...ा ज्यांची जगण्याची कोणतीच आशा नसते अशा रुग्णांना या बिछान्यात झोपवलं जाई आणि त्यांच्या मृत्यूच्या प्रक्रियेचं निरीक्षण केलं जाई.

शरीराच्या वजनात होणारा बदलही नोंदवला जाई. मृत्यूनंतर शरीरातील पाणी, रक्त, घाम, मल-मूत्र किंवा ऑक्सिजन, नायट्रोजन यांची पातळीही बदलली असेल त्या वजनाही हिशेब ते करत राहात.

या संशोधनामध्ये त्यांच्याबरोबर आणखी चार फिजिशियन काम करत होते. ते सर्वजण आपापल्या नोंदी घेत होते.

"जेव्हा माणूस शेवटचा श्वास घेतो तेव्हा त्याच्या शरीराचं अर्धा किंवा सव्वा औंस वजन कमी होतं", असा दा... उर्वरित लेख लिहा:

िद्ध झालंय याबाबत आश्वस्त नाही अशी भूमिका घेतली. हा शोध म्हणजे अगदी सुरुवातीची चाचपणी आहे यासंदर्भात आणखी संशोधनाची गरज आहे असं ते सांगत.

वैज्ञानिकांनी या शोधातून बाहेर आलेल्या अनुमानाला नाकारलं नाही पण प्रयोगाच्या वैधतेला मात्र नाकारलं.

ज्या सहा लोकांवर डंकन यांनी संशोधन केलं होतं त्यातल्या पहिल्या व्यक्तीच्या शरीरात झालेल्या बदलांवर आजही चर्चा होते.

याच शोधाच्या आधारावर लोक व्यक्तीच्या आत्म्याचं वजन ¾ औंस म्हणजे 21 ग्रॅम असतं असं सांगतात. डॉ. डंकन यांनी निरीक्षण केलेल्या पहिल्या व्यक्तीमध्ये इतक्या वजनाचा बदल दिसून आला होता.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ा टीकेला पवारही उत्तर देत आले आहेत.

"ही निवडणूक दोन्ही नेत्यांसाठी अटीतटीची असल्यामुळं होत आहे," असं ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश अकोलकर यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

10 डिसेंबर 2015 रोजी शरद पवार यांच्या अमृतमहोत्सवाचा कार्यक्रम दिल्लीमधील विज्ञान भवन येथे झाला होता. तेव्हा या कार्यक्रमातील भाषणात मोदी यांनी शरद पवार यांचे भरपूर गुणगान केले होते.

ते म्हणतात, "पंतप्रधानांनी शरद पवारांचा वारंवार आदराने उल्लेख केला असला तरी पवारांनी ते माझे शिष्य आहेत असं कधीच सांगितलेलं नाही. नरेंद्र मोदी... उर्वरित लेख लिहा:

द पवार भाजपात गेलेल्या पूर्वाश्रमीच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या नेत्यांनाही 'संदेश' देत राहातात.

"तसेच राष्ट्रवादीतून भाजपमध्ये गेलेले लोक धरसोड वृत्तीचे आहेत. ते भाजपमध्ये राहातात की स्वगृही जातात हे निवडणुकीचा निकाल लागल्यावरच स्पष्ट होईल. त्यामुळे ते पुन्हा परत जाऊ नयेत यासाठी राष्ट्रवादी पक्ष कसा वाईट आहे, शरद पवारांचे काय चुकते हे सांगण्याचं काम पंतप्रधान करत आहेत. तर भाजपत गेलेल्या नेत्यांना तिथं केवळ 'एक-दोघांचंच' चालतं, मोदी कसे चूक आहेत हे सांगण्याचं काम पवार करत आहेत."

"अनुल्लेखानं टाळणं"

राष्ट्रीय पातळीवर काँग्रेस आणि महाराष्ट्रात राष्ट्रवादी काँग्रेस आपला विरोधक आहे हा संदेश भाजपानं याआधीच दिलेला आहे असं मत लोकमतचे वरिष्ठ सहाय्यक संपादक संदीप प्रधान यांनी व्यक्त केलं.

प्रधान सांगतात, "केवळ राष्ट्रवादीवर टीका केल्यामुळे त्यांच्यावर एक प्रकारचा दबावही राहातो. पुढे गरज पडली तर राष्ट्रवादीचा फायदाही होऊ शकतो. असा त्यामागे विचार असावा. यामधून काँग्रेसला उल्लेख न करता टाळलं ही जातं.  तसेच केवळ राष्ट्रवादीला विरोध झाल्यामुळं शरद पवार यांना मदतही होते. महाराष्ट्रात 'आपणच आहोत' असा संदेश त्यातून जातो."

मोदी-पवार आघाडी होईल का?

हे दोन्ही नेते आज थेट टीका करत असले तरी पुढे एकत्र येतील का हा प्रश्नही राहतोच. 2014 साली झालेल्या निवडणुकीच्या प्रचारामध्ये नरेंद्र मोदी यांनी राष्ट्रवादीला 'नॅचरली करप्ट पार्टी' असा उल्लेख केला होता. नंतर भाजपाने न मागता राष्ट्रवादी काँग्रेसने काही दिवसासांठी महाराष्ट्रात पाठिंबाही दिला होता.

त्यामुळे भविष्यात शरद पवार पुन्हा नरेंद्र मोदींबरोबर जाणार नाहीत अशी शक्यता नाकारता येत नाही.

पण अकोलकर ही शक्यता साफ फेटाळून लावतात.

भाजपाला बहुमत न मिळणं म्हणजेच मोदींचा पराभव हे शरद पवार सूचित करतात.

ते म्हणतात, "नरेंद्र मोदी यांच्याबरोबर पवार जाण्याची सूतराम शक्यता नाही. तसं असतं तर ते आधीही गेले असते. 1999साली एकमेकांविरोधात निवडणूक लढवूनही, काँग्रेसमधून हकालपट्टी झाली असूनही त्यांनी निवडणुकीनंतर काँग्रेसचाच पर्याय निवडला. तेव्हा त्यांनी शिवसेना-भाजपाचा विचार केला नाही. त्यामुळे ते मोदींबरोबर जाणार नाहीत."

मोदींवर टीका करण्याचं आणखी एक कारण

पुढील निवडणुकीत भाजपाला बहुमत मिळाले नाही तर तो मोदींचा पराभव आहे हे सांगण्याचा प्रयत्न शरद पवार करत आहेत असं मत प्रकाश पवार व्यक्त...


...ा टेबलपाशी 33 वर्षांचा एक तरुण बसला होता. टेबलवर छानशी मेणबत्ती लावली होती आणि समोर वाईनचा ग्लास होता. बंबल या डेटिंग अॅपच्या व्हिडिओ चॅटवरची ही एक 'डेट' होती.

कॅलबने (नाव बदलण्यात आलंय) यापूर्वीही डेटिंग ऍप्स वापरली होती. पण यापूर्वी या ऍप्सवर इतका वेळ कधी घालवला नव्हता. यापूर्वी ते त्यांच्या स्टार्ट-अप कंपनीच्या कामात कायम गुंतलेले असत. पण लॉकडाऊन सुरू झाल्यापासून त्यांनी जोडीदार शोधण्यासाठी या ऍप्सवर जास्त वेळ घालवायला सुरुवात केली. सुरुवातीला हाय-हॅलो आणि थोडंसं चॅटिंग, इथपासून सुरुवात झाली... उर्वरित लेख लिहा:

करायचे थांबले नाहीत. उलट एरवीपेक्षा लोक आत्ता प्रेमाच्या जास्त शोधात आहेत."

साथीच्या या काळात शारीरिक जवळीक ही फक्त मनातच राहते, आपल्याकडे 'मोरॅलिटी ब्रिगेड' असल्याने सेक्स बडीसारखी कल्पना मांडणं आपल्याकडे कठीण असल्याचं ते सांगतात.

पण मास्क घालणं हे HIV / AIDS टाळण्यासाठी काँडोम वापरण्यासारखं नाही. मुंबईच्या कामाठीपुऱ्यातल्या एका सेक्स वर्करशी मी फोनवरून बोलले. अनेक सेक्स वर्कर्स या व्हिडिओ कॉल्सवरून 'क्लायंट्स' घेत असल्याचं आपण ऐकल्याचं या महिलेने सांगितलं. पण त्यांचा या पर्यायावर फारसा विश्वास नाही.

"HIV/AIDS ची गोष्ट वेगळी होती. एक काँडोम पुरेसं होतं. पण हा व्हायरस स्पर्शातून पसरतो. आणि स्क्रीन हा स्पर्शाला पर्याय ठरू शकत नाही," त्या सांगतात.

क्लायंटबद्दल अधिक जाणून घेणं वा अर्थपूर्ण संभाषण यात आपल्याला रस नसल्याचं नेहा (नाव बदलण्यात आलं आहे) सांगतात. सेक्स हे त्यांच्यासाठी काम आहे. आणि सध्या ते करता येत नाहीये.

28 वर्षांच्या नंदिता राजेंचा 'मेबल इंडिया' कपड्यांचा ब्रँड आहे. त्या सिंगल आहेत आणि आता लोकांना भेटण्याविषयी आपल्या मनात काहीशी शंका निर्माण झाल्याचं त्या सांगतात.

"माझ्यासाठी सध्या प्रेमाचं भविष्य अंधारं आणि निरस वाटतंय," त्या सांगतात.

सध्या कोणालाही इतर कुठे भेटणं शक्य नसल्याने अनेकजणांनी ऑनलाईन डेटिंगचा पर्याय स्वीकारलाय, आणि आता त्यातही बदल होतायत.

झॅक श्लीन यांनी फेब्रुवारी 2019 मध्ये फ्लिटर ऑफ ही व्हिडिओ डेटिंग सेवा लाँच केली. मग फेब्रुवारी 2020 मध्ये त्यांनी पुन्हा एकदा - रीलाँच केला. व्हर्च्युअल डेटिंग हेच भविष्य असल्याचं ते सांगतात.

फिल्टर ऑफवर 90 सेकंदाच्या व्हिडिओ डेटद्वारे तुम्ही समोरच्या व्यक्तीशी आपलं पटणार का, याचा अंदाज घेऊ शकता. जर तुम्हाला ही व्यक्ती आवडली आणि समोरच्या व्यक्तीला तुम्ही आवडलात तर मग या ऍपवरून तुम्ही टेक्स्ट वा व्हिडिओ मेसेज पाठवू शकता.

"आणि मग लॉकडाऊन संपला की तुम्ही मग कदाचित या गोष्टी ऑफलाईन करू शकाल," ते सांगतात.

लॉकडाऊनच्या या काळात भारतातल्या आधीपासूनच्या आणि नवीन युजर्सकडून वापर वाढल्याचं 'बंबल' या डेटिंग ऍपने म्हटलंय.

13 मार्चला संपलेल्या आठवड्याच्या तुलनेत 27 मार्चला संपलेल्या आठवड्यामध्ये नवीन पिढीद्वारे ऍपवर 11% जास्त नोंदणी करण्यात आल्याचं Bumble ने म्हटलंय.

"एकट्या भारतातच आमचा साधारण व्हिडिओ वा फोन कॉलचा वेळ आहे 18 मिनिटं. याचाच...


...ा ठार केल्यानंतर दफन करता यावं म्हणून तुरुंगात आपली कबर खोदून ठेवण्यात आली होती, असं शेख मुजीबुर रहमान यांनी बांगलादेशात परतल्यानंतर लोकांना सांगितलं.

पण असं काही नसल्याचं अनार खाँ यांचं म्हणणं होतं.  कदाचित हे सांगून लोकांची सहानुभूती मिळवण्याचा मुजीब यांचा हा प्रयत्न होता.

पाकिस्तानच्या तुरुंगात असताना शेख मुजीब यांचा जारी केलेला फोटो

तुरुंगात असताना शेख मुजीब यांना कोणतंही वर्तमानपत्रं, रेडिओ किंवा टीव्ही उपलब्ध करून देण्यात आला नाही, हे खरं आहे. पण त्यांना वाचनासाठी पुस्तकं दिली जात. आ... उर्वरित लेख लिहा:

सांगा बंगालची परिस्थिती काय आहे? मला तिथली खूप काळजी वाटते आहे.'

यावर भुट्टोंनी त्यांना ढाक्यावर भारतीय सैन्याने कब्जा केल्याचं सांगितलं. हे ऐकून मुजीब म्हणाले, "त्यांनी आम्हाला मारून टाकलं. तुम्ही मला ढाक्याला जाऊद्या. मला वचन द्या की जर भारतीयांनी मला तुरुंगात टाकलं तर तुम्ही माझ्यातर्फे लढाल."

भुट्टोंनी वचन दिलं, "आपण दोघे मिळून लढू मुजीब."

शेख मुजीबुर रहमान आणि ज़ुल्फीकार अली भुट्टो

य़ापुढे व़ॉलपर्ट लिहितात, "भुट्टोंसारख्या चाणाक्ष व्यक्तीशी आपला सामना असल्याचं मुजीब ओळखून होते. आपलं प्रत्येक वाक्य रेकॉर्ड होतंय, हेही त्यांना माहित होतं. मला ढाक्याला जाऊन परिस्थिती सावरू द्या, भारतीय सैन्य दाखल व्हावं अशी आपली कधीच इच्छा नव्हती, असं ते म्हणाले. यावर त्यांच्यावर आपला विश्वास असल्याचं भुट्टोंनी त्यांना सांगितलं. म्हणूनच आपण त्यांना मुक्त करण्याचा निर्णय घेतल्याचंही भुट्टो म्हणाले. पुढे त्यांनी आपल्या मनातली इच्छा सांगितली. ते म्हणाले, मुजीब भाई यापुढेही आपण एकत्र राहू याची शक्यता किती आहे? मुजीब म्हणाले, मी ढाक्यात एक सभा घेईन. माझ्या लोकांशी बोलेन आणि मग तुम्हाला याबद्दल सांगीन."

यानंतर पुढे 11 दिवस सारंकाही अनिश्चित होतं. यादरम्यान भुट्टो मुजीबना अनेकदा भेटले.

स्टॅनली वॉलपर्ट लिहितात, "27 तारखेला झालेल्या भेटीत दोन-तीन गोष्टी एकत्र करण्याचं ठरलं होतं असं भुट्टोंनी मुजीब यांना सांगितलं. संरक्षण, परराष्ट्र धोरणं आणि चलनावर आमचा हक्क असू द्या असं ते म्हणाले. यावर मुजीब म्हणाले, पण यासाठी मला ढाक्याला जाण्याची परवानगी देण्यात यावी. यावर भुट्टोंनी त्यांना राष्ट्रपती, पंतप्रधान असं हवं ते पद घेण्याची ऑफर दिली.

मुजीबना सोडण्यासाठी भुट्टो गेले विमानतळावर

1971 मध्ये शेख मुजीब यांनी न्यूजवीक या मासिकाला मुलाखत दिली. त्यात त्यांनी सांगितलं की ज्या दिवशी बांगलाढादेश अस्तित्तात आला तेव्हाच त्यांना ठार मारण्यात येणार होतं. पण असं झाल्यास भारताच्या ताब्यातील 93,000 पाकिस्तानी युद्धबंदींचा जीव धोक्यात येईल असं सांगत भुट्टोंनी त्यांना वाचवलं.

 7 जानेवारी 1972 च्या रात्री भुट्टो स्वतः मुजीब आणि कमाल हुसैन यांना सोडायला रावळपिंडीच्या चकलाला विमानतळावर गेले. आणि काहीही न बोलता त्यांनी मुजीब यांचा निरोप घेतला. मुजीबही मागे वळून न पाहता पटापट विमानाचा जिना चढून निघून गेले.

जाण्यापूर्वी मुजीब यांनी तुरुंगात...


...ा ठिकाणी जाण्यासाठी गावातून टॅक्सी सुटतात. तेव्हा कुडकुडतच गाव अंशत: जागं होतं. टॅक्सी गेल्या की गाव पुन्हा झोपी जातं आणि साडेआठ-नऊच्या सुमारास परत सर्व व्यवहार सुरू होतात.

एके दिवशी तर आम्ही सीमारेषेपर्यंत सायकलिंग करून सायंकाळी सात वाजता गावात परत आलो तर गावात चिटपाखरूही दिसलं नाही. दुसऱ्या दिवशी चौकशी केली तर कळलं, आदल्या दिवशी थंडी जरा जास्त होती त्यामुळे गाव लवकर झोपी गेलं.

सीमारेषेच्या या गावात भारतीय वायुसेनेचं 'अॅडव्हान्स लँडींग ग्राऊंड' (ALG) आहे. त्यामुळे पहाटे लवकर लष्कराचे जवान धा... उर्वरित लेख लिहा:

टकांपासून सहसा थोडं लांबच राहणारं लष्कर आम्हाला डोंगरामध्ये सायकलिंग करताना पाहून एकाचवेळी आश्चर्यचकित आणि खूशसुध्दा होतं.

त्यातही एखादा मराठमोळा जवान, अधिकारी भेटला आणि त्यांना आम्ही मराठी तरुण आहोत हे कळलं की त्यांच्या चेहऱ्यावरचा आनंद गगनात मावेना. अशावेळी अधिकाऱ्यांकडूनच चहापाण्याचं आमंत्रण यायचं. यावेळीही एका गावात राहण्याची सोय न झाल्याने लष्करासोबतच आम्ही मुक्काम केला.

भारत-चीन सीमेवरील तणावाच्या वातावरणाची आपल्या सर्वांनाच कल्पना आहे. परंतु अरुणाचलमध्ये सीमेवरील गावांमध्येही शांतता मोठ्या सुखाने नांदते ती केवळ भारतीय लष्करामुळे.

कायम स्मरणात राहिल असा लष्करासोबतचा मुक्काम.

घनदाट जंगलं आणि डोंगररांगांमुळे या प्रदेशात पायाभूत सुविधा उभारणीचं काम मोठया कष्टाचं आहे. विशेषत: रस्ते उभारणीचं काम 'बॉर्डर रोड ऑर्गनायझेशन'च (BRO) करतं.

अरुणाचलमधील अंतर्गत जिल्हे रस्त्यांनी जोडले गेलेले असले तरी त्यांची अवस्था फारशी चांगली नाही. सध्या सरकारने रस्ते दुरुस्तीची सर्व कामं थांबवली असून जिथे रस्ते आहेत तिथे थेट महामार्ग उभारणीचं काम युध्दपातळीवर सुरू केलं आहे.

देशातील इतर राज्यातील पर्यटकांना आकर्षित करणं आणि सीमेपलीकडे चीनने हाती घेतलेल्या महत्त्वाकांक्षी योजनांना शह देण्याचा हा प्रयत्न असल्याचं स्थानिक लोकांकडून झालेल्या चर्चेतून समोर आलं.

मॉडर्न तरुणाई

भारतातल्या प्रत्येक राज्याची संस्कृती वेगळी आहे. त्यातही ईशान्येकडील सात राज्यं दिसणं, भाषा, खाद्यसंस्कृती, पोषाख याबाबतीतही अनोखी आहेत. त्यामुळे भारतातील इतर भागात जेव्हा ही मंडळी जातात तेव्हा त्यांना चिनी, नेपाळी म्हणून संबोधलं जातं.

पण अशा वागणुकीमुळे आपल्याच देशात आपण परकं असल्याची खंत इथला प्रत्येक माणूस बोलून दाखवतो, विशेषत: तरुणाई. नैसर्गिक गोष्टी खाण्याकडे इथल्या लोकांचा भर असल्याने दिसण्यावरून त्यांच्या वयाचा अंदाज बांधणं कठीण जातं.

न्योराक गावातील तरुणी

गोरापान रंग, नाकीडोळी निटस, सुडौल बांध्याचे तरुण-तरुणी पाहून त्यांचा हेवा वाटतो. पारंपरिकता आणि आधुनिकतेचा मिलाप त्यांच्या पोषाखात, राहणीमानात दिसून येतो. ट्रेंडी कपडे, उंची जॅकेट्स, केशभूषा आणि मेकअपसह इथल्या तरुणाईला कायम अप-टू-डेट राहायला आवडतं.

मुख्य म्हणजे त्यांना तो रुबाब मिरवणं खूप चांगलं जमतं आणि शोभतंही. गरज आहे त्यांच्याकडे पाहण्याचा आपला दृष्टिकोन बदलण्याची.

धीट...


...ा ते समर्थ आहेत. आमच्यासारख्यांचा खारीचा वाटा असेल तर तो ही प्रयत्न करू.

सुशांत सिंह राजपूत प्रकरणी ज्या भाजपच्या नेत्यांनी मुंबई पोलीसांची बदनामी केली त्यांनी महाराष्ट्राची माफी मागावी अन्यथा महाराष्ट्र त्यांना माफ करणार नाही असं संजय राऊत यांनी म्हटल होतं. तुम्ही मागणार आहात माफी?

