...णि त्यांच्याच भाषेत सांगायचं झालं तर ते त्या भोवऱ्यात ओढले गेले.

भूषण यांच्यावर हल्ला

भूषण नोएडामध्ये राहातात. तीन वर्षांपूर्वी त्यांच्या घराजवळ काही लोकांनी गोंधळ घातला होता. त्यांच्या घरावर रंग फेकला होता. भूषण यांनी एका ट्वीटमध्ये उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या रोमिओ स्कॉडवर टिप्पणी केली होती. त्यात त्यांनी कृष्णाचा उल्लेख केला होता. त्यामुळे काही लोकांच्या भावना दुखावल्या अशा बातम्या येत होत्या.

भाजपा प्रवक्ते संबित पात्रा यांनी एएनआय या वृत्तसंस्थेशी बोलताना म्हटलं होत... उर्वरित लेख लिहा:

्षेत्रातील अनेक लोकांचे बिंग फोडले आहे. कार्पोरेट जगतही माझ्याविरोधात आहे."

पंतप्रधान मनमोहन सिंह यांच्या युपीए सरकारच्या दुसऱ्या कार्यकाळात प्रशांत यांनी निरा राडिया टेप प्रकरण, कोळसा आणि 2जी स्पेक्ट्रम घोटाळ्यासारखी प्रकरणं लावून धरली. त्यामुळे दूरसंचार मंत्र्यांना राजीनामा देऊन जेलमध्ये जावं लागलं होतं.

सर्वोच्च न्यायालयानं स्पेक्ट्रम आणि कोळसा वाटप रद्द करण्यात आलं होतं. सीबीआय तपासाचा आदेश दिला गेला. यामध्ये टेलिकॉम कंपन्यांचं भरपूर नुकसान झालं होतं.

गोव्यात लोहखनिजाच्या खाणकामाविरोधात याचिका दाखल झाल्यावर खाणकाम बंद करण्यात आलं होतं.

त्याच काळात तयार झालेल्या 'इंडिया अगेन्स्ट करप्शन' मोहिमेची सुरुवात झाली. त्यातून आम आदमी पार्टी तयार झाली. प्रशांत भूषण त्याच्या संस्थापक सदस्यांपैकी एक होते.

परंतु केजरीवालांशी मतभेद झाल्यानंतर भूषण  यांनी योगेंद्र यादव यांच्याबरोबर स्वराज इंडिया पार्टी तयार केली.

न्यायालयाचा अवमान

त्यांचे आपमधले जुने सहकारी आशिष खेतान म्हणतात, प्रशांत यांनी माझ्यासाठी आईसारखी भूमिका बजावली होती. पक्षाप्रती त्यांच्या मनात स्नेह आणि भरपूर प्रेम होतं. आशिष खेतानसुद्धा आता आपमधून बाहेर पडून मुंबईत वकिली करत आहेत.

भ्रष्टाचारांच्या प्रकरणांविरोधात एक प्रकारचं वातावरण तयार झालं त्याने 2014 साली भाजपा सत्तेत येण्यात मोठी भूमिका पार पाडली, असं राजकीय तज्ज्ञ मानतात.

नरेंद्र मोदी यांच्या कार्यकाळात प्रशांत यांनी रफाल विमानातील कथित घोटाळा,लॉकडाऊनमध्ये स्थलांतरित मजुरांच्या समस्या, पीएम केअर्स फंडमधील पारदर्शकता नसणे अशी प्रकरणं लावून धरली. मात्र या प्रकरणातील न्यायालयाचे निर्णय सरकारच्या बाजूने लागले असं समजलं जातं.

अमिताभ सिन्हा म्हणतात, "जेव्हा आपण सारखी तक्रार करता तेव्हा तुम्ही स्वतःला उपेक्षित समजत असल्यामुळे वारंवार असं करत आहात असं लोकांना वाटतं. प्रशांत यांनी न्यायालय अवमान प्रकरणात तेच केलं आहे." ज्या फांदीवर बसले आहेत तीच फांदी ते कापत आहेत.

सिन्हा म्हणतात, "सत्ताविरोधी होऊन होऊन प्रशांत अराजकवादी झाले आहेत. लोकांचा देशातील ज्या दोन तीन संस्थांवर विश्वास आहे, त्यामध्ये न्यायपालिका आणि सैन्याचा समावेश आहे.  हे त्यांनाही बदनाम करत आहेत. त्याला परवानगी मिळता कामा नये."

गँगचे सदस्य

प्रशांत भूषण यांचे काही जवळचे लोक म्हणतात, प्रशांत यांच्या प्रामाणिकपणावर आणि हेतूवर शंका घेतली...


...णि त्यात कॉल करण्यासारख्या सुविधा टाकून आयफोन बनवायचा. "पॉडफादर" टोनी फेडेल यांच्या टीमने हा मार्ग अवलंबला. या टीमचं नाव होतं P1.

दुसरा पर्याय म्हणजे, एक नवा प्रयोग करून अशी मोठी पाटी बनवायची जिला केवळ बोटांच्या स्पर्शानेच हाताळता येईल. हा प्रयत्न P2 टीम करणार होती.

मर्चंट यांनी आपल्या पुस्तकात या दोन टीममधल्या संघर्षाचं सविस्तर वर्णन केलं आहे.

त्या काळच्या आयपॉडला एक चक्र होतं, जे फिरवून गाणी तुम्ही निवडू शकत होता. P1 टीमचा विचार होता की, या चक्रालाच आपण नंबर किबोर्डही बनवूया. म्हणजे फोन जेव... उर्वरित लेख लिहा:

खवले. त्यांच्या किबोर्डकडे लोकांचं लक्ष वेधत ते म्हणाले, "हे फोन चांगले आहेत, यात काही शंका नाही. पण त्यांच्यात अडचण येते ती हे किबोर्ड वापरताना. तुम्ही फोनवर कुठलंही काम करत असाल, कुठलीही ऍप सुरू असेल तरी हे प्लास्टिकचे किबोर्ड इथं असेच राहतात. काय गरज आहे?"

मग त्यांनी कुठलही बटण नसलेला एक पूर्ण काळी स्क्रीन असलेला फोन दाखवला आणि लोकांनी टाळ्यांचा कडकडाट केला. पुढे जाऊन या टचस्क्रीन तंत्रज्ञानानं अख्ख्या स्मार्टफोन विश्वाचा चेहरामोहरा पालटला, जो आपण आज पाहू शकतो.

बोटानं वापरायचं की काडीनं?

आधीच्या काही उपकरणांना चालवायला एक काडी लागायची, जिला स्टायलस म्हणतात. आताही काही फोन्ससोबत ही पेनसारखं काम करणारी काडी वापरली जाते. पण स्टीव्हचा या स्टायलसला ठाम विरोध होता. ते म्हणायचे, "एखादा फोन वापरताना तुम्हाला फक्त आपल्या बोटांची गरज असायला हवी, आणखी काही नाही."

पण टोनी फेडेलसारखे काही दिग्गज लोक केवळ तंत्रज्ञान समजायचे. ते बीबीसीला सांगतात, "स्टीव्ह जे म्हणत होता, ते तत्त्वत: बरोबर होतं. पण कल्पना करणं सोपं असतं, ते सत्यात उतरवणं अशक्यप्राय!"

"कधी ना कधी आम्हाला अशी कुठली काडी लागणारच होती. म्हणून आम्ही स्टायलससोबतच हा फोन बनवायचं ठरवलं, स्टीव्हच्या नकळत," असं त्यांनी बीबीसीच्या लींना सांगितलं होतं.

1993 साली, जेव्हा स्टीव्ह अॅपलमध्ये नव्हते, तेव्हा अॅपलनं एक अत्याधुनिक उपकरण बाजारात आणलं होतं, नाव होतं न्यूटन. हे एक टचस्क्रीन असलेलं उपकरण होतं, जे स्टायलसनेच वापरता यायचं.

'Steve Jobs: The Exclusive Biography' या चरित्रात लेखक वॉल्टर आयझॅकसन लिहितात - आपली सगळी बोटं उंचावून त्यांना वळवळत स्टीव्ह म्हणायचे, "देवानं आपल्याला आधीच दहा स्टायलस दिली आहेत. आपण आणखी एक का बनवायची?"

स्टीव्ह ठाम राहिले आणि आयफोन विना काडीच्या, केवळ बोटांनी चालवता येणारा फोन झाला. पण मजेची गोष्ट अशी की, जॉब्सचे उत्तराधिकारी आणि अॅपलचे सध्याचे CEO टीम कुक यांनी 2015 साली एक अॅपल पेन्सिल आणली होती.

अखेर आयफोन लाँच झाला

तब्बल दोन वर्षांची फरफट झाली, अनेक उच्च कोटीच्या डोक्यांचा अक्षरश:  भुगा झाला, आणि अशक्य डेडलाइन्स पाळत अॅपलनं अखेर 2007च्या 9 जानेवारीला आयफोन लोकांसमोर आणला. त्या पहिल्या आयफोनमध्ये काही कमालीच्या, न भूतो अशा गोष्टी होत्या, जशा की...

आणि शेवटी एक सांगायचं झालं तर, आयफोन लाँच करणारी अॅपल पहिली कंपनी नव्हती. 18 डिसेंबर...


...णि नाबाद 91 रन्सच्या बळावर भारतीय संघाला थरारक विजय मिळवून दिला. मायदेशी परतल्यानंतर इंग्लंडविरुद्धच्या टेस्ट, वनडे आणि ट्वेन्टी-20 मालिकेत ऋषभची बॅट तळपत राहिली.

नियमित कर्णधार श्रेयस अय्यर खांद्याच्या दुखापतीमुळे खेळू शकणार नसल्याने ऋषभकडे दिल्ली कॅपिटल्स संघाचं कर्णधारपद सोपवण्यात आलं. 23व्या वर्षी ऋषभ यंदाच्या हंगामातला सगळ्यात युवा कर्णधार असणार आहे. ऋषभचं मानधन आहे 15 कोटी.

6. रोहित शर्मा - 15 कोटी

आयपीएल स्पर्धेतील सगळ्यात यशस्वी कर्णधार. मुंबई इंडियन्स संघाने रोहितच्याच नेतृत्वात पाच... उर्वरित लेख लिहा:

ता होती. विराट कोहलीसारख्या कसलेल्या बॅट्समनला बाद करण्यात यशस्वी ठरलेल्या ऑस्ट्रेलियाच्या झाय रिचर्डसनसाठी पंजाबने तब्बल 14 कोटी रुपये मोजले आहेत.

झायने 2 टेस्ट, 13 वनडे आणि 14 ट्वेन्टी-20 सामन्यात ऑस्ट्रेलियाचं प्रतिनिधित्व केलं आहे. भारतात खेळण्याचा अल्प अनुभव झायच्या नावावर आहे. ऑस्ट्रेलियातल्या बिग बॅश ट्वेन्टी-20 स्पर्धेत त्याची कामगिरी चांगली झाली आहे. पंजाबला त्याच्याकडून खूप अपेक्षा आहेत.

10. डेव्हिड वॉर्नर, बेन स्टोक्स आणि सुनीन नरिन - 12.50 कोटी

ऑस्ट्रेलियाचा धडाकेबाज सलामीवीर डेव्हिड वॉर्नर, इंग्लंडचा अष्टपैलू खेळाडू बेन स्टोक्स आणि वेस्ट इंडिजचा फिरकीपटू सुनील नरिन या तिघांचंही मानधन प्रत्येकी 12.25 आहे. वॉर्नरकडे सनरायझर्स हैदराबादचं कर्णधारपद आणि सलामीवीर अशा दोन्ही भूमिका आहेत. बेन स्टोक्स हा राजस्थान रॉयल्स संघाला संतुलित करणारा घटक आहे.

डेव्हिड वॉर्नर

बॅटिंग, बॉलिंग आणि फिल्डिंग तिन्ही आघाड्यांवर योगदान देणारा खेळाडू आहे. सुनील नरिन कोलकाताचं अस्त्र आहे. त्याच्या चार ओव्हर्समध्ये रन वसूल करणं अवघड असतं. गेल्या काही हंगामात सलामीला बॅटिंगला येऊन प्रतिस्पर्धी बॉलर्सची लय बिघडवण्याचं कामही तो करतो.

11. लोकेश राहुल, सुरेश रैना, एबी डीव्हिलियर्स, हार्दिक पंड्या, मनीष पांडे- 11 कोटी

सलामीवीर, कर्णधार आणि विकेटकीपर अशा तिहेरी भूमिका राहुल पंजाबसाठी पार पाडतो. आक्रमक मात्र त्याचवेळी नजाकत असलेली बॅटिंग राहुलचं वैशिष्ट्य आहे. एक अतिरिक्त बॅट्समन किंवा बॉलरला सामावून घेण्यासाठी राहुल कीपिंगही करतो. कर्णधारपदाची धुराही सांभाळतो.

360 डिग्री अशी बिरुदावली पटकावलेला एबी डीव्हिलियर्स हा आधुनिक क्रिकेटच्या मानबिंदूंपैकी एक. आयपीएल स्पर्धेचा ब्रँड प्रस्थापित करून लोकप्रिय करण्यात एबीचा सिंहाचा वाटा आहे. विदेशी खेळाडू असूनही भारतात प्रचंड लोकप्रिय असा हा खेळाडू. स्पर्धेत अनेक अदुभुत विक्रम एबीच्या नावावर आहेत.

मुंबई इंडियन्स संघाचा अष्टपैलू खेळाडू. हाणामारीच्या ओव्हर्समध्ये तुफान फटकेबाजी, भागीदारी फोडण्यात माहीर आणि उत्तम फिल्डर या गुणवैशिष्ट्यांमुळे हार्दिक मुंबई इंडियन्सचा अविभाज्य भाग आहे.

सुरेश रैना

आयपीएल स्पर्धेत सातत्याने धावांची टांकसाळ उघडणारा खेळाडू अशी सुरेश रैनाची ओळख आहे. चेन्नई सुपर किंग्स संघाचा आधारस्तंभ. चेन्नईच्या वाटचालीत महत्त्वपूर्ण योगदान देणारा खेळाडू.

आयपीएल...


...णि फँटम्स ऑफ चंटगाव या डॉक्युमेंट्रीचे निर्माते कलसांग रिनचेन म्हणतात, "तिबेटहून पळून भारतात शरण घेतलेले आणि 1960 पर्यंत चीनशी लढणाऱ्या चूशी गँडरूक या तिबेटी गोरिल्ला दलातले जवान ज्यांना उंचावर गोरिल्ला युद्ध करण्याची कला अवगत होती अशा तिबेटी नागरिकांना या दलात सामील करणं, हा यामागचा उद्देश होता."

रिनचेन यांनी एसएफएफच्या माजी जवानांच्या अनेक दीर्घ मुलाखती घेतल्या आहेत.

1959 सालच्या चीनविरोधातल्या बंडखोरीत अपयश आल्यानंतर 14 वे दलाई लामा तिबेट सोडून भारतात पळून आले आणि त्यांनी भारतात आश्रय घेतल... उर्वरित लेख लिहा:

ाहिती गोळा करणे, हा या दलाचा उद्देश होता."

मात्र, एसएफएफविषयी कुठलीही माहिती नसल्याचं चीनचं म्हणणं आहे.

नुकत्याच घेतलेल्या एका पत्रकार परिषदेत चीनी प्रवक्त्या हुआ चुनयिंग म्हणाल्या होत्या, "निर्वासित तिबेटी लोक भारतीय सैन्यात आहेत का, याबाबत मला माहिती नाही. याविषयी तुम्ही भारताला विचारलं पाहिजे."

चीन-भारत सीमेवर तणाव

ते म्हणाले, "चीनची भूमिका स्पष्ट आहे. तिबेटच्या स्वातंत्र्याची मागणी करणाऱ्यांचं समर्थन करणाऱ्या कुठल्याही देशाचा आम्ही विरोध करतो."

तिबेट आपलाच भाग असल्याचं चीनचं म्हणणं आहे.

जूनमध्ये गलवान खोऱ्यात भारत आणि चीन यांच्या जवानांमध्ये झालेल्या हिंसक चकमकीनंतर या दोन्ही देशांमधला तणाव वाढला आहे.

या चकमकीत भारताच्या 20 जवानांचा मृत्यू झाला होता. मात्र, चीनच्या किती जवानांचा मृत्यू झाला किंवा जखमी झाले, याविषयी कुठलीच अधिकृत माहिती चीनने दिलेली नाही.

दोन्ही देशांमधली निश्चित न करण्यात आलेली सीमारेषा, हे या दोन्ही देशांमधल्या वादाचं कारण आहे. ही सीमा अनेक अशा दुर्गम भागातून जाते जिथे पोहोचणंही अवघड आहे.

युनिव्हर्सिटी ऑफ वेंस्टमिंस्टरच्या स्कूल ऑफ सोशल सायंसमधले प्राध्यापक दिब्येश आनंद म्हणतात, "भारताच्या दृष्टीने ही विचित्र परिस्थिती आहे. आम्ही तुमच्याविरोधात तिबेटी नागरिकांचा वापर करू, हे भारताने चीनला स्पष्टपणे सांगितलं आहे. मात्र, भारत अधिकृतपणे हे बोलू शकत नाही."

एसएफएफमधून निवृत्त झालेले जवान जांपा म्हणतात, "भारतीय सैन्य जे करतं ते प्रत्येक काम आम्ही केलं आहे. मात्र, भारतीय सैन्याला जो मान-सन्मान आणि ओळख मिळते ते आम्हाला कधीही मिळालं नाही. हे मला बोचतं."

भारताने एसएफएफचं अस्तित्व स्वीकारल्याने भारत आणि चीन यांच्या संबंधावर काय परिणाम होईल, हे सांगणं कठीण आहे. मात्र, या दोन देशांमधल्या वाढत्या तणावामुळे भारतात राहणारे 90 हजार तिबेटी नागरिक चिंतेत आहेत, एवढं मात्र खरं.

यातल्या बहुतांश लोकांना अजूनही आपण तिबेटला परत जाऊ, अशी आशा आहे. मात्र, भारतालाही ते आता आपलं घरच मानतात.

तेनजीन यांचे मेहुणे तुडूप ताशी म्हणतात, "तेनजीन यांनी आमचे दोन देश - भारत आणि तिबेट - यांच्यासाठी आपल्या प्राणांची आहुती दिली, याचा आम्हाला अभिमान आहे."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज...


...णि फायनल असं स्वरुप होतं.

ब्रायन लारा आणि मर्व्हन डिल्लॉन या स्पर्धेत खेळले होते.

खेळाडू कोण कोण होते?

महान फलंदाज ब्रायन लारासह न्यूझीलंडकडून ख्रिस केर्न्स, डॅरेल टफी,  क्रेग मॅकमिलन, नॅथन अॅस्टल, लू विन्सेंट तर ऑस्ट्रेलियाकडून स्टुअर्ट लॉ, इयान हार्वे, मायकेल कॅस्प्रोविच, मॅथ्यू एलिएट हे खेळाडू सहभागी झाले होते.

अँड्यू हॉल, इम्रान फरहात, रसेल अरनॉल्ड, मर्वन अट्टापटू, , इंझमाम उल हक, अब्दुल रझ्झाक, अझर मेहमूद, लान्स क्लुसनर हेही खेळले होते.

भारतीय खेळाडूंमध्ये श्रीधरन श्रीराम, अंबाती राय... उर्वरित लेख लिहा:

द उल हसनला मॅन ऑफ द सीरिज पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आलं.

कपिल देव ढाका वॉरियर्सच्या खेळाडूंबरोबर

गाशा का गुंडाळला?

2008 मध्येच एप्रिल-मे महिन्यात बीसीसीआयने इंडियन प्रीमिअर लीगची सुरुवात केली. बीसीसीआयचं अपत्य असल्याने जगातले आणि भारताचे सगळे प्रमुख खेळाडू या लीगमध्ये सहभागी झाले.

देशभरातील आठ ठिकाणी मॅचेस खेळवण्यात आल्या. आयपीएलच्या प्रक्षेपण हक्कांसाठी सोनी समूहाने प्रचंड रक्कम मोजली.

खेळाडूंना दीड महिना खेळून वर्षभराची पुंजी मिळवण्याचा मार्ग आयपीएलने सुकर करून दिला. आयपीएलनंतर पाच महिन्यांनंतर इंडियन क्रिकेट लीगचा दुसरा हंगाम झाला.

मात्र या लीगच्या मॅचेसना एवढी गर्दी झाली नाही. आर्थिक पातळीवर लीग दुय्यमच राहिली. खेळाडूंना नेमके किती पैसे देण्यात आले तसंच प्रक्षेपण हक्कांतून, जाहिरातीद्वारे किती फायदा झाला ही आकडेवारी गुलदस्त्यात राहिली.

परिणाम

नॅशनल क्रिकेट अकादमीच्या चेअरमनपदी असताना इंडियन क्रिकेट लीगमध्ये पद स्वीकारल्यामुळे टीम इंडियाचे माजी कर्णधार कपिल देव यांची एनसीएच्या चेअरमन पदावरून हकालपट्टी करण्यात आली.

डोमेस्टिक स्पर्धात खेळणारे खेळाडू या लीगकडे आकर्षित होऊ नयेत म्हणून बीसीसीआयने स्थानिक क्रिकेटपटूंच्या मानधनात दुपट्टीने वाढ केली.

सीसीआयचा पाठिंबा नसल्याने आयसीसीने या लीगला अधिकृत ठरवण्यास नकार दिला. मॅचेससाठी मैदान न मिळणं, स्टेट असोसिएशनला धमक्या अशा कारणांसाठी झी समूहाने बीसीसीआयविरुद्ध न्यायालयात दाद मागितली. निकाल त्यांच्या बाजूने लागलाही.

मात्र बीसीसीआयचा मोठा पसारा लक्षात घेता त्यांचं फारसं नुकसान झालं नाही. या लीगच्या आक्रमणामुळे बीसीसीआयने सर्वशक्तीनिशी आयपीएल लाँच केलं आणि पुढं जे घडलं ते सर्वांसमक्ष आहे.

अंबाती रायुडू ICL मध्ये खेळला, नंतर टीम इंडियासाठी खेळू शकला.

अॅमेन्स्टी

बीसीसीआयने या लीगमध्ये खेळणाऱ्या खेळाडूंचा टीम इंडियासाठी तसंच डोमेस्टिक मॅचेससाठी संघनिवडीसाठी विचार होणार नाही हे स्पष्ट केलं होतं.

लीगचं भवितव्य अंधारात जाईल असा दणका बीसीसीआयने दिला. बीसीसीआयने या लीगमध्ये खेळणाऱ्या खेळाडूंसाठी अॅमेनेस्टी जाहीर केली.

सोप्या शब्दात सांगायचं तर जे खेळाडू या लीगमध्ये खेळत आहेत त्यांनी ते कायमस्वरुपी बंद करायचं. या लीगमध्ये फार पैसाही नाही आणि बीसीसीआयचा पाठिंबा नसल्याने भवितव्य अंधारमय असल्याने खेळाडूंनी लीग सोडायला सुरुवात केली आणि ही लीग गाळात...


...णि मोदी सरकारमध्ये चर्चेच्या फेऱ्या निष्फळ ठरल्या आहेत. सरकार आणि शेतकऱ्यांमध्ये अद्यापही तोडगा निघू शकलेला नाही.

कृषी कायदे रद्द करा. या मागणीवर शेतकरी ठाम आहेत. गेले महिनाभर पंजाब-हरियाणाच्या शेतकऱ्यांनी राजधानी दिल्लीला वेढा घातलाय. शेतकरी मागे हटण्यास अजिबात तयार नाहीत.

दुसरीकडे, केंद्रीय कृषीमंत्री नरेंद्र सिंह तोमर यांनी 'कोणत्याही शक्तीचा दवाब आणि प्रभाव त्यांच्यावर चालणार नाही,' असं वक्तव्य केलंय.

काय म्हणाले केंद्रीय कृषीमंत्री ?

दिल्लीत एका कार्यक्रमात बोलताना सरकार कृषी कायदे म... उर्वरित लेख लिहा:

या मागणीवर ठाम आहेत.

प्रातिनिधिक फोटो

इंडियन एक्सप्रेसशी बोलताना सिंघू बॉर्डरवर आंदोलन करणाऱ्या झमुरी किसान सभेचे महासचिव कुलवंत सिंह संधू म्हणाले, "आम्ही चर्चेला जाऊ. पण, 26 डिसेंबरला सरकारला दिलेल्या पत्रातील मुद्यांप्रमाणे चर्चा होईल. आम्ही चर्चेसाठी तयार आहोत अशी माहिती आम्ही सरकारला दिली आहे."

प्रातिनिधिक फोटो

पंजाबमधील परिस्थिती

दरम्यान पंजाबमध्ये शेतकऱ्यांनी मोबाईल टॉवरची तोडफोड करण्यास सुरूवात केली आहे. शेतकऱ्यांना पाठिंबा दर्शवण्यासाठी पंजाबच्या फिरोजपूर जिल्ह्यातील तिब्बी कलान परिसरात स्थानिकांनी शेतकऱ्यांच्या समर्थनार्थ मोबाईल टॉवरची तोडफोड केली.

इकोनॉमिक टाईम्सने दिलेल्या वृत्तानुसार, पंजाबमध्ये 1500 पेक्षा जास्त मोबाईल टॉवरना नुकसान पोहोचवण्यात आलं आहे. पंजाबचे मुख्यमंत्री कॅ. अमरिंदर सिंह यांनी राज्यात 1561 मोबाईल टॉवरच नुकसान झाल्याची माहिती दिली आहे.

ANI च्या माहितीप्रमाणे, "पंजाबचे मुख्यमंत्री कॅप्टन अमरिंदर सिंह यांनी मोबाईल टॉवरची तोडफोड करणाऱ्यांवर कारवाई करण्याचे आदेश पोलिसांना दिले आहेत."

राजधानी दिल्लीली वेढा घालून बसलेले आंदोलनकर्ते शेतकरी आणि केंद्र सरकारमध्ये शेवटची चर्चा 8 डिसेंबरला झाली होती. केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी 13 शेतकरी संघटनांची भेट घेतली होती.

केंद्र सरकारने दिलेला प्रस्ताव शेतकरी संघटनांनी फेटाळून लावला.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता. रोज रात्री 8 वाजता बीबीसी मराठीच्या फेसबुक पेजवर कोरोना पॉडकास्ट पाहायला विसरू नका.)


...णि मोदींच्याही हातात नसेल. पुलवामानंतर जर भारताला दहशतवादावर चर्चा करायची असेल, तर आम्ही चर्चेसाठी तयार आहोत."

शांततेचा प्रस्ताव

"आज आम्ही स्वसंरक्षणात हल्ले केले आहेत. जर आमच्यावर युद्ध लादलं गेलं तर तो आमचा नाइलाज असेल," असं पाकिस्तानी लष्कराचे प्रवक्ते मेजर जनरल आसिफ गफूर यांनी एका पत्रकार परिषदेत म्हणत भारतपुढे शांततेचा प्रस्ताव मांडला आहे.

"जंग मे किसी की जीत नही होती किसी की हार नही होती सिर्फ इंसानियत की हार होती है. आम्हाला युद्ध नकोय. दोन्हीकडच्या लोकांना शांततेत जगण्याचा अधिकार आहे.... उर्वरित लेख लिहा:

ाहतूक बंद करण्यात आली आहे.

पण ही आपत्कालीन परिस्थिती नेमकी काय, हे त्यांनी अद्याप सांगितलेलं नाही. पण बडगाम जिल्ह्यातील अपघातानंतर हे पाऊल उचलण्यात आल्याचं सांगितलं जात आहे.

श्रीनगर, लेह आणि जम्मू विमानतळांवरील काही विमानं त्यांच्या उड्डाणाच्या ठिकाणी वळवण्यात आली आहे, असंही या अधिकाऱ्यांनी सागितलं.

याशिवाय, चंदिगड आणि अमृतसर विमानतळंसुद्धा बंद करण्यात आल्याचं या अधिकाऱ्याने सांगितलं. पण चंदिगढ विमानतळावर "सध्या तरी वाहतूक सुरळीत" असल्याची माहिती बीबीसी पंजाबीला मिळाली आहे.

भारतीय विमानाला मध्य काश्मीरमध्ये अपघात

दरम्यान, मध्य काश्मीरच्या बडगाम जिल्ह्यात एका भारतीय विमानाचा आपघात झालेला आहे. यात दोन पायलट्सचा मृत्यू झाला आहे.

गारेंड कलान गावात सकाळी 10.05 वाजता हा अपघात झाल्याचं भारतीय अधिकाऱ्यांनी PTI वृत्तसंस्थेला सांगितलं आहे.

या लढाऊ जेटचे दोन तुकडे झाले आणि त्याने पेट घेतला, असं या अधिकाऱ्यांनी सांगितलं आहे.

'पाकिस्तानने पाडली दोन भारतीय विमानं'

"पाकिस्तानी एअर फोर्सने आज सकाळी केलेल्या हल्ल्यांना उत्तर देण्यासाठी भारतीय वायुसेनेने नियंत्रण रेषेचं (LoC) उल्लंघन केलं. पाकिस्तानी वायुदलाने पाकिस्तानी हवाईक्षेत्रात दोन भारतीय लढाऊ विमानं पाडली आहेत.

"त्यातलं एक विमान आझाद जम्मू-काश्मीरमध्ये (पाकिस्तान प्रशासित काश्मीर) पडलं तर दुसरं भारतीय काश्मीरमध्ये पडलं. एका भारतीय पायलटला अटक करण्यात आली आहे," असं पाकिस्तानी सुरक्षा दलाचे प्रवक्ते मेजर जनरल आसिफ गफूर यांनी एका ट्वीटमध्ये म्हटलं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...णि हे सगळं कशामुळं झालं असावं याचा विचार करू लागलो."

स्थानिक प्रशासनानं दिलेल्या सूचनांनुसार सहकारी गृहनिर्माण संस्थांच्या समितीनं गेल्या चौदा दिवसांत परदेश प्रवास करून आलेले रहिवासी आणि पाहुणे यांची माहिती पोलिसांना देणं आवश्यक आहे. पण विमान कंपन्यांच्या कर्मचाऱ्यांच्या बाबतीत नियमांत स्पष्टता नाही. पण आमचं म्हणणं समजून न घेता तक्रारी झाल्याचं कर्मचाऱ्यांनी म्हटलं आहे.

"मला इतकं निराश वाटलं,की मी माझं कर्तव्य केल्यावर आणि समाजाविषयीची जबाबदारी ओळखून वागल्यावरही मला माझ्याच इमारतीतल्या लोकांनी... उर्वरित लेख लिहा:

व्हीडिओ व्हायरल झाल्यावर कोलकाता पोलिसांनाही कारवाई केली आहे आणि तिला सुरक्षिततेची ग्वाही दिली आहे.

विमान कर्मचारी सुरक्षिततेची काळजी कशी घेतात?

रविवारी जाहीर केलेल्या निवेदनातच एअर इंडियानं अशा वैश्विक साथीच्या संकटकाळात विमानांमध्ये काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना कोणती काळजी घ्यावी लागते, याविषयी माहिती दिली आहे.

"प्रभावित देशांतून आलेले कर्मचारी घरी विलगीकरणात राहतात किंवा तपासणीसाठी त्यांना हॉस्पिटलमध्ये नेलं जातं. आपलं कर्तव्य बजावणाऱ्या आमच्या कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षिततेची सर्व काळजी आम्ही घेत असतो."

एखाद्या विमानात कोव्हिड-19 चे संशयित रुग्ण असतील तर कर्मचारी संपूर्ण शरीर झाकणारा हॅजमट सूटही घालतात.

"अशा प्रसंगी देशाला मदत करणं हे आम्ही आमचं कर्तव्य समजतो. परदेशातून आपल्या लोकांना परत आणण्यात आम्ही पहिला आणि मोठा वाटा उचलतो. एअर इंडिया सगळी खात्री करूनच आम्हाला अशा मोहिमानंवर पाठवते. कर्मचाऱ्यांना त्यासाठी योग्य ट्रेनिंग आणि घरी आल्यावर त्यांनी काय करायचं या नियमांची माहिती दिलेली असते आणि आम्ही ते सर्व नियम कटाक्षानं पळतो," एअर इंडियाच्या एका माजी पायलटनं नाव न घेण्याची विनंती करत हे सांगितलं.

लक्षात ठेवण्यासारखी बाब म्हणजे एअर इंडिया आर्थिक संकटातून जाते आहे आणि तिच्या खासगीकरणाची चर्चा सुरू आहे. पण देशातली सार्वजनिक मालकीची एकमेव विमानसेवा म्हणून एअर इंडियानं कोव्हिड-19 च्या साथीदरम्यान चीन, जपान, इटली, इराण आणि इतर ठिकाणी अडकलेल्या भारतीयांना मायदेशात आणण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.

याआधीही अनेकदा एअर इंडियानं लोकांना सुरक्षित घरी आणण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. 1991 साली आखाती देशांत युद्धादरम्यानच्या 'एअरलिफ्ट' वर तर एक बॉलिवुडपटही बनवण्यात आला आहे.

2003चं इराक युद्ध असो, 2006 साली लेबनॉनमधलं युद्ध किंवा 2011 साली लिबियातलं युद्ध, अशा कठीण प्रसंगांत एअर इंडियानं भारतियांना सुखरूप मायदेशी आणलं आहे.

हेही नक्की वाचा -

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...णिमा यांची इच्छा आहे.

"आम्ही पत्रकार असल्याने एव्हरेस्ट बेस कॅम्प आणि समिटवरून सामाजिक आणि पर्यावरणीय मुद्द्यांवर लाइव्ह प्रक्षेपण करण्याचा आमचा मानस आहे," असं त्या सांगतात.

मोहिमेदरम्यान आजारी पडल्यानं दोन वर्षांपूर्वी टीमच्या दुसऱ्या सदस्य कल्पना महाजन यांना एव्हरेस्ट चढाईची मोहीम अर्ध्यातच सोडावी लागली होती.

"प्रत्येक जण म्हणायचा की हे तुझं काम नाही. पण मी आशा सोडली नाही. माझ्या कुटुंबाला काही एक कल्पना न देता गेल्या वर्षी मी दुसऱ्या एका पर्वताची चढाई पूर्ण केली," त्या सांगतात. "मला यश मिळ... उर्वरित लेख लिहा:

ल्याबद्दल चिंताही व्यक्त केली जाऊ लागली आहे.

जगातल्या सर्वांत मोठ्या शिखरावर चढाई करणाऱ्या लोकांच्या वाढत्या संख्येबाबत चिंता व्यक्त केली जात असतानाच विक्रमी संख्येने नेपाळी महिला गिर्यारोहक या वेळेस चढाईचा प्रयत्न करत आहेत.

यंदाचा हंगाम नुकताच सुरू झाला असून मेच्या अखेरपर्यंत चालणार आहे. पर्यटन अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार बेस कॅम्पवर 350 गिर्यारोहक जमतील.

'द हिमालयन डेटाबेस'नुसार, 2013च्या सीझनमध्ये 665 गिर्यारोहक हे एव्हरेस्ट शिखरावर पोहोचले होते, ज्यात त्यांचा सहाय्यक स्टाफही होता. अत्यल्प अनुभव गाठीशी असणाऱ्या लोकांना जगातल्या सर्वोच्च ठिकाणी चढाई करण्यासाठी परवानगी दिली जावी का, असा वादाचा विषय यातून चर्चेत आला आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...णी  महासभेत  जोर धरू लागली.

यावेळी भाजपचे नगरसेवक कुंदन गायकवाड यांनी ऑटोक्ल्स्टर कोव्हिड केअर सेंटरमध्ये  बेडसाठी  एक लाख  घेतल्याचं  संभाषणाचं रेकॉर्डिंग सभेत सर्वाना ऐकवलं.

ते ऐकून सर्वच पक्षाच्या नगरसेवकांनी  महापालिका ऑटो क्लस्टर आणि पद्मजा रुग्णालयाविरोधात तीव्र प्रतिक्रिया व्यक्त केल्या. ऑटोक्लस्टरमधूनच सर्वात जास्त  रेमडेसिव्हीर  बाहेर गेल्याचे आरोपसुद्धा करण्यात आले आणि ऑटोक्लस्टरचं  कंत्राट रद्द करावं, अशीही मागणी सर्वपक्षीय नगरसेवकांकडून करण्यात आली.

 प्रकरणी स्पर्श संस्थेत  काम... उर्वरित लेख लिहा:

क खबरदारी घेतली जाईल असं महापालिका आयुक्त राजेश पाटील बीबीसी मराठीशी बोलताना म्हणाले.

तसंच एखाद्या व्यक्तीने बेडसाठी पैसे मागितल्यास थेट पोलिसात तक्रार करा असं आवाहन सहायक पोलीस आयुक्त सागर कवडे यांनी नागरिकांना केलं आहे.

सुरेखा वाबळे यांचे जावई अमोल थोरात यांना त्यावेळी त्यांच्या सासूबाईंचा जीव वाचवायचा होता. त्या हतबलतेतून एक लाख रुपये कसबे यांना दिले असा त्यांचा दावा आहे. मात्र पैसे मोजून देण्याच्या प्रवृत्तीला आळा बसायला हवा आणि त्यासाठी दोषींवर जास्तीत जास्त कडक कारवाई व्हावी आणि अशी वेळ कोणावरच येऊ नये असं ते बीबीसी मराठीशी बोलताना म्हणाले.

(शब्दांकन- रोहन नामजोशी)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...णी वाहून आणतात.

गावाच्या एका कडेला पक्क्या भितींच्या पत्रे टाकलेल्या दोन खोल्या. गेल्याच वर्षी घरकुलांतर्गत बांधकाम झालं. घरात एक बल्ब जमेल तेवढा उजेड पाडण्याचा प्रयत्न करत होता. सीताबाई पाण्याची खेप घेऊन आल्या तेव्हा, घरात त्यांचे पती रामराव घाटे होते.

"घर खुप लांब आहेत. त्यात दिवसाला सात-आठ हंडे पाणी प्यायला लागतं. उन्हाळ्यामध्ये पाण्यापायी हाल होतात. उन्हाचा त्रास होतो.

"पाणी खोल गेलं. विहीरीची दगडं उघडी पडलीत. दहा-बारा खेपा माराव्या लागतात. पाणी काढायला अवघड होतं.

'उन्हाळ्यात पाण्यापायी ... उर्वरित लेख लिहा:

न बोलत होत्या.

औरंगाबाद-सोलापूर हायवेवर पाचोड हे बाजारपेठेचं गाव आहे. इथून जवळचं आठ किलोमीटरवर लिंबगाव आहे. मुख्य रस्त्यापासून थोड्या आत गावाच्या सार्वजनिक विहीरीवर महिलांची झुंबड उडालेली होती.

ग्रामपंचायतीतर्फे इथून दूरवर असलेल्या विहीरीतून पाणी उपसा करून या विहीरीत सोडलं जातं. दीड-दोन दिवसांत जेवढं पाणी उपलब्ध होईल तेवढंच गावाला मिळणार.

लिंबगावातील याच सार्वजनिक विहिरीवरून महिला पाणी भरतात.

आम्ही इथं पोहोचलो तेव्हा सरकारी यंत्रणेची माणसं आली असावीत असं लोकांना वाटलं. त्यामुळे अनेकांनी गावाला टँकर सुरू करा, अशी मागणी करायला सुरुवात केली.

विहीरीत पाणी नावाला. जेवढं खरडून काढता येईल, तेवढं पोहऱ्यात घेण्याचा प्रत्येकाचाच प्रयत्न. इथं आम्हाला मंगल पवार भेटल्या. त्यांच्या घरात आठ सदस्य.

गावातच विटाच्या दोन खोल्या. बाजूलाच पत्र्याचं कूड. एका कोपऱ्यात काही दिवसांपूर्वीच सरकारी योजनेतून बांधलेलं संडास. मीटर न घेतल्यानं घरात वीज नाही.

मंगल पवार

अंगणात ठेवलेल्या ड्रममधील गढूळ पाणी परिस्थिती कथन करत होती.

घराच्या आवारात गेल्या गेल्या "तुमच्या देखत आडावरून आणलं. गाळून ठेवतो आणि तेच पाणी पितो. लहानग्यांनाही हेच पाजावं लागतं," असं म्हणत मंगल पवार यांनी ड्रमकडे बोट दाखवलं.

सतत जड हंडे वाहून आणल्यानं त्या ओझ्यानं महिलांमध्ये अनेक आरोग्याच्या समस्या उद्भवतात.

"उन्हात पाय पोळतात. उन्हाचा फटका बसतो. त्रास किती सांगायचा तुम्हाला. सगळं अंग दुखतं. सकाळी उठलं की चालावंस वाटतं नाही.

'एकाचवेळाला दोन-दोन भांडी डोक्यावर वाहून आणावी लागतात.'

"एकाच वेळेस दोन-दोन भांडी डोक्यावर वाहून आणावी लागतात. खराब पाणी असलं की लहान लेकरांना जुलाब, उल्टी सुरू होतात. पाण्याची सोयच नाही या गावात. सांगाल तेवढं कमी आहे," मंगलताई सांगत होत्या.

"दररोज सकाळी झाडाझूड झाली की पाण्याचे हंडे घेऊन बाहेर पडावं लागतं. घरात आठजण आहेत. या सगळ्यांसाठी मला एकटीला पाणी आणावं लागतं.

हागणदारीमुक्त गावाअंतर्गत मंगल पवार यांच्या कुटुंबासाठी संडास मंजूर झाला. सहा महिन्यांपूर्वी संडास बांधण्यात आला.

"हे बाथरूम (सरकारी योजनेतून बांधून मिळालेलं संडास) मिळालं आम्हाला. आता सांगा त्याच्यासाठी पाणी कुठून आणणार. इथं प्यायला पाणी नाही अन् इतक्या लांबून आणलेलं पाणी बाथरूमला कसं वापरणार. गावातले भरपूर लोक बाहेरच जातात," अशी माहिती मंगल पवार यांनी दिली.

"जसं लग्न...


...णी सैन्याची प्रतिमा जबरदस्तीनं जमीन बळकावणारे आक्रमणकर्ते, अशी तयार केली गेल्याची टीका यावेळी करण्यात आली होती.

फेसबुक आणि ट्विटरसारखे प्लॅटफॉर्म हे अशा नाराजांसाठी एक माध्यम असतं, ज्याद्वारे इतर नाराजांना शोधू शकतात आणि आपल्याला झालेला भ्रमनिरास शेअर करू शकतात.

"सोशल मीडियामुळं लोक चुकीच्या पद्धतीनं रंगवलेल्या गोष्टी पाहत आहेत. अनेक अफगाणी तरुण ट्रेंड पाहतायत आणि त्यातील चर्चेत सहभागी होत आहेत," असं वालिझादे सांगतात.

"आधी हिंदी सिनेमातील छोट्याशा उल्लेखानंही अफगाणिस्तानातील नागरिक आनंदी व्हा... उर्वरित लेख लिहा:

ू-मुस्लीम युद्धाबद्दल नाहीय. हा आक्रमणकर्त्याला रोखण्याबद्दल आहे. राज्य राखण्यासाठी लढलेल्या लढ्याबद्दल आहे आणि हीच या सिनेमाची मुख्य थीम आहे. अब्दालीनं आक्रमण केलं, मात्र त्याचवेळी आम्ही त्या पात्राची प्रतिष्ठाही राखली."

जर अब्दालीची प्रतिमा नकारात्मक रंगवली जात असती तर आपण ती भूमिका स्वीकारलीच नसती, असं आश्वासन संजय दत्तने दिलं होतं. मात्र अफगाणी वाणिज्यदूत शरीफ यांना अजूनही या सिनेमामुळं होणाऱ्या संभाव्य नुकसानाबद्दल काळजी वाटते.

प्रदर्शनाआधीच दोन्ही देशांमधील तज्ज्ञांच्या पॅनलनं या सिनेमाचं परीक्षण करावं, अशी इच्छा शरीफ यांनी व्यक्त केली होती.

या सर्व टीकेबद्दल बीबीसीनं अभिनेता संजय दत्तच्या प्रतिक्रियेसाठी त्याच्याशी संपर्क साधला. मात्र, त्याच्याकडून कुठलाच प्रतिसाद मिळाला नाही.

बॉलिवुडचे अफगाणी चाहते मात्र या सिनेमामुळं नाराज होण्याची शक्यता आहे.

इतिहासात भारतीय सिनेमानं कायमच भारत-अफगाणिस्तान यांच्यातील संबंध मजबूत करण्याची भूमिका बजावलीय, असं अफगाणिस्तानच्या भारतातील माजी राजदूत डॉ. शायदा अब्दाली सांगतात.

"इतिहासातील एक महत्त्वाच्या घटनेबद्दल सांगताना, पानिपत सिनेमात सर्व तथ्यांना ध्यानात घेतलं असेल अशी आशा आहे," असंही डॉ. शायदा अब्दाली म्हणाल्या.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...णीच्या विरोधात आहे," असं या संस्थेनं एक पत्रक काढून स्पष्ट केलंय.

सरकारी आकडेवारीनुसार श्रीलंकेत एकूण 2529 नोंदणीकृत मशिदी आहेत. यापैकी 2435 मशिदी सुरू आहेत. याशिवाय नोंदणी न झालेल्याही अनेक मशिदी आहेत. यापैकी बऱ्याच मशिदींना आता टाळं ठोकण्यात आलंय.

वहाबी मुस्लीम पंथाच्या अनुयायांमध्ये वाढ

श्रीलंकेतल्या दक्षिण-पूर्व विद्यापीठातल्या समाजशास्त्र विभागाचे प्रमुख डॉ. ए. रमीझ सांगतात, "मशिदीचा वापर (बंद पडलेल्या मशिदी) वाचनालय, आरोग्यकेंद्र म्हणूनही करता येईल. मशिदी पाडण्याचा मार्ग स्वीकारला तर... उर्वरित लेख लिहा:

िक ठिकाणांना लक्ष्य केलं होतं.

डॉ. रमीझ सांगतात, "आमच्याशी दुर्व्यवहार करण्यात येतो. काही दिवसांपूर्वी मी आणि इतर चौघे तुरुंगात असलेल्या आमच्या एका सहकाऱ्याला भेटायला गेलो होतो. आम्ही बाहेर पडताच एक व्यक्ती आमच्याशी भांडू लागला."

"तो ओरडला, की तुम्ही मुस्लिमांनी तुमच्या कारमध्ये बॉम्ब लपवले आहेत. काहीतरी अघटित घडण्याच्या शंकेने आम्ही तिथून निघालो."

सामाजिक, राजकीय आणि धार्मिक माध्यमातून कट्टर इस्लामच्या आयात केलेल्या विचारसरणीचा सामना करण्याची गरज असल्याचं डॉ. रमीझ सांगतात.

सामाजिक कार्यकर्ते मोहम्मद हिशाम

"बहुतांश लोकं कट्टरतावाद्यांशी (त्यांच्या विचारसरणीशी) सहमत नाहीत. गुन्हेगारांना शिक्षा व्हावी, यासाठी अनेक ठिकाणी सामान्य जनता पोलिसांना सहकार्य करत आहे."

मोहम्मद हिशाम सामाजिक कार्यकर्ते आहेत. ते सध्या आपला बराचसा वेळ कट्टरतावादाच्या उच्चाटनामध्ये घालवतात.

ते सांगतात, "तरुण मंडळी गुगलवर सर्च करून, चॅट ग्रुप्सवरून आणि यू-ट्यूब व्हीडिओ बघून इस्लामची माहिती घेत आहेत. या सायबर स्पेसमध्ये कट्टरतावाद्यांचा भरणा आहे."

त्यांच्या मते मशीद पाडणं ही एक महत्त्वपूर्ण आणि प्रतिकात्मक कृती आहे.

ते म्हणतात, "खरंतर दहशतवादाशी सामना करण्याचा हा सर्वोत्तम सामूहिक प्रयत्न असल्याचं त्या भागातल्या मुस्लिमांना वाटतं."

श्रीलंकेतल्या मुस्लिमांना कट्टरपंथीय होण्यापासून रोखण्याला प्राधान्य द्यायला हवं, हे कबूल करतानाच हिशाम सांगतात कुणीच द्वेषाची शिकवण देता कामा नये. तसंच सिंहला बौद्ध आणि हिंदू तामिळ यांच्यातल्या अतिरेकी घटकांनाही मोकळं रान मिळता कामा नये.

"मुस्लीम आहे म्हणून त्यांचा छळ झाला तर ते कट्टरतावादाचा मार्ग चोखाळतील."

श्रीलंकेतील मुस्लिमांसमोर इतरंही आव्हानं

दरम्यान, मुस्लीम असलेले एक मंत्री आणि दोन राज्यपाल यांना पदावरून पायउतार केलं नाही तर आमरण उपोषण करू, असा इशारा एका प्रभावशाली बौद्ध भिक्खूने दिल्याने श्रीलंकेत राजकीय तणाव वाढला होता.

त्या तिघांनीही राजीनामे दिलेत. तसंच केंद्रीय मंत्रिमंडळात असलेल्या इतर आठ मंत्र्यांनीही राजीनामे दिले आहेत.

या कट्टरतावादाचा सामना करताना मुस्लिम बांधवांना इतरही अनेक आव्हानांचा सामना करावा लागतोय. तसंच अतिरेक्यांनी केलेल्या हल्ल्यासाठी अल्पसंख्याक म्हणून त्यांना किंमतही मोजावी लागत आहे.

मात्र, मादातुगामामधली परिस्थितीत सुधारत आहे.

अकबर खान सांगतात, "मशीद पाडल्यानंतर...


...णीनंतर जवळपास दोन वर्षं तुरुंगातही काढले.

मात्र, सुरुवातीला त्यांची गणती बिहारच्या मोठ्या तरुण नेत्यांमध्ये होत नव्हती.

रामविलास पासवान आणि नरेंद्र मोदी

ज्येष्ठ पत्रकार अरविंद मोहन सांगतात की, विद्यार्थी आंदोलन आणि जेपी आंदोलनादरम्यान लालू प्रसाद यादव, नितीश कुमार, सुशीलकुमार मोदी, शिवानंद तिवारी, वशिष्ठ नारायण सिंह यासारख्या नेत्यांची नावं कानावर यायची. मात्र, रामविलास पासवान हे नाव 1977 च्या निवडणुकीनंतरच गाजलं.

अरविंद मोहन सांगतात, "पासवान यांचं नाव फारसं ऐकिवात नव्हतं. कारण 1974 च्या ... उर्वरित लेख लिहा:

ल तर त्या नेत्याकडे दुर्लक्ष करता येत नाही.

याच ताकदीच्या बळावर त्यांनी 2000 साली संयुक्त जनता दलाची साथ सोडून स्वतःचा वेगळा पक्ष स्थापन केला - लोक जनशक्ती पार्टी.

पाटण्यातले ज्येष्ठ पत्रकार मणिकांत ठाकूरदेखील सांगतात की रामविलास पासवान त्यांच्या समाजाचे मोठे नेते म्हणून नावारूपास आले आणि याचा त्यांना फायदाही झाला.

मणिकांत ठाकूर म्हणतात, "बिहारमधल्या सर्व दलितांमध्ये पासवान जातीत सर्वाधिक आक्रमकता बघायला मिळते. एखाद्या परिसरात बऱ्याच दलित जातीचे लोक असतील आणि त्यात पासवानही असेल तर वर्चस्व पासवानांचं असतं. याचा रामविलास पासवान यांनाही फायदा झाला आणि त्यांच्या पक्षाचा विस्तारही झाला."

मात्र, रामविलास पासवान यांनी दलितांसाठी काय केलं?

अरविंद मोहन सांगतात की रामविलास पासवान यांनी बहुजन समाज पक्ष किंवा आंबेडकरांप्रमाणे दलितांसाठी कधीच आंदोलन केलं नाही. मात्र, राज्यघटनेने दलितांना जे अधिकार दिलेत त्यावर गदा येत असेल तर त्यासंबंधी पासवान आक्रमकपणे बोलायचे.

अरविंद मोहन सांगतात, "राज्यघटनेत असेलल्या कायद्यांना कायम राखणं, हादेखील दलित राजकारणाचा महत्त्वाचा भाग आहे. रामविलासजींसारख्या नेत्यांची उपस्थिती यासाठी महत्त्वाची असते. या मुद्द्यावरून कधी त्यांनी आंदोलन केलं किंवा सरकारमधून बाहेर पडले, असं कधीच झालं नाही. मात्र, संधी मिळाल्यावर त्यावर बोलायचे."

पासवान दलितांमधले सर्वाधिक यशस्वी नेते असल्याचं सांगत मोहन म्हणतात, "बहुजन समाज पक्षाचा वेगाने उत्कर्ष झाला. दलितांच्या आयुष्यावरही त्याचा मोठा परिणाम झाला. मात्र, पुढे हा पक्ष भ्रष्टाचारात अडकला आणि जातीय द्वेषाला खतपाणी घातलं. पासवानांच्या राजकारणात असं कधीच घडलं नाही."

काम करणारे मंत्री

रामविलास पासवान यांना पहिल्यांदा मंत्रिपद मिळालं ते व्ही. पी. सिंह यांच्या सरकारमध्ये. या सरकारमध्ये ते कामगार मंत्री होते. त्यानंतर पुढे वेगवेगळ्या सरकारमध्ये त्यांनी रेल्वे, खणिकर्म, रसायन आणि उर्वरक, ग्राहक आणि खाद्य यासारख्या वेगवेगळ्या मंत्रालयाची जबाबदारी पार पाडली.

रेल्वे मंत्री असताना त्यांनी बिहारमधल्या आपल्या हाजीपूर मतदारसंघात रेल्वेचं प्रादेशिक कार्यालय स्थापन केलं.

मणिकांत ठाकूर सांगतात की यात पासवान यांचं मोठं योगदान होतं आणि अधिकाऱ्यांवर दबाव टाकून कसं काम करून घ्यायचं, याची त्यांना चांगलीच जाण होती.

रामविलास पासवान

ते म्हणतात, "रामविलास पासवान...


...णुकीएवढी कामगिरी केली. मजबूत विरोधी पक्ष गरजेचा होता. जनतेनं दाखवून दिलं'.

मुख्यमंत्री एकटे पडलेत?

2014 आणि 2019 मधल्या राज्याच्या नेतृत्वात काय फरक आहे याबद्दल विचारलं असता राऊत म्हणाले, "2014 मध्ये भाजपची मजबूत फळी होती. आज मुख्यमंत्र्यांच्या अवतीभोवती एकनाथ खडसे, विनोद तावडे, आशिष शेलार असं कुणीच दिसत नाहीये. राजकारणात असं होऊ नये, मुख्यमंत्री एकटे पडलेले दिसतात. आहेत ते शांतपणे बसले आहेत. मोदींबरोबर शहा आहेत."

"प्रमुख माणसाच्या भोवती चार विश्वासू माणसं असतात. आज समोर तसं दिसत नाही. भाजप प... उर्वरित लेख लिहा:

हे मित्रच आहेत आणि आमची मैत्री कायम राहील असं त्यांनी एबीपीला दिलेल्या मुलाखतीमध्ये म्हटलं आहे.

शिवसेनेचं दबावतंत्र?

शिवसेनेनं भाजप नेतृत्वाबाबत असं वक्तव्य का केलं असावं याबाबत राजकीय विश्लेषक हेमंत देसाई सांगतात हा "शिवसेनेचा दबावतंत्राचा भाग असू शकतो. फडणवीस आणि त्यांची टीम अपयशी ठरली असं दिल्लीतल्या नेतृत्वाला वाटावं जेणेकरून वाटाघाटींना गती येईल असाही त्यामागे हेतू असू शकतो."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...णून करत.

लढवय्या बाणा

अशा अनेक घटना ममता बॅनर्जींच्या आजवरच्या राजकीय कारकीर्दीमध्ये पाहायला मिळतात. मग तो 1990 मध्ये सीपीएमचा कार्यकर्ता लालू आलमने केलेला जीवघेणा हल्ला असो किंवा मग सिंगूरमध्ये येऊ घातलेल्या टाटांच्या प्रकल्पासाठीच्या जमीन अधिग्रहणाविरोधातलं 26 दिवसांचं उपोषण असो.

या प्रत्येक घटना त्यांच्या राजकीय कारकीर्दीला वेगळं वळण देणाऱ्या ठरल्या.

16 ऑगस्ट 1990. काँग्रेसने बंगाल बंदची हाक दिली होती. या दरम्यान लालू आलम या सीपीएम कार्यकर्त्यांने ममतांच्या डोक्यावर काठीने वार केला होता.... उर्वरित लेख लिहा:

ममता बॅनर्जींसोबत जमीन अधिग्रहणाबद्दल चर्चा झाल्यानंतर पत्रकार परिषेदमध्ये ज्योती बसू, 2007

ममतांचं असं जमिनीवर असणं हीच त्यांची सगळ्यात मोठी खासियत असल्याचं प्राध्यापक पाल सांगतात. मग ते सिंगूरमध्ये शेतकऱ्यांच्या समर्थनार्थ धरणं आंदोलन आणि आमरण उपोषण असो किंवा मग नंदीग्राममध्ये पोलिसांच्या गोळ्यांना बळी पडलेल्या लोकांच्या हक्कांसाठीची लढाई असो. ममतांनी कायम मैदानात उतरून लढा दिलाय.

रस्त्यापासून ते सचिवालयापर्यंत पोहोचण्याचा प्रवास

तृणमूल काँग्रेसची निर्मिती होण्याआधीपासूनच्या काळापासून ममता बॅनर्जींचं राजकारण जवळून पाहणारे आणि त्याचं वार्तांकन करणारे ज्येष्ठ पत्रकार तापस मुखर्जी सांगतात, "पुन्हा-पुन्हा कोसळूनही पुन्हा उभं राहणं हा ममतांचा स्वभाव आहे.  सध्या राजकारणात असणाऱ्या इतर कोणत्याही नेत्यामध्ये ही वृत्ती पहायला मिळत नाही. हार झाल्यामुळे घाबरून जाण्याऐवजी त्या दुप्पट शक्ती आणि उत्साहानिशी आपल्या ध्येयाकडे वाटचाल करायला लागतात."

2006च्या विधानसभा निवडणुकांचं उदाहरण मुखर्जी यासाठी देतात. त्यावेळी ममतांचा पक्ष सत्तेत येणार असं मीडियापासून ते राजकारण्यांपर्यंत सगळ्यांनाच वाटलं होतं.

खुद्द ममतांनी मेदिनीपूरमध्ये पत्रकारांशी बोलताना आता पुढची भेट रायटर्स बिल्डिंगमध्ये होईल असं दोन बोटं उंचावत विजयाची खूण करत म्हटलं होतं. पण पक्षाच्या प्रचारसभांना मोठी गर्दी होऊनही पक्षाला ते यश मिळालं नाही.

डाव्या पक्षांनी 'सायंटिफिक रिगिंग' केल्याचा आरोप तेव्हा ममतांनी केला होता. त्याच दिवसापासून त्या 2011च्या निवडणुकांच्या तयारीला लागल्या. काही काळानेच सरकारने नंदीग्राम आणि सिंगूरमधल्या जमीन अधिग्रहणाबद्दल घेतलेल्या निर्णयांमुळे ममतांना एक मोठा मुद्दा मिळाला.

मुखर्जी सांगतात, "2004च्या लोकसभा निवडणुकांनंतर ममता बॅनर्जी तृणमूल काँग्रेसच्या एकमेव खासदार होत्या. पण 2009 मध्ये त्यांनी पक्षाच्या खासदारांची संख्या 19पर्यंत नेली."

काँग्रेसमधले अहंकाराचे वाद आणि वैचारिक मतभेदांनंतर ममता बॅनर्जींनी वेगळं होत नवीन पक्ष स्थापन केला आणि राज्यात वर्षानुवर्षं पाळमुळं रोवून असलेल्या डाव्या सरकारला केवळ 13 वर्षांमध्येच चितपट करत रस्त्यावरच्या आंदोलनांपासून सचिवालयामध्ये पोहोचण्याची किमया केली. ही गोष्ट फारशी पहायला मिळत नसल्याचं त्यांचे विरोधकही मान्य करतात.

ममता बॅनर्जी खंबीर असल्याचं त्यांना प्रदेश काँग्रेस अध्यक्षपदाच्या...


...णून मला मशिदीत कशी वागणूक मिळेल? भारतात अनेक ठिकाणी महिलांना धार्मिक स्थळी एकतर प्रवेश नसतो किंवा त्यांच्यावर अनेक बंधनं येतात.

पण हलाई मेमन मशिदीत आम्हा सर्वांचंच उत्साहानं स्वागत करण्यात आलं. मशिदीतल्या वेगवेगळ्या प्रथांची आणि त्यामागच्या कारणांची माहिती देण्यात आली.

मशिदीत प्रवेश केल्यावर चपला काढून ठेवाव्या लागतात. भारतातील अन्य धर्मांप्रमाणेच इस्लाममध्येही प्रार्थनेआधी स्वतःला शुद्ध करणं महत्त्वाचं असतं.

शुभम कांबळे

त्यासाठी मशिदीत पाण्याची सोय केलेली असते. तिथं हातपाय, चेहरा स्वच्छ ... उर्वरित लेख लिहा:

जसं त्यांनी एक सत्र घेतलं, तसं अजून एकदा परत घ्यावं. खोटं काय आहे नि खरं काय आहे, हे लोकांना कळेल. माणसं स्वतः बघत नाहीत तोवर विश्वास नाही ठेवणार. आपण नेहमी एकमेकांना दोष देतो हे चांगलं की वाईट हे त्यांना समजून जाईल. सगळ्यांच्या मनातला तिरस्कार दूर होईल."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...णून वेगळं काढण्याचा हा प्रकार असल्याचं काहींना वाटतं.

याबाबतही वादविवाद होताना दिसतो. पुरुष हा लैंगिक अत्याचाराचा बळी ठरतो, अशा प्रकरणांमध्ये सध्याचे कायदे उपयुक्त असे नाहीत, असंही लोकांना वाटतं.

पुरुषांकडून पुरुषांवर लैंगिक अत्याचार होणं यांसारखे प्रकार 2015 मध्येच बेकायदेशीर असल्याचं सांगण्यात आलं होतं.

तरूणांवर दडपण

तरूणांवरचं दडपण कमी करण्यासाठी बनवण्यात आलेल्या प्रस्तावावर सकारात्मक प्रतिक्रिया आल्या आहेत.

