...तदारांना आकर्षित करण्याची शक्ती उरलेली नाही," असं त्यांचं म्हणणं आहे. त्यांच्या मते गांधी घराणंच सर्वात मोठी अडचण आहे.

घराणं नाही तर पक्षही नाही?

मात्र, दुसरीकडे गांधी घराण्याचं नेतृत्व नसेल तर पक्ष फुटेल, असं मानणारेही अनेक आहेत. सीताराम केसरी पक्षाध्यक्ष असताना अनेक नेते काँग्रेस सोडून गेले आणि जे होते ते सोनिया गांधींचे निकटवर्तीय होते. त्यामुळे  त्यांची पसंती आणि निष्ठा गांधी घराण्याप्रती आहे.

राहुल गांधी यांनी पक्षाध्यक्ष पदाचा राजीनामा दिल्यानंतरही ते पक्षाचे मोठे निर्णय घेतात आणि मोठ... उर्वरित लेख लिहा:

इच्छा असल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

बीबीसीशी बोलताना त्या म्हणाल्या, "राहुल गांधी यांनी पक्षाचं नेतृत्त्व करायला हवं. राहुलजींनी यावं आणि पक्षाची कमान हाती घ्यावी, असं आमच्या लोकांना वाटतं. मला वाटतं मार्चपर्यंत पक्षात बदल होईल आणि पक्षाला नवा अध्यक्ष मिळेल. नवीन अध्यक्ष राहुल गांधी असावे, अशी आमची मागणी आहे."

राहुल गांधी यांच्या पात्रतेवर कुणालाच शंका नसल्याचं डॉ. रश्मी पवार शर्मा यांचं म्हणणं आहे. त्या म्हणतात, "ते उत्तम काम करत आहेत. एक गोष्ट लक्षात घ्या की काँग्रेस स्वतःच एक मोठा समुद्र आहे. त्यामुळे त्यांच्या येण्याने अचानक चमत्कार होईल, असं मी म्हणणार नाही. मात्र, हळू-हळू बदल घडेल."

ग्वाल्हेर आणि चंबळ भागांमधल्याा पक्ष कार्यकर्त्यांचं मनोधैर्य कायम असल्याचं त्या म्हणतात. "ज्योतिरादित्य शिंदे यांनी पक्ष सोडल्यानंतरही सामान्य कार्यकर्त्यांनी त्यांच्यासोबत जायला नकार दिला. यावरूनच कार्यकर्त्यांच्या पक्षाप्रति असलेल्या निष्ठेचा अंदाज बांधता येतो," असं डॉ. रश्मी पवार शर्मा सांगतात.

3 नोव्हेंबर रोजी झालेल्या पोटनिवडणुकीच्या निकालांमध्ये ज्योतिरादित्य शिंदे यांच्या 'कमी होत असलेल्या प्रभावावर' बोलताना त्या म्हणाल्या, "ग्वाल्हेर पूर्व मतदारसंघात त्यांची हवेली आहे, तो त्यांचा गढ आहे आणि तिथली जनता माझी जनता असल्याचं ते म्हणतात. तर त्या मतदारसंघात त्यांच्या जनतेने त्यांचे उमेदवार मुन्ना लाल गोएल यांना नाकारून काँग्रेस उमेदवाराला निवडलं."

काँग्रेस आणि राहुल गांधी

रश्मी पवार सांगतात की, ज्योतिरादित्य शिंदे यांनी पक्षाचा राजीनामा दिल्यानंतर कार्यकर्त्यांनी आनंद साजरा केला. कारण ते त्यांना घाबरायचे.

रश्मी पवार एनएसयुआयच्या अध्यक्षही होत्या. काहीही झालं तरी काँग्रेस आणि राहुल गांधी यांची साथ कधीही सोडणार नाही, असं त्यांचं म्हणणं आहे. हीच निष्ठा सामान्य कार्यकर्त्यांमध्येही दिसेल, असंही त्यांनी सांगितलं.

दरम्यान, दिल्लीत नेत्यांच्या वक्तव्यांमुळे सामान्य कार्यकर्त्यांमध्ये चुकीचा संदेश जातो. मात्र, याचा त्यांच्या मनोधैर्यावर परिणाम होत नसल्याचं भावना जैन यांचं म्हणणं आहे. मात्र, पक्षाध्यक्ष पदाचा राजीनामा दिल्यानंतरही पक्षात त्यांचं म्हणणं ऐकलं जात असल्याचं म्हटलं जातं.

यावर भावना जैन म्हणतात, "राहुल गांधी अजूनही मोठे निर्णय घेतात, असं तुम्ही म्हणत आहात. त्यात चुकीचं काय आहे. ते आजही पक्षातले एक महत्त्वाचे...


...तर आपण सेलिब्रेट केलं तर बॉलरला वाईट वाटेल, असं वाटावं इतकं अमलाचं शतकी सेलिब्रेशन संयत असायचं. हेल्मेट काढायचं, उलट्या बॅटने प्रेक्षक आणि पॅव्हिलियनला अभिवादन - झालं.

आक्रस्ताळे हातवारे, सूड उगवल्यासारख्या मर्कटलीला यातलं काहीही अमलाने कधीच केलं नाही. धावा करण्याच्या जबाबदारीला न्याय दिल्याने अमलाकडे कर्णधारपदाचा काटेरी मुकूट सोपवण्यात आला. त्याने तोही सांभाळला. ही जबाबदारी हाताळण्यासाठी चांगले पर्याय असल्याचं लक्षात आल्यावर अमला बाजूला झाला.

शैलीदार, कलात्मक आणि काहीशा पुस्तकी खेळामुळे अमल... उर्वरित लेख लिहा:

ा कसोटी मालिकेत धूळ चारली. त्यावेळी अमला संघाला तारू शकला नाही.

वर्ल्ड कपसाठी त्याला घेऊ नये, असा सूर असताना त्याचा समावेश करण्यात आला. वर्ल्ड कपदरम्यान जोफ्रा आर्चरचा बॉल अमलाच्या हेल्मेटला जाऊन थडकला. तत्क्षणी हा आपला अमला राहिला नाही हे चाहत्यांच्या लक्षात आलं. दक्षिण आफ्रिकेच्या भरकटलेल्या वर्ल्ड कपवारीसह अमला नावाचं चिंतनशील पर्व इतिहासाचा भाग झालं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तर कोकणात मौर्य आले. त्यानंतर एकेका राजवटीचा मुंबईशी संबंध येऊ लागला. उत्तर कोकणावर मौर्यांपासून अनेक राजवटी राज्य करत असल्याचं मुंबईच्या सेंट झेव्हियर्स कॉलेजमधील एन्शंट इंडियन कल्चर विभागाच्या प्रमुख डॉ. अनिता कोठारे सांगतात.

त्या म्हणतात, "कोकणावर राज्य करणाऱ्या मौर्यांना 'कोकणचे मौर्य' असंही नाव होतं. मौर्यांनंतर सातवाहनांच्या काळात अग्निमित्र नागपूरला आला होता. त्याचा उल्लेख कालीदासानं त्याच्या महाकाव्यांमध्ये केलेला आहे. सातवाहनांनंतर क्षत्रप आले. त्यापाठोपाठ अनेक व्यापारी येऊ लागले.

"मु... उर्वरित लेख लिहा:

र द्यायला सुरुवात केली. 1685 साली कंपनीनं आपला कारभार सूरतमधून मुंबईत आणला. 1715 साली चार्ल्स बूनने मुंबईत आल्यावर शहराभोवती तटबंदी बांधली. संरक्षणासाठी तोफांची वगैरे योजना केली.

ब्रिटिशांचं 18 व्या शतकातल्या गलबताचं मॉडेल.

पोर्तुगीजांबरोबरचे संबंध संपवून शहरातली पोर्तुगीजांची सर्व जागा जप्त केली. पोर्तुगीज धर्मगुरुंनांनी शहराबाहेर जाण्यास सांगितले. यानंतर मुंबईचा विकास झपाट्याने सुरु झाला. एका व्यापारी केंद्राचं रुपांतर शहरात होण्याच्या दिशेने वाटचाल सुरू झाली.

मराठ्यांची भीती आणि खंदक

ब्रिटिशांचे सर्व व्यवहार मुंबईच्या फोर्टमध्येच होत असे. या फोर्टभोवती त्यांनी तटबंदी बांधली होती आणि प्रत्येक कोपऱ्यावर फ्लॉवर ट्री, किंग्ज, चर्च, मूर, रॉयल असे बुरुजही बांधले होते. परंतु अजुनही ब्रिटिशांना पुरेसं सुरक्षित वाटत नव्हतं. याला आणखी एक कारण झालं ते म्हणजे मराठ्यांची वसईची मोहीम.

वसईचा किल्ला

मराठ्यांनी पोर्तुगीजांशी लढाई करुन वसई ताब्यात घेतल्यावर ब्रिटिशांना त्यांची धास्ती वाटू लागली. मुंबईच्या उंबरठ्यावर मराठे आल्याचं पाहून ब्रिटिशांनी आता संरक्षणासाठी काहीतरी करायला हवं याचा विचार सुरू केला. वसईनंतर मराठे वांद्रे आणि कुर्ल्यापर्यंत दक्षिणेस सरकले होते.

त्यामुळे कंपनीने सर्वांत आधी कॅ. जेम्स इंचबर्डला चिमाजीअप्पांची भेट घेण्यासाठी वसईला पाठवण्यात आले. चिमाजी अप्पांनी सांगितलेल्या 15 अटी घेऊन इंचबर्ड मुंबईला परतला असे गोविंद सखाराम सरदेसाई यांनी 'मराठी रियासत'च्या तिसऱ्या खंडात लिहून ठेवले आहे.

आज फोर्टचे एवढेच अवशेष शिल्लक राहिले आहेत.

त्यानंतर कॅप्टन गोर्डननेही साताऱ्याला जाऊन छ. शाहू महाराजांची भेट घेतली. इंचबर्ड आणि पहिले बाजीराव यांचीही पुण्यात भेट झाली. पण ब्रिटिशांच्या मनातली भीती कमी झाली नाही. त्यांनी मुंबई फोर्टभोवती खंदक खणायला घेतला. तेव्हाच्या व्यापाऱ्यांनी एकत्र येऊन या खंदकासाठी पैसे उभे केले. ही रक्कम 30 हजार इतकी हती. खंदक खणायला एकूण खर्च 2.5 लाख इतका झाला. मुंबईतले पब्लिक प्रायव्हेट पार्टनरशिपचे ते पहिले प्रकरण असावे.

1755 साली ब्रिटिशांनी सुवर्णदुर्ग जिंकणं आणि 1761 साली मराठे पानिपतच्या युद्धात पराभूत होण्याची घटना कंपनीच्या पथ्यावर पडली असं अ. रा कुलकर्णी 'कंपनी सरकार' या पुस्तकात म्हणतात.

19 वं शतक

मुंबईचा आणि ब्रिटिशांचा विचार केल्यास 19 वं शतक ब्रिटिशांसाठी सर्वात...


...तर ती जबाबदारीही आमच्यावरच आली असती. त्यामुळे आम्ही ठरवलं होतं की, एखादा संशयित कोरोनाग्रस्त आल्यास त्याच्यासाठी दुसऱ्या हॉस्पिटलची व्यवस्था करायची."

निशांत यांच्या हॉस्पिटलने भंवरलाल यांना तपाासलंही नाही, हा आरोप ते फेटाळून लावतात.

डॉ. निशांत यांनी सांगितलं, "आम्ही त्यांना ऑक्सिजन दिला होता. रुग्णासाठी ज्या मूलभूत गोष्टी करण्याची गरज होती ते सर्व आम्ही केलं होतं."

ते म्हणाले, "हे खरं आहे की, जिथे कुठे भरती व्हाल तिथे स्वॅब टेस्ट (कोरोना चाचणी) नक्की करा, असं आम्ही त्यांना सांगितलं होतं. आम्... उर्वरित लेख लिहा:

्हिडग्रस्तांसाठी बेड उपलब्ध करणे आणि सबसिडीच्या मुद्द्यावरून सुरू असलेली चर्चा लवकरात लवकर पूर्ण करण्याची गरज आहे.

दिल्ली, महाराष्ट्र आणि तामिळनाडूच्या तुलनेत लॉकडाऊन काळात कर्नाटकने संसर्गावर नियंत्रण मिळवण्यात बऱ्यापैकी यश मिळवलं होतं. कोरोना संसर्गाच्या फैलावावर नियंत्रण मिळवण्यात केरळनंतर कर्नाटकचं कौतुक होत होतं.

मात्र, 8 जूनला लॉकडाऊन उघडताच महाराष्ट्र आणि देशातल्या इतर भाागातून लोक कर्नाटकात परतू लागले आणि कर्नाटकात कोरोनाग्रस्तांच्या संख्येत झपाट्याने वाढ होत गेली. कर्नाटकात परतणाऱ्यांपैकी मोठी संख्या महाराष्ट्रातून आलेल्यांची आहे.

8 जून रोजी कर्नाटकात कोरोनाचा संसर्ग झालेल्यांची संख्या 308 एवढी होती आणि त्या दिवसापर्यंत राज्यात 64 लोकांचा कोव्हिड-19 मुळे मृत्यू झाला होता.

1 जुलै रोजी राज्यात कोरोना पॉझिटिव्ह लोकांची संख्या 1272 एवढी झाली, तर त्या दिवसापर्यंत मृत्यू झालेल्यांच्या संख्येतही मोठी वाढ झाली. एकूण 253 लोकांचा मृत्यू झाला होता.

एकट्या बंगळुरू शहराविषयी सांगायचं तर 8 जून रोजी बंगळुरूमध्ये 18 कोरोनाग्रस्त आढळले, तर 1 जुलै रोजी ही संख्या वाढून 732 झाली होती.

फेडरेशन ऑफ हेल्थकेअर असोसिएशन ऑफ कर्नाटकचे आयोजक डॉ. एम. सी. नागेंद्र स्वामी यांनी बीबीसीला सांगितलं, "खाजगी हॉस्पिटल्समध्ये सात ते साडे सात हजार बेड्सची व्यवस्था करण्यात आली आहे. यातले अडीच हजार बेड्स खाजगी हॉस्पिटल्समध्ये तर साडे चार हजार बेड्स खाजगी वैद्यकीय महाविद्यालयांच्या हॉस्पिटल्समध्ये आहेत. म्हणजेच कर्नाटक पुढच्या महिन्यासाठी किंवा त्यापुढच्या परिस्थितीसाठी सज्ज आहे."

कर्नाटकच्या सरकारी हॉस्पिटल्समध्ये कोरोना रुग्णांसाठी 3879 बेड्स आहेत. म्हणजेच कर्नाटकात आजमितीला कोरोनाग्रस्त रुग्णांसाठी दहा हजारांहून थोडे जास्त बेड्स उपलब्ध आहेत.

डॉ. व्ही. रवी नॅशनल इंस्टिट्युट ऑफ मेंटल हेल्थ अँड न्युरो सायन्सेसमध्ये (NIMHANS) न्युरो व्हायरोलॉजिस्ट आहेत.

हॉस्पिटल्सच्या क्षमतांवर प्रश्नचिन्हं

रवी यांच्यामते जुलै-ऑगस्ट महिन्यात कोरोना विषाणू संसर्गाची सर्वात वाईट परिस्थिती येऊ शकते. त्यामुळे रुग्णांची संख्या वाढेल तेव्हा हॉस्पिटल्सची सध्या असलेली क्षमता कमीच पडणार आहे.

ते सांगतात, "कुणालाही सर्दी-पडशाची प्राथमिक लक्षणं दिसली तरीसुद्धा त्याने तात्काळ कोव्हिड चाचणी करायला हवी. चाचणी पॉझिटिव्ह असेल तर उपचाराने तो बरा होऊ शकतो....


...तर पालिकेचा बहुतांश कारभार हा आयुक्तांच्या हातात असतो. स्टँडिंग कमिटी आपले प्रस्ताव देत असते. याबाबत नगरसेवकांनी फार काही केलेलं नाही. पण आता तीन पक्षांचं मिळून सरकार असल्याने गोष्टी काहीशा सुधारण्याची मला अपेक्षा आहे. कारण या तीन पक्षांच्या खेचाखेचीतून त्यांना टिकून राहण्यासाठी एक मधला मार्ग शोधावाच लागेल. कारण यातल्या कोणालाच आता आहे ती सत्ता गमवायची नाही. आणि हे पक्ष पुढच्या अनेक वर्षांचा विचार करत असतील"

उद्धव ठाकरेंची राजकारणाची शैली ही बाळासाहेबांपेक्षा अगदी वेगळी आहे. आक्रमक बाळासाहेबांक... उर्वरित लेख लिहा:

ोठा सहभाग होता.

शिवसेनेनेही आरेविषयीची आपली भूमिका वेळोवेळी स्पष्ट केली होती. आता शिवसेनेचा मुख्यमंत्री होत असल्याबद्दल प्रतिक्रिया व्यक्त करताना स्टॅलिन म्हणतात, "उद्धव ठाकरे पर्यावरण प्रेमी म्हणून आजवर ओळखले गेले आहेत आणि ते पर्यावरण सर्वंधनासाठीची पावलं उचलतील अशी अपेक्षा आहे. त्यांनी निसर्गाशी संबंधित फोटोग्राफीही केलेली आहे. ते इतर राजकारण्यांपेक्षा निसर्गाच्या जास्त जवळ आहेत. आरे वाचवण्याचं जाहीर वचन त्यांनी यापूर्वीच लोकांना दिलेलं होतं. ते त्यांचा शब्द पाळतील अशी मला अपेक्षा आहे.

 महाराष्ट्राच्या नेतृत्त्वात बदल होतोय ही एकप्रकारे चांगली गोष्ट आहे. आता जंगलं आणि निसर्ग वाचण्याची अधिक शक्यता आहे. शिवसेनेचा पॉलिटकल अजेंडा काहीही असला तरी ते आजवर कधीही लोकांच्या इच्छेविरुद्ध गेलेले नाहीत ही सत्यपरिस्थिती आहे.

 एखाद्या प्रकल्पाला विरोध झाल्यावर त्यांनी पर्यावरणाचं नुकसान यापूर्वी केलेलं नाही. ते संवाद वा चर्चेसाठी तयार असतात, आणि हीच त्यांची सगळ्यात चांगली बाब आहे. आधीचं सरकार उद्धट होतं, त्यांनी लोकांसोबतचे संवादाचे मार्ग बंद केलेले होते. आणि हाच दोन सरकारांमधला मूलभूत फरक आहे. इथे तुमच्याकडे चर्चेचा पर्याय असेल. तुम्ही त्यांच्याशी बोलू शकता. तुमचा मुद्दा त्यांना समजावू शकता. आधीच्या सरकारसोबत हे करता येत नव्हतं. "

कोकणातल्या नाणार प्रकल्पावरून शिवसेना आणि भाजपमध्ये वाद झाला होता. या प्रकल्पाला स्थानिकांचा विरोध होता. शिवसेनेनेही स्थानिकांची बाजू घेत या प्रकल्पाला विरोध केला होता. अखेरीस हा प्रकल्प नाणारमध्ये न करता इतरत्र हलवण्याचा निर्णय भाजपला घ्यावा लागला होता. पण तरीही भाजपचे नेते या प्रकल्पाबाबत अतिशय आग्रही होते.

त्याविषयी बोलताना स्टॅलिन म्हणाले, "शिवसेना या प्रकल्पासाठी पर्यायी जागेचा विचार करेल अशी अपेक्षा आहे. कारण कोकण हा शिवसेनेचा बालेकिल्ला आहे. त्यामुळे तिथली संस्कृती आणि पर्यावरण याला धक्का बसेल असं शिवसेना काही करेल, असं वाटत नाही."

पण मुंबई महापालिकेतली शिवसेनेची कामगिरी वा कामकाज याकडे पाहिलं तर त्यांचा राज्याचा एकूणच कारभार कसा असेल याविषयी अनेकांच्या मनात शंका असल्याचं पत्रकार आणि मुंबई मिररच्या असिस्टंट एडिटर अलका धुपकर म्हणतात. त्या सांगतात, "जुन्या आणि नव्या शिवसेनेचा मेळ घालून शिवसेनेतल्या अंतर्गत भ्रष्टाचारावर मातोश्री वा उद्धव ठाकरे हा चाप कसा बसवणार? मातोश्रीला हे...


...तर पुण्यात टोळीयुद्धाला सुरुवात झाली होती. या हत्येचं प्रत्युत्तर म्हणून मारणे गॅंगनं संदीप मोहोळची हत्या केली. त्यानंतर या दोन टोळ्यांमधला संघर्ष तीव्र होत गेला. संदीप मोहोळच्या हत्येनंतर त्याचा नातेवाईक शरद मोहोळनं या हत्येचा कथित सूत्रधार किशोर मारणे यांची 2010मध्ये हत्या केली. या हत्येसाठी शरद मोहोळला न्यायालयाने जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली आहे.

मारणे गॅंग आणि नीलेश घायवळ गॅंगमध्ये देखील पुण्यात चकमकी उडाल्या आहेत. मारणे गॅंगच्या सदस्यांनी घायवळ यांच्यावर हल्ला केला होता. त्यातून ते थोडक्यात... उर्वरित लेख लिहा:

असं माजी पोलीस महासंचालक प्रवीण दीक्षित सांगतात.

