...अशा परिस्थितीचा मात्र अंदाज लावता येतो. आणीबाणी लावून अशी परिस्थिती एका झटक्यात बनवता येते.

पण आणीबाणी न लावता हे काम करण्यासाठी अनेक वर्षं जमीन तयार करावी लागते. त्यासाठी उदार विचारांनांच प्रश्नांच्या घेऱ्यात उभं केलं जातं.

मानवी हक्क या शब्दालाच संशयास्पद बनवायचं आणि जेव्हा मानवी हक्कांचा मुद्दा विचारला जाईल तेव्हा मानवी हक्क काय फक्त अतिरेक्यांचे असतात का, असा मुद्दा उपस्थित करायचा. ॉ

त्यानंतर मानवी हक्कांवर काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांना 'शहरी नक्षलवादी' आणि 'देशद्रोही' यांचे समर्थक ठरवून... उर्वरित लेख लिहा:

चं आहे. त्यांना शोधून वेचून वेचून कारवाई करून देशाला माओवादी क्रांतीच्या मुठीत येण्यापासून वाचवलं जाऊ शकतं.

ज्या लोकांवर पोलिसांनी बंदी घातलेल्या माओवादी पक्षाशी संबंध असल्याचे आरोप लावले आहेत, त्यांना दोषी सिद्ध करण्याची जबाबदारी पोलिसांची आहे.

पण पोलिसांना हे लक्षात ठेवावं लागेल की एखाद्या बंदी घातलेल्या संघटनेचा सदस्य असल्यानं एखाद्या व्यक्तीवर कायदेशीर कारवाई करता येत नाही, भले तो बंदी घातलेल्या माओवादी पक्षाचा सदस्य का असू नये.

अटक केलेल्या लोकांना अर्बन नक्षल किंवा शहरी माओवादी असल्याचे आरोप लावल्यानं त्यांना आरोपी मानत असलेल्यांनी 15 एप्रिल 2011 रोजी दिलेला एक आदेश काळजीपूर्वक वाचणं आवश्यक आहे.

छत्तीसगडच्या पोलिसांनी सामाजिक कार्यकर्ते डॉ. विनायक सेन यांना देशद्रोहाच्या आरोपाखाली अटक केली होती. खालच्या न्यायालयाने त्यांना अजन्म कारावासाची शिक्षाही दिली होती.

पण सुप्रीम कोर्टाने डॉक्टर सेन यांना जामीन मंजुर केला आणि आदेश दिला की, "हा एक लोकशाही देश आहे. ते (माओवाद्यांशी) सहानभूती ठेऊ शकतात. पण फक्त इतक्यानं त्यांच्यावर देशद्रोहाचा आरोप सिद्ध होत नाही."

4 फेब्रुवारी 2011ला आसाममध्ये बंदी घालण्यात आलेली संघटना उल्फाशी संबंधित एका केसच्या सुनावणीमध्ये सुप्रीम कोर्टाने म्हटलं आहे की, "जोपर्यंत एखादी व्यक्ती हिंसेत भाग घेत नाही, दुसऱ्यांना हिंसेसाठी प्रवृत्त करत नाही किंवा शांती भंग करण्यासाठी हिंसा करत नाही तोपर्यंत एखाद्या व्यक्तीला फक्त तो बंदी घातलेल्या संघटनाचा सदस्य आहे म्हणून त्याला दोषी ठरवता येणार नाही."

'शहरी माओवादी' असल्याच्या आरोपाखाली मानवी हक्कांवर काम करणाऱ्या 5 कार्यकर्त्यांना अटक होण्यापूर्वी दिल्ली विद्यापीठाच्या हंसराज महाविद्यालयात 'शहरी नक्षलवाद - अदृश्य शत्रू' या विषयावर चर्चासत्र झालं होतं.

त्यात राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची विद्यार्थी शाखा असलेल्या अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदचे राष्ट्रीय संघटन सचिव सुनील आंबेडकर प्रमुख पाहुणे होते.

तर सुप्रीम कोर्टातल्या वकील मोनिका अरोरा मुख्य वक्त्या होत्या. त्यांनी म्हटलं होतं, "यांच्या समूळ उच्चाटनासाठी एक जोर लावायचा आहे. केरळ, माध्यमं आणि जेएनयू इथंच ते शिल्लक आहेत."

विद्यार्थी परिषदेचे नेते आंबेडकर यांनी कम्युनिस्ट विचारधारेच्या लोकांवर अशा पद्धतीने त्यांचे विचार मांडले, "जणू काही गुन्हेगार असल्यासारखं आपली ओळख लपवत ते फिरत आहेत....


...असं एकेकासाठी करण्यापेक्षा सगळ्यांसाठी निर्णय घेण्यात आला तर बरं होईल. पण सरकारकडून ते करण्यात येत नाही.

"सरकारने मार्च महिन्यामध्ये दुर्मिळ आजारांसाठीचं धोरण जाहीर केलं. त्यात पहिल्या प्रकारच्या आजारांसाठी प्रत्येकी 20 लाखांची मदत जाहीर करण्यात आली. पण SMA तिसऱ्या गटात येतो. त्यासाठी त्यांनी क्राऊड फंडिगचा वापर करता येईल असं म्हटलंय. पण अशा तऱ्हेने पैसे उभे करायला किती वेळ लागेल...आणि सगळ्यांनाच ते जमेल का?"

देशात हे औषध उपलब्ध नसल्याने फारशा डॉक्टर्सना या आजारावर उपचार कसे करायचे हे माहित न... उर्वरित लेख लिहा:

ारीरिक हालचाली सुधारलेल्या आहेत. पण गेल्या महिन्यात तिला न्यूमोनियासाठी हॉस्पिटलला न्यावं लागलं. एका आठवड्यात तिची सर्दी गेली, पण न्यूमोनियामुळे तिला घरच्या व्हेंटिलेटरवरून हॉस्पिटलच्या मोठ्या व्हेंटिलेटरवर ठेवावं लागलं होतं. पण आता ती घरी आलेली आहे. तिच्या हातापायांच्या हालचालीत सुधारणा आहे. पण न्यूमोनियामुळे श्वसन यंत्रणेची प्रगती काहीशी मागे पडली आहे."

तीराच्या आईबाबांनी तिच्यासाठी निधी उभारून इंजेक्शन आणण्याचं आव्हान यशस्वीपणे पेलल्यानंतर आता अनेकजण त्यांच्याकडे याविषयीचा सल्ला घेतात.

तीराला झोलजेन्स्मा इंजेक्शन देऊन 2 महिने झाले आहेत आणि तिच्या प्रकृतीत सुधारणा होतेय.

"आम्ही त्यांना ट्रीटमेंट्सबद्दल, इंजेक्शन आणण्यासाठीच्या प्रक्रियांबद्दल, निधी उभारण्यासाठी काय करायचं याबद्दल तर सांगतोच. पण सोबतच बाळांसाठी काय करायचं हे देखील सांगतो. ही बाळं तुम्हाला वेळ देत नाहीत, त्यांची परिस्थिती लगेच बदलते. त्यामुळे सक्शन कसं करायचं किंवा कोणती चाचणी करून घ्यायला हवी, हे देखील आम्ही त्यांना सांगतो," मिहीर सांगतात.

'स्पायनल मस्क्युलर एट्रॉफी' म्हणजे काय?

'स्पायनल मस्क्युलर एट्रॉफी' आजाराला वैद्यकीय भाषेत SMA म्हणतात. तज्ज्ञांच्या मते, हा आजार जेनेटीक डिसीज म्हणजे, जनुकीय बदलांमुळे होणारा आजार आहे.

प्रत्येक व्यक्तीच्या शरीरात विविध प्रकारची जनुकं असतात. हे जीन प्रोटीन तयार करतात. शरीर सृदृढ ठेवण्यासाठी प्रोटीन विविध प्रकारची कार्य करत असतात.

डॉक्टरांच्या माहितीनुसार, शरीरातील स्नायू आणि मज्जातंतूंना जिवंत रहाण्यासाठी 'सर्व्हायवल मोटोर न्यूरॉन' (MSN) या प्रोटीनची गरज असते. MSN-1 या जनुकातून हे प्रोटीन तयार होतं.

स्पायनल मस्क्युलर एट्रॉफी मध्ये शरीरात हे प्रोटीन योग्य प्रमाणात तयार होत नाही किंवा कमी प्रमाणात होतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...असं पॉन्टिंग यांना वाटतं. चीटिंगला खेळात स्थान असू नये. बॅट्समन क्रीझ सोडून पुढे जातात, जेणेकरून चोरटी रन पटकन पूर्ण करता येईल. पण हे योग्य नाही. याकडे प्रशासनाने लक्ष द्यायला हवं.  क्रीझमध्ये नसलेल्या बॅट्समनला पेनल्टी बसायला हवी".

ते पुढे म्हणाले, बॅट्समन चीट करून क्रीझबाहेर राहू नये यासाठी नियम बदलायला हवा. आताच्या नियमात बॅट्समनच्या चीटिंगसाठी कोणतीही तरतूद नाही. पेनल्टी हा चांगला पर्याय आहे. जेणेकरून क्रीझ सोडून जाणाऱ्या बॅट्समनला शिक्षा होईल. यासंदर्भात प्रशासकीय पातळीवर चर्चा सुरू आहे.... उर्वरित लेख लिहा:

हातात असल्यामुळे बटलर राजस्थानला मॅच काढून देईल असं चित्र होतं. बटलर आऊट झाला आणि राजस्थानची घसरगुंडी उडाली.

बॉल टेंपरिंग प्रकरणात सहभागाची शिक्षा संपवून कमबॅक करणारा ऑस्ट्रेलियाचा कॅप्टन स्टीव्हन स्मिथ २० रन्स करून बाद झाला. त्यापाठोपाठ लगेचच संजू सॅमसन ३० धावांवर आऊट झाला. धोकादायक बेन स्टोक्सला आऊट करत मुजीब उर रहमानने राजस्थानच्या आशा धुळीस मिळवल्या. राजस्थानने २० ओव्हर्समध्ये १७० धावा केल्या आणि किंग्ज इलेव्हन पंजाबने १४ रन्सने थरारक विजय मिळवला.

अश्विनचं म्हणणं काय होतं?

युक्तिवाद करण्याचा प्रश्नच नाही. मी जे केलं ती प्रतिक्षिप्त क्रिया होती. मी जेमतेम रनअपला सुरुवात केली होती, त्याचवेळी त्याने क्रीझ सोडलं होतं. त्यामुळे आऊट करणं साहजिक होतं. तो माझ्याकडे बघत देखील नव्हता. तो सहज क्रीझ सोडून पुढे गेला होता.

मंकडेड म्हणजे काय?

क्रिकेटमधला बॅट्समनला आऊट करण्याचा हा एक प्रकार आहे. बॉलर रनअपमध्ये असताना, नॉन स्ट्राईकला असलेला बॅट्समन क्रीझमध्ये नसेल तर त्याला रनआऊट करता येतं. अशा रनआऊटला मंकडेड असं म्हटलं जातं.

मंकडेडवरून एवढा वाद का?

बॅट्समनला आऊट करण्यासाठी अनेक प्रकार आहेत. मंकडेड हा आऊट करण्याचा नियमात बसणारा प्रकार आहे. मात्र नैतिकदृष्ट्या ते योग्य मानलं जात नाही. मंकडेड हा आऊट करण्याचा प्रकार स्पिरीट ऑफ दे गेमला धरून नाही असं मानणारा मोठा वर्ग आहे. प्रत्यक्षात मंकडेड नियमाअंतर्गत असल्याने तसं आऊट करण्यात काहीच गैर नाही.

मंकडेड हे नाव का पडलं?

1947 मध्ये भारताचे अष्टपैलू खेळाडू विनू मंकड यांनी अशा पद्धतीने ऑस्ट्रेलियाच्या बिल ब्राऊन यांना आऊट केलं होतं. विनू यांनी दोनदा अशाप्रकारे ब्राऊन यांना तंबूचा रस्ता दाखवला होता. ऑस्ट्रेलियाचा संघ भारत दौऱ्यावर असताना, सराव सामन्यात आणि नंतर दुसऱ्या कसोटीत मंकड यांनी ब्राऊन यांना बाद करण्यासाठी ही क्लृप्ती वापरली होती. दरम्यान मंकड यांनी ब्राऊन यांना असं आऊट करण्यापूर्वी एकदा इशारा दिला होता.

जोस बटलर

ऑस्ट्रेलियाच्या प्रसारमाध्यमांनी त्यावेळी मंकड यांच्यावर टीका केली होती. यातूनच आऊट करण्याच्या याप्रकाराला मंकडेड असं नाव मिळालं.

नियम काय सांगतो?

क्रिकेटचे नियम MCC अर्थात मेरलीबोन क्रिकेट क्लब तयार केले जातात. नियम ४२.१५ नुसार, बॉलरला गोलंदाजीच्या रनअपमध्ये असताना बॅट्समनला नॉन स्ट्राईक एन्डला आऊट करता येतं. नॉन स्ट्राईक एन्डला आऊट करण्याचा...


...असं म्हटलं जातं. पृथ्वीपासून 800 किमी दूर हा सॅटेलाइट होता.

या सॅटेलाइटचं संरक्षणाच्या दृष्टिकोनातून काय महत्त्व आहे?

सॅटेलाइटचं सर्वांत महत्त्वाचं काम असतं ते माहिती गोळा करणं. जर आपल्या देशावर एखाद्या सॅटेलाइटने पाळत ठेवली असेल तर तो सॅटेलाइट आपल्याला पाडता येऊ शकतो.

ज्या देशाकडे अॅंटी सॅटेलाइट तंत्रज्ञान आहे तो देश सामरिकदृष्ट्या सशक्त समजला जातो. हे तंत्रज्ञान असलेला देश आपल्या शत्रू राष्ट्राची दूरसंचाराची साधनं उद्ध्वस्त करू शकतो त्यामुळे या शत्रू राष्ट्राच्या शक्तीवर नियंत्रण ठेवण्या... उर्वरित लेख लिहा:

संबोधित करण्याआधी नरेंद्र मोदी यांच्या निवासस्थानी म्हणजे सात रेसकोर्सवर कॅबिनेटची बैठक झाली. सुक्षेच्या मुद्द्यावर असलेल्या या बैठकीसाठी सरकारमधील महत्त्वाचे मंत्री उपस्थित होते. या बैठकीनंतर नरेंद्र मोदी यांनी 'मिशन शक्ती'यशस्वी झाल्याची घोषणा केली.

नरेंद्र मोदी मौनात का होते?

नरेंद्र मोदी हे होळीच्या आधीपासून मौनात असल्याचं सांगितलं जातंय. आणि त्याचं कारण आहे होलाष्टक. हिंदू धर्मानसार होळीच्या आधी येणारं होलाष्टक अशुभ मानलं जातं. या काळात शक्यतो कुठलेही शुभ काम केलं जात नाही. आणि त्यामुळेच नरेंद्र मोदी यांनी या काळात प्रचारापासून दूर राहणं पसंत केलं होतं, असं बोललं जात आहे.

त्यामुळे थोड्याच वेळात देशाला संबोधित करताना नरेंद्र मोदी काय बोलणार याची उत्सुकता आहे.

त्यांनी ट्वीटरवरून देशवासियांना माहिती देताना म्हटलंय की, "माझ्या प्रिय देशवासियांनो, आज सकाळी सुमारे 11.45 - 12.00 वाजण्याच्या दरम्यान मी एक महत्त्वपूर्ण संदेश घेऊन तुमच्यामध्ये येत आहे. हा संदेश तुम्ही टीव्ही, रेडिओ और सोशल मीडियावर ऐकू आणि पाहू शकता."

आचारसंहितेचा भंग?

नरेंद्र मोदी यांच हे भाषण आचारसंहितेचा भंग करत नसल्याचं माजी निवडणूक आयुक्त टी.एस. कृष्णमुर्ती यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं. ते सांगतात, "असा दावा करणं म्हणजे आचारसंहितेचा भंग आहे अशी तरतूद आदर्श आचारसंहितेत नाही. पंतप्रधान म्हणून नरेंद्र मोदी यांनी देशाला संबोधून भाषण केलं. यामुळे आचारसंहितेचा भंग होईल असं वाटत नाही. अर्थात निवडणूक आयोग याप्रकरणी शहानिशा करू शकतं."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...असणं एखाद्या नेत्यासाठी फायदेशीर मानलं जातं. आपल्या प्रचारातही ते या बाबीचा वापर करतात.

भारतीय समाजात कुटुंब व्यवस्थेचं मोठं महत्त्व आहे. म्हणूनच 'लिव्ह इन रिलेशनशिप'ला दुय्यम समजलं जातं. पण राजकारणी दोन्ही आघाड्यांवर वाटचाल करतात. आणि अशा नेत्यांना जनतेनंही नाकारलेलं नाही.

कर्नाटकचे मुख्यमंत्री एच.डी. कुमारस्वामी आणि अभिनेत्री राधिका कुमारस्वामी यांच्यातील कथित नातेसंबंध चर्चेत आहेत. व्हॉट्सअपवरील विनोद, कोपरखळ्यांमध्ये हाच विषय असतो.

एच.डी. कुमारस्वामी यांनी सार्वजनिक पातळीवर कधीही राधिक... उर्वरित लेख लिहा:

ळाली.

जीवन वळणवाटांनी भरलेलं असतं. मंगळवारी पत्रकारांशी बोलताना जया जेटली म्हणाल्या, "जॉर्ज यांच्या निधनाची बातमी लैला यांनीच सांगितली आणि त्यांनीच मला घरी बोलावून घेतलं."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...असताना परीक्षा पुढे ढकलणं निषेधार्ह आहे. याचं समर्थन होऊच शकत नाही, तातडीने हा निर्णय बदलला पाहिजे," असं महाराष्ट्र युवक काँग्रेसचे अध्यक्ष सत्यजीत तांबेंनी म्हटलं.

राष्ट्रवादी काँग्रेसचे आमदार रोहित पवार यांनीसुद्धा हा निर्णय मागे घेण्याची मागणी केली.

4. प्रशासनातील समन्वयाचा अभाव?

हा सगळा प्रकार सुरु असतानाच राज्य सरकारमधील तीन पक्ष तसंच प्रशासन या सगळ्यांमधील समन्वयाचा अभावही स्पष्टपणे दिसून आला. या निर्णयाबाबत आपल्याला माहिती नव्हतं, अशीच प्रतिक्रिया सरकारमधील मंत्र्यांकडून येऊ लागली.

"... उर्वरित लेख लिहा:

ी) परीक्षेची नवी तारीख जाहीर होईल, आता त्यावर विद्यार्थ्यांची काय प्रतिक्रिया येते, याकडे सर्वांचं लक्ष लागून आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...असल्याचे तिने ऐकलं. ॲनाने आयर्लंड हे नाव याआधी कधीही ऐकलं नव्हतं. ही फ्लाईट आणखी घाबरवणारी होती.

मला वेगवेगळी नावं देण्यात आली.

विमानातून बाहेर पडताना तिचा चेहरा अश्रूंनी पार भिजून गेला होता. पण दुर्दैव पाहा - चेक-इन डेस्कवरच्या बाईप्रमाणे विमानातळावरील मदतनीस व्यकतीलाही तिच्या या असहाय अवताराची विचारपूस करावीशी वाटली नाही, वर एक स्मितहास्य करून तिने त्यांना पुढे जाऊ दिले.

आता मात्र ॲनाने ठरवलं होतं, एकदा का विमानतळावर पोहोचलो की हिंमत करायची आणि पळ काढायचा.

पण हे विमानतळ म्हणजे एखाद्या बसस्... उर्वरित लेख लिहा:

ात हंगेरीची होत गेली.

तेव्हापासून तिचा नरकवास सुरू झाला. तिच्यासोबत बळजबरीने हजारो पुरुषांनी सेक्स केला. एकापाठोपाठ एक.

दिवसाचा सूर्यप्रकाश तिने कित्येक महिने पाहिलाच नव्हता. जेव्हा क्लायंट नसतील तेव्हाच तिला झोपण्याची परवानगी होती. पण क्लायंटची रीघ थांबायचीच कुठे? दररोज जवळपास 20 जण क्लायंट होते. कधीकधी तर अन्नपाणीही मिळायचं नाही. आणि जे मिळायचं ते एखादी ब्रेडची स्लाईस किंवा कुणाचं तरी उष्टं-खरकटं किंवा नको असलेलं अन्न.

एकीकडे झोपेची, अन्नाची उपासमार तर दुसरीकडे अनन्वित शोषण, यामुळे तिचं वजन झपाट्याने कमी झालं. तिचा मेंदू नीट काम करेनासा झाला.

ग्राहक अर्ध्या तासासाठी 80 ते 100 युरो मोजायचे तर एक तासासाठी 160 ते 200 युरोमध्ये तिच्या शरीराकडून हवी ती भूक भागवून घ्यायचे. रक्तस्राव होत असलेल्या अवस्थेत कुणी तिला सोडून जाई तर काहीवेळा तिच्यात साधं उभं राहण्याचीही शक्ती उरायची नाही.

काही वेळा इतक्या मरणप्राय वेदनांना ती सामोरं गेली की आता आपण संपलोच, असं तिला वाटायचं.

पासपोर्टसाठी मला शोधाशोध करावी लागली

ती कुठे आहे याची तिला कल्पना आहे का, पबमधील संगीत ऐकायचं आहे का किंवा फिरायला जायचं का, असंही काही जण तिला विचारायचे. पण ती म्हणते त्यांना पूर्ण कल्पना होती की मी आणि माझ्यासारख्या इतर मुली, आमच्या इच्छेविरुद्ध इथे आहोत.