एकट्या राहण्याऱ्या व्यक्तींना भाड्यात सूट, चीनच्या 996 पॉलिसीनुसार काम करणाऱ... उर्वरित लेख लिहा:

ो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...णूवरील उपचार म्हणून या औषधांचीही बरीच चर्चा झाली होती. विशेषतः अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या वक्तव्यानंतर. शिवाय, प्रयोगशाळेतल्या सुरुवातीच्या चाचण्यांमध्येदेखील ही औषधं कोरोना विषाणूला आळा घालत असल्याचं आढळलं होतं.

मात्र, हायड्रोक्सीक्लोरोक्वीन हे औषध कोव्हिड-19 आजारावर उपचार म्हणून योग्य नसल्याचं यूकेच्या रिकव्हरी ट्रायलमध्ये सिद्ध झालं. त्यानंतर जागतिक आरोग्य संघटनेनेदेखील या औषधांवर सुरू असलेली चाचणी थांबवली होती.

प्लाझ्मा थेरपी उपयोगी आहे का?

जे रुग्ण एखाद्या संसर्गाची लागण ... उर्वरित लेख लिहा:

ाठी तयार नाही.

उपचाराची गरज का आहे?

उपचार का गरजेचा आहे, याचं सर्वात स्वाभाविक उत्तर म्हणजे प्राण वाचवण्यासाठी. मात्र, आणखीही काही कारणं सांगायची झाल्यास लॉकडाऊन, सोशल डिस्टन्सिंग यासारखी जी बंधनं सध्या कोरोनामुळे ओढावली आहेत ती दूर करण्यासाठीसुद्धा कोव्हिड-19 आजारावर प्रभावी ठरणारं औषध किंवा लस लवकरात लवकर शोधून काढणं गरजेचं आहे.

या आजारावर प्रभावी औषध सापडल्यास तो फारसा गंभीर आजार राहाणार नाही. त्याची गणती सामान्य आजारांमध्ये केली जाईल.

जर उपचारामुळे हॉस्पिटलमध्ये दाखल रुग्णांना व्हेंटिलेटरची गरज पडणार नसेल तर अतिदक्षता विभागावर ताण येणार नाही. शिवाय, लोकांच्या आयुष्यांवर फार कठोर निर्बंध लादण्याचीही गरज भासणार नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...णेकरून जगात कुठेही काही अपघात घडला तर त्याठिकाणी जाऊन या पथकांना काम करता यावं.

प्रशिक्षणादरम्यान जवानांना आरोग्यविषयक, पूरपरिस्थिती किंवा पाण्याशी संबंधित कुठलीही आपत्ती, पर्वतांमधील लोकांच्या बचावार्थ, उंच इमारतींतील बचावकार्य, मानवी तसंच प्राण्याच्या मृतदेहांचं व्यवस्थान आणि गरज भासल्यास विल्हेवाट लावणे, रासायनिक, जैविक आण्विक आणि किरणोत्सारी आपत्तींसाठी विशेष प्रशिक्षण देण्याचं काम केलं जातं.

6. जनजागृती कार्यक्रम

मात्र NDRFचं काम केवळ दुर्घटनेतून लोकांना वाचवणं इतकंच नाही, तर लोकांना एखा... उर्वरित लेख लिहा:

ेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ण्यांपासून काहीवेळा प्रवाशांकडून मारल्या जाणाऱ्या धक्क्याबाबातही सांगितलं.

"एक पुरुष मला म्हणाला की मी सुंदर दिसते. परंतु दुसरं ड्रिंक अपेक्षेप्रमाणे चटकन न आणल्यानं तो संतुष्ट नव्हता," असं जेड सांगतात.

"जर आम्ही बाहुलीसारख्याच दिसत असू तर वेळ पडली तर आम्ही त्यांच्या मदतीला धावून जाऊ शकतो अशी अपेक्षा प्रवाशांनी कशी काय करावी," असा प्रश्न त्यांना पडतो.

बीबीसी कॅपिटलला ई-मेलवर पाठवलेल्या निवेदनात व्हर्जिन अॅटलांटिकचे प्रवक्ते म्हणतात, "त्यांची एअरलाईन केबिन क्रू सोबत आक्षेपार्ह वर्तन सहन करत... उर्वरित लेख लिहा:

ा म्हणतात.

"मी उगाच प्रतिक्रिया देतं आहे आणि प्रकरण ताणलं जात आहे याची जाणीव मला करून देण्यात आली. मात्र मी बऱ्यापैकी कणखर आणि निर्भीड आहे," असं त्या सांगतात. या घटनेच्या वेळी त्या २२ वर्षांच्या होत्या.

"कुणीही स्पर्श केला तर गप्प बसणारी मी नव्हते, म्हणून खर्च आणि लागणाऱ्या वेळेची पर्वा न करता विमानतळ पोलिसांना बोलावण्याचा मी आग्रह धरला," असे मॅकल म्हणतात.

चेंबर्स सांगतात की गंभीर गुन्हेगारी वर्तनाच्या प्रकरणात एखादं उड्डाण थांबवलं जाऊ शकतं आणि सर्व प्रवाशांना खाली उतरवणं आवश्यक ठरतं. विलंब आणि औपचारिक तक्रार दाखल करण्यासाठीची अंतर्गत प्रक्रिया यामुळे लोक बोलणं टाळतात. मात्र, ड्रेस कोडबद्दल केबिन क्रू बोलू लागले आहेत.

कामकाजाच्या ठिकाणी ड्रेस कोड आणि कर्मचाऱ्यांचं दिसणं यावर लंडनच्या किंग्ज कॉलेजनं अकॅस (अॅडव्हायजरी, कन्सिलिएशन अॅन्ड अॅर्बिट्रेशन सर्व्हिस) साठी एक संशोधन केलं आहे. त्यात केबिन क्रूनं दिलेली माहितीही समाविष्ट आहे.

ड्रेस कोडबद्दल थोड्या लवचिक धोरणाची कर्मचाऱ्यांना अपेक्षा असते असं या संशोधनातून दिसून आलं आहे. हे विमान कंपन्यांच्या काटेकोर मानकांच्या विरोधात आहे. तसंच कर्मचाऱ्यांचं दिसणं आणि ड्रेस कोडपलीकडे बाह्यरूप व्यवस्थापनाबाबत त्यांच्या मतांच्याही विरोधात असल्याचं या अहवालात नमूद आहे.

एक्सपर्ट एचआर यांनी २०१५मध्ये ड्रेसकोडबाबत तयार केलेल्या अहवालात असं दिसून आलं आहे की सर्वेक्षण केलेल्या संस्थांपैकी निम्म्या संस्थाना कर्मचाऱ्यांकडून त्यांच्या ड्रेस कोडबाबत तक्रारी आल्या होत्या.

हिल्स न घातल्यामुळे एका रिसेप्शनिस्टला घरी पाठवण्यासारख्या अनेक हाय-प्रोफाईल प्रकरणांनंतर, यापुढे विमान उद्योगातल्या ड्रेस कोडपुढे मोठी आव्हानं उभी राहतील, असं एचआर एक्सपर्ट्सना वाटतं.

या क्षेत्रात काम करणाऱ्या महिलांना वजनाची काळजी घ्यावी लागते असं मारिसा मॅकल सांगतात.

" महिलांसाठीचे विशेष ड्रेस कोड हे कामकाजाच्या ठिकाणी महिला आणि पुरुषांकडे कसं पाहिलं जातं याबद्दल संदेश देतात, जी त्यांच्या जॉबची गरज क्वचितच असते," असं व्यवसायिक मानोविकारतज्ज्ञ आणि लीड्स युनिव्हर्सिटी बिझिनेस स्कूलच्या प्राध्यापक बीन्ना कॅन्डोला म्हणतात.

"अंगप्रदर्शन करणारे गणवेष काही ग्राहकांना गैरवर्तनासाठी उत्तेजित करतात. ग्राहकांची अशी सबब आपण स्वीकारू नये," असं कॅन्डोला यांचं म्हणणं आहे.

रोजगार कायदेविषयक कंपनी इएलएएस ग्रूपशी संलग्न...


...ण्याची आवश्यकता डॉ. सिंग यांनी व्यक्त केली.

"गेल्या वर्षभरात इतर शहरात राहणाऱ्या आपल्या मुलांना अनेक पालकांनी पाहिलं नाहीय, नातवंडांना आजोबांनी पाहिलं नाहीय, शाळेत मुलांना शिक्षकांनी पाहिलं नाही, अनेकांनी या साथीत आपला जीव गमावला, लाखो लोंना पुन्हा गरिबीच्या खाईत लोटलं गेलंय," असं डॉ. मनमोहन सिंह यांनी पत्रात म्हटलंय.

एकीकडे देशातली चिंता व्यक्त करतानाच, डॉ. मनमोहन सिंग यांनी पुढे म्हटलंय की, या आरोग्य संकटाशी लढण्यासाठी मी काही सूचना देऊ इच्छित आहे.

डॉ. मनमोहन सिंग यांनी कोणते 5 सल्ले दिलेत?... उर्वरित लेख लिहा:

, युरोपियन मेडिकल एजन्सी किंवा USFDA यांनी मंजुरी दिलेल्या लशीच्या आयातीसाठी परवानगी दिली पाहिजे.

आपण एका अभूतपूर्व आणीबाणीचा परिस्थितीचा सामना करत आहोत. आपत्कालीन स्थितीत लशींच्या आयातीवर सवलत द्यावी. ही सवलत काही काळासाठीच असावी. यादरम्यान भारतातील ट्रायल्स पूर्ण होतील. या लशी घेणाऱ्यांना इशारा दिला जाऊ शकतो की, परदेशी प्राधिकरणानं या लशीला मंजुरी दिलीय.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...ण्याची खेळी खेळली गेली. त्याचा फटका युतीला बसला," असं पुण्यनगरीचे निवासी संपादक अशोक घोरपडे यांना वाटतं.

 चौगले यांनीही बंडखोरी झाली नसती तर जिल्ह्यात वेगळं चित्र असतं असं म्हटलं.

"चंद्रकात पाटील कोथरूडमध्ये गेल्याने त्यांना इथं लक्ष देता आलं नाही. शिवसेनेबाबत बऱ्याच ठिकाणी नाराजी होती. शिवसेनेच्या जागा कमी करण्याची रणनीती भाजपने आखली होती. त्यामुळं जिल्ह्यात सेना भाजपची पडझड झाली," असं चौगले यांना वाटतं.

सेना-भाजपकडे सत्ता असताना अपयश का?

"गेली पाच वर्ष राज्यात युतीची सत्ता आहे. कोल्हापू... उर्वरित लेख लिहा:

फायदा हा कॉग्रेस आणि राष्ट्रवादीला झाला. थोडक्यात काय तर भाजप आणि सेनेची एकजुटीने मदत झाली नाही. त्याउलट आघाडी मात्र उमेदवार निवडून आणण्यासाठी एकजुटीने लढले. त्यामुळं त्यांना चांगलं यश मिळालं. मात्र भाजप शिवसेनेत एकजूट नव्हती," असं घोरपडे यांनी म्हटलं.

"महाराष्ट्रात कॉग्रेसच्या नेत्यांनी ही निवडणूक गांभीर्याने घेतली नाही. मोजक्या जागा निवडून येतील त्याव्यतिरिक्त पराभवच पदरी येईल त्यामुळं तिथं ताकद खर्ची करायची नाही अशी मानसिकता कॉग्रेसची होती. जर प्रियांका किंवा राहुल यांनी महाराष्ट्रात एखादी सभा घेतली असती तर आज खूप वेगळ चित्र असतं. सतेज पाटील यांनी शेवटच्या क्षणी चंद्रकांत जाधव यांना उमेदवारी दिली त्यामुळं कॉग्रेसच्या विजयात त्यांचा मोठा वाटा आहे. तर राष्ट्रवादी कॉग्रेसच्या यशाचं श्रेय हे हसन मुश्रीफ यांना जातं," असंही घोरपडे यांनी सांगितलं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ण्याची.

बिहारमध्ये नितीश कुमार अस्वस्थ आहेत. स्वत:ला बिहारपुरतं मर्यादित ठेवावं की दिल्लीचा विचार करावा, अशा द्विधा मानसिकतेत ते आहेत. या चित्राची दुसरी बाजूही आहे.

राज्याराज्यांत काय परिस्थिती?

काँग्रेस आणि चंद्राबाबू नायडू यांचे विरोधक भाजप आणि तेलंगना राष्ट्र समिती सध्या एकमेकांसमोर मैत्रीचा हात पुढे करत आहे. इथं हे लक्षात घ्यायला हवं की चंद्रशेखर राव हे भाजप विरोधातील संभाव्य फेडरल फ्रंटचे नेते होणार होते.

ओडिशात मात्र नवीन पटनायक यांना मुख्यमंत्रीपदावरून पदावरून हटवणं या निवडणुकीत तर... उर्वरित लेख लिहा:

च्या 2 दिवसीय राष्ट्रीय कार्यकारिणीच्या बैठकीत विचार होईल. भाजपसमोर आव्हानं आहेतच पण संधीही आहे.

उज्ज्वला, जनधन, विमा योजना, शौचालय, पंतप्रधान आवास योजना, सौभाग्य, पीक विमा योजना, पिकांच्या किमान आधारभूत किमतीत वाढ आणि इतर केंद्रीय योजनांमधील कामावर भाजप जोर देऊ शकतं.

कार्यकारिणीच्या बैठकीत या योजनांच्या लाभार्थ्यांना पक्षाशी जोडण्यासाठी कार्यक्रम हाती घेतला जाईल. या योजनांच्या लाभार्थ्यांची यादी घेऊन या, असं सर्व राज्यांचे मुख्यमंत्री/ उपमुख्यमंत्र्यांना सांगण्यात आलं आहे.

ही यादी बूथ स्तरावरील कार्यकर्त्यांना वाटली जाईल. या सर्वांशिवाय भाजपजवळ मोदींसारखा हुकमी एक्का आहे.

आपल्या आश्वासनांवर मोदी पूर्णत: खरे उतरले नसले तरी त्यांची लोकप्रियता फार कमी झालेली नाही. यातच त्यांच्यासाठी जमेची बाजू म्हणजे निवडणुकीच्या मैदानात त्यांच्यासमोर नेतृत्व नसलेला आणि विस्कळीत विरोधी पक्ष आहे.

हे वाचंलत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ण्याचीही अडचण असते. भारतीय विद्यार्थ्यांची संख्या कमी झाल्यावर स्थानिक लोकही त्रास देतात.

इथे जवळपास 1000 भारतीय विद्यार्थी आहेत. पण त्यांची संख्या कमी झाली की बाहेर गेल्यावर आमचे मोबाईल्स, पाकिट हिसकावून घेतलं जाण्याचा धोका वाढतो.

भाषेची अडचण तर आधीपासून आहेच. इथे लोकं रशियन भाषेत बोलतात. मीही थोडीफार रशियन भाषा शिकलोय.

मी नीट ( NEET) परीक्षेत पात्र ठरू शकलो नाही. माझा दादा मोतीहारीमध्ये शिकत होता. त्याच मोतीहारीमधला एक मुलगा इथे शिक्षण घेत होता. मेडिकल काऊन्सिल ऑफ इंडिया (MCI)च्या ऑफिसमध... उर्वरित लेख लिहा:

ी वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ण्याच्या प्रयत्नात असलेल्या काँग्रेसला उत्तर प्रदेशच्या स्थानिक निवडणुकांमध्ये पुन्हा एकदा पराभवाची चव चाखावी लागली.

'काँग्रेसने ही निवडणूक गांभीर्यानेच लढवली होती. 2019च्या निवडणुकांच्या आधी राज्यातली आपली ताकद आजमावण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला,' असं सुनीता अॅरॉन यांनी सांगितलं.

मतदानाला लोकांनी भरभरून प्रतिसाद देऊनही काँग्रेसला फार फायदा झाला नाही.

या वेळी काँग्रेस 16 पैकी किमान दोन स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये आपला ठसा उमटवेल, असं निरीक्षण राजकीय अभ्यासक व्यक्त करत होते.

प्रत्यक्षात मात्... उर्वरित लेख लिहा:

ाम नक्कीच होईल, असा अंदाज प्रियदर्शी यांनी व्यक्त केला.

तुम्ही हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ण्यात आलं होतं.

सरकारी वेबसाईटनुसार डिसेंबर 2019 मध्ये पंतप्रधान राष्ट्रीय मदतनिधीमध्ये तब्बल 3,800 कोटी रुपये होते.

त्यामुळेच काँग्रेस अध्यक्षा सोनिया गांधी यांनी PM CARES फंडमधली रक्कम ही पंतप्रधान राष्ट्रीय मदतनिधीमध्ये ट्रान्सफर करण्याची मागणी केली आहे.

तत्कालीन पंतप्रधान पंडीत नेहरूंनी 1948 मध्ये राष्ट्रीय मदतनिधीची स्थापना केली तेव्हा त्याच्या व्यवस्थापन कमिटीमध्ये पंतप्रधान, उपपंतप्रधान, अर्थमंत्री, टाटा ट्रस्टचा एक प्रतिनिधी, व्यापार आणि उद्योगक्षेत्रातला एक प्रतिनिधी आणि काँग्रेस अ... उर्वरित लेख लिहा:

कम नक्कीच वाढली असेल. पण हा नेमका आकडा सांगायला केंद्र सरकारने नकार दिलाय.

पर्यावरणवादी कार्यकर्ते विक्रांत तोंगड यांनी याबाबत RTI अंतर्गत एक याचिका दाखल केली होती, पण त्याला उत्तर देताना पंतप्रधान कार्यालयाने सुप्रीम कोर्टाच्या 2011 च्या निकालाचा दाखला देत "अशा RTI ना उत्तर देणं व्यवहार्य नसून अशा छोट्यामोठ्या कामांमुळे सरकारची कार्यक्षमता कमी होते," असं उत्तर दिलं. त्यामुळे PM CARES फंड हा घोटाळा असल्याचा आरोप विरोधकांनी केलाय.

पण बीबीसीशी बोलताना भाजप नेते नलिन कोहली यांनी म्हटलं, "या मुद्यावरून राजकारण करण्याची आवश्यकता नाही. सरकार वेगवेगळ्या उद्दिष्टांसाठी फंडची स्थापना करतं. यासंदर्भात अहवाल कॅगला दिला जातो. सगळं काही नियमांच्या अखत्यारीत राहून केलं जात आहे."

PM CARES च्या वेबसाईटनुसार, एकापेक्षा जास्त पात्र आणि स्वतंत्र ऑडिटर्सकडून या फंडचं ऑडिट केलं जाईल आणि या फंडाचे विश्वस्त या ऑडिटर्सची नेमणूक करतील.

राज्यात अडकलेल्या लोकांसाठी मोफत एसटी सेवा पुरवण्यात येणार आहे.

यातील वादाचा तिसरा मुद्दा आहे तो CSR कायद्याचा. कंपन्यांना आपल्या एकूण उत्पन्नाचा 2 टक्के भाग Corporate Social Responsibility म्हणून सामाजिक हितासाठी खर्च करणं बंधनकारक असतं. त्याच अंतर्गत आता अनेक कंपन्यांनी PM CARES मध्ये मोठमोठ्या देणग्या दिल्या आहेत, कारण PM CARES फंड हा CSR अंतर्गत येतो.

PM CARES फंडसारखीच अनेक राज्यांनी मुख्यमंत्री सहाय्यता निधीचीही स्थापना केलीये. पण राज्य सरकारांचे मदत निधी हे मात्र सरकारने CSR च्या फायद्याच्या वगळले आहेत. आणि यावरून केंद्र सरकार विरुद्ध राज्य सरकार असाही एक वाद उभा राहिलाय.

महाराष्ट्र सरकारमधील काँग्रेसच्या मंत्र्यांनी मोदी सरकार सर्व मदतनिधी आपल्याकडे ओढून राज्य सरकारांना कमकुवत करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचा आरोप केलाय.

पण PM Cares Fund मधला हा पैसा नेमका वापरला कुठे जातोय. यासंदर्भात सरकारनं अधिकृत माहिती दिलेली नाही. देशात स्थलांतरितांचा प्रश्न ऐरणीवर असताना, त्यांना आपापल्या गावी पायी चालत जावं लागत असताना सरकार हा पैसा वापरून या सर्व गरजूंना मोफत सुविधा उपलब्ध करून का देत नाहीये असाही प्रश्न आता विचारला जातोय.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता...


...ण्यात आली होती. जुलै महिन्यात सर्वोच्च न्यायालयानं या प्रकरणाचा निकाल राखून ठेवला होता.  सर्वोच्च न्यायालयानं निर्णय सुनावत खटला चालवण्यास मंजुरी दिली.

'सेटबॅक' ची शक्यता नाही

भाजपचे नेते मात्र मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्या बचावासाठी समोर आले आहेत. मुख्यमंत्री देंवेंद्र फडणवीस यांच्या विरोधात सर्वोच्च न्यायाय़लयाचा दणका, त्यांच्यावर खटला चालवला जाणार यांवर भाजपने प्रतिक्रिया दिली आहे. यात मुख्यमंत्र्यांना कोणताही 'सेटबॅक' किंवा राजकीय धक्का नाही. त्याच बरोबर मुख्यमंत्र्यांच्या सध्याच्या निवडणुकीव... उर्वरित लेख लिहा:

लयाच्या लेटर हेड वर दिल्याने आचारसंहितेचा भंग झाल्याचीही तक्रार उईके यांनी केली आहे.

दरम्यान, नागपूरातील सामाजिक कार्यकर्ते जनार्दन मुन यांना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी आपल्या मतदार संघात मुख्यमंत्री कार्यालयाच्या लेटरहेड वर मतदारांना पत्र लिहून मतं मागितल्याने आचारसंहितेचा भंग होत असल्याची तक्रार दाखल केली आहे.

मुख्यमंत्र्यांचे वकील उदय डबाले यांनी बीबीसी मराठीसोबत बोलताना सांगितले, की उईकेंनी नमूद केलेल्या दोन्ही एफआयआर मदनलाल पराते या व्यक्तीनं दाखल केल्या होत्या. त्यातील एक तक्रार स्वत: पराते यांनी परत घेतली तर दुसरी सेशन्स कोर्टाने फेटाळली. शिवाय त्याला हायकोर्टात आव्हानही देण्यात आले नाही. या आदेशाचे आणि इतर तक्रारींची माहिती मुख्यमंत्र्यांच्या आज दाखल होत असलेल्या प्रतिज्ञापत्रात सादर करण्यात आल्याच डबाले यांनी सांगितले.

नागपुरचे जिल्हाधिकारी रविंद्र ठाकरे यांनी या प्रकरणात सध्या तरी कुठलेही आदेश आले नसल्याचे सांगत या प्रकरणातील माहिती कार्यालयातून मागविणार असल्याचे सांगितले आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ण्यात आली.

विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस याबाबत बोलताना म्हणाले, "मराठा आरक्षण मिळालं असतं तर त्याचं श्रेय भाजपला मिळालं असतं म्हणून महाविकास आघाडी सरकारने आरक्षणाचा मुडदा पाडला".

याबाबत महाविकास आघाडी सरकारमधले मंत्री नवाब मलिक यांनी भाजपवर आरोप केले.

ते म्हणाले, "भाजप हे मराठा समाजाला आरक्षण मिळू नये म्हणून दोन्ही बाजूने खेळतोय. महाविकास आघाडी सरकार मराठा आरक्षण देऊ शकत नाही, असं ते वारंवार बोलत होते. आज जे वकील मराठा आरक्षणाच्या विरोधात लढतायेत त्यांना भाजपचं पाठबळं आहे".

मराठा आरक्... उर्वरित लेख लिहा:

असलं तरी 50% पेक्षा अधिक आरक्षण देता येणार नाही, असं सुप्रीम कोर्टाने म्हटलंय. त्यामुळे आरक्षण द्यायचं असेल तर खूप मोठ्या पातळीवर याचा विचार करावा लागेल.

"त्याचबरोबर अशोक चव्हाण म्हणाले, देवेंद्र फडणवीस सरकारने केलेला आरक्षणाचा कायदा चुकीचा आहे. पण त्या कायद्याला सर्व पक्षांनी पाठींबा दिला होता. महाविकास आघाडी सरकार स्थापन झाल्यानंतरही याच कायद्याचा आधार घेऊन युक्तिवाद केला जात होता. यामुळे सध्या सत्ताधारी आणि विरोधक दोघंही स्वत:ची मराठा मतं वाचवण्याचा प्रयत्न करतायेत. पण आतापर्यंतच्या इतिहासात मराठा मतदार हा कोणा एका पक्षाचा कधीच नव्हता. तो कायम विभागला गेला आहे. त्यामुळे याचा परिणाम भविष्यात कळेल".

जेष्ठ पत्रकार सुधीर सुर्यवंशी सांगतात, "याआधी हे आरक्षण टिकणार नाही याची कल्पना सर्व राजकीय पक्षांना होती. आताही राज्य सरकार म्हणतय, केंद्राने आरक्षण द्यावं. राज्यांना अधिकार नाहीत. पण ते केंद्राकडूनही आरक्षण देणं खूप कठीण आहे. त्यामुळे याबाबतच राजकारण सुरू राहणार.

"या राजकारणातून मराठा आरक्षणासाठी आम्ही प्रयत्न केले पण ते केंद्राने दिलेलं नाही आणि हे आरक्षण न मिळण्याला ठाकरे सरकारचा निष्काळजीपणा आहे, असे दोन मतप्रवाह सत्ताधारी आणि विरोधकांकडून तयार करण्याचे प्रयत्न केले जात आहेत. यात कोण यशस्वी होतंय हे येणार्‍या निवडणूकीतूनच सांगता येऊ शकेल"

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...ण्यातल्या दुकानात घेऊन गेले.

माझ्या जन्मानंतर आता आपले आईवडील वाटले जातील आणि आपल्यावर कोणी प्रेम करणार नाही असं त्याला वाटू नये म्हणून ते त्याला खेळण्याच्या दुकानात घेऊन गेले.

गेरेथने एक प्लास्टिकची गिटार घेतली म्हणजे तो मला गाणं गाऊन दाखवू शकेल. मला ही गोष्ट खूप आवडते कारण बाबांचं आमच्यावर असणार प्रेम आणि गेरेथला संगीतातलं काही कळत नसलं तरी त्याची हौस त्यातून दिसली.

एकदा असंच तू सांगितलं होतंस की आखाती देशातल्या भयानक उकाड्यात दिवसभर आमच्या मागे फिरून फिरून थकल्यानंतर तू कशी गच्चीवर ब... उर्वरित लेख लिहा:

लहानपणापासूनच तुमच्या फोटोकडे बोट दाखवून सांगायचा की हे माझे आजीआजोबा आहेत. त्याला माहितेय की तुम्ही त्याच्यावर किती प्रेम केलं असतं.

आई तुला काय वाटतं? मी चांगली आई होऊ शकेन? मला माहितेय की तरुणपणात इतरांची फारशी काळजी करायचे नाही. तुम्हा दोघांची काळजी घ्यायला मी घरी परत आले नव्हते तोपर्यंत मीही कोणाविषयी कधी काळजी केल्याचं मला आठवतं नव्हतं.

वडिलांना स्मृतीभ्रंश झाल्यानंतर आपल्या आई वडिलांची काळजी घ्यायला रॉबिन नोकरी सो़डून घरी आली होती.

पण तुमची काळजी घ्याला आले आणि त्या अनुभवाने मला पूर्णपणे बदललं. मग मला पटलं की मी निर्व्याज प्रेम करू शकते. त्यासाठी स्वतःला झोकून देऊ शकते.

मी परफेक्ट नाहीये. मीही बाबांवर चिडायचे जेव्हा ते त्यांचा फोन चुकून फ्रीजमध्ये ठेवायचे किंवा ब्रेकफास्टसाठी चिकन चाऊमिन मागवायचे. बाळाने शी केलेल्या चादरी धुता धुता आता मी हुंदके देत असते. त्या बाळाला जसं काही कळत नाही तसंच बाबांनाही शेवटी शेवटी काही कळायचं नाही.

आई, तुम्हा दोघांचे शाब्दिक खटके तर मी प्रचंड मिस करते. मला वाटतं तुम्ही यावं आणि मला सांगावं की तुमच्या काळी मुलं वाढवणं किती अवघड होतं आणि माझ्या बाबतीत ते किती सोपं झालं आहे.

तू सांगावसं, 'अगं ठीक आहे, बाळाला वाढवणं एवढंही काही अवघड नाही.' आईपणाचा आनंद घे, अगदी बाळाची शू, शी, लाळ आणि उलटीने तुझे कपडे भरलेले असले तरी.

पण मला सगळ्यात जास्त काय हवंय तर तू त्याला पाहाणं, त्याला भेटणं, त्याला स्पर्श करणं.

रॉबिन, तिचा मुलगा, तिचा भाऊ, त्याचा मुलगा आणि रॉबिनचा नवरा (सगळ्यात उजवीकडे)

तूही त्याच्यावर तेवढंच प्रेम करावंस जेवढं मी करते. इतकंच नाही तर त्यानेही तुझ्यावर तेवढंच प्रेम करावं जेवढं मी करते. या जगात कधीच प्रेमाची कमतरता भासू नये.

रॉबिन हॉलिंगवर्थ या 'My Mad Dad: The Diary of an Unravelling Mind' या पुस्तकाच्या लेखिका आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ण्यामागे लागले आहेत.

 गैरसमजातला घोटाळा

लशीमध्ये काहीतरी मिसळायचं ही कल्पनाच भयानक घेण्याजोगी वाटू शकते, पण याचं लशीतलं प्रमाण अगदी कमी आहे. 0.2mg एवढंच अ‍ॅल्युमिनियम लशीच्या  एका डोसमध्ये असतं. हे वजन अफूच्या एका बीपेक्षाही कमी आहे.  या वजनावरून हे लक्षात येतं की सहयोगी घटकांचे काहीही गंभीर दुष्परिणाम होणार नाहीत.

खरं तर सुरक्षितता हेच सहयोगी घटक प्रसिद्ध होण्यामागचं मुख्य कारण आहे.

या प्रकरणाने  शास्त्रज्ञांना नव्या प्रकारे लस बनवण्यास प्रेरणा दिली .

1970मध्ये एका बाल-चेतासंस्थातज्ज्ञांन... उर्वरित लेख लिहा:

षण प्रदान करीत. याचा फायदा आजही लोकांना होतोय.

नवी पद्धत वेगळी होती. घटसर्पाच्या भीतीमुळे नंतर शास्त्रज्ञानी सूक्ष्मजीवांचे काही भाग जसं की त्यांच्यातलं विष किंवा बाह्यावरणातले तुकडे वापरणे पसंत केले. ही नवी लस सुरक्षित होती आणि घेण्यासही सोपी होती. पण त्यात एक त्रुटी होती, अशा प्रकारे लस तयार करणं म्हणजे  लोकांमध्ये कमी रोगप्रतिकारक क्षमता निर्माण होणार, रोगविरुद्ध जेवढं मजबूत संरक्षण मिळणं अपेक्षित आहे तेवढं मिळणार नाही आणि ते दीर्घकाळ टिकणार नाही. यातून मार्ग काढण्यासाठी शास्त्रज्ञ  'सहयोगी घटकांकडे' वळले.

अ‍ॅल्युमिनियम विरोधाभास

अ‍ॅल्युमिनियम  हा  सर्वांत जुना आणि सर्रास वापरला जाणार सहयोगी घटक आहे. स्वयंपाकघरातील घटक असलेल्या लसीला घोड्यांचा उत्तम प्रतिसाद मिळतो या रॅमनच्या संशोधनानंतर थोड्याच अवधीत, रोगप्रतिकारशास्त्रज्ञ अलेक्झांडर ग्लेनी यांनाही अपघातानेच एक शोध लागला.

1926 मध्ये त्यांची टीम घटसर्पाच्या विषाणूंनी तयार केलेली विषद्रव्ये शरिरात मंदगतीने विरघळावी, यासाठी ती शुद्ध करण्याचा प्रयत्न करत होती. हेतू हा की त्यामुळे हे विष टोचलेल्या ठिकाणी जास्त वेळ रेंगाळेल आणि त्यामुळे रोगप्रतिकारक पेशी जोमाने प्रतिसाद देतील.

यासाठी ग्लेनी यांनी अ‍ॅल्युमिनियमचे क्षार वापरले. यामगाची कथा अशी की इंग्रजी अक्षरांच्या क्रमाने मांडणी असल्याने त्याच्या कपाटात अ‍ॅल्युमिनियम सुरुवातीलाच ठेवलेलं होतं. त्यामुळे अ‍ॅल्युमिनियम वापरलं. जेव्हा गिनीपिगला ही नवी घटसर्पाची लस टोचली, तेव्हा मिळालेला प्रतिसाद अनपेक्षित होता. अ‍ॅल्युमिनियम क्षारयुक्त लस टोचलेल्या गिनीपिग्जमध्ये साधी लस टोचलेल्या गिनीपिग्जपेक्षा जास्त बळकट प्रतिकारक्षमता निर्माण झाली. तो प्रतिसाद शुद्ध विषद्रव्याला नाही तर अ‍ॅल्युमिनियमसाठी होता.

ग्लेनी यांचा विश्वास होता की अ‍ॅल्युमिनियमचे क्षार लशीचे मुख्य घटक पंचकोनासारखे बांधून ठेवण्यास मदत करतात.

आजपर्यंत लशीमध्ये अ‍ॅल्युमिनियम नेहमी क्षारांच्या स्वरूपातच वापरले गेले आहे. यात अ‍ॅल्युमिनियम हायड्रॉक्साईड (याचा वापर अँटासिड, अपचन आणि छातीतल्या जळजळीवर उपाय म्हणून होतो), अ‍ॅल्युमिनियम सल्फेट (जे दातात सिमेंट म्हणून वापरले जाते) आणि पोटॅशियम अ‍ॅल्युमिनियम सल्फेट (जे काही वेळा बेकींग पावडरमध्ये वापरतात) यांचा समावेश होतो.

गिनी यांचा विश्वास होता की अ‍ॅल्युमिनियमचे क्षार लसीचे पंचकोनासारखे मुख्य घटक...


...ण्यास प्रवृत्त केले जातील. ते सर्वप्रथम अन्नधान्याच्या शोधात शेतात-गोदामांमध्ये येतील. तिथून त्यांच्यातील विषाणू मानवी शरीरात दाखल होईल.

पोर्तुगालमधील युनिव्हर्सिटी ऑफ पोर्टो येथील रिकार्डो रोचा सांगतात, "वटवाघूळ हा प्राणी इतर जनावरांप्रमाणेच रोगांचं वहन करू शकतो, ही गोष्ट नाकारता येणार नाही. आपण वटवाघळांचा बंदोबस्त करण्याच्या गोष्टी करतो. पण इतर पाळीव प्राणी, पक्षी यांच्यातून विषाणू संसर्गाचा धोकासुद्धा तितकाच असतो, हे विसरून चालणार नाही."

दरवर्षी चारपैकी प्रत्येकी तीन संसर्गजन्य आजार प्राण्... उर्वरित लेख लिहा:

कोणतीही माहिती न घेता केलेल्या कारवाईमुळे वटवाघळांच्या अस्तित्वावर गदा येऊ शकते. यामुळे इतर विषाणू पसरण्याचा धोकासुद्धा वाढेल.

युनिव्हर्सिटी ऑफ केंब्रिजचे डग्लस मॅकफेरलेन यांच्या मते, "वटवाघळांच्या अनेक प्रजाती विलुप्त होण्याच्या स्थितीत आहेत. वटवाघळाचं शेकडो वर्षांपासून मानवासोबत सहअस्तित्व आहे. याचा दोघांनाही लाभ झालेला आहे. त्यांच्या नष्ट होण्यामुळे मानवालासुद्धा गंभीर परिणामांना सामोरं जावं लागू शकतं."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...त अनेक दशकं छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या नावाचा वापर केला गेला. त्याच धर्तीवर सावरकरांचा वापर होऊ पाहतोय का, अशी शंका घेण्यास सद्यस्थिती वाव मिळतो. नितीन बिरमल या शंकेशी तत्वत: सहमत होत, थोडी विस्तृत मांडणी करतात.

बिरमल म्हणतात, "आक्रमक हिंदुत्त्ववादी म्हणून छत्रपती शिवाजी महाराजांची प्रतिमा वापरली गेली. मात्र, नंतर शिवाजी महाराज मुस्लीमविरोधी नसल्याचं महाराष्ट्रातील पुरोगामी संघटनांनी प्रभावीपणे मांडलं. त्यामुळं आता शिवाजी महाराजांची तशी प्रतिमा मांडता येत नाही. त्यामुळं आता मुस्लीमविरोधी प्रति... उर्वरित लेख लिहा:

चलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...त असतानाही पुष्पाबाईंच्या विचारांचा, लिखाणाचा आणि व्यक्तिमत्त्वाचा प्रभाव पडत होता. पुष्पाबाईंकडून प्रेरणा घेतलेली एक मोठी पिढी असल्याचं लक्षात येईल."

आणीबाणीतल्या पुष्पाबाईंच्या कामाचा निखिल वागळे आवर्जून उल्लेख करतात. बाई आणीबाणीत कधी तुरुंगात गेल्या नाहीत, भाषणं केली नाहीत किंवा राजकारणात सक्रियही नव्हत्या. पण भूमिगत चळवळीतले मृणाल गोरे, पन्नालाल सुराणा यांच्यासारखे राजकीय नेते भूमिगत होऊन काम करत होते तेव्हा त्यांना पुष्पाबाईंनी आपल्या दादरच्या हिंदू कॉलनीतल्या आपल्या घरात आश्रय दिला होता. ... उर्वरित लेख लिहा:

चा लढा जोमात होता. स्त्रीवादाची मांडणी करताना सर्व स्त्रियांचे प्रश्न सारखे आहेत हे जरी खरं असलं तरी ते मिथ असल्यासारखं जाणवू लागलं होतं.

 त्यातील काहींनी दलित-मुस्लीम-आदिवासी स्त्रीवर होणारे अत्याचार आणि इतर स्त्रीवर होणारे अत्याचार याचा वेगळा विचार झाला पाहिजे अशी मांडणी सुरू झाली होती. त्याला सकारात्मक प्रतिसाद देणाऱ्या पुष्पा भावे होत्या. अंतर्गत कंगोरे घेऊन एकत्र येण्यासाठी त्यांनी वेगवेगळे प्रयत्नही केले."

पण त्यांच्या अशा एका लढ्याविषयी स्वतंत्रपणे, पण विस्तृत सांगणं आवश्यक आहे. 1996 साली रमेश किणी खून प्रकरणात त्या एकट्या लढल्या.

पुष्पाबाईंच्याच शब्दात सांगायचं तर- "किणी प्रकरणात मला लोकांना बरोबर घेऊन लढता आलं नाही, हा माझ्यावरचा आरोप मला मान्य आहे. रमेश किणीचं घर माझ्या घराजवळ होतं. तो एक दिवस नाहीसा झाला आणि त्याचं शव पुण्यात सापडलं, ही बातमी मला कळली. तो माझ्या आईचा विद्यार्थी असल्याने मी त्याच्या पत्नीला भेटायला गेले.

त्याची पत्नी शीला किणी आतल्या खोलीतून बाहेर आली आणि मला म्हणाली, 'बाई, मी तुमचीच वाट पाहात होते.' तिथून पुढे मी याचा पाठपुरावा करायला सुरूवात केली. आता याला आंदोलन म्हणायचं का? तर मला वाटतं हो. हे आंदोलनच होतं. मी कोर्टात केस उभी केली. प्रकरण सुप्रीम कोर्टात गेलं. सीबीआयने चौकशी केली. कोर्टातच कागदपत्रं गहाळ झाल्याचं कळलं.

पुरेशा पुराव्यांअभावी कोर्टात केसचा निकाल लागला नाही. यातून एक मात्र झालं की पूर्वी ठाकरे घराण्यावर बोलायला कोणी तयार नव्हते असं वातावरण होतं ते धाकाचं वातावरण सैल झालं."

रमेश किणी खून खटला आणि पुष्पाबाईंचा लढा निखिल वागळेंनी अतिशय जवळून पाहिलाय. तेव्हा ते दैनिक 'आपलं महानगर'चे संपादक होते.

"शीला किणी यांच्यासारख्या मध्यमवर्गीय कुटुंबातील महिलेला नवऱ्याचा खून झाल्यानंतर कोणा राजकीय व्यक्तीचा किंवा पक्षाचा आधार वाटला नाही, तर तो पुष्पाबाईंचा वाटला. राज ठाकरे आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांवर आरोप होते ते सगळे सुटले. पण मुंबईत शिवसेनेचा दबदबा असताना त्याविरोधात बाई ठामपणे उभ्या राहिल्या होत्या."

"त्या एकट्या असल्या तरी सायलेंट मेजॉरिटी असलेल्या लोकांचं त्यांनी प्रतिनिधित्व केलं. जेव्हा इतर लोक बोलत नाहीत तेव्हा त्या बोलत होत्या, हेच पुष्पाताईंचं वैशिष्ट्य होतं.  नागरिकांच्या विवेकाधिष्ठीत आवाजाचं पुष्पाताई प्रतिक होत्या."

वागळे पुढे म्हणतात- "खणखणीत या शब्दाला...


...त असते की, सगळ्यांनाच अशा योजनांचा लाभ मिळणं शक्य नसतं. म्हणूनच मागासवर्गीय आयोगाचा अहवाल आला की, त्यातून अनेक गोष्टी स्पष्ट होतील. त्या अहवालाचा गांभीर्याने अभ्यास व्हायला हवा.

या समाजातल्या मुलांची मेहेनत करायची तयारी आहे. पण ते फक्त न्याय मागत आहेत. त्यामुळे समाजात एकमेकांबद्दल विश्वास निर्माण करण्याची आवश्यकता आहे.

मुख्यमंत्र्यांनी निवडणुकीपूर्वी बारामतीच्या सभेतच वक्तव्य केलं होतं की, मंत्रिमंडळाच्या पहिल्या बैठकीत धनगर समाजाला आरक्षण देण्यात येईल. आज साडेतीन-चार वर्षं उलटून गेली आहेत. अज... उर्वरित लेख लिहा:

ाच्या खात्यात 15 लाख रुपये जमा करू, काळा पैसा परत आणू, अशा अनेक गोष्टी या सत्ताधारी पक्षाने कबूल केल्या होत्या. त्यातच एक आरक्षण होतं. इतर गोष्टी झाल्या नाहीत, तसंच आरक्षणही दिलेलं नाही.

पंतप्रधानांनी सांगितलं होतं की, दोन कोटी रोजगार दरवर्षी उपलब्ध होतील. महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री सांगत होते की, दरवर्षी 40 लाख नोकऱ्या देऊ. 40 लाख सोडा, 40 हजार नोकऱ्या तरी उपलब्ध झाल्या का?

7. तुम्ही म्हणता नोकऱ्या उपलब्ध नाहीत. शिक्षण क्षेत्रातही खासगी शिक्षण संस्थांमध्ये आरक्षण नाही. तसंच आजकाल खासगी क्षेत्रातल्या नोकऱ्यांचा टक्का सरकारी नोकऱ्यांपेक्षा जास्त आहे. मग आरक्षण मिळालं, तरी त्याचा उपयोग काय?

आरक्षण आलं, तर किमान एक टप्पा तर पार होईल. त्यांना एक आधार मिळेल. प्रत्येक प्रश्नाचं उत्तर एका फटक्यात मिळणार नाही. कायदे सातत्याने बदलत असतात. प्रश्न सातत्याने बदलतात.

महिलांचंच उदाहरण द्यायचं, तर महिला सुरक्षेबाबत 10 वर्षांपूर्वी वेगळे विषय होते. आज सायबर क्राईमसारखा वेगळा आणि गंभीर विषय आला. त्याबद्दलचे कायदे आता आम्ही करत आहोत.

समाजाचे प्रश्न सातत्याने बदलत असतात आणि त्या बदलत्या प्रश्नांप्रमाणे आपल्याला कायद्यांमध्येही बदल करावा लागतो.

8. मराठा मोर्च्याचं नेतृत्त्व करणाऱ्यांनी वारंवार आमच्या आंदोलनात राजकीय नेते नको, अशी भूमिका घेतली आहे. त्यांना राजकीय नेत्यांबद्दल अविश्वास वाटतो का?

मला वाटतं, ही भूमिका स्वागतार्ह आहे. हा मोर्चा कोणत्याही पक्षाचा किंवा संघटनेचा नाही. तो एका समाजाचा मोर्चा आहे. त्यामुळे त्यांनी ज्या रितीने या मोर्चाचं नियोजन केलं, त्याचं मी स्वागत करते. असे मोर्चे काढण्याचा अधिकार सगळ्यांनाच आहे.

9. चंद्रकांतदादा पाटील यांनी विधान केलं होतं की, या वेळी मराठा आंदोलनात समाजविघातक लोकांनी शिरकाव करून आंदोलनाला हिंसक वळण दिलं. नेमका हा टप्पा का आला?

याचं उत्तर खरं तर चंद्रकांतदादा पाटील यांनीच द्यावं. माझी एक नम्र विनंती आहे की, मुख्यमंत्र्यांनी त्यांच्या मंत्र्यांना आवरावं. चंद्रकांतदादांनी नंतर त्या विधानाबद्दल दिलगिरी व्यक्त केली होती. जबाबदार पदावर असलेल्या व्यक्तींनी अशा प्रकारे वक्तव्य करू नयेत.

10. नेमक्या अशा विधानांमुळे आंदोलन चिघळलं असं वाटतं का?

अर्थातच! तुम्ही लोकांना विश्वासात घेण्याऐवजी अशी विधानं केली, तर नाराजी वाढणारच. नाराज लोकांना प्रेमाने जवळ घेऊन त्यांच्याशी चर्चा...


...त असलेली मरीना यांची आई हलीमा खातून या हिंदी बोलू शकत नाहीत पण त्यांच्या चेहऱ्यावरच्या सुरकुत्या त्यांचं दुःख सांगतात.

त्या म्हणतात, "मी परत जाणार नाही. ज्या लोकांना बांगलादेश सरकारकडे सोपवण्यात आलं, त्यांना मारून टाकण्यात आलं. भारत सरकारनं आम्हाला इथंच मारून टाकावं पण आम्हाला आमच्या देशात पुन्हा जायचं नाही."

त्या दिवशी आम्ही स्वतः परत जाऊ

दिल्लीच्या श्रम विहार शरणार्थी शिबिरात मंगळवारी पोलीस पोहचले. त्यांनी लोकांना गुरुवारी संध्याकाळपर्यंत फॉर्म भरायला सांगितलं होतं. तिथं राहणारे मोहम्मद त... उर्वरित लेख लिहा:

ापैकी मोहम्मद युनूस, मोहम्मद सलीमनं सांगितलं की हा फॉर्म भरल्यावर त्यांना परत पाठवलं जाईल. हा फॉर्म बर्मी भाषेत आहे त्यामुळे आमचा संशय आणखी वाढतो.

मातीच्या घरात राहणाऱ्या मर्दिना सांगतात, "माझ्या डोळ्यासमोर माझ्या गावातील मुलींवर बलात्कार करण्यात आले. मीच तिथून पळून आले. आमच्यावर अन्याय केला जात आहे. ज्या दलदलीतून आम्ही निघून आलो आहोत तिथं आम्हाला पुन्हा पाठवलं जाणार आहे. माझं इथं लग्न झालं. मला मूल झालं. मी त्याला त्या वाईट जगात नेऊ शकत नाही."

मर्दिना यांना दिल्लीत राहणं सुरक्षित वाटतं.

दिल्लीत राहणं त्यांना सुरक्षित वाटतं. इथं त्यांचं मूल कुणी हिसकवणार नाही असं त्यांना वाटतं.

ओळख मिळवण्यासाठी झटणारे लोक

शरणार्थी लोकांचं म्हणणं आहे की ज्या सात लोकांना परत पाठवलं गेलं त्या सात शरणार्थींना आतापर्यंत नागरिक मानण्यात आलेलं नाहीये.

त्यांना म्यानमारच्या दूतावासाकडून एक पत्र देण्यात आलं आहे त्यात असं म्हटलं आहे की ते म्यानमारचे रहिवासी आहेत पण नागरिक नाहीत.

गृहमंत्री राजनाथ सिंह यांनी सप्टेंबर महिन्यात म्हटलं होतं की रोहिंग्या मुस्लीम हे शरणार्थी नाहीत. त्यांनी नियमांचं पालन करून देशात शरण घेतली नाही. मानवी हक्कांचं संरक्षण करण्यापूर्वी देशाची सुरक्षा महत्त्वाची आहे. अशा विधानांच्या पार्श्वभूमीवर भीती आणखी वाढते.

दिल्लीत राहणारे रोहिंग्या शरणार्थी म्यानमार जायला नकार देत नाहीत. पण ते म्हणतात त्या देशात नागरिकाचा दर्जा मिळाला पाहिजे. त्यांना संयुक्त राष्ट्राच्या रेफ्यूजी पानावर नोंद नकोय. तर एका देशाचा नागरिक म्हणून त्यांना ओळख हवी आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...त असलेले मृतदेह आढळले.

अहमदाबादमध्ये राहणाऱ्या या चुलत भावंडांच्या मृत्यूच्या काही दिवस आधीच आसाराम यांच्या भक्तांनी तिथल्या 'गुरुकुल'मध्ये त्यांना प्रवेश दिला होता.

या प्रकरणाचा तपास करण्यासाठी तत्कालीन राज्य सरकारनं डी. के. त्रिवेदी आयोगाची नियुक्ती केली होती. पण, आजतागायत या आयोगाचाचा अहवाल सर्वांसाठी खुला करण्यात आलेला नाही.

याच दरम्यान, 2012मध्ये गुजरात पोलिसांनी मुटेरा आश्रमाच्या 7 कर्मचाऱ्यांवर मुलांच्या हत्येचे आरोप निश्चित केले. या प्रकरणाची सुनावणी अद्याप अहमदाबादच्या सत्र न्यायाल... उर्वरित लेख लिहा:

आसाराम यांचे व्हीडिओग्राफर राकेश पटेल यांच्यावर झाला. या हल्ल्यानंतर काही दिवसांतच दिनेश भगनानी नावाच्या तिसऱ्या साक्षीदारावर सुरतच्या कपड्यांच्या बाजारपेठेत अॅसिड हल्ला झाला.

हे तिनही साक्षीदार या गंभीर हल्ल्यांनंतरही वाचले. यानंतर 23 मे 2014 ला आसाराम यांचे खाजगी सचिव म्हणून काम पाहिलेले अमृत प्रजापती यांच्यावर चौथा हल्ला झाला. पॉईंट ब्लँक रेंजच्या बंदुकीनं सरळ मानेला गोळी लागल्यानंतर 17 दिवसांनी प्रजापती यांचा मृत्यू झाला.

पुढचा हल्ला आसाराम प्रकरणात जवळपास 187 बातम्या लिहीणारे शाहजहांपूरचे पत्रकार नरेंद्र यादव यांच्यावर करण्यात आला. अज्ञात हल्लेखोरांनी त्यांच्या मानेवर तिक्ष्ण हत्यारानं वार केले. त्यांचं ऑपरेशन झालं आणि मानेवर 76 टाके पडले. या ऑपरेशननंतर त्यांना नवं आयुष्य मिळालं.

आसाराम यांचे सचिव म्हणून काम केलेल्या राहुल सचान यांच्यावर जोधपूर न्यायालयात साक्ष दिल्यानंतर आवारात जिवघेणा हल्ला झाला होता.

जानेवारी 2015मध्ये पुढचे साक्षीदार अखिल गुप्ता यांची मुजफ्फरनगरमध्ये गोळ्या घालून हत्या करण्यात आली.

बरोबर एका महिन्यानंतर आसाराम यांचे सचिव म्हणून काम पाहिलेल्या राहुल सचान यांच्यावर साक्ष दिल्यानंतर लगेच जोधपूर न्यायालयाच्या आवारातच जिवघेणा हल्ला झाला. राहुल त्या हल्ल्यात बचावले. पण, 25 नोव्हेंबर 2015 पासून आजपर्यंत राहुल गायब आहेत.

याच प्रकरणात आठवा हल्ला 13 मे 2015ला महेंद्र चावला या साक्षीदारावर पानिपतमध्ये हल्ला झाला. हल्ल्यात वाचलेल्या महेंद्र यांना आज अपंगत्व आलं आहे.

पुढे तीन महिन्यांनंतर जोधपूर प्रकरणात साक्षीदार असलेल्या 35 वर्षीय कृपालसिंह यांची गोळ्या घालून हत्या करण्यात आली. हत्येच्या काही आठवडे आधीच सिंह यांनी जोधपूर न्यायालयात पीडितेच्या बाजूनं साक्ष दिली होती.

7. महागडे वकील

गेल्या 5 वर्षांत या सुनावणी दरम्यान आसाराम यांनी स्वतःला वाचवण्यासाठी देशातल्या सर्वांत महागड्या आणि सुप्रसिद्ध वकीलांची मदत घेतली आहे.

आसाराम यांच्या बचावासाठी वेगवेगळ्या न्यायालयांमध्ये आणि जामिनासाठी अर्ज करणाऱ्या वकिलांमध्ये राम जेठमलानी, राजू रामचंद्रन, सुब्रह्मण्यम स्वामी, सिद्धार्थ लूथरा, सलमान खुर्शीद, केटीएस तुलसी आणि यूयू ललित यांच्यासारख्यांचा समावेश आहे.

आजपर्यंत विविध न्यायालयांमध्ये आसाराम यांचे जामिन अर्ज 11 वेळा रद्द झाले आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी...


...त असलेल्या कार्याला शोभेल असे वागावे'. दादांचे हे उद्गार ऐकताच मी माझ्या बाळाला आत्याजवळ सोडलं आणि बाळ जोशींना भेटण्यासाठी रवाना झाले. तिथं पोहोचून मला सांगितलेली कामगिरी पार पाडली.

माघारी परतताना इंग्रजांचा ससेमिरा चुकवण्यासाठी आडवाटेने चालायला सुरुवात केली. या मार्गात असलेली मांडवी नदीची खाडी मी पोहत पार केली. पुढे जंगलातून अनवाणी चालत वाट शोधत घरी पोहोचले. कामगिरी पार पाडून सुखरूप घरी आले तेव्हा मात्र दादांनी मला मिठी मारत हंबरडा फोडला,'' हौसाबाई त्यावेळचं चित्र डोळ्यासमोर उभं करतात.

'पण ख... उर्वरित लेख लिहा:

आता आमची तपासणी होणार हे लक्षात येताच त्यांची नजर चुकवून मी ती चिठ्ठी गिळून टाकली. अन आम्ही त्यांच्या तावडीत सापडता सापडता वाचलो."

गांधी माझा सखा गं...

वडिलांबरोबर देशसेवेच्या कार्यात स्वत:ला झोकून देत असतानाच इतर महिलांनाही मी त्यात विविध प्रकारे सहभागी करून घेतलं. प्रतिसरकारचा समाजावर इतका प्रभाव होता की महिला जात्यावर दळण दळताना ओव्या म्हणायच्या...

गांधी माझा सखा गं, ओवी त्याला गाईनं,

तुरुंगात जाऊनिया स्वराज मिळविनं

नाना माझा भाऊ गं, ओवी त्याला गाऊया,

त्याच्यासंगे लढता लढता स्वराज्य मिळवूया.

क्रांतीसिंह नाना पाटलांचं औक्षण करताना गावखेड्यातील महिला.

शेतात काम करतानाही अनेक शेतकरी महिला पत्री सरकारवर गाणी म्हणत असत.

नाना पाटील, नाना पाटील गुंगू एकच सूर

 नाना पाटील, नाना पाटील गुंगू एकच सूर,

नसानसातून वाहे आमच्या देशभक्तीचा पूर'

नसानसातून वाहे आमच्या देशभक्तीचा पूर.

अशी ती गाणी असत.

देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देत असताना नाना पाटलांनी आपल्या रोबर असलेल्या सहकाऱ्यांना कोणत्याही अंधश्रध्देला बळी पडून दिलं नाही.

स्वत: क्रांतीसिंह नाना पाटलांनी हुंडा, मानपान, मंडप, वाजंत्री, जेवण, कोणताही धार्मिक विधी न करता हौसाबाईंचे लग्न स्वातंत्र्य चळवळीतील कार्यकर्ते भगवानराव मोरे पाटील यांच्याशी लावून दिलं. एकमेकांना हार घालून गांधी पद्धतीनं त्यांनी हे लग्न लावून दिलं. ही प्रथा पुढे अनेक कार्यकर्त्यांनीही सुरू ठेवली."

सत्यशोधक चळवळीचे बाळकडू घेतच हौसाबाई मोठ्या झाल्या पण इंग्रज सरकारच्या दडपशाहीचे आणि उद्भवलेल्या परिस्थितीचे चटके त्यांना बसत होतेच.

त्याकाळाविषयी हौसाबाई सांगतात, "एकदा माझ्या आजीच्या चोळ्या फाटल्या होत्या. नवी चोळी  विकत घेण्याइतपत पैसा आमच्याजवळ नव्हता. शेवटी आजीनं  माझ्या वडिलांची जुनी लुंगी शोधून काढली  आणि त्या पांढऱ्या लुंगीच्या 2 चोळ्या शिवल्या.

आम्ही आजीला वाईट वाटू नये म्हणून म्हणायचो, 'आजी तुला ही पांढरी चोळी शोभून दिसती.' आजी म्हणायची असू दे बया, या पांढऱ्या चोळीसारखं पाढरं निशाण दातात धरून इंग्रज आपल्या स्वातंत्र्य सैनिकांपुढं शरण येतील आणि जो पर्यंत तसं व्हणार नाही तोपर्यंत मी अशाच चोळ्या वापरणार'. पुढे आजीने ते व्रत कायम स्वरुपी पाळलं."

सध्याच्या परिस्थितीविषयी विचारलं असता, हौसाबाई म्हणतात, "माझ्या कुटुंबीयांनी, कार्यकर्त्यांनी मिळवलेल्या या स्वातंत्र्याची झालेली दयनीय...


...त असल्याची वर्षं पुढील प्रमाणे :

फक्त 2013-14 (12.3टक्के) आणि 2016-17 (22.5टक्के) या दोन वर्षांतच शेती नफ्यात दिसते. 2016-17 मध्ये पाऊस चांगला झाल्यानं शेती आणि शेती संलग्न क्षेत्राची वाढ झाली असं अहवाल म्हणतो. तर 2017-18 मध्ये मॉन्सूनच्या सरासरीपेक्षा फक्त 84.3 टक्के एवढाच पाऊस झाल्यानं शेतीला फटका बसल्याचं म्हटलं आहे.

गेल्या सहा वर्षांत निव्वळ पिकांतली GSVA पाहिली तर ती सातत्यानं नुकसानीत असल्याचं दिसतं. 2012-13मध्ये  उणे 1.8, 2014-15 मध्ये उणे 6.7, 2015-2016मध्ये उणे 6.9 आणि 2017-2018मध्य... उर्वरित लेख लिहा:

क्त 11.9 टक्के एवढा अल्प आहे.

सध्या राज्याच्या स्थूल उत्पन्नात सेवा क्षेत्राचा वाटा सर्वाधिक 54.5 टक्के तर उद्योग क्षेत्राचा वाटा 33.6 टक्के इतका आहे.

शेती सोसायट्या तोट्यात

महाराष्ट्रातल्या ग्रामीण अर्थकारणात विविध विकास सोसायट्यांचा वाटा फार मोठा आहे. महाराष्ट्रात 1.95 लाख एवढ्या सेवा सोसायट्या असून त्यांचे 5.25 कोटी सभासद आहेत. यातल्या 18.7 टक्के सोसायट्या तोट्यात असून तोट्यात असणाऱ्या पैकी 32.6 टक्के सोसायट्या या शेती कर्जाशी संबंधित आहेत, असं या अहवालात म्हटलं आहे.

कारणं काय आहेत?

शिवाजी विद्यापीठातल्या यशवंतराव चव्हाण स्कूल ऑफ रुरल स्टडीज अंतर्गत असलेल्या मास्टर ऑफ रुरल स्टडीजचे समन्वयक डॉ. एम. एस. देशमुख यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना महाराष्ट्रातील शेती तोट्यात असण्याची काही महत्त्वाची कारणं सांगितली.

'किमान आधारभूत किंमतीचंही संरक्षण नाही'

सध्या शेती जी तोट्यात आहे त्याचं सर्वांत मोठं कारण म्हणजे शेतकऱ्यांना किमान आधारभूत किंमतीचं संरक्षणही मिळत नसल्याचं ज्येष्ठ अर्थतज्ज्ञ मिलिंद मुरुगकर यांनी सांगितलं.

ते म्हणाले, "कोरडवाहू शेतीमधली नगदी पीक म्हणजे डाळी होय. जगभरात डाळींच्या किमती पडलेल्या आहेत. अशा स्थितीमध्ये शेतकऱ्यांना किमान हमी भावाचं संरक्षण मिळणं आवश्यक आहे. प्रत्यक्षात तेही मिळताना दिसत नाही. स्वामिनाथन आयोगाच्या शिफारशी तर लांबच राहिल्या."

या शिवाय जलयुक्त शिवारसारख्या योजना फार काही प्रभावी ठरू शकलेल्या नाहीत, असं ते म्हणतात.

"शेतकऱ्यांना सरकारनं पीक विम्याच्या योजना दिल्या आहेत. पण प्रत्यक्षात जमिनीवर राबवतानाही त्यात अडचणी येताना दिसतात," असं ते म्हणाले.

बेरोजगारीत वाढ

शिवाजी विद्यापीठातल्या यशवंतराव चव्हाण स्कूल ऑफ रुरल डेव्हलपेमेंटमधले साहायक प्राध्यापक तानाजी घागरे सांगतात, "शेती आणि शेतीवर आधरित क्षेत्राच उत्पन्न घटतं तेव्हा त्याचा पहिला परिणाम होतो तो म्हणजे मागणीत घट. परिणामी बेरोजगारी वाढते आणि ग्रामीण भागातून शहरी भागात स्थलांतर वाढतं. शेतीवर अवलंबून असणारे सर्वच घटक कोलमडून जातात. त्यामुळे सरकारला मागणी वाढवण्यासाठी विविध उपाय योजावे लागतात."

