...ट्यांच्या पद्धतीला औपचारीक स्वरूप देण्यात यश आलं आहे.

ब्रिटनमधील सुपरमार्केट कंपनी आस्दाने सगळ्या कर्मचाऱ्यांसाठी 'करिअर ब्रेक'ची योजना बनवली आहे.

ज्यात तरूण कर्मचाऱ्यांना फिरस्ती करण्यापासून ते अगदी साठीतल्या कर्मचाऱ्यांना आपल्या नातवंडांना खेळवण्यासाठीही सुट्टी मिळते.

सुविधा की दिखावा?

शुक्रवारी रात्री कर्मचाऱ्यांना मोफत बीअर देण्याचा ट्रेंडही आता वाढताना दिसतोय. मात्र तो कर्मचाऱ्यांना फारसा आवडत नी.

'पर्कबॉक्स' नावाच्या कंपनीनं 2300 लोकांचा सर्वे केला, ज्यात त्यांना काय पर्क अर्थात फ... उर्वरित लेख लिहा:

करणार आहेत.

कंपनीनं नुकतंच स्पष्ट केलं की ऑफिसची जागा आणि नव्या कर्मचाऱ्यांच्या ट्रेनिंगवर होणाऱ्या खर्चात तब्बल 20 कोटी पाऊंडांची बचत झाली.

आठवड्यात केवळ 4 दिवस काम करण्याचेही फायदे आहे. ब्रिटनमधील सायन्स रिसर्च फाऊंडेशन 'द वेलकम ट्रस्ट' या वर्षापासून त्याची ट्रायल करणार आहे.

2018मध्ये न्यूझीलंडमध्ये अशी एक ट्रायल झाली होती. ज्यात स्पष्ट झालं की आठवड्यातून कामाचा एक दिवस वजा केला तर कामाच्या गुणवत्तेत कुठलाही फरक पडलेला नाही. उलट कर्मचाऱ्यांवरील तणाव मात्र नक्कीच कमी झाला आहे.

2018 च्या SHRM च्या सर्वेत 12 टक्के लोकांनी आठवड्यातून 4 दिवस काम करण्याची इच्छा व्यक्त केली.

तंदुरूस्त राहा

कॉर्पोरेट वेलनेसमध्ये नेहमीच मेडिटेशन रूम, मसाज किंवा हेअर कटसारख्या सुविधा दिल्या जातात.

तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे की अशा सुविधा कर्मचाऱ्यांना शारीरीकदृष्ट्या तंदुरूस्त ठेवण्यासाठी तितक्या महत्त्वाच्या नसतात.

कार्टराइट यांनी ब्रिटनच्या सरकारी विभागातील कर्मचाऱ्यांसाठी व्यायाम कार्यक्रम, तणावमुक्ती शिबिर आणि संज्ञान चिकित्स यातलं जास्त काय फायदेशीर आहे हे तपासण्यासाठी प्रयोग केला होता.

त्या सांगतात की, "इतर दोन पर्यायांपेक्षा व्यायामानं दीर्घकाळ फायदा होतो."

त्यामुळेच 38 टक्के कंपन्या 'फिटनेस स्पर्धा' का आयोजित करतात, हे समजणं सोपं गेलं.

गेल्या 5 वर्षात कर्मचाऱ्यांच्या स्वास्थ्य योजनांच्या प्रसारातही तब्बल 10 टक्क्यांची वाढ झाली आहे.

अर्थात चांगली प्रकृती म्हणजे केवळ हेल्थकेअर कव्हर होणं नसतं.

उत्तम प्रकृती आनंदाची चावी

कर्मचाऱ्यांना जिम उपलब्ध करून देणाऱ्या कंपन्यांना असं वाटतं की तंदुरुस्तीच कर्मचाऱ्यांच्या आनंदाची चावी आहे.

गाऊल्डेन सांगतात की, "गेल्या एक दशकापासून कंपन्या कर्मचाऱ्यांचा आनंद आणि त्यांच्या हितामध्ये जास्त रस घेताना दिसतात."

आता त्याकडे मुलभूत सेवा म्हणूनच पाहिलं जात आहे.

कंपन्या जेव्हा काम आणि वैयक्तिक आयुष्य यात बॅलन्स ठेवण्याचा प्रयत्न करतात तेव्हा कर्मचाऱ्यांची प्रकृतीही धडधाकट राहते.

अगदी लहान-लहान उपाययोजना करून हे साध्य करता येऊ शकतं. SHRMच्या आकड्यांनुसार गेल्या 5 वर्षात फिटनेस क्लासेसवर कर्मचाऱ्यांना सबसिडी देण्यात तब्बल तीन पटींनी वाढ झाली आहे.

दिवसभराच्या कामानंतर कर्मचाऱ्यांना व्यायामासाठी वेळ देणंही फायद्याचं ठरू शकतं.

कूपर यांच्या मते कर्मचाऱ्यांना जिमचं सदस्यत्व...


...ट्र समितीचे प्रमुख असलेल्या रावसाहेबांना राष्ट्रीय महत्त्वाकांक्षा आहे. रावसाहेब बेरकी नेते आहेत. ते स्वतःला मोठं करण्याचा संधीच्या शोधात असतात. त्यांच्या राज्यात काँग्रेसच त्यांचा मुख्य प्रतिस्पर्धी असल्यानं ममतादीदींचा डाव त्यांना भावला.

येत्या लोकसभा निवडणुकीनंतर भाजप परत सत्तेवर आली तर रावसाहेब त्याचा हात पकडणार असा आरोप त्यांचे विरोधक आत्तापासूनच करू लागले आहेत. राजकारणात कायमचे शत्रू किंवा मित्र कोणीही नसतात. कायम असतात फक्त हितसंबंध. हे चंद्रशेखर राव यांना चांगलेच ठाऊक आहे. जोपर्यंत स्व... उर्वरित लेख लिहा:

. अशी आघाडी ही कायमच मृगजळ राहणार असं भाजप तसंच काँग्रेस नेते नेहेमी सांगत आले आहेत.

काँग्रेसला गेल्या लोकसभा निवडणुकीत 543 पैकी अवघ्या 44 जागा मिळाल्यानंतर 'काँग्रेस मुक्त भारत' करण्याची आरोळी मोदींनी बऱ्याचदा ठोकली होती. याकरता इतर पक्षांच्या मदतीनं बऱ्याच युक्त्याप्रयुक्त्या खेळल्या. लोकसभा निवडणूक चार-पाच महिन्यांवर आली असताना काँग्रेस हे वास्तव आहे याची जाणीव भाजपबरोबरच प्रादेशिक पक्षांना देखील झाली आहे.

भाजप हा जगातील सर्वांत मोठा पक्ष आहे असा दावा करणारे मोदी-शाह देखील आपली गाठ काँग्रेसशीच आहे हे राहुल गांधींवर सतत निशाणा साधून दाखवून देत आहेत. तिसरी आघाडी त्यांचा खिसगणतीत दिसत नाही.

(लेखातील विचार लेखकाचे वैयक्तिक विचार आहेत. )

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ट्रपती शंकर दयाळ शर्मा यांनी वाजपेयींची पंतप्रधान म्हणून नेमणूक केल्याचे पत्र दिले होते, पण डाळ शिजत नव्हती. त्यावेळचे काँग्रेस प्रवक्ते विठ्ठलराव गाडगीळ यांनी त्याला 'थर्टीन डे वंडर' असं टोपणनाव ठेवून भाजपाची शोभा जगभर केली होती.

१९९९ साली वाजपेयी सरकारचा लोकसभेत एका मताने पराभव केल्यानंतर सोनिया गांधी या पंतप्रधान बनण्यास उतावळ्या झाल्या होत्या. राष्ट्रपतींना भेटून 'मला २७२ खासदारांचा पाठिंबा आहे' असे त्यांनी जाहीर केलं.

फेर्नांडिस यांनी तेव्हा कमाल केली. रातोरात ते कामाला लागले. समाजवादी प... उर्वरित लेख लिहा:

प्रयत्न करत असतो आणि त्यामुळे प्रमुख पक्ष आणि समर्थक पक्ष यांच्यात एक सुप्त संघर्ष धुमसत असतो.

पहिलं बिगरकाँग्रेसी सरकार पाडलं

१९७९ साली जनता पक्षाचे सरकार पाडण्यात फर्नांडिस यांनी घेतलेली भूमिका ही वादग्रस्त राहिली होती. आदल्या दिवशी त्यांनी मोरारजी देसाई सरकारचे जोरदार समर्थन केले होते, पण दुसऱ्या दिवशी सरकारच्या विरोधी मतदान करून ते पाडण्यात ते सहभागी झाले होते. मधू लिमये या आपल्या पुराण्या समाजवादी साथीदाराने मैत्रीची जणू शपथच घातली म्हणून फर्नांडिस यांचा नाईलाज झाला होता, असा दावा जेटली यांनी केला आहे.

ते काहीही असो, पण पहिल्या बिगरकाँग्रेसी सरकारला पाडण्यात आपला असा सहभाग त्यांना नंतर बोचला होता आणि नंतरची अशी सरकारे टिकवण्यासाठी त्यांनी जिवापाड मेहनत केली होती.

खासदार आणि मंत्री असताना ते कृष्ण मेनन मार्गावरील बंगल्यात राहायचे. लोकांचा नेता असल्यामुळे फर्नांडिस यांनी आपल्या बंगल्याचे प्रवेशद्वार तोडले होते. कोणालाही त्यांच्या कडे मुक्तप्रवेश होता. संरक्षण मंत्री असताना देखील त्यांच्या बंगल्याला दरवाजा नव्हता.

वाजपेयी यांच्या पंतप्रधानपदाच्या यशात ज्या कोणाचा मोठा वाटा होता, त्यात फर्नांडिस अग्रगण्य. स्वतातंत्र्योत्तर भारतातील एक अतिशय लढवय्या नेता आणि प्रभावी संसदपटू असूनदेखील शेवटपर्यंत त्यांना 'उत्कृष्ट सांसद' हा सन्मान मिळाला नाही, ही एक वेगळ्या प्रकारची शोकांतिका आहे.

फर्नांडिस हे संसदेतील सेंट्रल हॉलमध्ये कधी फिरकले नाहीत. आक्रमक संसदपटू असूनही फर्नांडिस लोकसभेच्या वेलमध्ये कधी आले नाहीत, ना कधी त्यांनी कोणाच्या भाषणात कधी व्यत्यय आणला. सभागृहातील जागा देखील कधी त्यांनी सोडली नाही. जेव्हा बोलण्याची संधी मिळाली, तेव्हा मात्र आपल्या विरोधकांवर फार विलक्षणपणे प्रहार केले. सभागृहाला मंत्रमुग्ध सोडले.

मोदी सरकारातून आणि रालोआमधून बाहेर पडणारा पहिला पक्ष म्हणजे राजू शेट्टी यांचा स्वाभिमानी शेतकरी पक्ष. शेट्टी हे त्यावेळी म्हणाले होते की या सरकारला शेतकऱ्यांचे प्रश्न कळत नाहीत आणि या सरकारमध्ये कुणाशी बोलून काम होईल ते कळत नाही. फर्नांडिस यांच्यासारखा मोदींचा कुणी साथीदार असता तर असे घडले असते का?

(लेखातील मतं लेखकाची वैयक्तिक मतं आहेत.)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ट्रभक्ती म्हणते त्याचा माहोल आहे. आणि काँग्रेस नेतृत्न खिळखिळं झालेलं आहे. तरुणांशी जवळीक साधणारे तरूण काँग्रेस नेते आपला पाया मजबूत करत आहेत.

पत्रकार राधिका रामाशेषन यांच्यानुसार, "ज्योतिरादित्य सिंधिया आणि दीपेंदर हुड्डा यांच्यासारख्या नेत्यांची उठबस आजच्या पिढीसोबत आहे. ज्योतिरादित्य सिंधिया हे जनसंघ परिवारातलेच असल्याचं विसरून चालणार नाही. त्यांची आजी राजमाता विजयाराजे सिंधिया या जनसंघाच्या आणि नंतर भाजपच्या मोठ्या नेत्या होत्या. म्हणूनच मला वाटतं की त्यांच्यावर कुटुंबाच्या या विचारसरणीचा ... उर्वरित लेख लिहा:

खही त्यांनी केला.

नीरजा चौधरी म्हणतात, "अधीर रंजन चौधरी अतिशय गोंधळलेले होते. त्यांनी काश्मीरविषयी बोलताना संयुक्त राष्ट्र, द्विपक्षीय मुद्द्यांचा उल्लेख केला. काश्मीर हा भारताचा हिस्सा नसल्याचं उघडउघड म्हणणं ही काँग्रेससाठीची अडचण आहे."

"त्यांना लोकसभेतला काँग्रेसचा नेता म्हणून निवडणंच आश्चर्यात टाकणारं होतं. जर काँग्रेसला भाजपला टक्कर द्यायची असेल तर त्यांना ममता बॅनर्जींकडे पहायला हवं आणि ममता आणि अधीर रंजन चौधरी यांचं अजिबात जमत नाही. काँग्रेसचा नेमका विचार काय आहे, हेच समजत नाही."

राधिका रामाशेषन म्हणतात, "माझ्या माहितीनुसार ज्या दिवशी लोकसभेत चर्चा झाली, त्या दिवशी सकाळी काँग्रेसच्या बैठकीत चर्चेच्या नावाखाली काहीच झालं नाही. मनीष तिवारी आणि शशी थरूर यांनी ते काय बोलणार आहेत ते सांगितलं. अधीर रंजन चौधरी गप्प होते. ते काय बोलणार आहेत हे कोणालाच माहीत नव्हतं. आणि ते जे काही बोलले त्याने काँग्रेस मोठ्या अडचणीत आली."

कलिता वेगळे का झाले?

गेल्या चार दशकांपासून काँग्रेससोबत असणारे आसाममधले काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते भुवनेश्वर कलिता यांनी पक्षाचा राजीनामा देत सगळ्यांनाच आश्चर्याचा धक्का दिला.

त्यांनी काँग्रेसच्या स्टुडंट विंगसोबतच यूथ विंग आणि एआयसीसी मध्येही काम केलं आहे.

राज्यसभेत इतरांवर लक्ष ठेवण्याचं काम त्यांच्याकडे होतं. मतदान कसं करायचं, काय बोलायचं हे ते सांगायचे. पण व्हिप असणारी ही व्यक्तीच उलट राजीनामा देऊन निघून गेली.

बीबीसीसोबत बोलताना भुवनेश्वर कलिता यांनी सांगितलं की पक्षामध्ये कलम 370वरून मतभेद होते आणि त्यांनी पक्ष नेतृत्वाशी बोलण्याचा प्रयत्नही केला होता, पण बोलणं झालं नाही.

काँग्रेसकडून याविषयी काही समजू शकलं नाही. ते म्हणतात, "पक्ष सध्या नेतृत्वहीन आहे. कोणीही नेता नाही, म्हणून प्रत्येक जण आपापलं मत सांगतोय."

सरकारचं समर्थन करण्याबाबत ते सांगतात, "एकाच देशात दोन घटना असू नयेत. काही वर्षांमध्ये हे कलम हळुहळू संपुष्टात आणण्यात येईल असं पंडित नेहरू स्वतः म्हणाले होते. इतर प्रांतातल्या लोकांना मिळणारे फायदे त्यांना होत नाहीत."

"तिथल्या मुलांना शिक्षणाधिकार कायद्याचा फायदा मिळत नाही. कलम 370 गेल्यानंतर सगळ्या कायद्यांचे फायदे तिथल्या लोकांना मिळतील."

कलिता यांच्यानुसार गेल्या काही काळात कलम 370वर पक्षात कधीही चर्चा झाली नाही. मग ते भाजपमध्ये सामील होणार का, ते म्हणतात, "मी नुकताच...


...ट्राचे अर्थमंत्री अजित पवार आणि राष्ट्रवादीचे प्रदेशाध्यक्ष जयंत पाटील या दोघांना तातडीने दिल्लीत बोलावलं आहे. आज संध्याकाळी 5 वाजता दिल्लीत या तिघांमध्ये बैठक होईल.

अजित पवार आणि जयंत पाटील हे पंढरपूरमध्ये आहेत. भारत भालके यांच्या निधाननंतर रिक्त झालेल्या जागेवर उमेदवार निश्चितीसाठी ते पंढरपुरात आहेत. मात्र, दुपारनंतर ते दिल्लीत पवारांना भेटण्यासाठी जातील.

अजित पवार आणि जयंत पाटील हे दोघेही महाराष्ट्रातील राष्ट्रवादीचे वरिष्ठ नेते आहेत. परमबीर सिंह यांच्या पत्रानंतर गृहमंत्री अनिल देशमुख यां... उर्वरित लेख लिहा:

चे आरोप फेटाळून लावले आहेत

विरोधक आक्रमक

भाजपकडून आज (21 मार्च) महाराष्ट्रभर गृहमंत्री अनिल देशमुख यांच्या राजीनाम्यासाठी निदर्शनं केली जाणार आहेत. भाजपचे महाराष्ट्रातील मुख्य प्रवक्ते केशव उपाध्ये यांनी याबाबत ट्विटरवरून माहिती दिली. दुसरीकडे, भाजपचे महाराष्ट्रातील सर्वच नेते महाविकास आघाडीवर निशाणा साधताना दिसत आहेत.

भाजप प्रदेशाध्यक्ष चंद्रकांत पाटील यांनी माध्यमांशी बोलताना म्हटले आहे की "हे सरकार भ्रष्ट आहे, हे अगदी स्पष्ट आहे. पोलीस आयुक्तच सांगत आहेत की गृहमंत्र्यांनीच वसुलीचे टार्गेट दिले होते तर आणखी पुरावा काय हवा त्यामुळे मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरेंनी अनिल देशमुखांचा तत्काळ राजीनामा घ्यावा."

विधान परिषदेचे विरोधी पक्षनेते प्रवीण दरेकर यांनी म्हटले आहे, की ज्या परमबीर सिंहांची अनिल देशमुख विधिमंडळात पाठराखण करत होते आता तेच परमबीर सिंहांविरोधात बोलत आहेत. याचा काय अर्थ आहे.

देवेंद्र फडणवीस यांनी केली राजीनाम्याची मागणी

एखादा विद्यमान अधिकारी थेट राज्याच्या गृहमंत्र्यांबद्दल अशाप्रकारचे पत्र लिहिण्याची ही महाराष्ट्राच्या इतिहासातील पहिलीच वेळ आहे. त्यामुळे या संपूर्ण प्रकरणाचा केंद्रीय यंत्रणांमार्फत वा न्यायालयाच्या देखरेखीखाली तपास व्हावा आणि अनिल देशमुखांनी तत्काळ राजीनामा द्यावा, अशी मागणी माजी मुख्यमंत्री आणि विधानसभेतील विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस यांनी आज नागपुरात केली.

मुंबईचे माजी पोलिस आयुक्त आणि विद्यमान महासंचालक, होमगार्ड-परमबीर सिंग यांनी लिहिलेले हे पत्र केवळ खळबळजनक नाही, तर अतिशय धक्कादायक आहे, असं फडणवीस म्हणाले.

माध्यमांशी बोलताना ते म्हणाले की, "परमबीर सिंग यांनी या पत्रात त्यांनी जो संवाद जोडला आहे, त्यातून स्पष्ट होते की, पैशाची थेट मागणी झालेली आहे. ज्याप्रकारे पोस्टिंग, विशिष्ट अधिकार देणे यासाठी आर्थिक व्यवहार होतात, यातून पोलीस दलाचे मोठ्या प्रमाणात खच्चीकरण होताना दिसते आहे. इतके गंभीर आरोप झाल्यानंतर गृहमंत्री आपल्या पदावर राहूच शकत नाही. त्यांनी तत्काळ राजीनामा दिला पाहिजे किंवा मुख्यमंत्र्यांनी त्यांचा राजीनामा घेतला पाहिजे.

मनसेचे प्रमुख राज ठाकरे यांनी देखील अनिल देशमुखांच्या राजीनाम्याची मागणी केली आहे. अनिल देशमुखांवर लागलेले आरोप गंभीर आहेत. यामुळे महाराष्ट्राच्या प्रतिमेला तडा गेला आहे. अनिल देशमुखांनी आपला राजीनामा देऊन चौकशीला सामोरे जावे असं ट्वीट राज...


...ठक' पार पडली होती, तिथं ही बैठक झाली असती, मात्र ते भवन आधीच दुसऱ्या एका कार्यक्रमासाठी आरक्षित होतं आणि आमच्याकडे तशी बैठक शांती भवनात घेण्यासंबंधी प्रस्तावही आला नाही, असं नई तालीम समितीचे अध्यक्ष आणि वरिष्ठ गांधीवादी डा. सुगंठ बरंठ यांनी सांगितलं. ते म्हणाले, कार्यकारिणीच्या निमित्तानं येणाऱ्या नेत्यांच्या आणि कार्यकर्त्यांच्या जेवायची सोय आमच्याकडे असेल. काही कार्यकर्ते त्यांच्या प्रांगणात असलेल्या भवनात राहतील सुद्धा. मात्र कार्यकारिणीची बैठक आता महादेव भवनात होईल.

"आम्हाला आश्रमात कुठलाही... उर्वरित लेख लिहा:

री अमृतकौर होत्या. याची नोंद 'बापू कुटी-सेवाग्राम आश्रम' ह्या माहिती पुस्तकात वाचायला मिळते.