"त्यांना माहिती होतं की आम्हाला त्या ठिकाणी डांबून ठेवलं आहे. पण त्यांना त्याची पर्वा नव्हती," ती आठवून सांगते.

ॲनाच्या शरीराच्या इंचाइंचावर जखमा होत्या, त्यातून हे स्पष्टच दिसत होते. दरदिवशी नव्या जखमा होत होत्या आणि जुन्या जखमांचे व्रण फिकट होत होते. त्यांना सगळं दिसत होतं. पण त्यांना त्याची पर्वा नव्हती. तिला एकजात सगळ्यांचा तिरस्कार वाटत होता. घृणा वाटत होती.

ॲनाला डांबून ठेवल्याच्या चार महिन्यांनंतर, साधारण जुलैमध्ये नेहमीसारखा खेळ चालू असताना कधी नव्हे इतक्यांदा फोन खणखणत होते. त्यानंतर काही दिवसांनी पोलिसांनी फ्लॅटवर धाड टाकली आणि सर्व मुलींना ताब्यात घेतलं. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, जी बाई आणि ज्या पुरुषांनी हा सगळा खेळ मांडला होता, त्यांना आधीच याची कुणकुण लागल्याने ते पसार झाले होते.

सोबत लॅपटॉप आणि रोख रक्कम घेऊन त्यांनी पळ काढला होता. पोलीस येणार असल्याची खबर त्यांना कळलीच कशी, याचे ॲनाला राहून राहून आश्चर्य वाटत होतं.

धाड घातल्यावर पोलिसांनी फ्लॅटचे फोटो काढले, वापरलेल्या...


...असल्याचे लक्षात आलं आहे.

'ब्लू व्हेल'शी संबंधित आत्महत्यांच्या बातम्या दररोज येत असताना, शाळा मात्र धोका पत्करू इच्छित नाहीत.

पंजाबमधील स्प्रिंग डेल स्कूलचे प्राचार्य राजीव शर्मांनी त्यांच्या विद्यार्थ्यांना दक्षतेच्या सूचना दिल्या आहेत. ''माझ्या मते हे ड्रग्जसारखं आहे. पहिली पायरी म्हणजे ते घेऊच नये. आयुष्यापेक्षा महत्त्वाचं काही नाही,'' असं त्यांनी विद्यार्थ्यांना सांगितलं.

कथित ब्लू व्हेल चॅलेंज संदर्भात शाळांतून विद्यार्थ्यांना सतर्कतेच्या सूचना देण्यात येत आहेत.

प्राचार्य शर्मा यांन... उर्वरित लेख लिहा:

लेंज'मध्ये भाग घेतल्याचं सांगतात, पण ब्लू व्हेल चॅलेंजच्या अस्तित्वाचे काहीच पुरावे नाहीत.''

मुलांचं मानसिक आरोग्य हा सर्वात दुर्लक्षित असल्याचं त्यांनी सांगितले. ''मुलांचं मानसिक आरोग्य कसं सुधारायचं, आत्महत्या कशा रोखायच्या, याचा कोणताही राष्ट्रीय कार्यक्रम नाहीच, अगदी मार्गदर्शक तत्त्वंही नाहीत,'' असं ते म्हणाले.

''दररोज मुलांशी संवाद कसा साधायचा, हेच आपल्याला माहीत नाही. अशा स्थितीत संकट काळात मुलांशी कसं बोलणार? काय करू नये हे सांगण्यापेक्षा, खरी गरज आहे ती मुलांचं ऐेकण्याची,'' असे ते म्हणाले.

(रवींद्र सिंग रॉबिन यांनी पाठवलेल्या तपशीलासह)

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...असल्यामुळे खेळायचं कुठे हा प्रश्न नसतो. डावखुरा नटराजन या स्पर्धांमध्ये बॉलिंग करू लागला.

विकेटचा आनंद साजरा करताना नटराजन

आयताकृती मैदान, कर्ण्यावर चाललेली स्थानिकांची कॉमेंट्री, आपल्या आवडत्या खेळाडूंची नावं प्रिंट केलेले टीशर्ट अशा वातावरणात टेनिस बॉलच्या मॅचेस होतात. गाव सधन असेल तर विजेत्यांना चषक, बक्षीस रक्कम, फायनलमध्ये मॅन ऑफ द मॅच पुरस्कार अशी तजवीज होते. अशा स्पर्धांमध्ये एखाद्या युवा खेळाडूला टॅलेंट स्काऊट हेरतात आणि त्याचं करिअर बनतं अशा गोष्टी आपण मोठ्या खेळाडूंबाबत अनेकदा ऐकल्य... उर्वरित लेख लिहा:

सहा मॅच खेळला. त्याने दोन विकेट्स घेतल्या. अपेक्षेनुरुप पंजाबने त्याला रिलीजही केलं.

आयपीएलच्या पटलावर शेकडो खेळाडू येतात, लुप्त होतात. काहीजण चमकतात आणि विरुन जातात. काहीजण एका हंगामाचे चमत्कार ठरतात. नटराजन आला पण नोंद घेण्यापूर्वीच पंजाबने सोडूनही दिलं. त्याचं नशीब पातेऱ्याखालीच राहिलं.

पुढच्याच वर्षी पंजाबहून तो थेट सनरायझर्स हैदराबादच्या कॅम्पमध्ये दाखल झाला. गुणवान परंतु प्रसिद्धीपासून दूर असलेल्या खेळाडूंना संधी देणारा संघ अशी हैदराबादची ओळख आहे. ते माणसांवर विश्वास ठेवतात. नटराजन दोन हंगाम हैदराबाद संघाचा भाग होता. अंतिम अकरा साधारण पक्की असल्यान त्याला संधी मिळाली नाही. परंतु दीड महिना मोठ्या खेळाडूंकडून शिकायला मिळालं. पैसा मिळाला.

यंदाचं वर्ष कोरोनामुळे सगळ्यांसाठीच अवघड गेलं आहे. परंतु नटराजनसाठी हे वर्ष संधीचं, प्रसिद्धीचं, कौतुकाचं ठरलं आहे.

म्हणून जर्सीवर 'जेपी'

कारकीर्दीत नवनवी शिखरं गाठू लागल्यावर वाटेत कुणीकुणी मदत केली याचे ऋण जपणारे कमी असतात. नटराजन जयप्रकाश यांना जराही विसरलेला नाही. जयप्रकाश यांनी गावातल्या मुलाला महानगरीत आणलं, त्याच्या गुणकौशल्यांना व्यासपीठ मिळवून दिलं. गुरुप्रती आदर म्हणून नटराजनच्या जर्सीवर जेपी नट्टू असं लिहिलेलं असतं. जयप्रकाश यांच्या नावाचं आद्याक्षर म्हणून जेपी आणि नटराजनचा शॉर्टफॉर्म म्हणून नट्टू.

अॅक्शन वादाच्या भोवऱ्यात

अक्शन वादाच्या भोवऱ्यात सापडणं हे कोणत्याही बॉलरसाठी दुर्देवी असतं. कारण बॉलिंगवर मर्यादा येतात किंवा बंदी येते. आत्मविश्वासाला तडा जातो. आपल्या अस्त्रावर घाला पडल्यासारखं होतं. अक्शनमध्ये तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली बदल करावे लागतात. ते बदल तांत्रिक समितीने स्वीकारल्यानंतरच पुन्हा बॉलिंग करावी लागते.

डावखुरा फास्ट बॉलर असणाऱ्या नटराजनने तामिळनाडूकरता पदार्पण केलं. मात्र पहिल्याच मॅचमध्ये अंपायर्सनी त्याच्या अक्शन संदर्भात मॅचरेफरींना रिपोर्ट दिला. लहान खेडयातल्या खेळाडूसाठी बायोमेकॅनिक्स वगैरे संकल्पना कोसो दूर होत्या. पण तुम्ही चांगले असाल तर चांगली माणसं अडचणीच्या वेळी उभी राहतात हे नटराजनच्या बाबतीत पुन्हा सिद्ध झालं.

नटराजन

सुनील सुब्रमण्यम हे तामिळनाडू क्रिकेटवर्तुळातलं जाणकार कोच. त्यांनी नटराजनला आवश्यक बदल सुचवले. बदललेल्या अक्शनसह तो अचूक बॉलिंग करू शकतो आहे की नाही याची चाचपणी केली. यॉर्कर्स घोटीव होण्यासाठी काम...


...असा कायम व्यवस्था उभ्या राहिल्याखेरीज महाराष्ट्र बाहेर पडणार नाही. त्यासाठी वेळही आपल्याकडे मोजका आहे.

हाफकिन इन्स्टीट्यूटची इमारत

हे चुकीचं घडलं त्याची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी आणि जे हवं आहे ते उभारण्यासाठी एका गोष्टीची गरज आहे ती म्हणजे राजकीय इच्छाशक्ती. महाराष्ट्रजनांनी या कोरोनाकाळात दुभंगलेलं राजकीय विश्व अनुभवलं आणि त्याचे परिणामही भोगले.

राजकारणात मतभेद आणि विरोध असणारच, पण असा दुभंग अशा काळात अधिक नुकसान करतो. त्यानं तसं केलंही. नैसर्गिक संकटाच्या काळात एकत्र येणं हा महाराष्ट्राच्या ... उर्वरित लेख लिहा:

ल ते स्पष्ट करतो.

त्यामुळेच महाराष्ट्राला या अर्थकोंडीतूनही सुटायचे आहे. पहिल्या लाटेतून सावरत असतांनाच दुसऱ्या लाटेतला लॉकडाऊन अवतरला. उद्योग-व्यापारच जगताचा त्याला विरोध होता. पण जीवाचं मोल शेवटी अधिकच असतं. पण त्यानं कमी होणा-या अर्थगतीचं मोल देणं टाळता येणार नाही.

त्यासाठीच महाराष्ट्राला या आव्हानाला सामोरं जायचं असेल तर अचूक अर्थव्यवस्थापन अत्यावश्यक आहे. राज्य सरकारला केंद्राकडे कायमच बोट दाखवता येणार नाही. सध्या झालेल्या नुकसानातून दिलासा देण्यासाठी मोठ्या लोकसंख्येसाठी योजना कराव्या लागतील.

पण दुसरीकडे, कोरोनाचं संकट परत येऊ शकतं, अनेक लाट येऊ शकतात हे गृहित धरुन अर्थ नियोजन करणं हे सुद्धा आवश्यक असेल. प्रत्येक वेळेस काही महिन्यांचा लॉकडाऊन करणं हे कोणत्याही सरकारला वा अर्थव्यवस्थेला परवडणारं नाही.

म्हणून त्यासाठीच अर्थनियोजनाचा मोठा हिस्सा पायाभूत आरोग्य व्यवस्थेवर खर्च महाराष्ट्रानं करावा. आतापर्यंत केला गेलेला खर्च आणि उभारलेल्या व्यवस्था पुरेशा नव्हत्या हे कोरोना साथीनं उघड केलं आहे.

राज्य सरकार मोफत लसीकरणासाठी जवळपास सात हजार कोटी रुपये खर्च करायला तयार आहे. पण त्यासोबतच कायमस्वरुपी हॉस्पिटल्स, ऑक्सिजन निर्मिती प्लांट्स, वैद्यकीय उपकरणांची निर्मिती, औषध निर्मिती, त्यासाठी कुशल मनुष्यबळ निर्मिती यांमध्ये मोठी आणि तात्काळ गुंतवणूक करणं आवश्यक असेल.

अशी सुसज्ज आणि कितीही मोठ्या लाटेला उत्तर देणारी यंत्रणा जर असेल तरच पुन्हा लॉकडाऊनचा पर्याय निवडावा लागणार नाही आणि अर्थचक्रही सुरक्षित राहील.

सामाजिक असमानता

कोरोनाच्या संकटानं भारतीय समाजातली असमानता अधिक अधोरेखित केली, महाराष्ट्रही त्याला अपवाद नाही. असमानता अनेक पातळ्यांवर असते. प्रांतांच्या, अर्थिक स्तरांच्या, जातींच्या, वर्गांच्या. जेव्हा व्यवस्था कोलमडते तेव्हा भेदभाव सुरु होतो.

उदाहरणार्थ, उत्तम वैद्यकीय सुविधा केवळ शहरांमध्येच एकवटल्या असल्या, तर ग्रामीण भागातल्या जनतेला त्या उपलब्ध होत नाहीत. शहरांमध्येही त्या निवडक हॉस्पिटल्समध्येच उपलब्ध होत असल्या तर खालच्या आर्थिक स्तरांतल्या वर्गाला त्या उपलब्ध होत नाहीत.

मर्यादित आणि महागडी औषधं सगळेच घेऊ शकत नाहीत. या संकटाच्या काळात समाज एकत्र येऊन एकमेकांना मदत करतांना पहायला मिळाला, पण दुसरीकडे ही असमानताही डोळ्यांतून सुटण्यासारखी नाही. कोविड सेंटर्समध्ये सगळ्या वर्गांतले लोक उपचार...


...असा दावा केला जातो.

मानसिक तक्रारींचा सामना करणाऱ्या बऱ्याच जणांची अडचण अशी असते की ते आपल्याला काय त्रास होतोय, हे कुणालाही सहज सांगू शकत नाहीत. समोरची व्यक्ती आपल्याविषयी काहीतरी भलतंच मत बनवेल, अशी भीती त्यांना वाटते.

मात्र, यंत्राबाबत ही अडचण येत नाही. तुम्ही त्यांच्याशी काहीही बोलू शकता. यंत्र तुमच्याविषयी मत तयार करत नाहीत.

हे बॉट्स अशाप्रकारे डिझाईन केलेले असतात की त्यांच्याशी बोलताना एखाद्या जिवंत व्यक्तीशी बोलल्यासारखं वाटतं. असं वाटतं ती व्यक्ती तुमचं म्हणणं नीट ऐकून तुम्हाला योग्... उर्वरित लेख लिहा:

ातून बाहेरच पडू शकत नाहीय आणि मी आता माझी नस कापणार आहे, अशावेळी मी चॅटबॉटमध्ये काय लिहिणार. याऐवजी एखाद्या व्यक्तीशी बोलताना ती तुमच्या मनातली अस्वस्थता बाहेर काढेल. तुमच्याशी भांडून, नाराज होऊन, प्रेमाने समजावून, इकडल्या-तिकडल्या गप्पा मारून तुमच्या मनातलं काढून घेईल. पण, चॅटबॉटमध्ये मी हे कधीही लिहिणार नाही की मला जीव द्यावासा वाटतोय."

दिल्लीत राहणाऱ्या रश्मी यांनीही एका बॉटशी गप्पा मारल्या आहेत.

त्या म्हणतात, "सुरुवातीला मला सगळं चांगलं वाटलं. पण, काही वेळाने असं वाटलं की मला काय म्हणायचं आहे, ते त्याला कळत नाहीय. त्याला कळत नव्हतं तेव्हा तो तेच-तेच प्रश्न विचारत होता."

"थोडीफार अँक्झाईटी असणाऱ्यांसाठी हे ठिक आहे. पण, जे क्लिनिकल डिप्रेशनमध्ये आहेत त्यांच्यासाठी तर बरेचदा फोन उचलणंही अवघड असतं. त्यामुळे अशी एखादी व्यक्ती फोन उचलून त्यातलं एखादं अॅप्लिकेशन उघडून चॅट करेल, हे कदाचित शक्य नाही."

कंपन्यांचंही म्हणणं आहे की चॅटबॉट्स डॉक्टर्सची जागा घेऊ शकत नाहीत.

आत्महत्या किंवा लैंगिक छळाची प्रकरणं

एक चॅटबॉट केवळ त्याच गोष्टी समजू शकतो ज्यासाठी त्याला ट्रेन करण्यात आलं आहे. मानसिक आजारांची अडचण अशी असते की त्यांचा कुठलाच ठरलेला पॅटर्न नसतो. प्रत्येकाचा मेंदू वेगळ्या पद्धतीने रिअॅक्ट होत असतो.

अनेकदा मनस्थिती अशी होते की आत्महत्येचे विचार मनात घोळू लागतात आणि लोक आत्महत्या करतातसुद्धा. अशा परिस्थितीत चॅटबॉटचा उपयोग होत नाही.

2018 साली बीबीसीचे पत्रकार जॉफ व्हाईट यांना असं लक्षात आलं की काही चॅटबॉट्सना लहान मुलांच्या लैंगिक शोषणाची समस्या कळलीच नाही.

वायसा कंपनीचा चॅटबॉटही या चाचणीत फेल झाला. वायसाच्या जो अग्रवाल सांगतात, "त्यानंतर आम्ही अनेक बदल केले. अशा कुठल्याही प्रकरणात वायसा एक हेल्पलाईन देते."

आत्महत्येसारख्या विषयावरही अनेक चॅटबॉट्स हेल्पलाईन क्रमांक देतात. त्यावर फोन करून मदत मिळवता येते.

चॅटबॉट्स खरंच उपयोगी आहेत का?

बऱ्याच जाणकारांचं म्हणणं आहे की चॅटबॉटच्या संयमित वापराचे फायदे होतात.

कृत्रिम प्रज्ञेशी संबधित कंपनी इंटिग्रेशन विझार्ड्सचे सीईओ कुणाल किसलय म्हणतात, "गुंतागुंतीच्या आजारांसाठी हे डिझाईन केलेले नाहीत. मात्र, मानसिक तणावाच्या सुरुवातीच्या दिवसांमध्ये एखाद्या व्यक्तीशी बोलण्यापेक्षा चॅटबॉट्सवर बोलणं, अधिक सुलभ आहे."

"हे चॅटबॉट्स लोकांना इंगेज करतात. त्यांच्याशी...


...असोसिएशनच्या नियमाप्रमाणं या सर्व तालमींमध्ये एकावेळी फक्त एकच परदेशी नागरिक सुमोचं प्रशिक्षण घेऊ शकतो.

तालीम आणि प्रशिक्षण

इथं केवळ 15 वर्षं वयाच्या उमेदवारांनाच प्रवेश दिला जातो. फार झालं तर त्यांचं वय 23 वर्षांपेक्षा जास्त नसावं असा नियम आहे.

प्रवेश मिळाल्यानंतर ते जपानी भाषा बोलतात. जपानी पद्धतीचा आहार घेतात. जपानी वस्त्रं परिधान करतात. त्यांचं अवघं आयुष्यच जपानी होऊन जातं.

"सुरुवातीच्या प्रशिक्षण काळात ते कनिष्ठ योद्ध्यांसारखे असतात," सुमो तज्ज्ञ, माजी समालोचक आणि जपान टाइम्सचे स्तंभलेख... उर्वरित लेख लिहा:

तो या पायरीवर पोहोचतो, तेव्हा श्रेष्ठतेच्या क्रमानुसार प्रतिमहिना तब्बल 12 हजार डॉलर ते 60 हजार डॉलरपर्यंत पगार मिळतो. यात प्रायोजकत्वाचाही समावेश असतो. इतर भरपूर सवलती असतातच.

गर्लफ्रेंड नाही आणि मोबाईलपण नाही

कनिष्ठ पहेलवानांना थंडीतही पातळ सुती कपडे आणि लाकडी खडावा घालावी लागते. सुमो पहेलवानांना वाहन चालवण्यास बंदी असते. पण वरिष्ठ आणि उत्कृष्ट पहेलवानांकडे वाहनचालक असतात.

सार्वजनिक जीवनात सूमो पहेलवानांनी कसं वागावं याचेही नियम आहेत.

खासगी वाहनचालक नेमणं हे प्रतिष्ठेचं लक्षण आहे आणि सुमो पहेलवानांची गरजही. कारण त्यांच्या पोटामुळे त्यांना स्टिअरिंग हाताळणं कठीण जातं.

श्रेष्ठता क्रमानुसार पहिल्या आणि दुसऱ्या गटातील पहेलवानांना वगळून इतरांना मोबाईल फोन ठेवण्यास बंदी आहे. त्यांना गर्लफ्रेंडपण असू नये. असा नियम आहे.

महिला तालमीमध्ये येऊ शकत नाहीत किंवा राहू शकत नाही. पहेलवान लग्न करू शकत नाही किंवा दुसऱ्या गटात पोहोचण्याआधी आपल्या पत्नीसोबत बाहेर जाऊ शकतं नाही.

यातही कडक नियम असा आहे की, जर एखादा पहेलवान जखमी झाला तर त्याचा श्रेष्ठता क्रम हा दुसऱ्या गटातून तिसऱ्या गटात सरकतो. त्यानंतर त्याला आपली पत्नी आणि मुलाला सोडून तालमीमध्ये परत यावं लागतं.

एखादा प्रशिक्षणार्थी पहेलवान आपल्या गुरूंच्या अपेक्षा पूर्ण करू शकत नाही, तेव्हा काय होतं?

सुमोचे जाणकार मार्क बकटन सांगतात, "त्यांच्यासोबत फार वाईट होतं. 2007 मध्ये त्या मुलाच्या मृत्यूआधी सुमो पहेलवानांना मारहाणीच्या घटना सर्रास व्हायच्यात. त्यांच्या पाठीवर किंवा पोटरीवर दिसणारे वळच सगळं सांगायचे."

गेल्या वर्षी एका प्रशिक्षणार्थी पहेलवानाच्या डोळ्याला इजा झाली. त्याला 2 लाख 88 हजार डॉलरची नुकसानभरपाई द्यावी लागल्याचा दावा एका अहवालात करण्यात आला होता.