"गुन्हेगारी कमी करायची असेल तर लोकसहभाग अत्यंत आवश्यक आहे. पण लोक तेव्हाच तक्रार करायला पुढे येतात जेव्हा त्यांना खात्री असते की पोलीस कारवाई करतील. आणि पोलीस तेव्हाच कारवाई करू शकतात जेव्हा त्यांना कायद्याचं पाठबळ आहे. MCOCA मुळे पोलिसांचे हात बळकट झाले. हे गुन्हेगार काही साधे नव्हते तुरुंगातही ते मारामाऱ्या करत असत. त्याचबरोबर Preventive Detention Act (म्हणजे काही होणार असा संशय आल्यास संशयिताला ताब्यात घेतलं जातं) या कायद्याचा वापर करून पोलिसांनी गुन्हेगारी नियंत्रणात आणण्याचा प्रयत्न केला."

"जशी शहरं विस्तारतील तसं गुन्हेगारीचं स्वरूप बदलतं आणि संघटित गुन्हेगारी येतेच. ही फक्त पुण्याचीच गोष्ट नाही तर जी शहरं विस्तारत आहेत तिथं आपल्याला संघटित गुन्हेगारीचं प्रमाण वाढताना दिसतं," असं दीक्षित सांगतात.

त्यांच्या मताशी साधर्म्य असणारं विधान मिंडे करतात, "मुळशी पॅटर्न या चित्रपटात जे दाखवलं गेलं आहे ते फक्त मुळशी किंवा पुण्यापुरतं मर्यादित नाही. तर शहरं विस्तारण्यामुळे वाढणारी गुन्हेगारी इतरत्रही दिसत आहे. मुळशी पॅटर्न ही फक्त पुण्याचीच नाही तर अवघ्या महाराष्ट्राची कथा आहे."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...तर भारतातही 'जिनोम सिक्वेंसिंग' वाढवण्यात येणार आहे.

'जिनोम' सर्व्हेलन्सबद्दल बोलताना डॉ. मांडे पुढे सांगतात, "जिनोम सर्व्हेलन्सची खूप जास्त गरज आहे. व्हायरसमध्ये म्युटेशन सतत होत रहातात. त्यामुळे जिनोम सिक्वेंसिंग करून आपल्याला लक्ष ठेवावं लागेल. नवीन स्ट्रेन आला आहे का? पसरतोय का? याची माहिती 'जिनोम' सर्व्हेलन्सच्या माध्यमातून आपल्याला मिळेल."

तर, निती आयोगाचे सदस्य डॉ. पॉल सांगतात, "या स्ट्रेनमध्ये झालेलं म्युटेशन, व्हायरस शरीरातील सेलमध्ये शिरण्याच्या जागेबाबत आहे. यामुळे स्पाईक प्रोटीनमध्... उर्वरित लेख लिहा:

होत. हजारो व्हायरसचं आत्तापर्यंत सिक्वेंसिंग करण्यात आलं आहे. पण, हा नवीन व्हायरस भारतात आढळून आलेला नाही."

तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार, जिनोम सिक्वेंसिंग रन करण्यासाठी 24-48 तासांचा अवधी लागतो.

रुग्णांच्या नाकातून नमुने घेतले जातात. रुग्ण पॉझिटिव्ह असेल तर त्याचं सॅम्पल तपासणीसाठी पाठवलं जातं.

 नवीन व्हायरस 'स्ट्रेन' चा लशीवर काही परिणाम?

कोरोना व्हायरसचा नवीन स्ट्रेन झपाट्याने पसरत असल्याची माहिती, ब्रिटन सरकारने दिली आहे. त्यामुळे या नवीन व्हायरसचा कोरोना लशीवर काही परिणाम होईल का?

यावर बोलताना 'काउंसिल ऑफ साइंटिफीक आणि इंडस्ट्रीयल रिसर्च' चे महासंचालक डॉ. शेखर मांडे म्हणतात, "या नवीन स्ट्रेन चा लशीवर काहीच परिणाम होणार नाही. लशीमुळे शरीरात अॅंटीबॉडी तयार होतात. त्यामुळे कोरोनाविरोधातील लस नक्कीच प्रभावी असेल."

ब्रिटनमधील नवीन व्हायरस 'सुपरस्पेडर' आहे ?

निती आयोगाचे सदस्य डॉ. पॉल यांच्या सांगण्यानुसार, "व्हायरसमध्ये झालेल्या बदलामुळे संसर्ग होण्याची शक्यता जास्त वाढली आहे. त्यामुळे आता एकापासून दोन लोकांना याची लागण होण्याची शक्यता आहे. ज्यामुळे हा व्हायरस आता 'सुपरस्प्रेडर' बनला आहे."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...तर हळूहळू तो चालायला लागला. एक दोन शब्द बोलायला लागला."

अंबिका सांगतात, की साधारणतः 9 महिने ते 3 वर्षं हा जो कालावधी होता, तो त्यांच्यासाठी भयंकर तणाव आणि नैराश्याचा होता. "याकाळात फक्त डॉक्टर बदलणे आणि थेरेपी एवढंच आमचं आयुष्य उरलं होतं."

'दुसऱ्यांचं दुःख तर आपल्यापेक्षा जास्त'

अंबिका सांगतात, "आपल्याला दुःख कुरवाळायची सवय असते. मात्र आपल्यापेक्षा इतरांचे दुःख खूप मोठं आहे, हे जेव्हा कळायला लागतं तेव्हा आपण स्वतःला भाग्यवान समजायला लागतो. माझ्यासोबतही असंच काहीसं झालं.

"तीन वर्षाचा असताना ... उर्वरित लेख लिहा:

कोणताही बदल लवकर मान्य होत नाही. त्यामुळे आम्हाला त्याचा त्रास होऊ लागला. म्हणून मग आम्ही ठरवलं, की 15 वर्षांनंतर निवृत्ती घ्यायची आणि कुठेतरी एका ठिकाणी वास्तव्य करायचं. त्यामुळे मग आम्ही औरंगाबादला स्थिरावलो."

"जेव्हा आम्ही औरंगाबादला आलो, तेव्हा आम्हाला जाणवलं या शहरात माझ्या  मुलासाठी काहीच नाही. मुंबईमध्ये माझ्या मुलासाठी चांगली शाळा होती. तिथे त्याला थेरपी देणारे डॉक्टर्स होते. औरंगाबादला मात्र तसं काहीच नव्हतं. हे पाहून आपणच अशा मुलांसाठी एखादी शाळा का सुरू करू नये, हा विचार माझ्या मनात आला आणि मी 'आरंभ' ही संस्था स्थापन करण्याचा निर्णय घेतला."

सुरुवातीला या शाळेत दोनच मुलं होती. आज त्यांची संख्या 45च्या जवळपास आहे.

'लोकांकडून वाईट वागणूक मिळाली'

स्पेशल मुलाची आई होणं हे किती आव्हानात्मक आहे, याबद्दल बोलताना अंबिका गहिवरतात. "अशा मुलांची आई होणं हे मोठं आव्हान असतं. घरात त्या मुलासोबत वावरणं हे तर आव्हान आहेच शिवाय घराबाहेर समाजात वावरणंसुद्धा मोठं कठीण होऊन जातं.

"आम्ही जेव्हा बागेत जातो तेव्हा इतर मुलं त्याच्याकडे वेगळ्या नजरेनंच पाहतात. त्याला खेळायला घेत नाहीत. सोबतच्या महिला मग फुकटचे सल्ले देतात. अमुक डॉक्टरकडे जा, देवाचं काही तरी करा असे अनेक सल्ले महिला देतात. अगदी जवळचे लोकही शुभ कार्यात आम्हाला बोलवत नाहीत. डोहाळे जेवण, बारशासारख्या कार्यक्रमांना मला डावललं जायचं.

"मग मी सुद्धा अशा कार्यक्रमांना जाणंच बंद केलं. जर खूपच जवळचा कार्यक्रम असेल तर आमच्या दोघांपैकी कोणीतरी एक जण त्या कार्यक्रमाला जायचा आणि दुसरा मुलासोबत घरी थांबायचा," त्या सांगतात.

मनोहर पर्रिकर आणि सुरेश प्रभू यांच्याकडून कौतुकाची थाप

"नंतर आम्ही असा नियम केला, की माझ्या पतीच्या कोणत्याही नातेवाईकाचा कार्यक्रम असेल तर त्यांनी जायचं आणि मी माझ्या मुलासोबत घरी थांबायचे. माझ्या कोणत्याही नातेवाईकाचा कार्यक्रम असेल तर मी जायचे आणि माझे पती मुलासोबत थांबायचे."

मात्र हे सांगत असताना समाजातील सर्वच लोक वाईट नसतात, तर काही लोक चांगलेही असतात. अनेक लोकांनी आरंभ ऑटिझम सेंटरला मोठं करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. त्यांच्याशिवाय हे शक्य नव्हतं, असं सांगायला अंबिका विसरत नाहीत.

'ऑटिस्टिक मुलांसाठी रोजगार हवा'

भविष्यातील योजनांबद्दल अंबिका सांगतात, "भविष्यात आमच्यानंतर आमच्या मुलाचं काय? हा प्रश्न मला नेहमीच सतावतो. त्यामुळे...


...तरची स्थिती पाहाता सरकार स्थापन करण्यासाठी महाराष्ट्रात सध्या तीन शक्यता आहेत असं मत ज्येष्ठ राजकीय विश्लेषक प्रा. अशोक चौसाळकर यांनी व्यक्त केलं आहे.

"विधानसभेची निवडणूक झाल्यावर कोणीच सरकार स्थापन केलं नाही म्हणून राष्ट्रपती राजवट लागू झाली तर ती महाराष्ट्रासाठी शोचनीय घटना असेल"- प्रा. अशोक चौसाळकर

ते म्हणतात, भारतीय जनता पार्टी आणि शिवसेनेनं सरकार स्थापन करणं, शिवसेनेनं काँग्रेस- राष्ट्रवादी काँग्रेसबरोबर सरकार स्थापन करणं किंवा भाजपानं आपण सर्वात जास्त मोठा पक्ष म्हणून दावा करून बहुमत सिद... उर्वरित लेख लिहा:

रण्यात आली आहे. 1980 साली पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी महाराष्ट्रातील पुलोद सरकार बरखास्त केले होते. त्यानंतर 2014 साली आघाडी सरकारमधून राष्ट्रवादी काँग्रेसनं बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला तेव्हा मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण यांनी राजीनामा दिला होता. त्यामुळे राज्यात निवडणुकीच्या तोंडावर अगदी अल्पकाळासाठी राष्ट्रपती राजवट लागू करण्यात आली.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तरराष्ट्रीय संघटना कार्यरत आहेत. International Federation of Cheerleadingची स्थापना 1998 मध्ये जपानमधल्या टोकियोमध्ये झाली आहे. Universal Cheerleading Association, National Cheerleaders' Association अशा संघटना चीअरलीडर्ससाठी काम करीत आहेत.

चीअरलीडिंग या व्यवसायाचा पसारा आता जगभर पसरला आहे. क्रीडा क्षेत्रातील एक अग्रणी वाहिनी म्हणजे ESPN. या वाहिनीने 1997मध्ये चीअरलीडिंगच्या एका मोठ्या स्पर्धेचं थेट प्रक्षेपण केलं आणि सारं चित्रच पालटलं. 2000 साली प्रदर्शित झालेल्या 'Bring it on' या चित्रपटामुळे... उर्वरित लेख लिहा:

काअधिक अचूकता. चीअरलीडर्स प्रामुख्याने नाचतात, अ‍ॅरोबिक्स-जिम्नॅस्टिक्सच्या कसरती करतात, गातात आणि हे सगळे- हजारो प्रेक्षकांच्या समोर, अगदी 'लाईव्ह'. त्यामुळे या सगळ्या स्किल्समध्ये अधिकाअधिक अचूकता आणणं ओघाने येतं.

IPLमध्ये चीअरलीडर्स का?

ललित मोदींच्या डोक्यातून IPL जन्माला आलं. क्लब क्रिकेट कसं असेल यासाठी त्यांनी प्लॅनही आखला. संघांची मालकी बड्या उद्योगसमूहांनी घेतली. पण स्पर्धा यशस्वी होण्यासाठी क्रिकेटपल्याड काही गोष्टी करणं आवश्यक होतं. कारण भारतीय टेलिव्हिजनवर 365 दिवसांपैकी 320 दिवस कुठला ना कुठली क्रिकेटची मॅच लाइव्ह दिसत असते. याच्या बरोबरीने अनेक देशांतले लोकल मॅचेसही दिसतात.

प्रचंड उष्ण वातावरण, प्रेक्षकांची गर्दी अशा वातावरणात चिअरलीडर्स काम करतात.

एवढं सगळं असताना IPLच्या सामन्यांकडे प्रेक्षकांना कसं खेचायचं, हा यक्षप्रश्न होता. या प्रश्नाच्या उत्तरातूनच चीअरलीडर्स भारतात अवतरल्या. हा विचार तसा क्रांतिकारी होता. कारण मंदिरा बेदींसारख्या महिला अँकर्स मंडळींचा अपवाद वगळता क्रिकेटचा सामना हा पूर्ण सुटाबुटातल्या पुरुष जाणकार मंडळींशी निगडित होता. पण बदलाचे वारे वाहू लागले होते.

मॅचच्या दिवशी चीअरलीडर्सचे शेड्यूल एकदम टाइट असतं. सकाळी त्यांचा नृत्याचा सराव होतो. यानंतर ब्रेकफास्ट, व्यायाम, सराव, जेवण, विश्रांती. यानंतर संध्याकाळी मॅचसाठी स्टेडियमध्ये दीड-दोन तास आधीच त्या दाखल होतात. मॅच सुरू झाल्यापासून त्यांची ड्युटी सुरू. सिक्स, फोर आणि विकेट या तीन गोष्टी चीअर लीडर्सच्या दृष्टीने एकदम महत्त्वाच्या.

चीअरलीडर्सना एक छोटा मंच दिलेला असतो. वरील तीनपैकी काहीही घडले की त्यांना एखाद्या विशिष्ट व्यक्तीद्वारे अथवा इलेक्ट्रॉनिक मशीनद्वारे इशारा मिळतो आणि त्यांच्या आनंदाला उधाण येतं. डीजेने ठरवून दिलेल्या गाण्यावर त्या नृत्य करतात, विकेट गेली तर थोडा जास्त वेळ मिळतो, तेवढ्या वेळेत काही स्टंट्सही त्या करतात.

याबरोबरीने आपल्या लवचिक शरीराचा उपयोग करीत त्या चित्तथरारक कसरती करतात. आपल्या संघाला प्रेरणा मिळेल आणि प्रेक्षक जागीच खिळून राहतील, याची पुरेपूर दक्षता चीअरलीडर्स घेतात. जसजशी स्पर्धा पुढे सरकते तसा सामन्यांचा रोमांच वाढत जातो. अंतिम फेरीसाठी काही खास नृत्यप्रकार पेश केले जातात.

IPLचा हंगाम साधारण दीड महिने चालतो. प्रत्येक संघ सात सामने घरच्या मैदानावर तर सात सामने प्रतिस्पर्धी संघाच्या...


...तरानं यातून दलित चळवळ संघटित झाली. त्यांच्यातूनच डॉ. भी. रा. आंबेडकर यांच्यासारखं नेतृत्व पुढे आलं आणि त्यांनी दलित चळवळीचं नेतृत्व केलं.

विसाव्या शतकाच्या आरंभी दलित हे सामाजिक, शैक्षणिक आणि आर्थिकदृष्ट्या बहुतकरून एकसंध बनले होते. त्यातील केवळ काही व्यक्तीच सर्वसामान्य जनतेच्या पातळीपेक्षा वरती पोचले होते.

डॉ. आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली दलित चळवळीला अनेक लाभ मिळवता आले. आरक्षण आणि कायदेशीर सुरक्षा हे या लाभांचं सार होतं. शासनयंत्रणेच्या प्रतिनिधी संस्थांमध्ये प्रत्येक पातळीवर विशिष्ट मतदारसं... उर्वरित लेख लिहा:

ंबंधांचं 'प्रतिनिधित्व' करतील, ही आंबेडकरांची अपेक्षा फोल ठरली आहे.

उलट, मागं राहिलेल्या लोकांशी या उर्ध्वगामी दलितांचे संबंध अतिशय कमकुवत स्वरूपाचे आहेत.

किंबहुना, सर्वसामान्य जनतेपेक्षा वेगळे वर्गीय हितसंबंध असलेल्या वर्गसदृश थरामध्ये ही मंडळी एकत्र आली आहे. पण दलितांमधील हा थर दृश्यमान असल्यामुळे त्यांच्याविषयी उर्वरित समाजात अढी निर्माण होते, आणि त्याचा परिणाम ग्रामीण भागांमधील बहुसंख्य दुर्बल दलितांना भोगावा लागतो.

वाढत्या शेतीसंकटानं ग्रामीण भागांमधील शेतकरी उच्च जातीयांची अवस्था बिकट बनवली आहे.

पण दलित लोक मुळातच भूमिहीन असल्यामुळं त्यांच्यावर या संकटाचा परिणाम झाला नाही.

शिवाय, शिक्षणाचा प्रसार आणि सांस्कृतिक प्रतिपादनामुळे ते तुलनेनं बऱ्या परिस्थितीत असल्यासारखं वाटतं.

त्यांच्याविषयी असलेली अढी एखाद्या प्रासंगिक निमित्तावरून सहजपणे भयंकर जातीय अत्याचारामध्ये रूपांतरित होते.

हे अत्याचार स्पष्टपणे वसाहतोत्तर राजकीय अर्थनीतीची निर्मिती आहेत. संपूर्ण समुदायाला धडा शिकवण्याच्या हेतूनं सवर्ण हिंदूंच्या समूहानं दलितांच्या सामूहिकतेवर केलेले हे हल्ले जातीय अत्याचारांचं नवीन स्वरूप दाखवतात. आज भारतातील दलितांसमोरचा नवीन धोका या अत्याचारांचाच आहे.

दलित हे मुख्यत्वे ग्रामीण भागांमध्ये राहतात. त्यांचा नागरीकरणाचा दर दलितेतरांपेक्षा अर्ध्याहूनही कमी आहे.

भूमिहीन शेतमजूर आणि सीमान्त शेतकरी म्हणून ते अजूनही जमिनीशी जोडलेले आहेत.

दलितांची अल्पभूधारणा आणखी कमी होते आहे. शाळांमधील त्यांची सकल स्वरूपातील भरती दलितेतरांपेक्षा जास्त असली, तरी वरच्या तुकड्यांमध्ये जाताना त्यांचा शाळागळतीचा दरही वाढत जातो.

उच्चशिक्षणाच्या पातळीवर दलितेतरांपेक्षा जवळपास दुप्पट वेगानं दलितांची गळती होते.

कमी गुणवत्तेच्या शाळांमधून आलेली बहुतांश दलित मुलं-मुली खराब गुणवत्तेच्या मानविकी महाविद्यालयांमध्ये येऊन पडतात, आणि मग त्यांना रोजगारही असाच कमकुवत स्वरूपाचा मिळतो.

1990च्या दशकाच्या सुरुवातीला स्वीकारण्यात आलेल्या नवउदारमतवादी आर्थिक सुधारणांचा कल अभिजनवादी होता आणि वृत्ती सामाजिक डार्विनवादाची होती.

त्यामुळे दलितांची अवस्था सर्व आघाड्यांवर अधिक बिकट झाली. खाजगीकरणाचा वेग वाढल्यामुळे आरक्षण लागू असलेला सरकारी अवकाश आकुंचन पावत गेला.

1997 ते 2007 या एकाच दशकामध्ये सरकारी रोजगार 197 लाखांवरून 18.7 लाखांनी घटले. सुमारे...


...तराने बूस्टर लस देण्यात आली.

परीक्षणात सहभागी झालेले लोक 18 ते 60 या वयोगटातील होते. त्यांचं 42 दिवस सातत्यानं निरीक्षण करण्यात आलं. या सगळ्यांमध्ये तीन आठवड्यात अँटीबॉडी तयार झाल्याचा दावा करण्यात आलाय. डोकेदुखी आणि सांधेदुखी यापलिकडे कुठलेही गंभीर साईड इफेक्ट्स या लोकांना जाणवले नाहीत.

ज्यांच्यावर परीक्षणं करण्यात आली, त्यांना सगळ्यांना जाणीव होती की आपल्याला लस देण्यात येत आहे. कुणालाही अंधारात ठेवण्यात आलं नव्हतं.

आता रशियात तिसऱ्या टप्प्यातील परीक्षण होणार आहे आणि यात 40 हजार जणांवर परीक... उर्वरित लेख लिहा:

ंस्थेने यासंदर्भात काहीही प्रतिक्रिया दिलेली नाही. मात्र लस झटपट तयार व्हावी यासाठी शास्त्रीय तसंच सुरक्षेचे नियम धाब्यावर बसवल्याच्या वृत्ताचा त्यांनी इन्कार केला.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता. रोज रात्री 8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा )


...तरिम अध्यक्षा सोनिया गांधी यांच्या घरातील बैठक संपली आहे.

6.39: आमदार बच्चू कडू यांनी त्यांच्यासह तीन अपक्ष आमदारांचा शिवसेनेला पाठिंबा असल्याचं स्पष्ट केलं आहे.

6.30: शिवसेनेचे आमदार आदित्य ठाकरे राज्यपालांच्या भेटीसाठी राजभवनावर पोहोचले आहेत.