महाराष्ट्र म्हणजे काय संजय राऊत आहे काय? काय महाराष्ट्र महाराष्ट्र लावलं आहे. जगातल्या दोन देशांची संख्या सोडली तर त्यापेक्षा जास्त कोरोना रूग्णांची संख्या महाराष्ट्रात जास्त आहे त्याने बदनामी होत नाही महाराष्ट्राच... उर्वरित लेख लिहा:

, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ा तेव्हा समजलं. 'वोटा' Wota हे सोपं होतं, म्हणजे मी आता पाण्याच्या जवळ म्हणजे समुद्रकिनारी जाण्याचा मनस्थितीत होते.

या बेटांवर बिस्लामा भाषा बोलली जाते.

या मोहक भाषेचा उगम वॅन्युआतूच्या वसाहत-पूर्व भूतकाळात झाला आहे. 'बिस्लामा' हा शब्द 'बेश-डे-मेर' (beche de mer) या शब्दावरून आला आहे. याचा अर्थ वॅन्युआतूच्या पाण्यामध्ये सर्वत्र आढळणारी समुद्री गोगलगाय. अठराव्या शतकात, चिनी लोक 'बेश-डे-मेर'च्या मागावर होते, कारण त्यांच्या मते त्याचा वापर स्वयंपाकात उत्तम रितीनं होऊन एक चवदार पदार्थ तयार होऊ शकत... उर्वरित लेख लिहा:

ठ्या प्रमाणावर बोलली जात होती. तरीही 20व्या शतकात काही प्रमाणात या भाषेवर फ्रेंच भाषेचा प्रभाव पाडला.

1970च्या दशकात बिस्लामा ही वॅन्युआतूच्या स्वातंत्र्यलढ्याची भाषा बनली. 1980मध्ये स्वायत्तता मिळविल्यानंतर बिस्लामा ही बेटांवरची 'ऐक्याची भाषा' बनली. आज फ्रेंच आणि इंग्रजी भाषाच अजूनही वॅन्युआतूच्या अधिकृत भाषा मानल्या जातात. तरीही बिस्लामा ही लोकांच्या बोलण्याची भाषा आहे. इकडच्या सर्व बेटांमधील शाळांमध्ये ती रीतसर शिकवली जाते, तसंच ती राष्ट्राच्या चलनातही वापरली आहे.  रेडिओ वॅन्युआतूचं ब्रॉडकास्ट बिस्लामा भाषेत होतं. तसंच टेलिव्हिजन ब्लाँग वॅन्युवातू (टीबीव्ही) हे राष्ट्रीय दूरचित्रवाणी नेटवर्क बिस्लामा भाषेमध्ये प्रसारित होतं.

ताना बेटावरचा माऊंट यासूर हा ज्वलंत ज्वालामुखी आहे.

आज बिस्लामा भाषा अशा प्रकारे या बेटांना एकत्र बांधून ठेवणारी सामायिक बोली ठरली आहे. या बेटांची आणि देशाची सांस्कृतिक ओळख बनली आहे.

रस्त्यांवर भेटणाऱ्या स्थानिक लोकांबरोबरचं संभाषण असफल झाल्यानंतर, मी बिस्लामा बोलण्याचा दुसरा मार्ग शोधला. कोणीतरी विसरलेलं 'पीस कॉर्पस' हे बिस्लामा हँडबुक मला माझ्या हॉटेलच्या रूममध्ये सापडलं.

मी तन्नाच्या पूर्व बाजूला असलेल्या यासुर पर्वत, या एका सक्रिय ज्वालामुखीपाशी फेरफटका मारायचं ठरवलं आणि भूगर्भशास्त्राच्या बिस्लामी अध्यायाचा अभ्यास करायला सुरुवात केली. Volkeno म्हणजे Volcano (ज्वालामुखी) हे कळलं.  faerap (Fire up) चा अर्थ होता उद्रेक, आणि गोंधळात टाकणारा शब्द होता wota म्हणजे लाव्हा (कदाचित गरम पाणी) जो पाणी म्हणूनही वापरला जातो.

मला हे शब्द माहिती होते तरी अजूनही त्यांची वाक्यं कशी करावीत याची कल्पनाच नव्हती. तो 'वॉटा ब्लाँग वॉलेंको फेअरप' Wota blong volkeno faerap' असं वाक्य होऊ शकेल का? मी प्रयत्न करायचं ठरवलं.

दुसऱ्या दिवशी मी यासूर पर्वताच्या पायथ्याशी उभी राहून समोर अनेक मीटर हवेत उंच उसळणारा धगधगता लाव्हा पाहात होते. या उदात्त, सहजरीत्या पाहता येईल अशा पॉइंटपासून, राखेच्या लहरी जमिनीवर पसरलेल्या दिसत होत्या. सततच्या ज्वालामुखी स्फोटात राख बाहेर पडत होती. नंतरच्या वारा आणि वादळी पाऊसामुळे तो लावा, राख थंड होत होते. ज्वालामुखीच्या पर्वतामधून ठराविक कालावधीनंतर उमटणाऱ्या स्फोटांच्या आवाजांमुळे माझ्या हृदयाचे ठोके वाढत होते.

अखेरीस, मी माझं नवीन तयार केलेलं आणि घोकलेलं वाक्य...


...ा त्यांनी सांगितलं, ''मुलं दगावल्याचं दुःख आम्हा सगळ्यांनाच आहे. पण यामागची खरी कारणं शोधली जाणं गरजेचं आहे. इथली मुलं वर्षानुवर्षं लिची खात आहेत. पण चेन्नई, हैदराबाद आणि मुंबईमधली आंबा व्यापाऱ्यांची लॉबी मीडियाच्या मदतीनं लिचीला बदनाम करण्याचा प्रयत्न करत आहे. कारण जिथे या सीझनमध्ये आंबा 10-12 रुपयांच्या दराने विकला जातो, तिथे लिचीला महानगरांमध्ये 250 रुपयांपर्यंतचा भाव मिळतोय. म्हणूनच लिची उत्पादक शेतकऱ्यांना अशाप्रकारे बदनाम करण्याचा प्रयत्न होतोय. कोणीही पुराव्यांनिशी बोलत नाही. फक्त अंदाज व... उर्वरित लेख लिहा:

िचीची शेती थांबवण्याची वेळ त्यांच्यावर येईल. हे दुःखद आहे कारण एन्सिफिलायटिस होण्यामागे लिचीचा हात असल्याचं अद्याप सिद्ध झालेलं नाही. आम्ही स्वतः दोन वर्षं लिचीच्या 20 प्रकारांचा अभ्यास केला आहे. त्याचे निष्कर्ष आम्ही लवकरच प्रसिद्ध करू.   एन्सिफिलायटिससाठी लिचीला थेट जबाबदार ठरवता येणार नसल्याचंच आमच्या संशोधनात आढळून आलंय."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ा दरांचा आढावा घेऊन सरकारी इंधन कंपन्या दर महिन्याच्या पहिल्या तारखेला सुधारित किंमत जाहीर करत असतात.

4) 2024 पर्यंत देशभरात NRC लागू करणार - अमित शाह

राष्ट्रीय नागरिक नोंदणी (NRC) 2024 च्या लोकसभा निवडणुकीपर्यंत देशभरात लागू करणार असल्याची माहिती केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी झारखंडमधील प्रचारादरम्यान दिली. लोकसत्तानं ही बातमी दिली आहे.

"राहुल गांधी म्हणतात घुसखोरांना काढू नका. ते कुठे जाणार, काय खाणार? पण मी तुम्हाला आश्वासन देतो, 2024 पर्यंत सर्व घुसखोरांना बाहेर काढणार आहे," असं अमित... उर्वरित लेख लिहा:

ाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ा दिलेलं हे पद नसून एक मोठी जबाबदारी आहे, असं मी मानतो. कमी कालावधीत वेगानं काम करणं माझी खासियत आहे. मी ते करेनच."मंत्रिपद मिळायल्यानंतर मुंबई भाजपच्या अध्यक्षपदी राहणार का याबद्दल बोलताना आशिष शेलार यांनी म्हटलं, की मी मुंबई अध्यक्ष पदावर राहीन की नाही हा निर्णय वरिष्ठांचा आहे. ते जो निर्णय घेतील तो मान्य असेल.

मंत्रिमंडळ विस्तारात शिवसेना

शिवसेनेतर्फे जयदत्त क्षीरसागर आणि तानाजी सावंत यांना मंत्रिमंडळ विस्तारात संधी मिळाली आहे. जयदत्त क्षीरसागर यांनी नुकताच राष्ट्रवादी काँग्रेसमधून शिवसेन... उर्वरित लेख लिहा:

री हा विश्वास आणखी दृढ करण्यासाठी विस्तार केला जात आहे." देशपांडे पुढे सांगत होते.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ा दिवशी जिथे लस घेतली तिथे हात दुखत होता आणि अंग थोडंसं भरून आल्यासारखं वाटत होतं. ही लक्षणं अपेक्षित होती आणि त्यापलीकडे फारसा काही त्रास झाला नाही. मी शनिवारी लस घेतली आणि सोमवारी पहिल्यासारखाच कामावर जाऊ शकलो."

यूकेमध्ये सध्या कोव्हिडच्या साथीची दुसरी लाट आली आहे, त्यामुळे लस योग्य वेळेत आल्याची भावना आशुतोष व्यक्त करतात.

"परिस्थिती चांगली नाहीये, रुग्णांची संख्या वाढते आहे. ही सेकंड वेव्ह अपेक्षितच होती. पण आरोग्ययंत्रणेवर त्यामुळे भार पडतो आहे आणि बरेच रुग्ण आयसीयूमध्ये दाखल आहेत. डिसें... उर्वरित लेख लिहा:

ायझर बायोएन्टेक आणि मॉडर्नाच्या लशीला मान्यता मिळाली आहे. अमेय यांना एक जानेवारीला फायझर बायोएन्टेकच्या लशीचा डोस मिळाला.

"मी नव्या वर्षाची सुरुवात लस घेऊन केली. इतर कुठलंही इंजेक्शन घेतो तशीच दंडावर त्यांनी सुई टोचून लस दिली.

"सुरुवातीच्या काही काळ जिथे सुई टोचली तिथे दुखत होतं, जे स्वाभाविक आहे. त्यानंतर घरी आल्यावर रात्री माझा हात दुखत होता आणि डोकं जड झाल्यासारखं वाटलं. माझ्या सहकाऱ्यांपैकी कुणाला हलका ताप येऊन गेला तर कुणाचे सांधे दुखत होते, पण त्यानंतर फार काही त्रास कुणाला झाला नाही."

लशीचा परिणाम किती काळ राहील, किंवा त्याचे काही दूरगामी परिणाम होतील का हे अजून स्पष्ट नाही, पण त्यामुळे होणारे फायदे लक्षात घ्यायला हवेत असं ते सांगतात.

"लस न घेता जे नुकसान होईल त्यापेक्षा लस घेण्याचे फायदे जास्त आहेत. लस जर 70 टक्के किंवा 90 टक्के प्रभावी आहे, म्हणजे ती घेतल्यावर तुम्हाला कोव्हिड होण्याची संधी 70 टक्के किंवा 90 टक्के कमी होते. शंभर टक्क्यांपेक्षा दहा टक्के धोका परवडला.

"तुम्ही लस घेता, ती फक्त स्वतःसाठी नाही, तर अख्ख्या समाजासाठी हे करत आहात. म्हणजे तुम्हाला संसर्ग होण्याचा धोका कमी होतोच, पण तुमच्यामुळे अजून कोणाला संसर्ग होणार नाही. या आजाराची साखळी तोडण्यासाठी हा एकच मार्ग आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ा दिवसानंतर एवढी मोठी आपत्ती मुंबईवर ओढवलेली नाही, हेही लक्षात घ्यायला हवं.

मुंबई आज आपत्तींपासून किती सुरक्षित आहे?

आपत्ती व्यवस्थापन तज्ज्ञ मंदार वैद्य सांगतात, की ज्या आपत्ती आपण वारंवार पाहिल्या आहेत, त्यांचा सामना करण्यासाठी आपली यंत्रणा अधिक सक्षम बनते.

ते सांगतात की "गेल्या काही वर्षांत मुंबई महापालिकेनं खरंच खूप चांगलं काम केलं आहे. पूर, वादळ अशा संकटांची पूर्वसूचना खूप चांगल्या पद्धतीनं आता लोकांपर्यंत पोहोचते. तसंच मनुष्यहानी आणि मालमत्तेची हानी कमीत कमी राखण्यात त्यामुळे मदत होत... उर्वरित लेख लिहा:

ाठी नागरीकांनीही जागरूक राहायला हवं, त्यासाठीचं ट्रेनिंग लोकांना मिळायला हवं.

बंदर

"आपल्या आजूबाजूला कुठल्या प्रकारची संकटं आहेत याची जाणीव असणं, त्या जाणीवेतून पूर्वतयारी करणं आणि त्याबद्दलची माहिती इतरांना देणं, आपण राहतो तिथल्या शासन यंत्रणेसोबत संवाद करत राहणं हे प्रत्येक व्यक्तीनं करणं गरजेचं आहे. संपर्काची साधनं आणि स्वतःचा बचाव करण्यासाठी आवश्यक साधनं यांचा विचार प्रत्येकानं करायला हवा."

'आमच्यासाठी रोजच आपत्ती'

महाराष्ट्रात जवळपास साडेतीनशेहून अधिक धोक्याच्या औद्योगिक आस्थापना (Most Accident Hazards units) असून त्यातील बहुतेक या मुंबई आणि आसपासच्या परिसरात आहेत. मुंबईत त्या प्रामुख्यानं शहराच्या पूर्व भागात म्हणजे चेंबूर-माहुल-तुर्भे परिसरात वसल्या आहेत.

हा सर्व भाग मुंबईमधलं मोठं औद्योगिक क्षेत्र असून, तेल शुद्धिकरण प्रकल्प, खतांचे तसंच रासायनिक कारखाने आहेत. तिथून काही किलोमीटरवर तुर्भे इथे भाभा अणुउर्जा संशोधन केंद्रही आहे.

प्रातिनिधिक छायाचित्र

अशा औद्योगिक क्षेत्राजवळ राहाणाऱ्या माहुल गावच्या लोकांना औद्योगिक आपत्तींच्या धोक्याविषयी काय वाटतं? हा प्रश्न मी दवराम माहुलकर यांना विचारला. "बैरूतमधली दृष्यं थरकाप उडवणारी होती," असं ते म्हणतात.

पण त्याचवेळी आपल्या गावच्या परिस्थितीची आठवण करून देतात. माहुल आणि आंबापाडा इथल्या रहिवाशांच्या याचिकेवर सुनावणी करताना काही दिवसांपूर्वीच राष्ट्रीय हरित लवादानं इथल्या चार कंपन्यांना 286 कोटी रुपयांचा दंड ठोठावला होता.

दवराम त्याचा उल्लेख करून सांगतात, "लेबनॉनसारखी दुर्घटना क्वचितच होते. विशाखापट्टणमध्येही झालं, ते अचानक झालं. पण इथे आम्ही रोजच प्रदूषित हवेत जगतो आहोत. आमच्यावर रोजच थोड्या थोड्या प्रमाणात आपत्ती ओढवते आहे."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ा दिसतो आहे," देशपांडे म्हणाले.

2. 'महाविकास आघाडी'ला एकत्र असण्याचा फायदा

दुसरीकडे बदललेल्या समीकरणांचा 'महाविकास आघाडी'तल्या पक्षांना फायदा झालेला पहायला मिळतो आहे. महत्त्वाच्या नेत्यांनी त्यांचे गड राखलेले आहेत असं चित्रं आहे. काँग्रेसला एकीकडे विदर्भात यश मिळतांना दिसतं आहे, पण दुसरीकडे पश्चिम महाराष्ट्रातल्या कराडसारख्या ठिकाणी अनपेक्षित निकालही त्यांना पहावा लागला आहे.

 'राष्ट्रवादी काँग्रेसनं'ही त्यांचे गड राखले आहेत. पण या सगळ्यांत शिवसेनेला मात्र फायदा होतांना पाहायला मिळाला. सर्वां... उर्वरित लेख लिहा:

हे समोर आलं आहे की एकत्र येऊन स्थानिक पातळीवर समीकरणं जुळवली की 'महाविकास आघाडी'तल्या पक्षांना फायदा होतो.

आता झालेल्या निवडणुकांमध्ये स्थानिक पातळीवरची नेत्यांची ताकद अधिक कामी आली, पण महानगरपालिकांच्या निवडणुका या पक्षाच्या चिन्हावर लढल्या जातील. त्यामुळे जागावाटप करुन लढायच्या किंवा वेगळ्या लढून मतांची गणितं जुळवायची हे 'महाविकास आघाडी'ला ठरवावं लागेल, पण एकत्र येऊन रणनीति ठरवल्याशिवाय ते शक्य नाही हे स्पष्ट झालं आहे.

"जिथं शक्य आहे तिथं ते एकत्र येतील. जिथं शक्य नाही तिथं मैत्रीपूर्ण लढती वगैरे ठरवून लढतील. पण एकत्र आल्यानं फायदा होतो हे आता त्यांना समजलं आहे," असं अभय देशपांडे म्हणाले.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ा दूध-साखरेचा) मिळायचा. पण जेवणात त्यांना पोळी, भात आणि मुळ्याची भाजी मिळत असे. सकाळ आणि संध्याकाळच्या जेवणातही हेच पदार्थ असत.

एका बाजूला कडक शिस्त, मारहाण, कैद्यासारखी वागणूक आणि दुसऱ्या बाजूला शिबिरात गाणं-बिणं आणि 'हिंदी चीनी भाई भाई'च्या घोषणा असत.

एकेकाळी भारत आणि चीनच्या मैत्रीचं प्रतीक असलेलं हे गाणं  बहल यांच्यासाठी एक मोठी अडचण झाली होती.

ते सांगतात, "गुंज रहा है चारो ओर, हिंदी चिनी भाई भाई' हे गाणं सतत वाजायचं. हे ऐकून आमचे कान किटले होते. कारण त्यामुळे संबंधांमध्ये कोणतीही सुधारणा... उर्वरित लेख लिहा:

आनंद झाला तो सगळ्यात चांगला चहा मिळण्याचा. त्यांच्या चहात दूध आणि साखर होती आणि तो चहा अमृततुल्य वाटला त्यांना.

त्यानंतर बहल आणि त्यांच्या साथीदारांना डी- ब्रिफिंगसाठी (युद्धकैदी म्हणून सुटून मायदेशी आल्यावर केली जाणारी चौकशी) रांचीला नेलं.

तिथे बहल यांना तीन दिवस ठेवलं. यानंतर त्यांना ऑल क्लिअर मिळालं आणि त्यानंतर ते सुटीवर जाऊ शकले. यथावकाश ते आपल्या रेजिमेंटमध्ये परत गेले.

निवृत्त ब्रिगेडिअर बहल यांना युद्धकैदी म्हणून पकडले गेलो म्हणून वाईट वाटत नाही. कारण ते असं मानतात की, हा त्यांच्यासाठी कडू-गोड अनुभव होता. गोड यासाठी की, एक तरुण अधिकारी म्हणून त्यांना युद्धात सहभागी होता आलं, ते जखमी झाले आणि युद्धकैदीही झाले.

युद्धकैदी बनल्याचा हा अनुभव त्यांच्यासाठी कडवट ठरला. कारण ते सांगतात की, ते जर कैदी झाले नसते तर आणखी एक लढाई लढले असते.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ा देतात.

हृदयाचे कार्य व्यवस्थित सुरू आहे का नाही हे ECG टेस्ट केल्याने कळतं.

ईसीजी

लिव्हर फंक्शन टेस्ट (Liver Function Test)

यकृताचं काम योग्यप्रकारे सुरू आहे का नाही. यकृताची क्षमता कमी झाली आहे का. याची माहिती लिव्हर फंक्शन टेस्ट केल्यानंतर मिळते.

हेपेटायटिस-बी, हेपेटायटिस-सी, फॅटी लिव्हरसारख्या आजारांचं वेळीच निदान करण्यासाठी ही टेस्ट अत्यंत महत्त्वाची आहे.

BMI तपासणी

लठ्ठपणा ज्याला वैद्यकीय भाषेत Obesity म्हणतात. हा चुकीच्या जीवनशैलीमुळे होणारा आजार आहे. भारतात लठ्ठ लोकांची संख्... उर्वरित लेख लिहा:

'सारखे आजार होऊ शकतात. त्यामुळे हाडांच्या मजबुतीसाठी व्हिटॅमिन-D आणि कॅल्शिअम महत्त्वाचं आहे.

मदरहूड रुग्णालयाच्या स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. प्रतिमा ठमके म्हणतात, "व्हिटॅमिन-डी कमी असेल तर महिलांनी तात्काळ डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा."

प्रत्येक महिलेने करावी पॅप स्मिअर टेस्ट (Pap Smear Test)

ही टेस्ट गर्भाशयाशी निगडीत आहे. गर्भाशयाच्या कॅन्सरचं प्रमाण महिलांमध्ये दिवसेंदिवस वाढतंय. स्तनांच्या कॅन्सरनंतर भारतात महिलांमध्ये गर्भाशयाचा कॅन्सर सर्वांत जास्त आढळून येतो.

डॉ. संवेदा समेळ सांगतात, "गर्भाशयात कॅन्सर होण्यापूर्वी काही बदल झालेत का, याचं निदान होतं. 21 वर्षावरील सेक्शुअली अॅक्टिव्ह असलेल्या महिलेने ही टेस्ट करावी. तिशी आणि चाळीशी दरम्यान वर्षात तीन टेस्ट नॉर्मल असतील, तर ही टेस्ट 5 वर्षांनी करावी."

स्तनांची घरच्या घरी तपासणी (Self-Breast Examination)

ब्रेस्ट कॅन्सरच्या निदानासाठी डॉक्टर महिलांना घरच्या घरी स्तनांची तपासणी करण्यास सांगतात. याला Self-Breast Examination म्हणतात.

खारघरच्या मदरहूड रुग्णालयाच्या स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. प्रतिमा ठमके सांगतात, "महिलांनी स्तनांची घरच्या घरी तपासणी केली पाहिजे. स्तनात गाठ लागते का? निप्पलमधून स्राव होतोय? त्वचेचा रंग बदललाय का, याची तपासणी करावी."

पाळीच्या वेळी येणाऱ्या समस्यांची तपासणी

डॉ. प्रतिमा ठमके पुढे सांगतात, "पाळीच्या वेळेस रक्तस्राव जास्त झाल्यास. खूप जास्त दुखत असल्यास महिलांनी तपासणी करून घ्यावी. गरज पडल्यास सोनोग्राफी करून निदान करता येतं."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ा देताना याचाही विचार केल्याचे दिसून येते. एकाबाजूला महिला सक्षमीकरण आणि महिलांसाठी स्वतंत्र धोरण याबाबत भाष्य करायचे आणि दुसऱ्या बाजूला आपल्याच नेत्यांना पाठिशी घालायचे अशी भूमिका पक्षाला घेता येणार नाही, असं सांगण्याचा प्रयत्नही पवारांनी आपल्या वक्तव्यातून केलेला दिसतो.

ज्येष्ठ पत्रकार समर खडस यांनी सांगितलं, "गंभीर आरोपाचे परिणाम गंभीरच होत असतात. तो आरोप सिद्ध झाला तरी आणि नाही झाला तरी. बलात्काराचा आरोप गंभीर असल्याने शरद पवारांनीही प्रकरण गंभीर असल्याचे म्हटलं आहे. पण या आरोपांमध्ये किती ... उर्वरित लेख लिहा:

त ठोस पुरावा किंवा तथ्य समोर आलेले नाही. त्यामुळे पोलीस तपास करतील आणि मग पक्ष निर्णय घेईल असेच शरद पवार यांना सांगायचे असावे असे वाटते."

धनंजय मुंडे यांच्या प्रकरणात दोन्ही बाजूंनी आरोप झालेले आहेत. संबंधित महिलेने धनंजय मुंडे यांच्यावर बलात्कार केल्याचा आरोप केला आहे तर मुंडेंनी महिला आपल्याला ब्लॅकमेल करत असल्याचा आरोप केला आहे.

प्रताब आसबे सांगतात, "यासंदर्भात अधिक माहिती घेऊन सविस्तर विचार करूनच शरद पवार निर्णय घेतील. याप्रकरणाला अनेक कंगोरे असल्याचे आता दिसून येते. त्यामुळे कोणताही निर्णय पक्ष घाईगडबडीत घेणार नाही असे दिसते."

कृष्णा हेगडे यांच्या तक्रारीनंतर शरद पवारांची भूमिका बदलणार?

महिलेचे आरोप सिद्ध होण्यापूर्वीच धनंजय मुंडे यांचा राजीनामा मागणे योग्य नसल्याचे राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या काही नेत्यांना वाटते. त्यामुळे शरद पवार यांनी आपली स्पष्ट भूमिका मांडली असली तरी याबाबत पक्षात दोन मतप्रवाह आहेत.

त्यात या सर्व घडामोडींमध्ये भाजपचे नेते कृष्णा हेगडे यांनी मुंडेंवर बलात्काराचे आरोप केलेल्या महिलेविरोधात पोलीस तक्रार केली आहे. यामुळे या प्रकरणाला एक वेगळे वळण लागले आहे.

अभय देशपांडे सांगतात, "हे सुद्धा लक्षात घ्यायला हवे की शरद पवार यांचे वक्तव्य भाजपचे नेते कृष्णा हेगडे यांच्या तक्रारीआधीचे आहे. मुंडे यांच्यावर बलात्काराचे आरोप केलेल्या महिलेविरोधात कृष्णा हेगडे यांनी पोलीस स्टेशनमध्ये तक्रार नोंदवली आहे. यामुळे या प्रकरणाला वेगळे वळण प्राप्त झाले आहे आणि परिस्थिती बरीच बदलली आहे. यामुळे आता मुंडे यांच्या राजीनाम्याचा विरोधात असलेला राष्ट्रवादीतील गटाचा आवाज वाढणार आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ा धोका कमी करण्यासाठी पाण्याबरोबर घ्यायच्या गोळ्या, इंजेक्शन्स हा आहे.

गोळ्यांमधली औषधं रक्तावाटे शरीरात सर्वत्र जातात. त्यामुळे कॅन्सरच्या पेशी मारण्याला मदत मिळते. काही वेळा कॅन्सरची तीव्रता कमी करण्यासाठी रेडिएशन उपयोगी पडतं.

पण, त्यासाठी कॅन्सर कुठल्या भागात आहे याची माहिती आवश्यक आहे. हाडांमध्ये झालेल्या कॅन्सरवर तो पसरणारा असला तरी रेडिएशन उपयोगी पडतं,'' डॉ. तोंडारे यांनी सांगितलं.

हायग्रेड कॅन्सरमध्ये जीव वाचण्याची शक्यता किती?

डॉ. दांडेकरांच्या मते, "कॅन्सरचा उगम आणि स्वरुप यावरून... उर्वरित लेख लिहा:

भारतात सर्व प्रकारचे कॅन्सर उपचार उपलब्ध असल्याचं डॉ. आशुतोष यांनीही मान्य केलं. शिवाय इथं होणारा खर्चही परदेशात जाण्यापेक्षा कमी असेल.

पण, त्याचबरोबर कॅन्सर उपचारांचे साईड इफेक्ट्सकडे त्यांनी लक्ष वेधलं.

''किमो आणि रेडिएशनमुळे रुग्णांना इतरही समस्यांना सामोरं जावं लागतं. मळमळणं, उलट्या त्याचबरोबर केस गळणं असे त्रास सतत होतात. अशा वेळी सोनाली बेंद्रेसारख्या सेलिब्रिटी अभिनेत्रीला लोकांसमोर जाणं अवघड जाणार. यासाठीच त्यांनी बाहेर जाण्याचा निर्णय घेतला असावा.'' डॉ. आशुतोष यांनी आपला मुद्दा मांडला.

मागच्याच महिन्यात अभिनेते इरफान खान यांनी मेंदूत गाठ झाल्याची बातमी उघड केली होती. त्यानंतर सोनाली बेंद्रे यांनी कॅन्सरची बातमी दिली आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ा नसतो. माझ्यासोबत असं काही होईल, याची मला कल्पनाही नव्हती."

सना म्हणते, "मला कधी-कधी आठवतं तो म्हणायचा मी तुझ्यासाठी हे करेन, ते करेन. आजही मी भावासोबत किंवा मामांसोबत बाहेर जाते तेव्हा तो मला म्हणतो की तू इतरांसोबत जाते, याचं मला वाईट वाटतं. मी त्याला म्हणते काही हरकत नाही. तू बरा झालास की मला बाहेर घेऊन जा. तेव्हा मी तुझ्यासोबतच बाहेर जाईल."

त्याला दुःख होणार नाही, तो सतत हसत राहील, याची सना सगळी काळजी घेते. ती म्हणते, "मी त्याला कधीच जाणवू देत नाही की मला काही वाईट वाटतंय. मी त्याच्यासोबत ... उर्वरित लेख लिहा:

धानांना विनंती आहे की मला कृत्रिम हात लावून द्यावे. काहीतरी कामधंदा सुरू करण्यासाठी मदत करावी. हिने जे करून दाखवलं त्यासाठी खूप मोठं मन लागतं. खून हिम्मत लागते. सगळेच हे करू शकत नाहीत. ती माझ्यासाठी स्वतःचं घर, कुटुंबीय सगळं सोडून आली आहे. त्यामुळे मला तर हेच वाटेल की तिच्या घरच्यांनी तिला पुन्हा स्वीकारावं."

सना म्हणते, "मला दाऊदला बरं झालेलं बघायचं आहे. एवढंच मला हवंय. त्याला कृत्रिम हात बसवावा, पाय बसवावा, तो माझ्या आसपास चालता-फिरता रहावा, बस, आणखी काही नकोय."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ा नाईक 70 वर्षांच्या आहेत. पापड, लोणचं, वेगवेगळ्या प्रकारची पीठं असं काय काय विकत असतात. बचतगटांकडून करवून आणतात आणि विकतात. दुकानात काही व्यवस्थित ठेवलं होतं, काही इतस्तत: पसरलेलं होतं.

"मी चार वाजेपर्यंत तिकडे होते. चार वाजता आहे तर इकडे आले तर सगळं पडलं होतं. पत्रे उडाले होते. संध्याकाळी पत्रे लावले. आंबा कोसळला. लांबून बघत होतो. पण काय करणार मी," नाईक आज्जी सांगत होत्या. त्या एकट्या होत्या. जीव वाचवायला बाजूच्या घरी गेल्या, पण तोवर इकडे सगळं वा-यावर होतं. आता त्यांनी ब-यापैकी सगळं उरल... उर्वरित लेख लिहा:

झाडं पडलेली आहेत. त्यांचा प्रश्न हा आहे की यंदा कमाईच झाली नाही तर आता दुरुस्ती करायला पैसे कसे आणायचे?

"या वर्षी अगोदर सगळा सिझन निघून गेला लॉकडाऊनमुळे. लॉकडाऊनमुळे खूप फरक पडला. जे टूरिस्ट यायचे तेही आले नाहीत. त्यामुळे व्यवसायावर खूप फरक पडला. काल जे वादळ आलं त्यात शेजारच्या बिल्डिंगवरचा पत्रा उडून आमच्या कॉटेजवर पडला. त्यामुळे सगळं पिओपो, सिलिंग याची खूप हानी झाली. मोठं नुकसान झालं. आता रिडेव्हलपमेंट करायची म्हणजे अजून फटका बसणार. सिझनही निघून गेला. त्यामुळे तीही भरपाई होऊ शकत नाही.

लॉकडाऊन आणि वादळ एकत्र आल्यामुळे खूप मोठं नुकसान झालं आमचं. अगोदर पर्यटक आले नाहीत म्हणून धंदा नाही आणि आता वादळात रुम्सचं नुकसान.  भविष्यात काय होईल तेही दिसत नाही.  असेच अजून किती महिने जातील ते सांगता येत नाही. जरी लॉकडाऊन संपला तरीही पर्यटक येण्यासाठी अजून खूप वेळ लागेल. लोक घरातून बाहेर पडतांनाही विचार करतील. लोक येतील तेव्हाच आमचा बिझनेस सुरु होईल," खामकर म्हणतात.

वादळ समुद्रातून येऊन जमिनीवर थडकल्यावर पहिल्यांदा त्याला तोंड दिलं ते मच्छिमारांनी. समुद्रात मासेमारी बंद होती. पण बोटी, नाव समुद्रात होत्या. काही बाहेर काढून ठेवल्या होत्या. त्यांचं नुकसान झालं. मोठे मच्छिमार किंवा व्यावसायिक यांना नुकसानासमोर तग धरता येईलही. पण चिंतामणी पाटलांसारख्या छोट्या मच्छिमारांची परिस्थिती मात्र वेगळी आहे, बिकट आहे.

अलिबागच्या दक्षिणेच्या पट्ट्यात फिरतांना आम्हाला चिंतामणी पाटील भेटतात. खाडीच्या पाण्यात त्यांच्या छोट्या बोटीची डागडुजी चालली होती.  समुद्राच्या कडेलाही ओढून आणून ठेवलेल्या त्यांच्या बोटी दाखवयला ते आम्हाला घेऊन जातात.

त्यांच्या सारख्या छोट्या मच्छिमारांचा व्यवसाय लॉकडाऊनमुळे जवळपास थांबलाच होता. आता वादळ आलं आणि त्यानंतर मान्सूनमुळे ते किमान दोन महिने समुद्रात जाणार नाहीत.  सहा महिन्यांचा तोटा आणि वर वादळानं केलें नुकसान.

"मासेमारी जवळपास 15-20 दिवस अगोदरच थांबवली होती. पंचायतीनं सांगितलं होतं की तुम्ही जाऊ नका म्हणून म्हणून आम्ही सगळे मच्छी मारायला जायचे बंदच झालो होतो.  होड्या समुद्राच्या जवळ होत्या. लाटा दिसायला लागल्या म्हणून आमच्या छोट्या होड्या अगोदरच बाहेर काढल्या. मी जवळपास 30-40 वर्ष मासेमारी करतो. आमच्या जाळ्यांचं नुकसान झालं.

होड्या तशाच बाहेर काढल्या. जाळी फाटली. होड्यांना दगड अडकले लाटेनं. आता...


...ा नाराजीचा फटका हा उमेदवाराला बसण्याची शक्यता आहे. त्याचबरोबर निवडणुकीमध्ये स्थानिक आमदारांचा प्रभाव लोकांवर आणि कार्यकर्त्यांवर जास्त असतो तो यावेळी कसा आहे हे कळायला मार्ग नाही. कारण प्रत्येक जण स्वतंत्र काहीतरी घेऊन समोर येत आहे. पाच वर्षात स्थानिक राजकारणात अडसूळांचा हस्तक्षेप  राहत नाही. त्यामुळं नेते कार्यकर्त्यांपर्यंत आणि कार्यकर्ते मतदारांपर्यंत ते कसे पोहोचतात यावरच सगळ्याच भवितव्य असणार आहे. नवनीत राणा आणि अडसूळ यांच्यामध्ये टक्कर होईल. वंचित बहुजन आघाडी, बसपा आणि मुस्लिम मतदारांमधील ... उर्वरित लेख लिहा:

कीय कारकीर्द खऱ्या अर्थाने बहरु लागली. 2011 मध्ये अमरावती सामूहिक विवाह सोहळयात 3001 जोडप्यासोबत त्यांनी लग्न केल.

राणा विरुद्ध अडसूळ

राजकारणाचा जराही गंध नसणाऱ्या नवनीत राणांनी राजकारणातील खाचखळगे  अल्पावधीतच आत्मसात केले.

2014 मध्ये पहिली लोकसभा निवडणूक राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या तिकिटावर अडसूळ विरोधात त्या लढल्या. एका खासगी न्यूज चॅनेलच्या कार्यक्रमात  खासदार आनंदराव अडसूळ यांनी राणा यांच्यावर खालच्या पातळीवर जाऊन टीका केली आहे. नवनीत राणा यांनी अडसूळ  याच्याविरुद्ध विनयभंगाचा गुन्हा दाखल करण्यात  केला होता. त्यानंतर खासदार अडसूळ आणि राणा यांच्यात खटके उडतच राहिले. या घटनेमुळे 2014 ची लोकसभा निवडणूक राणा आणि अडसूळ यांच्याच भोवती फिरत राहीली.

नवनीत राणा यांच्यावर खोट्या जातप्रमाणपत्र तयार केल्याचेही आरोप अडसूळ यांच्याकडून करण्यात आला. मात्र न्यायालयात हा आरोप टिकू शकला नाही. त्याविरोधात नवनीत राणांनी विनयभंग प्रकरणात पुनर्विचार याचिका अमरावती न्यायालयात दाखल केली होती.

"निवडून आल्यानंतर पाच वर्षे खासदार अडसूळ यांचा स्थानिक राजकारणामध्ये जराही हस्तक्षेप रहात नाही. अडसूळ मूळचे मुंबईचे आहेत. त्यामुळे स्थानिक उमेदवार डोक्यावर बसवण्यापेक्षा बाहेरच्या उमेदवाराच्या बाजूने अनेक नेते असतात. त्याचबरोबर बाळासाहेबांच्या बहुजन वंचित आघाडीला फारसा प्रतिसाद मिळेल असही वाटत नाही. दलित आणि मुस्लिम मतदार काँग्रेसच्या बाजूला राहतील. पण वंचित बहुजन आघाडीच नेमक काय चाललय हे कळण्यापलीकडचं आहे. वंचित बहुजन आघाडी तिसऱ्या क्रमांकावर राहील, बीएसपीचे कॅडर बेस मत त्यांना मिळतीलच" देशपांडे यांच मत आहे .

"काँग्रेसच्या अंतर्गत गटबाजीचा फटका आघाडीच्या उमेदवाराला पडू शकतो. तसेच नवनीत राणा यांच्या राजकीय वाटचालीला काँग्रेसच्या-राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या नेत्यांमधून छुप्या मार्गाने विरोध होईल तो वेगळाच. परंतु रिपाई चे राजेंद्र गवई यांनी या निवडणुकीत आपला पाठिंबा नवनीत राणा यांना जाहीर केल्याने नवनीत राणा यांच पारडं थोडं जड झालं आहे. काँग्रेस मधील दुखावलेले नेते हे शिवसेनेला साथ देतील असं चित्र गेल्या लोकसभेत पाहायला मिळाल होत. नेमकी तीच मते आपल्या पारड्यात पाडण्यासाठी आनंदराव अडसूळ निष्णात राजकारणी म्हणून ओळखले जातात.

पण शिवसेनेपासून दुखावलेले, शिवसेनेचे अनेक नेते बंड करण्याच्या मार्गावर आहेत, त्यांची मनधरणी करण्यात आनंदराव अडसूळ...


...ा निवडणुकांमध्ये 16 ते 30 च्या दरम्यान जागा मिळाल्या होत्या.

1952 साली देशात पहिल्यांदा झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकांनंतर तब्बल 17 वर्षांनी सभागृहाला विरोधी पक्षनेता मिळाला. चौथ्या लोकसभेमध्ये 1969 साली राम सुभाग सिंह हे पहिले विरोधी पक्षनेते बनले.

त्यावेळी काँग्रेसमध्ये फूट पडली होती आणि लोकसभा अध्यक्षांनी काँग्रेसच्या राम सुभाग सिंह यांना विरोधी पक्षनेता म्हणून मान्यता दिली होती.

राम सुभाग सिंह 1970 पर्यंतच या पदावर राहिले. त्यानंतर काँग्रेसच्या फाटाफुटीच्या राजकारणामुळं काँग्रेसचेच नेते... उर्वरित लेख लिहा:

ामनिर्देशित आहेत. विश्लेषकांच्या मते पुढच्या वर्षी भाजप राज्यसभेत बहुमतात येऊ शकतं.

दोन्ही सदनात बहुमत मिळाल्यावर भाजपसाठी कोणत्याही कायद्यात बदल करणं आणखी सोपं होईल.

लोकसभा निवडणुकींच्या आधी विरोधी पक्ष आरोप करत होते, की यावेळी भाजपचं सरकार स्थापन झालं तर तर काही अभूतपूर्व निर्णय घेतले जाण्याची शक्यता आहे.

नवीन जोशी यांच्या मते राज्यसभेत सरकारला पुढच्या वर्षीपर्यंत बहुमत मिळणार नाही. त्यानंतर जर बहुमत मिळालं तर सरकार वादग्रस्त निर्णय घेण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

अशा परिस्थितीत 35A आणि 370 हे कलम रद्द करणार का हा प्रश्न उरतो. भाजपने त्यांच्या जाहीरनाम्यात कलम 370 हटवण्याची घोषणा केली होती.

पक्षाने राम मंदिर उभारण्याचंही आश्वासन दिलं आहे. निवडणुकीत हा मुद्दा फारसा उपस्थित झाला नाही तरी पक्षाच्या जाहीरनाम्यात या मुद्द्याचा समावेश आहे.

सरकारने राम मंदिराबाबत अध्यादेश किंवा विधेयक आणण्यासाठी साधू संन्यासी किंवा संघाच्या कट्टर समर्थकांकडून दबाव आणण्याची शक्यता आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ा निवडणुकीनंतर लगेच सप्टेंबर महिन्यात अमेरिकेतल्या ह्युस्टनमध्ये 'हाउडी मोदी' हा भव्य कार्यक्रम झाला होता. यात अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप हेदेखील सहभागी झाले होते.

टेक्सास इंडिया फोरमने तो कार्यक्रम आयोजित केला होता. त्यात जवळपास 50 हजार लोक सहभागी झाले होते.