मंगोलियन ग्रँड चँपियन हाकूहो यानं आपल्याला मारहाण झाल्याचं सांगितलं.

मंगोलियन ग्रँड चँपियन हाकूहो यानं धक्कादायक खुलासा केला. "आज माझ्या विजयानंतरचा आनंदी चेहरा तुम्हाला दिसतो. पण एक वेळ अशी होती की मी रोज रडायचो."

"मारहाणीनंतर सुरुवातीच्या 20 मिनिटांमध्ये फार दुखतं. त्यानंतर तुम्हाला सवय होते. तुम्हाला मारहाण होत असली, तरी नंतर तुम्हाला फारसं दुखतं नाही. मलाही मारहाण झाली  होती. पण माझ्या वरिष्ठ पहेलवानांनी सांगितलं की, हे सगळं माझ्या भल्यासाठी सुरू आहे. मी फार रडलो होतो."

गोपनीयतेचा भंग करणं

इतक्या...


...अहंगंडाला धक्का बसतो आणि तेव्हाच जाती अत्याचारांना सुरुवात होते.

पूर्वी अत्याचार होते पण ते 'स्वाभाविक' मानले जाण्यापासून आधुनिक काळात ते जातीच्या नावावर अपमान सहन करणार नाहीत, इथपर्यंत हा बदल होत जातो. काळानुरूप अत्याचाराचे स्वरूप बदलले आहे आणि त्याविरुद्ध किंवा बाजूनेही बोलण्याच्या, समजावून घेण्याच्या पद्धतीतही बदल होत आहेत.

आंदोलनकर्त्यांना पोलीस ताब्यात घेताना.

जागतिकीकरणानंतर या वास्तवात बदल होऊ लागले. जातीअंत मागे पडत जाती अस्मिता टोकदारपणे पुढे येऊ लागल्या. बदलत्या अर्थव्यवस्थेच्या पर... उर्वरित लेख लिहा:

रम करायचे किंवा करायचे नाहीत हे जातीनुसार ठरते.

श्रमशक्ती जात्याधिष्ठित आहे. भारतातील ब्राह्मणी भांडवलशाहीने जातिवर्चस्वामुळे स्वजात केंद्री, नात्यागोत्यात, सालोहित म्हणजे रक्तसंबंधात अर्थकारण मर्यादित ठेवले.

स्ववर्गाच्या हितासाठी युरोपामधील भांडवलदार वर्गाने लोकांची क्रयशक्ती वाढविण्याचे काम केले. सरंजामशाही संपवून औद्योगिक भांडवलशाही आणली. परंतु भारतातील उच्चजातवर्गीय भांडवलदार वर्गाने ही कामगिरी बजावली नाही. परिणामी समाजव्यवस्थेचा पायाभूत भाग असणारी जात शोषणाची संस्था म्हणून कायम राहिली. विकासात अडथळे निर्माण झाले.

सुरुवातीच्या काळात जातीविरोधी चळवळीच्या परिणामी नवबौद्ध समुदाय शिकला, संघटित होऊन संघर्ष करू लागला, त्याचावर हल्ले झाले. 21व्या शतकात ही प्रक्रिया आता मातंग समुदायात सुरू झालेली दिसते. शिक्षणाचे प्रमाण वाढत चालले आहे. जात संघटनांचे प्रमाणही वाढले आहे. आपल्या जातीच्या माणसावर अन्याय झाला तर या संघटना दाद मागू लागल्या आहेत.

आत्मसन्मानाने उभे राहण्याची जाती समाजातील अशीच पद्धती राहिली आहे. आत्मसन्मानाची उभारणी होऊ लागली की त्याचा दुसरा परिणाम त्या जातीसमूहावर उच्चजातवर्गाकडून अत्याचार वाढण्यात होतो.

महाराष्ट्रात अलीकडील काळात मातंग जातीच्या व्यक्तींवर हल्ले होण्याचे प्रमाण याही कारणामुळे वाढताना दिसत आहे. यासाठी जळगाव आणि लातूर जिल्ह्यातील घडलेल्या दोन घटना लक्षात घेतल्या तरी जातवास्तव अधोरेखित होईल.

वाकडी, ता. जामनेर, जि. जळगाव येथे विहिरीत पोहणे हा गुन्हा ठरवला जाऊन चामड्याचा पट्टा, दांडकी यांनी बेदम मारहाण करण्यात आली आहे. मातंग समाजाची मुले विहिरीत पोहल्यामुळे नग्न करून अत्याचार  करण्यात आले. मारहाण करणे जणू 'मर्दुमकी' असल्याच्या थाटात त्याचा व्हिडीओ बनविण्यात आला. त्यात मारहाण करणारे जातीवाचक भाषा वापरतात, हसतहसत- मज्जा घेत मारहाण करतात. हे जाती क्रौर्य आहे. ही आहे जातपुरुषसत्ताक मानसिकता!

पोलीस यंत्रणाही जाती प्रभावपासून मुक्त नाही. अशा घटनांमध्ये तक्रार दाखलच करून न घेणे हा उपाय योजला जातो. जामनेर मध्येही सुरुवातीला तेच घडले आहे. मारहाण करणार्‍यांमध्ये भटक्या गोसावी समाजातील शेतकाऱ्यांचाही समावेश आहे.

जळगाव जिल्ह्यातील वाकडी गावचे प्रकरण ताजे असतानाच लातूर जिल्ह्यातही अशीच किंबहुना याहीपेक्षा भयानक घटना घडली. इतकी की गावातील सवर्णांनी केलेल्या भेदभाव, छळ आणि सामाजिक बहिष्काराला...


...अॅमेझॉनच्या वणव्याला एनजीओ जबाबदार असल्याचा आरोप करत आणखी एक वरची पातळी गाठली आहे.

त्यांच्या वक्तव्यानं आंतरराष्ट्रीय समुदायाला जरे धक्का बसला असला तरी ब्राझीलमध्ये त्यांच्या समर्थकांना ते जे बोलतायेत त्यावर 100 टक्के विश्वास आहे.

पण या वक्तव्याला छेद देणारा आणि या वादावर प्रभाव पाडू शकणारा एक महत्त्वाचा आवाज आहे ब्राझीलमधील शेतकऱ्यांचा.

कोणालाही असे वाटू शकते की अॅमेझॉनमध्ये शेतीसाठी अधिकाधिक जमीन उपलब्ध होण्यासाठी त्यांचा पाठिंबा असेल. पण काही शेतकरी नेत्यांचं म्हणणं आहे की बोल्सोनारो यांन... उर्वरित लेख लिहा:

ल समोर आलेल्या सॅटेलाईट डेटाने पर्यावरणवाद्यांच्या संतापात आणखी भर घातली आहे.

आकडेवारीनुसार ब्राझीलमध्ये यावर्षी 75000 आगीच्या घटना घडल्या आहेत तर 2018 मध्ये हा आकडा 40000 होता.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...अॅम्बुलन्समध्ये असताना शुद्धीवर आले. दवाखान्यात पोहोचले तेव्हा त्यांच्याजवळ घरचं कुणीही नव्हतं. त्यांनी आसपासच्या लोकांना घरातल्यांचा नंबर देऊन दवाखान्यात बोलावून घ्यायची सूचना केली.

ते सांगतात, "त्यावेळी कदाचित डॉक्टरांचं माझ्याकडे जास्त लक्ष नव्हतं. माझं डोकं प्रचंड दुखत होतं, डोक्यातून रक्त वाहत होतं. माझ्यासमोर एक व्यक्ती होती, त्यांचे दोन्ही हाताला जखम झाली होती. तुमचे दोन्ही हात कापायला लागतील, असं डॉक्टरांनी त्यांना म्हटलं. हे सगळं ऐकून मी गप्प बसलो. माझ्यापेक्षाही अधिक त्रास सहन करणारं... उर्वरित लेख लिहा:

ते उपचार घेत आहेत.

मोठ्या डॉक्टरकडे काही दिवसांनंतर जाणार, असं ते सांगतात. कारण अजूनही वातावरण चिघळण्याची भीती त्यांना वाटते.

'त्यांना हिंदू नाही म्हणू शकत'

घटनेविषयी अधिक विचारल्यावर झुबैर सांगतात, "काही वाईट माणसं जास्तीत जास्त तुमचा जीव घेऊ शकतात. त्यापेक्षा जास्त काही करू शकत नाही. मला तेव्हाही भीती वाटत नव्हती, आजही वाटत नाहीये आणि कधीच वाटणार नाही. अन्यायाची भीती वाटणं सगळ्यात मोठी चूक आहे. भीती तेव्हा वाटते जेव्हा तुम्ही एखादं वाईट काम करत असता. मी तर असं काहीच केलं नव्हतं, त्यामुळे भीती वाटायचं कारणच नाही. भीती तर त्यांना वाटायला पाहिजे होती, जे एकामागोमाग एक माझ्यावर तुटून पडले होते."

देशाच्या राजधानीत दिल्लीत असा प्रसंग अनुभवायला मिळेल, याचा कधीच विचार केला नव्हता, असं झुबैर सांगतात.

ते पुढे म्हणतात, "मी एक संदेश देऊ इच्छितो. हिंदू,मुस्लीम, ख्रिश्चन ...कोणताच धर्म चुकीची शिकवण देत नाही. ज्यांनी माझ्यासोबत असं वर्तन केलं त्यांना माणुसकीचे शत्रूच म्हणता येईल. त्यांना एखाद्या धर्माशी जोडणं मला योग्य वाटत नाही. हिंदूंनी माझ्यासोबत असं केलं, हे मी म्हणू शकत नाही. असं करणारा ना हिंदू असतो, ना मुसलमान. प्रत्येक धर्म प्रेम आणि शांतीचा संदेश देतो."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...आकर्षित करून घेतलं.

आधी आम्ही शाळेचे मुख्याध्यापक अण्णासाहेब केसकर यांना भेटलो. "आमच्या शाळेची विद्यार्थीसंख्या आहे 210. यात 85 विद्यार्थिनी आहेत. बुहतेक मुलं अनाथ आहेत.

"गेल्या 15 वर्षांपासून महाराज या मुलांचा शैक्षणिक खर्च स्वत: करत आहेत. इतकंच नाही तर महाराज स्वत: 9वी आणि 10वीच्या मुलांचा सायन्सचा क्लास घेतात," त्यांनी सांगितलं.

यानंतर केसकर यांनी आम्हाला शाळेतील संगणक कक्ष आणि डिजिटल क्लासरूम दाखवली. 5वी ते 10वी पर्यंतची ही शाळा आहे. परीक्षा सुरू असल्यानं मैदानातल्या व्यासपीठावर मुलांची द... उर्वरित लेख लिहा:

ा होत्या. महाराजांचं आसन समोर मध्यभागी होतं.

आम्हाला चहा देण्यात आला आणि तितक्यात इंदोरीकर महाराज आले. "पाहिलं का काम? कसं वाटलं?" त्यांनी विचारलं.

"तुमचं काम पाहिलं. पण आता तुमच्याशी बोलायचंय," मी म्हणालो. ते काहीच बोलले नाहीत आणि खाली जाऊ लागले.

किरण महाराज त्यांच्या मागेमागे गेले आणि त्यांना मुलाखतीसाठी विचारणा केली. पण महाराजांनी नकार दिला.

काही क्षणांनी महाराजांची गाडी सुरू होण्याचा आवाज आला. आम्ही खाली गेलो, महाराज होते तिथे.

"महाराज, तुम्ही आम्हाला 5 मिनिटं द्या," मी म्हणालो.

"माझ्या वतीनं दीपक महाराज देशमुख तुमच्याशी बोलतील," त्यांनी सांगितलं आणि ते गाडीच्या फ्रंट सीटवर बसून कीर्तनासाठी निघून गेले.

'महाराजांचा दृष्टिकोन समजून घ्यावा'

यानंतर आम्ही वरच्या मजल्यावरील खोलीत परत आलो. तिथे आम्हाला दीपक महाराज देशमुख भेटले आणि त्यांनी इंदुरीकरांच्या वतीनं आमच्या प्रश्नांची उत्तरं दिली.

महाराजांच्या कीर्तनांमधील महिलांविषयीच्या आक्षेपार्ह वक्तव्यांबद्दल विचारल्यावर ते म्हणाले, "तुम्ही महाराजांचं लाईव्ह कीर्तन ऐका. एकच वाक्य पकडून त्यांच्याविषयीचं मत बनवू नका. महाराज त्यांच्या कीर्तनात पाच-पन्नास आक्षेपार्ह वाक्यं बोलले असतील, पण त्यामागचा त्यांचा हेतू समजून घ्या."

महिलांनी लग्नात नाचण्यावर आणि त्यांच्या मर्जीने कपडे घालण्यावर महाराजांनी केलेल्या वक्तव्यांबद्दल ते म्हणाले, "पाटलांच्या पोरींनी लग्नात नाचायला सुरुवात केली. आधी पोरींनी आपली कौटुंबिक पार्श्वभूमी समजून घ्यावी आणि मग बदल स्वीकारावा.

"आजकाल महिला पुरुषाच्या पुरुषत्वाला आव्हान देणारे कपडे घालून रस्त्यावर येत आहेत. खरंतर महिलेकडे पाहिल्यावर सात्त्विक भाव निर्माण व्हायला हवा.

"ज्या बायांनी आचारसंहिता सोडली आहे, नैतिक-सामाजिक जबाबदाऱ्या टाळून आधुनिकतेच्या मागे लागल्या आहेत, त्यांची तुलना महाराजांनी चपलेशी केली आहे. आधुनिकतेला महाराजांचा विरोध नाही, पण संस्कृती सांभाळून बाकी गोष्टींचं प्रदर्शन करावं, असं महाराजांचं म्हणणं आहे," देशमुख महाराजांनी इंदोरीकर महाराजांचा मुद्दा मांडण्याचा प्रयत्न केला.

पण त्यांच्या अशा विधानांमुळे काही महिलांची मनं दुखावली गेलीय, त्याचं काय, असं विचारल्यावर, "या महिलांनी महाराजांचा दृष्टिकोन समजून घ्यावा. ते जे काही सांगतात त्यामागचा उद्देश समजून घ्यावा. संस्कृतीचा विचार करूनच काय करायचंय, ते करावं," असं ते...


...आकाश सोनी सांगतात, "मी आणि माझा मित्र राजेंद्र दर 40 मिनिटात एक पोस्ट टाकतो. आपला संदेश देण्यासाठी बॅनर असतो जो राजेंद्र आणि मी बनवतो... तरुण पिढीला राष्ट्रवादाकडे वळवणं, भारतीय संस्कृती लोकांपर्यंत पोहोचवणं हे (पेजचं) उद्दिष्ट आहे."

"देश आणि तरुणांची दिशा बदलावी" यासाठी 2011 सालापासून नरेंद्र मोदी यांचा प्रसार सुरू केल्याचं आकाश सोनी सांगतात.

ते सांगतात, "(फेसबुक पेजच्या माध्यमातून) याद्वारे आम्ही आमचं म्हणणं कुठल्याची काट-छाटीशिवाय, प्रभावीपणे लोकांपर्यंत पोहोचवू शकतो, हे आम्हाला माहिती होत... उर्वरित लेख लिहा:

बूमलाईव्हने हा फोटो बनावट असल्याचं सांगितलं आहे.

अल्ट न्यूजमध्ये एका वेगळ्या पोस्टच्या छायाचित्राचा उल्लेख आहे. या फोटोत जवाहरलाल नेहरूंच्या भोवती बायकांचा गराडा आहे. या फोटोच्या वर आणि खाली नेहरुंबाबत अत्यंत अश्लाघ्य भाषेचा वापर केला गेला आहे. हा फोटो खोटा आहे.

आकाश सांगतात, "आणखी एक व्यक्ती आहे तिने हा फोटो टाकलेला असू शकतो. आमच्या सोबत राजेंद्रजी आहेत ते (पेज) सोबत चालवतात. मात्र मी अशी काही पोस्ट टाकल्याचं मला आठवत नाही."

ते सांगतात, "चुकीची बातमी छापली जाऊ नये, याची काळजी आम्ही नक्कीच घेतो. तुम्ही एखाद दुसरी पोस्ट बघितली... चूक सगळ्यांकडूनच होते. आम्ही चूक कबूल करतो. हो आमच्याकडून चुकीने पोस्ट झाली."

आकाश सोनी धार्मिक द्वेष पसरवण्याच्या आरोपांचा इन्कार करतात. ते सांगतात, "(फेसबुकवर) काय टाकावं, याचं कसलंच मार्गदर्शन तुम्हाला मिळत नाही."

ते म्हणतात, "आम्हाला आमच्या पेजचं स्वातंत्र्य आहे. आम्ही (भाजपचे) पगारी कर्मचारी नाही आणि आमच्याकडे कुठली अधिकृत जबाबदारीही नाही. काय टाकावं, याचं कुठलंच मार्गदर्शन भाजपकडून मिळत नाही. हे कुणी सिद्धही करू शकत नाही."

आकाश यांच्या म्हणण्यानुसार गेल्या काही वर्षांत दोन बातम्यांनी पेजला बरीच लोकप्रियता मिळाली. पहिली ताजमहालाचा इतिहास. यात ताजमहालाच्या ठिकाणी पूर्वी एक मंदिर होतं, असा दावा करण्यात आला होता आणि दुसरी बातमी होती की काँग्रेसचं निवडणूक चिन्हं पंजा अनधिकृत आहे.

बीबीसीने आकाश सोनी यांची भेट घेतल्यानंतर 'बीजेपी ऑल इंडिया' या फेसबुकपेजचं नाव बदलून 'आई सपोर्ट नरेंद्रभाई मोदी बीजेपी' करण्यात आलं.

सिद्धांतिक विचारसरणी आणि आर्थिक कारणं आकाश सोनी सारख्या लोकांना प्रेरणा देतात.

आकाश यांच्या म्हणण्यानुसार ज्या बातम्यांकडे प्रसार माध्यमं डोळेझाक करतात अशा बातम्या लोकांपर्यंत पोहोचवणं आणि सोबतच या माध्यमातून लोकांचं भलं करणं हा त्यांचा उद्देश आहे.

आकाश सोनी यांच्या कार्यालयापासून थोड्या अंतरावर एका इमारतीच्या तिसऱ्या मजल्यावर 'कव्हरेज टाइम्स'चं कार्यालय आहे.

आकाश सोनी यांच्या कार्यालयापासून थोड्या अंतरावर एका इमारतीच्या तिसऱ्या मजल्यावर 'कव्हरेज टाईम्स'चं कार्यालय आहे.

गेल्या वर्षी नोव्हेंबरमध्ये अल्ट न्यूजने 'कव्हरेज टाईम्सला' 'उदयोन्मुख फेक न्यूज साईट' म्हटलं होतं. या वेबपेजने अल्पावधितच बरीच लोकप्रियता मिळवली होती.

आम्ही रविवारच्या दुपारी उशिरा या...


...आक्रमक, देशद्रोही आणि राष्ट्रीय सुरक्षेला धोका पोहचवणारे" असं रंगवताना दिसत आहेत.

पुस्तकाचं मुखपृष्ठ

"2014 पासून माझी पहिली ओळख 'मुस्लीम' अशी झाली आहे. त्याव्यतिरिक्त माझी असणारी मूळ ओळख ही दुय्यम बनली आहे. माझ्या समाजातल्या लोकांच्या मनात एका अनामिक भीतीने घर केलंय," नाझिया इरम सांगतात.

आणि तेव्हापासून दुभंगलेल्या समाजातली ही दरी वाढतच चालली आहे. पूर्वग्रहदूषितपणे समाजाचं ध्रुवीकरण करणाऱ्या चर्चा आणि वादविवाद टेलिव्हिजन चॅनेल्सवर सुरू आहेत. त्याचा परिणाम प्रेक्षकांवर होतोय. या सगळ्या... उर्वरित लेख लिहा:

का असणारे कम्प्युटर गेम्स खेळू नका, अशा सूचना करत आहेत. इतकंच नाही तर एअरपोर्टवर विनोद करू नका, तसंच पारंपरिक पोषाख घालून घराबाहेर पडू नका, असंही मुलांना सांगितलं जात आहे.

नाझिया म्हणतात, "ही धोक्याची घंटा आहे. पालकांनी आणि शाळांनी वेळीच या जातीयवादी हिणवण्याविरोधात पाऊल उचलायला हवं."

"सर्वांत महत्त्वांचा मुद्दा आहे हे स्वीकारणं आणि त्याविषयी संवाद सुरू करणं. प्रश्नांकडे दुर्लक्ष करणं हा त्यावरचा उपाय नाही," असं त्या स्पष्टपणे म्हणतात.

"या प्रश्नाकडे वेळीच लक्ष देण्याची गरज आहे. धार्मिक द्वेष केवळ टिव्हीवरील नऊच्या चर्चेपुरता किंवा पेपरातल्या हेडलाईनपुरता मर्यादित राहणारा नाही. हा द्वेष सगळ्यांनाच पोखरतो आहे आणि दोन्ही बाजूंच्या लोकांवर त्याचा परिणाम होत आहे. आणि दोन्हीकडे होरपळ होत आहे".

तुम्ही हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...आघाडी सरकारची परिस्थिती पाहता ही निवडणूक ठाकरे सरकार आणि त्यातही राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षासाठी प्रतिष्ठेचीही झाली आहे.