5.46: काँग्रेसच्या अंतरिम अध्यक्षा सोनिया गांधी यांनी जयपूरमधील काँग्रेसच्या आमदारांशी चर्चा केली आहे.

5.37: शिवसेनेला अधिक वेळ द्यावा अशी विनंती करण्यासाठी शिवसेनेचे नेते एकनाथ शिंदे आणि आदित्य ठाकरे राज्यपालांकडे जात आहेतं असं राष्ट्रवादी काँग्रेसचे... उर्वरित लेख लिहा:

क्षाच्या अध्यक्षा सोनिया गांधी यांची चर्चा होण्याची शक्यता आहे.

2.53: राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार आणि शिवसेनेचे पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांच्यामधील बैठक संपल्यानंतर राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या नेत्यांची बैठक सुरू झाली आहे. यामुळे या दोन्ही पक्षांनी चर्चेमध्ये एक पाऊल पुढे टाकलं आहे अशी स्थिती दिसत आहे.

2.41: राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार आणि शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांची बैठक संपली आहे. आता या बैठकीतून दोन्ही पक्षांनी घेतलेले निर्णय पुढील घडामोडींची दिशा ठरवतील. या दोन्ही नेत्यांनी जवळपास 40 मिनिटे चर्चा केली आहे. दरम्यान भाजपच्या कोअर कमिटीची 5 वाजता बैठक होणार आहे.

2.26 : अरविंद सावंत यांनी आपला राजीनामा ट्वीट केला आहे.

अरविंद सावंत यांचा राजीनामा

1.41: राष्ट्रवादीचे अध्यक्ष शरद पवार आणि शिवसेनाप्रमुख उद्धव ठाकरे यांची बांद्रयातील ताज लँड्स एंड मध्ये भेट.

1.38 : अरविंद सावंतांचा राजीनामा

"30 मे रोजी वंदनीय बाळासाहेब ठाकरे आणि नरेंद्र मोदी यांच्या आशीवार्दाने मी शपथ घेतली. त्यानंतर मला अवजड उद्योगाची जबाबदारी मी पार पाडली. विधानसभा निवडणुकीच्यावेळी  जो निर्णय झाला तो झालाच नाही हे सांगून फसवलं . उद्धव ठाकरेंना खोटं ठरवण्याचा प्रयत्न झाला. अशा वातावरणात मी कारभार करावा हे उचित नाही.  त्यामुळे मी माझा राजीनामा पंतप्रधान नरेंद्र मोदींकडे पाठवला आहे," असं माजी केंद्रीय मंत्री अरविंद सावंत म्हणाले.

मात्र याचा अर्थ युती तुटली आहे का, असं विचारल्यावर त्यांनी "मी राजीनामा दिला याचा अर्थ काय आहे हे तुम्ही समजून घ्या," असं सूचक वक्तव्य केलं.

"मेहबुबा मुफ्ती, मायावती आणि नितीश कुमार यांच्याबरोबर सरकार स्थापन करताना कोणती विचारधारा होती?" असा सवालही त्यांनी केला.

12. 26 : जोपर्यंत काँग्रेसचा निर्णय येणार नाही तोपर्यंत आम्ही निर्णय कळवणार नाही. त्यांचा निर्णय आल्यावर आम्ही आमची भूमिका ठरवणार असल्याचं  राष्ट्रवादी काँग्रेसचे नेते नवाब मलिक यांनी सांगितलं.

12.18:आज कोअर कमिटीची बैठक संपली. चार वाजता पुन्हा बैठक घेणार आणि महाराष्ट्राच्या नेत्याशी सल्लामसलत करून अंतिम निर्णय होईल.- मल्लिकार्जून खरगे

11.59: "कोण कसं सरकार स्थापन करेल हा मुद्दा नाही. मात्र राज्यात अस्थितरेची शक्यता नाकारता येत नाही. पुडे निवडणुका झाल्यात काँग्रेस शिवसेनेबरोबर लढणार का?" असं ट्विट संजय निरुपम यांनी केलं...


...तरी गैरसमज झालेला आहे. ICMR ने असं कुठेही म्हटलेलं नाही. आपण जे बाधित रुग्ण आहे त्यांच्या संपर्कात येणारे लोक म्हणजे त्यांच्या घरातले लोक, शरीरद्रवाशी संबंध आहे, खाण्याच्या प्लेट शेअर केल्या आहेत. त्यांना आपण निकटच्या जोखमीच्या सहवासी असं म्हणतो. अशा व्यक्तींमध्ये लक्षणं नसतील तर पाचव्या सहाव्या दिवशी आपण त्यांची चाचणी करतो.

प्र- मुंबई, पुणे, ठाणे या शहरांप्रमाणेच आता इतर शहरांमध्येही परिस्थिती गंभीर आहे.

उ- महाराष्ट्रातील 37 जिल्ह्यांचे 8 आरोग्य विभाग आहेत. त्या प्रत्येक विभागात आम्ही Rapid... उर्वरित लेख लिहा:

शकतो. हे उमगलं. मुंबईतलं कस्तुरबा रुग्णालय, पुण्यातलं नायडू रुग्णालय हे खास साथ रुग्णालय आहे. ही सर्व इंग्रजांच्या काळातील आहे. त्यानंतर स्वतंत्र भारतात अशी रुग्णालयं उभी केली पाहिजे असं आपल्याला वाटलं नाही.

जनता म्हणून आपल्याला काही बदल करावे लागतील. हात धुणं ही फार महत्त्वाची गोष्ट आहे हे आपल्याला पहिल्यांदाच कळलं. कोव्हिडपेक्षा जास्त रुग्ण टीबीने दगावले आहेत. त्यामुळे आरोग्याच्या चांगल्या सवयी या आपल्या जगण्याचा भाग झाला पाहिजे. असं जगणं म्हणजे कोव्हिडबरोबर जगणं असा होतो.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तलं नाही. मात्र चिन्मयानंद तसंच इतर लोकांच्या चौकशीसाठी एसआयटीची टीम वारंवार कॅम्पसमध्ये येत असल्यामुळे हा निर्णय घेतला असल्याचं सांगितलं जातं होतं. सोमवारी (16 सप्टेंबर) कॉलेज पुन्हा सुरू होईल अशी सूचना गेटवर लावण्यात आली होती.

कॉलेज कॅम्पसमध्ये भेटलेल्या काही विद्यार्थ्यांसोबत संवाद साधण्याचा प्रयत्न आम्ही केला. तेव्हा ही मुलं मोकळेपणानं बोलायला तयार नव्हती. मात्र कॅमेरा आणि रेकॉर्डर बाजूला केल्यानंतर काहीशा उदासपणेच त्यांनी भावना व्यक्त केल्या. इतिहास या विषयात एमए करणाऱ्या एका विद्यार्थ्या... उर्वरित लेख लिहा:

बिय शाहजहांपूरपासून दोन किलोमीटर अंतरावरच राहतात. त्यामुळेच ती वसतीगृहात का राहात होती असा प्रश्नही उपस्थित होत आहे.

स्वामी शुकदेवानंद कॉलेज

स्वामी चिन्मयानंद यांचे प्रवक्ते ओम सिंह सांगतात, "मुलीची आईच स्वामीजींकडे आली होती. आपले पती मुलीला मारहाण करतात आणि अशा वातावरणात ती घरात अभ्यास करू शकत नाही असे सांगत आईनं आपल्या मुलीला वसतीगृहात ठेवून घेण्याची विनंती केली. त्यांनी आर्थिक हालाखीबद्दल सांगितल्यावर स्वामीजींनी या मुलीला कॉलेजमध्ये एक छोटं कामही मिळवून दिलं, जेणेकरून ती आपलं शिक्षण पूर्ण करू शकेल."

पीडित मुलीचे आरोप

पीडित मुलीनं मात्र याच्या बरोबर विरुद्ध माहिती दिली आहे. ती सांगते, "हो, मला कॉलेजमध्ये कॉम्प्युटर ऑपरेटरचं काम देण्यात आलं होतं. मात्र कॉलेजचं काम आहे असं सांगून मला अनेकदा जाणीवपूर्वक उशीरापर्यंत थांबवलं जायचं. त्यामुळे मी वसतीगृहातच राहावं असा दबाव स्वामी चिन्मयानंद माझ्यावर आणायला लागले. म्हणून मी वसतीगृहात राहू लागले. नंतर नंतर हे लोक मला जबरदस्ती चिन्मयानंदांकडे घेऊन जायचे."

चिन्मयानंद यांच्यावर याआधीही असे आरोप झाले आहेत ज्यामुळे ते चर्चेत होते. हा स्वामीजींची प्रतिमा बदनाम करण्याचा कट असल्याचं त्यांचे शुभचिंतक आणि प्रवक्ते सांगतात. मात्र शाहजहाँपूरची सर्वसामान्य माणसं स्वामीजींही अशीही प्रतिमा जाणून आहेत.

या मुलीच्या धैर्याचं कौतुक करायला हवं. स्वामी चिन्मयानंदांची अशी वर्तणूक कोणापासूनही लपलेली नाही असं  कॉलेजचे माजी विद्यार्थी रामजी अवस्थी यांनी सांगितलं. युवा वर्ग चिन्मयानंदांच्या विरोधात रस्त्यावर उतरण्याची तयारी करत आहे. त्यांना अटक झाल्यावरच ते शांत होतील असं अवस्थी सांगतात.

दुसरीकडे लेखक आणि पत्रकार अमित त्यागी यांना दोन्ही बाजूंपैकी कुणीच पूर्ण सत्य वाटत नाही. दोन्ही बाजूंनी जे व्हीडिओ सादर करण्यात आले आहेत त्यातून दोन्ही बाजूंचं वर्तन लक्षात येतं. याप्रकरणात कायदेशीर निकाल जो लागेल तो लागेल, सामाजिकता आणि नैतिकता लोप पावली हे नक्की.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तलं, "विद्यार्थी एकाच वेळी अनेक गोष्टींचा विचार करत आहेत. परीक्षा होणार का, कशी होईल, निकाल कसा लागेल, आई-वडील खूष होतील का, प्रवेश मिळेल का, डोनेशन भरावे लागेल का, कोरोनाची लागण झाली तर असे असंख्य प्रश्न त्यांना विचलित करत आहेत कारण विद्यार्थी एकाच वेळी या सगळ्या गोष्टींचा विचार करत आहेत."

"जरी या सर्व बाबी विद्यार्थ्यांच्या दृष्टिकोनातून एकमेकांशी संबंधित असल्या तरीही मी विद्यार्थ्यांना सांगतो की या सगळ्या गोष्टी एकत्र करू नका. एक-एक गोष्ट सोडवा. आताच्या घडीला हातात काय आहे? सर्वप्रथम त्याच... उर्वरित लेख लिहा:

ा घडीला जो वेळ आहे त्याचा सदुपयोग करा. आहे त्या वेळेत अभ्यास करा. पुढे काय होणार आहे ते कोणालाही माहिती नाही.

2. मार्क्स कमी मिळतील किंवा किती मार्क्स मिळतील हा नंतरचा मुद्दा आहे हे लक्षात घ्या.

3. या क्षणी तुमची निष्ठा अभ्यासवर असायला हवी.

4. कोरोना काळातील हे वातावरण तुमच्यासाठी कठीण आहे याची सर्वांना कल्पना आहे. पण यातून केवळ तुम्ही एकटे जात नाहीयेत. तर जगभरातील माणसं याचा धीराने सामना करत आहेत. त्यामुळे तुम्हालाही परिस्थितीला सामोरं जावं लागेल याचं भान ठेवा.

दहावी बारावी परीक्षा

5. पालकांनी मात्र आपल्या मुलांशी संवाद साधायला हवा. त्यांच्याशी विविध विषयांवर चर्चा करा.

6. विद्यार्थ्यांच्या मनात एखाद्या विषयाबद्दल भीती असेल तर ती दूर करा.

7. अभ्यासाव्यतिरिक्त वाचन, सिनेमा, गाणी, खेळ यातही वेळ घालवा.

8. प्रत्येक वयातला माणूस या अपवादात्मक परिस्थितीतून जात आहे हे लक्षात घ्या.

9. ही परिस्थिती कोणीही कृत्रिमरीत्या तयार केलेली नाही. यापूर्वीही लोकांनी युद्ध, साथीचे आजार याचा सामना केलेला आहे.

10. आहे त्या परिस्थितीचा स्वीकार करा. स्वत: ला सकारात्मक प्रश्न विचारत राहा.

विद्यार्थी

11. तुमचा कल ज्या क्षेत्रात आहे. त्या क्षेत्रात उच्च शिक्षण घेणाऱ्या किंवा काम करणाऱ्या लोकांशी बोला. ही एक चांगली सुरुवात असू शकते. भविष्याची पूर्व तयारी म्हणून तुम्हाला मदत मिळू शकते.

किशोरवयीन मुलं आणि सोशल मीडियाचा वापर

दहावी आणि बारावीचे विद्यार्थी साधारण पंधरा ते एकोणीस वयोगटातील असतात. या वयात मुलं आणि मुली दोघांमध्येही हार्मोनल बदल होत असतात. तेव्हा त्याचाही परिणाम त्यांच्या मानसिक आणि शारिरिक जडण-घडणीवर होताना दिसतो असंही वैद्यकीय तज्ज्ञ सांगतात.

मानसिक आरोग्यतज्ज्ञ डॉ. तेजस्विनी कुलकर्णी सांगतात, "आताच्या मुलांची जीवनशैली पूर्ण वेगळी आहे. त्यांच्यापर्यंत असंख्य गोष्टी वेगाने पोहचत आहेत. ही मुलं सोशल मीडियावर सक्रीय आहेत. त्यात कोणती गोष्ट गांभीर्य़ाने घ्यायची आणि कोणत्या गोष्टीचा जास्त विचार करायचा नाही ही समज या मुलांमध्ये नसते."

सोशल मीडियाचा वापर केवळ सकारात्मक कारणासाठीच वापरायचा आहे असा निश्चय करा असंही त्या सांगतात.

लॉकडॉऊन लागू असल्याने तसंच बाहेर कुठेही कार्यक्रमांना जाता येत नसल्याने मुलं आपला बहुतांश वेळ सोशल मीडिया किंवा ओटीटी प्लॅटफॉर्म्सवर घालवतात. पण सतत नकारात्मक पाहिल्याने तणाव वाढू शकतो असं...


...तलेल्या भूमिकेपासून त्यांनी फारकत घेतली आहे."

अरब देशांबाबतही त्यांनी भाष्य केलं आहे. ते म्हणतात, "मी आशा करतो की, पॅलेस्टिनी आणि अरब राष्ट्रं आता संयम बाळगतील. तसंच अमेरिकेशी मैत्रिपूर्ण संबंध असलेले देश आपल्या प्रभावाचा वापर करून वॉशिंग्टनच्या धोरणांमध्ये बदल होण्यासाठी शक्य होईल तेवढं सगळं करतील."

तसंच त्यांनी या प्रश्नाशी संबंधित सगळ्याच गटांना सबुरीने घेण्याचा सल्ला दिला आहे. "आता या वादाचा भडका उडेल अशा कोणत्याही गोष्टींपासून सगळ्यांनाच चार हात लांब राहावं लागणार आहे," ते म्हणाले.

'जेरु... उर्वरित लेख लिहा:

ाही मान्य होईल, असा काहीतरी तोडगा काढायला हवा. हा तोडगा काय असेल, याबाबत आम्ही काहीच भाष्य करत नाही. पण शांतता प्रक्रिया चालूच राहील."

तुम्ही हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...तल्या जातात. दिवाळीत ते किल्ले बांधतात. शालेय अभ्यासक्रमामध्ये शिवाजी महाराजांचा इतिहास असतो. त्यामुळे लहापणापासूनच जे संस्कार होतात त्यामुळे महाराजांशी संबंधित कोणताही विषय हा मोठं झाल्यावरही संवेदनशील किंवा भावनेचा बनतोच," 'संभाजी ब्रिगेड'चे प्रदेशाध्यक्ष प्रविण गायकवाड म्हणतात.

'नैतिकता, मूल्य आणि न्यायाचं प्रतीक'

पुढे गायकवाड सांगतात, "शिवाजी महाराजांना महाराष्ट्रात नैतिकता, मूल्यं आणि न्यायाचं प्रमाण मानलं गेलं आहे. त्यामुळे त्यांच्याविषयी काहीही न पटणारं लिहिलं वा बोललं की लोकांना ते सह... उर्वरित लेख लिहा:

रतिक्रिया येते," ज्येष्ठ पत्रकार विजय चोरमारे सांगतात. "जरी या प्रतिक्रिया बघता ते राजकारण असलं तरीही ते केवळ राजकीय नसतं. शिवाजी महाराजांच्या बद्दल जी भावना आहे त्यामुळे प्रतिसाद सतत मिळत राहतो हेही इथल्या राजकीय पक्षांनी पाहिलं आहे.

शिवसेनेनं कायम शिवाजी महाराजांचं नाव पुढे केलं आहे. 2004 मध्ये जेव्हा भांडारकर संस्थेचं प्रकरण झालं तेव्हा घेतलेल्या भूमिकेचा राष्ट्रवादी कॉंग्रेसला फायदा झाला होता. अशा प्रकारेही महाराजांच्या बद्दल असलेल्या भावनेचे राजकीय परिणाम दिसतात. परंतु गेल्या काही काळात बहुजन समाजातील तरुणांनी अनेक प्रकारे शिवाजी महाराज समजून घेतले आहेत," चोरमारे म्हणतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तवणूक पूर्वीपासून सुरू आहे त्यांना गुंतवणूक पुढेही सुरू रहावी, असं वाटेल. त्यांना या नव्या व्यवस्थेचा काहीही लाभ होणार नाही.

नवीन कर व्यवस्था अंगिकारल्यास काही लोकांचं नुकसानच होईल, असा एक अंदाज सध्या व्यक्त होत आहे.

लाभांश वाटप कर (Divident Distribution Tax - DDT) रद्द करण्याचा अर्थ

केंद्रीय अर्थमंत्र्यांनी आपल्या बजट भाषणात लाभांश कर रद्द करण्याची घोषणा केली आहे. या घोषणेनंतर लगेच शेअर बाजारात घसरणीला सुरुवात झाली.

खरंतर हा चांगला उपक्रम आहे. कॉर्पोरेट जगत आधीपासूनच लाभांश कराचा विरोध कर... उर्वरित लेख लिहा:


...तवादाचा बिमोड करण्याचे प्रयत्न आणि चीनबद्दलचं धोरण यासंदर्भात अनेकदा चर्चा झाली आहे.

गेल्याच महिन्यात अमेरिकेनं आपल्या पॅसिफिक कमांडचं नाव बदलून यूएस-इंडो पॅसिफिक कमांड असं नाव दिलं. प्रशांत महासागरातल्या अमेरिकन लष्कराच्या सर्व हालचालींची जबाबदारी या कमांडवर आहे.

ही घटना भारताचं पेंटागॉनमधलं वाढतं महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी पुरेशी असल्याचं अमेरिकेच्या संरक्षण विभागातल्या अधिकाऱ्यांचं मत आहे.

अमेरिकेच्या UNमधील राजदूत निक्की हॅले यांच्या भारतभेटीमुळे भारत-अमेरिका संबंध आणखी दृढ करण्यासाठी प... उर्वरित लेख लिहा:

व्हा होईल तेव्हा ती चर्चा या ट्रेड वॉरच्या पार्श्वभूमीवरच होईल. आता प्रश्न असा आहे की, त्या पार्श्वभूमीवर दोन देशातले राजनैतिक संबंध तसेच राहतील का?

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...तवाद्यांना रोखता येईल.

पण हे सॉफ्टवेअर विकत घेणाऱ्यांनी त्यांना वाटेल त्या व्यक्तीविरोधात हे अस्त्रं वापरू नये, म्हणून काय करायचं?

म्हणजे सरकारला नाराज करणाऱ्या व्यक्तीलाही फोन हॅक होण्याचा धोका असू शकतो का?

लक्ष्य करण्यात आलेला ब्रिटिश ब्लॉगर

रॉरी डोनाघी या ब्लॉगरने मिडल ईस्टमध्ये आंदोलन करणाऱ्यांचा गट आणि वेबसाईट स्थापन केली.

युनायटेड अरब अमिरातीमधील मानवी हक्क उल्लंघनांविषयीचं वार्तांकन तो करत होता. स्थलांतरित कामगारांना देण्यात येणाऱ्या वागणुकीपासून ते कायद्याच्या कचाट्यात सापडणाऱ्या ... उर्वरित लेख लिहा:

ार प्राप्त नागरी हक्क कार्यकर्त्यावर युएई सरकारने अनेक वर्षं पाळत ठेवली होती.

2016मध्ये त्यांना एक संशयास्पद मेसेज आला. त्यांनीही तो सिटिझन लॅबला पाठवला.

एका ब्लँक (कोणतीही माहिती नसलेल्या ) आयफोनवरून या रिसर्च टीमने या लिंकवर क्लिक केलं आणि त्यांना जे दिसलं त्याने ते चकित झाले. एक स्मार्टफोन रिमोटली इन्फेक्ट (हॅक) होताना आणि त्या फोनवरचा सगळा डेटा पाठवला जात असल्याचं त्यांनी पाहिलं.