समजा एखाद्या शेतकऱ्याचं उत्पन्न घटलं तर त्याचा परिणाम त्याच्या कुटुंबाच्या मासिक खर्चावरही होतो आणि हे कुटुंब दारिद्र्यात लोटले जाते, असे ते म्हणाले.

भारतातल्या रोजगारात शेती आणि शेतीवर आधारित रोजगाराचं प्रमाण 49 टक्के इतके...


...त आणि या भ्रमणात तग धरून जिवंत राहू शकलात तरी तुमचा हा प्रवास कुठे संपेल याची काय खात्री?

पण काही भौतिकशास्त्रज्ञांनी असं अनुमान काढलं आहे की भविष्यात काहीतरी करून हे वॉर्महोल्स शोधण्यात, त्यांची मांडणी करण्यात आपल्याला यश येईल, मात्र कसं, याचं उत्तर त्यांच्याकडे आता नाही.

हे वॉर्महोल्स एकमेकांवर आदळत असले पाहिजेत, त्यांच्याआत जे काही असेल त्याचा चक्काचूर करत असावेत, असा अंदाज भौतिकशास्त्रज्ञ करतात. म्हणून जर टाईम मशीन प्रत्यक्षात आलं, तर आपल्याला त्याचं हे गैरसोयीचं लक्षण रोखण्याचा मार्ग प्रा... उर्वरित लेख लिहा:

ही का," प्रा. डेव्हिस सांगतात.

"तंत्रज्ञान इतक्या वेगानं प्रगती करत आहे की कदाचित थेट अवकाश आणि वेळ याच गोष्टी आपल्या नियंत्रणाखाली येतील."

भौतिकशास्त्राच्या एका शक्याशक्यतेच्या टोकावर वॉर्महोल्सचं अस्तित्त्व आहे. ज्यामुळे काळाबरोबर भ्रमण करण्याच्या विचारांना, त्या दृष्टिकोनाला एक दिशा मिळत आहे. पण रॉन मॅलेट यांच्याकडे आणखी एक दृष्टिकोन आहे.

त्यांनी प्रत्यक्ष टाईम मशीन तयार करण्याचा आराखडा बनवला आहे आणि याबाबतची त्यांची संकल्पना त्यांनी 11व्या वर्षी वाचलेल्या अल्बर्ट आइनस्टाइनच्या समिकरणांवरून प्रेरीत आहे.

मॅलेट यांना वडिलांमुळे टाइम मशीनची गोडी लागली.

प्रा. मॅलेट यांनी एक टेबलटॉप उपकरण बनवलं आहे. प्रत्यक्षातलं, कार्यान्वित असलेलं टाईम मशीन बनवण्यासाठी ज्या नियमांचा आधार घ्यावा लागेल त्याचीच सिद्धता या उपकरणाद्वारे त्यांनी केली आहे.

पहिल्यांदा, लेझरच्या मदतीनं गोलाकार प्रकाशझोत तयार करुन घेतला. त्यानंतर त्या लेझर वर्तुळातील पोकळी पिरगाळल्यासारखी भासली पाहिजे. कॉफीचा कप  ढवळताना दिसतो अगदी तशा प्रकारे. कनेक्टीकट विद्यापीठाचे प्राध्यापक अधिक उदाहरण देऊन स्पष्टीकरण देतात.

कारण अवकाश आणि वेळ हे जोडलेले आहेत, मग अवकाशाला गुंडाळलं तर वेळही गोलाकार पिळला गेला पाहिजे. प्रा. मॅलेट यांच्या सैद्धांतिक प्रयोगानं ते दाखवून दिलं आहे, एका लहानशा अवकाशातून पुरेसा तीव्र लेझर जर पार जाऊ दिला, तर सामान्य एकरेषीय कालरेषा, ज्यात आपण सगळे वावरत आहोत, त्या कालरेषेला बदलणं शक्य असलं पाहिजे.

"जर हे अवकाश पुरेशा तीव्रतेनं बदलण्याजोगी परिस्थिती निर्माण केली, तर ही एकरेषीय कालरेषा पिरगळल्यासारखी होऊन त्याचा एक लूप तयार होईल. मग जर काळ अचानक बदलून त्याचा लूप तयार केला तर हा लूप आपल्याला त्यातून भ्रमण करण्याची, भूतकाळात डोकावण्याची शक्यता प्रदान करू शकते," असं प्रा. मॅलेट सांगतात.

मात्र, हे प्रत्यक्ष कार्यान्वित होण्यासाठी, या संकल्पनेसाठी मोठ्या प्रमाणावर ऊर्जेची गरज लागेल आणि प्रत्येक गोष्ट सूक्ष्म पातळीवर आक्रसली जाण्याची सोय होऊ शकेल असा मार्गही लागेल.

मात्र जरी आपण टाईम मशीन बनवलं, तरी त्याचा यशस्वीपणे वापर करण्यासाठी आपल्याला काळ या संकल्पनेचं तपशीलवार ज्ञान असणं अत्यावश्यक असेल.

प्राध्यापक तमारा डेव्हिस यांनी टाईम मशीनसंदर्भात काम केलं आहे.

विश्व म्हणजे स्पेस-टाईमचा एक स्थिर, अचल असा हिस्सा आहे, अशी एक सर्वसाधारण धारणा...


...त आलं होतं. तेव्हापासून दिल्ली-हरियाणा दरम्यानच्या सिंघू सीमेवरच शेतकरी ठाण मांडून आहेत.

आंदोलक शेतकरी आणि सरकार यांच्यात सहावेळा चर्चाही झाली. तसंच शेतकऱ्यांची गृहमंत्री अमित शाह यांच्यासोबतही बैठक झाली. पण त्यातून तोडगा निघू शकला नाही.

केंद्र सरकारने या कायद्यांमध्ये दुरुस्ती करण्याची तयारी दर्शवली. त्यासाठी एक प्रस्तावही आंदोलकांना पाठवण्यात आला होता. पण तिन्ही कृषी कायदे मागे घ्या, अशीच मागणी शेतकऱ्यांनी लावून धरली आहे. मात्र हे कायदे मागे घेणार नसल्याची सरकारची भूमिका आहे.

समिती स्थापन... उर्वरित लेख लिहा:

ंदोलनातप्रश्नी तोडगा निघेल, मोदीजी इतके मोठे नेते आहेत, त्यांचं म्हणणं आंदोलक ऐकतील, असं राऊत म्हणाले. दिल्ली येथे ANI वृत्तसंस्थेशी बोलताना ते बोलत होते.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...त आला. आधी कुटुंबियांना चिंता वाटत होती, पण आता तेही पाठिंबा देत असल्याचं तो सांगतो. दक्षिण कोरियातल्या टीममेट्सनीही त्याच्या मुंबईत येण्याच्या निर्णयाचं स्वागत केलं.

पण मुंबईतल्या क्रिकेट वर्तुळात कुणाची ओळख नसल्यानं कुठून सुरूवात करावी हेही त्याला समजत नव्हतं. अधूनमधून दक्षिण कोरियन संघासाठी खेळण्यासाठी पार्कला दौऱ्यावरही जावं लागतं, त्यामुळं मुंबईत लक्ष केंद्रित करणंही कठीण. इथलं हवामान, स्पर्धा सगळ्याशीच त्याला जुळवून घ्यावं लागलं.

"मला वाटलं तेवढं हे सोपं नक्कीच नव्हतं. भारतात कित्येक... उर्वरित लेख लिहा:

्यत्व मिळालं आणि पुढं दशकभरात तिथं क्रिकेटच्या प्रसारासाठी आयसीसीनं निधीही पुरवला.

मग ट्वेन्टी20 क्रिकेटचा प्रसार आणि 2014च्या इन्चिऑन आशियाई क्रीडा स्पर्धेत क्रिकेटच्या समावेश यामुळं दक्षिण कोरियासारख्या देशांमध्ये क्रिकेटला आणखी चालना मिळाली. आज आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पुरुष आणि महिलांच्या क्रिकेटमध्येही दक्षिण कोरियाचे संघ प्रतिनिधित्व करतात. यंदा आयसीसीनं सर्व सहसदस्य देशांना आंतरराष्ट्रीय ट्वेन्टी20 संघांचा दर्जा दिल्यामुळं दक्षिण कोरियातलं क्रिकेट आणखी बहरेल अशी आशा व्यक्त केली जाते आहे. पार्कही तेच स्वप्न पाहतो आहे.

वर्ल्ड कप ड्रीम

पार्क आता 28 वर्षांचा आहे आणि दिवसागणिक क्रिकेटमध्ये कारकीर्द घडवण्याची शक्यता त्याच्यासाठी कमी होत चालली आहे याची त्याला कल्पना आहे.

"मला कधीकधी नैराश्य आल्यासारखं वाटतं, पण मी आशा सोडलेली नाही. एक क्रिकेटर म्हणून यश मिळालं नाही, तरी मी दक्षिण कोरियात गेल्यावर तिथल्या क्रिकेटसाठी हे फायद्याचं ठरेल. हीच गोष्ट मला प्रेरणा देते. 2022च्या एशियाडमध्येही क्रिकेट खेळलं जाणार आहे, मला त्यासाठी माझ्या टीमला मदत करायची आहे."

कधीतरी भविष्यात विश्वचषक खेळण्याचं स्वप्नंही तो पाहतो. पार्क म्हणतो, "गेल्या वेळी टी20 विभागीय पात्रता स्पर्धेत आम्हाला उपविजेतेपदावरच समाधान मानावं लागलं. पण कधीतरी कोरिया विश्वचषकात खेळेल अशी मला आशा आहे."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...त आली होती.

मुघल बादशहाचं मन वळवण्याचा प्रयत्न

जगप्रसिद्ध इतिहासकार विल्यम डेलरिम्पल यांच्या म्हणण्यानुसार, त्या काळी युरोपात ज्या तऱ्हेचं युद्ध होत होतं तसं युद्ध चाळीस लाख मुघलांच्या सैन्याशी करणं अशक्य आहे, हे लवकरच हॉकिंसला कळून चुकलं.

त्यामुळे इथे त्याला मुघल बादशहाच्या परवानगीसोबतच सहकार्याचीही गरज होती. वर्षभरातच हॉकिंग मुघलांची राजधानी आग्रा इथे पोचले. फारसं शिक्षण न झालेल्या हॉकिंसला जहाँगीरकडून व्यापाराची परवानगी घेण्यात यश मिळालं नाही.

त्यानंतर ब्रिटिश संसदेचे सदस्य व राजदूत सर थॉ... उर्वरित लेख लिहा:

ब्रिटिश सेनेच्या सशस्त्र दलांनी पहिल्यांदा भारतात पोर्तुगीज, डच व फ्रान्सच्या प्रतिस्पर्धांचा सामना केला, आणि बहुतांश युद्धांमध्ये ब्रिटिश जिंकले. हळूहळू त्यांनी बंगालच्या किनारपट्टीवर नियंत्रण मिळवलं.

परंतु, सतराव्या शतकामध्ये मुघलांशी त्यांचा केवळ एकदाच संघर्ष झाला. बंगालमध्ये मुघल बादशाह औरंगजेब आलमगीरचा भाचा नवाब शाइस्ते खान आपल्या अधिकाऱ्यांना कराबाबत व इतर गोष्टींबाबत त्रास देतो आहे, अशी तक्रार 1681 साली कंपनीच्या कर्मचाऱ्यांनी कंपनीचा संचालक सर चाइल्ड याच्याकडे केली.

जहागांरी यांच्या दरबारात सर थॉमस रो

सर चाइल्डने सैन्याची मदत पाठवण्यासाठी सम्राटाला पत्र लिहिलं. त्यानंतर 1686 साली एकोणीस युद्धनौका, दोनशे तोफा आणि सहाशे सैनिक असलेला ताफा लंडनहून बंगालच्या दिशेने रवाना झाला.

मुघल बादशाहाचं सैन्यही तयार होतं, त्यामुळे या युद्धात मुघलांचा विजय झाला. 1695 साली ब्रिटिश समुद्री चाचा हेन्री एव्हरीने 'फतेह मुहम्मद' व 'गुलाम सवाई' ही औरंगजेबाची समुद्री जहाजं लुटली. त्यावरील खजिन्याची किंमत जवळपास सहा लाख ते सात लाख ब्रिटिश पौंड इतकी होती.

मुघल सैन्यापुढे नामोहरम झालेलं ब्रिटिश सैन्य

मुघल सैन्याने ब्रिटिश सैनिकांना माश्यांसारखं मारलं, असं इतिहासकार विल्यम डेलरिम्पल नमूद करतात. बंगालमधील कंपनीचे पाच कारखाने नष्ट करण्यात आले आणि सर्व इंग्रजांना बंगालबाहेर हाकलण्यात आलं.

सूरतमधील कारखानाही बंद करण्यात आला आणि मुंबईतही त्यांची हीच अवस्था करण्यात आली. कंपनीच्या कर्मचाऱ्यांना बेड्या घालून शहरात फिरवण्यात आलं आणि गुन्हेगार म्हणून अपमानित करण्यात आलं.

कारखाने परत मिळवण्यासाठी माफीची भीक मागत बादशाहाच्या दरबारात उपस्थित राहण्याव्यतिरिक्त दुसरा काही पर्याय कंपनीसमोर नव्हता. ब्रिटिश सम्राटाने हेन्री एव्हरीची अधिकृतरित्या खरडपट्टी काढली आणि मुघल बादशाहाची माफी मागितली.

औरंगजेब आलमगीरने 1690 साली कंपनीला माफ केलं. सतराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात ईस्ट इंडिया कंपनीने चीनहून रेशीम व चिनी मातीची भांडी विकत घ्यायला सुरुवात केली. या मालाचा मोबदला चांदीच्या रूपात द्यावा लागत होता, कारण या व्यतिरिक्त दुसरं कोणतंही उत्पादन चीनला गरजेचं नव्हतं.

ब्रिटिश सैन्य मुघलांपुढे जेरीस आलं होतं.

यावर एक उपाय काढण्यात आला. बंगालमध्ये अफूची शेती करण्यात आली आणि बिहारमध्ये त्यासंबंधीच्या उत्पादनांचे कारखाने सुरू करण्यात आले, अशा प्रकारे...


...त आलेले सर्व्हेही चुकीचे ठरले होते.

राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत मतदार नेमके कोण असतील याचा अंदाज लावणं एक आव्हान असतं. गेल्यावेळेस सगळे सर्व्हे याचा अंदाज लावण्यात असफल ठरले होते.

डोनाल्ड ट्रंप यांना श्वेतवर्णीय महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांनी मोठ्या प्रमाणावर मतं दिली होती. त्याचा अंदाज कोणत्याही सर्व्हेत व्यक्त करण्यात आला नव्हता.

सध्या बायडन यांची जी आघाडी आहे, ती त्यांना 2016 सारख्या परिस्थितीपासून वाचवेल, असा अंदाज न्यूयॉर्क टाइम्सनं व्यक्त केला आहे.

मात्र, 2020 मध्ये सर्व्हे करणा... उर्वरित लेख लिहा:

्थिती

सर्व्हेमध्ये बायडन आघाडीवर दिसत असले तरी अनेक राज्यं अशी आहेत, जिथे ट्रंप बाजी मारू शकतात. अशावेळी इलेक्टोरल कॉलेजियम त्यांच्या बाजूने झुकू शकतं.

गेल्यावेळी डोनाल्ड ट्रंप पॉप्युलर मतांमध्ये पिछाडीवर होते, मात्र इलेक्टोरल कॉलेजमध्ये त्यांनी बाजी मारली होती.

अमेरिकेत जेव्हा लोक राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत मतदान करतात, तेव्हा ते प्रत्यक्षात अधिकाऱ्यांच्या एका समूहाला मत देत असतात, ज्यातून इलेक्टोरल कॉलेजियम बनतं.

हे लोक इलेक्टर्स असतात आणि त्यांचं काम राष्ट्राध्यक्ष आणि उप-राष्ट्राध्यक्षांची निवड करणं हे असतं. प्रत्येक राज्यातली इलेक्टर्सची संख्या ही त्या राज्यातल्या लोकसंख्येवर अवलंबून असते.

डोनाल्ड ट्रंप यांना मिशिगन आणि विस्कॉन्सिनसारख्या राज्यात विजय मिळाला होता. यावेळी ही राज्यं आवाक्याबाहेरची दिसत आहेत.

जर पेन्सिल्व्हेनिया आणि फ्लोरिडासारख्या ठिकाणच्या कृष्णवर्णीय मतदारांनी जर ट्रंप यांच्या पारड्यात मतं टाकली तर ट्रंप यावेळी विजयी होऊ शकतात.

ट्रंप आणि बायडन यांना प्रत्येकी 269 इलेक्टोरल कॉलेजियमची मतं मिळण्याचीही शक्यता आहे.

दोघांनाही समसमान मतं मिळाली तर प्रतिनिधीगृहात राज्याचे प्रतिनिधी अध्यक्षांची निवड करतात. अशापरिस्थितीत बहुमत ट्रंप यांना मिळू शकतं.

जो बायडन यांनी आतापर्यंत तरी अतिशय शिस्तबद्ध पद्धतीनं प्रचार केला आहे.

एरव्ही जो बायडन हे अव्यावहारिक टिप्पणी करण्याबद्दल प्रसिद्ध आहेत, मात्र यावेळी ते अशा कोणत्याही वादात अडकले नाहीयेत.

पण आता बायडन यांची प्रचारमोहीम अजून वेग घेईल. अशावेळेस चुकीची, वादग्रस्त वक्तव्यं करण्याची शक्यता वाढते. त्याचा बायडन यांना फटका बसू शकतो.

बायडन यांना पसंत करणाऱ्यांमध्ये उपनगरीय उदारमतवादी, असंतुष्ट रिपब्लिकन, डेमोक्रॅट श्रमिक वर्ग आणि जातीय अल्पसंख्यांकांचा समावेश आहे. या सगळ्यांचे हितसंबंध एकमेकांपेक्षा भिन्न आहेत. त्यामुळे बायडन यांची एक चूक या मतदारांना नाराज करू शकते.

बायडन यांच्या वाढत्या वयामुळे प्रचार मोहिमेदरम्यानचा थकवा त्यांना झेपेल का, अशी शंकाही उपस्थित केली जातीये. म्हणूनच बायडन यांचं अधिक वय ट्रंप यांच्या पथ्यावर पडू शकतं, असं म्हटलं जातंय.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि...


...त आहे याचा कोणालाच पत्ता लागत नाही. याच कारणामुळे पोलीस यावर पूर्णपणे निर्बंध लावू शकत नाहीत.

लक्ष ठेवणं कठीण

ओपन इंटरनेट आणि सर्वसामान्य सर्च इंजिनवर होणाऱ्या कामांवर लक्ष ठेवणं सोपं असतं. वेब पोर्टल तुमची हिस्ट्री सेव्ह करत असतं. गुप्तचर संस्था कीवर्डवरून कोणतीही माहिती मिळवू शकतात. पण डार्कवेबवर लक्ष ठेवण अतिशय कठीण काम असतं.

याच कारणांमुळे डार्क वेब बेकायदेशीर घडामोडींचा अड्डा बनलं आहे.

व्यवहारासाठी बिटकॉईनचा उपयोग

डार्क वेब एकप्रकारे डिजिटल मार्केट आहे. पण ज्या वस्तू बेकायदेशीर आहेत... उर्वरित लेख लिहा:

ज्ञ मात्र याबद्दल उत्साही नव्हते. पायरसी आणि पॉर्न बंद करण्यासारखं हे आहे. दहा साईट बंद केल्या तर 20 नव्या सुरू होतात, असं तज्ज्ञांचं मत आहे. गेल्या वर्षी सिल्क रोडची नवी अवृत्ती आल्याची चर्चा होती.

आव्हान खडतर असलं तरी पोलीस आणि गुप्तचर संस्था प्रयत्न करत आहेत. 19 फेब्रुवारीला ब्रिटनमध्ये डार्क वेबवर लहान मुलांना ब्लॅकमेल करून त्यांचं शोषण करणाऱ्या मॅथ्यू फॉल्डर याला 32 वर्षांची शिक्षा झाली होती.

अनेक वर्षं गुंगारा देणाऱ्या फॉल्डरला पकडण्यासाठी एफबीआय, होमलॅंड सिक्युरिटी, युरोपोल शिवाय ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड आणि इस्राईल यांनीही ब्रिटनची मदत केली होती.

भारतीय पोलीस काय करत आहेत?

भारतात डार्क वेबशी लढण्यासाठी विशेष कायदा नाही. अशा स्थितीत पोलीस काय करत आहेत?

आंतरराष्ट्रीय सार्वजनिक धोरणाच्या जाणकार सुबी चतुर्वेदी सांगतात, "आपल्या पोलिसांची अडचण अशी आहे की, अशा गुन्हेगारांना शोधण्यासाठी कोणतीच कायदेशीर तरतूद नाही. आपल्याकडे CRPC आणि IT अॅक्ट आहे जो अशा लोकांना लागू होऊ शकतो. पण अशा लोकांना शोधल्याशिवाय त्यांचं नेटवर्क क्रॅक कसं करणार. शिवाय कोणतही स्पेशल युनिट नाही. फक्त 9 सायबर सेल आहेत. आपल्याला मोठ्या प्रमाणावर साधनं आणि गुंतवणुकीची आवश्यकता आहे."

सुबी यांच्या मते, "डार्क वेब आपलं तंत्रज्ञान आणि कोड नेहमी सुधारत असतात. त्यामुळे निव्वळ पोलीस आणि गुप्तचर संस्था यावर निर्बंध आणू शकत नाहीत. समाज आणि पालकांची भूमिका सर्वांत मोठी आहे. ही कामं घरात बसून होत आहेत. मुलं इंटरनेटवर आहेत आणि मुलांना आईवडिलांपेक्षा जास्त तांत्रिक माहिती आहे. त्यामुळे पालकांना अधिक सतर्क राहणं आवश्यक आहे.

पुणे सायबर सेलचे डीसीपी सुधीर हिरेमठ म्हणतात, "कोणत्याही दाव्यावरून डार्क वेबचा आकार किती मोठा असेल याचा अंदाज करता येत नाही. जेव्हा एफबीआयनं 'सिल्क रोड' बंद केला त्यावेळी याचा कारभार 120 कोटी अमेरिकन डॉलर होता, असा अंदाज वर्तवण्यात आला होता."

'सिल्क रोड' डार्क वेबवर चालणारा अंमली पदार्थांचा सर्वांत मोठा व्यापार होता. एफबीआयनं 2013ला 'सिल्क रोड बंद' केला होता.

हिरेमठ सांगतात, "इथं सर्व प्रकारची शस्त्रास्त्र आणि कॉन्ट्रॅक्ट किलर्सही मिळतात. या शिवाय मालवेअर पाठवणे, खंडणी वसुली यासाठी डार्क वेबचा वापर केला जातो. भारतात डार्क वेबचा अंमली पदार्थ, चाईल्ड पॉर्न, पायरसी यासाठी जास्त वापर होतो."

"ओपन इंटरनेट आणि सर्वसामान्य सर्च...


...त करणार नाही, अशी उघड भूमिका यापूर्वी शिवसेनेच्या स्थानिक नेत्यांनी घेतली आहे.

उत्तर महाराष्ट्रातील शिवसेनेचे स्थानिक नेतृत्व आणि खडसे एकमेकांचे कायम विरोधक राहिले आहेत. शिवसेनेचे जळगावचे नेते माजी आमदार सुरेश जैन हे एकनाथ खडसे यांचे कट्टर विरोधक समजले जातात.

शिवसेना आणि भाजप दोन्ही हिंदुत्ववादी पक्ष आहेत. एकनाथ खडसे साधारण चार दशकांपासून भाजपमध्ये सक्रीय आहेत. एक लोकनेता आणि भाजपचा बहुजन चेहरा अशी खडसेंची ओळख आहे.

उत्तर महाराष्ट्रात युतीच्या काळातही एकनाथ खडसेंनी शिवसेनेला सहकार्य केले नाही,... उर्वरित लेख लिहा:

ा संघर्ष नव्हता. पण एकनाथ खडसे राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये गेल्यास संघर्ष अटळ आहे," अशी प्रतिक्रिया एका शिवसेनेच्या आमदाराने बीबीसी मराठीशी बोलताना दिली.

जळगाव पुण्यनगरीचे संपादक विकास भदाणे यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितले, "जळगावमध्ये शिवसेना आणि खडसे यांच्यात कायम वाद होतात.  2014 मध्ये शिवसेना आणि भाजपने स्वबळावर लढण्याचा निर्णय घेतल्यानंतर उद्धव ठाकरेंनी खडसेंचा मतदारसंघ मुक्ताईनगरमध्ये प्रचारसभा घेतली होती."

"खडसेंचे विरोधक समजले जाणारे शिवसेनेचे माजी आमदार सुरेश जैन हे पक्षातले ज्येष्ठ नेते आहेत. त्यांचेही मत शिवसेना पक्षश्रेष्ठी विचारात घेऊ शकते," असंही विकास भदाणे सांगतात.

एका बाजूला सत्ता टिकवण्याचे आव्हान आणि दुसऱ्या बाजूला स्थानिक नेत्यांची नाराजी वेळीच दूर करण्याचे आव्हान अशा दोन्ही पातळ्यांवर शिवसेनेला संघटनात्मक काम करावे लागणार आहे.

ज्येष्ठ पत्रकार मृणालिनी नानिवडेकर यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितले,"शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस हे दोन्ही प्रादेशिक पक्ष आहेत. त्यामुळे दोन्ही पक्ष वर्चस्वाच्या लढाईत समोरासमोर येत राहणार. राष्ट्रवादी काँग्रेस प्रत्येक ठिकाणी काहीतरी मिळवताना दिसत आहे.

"खडसेंनी राष्ट्रवादीत प्रवेश केला तर त्यानिमित्त ही स्थानिक खदखद बाहेर पडतानाही दिसू शकते. महाविकास आघाडीतले तिन्ही पक्ष सत्ता स्थापनेसाठी एकत्र आलेत. पण हे तीन पक्ष एकत्र येणं राज्यात विविध ठिकाणी स्थानिक राजकारणाला धरून नाही. तेव्हा स्थानिक नाराजी बाहेर येण्याची ही सुरुवात असू शकते."

महाविकास आघाडीत हे दोन्ही पक्ष एकत्र असले तरी पक्षांनी स्वतंत्र वाढीचा मार्ग मोकळा ठेवला आहे. पारनेरमध्ये जेव्हा नगरसेवकांनी राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला आणि पुन्हा शिवसेनेत प्रवेश केला असला तरी खडसेंच्या बाबतीत असे काही होण्याची शक्यता कमी आहे.

"एकनाथ खडसेंसारखा बडा नेता जर राष्ट्रवादीत प्रवेश करत असेल तर ते शिवसेनेचे ऐकतील असे वाटत नाही." असे मत मृणालिनी नानिवडेकर यांनी व्यक्त केले.

राष्ट्रवादी काँग्रेसचा हा संघटनात्मक निर्णय असला तरी त्याचा फटका महाविकास आघाडीला इतर ठिकाणीही बसू शकतो. सहकारी पक्षाला डावलून असे प्रवेश होऊ लागले तर महाविकास आघाडीसाठी घातक ठरण्याची शक्यताही नाकारता येत नाही. कारण यामुळे स्थानिक अस्वस्थता वाढू शकते.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही...


...त कशाला प्राधान्य आहे हेसुद्धा कळेल.

कर्नाटकात निवडणुका होणार आहेत. गुजरातेत पण आहेतच. कदाचित याचमुळेच धर्मसंसदेचं आयोजन केलं नाही ना? असे प्रश्न यज्ञात विघ्न आणतात. या आरोपांचं वेळीच खंडन केलं गेलं आहे.

धर्मसंसदेत हे पण सांगितलं आहे की, जर हिंदू धर्म न मानणाऱ्या लोकांनी प्रेमयुद्ध बंद केलं नाही तर बजरंग दलाच्या युवकांना हिंदू धर्म न पाळणाऱ्या भागात तिथल्या युवतींना आकर्षित करण्यासाठी पाठवलं जाईल. म्हणजे हिंदू नसणाऱ्या युवतींना अचानक बजरंग दलाचे तरूण आकर्षक वाटायला लागतील.

राममंदिर निर्माण

... उर्वरित लेख लिहा:

ारोप

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...त केला आहे. युरोपियन महासंघातल्या ट्रान्सपरन्सी विभागातल्या कागदपत्रांनुसार सप्टेंबर 2013 साली या एनजीओची स्थापना झाली.

माडी शर्मा या एनजीओच्या संस्थापक आणि संचालक आहेत. कागदपत्रांनुसार या एनजीओमध्ये केवळ एकच पूर्णवेळ कर्मचारी आहे. तर दोन अंशकालीक कर्मचारी आहेत. म्हणजे केवळ तीन व्यक्ती ही थिंक टँक चालवत आहेत.

ही संस्था जगभरातल्या महिला आणि मुलांसाठी काम करत असल्याचा दावा कागदपत्रांमध्ये करण्यात आला आहे. मात्र, एनजीओच्या वेबसाईटवर तशी माहिती मिळत नाही. प्रत्यक्ष काय काम केलं, याची कसलीही माहि... उर्वरित लेख लिहा:

युरोपीय महासंघाच्या खासदारांच्या एका छोट्या शिष्टमंडळाने मालदीवचा दौरा केला होता.

निवडणूक निरीक्षणाच्या कथित दौऱ्यावर गेलेल्या या शिष्टमंडळात युरोपीय महासंघाचे खासदार टॉमस जेचॉस्की, मारिया गॅब्रिएल जोआना आणि रिज्सार्ड जारने यांच्या व्यतिरिक्त युरोपीयन युनियन सोशल कमिटीचे (ईईएसई) अध्यक्ष हेनरी मालोसी यांच्यासोबत माडी शर्मादेखील होत्या.

माडी शर्मा यांनी युरोपीय महासंघाच्या ईपी टुडे या मासिकात दौऱ्याविषयी लेख लिहिला होता. या लेखात त्यांनी मालदीव सरकारवर टीका केली होती. लेखात त्या लिहितात,की युरोपीय लोक ज्या देशाला स्वर्ग मानतात त्या देशावर एका हुकूमशहाची सत्ता आहे. मालदीवने अधिकृतपणे या लेखाचा विरोध केला होता. त्यानंतर खासदारांचा हा दौरा खाजगी स्वरूपाचा होता, असं स्पष्टीकरण युरोपीय महासंघाने दिलं होतं.

मालदीव दौऱ्यावर गेलेले दोन खासदार काश्मीर दौऱ्यावरही आलेले आहे. खासदारांचा हा दौराही खाजगी स्वरुपाचा असल्याचं युरोपीय महासंघाने सांगितलं आहे.

माडी शर्मा आणि त्यांच्या कार्याविषयी अधिक माहिती मिळवण्यासाठी आम्ही त्यांच्याशी संपर्क करण्याचा बरेचदा प्रयत्न केला. मात्र, त्यांनी उत्तर दिलं नाही.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...त केली.

यासाठी त्यांनी कामिल अमीन थाबेत हे नाव घेतलं. अर्जेंटिनामध्ये स्थायिक झालेल्या सीरियन समाजामध्ये या रुपात वावरत त्यांनी ओळखी तयार केल्या. सीरियन दूतावास काम करणाऱ्या अधिकाऱ्यांशीही त्यांनी लवकरच मैत्री करत त्यांचा विश्वास संपादन केला.

यामध्ये सीरियन लष्करातले मुत्सद्दी अधिकारी अमीन अल-हफीज यांचाही समावेश होता. नंतर ते सीरियाचे राष्ट्रपती झाले. आपल्याला लवकरात लवकर सीरियाला 'परतायचं' असल्याचा निरोप कोहेन यांनी आपल्या 'नव्या मित्रांना' दिला होता.

सीरियाची राजधानी दमास्कसला जाऊन स्थायि... उर्वरित लेख लिहा:

े हँडलर्स वारंवार देत.

एकाच दिवसात दोनदा रेडिओ संदेश पाठवू नये, अशी ताकीदही त्यांना देण्यात आली होती. पण कोहेन याकडे पुन्हापुन्हा दुर्लक्ष करत आणि यामुळेच त्यांचा शेवट झाला.

सीरियाच्या काऊंटर इंटेलिजन्स ऑफिसर्सना जानेवारी 1965 मध्ये त्यांच्या रेडिओ संदेशांचा सुगावा लागला आणि त्यांना संदेश पाठवताना पकडण्यात आलं.

त्यांची चौकशी झाली, लष्करी कार्यालयात खटला चालला आणि शेवटी त्यांना मृत्यूदंड सुनावण्यात आला.

1966 मध्ये दमास्कसमध्ये एका चौकामध्ये त्यांना जाहीर फाशी देण्यात आली. त्यांच्या गळ्यात एक बॅनर घालण्यात आला होता. त्यावर लिहिलं होतं - 'सीरियामधल्या अरब लोकांतर्फे'

कोहेन यांना देण्यात आलेली फाशीची शिक्षा माफ व्हावी यासाठी सुरुवातीला इस्रायलने आंतरराष्ट्रीय मोहीम राबवली. पण सीरियाने ऐकलं नाही. कोहेन यांच्या मृत्यूनंतर इस्रायलने त्यांचा मृतदेह आणि अवशेष परत देण्याची अनेक वेळा मागणी केली पण सीरियाने दरवेळी नकार दिला.

53 वर्षांनी मिळालं एलींचं घडयाळ

2018 मध्ये मृत्यूच्या 53 वर्षांनंतर इस्रायलला एलींचं एक घड्याळ मिळालं. इस्रायलच्या पंतप्रधान कार्यालयाने याविषयीची घोषणा केली होती. पण इस्रायलला हे घड्याळ कधी आणि कसं मिळालं हे मात्र सांगण्यात आलं नाही.

'मोसाद (इस्रायली गुप्तचर संस्था) च्या खास ऑपरेशनद्वारे' हे घड्याळ हस्तगत करून परत आणल्याचं सांगण्यात आलं.

एली कोहेनना ज्या दिवशी अटक करण्यात आली, त्यादिवशी त्यांनी हे घड्याळ लावलेलं होतं आणि हे घड्याळ कोहेन यांचं ऑपरेशनमधलं रूप आणि खोट्या अरब रूपाचा महत्त्वाचा हिस्सा होतं, असं मोसादचे संचालक योसी कोहेन यांनी म्हटलं होतं.

हे घड्याळ मिळाल्यानंतर इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांनी एका निवेदनाद्वारे म्हटलं, "ही शूर आणि वचनबद्ध मोहीम राबवल्याबद्दल मला मोसादच्या अधिकाऱ्यांचा अभिमान आहे."

"या महान योद्ध्याशी निगडीत एखादी वस्तू इस्रायलला परत आणणं हे या मोहिमेचं एकमेव उद्दिष्टं होतं. देशाची सुरक्षा कायम ठेवण्यामध्ये या व्यक्तिची महत्त्वाची भूमिका होती."

कोहेन यांची विधवा पत्नी नादिया यांना गेल्या वर्षी मे महिन्यात हे घड्याळ समारंभपूर्वक सोपवण्यात आलं. त्यावेळी त्यांनी इस्रायली टीव्हीला सांगितलं, "घड्याळ मिळाल्याचं जेव्हा मला समजलं, तेव्हा माझ्या घशाला कोरड पडली आणि अंगावर शहारा आला. त्यांचा हात माझ्या हातात घेतल्यासारखं मला वाटलं. त्यांचा एक भागच जणू...


...त जाऊन कोणाला भेटायचं हेही सांगितलं. त्या दिवसापासून सुनंदा तलाठी कार्यालय, तहसीलदार कार्यालय अशा चकरा मारायला लागल्या. कोर्टात केस उभी करायची म्हणजे त्यांना कागदपत्र जमा करणं आलं, आणि ते नक्कीच सोपं नव्हतं.

"माझा एकच दिनक्रम असायचा. उठायचं, घरातलं आवरायचं आणि कागदपत्र जमा करायला निघायचं. एकटी बाई बघून त्रास देणारेही कमी नव्हते. कधी कधी लोक कागदपत्रांसाठी तंगवायचे. कधी जास्त पैसै मागायचे. आज कळतं सातबाऱ्यासाठी दोन रूपये लागतात, पण तेव्हा, 15 वर्षांपूर्वी दोन-दोन हजार मागणारेही भेटायचे. तेव्हा ... उर्वरित लेख लिहा:

तेवढा काळ कागदपत्रं दुरुस्त करण्यात घालवली. उरलेल्या जमिनीच्या हिश्शासाठी जेव्हा कोर्टात केस उभी राहिले तेव्हाच वाटलं मी जिंकले. ते समाधान न सांगता येण्यासारखं होतं. मला वाटलं, पुढची लढाई आता मी लढेन आणि जिंकेनही. पण एकटी बाई सगळ्यांना पुरुन उरली होती."

दरम्यान, सुनंदा यांनी गावात बचतगटांचं काम सुरू केलं. त्याव्दारे त्या महिला राजसत्ता आंदोलन या सामाजिक संस्थेशी जोडल्या गेल्या आणि त्यांनी महिला सक्षमीकरणाचं काम सुरू केलं. हेच काम करताना त्यांच्या लक्षात आलं की जमिनीचे प्रश्न असलेल्या अनेक महिला आसपास आहेत ज्यांना काही मदत किंवा सल्ला मिळत नाहीये. अशा महिलांना त्यांनी मदत करण्याचं ठरवलं.

"महिलांचे अनेक प्रश्न होते, कोणाचा खरेदी खताचा प्रश्न तर कोणाचा वारसहक्काचा. तुम्ही गावाकडे बघाल तर सगळं करणारी बाईच असते. अनेकदा घराचा कर्तापुरुष व्यसनाधीन झालेला असतो, आजारी असतो किंवा मृत झालेला असतो. अशात एकट्या बाईला जमिनीवरून त्रास देणारे अनेक जणं असतात. अशा महिलांची मदत करण्याचं आम्ही ठरवलं. संस्थेच्या मदतीने या महिलांसाठी कायद्याची माहिती देणारी शिबीरं आयोजित केली. सुरुवातीला मी गावागावात फिरून या महिलांची माहिती गोळा करायचे आणि मग आमचे वकील त्यांना सल्ला द्यायचे, आणि पुढे काय करायचं याचं मार्गदर्शन करायचे. आजवर आम्ही 25 महिलांना मदत केलेली आहे," त्या सांगतात.

त्यांची केस आता शेवटच्या टप्प्यात आहे. सुनावणी कोव्हिड दरम्यान पुढे ढकलली गेली पण आपण ही केस जिंकू असा त्यांना विश्वास आहे. एवढ्या वर्षांच्या संघर्षानंतर त्यांनी आपल्या हक्काच्या जमिनीत स्वतःचं घर बांधलं आहे. घरामागच्या जमिनीत मिरचीची हिरवी रोपं डोलत होती.

सरकारी काम, त्यासाठी लागणारी कागदपत्रं, कोर्ट कज्जे त्यांना मुखोद्गत झाले आहेत. गेल्याच वर्षी त्यांनी मुक्त विद्यापीठातून पदवी घेतली. त्यानंतर त्यांना अनेकांनी सल्ला दिला की तुम्ही आता कायद्याची पदवी घ्या. "माझे संस्थेतले सहकारी म्हणतात, अर्ध्या वकील तर तुम्ही झाल्याच आहात," त्या हसत हसत उत्तरतात.

कितीही संकटं आली तरी बाई त्याचा हिंमतीने सामना करू शकते असं त्या म्हणतात. "माझ्याकडे बघा ना. एक काळ होता, जेव्हा खोलीचं दार लावून मी आतमध्ये दोन-दोन तास रडत असायचे. पण त्याही परिस्थितीतून मार्ग काढला. आजही माझ्याकडे कोणी आली की मी तिला सांगते, बाई मी जर परिस्थितीवर मात केली, तर तुही करू शकतेस की."

सुनंदा...


...त जाणारे नवाझ शरीफ होते.

बेनझीर भूट्टो यांच्या हत्येनंतर रुग्णालयात आलेले शरीफ

तिसऱ्यांदा सत्तेत

फेब्रुवारी 2008 मध्ये झालेल्या निवडणुकीत नवाझ शरीफ यांचा पक्ष दुसऱ्या क्रमांकावर होता आणि त्यांनी पीपीपी या पक्षाबरोबर युती करून आघाडीचं सरकार तयार करण्याचा निर्णय घेतला. पण हेही सरकार फार काळ टिकलं नाही आणि शरीफ यांचा पक्ष सरकारमधून बाहेर पडला.

दोन वर्षांनी मे 2013 मध्ये पुन्हा एकदा निवडणुका झाल्या. त्यांच्या पक्षाने विजय मिळवला आणि नवाझ शरीफ तिसऱ्यांदा पंतप्रधान झाले. यावेळी त्यांचा सामना क्रि... उर्वरित लेख लिहा:

रम्यान त्यांच्या पत्नीला कँसर झाल्यामुळे त्यांना लंडनला जावं लागलं.

याचदरम्यान शरीफ यांनी देशभरात रॅली काढत पाठिंबा मिळवण्याचा प्रयत्न केला. न्यायालयाच्या निर्णयाला त्यांनी कट ठरवण्याचा प्रयत्न केला. पण शेवटी जुलै महिन्यात त्यांच्याविरुद्ध न्यायालयाने निर्णय दिला.

त्यांना दहा वर्षांची शिक्षा आणि 80 लाख पौंडाची शिक्षा झाली. शिक्षेची सुनावणी झाली तेव्हा लंडनला आपल्या अपार्टमेंटमध्ये होते.  याच मालमत्तेमुळे अवैध संपत्ती असल्याचा आरोप त्यांच्यावर लागला होता.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)