दुसरीकडे भाजपसाठी राष्ट्रवादीचं वर्चस्व असलेल्या पश्चिम महाराष्ट्रात पक्ष वाढवण्याची आणखी एक संधी असणार आहे. संपूर्ण मंगळवेढा तालुका आणि पंढरपूर शहर आणि याच तालुक्यातली 22 गावे मिळून हा मतदारसंघ बनतो.

तर पंढरपुरातली उरलेली गावे ही माढा, मोहोळ आणि सांगोला मतदारसंघात जोडली आहेत. त्यामुळे पंढरपूरच्या राजकीय घडामोडींचा सरळ प्रभाव हा या तालुक्यांवर पडतो, असं समजलं जातं.

या पोटन... उर्वरित लेख लिहा:


...आघाडीकडून शिवसेनेचे विद्यमान आमदार श्रीकांत देशपांडे आणि दुसऱ्या बाजूला भाजपचे उमेदवार नितीन धांडे निवडणुकीच्या रिंगणात आहेत.

भाजपसाठी हा मतदारसंघ आव्हानात्मक आहे. कारण भाजप नेते अनिल बोंडे यांच्या बहीण संगीता शिंदेही निवडणुकीच्या रिंगणात आहेत. त्यामुळे भाजपच्या मतांची विभागणी होऊ शकते.

अमरावती शिक्षक मतदारसंघासाठी 35 हजार 622 एकूण मतदार आहेत.

पुणे शिक्षक मतदारसंघ

पुणे शिक्षत मतदारसंघात विद्यमान आमदार, महाविकास आघाडी आणि भाजप अशी तिघांमध्ये लढत दिसून येत आहे. विद्यमान आमदार दत्तात्रय सामंत, ... उर्वरित लेख लिहा:

ा परिस्थितीत बंडखोरी होण्याचा धोकाही आहे.

प्रामुख्याने शिवसेना आणि आघाडीच्या नेत्यांमध्ये स्थानिक पातळीवर राजकीय समीकरणं कशी जुळवायची असाही प्रश्न आहे.

धर्मेंद्र झोरे याबाबत सांगतात, "तीन पक्ष एकत्र आल्याने स्थानिक पातळीवरील राजकारण पूर्णपणे बदलेलं आहे. महाविकास आघाडीला भाजपला सत्तेपासून दूर ठेवायचे असल्यास यापुढील निवडणुकाही एकत्र लढवाव्या लागणार आहेत. त्यादृष्टीने होणाऱ्या या पहिल्याच निवडणुकीचा निकाल महाविकास आघाडीसाठी महत्त्वाचा आहे. हा निकाल भविष्यातील निर्णय घेण्यास तिन्ही पक्षांसाठी उपयोगी ठरेल."

भाजपनेही या निवडणुकीसाठी आपली सर्व ताकद पणाला लावली आहे. विधानसभा 2019 निकालातही भाजप सर्वांत मोठा पक्ष म्हणून समोर आला होता. सर्वाधिक जागा या भाजपनेच जिंकल्या होत्या पण तरीही भाजपला सत्ता स्थापन करण्यात अपयश आले. त्यामुळे या निवडणुकीतही अव्वल राहण्याचा प्रयत्न भाजपकडून होताना दिसतो.

ज्येष्ठ पत्रकार संजीव उन्हाळे याबाबत सांगतात, "उद्धव ठाकरे सरकार आल्यानंतरही ही पहिली निवडणूक आहे. त्यामुळे शिवसेना, राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि काँग्रेससाठी तर प्रतिष्ठेची आहेच पण बिहारहून प्रचार करून आलेले भाजपचे नेते देवेंद्र फडणवीस यांच्यासाठीही महत्त्वाची आहे. भाजपही जोरदार प्रयत्न करताना दिसते आहे."

ते पुढे सांगतात, "भाजपने प्रचंड लक्ष घालण्यास सुरूवात केल्यानंतर राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार आणि मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनीही ही निवडणूक प्रतिष्ठेची केली आहे."

निकालाचा परिणाम पुढील राजकीय समीकरणं बदलणार?

पदवीधर निवडणुकांच्या निकालाचे थेट परिणाम पुढील स्थानिक स्वराज्य संस्था, विधानसभा आणि लोकसभा निवडणुकांवर होणार नाहीत हे स्पष्ट आहे. कारण या दोन्ही निवडणुकांमध्ये मतदारसंघाचं कार्यक्षेत्र आणि मतदार वर्ग वेगळा आहे.

सत्ताधाऱ्यांना या निवडणुकीत यश आल्यास महाविकास आघाडीचा एकत्र निवडणुक लढवण्यासंदर्भातील आत्मविश्वास नक्कीच वाढेल.

याविषयी बोलताना ज्येष्ठ पत्रकार प्रताप आसबे असं सांगतात, "पदवीधर आणि शिक्षक निवडणुकांचा थेट परिणाम राज्याच्या राजकारणावर होत नसतो. पुढील निवडणुकांची समीकरणंही यामुळे बदलणार नाहीत. पण यंदाची निवडणूक वेगळी असल्याने यात महाविकास आघाडीला अपयश आल्यास त्यांचा आत्मविश्वास कमी होऊ शकतो. याचा फायदा भाजपला होईल."

ते पुढे सांगतात, "तीन पक्ष एकत्र निवडणूक लढवत असल्याने यात यश आल्यास पुढील निवडणुकाची...


...आजार नसताना थकवा येणं, सतत झोप येणं, चिडचिडेपणा, राग किवा सतत रडू येणं अशी सीएमडीची लक्षणं असतात.

लहान मुलांच्या बाबतीत बोलायचं, तर वागण्या-बोलण्यात अचानक बदल होणं, शाळेत न जावसं वाटणं, राग, आळस किंवा अति उत्साह अशी लक्षणं दिसून येतात.

जर सलग दोन आठवडे ही लक्षण दिसून आली, तर सीएमडी आहे असं निदान केलं जातं. डॉक्टर रुपाली शिवलकर सांगतात, "एखाद्या व्यक्तीला हार्मोन्समध्ये बिघाड, हायपर थायरॉइडिज्म, मधुमेह किंवा दुसरा कोणता दीर्घ आजार असेल तर जास्त लक्ष देण्याची गरज असते.

जागतिक आरोग्य संघटना ... उर्वरित लेख लिहा:

बत अधिक सांगताना म्हणतात, "आजकाल मुलांवर वेगवेगळ्या प्रकारचे दबाव असतात. मुलांनी अभ्यासात प्रगती करावी ही आई-वडिलांची अपेक्षा असतेच. पण त्याबरोबरच संगीत, नृत्य, खेळ, अभिनय अशा इतर गोष्टींमध्येही अग्रेसर असावं, असंही पालकांना वाटतं. दुसरीकडे मुलांमध्येही पीअर प्रेशर, सोशल मीडियावर कार्यरत राहणं असे अनेक दबाव असतात."

आजकाल मुलांसमोर अधिक पर्याय आहेत, त्यांना खूप एक्सपोजर मिळतं हे जरी खरं असलं तरी त्यांच्यावर ताणही येतो.

याचे परिणाम अतिशय गंभीर होऊ शकतात. अनेकदा नैराश्य इतकं टोकाला जातं, की लोक आत्महत्येसारखा मार्गही अवलंबतात, असं डॉक्टर सांगतात.

जागतिक आरोग्य संघटनेनं (WHO) 2019 या वर्षासाठी 'आत्महत्या थांबवणं' ही संकल्पना स्वीकारली आहे.

डॉक्टर रुपाली शिवलकर

WHO च्या आकडेवारीनुसार दर 40 सेकंदाला एक व्यक्ती आत्महत्या करते. याचा अर्थ म्हणजे एका वर्षात 8 लाख लोक आत्महत्या करतात.

15 ते 29 वर्षे वयोगटातील तरूणांमध्ये होणाऱ्या मृत्यूंमध्ये आत्महत्या हे दुसरं मोठं कारण आहे. सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे ही केवळ विकसित देशांची समस्या नाहीये. 80 टक्के आत्महत्या या कमी आणि मध्यम उत्पन्न असलेल्या देशांमध्येच होतात.

आत्महत्या थांबवता येऊ शकतात आणि एकदा आत्महत्येचा प्रयत्न करणारी व्यक्ती दुसऱ्यांदा आत्महत्येचा प्रयत्न करू शकतात, असं डॉक्टर सांगतात. त्याची काही लक्षण दिसून येतात, पण ती लक्षात येणं आवश्यक आहे.

एका आत्महत्येचा किती जणांवर परिणाम?

डॉक्टर नंद कुमार सांगतात, जेव्हा एखादी व्यक्ती आत्महत्या करते, तेव्हा त्याचा 135 लोकांवर परिणाम होतो. यामध्ये आत्महत्या करणाऱ्या व्यक्तीचे कुटुंबीय, जवळचे नातेवाईक, मित्र आणि ऑफिसमध्ये काम करणारे सहकारी यांचा समावेश असतो. त्यामुळे कोणत्याही व्यक्तीनं आत्महत्या करण्यापूर्वी या लोकांबद्दल विचार करायला हवा.

डॉ. नंद कुमार यांच्या मते, आत्महत्या हा भावनेच्या भरात घेतलेला निर्णय असतो. त्या मोक्याच्या क्षणांमध्ये तुम्ही आत्महत्या करणाऱ्या व्यक्तीचं लक्ष वळवू शकलात, तर त्याचा जीव वाचू शकतो.

WHO नं आत्महत्या थांबविण्यासाठी अनेक उपाय सांगितले आहेत. यातील पहिली गोष्ट म्हणजे आत्महत्या ही एक जागतिक समस्या आहे, हे मान्य करायला हवं. ज्यांच्या मनात अशाप्रकारचं द्वंद्व सुरू आहे, त्यांना 'तुम्ही एकटे नाही,' हा दिलासा द्यायला हवा.

समस्या गंभीर असली, तरी लोकांमध्ये मानसिक...


...आठवडाभरात, कामगार आणि आप्तकालीन पथकातील कर्मचारी असे 30 जण किरणोत्साराची बाधा झाल्यानं दगावले. अख्खं प्रिपिएट हे शहर आणि आसपासचा परिसर मिळून सुमारे दोन लाख लोकांना सुरक्षितस्थळी हलवण्यात आलं.

पाळणा 'त्या' दिवशी होता तसाच आहे.

विखुरलेल्या, होत्या तशाच सोडून दिलेल्या इमारती, बर्फानं झाकल्या गेलेल्या गाड्यांचे बम्पर, पिवळा रंग राखून असलेला आकाश पाळणा या सगळ्या खुणा पाहात आम्ही पुढे आलो. त्या सगळ्या प्रवासात, बालवाडीच्या वसतिगृहात एका गंजलेल्या बेडवर एक बाहुली तशीच पडलेली आहे, ते दृश्य हृदय पिळवटण... उर्वरित लेख लिहा:

तिथेच शेती करतात आणि स्वत:पुरतं पिकवतात.

त्या भयानक दिवसाबद्दल सांगताना ते म्हणाले, "रात्री स्फोटाचा आवाज झाला. तसे आवाज नेहमीचेच असल्यानं आम्हाला वेगळं काही वाटलं नाही. आता ही जागा राहण्यास एकदम सुरक्षित आहे."

"पर्यटक इथं येत आहेत ही चांगली गोष्ट आहे. कोणतीही भीती बाळगू नका," असं ते आवर्जून सांगतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...आढळलं होतं.

तर एव्हरेस्ट जिथे आहे तिथल्या टेक्टॉनिक प्लेट्स (tectonic Plates) म्हणजेच भू - पट्ट्या या हलत असल्याने काळानुरूप एव्हरेस्टची उंची प्रत्यक्षात वाढली असण्याची शक्यता असल्याचं काहींचं म्हणणं होतं. पण मोठ्या भूकंपामुळे ही वाढ पुन्हा कमी झाल्याची शक्यताही काही जाणकार व्यक्त करत होते.

"2015चा भूकंप हे या पर्वताची उंची पुन्हा मोजण्यामागचं एक महत्त्वाचं कारण होतं," धाकाल सांगतात.

चीनचं सर्वेक्षण पथक हे 2020मध्ये एव्हरेस्ट सर करणारं एकमेव पथक ठरलं आहे.

माऊंट एव्हरेस्टची उंची पुन्हा कशी... उर्वरित लेख लिहा:

पथक हे  2020मध्ये एव्हरेस्ट सर करणारं एकमेव पथक ठरलं आहे.

एव्हरेस्टची उंची मोजताना अधिक अचूक उत्तर मिळावं यासाठी आपण एव्हरेस्टच्या दिशेने असणाऱ्या 12 विविध इतर शिखरांचा वापर केल्याचं नेपाळी अधिकाऱ्यांनी सांगितलं.

तर चिनी अधिकाऱ्यांनीही हीच पद्धत वापरल्याचं चिनी माध्यमांनी म्हटलंय.

"सर्वेक्षणासाठीचा बीकन (स्तंभ) शिखरावर रोवण्यात आल्यानंतर या शिखराच्या इतर बाजूंच्या 6 बिंदूंपासूनची तिथपर्यंतची उंची मोजता आली. म्हणजचे पर्वताची उंची मोजताना 6 वेगवेगळ्या त्रिकोणांची उंची मोजत खातरजमा करता आली," चीनमधल्या सर्वेक्षण आणि नकाशा अकादमीमधले संशोधक जिआंह टाओ यांनी चायना डेलीला सांगितलं.

यापूर्वी चीनने 1975मध्ये पहिल्यांदा आणि त्यानंतर 2005मध्ये माऊंट एव्हरेस्टची उंची मोजली होती.

भूकंपाच्या केंद्राच्या जवळ असणाऱ्या लांगटांग हिमल सारख्या हिमालयातल्या पर्वत शिखरांची उंची जवळपास एक मीटरने कमी झाल्याचं संशोधकांना आढळलं होतं.

हिमालय डेटाबेसनुसार चीनच्या दुसऱ्या सर्वेक्षण पथकाने एव्हरेस्टच्या शिखरावर एक चिनी जीपीएस उपकरण बसवलं होतं.

पण यावेळी चिनी सर्वेक्षण अधिकाऱ्यांनी चीनने विकसित केलेली बायडू नेव्हिगेशन सॅटलाईट प्रणाली (BeiDou Navigation Satellite Systerm) वापरली. ही प्रणाली अमेरिकेच्या मालकीच्या जीपीएस म्हणजेच ग्लोबल पोझिशनिंग सिस्टीमची प्रतिस्पर्धी मानली जाते.

"ही प्रणाली वापरून बर्फाची खोली, हवामान, वाऱ्याचा वेगही मोजता येतो. याचा उपयोग हिमनदी (Glacier)चा अभ्यास करण्यासाठी किंवा पर्यावरण संरक्षणासाठी केला जाऊ शकतो," चीनची सरकारी वृत्तसंस्था शिनहुआने म्हटलंय.

नेपाळच्या सर्वेक्षकांनी आकडेवारी करण्यासाठी GPS प्रणाली वापरली.

"माऊंट एव्हरेस्टची उंची ठरवण्यासाठी आम्ही आंतरराष्ट्रीय मान्यता असणाऱ्या पद्धती वापरून माहितीवर प्रक्रिया केली," धाकल यांनी बीबीसीला सांगितलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...आणखी एका गोष्टीचं शीर्षक आहे- 'शहीद गुरमेल कौर'. लेखिका- संगीत तूर. ऐंशी वर्षांच्या गुरमेल कौर यांची गोष्ट संगीतने लिहिलेय. संगरूर जिल्ह्यातील घरछाँव गावातील गुरमेल कौर यांनी छोट्याशा बागेत सामान भरलं आणि त्या आंदोलनात सहभागी होण्यासाठी निघाल्या. 'आपल्या जमिनीसाठी प्राण द्यायला चाललेय,' असं त्या म्हणाल्या.

आंदोलनाच्या ठिकाणी दोन आठवडे निदर्शनांमध्ये सहभागी झाल्यावर गुरमेल कौर कालाझार टोलनाक्यावरच्या निदर्शनांमध्ये सहभागी झाल्या होत्या. त्यांच्या गटातले बाकीचे लोक गावी परत गेले होते. पण आठ डिसें... उर्वरित लेख लिहा:

लं.

आंदोलनाच्या ठिकाणी चालणारे तरुण आणि वयस्क लोकांनी भरलेले ट्रॅक्टर दिसतात. त्यांनी झेंडे धरलेत आणि घोषणा दिल्या जातायंत. फळं नि भाज्यांचं वाटप करणारे लोक कंवर ग्रेवालसारख्या पंजाबी गायकांची गाणी मोठ्या आवाजात ऐकत आहेत.

ट्रॅक्टरवर खूप मोठ्या आवाजात स्पीकर लावल्याचं मला दिसतं. रस्त्यांवर विलक्षण ऊर्जा सळसळतेय. एक ट्रॅक्टर डीजेचाही आहे- शेतकऱ्यांच्या मनोरंजनासाठी आणि त्यांना उत्साह वाटावा यासाठी या ट्रॅक्टरमध्ये डिस्को लाइट लावलेले आहेत.

हरप्रीत सिंह यांच्या ट्रॅक्टरवर 'पेचा पै' हे गाणं सुरू आहे. हे गाणं हर्फ़ चीमा यांनी लिहिलंय. चीमा आणि ग्रेवाल यांनी एकत्र मिळून हे गाणं गायलंय. या गाणं यू-ट्यूबवर ३० लाखांहून अधिक लोकांनी पाहिलंय.

हरप्रीत सिंहला नुकतीच कुठे 20 वर्षं पूर्ण झालेली आहेत. भठिंडामधील रामपुरा गावचे हरप्रीत कबड्डी खेळतात. दिल्ली आणि पंजाब यांच्यातली ही विभागणी आहे. पंजाबच्या वाटेत केंद्र सरकारची वाईट धोरणं आलेली आहेत, असं ते म्हणतात. 'पेचा पै' गाण्यातली 'काल्या नीति कर दे लागू' ही ओळ म्हणून ते लोकांना या 'काळ्या धोरणां'चा विरोध करायला सांगतो.

प्रतिकाराची ही गाणी गेल्या दोन-तीन महिन्यांमध्येच प्रदर्शित झालेली आहेत. या गाण्यांच्या व्हिडिओंमध्ये महामार्गावर बंद करून ठेवलेल्या ट्रकांची आणि ट्रॅक्टरांची दृश्यं आहेत. कृषी कायद्यांविरोधात संपूर्ण पंजाबमध्ये ठिकठिकाणी होत असलेल्या निदर्शनांची दृश्यंही त्यात आहेत. 'दिल्ली चलो' आंदोलनामध्ये येऊन केलेलं चित्रीकरणही व्हिडिओंमध्ये वापरण्यात आलं आहे. हरप्रीत सिंह त्यांच्या तीन चुलतभावांसोबत आणि काकांसोबत टिकरी बॉर्डरवर निदर्शनं करायला आलेत.

ते म्हणतात, "ही गाणी आम्हाला प्रेरणा देतात, म्हणून आवडतात. ही गाणी म्हणणारीही शेतकऱ्यांचीच मुलं आहे. त्यांना हा प्रश्न कळतो."

शाहीन बाग आणि जगभरातल्या इतर आंदोलनांमध्ये म्हटली जाणारी गाणीही शेतकऱ्यांच्या प्रतिकाराला आवाज मिळवून देत आहेत. आपण एकटे नाही आहोत, असहमती नोंदवण्याच्या भावनेने आपण इथे आलोय, पण आपल्यासोबत इतरही लोक आहेत, ही जाणीव या प्रतिकाराच्या गाण्यांनी होते, असं हरजीत आणि त्यांचे दूरचे भाऊ अमनदीप म्हणतात.

स्पीकरवर लागलेल्या गाण्यांच्या चालीवर ठेका धरून नाचणारे वृद्ध शेतकरीही वाटेत दिसतात. एखाद्या प्रश्नाभोवती लोकांना संघटित करताना अशा प्रतिकाराच्या गाण्यांचं महत्त्व खूप प्रकर्षाने दिसतं. या गाण्यांच्या...


...आणि तपासासाठी एक पथक नेमले जावे, अशी आमची मागणी होती.

न्यायालयाच्या सुनावणीच्या अगदी काहीच दिवस आधी शासनाने एक विशेष तपास पथक नेमल्याचे जाहीर केले. परंतु तरीही तपासावर उच्च न्यायालयाच्या देखरेखीची मागणी आम्ही तशीच लावून धरली.

दरम्यान दाभोलकर कुटुंबीयांनी सुद्धा अॅड. नेवगी यांच्यामार्फत तशीच याचिका उच्च न्यायालयात दाखल केली. तेव्हापासून आजतागायत साधारण दर महिन्याला उच्च न्यायालय तपास अधिकाऱ्यांकडून गोपनीय तपास प्रगती अहवाल घेते आणि त्यावर भाष्य करते.

उच्च न्यायालयाच्या देखरेखीमुळेच आजवर तपा... उर्वरित लेख लिहा:

ी यांच्याच पठडीतील कार्यकर्ती होती. प्रा. कलबुर्गी यांच्या खुनाबाबत कर्नाटक सरकारच्या तपास यंत्रणेने काहीच प्रगती केली नाही म्हणून २६ ऑगस्ट २०१७ रोजी मी, प्रा. डॉ. गणेश देवी, डॉ. सुरेखा देवी, प्रा. राजेंद्र चेन्नी मुख्यमंत्री सिद्धरामय्या यांना भेटण्यास गेलो होतो.