आयोजकांवर प्रश्नचिन्हं

'नमस्ते ट्रंप' सोहळ्याची जय्यत तयारी सुरू झाली होती. मात्र, त्याचे आयोजक कोण, हे कुणालाच माहिती नव्हतं. आता नागरिक अभिनंदन समिती असं नाव पुढे आलं आहे. मात्र, या समितीत कोण आहेत, आयोजक कोण याचे तपशील अजूनही ग... उर्वरित लेख लिहा:

्र धोरण म्हणून बघतात. ते म्हणतात, "कुठल्याही राष्ट्राचे प्रमुख दुसऱ्या राष्ट्राच्या अधिकृत दौऱ्यावर असतात तेव्हा त्या देशाची संस्कृती, पर्यटनस्थळांव्यतिरिक्त ऐतिहासिक स्मारकांनाही भेटी देतात."

गोस्वामी म्हणतात, "असे इव्हेंट जगभरात आयोजित होत असतात. प्रत्येक देश अशा प्रकारच्या आंतरराष्ट्रीय कार्यक्रमांवर पैसे खर्च करतात."

तर ज्येष्ठ पत्रकार आलोक मेहता यांच्या मते अशा प्रकारच्या सांस्कृतिक कार्यक्रमातून दोन्ही राष्ट्रांमध्ये द्विपक्षीय संबंध सुधारतात.

मेहता म्हणतात, "जेव्हा दुसऱ्या देशाच्या प्रमुखाला आपल्या देशाच्या संस्कृतीची ओळख करून देता तेव्हा निश्चितच त्यांचं प्रेम आणि आदर मिळतो. तेव्हा या आयोजनाचा भारतीयांना, देशाला आणि राजकीय विषयात फायदा होईल."

मेहता यांच्या मते ट्रंप यांच्या या दौऱ्यामुळे भारताला केवळ राजकीय फायदा होणार नाही तर आर्थिक फायदाही होईल.

काँग्रेसचे माजी अध्यक्ष राहुल गांधी यांनी 'हाऊडी मोदी' कार्यक्रमाला जगातला सर्वात महागडा कार्यक्रम म्हटलं होतं. अशाप्रकारचा कुठलाच इव्हेंट भारताची आर्थिक स्थिती लपवू शकत नसल्याचंही ते म्हणाले होते.

इकॉनॉमिक टाईम्समध्ये छापून आलेल्या एका अहवालानुसार भाजपने म्हटलं होतं की 'हाउडी मोदी'चं आयोजन अमेरिकेतील स्वयंसेवकांनी केलं होतं. त्यात भारत सरकार किंवा भाजपची भूमिका नव्हती.

ज्येष्ठ पत्रकार रमेश ओझा यांनी बीबीसी गुजरातीच्या जिगर भट्ट यांच्याशी बोलताना अशा प्रकारचे कार्यक्रम पैशांची नासाडी असल्याचं म्हटलं आहे. ते म्हणतात, "नरेंद्र मोदी असं यासाठी करत आहेत कारण त्यांना याची सवय आहे. त्यांना असे जंगी कार्यक्रम आवडतात."

अर्थतज्ज्ञ इंदिरा हिरवे म्हणतात, "देशाची आर्थिक परिस्थिती वाईट असताना आपण एवढा मोठा खर्च पेलू शकत नाही."

ते झोपड्या लपवण्यासाठी उभारण्यात येणारी भिंत पाडणार असल्याकडेही लक्ष वेधतात.

अर्थतज्त्र हेमंत कुमार शहा बीबीसी गुजरातीच्या जिगर भट्ट यांच्याशी बोलताना म्हणतात, "पैसा अचल संपत्ती उदाहरणार्थ रस्ते, फुटपाथ, पूल बनवण्यासाठी खर्च झाला असता तर वेगळी गोष्ट होती. कारण त्यांचा वापर पुढेही होतो."

अशा गर्दीच्या कार्यक्रमांच्या आयोजनात होणारा खर्च बघता ते करू नये, असं मतही ते व्यक्त करतात. हेमंत कुमार म्हणतात, "असे कार्यक्रम खूप भव्यदिव्य असतात. मात्र, त्यांचा कायमस्वरूपी वापर होत नसतो. त्यातून रोजगारही मिळत नाही."

'सरकारने खर्चाचा हिशेब दिला...


...ा पत्रकारितेचे अभ्यासक गंगाधर पानतावणे नोंदवतात त्यानुसार, "मूकनायक'ने अस्पृश्यांसाठी नवे विचारयुग निर्माण केले...अस्पृश्याना त्यांच्या अस्तित्वाची व भवितव्याची जाणीव करून देण्याचे साधन म्हणून काम केले." (गंगाधर पानतावणे, पत्रकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, पान 72).

'मूकनायक'चं कार्य संपुष्टात आल्यावर काही वर्षांनी, महाड चळवळीला गती प्राप्त झालेली असताना, 3 एप्रिल 1927 रोजी आंबेडकरांनी 'बहिष्कृत भारत' या नियतकालिकाच्या रूपाने पुन्हा पत्रकारितेत मुसंडी मारली.

त्रेचाळीस अंक प्रकाशित झाल्यावर 'बहिष्क... उर्वरित लेख लिहा:

यशवंत आंबेडकर, मुकुंदराव आंबेडकर, दादासाहेब रुपवते, शंकरराव खरात आणि भास्करराव काद्रेकर यांनी केलं.

दलित पत्रकारिता

आंबेडकरांआधी काही मोजकी नियतकालिकं अस्पृश्यांच्या जगण्याबाबत वार्तांकन करत असत. उदाहरणार्थ, महात्मा जोतिबा फुले यांच्या सत्यशोधक चळवळीतून प्रेरणा घेऊन काही पत्रकारी प्रकल्प सुरू झाले. 'दीनबंधू' हे भारतातील पहिलं बहुजन वर्तमानपत्र कृष्णराव भालेकर यांनी 1 जानेवारी 1877 रोजी सुरू केलं.

सत्यशोधक विचारांचा प्रसार करणं, हे या प्रकाशनाचं उद्दिष्ट होतं. दलितांना आणि त्यांच्या मतांना या वर्तमानपत्रात जागा दिली जात असे. काही लहानसहान अडथळे वगळता या वर्तमानपत्राने 100 वर्षांचा प्रदीर्घ व खडतर प्रवास केला.

महारांचे एक ज्येष्ठ नेते गोपाळ बाबा वलंगकर यांना पहिला दलित पत्रकार मानलं जातं. 'दीनमित्र', 'दीनबंधू' आणि 'सुधारक' या नियतकालिकांमध्ये त्यांनी जात व अस्पृश्यतेबद्दल केलेलं लेखन पथदर्शी ठरलं (संदर्भ- पानतावणे). वलंगकर अतुलनीय विद्वान होते. हिंदू धार्मिकव्यवस्थेची त्यांनी केलेली चिकित्सा 'विटाळ विध्वंसक' या पुस्तकाद्वारे प्रकाशित झाली (1988). शंकराचार्य आणि इतर हिंदू नेत्यांसमोर वलंगकर यांनी सदर पुस्तकामध्ये 26 प्रश्न उपस्थित केले होते (E Zelliot, Dr. Babasaheb Ambedkar and the Untouchable Movement, p. 49; A Teltumbde, Past, Present and Future, p. 48).

शिवराम जानबा कांबळे यांच्यासारख्या इतर प्रमुख महार नेत्यांनीही अस्पृश्यांच्या अधिकारांचा कैवार घेण्यासाठी पत्रकारितेचा वापर केला. 'सोमवंशीय मित्र' (1 जुलै 1908) हे पहिलं दलित वर्तमानपत्र सुरू करण्याचं व संपादनाचं श्रेय कांबळे यांना जातं [चित्र पाहा].

दलित चळवळीतील आणखी एक मोठे नेते व नागपूरस्थित इम्प्रेस मिलमध्ये कामगारांचं नेतृत्व केलेले किसन फागोजी बनसोडे यांनीही एक छापखाना सुरू केला होता, त्यामुळे त्यांना स्वतःची स्वतंत्र प्रकाशनं चालवता आली. त्यांनी 'निराश्रित हिंदू नागरिक' (1910) 'मजूर पत्रिका' (1918-22) आणि 'चोखामेळा' (1916) ही प्रकाशनं स्वतःच्या छापखान्यातून प्रकाशित केली. बनसोडे यांनी 1913 ला कालिचरण नंदागवळी यांच्यासोबत विटाळ विध्वंसक सुरू केलं होतं.

 1941 साली त्यांनी चोखामेळ्याचं चरित्रही लिहिलं. 'सोमवंशीय मित्र' अस्तित्वात येण्यापूर्वी किसन फागोजी बनसोडे यांनी 'मराठा दीनबंधू' (1901), 'अत्यंज विलाप' (1906) आणि 'महारांचा सुधारक' (1907)...


...ा पदावर बसलेल्याने परिपक्वता दाखवली पाहिजे. त्यासंबंधी शंकेची स्थिती आहे, म्हणून मला काही त्यांना अधिक महत्त्व द्यायचं नाही," असं ते म्हणाले.

राज ठाकरेंची भूमिका

राज ठाकरेंनी घेतलेली भूमिका चांगली असल्याचं शरद पवार म्हणतात. "त्यांना पक्ष उभा करायचाय. आणि याची सुरुवात प्रभावी विरोधी पक्ष उभा करण्यातून करण्याची त्यांची संकल्पना दिसतेय. हा एक वेगळा मार्ग आहे आणि ते नेहमीच इतरांपेक्षा वेगळा मार्ग धाडसाने घेतात हे त्यांचं वैशिष्ट्यं आहे."

राज्यात विरोधी पक्षच अस्तित्त्वात नसल्याच्या राज ठाकरेंच्या... उर्वरित लेख लिहा:

ेक्षा गंभीर आहेत आणि या गंभीर प्रश्नांपासून डायव्हर्ट करण्याचं काम सरकारकडून केलं जातंय. दुर्दैवाने त्याला मीडियाही बळी पडायला लागलेला आहे," असं ते म्हणाले.

बाळासाहेब ठाकरे (फाईल फोटो)

पवारांचा महाराष्ट्र दौरा

गेले काही दिवस शरद पवारांनी महाराष्ट्राचा झंझावाती दौरा सुरू केलाय. राष्ट्रवादीतले दिग्गज नेते पक्ष सोडून गेल्यानंतर शरद पवारांनी आपली जनतेवरची पकड या दौऱ्यातून दाखवून दिली. या वयामध्ये दौरे करावं लागणं, म्हणजे पुढची फळी पुढे येऊ शकली नाही, असा याचा अर्थ होतो का?

हे विचारल्यावर शरद पवार म्हणाले, "दुसरी पिढी ठिकठिकाणी कामाला लागलेली आहे. जयंत पाटील, अजित पवार हिंडत आहेत. सुप्रिया सुळे, धनंजय मुंडे हिंडत आहेत. आम्ही सगळ्यांना जिल्हे दिलेले आहेत. माझी या सगळ्यांना साथ आहे. नेतृत्त्व करणारी उत्तम पिढी तयार केलेली आहे. आम्हाला त्याची चिंताच नाही."

पाहा संपूर्ण मुलाखत

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ा परिसरात भूमिगत रेल्वेचं जाळं असायचं. जमिनीखालच्या स्टेशनपर्यंत जाण्यायेण्यासाठी मोठ्या आकाराच्या लिफ्ट वापरल्या जायच्या.

उपयुक्त लिफ्टमुळे सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेला बळकटी मिळाली. भव्य आकाराच्या लिफ्ट असलेल्या इमारती आणि भूमिगत रेल्वेचं जाळं ही आजच्या मॅनहटन परिसराची ओळख आहे.

गगनचुंबी इमारती असल्यामुळे भूमिगत रेल्वेचं जाळं पसरू शकलं. या दोन्ही व्यवस्था लिफ्टसारख्या यंत्रणेमुळे कार्यान्वित असतात याकडे आपलं दुर्लक्ष झालं.

आकाशाशी नातं जोडणाऱ्या गगनचुंबी इमारती आणि जमिनीच्या उदरात धावणाऱ्य... उर्वरित लेख लिहा:

ातोय, हे समजलंच नसतं.

लिफ्ट या वस्तूला आपण गृहीत धरतो पण काळानुरुप त्यात बदल झाले आहेत.

उंचच उंच इमारती या हे या लिफ्ट तंत्रज्ञानासाठी मोठं आव्हान आहे. सुपर टाइट रोप अर्थात प्रचंड शक्ती आणि क्षमतेच्या तारांच्या बळावर गगनचुंबी इमारतीत लिफ्ट कार्यरत असते.

अमेरिकेतल्या न्यूयॉर्क शहरातील एम्पायर स्टेट ही जगभरातल्या प्रसिद्ध गगनचुंबी इमारतींपैकी एक.

अत्याधुनिक संगणकीय प्रणालींद्वारे एकाचवेळी दोन गाड्यांची ने-आण केली जाऊ शकते. अनेकदा सोपी युक्तीच नामी ठरते.

लिफ्टच्या रांगेत प्रतीक्षा करणाऱ्यांसाठी लॉबीमध्ये मोठ्या आकाराचे आरसे बसवलेले असतात. आरशात स्वत:चं रुप पाहण्यात प्रत्येकजण दंग होतो आणि वाट पाहण्याचा कंटाळा दूर होतो.

लिफ्ट ऊर्जा संवर्धक असतात कारण त्यांची रचना पर्यावरणस्नेही असते. तंत्रज्ञानानुसार त्यात अर्थातच सुधारणा होऊ शकते.

न्यूयॉर्क शहरातील एम्पायर स्टेट ही जगभरातल्या प्रसिद्ध गगनचुंबी इमारतींपैकी एक. या इमारतीमधून कार्बन उत्सर्जन कमी व्हावं यासाठी 500 मिलियन डॉलर इतकी प्रचंड रक्कम खर्चून एक प्रकल्प राबवण्यात आला.

या प्रकल्पाअंतर्गत एम्पायर स्टेटच्या लिफ्टच्या वीज वापरात मूलभूत बदल करण्यात आले. माणसांना त्यांच्या मजल्यावर सोडून लिफ्ट खाली जाते किंवा रिकामी लिफ्ट वर जाते तेव्हा शिल्लक राहणारी ऊर्जा इमारतीला पुरवण्यात येते.

पण एम्पायर स्टेट इमारत नेहमीपासूनच ऊर्जेचं संवर्धन करत होती. कारण या इमारतीखालीच रेल्वेस्टेशन आहे. स्टेशनसाठी उपलब्ध ऊर्जा यंत्रणेचा फायदा एम्पायर स्टेटला होतो आणि इमारतीचं वैयक्तिक ऊर्जासंवर्धन होतं.

तंत्रज्ञानाचं आधुनिकीकरण होण्यापूर्वी अशा लिफ्ट्स वापरल्या जात.

पर्यावरण क्षेत्रात कार्यरत 'रॉकी माऊंटन इन्स्टिट्यूट'ने एम्पायर स्टेटमधल्या लिफ्ट ऊर्जायंत्रणेत बदल केले. पर्यावरणपूरक वास्तू कशी असावी, याचं उत्तम उदाहरण या इन्स्टिट्यूटचं कार्यालय आहे.

या कंपनीचे संस्थापक अमोरी लोव्हिन्स यांचं स्मारक या वास्तूमध्ये आहे. हे ऑफिस एका पर्वतराजीत आहे.

कंपनीपासून सर्वांत जवळचं स्टेशन 300 किलोमीटरवर आहे. आणि कंपनीत काम करणारी माणसं सायकल, बस किंवा इलेक्ट्रॉनिक कार वापरून ऑफिसला जातात.

अनेक बैठका टेलिकॉन्फरन्सिंद्वारे होतात. अत्याधुनिक तंत्रज्ञान असलेल्या खिडक्या, पाण्याचा पुनर्वापर होणारी यंत्रणा, ऊर्जेचं संवर्धन करणारी मशिन्स, अशा अनोख्या गोष्टी या कंपनीत आहेत.

पण...


...ा पळू लागल्या. रकबरने गायींना शांत करायचा प्रयत्न केला, पण काय होतंय ते समजायच्या आतच त्या गुंडांनी आम्हाला पकडलं. मी बरीच झटापट करून शेवटी शेजारच्या कापसाच्या शेतात लपलो. पण रकबारला त्यांनी गाठलं," असलम सांगत होते.

त्या जमावाने लाकडी दांड्यांनी रकबरला मारायला सुरुवात केली.

रकबरचे वृद्ध वडील सुलेमान यांना अजूनही आपल्या मुलाच्या हाताचे तुटलेले तळवे आठवतात. "शवचिच्छेदनाच्या अहवालात त्याच्या शरीरावर 13 मोठ्या जखमा असल्याची नोंद आहे. हातांचा वापर करून त्याने स्वतःला वाचवायचा प्रयत्न केला असणार. त्... उर्वरित लेख लिहा:

मारहाण केल्याचंही पोलिसांना सांगितलं.

गायींच्या सुरक्षिततेसाठी आपण एका हवालदाराला घटनास्थळी ठेवलं आणि जखमी रकबरला जीपमध्ये घालून रुग्णालयाकडे नेलं, तिथे त्याला मृत घोषित करण्यात आलं, असं सिंग यांनी पुढे नोंदवलं आहे.

आरोपपत्रात काय म्हटलंय?

अलवार सत्र न्यायालयात 7 डिसेंबर रोजी रकबारच्या खुनाविषयी आरोपपत्र दाखल करण्यात आलं. त्यात धर्मेंद्र यादव, परमजीत आणि नरेंद्रकुमार यांना मुख्य आरोपी मानण्यात आलं आहे.

उप-निरीक्षक मोहन सिंग यांनीच 21 ऑगस्ट रोजी केलेल्या निवेदनातून मात्र गुन्ह्याचं पूर्णतः वेगळं चित्र उभं राहतं. या निवेदनानुसार, सिंग घटनास्थळी पोहोचले तेव्हा, तिथे उभ्या असलेल्या चार लोकांनी आपल्याला मारहाण केल्याचं जखमी आणि चिखलाने माखलेल्या रकबरने त्यांना सांगितलं.

या चौघांची नावं प्रामजी, नरेंद्र, धर्मेंद्र आणि विजय शर्मा अशी होती. आणखी एक गावकरी योगेश ऊर्फ मॉन्टीसुद्धा घटनास्थळी उपस्थित होता.

सिंह पुढे नोंदवतात की, त्यांनी रकबरला वर उचललं, जवळच्या रस्त्यापाशी आणलं आणि त्याच्या अंगावरचा चिखल धुवून काढला. "रिमझिम पाऊस पडत होता आणि अंधार होता. आपला सोबती असलम कापसाच्या शेतांकडे पळून गेल्याचं रकबरने आम्हाला सांगितलं. आम्ही आधी अस्लामला शोधायला कापसाच्या शेतांकडे गेलो, पण तो आम्हाला सापडला नाही. त्यानंतर, नवलकिशोर म्हणाला की, कृष्णा नावाचा त्याचा एक भाऊ जवळच राहतो आणि टेम्पो चालवतो. त्या टेम्पोतून गायींना सुरक्षित गोशाळेत दाखल करता येईल, असं त्याने सुचवलं."

रकबरने नावं सांगितलेले चारही जण गायींना सोबत घेऊन लानवंडी गावाकडे चालत गेले आणि पोलिसांचं पथक जीपमधून तिथे गेलं, असं आरोपपत्रात नमूद केलं आहे. तिथे टेम्पोचालकाला उठवण्यात आलं आणि गायींना गोशाळेत घेऊन जाण्याची सूचना त्याला करण्यात आली.

मग पोलीस त्यांच्या स्थानकाकडे गेले, तिथून पुन्हा गायी आहेत का, ते तपासायला गोशाळेकडे गेले. तर घटनास्थळी पोहोचायला अडीच तासांहून अधिक काळ उलटून गेल्यानंतर त्यांनी रकबरला जेमतेम चार किलोमीटरांवर असलेल्या एका सामुदायिक रुग्णालयात दाखल केलं.

कलम 193 अंतर्गत याचिका

जीव गमवावा लागलेल्या रकबरच्या वकिलांनी फौजदारी प्रक्रिया संहितेतील कलम 193 नुसार याचिका दाखल केली आहे. रकबरची शारीरिक अवस्था गंभीर असल्याचं पोलिसांच्या लक्षात आलं होतं, तरीही घटनास्थळापासून केवळ चार किलोमीटर अंतरावर असलेल्या रुग्णालयात नेण्यासाठी पोलिसांनी इतका...


...ा पाचव्या खंडात पृष्ठ 77 वर येते. विवेकानंद म्हणाले, 'या देशात एक काळ असा होता, की गोमांस भक्षण केल्याशिवाय ब्राम्हण हा ब्राह्मण होऊ शकत नव्हता. वेदांत तर असं सांगितलं आहे, 'राजा किंवा मार मोठा संन्यासी घरी आला तर, गाय बैलांच्या मांसाचं रूचकर भोजन त्यांना द्यावं.'

