...हिती गोळा करत असल्याचं मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरेंनी सांगितलं. या योजनेचा सरकारी तिजोरीवर किती ताण पडणार आहे, हे सरकारने काही सांगितलं नाहीये. मात्र काही experts नुसार हा आकडा 45,000-51,000 कोटींच्या घरात असू शकतो.

शेतकरी कर्जमाफीचा खरंच फायदा होतो का?

विधानसभा निवडणुकांपुर्वी आम्ही फडणवीस सरकारच्या काही दाव्यांचा रिअॅलिटी चेक केला होता. त्यात कर्जमाफीच्या बाबतीत असं दिसून आलं होतं की घोषणा झाल्यापासून दोन वर्षांत केवळ 43 लाख 65 हजार शेतकऱ्यांच्या खात्यांत 18,649 हजार कोटी रुपये जमा झाले आहेत. अन... उर्वरित लेख लिहा:

ोषणांचा थोड्याफार प्रमाणात नक्कीच राजकीय फायदा होतो, असं पत्रकार राधेश्याम जाधव सांगतात. ते सांगतात, "आपला शेतकरी आज अनेक गोष्टींसाठी नेत्यांवर अवलंबून आहे - पाणी, वीज, सिंचन, कर्जासाठी, खुल्या बाजारपेठांसाठी. नेत्यांना वाटतं की जर शेतकऱ्यांना स्वतंत्र केलं तर त्यामुळे शेतकऱ्याची मतं बाहेर जातील, ती मतं जिल्हा परिषद वा ग्राम पंचायतीसारख्या निवडणुकांसाठी धरून ठेवायची असतील, तर शेतकऱ्याला आपल्यावर अवलंबून ठेवणं गरजेचं आहे.

"त्यामुळेच आज सगळेच राजकीय पक्ष कर्जमाफीसारख्या घोषणांचा प्रोपगंडा म्हणून वापर करतात, असंही ते सांगतात. मात्र कर्जमाफी दिल्याने आत्महत्या थांबल्या किंवा कमी झाल्या, असं कुठल्याही डेटातून दिसत नाही. उलट ठाकरे सरकारची ही कर्जमाफी फक्त फडणवीस सरकारच्या कर्जमाफीला शह देण्यासाठीच करण्यात आली आहे, असं म्हणता येईल."

याशिवाय, कर्जमाफीचा शेतकऱ्यांना तात्कालिक फायदा होतो, यात लाँग टर्म असा फायदा होताना दिसत नाही, असं अग्रोवनचे माजी संपादक निशिकांत भालेराव यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं. ते सांगतात, "आता तर शेतकरीसुद्धा कर्जमाफी किंवा कर्जमुक्तीच्या विरोधात आहेत. ते शेतमालाला हमी भाव मागत आहेत आणि सरकारने घातलेली काही बंधनं काढण्याची मागणी करत आहे. मात्र कर्जमाफी जाहीर करणं हा जास्त आकर्षक आणि सोपा उपाय आहे, त्यामुळे हेडलाईन्स होतात."

तर शेतकरी नेते विजय जावंधिया सांगतात की शेतकऱ्यांना वारंवार कर्जमाफी द्यावी लागत आहे, कारण "शेतीचा कर्ज तर वाढतोच आहे, पण त्याबरोबर इतर खर्चही शेतकऱ्यासाठी वाढतो आहेच. सध्या जी कर्जमाफी आहे, त्यातून तात्कालिक फायदा होऊ शकतो, मात्र शेतकऱ्यांना सक्षम बनवण्याचा आहे, तो कुठेही लक्षात घेतला जात नाही. उदाहरणार्थ, आपण इतर देशांमधल्या उन्नत शेती तंत्रज्ञानाशी तुलना करतो, मात्र तिथे शेतकऱ्यांना सरकार किती आणि कसं पाठबळ पुरवतं, हे आपण लक्षात घेतलं पाहिजे. फक्त कर्जमाफी किंवा कर्जमुक्ती हा उपाय नसून, शेतीमालासाठी योग्य किंमत आणि पीक उत्पादनासाठी अनुदान, यासाठी सरकारने ठोस धोरणं आखण्याची गरज आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...हिन्यांची गरोदर होती. तिच्यावर बलात्कार होत होते आणि मारहाणही व्हायची. तिला उपाशी ठेवलं जातं असे. मी तिला सांगितलं आम्ही परत येऊ आणि तुझी सुटका करू."

मात्र त्यांना अचानक समजलं की त्यांची हेरगिरी उघड झाली आहे. "बेनझीर भुत्तो, ज्यांच्यासाठी मी आधी काम केलं होतं, त्यांनी मला ओळखलं होतं. मी इथे कशासाठी आले आहे, ते त्यांना समजलं असावं."

मात्र यामुळे जॅकी आणि  त्यांच्या टीमला योजनेची फेरआखणी करावी लागणार होती आणि त्यानुसार तात्काळ कारवाईसुद्धा करायची होती.

त्यांनी एका टॅक्सी ड्रायव्हरला पैसे देऊन ... उर्वरित लेख लिहा:

सगी परवाना आणि खासगी सुरक्षा नियमनाची जबाबदारी या संस्थेची आहे. नव्याने येणाऱ्या प्रत्येकाला आधी प्रशिक्षण घ्यावं लागतं.

त्या सांगतात, "खऱ्या अर्थाने तुमचं प्रशिक्षण कधीच संपत नाही आणि ठरवून दिलेलं प्रशिक्षण घेतलं की तात्काळ तुम्ही अंगरक्षक किंवा खासगी सुरक्षा अधिकारीही होत नाही."

कलावंतांचेही बॉडीगार्ड असतात.

"खासगी सुरक्षेत कुणी काम करत असेल तर एक गोष्ट लक्षात ठेवली पाहिजे की तुम्ही तुमच्या ग्राहकाचे मित्र नाही. तुम्हाला थोडं अंतर ठेवता आलं पाहिजे. जेणे करून त्यांना ज्यावेळी तुमची गरज असेल तुम्ही तिथे असाल आणि जेव्हा गरज नसेल तेव्हा तिथून बाहेर पडू शकाल," असं त्या म्हणतात.

नेटफ्लिक्सवर येऊ घातलेला 'Close' हा चित्रपट स्वतः जॅकी यांच्यावर आयुष्यावर आधारित आहे. हा अॅक्शन-थ्रीलर चित्रपट आहे. जॅकी या चित्रपटाच्या कन्सल्टंटही आहेत.

चित्रपटाचे दिग्दर्शक विकी ज्युसन म्हणतात, "जॅकी सोबत काम केल्याने सिनेमातील अॅक्शन सीन्स अगदी प्रत्यक्ष असतात तसे शूट करता आले. हे माझ्यासाठी खूप महत्त्वाचं होतं."

जॅकी म्हणतात, "अंगरक्षक म्हणजे काळे गॉगल्स आणि पिळदार शरीर अशीच प्रतिमा आपल्या डोक्यात असते. मात्र अंगरक्षक म्हणजे मजबूत शरीरयष्टी नव्हे तर कुशाग्र बुद्धिमत्ता आहे."

नव्याने येणाऱ्याला व्यवसायातील बऱ्याच गोष्टी शिकाव्या लागतात. उदाहरणार्थ मिशलान हॉटेल्समध्ये जेवताना कुठले काटेचमचे वापरावे आणि रिट्समध्ये दुपारचा चहा कसा घ्यावा. सभोवतालच्या वातावरणात मिसळण्यासाठी या गोष्टी खूप महत्त्वाच्या असतात.

शिवाय तुम्हाला सध्या जगात काय चाललंय, याची माहितीही असायला हवी. जॅकींचा सल्ला आहे, "तुम्हाला नॅसडॅकबद्दलही बोलता आलं पाहिजे, फक्त The Only Ways Essexबद्दल (ब्रिटिश रिअॅलिटी शो) माहिती असून उपयोग नाही."

या व्यवसायात काहीवेळा जोखीमही उचलावी लागते. याला जॅकी नाकारत नाही, "मात्र नोकरीवर जाताना तुम्ही सतत काळजी करू शकत नाही," अशी भूमिका त्या मांडतात.

आपलं म्हणणं त्या अशा शब्दात मांडतात, "ज्या कामाचं तुम्हाला प्रशिक्षण दिलं आहे, तेच तुम्ही करत असता. जेव्हा तुम्ही परत येता, तेव्हा तुम्हाला वाटतं, बापरे, हे मी काय केलं?"

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...हिन्याच्या शेवटी भारताने संयुक्त राष्ट्रांच्या सर्वसाधारण सभेच्या (यूएनजीए) अध्यक्षांना पत्र लिहून सुरक्षा परिषदेमध्ये सुधारणांच्या दिशेनं ठोस पावलं उचलण्याची मागणी केली होती. भारतानं म्हटलं होतं की, या सुधारणांमध्ये एक दशकाहून अधिक काळाचा विलंब झाला आहे."

भारतानं या चिठ्ठीत 'कॉमन आफ्रिकन पोझिशन'चा उल्लेख केला होता.

यामध्ये यूएनएससीच्या विस्तारात आफ्रिकन देशांच्या आकांक्षा लक्षात घेण्याबद्दलही भाष्य केलं होतं.

भारतानं या पत्रात कठोर शब्दांत विचारणा केली होती की, या सुधारणा होऊ नयेत, असं को... उर्वरित लेख लिहा:

.

2019 साली संयुक्त राष्ट्रांमधील भारताचे तत्कालिन स्थायी प्रतिनिधी सय्यद अकबरुद्दीन यांनी म्हटल होतं, "सदस्यतेच्या संदर्भात 122 पैकी 113 सदस्य देशांनी चार्टरमध्ये नमूद केलेल्या दोन्ही वर्गांच्या विस्ताराचं समर्थन केलं आहे."

भारताच्या भूमिकेतला बदल

संयुक्त राष्ट्र स्वतःमध्ये कालानुरुप बदल घडवू शकत नाहीये, असं भारताचं मत आहे.

प्रोफेसर महामात्रा सांगतात की, संयुक्त राष्ट्रांची स्थापना 1945 साली झाली होती. तेव्हापासून आतापर्यंत जगात पुष्कळ बदल झाले आहेत. पण या बदलांच्या तुलनेत संयुक्त राष्ट्रांमध्ये फारसे बदल झाले नाहीत.

सध्या संपूर्ण जगासमोर कोरोनाचं मोठं आव्हान आहे. या संकटकाळात जगातील महत्त्वाच्या संस्था आपली भूमिका योग्यपद्धतीने पार पाडत आहेत का, अशी चिंताही भारतासह अनेक देशांना भेडसावत आहे.

प्रोफेसर महापात्रा सांगतात, "कोव्हिड-19 महामारीनं आंतरराष्ट्रीय संस्थाच्या काम करण्याच्या पद्धतीतल्या उणीवा स्पष्ट करून दाखवल्या आहेत. सध्याच्या आव्हानाला सामोरं जाताना या संस्था परिणामकारक ठरत नसताना भविष्यात अशाप्रकारचं अजून एखादं संकट उभं राहिलं तर संस्था कसं काम करतील असा प्रश्न भारताला वाटत आहे."

याच कारणासाठी भारत संयुक्त राष्ट्रांमध्ये सुधारणांची मागणी करत आहे.

भारत अनेक वर्षांपासून संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेचं स्थायी सदस्यत्व मिळविण्यासाठी सक्रीय आहे. सुरक्षा परिषदेत चीन सोडून अन्य देशांनी भारताच्या स्थायी सदस्यत्वाच्या मागणीचं समर्थन केलं आहे.

सप्टेंबर महिन्यात परराष्ट्र राज्य मंत्री व्ही. मुरलीधरन यांनी राज्यसभेत एका प्रश्नाचं उत्तर देताना म्हटलं होतं की, भारत सध्याच्या आयजीएनमध्ये सक्रियतेनं काम करत आहे, जेणेकरून सुरक्षा परिषदेत सुधारणा व्हाव्यात.

भारत अन्य समविचारी देशांसोबत या दिशेनं काम करत असल्याचंही त्यांनी म्हटलं होतं.

अर्थात, गेल्या काही काळात भारताच्या दृष्टिकोनात बदल झाला आहे.

याबद्दल पंत सांगतात की, गेल्या काही काळात भारताच्या भूमिकेत झालेला बदल खूप महत्त्वाचा आहे.

ते सांगतात, "भारत सुरूवातीला आपली लोकसंख्या, आपली लोकशाही यासारख्या गोष्टी सांगून सदस्यत्वाची मागणी करत होता. पण आता भारत आपली मागणी पुढे करताना सांगत हे सांगत आहे की, आम्ही यूएनएससीचे सदस्य नाही झालो, तर या संघटनेच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होईल."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व...


...हिला अधिकारी होत्या. त्यांनी स्पष्टपणे आमच्या प्रशिक्षकांना सांगितलं की मला पाळी आली त्यामुळे शारीरिक कसरतींना मी हजर राहू शकत नाही. त्या काळी त्यांचा धीटपणा पाहून मला कौतुक वाटलं होतं.

लहानपणी मला आई नेहमी सांगायची की, पाळी असताना अॅक्टिव्ह राहा. त्याचा मानसिकदृष्ट्या मला फायदा झाला. मी लहानपणापासून घोडेस्वारी करत होते. अगदी पाळी आलेली असतानाही. त्यामुळे पाळीच्या काळात शारीरिक कसरत केली तर त्रास होणार नाही अशी माझी समजूत होती. आरोग्य आणि फिटनेससाठी ही समज माझ्या पथ्यावर पडली. सुदैवाने मला... उर्वरित लेख लिहा:

टरूम पूर्णत: होऊ शकलेली नाहीत. इतर राज्यांसाठी तर हा अजून मोठा पल्ला आहे.

मासिक पाळीसाठी सुट्टी

जेव्हा ऑफिसमधील महिला कर्मचारी माझ्याकडे सुट्टीसाठी अर्ज करायच्या तेव्हा अर्थात त्या स्पष्ट सांगायच्या नाहीत. समोर महिला अधिकारी असूनही मोकळेपणाने बोलण्यासाठी त्यांना संकोच वाटायचा. अनेकदा त्यांच्या बोलण्यावरून अंदाज बांधावा लागायचा की त्यांना पाळीच्या दिवसात सुट्टी हवी आहे. 99 टक्के महिला पाळीसाठी सुट्टी मागताना कधीच खोटं बोलत नाहीत, असा माझा अनुभव आहे. पण महिलांना पाळीसाठी सुट्टी मागताना अपराधी वाटतं, हेही नाकारता येत नाही.

माझ्या बाबतीत सांगायचं झालं तर ड्युटीवर असताना मी नेहमीच सतर्क असायचे. पाळीच्या दिवसांमध्ये आरोग्याची आणि स्वच्छतेची काळजी कटाक्षाने घ्यायचे. त्यामुळे कधी अडचणीचा प्रसंग आला नाही.

'महिलांच्या अडचणी आम्हाला कळतात'

मासिक पाळीविषयी पोलीस खात्यातील महिला कर्मचाऱ्यांमध्ये आपापसात मोकळेपणाने चर्चा होत असते. पण पुरुष अधिकाऱ्यांना पाळीमुळे होणारी अडचण त्यांना सांगता येत नाही. पण जेव्हा आम्ही वरिष्ठ पुरुष अधिकाऱ्यांशी अभ्यासासाठी संवाद साधला तेव्हा त्यांचं म्हणणं होतं की - 'महिलांच्या अडचणी आम्हाला कळतात. त्यानुसार आम्ही काम करतो.'

पण प्रत्यक्षात महिला कर्मचाऱ्यांचं म्हणणं होतं की- "आमचे वरिष्ठ आमची काळजी घेत नाहीत. मंत्रालय किंवा पोलीस संचालनाच्या पातळीवर होणाऱ्या महत्त्वाच्या निर्णयांची माहिती आमच्यापर्यंत पोहोचत नाही."

त्यावर काही पुरुष पोलीस अधिकाऱ्यांनी सांगितलं की- "पोलीस खात्यातील महिलांची संख्या वाढल्यावर त्यांच्या अडचणींवर आपोआप कमी होतील."

बहुतांश महिला कर्मचारी कामाच्या बाबतीत प्रामाणिक असतात. त्यामुळे ड्युटीवर असताना, कधी ओव्हरटाईम करताना किंवा गैरसोयीच्या ठिकाणी पाळीच्या दिवसांमध्ये त्यांना सवलत मिळायला हवी. कारण आम्ही केलेल्या सर्व्हेमध्ये पोलीस खात्यातील तत्परतेनुसार आणि गरजेनुसार काम करण्यासाठी महिला मानसिक तसंच शारीरिकदृष्ट्या सक्षम असल्याचं स्पष्ट झालं होतं. त्यामुळे या महिलांना जर पोलीस खातं आपली काळजी घेतं, असा विश्वास वाटला तर त्या अधिक सक्षमपणे काम करू शकतील. त्यांच्याशी सतत बोललं पाहिजे. तसं वातावरण तयार करणं ही जबाबदारी पोलीस खात्यावर आहे. गेली अनेक वर्षं पोलीस सेवेत असताना कोणी पाळीवर बोलतही नव्हतं. आता कुठे सुरुवात होत आहे.

सर्व्हेमध्ये कामाचं ठिकाण,...


...हिलांचे फुटबॉल सामने यांचाही त्यांनी अभ्यास केला.

या अभ्यासादरम्यान ब्राडली यांना आढळलं की खेळ सुरू असताना स्प्रिंट करताना खेळाडूंच्या क्षमतेचा कस लागतो. अशावेळी महिला आणि पुरूष खेळाडूंच्या कामगिरीत ब्राडली यांना बराच फरक दिसला.

मात्र, महिला खेळाडू पुरूष खेळाडूंपेक्षा चांगली कामगिरी करत असल्याचंही या अभ्यासात दिसून आलं. तसंच महिलांचा फुटबॉल सामना अधिक रंजक असल्याचंही ब्राडली यांना जाणवलं.

ब्राडली यांनी बीबीसीला सांगितलं, "गेल्या काही वर्षांत महिलांच्या स्पर्धांमध्ये जे मोठे बदल झाले त्याम... उर्वरित लेख लिहा:

पर म्हणून हे चांगलं आहे. कारण तुम्हाला हार्ड शॉट्स, स्पीड शॉट्सचा सामना करावा लागतो आणि खेळही वेगवान असतो."

असं असलं तरी लिगच्या अधिकाऱ्यांनी हस्तक्षेप केला नसता तर तिला संघात जागा मिळाली असती.

लॅब्बे सांगते, "ज्या गोष्टीवर तुमचं काहीच नियंत्रण नाही, अशा गोष्टीमुळे तुम्हाला खेळता येणार नाही, हे सांगणं खूप कठीण आहे."

ती म्हणते, "हे असं नाही ना की मी घरी गेले आणि त्यावर मेहनत घेतली, ती बदलली. मी मुलगी आहे तर आहे."

स्क्वॉटलँडमधल्या अबरडीन विद्यापीठात मानसशास्त्र विषयाचे प्राध्यापक फेडरिको लुझी फिफाकडून होत असलेल्या लिंगभेदाला 'फुटबॉलमध्ये दुर्लक्षित राहिलेला घोटाळा' म्हणतात.

ते लिहितात, "कुठलीही व्यावसायिक महिला फुटबॉलपटू व्यावसायिक पुरूष फुटबॉलपटू एवढी चांगली नाही, हे खरं जरी असलं तरीदेखील खेळाडूच्या कथित अपुऱ्या गुणवत्तेच्या आधारावर फुटबॉल नियामक संस्था त्या खेळाडूचा करार नकाराधिकाराचा वापर करून रद्द करू शकत नाही."

फुटबॉलमधल्या लिंगभेदाचं समर्थन करणारे असाही युक्तीवाद करतात की महिलांनी स्वतंत्र खेळणं त्यांच्यासाठी अधिक सुरक्षित आहे. स्त्री आणि पुरूष यांच्या वेगवेगळ्या शारीरिक रचनेमुळे महिला फुटबॉलपटुंना पुरूष फुटबॉलपटुंपेक्षा टाच आणि गुडघ्यांच्या दुखापतींसारख्या दुखापती होण्याची शक्यता अधिक असते, असं अभ्यासाअंती स्पष्ट झालं.

फिफाने केलेल्या एका संशोधनात आढळलं आहे की महिला खेळाडूंना anterior cruciate ligament (ACL) यासारखी दुखापत होण्याचं प्रमाण पुरूष खेळाडूंपेक्षा 2 ते 6 पट अधिक असतं.

लुझी सांगतात, "महिलांना दुखापत होण्याची शक्यता अधिक असली तरी तरीदेखील महिलांना पुरूष संघात खेळण्यावर बंदी घालणं तत्वतः योग्य नाही. तसं केल्यास ज्या पुरूष खेळाडूंना दुखापत होण्याची शक्यता असते, त्यांच्यावरही बंदी घातली गेली पाहिजे."

वॉल्व्हेरहॅम्पटन विद्यापीठात क्रीडा विषयाच्या प्राध्यापक जीन विलियम्स म्हणतात की इंग्लंड, होलंड, इटली आणि जर्मनीसारख्या देशात अगदी खालच्या पातळीवर मुलं आणि मुली जास्तीत जास्त वेळ एकत्र फुटबॉल खेळतात. त्यामुळे फुटबॉलमधल्या लिंगभेदाला विरोध करणारी पिढी तयार होईल, अशी शक्यता आहे.