तेव्हा बाहेर आल्यावर मुख्यमंत्री निवासाच्या फाटकापाशी आमची गौरी लंकेशशी भेट झाली. मधल्या काळात कलबुर्गी खुनाचा निषेध आणि तपासाच्या मागणीसाठी झालेल्या आंदोलनांत आमची भेट झाली होती. तेव्हा आता लवकरच बेंगलोरला एक व्यापक मीटिंग घेऊन पुढील आंदोलनाची दिशा ठरवूया, असा निर्णय सर्वांनी घेतला.

निघण्यापूर्वी आम्ही एकमेकींना जवळ घेतले आणि आपापल्या मार्गाने गेलो. तीच आमची शेवटची भेट ठरली. ५ सप्टेंबरला  तिचा खून झाला. ही अंतर्बाह्य हादरवून टाकणारी, अतिशय धक्कादायक घटना होती. कितीतरी वेळ त्यावर विश्वासच ठेवणे शक्य होईना.

डॉ. गोविंद पानसरे

तेव्हा मी जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठात एका सेमिनारसाठी गेले होते. रात्रभर बेंगलोरहून प्रसारमाध्यमांचे फोन येत होते. नुकत्याच झालेल्या मुख्यमंत्र्यांच्या भेटीच्या बातम्यांमुळे गौरीने त्या दिवशी आम्हाला तिला काही धमक्या आल्याबद्दल किंवा धोका असल्याचे सांगितले होते का हे ते जाणून घ्यायचा प्रयत्न करत होते.

परंतु त्या दिवशी आमचे केवळ कलबुर्गी प्रकरणाबद्दल बोलणे झाले होते. दोन दिवस दिल्लीमध्ये अनेक निषेध सभा, निदर्शने झाली. प्रेस क्लब ऑफ इंडियात मोठी सभा झाली. सर्वच पत्रकार अक्षरश: सुन्न झाले होते. रविशकुमार यांनी तिथे अतिशय भावपूर्ण, पण त्याचवेळी परखड भाषण केले. प्रसारमाध्यमे जेव्हा सरकारचे प्रवक्ते म्हणून काम करतात तेव्हा तो लोकशाहीला फार मोठा धोका असतो, असे ते म्हणाले.

तीन वर्षं संघर्षाची

या तीन वर्षांत देशातील, महाराष्ट्रातील असंख्य गावांत आम्ही गेलो. अनेक लोकांनी-संघटनांनी या खुनांबद्दल शोक व्यक्त केला. विवेकवादाला, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याला, लोकशाहीला असलेल्या धोक्याबद्दल जाहीर मांडणी केली.

हे लोक अनोळखी होते, पण संवेदनशील होते. विचाराने समतावादी, विवेकी होते. त्यामुळेच या काळात कधीही आम्हाला एकटे वाटले नाही. आम्ही त्याला विस्तारित कुटुंब म्हणतो. ही भावना खरोखरच आशावाद जागवते. निराशेचे अनेक प्रसंग आले तरी संघर्षशील, प्रयत्नशील राहायला मदत करते.

दक्षिणायनच्या माध्यमातून अनेक उपक्रमांत हजारो लोक सहभागी झाले....


...आणि त्यामुळे भारतीय संविधानानुसार बहाल केलेल्या धर्मनिरपेक्षतेच्या मूल्यांचं उल्लंघनही झालेलं आहे. सर्वोच्च न्यायालयानंही असं म्हटलेलं आहे. अद्याप अपराध कुणी केला हे निश्चित व्हायचं आहे.''

बाबरी मशीद पाडण्याचं प्रकरण तार्किक निष्कर्षांवर पोचेल की नाही यावर न्यायमूर्ती गांगुली सांगतात की, "याचा शेवट कुठे होईल हे मला माहीत नाही. सर्वोच्च न्यायालयानं बाबरी मशीद पाडल्याप्रकरणी कडक शब्दांत टीका केली आहे. सर्वोच्च न्यायालयानं यापूर्वीही असं म्हटलं होतं, या निर्णयातही यावर टीका केली आहे. पण पुरातत्त्व... उर्वरित लेख लिहा:

"या ठिकाणी शाळा, संग्रहालय अथवा विद्यापीठासारखी धर्मनिरपेक्ष इमारत बांधण्याचे आदेश देता आले असते. मंदिर आणि मशीद अन्य वाद नसलेल्या जमिनीवर बनवण्याचे आदेश देता आले असते,'' न्या. गांगुली सांगतात.

अयोध्या खटल्यात पाच न्यायमूर्तींनी एक परिशिष्ट जोडलं आहे, त्यावर कोणत्याही न्यायमूर्तींची स्वाक्षरी नाही. यावर तुमचं काय म्हणणं आहे, असं विचारलं असता ते म्हणाले की, 'ही कृती असामान्य आहे, पण ते यावर बोलू इच्छित नाहीत.'

या निर्णयाचा भारतातील लोकशाहीवर आणि न्यायिक व्यवस्थेवर काय परिणाम होईल? असा प्रश्न न्यायमूर्तींना विचारला असता, त्यांनी सांगितलं की, "या निर्णयामुळे उत्तरं कमी मिळाली आहेत आणि प्रश्न जास्त उपस्थित झाले आहेत. मी या निर्णयामुळे हैराण झालो आहे. यात माझा काहीही वैयक्तिक स्वार्थ नाही.''

या निर्णयाचा बाबरी पाडण्याच्या खटल्याचा काय परिणाम होईल?

या प्रश्नावर गांगुली म्हणाले की, या प्रकरणाचा तपास स्वतंत्रणे केला जाईल आणि हा खटला मार्गी लागेल अशी मला आशा वाटते.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...आणि नोटाबंदीनंतर या क्षेत्रावर संकट आलं होतं. नोव्हेंबर 2019 मध्ये सरकारने 25,000 कोटी रुपयांच्या पॅकेजची घोषणा केली होती. मात्र उद्योगपतींच्या मते बरंच काही करण्याची गरज आहे.

पुरी म्हणतात, "घराची मागणी वाढवण्यासाठी जीएसटी कमी करणं, करात सवलती दिल्या तर फायदेशीर ठरू शकेल. या क्षेत्रातील नोकऱ्यांची शाश्वती या क्षेत्रासाठी लाभदायी ठरेल. जे प्रकल्प अपूर्ण आहेत ते पूर्ण व्हायला हवेत. त्यामुळे सध्या ज्यांनी गुंतवणूक केली त्यांचा ताण कमी होईल."

रोजगार

गेल्या दोन अर्थसंकल्पात म्हणजे पियुष गोयल यांन... उर्वरित लेख लिहा:

ाला फॅमिली पेन्शनचा पर्याय उपलब्ध नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...आणि पर्शियामध्ये या भागातल्या तांदुळाला मोठी मागणी होती.

'पटना : खोया हुआ शहर' या पुस्तकाचे लेखक अरुण सिंह लिहितात, "पाटणा आणि आसपासच्या भागात उच्च प्रतिचा तांदुळ पिकतो. त्यावेळी बिहारमधले सर्जन विलियम फुलटर्न यांनी या तांदुळाला 'पटना राईस' नाव देऊन व्यापार केला आणि अमाप पैसा कमावला."

पालीगंजच्या अंकुरी गावातले 83 वर्षांचे शेतकरी राम मनोहर प्रसाद यांना हा इतिहास चांगलाच ठाऊक आहे.

शेती

ते म्हणतात, "इतिहास सोडा. आम्हा शेतकऱ्यांचं वर्तमान संकटात आहे. शेतकऱ्यांसाठी पीक हीच त्यांची बँक. बाजार स... उर्वरित लेख लिहा:

ी विकणाराही त्याचे दर स्वतः ठरवतो आणि आम्ही इतके महिने काबाडकष्ट करून तांदूळ पिकवतो आणि तरीही त्याचा दर ठरवण्याचा अधिकार आम्हाला नाही."

कर्जाचा डोंगर

या भागात उच्च प्रतिचा बासमती तांदूळ होतो. मढौरा गावातले 73 वर्षांचे ब्रिजनंदन सिंहसुद्धा बासमतीचं पीक घेतात. मात्र, आज त्यांच्या बासमतीला विकत घेणारा कुणी नाही.

बृजनंदन सिंह

ते सांगतात, "कमी खत आणि कमी मेहनतीत चांगलं उत्पन्न देणारं हे पीक आहे. खत थोडंही जास्त झालं तर चांगला तांदूळ येत नाही. एकेकाळी साडे सहा हजार रुपये क्विंटल दराने बाजार समितीमध्ये विकायचो. मात्र, बाजार समित्या संपल्या आणि खरेदी करणारेही गेले."

बाजार समिती संपल्याने ब्रिजनंदन सिंह कर्जबाजारी झाले आहेत. ते सांगतात, "पत्नीला कॅन्सर झाला होता. उपचारासाठी पैसे नव्हते. कर्ज घेतलं. पण तरीही तिला वाचवू शकलो नाही. आधी आमचं औषध-पाणी, समाजातली प्रतिष्ठा या सर्वांची काळजी बासमती तांदूळच वाहायचा."

ब्रिजनंदन यांच्यासारखेच भोलानाथही कर्जबाजारी आहेत.

ते म्हणतात, "सरकारने बाजार समिती संपवल्या. पण, सरकार तांदूळ खरेदीही वेळेत करत नाही. आडत्यांना कमी भावात धान्य विकावं लागतं. जेवढे पैसे लावले तेवढेही निघत नाहीत. काय करणार? कर्ज काढलं आहे. त्यामुळे ते चुकवावंच लागतं."

नल-जल योजनेत बुडालेली शेती

एकीकडे बाजार समिती बंद केल्याने शेतकरी अडचणीत आहेत तर दुसरीकडे या संपूर्ण परिसरातल्या शेतकऱ्यांना प्रशासनाने निर्माण केलेल्या नव्या अडचणीचा सामना करावा लोगत आहे. पालीगंजमधल्या अनेक गावांमध्ये नल-जल योजनेची कामं पूर्ण झालेली नाही. पाण्याच्या निचरा होण्याच्या सोयी नाहीत. त्यामुळे शेतात पाणी जमा होतं.

आसराम लाल मुलासह

आसराम लाल अल्पभूधारक आहेत. त्यांच्या शेतात भाताचं पीक उभं आहे आणि आता गुडघाभर पाणी साचलं आहे. त्यांचा मुलगा रोज या घाण पाण्यात जाऊन भात कापण्याचा प्रयत्न कतो.

ते म्हणतात, "रोज शक्य तेवढी कापणी करतो. यानंतर शेत मालकाला पीक किंवा पैसे द्यावे लागतील. शेतमालक काही सवलत देणार नाही. त्यामुळे आमच्याकडे कर्ज घेण्याशिवाय दुसरा पर्याय नाही."

पॅक्सच्या निधीची अडचण

प्राथमिक कृषी पतसंस्था (पॅक्स) आणि व्यापारी मंडळ यांना सरकार नोव्हेंबरच्या मध्यापर्यंत तांदूळ खरेदीचे आदेश देतं. यावर्षी हे आदेश 23 नोव्हेंबर रोजी देण्यात आले. यावर्षी किमान हमी भाव 1868 आणि 1888 रुपये प्रति क्विंटल आहे. तर यंदा तांदूळ खरेदी 30...


...आणि राज्याचं राजकारण ढवळून निघालं. जेव्हा विधिमंडळात हे प्रकरण आलं तेव्हा वाझे यांना निलंबित करा अशी मागणी भाजपकडून केली गेली.

त्यावर सत्ताधारी गटात एकवाक्यता होतच होती, पण विरोधी पक्षांच्या अशा दबावापुढे किती वेळा झुकायचं असा प्रश्नही विचारला गेला आणि वाझे यांची केवळ बदली केली गेली. सत्ताधारी गटातल्या काहींना असं वाटतं की अधिवेशनातच निर्णय झाला असता तर आता वाझेंच्या अटकेनंतर जी नामुष्की सरकारला पत्करावी लागते आहे, ती वेळ आली नसती. पुढे विरोधी पक्षाचा दबाव अधिक वाढला आणि राजकारण ढवळून निघालं. ... उर्वरित लेख लिहा:

वचक नसला तर राजकारणात काय किंमत द्यावी लागते हे या प्रकरणामुळं समोर आलं आहे.

पोलिसांचे गट, त्यात असलेल्या भ्रष्टाचारामुळे सरकारलाही जुमानेसं होणं हेही दिसून आलं. सरकार त्यांच्यामुळे अडचणीत आलं. आघाडीच्या मित्रपक्षांच्या बैठकीतही याबद्दल बोलणं झालं. त्यामुळे आता हे बदल्याचं सत्रं सुरु झालं आहे. अजून जर कोणा अधिकाऱ्यावर या प्रकरणात कारवाई झाली तर 'स्कॉटलंड यार्ड'ची उपमा मिरवणाऱ्या या पोलीस दलाची अधिक बदनामी झाली असती."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...आणि हृदयविकार तसंच पोषक आहार, अन्नसुरक्षा, मानसिक आरोग्य, नशामुक्ती अशा क्षेत्रांतही WHO काम करते आहे.

विविध देशांबरोबरच खासगी देणगीदारांनी दिलेल्या पैशातून या संघटनेचं काम चालतं. स्वित्झर्लंडच्या जीनिव्हामध्ये या जागतिक आरोग्य संघटनेचं मुख्यालय आहे.

संयुक्त राष्ट्रांचे सदस्य असलेले सर्व देश या संघटनेचे सदस्य आहेत. पण मग त्या देशांचं काय, जे संयुक्त राष्ट्रांचे सदस्य नाहीत?

WHO समोरचा 'तैवान' प्रश्न

काही दिवसांपूर्वी हाँगकाँगच्या RTHK चॅनेलवरील मुलाखतीत WHOचे सहाय्यक संचालक ब्रुस अलिवार... उर्वरित लेख लिहा:

तुलनेत बरीच चांगली असून त्यांनी काही प्रमाणात या विषाणूच्या प्रसाराला आळा घातला आहे. बाकीच्या जगालाही त्यातून फायदा होऊ शकतो, असं तैवानला वाटतं.

माणसांमधून माणसामध्ये या विषाणूचा प्रसार होत आहे का, असं तैवाननं WHO कडे विचारलं होतं, पण त्यावर काही उत्तर मिळालं नाही, असा तैवानचा आरोप आहे. तसंच चीनसोबतचं नातं जपण्यासाठी WHO आपल्याला सदस्यत्व नाकारत असल्याचा सूर तैवानमध्ये पुन्हा उमटतो आहे.

WHOचं चीनला झुकतं माप?

एकीकडे WHO आपल्याकडे दुर्लक्ष केल्याचा आरोप तैवान करत आहे. त्याचवेळी WHOचीनला झुकतं माप देते आहे असंही अनेकांना वाटतं.  चीननं घेतलेल्या भूमिकेचं WHOनं कौतुक केलं होतं, जे अनेकांना पटलं नाही.

विशेषतः WHO चे सध्याचे महासंचालक टेड्रोस अधानोम घेब्रेयेसुस यांच्या नेतृत्त्वावरही टीका होते आहे. टेड्रोस हे WHOचं संचालकपद भूषवणारे पहिले आफ्रिकन आहेत आणि ते याआधी इथियोपियाचे आरोग्यमंत्री आणि परराष्ट्र मंत्री होते.

WHOचे 194 सदस्य देश सहकार्य करतील, तेव्हाच कोव्हिड-19 सारख्या वैश्विक साथीचा सामना करणं शक्य आहे, याची टेड्रोस यांना जाणीव आहे.

"चीनला न दुखावता त्यांच्याकडून पारदर्शकता आणि सहकार्य मिळवण्यावर त्यांचा भर आहे. पण चीनचं असं कौतुक केल्यानं सत्तेला सत्य सांगणारी एक विश्वासार्ह आणि वैज्ञानिक संघटना म्हणून WHOच्या लौकिकाला धक्का पोहोचू शकतो," असं जॉर्जटाऊन युनिव्हर्सिटीमध्ये ग्लोबल हेल्थ लॉचे प्राध्यापक असलेले लॉरेन्स गॉस्टिन सांगतात.

WHO चे सध्याचे महासंचालक टेड्रोस अधानोम घेब्रेयेसस

आरोग्य, सत्ता आणि अर्थकारण

टेड्रोस यांच्यावर किंवा अगदी WHOवरही टीका होण्याची ही पहिलीच वेळ नाही. ऑक्टोबर 2017मध्ये WHO ची सूत्रं हाती घेतल्यावर टेड्रोस यांनी गुडविल अम्बॅसेडर म्हणून झिम्बाब्वेचे राष्ट्राध्यक्ष रॉबर्ट मुगाबे यांचं नाव सुचवलं होतं. मुगाबे यांच्यावर आधीच मानवाधिकारांच्या उल्लंघनाचे आरोप होते, त्यामुळे WHOवर कडाडून टीका झाली होती.

WHOचे अधिकारी अशी राजकीय भूमिका किंवा सावधगिरीची भूमिका घेण्यामागे या संघटनेचं अर्थकारण जबाबदार असल्याचं प्राध्यापक गॉस्टिन यांना वाटतं. पैसा उभा करण्यासाठी अनेकदा राजकीय सहकार्य गरजेचं असतं.

WHO साठी प्रत्येक देशातून त्या त्या देशाच्या ऐपतीनुसार निधी येतो. पण मोठया प्रमाणात, म्हणजे जवळपास 70  टक्के निधी खासगी संस्था, कंपन्या आणि देणगीदारांकडून येतो.

टेड्रोस...


...आता गेल्या दोन महिन्यांपासून राबवण्यात येणाऱ्या सफाईविषयक नियमांचं पालन करणं आता लोकांची जबाबदारी आहे. कारण या कोरोना व्हायरसवर एकत्र लढूनच विजय मिळवला जाऊ शकतो."

वाराणसी हे भारतातल्या त्या शहरांपैकी एक आहे जिथे देवळं आणि मशीदींमध्ये मोठी गर्दी होते. म्हणूनच देशभरातल्या जिल्ह्यांमधल्या प्रशासकीय अधिकाऱ्यांसाठी पुढचे काही दिवस आव्हानात्मक असणार आहेत.

गेल्या दोन महिन्यांमध्ये मुंबई आणि दिल्लीसह अनेक ठिकाणच्या पोलिसांना कोरोनाचा संसर्ग झालेला आहे. महाराष्ट्रात आतापर्यंत 28 पोलिसांचा कोरोनामुळे म... उर्वरित लेख लिहा:

क्टर्सवर काढतात, डॉक्टर्स हा राग नर्सिंग स्टाफवर काढतात. आणि ते त्यांच्या हाताखालच्या लोकांवर. गेले दोन महिने सतत काम करून लोक शारीरिक आणि मानसिक दृष्ट्या थकलेत."

"PPE सूट घालून काम करणं किती कठीण असतं याची कल्पनाही कोणाला नसेल. हा सूट घालून आम्ही सहा तासांपेक्षा जास्त काळ पाणीही न पिता, काहीही न खाता सतत काम करतो. उकाडा वाढल्याने काम करणं आणखीनच कठीण होतं. कारण तुम्ही पाणी प्यायलं नाहीत, तरी उकाड्यामुळे तुम्हाला PPE सूटच्या आत घामाची आंघोळ होते. गेल्या दोन महिन्यांत अनेकांचं वजन कमी झालंय."

"लॉकडाऊन उघडणं हे देशाच्या दृष्टीने ठीक आहे. पण येत्या काळात हॉस्पिटल्सची परिस्थिती काय आहे हे आम्हालाच ठाऊक आहे."

मुंबईतल्या हॉस्पिटल्समधली परिस्थिती तर लॉकडाऊन शिथील करण्याच्या आधीच ढासळताना दिसतेय. मुंबईलच्या हॉस्पिटल्समधली परिस्थिती किती वाईट आहे हे गेल्या काही दिवसांत मीडियामध्ये आलेल्या बातम्यांमधून पाहायला मिळालं होतं.

ब्लूमबर्गने असंच एक मुंबईतल्या हॉस्पिटलमधली परिस्थिती दाखवणारं वृत्त प्रसिद्ध केलं होतं. मुंबईतल्या एका रुग्णालयात रुग्णांच्या शेजारीच मृतदेह ठेवण्यात आल्याचा व्हीडिओ व्हायरल झाला होता. त्याचा उल्लेखही या बातमीत आहे. यासोबतच KEM हॉस्पिटलच्या गॅलरीमध्ये मृतदेह ठेवण्यात आल्याचा दावा करणारे फोटोही प्रसिद्ध झाले होते.

छोटी शहरं आणि गावांमधली वाईट परिस्थिती

अनेक स्थलांतरित मजूर आपल्या गावी परत गेल्याने आता या व्हायरसचं संक्रमण ग्रामीण भागापर्यंत पोहोचलं असण्याची शक्यता आहे. मुंबईतून परताणारे 75% मजूर आणि दिल्लीहून परतणारे 50% मजूर कोरोनाबाधित असल्याचं उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी म्हटलंय.

किमान 25 लाख कामगार दुसऱ्या राज्यांतून उत्तर प्रदेशात आल्याचं तिथल्या सरकारने म्हटलंय. अनेक मजूर पायी चालतही आपल्या गावी दाखल झालेयत. अशात गावांमध्ये हा संसर्ग पसरला तर सरकारसमोर नवीन आव्हानं उभी राहतील. उत्तर प्रदेशाप्रमाणेच बिहारमध्येही अनेक मजूर पोहोचले आहेत.