स्त्री मुक्तीचा प्रश्‍न

स्त्री प्रश्‍नाबाबत विवेकानंदांनी अशीच भेदक मतं मांडलीत. संमतीवयाच्या कायद्याची चर्चा सुरू असताना 1895 मध्ये आपला मित्र राखाल (म्हणजे नंतरचे बम्हानंद) यांना पत्र पाठवून त्यांनी सांगितले, "ही बालविवाहाची प्रथा... उर्वरित लेख लिहा:

श्‍वराच्या मंदिरात शरीर विक्रय करणाऱ्या स्त्रियांना प्रवेश दिला जात नाही, असं ऐकतो. हे पूर्णपणे चुकीचं आहे. शरीर विक्रय करणाऱ्या स्त्री ही आपली सर्वात अधिक पददलित बहीण आहे. तिचं शारीरिक, मानसिक, आर्थिक शोषण होत आहे. मंदिराची सर्वाधिक गरज तिला आहे. दक्षिणेश्‍वराचं मंदिर शरीर विक्रय करणाऱ्या स्त्रियांसाठी उघडं पाहिजे."

स्त्रीमुक्तीचा विचार मांडणाऱ्या स्वामी विवेकानंद यांनी भगिनी निवेदितांना लिहिलेल्या पत्रात भारतातील स्त्रियांचे प्रश्न समजून घेण्याविषयी लिहिलं.

आरक्षणाचे समर्थक विवेकानंद

विवेकानंदांनी आरक्षणाबाबत आपली भेदक आणि आजही दाहक वाटतील अशी मतं नोंदवली आहेत. कुंभकोणमला ब्राह्मण तरुणांच्या सभेत भाषण करताना ते म्हणाले, "ब्रम्हवृंदहो, तुमच्या आणि माझ्या जातीची मृत्यूघंटा वाजवायला मी इथे उभा आहे. आपण जर सुखानं मेलो नाही, तर आपण कुजू. तसे होऊ नये, म्हणून आपण सांगितलं पाहिजे, 'आम्ही उच्चवर्णीय आहोत. अर्थार्जनाची एकही नोकरी आम्ही करणार नाही. त्या आम्ही दलितांसाठी मोकळ्या ठेवतो आहे'."

मात्र विवेकानंद केवळ शंभर टक्के आरक्षण मागून थांबत नाहीत. ते म्हणतात, "आपण त्यांना अनेक शतके शिक्षण दिलेलं नाही. त्यामुळे आपल्याला एक शिक्षक लागत असेल, तर त्यांना सात शिक्षक लागतील. त्यांच्यासाठी सातपट अधिक चांगल्या शिक्षणाची आपणाला सोय करावी लागेल."

आणि या विषयावर राखालला पत्र पाठवून त्यांनी सांगितले, "काहीजण म्हणतात, निसर्गातच समता नाही, तर ती आणण्याचा प्रयत्न तुम्ही का करता?' त्यांना आपण सांगितलं पाहिजे, 'निसर्गात समता नसेल, तर ती निर्माण करायला निसर्गानं आम्हाला जन्माला घातलं आहे. आता मला वाटतं की, दलितांसाठी सातपट नव्हे, तर दहापट अधिक चांगल्या शिक्षणाची सोय आपणाला करावी लागेल!"

मात्र हे सांगणारे विवेकानंद ब्राह्मण ब्राह्मणेत्तर वाद खेळत नाहीत.

'आपले महाप्रतापी पूर्वज तामीळ' या लेखात ते म्हणतात, "आज मद्रास प्रांतात ब्राह्मण द्वेषाची जी लाट आली आहे, ती थांबली पाहिजे. जीवनाच्या सर्व क्षेत्रात नेतृत्व देत आज ब्राह्मण तरुण उभे आहेत. याचे कारण ते ब्राह्मण आहेत. हे नव्हे तर, त्यांना अनेक शतके शिक्षण मिळाले हे आहे. आपण ब्राह्मण- ब्राह्मणेतर वाद खेळत नाही. आपणाला ब्राह्मणांना दलित आणि दलितांना ब्राह्मण बनवावयाचे नाही, आपण जातीअंताची लढाई लढतोय."

'हिंदू-मुस्लीम समन्वय हवा'

या देशाचा अभ्युदय करावयाचा असेल, तर "हिंदू-मुसलमान...


...ा पाहिजे. कारण सेनेचीही काही काळ परप्रांतीयविरोधी भूमिका राहिली आहे. तेलुगू देसम, तृणमूल काँग्रेस यांचंही तसंच आहे. शत्रूचा शत्रू तो आपला मित्र, हा न्याय आहे. आणि लग्न ही गोष्ट आता राजकारणात शक्तिप्रदर्शनासाठी वापरली जाते. त्यात नवीन काही नाही," असं खडस सांगतात.

अर्थात मनसेचे नेते संदीप देशपांडे मात्र आघाडीच्या प्रश्नावर अतिशय सावधपणे उत्तर देतात. बीबीसीशी बोलताना ते म्हणाले की, "काँग्रेस-राष्ट्रवादीसोबत आघाडी करायची की नाही, याचा निर्णय राज ठाकरे घेतील. आम्ही कुठलाही प्रस्ताव दिलेला नाही, तसंच... उर्वरित लेख लिहा:

े की, स्थानिक लोकांना त्यांच्या भागात काम मिळायला हवं. स्थानिकांचे रोजगार हिसकावले जाऊ नयेत. दिवंगत इंदिरा गांधींनाही हेच वाटत होतं. तर मी काय वेगळं सांगत आहे?

"पूर्वी दक्षिणेतून लोक मुंबईत यायचे. तिथे रोजगार निर्माण झाले. दक्षिणेतले लोंढे थांबले. देशाचे 70-80 टक्के पंतप्रधान उत्तर प्रदेशातून निवडून आले. जवाहरलाल नेहरू, इंदिरा गांधी, अटलबिहारी वाजपेयी, नरेंद्र मोदी यांना विचारा की जर निवडून येण्यासाठी आमचा प्रदेश चालतो तर उद्योगांसाठी का नाही?" असं राज त्या सभेत म्हणाले होते.

काँग्रेसनं आघाडी करायचं नाकारलं तर काय?

2019च्या निवडणुकीत काँग्रेस शक्य तितक्या समविचारी पक्षांना सोबत घेताना दिसत आहे. शिवाय चंद्राबाबूंसारखे नवे मित्रही जोडत आहे.

मात्र मनसेचा विषय निघाल्यानंतर माजी मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण यांनी ही शक्यता फेटाळून लावली आहे. ते म्हणाले, "गेली काही वर्षं ते भाजपच्या विरोधात भूमिका घेऊन बोलत आहेत. पण आम्ही त्यांच्याशी आघाडी करणार नाही. पण राष्ट्रवादीने जर मनसेला सोबत घेतलं, त्यांच्या कोट्यातून जर मनसेला जागा दिली, तर आम्ही काही करू शकत नाही. जसं की आम्ही प्रकाश आंबेडकरांना आघाडीची ऑफर दिली आहे. पण MIMला आम्ही सोबत घेतलेलं नाही. हे तसंच आहे."

राहुलना निमंत्रण, मोदी-शहांना दूर ठेवलं?

राज ठाकरे यांचं 26 जानेवारीचं कार्टून

अमित ठाकरे यांच्या लग्नाचं निमंत्रण राज यांनी राहुल गांधी आणि काँग्रेसच्या ज्येष्ठ नेत्यांना दिलं. त्याच्या जाहीर बातम्याही आल्या. मात्र नरेंद्र मोदी किंवा अमित शाह यांना लग्नाचं निमंत्रण दिल्याचं वृत्त कुठेही आलं नाही.

त्याचं विश्लेषण करताना संतोष प्रधान सांगतात, "सगळ्यांची लढाई मोदींशी आहे. आता राज ठाकरे रोज जर त्यांची कार्टूनमधली टिंगलटवाळी करतायत आणि लग्नात जर स्वागत करताना दिसले तर कुंचला बोथट दिसेल. एकीकडे आघाडीत घुसण्याचा प्रयत्न आणि दुसरीकडे हे मोदींशी जवळीक हे बघून तुम्ही दोन दगडांवर पाय का ठेवता, असा अर्थ निघू शकतो."

आता पुढे काय?

महाराष्ट्रात राष्ट्रवादी मनसेला सोबत घेण्याच्या बाजूने आहे, तर काँग्रेसनं प्रकाश आंबेडकरांच्या भारिप बहुजन समाज पक्षाला ऑफर दिली आहे. आता निवडणुका जाहीर होण्यास दीड-एक महिन्याचा अवधी उरला आहे.

त्यामुळे महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना आणि भारिप बहुजन महासंघाचं काय होणार, याचं उत्तर मिळायला महिना बाकी आहे. त्यामुळेच लग्नाच्या निमित्ताने होत...


...ा पीपल्स फ्रंटला 10, भाजपला 3 तर NDPला 3 जागा

निवडणूक आयोगाने जाहीर केलेल्या ताज्या आकडेवारीनुसार आतापर्यंत नागालँडमध्ये 17 जागांचे निकाल जाहीर करण्यात आले आहेत.

या आकडेवारीनुसार भाजपला 3 जागी विजय मिळाला असून 7 जागांवर त्यांना आघाडी आहे.

नागा पिपल्स फ्रंट 10 जागी विजयी, 14 जागांवर आघाडीवर

नॅशन डेमोक्रॅटिक प्रोग्रेसिव्ह पक्षाने 3 जागी विजयी, 12 जागांवर आघाडी मिळवली आहे

एका जागेवर अपक्ष उमेदवार विजयी झाला आहे.

15.00 : बीबीसी मराठीला दिसलेले 'नागा'रंग

गेले 12 दिवस बीबीसी मराठीची टीम (मयुरे... उर्वरित लेख लिहा:

यांना जातं. ईशान्येकडच्या जनतेनं यांच्या विचारांना स्वीकारलं आहे. याशिवाय आमच्या कार्यकर्त्यांच्या मेहनतीचंही हे फळ आहे.  या यशात भाजप अध्यक्ष बिप्लव देव, सुनील देवधर आणि हेमंत बिस्वा सरमा यांचा मोठा वाटा आहे."

13.40 : मेघालयमध्ये काँग्रेसची आघाडी

13.10 : नागालँडचे निकाल

13.05 : मेघालय - काँग्रेसचे 4उमेदवार विजयी

13.00 : त्रिपुरा निकाल

12.35 : त्रिपुरात भाजपच्या कार्यालयाबाहेर जल्लोष

12.30 : कोण आहेत सुनील देवधर

त्रिपुरातल्या भाजपच्या मुसंडीत सुनील देवधर या मराठी माणसानं महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. त्यांच्याशी बीबीसी मराठीनं केलेली ही बातचीत -

https://www.bbc.com/marathi/india-43108889

12.25 : मेघालयमध्ये काँग्रेसनं खातं उघडलं

काँग्रेसचा एक उमेदवार विजयी. 20 जागांवर घेतली आघाडी.

याशिवाय नॅशनल अवेकनिंग मुव्हमेंटचाही एक उमेदवार विजयी झाला आहे.

मेघालयातील 59 मतदारसंघापैकी सहा मतदारसंघाचे निकाल जाहीर झाले आहेत.

12.15 : पाहा भाजपच्या त्रिपुरा मुसंडीचं रहस्य

ज्येष्ठ पत्रकार संदीप फुकन यांच्याशी बातचीत केली बीबीसी प्रतिनिधी सलमान रावी यांनी.

12.00: मेघालय आणखी निकाल

मेघालयमध्ये युनायटेड डेमोक्रॅटिक पार्टीचे 2 उमेदवार विजयी झाले असून हिल स्टेट पिपल्स डेमोक्रॅटिक पार्टीचा एक उमेदवार विजयी झाला आहे. याशिवाय एक अपक्ष उमेदवार निवडून आला आहे.

11.35 : मेघालयमध्ये खाते उघडले

मेघालयमध्ये हिल स्टेट पिपल्स डेमोक्रॅटिक पार्टीचा एक उमेदवार विजयी झाला असून आणखी एका जागेवर पक्षाचा उमेदवार आघाडीवर आहे.

युनायटेड डेमोक्रॅटिक पार्टीनेही खातं उघडलं असून पक्षाचा एक उमेदवार विजयी झाला आहे. तर चार ठिकाणी आघाडीवर आहेत.

11.30 : कौल कोणाला?

11.20 : सरकारचा कल स्पष्ट?

त्रिपुरात भाजपची आघाडी, नागालँडमध्ये अटीतटीचा लढत आणि मेघालयमध्ये काँग्रेसची आघाडी.

10.50 : भाजप कार्यकर्त्यांचा जल्लोष सुरू

10.10 : त्रिपुरातसत्ता स्थापनेचा दोघांचाही दावा

त्रिपुरा निवडणुकीच्या निकालांवर भाजप आणि CPM हे दोन्ही पक्ष सत्ता स्थापन करण्याचा दावा करत आहेत.

10.00 : प्राथमिक कल

भारत निवडणूक आयोगाच्या माहितीनुसार,

मतमोजणीस सुरुवात

इशान्य भारतातील त्रिपुरा, मेघालय आणि नागालँड या तीन राज्यांतील विधानसभा निवडणुकांच्या मतमोजणीस सकाळी आठ वाजल्यापासून सुरूवात झाली.

857 उमेदवार रिंगणात

त्रिपुरामध्ये 18 फेब्रुवारीला मतदान झाले. तर...


...ा पुरेपूर वापर पंकजा मुंडे करू शकतात, असं नानिवडेकर यांनी म्हटलं.

मृणालिनी नानिवडेकर यांनी पुढे सांगितलं, की "धनंजय मुंडे हे अतिशय उत्तम नेते आहेत. मेहनती आणि अभ्यासू आहेत. त्यांचं मराठा नसणं हेसुद्धा राष्ट्रवादीसाठी फायद्याचं आहे. पण त्यांनी गोपीनाथ मुंडेंसोबत भाजपमध्ये राजकारण सुरू केलं, पण नंतर राष्ट्रवादीमध्ये गेले. मतदारांच्या मनात त्यांच्या या राजकारणाबद्दल काय भावना आहेत, हे निवडणुकीत महत्त्वाचं ठरेल.

"दुसरीकडे पंकजांचं राजकारण काहीसं एकारलेलं आहे. त्यांच्यावर चिक्की घोटाळ्यासारखे आरोप... उर्वरित लेख लिहा:

ोग करून घेता येणार नाही."

'पंकजा-धनंजय मुंडेंमधील संघर्षाचा इतिहास'

एकमेकांसाठी पंकुताई आणि धनुभाऊ असलेले हे भाऊ-बहीण राजकारणाच्या आखाड्यात परस्परांचे कट्टर विरोधक बनले आहेत. गोपीनाथ मुंडे हयात असतानाच दोघांमधील संघर्षाची ठिणगी पडली होती.

गोपीनाथ मुंडे जेव्हा राज्याच्या राजकारणात सक्रिय झाले, तेव्हा बीडमधला त्यांचा वारसदार म्हणून त्यांचे पुतणे धनंजय मुंडे यांच्याकडे अनेक जण पाहत होते. मुंडे महाराष्ट्र पातळीवर राजकारण करत होते तर धनंजय परळी आणि बीड जिल्ह्याचं राजकारण पाहत होते.

2009 साली गोपीनाथ मुंडे बीड मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले तर त्यांच्या विधानसभा मतदारसंघातून पंकजा मुंडेंना उमेदवारी देण्यात आली. धनंजय मुंडेंची नाराजी दूर करण्यासाठी त्यांना विधान परिषदेवर संधी देण्यात आली. पण इथूनच सुप्त संघर्षाला सुरुवात झाली होती.

जानेवारी 2012 मध्ये धनंजय मुंडेंनी बंड करत परळीच्या नगराध्यक्षपदी आपला उमेदवार निवडून आणला. तसंच परळी कृषी उत्पन्न बाजार समितीही आपल्या गटाच्या ताब्यात घेऊन गोपीनाथ मुंडेंना धक्का दिला.

2013 मध्ये धनंजय मुंडेंनी राष्ट्रवादीत प्रवेश करत विधान परिषदेची निवडणूक राष्ट्रवादीकडून लढवली. ही निवडणूक अत्यंत चुरशीची झाली. त्यामध्ये धनंजय विजयी झाले. मुंडेंच्या निधनानंतर धनंजय विरुद्ध पंकजा असा संघर्ष सुरू झाला.

2014 मध्ये झालेल्या विधानसभा निवडणुकीत परळीमधून पंकजा मुंडे विरुद्ध धनंजय मुंडे अशी लढत झाली. त्यामध्ये पंकजांनी बाजी मारली.

डिसेंबर 2016 मध्ये परळी नगरपालिकेची निवडणूक झाली. मुंडे कुटुंबीयांसाठी ही नगरपालिका नेहमीच महत्त्वाची ठरली आहे. यावेळेस पंकजा विरुद्ध धनंजय असं पुन्हा चित्र होतं.

तेव्हा धनंजय मुंडे यांनी 33 पैकी तब्बल 27 उमेदवार निवडून आणत त्यांनी नगरपालिकेवर आपलं वर्चस्व सिद्ध केलं. या निवडणुकीनंतर भावा-बहिणीतली चुरस वाढली.

2017च्या सुरुवातीला लगेचच झालेल्या जिल्हा परिषद निवडणुकीत राष्ट्रवादीने पुन्हा सर्वाधिक जागा मिळवल्या तर भाजप दुसऱ्या क्रमांकावर होती. या जिल्हा परिषद निवडणुकीतच परळी तालुक्यामध्ये भाजपला मोठा फटका बसला.

लोकमतच्या कार्यक्रमात दोघेही एका मंचावर आले होते.

दरम्यान, यावेळेस पंकजा यांनी राजकीय खेळी खेळत जिल्हा परिषदेमध्ये भाजपची सत्ता खेचून आणली. मे 2017 मध्ये परळी कृषी उत्पन्न बाजार समितीची निवडणूक लागली. 18 जागांसाठी 42 उमेदवार रिंगणात होते.

अनेक...


...ा पोषक अशीच होती. नागपुरात गरम किती होतं याचा आपल्याला अंदाज आहे. पण रूटने पहिल्याच डावात खणखणीत आत्मविश्वासासह अर्धशतक झळकावलं. फिरकीपटूंसमोर त्याचं पदलालित्य विशेष भावणारं होतं.

जो रूट

टेस्ट अनिर्णित राहिली आणि इंग्लंडने भारताला भारतात 2-1 असं नमवण्याचा पराक्रम केला.

जो रूटच्या पदार्पणावेळी संघव्यवस्थापनासमोर अन्य दोन पर्याय होते- आयोन मॉर्गन आणि जॉनी बेअरस्टो. मॉर्गनची टेस्ट कारकीर्द बहरली नाही मात्र वनडे आणि ट्वेन्टी-20त तो संघाचा कणा झाला. मॉर्गनच्याच नेतृत्वात इंग्लंडने पहिल्यांदा वर्... उर्वरित लेख लिहा:

. इंग्लंडचा माजी कर्णधार मायकेल वॉनही यॉर्कशायरचाच.

जो रूट बॅटिंग करताना

चांगल्या बॅटिंगचा वसा एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे येतो असं म्हणतात. यॉर्कशायर क्रिकेट तसंच इंग्लंड क्रिकेट वर्तुळातल्या जाणकारांचं रूटकडे बारीक लक्ष होतं. कारकीर्दीच्या सुरुवातीपासूनच रूटकडे नेक्स्ट बिग थिंग म्हणून पाहिलं गेलं.

हा इंग्लंडचा मुख्य बॅट्समन असेल, हा भावी कर्णधार आहे अशा अपेक्षांची झूल रूटच्या खांद्यावर लहान वयातच ठेवली गेली. एकप्रकारे कर्तृत्वाने मोठं होण्याचा सक्तीवजा आग्रह भवतालातून होत होता. चुका करण्याची संधी रूटला मिळालीच नाही.

आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पाऊल ठेवल्यापासून हा बॅटिंगचा आधारवड असेल, हाच आमचा भविष्यातला नेता असंच रूटबद्दल बोललं गेलं. उदयोन्मुख, होतकरू अशी विशेषणं रूटच्या नावाला चिकटलीच नाहीत. त्याने परिपक्व स्वरुपाची बॅटिंग करावी, सर्वसमावेशक राहून संघाची मोट बांधण्यासाठी योजना आखाव्यात अशा अपेक्षा ठेवण्यात आल्या.

दडपणाखाली, दबावात मोठमोठी माणसं स्वत्व हरवून बसतात. लौकिकाला साजेसं काम त्यांच्या हातून होत नाही. काही नैराश्य, चिंतेची शिकार होतात. रूटने या अपेक्षांची ढाल केली आणि प्रत्येक मॅचगणिक स्वत:ला सुधारत गेला.

अदुभत सातत्य

जो रूट खास का? याचं उत्तर आकड्यांमध्ये आहे. पदार्पण ते शंभर टेस्ट (2012-2021) या प्रवासादरम्यान जो रूट फक्त 2 टेस्ट खेळू शकला नाही. दुसऱ्या शब्दात सांगायचं तर रूटच्या पदार्पणापासून त्याच्या शंभराव्या टेस्टपर्यंत इंग्लंडने 101 टेस्ट खेळल्या, रूट त्यापैकी 99 मध्ये संघाचा भाग होता.

रूट 101पैकी 99 टेस्ट खेळू शकला याचाच अर्थ कामगिरी आणि फिटनेस या दोन्ही आघाड्यांवर तो मजबूत होता. रूटला 2014मध्ये फक्त एकदा टेस्ट संघातून वगळण्यात आलं. पुढच्याच टेस्टमध्ये संघात परतल्यानंतर द्विशतक झळकावत रूटने निवडसमितीला चोख प्रत्युत्तर दिलं होतं. गेल्या वर्षी वेस्ट इंडिजविरुद्ध एका टेस्टवेळी त्याने पॅटर्निटी लिव्ह घेतली होती.

जो रूट

रूटने 8 वर्षांत 99 टेस्ट खेळल्या आहेत. दरवर्षी सरासरी 12 टेस्ट रूट खेळला आहे. याव्यतिरिक्त तो वनडे आणि ट्वेन्टी-20 प्रकारातही खेळतो. प्रत्येक संघांचं कॅलेंडर भरगच्च असतं. विश्रांतीसाठीही फारसा वेळ नसतो. याचबरोबर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये स्थिरावल्यानंतर प्रतिस्पर्धी संघ, बॉलर बॅट्समनच्या तंत्रातील उणीवा शोधून काढतात आणि त्यानुसार आक्रमण केलं जातं....


...ा प्रकल्पाचे संचालक डॉ. रजनीकांत आरोळेंकडे घेऊन गेली. त्यांनी लगेचच माझ्यावर औषधौपचार तर सुरू केले."

सोबतच, डॉ. आरोळेंनी रत्नाला प्रकल्पाच्या खडकतमधल्या शेतावर नोकरी दिली. त्यांनी तिथं कामाला सुरुवात केली खरी, पण तो आजार आणि त्यामुळं होणारा सामाजिक त्रास काही पाठ सोडत नव्हता.

त्या सांगतात, "शेतावर काम करणारे इतर लोक माझ्यापासून फटकून वागू लागले."

रत्ना आज शेती आणि बचत गट यशस्वीपणे सांभाळत आहेत.

"डॉ. आरोळेंना ही गोष्ट कळाल्यावर एक दिवस ते शेतावर आले. सर्व जण जेवायला बसले आणि डॉ. आरोळेंनी मला ... उर्वरित लेख लिहा:

मेडिकल रिपोर्ट दाखवते."

समाजाने एड्सग्रस्तांबद्दलचा दृष्टिकोन बदलण्याची गरज आहे, असं रत्ना सांगतात.

"मग त्यांचा विश्वास बसतो, आणि विश्वासही वाढतो की HIVशी संघर्ष करून जगता येऊ शकतं. इतर एड्सबाधितांची, त्यांच्या नातेवाईकांची हिंमत वाढवणं, यामध्ये मला खूप समाधान मिळतं."

रत्ना यांच्या या संघर्षाची, प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करणाऱ्या त्यांच्या वाटचालीची दखल स्वित्झर्लंडमधील जी. आय. सी. ए. एम. या आंतरराष्ट्रीय पातळीवर आरोग्य क्षेत्रात काम करणाऱ्या स्वयंसेवी संस्थेनं घेतली.

1 डिसेंबरला जागतिक एड्स दिनाच्या दिवशी रत्ना यांना व्याख्यान देण्यासाठी स्वित्झर्लंडला आमंत्रित करण्यात आलं आहे.

रत्ना सांगतात, "मला हेच मांडायचं आहे की, समाजाने HIV-एड्ससह जगणाऱ्यांबद्दल आपला दृष्टिकोन बदलण्याची खूप गरज आहे. त्यांचा तिरस्कार करू नका. कॅन्सर आणि डायबेटिस यासारखा हाही एक आजारच आहे."

"HIV-एड्ससह जगणाऱ्यांना औषधोपचार तर मिळायलाच हवेत. पण त्यांना रोजगारही मिळायला हवा. स्वत:च्या पायावर उभे राहिले तर ते सन्मानानं जगू शकतात. आणि सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे HIV-एड्ससह जगणाऱ्यांच्या मुलांना दूर सारू नका," असं त्या सांगतात.

(एचआयव्ही बाधित असले तरी आपली ओळख लपवण्याची इच्छा नसल्याची रत्ना जाधव यांची भूमिका आहे. त्यानुसार त्यांची ओळख करून देण्यात आली आहे. तसंच छायाचित्रं वापरण्यात आली आहेत.)

हे वाचलं का?

हे पाहिलं का?

घोंगडी ही धनगर समाजाची ओळख आहे. पण, ती बनवणं किती कष्टाचं आहे माहीत आहे?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ा प्रत्येकाला मदत मिळेल याची काळजी घेतली.

"प्राधान्य कशाला द्याचं हे ठरवण्यात गोंधळ झाल्यानं ही परिस्थिती ओढवली. इंग्लंडच्या यंत्रणेवर ताण पडला हे ओघानं आलंच कारण दुष्काळाचा प्रश्न सोडवण्यासाठी त्यांनी सुरुवातीपासून उपाययोजना अमलात आणल्या नव्हत्या," असं टोये यांनी सांगितलं.

गांधींबद्दलची वक्तव्यं

भारताचे राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांच्याबद्दल चर्चिल यांची काही ठोस मतं होती आणि वेळोवेळी त्यांनी ती व्यक्तही केली होती.

"गांधींसारखा मिडल टेंपल (इंग्लंडमधील वकिलांशी संबंधित संस्था) मधून वकिली ... उर्वरित लेख लिहा:

स नव्हता. कारण चर्चिल यांची उजव्या विचारसरणीच्या लोकांशी जवळीक होती.

1930च्या दशकात हिटलरसंदर्भातल्या चर्चिल यांनी दिलेल्या धोक्याच्या इशाऱ्यांकडे का लक्ष दिलं गेलं नाही? असा प्रश्न लोक उपस्थित करतात असं चार्मले सांगतात. 1930च्या पूर्वार्धात गांधींनी मांडलेले विचार आणि थोड्या कालावधीनंतर चर्चिल यांनी मांडलेले विचार यात साम्य होतं असं त्याचं थोडक्यात उत्तर आहे.

(बीबीसी न्यूज मॅगझिनच्या टॉम हेडेन यांच्या लेखाचा हा संपादित अंश)

हे वाचलंत का?

हे पाहिलं का?

पाहा व्हीडिओ: सामान्य माणसाच्या या अर्थसंकल्पाकडून काय अपेक्षा आहेत?

पैशाची गोष्ट - कसा वाचवाल कर?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ा फडकवत असताना, तिकडे जम्मू-काश्मीरमध्येही तिरंगा फडकवला गेला," असं मुख्यमंत्र्यांनी त्यांच्या प्रत्येक सभेत सांगितलं. तर कलम 370 आणि महाराष्ट्राचा संबंध विचारणाऱ्यांना मोदींनी 'डूब मरो'चा सल्ला दिला.

पण, कलम 370 आणि महाराष्ट्राचा काय संबंध, असा प्रश्न विरोधकांनी उपस्थित केला.

महाराष्ट्रातील शेतकरी आणि तरुणांचे प्रश्न महत्त्वाचे आहेत, असं मत शरद पवार यांनी बीबीसी मराठीला दिलेल्या मुलाखतीत मांडलं.

याव्यतिरिक्त राज ठाकरे यांची ईडीकडून झालेली चौकशी, शरद पवार यांची ईडी कार्यालयाला भेट, शिवसेने... उर्वरित लेख लिहा:

आव्हानात्मक होती," असं महाराष्ट्र टाइम्सचे वरीष्ठ संपादक विजय चोरमारे सांगतात.

पंकजा मुंडे

भाजप नेत्या आणि केंद्रीय ग्रामविकास मंत्री पंकजा मुंडे यांचा प्रचार मतदारसंघ परळीपुरताच मर्यादित राहिला. त्या राज्याच्या इतर भागात प्रचार करताना दिसल्या नाहीत. त्यांच्या प्रचारासाठी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी परळीत सभा घेतली, तर केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनीही सभा घेतली.

अशोक चव्हाण आणि पृथ्वीराज चव्हाण

काँग्रेसचे माजी मुख्यमंत्री अशोक चव्हाण हेसुद्धा नांदेड जिल्ह्याच्या बाहेर प्रचार करताना दिसून आले नाहीत. त्यांचा प्रचार मतदारसंघ भोकर केंद्रित राहिला. तर पृथ्वीराज चव्हाण हेसुद्धा कराडपुरते मर्यादित राहिले.

राधाकृष्ण विखे पाटील

भाजप नेते राधाकृष्ण विखे पाटील यांनी राज्यभर पक्षाचा प्रचार केला नाही, त्यांचं लक्ष शिर्डी या मतदारसंघापुरतं मर्यादित राहिलं.

विनोद तावडे

माजी शिक्षणमंत्री आणि भाजप नेते विनोद तावडे यांना भाजपनं विधानसभेची उमेदवारी दिली नाही. यानंतर ते पक्षाच्या प्रचारात दिसले नाहीत.

6. 'लाव रे तो व्हीडिओ' आणि वंचित फॅक्टर

लोकसभा निवडणुकीत मनसे प्रमुख राज ठाकरे यांच्या प्रचाराची खूप चर्चा झाली. किंबहूना त्यांच्या प्रचाराची 'लाव रे तो व्हीडिओ...' स्टाईल सोशल मीडियावर खूप गाजली.

पण विधानसभेच्या प्रचारात ही स्टाईल गायब दिसली. राज यांनी राज्यात अनेक ठिकाणी सभा घेतल्या, पण त्यात लोकसभेसारखी आक्रमकता दिसली नाही.

"राज ठाकरे यांची ED चौकशी झाली आणि त्यांनी बोलणं कमी केलं," असं अजित पवार यांनी म्हटलं होतं.

याशिवाय, "वंचित बहुजन आघाडीनं लोकसभा निवडणूक ढवळून काढली. लोकसभेत वंचितचा जसा प्रभाव होता, तो विधानसभा निवडणुकीत दिसला नाही, त्यामुळे वंचित फॅक्टर जास्त चालणार नाही," असं राजकीय विश्लेषक संजीव उन्हाळे सांगतात.

दरम्यान, विधानसभेच्या तोंडावर AIMIM बाहेर पडल्यामुळे वंचित बहुजन आघाडी तुटली आणि कोणत्या मतदारसंघात कोण उमेदवार उभा आहे, याचा संभ्रम निर्माण झाला.

7. सोशल मीडियावर तुल्यबळ स्पर्धा

या निवडणुकीत सत्ताधारी आणि विरोधक यांच्यामध्ये सोशल मीडियावर तुल्यबळ स्पर्धा बघायला मिळाली.

विरोधकांनी #मोदी_निघा हा ट्रेंड ट्वीटवर चालवला, तर सत्ताधाऱ्यांनी 'पुन्हा आणूया आपले सरकार' या टॅगलाईनसह छोटे-छोटे व्हीडिओ सोशल मीडियावर प्रसिद्ध केले.

याव्यतिरिक्त मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचा एक व्हीडिओही...


...ा बंडखोरीला भाजपची फूस असल्याचा आरोप त्यावेळी काँग्रेसनं केला होता. कालांतराने हे बंडखोर आमदार नंतर भाजपमध्ये सामील झाले.

अरुणाचल प्रदेशमध्येही 2016 मध्ये भाजपप्रणित आघाडीत काँग्रेसच्या आमदारांनी प्रवेश केल्यानं तेथे सत्तांतर झाले होते. काँग्रेसच्या 42 आमदारांनी पीपल्स पार्टी ऑफ अरुणाचल या भाजपप्रणित आघाडीतील पक्षात प्रवेश केला होता.

'लोकसत्ता'चे दिल्ली प्रतिनिधी महेश सरलष्कर सांगतात की, ऑपरेशन लोटस कर्नाटकप्रमाणेच गोवा आणि इतर राज्यात भाजपनं यशस्वीपणे करून दाखवलं. तर मध्य प्रदेश आणि राजस्थान... उर्वरित लेख लिहा:

पक्षात उरलेले इतर सदस्यसुद्धा अपात्र ठरत नाहीत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ा बंदोबस्त करण्याची जबाबदारी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी उपराष्ट्राध्यक्ष माइक पेन्स यांच्याकडे सोपवली आहे.

पण इटली प्रवासावर निर्बंध लावण्यास त्यांनी नकार दिला आहे.

"आम्ही कोरोना व्हायरसचा सामना करण्यास सज्ज आहोत," असं ट्रंप म्हणाले.

"येत्या काळात दक्षिण कोरिया आणि इटली या देशांत येण्या-जाण्यावर बंदी घालावी लागू शकते, पण ती वेळ अद्याप आलेली नाही," ट्रंप म्हणाले.

अमेरिकेत कोरोना व्हायरसची 53 प्रकरणं समोर आली आहेत. यापैकी 14 रुग्ण अमेरिकन आहेत तर 39 जण दुसऱ्या देशांतून आले... उर्वरित लेख लिहा:

र मिर्झा यांनी सांगितलं.

स्थानिक माध्यमांतील बातम्यांनुसार, यातील एका रुग्णाने नुकताच इराण प्रवास केला होता.

पाकिस्तानचा शेजारी देश अफगाणिस्तानातसुद्धा एक प्रकरण समोर आलं आहे.

तसंच इराकमध्ये सुद्धा अनेक प्रकरण समोर आले आहेत.

इराक सरकारने कोरोना व्हायरसचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी सार्वजनिक कार्यक्रम आणि लोकांच्या एकत्र जमा होण्यावर बंदी घातली आहे.

महामारी पसरण्याचा धोका

कोरोना व्हायरसचा वेगाने होणारा प्रादुर्भाव पाहता हा रोग पॅंडेमिक म्हणजेच विध्वंसक रोग बनू शकेल अशी शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

एखादा रोग जगभरातील अनेक देश आणि भागांमध्ये पसरतो, त्यावेळी जागतिक आरोग्य संघटना त्याला 'पँडेमिक' म्हणून घोषित करते.

जागतिक आरोग्य संघटनेने कोरोना व्हायरसला अद्याप 'पँडेमिक' म्हणून जाहीर केलं नाही.

पण चीनबाहेर कोरोना व्हायरसचा प्रादुर्भाव पाहता ही बाब गंभीर असल्याचं मत संघटनेच्या सरचिटणीसांनी व्यक्त केलं आहे.

जागतिक आरोग्य संघटनेतील वरिष्ठ अधिकारी ब्रूस एयलवार्ड यांनी काही दिवसांपूर्वी जगभरातील देशांना कोरोना व्हायरसबाबत इशारा दिला होता. कोरोना व्हायरसचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी सज्ज राहण्याचं आवाहन त्यांनी केलं होतं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ा बसवण्यास नकार तर देणार नाहीत ना, अशी भीती माझ्या मनात होती. मेडिकलमधून औषध घेतलं. गरम पाणी दिलं. जेवण केल्यानंतर तिला थोडं बरं वाटलं.

"दरम्यान, विजय राठोड नामक एका पत्रकारानेसुद्धा माझी मदत केली. सोनी आता परीक्षा देऊ शकली म्हणून माझ्या कष्टांना फळ मिळालं."

घरच्यांनी थांबवलं नाही?

मूळचे बोकारोचे असलेले धनंजय हांसदा गोड्डामध्ये आपल्या पत्नीच्या मामींच्या घरी राहतात.

गोड्डामध्ये राहणाऱ्या त्यांच्या मामी सुशीला किक्सू यांनी धनंजय आणि सोनीला गाडीवर जाण्यापासून थांबवलं. पण त्यांनी त्यांचं काही... उर्वरित लेख लिहा:

ीच्या मदतीने ग्वाल्हेरच्या डीडी नगर परिसरात एक खोली भाड्याने घेतली आहे.

त्यासाठी 15 दिवसांचे 1500 रुपये त्यांना द्यावे लागणार आहेत.

सध्या हीच खोली त्यांच्यासाठी आधार आहे. पण पुढचा प्रवास रेल्वे किंवा कारने करावा, असं धनंजय यांना वाटतं. त्यांना त्यांच्या पत्नीला पुन्हा स्कूटीच्या प्रवासाचा त्रास होऊ द्यायचा नाही.

धनंजय हांसदा आणि सोनी हेंब्रम

यासाठी झारखंड सरकारने मदत करावी, असं त्यांना वाटत होतं. पण तोपर्यंत अदानी समूहाने त्यांच्यासाठी विमानाच्या तिकीटाची सोय केली, असं धनंजय यांनी बीबीसीला सांगितलं.

ग्वाल्हेरच्या जिल्हाधिकाऱ्यांची मदत

या काळात ग्वाल्हेर प्रशासनानेही त्यांची मदत केली. जिल्हाधिकारी कौशलेंद्र विक्रम सिंह यांनी त्यांना पाच हजार रुपयांची मदत केली तसंच जेवणाची सोयही केली.

माध्यमांशी बोलताना ते म्हणाले, "सोनी यांची अल्ट्रासाऊंड (UGC) चाचणी रविवारी करण्यात येईल. त्यांना वैद्यकीय मदत उपलब्ध करून दिली जाईल. आम्ही आमच्या अधिकाऱ्यांना त्यांची देखभाल करण्यास सांगितलं आहे. ग्वाल्हेरमध्ये त्यांना कोणत्याही प्रकारचा त्रास होऊ नये, याची आम्ही काळजी घेऊ."

ग्वाल्हेरचे जिल्हाधिकारी कौशलेंद्र विक्रम सिंह

धनंजय हांसदा यांनी या मदतीबाबत आभार मानले. यामुळे थोडीफार मदत झाल्याचंही त्यांनी सांगितलं.

धनंजय काय करतात?

धनंजय हांसदा लॉकडाऊनपूर्वी अहमदाबादमध्ये आचाऱ्याची नोकरी करत होते. लॉकडाऊनमध्ये काम बंद पडल्यामुळे ते आपल्या गावी परतले.

सध्या अनेक पत्रकार त्यांना फोन करत असल्याचं धनंजय यांनी सांगितलं.

गेल्या काही दिवसांत धनंजय आणि सोनी यांची प्रेमकहाणी प्रचंड लोकप्रिय झाली आहे.

त्यांच्या फोनच्या कॉलरट्यूनवरचं गाणं आहे, "मिले हो तुम हमको बड़े नसीबों से चुराया है मैंने किस्मत की लकीरों से...'

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ा मला अभिमान असल्याचंही बाळासाहेब ठाकरेंनी म्हटलं होतं.

मात्र, ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश अकोलकर म्हणतात, "बाबरी जर शिवसैनिकांनी पाडली असेल, तर त्या सैनिकांचा मला अभिमान आहे, अशी भूमिका शिवसेना प्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांनी घेतली. पण कोर्टात त्यांनी तीच भूमिका घेण्याचं टाळलं"

'जय महाराष्ट्र : हा शिवसेना नावाचा इतिहास आहे' या आपल्या पुस्तकात अकोलकरांनी बाळासाहेबांच्या या विसंगत भूमिकेचा उल्लेख केलाय.

बाबरी पाडकामात सेनेच्या सहभागाबद्दल ज्येष्ठ पत्रकार सुजाता आनंदन यांनी नॅशनल हेरल्डमध्ये लिहिलेल्या... उर्वरित लेख लिहा:

होतं. मुंबई आणि महाराष्ट्रातली परिस्थिती पाहून नरसिंह रावांनी पवारांना महाराष्ट्रात मुख्यमंत्री म्हणून पाठवण्याचा निर्णय घेतला. पवारांनी 1993 साली पुन्हा मुंबईत परत येऊत तिसऱ्यांदा मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतली. आठवडाभरातच मुंबईत साखळी बाँबस्फोट झाले.

भारतातला हा पहिला मोठा दहशतवादी हल्ला मानला जातो. यात 257 लोक मारले गेले तर 700हून अधिक जण जखमी झाले होते.

12 मार्च 1993च्या दुपारी 2 तासात एकूण 13 स्फोट झाले आणि संपूर्ण शहर हादरलं. 257 लोकांना जीव गमवावा लागला तर 700हून अधिकजण जखमी झाले होते. शिवसेना भवन, बाँबे स्टॉक एक्सचेंजची इमारत, माहीम, झवेरी बाझार, प्लाझा सिनेमा, सेंच्युरी ऑफिस, काथा बाझार, हॉटेल सी-रॉक, एअर इंडियाची इमारत, हॉटेल जुहू, वरळी आणि पासपोर्ट ऑफिस याठिकाणी हे स्फोट झाले होते.

पुढं 1995 मध्ये विधानसभा निवडणुका झाल्या. काँग्रेसला धूळ चारत सेना-भाजपने राज्यात पहिलं 'स्थिर बिगर काँग्रेसी सरकार' स्थापन केलं. काँग्रेस सिस्टिम आणि मराठा राजकारणाच्या वर्चस्वाला हा पहिला धक्का होता. युतीच्या विजयाची मूळं ही जानेवारी 1993च्या दंगली आणि मार्च 1993चे बाँबस्फोटांमध्ये आहेत, असं ज्येष्ठ राजकीय अभ्यासक राजेंद्र व्होरा सांगतात. व्होरा यांनी जानेवारी 1996मध्ये EPW या नियतकालिकात एक सविस्तर लेख लिहिला आहे.

बाबरीचे पडसाद मतपेटीतून दिसले. राजेंद्र व्होरा म्हणतात, "मुस्लीम मतदार काँग्रेसपासून दुरावला. त्यावेळी राज्यातली मुस्लीम लोकसंख्या 9.3 टक्के होती. तर जवळजवळ 40 मतदार संघात मुस्लिमांची मतं निर्णायक होती. पण मुस्लिमांनी बिगर काँग्रेस आणि बिगर युतीच्या उमेदवाराला पसंती दिली. मुस्लिमांची मतं मिळाली नाहीत म्हणून काँग्रेसचा जवळजवळ 10 जागांवर पराभव झाला."

बाबरी पडतानाची केंद्रातल्या काँग्रेस सरकारची भूमिका, मुंबईतल्या दंगली, बाँबस्फोट, मुस्लिमांसाठी आयडी कार्ड्स या सगळ्या घडामोडींचा राग काँग्रेसवर निघाला, असंही व्होरा म्हणतात.

मात्र, ज्येष्ठ पत्रकार हेमंत देसाई म्हणतात, "1995 च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत तीन मुद्द्यांचा विशेष प्रभाव होता. एकतर देशातील नव्या आर्थिक धोरणांची अंमलबजावणी सुरू झाली होती आणि त्याचे पडसाद लोकांच्या दैनंदिन आयुष्यात पडत होते. दुसरं म्हणजे, मंडल आयोगानंतरच्या प्रतिक्रियांचाही त्यावेळच्या मतपेटीवर परिणाम झाला आणि अर्थात, बाबरी घटना व त्यामुळं मुंबईत उसळलेल्या दंगली यांचा...


...ा मान्यतेशिवाय या जमिनीसंदर्भातील काहीच व्यवहार शेतकऱ्यांना करता येत नाही," असं चोरमारे यांनी सांगितलं.

याच मुद्द्यावरून जुलै 2012मध्ये वसईचे आमदार विवेक पंडित यांनी सातारा जिल्हाधिकारी कार्यालयावर मोर्चा काढला होता. उदयनराजे महसूल राज्यमंत्री असताना त्यांनी शेकडो लोकांच्या जमिनी बळजबरीनं लाटल्या, असा आरोप विवेक पंडित यांनी केला होता.

विवेक पंडित यांचा मोर्चा सुरू असताना उदयनराजे स्वत: कार्यकर्त्यांसह मोर्चात शिरले आणि म्हणाले, "मला आठवतंय... काल आज कधी कुणावर अन्याय केला नाही. भविष्यातही कर... उर्वरित लेख लिहा:

त आम्हाला सांगितलं, "सातारा संस्थानातील ऐतिहासिक जमिनीच्या हस्तांतरणाबाबतच्या काही फाईल्स बेकायदेशीर आहेत, त्यामुळे पृथ्वीराज चव्हाणच नव्हे तर सगळ्याच मुख्यमंत्र्यांनी त्या फेटाळल्या आहेत."

उदयनराजेंकडे किती जमीन?

शिवाजी महाराजांच्या किती ऐतिहासिक जमिनी सातारा संस्थानाकडे आहे आणि त्यांची स्थिती काय आहे, हे जाणून घेण्यासाठी आम्ही सातारा जिल्हाधिकारी कार्यालयाला संपर्क केला.

वारंवार संपर्क केल्यानंतर कार्यालयाकडून सांगण्यात आलं, "तुम्ही विचारताय ती खूप किचकट माहिती आहे. तुम्हाला हवी ती माहिती आमच्याकडे उपलब्ध नसणार आहे. ही माहिती मिळाली की, तुम्हाला देण्यात येईल."

दरम्यान, उदयनराजे भोसले यांनी 2019च्या लोकसभा निवडणुकीपूर्वी उमेदवारी अर्ज भरताना निवडणूक शपथपत्रात संपत्तीची माहिती दिली होती.

त्यानुसार, उदयनराजे भोसले यांच्याकडे 1 अब्ज 16 कोटी 35 लाख 73 हजार रुपये किमतीची शेतजमीन तर 18 कोटी 31 लाख रुपयांची बिगर शेतजमीन, 26 लाख 27 हजारांच्या वाणिज्य इमारती, 22 कोटी 31 लाख 92 हजारांच्या निवासी इमारती, अशी एकूण 1 अब्ज 57 कोटी 25 लाख रुपयांची शेतजमीन आणि स्थावर मालमत्ता आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ा मारहाण करायचे."

प्रल्हाद यांचं म्हणणं आहे की, भागवतने आरक्षणाचा लाभ घेतलेला नव्हता आणि त्याला सामान्य वर्गातूनच प्रवेश मिळाला होता. तरीही भागवतला आरक्षणावरून चिडवलं जायचं.

प्रल्हाद पुढे सांगतात, "कॉलेजमधल्या इतर मुलांच्या तुलनेत आमची आर्थिक परिस्थिती बरी नाही. कसेबसे पैसे उभारून आम्ही त्याच्या शिक्षणाासाठी पैसे पुरवत होतो. पण त्याचे सीनिअर्स त्याला म्हणायचे की, आरक्षणातून आल्यामुळे तुला अभ्यास जमत नाही. त्याच्या आर्थिक परिस्थितीचीही ते थट्टा-मस्करी करायचे."

पूर्वीही केला होता आत्महत्येचा प... उर्वरित लेख लिहा:

आहेत.

डॉ. भागवत यांचे थोरले भाऊ प्रल्हाद यांच्या मते, "त्याच्या आवाजावरूनतो खूप घाबरल्याचं वाटत होतं. मी त्याला हिम्मत ठेवायला सांगितलं आणि काहीही त्रास असेल तर मला कॉल कर म्हणूनही सांगितलं."

डॉ. भागवत यांचे वडील अमृतलाल देवांगण यांनी दुपारी त्यांना बरेच फोन केले. मात्र, भागवत यांनी फोन घेतलेच नाही. त्यामुळे त्यांनी भागवत यांच्या दोन सहकाऱ्यांना हॉस्टेलच्या खोली क्रमांक 14 मध्ये जाऊन भागवत यांच्याशी बोलायला सांगितलं.

प्रल्हाद देवांगन

पोलिसांना दिलेल्या जबाबात संध्याकाळी 6 च्या आसपास हॉस्टेलचे प्रभारी आणि अँटी रॅगिंग समितीचे सदस्य डॉ. अरविंद शर्मा यांनी प्रल्हाद देवांगण यांना सांगितलं की, डॉ. भागवत यांची प्रकृती अत्यंत गंभीर आहे. तुम्ही ताबडतोब इकडे पोहोचा.

डॉ. भागवत यांचे थोरले आणि धाकटे भाऊ रात्री 2 च्या आसपास जबलपूरला पोहोचले. तिथे त्यांना सांगण्यात आलं की, त्यांच्या भावाने गळफास घेऊन आत्महत्या केली आहे. सकाळी 9 वाजता पोस्ट मॉर्टम विभागात ठेवलेलं त्यांचं पार्थिव त्यांना दाखवण्यात आलं.

प्रल्हाद देवांगण म्हणतात, "भावाच्या गळ्यावर काही खुणा दिसत होत्या. त्याने गळफास घेतल्याचं सांगत होते. मात्र, त्याने खरंच आत्महत्या केली होती का, यावरही मला संशय आहे. भागवत वारंवार ज्या 5 सीनिअर्सकडून छळ होत असल्याचं सांगायचा त्या सर्वांविरोधात आम्ही पोलिसात तक्रार केली आहे."

मात्र, अशा प्रकारची कुठलीही छळवणूक केली नसल्याचं संबंधित सीनिअर्सचं म्हणणं आहे. आरोपींपैकी एक विकास द्विवेदी यांचं म्हणणं आहे की, गेल्या तीन महिन्यात त्यांचं भागवतशी नीटसं बोलणंही झालेलं नाही.

ते म्हणाले, "मी आजवर केवळ एकदा डॉ. भागवत यांना सिनॅप्सिससाठी फोन केला होता. याव्यतिरिक्त माझाा त्यांच्याशी कसलाच संपर्क नव्हता. मला विनाकारण गोवण्यात येतंय. या विषयावर मला आणखी काहीही बोलायचं नाही. पोलीस तपास करत आहेत."

'जस्टिस फॉर भागवत देवांगण'

छत्तीसगढच्या जांजगीर चंपाच्या लोकांचं म्हणणं आहे की, पोलीस या संपूर्ण प्रकरणात टाळाटाळ करत आहेत. हॉस्टेल व्यवस्थापनही सारवासारव करत आहे.

ज्या दिवशी डॉ. भागवत देवांगण यांचं पार्थिव घेऊन त्यांचे कुटुंबीय जांजगीर चंपाला पोहोचले त्या दिवशी शहरात लोकांनी अनेक तास निदर्शनं केली.

सोमवारी कँडल मार्चनंतर गुरूवारी (8 ऑक्टोबर) संध्याकाळीसुद्धा काँग्रेस पक्षाच्या लोकांनी निदर्शनं केली.

भागवत यांचे बालमित्र दिलीप...


...ा मित्राबरोबर जेवत होते. गप्पांच्या ओघात त्यांनी सफा आणि मारवाच्या ऑपरेशनबद्दल सांगितलं आणि या ऑपरेशनसाठी अंदाजे किती खर्च येईल हे देखील सांगितलं. त्यांच्या मित्राने लगेच एक फोन केला. तो फोन त्यांनी लावला होता पाकिस्तानचे एक बडे उद्योगपती मुर्तजा लखानी यांना. मुलींच्या ऑपरेशनचा पूर्ण खर्च उचलण्याची जबाबदार लखानी यांनी घेतली. दोन मुलींच्या आयुष्याचा प्रश्न होता म्हणून मी हा निर्णय घेतला, असं लखानी सांगतात.

एकाच बीजांडपासून जुळ्यांची निर्मिती होते. हे बीजांड विकसित होतं आणि नंतर दोन्ही बाळं वेगळ... उर्वरित लेख लिहा:

्या डोक्याला नव्या कवट्या लावण्याची जबाबदारी त्यांच्याकडे होती. या मुलींची तीन ऑपरेशन होणार असं ठरलं.

ऑपरेशनच्या आधी वातावरण कसं होतं याबद्दल डनावे सांगतात, "आम्ही एकमेकांशी चर्चा करून योजना आखली. त्या योजनेची उजळणी आम्ही मनामध्ये शेकडो वेळा केली असेल. या ऑपरेशनमध्ये असलेल्या संभाव्य धोक्यांबाबत काय सावधानता बाळगायची याची पूर्ण तयारी आम्ही आमच्या मनात केली होती."

दोघी मुलींना एकसारखे गाऊन घालण्यात आले. त्यांना ऑपरेशन थिएटरमध्ये नेण्याची तयारी सुरू झाली. दोघीजणी मोठ्याने ओरडू लागल्या होत्या. त्या सतत या कुशीवरून त्या कुशीवर होण्याचा प्रयत्न करत होत्या.

पहिलं ऑपरेशन

डॉक्टरांचं पहिलं काम होतं ते म्हणजे मुलींच्या डोक्याचे तीन वेगळे भाग करणं. जिलानींनी सर्जरीसाठी असलेली मायक्रोस्कोपिक लेन्स घातली होती. आधी त्यांनी मुलींच्या डोक्यावर असलेले केस काढून टाकले. मग एक अत्याधुनिक उपकरण घेऊन अत्यंत सफाईने कवटीचा एक भाग वेगळा केला. नंतर लेन्स काढून त्यांनी दुसऱ्या एका आणखी शक्तिशाली यंत्राची मदत घेतली.

7 फुटांच्या उंचीवर हा मायक्रोस्कोप लावण्यात आलेला होता. या यंत्राच्या साहाय्याने मेंदूतली सूक्ष्माहून सूक्ष्म नस अगदी नीट पाहता येते. या मायक्रोस्कोपमध्ये पाहून सफाच्या मेंदूकडून मारवाच्या मेंदूकडे जाणारी रक्तवाहिनी कापून बंद केली गेली.

आता आपल्याला काही वेळ वाट पाहावी लागणार असं ते म्हणाले. ही पाच मिनिटं या दोघींच्या आयुष्यातली सगळ्यात निर्णायक पाच मिनिटं होती असं म्हणावं लागेल. कारण जेव्हा एखादी रक्तवाहिनी बंद केली जाते तेव्हा अचानकपणे पूर्ण मेंदूचा रक्तपुरवठा थांबण्याची भीती असते. पण असं काही झालं नाही. त्यांचे मेंदू व्यवस्थितरीत्या काम करत आहेत असं समजल्यावर जिलानी पुन्हा जोमाने कामाला लागले. एकमेकींना रक्त आणि ऑक्सिजनचा पुरवठा करणाऱ्या वाहिन्या त्यांनी कापून बंद केल्या.

त्याच वेळी डॉ. डनावे हे दुसऱ्या ऑपरेशनची तयारी करत होते. मुलींच्या कवटीच्या तुकड्यांना जोडून पुन्हा एकसंध करण्याची जबाबदारी त्यांच्याकडे होती.

एका टीमने त्यांचे मेंदू वेगळे केले. त्यांचे मेंदू पुन्हा एकत्र होऊ नयेत म्हणून प्लॅस्टिकचं आवरण लावण्यात आलं.

त्यानंतर एकमेकींना जोडलेल्या वाहिन्या वेगळ्या करण्यात आल्या आणि कवटीचे तुकडे पुन्हा एकत्र करण्यात आले. हे ऑपरेशन 15 तास चाललं. मग त्यांना आयसीयुमध्ये नेलं आणि दोन दिवस तिथे ठेवलं.

त्यांना...


...ा मी विचार केला," ते म्हणतात.

"त्या ठिकाणी जमिनीच्या वरच्या बाजूला कसं असेल ते मला माहीत नव्हतं. वेगाने चाललं तर बहुधा चार तास लागतील, आणि तेवढं मला करता येईल, असा माझा अंदाज होता."

पहाटे चारला निघून पॉवेल दरीतून दोन लीटर पाण्याच्या बाटल्या भरून वरच्या बाजूला आले. थेट झाम्बेझी नदीचं पाणी पिण्याची त्यांना सवय झाली होती, त्यामुळे याहून जास्त पाणी घ्यायची गरज नाही, असं त्यांना वाटलं. त्यांनी चालायला सुरुवात केली तेव्हा 48 अंश सेल्सियस इतकं तापमान झालेलं होतं आणि तीन तासांनी ते दरीतून बाहेर पडले.... उर्वरित लेख लिहा:

ं तापमान वाढतं. रक्त अधिक घट्ट आणि संथ होतं. ऑक्सिजनची पातळी टिकवण्यासाठी हृदयाच्या ठोक्यांचा दर वाढतो."

शुष्कता किती प्रमाणात होईल हे शरीर कोणत्या टोकाच्या परिस्थितीत आहे त्यावर अवलंबून असतं. पण 50 अंश सेल्सियस तापमानात पाणी नसणं, सोबतच आत्यंतिक शारीरिक हालचाल, यांमुळे निर्माण होणारी शुष्कता प्राणघातक ठरू शकते.

"किती उष्णता सहन करता येईल याची काहीएक कमाल मर्यादा मानवांमध्ये असते. त्यानंतर उष्णता झाल्यास ताण येतो आणि मृत्यूही होण्याची शक्यता असते," लोबो सांगतात. "आत्यंतिक थंडीच्या दिवसांमध्ये मृत्यूदर वाढतो, पण आत्यंतिक उष्णतेच्या काळात त्याहून अधिक वेगाने मृत्यूदर वाढतो."

उष्ण वातावरणात व्यायम करताना मानवी शरीरातील सुमारे 1.5 ते 3 लीटर पाणी दर तासाला घामावाटे बाहेर पडतं. आसपासच्या हवेतील आर्द्रतेनुसार उच्छ्वासाद्वारे आणखी 200  ते 1,500 मिलिलीटर पाणी बाहेर पडतं.

याचा मानवी शरीरावर होणारा परिणाम मूलगामी असतो. अगदी माफक शुष्कता आली तरी आपल्याला जास्त थकल्यासारखं वाटू लागतं आणि शारीरिक हालचाल कमी करावीशी वाटते. आपण अधिक पाणी गमावत असल्यामुळे घामावाटे शरीर थंड होण्याची क्षमताही कमी होते, त्यामुळे अतिउष्णतेचा धोका वाढतो.

आत येणाऱ्या पाण्यापेक्षा शरीरातून बाहेर पडणारं पाणी जास्त झाल्यामुळे, आपलं रक्त घट्ट होतं आणि अधिक संप्लृक्त होऊ लागतं, म्हणजे हदयवाहिकासंस्थेला रक्तदाब योग्य पातळीवर ठेवण्यासाठी अधिक कष्ट घ्यावे लागतात.

लघवी कमी करून अधिक पाणी टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न आपली मूत्रपिंडं करतात. आपल्या पेशींमधूनही रक्तप्रवाहामध्ये पाणी जातं, त्यामुळे पेशींचा आकार आकुंचन पावतो. आपल्या शरीराचं वजन पाण्याच्या अभावाने 4 टक्क्यांनी कमी होतं, तेव्हा आपला रक्तदाब खालावतो आणि शुद्ध हरपते.

शरीराचं 7 टक्के वजन कमी झाल्यावर अवयव निकामी व्हायला सुरुवात होते. "रक्तदाब टिकवणं शरीराला अवघड जातं," लोबो सांगतात.

"जीव टिकवण्यासाठी शरीर मूत्रपिंड आणि आंत्र यांसारख्या कमी महत्त्वाच्या अवयवांकडे जाणारा रक्तप्रवाह संथ करतं, त्यातून अवयव निकामी होऊ लागतात. मूत्रपिंडं आपल्या रक्ताची चाळणी करत नसल्यामुळे पेशींमध्ये लवकर कचरा निर्माण होतो. आपण अक्षरशः पाण्याच्या पेल्याअभावी मृत्यूच्या दिशेने जाऊ लागतो."

पण काही लोक अशा आत्यंतिक शुष्कतेमध्येही तग धरू शकतात, इतकंच नव्हे तर त्यांचं कामही उच्च पातळीवरून सुरू राहू शकतं. दीर्घ पल्ल्याचे...


...ा मुद्दा पटवून देण्यासाठी देवेंद्र फडणवीस यांनी काही नागरिकांच्या फेब्रुवारी आणि जुलै महिन्यातील वीज बिलांमधील फरक सभागृहाच्या निरीक्षणास आणून दिला.

कोल्हापूरच्या एका महिलेचं तर घरच पुरामध्ये वाहून गेलं तरी त्या महिलेला दोन-तीन हजार रुपयांचं बिल आलं आहे, असं फडणवीस म्हणाले.

नागरिकांना अॅव्हरेज बिल देण्यात आलं असेल तर ते चुकीचं आहे, याबाबत लक्ष घालावं, अशी प्रतिक्रिया विधानसभा अध्यक्ष नाना पटोले यावेळी दिली.

सुधीर मुनगंटीवार यांची फटकेबाजी

हिवाळी अधिवेशनाच्या दुसऱ्या दिवशी भाजप नेते सुधीर ... उर्वरित लेख लिहा:

फडणवीस-परब खडाजंगी

हिवाळी अधिवेशनात विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस यांनी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे आणि आदित्य ठाकरे यांच्यावर निशाणा साधला आहे.

सत्तेची हवा डोक्यात जाता कामा नये असा टोला देवेंद्र फडणवीस यांनी ठाकरेंना लगावला आहे. कुणी विरोधात बोललं तर त्याला तुरुंगात टाकलं पाहिजे असं नाही असंही ते म्हणाले. अर्णब गोस्वामींविरोधात जुन्या केसेसच्या आधारावर कारवाई करण्यात आली असं म्हणत त्यांनी ठाकरे सरकारचा विरोध केला.

परिवहन मंत्री अनिल परब आणि देवेंद्र फडणवीस यांच्यात आज चांगलीच जुंपली. परब यांनी विचारले, "या राज्यात कोणी कोणाचा खून केला, कोणी चोरी केली तर त्याच्यावर गुन्हे दाखल करायचे नाही का? अशा लोकांना तुमचा पाठिंबा आहे का? तसं सांगा..."

"निश्चितपणे खून, चोरी केली तर गुन्हे दाखल केले पाहिजेत. पण विरोधात बोललं तर जेलमध्ये टाकता येत नाही.." असं देवेंद्र फडणवीस म्हणाले.

"मी कंगनाच्या केसबद्दल बोललो तर तुम्हाला राग येईल. हे कायद्याचं राज्य आहे. कायद्याने वागलं पाहिजे. कोणालाही जेलमध्ये नाही टाकता येत. हे पाकिस्तान नाही. हे कायद्याचं राज्य आहे," असं फडणवीस म्हणाले.

'हक्कभंगाची कारवाई कायद्यानुसार करा'

विधानसभा हिवाळी अधिवेशनाच्या पहिल्या दिवशी अभिनेत्री कंगना राणावत यांच्यावर हक्कभंग प्रस्ताव आणण्यात आला आहे. तसाच प्रस्ताव रिपब्लिक टिव्हीचे प्रमुख अर्णब गोस्वामी यांच्यावर आणला जाणार आहे.

पण सरकार करत असलेली ही कारवाई चुकीची असून कायद्यानुसार नाही, असा आरोप मुनगंटीवार यांनी केला आहे.

हक्कभंग कायद्याची तरतूद वेगळ्या कारणासाठी आहे. कंगना राणावत किंवा अर्णब गोस्वामी यांनी अवमान केला असेल तर त्यांच्यावर अब्रूनुकसानीचा दावा करता येऊ शकतो, असं मुनगंटीवार म्हणाले.

जर त्यांच्यावर हक्कभंग आणायचाच असेल, तर तशा स्वरुपाचा कायदा बनवून त्यानंतरच ही कारवाई करण्यात यावी, असं मुनगंटीवार यांनी म्हटलं.

पण, महाराष्ट्राचा अवमान होत असेल तर हक्कभंग प्रस्ताव आणणं हे बरोबरच आहे, अशी भूमिका सरकारने मांडली. सरकारमधील नेत्यांनी या कारवाईच्या समर्थनार्थ मुद्दे मांडले.

कोव्हिड सेंटरमध्ये भ्रष्टाचार झाल्याचा आरोप

कोव्हिड केअर सेंटरमध्ये भ्रष्टाचाराचा आरोपपात्रता न पाहता कोणत्याही व्यक्तीला कोव्हिड केअर सेंटर उभारण्याचा परवाना देण्यात आला. कोव्हिड केअर सेंटरमध्ये मोठ्या प्रमाणात भ्रष्टाचार झाल्याचा आरोप भाजप आमदार अमित साटम...


...ा मुलांना शिकवते.

याशिवाय आता ती सिग्नलवर भीक मागणाऱ्या मुलांसाठी शाळा चालवत आहे. स्वत:मधल्या शिक्षणाप्रतीच्या जिद्दीतून ती इतरांना शिक्षणाचं महत्त्व पटवून देत आहे.

जागतिक दखल

दीक्षाच्या कार्याची दखल राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पातळीवरही घेण्यात आली आहे. संयुक्त राष्ट्रसंघाने 'वर्ल्ड अॅट स्कूल' या उपक्रमासाठी तिची 'वर्ल्ड युथ एज्युकेशन अंबॅसेडर' किंवा 'जागतिक युवा शिक्षण राजदूत' म्हणून निवड केली आहे.

दीक्षाला 2015-16 या वर्षासाठी महाराष्ट्र सरकारचा 'राज्य युवा पुरस्कार' मिळाला आहे.

"अपंगत्... उर्वरित लेख लिहा:

, जिच्याद्वारे आपण आपण कुठलीही गोष्ट वेगळ्या प्रकारे करू शकतो."

तुम्ही हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ा मोठ्या शक्तिप्रदर्शन सभेच्या रूपाने झाला. अनेक विरोधी पक्ष नेते यावेळी इथे एकत्र आले.

दुपारी 1 - रत्नागिरीत मोर्चा

रत्नागिरीमध्ये काँग्रेस भवन ते जिल्हाधिकारी कार्यालयापर्यंत मोर्चा काढण्यात आला. यावेळी काँग्रेस, राष्ट्रवादी काँग्रेस, मनसे आणि कुणबी सेनेचे कार्यकर्ते सहभागी झाले होते. केंद्र आणि राज्य सरकारविरोधात यावेळी घोषणाबाजी करण्यात आली. हा मोर्चा शांततेत पार पडला.

दुपारी 12 -  मोदी पेट्रोलबद्दल बोलत नाहीत - राहुल गांधी

रामलीला मैदानावर झालेल्या आंदोलनात बोलताना राहुल गांधी यांनी ... उर्वरित लेख लिहा:

्न केला. पण थोड्याच वेळात वाहतूक पूर्ववत झाल्याच मेट्रोकडून स्पष्ट करण्यात आलं आहे.

सकाळी 11.29 - अशोक चव्हाण पोलिसांच्या ताब्यात

काँग्रेस प्रदेशाध्यक्ष अशोक चव्हाण आणि नेते माणिकराव ठाकरे, संजय निरुपम यांना मुंबई पोलिसांनी ताब्यात घेतलं.

सकाळी 10.20 - मुंबईत काँग्रेसकडून रेलरोको

मुंबईमधल्या अंधेरी रेल्वे स्थानकात काँग्रेसकडून रेलरोको करण्यात आला.

सकाळी 10 - रामलीला मैदानावर विरोधकांची एकजूट

दिल्लीतल्या रामलीला मैदानावर विरोधकांकडून धरणं आंदोलन केलं जात आहे. या ठिकाणी काँग्रेस अध्यक्ष राहुल गांधी, सोनिया गांधी, मनमोहन सिंग, शरद पवार यांच्यासह इतर विरोधी पक्षांचे नेते उपस्थित आहेत.

सकाळी 9.48 : दादरमध्ये मनसे-काँग्रेसकडून निदर्शनं

 मुंबईच्या दादर परिसरात मनसे आणि काँग्रेस कार्यकर्त्यांनी निदर्शनं सुरू केली आहेत.

सकाळी 9 - राहुल गांधीचा मार्च

काँग्रेस अध्यक्ष राहुल गांधी यांनी राजघाटावर जाऊन महात्मा गांधींना अभिवादन केल्यानंतर पदयात्रा सुरू केली आहे. यावेळी त्यांनी मनसरोवरवरून आणलेलं पाणी महात्मा गांधींच्या समाधीवर अर्पण केलं.

सकाळी 8.54 - गुजरातमध्ये रास्तारोको

गुजरातच्या भरुचमध्ये रास्तारोको करण्यासाठी रस्त्यावर टायर जाळण्यात आले.

सकाळी 8.02 :  तरुणाईला फटका

इंधनदरवाढीचा फटका देशातल्या तरुणाईला चांगलाच बसत आहे. त्यांचा पॉकेटमनीचा खर्च त्यामुळे वाढला आहे. संपूर्ण स्टोरी वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा.

सकाळी 7.46 :  बंदला सुरुवात

देशाच्या वेगवेगळ्या भागात बंदला सुरुवात झाली आहे. तेलंगणामध्ये काँग्रेस कार्यकर्त्यांनी रस्त्यावर उतरून घोषणाबाजी सुरू केली आहे. हैदराबादमध्ये बस डेपोत काँग्रेस कार्यकर्त्यांनी ठिय्या मांडला आहे. एएनआयनं हे वृत्त दिलं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ा मोडायचा आहे. त्यामुळे हा शिरकाव करण्याचा प्रयत्न आहे."

संविधानातील मूल्यांचा आग्रह धरत प्रबोधन करणारे कीर्तनकार म्हणून ओळख असलेले श्यामसुंदर सोन्नर महाराज यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं की, सनातनी विचारांचे समर्थन करणाऱ्या काही संस्थांनी तर असा फतवा काढला आहे की सोन्नरांचं कीर्तन आयोजित करू नका.

"ज्यांनी तुकाराम महाराजांची गाथा बुडवायला लावली, ज्यांनी ज्ञानेश्वरांच्या आई-वडिलांना बहिष्कृत केलं ती मंडळी आजही अस्तित्वात आहेतच. मी समतेचा विचार मांडत आहे. माझी भूमिका अशी आहे की वारकरी संप्रदाय ... उर्वरित लेख लिहा:

ुरी मुक्कामी असताना ज्ञानेश्वर महाराज संस्थानाचे प्रमुख विश्वस्त आणि संत साहित्याचे अभ्यासक डॉ. अभय टिळक यांची भेट घेतली.

टिळकांनी याविषयी बोलताना सांगितलं, "वारकरी संप्रदायानं तत्कालीन बंदिस्त परंपरेपासून पुढे जात एक नवी परंपरा उभी केली. आधीच्या मर्यादित चौकटीत ज्या समाजघटकांना स्थान नव्हते त्यांना ओळख प्राप्त करून देणे ही या संप्रदायाची सर्वात मोठी ताकद आहे. सनातन संस्थेसारख्यांचे विचार असणाऱ्यांना वारकरी संप्रदायाशी जुळवून घ्यायचं असेल तर त्यांना वारकरी संप्रदायानं जी मूल्यं मांडलेली आहेत त्यांचा स्वीकार करून यावं लागेल. त्यातील पहिलं समता, दुसरा बंधुभाव, तिसरं प्रेम, चौथं नीतियुक्त आचार आणि पाचवं सर्वाभूती प्रेम. पण आम्ही आमची मूल्यव्यवस्थाही ठेऊ आणि तुमच्याशी येऊन एकरूप होऊ असा त्यांचा आग्रह असेल तर हे अशक्य आहे, विसंगत आहे. तेल पाण्याशी एकरूप होत नाही तसं ते ज्या मूल्यांचा आग्रह धरत आहे त्यानुसार ते वारकरी संप्रदायासोबत येऊ शकत नाहीत."

संभाजी भिडे यांनी मनुबाबत केलेले विधान हे त्यांचं संत विचाराचं तोकडं आकलन दर्शवतं अशी टिळक यांची भूमिका आहे.

ते म्हणतात, "संभाजी भिडेंनी जे काही विधान केले आहे त्यावर मी असे म्हणेल की संत विचाराचं तोकडं आकलन असल्यानं गुरुजी असं बोलले आहेत. मनुनं व्यक्तिगत धर्माचरणापेक्षा सामूहिक धर्माचकरणाचा आग्रह धरला म्हणून तो संत ज्ञानेश्वर आणि संत तुकाराम यांच्या एक पाऊल पुढे आहे असं त्यांनी म्हटलं आहे. मुळात वैदिक धर्म हाच व्यक्तिप्रधान होता आणि संतांनी तो समूहप्रधान बनवला आहे. गुरुजींना हे कळालं नाही म्हणून त्यांनी ते विधान केलं असावं."

संत साहित्याचे आणखी एक अभ्यासक डॉ. किशोर सानप यांचं म्हणणं आहे की, "सनातनी हिंदुत्ववादी आणि वारकरी संप्रदाय यांची तुलनाच होऊ शकत नाही. सनातनी संस्थांची भूमिका तत्वत: मूलतत्ववादी आणि कट्टरवादी आहे. वारकऱ्यांची भूमिका मुळातच मूलतत्ववादी, कट्टरवादी आणि जातीयवादी नाही. या दोन्हींची तुलनाच होऊ शकत नाही. वारकरी संप्रदाय फक्त हिंदूंना त्यामध्ये प्रवेश नाही देत तर जगातील सर्वांना सोबत घेतो. हिंदुत्ववाद्यांची संकल्पना आणि वारकरी संप्रदायाची संकल्पना वेगवेगळी आहे.  हिंदुत्ववादी एका विशिष्ट अजेंड्याला घेऊन चालतात. आग्रहीपणे सर्व ठिकाण्यांवर कब्जा करण्याचं त्यांचं एकमेव लक्ष्य असतं. हे बोलतात एक मात्र त्यांचा अजेंडा दुसराच असतो."

या सगळ्या चर्चेबाबत...


...ा म्हणण्यानुसार YPG टर्कीमध्ये गेल्या तीन दशकांपासून कुर्दांच्या स्वायतत्तेसाठी लढा देणाऱ्या कुर्दीस्तान वर्कर्स पार्टी (PKK) या कट्टरवादी गटाची विस्तारित संघटना आहे. PKK वर टर्कीमध्ये बंदी आहे. अमेरिका आणि युरोपीय महासंघानेदेखील PKKला कट्टरवादी संघटना असल्याचं जाहीर केलं आहे.

खरंतर YPG आणि PKK या दोन्ही संघटनांची विचारधारा एकच आहे. मात्र, आपण पूर्णपणे वेगवेगळ्या आणि स्वतंत्र संघटना असल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

टर्कीने YPGचे चित्र रंगवलं आहे, त्याचा अमेरिकेनेही इनकार केला आहे. असं असलं तरी टर्... उर्वरित लेख लिहा:

ट्राध्यक्ष रेसप तय्यब अर्दोआन यांनी 'सेफ झोन'चा प्रस्ताव लावून धरला.

SDF ने मार्च 2019 मध्ये आयसिएसच्या ताब्यात उरलेल्या एकमेव भागावर नियंत्रण मिळवलं आणि हा मुद्दा पुन्हा ऐरणीवर आला.

सेफ झोनच्या नावाखाली टर्कीकडून सीरियावर हल्ला होऊ नये, या उद्देशाने अमेरिकेने यावर्षी ऑगस्टमध्ये टर्कीशी हातमिळवणी केली. मात्र, यावेळी सेफ झोनची चर्चा झाली नाही. तर टर्कीला त्यांच्या सीमेच्या सुरक्षेविषयी असलेली काळजी मिटावी, यासाठी अमेरिकेच्या सैन्याने टर्कीच्या सैन्यासोबत मिळून सीमा भागात एक सुरक्षा यंत्रणा उभारण्याला मान्यता दिली. तिकडे YPGने आघाडी धर्माचं पालन करत सीमाभागातून आपली तटबंदी हटवण्यास सुरुवात केली.

मात्र, दोन महिन्यांनंतर 6 ऑक्टोबर रोजी अर्दोआन यांनी ट्रंप यांना आपण एकट्यानेच सीरियात सेफ झोन उभारणार असल्याचा इशारा दिला. हा सेफ झोन कुर्दांपासून मुक्त असा प्रदेश असेल. शिवाय, इथे सीरियातून टर्कीमध्ये आलेल्या जवळपास 20 लाख शरणार्थींचं पुनर्वसन करू, असं अर्दोआन यांनी म्हटलं.

यावर आपण सीरियाच्या सीमाभागातून आपलं सैन्य मागे बोलावू आणि SDF ने जेरबंद केलेल्या सर्व आयएस अतिरेक्यांची जबाबदारी टर्कीची असेल, असं ट्रंप यांनी सुनावलं.

सीरियात जवळपास 12,000 संशयित आयएस अतिरेकी SDF ने उभारलेल्या तात्पुरत्या तुरुंगात कैद आहेत. तर आयएसशी संबंध असलेल्या जवळपास 70,000 संशयित महिला आणि लहान मुलांना छावण्यांमध्ये ठेवण्यात आलं आहे.

टर्की काय करू इच्छितो?

आपल्या 480 किमी लांबीच्या प्रस्तावित कॉरिडोअरमुळे टर्कीच्या सीमेची सुरक्षा सुनिश्चित होईल आणि तिथे 10 ते 20 लाख सीरियन शरणार्थींचं पुनर्वसन करता येईल, असा विश्वास अर्दोआन यांना आहे.

राष्ट्राध्यक्ष अर्दोआन यांनी 9 ऑक्टोबर रोजी 'ऑपरेशन पीस स्प्रिंग' सुरू करत असल्याची घोषणा केली. "आमच्या दक्षिण सीमाभागात दहशतवादी कॉरिडोअर तयार होण्यापासून रोखणं आणि या भागात शांतता प्रस्थापित करणं", हा टर्कीचा उद्देश असल्याचंही अर्दोआन यांनी म्हटलं.

ते पुढे म्हणाले, "टर्कीला असलेला अतिरेक्यांचा धोका आम्ही मोडून काढू आणि सेफ-झोन उभारू. जेणेकरून सीरियन शरणार्थींना त्यांच्या घरी परत जाता येईल. आम्ही सीरियाची प्रादेशिक अखंडता जपू आणि स्थानिक समुदायाला दहशतवाद्यांपासून मुक्त करू."

सीरियातील कुर्द काय म्हणतात?

तिकडे SDFचं म्हणणं आहे की अमेरिकने 'आमच्या पाठीत खंजीर खुपसला.' तसंच टर्कीच्या हल्ल्यामुळे...


...ा या पथकात होते.

बीबीसीशी बोलताना ते म्हणाले, "मनेराक हे गाव पँगॉन्ग तळ्याच्या फिंगर-4 च्या दुसऱ्या बाजूला आहे. गावकरी खूप घाबरले आहेत. शिवाय सीमेजवळ असल्याने त्यांना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतोय."

ते म्हणाले, "रोजची कामं नियमित सुरू आहे. मात्र, सामान्य जनजीवनावर याचा परिणाम झाला आहे. आधी कोरोना विषाणू, त्यानंतर चीनची घुसखोरी आणि त्यावर चर्चाही झालेली नाही. यामुळे स्थानिकांमध्ये भीतीचं वातावरण निर्माण होतंय. रोजची कामं सुरू आहेत. मात्र, मानसिकरित्या ते भीती आणि अस्वस्थतेच्या छायेत वावरत आ... उर्वरित लेख लिहा:

वादच नाही. मात्र, लोकसंख्या वाढीबरोबर भारत आणि चीन आपापल्या भागांवर खडा पहारा देत आहेत."

एका फोनकॉलसाठी 70 किमीची पायपीट

या परिसरातल्या अनेक गावात संपर्काची साधनं नाहीत. दुर्गम भागातल्या काही गावांमध्ये बीएसएनएलची सेवा आहे. मात्र, गेल्या आठवडाभरापासून ही सेवाही बंद आहे.

सोनम आंगचुक म्हणतात, "सीमेवर कुठलीही अडचण असेल तेव्हा सर्वांत आधी संपर्काची साधनं बंद केली जातात. आमच्यासाठी ही मोठी समस्या आहे. फक्त आमच्या भागात बीएसएनएल काम करतं. मात्र, गेल्या आठवड्यापासून तेही बंद आहे."

स्थानिक काउंसिलर ताशी याकजी म्हणतात, "पूर्व लडाखमध्ये न्योमा आणि दुर्बुक ब्लॉकमध्ये 12 मे रोजी संपर्क सेवा खंडित करण्यात आली होती. मी प्रशासनाकडे ही बाब घेऊन गेल्यावर 15 मे रोजी सेवा सुरू करण्यात आली. 3 जून रोजी पुन्हा सेवा खंडित करण्यात आली आणि आज (7 जून) उलटून गेल्यावरही ही सेवा पूर्ववत करण्यात आलेली नाही."

लडाख सीमेजवळच्या गावांमध्ये मोबाईल सेवा फारशा नाहीत. गेल्या काही वर्षांपासून बीएसएनएल मोबाईल सेवा देत असलं तरी या गावांना जगाशी जोडण्यासाठी ती अपुरी आहे.

पद्म सांगतात, "आमच्याकडे संपर्काची साधनं नाहीत. काही अघटित घडलं तर आम्ही कसा संपर्क करणार, हा मोठा प्रश्न आहे. एक कॉल करण्यासाठी आम्हाला 70 किमी दूर कोरजोकला जावं लागतं. कधी-कधी तर तिथेही काम होत नाही."

ते म्हणाले, "गेल्यावर्षीपर्यंत आमच्याकडे डीएसपीटी (डिजीटल सॅटेलाईन फोन टर्मिनल्स) होते. मात्र, आता ते बंद आहेत. थंडीच्या दिवसात आम्ही सॅटेलाईट फोन वापरायचो. मात्र, ते महागल्याने सध्या तेही बंद आहेत. त्यामुळे आता आमच्याकडे काहीच नाही."

भारतीय सैन्याकडे बघण्याचा स्थानिकांचा दृष्टिकोन

स्थानिकांचं म्हणणं आहे की या भागात जेव्हा-जेव्हा तणाव निर्माण होतो स्थानिक लोक भारतीय सैन्याच्या समर्थनासाठी पुढे येतात.

कोंचोक म्हणतात, "1962 च्या युद्धात आम्ही भटके दुसरं मार्गदर्शक दल होतो."

सोनम आंगचुक म्हणतात, "जेव्हा जेव्हा अशी परिस्थिती उद्भवली आम्ही भारतीय सैन्याला मोठी मदत केली आहे. आम्ही जखमी जवानांना नेण्यापासून धान्य पोहोचवण्यापर्यंत सर्वप्रकारची मदत केली."

आजही गरज पडली तर आम्ही भारतीय सैन्याच्या मदतीसाठी सज्ज होऊ, असं कोंचोक यांचं म्हणणं आहे.

ते म्हणतात, "सैन्याचे अधिकारी, गावचे सरपंच आणि प्रधान यांच्याशी आमची बैठक झाली. आम्ही सैन्य अधिकाऱ्यांना सांगितलं की तुम्हाला माणसं,...