...ासना दाखवावा अशी विनंती नीनाने मला केली आणि मग त्या नवीन मुलाला सेटवर बोलवण्यात आलं."

आपल्या पुस्तकातल्या एका लेखात अब्बास म्हणतात, "मी 5000 रुपयांपेक्षा जास्त पैसे देऊ शकत नसल्याचं अमिताभला भेटल्यावर सांगितलं. अमिताभच्या चेहऱ्यावर थोडीशी नाराजी होती.

मी विचारलं, नोकरीत जास्त पैसे मिळत होते का? उत्तर आलं, "हो, दरमहा 1600 रुपये"

"तुला रोल मिळेल की नाही याची खात्री नसताना अशी नोकरी सोडून का आलास?" मी विचारलं. अमिताभने आत्मविश्वासाने सांगितलं, "माणसाला असा धोका पत्करावाच लागतो." हा आत्मविश्वास ... उर्वरित लेख लिहा:

गोष्ट होती.

यात बिहारच्या अन्वर अली या मुसलमान तरुणाची भूमिका अमिताभ करत होते. फिल्मचं बजेट कमी होतं आणि प्रसिद्ध मेकअप आर्टिस्ट पंढरी जूकर एकही पैसा न घेता ही फिल्म करायला तयार झाले होते. पण ते खूप व्यग्र होते.

अब्बास यांच्या पुस्तक प्रकाशनाच्या वेळी अमिताभनी हा किस्सा सांगितला होता. "फिल्मचं शूटिंग गोव्यात होतं. जूकर यांनी सांगितलं, की माझ्याकडे शूटिंगच्या एक आठवडा आधीच वेळ आहे. म्हणून मग मी एक आठवडा आधी येऊन अमिताभची दाढी लावून जाईन. तेव्हा मेकअपचं काम तितकं विकसित नव्हतं. एकेक केस जोडून दाढी तयार केली जाई. मग मी एक आठवडाभर दाढी लावून फिरत होतो. दाढी निघू नये म्हणून आठवडाभर आंघोळही केली नव्हती."

या फिल्ममधल्या अमिताभच्या कामाचं खूप कौतुक झालं. एका नवख्या कलाकाराच्या दृष्टीने ही कठीण भूमिका होती.

'हा मुलगा सुपरस्टार बनेल, असं वाटलं नव्हतं'

फिल्ममधलं एकमेव स्त्री पात्र शहनाज या अभिनेत्रीने वठवलं होतं. बीबीसीशी बोलताना त्यांनी सांगितलं, "त्यांचा आवाज चांगला होता पण तेव्हा त्यांच्याकडे पाहून मला असं अजिबात वाटलं नव्हतं, की हा उंच - सडपातळ माणूस एक दिवस सुपरस्टार बनेल. सेटवर ते अगदी शांत असत. फिल्ममध्ये पोर्तुगीज त्यांचा छळ करत आहेत, असा एक सीन होता. त्यांचे पाय जखमी आहेत आणि ते सरपटत आहेत. हा सीन त्यांनी केल्यावर सेटवरच्या सगळ्यांनी टाळ्या वाजवल्या. तेव्हा मला जाणवलं, की हा मुलगा खूप पुढे जाईल."

याच शहनाज यांच्यासोबत टीनू आनंद यांनी लग्न केलं.

सात हिंदुस्तानी सिनेमाला राष्ट्रीय पुरस्कारही मिळाला होता.

ही फिल्म करताना अब्बास यांना एक प्रयोग केला होता. कलाकार ज्या राज्याचा आहे त्यापेक्षा अतिशय वेगळी भूमिका तो वठवत होता. म्हणूनच मग बंगालचे हिरो उत्पल दत्त यांना पंजाबी शेतकरी करण्यात आलं. मल्याळी हिरो मुध हे बंगाली झाले. मॉर्डन दिसणाऱ्या जलाल आगा यांना ग्रामीण मराठी पात्र देण्यात आलं. अभिनेता अन्वर अली (महमूद यांचा भाऊ) यांना एका आरएसएस कार्यकर्त्याची भूमिका देण्यात आली ज्याला ऊर्दूचा तिटकारा आहे. आणि अमिताभ हिंदी न आवडणारे ऊर्दू शायर होते.

पहिल्या फिल्ममध्ये हिंदीचा तिटकारा असणारं पात्र वठवणारा हा तरूण अभिनेता पुढे जाऊन हिंदी फिल्म्सचा शहेनशाह झाला.

शहेनशाहा अमिताभ बच्चनच्या याच पहिल्या फिल्मला आज 50 वर्षं पूर्ण झाली आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला...


...ासनाचं धोरण ब्राह्मणी वळणाचं होतं यात शंकाच नाही.

शूद्र अर्थात चातुवर्ण्य व्यवस्थेत सगळ्यांत शेवटच्या स्थानी असणाऱ्या समाजाला वावरताना मानेभोवती एक भांडं बाळगावं लागे. त्यांच्यामुळे हवा प्रदूषित होऊ नये, असं कारण देण्यात येत असे.

शूद्रांना कमरेभोवती एक झाडूही गुंडाळावा लागे. शूद्र ज्या जागी चालतात ती जागा अपवित्र होऊ नये म्हणून जमीन साफ करण्यासाठी झाडू असा या प्रथेमागचा विचार होता. अशा प्रथा कर्मठ जातीव्यवस्थेचं पराकोटीची अवस्था सिद्ध करतात.

मुंबईत बुधवारी झालेला रेलरोको

ब्राह्मण समाजातील... उर्वरित लेख लिहा:

ू, तसंच उनामध्ये झालेली मारहाण, यामुळे दलितांमध्ये अस्वस्थता बळावते आहे. कोरेगावमध्ये दोनशे वर्षापूर्वीच्या लढाईत जीव गमावलेल्यांना अभिवादन करण्यासाठी जमलेली लाखोंची गर्दी या असंतोषाचं प्रतीक आहे.

आणि कोरेगावात झालेले हल्ले दलितांवर होणारे अत्याचार म्हणजे त्यांच्या महत्त्वाकांक्षेला चिरडून टाकण्याचा प्रयत्न आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ासाठी ठाकरे सरकारने आजपासून महाराष्ट्रातील चार मोठी शहरं - मुंबई महानगर क्षेत्र, पुणे, पिंपरी-चिंचवड आणि नागपूर - अंशतः बंद केली आहेत.

मुंबईतील लोकल आणि बस सध्या बंद होणार नाहीत, असं मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी स्पष्ट केलंय. पण 31 मार्च पर्यंत राज्यातल्या या महत्त्वाच्या शहरांमध्ये अत्यावश्यक सेवा वगळता सर्वकाही बंद राहणार आहे.

शिवाय, काम बंद राहिलं तरी खासगी कंपन्यांनी कर्मचाऱ्यांचं वेतन कापू नये, आवाहन उद्धव ठाकरे यांनी केलंय.

कोरोना रुग्णांचा रेल्वेतून प्रवास?

16 मार्चला मुंबईहून जबलपू... उर्वरित लेख लिहा:

."

महत्त्वाचे मुद्दे-

वाचा - मुंबई, पुणे, नागपूर लॉकडाऊनचा महाराष्ट्राला असा बसेल आर्थिक फटका

19 मार्च, गुरुवार

मुंबईतील लोकल आणि बस सध्या बंद होणार नाहीत, असं मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी स्पष्ट केलं आहे.

31 मार्चपर्यंत राज्यातल्या महत्त्वाच्या शहरांमध्ये अत्यावश्यक सेवा वगळता सर्वकाही बंद करण्याचा निर्णय महाराष्ट्र सरकारने घेतला आहे.

पाहा मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी काय घोषणा केली -

मुंबईतल्या महत्त्वाच्या रस्त्यांवरची दुकानं आणि व्यावसायिक प्रतिष्ठानं एकदिवसाआड बंद ठेवण्याचे आदेश मुंबई महापालिका आयुक्तांनी दिले आहेत. यामुळे मुंबईतल्या महत्त्वांच्या रस्त्यांवरची गर्दी कमी करता येईल अशी आशा मुंबई महापालिकेनं व्यक्त केली आहे.

उल्हासनगरमधील 49 वर्षीय महिलेची चाचणी पॉझिटिव्ह आली आहे. ही महिला दुबईहून परतली होती. तर मुंबईतल्या 22 वर्षीय तरुणीलाही कोरोना विषाणूचा संसर्ग झाला आहे. ही तरुणी युकेवरून प्रवास करून आली होती. अहमदनगरमधील 51 वर्षीय व्यक्तीलाही कोरोनाचा संसर्ग झाला आहे. संबंधित व्यक्ती दुबईहून प्रवास करुन आली होती.

महाराष्ट्रातले काही विद्यार्थी सिंगापूरमध्ये अडकले आहेत. या विद्यार्थ्यांना परत आणण्यासाठी प्रयत्न सुरू असून स्वतः मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे सिंगापूरमधल्या भारतीय दूतावासाशी संपर्क साधून आहेत.

राजेश टोपे यांच्या पत्रकार परिषदेतले महत्त्वाचे मुद्दे-

18 मार्च, बुधवार

पिंपरी चिंचवडमध्ये एका 21 वर्षीय तरुणाला, मुंबईतील एका महिलेला आणि रत्नागिरीमधील 50 वर्षिय व्यक्तीला कोरोना व्हायरसची लागण झाल्याचे स्पष्ट झाले आहे.

पिंपरी चिंचवडमधील व्यक्ती फिलिपाइन्स, सिंगापूर, श्रीलंका असा प्रवास करुन आली आहे. तर मुंबईतील महिला अमेरिकेतून आली आहे. रत्नागिरीचा रुग्ण दुबईतून आला आहे.

महाराष्ट्राचे आरोग्यमंत्री राजेश टोपे यांनी बुधवारी ऑनलाईन पत्रकार परिषद घेत राज्यातील परिस्थितीविषयी माहिती दिली.  राज्यात 8 नव्या ठिकाणी कोरोना व्हायरसची चाचणी करण्याची सोय होणार आहे. त्यातील 3 केंद्रे उद्यापासूनच सुरु होतील असं त्यांनी सांगितलं.

KEM (मुंबई), कस्तुरबा रुग्णालयात दुसरं युनिट (मुंबई), बीजे मेडिकल कॉलेज (पुणे) या 3 ठिकाणी 1-2 दिवसांत चाचणी सुरू होणार. हाफकिन इन्स्टिट्यूट (मुंबई), जेजे हॉस्पिटल (मुंबई), औरंगाबाद, धुळे, मिरज, सोलापूरमधल्या सरकारी दवाखान्यांत 10-15 दिवसांत सुरू होणार अशी माहिती...


...ासाठी पुण्यात आणलं. काश्मीर मधील वातावरणातून बाहेर सकारात्मकतेचं वातावरण, आपलेपण मिळालं तर ही मुले काश्मीरमध्ये जाऊन भारताबद्दल सकारात्मक होतील असं नहार म्हणतात. कारगिल युध्दानंतर अनेक मुलांची जबाबदारी ते उचलतायत. आजपर्यंत झालेल्या हल्ल्यात देशाबाहेरील शक्ती असायच्या. आत्मघातकी हल्ले करणारे देखील अफगाणी किंवा पाकिस्तानी असायचे मात्र पहिल्यांदाच एखादा काश्मिरी युवक आत्मघातकी हल्ल्यात सहभागी होणं हे अस्वस्थ करणार असल्याचं नहार म्हणाले.

पुण्यात अनेक काश्मिरी मुलं आनंदाने शिकतायत. नोकरी करतायत. जवळ... उर्वरित लेख लिहा:

वप्न आहे .

अर्थात आशादायी चित्र निर्माण होईल असं म्हणत आणि काश्मिरी चहाचा आस्वाद घेत आम्ही निरोप घेतला.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ासाठी माझ्याकडे परवानगी मागितली. यामुळं मला आणखी विश्वास आला. तेव्हा मी त्यांना विचारला, मी माझी आत्मकथा लिहीन, तुम्ही अनुवादित कराल? त्यांनी होकार दिला. त्यानंतर 'The Truth About Me: A Hijra Life Story' हे पुस्तक प्रकाशित झालं."

आत्मकथा इंग्रजीतच का पहिल्यांदा प्रकाशित केली, मागेही एक कारण असल्याचं रेवती सांगतात.

त्या सांगतात, "मी आत्मकथेत माझ्या आयुष्यातली कुठलीच गोष्ट लपवून ठेवली नव्हती. सर्व काही उघडपणे लिहिलं. त्यामुळं आत्मकथा थेट तामिळ भाषेत प्रकाशित झाली, तर अनेक लोकांना ते अवघडल्यासारख... उर्वरित लेख लिहा:

ायी आहे. पण अजून आपल्याला खूप मोठा पल्ला गाठायचाय," असं रेवती सांगतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ासाठी वेगळी तुकडी अशी विभागणी करण्यात आली होती.

बॅंकेवर हल्ला करून पैसे लुटणा-या तुकडीमध्ये भालेराव यांचा समावेश होता. ही योजना यशस्वी झाली त्यात प्रतिकार करणा-या 9-10 जणांचे प्राण गेले. स्वातंत्र्य सैनिक सर्व परत सुखरूप आले.

पत्रकारितेला सुरुवात

आपल्या पत्रकारितेचा पाया स्वातंत्र्य आंदोलनातच बांधला गेला असं अनंत भालेरावांना वाटत असे. स्वातंत्र्यपूर्व काळात आनंद वाघमारे यांनी मराठवाडा नावाचे एक नियतकालिक काढले होते. त्यावर निजामाने बंदी आणली.

निजामाने बंदी आणली की, वाघमारे पुन्हा नव्या न... उर्वरित लेख लिहा:

खटल्याचं कामकाज पूर्ण होईपर्यंत वर्ष-दीड वर्ष गेलं. हा खटला इन कॅमेरा होता म्हणजे न्यायालयात काय सुरू आहे याची बातमी बाहेर येत नव्हती.

शक्य ते पुरावे सादर करण्यात आले पण भालेराव हा खटला हरले. त्यामुळे त्यांना आणि सुराणा यांना 1965 मध्ये तीन महिन्यांच्या सक्तमजुरीची शिक्षा झाली. खटला जिंकूनही तल्यार खान यांची स्थिती हरल्यासारखीच झाली होती. पुढे तल्यार खान यांना आपलं पद सोडावं लागलं.

तीन महिन्यांची शिक्षा भोगून झाल्यावर सुराणा आणि भालेराव बाहेर आले. त्यानंतर जनतेनी त्यांचे भव्य स्वागत केले होते.

पुढे आणीबाणीच्या काळातही त्यांनी दै. मराठवाडामध्ये सरकारविरोधात अनेक लेख छापले त्यामुळे त्यांना 1975 ते 1977 या काळात तुरुंगवास भोगावा लागला.

पत्रकारांसाठी आदर्श

अनंत भालेरावांनी त्यांच्या कारकीर्दीमध्ये 9 हजाराहून अधिक अग्रलेख आणि 8 हजारांहून अधिक विशेष लेख लिहिले आहेत. त्यांचे निवडक लेख कावड आणि आलो याची कारणासी या पुस्तकांमध्ये वाचायला मिळतात.

गल्लीपासून ते दिल्लीपर्यंत आणि कोपऱ्यापासून ते कॅलिफोर्नियापर्यंत सर्व विषयांवर त्यांनी लिखाण केले आहे.

ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश बाळ यांनी भालेराव यांच्यावर लेख लिहिला होता, त्यात त्यांनी भालेरावांना 'पत्रकारितेचं ज्ञानपीठ म्हटलं होतं. अगदी योग्य शब्दांत हे वर्णन आहे असंच मला वाटतं. केवळ मराठवाड्याच्याच नाही तर महाराष्ट्राच्या कानाकोप-यातून येऊन मराठी पत्रकारितेमध्ये करिअर घडवू पाहणा-या तरुण-तरुणींसाठी ते आदर्श आहेत यात शंकाच नाही.

'तर मग फोर्थ इस्टेट म्हणू नका'

अनंत भालेरावांसाठी पत्रकारिता म्हणजे ख-या अर्थाने लोकशाहीचा चौथा स्तंभ होती आणि त्याचं पावित्र्य राखण्याबाबत ते कमालीचे आग्रही होते ते म्हणत, "वृत्तपत्रांचं काम हे सत्तेवर अंकुश ठेवणं व ज्यांना आधार नाही त्यांना आधार देणं हेच असलं पाहिजे. तुम्हाला नुसता व्यवसाय करायचा असेल, सिमेंटच्या कारखान्याला असतो तसा धंदा करायचा असेल तर करा. मग फोर्थ इस्टेट म्हणून दावा सांगू नका."

पत्रकारितेतील त्यांचे आदर्श टिळक, आगरकर आणि आंबेडकर हे होते. त्यांच्याइतकं नाही तर निदान त्यांनी दाखवलेल्या रस्त्यावर जरी आपल्याला चालता आलं तर स्वतःला धन्य समजू असं ते त्यांना वाटत असे ते म्हणत, "आपण मराठी पत्रकार ज्या टिळक-आगरकरांची व फुले आंबेडकरांची परंपरा मोठ्या अभिमानाने मिरवीत असतो ती सर्व माणसे सर्वार्थाने समर्थ व जीवनाचा समग्र...


...ासाठी समिती स्थापन केली.

त्यावरून तत्काळ राजकारण सुरू झालं.

भाजपनं स्थगिती आणि चौकशीचं सरकार राजकारण करत आल्याचा आरोप केला. हे राजकारण अद्याप थांबलेलं नाही. कारशेडची जागा बदलता येईल का यासाठी ठाकरे सरकारनं नेमलेल्या कारशेड समितीच्या अहवालात कारशेडची जागा बदलणं व्यवहार्य नसल्याची शिफारस करण्यात आली आहे.

आरे सोडून अन्यत्र कारशेडचं ठिकाण हलवलं तर अतिरिक्त खर्चाचा भार सरकारच्या तिजोरीवर पडेल, असं त्यात म्हटलं आहे. देवेंद्र फडणवीसांनी लगेचच हा मुद्दा उचलत स्थगिती हटवून काम सुरू करण्याची मागणी केल... उर्वरित लेख लिहा:

भा खासदार संभाजीराजे छत्रपती यांनी उपोषणही केलं आणि मंत्री एकनाथ शिंदे त्यांना भेटायलाही गेले. त्यानंतर उद्धव ठाकरे यांनी या कथित गैरव्यवहाराची उच्चस्तरीय चौकशी करण्याचे आदेश दिले.

'शिवस्मारका'च्या कामांची चौकशी करा

राज्यात निवडणुकीपूर्वीच कॉंग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसनं शिवस्मारकाच्या कामांबाबत आणि निविदांबाबत आक्षेप घेतले होते. सचिन सावंत आणि नवाब मलिक यांनी पत्रकार परिषद घेऊन तत्कालिन भाजप सरकारवर भ्रष्टाचाराचे आरोप केले होते.

शिवस्मारकाचे संकल्पित चित्र

पण चंद्रकांत पाटील यांनी त्या आरोपांना बिनबुडाचं म्हटलं होतं. पण आताही कॉंग्रेस ही मागणी परत करतं आहे.

"सरकार बदलल्यावर नव्या सरकारकडेही आमची 'शिवस्मारका'च्या कामात जो घोटाळा झाला आहे त्याची चौकशी करण्याची मागणी आहे. आम्ही पाठपुरावा करत राहू," सचिन सावंत यांनी म्हटलं.

उद्धव ठाकरे यांच्या सरकारनं याबाबत चौकशीचे कोणतेही आदेश अद्याप दिलेले नाही आहेत. अर्थात, शिवस्मारक हा महाराष्ट्रात कायमच भावनिक मुद्दा राहिला आहे.

पण हे चौकशांचं राजकारण नवंही नाही आणि लवकर थांबणारही नाही.

"ज्या ज्या वेळेस सत्तांतर होतं आणि विरोधातला पक्ष सत्तेत येतो तेव्हा विरोधात असतांना केलेले आरोप सिद्ध करण्यासाठी अशा चौकशा सुरु होतात. त्या राजकारणातून प्रेरित असतातच, पण त्यातून हेच दाखवायचं असतं की आम्ही आमची भूमिका बदललेली नाही," असं राजकीय अभ्यासक अभय देशपांडे म्हणतात.

"उदाहरणार्थ- 'आरे'च्या प्रकरणात शिवसेनेनं भूमिका घेतली होती. आता सत्तेत आल्यावर जर चौकशी झाली नसती तर भूमिका बदललेली आहे असं वाटलं असतं आणि पुढेही जाता आलं नसतं. भीमा कोरेगावमध्ये हिंदुत्ववादी गटांचा हात आहे अशी राष्ट्रवादीची पहिल्यापासूनच भूमिका होती," देशपांडे म्हणतात.

'महाविकास आघाडी'चं सरकार आल्यावर न्यायमूर्ती लोया यांच्या कथित संशयास्पद मृत्यूप्रकरणाची चौकशी करण्याची मागणी झाली होती. काही लोकांनी माझ्याकडे मागणी केली होती पण कोणी पुरावे घेऊन आलं नाही असं गृहमंत्री अनिल देशमुख यांनी म्हटलं होतं.