स्थलांतरित कामगार

बिहारच्या कोरोना हॉस्पिटल (NMCH) मधल्या एका ज्युनियन डॉक्टरने नाव न छापण्याच्या अटीवर बीबीसीचे प्रतिनिधी नीरज प्रियदर्शी यांना सांगितलं, "आता सुरुवातीसारख्या अडचणी नाहीत. PPE किट्स आणि इतर सगळ्या गोष्टी आता उपलब्ध आहेत. पण गेल्या काही दिवसांत रुग्णांची संख्या 3200च्या पलिकडे गेलीय. आता नवीन समस्या उभ्या राहणार...


...आदिद्रविड या दलित समाजातील लोकांना कारखान्यावर काम करण्यासाठी आणलं. 19 व्या शतकात दुष्काळ आणि जातीय जाचाला कंटाळून अनेक लोकांनी मुंबईत स्थलांतर केलं असं इथले स्थानिक सांगतात.

'तेव्हा जवळपास 25 हजार लोकांनी इथे स्थलांतर केलं. आमच्या लोकांना इथे आल्यावर आझाद वाटलं. गावात अत्याचाराविरोधात संताप आला तरी लढणार कसं. इथे आम्हाला बोलायची कोणाची हिंमत नव्हती. कामच्या जीवावर आम्ही लढू शकत होतो. पुढे 120 वर्षांत आमच्या गावातली अनेक लोकं येत राहिली. काहींचं गावाशी नातं तुटलं. काहींनी इथेच आपलं गाव, संस्कृत... उर्वरित लेख लिहा:

्या, तेव्हापासून टेक्सटाईल उद्योगाच्या गारमेंट्सच्या व्यवसायाने धारावीत बस्तान बसवलं. खास करून शर्ट्स बनवण्याची छोटी-छोटी युनिट्स इथे सुरू झाली. वीस बाय वीसच्या खोलीत बारा ते पंधरा शिलाई-मशिन्स, काही अद्ययावत यंत्रही असतात. अनेक बड्या कंपन्या इथून शर्ट्स खरेदी करतात, असं इथले व्यवसाय मालक सांगतात.

धारावीची संरचना

एम्ब्रॉयडरी व्यवसायालाही इथे एकेकाळी बरकत होती. जरीकामात इथल्या अनेक कारागिरांचा हातखंडा आहे. बिहारी आणि बंगाली मुस्लीम या झरदोसी एम्ब्रॉडरीच्य़ा  व्यवसायात अधिक दिसतात.

देवनारच्या आधी धारावीत डंपिंग ग्राऊंड होतं. त्यानिमित्ताने मिठी नदीच्या काठावर मोठा भरावही टाकला गेला. कचरा डेपो हलवल्यावर तिथे झोपड्यांनी आपलं बस्तान बसवलं. त्याआधीच तिथे भंगार वेचून प्लॅस्टिकचा व्यवसाय सुरू झाला होता. शहरात वापरलं जाणारं प्लॅस्टिक रिसायकलिंगसाठी इथून कारखान्यांना पुरवलं जातं. हा व्यवसाय धारावीतला सर्वात घातक व्यवसाय समजला जातो. हातात येणाऱ्या प्लॅस्टिकमध्ये कोणतं रसायन असतं याचा अंदाजही इथल्या मजूरांना नसतो.

धारावीतील रहिवाश्यांना आरोग्याच्या घातक समस्यांना तोंड द्यावं लागतं. 2006 साली मिठी नदीच्या पुरानंतर साथीच्या आजाराने थैमान घातलं होतं. याशिवाय टीबीचं प्रमाणही धारावीत लक्षणीय आहे. मायक्रोबॅक्टेरिअम ट्यूबरक्लॉसिसच्या संसर्गामुळे होणारा टीबी रोग कोंदट वातावरणातल्या राहणीमान, निकृष्ट आणि अपुऱ्या आहारामुळे होतो. त्यातही ड्रग रेझिस्टंट टीबीचं इतर झोपडपट्ट्यांप्रमाणे इथेही आढळतं.

धारावीत काय मिळत नाही?

धारावीत ज्या वस्तूचं उत्पादन होतं ते बाजारातल्या मागणीनुसारच. बांद्राकडून सायनकडे रस्त्यावरून जाताना कल्पनाही येत नाही की धारावीत लाखो छोट्या-मोठ्या व्यवसायांचे कारखाने आहेत. '90 फिट रोड' आणि '60 फिट रोड' काटकोनात छेदतात. त्या रस्त्यावर फेरफटका मारला तरी तिथल्या फॅक्टरीज पाहून आपण अवाक होतो.

मुंबईतल्या अनेक भागात मागणीनुसार टनावरती इडली-चटणी बनवण्याची युनिट्स आहेत. बेकरीसोबतच मिठाई, चॉकलेट, लाडू, चिवडा, फरसाण, बिस्किटं, चिक्कीचे कारखाने आहेत. ही युनिट्स अंधाऱ्या खोल्याच आहेत.

ऑस्करविजेत्या 'स्लमडॉग मिलेनिअर'नंतर धारावी म्हणजे गरिबीचं 'लाईव्ह' प्रदर्शन म्हणून दाखवलं जाऊ लागलं. परदेशी पर्यटकांनी पसंती दर्शवलेल्या ठिकाणांच्या यादीत धारावीच्या टूरचा नंबर ताजमहालच्याही वर होता. गेल्या दहा वर्षांमध्ये धारावी टूर...


...आदेश निघून एक वर्षापेक्षा अधिक कालावधी उलटला आहे. मात्र तरीही संरक्षण गृहाच्या भिंतींवर उत्तर प्रदेश सरकारच्या मान्यतेचे फलक जागोजागी पाहायला मिळतात.

एका वर्षाने गुन्हा दाखल

याठिकाणी आक्षेपार्ह घडामोडी घडत असल्याचं लक्षात आल्यानंतर गेल्यावर्षी 23 जून रोजी संस्थेच्या संचालिका गिरिजा त्रिपाठी यांच्याविरोधात गुन्हा दाखल करण्याचे आदेश देण्यात आले होते. जिल्हा प्रशासनानं प्रत्यक्षात एक वर्षांनंतर 30 जुलै 2018 रोजी गुन्हा दाखल केला.

या कालावधीत विविध शासकीय अधिकारी आपापल्या स्तरावर संस्थेला नोटी... उर्वरित लेख लिहा:

ेळी केंद्रात झालेल्या वादावादीनंतर कथित देहविक्रयासंदर्भात गोष्टी उघड झाल्या. या दोन घटनांमध्ये नेमकं साधर्म्य आहे का हे शेजाऱ्यांना ठाऊक नाही. मात्र असं घडलं होतं.

प्रशासकीय अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार संस्थेच्या संचालिका गिरिजा त्रिपाठी यांनी न्यायालयाच्या खोट्या आदेशाचा सहारा घेत प्रशासनाला भ्रमात ठेवलं. जेणेकरून संस्था कारवाईपासून वाचली. मात्र यासंदर्भात अधिकृतपणे वक्तव्य देण्यास कोणीही तयार नाही.

बालिका संरक्षण गृहात राहणाऱ्या मुलींचं राहणीमान, त्यांच्याशी लोकांचं असलेलं वर्तन- आजूबाजूचं कोणीही, संस्थेविषयी, संस्थेशी निगडीत व्यक्ती किंवा केंद्रात कार्यरत व्यक्तींबाबत कोणीही काही वावगं बोलत नाही.

"बेकायदेशीर आणि अनैतिक घडामोडींवर देखरेख ठेवणाऱ्या एका संस्थेशी मी निगडीत आहे. बालिका संरक्षण गृहाबाबत आमच्या कानी काही आलं असतं तर आम्ही हस्तक्षेप केला असता," असं केपी पांडेय सांगतात.

शेजारीच कपड्यांचं दुकान चालवणाऱ्या राकेश मोर्यांना या घटनेचा धक्का बसला आहे.

केंद्र असणाऱ्या इमारतीच्या मागेच राहणारे दिलीप शर्मा सांगतात, "खुद्द पोलीसच विश्वासाने मुलींना केंद्रात सोडत असत. मुली इथे सुरक्षित राहतील याच हेतूने पोलीस मुलींना सोडत असत. अनेक मोठ्या अधिकाऱ्यांचं येणं जाणं असे. आम्हा सगळ्यांसमक्ष माणसं येत असत. इथे घडतंय त्यात काहीही गडबड नाही असं आम्हाला वाटत असे. एक नक्की की सकाळी किंवा रात्री उशिरा इथे महागड्या गाड्या दिसत असत. मात्र या गाड्यांमध्ये कोण येतंय, कोण जातंय हे आम्हाला ठाऊक नाही'.

दोन वर्षांपूर्वी घराजवळ दारुचं दुकान उघडल्याचं दिलीप शर्मा सांगतात. याच गाड्यांनी येणारी माणसं दारुच्या दुकानात येत असावीत.

बालिका संरक्षण केंद्राची दुरवस्था

बालिका संरक्षण गृहावर छापा पडल्यापासून या महागड्या गाड्या दिसलेल्या नाहीत असं शर्मा आवर्जून सांगतात.

बालिका संरक्षण गृहाला तूर्तास सीलबंद करण्यात आलं आहे. केंद्राच्या सुरक्षेसाठी पोलिसांना तैनात करण्यात आलं आहे.

केंद्रात सगळं काही ठीक होतं असं नाही सांगणारी काही माणसंही भेटली. माझ्याकडे कोणताही पुरावा नाही असं एका ज्येष्ठ व्यक्तीनं सांगितलं. पोलीस आणि प्रशासन अधिकाऱ्यांना संस्था बंद करण्याची मागणी करण्यात आली होती.

घरातून बेपत्ता झालेल्या मुली किंवा घरातून पळून गेलेल्या मुलींना ताब्यात घेतल्यानंतर पोलीस अधिकारीच या केंद्रात आणून सोडत असत.

पोलिसांना...


...आधारावर ते राष्ट्राध्यक्षपदापर्यंत मजल मारू शकले.

दवाओमध्ये त्यांनी शस्त्रधारी नागरिकांचा एक गट तयार करून सरकारविरोधात बोलणारा, किंवा सरकारी कामांमध्ये अडथळा निर्माण करणाऱ्या कुणालाही शांत करण्याचा प्रयत्न केला. हेच तंत्र आपण राष्ट्राध्यक्ष झाल्यावर अवलंबणार, अशी त्यांनी सांगितलं होतं.

"ते मानवी हक्क वगैरे सगळं विसरा. मी जर राष्ट्राध्यक्ष झालो तर मी महापौर असताना जे केलं तेच करेन. ड्रग्स विकणाऱ्यांनो, तुम्ही लोकांचं अपहरण करता. मी तुम्हा सगळ्यांना मारून टाकणार आहे. तुम्हाला मनिला उपसागरात बुड... उर्वरित लेख लिहा:

पोपची माफी मागायला जाईन, अशी त्यांनी घोषणा केली, पण प्रत्यक्षात त्यांनी एक पत्र लिहून या प्रकरणावर पडदा टाकला.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...आधी केलेल्या या सगळ्या कॉमेंट्स आता पुन्हा डोकं वर काढतील आणि त्यांनी या जागतिक साथीकडे पुरेशा गांभीर्याने पाहिलं की नाही याविषयीच्या शंका उपस्थित केल्या जातील.

डेमोक्रॅट्सना कोणता धोका?

देशात कोरोनाचा धुमाकूळ सुरू असताना अमेरिकेतील जनतेने राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप यांच्या समर्थनार्थ मोर्चा काढला.

कोरोनाच्या संसर्गाबाबत ट्रंप यांना कठोर प्रश्न विचारले जाण्याची शक्यता असताना त्यांना आणि पत्नीलाच कोरोनाची लागण झाल्याचं समोर आलं. अशा स्थितीत त्यांना संपूर्ण देशातून सहानुभूती प्राप्त होऊ शकते. त्यांच... उर्वरित लेख लिहा:

रेस) निवडणुकीच्या प्रचाराकरिता सदस्यांना वेळ दिला होता. सध्या संसद दोन आघाड्यांवर काम करताना दिसत आहे. एक म्हणजे, कोव्हिड-19च्या संकटकाळात जाहीर करण्यात आलेल्या मदतनिधीचं वाटप आणि दुसरी गोष्ट म्हणजे, ट्रंप यांनी नियुक्त केलेल्या अॅमी कोनी बॅरेट यांना अमेरिकेच्या सुप्रीम कोर्टाच्या न्यायमूर्तीपदाची जबाबदारी देण्याची प्रक्रिया पार पाडणं.

प्रशासनातील ट्रंप यांचे निकटवर्तीय अधिकारी या कामात सहभागी झाले आहेत.

कोषागार सचिव स्टीव्ह म्नूचिन यांनी गुरुवारी (1 ऑक्टोबर) अमेरिकन संसदेच्या कनिष्ठ सभागृहाच्या सभापती नॅन्सी पेलोसी यांच्याशी शेवटची चर्चा करण्याचा प्रयत्न केला.

व्हाइट हाऊसचे चीफ ऑफ स्टाफ मार्क मेदोज आणि उपराष्ट्राध्यक्ष माइक पेंस यांच्यासमवेत बॅरेटने बुधवारी सिनेटच्या रिपब्लिकन सदस्यांची भेट घेतली. या सदस्यांच्या मतांवरूनच बॅरेट यांच्या नियुक्तीवर शिक्कामोर्बत होणार आहे.

म्नूचिन, मिडोस आणि पेंस यांची चाचणी निगेटिव्ह आली असती तरी अद्याप काहीच स्पष्ट नाही. त्यामुळे बॅरेट यांची निवडप्रक्रिया तूर्तास सोपी नाही.

त्यामुळे सध्यातरी अध्यक्षीय निवडणुकीनंतरच त्यांची नियुक्ती होईल, अशी चिन्ह आहेत. यात ट्रंप यांना पराभवाचा सामना करावा लागला, तर चित्र वेगळं दिसू शकतं.

याचे इतर परिणाम काय होतील?

ट्रंप यांच्या कोरोनाग्रस्त होण्यामुळे इतर राजकीय परिणाम काय होऊ शकतात? हे मुख्यत्वे अमेरिकन सरकार उच्चपदस्थ पातळीवर व्हायरस किती पसरला आहे, शिवाय राष्ट्राध्यक्षांनी कोरोनावरील उपचारांना कसा प्रतिसाद दिला, यावर अवलंबून आहे.

राजकीय अस्थैर्यामुळे पुन्हा चित्र बिघडू शकतं. याचा अर्थव्यवस्थेवरही मोठा परिणाम होऊ शकतो.

ट्रंप यांच्या निदानानंतर कोरोना व्हायरसच्या संकटाकडे एका वेगळ्या स्वरूपात पाहिलं जाऊ शकतं. मतदारांनी वैयक्तिकरित्या मतदान करण्याऐवजी मेल-इन पद्धतीचा वापर करून मतदान करावं, यासाठी प्रोत्साहन दिलं जाऊ शकतं.

या सर्वांमुळे निकाल लागण्यास विलंब होण्याची शक्यता आहे. निवडणूक तुल्यबळ झाल्यास निकालावरून कायदेशीर लढाईसुद्दा होऊ शकते.

या सर्व कारणांमुळे यंदाच्या वर्षी राजकीय वादळ येण्याची शक्यता आहे. शिवाय आणखी विचित्र परिस्थिती आपल्याला पाहायला मिळू शकते.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर...


...आपण बदलाचं एक पाऊल पुढे टाकतो.

मला एक हळदीकुंकू पक्क आठवतंय. पन्नास वर्षं झाली असतील. तेव्हा माझी मुलगी लहान होती. मुलीच्या शाळेतल्या मैत्रिणींच्या आईची ओळख होण्यासाठी मी त्यांना घरी बोलावलं होतं. पण रूढार्थाने ते हळदीकुंकू नव्हतं. तर तीळगूळ समारंभ होता.

हळदीकुंकवाऐवजी तीळगूळ समारंभ

तरीही मला वाटतं हळदीकुंकवाऐवजी तीळगूळ समारंभाचा उत्सव झाला पाहिजे. पण त्यातलं कर्मकांड बाजूला काढू या. स्त्रियांच्या मनात रूढ झालेली कर्मकांडाची प्रथा म्हणून असलेलं त्याचं स्वरूप बदललं पाहिजे.

मकरसंक्रांतीचं जसं... उर्वरित लेख लिहा:

ल्या परंपरा पुढे चालू ठेवण्याकडेच कल असतो. कारण त्यात त्यांना सुरक्षितता वाटत असते.

जुन्या मूल्यांचा देखावा

आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा हळदीकुंकवासारख्या सणाच्या निमित्ताने अधिक जाणवतो. जागतिकीकरणानंतर लोकांची मानसिक अवस्था आणि मूल्यव्यवस्था बदलून गेली आहे. सगळीकडे बाह्य आवरणामधली अस्थिरता आहे. त्यामुळे जुनी जी मूल्य होती ती देखाव्याच्या स्वरूपात जाणवतात.

उदाहरणार्थ, लग्न एकदाच करतो असं म्हणत आई-वडील, मुलं- मुली वारेमाप खर्चाचा आग्रह धरतात. 25 हजारांची शेरवानी, पैठणी खरेदी करतात. भपकेबाजपणाचं त्यांना आकर्षण वाटत असतं. थोडक्यात काय तर गेल्या काही वर्षांमध्ये आपल्या मूल्यसंस्कृतीला धक्का बसलाय. संस्कृतीचा जो गाभा होता त्याला स्पर्शही करायचा नाही, पण वरवर दिसेल अशी संस्कृती जपायची, देखावा करायचा. हा विरोधाभास आहे.

हळदीकुकवाचं राजकारण

त्यात राजकीय प्रचारासाठी स्त्रियांचा वापर होणं, यात नवल नाही. हळदीकुंकवाचे कार्यक्रम आज राजकीय अजेंडा राबवताना दिसतात. या राजकीय पुढाऱ्यांना फुले-आंबेडकरांचा समतेचा विचार पचणारा नाही.

मंदिरप्रवेशावर गेल्या वर्षी चर्चा होत असताना एक राजकीय महिला पुढारी म्हणाली, 'महिलांना मंदिरात प्रवेश नसेल तर ती जुनी परंपरा आहे आणि ती पाळली गेली पाहिजे.' तेव्हा मी जाहीरपण म्हटलं होतं- कित्येक वर्षं स्त्रियांना राजकारणात प्रवेश नाकारला गेला होता. पण तुम्ही परंपरा मोडलीच ना.

भेदाभेद नसणारा सण हवा

याचाच अर्थ असा की काही परंपरा लोकानुनयासाठी दाखवायच्या आणि काही सोयीने मोडायच्या. हा परंपरांच्या बाबतीतला विरोधाभासच आहे.

समतेचा विचार मानणाऱ्यांनी महिलांचा मेळावा घ्यावा. त्यात विधवांनाही सहभागी करून घ्यावं. हा विचार सोपा नाही. पंरपरेच्या विरोधातला आहे. मी अनेक मंडळांमध्ये भेदाभेद नको म्हणून आवाहन करते. पारंपरिक हळदीकुंकू नको पण मकरसंक्रांतीचा भेदाभेद नसणारा सण-समारंभ हवा.

(विद्या बाळ या ज्येष्ठ पत्रकार, लेखिका आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत.)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...आपण म्हणू शकत नाही. कौटुंबिक हिंसाराची तक्रार दाखल केली. तर, त्यात अडल्ट्रीचा उल्लेख येतोच."

विवाहबाह्य संबंधाच्या कायद्याबाबत बोलताना वकील स्वप्ना कोदे सांगतात, "सप्टेंबर 2018 पर्यंत अडल्ट्री भारतीय दंड संहितेच्या कलम 497 अंतर्गत गुन्हा होता. ज्यात एखाद्या पुरूषाने विविहित स्त्रीसोबत संबंध ठेवले, तर त्या महिलेच्या पतीला पत्नीच्या प्रियकरावर गुन्हा दाखल करण्याचा अधिकार होता."

"कायद्यासमोर पुरूष-स्त्री समान आहेत असं म्हणत सुप्रीम कोर्टाने, हा क्रिमिनल ऑफेंस होऊ शकत नाही असा निर्णय देत. हे कलम र... उर्वरित लेख लिहा:

हेत.

शरीया आणि इस्लामिक कायद्यात विवाहबाह्य संबंध गुन्हा मानले जातात. इराण, सौदी अरेबिया, अफगाणिस्तान, पाकिस्तान, बांग्लादेश आणि सोमालियामध्ये हे गुन्हा मानले जातात

तैवानमध्ये विवाहबाह्य संबंधाबाबत एक वर्षाची शिक्षा सुनावली जाते. इंडोनेशियातही अडल्ट्री गुन्हा मानला जातो.

यूकेमध्ये विवाहबाह्य संबंधांना गुन्हा मानलं जात नाही. घटस्फोटाच्या मुख्य कारणांपैकी हे एक कारण मात्र असू शकतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...आपलं स्वतःचं नियंत्रण असायला हवं, हा 'मेरा जिस्म मेरी मर्जी' थीममागचा उद्देश होता, असं आयोजकांचं म्हणणं होतं. मात्र, त्या घोषवाक्याचा अर्थ लैंगिक स्वातंत्र्य आणि व्यभिचार यांच्याशी जोडण्यात आला. हे घोषवाक्य अश्लील आहे. संभोगाविषयी आहे आणि स्त्रीकडून असणाऱ्या नैतिकतेच्या सर्वोच्च अपेक्षेचा भंग करणारं आहे, अशी टीका झाली.

त्यामुळे या मोहिमेचा आदर्शच मुळात पाश्चिमात्य आहे, असंही म्हटलं गेलं.

'मेरा जिस्म, मेरी मर्जी'ची कहाणी

गेल्या वर्षी नूर (नाव बदललेलं आहे) या तरुणीने 'मेरा जिस्म, मेरी मर्जी' ... उर्वरित लेख लिहा:

रत आहोत. स्त्री-पुरूष भेदभावरहित नव्या व्यवस्थेविषयी त्यांना सांगत आहोत."

गेल्या महिन्यात 'औरत मार्च' रॅलीविरोधात लाहोर कोर्टात याचिकाही दाखल करण्यात आली होती. ही रॅली अराजकता पसरवणारी, अश्लीलतेला प्रोत्साहन देणारी, ईशनिंदा करणारी आणि द्वेष पसरवणारी असल्याने मार्चला परवानगी देऊ नये, अशी मागणी याचिकेत करण्यात आली आहे.

कोर्टाने याचिका फेटाळत औरत मार्चला परवानगी दिली असली तरी रॅलीमध्ये सहभागी होणाऱ्यांनी 'सभ्यता आणि नैतिक मूल्यांचं' पालन करावं, अशी सूचनाही कोर्टाने केली आहे.

रॅलीचा दिवस जवळ येतोय तसा संघर्ष अधिक तीव्र होताना दिसतोय. याच आठवड्यात एका टीव्ही न्यूज चॅनलवर 'औरत मार्च' या विषयावर चर्चा करण्यात आली. चर्चेचं थेट प्रक्षेपण सुरू असताना मार्चविरोधी असणाऱ्या आणि स्त्रीविरोधी लिखाणासाठी ओळखल्या जाणाऱ्या एका लेखकाने महिला अधिकार कार्यकर्तीला शिवीगाळ केली.

या शिवीगाळीचा निषेध करण्यात आला असला तरी मार्च आयोजकांनाही सतर्क राहण्याचा आणि काळजी घेण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

पाकिस्तानातील प्रसिद्ध अभिनेत्री मिहिरा खान यांनीही ट्वीट करत 'औरत मार्च'ला पाठिंबा दिला आहे. मात्र, रॅलीमध्ये प्रक्षोभक फलक वापरू नका, असा सल्लाही त्यांनी दिला आहे.

मात्र, आंतरराष्ट्रीय मानवाधिकार संघटना रॅलीच्या समर्थनार्थ उतरली आहे. अॅमेन्स्टी इंटरनॅशनलने 'मोर्चेकऱ्यांना मिळणाऱ्या हिंसाचार, छळ आणि बलात्काराच्या धमक्यांचा' निषेध केला आहे.

"धोका पत्करल्याशिवाय स्त्रीला तिचे हक्क मागता येत नाही, यावरूनच औरत मार्चचं महत्त्व अधोरेखित होतं."

या सगळ्या पार्श्वभूमीवर मार्चमध्ये सहभागी होणाऱ्यांना अॅसिड हल्ला, बॉम्ब हल्ला, पाळत ठेवणे किंवा डॉक्सिंग म्हणजे खाजगी माहिती इंटरनेटवरून सार्वजनिक करण्याची भीती सतावते आहे.

"आम्ही घाबरलो आहोत. पण आम्ही घाबरलो नाही, आम्हाला कशाची भीती वाटली नाही तर बदल घडण्याची अपेक्षा कशी बाळगणार?"

आणि म्हणूनच या रविवारी समाजाने घातलेली ही भीतीसुद्धा पाकिस्तानातील स्त्रीला 'चादर और चार दिवारी'मध्ये कैद ठेवू शकणार नाही.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...आपली मतं व्यक्त केली. करिअर गाइडन्सपासून ते हवामान बदलासंदर्भातल्या विविध समस्या महिला कशा सोडवू शकतात याचा वेध या चर्चासत्रात घेण्यात आला.

महिलांना नव्या दिशांना गवसणी घालण्यासाठी घरून पाठिंब्याची गरज असते, त्यांना मार्गदर्शन हवं असतं, असं मत या चर्चासत्रात रश्मी, अंकिता आणि सुरभि यांनी व्यक्त केलं आहे.

मुलगा असो वा मुलगी स्ट्रगल सगळ्यांना करावं लागतं. फक्त आपल्याला ते करायचं आहे हे वाटायला पाहिजे. प्रत्येक मुलीनं स्वतःच्या आयुष्याचे निर्णय स्वतः घ्यायला हवेत असं ठरवलं तरच ते प्रत्यक्षात ये... उर्वरित लेख लिहा:

ांची लढवय्या वृत्ती हे  त्यांच्याकडून शिकण्यासारखं आहे. त्यांनी ज्याप्रकारे राजकारण उभारलं आहे, ते सुद्धा त्यांच्याकडून शिकण्यासारखं आहे," असं यशोमती ठाकूर म्हणाल्या.

काँग्रेस हा लढणारा पक्ष आहे आणि आमच्या पद्धतीने प्रचार करत आहोत असं काँग्रेसच्या प्रदेश कार्याध्यक्ष यशोमती ठाकूर यांनी सांगितलं.

सध्या शरद पवार यांचं ईडीच्या तक्रारीत नाव आलं आहे. 'जर पवारांची चौकशी होणार असेल तर पीकविमा घोटाळ्याचीही चौकशी व्हायला हवी. 100 कोटी रुपयांपेक्षा अधिक जे घोटाळे आहेत त्यांची चौकशी व्हायला हवी,' असं ठाकूर म्हणाल्या.

सध्या सर्व पक्षाच्या यात्रा सुरू आहे, प्रचार सुरू आहे पण काँग्रेस कुठेच प्रचारात दिसत नाही असा प्रश्न विचारलं असता यशोमती ठाकूर म्हणाल्या आम्ही सतत प्रश्न मांडत आहोत. शेतकऱ्यांची कर्जमाफी, बेरोजगारी हे प्रश्न आम्ही मांडत आहोत.

या कार्यक्रमात यशोमती ठाकूर यांनी मांडलेले मुद्दे:

तुमच्या मनातले प्रश्न विचारा

निवडणुकीच्या धामधुमीत तुम्हाला भेडसावणारे प्रश्न थेट तुमच्या नेत्यांना विचारण्याची संधी बीबीसी मराठी तुम्हाला देत आहे. 'राष्ट्र महाराष्ट्र' या डिजिटल कार्यक्रमाच्या निमित्तानं.

'राष्ट्र महाराष्ट्र'चं पहिला कार्यक्रम पुणे येथे पार पडला. त्यानंतरचा दुसरा कार्यक्रम औरंगाबादमध्ये झाला, आणि आता तिसरा कार्यक्रम नागपूरमध्ये होणार आहे.

या कार्यक्रमात तुम्ही नेत्यांना तुमच्या मोबाईल फोनवरून प्रश्न विचारू शकता. राष्ट्र महाराष्ट्र कार्यक्रमात बीबीसी मराठी हे प्रश्न त्यांच्यापर्यंत पोहोचवेल.

आज दिवसभर नागपूरमध्ये या डिजिटल कार्यक्रमाचं आयोजन बीबीसी मराठीने केलं आहे. या कार्यक्रमात राज्यातील प्रमुख पक्षांचे प्रमुख नेते येणार आहेत. ते बीबीसी मराठीच्या आणि तुमच्या प्रश्नांची उत्तरं देणार आहेत.

हा कार्यक्रम दुपारी 2.30 वाजता सुरू होऊन संध्याकाळी 7.30 पर्यंत चालणार आहे. काँग्रेस नगर येथील धनवटे नॅशनल कॉलेजच्या परिसरातील विमलाबाई देशमुख हॉलमध्ये हा कार्यक्रम होईल. या कार्यक्रमाचं थेट प्रक्षेपण बीबीसी मराठीच्या युट्यूब आणि फेसबुकवर होणार आहे.

या कार्यक्रमात राज्याचे अर्थमंत्री सुधीर मुनगंटीवार, वंचित बहुजन आघाडीचे नेते प्रकाश आंबेडकर, काँग्रेस नेते नाना पटोले, यशोमती ठाकूर, आशिष देशमुख, नागपूरच्या महापौर नंदा जिचकार, विदर्भवादी नेत्या क्रांती धोटे-राऊत सहभागी होणार आहेत.

यांपैकी कुठल्याही नेत्याला तुम्हाला...


...आपले संख्याबळ 6 वर नेता आलं.

2019 च्या निवडणुकीमध्येही फैजल निवडून आले आहेत. गोव्यातही चर्चिल आलेमाव यांच्या रुपाने राष्ट्रवादी काँग्रेसने आपलं स्थान कायम ठेवलं आहे. काँग्रेस हा प्रमुख मित्रप्रक्ष असला तरी राष्ट्रवादी काँग्रेसने विविध राज्यांमध्ये काँग्रेसविरोधातही आपले उमेदवार उभे केलेले आहेत.

मणिपूरमध्ये लोकसभा निवडणुकीसाठी राष्ट्रवादी काँग्रेसचे उमेदवार काँग्रेस रिंगणात असला तरी नशीब आजमावून पाहातात. गुजरात विधानसभेच्यावेळेस काँग्रेस आणि भाजप यांच्यात अटीतटीची लढत असूनही राष्ट्रवादीने आपले... उर्वरित लेख लिहा:

िला. शरद पवार, प्रफुल्ल पटेल, श्रीनिवास पाटील यांनी त्यांचं पक्षात स्वागत केलं.

पी. सी. चाको यांचं दिल्लीमध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये स्वागत करताना प्रफुल्ल पटेल, शरद पवार आणि श्रीनिवास पाटील

विविध राजकीय पक्षातल्या नेत्यांशी शरद पवार यांचे चांगले संबंध आहेत हे सर्वांना माहिती असतं. पण काँग्रेससाठी केरळसारख्या महत्त्वाच्या राज्यात त्याच पक्षातून एक महत्त्वाचा नेता आपल्या पक्षात घेण्यातून त्यांच्या राजकारणाच्या वेगळ्या शैलीची चुणूक त्यांनी दाखवून दिली.

शशीधरन यांच्याप्रमाणे गेल्या विधानसभा निवडणुकांमध्ये राष्ट्रवादीचे केरळमधील नेते थॉमस चांडी यांना कुट्टनाड मतदारसंघात यश मिळाले होते. या  निवडणुकीत राष्ट्रवादी काँग्रेसला 1.3 टक्के मते मिळाली होती. मात्र थॉमस चांडी यांच्या निधनानंतर ही जागा रिक्तच राहिली. या निवडणुकीमध्ये कुट्टनाड मतदारसंघात राष्ट्रवादी काँग्रेसतर्फे थॉमस चांडी यांचे बंधू थॉमस के. थॉमस लढत आहेत. त्यांच्याविरुद्ध केरळ काँग्रेसचे पी. जे. जोसेफ युनायटेड डेमोक्रॅटिक फ्रंटतर्फे लढत आहेत. 1965 पासून 13 निवडणुकांपैकी 8 वेळा कुट्टनाडच्या मतदारांनी आपलं दान डाव्या आघाडीच्या पारड्यात टाकलं आहे. मात्र 2019च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये यूडीएफच्या उमेदवाराला या मतदारसंघात अधिक्य मिळालं आहे. परंतु 2020 साली झालेल्या स्थानिक स्वराज संस्था निवडणुकीत या मतदारसंघातील 13 पैकी 10 ग्रामपंचायतींवर डाव्यांना यश मिळालं आहे. त्यामुळे यंदाच्या विधानसभा निवडणुकीत ही जागा राष्ट्रवादी काँग्रेस आपल्याकडे ठेवू शकेल का याकडे सर्वांचं लक्ष लागून राहिलं आहे.

याचप्रमाणे पाला या मतदारसंघाकडेही सर्वांचं लक्ष आहे. इथं केरळ काँग्रेस (एम) चे नेते के. एम. मणि अनेकदा निवडून आले. 2016च्या निवडणुकीमध्येही त्यांनी या जागेवर विजय मिळवला मात्र 2019 साली त्यांचे निधन झाले. ही जागा राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या मणि सी. कप्पन यांनी लढवली आणि त्यांना यश मिळालं. मात्र 2021 च्या होऊ घातलेल्या निवडणुकीत केरळ काँग्रेस एलडीएफ डाव्यांच्या आघाडीत आला आहे. त्यामुळे ही जागा त्या पक्षाला देण्याचा निर्णय डाव्या आघाडीने घेतला. त्यामुळेच संतप्त झालेल्या कप्पन यांनी राष्ट्रवादी काँग्रेस सोडून राष्ट्रवादी काँग्रेस केरळ नावाचा पक्ष स्थापन केला आहे.

राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या केरळमधील भवितव्याबद्दल बोलताना केरळमधील जन्मभूमीचे पत्रकार प्रदीप म्हणतात, "इतर...


...आमच्या हद्दीत येत नाही', असं पोलीस सांगू शकत नाहीत. अपराध कुठे घडला आहे आणि पीडित मुलगी किंवा महिला कुठे राहते, याने फरक पडत नाही. झिरो FIRनंतर मुलीची किंवा महिलेची वैद्यकीय तपासणी केली जाते."

मात्र चिन्मयानंद प्रकरणात जसं घडलं, त्याप्रमाणे जर प्रदीर्घ काळापासून लैंगिक शोषण होत होतं, असं पीडितेनं सांगितलं तर या वैद्यकीय चाचण्यांना किती महत्त्व उरतं

यावर करवासरा सांगतात, "अशा प्रकरणांमध्ये वैद्यकीय चाचणीचं महत्त्व निश्चितच कमी होतं. तक्रार करणारी मुलगी किंवा महिला वैद्यकीय चाचणीला नकार देऊ शकत... उर्वरित लेख लिहा:

. ते सांगतात, "चिन्मयानंद पीडितेवर नियंत्रण ठेवणारे व्यक्ती आहेत. या प्रकरणामध्ये कलम 375 लागू होत नाही. SITने 376C लागू करून काहीही चूक केलेलं नाही."

FIR दाखल करण्यात उशीर झाल्याने पीडितेची बाजू कमकुवत झाली आहे का? शिल्पी जैन म्हणतात, "बलात्कार किंवा खून अशा गंभीर गुन्ह्यांच्या प्रकरणात उशीर हा मुद्दा ठरू शकत नाही. याप्रकरणी आरोपी समाजातील प्रभावशाली व्यक्ती आहेत. सत्ताधाऱ्यांशी निगडीत आहेत. मुलीने दडपण होतं म्हणून उशिरा तक्रार दाखल केली किंवा पोलिसांनी तक्रार उशीर दाखल केली, असं म्हणायला वाव आहे."

ताकदवान आरोपींच्या बाबतीत काय होतं?

गुन्हेगारी कायदा हा सामान्य लोकांसाठी आणि "विशेष" व्यक्तींसाठी वेगवेगळा असतो का?

वकील सोनाली करवासरा म्हणतात, "पोलीस भारतीय दंड संहितेनुसार काम करतात. ते भेदभाव करत नाहीत."

मात्र तरीही पोलिसांच्या भूमिकेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण केलं जातं.

शिल्पी जैन सांगतात, "पोलिसांमध्ये कनिष्ठ दर्जाचे अधिकारी भ्रष्टाचारात गुंतलेले आहेत. आरोपी पैसेवाला असेल तर कायद्यातून पळवाट काढू शकतो. आम्ही अशी प्रकरणं रोज पाहतो. कायदा वेगळी गोष्ट आहे. कायदा लागू करण्याची प्रणाली कमकुवत आहे. चिन्मयानंद यांच्या प्रकरणात हे असंच दिसतं आहे."

स्वामी चिन्मयानंद उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ

लैंगिक शोषणप्रकरणी विरोधी पक्ष पीडितेवर काऊंटर FIR दाखल करतो. चिन्मयानंदप्रकरणी पोलिसांनी पीडितेवर गुन्हा दाखल केला आहे.

सोनाली करवासरा सांगतात, "प्रत्येक खटला योग्य असतो असं आम्ही म्हणू शकत नाही. कायदा महिलेला संरक्षण मिळवून देतो, तेवढेच अन्य मार्गही खुले होतात ज्यामुळे कायद्याच्या कलमांचा गैरवापर वापर होऊ शकतो. महिलांच्या बाजूने कठोर कायदे व्हायला नकोत कारण त्यांना सुरक्षेची गरज आहे.

सोनाली असंही सांगतात की, "कायद्याची चौकट पाळली जाणं आवश्यक आहे. पीडितेची साक्ष बलात्काराचा अपराध सिद्ध करण्यासाठी पुरेशी आहे. जर गुन्ह्याचा कुणी साक्षीदार नसेल तर त्यामुळे पीडितेची साक्ष अपुरी ठरवली जाऊ शकत नाही."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...आमदारांपैकी सहा आमदारांचे राजीनामे मंजूर केले आहेत. मात्र, इतर 16 आमदारांचे राजीनामे अद्याप स्वीकारले नाहीत.

आमदार स्वत:हून राजीनामा देऊ इच्छित आहेत, हे सिद्ध होत नाही, तोपर्यंत राजीनामा स्वीकारणार नसल्याची भूमिका विधानसभा अध्यक्षांनी घेतली आहे.

"आमदारांचे राजीनामे स्वीकारण्यासाठी विधानसभा अध्यक्षाला काही मर्यादित कालावधी आखून दिलेला नसतो. कर्नाटक प्रकरणात सुप्रीम कोर्टानं नमूदही केलं होतं, की विधानसभा अध्यक्षांनी लवकरात लवकर निर्णय घेतला पाहिजे. मात्र त्याचवेळी विधानसभा अध्यक्षांना विश्वास नि... उर्वरित लेख लिहा:

राजीनामे स्वेच्छेने आहेत की नाही, याचा अद्याप निर्णय झाला नाहीय. कारण विधानसभेचं अधिवेशन बोलवण्यासाठी आमदारांच्या उपस्थितीबाबत कुठलीच अट नाहीय."

"10 किंवा 12 आमदार उपस्थित नसले, तर काहीच फरक पडत नाही. केवळ सभागृहाचं कोरम पूर्ण असलं पाहिजे. सभागृहात उपस्थित आमदारच बहुमत चाचणीत भाग घेऊ शकतात. त्यामुळं सर्वच आमदारांनी हजर असलंच पाहिजे, याची काही गरज नाहीय," असं कश्यप सांगतात.

सोमवार (16 मार्च) मध्य प्रदेशच्या अर्थसंकल्पीय अधिवेशनाचा पहिलाच दिवस होता. मात्र, पहिल्याच दिवशी विधानसभेत गदारोळ झाल्यामुळं 26 मार्चपर्यंत तहकूब करण्यात आलं. त्यामुळे ज्योतिरादित्य शिंदे यांच्या भाजप प्रवेशानंतर संकटात आलेल्या कमलनाथ सरकारचा फैसला होऊ शकला नाही.

एकूण 228 सदस्यांच्या मध्य प्रदेश विधानसभेत 22 आमदारांनी राजीनामे दिल्याने काँग्रेसकडे आता 95 आमदारांचीच ताकद आहे तर भाजपकडे 107 आमदारांचं पाठबळ आहे.

यापूर्वीच काँग्रेसच्या 22 आमदारांनी विधानसभा अध्यक्षांकडे राजीनामे सुपूर्द केले आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...आम्हाला अहमद शाह बाबासारखा शूर, प्रसिद्ध आणि लोकप्रिय शासक मिळाला नाही", असं बारी यांनी लिहून ठेवलं आहे.

परिणामकारक आणि निर्णायक घटना

अहमद शाह अब्दाली याने राजा झाल्यानंतर आणि त्याआधीही अनेक महत्त्वाची युद्धं लढली होती. मात्र, जानेवारी 1761 मध्ये दिल्लीजवळ पानिपतच्या मैदानात लढण्यात आलेलं युद्ध एक सेनापती आणि बादशाह म्हणून अहमद शाह अब्दालीच्या आयुष्यातील सर्वात मोठं युद्ध होतं.

हा तो काळ होता जेव्हा एकीकडे अब्दाली आणि दुसरीकडे मराठा दोघेही साम्राज्य विस्ताराच्या महत्त्वाकांक्षेने पछाडले होते.... उर्वरित लेख लिहा:

र आपल्या एका क्षेपणास्त्राला अहमद शाह अब्दाली नाव दिलं आहे. त्यामुळे या सिनेमात अब्दालीची खलानायक अशी भूमिका दाखवल्यास पाकिस्तान याचा राजकीय फायदा उचलण्याचा प्रयत्न करेल.

पानिपतच्या तीन मिनिटांच्या ट्रेलरमध्ये तीन तथ्यात्मक चुका आहेत. त्यामुळे ही चिंता आणखी वाढली आहे.

पानिपत सिनेमात अहमद शाह अब्दालीची भूमिका 60 वर्षांच्या संजय दत्तने साकारली आहे. मात्र, 1761 साली अब्दाली केवळ 38 वर्षांचा होता.

अहमद शाह अब्दाली एक लाखांच्या सैन्यासह हल्ला चढवायला येणार आहे, असं या ट्रेलरमध्ये दोनवेळा म्हटलेलं आहे.

मात्र, या युद्धाचे प्रत्यक्षदर्शी आणि इतिहासकारांच्या मते पानिपतच्या तिसऱ्या युद्धात अफगाण सैन्यात 80 हजारांच्या आसपास घोडेस्वार आणि तोफखाने होते.

अहमद शाह अब्दाली अफगाणिस्तानातून 30 ते 40 हजार सैन्य घेऊन निघाला होता. उर्वरित सैन्य त्याचे मैत्रीपूर्ण संबंध असणाऱ्या स्थानिक शासकांचं होते. यात भारतातील अफगाणींचाही समावेश होता.

पानिपत सिनेमातली कास्टिंग, पेहराव, अफगाणी सैन्याचा झेंडा आणि प्रतिकांवरुन हे स्पष्ट होतं, की हा सिनेमा वास्तवापेक्षा कल्पनाधारित अधिक आहे. उदाहरणार्थ- सिनेमातील काही दृश्यांमध्ये अब्दालीला जी पगडी घालून दाखवण्यात आलं आहे तशी पगडी अफगाणिस्तानमध्ये पूर्वी कधी नव्हती आणि आजही नाही.

बाबा-ए-अफगाण

आपल्या 25 वर्षांच्या शासन काळात अहमद शाह अब्दालीने आपला देश आणि तिथल्या नागरिकांच्या विकासात मोलाचं योगादन बजावलं आहे.

तो कायमच गडबडीत असायचा, असं त्याच्याविषयी सांगितलं जातं. मात्र, एखाद्या बेजबाबदार तरुणाप्रमाणे त्याने कधीच कुठलचं काम केलं नाही. उलट त्याने अत्यंत संयमानं आणि समंजसपणे राज्यकारभार चालवला.

तेव्हापासून आजतागायत अहमद शाह अब्दाली अफगाणिस्तानच्या नागरिकांमध्ये आत्मसन्मान आणि राष्ट्रीय एकात्मतेची भावना जागवत आला आहे.

प्रसिद्ध भारतीय इतिहासकार गंडा सिंह (1900-1987) यांनी 'अहमद शाह दुर्रानी - आधुनिक अफगाणिस्तान के निर्माता' या आपल्या पुस्तकात लिहिलं आहे, की अहमद शाह अब्दाली सुरुवातीपासून आयुष्याच्या अंतापर्यंत पूर्णपणे एक अफगाण होता. त्यानं आपलं संपूर्ण आयुष्य देशहिताला वाहून घेतलं होतं.

गंडा सिंह लिहितात, "अहमद शाह अब्दाली आजही सामान्य अफगाणी नागरिकांच्या मनात जिवंत आहे. मग तो तरुण असो किंवा वयोवृद्ध. प्रत्येक अफगाण या महान विजेत्याची आराधना करतो. ते त्याला एक खरा आणि सहृदय व्यक्ती...


...आम्ही आमच्या घोषणापत्रातही लिहिलंय की आम्ही अल्पसंख्याकांच्या बाजूनं आहोत, आम्ही धर्मनिरपेक्ष आहोत."

अर्थात थेलुओ हे मान्य करतात की पक्षाला या पत्रामुळे निवडणुकीत काही प्रमाणात फटका बसू शकतो. मात्र 60 पैकी 20 जागांवर निवडणूक लढवणाऱ्या भाजपचे सगळे उमेदवार ख्रिश्चन आहेत.

'चर्चचा प्रभाव नवा नाही'

दिमापूरच्या S D जैन कॉलेजमध्ये राज्यशास्त्राचे प्राध्यापक असलेले इम्ती जमीर यांना वाटतं की अल्पसंख्याकांसोबत भारतभरात जे चाललं आहे, ते पाहून चर्चला चिंता वाटली असावी.

दिमापूरच्या 'एस डी जैन' कॉलेजमध्... उर्वरित लेख लिहा:

करू शकणार नाही. पण धर्माचं नाव घेऊन कोणी मला मत कोणाला देऊ नये, हे सांगू नये."

फेसबुक ब्लॉगर कवितो केरो

नागालँडमध्ये निवडणुका आता अंतिम टप्प्यात पोहोचल्या आहेत. मतदानानंतर जेव्हा ३ मार्चला निकाल येतील तेव्हाच खरं समजेल की चर्चच्या या अनावृत्त पत्राची राजकीय किंमत नक्की किती आहे.

हे पाहिलंत का?

पाहा व्हीडिओ : नागालँडच्या राजकीय तळ्यातला सर्वांत मोठा मासा कोण ठरणार?

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...आम्ही पुन्हा एकत्र येऊ," असं संकेतही जोशी यांनी दिले.

दुपारी 1.30 वाजता - फैजाबादमध्ये लँडिंग

मुंबईहून निघालेल्या ठाकरे कुटुंब विमानाने फैजाबादमध्ये पोहोचले. त्यांच्या गाड्यांचा ताफा आता अयोध्येच्या दिशेने निघाला आहे.

दुपारी 1 वाजता - अयोध्येला छावणीचं स्वरूप

उत्तर प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांनी अयोध्येत लष्काराला पाचारण करण्याची मागणी ANIने दिले आहेत.

सध्या अतिरिक्त महासंचालक स्तराचे एक अधिकारी, एक पोलीस महानिरीक्षक, तीन वरिष्ठ पोलीस अधीक्षक, 10 अतिरिक्त पोलीस अधीक्षक, 21 क्ष... उर्वरित लेख लिहा:

ठे पोस्टर लागले आहेत. हजारो शिवसैनिकही अयोध्येत दाखल झाले आहेत. पण याच काळात विश्व हिंदू परिषदेने धर्म संसदेचं आयोजन केलं असून त्याचेही पोस्टर सर्वत्र दिसत आहेत, अशी माहिती बीबीसी मराठी प्रतिनिधी निरंजन छानवाल यांनी दिली.

अयोध्येत तयार करण्यात आलेला 'आशीर्वादोत्सव'चा स्टेज

शरयू नदीच्या तीरावर 'हर हिंदू की यही पुकार, पहिले मंदिर फिर सरकार'च्या घोषणा देत आहेत, अस वृत्त शिवसेनेच्या मुखपत्र 'सामना'ने दिलं आहे.

अयोध्येत लष्कर बोलवा : अखिलेश यादव

अयोध्येतील परिस्थिती लक्षात घेता, तिथं लष्कराला पाचारण करावं, अशी मागणी समाजवादी पक्षाचे नेते, माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांनी केली आहे. ते म्हणाले, " भारतीय जनता पक्षाचा सुप्रीम कोर्टावर विश्वास नाही. ते कोणत्याही थराला जाऊ शकतात. उत्तर प्रदेश आणि विशेषतः अयोध्येतील वातावरण लक्षात घेता सुप्रीम कोर्टाने याची दखल घेऊन आवश्यक असेल तर लष्कर पाठवावे."

सुरक्षेचा फौजफाटा

शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांच्यासह हजारो शिवसैनिक अयोध्येत दाखल झाले आहेत. याच काळात विश्व हिंदू परिषदेने धर्म संसदेचं आयोजन केलं आहे. दोन्ही कार्यक्रम एकाचवेळी होणार असल्याने वातावरण संवेदनशील झाले आहे. परिस्थिती नियंत्रणात राखण्यासाठी प्रचंड सुरक्षाव्यवस्था तैनात करण्यात आली आहे. रामजन्मभूमीला सुरक्षेचा वेढा आहे. त्यात अतिरिक्त सुरक्षा रक्षकांची भर पडली आहे. त्यामुळे अयोध्या शहराला छावणीचे स्वरुप आले आहे.

अतिरिक्त महासंचालक स्तराचे एक अधिकारी, एक पोलीस महानिरीक्षक, तीन वरिष्ठ पोलीस अधीक्षक, 10 अतिरिक्त पोलीस अधीक्षक, 21 क्षेत्र अधिकारी, 160 पोलीस निरीक्षक, 700 काँन्स्टेबल, पीएसीच्या 42 तसंच आरएएफच्या पाच कंपन्या तैनात करण्यात आल्या आहेत. याव्यतिरिक्त एटीएसचे कमांडो आणि आकाशातून नजर ठेवण्यासाठी ड्रोन कॅमेरे लावण्यात आले आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...आम्ही यासंदर्भात लवकरात लवकर निर्णय घेऊ."

सीबीएसई आणि एचएससी बोर्डाने बारावीच्या परीक्षा घेतल्या नाहीत तर निकाल हा अंतर्गत गुणांच्या आधारे जाहीर होणार हे स्पष्ट आहे. पण त्याचे नेमके निकष काय असतील हे अजून सांगण्यात आलेले नाही.

वैद्यकीय क्षेत्रात जाणाऱ्या विद्यार्थ्यांना यंदा PCB ग्रुपच्या अनिवार्य गुणांची सवलत द्यावी अशी मागणी पालक संघटना करत आहेत.

सायकॉन ही पालक संघटना वैद्यकीय विद्यार्थी आणि पालकांसाठी काम करते. या संघटनेच्या समन्वयक सुधा शिनॉय यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं, "परीक्... उर्वरित लेख लिहा:

ंची प्रात्यक्षिकं सुद्धा झालेली नाहीत. तेव्हा यापूर्वी जो निकाल केवळ बोर्डाच्या माध्यमातून जाहीर होत होता तो आता स्थानिक कनिष्ठ महाविद्यालयांच्या हातात असू शकतो. यामुळे काही विद्यार्थ्यांवर अन्याय होण्याचीही शक्यता आहे."

शांभवी कामत, विद्यार्थिनी

"केंद्र आणि राज्य सरकारने यावर तोडगा काढायला हवा. पीसीबीचे गुण हे प्रवेश घेण्यासाठी आणि महाविद्यालय निवडण्यासाठीही महत्त्वाचे ठरतात. त्यामुळे एचएससी बोर्डानेही गुण देण्याचे निकष ठरवताना याची खबरदारी घेणं गरजेचं आहे,"

गुण देताना फेवरेटिजम होण्याची शक्यता आहे असं विद्यार्थी सुद्धा सांगतात. एचएससी बोर्डाची विद्यार्थिनी शांभवी कामत सध्या नीट परीक्षेची तयारी करत आहे.

ती सांगते, "एचएससी बोर्डाची परीक्षा होणार की नाही आम्हाला सांगण्यात आलेलं नाही. परीक्षा जरी झाली नाही तरी आमच्या ऑनलाईन युनीट टेस्ट झालेल्या आहेत. पण या परीक्षांची हजेरी फारच कमी होती. त्यामुळे अंतर्गत मूल्यमापन कसं करणार? शिवाय, अशावेळी गुण देताना अनेकदा फेवरेटिजम खूप होतो. काही विद्यार्थ्यांना जास्त गुण दिले जातात तर काहींना कमी दिले जातात. यात पारदर्शता नसते. त्यामुळे याचा परिणाम बारावीच्या निकालावर होऊ शकतो."

नीटचा अभ्यासक्रम आणि सीबीएसई बोर्डाचा अभ्यासक्रम हा एकच आहे. त्यामुळे एचएससी बोर्डाच्या विद्यार्थ्यांना दोन्ही बोर्डाच्या परीक्षांचा अभ्यास करावा लागतो. यात आमचा वेळ आणि ऊर्जा दोन्ही जास्त खर्च होते, असंही शांभवी सांगते.

ती पुढे सांगते, "एमबीबीएसला जाण्यासाठी वर्षातून एकदाच नीट परीक्षा होते. पण इंजिनिअरिंगच्या मुलांना जेईई देण्यासाठी चार संधी मिळतात. त्यामुळे किमान एका परीक्षेत तरी अपेक्षित गुण मिळवण्याची संधी त्यांच्याकडे आहे. आम्हाला यावर्षी नीटमध्ये चांगले गुण मिळाले नाहीत तर पुढच्यावर्षी पर्यंत वाट पहावी लागते. ही संपूर्ण सिस्टम प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी एकसमान नाही असंही आम्हाला वाटतं."

HSC बोर्डाचा निकाल वेळेत जाहीर झाला नाही तर?

महाराष्ट्रात बारावीचे बहुसंख्य विद्यार्थी एचएससी बोर्डाचे असतात. सीबीएसई बोर्डाचे बारावीचे विद्यार्थी तुलनेने अत्यल्प आहेत.

राज्यात वैद्यकीय महाविद्यालयीन प्रवेश वैद्यकीय संचालनालय म्हणजे (DMER) या स्वतंत्र आस्थापनेकडून होत असतात. याठिकाणी केंद्रीय ऑनलाईन पद्धतीने सर्व वैद्यकीय महाविद्यालयात प्रवेश होतात. प्रवेशासाठी गुणवत्ता यादी सुद्धा ऑनलाईन जाहीर केली...


...आम्ही सरकारला आर्थिक व्यवहार सुरू करण्यासाठी अनेक उपाय सुचवले आहेत. लॉकडॉऊन 4 मध्ये सरकार आमच्या अपेक्षा पूर्ण करेल अशी आशा आहे."

सरकारला त्यांनी ज्या उपाययोजना दिल्या त्याची माहिती त्यांनी बीबीसीशी बोलताना दिली.

कोरोना व्हायरसचा संसर्ग असताना एकाचवेळी सर्व दुकानं सुरू करण्याची आवश्यकता   नाही. आठवड्यातले दोन किंवा तीन दिवस दुकानं सुरू करू शकतो. एका दिवशी एका बाजूची दुकानं आणि दुसऱ्या दिवशी विरुद्ध बाजूची दुकानं सुरू करण्यात यावी.

या व्यतिरिक्त बाजारातली दुकानं सुरू करण्याच्या वेळा वेगवेगळ्या... उर्वरित लेख लिहा:

लक्ष होत असल्याचं दिसून येत आहे. मलेरिया, चिकनगुनिया, विविध शस्त्रक्रीया, डायलिसिसचे रुग्ण यांच्या उपचारावर मोठा परिणाम होतोय. त्यामुळे हॉस्पिटल्समध्ये आता इतर रुग्णांसाठी ओपोडी सुरू केल्या जात आहेत.

जोपर्यंत कोरोनाच्या वॅक्सिनचा शोध लागत नाही तोपर्यंत आपल्याला या आजारासोबत जगण्याची सवय करावी लागेल असं मत पब्लिक हेल्थ फॉऊंडेशनचे डॉ. श्रीनाथ रेड्डी यांनी मांडलं आहे.

लॉकडाऊनच्या चौथ्या टप्प्यात काही निर्बंध शिथिल करण्याची आवश्यकता आहे. आवश्यक असलेल्या गोष्टींवर 50 ते 60 दिवसांपेक्षा जास्त काळ निर्बंध लादू शकत नाही असंही डॉ. रेड्डी यांनी सांगितलं. डॉ. रेड्डी यांच्या संस्थेकडून सरकार वेळोवेळी सूचना घेत असतं.

"या गोष्टीशिवाय माझं काम शक्य नाही का?" घरातून बाहेर पडताना हा प्रश्न आपण स्वत:ला विचारायला हवा. तरच आपण कोरोनाचा संसर्ग रोखण्यात यशस्वी होऊ असं डॉ. रेड्डी सांगतात.

शाळा, महाविद्यालय, मॉल आणि सिनेमागृहांचं काय ?

लॉकडॉऊनच्या चौथ्या टप्प्यात शाळा, महाविद्यालय, मॉल्स, सिनेमागृह बंद ठेवली जाऊ शकतात. मॉल्स आणि सिनेमागृह आणखी काही दिवस बंद राहू शकतात. तज्ज्ञांच्या मते या गोष्टी जीवनावश्यक नाहीत.

पण जे निर्बंध शिथिल केले जातील त्यामध्येही खबरदारीचे उपाय पाळावे लागणार आहेत. स्वच्छता राखणे, मास्क वापरणे, सोशल डिस्टंसिंग या महत्त्वाच्या बाबी लक्षात ठेवणं गरजेचं आहे.

या सर्व कामांसाठी आरोग्य सेतू अॅपचा वापर ई-पासप्रमाणे करण्याचा केंद्र सरकारचा विचार आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...आयुष्य घालवलं. ते चारवेळा खासदार झाले. पण कधीही आम्हाला दिल्लीला नेलं नाही. फक्त एकदा पूर्ण कुटुंबाला दिल्ली दाखवायला नेलं होतं."

मुख्यमंत्र्यांची नातवंडं करतायत मजुरी

पूर्णिया शहरातील या दुकानापासून काही अंतरावरच मजुरांचा बाजार भरतो. काम मिळेल या प्रतिक्षेत असलेल्या मजुरांमध्ये बसंत आणि कपिल पासवानही आहेत.

हे दोघेही बिहारचे तीनवेळा मुख्यमंत्री राहिलेल्या आणि पहिले दलित मुख्यमंत्री झालेल्या भोला पासवान शास्त्रींचे नातू आहेत.

दररोज पूर्णियाच्या केनगर प्रखंड भागातील भैरगाछीतून 14 किलोमीटरचा ... उर्वरित लेख लिहा:

चाललाय. आता नवी पिढी आलीय. ज्यांना माझ्या वडिलांबद्दल काहीच माहिती नाही. त्यांच्यासारखी मूल्यं असणाऱ्यांना ते विसरून गेले."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...आयोग, रिझर्व्ह बँक यासारख्या महत्त्वाच्या घटनात्मक संस्थांच्या 'स्वायत्ततेचं अपहरण.'

संजय गांधी आणि इंदिरा गांधी

जरा याद करो आपातकाल

पंतप्रधानांना बघून त्यांचे अनेक मंत्री, भाजपचे नेता आणि प्रवक्तेदेखील आपल्या राजकीय विरोधकांवर हल्ला चढवण्यासाठी आणीबाणीचा हत्यार म्हणून वापर करतात. टिव्ही न्यूज चॅनल्सवर रोज होणाऱ्या निरर्थक चर्चेतही याचं प्रतिबिंब दिसतं.

मुद्दा कुठलाही असो, जेव्हा भाजप प्रवक्त्यांकडे बोलण्यासारखं काही नसतं तेव्हा ते आणीबाणीचा विषय काढतात. त्यांचे फिक्स डायलॉग असतात - 'आणीबाण... उर्वरित लेख लिहा:

होता.

ज्या जनतेने इंदिरा गांधी यांना आणीबाणीसाठी ही कठोर शिक्षा केली होती त्याच जनतेने तीन वर्षांनंतर झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीत इंदिरा गांधी यांच्या काँग्रेसला दोन तृतियांश बहुमताने विजय मिळवून दिला होता. इंदिरा गांधी पुन्हा एकदा पंतप्रधान झाल्या.

अर्थातच देशाच्या जनतेने इंदिरा गांधी यांना लोकशाहीचा दुरुपयोग करण्याच्या त्यांच्या गंभीर गुन्ह्यासाठी त्यांना माफ केलं होतं. मात्र, जनतेने आणीबाणीला आणि आणीबाणीच्या नावाखाली झालेली सर्व कृत्य योग्य असल्याचं मानलं, असा या माफीचा अर्थ अजिबात नव्हता.

निसंशयपणे आणीबाणी आपल्या लोकशाहीच्या इतिहासाचा असा काळा अध्याय आहे ज्याची आठवण कुठल्याही मोदी किंवा अमित शहाने करून दिली नाही तरीदेखील देशाच्या जनतेच्या मनात कायम राहील.

मात्र, आणीबाणी स्मरणात ठेवून उपयोग नाही. उलट कुठल्याही सरकारने आणीबाणीला कुठल्याही स्वरूपात पुन्हा लागू करण्याचं धाडस करू नये, हे लक्षात ठेवणं अधिक गरजेचं हे आहे.

प्रश्न असा आहे की आणीबाणी पुन्हा येण्याची भीती कायम आहे का? की कुठल्यातरी दुसऱ्या स्वरूपात आणीबाणी आलेली आहे आणि भारतीय जनता त्या धोक्याबद्दल जागरुक आहे का?

चार वर्षांपूर्वी आणीबाणीला चाळीस वर्षं पूर्ण झाल्यानिमित्ताने त्या संपूर्ण कालखंडाची आठवण करत भाजपचे ज्येष्ठ नेते लालकृष्ण अडवाणी यांनी देशात पुन्हा एकदा आणीबाणीसारखी परिस्थिती उद्भवण्याचा अंदाज व्यक्त केला होता.

एका इंग्रजी वृत्तपत्राला दिलेल्या मुलाखतीत अडवाणी यांनी देशाला सावध केलं होतं की 'लोकशाही पायदळी तुडवण्याची ताकद असलेल्या शक्ती आज पूर्वीपेक्षा अधिक सक्षम आहेत आणि संपूर्ण विश्वासानिशी असं म्हणता येऊ शकत नाही की आणीबाणीसारख्या घटनेची पुनरावृत्ती होऊ शकत नाही.'

अडवाणी यांची काळजी आणि आजची परिस्थिती

अडवाणी म्हणतात, "भारतीय राजकीय तंत्र अजूनही आणीबाणीचा अर्थ पूर्णपणे समजू शकलेला नाही आणि मी या शक्यतेचा इनकार करत नाही की भविष्यातही अशाच प्रकारे आणीबाणीची परिस्थिती निर्माण करून नागरी अधिकारांचं हनन केलं जाऊ शकतं. आज मीडिया पूर्वीपेक्षा अधिक सजग आहे. मात्र, तो लोकशाहीसाठी कटिबद्ध आहे की नाही हे सांगता येत नाही."

"सिव्हिल सोसायटीनेही ज्या आशा पल्लवित केल्या होत्या त्या ते पूर्ण करू शकले नाही. सुरळितपणे लोकशाही चालवण्यासाठी ज्या संस्थांची गरज असते आज भारतात त्यापैकी केवळ न्यायपालिकेला इतर सर्व संस्थांमध्ये अधिक योग्य...