Artist Who Created Gandhi's Painting From Bullets

जानेवारी १९४८ ला बापूंनी एक महत्त्वाची बैठक फेब्रुवारी महिन्यात बोलाविली होती. स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर काँग्रेस आणि सर्व रचनात्मक कार्यात मग्न असलेल्या त्यांच्या अनुयायांनी एकत्र येऊन 'लोक सेवक संघ' स्थापन करावा, अशी बापूंच्या मनात कल्पना होती, असे जुने सर्वोदयी सांगतात.

काँग्रेसमधल्या आणि गांधींच्या सुरु केलेल्या रचनात्मक कामांत गुंतलेल्या कार्यकर्त्यांना त्या बैठकीचं आमंत्रण होतं. मात्र ती बैठक पार पडण्यापूर्वी गांधींची हत्या झाली. मग ती बैठक १९४८च्या मार्च महिन्यात महादेव भवनात पार पडली. त्यात १२० हून अधिक महत्त्वाचे नेते उपस्थित होते.

मौलाना अबुल कलाम आझाद, जयप्रकाश नारायण, विनोबा भावे, वगैरे वगैरे. याच महादेव भवनात - जिथं आता सर्व सेवा संघाचं राष्ट्रीय कार्यालय आहे - पंडित जवाहरलाल नेहरू आणि विनोबा भावे यांची पहिली भेट घडली.

नेहरू आणि विनोबा यांना बापूंनी प्रथम आणि द्वितीय सत्याग्रही घोषित केले होते. नेहरूंनी देशाची राजकीय धुरा सांभाळली, विनोबा बापूंच्या रचनात्मक कामाला पुढे घेऊन गेले. मात्र हे दोघेही बापू गेल्यानंतर १९४८ मार्च मधील त्या बैठकीच्या निमित्तानं पहिल्यांदाच भेटले, असा इतिहास आहे. त्याच बैठकीत सर्वोदय समाज आणि सर्वोदय मंडळ, यांच्या स्थापनेबद्दल सर्वमत झालं. पुढे त्याची संस्थात्मक बांधणी झाली.

सेवाग्राम आश्रम प्रतिष्ठाननं काँग्रेसच्या बैठकीस परवानगी नाकारल्या नंतर सर्व सेवा संघानं त्यांच्या परिसरात असलेल्या या ऐतिहासिक महादेव स्मारक भवनात ही बैठक घेण्यास अनुमोदन दिलं आणि पक्षाच्या नेत्यांच्या आणि कार्यकर्त्यांच्या जीवात-जीव आला.

सेवाग्राममध्ये काँग्रेसला बैठक घेण्याची परवानगी नाकराल्यानंतर त्यासंबंधी प्रश्न विचारला असता काँग्रेस प्रवक्ते रणदीप सुरजेवाला यांनी उत्तर देण्यास टाळाटाळ केली.

ते म्हणाले, "ज्या ठिकाणी गांधी आहेत त्या ठिकाणी काही अडचणच येऊ शकत नाही. जिथं गांधी आहेत तिथं सत्याचा मार्ग आहे. प्रेमाचा मार्ग आहे. काँग्रेसची बैठक महादेव भवनात होईल असं त्यांनी सांगितलं. त्याच ठिकाणी 1948मध्ये तत्कालीन काँग्रेस नेत्यांची बैठक झाली होती. गांधींजीनंतरचा भारत कसा असेल या विषयावर पाच दिवस चिंतन करण्यात आलं."

"त्या बैठकीत नेहरू म्हणाले होते,...


...ठपकाही ठेवला नाही.

मृतांमध्ये 71 महिला, 17 पुरुष आणि 23 लहान मुलांचा समावेश होता. नागपूरच्या इंदिरा गांधी मेडिकल कॉलेज किंवा मेयोमध्ये त्यादिवशी उशिरापर्यंत मृतांची ओळख पटत नव्हती.

आधी वाटलं 5-6 जणांचाच मृत्यू झाला आहे. पण रात्री बाराच्या सुमारास या घटनेचं वेदनादायी वास्तव पुढे येण्यास सुरुवात झाली. आणि मग हा आकडा शंभराच्या पलीकडे गेला. 500 पेक्षा जास्त मोर्चेकरी गंभीर जखमी झाले होते. नागपूरनं आतापर्यंत अशी कुठलीही घटना कधीही अनुभवली नव्हती.

नागपूरच्या मॉरीस कॉलेज टी पॉईंटला आज गोवारी शाहिद स... उर्वरित लेख लिहा:

श्न उद्भवत नाही.

असं असताना केंद्र सरकारनं या तारखेला अधिसूचना जारी करून महाराष्ट्राकरिता लागू आदेशात गोंड-गोवारी जमातीचा अनुसूचित जमातीमध्ये समावेश केला. त्यात गोवारी समाजालाच गोंड-गोवारी असं संबोधण्यात आलं आहे, असं उच्च न्यायालयानं त्यांच्या निर्णयात स्पष्ट केलं. गोवारी ही स्वतंत्र आदिवासी जमातच आहे, असं कोर्ट म्हणालं.

महाराष्ट्र सरकारनं 13 जून 1995 आणि 15 जून 1995 रोजीच्या निर्णयाद्वारे - म्हणजे 1994 ला नागपूरमध्ये झालेल्या घटनेनंतर गोवारी जमातीचा विशेष मागास प्रवर्गात तर केंद्र सरकारनं 16 जून 2011 रोजीच्या अधिसूचनेद्वारे इतर मागास प्रवर्गात (OBC) समावेश केला.

कोर्टानं गोवारींचं स्वतंत्र अस्तित्व मान्य केलं. देशातल्या मागास जाती आणि जमातींची अनुसूची करण्याची जबाबदारी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या तीन सदस्यीय उपसमितीकडे संविधान सभेनं सोपवली होती.

त्या समितीनं जमाती ठरवण्याचे काही निकष ठरवले, ज्यात त्यांचं भौगोलिक वेगळेपण, सांस्कृतिक भिन्नता, प्राचीन ते अति-प्राचीन परंपरा आणि त्यांचं आर्थिक मागासलेपण, यांचा समावेश होता.

कोर्टानं या केसमध्ये रसेल आणि हिरालाल, यासह फादर एव्हलिन या मानववंशशास्त्रज्ञांच्या अभ्यासाचासुद्धा दाखला दिला.

2008 पासून प्रलंबित असलेलं हे प्रकरण अंतिम सुनावणीसाठी आल्यानंतर राज्य सरकारनं या मुद्द्यावर संशोधन करण्यासाठी मुंबईतील टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सची नियुक्ती केली.

या संस्थेला कुठेच गोंड-गोवारी जमात आढळून आली नाही. हे संशोधन केवळ डोळ्यांत धूळफेक करणारा प्रकार होता. सरकार गंभीर असते तर त्यांनी थेट केंद्र सरकारकडे जाऊन गोवारीचा स्वतंत्र जमात म्हणून अनुसूचित जमाती प्रवर्गात समावेश केला असता, असं परखड निरीक्षण न्यायालयानं निकालात नोंदवलं.

जात/जमात पडताळणी समिती गोवारी लोकांना अनुसूचित जमातीचं वैधता प्रमाणपत्र सातत्यानं नाकारत होती. त्यामुळे त्यांना अनुसूचित जमातीचे लाभ मिळत नव्हते. समितीनं आतापर्यंत ज्यांना गोंड-गोवारी या अनुसूचित जमातीचं वैधता प्रमाणपत्र दिलं आहे ते सर्वजण मूळ गोवारीच आहेत.

न्यायालयाच्या निर्णयामुळे या वादावर आता पडदा पडेल अशी अपेक्षा आहे. या निर्णयानुसार गोवारी जमातीचं वैधता प्रमाणपत्र असणाऱ्यांनाही अनुसूचित जमातीचे लाभ द्यावे लागणार आहेत.

मात्र राज्य सरकार या निर्णयाची अंमलबजावणी करते की या निर्णयाला सुप्रीम कोर्टात आव्हान देते, हे काही दिवसात...


...ठभागाचा अभ्यास करणार आहे.

एक उंच मास्ट फोटो काढण्यासाठी आणि नेव्हिगेशनला मदत करण्यासाठी कॅमेऱ्यासहीत सज्ज आहे. आणखी पाच उपकरणं स्थानिक खडकांच्या खनिजाचं मूल्यांकन करण्यास आणि बर्फ शोधण्यास मदत करतील.

रोबोट किमान 90 दिवसांसाठी काम करेल असं चिनी शास्त्रज्ञांना अपेक्षित आहे. आतापर्यंत केवळ अमेरिकेला दीर्घकालीन मोहीम पूर्ण करण्यात यश मिळालं आहे. (सोव्हिएतच्या मंगळ-3 आणि युरोपच्या बीगल-2 मोहिमा उतरल्या होत्या पण काही वेळातच ते अपयशी ठरले.)

तियानवेन-1 मोहिमेकडून आधीच मंगळ ग्रहाची प्रतिमा पृथ्वीवर प... उर्वरित लेख लिहा:

पूर्वेकडे पाहिलं तर असे मोठे खडक आहेत जे खाली ठेवल्यास रोव्हर दुखावेल."

"सुदैवाने, आमच्या मोहिमेच्या तंत्रज्ञानाची पुरेशी चाचणी झाली आहे. यामुळे मोहीम पृष्ठभागावर सुरक्षित बिंदूपर्यंत पोहोचली पाहिजे," अशी आशा ते व्यक्त करतात.

रोव्हरचा आकार एका छोट्या एसयूव्हीसारखाच आहे आणि त्याचे वजन एक मेट्रिक टन आहे.

हे यान दररोज 200 मीटर उंचीवरून जाऊ शकतं आणि त्यात 19 कॅमेरे आणि दोन मायक्रोफोन आहेत. यामुळे मंगळ ग्रहावरील आवाज रेकॉर्ड करण्याचा प्रयोग पहिल्यांदाच केला जाईल अशी आशा शास्त्रज्ञांना आहे.

या मोहिमेत प्रथमच दुसऱ्या जगावर 1.8 किलो वजनाचं ड्रोन उडवण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.

मंगळ ग्रहावरून घेतलेले नमुने पृथ्वीपर्यंत पोहचल्यानंतरच याबाबतची संपूर्ण ठोस माहिती प्रसिद्ध करता येईल. ही मोहीम संपुष्टात येण्यासाठी दोन वर्षांचा कालावधी लागणार आहे. तोपर्यंत वाट पाहवी लागेल.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ठवण करून देणं.

फोनपासून दूर जाण्याने काही साध्य होत असेल तर त्यामुळे फोन पासून दूर गेल्यावरही कमी अस्वस्थता येते. "जर तुमच्याकडे पुरेसं चांगलं कारण नसेल तर मी तुम्ही फोनपासून दूर राहण्यासाठी फारशी इच्छाशक्ती लावणार नाही," त्या म्हणतात.

अशी अनेक कारणं आहेत ज्यामुळे लोकांना डिस्कनेक्ट व्हायचं नसतं. काहींना अशी भीती वाटते की यामुळे एखाद्या कार्यक्रमाला आपल्याला निमंत्रण द्यायचं राहून जाईल, किंवा मित्र आणि ओळखीच्यांबद्दलची माहिती वा चर्चा आपल्याला समजणार नाही. किंवा आपण उभी केलेल्या चांगल्या सामा... उर्वरित लेख लिहा:

म्हणतात.

ऑफलाईन राहण्यासाठीची टूल्स वापरणं किंवा फोनमधून काही ऍप्स अन-इन्स्टॉल करणं हे सोशल मीडियाचा वापर मर्यादित करण्यासाठी फायद्याचं असतं. यातून फारशी अस्वस्थताही निर्माण होत नाही. संध्याकाळी फोनपासून दूर राहणं सगळ्यात कठीण असतं. म्हणूनच क्रूर रोज रात्री 8 वाजल्यानंतर स्वतःचा फोन दूर ठेवतात.

पण हा एकमेव पर्याय नाही. ज्यांना स्वतःचा सोशल मीडिया वापर कमी करायाचा आहे त्यांनी आपण ऑनलाईन का असतो याचा विचार करायला सुरुवात करावी असा सल्ला हॉफमन देतात. आपण नेमका वेळ कशात घालवतो, हे लक्षात आल्यास मोह टाळता येईल. पण हे कठीण असू शकतं.

या माध्यमातून लोक एकमेकांच्या संपर्कात येतात आणि एकटेपणावर मात करतात. पण नंतर आपण कृत्रिम संवाद साधत असल्यासारखं त्यांना वाटायला लागतं, हॉफमन सांगतात.

बहुतेकदा 'आपण कोणाचे तरी आहोत' ही भावना सोशल मीडियामुळे मनात निर्माण होते. यासाठी थेट कोणाशी तरी बोलण्याची गरज नसते.  "हे माध्यम आहे समविचारी लोकांसोबत तुम्हाला जोडतं." ते म्हणतात. याला उपाय म्हणजे तुमच्या जिव्हाळ्याच्या याच विषयांवर प्रत्यक्ष चर्चा करण्यासाठी मार्ग शोधणं.

स्वतःचं अपयश विसरून जाण्यानेही मदत होते. मोहावर नियंत्रणं न ठेवू शकल्याबद्दल स्वतःला दोष देण्याऐवजी हे मान्य करा की ही अॅप्स आणि सोशल मीडिया हा लोकांनी अधीन व्हावं यासाठीच तयार करण्यात आलेला आहे.

सोशल मीडियाची सवय सोडून देणं कठीण असलं तरी अशक्य नाही हे स्वतःला सांगणंही फायद्याचं ठरतं.

"तुम्ही अपयशी होणार हे नक्की. पण हे करणं शक्य आहे यावर विश्वास ठेवणं महत्त्वाचं आहे," क्रूक म्हणतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ठाकरे यांच्यामध्ये उद्धव त्यांना जास्त जवळचे होते असं वानखेडे सांगतात.

"उद्धव त्यांचं म्हणणं ऐकतात असं ते म्हणायचे. पण राज त्यांचं ऐकत नाहीत म्हणून त्यांच्याबद्दल ते कधी फारसं चांगलं बोलले नाहीत. दोघांमध्ये समेट घडवून आणण्याचा त्यांनी प्रयत्नही केला. पण त्यांना यश आलं नाही" असं वानखेडे सांगतात.

आधी वडिलांचा मृत्यू त्यानंतर काकांबरोबर सुरू झालेला वाद आणि पहिल्या पत्नीचा मृत्यू यामुळे ते सतत नैराश्यात होते, असं वानखेडे यांचं निरीक्षण आहे.

मॉडेलिंग ते महाराज

भय्यू महाराजांचं मूळ नाव उदयसिंह द... उर्वरित लेख लिहा:

गडकरींनी शोक व्यक्त करताना लिहिलं आहे की त्यांचे भय्यूंशी जवळचे संबंध होते.

काँग्रेस नेते हर्षवर्धन पाटील यांनी म्हटलं आहे की भय्यू महाराज सर्वांच्या दु:खात सहभागी होते. त्यांच्यावर अनेक लोक अवलंबून होते, त्यामुळे त्यांनी हे पाऊल उचलायला नको होतं.

(भोपाळहून शुरिया निजाझी यांनी पाठवलेल्या माहितीसह.)

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ठाकरे सरकारचा शपथविधी झाला आणि त्यानंतर या सरकारचे शिल्पकार म्हणून शरद पवारांचं कौतुक सगळ्याच वाहिन्यांवर सुरू होतं.

दरम्यान, महाविकास आघाडी सरकारच्या स्थापनेनंतर पहिली मुलाखत शरद पवारांनी दिली. ती मुलाखत 2 डिसेंबर 2019 रोजी एबीपी माझावर प्रसिद्ध झाली होती. त्या मुलाखतीतील 12 प्रमुख मुद्दे तुम्ही इथं वाचू शकता. (शरद पवार यांचे 12 गौप्यस्फोट)

यात अजित पवारांचं बंड, भाजपला पाठिंबा देऊन सरकार स्थापन यांसारख्या विषयांवर पवारांनी स्पष्टीकरण दिलं होतं. आपल्या मुलाखतीत पवार म्हणतात, "नरेंद्र मोदी या... उर्वरित लेख लिहा:

ॉस्ट महाराष्ट्र' या तिन्ही पुस्तकात अजित पवारांच्या बंडामागची कहाणी सांगण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.

या तीनही पुस्तकांबाबत बीबीसीनं आधी माहिती दिली आहे, ती तुम्ही इथं वाचू शकता.

(देवेंद्र फडणवीसांना अजित पवारांनी आपली साथ सोडल्याचं कधी लक्षात आलं?)

जितेंद्र दीक्षित यांच्या मते, "महाराष्ट्राबरोबरच हरियाणाच्या सुद्धा निवडणुका झाल्या होत्या. तिथंही भाजपला सत्ता स्थापनेसाठी जमवाजमव करायची होती. अमित शहा यांनी ती लगेचच जुळवून आणली. हरियाणात लोकसभेच्या फार जागा नाहीत. पण महाराष्ट्र मोठं राज्य आहे. ते भाजपसाठी महत्त्वाचं आहे. पण तरीही अमित शहांनी याबाबत काहीच वक्तव्य केलं नाही. उद्धव ठाकरेंशी सुद्धा ते बोलले नाहीत. त्यांनी यात काहीच रस घेतला नाही याचा सरळ अर्थ आहे की त्यांनी फडणवीसांना वाऱ्यावर सोडलं."

पण परुळेकरांना दिलेल्या मुलाखतीत फडणवीस यांनी अमित शाहांनाच तीन दिवसीय सरकारचे शिल्पकार म्हटलं. अजित पवार यांच्याबरोबर स्थापन झालेल्या त्या 80 तासांच्या सरकारची स्थापना भाजपाध्यक्ष अमित शाह यांच्याशी सल्लामसलत करूनच झाली. अमित शाहांचा या निर्णयाला पाठिंबा होता, असं फडणवीस म्हणाले.

दुसरीकडे सुधीर सुर्यवंशी यांच्यानुसार, "उद्धव ठाकरेंचं नाव मुख्यमंत्रिपदासाठी पुढे येणं हे देवेंद्र फडणवीस यांच्यासाठी अलार्मिंग होतं, तर राष्ट्रवादीकडून जयंत पाटील यांना गृह खातं आणि उपमुख्यमंत्रिपद दिलं जाण्याची शक्यता अजित पवार यांच्यासाठी धोक्याची घंटा होती. त्याहून मोठा धोका त्यांना सुप्रीया सुळे यांना पुढल्या अडीच वर्षांत मुख्यमंत्री केलं जाण्याच्या चर्चेचा वाटला. त्यामुळे दोन्ही नेत्यांना त्यांच्या त्यांच्या राजकीय करिअरमध्ये निर्माण झालेल्या संभाव्य धोक्यांच्या भीतीनेच घाईघाईत शपथविधी उरकण्यास भाग पाडलं."

या पुस्तकांत लिहिलेल्या घटना गृहितकांवर आधारित आणि काल्पनिक असल्याचं फडणवीसांनी मुलाखतीत सांगितलं. राज्यात 23 ते 26 नोव्हेंबर 2019 मध्ये घडलेल्या घडामोडींबाबत आता आपण स्वतः पुस्तक लिहिणार असल्याचंही फडणवीस म्हणाले.

'खरी बाजू' कुणाची?

फडणवीस यांच्या मुलाखतीनंतर आता खरी बाजू कुणाची, याबाबत उलट-सुलट चर्चा सुरू झाल्या आहेत.

अशात राष्ट्रवादी काँग्रेसचे प्रवक्ते नवाब मलिक यांनी याबाबत प्रतिक्रिया दिली आहे. ते सांगतात, "शिवसेना राष्ट्रवादीशी चर्चा करतेय. असं देवेंद्र फडणवीस याआधी सांगत होते. राष्ट्रवादी आणि भाजपची चर्चा...


...ठिंबा दिला. रशिया हा ओपेकचा सदस्य नाही आहे.

मात्र अमेरिकेला वाटतं की ओपेक हे उगाच किमती वाढवून तेल विकतात आणि जगाला लुटतात. 2018 डिसेंबरमध्ये डोनाल्ड ट्रंप म्हणाले होते, "Opec and Opec nations are as usual ripping off the rest of the world and I don't like it."

म्हणजेच या तेल युद्धात ओपेकच्या बाजूने रशिया आहे तर अमेरिका विरोधात. मात्र तेलाचा बादशाह मानला जाणारा सौदी अरेबिया या सगळ्यात ओपेकचा सदस्य आहे, त्यामुळे सौदी आणि रशिया एकाच बाजूने आहेत.

मग आत्ता रशिया-ओपेकमधला तणाव काय?

आपण सुरुवातील... उर्वरित लेख लिहा:

जागतिक व्याजदरही घसरले आहेत. याचा फायदा घेऊन आर्थिक वृद्धीस चालना द्यायला हवी," असं ते म्हणाले.

भारत हा तिसरा सर्वांत मोठा तेल आयात करणारा देश आहे. LIVEMINTच्या एका रिपोर्टनुसार गेल्या आर्थिक वर्षात भारताने 111.9 अब्ज डॉलर्सचं कच्च तेल आयात केलं होतं. आणि यापैकी साधारण 83 टक्के आयात ओपेक राष्ट्रांकडून होते.

कच्च्या तेलाचे घसरणारे दर भारतासाठी सकारात्मक असल्याचं अर्थसचिव अतानू चक्रवर्ती म्हणाले आहेत.

मात्र याचा फायदा भारतीय ग्राहकांना होणार का?

आनंद राठी गुंतवणूक सल्लागार संस्थेचे फंडामेंटल रिसर्च अॅनलिस्ट जिगर त्रिवेदी सांगतात, "माझ्या हयातीत तरी मी तेलाच्या किमतीत एका दिवसात एवढी मोठी घसरण कधीच पाहिली नाही. त्यामुळे आपल्यासमोर, सरकारसमोर अशी स्थिती पहिल्यांदाच आहे.

"मात्र याचा थोडाच लाभ अंतिम ग्राहकांना मिळेल, असं मला वाटतं. कारण कच्च्या तेलाच्या किमती कमी झाल्या तरी त्यावरची कस्टम ड्युटी सरकार फारशी कमी करणार नाही, कारण ती सरकारच्या उत्पन्नाचं मुख्य स्रोत असतं. त्यामुळेच गेल्या काही काळात आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेल स्वस्त होत असलं तरी भारतात पेट्रोल-डिझेल स्वस्त झालेलं नाही."

त्यामुळे तुम्हाला जरासा फायदा होऊ शकतो. पण तो किती, यासाठी काही दिवस वाट पाहावी लागेल, असंही ते म्हणाले.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ठिंबा देत होते. त्यामुळे माझ्या आयुष्यात वडिलाचं स्थान आदराचं आहे.

आपल्या आयुष्याचे निर्णय इतर कोणी का घ्यायचे?  आपणच आपले सारथी ही जाणीव खूप पक्की होती. शिक्षणच काय लग्नासारखा निर्णयही स्वत:ची ओळख (self-identity) कायम ठेवून घेतला पाहिजे, अशी माझी भूमिका होती.

माझा लग्नाविषयीचा निर्णय होई तोवर माझ्या मनात पक्का विचार आकार घेत होता, "मला माझं आयुष्य कसं जगायचंय ते ठरवू द्या."

आपलं आयुष्य 'ड्राईव्ह' करताना 'नवरा' नावाचा पुरुष आयुष्यात जोडीदार म्हणून नकोय, हे कळत गेलं.

माझ्या आईवडिलांची माझ्... उर्वरित लेख लिहा:

ट्याने पेलू शकू की नाही याचा. मला ही जबाबदारी हवी होती.

'तो दिवस आम्हा सर्वांसाठी आनंदाचा उत्सव असल्यासारखा होता...'

मग ठरलं, माझी रक्ताची माणसं, जवळचे नातेवाईक, मित्रपरिवार असे सगळेजण आम्ही ६ महिन्यांच्या निमिषाला आणायला गेलो. तो दिवस आम्हा सर्वांसाठी आनंदाचा उत्सव असल्यासारखा होता. मी काही दिवस निमिषाला माझी सवय व्हावी, यासाठी भेटत होतेच. त्या संस्थेतून बाळ घरी नेताना पहिल्यांदाच जवळपास माझ्या मोठ्या परिवारातली पन्नास जणं जमली होती. ही माझी सपोर्ट सिस्टम माझी ताकद आहे, असं मला नेहमी वाटतं.

निमिषामुळे आयुष्य समृद्ध!

घरी आल्यावर लक्षात आलं की निमिषा रक्ताच्या नात्यातली नाही, तर मग इतरांचं तिच्याशी कसं बॉंण्डिंग होणार? पण हा प्रश्न कधीच निकालात निघाला होता. ती घरातलं लाडकं नातवंड आहे. आणि आजी-आजोबांशी तिचं वेगळंच नातं आहे.

आणखी एक कसोटीचा क्षण आला, तो देखील आम्ही पार केलाय. मी आई-वडीलांपासून वेगळं राहायचा निर्णय घेतला तो क्षण. निमिषा नर्सरी स्कूलमध्ये शिकत असताना आई-वडीलांच्या घरापासून जवळच मी घर घेतलं. मी आणि निमिषा स्वतंत्र राहतो. तिचं व्यक्तिमत्व स्वतंत्रपणे घडणवण्यासाठी ते गरजेचं होतं. तिचं आणि माझं त्यांच्याशी असलेलं नातं अधिक घट्ट झालंय. शिवाय तिचं आणि तिच्या आजी-आजोबांसोबत असलेलं नातंही बहरलं.

तिची मी जन्मदात्री आई नाही याची मला कधीच उणीव जाणवत नाही.

निमिषाचं माझ्यावर खूप प्रेम आहे. आणि माझं तिच्यावर. तिच्यासाठी मी 'सर्वात प्रेमळ आई' आहे.

निमिषा माझ्या आयुष्यात आल्याने माझं आयुष्य समृद्ध झालंय. तिलाही समृद्ध आयुष्य मिळायला हवं असे माझे प्रयत्न असतात. समाज दत्तक प्रक्रियेतून आलेल्या मुलांकडे कसा पाहतो यावरही त्यांची जडणघडण अवलंबून असते.

निमिषालाच काय, पण अनेक दत्तक प्रक्रियेतून आलेल्या मुलांना त्यांचा भूतकाळ  विचारला जातो. काही लोक संवेदनशील नसतात. त्यावर कशी मात करायची हे जसं मी शिकले, तसं माझी मुलगीही शिकली आहे.

आतातर माझ्या बहिणीने एका मुलानंतर दुसरा चान्स घेण्याऐवजी दत्तक हा पर्याय निवडलाय. ही निमिषाच्या सोबतच्या नात्यातून तिला मिळालेली प्रेरणा आहे, असं मला वाटतं. दत्तक प्रक्रिया ही आनंददायी असायला हवी, त्यासाठी आता मी पूर्णांक संस्थेच्या माध्यमातून मार्गदर्शन आणि कौन्सिलिंग करते.

निमिषा शाळेत फारशी रमत नाही म्हणून मग तिच्यासाठी गेल्या वर्षापासून होम स्कूलिंग सुरु केलंय. ती शिकतेय.....


...ठिकाणी बोलावं लागतं त्याठिकाणी बोलावं लागतं. ज्या ठिकाणी गोष्टी व्यक्त कराव्या लागतात त्या व्यक्त करण्याचा अधिकार सर्वांना आहे.

आक्रमकपणा आपण काही चूक करत नाही. ज्या गोष्टी व्हायला हव्यात त्या व्हायला हव्यात. गुन्हा दाखल झाला असला तरी तो चारी, पैशाचा नाही. आंदोलन करताना सरकारी कामात अडथळा आणण्याचे गुन्हे अनेकांवर असतात. आम्ही फक्त अन्याय सहन करायाचा असा भाग नाही. मी आक्रमक असले तरी गांधींची विचारधारा जपणारी आहे.

प्रश्न - राष्ट्रीय महिला आयोगाच्या अध्यक्षांनी राज्यात लव जिहादची प्रकरण वाढत अस... उर्वरित लेख लिहा:

पाहिजे. त्यांनी भेट मागितली पण, आल्या नाहीत.

प्रश्न - कोव्हिड सेंटरमध्ये महिलांवर अत्याचार झाले. त्यावर तुम्ही काय सांगाल?

यशोमती ठाकूर- काही घटना नक्की घडल्या. योग्य कारवाई करण्यात आली आहे. गृहमंत्र्यांसोबत वेळोवेळी याबाबत चर्चा होत असते. कोव्हिड सेंटरमध्ये झालेल्या घटनांवर कारवाई करण्यात आली आहे. मुख्यमंत्र्यांचंही या गोष्टींकडे लक्ष आहे. गुन्हेगारांवर केसेस दाखल करून कारवाई सुरू आहे.

प्रश्न - एकनाथ खडसेंनी पक्ष सोडला, पंकजा नाराज आहेत. सद्य स्थिती राजकीय घटनाक्रम तुम्हा कसा पाहता.

यशोमती ठाकूर- भाजपत मेहनत एकाने करायची आणि फळ एकाला मिळतं. एकनाथ खडसेंनी पक्ष सोडला. खडसे, पंकजा मुंडे यांनी पक्षासाठी खूप योगदान दिलं आहे. भाजपमधील जातीवाद उघडकीस आला आहे असं नक्की म्हणता येईल.

प्रश्न - एकनाथ खडसेंना मंत्रीमंडळात जागा दिली जाईल? तुमच्याकडे याबाबत काही माहिती आहे का?

यशोमती ठाकूर- मला याबाबत माहिती नाही. एकनाथ खडसे अभ्यासू व्यक्ती आहेत. मागील काळामध्ये त्यांचा छळ झाला. मंत्रीमंडळात येतील का नाही, याबाबत माझं कोणाशी बोलणं झालेलं नाही.

प्रश्न - महाविकास आघाडी सरकार पडेल अशी चर्चा सारखी होते. सरकार पडेल का?

यशोमती ठाकूर- महाविकास आघाडीचा एक नवीन फॉर्म्युला आहे. मला वाटतं बिहारमध्येही हा फॉर्म्युला वापरला जाईल. तीन वेगळ्या विचारधारेचे पक्ष आहेत. पण, मुख्यमंत्री सर्वांचं ऐकून घेणारे आहे. हे सरकार पूर्ण पाच वर्ष चालेल.

प्रश्न - एक प्रश्न कांग्रेस पक्षासंबंधित आहे. दोन दिवसांपूर्वी मध्य प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री कमल नाथ यांनी एका महिलेबाबत चुकीची भाषा वापरली. राहुल गांधी यांनी त्यांना तुमची चूक झाली असं बजावलं. पण, कमल नाथ यांनी माफी मागितली नाही.

यशोमती ठाकूर- राहुल गांधी यांनी म्हटलं ते बरोबर आहे. कमल नाथ यांनी तसं बोलायला नको होतं. पण, याचा अर्थ असा नाही की कमलनाथ राहुल गांधी यांचा अपमान करतायत. कमल नाथ यांनी ज्या अनुषंगाने हे वक्तव्य केलं. तो संदर्भ वेगळा असावा. या वक्तव्यावर राजकारण होतंय.

प्रश्न - ...पण ही कांग्रेसची विचारधारा नाही

यशोमती ठाकूर- ही कांग्रेसची विचारधारा नाही. अशा चुका सर्वांच्या होत असतात. मी याबाबत जास्त बोलणार नाही. कांग्रेसला नुकसान होणार नाही.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता....


...ठी 1.5 टक्के प्रीमियम भरावा लागतो.

कमी प्रीमियमवर मोठा विमा, असा सरकारचा दावा असला तरी, "पीक विमा योजना ही शेतकऱ्यांच्या नाही, तर कंपन्यांच्या फायद्याची आहे," असा शेतकरी आणि अभ्यासकांचा आक्षेप आहे. हा आरोप कंपन्या फेटाळतात.

विमा कंपनीला फायदा?

भारत सरकारनं पीक विम्याचं वाटप करण्यासाठी देशभरात 17 कंपन्यांची निवड केली आहे. पीक विम्याच्या वाटपासाठी या कंपन्यांकडे ठाराविक जिल्ह्यांचं वाटप करण्यात आलं आहे.

सरकारनं 2018च्या खरीप हंगामासाठी महाराष्ट्रातल्या हिंगोली जिल्ह्याची जबाबदारी 'इफ्को टोकि... उर्वरित लेख लिहा:

ी, असं ते पुढे सांगतात.

देशभरातून हजारो कोटींचा नफा

बीबीसी मराठीनं पंतप्रधान पीक विमा योजनेच्या वेबसाईटवरील 2016चा खरीप आणि रबी हंगाम तसेच  2017 आणि 2018च्या खरीप हंगामच्या उपलब्ध आकडेवारीचा अभ्यास केला.

या 4 हंगामांमध्ये विमा कंपन्यांना जवळपास 22 हजार 141 कोटी रुपयांचा नफा झाल्याचं दिसून येतं.

यावरून स्पष्ट होतं की, गेल्या 4 हंगामांत 12 कोटी 26 लाख शेतकऱ्यांनी पंतप्रधान पीक विमा योजनेत सहभाग घेतला. यापैकी 2 कोटी 89 लाख (23 टक्के ) शेतकऱ्यांना या योजनेचा प्रत्यक्षात लाभ मिळाला आहे.

'रफालपेक्षा मोठा घोटाळा'

पंतप्रधान पीक विमा योजनेत फक्त विम्या कंपन्यांना नफा होत आहे, त्यामुळे ही योजना कॉर्पोरेट सेक्टरसाठी खूप चांगली आहे, कृषीक्षेत्रासाठी नाही, असा दावा ज्येष्ठ पत्रकार पी. साईनाथ करतात.

बीबीसीला बोलताना नोव्हेंबर 2018मध्ये द ट्रिब्यून या वर्तमानपत्रात छापलेल्या RTIचा दाखला देत ते म्हणाले, "गेल्या 2 वर्षांत पीक विमा योजनेत सहभागी कंपन्यांना 15 हजार 795 कोटी रुपयांचा नफा झाला आहे. दररोज जवळपास 11 कोटी रुपये नफा या कंपन्या कमावत आहेत.

"केंद्र आणि राज्य सरकारनं मिळून 2016-17साठी 20 हजार कोटी, 2017-18साठी 21 हजार कोटी आणि 2018-19साठी 26 हजार कोटी रुपये या योजनेसाठी दिले. म्हणजे या 3 वर्षांत 67 हजार कोटी रुपये खर्च करण्यात आले आणि मूळ रफाल कराराची किंमत 58 हजार कोटी रुपये होती. त्यामुळे ही योजना रफालपेक्षा मोठा घोटाळा आहे, असं मी म्हणतो."

"या योजनेतून केंद्र आणि राज्य सरकार जो प्रीमियम भरत आहे, तो सर्वसामान्यांच्या खिशातून जात आहे. हा सगळा पैसा करदात्यांचा आहे. शेतकऱ्यांना पैसे देण्यासाठी आम्हाला करदाते म्हणून काही प्रॉब्लेम नाही, पण सामान्य माणसानं त्याच्या घामाचा पैसा या खासगी कंपन्यांना का द्यावा?" साईनाथ असा प्रश्न उपस्थित करतात.

यानंतर बीबीसीनं केंद्रीय कृषी राज्यमंत्री पुरुषोत्तम रुपाला यांच्याशी संपर्क साधला. त्यांनी पी. साईनाथ यांचे आरोप फेटाळून लावले आहेत. त्यांच्याशी साधलेला संवाद पुढीलप्रमाणे-

आरोप मान्य नाहीत - केंद्रीय कृषी राज्यमंत्री

प्रश्न - पंतप्रधान पीक विमा योजनेत विम्याचा परतावा वेळेवर मिळत नाही आणि तालुका-जिल्हा स्तरावर तक्रारी निवारणासाठी कोणतीही यंत्रणा नाही, यासाठी सरकार काय पावलं उचलत आहे?

उत्तर - पंतप्रधान पीक विमा योजनेत यावर्षी आम्ही सुधारणा केली आहे. पीक विम्याचा...


...ठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी नवयान बुद्ध धम्माची मांडणी आणि स्वीकार केला.

अत्यंत थोडक्यात मांडलेल्या या सैद्धांतिक, वैचारिक मांडणीमुळे फक्त जातीव्यवस्थापक शोषणाच्या अंताची दिशा पुढे आली असे नाही.

जगातील बिगरवर्गीय शोषणांचे आणि या शोषणांच्या अंताचे सिद्धांत तयार होण्याचा पाया यातून घातला गेला. वंश, धर्म, लिंग, जमात अशा पायांवर होणाऱ्या शोषणाच्या अंतासाठी आवश्यक असलेली वैचारिक बैठक या सिद्धांतातून जगाला मिळाली.

वंशभेदाविरुद्ध वांशिक शोषणाविरुद्ध ज्या जनचळवळी आज अमेरिकेतली आफ्रिकन-अमेरिकन किंव... उर्वरित लेख लिहा:

सूर्याने प्रभावित झालं आहे.

जातीयवादा विरोधातला लढा संसदेत आणखी प्रखर झाला

स्त्री वर्गाच्या शोषणावरही आंबेडकरांनी विचार केलेला होता. इतकंच नाही तर शोषण थांबण्यासाठी लढाही दिला. जातीव्यवस्थेच्या शोषणाचं अस्तित्व हे स्त्रियांच्या शोषणावर आणि त्यांच्या लैंगिकतेवरील हुकुमशाही नियंत्रणावर आधारलेलं आहे.

जातीव्यवस्थेची प्रस्थापना आणि तिचं टिकून राहणं यासाठी स्त्रियांच्या या प्रकारच्या स्त्री म्हणून होणाऱ्या शोषणावर त्यांनी बोट ठेवलं. बाबासाहेबांनी संघटनात्मक, कायदेशीर, घटनात्मक, संघर्षात्मक मार्गांनी यासाठी लढे दिले. बदल घडवले. जगभराच्या स्त्रीमुक्ती चळवळीची ही वैचारिक आणि व्यवहारिक प्रेरणा आहे.

जागतिक पातळीवर पूर्वी आणि आजही शोषणमुक्त समाज निर्माण करण्यासाठी प्रस्थापित सामाजिक-आर्थिक संरचना पूर्णपणे मोडण्याची प्रक्रिया कशी होणार या बाबतीचे सैद्धांतिक वाद आहेत. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचं या संदर्भातलं योगदान अत्यंत महत्त्वाचं आहे.

मार्क्सवादी सिद्धांतांमध्ये प्रभुत्वात असलेला विचारप्रवाह या बाबत जी मांडणी करतो त्याचा बाबासाहेबांनी सकारात्मक प्रतिवाद केला आहे.

समाज रचनेचा आर्थिक-सामाजिक उत्पादन संबंधांचा पाया आधी मोडल्याशिवाय समाजाचा सांस्कृतिक, सामाजिक, धार्मिक इत्यादी परिसराचा इमला मोडणार नाही. त्यासाठी पायाला मोडण्यापासून सुरुवात केली पाहिजे, अशी ही मांडणी आहे.

या उलट बाबासाहेबांनी म्हटलं आहे की इमला मोडल्याशिवाय सांस्कृतिक, कायदेशीर, धार्मिक परिसरामध्येच आमूलाग्र बदलाची प्रक्रिया सुरू केल्याशिवाय पाया मोडणारी शक्ती तयारच होणार नाही. जाणीव-जागृती आणि भौतिक उत्पादनासंबंधांचं रंचनांचं वास्तव यांच्या द्वंद्वात्मक संबंधांचा हा सैद्धांतिक तिढा आहे.

डॉ. आंबेडकरांना का जवळचा वाटत होता साम्यवाद?

हा तिढा सोडवणारी जी मांडणी डॉ. आंबेडकारांनी केली आहे, तिच्या मदतीने जगभर चालू असलेल्या या विवादाची कोंडी फुटू शकते. यामुळेही त्यांच्या विचार स्रोतांच्या प्रेरणांचा प्रभाव जगभर निर्माण झाला आहे.

याच प्रमाणे स्वातंत्र्य, व्यक्ती स्वातंत्र्य, लोकशाही, सामाजिक लोकशाही, सर्वहारा वर्गाची हुकुमशाही अशा संकल्पना, आणि त्या आधारावर होणाऱ्या सामाजिक व्यवहारांची सैद्धांतिक चर्चा सुद्धा जागतिक पातळीवर अनेक वर्षांपासून सुरू आहे.

सर्वहारा वर्ग जरी शोषित असला तरी शोषणाला कायमची मूठमाती देणाऱ्या समाजाची निर्मिती अशा वर्गाच्या...


...ठीशी बोलताना ते म्हणाले, 'उद्धव ठाकरे थोडे प्रशासनावर जास्त अवलंबून आहेत असं दिसतं. अधिकाऱ्यांच्या बदल्यांचे निर्णय, नेमणूका याबाबत त्यांच्या सहकाऱ्यांनी त्यांना मदत करायला हवी. खासगी रुग्णालयातील 80 टक्के बेड्स ताब्यात घेण्यासारखे काही निर्णय त्यांनी लवकर घ्यायला हवे होते असं वाटतं. शिवसेना हा मुळचा मुंबईतला पक्ष असल्यामुळे त्यांचं मुंबईवर जास्त लक्ष असणं साहजिकच आहे पण म्हणून इतर प्रदेशाकडे दुर्लक्ष व्हायला नको.'

'अनपेक्षित मुख्यमंत्री'

उद्धव ठाकरे यांनी मुलाखतीमध्ये म्हटलं होतं की मी मुख्य... उर्वरित लेख लिहा:

ध्यक्ष होण्याआधी उद्धव ठाकरे हे राजकारणात फारसे दिसले नव्हते.

2003 साली झालेलं महाबळेश्वर अधिवेशन

शिवसेना या पक्षाकडे पाहिलं तर इथे इतर पक्षांपेक्षा थोडी रचना वेगळी दिसून येते. वर्षानुवर्षे शिवसेनाप्रमुख आणि शिवसेना नेते अशी दोन पदांमध्ये विभागणी झाली होती. परंतु 2003 साली या दोन्ही पदांमध्ये कार्यप्रमुख म्हणजेच कार्याध्यक्ष हे पद तयार करण्यात आले.