न्यायमूर्ती लोया हे गुजरातमधल्या सोहराबुद्दिन प्रकरणातले न्यायाधीश होते.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ासारखे 100 ते 150 अनोळखी लोक सामील झाले. या ग्रुपमध्ये खूप लेफ्टिस्ट आल्याचं त्यांनी त्यावेळी म्हटलं. त्यानंतर त्यांनी या ग्रुपमध्ये मेसेजेस पाठवणं थांबवलं."

या कालावधीत ग्रुपचं नाव वारंवार बदलल्याचं ग्रुपमध्ये सहभागी झालेल्या अनेकांचं म्हणणं आहे. ' युनिटी अगेन्स्ट लेफ्ट, एबीव्हीपी मुर्दाबाद, एबीव्हीपी झिंदाबाद, लेफ्टिस्ट डूब मरो' अशी ही नावं होती.

व्हॉट्सअप ग्रुपचे सदस्य

हर्षितनी या ग्रुपमध्ये एक मेसेज पाठवला होता, नंतर तो त्याने डिलीट केला. तो काय होता, हे विचारल्यानंतर त्याने सांगितलं, "ग... उर्वरित लेख लिहा:

र्थ्याने सांगितलं. हा विद्यार्थी त्याच साबरमती हॉस्टेलचा आहे जिथे तोडफोड झाली.

अनेक बाहेरचे लोकही या ग्रुपमध्ये होते. आपण जेएनयूचे नाही आणि विद्यार्थीही नाही, असं त्यांच्यापैकी काहींचं म्हणणं आहे.

आपण अनेक 'प्रोटेस्ट ग्रुप्स' मध्य सहभागी असून तितेच आपल्याला ही इनव्हाइट लिंक मिळाल्याचं एका महिलेने बीबीसीला सांगितलं. त्या लोकांचं प्लानिंग जाणून घेण्यासाठीच ही महिलादेखील त्या ग्रुपमध्ये सहभागी झाली.

तर आपण पत्रकार असून ग्रुप चॅट पाहण्यासाठी लिंकद्वारे सहभागी झाल्याचा दावा भवदीप नावाच्या व्यक्तीने केला. आता देखील या ग्रुपमध्ये साधारण अडीचशे लोक असल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

तर आपल्याला कोणीतरी या ग्रुपमध्ये अॅड केल्याचं आदित्यने सांगितलं. तो जेएनयूचा विद्यार्थीही नाही किंवा कोणत्या विशिष्ट राजकीय विचारसरणीचाही नाही. पण या घटनेमध्ये सहभागी असणाऱ्या अनेकांना आपण ओळखत असल्याचं त्याने सांगितलं. उजव्या विचारसरणीचे काही प्राध्यापक यामध्ये सहभागी असल्याचा त्याचा दावा आहे.

व्हॉट्सअप संभाषण

जेएनयूमध्ये तिसऱ्या वर्षाचा पीएचडीचा विद्यार्थी असणारा आशिषही असंच काहीसं सांगतो. पण तो या वादग्रस्त व्हॉट्सअॅप ग्रुपचा अॅडमिनही आहे. या ग्रुपच्या अनेक अॅडमिन्सपैकी एक नाव त्याचं आहे.

पण आपल्याला दुसऱ्या कोणीतरी ग्रुपमध्ये अॅड केलं आणि अॅडमिन केलं, त्यावेळी आपण कँपसमध्ये नव्हतो, असं त्याचं म्हणणं आहे.

त्याने सांगितलं, "त्या घटनेच्या रात्री मी घरून परतलो. रात्री 10 वाजता मी जेएनयूला पोहोचलो. आणि पाच तास बाहेर उभा होतो. या घटनेशी माझं काही देणं-घेणं नाही."

या घटनेच्या रात्रीपासून आपल्याला सतत फोन येत असून त्यातले अनेक लोक आपल्याला धमक्या देत आहेत, ठावठिकाणा विचारत असल्याने आपण घाबरलो असल्याचं या सगळ्यांचंच म्हणणं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ासून इंदिरा गांधींची भूमिका दलित आणि ओबीसींना बरोबर घेण्याची सुरु झाली."

"पण तोपर्यंत उशीर झाला होता. काँग्रेसमध्ये आपल्याला स्थान मिळत नाही अशी भावना तयार झालेले ओबीसी नंतरच्या काळात 1984 ला शिवसेनेनं हिंदुत्वाची भूमिका घेतल्यावर त्यांच्याकडे आकर्षित झाले. त्याकाळात भाजपनं प्रामुख्यानं ओबीसी राजकारणाला सुरुवात केली. भाजप नेते त्यांना संघटित करत होते. त्यांनी माधव फॉर्म्युला आणला. त्यातच मंडल आयोगानंतर शिवसेनेला स्पष्ट भूमिका घेता आली नाही. परिणामी छगन भुजबळांसारखे नेते बाहेर पडले," बिरमल सांग... उर्वरित लेख लिहा:

ना मात्र भाजपचा माधव फार्म्यूला मागे पडला नसला तरी तो कमकुवत झाल्याच वाटतं. "पंकजा मुंडे यांच्या पराभवसाठी पक्षातून रसद पुरवली गेली हे आता लपून राहिले नाही. त्यामुळे उद्याच्या काळात पंकजा यांनी वेगळा निर्णय घेतल्यास भाजपचा माधव फॉर्म्युला कुठेच नसेल असे वाटते."

याबाबत श्रीमंत माने सांगतात, "माधव फॉर्म्युल्यातील कुणीच भाजपकडे उरले नाहीत. मुंडे कुटुंब आहे, पण ते नाराज आहेत. खडसे सोडून गेले. माळी समाजाचा नेता भाजपकडे नाही. धनगर समाजाचे महादेव जानकर आहेत, पण तेही पंकजा मुंडेंच्या बाजूचे आहेत. त्यात आरक्षण न दिल्याने धनगर समाज नाराज आहे. एकूणच ओबीसींचे सर्व दुवे भाजपपासून तुटले आहेत."

एकनाथ खडसे यांना भाजपनं जाऊ दिलं. पंकजा मुंडे यांची नाराजी स्पष्टपणे दिसून येत आहे. विदर्भातली इतरही ओबीसी नेते पक्षात नाराज असल्याचा चर्चा आहे. त्यामुळे मग भाजप त्यांच्या जुन्या 'माधव' फॉर्म्युल्यापासून दूर जात आहे का की तो कायम आहे, असासुद्धा सवाल उपस्थित केला जात आहे.

त्यावर राजेंद्र साठे सांगतात, "अशा दोनतीन उदाहरणांवरून एकाएकी असा निष्कर्ष घाईनं काढणं मला थोडंसं धाडसाचं वाटतं. वर्षानुवर्ष भाजपनं ओबीसींमध्ये त्यांची फळी निर्माण केली आहे ती त्यांनी गमावली आहे किंवा ते असं लगेच गमावू देतील असं मला वाटत नाही. त्यांचे नवे कार्यकर्ते उभे राहिलेलेसुद्धा दिसत आहेत. त्यांनी हा कार्यक्रम सोडला आहे असं वाटत नाही."

मग सहाजिक प्रश्न उभा राहतो की ओबीसी नेते सेडून गेल्याचा भाजपला काही फटका बसू शकतो का? या प्रश्नाचं उत्तर तुम्ही इथं वाचू शकता.

महाजन-मुंडे आणि फडणवीसांच्या भाजपमध्ये काय फरक?

महाजन-मुंडेंची भाजप आणि फडणवीसांची भाजपमध्ये नक्कीच फरक असल्याचं राजकीय विश्लेषकांना वाटतं.

महत्त्वाचं म्हणजे मुंडे आणि महाजनांच्या काळात केंद्रातल्या नेत्यांकडून राज्यातल्या नेत्यांना बऱ्यापैकी स्वातंत्र्य होतं. आता मात्र एकूणच भाजपमध्ये केंद्रीकरण झालेलं दिसतं. त्यामुळे राज्यात मासबेस असलेल्या नेत्यांना वाव दिला जात नाही, असं निरिक्षण बिरमल नोंदवतात.

"महाजन-ठाकरे युतीनंतर भाजपनं विदर्भातल्या जास्त जागा लढवल्या आणि शिवसेनेनं मराठवाड्यातल्या. त्यामुळे भाजपला विदर्भात त्यांचा ओबीसी आणि शिवसेनेला मराठवाड्यात त्यांचा मराठा बेस पक्का करता आला. पण  आता मात्र भाजप आधी प्रमाणे ठरवून निर्णय न घेता त्या त्या वेळची परिस्थिती आणि निवडणुका पाहून किती...


...ासून भाजपविरोधात आवाज उठवत आहेत. त्यांनी भाजपला दलित विरोधी पक्ष असा आरोप केला आहे.

भाजप हे समाजात दुही निर्माण करत आहे, असं म्हणत त्यांनी डिसेंबर 2018मध्ये भाजपला रामराम ठोकला होता.

फुलेसोबत समाजवादी पक्षाचे नेते आणि फतेहपूरचे माजी खासदार राकेश सचान यांनाही त्यांना काँग्रेसकडं खेचलं आहे. या 2 नेत्यांना काँग्रेसकडं वळवणं हे मोठं यश मानलं जात आहे. संबंधित मतदार संघात नावलौकिक असणाऱ्या इतर पक्षातल्या नेत्यांना जोडण्यावर काँग्रेसचा भर राहणार आहे.

लोकसभा निवडणुकींसाठी प्रियंका यांनी प्रत्येक मत... उर्वरित लेख लिहा:

जाणकारांच्या मते कोणत्याही देशात सुरक्षेपेक्षा दुसरा मोठा मुद्दा असूच शकत नाही. याच कारणांमुळे रफाल, बेरोजगारी, शेती संकटासारखे मुद्दे अचानक मागे पडले आहेत.

दुसऱ्या बाजूला बालाकोट मुद्द्याची भाजपला झळही बसली आहे. यादरम्यान काँग्रेस कोणती रणनीती अमलात आणेल आणि प्रियंका त्यात का भूमिका बजावतील, हे येणारी वेळच सांगेल.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ाहतात. लॉकडाऊनमध्ये घरी गेलेली मुलं आता कुठे परतली नाहीत तोच परीक्षाच स्थगित झाली. त्यामुळे फक्त परीक्षाच नाही तर इतर गोष्टीही जटील होऊन बसल्या आहेत.

प्रातिनिधिक छायाचित्र

MPSC करणारे सगळेच विद्यार्थी पुण्यात नसतात. काही आपल्या गावी असतात. त्यांचे पालक आता आपला मुलगा किंवा मुलगी नोकरी करेल, या अपेक्षेवर आहेत. कोरोनामुळे बिघडललेली आर्थिक घडी पाहता ही अपेक्षा जास्तच वाढली असेल.

मुलगी जर एमपीएससी करत असेल आणि तिथे काहीही कमी-जास्त झालं की तिच्या घरचे आधी लग्नाचं हत्यार बाहेर काढतात.

म्हणजे परी... उर्वरित लेख लिहा:

विद्यार्थ्यांवर लाठीमार करताना या पोलिसांना त्यांच्या उमेदवारीचे दिवस आठवले असतील का? की कर्तव्यपूर्तीच्या नावाखाली ते सगळं विसरले असतील?

बीबीसी मराठीच्या फेसबुक लाईव्हमध्ये बोलताना एक विद्यार्थी म्हणाला की, आता हेच आमचं शाहीनबाग आहे. पुढच्या काही दिवसांत काही जिल्ह्यात लॉकडाऊन लागण्याची शक्यताही मुख्यमंत्र्यांनी बोलून दाखवली. फक्त परीक्षा स्थगित करण्याचा मुहूर्त मात्र चुकला.

एमपीएसचीच्या विद्यार्थ्यांचे प्रश्न, प्रत्यक्ष परीक्षेपेक्षा कठीण होऊन बसलेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ाहरुखने या मुलाखती गप्पा मारल्या आहेत. हॉलिवुड अॅक्टर मायकल फॉक्स यांना आपण प्रेरणास्रोतच नाही तर गुरू मानत असल्याचं शाहरुखनं म्हटलंय.

लहान असताना जर आपल्याला कोणत्या इंग्रजी कलाकारापासून प्रेरणा मिळाली वा शिकायला मिळालं असेल तर ते मायकल फॉक्स यांच्याकडून असल्याचं शाहरुखने या मुलाखतीत सांगितलं. फॉक्स यांची अभिनयाची पद्धत, त्यांचा उत्साह आपल्याला आवडत असल्याचं शाहरुख म्हणतो. शाहरुख त्यांचे अनेक सिनेमे पाहत असे आणि अॅक्टिंगमधल्या अनेक गोष्टी आपण त्यांच्याकडे पाहून शिकल्याचं शाहरुख सांगतो.

'आर्... उर्वरित लेख लिहा:

ाहरुखनं सांगितलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ाहिले होते. 1861मध्ये सर कनिंगहम यांनी त्या वेळचे गव्हर्नर जनरल लॉर्ड कॅनिंग यांना लिहिलेलं पत्र महत्त्वाचं आहे.

"भारताच्या ब्रिटिश अमलाखाली असलेल्या प्रदेशातून, कोणत्याही प्रांतातून, हिंडताना प्राचीन वारशाबद्दलची उदासीनता जाणवते. अत्यंत रेखीव आणि कलात्मक असूनसुध्दा प्राचीन वास्तूंची, स्मारकांची हेळसांड खिन्न करणारी आहे. जागोजागी पुरातन भारतीय संस्कृतीचे सुंदर अवशेष अगदी दुर्लक्षित अवस्थेत पडलेले दिसतात.

"'दुर्लक्षित' हा शब्द दुरुस्ती, डागडुजी, ह्याला उद्देशून नाही, इतक्या अवशेषांना दुरुस्त क... उर्वरित लेख लिहा:

स होती. तब्बल वर्षभर काम करून 10,714 रुपये 3 आणे आणि 1 पै खर्च करून 24 आराखडे, 35 फोटो आणि 76 साचे अंबरनाथ मंदिराचे तयार करण्यात आले.

डॉ. कानिटकर म्हणतात, "आपल्याकडे एवढा अमूल्य ठेवा आहे मात्र तो आपण जपायला हवा. मंदिराच्या परिसरात काहीच करायला नको. आज अंबरनाथच्या शिवमंदिराच्या अगदी काही अंतरावरच मोठ्या प्रमाणात बांधकाम होत आहे. तसंच येथील MIDCच्या प्रदूषणाचाही परिणाम या मंदिरातील दगडावर होतोय.

"हे मंदिर मोठं पर्यटनस्थळ व्हावं, असं आपण म्हणत जरी असलो, तरी तशा सोयीसुविधा आपण देत नाही आहोत. आजही मंदिराच्या आवारात तुम्हाला टॉयलेटची सोय नाहीये. तसंच मंदिराबद्दलची खूप चुकीची माहिती पसरवली जाते. माझी अशी अपेक्षा आहे की मंदिर आवारात याबद्दल एखादी माहिती पुस्तिका वितरीत केली जावी, जेणेकरून लोकांना या मंदिराच्या इतिहासाबद्दलची खरी माहिती कळेल."

या मंदिराच्या परिसरात पवन शुक्ल यांचं संपूर्ण बालपण गेलं. त्यांच्या वडिलांनी 40 वर्षं या मंदिरामध्ये पुजाऱ्याचं काम पाहिलं. आता ही जबाबदारी ते पार पाडतात. ते सांगतात, "या मंदिरात दर श्रावण महिन्यात मोठा उत्सव असतो. तसंच महाशिवरात्रीच्या निमित्ताने इथे जत्रासुध्दा भरते. महाशिवरात्रीला तर अंदाजे दोन-अडीच लाख लोक येतात."

"या वास्तूला आता हजार पूर्ण होत आहेत. तरीही या वास्तूला डागडुजीची गरज आहे, असं मला वाटत नाही. या हजार वर्षात या मंदिराने तिन्ही ऋतू कित्येकवेळा पाहिले असतील. तरीही हे मंदिर अजूनही जसंच्या तसं आहे. या मंदिरावरील कोरीवकाम अत्यंत सुरेख आहे."

शुक्ला यांना वाटतं की "जी वास्तू जूनी आहे तिला जुनीच राहू दिलं तर ती चांगली दिसते. मात्र जर जुन्या वास्तूचं नूतनीकरण केलं तर तिचं ऐतिहासिक महत्त्व कमी होतं. ज्या पूर्वीच्या कलाकृती असतात, त्या तशा राहात नाहीत."

मुंबईच्याजवळ असूनही दुर्लक्षित

मंदिर परिसराजवळच 35 वर्षांपासून राहणारे आनंद तुळसंगकर यांनी या मंदिर परिसरात होणारे बदल जवळून पाहिले आहेत. ते सांगतात, "पूर्वी पेक्षा आता मंदिरात खूप बदल झाले आहेत. पूर्वी मंदिराच्या समोरील बाजूस काहीच नव्हतं. पण आता तिथे सुंदर बाग करण्यात आली आहे. तसंच येणाऱ्या भाविकांना इथे महाप्रसादही दिला जातो. पण हे बदल फार पूर्वीच व्हायला हवे होते, असं ते सांगतात.

"देशातील 12 ज्योतिर्लिंगांइतकंच हे मंदिर जुनं आहे. मात्र या मंदिराकडे प्रशासनाकडून पाहिजे तसं लक्ष दिलं गेलं नाही. मुंबईच्या इतक्या...


...ाहिलेत का? त्यामध्ये शहरातील ट्रॅफिक सिस्टिम हॅकिंगच्या मदतीने विस्कळीत केल्याचं दाखवण्यात आलं आहे. अशाप्रकारे एखादी ट्रॅफिक सिस्टिम हॅक करून संपूर्ण शहरात चक्काजाम करणं शक्य आहे का, याबाबत बीबीसीने संदीय गादिया यांच्याशी संवाद साधला. संदीप गादिया हे सायबर इन्व्हेस्टिगशन क्षेत्रात काम करणाऱ्या सायबर फर्स्ट प्रायव्हेट लिमिटेडचे संचालक आणि सायबर क्राईम एक्सपर्ट आहेत.

गादिया सांगतात, "ट्रॅफिक सिस्टिमचे तंत्रज्ञान विदेशात आधीपासूनच वापरण्यात येतं. विदेशात अशाप्रकारच्या तंत्रज्ञानासाठी आवश्यक त्या... उर्वरित लेख लिहा:

निर्णय घेण्यात आला आहे. ही यंत्रणा अत्यंत सुरक्षित असेल. या क्षेत्रातील तज्ज्ञांची मदत घेऊनच यंत्रणेची अंमलबजावणी करण्यात येणार आहे." मसीरकर सांगतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ाही कोटींची जीव वाचवला आहे.

काही लशींची निर्मिती पेशींमध्ये रोगट कण वाढवून केली जाते. त्यातून आजार उद्भवू नये यासाठी ते कण नंतर मारून टाकले जातात किंवा दुबळे केले जातात. हे निष्क्रिय कण सक्रिय घटक बनतात- रोगप्रतिकारक यंत्रणेला काय शोधायचे हे याद्वारे शिकवलं जातं.

अनेक दशकं पोलिओची लस माकडाच्या मूत्रपिंडातील पेशींपासून केली जात होती, त्यातील काही पेशी 'सिमियन व्हायरस 40' या विषाणूने संसर्गित झालेल्या होत्या, असं नंतर लक्षात आलं. आजच्या लशींबाबत सखोल चाळणी केलेली असते, आणि त्यांची वाढ ज्या पेशीं... उर्वरित लेख लिहा:

जुंतुक हिरव्या कापडात गुंडाळून तो गर्भ वायव्य स्टॉकहोममधील कॅरोलिन्स्का इन्स्टिट्यूटकडे पाठवण्यात आला.

त्या वेळी हेफ्लिक त्यांना संशोधनासाठी लागणाऱ्या पेशी या संस्थेकडून घेत होते. फिलाडेल्फियातील विस्टार इन्स्टिट्यूटमधल्या त्यांच्या प्रयोगशाळेत त्यांनी काही तंतू विविध काचेच्या बाटल्यांमध्ये 37 अंश सेल्सियस इतक्या तापमानाखाली उबवून ठेवले होते.

पेशींना एकत्र पकडून ठेवणारं प्रथिन सुटं करण्यासाठी त्यांनी एक एन्झाइम वापरलं, त्याचप्रमाणे या विभाजनासाठी गरजेचे घटक असलेलं "वृद्धी माध्यम" द्रवही त्यात घातलं. काही दिवसांनी त्यांच्याकडे पेशींचा एकसलग ताव त्यांच्याकडे तयार झाला.

यांपैकी एक पेशी अखेरीस "डब्ल्यूआय-38" पेशीसमूहामध्ये रूपांतरित झाल्या, त्याला 'विस्टार इन्स्टिट्यूट गर्भ 38' यवरून "डब्ल्यूआय-38" हे संबोधन प्राप्त झालं.

त्यानंतरच्या वर्षांमध्ये या पेशींच्या गोठवलेल्या कुप्या जगभरातील शेकडो प्रयोगशाळांकडे पाठवण्यात आल्या. त्यामुळे सध्या डब्ल्यूआय-38 हा जगभरातील सर्वांत जुन्या व सर्वाधिक विस्तृत उपलब्धता असलेल्या पेशीसमूहांपैकी एक आहे.

हेफ्लिक यांनी 1984 साली- काहीसं असंवेदनशीलतेने- नमूद केल्याप्रमाणे, डब्ल्यूआय-38 "ही मतदानयोग्य वयापर्यंत पोचलेली आतापर्यंतची पहिली सर्वसामान्य मानवी पेशी लोकसंख्या आहे." आता पोलिओ, गोवर, गालगुंड, रुबेला, कांजिण्या, नागीण, अडेनोव्हायरस, रेबीज व हेपटायटिस ए यांसारख्या आजारांविरोधात लस बनवण्यासाठी या पेशी नियमितपणे वापरल्या जातात.

या पेशी इतक्या विशेष का आहेत? आणि त्यांच्या वापराचं समर्थन कसं करता येईल?

पेशींचा अमर्याद पुरवठा

या पेशी मर्त्य असल्याचा शोध हेफ्लिक यांनी लावल्यावर त्यांच्या लक्षात आलं की, प्रत्येक वेळी पेशींचं विभाजन झाल्यावर त्यातील थोड्या पेशी बाजूला करून गोठवल्या, तर एकाच स्त्रोताकडून तत्त्वतः जवळपास अमर्याद पुरवठा शक्य होतो- एकूण सुमारे 1०,००,००,००,००,००,००,००,००,००,००० (एक खर्व खर्व) इतक्या संख्येने हा पुरवठा असतो.

पेशींच्या वापरासंदर्भात वाद आहे.

डब्ल्यूआय-38 या मर्त्य असल्या, तरी त्या संकलित केल्या जात असताना त्यांचं विभाजन तुलनेने कमी वेळा झालेलं असल्यामुळे, त्या हेफ्लिक मर्यादेपर्यंत पोहोचेपर्यंत जास्त काळासाठी वाढवता येऊ शकतात.

बहुतांश डब्ल्यू-38 पेशींमध्ये 50 विभाजनं व्हायची उरलेली असतात, त्यातील प्रत्येक विभाजन पूर्ण व्हायला 24 तास लागतात,...


...ाही जणांविरोधात पोलिसांनी देशद्रोहाचा गुन्हा दाखल केला आहे. मात्र, त्यांचा शोध सुरू असल्याचं पोलिसांनी कोर्टाला कळवलं आहे. त्यांनी सध्या अटकपूर्व जामिनासाठी अर्ज सादर केला आहे. ज्यावर 17 फेब्रुवारीला सुनावणी होणार आहे.

यावर प्रतिक्रिया देताना शाळेचे सीईओ तौसिफ मदिकेरी म्हणाले, "शाळेविरोधात देशद्रोहाचा गुन्हा का दाखल करण्यात आला हे माहिती नाही. हे सामान्या माणसाच्या कल्पनेच्या पलिकडचं आहे. आम्ही याविरोधात कोर्टात लढा देऊ."

या प्रकरणात पोलिसांनी शालेय विद्यार्थ्यांचीही चौकशी केली. पोलीस विद्य... उर्वरित लेख लिहा:

ी स्वतःला सावरलं. मला तिला आणखी घाबरवायचं नव्हतं."

नझबुन्नीसाची मुलगी आपल्या मैत्रिणीच्या घरी राहतेय. ती रात्री झोपते घाबरून उठते, आईसाठी रडत असते, असं मैत्रिणीचे पालक सांगतात.

ते म्हणतात, "ती म्हणते आपल्या चुकीसाठी आपल्या आईला शिक्षा नको. जे घडलं त्याचा तिला पश्चाताप आहे."

शिक्षिका फरिदा बेगम यांना उच्च रक्तदाब आहे. त्यांना भविष्याची काळजी वाटतेय. त्या जेलमध्ये गेल्यामुळे आमच्या मुलीच्या लग्नात अडथळे येऊ शकतात, अशी भीती फरिदा बगेम यांचे पती मिर्झा बेग यांना वाटतेय.

ते म्हणाले, "जे काही घडतंय ते बरोबर नाही."

पण स्थानिक सामाजिक कार्यकर्त्यांनी मात्र सरकारनं उचलेल्या पावलावर आक्षेप घेतला आहे. धर्माच्या आधारावर भेदभाव होत असल्याचा त्यांचा आरोप आहे.

"दक्षिण कर्नाटकात एका शाळेत बाबरी मशिद पाडल्याचं नाटक करण्यात आलं होतं. त्या प्रकरणी फक्त एफआयआर होते आणि पण पुढे काही कारवाई होत नाही. पण बिदरच्या या प्रकरणात मात्र महिलांना अटक होते आणि लहान मुलांची चौकशी सुद्धा होते. हा कुठला न्याय आहे. मुलांनामध्ये आणून तुम्ही राजकारण का करत आहात" असा सवाल स्थानिक कार्यकर्त्या लक्ष्मी बावगी यांनी उपस्थित केला आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ाही राव यांच्या महानतेचा दाखला द्यायला ते विसरत नाहीत. कांग्रेस पक्षाने राव यांना अव्हेरलं, त्यांचा अपमान केला अशी टीका पंतप्रधान मोदी आणि गृहमंत्री शहा करतात.

या राज्यांमध्ये काँग्रेसला लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुकांमध्ये दारुण पराभवाला सामोरं जावं लागलं आहे. पराभवाचं कारण राव यांना विस्मृतीत टाकणं हे नाही. मात्र तेलंगण राष्ट्र समिती, वाईएसआर काँग्रेस, टीडीपी आणि भाजप अशा सगळ्या पक्षांशी काँग्रेसला एकट्याने मुकाबला करायचा आहे.

सर्व विरोधी पक्षांना राव यांचा आलेला पुळका पाहूनच काँग्रेस नेतृत्व... उर्वरित लेख लिहा:

ू-गांधी घराण्याचा पक्ष अशी मर्यादित राहिली आहे.

म्हणूनच विरोधी पक्ष काँग्रेसची एका घराण्याचा पक्ष म्हणून हेटाळणी करतात. स्वातंत्र्य संग्रामातील काँग्रेसच्या अनेक नेत्यांना भाजप आपलं वैचारिक संचित असल्याचं सांगते.

भाजप आणि काँग्रेसमध्ये फरक

महात्मा गांधी यांच्या हत्येसाठी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाला कारणीभूत ठरवून तत्कालीन गृहमंत्री सरदार वल्लभाई पटेल यांनी बंदीची कारवाई केली होती. याच धर्तीवर सुभाषचंद्र बोस यांनी 1938 मध्ये काँग्रेस अध्यक्ष झाल्यानंतर हिंदू महासभेच्या कार्यक्रमात सहभागी होण्यास काँग्रेस कार्यकर्त्यांना मज्जाव केला होता. मात्र या दोघांचाही  आपल्याच विचारसरणीचे नेते म्हणून भाजपकडून उल्लेख केला जातो.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी ज्या राज्याच्या दौऱ्यावर जातात त्यावेळी राज्यातील काँग्रेसच्या मोठ्या नेत्यांची नावं घेण्यास विसरत नाहीत. काँग्रेस पक्ष या नेत्यांची आठवण काढत नाही पण मोदी या नेत्यांचं स्मरण करतात.

मोदी आसामला गेले की गोपीनाथ बोर्दोलोई, उत्तर प्रदेशात चौधरी चरण सिंह, हरियाणात चौधरी देवीलाल या नेत्यांची आठवण काढतात, त्यांचा उल्लेख करतात. हे नेते आपल्या विचारधारेशी संल्ग्न होते हे सांगण्यात त्यांना संकोच वाटत नाही.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी

भाजपला सरदार वल्लभभाई पटेल तसंच सुभाषचंद्र बोस आमच्याच विचारांचे होते असं सांगण्यात संकोच वाटत नाही मग काँग्रेसला आपल्या पक्षातील जुन्याजाणत्या नेत्यांचं स्मरण करायला, त्यांच्या योगदानची दखल घ्यावी असं का वाटत नाही?

काँग्रेसचं हे वागणं वल्लभभाई पटेल आणि सुभाषचंद्र बोस यांच्यापुरतं मर्यादित नाही. ही यादी खूप मोठी आहे. जे आजीवन काँग्रेसमध्ये राहिले, ज्यांनी आधुनिक भारताच्या जडणघडणीत योगदान दिलं अशा नेत्यांचं काँग्रेसला विस्मरण झालं आहे.

अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटीने कधी संविधान परिषदेचे अध्यक्ष आणि देशाचे पहिले राष्ट्रपती राजेंद्र प्रसाद तसंच पहिले शिक्षणमंत्री मौलाना आझाद यांची जयंती किंवा पुण्यतिथी साजरं केल्याचं आठवत नाही.

ज्या पद्धतीने जवाहरलाल नेहरू, इंदिरा गांधी, राजीव गांधी यांचं स्मरण केलं जातं ते अन्य नेत्यांच्या नशिबी नाही.

काँग्रेस अध्यक्षा सोनिया गांधी लालबहादूर शास्त्रींच्या समाधाळीस्थळी गेल्या आहेत असं ऐकल्याचं, पाहिल्याचं आठवत नाही. केवळ राष्ट्रीय नेते असं नाही, राज्याराज्यातही काँग्रेसकडे दमदार नेत्यांची परंपरा आहे. ज्यांनी...


...ाही विषाणू पसरत असल्याचं दिसतं आहे. इटलीमध्ये प्रसाराला आळा घालण्यासाठी सुरू असलेले प्रयत्न चीनशी साधर्म्य सांगणारे आहेत.

विशेषतः इराणमधील परिस्थिती अधिक चिंताजनक आहे, कारण तिथल्या आरोग्य प्रशासनाने म्हटल्यानुसार, देशातील अनेक शहरांमध्ये हा विषाणू पसरला आहे, आणि लेबनॉनमधील पहिला रुग्ण इराणमधून आलेला प्रवासी असल्याचं समोर आलं आहे.

जागतिक साथ आली, तरीही या विषाणूच्या प्रसाराचा वेग मर्यादित करणं महत्त्वाचं ठरणार आहे.

हिवाळ्याच्या अखेरपर्यंत देशांना हा विषाणू थोडाफार थोपवता आला, तर नंतरच्या उष्ण ... उर्वरित लेख लिहा:

ये या रोगाची लक्षणं दिसत नसतील, तर त्यांना शहर सोडण्याची मुभा दिली जाईल.

परंतु, हा आदेश शासकीय शिक्कामोर्तब घेऊन काढलेला नव्हता, त्यामुळे आता तो मागे घेण्यात आला आहे, असं प्रशासकीय अधिकारांनी नंतर सांगितलं.

चीनमध्ये सोमवारी 409 नवीन कोरोनाग्रस्त रुग्ण आढळले. यातील बरेच जण वुहान प्रांतातील आहेत.

इराणने सोमवारी जाहीर केल्यानुसार, तिथे या विषाणूची लागण झालेले 43 रुग्ण आहेत. यातील बहुतांश लोक कौम या धार्मिक महत्त्व असलेल्या शहरातील आहेत. विषाणूची लागण झालेल्यांपैकी 12 जणांचा मृत्यू झाला आहे. या रोगाने मृत्युमुखी पडलेल्यांचा हा चीनबाहेरचा सर्वांत मोठा आकडा आहे.

विषाणूच्या फैलावाची व्याप्ती लपवून ठेवण्याचा प्रयत्न सरकार करत असल्याचा आरोप कौममधील खासदाराने केला आहे. केवळ या शहरातच 50 लोकांचा कोरोनामुळे मृत्यू झाल्याचं ते म्हणाले. परंतु, देशाच्या उप-आरोग्य मंत्र्यांनी हा दावा तत्काळ फेटाळून लावला.

दरम्यान, कोरोना विषाणूचा प्रसार टाळण्यासाठी उत्तर कोरियाने 380 परदेशी व्यक्तींना वेगळं ठेवलं आहे.

मुख्यत्वे राजधानी प्योंग्यांगमध्ये असलेल्या राजनैतिक अधिकाऱ्यांचा यात समावेश असल्याचं दक्षिण कोरियाची वृत्तसंस्था योनहापने म्हटलं आहे.

उत्तर कोरियाने कोरोनाग्रस्त रुग्ण सापडल्याच्या वृत्ताला दुजोरा दिलेला नाही, पण या देशाची बरीच मोठी सीमा चीनला लागून आहे आणि ती बहुतांशाने बंदिस्त नाही.

आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांखाली असलेल्या उत्तर कोरियामध्ये या आजाराशी संबंधित चाचण्या करण्यासाठी आणि त्यावरील उपचारासाठी आवश्यक पायाभूत सुविधांचा अभाव आहे, त्यामुळे कोणत्याही विषाणूचा प्रसार तिथे अनिर्बंधपणे होऊ शकतो, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ाही, उलट गेल्या दोन दशकात वाढतच गेल्याची दिसून येईल."

स्मृती कोप्पीकर सुद्धा याच मुद्द्याच्या जवळ जाणारी मांडणी करतात. मात्र, उद्धव ठाकरे यांच्या 'अभ्यासू' व्यक्तिमत्त्वाचा त्या उल्लेख करतात.

उद्धव ठाकरे यांच्याकडे जेव्हा शिवसेनेची धुरा आली, त्यावेळी पक्षाची आक्रमक म्हणूनच ओळख होती.

स्मृती कोप्पीकर म्हणतात, "उद्धव ठाकरेंनी शिवसेनेबद्दल हे हेरलं की, विरोधक किंवा टीकाकार पक्षावर टीका करतात ते विचारधारेमुळे नव्हे, तर पक्षाच्या काम करण्याच्या पद्धतीमुळे. म्हणजे, मारझोड, तोडफोड, हिंसक आंदोलनं या... उर्वरित लेख लिहा:

ही एका दिवसात किंवा एका निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर नाही, तर दोन दशकांची ही प्रक्रिया आहे. सेनेच्या मवाळपणाचे आता केवळ परिणाम दिसू लागले आहेत, एवढेच.

शिवसैनिकांनी पक्षातील बदल कसा स्वीकारला?

शिवसेना मवाळ होणं किंवा उद्धव ठाकरे यांचं नेतृत्व मवाळ असणं वगैरे बोलत असताना यातील महत्त्वाचा भाग म्हणजे शिवसैनिक. हा शिवसैनिक जो एका आक्रमक पक्षात वाढला, तो या बदलाला कसा सामोरं गेला, हाही मुद्दा आहे.

या मुद्द्याचे विनायक पात्रुडकर दोन भाग करतात. ते म्हणतात, "शिवसेनेच्या कार्यकर्त्यांमध्ये सरळ सरळ दोन गट आहेत. एक गट नेतृत्वावर विश्वास ठेवतो, म्हणजे बाळासाहेब ठाकरे असो वा उद्धव ठाकरे, ते सांगतील ती पूर्व दिशा, तर दुसरा गट पक्षावर श्रद्धा असणारा आहे, म्हणजे पक्ष सांगेल ती भूमिका. शिवसैनिकांमधील हे दोन्ही गट शिवसेनेला पूरकच आहेत."

"त्यामुळे पक्षाने किंवा नेतृत्त्वाने केलेल्या बदलांवर ते नाराज न होता स्वीकारतात," असं पात्रुडकर म्हणतात.

शिवसेना हा केडर-बेस पक्ष आहे आणि याच अनुषंगाने धवल कुलकर्णी सांगतात. ते म्हणतात, "महाराष्ट्रात आजच्या घडीला तळागाळापर्यंत उत्तम संघटना बांधणी असलेला शिवसेनेशिवाय दुसरा पक्ष नाही. त्यामुळे पक्ष नेतृत्वाची भूमिका काय, हे तळातल्या कार्यकर्त्यांपर्यंत वेगानं पोहोचते."

"आजही ज्यावेळी आदित्य ठाकरे यांच्याच मतदारसंघात असलेल्या रिपब्लिक चॅनलमधून उद्धव ठाकरेंवर टीका केली जाते, तरीही शिवसैनिक शांत राहतात. याचं कारण पक्षातून कुठेतरी संदेश पोहोचला आहे की, हिंसेची भूमिका पक्षनेतृत्वाची नाही. कार्यकर्त्यांनीही कुठली आक्रमकता दाखवली नाही, याचा अर्थ त्यांनी नेतृत्वाची मवाळ भूमिका स्वीकारली आहे," असं धवल कुलकर्णी म्हणतात.

शेवटी उद्धव ठाकरे यांच्यातील मवाळपणा वर्णन करताना धवल कुलकर्णी सांगतात, "बाळासाहेब ठाकरे यांच्या काळातील शिवसेना आणि उद्धव ठाकरे यांच्या काळातील शिवसेना या पूर्ण वेगळ्या आहेत, हे स्पष्टच आहे. तेव्हा शिवसेना किंवा बाळासाहेबांविरोधात बोलणाऱ्यांवर शिवसैनिक तुटून पडत, आता तसं होत नाही. छगन भुजबळांनी सेना सोडल्यानंतर त्यांच्या बंगल्यावर हल्ला झाला होता. अशा बऱ्याच घटना आहेत. पण आता कुणी सेना सोडली, तर तसं होणार नाही, असा अंदाज बांधता येतो, हाच केवढा मोठा बदल आहे."

दरम्यान, रस्त्यावरून उतरून लढण्याच्या तालमीत वाढलेल्या शिवसैनिकांवर नियंत्रण ठेवणं आणि त्यांना सांभाळणं, हे जिकीरचं काम 'मवाळ'...


...ाही, तुम्ही राहणार नाही, पण हे वृक्ष तर राहतील. येता जाता लोक त्यांना बघतील जसं आपण आता हे झाडं बघत आहोत. मला हे पाहून खूप छान वाटलं की ते स्वत:पेक्षा भविष्याचा विचार जास्त करत आहेत."

साठ वर्षाआधी झाडांचं ट्रांसप्लांट

भाभा यांना बागकामाची फार आवड होती. TIFR आणि BARC च्या सुंदर हिरवळीचं श्रेय त्यांना दिलं जातं.

इंदिरा चौधरी सांगतात, "TIFR मध्ये अमीबा गार्डन नावाचं गार्डन आहे ज्याचा चेहरा अमीबासारखा होता. त्या पूर्ण गार्डन पाहून ते तीन फूट शिफ्ट केलं होतं, कारण त्यांना ते आवडलं नव्हतं."

"त्यां... उर्वरित लेख लिहा:

ंचा दुसरा राऊंड झाल्यावर दही मागवलं होतं.

नोबेलसाठी मानांकन

भाभा यांचा एक लाडका कुत्रा होता. त्याचे कान सूपासारखे लांब होते. ते त्याला क्युपिड नावाने हाक मारत. दररोज त्याला फिरायला घेऊन जात असत.

भाभा घरी आले की क्युपिड त्यांच्या दिशेने धाव घेत असे. दुर्देवी अपघातात भाभा यांचं निधन झालं. भाभा दिसत नसल्याने दु:खी झालेल्या क्युपिडने पुढचा महिना अन्नाला स्पर्शदेखील केला नाही.

रोज डॉक्टर त्याला औषध देत असत. पण क्युपिड फक्त पाणी प्यायचा. खाणं साधं हुंगायचादेखील नाही. महिनाभर पोटात काही न गेल्याने क्युपिडची प्रकृती ढासळली आणि त्याने जगाचा निरोप घेतला.

कोणीही माणूस परफेक्ट नसतो. भाभाही एक माणूसच होते. ते नियमाला अपवाद नव्हते. वेळ न पाळणं हे त्यांच्या व्यक्तिमत्वातलं वैगुण्य होतं.

सगळ्यात डावीकडचे होमीभाभा आणि उजवीकडे आइनस्टाइन

इंदिरा चौधरी यांनी यासंदर्भातल्या आठवणींना उजाळा दिला. 'प्रत्येक व्यक्तीमध्ये बऱ्यावाईट गोष्टी असतात. भाभांना वेळेचं भान नसे. भाभा यांची भेट घेण्यासाठी लोक वेळ घेत असत. ही माणसं अनेक तास त्यांची प्रतीक्षा करत असत."

"व्हिएन्नास्थित आंतरराष्ट्रीय अणुसंस्थेच्या बैठकींनाही ते उशिरा पोहोचत. यावर उपाय म्हणून त्यांना बैठकीची वेळ अर्धा तास आधीची सांगण्यात येत असे. जेणेकरून भाभा बैठकीच्या सुरुवातीपासून उपस्थित राहू शकतील."

प्रतिष्ठेच्या भौतिकशास्त्राच्या नोबेल पुरस्कारासाठी भाभा यांच्या नावाची पाच वेळा शिफारस करण्यात आली होती. त्यांच्या योगदानाचं महत्त्व लक्षात घेऊनच त्यांना आधुनिक भारताचा निर्माणकर्ता अशी बिरुदावली मिळाली होती.

त्यांना श्रद्धांजली वाहताना जेआरटी टाटा म्हणाले होते, 'आयुष्यात तीन माणसांना भेटण्याचं भाग्य मला लाभलं. जवाहरलाल नेहरू, महात्मा गांधी आणि होमी भाभा. होमी भाभा फक्त वैज्ञानिक किंवा गणितज्ञ नव्हते तर महान अभियंता, उद्यानकर्ते आणि द्रष्टे होते.

"याव्यतिरिक्त ते उत्तम कलाकार होते. ज्या लोकांना मी ओळखतो त्यापैकी परिपूर्ण व्यक्तिमत्व कोण असा प्रश्न कोणी विचारला तर होमी यांचं नाव एकमेव असेल."

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ाही.

त्यामध्ये कोरोना व्हायरसची ब्ल्यू प्रिंट अल्टर करण्यात आली आहे.

जेव्हा ही ब्लू प्रिंट शरीरात जाते, तेव्हा ती कोरोना व्हायरस स्पाइक प्रोटीन तयार करायला सुरूवात करते. त्यामुळे प्रतिकारशक्ती तयार होते.

"शास्त्रज्ञांना पॅकेज बदलायचं होतं. ते आम्ही बदललं आणि लस तयार झाली," असं गिल्बर्ट यांनी सांगितलं.

2019 वर्ष संपताना जगभरातले लोक वर्ष सुट्टीच्या मानसिकतेत होते. त्यावेळी गिल्बर्ट यांना चीनमधल्या वुहान इथे पसरत चाललेल्या न्यूमोनिया व्हायरल विषयी समजलं. दोन आठवड्यात संशोधकांनी कारणीभूत व्हा... उर्वरित लेख लिहा:

घकाळ शरीरात राहून त्रास देणारा असता तर लस परिणामकारक ठरली नसती.

11 जानेवारी रोजी चीनच्या शास्त्रज्ञांनी कोरोना व्हायरसचा जेनेटिक कोड जगासमोर मांडला.

त्यामुळे ऑक्सफर्ड टीमचं काम सुकर झालं.

पैसा, पैसा आणि पैसा

लस तयार करणं हे काम खूप खर्चिक आहे. "सुरुवातीचा कालावधी खूपच वेदनादायी होता. त्यावेळी खात्यात काहीच पैसे नव्हते," असं पोलार्ड यांनी सांगितलं.

"आम्हाला विद्यापीठाकडून काही प्रमाणात निधी मिळत होता. जगभरात बाकी ठिकाणीही लशीचं काम सुरू आहे मात्र ऑक्सफर्डच्या टीमला एक फायदा आहे."

ऑक्सफर्ड मधील चर्चिल हॉस्पिटल इथे लशीचं उत्पादन केलं जातं.

"बाकी सगळ्या गोष्टी थांबवून या लशीचं उत्पादन सुरू करा असं आम्ही सांगू शकतो," असं पोलार्ड यांनी सांगितलं.

"काम सुरू करण्यासाठी तेवढं पुरेसं होतं मात्र मोठ्या प्रमाणावर चाचण्या आयोजित करण्यासाठी तेवढं पुरेसं नव्हतं. एप्रिलपर्यंत या प्रकल्पासाठी पैसे कुठून उभे करायचे हा माझ्या पुढचा यक्षप्रश्न होता. लवकरात लवकर प्रकल्पासाठी निधी द्या यासाठी मी अनेकांना विनंती केली," पोलार्ड सांगतात.

मात्र तोवर कोरोनाने जगभर पाय पसरले होते. असंख्य देशांमध्ये कोरोनाचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी लॉकडाऊन लागू करण्यात आले होते. हजारो लोकांनी व्हायसमुळे जीव गमावला होता. या सगळ्यानंतर पोलार्ड यांच्या चमूसाठी निधीचा ओघ वाहू लागला. लशीचं उत्पादन केंद्र इटलीत हलवण्यात आलं. युरोपात लॉकडाऊनमुळे कठोर निर्बंध होते, परंतु पैशामुळे लॉजिस्टिक अडचणी सुटू शकल्या.

"एकाक्षणी आमच्याकडे चार्टर प्लेन, (विशेष विमान) उपलब्ध होतं. लस इटलीत होती आणि दुसऱ्या दिवशी चाचण्या सुरू होणार होत्या," असं गिल्बर्ट यांनी सांगितलं.

अनाकर्षक पण महत्त्वाचा टप्पा

प्रकल्पात दर्जाची पातळी सातत्याने कायम ठेवणं हा अनाकर्षक मात्र महत्त्वाचा टप्पा असतो. प्रायोगिक तत्त्वावर जे तयार झालं आहे ते शास्त्रज्ञ लस म्हणून सर्वसामान्यांना देऊ शकत नाहीत. सर्व शास्त्रोक्त प्रक्रिया पार केल्यानंतर, मंजुरी मिळाल्यानंतरच लशीची चाचणी होऊ शकते.

लशीच्या प्रत्येक उत्पादनाच्या वेळेस, लस कोणत्याही पद्धतीने दूषित झालेली नाही हे पाहणं अनिवार्य होतं. याआधी ही प्रक्रिया अत्यंत वेळखाऊ होती.

हा वेळ कसा कमी करायचा हे यावर आम्ही काम केलं नसतं तर लस कदाचित मार्चमध्ये तयार झाली असती पण चाचण्या सुरू करायला जून महिना उजाडला असता.

याऐवजी प्राण्यांवर लशीची...


...ाही.

पुढे स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये अनुसूचित जाती-जमातीबरोबरच ओबीसी आणि महिलांनाही राजकीय राखीव जागा ठेवण्यात आल्या. त्यामुळे राजकारणापासून दूर असलेला हा वर्ग मोठ्या संख्येनं थेट निर्णयप्रक्रियेत आला. ही राजकीय आरक्षणाची एक सकारात्मक बाजू असली तरी मूळ राजकीय आरक्षणाचा हेतू त्यामुळे साध्य होतोच असं नाही," असंही मधु कांबळे यांनी म्हटलं आहे.

'योग्य प्रतिनिधित्व मिळेपर्यंत आरक्षण गरजेचं'

"शिक्षण आणि नोकरीतल्या आरक्षणाची तरतूद मागास समाजातील लोकांना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी करण्यात आलेली आह... उर्वरित लेख लिहा:

ंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ाही. कारण चित्रपटाचं बजेट जास्त असेल, तर तो शंभर, दोनशे, तीनशे कोटीपर्यंतचा गल्ला जमवेल अशी अपेक्षा असते. चित्रपटाचा जो व्यवसाय होतो, त्याच्या पन्नास टक्के रक्कम ही प्रॉड्युसर किंवा चित्रपट डिस्ट्रीब्युटरने विकत घेतला असेल तर त्यांना मिळते.

म्हणजे एखाद्या चित्रपटानं तीनशे कोटींचा गल्ला जमवला, तर प्रोड्युसर किंवा डिस्ट्रीब्युटरला दीडशे कोटी मिळतात. स्वाभाविकपणे OTT प्लॅटफॉर्म एवढी रक्कम देऊ शकत नाहीत. त्यामुळे बिग बजेट चित्रपटांसाठी अजूनही हे प्लॅटफॉर्म अपेक्षित यश देतील, असं चित्र नसल्याचं कोम... उर्वरित लेख लिहा:

ॉटस्टार फारसं पाहिलं जात नाही. इंटरनेट स्पीड, लोड शेडिंग, लँग्वेज बॅरिअर अशा अनेक कारणानं हा प्रेक्षक वर्ग OTT प्लॅटफॉर्मपासून दूर आहे," असं उदगीरकर यांनी म्हटलं.

जाह्नवी कपूरचा गुंजन सक्सेना हा सिनेमा नेटफ्लिक्सवर प्रदर्शित होत आहे.

"शिवाय सलमान खान, शाहरूख खान, अक्षय कुमार यांच्यासारख्या स्टार्सचं फॅन फॉलोइंग आपल्याकडे प्रचंड आहे. हे मास बेस असलेलं फॅन फॉलोइंग आहे, जे अजूनही सिंगल स्क्रीन थिएटरवर जाऊनच सिनेमा पाहणं पसंत करतं. शिवाय या स्टार्सच्या सिनेमाचं बजेटच प्रचंड असतं. त्यामुळे त्याहून अधिक कोटी मोजून सिनेमा विकत घेणं OTT प्लॅटफॉर्मला नक्कीच शक्य नाही. मध्ये मी सलमानचा सिनेमा हॉटस्टार पाचशे कोटींना घेणार अशी चर्चा ऐकली होती. पण अशा डील हे प्लॅटफॉर्म करतील किंवा त्यांना त्या परवडतील असं मला तरी नाही वाटत."

थिएटर मालकांचा आक्षेप कशावर?

गुलाबो-सिताबो ओटीटी प्लॅटफॉर्मवर रिलीज करण्याचा निर्णय झाल्यानंतर बीबीसी हिंदीने सिनेमा ओनर्स अँड एक्सझिबिटर्स असोसिएशन ऑफ इंडियाचे अध्यक्ष नितीन दातार यांच्याशी संवाद साधला होता.

चित्रपट थेट ओटीटी प्लॅटफॉर्मवर रिलीज व्हावेत, अशी आमची अजिबात इच्छा नाही. निर्मात्यांना असा निर्णय घ्यायचाच होता, तर त्यांनी आमच्यासोबत विचार विमर्श करायला हवा होता. आम्हाला विचारात न घेता निर्णय घ्यायला नको होता.

ज्याप्रमाणे निर्मात्यांचा पैसा चित्रपटांमध्ये लागलेला असतो, त्याचप्रमाणे एक्झिबिटर्सनेही थिएटर्समध्ये भरपूर गुंतवणूक केलेली असते. कोणताही मोठा निर्णय घेण्यापूर्वी सगळ्यांच्या अडचणींचा, मग त्या आर्थिक असो किंवा अन्य कोणत्याही विचारात घेणं आवश्यक होतं. या विषयावर आधी चर्चा घेऊन निर्णय झाला असता, तर बरं झालं असतं.

नितीन दातार यांनी म्हटलं, की एक्झिबिटर्स आणि फिल्म इंडस्ट्रीनं सरकारसोबत चर्चा करायला हवी. लहान बजेट चित्रपटांसाठी आम्ही निर्मात्यांना आमच्या कमाईचा 50 टक्के हिस्सा देतो. आम्ही निर्मात्यांना एवढी साथ दिली आहे. आता साथ देण्याची वेळ त्यांची आहे, पण ते असं वागणार असतील तर आम्हाला खूप नुकसान सहन करावं लागेल.

कार्निवल सिनेमाचे CEO मोहन उमरोटकर यांनी याबद्दल बीबीसी हिंदीशी बोलताना म्हटलं होतं, की यापूर्वी अनेक चित्रपट ओटीटी प्लॅटफॉर्मवर रिलीज करण्यात आले आहेत. मात्र त्यांना तितका चांगला प्रतिसाद नाही मिळाला. ज्या चित्रपटांचं बजेट जास्त आहे. त्या चित्रपटांना ओटीटी...


...ाही. माझे आई-वडील रोजंदारीवर काम करतात. मीही नोकरी सोडून या सामाजिक कार्यात आलो आहे. कधीतरी माझ्या आई-वडिलांना माझा उद्देश कळेल, अशी मला आशा आहे."

गेली कित्तेक वर्षं या गावतल्या मंदिरात दलितांना प्रवेश नव्हता. मात्र, पोलीस आणि महसूल खात्याच्या अधिकाऱ्यांनी केलेल्या हस्तक्षेपामुळे 14 डिसेंबर रोजी दलितांनी पहिल्यांदा मंदिर प्रवेश करत पूजा केली.

देवळात गेल्यावर कसं वाटलं, याविषयी दलित भरभरून बोलले.

होसूरच्या दलित कॉलनीत राहणारे रमेश सांगत होते, "मंदिरात येताना आम्ही घाबरलो होतो. मंदिरातला देव कस... उर्वरित लेख लिहा:

. त्यांची जामिनावर सुटका झाली."

तर दुसरीकडे दलित तरुणांचं म्हणणं आहे की त्यांनी गावातल्या ज्येष्ठांकडे अनेकदा पाठपुरावा केला. मोहर्रमच्या कार्यक्रमात सहभागी होऊ देण्याची विनंती केली. मंदिर प्रवेशासाठी परवानगी मागितली. मात्र, त्यांनी कधीही सकारात्मक उत्तर दिलं नाही आणि म्हणूनच त्यांना पोलिसांची मदत घ्यावी लागली.

रंगास्वामी विचारतात, "आणखी किती काळ आम्ही हे सहन करायचं?"

सुरेंद्र नावाच्या आणखी एका दलित तरुणाने सांगितलं, "आम्ही काय मिळवलं, हे सर्वांना कळेलच असं नाही. हॉटेलमध्ये जेवायला गेलो की आम्हाला वेगळ्या टेबलावर बसवायचे. आता आम्ही सर्वांसोबत बसून जेवू शकतो. घरात कुणाचा मृत्यू झाला तरी त्याचं पार्थिव स्मशानभूमीत नेण्यासाठी आम्हाला दुसऱ्या रस्त्याने जावं लागायचं."

"एक खाजगी शाळा आमच्या मुलांना कधीच प्रवेश देत नव्हती. आमच्या मुलांना प्रवेश दिला तर इतर मुलं शाळा सोडून जातील, असंही शाळेने आम्हाला म्हटलं होतं."

"आता त्याच शाळेतल्या शिक्षकांनी दलित कॉलोनीमध्ये येऊन आमच्या मुलांना प्रवेश घेण्यासाठी बोलवलं आहे."

"आता आम्हाला समानता मिळाल्याचं वाटतं."

भेदभाव खरंच संपला आहे का?

होसूरमध्ये शांतता पुन्हा प्रस्थापित झाल्याचं पोलिसांचं म्हणणं आहे. मात्र, गावात गूढ शांतता पसरल्याचं गावकऱ्यांचं म्हणणं आहे.

तर ज्या दिवशी गावकऱ्यांनी मंदिर प्रवेश केला त्यादिवशी मंदिरात पुजारी नव्हते आणि दलितांनी ठेवलेल्या स्नेहभोजनालाही कुणीच आलं नाही, असं काही दलितांनी सांगितलं.

यापुढे दलितांवर हल्ले होणार नाहीत, याची व्यवस्था करण्याची विनंती पोलिसांना केल्याचं दलितांचं म्हणणं आहे. असं झालं तरच गावात शांतात प्रस्थापित झाली, असं म्हणता येईल.

आंध्र प्रदेशातल्या अनेक गावात आजही सामाजिक भेदभाव पाळला जातो. मानवाधिकार संघटनेचे कार्यकर्ते राम कुमार सांगतात की ग्रामीण भागात आजही अनेक ठिकाणी जातीय भेदभाव केला जातो. काही जातीतल्या लोकांना दुय्यम समजलं जातं.

"राजकीय पक्ष या समाजाकडे व्होट बॅक म्हणून बघतात आणि त्यांना समाजाच्या खाल्च्या पातळीवरच ठेवतात. त्यासाठी निवडणूक काळात त्यांना पैसा, दारू अशी आमिषं देतात.

या लोकांच्या आयुष्यात बदल घडवण्याचा आणि भेदभाव मिटवण्याचा शिक्षण हा एकमेव मार्ग आहे.

राज्याच्या काही भागांमध्ये लिंग आणि परंपरा यावरूनही भेदभाव केला जातो. आंध्र प्रदेशातल्या अनंतपूर जिल्ह्यातल्या एका दुर्गम गावात आजही पाळी आलेल्या...


...ाहीत असा आरोप त्यांनी केला. परिणिती दांडेकर सध्या 'साऊथ एशिया नेटवर्क ऑन डॅम, रिवर्स अँड पीपल' या संस्थेत सहयोगी समन्वयक म्हणून कार्यरत आहेत.

"तिवरे धरण कोकणातील इतर चुकीच्या पद्धतीने बांधलेल्या धरणाप्रमाणेच एक होतं.  त्याचं स्ट्रक्चर कमजोर होतं. ते ढासळत होतं हे त्यांना माहीत होतं. जिल्हा जलसंधारण अधिकाऱ्यांनी विभागीय जलसंधारण अधिकाऱ्यांना पाठवलेल्या पत्रात 2 जुलैला सायंकाळी पाच वाजता सांडव्यावरून पाणी वाहत असल्याचा उल्लेख आहे." असंही दांडेकर यांनी लक्षात आणून दिलं.

"पाणी धोक्याच्या पातळीव... उर्वरित लेख लिहा:

्रजाती, त्यांच्या राहण्याची पद्धत, अधिवास यांच्याबाबत माहितीसाठी बीबीसीने जीवजंतूंचे अभ्यासक जिग्नेश त्रिवेदी यांच्याशी संवाद साधला. त्रिवेदी गुजरातमधील पाटण येथील हेमचंद्राचार्य विद्यापीठात सहाय्यक प्राध्यापक आहेत.

त्रिवेदी सांगतात, "खेकड्यांमुळे एखाद्या स्ट्रक्चरचं नुकसान झाल्याचं आतापर्यंत जगात कुठेच घडलं नाही. थेट खेकड्यांमुळे धरण फुटलं असेल असं खात्रीशीरपणे सांगू शकत नाही."

"मोठमोठ्या धरणांच्या ठिकाणी पाणी मुबलक प्रमाणात असतं. तिथं खेकडे असणं स्वाभाविक आहे. पण खेकड्यांमुळे धरण फुटलं असं सांगितलं जात असेल तर हा अभ्यासाचा विषय आहे. यावर संशोधन करता येऊ शकतं," असं त्रिवेदी म्हणाले.

त्रिवेदी पुढे म्हणाले, "झुलॉजिकल सर्व्हे ऑफ इंडियाच्या माहितीनुसार, भारतात सुमारे 100 प्रजातींचे खेकडे आढळतात. त्यातील जवळपास 20 प्रजाती महाराष्ट्रात असाव्यात."

फ्रेश वॉटर क्रॅब म्हणजेच ताज्या पाण्यात आढळणाऱ्या खेकड्यांच्या प्रजाती नद्या आणि धरणांच्या ठिकाणी असतात. तिथल्या वाळूत बिळं करून ते राहतात.

पावसाळ्याच्या दरम्यान हे खेकडे आपल्या बिळांमधून बाहेर येतात."

"या दिवसात मोठ्या प्रमाणात खेकड्यांच्या हालचाली तुम्हाला दिसणं नॉर्मल आहे. हा काळ त्यांच्या विणीचा काळ असतो. बाकीच्या वेळी ते आतमध्ये राहतात." असं त्रिवेदी सांगतात.

"खेकडा ही शिकार करणारी प्रजात आहे. बहुतांश खेकडे मांसाहारी असतात. छोटे मासे, अळ्या हे त्यांचं खाद्य आहे. हे त्यांना पाण्याच्या किनारी भागात मिळत असल्याने खेकडे किनाऱ्यावरच आढळून येतात."

"खेकडे उथळ पाण्यात आपले भक्ष्य शोधतात. जास्त खोल पाण्यात ते जगू शकत नाहीत. त्यामुळे किनाऱ्यावरील दगडांमधल्या फटी, वाळू, मऊ माती यांच्या आत ते राहतात. त्यांच्यामुळे धरणाच्या स्ट्रक्चरला धोका पोहोचेल असं मला तरी वाटत नाही," असं त्रिवेदी म्हणाले.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ाहीत. यामुळे त्यांनाही कोरोनासंसर्ग होण्याची शक्यता असते.

रेमडेसिवीरबाबत लोकांना खोटी आशा देऊ नये.

प्रश्न 5. - लोकांमध्ये भ्रम पसरण्याची कारणं काय?

डॉ. शशांक जोशी- याची दोन प्रमुख कारणं आहेत. कोरोनाची त्सुनामी आपल्याकडे मोठ्या झपाट्याने पसरली. रेमडेसिवीर, रुग्णालयातील बेड्सचा एकदम तुटवडा भासू लागला.

पुण्यातली स्थिती

कोरोनासंसर्ग एवढ्या झपाट्याने पसरेल याचा आपल्याला अंदाच नव्हता. या लाटेचा सामना करण्यासाठी आपण तयार नव्हतो. त्यामुळे लोकांचे गैरसमज झाले. हे गैरसमज दूर करणं महत्त्वाचं आहे.

आम्... उर्वरित लेख लिहा:

ट होत राहील. कोव्हिड आपल्यासोबत राहाणार आहे.

दुसऱ्या लाटेत युवा वर्ग आणि लहान मुलांना संसर्ग होतोय. पण, रिकव्हरी चांगली आहे. पूर्ण भारतामध्ये गेल्यावर्षी जेवढी संख्या होती. आता तेवढी महाराष्ट्रात आहे. प्रशासनाने कठोर रहायला हवं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...ाहीत. लोक तसेच मास्कविना, सोशल डिस्टन्सविना, सॅनिटायजरशिवाय इतरांमध्ये मिसळत आहेत."

संजय पाठक यांनी मतदानानंतरच्या स्थितीबद्दलही भीती व्यक्त केली. ते म्हणाले, "एकदा का मतदान संपलं की पंढरपूरची स्थिती समोर येईल. कित्येक लोकांना कोरोनाची लागण झाल्याचं समोर येईल. तेव्हा आरोग्य व्यवस्था किती अपुरी आहे. तिथं किती बेड्स कमी आहेत, ऑक्सिजन, रेमडेसिवियरचा तुटवडा आहे हे लक्षात येईल."

प्रचारसभांचा धडाका पण सरकारचे दुर्लक्ष

8 आणि 9 एप्रिलला अजित पवारांनी पंढरपूर आणि मंगळवेढ्यात मोठ्या सभा घेतल्या. एकीकडे... उर्वरित लेख लिहा:

ी संबंधीत आयोजकांवर गुन्हे दाखल करत आहेत," असं वाघमारे यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...ाहीही सार्वजनिक करण्यात येणार नाही', असंही सांगितलं जातं. असं असेल तर प्रश्न उपस्थित होतो की 'हा खरंच एवढा महत्त्वाचा विषय असेल' तर अशा डबघाईला आलेल्या कंपनीला का सोबत घेण्यात आलं?"

आलोक जोशी यावरही आश्चर्य व्यक्त करतात की, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी परदेश दौऱ्यावर जातात तेव्हा त्यांच्यासोबत अदानी, अंबानी, जिंदाल यासारखे मोठे उद्योजक असतात. परदेशातल्या इव्हेंट्समध्ये ते पंतप्रधानांसोबत असतात आणि तरीदेखील सरकार म्हणतं की, अशा करारांमध्ये त्या कंपन्यांचं काहीही मत नाही.

'संरक्षणविषयक अंबानींच्या अज... उर्वरित लेख लिहा:

ण्याच्या उंबरठ्यावर होते. त्यांचे त्यावेळचे उद्योग आणि नवीन व्हेंचर्स यांची घोडदौड सुरू आहे आणि अनिल अंबानी त्याचा पूरेपूर फायदा उचलण्यासाठी तयार असल्याचं त्यावेळी बोललं जात होतं.

अर्थतज्ज्ञांना असं वाटायचं की, अनिल यांच्याकडे दूरदर्शीपणा आणि जोश आहे. ते 21 व्या शतकातले उद्योजक आहेत आणि त्यांच्या नेतृत्त्वात भारतातून एक आंतरराष्ट्रीय कंपनी उदयाला येईल. अनेकांना असंही वाटत होतं की, अनिल अंबानी आपल्या टीकाकारांना आणि थोरल्या बंधूंना चूक ठरवतील. मात्र, असं काहीही झालं नाही.

धीरुभाई अंबानी हयात असताना अनिल अंबानी अर्थ बाजाराचे स्मार्ट खिलाडी मानले जायचे. त्यांना मार्केट व्हॅल्युएनशनच्या आर्ट आणि सायन्सचे उत्तम जाणकार मानलं जायचं. त्याकाळी थोरल्या बंधूपेक्षा धाकट्या अनिल यांना जास्त प्रसिद्धी मिळत होती.

कर्जाचं वाढतं ओझं

2002 साली अनिल अंबानी यांचे वडील धीरूभाई अंबानी यांचं निधन झालं. त्यांच्या काळात कंपनीची घोडदौड होण्यामागे चार मुख्य कारणं होती - मोठ्या प्रकल्पांचं योग्य व्यवस्थापन, सरकारसोबत योग्य ताळमेळ, मीडिया व्यवस्थापन आणि गुंतवणूकदारांच्या आशा पूर्ण करणं.

या चार गोष्टींवर पूर्णपणे नियंत्रण असल्याने कंपनी धीरुभाई अंबानींच्या काळात आणि त्यानंतरही काही काळ वेगाने प्रगती करत होती. मुकेश अंबानी यांनी हे चारही मुद्दे गाठ बांधून ठेवले. मात्र, या ना त्या कारणाने अनिल अंबानींची घसरण सुरू झाली.

1980 आणि 1990 दरम्यान धीरूभाई कंपनीसाठी सातत्याने बाजारातून पैसा उचलत होते. त्यांच्या शेअर्सच्या किंमती कायमच चांगल्या होत्या आणि गुंतवणूकदारांचा विश्वास कायम होता.

मुकेश अंबानी यांनी नफ्यातून गेल्या दशकात मोठ्या प्रमाणावर विस्तार केला. दुसरीकडे 2010 साली गॅस प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाचा निर्णय अनिल अंबानी यांच्या बाजूने लागला नाही. त्यानंतर रिलायन्स पॉवरच्या शेअर्सच्या किंमती गडगडल्या. इथून पुढे अनिल यांचा मार्ग खडतर होत गेला.

अशा परिस्थितीत अनिल अंबानी यांच्याकडे देशी आणि परदेशी बँका आणि फायनान्स कंपन्यांकडून कर्ज घेण्याशिवाय पर्याय उरला नाही.

गेल्या दशकभरात मोठ्या भावाचा व्यवसाय वाढत गेला, तर छोट्या भावावर कर्ज वाढत गेलं. फोर्ब्जनुसार गेल्या जवळपास दशकभरापासून मुकेश अंबानी भारतातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती आहेत.

'अनिल अंबानींना लागलेली उतरती कळा छोटी घटना नाही'

आज परिस्थिती अशी आहे की, अनिल अंबानी यांच्या...


...ाहेब ठाकरेंनी स्वतःला या पदापासून दूर का ठेवलं?

आपण निवडणुकीला उभे राहाणार नाही; कोणतंही पद घेणार नाही; पुरस्कार घेणार नाही; आत्मचरित्र लिहिणार नाही, असं बाळासाहेब ठाकरे शिवसेनेच्या स्थापनेपासून बोलत, असं ज्येष्ठ पत्रकार आणि 'चित्रलेखा' साप्ताहिकाचे संपादक ज्ञानेश महाराव बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगतात.

बाळासाहेब ठाकरे

ज्ञानेश महाराव यांनी अनेक वेळा बाळासाहेब ठाकरे यांनी मुलाखत घेतली आहे. त्यांनी बाळासाहेब ठाकरे यांचं राजकारण जवळून पाहिलं आहे. ते पुढे सांगतात,

"1995 च्या महाराष्ट्र विधानस... उर्वरित लेख लिहा:

87च्या विलेपार्लेचे पोटनिवडणुकीची.

या पोटनिवडणुकीत बाळासाहेब ठाकरेंनी धर्माच्या आधारावर मतं मागितल्याचा आरोप त्यांच्यावर करण्यात आला होता. जे भारतीय निवडणूक आचारसहितांमध्ये बसत नाही.

त्यावेळचे काँग्रेसचे पराभूत उमेदवार प्रभाकर कुंटे यांनी या प्रकरणी बाळासाहेब ठाकरे यांच्याविरोधात कोर्टात धाव घेतली होती.

याबाबत भारतकुमार राऊत सांगतात,"रमेश प्रभू विरुद्ध प्रभाकर कुंटे खटल्याचा निकाल बाळासाहेब ठाकरे आणि शिवसेनेच्या विरोधात लागेल अशी त्यावेळी चर्चा होती. आणि तसं जर झालं तर लोकप्रतिनिधी कायद्याप्रमाणे त्यांचं पद धोक्यात येऊ शकलं असतं. त्याची जर आमदार होण्याची क्षमता काढून घेण्यात आली असती आणि 6 वर्षांची निवडणूक बंदी त्यांच्यावर आली असती तर कुठल्याही पदी ते राहू शकले नसते.

यावेळी मग त्यांनी लाँगटर्मचा विचार केला आणि शिवसेनेचे एकनिष्ठ आणि ज्येष्ठ नेते मनोहर जोशी यांना मुख्यमंत्री करण्याचा निर्णय घेतला. पण ही एक तांत्रिक गोष्ट होती. त्यामागचं भावनिक कारण म्हणजे बाळासाहेब ठाकरेंनी कायम सांगितलं होतं की, मला सत्तेचं कुठलही पद नको आणि मी निवडणूक लढवणार नाही, हे होतं."

सत्तेच्या बाहेर राहूनही सत्ता हातात ठेवता येऊ शकते, हे बाळासाहेब ठाकरेंना माहिती होतं. त्यामुळेच त्यांनी थेट पद घेण्याऐवजी 'रिमोट कंट्रोल' चालवणं पसंत केलं, असं पत्रकार योगेश पवार सांगतात.

पण सत्तापदी न जाण्याच्या त्यांच्या या निर्णयाला त्यांच्याविरोधात सुरू असलेले खटलेसुद्धा एक कारण होतच, असं योगेश पवार यांना वाटतं.

तेव्हा इंडियन एक्स्प्रेस'साठी काम करणाऱ्या योगेश पवार यांनी युती सरकारच्या काळात बाळासाहेब ठाकरेंच्या काही मुलाखतीसुद्धा घेतल्या होत्या.

ते सांगतात, "हे खरं आहे की त्यांच्याविरोधात काही खटले सुरू होते. त्याला अनेक कायदेशीर कंगोरे होते. त्यामुळेच त्यांच्या कायदेशीर सल्लगारांनी त्यांना कुठलंही पद न घेण्याचा सल्ला दिला होता. मुख्यमंत्रिपद स्वीकारलं तर ते सोडावं लागू शकतं असं त्यांना त्यांच्या सल्लागारांनी सांगितलं होतं."

'सर्वांच्या वरचं स्थान'

पण 1995 मध्ये बाळासाहेब ठाकरे यांचा मतदानाचा अधिकार बाधित होता. 1987च्या प्रभू विरुद्ध कुंटे खटल्याचा निकाल 1999 साली लागल्यावर पुढे 6 वर्षं त्यांचा मतदानाचा अधिकार काढून घेण्यात आला होता.

त्यामुळे या खटल्यांमुळे बाळासाहेब ठाकरेंनी मुख्यमंत्रिपद स्वीकारलं नाही, या म्हणण्याला काही अर्थ...


...ाहेर मॅटवर गेली आहे हे कळल्यावर हा बदलही त्यांनी सहजतेनं स्वीकारला. घरच्या गरिबीशी दोन हात करत मिळेल तिथून मदत आणि कर्ज उभं करून त्यांनी 1948मध्ये लंडन ऑलिम्पिक आणि 1952मध्ये हेलसिंकी ऑलिम्पिक अशी वारी केली. दुसऱ्या प्रयत्नांत मेडलही जिंकलं. पण, सरकार दरबारी मात्र ते आजही उपेक्षित राहिले आहेत.

क्रीडा पत्रकार संजय दुधाणे यांनी खाशाबांच्या आयुष्यावर 'ऑलिम्पिकवीर खाशाबा' या नावाचं एक पुस्तक लिहिलं आहे. पुस्तकाच्या निमित्ताने त्यांनी खाशाबांच्या कारकीर्दीचा अभ्यास केलाय. या परिस्थितीचा दोष ते क्रीड... उर्वरित लेख लिहा:

्ष पुरस्कारासाठी सरकारला वेळ मिळालेला नाही. यंदाचे पद्म पुरस्कार 26 जानेवारीला जाहीर होतील. यंदा खाशाबांचा त्यासाठी विचार होत असल्याचं पत्र रणजीत यांच्याकडे आलं आहे. निदान यावर्षी तरी त्याची वचनपूर्ती व्हावी एवढीच त्यांची इच्छा आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ाहेरही दोन्ही नेत्यांच्या भेटीगाठी

2015 सालच्या मे महिन्यात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी पहिल्यांदा चीनच्या दौऱ्यावर गेले. जिनपिंग यांच्याकडून नरेंद्र मोदी यांचं जियांग या शहरात स्वागत करण्यात आलं होतं. असा सन्मान मिळणारे ते पहिलेच नेते आहेत.

परस्पर विश्वास, दहशतवाद, सीमा आणि इतर अनेक मुद्द्यांवर दोन्ही नेत्यांनी चर्चा केली आणि परस्पर सहमतीही दिली. यावेळच्या दोन्ही नेत्यांच्या भेटीचा फोटो सोशल मीडियावर बराच व्हायरल झाला होता ज्यात दोन्ही नेते एकमेकांच्या हातात हात घालून फिरत होते.

2015 च्या जुलै मह... उर्वरित लेख लिहा:

बैठकीला हजर राहण्यास नकार दिला होता.

मात्र, त्याच वर्षी जून महिन्यात डोकलाममध्ये रस्ता बांधण्यावरून दोन्ही देशांच्या जवानांमध्ये 73 दिवस तणाव होता.

2017 सालीसुद्धा कजाखस्तानच्या अस्ताना शहरात या दोन नेत्यांची भेट झाली होती. त्यावेळी भारताला 'शांघाय कॉर्पोरेशन ऑर्गनायझेशन'चं सदस्यत्व मिळालं होतं.

2017 साली जर्मनीच्या हॅम्बर्गमध्ये G-20 परिषदेदरम्यान दोन्ही नेते पुन्हा भेटले आणि 'अनेक मुद्द्यांवर' चर्चा झाली. ही बैठक अनौपचारिक होती. त्यामुळे कोणकोणत्या मुद्द्यांवर चर्चा झाली, याची माहिती प्रसारमाध्यमांना देण्यात आली नाही.

त्याच वर्षी सप्टेंबर महिन्यात चीनच्या जियामेन शहरात ब्रिक्स देशांच्या परिषदेत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि चीनचे अध्यक्ष शी जिनपिंग यांची भेट झाली.

त्यावेळी असं पहिल्यांदा घडलं की जैश-ए-मोहम्मद, लश्कर-ए-तोएबा आणि हक्कानी गट यांचा आंतरराष्ट्रीय 'दहशतवादी संघटनां'च्या यादीत समावेश करण्याच्या भारताच्या मागणीचा चीनने विरोध केला नाही.

पाच वेळा चीन दौऱ्यावर जाणारे पहिले पंतप्रधान

2018 च्या एप्रिल महिन्यात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी अधिकृतरित्या चीनच्या दौऱ्यावर गेले.

या दोन्ही राष्ट्रप्रमुखांमध्ये चीनच्या वुहानमध्ये औपचारिक बैठक झाली. याच वुहानमधून कोरोना विषाणूचा जगभर प्रसार झाला आहे.

जून 2018 मध्ये चीनच्या किंगदाओ शहरात या दोन्ही नेत्यांमध्ये अनेक मुद्द्यांवर द्विपक्षीय चर्चा झाली. या चर्चेत सामरिक मुद्‌यांचाही समावेश होता.

2014 साली पहिल्यांदा पंतप्रधानपदी विराजमान झाल्यानंतर नरेंद्र मोदी आणि शी जिनपिंग 18 वेळा भेटले आहेत. तर गेल्या 70 वर्षात नरेंद्र मोदी हे एकमेव भारतीय पंतप्रधान आहेत ज्यांनी चीनचा 5 वेळा दौरा केला आहे.

मात्र, इतक्या भेटीगाठी होऊनही सीमेवर दोन्ही देशांमध्ये तणाव केवळ कायम आहे, असं नाही तर त्यात वाढच झाली आहे.

चीनची भारतात गुंतवणूक

चीनच्या गुंतवणुकीविषयी सांगायचं तर चीनकडून आयात वगळता भारतात चीनने विशेष गुंतवणूक केलेली नाही.

चीनने भारतात 20 ट्रिलियन अमेरिकन डॉलरची गुंतवणूक करण्याचं आश्वासन दिलं होतं. मात्र, प्रत्यक्षात गेल्या तीन वर्षात केवळ 1 ट्रिलियन डॉलरचीच गुंतवणूक झाली आहे.

यापैकी दोन तृतीयांश गुंतवणूक स्टार्टअप कंपन्यांमध्ये आहे. अलिबाबा या चीनी कंपनीने पेटीएम, बिग बास्केट आणि झोमॅटोमध्ये गुंतवणूक केली आहे. तर टेनसेंट या आणखी एका चिनी कंपनीने बायजू,...


...ि अनिल देशमुख यांच्याकडे हे मंत्रालय देऊन मधला मार्ग काढला असावा. तसंच जयंत पाटील आणि सुप्रिया सुळे यांच्यामधील सत्तासंघर्षही यामुळे टळणार आहे. छगन भुजबळ यांचं ज्या पार्श्वभूमीवर सध्या पुनर्वसन झाले आहे ते पाहाता स्वतःही पदासाठी फारसे आग्रही नसावेत असं दिसतं. त्यामुळे त्यांना हे पद देण्यात आलं असावं.

ज्येष्ठ राजकीय पत्रकार मृणालिनी नानिवडेकर यांच्यामते, "अजित पवार यांची जलसंपदा खात्यातील प्रकरणांची लाचलुचपत विभागातर्फे चौकशी सुरु आहे आणि हा विभाग गृह खात्याच्या अंतर्गत येतो. तसेच छगन भुजबळ यांच... उर्वरित लेख लिहा:

अशोक चव्हाण, यांच्यापैकी कुणाला हे खातं मिळणार याबद्दल प्रचंड उत्सुकता होती.

मुख्यमंत्री राहिलेले अशोक चव्हाण या खात्यासाठी इच्छुक होते आणि त्यासाठी त्यांनी प्रयत्नही केले. मात्र महसूल खातं स्वतःकडे ठेवण्यात बाळासाहेब थोरात यशस्वी ठरले. त्यामुळे आपणच आता राज्यातले काँग्रेसचे सर्वोच्च नेते असल्याचं बाळासाहेब थोरात यांनी दाखवून दिलं.

अशोक चव्हाण, सार्वजनिक बांधकाम

सार्वजनिक बांधकाम, त्यातही सार्वजनिक उपक्रम वगळून, हे खातं अशोक चव्हाणांच्या पदरात पडलं आहे. हे खातं तितकंसं महत्त्वाचं मानलं जात नाही. त्यामुळेच कदाचित चव्हाण यांनी महसूल मंत्रालयाची मागणी केली होती. मात्र त्यांना आता या खात्यावर समाधान मानावं लागलं आहे.

नितीन राऊत, ऊर्जामंत्री

ऊर्जा हे अत्यंत महत्त्वाचं खातं नितीन राउत यांना मिळालं आहे. विदर्भातले मोठे काँग्रेस नेते मानले जाणारे नितीन राऊत हे पक्षाचा महत्त्वाचा दलित चेहराही आहेत.

वर्षा गायकवाड, शालेय शिक्षण

काँग्रेसमधल्या दुसऱ्या महत्त्वाच्या दलित नेत्या वर्षा गायकवाड या आहेत. त्यांनाही शालेय शिक्षण हे खातं मिळालं आहे.

आदित्य ठाकरे, पर्यटन आणि पर्यावरण मंत्री

शिवसेनेला मिळालेल्या खातेवाटपातील सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे आदित्य ठाकरे यांना पर्यटन आणि पर्यावरण ही दोन खाती मिळाली आहेत.

आदित्य ठाकरे यांची सकारात्मक प्रतिमा बनवण्याचा शिवसेनेचा प्रयत्न या खातेवाटपातून दिसतो.

पर्यावरणाच्या मुद्द्यावर आदित्य ठाकरे वेळोवेळी बोलत आले आहेत. नाणार प्रकल्पाच्या मुद्द्यावर शिवसेनेने प्रकल्पविरोधी भूमिका घेतली होती. आरे कारशेडच्या मुद्द्यावरून आदित्य ठाकरे यांनी ठोस भूमिका घेतली होती. त्यामुळेच पर्यावरण खातं त्यांना सोयीचं वाटलेलं असू शकतं.

दुसरीकडे पर्यटन या खात्याच्या माध्यमातून वेगवेगळे उपक्रम राबवून आदित्य ठाकरे आपली इमेज बिल्डिंग करू शकतात, म्हणूनच त्यांना ही दोन खाती त्यांना देण्यात आली असावी.

दादा भुसे, कृषी मंत्री

दादा भुसे यांना अत्यंत महत्त्वाचं असं कृषी खातं देण्यात आलं आहे. भुसे नाशिक जिल्ह्यातले शिवसेनेचे आमदार आहेत.

एकंदरच पाहता, मंत्रिमंडळाच्या विस्तार झाला त्यावेळी शिवसेनेने मुंबई आणि कोकण या पट्ट्याच्या बाहेर मंत्रिपदं दिली होती आणि आता खातेवाटपातदेखील मुंबई आणि कोकणाच्या बाहेरच्या भागाला झुकतं माप देण्याचा प्रयत्न केलेला आहे.

विदर्भ, मराठवाडा, उत्तर महाराष्ट्र, पश्चिम...


...ि कायदा-सुव्यवस्थेसंबंधीचे अधिकार नायब राज्यपालांना देण्यात आले. उर्वरित विषयांचा कारभार दिल्ली सरकारच्या हाती देण्यात आला. यात नायब राज्यपालांना मधला 'दुवा' म्हणून जबाबदारी देण्यात आली.

दिल्ली सरकार आणि नायब राज्यपाल यांच्यात एखाद्या मुद्द्यावरून वाद झाल्यास राष्ट्रपतींचा निर्णय अंतिम असेल, अशीही तरतूद कलम 239AA मध्ये करण्यात आली आणि तो लागू करण्यासाठी संसद कायदा तयार करू शकते."

नव्या विधेयकाची गरज का निर्माण झाली?

दिल्ली राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र सरकार (सुधारणा) विधेयक, 2021 सादर करताना कें... उर्वरित लेख लिहा:

ी या सभागृहातील प्रत्येक व्यक्तीकडून न्याय मागण्यासाठी उभा आहे. राज्यघटना टिकली तरच सत्तापक्ष टिकेल, विरोधी पक्ष टिकेल आणि देशही टिकेल. दिल्लीत निवडून दिलेलं सरकारच दिल्लीच्या विधानसभेप्रती उत्तरदायी आणि जबाबदार असेल, असं राज्यघटनेच्या 239AA कलमाच्या  सहाव्या परिच्छेदात म्हटलं आहे. केंद्र सरकार राज्यघटनेत जे नमूद करण्यात आलंय ते केवळ एका सुधारणेद्वारे बदलू इच्छिते. दिल्ली सरकारला देण्यात आलेले अधिकार घटनेत सुधारणा करूनच देण्यात आले होते. केंद्र सरकारचं विधेयक घटनाबाह्य आहे, लोकशाहीविरोधी आहे."

भाजप दोन वेळा दिल्लीत निवडणूक हरला आणि म्हणूनच केंद्र सरकारने हे सुधारणा विधेयक आणल्याचंही खासदार संजय सिंह यांचं म्हणणं आहे. विधानसभा निवडणुकीत आम आदमी पक्षाला एकदा 70 पैकी 67 जागा मिळाल्या होत्या तर एकदा 62.

मात्र, इथे एक गोष्ट लक्षात घेतली पाहिजे की 2014 आणि 2019 मध्ये दिल्लीत लोकसभा निवडणुकीत सातही जागांवर भाजपने बाजी मारली.

कायदा बनवणं, हे तर संसदेचं काम आहे. मग विधेयक घटनाविरोधी आहे, असं कसं म्हणता येईल, असा प्रश्न बीबीसीने केला.

त्यावर खासदार संजय सिंह म्हणाले, "राज्यघटनेत काही सुधारणा करायची असेल तर त्यासाठी घटना दुरुस्ती विधेयक आणणं गरजेचं असतं. सामान्य सुधारणा विधेयकाद्वारे असं करता येत नाही. घटना दुरुस्ती विधेयक मंजूर करण्यासाठी दोन तृतीयांश बहुमताची गरज असते. त्यामुळे हे विधेयक मुळातच घटनाविरोधी आहे."

केजरीवाल सरकारचं पुढचं पाऊल काय असेल, या प्रश्नावर खासदार संजय सिंह म्हणाले, "आम आदमी पक्ष रस्त्यावरची लढाई लढूनच संसदेपर्यंत पोहोचला आहे. आम्ही सर्व पर्यायांवर विचार करतोय."

खरं म्हणजे कुठलंही पाऊल उचलण्याआधी पक्षाला नोटिफिकेशनची वाट बघावी लागणार आहे.

नव्या विधेयकाविषयी राज्यघटना काय सांगते?

आम आदमी पक्षाच्या या आरोपांमध्ये किती तथ्य आहे?

प्रसिद्ध घटनातज्ज्ञ सुभाष कश्यप म्हणतात, "राज्यघटनेत सुधारणेसाठी दुरुस्ती विधेयक आणण्याचा अधिकार केंद्र सरकारचा असतो. भारतीय राज्यघटनेनुसार कायदा तयार करण्याचा अधिकार संसदेकडे असतो. संसद घटनेच्या चौकटीत राहून त्यात सुधारणा करू शकते. तर सर्वोच्च न्यायालय कायदा आणि राज्यघटनेचा अर्थ लावू शकतं."

अधिक स्पष्टीकरणासाठी सुभाष कश्यप एक उदाहरण देतात. ते म्हणतात, " संपत्तीचा अधिकार हा मूलभूत अधिकार होता. मात्र, संसदेत सुधारणा विधेयक आणूनच हा अधिकार मूलभूत अधिकारांच्या...


...ि ट्रॅक्टर खरेदीसाठी लोकांकडे अधिक पैसा खेळू लागला.

यानंतर मेधा पाटकरांसारख्या सामाजिक कार्यकर्त्यांनी इतर राज्यांनीही दारूबंदी करण्याची मागणी केली. महिलांविरोधातील हिंसाचारामागे दारू सर्वात महत्त्वाचं कारण असल्याचं त्या म्हणाल्या.

महिलांनी मतदान करण्याचे प्रमाण वाढण्याची कारणं

भारतात राजकीय प्रक्रियेविषयी महिलांमध्ये अचानक जागृती निर्माण होण्याची कारणं काय आहेत?

आज मोठ्या प्रमाणावर महिला साक्षर होत आहेत. मुली अधिकाधिक शिक्षण घेत आहेत. साक्षरतेमुळे महिलांच्या मतदानाचं प्रमाण नक्कीच वाढले आ... उर्वरित लेख लिहा:

ेत

उदाहरणच द्यायचे झाले तर घरोघरी गॅस सिलिंडर पोहोचवण्याची योजना. यामुळे घातक धुरापासून महिलांची सुटका होईल आणि इंधनाच्या शोधात तासनतास वाया जाणारा वेळही वाचेल, अशी जाहिरात त्यांनी केली होती.

अशीच एक योजना म्हणजे जनधन योजना. प्रत्येक नागरिकाचं बँक खातं उघडण्याची ही मोहीम आहे. या योजनेअंतर्गत जी नवी खाती उघडण्यात आली त्यातली निम्मी खाती ही महिलांची आहेत.

भविष्याचा वेध

भारतात महिला सबलीकरणाचा वेग संथ आहे. शिवाय या मार्गात अनेक अडचणीही आहेत.

कामाच्या ठिकाणी कर्तृत्व सिद्ध करण्यासाठी मिळणाऱ्या संधीमध्ये 131 देशांमध्ये भारताचा 121वा क्रमांक लागतो.

लोकसभा निवडणुकीत महिला उमेदवारांचं प्रमाण केवळ 8% आहे. यातील केवळ 11.5% महिला विजयी होतात.

हे चित्र बदलू शकतं. महिला आरक्षण विधेयक मंजूर करण्यासाठी राजकीय नेत्यांवर दबाव वाढतो आहे. हे विधेयक संमत झाल्यास महिलांना संसदेत 33% आरक्षण मिळणार आहे.

महिला निवडणुकांमध्ये मोलाची भूमिका बजावू शकतात

स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकीत आधीच हे आरक्षण देण्यात आलं आहे. आता तर त्यात सुधारणा होऊन स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये महिलांसाठी 50% जागा राखीव आहेत.

समाजात स्त्रियांचं प्रमाण जवळपास निम्मं आहे. त्यामुळे राजकीय पदांवर अधिकाधिक महिला आल्या तर ही व्यवस्था अधिकाधिक लोकाभिमुख होईल.

राजकारणात अधिकाधिक महिला निवडून आल्यास त्याचे अनेक अनपेक्षित फायदेही दिसतील. महिला राजकारण्यांमुळे भ्रष्टाचार कमी होऊन, अधिक विकास होत असल्याचं नुकत्याच करण्यात आलेल्या संशोधनातून दिसून आलं आहे.

जगातील सर्वात मोठ्या लोकशाही देशात स्त्री-पुरुष समानतेची दरी भरून काढण्यासाठी अजून बराच कालावधी लागणार असला तरी मतदान आणि राजकीय व्यवस्थेत महिलांच्या वाढत्या प्रभावाचे स्पष्ट परिणाम आतापासूनच दिसू लागले आहेत.

(लेखकाविषयी- वेगळ्या संस्थेसाठी काम करणाऱ्या तज्ज्ञांनी बीबीसीसाठी हा विश्लेषणात्मक लेख लिहिला आहे. मिलन वैष्णव हे जागतिक लोकशाहीविषयक मुद्द्यांवर काम करणाऱ्या Carnegie Endowment for International Peace या संस्थेचे दक्षिण आशिया कार्यक्रमाचे संचालक आहेत. जेमी हिन्स्टन हे कार्नेगी येथील जेम्स ली गेथर यांचे कनिष्ठ सहकारी आहेत.)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ि विकसित होण्यात मोठा लाभ झाला. त्यातून मानवाच्या जवळच्या इतर जातींपेक्षा मानव्याच्या मेंदूचा विकासही जास्त झाला, असं ते सांगतात.

जसजसा मानवाचा मेंदू विकसित होत गेला तसतशी परस्पर सहकार्य आणि मानवाच्या गटाचा आकारही वाढल्याचे दिसून येते. हा ट्रेंड होमो इरेक्टस या मानवी जातीमध्ये दिसून येतो.

पण प्रेमाचे जे काही पैलू आहे ते मेंदूच्या ज्या भागात विकसित होतात त्यांची निर्मिती मात्र मानवाच्या उत्क्रांतीमधील नजीकच्या इतिहासातील घटना आहेत.

उत्कट भावना

युनिव्हर्सिटी ऑफ शिकागोमधील स्टेफनी कॅचेपो प्र... उर्वरित लेख लिहा:

ांतील नात निर्माण करणाऱ्या मेंदूमधील प्रक्रिया रोमॅंटिक प्रेम निर्मितीसाठी हायजॅक झालेली आहे.

न्यूरोसायन्स ते म्हणतात ते खरं आहे हे असं दाखवतं.

प्रेमाची व्याख्या

प्रेमाची व्याख्या करणं कठीण आहे, असं न्युरोसायंटिस्ट म्हणतात पण प्रेमात ओव्हरलॅपिंग टप्पे आहेत, हे मात्र ते मान्य करतात.

पहिला टप्पा असतो तो म्हणजे लैंगिक इच्छा . आपण दुसऱ्या व्यक्तीकडे आकर्षित होतो. त्यांच्या स्पर्शाने फील गूड हार्मोनची पातळी वाढते.

मेंदूतील लिंबिंक सिस्टम त्याकाळात अधिक सक्रिय असते. यामध्ये इन्सुला, व्हेंट्रल सॅरिटम यांचा समावेश असतो. हा भाग मेंदूतील रिवॉर्ड सिस्टमशी संबंधित असतो.

त्यामुळे जेव्हा आपण आकर्षक चेहरा पाहिला का हा भाग उत्तेजित होतो. त्यातून आपल्याला बक्षीस मिळाल्याची भावना निर्माण होते.

या इच्छेची पुढची पायरी म्हणजे रोमॅंटिक प्रेम होय. यातही मेंदूतील लिंबिक सिस्टमचा मोठा वाटा आहे. लोकांना एकत्र बांधून ठेवणारे डोपामाईन आणि ऑक्सिटोसिन हे हार्मोन या भागातच निर्माण होतात.

स्टेफनी कॅचेपो म्हणतात, लैंगिक इच्छेतून मिळणाऱ्या आनंदातून थेट प्रेमाची भावना निर्माण होते. प्रेमाची निर्मिती इच्छेतून होते.

एखाद्या व्यक्तीबद्दल जर इच्छा वाटली नाही, तर त्या व्यक्तीबद्दल प्रेमही वाटणार नाही, असं त्या म्हणतात.

प्रेमात असताना मेंदूतील लिबिंक सिस्टम उद्दीपित झालेली असते.

पण विशेष म्हणजे मेंदूतील अधिक विकसित इतर भाग यावेळी असक्रिय होतात. संशोधनातून असं दिसून आलं आहे की मेंदूचा प्रीफ्रंटल कोरटेक्स हा भाग असक्रिय असतो.

हा भाग तर्कनिष्ठ निर्णयाशी संबंधित असतो.

हा टप्पा क्रेझी प्रेमाचा असतो. युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्नियातील न्युरोसायंटिस्ट थॉमस लेविस म्हणतात, प्रेमात पडलेले लोक त्यांच्या आजूबाजूच्या जगाचा विचार करत नाहीत. त्या व्यक्तीचं आपण समीक्षात्मक आणि संज्ञात्मक पद्धतीने विचार करत नाही.

आपल्याला शांत वाटण्यासाठी मदत करणारे हार्मोन सेरॉटोनिन यावेळी कमी झालेलं असतं. आब्सेसिव्ह कंपलसिव्ह डिसॉर्डरमध्ये या आजारामध्ये सेरॉटोनिनची पातळी कमी झालेली असते. म्हणून प्रेमात असताना त्या व्यक्तीबद्दल 'ऑब्सेशन' का वाटतं, याच्या कारणाचा अंदाज येऊ शकतो.

लेविस म्हणतात, "प्रेमात पडण्यातून उत्क्रांतीला काय हवं असेल? गर्भधारणा व्हावी यासाठी दोन व्यक्तींनी अधिकाधिक वेळ एकत्र राहावं."

दीर्घकाळातील प्रेमाची मूळं प्राचीन आहेत.

पण हा...


...ि संध्याकाळी रवींद्र नाट्यमंदिरला यायला सांगितलं. एका नाटकाचं संगीत तुला करायचं आहे."

"संध्याकाळी सातच्या सुमारास मी 'रवींद्र'ला पोहोचलो, तेव्हा तिथे पाच-सहा मुलं मुली बसले होते. दिलीपने ओळख करून द्यायला सुरुवात केली. सुरुवातीला प्रशांत, मग प्रदीप, नंतर दोन तीन मुलींची ओळख आणि नंतर विजयची ओळख झाली."

"या नाटकातलं आचार्य अत्रे यांनी लिहिलेलं 'टांग टिंग टिंगा' हे गाणं सोडलं, तर इतर गाणी नंतर लिहिलेली आहेत. आम्ही त्या वेळी अशा उडत्या आणि सोप्या चालीतल्या गाण्यांना 'बोल गाणी' म्हणायचो. दिलीपने मला ... उर्वरित लेख लिहा:

ंचा स्टेजवरचा वावर भन्नाट होता. पण गाणं आलं की ते थोडेसे घाबरायचे. मग ते मला हाताने खेचून जवळ उभं करायचे. त्यांनी मला सांगितलं होतं की, पहिला सूर तू दे मग मी व्यवस्थित गातो. पहिले काही प्रयोग आम्ही असंच केलं. पण त्यानंतर त्यांनी सुरासाठीच नाही, तर इतरही गोष्टींसाठी मागे वळून पाहिलं नाही."

...आणि हाऊसफुल्लचा बोर्ड लागला!

1 जानेवारी 1985 रोजी या नाटकाचा शुभारंभाचा प्रयोग झाला. त्यानंतर या नाटकाच्या जवळपास 129 प्रयोगांना लोकांनी अजिबात गर्दी केली नव्हती.

"सुरुवातीला जेमतेम दीड-दोन हजार रुपयांचं बुकिंग मिळालं होतं. पण मी आणि भटांनी हे नाटक चालवायचंच, हे ठरवलं होतं," अलगेरी सांगतात.

"आम्हाला कळत नव्हतं की नेमकं कुठे काय चुकतंय. लोक नाटकाला गर्दी करत नव्हते. विजय चव्हाणच नाही तर आम्ही सगळेच जीव ओतून काम करत होतो. अत्र्यांचं लेखन असल्याने ती बाजूही भक्कम होती. पण म्हणावा तसा प्रतिसाद मिळत नव्हता," प्रशांत दामले सांगतात.

टांग टिंग टिंगाक्... या गाण्याने लोकांच्या मनावर गारूड घातलं होतं.

त्याच सुमारास म्हणजे जुलै-ऑगस्ट 1985 मध्ये 'मोरूची मावशी'चा गोवा दौरा होता. पणजीच्या कला अकादमीमध्ये एका महोत्सवात या नाटकाचा प्रयोग झाला. योगायोगाने त्या वेळी दूरदर्शनने या महोत्सवाचं वार्तांकन केलं होतं.

"27 ऑगस्ट 1985 या दिवशी विनय आपटे यांनी त्यांच्या 'गजरा' या कार्यक्रमात आमच्या नाटकातलं 'टांग टिंग टिंगाक्' हे गाणं दाखवलं आणि जादूची कांडी फिरल्यासारखं झालं. गोव्याहून आम्ही परत आलो आणि रवींद्र नाट्यमंदिरला पहिलाच प्रयोग झाला. त्या प्रयोगाला हाऊसफुल्लची पाटी पहिल्यांदा लागली. त्यानंतर जवळपास दोन हजार प्रयोग होईपर्यंत ती उतरलीच नाही," अलगेरी सांगतात.

"पुढल्याच वर्षी ठाण्याच्या गडकरी रंगायतनमध्ये 'मोरूच्या मावशी'चे सलग चार दिवस 12 प्रयोग झाले. विशेष म्हणजे हे बाराही प्रयोग हाऊसफुल होते. कदाचित हा एक विक्रम असेल," प्रशांत दामले सांगतात.

1 जानेवारी 1985 रोजी सुरू झालेला 'मावशी'चा झंझावात पार अमेरिकेत जाऊन 2000-2002 साली थांबला. तोपर्यंत या नाटकाचे अडीच हजार प्रयोग झाले होते. या सगळ्या प्रयोगांमध्ये विजय चव्हाण यांनीच मावशीची भूमिका केली. त्यांनी केलेली मावशी लोकांना इतकी आवडली की, इतर संचांमध्ये झालेल्या या नाटकाला लोकांनी फारशी पसंती दिली नाही, असं निरीक्षण अलगेरी नोंदवतात.

लाईट गेले, पण...

'मोरूची मावशी' या नाटकाच्या एका...


...ि संवर्धन करण्याची जबाबदारी त्यांनी चोख पार पाडली, असं अजिबात म्हणता येणार नाही.

माझ्या दृष्टीनं रायगड किल्ला भारतातील मध्ययुगीन दुर्गबांधणीचा उत्तम नमुना आहे. काळाच्या ओघात वेगवेगळ्या राजवटींनी या दुर्गाचा वेगवेगळा उपयोग करून घेतला. टेहळणीची चौकी ते अभेद्य राजधानी असा प्रवास रायगडानं केला.

मध्ययुगात जगभरात दुर्ग बांधले गेले. सुरक्षेसाठी दुर्ग हे त्या काळातलं वैशिष्ट्य आहे. जगातल्या प्रत्येक ठिकाणी दुर्ग बांधण्याच्या विविध पद्धती विकसित झाल्या. त्यांचा अभ्यास करून त्या काळातल्या अनेक गोष्टींच... उर्वरित लेख लिहा:

हे. त्यासाठीचे प्रस्ताव बनवत आहे.

जागतिक वारसा म्हणून घोषित होण्यासाठी 6 सांस्कृतिक निकष आहेत -

1. मानवी प्रतिभेचा उत्तम नमुना

2. मानवी मूल्यांमध्ये झालेले बदल दाखवणारी वास्तू

3. जिवंत अथवा मृत संस्कृतीचा महत्त्वाचा दाखला देणारी वास्तू

4. मानवी इतिहासाचे टप्पे दाखवणारी वास्तू किंवा वस्तू किंवा क्षेत्र

5. नष्ट होण्याच्या मार्गावर असलेली पारंपरिक मानवी वसाहत

6.असाधारण वैश्विक महत्त्व असलेल्या घटना किंवा परंपरा किंवा कल्पनांशी संबंधित वास्तू

दरवर्षी सप्टेंबरर्यंत प्रत्येक राज्य एक सखोल प्रस्ताव बनवून केंद्राकडे पाठवतं. त्यानंतर केंद्र सरकार त्या सर्वांमधून निवडून केवळ एक प्रस्ताव पुढे युनेस्कोकडे पॅरिसला पाठवतं.

दरबाराचा मुख्य दरवाजा असलेला नगारखाना दरवाजा.

एव्हाना महाराष्ट्रातल्या 4 ऐतिहासिक वास्तूंना हा जागतिक दर्जा मिळाला आहे - अजिंठा लेण्या, वेरूळच्या लेण्या, मुंबईजवळच्या घारापुरी लेण्या आणि मुंबई छत्रपती शिवाजी टर्मिनस. (पश्चिम घाटाला जैवविविधतेसाठी हा दर्जा मिळाला आहे - त्यात साताऱ्यातलं कासचं पठार येतं.)

वर दिलेल्या सर्व 6 निकषांमध्ये रायगड बसतो, याची मला खात्री आहे. पण ते युनेस्कोला पटवून देण्यासाठी त्याचा शिस्तशीर पाठपुरावा करावा लागेल. ही अतिशय काटेकोर आणि वेळखाऊ प्रक्रिया आहे. त्यात सत्ताधाऱ्यांची इच्छाशक्ती देखील आवश्यक आहे.

पालखी दरवाजाच्या डाव्या बाजूस सध्या उत्खननाचं काम सुरू आहे.

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी म्हटलं होतं की ते प्रयत्न करतील, पण अजूपर्यंत तरी ठोस पावलं उचलल्याचं मला ठाऊक नाही.

शिवाजी महाराज आणि त्यांचे किल्ले ही काही फक्त महाराष्ट्राची किंवा भारताची शान नाही. तर ती जागतिक महत्त्वाची ठिकाणं आहेत. कारण सह्याद्रीच्या केवळ महाराष्ट्रातल्या खोऱ्यात सुमारे 400 किल्ले बांधलेले आहेत. अशा विशिष्ट भौगोलिक परिसरात एवढ्या संख्येने किल्ले जगात कुठेही नाहीत.

यातले सगळे किल्ले शिवाजी महाराजांनी बांधले नसले, तरी त्यांची पुनर्बांधणी केली किंवा त्यांना महत्त्व प्राप्त करून दिलं. या प्रत्येक किल्ल्याचं वेगळेपण आणि महत्त्व आहे. यांमधून महाराजांनी रायगड निवडला, यातूनच त्या किल्ल्याचं त्या काळातलं महत्त्व अधोरेखित होतं.

शिवाजी महाराजांच्या समाधीस्थळाकडील जगदीश्वर मंदिराचा दरवाजा.

ते जगापर्यंत पोहोचण्यासाठी हा दर्जा मिळणं महत्त्वाचं आहे. त्यामुळे सगळ्या जगाला...


...िंगबद्दल सांगायचं तर या विषाणुमुळे बऱ्याच मर्यादा आल्या आहेत.

दोघांनाही विषाणुचा संसर्ग झालेला नाही, याची खात्री नसताना तुम्ही एखाद्या अनोळखी व्यक्तीला कसं भेटणार? हे फार रिस्की असतं.

यातून काहीच हाती लागत नाही. त्यामुळे मी ब्रेक घेण्याचा निर्णय घेतला आहे. आणि खरं सांगायचं तर हे सगळं लवकर निवळेल, असंही मला वाटत नाही.

जेरेमी कोहेन, वय : 28, ब्रुकलीन, अमेरिका

ड्रोनद्वारे प्रेम? शक्य आहे

माझ्या अपार्टमेंटमध्ये मी एकटीच आहे. अशाप्रकारे क्वारंटाईनमध्ये असताना स्वतःला बिझी ठेवण्यासाठी मी शे... उर्वरित लेख लिहा:

शा विचित्र पद्धतीने आम्ही एकमेकींच्या अधिक जवळ येत गेलो.

लॉकडाऊन नसतं तर कदाचित हे सगळं घडलंही नसतं. एक उत्कृष्ट व्यक्ती मला भेटली याचा मला खूप आनंद आहे.

मला वाटतं घरात बंद असल्यामुळेच मला क्रिएटिव्ह होण्याची आणि इतर कुणाशीतरी कनेक्ट होण्याची प्रेरणा मिळाली.

क्लारिस, वय : 35, किंशासा, कांगो प्रजासत्ताक

शारीरिक जवळीकही मी मिस करते, असं क्लॅरिस सांगते

कोव्हिड-19 आजाराचं संकट ओढावण्यापूर्वी मी एकाला अगदी कॅज्युअल डेट करत होते. आम्ही जवळपास रोज भेटायचो. मात्र, भावनिकरित्या यात गुंतायची माझी इच्छा नव्हती. नात्याला वेळ द्यावा, असं मला वाटत होतं. मात्र, असं काहीतरी घडेल, असं कुणाला वाटलं होतं?

कांगो प्रजासत्ताकमध्ये सध्यातरी लॉकडाऊन नाही. मात्र, आरोग्य क्षेत्रात काम करत असल्यामुळे मी याकडे गांभीर्याने बघते. मात्र, याचा त्याला राग आला. मी जवळपास चार आठवड्यांपूर्वी त्याला भेटणं बंद केलं आणि हे का गरजेचं आहे, हेसुद्धा त्याला सांगण्याचा प्रयत्न केला. मात्र, त्याला वाटतं की मला त्याच्यापासून दूर व्हायचं आहे आणि म्हणून मी हे कारण पुढे केलं.

मला त्याची आठवण येते. आयुष्यात जो कायमस्वरूपी असणार आहे, अशा कुणालातरी मी गमावत तर नाही ना, अशी काळजी वाटते. तो माझी वाट बघणार नाही, अशी भीतीही मला सतावते. शारीरिक जवळीकही मी मिस करते.

सगळ्यांनाच कामेच्छा असते. मात्र, अशावेळी तुम्हाला पर्यायी मार्ग शोधावे लागतात. सुदैवाने, माझ्या व्हायब्रेटरने मला कायम साथ दिली आहे. मला वाटतं माझ्या बॉयफ्रेंडला याची कल्पना असावी आणि म्हणूनच कदाचित तो असं वागतोय.

या सर्वामुळे मी निराश झाले आहे आणि कधीकधी खूप एकटेपणा जाणवतो. आता तो पूर्वीसारखं माझ्याशी बोलत नाही आणि माझ्या मेसेजलाही उशिरा उत्तर देतो. मला स्वतःला आणि त्यालाही या आजारापासून दूर ठेवण्याचा माझा प्रयत्न आहे. पण, आता मी जवळपास मान्य केलं आहे की या संकटात आमचं नातं टिकणार नाही.

जुली, वय : 24, इलिगाना सिटी, फिलिपिन्स

जुली सांगते की ती व्हीडियो कॉलद्वारे सायबरसेक्स करते

मी दोन महिन्यांपेक्षाही जास्त काळापासून टिंडरवर आहे. फिलिपिन्समध्ये कोरोनामुळे लॉकडाऊन सुरू होण्याआधी मी अनेक मुलांसोबत डेटवर जायचे आणि आम्ही जवळ यायचो. अर्थात मला जेव्हा वेळ असेल तेव्हाच हे सगळं करायचे.

आणि आता अचानक माझ्याकडे खूप वेळ आहे. पण मी कुणाला भेटू शकत नाही. मी सध्या कुणालाच डेट करत नसल्याने माझं...


...िंध प्रांतात घडली.

मीडियात आलेल्या बातम्यांत सुषमा स्वराज यांनी पाकिस्तानातील भारतीय उच्चायुक्तांकडे अहवाल मागितला आहे.

यावर पाकिस्तानचे माहिती मंत्री फवाद चौधरी यांनी "हा पाकिस्तानचा अंतर्गत विषय आहे. हा नरेंद्र मोदींचा भारत नाही, जिथं अल्पसंख्याकांना त्रास दिला जातो," असं म्हटलं आहे.

यावर स्वराज म्हणाल्या, की त्यांनी फक्त अहवाल मागितल्यानंतर पाकिस्तानातील मंत्री अस्वस्थ झाले, यावरूनच पाकिस्तानची मानसिकता दिसून येते.

या घटनेवरून वादंग निर्माण होत असल्याचं लक्षात येताच पाकिस्तानचे पंतप्... उर्वरित लेख लिहा:

ा आहे की दरवर्षी जवळपास 1 हजार हिंदू, ख्रिश्चन मुलींचं अपहरण करून त्यांचं धर्मांतर केलं जातं.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...िंवा अगदी त्याबद्दल वाचणंसुद्धा आपल्याला त्वरित जांभई आणणारं असतं."

यामुळेच काही अभ्यासकांना असं वाटतं की जांभई देणं हे मानवी आयुष्यातलं संवादाचं प्राचीन असं साधन तर नाही? तसं असेल तर आपण जांभई देताना नेमकं काय बोलत असतो? जांभई दिल्यावर आपल्याला थकल्यासारखं वाटतं.

हे छायाचित्र बघून तुम्हाला जांभई आली का?

यामुळे अशीही एक कल्पना आहे की जांभई दिल्याने प्रत्येकाचा जैविक समतोल राखण्यास मदत होते आणि शरीर ताळ्यावर राहतं.

बर्न विद्यापीठाचे ख्रिश्चन हेस म्हणतात, "माझ्या मते जांभईचं प्रमुख काम हे संके... उर्वरित लेख लिहा:

ताना असं पहिल्यांदा लक्षात आलं की जांभई दिल्याने मेंदू थंड होण्यास आणि कमी तापमान टिकून राहण्यास मदत होते.

त्यांचं असं म्हणणं होतं की जांभई देताना आपल्या जबड्याच्या होणाऱ्या वेगवान हालचालींमुळे आपल्या कवटीभोवती रक्ताभिसरण होतं. यामुळे शरीरातील अतिरिक्त उष्णता बाहेर नेण्यास मदत होते. तसंच दीर्घ श्वास घेतल्याने सायनस कॅव्हिटीजमध्ये आणि कॅरोटीड आर्टरीच्या आजूबाजूला गार हवा पोहोचते. हा गारवा इथून पुन्हा मेंदूपर्यंत पोहोचतो.

त्याचप्रमाणे या तणावपूर्ण हालचालीमुळे सायनसच्या बाहेरील त्वचेवर म्हणजेच मेम्ब्रेनवर ताण येऊ शकतो. यामुळे गार वाऱ्याची हलकीशी लहर या कॅव्हिटीमधून वाहते आणि म्युकस म्हणजे श्लेष्मा नाहीसा होऊन मेंदू वातानुकुलीत व्हावा तसा थंड होतो.

वेगवेगळ्या तापमानात लोकांची जांभया देण्याची शक्यता किती, हे पाहणं हीच हे तपासण्याची सर्वांत सामान्य चाचणी आहे. गॅलप यांच्या असं लक्षात आलं की, सामान्य परिस्थितीत 48 टक्के लोकांना जांभई देण्याची इच्छा होते.

याउलट जेव्हा त्यांना त्यांच्या कपाळाजवळ कापडाची एक थंड घडी धरायला लावली तेव्हा फक्त 9% लोकांनाच जांभई देण्याची इच्छा झाली. नाकाद्वारे श्वास घेऊन मेंदू थंड करणं अधिक परिणामकारक दिसलं.

तुम्ही एखाद्या क्लिष्ट संभाषणात अडकला असाल आणि तुम्हाला जांभया यायला लागल्या असतील तर काय करायचं याची युक्ती तुम्हाला यातून सापडली असेलच!

गॅलप यांनी त्यांच्या अभ्यासाचे निष्कर्ष पहिल्यांदा प्रकाशित केल्यानंतर त्यांना हा अभ्यास पुढे नेण्यासाठी एक उत्तम पुरावा सापडला तो पॅथॉलॉजिकल यॉनिंगच्या झटक्यांनी त्रस्त झालेल्या दोन स्त्रियांच्या रूपात. या दोघींचे हे अटॅक्स कधीकधी तासभर चालायचे.

गॅलप म्हणतात, "हे अतिशय थकवणारं, कमजोर करणारं आणि अगदी साध्या कामातसुद्धा व्यत्यय आणणारं होतं. त्यांना बाजूला निघून जावं लागायचं. यामुळे त्यांच्या वैयक्तिक आणि व्यावसायिक आयुष्यावर खूपच परिणाम झाला."

त्यातील एका बाईने एक चमत्कारिक गोष्ट सांगितली. तिने सांगितलं की, हे अटॅक्स थांबवण्याचा एकच उपाय तिच्याजवळ होता, तो म्हणजे थंड पाण्यात उडी मारणं.

गॅलप यांना तिथे नेमकं काय होत असावं, याची कल्पना आली आणि त्यांनी त्या दोघींना आपापल्या तोंडात थर्मामीटर ठेवायला सांगितलं. त्यांचा अंदाज बरोबर ठरला. हे अटॅक्स सुरू होण्याआधी शरीराचं तापमान वाढलेलं असायचं आणि ते पुन्हा 37 डिग्री सेल्सियस होईपर्यंत जांभया येतंच...


...िंवा बॅटिंग करू शकणारा बॉलर अशा व्याख्येत स्टुअर्ट बिन्नी चोख बसतो. वनडे क्रिकेटमध्ये भारतीय बॉलर्सचं सर्वोत्तम वैयक्तिक प्रदर्शन स्टुअर्टच्या नावावर आहे. 2015 वर्ल्डकपवेळी निवडसमितीने युवराज सिंगसारख्या अनुभवी खेळाडूऐवजी स्टुअर्ट बिन्नीला पसंती देण्यात आली तेव्हा प्रचंड टीका झाली होती.

स्टुअर्ट बिन्नी

योगायोग म्हणजे स्टुअर्ट संपूर्ण विश्वचषकात एकही मॅच खेळला नाही. वर्ल्डकपनंतर स्टुअर्ट फक्त पाच वनडे खेळला. बॅट्समन किंवा बॉलर म्हणून स्टुअर्टला टेस्ट तसंच वनडे संघात स्वत:ला प्रस्थापित करता आलं... उर्वरित लेख लिहा:

त्याला फटका बसला.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...िंवा विशिष्ट ठिकाणी खेळण्यास नकार दिल्याची उदाहरणं आहेत.

1996 वर्ल्डकपमध्ये ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडिज संघांनी सुरक्षिततेच्या मुद्यावरून श्रीलंकेत खेळण्यास नकार दिला होता. त्यावेळी श्रीलंकेत नागरी युद्ध सुरू होतं. त्यावेळी श्रीलंकेला संपूर्ण गुण बहाल करण्यात आले होते.

2003 वर्ल्डकपमध्ये इंग्लंडने रॉबटे मुगाबे यांच्या प्रशासनाला विरोध म्हणून झिम्बाब्वेत खेळण्यास नकार दिला होता. त्याच स्पर्धेत न्यूझीलंडने केनियात खेळण्यास असमर्थतता व्यक्त केली होती. कट्टरतावादी संघटनेने केनियात बॉम्बहल्ल्याची ध... उर्वरित लेख लिहा:

ोहरी त्या बैठकीला उपस्थित राहणार आहेत.

पण ICCकडे हा विषय नेला किंवा पाकिस्तानला स्पर्धेतून बाहेर काढण्याची मागणी केली, तरी भारताचं नुकसान होण्याची शक्यता सुनील गावस्करांनी 'इंडिया टुडे'ला दिलेल्या मुलाखतीत व्यक्त केली आहे.

"BCCI असा प्रयत्न करू शकते, पण त्यानं काही होणार नही. इतर देशांनीही त्याला मान्यता द्यायला हवी. इतर देश म्हणू शकतात, की हा त्यांचा आपसातला मुद्दा आहे, आणि त्यांनीच हा प्रश्न सोडवायला हवा. आम्ही त्यात पडू शकणार नाही."

सरकारच्या परवानगीशिवाय पाकिस्तानशी क्रिकेट सामने होणार नाहीत, असं IPLचे चेअरमन राजीव शुक्ला यांनी सांगितलं. "एखादा देश दहशतवादाचं समर्थन करत असेल तर त्याचा खेळावरही परिणाम होतो. त्यामुळे आमची भूमिका स्पष्ट आहे. सरकारची अनुमती असल्याशिवाय पाकिस्तानशी क्रिकेट सामने आयोजित होऊ शकत नाहीत."

वर्ल्डकपमध्ये होणार असलेल्या भारत-पाकिस्तान लढतीविषयी मात्र शुक्ला यांनी ठोस उत्तर दिलं नाही. "वर्ल्डकपचं आता सांगता येणार नाही. वर्ल्कपमधील सामन्यासाठी अजून बरेच दिवस बाकी आहेत. काय होतंय ते पाहू या," असं त्यांनी सांगितलं.

पुलवामा हल्ल्याच्या पार्श्वभूमीवर भारताने वर्ल्डकप स्पर्धेत पाकिस्तानविरुद्ध खेळायला नको, असं मुंबईस्थित क्रिकेट क्लब ऑफ इंडियाचे (CCI) सचिव सुरेश बाफना यांनी म्हटलं आहे. पुलवामा हल्ल्यानंतर CCIने पाकिस्तानचे पंतप्रधान आणि पाकिस्तान क्रिकेट संघाचे माजी कर्णधार इम्रान खान यांची तसबीरही झाकली आहे.

भारत-पाकिस्तान संघांचे चाहते

क्रिकेट पत्रकार अयाझ मेमन यांना वाटतं की, "जर पाकिस्तानकडून काही चांगला संकेत मिळाला आणि दोन देशांमधले संबंध थोडे सुधारले, तर सामना होऊ शकतो. पण सध्या जसं वातावरण देशात आहे, त्यामुळं विश्वचषकातल्या या सामन्यावर प्रश्नचिन्ह उभं राहिलं आहे.

"खेळाला शक्यतो राजकारणापासून दूर ठेवायला हवं, असं मला वाटतं, पण अनेकदा अशा घटना घडतात, जेव्हा राजकारण खेळापासून दूर ठेवता येत नाही," ते सांगतात.

वर्ल्डकपमध्ये भारताचं पारडं जड

वनडे वर्ल्डकपमध्ये भारत-पाकिस्तान लढतींमध्ये भारताने निर्विवाद वर्चस्व गाजवलं आहे. दडपणाच्या अशा या मुकाबल्यात भारतीय संघाने नेहमीच बाजी मारली आहे. 50 षटकांच्या वर्ल्डकपमध्ये झालेल्या सहा लढतीत भारतीय संघच विजयी ठरला आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर...


...िंसेच्या 100 प्रकरणांचा अभ्यास केला.

46 टक्के पीडिता 18 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या होत्या. 85 टक्के पीडितांचं वय 30 वर्षांपर्यंत होतं, हे आपल्या अभ्यासात त्यांना दिसून आलं.

हिंसेला बळी पडलेल्या या महिला 36 वेगवेगळ्या जातींमधून होत्या. दलितांविरुद्ध विशेषतः दलित महिलांविरुद्ध होणाऱ्या हिंसेचं प्रमुख कारण म्हणजे त्यांनी आता आपल्यासाठी आवाज उठवायला सुरू केलं आहे.

दलित महिलांविरुद्ध होणाऱ्या हिंसेच्या प्रकरणांना 2006 साली एक वेगळं वळण मिळालं होतं. त्यावेळी एका जमिनीच्या प्रकरणात दलित कुटुंबातील चा... उर्वरित लेख लिहा:

िंसा होत आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...िंह यांनी ऐकलं की इंदिरा गांधी यांचे सहाय्यक आर. के. धवन म्हणत होते की मोठा अपघात झाला आहे. अस्ताव्यस्त केसात इंदिरा गांधी बाहेर आल्या आणि धवन यांच्यासोबत अॅम्बेसेडर गाडीत बसून निघाल्या."

"त्यांच्या पाठोपाठ व्ही. पी. सिंहही घटनास्थळी पोहोचले. इंदिरा गांधी पोहोचण्यापूर्वीच अग्निशमन दलाच्या जवानांनी विमानाच्या मलब्यातून दोन्ही मृतदेह बाहेर काढले होते. दोन्ही मृतदेह हॉस्पिटलमध्ये नेण्यासाठी अॅम्ब्युलंसमध्ये ठेवले जात होते."

प्रसिद्ध पत्रकार विनोद मेहता यांना एकदा विचारण्यात आलं, "इतिहास संजय गांध... उर्वरित लेख लिहा:

व कार्यकर्ते संजय यांना खूप घाबरत असत. एकीकडे भीतीचं वातावरण होतं, तर दुसरीकडे संजय यांच्याकडेही संयमाचा अभाव होता."

"त्यांनी दिलेली डेडलाइन एक दिवस आधीचीच असे. यामुळेच संजय यांच्या मार्गदर्शनाखाली जे लोक काम करत होते ते खूप घाईघाईने करत असतं आणि याच वेगामुळे संजय यांच्या कामाचे उलटे परिणाम दिसायला लागले."

"त्याकाळी भारतात आणीबाणी होती. सगळीकडे सेन्सॉरशिप होती. तुम्ही जे काही करत आहात ते चुकीचं आहे. करू नका, असं संजय यांना सांगायची कोणात हिंमत नव्हती."

"अर्थात मला नाही वाटत संजय गांधी त्यावेळी हे असं काही ऐकायच्या मनस्थितीतही होते. याप्रकारच्या गोष्टी ऐकण्याचा त्यांचा स्वभावही नव्हता", कुमकुम चड्ढा पुढे सांगतात.

संजय गांधी आणि गुजराल यांच्यातली खडाजंगी

आणीबाणीच्या काळात विरोधी पक्षनेत्यांना अटक करण्याचा आदेश देणे, आक्रमकपणे आणीबाणीची अंमलबजावणी करणे आणि सरकारी कामांत तसा कुठलाही अधिकार किंवा पद नसताना हस्तक्षेप करणे हे गंभीर आरोप संजय गांधी यांच्यावर होते.

संजय गांधी

इंद्रकुमार गुजराल आपलं म्हणणं ऐकणार नाहीत, असं जेव्हा संजय यांना वाटलं तेव्हा गुजराल यांना पदावरून हटवण्यात आलं.

जग्गा कपूर त्यांच्या 'व्हॉट प्राइस पर्जरी - फॅक्ट्स ऑफ द शाह कमिशन' या त्यांच्या पुस्तकात लिहितात, "प्रसारित करण्यापूर्वी आकाशवाणीचं समाचार बुलेटिन आपल्याला दाखवावं, असा आदेश संजय गांधी यांनी गुजराल यांना दिला."

"गुजराल यांनी मात्र हे शक्य नसल्याचं सांगितलं. इंदिरा गांधी दरवाजाजवळ उभं राहून संजय आणि गुजराल यांच्यातील चर्चा ऐकत होत्या. पण त्यावेळी त्याकाहीच बोलल्या नाहीत."

कपूर पुढे लिहितात, "तुम्ही तुमचं खातं व्यवस्थितपणे सांभाळत नाही आहात, असं दुसऱ्या दिवशी सकाळी इंदिरांच्या अनुपस्थित संजय गांधी यांनी गुजराल यांना सांगितलं."

"यावर गुजराल यांचं उत्तर होतं, 'जर तुला माझ्याशी बोलायचं असेल तर सभ्य भाषा वापरावी लागेल. माझं आणि पंतप्रधानांचं नातं तेव्हापासूनच आहे जेव्हा तुझा जन्मसुद्धा झाला नव्हता. तुला माझ्या कामात अडथळा आणण्याचा काहीएक अधिकार नाही."

मार्क टली यांच्या अटकेचे आदेश

त्याच्या पुढच्याच दिवशी संजय यांचे खास मित्र मोहम्मद युनूस यांनी गुजराल यांना फोन करून सांगितलं की, दिल्लीतलं बीबीसीचं कार्यालय बंद करा. सोबतच बीबीसीचे तत्कालीन ब्युरो चीफ मार्क टली यांना अटक करा.

संजय गांधी

कारण त्यांनी कथितरित्या खोटी बातमी...


...िअन वॉटर राईटस्' असं म्हटलं जातं.)

नद्यांच्या बाबतीत बोलायचं झाल्यास, नदीच्या वरच्या भागात असलेल्या देशांकडे किंवा जिथे नदी उगम पावते तिथं खालच्या बाजूच्या देशांच्या तुलनेत स्वाभाविकपणे जास्त अधिकार आणि लाभ असतो. अशा प्रकारचे रिपेरिअन हॉटस्पॉटस् मोठ्या संख्येने आहेत आणि बहुतेकवेळा ते अशा जागी असतात, ज्या जागांवर आधीच तणावपूर्ण परिस्थिती असते.

मध्य पूर्वेत, जॉर्डन नदीचं खोरं हे अनेक प्रदेशांसाठी पाण्याचा प्राथमिक स्रोत आहे, यामध्ये जॉर्डन, पॅलेस्टाईन आणि इस्रायल या सारख्या दीर्घकालीन राजकीय तण... उर्वरित लेख लिहा:

ांच्या पाणीपुरवठ्यावर नियंत्रण ठेवणाऱ्या देशांमध्ये याचे उत्तर दडलले नाही - तर अन्न आणि पाणी अधिक प्रमाणात असलेले देश तो पुरवठा इतर देशांकडे कसा निर्यात करतात, यात कदाचित हे उत्तर दडलेले असेल.

पाणी पुरवठ्याची विभागणी

हजारो वर्षांपासून "पाण्याशी संबंधित" बरेच संघर्ष उद्भवले असले, तरी प्रत्यक्षात राष्ट्रीय सीमा ओलांडून पाणी पाठवण्याच्या दृष्टीने विचार करता त्यांची संख्या अगदीच कमी आहेत. 21व्या शतकातील पाण्याचा जेव्हा विषय येतो, तेव्हा तीन प्रमुख मुद्दे असल्याचे अॅरॉन वुल्फ सांगतात. ते ओरेगॉन स्टेट विद्यापीठात भूगोलाचे प्राध्यापक असून, पाणी संसाधन व्यवस्थापन आणि पर्यावरणीय धोरण या विषयांचा त्यांचा विशेष अभ्यास आहे.

पहिला मुद्दा निसंदिग्धपणे आहे, पाणी टंचाई. सुरक्षित आणि खात्रीलायक पाण्याच्या अभावामुळे जगभरात होणाऱ्या मृत्यूंचे प्रमाण मलेरिया आणि एचआयव्ही/ एड्स ने होणाऱ्या मृत्यूंएवढेच आहे, ते सांगतात.

दुसरा मुद्दा म्हणजे त्या टंचाईचे राजकीय परिणाम. उदाहरणार्थ, सीरिया. या देशात ऐतिहासिक दुष्काळाने लोकांना शहरांच्या दिशेने जाण्यास भाग पाडलं, अन्नधान्याचे भाव वाढताना पाहिले आणि देशात आधीच अस्तित्वात असलेला तणाव विकोपाला नेला. शेवटी या लोकांनी "क्लायमेट रेफ्युजी" बनून, पाण्याची जास्त उपलब्धता असलेल्या जागांच्या शोधात इतर देशांत प्रवास केला, ज्यामुळे कदाचित राजकीय तणाव भडकू शकला असता.

तज्ज्ञांच्या मते तिसरा आणि कदाचित सर्वांत कमी नोंदवला गेलेला मुद्दा म्हणजे सीमा-पार वाहणारे पाणी. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचं झाल्यास, देशांमधून वाहणारं पाणी आणि इथेच ते रिपेरिअन राईटस् महत्त्वाचे ठरतात.

पण यात एक तिढा आहे, कोड्याचा तिसरा भाग, पाण्याचं राजकारण, हा खरं तर असा भाग आहे ज्याबाबत सर्वांत जास्त आशावाद असायला हवा, कारण सीमापार वाहणाऱ्या पाण्याच्या प्रवाहावरून झालेल्या हिंसक चकमकी अगदी कमी आहेत, वुल्फ सांगतात.

मोठं आव्हानः 'हायड्रो डिप्लोमसी'

"वॉटर वॉर्स" बाबत घाबरवून सोडणाऱ्या हेडलाईन्स येत असल्या, तरी पाण्याशी संबंधित आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरी यापूर्वी कधी नव्हे एवढी गुंतागुंतीची करतील अशा नवनवीन आणि विचित्र धोक्यांची 21व्या शतकात मुळीच कमी नाही.

लोकसंख्या वाढीमुळं, खास करून आशिया आणि आफ्रिकेत, साधनसंपत्तीची ओढाताण सुरू आहे. वाढत्या जागतिक तापमानामुळे काही पाणीसाठे कोरडे पडत चालले आहेत आणि जगभरात वाढत...


...िक आपत्तींच्या यादीमध्ये स्थान दिलेलं नाही आणि म्हणूनच या उष्णतेच्या लाटेचा फटका बसलेल्यांना राष्ट्रीय किंवा राज्य आपत्ती निवारण निधीतून मदत मिळत नाही.

उष्णतेच्या लाटेचे बळी

इतरही अनेक देशांमध्ये उष्णतेच्या लाटेला नैसर्गिक आपत्तीचा दर्जा देण्यात आलेला नाही. उष्णतेच्या लाटेचे परिणाम हळूहळू होतात आणि नजरेला दिसून येईल अशी हानी वा नुकसान यामध्ये होत नाही.

''या गोष्टीकडे फारसं गांभीर्याने पाहिलं जात नाही याचं कारण कदाचित सामाजिक दरी हे देखील असू शकतं,'' जिसंग म्हणतात.

''जर तुमच्या घरी, कारमध्य... उर्वरित लेख लिहा:

ला याविषयी वाद आहेत. असा अंदाज केला जातो की यामध्ये किमान 30,000 जणांचा बळी गेला असावा पण यामध्ये तब्बल 70,000 जणांचा बळी गेला असण्याची शक्यताही त्या काही व्यक्त करतात.

हवामान बदलांशी जुळवून घेणं

एअर कंडिशनिंग (AC) च्या वापराने उष्माघाताचा फटका बसण्याची शक्यता कमी होते हे सगळ्यांनाच माहीत आहे.

सिंगापूरच्या उत्तम आर्थिक उत्पादन क्षमेतेमागचं मुख्य कारण देशातली AC ची उपलब्धता असल्याचं सिंगापूरचे माजी पंतप्रधान ली क्वान यू यांनी एकदा म्हटलं होतं.

''AC हा मानवी इतिहासातला एक महत्त्वाचा शोध म्हणावा लागेल. त्याशिवाय उष्ण प्रदेशामध्ये विकास शक्यच झाला नसता. पंतप्रधान झाल्यानंतर मी केलेली पहिली गोष्ट म्हणजे सरकारी कार्यालयात वातानुकूलित यंत्रणा बसवून घेणं," असं ली क्वान यू सांगतात.

पण या मागचं सत्य जरा अडचणीचं आहे. कारण आतील वातावरण थंड करताना बाहेरचं वातावरण अधिक गरम केलं जातं.

शिवाय ACचा वापर करण्यासाठी विजेची गरज असते. ही वीज बहुतेकदा गॅस वा कोळसा जाळल्यावरच मिळते. शिवाय ACमध्ये असणारे अनेक कूलंट हे गळाले तर ग्रीनहाऊस इफेक्ट निर्माण करणारे गॅसेस तयार करतात.

उन्हाळ्यात स्वतःची काळजी कशी घ्याल?

 AC अधिक सक्षम करण्याचा प्रयत्न शास्त्रज्ञ आणि तंत्रज्ञान कंपन्या करत आहे. दरम्यान यासाठी कोणती अधिक पर्यावरण स्नेही पावलं उचलता येतील याचा शोध जगभरातले देश घेत आहेत.

दारोदार जाऊन लोकांना भेटून, त्यांना वेळीच सावध करून, छप्पर पांढरं रंगवून किंवा बिंल्डिंग बांधतानाच्या सामानात बदल करून पाहण्याचे प्रयोग करण्यात येत आहेत.

पण ज्या वेगाने हवामान बदल घडत आहेत त्या वेगाने आपण काम करत नसल्याचं तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे.

उन्हाळ्यात स्वतःची काळजी कशी घ्याल?

पृथ्वीवर राहणाऱ्या भविष्यातल्या मानवजाती समोरचं हे सर्वांत मोठं आव्हान असेल आणि हवामान बदलाचे भयंकर परिणाम होऊ नयेत म्हणून जगभरातल्या तापमानात होणारी वाढ ही 1.5 सेल्सियसपेक्षा कमी ठेवणं गरजेचं असल्याचं वैज्ञानिकांचं म्हणणं आहे.

''मध्येमध्ये येणारी उष्णतेची लाट ही आयुष्यात घडणारी नैसर्गिक घटना आहे आणि तिला सामोरं जायलाच हवं, असं आपल्यापैकी अनेकांना वाटतं,'' जिसंग म्हणतात.

''पण अडचण अशी आहे की हवामान बदलामुळे जगाच्या अनेक भागामधल्या उष्णतेमध्ये अनैसर्गिक वाढ होत आहे,'' जगातल्या अनेक मोठ्या शहरांमध्ये ही समस्या अर्बन हिट आयलंड इफेक्टमुळे (शहरी भाग हे अनेकदा जवळपासच्या...


...िक क्षण होता. एकीकडे टीम इंडियासाठी खेळू शकण्याचं स्वप्न दिसत होतं आणि दुसरीकडे जन्मदाते वडील हे जग सोडून गेले होते.

मोहम्मद सिराज

बीसीसीआयने सिराजसमोर मायदेशी परतण्याचा प्रस्ताव ठेवला. वडिलांना शेवटचं बघावं असं मुलाला वाटणं साहजिक होतं. त्याचा विचार करून बीसीसीआयने सिराजला तू भारतात जाऊ शकतोस असं सांगितलं. परंतु सिराजला आईने, घरच्यांनी धीर दिला.

तू भारतासाठी खेळावंस हे वडिलांचं स्वप्न तू साकार करू शकतोस. ते देहरुपाने आपल्यातून गेले असले तरी त्यांच्या सदिच्छा सदैव तुझ्या पाठिशी आहेत. तू भारता... उर्वरित लेख लिहा:

ाणेकडे नेतृत्वाची धुरा आली. रहाणेने अवघड कालखंडात काटेरी मुकूट हाती घेतला.

रहाणे हनुमा विहारीचं कौतुक करताना

शांत, संयमी स्वभावाच्या रहाणेने कृतीतून आक्रमकतेची चुणूक दाखवली. मेलबर्न टेस्टमध्ये शतकी खेळी साकारत रहाणेने संघासमोर उदाहरण ठेवलं. अनुनभवी बॉलर्सचं आक्रमण, दुखापतींची वाढणारी यादी या आव्हानांना पुरुन उरत रहाणेने सकारात्मक पद्धतीने नेतृत्व केलं. युवा खेळाडूंना प्रोत्साहन देण्यात तो आघाडीवर होता.

'इंडिया ए दौरे'

विदेशी खेळपट्यांवर, वातावरणात अचानक जाऊन खेळणं कोणत्याही संघाला अवघड असतं. त्या वातावरणाची, खेळपट्यांची सवय व्हावी यासाठी बीसीसीआयने इंडिया ए दौऱ्यांची आखणी केली. टीम इंडियाचा माजी आधारस्तंभ राहुल द्रविड यांची भूमिकाही मोलाची होती. शुभमन गिल, हनुमा विहारी, शार्दूल ठाकूर, मोहम्मद सिराज, नवदीप सैनी हे सातत्याने इंडिया ए संघासाठी खेळतात. ऑस्ट्रेलियात खेळण्याचा पूर्वानुभव त्यांच्यासाठी निर्णायक ठरला. या खेळपट्यांवर कसं खेळावं लागतं याचा अभ्यास झाला होता.

'बोलंदाजीला प्रत्युत्तर'

वाचाळ प्रेक्षकांकडून शेरेबाजी होते आहे याची कल्पना जसप्रीत बुमराह आणि मोहम्मद सिराज यांनी मेलबर्नमध्ये संघव्यवस्थापनाला दिली. त्यांनीही ते प्रकरण सोडून देता मॅचरेफरींकडे तक्रार केली.

सिडनी टेस्टमध्ये सिराजला पुन्हा लक्ष्य करण्यात आल्यानंतर रहाणेने अंपायर्सची चर्चा केली. अंपायर्सनी सुरक्षा यंत्रणांना कल्पना दिली. सहा वाचाळ प्रेक्षकांना मैदानाबाहेर काढण्यात आलं.

रवीचंद्रन अश्विन

क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाने भारतीय खेळाडूंची माफी मागितली. वर्ण-वंशसंदर्भात शेरेबाजी खेळाडूंची एकाग्रता विचलित करते. भारतीय खेळाडू विचलित झाले नाहीत. ऑस्ट्रेलियाचे खेळाडू स्लेजिंगचा अस्त्रासारखा वापर करतात.

मात्र भारतीय खेळाडूंनी स्लेजिंगला चोख प्रत्युत्तर दिलं. सिडनी टेस्टमध्ये रवीचंद्रन अश्विनला स्लेजिंग करण्याचा प्रयत्न ऑस्ट्रेलियाचा कर्णधार टीम पेनच्या अंगलट आला.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...िक झाडं कोसळली. तसंच, दोन जणांचा मृत्यूही झाला. शिवाय, 200 च्या आसपास घरांचं नुकसान झालं आहे.

झाडे उन्मळून पडल्यानं रस्तेही बंद पडले आहेत. अनेक ठिकाणी वीजपुरवठाही खंडित झाला आहे. गोव्याचे मुख्यमंत्री प्रमोद सावंत यांनी ही माहिती दिली.

दुसरीकडे, आज (16 मे) सकाळी दूरदृश्य प्रणालीद्वारे झालेल्या बैठकीत केंद्रीय गृहमंत्र्यांनी महाराष्ट्र, गुजरातचे मुख्यमंत्री तसेच दादर नगर हवेलीचे प्रशासक यांच्याकडून तयारीचा आढावा घेतला.

केंद्रीय गृहमंत्र्यांनी घेतला तयारीचा आढावा

"अरबी समुद्रातील तौक्ते चक्रीवा... उर्वरित लेख लिहा:

. एस. होसाळीकर यांनी ट्वीट करून यांची माहिती दिली आहे.

तौक्ते चक्रीवादळ गोव्याच्या किनारपट्टीपासून नैऋत्य दिशेला 300 किमीपेक्षा कमी अंतरावर आहे. आज (16 मे) गोव्यापासून साधारण 280 किमी अंतरावरून ते उत्तरेकडे सरकणार असल्याचा अंदाज आहे. गोव्यात मुसळधार पाऊस कोसळण्याची शक्यता आहे.

गोवा, रत्नागिरी, सिंधुदुर्गात याचा सर्वाधिक प्रभाव दिसू शकतो. परिणामी दक्षिण कोकणात मुसळधार पावसाची शक्यता आहे.

दरम्यान, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांमध्ये या चक्रीवादळाचा प्रभाव जाणवणार असल्याने प्रशासनाने सज्ज राहावे व मनुष्यबळ तसेच साधन सामुग्री तयार ठेवावी असं पालकमंत्री उदय सामंत यांनी म्हटलं आहे.

उदय सामंत यांनी आज (16 मे) पहाटे यासंदर्भात आढावा बैठक घेतली. यावेळी सर्व अधिकाऱ्यांना सतर्क राहण्याच्या सूचना देण्यात आल्याचं ते म्हणाले.

"तौक्ते चक्रीवादळाच्या पार्श्वभूमीवर आज पहाटे जिल्हाधिकारी कार्यालय, सिंधुदुर्ग येथे आढावा बैठक संपन्न. सर्व अधिकारी नियंत्रण कक्षात असून वादळाच्या हालचालीवर लक्ष ठेवून आहेत. या स्थितीचा कोव्हिड केंद्रांवर कसलाही परिणाम होऊ नये, याची दक्षता घेण्याच्या सूचना जिल्हा प्रशासनास दिल्या," अशी माहिती उदय सामंत यांनी दिली.

मुंबई, ठाण्यातही पावसाचा इशारा

उत्तर कोकण म्हणजेच रायगड मुंबई, ठाणे आणि पालघर या जिल्ह्यांना 16 आणि 17 तारखांना मध्यम किंवा एखाद-दुसऱ्या ठिकाणी मुसळधार स्वरूपाचा पाऊस असेल. पण वाऱ्याचा वेग ताशी 60 ते 70 किलोमीटर असण्याची शक्यता आहे असं प्रादेशिक हवामान केंद्राच्या वैज्ञानिक शुभांगी भुते यांनी सांगितलं, "मुंबई परिसरातही पुढील 24 तासात पावसाचा इशारा देण्यात आला असून शनिवारी रात्री काही ठिकाणी पाऊस पडला."

चक्रीवादळामुळे वादळी वारे व जोरदार पावसाची शक्यता लक्षात घेता खबरदारीचा उपाय म्हणून, मुंबईतील दहिसर, वांद्रे-कुर्ला संकुल (बीकेसी) आणि मुलुंड येथील कोव्हिड आरोग्य केंद्रातील मिळून एकूण 580 कोविड बाधित रुग्णांचे महानगर पालिकेच्या विविध रुग्णालयांमध्ये सुरक्षितपणे स्थलांतर करण्याची कार्यवाही सुरू करण्यात आली आहे.

चक्रीवादळामुळे मुंबईत ताशी सुमारे 60 ते 80 किलोमीटर वेगाने वादळीवारे वाहण्याची शक्यता हवामान खात्याने वर्तवली असून सोबत जोरदार पाऊसही कोसळू शकतो.

चक्रीवादळाचा मुंबई महानगराला थेट धोका नसला तरी मुंबई किनाऱ्याला लागून ते जात असल्याने, वादळीवारे व मुसळधार पावसाची शक्यता...


...िक तपशील त्यांनी आता सांगितला.

फेसबुकच्या डिझाईनमध्ये गेल्या पाच वर्षात पहिल्यांदाच मोठ्या प्रमाणावर बदल होत आहेत. त्यांचा भर हा ग्रुप्स आणि खाजगी संवादावर असणार आहे. माहिती इन्क्रिप्टेड म्हणजे गुप्त असेल. स्वतः फेसबुकलाही ती हाताळता येणार नाही.

मार्क झुकरबर्ग

आणि मोठी बातमी म्हणजे - फेसबुक यापुढे निळं असणार नाही. अॅपलच्या आयमेसेजसारखी काहीतरी प्रतिमा झुकेरबर्ग यांच्या डोक्यात घोळत असल्याचं जाणवतं.

मात्र, सध्या फेसबुक ज्या संकटातून जातंय ते बघता कंपनी जे बदल करतेय तो केवळ दिखावा नाही, हे त्... उर्वरित लेख लिहा:

रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...िक दोन्ही स्वरुपात याला अनैतिक आचरण म्हटलेलं आहे.

धर्मात तर म्हटलं आहे की समान लिंग असलेले प्राणाही संभोग करत नाही. कारण, त्यांना ठाऊक आहे की ते अनैतिक आहे. याउलट विज्ञान असं सांगतो की जपानी मकॉक (वानराची एक जात), माशा, धान्याला लागणारे किडे, अल्बाट्रास नावाचे समुद्री पक्षी, डॉल्फिन्स जवळपास 500 असे प्राणी आहेत जे समलैंगिक संबंध ठेवतात. मात्र, त्यांना आपण लेस्बियन, गे किंवा उभयलिंगी अशी नावं ठेवत नाही.

अखेर यांच्यात फरक केला कुणी? कदाचित त्या लोकांनी ज्यांना संभोग केवळ बाळ जन्माला घालण्याची ... उर्वरित लेख लिहा:

ाढलं आहे.

1960 ते 2017 या काळात माणसाचं सरासरी आयुष्यमान 20 वर्षं वाढलं आहे. एका अंदाजानुसार 2040 पर्यंत यात आणखी 4 वर्षांची भर पडू शकते. अमेरिकन जीववैज्ञानिक आणि भविष्यवेत्ते स्टिवेन ऑस्टॅड यांचं म्हणणं आहे की येणाऱ्या काळात कदाचित मनुष्य 150 वर्षंसुद्धा जगू शकतो. इतक्या दीर्घ आयुष्यात एकाच जोडीदारासोबत शरीर संबंध ठेवणं कठीण  असेल.

त्यामुळे तो विशिष्ट कालावधीने आपला सेक्शुअल पार्टनर बदलेल. याची सुरुवातही झाली आहे. मोठ्या शहरांमध्ये अशी बरीच उदाहरणं दिसतात. घटस्फोटाचं प्रमाण वाढलं आहे.

2013च्या एका सर्वेक्षणानुसार अमेरिकेत प्रत्येक दहा जोडप्यामधल्या एकाचं तरी दुसरं किंवा तिसरं लग्न असतं. येणाऱ्या काळात कमिटमेंट आणि वैवाहिक आयुष्य याविषयीच्या अनेक नव्या संकल्पना रुजू शकतात.

काळानुरूप मनुष्य प्राण्यात बदल झाले आहेत आणि यापुढेही होतील. आता आपले विचार बदलण्याची वेळ येऊन ठेपली आहे.

सेक्स आणि सेक्शुअलअल पसंतीविषयी विचार बदलण्याची गरज आहे. एक दिवस संपूर्ण जग सेक्स केवळ आनंद आणि मनोरंजनाचं माध्यम आहे, हे स्वीकारले तर तो दिवस आता दूर नाही. असाही काळ येईल जिथे सेक्स म्हणजे फक्त सेक्स असेल. बाळ जन्माला घालण्याचं माध्यम नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)