सध्या बाजारात असणाऱ्या फोन्सपैकी आयफोन हा सगळ्यात सुरक्षित असल्याचं मानलं जातं. पण हे हेरगिरीसाठीचं आतापर्यंतच सगळ्यात प्रगत सॉफ्टवेअर होतं आणि या सॉफ्टवेअरने अॅपलच्या सिस्टीममध्येही घुसण्याचा मार्ग शोधला होता.

यानंतर अॅपलला जगभरातल्या त्यांच्या फोन्ससाठी सिस्टीम अपडेट आणावा लागला होता.

मन्सूरच्या फोनमधून नेमकी कोणती माहिती गोळा करण्यात आली हे अजून स्पष्ट झालेलं नाही. पण नंतर त्याला अटक करून 10 वर्षांचा तुरुंगवास झाला. सध्या तो एकांतवासात बंदिस्त आहे.

लंडनमधील युनायटेड अरब अमिरातीच्या दूतावासाने बीबीसीला सांगितलं की त्यांच्या सुरक्षा यंत्रणा आंतरराष्ट्रीय मानकं आणि नियमांचं पालन करतात पण इतर देशांप्रमाणेच ते देखील गुप्तचर संस्थांच्या माहितीविषयी बोलू शकत नाहीत.

पाळत ठेवण्यात आलेला पत्रकार

ऑक्टोबर 2018मध्ये पत्रकार जमाल खाशोग्जी इस्तंबूलमधील सौदी दूतावासात गेले आणि पुन्हा बाहेर आलेच नाहीत. सौदी राजवटीच्या एजंट्सनी त्यांची हत्या केली.

त्यांचे मित्र ओमर अब्दुलझीझ यांना खाशोग्जींचा फोन हॅक झालेला असल्याचं लक्षात आलं. सौदी सरकारने हे केल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

आपल्या मार्गदर्शकाच्या हत्येमध्ये या हॅकिंगचा मोठा हात असल्याचं ओमर मानतात. हे दोघं नियमित संपर्कात होते आणि राजकारणावर चर्चा करायचे. काही प्रकल्पांवर त्यांनी एकत्र कामही केलं होतं.

सौदी सरकारला त्यांच्या या चर्चांविषयी आणि त्यांनी एकमेकांना पाठवलेली कागदपत्रं, फाईल्स याविषयी दीर्घकाळापासून माहिती होती.

वापरले जाणारे मोबाईल फोन्स हॅक करणारं मालवेअर (Malicious Software) अस्तित्वात असलं तरी सौदी अरेबियाचा यामागे हात असल्याचं सांगणारे पुरावे नसल्याचं सौदी सरकारने प्रत्युत्तरात म्हटलं.

व्हॉट्सअॅप हॅकर

मे 2019मध्ये व्हॉट्सअॅप मेसेजच्या सुरक्षा प्रणालीत मोठी घुसखोरी (High profile security breach) झाली. आपल्यापैकी अनेकजण याचा वापर मित्रांशी-कुटुंबाशी...


...ता अबू बक्र अल-बगदादी?

अबू बक्र अल-बगदादीचं खरं नाव इब्राहिम अव्वाद इब्राहिम अल-बद्री असं आहे. संघटीत आणि कुप्रसिद्ध युद्धतंत्रासाठी तो कुप्रसिद्ध होता. जगातील मोस्ट वॉन्टेड गुन्हेगारांमध्ये त्याचा समावेश होतो.

बगदादी

त्याचा जन्म इराकची राजधानी बगदादच्या उत्तरेला असणाऱ्या समारा या गावात 1971 ला झाला. 2003 ला इराकवर अमेरिकेने हल्ला केला, त्यावेळी तो इथल्या एका मशिदीत मौलवी म्हणून काम पाहायचा.

काहींच्या मते इराकचे माजी प्रमुख सद्दाम हुसेन यांच्या कार्यकाळात बगदादी एक जिहादीच होता. काहीजण सांग... उर्वरित लेख लिहा:

स्टेट हे नाव धारण केलं.

सीरियन माध्यमांमधलं वृत्तांकन

सीरियन माध्यमांनी ट्रंप यांच्या घोषणेनंतर बगदादीच्या मृत्यूची बातमी प्रसिद्ध केली.

सीरीयन सरकारी मुखपत्राल अमेरिकन सरकारचा प्रखर विरोध केला आहे. त्यांनी ट्रंप यांनी केलेल्या घोषणेची बातमी प्रसारित करताना त्यावर चर्चाही घडवून आणली.

सीरियातल्या तेल्यावर ट्रंप यांनी केलेल्या टिप्पणीवर त्यांनी नाराजी व्यक्त केली असून अमेरिकेच्या कारवाईचं नकारात्मक मत व्यक्त केलं आहे.

साना या सरकारी वृत्तसंस्थेनं बगदादीच्या मृत्यूवर दिलेल्या वृत्तामध्ये बगदादीचा सीरिया आणि इराकमध्ये दहशतीसाठी वापर केल्यानंतर अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांनी ट्रंप यांनी अबू बक्र अल-बगदादीच्या मृत्यूची घोषणा केली आहे, असं म्हटलं आहे.

ट्रंप यांच्या भाषणानंतरच्या चर्चेमध्ये सरकारी वृत्तवाहिनी अल-इखबारिया अल सुरैयानं रशियाच्या भूमिकेला जास्त स्थान दिलं. सीरियन सरकारच्या विरोधात भूमिका घेणाऱ्या रशियानं अमेरिकेच्या मोहिमेच्या यशाबद्दल शंका व्यक्त केली आहे. या चर्चेमध्ये सहभागी झालेल्या व्यक्तींनी या मोहिमेबाबत ट्रंप यांनी सांगितलेल्या माहितीतील विसंगतीचं वर्णन केलं.

सीरियन तेल

सीरियन टीव्ही या वाहिनीनंही अशाच आशयाची वृत्त दिलं आहे. आपण सीरियन तेलातलं काही तेल आपण घेऊ शकू असं ट्रंप म्हणाले होते. ट्रंप यांच्या या वक्तव्यावर या वाहिनीवर संताप व्यक्त करण्यात आला.

या चर्चेत फोनवरून बोलणारे पाहुणे, स्टुडिओतील निवेदक यांनी अमेरिका सीरियाचं तेल चोरत असल्याचं आरोप केला.

अमेरिका हा ठगांचा देश आहे. अमेरिकेची स्थिती गोंधळलेली आहे. असं या वाहिनीवरील चर्चेतील पाहुण्यांनी मत व्यक्त केलं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ता असते हे काँग्रेसच्या गावीही नाही. एखाद्या विचाराचं अस्तित्व ठराविक काळच असतं. एक विचार येतो, दुसरा जातो. विचारांना स्थायीभाव नसतो. होऊच शकत नाही.

विचारांचं संकट

काँग्रेसच्या गोटात विचार होणं बंद झालं आहे म्हणूनच त्यांना भविष्य दिसणंही बंद झालं आहे. विचार आधी निर्माण होतो, भविष्य त्यानंतर येतं.

आपण अंग झाकायला हवं हा विचार हजारो वर्षांपूर्वी माणसाच्या मनात आला नसता तर आजची परिस्थिती काय असती?

ठोस विचार नसेल तर भविष्यही असणार नाही. काँग्रेससमोरचं मुख्य संकट हेच आहे. दुसरीकडे काँग्रेसविरु... उर्वरित लेख लिहा:

ड्यांसाठी बेरजा वजाबाक्यांपलीकडे त्यांचा विचार गेलाच नाही.

काँग्रेसचं शॉर्टकट पॉलिटिक्स

काँग्रेसमध्ये फैलावलेल्या शॉर्टकट संस्कृतीचा परिणाम म्हणजे हिंदू मतं मिळवण्याच्या स्पर्धेत राजीव गांधी सरकारने स्वत:च राम मंदिरासाठी भूमीपूजन केलं. म्हणजे अजेंडा संघाचा होता आणि या तव्यावर पोळी भाजण्याचं काम काँग्रसनं केलं.

परिणाम असा झाला की काँग्रेसला हिंदू मतं मिळालीच नाहीत. फायदा जर का झालाच तर तो संघाच्या हिंदुत्ववादी अजेंड्याचा झाला. संघाला नवी ओळख आणि स्वीकार्यहता मिळाली. सरकारी मान्यता मिळाली.

आता राहुल गांधीही तेच करत आहेत. सोनिया आणि राहुल गांधी तसंच काँग्रेस हिंदूविरोधी आहेत, मुस्लीम समर्थक आहेत हा संघाचा अजेंडा आहे. सोनिया गांधी माथ्यावर टिळा लावून, राहुल गांधी भगवी वस्त्रं परिधान करून, जानवं दाखवून, स्वत:ला शिवभक्त ठरवून, गोत्र सांगत स्वत:ला हिंदू सिद्ध करण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

संघाने अखेरीस काँग्रेसला ढकलत ढकलत अशी स्थिती गाठली आहे की काँग्रेसला हिंदू शुभचिंतक पक्षाचं लेबल लावून फिरण्यावाचून पर्याय उरलेला नाही.

संघाच्या अजेंड्याचं एक वर्तुळ पूर्ण झालं आहे. काँग्रेस पक्ष स्वत:ला थोडंथोडं हिंदू असल्याचं दाखवू लागला आहे.

येत्या काही वर्षांमध्ये काँग्रेस पक्ष हिंदूमय होऊ शकतो, कारण सवर्णांपासून उपेक्षितांपर्यत आणि दलितांपासून व्यापक हिंदू ओळख देण्यात संघ पूर्णत: यशस्वी झाला आहे.

संघाचा बालेकिल्ला कसा भेदणार?

संघाने सर्वसमावेशक हिंदू ध्रुवीकरणाच्या इंजिनियरिंगचं सूत्र शोधून काढलं आहे. त्यासाठी त्यांनी अख्खी मांडणीही केली आहे. प्रचंड मोठी घोडचूक किंवा राजकीय भूकंपच संघ तंत्राला मोडीत काढू शकतो.

तूर्तास अशी शक्यता दिसत नाही. यामुळे निवडणुकीत भाजप का काँग्रेस जिंकतंय, संघाला याच्याशी काहीही देणंघेणं नाही.

काँग्रेस संघाच्या अजेंड्यावर कूर्म गतीने वाटचाल करत राहिला तरी संघ स्वत:च्या यशावर संतुष्ट आणि खूश असेल.

लोकसभा निवडणुकीत भाजपला पराभवाला जरी सामोरं झालं तरी सेक्युलर अजेंडा परतेल अशा भ्रमात राहू नये हे मी स्पष्ट करू इच्छितो.

खयाली पुलाव मनात शिजू देऊ नका. नवी मांडणी करण्यात आली आहे आणि त्यानुसार देशाची सूत्रं हाकली जातील.

संघाला निवडणुकांद्वारे नव्हे तर एखाद्या ठोस विचारधारेने पराभूत केलं जाऊ शकतं. मात्र तो विचार आहे कुठे? कोणाकडे आहे?

प्रादेशिक पक्षांकडे स्वत:चे असे प्रादेशिक मर्यादित...


...ता आहे आणि व्यापक समाजाबरोबरचं एकत्रीकरण खूपच कमी आहे, असं हा अहवाल सांगतो.

वादळं आणि पुरांमुळे किनारपट्टीच्या भागांकडे खूप जास्त लक्ष दिलं जातं. तर सरासरी हवामानातील बदलांमुळे अंतर्देशीय भाग उष्ण प्रदेश (हॉट स्पॉट) म्हणून उदयास येतात.

उदाहरणादाखल, 6 जुलै 2018ला नागपूर शहरात 12 तासांच्या कालावधीत 282 मी.मी पावसाची नोंद झाली, यामुळे जनजीवन विस्कळीत झालं. मध्य भारत दीर्घकाळापासून अनुभवत असलेल्या परिस्थितीविरुद्ध ही बाब होती.

अतिवृष्टीच्या घटनांत वाढ होणे आणि पावसाच्या दिवसांमध्ये घट होणे, असं... उर्वरित लेख लिहा:

्यता आहे.

सागरी पातळीत होणार वाढ आणि हवामानातील तीव्र बदल तसंच सरासरी हवामानात झालेले बदल यामुळे अंतर्देशीय क्षेत्रावर सर्वांत जास्त प्रभाव पडेल.

बहुतेक देशांत सरासरी हवामानात होणारे बदल सकल राष्ट्रीय उत्पन्नात घट होण्यास कारणीभूत ठरतील. पण विदर्भातल्या अनेक हॉट स्पॉट्समुळे इथे गंभीर आर्थिक परिणाम जाणवतील.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ता आहे.

त्यामुळे सद्यपरिस्थितीत ते यूएस मरिन्सला व्हेनेझुएलात पाठवण्याची शक्यता कमीच आहे.  मात्र परिस्थिती चिघळलीच तर मात्र लष्करी हस्तक्षेपाची मागणी होऊ शकते.

पण त्यासाठी पुरेशा आंतरराष्ट्रीय समर्थनाची गरज पडेल. विशेषतः लॅटिन अमेरिकेकडून आणि संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेकडूनही.

मात्र रशियाचा मादुरो यांना पाठिंबा आहे आणि कुठल्याही देशाच्या अंतर्गत बाबींमध्ये ढवळाढवळ करण्याला चीनचा विरोध आहे. त्यामुळे असं काही घडण्याची शक्यता धूसर आहे.

सध्यातरी केवळ एकच लष्कर महत्त्वाचं आहे आणि ते आहे स्... उर्वरित लेख लिहा:

ा पाठिंबा देणाऱ्या रशियाने राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांच्या निर्णयावर आक्षेप घेतला आहे.  अमेरिकेने लष्करी बळाचा वापर करू नये, असा इशारा त्यांनी दिला आहे.

देशांतर्गत बाबीत परकीय हस्तक्षेप 'मान्य नाही', असं रशियाच्या प्रवक्त्यांनी म्हटलं आहे.

रशियाचे व्हेनेझुएलाशी घनिष्ठ लष्करी संबंध आहेत. उदाहरणार्थ राष्ट्राध्यक्ष मादुरो यांना असलेल्या पाठिंब्याचे प्रतीक म्हणून गेल्याच डिसेंबरमध्ये रशियाने आपली दोन दीर्घ पल्ल्याची लढाऊ विमानं व्हेनेझुएलाला पाठवली. मादुरो यांना एकटं पाडण्यासाठी प्रयत्न करणारी अमेरिका या कृतीने डिवचली गेली.

दुसरीकडे युरोपीय महासंघाने स्वतंत्र आणि निष्पक्ष निवडणुकांची मागणी केली आहे. हे एकप्रकारे शीतयुद्ध काळात ढकलण्यासारखं आहे.

पाहा व्हीडिओ : व्हेनेझुएलात अन्नाच्या तुटवड्यामुळे नागरिकांची उपासमार?

टर्की सरकारने मादुरो सरकारला पाठिंबा दिला आहे. या कृतीमुळे हुकूमशाहीकडे झुकणाऱ्या सरकारच्या बाजूने असणारा देश म्हणून त्यांच्याकडे बघितलं जाऊ शकतं.

लॅटिन अमेरिकेमधील देशांमध्येही फूट दिसत आहे. या खंडातील ब्राझिल, कोलंबिया, चिली, पेरू, इक्वोडोर, अर्जेंटिना, पॅराग्वे आणि कोस्टा रिका ही राष्ट्र अमेरिकेच्या बाजूने आहेत.

डोनाल्ड ट्रंप यांचे कट्टर विरोधक असलेले बोलिव्हियाचे अध्यक्ष इव्हो मोरालेस यांनी अमेरिकेच्या निर्णयाचा तीव्र निषेध करत दक्षिण अमेरिकेच्या लोकशाही आणि स्वनिर्णयाच्या अधिकारावर साम्राज्यवादी हल्ला असल्याचं म्हटलं आहे.

लॅटिन अमेरिकेत एकेकाळी यांकी साम्राज्यशाहीचा बडगा होता. आज तशी परिस्थिती नाही.

मात्र वॉशिंग्टन आणि मॉस्को यांच्यातील व्यापक तणावात व्हेनेझुएलातील वादाची भर पडली तर त्याचा व्हेनेझुएलाला काहीही फायदा होणार नाही.

असं असलं तरी खरं राजकीय युद्द हे व्हेनेझुएलाच्या धरतीवरच रंगलं आहे.

पाहा व्हीडिओ: एक कप कॉफीसाठी व्हेनेझुएलात किती पैसे मोजावे लागतात?

विरोधकांना मोठा परकीय पाठिंबा असला तरी व्हेनेझुएलाचं लष्कर आणि तिथल्या जनतेलाच त्यांचं भविष्य ठरवायचं आहे.

या आठवड्यात काही महत्त्वाच्या घटना घडू शकतात. मात्र वादातून मार्ग काढणं किंवा अधिक अराजकता या दोघांमधूनच निवड करावी लागणार आहे.

यावेळच्या आंदोलनाचं वेगळेपण काय?

व्हॅनेसा बुश्लुटर :  अनेक वर्षांत पहिल्यांदाच विरोधक एका नेतृत्त्वामागे एकवटले आहेत.

खुआन ग्वाइडो राजकारणात तुलनेने नवीन आहेत. मात्र...


...ता इक्विपमेंट्सचा खर्च नाहीये. शिवाय आधी जी सहा-सात जणांची टीम होती ती आता तिघांची झाली आहे.

"बॉक्सिंग हा बॉडी कॉन्टॅक्ट गेम आहे. त्यामुळे ऑनलाइन ट्रेनिंगवर मर्यादा येतात. पण मुलांचा फिटनेस टिकून राहण्याच्या दृष्टिनं हे प्रशिक्षण महत्त्वाचं ठरू शकतं. शिवाय त्यांची प्रॅक्टिसची सवयही मोडत नाही."

लॉकडाऊनचे पाच-सहा महिने खरंच खूप त्रासात गेले. जे सेव्हिंग होतं त्यावरच भागवावं लागलं. आताही विद्यार्थी कमी, फी कमी यामुळे उत्पन्नही निम्म्यावर आलं आहे. पण किती दिवस थांबणार ना? असं म्हणत कृष्णा दास या... उर्वरित लेख लिहा:

ीनिअर मुलींच्या बॅचपासून ऑनलाइन ट्रेनिंगला सुरूवात केली. एप्रिलच्या पहिल्या आठवड्यापासून त्यांनी इतरही मुलींसाठीही ऑनलाइन बॅचेस सुरू केल्या.

"मुलींच्या शाळेच्या वेळा सांभाळून, घरातल्या लोकांच्या सोयीच्या वेळा ठरवण्यापासून छोट्या छोट्या अडचणी येत गेल्या. पण मुलींचा उत्साह खूप होता, त्यामुळे गोष्टी सोप्या झाल्या. शिवाय एरवी मुली क्लासला येतात, तेव्हा त्यांच्याशी शिकवण्यापुरता संबंध येतो. ऑनलाइन ट्रेनिंगमुळे आम्हाला थेट त्यांच्या घरात जायला मिळालं. कौटुंबिक संबंध प्रस्थापित झाले," असं वर्षा यांनी म्हटलं.

सध्याची परिस्थिती पाहता नोव्हेंबरपर्यंत ऑनलाइन क्लासेस घेणार असल्याचंही वर्षा उपाध्याय यांनी सांगितलं.

'ऑनलाइन ट्रेनिंग सगळ्यांना कसं शक्य?'

एकीकडे कोव्हिडोत्तर काळात फिटनेस इंडस्ट्री अधिकाधिक तंत्रज्ञानाची मदत घेणार का, अशी चर्चा सुरू आहे. वर्षा उपाध्याय किंवा कृष्णा दास यांच्यासारखी इतरंही उदाहरणं आहेत, ज्यांनी नवीन मार्गांचा अवलंब केला आहे. पण हे सर्वांनाच शक्य आहे का?

घाटकोपर इथल्या फिटफुल फिटनेस या जिमचे मालक भूषण पवार यांनी म्हटलं, "ऑनलाइन ट्रेनिंग देण्यासंदर्भात आम्ही मेंबर्सशी संपर्क साधला. पण त्यांनी फारशी उत्सुकता दाखवली नाही. शिवाय ऑनलाइन ट्रेनिंगच्या काही मर्यादा आहेत. ऑनलाइन ट्रेनिंगमध्ये स्टॅमिना वाढवण्यासाठी फंक्शनल ट्रेनिंग आम्ही देऊ शकतो, पण वेट ट्रेनिंगसाठी मशिन्सचीच गरज असते."

भूषण पवार यांचं जिम अजून बंद आहे.

लॉकडाऊन जाहीर झाल्यापासून मार्चच्या शेवटच्या आठवड्यापासून भूषण यांचं जिम बंद आहे.

"आमचं आर्थिक उत्पन्नाचं साधन जिम आहे. इतर कोणताही पार्ट टाइम जॉबही नाही. अशापरिस्थितीत गेले सहा महिने शून्य उत्पन्न आहे. सरकारकडून आम्हाला दर महिन्याला आश्वासन दिलं जातं...य़ा महिन्यात जिम ओपन करण्याचा विचार करू वगैरे, पण प्रत्यक्षात काही होत नाहीये. ट्रेनर, मॅनेजर, हाऊस कीपिंग असा सगळा मिळून पाच जणांचा स्टाफ होता. आता त्यांचंही रोजगाराचं साधन हिरावलं गेलं आहे."

जिम बंद असलं तरी त्याची देखभाल, मशिन्सचा मेन्टेनन्स तर सुरूच आहे. अर्थात, सध्या तरी मशिन्सची देखभाल भूषण स्वतःच करतात.