"अधिकाधिक मिश्र सामने खेळवल्यास महिला आणि पुरूष एकत्र खेळण्याची संकल्पना रुळेल. पुढच्या पिढीसाठी लिंगभेद स्वीकारणं अवघड असेल", त्या सांगतात.

"अधिकाधिक महिला फुटबॉलपटुंनी खेळातल्या लिंगभेदाला आव्हान द्यायला हवं....


...हिलेले असतात आणि ज्या पद्धतीने त्या काढल्या जातात त्यानुसार मुलं गणित सोडवत जातात. बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार हे सगळं कॅरम खेळता खेळताच मुलं करतात. बरं कॅरमचा खेळ चौघेजण खेळत असल्यामुळे काही अडलं तर ही मुले एकमेकांना गणित सोडवण्यासाठी मदतही करतात.

गणिता सोबतच मुलांची शब्दसंपदा वाढावी लेखन कौशल्य विकसित व्हावे या दोन शिक्षकांनी वेगळे प्रयोग केले आहेत.

मराठी कसं शिकवलं जातं?

शब्द डोंगर नावाचा एक खेळ त्यांनी तयार केला असून या शब्द डोंगरावर मुलांना एक शब्द सांगितला जातो त्या शब्दाच्या अवत... उर्वरित लेख लिहा:

यांचं कौतुक झालं आहे. याशिवाय इतरही अनेक पुरस्कार यांना मिळाले आहेत.

व्यंकय्या नायडू आणि विक्रम अडसूळ

मुलांमध्ये मूल होऊन हसत-खेळत त्यांना शिकवत हे दोन शिक्षक शिक्षणाची गोडी निर्माण करत आहेत. मुले शिकण्यात आनंद घेतात, उत्साहाने शाळेत येतात, याहून वेगळे शिक्षणाचे आणि शिक्षकांचे यश काय असू शकते.

'प्रयोगशीलतेमुळे ऊर्जा वाढते'

महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाचे माजी अध्यक्ष आणि शिक्षण तज्ज्ञ वसंत काळपांडे सांगतात, "शिक्षणामधील नवनवीन प्रयोग अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. शिक्षकांनी पुस्तकात जे आहे ते शिकवणे, विद्यार्थ्यांनी निमूटपणे ऐकून घेणे याऐवजी शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना विचार करण्यास, कृती करण्यास चालना देणे हे अधिक उपयुक्त आणि मुलांसाठी फायद्याचं आहे."

"बऱ्याचदा अनेक लोकांच्या बोलण्यातून येते शिक्षक आणि शिक्षणाचा दर्जा दिवसेंदिवस खालावत चाललेला आहे. उलट माझे मत असे आहे की निरनिराळ्या प्रयोगांच्या माध्यमातून शिक्षणाचा दर्जा आणि शिक्षकांची प्रयोगशीलता दिवसेंदिवस उंचावत आहे. 1990 नंतर शिक्षण आनंददायी बनवण्याचे प्रयोग आपल्याकडे होऊ लागले आहेत आणि ते दिवसेंदिवस वाढताना दिसताहेत. आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे शिक्षणाच्या या प्रयोगांमध्ये केवळ तंत्रज्ञानाच्या वापरात पुरतेच मर्यादित न राहता स्थानिक पातळीवर कल्पक शैक्षणिक साहित्य तयार करणे आणि अभिनव उपक्रम राबवणे हे महत्त्वाचे ठरत आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...हिलो.

माझी भेट डॉ. सेवेतोस्वा मान्चेव्हा यांच्याशी झाली. डॉ. सेवेतोस्वा मानवशास्त्रज्ञ आहेत आणि ACEA Mediator चे संचालक आहेत. ही संस्था दोन समाजाला एकत्र आणण्याचं काम करते.

बल्गेरियाच्या दक्षिण-पश्चिम भागात राहणाऱ्या डॉ सेवेतोस्वा यांनी "अय्ल्याक" स्विकारलं आहे. त्या गेल्या 10 वर्षांपासून या शहरात रहातात, आणि त्यांना हे शहर सोडायचं नाही.

"या शहरात अय्ल्याक" मुळे रहाण्यासाठी खूप लोक येतात.' असं त्या म्हणतात. त्यांच्या सोबत असलेल्या एलिस्टा कापूशेव्हा मला सांगतात, त्यांचा जन्म 'प्लोवदिव' या ... उर्वरित लेख लिहा:

र पिणं सुरू आहे. वाईनच्या बाटल्या संपत आहेत. दुसऱ्या बाजूला एक हंगेरीचा वाद्यसमूह कार्यक्रम करतो आहे. तो रविवार होता. आणि लोक मजा करत होते"

मान्चेवा आणि कापूशेवासोबत यांच्यासोबत "अय्ल्याक" बाबत चर्चा करताना त्या, एकच गोष्टी सारखी सांगत होत्या. "अय्ल्याक" म्हणजे आपल्यासाठी जागा शोधणं. दिवसभर कितीही काम असो कॉफी पिण्यासाठी वेळ काढायला हवा. याचा अर्थ या शहराची ओळख करून घेणं. शहराच्या विविध भागात जाणं, लहान-लहान रस्ते शोधणं ज्या ठिकाणी तुम्ही तुमच्या मित्र-मैत्रीणींसोबत वेळ घालवू शकता.

जॉर्जिव सांगतो, याचा अर्थ जीवनातील अडचणींवर मात करून मोकळं होण्यासाठी जागा शोधणं. मान्चेवा आणि कापूशेवा यांच्यासारख्यांना आता "अय्ल्याक"च्या माध्यमातून जीवन जगण्याचा मार्ग मिळालाय.

अनेक दिवस 'प्लोदीव' मध्ये राहिल्यानंतर या शब्दाबाबतचा माझा संशय दूर झाला. मी "अय्ल्याक" काय हे शिकलो. मी शहरात रस्त्यांवर फिरलो. सर्वकाही आरामात केलं. पण, हे करताना माझ्या एक गोष्ट लक्षात आली, मी काही कमी केलं नाही. सर्वकाही केलं फक्त मनावर दडपण न ठेवता चिंता न करता. या शहरातील माझ्या शेवटच्या काही दिवसात मला एक अनुभव आला. या शहराकडे जगाला देण्यासारखं काही आहे.

मी बल्गेरिअन लेखक फिलिप ग्यूरोव यांना ई-मेल केला. त्यांनी "अय्ल्याक" जीवन जगण्याचं एक तत्वज्ञान आणि आर्थिक समृद्धीला पर्याय या विषयावर आपला प्रबंध लिहिला आहे. "युवांना बर्नआउट म्हणजे काय याचा अनुभव आला आहे. त्यामुळे आपण आपला वेग जरा कमी करायला हवा. जास्तीत जास्त निसर्ग, आपण स्वत: यांच्याशी एकरूप होऊन जगलं पाहिजे."

'प्लोवदीव' शहरातील माझ्या शेवटच्या दिवशी मी शहरातील मुख्य भागात असलेल्या एका मशिदीजवळच्या कॅफेमध्ये बसून तुर्कीश कॉफी मागवली. माझ्याकडे माझं घड्याळ नव्हतं, मला फोन पहाण्याची गरज नव्हती. मला कोणलाही भेटायचं नव्हतं…मी क़ॉफीच्या आस्वाद घेत दुपार कशी होते हे फक्त पहात होतो.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...हिल्यांदाच निवडणूक

बिनविरोध निवडणुकांची परंपरा असलेल्या हिवरेबाजार आणि राळेगणसिद्धी या गावांमध्ये बंडाचा झेंडा उभा राहिला असून, निवडणुकीच्या निमित्ताने राजकारण तापलं आहे. हिवरे बाजारमध्ये तब्बल 30 वर्षांनी निवडणूक होत आहे. गावाचे प्रवर्तक पोपटराव पवार यांच्याविरोधात एका शिक्षकांनी निवडणूक लढवण्याचे ठरवलं आहे. 'महाराष्ट्र टाईम्स'ने ही बातमी दिली आहे.

गावातील तरुण पिढीला निवडणूक हवी असून त्याशिवाय आम्हाला लोकशाही प्रक्रिया कशी समजणार? अशी विनंती ज्येष्ठ समाजसेवक अण्णा हजारे यांनी केली होती. त्य... उर्वरित लेख लिहा:

ा इथल्या विलगीकरण केंद्रात ठेवण्यात येणार आहे.

5. महाराष्ट्र, मुंबई पोलीस आणि मुख्यमंत्र्यांची बदनामी करण्याचं षडयंत्र- सचिन सावंत

भाजपला खूश करण्यासाठी महाराष्ट्र, मुंबई पोलीस आणि मुख्यमंत्र्यांची बदनामी करण्यात आली. महाराष्ट्र भाजपचं हे षडयंत्र होतं. याचा हा कबुलीजबाब आहे. भाजपने नाक घासून महाराष्ट्रातील जनतेची माफी मागितली तरी या पापातून मुक्ती मिळणार नाही अशी टीका काँग्रेस नेते सचिन सावंत यांनी केली आहे. 'लोकसत्ता'ने ही बातमी दिली आहे.

उर्मिला मातोंडकर आणि कंगना राणावत

भाजपला पाठिंबा देऊन मला काहीच मिळालं नाही. पण उर्मिलाला काँग्रेसमुळे खूप फायदा झाला असं ट्वीट अभिनेत्री कंगना राणावतत यांनी केलं होतं. त्यासंदर्भात सावंत बोलत होते.

उर्मिला मातोंडकर यांनी शिवसेनेत प्रवेश केल्यानंतर ऑफिससाठी नवी जागा विकत घेतली होती. कंगना यांनी याच मुद्यावर उर्मिला यांना लक्ष्य केलं होतं. कंगनाच्या याच ट्वीटला लक्ष्य करत सचिन सावंत यांनी भाजपवर टीका केली आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...हिस्टाबद्दलची रिसर्च नोट त्यांच्या विभागाने तयार केली होती.

पण त्यात फक्त सेंट्रल व्हिस्टा बद्लदची तथ्यं देण्यात आली होती. सोशल मीडिया स्ट्रॅटेजीबद्दल त्यांची टीम काम करत नाही. तसंच काँग्रेसच्या खऱ्या संशोधनाच्या लेखिकेचं नाव भाजप आपल्या बनावट टूलकिटला जोडतंय.

काँग्रेसने दिल्ली पोलिसांकडे तक्रार देत FIR नोंदवण्याची मागणी केलीय. तसंच ट्विटरने पात्रांच्या सुरुवातीच्या ट्वीटवर मॅन्युप्युलेटेड मीडिया हे लेबल लावणं यातून भाजपचा खोटेपणा उघडा पडलाय असंही काँग्रेसचं म्हणणं आहे.

काँग्रेस इतक्यावरच थ... उर्वरित लेख लिहा:

शावेळी काँग्रेसच्या माध्यमातून हे टूलकिट आलं आणि त्यातून काँग्रेसची अपप्रचार करण्याची मानसिकता होती असा कांगावा भाजपने केलाय आणि तो खोटा ठरलेला आहे. संबित पात्रा, देवेंद्र फडणवीस, अतुल भातखळकर, चंद्रकांत पाटील यांच्यावर कारवाई झाली पाहिजे."

भाजपचे अतुल भातखळकर मात्र काँग्रेसला चौकशीचं आव्हान देतात. त्यांनी बीबीसी मराठीला सांगितलं, "नरेंद्र मोदींच्या बदनामीचं टूलकिट खोटं आहे या काँग्रेसच्या म्हणण्याइतका खोटा आरोप कुठला नाही. जर हे टूलकिट खोटं असेल आणि काँग्रेसच्या विरोधकांनीच बनवलं असेल तर काँग्रेसची सत्ता असलेल्या राज्यांमध्ये त्यांनी याची चौकशी करावी. पण खोटारडेपणा आणि देशविरोधी कामं करणं हा काँग्रेसचा आत्मा आहे."

देशात कोव्हिडच्या दुसऱ्या लाटेची तीव्रता आत्ता कुठे कमी होत असताना आणि तिसऱ्या लाटेचे इशारे गंभीर होत असताना देशातले दोन प्रमुख पक्ष एकमेकांवर या संकटाचा सामना करण्याऐवजी घाणेरडं राजकारण केल्याचा आरोप करताना दिसत आहेत.

केंद्र सरकारची कोव्हिड नीती, राज्य सरकारांची जबाबदारी, सेंट्रल व्हिस्टाची प्रकल्प कोव्हिड काळात सुरू ठेवण्याची आवश्यकता अशा अनेक वादांच्या नाट्यातला हा पुढचा आणि अधिक चिंताजनक अंक आहे का असा आणखीन एक प्रश्न यातून उपस्थित होतो.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...ही अंधारात!"

2. पोलिसांची तयारी

पोलिसांनी चारही आरोपींना 30 नोव्हेंबर रोजी अटक केली होती. त्यानंतर चेल्लापली मॅजिस्ट्रेटसमोर हजर केलं होतं.

पोलीस आयुक्त सज्जनार यांच्या माहितीनुसार, 4 डिसेंबर रोजी या आरोपींचा पोलिसांना ताबा मिळाला. 4 आणि 5 डिसेंबर म्हणजे दोन दिवस पोलिसांनी या आरोपींची चौकशी केली.

सज्जनार यांच्या दाव्यानुसार, "चौकशीदरम्यान आरोपींनी सांगितलं की, पीडितेचा फोन, घड्याळ आणि पॉवर बँक घटनास्थळी लपवून ठेवलं होतं. आम्ही त्याच्याच तपासासाठी घटनास्थळी आलो होतो. 10 पोलिसांनी आरोपींना घे... उर्वरित लेख लिहा:

ंनी पोलिसांवर हल्ला केला आणि दोन पोलिसांकडून शस्त्रही बळकावले, त्यामुळे पोलिसांना उत्तरादाखल गोळीबार करावा लागला, या सज्जनार यांच्या दाव्याबाबत मॅक्सवेल परेरा शंका व्यक्त करतात.

परेरा म्हणतात, "पोलिसांच्या ताब्यात असणाऱ्या आरोपींना काठ्या आणि दगडं कुठून मिळाली? पोलिसांकडील शस्त्र हिसकावले जातात, पण चार आरोपींच्या तुलनेत दहा पोलिसांची संख्या काही कमी नाही. हे झालंही आहे, कारण पोलीसच हे सांगतायत. त्यामुळं वरिष्ठ अधिकाऱ्यांवर यामुळं प्रश्न उपस्थित होतात."

प्रकाश सिंह यांनाही ही गोष्ट पटत नाहीय की, दोन आरोपींनी पोलिसांची शस्त्रं हिसकावून घेतली. ते म्हणतात, "हे पोलीस आहेत की तमाशा? 20 वर्षांचे तरुण तुमच्याकडून शस्त्र कसे हिसकावून घेतात? विशेषत: अशा स्थितीत अधिक खबरदारी घ्यायला हवी. बंदूक हिसकावून घेतल्यानंतर किती राऊंड फायर केले, हे पालिसांनी का सांगितले नाही?"

तर वेणुगोपाल याबाबत एक वेगळी बाजू सांगतात. ते म्हणतात, "ते गुन्हेगार होते, यात काहीच शंका नाही. मात्र चारही आरोपी तणावात होते. त्यांचं वय 20 वर्षांच्या आसपास होतं. त्यांना तुरुंगात जेवण दिलं गेलं नसल्याच्याही बातम्या आहेत. ज्या कोठडीत त्यांना ठेवण्यात आलं, तिथं इतर कैद्यांनी त्यांना मारहाण केली. लोकांचं म्हणणं होतं की, त्यांना वकील मिळू नये. दोन दिवसांपासून न्यायालयीन कोठडीत होते. अशा सर्व स्थितीत या आरोपींनी दहा शस्त्रधारी पोलिसांसमोर काही चलाखी केली असण्याची शक्यता कमी वाटते."

"चारही आरोपींना हे नक्कीच माहीत असणार की पोलिसांच्या हातून पळून जरी गेलो, तरी लोक त्यांना जिवंत जाळतील. अशात आरोपी पोलिसांपासून वाचण्याचा प्रयत्न करतील तरी का?" असा प्रश्न वेणुगोपाल उपस्थित करतात.

4. 'जखमी' पोलीस कर्मचारी

सज्जनार यांनी पत्रकार परिषदेत दावा केला की, चार आरोपींना ठार करण्यासाठी पोलिसांना तब्बल 10 मिनिटं लागली. म्हणजेच, उघड्या मैदानात पोलीस आणि आरोपींमध्ये चकमक झाली. शेवटी चारही आरोपींना गोळी लागली आणि ते ठार झाले. मात्र, एकाही पोलिसाला गोळीनं स्पर्श केला नाही.

सज्जनार यांच्या माहितीनुसार, चकमकीत दोन पोलिसांच्या डोक्याला काठ्या आणि दगडांमुळं दुखापत झाली. दोघांनाही स्थानिक हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आलंय.

मॅक्सवेल परेरा म्हणतात, "सज्जनार यांचं हे वक्तव्य लाजीरवाणं आणि पोलिसांच्या पेशाला न शोभणारं आहे. हे अगदी यूपी स्टाईल आहे. जेव्हा मी दिल्ली पोलीसमध्ये काम करत...


...ही अभ्यास केला.त्यानंतर आम्ही हे उपकरण बनवलं."

उपकरणाच्या आकाराबद्दल घेतली विशेष काळजी

डिझायनर असलेल्या केतकीने या उपकरणाच्या आकाराबद्दल विशेष काळजी घेतली असल्याचं ती सांगते. ती म्हणते,"मी डिझायनर आहे त्यामुळे आम्ही या डिव्हाईसच्या निर्मितीमध्ये एक डिझाईनिंग अप्रोच लावला आहे, जो की एखाद्या स्त्रीला किंवा मुलीला तिचं वापरलेलं नॅपकिन डिस्पोज करताना तिला अभिमान वाटायला हवं हे लक्षात ठेवून आम्ही या डिव्हाईसचा बाह्य आकार ठरवला.

फ्रेश रंग वापरले आहेत. सिलेंड्रीकल आकार ठेवला आहे जेणे करून त्याला आ... उर्वरित लेख लिहा:

र दिला होता ते सुध्दा आम्हाला त्यांच्या ऑफिसमध्ये हे उपकरण लावण्यासाठी सांगू लागले."

 हे उपकरण काम कसं करत?

या उपकरणामध्ये वरच्या बाजूने आत नॅपकिन टाकायची सोय आहे. उपकरणामध्ये एक नॅपकिन टाकून जर हे उपकरण सुरू केलं की उपकरण डिव्हाईसमध्ये एक नॅपकिन आलं हे रजिस्टर करतं. ५ नॅपकिनची या उपकरणची कॅपॅसिटी आहे. म्हणजेच जेव्हा या उपकरणामध्ये ५ नॅपकीन जमा होतील तेव्हा हे उपकरण आपोआप नॅपकिन जाळण्यास सुरूवात करेल आणि ३० मिनिटांमध्ये हे या सर्व नॅपकिनची केवळ १० ते २० ग्रॅम एवढी राख आपल्याला पाहायला मिळते.

महिलांचा आत्मविश्वास वाढला

केतकीचं हे झिरोपॅड डिस्पोजर औरंगाबादचा एस.एस. कंट्रोल्स या कंपनीत बसवण्यात आलंय. हे उपकरण लावल्यापासून तिथल्या महिलांची मासिक पाळीमध्ये होणारा मानसिक त्रास कमी झाल्याचं तिथल्या महिला सांगतात.

माया घाडगे

माया घाडगे याच कंपनीत काम करतात. त्या सांगतात, "पूर्वी ही उपकरणं नव्हती तेव्हा आम्ही आमचे वापरलेले पॅड कचऱ्यात, डस्टबिनमध्ये टाकायचो. ते आम्हाला घाण वाटायचं. आम्हाला इथं काम करावं लागतं. त्यामुळे आम्हाला ते कम्फर्टेबल वाटत नव्हतं. प्रश्न पडायचा की आता काय करायचं? मात्र जेव्हापासून ती उपकरणं आली तेव्हापासून आम्ही कम्फर्टेबल राहतो. आणि वापरलेलं पॅड त्या उपकरणामध्ये टाकतो."

सफाई कर्मचाऱ्यांचा त्रास कमी झाला

या उपकरणामुळे महिलांचा मानसिक त्रास तर कमी झालाच शिवाय जे ऑफिसमधले सफाई कर्मचारी आहेत त्यांनाही खूप आनंद होतोय. याबद्दल केतकी अभिमानानं सांगते की, "आम्हाला बरेच जण येऊन सांगतात की, आमची खूप सोय झाली हे डिव्हाईस बसवल्यापासून. आणि एक जो एन्ड युजर जो आम्ही लक्षातच घेतला नव्हता ते म्हणजे ऑफिसमध्ये किंवा शाळांमध्ये ज्या क्लिनिंग करणाऱ्या बायका असतात ज्या स्वतः डस्टबिनला रिकामं करतात, तर त्या आम्हाला येऊन म्हणाल्या की, थॅंक्यू तुम्ही हे डिव्हाईस बसवल्याबद्दल…"

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ही अयोध्याला गेले. त्यांनी शिवसेनेच्या वतीनं 5 कोटी रुपयांचा निधी राम मंदिराच्या निर्माणासाठी दिला. निमंत्रण आहे की नाही ते मला माहिती नाही. निमंत्रण आलं तर जायचं की नाही, हे उद्धव ठाकरे ठरवतील. आमचं प्रभू रामचंद्राशी थेट नातं आहे."

स्वतः उद्धव ठाकरे गेल्या दोन वर्षात तीन वेळा अयोध्येला गेले आहेत.

भूमिपूजनाच्या निमंत्रणासाठी शिवसेना आग्रही का?

शिवसेना हा हिंदुत्ववादी पक्ष आहे. काँग्रेस-राष्ट्रवादीसोबत गेल्याने त्यांच्या या भूमिकेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित झालंय. त्यामुळे स्वतःचं हिंदुत्त्व सिद्ध ... उर्वरित लेख लिहा:

ठी बाणा जरा बाजूला ठेवून घेतलेली हिंदुत्त्वाची भूमिका. त्यामुळे उद्धव ठाकरे यांना त्या भूमिकेचा एकदम त्याग करता येणार नाही. उद्धव ठाकरे भूमिपूजनाला जाऊ शकतात आणि ते शरद पवार यांना विचारतील, असं मला वाटत नाही."

"राष्ट्रवादी काँग्रेस-काँग्रेससोबत आघाडी केल्यामुळे काही शिवसैनिक आधीच नाराज आहेत. हिंदुत्त्वाची भूमिका आपण अचानक का सोडली आणि ज्या दोन पक्षांविरोधात आपण 15-20 वर्षं लढत होतो, त्यांच्याबरोबर का गेलो, असं शिवसेनेतल्या काही लोकांचं म्हणणं आहे.

दुसरीकडे उद्धव ठाकरे राममंदिराच्या भूमिपूजन कार्यक्रमाला गेले तर आघाडीचे नेते नाराज होतील. या पार्श्वभूमीवर उद्धव ठाकरे यांना फार विचार करून निर्णय घ्यावा लागेल."

हा निर्णय उद्धव ठाकरे यांच्यासाठी फार मोठा असणार आहे, असंही आकोलकर यांनी म्हटलं आहे. याविषयी बोलताना ते म्हणाले, "उद्धव ठाकरे यांना हे सांगावं लागेल की सरकारमध्ये आम्ही यांच्याबरोबर असलो तरी हा देशातल्या कोट्यवधी जनतेच्या श्रद्धेचा प्रश्न आहे. हा सगळा विचार त्यांना करावा लागणार आहे. ते पटवून द्यावं लागणार आहे. त्यामुळे या मुद्द्यावरून उद्धव ठाकरे पेचात सापडले आहेत. यात काही शंका नाही."

नागपूरच्या विधिमंडळ अधिवेशनात मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी एक वक्तव्य केलं होतं की आम्ही धर्माची आणि राजकारणाची सांगड घातली, ही आमची चूक झाली. त्यामुळे आता त्यांना राजकारण आणि श्रद्धचे विषय, हे दोन मुद्दे स्पष्ट करावे लागतील आणि मगच ते या भूमिपूजनाला जाऊ शकतात, असं आकोलकर यांचं म्हणणं आहे.

गेल्या दीड-दोन वर्षात स्वतः उद्धव ठाकरे यांनी राम मंदिराचा मुद्दा प्रतिष्ठेचा केला. या मुद्द्यावरून वरून भाजपला मात देण्याचा प्रयत्न केला. आता मात्र, बॉल भाजपच्या पारड्यात आहे.

भाजप नेतेही शिवसेनेवर उपहासात्मक टीका करत आहेत. "हर हिंदू की यही पुकार पहले मंदिर फिर सरकार, ही घोषणा तुम्हीच दिली होती आणि राम मंदिर बनण्याच्या आधीच तुम्ही महाराष्ट्रात सरकार बनवलं", असे म्हणत भूमिपूजनासाठी उद्धव ठाकरेंना शरद पवारांच्या NOC ची गरज नसावी, टोला विधान परिषदेचे विरोधी पक्षनेते प्रवीण दरेकर यांनी लगावला आहे.

पण असं असलं तरी उद्धव ठाकरे यांनी अयोध्येला जाण्याची संधी सोडलेली नाही. त्यांनी आतापर्यंत 3 वेळा अयोध्येचा दौरा केला आहे. तिन्ही वेळाला त्यांच्यासमोर वेगवेगळी कारणं होती.

पहिला दौरा

सर्वांत पहिला दौरा केला नोव्हेंबर 2018 साली....


...ही आठवण सांगताना रामदत्त त्रिपाठी म्हणतात, "त्यावेळी सुमारे पाच लाख शेतकरी दिल्लीला आले होते. धोतर-कुर्ता घातलेल्या शेतकऱ्यांची एक संपूर्ण फौज बोट क्लबवर जमा झाली होती. या आंदोलनाचं नेतृत्व करणाऱ्या नेत्यांमध्ये बाबा टिकैत हे प्रमुख चेहरा होते. शेतकऱ्यांनी दिल्लीकरांच्या निवांत फिरण्याच्या, आईस्क्रिम खाण्याच्या ठिकाणी कब्जा केल्यामुळे त्यांचा शेतकऱ्यांवर रोष निर्माण झाला होता. पण त्यावेळचं सरकार थोडं लवचिक होतं. विविध पक्षांचं म्हणणं ऐकून घेतलं जात होतं. पण आता परिस्थिती वेगळी आहे. यामुळेच राकेश... उर्वरित लेख लिहा:

त्यांना अशा प्रकारे टिव्हीवर त्रस्त झालेलं पाहून कुटुंबीय आणि संपूर्ण गाव विचलित झाला. पण आमच्यापैकी कुणीही घाबरलं नाही.

ते म्हणतात, "शेतकरी आंदोलनात सहभागी झाल्यामुळे जो व्यक्ती 43 वेळा तुरूंगात जाऊन आलेला आहे. त्याला 44 व्या वेळी तुरूंगात जाताना पाहून आश्चर्य वाटण्याचं कोणतंही कारण नाही. मात्र सध्याच्या परिस्थितीचा सामना आम्ही आधी कधीच केला नव्हता.

टिकैत यांच्या टीकाकारांच्या मते, "ते अडचणीत आले आहेत. त्यांच्याविरुद्धचा खटला तयार आहे. त्यांनी गाझीपूर सोडताच त्यांना अटक केली जाईल. तसंच आंदोलनस्थळसुद्धा रिकामं करण्यात येईल. नरेश टिकैत यांनीसुद्धा गुरुवारी गाझीपूर रिकामं करण्याबाबत म्हटलं होतं.

तर सिंघू बॉर्डरवर ठाण मांडून बसलेल्या पंजाबच्या शेतकरी संघटना टिकैत यांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवून होते. तेसुद्धा व्ही. एम. सिंह आणि भानू प्रताप या नेत्यांप्रमाणे मागे हटण्याचा विचार तर करत नाहीत ना, याकडे त्यांचं लक्ष होतं. अशा स्थितीत टिकैत यांच्यासमोर पुन्हा पाठिंबा मिळवण्याचं आवाहन करण्याव्यतिरिक्त कोणताच पर्याय उपलब्ध नव्हता."

मात्र राकेश टिकैत यांचे समर्थक या कारणांवर विश्वास ठेवत नाहीत. त्यांचे भाऊ सुरेंद्र टिकैत यांच्या म्हणण्यानुसार, "गाझीपूरमध्ये बसलेल्या हजारो शेतकरी नेत्यांची जबाबदारी यूनियनची आहे. गुरुवारी भाजपचे दोन नेते काही कार्यकर्त्यांसोबत आंदोलनस्थळी दाखल झाले. त्यावेळी त्यांचं लक्ष्य राकेश टिकैत नव्हते. तर पोलिसांनी टिकैत यांना अटक करावी, त्यांनी आंदोलनस्थळ रिकामं करून घ्यावं, असं त्यांना वाटत होतं. त्यानंतर उत्तर प्रदेश आणि उत्तराखंडच्या सीमाभागातून आलेल्या शेतकऱ्यांना देशद्रोही सिद्ध करून त्यांच्यावर निशाणा साधण्याचा त्यांचा विचार होता. यामुळेच राकेश टिकैत भावनिक झाले. शेतकऱ्यांना मारहाण करण्याचं षडयंत्र रचलं जात असल्याचंही त्यांनी म्हटलं होतं."

राकेश टिकैत यांनी गुरुवारी कोणत्याही भाजप नेत्यांचं नाव न घेता त्यांच्यावर हेच आरोप केले होते. याबाबत भाजपने कोणतीही प्रतिक्रिया दिलेली नाही.

दिल्ली पोलिसांतील नोकरी सोडून बनले शेतकरी नेते

राकेश टिकैत यांचे भाचे देवेंद्र सिंह यांनी बीबीसीशी बातचीत करताना काही गोष्टी सांगितल्या.

त्यांच्या मामामध्ये आता महेंद्र सिंह टिकैत यांची प्रतिमा दिसू लागली आहे. त्यांच्या काही सवयींचा उल्लेख करताना देवेंद्र सांगतात, "राकेश टिकैत हे पूर्णपणे शाकाहारी आहेत....


...ही कंपनी न्यूयॉर्कला गेली. डाएटरी सप्लिमेंट्ससाठी युएस हे जास्त मोठं मार्केट असल्यानं हा निर्णय घेतल्याचं ज्यूल्स यांनी सांगितलं.

"जवळपास 80% अमेरिकन हे व्हिटॅमिन किंवा इतर सप्लिमेंट खातात. ब्रिटीश याबाबत जास्त 'ओपन' नाहीयेत."

जागतिक पातळीवर सप्लिमेंटचा व्यवसाय वाढत आहे. गेल्यावर्षी प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालात म्हटलं होतं की, 2026 पर्यंत सप्लिमेंटच्या वार्षिक विक्रीत 210 अब्ज डॉलर्सपर्यंत वाढ होऊ शकते. 2018 मध्ये सप्लिमेंटच्या व्यवसायातली उलाढाल 125 अब्ज डॉलर्स इतकी होती.

Nue नं 2017 साली ... उर्वरित लेख लिहा:

ेनॉल्स सारखे नॅचरल बायोअॅक्टिव्ह कंपाउंडही मिळतात. सप्लिमेंट्स हा आरोग्यदायी आहाराला पर्याय ठरू शकत नाही.

"अर्थात, काही वेळा सप्लिमेंट घेणं आवश्यक ठरतं. उदाहरणार्थ- गर्भधारणेसाठी प्रयत्न करत असल्यास तसंच गर्भधारणेच्या सुरुवातीच्या काळात फॉलिक अॅसिड हे सप्लिमेंट घेतलं जातं."

तुमच्यासाठी कोणतं सप्लिमेंट आवश्यक आहे, हे माहीत करून घेणं गरजेचं आहे, असं ज्यूल्स सांगतात.

Nue नं गेल्यावर्षी मानसिक आरोग्यासंदर्भात जनजागृती करण्यासाठी कँपेनही केलं होतं. "तुम्ही खरंच कसे आहात?" अशी या कँपेनची संकल्पना होती. वेलनेस इंडस्ट्री ही कायम शारीरिक आरोग्याभोवतीच का केंद्रित झालेली आहे, असा प्रश्न या कँपेनमधून विचारण्यात आला होता.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ही कारण भारतात खूप विरोध होत आहे.

हरकिशन सिंग सुरजीत यांनीच हा किस्सा पत्रकारांना सांगितला होता.

वाजपेयी यांची उठबठ सर्व प्रकारच्या राजकारणी लोकांमध्ये होती पण याचा अर्थ असा नाही की त्यांना कधीच कुणाचा विरोध सहन करावा लागला नाही. जनसंघात असल्यापासून ते नंतरही जनसंघाचे ज्येष्ठ नेते बलराज मधोक आणि वाजपेयी यांच्यातला संघर्ष लपून राहिलेला नव्हता. याबाबत तुम्ही बीबीसी हिंदीने प्रसिद्ध केलेल्या या लेखात सविस्तर पणे वाचू शकता.

बलराज मधोक आणि वाजपेयी संघर्ष

बलराज मधोक हे जनसंघाचे संस्थापक श्यामा... उर्वरित लेख लिहा:

यांच्या कानावर आलं तर जनसंघातला आपला अधिकार वापरून ते त्या व्यक्तीवर कारवाई करत. याचं एक उदाहरण म्हणजे गोविंदाचार्य.

गोविंदाचार्य हे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे कार्यकर्ते होते. नंतर ते भाजपचे महासचिव झाले. राष्ट्रीय स्वंयसेवक संघ आणि जनसंघात समन्वय ठेवण्याची जबाबदारी त्यांच्याकडे होती. एकदा ब्रिटीश हायकमिशनमध्ये अनौपचारिक गप्पांमध्ये ते म्हणाले वाजपेयी हे जनसंघाचा 'मुखवटा' (मास्क) आहेत.

ही गोष्ट वाजपेयींच्या कानावर पडली. त्यांनी गोविंदाचार्यांना पत्र लिहून कारण विचारले. गोविंदाचार्यांचं म्हणणं होतं की त्यांनी वाजपेयींना पक्षाचा चेहरा (फेस) म्हटलं होतं पण सांगणाऱ्याने ते अयोग्य पद्धतीने सांगितलं. त्यांचे हे स्पष्टीकरण वाजपेयींना पटले नाही आणि शेवटी त्यांना आपला राजीनामा द्यावा लागला.

'इतर नेत्यांना दाबून ठेवत असत'

फक्त तेच नाही तर सुब्रमण्यम स्वामी, नानाजी देशमुख आणि दत्तोपंत ठेंगडी यांना वाजपेयींनी भारतीय जनता पक्षातच स्थान मिळू दिलं नाही असं सुब्रमण्यम स्वामींच्या पत्नी रोक्शना स्वामींनी बीबीसीला दिलेल्या मुलाखतीमध्ये म्हटलं होतं.

1980 ला जनता पक्षाचं सरकार पडलं. जनता पार्टी म्हणजे आणीबाणीनंतर इंदिरा गांधींच्या विरोधात तयार झालेली समविचारी पक्षांची पार्टी. 1980 ला झालेल्या निवडणुकांमध्ये त्यांच्या केवळ 31 जागा आल्या.

जर पुन्हा उभं राहायचं असेल तर जनसंघाला सर्वसमावेशक बनवावे लागेल असा प्रस्ताव वाजपेयींनी तत्कालीन सरसंघचालक बाळासाहेब देवरस यांच्याकडे मांडला. त्यातूनच 6 एप्रिल 1980 ला भारतीय जनता पार्टीची स्थापना झाली.

वाजपेयींना पंतप्रधानपदाची शपथ देताना राष्ट्रपती K. R. नारायणन

रोक्शना सांगतात "वाजपेयी हे ईर्ष्याळू होते. आपल्यापेक्षा कुणी पुढे होतं ही भावना त्यांना पटत नव्हती. फक्त स्वामीच नाही तर अनेकांवर त्यांनी दाबून ठेवलं होतं."

दत्तोपंत ठेंगडी हे भारतीय मजदूर संघाचे प्रमुख होते. संघटनेचे प्रमुखपद सोडून वाजपेयी यांच्या हाताखाली काम करणं त्यांना अयोग्य वाटलं.

नानाजी देशमुख हे वाजपेयींना ज्येष्ठ होते. देशमुख हे जनसंघाचे कोषाध्यक्ष होते. पक्ष संघटना मजबूत करण्यात आणि अनेक देणगीदारांना जनसंघाबरोबर आणण्याचं काम त्यांनी केलं होतं. पण नव्या पक्षात आपल्याला आदराचं स्थान नसेल असं ओळखून ते चित्रकूटला निघून गेले आणि त्यांनी समाजसेवेचं काम हाती घेतलं.

'भाजपमध्ये एक तर मी राहील किंवा सुब्रमण्यम...


...ही घडाघडा वाचून दाखवत असत तो अगदीच निराशाजनक ठरला.

पण ही तर सुरुवात होती. नंतर त्यांनी दोन प्रख्यात जादूगारांवर फसवणुकीचा आरोप केला. जीनीचे संपादक सॅम्युएल पॅट्रिक स्मिथ सांगतात की, या घटनांमुळे सगळेच हबकले होते.

"अमेरिकेत काम करण्याची ही पद्धत नव्हती. यामुळे एकीकडे सरकार आणि त्यांचे समर्थक आणि दुसरीकडे त्यांचे संतापलेले विरोधक अशी फूट पडली."

सरकार यांनी त्यांच्या कारकिर्दीत अशा अनेक वादळांना तोंड दिलं. त्यांनी स्वतःला "विश्वातील सर्वोत्तम जादूगार" म्हणून संबोधणं याकडे अहंकाराचा कळस म्हणून पा... उर्वरित लेख लिहा:

ाचं सादरीकरण अचूक केलं जायचं. त्यात रंगवलेले सुंदर पडदे असायचे. वेशभूषा अनेकदा बदलली जायची. उच्च दर्जाची प्रकाशयोजना असायची आणि कार्यक्रमाचा प्रचंड वेग सांभाळत प्रयोग सादर करणारे कसलेले कलाकार असायचे.

पॅनोरामा नावाच्या कार्यक्रमात सरकार झळकले आणि त्यांच्या कारकिर्दीला नवीनच दिशा मिळाली. टी. व्ही अजूनही बाल्यावस्थेत होता पण तरी सरकार यांनी चाणाक्षपणे त्याच्या क्षमतेचा पुरेपूर फायदा घेतला. तोपर्यंत कुठल्याच जादूगाराने हे प्रसारमाध्यम कधी वापरलंच नव्हतं.

त्यांच्या प्रयोगाच्या भव्यतेमुळे, रंगमंचावरच्या परिणामकारक सादरीकरणामुळे आणि त्यांच्या स्वतःवरच्या उत्तुंग विश्वासामुळे सरकार सर्वांपेक्षा वेगळे आणि वरचढ दिसू लागले. त्यांनी भारतीय जादू कलेला वेगळ्याच स्तरावर नेऊन ठेवलं. पाश्चिमात्य पद्धतीचे हातचलाखीचे प्रयोग अगदी विस्तृत अशा पौर्वात्य चौकटीत बसवत त्यांनी त्यांच्या स्पर्धकांना तोंडात बोटं घालायला लावली.

1970च्या डिसेंबरमध्ये, प्रवास न करण्याचा डॉक्टरचा सल्ला झुगारून, सरकार जपानच्या 4 महिन्यांच्या थकवणाऱ्या दौऱ्यावर गेले. 6 जानेवारी 1971 रोजी त्यांनी होक्काईडो बेटांवरच्या शिबेत्सू शहरात त्यांचा 'इंद्रजाल' हा प्रयोग केला. रंगमंचावरून खाली उतरताच त्यांना हृदयविकाराचा मोठा आणि जीवघेणा झटका आला.

सरकार यांच्या जाण्यानंतर त्यांच्याविषयी अनेकांनी स्तुतीपर लिहिलं. जादूच्या, हातचलाखीच्या इतिहासाचे प्रख्यात अभ्यासक डेव्हिड प्राईस सांगतात, जादूच्या दुनियेत पश्चिमेतल्या बलाढ्य कलाकारांशी बरोबरी करू शकेल अशा स्वतःच्या जादूगाराची भारताला जेव्हा गरज होती. तेव्हाच सरकार यांचं आगमन झालं. ते पुढे म्हणतात, "त्यांच्याच कामामुळे, जादूच्या भारतीय कलेला उभारी आली, आणि तीही अशी की साऱ्या जगातल्या जादूगारांना त्याची नोंद घावी लागावी."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ही घेतला तर, जेव्हा मोदी यांचा 2000 मध्ये पडता काळ होता, तेव्हा त्यांना अमेरिकेतून दिल्लीतून परतण्याचा त्यांनी आदेश दिला होता.

मोदींचा राजकीय एकांतवास

28 डिसेंबर 2014ला न्यूयॉर्कमधील मॅडिसन स्क्वेअर गार्डन खचाखच भरलेलं होतं. या कार्यक्रमाला अनिवासी भारतीय आणि त्यातही गुजराती लोकांची संख्या प्रचंड होती.

केवळ न्यूयॉर्कच नाही तर अमेरिकेतल्या वेगवेगळ्या भागांमधून आलेली ही माणसं भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांना बघायला, त्यांना भेटायला आणि त्यांचं भाषण ऐकायला आली होती.

अख्ख्या प्रांगणात नरे... उर्वरित लेख लिहा:

ॅमेरामॅन गोपाल बिष्ट यांच्या अंत्यसंस्कारात काही पत्रकार आणि राजकीय नेते सहभागी झाले होते. तितक्यात एका नेत्याचा फोन वाजला, पलीकडून आवाज आला, "कुठे आहात?"

"स्मशानभूमीत आहे," असं फोन उचलणाऱ्या व्यक्तीनं सांगितलं.

"मला येऊन भेटा."

यानंतर लगेच फोन कट झाला. स्मशानभूमीत आलेल्या त्या फोनने भारताच्या राजकारणाची दिशाच बदलली.

नरेंद्र मोदी आणि अटल बिहारी वाजपेयी

ही राजकारणी व्यक्ती होती नरेंद्र मोदी. त्याकाळी ते दिल्लीतल्या अशोक रोडवर असलेल्या भाजपच्या कार्यालयामागील एका छोट्याशा खोलीत राहत होते. या खोलीत एक बेड आणि दोन खुर्च्या होत्या.

त्याकाळी भाजपमध्ये प्रमोद महाजन, सुषमा स्वराज आणि अरुण जेटली या नेत्यांचा दबदबा होता. नरेंद्र मोदी जेव्हा गोपाल बिष्ट यांच्या चितेकडे पाहात होते तेव्हाच त्यांना पंतप्रधान वाजपेयींचा फोन आला होता.

मोदी वाजपेयींच्या निवासस्थानी पोहाचले तेव्हा त्यांच्याकडे गुजरातला जाण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आली.

पक्षाचे दिग्गज नेते आणि गुजरातचे मुख्यमंत्री केशूभाई पटेल यांना हटवून मोदींना मुख्यमंत्रीपदाची जबाबदारी देण्यात आली.

वाजपेयींचा आशीर्वाद

"मी गुजरातचे मुख्यमंत्री नरेंद्र मोदी यांना राजधर्म पाळायला सांगितलं आहे," असं 2002मध्ये गुजरात दंगलींनंतर अहमदाबादला पोहोचल्यानंतर वाजपेयींनी म्हटलं होतं.

2002च्या गुजरात दंगलींनतर वाजपेयी आणि मोदींना घेतलेली ती पत्रकार परिषद

"साहेब, आम्ही तेच तर करत आहोत," असं शेजारी बसलेल्या मोदींनी वाजपेयींना म्हटलं होतं.

"मला विश्वास आहे की नरेंद्रभाई तेच करत आहेत," असं वाजपेयींनी त्यानंतर म्हटलं. पण याबद्दल वाजपेयींच्या मनात द्विधा परिस्थिती होती.

यानंतर गोव्यात होणाऱ्या भाजपच्या कार्यकारिणी सभेत सहभागी होण्यासाठी दिल्लीहून निघालेल्या विमानात पंतप्रधान वाजपेयी, लालकृष्ण अडवाणी, जसवंत सिंह आणि अरुण शौरी होते.

मोदींना या सभेत कमीतकमी राजीनामा देण्याची तयारी दाखवावी, असं वाजपेयींना वाटत होतं. पण अडवाणींना मात्र हे मान्य नव्हतं.

याचा काही फायदा होणार नाही, असं अडवाणींबरोबरच अनेक नेत्यांना वाटत होतं. पण कार्यकारणीची बैठक सुरू झाली आणि मोदींनी स्वत:हून राजीनामा देण्याची तयारी दाखवली.

राजीनामा स्वीकारण्यात येऊ नये, अशा घोषणा संपूर्ण सभागृहात ऐकू यायला लागल्या. यावेळी वाजपेयींचे विश्वासू प्रमोद महाजनही मोदींच्या पाठीशी उभे असल्याचे दिसून आले....


...ही चर्चा संपल्यानंतर हे प्रश्न आणि शेतकरी यांचा सर्वांना विसर पडतो अशी खंत अनेक जण बोलून दाखवतात.

ज्यांचे रक्ताळलेले पाय नाशिक-मुंबई किसान लाँग मार्चशी समानार्थी झाले होते त्या शेतकरी शेकूबाई वागले यांचं नंतर पुढे काय झालं हा प्रश्न अनेकांना होता, याचंच उत्तर शोधण्यासाठी बीबीसी मराठीची टीम पोहोचली शेकूबाई वागलेंकडे.

शेकूबाई वागले

लाँग मार्चनंतर एक वर्ष जाऊनही शेकूबाई त्या कसत असलेली जमीन त्यांच्या नावे होण्याची वाट पाहत होत्या. बीबीसी मराठीने या परिस्थितीवर प्रकाश टाकल्यानंतर स्थानिक प्रशासन... उर्वरित लेख लिहा:

यशोदा झोले पिण्याच्या पाण्यासाठी तिला कराव्या लागणाऱ्या कष्टांची कहाणी आम्हाला सांगत होती. BA करता करता पाण्यासाठी वणवण करणाऱ्या यशोदाची कहाणी बीबीसी मराठीच्या माध्यमातून जगभरात पोहोचली.

आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट होती निवृत्ती देशमुख उर्फ इंदोरीकर महाराज यांची. विनोदी शैलीतली त्यांची कीर्तनं ऐकल्यानंतर काही लोकांनी  प्रश्न उपस्थित केला, 'इंदोरीकरमहाराजांना महिलांशी काय प्रॉब्लेम आहे?' पण हा प्रश्न सोशल मीडियावर मांडलेल्या एका महिलेला प्रचंड ट्रोलिंगला सामोरं जावं लागलं होतं.

इंदोरीकर महाराज

बीबीसी मराठीने या महिलेचा अनुभव जाणून घेतला आणि महिलांविषयीच्या 'आक्षेपार्ह' विधानांबद्दल खुद्द इंदोरीकर महाराजांनाही बाजू मांडण्याची संधी दिली. पण जेव्हा आमचे प्रतिनिधी तिथे पोहोचले तेव्हा काय घडलं, ते तुम्हाला या लिंकवर वाचायला मिळेल.

6. कुठे दुष्काळ तर कुठे महापूर

2019 या एकाच वर्षात महाराष्ट्राला दुष्काळाने सतावलं तसंच पुरानेही झोडपलं. उन्हाळ्याचा दाह पाणीटंचाई आणि त्यापाठोपाठ आलेल्या चाराटंचाईमुळे अधिक तीव्र झाला. पाणी समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी अनेक चर्चा झाल्या, बैठका झाल्या. महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात काय स्थिती होती हेदेखिल आम्ही तुमच्यापर्यंत आणलं. सोलापूरजवळच्या चारा छावणीतून बीबीसी मराठीने केलेला हा ग्राउंड रिपोर्ट तुमच्या लक्षात असेल.

ऑगस्ट- सप्टेंबर महिन्यात पश्चिम महाराष्ट्राला जोरदार पाऊस आणि त्यापाठोपाठ आलेल्या पुराने हवालदिल केलं. अनेकांचं सर्वस्व यात वाहून गेलं. मोठ्या प्रमाणावर बचावकार्य आणि मदतकार्य सुरू असतानाच प्रत्यक्ष पुराने केलेल्या नुकसानाचा प्रत्यक्ष रिपोर्ताज आम्ही तुमच्यापर्यंत आणला.

कोल्हापूर, सांगलीत पाऊस आणि पूर कायम, पिण्याच्या पाण्याची टंचाई

पुरादरम्यान बचावकार्य

गंगामाई पाहुणी आली, गेली घरट्यात राहून या कुसुमाग्रजांच्या कवितेची आठवण करून देणारी ही कहाणी तुम्ही बीबीसी मराठीच्या यूट्यूब चॅनलवर पाहू शकता.

7. 'आदर्श गावांचं' काय झालं?

'सांसद आदर्श ग्राम' च्या धर्तीवर महाराष्ट्रात आमदार आदर्श ग्राम योजना सुरू करण्यात आली होती. 2015 मध्ये ही योजना सुरू झाली, 2019 मध्ये निवडणुकीपूर्वी आम्ही ठरवलं की 4 प्रमुख नेत्यांच्या दत्तक गावांना भेटी द्यायच्या आणि पाहायचं की या गावांचा किती विकास झाला.

मुख्यमंत्र्यांचं दत्तक गाव- फेटरी

तत्कालीन मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दत्तक...


...ही पिढी पूर्ण मद्यपान व्यवसायाला बदलू शकते."

सोशल मीडियावर व्हरिंग्टनचे 'ऑन अल्कोहोलिझम' हे पुस्तक प्रकाशित झाल्यापासून डिजिटल सोब्रिटी म्हणजेच संयम बाळगून मद्यपान करण्याला एक वेगळी ओळख प्राप्त झाली.

केली फिट्झगेराल्डसारखे लोक 'सोबर सॅनोरिटा'सारख्या टॅगखाली इन्स्टाग्रामवर अमेरिकेतील सर्वात प्रसिद्ध 'सोब्रिटी सिस्टर्स' बनल्या आहेत. त्या सांगतात, "साथीच्या रोगाच्या काळात सोब्रोटी हे एक आव्हान असेल याची मलाही कल्पाना नव्हती. पण हे वास्तव असून अनेकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे."

"कोरोनाच्या आधी ... उर्वरित लेख लिहा:

ेण्यासाठी सरकारी मदतही मिळवली आहे.

कमी मद्य आणि मद्यमुक्त पेय बनवणाऱ्या कंपन्यांची विक्रीही कोरोना आरोग्य संकटात वाढली आहे.  ब्रिटिश जीवशास्त्रज्ञ आणि बारचे मालक पॉल मॅथ्यूज यांनी गेल्या वर्षी नोलो अॅप्रिटिफची निर्मिती केली. याची विक्री ते बार आणि रेस्टॉरंट्समध्ये करतात.

कोरोना आरोग्य संकट म्हणजे वाईट दिवस आले आहेत असे मॅथ्यूला वाटले. त्यामुळे त्याने आपले ड्रिंक्स थेट सामान्य लोकांना विकण्याचा प्रयत्न केला आणि त्याला चांगला प्रतिसाद मिळाला. त्यांची विक्री 4,000 टक्यांनी वाढली.

ते सांगतात, "दर महिन्याला आम्ही जवळपास शंभर बॉटल्स विकत होतो. आता आम्ही हजारो बॉटल्स विकतो. आम्ही कधीही याची कल्पना केली नाही."

नॉन-अल्कोहोलिक बियरच्या ऑगस्ट महिन्यातील एका अहवालात म्हटले आहे की, ग्राहक आता दारूमुक्त पेयांकडे वळत आहेत. या अहवालानुसार एकट्या युरोपमध्ये 2024 पर्यंत हा व्यवसाय 6 अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त असेल. आफ्रिका आणि मध्यपूर्वेतही हा व्यवसाय वाढेल, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.

 नोलो क्षेत्र दारुच्या 1 लाख डॉलर्सच्या मोठ्या जागतिक विक्रीचा एक छोटासा भागही नाही. पण दारुच्या  उद्योगातील दिग्गजांनीही मद्यमुक्त पेयांच्या कामाला गती दिली आहे.

याचे सर्वात ताजे उदाहरण म्हणजे हेनीकेन झिरोची घोषणा. ही एक दारूमुक्त बियर आहे. युएफा प्रथमच युरोपा लीगचा मुख्य प्रायोजक असेल. आंतरराष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धा सहसा मोठ्या अल्कोहोल ब्रँड्स आणि विशेषतः बिअर ब्रँड्सद्वारे प्रायोजित केल्या जातात.

तसेच, रम बनविणाऱ्या बाकार्डीने केलेल्या एका संशोधनात असे दिसून आले आहे की, 2019 मध्ये मॉकटेल्सच्या गुगल सर्चमध्ये 42 टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. दारु नसलेल्या कॉकटेल्सना मॉकटेल म्हटलं जातं.

चांगल्या सवयी राहातील का?

टीना रॉड्रिग्ज म्हणतात पुढच्या सोशल इव्हेंटमध्ये त्यांना बोलावलं गेलं तर तिथं दारू पिण्याची इच्छा मनात जास्त येऊ शकते. त्या सांगतात की, आता त्यांच्या बहुतांश मित्रांनी दारू पिणं कमी केलं आहे किंवा काहींनी जवळपास सोडूनच दिलं आहे.

पण ही सवय सगळं काही नॉर्मल झाल्यावर टिकेल का? याचं उत्तर फक्त लोकांच्या इच्छाशक्तीमधून मिळणार नाही असं तज्ज्ञ सांगतात.

लेखिका मॅंडी मॅनर्स यांच्या मते ही जबाबदारी हॉस्पिटॅलिटी क्षेत्रावरही आहे.

त्या म्हणतात, "जे लोक दारू पित नाहीत त्यांनाही बार आणि रेस्टॉरंटमध्ये सेवा देणं महत्त्वाचं आहे."

पुढच्या...


...ही फार सिलेक्टिव्ह होता, असं ती सांगते.

ती म्हणाली, "संवेदनशील विषय ते शिकवत नसत. उदाहरणार्थ समजा अमेरिकेत एखाद्या राजकीय परिस्थितीचं विश्लेषण करायला शिकवत असतील तर आमच्याकडे बुद्धांच्या कथा शिकवल्या जायच्या. किंवा मग म्यानमारचे राजे किती थोर होते आणि ब्रिटिशांनी त्यांना कसं लुटलं, हे सगळं शिकवायचे."

ब्रिटिशांनी म्यानमारवर 1824 ते 1948 पर्यंत राज्य केलं होतं.

फायो 12 वर्षांची होईपर्यंत देशातल्या राजकीय घडामोडींविषयी तिला फारशी माहिती मिळत नव्हती.

याविषयी बोलताना फायो सांगते, "मला चांगलं आठ... उर्वरित लेख लिहा:

ूर्ण सरकारच बदललं आहे."

"लहानपणी मी सकाळी उठले की लोकांना तुरुंगात डांबलं, लोक बेपत्ता झाले, अशाप्रकारच्या बातम्या असायच्या. त्यामुळे आता जे घडलं ते बघून आपण पुन्हा त्याच जागी येऊन उभे ठाकलो आहेत, असं वाटतंय. आम्ही केलेली सर्व कामं, आम्ही दिलेलं कायदेशीर सरकार सर्व एका रात्रीत संपलं आहे."

अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याची गळचेपी

क्याव थान विन आज 67 वर्षांचे आहेत. त्यांनी लष्करी राजवटीचा दीर्घकाळ बघितला आहे. 1988 साली झालेल्या लष्करी उठावाच्या आठवणी त्यांच्या मनात आजही ताज्या आहेत.

म्यानमारच्या मध्यभागी असणाऱ्या मिन बू शहरात ते रहायचे. त्यावेळी बाहेर अनेक ठिकाणी 'गोळीबार आणि हिंसाचार' झाल्याचं ते सांगतात. मात्र, तुलनेने मिन बू शहर शांत होतं.

ते सांगतात बऱ्याच जणांसाठी आयुष्य पुन्हा सामान्य झालं. पण, मत व्यक्त करण्यावर बंदी होती.

बीबीसीशी बोलताना ते म्हणाले, "आम्ही कामावर परतलो. सरकारी नोकरदार ज्यांनी आंदोलनात भाग घेतला त्यापैकी काहींना बडतर्फ करण्यात आलं, काहींची बदली केली, काहींना खालच्या पदावर पाठवण्यात आलं तर काहींना ताब्यात घेण्यात आलं."

"पण, माझ्यासारखे सरकारी कर्मचारी सामान्यपणे कामावर परतले. भीतीपोटी काहीही न बोलता सामान्य आयुष्य जगणं भाग होतं."

क्याव थान विन सांगतात 2015 पर्यंत आयुष्य असंच होतं. 2015 साली म्यानमारमध्ये पहिल्यांदा निष्पक्ष निवडणुका झाल्या. आँग सान सू ची यांच्या नॅशनल लीग फॉर डेमोक्रसी पक्षाने दणदणीत विजय मिळवत 50 वर्षांची लष्करी राजवट उलथून लावली.

क्याव थान विन सांगातत, "त्यांच्यासारखी एक व्यक्ती देशाचा कारभार सांभाळणार याचा मला खूप आनंद झाला होता. त्यांनी खूप चांगली कामं केली. मूलभूत सार्वजनिक सुविधा दिल्या. सरकारी कर्मचाऱ्यांचं आयुष्यही सुधारलं. आयुष्य खूप चांगलं झालं."

मात्र, हे सुखाचे दिवस फार काळ टिकले नाही.

1 फेब्रुवारी रोजी उठाव करून लष्कराने जनतेने दिलेला कौल नाकारला, असं क्याव थान विन यांचं म्हणणं आहे.

म्यानमारच्या एकतेचं आणि अखंडतेचं रक्षण आपणच करू शकतो, असं तातमादोअला (म्यानमारचं लष्कर) वाटतं, असं सिंगापूर इन्स्टिट्युट ऑफ इंटरनॅशनल अफेअरचे चेअमन प्रा. सायमन टाय यांचं म्हणणं आहे.

बीबीसीशी बोलताना ते म्हणाले, "एनएलडी पक्षाने सलग दोन सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये मोठा विजय मिळवला. असं असलं तरी आपण सक्रीय राजकारणातून माघार घ्यायला हवी, असं तिथल्या लष्कराला वाटत नाही."

ते...


...ही या संगीतकार जोडीने संगीत दिलं होतं.

5. बासू चॅटर्जी

प्रसिद्ध दिग्दर्शक बासू चॅटर्जी यांचं 4 जून 2020 रोजी वयाच्या 99 व्या वर्षी निधन झालं.

चॅटर्जींना दोनवेळा राष्ट्रीय पुरस्काराने गौरवण्यात आलं होतं. 70-80 च्या दशकात मध्यमवर्गीय कुटुंबांच्या कथांवर आधारित ते सिनेमे करत असत.

रजनीगंधा, पिया का घर, चितचोर, छोटी सी बात, स्वामी, खट्टा-मिठा, बातों-बातों में, चमेली की शादी, मनपसंद, अपने-पराये यांसारखे सिनेमे बासू चॅटर्जी यांनी दिग्दर्शित केली.

6. सुशांत सिंह राजपूत

बिहारमधील छोट्याशा गावातून ... उर्वरित लेख लिहा:

त आलं.

8. जगदीप

'शोले' सिनेमात 'सुरमा भोपाली'ची भूमिका साकारणारे ज्येष्ठ अभिनेते जगदीप यांचं 8 जुलै रोजी निधन झालं. ते 81 वर्षांचे होते.

त्यांनी जवळपास 70 वर्षे सिनेमांमध्ये काम केलं. शोले सिनेमातील 'सुरमा भोपाली'मुळे बनलेलीची त्यांची ओळख अनेक वर्षे कायम राहिली. विनोदी कलाकार म्हणून ते लोकप्रिय ठरले.

जवळपास 400 सिनेमांमध्ये त्यांनी काम केलं. मुन्ना, आर-पार, दो बिघा जमीन, ब्रम्हचारी, भाभी, दो भाई, अंदाज, फूल और कांटे यांसारख्या सिनेमांचा त्यात समावेश आहे.

9. कुमकुम

50-60 च्या दशकातील प्रसिद्ध अभिनेत्री कुमकुम यांचं 28 जुलै 2020 रोजी निधन झालं. अभिनेते आणि दिग्दर्शख गुरु दत्त यांनी कुमकुम यांना सिनेमात आणलं.

कुमकुम यांनी प्यासा, बारीश, आर-पार, मिर्झा गालिब, उजाला, कोहिनूर, मिस्ट एक्स इन बॉम्बे, मदर इंडिया, नया दौर, सीआयडी यांसारख्या सिनेमांमध्ये काम केलं होतं.

10. इब्राहिम अल्काजी

पद्मविभूषण पुरस्काराने सन्मानित इब्राहिम अल्काजी भारतीय रंगभूमीवरील ज्येष्ठ कलाकार होते. रंगभूमीबाबत त्यांची निष्ठा आणि त्यांनी दिलेलं योगदान मोठं मानलं जातं.

15 वर्षे ते नॅशनल स्कूल ऑफ ड्रामाचे संचालक होते. त्यादरम्यान त्यांनी सिनेसृष्टीतील अनेक कलाकारांना प्रशिक्षण दिलं. नसीरुद्दीन शाह, ओम पुरी, विजया मेहता, रोहिणी हट्टंगडी, सुहास जोशी, ज्योती सुभाष, ओम शिवपुरी आणि बी जयश्री असे बरेचजण त्यांचे शिष्य होते.

4 ऑगस्ट 2020 रोजी हृदयविकाराच्या झटक्यानं इब्राहिम अल्काजी यांचं निधन झालं.

11. राहत इंदौरी

कोरोनाच्या संसर्गामुळे प्रसिद्ध उर्दू कवी, शायर आणि गीतकार राहत इंदौरी यांचं 11 ऑगस्ट 2020 रोजी निधन झालं. ते 70 वर्षांचे होते.

मध्य प्रदेशातील इंदौर इथं एक जानेवारी 1950 रोजी राहत इंदौरी यांचा जन्म झाला. इंदौरमधीलत नूतन स्कूलमधून त्यांनी शिक्षण पूर्ण केलं.

राहत इंदौरी

इंदौरच्या इस्लामिया करीमिया कॉलेजमधून पदवीचं शिक्षण घेतल्यानंतर बरकतुल्लाह विद्यापीठातून MA चं शिक्षण पूर्ण केलं. गेल्या 40-50 वर्षांपासून राहत इंदौरी मुशायरा, कवी संमेलनांमध्ये सहभागी होत होते.

गंभीर आणि अर्थपूर्ण शायरींसोबतच तरुण पिढीची नसही त्यांनी ओळखली होती. 'बुलाती है मगर जाने का नहीं' ही त्यांची कविता आजही सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सवर गाजत असते.

खुद्दार, मर्डर, याराना, हमेशा, मुन्ना भाई एमबीबीए, मीनाक्षी, करीब, मिशन कश्मीर यांसारख्या सिनेमांसाठी...


...ही योगदान दिलं.

2011- झाला पुणेकर आणि दिला कडक परफॉर्मन्स

भविष्यात वाढून ठेवलेलं आजारपण त्रास देत असतानाच युवराजने बॅटिंग, बॉलिंग आणि फिल्डिंग अशा तिन्ही आघाड्यांवर दिमाखदार प्रदर्शन करत देशवासीयांचं वर्ल्डकप विजयाचं स्वप्न प्रत्यक्षात साकारलं.

या स्पर्धेत त्याने 362 धावा, 15 विकेट, 4 मॅन ऑफ द मॅच सह प्लेअर ऑफ द टुर्नामेंट पुरस्कारही पटकावला.

हाच भन्नाट फॉर्म युवराजने IPLमध्येही कायम राखला. किंग्ज इलेव्हन पंजाबने युवराजला ताफ्यात सामील केलं नाही. ही संधी हेरून पुणे वॉरियर्स संघाने युवराज... उर्वरित लेख लिहा:

िशी उभा असलेला मित्रपरिवार आणि सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे अचाट इच्छाशक्तीच्या बळावर युवराज पुन्हा क्रिकेट खेळू लागला. त्याने रन्स किती केल्या, विकेट्स किती काढल्या यापेक्षाही तो पुन्हा जिद्दीने उभा राहिला हे जगभरातल्या चाहत्यांसाठी महत्त्वाचं होतं. युवराजने याही हंगामात पुण्याचं प्रतिनिधित्व करताना 13 मॅचेसमध्ये 19.83च्या सरासरीने 238 धावा केल्या. त्याने 6 विकेट्स घेतल्या. मात्र पुणे वॉरियर्सची कामगिरी सुमारच राहिली.

2014- नवा संघ, नवी उमेद आणि कोटींची उड्डाणं

कॅन्सरने युवराजच्या खेळण्यावर कोणतीही मर्यादा आलेली नाही हे सिद्ध झाल्यामुळे या हंगामात विराट कोहलीच्या नेतृत्वाखाली खेळणाऱ्या रॉयल चॅलेंजर्स बेंगळुरूने युवराजला आपल्या ताफ्यात समाविष्ट केलं. त्यासाठी त्यांनी तब्बल 14 कोटी रुपये खर्च केले. युवराजच्या मानधनात सहा कोटींनी वाढ झाली. या सकारात्मक अप्रायझलमुळे मूठभर मांस चढलेल्या युवराजने 14 मॅचेसमध्ये 34.18 सरासरीसह 376 धावा केल्या. त्याने 5 विकेट्सही घेतल्या. मात्र नावात रॉयल्स असलेल्या बेंगळुरूची कामगिरी मात्र सर्वसाधारण झाली.

2015- गंगाजळीत शिखरावर मात्र परफॉर्मन्स घसरणीला

गेल्या वर्षीची कामगिरी लक्षात घेऊन दिल्ली डेअरडेव्हिल्स संघाने लिलावात तब्बल 16 कोटी रुपये खर्चून युवराजला ताफ्यात समाविष्ट केलं. विशेष म्हणजे त्या काळात युवराज भारतीय संघाचा भागही नव्हता. युवराजने स्वत:ची बेस प्राइज 2 कोटी एवढी निश्चित केली होती. त्या तुलनेत त्याला मिळालेला भाव थक्क करणारा होता. दिल्लीचे तख्त युवराजसाठी लाभदायी ठरले नाही कारण 13 मॅचेसमध्ये त्याला 19.07च्या सरासरीने 248 धावाच करता आल्या. गोलंदाजीतही त्याला कमाल दाखवता आली नाही. दिल्लीचा संघ नेहमीप्रमाणे गुणतालिकेत तळाच्या संघांमध्येच राहिला.

2016- पगार निम्म्यावर पण नावावर जेतेपद

टॉम मूडी या डावपेचात प्रवीण अशा प्रशिक्षकाच्या मार्गदर्शनाखाली खेळणाऱ्या सनरायझर्स हैदराबादने युवराजसाठी 7 कोटी मोजले. आधीच्या हंगामातला त्याचा खेळ बघता पैशापेक्षा संधी मिळणं युवराजसाठी महत्त्वाचं होतं. खणखणीत सांघिक प्रदर्शनाच्या बळावर सनरायझर्सने जेतेपदाला गवसणी घातली. आयपीएलमध्ये 8 वर्ष व्यतीत केल्यानंतर युवराजला जेतेपद नशिबी आले. 10 मॅचेसमध्ये युवराजने 26.22च्या सरासरीने आणि 131च्या स्ट्राईक रेटने 236 धावा केल्या.

2017- पगार आणि परफॉर्मन्स स्थिरता

सनरायझर्स हैदराबादने...


...ही व्हिडिओ समाजमाध्यमांवर प्रसारित होत आहेत, त्यामध्ये आक्रमक जमाव एकमेकांवर लाठ्यांनी हल्ले करताना दिसतात, एकमेकांवर दगड फेकताना दिसतात, आणि थोड्या अंतरावर उभं राहून पोलीस या गदारोळेकडे फक्त पाहत राहिल्याचं दिसतं.

'शहरातील दंगलीदरम्यान दिल्ली पोलीस दिशाहीन असल्याचं पाहायला मिळालं आणि या दंगलींना ते जबाबदार असल्याचं मानता येऊ शकतं,' असं दिल्लीचे माजी पोलीस आयुक्त नीरज कुमार यांनी लिहिलं आहे.

दिल्लीचे माजी सह-आयुक्त मॅक्सवेल परेरा यांनी लिहिल्यानुसार, 'सत्तारूढ पक्ष आणि त्यांच्या नियंत्रणाखालील... उर्वरित लेख लिहा:

घेतला, हे अजून स्पष्ट झालेलं नाही. पण गृह मंत्रालयाला वाटलं, तर उच्चस्तरीय तपासाचे किंवा बाहेरच्या अधिकाऱ्याद्वारे तपास करवून घेण्याचे आदेश मंत्रालयाला देता येतील."

दिल्ली सरकारही या संदर्भात काही पावलं उचलू शकतं का? या प्रश्नाचं उत्तर देताना सिंह म्हणाले, "दिल्ली सरकारच नव्हे, तर कोणतीही एनजीओसुद्धा या प्रकरणांमध्ये स्वतंत्रपणे तपास करू शकतात. लोकशाही व्यवस्थेमध्ये यावर बंधनं नाहीत. अनेकदा सरकारी चौकशीच्या समांतरपणे काही सामाजिक संघटनांनी वेगळा तपास करून त्याचे निष्कर्ष सार्वजनिक स्तरावर मांडलेले आहेत."

पण 'पण अशा अहवालांची बाजू न्यायालयात सिद्ध करणं हे एक अतिशय अवघड काम असतं,' असं उत्तर प्रदेशचे माजी डीजीपी ब्रज लाल म्हणतात.

दिल्ली पोलिसांच्या भूमिकेविषयी साशंकता व्यक्त केली जात आहे.

त्यांच्या म्हणण्यानुसार, 'दिल्ली पोलीस निष्क्रिय राहिले, हे खरंच आहे. अन्यथा दंगलींचा परिणाम इतक्या व्यापक प्रमाणात पसरला नसता.'

ते म्हणतात, "आग लावली जात असेल, जमाव लोकांच्या घरांमध्ये घुसत असेल, अशा वेळी पोलिसांना गोळी चालवण्याचा अधिकार आहे. दंगलीच्या सुरुवातीच्या २४ तासांमध्ये पोलिसांनी कठोर कारवाई केली असती आणि दंगलखोरांना रबरी बुलेटने किंवा पॅलेट गनने लक्ष्य केलं असतं, तर जमावांद्वारे झालेल्या हिंसेत ४०हून अधिक लोकांना प्राण गमवावे लागले नसते. दलांचा वापर करताना हात राखून ठेवण्यात आला, हे स्पष्ट आहे."

ब्रज लाल म्हणतात, "लाल शर्ट घातलेला एक माणूस गावठी बंदूक दाखवत असल्याचं टीव्ही चॅनलांवरून लोकांनी पाहिलं, त्याला जर तातडीने पकडून शिक्षा झाली असती, तर रस्त्यांवर असली गुंडागर्दी चालणार नाही, असा संदेश लोकांपर्यंत पोचला असता."

प्रशासकीय तपास किंवा न्यायिक तपास यांऐवजी विशेष तपास पथक स्थापन करून तपास करणं हा अधिक चांगला पर्याय आहे, असं ब्रज लाल म्हणतात.

ते सांगतात, "प्रशासकीय तपास किंवा न्यायिक तपास यांना केस-डायरीचा भाग मानलं जात नाही. त्यामुळे त्यांच्या अहवालांआधारे कोणाविरोधात खटला चालवता येत नाही. त्यामुळे एफआयआर दाखल करून पोलिसांच्या विशेष तपास पथकांद्वारे तपास करणं, जास्त चांगलं. ही पथकं जो पुरावा जमवतील, तो न्यायालयात ग्राह्य मानला जाईल."

बीबीसीशी बोलताना ब्रज लाल म्हणाले की, 'पोलिसांच्या निवडक अधिकाऱ्यांना हिंसाचारासंदर्भात तपास करायला सांगूनच दंगलखोरांना दोषी ठरवता येईल. त्याचप्रमाणे ड्यूटीच्या दरम्यान...


...ही सरकारने स्पष्ट केलं आहे.

राज्यातील कोरोना रुग्णांच्या संख्येत घट होत असली तरी कोरोना आरोग्य संकट अद्याप नियंत्रणात नाही असंही राज्य सरकारने म्हटलं आहे. तसंच संभाव्य तिसऱ्या लाटेचा धोका दहा ते अठरा वयोगटातील मुलांना अधिक असल्याचं सांगण्यात येत आहे. त्यामुळे बारावीच्या परीक्षा घेण्याबाबत अंतिम निर्णय अद्याप घेतला नसल्यातं राज्य सरकारने म्हटलं आहे.

विद्यार्थ्यांची काय अवस्था आहे?

"मला वैद्यकीय महाविद्यालयात प्रवेश घ्यायचा आहे. त्यामुळे नीट प्रवेश परीक्षेच्या निकालासोबत एचएससी बोर्डात मला किम... उर्वरित लेख लिहा:

केंद्रीय शिक्षण मंत्रालय नेमका काय निर्णय घेणार आणि कोणत्या निकषांच्य आधारे बारावी सीबीएसईची परीक्षा घेणार याबाबत येत्या दोन दिवासांत चित्र स्पष्ट होईल.

वर्षा गायकवाड काय म्हणाल्या?

केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाने घेतलेल्या बैठकीत महाराष्ट्राने 'नो एक्झामिनेशन रुट' या पर्यायाचा विचार व्हावा असं सुचवलं होतं. त्यामुळे महाराष्ट्र सरकार बारावीच्या लेखी परीक्षा रद्द करून अन्य कोणत्यापर्यायांवर विचार करत आहे का असा प्रश्नही उपस्थित होतो.

बीबीसी मराठीशी बोलताना वर्षा गायकवाड यांनी सांगितलं, "काही दिवसांत आम्ही बारावीच्या परीक्षांबाबतही बाबी स्पष्ट करू. येणाऱ्या काळात परिस्थिती पाहूनच निर्णय घेणार."

केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळ (CBSE) आणि आयसीएसई बोर्डाच्या बारावीच्या परीक्षा रद्द करण्याच्या मागणीसाठी सर्वोच्च न्यायालयात याचिका दाखल करण्यात आली आहे. येत्या गुरुवारी(3 जून) सर्वोच्च न्यायालय यावर सुनावणी घेणार आहे. तेव्हा केंद्र सरकारचा निर्णय आणि सर्वोच्च न्यायालयाचा निकाल यावरही बारावी परीक्षांचे भवितव्य अवलंबून आहे.

राज्य उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाचे अध्यक्ष दिनकर पाटील यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं, "बारावीच्या परीक्षा घेण्याबाबत किंवा रद्द करण्याबाबत अद्याप कोणताही निर्णयघेण्यात आलेला नाही. जरी बारावीच्या परीक्षेचे वेळापत्रक पुढील काही काळात जाहीर केले तरीही विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्षात परीक्षा सुरू होण्यापूर्वी किमान काही दिवसांचा कालावधी देण्यात येईल."

बारावीच्या विद्यार्थ्यांचे लसीकरण शक्य?

महाराष्ट्र, दिल्ली आणि केरळसह अनेक राज्यांनी बारावीच्या परीक्षांपूर्वी विद्यार्थ्यांचे लसीकरण करण्यची मागणी केंद्र सरकारकडे केली आहे. बारावीची मुलं साधारण साडे सतरा किंवा अठरावर्षांची असतात. त्याच्यांसाठी कोणती लस योग्य ठरेल आणि लाखो विद्यार्थ्यांना लस देण्याचे नियोजन कसे करता येईल याचा केंद्र सरकारने विचार करावा अशी मागणी दिल्लीचे शिक्षणमंत्री मनिष सिसोदिया यांनी केली होती.

कोरोना संकटात लस न देता विद्यार्थ्यांना परीक्षा द्यायला लावणं चूक ठरेल असंही मनिष सिसोदिया यांनी म्हटलं होतं.

राज्याच्या शिक्षणमंत्री वर्षा गायकवाड यांनीही हीच भूमिका मांडली होती. 23 मे रोजी झालेल्या केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाच्या बैठकीत परीक्षेसाठी विद्यार्थीहिताचा निर्णय घ्या अशी भूमिका महाराष्ट्रानेमांडली, तसंच परीक्षा घेण्यापूर्वी...


...ही होत नाही.

मात्र ज्या पुरुषाला किंवा स्त्रीला HIVची लागण झाली आहे, त्या पुरुषाबरोबर किंवा स्त्रीबरोबर ओरल सेक्स केला तर HIVची लागण होण्याची दाट शक्यता आहे. म्हणूनच ओरल सेक्सच्या वेळीही कंडोम वापरण्याचा सल्ला डॉक्टर देतात.

समज 5 -

कंडोम वापरल्यास HIV ची लागण होत नाही

सेक्स करताना कंडोम फाटला, निघाला किंवा लीक झाला तर HIVची लागण होण्याची शक्यता बळावते. त्यामुळे AIDS बाबत जे जनजागृती अभियान राबवले जातात, त्यात लॅटेक्स शीथ म्हणजेच जाड कंडोम घालण्याचा सल्ला तर देतात.

मात्र त्याचबरोबर HIVची चा... उर्वरित लेख लिहा:

V बाधित असेल तर मुलांनाही होतोच

हे अगदीच सत्य नाही. ज्या मातांमध्ये हा विषाणू अगदी नगण्य प्रमाणात असतो, त्या माता निरोगी बालकाला जन्म देऊ शकतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ही' असं पवारांना सांगितल्याच्या बातम्या आल्या.

शिवाय संजय राठोड प्रकरणात 'राष्ट्रवादी'नं घेतलेली भूमिका आणि अनिल देशमुख प्रकरणात शिवसेनेनं घेतलेली भूमिका यावरून या दोन्ही पक्षांमध्ये एकमेकांबद्दल आढी आहेच. त्यामुळेच फडणवीसांची भेट घेऊन पवार एका प्रकारचा दबाव वाढवता आहेत का, हा प्रश्न आहे.

या भेटीबद्दल फडणवीसांनी स्वत:च सांगितलं, त्यामुळे त्यात गुप्त असं काही नाही. पण याअगोदर जेव्हा वाझे प्रकरणानं मुंबई आणि दिल्लीतलं राजकारण तापलं होतं तेव्हा शरद पवार, प्रफुल पटेल आणि अमित शाह यांची अहमदाबाद ... उर्वरित लेख लिहा:

फडणवीस मुख्यमंत्री असतांनाही पवार वेळ घेऊन अशा विषयांवर चर्चा करण्यासाठी भेटायचे," असं राजकीय पत्रकार संजय जोग म्हणतात.

पण त्यांना यातून काही राजकीय समीकरणं तयार होतील असं वाटत नाही. "मुळात आता देशभर भाजपाविरोधात वातावरण असतांना ते असं काही करणार नाहीत. पवार बंगाललाही जाणार होते, पण त्यांच्या तब्येतीचं कारण होतं. आता केरळमध्ये 'एलडीएफ'मध्ये त्यांच्या पक्षाचा एक मंत्री आहे. अशा वेळेस ते भाजपासोबत जाणार नाहीत," असं संजय जोग यांना वाटतं.

राजकीय पत्रकार मृणालिनी नानिवडेकर यांच्या मते या भेटीतून काही राजकीय उलथापालथी अपेक्षित नसल्या तरीही फडणवीसांनी बरेच संदेश त्यातून दिले आहेत.

"एक म्हणजे उद्धव स्वत:हून पवारांना भेटायला गेले नाहीत, पण मी स्वत:हून भेटून आलो, हे स्पष्ट दिसलं. शिवाय राजकारणापलिकेडे जाऊन आदरभाव जपणारं वर्तन म्हणूनही त्याकडे पाहिलं जाईल. म्हणजे जे राजकीय वैर त्यांच्या आहे असं म्हटलं जातं, त्यापलिकडे जाऊनही मी संबंध जपू शकतो, असं एका प्रकारे फडणवीस सांगत असावेत. मी दुस्वास करणारा नाही, संबंध जपणारा आहे असा तो संदेश आहे.

"त्यासोबत मला वाटतं, की ते दोघेही प्रभावी प्रशासक आहेत. त्यामुळे राज्य सध्या अभूतपूर्व संकटांचा सामना करतं आहे. त्यामुळं ते या विषयांवर बोलले असावेत आणि त्यांच्या या चर्चेचा राज्याला फायदाही होऊ शकतो," असं नानिवडेकर म्हणतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...ही, परंतु युतीकडे पुरेसे पाठबळ आहे, असं आपण सांगितल्याचं राणे सांगतात.

शिवेसेनेचे पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे, माजी उपमुख्यमंत्री गोपीनाथ मुंडे, माजी मुख्यमंत्री मनोहर जोशी

त्याच प्रमाणे "(मुंडे यांच्या) सरकारमध्ये सहभागी होण्याच्या निर्णायाला माझा पाठिंबा असेल, मात्र मुंडे यांनी न्याय्य पद्धतीचा मार्ग न अवलंबल्यामुळं मी त्यांच्या कॅबिनेटमध्ये सहभागी होणार नाही," असं आपण बाळासाहेब ठाकरे यांना सांगितल्याचा दावा राणे यांनी केला आहे.

विलासराव देशमुखांचे सरकार पाडण्याचं नियोजन फसलं?

2002 विलासराव देश... उर्वरित लेख लिहा:

टेमुळे पक्षाला फायदा झाला, असं राणे यांनी पुस्तकात लिहिलं आहे.

नारायण राणे यांनी शिवसेनेच्या विविध नेत्यांवर केलेल्या आरोपांबाबत शिवसेनेचे खासदार अरविंद सावंत यांच्याशी संपर्क केला असता त्यांनी, "हे पुस्तक वाचलं नसल्यामुळे अभिप्राय देणं योग्य होणार नाही," अशी प्रतिक्रिया बीबीसी मराठीला दिली.

'भाजपानं पत्र द्यायला विलंब केला'

1999 साली युतीचे सरकार स्थापन न होण्यामागे भाजपची आणि विशेषतः गोपीनाथ मुंडे यांची भूमिका कारणीभूत होती, असं 'लोकमत'चे वरिष्ठ सहाय्यक संपादक संदीप प्रधान सांगतात.

1999 सालच्या निवडणुकीत उमेदवारांची नावं बदलण्याबाबत प्रधान म्हणतात, "साधारणतः प्रत्येक पक्षाचे दहा-पंधरा टक्के उमेदवार बदलले जातात. मात्र ती नावं बदलण्यात उद्धव यांची भूमिका किती होती हे सांगता येणार नाही, कारण त्यावेळेस बाळासाहेब ठाकरे स्वतः सर्व निर्णय घ्यायचे. शिवसेनेच्या महाबळेश्वर अधिवेशनानंतर उद्धव कार्याध्यक्ष झाले आणि निर्णयप्रक्रियेत सहभागी झाले."

1999 साली भाजपनं पाठिंबा द्यायलाही विलंब केल्याचंही प्रधान सांगतात.

2005 साली नारायण राणे यांनी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला.

2002 सालचं सरकार पाडण्याचं ऑपरेशन अयशस्वी होण्यामागे अनेक कारणं होती; त्यात भाजपची आग्रही भूमिका होती, असं प्रधान यांनी सांगितलं.

"भाजपला सत्ता स्थापनेत इंटरेस्ट होता. विलासराव देशमुख आणि गोपीनाथ मुंडे यांचे मैत्रीचे संबंध होते. तसच मुंडे आणि बाळासाहेब ठाकरे यांचेही संबंध होते. सदस्यत्व जाण्याच्या भीतीने सरकारमधून फुटलेल्या सदस्यांनी पुन्हा स्वगृही जाण्याचं कारणही यामागे होतं," असं प्रधान सांगतात.

'जॉर्ज यांचं नाव प्रथमच'

राणे यांच्या पुस्तकातील माहितीबद्दल ज्येष्ठ पत्रकार आणि 'जय महाराष्ट्र! हा शिवसेना नावाचा इतिहास आहे' पुस्तकाचे लेखक प्रकाश अकोलकर यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना आपलं मत मांडलं.

जॉर्ज फर्नांडीस

ते म्हणाले, "यातील बरीचशी माहिती तेव्हा वर्तमानपत्रांमधून प्रसिद्ध झाली होती. पण आता पुन्हा इतक्या वर्षांनी ते लिहून राणे यांना काय साधायचं आहे, हे समजलं नाही. तसच त्यांचे आणि उद्धव ठाकरे यांचे संबंध कसे आहेत, हे देखील सर्वांना माहिती आहे. मात्र 2002 साली घडलेल्या घडामोडींमध्ये जॉर्ज फर्नांडीस यांचं नाव पहिल्यांदाच वाचायला मिळालं आहे."

'उद्धव यांची पक्षावर पकड यायला सुरुवात झाली होती'

उद्धव ठाकरे यांची साधारणतः 1998-99 या काळात...


...हीडिओ प्रसाधनगृहात, ट्रायल रुममध्ये गुप्तपणे घेतले होते. तर जोडीदारावर सूड घेण्याच्या उद्देशानेसुद्धा काही व्हीडिओ तयार केले होते.

या व्हीडिओत दिसणाऱ्या काही स्त्रियांनी आत्महत्याही केली आहे.

"हे व्हीडिओ काढून टाकणं सोपं आहे. परंतु नवीन व्हीडिओ येत राहातात, ही खरी समस्या आहे," असं पार्क म्हणाल्या.

"व्हीडिओच वितरण हे सगळ्यांत मोठं आव्हान आहे. ज्या वेबसाईटवर हे व्हीडिओ आहेत ते हे व्हीडिओ बेकायदेशीर आणि गुप्तपणे काढले आहेत, हे माहितच नसल्याची सबब पुढं करतात. पण खरंच असं शक्य आहे का? त्यांना माहि... उर्वरित लेख लिहा:

मध्यवर्ती भागात निदर्शनं केली झाली. या आठवड्याच्या शेवटी आणखी निदर्शनं होण्याची शक्यता आहे.

पार्क मी हाये या सोल पोलिसांच्या विशेष गुन्हे अन्वेषण शाखेच्या प्रमुख आहे. विदेशात सर्व्हर असतील तर गुन्हेगारांचा माग घेणं आणखी कठीण होतं, असं त्यांनी सांगितलं.

अनेक देशांत अशा प्रकारे पॉर्नोग्राफीचं वितरण हा गुन्हा समजला जात नाही. त्यामुळे दक्षिण कोरियात जरी तो गुन्हा असला तरी इतर देशांत ते कायदेशीर आहे का किंवा परदेशात त्याचं वितरण होतंय का शोधणं अवघड आहे, असं ते म्हणाल्या.

"जरी आपण वेबपेज बंद केलं तरी अॅड्रेसमध्ये फेरफार करून ती पुन्हा उघडता येते. आम्ही बदलेलल्या अॅड्रेसवर लक्ष ठेवतो पण त्यांची पद्धत सतत बदलत असते," असं त्यांनी सांगितलं.

"या गुन्ह्यांसाठी शिक्षा फारशी कठोर नाही. अशा क्लिप्स वितरणासाठी 1 वर्ष तुरुंगवास आणि 609783 रुपये इतका दंड ठोठावण्यात येतो. शिक्षा कठोर झाली तर या फरक पडू शकतो," असं त्या म्हणाल्या.

या गुन्ह्यांबाबतीत सजगता आहे असं तुम्ही म्हणू शकता. हजारो बायका या आठवड्याच्या शेवटी, 'माझं आयुष्य म्हणजे पॉर्न नाही," असा नारा देणार आहेत. यावर्षी हे चौथं आंदोलन आहे.

या गुन्ह्यासाठी जास्तीत जास्त कठोर शिक्षा होईल, शिक्षेचं प्रमाण वाढेल आणि गुन्हे अन्वेषणाच्या पद्धतीत सुधार होईल अशी त्यांना अपेक्षा आहे.

तोपर्यंत आपण आपल्याकडे कोणी बघतंय का हे आपण तपासून पाहूया.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...हीडिओ शेअर केल्याचे दोघांवर आरोप होते. यामध्ये देशद्रोहाच्या कायद्याची मागणी केली जाऊ शकत नाही, असं सांगत दिल्ली कोर्टाने त्या दोघांनाही जामीन दिला होता.

भारताच्या सुप्रीम कोर्टानेही देशद्रोह कायद्याच्या संदर्भात काही गोष्टी सांगितल्या आहेत. एखादा व्यक्ती सरकारविरोधात हिंसा करण्यास लोकांना भडकवत असेल, किंवा सार्वजनिकरित्या कायदा आणि सुव्यवस्था बिघडवण्याचं काम करत असेल, तर त्याच्याविरोधात देशद्रोहाचं कलम लावण्यात यावं, असं कोर्टाने म्हटलं आहे.

देशद्रोहाच्या गुन्ह्यांमध्ये शिक्षा होण्याचं प्रमा... उर्वरित लेख लिहा:

ाठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...हीत. या कारणांमुळे गर्दीच्या ठिकाणी कोरोनाचा संसर्ग होण्याची शक्यता अधिक असते.

व्हायरॉलॉजिस्ट डॉ.अभय चौधरी सांगतात, "मास्क वापरण्याची एक योग्य पद्धत आहे. मास्कने नाक आणि तोंड झाकले गेले पाहिजे. कारण कोरोनाचा संसर्ग नाक आणि तोंडावाटे अधिक वेगाने होऊ शकतो."

ते पुढे सांगतात, "केवळ मास्क वापरून चालणार नाही तर हात स्वच्छ हवेत. त्यासाठी वारंवार सॅनिटाईज करत रहाणं गरजेचे आहे. कारण संसर्गजन्य हात तुम्ही मास्कला लावले तर पुन्हा धोका वाढतो."

डोळ्यावाटेही कोरोनाचा विषाणू शरीरात प्रवेश करू शकतो. डॉ.चौधर... उर्वरित लेख लिहा:

केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाचे आरोग्यसेवा संचालक डॉ. राजीव गर्ग यांनी या पत्रात व्हॉल्व्ह असलेल्या N-95 मास्कमुळे कोव्हिड-19 व्हायरसला बाहेर जाण्यापासून थांबवता येत नाही. त्यामुळे या मास्कचा वापर कोरोना व्हायरस विरोधातील लढाईत हानिकारक असल्याचं नमूद केलंय.

रेस्पिरेटर असलेला मास्क कोणी वापरावा?

पुण्याच्या पल्मोकेअर रिसर्च आणि एज्युकेशन फाउंडेशनचे संचालक डॉ. संदीप साळवी  यांच्या माहितीनुसार, N-95 मास्क हा प्रदूषित ठिकाणी काम करण्यासाठी बनवण्यात आला आहे. जेणेकरून श्वास घेताना प्रदूषणाचे कण शरीरात जाणार नाहीत.

हा मास्क कोव्हिड-19 आयसीयूमध्ये काम करणाऱ्यांनी वापरावा. ज्याठिकाणी 4-5 तास पीपीई किट घालून काम करावं लागतं.

व्हॉल्व्ह असलेल्या मास्कने काय होतं?

मुंबईच्या ग्लोबल रुग्णालयातील कन्सल्टंट इंटेसिव्हिस्ट आणि छातीरोगतज्ज्ञ डॉ. हरीष चाफळे म्हणतात, "रुमालाने किंवा अन्य मास्कने चेहरा झाकल्याने काही वेळ गुदमरल्यासारखं वाटल्याने लोक हा मास्क वापरतात. या मास्कमध्ये जास्त उष्णता जाणवत नाही. याशिवाय या मास्कचा फारसा उपयोग नाही.

सर्दी, खोकला अशी लक्षणं असल्यास त्या व्यक्तीने हा मास्क वापरणं टाळावं. जेणेकरून इतर कोणत्याही निरोगी व्यक्तीला संसर्गाची लागण होणार नाही."

"बाजारात किंवा कामाला जाताना हे मास्क लोक वापरू शकतात. या मास्कमध्ये कार्बनडायऑक्साईड मास्कच्या आत राहात नाही. त्यामुळे लोकांना श्वास घेण्यास त्रास होत नाही." असं डॉ. सतीश यांचं मत आहे.

5 नोव्हेंबरला मुंबईतल्या बाजारात आकाश कंदिल खरेदी करताना नागरिक

दंडात्मक कारवाई

घराबाहेर पडताना मास्क वापरणे बंधनकारक आहे. मास्क न वापरल्यास दंडात्मक कारवाई केली जात आहे.

मुंबईत मास्क न वापरल्यास महानगरपालिकेकडून 200 रुपये दंड वसूल करण्यात येतो. 7 नोव्हेंबरपर्यंत 4 कोटी 79 लाख रुपये दंड वसूल करण्यात आला आहे. पुण्यातही सप्टेंबरपर्यंत 5 कोटीहून अधिक दंड वसूल करण्यात आला आहे.

राज्यातील नागरिकांना गर्दीच्या ठिकाणी सुरक्षित अंतर राखण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. पण या नियमांची  अंमलबजावणी प्रत्येक ठिकाणी होताना दिसत नाही. परिणामी आगामी काळात कोरोनाचा संसर्ग अधिक वाढण्याची शक्यता डॉक्टरांनी वर्तवली आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता...


...हीत. या सगळ्याला वैतागून मी पदाचा राजीनामा देणार होतो," अशी उद्विग्न प्रतिक्रिया संभाजीराजे यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना दिली.

त्यांनी पुरातत्व विभागावरही नाराजी व्यक्त केलीय. बहुतांश कामे ही केंद्राच्या पुरातत्व खात्याकडे येत असल्याने त्यांच्या प्रक्रियेमुळेही दिरंगाई होत असल्याचं त्यांनी सांगितलं.

"पुरातत्व खात्याकडे रायगड किल्ल्यासाठी 12 कोटी रुपये इतका निधी आहे. पण आतापर्यंत त्यांनी केवळ 2 कोटी रुपये खर्च केले आहेत," अशी माहिती रायगड प्राधिकरणाचे अध्यक्ष संभाजीराजे यांनी दिली.

यापूर्वी... उर्वरित लेख लिहा:

त येणार आहे.

शिवरायांच्या सागरी स्मारकाची सद्यस्थिती

11 जानेवारी 2019 पासून सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशाने शिवस्मारकाचे काम थांबवण्यात आहे. सार्वजनिक बांधकाम विभागाने अडीच वर्षांपूर्वी प्रत्यक्ष जागेवर खोदकाम केलं होतं. शिवस्मारकाच्या नियोजित जागेवरील खडकाच्या अभ्यासासाठी हे काम करण्यात आलं होतं. त्यानंतर कोणतंही मोठं काम इथं झालेलं नाही.

याविषयी सार्वजनिक बांधकाम मंत्री अशोक चव्हाण यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितले, "सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेल्या आदेशामुळे अरबी समुद्रातील नियोजित स्मारकाच्या कामामध्ये प्रगती होऊ शकलेली नाही. पण न्यायप्रविष्ट बाबींवर निर्णय आल्यानंतर शिवस्मारकाच्या कामाला गती देण्यात येईल."

पण महाविकास आघाडी शिवस्मारकासाठी वेगाने काम करत नसल्याची टीका भाजपने केलीय.

"ज्या प्राधान्याने शिवस्मारकासाठी पाठपुरावा व्हायला हवा होता तो आताच्या सरकारकडून केला जात नाही. मराठा आरक्षणाचा निर्णयही न्यायालयात गेला होता. पण आम्ही ती प्रक्रियाही पूर्ण केली. पण महाविकास आघाडीकडून शिवस्मारकाचा विषय गांभीर्याने हाताळला जात नाही," असा आरोप भाजप नेते आशिष शेलार यांनी बीबीशी बोलताना केला.

शिवस्मारकाचे काम का रखडले?

गेल्या दिडवर्षापासून शिवस्मारकाचे काम रखडले आहे. कारण शिवस्मारकाच्या आराखड्याला विरोध करणाऱ्या तीन यचिका न्यायालयात दाखल करण्यात आल्यात.

या प्रकल्पासाठी केंद्र सरकारने सीआरझेड नियमावलीत काही बदल केले. याला 'दी कान्झर्वेशन अॅक्शन ट्रस्ट' या स्वयंसेवी संस्थेने मुंबई उच्च न्यायालयात आव्हान दिलं.

मुंबई उच्च न्यायलयाने कामाला अंतरिम स्थगिती न देण्याचा आदेश काढला. त्या निर्णयाविरोधात संस्थेकडून सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान देण्यात आलं. त्यामुळे हे प्रकरण सध्या न्यायालयात प्रलंबित आहे.

तर काही याचिकांमध्ये आराखड्याच्या नियोजनावर प्रश्न उपस्थित करण्यात आले आहेत.

नवी मुंबईमार्गे जेट्टीतून शिवस्मारकासाठी प्रवास कसा होणार, अरबी समुद्रात स्मारक असल्याने पावसाळा आणि नैसर्गिक आपतकालिन परिस्थितीमध्ये शिवस्मारक बंद राहणार का, त्याच्या देखभालीचा खर्च आणि पर्यावरणाचे नियम या सर्व बाबींचा याचिकेत उल्लेख करण्यात आला आहे.

सीआरझेडच्या नियमावलीत काय बदल करण्यात आला?

"राज्य सरकार एखाद्या स्मारकाचं काम करणार असेल, ते मानवी वस्तीपासून दूरवर असेल आणि प्रकल्पामुळे विस्थापितांच्या पुनर्वसनाचा प्रश्न निर्माण...


...हीयेत, पण भारतीय सैनिक का माघार घेत आहेत. चिनी सैनिक देपसांग भागातही आहेत.

गलवानमधून चिनी सैनिक मागे का हटत आहेत?

चिनी सैनिक गलवानमधून मागे का हटत आहेत, हा सर्वांत मोठा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

ज्येष्ठ पत्रकार आणि चीनवरील अनेक पुस्तकांचे लेखक प्रेमशंकर झा यांच्या मते या प्रश्नाचं उत्तर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या लेह दौऱ्यात दडलेलं आहे.

ते सांगतात, "चीनबद्दल एक गोष्ट स्पष्ट आहे, की त्यांना प्रतीकांचं महत्त्व समजतं. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी लेहला गेले. त्यांनी आपल्या सैनिकांचं मनोधैर्य वाढ... उर्वरित लेख लिहा:

गात स्वतःची स्थिती मजबूत केली आहे, ज्या भागावर आतापर्यंत ते स्वतःचा दावा सांगत होते. दोन्ही देशातील संबंध जोपर्यंत नव्याने सुधारत नाहीत, तोपर्यंत चीन या भागातून मागे हटणार नाही."

'इंडिया अँड चायना' या पुस्तकाचे लेखक प्रेमशंकर झा सांगतात, "चिनी सैन्यानं पँगॉन्ग लेकच्या भागातील फिंगर 4 वर ताबा मिळवला आहे. या भागावर ते नेहमी दावा करतात, तर दुसरीकडे भारत फिंगर 8 पर्यंत आपला दावा सांगतो. आतापर्यंत विवादित असलेल्या चार पर्वतरांगांच्या भागात चीननं आपली स्थिती मजबूत केली आहे. चीननं भारतात घुसखोरी केली नाही, हे पंतप्रधान नरेंद्र मोदींचं वक्तव्यं योग्य आहे. कारण ज्या भागात चिनी सैनिक आले आहेत, तो विवादित आहे."

तीन महिन्यांमध्ये परिस्थिती नेमकी कशी बदलली?

भौगोलिकदृष्ट्या पाहिलं तर देपसांगचा मैदानी भाग आणि पँगॉन्ग तलावाच्या भागातील चिनी सैनिकांची स्थिती पहिल्यापेक्षा अधिक मजबूत झालीये. मात्र याकडे आपल्या भूभागावर ताबा मिळवण्याचा प्रयत्न यादृष्टिने पाहता कामा नये, असं प्रेमशंकर झा यांचं म्हणणं आहे.

ते सांगतात, "दोन्ही देशांकडे भूभागाची कमतरता नाहीये. त्यामुळे कोणी किती इंचांनी भूभाग बळकावला याचा हिशोब ठेवणं योग्य नाही. माझ्या मते याकडे सामरिकदृष्ट्या पहायला हवं. 2014 पूर्वी भारत आणि चीनदरम्यान संबंध चांगले होते. मात्र गेल्या काही वर्षांमध्ये भारत सरकारच्या धोरणांनी चीनला गोंधळात टाकलं आहे. म्हणूनच त्यांनी ही भूमिका घेतली.

आपला मुद्दा अधिक स्पष्ट करताना प्रेमशंकर झा यांनी सांगितलं, "भारत सरकारनं घटनेच्या कलम 370 वर घेतलेला निर्णय, लडाखला केंद्रशासित प्रदेश म्हणून घोषित करणं, नवीन नकाशा प्रसिद्ध करून त्यामध्ये अक्साई चीनचा समावेश करणं असे अनेक निर्णय चीनला पसंत नव्हते.

त्यानंतर चीनला आपल्या चीन-पाकिस्तान इकॉनॉमिक प्रोजेक्टच्या (सीपेक) सुरक्षेची चिंता वाटू लागली. पाश्चिमात्य देशांनी समुद्र मार्गानं होणाऱ्या चीनच्या व्यापारात अडथळे निर्माण केल्यास चीनला आपल्या मालाच्या वाहतुकीसाठी पर्याय खुला राहील."

"मात्र भारताच्या गेल्या काही काळातील हालचालींमुळे चीनला आपल्या महत्त्वाकांक्षी योजनेचं भवितव्य संकटात असल्याचं वाटू लागलं. त्यामुळे सुरूवातीला चीननं संवादाच्या माध्यमातून हे सगळं ठीक नसल्याचा संदेश देण्याचा प्रयत्न केला आणि आता सैन्याच्या हालचालींच्या माध्यमातून हा संदेश देत आहे."

भारत मागे का हटत आहे?

नेपाळच्या...


...हीर केलं, "सामान्य नागरिकांमधून सैन्य उभारण्यासाठी भारतीय लष्कराला सहा महिने लागतील, असं भागवतजी म्हणाले होते. संघाला स्वयंसेवक तयार करण्यासाठी तीन दिवस पुरेसे आहेत. दोन्ही प्रसंगांमध्ये लष्करकडूनच प्रशिक्षणाची गरज असेल. नागरिकांमधून लष्करासाठी माणसं लष्करच तयार करेल आणि स्वयंसेवकांमधून लष्करासाठी माणसं तयार करण्याचं कामही लष्करच करू शकेल."

मोहन भागवत आणि डॉ. मनमोहन वैद्य यांच्या वक्तव्यांचा काळजीपूर्वक अभ्यास केला की एक गोष्ट लक्षात येते - सामान्य माणसाच्या नजरेत लष्कर आणि राष्ट्रीय स्वयंसेवक... उर्वरित लेख लिहा:

ची सुरुवात मंदिरात जाऊनच करतात. पश्चिम बंगालमध्ये ममता बॅनर्जी यांच्या नेतृत्वाखालील तृणमूल काँग्रेसला संघाच्या ध्रुवीकरणाला कोणताही सबळ उतारा न सुचल्याने त्यांनी ब्राह्मण संमेलन आयोजित करणं, आणि भगवद्गीतेचं वाटप करणं, असे पर्याय अंगीकारायला सुरुवात केली आहे.

भारतीय जनता पक्षाला काँग्रेस आणि तृणमूल काँग्रेसचं हे हिंदुत्व पचनी पडलेलं नाही. मात्र संघासाठी यापेक्षा आनंदाची बातमी असू शकत नाही.

शस्त्रास्त्रांचं प्रशिक्षण घेताना स्वयंसेवक

आता प्रश्न उरला हिंदूंच्या लष्करीकरणाचा. त्यांना शिस्तबद्ध, आक्रमक आणि तयार करण्याचा विषय आहे.

हेच कारण समोर ठेऊन बजरंग दल गेली अनेक वर्षं काम करत आहे. बजरंग दलाच्या आत्मरक्षा शिबिरांमध्ये तरुण मुलांना हातात काठी, त्रिशूळ आणि छर्रे बंदूक देऊन दहशतवाद्यांचा खात्मा कसा करायचा, हे शिकवलं जातं.

या शिबिरांमध्ये बजरंग दलाचेच दाढीवाले स्वयंसेवक मुसलमानांप्रमाणे टोपी परिधान करून दहशतवाद्यांची भूमिका करतात. देशाचे शत्रू कोण आणि त्यांचा बीमोड कसा करायचा, हे त्यांच्या वेशभूषेवरून ठरतं.

लष्करीकरणाची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर समाजात त्याचा सर्वव्यापी प्रसार होईल, असा संघाला विश्वास आहे. त्यानंतर संसद, न्यायव्यवस्था, शिक्षणसंस्था, पॅरामिलिटरी आणि अखेरीस लष्कराचे तिन्ही दल संघासमोर झुकून उभे असतील.

पण तूर्तास भारतीय लष्कर धर्मनिरपेक्ष आणि प्रोफेशनल पद्धतीनं काम करणारी यंत्रणा आहे. देशातले हिंदू, मुसलमान, ख्रिश्चन, शीख यांच्यासहित बहुतांश धर्मीयांचा लष्करावर विश्वास आहे. म्हणूनच दंगल उसळल्यानंतर किंवा नागरी भागातील परिस्थिती हाताबाहेर गेल्यानंतर लष्कराला पाचारण केलं जातं.

भारताचं धर्मनिरपेक्ष लष्कर दंगलग्रस्त भागात संचलन करतं, तेव्हा दंगलखोरांना चाप बसतो आणि दंगली थांबतात.

मग मोहन भागवत आणि डॉ. मनमोहन वैद्य यांनी काय विचार करून ही अपेक्षा ठेवली आहे की लष्कर संघाच्या स्वयंसेवकांना प्रशिक्षण देणार?

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...हीही कारण नसताना सरकारला अवदसा सुचली आणि तो निश्चलनीकरणाचा निर्णय घेऊन टाकला. काल जो रिझर्व्ह बैकेनं अहवाल जाहीर केला, त्याकडे पाहिलं की त्यावेळेस ज्या नोटा रद्द केल्या होत्या त्याच्यापेक्षा दीडपट पैसा आता बाजारात आहे. अर्थव्यवस्थेला दुष्टचक्र स्वहत्ते लागायचं पहिलं कारण ते आहे.

त्याच्यातून अर्थव्यवस्थेला सावरण्यासाठी प्रयत्न करायचं सोडून अर्धा-कच्चा वस्तू आणि सेवा कर (GST) आणला. हा केंद्रीय कर आहे. त्याचा जगातला एक नियम असा आहे की त्याचे दोन किंवा तीन असे कराचे दर असायला हवे होते. आपण सहा कराच... उर्वरित लेख लिहा:

ाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...हुल गांधींनी पत्रकारांशी बोलायला सुरुवात केली; त्या मुलाखातींना प्रतिसाद मिळू लागल्यावर मग मोदींना मुलाखती देणे भागच होते. तशी मागे त्यांनी एक मुलाखत दिली होतीच—थोर कवी-गीतकार प्रसून जोशी यांना. पण ती म्हणजे लहान मुलाला कोडकौतुकाने आत्याने किंवा मावशीने प्रश्न विचारून मुलाची हुशारी सिद्ध करण्यासारखी होती. आधी ठरवून सगळे नाटक रचले गेले असा त्याबद्दल संशय होता.

आता निवडणुकीच्या काळात मुलाखती म्हटल्यावर (निदान काही धाडसी) पत्रकार आडवे-तिडवे प्रश्न विचारणार. म्हणून मग ठराविक पत्रकारांना मुलाखती दि... उर्वरित लेख लिहा:

नागरिक नेत्याची झाडाझडती घेत असतो.

राजकीय पुढारी जसजसे राजकारणात मुरतात, तसे या झाडझडतीला सरावतात. असं म्हणूयात की ते लोकशाहीच्या या राजकीय समानतेच्या संस्कृतीला शरण जातात. ते रागावतात, चुकतात, पळ काढतात, पण मनोमन लोकशाहीची ही अनवट आणि अवघड रीत अंगी बाणवतात.

मोदी किमान गेली अडीच दशके राजकारणात बर्‍यापैकी वरच्या पातळीवर राहिले आहेत. तरीही त्यांनी लोकशाहीची ही रीत अंगीकारलेली नाही.

सुरुवातीला म्हटल्याप्रमाणे त्यांच्या या राजकीय मर्यादेमध्ये नक्कीच एक तुच्छताभाव आहे. पत्रकारांमुळे कुठे मला मते मिळतात, अशी भावना आहे. पत्रकारांनी नकारात्मक लिहिलं तरी लोक माझ्याच मागे आहेत, असाही अंहभाव आहे.

याचं कारण निवडणुका लढवून आणि जिंकून जरी ते राजकीय सत्ता मिळवत आले असले तरी मूलतः राजकीय सत्तेचा हमरस्ता म्हणजे 'लोक' नावाच्या सामूहिक घटितावर विभिन्न मार्गानी कब्जा करून शासकीय सत्ता हाती घ्यायची आणि मग ती वापरून राजकीय सत्ता आणखी वृद्धिंगत करायची हा त्यांचा मार्ग राहिला आहे.

एका परीने मोदींच्या नेतृत्वाची धाटणी वर सांगितलेल्या लोकशाहीच्या संस्कृतीत बसणारी नाही.

संवादाविना पाच वर्षं

पाच वर्षं त्यांनी अशी संवाद न करता काढली. त्याचं एक कारण शासकीय सत्ता, प्रचार यंत्रणा आणि प्रतिमा यांनी त्यांचं संरक्षण केलं, हे जसं आहे तसंच माध्यमांच्या बाबतीत 'कर लो मुठ्ठी में' हा मंत्र त्यांनी जपला. गेल्या सत्तर वर्षांत अगदी आणीबाणीच्या काळातही माध्यमे इतकी चूप नव्हती.

मुद्दलात २०१३ पासून भारतीय माध्यमांचा एक मोठा हिस्सा बेभानपणे एका शहेनशहाच्या कच्छपी लागला. त्यातच पत्रकार-संपादक यांना मालकांकडून घरी बसवलं जाणं हेही या काळात घडत राहिलं.

एखाद्या पक्षाची मुखपत्रेसुद्धा जेवढी आक्रमकपणे आपल्या पक्षाचे प्रेमाराधन करणार नाहीत इतक्या मोकळेपणे सरकार आणि त्याचे सर्वोच्च नेते यांचा नुसता नामजप नव्हे, नुसते गुणगानही नव्हे तर त्यांच्या वतीने सतत गुरकवून शाब्दिक धाकदपटशा गाजवणारी माध्यमे याच काळात उदयाला आली. त्यामुळे २०१९ पर्यंत सगळं काही छान-छान चाललं.

पण पक्षीय राजकारण आणि निवडणुका यांची गंमत अशी असते की त्यांचा स्वभाव अंतिमतः वर म्हटल्याप्रमाणे राजकीय समानतेकडे झुकणारा आणि सत्ताधार्‍यांची झाडाझडती घेण्याचा असतो.

'रिलॅक्स्ड' राहुलशी तुलना

अखेरीस या स्वभावाने निवडणुकीच्या मोसमात मोदींना गाठले. आणि काव्यगत न्याय म्हणावा तर असा की...


...हून अधिक लोकांना जेवण आणि किराणा सामान पुरवत आहोत. यामध्ये बरेच जण झोपडपट्टीमध्ये राहणारे आहेत किंवा कुणी रस्त्याने पायी चालणारे आहेत," असं सोनूने फोनवर सांगितलं.

11 मे पासून सोनूने शहरात अडकलेल्या लोकांसाठी बसची व्यवस्था केली.

"9 मे रोजी आम्ही अन्न वाटत होतो तेव्हा काही लोक भेटले आणि त्यांनी सांगितलं की आम्ही कर्नाटकात जात आहोत. "

"मी त्यांना विचारलं तुमचं गाव किती दूर आहे तेव्हा त्यांनी उत्तर दिलं की 500 किलोमीटर," सोनू सांगत होता.

"मी त्यांना म्हटलं, की मला तुम्ही दोन दिवस द्या. मी तुम... उर्वरित लेख लिहा:

ो. तू हे काम कधीपर्यंत करणार आहेस असं विचारलं असता त्यानं म्हटलं, की जोपर्यंत शेवटची व्यक्ती आपल्या घरी पोहोचलेली नसेल तोपर्यंत मी हे काम करणार आहे. ज्या काळात भारताच्या गरीब नागरिकांकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे अनेकांवर टीका होत आहे त्याच काळात सोनूचं सर्व स्तरातून कौतुक झालं, अजूनही होत आहे.

सेलिब्रिटी शेफ विकास खन्नाने एक नवीन डिश तयार केली आणि त्याला सोनूच्या जन्म गावाचं नाव दिलं.

अनेकांनी सोनूला सुपरहिरो म्हणून दाखवलं आहे. त्याला 'खराखुरा हिरो' असंही म्हटलं जात आहे.

आपली स्तुती होत आहे म्हणून तो भारावून गेला आहे पण त्याच्या चाहत्यांसाठी त्याने संदेश दिला आहे. "माझ्या आई-वडिलांनी मला जे शिकवलं आहे तेच मी करत आहे. ते सांगतात की,  जर इतरांची मदत करण्याची तुमची  क्षमता आहे तर तुम्ही जरूर करायला हवी."

"या काळात प्रत्येकाने आपल्या घरात किमान एका व्यक्तीचा जास्तीचा स्वयंपाक करायला हवा. कारण असे अनेक लोक आहेत ज्यांना आपल्या मदतीची आवश्यकता आहे. आणि तसं घडलं तर आपण कोरोनाला नक्कीच हरवू असा मला विश्वास आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...हे एका समजूतदार नेत्याप्रमाणे होते. भारतावर दोषारोप करण्यापेक्षा शत्रुत्व संपविण्यासाठीचे मार्ग कसे खुले करता येतील यावर त्यांनी भर दिला,' असं अनेक भारतीय विश्लेषकही म्हणत आहेत.

नरेंद्र मोदी यांचा तोल मात्र कुठेतरी सुटला. "तुम्ही कोणत्याही पद्धतीनं पाहिलं, तरी पाकिस्तानचा हल्ला हा भारतासाठी आश्चर्याचा धक्का होता," असं इतिहासकार आणि लेखक श्रीनाथ राघवन यांनी म्हटलं. राघवन हे Fierce Enigmas: A History of the United States in South Asia या पुस्तकाचे लेखक आहेत.

14 फेब्रुवारीला पुलवामा इथं झालेल्य... उर्वरित लेख लिहा:

शुक्ला यांनी म्हटलं.

भारतीय वायुदलानं पाकिस्तानमधील कथित कट्टरपंथी प्रशिक्षण केंद्रावर केलेल्या हल्ल्यात नेमकं किती नुकसान झालंय याचीही नेमकी माहिती दिली जात नाहीये. भारतातील माध्यमांनी 300 कट्टरपंथी ठार झाले, अशी आकडेवारी चालवली जात असली, तरी अधिकृतरीत्या याला दुजोरा देण्यात आलेला नाही. एकूण सर्वच बाजूंनी मोदींना काही अवघड प्रश्नांना सामोरं जावं लागत आहे.

पण चित्र असंच आहे का? पाकिस्तानमध्ये अनेकांच्या मते इम्रान खान यांनी बाजी मारली आहे. तर भारतातील काही जण मात्र मोदींना श्रेय देत आहेत.

"मोदींवर विश्वास ठेवणाऱ्या लोकांची संख्या त्यांना प्रश्न विचारणाऱ्यांपेक्षा निश्चितच अधिक आहे. त्यातच मोदींचं माध्यमांवर असलेलं नियंत्रण पाहता ही बाजी त्यांनी गमावली, असं फार कमी जण मान्य करतील. मोदींमुळेच इम्रान खान यांच्यावर दबाव आला आणि त्यांनी भारतीय पायलटला सोडलं, असंच त्यांचे समर्थक म्हणतील," असं स्तंभलेखक आणि Mother Pious Lady - Making Sense of Everyday India या पुस्तकाचे लेखक संतोष देसाई यांनी म्हटलं आहे.

कोणी बाजी मारली, या प्रश्नाचं उत्तर नाही मिळाली तरी या सर्व तणावाच्या पार्श्वभूमीला एक रूपेरी किनारही आहे. दोन्ही बाजूंना युद्ध नको असल्याचं दिसतंय, असं मत एमआयटीमधील राज्यशास्त्राचे प्राध्यापक विपीन नारंग यांनी व्यक्त केलं. "भारत आणि पाकिस्ताननी त्यांचा 'क्युबन क्षेपणास्त्र पेच' अनुभवला आहे. एखाद्या चुकीच्या निर्णयानं परिस्थिती हाताबाहेर जाऊ शकते, याचीही त्यांना जाणीव आहे," असं नारंग यांनी म्हटलं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...हे का? राजकीय अस्थिरता तसंच देशात सक्षम प्रशासन नसल्याचा फटका श्रीलंकेला बसला आहे. अनागोंदीसदृश परिस्थितीमुळे कट्टरतावादी संघटनांना हातपाय रोवण्यास वेळ मिळाला," असं दैनिक जागरणने म्हटलं आहे.

श्रीलंकेतील हल्ल्यानंतरचं दृश्य

"हे हल्ले अचानक झालेले नाहीत. श्रीलंकेच्या पोलीसप्रमुखांनी दहा दिवसांपूर्वी देशभरात अलर्ट जारी केला होता. मात्र तरीही या हल्ल्याचे सूत्रधार तपास यंत्रणांच्या हाती लागू नयेत, हे कट्टरतावाद्यांच्या चोख संयोजनाचं, अंमलबजावणीचं आणि संसाधनांच्या उपलब्धतेचं उदाहरण आहे. ईस्टरच्या ... उर्वरित लेख लिहा:

असल्याचं स्पष्ट होतं. इस्लामिक स्टेट अर्थात IS सारख्या संघटना जगभरात इस्लामिक कट्टरता पसरवत असल्याचं आता लपून राहिलेलं नाही. मुस्लीम अल्पसंख्याक समाजावर ज्या देशांमध्ये हल्ले होतात, त्या ठिकाणी आपलं अस्तित्व निर्माण करणं, अशा संघटनांना सोपं जातं. श्रीलंकेला अशा पद्धतीने पिंजून काढत त्यांनी हल्ले घडवून आणले असावेत," असं जनसत्ताने म्हटलं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...हे त्यांच्यापासून दीड किलोमीटर दूर फायटिंग पोझिशनमध्ये उडत होते. सुआरेज रेडिओवर कॉन्टॅक्ट म्हणून ओरडले आणि त्यानंतर कोडवर्डमध्ये 'गाना डॉनी' असं म्हणाले.

याचा अर्थ सेबर तुमच्या उजव्या बाजूला 4 हजार फूट उंचावर उडत आहे. पण गणपती यांना त्यावेळी सेबर दिसलं नाही. सुआरेज पुन्हा रेडिओवर ओरडले, "एअरक्राफ्ट अॅट टु ओ क्लॉक, मूविंग टू वन ओ क्लॉक, 3 किलोमीटर्स अहेड."

यादरम्यान, मॅसी यांनी सेबर पाहिला त्यांनी 800 मीटर अंतरावरून आपला पहिला बर्स्ट फायर केला.

लजारुस यांनी 150 मीटर अंतरावरून निशाणा साधला

या... उर्वरित लेख लिहा:

14 व्या क्वार्डनचा कमांडर होता. त्यांना पाकिस्तान वायुदल अकादमीत 'स्वॉर्ड ऑफ ऑनर' म्हणजेच सर्वोत्तम वायुदल सैनिकाचा पुरस्कारही मिळालेला होता."

जनरल पनाग

"मी त्याचं पाकिट तपासलं. त्यात त्याच्या पत्नीचा फोटो होता. मी त्याला तो फोटो परत दिला. त्याच्याकडे मिळालेल्या साहित्याची यादी बनवली. त्यामध्ये एक घड्याळ, 9 एमएम पिस्टल, 20 राऊंड गोळ्या आणि त्यांची सर्व्हायव्हल किट होती. तुम्ही युद्धकैदी आहात. तुम्हाला जिनिव्हा कराराप्रमाणे वागणूक देण्यात येईल, असं मी म्हणालो. त्या सैनिकाला ब्रिगेडच्या मुख्यालयाला पाठवण्यात आलं. तो एक शब्दही बोलला नाही. पण त्याच्या डोळ्यात आभार मानल्याची भावना स्पष्टपणे दिसत होती."

या घटनेनंतर पुढच्याच दिवशी पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष जनरल याह्या खान यांनी पाकिस्तानात आणीबाणीची घोषणा केली.

यानंतर दोन दिवसांनी 25 नोव्हेंबरला त्यांचं वक्तव्य होतं, "पुढच्या दहा दिवसांत आपलं सैन्य भारताविरुद्ध युद्ध लढत असेल."

डमडम एअरबेसवर पायलट्सचं अभूतपूर्व स्वागत

पूर्ण हवाई लढाई दोन ते अडीच मिनिटात संपली. जेव्हा भारतीय नॅट विमान डमडम विमानतळावर उतरले, तेव्हा त्यांचं अभूतपूर्व स्वागत करण्यात आलं.

लजारूस सांगतात, "कॉकटेल आमच्या फॉरमॅशनचा कॉल साईन होता. त्यांनी विचारलं, कॉकटेल-1? ते म्हणाले, मर्डर, मर्डर. याचा अर्थ असा होता की, एक विमान पाडलं. कॉकटेल-2 ने सांगितलं, निगेटिव्ह. कॉकटेल-3 नं सांगितलं, मर्डर, मर्डर आणि मीही म्हटलं, मर्डर मर्डर. ही सर्व माहिती आम्ही उतरण्याआधीच त्यांच्यापर्यंत पोहोचली होती."

डॉन लजारूस

"जेव्हा आम्ही उतरलो, तेव्हा विमानाला चारही बाजूंनी लोकांनी घेरलं. सर्वसामान्यपणे पायलट शिडीवरून खाली उतरतो. नॅट विमान खूप लहान होतं. त्यामुळे उडी मारूनच पायलट खाली उतरतो. मात्र, त्यादिवशी आम्हाला खाली उतरूच दिलं नाही. आम्हाला आमच्या सहकाऱ्यांच्या खांद्यावर बसवून खाली उतरवलं गेलं"

त्यानंतर पायलट हिरो बनले आणि ते जिथेही कुठे गेले तिथे लोकांनी त्यांना घेरलं. भारतीय वायूसेनाध्यक्ष एअर चीफ मार्शल पीसी लाल हे वायूसेनेच्या सैनिकांचं अभिनंदन करण्यासाठी खास कोलकात्याला गेले.

ते म्हणतात, "प्रत्यक्षात युद्ध सुरू होण्याच्या आधीच आम्ही हवाई लढाई जिंकली होती."

भारतीय पायलट्सचं स्वागत करताना जगजीवन राम

काही दिवसांनंतर संरक्षणमंत्री जगजीवन राम आणि माजी वायू सेना प्रमुख एअर मार्शल देवान हे सुद्धा अभिनंदन...


...हे दोन प्रवाह एकत्र आले आणि 1920 त्यांनी जस्टिस पक्षाची स्थापना केली आणि त्याकाळी मद्रास प्रांतात ब्राह्मण राजकारणाचं वर्चस्व असलेल्या काँग्रेसला मोठं आव्हान उभं केलं.

1918 साली महात्मा गांधींच्या सूचनेवरून दक्षिण हिंदी प्रचार सभेची स्थापना करण्यात आली आणि ही सभा कधीकाळी कांग्रेसविरोधी, ब्राह्मणविरोधी, उत्तर भारतीयविरोधी, संस्कृतविरोधी, हिंदीविरोधी असणाऱ्या तमिळ अस्मितेच्या वाढत्या राजकीय-भाषिक प्रभावासाठी अनुकूल ठरली. या स्वतंत्र तमिळ अस्मितेतूनच तामिळ फुटीरतावादाचा उदय झाला आणि त्याची परिणीत... उर्वरित लेख लिहा:

कांनी भाग घेतला. 'तामिळी जनता अश्रू ढाळत असताना आर्य मात्र हसत आहेत' आणि 'ब्राह्मण समाज तामिळ मातेची हत्या करत आहेत', अशा घोषणा या यात्रेत देण्यात आल्या.

रोजच हिंदीविरोधी परिषदा भरू लागल्या. 1938 साली हिंदीविरोधी कमांड स्थापन करण्यात आली. EVR यांच्या सन्मानार्थ महिलांची परिषद आयोजित करण्यात आली. या परिषदेत EVR यांना 'पेरियार' (सर्वोत्कृष्ट) ही उपाधी बहाल करण्यात आली. पुढे ते याच नावाने ओळखले जाऊ लागले. त्याबदल्यात त्यांनी 'तामिळींसाठी तामिळनाडू' हा नारा दिला आणि वेगळ्या स्वतंत्र द्रविड नाडूची मागणी केली.

तामिळ-US विद्यान सुमती रामास्वामी यांच्या शब्दात सांगायचं तर हिंदीविरोधी आंदोलनाने "विविध, अत्यंत विसंगत, सामाजिक आणि राजकीय हितांना" एकत्र बांधलं. हिंदी विरोध या समान धाग्याने धार्मिक पुनरुत्थानवादी आणि निरीश्वरवादी एकत्र आले. भारतीय बाबींचे समर्थक द्रविडी चळवळीच्या समर्थकांसोबत आले. विद्यापीठातले प्राध्यापक "अशिक्षित रस्त्यावरचे कवी, लोकप्रिय राजकीय लेखक आणि महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांसोबत" आले.

मुस्लीम लीगचे नेते पी. कलिफुल्लाह यांनी जाहीर केलं, "मी एकवेळ म्हणू शकतो की मी रोतर (मुस्लीम वंशाचा) आहे. मात्र माझी मातृभाषा तामिळ आहे, उर्दू नाही. मला ची लाज वाटत नाही. मला याचा अभिमान वाटतो."

इतकंच नाही तर सत्यमूर्ती आणि सर्वपल्ली राधाकृष्णण यांनीदेखील महात्मा गांधींना पत्र लिहून राजाजी ज्या प्रकारे हिंदी भाषेचं समर्थन करत होते, त्यावर नाराजी व्यक्त केली होती. पण राजाजी आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. मात्र, त्यानंतर ब्रिटीश राजवटीने भारतीयांशी सल्लामसलत न करताच भारताला दुसऱ्या विश्वयुद्धात ओढलं.

ब्रिटिशांच्या या कृतीविरोधात राजाजी यांच्यासह काँग्रेसच्या सर्व प्रांतातल्या मुख्यमंत्र्यांनी राजीनामे दिले. अखेर मद्रासचे गव्हर्नर लॉर्ड एर्स्किन यांनी तो सरकारी आदेश मागे घेतला. त्यांनी व्हाईसरॉय यांना पत्र लिहिलं. त्यात ते लिहितात, "हिंदी सक्तीची केल्याने या प्रांतात मोठी समस्या निर्माण झाली आहे आणि हे पाऊल इथल्या बहुतांश लोकसंख्येच्या इच्छेविरुद्ध आहे."

राज्यघटनेत हिंदीला एकमेव "राष्ट्रभाषा" म्हणून घोषित करण्याची मागणी मान्य करू नये, यासाठी प्रतिनिधीगृहात TTK आणि एन. गोपालस्वामी अय्यंगार यांच्या शाब्दिक चकमकीही झाल्या. अखेर तडजोड करत यावरचा अंतिम निर्णय 15 वर्षांसाठी म्हणजे 1965पर्यंत पुढे ढकलण्यात आला.

ही मुदत...


...हे सरकारही अल्पकालीन ठरलं.

भावासोबत पटत नाही?

या सरकारमध्ये कुमारस्वामी यांचे मोठे भाऊ रेवण्णा मंत्री होते. या दोघांमध्ये स्पर्धा असल्याची चर्चा कायम असते.

त्यावर TV5 या कन्नड न्यूज चॅनेलचे राजकीय संपादक श्रीनाथ जोशी सांगातात, "दोन्ही भावांमध्ये कुठले वाद असल्याचं वरवर तरी दिसत नाही, पक्षामध्ये कुमारस्वामी यांना मोठा जनाधार आहे, त्यामुळेच ते मुख्यमंत्री पदाचे उमेदवार ठरले. वडील HD देवेगौडा जो सांगतील तो शब्द दोन्ही भावांसाठी अंतिम असतो."

2009मध्ये कुमारस्वामी दुसऱ्यांदा लोकसभेवर निवडून ... उर्वरित लेख लिहा:

फोटोही पाहिले आहेत. कारण मी त्यांच्या सिनेमात काम केलं आहे."

याबाबत बोलताना TV5 या कन्नड वृत्तवाहिनीचे राजकीय संपादक श्रीनाथ जोशी सांगतात,"कुमारस्वामी यांचं दुसरं लग्न झाल्याची गोष्ट इथे सर्वांना माहीत आहे. त्यांच्या कुटुंबीयांनाही याबाबत माहिती आहे."

यावर आम्ही कुमारस्वामींची बाजू जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला. त्यांच्या वतीने जेडीएसचे प्रवक्ते तनवीर अहमद म्हणाले, "कुमारस्वामी यांचं खासगी आयुष्य हा त्यांच्याविषयी मत तयार करताना निकष असू शकत नाहीत. जे कुणी असा आरोप करतात त्यांना हिंदू मॅरेज ऍक्ट 1976 माहिती आहे का? या कायद्यानुसार कुठला हिंदू पुरूष दुसरं लग्न करू शकतो का? नाही. असं असेल तर त्याबाबत क्रिमिनल केस का नाही? हे सर्व निराधार आहे, ते सर्व आरोप खोटे आहेत."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...हे.

टाळेबंदीच्या उपाययोजना आणि सामाजिक अंतराचे नियम काटेकोरपणे लागू झाल्यापासून सायकलींचे विक्रेते अचानक "अत्यावश्यक सेवां"मध्ये आले. अनेक ठिकाणी सरकारांनी त्यांना टाळेबंदीतून सूटही दिली, आणि किराणा दुकानांच्या बरोबरीने त्यांना मोकळीक मिळाली. पण सायकलींचे उत्पादक बहुआयामी, भौगोलिकदृष्ट्या गतिमान उत्पादनसाखळीवर अवलंबून असतात- सायकलींचे सुटे भाग जगभरातील विविध ठिकाणांवरून येतात- ही साखळी कोरोनाच्या साथीमुळे ठप्प झाली.

युनायटेड किंगडममधील 'ब्रॉम्पटन बाइक्स'चे व्यवस्थापकीय संचालक विल बटलर-अॅडम्स म... उर्वरित लेख लिहा:

संधी दिसू लागल्या: नर्स, डॉक्टर आणि फिजिशिअन यांना सायकली पुरवल्या, तर ते रुग्णालयांमध्ये सायकलींवरून प्रवास करू शकतील आणि सार्वजनिक वाहतूक टाळतील, अशी तजवीज त्यांनी केली. 'व्हिल्स फॉर हिरोज्' या अभियानासाठी कंपनीने 3,75,000 पौंड इतकी रक्कम उभी केली. याद्वारे युनायटेड किंगडममधील तीन हजारांहून अधिक आरोग्यसेवकांना जवळपास 800 सायकली पुरवण्यात आल्या. ब्रॉम्पटनच्या उत्पादनातही 30 टक्क्यांची वाढ झाली आणि पुढच्या वर्षभरात जवळपास 200 कर्मचाऱ्यांची भरती करून घ्यायची कंपनीची योजना आहे.

या साथीच्या काळात आउटडोअर डायनिंग, विविध कोडी, सोअरडो ब्रेड बेकिंग अशा अनेक छोट्या-मोठ्या क्षेत्रांमध्ये तेजी आली, त्याचप्रमाणे सायकलींच्या विक्रीला गती मिळणं हा केवळ कोरोना साथीदरम्यानचा बाजारपेठीय प्रतिसाद आहे, की यातून खरोखरच काही बदल होतील? सायकलींसाठी नवीन मार्ग, सायकलस्वारांना मिळणाऱ्या सवलती आणि निवांत वेळी सायकल चालवणं, या गोष्टी पुढेली टिकून राहतील का? "आपण पाहतोय ती बहुतांश वाढ मनोरंजनात्मक सायकलिंगमधली आहे, हे प्रवासी सायकलिंगचं प्रवेशद्वार म्हणावं लागेल," असं लॉमेली सांगतात.

"कोव्हिड-19 मुळे शहरांमध्ये केलेले तात्पुरते बदल कोणते आहे, आणि हे बदल कायमस्वरूपी राहतील का, याचा अभ्यास 'पीपल फॉर बाइक्स' करते आहे." नवीन सायकलस्वारांना वाहतुकीचं साधन म्हणून सायकलला प्राधान्य देण्यासाठी कोणते घटक उद्युक्त करत राहतील, आणि कोरोना साथीदरम्यान नागरी रचनेमध्ये केलेले कोणते बदल सायकलस्वारांच्या प्रवासावर परिणाम करण्याची शक्यता आहे, असे काही प्रश्न यात विचारात घेतलेले आहेत.

काही बदल कायमस्वरूपी टिकण्यासाठी केल्यासारखं वाटतं. पॅरिसमध्ये रूअ द्यू रिव्होली रस्त्यालगत शेकडो किलोमीटर लांबीचे सायकल-मार्ग वाढवण्यात आले आहेत, तर लंडनमध्ये हाईड पार्कजवळ सायकलींसाठी खास वाट करून देण्यात आली आहे. सायकलींसाठी असे अधिकाधिक मार्ग असतील, तर सायकलस्वारांना अधिक प्रोत्साहन मिळेल, त्यातून वाहतूक व उत्सर्जन कमी होईल.

दरम्यान, 500 डॉलर ते 1500 डॉलर या दरम्यान किंमती असलेल्या सायकलींची सध्याची वाढती मागणी पूर्ण करणं सायकलविक्रेत्यांना शक्य होत नसल्यामुळे काही ग्राहक वापरलेल्या सायकलींचा ऑनलाइन शोध घेऊ लागले आहेत, काहींनी स्वतःच्या जुन्या सायकलींची दुरुस्ती केली, तर काहींनी अधिक महागड्या मॉडेलच्या सायकली घेण्यासाठी आणखी काही पैसे खर्च करण्याची तयारी...


...हे.

इतिहास अभ्यासक इंद्रजित सावंत यांनी मात्र चाफळच्या या सनदेवर शंका उपस्थित केल्या आहेत. बीबीसी मराठीशी बोलताना ते म्हणाले, "चाफळची सनद खरी नसल्याचं इतिहाससंशोधक गजानन भास्कर मेहेंदळे यांनीही म्हटलं आहे. वैराग्य आलेल्य़ा, सणसमारंभात भाग न घेणाऱ्या आपले बंधू व्यंकोजीराजे यांना शिवाजी महाराज यांनी याच काळात पत्र लिहिलं होतं. वैराग्य वगैरे उतारवयातल्या गोष्टी आहेत, आता पराक्रमाचे तमासे दाखवा असे त्यांनी या पत्रात लिहिले होते. त्यामुळे जर शिवाजी महाराज आपल्या भावाला वैराग्यापासून परावृत्त करत अस... उर्वरित लेख लिहा:

ही. त्यामुळे याबाबद वाद उकरुन काढणं अनावश्यक आहे."

अनेक संत-महंतांशी संबंध- इंद्रजित सावंत

शिवाजी महाराज तेव्हाच्या स्वराज्यातील अनेक संत महंतांचा परामर्श घ्यायचे असे मत इतिहास अभ्यासक इंद्रजित सावंत यांनी व्यक्त केले.

बीबीसी मराठीशी बोलताना त्यांनी म्हटलं, "पाटगावचे मौनी महाराज, रामदास स्वामी, केळशीचे याकुतबाबा अशा अनेक संत-महंतांचे शिवाजी महाराज परामर्श घ्यायचे. शिवाजी महाराजांचे कार्य 1642 साली सुरु झाले आणि त्यांची रामदासांशी भेट 1672 आधी झाली नसल्याचे स्पष्ट आहे. शिवाजी महाराजांचे रामदास स्वामी गुरु असल्याचा सबळ पुरावा नाही. राज्यकर्ता म्हणून स्वराज्यातल्या संत-महंतांचा ते आदर, सन्मान करायचे हा भाग वेगळा. शिवाजी महाराजांचे रामदास स्वामी गुरु असते तर ते इंग्रज, पोर्तुगीज, डचांच्या नजरेतून सुटलं नसतं. त्यांनी रामदासांचा उल्लेख नक्की केला असता. नंतरच्या शतकातील ब्रह्मेंद्रस्वामींचा उल्लेख इंग्रजांनी केला आहे तसा रामदासांचा उल्लेख नक्कीच केला असता."

'ठोस पुरावा नाही'

शिवाजी महाराज आणि रामदास स्वामी यांची भेट 1649 साली झाल्याचं काही बखरींमध्ये उल्लेख झाला असला तरी त्याला आधार नाही, असं मत इतिहास अभ्यासक कौस्तुभ कस्तुरे व्यक्त करतात.

ते म्हणतात, "शिव-समर्थ भेटीला स्वराज्यस्थापनेशी नेऊन जोडणं अर्थहीन आहे. परंतु शिवाजी महाराजांची समर्थ संप्रदायाची 1658मध्ये पहिल्यांदा ओळख झाल्याचं दिसतं. भाटेकृत सज्जनगड व समर्थ रामदास पुस्तकात भास्कर गोसाव्यांनी दिवाकर गोव्यांना लिहिलेलं पत्र प्रसिद्ध केलं आहे. त्यात त्यांनी शिवाजी महाराजांकडे भिक्षेस गेलो असता त्यांनी आपण समर्थांचे शिष्य असल्याचे सांगितले. त्यावर महाराजांनी कोण समर्थ, समर्थांचे मूळ गाव व इतर चौकशी केल्याचे विचारल्याचे भास्कर गोसावी म्हणतात. भाटे यांनीही समर्थ- शिवाजी महाराज भेटीची तारिख 1672 ची दिली आहे. 1672 नंतर या दोघांचे संबंध आत्यंतिक जिव्हाळ्याचे झाले."

चाफळच्या सनदेत शिवाजी महाराजांनी समर्थांचा उल्लेख श्री सद्गुरुवर्य असा केल्याबद्दल ते म्हणतात, "चाफळ सनदेच्या मायन्यात "श्री सद्गुरुवर्य" हा मायना असला तरीही हा मायना राजकीय दृष्टीने नसून आध्यात्मिक गुरुस्थानी असलेली व्यक्ती अशा दृष्टीने आहे. शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्यस्थापनेशी समर्थ रामदासस्वामींचा संबंध जोडण्यासाठी कसलाही ठोस पुरावा नसून जे पुरावे आहेत ते उत्तरकालीन बखरींचे आहेत."

हेही वाचलंत...


...हे.

या रेषेवर अनके ठिकाणी डोंगर आहेत. बराच भाग वस्ती करून राहण्यासाठी अनुकूल नाही. ही रेषा काही ठिकाणी गावांची विभागणी करते. तर काही ठिकाणी डोंगरांची. या रेषेवर तैनात भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातल्या जवानांमध्ये काही ठिकाणी अंतर केवळ 100 मीटर एवढं कमी आहे. तर काही ठिकाणी हे अंतर पाच किमीसुद्धा आहे. या सीमारेषेवरून दोन्ही देशांमध्ये गेल्या पाच दशकांपासून वाद आहेत.

1947 च्या युद्धावेळी भारत-पाकिस्तान यांच्यात जी नियंत्रण रेषा मानली गेली अजूनही जवळपास तीच आहे. त्यावेळी काश्मीरमधल्या अनेक ठिकाणी ... उर्वरित लेख लिहा:

त सीमारेषा आखणं जो चीन प्रशासित आहे आणि भारत त्यावर दावा करतोय.

भारत-भूटान सीमारेषा

भारत आणि भूटान यांच्यात 699 किमी लांबीची सीमा आहे. सशस्त्र सीमा दल या सीमेवर पहारा देतो. भारताच्या सिक्कीम, अरुणाचल प्रदेश, आसाम आणि पश्चिम बंगाल या राज्यांची सीमा भूटानला लागून आहे.

भारत-नेपाळ सीमारेषा

उत्तराखंड, उत्तर प्रदेश, बिहार, पश्चिम बंगाल और सिक्कीमच्या सीमा नेपाळला लागून आहेत. भारत आणि नेपाळ यांच्यातली आंतरराष्ट्रीय सीमारेषा 1751 किमी लांबीची आहे. या सीमेच्या रक्षणाची जबाबदारीही सशस्त्र सीमा दलावर आहे. दोन्ही देशांची सीमा बहुतेक ठिकाणी खुली आणि वेडीवाकडी आहे.

मात्र, सध्या सीमेवर सुरक्षेसाठी सुरक्षा दलांची तैनाती वाढवण्यात आली आहे. या दोन्ही देशांची सीमाही अजून पूर्णपणे निश्चित नाही, ही मोठी अडचण आहे. महाकाली (शारदा) और गंडक (नारायणी) या नद्या ज्या भागांमध्ये सीमा निश्चिती करतात. तिथे पावसाळ्यात येणाऱ्या पुराने परिस्थिती पूर्णपणे बदलेली असते.

नद्यांचा प्रवाहदेखील काळानुरूप बदलत असतो. सीमा निश्चिती करणारे जुने खांब अनेक भागात अजूनही आहेत. मात्र, स्थानिकच त्यांना फारसं महत्त्व देत नाही.

भारत-म्यानमार सीमारेषा

भारत आणि म्यानमार यांच्यात 1643 किमी लांब सीमारेषा आहे. यापैकी 171 किमी लांबीची सीमा अजूनही सील नाही. आसम रायफल्सचे जवान या सीमेचं रक्षण करतात.

भारत-बांगलादेश सीमारेषा

4096.7 किमी लांब भारत-बांगलादेश सीमारेषा डोंगर, पठारी भाग, जंगल आणि नद्यांमधून जाते. या सीमेजवळ दाट लोकवस्ती आहे. या सीमेची जबाबदारी सीमा सुरक्षा दलाकडे (BSF) आहे.

भारत-बांगलादेश सीमेवर आंतरराष्ट्रीय सीमारेषेच्या आत केवळ 1 किमीपर्यंतच्या भागात बीएसएफ कारवाई करू शकतं. यानंतर स्थानिक पोलिसांचं अधिकार क्षेत्र सुरू होतं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...हे. अफगाणिस्तानविरुद्ध टीम इंडियाची मधली फळी ढेपाळली होती.

राहुलने चांगली सुरुवात केली मात्र रिव्हर्स स्वीपचा मोह त्याला आवरला नाही आणि तो आऊट झाला. रोहित शर्मा मुजीबच्या फिरकीच्या जाळ्यात अडकला होता. विराट कोहलीने अर्धशतकी खेळी केली. तो मोठी खेळी साकारणार अशी चिन्हं असतानाच तो आऊट झाला.

वेस्ट इंडिजविरुद्ध या तिघांची भूमिका मोलाची आहे. मोठी धावसंख्या उभारायची असेल किंवा मोठ्या धावसंख्येचा पाठलाग करायचा असेल तर या तिघांना मोठी खेळी साकारावी लागेल.

धोनी-केदार वेगवान होणार का?

अफगाणिस्तानविरुद... उर्वरित लेख लिहा:

करण्यासाठी प्रसिद्ध रसेल यंदाच्या स्पर्धेत खेळताना दुखापतीसह खेळत असल्याचं स्पष्ट झालं होतं. रसेल फिट होईल अशी संघव्यवस्थापनाला आशा होती. मात्र दुखापत बरी होणार नसल्याने रसेल वर्ल्ड कप बाहेर गेला आहे.

वेगवान गोलंदाजी वेस्ट इंडिजला तारणार का?

शेल्डॉन कॉट्रेल, ओशाने थॉमस, शॅनन गॅब्रिएल, केमार रोच आणि जेसन होलडर यांच्यावर वेगवान गोलंदाजीची धुरा आहे. टीम इंडियाच्या फलंदाजांना या वेगवान माऱ्यापासून सावधान राहावं लागेल. रोहित शर्मा आणि लोकेश राहुल यांना उसळत्या चेंडूंचा सामना करावा लागू शकतो.

वेस्ट इंडिजने सहा मॅच खेळल्या असून आतापर्यंत केवळ एक मॅच जिंकली आहे. चार मॅचेसमध्ये त्यांना पराभवाला सामोरं जावं लागलं आहे. त्यांचे फक्त 3 गुण झाले असून, सेमी फायनलमध्ये स्थान त्यांच्यासाठी दुरापास्त आहे. सन्मान वाचवण्यासाठी ते उर्वरित मॅचेस खेळू शकतात.

चांगला खेळ करून सेमी फायनलच्या शर्यतीत असणाऱ्या टीम्सना ते दणका देऊ शकतात.

या वर्ल्ड कपनंतर निवृत्त होणार असल्याची घोषणा ख्रिस गेलने केली आहे. यंदाच्या वर्ल्ड कपमध्ये गेलला लौकिकाला साजेसा खेळ करता आलेला नाही. शेवटच्या काही लढतींमध्ये दिमाखदार कामगिरी करण्यासाठी गेल उत्सुक आहे. गेलच्या बरोबरीने हेटमेयर, शे होप, कार्लोस ब्रेथवेट, एव्हिन लुईस, निकोलस पूरन हे जोरदार फटकेबाजी ओळखले जातात. त्यांना रोखणं टीम इंडियासमोरचं आव्हान आहे.

हेड टू हेड

भारत आणि वेस्ट इंडिज यांच्यात वर्ल्ड कप स्पर्धेत आठ मॅचेस झाल्या आहेत. यामध्ये भारतीय संघ 5-3 असा आघाडीवर आहे.

खेळपट्टी आणि वातावरण

वातावरण कोरडं आणि लख्ख सूर्यप्रकाशमय असेल अशी शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. स्पिनर्सची भूमिका महत्त्वाची आहे.

संघ

भारत:

विराट कोहली (कर्णधार), महेंद्रसिंग धोनी, रोहित शर्मा, लोकेश राहुल, केदार जाधव, दिनेश कार्तिक, हार्दिक पंड्या, विजय शंकर, ऋषभ पंत, रवींद्र जडेजा, युझवेंद्र चहल, कुलदीप यादव, जसप्रीत बुमराह, भुवनेश्वर कुमार, मोहम्मद शमी.

वेस्ट इंडिज:

जेसन होल्डर (कर्णधार), सुनील अंबरिस, शे होप, शेल्डॉन कॉट्रेल, शॅनन गॅब्रिएल, फॅबिअन अॅलन, कार्लोस ब्रेथवेट, डॅरेन ब्रेथवेट, ख्रिस गेल, शिमरोन हेटमेयर, एविन लुईस, अॅशले नर्स, निकोलस पूरन, केमार रोच, ओशाने थॉमस.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी...