...िक मोकळेपणाने वावरतात. सोनिया गांधींच्या तब्येतीसंदर्भात राहुल यांनी ट्वीट अपडेट केलं होतं. राहुल यांचा कुत्रा पिडीचा व्हीडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला होता.

गटातटाचं राजकारण आणि गाव-तालुका पातळीवर कार्यकर्त्यांमध्ये असलेली दुफळी मोडून काढत राहुल गांधींनी भारतीय जनता पक्षाचा बालेकिल्ला असलेल्या गुजरातमध्ये प्रचारात जम बसवला. (2014 मध्ये झालेल्या निवडणुकांमध्ये भारतीय जनता पक्षाने सर्वच्या सर्व 26 जागांवर विजय मिळवला होता.)

गुजरातमधल्या नाराज मतदारांना आकृष्ट करण्याची किमया राहुल यांनी साधली. ... उर्वरित लेख लिहा:

स म्हणजे स्वच्छ प्रतिमेचा पक्ष अशी ओळख निर्माण करावी लागणार आहे.

घराणेशाहीचं ओझं

गांधी या नावासह येणाऱ्या ऐतिहासिक वारशाचं ओझं राहुल गांधी यांच्या खांद्यावर आहे. कारण आर्थिक परिस्थिती तंगीची असतानाही घेतलेल्या भरारीचा मोदी उल्लेख करतात.

अमेरिकेतल्या विद्यार्थ्यांनी राहुल यांना घराणेशाहीच्या राजकारणाबद्दल प्रश्न विचारला होता. भारताचं नेतृत्त्व नेहमीच एका घराण्याकडे राहिल्याचा उल्लेख त्यांनी केला होता. अशा पद्धतीनेच देश चालवला जातो याकडे त्यांनी लक्ष वेधलं होतं.

"राहुल गांधी यांनी प्रांजळपणे हे सत्य मान्य केलं होतं. विविध राज्यांतले पक्ष एखाद्या विशिष्ट घराण्याद्वारे किंवा कुटुंबाद्वारेच चालवले जातात. भाजपही त्याला अपवाद नाही", असं दिल्लीस्थित 'स्टडी ऑफ डेव्हलपिंग स्टडीज' (सीसीडीएस) संस्थेचे संचालक आणि राजकीय विश्लेषक संजय कुमार यांनी सांगितलं.

"देशातला मतदार घराणं किंवा कुटुंबीयांचा विचार करूनच मतदान करतो हे संशोधनाअंती सिद्ध झालं आहे", असं संजय कुमार सांगतात.

अल्पसंख्याकांचं लांगूलचालन करणारा पक्ष अशी प्रतिमा झाल्याने काँग्रेसपासून अनेक मतदार दूर गेले असं कुमार यांनी स्पष्ट केलं. 2014 मध्ये हिंदू मतदारांपैकी केवळ 16 टक्के मतदारांनी काँग्रेसला मत दिलं होतं.

'हिंदू मनं जिंकावी लागतील'

सीसीडीएस संस्थेने केलेल्या अभ्यासानुसार काँग्रेसला मिळालेल्या सरासरी दहापैकी सहा मतं ही मुस्लीम, आदिवासी, शीख किंवा ख्रिश्चन समाजाची होती. भाजपच्या सरासरी दहापैकी केवळ तीन मतं या समाजाची होती.

विविध राज्यात काँग्रेसला स्थानिक पक्षांसह आघाडी करावी लागणार आहे.

"हिंदुत्ववादाची कास न पकडता हिंदू मतदारांची मनं जिंकणं हे राहुल गांधींसमोरचं मोठं आव्हान आहे. हिंदू समाजापासून दूर न जाता हिंदू राष्ट्रवादाला मोडून काढण्याची अवघड जबाबदारी राहुल यांच्यासमोर आहे", असं दिल्लीस्थित राजकीय विश्लेषक अयाझ अशरफ यांनी सांगितलं.

"पुढच्या वर्षी काही राज्यांमध्ये होणार असलेल्या निवडणुका राहुल यांची कसोटी ठरणार आहे. त्यांच्याबद्दलचं मतदारांचं मनपरिवर्तन व्हावं तसंच काँग्रेस पक्षाचे नेते म्हणून छबी ठसवण्याकरता राहुल यांना निवडणुकांमध्ये विजय आवश्यक आहे', असं कुमार सांगतात.

काही प्रश्न त्यांच्यासमोर आ वासून उभे आहेत. दोन वर्षांवर येऊन ठेपलेल्या 2019च्या सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये ते स्वत:च काँग्रेसचे पंतप्रधान पदाचे उमेदवार असणार का?...


...िक विकारांनी ग्रस्त शेतकरी कोण हे लक्षात आलं की त्यांच्यावर लक्ष ठेवणं, त्यांची मदत करणं आणि वेळेवर औषध-उपचार करणं शक्य व्हायचं.

या कार्यक्रमानंतर आपल्या यवतमाळ कार्यक्षेत्रातल्या आत्महत्या 50 टक्क्यांनी कमी झाल्याचा दावाही ते करतात.

शेतकऱ्याच्या मनात आत्महत्येचे विचार येत आहेत कसं ओळखायचं?

योगिनी डोळके एका दशकाहून अधिक काळ ग्रामीण भागातलं मानसिक आरोग्य या विषयावर काम करत आहेत. यवतमाळ जिल्ह्यात त्यांची संस्था आदिवासी लोकांसाठी मुख्यत्वकरून काम करते. त्यांच्या अनेक कार्यकर्त्या गावात घरोघरी जा... उर्वरित लेख लिहा:

साधला तर नक्कीच मदत मिळू शकते.

शेतकऱ्यांची मदत करणाऱ्या काही हेल्पलाईन आहेत, त्यातली एक हेल्पलाईन म्हणजे किसान मित्र. यावर आपल्या अनेक समस्यांविषयी बोलण्यासाठी फोन करता येऊ शकतो.

पण सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे असे विचार डोक्यात येत असतील तर आपल्या घरच्यांशी जरूर बोलयला हवं.

आपण ज्या परिस्थितीत आहोत, तिथून बाहेर पडण्याचा काही मार्ग नाही, आपण पूर्ण अडकलो आहोत आणि आपल्या समस्या आता आपल्या मृत्यूनेच संपतील अशी मानसिक स्थिती आत्महत्येला प्रवृत्त करते. "अशावेळेस सगळ्यात महत्त्वाचं आहे त्या व्यक्तीला हा धीर देणं की तू एकटा नाहीस, आम्ही सोबत आहोत आणि आपण मिळून रस्ता काढू. घरची माणसं नक्कीच हा धीर देऊ शकतात, त्यासाठी त्यांच्याशी बोलायला हवं," चक्करवार सांगतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...िकच उंचावल्या होत्या. हा विकास नागपूर शहरात काही प्रमाणात दिसत असला तरी तो विदर्भाच्या इतर भागात पोहोचला नसल्याचं मत ज्येष्ठ पत्रकार जयदीप हर्डीकर व्यक्त करतात.

"केंद्रात भाजपचं सरकार अस्तित्वात आल्यानंतर अर्थव्यवस्था मंदावली. त्याचा परिणाम सध्याच्या निवडणुकीवर दिसत आहे. त्यामुळे एकूणच मतदारांमध्ये उदासीनता आहे," असं मत ते व्यक्त करतात.

विकासाचा मुद्दा घेऊन निवडणूक लढवण्याचा इरादा पूर्व नागपूरचे भाजपचे उमेदवार आणि विद्ममान आमदार कृष्णा खोपडे आणि मध्य नागपूरचे उमेदवार विकास कुंभारे यांनी व्यक... उर्वरित लेख लिहा:

र या निवडणुकीत बेरोजगारी हा प्रमुख मुद्दा आहे आणि याविरोधात काँग्रेस आवाज उठवणार, असं काँग्रेस नेते आशिष देशमुख म्हणाले. देशमुख हे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्याविरोधात नागपूर दक्षिण-पश्चिम मतदारसंघातून निवडणूक लढवत आहेत.

नितीन गडकरी आणि देवेंद्र फडणवीस यांचा प्रभाव

नितीन गडकरी आणि देवेंद्र फडणवीस यांच्यात असलेल्या स्पर्धेच्या बातम्या राजकीय वर्तुळात रंगताना दिसतात. चंद्रशेखर बावनकुळे हे नितीन गडकरी यांच्या गटातले आहेत, म्हणून त्यांचं तिकीट डावललं गेल्याची चर्चा दोन दिवसांपूर्वीच रंगली होती.

शेवटी चंद्रशेखर बावनकुळे यांनी सांगितलं की दोन्ही नेत्यांमध्ये कोणतीही गटबाजी नाही. नितीन गडकरी हे देवेंद्र फडणवीसांच्या शक्तिप्रदर्शनालाही उपस्थित होते.

या दोन नेत्यांचा प्रभाव विदर्भाच्या जनतेवर कसा राहील, याबाबत विचारलं असता राजकीय विश्लेषक अविनाश दुधे सांगतात, "नितीन गडकरी आणि फडणवीसांमुळे आपल्या नेत्याकडे नेतृत्व आहे, असं विदर्भवासीयांना वाटतं. या दोन्ही नेत्यांच्या माध्यमातून विदर्भात बराच पैसा आला आहे. या पक्षांची विचारधारा मान्य नसलेले लोकही हे मान्य करतात."

पण भाजपचे दिग्गज नेते ज्या भागात आहे तिथे हा पैसा जास्त गेला आणि विकास संपूर्ण विदर्भात पोहोचलेला नाही, असं निरीक्षण दुधे नोंदवतात. "जे जिल्हे मागास आहेत ते मागासच आहेत. याचा परिणामही निवडणुकांवर पडण्याची शक्यता आहे."

2014 विधानसभा निवडणुकीतलं राजकीय चित्र

महत्त्वाच्या लढती

मुख्यमंत्र्याशिवाय महाराष्ट्र सरकारमधले सुधीर मुनगंटीवार, मदन येरावार, परिणय फुके हे मंत्री यावेळी पुन्हा निवडणुकीच्या रिंगणात उतरले आहेत.

लोकसभेत नितीन गडकरींच्या विरोधात लढलेले नाना पटोले त्यांच्या पारंपारिक साकोली मतदारसंघातून लढत आहेत.

ब्रह्मपुरी सारख्या दुर्गम भागातून आम आदमी पार्टीतर्फे लढत असलेल्या पारोमिता गोस्वामी यांनी यावेळी विदर्भाच्या लढतीत रंग भरले आहेत. 370 आणि दिल्ली मुंबईच्या प्रश्नांपेक्षा मी स्थानिक मुद्द्यांवर निवडणूक  लढवत आहोत असं त्यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

अमरावतीच्या खासदार नवनीत कौर राणा यांचे पती रवी राणा अपक्ष म्हणून बडनेरा मतदारसंघातून लढत आहेत.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्याविरोधात आशिष देशमुख उभे आहेत.आशिष देशमुख यांचे वडील रणजीत देशमुख यांनीही देवेंद्र फडणवीस यांच्याविरोधात निवडणूक लढवली होती.

11 लोकसभा मतदारसंघ आणि...


...िकची तुलना अमेरिकेतल्या फॉक्स न्यूजशी करतात, पण हे योग्य नाही असं मला वाटतं. फॉक्स न्यूज पक्षपाती व ट्रम्प समर्थक वाहिनी असल्याचं दिसतं, पण रिपब्लिक टीव्ही पूर्णतः गैरप्रचार करतं आणि केंद्र सरकारचा लाभ व्हावा यासाठी अनेकदा चुकीची माहिती या वाहिनीवरून दिली जाते."

"रिपब्लिक वाहिनी लोकांना- त्यातही लढण्याची ताकद नसलेल्या लोकांना- कार्यकर्त्यांना, तरुण विद्यार्थ्यांना, अल्पसंख्याकांना हैवान असल्याप्रमाणे सादर करते."

प्रशंसक व टीकाकार- दोन्ही आहेत

सध्या भारतातील सर्वाधिक पाहिली जाणारी वृत्तवाहिनी ... उर्वरित लेख लिहा:

कोलकात्यातील 'टेलिग्राफ' या वर्तमानपत्रापासून केली, त्यानंतर ते एनडीटीव्ही या वृत्तवाहिनीमध्ये रुजू झाले. अर्णव समतोल निवेदक होते आणि टीव्हीवर त्यांनी अर्थपूर्ण चर्चा केलेली आहे, अशी आठवण त्यांचे जुने सहकारी सांगतात.

परंतु, 2006 साली 'टाइम्स नाऊ' ही वृत्तवाहिनी सुरू झाली आणि अर्णव या वाहिनीचा मुख्य चेहरा झाले, तेव्हापासून त्यांचं पडद्यावरील व्यक्तिमत्व हळूहळू बदलू लागलं आणि आज त्यांचं हे रूप सर्वांसमोर आहे. मुंबईत 2008 साली झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यांनी काँग्रेसवर नाराज झालेल्या आणि भ्रष्टाचाराच्या प्रकरणांनी भडकलेल्या भारतीय मध्यम वर्गाची नस अर्णव यांना सापडली. हळूहळू त्यांचं नाव घरोघरी पोचलं.

त्यांनी 2018 साली रिपब्लिक वाहिनीची स्थापना केली आणि त्यानंतर ते अधिक पक्षपाती व कठोर व्हायला लागले. 2019 साली त्यांनी रिपब्लिक समूहाच्या हिंदी वृत्तवाहिनीचीही सुरुवात केली.

शोभा डे पूर्वी अर्णव यांच्या कार्यक्रमात सहभागी होत असत.

त्या म्हणाल्या, "पत्रकार म्हणून त्यांची काहीएक विश्वासार्हता होती, तेव्हा मी त्यांच्या कार्यक्रमात चर्चा करण्यासाठी सहभागी होत असे. पण त्यांनी निःपक्षपाती पत्रकाराचं काम सोडून दिलं, तेव्हा माझ्या मनातील त्यांच्याविषयीचा आदर संपून गेला. त्यांनी अनेक वेळा सीमा ओलांडली आहे आणि त्यांच्या प्रामाणिकपणावरही अनेक गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत."

एका वास्तुरचनाकाराच्या मृत्युप्रकरणी काही दिवसांपूर्वी अर्णव यांना अटक करण्यात आलं. याच वास्तुरचनाकाराने रिपब्लिक वाहिनीच्या स्टुडिओच्या अंतर्गत सजावटीचं काम केलं होतं. आपण या वास्तुरचनाकाराला काही पैसे देणं लागत होतो, हा दावा अर्णव यांनी व त्यांच्या वाहिनीने नाकारला आहे.

अर्णव यांनी महाराष्ट्र सरकारवर कठोर टीका केल्यामुळे त्यांना लक्ष्य केलं जातं आहे, असंही काही लोकांना वाटतं.

अर्णव यांना अटक झाल्यावर भाजपचे अनेक मंत्री त्यांचं समर्थन करायला पुढे आले आणि त्यांना झालेली अटक म्हणजे माध्यमस्वातंत्र्यावरील हल्ला आहे, असंही बोललं गेलं. यावरून अर्णव गोस्वामींच्या राजकीय ताकदीचा अंदाज येतो.

वास्तविक, हा माध्यमस्वातंत्र्यावरील हल्ला असल्याचा दावा आश्चर्यकारकच होता, कारण गेल्या काही वर्षांमध्ये भाजपशासित राज्यांमध्ये अनेक पत्रकारांना अटक झालेली आहे. अनेकांवर राष्ट्रद्रोहाचे व दहशतवादाचे आरोपही करण्यात आले. परंतु, भाजपच्या कोणत्याही नेत्याने वा मंत्र्याने या...


...िकडे फोनवर असलेली त्यांची मुलगी इकडे काय सुरू आहे, याबाबत अनभिज्ञ होती. ती आईला प्रार्थना म्हणून दाखवत होती. नित्तला यांनी जड अंतःकरणाने फोन उचलला आणि आता सर्व संपल्याचं सांगितलं.

नित्तला सांगतात रुग्ण गेल्यानंतरही आमचं काम संपत नाही.

त्या म्हणाल्या, "सहकाऱ्यांच्या मदतीने मी त्या नर्सला शेवटची आंघोळ घातली आणि तिला पांढऱ्या कापडात गुंडाळलं. मृतदेह ठेवतात ती बॅग बंद करण्याआधी मी तिच्या कपाळावर क्रॉस ठेवला."

रॉयल फ्री हॉस्पिटल, लंडन

कोरोनाची साथ येण्याआधी हॉस्पिटलमधल्या एखाद्या रुग्णाचा व्हें... उर्वरित लेख लिहा:

प, ऑक्सिजन सिलेंडर आणि अनेक औषधांचा तुटवडा आहे. मात्र, संपूर्ण स्टाफसाठी पर्सनल प्रोटेक्शन इक्विपमेंट्स (PPE) पुरेसे आहेत.

नित्तला सांगतात त्यांच्या अतिदक्षता विभागात सध्या रोज एक रुग्ण दगावतो. जागतिक आरोग्य संकटापूर्वीच्या तुलनेत हे प्रमाण खूप जास्त आहे.

'हे खूप भयंकर आहे'

त्या म्हणतात, "मलाही भीती वाटते. अनेकदा झोप येत नाही. वाईट स्वप्न पडतात. मलाही विषाणूची लागण होईल की काय, अशी भीती वाटत असते. प्रत्येक जणच घाबरलेला आहे. मात्र, हेड नर्स असल्यामुळे मला बरेचदा हे बोलता येत नाही."

गेल्यावर्षी टीबीमुळे नित्तला अनेक महिने रजेवर होत्या. टीबीमुळे नित्तला यांच्या फुफ्फुसांची क्षमता कमी झाली आहे. याची त्यांना पूर्ण कल्पना आहे.

नित्तला म्हणतात, "लोक मला सांगतात की मी हॉस्पिटलमध्ये जाऊ नये. काम करू नये. पण सध्या जगावरच आरोग्य संकट ओढावलं आहे. त्यामुळे मी इतर सर्वकाही बाजूला ठेवून कामाला प्राध्यान्य दिलं आहे."

"शिफ्ट संपते तेव्हा माझ्या देखरेखीखाली मृत्यू झालेल्या रुग्णांचा विचार माझ्या मनात येतो. मात्र, हॉस्पिटलमधून बाहेर पडल्यानतंर या गोष्टींचा विचार करायचा नाही, असा माझा प्रयत्न असतो," असं नित्तला सांगतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...िकार झाल्याने आज हा प्राणी नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहे. म्यानमारमधील चपटं नाक असणाऱ्या माकडावर (Snow-nosed monkey) जंगलतोडीमुळे संकंट आलं आहे. तर बेसुमार वाढणाऱ्या शेतीने चित्त्यासारख्या प्राण्याला अडचणीत आणलं आहे.  "जगभरातल्या सरकारांनी हवामान बदलाकडे फार जास्त लक्ष दिलं, पण घटणाऱ्या जैवविविधतेकडे किंवा जमीनच्या खालावणाऱ्या दर्जाकडे मात्र फारसं लक्ष दिलं नाही," IPBESचे अध्यक्ष प्रो. सर बॉब वॉटसन यांनी बीबीसीला सांगितलं.

"या तीनही गोष्टी माणसासाठी महत्त्वाच्या आहेत."

3. प्राणी आणि झाडं नष्... उर्वरित लेख लिहा:

आहे.

जंगलतोड अशाच प्रकारे सुरू राहिली तर आग्नेय आशियामधील बोर्नेओ आणि सुमात्रा बेटांवरील पक्ष्यांच्या तीन पैकी एक प्रजाती आणि आणि एक चतुर्थांश सस्तन प्राणी, हे नष्ट होण्याची भीती IPBESने व्यक्त केली आहे.

5. रेनफॉरेस्ट नष्टं होत आहेत

अॅमझॉन नदीच्या भागात जगातलं सगळ्यात मोठं उष्णकटिबंधीय वर्षावन आहे. इथे अनेक झाडांच्या किंवा प्राण्यांच्या प्रजातींचा अजून शोधही लागलेला नाही.

अॅमझॉनच्या पश्चिम भागामध्ये असणाऱ्या राँडोनिया भागामध्ये सगळ्यात मोठ्या प्रमाणात जंगलतोड झालेली आहे.  शेती करण्यासाठी, गुरांना चरण्यासाठी, लाकडासाठी, खाणकामासाठी जंगलतोड झाल्याने झाडं नष्ट होत आहेत.

Interactive

                ब्राझीलच्या ऱ्होंडिनियाच्या अनेक भागांत औद्योगिकीकरणाचा फटका बसला आहे.

            2018

                1984

आता या भागावर नजर टाकली तर रिकामी शेतं, वस्त्या आणि मधूनमधून जंगलाचा भाग, असं दृश्यं दिसतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...िकी मॉर्गन यांच्या मते शिक्षकांना या विषयाबद्दल प्रशिक्षण द्यायलाच हवं, कारण या समस्येवर उपाय शोधण्यात त्यांचा मोठा वाटा आहे.

ब्रिटनच्या नॅशनल एज्युकेशन युनियनच्या सहअध्यक्षा किरी टंक्स आता शिक्षकांना विशेषतः शारीरिक शिक्षण देणाऱ्या शिक्षकांना अशा विद्यार्थिनींना कसं ओळखायचं, याविषयी माहिती देत आहेत.

ब्रिटनमध्ये 2020 पासून शालेय अभ्यासक्रमात लैंगिक शिक्षण अभ्यासक्रमाचा भाग म्हणून FGMचा समावेश करण्यात येणार आहे. त्याबरोबरीने हा विषयदेखील समाविष्ट करण्यात यावा, अशी त्यांची इच्छा आहे.

तर मॉर्गन... उर्वरित लेख लिहा:

काही नसा तुटल्या आहेत."

गुप्त गुन्हे

स्तन सपाटीकरणाला शिक्षा करणारं विशेष, असं सेक्शन किंवा कलम नाही. पण हा बालशोषणाचाच प्रकार आहे, असं ब्रिटनचं गृहखातं म्हणतं. मारहाण किंवा शारीरिक छळ याविरोधात जे कलम आहे, त्या अंतर्गतच याप्रकरणी खटला चालवला जावा असं गृहखात्याचं म्हणणं आहे.

अँजी मॅरियट या माजी स्त्रीरोगविषयक नर्स आहेत. त्या सध्या ब्रिटिश चेशायर पोलिसांसाठी सेफगार्डिंग लेक्चरर म्हणून काम करतात. त्या म्हणतात ब्रेस्ट आयनिंगसारखे प्रकार नोंदवलेच जात नाहीत, त्यामुळे ब्रिटनमध्ये या गुन्ह्याची नेमकी व्याप्ती किती, याचा अंदाज बांधता येत नाही.

अँजी मॅरियट म्हणतात ब्रेस्ट आयर्निंगसारखे प्रकार नोंदवलेच जात नाहीत, त्यामुळे ब्रिटनमध्ये या गुन्ह्याची नेमकी व्याप्ती किती, याचा अंदाज बांधता येत नाही.

त्या याला 'संवेदनशील गुप्त गुन्हा' म्हणतात. असा गुन्हा ज्याबदद्ल 'समाजात आपण एकटे पाडले जाऊ' या भीतीमुळे स्त्रिया बोलायला कचरतात.

त्या म्हणतात, "असे प्रकार घडतात, हे मला आता कळालं. कारण त्याविषयी आता लोकं माझ्याकडे बोलत आहेत."

"आपल्याबरोबर जे घडलं, त्याविषयी आपण पहिल्यांदाच मोकळेपणाने बोललो आणि याची आपल्याला लाज वाटत असल्याचं अनेकींनी सांगितलं."

सिमॉनच्या शरीरावर त्या अत्याचाराच्या खुणा आजही आहेत आणि या गुन्ह्याविषयी जागरूकता निर्माण व्हावी, अशी तिची इच्छा आहे. ती म्हणते, "गैरवर्तन हा या गुन्ह्यासाठी फारच सौम्य शब्द आहे. यात खूप वेदना होतात. तुमचं माणूस असणच हिरावून घेतलं जातं."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...िकीट न देण्याची मागणी राहुल गांधींकडे केली.

2006 साली भंडारा जिल्ह्यातील खैरलांजीमध्ये भोतमांगे कुटुंबातील चार लोकांची कुणबी समाजातील काही लोकांनी हत्या केली होती. त्यावेळी कुणबी समाजाच्या नाना पटोलेंनी आरोपींच्या समर्थनात जाहीर भूमिका घेतली होती, त्यावरून त्यांना विरोध होतो आहे.

बहुजन वंचित आघाडीचे नेते प्रकाश आंबेडकर यांनीही स्पष्ट केलं होतं की कुठल्याही परिस्थितीत ते पटोलेंना पाठिंबा देणार नाही. "त्यांची खैरलांजी प्रकरणातली भूमिका संशयास्पद होती. ते आरोपींच्या पाठीशी उभे राहिले, म्हणून पटोल... उर्वरित लेख लिहा:

प्रतिमा तयार झाली आहे. विरोधकांनीही त्यांच्या कामाचं प्रमाणपत्र संसदेतली बाकं वाजवून दिलंय. नागपुरात त्यांनी अनेक प्रकल्प स्वतः लक्ष घालून पूर्णत्वास नेले आहेत आणि ते कुठल्याही नको त्या वादात सापडलेले नाहीत.

म्हणून ज्या विकासासाठी गडकरी ओळखले जातात, त्याच विकासाचा पटोले मुद्दा बनवू शकतात, असं पत्रकार सरिता कौशिक यांना वाटतं. "म्हणजे नागपुरात मेट्रोची गरज काय, त्यापेक्षा शेतकरी प्रश्नांवर लक्ष द्या, असा युक्तिवाद करत 'गडकरींनी नागपूरवर विकास लादला' असं पटोले म्हणू शकतात. पण त्याशिवाय त्यांच्याकडे कोणता वेगळा मुद्दा असेल, याबद्दल उत्सुकता आहे. त्यांनी एक निश्चित धोरण ठरवलं नाही तर ही लढत त्यांना अवघड जाईल," असं कौशिक सांगतात.

पण गडकरींविरोधात पटोले कोणत्या मुद्द्यावरून लढतील, असा प्रश्न उपस्थित होतो. आम्ही या प्रश्नाचं उत्तर थेट पटोले यांच्याकडूनही जाणण्याचा प्रयत्न केला, पण त्यांच्याशी फोनवरून संपर्क होऊ शकला नाही.

दरम्यान, गडकरींविरोधात पटोले स्वतंत्र विदर्भाचा मुद्दा पुन्हा वर करू पाहत आहेत, असं त्यांच्या एका ट्वीटवरून दिसतं. "स्वतंत्र विदर्भाच्या मागणीचा खुळखुळा तुम्हीच तर वाजवला होता... तुमच्या सभेत त्याची आठवण करून देणाऱ्या कार्यकर्त्यांना थपडं मारण्याची भाषा करता? सत्तेत एवढा माज बरा नाही," असं ते म्हणतात.

त्याला निमित्त ठरलं 6 मार्चला नागपुरात झालेली एक सभा. इथे काही लोकांनी स्वतंत्र विदर्भातची मागणी करणाऱ्या घोषणा दिल्यावर गडकरींनी "आता आवाज कराल तर तुम्हाला ठोकून काढू इथून. बस खाली!" असं लोकांना खडसावून सांगितलं.

पटोलेंचं एक ट्वीट

पण वेगळ्या विदर्भाचा मुद्दा निवडणुकीत किती मोठा फॅक्टर ठरेल, हे विचारल्यावर सरिता कौशिक सांगतात, "फडणवीस-गडकरी या जोडगोळीमुळे नागपूरचा आणि पर्यायाने विदर्भाचा बराच विकास झाला आहे, असं दिसतं. त्यामुळे विदर्भ वेगळा झाला तरच विकास होईल, असा काही मुद्दा राहिला नाहीये. त्यामुळे आता जे लोक स्वतंत्र विदर्भाची मागणी करत आहेत, किंवा त्याच मुद्द्यावर निवडणूक लढत आहेत, ते वेगळं काय ऑफर करतील, हेही अद्याप स्पष्ट नाही."

सुनील चावके यांनाही असंच वाटतं. "विदर्भात नसेल तरी नागपुरात त्यांनी विकासाचा अनुशेष भरून काढण्याचा प्रयत्न केला आहे, तेही महाराष्ट्रात राहून. म्हणून वेगळ्या विदर्भाचा मुद्दा गौण ठरला तर आश्चर्य वाटायला नको," ते सांगतात.

'...पण गडकरींनी सावध असावं'

पण या...


...िकेकडून भरपाई मागू शकतात.

युरोपीयन युनियननं या बंधनांपासून सुटका करण्यासाठी स्वत:ची योजना तयार केली असली तरी पण या बंधनांमुळे अनेक कंपन्यांवर परिणाम होणार आहे.

इराणमध्ये जगातील सर्वांत मोठं चौथ्या क्रमांकाचा कच्च्या तेलाचा साठा आहे.

उदाहरणार्थ  शिपिंग ऑपरेटर्स SPV व्यवस्था वापरून तेल खरेदी करतील. पण त्या तेलाची वाहतूक करणाऱ्या कंपन्या ज्या अमेरिकेत व्यापार करत आहेत त्यांच्यावर निर्बंध लादल्यास त्यांना खूप नुकसान होऊ शकतं.

कोलंबिया विद्यापीठातील संशोधक रिचर्ड नेफ्यू यांच्या मते, "इराणची अर्... उर्वरित लेख लिहा:

आणि चीन या देशांबरोबर संबंध सुधारण्यासाठीही प्रयत्न करावे लागू शकतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...िक्स, ग्राफिक इंडिया, विमानिका कॉमिक्स, फेनिल कॉमिक्स अशा अनेक कंपन्या आहेत. भारतीय पुराणकथांपासून ते सायबॉर्गपर्यंत सगळे विषय या कॉमिक्समध्ये हाताळले जातात.

भारतीय कॉमिक्स उद्योगाची उलाढाल

स्मार्टफोन आणि टीव्हीच्या जगात आजही भारतात कॉमिक्सचा खप चांगलाच आहे. 'चाचा चौधरी' प्रसिद्ध करणाऱ्या डायमंड कॉमिक्सच्या महिन्याला चार लाख प्रती जातात तर राज कॉमिक्सच्या महिन्याला साधारणतः अडीच ते तीन लाख प्रती जातात, असं या कंपन्यांचे पदाधिकारी सांगतात.

वित्त क्षेत्राशी निगडित बातम्या देणाऱ्या 'सिफी.कॉम'नु... उर्वरित लेख लिहा:

ाणात उपलब्ध झाल्या आहेत."

"90च्या दशकातला आमचा वाचक आता मोठा झालाय. काही काळासाठी तो दुरावला होता, पण आता ही मुलं मोठी झाली असली तरी कॉमिक्स वाचतात. ऑनलाईन विक्रीचं प्रमाण वाढलं आहे.

गुप्ता सांगतात की राज कॉमिक्सने आजवर एकूण 3,500 हजार पुस्तकं (टायटल्स) प्रकाशित केली आहेत. एका पुस्तकाच्या किमान अडीच लाख प्रती काढल्या जातात.

जर भारतीय कॉमिक्स इतकी लोकप्रिय आहेत, त्यांची विक्री होते तर भारतात अद्याप कॉमिक्स कॅरेक्टरवर आधारित एकही चित्रपट का आला नाही? हा प्रश्न एक असला तरी त्याची कारणं वेगवेळी आहेत.

'सुवर्णकाळ आला आणि गेला'

चित्रपट दिग्दर्शक आणि कॉमिक्स संस्कृतीचे अभ्यासक आलोक शर्मा सांगतात की पहिलं सुपरमॅन कॉमिक्स 1938 मध्ये आलं, त्यानंतर त्यावर आधारित चित्रपट हॉलिवुडमध्ये येण्यासाठी किमान 40 वर्षं लागली. आपली कॉमिक्स इंडस्ट्री ही 35-40 वर्षांपेक्षा जास्त जुनी नाही. 1980-90च्या आधी कॉमिक्स प्रकाशित झाली होती, पण ती जनमानसात रुजली नव्हती. म्हणजे 80-90ला त्यांचा सुवर्णकाळ आला आणि त्यानंतर आलेल्या व्हीडिओ गेम, कार्टुन्स सारख्या गोष्टींमुळे त्या युगाचा ऱ्हास झाला.

"हॉलिवुडमध्ये कॉमिक्स आणि चित्रपट निर्माते एकत्र काम करतात. जेव्हा तिथं फक्त एखाद्या पात्रावरच सिनेमा काढायचा करार केला जात नाही तर कॉमिक्स कंपनीसोबत करार केला जातो म्हणजे निर्मात्याला त्या कॉमिक्स विश्वातील कोणत्याही पात्रावर चित्रपट काढण्याची मुभा असते. त्यामुळे त्यांना सीरिजमध्ये चित्रपट काढणं सोपं असतं. भारतात अजून मात्र तशी परिस्थिती नाही," असं शर्मा सांगतात.

'भारतीय सिनेमा स्टारडम भोवतीच घुटमळला'

कॉमिक्सवर चित्रपट न निघण्याचं एक कारण म्हणजे भारतीय सिनेमा 'स्टारडम'भोवतीच फिरत असल्याचं चित्रपट समीक्षक दिलीप ठाकूर सांगतात.

"भारतात हिरो किंवा स्टार सिस्टम डॉमिनंट आहे. भारतात सुपरहिरो सिनेमा बनवण्याचे प्रयत्न झाले, पण ते अगदी अलीकडच्या काळात. क्रिश किंवा रा-वन ही त्याची उदाहरणं. पण त्यातही तो अभिनेता हाच केंद्रबिंदू असल्यामुळे भारतीय सुपरहिरो चित्रपट क्रिशच्या पलीकडे गेलेच नाहीत."

"70 ते 90 या काळातला सिनेमा व्यक्तीकेंद्रित राहिला. जागतिकीकरणानंतर हळुहळू सिनेमा चाकोरीच्या बाहेर येऊ लागला. जसा काळ पुढे सरकला तसा प्रेक्षकही बदलत गेला. त्यामुळे बॉलिवुडमध्ये एका बाजूला सिंघम किंवा सिंबा सारखे चित्रपट दिसतील तर दुसऱ्या बाजूला न्यूटनसारखे चित्रपट...


...िघेल असं वाटत नाही. पुढच्या हंगामाचा प्रश्न आहेच." दरवेळेस शेतकरीच का भरडला जातो, असा प्रश्न भीमा दिघोळे विचारतात.

कांदा खरेदी करून त्याची वर्गवारी करत निर्यात करणाऱ्या व्यापाऱ्यांना मात्र हा मोठा धक्का आहे. निर्यातदार विकास सिंग सांगतात की, आमच्या असोसिएशनने दिलेल्या माहितीनुसार सुमारे सहाशे कंटेनर पोर्टवर अडकले आहेत.

विकाससिंग पुढे सांगतात, "सरकारने कोणतीही पूर्व कल्पना न देता ही निर्यातबंदी केली आहे. 14 तारखेला सकाळी मालवाहू जहाजात चढवलेले आमचे कंटेनरसुद्धा कस्टम अधिकाऱ्यांनी उतरवलेत, तर ... उर्वरित लेख लिहा:

हाला मागे लावून घ्यायचा नाही.

ग्राहकांकडून कांदा दराविषयी कोणतीही ओरड नसताना सरकारने कोणाच्या हितासाठी  हे पाऊल उचलले हे आकलनाच्या पलीकडचे  आहे. यामागे ते दोन  कारणं असलायची शक्यता वर्तवतात.

बिहारमध्ये निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर कांदा दरवाढ होणे म्हणजे ग्राहकांची नाराजी ओढून घेणे केंद्र सरकारला नको असावे, तर दुसरीकडे आंतरराष्ट्रीय बाजारात पाकिस्तान , चीनमध्ये पावसाने कांद्याचे पिकावर परिणाम केलाय. त्यांच्याकडे तुटवडा आहे. हॉलंडमधील कांदा उत्पादन तीस ते चाळीस दिवस उशिरा येणार आहे. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात मागणी आहे.

देशात गुजरात, मध्य प्रदेश आंध्र प्रदेश व कर्नाटक मधील कांदा पावसाने खराब झाला आहे. ह्या व पुढच्या महिन्यात येणार लाल कांदा उशिरा आणि कमी प्रमाणात येणार आहे आणि मागणी मात्र वाढती असल्याने कांदा दारात मोठी वाढ होईल. ही वस्तुस्थिती असल्याने निर्यातबंदी लादली असल्याचे एका व्यापाऱ्याने ओळख जाहीर न करण्याच्या अटीवर सांगितलं.

अर्थतज्ज्ञ ह्या निर्णयावर नाखूष आहेत. अर्थतज्ज्ञ आणि शेती विषयक अभ्यासक असलेले प्राध्यापक मिलिंद मुरुगकर म्हणतात, "हे अनाकलनीय आहे. तुम्ही निर्यातबंदी करून एकप्रकारे चलन पुरवठा रोखत आहेत. जीडीपी उणे 24 असताना आपल्या अर्थव्यवस्थेला गती देण्यासाठी बाजारात क्रय-विक्रय वाढवणे गरजेचे आहे.

"कांदा निर्यातबंदीने त्यांचे उत्पादक व अवलंबून असणारे प्रचंड मनुष्यबळ ह्यांच्या हातात येणारे चलन थांबणार. आज ह्या मार्गाने क्रयशक्ती वाढून चलन बाजारात फिरणे हे आताच्या घडीला अर्थव्यवस्थेची गरज आहे. शेतीमालावर कोणतीच बंदी असून नये कारण त्यावर प्रचंड मनुष्यबळ अवलंबून आहे, असं मुरुगकर म्हणतात.

"एकीकडे कोरोना काळात तुम्ही तीन वटहुकूम आणून आपली पाठ थोपटून घेतली. आम्ही शेतकऱ्यांच्या मालाची विपणन व्यवस्था ही आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेशी सुसंगत अशी ठेवू व शेतकऱ्यांवर कोणतेही नियंत्रण न ठेवता त्याला दाम मिळवून देऊ. पण दुसरीकडे मात्र सरकार अतार्किकपणे बंदी लादत आहे. कोरोना काळात लोक शहर सोडून गावाकडे गेले आहेत, शेतीवर अवलंबून आहेत, अशावेळी तुम्ही शेतीचे उत्पन्न वाढवले पाहिजे. हमीभाव दिला पाहिजे, पण तसं होत नाहीये. मक्यासारखे पीक हमीभावापेक्षा कमी किमतीत विकले जात आहे. असे निर्णय अर्थव्यवस्थेला मारक ठरणार आहे," असं मुरुगकर यांनी म्हटलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी...


...िडवली, त्यांना काँग्रेसने बाजूला सारलं आहे," असं म्हणत मोदींनी शरद पवारांसह अनेक नेत्यांच्या नावांचा पाढा वाचला.

-    "तुम्ही म्हटलं की मी चौकीदार आहे आणि भागीदार. मी चौकीदार आहे आणि भागीदार पण आहे, पण मी ठेकेदार आणि सौदागर नाही."

-    "काँग्रेसनं दलित, वंचित, शोषितांना ब्लॅकमेल करून राजकारण केलं."

-    "काँग्रेस स्वतः बुडत आहे, त्यांच्याबरोबर जाणाऱ्याचं सुद्धा तेच होणार आहे."

-    "तेलुगू देसम आणि YSR काँगेसच्या भांडणात लोकसभेचा वापर केला जात आहे," असं मोदी म्हणाले.

रात्री 9 - पंतपप्रध... उर्वरित लेख लिहा:

ं आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी संघटनेचं म्हटलं आहे. चार वर्षांपूर्वी भारताची अर्थव्यवस्था जागतिक स्तरावर 9व्या स्थानी होती. आता आपला देश चौथ्या स्थानी आहे. 2030 पर्यंत जगातल्या सर्वोत्तम तीन अर्थव्यवस्थांमध्ये भारताचा समावेश होऊ शकतो. जगभरातल्या गुंतवणुकदारांसाठी भारत गुंतवणुकीचा आकर्षक पर्याय ठरत आहे. GDPचा वाढीचा दर महागाई दराच्या वर आहे," असं ते म्हणाले.

दुपारी 3.45 - 'भाजप हक्कभंग प्रस्ताव आणणार'

"राहुल गांधी यांनी लोकसभेत आज चर्चेदरम्यान अनेक खोटी आणि दिशाभूल करणारे आरोप केले. त्यामुळे भाजप त्यांच्याविरुद्ध हक्कभंग प्रस्ताव आणणार," असं केंद्रीय मंत्री आणि भाजप खासदार अनंत कुमार यांनी संसदेबाहेर पत्रकारांशी बोलताना सांगितलं.

लोकसभेत राजनाथ सिंह यांचं भाषण सुरू.

दरम्यान, बीबीसीचे कार्टूनिस्ट किर्तीश यांचे हे निरीक्षण पाहा -

दुपारी 3.26 - मुलायम सिंह यांनी सरकारला सुनावलं

चर्चेसाठी समाजवादी पार्टीचे प्रमुख मुलायम सिंह उभे राहून बोलू लागले. "आम्ही तीन गोष्टींचं निराकरण करण्याची विनंती केली होती - शेतकऱ्यांच्या समस्या, बेरोजगारी आणि व्यापाऱ्यांच्या अडचणी. पण या सरकारने काहीच केलं नाही."

असं ते म्हणाले, "उत्तर प्रदेशमध्येच पाहून घ्या. भाजपचं सरकार आहे इथे पण भाजपवालेच खूश नाही. सगळे रडत आहेत... शेतकरी आणि व्यापारी सर्वांत जास्त त्रस्त आहेत."

दुपारी 2.00 - मोदींना मारली 'पप्पू'ने मिठी

तुम्ही मला 'पप्पू' म्हटलं तरी मी तुमचा द्वेष करणार नाही, असं म्हणत राहुल गांधी थेट सरकारी बाकांपर्यंत चालत गेले. त्यांनी अचानक पंतप्रधान मोदींना मिठी मारली.

राहुल गांधींनी मारली मोदींना मिठी

त्यामुळे पंतप्रधान मोदींनाही आश्चर्याचा धक्का बसल्याचं दिसत होतं. मिठी मारून राहुल माघारी निघाले असता मोदींनी त्यांना हाक मारली आणि हस्तांदोलन केलं तसंच हसत हसत राहुल यांच्या पाठीवर हातही ठेवला.

दुपारी 1.45 - सुमित्रा महाजन वैतागल्या

कामकाजाला पुन्हा सुरुवात होताच सभापती सुमित्रा महाजन यांनी राहुल गांधी यांना सल्ला दिला की सभागृहात नसलेल्या लोकांची नावं घेऊन आरोप करू नका. पुरावे नसताना नाव घेऊन आरोप करू नका, असंही त्या म्हणाल्या.

राहुल गांधी यांच्या भाषणाला पुन्हा सुरुवात झाली आहे. इतिहासात पहिल्यांदाच असं घडत आहे की भारतातल्या महिलांना असुरक्षित वाटत आहे, असा दावा राहुल गांधींनी केला. पूर्ण देशातल्या दलित, आदिवासी आणि...


...ित विद्यार्थ्यांना आपल्याला वर्गात कुठल्या ना कुठल्या पद्धतीनं भेदभावाचा सामना करावा लागत असल्याचं म्हटलं होतं. तर 85 टक्के विद्यार्थ्यांना तोंडी आणि प्रॅक्टिकलमध्ये परिक्षक आपल्याबाबतीत जातीवरून भेदभाव करत असल्याचं जाणवलं.

जवळपास निम्म्या विद्यार्थ्यांनी प्राध्यापकांशी संपर्क साधण्यात असलेल्या अडचणींविषयी सांगितलं होतं. तर जातीमुळे आपल्याला शिक्षक टाळत असल्याचं जवळपास तीस टक्के विद्यार्थ्यांनी सांगितलं.

थोरात समितीनं AIIMS मधल्या त्यावेळच्या २५ दलित विद्यार्थ्यांना त्यांनी त्यांचे अनुभव विच... उर्वरित लेख लिहा:

जी कुलगुरू आणि नियोजन आयोगाचे माजी सदस्य डॉ. भालचंद्र मुणगेकर नमूद करतात.

"राखीव जागा म्हटलं की अकार्यक्षमता, सरकारी जावई, अशा प्रकारची भावना समाजाच्या मनामध्ये सर्व माध्यमांतून बिंबवली जाते. आरक्षणावर बोलणारे लोक, जातीनिहाय आरक्षणाच्या माध्यमातून आलेल्या SC-ST विद्यार्थ्यांच्या मेरीटविषयी प्रश्नचिन्ह उभं करतात. पण कमी गुण असणाऱ्या आणि लाखो रुपये खर्चून मॅनेजमेंट कोटामधून खासगी कॉलेजात प्रवेश घेणाऱ्यांचं काय?"

प्रातिनिधिक फोटो

आरक्षणाविषयी अंजली आंबेडकर म्हणतात, "दलित आणि आदिवासी विद्यार्थी उच्चशिक्षण संस्थांमध्ये प्रवेश घेतात, त्यांच्यासाठी आरक्षण असलं, तरी तिथपर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग कठीण असतो."

यासंदर्भात अभिनेत्री रेश्मा रामचंद्र हिची फेसबुक पोस्टही गाजते आहे. ती म्हणते, "दलित आरक्षणावरून केवळ पायलच नाही तर कोणाही दलिताला चिडवण्या-खिजवणाऱ्या तमाम सवर्ण महिलांना 'महिला आरक्षणाचा' विसर पडलेला आहे काय? उच्चशिक्षित महिलांपैकी अर्ध्या महिला या महिला आरक्षणाच्या तरतुदीमुळे doctors engineer झाल्यात हे सर्वच सवर्ण पुरुष आणि महिलांनी लक्षात घ्यायला हवं आहे."

आरक्षणाविषयीचे असे वेगवेगळे समज-गैरसमज विद्यार्थ्यांमधले पूर्वग्रह आणखी वाढतात. त्यामुळे याविषयी सखोल आणि सकस चर्चा करण्याची आणि योग्य मार्गदर्शन करण्याची गरज असल्याचं डॉ. मुणगेकर नमूद करतात. पण केवळ चर्चा पुरेशी ठरेल?

'स्वतंत्र कायद्याची गरज'

2013 साली तेव्हाच्या एकत्रित आंध्र प्रदेश न्यायालयानं, एका विद्यार्थ्याच्या आत्महत्येच्या बातमीवर स्वाधिकारे दाखल केलेल्या याचिकेवर सुनावणी करताना, विद्यापीठांना अशा घटना थांबवण्यासाठी पावलं उचलण्याचे आदेश दिले होते. पण रोहित वेमुलाच्या आत्महत्येनंतर ती पावलं पुरेशी होती का, हा प्रश्न निर्माण झाला.

प्राध्यापक सुखदेव थोरात सांगतात, "सरकारनं नियमावली बनवली, पण नियमांना मर्यादा असतात. त्यांचं व्यवस्थित कायद्यामध्ये रुपांतर करणं महत्त्वाचं असतं. आपल्याकडे रॅगिंगची समस्या खूप गंभीर स्वरुपाची होती. पण यूजीसी आणि मंत्रालयान कायदा आणल्यावर रॅगिंगचं प्रमाण कमी झालं."

रोहित वेमुला

युजीसीनं सर्व विद्यापीठ, उच्चशिक्षण संस्था आणि महाविद्यालयांमध्ये Equal Opportunity Cell अर्थात समान संधी आयोग असावेत अशी सूचना केली होती. पण अनेक संस्थांमध्ये असे विभाग नाहीत, याकडे प्राध्यापक थोरात लक्ष वेधून घेतात.

ज्या मोजक्या...


...ितक्या दूर निघून जावं, मला कुणीच ओळखू नये, असं वाटत होतं. या विचारानेच उत्तर चीनच्या दिशेने जायचं ठरवलं होतं. मला लहानपणापासूनच प्रवास करायला आवडायचा. पण वतनदारी आणि राजकीय संबंधांच्या कारणांमुळे मी जाऊ शकत नव्हतो."

बाबर यांनी अशा प्रकारच्या अनेक गोष्टी इतर ठिकाणीही लिहिल्या आहेत, असं मुईन अहमद यांनी सांगितलं.

त्यापैकी एका ठिकाणी तर त्यांनी लिहिलं, "अजून काय बघायचं बाकी आहे? नशिबाने ही कसली थट्टा लावली आहे. आणखी किती अत्याचार मला पाहावा लागेल?"

बाबर यांनी आपली बिकट परिस्थिती एका 'शेर'च्या माध... उर्वरित लेख लिहा:

पर्याय उपलब्ध नव्हता.

यामुळेच सिंधु नदी पार करण्याऐवजी त्यांनी भारताच्या पश्चिम भागावर अनेक हल्ले केले. तिथं लूटमार करून ते काबूलला परत जायचे.

मंजर यांच्या मते, "बाबर ज्याप्रकारे आपली आत्मकथा सुरू करतात, एका 12 वर्षांच्या मुलाकडून अशा प्रकारच्या धाडसाची अपेक्षा केली जाऊ शकत नाही. पण बाबर यांच्या रक्तात सत्ताकौशल्यासोबतच धाडसही होतं."

नशीब आणि गरज या दोहोंमुळे बाबर भारताकडे ओढले गेले. अन्यथा त्यांचे सुरुवातीचे प्रयत्न उत्तर आशियातील त्यांचं परंपरागत साम्राज्य बळकट करणं हेच होते.

राणा साँगा किंवा दौलत खान लोधी यांनी त्यांना दिल्ली साम्राज्यावर आक्रमण करण्यासाठी आमंत्रित केलं होतं की नाही, हा एक वादाचा विषय आहे.

पण आजच्या लोकशाही मूल्यांवरून आपण संस्थान (सल्तनत) काळ पारखू शकत नाही. त्याकाळी कोणीही कुठेही जायचा. विजयी झाल्यानंतर सामान्य आणि खास असे दोन्ही गट त्यांचा स्वीकार करत. त्यांना हल्लेखोर समजलं जात नव्हतं.

पण बाबर यांच्या भारताच्या स्वप्नाबाबत एल. एफ. रुशब्रुक यांनी आपल्या पुस्तकात जहीर-उद-दीन मोहम्मद बाबरमध्ये लिहिलं आहे.

"बाबर यांनी सगळं काही गमावल्यानंतर 'देख कात' नामक गावात राहण्याचा निर्णय घेतला होता. त्यानी स्वतःला पूर्णपणे तिथल्या वातावरणाशी जुळवून घेतलं. त्यांनी आपले सगळे आधीचे दावे सोडून दिले. एक सर्वसामान्य पाहुण्यांच्या स्वरुपात ते गावच्या सरदारच्या घरी राहू लागले."

दरम्यान, या गावात घडलेल्या एका घटनेने बाबर यांच्या भावी आयुष्यावर परिणाम होणार हे नक्की होतं.

सरदार 70 वा 80 वयाचे होते. त्यांची आई 111 वर्षांची होती. या महिलेचे नातेवाईक तैमूर बेग यांच्या सैन्यासोबत भारतात गेले होते. वृद्ध महिला ही गोष्ट नेहमी सांगायची. तीच गोष्ट बाबर यांच्या डोक्यात बसली.

बाबर यांच्या पूर्वजांबद्दलही वृद्ध महिलेने अनेक गोष्टी सांगितल्या. त्या कथा ऐकून बाबर यांच्या मनात एक उत्साह निर्माण झाला. तेव्हापासूनच भारतात तैमूरचा विजय पुनरुज्जिवित करण्याच्या स्वप्नाने बाबर यांच्या मनात घर केलं.

जामिया मिलिया विद्यापीठाच्या इतिहास विभागाच्या सहायक प्राध्यापक रहमा जावेद राशिद यांच्या मते, "बाबर वडिलांकडून तैमूर वंशाचे पाचवे तर आईकडून चंगेज खानचे 14वे वंशज होते. आशियातील दोन महान विजेत्यांचं रक्त बाबर यांच्या अंगात होतं. याच रक्ताच्या बळावर त्यांना इतर साम्राज्यांवर अधिपत्य मिळवता आलं."

शिक्षण आणि...


...ितलं, "1978 सालच्या विधानसभा निवडणुकीत महाराष्ट्रात दोन्ही काँग्रेस स्वतंत्रपणे लढल्या. आणीबाणीमुळे इंदिरा गांधींवरील जनतेचा राग एव्हाना कमी झाला नव्हता. याचा फटका जसा इंदिरा काँग्रेसला बसला, तसाच रेड्डी काँग्रेसलाही बसला. परिणामी जनता पक्षाने 99 जागांसह महाराष्ट्रात घवघवीत यश मिळवलं आणि इंदिरा काँग्रेसला 62, तर रेड्डी काँग्रेसला 69 जागा मिळाल्या.

"त्यात शेतकरी कामगार पक्षाला 13, माकपला 9 आणि अपक्षांना 36 जागा मिळाल्या होत्या. कुठल्याही पक्षाला स्पष्ट बहुमत मिळालं नव्हतं. त्यामुळं राज्यात त्रिश... उर्वरित लेख लिहा:

नाराजी होती. मात्र, मुख्यमंत्रिपदाचा काटेरी मुकूट सांभाळत वसंतदादा सरकार चालवत होते. मात्र, नासिकराव तिरपुडेंमुळे इंदिरा काँग्रेस आणि रेड्डी काँग्रेस यांच्यातील दरी वाढतच गेली. याचा परिणाम शरद पवारांनी या आघाडी सरकारमधून बाहेर पडण्यात झाला," चोरमारे सांगतात.

"1978 सालच्या जुलै महिन्यात विधिमंडळाचं पावसाळी अधिवेशन सुरू होतं. हे अधिवेशन सुरू असतानाच शरद पवार यांनी 40 आमदार घेऊन वसंतदादांच्या सरकारमधून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला. सुशीलकुमार शिंदे, सुंदरराव सोळंके आणि दत्ता मेघे यांसारख्या मंत्र्यांनीही शरद पवारांसोबत राजीनामा दिला.

"पवारांच्या बंडखोरीमुळे इंदिरा काँग्रेस आणि रेड्डी काँग्रेसचं सरकार अल्पमतात आल्याने वसंतदादा पाटील आणि नासिकराव तिरपुडेंनी राजीनामे दिले. परिणामी महाराष्ट्रातील पहिलं आघाडी सरकार अवघ्या साडेचार महिन्यात कोसळलं," असं चोरमारे सांगतात.

पवारांना यशवंतराव चव्हाणांचाही पाठिंबा?

वसंतदादांच्या सरकारमधून बाहेर पडण्यास यशवंतराव चव्हाणांचाही अप्रत्यक्ष पाठिंबा होता, अशी कुजबूज आजही महाराष्ट्रात होत राहते.

राजकीय वर्तुळात या शक्यतेला दुजोरा दिला जातो तो दिवंगत संपादक गोविंद तळवलकर यांनी महाराष्ट्र टाईम्समध्ये लिहिलेल्या अग्रलेखाचा.

सरकार पाडण्यासाठी हालचाली सुरू होत्या, त्यावेळी महाराष्ट्र टाईम्समध्ये 'हे राज्य जावे ही श्रींची इच्छा' असा अग्रलेख संपादक असलेल्या तळवलकरांनी लिहिला होता. यशवंतराव चव्हाणांशी तळवलकराची घनिष्ट मैत्री होती. त्यामुळे वसंतदादांचं सरकार पाडावं, ही यशवंतरावाचीच इच्छा होती, असाच या अग्रलेखाचा अर्थ घेतला गेला.

किंबहुना, गोविंद तळवकरांच्या स्मृतिसभेत पवारांनी या शक्यतेला दुजोराच दिला होता. पवार सांगतात, "मला आठवतंय 1977-78 च्या काळातील सरकार वादग्रस्त ठरलं होतं. त्या पार्श्वभूमीवर त्यांनी 'हे सरकार जावे ही श्रींची इच्छा' हा अग्रलेख लिहिला होता. त्या अग्रलेखावरून पुढील घटनाक्रम घडला, भावी घटनांची नांदी त्यांच्या अग्रलेखात मिळाली होती."

पवार असे 'पॉवर'फुल झाले

तर वसंतदादांच्या सरकारमधून बाहेर पडल्यानंतर पवारांनी 'समाजवादी काँग्रेस'ची स्थापना केली आणि पुन्हा एकदा सत्ता स्थापनेचे खेळ सुरू झाले.

राजकीय हालचालींना वेग आला. त्याचवेळी शरद पवारांनी जनता पक्षासोबत बैठक घेतली. एस. एम. जोशी यांनीही पवारांना नेतृत्व बहाल केलं. आबासाहेब कुलकर्णी, एस. एम. जोशी आणि किसन वीर हे...


...ितलं, "रिफायनरीच्या अधिकाऱ्यांना कठीण परिस्थितीसाठी तयार राहण्यास सांगितलं आहे. इराणकडून तेलाच्या आयातीत मोठी घट होऊ शकते किंवा आयात पूर्णपणे बंदच होऊ शकते."

पैशाची गोष्ट - पेट्रोल आणि डिझेलच्या किंमती कमी होणार?

इराणकडून तेल आयातीवर अमेरिकेने केलेल्या सक्तीसंदर्भात भूमिका घेण्यासाठी भारत नवीन पर्यांयांच्या शोधात आहे. भारत सरकार चीन, जपान आणि दक्षिण कोरियाच्या साथीने एक वेगळा गट तयार करू शकतात. म्हणजे खरेदीदारांचा असा समूह तयार होऊ शकतो जो अमेरिकाच नाही तर तेल निर्यात करणाऱ्या देशांसमोर ठामपणे... उर्वरित लेख लिहा:

िंवा निर्यात बंद करण्याच्या परिस्थितीत भारत आणि चीनला तेल विकण्याचे त्यांच्याकडे चांगले पर्याय असतील.

रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन त्यांच्या देशातील कंपन्यांना दबाव वाढवत आहेत. पुतिन ही मागणी फेटाळण्याच्या स्थितीत नाही, कारण तसं केलं तर पेट्रोल-डिझेलचे दर वाढतील आणि त्यामुळे अर्थातच पुतिन यांच्या लोकप्रियतेत घट होईल.

सद्यस्थितीत तेलाच्या किमतीचा जो काही गुणाकार-भागाकार सुरू आहे, त्यात भारताचंच नुकसान होताना दिसत आहे. Petroleum Planning and Analysisच्या (PPAC) आकडेवारीनुसार सध्याच्या आर्थिक वर्षांत भारताने 47.56 डॉलर प्रति बॅरल या सरासरी भावाने तेलाची खरेदी केली आहे. 2017-18 या वर्षांत हा भाव 56.43 इतका झाला.

पण परिस्थिती बदलली आहे आणि ताज्या आकडेवारीनुसार मे 2018 मध्ये भारताने 75.31 डॉलर प्रती बॅरल या भावाने कच्च्या तेलाची आयात केली आहे.

अशा परिस्थितीत मोदी सरकारला इराणच्या तेलाचा पर्याय शोधणं कठीण आहेच, कच्च्या तेलाची वाढत्या किमतीमुळे आर्थिक तोट्यात वाढ सांभाळणं हेसुद्धा एक आवाहन आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ितले, "महाराष्ट्राचे राजकारणाचे अनेक पैलू आहेत. इथे 2+2 कधीच 4 होत नसतात. या भेटीचे कारण वेगळे दिले जात असले तरी त्या निमित्ताने दोन्ही पक्षांत चर्चेला सुरुवात झाली हे अधोरेखीत होते. कालपर्यंत एकमेकांवर जाहीरपणे जहरी टीका करणारे दोन नेते एवढा वेळ चर्चा करतात हे दोन्ही पक्षांच्या दृष्टीने आणि राजकीय दृष्टीनेही महत्त्वाचे आहे."

"दोघांमध्ये झालेली चर्चा ही दोन्ही पक्षांच्या नेतृत्वापर्यंत पोहोचते. त्यातूनच काही गोष्टी साध्य केल्या जातात. पण तातडीने राज्याच्या राजकारणात काही मोठं होईल असे नाही. तशी... उर्वरित लेख लिहा:

ी एक दिवसाचे उपोषण करणार असल्याचे जाहीर केले.

सुशांत सिंह प्रकरणावरून आणि अभिनेत्री कंगना राणावत यांच्याकडून शिवसेनेवर घणाघाती टीका केली जात होती. "महाराष्ट्रात शिवसेनेची प्रतिमा डागाळत असेल तर त्याचा सर्वाधिक फायदा हा राष्ट्रवादी काँग्रेसला आहे." असं शुभांगी खापरे सांगतात.

महाविकास आघाडीची सत्ता आल्यापासून मुख्यमंत्री जरी शिवसेनेचे असले तरी प्रत्यक्षात कारभार शरद पवार पाहतात अशी टीका सातत्याने झाली. "राष्ट्रवादी काँग्रेसचे महत्त्व महाराष्ट्रात वाढले तर शिवसेना आणि भाजप दोघांनाही धोक्याचे ठरू शकते. शिवसेना आणि भाजपने भेटीगाठींना सुरुवात केल्याने दबावतंत्र वापरता येते." असंही शुभांगी खापरे म्हणाल्या.

'माझे फोन मातोश्रीवर घेतले जात नाहीत.' असा दावा देवेंद्र फडणवीस यांनी केला होता.

"आजही फडणवीस आणि उद्धव ठाकरे यांच्यातला संवाद बंद आहे. त्यासाठी शिवसेनेकडून एक वातावरण निर्मिती केली जात आहे. कुठेतरी नरेंद्र मोदी आणि अमित शहा यांच्याशी पुन्हा संवाद सुरू करण्याचाही हा प्रयत्न असू शकतो."

शिवसेनेच्या मुलाखतींमधून नेमके काय साध्य होते ?

शिवसेनेचे मुखपत्र सामनामध्ये भाजप नेते देवेंद्र फडणवीस यांची मुलाखत घेण्यासाठी दोन्ही नेते भेटल्याचे स्पष्टीकरण देण्यात आले.

"ही मुलाखत घेण्याबाबत माझ्या काही अटी होत्या. यासाठी मी संजय राऊत यांना भेटलो. ही मुलाखत अनएडिटेड असावी असे मला वाटते. भेटीत कोणतीही राजकीय चर्चा झालेली नाही." असे स्पष्टीकरण देवेंद्र फडणवीस यांनी दिले आहे.

ही पहिलीच वेळ नाही जेव्हा शिवसेनेचे खासदार आणि सामनाचे कार्यकारी संपादक संजय राऊत अशी राजकीय मुलाखत घेत आहेत. तर गेल्या महिन्यांमध्ये त्यांनी दोन मोठ्या नेत्यांच्या मुलाखती घेतल्या.

विशेष म्हणजे अद्याप संजय राऊत यांनी सहकारी पक्ष काँग्रेसच्या एकाही नेत्याची मुलाखत घेतलेली नाही.

कोरोना संकट काळात एका बाजूला सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेवरून उद्धव ठाकरेंवर टीका केली जात आहे. तर दुसऱ्या बाजूला राज्याची अर्थव्यवस्था ढासळत चालली आहे.

कधी हॉस्पिटलचा पंचनामा तर कधी मृतदेहांच्या हाताळणीवरून आरोप अशा एक ना अनेक मुद्यांवरून ठाकरे सरकारला घेरण्याचा प्रयत्न विरोधक करत होते.

या परिस्थितीत शिवसेनेचे मुखपत्र सामनाचे कार्यकारी संपादक आणि शिवसेनेचे खासदार संजय राऊत यांनी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांची मुलाखत घेतली.

मुख्यमंत्री पदावर विराजमान झाल्यावर पहिल्यांदाच...


...ितीला ऐनफलॅक्सिस म्हणतात. याचं कारण लसीकरण नसतं. एखाद्या औषधाची अॅलर्जी झाल्याने अशा स्वरुपाचा त्रास होऊ शकतो."

कोरोना लस

अशा अवस्थेत अॅडव्हर्स इफेक्ट फॉलोइंग इम्यूनायझेशन किटमध्ये इंजेक्शनचा वापर केला जातो. याची तशी आवश्यकता भासत नाही. सीव्हिअर म्हणजे अतिगंभीर केसेसमध्ये असं करायला लागू शकतं.

अॅडव्हर्स इफेक्ट फॉलोइंग इम्यूनायझेशन प्रक्रियेत काय होतं?

यासंदर्भात एम्समधील ह्यूमन ट्रायलचे प्रमुख डॉ. संजय राय यांच्याशी आम्ही संवाद साधला. 'अॅडव्हर्स इफेक्ट फॉलोइंग इम्युनायझेशन'साठी आधीच प्रोटोक... उर्वरित लेख लिहा:

रावं असं नमूद करण्यात आलं आहे. कुटुंबीय याकरता तयार नसतील तरीही एक स्वतंत्र फॉर्म भरून घेणं आवश्यक आहे.

लसीकरण प्रक्रिया

लसीकरणानंतर, सीरियस अॅडव्हर्स इफेक्टमुळे रुग्णालयात दाखल केल्यानंतर मृत्यू झाल्यास, नियमावलीनुसार संपूर्ण प्रक्रियेची चौकशी होणं अपेक्षित आहे. अॅडव्हर्स इफेक्ट लशीत वापरण्यात आलेल्या औषधामुळे झाला आहे का लशीचा दर्ज्यात गडबड झाल्यामुळे झाला आहे हे स्पष्ट होतं. लस देताना काही गडबड झाली आहे का? का अन्य कोणत्या कारणामुळे मृत्यू झाला आहे ते स्पष्ट होतं.

जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार 'अॅडव्हर्स इफेक्ट फॉलोइंग इम्युनायझेशन'मध्ये गडबड असेल तर लवकरात लवकर त्याची माहिती देणं अत्यावश्यक आहे.

अॅडव्हर्स इफेक्ट काय असतात हे कसं ठरवलं जातं?

एम्समधील ह्यूमन ट्रायलचे प्रमुख डॉ. संजय राय यांच्या मते, अॅडव्हर्स इफेक्ट फॉलोइंग इम्युनायझेशनसाठी जे प्रोटोकॉल निश्चित करण्यात आले आहेत ते आतापर्यंतच्या ट्रायल डेटाच्या आधारे करण्यात आले आहेत.

लॉँग टर्म डेटाच्या आधारे प्रोटोकॉल निश्चित करण्यात येतात. देशात कोरोना लसी दिली जात आहे त्यासंदर्भात लाँग टर्म स्टडी डेटाचा अभाव आहे. त्यामुळे तूर्तास जितकी माहिती उपलब्ध आहे, त्याआधारे 'अॅडव्हर्स इफेक्ट फॉलोइंग इम्युनायझेशन' प्रोटोकॉल तयार करण्यात आला आहे.

प्रत्येक लसीकरण अभियानात एकसारखे अॅडव्हर्स इफेक्ट दिसून येतात का?

प्रत्येक लसीकरण मोहिमेनंतर अॅडव्हर्स इफेक्ट पाहायला मिळतीलच असं नाही. अनेकदा वेगवेगळी लक्षणं अनुभवायला मिळतात. लस तयार करण्याची प्रक्रिया काय आहे? ज्या व्यक्तीला लस देण्यात आली त्याच्या शरीरातील रोगप्रतिकारक क्षमता कशी आहे?

जसं बीसीजीची लस दिल्यानंतर तोंडात फोड येण्यासारखा त्रास होतो. डीपीटीच्या लशीनंतर काही मुलांना हलका ताप येतो. ओरल पोलिओ डोस दिल्यानंतर कोणत्याही स्वरुपाचे अडव्हर्स इफेक्ट दिसत नाही. कोरोनाच्या लशी-कोव्हिशिल्ड आणि कोव्हॅक्सिनच्या अडव्हर्स इफेक्ट एकसारखे असतीलच असं नाही.

कोव्हॅक्सिन आणि कोव्हिशिल्डचे अॅडव्हर्स इफेक्ट काय आहेत?

कोव्हॅक्सिनची ट्रायल प्रक्रिया डॉ. संजय राय यांनी स्वत: जवळून अनुभवली आहे. त्यांच्या मते, कोव्हॅक्सिन लशीचे गंभीर अॅडव्हर्स इफेक्ट तीन टप्प्यांमध्ये तरी पाहायला मिळालेले नाहीत. तिसऱ्या टप्प्याचा डेटा अद्याप सर्वांशाने उपलब्ध झालेला नाही. तिसऱ्या टप्प्यात 25हजार लोकांना ही लस देण्यात आली होती.

कोव्हॅक्सिन लस...


...ित्रांशी दोस्ती केली. त्यांचा विश्वास संपादन केला आणि त्यांच्यावरही विश्वास ठेवायला सुरुवात केली. या नव्या मित्रांशी साथसंगत लाभल्यानंतर समीने निर्णय घेतला की आपल्याबाबतीत जे घडलं ते आपल्या जवळच्यांना सांगून मन हलकं करावं.

आपल्या काही जवळच्या मित्रांना त्यांनी आपले अनुभव सांगितले. त्यांच्या मित्रांकडून ज्या प्रतिक्रिया आल्या त्या धक्कादायक होत्या.

समीला जे भोगावं लागलं ते सहन करणारा तो एकटाच नव्हता. त्यांच्या मित्रांमध्ये अनेक तरुण मुलं होती ज्यांनी सांगितलं की त्यांचंही तसंच लैंगिक शोषण झालं... उर्वरित लेख लिहा:

करत नाहीत."

इराकच्या हॉस्पिटल्समध्ये सुरक्षा कर्मचारी तैनात असतात. जर एखाद्या महिलेने लैंगिक शोषणाची किंवा अत्याचाराची तक्रार केली तर डॉक्टरांना सुरक्षा कर्मचाऱ्यांना सांगावं लागतं.

"म्हणूनच कदाचित महिला अनेकदा खोट बोलतात. कित्येकदा त्या आपल्यावर अत्याचार करणाऱ्याला वाचवायचा प्रयत्न करतात कारण अत्याचारी त्यांच्या परिचयाचा असतो. त्यांना वाटतं की तक्रार केली तर पोलिस तपास करतील, यातून पुढे आपल्यालाच त्रास होईल," बेल्किस सांगतात.

'न्याय मिळत नाही'

ह्यूमन राईट्स वॉच या मानवी हक्क संघटनेला इराकमध्ये गे पुरुष आणि ट्रान्स महिलांसोबत होणाऱ्या हिंसेबद्दल माहिती आहे, पण असे गुन्हे सहसा पोलीस दाखल करून घेत नाही.

इराकमध्ये समलैंगिक लोकांसाठी काम करणारी NGO इराक्वीरचे संस्थापक आमिर म्हणतात, "गे आणि ट्रान्स पुरुष सतत लैंगिक शोषणाचे बळी ठरतात. पण त्यांच्या शोषणकर्त्यांविरोधात गुन्हे दाखल होत नाहीत, कारण इथली सामाजिक रचना पुरुषांच्या या गोष्टींबद्दल जाहीर बोलणं नाकारते. काही पीडित तक्रार दाखल करायला कचरतात कारण त्यांना भीती असते की असं केलं तर त्यांचं समलैंगिक असणं जगासमोर येईल. तसं झालं तर त्यांना अधिक भेदभाव आणि हिंसेचा सामना करावा लागेल."

समी सांगतो की कायदाही पुरुषांवर होणाऱ्या बलात्काराच्या विरोधात आहे. पण पोलीस आणि समाजही बलात्कार पीडित पुरुषांबद्दल संवेदनशीलता दाखवत नाही.

"जर कुणी पुरुष बलात्काराची तक्रार घेऊन पोलिसांकडे गेला तर पोलीसच त्यांच्या तोंडावर हसतात."

समीला अजूनही आठवतं की 13 वर्षांचं असताना त्याच्यासोबत जे झालं, त्यासाठी त्यालाच जबाबदार धरलं गेलं.

बगदादमध्ये जाऊन समीचं आयुष्य सुधारलं

तो सांगतो, "जर मी माझ्या बलात्काराची तक्रार नोंदवायला गेलो असतो तर पोलिसांनी मला पीडित समजून न्याय द्यायचं सोडून मलाच जेलमध्ये टाकलं असतं. कारण त्यांनी असा समज करून घेतला असता की जे झालं ते माझ्या संमतीने, म्हणजेच मी समलैंगिक आहे, आणि समलैंगिकता कायद्याने गुन्हा आहे."

"कायदा माझ्या बाजूने आहे पण कायदा बनवणारे नाही."

इराकी पोलिसांच्या प्रवक्त्याने सांगितलं की, "आमची दारं सगळ्या नागरिकांसाठी खुली आहेत. पीडित व्यक्तीने जर लैंगिक शोषणाची तक्रार केली तर आरोपीला अटक केली जाते."

समी आता 21 वर्षांचा आहे. त्याचं आयुष्य आता बऱ्यापैकी सावरलंय. तो एका मोठ्या बहुराष्ट्रीय कंपनीत काम करतो. त्याला बगदादमध्ये राहायला...


...िथं जाऊन खरेदी करावी एवढंच आमचं म्हणणं आहे. पण जवळचं मार्केट सोडून तुम्ही कुठे दूर जात असाल तर त्यावर आमचे निर्बंध आहेत."

हा निर्णय घेताना तुमच्याशी मुंबई पोलीस आयुक्तांनी चर्चा केली होती का या प्रश्नाचं उत्तर देताना अनिल देशमुख यांनी म्हटलं होतं, की चर्चा होऊनच हा निर्णय झालेला आहे. त्यांचा उद्देश त्याच जवळं मार्केट असाच आहे. ठिक आहे सुरुवातीला थोडं कन्फ्युजन झालं एक दिवस. पण आता सर्व सुरळीत झालेलं आहे.

अर्थात, अनिल देशमुखांनी हे स्पष्टीकरण दिलं असलं तरी हा निर्णय नंतर रद्द करण्यात आला. जर च... उर्वरित लेख लिहा:

देऊ शकते. त्यामुळे विधानपरिषद हा मतभेदाचा मुख्य मुद्दा नाही," असं अभय देशपांडे यांनी म्हटलं.

शरद पवार आणि उद्धव ठाकरे हेच या सरकारमध्ये निर्णय घेत आहेत. आपल्याला निर्णयप्रक्रियेत विश्वासात घेतलं जात नसल्याची काँग्रेस नेत्यांची भावना असल्याचंही त्यांनी म्हटलं.

4. पारनेरमध्ये शिवसेनेच्या नगरसेवकांचा राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश

अहमदनगर जिल्ह्यातील पारनेरमध्ये शिवसेनेच्या पाच नगरसेवकांनी राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला.  विशेष म्हणजे राज्याचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या उपस्थितीत या नगरसेवकांनी राष्ट्रवादीत प्रवेश केला. यावेळी पारनेरचे आमदार नीलेश लंके हे देखील उपस्थित होते.

पारनेरचे आमदार नीलेश लंके यांच्या नेतृत्वात नगरसेवक डॉ. मुद्दस्सीर सय्यद, नंदकुमार देशमुख, किसन गंधाडे, वैशाली औटी, नंदा देशमाने यांनी राष्ट्रवादीत प्रवेश केला.

उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या उपस्थितीत झालेल्या या पक्षप्रवेशामुळे राष्ट्रवादी काँग्रेस आपल्याच सहकारी पक्षाला खिंडार पाडत आहे का, असा प्रश्न उपस्थित झाला.

याबद्दल एबीपी माझाला दिलेल्या मुलाखतीत शिवसेना खासदार संजय राऊत यांनी म्हटलं की, हा स्थानिक राजकारणाचा विषय आहे. त्यामध्ये फार फोडाफोडीचं राजकारण आहे, असं मी अजिबात मानत नाही.

"हा पक्षप्रवेश अजित पवारांच्या उपस्थितीत झाला, हे खरं असलं तरी अजित पवार हे राष्ट्रवादीचे मोठे नेते आहेत, राज्याचे उपमुख्यमंत्री आहेत. ते असं गावपातळीवरचं फोडाफोडीचं राजकारण करणार नाहीत. आणि यापुढे असं काही घडू नये याचीही काळजी दोन्ही पक्षांकडून घेतली जाईल," असं संजय राऊत यांनी म्हटलं.

'कुरबुरी असल्या तरी सरकार स्थिर'

गेल्या काही दिवसांमधल्या घडामोडी पाहिल्या तर महाविकास आघाडीमध्ये मंत्री आणि प्रशासनामध्ये समन्वय नाहीये हे दिसून येतंय. तसं नसतं तर पोलिसांच्या बदल्यांचा निर्णय रद्द करावा लागला नसता, असं मत 'चेकमेट' या पुस्तकाचे लेखक सुधीर सूर्यवंशी यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना व्यक्त केलं.

"लॉकडाऊन वाढवण्याचा निर्णय घेताना मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी आपल्याला विचारात घेतलं नसल्याची काँग्रेस-राष्ट्रवादीची तक्रार आहे. उद्धव ठाकरे महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री आहेत. पण पक्ष चालवणं आणि सरकार चालवणं या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. पक्षाची सिस्टीम वेगळी असते, कार्यकर्ते-नेते तुमची शैली समजून घेतात. पण सरकार चालवताना मंत्र्यांशी, घटक...


...िथील करण्यात आला. यामुळे शहरांमध्ये संसर्ग आणखीन वाढणार असल्याची भीती व्यक्त करण्यात येतेय.

तरूण लोकसंख्येला होणारं संसर्गाचं सौम्य स्वरुप आणि मोठ्या प्रमाणातल्या बाधितांना कोणतीही लक्षणं आढळणं ही वाढणारा संसर्ग आणि सध्यातरी कमी असणारा मृत्यूदर यामागची कारणं आहेत. भारत सरकारच्या नीती आयोगाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी अमिताभ कांत सांगतात, " मृत्यूचा दर कमी करणं आणि बरं होण्याचा दर वाढवणं, यावर लक्ष केंद्रीत करायला हवं."

पण संसर्गाचं प्रमाण वाढतंच चाललंय. "येत्या काही आठवड्यांच्या काळात परिस्थिती... उर्वरित लेख लिहा:

र नसल्याचं बहुतेक तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे. उदाहरणार्थ महाराष्ट्रातला संसर्गाचा दर म्हणजे दर 100 चाचण्यांमागे रुग्ण आढळण्याचा दर हा राष्ट्रीय सरासरीच्या तिप्पट आहे.

"ही साथ सगळीकडे समान पसरत नाहीये. त्यामुळे भारतात वेगवेगळ्या वेळी संसर्गाचा लाटा येतील," नाव जाहीर न करण्याच्या अटीवर एका साथीच्या आजारांच्या तज्ज्ञाने मला सांगितलं.

पुरेशी आकडेवारी नसल्यानेही अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत.

साधारण 3000 केसेस अशा आहेत ज्या कोणत्याही राज्याच्या नावावर दाखवता येऊ शकत नाहीत. कारण हे लोक अशा ठिकाणी कोरोना पॉझिटिव्ह आढळले, जिथे ते मुळात राहात नाहीत. यापैकी किती जण बरे झाले आणि किती जणांचा मृत्यू झाला? या आकड्याची तुलना करायची झाली, तर भारतातल्या 9 राज्यांमध्ये 3000 पेक्षा जास्त रुग्ण आहेत.

शिवाय सध्याच्या आकडेवारीवरून या रोगाच्या भविष्यातल्या आलेखाचा अंदाज बांधणं शक्य आहे का, हे देखील अजून स्पष्ट नाही.

म्हणजे उदाहरणार्थ - भारतामध्ये संसर्गाची लक्षणं न दिसणारे असे किती प्रसारक - Carriers आहेत याचा अंदाज उपलब्ध नाही. एक ज्येष्ठ सरकारी संशोधक गेल्या महिन्यात म्हणाले होते, की "कोव्हिड -19च्या दर 100 रुग्णांपैकी 80 जणांमध्ये कोणतीही लक्षणं आढळत नाहीत किंवा अतिशय सौम्य लक्षणं आढळतात."

असं असेल तर भारताचा मृत्यूदर कमी राहील. लक्षणं न आढळणाऱ्या केसेसचा समावेश केला तर मग या रोगाचा भविष्यातला आलेख वेगळा असेल असं संख्याशास्त्राचे प्राध्यापक अतनू बिस्वास सांगतात. पण भारतामध्ये ही आकडेवारी उपलब्ध नसल्याने पुढचा अंदाज बांधता येणार नाही.

शिवाय रुग्णांच्या दुप्पटीचा दर (Doubling Rate) आणि पुनरुत्पादनाचा दर (R0) याच्याही काही मर्यादा असल्याचं साथीच्या आजारांचे अभ्यासक सांगतात. एखादा साथीचा आजार किती पसरू शकतो हे त्याच्या पुनरुत्पादनाच्या आकड्यावरून - R0 वरून समजतं. नवीन कोरोना व्हायरस - Sars CoV -2 चा पुनरुत्पादन दर 3 च्या आसपास आहे. पण याविषयीचे अंदाज वेगवेगळे आहेत.

"जेव्हा एखाद्या साथीदरम्यान रुग्णांची संख्या कमी असते, तेव्हा या गोष्टी फायद्याच्या ठरतात. पण आरोग्यक्षेत्राच्या पुढच्या गरजा जाणून घेण्यासाठी तुमच्याकडे किमान पुढच्या महिन्याभराचा अंदाज असायला हवा. आपण मापनाच्या एका पद्धतीचा आधार घेण्याऐवजी, विविध उपाययोजनांविषयीच्या पुरव्यांच्या सरासरीच्या आधारे मूल्यांकन करणं योग्य राहील." युनिव्हर्सिटी ऑफ मिशीगनमध्ये...


...िथे किती गाळ साठला आहे, त्या परिसरातला पाऊस कसा आहे अशा निकषांवर ही माहिती आधारीत असते. समस्या अशी आहे की या rule curves ना गोपनीय ठेवलं आहे, त्याची कुठलीही माहिती लोकांसमोर नाही. आपल्याकडे धरणांत किती गाळ साठला आहे याचीही माहिती लोकांना उपलब्ध नाही. "

समन्वयाचा आभाव

पूर आल्यावर महाराष्ट्र सरकारनं कर्नाटकातल्या अलमट्टी धरणाकडे तर कर्नाटक सरकारनं कोयना धरणाकडे बोट दाखवलं. पण या आरोपांमधून दोन्ही राज्यांच्या शासनामध्ये समन्वयाचा अभावही दिसून येतो.

परिणीता सांगतात, "कोयनेनं ऑगस्टमध्ये पाणी सोड... उर्वरित लेख लिहा:

ंमध्ये आणि शहरांमध्ये येतो. पण त्याआधी डोंगररांगांमध्येही पाणी अडवण्याची कामं झालेली आहेत."

हे पश्चिम महाराष्ट्रातल्या पुरामागचं मोठं कारण नसलं, तरी पूरस्थितीत त्यामुळंही मोठा फरक पडू शकतो. कोकणातही अनेक नद्यांना दरवर्षी पूर येतो, पण भौगोलिक स्थितीमुळं पाणी लवकर ओसरतं. पण तिथंही धरणांतून सोडण्यात आलेलं पाणी किती विध्वंसक ठरू शकतं, याची प्रचीती गेल्याच आठवड्यात आली.

पुरस्थिती दाखवणारा फलक

"तिलारी धरणाचा सिंचनासाठी फारसा फायदा होत नाही, पण तिथनं पाणी सोडल्यानं खाली सिंधुदुर्गातल्या गावांमध्ये पूर आला. धरणांसमोरची सिंचन आणि पूरनियंत्रण अशी दोन एकमेकांच्या विरोधात जाणारी उद्दिष्ट्य अशी आपत्तींसाठी कारणीभूत ठरतात. सूरतमधला, 2006सालचा उकाईचा पूर, पुण्यात 1961 साली आलेला पानशेतचा पूर ही सगळी धरण व्यवस्थापनातील चुकांची उदाहरणं आहेत," असं परिणीता यांना वाटतं.

त्या म्हणतात, "धरणं ही टाईमबॉम्बसारखी आहेत. ती दुधारी तलवार आहेत, विशेषतः जागतिक हवामानबदलाच्या पार्श्वभूमीवर. पण धरणांचं व्यवस्थापन कसं होतं याविषयी जनता अंधारातच आहे."

असा पूर टाळता येईल?

हवामान बदल अर्थात Climate Changeच्या पार्श्वभूमीवर धरणांचं नियोजन आणखी महत्त्वाचं बनलं आहे, याकडे परिणीता लक्ष वेधतात.

 "Climate change मुळे हे असं झालं असं म्हटलं, तर हात झटकायला सगळे मोकळे होतात. पण हवामान बदलाला सामोरं जाण्यासाठी महाराष्ट्राची नेमकी योजना आहे का आणि त्या योजनेत काय म्हटलं आहे, कुणावर कशाची जबाबदारी देण्यात आली आहे, हे पाहणं उत्सुकतेचं ठरेल."

"अशा नैसर्गिक आपत्तींची संख्या वाढत जाणार आहे, ते डोळ्यासमोर घडताना दिसत आहे. मग ते वारंवार येणारे दुष्काळ असोत किंवा वारंवार होणारी अतिवृष्टी. त्याला आपण कसं सामोरं जाणार आहोत याचा विचार करायला हवा. TERI ने यासंदर्भात अहवाल तयार केला होता. पण तो केवळ एक दस्तावेज बनून राहता कामा नये. जगाभरात असे अभ्यास तिथल्या शहरांच्या विकासाची दिशा बदलत आहेत. आपल्या 'स्मार्ट सिटी'जमध्ये पूरव्यवस्थापन, नदीचं व्यवस्थापन, नदीच्या पर्यावरणाचं संवर्धन यांचा विचारच केला जात नाही. हे स्वतःचेच पाय कापल्यासारखं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...िदान?" हे पोस्टमार्टममुळे कळू शकतं.

"एखाद्या व्यक्तीने मद्यसेवन केलं असेल. विषप्रयोग किंवा गोळ्यांचं अति-प्रमाणात सेवन झालं असेल. तर, शरीरातून एक विशिष्ट प्रकारचा वास येतो," अशी माहिती फॉरेंन्सिक तज्ज्ञ देतात.

पोस्टमॉर्टेम रिपोर्ट पुरावा म्हणून ग्राह्य धरला जातो?

हत्या, खून, बलात्कार करून हत्या, आत्महत्या किंवा विषप्रयोग यांसारख्या अनैसर्गिक मृत्यूप्रकरणी पोस्टमॉर्टेम अहवाल अत्यंत महत्त्वाचा असतो.

कोर्टामध्ये खटला सुरू असताना पोलीस पोस्टमॉर्टेम अहवाल कोर्टात सादर करतात.

फॉरेंन्सिकतज्ज्ञ... उर्वरित लेख लिहा:

मृतदेह जाळण्यात आला? मृतदेह किती टक्के जळला आहे? यावरून फॉरेंन्सिक तज्ज्ञांना महत्त्वाची माहिती मिळते.

फॉरेन्सिक तज्ज्ञ डॉ. शैलेश मोहिते सांगतात, "मृतदेह कुजलेल्या परिस्थितीत आढळून आला असेल. तर, मृतदेह कुजण्याच्या टप्प्यांवरून मृत्यू किती वेळापूर्वी झाला असेल. शेवटचं या व्यक्तीने काय खाल्लं होतं. याची माहिती मिळू शकते."

तज्ज्ञ म्हणतात, "कुजलेल्या मृतदेहात अंतर्गत अवयव काहीवेळा एकत्र झाले असतात. अशावेळी ओटीपोटातील अवयव तपासणीसाठी ठेवले जातात."

शरीरात काही अडकलं आहे का? गोळी अडकली आहे का? हे शोधण्यासाठी पोस्टमॉर्टेममध्ये काहीवेळा शरीराचा एक्स-रे काढला जातो.

हिस्टोपॅथोलॉजी तपासणी?

तज्ज्ञ सांगतात, "हिस्टोपॅथोलॉजी तपासणीत आजाराचं ठोस निदान करण्यासाठी अवयवांचे टिश्यू (ऊतक) काढले जातात. त्यांची मायक्रोस्कोपच्या मदतीने सूक्ष्म तपासणी केली जाते."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...िद्युत तसेच चुंबकीय क्षेत्रात मोठे बदल अचानक घडत आहेत. त्यामुळे वातावरणात भोवऱ्यासारखी परिस्थिती निर्माण होते आणि ढगफुटीसारखा पाऊस होतो. वातावरणातील बदलानुसार मोसमी पावासाच्या हालचालीही अचानकपणे बदलल्या आहेत. त्यामुळे 15 डिसेंबरपर्यंत महाराष्ट्रासह, देशात पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. त्याचबरोबर पुढील काळात, कोकणात पावसात घट होऊन मराठवाडा ,विदर्भामधील दुष्काळी भागांमध्ये देखील चांगला पाऊस होण्याची शक्यता आहे.'' वातावरणातील हे बदल समजून घेण्याची गरज असल्याचेही ते सांगतात.

मराठवाड्यात ऑक्टोबरमध्ये अ... उर्वरित लेख लिहा:

फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...िधानपरिषदेवर आहेत. अनिल परब ठाकरे कुटुंबीयांच्या अत्यंत विश्वासू व्यक्तींपैकी असल्यामुळे त्यांच्या नावाबाबत पूर्वीपासूनच एकमत होतं.

"स्वतः मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरेसुद्धा विधानपरिषदेवर जाण्याची शक्यता आहे. अशा स्थितीत विधानपरिषदेतील आणखी नेते घेणं त्यांनी टाळलं. नीलम गोऱ्हे यांचीसुद्धा मंत्रिपदावर येण्याची इच्छा होती. पण त्या विधानपरिषदेच्या उपसभापती आहेत. तसंच सध्याच्या समीकरणांमुळे मंत्रिमंडळातील महिलांची संख्या कमी असूनसुद्धा त्यांना संधी मिळू शकलेली नाही."

असंच मत महाराष्ट्र टाईम्सचे वरीष्... उर्वरित लेख लिहा:

मंडळात स्थान मिळाल्यामुळे तिथं एक चेहरा त्यांना मिळाला. त्यामुळेच रामदास कदम यांचं नाव वगळण्यात आलेलं असू शकतं," असं ते सांगतात.

राही भिडे यांच्या मते, "शिवसेनेला सगळ्यांना सामावून घेण्यात आपली शक्ती वापरली आहे. त्यांना राष्ट्रवादी आणि काँग्रेसला मंत्रिपदं द्यावी लागली. तसंच पक्षाची स्थिती मजबूत करण्यासाठी त्यांनी इतर भागातील नेत्यांना मंत्रिपदं दिली आहेत. पण हे करत असताना काही मोठे निर्णय त्यांना घ्यावे लागले. वगळलेल्या नेत्यांना इतर जबाबदारी देण्यात येऊ शकते."

पण काही नेत्यांना वगळण्यात आलं असलं तरी शिवसेनेने या मंत्रिमंडळात अनुभवी आणि नवखे असं समतोल योग्य प्रकारे राखलं आहे, असंसुद्धा भिडे यांना वाटतं.

तर याबाबत बोलताना लोकमतचे वरिष्ठ सहाय्यक संपादक संदीप प्रधान सांगतात, ज्येष्ठ नेत्यांना दूर ठेवणं हे एका दृष्टीनं योग्यही आहे. कारण विधान परिषदेतल्या नेत्यांना संधी दिल्याबद्दल गेल्यावेळेस नाराजीही व्यक्त झाली होती. शिवाय रावते किंवा कदम हे एकनिष्ठ शिवसैनिक आहेत. त्यांच्याकडे सल्लागार समिती किंवा अन्य जबाबदारी सोपविली जाऊ शकते.

दीपक केसरकरांना वगळण्याचं कारण अस्पष्ट

दीपक केसरकर यांना मंत्रिपद न मिळण्याचं कारण अद्याप अस्पष्ट असल्याचं विजय चोरमारे यांना वाटतं. चोरमारे पुढे सांगतात, "त्यांना मंत्रिपद नाकारण्यासारखी कोणतीच परिस्थिती नव्हती. शिवसेनेने विधानपरिषदेतील मोठे चेहरे वगळण्यामागचं कारण समजू शकतो. पण विधानसभेतून निवडून आलेले, मंत्रिपदावर कामगिरी चांगली असलेले तसंच कट्टर राणे विरोधक असणारे दीपक केसरकर यांना का वगळण्यात आलं, हे समजण्यापलीकले आहे."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...िनय प्रवासही सुरू झाला होता.

1973 साली आलेल्या दाग चित्रपटात कादर खान वकिलाच्या एका लहानशा भूमिकेत दिसले होते. त्यानंतर 1977मध्ये एका चित्रपटात त्यांनी अमिताभ बच्चन यांच्यासोबत पोलीस इन्स्पेक्टरची भूमिका केली. यानंतर खून पसीना, शराबी, नसीब, कुर्बानी असा यशस्वी चित्रपटांची मालिका सुरू झाली. कादर खान चित्रपटसृष्टीत खलनायकाच्या भूमिकेत चांगलेच स्थिरावले.

अमिताभ बच्चन यांच्यासोबत मैत्री

कादर खान यांच्याकडं एक मजेदार कौशल्य होतं. त्यांना लिप-रिडिंग करायला जमायचं. म्हणजे लांबूनच एखाद्याच्या ओठांच... उर्वरित लेख लिहा:

ा चित्र-विचित्र चेहरे करून प्रेक्षकांना कसं हसवायचं याची पक्की समज कादर खान यांना होती.

हरहुन्नरी कादर खान

कादर खान हे एक हरहुन्नरी व्यक्तिमत्त्व होतं. अभिनयासोबतच ते उस्मानिया विद्यापीठातून अरबी भाषेचे धडेही गिरवत राहिले.

गेल्या एक दशकापासून कादर खान चित्रपटाच्या दुनियेपासून दूर गेले होते. अरबी शिकल्यानंतर त्यांनी स्वतःला धार्मिक कामांमध्ये गुंतवून घेतलं. तब्येत खराब झाल्यानंतर ते अधिककाळ आपल्या मुलांसोबत कॅनडामध्येच राहू लागले.

कादर खान यांनी चित्रपट लेखन, संवाद आणि अभिनयाची स्वतःची एक वेगळी शैली निर्माण केली. ज्यांच्याकडे उत्तम संवादशैली, लेखनाचा गुण आणि अभिनयक्षमता आहे, असे कलाकार खरंच कमी असतात.

चित्रपट रसिक या नात्यानं मला नेहमी वाटत की कादर खान यांच्या क्षमतांचा योग्य वापर चित्रपटसृष्टीनं करून घेतला नाही.

कादर खान यांच्या अजरामर संवादांची एक झलक:

हम -मोहब्बत को समझना है तो प्यारे ख़ुद मोहब्बत कर, किनारे से कभी अंदाज़े तूफ़ान नहीं होता.

अग्निपथ-विजय दीनानाथ चौहान, पूरा नाम, बाप का नाम दीनानाथ चौहान, मां का नाम सुहासिनी चौहान, गांव मांडवा, उम्र 36 साल 9 महीना 8 दिन और ये सोलहवां घंटा चालू है'

कुली-हमारी तारीफ़ ज़रा लंबी है.बचपन से सर पर अल्लाह का हाथ और अल्लाहरख्खा है अपने साथ. बाजू पर 786 का है बिल्ला, 20 नंबर की बीड़ी पीता हूं, काम करता हूँ कुली का और नाम है इक़बाल

अंगार-ऐसे तोहफे (बंदूकें) देने वाला दोस्त नहीं होता है, तेरे बाप ने 40 साल मुंबई पर हुकूमत की है इन खिलौनों के बल पर नहीं, अपने दम पर'

सत्ते पे सत्ता- दारू-वारू पीता नहीं अपुन. मालूम क्यों ? क्योंकि दारू पीने से लिवर ख़राब हो जाता है. वो उस दिन क्या हुआ अपुन दोस्त का शादी में गया था. उस दिन ज़बरदस्ती चार बाटली पिलाई. वैसे मैं दारू नहीं पीता क्योंकि दारू पीने से लिवर ख़राब हो जाता है.

मुक़दर का सिकंदर- ज़िंदगी का सही लुत्फ़ उठाना है तो मौत से खेलो

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...िनाऱ्यावर आरडाओरड सुरू झाली. त्यावेळी त्यांना वाचवण्यासाठी पहिल्यांदा किनाऱ्यावर फिरायला आलेल्या पवन धानमेहेर, साईराज पागधरे, जतीन मंगेला आणि भाविक दवणे या चार तरुणांनी पाण्यात उड्या घेऊन जास्तीत जास्त विद्यार्थ्यांना वाचवण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा केली.

या चारही मुलांशी आणि सनत तन्ना यांच्याशी केलेल्या थेट बातचीतीचा व्हीडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा.

ज्या बोटीवर हा सर्व प्रकार घडला त्या बोटीमध्ये प्रवासीसंख्या वाढवण्यासाठीही बदल करण्यात आल्याचं स्पष्ट दिसत आहे. बोटीवर बसण्याच्या सीटवर ... उर्वरित लेख लिहा:

च्या नजरेत कशी आली नाही?

- जर डहाणू किनाऱ्यावर बोट पर्यटन सुरू झालं होतं, तर त्याची माहिती सार्वजनिकरित्या नागरिकांना का देण्यात आली नाही?

- हा अपघात नेमका कशामुळे झाला - विद्यार्थी सेल्फी काढताना की बोट चालक बोट वळवताना?

- कोस्ट गार्डच्या बोटी नादुरूस्त अवस्थेत का पडून आहेत?

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...िनिटांनी केलं आहे.

यासोबत सावंत यांनी एकामागून एक आणखी काही ट्विट केले.

त्यांनी प्रेम हनवते यांच्या पुस्तकाचाही संदर्भ दिला. त्याचप्रमाणे त्याचप्रमाणे आद्य शिवचरित्रकार कृष्णाजी केळुसकर यांनी 1907 साली लिहिलेल्या पुस्तकातही छत्रपती शिवाजी महाराज या ग्रंथात महाराजांच्या धर्मनिरपेक्षतेबद्दल लिहिल्याचं सावंत यांनी सांगितलं. तसंच शिवाजी महाराजांच्या राज्यात मुस्लीम प्रजेला आणि त्यांच्या धार्मिक स्थळांना कधीच उपद्रव करण्यात आला नाही, असं मत सचिन सावंत यांनी मांडलं.

इतिहासकारांचं मत काय?

याप्रकर... उर्वरित लेख लिहा:

नाही.

कुठल्याही एका पुस्तकावरून शिवाजी महाराजांनी रायगडावर मशीद बांधली असं म्हणता येणार नाही. कांदबरीकार किंवा लेखक पुस्तकात काहीही लिहू शकतो. आवळसकर यांनीही अशा प्रकारचं काही लेखन केल्याचं माझ्या निदर्शनास आलेलं नाही," असं पांडुरंग बालकवडे यांनी म्हटलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...िनिधित्व करत नाहीत. 'रिपब्लिक ऑफ आयर्लंड' हा ब्रिटिश आईल्सचा भाग असला तरी या देशातील नागरिक ब्रिटिश म्हणून ओळखले जात नाहीत.

थोडक्यात इंग्लंड आणि आयर्लंड म्हणजे भावबंदकी वागवणारे सख्खे भाऊ.

क्रिकेट खेळणारं कुटुंब

आयर्लंडमधल्या डब्लिन शहरात मॉर्गन लहानाचा मोठा झाला. रश क्रिकेट क्लब हे मॉर्गनचं दुसरं घरच. निसर्गाची मुक्त उधळण आणि अमाप शांतता हे डब्लिनचं वैशिष्ट्य. मॉर्गनला क्रिकेटचा वारसा घरातूनच मिळालेला.

मॉर्गनचे वडील क्रिकेट खेळायचे. इऑनच्या दोन बहिणी आणि तीन भाऊही क्रिकेट खेळतात. मात्र इऑ... उर्वरित लेख लिहा:

े 2011 वर्ल्ड कपसाठी पात्र होण्याचा मान मिळवला.

बेटर प्रॉस्पेक्ट्सचा विचार करता मॉर्गन इंग्लंडसाठी खेळणार अशा चर्चा रंगू लागल्या होत्या. 2011 वर्ल्ड कपमध्ये आयर्लंडला स्थान मिळवून दिल्यानंतर मॉर्गनने करिअरमधला सगळ्यात कठोर निर्णय घेतला. जिथे त्याचं बालपण गेलं, जिथे त्याने क्रिकेटची धुळाक्षरं गिरवली त्या आयर्लंडला सोडून मॉर्गनने इंग्लंडकडून खेळण्याचा निर्णय घेतला.

मायदेशाशी असलेली नाळ तोडून सख्ख्या शेजारी देशाकडून खेळण्याचा निर्णय भावनिकदृष्ट्या अवघड होता. मात्र व्यावहारिकतेचा मुद्दा लक्षात घेतला तर मॉर्गनने केलेलं स्थलांतर रास्त होतं.

इऑन मॉर्गन IPLमध्ये कोलकाता नाईट राईडर्सकडून खेळला

आयर्लंडमध्ये क्रिकेट शिकून इंग्लंडचा फायदा करून देणार म्हणून मॉर्गनवर टीकाही झाली. मात्र कुलपणासाठी प्रसिद्ध मॉर्गनने वाचाळपणा केला नाही. आयर्लंडप्रती मी कृतज्ञ असं सांगता सांगता मॉर्गन इंग्लंडचा झाला होता. 2011 वर्ल्ड कपमध्ये मॉर्गन इंग्लंडच्या जर्सीत दिसला आणि एक वर्तुळ पूर्ण झालं.

हे स्थलांतर मॉर्गनच्या पथ्यावर पडलं. 2009 मध्ये 23व्या वर्षी चॅम्पियन्स ट्रॉफी स्पर्धेत 34 चेंडूत 67 आणि ट्वेन्टी-20 स्पर्धेत 45 चेंडूत 85 धावांच्या खेळीने मॉर्गनने छाप उमटवली. पुढच्याच वर्षी IPL स्पर्धेतील रॉयल चॅलेंजर्स बंगळुरू संघाने त्याला संघात घेतलं. ही भागीदारी फार काळ चालली नाही. काही वर्षांनंतर कोलकाता नाईट रायडर्स संघाने मॉर्गनचं नैपुण्य हेरलं. त्यानंतर मॉर्गन कोलकाता संघाच्या कोअर टीमचा भाग झाला. क्रूर आणि तोडफोड न वाटता चौकार-षटकारांची आतषबाजी हे मॉर्गनचं वैशिष्ट्य आयपीएलमध्येही पाहायला मिळालं.

इंग्लंडसाठी वनडेतला आधारस्तंभ झालेल्या मॉर्गनने कसोटी पदार्पणही केलं. मात्र कसोटीसाठी आवश्यक असलेला संयम आणि तंत्रकौशल्य नसल्याने मॉर्गन त्या संघात स्थिरावून शकला नाही. मात्र वनडे आणि ट्वेन्टी-20 मध्ये मॉर्गन इंग्लंड संघाचा कणा झाला. दडपणाच्या क्षणी शांत राहून योग्य निर्णय घेण्याच्या क्षमतेमुळे अँड्र्यू  स्ट्रॉसनंतर इंग्लंडच्या नेतृत्वाची धुरा मॉर्गनकडे आली.

इऑन मॉर्गन इंग्लंडसाठी टेस्ट मॅचेसही खेळला.

मधल्या फळीत बॅटिंग आणि कॅप्टन्सी अशा दोन्ही आघाड्या मॉर्गन सांभाळू लागला. कामगिरीत सातत्य असल्याने त्याला वगळण्याचा प्रश्नच उद्भवला नाही. मॉर्गनचं इंग्लंड करिअर बहरत असताना दुसरीकडे मॉर्गनविना खेळणाऱ्या आयर्लंडनेही सकारात्मक वाटचाल करत...


...िनेमातलं एक दृश्य. या सिनेमाची प्रत आता जतन करून ठेवण्यात आली आहे.

मूकपटाची अवस्था तर अत्यंत वाईट आहे. भारतात एकूण 1138 मूकपट तयार करण्यात आले होते. यापैकी आज केवळ 29 मूकपट उपलब्ध आहेत. इतकंच नाही तर 1930 ते 1950 या 20 वर्षांच्या काळात मुंबईत तयार करण्यात आलेल्या 2000 चित्रपटांपैकी 80% चित्रपट आज अस्तित्वात नाहीत.

डुंगरपूर आणि त्यांच्या टीमला गेल्या वर्षी मुंबईतल्या एका गोदामात तब्बल 200 चित्रपटांच्या प्रती सापडल्या. डुंगरपूर सांगतात, "तिथे चित्रपटांच्या प्रती आणि निगेटिव्ह्ज होत्या आणि त्या ... उर्वरित लेख लिहा:

वर्धनाचं 300 हून अधिक लोकांना प्रशिक्षण दिलं.

या संस्थेने आतापर्यंत भारतातल्या नामवंत फिल्म मेकर्सचे 500 चित्रपट, स्वातंत्र संग्रामातील फुटेज आणि काही भारतातील चित्रपटांचा संग्रह आणि संवर्धन केलं आहे. या संग्रहात अत्यंत दुर्मिळ फुटेजही आहे. यात भारतातले ऑस्कर विजेते दिग्दर्शक सत्यजीत रे आणि इटालियन-अमेरिकी दिग्दर्शक फ्रँक कॅपरा यांच्या संभाषणाचंही फुटेज आहे. डुंगरपूर यांच्याकडे भारतीय चित्रपटांच्या स्मृतिचिन्हांचाही संग्रह आहे. यात हजारो जुनी छायाचित्रं, फोटो निगेटिव्ह्ज आणि चित्रपट पोस्टर्सचा समावेश आहे.

भारताच्या लोप पावत चाललेल्या चित्रपट वारशाची जबाबदारी उचलण्याची गरज अमिताभ बच्चन यांनी कायमच बोलून दाखवली आहे. दोन वर्षांपूर्वी कोलकत्यात झालेल्या एका आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात ते म्हणाले होते, "भारतीय चित्रपट सृष्टीतील दिग्गजांचं अपार योगदान दिलं आहे. आमची पिढी त्यांचं हे योगदान ओळखते. पण, दुर्दैवाने त्यांचे बहुतांश चित्रपट आज नष्ट झालेत किंवा भंगारात टाकण्यात आले आहेत."

"आपल्या चित्रपटाच्या वारशांपैकी खूप कमी आज शिल्लक आहे आणि जे काही उरलं आहे त्याच्या संवर्धनासाठी तातडीने पावलं उचलली नाही तर इथून 100 वर्षांनंतर आपल्या आधी जे होऊन गेलं आणि जे चलचित्र रुपात आपल्याला उपलब्ध करून देण्यात आलं त्याची कुठलीही आठवण देखील उरणार नाही."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...िन्यात झारखंडनं सात लाख साठहजार बोगस रेशन कार्डं रद्द केली. यापैकी बहुतांशी रेशन कार्ड आधारशी संलग्न नसल्यानं रद्द ठरवली गेली. सरकारच्या या निर्णयामुळे हजारो गरिबांना अन्नापासून वंचित राहावं लागलं.

ज्येष्ठ नागरिकांना पेन्शन मिळवण्यासाठीही लाच द्यावी लागल्याचं नजमा बीबी सांगतात.

रेशन कार्ड रद्द होण्यामागचं नेमकं कारण काय याची चौकशी सुरू आहे, असं अधिकाऱ्यांनी सांगितलं.

झारखंडमध्ये साधारण 25,000 रेशन दुकानं आहेत. याद्वारे दोन दशलक्ष टन एवढा धान्यपुरवठा अनुदानित दरानं केला जातो. केवळ रेशन कार्ड... उर्वरित लेख लिहा:

नं मॅन्युअली नियंत्रित मशिन्सवर थंब प्रिट अर्थात बोटांचे ठसे जुळवण्यात अडचणी येत असल्यामुळे रेशन दुकानातून अनेक लाभार्थींना अनुदानित धान्याविना परत पाठवण्यात येत असल्याच्या आरोपांचं कौशल यांनी खंडन केलं.

"जानेवारीत महिन्यातच 4.7 दशलक्ष नागरिकांपैकी आठ लाख जणांना आधार कार्ड संलग्नतेसंदर्भात अडचणी असूनही अनुदानित तत्वावर धान्यपुरवठा करण्यात आला," असं कौशल यांनी सांगितलं.

झारखंडमधल्या अनेक पेन्शनर्स अर्थात निवृत्ती वेतनधारकांची हीच स्थिती आहे. झारखंड राज्यात 1.2 दशलक्ष ज्येष्ठ नागरिक, विधवा आणि विकलांग व्यक्ती आहेत. 600-800 रुपये पेन्शनसाठी ते पात्र आहेत.

गेल्यावर्षी सरकारनं पेन्शन मिळणाऱ्या खात्याशी आधार कार्ड संलग्न असणं अनिवार्य केलं. पेन्शन मिळणाऱ्या तीन लाख नकली लाभार्थींची नावं यादीतून रद्द करण्यात आली.

रायलो देवी गेल्या वर्षभरापासून पेन्शनपासून वंचित आहेत.

ऋषभ मल्होत्रा आणि अमोल सोमानची यांनी आधार संदर्भात एक अभ्यास केला. त्यात ज्यांना पेन्शन नाकारण्यात आली त्यांच्या व्यथा मांडण्यात आल्या आहेत.

ते सांगतात, "या प्रक्रियेत अनेकांना पेन्शन नाकारण्यात आली."

कर्मचाऱ्यांच्या चुकीमुळे असं झाल्याचं विश्लेषकांचं म्हणणं आहे. या चुकांमुळे नाव आणि वयात मोठा घोळ झाला आहे.

लिंकिगमधील चुका

अशा चुकांमुळे अनेक धक्कादायक प्रकार समोर आले आहेत. जन्माचा दाखला नसल्यामुळे किंवा डेटा ऑपरेटर्सवरच्या कामाच्या बोज्यामुळे अनेक खेड्यातील रहिवाशांना जन्माच्या मूळ तारखेऐवजी वेगळीच तारीख दिसते.

सादविध या गावात जमा सिंग हे एक वृद्ध शेतकरी आहेत. आधार कार्डावर त्यांचं वय 102 दाखवल्यामुळे त्यांची पेन्शन थांबवली आहे.

"आम्ही जेव्हा बँकेत त्यांचं खातं उघडायला गेलो तेव्हा त्यांनी आम्हाला सांगितलं की, त्यांच्या सॉफ्टवेअरमध्ये तीन आकडी वय येत नाही. त्यामुळे अधिकारी आता आम्हाला त्यांचं वय 80 वर्षं टाकून नवीन आधार कार्ड तयार करण्याचा आग्रह धरत आहेत," असं त्यांचे शेजारी सांगत होते.

आधार कार्ड संलग्न नसल्यामुळे राजकुमारी देवींची पेन्शन थांबवली आहे.

"मी किती वर्षांचा आहे ते मला माहिती नाही. पण माझ्यापेक्षा कमी वयाच्या लोकांना ज्येष्ठ नागरिकांची पेन्शन मिळत आहे. हे बरोबर आहे का?," असं ते विचारतात.

खुंटी हे ठिकाण विष्णूबंधपासून 100 किमी अंतरावर आहे. तिथे जवळजवळ 20 हजार जणांना चुकीचं लिंकिंग झाल्यामुळे पेन्शन नाकारली आहे. त्यात...


...िन्यात हळुहळु कोरोनावर नियंत्रण मिळवता आलं.

आयपीएस अधिकारी नियती ठाकर-दवे मुंबईत झोन-5 च्या पोलीस उपायुक्त होत्या. धारावी परिसर त्यांच्या अंतर्गत होता.

धारावीने कोव्हिड-19 चा मुकाबला कसा केला. यावर बीबीसीशी बोलताना त्या म्हणतात, "धारावीत मोठ्या संख्येने तरूण वर्ग राहतो. या वर्गाला मास्क वापरणं, हात वारंवार स्वच्छ करणं याचं महत्त्व पटवून देण्यात आलं. तरुणांनी याचं पालन केलं. माझ्यामते धारावीत काही प्रमाणात लोकांमध्ये कोव्हिड-19 विरोधात रोगप्रतिकारक शक्ती तयार झाली असावी. त्यामुळे कोरोनाग्रस्त... उर्वरित लेख लिहा:

ा टप्पा संशयितांचं क्वॉरेन्टाईन, तिसरा टप्पा डॉक्टरांनी उघडलेले दवाखाने आणि वेळीच संशयितांची ओळख. यामुळे धारावीने दाखवून दिलंय की कोरोनावर मात शक्य आहे."

"लोक आमच्याकडे ताप, खोकला, दम लागणं या तक्रारी घेवून येत होते. त्यांना तपासून आम्ही पालिकेला माहिती देत होतो. धारावीत 1 सार्वजनिक स्वच्छतागृह जवळपास 1200 ते 1400 लोक वापरतात. त्यामुळे पालिकेला सांगून याची योग्य स्वच्छता ठेवली," असं डॉ. पाचणेकर म्हणतात.

डॉ. पाचणेकर म्हणतात, "पालिका रुग्णालयात रूग्णांचा लोड खूप जास्त आहे. त्यामुळे जुलाब, उलट्या असलेल्या रुग्णांना मी क्लिनिकमध्येच सलाईन लावतो. जेणेकरून पालिका रुग्णालयावर या रुग्णांचा जास्त लोड येणार नाही. सर्व डॉक्टर आपल्या परिने पालिकेला सहकार्य करत आहेत."

डॉ. पाचणेकर यांचा दवाखाना

धारावीतील माटुंगा लेबर कॅम्प परिसर या भागातील कोव्हिड-19 चा हॉटस्पॉट होता. माटुंगा लेबर कॅम्पमध्ये आरोग्यसेवा देणारे डॉ. नवकेतन पेडणेकर म्हणतात, "लेबर कॅम्पमध्ये परिस्थिती भयानक होती. 3 घरं सोडून 1 पेशंट आढळून येत होता. दिवसाला 300 रुग्ण तपासणीसाठी यायचे. मात्र आता परिस्थिती खूप बदलली आहे. केसेस खूप कमी झाल्या आहेत."

हर्ड इम्युनिटीमुळे शक्य?

धारावीत लोकांमध्ये हर्ड इम्युनिटी विकसित झालीये का? हे केसेस कमी होण्याचं कारण आहे का? यावर डॉ. पेडणेकर म्हणतात, "हर्ड इम्युनिटी हे देखील केसेस कमी होण्यामागे एक कारण असण्याची शक्यता आहे. मी नाकारणार नाही. ज्या तरूणांना कोणताही आजार नाही त्यांच्यात रोगप्रतिकारक शक्ती निर्माण झाली असावी."

धारावीची स्वत:ची एक इकॉनॉमी आहे. या परिसरातून देश-विदेशात माल पाठवला जातो. धारावीत वर्षाची उलाढाल 650 दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा जास्त असल्याची शक्यता वर्तवली जाते.

धारावीत 5 हजारापेक्षा जास्त छोटे कारखाने आहेत. तर, 10 हजार पेक्षा जास्त कारखाने एका छोट्या खोलीत आहेत.

पुन्हा गजबजली धारावी

लॉकडाऊनमध्ये तीन महिने धारावीची आर्थिक उलाढाल पूर्णत: बंद होती. कारखाने ठप्प होते. मजूर हाताला काम नसल्याने गावी निघून गेले.

तीन महिन्यांनंतर धारावी हळुहळु पूर्वपदावर येण्यासाठी धडपड करतेय. रस्त्यावर लोक दिसू लागले आहेत. एकदिवसाआडच्या फॉर्म्युलानुसार दुकानं उघडली आहेत. लेदर, जरी, कपडे बनवण्याचे कारखाने हळुहळू सुरू होत आहेत.

धारावी

पण धारावीचं गतवैभव प्राप्त होण्यासाठी काही महिने लागतील असं स्थानिकांचं म्हणणं...


...िफेंस रिव्ह्यू' च्या 22 सप्टेंबर 2014 च्या अंकात लिहितात, "नाथू लामध्ये दोन्ही लष्कराचा दिवस कथित सीमेवर गस्त घालण्याने सुरू व्हायचा. या दरम्यान दोन्ही देशांच्या जवानांमध्ये शाब्दिक बाचाबाचीसुद्धा व्हायची. चीनच्या एका अधिकाऱ्याला थोडं-फार इंग्रजी यायचं. त्याच्या टोपीवर लाल कापड असायचं आणि ही त्याची ओळख होती."

"दोन्हीकडचे जवान एकमेकांपासून फक्त मीटरभर अंतरावर उभे असायचे. तिथे एक नेहरू स्टोन होता. याच ठिकाणाहून 1958 साली जवाहरलाल नेहरू ट्रॅक करत भूटानला गेले होते. काही दिवसातच दोन्ही देशांच्या जव... उर्वरित लेख लिहा:

घालण्याचं काम करत होते किंवा मोकळ्या जागेत उभे होते त्यांनाही काही मिनिटात ठार करण्यता आलं. गोळीबार एवढा होता की जखमी जवानांना सुरक्षित ठिकाणी न्यायलाही वेळ मिळाला नाही. भारताचे बरेचसे जवान मोकळ्या जागी उभे होते आणि तिथे आडोसा घेण्यासाठीसुद्धा जागा नसल्याने जखमी होणाऱ्यांची संख्या जास्त होती. चीनकडून मोठ्या प्रमाणावर गोळीबार होत असल्याचं बघून सगत सिंह यांनी तोफगोळ्यांनी हल्ला करण्याचा आदेश दिला."

"त्यावेळी तोफगोळ्यांनी हल्ला करण्याचा आदेश देण्याचा अधिकार केवळ पंतप्रधानांना होता. सेना प्रमुखही हा निर्णय घेऊ शकत नव्हते. मात्र, चीनचा दबाव वाढत होता आणि वरून कुठलाच आदेश येत नव्हता. हे बघता जनरल सगत सिंह यांनी तोफगोळ्यांनी हल्ला करण्याचा आदेश दिला. यामुळे चीनचं मोठं नुकसान झालं. यात त्यांचे 300 हून अधिक जवान ठार झाले."

उंचीचा फायदा

(नि.) मेजर जनरल व्ही. के. सिंह सांगतात, "आपले जवान धारातीर्थी होताना बघून ग्रेनेडिअर्स संतापले. ते आपापल्या बंकरमधून बाहेर पडले आणि कॅप्टन पी. एस. डागर यांच्या नेतृत्त्वाखाली चिनी ठिकाणांवर हल्ला चढवला. या हल्ल्यात कॅप्टन डागर आणि मेजर हरभजन सिंह दोघंही शहीद झाले आणि चीनच्या मशीनगन फायरिंगमध्ये अनेक भारतीय जवानही शहीद झाले."

"यानंतर सुरू झालेलं युद्ध तीन दिवस सुरू होतं. जनरल सगत सिंह यांनी लघू ते मध्यम अंतरावरच्या तोफ मागवल्या आणि चीनी ठिकाणांवर जबरदस्त हल्ला सुरू केला. भारतीय जवान उंचावर होते. तिथून त्यांना चीनी तळ स्पष्ट दिसत होतं. त्यामुळे भारतीय तोफांचे गोळे योग्य निशाणा साधत होते. उत्तरादाखल चीनकडूनही गोळीबार सुरू होता. मात्र, ते भारतीय जवानांना बघू शकत नव्हते. त्यामुळे त्यांचा गोळीबार अंदाधुंद होता."

ब्लडी नोज

जनरल व्ही. के. सिंह पुढे सांगतात, "युद्ध संपल्यानतंर चीनने भारतावर आरोप केला की, आपण त्यांच्या क्षेत्रावर हल्ला केला. एकादृष्टीने ते योग्यही होते. कारण शहीद झालेल्या भारतीय जवानांचे पार्थिव चीनी सीमेतूनच काढण्यात आले होते. त्यांनी चीनच्या क्षेत्रात हल्ला केला होता."

भारतीय जवानांनी दिलेलं प्रत्युत्तर भारतीय सैन्याच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना आवडलं नाही आणि काही दिवसातच लेफ्टनंट जनरल सगत सिंह यांची बदली करण्यात आली. मात्र, मानसशास्त्रीयदृष्ट्या या चकमकीचा भारतीय जवानांना मोठा फायदा झाला.

जनरल व्ही. के. सिंह सांगतात, "1962 च्या युद्धानंतर भारतीय लष्कराच्या जवानांमध्ये चिनी...


...िफ्लेक्स आता सुधारले होते. पण मधू यांनी त्यानंतरही जीमला जाणं सुरू ठेवलं. त्यांना आता जीमला जाण्याचा छंदच लागला होता. जर जीमला नाही गेलं तर शरीरात वेगळीच अस्वस्थता वाटते. त्यानंतर ट्रेनरने मला बॉडी बिल्डिंगकडे वळण्याचा सल्ला दिला. त्यांनी माझी ओळख रजत आणि बिंदिया यांच्याशी करून दिली.

मधू यांचा प्रवास आता बॉडी बिल्डिंगच्या दिशेनं सुरू झाला. शरीर सुडौल करण्याबरोबरच मसल्स बनवण्याकडंही त्या लक्ष देऊ लागल्या.

ट्रायसेप्स दाखवत त्या म्हणाल्या, "मी दररोज 2 तास व्यायाम करत होते. जास्तीतजास्त वजन उचण्... उर्वरित लेख लिहा:

छ आणि चांगलं असावं."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...िबात नाही. त्यांची शेती आणि रोजगाराबाबतची धोरणं म्हणजे तर संकटच आहेत. त्याच्या विपरीत परिणामांनंतरही लोक त्याबाबत सवाल उपस्थित करत नाहीत.

राजकारणाचा पोकळ अध्याय

एक मात्र नक्की आहे की राजकारणात एवढी शांतता योग्य नाही. निवडणुकांमध्ये जे रंगबिरंगी वातावरण पाहिजे तसं दिसत नाही.

खरंतर हा राजकारणाचा एक पोकळ अध्याय आहे. ज्यामध्ये सत्तेत असलेल्यांचं प्रसारमाध्यमांशी संगनमत आहे आणि मनमानी कारभार सुरू आहे. आणि दुसरीकडं विरोधी पक्ष आहे ज्यांचा कशातच ताळमेळ नाही.

मोदी आणि अमित शाह यांचा भाजपवर वरचष्म... उर्वरित लेख लिहा:

ोक या परिस्थितीविरोधात आवाज उठवतील आणि लोकशाहीला पूरक असणारी चर्चा करतील.

सत्ताधाऱ्यांना प्रश्न विचारतील, केलेल्या कामाचा जाब विचारतील आणि देशहितासाठी एक चळवळ उभी करतील. कारण 2019 ची निवडणूक झोपेतच पार पडायला नको.

लेखक शिव विश्वनाथन हे ओ.पी. जिंदाल विद्यापीठात प्राध्यापक म्हणून कार्यरत आहेत.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...िम अटकपूर्व जामीन अर्ज देता येणार नाही, असं सांगत याचिका फेटाळून लावली. त्यानंतर वाझेंचा एनआयएने जबाब नोंदवला होता.

जिलेटीन च्या कांड्या असलेली स्कॉर्पिओ गाडी 25 फेब्रुवारी रोजी पोलिसांना उद्योगपती मुकेश अंबानी यांच्या घरासमोर आढळली होती.

ही स्कॉर्पिओ गाडी ज्यांच्या ताब्यात होती ते मनसुख हिरेन यांचा मृतदेह ठाण्यातील रेती बंदर इथे आढळला होता. त्यानंतर हिरेन यांच्या पत्नी विमला हिरेन यांनी NIA ला दिलेल्या जबाबात सचिन वाझे यांच्यावर हत्येचा आरोप केला होता. त्यानंतर सचिन वाझे यांच्या भोवतीचे संशया... उर्वरित लेख लिहा:

ांनी सचिन वाझेंवर खळबळजनक आरोप केले.

"सचिव वाझे माझ्या पतीला ओळखत होते. नोव्हेंबर महिन्यात माझ्या पतीने गाडी वाझे यांना वापरण्यासाठी दिली होती. वाझेंनी फेब्रुवारी महिन्यात गाडी परत दिली," असा आरोप विमला यांनी केला.

विमला पुढे म्हणतात, "26 फेब्रुवारीला सचिन वाझेंनी माझ्या पतीला चौकशीसाठी नेलं. संध्याकाळी ते त्यांच्यासोबतच घरी आले. पुढे दोन दिवस माझे पती सचिन वाझेंसोबत जात होते आणि येत होते."'हिरेन यांचा मृतदेह मिळाल्यानंतर मी चार-साडेचार तासांनी पोहोचलो होतो'- सचिन वाझे

"वाझेंनी माझ्या पतीला या प्रकरणात अटक हो. तुला 2-3 दिवसात जामिनावर बाहेर काढतो," असं माझ्या पतीने मला सांगितल्याचा जबाब एटीएसला दिलाय.

या जबाबात विमला पुढे आरोप करतात, "माझे पती मनसुख यांचा खून झाला असावा अशी माझी खात्री आहे. हा खून सचिन वाझेंनी केल्याचा मला संशय आहे."

एटीएसने मनसुख हिरेन यांच्या पत्नी विमला यांच्या तक्रारीवर अज्ज्ञातांविरोधात हत्येचा गुन्हा दाखल केला होता.

नेमकं काय घडलं होतं?

उद्योगपती मुकेश अंबानी यांच्या मुंबईतील निवासस्थानाजवळ स्कॉर्पिओ गाडीत गुरूवारी (25 फेब्रुवारी) स्फोटकं सापडली. जिलेटीन स्फोटकाच्या 20 कांड्या या गाडीत सापडल्याची माहिती महाराष्ट्राचे गृहमंत्री अनिल देशमुख यांनी दिली.

स्कॉर्पिओ गाडीत स्फोटकं आढळली होती.

हा परिसर गावदेवी पोलीस ठाण्याच्या अंतर्गत येतो. या घटनेची माहिती मिळताच संबंधित पथकं घटनास्थळी दाखल झाली. तिथे तपास केल्यानंतर जिलेटीनच्या 20 कांड्या स्कॉर्पिओ गाडीत सापडल्या होत्या.

मुंबईतील पेडर रोडवर अँटिलिया हे मुकेश अंबानी यांचे निवासस्थान आहे. हा मुंबईतील उच्चभ्रू परिसर मानला जातो.

स्फोटकांनी भरलेली गाडी ज्यांच्या ताब्यात होती त्या मनसुख हिरेन यांचा मृतदेह विधिमंडळ अधिवेशन सुरू असतानाच आढळला आणि प्रकरण आणखीनच चिघळलं.

पोलिसांच्या माहितीनुसार, मनसुख हिरेन यांचा मृतदेह खाडीत 50-60 फूट आत मातीत रूतला होता. क्रेनच्या मदतीने मृतदेह काढण्यात आला.

रेतीबंदर भागात मनसुख हिरेन यांचा मृतदेह आढळून आला.

मृतदेहावर खूप माती लागली होती. शरीरात पाणी आणि माती गेल्याचा संशय आहे. मृतदेहाच्या चेहऱ्यावर कानटोपीसारखं मास्क होतं. त्यात 3-4 रुमाल होते. हे रुमाल पोलिसांनी जप्त केले आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो...


...िया आणि त्याच्या आसपासच्या परिसरात काम करणाऱ्या Sustaining Environment And Wildlife Assemblage (SEWA) या संस्थेचे अध्यक्ष सावन बाहेकर यांनी माळढोकचं महाराष्ट्रात पुनरुज्जीवन आता फारच कठीण असल्याचं सांगितलं.

माळढोकला वाचवण्यात आपण कमी पडलो, विशेष करून वास्तव लक्षात घेऊन उपाययोजना करण्यात पूर्ण अपयश आल्यानं आजची स्थिती निर्माण झाल्याचं त्यांनी सांगितलं.

महाराष्ट्रात माळढोक किती?

मात्र WIIचे संशोधक बिलाल हबीब यांच्यानुसार "या सर्व्हेमध्ये एकही माळढोक आढळला नाही, म्हणजे महाराष्ट्रात माळढोक नामश... उर्वरित लेख लिहा:

ीटर इतकं होतं. या अभयारण्यात सर्वांत मोठा भाग नाणज या गावातला आहे.

सोलापूर आणि अहमदनगरमधले प्रत्येकी तीन तालुके मिळून एकूण 366 चौरस किलोमीटरवर हे अभयारण्य पसरलं आहे.

पण चंद्रपूरमध्ये माळढोकचा अधिवास संरक्षित नाही.

नाणज इथल्या अभयारण्यात 3 वर्षांपूर्वी दोन नर पक्षी दिसले होते.

नाणज परिसरात GIB ची फिरती पथकं आहेत. या पथकात असणारे पक्षीप्रेमी शिवकुमार मोरे यांनी सांगितलं की, माळढोकची एक मादी जून-जुलैमध्ये दिसली होती. गेल्या वर्षी याच परिसरात दोन माद्या दिसल्या होत्या, असंही त्यांनी सांगितलं.

यावर्षी चांगला पाऊस झाल्यानं गवताची उंची वाढलेली आहे, त्यामुळे माळढोक दिसण्यात अडचण येत असल्याचं त्यांनी सांगितलं.

महाराष्ट्रातलं माळढोकसाठी अधिवास योग्य क्षेत्र

2015 साली WII आणि वनविभागानं नाणज आणि चंद्रपूरमध्ये माळढोकचा Satellite Telemetry Survey घेतला होता. यामध्ये माळढोकला GPS बसवून त्यांच्या अधिवासाचा अभ्यास करण्यात आला.

संरक्षित क्षेत्राबाहेरही माळढोक वावरत असल्याचं या अभ्यासातून दिसून आलं होतं. माळढोकसाठी महाराष्ट्रातील जवळपास 50,000 चौरस किलोमीटर क्षेत्र सुयोग्य असल्याची माहिती WIIच्या हबीब यांनी दिली.

नाणजमधील माळढोकचा जुना फोटो.

मनुष्यवस्ती असलेल्या परिसंस्थेत माळढोकचं संरक्षण आणि संवर्धन कसं करता येईल, याबद्दल सूचना या अभ्यासात करण्यात आल्या आहेत.

ट्रॅकिंग द ग्रेट इंडियन बस्टार्ड इन महाराष्ट्र या नावानं हा अभ्यास करण्यात आला आहे.

अभ्यासातील सूचना

1. अधिवास क्षेत्रात कीटकनाशकांचा वापर कमी करणे, सेंद्रिय शेतीचा स्वीकार करणे.

2. वन्यजीवस्नेही शेतीचा अंगीकार करणे. काही जमीन वन्यजीवांसाठी सोडून देणे.

3. पारंपरिक शेतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी योजना राबवणे.

4. मनुष्यवस्ती असलेल्या परिसंस्थेत माळढोक संवर्धनात लोकसहभाग वाढवणे.

5. आठ वर्षांत 7 माळढोक विजेच्या तारांना धडकून दगावले आहेत. त्यामुळे अतिउच्च आणि मध्यम दाबाच्या विजेच्या तारा भूमिगत कराव्यात, ही महत्त्वाची सूचना करण्यात आली आहे. एक माळढोक सुद्धा दगावणे माळढोकच्या अस्तित्वासाठी धोकादायक असल्याचं या अहवालात म्हटलं आहे.

6. माळढोक अभयारण्यात भटक्या कुत्र्यांचा उपद्रव असू नये.

7. बंदिस्त जागेत माळढोकची पैदास करण्याची तातडीची गरज. या पक्ष्याचं प्रजनन अत्यंत संथ असल्यानं बंधिस्त जागेत पैदासचा प्रकल्प यशस्वी होण्यात बराच वेळ लागेल असं यात...


...िया उमटल्या असून सोशल मीडिया वापरकर्ते थेट शिवसेनेलाच नाव बदलण्याचा सल्ला देताना दिसत आहेत. संतोष शिंदे नावाच्या एका व्यक्तीने अशाच प्रकारची प्रतिक्रिया मुख्यमंत्री कार्यालयाच्या शिवाजी विद्यापीठ नामविस्ताराबाबतच्या ट्विटवर दिल्याचं दिसून आलं.

संपूर्ण विचाराअंती निर्णय

या विषयावर 60 वर्षांपूर्वीच चर्चा होऊन सर्वांनी संपूर्ण विचारांती त्याचं नाव शिवाजी विद्यापीठ ठेवलं, अशी माहिती इतिहासाचे अभ्यासक जयसिंगराव पवार यांनी दिली.

ते सांगतात, "स्थापनेच्या वेळी याबाबत चर्चा करण्यात आली होती. ज्यांन... उर्वरित लेख लिहा:

ंबा दिला जात असेल तर संक्षिप्तकरणामुळे विद्यापीठाच्या नावातून 'शिवाजी' हा शब्दच पुसला जाण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. पुणे येथील सर परशुराम कॉलेजचे 'एस.पी.' कॉलेज झाले. बेळगाव येथील राणी पार्वतीदेवी कॉलेजचे 'आरपीडी' कॉलेज झाले."

"बडोद्याच्या सयाजीराव महाराज विद्यापीठाचे 'एसएम विद्यापीठ' झाले. श्रीमती नाथीबाई दामोदर ठाकरसी विद्यापीठ आज 'एसएनडीटी' या नावानेच उच्चारले जाते. आता, मोठ्या नावाचं संक्षिप्तकरण करण्याच्या सवयीचा फटका शिवाजी विद्यापीठाच्या नावाला बसण्याची शक्यता आहे," असं ते सांगतात.

याबाबत सदानंद मोरे यांनी इतर काही उदाहरणं समजून सांगितली.

गोपाळकृष्ण गोखले रोड असं नाव असेल तर लोक संपूर्ण नाव घेत नाहीत. पुण्यात अप्पा बळवंत चौक आहे. लोक त्याला एबीसी म्हणतात. खरंतर अप्पा बळवंत मेहेंदळे असं नाव आहे. रामानंद तीर्थ, संत तुकडोजी महाराज विद्यापीठ, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर विद्यापीठ अशी काही नावे आहेत.

या सगळ्या विद्यापीठांच्या नावांची लघुरुपं लोकांनी दैनंदिन व्यवहारात तयार केली आहेत. बाबासाहेब आंबेडकर, तुकडोजी महाराज यांचा उल्लेख होत नाही. तसं कोल्हापूरच्या शिवाजी विद्यापीठाचं होऊ नये असं वाटत असेल तर शिवाजी विद्यापीठ ठेवावं. जेणेकरून लोक शिवाजी विद्यापीठच म्हणतील. छत्रपती शिवाजी महाराज विद्यापीठ असं कोणीही म्हणणार नाही.

'शिवाजी महाराज सर्वांच्याच मनात'

शिवाजी महाराज महाराष्ट्राच्या अस्मितेचे मानबिंदू आहेत. महाराजांबद्दल आदर व्यक्त करण्याची संधी मराठी माणूस सोडत नाही. मराठी माणसाला त्यांच्याप्रती कृतज्ञ वाटतं. शिवाजी महाराजांचं स्मरण व्हावं, त्यांच्याप्रती आदर व्यक्त व्हावा यासाठी मोठ्या संस्थांना, वास्तूंना त्यांचं नाव देण्यात येतं. तो उद्देश सफल होणार नसेल तर आपण थोडा विचार करायला हवा, असं मत सदानंद मोरे व्यक्त करतात.

"पण असं असलं तरी विद्यापीठाच्या नामविस्ताराची मागणी करणाऱ्यांच्या हेतूबाबत शंका नसल्याचंही मोरे यांनी स्पष्ट केलं. ते म्हणाले, "हा व्यवहार्य मुद्दा आहे. यात तात्विक काहीही नाही. ज्यांनी विद्यापीठाच्या नामबदलाची मागणी केली आहे त्यांच्या मनात अन्य मराठी माणसांप्रमाणेच छत्रपती शिवाजी महाराजांविषयी आदर आणि कृतज्ञता आहे. त्यांच्या हेतूबद्दल जराही शंका नाही. मात्र नाव मोठं करून हेतू साध्य होणार नाही. यात भावनांचा मुद्दा नाही. भावना सगळ्यांची चांगलीच आहे. विरोधाचाही विषय नाही. काय होऊ शकतं...


...िया टुडेशी बोलताना सांगितलंय.

जॉय थॉमस यांची कबुली?

पीएमसीचे माजी कार्यकारी संचालक जॉय थॉमस यांनी रिझर्व्ह बँकेच्या चीफ जनरल मॅनेजरना एक साडेचार पानी पत्र लिहून याविषयीचा तपशील कळवला आहे. 1986 पासून वाधवान कुटुंबाने बँकेची कशी मदत केली आणि बँकेचे वाधवान यांच्या कंपन्यांसोबतचे व्यवहार कसे वाढत गेले, याविषयीचा तपशील या पत्रात आहे.

2004 मध्ये ज्यावेळी मराठा मंदिर को-ऑपरेटिव्ह बँक, साऊथ इंडियन को-ऑपरेटिव्ह आणि ग्लोबल ट्रस्ट बँक एकाचवेळी कोसळल्या, त्याचा फटका पीएमसीलाही बसला. अनेक ठेवीदारांनी घाब... उर्वरित लेख लिहा:

बवर नक्की पाहा.)


...ियाने हादी सरकारला ताकद पुरवण्यासाठी सैनिकी कारवाई सुरू केली.

हौदी बंडखोरांना शियाबहुल इराणचा पाठिंबा मिळतो, असं सौदी अरेबियाला वाटतं. इराणचे सौदीसोबतचे संबंध तणावाचे राहिले आहेत.

हौदी बंडखोरांना पाठिंबा दिल्याचा आरोप सौदी सरकार इराणवर करतं. तसंच अरब देशांत प्रभाव वाढण्यासाठी इराण असं करत असल्याचं सौदीचं म्हणणं आहे. येमेनची सर्वाधिक सीमा सौदी अरेबियाला लागून आहे.

सौदीचे साथीदार

येमेनमधल्या हौदी बंडखोरांना हरवणं हे सौदींच्या नेतृत्वाखाली लढणाऱ्या फौजेचं ध्येय आहे. त्यांच्या फौजांमध्ये जास्... उर्वरित लेख लिहा:

ेले. दरम्यान संयुक्त राष्ट्रांनी येमेनमध्ये शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी प्रयत्न केले आहेत, पण त्याचा काहीही ठास परिणाम झालेला दिसत नाही.

गेल्या काही महिन्यांत हादी यांच्या फौजेनं हौदी बंडखोर आणि सुन्नी फुटारवाद्यांना आदेनमध्ये घुसण्यापासून रोखलं आहे.

ऑगस्ट महिन्यात सौदी अरेबियाच्या नेतृत्वाखालच्या फौजांनी आदेनवर नियंत्रण मिळवलं आणि त्यासोबतच येमेनच्या दक्षिण प्रांतातल्या हौदी बंडखोरांना हुसकावून लावलं.

दरम्यान अल्-कायदाच्या कट्टरवाद्यांनी येमेनमधल्या संघर्षमय परिस्थितीचा फायदा घेतला. त्यांनीही हादी यांच्या फौजेविरोधात हल्ले करण्यास सुरूवात केली.

हौदी बंडखोरांचं सना आणि दक्षिणेकडच्या ताईज शहरावरचं नियंत्रण कायम आहे. तिथून ते सौदी अरेबियाच्या सीमेवर क्षेपणास्त्र हल्ले करत आहेत.

हौदी आणि सालेह यांचे संबंध का बिघडले ?

हौदी बंडखोर आणि सालेह समर्थकांमधले संबंध बिघडत असल्याचं मागील काही दिवसांपासून समोर येत होतं. सनामध्ये डिसेंबर महिन्याच्या सुरुवातीला हिंसक घटना घडल्या होत्या.

सालेह 2 डिसंबरला टीव्हीवर दिसून आले. दोन्ही गटांत चर्चा करण्यासाठी आणि नवीन सुरुवात करण्यासाठी आपण इच्छुक आहोत, असं त्यांनी सांगितलं होतं.

सालेह यांच्या प्रस्तावाकडे सौदीकडून सकारात्मक नरजेनं पाहण्यात आलं. पण, हौदी बंडखोरांना मात्र सालेह यांची ही भूमिका पटली नाही. आणि त्यांनी सालेह यांच्यावर दगाबाजीचा ठपका ठेवला.

तसंच सौदी अरेबियाच्या नेतृत्वाखालील आघाडीविरोधात लढण्याचा हौदी बंडखोरांनी निर्णय घेतला.

"यात काहीही हैराण करण्यासारखं नाही. सालेह यांचा इतिहास पाहता तिथले नेते स्व:हितासाठी केव्हाही आपली भूमिका बदलू शकतात," असं बीबीसीच्या अरबी सेवांचे पत्रकार एडगार्ड जल्लाड सांगतात.

"सुरुवातीला हौदी बंडखोर आणि सालेह यांची आघाडी नाजूक स्थितीत होती. येमेन कधी काळी सौदीचा मित्रही राहिलेला आहे, ही बाब इथं ध्यानात घेण्यासारखी आहे,"

सालेह यांच्या मृत्यूनंतर या क्षेत्रातला तणाव अधिकच वाढेल आणि संघर्षाचं हे संकट संपवणं अधिकच अवघड होईल, असं जाणकारांचं मत आहे.

या संघर्षामुळे सर्वात जास्त नुकसान नागरिकांचं झालं आहे. आतापर्यंत झालेल्या हल्ल्यात 8600 लोकांनी जीव गमावला आहे.

हे वाचलं का ?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...िरण्याचा आनंदही लुटला. सकाळी 7 वाजता आम्ही निघालो की रात्री 8 वाजेपर्यंत आम्हाला विविध पर्यटन स्थळं दाखवण्यात यायची."

"आम्हाला लंडन दाखवण्यासाठी सुरक्षारक्षकांच्या दोन गाड्या आणि आमची एक गाडी अशा तीन गाड्यांची सोय करण्यात आली होती. त्यांनी आम्हाला भुयारी रेल्वे दाखवली. त्या रेल्वेने आम्ही 40-50 किलोमिटरचा प्रवास केला. तसेच इतरही अनेक ठिकाणी आम्ही भरपूर फिरलो. तसंच लंडनमध्ये जिथे भारतीय लोकं राहातात त्याही भागात आम्ही फिरायला गेलो. त्या भागात अगदी भारतासारखं हवं ते भारतीय जेवण मिळतं हे पाहूनही ... उर्वरित लेख लिहा:

का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...िरांमध्ये झालेल्या इस्लामी दहशतवादी हल्ल्यांमुळे दुःखी होते आणि 'बाँबस्फोटाचा बदला बाँबस्फोटानेच' घेऊ इच्छित होते.

या साखळी स्फोटांच्या प्रकरणात संघाचे नेते इंद्रेश कुमार यांची सुद्धा चौकशी करण्यात आली होती.

इंद्रेश कुमार

पहिल्या चार्जशीटमध्ये नाबा कुमार उर्फ स्वामी असीमानंदबरोबरच सुनील जोशी, रामचंद्र कालसंघ्रा, संदीप डांगे आणि लोकेश शर्मा यांचीही नावं होती. या सर्वांनी मिळून देशी बनावटीचा बाँब तयार केल्याचा आरोप त्यांच्यावर होता.

CBIने 2010मध्ये हरिद्वारमध्ये असीमानंद यांना अटक केली होती. अ... उर्वरित लेख लिहा:

पुरोहितसहीत सात इतर जणांना आरोपी ठरवण्यात आलं होते. नंतर या घटनेचा तपासही NIAकडे आला.

कर्नल पुरोहीत

कर्नल पुरोहीत यांनी गुप्त बैठकांमध्ये बाँबस्फोटांसाठी विस्फोटक जमा करण्यास सहमती दर्शविली होती, असं NIAने म्हटलं होतं.

तथापि, कर्नल पुरोहीत हे नेहमी न्यायालयात स्वतःला राजकीय बळी ठरवण्यात येत असल्याचा दावा करत आले.

13 मे 2016ला NIAने नवीन चार्जशीट दाखल केली. यामध्ये रमेश शिवाजी उपाध्याय, समीर शरद कुलकर्णी, अजय राहिरकर, राकेश धावडे, जगदीश महात्रे, कर्नल प्रसाद श्रीकांत पुरोहित, सुधाकर द्विवेदी उर्फ स्वामी दयानंद पांडे, सुधाकर चतुर्वेदी, रामचंद्र कालसांगरा आणि संदीप डांगे यांच्या विरोधात सबळ पुरावे असल्याचा दावा केला होता.

याशिवाय साध्वी प्रज्ञा सिंह ठाकुर, शिव नारायण कालसांगरा, श्याम भवरलाल साहू, प्रवीण टक्कलकी, लोकेश शर्मा, धानसिंह चौधरी यांच्या विरोधात केस चालवण्याइतपत सबळ पुरावे नसल्याचाही दावा केला होता.

एप्रिल 2017 मध्ये मुंबई हायकोर्टाने साध्वी प्रज्ञा सिंह ठाकुरला जामीन दिला पण कर्नल पुरोहित यांना जामीन नाकारण्यात आला.

ऑगस्ट 2017मध्ये कर्नल पुरोहित हे जेलमधून बाहेर आले. पण सर्वाधिक चर्चा झाली तेव्हा जेव्हा जेलमधून बाहेर पडलेल्या कर्नल पुरोहितांसाठी सैन्याची तीन वाहनं तिथं हजर होती.

डिसेंबर 2017मध्ये मालेगाव बाँबस्फोटाच्या प्रकरणात साध्वी प्रज्ञा सिंह ठाकुर आणि कर्नल पुरोहीत यांच्यावरील मकोका (महाराष्ट्र संगठीत अपराध नियंत्रण कायदा) हटवण्यात आला. दोघांवर आता UAPA आणि IPCअंतर्गत खटले सुरू आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...िरात पाणी थांबत नाही. ते सर्व पाणी या नाल्यांमधून जमिनीच्या आत निघून जातं.

"अजून एक गोष्ट आहे की, विदेशी संशोधकांना वाटतं की, इतकं सुंदर, इतकी अद्भूत वास्तू निर्मिती भारतीय कसे करू शकतात. त्यामुळे ते हे चमत्काराने अथवा परग्रहवासीयांनी बनवलं आहे असे सांगतात. मुळात त्या काळात म्हणजे इ.स. 600-800 या काळात भारतीयांकडे जे तंत्र होते, जे विज्ञान अवगत होतं, ते आजच्या काळापेक्षा फार पुढचं होतं. त्यामुळे हिडन सिटी अथवा एलियन हे काही नाही. हे आपल्या लोकांनी बांधलेलं आहे."

औरंगजेबाने कैलास मंदिर तोडण्या... उर्वरित लेख लिहा:

िहासात नोंद आहे. औरंगजेब त्याकाळी स्वतःला पीर समजायचा. स्वतःला जिंदा पीर म्हणवून घ्यायचा. ज्या वेळी औरंगजेबाने मराठाविरोधी लष्करी मोहीम सुरू केली, तेव्हा मराठ्यांच्या किल्ल्यांवरची मंदिरं पाडायला सुरुवात केली. विशेष म्हणजे या कामासाठी त्याने विशेष अधिकाऱ्यांची नेमणूक केली होती. मराठ्यांच्या ताब्यातील गड जिंकल्यानंतर तिथली दगडी बांधकामं असलेली मंदिर पाडण्याची जबाबदारी या अधिकाऱ्यांवर देण्यात आली होती.

"अशा प्रकारे औरंगजेबाने मंदिरं पाडण्याचे दिलेल्या आदेशांची इतिहासात नोंद आहे. तर दुसऱ्या बाजूला काही मंदिरांना औरंगजेबानं इनाम देण्याचे देखील पुरावे इतिहासात उपलब्ध आहेत. ज्या बहादूरगडावर संभाजी महाराजांचे डोळे काढण्याचे क्रूर आदेश दिले होते त्या ठिकाणी औरंगजेबाचा मुक्काम होता.

त्या मुक्कामाच्या ठिकाणी असलेल्या भिंतीला लागून असलेलं विष्णू मंदिर आजही सुस्थितीत आहे. नैसर्गिकरित्या या मंदिराची अवस्था खराब झाली असली तरी ज्या ठिकाणी संभाजी महाराजांवर क्रूर अत्याचार करण्यात आले, त्या ठिकाणच्या मंदिराला हातही लावण्यात आला नव्हता हा विरोधाभास म्हणावा लागेल,"  असं इंद्रजीत सावंत यांनी सांगितलं.

तर कोल्हापूर मधील अंबाबाई मंदिरात खजिना असल्याची माहिती औरंगजेबाला झाली होती. मात्र हे मंदिर आजही सुस्थितीत आहे, असंही सावंत सांगतात.

दौलताबादचे राजे हसन गंगू बहामनी यांनीदेखील कैलास मंदिराला भेट दिल्याचं डॉ. कुरेशी सांगतात. "दौलताबादच्या किल्ल्यावर जेव्हा हसन गंगु बहामनी यांची ताजपोशी झाली, तेव्हा त्यांना कोणी तरी सांगितले की, इथून जवळच काही लेणी आहेत. ज्या तुम्ही पाहून नक्कीच आश्चर्यचकीत व्हाल. तेव्हा बहामनी यांनी त्या पाहाण्याचा निर्णय घेतला. त्यांच्यासाठी दौलताबाद ते वेरूळ रस्ता बांधण्यात आला. तसंच सर्व लेण्यांची स्वच्छता करण्यात आली.

"हसन गंगु बहामनी यांनी आपल्यासोबत काही ब्राह्मण पंडित नेले. ते तिथे जवळपास आठ दिवस राहिले. त्यामध्ये त्यांनी तेथील १२ लेण्या पाहिल्या. त्या ब्राह्मण पंडितांनी तिथे असलेल्या सर्व शिलालेखांची नोंद घेतली. या शिलालेखांचे हैदराबाद येथील एक लेखक जब्बार खान यांनी भाषांतर केलं होतं.

त्यामधली काही भाग असा आहे की, '...जर एखाद्या राजाला वाटलं की, असं मंदिर बनवावं, तर त्यांना 20,000 सर्वोत्तम कारागीर, तसंच मंदिर बनवण्यासाठी 1000 वर्षं लागतील. तसंच एवढा काळ त्यांना त्यांच्या खजिन्याचं तोंड उघडं करून...


...िरावलेली नाहीत.

कोलमडून पडलेले लहान उद्योग

या जागतिक साथीच्या तडाख्यामुळे लहान उद्योग कोलमडून पडले.

उत्तर प्रदेशातल्या कानपूरमध्ये पंकज चोप्रांची दागिन्यांची लहानशी पेढी आहे. हा ज्वेलरी उद्योग त्यांच्या घरात पिढ्यानपिढ्या आहे. पण लॉकडाऊनपासून फारसा धंदा झालेला नाही. सणासुदीच्या काळाआधी धंद्यात थोडीशी वाढ झाली पण इतक्याने भागणार नसल्याची चिंता त्यांना वाटतेय.

"आमच्या धंद्यात गोष्टी सुधारताना दिसत नाहीत. जो पर्यंत लोकांकडे नोकऱ्या नाहीत किंवा पगारकपात सुरू आहे लोकं दागिन्यांवर पैसे का खर्च ... उर्वरित लेख लिहा:

रिणाम दुसऱ्या तिमाहीच्या आज जाहीर होणाऱ्या परिणामांमध्ये दिसेल. पण कोव्हिड 19 आटोक्यात येणं आणि पुढच्या वर्षीपर्यंत लस उपलब्ध होण्याची आशा यावरच अर्थव्यवस्थेची मोठी प्रगती अवलंबून आहे.

आता रोजगार निर्माण व्हावेत यासाठी सरकारने मोठे खर्च करण्याची विशेषतः पायाभूत सेवांमधल्या कार्यक्रमांमध्ये मोठा खर्च करण्याची गरज आहे. जास्त नोकऱ्या निर्माण झाल्या तर त्यामुळे जास्त खर्च करण्याची क्षमता निर्माण होते.

परिणामी वस्तूंसाठीची मागणी वाढते आणि अर्थव्यवस्थेची चक्र फिरू लागतात. पण सरकारकडेही पैशांचा तुटवडा असल्याने मोठा खर्च करण्याची सरकारची क्षमता मर्यादित आहेत. त्यामुळेच भारतीय अर्थव्यवस्था पुन्हा पूर्णपणे रुळावर येण्यासाठी काही काळ लागण्याची शक्यता आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...िर्णय घेतला तर विविध राज्यातील विद्यार्थ्यांमध्ये सुरक्षा प्रावधान किंवा संधीबद्दलचा  कोणताही भेदभाव होणार नाही."

महाराष्ट्रात एप्रिल आणि मे महिन्यातच सीबीएसई आणि आयसीएसई या केंद्रीय बोर्डाच्या दहावी आणि बारावीच्या परीक्षा सुद्धा होत आहेत. केंद्रीय बोर्ड असल्याने या परीक्षा पुढे ढकलण्याबाबत राज्य सरकारला केंद्रीय मंडळाशी चर्चा करूनच निर्णय घ्यावा लागणार आहे.

'30 लाख कुटुंब धोक्यात येतील'

गेल्या काही दिवसांपासून सातत्याने विद्यार्थ्यांकडून परीक्षा पुढे ढकलण्याची मागणी होत आहे. तसंच मुंबई, पुणे... उर्वरित लेख लिहा:

राहा." असंही आवाहन त्यांनी विद्यार्थी आणि पालकांना केले आहे.

बोर्डाच्या परीक्षा कधी होणार? त्याचे स्वरुप काय असेल? यासंदर्भात मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे अंतिम निर्णय घेतील असंही शालेय शिक्षणमंत्री वर्षा गायकवाड यांनी यापूर्वी स्पष्ट केले. त्यामुळे मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे लॉकडॉऊनच्या निर्णयासोबतच बोर्डाच्या परीक्षांबाबतही निर्णय जाहीर करतील अशीही शक्यता आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...िर्भयानंतरही वातावरण तापलं होतं. लोक रस्त्यावर उतरले. लोकांच्या रोषामुळं काही सकारात्मक बदल होत आहेत, असं वाटतं का?

बघा, जे काही होत आहे, ते फक्त बोलण्यापुरतं आहे. अगदी असंही नाही म्हणता येणार की काहीच बदललं नाही.

पण याबाबतीत फारशी प्रगती झालेली नाही. कारण इतक्या घटना रोज समोर येतात. कधी कुठला नेता पुढे येऊन नाही म्हणाला की, अशी घटना घडली आहे. आणि त्यासाठी सरकारने ही पावलं उचलली आहेत.

याचं कारण म्हणजे आपल्या समाजात अगदी सुरुवातीपासून पुरुषांचं वर्चस्व आहे. महिलांचं स्थान बरोबरीचं हे म्हणायल... उर्वरित लेख लिहा:

न आईवडील आणि महिलांनी म्हणावा तसा आवाज उठवलेला नाही. जोपर्यंत आपण एकजुटीनं आवाज उठवत नाहीत, तो पर्यंत काहीही बदल होणार नाही.

ज्या महिला हळूहळू जागृत झाल्या आहेत, हक्कांसाठी रस्त्यावर उतरल्या आहेत, त्यांना तुम्ही काय सांगाल?

मला आनंद झाला हे ऐकून. अशा स्त्रियांना माझ्या शुभेच्छा. मी त्यांना सांगेन तुमची ताकद ओळखा. तुम्ही कुणापेक्षाही दुबळ्या नाहीत.

कोणाकडे हात पसरण्याची गरज नाही. आपण सक्षम आहोत. आपण घर सांभाळतो, ऑफिस सांभाळतो, मुलांचं संगोपन करतो.

जर सगळ्यांसाठी आपण इतकं करतो, मग स्वत:साठी का नाही करू शकणार?

स्वत:च्या अधिकारांसाठी आपण का नाही लढत? मला तर वाटतं प्रत्येक मुलीने आपल्या अधिकारांसाठी लढलं पाहिजे. स्वत:ला ओळखा आणि स्वत:ची सुरक्षा स्वत: करा.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...िर्भाव होता. प्रस्थापित यंत्रणेमध्ये जे जे समतेच्या आणि प्रेमाच्या विरोधात असेल त्यावर ते थेट टीका करतात.

प्रस्थापित परंपरेमध्ये धर्म सांगण्याचा अधिकार हा उच्चवर्णीयांकडे होता. तुकोबांनी त्याला आव्हान दिलं आणि धर्म सांगण्याचा अधिकार आपल्या हातात घेतला. ते म्हणतात,

वेदाचा तो अर्थ आम्हांसीच ठावा। येरांनी वाहावा भार माथां।

जे ब्राह्मण अर्थ न समजता वेदांचा घोक करतात, त्यांना त्यांनी आव्हान दिलं आणि ब्राह्मण नसूनही आम्हाला वेदांचा अर्थ कळतो, असंही सांगितलं. या एका वाक्यातून त्यांनी जातीपातीला, भ... उर्वरित लेख लिहा:

मिळवा आणि खर्च करताना विचार करा, याइतका व्यवहारी विचार आणखी कोणता असू शकतो?

किंवा

बळ बुद्धी वेचुनिया शक्ती । उदक चालवावे युक्ती ।।

पाण्याचा वापर युक्तीने करावा हा त्यांनी दिलेला मंत्र कोणत्याही काळात लागू पडेल, असाच आहे.

वृक्षवल्ली आम्हा सोयरे...  हा त्यांचा संदेश तर वैश्विक पातळीवर सुरू असलेल्या पर्यावरण चळवळीला पूरक आहे.

तुकोबांचे विचार सामान्य माणसांमध्ये रुजले आहेत.

सध्याच्या जागतिकीकरणाच्या काळात विविध सांस्कृतिक परंपरांचं सपाटीकरण होत चाललं आहे. आपल्या खऱ्या अस्तित्वाला त्यामुळे बाधा येत आहे. अशा वेळी आपली ओळख न पुसता जगासोबत कसं राहावं हे तुकोबा नेमकेपणाने सांगतात.

सत्य असत्याशी मन केले ग्वाही ।मानियेले नाही बहुमता ।

सोशल मीडियाच्या या काळात वेगवेगळ्या माध्यमांतून आपल्यापर्यंत अनेक मतप्रवाह पोहोचतात. त्यावेळी आपली भूमिका काय असावी याचा हा वस्तुपाठच आहे.

तुकाराम-ज्ञानेश्वर यांसारख्या वारकरी संप्रदायातल्या संतांची ही शिकवण आपल्याला आधी कीर्तनं, प्रवचन यातून मिळत होती. वारकरी संप्रदायाचे हे उपक्रम वर्षभर सुरू असतात. पण सामान्य माणसांमध्ये याबद्दल जागरुकता निर्माण करण्याची गरज आहे.

आपल्याकडे आषाढी, कार्तिकी वारीच्या काळात ज्ञानोबा-तुकारामाचा गजर सामान्य माणसांपर्यंत पोहोचतो, वारीच्या काळात संतांची शिकवण, वारकरी संप्रदायाची परंपरा याबद्दल आपण भरभरून बोलतो. पण याही व्यतिरिक्त आत्ताच्या लोकप्रिय माध्यमांतून ही संतांची शिकवण पुढे न्यायला हवी.

संतसाहित्याचे अभ्यासक, प्रवचनकार, वारकरी संप्रदायातले कीर्तनकार यांची ही मुख्य जबाबदारी आहे, असं मला वाटतं. शालेय अभ्यासक्रमात आपण तुकारामाची वचनं गिरवलेली असतात पण नेहमीच्या व्यवहारात आपण तुकोबांची ही वचनं किती आठवतो आणि त्याचा खरा अर्थ समजून घेतो का, हा प्रश्न आहे.

नाही निर्मळ जीवन । काय करील साबण।।

तैसे चित्त शुद्धी नाही । तेथे बोध करील काई।।

या तुकोबांच्याच वचनाचा दाखला द्यावा लागेल.

आमचे मित्र दिलीप चित्रे यांनी तुकारामांचे अभंग इंग्रजीत भाषांतरित केले आणि जागतिक पातळीवर पोहोचवले. तुकोबांचे अभंग सर्वांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी त्यांनीच एक कल्पना मांडली होती.

पहिलीपासून ते विश्वविद्यालयीन शिक्षणात विद्यार्थ्यांच्या वेगवेगळ्या वयोगटांना अनुसरून तुकोबांच्या अभंगांचं समीक्षण करावं, असं त्यांचं म्हणणं होतं. अभ्यासक्रमाला पूरक वाचन म्हणून तुकोबांचे अभंग...


...िर्विकार चेहऱ्याने द्यायची काही उत्तरं मी तयार ठेवायला हवीत, असं माझी बहीण मला सांगत असते," चहाचे घोट घेत मानसी बोलत होती. "त्या विषयावर बोलताना अर्थातच जरा गहिवरून येतं. पण मला माझ्या खेळाविषयी आणि माझ्या आदर्शांविषयी, मी करत असलेल्या दानकार्याविषयी बोलायला जास्त आवडेल."

पॅरा-बॅडमिन्टन वर्ल्ड चॅम्पिअनशिपमध्ये मानसीने सुवर्ण पदक मिळवलेलं आहे. ऑगस्ट 2019मध्ये तिने जागतिक विजेतेपदक मिळवलं. 2015 सालापासून ती पॅरा-बॅडमिन्टन खेळते आहे.

इंग्लंडमध्ये 2015 साली मिश्र दुहेरी गटातून तिने पहिल्यांदा पॅर... उर्वरित लेख लिहा:

तं", ती सांगते.

मग मानसी वॉर्म-अप करते आणि निर्धारपूर्वक कोर्टवर प्रवेश करते. प्रशिक्षणाच्या वेळी ती अधिकाधिक प्रयत्न करून ती स्वतःचा खेळ अधिक उंचावू पाहते. नवीन काही सूचना असतील तर ती प्रशिक्षकांना विचारते.

बॅडमिन्टन कोर्टवरची मानसी तिच्या सीमा रुंदावण्यावर पूर्णतः लक्ष केंद्रित करत असल्याचं दिसतं. मैदानावर काही ती विश्वविजेती नाहीये. शिकण्याचा निर्धार केलेल्या इतर प्रशिक्षणार्थींप्रमाणे ती एक आहे. "प्रशिक्षण सत्रं माझ्यासाठी खूप महत्त्वाची आहेत. मी नवीन तंत्रं शिकून, प्रयत्नपूर्वक ती अंमलात आणू पाहते," मानसी सांगते. कुटुंबं आणि मित्रमैत्रिणींनंतर "या अकॅडमीने माझ्या यशात महत्त्वाची भूमिका निभावली आहे. माझ्या स्पॉन्सर्सनेही बराच पाठिंबा दिला.

"आम्ही प्रशिक्षण सत्रादरम्यान तिची भेट घ्यायला गेलो, तेव्हा एक लहान मुलगा तिची सही घेण्यासाठी तिथे आला. तिने त्याला नाव विचारलं, तो कितवीत शिकतोय ते विचारलं, आणि त्याने आणलेल्या कागदावर सही केली. "तरुण लोक भेटायला येतात तेव्हा चांगलं वाटतं," मानसी म्हणते.

कोणत्याही स्पर्धेपूर्वी केवळ शारीरिक तयारी करून भागत नाही, असं मानसी सांगते. "मला अनेक गोष्टींचं नियोजन करावं लागतं. माझ्या प्रवासाचा कालावधी किती असेल, याचा अंदाज घ्यावा लागतो. मग त्यानुसार मला प्रवासादरम्यान किती वेळ बसावं लागेल याचं गणित आखून मला ब्रेकच्या वेळा ठरवाव्या लागतात."

विमानतळांवर सुरक्षा छाननीवेळी कृत्रिम पाय काढायला सांगितलं जातं, त्याबद्दल मानसीने बहुतांश विमानतळांवर लेखी तक्रार दाखल केली आहे. "प्रोस्थेटिक काढून त्यांच्याकडे दिल्यावर ते त्याची तपासणी करत असतील तितका वेळ लंगडत चालणं मला प्रत्येक वेळी शक्य नसतं. बाकीचे लोक आपापले लॅपटॉप व हँडबॅग घेत असताना माझ्या प्रोस्थेटिकचं सिक्युरिटी स्कॅन होत असतं, याने कधीकधी शरमल्यासारखं होतं. राष्ट्रीय सुट्टीच्या दिवशी प्रवास असेल, तर ही परिस्थिती आणखी बेकार होते. काही वेळा सुरक्षा अधिकारी मला सांगतात की, त्यांनी मला बातम्यांमध्ये बघितलंय. पण तरीही मला नेहमीचीच प्रक्रिया पार पाडावी लागते. यासंबंधी जागरूकता निर्माण होण्याची गरज आहे, असं मला वाटतं," मानसी म्हणते.

हैदराबादमध्ये मानसी एकटी राहाते. दररोज अकॅडमीला जाताना ती कॅब किंवा ऑटोरिक्षाने प्रवास करते. मग मैदानापर्यंत जाण्यासाठी थोड्या पायऱ्या चढाव्या लागतात. खेळ फक्त स्पर्धेसाठीच असतात, या लोकांच्या...


...िलं आहे.

"रफावरील सुप्रीम कोर्टाच्या निर्णयामुळे काँग्रेसचा खोटेपणा समोर आला आहे. या ऑडियो क्लिपच्या माध्यमातून काँग्रेस तथ्यांपासून लक्ष भटकावण्याचा प्रयत्न करत आहे. या टेपमध्ये ज्या संभाषणाचा उल्लेख आहे ते कधीच घडून आलेलं नाही," असं पर्रिकर यांनी म्हटलं आहे.

विश्वजीत राणे कोण?

गोव्याचे सर्वाधिक काळ मुख्यमंत्री राहिलेले प्रतापसिंह राणे हे विश्वजीत राणे यांचे वडील. काँग्रेसचे मुख्यमंत्री म्हणून प्रतापसिंह राणे यांनी काम पाहिलं आहे. सध्या प्रतापसिंह गोव्यातील काँग्रेसचे आमदार आहेत तर त्यांचा... उर्वरित लेख लिहा:

राहुल गांधींना सुगावा लागत नाही. राहुल गांधींच्याच चुकांमुळे मागच्या निवडणुकीत गोव्यात काँग्रेस सत्तेत येऊ शकली नाही, कारण कुणाशी युती करावी, हेच त्यांना समजू शकलं नाही."

वादाचा फायदा कुणाला?

या प्रकरणाचा कुणाला फायदा होईल, यावर आचार्य सांगतात की, "गोव्याची राजकीय परिस्थिती अशी आहे की काँग्रेसला कुठल्याही परिस्थितीत फायदाच होईल. पर्रिकरांना पर्याय म्हणून जे दोन प्रमुख दावेदार होते त्यांच्याकडे भाजप पर्याय म्हणून पाहत होतं, त्यातील एका उमेदवाराचं अध:पतन झालेलं आहे. त्यामुळे काँग्रेसला बळकटी मिळेल.

"तसंच विश्वजीत राणे यांनी विश्वासघात केला आहे, असं काँग्रेसला वाटत आलेलं आहे. त्यादृष्टीनं हा बदला घेतल्यासारखी परिस्थिती काँग्रेससाठी आहे."

रफाल प्रकरणी लोकसभेत राहुल गांधी आणि अरुण जेटली यांच्यात शाब्दिक चकमक झाली.

"लोकसभा निवडणुका जवळ आहेत. कॅथलिक समाज आक्रमक झालेला आहे. त्यामुळे भाजपचा पडता काळ आहे. गोव्यात काँग्रेसची संघटना ढेपाळलेली असली तरी त्यांचा मतदार जागरूक आहे. मतदारांना सत्ताबदल हवाय. तीन राज्यांत काँग्रेसचा विजय झाल्यामुळे कार्यकर्त्यांमध्येही चैतन्याचं वातावरण आहे. शिवाय, आता या क्लिपमुळे गोव्याच्या राजकीय वर्तुळात अनेक तर्कवितर्कांना उधाण आलं आहे," असं नायक सांगतात.

एकंदरच रफाल प्रकरणी आरोपांच्या विमानांनी दिल्लीतून टेकऑफ केलं असलं तरी त्यांचं लँडिंग गोव्यात होऊ शकतं, असं चित्र जाणकारांच्या निरीक्षणातून स्पष्ट होतंय.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)