जिम सुरू झालं तरी एरवीपेक्षा खर्च वाढलेलाच असेल, असं भूषण सांगतात.

"जिम आधी सॅनिटाइज करून घ्यावं लागेल. त्यानंतर शरीराचं तापमान तपासण्यासाठी गन घ्यावी लागेल, ऑक्सिमीटर ठेवावं लागेल. बॅचेसची संख्याही मर्यादित ठेवावी...


...ता त्याची टर उडवली जाते.

म्हणजे माझ्या पूर्वीच्या ऑफिसमध्ये पीएमएस या प्रकारावरून इतके जोक झाले की मला आता पाळीच्या दिवसात काम करावसं वाटत नाहीये, किंवा आज काहीतरी हलक काम करायचं आहे. जास्त अवघड किंवा डोक्याला शॉट नको असं सांगायला नको वाटतं. उगाच ही काम टाळतेय असं समोरच्याला वाटेल असंही वाटतं. पण त्यादिवशी मी बेस्ट काम करू शकत नाही हे मात्र मी स्वतः अनेकदा अनुभवलं आहे.

पण हे प्रकरण वाटतं तितकं सोपं नाही. याच पीएमएसचा एक भयानक प्रकार आहे पीएमडीडी (PMDD) म्हणजे प्री-मेन्स्ट्रुअल डायस्फोरिक डिसऑ... उर्वरित लेख लिहा:

त्या करावीशी वाटते आणि त्यांनी मला सोयाबिन खा असा सल्ला दिला."

2013 मध्ये प्रचंड वादावादीनंतर डायग्नोस्टीक अँड स्टॅटस्टीकल मॅन्युअल ऑफ मेंटल डिसऑर्डर्स यात पीएमडीडीचा समावेश केला गेला.

मासिक पाळीचा महिलांच्या मेंदूवर सकारात्मक आणि नकारात्मक दोन्ही परिणाम होतो. नकारात्मक परिणाम काय होऊ शकतो ते वरती पाहिलंच. सकारात्मक परिणाम म्हणजे महिलांची आसपासच्या गोष्टींची, जागांची समज एकदम वाढते. त्यांची संभाषणं कौशल्यंही सुधरू शकतात.

अमेरिकेच्या नॅशनल सेंटर फॉर बायोटेक्नोलॉजी इन्फोर्मेशनच्या साईटवर प्रसिद्ध झालेल्या एका अभ्यासानुसार पीएमएस काही प्रमाणात अनुवांशिक असू शकतो. आईकडून मुलीला पीएमएसची लक्षणं मिळालेली असू शकतात.

याच अभ्यासात म्हटलंय की तीव्र पीएमएस किंवा पीएमडीडी सारख्या आजारांमध्ये अनेक स्त्रियांना कळत नाही आपण काय वागतोय. त्यांच्या स्वभावात अचानक बदल होतो, त्या टोकाची भांडण उकरून काढतात किंवा प्रसंगी हिंस्त्रही होऊ शकतात.

अनेक महिलांचे नातेसंबध यामुळे बिघडतात किंवा त्यांच्या नोकऱ्या जातात पण या महिलांना माहिती नसतं की आपल्याबाबतीत काय घडतंय.

"पीएमडीडी एक पेशी-जनुकीय आजार आहे जो शरीरातल्या हार्मोनल बदलांमुळे उद्भवतो. हा गंभीरपणे घेऊन त्यावर योग्य ते औषधोपचार झालेच पाहिजेत," शिकागोतल्या इलिनॉईस विद्यापीठात महिलांच्या मानसिक आरोग्याचा अभ्यास करणाऱ्या टोरी आयसेनलोहर-मोल सांगतात.

पण तीव्र स्वरूपाचा पीएमएस किंवा पीएमडीडीची लक्षणं नक्की कोणती यात तज्ज्ञांमध्ये एकवाक्यता नाहीये. दुसरीकडे पीएमएस/पीएमडीडीची भीती घालून फार्मा कंपन्या आपलं उखळ पांढरं करून घेतील असंही काही जणांना वाटतं.

पीएमएस/पीएमडीडी आजार असणाऱ्या महिला स्वतःला किंवा दुसऱ्याला इजा करू शकतात ही शक्यता तज्ज्ञ मान्य करतात.

हे सिद्ध करणाऱ्या काही केसेसही जगात घडल्या आहेत. भारताचंच उदाहरण द्यायचं झालं तर 2018 साली राजस्थान हायकोर्टाने एका महिलेची खुनाच्या आरोपातून सुटका केली होती. या महिलेने तीन मुलांना विहिरीत ढकललं होतं ज्यात एका मुलाचा मृत्यू झाला होता. कोर्टात डॉक्टरांनी साक्ष दिली की ही महिला तीव्र स्वरूपाच्या पीएमएस आजाराने ग्रस्त होती आणि त्यामुळे हिंसक झाली होती.

आणि म्हणूनच पाळीच्या काळात मानसिक चढ-उतार अनुभवणाऱ्या महिलांनी स्वतःकडे विशेष लक्ष दिलं पाहिजे. आपल्या मनात एरवी न येणारे स्वतःला इजा करण्याचे विचार किंवा हिंसक विचार येत असतील...


...ता पाजळत ती स्थानिक पक्षांच्या आश्रयाला गेली होती. त्यामुळे ज्या धार्मिक लाटेमध्ये 1995 मध्ये महाराष्ट्रात गणितं बदलली होती, ती 1999 मध्ये तशी राहिली नव्हती.

याच नव्वदच्या दशकात देशाचं अर्थकारणही आमूलाग्र बदललं. 1991 मध्ये आर्थिक उदारीकरणाची प्रक्रिया स्वीकारली गेली. जागतिक व्यापारासाठी देशाची कवाडं उघडली गेली. शेतीप्रधान अर्थव्यवस्थेकडून देश उद्योगप्रधान अर्थव्यवस्थेकडे जायला लागला. त्यामुळे ज्या अर्थकारणाभोवती राजकारण फिरतं, तेही बदलायला सुरुवात झाली.

परदेशी गुंतवणूक तिथं पहिल्यांदा आली जिथ... उर्वरित लेख लिहा:

ांनी सोनियांच्या पंतप्रधान होण्याच्या शक्यतेला आक्षेप घेतला, स्पष्ट विरोध केला. पवार कॉंग्रेसमध्ये मुरलेलं नेतृत्व होतं. सहाजिक होतं की त्यांच्यासोबत त्यांनी अजून काही दिग्गजांची मोट बांधली.

15 मे 1999 या दिवशी झालेल्या कॉंग्रेसच्या कार्यकारिणीत पवारांच्या साथीनं पी. ए. संगमा आणि तारिक अन्वर यांनीही प्रधानपदी भारतात नैसर्गिकरित्या जन्माला आलेल्या व्यक्तीनेच विराजमान व्हावे अशी भूमिका घेतली.

एका बाजूला अर्जुनसिंह, गुलाम नबी आझाद, प्रणव मुखर्जी ए. के. एँटनी, आंबिका सोनी, राजेश पायलट, माधवराव सिंधिया हे सोनियांनीच पक्षाचे आणि देशाचे नेतृत्व करावे असा प्रस्ताव घेऊन उभे असतांना शरद पवारांनी सहकाऱ्यांसोबत बंड केलं. कॉंग्रेसमध्ये फूट पडली. कॉंग्रेसनं पवारांसह तिघांचंही निलंबन केलं. शरद पवार दुसऱ्यांदा कॉंग्रेसबाहेर पडले.

पण राजकारणात येणार नाही असा निर्णय केलेल्या सोनिया गांधींना त्यांचा निर्णय बदलायला लावून त्यांना कॉंग्रेसचं अध्यक्षपद स्वीकारायला लावण्यात अग्रेसर असणारे शरद पवार, त्याच सोनियांच्या विरोधात का उभे राहिले? त्याचं उत्तरही १९९९ मध्ये निर्माण झालेल्या विशिष्ट राजकीय स्थितीत आणि त्या स्थितीत लपलेल्या शरद पवारांसाठीच्या संधीत आहे. ही संधी पंतप्रधानपदाची होती, जी दुसऱ्यांदा पवारांकडे चालून येत होती.

या अगोदर पहिली संधी 1991 मध्ये आली होती जेव्हा राजीव गांधींच्या निधनानंतर कॉंग्रेसमध्ये शीर्ष नेतृत्वाची जागा अचानक मोकळी झाली होती. 1986 मध्ये राजीव गांधींनी परत कॉंग्रेसमध्ये बोलावल्यानंतर पवारांचं कॉंग्रेसअंतर्गत स्थान, जरी ते महाराष्ट्रात असले तरीही, राष्ट्रीय पातळीवर तोपर्यंत मोठं झालं होतं. पवारांचं नेतृत्व मानणारा मोठा गट कॉंग्रेसमध्ये तयार झाला होता. पण पी. व्ही. नरसिंह राव यांनी त्यांना फार काळ दिल्लीत थांबू दिलं नाही. मुंबई दंगलीनंतर पवारांना गळ घालून नरसिंह रावांनी त्यांना पुन्हा महाराष्ट्रात पाठवलं होतं. त्यावेळेस असं म्हटलं गेलं की शरद पवारांची पंतप्रधान होण्याची संधी हुकली. ती संधी परत येण्याची चिन्हं 1999 मध्ये तयार झाली.

1995 मध्ये त्यांच्या नेतृत्वात महाराष्ट्र विधानसभेत कॉंग्रेसचा पराभव झाल्यावर पवार 1996 मध्ये पुन्हा दिल्लीत पोहोचले. केंद्रातही कॉंग्रेसचा पराभव झाला होता. संसदेत ते विरोधी पक्षात होते. पण तोपर्यंत देशात आघाड्यांच्या काळ सुरू झाला होता. राजकीय अस्थिरताही एवढी होती...


...ता म्हटलं आहे.

लेखक कांचा इलैया यांचा दृष्टिकोन

ब्राह्मण्यवादी पितृसत्ता हा शब्दाची व्याख्या आणखी खोलात समजून घेण्यासाठी पितृसत्ता या शब्दाचा अर्थ समजून घेण्याची गरज आहे.

पितृसत्ताक पद्धतीत प्रत्येक क्षेत्रात पुरुषांचा दबदबा असतो. मग ते घराण्याचं नाव असेल किंवा सार्वजनिक जीवनातलं त्यांचं वर्चस्व, तसं पाहिलं तर संपूर्ण जगावर पितृसत्ताक पद्धतीचा दबदबा आहे. मात्र ब्राह्मण्यवादी पितृसत्ताक पद्धत, ही भारतीय समाजाची देणगी आहे.

ब्राह्मण्यवाद आणि ब्राह्मण्यवादी पितृसत्ताक पद्धती समजून घेण्यासाठी भा... उर्वरित लेख लिहा:

रणी आहे. तिचा विरोध म्हणजे संपूर्ण ब्राह्मण समाजाचा विरोध नाही.

कृष्णन म्हणतात, "ही पद्धत फक्त ब्राह्मणांमध्ये आहे, असं नाही. ती दुसऱ्या जातीत आणि दलितांमध्ये सुद्धा आहे. ब्राह्मण्यवादी मानसिकता दुसऱ्या जातींना ही जाणीव करून देते की तुमच्या खालीसुद्धा कुणीतरी आहे आणि तुम्ही त्यांचा छळ करू शकता."

त्यांच्या मते एखादा व्यक्ती स्वत:ला ब्राह्मण समजतो म्हणजे नक्की काय समजतो या प्रश्नापासून याची सुरुवात व्हायला हवी.

त्या पुढे म्हणतात, "ब्राह्मण हा एक भरभक्कम शब्द आहे आणि त्यावर इतिहासाचा दबाव आहे. त्यांचं खालच्या जातींवर मोठ्या प्रमाणावर वर्चस्व आहे. महिलाही या वर्चस्वाला बळी पडल्या आहेत."

"आता तुम्ही विचाराल की जर कुणी गर्वाने 'मी दलित आहे', असं म्हणू शकतं तर मग 'मी ब्राह्मण आहे' का नाही? या दोन गोष्टी एकसारख्या यासाठी नाहीत, कारण दलितांची ओळख आधीपासून दाबली गेलेली आहे. ब्राह्मणांचं मात्र तसं नाही," कविता सांगतात.

ब्राह्मण्यवादी पितृसत्ताक पद्धत अस्तित्वात आहे, याचा आधी स्वीकार करायला हवा आणि ही पद्धत बंद करायला हवी, असंही त्यांना वाटतं. सगळेच ब्राह्मण्यवादी याच्याशी सहमत आहेत, असंही नाही.

'मूठभर लोकांचं कारस्थान'

राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे विचारवंत आणि भाजपचे खासदार राकेश सिन्हा ही पद्धत म्हणजे 'युरोपातील काही लोकांचं कटकारस्थान' असल्याचं मानतात. ते म्हणतात, "भारतीय समाज आधीपासूनच प्रगतिशील आहे. आम्ही सगळ्यांना सोबत घेऊन चलण्यावर विश्वास ठेवतो. एकीकडे आम्ही जातिविरहीत समाजाचे स्वप्न पाहतो आमि दुसऱ्या बाजूला हे लोक जातीव्यवस्थेला चुकीच्या पद्धतीने दाखवून समाजात फूट पाडण्याचं काम करत आहेत."

राकेश सिन्हा यांच्या मते ट्विटरच्या CEOचं अशा पद्धतीने फोटो काढणं म्हणजे भारतीयांप्रति नकारात्मकता दाखवण्यासारखं आहे.

ते म्हणाले, "प्रत्येक समाजात काही न काही त्रुटी असतातच. भारतीय समाज आपल्या समाजातील त्रूटी सुधारण्याचा प्रयत्न करतो आहे. काही मूठभर लोक एका जातीपुढे एक नकारात्मकतेचं विशेषण तयार करून, तेच समाजाचं योग्य चित्र आहे, असं सांगत आहेत."

पोस्टर तयार करणारी महिला काय म्हणते?

हे पोस्टर डिझाईन करणारी कलाकार आणि हक्कांसाठी काम करणारी तेनमौली सुंदरराजन यांनी बीबीसीला सांगितलं, "हे पोस्टर माझ्याकडे दोन वर्षांपासून आहे. आता ट्विटरचे CEO आपल्या हातात तो पोस्टर घेतलं तर वाद निर्माण झाला आहे. याचा विरोध करणारे कदाचित...


...ता येईल.

ते सगळे भारत सरकार उलथवून टाकण्याच्या कार्यात सक्रियपणे सामील असतात, असं हा शब्दप्रयोग वापरणार्‍यांना म्हणायचं असतं का हा प्रश्नच आहे, पण हा शब्द वापरणारे लोक साधारणपणे डाव्या विचारांचे कट्टर विरोधक असतात त्यामुळे त्यांना इतके बारकावे लक्षात घेण्याची कदाचित गरज वाटत नसणार.

'शहरी माओवादीं'चं काय करायचं?

एकदा 'माओवादी' हे देशाचे शत्रू आहेत असं म्हटले की 'शहरी माओवादी' हे त्यांचेच भागीदार म्हणून त्यांनाही नामोहरम करायला, हवं अशी भूमिका घेणं ओघानं येतं.

पण यात एक मेख आहे. एकदा एखाद्... उर्वरित लेख लिहा:

याबद्दल शंका आहे.

पण जंगलातल्या नक्षलवाद्यांशी मुकाबला करण्याऐवजी काही चतुर पोलीस अधिकार्‍यांनी माओवाद्यांच्या शहरी सहानुभूतीदारांच्या विरोधात मोहीम काढण्याला महत्त्व दिलेलं दिसतं.

आणि येन केन प्रकारेण आपल्या राजवटीच्या विरोधकांना धडा शिकवायला उत्सुक असणार्‍या सरकारनं या मार्गाला हिरवा कंदील दिला आणि शहरी माओवादी नावाची एक नवी गुन्हेगार जमात अस्तित्वात आणली असं दिसतं.

मॅक्कार्थी आणि मठ्ठ समर्थक

वास्तविक, खुद्द शहरांमध्ये शहरी माओवाद्यांचा प्रभाव कितपत आहे याची शंकाच आहे! पण जर शहरी माओवादी प्रभावी असतील तर त्यांच्या प्रभावाचं क्षेत्र विचार हे आहे, त्यामुळे त्यांचा प्रतिवाद व्हायला हवा.

तो प्रतिवाद तीन मुद्द्यांविषयी व्हायला हवा: एक मुद्दा सशस्त्र लढ्याचा आहे, दुसरा राज्यसंस्थेच्या पक्षपाती स्वरूपाचा आहे आणि तिसरा भारतीय संविधानानं दिलेले अधिकार आणि राज्यसंस्थेची चौकट यांच्यामध्ये असलेल्या शक्यतांचा आहे. आता हे काम पोलिसांचे नाही हे तर उघडच आहे.

प्रातिनिधीक छायाचित्र

मात्र त्याचबरोबर, जर मानवाधिकारांसाठी लढणारे काही कार्यकर्ते सरकारला गैरसोईचे होत असतील तर त्यांचा काटा काढण्यासाठी त्यांना माओवादी ठरवणे आणि मग अडकवणे हा प्रकार घटनाविरोधी आहे.

१९५०च्या दशकात अमेरिकेत सेनेटर मॅक्कार्थी यांनी तेथील जनतेत कम्युनिस्टांबद्दल असणारा संशय आणि दुरावा यांचा वापर करून घेत सिनेट समितीच्या माध्यमातून अनेक बुद्धिवंत, अभ्यासक, लेखक यांचा 'कम्युनिस्ट असण्याच्या संशयावरून' छळ केला, अनेकांना चौकशांना तोंड द्यावं लागलं, अनेकांच्या बढत्या रोखल्या गेल्या.

अतिरेकी संशयाच्या जाळ्यात राष्ट्रवाद आणि सुरक्षिततेचा विचार हे दोन्ही अडकले म्हणजे नागरी अधिकारांचा कसा संकोच होतो याचं हे उदाहरण आहे.

मॅक्कार्थी आणि त्यांच्या मठ्ठ आणि मतलबी समर्थकांनी ज्याप्रमाणे 'कम्युनिस्ट' आणि गैरअमेरिकी (un-American) अशी विशेषणं वापरून मध्यमवर्गीय अमेरिकनांची आपल्या बिगर-लोकशाही कारवायांना सहानुभूती मिळवली, तसाच खेळ भारतात आता चालू होतो आहे का, असा प्रश्न विचारण्याची वेळ आली आहे.

'भूमिका घेणं महत्त्वाचं'

एखाद्याला 'सिक्युलर' म्हटलं तर निर्बुद्ध टवाळी म्हणून त्याच्याकडे दुर्लक्ष करता येते, 'प्रेस्टिट्यूट' म्हटलं तर तसे म्हणणार्‍याची अभिरुची हीन आहे हे लक्षात येतं; पण जेव्हा एखाद्यावर 'शहरी नक्षली' असा शिक्का मारण्याचे प्रयत्न सुरू होतात,...


...ता येऊ शकतो. कर्नाटक, तामिळनाडू या ठिकाणी या नियमाला छेद आधीच गेला आहे. खरं म्हणजे या देशातल्या सामाजिक वास्तवाचा विचार करता 50 टक्क्यांची अट अव्यवहार्य आहे."

निवृत्त न्यायमूर्ती पी.बी.सावंत

"आपल्या देशातल्या विविध मागास जातीसमूहांची एकूण लोकसंख्या 85 टक्के आहे, म्हणजे 85 टक्क्यांसाठी 50 टक्के आणि उरलेल्या 15 टक्क्यांसाठी 50 टक्के जागा आहेत, इथंच मोठी विषमता आहे," असं सावंत सांगतात.

"महाराष्ट्रातही राखीव जागांच्या कोट्याची मर्यादा ओलांडता येईल. जास्तीत जास्त काय होईल तर त्याला कोर्टात आव्हान ... उर्वरित लेख लिहा:

मागास आहे की नाही हे सिद्ध झालं नव्हतं. उलट त्याविरुद्ध काही अयोगांचे अहवाल होते. परंतु यावेळी परिस्थिती वेगळी आहे. एका आयोगाने मराठा समाज मागास असल्याचा सविस्तर अहवाल दिला आहे. ते कारण यावेळी नाहीसं झालं,'' असं न्यायमूर्ती पी.बी. सावंत यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

"16-4 अंतर्गत नवा प्रवर्ग तयार करण्यात आला आहे असं समजतं आहे. यानुसार फक्त नोकरीतच आरक्षण दिलं जाऊ शकतं. शैक्षणिक आरक्षणाची तरतूद नाही. त्यासाठी काय तरतूद सरकारने केली आहे हे अद्याप समजलेलं नाही. मराठा समाजाचं नोकऱ्यांमध्ये पुरेसं प्रतिनिधित्व नाही हे मांडावं लागेल. तर 16-4 नुसार दिलेलं आरक्षण न्यायालयात टिकू शकेल," असं सावंत सांगतात.

सावंत यांच्या मताशी मिळतं जुळतं मत विधीज्ञ राठोड यांनी मांडलं. मराठा समाजाचं नोकऱ्यांमध्ये पुरेसं प्रतिनिधित्व नाही असं न्यायालयात सिद्ध करावं लागणार आहे. तरच मराठा आरक्षण कायद्याने शक्य होईल असं राठोड सांगतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ता श्रीमंत मानेंनी व्यक्त केली.

नाशिक जिल्ह्यात कांदा उत्पादक, वाहन उद्योगातलं नुकसान आणि सामाजिक समीकरणं यांचा विचार करता विरोधकांना काही प्रमाणात फायदा होईल असं विश्लेषण निरीक्षक करतात.

जळगाव

उत्तर महाराष्ट्रातला गेल्या पाच वर्षांतला नेतृत्वसंघर्ष हा जळगाव जिल्ह्यात पाहायला मिळाला. मुक्ताईनगरचे एकनाथ खडसे आणि जामनेरचे गिरीश महाजन या दोघांमधल्या रस्सीखेचीत गिरीश महाजन हे प्रदेशातले सर्वांत प्रभावशाली नेते म्हणून समोर आले, असं जाणकार सांगतात. पण या सत्तास्पर्धेपलीकडे जळगावचे मुद्दे काय आहे? ... उर्वरित लेख लिहा:

ही याबद्दल मोघम बोलण्यात समाधानी आहेत असं निरीक्षण नोंदवताना जळगाव जिल्ह्यातली यंदाची निवडणूक ही मुद्द्यांची नाही तर चेहऱ्यांची झाली आहे, असं दै. तरुण भारतचे जळगाव आवृत्तीचे संपादक विशाल चढ्ढा यांनी सांगितलं.

"खडसे विरुद्ध महाजन ही नेतृत्वस्पर्धा खडसेंना तिकीट नाकारल्यानंतर संपली आणि दोन्ही नेते पुन्हा आपापल्या मतदारसंघात लक्ष केंद्रीत करून आहेत," असंही चढ्ढा म्हणाले.

एकनाथ खडसे

मुक्ताईनगरमध्ये गेली अनेक वर्षं खडसेंनी एकहाती वर्चस्व गाजवलं होतं. पण यंदाच्या निवडणुकीत त्यांची मुलगी रोहिणी खडसे-खेवलकर भाजपच्या उमेदवार म्हणून रिंगणात आहेत. रोहिणी खडसेंविरोधात मुक्ताईनगरमध्ये विरोधक एकवटलेत. शिवसेनेचे बंडखोर नेते चंद्रकांत पाटील हे रिंगणात आहेत आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसनेही या मतदारसंघात उमेदवार न देता पाटलांच्या पाठीशी आपली ताकद एकवटली आहे. त्यामुळे ही लढत चुरशीची होईल अशी अपेक्षा आहे.

घरकुल घोटाळ्यात राष्ट्रवादीचे गुलाबराव देवकर आणि अनेकदा पक्ष बदलत जळगावच्या राजकारणात जवळपास तीन दशकं सत्ता गाजवणाऱ्या सुरेशदादा जैन यांना कोर्टाने दोषी ठरवल्याने विरोधी पक्षांकडेही कुठला चेहरा राहिल्याचं दिसत नाही.

धुळे

धुळे जिल्ह्याने गेल्या पाच वर्षांत सत्तेत मोठा वाटा मिळवला. मध्यावधी मंत्रीमंडळ विस्तारात राज्यात जयकुमार रावल कॅबिनेट मंत्री झाले आणि पर्रिकरांनंतर आलेल्या निर्मला सीतारमण यांच्या संरक्षण खात्यात डॉ. सुभाष भामरे राज्यमंत्री झाले. भाजपने जिल्ह्यात निर्विवाद वर्चस्व राखलं असलं तरी अंतर्गत कुरबुरींनी पक्षाला सतावलं. पण या सगळ्यांत लोकांच्या मुद्द्यांचं काय झालं?

प्यायला पाणी, हाताला काम

धुळे जिल्ह्यासाठी सगळ्यात महत्त्वाचा प्रश्न आहे पाण्याचा. शहराला अनेक वर्षं पिण्याच्या पाण्याच्या प्रश्नाने सतावलंय. प्रत्येक निवडणुकीत हा मुद्दा चर्चेला येतो, पण त्याचं निराकरण होताना दिसत नाही. या निवडणुकीत या प्रश्नाबद्दल किती चर्चा होतेय त्याबद्दल बोलताना ज्येष्ठ पत्रकार संजय झेंडे सांगतात की "भाजपने महापालिकेची निवडणूकही पाण्याच्या मुद्द्यावर लढवली होती.

आता धुळे शहराची जागा शिवसेना लढवत आहे. पाणीपुरवठ्याच्या प्रश्न सोडवू, धुळ्यात रोजगार निर्मिती करू, उद्योगधंदे आणू, नरडाणे इथल्या ग्रोथ सेंटर चा वेगाने विकास करू अशा घोषणा युतीकडून होत असल्या तरी कुठल्याही प्रकारचे ठोस कार्यक्रम ते मांडताना दिसत नाहीत. या गोष्टी बोलून...


...ता, त्यांचे सॉफ्टवेअरही भाड्याने घेऊ शकता (उदा. व्हीडियो कॉन्फरंसिंग). या तिन्ही कंपन्या कुठल्या ना कुठल्या स्वरुपात सर्वसामान्य माणसाच्या आयुष्याला स्पर्श करतात. मग ते यूट्यूबच्या माध्यमातून असो, ओला-उबरच्या माध्यमातून असो किंवा मग डिजिटल क्लासरुमच्या माध्यमातून."

नारायण म्हणतात की अशा परिस्थितीत भारतात एवढी मोठी लोकसंख्या आणि मार्केट यांचं मिश्रण असेल तर मोठ्या कंपन्यांना भारतात रस असणं स्वाभाविक आहे.

इंटरनेटचा फैलाव आणि वाढती कमाई

भारताच्या 130 कोटी लोकसंख्येपैकी जवळपास 1 अब्ज लोकांच्या ह... उर्वरित लेख लिहा:

ाही. यावर काम सुरू आहे. मात्र, अत्यंत धीम्या गतीने. आणि आपण याआधीही बघितलं आहे की प्लेअर मोठा असेल तर रेग्युलेशन दुबळंच ठरतं."

माधवनदेखील म्हणतात, "डेटा कुठे आणि कसा ठेवायचा, यावर येणाऱ्या काळात रिलायंस जिओ आणि गुगल-फेसबुक-अॅमेझॉन यासारख्या कंपन्यांमध्ये वाद होऊ शकतो."

मात्र, माधवन हेदेखील सांगतात की गोपनीयतेच्या नावाखाली येणाऱ्या काळात मार्केटमध्ये निर्बंध लागता कामा नये. कदाचित याचा अंदाज असल्यामुळेच या कंपन्यांचा हे सांगण्याचा प्रयत्न दिसतोय की या माहितीचा उपयोग ते केवळ जाहिरातींसाठी करतील. कुणाच्याही खाजगी आयुष्यात ढवळाढवळ करण्यासाठी नाही.

प्रतिमा संगोपन

गुगलसारखी मोठी कंपनी भारतात गुंतवणूक करताना आपण भारताकडे केवळ मार्केट म्हणून बघत नाही, असं दाखवण्याचाही त्यांचा प्रयत्न असू शकतो.

माधवन नारायण म्हणतात, "आपण भारतात फक्त कमाई करण्यासाठी आलो आहोत, अशी आपली प्रतिमा असू नये, असं या कंपन्यांना वाटतं. आंतरराष्ट्रीय कंपन्या असल्या तरी त्यांना स्वतःची चांगली प्रतिमा इथलं सरकार आणि लोकांपर्यंत पोहोचवायची आहे. जेणेकरून राष्ट्रवादाच्या नावाखाली या कंपन्यांवर कसल्याच प्रकारची कुऱ्हाड कोसळू नये."

शिवाय या कंपन्यांचा असाही प्रयत्न आहे की त्यांचं लक्ष केवळ ग्राहकांवर नाही.

ऋषी राज म्हणतात, "या कंपन्यांचे अनेक प्रकल्प सरकारसोबतही असतात. त्यामुळे त्यांना सरकारला हे दाखवणंही गरजेचं असतं की एखाद्या कंपनीने गुंतवणूक केली तर आम्हीही मागे नाही. कारण तसं केलं नाही तर सरकारी प्रकल्पांचे फायदे तुम्हाला मिळणार नाहीत."

कर वाचवण्याचा प्रयत्न आहे का?

गुगल किंवा डिजिटल सेवा देणाऱ्या कंपन्यांवर कर लावण्याचा विचार जगभरात सुरू आहे. कारण या कंपन्या सर्च आणि जाहिरातींच्या माध्यमातून भरघोस कमाई करतात. त्यामुळे जाणकारांच्या मते भारतासारख्या देशात गुंतवणूक करण्यामागचा एक उद्देश हासुद्धा असू शकतो.

माधवन म्हणतात, "या कंपन्या भारतासारख्या वेगाने वाढणाऱ्या बाजारात आल्यास नफ्यातला एक वाटा ते इथेच गुंतवू इच्छितील. यामुळे त्यांचा खर्च वाढेल. काम विस्तारेल आणि करही कमी भरावा लागेल."

यात काळजीचं कारण तर नाही?

या प्रश्नाचं उत्तर देताना माधवन म्हणतात की हे असं क्षेत्रं आहे जिथे घाईघाईत आरोप करणं योग्य ठरणार नाही.

ते म्हणतात, "काळजीचं कारण नाही. पण चिंतन मात्र करायला हवं. घोटाळे तर भारतीय कंपन्यासुद्धा करतात. कर्ज घेऊन पळून जातात....


...ताणामुळे नव्याने प्रसाराचा अंदाज लावलाय, तर आणखी कुणी वेगवेगळे अंदाज लावतोय. काहीजण तर म्हणत आहेत की, व्हिएतनाम-चीन सीमेवरून जी मानवी तस्करी होते, त्यातून हा नव्याने विषाणू प्रसार झाला असावा.

मात्र, यातील कुठलेच कारण ठोस असल्याला दुजोरा मिळाला नाहीय.

राष्ट्रीय अभिमान

ज्या भागात महिन्याभरात रुग्ण सापडले नाहीत, तिथे कदाचित काही रुग्ण असूनही त्यांना शोधता आलं नसावं. त्यात लक्षणविरहित रुग्ण असल्यानं आणखी प्रसार झाला असावा. किंवा विलगीकरण कक्षेबाबत काही चुका झाल्या असाव्यात. म्हणजे, विलगीकरण कक्ष... उर्वरित लेख लिहा:

ध्ये आतापर्यंत कोरोनामुळे मृत्यू झालेल्यांना आधीही काही ना काही आजार किंवा रोग होता.

अनेक शहरात मास्क वापरणं बंधनकारक

आता दा नांगममधील समुद्रकिनारे, रस्ते सर्व ओस पडलेत. लोक आता केवळ अन्न-धान्य खरेदीसाठीच घराबाहेर पडत आहेत. सर्व दुकानं बंद आहेत. कोरोनाविरोधात नव्याने लढाईस सर्वजण सज्ज झालेत. प्रत्येक नागरिकाची चाचणी केली जात आहे. प्रसार रोखण्यासाठी फिल्ड हॉस्पिटलची उभारणी केली गेलीय.

व्हिएतनाममधील ज्या भागात रुग्ण आढळत नाहीत, त्या भागातील लोकांना पूर्णपणे मोकळीक आहे.

राजधानी हनोईमध्ये बार किंवा इतर पार्लर वगैरे बंद करण्यात आले आहेत. आवश्यक त्या खबरदारी घेतल्या जात आहेत. हनोई, हो चि मिन्ह आणि इतर अनेक शहरांमध्ये सार्वजनिक ठिकाणी फिरताना मास्क वापरणं बंधनकारक करण्यात आलंय.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तात की लोकांच्या हाती पैसा दिला तर ते खर्च करतील. सरतेशेवटी यातून वापर वाढेल. मात्र, हे उद्दिष्ट प्राप्त करण्यासाठी "मजबूत धोरणं आणि त्यांना दृढनिश्चयाने लागू करण्याची गरज असेल."

भारताच्या केंद्रीय बँकेचे प्रमुखपद स्वीकारण्यापूर्वी अर्थ सचिव म्हणून जबाबदारी सांभाळणारे डॉ. सुब्बाराव हेदेखील मान्य करतात की विद्यमान आव्हानांचा सामना करण्यासाठी सरकारने पैसे खर्च करायला सुरुवात करावी. खाजगी वापर, गुंतवणूक आणि शुद्ध निर्यात हे वाढीचे इतर फॅक्टर्स आहेत. मात्र, सध्यातरी हे सर्व कठीण आहे.

सोबतच ते हेद... उर्वरित लेख लिहा:

ंचं आयुष्य बदलून टाकतील. हे आश्वासन पूर्ण न होणं त्यांचं अपयश मानलं पाहिजे."

जागतिक आरोग्य संकट आणि त्यामुळे लावण्यात आलेल्या लॉकडाऊनमुळे रोजगार उपलब्ध करून देण्याच्या मार्गात कितीतरी मोठं आव्हान निर्माण झालं आहे.

मात्र, नोकऱ्या येणार कुठून? या प्रश्नावर डॉ. सुब्बाराव म्हणाले, "नोकऱ्या निर्माण करण्यासाठी भारताला मॅन्युफॅक्चरिंग सेक्टरवर अवलंबून रहावं लागणार आहे. त्यामुळेच मेक इन इंडिया, मेक फॉर इंडिया आणि मेक फॉर द वर्ल्ड ही सर्व महत्त्वाची धोरणात्मक उद्दिष्ट्यं आहेत."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.


...तात लॉकडाऊन असल्याने तिथून अमेरिकेत माल येणं बंद झालंय. पुढचे काही दिवस हा माल मिळणार नाहीये. त्यामुळे पटेल ब्रदर्समधल्या वस्तू संपत आल्या आहेत. त्यामुळे पुढची सूचना मिळेपर्यंत ते बंद राहणार आहे.

प्रश्न : लोक काळजी घेताहेत का?

प्रसाद : हो. लोक काळजी घेत आहेत. परिसरात वावरताना लोक सॅनिटायझर वापरत आहेत. 90 टक्के लोक आता मास्कचा वापर करत आहेत. जनजागृती झाल्यामुळे हे बदल दिसत आहेत. पण, काहींना अजूनही असं वाटतंय, की आपल्याला काही होणार नाही.

विशेषत: यंग जनरेशनला. 20 ते 35 वयोगटातल्या तरुणांचं कोर... उर्वरित लेख लिहा:

टकन घरी निघून येतो. गेल्या 4 मार्चपासून आम्ही दूध आणण्याव्यतिरिक्त घराखालीच उतरलो नाही आहोत. खाण्या-पिण्याचे त्यामुळे हाल होत आहेत. नाशवंत वस्तू आणण्यासाठी घराखाली उतरत नाही. त्यामुळे कधी डाळ-भात तर कधी मॅगीवर आम्ही दिवस काढतोय.

प्रश्न: घरचे काळजीत आहेत का?

प्रसाद : आम्ही 4 मित्र इथे एकत्र राहतोय. त्यामुळे आम्हा चौघांचे आई-बाबा काळजी करत आहेत आणि ते साहजिकही आहे. भारतातली परिस्थिती कशी आहे हे देखील ते सांगत आहेत. घरी असतो तर आई-बाबांसोबत राहिलो असतो, सेफ राहिलो असतो असंही वाटतंय. तिथेही परिस्थिती बिकट होत आहे. पण, घरी असतो तर सुरक्षित वाटलं असतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तात.

याचा अर्थ अनफिल्टर एअर कंडिशनर असलेल्या खोलीत हा विषाणू असेल तर तो त्या हवेत फार फार तर एक-दोन तास जिवंत राहू शकतो. हवा खेळती असेल तर हे डॉपलेट्स पृष्ठभागावर स्थिरावतात.

मात्र, NIHने केलेल्या अभ्यासात आढळून आलं आहे की Sars-Cov-2 हा विषाणू कार्डबोर्डवर 24 तासांपर्यंत तर प्लॅस्टिक आणि स्टेनलेस स्टीलवर 2 ते 3 दिवस जिवंत राहू शकतो.

याचाच अर्थ हा विषाणू दारांच्या मुठी, प्लॅस्टिकचे टेबल, स्टेनलेस स्टीलची भांडी यांच्यावर एवढा काळ जिवंत राहू शकतो. या संशोधनात असंही आढळलं आहे की तांब्याचा पृष्ठभ... उर्वरित लेख लिहा:

त्यामुळे एक गोष्ट मात्र नक्की हा विषाणू कुठल्या पृष्ठभागावर किती काळ जिवंत राहतो, याविषयीच बरंच संशोधन अजून सुरू आहे. पृष्ठभागानुसार तो 3 तासांपासून ते 3 दिवसांपर्यंत जिवंत राहू शकतो, असं आतापर्यंतच्या अभ्यासांमधून आढळून आलं आहे. या विषाणुवर तापमान आणि दमट हवामानाचाही परिणाम होतो.

आणि म्हणूनच या विषाणुच्या जिवंत राहण्याची क्षमता बघता हात वारंवार स्वच्छ धुवणे आणि ज्या पृष्ठभागांना आपण वारंवार स्पर्श करतो, असे पृष्ठभाग ओळखून ते वारंवार निर्जंतूक करणे, याला पर्याय नाही.

मनस्टर म्हणतात त्याप्रमाणे, "हा विषाणू अनेक मार्गांनी संक्रमित होऊ शकतो."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तात. त्यामुळे या घोषणेचा संपूर्ण उद्योगावरच विपरित परिणाम होईल.

त्यांनी कमी बजेट असलेलं देशांतर्गत पर्यटन वाढावं, असंही म्हटलं.

त्यांनी पुनरुच्चार केलेला सर्वांत महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे व्यवसायात सरकारी हस्तक्षेप कमीत कमी करण्याचा. याविषयी बोलताना ते म्हणाले, "व्यवसाय सुलभतेसाठी आपण शेकडो कायदे रद्द केले आहेत आणि यापुढेदेखील कायद्यात बदल केले जातील. यामुळे भारतात 'ईज ऑफ डुईंग बिझनेस'ला चालना मिळेल. जागतिक पातळीवर भारताचं स्थान उंचावले. शिवाय, 'ईज ऑफ लिव्हिंग इंडेक्स'मध्येही भारताचं क्रम उंच... उर्वरित लेख लिहा:

करायला हवा.

यापूर्वी केलेल्या एका वक्तव्याचा पुनरुच्चार त्यांनी केला. एक राष्ट्र, एक निवडणूक. मात्र, हे प्रत्यक्षात कसं उतरवणार, याविषयी ते एक शब्दही बोलले नाही.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देशातला तरुण आणि त्याच्या महत्त्वाकांक्षेविषयी सकारात्मक भाष्य केलं. ते म्हणाले, भारतीयांची महत्त्वाकांक्षा खूप वाढली आहे. त्यांच्या सरकारकडून बऱ्याच अपेक्षा आहेत आणि त्या फोल ठरणार नाहीत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तात. या हॅशटॅगला धरून अनेक लोक ट्वीट करत असतात किंवा फेसबुक, इन्स्टाग्रामवर आपले मत मांडत असतात.

सायबर एक्सपर्ट अनय जोगळेकर यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितले, "सेलिब्रिटींनी केलेले ट्वीट्स हे त्यांचे वैयक्तिक मत आहे. कोणीही ट्वीट करण्यास सांगितले असले तरी ट्वीट करण्याचा निर्णय त्यांचा असल्याने याबाबत आक्षेप असू शकत नाही. सत्ता हातात असल्याने चौकशीचा निर्णय होऊ शकतो पण गुन्ह्याची नोंद करता येणार नाही."

"ट्विटर ही अमेरिकन संस्था आहे. पण ट्वीट भारतीय नियमांनुसार बेकायदेशीर असल्यास त्याची चौकश... उर्वरित लेख लिहा:

न नाही. तंत्रज्ञानाच्यादृष्टीने हे सहज शक्य आहे. आपला अजेंडा किंवा मत अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहचण्यासाठी तसंच जनमत तयार करण्यासाठी अशा पद्धतीचा वापर जगभरात केला जातो. अशा ट्वीट्समध्ये आक्षेपार्ह भाषा नसल्यास केवळ एकसमान ट्वीट केले म्हणून कारवाई करता येत नाही," असे अनय जोगळेकर यांनी सांगितले.

सिंक्रोनाईज किंवा डॉट्स प्रणाली वापरून एकसमान ट्वीट किंवा पोस्ट केल्यास गुन्हा दाखल होऊ शकतो का?

याबाबत बोलताना सायबरतज्ज्ञ प्रशांत माळी सांगतात, "तंत्रज्ञान वापरून शेकडो ट्विट करणे हा गुन्हा नाही. पण असे सर्व ट्विट कायद्याच्या चौकटीत राहूनच करता येतील. आक्षेपार्ह ट्वीट कॉपी-पेस्ट केल्यास मूळ ट्विट करणारा आणि कॉपी करणारा अशा सगळ्यांवर कारवाई करण्याची तरतूद सायबर कायद्यात आहे."

सेलिब्रिटींच्या ट्वीट्सची चौकशी हा राजकीय निर्णय?

"दबावाखाली येऊन ट्वीट केले असले तरी दबाव टाकणाऱ्यावर कारवाई होऊ शकते. पण ज्यांनी ट्वीट केले आहे त्यांच्यावर कारवाई होऊ शकत नाही." असं प्रशांत माळी सांगतात.

"भारतरत्नांनी केलेल्या ट्वीट्सची चौकशी करत असताना महाविकास आघाडी सरकारचा महाराष्ट्र धर्म कुठे गेला?" असा प्रश्न विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस यांनी उपस्थित केला आहे.

भाजपचे प्रवक्ते केशव उपाध्ये यांनी महाविकास आघाडी सरकार पोलीस यंत्रणेचा गैरवापर करत असल्याचाही आरोप केला आहे.

"भारतरत्नांची चौकशी करण्याचा आदेश देणं म्हणजे पोलीस यंत्रणेचा गैरवापर आहे. ज्यांचे आयुष्य गांधी घराण्याच्या दबावाखाली गेले त्या काँग्रेसला सगळेच दबावाखाली आहेत असे वाटणे स्वाभाविक आहे. पण ही बालिश मागणी गृहमंत्र्यांनी पूर्ण करणे हे दुर्देव आहे," अशी प्रतिक्रिया केशव उपाध्ये यांनी दिली.

दुसऱ्या बाजूला काँग्रेसने सेलिब्रिटींची चौकशी करा अशी मागणी केली नसल्याचा खुलासा केला आहे.

"आम्ही भाजपच्या चौकशीची मागणी केली आहे. सेलिब्रिटींच्या नाही. उलट सेलिब्रिटींना भाजपापासून सुरक्षा मिळावी ही आमची मागणी आहे. देशपातळीवर भाजपकडून लोकशाही मानकं पायदळी तुडवली जात आहेत," असे काँग्रेस नेते सचिन सावंत यांनी म्हटले आहे.

सेलिब्रिटींचे ट्विट्स आणि काँग्रेसचा आरोप या सर्व प्रकरणात आता राजकीय आरोप-प्रत्यारोप सुरू झाले आहेत. त्यामुळे चौकशीचा निर्णय हा राजकारणाचा भाग आहे का? असाही प्रश्न उपस्थित केला जात आहे.

ज्येष्ठ पत्रकार अभय देशपांडे सांगतात, "हा राजकीय निर्णय आहे याबाबत काहीच शंका...


...ताना ठीक 12 वाजून 23 मिनिटांनी गाडी काँक्रिटच्या खांबाला जाऊन धडकली.

डायना यांच्या गाडीचा झालेला चक्काचूर

या धडकेपूर्वी काही क्षण आधीच डोडी यांचे अंगरक्षक ट्रेव्हर रीस जोन्स यांनी सीटबेल्ट लावला होता. त्या गाडीतल्या चारपैकी तेच फक्त जिवंत राहिले. एका प्रत्यक्षदर्शीने बीबीसीशी बोलताना सांगितलं की, आम्ही सेन नदीच्या किनारी होतो. तेवढ्यात एका जोराचा आवाज आला. कोणीतरी जवळून बंदुकीचं फायरिंग करतंय असा तो आवाज होता. तेवढ्यात गाडीचे टायर जमिनीला जोराने घासत गेल्याचा आवाज आला.

दुसऱ्या एका व्यक्तीने... उर्वरित लेख लिहा:

ा सीपीआर देणारे पॅरामेडिक झेवियर गुरमिलॉन यांनी सांगितलं की, डायना यांच्या शरीरावर रक्ताचा एकही थेंब नव्हता.

सीपीआर देत असताना या महिला कोण आहेत याची त्यांना कल्पना नव्हती. त्यांच्या हृदयाला आराम पडावा म्हणून त्यांनी उपचार केले, त्यांना थोडं बरं वाटू लागलं. रुग्णवाहिकेत त्यांना झोपवण्यात आलं तेव्हा त्यांचा श्वास सुरू होता. मला असं वाटलेलं की त्या यातून नक्की वाचतील.

वाटेत डायना यांची प्रकृती ढासळल्याने रुग्णवाहिका थांबवून उपचार करण्यात आले. रुग्णालयात त्यांना श्वासोच्छवास करण्याकरता कृत्रिम उपकरण बसवण्यात आलं.

रुग्णवाहिका कमी वेगाने आणण्यात आली याचं कारण रुग्णवाहिकेचं सारथ्य करणारे मायकेल मेसेबियू यांनी सांगितलं. डायना यांचा रक्तदाब खूप खाली गेला होता. डॉक्टर त्यांच्यावर उपचार करत होते.

दरम्यान चार वाजेपर्यंत डॉक्टरांनी प्रयत्नांची शर्थ केली मात्र ते लेडी डायना यांचा जीव वाचवू शकले नाहीत.

लंडनमध्ये डायना यांचे बटलर पॉल बरेल तसंच डायना यांची मैत्रीण ल्युसिया फ्लेचा डे लीमा यांना दूरध्वनी करून अपघाताविषयी कळवण्यात आलं. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष बिल क्लिंटन यांच्या चीफ ऑफ प्रोटोकॉल यांनी दूरध्वनी करून लीमा यांना कळवलं.

पॉल बरेल मिळेल ते विमान पकडून पोहोचले. अ रॉयल ड्युटी पुस्तकात ते लिहितात, 'डायना यांच्या अपार्टमेंटमध्ये मागून प्रवेश केला. तिथली शांतता काळजाला घर करणारी होती. मी त्यांच्या टेबलाजवळ पोहोचलो. तीन छोट्या घड्याळांची टिकटिक सुरू होती.

डझनभर पेन्सिली होत्या. पत्रात लिहायच्या शब्दांची यादी होती. इंग्रजी भाषेतील स्पेलिंग मोठ्या प्रमाणावर येत नाहीत हे त्यांनी कधी लपवलं नाही. त्यानंतर मला दिसल्या जपमाळा. मदर तेरेसा यांनी त्यांना या जपमाळा दिल्या होत्या. जिझसची छोटी मूर्तीही होती.

डायना आणि प्रिन्स चार्ल्स

या वस्तू मी ताब्यात घेतल्या. त्या टेबलवर डायना यांचं आवडतं फाऊबर्ग24 परफ्युमची अर्धी बाटली होती. पेंटीन हेअरस्प्रे, कॉटन बड्सने भरलेला ग्लास, अनेक लिपस्टिक्स होत्या. अपघातानंतर डायना यांचे कपडे खराब अवस्थेत असतील हे मला लक्षात आलं. आपण अशा स्थितीत दिसणं त्यांना कदापि आवडणार नाही हे लक्षात आलं. मी राजदूतांच्या पत्नी सिल्व्हिया यांच्याशी बोललो. त्या मला वॉर्डरोबच्या दिशेने घेऊन गेल्या. त्या म्हणाल्या, यातला जो ड्रेस तुम्हाला योग्य वाटेल तो तुम्ही घेऊन जा. काळ्या रंगाचा ड्रेस, हिलवाल्या चपला...


...ताना बहुजन समाज पक्षाच्या नेत्या मायावती यांनी मुस्लिमांना एक विशिष्ट पक्षाला मत न देण्याचं आवाहन केलं. "तुम्ही सपा-बसपाच्या महागठबंधनला मतदान करा आणि काँग्रेसला मुस्लिम मतांमध्ये फूट पाडू देऊ नका," असं त्या म्हणाल्या होत्या.

त्यानंतर मायावतींवर दोन दिवस प्रचारबंदी आणण्यात आली. तेव्हा आयोग घटनाबाह्य पद्धतीने वागत आहे, असा आरोप त्यांनी केला होता.

6. 'चौकीदार चोर है'

काँग्रेस पक्षाचा तर संपूर्ण प्रचार या एका घोषणेभोवती फिरतोय. राहुल गांधींच्या प्रत्येक सभेत ही घोषणा दिली जाते. मात्र "आता तर रफ... उर्वरित लेख लिहा:

ं करण्याच्या आणि नंतर ते मागे घेण्याच्या मागे भीती असते ती आचारसंहितेची. मात्र शिवसेना खासदार आणि नेते संजय राऊत यांनी थेट आचारसंहितेलाच आव्हान दिलं होतं.

14 एप्रिलला दिलेल्या एका भाषणात ते म्हणाले होते, "कायदा गेला चुलीत, आम्हीही पाहून घेऊन आचारसंहितेचं. मनातलं ओठावर आलं नाही तर आमची घुसमट होते."

या सर्व वक्तव्यांची निवडणूक आयोगाने वेळोवेळी दखल घेतली असून अनेक नेत्यांवर दोन ते तीन दिवस प्रचारबंदी आणली. नेत्यांची जीभ घसरण्याचे प्रकार जुने नाहीत. मात्र सध्याच्या डिजिटल युगात अशा प्रकारे जीभ घसरली तर त्याचे दूरगामी परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

हेही वाचलंत का?

नारायण राणे यांच्या आत्मचरित्रात कुणाकुणाची 'पोलखोल'?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ताना या कार्डधारकांना योजनेचा किती फायदा होत आहे, याचे जिवंत उदाहरण म्हणजे सिकरचे सुभाषचंद.

प्रातिनिधिक फोटो

देशाच्या कानाकोपऱ्यातून कोरोनावर उपचार करण्यासाठी लोकांनी आपली घरे, जमीन आणि दागिने विकण्याच्या अनेक कहाण्या समोर येत आहेत. पण ज्यांच्याकडे विकण्यासाठी काहीच नाही अशांना हे कार्ड उययोगी ठरेल याचा गाजावाजा करताना केंद्र सरकार थकत नाही.

गेल्या वर्षीही असाच दावा करत मे महिन्यात या योजनेचा उपयोग 1 कोटी लोकांना झाला हे सांगत उत्सव साजरा करण्यात आला. पण कोव्हिडची लागण झालेल्या लोकांवर उपचार ... उर्वरित लेख लिहा:

पाठविण्यात आली होती."

अशी शक्यता नाकारता येत नाही की सुभाषचंद यांना असा संदेश मिळाला असेल पण कदाचित ते संदेशातील लिंक उघडू शकणार नाहीत आणि आयुष्मान भारत- पीएमजेएवाय अंतर्गत कोणत्या खासगी रुग्णालयांवर उपचार केले जातील हे पाहू शकणार नाहीत.

सीतारामपुरा ग्राम पंचायत- प्रातिनिधिक फोटो

ही झाली राजस्थानची परिस्थिती. आता पाहूयात इतर ठिकाणी ही योजना प्रत्यक्षात प्रभावी ठरत आहे का?

खेड्यांमध्ये कोरोना आणि आयुष्मानचे फायदे

कोरोनाच्या दुसऱ्या लाटेचा फटका आता खेड्यांपर्यंतही पोहचला आहे असं आकडेवारीवरून स्पष्ट दिसतं. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनीही असं सांगितलं आहे. महत्त्वाचे म्हणजे खेड्यातच आहेत या योजनेचे सर्वाधिक कार्डधारक.

मार्चच्या सुरुवातीला, दुसऱ्या लाटेचा परिणाम दिसत असताना 38 टक्के नवीन केसेस अशा जिल्ह्यातून समोर येत होते ज्याठिकाणची 60 टक्के लोकसंख्या ग्रामीण भागात राहते. एप्रिल महिन्यापर्यंत ही आकडेवारी 48 टक्क्यांपर्यंत पोहोचली.

आतापर्यंत या योजनेअंतर्गत सुमारे 15 कोटी 88 लाख कार्ड तयार करण्यात आली असून, त्यातील बहुतेक लोक ग्रामीण भागात राहतात. आयुष्मान भारतचे उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी विपुल अग्रवाल यांच्या मते, गेल्या वर्षभरात:

आयुष्मान भारतच्या ट्विटर हँडलवरून ट्विट केलेल्या अहवालात ही माहिती देण्यात आली आहे. आयुष्मान भारतचे उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी विपुल अग्रवाल यांच्या माहितीवर आधारित आहे.

ही आकडेवारी अधिक सविस्तर पद्धतीने समजून घेण्यासाठी बीबीसीने आयुष्मान भारतचे उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी डॉ. विपुल अग्रवाल आणि आयुष्मान भारतचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी आर.एस. शर्मा यांच्याशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केला. पण त्यांच्याकडून प्रतिसाद मिळाला नाही.

त्यामुळे आयुष्मान भारत-पीएमजेएवायअंतर्गत खर्च झालेल्या 12 कोटी रुपयांमध्ये कोणत्या राज्याचा वाटा किती आहे? याची आकडेवारी मिळू शकली नाही.

कोरोनाच्या साथीच्या काळात आयुष्मान भारत- पीएमजेएवायची ही आकडेवारी कुठे आहे? हे समजून घेण्यासाठी भारताचा कोरोना आलेखही समजून घेणे आवश्यक आहे.

आकडेवारी कशी समजून घ्यायची?

सर्वप्रथम, हे जाणून घेणे महत्वाचे आहे की सध्या भारतात दोन कोटी लोक कोरोनामधून बरे झाले आहेत आणि अॅक्टिव्ह केसेस 40 लाख आहेत. याचा अर्थ भारतात आतापर्यंत एकूण कोरोना रुग्णसंख्या 2 कोटी 40 एवढी आहे.

भारत सरकारच्या म्हणण्यानुसार, 80-90 टक्के रुग्ण...


...ताना योग्य पद्धत अवलंबली नाही, असं या पत्रात सांगण्यात आलं आहे. माझे पती अर्णब गोस्वामी बुधवारी (11 नोव्हेंबरला) सातवी रात्र जेलमध्ये काढणार आहेत. संविधानाने त्यांना दिलेल्या अधिकारांच उल्लंघन होत आहे," असं साम्याब्रता गोस्वामी यांनी त्या पत्रात म्हटलंय.

"माझे पती ज्येष्ठ पत्रकार आहेत. त्यांना मारहाण करण्यात आली. त्यांना 4 नोव्हेंबर 2020 ला अटक करण्यात आली आहे. दोन दिवसांपूर्वी त्यांना वकीलांशी भेटू दिलं नाही. त्यांना तळोजा जेलमध्ये ट्रान्सफर करण्यात आलं आहे," असंही त्यांनी पुढे म्हटलं आहे.  ... उर्वरित लेख लिहा:

ी.

दरम्यान, गोस्वामी यांना गुरुवारी (5 नोव्हेंबर) अलिबागच्या मॅजिस्ट्रेट कोर्टात हजर करण्यात आलं. पोलिसांनी त्यांच्या पोलीस कोठडीची मागणी केली. मात्र, कोर्टाने गोस्वामी यांना 14 दिवसांची न्यायालयीन कोठडी सुनावली. यासंबंधीच्या आपल्या 11 पानी ऑर्डरमध्ये न्यायालयाने काही कारणं दिली आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ताला आग लावली आणि ती आग झपाट्याने पसरत पसरत किल्ल्याच्या भिंतीकडे जाऊ लागली. धुरामुळे पठाण किल्ल्याच्या जवळ पोहोचले. पण शीख त्यांच्यावर नेमका हल्ला करू लागले त्यामुळे त्यांना त्या ठिकाणाहून बाजूला व्हावं लागलं.

दरम्यान, शिखांपैकी अनेक जण जखमी होऊ लागले होते. बुटा सिंह आणि सुंदर सिंह यांना वीरमरण प्राप्त झालं होतं.

गोळ्या जपून वापरण्याचे आदेश

सिग्नल मॅन गुरमुख सिंह सातत्याने कर्नल हॉटन यांना सांकेतिक भाषेत सांगत होते की पठाण आणखी एक हल्ला करू शकतात आणि आमच्याजवळच्या गोळ्या संपत आल्या. कर्नल... उर्वरित लेख लिहा:

डर मेजर दे वोए यांनी हा प्रकार पाहिला आणि त्यांनी सिग्नल पाठवलं. पण सिग्नलमॅन गुरूमुख सिंह हे लॉकहार्ट यांचे सिग्नल समजून घेण्यात व्यग्र होते. त्यामुळे त्यांच्या लक्षात आलं नाही की आणखी कुणी आपल्याला सिग्नल पाठवतोय.

मदत पाठवण्याचे प्रयत्न निष्फळ

लान्स नायक चांद सिंग यांच्यासोबत मुख्य ब्लॉकमध्ये लढत असलेले  साहिब सिंग, जीवन सिंग आणि दया सिंग मारले गेले. पण चांद सिंग हे जिवंत होते. ईशेर सिंग आणि त्यांच्याबरोबर लढणारे साथीदार यांनी आपल्या जागा सोडल्या आणि ते मुख्य ब्लॉकमध्ये आले. ईशेर सिंग यांनी आदेश दिला की सैनिकांनी आपल्या रायफलींना संगिनी जोडा. जो पठाण आत आला त्याच्यावर निशाणा साधला गेला किंवा त्याला संगिनीने मारण्यात आलं.

लेफ्टनंट क्रॅस्टर, लेफ्टनंट ब्राऊन, लेफ्टनंट वॅन सोमेर (उभे, उजवीकडून डावीकडे), लेफ्टनंट मन, कॅप्टन कुस्टेंस, लेफ्टनंट कर्नल जॉन हॉटन, मेजर डेस वोएवस, कॅप्टन सर्ले कॅप्टन सर्जन प्राल, लेफ्टनंट टर्निंग (बसलेले, उजवीकडून डावीकडे)

पण बाहेर कुणीच रक्षण करण्यासाठी नसल्यामुळे काही अफगाणी सैनिक बांबूच्या शिड्यांनी किल्ला चढून वर आले. अमरिंदर सिंग लिहितात की, या भागात अनेक पठाण घुसलेले असून देखील लेफ्टनंट मन आणि कर्नल हॉटन यांनी पुन्हा एकदा 78 सैनिकांच्या साहाय्याने हल्ला करण्यास सुरुवात केली. सारागढीतल्या शीख साथीदारांना याचा फायदा होईल असं त्यांना वाटत होतं. निदान पठाणांचं लक्ष विचलित तरी व्हावं अशी त्यांची योजना होती.

इंग्रजी अधिकाऱ्यांसह भारतीय सैनिक

जेव्हा हे 78 सैनिक 500 मीटर दूर होते तेव्हा त्यांनी पाहिलं की पठाणांनी किल्ल्याच्या भिंतीवरून उड्या मारून आत शिरत आहेत. एका दरवाजाला आग लागलेली आहे. हॉटन यांना अंदाज आला की सारागढी आता आपल्या हातून गेलं आहे.

गुरुमुख सिंग यांचा शेवटचा संदेश

याचवेळी सिग्नलची व्यवस्था पाहणाऱ्या गुरुमुख सिंग यांनी शेवटचा संदेश पाठवला की पठाण मुख्य ब्लॉक पर्यंत पोहोचले आहेत. हे संदेश देणं थांबवून हातात रायफल घेण्याची परवानगी देण्यात यावी असं ते म्हणाले. कर्नलने त्यांना परवानगी दिली.

गुरुमुख सिंग यांनी आपल्या हेलिओला एका बाजूला ठेवलं आणि रायफल उचलून ते मुख्य ब्लॉककडे गेले. तिथं त्यांचे काही साथीदार लढत होते. तिथं ते पोहोचले. पठाणांनी बनवलेल्या भगदाडाजवळच काही पठाणांची प्रेतं पडलेली दिसत होती.

शेवटी नायक लाल सिंग, गुरुमुख सिंग आणि एक असैनिक सहकारी वाचले....


...तिशा हे सहा वर्षांपूर्वी फेसबुकवर भेटले.

प्रेमने एका मुलीच्या रूपातच कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला. कॉलेजच्या दिवसांमध्ये एका अपघातात प्रेम जखमी झाला आणि त्याला पुढचं शिक्षण सोडावं लागलं.

2012मध्ये प्रेम लिंग परिवर्तनची माहिती घेण्यासाठी चेन्नईला आला होता. त्यावेळेस तो प्रीतिशा आणि तिच्या मित्रांबरोबर राहिला होता. तोपर्यंत प्रेम हा एक मुलगाच होता.

ही त्या दोघांची पहिलीच भेट होती आणि त्यानंतर दोघं एकमेकांचे चांगले मित्रही झाले. यादरम्यान तो प्रीतिशाकडे दोन-तीन दिवस थांबलाही होता. त्याचदरम्यान त्याने... उर्वरित लेख लिहा:

क आम्हाला त्रास देत असतात. आमचे शेजारी आम्हाला इथून निघून जाण्याविषयी बोलत असतात. पण आमचे घरमालक आमची समजूत काढतात आणि आम्हाला पाठिंबाही देतात. त्यामुळेच आम्ही या घरात राहत आहोत."

दोघांना आर्थिक समस्येलाही तोंड द्यावं लागत आहे. प्रेम एका शोरूममध्ये काम करत होता. पण तिथं त्याला तासन तास उभं रहावं लागायचं. काही दिवसांनी त्याने ते काम सोडून दिलं. आता काही महिन्यांपासून त्याच्या हाती काम नसून नवीन नोकरी शोधतोय.

प्रीतिशाने बीबीसीला सांगितलं, "मी प्रेमला त्याचं अर्धवट शिक्षण पूर्ण करायला लावेन. किमान कॉरस्पाँडंसने तरी शिक्षण पूर्ण व्हावं."

तुम्ही हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ती इतकी गंभीर होती, की त्यांनी लगेचच मुलुंडला मोठ्या हॉस्पिटलमध्ये नेण्याचा सल्ला दिला.

माझ्यावर सहा शस्त्रक्रिया कराव्या लागल्या.

तो जीवाणू माझ्या पचनसंस्थेत पसरला होता. आतड्यातून तो जठरात दाखल झाला होता आणि पसरतच होता.

दोन महिने हॉस्पिटलमध्ये मला अन्नाचा कणही खाता आला नाही. मला कधीकधी केवळ थोडं पाणी पिण्याची मुभा होती.

माझं वजन 25 किलोंनी कमी झाली. माझे केस गळून टक्कल पडलं.

माझ्या 24व्या वाढदिवसानंतर दोनच दिवसांनी मला काही ऐकू येईनासं झालं. एका इंजेक्शनच्या, क्वचितच होणाऱ्या साईड इफ... उर्वरित लेख लिहा:

क साधतात आणि त्यांचे प्रश्न विचारतात.

मी त्यांच्याशी बोलते, त्यांना माहिती देते आणि समुपदेशनही करते. असा आधार मला मी आजारी असताना मिळाला नव्हता.

आता बाकीच्यांना ते सहन करावं लागू नये असं मला वाटतं.

माझे डॉक्टर्स चांगले होते, पण अनेकदा असे वैयक्तिक प्रश्न असतात जे तुम्ही त्यांना विचारू शकत नाही.

कुटुंबीयांचं भक्कम पाठबळ असलं, तरी रुग्णासाठी हे सगळंच कठीण असतं. व्यवस्थेकडूनही फारसा आधार मिळत नाही.

जगात सर्वांत जास्त क्षयरोगाचे रुग्ण भारतात आढळतात आणि मुंबई शहर या रोगाचा 'हॉटस्पॉट' बनलं आहे. क्षयरोग इथं नियंत्रणाबाहेर चालला आहे.

सरकारनं प्रयत्न वाढवले आहेत, पण जीवाणूंचा प्रसार आपण कल्पनाही करू शकणार नाही इतक्या वेगानं होतो आहे.

मला वाटतं, रोगाच्या लक्षणांमधला फरक चटकन न समजल्यानं हे होत असावं.

आधी याविषयी जागरुकता असती, तर माझ्या आजाराचं निदान लवकर झालं असतं आणि सुरुवातीलाच उपचार झाले असते तर मला एवढं सगळं सहनही करावं लागलं नसतं.

क्षयरोगावरील उपचार आणि औषधांचा खर्चही जास्त आहे. अनेकांना सरकारी हॉस्पिटलमध्ये जाणं पसंत नसतं आणि खासगी हॉस्पिटलचा खर्च परवडणारा नसतो.

शेवटी तुम्हाला स्वतःला लढावंच लागत. हे कठीण जाईल, पण तुम्ही त्यातून बाहेर पडाल तेव्हा आणखी कणखर व्हाल.

क्षयरोग झाला म्हणजे आयुष्य संपत नाही.

क्षयरोग आणि भारत

वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशननं 2017साली प्रकाशित झालेल्या अहवालानुसार जगभरात क्षयरोग हे मृत्यूचं नववं सर्वांत मोठं कारण आहे.

एकाच जीवाणू किंवा विषाणूच्या संसर्गामुळं होणाऱ्या मृत्यूंमध्ये टीबीनं होणाऱ्या मृत्यूंचं प्रमाण सर्वांत जास्त आहे.

केवळ क्षयरोगानं होणाऱ्या मृत्यूंपैकी सुमारे 33 टक्के मृत्यू भारतात नोंदवले जातात.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी 2025पर्यंत भारताला टीबीमुक्त करण्याचं आश्वासन देत 2017 साली बजेटमध्ये 525 दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्सची तरतूद केली होती.

मुंबईत 46 हजार रुग्ण

जगभरात टीबीमुळं दरवर्षी 14 लाख व्यक्तींचा मृत्यू होतो. त्यातील 4.8 लाख भारतातले आहेत.

2017मध्ये उत्तर प्रदेशात सर्वाधिक म्हणजे 2,60,572 क्षयरोगाचे रुग्ण नोंदवण्यात आले. तर दुसऱ्या क्रमांकावर महाराष्ट्रात 1,22,172 रुग्णांची नोंद झाली. ही आकडेवारी सरकारी रुग्णालयांमधली आहे, अशी माहिती RNTCP (Revised National TB Controal Programme) 2017 या अहवालात देण्यात आली आहे.

राज्याच्या क्षयरोग विभागाचे...


...ती जणांचा मृत्यू झाला, याची अधिकृत माहिती उपलब्ध नाही. मात्र, स्थानिक प्रशासन, कार्यकर्ते आणि अभ्यासकांच्या अंदाजानुसार या लढ्यात सामान्य नागरिक,अतिरेकी आणि सैन्य दल मिळून जवळपास 50,000 जणांचा मृत्यू झालाय.

स्थानिक मानवाधिकार कार्यकर्त्यांचं म्हणणं आहे की लष्कराने केलेले हवाई हल्ले आणि जमिनीवरच्या कारवाईत मोठ्या संख्येने सामान्य नागरिक ठार झाले. आपल्या दाव्याची सत्यता सिद्ध करण्यासाठी ते व्हिडियो आणि डॉक्युमेंट्री तयार करत आहेत.

स्थानिकांच्या हक्कांसाठी चळवळ

या कार्यकर्त्यांना प्रभावशाली नव... उर्वरित लेख लिहा:

कायदाचा म्होरक्या ओसामा बिन लादेन याला आसरा दिला होता. मात्र, हल्ल्यानंतर लादेनला अफगाणिस्तानातून पोबारा करावा लागला.

1996 साली तालिबान्यांनी अफगाणिस्तानच्या सत्तेवर कब्जा मिळवला. त्यावेळी या सत्तेला मान्यता देणाऱ्या तीन राष्ट्रांपैकी एक राष्ट्र होतं पाकिस्तान. अफगाणिस्तानातला भारताचा प्रभाव कमी करण्यासाठी पाकिस्तानने हे पाऊल उचललं होतं.

तालिबानी कट्टरपंथीय गटांचं गुपित तळ

अनेक दशकं पाकिस्तान सैन्य मदतीसाठी अमेरिकेवर अवलंबून होता. शिवाय, पाकिस्तानचे तत्कालीन राष्ट्रपती जनरल परवेझ मुशर्रफ 'दहशतवादविरोधी लढ्यात' अमेरिकेच्या सोबत होते. मात्र, त्याचवेळी पाकिस्तानच्या सरकारने तालिबान्यांना पाकिस्तानातल्या उत्तर आणि दक्षिण वझिरीस्तान या अंशतः स्वायत्त अशा आदिवासीबहुल भागात आपलं बस्तान बसवू दिलं.

मात्र, अफगाण तालिबानने एकट्याने सीमा ओलांडली नाही. त्यांच्यासोबत इतर कट्टरपंथीय गटांचे अतिरेकीही पाकिस्तानातल्या आदिवासीबहुल भागात शिरले. यातल्या काहींचं तर पाकिस्तानशी कट्टर वैर होतं.

 वैश्विक प्रसाराची महत्त्वाकांक्षा बाळगून असलेल्या या जिहादींनी वझिरीस्तानातून हल्ले करायला सुरुवात केली. त्यामुळे पाकिस्तानने या इस्लामिक कट्टरपंथीयांविरोधात अधिक कठोर कारवाई करावी, यासाठी अमेरिकेने पाकिस्तानवर दबाव टाकायला सुरुवात केली.

सुरक्षा विशेषज्ज्ञ आणि  Military Inc: Inside Pakistan's Military Economy या पुस्तकाच्या लेखिका आयशा सिद्दीक सांगतात, की अशात हिंसाचार वाढला आणि या युद्धात आपण अडकल्याचं पाकिस्तानला वाटू लागलं. एकीकडे कट्टरपंथीयांवर कारवाईसाठी दबाव होता. तर दुसरीकडे अमेरिकेकडून मिळणाऱ्या मदतीचा हव्यास.

2014मध्ये पाकिस्तानने उत्तर वझिरीस्तानमध्ये नवीन मोहीम उघडली. या मोहिमेमुळे दहशतवादी गट आणि त्यांच्या ठिकाणांवर दबाव वाढला. परिणामी देशातल्या इतर भागात होणारे हल्ले कमी झाले.

'तालिबान आणि लष्कराच्या कामात फरक नाही.'

2001मध्ये जेव्हा तालिबान्यांनी डोंगराळ भागात प्रवेश केला तेव्हा स्थानिकांच्या मनात साशंकता होती. तरीही त्यांनी तालिबान्यांचं स्वागतच केलं. मात्र, काही दिवसातच त्यांचा भ्रमनिरास झाला. तालिबान्यांनी आपले कठोर धार्मिक नियम  स्थानिकांवर लादायला सुरुवात केली.

सुरुवातीला मोठ्या संख्येने स्थानिक तरूण तालिबान्यांच्या सशस्त्र गटात सामील झाले. याचा परिणाम असा झाला की कट्टरपंथीयांच्या नेटवर्कमध्ये वेगवेगळ्या...


...ती त्यांच्या मृत्यूच्या एक महिन्याआधी. त्यावेळी ते मला म्हणाले, "उन्होंने हमे कही का नहीं छोडा."

मुफ्ती मोहम्मद सईद यांनी भाजपबरोबरच्या युतीचं समर्थन केलं होतं.

त्यांच्या अंत्ययात्रेला 3,000 लोक होते. त्यातील 2,000 सरकारी कर्मचारी होते. त्याचवेळी एका जहालवाद्याच्या अंत्ययात्रेला 50 हजार लोक होते.

भाजपला असं वाटतं की PDPच्या काळात हिंसाचार वाढला. काश्मीर प्रश्न हा काही राज्य सरकारचा प्रश्न नाही. तो केंद्र सरकारच्या धोरणांवर अवलंबून असलेला प्रश्न आहे. आता काश्मीरमधील जी परिस्थिती आहे, त्यातील... उर्वरित लेख लिहा:

श्मिरियत आणि जम्मुरियत' हा जो विचार मांडला होता, त्याला पुढं न्यायचं असं यात म्हटलं होतं.

रमजान शस्त्रसंधी वाढवण्यात यावी, असं मेहबुबा मुफ्ती यांची भूमिका होती.

पण तशी वाटचाल झाली नाही. बुरहान वाणी मारला गेल्यानंतर हिंसाचार वाढला. दोन्ही पक्षात मतभेद होते. कठुआ प्रकरणात दोन्ही पक्षातील मतभेद पुढे आले होते. सगळ्या स्टेकहोल्डर्सशी चर्चा करणं, हे Agenda for Alliance मध्ये असताना ते कधीच झालं नाही.

काश्मीरचा प्रश्न हा कायदा सुव्यवस्थेचा नाही तर तो राजकीय प्रश्न आहे. तो राजकीय मार्गानेच सोडवला पाहिजे.

मुख्यमंत्री असताना ओमर अब्दुल्ला आणि मेहबुबा मुफ्ती यांची भूमिका होती की ज्या जिल्ह्यांमध्ये गेल्या काही वर्षांत जहालवादी कारवाया झालेल्या नाहीत, तिथून Armed Forces (Special Powers) Act, (AFSPA) मागे घेतला जावा. पण ते भाजपला मान्य नव्हतं. किमान प्रतिकात्मक म्हणून तरी हा कायदा मागे घ्यायला हवा होता. त्यावरूनही मतभेद निर्माण झाले होते.

आता जी काही परिस्थिती निर्माण होईल ती काश्मीरसाठी योग्य नाही. दीर्घकाळासाठी काही साध्य करायचं असेल तर काही कृतीही करावी लागेल. आता जी काश्मीरमध्ये परिस्थिती निर्माण झाली आहे त्याला PDP आणि भाजप दोघेही जबाबदार आहेत.

राम माधव यांनी शुजात बुखारी यांचं उदाहरण देत Freedom for Press ही राहिलेलं नाही, असं म्हटलं आहे. CRPFच्या गाडीखाली चिरडलेल्या युवकाचा फोटो बुखारी यांनी ट्वीट केला होता. त्यावर त्यांना ट्रोल करण्यात आलं होतं.

यातून हेच दिसतं की शुजात बुखारी यांच्याविरोधात मुस्लीम धर्मांध शक्तीही होत्या आणि हिंदू धर्मांध शक्तीही होत्या. शुजात यांची भूमिका शांततेची आणि धर्मनिरपेक्षतेची होती. राम माधव त्यांचा उल्लेख करतात ही शोकांतिकाच म्हणावी लागेल. या सरकारचा 'Agenda for Alliance'ची निर्मिती करणाऱ्यांपैकी एक म्हणजे राम माधव होते. हे लोकशाहीसाठी आणि काश्मीरच्या शांततेसाठी योग्य नाही. आणि देशासाठीही योग्य नाही.

शब्दांकन - मोहसीन मुल्ला, बीबीसी मराठी प्रतिनिधी

(लेखात दिलेली मतं तज्ज्ञांची वैयक्तिक मतं आहेत.)

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ती मुलं अजून मोठी झालेली नाहीत.

केस विकण्याच्या तीन महिने आधी काम करत असताना त्या आजारी पडत. त्यामुळे त्यांना अपेक्षित पैसे मिळू शकले नाहीत.

मी जड विटा घेऊन जाण्याचं काम करू शकत नसे. अंगात ताप असल्यामुळे बहुतांश दिवस मी घरीच काढले असं त्यांनी सांगितलं.

कर्जाचा वाढता डोंगर

प्रेमा यांच्यावरचा कर्जाचा बोजा वाढला. पतसंस्थांनी कर्जाचा हप्ता चुकवण्यासाठी तगादा लावला तेव्हा त्यांचं नैराश्य वाढलं.

प्रेमा निरक्षर आहेत आणि त्यांना मदत होऊ शकेल अशा सरकारी योजनांची त्यांना माहिती नाही.

देशातल्या ... उर्वरित लेख लिहा:

ला यांचे मित्र प्रभू यांनी प्रेमा यांना अन्नधान्य विकत घेण्यासाठी पैसे दिले. बाला यांनी घडलेला प्रसंग सोशल मीडियावर शेअर केला.

एका दिवसाच्या आत 1 लाख 20 हजार रुपये जमा झाले. प्रेमा यांना मी हे सांगितलं तेव्हा त्यांना प्रचंड आनंद झाला. या पैशातून कर्जाची रक्कम फिटेल असा अंदाज त्यांनी व्यक्त केला.

प्रेमा यांच्या विनंतीनंतर निधीउभारणीचा प्रयत्न थांबवण्यात आला.

कामावर परतेन आणि उरलेल्या पैशाची परतफेड करेन असं प्रेमा यांनी सांगितलं.

त्यांना विविध पतदारांना प्रत्येकी 700 रुपये द्यायचे आहेत. जिल्हा प्रशासनाने मध्यस्थी करत प्रेमा यांना मदताची तयारी दर्शवली आहे. दूधविक्रीसंदर्भात कामाचं कंत्राट मिळवून देण्याचं आश्वासन जिल्हा प्रशासनाने केलं आहे.

प्रेमा यांची कहाणी एकमेव नाही. भारताच्या आर्थिक विकासाबाबत चर्चा सुरू असतानाच लक्षावधी लोकांना दररोजच्या जेवणाची भ्रांत आहे.

वर्ल्ड बँकेनुसार, जगातील सगळ्यांत गरीब माणसं असणाऱ्या देशांच्या यादीत भारताचा क्रमांक दुसरा आहे. नायजेरिया पहिल्या क्रमांकावर आहे.

प्रेमा यांना चार जणांचं कुटुंब चालवायचं आहे. गरिबातल्या गरीब व्यक्तींमध्ये प्रेमा यांची गणना होते.

नवं आयुष्य

केस गमावण्याचं दु:ख नसल्याचं प्रेमा सांगतात.

बाला मुरुगन यांनी पाठिंबा कायम राहील असं प्रेमा यांना सांगितलं आहे.

आत्महत्या करणं हा चुकीचा विचार होता असं प्रेमा यांनी सांगितलं. उरलेलं कर्ज मी फेडेन असा विश्वासही त्यांनी व्यक्त केला.

मिळालेल्या मदतीने मी भारावून गेले आहे असं त्यांनी सांगितलं. लोकांच्या मदतीने मला प्रचंड ऊर्जा मिळाली आहे, त्याने मला नवं आयुष्य मिळवून दिलं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ती.

व्हॅरिओलेशनमध्ये विषाणू संसर्गात पूर्णपणे बरा झालेल्या रुग्णाच्या शरीरावरील फोडावरच्या खपलीची भुकटी करून निरोगी व्यक्तीच्या नाकाखाली पेटवली जाते.

आपलं म्हणणं सिद्ध करण्यासाठी डॉ. चान्सलर यांनी काही तपशीलही दिले. 2001 साली प्रकाशित झालेल्या एका लेखात ते देण्यात आले आहेत. एक म्हणजे या चित्राची तारीख वाडियार महाराजांच्या लग्नाच्या तारखेशी जुळते. शिवाय, जुलै 1806 चे दस्तावेज उपलब्ध आहेत. त्यात असं म्हटलं आहे की देवाजाम्मनी यांनी स्वतःचं लसीकरण करून घेतलं आणि त्याचा लोकांवर 'सकारात्मक प्रभाव... उर्वरित लेख लिहा:

फोड होऊन त्यात पू जमा व्हायचा. ही फोडं फुटल्याने ताप येतो, वेदना होतात. जे या आजारातून बरे होत त्यांच्याही शरीरावर आयुष्यभरासाठी व्रण राहत.

अनेक शतकं व्हॅरिओलेशन आणि देवधर्म हाच या साथीवर उपचार होता. मरिअम्मा (मरिआई) किंवा शितला देवीच्या कोपामुळे देवी रोग होतं असा हिंदुंमध्ये समज होता. त्यामुळेच या रोगाला देवी रोग असं नाव पडलं.

त्यामुळे मग कुणाला देवी आली की या देवींची पूजा केली जायची. शिवाय, अनेक शतकं व्हॅरिओलेशन म्हणजे निरोगी व्यक्तीच्या त्वचेवरच्या फोडातील द्रव चोळून किंवा देवीच्या फोडावरच्या खपलीची भुकटी नाकावाटे हुंगून या रोगाचा प्रतिबंध करण्याचे प्रयत्न लोक करायचे.

गाईंच्या स्तनांना होणाऱ्या 'काऊपॉक्स' या आजारातला विषाणू देवी रोगावरच्या लशीचा आधार होता. त्यामुळे भारतात या लशीला खूप विरोध झाला. जे ब्राह्मण 'टीकादार' किंवा 'व्हॅरिओलेटर्स' होते त्यांनी या लशीला तीव्र विरोध केला. कारण यामुळे त्यांच्या उदरनिर्वाहाच्या साधनावरच गदा येणार होती.

प्रा. बेनेट सांगतात, "सुदृढ मुलांमध्ये गुरांचा आजार सोडणं, ही देखील मुख्य समस्या होती."

"तुम्ही 'काऊपॉक्स'चा अर्थ कसा लावाल? यासाठी त्यांनी संस्कृत विद्वानांना बोलावलं आणि त्यांच्या असं लक्षात आलं की ते असा शब्द वापरत होते जो स्थानिक अत्यंत भयंकर आजारासाठी वापरत होते. शिवाय, 'काऊपॉक्स' आजारामुळे त्यांची जनावरं दगावण्याचीही भीती होती."

आणखी एक मोठी समस्या होती. ती म्हणजे लसीकरणाची 'आर्म-टू-आर्म' पद्धत. ही लसीकरणाची सर्वात प्रभावी पद्धत होती. यात पहिल्या व्यक्तीच्या दंडात सुईद्वारे लस सोडली जायची.

एका आठवड्यानंतर इंजेक्शन दिलेल्या ठिकाणी 'काऊपॉक्स'चा फोड यायचा. डॉक्टर एक कट देऊन या फोडातला पू काढायचे आणि तो दुसऱ्या व्यक्तीच्या दंडात सोडायचे. अशी ही पद्धत होती.

कधी-कधी रुग्णाच्या दंडावरच्या वाळलेल्या फोडावरची खपली ग्लास प्लेटच्या मध्ये बंद करून दुसऱ्या ठिकाणी पाठवली जाई. मात्र, बरेचदा अशाप्रकारे ग्लास प्लेटच्या मधे ठेवून पाठवलेला द्रव निरुपयोगी व्हायचा.

यापैकी कुठलीही पद्धत वापरली तरीदेखील लस ही सर्व जाती, धर्म, वर्ण, वंश, स्त्री-पुरूष अशा सर्वांच्याच शरीरातून जायची. यामुळे हिंदुंमध्ये ज्याला विटाळ म्हटलं जाई, ती समस्या निर्माण होण्याचाही भीती होती.

त्यामुळे राजघराण्याच्या लोकांचीच याकामी मदत घेतल्यास या सर्व समस्यांवर आणि लोकांच्या मनात असलेल्या भीतीवर मात...


...ती. मात्र, नंतर त्या तस्कराला सोडून दिलं आणि सगळी अफू त्यांनी स्वतः विकली होती. या प्रकरणात त्यांच्याविरोधात चौकशीही बसवण्यात आली होती. मात्र, काही दिवसांनंतर चौकशी उठवण्यात आली.

काश्मीरमधली परिस्थिती

नव्वदीच्या दशकाच्या सुरवातीला अफजल गुरु लॉकअपमध्ये असताना देविंदर सिंह यांची पहिल्यांदा त्यांच्याशी भेट झाली होती. देविंदरने त्याला आपल्या बाजूने वळवण्याचा, त्याला आपला सूत्र बनवण्याचा प्रयत्न केला होता.

13 डिसेंबर 2001 रोजी जैश-ए-मोहम्मदनं संसदेवर हल्ला केला होता. या प्रकरणी अफजल गुरुला 9 फेब... उर्वरित लेख लिहा:

ाकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)