उद्धव ठाकरे यांची निवड झाल्यानंतर शिवसेनाप्रमुखांचे सभागृहात आगमन झाले. त्यांनी प्रतिनिधीसभेत  'उद्धवची निवड झाली ठिक आहे, पण तुम्हाला मान्य आहे ना, तुमच्यावर जबरदस्ती तर होत नाही?' असा प्रश्न त्यांनी विचारला त्यावर उपस्थितांनी 'नाही, नाही' असे उतर दिले. ज्येष्ठ पत्रकार योगेंद्र ठाकूर यांनी लिहिलेल्या 'शिवसेना समज-गैरसमज' पुस्तकात याचे वर्णन केले आहे.

या निवडीनंतर बोलताना "काही पक्षात माणसं लादली जातात, पण मला घराणेशाही मान्य नाही. तुम्ही उद्धवला निवडून दिलं हे ठीक आहे. पण ही शिवशाही आहे," असं विधान बाळासाहेब ठाकरे यांनी केलं. त्याला टाळ्यांच्या गजरात प्रतिसाद मिळाला.

शिवसेनेतली वाटचाल

शिवसेनेच्या पक्षांतर्गत घडामोडींमध्ये उद्धव ठाकरे आपल्या निवडीआधीच काही वर्षे सक्रिय झाले होते. नेतृत्वाची सूत्रं भविष्यात त्यांच्याकडेच येतील हे स्पष्ट होऊ लागल्यावर पक्षांतर्गत संघर्षाला सामोरे जावं लागलं. उद्धव ठाकरे यांच्यावर प्रश्नचिन्ह उभे करणारे नेते त्यांच्या पक्षातच होते. यामध्ये सर्वात जास्त संघर्ष नारायण राणे यांच्याबरोबर झाल्याचं दिसतं.

नारायण राणे यांनी आपल्या 'No Holds Barred - My Years in Politics' (कोणतेही तत्त्व किंवा नियम लागू नसलेलं भांडण) पुस्तकात त्यांची बाजू मांडली आहे.

सत्ता स्थापनेपासून युती लांब राहाण्यात उद्धव ठाकरे यांचा वाटा जास्त आहे, हे सांगताना राणे लिहितात. "ज्या 15 जणांची नावं उद्धव यांनी यादीतून काढली होती, त्या उमेदवारांनी इतर पक्षांकडून किंवा अपक्ष निवडणूक लढवण्याचा निर्णय घेतला होता. या 15 जणांपैकी 11 उमेदवार विजयी झाले होते. हे 11 आमदार शिवसेनेत असते तर सेना-भाजपा युतीचे अपक्षांच्या मदतीने सहज सरकार स्थापन झालं असतं."उद्धव ठाकरे कार्याध्यक्ष झाल्यापासून त्या दोघांमधील दरी वाढत गेल्याचं दिसून येतं. ज्येष्ठ पत्रकार आणि  'जय महाराष्ट्र, हा शिवसेना नावाचा इतिहास आहे', हे पुस्तक लिहिणाऱ्या प्रकाश अकोलकर यांनी याचे संकेत 2002च्या डिसेंबर...


...ठून आले आहे... मी फक्त आमच्या दोघांच्या आयुष्यावर लक्ष केंद्रीत केलं आहे."

जुलै 2016 मध्ये दोघांची भेट घडवून आणणाऱ्या कॉमन मैत्रीणीचं नाव मात्र जाहीर करण्यास दोघांनी नकार दिला.

" मात्र जेव्हा आम्ही दोघं एकत्र राहण्याचा निर्णय घेण्यापर्यंत आलो तेव्हा मात्र मी त्या कॉमन मैत्रिणीला विचारलं,'तो खरंच चांगला आहे का?' तो जर चांगला नसेल तर हे करण्यात काहीच अर्थ नसेल." मेगन सांगत होती.

लंडनमध्ये पहिल्यांदा मेगनला भेटण्यापूर्वी ती काय करते प्रिन्स हॅरींना माहिती नव्हतं. तिचा टीव्ही शो सुद्धा त्यांनी प... उर्वरित लेख लिहा:

च्या घोषणानं आपल्या फारच आनंद झाल्याचं सांगत या जोडप्याचं लग्न कँटरबरी चर्चमध्ये होण्याचे संकेत तिथल्या आर्चबिशपनं दिले आहेत.

मेगन घटस्फोटीत आहे. पण, चर्च ऑफ इंग्लडनं 2002 मध्येच घटस्फोटीत लोकांना पुन्हा चर्चमध्ये लग्न लावण्याची परवानगी दिली आहे.

तुम्ही हे पाहिलं का?

पाहा व्हीडिओ : २६/११ हल्ल्यातील पुराव्यांवरून भारत-पाकिस्तानचे आरोप प्रत्यारोप

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ठेवते. तुम्हाला आठवतं का? के.पी.एस. मेनन यांची अवस्था तुमच्यासारखी झाली होती.

आता तुम्हाला कळलं असेल वडील होण्याचे काही तोटे देखील आहेत.

जेव्हा यासर अराफत रुसले होते

7 मार्च 1983ला अलिप्तवादी चळवळीची सातवी परिषद होती. ही परिषद दिल्लीतील विज्ञान भवनात झाली होती. मी त्या वेळी सेक्रेटरी जनरल होतो.

पॅलेस्टिनी नेते यासर अराफत परिषदेच्या पहिल्याच दिवशी रुसून बसले होते.  त्यांच्या भाषणाआधी जॉर्डनच्या राजांचं भाषण झालं होतं.

त्यामुळे त्यांना अपमानित झाल्याप्रमाणं वाटत होतं. याच गोष्टीचा राग त्य... उर्वरित लेख लिहा:

गितली. त्या यावर नाराज झाल्या. "जर राष्ट्रपती भवनात हा कार्यक्रम पार पडला तर विरोधक संसद डोक्यावर घेतील. महाराणींवरच टीका होईल," ही गोष्ट त्यांना समजावून सांगा, असंही इंदिरा गांधींनी मला सांगितलं.

त्यांच्या या म्हणण्यानंतर आम्ही एक तोडगा काढला. राष्ट्रपती भवनाच्या बगीच्यामध्ये एका छोटेखानी कार्यक्रमात मदर तेरेसा यांना ऑर्डर ऑफ मेरिट प्रदान करण्यात आला.

पडद्यामागे काय घडामोडी घडल्या? याचा थांगपत्ता मदर तेरेसा यांना लागला नाही हीच आमच्यासाठी समाधानाची गोष्ट होती.

राजकारणात येण्यापूर्वी दिला कानमंत्र

कॉमनवेल्थ परिषदेच्या शेवटच्या दिवशी मी इंदिरा गांधींची वेळ मागितली. मी त्यांना म्हटलं, "मी गेली 31 वर्षं परराष्ट्र सेवेत कार्यरत आहे. आता मला या कार्यातून मुक्त व्हावंसं वाटत आहे. जर तुमची परवानगी असेल तर मला राजकारणात येण्याची इच्छा आहे." त्यांनी मला परवानगी दिली.

मी 28 नोव्हेंबरला त्यांना साऊथ ब्लॉकमध्ये प्रत्यक्ष भेटलो. मी त्यांना सांगितलं, "मी एक दोन दिवसांत भरतपूरला जाईन आणि माझ्या राजकीय प्रवासाची सुरुवात करेन. सर्वांत आधी मला कपडे खरेदी करावे लागतील. मला कुर्ता-पायजमा घ्यायचा आहे."

हे ऐकताच त्यांनी मला एक सल्ला दिला. त्या म्हणाल्या, "आता तुम्ही राजकारणात पाऊल ठेवतच आहात तर एक लक्षात ठेवा. गेंड्याची कातडी असेल कर राजकारणात नेहमी फायदा होतो. निगरगट्टाप्रमाणे वागलात तर राजकारणात नेहमी यशस्वी व्हाल."

(काँग्रेस नेते नटवर सिंह हे माजी परराष्ट्र मंत्री होते. काही काळासाठी त्यांनी परराष्ट्र मंत्रालयात सचिव म्हणूनही काम पाहिलं आहे. इंदिरा गांधींसोबतच्या त्यांच्या आठवणी त्यांनी 'वन लाइफ इज नॉट इनफ' या आपल्या आत्मचरित्रात सांगितल्या आहे.)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ठेही ढिसाळपणा येऊ नये आणि नियोजनबद्ध काम व्हावे यासाठी प्रत्येक कामासाठी नेत्यांना स्वतंत्र जबाबदारी देण्यात आली", असं सुहास बिऱ्हाडे म्हणाले.

भाजपचा आदिवासी चेहरा

भाजपाचा आदिवासी चेहरा म्हणून ओळख असलेले ठाण्याजनजीकच्या पालघर मतदारसंघातील खासदार चिंतामण वनगा यांचे जानेवारी महिन्यात दिल्लीत हृदयविकाराच्या तीव्र झटक्यानं निधन झालं. उच्च विद्याविभूषित वनगा यांनी पालघरमधील सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रात भरीव योगदान दिलं आहे. १९९६ मध्ये वनगा पहिल्यांदा लोकसभेवर निवडून गेले. १९९९ मध्ये पुन्हा लोक... उर्वरित लेख लिहा:

वं महापालिकेत समाविष्ट केल्याने येथील नागरिकांमध्ये तीव्र नाराजी आहे.

विक्रमगड, जव्हार, तलासरी या भागात आदिवासींची संख्या जवळपास सत्तर हजारांच्या आसपास आहे. त्यामुळे ही मतं निर्णायक ठरणार आहेत. या भागात मार्क्सवादी कम्युनिष्ट पक्षाचे वर्चस्व आहे. सीपीएम (लाल बावटा) ने किरण गहला यांना उमेदवारी दिली आहे.

गुजराती, पारशी मतदारांसाठी स्मृती इराणींची सभा

"गुजराती आणि पारशी मतदारांवर प्रभाव टाकण्यासाठी केंद्रीय मंत्री आणि अभिनेत्री स्मृती इराणी या डहाणूत प्रचारसभा घेणार आहेत. याशिवाय मीरा-भाईंदरचे आमदार नरेंद्र मेहता गुजराती भाषिक मतदारांसाठी तळ ठोकून आहेत. यावरूनच भाजपनं ही निवडणूक किती प्रतिष्ठेची केली आहे हे दिसतं", असंही सुहास बिऱ्हाडे म्हणाले.

मतदारसंघातील प्रश्नांकडे सर्वपक्षीयांची पाठ

पोटनिवडणुकीत कुठलाही पक्ष मतदारंसघातील प्रश्नांवर भूमिका घेत नाही. मात्र पालघर जिल्ह्यातील २६ गांवांमधून जाणारी बुलेट ट्रेन, डहाणूच्या किनाऱ्यावर होऊ घातलेले वाढवण बंदर बडोदा-पनवेल महामार्ग, कुपोषणाची समस्या आणि सूर्या धरणाच्या पाण्याचा प्रश्न असे अनेक महत्त्वाचे प्रश्न या मतदारंसघात आहेत.

"विकास प्रकल्पामुळे स्थानिक मच्छिमार आणि साडेतीन हजार शेतकरी उध्दवस्त होण्याचा धोका आहे. शिवाय पालघर जिल्ह्याच्या तीन तालुक्यांतील टंचाईवर उतारा म्हणून तेथे पाणी हवे असताना, तेथील शेतकरी ते मागत असतानाही सुर्या धरणाचे पाणी मीरा-भार्इंदर, वसई-विरारला देण्याचा घाट एमएमआरडीएने १३०० कोटी रूपयांच्या प्रकल्पाद्वारे घातला आहे. हा घाट कुणासाठी, कशासाठी घातला जात आहे?", असा संतप्त सवाल सामाजिक कार्यकर्त्या उल्का महाजन यांनी बीबीसी मराठीसोबत बोलताना उपस्थित केला.

सूर्या धरणाचे पाणी मीरा-भार्इंदर, वसई-विरारला देण्याचा घाट एमएमआरडीएने १३०० कोटी रूपयांच्या प्रकल्पाद्वारे घातला आहे. हा घाट कुणासाठी घातला जातोय, असा संतप्त सवाल उल्का महाजन यांनी उपस्थित केला.

"भाजपनं सर्व ताकद पणाला लावली आहे. शिवसेना इथल्या नगरपालिकांमध्ये सत्तेत आहे. त्याद्वारे त्यांनी शांतपणे प्रचार सुरू ठेवला आहे. बलवान उमेदवारच भाजपनं पळवल्यानं काँग्रेसची आधीच गोची झाली आहे. त्यात काँग्रेसचं व्यवस्थापन म्हणावं तितकं मजबूत दिसत नाही. बहुजन विकास आघाडीचं या मतदारसंघात सर्वाधिक वर्चस्व असल्यानं सेना-भाजपनं त्यांना छेडण्याचा प्रयत्न सुरू ठेवला आहे. पण आम्ही कुणालाही उत्तर देणार...


...ड येथे विभागीय आयुक्तालय स्थापन करण्याचा मुद्दा अशोक चव्हाणांच्या मुख्यमंत्रीपदाच्या काळात गाजला. मराठवाड्याचं विभागीय आयुक्तालय औरंगाबादला आहे. मात्र तिथे बराच ताण पडत असल्यामुळे नांदेडला आयुक्तालय स्थापन करावं अशी एक जुनी मागणी होती. बऱ्याच सरकारांनी या मागणीचा विचार केला नाही अशोक चव्हाणांची इच्छा होती. तर हे आयुक्तालय लातूरला व्हावं अशी विलासरावांची इच्छा होती. त्यासाठी अभ्यास समिती नेमली होती. या समितीने हे आयुक्तालय नांदेडला व्हावं अशी इच्छा व्यक्त केली होती. विलासरावांनी त्यावर काही कारवा... उर्वरित लेख लिहा:

धुदुर्ग भागात नवीनचंद्र बांदिवडेकर सनातनच्या वैभव सावंतचं समर्थन करतो त्याला तिकीट कसं मिळालं? एकूणच काँग्रेस पक्षाला ज्या गोष्टी मारक आहेत त्यांची जाणीव चव्हाणांनी पक्षक्षश्रेष्ठींना करून दिली का नाही? हे प्रश्न निर्माण होऊ शकतात."

मुख्यमंत्रिपदाच्या राजीनाम्यानंतरही अशोक चव्हाणांचे पक्षश्रेष्ठींशी असलेले संबंध उत्तम आणि स्थिर होते असं चावकेंना वाटतं. दै.प्रजावाणीचे संपादक शंतनु डोईफोडेंना मात्र तसं वाटत नाही. त्यांच्या मते आदर्श घोटाळ्यानंतर पक्षश्रेष्ठींची जी खप्पा मर्जी झाली ती आजतागायत कायम आहे.

पक्षाअंतर्गत विरोधकांचा वरचष्मा

शंतनु डोईफोडे म्हणतात, "नांदेडमध्ये सर्व ठिकाणी त्यांची सत्ता आहे. त्यांना मानणारे लोक नांदेडमध्ये आहेत. स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि साखर कारखान्याच्या माध्यमातून त्यांची जिल्ह्यावर पकड आहे. शहराचा विचार केला तर त्यांनी बरीच कामं केली."

निर्णयक्षमता ही चव्हाणांची लंगडी बाजू असल्याचं डोईफोडे मान्य करतात. कोणताही निर्णय घेताना ते फक्त ठराविक लोकांशी सल्लामसलत करतात.  कार्यकर्त्यांशी संपर्क चांगला असला तरी पक्षाने त्यांना बाजूला सारल्याचं डोईफोडे सांगतात. सहा महिन्यांपूर्वी एक सभा झाली तेव्हा त्यांच्या काही समर्थकांनी त्यांची भावी मुख्यमंत्री म्हणून घोषणा केली. त्यामुळे चव्हाणांचे विरोधक एकवटले. महाराष्ट्राचा विचार करायचा झाल्यास मुकुल वासनिक, कधीकाळी समर्थक असलेले राधाकृष्ण विखे पाटील मुख्यमंत्रीपदाच्या स्पर्धेत होते. तेही दुरावले. पक्षातून त्यांना आव्हान मिळालं आहे असं ते सांगतात.

त्यांचं मुख्यमंत्रिपद जाणं हाही पक्षाअंतर्गत राजकारणाचा भाग होता, असं डोईफोडे म्हणतात. राजीनामा दिल्यानंतरही पक्षश्रेष्ठींचं त्यांच्याविषयीचं मत कलुषितच होतं. ते खासदार होते, मात्र जितकं महत्त्व सातवांना होतं तितकं चव्हाणांना मिळालं नाही अशी खंत डोईफोडे व्यक्त करतात.

असं असूनसुद्धा त्यांना पुन्हा एकदा नांदेडमधून लोकसभेचं तिकीट मिळालं आहे.  "लोकसभेच्या तिकीटवाटपात त्यांचं मत लक्षात घेतलं नाही मात्र त्यांना जिंकवून देण्याची जबाबदारी चव्हाणांवर असेल. त्यांना लोकसभा लढवायची नव्हती मात्र पक्षश्रेष्ठींच्या आग्रहामुळे त्यांना निवडणूक लढवावी लागत आहे." असं डोईफोडे सांगतात.

राजकारणाबरोबरच पुढे नेलेला मुख्यमंत्रिपदाचा वारसा, स्थानिकांमध्ये लोकप्रिय, नांदेडवर असलेली घट्ट पकड या त्यांच्या जमेच्या बाजू...


...डं पडतात. ती हलवावी लागतात.

ठाकरे सांगतात, "वादळाचा सामना करण्यासाठी एक परिपूर्ण प्रणाली ओडिशात कार्यरत आहे. किनारपट्टीच्या जिल्ह्यांमध्ये पुरेसे शेल्टर्स आहेत, याची खात्री करून घेतली जाते. आमची SOP (स्टॅंडर्ड ऑपरेटिंग प्रोसीजर) तयार झालेली आहे.

"प्रत्येक वादळ हे नवं आव्हान घेऊन येतं त्यावेळची परिस्थिती पाहून निर्णय घ्यावे लागतात. सर्वांत महत्त्वाची बाब असते ती म्हणजे नागरिकांचा जीव वाचवणं, त्यांना सुरक्षित ठिकाणी पोहोचवणं आणि त्यांची व्यवस्थितरीत्या काळजी घेणं. त्याच बरोबर गुरांना देखील सुर... उर्वरित लेख लिहा:

हे लोक पाहतात की हे अधिकारी गेल्या 72 तासांपासून काम करत आहेत तेव्हा त्यांचा विश्वास बसतोच. आमचं फक्त एकच उद्दिष्ट असतं ते म्हणजे झिरो कॅज्युअल्टी आणि आम्ही त्याच दिशेनी काम करतो," असं कुलंगे सांगतात.

आपत्तीच्या काळात सर्वांची काळजी घेणं हे काम प्रशासन करतं, पण अशा परिस्थितीमध्ये सलग 72 तास काम करण्याची ऊर्जा प्रशासकीय अधिकाऱ्यांना कशी मिळते, असं विचारलं असता कुलंगे सांगतात, "लोकांनी आणि संपूर्ण सिस्टिमनं आमच्यावर जो विश्वास टाकला आहे, त्यातून आम्हाला ऊर्जा मिळते. जेव्हा तुमच्या हाती खूप मोठ्या समुदायाचं नेतृत्व असतं, त्यांची काळजी घेण्याची जबाबदारी असते त्यातूनच आमच्यात एक उत्साह निर्माण होतो आणि आम्ही कामाला लागतो."

ओडिशाच्या आपत्ती व्यवस्थापनाचं कौतुक संयुक्त राष्ट्राने केलं आहे. आपत्ती निवारणाच्या क्षेत्रात ओडिशा हे राज्य ग्लोबल लीडर असल्याचं संयुक्त राष्ट्राने म्हटलं आहे. 2015 साली ओडिशाचे मुख्यमंत्री नवीन पटनाईक यांचा संयुक्त राष्ट्राने सत्कार केला होता.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...डकीतून पाहिलं. लाटेमुळे हॉटेलमध्येही पाणी आलं. आम्ही आणि काही लोक हॉटेलजवळच्या जंगलात उंचावर येऊन थांबलो. अजूनही आम्ही तेथेच आहोत."

इंडोनेशियाच्या आपत्ती व्यवस्थापन संस्थेने जारी केलेले फोटो

काय आहे त्सुनामी?

समुद्राच्या आत जेव्हा मोठ्या हालचाली सुरू होतात, तेव्हा उंच आणि लांब लाटांची आवर्तनं सुरू होतात. या लाटा जबरदस्त वेगाने किनाऱ्याकडे येऊ लागतात आणि किनाऱ्याला धडकताना त्या रौद्र रूप धारण करतात. याच लाटांना त्सुनामी म्हटलं जातं.

'त्सुनामी' हा जपानी शब्द असून तो 'त्सू' आणि 'नामी', या दोन श... उर्वरित लेख लिहा:

ेल्या हालचालींमुळे आतील प्रवाही पदार्थ उर्ध्वदिशेने येऊ लागतो.

पृथ्वीवरील भूतबके जेव्हा कोणत्याही कारणांमुळे विस्तारतात तेव्हा खंडांची निर्मिती होते. याचप्रकारे त्सुनामीची निर्मिती होत असते.

अर्थात प्रत्येक भूकंपामुळे त्सुनामीच्या लाटा तयार होतीलच, असं नाही. त्यासाठी भूकंपाचे केंद्र समुद्रामध्ये किंवा त्याच्याजवळ असले पाहिजे.

क्रेकाटोआ ज्वालामुखीबद्दल

1883च्या ऑगस्ट महिन्यात या पर्वतावर आजवरच्या इतिहासातील सर्वात मोठा ज्वालामुखी उद्रेक झाल्याचे मानले जाते.

हे वाचलंत का?

हे पाहिलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...डगा सुचवला. हिंदीला राष्ट्रभाषा घोषित न करता केवळ देशाची अधिकृत भाषा म्हणून मान्यता द्यावी असा हा 'मुन्शी-अय्यंगार फॉर्म्युला' होता. घटना लागू झाल्यानंतर पन्नास वर्षं इंग्रजी अधिकृत भाषा म्हणून वापरली ही तडजोड मग सगळ्यांनीच स्वीकारली.

काय आहे घटनात्मक तरतूद?

भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 343 मधील पहिल्या अनुच्छेदानुसार हिंदी ही भारताची राष्ट्रभाषा नाहीये. देवनागरी लिपीतील हिंदी ही संघराज्याची अधिकृत किंवा कामकाजाची भाषा असेल, असं घटनेमध्ये नमूद करण्यात आलंय.

घटनेनं प्रत्येक राज्याला स्वतःची अधि... उर्वरित लेख लिहा:

दी बेल्टमधल्या आहे.

हिंदी बेल्टचं देशातल्या राजकारणात इतकं महत्त्वपूर्ण स्थान का आहे याचं उत्तर ज्येष्ठ पत्रकार व्यंकटेश केसरी असं देतात, "ज्या बाजूला उत्तर प्रदेश आणि बिहारची जनते असते त्यांचं सरकार असतं असं म्हटलं जातं. 1977 ला तसंच झालं होतं त्याचीच पुनरावृत्ती 2014 मध्ये पाहायला मिळाली. हिंदी भाषकांची संख्या जास्त आहे, लोकशाहीमध्ये संख्येला महत्त्व असतं. सत्तेचं संतुलन ठेवायचं असेल तर ज्या लोकांची संख्या अधिक त्यांचा सत्तेत वाटा अधिक हे समीकरण असतं."

"हिंदी भाषक नेते हे सांस्कृतिकदृष्ट्या, भौगोलिकदृष्ट्या जवळ असतात तसंच त्यांची दिल्लीशी जवळीक असते. त्यातून त्यांचा सत्तेत नेहमी वाटा राहिला आहे. महाराष्ट्र धड दक्षिणेत येत नाही ना उत्तरेत येत. महाराष्ट्र पश्चिमेत आहे. गोवा, महाराष्ट्र आणि गुजरात मिळून 75 खासदार बनतात त्यामुळे त्यांची वेगळी लॉबी होऊ शकत नाही," असं केसरी सांगतात.

"इतक्या मोठ्या जागांवर प्रभाव पाडणारी इतक्या साऱ्या मतदारांना एकत्र आणणारी हिंदी भाषा आहे. त्यामुळे हिंदी नेत्यांनी नेहमीच हिंदी भाषकांना आपण हिंदी जनतेचे नेते आहोत अशी छाप पाडण्याचा प्रयत्न केला. देशात दोन तृतियांश खासदार हे हिंदी भाषक आहेत. त्यामुळेच नेते हिंदीचा आग्रह करताना दिसतात," असं मत हिंदी साहित्यिक डॉ. सूर्यनारायण रणसुभे यांनी व्यक्त केलं.

हिंदीला विरोध का?

"1960च्या दशकात हिंदीच्या सक्तीवरून तामिळनाडूमध्ये आंदोलनं झाली. त्यांच्या हिंदीविरोधाच्या मुळाशी आर्य आणि द्रविड किंवा ब्राह्मण-ब्राह्मणेतर वाद होता. हिंदी ही संस्कृतशी साधर्म्य असणारी म्हणून ब्राह्मणांची भाषा असं तामिळनाडूमध्ये म्हटलं जात असे त्यातून हा विरोध समोर आला," रणसुभे सांगतात.

राज ठाकरे आणि त्यांच्या नवनिर्माण सेनेवर उत्तर भारतीयविरोधी असल्याचा आरोप वेळोवेळी झाला आहे. रेल्वे भरतीसाठी परीक्षेला आलेल्या मुलांना नवनिर्माण सेनेच्या कार्यकर्त्यांनी मार दिला होता.

राज ठाकरे

हिंदीचा प्रसार कसा झाला?

हिंदी राजभाषा आहे तर हिंदीचा प्रसार देशात इतक्या मोठ्या प्रमाणात कसा झाला? त्यावर डॉ. रणसुभे सांगतात, "राम मनोहर लोहिया म्हणायचे की हिंदीचा प्रचार गांधीजी, चित्रपट, सेना आणि रेल्वे या चार गोष्टींमुळे झाला. इंग्रजी ही भाषा नसून वृत्ती आहे असं गांधीजींना वाटत असे त्यामुळे त्यांनी हिंदीच्या वापराला प्रोत्साहन दिलं. चित्रपटांमुळे हिंदीचा प्रसार झाला ही बाब...


...डणुकीत त्यांचा परभाव झाला.

त्याबाबत सांगताना अंबरिश मिश्र सांगतात,"राजकीय विश्लेषक म्हणतात की गुजरात हिंदुत्वाची पहिली प्रयोगशाळा आहे, पण तसं नाही विलेपार्ले हिंदुत्वाची प्रयोगशाळा होती आणि ती बाळासाहेब ठाकरेंनी करून पाहिली होती."

"या निवडणुकीच्या प्रचारादरम्यान बाळासाहेबांनी द्वेषपूर्ण भाषणं केली. हिंदू धर्माच्या नावावर मतं मागितली. त्यांच्या या द्वेषपूर्ण भाषणांना तेव्हा कुणी फारसं गांभीर्यानं घेतलं नव्हतं. पण शिवसेनेचा उमेदवार विजयी झाल्यानंतर मात्र काँग्रेस उमेदवार प्रभाकर कुंटे यांनी क... उर्वरित लेख लिहा:

या भेटीला गेले.

एक प्रकारे हिंदुत्वाच्या मुद्द्यावर ही युती करून अडवाणी आणि ठाकऱ्यांनी बहुसंख्याकवादाचं कार्ड खेळलं, असं अंबरिश मिश्र यांना वाटतं.

"युती व्हावी ही प्रमोद महाजनाची इच्छा होती आणि त्यांनी ती पूर्णत्वास नेली. त्यासाठीचा तपशील वर्ककाऊट करणं, बाळासाहेबांचा नसलेला लहरीपणा संभाळणं अशी सर्व कामं त्यांनी लिलया केली. युती झाल्यानंतर दोन्हा बाजूंकडून बाळासाहेब ठाकरेंचा योग्य सन्मान राखला जाईल हे सुद्धा त्यांनी पाहिलं. तसंच या युतीच्या कुटुंबाचं प्रमुखपद यांनी बाळासाहेबांना देऊ केलं," असं अंबरिश मिश्र सांगतात.

"तर मराठीचा मुद्दा बाळासाहेबांनी काहीकाळ मागे ठेवला आणि हिंदुत्वाच्या मुद्द्यावर उडी मारली तेव्हा ही अपरिहार्यता शिवसेना आणि भाजपच्या लक्षात आली होती. एकट्याच्या जीवावर आपल्याला हिंदुत्वाच्या मुद्द्यावर लढता येणं शक्य नाही हे दोन्ही पक्षांच्या लक्षात आलं होतं. राष्ट्रीय स्तरावर आपल्याला सांभाळून घेईल आणि आपलं महत्त्व अबाधित ठेवेल आणि स्वतःची वाढ होईल, असा साथीदार बाळासाहेबांना हवा होता. आणि तो भाजपच्या रूपात त्यांना मिळाला म्हणून त्यांनी युती केली," असं राजकीय विश्लेषक सचिन परब सांगतात.

युती होताच दोन्ही पक्षांनी 1990च्या निवडणुका एकत्र लढवल्या. प्रमोद महाजनांनी राज्यभरात बाळासाहेब ठाकरेंच्या सभा आयोजित करून प्रचाराचा दणका उडवला होता. त्यावेळी 47 सभा महाराष्ट्रभर बाळासाहेबांनी घेतल्या, पण काही त्यांची सत्ता आली नाही, मिश्र सांगतात.

पण मराठवाड्यात मात्र युतीला चांगलं यश संपादन करता आलं. त्याचं कारण दैनिक 'पुढारी'चे कार्यकारी संपादक धनंजय लांबे सांगतात, "प्रमोद महाजन आणि गोपिनाथ मुंडे यांचं नेतृत्व बीडमधूनच पुढे आलं होतं, पण शिवसेनेचा हिंदुत्ववाद हा भाजपपेक्षा जास्त आक्रमक होता. बाळासाहेबांच्या रूपानं मराठवाड्याला एक आक्रमक हिंदुत्ववादी नेता मिळाला.

"स्वातंत्र्यानंतर मराठवाड्यात एक असंतोष एकवटला होता. आमचा आवाज मुंबई-दिल्लीपर्यंत पोहोचत नाही, अशी लोकांची खंत होती. लोकांमध्ये आणि राजकारणात एक प्रकारची मरगळ होती. गावागावांत समाजात तेढ होती. हे वातावरण शिवसेनेला इथं रुजण्यात उपयोगी ठरलं."

मराठवाड्यात मिळालेल्या या प्रतिसादामुळे बाळासाहेब ठाकरे आणि शिवसेना-भाजप युती हे चलणी नाणं असल्याचं प्रमोद महाजनांच्या लक्षात आलं. "त्या काळात भाजपचं महाराष्ट्रात फारसं अस्तित्व नव्हतं. प्रमोद महाजन काही मास...


...डत नाहीत हा आरोप शिवसेनेने अमान्य केलाय. कोरोना संकटाच्या काळात मुख्यमंत्र्यांनी आवश्यक तिथे बाहेर पडून काम केले असून दिवस रात्र मुख्यमंत्री कोरोनाचे संकट दूर करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे स्पष्टीकरण मुख्यमंत्री कार्यालयाकडून देण्यात आले आहे.

उद्धव ठाकरे अनेक बैठका नियोजित बाळासाहेब स्मारक म्हणजेच जुन्या महापौर बंगल्यावर घेत असतात. राजकीय नेते, मंत्री, अधिकारी यांच्याही बैठका या ठिकाणी होत असतात.

"केंद्रीय पथकाने महाराष्ट्रात मे महिन्यापर्यंत लाखो रुग्ण असतील असा दावा केला होता. पण प्रत्यक्षा... उर्वरित लेख लिहा:

वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...डत नाहीत.

त्या म्हणतात, "मी ओवेसींची वाढती लोकप्रियता पाहून नेहमीच वैतागायचे. माझा बॉयफ्रेंड किंवा माझ्या मित्रांशी माझा या मुद्द्यावरून वादही झाला आहे. माझं घर सेक्युलर मुस्लिमांचं आहे. पण आता घर शोधताना जेव्हा माझ्यासोबत धर्माच्या नावावरून भेदभाव व्हायला लागला तेव्हा माझ्या मनात विचार यायला लागले की माझे बॉयफ्रेंड आणि मित्र बरोबर होते का?"

पण या कडवट अनुभवानंतरही त्या म्हणतात की त्या ओवेसींच्या राजकारणाला विरोध करत राहातील, कारण त्यांचं राजकारण 'मुस्लीम समाजासाठी हानिकारक आहे.'

फहद अहमदह... उर्वरित लेख लिहा:

नव्हती. तिथे द्वेषाचा डोंब उसळला नव्हता.

निर्वासितांना येताना त्या भागांनी पाहिलं नव्हतं. ना घरदार लुटलेल्या सरदार-बंगाल्यांना येताना पाहिलं होतं. कितीही नाकर्ता पंतप्रधान असला, पण त्याच्यासमोर कुठल्या मुसलमानाने म्हटलं की आम्ही मुसलमानांंचं राजकारण करणार, मग त्या पंतप्रधानाने पुढे काही केलं नाही तरी चालतं. इतकं सोपं आहे हे."

शीबा म्हणतात की भारतीय मुस्लिमांसाठी धार्मिक ध्रुवीकरण करणाऱ्या पक्षापेक्षा धर्मनिरपेक्ष व्यवस्थेची गरज आहे. या व्यवस्थेतच भारतीय मुसलमान सुरक्षित राहू शकतात. "मला स्पष्ट दिसतंय भाजपची इच्छा आहे की त्यांचा विरोधी पक्ष त्यांच्या पसंतीचा असावा. आणि ओवेसी साहेबांकडून ते त्यांना पुरक ठरणाऱ्या आज्ञाधारक विरोधी पक्षाची निर्मिती करून घेत आहेत."

अर्थात राजकीय विश्लेषक आणि स्वराज इंडियाचे नेते योगेंद्र यादव ओवेसींच्या वाढत्या प्रभावाला धर्मनिरपेक्ष पक्षांच्या राजकारणाचा पराभव मानतात. आपल्या एक वक्तव्यात ते म्हणाले होते, "फाळणीनंतर मुसलमानांनी कधी मुस्लीम पक्षांना मत दिलं नाही. त्यांनी आपल्या राजकीय प्रतिनिधित्वासाठी कधी मुस्लीम नेत्यांना जवळ केलं नाही कारण त्यांना वाटत होतं की जे पक्ष बहुसंख्यांकांची हिताची काळजी घेऊ शकतात ते आपल्याही हिताची काळजी घेऊ शकतात. हे लोकशाहीचं सौंदर्य आहे पण या देशातल्या धर्मनिरपेक्ष पक्षांनी मुस्लिमांची मतं आपल्या दावणीला बांधून घेण्याचा प्रयत्न केला. मुसलमान माणसाला या राजकारणाचा वीट आलाय."

यंदा बिहार विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाच्या विजयी उमेदवारांपैकी एक असणाऱ्या शकील अहमद खान यांनी ओवेसींच्या उदयाची तुलना बिहारचे दिवंगत नेते सय्यद शहाबुद्दीन यांच्याशी केली. त्यांनी माजी पंतप्रधान नरसिंह रावांच्या कार्यकाळात मुस्लिमांचे मुद्दे लावून धरले होते आणि समुदायाचे राष्ट्रीय पातळीवरचे नेते म्हणून समोर येण्याचा प्रयत्न केला होता.

एमआयएमच्या वाढत्या लोकप्रियतेची कारणं

एमआयएम मुस्लीमांना केंद्रस्थानी ठेवून बनवलेला पहिला पक्ष नाहीये. केरळची मुस्लीम लीग असेल किंवा आसामची एआययूडीएफ असेल - याआधीही ही प्रतिमा घेऊन पक्ष बनले, पण हे दोन्ही पक्ष स्थानिक पातळीवरच आपला प्रभाव दाखवू शकले. म्हणून एमआयएम वेगळा आहे कारण हैदराबादमधून बाहेर पडून हा पक्ष इतर राज्यांमध्ये आपली जागा बनवतो आहे. या पक्षाची लोकप्रियता दिवसेंदिवस वाढत असली तरी अजूनही विरोधी पक्षांमध्ये चिंतेचे...


...डतात. कंपनीचं म्हणणं आहे पुरुषांच्या आंतरिक इच्छा पूर्ण करण्यासाठी हे रोबोट बनवले आहेत. बाईवर बलात्कार करण्याची ही कसली आंतरिक इच्छा?

मानसशास्त्रज्ञ म्हणतात की बलात्कार करण्याची इच्छा असणं कोणत्याही परिस्थितीत नॉर्मल नाहीये.

सेक्शुअल डिसऑर्डर्सवर काम करणारे दिल्लीतले मानसशास्त्रज्ञ प्रवीण त्रिपाठी म्हणतात, "कोणीही बलात्कार करून आपली लैंगिक इच्छा पूर्ण करू शकत नाही. असं करणाऱ्याचा एकच उद्देश असतो. तो म्हणजे आपल्यापेक्षा कमजोर स्त्रीवर जबरदस्ती करून आपल्या ताकदीचं वर्चस्व प्रस्थापित करणं."

'त... उर्वरित लेख लिहा:

ांच्या मानसिकतेला पण लागू पडतो ना. एखाद्याला जे कपडे तोकडे वाटतात, ते दुसऱ्याला नाही वाटणार. आपल्या समाजात अनेकदा साडी अंगभर आणि लूज टीशर्ट आणि जीन्स उत्तेजक कपडे समजले जातात. मग बलात्कार करणाराच कोणते कपडे तोकडे आणि कोणते नाही हे ठरवणार का?

तेच लॉजिक महिलांच्या रात्री उशीरापर्यंत बाहेर असण्यालाही लागू पडतं. कोणाला रात्री 10 म्हणजे अपरात्र वाटेल, पण काही म्हणतील बाई म्हटली की 7च्या आत घरात हवी. खरं तर आपण कोणते कपडे घालावेत, कितीपर्यंत बाहेर असावं, कसं वागावं, हे ठरवण्याचे अधिकार बाईला हवेत, पण दुर्दैवाने तसं होताना दिसत नाही.

गुरुग्राममधल्या घटनेनंतर आपल्या समाजातलं अस्वस्थ करणारं वास्तव पुन्हा एकदा पुढे आलं आहे. बलात्कार होण्यासाठी मुलीच जबाबदार आहेत, असं अनेक महिलांनाही वाटतं, हे यातून दिसतं.

प्रॉब्लेम मुलींमध्ये नाही, तर काही मुलांच्या डोक्यात आहे, हे लक्षात घ्यायला हवं. ज्या बाई मुलींना कपड्याचे सल्ले देत आहेत, त्यांनी खरं तर मुलींची छेड काढणाऱ्या मुलांना सल्ले देण्याची गरज आहे.

हेही वाचलंत का?

बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...डमध्ये यासाठी सात वर्षांपर्यंतची शिक्षा होऊ शकते.

कारणांची मालिका

आमच्या भेटीनंतर मी हे सगळं खरं का करत आहे, ते सांगितलं, आणि त्यांची प्रतिक्रिया विचारली. फक्त दोघांनीच त्यावर प्रतिक्रिया दिली. एकाने परस्परसंमतीने लैंगिक संबंध ठेवण्यास इच्छुक होतो, असं सांगितलं होतं. एकाने सांगितलं की त्याचा उद्देश निष्पाप होता आणि तो मला फक्त त्याच्या काऊचवर बसू देण्यासाठी चार्ज करत होता.

पण या जाहिरातींना खरंच प्रतिसाद देणाऱ्या लोकांकडे एक तर पैसा नसतो, भोळे असतात किंवा त्यांच्याकडे जायला कुठेही जागा नसते.... उर्वरित लेख लिहा:

ाही," असं अकॉर्न या भाडेकरू आणि दारिद्र्य रेषेखालच्या लोकांसाठी लढणाऱ्या एलॉन मोरॅन यांनी सांगितलं.

"अशा शक्तींकडे आणि कृतींकडेसुद्धा कायदा करणारे दुर्लक्ष करतात. कधी लोक आयुष्यात एकटे असतात. त्यांना शारीरिक सुखाची इच्छा असते पण ते कसं मिळवावं हे त्यांना माहिती नसतं. कधी कधी या दोन गोष्टींची सरमिसळ झालेली असते."

तिची संस्था आता भाड्याऐवजी सेक्स या संकल्पनेला शक्यतो आधुनिक गुलामगिरीच्या कायद्याखाली बेकायदेशीर ठरवण्यासाठी काम करत आहे. त्यामुळे घरमालकांना शिक्षा होण्याची शक्यता आहे.

"हा एक गुन्हा आहे, असं प्रशासनाला कळायला हवं आणि दोषींना शिक्षा व्हायला हवी," असं मोरॅन यांनी सांगितलं.

"ही समस्या सोडवण्यासाठी आम्हाला एक मोठा बदल हवा."

हेही वाचलंत का?

पाहा व्हीडिओ : अफ्रिकन किझुंबा नृत्य : जगातले सर्वांत सेक्सी नृत्य

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...डरचं रेग्युलेटर खराब झालं. ऑक्सिजनचा तुटवडा असताना एव्हरेस्ट शिखर सर केलं. खाली उतरताना 'स्नो ब्लाईंडनेस'चं संकट ओढावलं.

गेल्या वर्षी याच हिलरी स्टेपपाशी मृत्यूच्या दाढेतून जिवंत परतल्यानंतर जिद्दीनं पुन्हा दुसऱ्या वर्षी तिथं पोहोचलेल्या 32 वर्षीय मनीषा वाघमारे यांच्या जिद्दीची कथा... वाचा त्यांच्याच शब्दांत...

8. माणदेशी रेडिओचा आवाज

केराबाई सरगर माणदेशी तरंग वाहिनी 90.4 वर त्या लोकगीतांचा कार्यक्रम सादर करतात. त्यांच्या आवाज अख्ख्या माणदेशात लोकप्रिय आहे.

पाहा व्हीडिओ : केराबाईंच्या आवाजा... उर्वरित लेख लिहा:

ॅब्स

मधू झा यांचं वजन एकेकाळी 85 किलो होतं. आज त्या बॉडी बिल्डिंगच्या स्पर्धा गाजवत आहेत.

"मी फार लठ्ठ होते. काहीही खात होते. जंक फूड मला फार आवडायचं. इतकंच काय मी दारूही प्यायचे. तुम्हाला विश्वास बसणार नाही माझं वजन 85 किलो झालं होतं," त्या सांगतात.

आणि आज लठ्ठपणा कमी करता करता त्यांनी सिक्स पॅक अॅब्स कमावले आहेत.

पाहा व्हीडिओ

13. इंग्रजांशी दोन हात करणाऱ्या हौसाबाई पाटील

93 वर्षांच्या हौसाबाई या क्रांतीसिंह नाना पाटील यांची लेक. सध्या त्या सांगली जिल्ह्यातल्या हणमंतवडिये या गावी राहतात.

हौसाबाई पाटील

दक्षिण महाराष्ट्रात नाना पाटलांच्या नेतृत्वाखाली प्रतिसरकार किंवा पत्री सरकार स्थापन करण्यात आलं होतं. त्यांची लेक हौसाबाई पाटील यांनी स्वातंत्र्यलढ्यात सहभागी नोंदवला होता.

"गोरं घालविलं अन काळं आणलं... आमचं चुकलंच जरा! खुर्च्याच जाळायला पाहिजे होत्या त्या. मग खरं स्वातंत्र्य आपल्याला मिळालं असतं," स्वातंत्र्याच्या संकल्पनेविषयी हौसाबाई पाटील सांगतात.

पाहा व्हीडिओ

14. हिमा दास

18 वर्षांच्या हिमा दासनं वर्ल्ड अॅथलेटिक्स चॅंपियनशिपच्या अंडर-20मध्ये तिनं 400 मीटर प्रकारात सुवर्ण पदक जिंकलं. असं करणारी ती पहिली भारतीय महिला आहे.

हिमा दास

"हिमाचा इथपर्यंतचा प्रवास खडतर होता," असं तिची आई सांगते. पण सर्व अडचणींवर मात करून तिनं हे यश मिळवलं. सुवर्ण पदक जिंकल्यानंतर हिमाला सरकारी नोकरीचे प्रस्ताव येत आहेत.

पण तिनं ते नाकारले आहेत. कारण तिला तिचं ध्येय गाठायचं आहे. तुम्ही म्हणाल ते काय?

पाहा व्हीडिओ -

15. कॅन्सरवर मात करणारी शची

"कॅन्सरशी संघर्ष हा फक्त शारीरिक नसतो, तर मानसिकही असतो. कॅन्सरशी लढताना थकले की जगण्याचं आमिषाचा हात घट्ट धरायचे," असं शची मराठे सांगतात.

शची मराठे

 कॅन्सरशी झुंज दिलेल्या शची मराठे यांनी सांगितलेले स्वतःचे अनुभव. त्यांच्याच शब्दांत. वाचा इथे

16. स्मृती मन्धाना आणि अनुजा पाटील

ICC महिला वर्ल्ड T20 अर्थात T20 वर्ल्ड कपमध्ये यंदा भारतीय संघाने उपांत्य फेरीपर्यंत मजल मारली आणि आपल्या प्रदर्शनाने जग जिंकलं. त्या संघात यंदा सांगलीची स्मृती मंधाना आणि कोल्हापूरच्या अनुजा पाटील यांचा समावेश होता.

फलंदाजीत कुमार संगकाराला आदर्श मानणाऱ्या 22वर्षीय स्मृतीच्या बॅटिंगमध्ये आक्रमकता आणि देखणेपण, यांचा सुरेख मिलाफ पाहायला मिळतो. याच वर्षी BCCIने स्मृतीला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर...


...डररचं इथेही वेगळं आहे. चाहत्यांना तो आपल्याच शरीराचा एक भाग वाटतो. म्हणूनच त्याचं जिंकणं-हरणंही तटस्थ न राहता खूप आतलं होतं.

फेडरर खेळतो तेव्हा तो जिंकावा यासाठी जगाच्या कानाकोपऱ्यातून कोट्यवधी माणसं दुवा करतात. एक अदृश्य असं दुवांचं अर्थात पॉझिटीव्ह वाइब्सचं अद्भुत नेटवर्क फेडररकडे आहे. त्याची मेहनत आहेच पण तो खेळत असताना सगळ्या दुवा एकवटून त्याच्याभोवती अभेद्य कवच निर्माण व्हावं इतका तो दंतकथा वर्गात गेला आहे.

इतक्या सगळ्या आशाअपेक्षांचं ओझं तो गेली अनेक वर्षं वागवतोय. पण त्याने तो खचून जात ... उर्वरित लेख लिहा:

महागाईत घर-संसार डोलारा सांभाळताना जीव मेटाकुटीला येऊन रडकुंडीला येतो खरंतर पण अब्रमण्यम-सुब्रमण्यम... रडणं वगैरे कमकुवत मनाच्या लक्षण मानलं गेलेल्या कृतीचं नावही काढू नका... तुम्ही लढा, संघर्ष करा, धडपडा, उभे राहा- (झाल्यास विजिगीषु वृत्ती जागवणारं साहित्य वगैरे वाचा) पण रडू नका...!

तुम्हीच रडलात तर बाकीच्यांना कोण आधार देणार, हा विचार बिंबवून तुम्ही अश्रूंना पार रेटिनाच्या मागे ढकलून द्या...!

जेतेपद स्वीकारल्यानंतर भाषणादरम्यान फेडररच्या डोळ्यात अश्रू तरळले.

'रडतोस काय मुलीसारखा' हा उद्गार पुरुषांपेक्षाही तमाम फेमिनिस्टवादींना डिवचणारा मुद्दा. स्त्री-पुरुष समानतेचा आग्रही पुरस्कर्त्या मंडळींना तर पुरुषांनीही मनसोक्त रडावं, असं वाटत असेल कदाचित पण तूर्तास तरी असं होताना दिसत नाही.

मुळातच रडण्याभोवती असणारं जेंडर कुंपण भेदण्यात फेडररचा वाटा मोलाचा आहे. अश्रू तरळणं ही स्त्रीपुरुष कोणासाठीही निव्वळ सहज शारीरिक प्रक्रिया आहे, हे फेडररच्या निमित्ताने ठसतं.

पोलिओपासून टीबीपर्यंत आजारासाठी लसी निघाल्या आहेत परंतु रडण्याद्वारे मोकळं होण्याची संधी नसल्यामुळे अश्रू तंबुवून जगणाऱ्या पुरुष मंडळींसाठी कुठलीच लस नाही. यातून एकप्रकारे मानसिक कुचंबणासदृश रोगांना आपण खतपाणी घालतो. प्रत्येक पुरुषाच्या आयुष्यात यशाचा फेडरर मोमेंट येतोच. पण त्याच्यासारखं जाहीरपणे अश्रूंना वाट मोकळी करून देण्याचं स्वातंत्र्य कधी मिळेल? फेडररचे अश्रू जितके मनाला आत जाऊन भिडतात तसं आजूबाजूच्या पुरुषांनी अनेक वर्ष रोखलेले अश्रू मोकळे झाले तर?

खेळात थरार असतो. जीव पणाला लागतो. देशासाठी खेळण्याचं निमित्त असतं. कोट्यवधींच्या आशाअपेक्षा असतात. जिंकणं-जेतेपद म्हणजे या सगळ्या अडथळ्यांना भेदून अत्युच्चपदी पोहोचणं. गायक मंडळी एखाद्या घराण्याची दीक्षा घेतात. फेडररचं घराणं टेनिस आहे.

ऑस्ट्रेलियन ओपनच्या अंतिम लढतीदरम्यानही फेडरर भावुक झाला होता.

प्रत्येक ग्रँड स्लॅमला तो कसून रियाझ करतो. जेतेपदासह मैफल जिंकतो. प्रतिस्पर्ध्यावर सूड उगवण्यासाठी अनेक जण जिंकतात. ते जिंकल्यावर त्यांच्या डोळ्यात त्वेष दिसतो. पण युद्ध जिंकल्यानंतरची भावना फेडररच्या मनात, मेंदूत, खेळात आणि वावरण्यात कधीच नसते.

'स्पोर्ट्स इज क्रुएल वर्ल्ड' म्हटलं जातं. फेडरर ही सगळी क्रुएलटी झेलतो, त्याची झळ चाहत्यांना पोहोचू देत नाही. पण जेतेपद पटकावल्यावर सगळा अंगार अश्रूंवाटे मुक्त...


...डले तर त्यांनी एकही दागिना घातला नव्हता. त्यांनी पांढरी शुभ्र मलमलची साडी नेसली होती. त्यातून त्यांची देहाकृती स्पष्ट आणि रेखीव दिसत होती. त्यांच्या व्यक्तिमत्वाला मारक ठरेल अशी एकच गोष्ट होती.. त्यांचा फाटलेला आवाज.'

दत्तक घेतलेल्या दामोदरला वारस म्हणून मान्यता मिळण्यासाठी राणीने मोठा संघर्ष केला. पुढे 1857 मध्ये ब्रिटीशांविरोधात मोठा उठाव झाला. यात झाशीची राणी लक्ष्मीबाई यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.

रणांगणावर त्यांनी स्वतः सैन्याचं नेतृत्त्व केलं. यावेळी दामोदरला पाठीवर बांधून त्या युद्धभ... उर्वरित लेख लिहा:

ूला केला.

लँग यांची नजर राणीकडे गेली. या घटनेनंतर रेनर जेरॉस्च यांनी एक पुस्तक लिहिलं. 'द रानी ऑफ झाँसी, रेबेल अगेन्स्ट विल'.

या पुस्तकात रेनर जेरॉस्च यांनी जॉन लँग यांचं वक्तव्य दिलं होतं. ते म्हणतात, ''राणी एक मध्यम उंचीची पण तगडी महिला होती. तरुणपणी त्यांचा चेहरा खूपच सुंदर असावा पण याही वयात त्यांच्या चेहऱ्याचं आकर्षक रूप कमी झालं नव्हतं. मला एक गोष्ट थोडी आवडली नाही ती म्हणजे त्यांचा जरा जास्तच गोल चेहरा. हां, त्यांचे डोळे खूप सुंदर होते आणि नाकही खूपच नाजूक होतं. त्या फार गोऱ्या नव्हत्या. सोन्याचे कानातले सोडले तर त्यांनी एकही दागिना घातला नव्हता. त्यांनी पांढरी शुभ्र मलमलची साडी नेसली होती. त्यातून त्यांची देहाकृती स्पष्ट आणि रेखीव दिसत होती. त्यांच्या व्यक्तिमत्वाला मारक ठरेल अशी एकच गोष्ट होती.. त्यांचा फाटलेला आवाज.''

..अन् युद्ध पेटलं!

खालसा झालेलं संस्थान आपल्या दत्तकपुत्राला मिळावं, यासाठी राणी लक्ष्मीबाई ब्रिटिशांविरोधात लढाईत उतरल्या.

त्यावेळी नानासाहेब पेशव्यांनी ब्रिटिशांविरोधात आधीच आघाडी उघडली होती. पेशव्यांना मिळणारं पेन्शन ब्रिटिशांनी बंद केल्यानंतर पेशवे लढाईत उतरले होते.

राणी लक्ष्मीबाई आणि पेशव्यांनी एप्रिल 1857मध्ये आजच्या उत्तर प्रदेशात ब्रिटिश सैन्याविरोधात लढाईला सुरुवात केली.

'झाशीची राणी लक्ष्मीबाई' या ग्रंथाच्या लेखिका प्रतिभा रानडे यांच्या मते: "नानासाहेब आणि राणी लक्ष्मीबाई यांच्या मागण्या त्यांच्या दृष्टिकोनातून तो त्यांचा हक्कच होता. इंग्रजांनी तो अन्यायाने हिसकावून घेतलेला होता. आपला हक्क परत मिळवण्यासाठी त्यांनी युद्धात भाग घेतला होता. त्यांच्या दृष्टिकोनातून स्वतःचे राज्य हेच राष्ट्रीयत्व होते. 'राष्ट्रीयता' या शब्दाचा आज जो अर्थ आपल्याला अभिप्रेत आहे, त्याची जाणीव त्याकाळी जागृतच झालेली नव्हती. दिल्लीच्या तख्तावर सत्ताधीश कुणीही असला तरी प्रत्येक राजा-महाराजा, नवाब आपापल्या मुलुखात स्वतंत्रच असे. तेच त्यांचे राष्ट्रीयत्व होते."

रानडे यांच्या मताप्रमाणेच अनेक इतिहास अभ्यासकांनी आजच्या 'राष्ट्र' या संकल्पनेची तत्कालीन परिस्थितीशी तुलना करणं चूक असल्याचं मत व्यक्त केलं आहे.

..आणि तळपती तलवार थंडावली

इंग्रजांचा वेढा फोडून झाशीच्या राणीने पेशव्यांकडे काल्पी नावाच्या गावाकडे कूच केलं. झाशी शहराला उद्ध्वस्त केल्यावर इंग्रजांनी आपला मोर्चा काल्पीकडे वळवला. पण तिथंही...


...डले. त्यांना पोहता येत नव्हतं. त्यांनी आरडाओरडा केला. मारुती माने, बापू राडे आणि तालमीतल्या बाकी पैलवानांनी मिळून सादिक यांना बाहेर काढलं आणि सादिक यांचे प्राण वाचवले", असं नाना सांगतात.

नजर जमिनीकडे झुकलेली

सादिक आपल्या कारकीर्दीत विविध टप्प्यावर कोल्हापुरात येत राहिले. वावरत असताना त्यांना बघण्यासाठी लोक उत्सुक असायचे. परंतु त्यांची नजर जमिनीकडे असायची अशी आठवण नाना सांगतात. लोकांची उत्सुकता मी समजू शकतो परंतु परस्त्रीकडे पाहणं योग्य होणार नाही अशी सादिक यांची भूमिका होती.

पैलवान असले तरी... उर्वरित लेख लिहा:

जयी गंगावेश तालीम आणि नंतर मठ तालमीचा भाग होते. कोल्हापूरकरांचं त्यांच्यावर अतिशय प्रेम होतं. आजही त्यांच्याबद्दल भरभरून बोललं जातं", असं पैलवान आणि कुस्ती अभ्यासक गणेश मानुगडे यांनी सांगितलं.

'रंकाळ्यावर प्रेम करणारा संस्कारी पैलवान'

"सादिक यांच्यासारखा पैलवान आणि माणूस सहजी निर्माण होत नाही. निसर्गाची देणगी त्यांना लाभली होती. ते अतिशय देखणे पैलवान होते. टोमॅटोसारखे लालबुंद व्हायचे. धिप्पाड शरीरयष्टीचे राजबिंडे वाटावं असं व्यक्तिमत्व होतं", अशी आठवण हिंदकेसरी दिनानाथ सिंह यांनी सांगितली.

ते कोणत्याही कुस्तीला नाही म्हणत नसत. वडील निका सदैव त्यांच्याबरोबर असत. पहाटे साडेतीनला त्यांचा दिवस सुरू होत असे. रोज 3000 जोर, 3000 बैठका मारत असत. ताकदीसाठी मांसाहार करत असत. दुधात सुकामेवा घोटून थंडाईचा आहार घेत. वडीलच त्यांना मालीश करत असत.

एकदा कुस्ती खेळायला सादिक यांनी नकार दिला. तेव्हा निका यांनी पायातल्या मोजडीने सादिक यांना ती तुटेपर्यंत मारलं होतं. कुस्तीप्रती अतीव निष्ठा असणारी अशी ती माणसं होती असं दिनानाथ सांगतात. रंकाळ्यावर जाणं त्यांना प्रचंड आवडायचं. रंकाळ्यावर जाऊन आलं की दिवसभराचा शीण हलका होऊन जातो असं ते आवर्जून सांगत. कोल्हापुराच्या पाण्यात वेगळेपण आहे. या मातीशी त्यांचं घट्ट नातं निर्माण झालं होतं असं दिनानाथ सांगतात.

सादिक यांनी एवढ्या कुस्त्या मारल्या पण कधीही गर्व केला नाही. समोरच्या व्यक्तीला आदर देऊन बोलायचे. भारत-पाकिस्तान संबंध ताणले गेले पण कोल्हापूरकरांचं सादिक प्रेम जराही कमी झालं नाही. सादिक यांना व्हिसा मिळण्यात कधीच अडचण आली नाही. कोल्हापूरहून मुंबई, मुंबईहून दिल्ली, दिल्लीहून लाहोर असा रेल्वेने प्रवास करायचे. खेळातलं कर्तृत्व विलक्षण होतंच पण त्यांच्या माणूसपणातून आम्ही खूप काही शिकलो" असं दिनानाथ सांगतात.

इतर पैलवान मित्रांशी जिव्हाळ्याचे संबंध

सादिक यांची कोल्हापूरमध्ये अनेक पैलवानांशी मैत्री होती. त्यांच्या घरी येणं-जाणं, लग्नसमारंभात जाणंही असायचं. कोल्हापूरमधील पांडुरंग म्हारुगडे मोतीबाग तालीम येथे कुस्तीचा सराव करत.

ते आणि सादिक चांगले मित्र होते असे पांडुरंग म्हारुगडे यांचे पुत्र भरत म्हारुगडे सांगतात. "आपल्या आई-वडिलांच्या विवाहाला सादिक उपस्थित होते, ते कोल्हापूरला आले की घरी येऊन जायचे", असं भरत सांगतात. पांडुरंग यांनी आपल्या पुतण्याचे नाव सादिक ठेवावे असा हट्ट...


...डवली जात आहेत. त्यांनी मला जाळलं तरी काळजी करू नका. हे डावपेच आपल्यासाठी नवीन नाहीत. द्रविडी जनता आणि द्रविडी विचारसरणीसाठी पेरियार हा सर्व अपमान गिळायला तयार होते. चो किंवा रजनीकांत यांना हे कधीच कळणार नाही."

तामिळनाडुतील VCK पक्षाचे नेते आणि लोकसभा खासदार तोल तिरुमावलावन यांनी म्हटलं, "पेरियार यांच्याविषयी केलेल्या वक्तव्याबद्दल रजनीकांत यांनी जाहीर माफी मागितली पाहिजे. संघ परिवाराच्या अजेंड्यासाठी रजनीने बळीचा बकरा बनू नये."

पेरियार

तामिळनाडू सरकारमधील मत्सव्यवसाय मंत्री जयकुमार यांनी या स... उर्वरित लेख लिहा:

ो लेख लिहिण्यात आला होता. तोच लेख रजनीकांत यांनी पत्रकार परिषदेत दाखवला होता. तो लेख लिहिणारे पत्रकार जी. सी. सेकर यांच्याशी बीबीसीने बातचीत केली.

या लेखात त्यांनी 1971 च्या रॅलीच्या फोटोसह चुकीची माहिती प्रसिद्ध केल्याबद्दल तत्कालीन तामिळनाडू सरकारने चो. रामास्वामी यांच्याविरोधात कशी कारवाई केली, त्याचा उल्लेख केला आहे.

(ज्या ठिकाणी ती रॅली झाली त्या सालेममधल्या सूत्रांनी दिलेल्या माहितीवरून आपण बातमी छापल्याचं म्हणत चो. रामास्वामी यांनी कनिष्ठ न्यायालयात माफी मागितली होती.)

जी. सी. सेकर म्हणाले, "अनेक वर्षांपूर्वी टेलिग्राफसाठी काम करत असताना मी एका बातमीसाठी चो. रामास्वामी यांची मुलाखत घ्यायला गेलो होतो. त्यावेळी त्यांनी त्यांच्या अनेक जुन्या आठवणी सांगितल्या. त्याचवेळी त्यांनी मला 1971 सालेम जिल्ह्यात झालेल्या रॅलीविषयी बातमी छापल्यामुळे आपल्याला आणि तुघलक मासिकाला तामिळनाडू सरकारकडून कसा त्रास सहन करावा लागला, याबद्दल सांगितलं. मीदेखील तो अंक त्यांच्या कार्यालयात बघितला होता."

पेरियार यांच्या मुद्द्याव्यतिरिक्त आउटलुक हे मासिक 'द हिंदू' ग्रुपचं नाही, यावरूनही नेटकरी रजनीकांत यांना ट्रोल करत आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...डाभोवतीचं गूढतेचं वलय कायम आहे. या खंडाशी निगडित अनेक रहस्यं पाण्याखालच्या 6560 फूट (2 किलोमीटर) भूभागामध्ये लपली आहेत. या खंडाची निर्मिती कशी झाली? तिथे कोण राहत होतं? किती काळ हा खंड पाण्याखाली आहे?

कष्टप्रद शोध

झिलँडियाचा अभ्यास करणं कायमच अवघड राहिलेलं आहे.

तास्मन यांनी 1641 साली न्यूझिलंडचा शोध लावल्यानंतर एक शतकानंतर ब्रिटिश नकाशाकार जेम्स कुक यांना दक्षिण गोलार्धाच्या वैज्ञानिक सफरीवर पाठवण्यात आलं. पृथ्वी व सूर्य यांच्या मधून शुक्र कसा जातो याचं निरीक्षण करून सूर्य किती दूर आहे ते मोज... उर्वरित लेख लिहा:

सल्याचं त्यांना सिद्ध करता येणार होतं.

तरीही, यासंबंधीची मोहीम ठप्प होती. खंड शोधणं अनघड व महागडं असतं आणि यात कोणतीही निकड नव्हती, हेही मॉर्टिमर नमूद करतात. नंतर, 1995 साली अमेरिकी भूभौतिकशास्त्रज्ञ ब्रुस लुयेन्डिक यांनी पुन्हा एकदा या प्रदेशाचं वर्णन खंड असं केलं आणि त्याला झिलँडिया असं म्हणण्याचं सुचवलं. यानंतर खंडाचा शोध लागण्याची प्रक्रिया घातांक वक्रासारखी झाल्याचं ट्यूलॉच म्हणतात.

दरम्यान, 'समुद्री कायद्यासंबंधीची संयुक्त राष्ट्रांची नियमचौकट' लागू झाली आणि नवीन खंडाच्या शोधाला ठोस प्रोत्साहन मिळालं. देशांना त्यांचा कायदेशीर प्रदेश 'अपवर्जक आर्थिक क्षेत्रा'पलीकडे विस्तारता येईल, त्यांच्या किनाऱ्यापासून 370 किलोमीटर दूरपर्यंतच्या समुद्री प्रदेशावर त्यांना 'विस्तारित खंडीय मंच' म्हणून दावा करता येईल आणि या प्रदेशातील खनिजांचे साठे व तेलही त्यांच्या हक्काचं राहील, असं संयुक्त राष्ट्रांच्या या दस्तावेजात म्हटलं आहे.

न्यझीलंडने स्वतःचं एका मोठ्या खंडाचा भाग असणं सिद्ध केलं, तर या देशाचा प्रदेश सहा पटींनी वाढेल. या पार्श्वभूमीवर संबंधित भागाच्या सर्वेक्षणासाठी प्रवासांना मोठ्या प्रमाणात निधी उपलब्ध करून देण्यात आला आणि हळूहळू या संदर्भातील पुरावा गोळा होत केला. यासाठी संकलित करण्यात आलेल्या प्रत्येक खडकाच्या नमुन्यासोबत झिलँडियाची बाजू बळकट होत गेली.

अखेरीस उपग्रहाद्वारे मिळालेल्या माहितीने मोठीच पुष्टी मिळाली. जमिनीच्या तळाचं सर्वेक्षण करताना कवचाच्या विविध भागांमध्ये गुरुत्वाकर्षणात बारीकसारीक बदल असतील, तरी त्यांचा मागोवा घेण्यासाठी उपग्रहीय माहितीचा वापर करता येतो. या तंत्रज्ञानाद्वारे झिलँडिया हा जवळपास ऑस्ट्रेलियाइतकाच मोठा ओबडधोबड भूभाग स्पष्टपणे दिसतो.

हा खंड अखेरीस जगासमोर अवतरला, तेव्हा जगातील सर्वांत मोठ्या समुद्री प्रदेशांपैकी एका प्रदेशाची दारंही खुली झाली. "विचार केला तर, हे खूप गंमतीशीर वाटतं. पृथ्वीवरील प्रत्येक खंडामध्ये वेगवेगळे देश आहेत, पण झिलँडियावर केवळ तीन प्रदेश आहेत."

न्यूझीलंडसह या खंडावर न्यू कॅलेडोनिया (चकाकत्या सरोवरांसाठी प्रसिद्ध असलेली एक फ्रेंच वसाहत) आणि लॉर्ड होव्ह आयलंड व बॉल्स पिरॅमिड हे ऑस्ट्रेलियाचे लहानखुरे प्रदेश आहेत. यातील बॉल्स पिरॅमिड 'एका नावेहून मोठा नाही' असं वर्णन अठराव्या शतकातील एका शोधप्रवाशाने केलं आहे.

गूढ विस्तार

झिलँडिया मुळात प्राचीन गोंडवाना...


...डायबेटिस रुग्णांसाठी शरीरातील साखरेचं प्रमाण नियंत्रणात असणं किती महत्त्वाचं आहे याकडे लक्ष अधोरेखित करतात.

डॉ. पाटणकरांनी सांगितलं, "डायबेटिसग्रस्त रुग्णांच्या शरीरात साखरेचं प्रमाण नियंत्रणात नसलं तर त्यांना सर्वात जास्त धोका आहे. मात्र, रुग्णाचा डायबेटिस कंट्रोलमध्ये असला तर एखाद्या सामान्य व्यक्तीप्रमाणेच कोरोनाचं इन्फेक्शन झालं, तरी रुग्ण बरा होतो. त्यामुळे मधुमेहींनी त्यांच्या शरीरातील साखरेचं प्रमाण नियंत्रणात ठेवलं पाहिजे."

शुगर अचानक कमी करू नका

डॉ. पाटणकर म्हणतात, "आजाराच्या भीतीन... उर्वरित लेख लिहा:

तील रक्तवाहिन्यांच्या आतील भागात जखम झालेली असते. जर अशा व्यक्तींना कोरोनाची लागण झाली तर रक्तवाहिन्यांना जखम होण्याची (ज्याला वैद्यकीय भाषेत Inflamation असं म्हणतात) शक्यता जास्त वाढते. शरीराच्या ज्या भागातील अवयवांना रक्तपुरवठा कमी होतो. त्या अवयवाला हानी होण्याचा धोका जास्त वाढतो."

कोरोनापासून सांभाळा

"मधुमेह असलेल्या कोरोनाबाधितांमध्ये गुंतागुंत निर्माण होण्याची शक्यता सामान्य रुग्णांपेक्षा जास्त असते. कारण, डायबेटिसमुळे इतर अवयवांची क्षमता कमी झालेली असते," असं डॉ. पितळे म्हणतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...डावर येऊन कीर्तन, प्रवचन, दिंडी सोहळ्यांचे कार्यक्रम ते करू लागले.

 1965 साली त्यांचं निधन झाल्यावर त्यांचे उत्तराधिकारी म्हणून भीमसेन महाराज काम पाहू लागले. तर 2003 पासून नामदेव महाराज शास्त्री या गडाचे कार्य करत आहेत. दरवर्षी दसऱ्याला इथं लाखो लोक जमतात.

भगवानगडाचं उद्घाटन मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांच्या हस्ते झालं होतं.

गोपीनाथ मुंडे, भगवानगड आणि दसरा मेळाव्याचा वाद

भाजपचे नेते आणि माजी केंद्रीय मंत्री गोपीनाथ मुंडे अनेक वर्षे दसरा मेळाव्यात सहभागी व्हायचे. त्यांना मानणारा बीड जिल्ह्... उर्वरित लेख लिहा:

कांना संबोधित केलं होतं. या वादानंतर भगवानगड हे नाव सर्वांच्याच लक्षात राहिलं. भगवानगडाच्या पायथ्याला पंकजा मुंडे यांनी मेळावा घेऊन शक्तीप्रदर्शन केलं होतं. निवडणुकीच्या काळात केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह बीडमध्ये आलेले असताना प्रचारसभेमध्ये गोपीनाथ मुंडे यांचं भगवानगडासंदर्भातलं शेवटचं भाषणही ऐकवण्यात आलं होतं.

त्यामध्ये गोपीनाथ मुंडे लोकांना उद्देशून, "आपण सर्व बाबांचे भक्त आहोत म्हणजे गुरुबंधू आहोत. या गडाचं महत्त्व राज्याला समजलंय आता केंद्राला समजण्यासाठी प्रयत्न करू. मी भीमसेन महाराज आणि माजी पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांची भेट घडवून आणली होती. आता न्यायाचार्य (नामदेवशास्त्री) आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची भेट घडवून पंतप्रधानांना भगवानगडावर आणण्यासाठी प्रयत्न करू" असे सांगितले होते. यावरुन गोपीनाथ मुंडे यांच्या एकूणच राजकीय प्रवासात तसेच सार्वजनिक जीवनात गडाचे महत्त्व अनन्यसाधारण असल्याचं दिसून येतं.

गोपीनाथगड

गोपीनाथ मुंडे यांचं निधन झाल्यानंतर परळी येथे वैद्यनाथ सहकारी साखर कारखान्याच्या 18 एकर जागेवर गोपीनाथगड हे स्मारक साकारण्यात आले. इथं गोपीनाथ मुंडे यांचा पूर्णाकृती पुतळाही उभारण्यात आला आहे.

12 डिसेंबर 2014 रोजी गोपीनाथ मुंडे यांच्या गोपीनाथगड स्मारकाचे भूमिपूजन झाले.

या गडाचं म्हणजेच स्मारकाचं लोकार्पण भाजपचे राष्ट्रीय अध्यक्ष अमित शाह यांच्या हस्ते झाले होते. त्यानंतर हे स्मारकस्थळ एकप्रकारे पंकजा मुंडे तसेच त्यांची बहिण खासदार प्रीतम मुंडे यांच्या राजकारणाचं केंद्र झालं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...डिले यांना पोलीस अधीक्षक कार्यालयाच्या तोडफोड प्रकरणी पोलिसांनी अटक केली आहे. याशिवाय राष्ट्रवादीच्या इतर 22 लोकांना अटक झाली असून एकूण 52 नावं तोडफोड प्रकरणी निष्पन्न झाली आहेत.

पोलिसांची पाच पथकं सध्या तपासकामात लावण्यात आली आहे. राज्याचे अतिरिक्त पोलीस संचालक बिपीन बिहारी आणि नाशिक विभागीय पोलीस महानिरीक्षक विनय चौबे स्वतः तळ ठोकून बसले आहेत.

CBIने याचा तपास करावा

36 वर्षांचे वसंत ठुबे आणि संजय कोतकर यांची मैत्री गेली अनेक वर्षं होती. ठुबे यांना दोन मुलं आहेत. एक दोन वर्षांचा आणि एक पाच ... उर्वरित लेख लिहा:

ईकांना कसा फायदा करून घेता येईल हे बघतो. केडगावमध्ये याविषयी कुणीही उघडपणे बोलणार नाही. 5 ते 7 वर्षांपूर्वी लोक थोडेफार बोलायचे. पण कालच्या हत्याकांडानंतर पुढील दहा वर्षं कुणीच बोलणार नाही. एवढी जरब आहे," असं निरीक्षण शिर्के नोंदवतात.

या सर्व परिस्थितीचा आढावा गृहराज्यमंत्री मंत्री दीपक केसरकर यांनी घेतला. पत्रकार परिषद घेत कोतवाली पोलीस स्टेशनचे पोलीस निरीक्षक अभय परमार यांचं तत्काळ निलंबन केल्याची माहिती त्यांनी दिली. तसंच पोलीस उपअधीक्षक अक्षय शिंदे आणि पोलीस अधीक्षक रंजनकुमार शर्मा यांच्या चौकशीचे आदेश आपण दिल्याची माहिती केसरकरांनी दिली.

आतापर्यंत पोलिसांना सहा वेळा संपर्क साधण्यात येऊनही पोलिसांनी वरिष्ठांचं नाव पुढे करत माध्यमांना प्रतिक्रिया देणार नसल्याचं सांगितलं. पोलिसांमध्येच  दहशत असेल तर सर्वसामान्यांचं काय? असा प्रश्न आहे.

हेही  वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...डी एवढ्यावर ते राबत असतात."

याच शंभर रूपयांपायी आमच्या गावातल्या दहा लोकांचा जीव गेलाय असं एका बाईने रडत रडत सांगितलं. तिचं नावही माहिती नाही मला. अशा अनेक जणी होत्या, भग्न चेहऱ्याने आपल्या जवळच्या नातेवाईकांच्या मरणाचं दुःख पचवत होत्या.

दीपिका आणि खुशी तशाच दोन चिमुकल्या. काय घडलं याचा नीटसा अंदाज न येणाऱ्या. त्यांना इतकंच कळलं की त्यांची आई आता परत येणार नाही. त्याची आई, भाऊ आणि बहीण पपईच्या बागेत कामाला गेले होते, आणि येताना ट्रक उलटून जो अपघात झाला त्यात तिघांचाही जीव गेला. या मुलींचे वडील... उर्वरित लेख लिहा:

धी ओव्हरलोड झालेल्या ट्रकच्या टपावर हे मजूर बसतात आणि त्यांना परत आणून सोडतात.

तीन राज्यं, आदिवासी मजूर आणि सुरक्षेचा अभाव

अंकलेश्वर-बुऱ्हापूर या राज्यमार्गामुळे जोडली गेलेली गुजरात, महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश ही तीन राज्य या पट्ट्यात येतात. त्यामुळे इथे मालवाहतूक प्रचंड होते. इथला माल आसपासच्या राज्यांमध्ये जातो, तसंच तिथे काम करायला इथले मजूरही जातात. त्यांच्या दळणवळणाची दुसरी काहीच सोय नसते.

तीन-चार दिवसांत बाग तोडून झाली की हे मजूर ट्रक लोड करतात आणि रात्री परतीचा प्रवास सुरू करतात. दिवसभराच्या श्रमाने थकलेले हे लोक आहे त्या अवस्थेत झोपतात. गाडी माल खचाखच भरलेला असल्याने त्याच्यावर बसतात. असा प्रवास धोकादायक असतो.

किनगावजवळ झालेल्या अपघातात हीच परिस्थिती होती. ट्रकमध्ये लोड केलेल्या पपयांवर हे लोक बसले होते. त्यातच काहींना झोप लागली होती, अशात चालकाचं नियंत्रण सुटलं आणि अपघात झाला. अनेकांचे मृत्यू पपया अंगावर पडल्यामुळे झाले.

शालीक महाजन घटनास्थळी सर्वांत आधी पोहचणाऱ्या पत्रकारांपैकी एक होते. त्यांनी सांगितलं की रात्रीची वेळ असल्याने त्यांच्यापर्यंत मदतही लवकर पोहचू शकली नाही. रस्त्यावरच्या गाड्या थांबल्या नाहीत. घटनास्थळी पोलीस आल्यानंतर जखमींसाठी रूग्णवाहिका आली. उशीर झाल्यामुळे अनेकांचा जीव वाचू शकला नाही.

दिलीप कांबळे जळगाव जिल्हा केळी कामगार युनियनचे नेते आहेत. त्यांनी माझ्याशी बोलताना सांगितलं की, "ट्रकमध्ये अनेकदा 10, 12, 15 टनाचा माल भरलेला असतो. त्यातच परत 20-25 मजूर असतात. अशा धोकादायक परिस्थिती ते प्रवास करतात. ही घटना मोठी आहे आणि यात अनेकांचा जीव गेला असला तरी ही पहिलीच घटना नाही. लहान मोठ्या प्रमाणावर अशा घटना घडत असतात. काही काळापूर्वी दोन मजूर असेच टपावर बसले होते तर ओव्हरहेड वायरचा शॉक लागून मेले. बरं, स्वतःच्या खर्चाने परत येणं या मजूरांना परवडण्यासारखं नसतं."

दैन्य आणि गरिबी इतकी पसरली आहे की हे मजूर म्हणूही शकत नाहीत की बाग तोडल्यानंतर व्यापाऱ्याने/बागायतदाराने आमची परत येण्याची व्यवस्था करावी. "असं म्हणालो तर आपल्याला काम मिळणार नाही अशी भीती त्यांना असते. शंभर रूपयासाठी ही सगळी कसरत असते," सचिन उत्तरतात.

नुकत्याच जाहीर झालेल्या जागतिक बँकेच्या अहवालात असं म्हटलंय की जगात सर्वाधिक रस्ते अपघात भारतात होतात आणि त्यात दरवर्षी जवळपास दीड लाख लोकांचा मृत्यू होतो. या अहवालासंबंधी...


...डी घेतलेला काँग्रेस पक्ष मागे गेला आणि त्यांनी भाजपविरोधी जो माहोल बनवला होता त्याला धक्का लागला.

 पाहा -  CSDS चे संचालक संजय कुमार यांच्या बरोबर फेसबुक LIVE

काँग्रेसनं हार्दिक पटेल, जिग्नेश मेवाणी, अल्पेश ठाकोर आणि छोटू वसावा यांसारख्या अन्य समुदायाच्या नेत्यांसोबत आघाडी करण्याचा प्रयत्न केला. परिणामी गेल्या निवडणुकांच्या तुलनेत काँग्रेसला सर्वाधिक मतं मिळाली.

पाटीदारांची सर्वाधिक मतं भाजपला

काँग्रेसबाबत झालेले हे बदल काँग्रेसला विजयापर्यंत पोहोचवू शकले नाहीत. पाटीदारांची मतं काँग्रेसला म... उर्वरित लेख लिहा:

इतकी नाराजी पण नव्हती जिचं रुपांतर असंतोषात होईल. हार्दिक पटेलच्या रॅलीत जमलेली गर्दी बघून लोकांच्या नाराजीचा अंदाज  आला होता. पण पंतप्रधान मोदी आपल्या सगळ्या रॅलीत अस्मितेचा डाव टाकण्यात यशस्वी झाले. त्यांनी गुजराती अस्मितेचा प्रश्न उपस्थित केला ज्यामुळे लोकांची नाराजी कमी झाली.

भाजप 49 टक्के मतांनी जिंकला आहे पण त्याचवेळी काँग्रेस 42 टक्के मत घेऊनसुद्धा हारला आहे. हिमाचल प्रदेशात काँग्रेसचा पराभव झाला पण 42 टक्के मतं मिळवण्यात त्यांना यश आलं. पंतप्रधान मोदी भाजपची हवा निर्माण करण्यात यशस्वी झाले खरे, पण तरी भाजपच्या अडचणी कमी झालेल्या नाहीत.

2014च्या लोकसभा निवडणुकांनंतर वाढत्या बेरोजगारीमुळे गुजराती युवक भाजपपासून दूर गेले आहेत. भाजपचा कणा मानला जाणारा व्यापारी आणि उद्योजक वर्गात नाराजी आहे. आपल्या निष्ठावान समर्थकांना अशा प्रकारे गमावणं हा भाजपासाठी चिंतेचा विषय असायला हवा.

हे पाहिलं आहे का?

वैदर्भीय खाद्यसंस्कृतीचा मानबिंदू - रोडगे

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...डी येते, त्या दिंडीप्रमुखांना तयारी करायला एक महिना तरी लागतो. वारीविषयीचा निर्णय शासनानं लवकर घेतला तर त्यांना नेमकं काय करायचे हे समजेल, आम्हीही त्यांना सांगू शकू की, यंदा असा सोहळा होणार आहे, तेव्हा सर्वांनी सहकार्य करा.'

विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर समिती आणि प्रशासनाची भूमिका

राज्यातील इतर धर्मस्थळांप्रमाणेच पंढरपूरचं विठ्ठल रुक्मिणी मंदिरही भाविकांना दर्शनासाठी बंद आहे. सरकारी आदेशाचं पालन करत मंदिरातले केवळ दैनंदिन पूजा, नित्योपचार सुरू आहेत. मग वारीसाठी मंदिरात काही तयारी सुरू आहे का?

मंदिर... उर्वरित लेख लिहा:

ोबत वारी चालून आलेले आणि इतर असे दहा-बारा लाख लोक जमा होतात.

एरवीही मोठ्या संख्येनं भाविक या मंदिराला भेट देत असतात. मग अशात सोशल डिस्टन्सिंग पाळणं कसं शक्य होईल?  हे नियम कसे राबवता येऊ शकतात? त्यावरही मंदिर समितीला विचार करावा लागेल.

पालखीसोबतची गर्दी टाळली तरी पालखी जिथे मुक्काम करेल तिथे लोकांची गर्दी येण्याची शक्यता असते. त्यामुळं असाही पर्याय समोर येतो आहेस की, परंपरेनुसार ठरलेल्या तिथीला पालखीचं प्रस्थान करावं, पालखी गावातच ठेवावी, थेट वाहनानं पाच मानकऱ्यांनी दशमीच्या संध्याकाळपर्यंत पंढरपूर गाठावां आणि एकादशीला दर्शन घ्यावं.

'आत्मा हा विठ्ठल'

विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर समितीचे सहअध्यक्ष गहिनीनाथ महाराज औसेकर वारकऱ्यांच्या मनातल्या भावना बोलून दाखवतात. "आषाढीला मंदिरात जाऊनच दर्शन घेतलं पाहिजे हा वारकऱ्यांचा आग्रह आहे. आताही लोकांना विठ्ठलाच्या दर्शनाची आस आणि ओढ लागली आहे. पण सध्या साथीचं संकट मोठं आहे. त्यामुळे या क्षेत्रातल्या तज्ज्ञ लोकांनी एकत्र येऊन परिस्थितीचा अभ्यास करावा त्याचा अहवाल शासनाला आणि वारकरी संप्रदायाला द्यावा आणि वारी कशी पार पडेल याचा विचार करावा."

शासनाचा निर्णय वारकऱ्यांनीही मान्य करायला हवा, असं ते आवर्जून सांगतात.

"दर्शनाचेही वेगळे अंग सांगितले आहेत. पायावर डोकं ठेवता आलं नाही, तर लोक मुखदर्शन घेतात, तेही झालं नाही तर नामदेवाची पायरी, नाहीतर कळसाचं दर्शन घेतात. आणि तेही शक्य झालं नाही तरी 'पाया पडती जन एकमेका. काया ही पंढरी, आत्मा हा विठ्ठल, नांदतो केवळ पांडुरंग' असं वारकरी मानतात आणि एकमेकांच्या पाया पडतात."

व्हर्चुअल वारीचा पर्याय

गेली जवळपास आठशे ते साडेआठशे वर्ष पंढरपूरच्या वारीची प्रथा वारकरी समाजानं जपली आहे. फक्त महाराष्ट्रच नाही, तर कर्नाटक आणि आंध्रप्रदेशातूनही लोक नेमानं वारीत सहभागी होण्यासाठी येतात. पण लॉकडाऊनमुळे अनेकांना पायवारी करणं शक्य होणार नाही. अशावेळी व्हर्च्युअल वारीचा पर्याय आहे.

'फेसबुक दिंडी'चे स्वप्नील मोरे त्यासाठी नवीन उपक्रम आखत आहेत. "आमच्याकडे नऊ वर्षांचं फुटेज आहे. त्यातून आम्ही वारीतले क्षण पुन्हा निर्माण करण्याचं ठरवलं आहे आणि घरबसल्या लोकांना वारीचा अनुभव देणार आहोत. 'आठवणीतली वारी' मध्ये आम्ही लोकांना त्यांचे वारीतले अनुभव कथन करायला सांगणार आहोत. लहान मुलं घरातल्या घरात संतांची वेशभूष करू शकतात, ते क्षण आमच्यासोबच शेअर करू...


...डूंप्रमाणेच पेलेसुद्धा आपल्या कारकिर्दीत सर्वोच्च शिखरावर होते. त्यावेळी त्यांना परदेशी जाण्यापासून रोखण्यात आलं.

सँटोस क्लबनेसुद्धा रिअल माद्रीद आणि AC मिलान क्लबची ऑफर धुडकावून लावली.

त्यावेळी आपण कुठून खेळावं याचा निर्णय खेळाडूंच्या हातात नसायचा.

पेले यांनी ब्राझीलमध्येच राहावं, यासाठी सरकारकडूनही दबाव होता. 1961 मध्ये राष्ट्रपती जॅनियो क्वाड्रोस यांनी तर चक्क पेले हे राष्ट्रीय संपत्ती असल्याचं घोषित केलं. त्यांना एक्सपोर्ट करता येऊ शकत नाही, असंही त्यांनी म्हटलं होतं.

पण नंतर 1975 मध्... उर्वरित लेख लिहा:

होता.

पेले यांनी ब्राझीलच्या UOL वेबसाईटला दिलेल्या मुलाखतील या चित्रपटाबाबत एक किस्सा सांगितला आहे.

ते सांगतात, "चित्रपटाच्या स्क्रिप्टनुसार, हा शॉट स्टेलॉन हे मारणार होते. तर गोलकिपर पेले असणार होते. पण स्टेलॉन किक मारूच शकले नाहीत."

पेले गोलकिपर म्हणूनही चांगले होते.

सँटोस क्लबकडून त्यांनी चारवेळा गोलकिपरची भूमिका बजावली. यात 1964 साली खेळवल्या गेलेल्या ब्राझिलियन कपचा सेमीफायनल सामन्याचा सुद्धा समावेश आहे. या चारही सामन्यात पेले यांनी विरोधी संघाला गोल करू दिला नाही. हे सर्व सामने पेले यांच्या संघानेच जिंकले.

पेले यांच्या नावावरून नामकरण

पेले यांचे चाहते देअर इज ओनली वन पेले हे गाणं गातात. पण जगात पेले नावाचे हे एकटेच नाहीत. त्यांच्या नावाने नामकरण करण्यात आलेले अनेक लोक जगात आहेत.

पेले नामक इतर अनेकजण फुटबॉल आणि इतर क्षेत्रात आहेत. आफ्रिकेतील एक लोकप्रिय खेळाडू अबेदी एयू. यांनासुद्धा अबेदी पेले म्हणून ओळखलं जातं. त्यांना लहानपणी हे नाव देण्यात आलं.

पेले यांना एडसन नावाने धर्मांतरीत करण्यात आलं होतं. हे नावसुद्धा अनेकांना देण्यात आलं.

ब्राझिलियन इंस्टीट्यूट ऑफ जिओग्राफी अँड स्टेटिस्टीक्सच्या माहितीनुसार, ब्राझीलमध्ये 1950 पासून 43 हजार 511 लोकांचं नाव एडसन होतं. दोन दशकांनंतर पेले यांच्या गोलची संख्या 1 हजारांच्या पुढे गेली. त्यावेळी एडसन नावाच्या लोकांची संख्या 1 लाख 11 हजार इतकी होती.

राष्ट्रपतिपदासाठी प्रयत्न

1990 साली पेले यांनी राजकारणात उतरण्याबाबत सांगितलं होतं. आपण 1994 च्या राष्ट्राध्यक्षपदाची निवडणूक लढवण्याचा प्रयत्न करत आहोत, असं ते म्हणाले होते.

राजकारणात दाखल होऊन पेले 1995 ते 1998 पर्यंत ब्राझीलचे क्रीडामंत्री होते. पण ते राष्ट्राध्यक्ष बनू शकले नाहीत.

ब्राझीलच्या खेळाडूंना क्लब बनवण्याचं स्वातंत्र्य देणारा कायदा निर्माण करण्यात त्यांची भूमिका महत्त्वाची होती.

पेले खेळत असताना ज्या गोष्टी शक्य नव्हत्या. त्यांना पेले यांनी मंजुरी मिळवून दिली.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...डून आल्याचं त्यांनी म्हटलं होतं.

मात्र, पुढे शरद पवार हे भाजपविरोधात आक्रमकपणे मैदानात उतरू लागले. हा बदल अचानक झाला की याला काही कारणं होती?

गेल्या पाच वर्षात शरद पवारांची भूमिका का बदलली?

ज्येष्ठ पत्रकार आणि 'सकाळ'च्या मुंबई आवृत्तीच माजी संपादक पद्मभूषण देशपांडे सांगतात, "2014 साली भाजपची देशात आणि महाराष्ट्रात सत्ता आल्यानंतर सुरुवातीच्या काही वर्षात शरद पवार विविध प्रश्नांवर नरेंद्र मोदी यांच्या भेटीगाठी घ्यायचे. मात्र, नोटाबंदीनंतर ज्यावेळी सहकारी बँकांचा पैसा अडकवून ठेवला, त्यावेळी पव... उर्वरित लेख लिहा:

ाचा भाग होता. तो काही सैद्धांतिक राजकारणाचा भाग नसून, व्यवहारिक राजकारणाचा भाग होता."

मात्र अभय देशपांडे यांच्यानुसार, "आताही शिवसेनेला पाठिंबा न देणं हेसुद्धा भाजपला अप्रत्यक्ष पाठिंबा देण्यासारखंच आहे. म्हणजे भाजपला फार मोठा विरोध केल्याचंही दिसून येत नाहीय."

"'शिवसेनेनं आपल्या खांद्याचा वापर करून वाटाघाटी करू नये आणि बाहेर येऊन पाठिंबा मागणार असतील तर विचार करू', असं म्हणून शरद पवारांनी भाजप-सेना युतीमध्ये आणखी एक 'रिस्क' वाढेल या दृष्टीने त्यांनी पुढच्या सगळ्या खेळ्या केल्या आहेत," असंही अभय देशपांडे सांगतात.

मात्र 2014 साली शरद पवार भाजपला पाठिंबा देऊन जवळीक साधली आणि आता आक्रमकपणे भाजपविरोधात रस्त्यावर उतरले, हे महाराष्ट्रातल्या घटनांवरून दिसत असलं, तरी पद्मभूषण देशपांडे म्हणतात, "शरद पवार हे मुत्सद्दी राजकारणी आहेत. ते नेहरूवादी आहेत. राजकारणातल्या खेळी म्हणून भाजपसोबतचं त्यांचं अंतर कमी-जास्त झालं असेल, पण 'बाय-हार्ट' ते नेहरूवादी आणि काँग्रेसवाले आहेत."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...डे एक महिन्याचं रेशन आहे. आमच्याकडे जेवण तयार करण्यासाठी स्टोव्ह आणि इतर गोष्टीही आहेत. थंडीपासून बचाव करण्यासाठी आमच्याकडे ब्लॅंकेटही आहे."

केंद्राने आणलेल्या कृषी कायद्यांचा विरोध करणारा हा शेतकरी मोर्चा आहे. या 3 कृषी विधेयकांमुळे काय गोष्टी बदलणार आहेत याविषयी वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा.

आणि पुढच्या काही दिवसांसाठीचं अन्नधान्य आणि आवश्यक वस्तू आपल्यासोबतच घेऊन हे शेतकरी निघालेले आहेत. दिल्लीत ठाण मांडण्यांचा त्यांचा बेत आहे. पण ते दिल्लीपर्यंत पोहोचू नयेत यासाठी सरकारने मोठ्या प्रमाणात तया... उर्वरित लेख लिहा:

कऱ्यांना दिल्लीत पाय ठेऊ द्यायचे नाहीत, असे निर्देश देण्यात आले आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...डेंनी म्हटलं.

संजय काकडेंनी म्हटलं, "1995 साली भाजपाचे 63 आणि सेनेचे 78 आमदार निवडून आले होते. तेव्हा चार वर्षे शिवसेनेचे मनोहर जोशी मुख्यमंत्री होते आणि भाजपचे गोपीनाथ मुंडे उपमुख्यमंत्री होते. तोच फॉर्म्युला आता लागू होईल. शिवसेनेचे 63 आमदार निवडून आले आहेत आणि भाजपचे अपक्षसहित 125 आमदार आहेत. आता शिवसेना एक दोन मंत्रीपदं वाढवून घेण्याची शक्यता आहे. शिवसेनेची तशी मागणी आहे. हा मुख्यमंत्र्यांच्या अखत्यारीतील विषय आहे."

लवकरात लवकर युतीचं सरकार स्थापन होईल. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीसच होतील,... उर्वरित लेख लिहा:

रच आहेत. गेली पाच वर्षं भाजपनं त्यांना जी वागणूक दिली, शिवसेनेची गरज नसल्यासारखं दाखवलं, त्याची वसुली करताना शिवसेना दिसतेय. जास्तीत जास्त पदरात पाडून घेणं ही सगळी रणनिती आहे. उपमुख्यमंत्रिपद आणि महसूल किंवा नगरविकास सारखी खाती घेऊन शिवसेना सत्तेत सामील होईल. फार ताणण्याचं धारिष्ट्य शिवसेनेत नाही."

शिवसेनेच्या या काहीशा बदललेल्या भूमिकेला भाजपच्या ताठर भूमिकेची पार्श्वभूमी दिसत आहे. भाजप नेते आणि महसूल मंत्री चंद्रकांत पाटील यांनी सोमवारी माध्यमांशी बोलताना म्हटलंय की मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीसच होणार.

"उद्धव ठाकरेंकडे पर्याय काँग्रेस-राष्ट्रवादीसोबत सरकार स्थापनेचा आहे, पण ते कधीच याचा विचार करणार नाहीत. उद्धव ठाकरे खूप व्यावहारिक आहेत. काँग्रेस-राष्ट्रवादी काय आहे, हे उद्धव ठाकरेंना माहीत आहे. त्यामुळं उद्धव ठाकरे तत्वत:ही काँग्रेस-राष्ट्रवादीसोबत जाण्याचं मान्य करणार नाहीत आणि व्यावहारिक रिस्कही ते घेणार नाहीत," असं चंद्रकांत पाटील म्हणालेत.

तुझं माझं जमेना अन् तुझ्यावाचून करमेना?

वरिष्ठ पत्रकार सुधीर सूर्यवंशी यांचं म्हणणं आहे की शिवसेनेत सत्तेतील सहभागाबाबत दोन मतप्रवाह आहेत, "सत्तावाटपाचा जो 50-50 चा फॉर्म्युला लोकसभा निवडणुकीत ठरलेला आहे तो अंमलात आणण्यासाठी शिवसेना आग्रही आहे. पण भाजप हा फॉर्म्युला मान्य करण्यास तयार दिसत नाहीये. उपमुख्यमंत्रिपद आणि आणखी काही महत्त्वाची खाती देण्यास भाजप तयार असल्याचं दिसत आहे. शिवसेनेत दोन प्रकारचे मतप्रवाह आहेत. आत्ता नाही तर कधी नाही अशी शिवसेनेची टॅगलाईन होती आणि त्याच आधारावर 'मातोश्री'वरील मतप्रवाह आहे की आदित्य ठाकरेंना मुख्यमंत्री करायचेच. पण दुसरा ज्येष्ठ नेत्यांचा जो मतप्रवाह आहे, त्यांचं असं म्हणणं आहे की आदित्य ठाकरेंनी अनुभव घेऊन मगच मुख्यमंत्री व्हावं. यामध्ये कोणता मतप्रवाह वजनदार ठरेल त्यावरच आगामी घडामोडी अवलंबून आहेत."

"शिवसेनेचा इतिहास बघितल्यास सेना नेहमीच 'तुझं माझं जमेला अन् तुझ्यावाचून करमेना' या पद्धतीने भाजपसोबत जात आलीय हे आपण पाहिलं आहे. हेही या घडामोडींमध्ये महत्त्वाचं आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ढ करण्यासाठी योग आणि ध्यानधारणा शिकली. तसंच तिच्यासारख्या पॅराअॅथलिटसाठी महत्त्वाचं म्हणजे धावायला आणि सायकल चालवायला शिकली. हो, तिला या दोन्ही गोष्टी पुन्हा शिकाव्या लागल्या.

"मार्चपासून कुठल्याही स्पर्धा होत नाहीत. मिळालेला वेळ मुंबईत मी वैयक्तिक गोष्टींसाठी वापरल्या. मी पुन्हा धावायला आणि सायकल चालवायला शिकले. मी खेळासाठी वापरत असलेला प्रोस्थेटिक पाय धावण्यासाठी वापरू शकत नाही. त्यासाठी लागणारं ब्लेड वेगळं आहे. ते वापरून धावणं हे नव्याने धावणं शिकण्यासारखं आहे.

बरं एरवी स्वाभाविक वाटणारी ... उर्वरित लेख लिहा:

बॅडमिन्टनपटू पुलेला गोपीचंद

अपघातातून सावरल्यावर पुढचा टप्पा होता तो कृत्रिम पाय बसवून त्याच्या सरावाचा. तिथे तिला जुनी बॅडमिंटनची साथ पुन्हा एकदा लाभदायी ठरली. रिहॅबिलिटेशनचा भाग म्हणून ती बॅडमिंटन खेळायला लागली.

पुढे तिच्या कामाच्या जागी अगदी कॉर्पोरेट स्तरावरही ती स्पर्धेत उतरली. तिथे तिच्या खेळातली व्यावसायिकता पहिल्यांदा लोकांनी आणि जाणकारांनी हेरली. तिने स्पर्धात्मक बॅडमिंटन खेळायला हरकत नाही, असं अनेकांचं मत पडलं. मग तिनेही गांभीर्याने विचार केला. सराव सुरू केला तिचा धाकटा भाऊ कुंजन जोशी बरोबर. SL3 दर्जाच्या जागतिक बॅडमिंटन स्पर्धेत तिने खेळायला सुरुवात केली.

पुढे एकेक गड सर केला. तिच्याकडे आता वर्ल्ड चॅम्पियनशिपमधली तीन पदकं (गेल्यावर्षी तिने सुवर्ण पदक पटकावलं आहे), आशियाई स्तरावरची दोन पदकं आहेत.

2018 मध्ये हैद्राबादच्या प्रतिष्ठित पुलेला गोपीचंद अकॅडमीत तिने सराव सुरू केला आहे. गोपीचंद यांनी मानसीवर मेहनत घेण्यापूर्वी स्वत: एका पायाच्या आधाराने खेळून तिला खेळात येणाऱ्या अडचणी समजून घेतल्या होत्या, अशी आठवण मानसी सांगते. अपघाताकडे संकट म्हणून बघण्यापेक्षा त्यात संधी शोधण्याच्या मानसिकतेमुळे संकटावर मात करणं शक्य झालं असं मानसी सांगते.

आताही लॉकडाऊनकडे संकट म्हणून न बघता ती सरावाची नवीन तंत्रं शोधण्यात आणि शिकण्यात गर्क आहे.

नजर नव्या आव्हानांवर...

टाईम मासिकावर झळकलेल्या फोटोमुळे सध्या मानसीवर कौतुकाचा वर्षाव होतोय. ट्विटरवर तिचा अनेकांनी आवर्जून उल्लेख केला. पण मानसी तिच्यासमोरचं उद्दिष्ट विसरलेली नाही. एकीकडे टोकियो पॅरालिम्पिक खेळांसाठी तिची तयारी सुरू झाली आहे.

"लॉकडाऊनमुळे प्रत्येकाला वेगवेगळ्या समस्यांना तोंड द्यावं लागलं. माझी समस्या होती प्रोस्थेटिक लेगच्या हालचाली कमी होण्याची. त्यामुळे निर्माण झालेली आव्हानं वेगळी होती.

आता हळूहळू सराव वाढवला आहे. फिटनेस ट्रेनर लिंडी व्हॅन झिल यांच्याकडून ऑनलाईन प्रशिक्षण सुरू केलं आहे. नवीन धावण्याच्या ब्लेडमुळे पाय, खांदे आणि हात यांनाही व्यायाम मिळतोय. शिवाय भावाबरोबर दोन सत्रांमध्ये बॅडमिंटन प्रशिक्षणही सुरू झालं आहे."

पॅराबॅडमिंटन खेळांवर मानसीचा प्रभाव

मानसी जोशी आता भारतातच नाही तर आशियाई स्तरावर पॅराबॅडमिंटन खेळांची रोल मॉडेल बनली आहे. हे मानसीच्या खेळाचं आणि स्वभावाचं मोठं यश आहे असं, मुक्त क्रीडापत्रकार अभिजीत कुलकर्णी यांनं...


...ढवत राहिला हे राजकीय पोहोच असल्याशिवाय शक्य नाही. त्याचे अनेक राजकीय पक्षांशी संबंध होते याचे पुरावेही आहेत. हां. आता इतका कुप्रसिद्ध झाल्यावर लोक आता त्याच्याशी संबंध नसल्याचे सांगत आहेत."

राजकीय नेत्यांशी संबंध

विकास दुबेचे राजकीय नेत्यांशी फक्त संबंधच नव्हते तर त्याचं येणंजाणंही होतं. त्याच्याकडेच्या कार्यक्रमांमध्ये सर्व पक्षांचे नेते येत असत. कोणत्याही पक्षाचं सरकार असलं तरी विकास दुबेचं काम आरामात होई, असं बिकरुचे एक ग्रामस्थ सांगतात.

खरंतर विकास दुबेसारखे कित्येक कथित माफिया आणि गुन्हे... उर्वरित लेख लिहा:

णून त्याला देवरियामधून निवडणुकीचा प्रचार करायला लावला.

हा माणूस राष्ट्रीय जनता दलातर्फे पूर्वी आमदारही होता आणि तो देवरियात राहातो. आता विधानसभा निवडणुकीत त्यालाच तिकीट मिळालं तर आश्चर्य वाटायला नको."

लखनौचे ज्येष्ठ पत्रकार योगेश मिश्र यांचं मत थोडसं वेगळं आहे. ते म्हणतात, "स्थानिक स्तरावर माफिया-नेता युती एकमेकांच्या कामी येते हे खरं असलं तरी बऱ्याचदा याबाबतील वरिष्ठ नेतृत्वाला अंधारात ठेवलं जातं. त्यामुळेच असे लोक पुढे जातात. हे लोक निवडणूक लढवून जिंकलेही आहेत परंतु अशा प्रकारचे लोक आधी अपक्ष लढतात. गेल्या काही वर्षांमध्ये हा ट्रेंड बदलला आहे. राजकीय पक्षांना सुप्रीम कोर्टानं कडक नियमावली दिली असूनही गुन्हेगारीची पार्श्वभूमी असलेल्या लोकांना तिकीट दिलं गेलं आणि ते जिंकलेही."

विकास दुबेच्या राजकीय उपस्थितीचा शिलालेख

योगेश मिश्र यांच्यामते, "गुन्हे आणि राजकारणाच्या युतीला राजकीय पक्ष जबाबदार आहेतच पण मतदारांनीही थोडं जागरुक व्हायला हवं, अशा लोकांना नाकारण्याची सवय लावून घेतली पाहिजे.

ते सांगतात, सुप्रीम कोर्ट सक्रीय झाल्याने या प्रवृत्तीमध्ये थोडा बदल झालेला दिसतो. पूर्वी असे अनेक आमदार असत, आता तितके नसतात. अनेकवेळा राजकीय बदल्यापोटीही खटले टाकले जातात. अशा स्थितीत नक्की माफिया कोण हे सांगणं कठीण जातं."

गुन्हे आणि राजकारण यांची युती फक्त स्थानिक पातळीवर दिसते असं नाही तर संसदेपर्यंत त्याचं प्रतिबिंब दिसून येतं. गंभीर आरोप असलेल्या खटल्यातील लोक विधानसभा आणि लोकसभेच्या निवडणुका लढवतात आणि जिंकतातही.

2017 मध्ये उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीत 402 आमदारांपैकी 143 आमदारांनी आपल्यावर गुन्हे असल्याचं सांगितलं होतं. त्यांनी निवडणूक वचननाम्यात त्याची माहिती दिलेली होती.

या निवडणुकीत जिंकलेल्या भाजपच्या 37 आमदारांवर गुन्ह्यांची नोंद आहे. भाजपच्या 312 आमदारांपैकी 83 आमदारांवर गंभीर आरोप असलेले गुन्हे नोंदलेले आहेत. त्यांनी आपल्या निवडणूक वचननाम्यात त्याची नोंद केलेली होती.

समाजवादी पार्टीच्या 47 आमदारांपैकी 14 जणांवर गुन्हे नोंदले आहेत तर बसपाच्या 19पैकी 5 आणि काँग्रेसच्या 7 पैकी एका आमदाराविरोधात गुन्ह्याची नोंद आहे. तीन अपक्षांपैकी सर्वच जणांवर गुन्ह्यांची नोंद आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी...