...र केले गेले आहेत?

एखाद्या मेळाव्यात सहभागी होण्यासाठी तयारी करावी, त्यापद्धतीने शेतकऱ्यांनी आपापले ट्रॅक्टर बनवून घेतले आहेत. जालंधर दोआबाच्या किसान संघर्ष समितीचे जिल्हाध्यक्ष हर्षिलेंदर सिंह यांनी म्हटलं की, त्यांच्या भागातून जे ट्रॅक्टर दिल्लीला आले आहेत त्यामध्ये असेही काही ट्रॅक्टर आहेत, ज्यामध्ये ट्रकचं इंजिन लावलं गेलं आहे. या ट्रॅक्टरची किंमत आठ लाख रुपये आहे आणि त्यावर आठ लाख रुपये खर्च झाला आहे.

जीराच्या एका मॅकेनिकनं रिमोट कंट्रोलच्या मदतीनं एक ट्रॅक्टर डिझाइन केला आहे. हा ट्रॅक्टर... उर्वरित लेख लिहा:

य आहे.

दिल्लीला जाणाऱ्यांसाठी व्यवस्था

अपेक्षेपेक्षा जास्त शेतकरी आपापले ट्रॅक्टर घेऊन दिल्लीला जात आहेत. जे शेतकरी संघटनेशी संबंधित नाहीयेत, ते पण ट्रॅक्टर रॅलीसाठी दिल्लीला जात आहेत.

उत्तर प्रदेशमधून शेतकऱ्यांना दिल्लीला जाण्यापासून रोखण्यासाठी पेट्रोल पंपाच्या मालकांना शेतकऱ्यांच्या ट्रकमध्ये इंधन न भरण्याची सूचना करण्यात आल्याचं सांगितलं जात आहे. दुसरीकडे पंजाब आणि हरियाणातल्या ग्रामस्थांनी दिल्लीला जाणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी इंधन आणि खाण्या-पिण्याचं सामान दिलं आहे.

कंडी किसान संघर्ष समितीचे उपाध्यक्ष जरनैल सिंह गढदीवाल यांनी सांगितलं की, एका ट्रॅक्टरमध्ये 15 हजारांचं डीझेल लागतं. सर्व व्यवस्था लोकच करतात. 'जेव्हा गोष्ट तुमच्या आत्मसन्माची असेल, तर आंदोलनासाठी कोणाच्याही बोलावण्याची वाट पाहिली जात नाही,' असं शेतकरी म्हणत आहेत.

ही रॅली शांततापूर्ण पद्धतीनं पार पाडण्यासाठी 2500 स्वयंसेवक तैनात करण्यात आले आहेत. त्यांना बॅच आणि आयडी कार्डही देण्यात आले आहेत. संपूर्ण परिस्थितीवर लक्ष ठेवण्यासाठी माजी सैनिकांना विशेष जबाबदारी देण्यात आली आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...र कोण आहे? मृत्यूशी झुंज देणाऱ्या चिमुकल्यांना वाचवलं कसं जाऊ शकतं? हे मूळ प्रश्न आहेत.

खराब उपकरणं आणि डॉक्टरांची कमतरता

गेल्या वर्षी म्हणजे 2019 साली जेके लोन हॉस्पिटलमध्ये एकूण 16 हजार 892 लहान मुलं भरती झाली होती. त्यातील 960 हून चिमुकल्यांचा मृत्यू झाला, अशी आकडेवारी सांगते.

जेके लोन हॉस्पिटलमधील बालविभागचे प्रमुख अमृतलाल बैरवा सांगतात, "गेल्या एक महिन्यापासून हॉस्पिटलमध्ये ज्या चिमुकल्यांचा मृत्यू झाला, त्यातील 60 मुलांचा जन्मही इथेच झाला होता. बाकीची मुलं आजूबाजूच्या हॉस्पिटलमधून गंभीर... उर्वरित लेख लिहा:

्वजनिक स्वास्थ्य केंद्रातील अव्यवस्था आणि जिल्हा हॉस्पिटलमधील डॉक्टरांची कमतरता जबाबदार असल्याचं मानतात.

"हे मेडिकल कॉलेजचं हॉस्पिटल आहे. कोटा, बूंदी, बारा, झालाबाड, टोंक, सवाई माधोपूर, भरतपूर आणि मध्य प्रदेशहून लोक आपल्या आजारी मुलांना जेके लोन हॉस्पिटलमध्ये उपचारासाठी आणतात. अनेकदा हे रुग्ण इतर हॉस्पिटलमधून पाठवलेले असतात. बहुतांश रुग्ण गंभीर अवस्थेतच असतात. त्यात आमच्याकडे काम अधिक आहे. त्यामुळे आमच्याकडे जेवढी साधनं आहेत, त्यापेक्षा अधिक रुग्ण येतात. या मुलांच्या मृत्यूचे कारणही हेच आहे," असं डॉ. बैरवा सांगतात.

सार्वजनिक हॉस्पिटलची दुरवस्था

कोटाहून 50 किलोमीटर दूर असणाऱ्या डाबी शहरात राहणारे मोहन मेघवाल त्यांच्या मुलाला झालेल्या न्युमोनियावर उपचार करण्यासाठी थेट जेके लोन हॉस्पिटलमध्ये घेऊन आलेत.

मेघवाल म्हणतात, "घराजवळील सार्वजनिक आरोग्य केंद्रात माझ्या मुलाला नेलं. मात्र, तिथं सर्दी-खोकल्यासारखे आजार बरे होत नाहीत. त्यात माझ्या मुलाचा श्वासोच्छवास वाढत जात होता. त्यामुळं तिथून एका खासगी हॉस्पिटलमध्ये त्याला नेलं. तिथं सांगण्यात आलं की, मुलाची प्रकृती गंभीर आहे, जेके लोन हॉस्पिटलमध्ये न्यावं लागेल."

मोहन मेघवाल

प्राथमिक आरोग्य केंद्र आणि सार्वजनिक आरोग्य केंद्राच्या दुरवस्थेच्या बातम्या वेळोवेळी येतच राहतात.

आरोग्य क्षेत्राचं वृत्तांकन करणारे वरिष्ठ पत्रकार स्वागता यादावार सांगतात, "ही काही नवीन गोष्ट नाही की, CHC आणि PHC ची अवस्था वाईट असते. किंबहुना, यांना टाळेच ठोकलेले असतात, असंच मला अनेकदा दिसलंय. इथं आवश्यक उपकरणं आणि डॉक्टर उपलब्धच नसतात."

"अशावेळी गरीब लोकांना खासगी हॉस्पिटलमध्ये जावं लागतं. कधी कधी तर जे डॉक्टरही नाहीत, अशांकडेही त्यांना जावं लागतं," असं यादावार सांगतात.

त्या पुढे सांगतात, "CHCच्या स्तरावर एक स्पेशालिस्ट, एक बालरोगतज्ज्ञ, स्त्रीरोगतज्ज्ञ असायला हवेत. मात्र, हे तज्ज्ञ उपलब्धच नसतात. ज्या औषधांची आवश्यकता असते, ती औषधं उपलब्ध नसतात. NNM उपलब्ध नसतात. अशावेळी ग्रामीण आणि निमशहरी भागात राहणारे लोक आपली मुलं आजारी पडल्यास नोंदणीकृत नसलेल्या डॉक्टरांकडेही मुलांना घेऊन जातात. हे डॉक्टर बऱ्याचदा अँटी-बायोटिक्स देतात. मात्र, अनेक दिवस मुलं बरी होत नाहीत, तेव्हा आई-वडील आपल्या मुलांना मोठ्या शहरातल्या हॉस्पिटलमध्ये नेण्याचा विचार करतात."

अशावेळी प्रश्न उपस्थित होतात की,...


...र चुकवणाऱ्या व्यक्तींमध्ये कुरेशींचं नाव आहे.

सीबीआयवर संक्रांत

देशातली सगळ्यात मोठी तपास यंत्रणा असलेल्या सीबीआयच्या दोन सर्वोच्च अधिकाऱ्यांमध्ये आरोपांची चिखलफेक सुरू आहे. संचालक आलोक वर्मा आणि विशेष संचालक राकेश अस्थाना यांच्यातला बेबनाव आता न्यायालयात पोहोचला आहे. हे सगळं प्रकरण मोईन कुरेशी यांच्याशीच निगडित आहे.

सीबीआय

देशाच्या इतिहासात पहिल्यांदाच सीबीआयने आपल्याच विशेष संचालकाविरोधात एफआयआर दाखल केलं आहे. हैदराबादस्थित सतीश बाबू सना यांच्या तक्रारीनंतर कट रचणं आणि भ्रष्टाचारांच्या आ... उर्वरित लेख लिहा:

ांच्याविरुद्ध कारवाई करत नसल्याची टीका मोदी यांनी त्यावेळी केली होती.

त्या भाषणानंतर अवघ्या चार वर्षानंतर मोदी यांचे निकटवर्तीय मानले जाणारे अस्थाना मोईन यांच्यावर कुरेशी यांच्याशी निगडित एकाप्रकरणी लाच घेतल्यासंदर्भात आरोपांसाठी खटला दाखल करण्यात आला आहे.

मांस व्यापाराला नवा आयाम

कुरेशी यांच्याशी संबंधित लोक त्यांच्याबद्दल सुरू असलेल्या वादावर बोलू इच्छित नाहीत. पण हे लोक सांगतात की कुरेशी यांनी मांस-निर्यात व्यापाराला नवा आयाम दिला.

मेरठमधील मांस व्यापारी आणि निर्यातदार युसूफ कुरेशी सांगतात, "पूर्वी कत्तलखान्यात जनावर कापल्यानंतर आतडं, खूर, वशिंड असे भाग टाकून दिले जात होते. मोईन यांनी यावर प्रक्रिया करायला सुरुवात केली. देशात हे काम करणारे ते एकमेव व्यक्ती होते. प्रक्रिया केल्यानंतर याची चीन, जर्मनी आणि इतर देशांत निर्यात करत. यातून त्यांनी करोडो रुपये मिळवले."

त्यांच्यामुळे मांस व्यापारातील लोकांना नवी दिशा मिळाली.

मोईन कुरेशी यांचा वादांशी संबंध यायला सुरुवात 2014पासून झाली.

मोईन कुरेशी

काही वर्षांपूर्वी त्यांच्या मुलीच्या लग्नात पाकिस्तानी गायक राहत फतेह अली खान यांना बोलवण्यात आलं होतं. त्यांना महसूल विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी रोखलं होतं.

टाइम्स ऑफ इंडियाने दिलेल्या बातमीनुसार कुरेशी यांची मुलगी परनिया हिचं लग्न अमेरिकेतील बँक अधिकारी अर्जुन प्रसाद यांच्याशी झालं. या लग्नात कोट्यवधी रुपयांचा खर्च झाला होता.

बातमीत असंही म्हटलं आहे की एका नाईट क्लबची सुरुवात करताना अर्जुन प्रसाद आणि प्रियंका गांधी यांचे पती रॉबर्ट वद्रा यांच्यात वादावादी झाली होती. नंतर हे लग्न मोडलं.

परिनिया कुरेशी यांनी बॉलिवुड अभिनेत्री सोनम कपूरचा चित्रपट आयेशासाठी वेशभूषा निर्मिती केली होती. तसेच जानिसार या सिनेमात परनियाची महत्त्वाची भूमिका होती.

सीबीआयची टीम

रामपूरचे पत्रकार शारिक कमाल खान सांगतात, "कोठी मुंशी मशीद हा परिसर मोईन कुरेशी यांचे वडील मुंशी मजीद कुरेशी यांच्या नावाने ओळखला जातो."

मुंशी मजीद यांना ओळखणारे जुने लोक सांगतात त्यांनी आफूच्या व्यापारात पैसा मिळवला आणि नंतर तो इतर व्यवसायांत वळवला.

बरेली, मुराबाद, रामपूर अशा भागांत त्या काळी आफूचा व्यापार मोठ्या प्रमाणावर पसरला होता.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर...


...र जाहीरपणे बोलताना अवघडलेपण जाणवतं आहे.

डेमोक्रॅट्सचं काय म्हणणं?

महाभियोग या विषयासंदर्भात मतमतांतरं आहेत. नोव्हेंबरमध्ये होणाऱ्या मध्यावर्ती निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर महाभियोगाचा पर्याय आजमावू नये असं डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या नेत्या नॅन्सी पेलोसी यांनी सांगितलं.

संसदेच्या दोन्ही सभागृहात डेमोक्रॅटिक पक्ष अल्पमतात आहे. रिपब्लिकन पक्षाच्या पाठिंब्याशिवाय महाभियोगाचा प्रस्ताव मंजूर होऊ शकत नाही.

जर आत्ता डेमोक्रॅटिक पक्षानं महाभियोगाचा मुद्दा पेटवला तर ट्रंप संकटात आहेत या भावनेपोटी त्यांचे... उर्वरित लेख लिहा:

सून त्यासाठी 1 दशलक्ष डॉलर (सुमारे 7 कोटी रुपये) खर्च करणार आहेत.

रिपब्लिकन पक्षाचं काय म्हणणं आहे?

उजव्या विचारांचे असंतुष्ट नेते आता हळूहळू महाभियोगाचा पर्याय म्हणून विचार करत आहेत. रिपब्लिकन पक्षाचे पुढारी तसं जाहीरपणे बोलत नसले तरी उजव्या विचारांचे स्तंभलेखक तसं लिहू लागले आहेत.

"महाभियोग या प्रकाराबद्दल मी इतके दिवस साशंक होतो. पण कोहेन यांच्या कबुलीनंतर माझं मत बदललं आहे," असं न्यूयॉर्क टाइम्सचे स्तंभलेखक ब्रेट स्टीफन्स यांनी ट्वीट केलं आहे.

काँग्रेसमधले रिपब्लिकन महाभियोगाचा अजिबात विचार करणार नाहीत, असंच सध्या दिसतंय. जर नोव्हेंबरमधल्या मध्यावर्ती काँग्रेसच्या निवडणुकांत रिपब्लिकन पक्षाला कमी जागा मिळाल्या आणि ट्रंप यांच्या जाण्यानं रिपब्लिकन पक्षाला फायदा होणार असेल, तर परिस्थिती बदलू शकते.

सध्या तरी महाभियोग हा निवडणुकीचा मुद्दा होणं रिपब्लिक पक्षाच्या हिताचं आहे. डेमोक्रॅटिक पक्षात या विषयावरून गोंधळाचं वातावरण आहे, हे स्पष्टपणे दिसतंय.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...र झाले का? की नुसतं हवेतच गोळ्या मारायच्या. कार्यकर्त्यांना आणि प्रशासनाला विश्वास देण्याचा प्रयत्न चाललाय की हे पाडण्याचा प्रयत्न करत आहेत. पण पडणार नाही. तुमच्या कार्यकर्त्यांना विश्वास देण्यासाठी आम्हाला कशाला ओढता? मध्यप्रदेश, कर्नाटक आणि राजस्थानमध्येसुद्धा भाजप स्वतःहून कुणाला आमिष दाखवायला गेला नाही. त्या-त्या ठिकाणच्या काँग्रेसच्या तरुण नेतृत्त्वाला आपलं भविष्य आता काँग्रेसमध्ये नाही, असं वाटलं.

प्र. भाजप स्वतःहून गेला नाही, असं तुम्ही कसं म्हणू शकता. कर्नाटकमध्ये एवढ्या मोठ्या प्रमाणा... उर्वरित लेख लिहा:

आमचा तसा काही विचार नाही पण भविष्यात महाराष्ट्रात ऑपरेशन लोटस होणारच नाही असं मी सांगू शकत नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...र तर अत्यंत धोकादायक दिसत असून त्यात सुधारणेची शक्यताही नाही आणि मार्गही नाही. दुसरीकडे, अशाही काही बातम्या येत आहेत की, महामारीच्या संकटानंतरही भारत चालू आर्थिक वर्षात प्रचंड वेगाने प्रगती दाखवत संपूर्ण जगाला धक्का देऊ शकतो.

पण अशी भाकितं करणारे आता हळूहळू त्यांचे अंदाज बदलत आहेत. बार्कलेजने 2021-22 साठी भारताता जीडीपी वृद्धीचा अंदाज दुसऱ्यांदा घटवून 11 हून 9.2% केला आहे. तसंच याबरोबरच त्यांनी भयावह स्थितीचे संकेतही दिले आहेत.

म्हणजे जर कोरोनाची तिसरी लाट येण्याची भीती खरी ठरली, तर बार्कलेजच्... उर्वरित लेख लिहा:

डं केली आहे. सीएमआयआयच्या सर्वेक्षणात देशात 97% लोकांचं उत्पन्न वाढण्याऐवजी वर्षभरात कमी झाल्याचं स्पष्ट दिसत आहे.

दुसरीकडं याच एका वर्षात लिस्टेड कंपन्यांच्या नफ्यामध्ये 57% वाढ झाली आहे. त्याचा परिणाम म्हणजे कंपन्यांचा एकूण नफा आता देशाच्या जीडीपीच्या 2.63% एवढा झाला आहे. हा दहा वर्षातील सर्वाधिक आहे. या नफ्याचं कारण विक्री किंवा व्यवसाय वाढणं नसून खर्चात केलेली कपात हे आहे.

नफ्यामध्ये झालेल्या या वाढीनंतरही खासगी क्षेत्र नवीन प्रोजेक्ट सुरू करण्याच्या किंवा गुंतवणूक करण्याच्या स्थितीमध्ये नाही, कारण कारखाने हे सध्या दोन तृतीयांश क्षमतेवर काम करत आहेत.

अशा परिस्थितीमध्ये मोदी सरकारकडून असलेली एकमेव आशा म्हणजे, त्यांनी कर्ज घेऊन वाटप करावं, नोटा छापून त्या वितरीत कराव्यात किंवा एखादा नवा मार्ग शोधून काढावा. पण अर्थव्यवस्थेला या खड्ड्यातून बाहेर काढणं आता केवळ त्यांनाच शक्य आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...र तुम्हाला या घराची कल्पना करता येईल. म्हणजे जुन्या वडीलोपार्जित घराच्या शेजारीच बांधलेलं अधुनिक घर आणि लोकांचा सतत राबता, असं ते चित्र असतं.

इथे मात्र थोडं चित्र वेगळं होतं. लोकांची फारशी वर्दळ नव्हती आणि आवाजही नव्हता. नाही म्हणायला थोडा पक्ष्यांचा चिवचिवाट असेल... तेवढाच काय तो आवाज.

आम्ही थोडं पुढे आल्याचं पाहून पाढरा शर्ट आणि साधी पँट घातलेले 70 वर्षांचे एक इसम पुढे आले. त्यांनी दोन्ही मुठी बंद करून आंगठे नखांच्या दिशेनं छातीला टेकवले आणि आम्हाला नमस्कार केला. पण तोंडातून एक शब्दही काढल... उर्वरित लेख लिहा:

िसत होतं. पण त्यांचा मुलगा मात्र सतत आम्हाला बाहेर जायचं आहे आणि त्याची तयारी करायची आहे, असंच पालुपद लावून बसला होता.

"A/C भारत सरकारचे दस्तावेज फार मोठे आहेत, ते दहा-पंधरा मिनिटं किंवा एका तासात समजावून सांगता येणार नाहीत. त्यासाठी तीन दिवस लागतात," असं रविंद्र कुंवर सिंह सांगू लागले.

आमच्या संमेलनांमध्ये आम्ही तीन दिवस तेच समजावून सांगतो, असं त्यांनी सांगत गुजरातमधल्या राजपिपलामध्ये उद्यापासून एक संमेलन असल्याचं सांगितलं.

मी संमेलनाला येऊ का, असं त्यांना विचारताच त्यांनी होकार दिला. पण मला फक्त एक दिवसच येणं शक्य होईल, असं मी त्यांना सांगितलं.

त्यावर "हे विश्वशांती संमेलन आहे आणि तिथं सर्वांना येण्याची परवानगी आहे," असं उत्तर त्यांनी दिलं.

A/C भारत सरकार समुदायाचं वणी (नाशिक) येथे झालेले संमेलन.

आमची ही चर्चा सुरू असतानाच आदिवासी समुदायातली काही माणसं त्यांना भेटण्यासाठी आली. चपला काढून तीसुद्धा ओटीवर बसली होती. सत्ता गेलेले संस्थानिक अजूनही ग्रामीण भागात जसा दरबार भरवतात, तसं चित्र आता तिथं उभं राहीलं होतं.

रविंद्र कुंवर सिंह यांनी आमच्या प्रश्नांना उत्तर देण्यापेक्षा शांत बसणं पसंत केलं, तेव्हा त्यांना आलेल्या आदिवासी मंडळींशी बोलायचं असल्याचं आमच्या लक्षात आलं. त्यावेळी तुमचा वाडा पाहू शकतो का, असं मी त्यांना विचारलं.

त्यावर त्यांनी लगेचच होकार दिला, त्यांच्या मुलाला आम्हाला त्यांचा 'रसोडाही (म्हणजे स्वयंपाकघर) दाखव' असं त्यांनी सांगितलं. पण इथं काही पाहण्यासारखं नाही, असं म्हणून त्यांनी ते टाळण्याचा प्रयत्न केला. पण मी मात्र तोपर्यंत उठून चालण्यास सुरुवात केल्यानं त्यांचा नाइलाज झाला.

आम्ही पुढच्या दिशेने गेलो तर दोन गाड्या कव्हरमध्ये झाकलेल्या दिसल्या. एक महिंद्रा मॅराझो आणि दुसरी कॉन्टेसा. एका गाडीवर लालदिवा असल्याचं कळत होतं.

सकाळी 9 वाजता जेवण

मी भटारखान्यात डोकावून पाहिलं. उघड्या पडवीसारख्या त्या मोठ्या खोलीत मोठमोठ्या भाड्यांमध्ये अन्न शिजत होतं. साधारण 100 माणसं जेवतील एवढं ते अन्न असावं.

'A/C भारत सरकार'च्या कन्सिलेशन समितीचे सदस्य

त्यांनी आम्हाला जेवण्याचा आग्रह केला. तेव्हा सकाळचे 9 वाजले होते. त्यांचा अपमान होऊ नये म्हणून मी थोडं खाण्याचं मान्य केलं. जेवण वाढणारी मंडळीसुद्धा कमालीची शातं होती. त्यांच्या तोंडून एक शब्द सुद्धा फुटत नव्हता.

वाढायाला येणारा प्रत्येज जण...


...र ते निघून गेले. मी लगेच दारापाशी गेले आणि दार बंद केलं. तीन दिवस मी काहीच खाल्लं नाही."

सारा ही धृपद संस्थानची आणखी एक विद्यार्थिनी. अर्थात, तिचंही नाव बदलण्यात आलंय. अखिलेश गुंदेचा यांनी आपला विनयभंग केल्याचा आरोप सारा यांनी बीबीसीशी बोलताना केला.

"मी तिथं असताना आजारी पडले होते आणि हॉस्पिटलमध्ये दाखल झाले. अखिलेश गुंदेचा मला पुन्हा शाळेत नेण्यासाठी आले होते. कारमध्ये ते माझ्या बाजूलाच बसले होते. ते माजा हात पकडू लागले. मी त्यांना बाजूला सारलं. ते मला फार विचित्र वाटलं," असं सारा सांगतात.

... उर्वरित लेख लिहा:

ांनी वकिलांमार्फत सर्व आरोप फेटाळले. 'स्वार्थी हेतूने' आरोप केल्याचं गुंदेचा बंधूंचं म्हणणं आहे. "गुंदेचा बंधू आणि धृपद संस्थानच्या प्रतिष्ठेला धक्का पोहोचवण्याच्या हेतूने हे आरोप केले आहेत," असा दावा गुंदेचा बंधूंमार्फत करण्यात आलाय.

मात्र, या सर्व तक्रारींचा अंतर्गत तक्रार समितीकडून गेल्या चार महिन्यांपासून तपास सुरू आहे. भारतीय कायद्यानुसार लैंगिक छळ किंवा गैरवर्तनाच्या तक्रारींकडे लक्ष देण्यासाठी प्रत्येक संस्थेला एक समिती स्थापन करण्याचे आदेश दिले आहेत.

विद्यार्थिनींच्या मते, धृपद संस्थानची समिती शाळेवर दबाव आणल्यानंतर स्थापन करण्यात आली. या संस्थानचे माजी विद्यार्थी पीडितांच्या बाजूने उभे आहेत. मात्र, त्यांना अनेकदा धमकीचे संदेश आल्याचा त्यांचा आरोप आहे.

तक्रार समितीने या प्रकरणाच्या अहवालातील शिफारशी सर्व पीडितांना पाठवल्या आहेत. मात्र, या अहवालात काय आहे, हे उघड न करण्याबाबत या पीडितांना कायद्याचं बंधन आहे.

भारतीय शास्त्रीय संगीत क्षेत्राला पहिल्यांदाच #MeToo चळवळीनं स्पर्श केलाय.

प्रसिद्ध शास्त्रीय गायक टीएम कृष्णा

शास्त्रीय गायन क्षेत्रातील अनेकांचं म्हणणं आहे की, प्राचीन पद्धतीनं शिकण्यासाठी गुरू-शिष्याची परंपरेतील कठोरता टिकवून ठेवणं मुलभूत गरज आहे. मात्र, काहीजण बीबीसीशी बोलताना म्हणाले, ही पद्धत शोषणाची सोपी पद्धत आहे हे आपण ओळखायला हवं.

"शिष्यानं गुरुला पूर्णपणे अधीन किंवा शरण व्हावं असं या परंपरेत अपेक्षित असतं. शिष्य पुरुष असेल तर शरण होण्याचं प्रमाण कमी असतं. शिष्य स्त्री असेल तर शरण होण्याचं प्रमाण जास्त असतं. यामुळेच स्त्री अधिक असुरक्षित होण्याची शक्यता असते," असं 79 वर्षीय गायिक नीला भागवत म्हणतात.

भागवत या स्वत:च गीतरचना करतात. कारण त्यांना असं वाटतं की, पारंपरिक गीतांवर पुरुषप्रधान संस्कृतीचं वर्चस्व दिसतं.

कर्नाटक संगीतातील प्रसिद्ध शास्त्रीय गायक टीएम कृष्णा तर म्हणतात की, गुरू-शिष्य परंपरा पूर्णपणे रद्द केली पाहिजे.

"इतर नात्यांप्रमाणेच गुरू-शिष्य नातंही अधिकाराच्या पातळीवर असमतोल असणारं आहे. पण धक्कादायक गोष्ट ही आहे की या असमानतेचं उदात्तीकरण केलं जातं," असं टीएम कृष्णा यांनी नुकतेच इंडियन एक्स्प्रेसमधील लेखात म्हटलं होतं.

"अर्थात, मी काहीतरी प्राचीन परंपरा नष्ट करू पाहतोय, असे आरोप होतील. पण एखाद्या वाईट गोष्टीचा बचाव करण्यासाठी त्या परंपरेचा इतिहास उगाळू नये,"...


...र त्यांचे आधारकार्डबाबत परस्परविरोधी विचार होते असं ठाकरे म्हणाले.

"पंतप्रधान मोदी हे आधार कार्डाच्या विरोधात बोलत होते पण पंतप्रधान झाल्यावर त्यांनी आधारकार्ड हे प्रत्येक योजनेसाठी आवश्यक बनवलं. जर तुम्हाला आधारकार्डाबाबत शंका होती तर ही योजना लागू कशी केली? हा प्रश्न मला मोदींना विचारावासा वाटतो," असं ठाकरे म्हणाले.

राज ठाकरे यांच्या या वक्तव्यावर भाजप महाराष्ट्रने प्रतिक्रिया दिली आहे. मोदींचा आक्षेप हा आधारकार्डाला नव्हता तर बेकायदेशीर आधारकार्ड वाटपाला होता असं भाजपने म्हटलं आहे.

मुद्द... उर्वरित लेख लिहा:

च्या 'मी लाभार्थी' या घोषणेवरही त्यांनी टीका केली.

मी लाभार्थी या जाहिरातीमध्ये काम केलेल्या युवकाची मुलाखत त्यांनी दाखवली. तो मुलगा हरिसाल येथे एक छोटं दुकान चालवतो. त्याच्या दुकानात पेटीएम किंवा स्वाइप मशीन नसल्याचं त्याने सांगितलं. ही फिल्म दाखवल्यानंतर राज ठाकरे म्हणाले 'भाजपचे दावे खोटे आहेत. पंतप्रधान मोदी हे उत्तर तर देत नाहीत निदान भाजपने तरी द्यावीत.'

'राहुल गांधींकडूनही चांगल काम घडू शकतं'

"देशाचा पंतप्रधान राहुल गांधी झाले तर काय वाईट आहे? पंतप्रधान पदी कोण व्यक्ती बसणार हे तुम्ही ठरवू शकत नाही. हा पर्याय तुमच्यासमोर कधीच नसतो. मोदींनी देश खड्ड्यात घातला आहे. यापेक्षा कोण काय वाईट करू शकेल असं ते म्हणाले. जर देशाच्या नशीबात असेल तर राहुल गांधीच्या हातून काही चांगलं घडेल," असं राज ठाकरे म्हणाले.

काँग्रेसविरोधी राज ठाकरे मोदीविरोधी का झाले?

राज ठाकरे हे आधी काँग्रेसविरोधी म्हणून ओळखले जात होते आता ते मोदीविरोधी का बनले असा प्रश्न पडतो. याचं उत्तर तज्ज्ञांकडून जाणून घेण्याचा प्रयत्न बीबीसीने केला.

"आजपर्यंतचं 'ठाकरे राजकारण' हे काँग्रेस विरोधी म्हणून ओळखलं जायचं. पण यावेळी राज ठाकरे यांनी मोदीविरोधी भूमिका घ्यावी लागली आहे. कारण 2014च्या निवडणुकीनंतर महाराष्ट्रातला शहरी मतदार जो आधी राज ठाकरे यांच्या ब्लू प्रिंट आणि आश्वासनाने प्रभावित झाला होता तो मोदींकडे सरकला आहे," असं लोकमतचे वरिष्ठ सहाय्यक संपादक संदीप प्रधान सांगतात. "दुसरं म्हणजे, भाजपला पराभूत करणं म्हणजे शिवसेनेला पराभूत करणं होय. असं केल्यानं मनसेपासून दुरावलेला शहरी मतदार परत वळवता येईल असं राज ठाकरे यांना वाटत असावं," असंही ते पुढं म्हणाले.

राज ठाकरे सडेतोड भाषण करतात. काँग्रेस किंवा राष्ट्रवादी काँग्रेसला इतक्या प्रभावीपण विरोध करणं जमत नाही किंबहूना ते सार्वजनिकरित्या टाळतात. यामुळे ती जागा राज ठाकरे यांनी भरून काढली याचा फायदा येत्या निवडणुकित काँग्रेस, राष्ट्रवादीला नक्कीच होईल, असं प्रधान सांगतात.  मोदींचा पराभव करणं हे ठाकरे आणि विरोधी पक्षांची गरज बनली आहे. असं झालं नाही तर महाराष्ट्र विधानसभा निडवणुकीपर्यंत काँग्रेस, राष्ट्रवादी, मनसेचे अनेक नेते शिवसेना-भाजपमध्ये प्रवेश करतील, असं प्रधान यांना वाटतं.

'पक्षातली गळती थांबण्यासाठी मोदीविरोध?'

राज ठाकरे यांच्या पक्षाची पडझड होत आहे ती थांबवण्यासाठी राज ठाकरे मोदीविरोध...


...र त्यांना हॉस्पिटलमध्ये दाखल करावं लागलं होतं. त्यानंतर त्यांनी आपल्या पद्धतीने या पठाणाविषयी माहिती काढली. शौकत खान नावाचा हा पठाण करीम लाला गँगचा असल्याचं त्यांना समजलं.

अब्दुल करीम खान यांना अंडरवर्ल्डमध्ये करीम लाला म्हणून ओळखलं जाई. या करीम लालांना गंगुबाईंनी गाठलं आणि आपल्यावर ओढावलेला प्रसंग सांगितला. गंगुबाईंचं संरक्षण करण्याचं वचन करीम लालांनी दिलं.

पुढच्यावेळी शौकत खान पठाण कोठ्यावर आल्यानंतर करीम लालांनी त्याला चोप दिला. गंगुबाई आपली मानलेली बहीण असल्याचं करीम लालांनी जाहिर केलं आ... उर्वरित लेख लिहा:

कामाठीपुऱ्यातून वेश्यांना बाहेर काढण्याचा बेत बारगळला. "

संजय लीला भन्साळी आता गंगुबाई काठेवालींच्या आयुष्यावर 'गंगुबाई काठियावाडी' नावाचा सिनेमा तयार करत आहेत. यामध्ये आलिया भट्ट गंगुबाईंची भूमिका साकारेल.

या सिनेमाचा फर्स्ट लुक लाँच करण्यात आला. याविषयी बीबीसी मराठीशी बोलताना एस. हुसैन झैदींनी सांगितलं,

"भन्साळींना ही कथा खूपच आवडली. या महिलेची व्यक्तिरेखा मोठ्या पडद्यावर यायला हवी, असं त्यांना वाटलं. एखादी व्यक्तिरेखा खरी वाटावी इतकी हुबेहूब पडद्यावर उभी करण्याची हातोटी भन्साळींकडे आहे.

लोकांनी गंगुबाईंबद्दल माझ्या पुस्तकात वाचलं असेल. पण आता हीच व्यक्तिरेखा मोठ्या पडद्यावर आल्यानंतर लोकांना या महिलेची एक वेगळी बाजूही पहायला मिळेल. आलियाचं अभिनय कौशल्य आपण सगळेच जाणतो. ती ज्याप्रकारे एखादी भूमिका निभावते, ती पात्र जिवंत करते, मला वाटतं भन्साळी आणि आलिया हे दोघंही या कथेला न्याय देतील."

आलिया भट्टची प्रमुख भूमिका असणारा हा सिनेमा 11 सप्टेंबर 2020 ला रीलिज होईल.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...र त्यातून काही निष्पन्न न झाल्यामुळे भाजपचे आरोप हे राजकीय असल्याचं स्पष्ट झालं. तिथून उद्धव ठाकरे सरकारची प्रतिमा सुधारली होती. पण पूजा चव्हाण मृत्यू प्रकरण आणि पाठोपाठ सचिन वाझे प्रकरणामुळे शिनसेनेच्या प्रतिमेला धक्का बसला आहे. गृहखातं जरी राष्ट्रवादीकडे असलं तरी सचिन वाझे यांचे शिवसेनेशी असलेल्या संबंधांचीच चर्चा होत आहे. त्यामुळे पूजा चव्हाण मृत्यू प्रकरण आणि सचिन वाझे या दोन्ही प्रकरणात भाजप वरचढ ठरलं आहे. महाविकास आघाडी सरकारपेक्षा यामध्ये शिवसेना अधिक अडचणीत सापडल्याचं दिसतंय".

मुकेश अं... उर्वरित लेख लिहा:

ंना राजकीय आरोपांबाबत विचारलं असता त्यांनी बोलण्यास नकार दिला.

अधिवेशनाच्या काळातही सचिन वाझे यांच्या निलंबनाची मागणी वारंवार विरोधी पक्षाकडून केली जात होती. त्यावेळी अध्यक्षांच्या दालनात झालेल्या बैठकीत सचिन वाझे यांचं निलंबन करण्याचं गृहमंत्री अनिल देशमुख यांनी कबूल केलं होतं, पण मुख्यमंत्र्यांशी चर्चा केल्यानंतर त्यांनी शब्द फिरवल्याचं विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस यांनी म्हटलं होतं.

सचिन वाझे

कोण आहेत सचिन वाझे?

सहाय्यक पोलीस निरीक्षक सचिन वाझे यांची 'एन्काऊंटर स्पेशालिस्ट' म्हणून ओळख आहे. त्यांनी 60 पेक्षा अधिक एन्काऊंटर केल्याचा रेकॉर्ड आहे. सचिन वाझे हे 1990 च्या बॅचचे अधिकारी आहेत. मुंबईतील घाटकोपर बस बॉम्बस्फोटाचा आरोपी ख्वाजा युनूसचा पोलीस कोठडीत मृत्यू झाला. या प्रकरणी काही पोलिसांवर हत्या करणे आणि पुरावे नष्ट करण्याचा आरोप लावण्यात आले.

या पोलिसांमध्ये सचिन वाझे यांचही नावं होतं. 2004 ला याप्रकरणी त्यांना निलंबित करण्यात आले होते. 2008 साली त्यांनी शिवसेनेत प्रवेश केला होता. त्यानंतर तब्बल 16 वर्षांनी 2020 साली ते पोलीस दलात परतले होते. या एकाच वर्षात त्यांच्यावर मुकेश अंबानी यांच्या घराबाहेर सापडलेल्या स्फोटक प्रकरणी अटक झाली आणि 15 मार्च 2021 ला पुन्हा निलंबित करण्यात आले आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...र देताना अभय देशपांडे यांनी म्हटलं की, मुळात राष्ट्रवादीची मुंबईत ताकद नाहीये. त्यामुळे पूर्वी महापालिका निवडणुकीत (2012 च्या आधी) भाजप-शिवसेना युतीत भाजपला जे स्थान होतं, त्यापेक्षाही कमी स्थान राष्ट्रवादीला मिळेल. काँग्रेससोबतच्या आघाडीतही राष्ट्रवादीच्या वाट्याला कमी जागा यायच्या.

'रोहित पवारांमुळे फारसा फरक पडणार नाही'

मुंबई महापालिकेच्या निवडणुकीत रोहित पवार यांना पुढे केल्यानं राष्ट्रवादी काँग्रेसला फारसा फरक पडेल, असं वाटत नसल्याचं मत वरिष्ठ पत्रकार किरण तारे यांनी व्यक्त केलं.

किरण ... उर्वरित लेख लिहा:

ित होऊ शकतं. मावळमधल्या पराभवानंतर पार्थ यांना पक्षात विशेष जबाबदारी दिली गेली नाही.

मग मुंबई महापालिकेसारख्या प्रतिष्ठेच्या निवडणुकीत अपयश आलं, तर रोहित यांच्या पक्षातील स्थानाला पार्थ यांच्याकडून आव्हान मिळू शकतं.

कोण आहेत रोहित पवार?

रोहित पवार गेल्या वर्षी झालेल्या विधानसभा निवडणुकीत कर्जत-जामखेड मतदारसंघातून विजयी झाले. रोहित यांच्याकडे कोणतंही मंत्रिपद नाहीये.

शरद पवारांचे भाऊ आप्पासाहेब पवार हे पवारांच्या कुटुंबात पितृस्थानी होते. त्यांचे चिरंजीव राजेंद्र पवार यांना राजकारणात रस होता. पण अजित पवार आधीच सक्रीय असल्याने त्यांना ती संधी मिळाली नसल्याचं राजकीय विश्लेषक सांगतात. त्यामुळे राजेंद्र पवारांनी बारामती ऍग्रो आणि शिक्षण संस्थांच्या माध्यमातून सामाजिक कार्यात ठसा उमटवला.

पण राजेंद्र यांचे चिरंजीव रोहित यांना राजकारणात रस होता. त्यांनी अगदी स्थानिक स्वराज्य संस्थांपासून राजकारणाला सुरूवात केली.

रोहित पवार यांच्याबद्दल बोलताना ज्येष्ठ पत्रकार  विजय चोरमारे यांनी म्हटलं होतं, की  रोहित यांनी जिल्हा परिषदेपासून राजकारणाला सुरूवात केली. विधानसभेसाठी त्यांच्या कुटुंबाच्या प्रभावक्षेत्राबाहेरचा मतदारसंघ निवडला, तिथं काम केलं आणि निवडूनही आले. त्यांनी स्वतःसाठी 'ग्राउंड' तयार केलं."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता. बीबीसी मराठीच्या फेसबुक पेजवर रोज रात्री 8.00 वाजता कोरोना पॉडकास्ट पाहायला विसरू नका.)


...र नकारात्मक परिणाम होत असतो.

डिप्रेशनवरच्या उपचारांमुळे नैराश्येच्या गर्तेत अडकलेल्या व्यक्तीच्या मनात येणारे नकारात्मक विचार दूर होतात. शिवाय, या उपचारांमुळे झोपही चांगली येत असल्याचंही दिसून येतं. मात्र, प्रत्येकवेळी असं होईलच, याची खात्री देता येत नाही आणि म्हणूनच झोप आणि मानसिक आरोग्य यांच्यातला संबंध गुंतागुंतीचा आहे.

रिडिंग विद्यापीठातील मानसशास्त्रज्ञ शिर्ले रेनॉल्ड्स आणि त्यांच्या टीमने यासंबंधी एक संशोधन करून बघितलं. त्यांनी डिप्रेशनचा सामना करणाऱ्या व्यक्तींची तीन गटात विभागणी केली... उर्वरित लेख लिहा:

49 अभ्यासांच्या एकत्रित विश्लेषणावरून एक गोष्ट स्पष्ट झाली आहे की नैराश्याची लक्षणं असणाऱ्या निद्रानाश जडलेल्या व्यक्तींच्या झोपेवर योग्य उपचार केल्यास झोपेची समस्या तर कमी होतेच शिवाय नैराश्यही कमी होतं.

डॅनिअल फ्रीमन यांनी यूकेतल्या 26 विद्यापीठात मिळून एक प्रयोग केला. यात त्यांना असं आढळलं की निद्रानाशाची समस्या असणाऱ्या विद्यार्थ्यांना डिजिटल कॉग्नेटिव्ह बिहेवेरियल थेरपी दिल्याने त्यांना झोपायला तर मदत झालीच शिवाय, त्यांच्यात हॅल्युसिनेशन (भ्रम) आणि पॅरानोइया, यासारख्या मनोविकारांची लक्षणं कमी होण्यातही मदत झाली.

इथे लाख मोलाचा प्रश्न असा आहे की पुरेशी झोप होत नसेल आणि त्यावर उपचार केल्यास भविष्यात उद्भवणाऱ्या मानसिक आजारांचा धोका पूर्णपणे टाळता येऊ शकतो का? या प्रश्नाचं उत्तर देण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर आणि दिर्घकाळ प्रयोग होणं गरजेचं आहे.

एक मात्र सांगता येईल की मानसिक आजार असलेल्या व्यक्तींविषयी समाजात एकप्रकारचा स्टिगमा असतो. काही देशांमध्ये तो कमी आहे तर काही देशांमध्ये जास्त. त्या तुलनेत निद्रानाशाला स्टिगमा नाही. त्यामुळे ज्यांना झोपेच्या समस्या आहेत, शांत आणि गाढ झोप येत नाही अशा लोकांना उपचारासाठी पुढे येण्याचं आवाहन करणं सोपं आहे. यामुळे एक फायदा असा होईल की निद्रानाश आणि मानसिक आजार यात थेट संबंध आढळून आल्यास त्याला आपोआपच वेळीच आळा घातला जाईल.

झोप आणि मानसिक आरोग्य यांच्यात नेमका काय संबंध आहे, हे संशोधनातून पुढे येईल. मात्र, तोवर झोपेच्या समस्या असणाऱ्यांना हे करता येईल - दिवसा घरात भरपूर प्रकाश असावा, दिवसा 20 मिनिटांपेक्षा जास्त झोपू नये, संध्याकाळी उशिरा कॅफिन असलेली पेय घेऊ नये, झोपण्यासाठी पलंगावर गेल्यावर ऑफिसचे ई-मेल चेक करणे, तणाव वाढवणाऱ्या विषयांवर बोलणे, अशा गोष्टी टाळाव्या, बेडरूम थंड आणि शांत असावी, झोपताना बेडरुममध्ये अंधार असावा आणि सर्वात महत्त्वाचं झोपेची आणि उठण्याची वेळ ठरलेली असावी.

केवळ पुरेशी झोप घेतली म्हणजे आपल्याला कधीच मानसिक आजार होणार नाही, असं नव्हे आणि पुरेशी झोप घेतल्याचा भविष्यात काही उपयोग होईल का, हेदेखील माहिती नाही. मात्र, किशोरवयीन मुलांनी रात्री पुरेशी झोप घेणं, कधीही उत्तमच.

ही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता...


...र नाही. तसं काही केल्यास त्याच क्षणी काँग्रेस पाठिंबा काढून घेईल. राष्ट्रवादी बाहेर पडेल की नाही माहित नाही. पण काँग्रेसला ते अजिबात चालणार नाही. किंबहुना, याच मुद्द्यावरून काँग्रेस लांब राहू पाहत होती."

तर, गेल्या 30 वर्षात महाराष्ट्रात शिवसेनेची हिंदुत्वाची व्होटबँक तयार झालीय. ती कायम राखण्याच्या आव्हानामुळं हे करावं लागतं, असं ज्येष्ठ पत्रकार व्यंकटेश केसरी म्हणतात.

मनोहर जोशींच्या शपथविधीवेळीही सेनेनं भगव्या रंगाचा वापर केला होता का?

मनोहर जोशींच्या रूपानं ज्यावेळी पहिल्यांदा शिवसेनेचा ... उर्वरित लेख लिहा:

"आघाडी कुठलीही असो, तिथे काहीतरी तडजोड करावी लागतेच. काँग्रेस आणि राष्ट्रवादीचं 1999 साली सरकार बनलं, तेव्हा सोनिया गांधी परदेशी असल्याचा पवारांचा मुद्दा होताच. मात्र, तरीही काँग्रेस-राष्ट्रवादी एकत्र आलीच. ज्यावेळी तुम्ही आघाडी करता, त्यावेळी वादग्रस्त मुद्द्यांवर तडजोडी कराव्याच लागतात."

या तडजोडींमुळं शिवसेनेची गळचेपी होईल का, याबाबत प्रकाश अकोलकर म्हणतात, "शंभर टक्के गळचेपी होणार आहे. कारण शिवसेनेची मतपेटी हिंदुत्वाची आहे आणि बऱ्याच शिवसैनिकांना हे (काँग्रेस-राष्ट्रवादीसोबत जाणं) मान्य नाही."

मात्र, विचारधारेत केलेल्या तडजोडीमुळं लोक शिवसेनेपासून दुरावतील का, याबाबत प्रकाश अकोलकर म्हणतात, "लोकांची कामं केल्यास विचारधारा हा मुद्दाच राहणार नाही. कारण लोकांना शेवटी काय हवंय? विचारधारा हा मुद्दा दुय्यम ठरेल आणि कामांना प्राधान्य दिलं जाईल."

हिंदुत्वाच्या नावानं बाळासाहेबांनी जमवलेली मतं जातील की काय, असं उद्धव ठाकरेंना भीती असेल, पण लोकांच्या दृष्टीनं आपली कामं किती होत आहेत, हे महत्त्वाचं असेल, असंही अकोलकर म्हणतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...र पंतप्रधान मोदींना जबाबदार धरणाऱ्या आणि शांततेचा हात पुढे करत अभिनंदन यांची सुटका करणाऱ्या इम्रान यांच्यावर मायदेशातच इस्लामी कट्टरपंथीयांबद्दल सहानुभूती असल्याची टीकाही झालेली आहे.

बंडखोरांशी चर्चा करावी या मताचे ते आहेत. म्हणूनच इम्रान यांचे विरोधक त्यांना 'तालिबान खान' असं म्हणतात. इम्रान यांना आपल्यावरील हा आरोप मान्य नाहीये. बंडखोरांसोबत शांततेची बोलणी केली तर कट्टरपंथीयांचा प्रश्न सुटू शकेल, असं त्यांना वाटतं. आपल्या भूमिकेचं समर्थन करण्यासाठी ते अफगाणिस्तानचे राष्ट्रपती अश्रफ गिलानी या... उर्वरित लेख लिहा:

ाष्ट्र धोरणच मुळात इस्लामाबाद नाही, तर रावळपिंडीतून निश्चित होतं. (इथं पाकिस्तानी लष्कराचं मुख्यालय आहे.) त्यामुळं इम्रान कधी लष्कराविरुद्ध बोलणार नाहीत. ते स्वतःला सुरक्षित ठेवत आहेत."

'नया पाकिस्तान'ची घोषणा किती खरी?

अनेक वाद-विवाद आणि संघर्षानंतर इम्रान खान सत्तेपर्यंत पोहोचले आहेत. त्यामुळं स्वतःची खुर्ची बळकट ठेवणं ही त्यांची प्राथमिकता आहे. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटू ते पाकिस्तानचे पंतप्रधान असा इम्रान यांचा प्रवास झाला आहे.

इम्राननी 1996 मध्ये PTI पक्ष स्थापन केला आणि राजकारणात प्रवेश केला. पण त्यांना राजकारणात दखल घेण्याजोगं यश संपादन करण्यासाठी 2013 साल उजाडावं लागलं. त्यावर्षीच्या निवडणुकांमध्ये PTI तिसरा मोठा पक्ष म्हणून समोर आला. पहिले दोन पक्ष होते, पाकिस्तान मुस्लीम लीग (नवाझ शरीफ) आणि पाकिस्तान पीपल्स पार्टी (PPP).

त्यानंतर 2018 मध्ये इम्रान यांनी सत्ता मिळवली. मतदारांनी निवडून दिल्यास इस्लामच्या कल्याणासाठी झटणारा देश म्हणून पाकिस्तान ओळखला जाईल, असं आश्वासन खान यांनी दिलं होतं. खान यांनी आपल्या पक्षाच्या जाहीरनाम्यात 'नया पाकिस्तान'चा उल्लेख केला होता.

इम्रान यांनी जाहीरनाम्यात 'नया पाकिस्तान'चं आश्वासन जरी दिलं असलं, तरी भारतासोबतचं त्यांचं धोरण अजूनही जुन्या मार्गावरून जात आहे का, असा प्रश्न तज्ज्ञांकडून उपस्थित केला जात आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...र प्रसिद्ध केलेल्या पत्रकात म्हटलं आहे की, "गुलबर्गामधल्या हॉस्पिटलने त्यांना संशयित कोरोना रुग्ण म्हटलं होतं. याच पत्रकात पुढे सांगितलं आहे की, गुलबर्गामधल्याच हॉस्पिटलने त्यांचा स्वॅब घेतला होता आणि हा नमुना चाचणीसाठी बंगळुरूच्या हॉस्पिटलमध्ये पाठवण्यात आला होता."

गुलबर्गाहून बंगळुरू जवळपास 570 किमी अंतरावर आहे.

केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाच्या पत्रकात सिद्दिकी यांच्या कुटुंबावर त्यांना गुलबर्गातल्या हॉस्पिटलमधून घेऊन गेल्याचा आरोप लावण्यात आला आहे. यात लिहिलं आहे, "चाचणीचा अहवाल येण्याची वाट ब... उर्वरित लेख लिहा:

लने त्यांना पॅरासिटॅमॉल दिलं. नेब्युलाईझर लावलं आणि आईव्ही फ्लुईडवर ठेवलं. तसंच त्यांना हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्याचा सल्ला दिला.

हैदराबादमध्येही कुटुंब आणि हॉस्पिटलच्या दाव्यांमध्ये तफावत आढळते.

या हॉस्पिटलमध्ये डिस्चार्ज नोटवर लिहिलं की, त्यांनी भर्ती करण्याचा सल्ला दिला होता. रुग्णाला धोका असल्याची संपूर्ण कल्पनाही त्यांना देण्यात आली होती. मात्र, कुटुंबीय त्यांना हॉस्पिटलमध्ये भर्ती करायला तयार नव्हते.

मात्र, हा दावाही चुकीचा असल्याचं सिद्दिकी कुटुंबीयांचं म्हणणं आहे. सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटलने रुग्णाला सरकारी हॉस्पिटलमध्ये घेऊन जा. तिथे त्यांची कोरोना चाचणी करा आणि मग या हॉस्पिटलमध्ये या, असं सांगितल्याचं सिद्दिकी कुटुंबीयांचं म्हणणं आहे.

कुटुंबातल्या एकाने सांगितलं, "आम्हाला कळत नव्हतं की आम्ही काय करावं. आम्ही तिथून निघालो आणि गुलबर्गाला परतण्याचा निर्णय घेतला."

दुसऱ्या दिवशी सकाळी अॅम्ब्युलन्स गुलबर्गाला पोचली तोवर सिद्दीकी यांचा मृत्यू झाला होता. 600 किमीचा प्रवास केल्यानंतर मृत्यूशी त्यांची झुंज अपयशी ठरली होती.

त्यांच्या मृत्यूसंदर्भात प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या एका शासकीय पत्रकात म्हटलं आहे, "लक्षणं दिसायला सुरुवात झाल्यानंतर त्यांच्या मृत्यूपर्यंत त्यांना एकाही सरकारी हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आलेलं नव्हतं."

गुपचूप उरकला दफनविधी

आपले वडील कोरोना विषाणूमुळे मृत्यू झालेले भारतातले पहिले रुग्ण असल्याचं आपल्याला दुसऱ्या दिवशी टिव्हीवरून कळाल्याचं मोहम्मद सिद्दिकी यांचे चिरंजीव सांगतात. दुपारी स्मशानभूमीत त्यांच्या पार्थिवावर गुपचूप दफनविधी पार पाडण्यात आला.

सिद्दिकी यांच्या मृत्यूनंतर गुलबर्गामध्ये कोव्हिड-19 चे 20 हून अधिक रुग्ण आढळले आहेत आणि इतर दोघांचा मृत्यू झाला आहे.

मोहम्मद हुसैन सिद्दिकी

सिद्दिकी यांची 45 वर्षांची मुलगी आणि फॅमिली डॉक्टर यांनाही कोरोनाचा संसर्ग झाला आहे. मात्र, दोघही आता यातून पूर्णपणे बरे झाले आहेत.

सिद्दिकी त्या रात्री अॅम्ब्युलन्समध्ये आपल्या मुलाला म्हणाले होते, "मला तहान लागली आहे. थोडं पाणी दे आणि मला घरी घेऊन चल."

सिद्दिकी यांचे कुटुंबीय घरी परतले. मात्र त्यांना घरी पोहोचता आलं नाही.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता...


...र फॉक्स सांगतात.

पण हा त्रास करून घेणं फायद्याचं नक्कीच फायदा आहे. "पहिलं म्हणजे तुमच्या आयडिया दुसऱ्यांच्या तुलनेत कितपत चांगल्या किंवा वाईट आहेत, ते कळतं. त्या लॉजिकल आहेत की नाही, हे कळतं," असं अॅकेडमी ऑफ आयडियाजच्या क्लेअर फॉक्स म्हणतात.

"एकतर यामुळे तुमची कल्पनाशक्ती आणखी विकसित होते. म्हणजे तुम्ही तुमच्या विरोधकाला तुमची आयडिया पटवून देण्यासाठी जास्तीत जास्त प्रयत्न कराल, त्या आयडियावर आणकी काम कराल," फॉक्स सांगतात. "किंवा असंही होऊ शकतं की पुढची व्यक्ती तो वाद जिंकेल कारण तुम्हाला त्या... उर्वरित लेख लिहा:

शकतो," ते म्हणतात.

एकटे असू तर आपण आळशीपणाने विचार करतो आणि फक्त आपल्याला पटणाऱ्या गोष्टींसाठी पुरावे जमवतो. इतरांना आपलं म्हणणं पटवणं, त्याच्या प्रतिवादात चुका शोधणं आणि त्यांना तुमच्या तर्कात चुका शोधू देणं, यानेच खरं तुमच्या कल्पनांची परीक्षा होऊ शकते.

म्हणूनच तुमच्या स्वतःच्या, तुमच्या सहकाऱ्यांच्या आणि समाजाच्या भल्यासाठी दिवसभरातून एकदा का होईना, मस्तपैकी चांगल्या प्रकारचा वाद घाला. चांगला वाद म्हणजे आपल्या मतांशी ठाम असणारा, पण दुसऱ्याचा आदर करणारा वाद.

जसं लेखिका गॅलो म्हणतात, "मतभेद खूनशीच असावेत, असं नाही. तुम्ही प्रेमानेही आणि समजदारीनेही आपले मतभेद दर्शवू शकता."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...र भाजपकडून सातत्याने शिवसेनेच्या हिंदुत्ववादी भूमिकेवर प्रश्न उपस्थित केलं जाऊ लागलं.

दोन दिवसांपूर्वीच माजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी म्हटलं होतं की, "आम्ही हिंदुत्व सोडलेलं नाही. शिवसेनेने सोडलंय"

तर "हिंदुत्व म्हणजे काय धोतर आहे का? हिंदुत्व आमच्या धमन्यांत आहे," असं उद्धव ठाकरे सामनाला दिलेल्या मुलाखतीत म्हणाले होते.

आदित्य ठाकरेंनी 'अजान'साठी थांबवलं होतं भाषण

औरंगाबादमध्ये 2018 साली एका कार्यक्रमात आदित्य ठाकरेंनीही 'अजान' सुरू असताना भाषण थांबवण्याची सूचना केली होती.

"हि... उर्वरित लेख लिहा:

पांडुरंग सकपाळ म्हणाले, "मुंबादेवी विधानसभेतील फाउंडेशन फॉर युथ' नावाच्या संस्थेच्या सदस्यांनी अजानची खुली स्पर्धा आयोजित केली होती. मी त्यांना कोरोनाविषयक नियम अवगत करून दिले. खुली स्पर्धा केल्यास नियमांची पायमल्ली होईल हे निदर्शनास आणून दिलं. त्यानंतर शेवटचा पर्याय म्हणून स्पर्धा ऑनलाईन पद्धतीने कराव्यात असं सूचवलं."

"अशा शुभेच्छा देताना माझ्या मनात धार्मिक किंवा राजकीय हेतू नव्हता. त्यामुळे या गोष्टीचे राजकारण करण्यात येऊ नये," असंही सकपाळ म्हणाले.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...र भेदभाव करू शकत नाही. शियांच्या हक्कांच संरक्षण सरकारने करावं."

साऊथ एशिया टेररिझ्म पोर्टलवरील माहितीनुसार, 2001 ते 2018 दरम्यान 4,847 शिया मुस्लिमांची हत्या झाली होती. काही अहवालांमध्ये ही संख्या 10 हजार असल्याचं सांगितलं जातं.

शिया लोकांवर हल्ले

द एक्सप्रेस ट्रिब्यूनच्या एका बातमीनुसार, यावर्षी मोहरमनंतर शियांवरील हल्ले वाढू लागले आहेत. गेल्या काही आठवड्यांमध्ये कराचीत शिया लोकांवर सर्वाधिक हल्ले झाले आहेत.

13 फेब्रुवारी रोजी कराचीमध्ये एक सभा झाली. यामध्ये हजारो शियाविरोधी लोक सहभागी झ... उर्वरित लेख लिहा:

मामांना मानतात तर शिया 12 इमामांना मानतात. ते धार्मिक नसले तरी त्यांच्यात अहंगार खूप होता. खरंतर इस्मायली आगा खाँ यांना मानतात. पण जिना त्यांना इमाम मानत नसत. अशातच त्यांनी स्वतःला शिया बनवलं."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...र मला काळजी वाटू लागली. एप्रिलचा निम्मा महिना संपत होता. लॉकडाऊन उघडला नाही आणि कामावर परत जाता आलं नाही तर पैसे कसे मिळणार, याची चिंता वाटत होती.

सुरुवातीला वाटलं होतं की तीनच आठवडे लॉकडाऊन आहे. त्यामुळे घरी चांगलं-चुंगलं करून खाण्यात बरेच पैसे गेले होते. शेवटी लॉकडाऊन वाढलाच. पहिला लॉकडाऊन, दुसरा लॉकडाऊन, तिसरा लॉकडाऊन आणि चौथा लॉकडाऊन.

मुंबईत असंख्य हाऊसिंग सोसायट्यांमध्ये अनेक बायका मोलकरणीचं काम करतात.

निम्माच पगार मिळाला

कामं बंद होती. एप्रिल महिना संपला. आता या महिन्याचा पगार मिळणार ... उर्वरित लेख लिहा:

ट एकापाठोपाठ एक येतात. तसंच माझ्याबाबतीतही झालं. मार्चमध्येच घरमालकानं 500 रुपयांनी घरभाडं वाढवायला सांगितलं. 14-15 तारखेला त्याने मला चार-पाच दिवसात घर सोडायला सांगितलं. मी म्हटलं सगळीकडे कोरोना आहे. शिवाय चार-पाच दिवसात कसं घर सोडणार? महिनाभर आधी तरी सांगायचं. पण तो ऐकायला तयार नव्हता.

पुढे आठवडाभरात लॉकडाऊनच सुरू झाला. पण घरमालकाने 500 रुपये घरभाडं वाढवून मागितलेच. लॉकडाऊन वाढत गेला. माझ्याकडे पैसेही नव्हते. हाताला काम नाही. घरात मी एकटीच कमावणारी. पण तरीही घरमालक घरभाडं कमी करायला तयार नव्हता. तो म्हणाला 'तुमचे 11 महिने संपले. पैसे द्या नाहीतर घर सोडा.'

आता लॉकडाऊनमध्ये मी कुठे जाणार होते? शेवटी घरभाडं वाढलं.

मे महिन्यात मात्र चांगलीच पंचाईत झाली होती. हातात पैसे कमी होते. ज्या ताई पूर्ण पगार द्यायच्या, त्या माझ्या बँक खात्यात पैसे टाकत होत्या. हातात रोख येणारा पैसा कमी होता. बँक दुसऱ्या भागात होती. तिथे जाऊन पैसे काढायचं म्हटलं तर लोकल नाही, बस नाही, ऑटोरिक्शाही नाही. चांगलीच पंचाईत झाली. 8 जूननंतर जेव्हा बस सुरू झाल्या तेव्हा जाऊन पैसे काढून आणले.

गावाला जाण्याचा विचार

नवरा गेल्यानंतर आधार हरवला. पण तरीही मुलांसाठी मी इथे शहरातच राहण्याचा निर्णय घेतला होता. पण कोरोनाने पुरतं हादरवलं. गावी जायचा विचार मनात घोळू लागला. मी ज्या भागात राहते त्या भागातूनही बरेच मजूर गावी जात होते. अनेकजण पायीच गेले होते.

रोज टीव्हीवर पायी गावी चालत जाणाऱ्या मजुरांच्या बातम्या असायच्या. बघवत नव्हतं. किती हालअपेष्टा. पण जीवावर उदार होऊन ते सगळे गावाला का जात असतील, हे चांगलंच जाणवत होतं, कारण माझ्या मनातही त्याच भावना होत्या.

हाताला काम नाही. त्यामुळे पैसे नाही. आणि यापेक्षाही मोठा मुद्दा म्हणजे गावाला आपली माणसं आहेत. जे काही होईल ते गावात होईल, आपल्या माणसांजवळ. सगळे सांभाळून घेतील. इथे कोण आहे आपल्याकडे बघायला. आपण या शहरात एकटे आहोत, ही भावना या लॉकडाऊनने तीव्रपणे करून दिली.

काही दिवसांनी श्रमिक ट्रेन सुरू झाल्या. मग मुलंही म्हणू लागली गावाला जाऊया. गावाला गेलो तर घरभाड्याचे पैसेही वाचणार होते. शिवाय गावाला खाण्या-पिण्यासाठीही शहराएवढा खर्च नसतो. तिथे भागून जातं. मुलं ट्रेन तिकिटासाठीचा फॉर्म भरायलाही गेली. फॉर्म भरला.

इकडे मी लॉकडाऊनमध्ये ज्या घरी डबे देत होते त्यांना फोन करून मी गावाला जात असल्याचं कळवलं....


...र मुख्यमंत्र्यांपासून राज्यपालांपर्यंत सादर केले. मात्र काहीच झालं नाही. त्यामुळे कोर्टात केस उभी केली. ती केस मी काहीही झालं तरी मागे घेणार नाही, हे पिचडांच्या लक्षात आलं. त्यामुळे जेलमध्ये जाण्याऐवजी भाजपमध्ये जाऊन बचाव करण्याचा प्रयत्न करत आहेत." असा गंभीर आरोप डॉ. लहामटे यांनी केला.

डॉ. लहामटे यांच्या आरोपामुळे शरद पवारांच्या विधानाला आधार मिळतो. मात्र, यासंदर्भात बीबीसी मराठीने आमदार वैभव पिचड यांच्याशी संपर्क साधला.

माझं वैयक्तिक कुठलंही प्रकरण नाही, जेणेकरून ईडीकडे जाण्याचा संबंध येईल, ... उर्वरित लेख लिहा:

सचिन अहिर यांनी भूषवली होती.

सचिन अहिर यांच्या भाजप प्रवेशाचं विश्लेषण करताना अभय देशपांडे म्हणाले, "काँग्रेस किंवा राष्ट्रवादीत अनेक नेत्यांना आता तरी काही भवितव्य दिसत नाही. त्यामुळे राजकीय भविष्याचा विचार करून बरेचजण पक्ष बदलण्याचा विचार करत आहेत."

मुंबईमध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेसला आतापर्यंत सर्वांत मोठं यश म्हणजे चार जागा मिळाल्या, असं म्हणत देशपांडे सचिन अहिरांचा शिवसेनेला काय फायदा होईल, यावर ते म्हणतात, "शिवसेना-भाजप येणाऱ्या प्रत्येकाला घेत आहेत. येणाऱ्या सर्वांचाच फायदा होईल असं नाही. मात्र, या नेत्यांचा विरोधकांना फटका बसले, ही एकूण रणनिती दिसते."

मुंबई मिररच्या पत्रकार श्रृती गणपत्ये यांना सचिन अहिरांचा भाजपप्रवेश संधीसाधू अधिक वाटतो. त्या म्हणतात, "पक्षांतर करणारे नेते संधीसाधू वाटतात. जिथे सत्ता आहे, तिकडे जाताना दिसतात."

एकनिष्ठतेपेक्षा वैयक्तिक राजकीय प्रगती या नेत्यांना महत्त्वाची वाटत असावी, असंही गणपत्ये सांगतात.

सचिन अहिर यांच्या पक्षांतरानंतर राष्ट्रवादीने त्यांच्यावर टीका केली असली तरी आपण केवळ जनतेच्याच भल्यासाठीच शिवसेनेत जात असल्याचं अहिर यांनी स्पष्ट केलं आहे.

आदित्य ठाकरे यांच्याकडे विकासाबाबत काही नव्या कल्पना आहेत. त्या प्रत्यक्षात आणण्यासाठी आपण सहकार्य करू असं सचिन अहिर यांनी शिवसेनाप्रवेशावेळी म्हटलं होतं. त्यांच्याशी बीबीसीने संपर्क साधण्याचा पुन्हा प्रयत्न केला पण त्यांच्याशी संपर्क होऊ शकला नाही.

पर्याय उभे राहतात, पक्ष संपत नाहीत : नवाब मलिक

हसन मुश्रीफ यांच्यावर धाडी टाकल्या, छगन भुजबळांबाबतही तेच झालं. म्हणजे एकतर धमकावताय किंवा आमिष दाखवताय. असं एकूणच भाजप इतर नेत्यांना फोडतंय, असं नवाब मलिक बीबीसी मराठीशी बोलताना म्हणाले.

मात्र, कुणी पक्षांतराचा निर्णय घेत असेल, तर तो त्यांचा वैयक्तिक निर्णय आहे. पर्याय उभे राहतील. पक्ष संपणार नाही, असा विश्वासही मलिक यांनी व्यक्त केला.

राजकीय भवितव्याचा विचार करून सेना-भाजपकडे कल?

दरम्यान, "मोहिते पाटील, विखे पाटील किंवा आता पिचड यांचा भाजपप्रवेश असेल. या नेत्यांचा स्वत:पेक्षा मुलांच्या भवितव्याचा विचार अधिक दिसून येतो. पुढच्या पिढीला राजकारणात स्थान कायम राहावं, असं त्यांना वाटत असतं," असं अभय देशपांडे सांगतात.

काँग्रेस-राष्ट्रवादीतील अनेक नेते ऐन विधानसभा निवडणुकीच्या तोंडावर भाजप-शिवसेनेकडे वळताना दिसत आहेत. यावर...


...र मुघल सत्तेविषयक प्रश्नही विचारले जात नाहीत."

UPSC च्या मुलाखतीत मुस्लिमांना जास्त गुण दिले जातात, असाही दावा सोशल मीडियावर करण्यात येतो.

पण लक्ष्मीशरण मिश्रा यांच्या मते, मुस्लीम व्यक्तीने बोर्डाच्या अध्यक्षपदावर काम करणं दुर्मिळ आहे. बोर्डाच्या सर्व सदस्यांकडून समान पद्धतीने गुण देण्यात येतात. मुलाखतीत उमेदवारांना 275 पैकी गुण मिळतात, तर मुख्य परिक्षा 1750 गुणांची असते.

उर्दू माध्यमामुळे फायदा?

मुस्लीम विद्यार्थी उर्दू साहित्य आणि माध्यमाच्या जोरावर लोक सेवेत जास्त येत आहेत, असासुद्धा द... उर्वरित लेख लिहा:

्लीम विद्यार्थ्यांपैकी 80 टक्के विद्यार्थ्यांनी उर्दू विषय निवडलेला नव्हता."

उर्दू साहित्याचं यशस्वीतेचं प्रमाण का वाढत आहे, या प्रश्नाचं उत्तर देताना मिश्रा सांगतात, "समजा दहा हजार विद्यार्थी राज्यशास्त्र विषय घेत आहेत, त्यापैक काही जणच पास होतात. पण उर्दू विषय ठराविक विद्यार्थी घेतात. त्यापैकी काहीजण जरी पास झाले तर यश मिळण्याचं प्रमाण जास्त वाटतं.

उदाहरणार्थ, 2017 मध्ये हिंदी विषय घेणारे 265 उमेदवार होते. त्यापैकी 19 पास झाले तर 26 विद्यार्थ्यांनी उर्दू विषय घेतला होता, त्यापैकी 5 जण पास झाले.

यात हिंदी साहित्य विषयाचा उत्तीर्ण होण्याचं प्रमाण 7.1 टक्के आहे. तर उर्दूचं 19.2 टक्के इतकं आहे.

याचा अर्थ आकडे फिरवून जनतेची दिशाभूल करण्यात येत आहे.

फक्त मुस्लिमांना मोफत कोचिंग?

मुस्लिमांना UPSC परीक्षेसाठी मोफत प्रशिक्षण दिलं जातं, हा दावासुद्धा केला जातो. पण यात तथ्य नाही.

सामाजिक न्याय मंत्रालय, अल्पसंख्याक कल्याण मंत्रालयासह इतर अनेक मंत्रालयातून UPSC परीक्षेच्या प्रशिक्षणासाठी निधी दिला जातो.

हे फक्त मुस्लिमांसाठी नसून महिला, अल्पसंख्याक, SC, ST आणि OBC प्रवर्गासाठी केलं जातं.

नुकतीच सामाजिक न्याय विभागाने एक योजना सुरू केली आहे. याअंतर्गत SC आणि OBC विद्यार्थी आपल्या आवडीच्या क्लासमध्ये प्रशिक्षण घेऊ शकतात. पण त्यांचा पैसा मंत्रालयाकडून दिला जाईल.

जामिया मिल्लिया इस्लामिया विद्यापीठ, जामिया हमदर्द विद्यापीठ आणि जकात फाऊंडेशन यांच्यासारख्या स्वयंसेवी संस्था सिव्हील परीक्षेची तयारी करून घेतात. अल्पसंख्याक, महिला, आर्थिक मागास, SC आणि ST प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना कोचिंग देण्याचं काम ते करतात.

पण खरंच मुस्लीम विद्यार्थ्यांशी संबंधित संघटनाच कोचिंग क्लास चालवतात का?

लक्ष्मीशरण मिश्रा सांगतात, "UPSC परीक्षेत जैन समाजातील अनेक विद्यार्थी यशस्वी ठरले आहेत. त्यामुळे मग UPSC जैन धर्माचं समर्थन करतो, असं म्हणणं योग्य आहे का?

"जैन धर्माच्या 'जैन इंटरनॅशनल ट्रेड ऑर्गनायझेशन' या संस्थेकडे एक हजार कोटी रुपयांचा निधी आहे. याअंतर्गत जयपूर, इंदूर, दिल्ली आणि चेन्नईमध्ये रहिवासी प्रशिक्षण केंद्र उभारण्यात आली आहेत. इथं जैन समाजातील मुलांना तीन ते चार वर्षांपर्यंत मोफत ठेवून प्रशिक्षण दिलं जातं. मध्य प्रदेश लोकसेवा आयोगात जैन धर्मीयांची संख्याही चांगली आहे. त्यांच्या यशाचं प्रमाण 20 ते 25 टक्के आहे....


...र युजरनं अदनान सामींना त्यांचे वडील हे पाकिस्तानी हवाई दलात कार्यरत असल्याची आठवण करून दिली.

कोण आहे अदनान सामी?

अदनान सामींचा जन्म 1971 साली लंडनमध्ये झाला. त्यांचे वडील अर्शद सामी खान हे पाकिस्तानी हवाई दलामध्ये पायलट होते. त्यानंतर त्यांनी पाकिस्तानचे राजदूत म्हणून वेगवेगळ्या देशांमध्ये भूमिका बजावली.

लंडनमध्येच शिक्षण घेतलेल्या अदनान सामींनी वयाच्या पाचव्या वर्षापासूनच पियानो वादनाला सुरुवात केली. ज्येष्ठ संतूरवादक पंडित शिवकुमार शर्मा यांच्याकडून त्यांनी हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीताचे ... उर्वरित लेख लिहा:

पल्या पाकितानी नागरिकत्वाचा त्याग करावा लागला होता. या सगळ्या प्रक्रियेबद्दल एका मुलाखतीमध्ये बोलताना अदनान सामी यांनी म्हटलं होतं, "की पाकिस्तानमधील लोकांनी माझी त्याकाळातील परिस्थिती समजून घ्यावी, अशी माझी इच्छा आहे. तिथल्या लोकांचं जसं माझ्यावर प्रेम आहे, तसंच माझंही त्यांच्यावर आहे. पण पाकिस्तानी सरकारनं ज्यापद्धतीनं मला वागणूक दिली, माझ्यासमोर दुसरा कोणताही पर्याय नव्हता."

व्हिसावरून झालेला वाद

2001 पासून व्हीजिटर्स व्हिसावर असलेल्या अदनान सामींना 2013 साली व्हिसाची मुदत संपल्यानंतरही भारतात राहिल्याबद्दल मुंबई पोलिसांनी नोटीस बजावली होती. 6 ऑक्टोबर 2013 मध्येच त्यांच्या व्हिसाची मुदत संपली होती, मात्र त्यानंतरही ते भारतातच राहात होते.

नोटीस मिळाल्यानंतर अदनान सामींनी आपण मुदतवाढीसाठी संबंधित विभागाला अर्ज केला असून त्यासंबंधीच्या कायदेशीर प्रक्रियेचं पालन करत आहोत, असं म्हणत लेखी स्वरुपात आपली बाजू मांडली होती.

त्यानंतर 17 ऑक्टोबर 2013 मध्ये गृह मंत्रालयानं त्यांच्या व्हिसाची मुदत तीन महिन्यांनी वाढवून दिली होती. याच काळात अदनान सामींवर कर चुकवेगिरीचेही आरोप झाले होते.

बॉलिवुडमधली कारकीर्द

म्युझिक कॉन्सर्ट आणि शो करणाऱ्या अदनान सामींनी 1994 मध्ये पहिल्यांदा चित्रपटाला संगीत दिलं. त्यानंतर पाकिस्तानमध्ये अदनाम सामींची गायक आणि संगीतकार म्हणून कारकीर्द सुरू झाली.

2000 साली आशा भोसलेंसोबत अदनान सामींनी भारतामध्ये 'कभी तो नज़र मिलाओ' हा म्युझिक अॅल्बम केला. या अॅल्बमला संगीतही अदनान सामीनंच दिलं होतं. हा अल्बम प्रचंड गाजला, अनेक महिने तो इंडिपॉप चार्ट्समध्ये टॉपवर होता.

2001 साली आलेल्या 'अजनबी' चित्रपटातल्या 'तू सिर्फ मेरा मेहबूब' या गाण्यानंतर अदनान सामींकडून बॉलिवुडमधल्या ऑफर्स येऊ लागल्या.

याच वर्षापासून अदनान सामी भारतात व्हिजिटर्स व्हिसावर राहू लागले.

तेरा चेहरा, 'बिग बी' अमिताभ बच्चन यांच्यासोबतचं 'कभी नहीं' अशा म्युझिक अॅल्बममधल्या गाजलेल्या गाण्यांसोबतच साथिया, युवा, ऐतराज, सलाम-ए-इश्क, टॅक्सी नं. 9211 माय नेम इज़ खान, बजरंगी भाईजान या चित्रपटातील अदनान सामींची गाणीही हिट झाली.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...र रुग्णांचा बाहेरच्या जगाशी संपर्कच तुटून जाई. नातेवाईकांना आपल्या व्यक्तीची तब्येत कशी आहे, हे समजत नसे.

जर कोणाचा मृत्यू झाला तर परिस्थिती अधिकच बिकट होई.  पण आता या नव्या कक्षात टॅब ठेवले आहेत.  नातेवाईक इथे बसून आत उपचार घेत असलेल्या रुग्णाशी बोलू शकतात.  रुग्णाची परिस्थिती कशी आहे, हे स्वतः पाहू शकतात.

डॉ श्रेयांन्श कपाले हे या जम्बो कोव्हिड हॉस्पिटलचे प्रमुख आहेत.  त्यांच्यामते आता व्यवस्था सुरळीत झाली आहे पण पुणेकरांनी संयम दाखवणं गरजेचं आहे आणि वेळेत उपचार घेणं गरजेचं आहे.

"आता... उर्वरित लेख लिहा:

टरसहित ICU बेड्स आहेत. जिल्ह्यात असे 75 व्हेंटिलेटर ICU बेड्स आहेत.  हे आकडे कमी-जास्त होत राहतात.

एकूण 800 बेड्स पूर्ण केल्याचं पालिका सांगत असली तरीही शिवाजीनगरचं हे  जंबो हॉस्पिटल अर्ध्याअधिक क्षमतेवर अडलं आहे. ससूनसारखं सरकारी हॉस्पिटल 450 बेड्सवर अडलं आहे. केवळ पिंपरी चिंचवडचं जंबो हॉस्पिटल पूर्ण क्षमतेनं सुरु आहे.

सरकार खाजगी हॉस्पिटलवर नको इतकं अवलंबून आहे. मुंबई आणि दिल्लीसारखी शहरं मे महिन्यात जम्बो हॉस्पिटल्स उभारत होती, पण पुणं जणू आपत्तीची वाट पाहत राहिलं.

सिद्धार्थ शिरोळे पुण्याच्या शिवाजीनगरचे आमदार आहेत.  पहिल्यापासून ते सरकारला कोरोनासंदर्भातल्या प्रश्नांवर पत्र लिहित होते, समाजमाध्यमांवरही लिहित होते.

"मी असं नाही म्हणत की आपण हे मेमध्ये उभारलं असतं तर परिस्थिती वेगळी असली असती.  मेमध्ये आपल्याकडे अगोदर ठरवलेले अग्रकम आहेत. आपण मुंबईत केलं आहे. आपल्याला माहिती आहे की काय चांगलं चालतं आहे, काय चालत नाही. या सगळ्या अनुभवाचा वापर इथे करण्यामध्ये कमी झाला," शिरोळे म्हणतात.

"पहिलं म्हणजे जंबो कोव्हिड सेंटर्स पाहिजेत हा विचार करण्यामध्येच दोन अडीच महिन्यांचा उशीर झाला.  त्यानंतर तो 800 बेड्सचा करायचा की 400 बेड्सचा करायचा.

आज दीनानाथ मंगेशकर हॉस्पिटल सगळ्यात चांगलं चालणारं हॉस्पिटल आहे.  400 बेड्स त्यांच्याकडे आहेत. हा काही छोटा आकडा नव्हे. आपण प्लॅन करताना 800 केलं. ते करतानाच 300-350 असं केलं असतं तर व्यवस्थापनाला सोपं पडलं असतं. पण तरीही 800चं केलं. त्यावेळेस निविदा करतांना, एक तर उशीरा निविदा, त्यात करताना घाई.

"तुम्ही लवकर इन्फ्रास्ट्रक्चर उभं करण्याची घाई केली हे मान्य. पण त्याबरोबर त्यांना 800 पेशंटसवर उपचार करताना जे पूर्वीचे अनुभव आहेत त्याचा काय उपयोग केला? ते काही दिसत नाही.

आज ते सेंटर होऊन एक महिना झाला. तरीही केवळ 50 टक्केच क्षमता कार्यान्वित आहे.  रिस्क कशी आहे तर, तुम्ही बांधून तर ठेवलं आहे. तुम्हाला चालवता तर येत नाहीये.  वाढवण्याची घाई करु शकत नाहीत कारण तिथे क्रिटीकल पेशंट्स आहेत.  मृत्यूदर आपण वाढवू शकत नाही," शिरोळे पुढे म्हणतात.

पुण्याची स्थिती गंभीर बनल्यापासून राज्याचे आरोग्यमंत्री राजेश टोपे सतत शहरात येत असतात. त्यांच्यामते जेव्हा निर्णय घ्यायचे तेव्हा ते तातडीनं घेतले गेले, पण काही प्रश्न शहराच्या बाबतीत आहेत.

ससूनसारखं सरकारी हॉस्पिटल पूर्ण...


...र शेतकऱ्यांकडून जमिनी विकत घ्यायचे. आता सरकार एजंटसकडून जमीन विकत घेतं. त्यामुळे स्थानिक रहिवाशांचा या प्रकल्पाला विरोध नाही, असं म्हणता येणार नाही," असंही वैशाली पाटील यांनी सांगितलं.

SEZ आणि जैतापूर

आजवर कोकणात अनेक विकास प्रकल्पांना विरोध झाला आहे. नाणार, दाभोळ, रायगडचे SEZ, अशा अनेक लहान-मोठ्या औद्योगिक योजनांना विविध कारणांसाठी विरोध झाला आहे.

एन्रॉननंतर विशेष आर्थिक क्षेत्र म्हणजेच SEZ प्रकल्प कोकणात येऊ लागले, तेव्हा त्यांनाही विरोध झाला. रायगड जिल्ह्यामधील SEZ रद्द झाल्यावर काही पूर्... उर्वरित लेख लिहा:

ु मंगेश कर्णिक यांनी संपूर्ण जैतापूर परिसरामध्ये प्रवास करून संपूर्ण परिस्थितीचा अभ्यास केला होता. तसेच तारापूर अणुप्रकल्प आणि कर्नाटकातील कैगा प्रकल्पालाही त्यांनी भेट दिली होती.

कैगा प्रकल्पामुळे स्थानिकांना मिळालेला रोजगार आणि तिथल्या व्यवस्थेचे वर्णनही कर्णिक यांनी केलं होतं. या सर्व अनुभवावर आधारित त्यांचं 'जैतापूरची बत्ती' हे पुस्तक प्रसिद्ध झालं आहे.

जैतापूर' विरोधात रत्नागिरीमध्ये झालेली दगडफेक

कोकणात प्रकल्पांना होणारे विरोध आणि रोजगाराविना होणारं कोकणाचं नुकसान, यावर कर्णिक यांनी बीबीसीकडे मत मांडलं. ते म्हणाले, "कोकणचा माणूस मूळचा श्रम करणारा आणि बुद्धिमान आहे. गेली शेकडो वर्षं दारिद्र्यात राहिल्यामुळं त्याचं पोट कधीच भरलं नाही. इथलं राजकारणही धारदार आहे. प्रकल्पांबद्दल निर्माण केलेले गैरसमज आणि संशयांमुळं अनेक प्रकल्पांना इथं विरोध झाला. तसंच प्रकल्प होऊ नयेत यासाठी अंधश्रद्धाही पसरवल्या जातात."

नाणारच्या बाबतीत कर्णिक म्हणाले, "नाणारसारख्या प्रकल्पांची कोकणाला गरज आहे. मात्र ते प्रकल्प करताना लोकांना सर्व प्रकल्प समजावून सांगायला हवा, त्यांच्या शंकांचं निरसन करायला हवं. नाणार प्रकल्पाच्या आड येणारे प्रश्न सोडवता आले असते.

"मुंबईच्या वाटा बंद झाल्या आहेत, तिथल्या मिलही आता नाहीत. त्यामुळं मुंबईत स्थलांतर करता येत नाही. अशा वेळेस इथंच रोजगार तयार व्हायला हवा. या प्रकल्पांमध्ये केवळ कोकणाचं नाही तर आपल्या महाराष्ट्र राज्याचं आणि देशाचं हित आहे. ते नाही झालं तर या सर्वांचंच नुकसान होणार आहे."

अशा प्रकल्पांमुळे मासेमारीवर परिणाम होईल, अशी भीती लोक व्यक्त करतात.

नाणारच्या लोकांचं पुनर्वसन कैगासारखी टाऊनशिप उभी करून करावं, असं कर्णिक यांचं मत आहे. "कोकणामध्ये इतर अनेक ठिकाणी सडे म्हणजे कातळ आहेत. अशा ठिकाणीही प्रकल्प हलवता येतील. तसंच टाऊनशिप एका ठिकाणी आणि प्रकल्प थोडा दूर असंही करता येईल. रत्नागिरीच्या निवळीजवळही मोठा कातळ आहे. अशा पर्यायी ठिकाणांचा प्रकल्पासाठी विचार व्हायला हवा," असं ते म्हणतात.

'निसर्ग नष्ट करू नका'

एखाद्या प्रदेशात आधीच प्रदूषण असेल तर त्या परिसरात पुन्हा नवीन प्रदूषण तयार करणारे उद्योग नकोत, असं सुचवणारे नकाशे म्हणजेच 'Zoning Atlas Society of Industries' तयार करण्यात आले आहेत. मात्र ते लोकांसमोर आणले नसल्याचं मत ज्येष्ठ पर्यावरणतज्ज्ञ माधव गाडगीळ सांगतात.

झोनिंग...


...र सतत मनात यायचे. माहेरीच राहात होते. जर शिक्षण थांबलं असतं तर माझं अस्तित्व काहीच राहिलं नसतं. आपल्याच नशिबात हे असं का? मी स्वतःला दोष देत राहिले. मुक्त विद्यापीठातून ग्रॅज्युएशनचं शिक्षण पूर्ण केलं कारण घरात ओझं म्हणून राहायचं नव्हतं. घरचे टोचून टोचून बोलायचे."

चित्रा यांच्या सगळ्या भावंडांची लग्न झाली तशी त्यांना आपण घरात ओझं झालो आहोत असं वाटू लागलं. धड सासरची नाही आणि धड माहेरची नाही असं जाणवू लागल्याने चित्रा यांनी नोकरी करण्याचं ठरवलं.

2009 पासून गावात आरोग्य मदतनीस असणाऱ्या आशा वर्क... उर्वरित लेख लिहा:

नवरा व्यसनी असणं, फसवून लग्न लावणं, घरात मारहाण होणं अशा अनेक कारणांमुळे स्त्रिया घराच्या बाहेर फेकल्या जातात.

या महिला समाजातल्या वेगवेगळ्या स्तरात एकट्या पडल्याने त्यांचं सुरुवातीला मानसिकदृष्ट्या खच्चीकरण होतं, त्यानंतर कुटुंब आणि समाजाकडून मिळणाऱ्या संधी नाकारल्या जातात, त्यानंतर सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे अशा महिलांची आर्थिक परवड होण्याची शक्यता जास्त असते. घरातील संपत्तीवरचा कोणताही अधिकार त्यांना मिळत नाही.

एकल महिलांमध्ये चिंता (anxiety) आणि उदासीनता (depression) हे सर्वसाधारपणे आढळणारे आजार आहेत, असं मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. मिलिंद पोतदार म्हणतात. एकल महिलांच्या मानसिक अवस्थेविषयी मराठवाड्यातील मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. मिलिंद पोतदार यांची काही निरिक्षणं आहेत.

मानसिक आजारांचं निदान

अनेकदा मानसिक ताण हा Somatic लक्षणं म्हणून समोर येतो. महिला पेशंट डोकेदुखी, अंगदुखी, ओटीपोटात दुखणं अशी Somatic लक्षणं असणाऱ्या तक्रारी घेऊन समोर येतात. पण त्यामागे Somatic आजार नसतो.

मानसिक ताण-तणावाचं एका अर्थाने अशा दुखण्यांमध्ये रूपांतर झालेलं असतं. याचं कारण असं की आपल्याकडे मानसिक आजार हे सामाजिकदृष्ट्या स्वीकारले गेलेले नाहीत. त्यामुळे लोक मला शारीरिक त्रास होतोय असंच सांगतात. त्यामुळे डॉक्टरकडे उपचारासाठी वारंवार जाऊनही आजार बरा होत नाही. पण त्यांच्याशी सविस्तर बोलल्यानंतर आजाराचं निदान होऊ शकतं.

आयुष्यातल्या कठीण प्रसंगांवर मात करण्यासाठी पुरुषांपेक्षा बाईच्या मन अधिक सक्षम असतं, असं डॉ पोतदार म्हणतात.

"आपल्या समाजात स्त्रियांना दुय्यम आणि भेदभावाची वागणूक दिली जात असल्याने त्यांना आपल्या शिक्षणासाठीच नाही तर प्रत्येक हक्कासाठी झगडावं लागतं. तुलनेने पुरुषांना ते आपसुकच मिळतं. तर ताण-तणाव बाहेर येण्यासाठी रडणं गरजेचं असतं. एका अर्थाने मोकळं व्हायला मदत होते. पण आपल्या समाजात रडण्याची मुभा स्त्रियांना आहे, पुरुषांना नाही. त्यामुळे आयुष्यातल्या कमालीच्या कठीण प्रसंगावर मात करण्याची किंवा प्रतिरोध करण्याची क्षमता पुरुषांमध्ये तयार होत नाही. त्यामुळे टोकाचं पाऊल पुरुष उचलतात. त्यामुळेच शेतकरी आत्महत्येचं वाढतं प्रमाण आपल्याला समाजात दिसतं."

वेगवेगळ्या कारणांमुळे एकल.

गेल्या वर्षंभरात डॉ. पोतदार यांनी एकल महिलांमधल्या 25 शेतकरी विधवा महिलांच्या सविस्तर मुलाखती घेतल्या. या महिला आत्महत्याग्रस्त शेतकऱ्यांच्या...


...र सताता है. साल में एकबार जब घर वापस जाते है, तब सफर के दौरान सीट के पैसे लेकर भी रेल्वे पुलीस, सी.आर.पी.एफ के जवान डंडे बरसाते है... घर जब पहुंचते है, तब शरीरपर जखम के निशान पडे होते हैं... सब जगह पिटते रहते हैं हम...'

कंत्राटदार किंवा मालकाचा कामाशी मतलब असतो. शासन-प्रशासन तर खूप दूरची गोष्ट असते. एरवी, कुठल्यातरी कंत्राटदाराच्या मेहेरबानीवर गवंडीकामापासून सुतारकामापर्यंत आणि भाजीचा ठेला चालवण्यापासून इस्त्री करण्यापर्यंतची कामं मिळवायची. 12-12 तास वाट्टेल ते काम करण्याची तयारी ठेवायची. त्यात... उर्वरित लेख लिहा:

ाडीने गोव्यातली पर्यटनस्थळं बघत असतो, त्या गाडीचा ड्रायव्हर हा मूळचा ओरिसातल्या खेड्यातला असतो.

दापोलीसारख्या अस्सल कोकणातल्या गावात गेल्यानंतर सगळीकडे मराठीच माणसंच असणार, हे आपण गृहीतच धरलेलं असतं, पण रस्ता चुकल्यानंतर आपण ज्याला इच्छित स्थळी जाण्यासाठीचा पत्ता विचारलेला असतो तो गवंडीकाम करणारा तरुण बिहारमधल्या छोट्याशा खेड्यातून आलेला असतो.

विमानतळावर गेल्यानंतर प्रवासासाठीची औपचारिकता पूर्ण करण्याच्या गडबडीत असताना रापलेल्या चेहऱ्याचे, साध्याशा कपड्यांतले चार-पाच खेडवळ तरुण 'इमिग्रेशन क्लिअरन्स फॉर्म' भरुन द्या, म्हणून केविलवाण्या नजरेनं तुमच्याकडे विनंती करत असतात. हे सगळे ओरिसातल्या जंगम जिल्ह्यातून रोजगाराच्या शोधासाठी मस्कत-सौदीकडे निघालेले असतात.

देशाच्या अर्थव्यवस्थेत स्थलांतरितांचं योगदान किती?

'खेड्यात राहणारा भारत' हा असा सदासर्वकाळ इकडून-तिकडे, देशाच्या या टोकाकडून- त्या टोकाकडे, सतत स्थलांतर करत असतो. झोपडपट्ट्यांमधून वस्ती करुन असतो.

या वस्त्यांचं स्थलांतरितांचे घेट्टो असंही वर्णन करता येतं. 'दी डिस्पोजेबल पीपल' हे गाजलेलं पुस्तक लिहिलेले लेखक प्रा. केविन बेल्स या अवस्थेला 'न्यू स्लेव्हरी' असं नाव देतात.

भांडवलशाहीने चतुराईने लादलेल्या या नवयुगीन गुलामीत जखडले गेलेले लोक तुम्हाला महानगरांमधल्या विशेषतः असंघटित क्षेत्रांतल्या उद्योगांमध्ये अधिक प्रमाणात दिसतात. या घटकेला भारतातला तब्बल 80 ते 90 टक्के कामगार-मजूर हा असंघटित क्षेत्रात मोडतो. त्यातले 70 टक्के स्थलांतरित खेड्यांतून आलेले असतात.

हेच क्षेत्र कोणतंही कायदेशीर संरक्षण नसतानाही देशाचं अर्थचक्र गतिमान ठेवण्यास मोलाची मदत करत असतं. ढोबळमानाने सांगायचं तर, यातले 36 टक्के स्थलांतरित बांधकाम आणि पायभूत सुविधांच्या क्षेत्रात रोजगार मिळवतात. 20.4 टक्के स्थलांतरित शेती आणि शेतीशी संबंधित प्रक्रिया उद्योगात काम करतात, तर जवळपास 16 टक्के स्थलांतरित उत्पादन क्षेत्रात काम करतात.

'एनएसएसओ' च्या आकडेवारीनुसार त्यांचा अर्थव्यवस्थेतला वाटा सकल राष्ट्रीय उत्पन्नाच्या 6 टक्के ( तब्बल 1170 कोटी डॉलर्स) इतका भरतो. सरकारी आकडेवारी असंही सांगते की, सध्याची राज्यांतर्गत स्थलांतरितांची संख्या 30 कोटीच्या आसपास आहे, 2030 पर्यंत हा आकडा दुपटीने वाढून ही संख्या 60 कोटीच्या आसपास जाणार आहे.

हे जे काही कोट्यवधी स्थलांतरित या राज्यांतून त्या राज्यांत...


...र, संमेलनाला किती मदत देणार... याभोवतीच सगळी चर्चा फिरत राहते. चार परिसंवाद होतात, कवीकट्टा रंगतो, उद्घाटनाचा रटाळ, लांबलेला कार्यक्रम पार पडतो, खुल्या अधिवेशनात ठरावांची जंत्री मांडली जाते, थोडेफार वाद होतात आणि पुढल्या वर्षीच्या निमंत्रणाची चर्चा करत मंडळी आपापल्या घरी परततात.

उद्घाटनाला आलेले रसिक

या वर्षीही असंच घडलं. ग्रंथदिंडीला बडोदेकरांनी दाखवलेला उत्साह पुस्तक खरेदीला दिसला नाही. एवढंच नव्हे तर, ज्या विद्यापीठाच्या प्रांगणात हे संमेलन भरलं त्या महाराजा सयाजीराव गायकवाड विद्यापीठाच्या... उर्वरित लेख लिहा:

शिवाय आजचे अस्वस्थ वर्तमान मांडले. अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याबद्दलही त्यांनी स्पष्ट विचार मांडले. "लोकशाहीत अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य हा मूलभूत अधिकार आहे, त्याचा आदर करणं हा लोकशाहीचा आत्मा आहे. या अर्थानं सरकार लोकशाहीचं तत्त्व पाळत नाहीये, म्हणून चूक दाखवण्याचं धाडस आपण करतो आहोत", असं देशमुख म्हणाले. विचारवंतांच्या हत्येमुळे समाजजीवनात एक अस्वस्थता आहे, ती सरकारनं समजून घ्यावी, अशी अपेक्षाही त्यांनी व्यक्त केली.

त्यामुळे संमेलनाध्यक्षांचं भाषण लक्षणीय ठरलं. अर्थात, येत्या वर्षभराच्या काळात ते त्याबद्दल आणखी काय भूमिका घेतात, हे पाहण्यासारखं ठरेल.

मराठी लर्निंग अॅक्ट

तामिळनाडू आणि केरळ या राज्यांनी इंग्रजीचं प्रस्थ लक्षात घेऊन राज्यातल्या सर्व शाळांमध्ये स्थानिक भाषा सक्तीची केली आहे. कर्नाटकनं तर कन्नड विकास प्राधिकरण स्थापन केलं आहे. या प्राधिकरणाकडून कन्नड भाषेच्याविकासासाठी निरनिराळे उपक्रम आखले जातात.

महाराष्ट्रानंही अशाच स्वरुपाचा कायदा करावा, जेणेकरुन महाराष्ट्रात राहणारा व वेगवेगळ्या माध्यमांच्या शाळेत शिकणाऱ्या प्रत्येकाला चांगलं मराठी बोलता येईल आणि लोकव्यवहाराची भाषा शंभर टक्के मराठी होईल, असा मुद्दा देशमुख यांनी भाषणात मांडला. तो महामंडळानंही स्वीकारला आहे. तसा ठरावही करण्यात आला आहे.

ही सूचना व्यवहार्य रुपात येण्यासाठी खूप प्रयत्न करावे लागतील. युरोपात किंवा जपानमध्ये मातृभाषेलाच महत्त्व दिलं जातं, हे खरं आहे. पण त्यासाठी इंग्रजी या ज्ञानभाषेतलं ज्ञान तत्काळ मराठीत आणण्याची मोठी जबाबदारी महामंडळाला स्वीकारावी लागेल.

तेच ते विषय...

इंटरनेटचा वापर मराठीसाठी कसा करता येईल, ब्लॉग लिखाण, मराठी वेबसाईट्सची मांडणी, वेब सिरीज हे नवं क्षेत्र, भाषेची यूट्यूब चॅनल्स, कोणते नवीन शब्द मराठीनं स्वीकारले, इतर भाषांना कोणते शब्द दिले अशा काही विषयांचा विचार करता आला असता का?

मराठीत ज्ञाननिर्मितीसाठी काय करायला हवं, कोणते प्रकल्प घेता येतील, मराठीच्या प्रचार आणि प्रसारासाठी कार्यक्रम कसा आखता येईल, नवलेखकांनी आणलेल्या विषयांची दिशा कोणती, मराठीच्या संवर्धनासाठी सरकारदरबारचे उंबरे झिजवण्यापलीकडे मराठी शाळांच्या प्रश्नांवर काय करायला हवं, अशा मूळ विषयांवर तिथं खुली चर्चा झाली नाही. तशी ती का होत नाही, याचा विचार महामंडळानं, तसंच प्रतिनिधी संस्था करतील का?

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स...


...र, सुप्रिया सुळे, धनंजय मुंडे, सुनील तटकरे आणि राष्ट्रवादीचे काही आमदार उपस्थित आहेत.

तसंच शिवसेना नेते एकनाथ शिंदे, मिलिंद नार्वेकरही नुकतेच यशवंतराव चव्हाण केंद्रात पोहोचले आहेत.

दुसरीकडे अजित पवार त्याचे बंधू श्रीनिवास पवार यांच्या मुंबईतल्या ब्रायटन या निवासस्थानी आहेत.

17.26: धनंजय मुंडे राष्ट्रवादीच्या बैठकीला

अजित पवारांसोबत कोण आमदार आहेत याचे तर्कवितर्क केले जात आहेत. सकाळी शपथविधीला अजित पवारांसोबत असणारे आमदार राजेंद्र शिगणे, माणिकराव कोकाटे, दिलीप बनकर यांनी स्पष्ट केलं की त्... उर्वरित लेख लिहा:

ेणार. हे सरकार महाराष्ट्राच्या विकासासाठी काम करेल."

16.07: हा दिवस भारताच्या इतिहासातलं काळं पान - रणदीप सुरजेवाला

काँग्रेस प्रवक्ते रणदीप सुरजेवाला यांनी पत्रकार परिषदेत म्हटलं की, "23 नोव्हेंबर हा दिवस भारताच्या इतिहासातील एक काळं पान म्हणून ओळखलं जाईल. भाजपनं बेकायदेशीररित्या महाराष्ट्रात सत्ता स्थापनेचा प्रयत्न केला."

आमदारांच्या निष्ठेची बोली लावणं ही भाजपची ओळख बनली आहे. महाराष्ट्रात नरेंद्र मोदींनी आणि अमित शाहांनी राज्यघटनेला तिलांजली दिली. सत्तेच्या हव्यासापोटी भाजपनं लोकशाहीची आत्महत्या केली.

राज्यपालांनी शपथविधीला देवेंद्र फडणवीस आणि अजित पवारांना कोणत्या पत्राच्या आधारे निमंत्रित केलं? माध्यमं आणि महाराष्ट्राच्या जनतेपासून ही गोष्ट लपवून का ठेवण्यात आली? लोकशाहीची ही गळचेपी कधीपर्यंत चालू राहील हा प्रश्न आहे,  असंही ते पुढे म्हणाले.

15.20 : जनादेश आम्हालाच, आम्ही बहुमत सिद्ध करणार

केंद्रीय कायदा आणि न्याय मंत्री रविशंकर प्रसाद यांनी दिल्लीमध्ये पत्रकार परिषद घेतली. देवेंद्र फडणवीस आणि अजित पवारांच्या भल्या पहाटे झालेल्या शपथविधीविषयी बोलताना ते म्हणाले, "ते रात्री बसून मुख्यमंत्र्यांचं नाव फायनल करू शकतात, पण आम्ही सकाळी शपथ घेतली तर तुम्ही लोक आक्षेप घेता?"

अजित पवारांना राष्ट्रवादीच्या आमदारांचा पाठिंबा नाही असं या शरद पवारांच्या वक्तव्यावर बोलताना ते म्हणाले की, "त्यांच्या पक्षात अंतर्गत काय चालू आहे ते मला माहित नाही, पण आम्ही बहुमत सिद्ध करणार. अजित पवारांना एका मोठ्या आमदारांच्या गटाचा पाठिंबा आहे."

ज्या अजित पवारांवर घोटाळ्यांचे आरोप केले त्याच अजित पवार आणि त्यांचा समर्थकांना घेऊन सरकार कसं स्थापन केलं या प्रश्नाचं उत्तर देताना ते म्हणाले, "शिवसेनाने स्वार्थासाठी आपली 30 वर्षांची दोस्ती तोडली ते चालतं, आणि स्थिर सरकारसाठी आम्ही अजित पवारांना आमच्यासोबत घेतलं तर ती लोकशाहीची हत्या ठरते.  अजित पवारांना अनेक आमदारांचा पाठिंबा आहे.  आम्ही बहुमत सिद्ध करणार आणि एक स्थायी, प्रामाणिक सरकार देणार."

"बाळासाहेब ठाकरेंच्या आदर्शवर जे चालू शकले नाहीत त्यांच्याविषयी आम्हाला काही बोलायचं नाही. त्यांनी ठामपणे काँग्रेसला विरोध केला होता. सत्तेसाठी आपल्या विचारांशी समझोता केलेल्यांनी शिवाजींच्या विचाराबदद्ल बोलू नये," असंही ते पुढे म्हणाले.

15.00: अजित पवार शपथ घेणार याची पुसटशी कल्पना...


...रं आहे. म्हणूनच आपण छोट्या पावलांनी सुरूवात करूया.

1) मन शांत ठेवण्यासाठी अनेक प्रकारची मेडिटेशन्स आणि माईंडफुलनेस चे व्यायाम करता येऊ शकतात. माईंडफुलनेस म्हणजे मन वर्तमान क्षणात ठेवणे. आपण जेथे आहोत आणि जे करतो आहोत, त्याच गोष्टीमध्ये आपले संपूर्ण लक्ष असणे, वर्तमान क्षण संपूर्णपणे अनुभवणे आणि मनात बाकी विचारांना जागा न देणे.

याचा अगदी कुठेही आणि कधीही करता येईल असा एक प्रकार म्हणजे शरीर relax करून, डोळे बंद करून श्वासोच्छ्वासावर आपलं लक्ष केंद्रित करणं. जेव्हा आपण एखाद्या ठिकाणी मुद्दामहून ल... उर्वरित लेख लिहा:

िन्य येऊ शकतं. अशा वेळी स्वतः सोबतच नव्याने मैत्री करणं, स्वतः ला खोलात जाऊन ओळखण्याचा प्रयत्न करणं आणि आपल्या स्वतः च्या गुण दोषांची, मर्यादांची निरोगी जाणीव असणं आपल्याला मानसिक आजारांपासून दूर ठेवायला मदत करतं.

स्वतः सोबतंच आपले मित्र-मैत्रिणी, नातेवाईक, प्रियजन यांच्याशी सुद्धा संवाद वाढवणं ही मनाच्या निरोगी कार्यक्षमतेची गरज आहे. आपल्या मनाला आपल्या आयुष्यातल्या व्यक्तींशी connected राहण्याची मूळतःच गरज असते. त्यामुळे तुमच्या जवळच्या व्यक्तींशी जोडलं जाणं हे आपल्याला आपल्या मानसिक आरोग्याशी सुद्धा जोडून ठेवायला सुद्धा मदत करतं. जरी आपण फार कोणाला प्रत्यक्ष भेटू शकत नसलो, तरी आजचं तंत्रज्ञान आपल्या दिमतीला आहेच. अगदी ठरवून रोज कोणालातरी फोन, विडियो कॉल करण्याचा प्रयत्न करून पहा काही फरक जाणवतो आहे का?

3) अनिश्चितता आणि anxiety सोबत दोन हात कसे करायचे ते पाहू. अनिश्चिततेचा स्वीकार करणं, मनापासून आलेली परिस्थिती आहे तशी accept करणं, ही याची पहिली पायरी आहे. ही प्रक्रिया काही जणांना पटकन जमू शकते तर काहींना आहे ती परिस्थिती स्वीकारायला थोडा वेळ सुद्धा लागू शकतो. त्यानंतर पुढच्या पायरीसाठी आपण एक कागद आणि पेन/ पेन्सिल वापरणार आहोत.

सगळ्यात आधी स्वतः ला एक प्रश्न विचारूया.

तो म्हणजे 'मला नेमकी कोणत्या गोष्टीची भीती/चिंता वाटते आहे?'

आता थोडा विचार करून, याचं शक्य तितकं अचूक उत्तर कागदावर लिहून काढूया.

जेव्हा आपण हा मानसिक व्यायाम करतो आहोत तेव्हा हे भान ठेवणं गरजेचं आहे की ही फक्त एक शक्यता आहे. भविष्यकथन नाही.

प्रश्नाचं उत्तर लिहून झालं, की पुढचा प्रश्न विचारूया.

'या परिस्थितीतूनसुद्धा तग धरून राहण्यासाठी आणि प्रगती करण्यासाठी मी आता काय काय करू शकतो/शकते?'

आणि या प्रश्नाची अक्षरशः किमान 10 उत्तरे शोधून लिहून काढा. ती सर्व उत्तरे आत्ता लागू करण्याची गरज नाही. हे करण्याने आपल्या मेंदूची ऊर्जा चिंतेमधे वापरली जाण्याऐवजी सकारात्मक दिशेला, उपाय शोधण्यासाठी आणि काहीतरी constructive ( विधायक) विचार करण्यासाठी वापरली जाते.

ऊर्जेच्या अभावी या व्यायामामुळे चिंता कमी होते. याचसोबत आपण स्वतःला हीसुद्धा आठवण करून द्यायला हवी, की जशी ही नकारात्मक शक्यता आहे तशीच सकारात्मक गोष्टी घडण्याची सुद्धा शक्यता आहे. यासोबतच आपल्या मनाचा नकारात्मकतेकडून सकारात्मकतेकडे प्रवास सुरू होतो.

4) सकारात्मकता वाढीला लावणं...


...रं काही नसून केवळ अपयश आहे, असं मॉनेट एकदा म्हणाला होता. या गृहस्थाने एकदा तर चित्रप्रदर्शनात लावण्यासाठी काढलेली १५ चित्रे भावनेच्या भरात फाडून टाकली होती.

चित्रप्रदर्शनात लावण्यासाठी काढलेली १५ चित्रे भावनेच्या भरात फाडून टाकली होती.

परिपूर्णतेच्या ध्यास म्हणजे तरी काय असतं? अखेर तोही या भवसागरातून वाटचाल करण्यासाठी स्वतःलाच पराभूत करणारा एक मार्ग असतो. टोकाची उपरोधिकता - विरोधाभास हा याचा आधार असतो. आधी एखादी कलाकृती निर्माण करा, मग चुका करणे हा मोठं होण्याचा अविभाज्य घटक आहे हे मान्य करा.... उर्वरित लेख लिहा:

त. तुमचा स्वभावदोष काय, असा प्रश्न नोकरी मागण्यासाठी आलेल्या उमेदवाराच्या मुलाखतीदरम्यान विचारला गेला तर उमेदवार लबाडीने - परिपूर्णतेचा ध्यास हाच माझा स्वभावदोष आहे, असली ठरलेली उत्तरेही देतात.

पण इथूनच गुंतागुंत वाढण्यास प्रारंभ होतो. इथूनच तो ध्यास हा वादग्रस्त ठरण्यास सुरुवात होते.

काही वेळा हा ध्यास सकारात्मक ठरतो तर काही  वेळा हाच ध्यास पूर्णपणे नकारात्मक ठरतो. सुमारे १००० चिनी विद्यार्थ्यांचा या दृष्टीने अभ्यास केला गेला. तेव्हा हे लक्षात आले की दैवी देणगी लाभलेले विद्यार्थी हे सकारात्मक पद्धतीने ध्यास घेणारे असतात तर दैवी देणगीपासून वंचित असणारे विद्यार्थी मात्र नकारात्मक पद्धतीने हा ध्यास घेणारे असतात. म्हणजे नेमकं काय तर सदैव उत्तमतेचा ध्यास असणं हे सकारात्मक पद्धतीच्या ध्यासाचं उदाहरण झालं तर स्वतःची जराशी चूक झाली तरी आत्मप्रतिमा ढासळणं, स्वतःला मारणं ही किंवा अशी वागणूक म्हणजे नकारात्मक पद्धत झाली, असं संशोधक मानतात.

प्रसिद्ध फुटबॉलपटू क्रिस्तियानो रोनाल्डो याचे विधान विचारात घेण्यासारखे आहे. तो म्हणतो, मी माझा खेळ उंचावण्याचा ध्यास नक्कीच घेतो मात्र कोणत्याही परिस्थितीत केवळ परिपूर्णतेचा ध्यास धरीत नाही.

फूटबॉलपटू रोनाल्डो म्हणतो तो उत्तम होण्याचा प्रयत्न करतो परिपूर्ण होण्याचा नाही.

परिपूर्णतेचा ध्यास ही वृत्ती नाही तर हा तुमचा स्वतःकडे बघण्याचा, दृष्टीकोन असतो असं सेंट जॉन विद्यापीठाच्या अँड्र्यू हील यांना वाटतं. एखाद्या ध्येयाशी बांधिलकी असणं हे वाईट नाही. पण सकारात्मक ध्यास म्हणजे अशी व्यक्ती ज्यांच्यासाठी ही बांधिलकी हे लक्षण असतं. उलट, काही वेळा आपल्याला आपल्याला उत्तुंग ध्येयाऐवजी अवास्तव ध्येय ठेवलेली पहावयास मिळतात, ते घातक असतं, असं हील यांना वाटतं.

झपाटलेला कोण आहे आणि वेडा कोण आहे हे निव्वळ बाहेरून ठरवणं सोपं नाही, असं त्या म्हणतात.

९० गुणांची अपेक्षा असताना एखाद्या विद्यार्थिनीला समजा ६० गुण मिळाले आणि ती उदास होण्याऐवजी असं म्हणाली की कमी गुण मिळाले खरे पण म्हणून मी काही वाईट विद्यार्थी किंवा वाईट माणूस नाही तर ती सवय निश्चितच चांगली म्हणावी लागेल. पण याचाच अर्थ काढताना तिने जर मी म्हणजे अपयशाचं दुसरं नाव आहे असा संदर्भ लावला तर ते भीषण म्हणावं लागेल.

आपल्याला टेनिस स्टार आणि विक्रमवीर सेरेना विल्यम्स आठवतच असेल. ती स्वतःला परिपूर्णतेचा ध्यास असणारी म्हणवून घेत असे. तिने...


...रं मंदिर म्हणून ओळखलं जातं."

'हत्ती संरक्षणाचं सोंग'

शशीकुमार यांच्यामते गुरुवायूरमध्ये 48 हत्ती आहेत. कोची देवासम बोर्डाकडे 9 हत्ती आहेत. त्रावणकोर देवासम बोर्डाकडे 30 आणि मलबार देवासम बोर्डाकडे 30 हत्ती आहेत.

ते म्हणतात, "सध्या त्यांच्या संस्थेचे 380 सदस्य असून त्यांच्याकडे 486 हत्ती आहेत.

हत्तींनी स्वतःला किंवा भक्तांना जखमी करू नयेत म्हणून त्यांच्या पायांना उत्सवकाळात बांधून ठेवलं जातं. त्यांच्या पायावर त्याचे वळ दिसतात. पण काही वन्यजीवप्रेमी कार्यकर्त्यांना त्यात क्रौर्य दिसतं. जर आम्ही... उर्वरित लेख लिहा:

ल्याचे आणि दोषींवर पोलिसांनी कडक करावी असे आदेश दिल्याचे स्पष्ट केले आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...रंगी कपडे घातलेली, अर्धनग्न असत. भाले परजून जनावराच्या शिकारी करणारी, इतर आदिवासी जमातींविरुद्ध लढाया करणारी असत. जमिनीवर बसून, मातीच्या झोपडीत, मातीच्या मडक्यात स्वयंपाक बनवणारी असत. त्यांची आयुष्य विलक्षण भासत. निराळ्याच, अनोख्या जगातली.

पाहा व्हीडिओः घरच्यांना वाटतं काळे लोक गुन्हेगार असतात

मात्र स्वाझिलँडमधल्या लोकांचं जगणं माझ्या तसं ओळखीचं होतं. इतकं ओळखीचं की मला कितीदा तरी कंटाळा यायचा. थोडा-फार सांस्कृतिक फरक होता, नाही असं नाही. काही सांस्कृतिक समारंभ खास त्या भागातले होते. पण रोजचं... उर्वरित लेख लिहा:

ी कृष्णवर्णीय असाल तर अधिकच.

आशियाई, लॅटिनो, मूळ अमेरिकन रहिवासी कार्यकर्ते म्हणून गेले की त्यांनी खूप उत्साहवर्धक स्वागताची अपेक्षाच करू नये. गोरा स्वयंसेवक यायच्या ऐवजी हा कसा काय उगवला, असा विचार तुम्ही तिथे पोहोचल्यावर त्यांच्या डोळ्यात स्पष्ट वाचू शकता.

Peace Corps सोबत स्वाझिलँडमधे दोन वर्षांचं काम पूर्ण केलं. आव्हानं होतीच. त्यांना तोंड देत कामं सुरू ठेवली, कारण तिथे राहून मला स्वाझी जमातीचा अभ्यास करता आला आणि त्यांनाही माझी ओळख झाली.

माझं तिथलं काम संपल्यावर, मी दक्षिणेकडून उत्तर आफ्रिकेत गेले. आफ्रिकेतल्या विविध संस्कृती, पद्धतींचा अभ्यास केला.

अमेरिकेत परत आल्यावर Peace Corps मध्ये मला वरचं पद मिळालं. तिथे पाच वर्षं काम केल्यावर मी थांबवायचं ठरवलं.

गेल्या उन्हाळ्यात, वयाची तिशी पूर्ण केल्यावर मी आशियात हिंडायचं ठरवलं. मार्चमध्ये भारतात राहणार, असा बेत आखला. कारण मी होळी या रंगांच्या उत्सवाबदद्ल खूप ऐकलं होतं. लोकांना रंग खेळताना मला बघायचं, अनुभवायचं होतं.

कित्येक वर्षांपासून भारतात जायची माझी इच्छा होती. अमेरिकेत असताना माझी कुणी भारतीय मित्र-मैत्रीण नव्हती. असं कुणी असतं तर मला भारतात राहण्याविषयी माहिती गोळा करता आली असती.

पुस्तकं आणि इंटरनेटचा वापर करून भारताची ट्रीप ठरवली. हा माझ्यासाठी पूर्णपणे वेगळा अनुभव असणार होता.

दिल्ली विमानतळावर पाऊल ठेवलं, त्याला आता दोन महिने होतील. पहिल्यांदा माझ्या नजरेस पडली ती भटकी कुत्री, जिथे तिथे कचरा, कलकलाट आणि माणसांची गर्दी. हे जग माझ्यासाठी खऱ्या अर्थानं नवखं होतं.

दुसऱ्या दिवसापासून मला जे अनुभव यायला लागले, त्यानं मी फार अस्वस्थ झाले. बाहेर पडले की लोक माझ्याकडे बोटं दाखवायचे, हसायचे, माझ्यापासून दूर पळायचे. मी चालू लागले की समोरचा रस्ता मोकळा होत जायचा.

दुसऱ्याच दिवशीचा अनुभव. मी बाहेर पडले आणि काही भटकी कुत्री माझ्यावर हल्ला करायच्या बेतात होती. मला मदत करायचं तर सोडाच, पण हा सारा प्रसंग बघ्यांसाठी हास्यास्पद होता. कुत्र्यांचा हल्लाबोल, माझा आरडाओरडा, लोकांचं हसणं या सगळ्याचा शेवट म्हणजे लोक माझ्याभोवती कोंडाळं करून उभे राहिले.

कुत्री पळून गेल्यानंतर, लोकांनी माझ्यावर पाण्याचे फुगे मारायला सुरुवात केली! मी विरोध करण्याचा प्रयत्न केला, पण तोवर नखशिखान्त भिजले होते. शेवटी एका वयस्क माणसाला माझी दया आली आणि त्यानं गर्दीला पांगवलं.

हॉटेलकडे...


...रंपरेतले जे कठोर नियम आहेत, त्यांचं पालन न करण्याची त्यांची क्षमता याच्याशी जोडला आहेत.

"परंपरेनुसार कुटुंबाचं भरणपोषण करणं, ही पुरुषाची जबाबदारी सांगण्यात आली आहे. यालाच पौरुषत्व मानलं जातं. मात्र, यात अपयशी ठरत असल्याने त्या पौरुषत्वाची भरपाई म्हणून अनेक पुरूष अधिक आक्रमक आणि हिंसक होत आहेत."

अल्फोन्से सांगतात ते स्वतः गुन्हेगार आणि पीडित दोन्ही आहेत.

"शाळेत आम्हाला मारझोड व्हायची. घरी आम्हाला मारझोड व्हायची आणि गावात आम्ही मारामारीचा खेळ खेळायचो."

अल्फोन्से सांगतात आम्हीच ही हिंसा आत्मस... उर्वरित लेख लिहा:

्ये होतोय बदल'

बराझामध्ये दर आठवड्याला जवळपास वीस माणसं भेटतात. जवळपास दोन तास चर्चा होते आणि यातून सकारात्मक पौरुषत्व, स्त्री-पुरूष समानता आणि पितृत्व याविषयीची माहिती दिली जाते.

एक पुरूष आणि एक महिला यांच्या निरीक्षणाखाली ही कार्यशाळा घेतली जाते. ते सिनेमा, सचित्र पुस्तकं आणि मानसशास्त्रीय सत्र या माध्यमातून बलात्कार करणाऱ्या गुन्हेगारांच्या 'मेंदूत प्रकाश टाकण्याचं' काम करतात.

अल्फोन्से म्हणतात या कार्यशाळेत सहभागी झाल्यानंतर आपल्या नवऱ्यांमध्ये बरेच बदल झाल्याचं बहुतांश स्त्रिया सांगतात.

"त्या म्हणतात - आम्ही इमामांकडे गेलो, पादऱ्यांकडे गेलो, वेगवेगळ्या धर्मगुरूंकडे गेलो. मात्र नवऱ्यात काहीच बदल झाला नाही. त्यांना अनेकदा अटक होऊनही ते बदलले नाही. मात्र, आता अचानक ते अहिंसक झाल्याचं आणि वेळेत घरी येत असल्याचं आम्ही बघतोय."

आपल्या गर्भार बायकोच्या पोटात लाथ घालणारे बॅगविझा यांनीही एक मोठा टप्पा पार केला आहे.

ते म्हणतात, "100% नक्कीच नाही. शेवटी आपण मनुष्य प्राणी आहोत. मात्र, अनेक गोष्टी आश्चर्यकारकरित्या बदलल्या आहेत. आता आम्हा दोघांमध्ये योग्य पद्धतीने बातचीत होते आणि आमचे लैंगिक संबंधही खूप सुधारले आहेत."

अल्फोन्से यांना सकारात्मक पौरुषत्वाचं तत्वज्ञान डीआर कांगोतल्या प्रत्येक पुरूषापर्यंत पोहोचवायचं आहे.

"देशातून सर्व प्रकारचा हिंसाचार संपुष्टात आल्याचं आम्हाला बघायचं आहे. ते आमचं स्वप्न आहे", अल्फोन्से सांगतात. "तरच आम्ही हा देश स्त्री, पुरूष, मुलगा, मुलगी सर्वांना जगण्यासाठीचं सुंदर ठिकाण बनवू शकतो."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...रईस मोहम्मद कसोटी न खेळल्याचं दु:ख

रईस मोहम्मद अत्यंत स्टायलिश फलंदाज होते. गोलंदाजीही करत असत. मात्र, चाचणीत यशस्वी झाले तरच त्यांना संघात घेऊ असं निवड समिती म्हणत असे.

दुर्दैवाने रईस चाचणीत फार धावसंख्या उभारू शकत नसत. मात्र, देशाअंतर्गत क्रिकेटमध्ये ते चांगली कामगिरी करत असत. ते कसोटी क्रिकेट खेळले नाहीत म्हणून आईलाही वाईट वाटलं होतं.

वजीर मोहम्मद हे आता 89 वर्षांचे आहेत. वय वाढलं असलं तरी ते अजूनही सुदृढ आहेत.

मानसिकरीत्या कणखर हो, जेणेकरून निवड चाचणीत यशस्वी होशील, असं मी रईसला कायम ... उर्वरित लेख लिहा:

िळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...रकरणात पूजाने कोणतीही सुसाईड नोट लिहिलेली नाही. अशा स्थितीत पूजाचे आणि संजय राठोड यांचे संबंध असतील हे मान्य केलं तरी त्यांनी कशा प्रकारे आत्महत्येस प्रवृत्त केलं, हे सिद्ध करणारे पुरावे पोलिसांकडे असणं आवश्यक आहे.

"कोणताही सामान्य माणूस असला असता आणि त्याच्याबाबत अशा ऑडिओ क्लिप आल्या असत्या तर गुन्हा नक्कीच नोंद झाला असता, स्थानिक पातळीवर गुन्हा नोंद करण्याचे अधिकारी पोलीस निरीक्षकांकडे आहेत. पण सत्ताधारी आणि विरोधक यांच्या हस्तक्षेपाने कायद्याची प्रक्रिया प्रदूषित झाली आहे. सगळा दबाव पोलिसां... उर्वरित लेख लिहा:

ी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...रकरणी अनेकांची चौकशी

सुशांतच्या मृत्यूची चौकशी होत असतानाच कंगना राणावतने या प्रकरणाला घराणेशाहीचा मुद्दा जोडला. या मुद्द्यावरून सोशल मीडिया आणि माध्यमांमध्ये मोठा गोंधळ घालण्यात आला.

बॉलीवुडमधील दिग्गजांनी कशाप्रकारे सुशांतला हतबल केलं, असे आरोप होऊ लागले. मोठ्या कलाकारांनी कशाप्रकारे सुशांतचे सिनेमे हिसकावून घेतले वगैरे चर्चा होऊ लागल्या. सुशांत छोट्याशा शहरातून आल्याचा मुद्दा मांडून या चर्चा होत राहिल्या.

यशराज फिल्म्स आणि संजय लीला भन्साली यांच्यासारख्या सिनेनिर्मात्यांचीही चौकशी झाली. त... उर्वरित लेख लिहा:

िसलं. मात्र, ज्याप्रकारची स्थिती आता आहे, तशी कधीच नव्हती. आता बॉलीवुड असो वा संपू्रण देश, प्रत्येक ठिकाणी विरोध किंवा समर्थनाच्याच गोष्टी होतात. विश्लेषण कुठेच होत नाहीय. संवाद संपत चालला आहे," असं सुशांत सिंह म्हणतात.

सुशांत यांना वाटतं की, कलाकारांमध्येही आता दरी वाढलीय. ते म्हणतात, "सगळेजण सोशल मीडियावर आपापला ग्रुप करून बसलेत, ज्यात मीही सहभागी आहेच. आपल्या मुद्द्यांवर वाह वाह केलं जातं, तेव्हा आपल्याला चांगलं वाटतं. मात्र, आपल्या विचारांचा विरोध करतात, तेव्हाही स्वत:च बरोबर असल्याचं वाटतं. चर्चा होत नसल्याचं वाटतं. हे खूप भयंकर आहे. कारण आपण एकमेकांपासून दूर जातोय. वेगवेगळे विभागलं जाणं यात चूक नाही, लोकशाहीत ते अपेक्षितच असतं. संवादच न होणं, हे भयंकर आहे."

सिनेनिर्माते अविनाश दास यांना वाटत की, "आधीही वेगवेगळ्या विचारांचे लोक सिनेसृष्टीत होते. मात्र, अशाप्रकारच्या टीका होत नव्हत्या. आता परिस्थिती फारच बदललीय."

अविनाश दास म्हणतात, "आपल्या समाजाप्रमाणेच सिनेसृष्टी आहे. पूर्वी राज कापूर यांच्यासारखे कलाकार होते, जे नेहरूंच्या विचारांचे होते आणि बिमल रॉय यांच्यासारखे लोक डाव्या विचारांचे होते. त्यांचे सिनेमेही तसे असायचे. मात्र, त्यांच्यात कधी वाद झाले नाहीत. आता वाईट हे आहे की, लोक द्वेषानं वाटले गेलेत, समाजातही आणि सिनेसृष्टीतही."

अभिनेते मुकेश खन्ना यांचं म्हणणं आहे की, "सिनेसृष्टीत कधीच गटतट पडले नाहीत. सिनेसृष्टी कुटुंबासारखी आहे. सुशांतच्या चौकशीदरम्यान ड्रग्जचा मुद्दा समोर आलाय आणि मला वाटतं, ड्रग्जसारख्या गोष्टी संपवल्या पाहिजेत. सिनेसृष्टीत ड्रग्ज नाहीत, असं कुणीही लिहून देऊ शकत नाही."

ड्रग्जबाबत ज्येष्ठ अभिनेत्री आणि खासदार जया बच्चन यांनीही संसदेत मुद्दा उपस्थित केला. त्यावरून कंगना राणावतने जया बच्चन यांच्यावर व्यक्तिगत टीका केली. यावेळीही कंगनाच्या बाजूने भाजप खासदार आणि अभिनेते रवी किशन पुढे आले, तर जया बच्चन यांच्या समर्थनासाठी अनुराग कश्यप यांच्यासारखी मंडळी समोर आली.

त्यानंतर अनुराग कश्यपवरही लैंगिक गैरवर्तणुकीचा आरोप लावण्यात आला. मात्र, काही अभिनेत्री अनुरागच्या समर्थनासाठी पुढे आल्या.

दरम्यानच्या काळात कंगनाला केंद्र सरकारकडून सुरक्षा पुरवण्यात आली. महाराष्ट्र सरकारविरोधात ती बोलू लागली. भाजपलाही महाराष्ट्र सरकारविरोधात बोलण्यासाठी कंगनाच्या निमित्ताने चेहरा सापडला.

अविनाश दास...


...रकार अद्वैत मेहता सांगतात, "पहिल्याच फटक्यात आमदार आणि पहिल्याच फटक्यात खासदार ही कामगिरी अतिशय कौतुकास्पद आहे. मोदींच्या लाटेत वंचित बहुजन आघाडीचा राज्यातला एकमेव विजेता खासदार म्हणून निवडून येणं विशेष असल्याचं ते म्हणतात.

पत्रकार अरुण म्हेत्रे यांच्या मते,"मित्र-सहकारी खासदार झाला याचा आनंद खूप आहे. पत्रकार म्हणून वेगवेगळे विषय विविधांगाने मांडण्याची शैली इम्तियाज यांच्याकडे होती. पक्ष कुठलाही असू दे, व्यक्ती म्हणून इम्तियाज यांचं सामाजिक भान उत्तम आहे. त्याची प्रचितीही आलीये. एक सुशिक्षित ने... उर्वरित लेख लिहा:

धार्मिक सलोखा बिघडू न देणं हे देखील जलील यांच्यासमोरचं मोठं आव्हान आहे, असं ज्येष्ठ पत्रकार प्रवीण बर्दापूरकर यांना वाटतं.

एकूणच जलील यांचा प्रवास रंजक असला तरी औरंगबादकरांच्या अपेक्षा पूर्ण करण्याचं काटेरी आव्हान त्यांच्यासमोर आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...रकारच्या पिकांचं मोठ्या प्रमाणात नुकसान झालं आहे.

अवकाळी पावसामुळे मराठवाड्यातल्या औरंगाबाद, जालना, परभणी, हिंगोली, नांदेड, बीड, लातूर, उस्मानाबाद या 8 जिल्ह्यांतील 32 लाख हेक्टरवरील पिकांचं नुकसान झालं आहे. यापैकी 62 टक्के म्हणजेच 20 लाख हेक्टरवरील पिकांचे पंचनामे पूर्ण झाले आहेत.

मराठवाड्यात सर्वाधिक नुकसान सोयाबीन पिकाचं झालं आहे. मराठवाड्यात 11 लाख हेक्टरवरील कापूस, 14 लाख हेक्टरवरील सोयाबीन, 2 लाख हेक्टरवरील मका, 92 हजार हेक्टरवरील बाजरी, 60 हजार हेक्टरवरील ज्वारी आणि 2 लाखाहून अधिक हेक्... उर्वरित लेख लिहा:

खर्च भरून निघेल, इतकी मदत सरकारनं करावी, असं काही विचारवंत सांगू लागले आहेत. पण, अवकाळी पावसानं शेती क्षेत्राचं किती नुकसान झालं, याचा अंदाज न आल्यानं अशा बाता केल्या जात आहेत."

अवकाळी पावसामुळे विदर्भातली कपाशी अशी जमीनदोस्त झाली आहे.

"हेक्टरी 25 हजार रुपये म्हणजे गुंठ्याला 250 रुपये मदत ही शेतकऱ्यांची निव्वळ चेष्टा आहे. प्रश्न केवळ उत्पादन खर्च भरून देण्याचा नाही, तर तयार शेतीमालाच्या बाजारातील किंमतीइतकी मदत शेतकऱ्यांना मिळणं आवश्यक आहे," असंही ते म्हणाले.

पण, पंचनाम्यांनुसार मदतीची रक्कम वाढवली जाऊ शकते, असं माजी कृषी मंत्री अनिल बोंडे यांनी बीबीसीला सांगितलं.

"शेतकऱ्यांना वाऱ्यावर सोडण्याचा प्रश्नच नाही. शेतकऱ्यांच्या मदतीची प्रक्रिया अबाधित ठेवली जाणार आहे. मुख्यमंत्र्यांनी 10 हजार कोटी रुपयांची मदत आधीच जाहीर केली आहे. पंचनाम्यांनुसार पीकनिहाय मदत दिली जाईल. याशिवाय 20 लाख शेतकऱ्यांनी पीक विम्यासाठी दावा दाखल केला आहे, पीक विम्याच्या माध्यमातूनही शेतकऱ्यांना मदत दिली जाईल," बोंडे यांनी सांगितलं.

"सरकारनं दिलेली भरपाईची मदत पुरेशी आहे की नाही, हे पंचनामे झाल्यानंतर ठरवता येईल. पंचनाम्यांनुसार नुकसान भरपाईच्या रकमेचा आकडा जास्त आल्यास, मदतीच्या रकमेत निश्चितपणे वाढ केली जाईल," त्यांनी पुढे सांगितलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...रकाराविषयी माहिती नव्हती. त्यांच्या मोठ्या मुलीची त्यांच्या नकळतच खतना करण्यात आली होती. तिला ज्यावेळेस वेदनेनं विव्हळताना आईने पाहिलं, त्याचवेळेस आपल्या लहान मुलीबरोबर असं होऊ देणार नाही, असा निर्धार त्यांनी केला.

इंसिया यांनी सांगितलं, "सुरुवातीला कुटुंबातील जेष्ठ आणि वयोवृद्ध मंडळी आईवर नाराज झाली. पण नंतर हळूहळू ही गोष्ट विस्मरणात गेली. मी माझ्या बहिणीचा त्रास जवळून अनुभवला आहे. त्यामुळेच या क्रुर प्रथेविरोधात आवाज उठवण्याचा निर्णय घेतला."

चाळीस वर्षांच्या निशरीन या दोन मुलींच्या आई आहेत. ... उर्वरित लेख लिहा:

े महिलांच्या जीवनावर त्याचा परिणाम होताना दिसतो."

'सहियो' आणि 'वी स्पीक आऊट' यासारख्या संस्था भारतात FGMला गुन्हा ठरवून त्यावर बंदी आणण्याची मागणी करत आहेत.

ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा, बेल्जियम, यूके, अमेरिका, स्वीडन, डेन्मार्क आणि स्पेनसारख्या काही देशांमध्ये या प्रकारास गुन्हा ठरवण्यात आलं आहे.

भारतात बंदी का नाही?

अलिकडेच सर्वोच्च न्यायालयानं FGMवर बंदी आणण्याची मागणी करणाऱ्या एका याचिकेची दखल घेत महिला आणि बाल कल्याण मंत्रालयाकडून खुलासा मागितला होता.

मंत्रालयानं त्यांच्या उत्तरात सांगितलं की, भारतात नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड ब्यूरोमध्ये FGMशी संबधित कुठलीही अधिकृत आकडेवारी देण्यात आलेली नाही. यामुळेच सरकार यावर कुठलाही निर्णय घेऊ शकत नाही.

मासूमा रानालवी

'वी स्पीक आऊट' च्या संस्थापिका मासूमा रानालवी म्हणतात, "सरकार हे का मानायला तयार नाही की जेव्हा FGMला देशात गुन्हाच मानला जात नसेल तर नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड ब्यूरोमध्ये त्याची आकडेवारी कुठून येईल?"

मासूमा पुढे म्हणतात, "दूसरी गोष्टी म्हणजे मुलींची खतना फार लहानवयातच केली जाते. त्यावेळेस त्यांना काही माहितच नसते. मग त्या पोलिसांना काय सांगतील? तसंच, खतना करणारे घरचेच लोक असल्यानं ही बाब बाहेर कशी येईल?"

इंसिया यांच्या मते, सरकारने बोहरा समाज आणि FGMवर झालेल्या संशोधनाचा अभ्यास करावा. यावर काम करणाऱ्यांशी बोलावं आणि त्यानंतरच कोणताही निर्णय घ्यावा.

डॉक्टरांचाही यात सहभाग

त्यांनी सांगितलं, "यासोबतच सरकारने बोहरी समाजातील धार्मिक नेत्यांशीही चर्चा करायला हवी. त्यांच्या हस्तक्षेपाशिवाय ही अमानवी परंपरा संपवणं फार कठीण आहे."

मासूमा सांगतात, अलिकडच्या काळात एक नवी प्रथा पाहायला मिळत आहे.

प्रातिनिधिक छायाचित्र

सुशिक्षित आणि हाय-प्रोफाइल बोहरी कुटुंबातल्या मुलींची खतना करण्यासाठी डॉक्टरांकडे नेलं जातं.

त्या म्हणाल्या, "जेव्हा की खतना ही मेडिकल प्रॅक्टीस नसल्यानं डॉक्टरांनाही याविषयी माहित नसतं. तरीसुद्धा पैशासाठी ते यात सहभागी होतात. हे सगळे गोपनीय पद्धतीनं होतं आणि याविषयी कोणीचं बोलू इच्छित नाही."

मासूमा यांनी यासंदर्भात मेडिकल कॉन्सिल ऑफ इंडियाला एक पत्रही लिहलं आहे. पण त्यावर अद्याप त्यांच्याकडून काहीच उत्तर आलेलं नाही.

त्या म्हणतात, "FGM थांबवण्यासाठी आम्हाला डॉक्टरांची मदत घ्यावी लागेल. जन्माआधी गर्भजल लिंग निदान चाचणी बेकायदेशीर घोषित करण्यात आली आहे,...


...रक्तातून स्पष्टपणे दिसू लागला. वेटलिस्टवरील विद्यार्थ्यांच्या तुलनेत प्राथमिक इयत्तांमधील मुलांना शिकवण्यात सक्रिय सहभागी असलेल्या माध्यमिक विद्यार्थ्यांमध्ये कोलेस्टरॉलची पातळी कमी होती, त्याचप्रमाणे त्यांच्या रक्तात 'इंटरल्यूकिन 6'सारख्या ज्वलनशील पदार्थांच्या खुणाही कमी होत्या- हृदयवाहिकेच्या आरोग्यसंदर्भात अंदाज येण्यासाठी याचा उपयोग होतोच, शिवाय विषाणूजन्य संसर्गासंदर्भातही याची भूमिका महत्त्वाची असते.

जागतिक साथीच्या काळात स्वयंसेवक म्हणून काम करण निश्चितपणे अधिक आव्हानात्मक असतं. परंतु, ... उर्वरित लेख लिहा:

याची शक्यता असते.

दयाळूपणा आणि आर्थिक देणग्या देण्याचे आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम होतात, हे दाखवणारे अगणित दाखले आहेत. उदाहरणार्थ, नियमितपणे आपल्या नातवंडांची काळजी घेणाऱ्या आजीआजोबांची मरणाधीनता अशा प्रकारे नातवंडांची काळजी घेण्यात न गुंतलेल्या आजीआजोबांहून 37  टक्क्यांनी कमी असते.

नियमित व्यायामाहून अधिक मोठ्या प्रमाणात हा परिणाम होतो, असं अभ्यासांचा लेखाजोखा घेतल्यावर स्पष्ट झालं आहे. आजीआजोबा पूर्णतः पालकांच्याच भूमिकेत शिरणार नाहीत, हे यात गृहित धरलेलं आहे (परंतु, नातवंडांची, विशेषतः रांगत्या मुलांची काळजी घेण्यामध्येही बरीच शारीरिक हालचाल करावी लागते, हे कबूल करायला हवं).

दुसऱ्या बाजूला, स्वतःच्या सुखाऐवजी दुसऱ्यांच्या सुखासाठी पैसा खर्च केल्यास, त्यातून ऐकण्याची क्षमता वाढते, झोप सुधारते आणि रक्तदाब कमी होतो. अतितणावावरील नवीन औषधोपचारांचा जो काही परिणाम होईल, तितक्या प्रमाणात याचा परिणाम दिसतो.

दरम्यान, देणगी देण्यासाठी चेकवर सही करणं, हा तुमचे स्नायू बळकट करण्याचा एक चांगला मार्ग असू शकतो. हाताची पकड किती घट्ट आहे, याची तपासणी करणाऱ्या एका प्रयोगामध्ये सहभागी व्यक्तींपैकी ज्यांनी युनिसेफला देणगी दिली त्यांनी, अशी देणगी न देणाऱ्या लोकांहून 20  सेकंद अधिक वेळ हँड एक्सरसायझर पकडून ठेवला. तर, पुढच्या वेळी तुम्हाला, समजा, हात लढवायचा असेल, तर त्याआधी चेकबुकावर सह्या करायला विसरू नका.

सॅन दिआगो स्टेट युनिव्हर्सिटीमध्ये मज्जावैज्ञानिक असलेल्या त्रिस्तेन इनागाकी यांच्या मते, दयाळूपणा व औदार्य यांचा आरोग्य सुदृढ होण्यावर परिणाम होतो यात काहीच आश्चर्यकारक नाही. "माणसं अत्यंत सामाजिक असतात, आपण परस्परांशी जोडलेले असतो तेव्हा आपलं आरोग्य चांगलं राहतं, आणि परस्परांशी संबंधित राहण्याचा एक भाग म्हणजे काहीएक देत राहणं," असं त्या म्हणतात.

इनागाकी आपल्या काळजीसेवा व्यवस्थेचा अभ्यास करतात- ही व्यवस्था म्हणजे मदत करण्यासंबंधीचं वर्तन आणि आरोग्य या दोन्हींशी जोडलेल्या मेंदूच्या प्रांतांचं जाळं असतं. आपल्या बालकांचं पालकत्व सुकर व्हावं यासाठी ही व्यवस्था उत्क्रांत झाली असावी. सस्तन प्राण्यांच्या प्रमाणित सरासरीपेक्षा मानवी बालक असाधारण म्हणावं इतकं असहाय असतं. त्यानंतर ही व्यवस्था इतर लोकांना मदत करण्यासंदर्भातही सक्रिय झाली असावी.

सलग यश मिळाल्यावर उत्तेजित होणाऱ्या मेंदूतील सेप्टल एरिया आणि वेन्ट्रल स्ट्रइअटम...


...रखी कारणं यामागे असू शकतात. न्यायाधीशांना कुठल्या प्रकारचा धोका असल्याचं वाटत असेल, केसमध्ये कुठल्याही प्रकारची गुंतवणूक असेल किंवा कुठल्याही पार्टीशी काही संबंध असतील तरीही न्यायाधीश असा निर्णय घेतात. परंतु या प्रकरणात नेमकं काय कारण आहे ते समजलेलं नाही.''

याविषयी सूरत सिंह सांगतात, "न्यायाधीश कुठल्या पार्टीशी कुठल्याही प्रकारे जोडले गेलेले असतील तर त्यांनी याप्रकरणी सुरुवातीलाच माहिती देणं अपेक्षित असतं. न्याय होणं अत्यावश्यक आहेच पण तो होताना दिसणंही तितकंच गरजेचं आहे.''

न्यायसंस्था काय म्ह... उर्वरित लेख लिहा:

नंतर न्यायाधीश दलवीर भंडारी यांनी केसमधून माघार घेतली होती. तेव्हा नोवार्टिस केसमध्ये न्यायाधीश काटजू यांच्या जुन्या लेखाचा संदर्भ आला होता, यात त्यांनी बहुराष्ट्रीय औषध कंपन्यांना मोकळेपणाने फार्मा पेटंट देण्याला विरोध दर्शवला होता.

बौद्धिक संपदा हक्क दावेदार संघटना (इंटलेक्च्युअल प्रॉपर्टी ओनर्स असोसिएशन)च्या एका आंतरराष्ट्रीय परिषदेत न्यायाधीश भंडारी यांचा सहभाग आढळून आल्यानं, त्यांना आरोग्य कर्मचाऱ्यांच्या विरोधाचा सामना करावा लागला होता. नोवार्टिस या संघटनेचा एक भाग  होती.

भीमा कोरेगांव प्रकरणावर एक नजर

मराठा सेना आणि ईस्ट इंडिया कंपनी यांच्यात झालेल्या युद्धाच्या 200व्या स्मृतिदिनानिमित्त 31 डिसेंबर 2017 रोजी `भीमा कोरेगांव शौर्य दिवस प्रेरणा अभियान' या कार्यक्रमाअंतर्गत अनेक दलित संघटनांनी एकत्रितपणे एका रॅलीचे आयोजन केले होते. युद्धात ईस्ट इंडिया कंपनीविरोधात महार रेजिमेंट लढली होती आणि यात बहुतांश दलित सैनिक होते.

भीमा कोरेगावची रॅली मराठा सेनेच्या विरोधात दलितांच्या शौर्याच्या स्मृतिनिमित्त आयोजित करण्यात आली होती. याचे नाव एल्गार परिषद ठेवण्यात आले होते. शनिवार वाड्याच्या मैदानावर झालेल्या रॅलीत "लोकशाही, संविधान आणि देश वाचवणे'' या मुद्द्यांवर चर्चा झाली. रोहित वेमुलाच्या आईने या रॅलीचं उद्घाटन केलं होतं.

यावेळी प्रकाश आंबेडकर, उच्च न्यायालयाचे माजी प्रमुख न्यायामूर्ती बीजी कोळसे पाटील, गुजरातचे आमदार जिग्नेश मेवानी, जेएनयूचे विद्यार्थी उमर खालिद, आदिवासी कार्यकर्त्या सोनी सोरी आदी मान्यवर उपस्थित होते. त्यांच्या भाषणांसह कबीर कला मंचातर्फे सांस्कृतिक कार्यक्रमही आयोजित करण्यात आले होते.

दुसऱ्या दिवशी भीमा कोरेगांव येथे उत्सवी वातावरण असतानाच, मसलन आणि संसावाडी या जवळच्याच भागांमध्ये हिंसक वातावरण झाले आणि एका तरुणाचा मृत्यू झाला. या प्रकरणी हिंदुत्ववादी संस्था समस्त हिंद आघाडीचे नेता मिलिंद एकबोटे आणि शिव प्रतिष्ठानचे संस्थापक संभाजी भिडे यांच्याविरोधात एफआयर दाखल करण्यात आली होती.

एफआयआर दाखल होऊनसुद्धा दीर्घकाळ मिलिंद एकबोटे आणि संभाजी भिडे यांना अटक झाली नाही, त्यांना जामिनावर सोडण्यात आलं. यावेळेस परिषदेशी संबंधित अन्य दोन एफआयआर पुणे शहरातल्या विश्रामबाग पोलीस ठाण्यात दाखल करण्यात आल्या.

पहिली एफआयआर जिग्नेश मेवानी आणि उमर खालीद यांच्यावर जमावाला भडकवेल असे भाषण केल्यामुळे...


...रचॅट आधीच लोकप्रिय आहे.

संधी आणि आव्हानं

चिनी अॅप्सवरील बंदीनंतर चिंगारी, शेअरचॅटसारख्या अॅप्सकडे युजर्सचा ओढा हजारो-लाखोंच्या पटीत वाढला. त्यामुळे इतक्या मोठ्या संख्येतील युजर्सना सांभाळणं (हँडल करणं) हे जिकिरीचं काम आहे. अॅपही तितकं सुरक्षित आणि मोठ्या संख्यातील युजर्स आल्यानंतरही हँग न होणारं असायला हवं. हेच या अॅपसमोर मोठं आव्हान आहे.

बऱ्याचदा मोठं ट्राफिक आल्यनंतर, म्हणजे अपेक्षेपेक्षा जास्त संख्येत युजर्स एखाद्या अॅपवर आल्यानंतर ते अॅप क्रॅश होण्याची भीती अधिक असते.

चिंगारीचे सहसंस्था... उर्वरित लेख लिहा:

ित घोष यांनी मात्र अँडरसन यांचा दावा फेटाळला आहे. शिवाय, चिंगारी आणि ग्लोबसॉफ्ट वेबसाईट आणि चिंगारी अॅपचा काहीच संबंध नसल्याचं सुमित घोष यांचं म्हणणं आहे.

शिवाय, "ग्लोबसॉफ्ट वेबसाईट आणि चिंगारी अॅप या दोन्हींच्या वेगवेगळ्या सुरक्षा/इंजिनिअरिंग टीम आहेत. शिवाय, त्यांचा एकमेकांशीही काहीही संबंध नाही. तसंच, चिंगारी लवकरच स्वतंत्र कंपनी असेल," असंही सुमित घोष यांनी सांगितलं.

जर टिक टॉक परत आलं तर....

टिकटॉकवर बंदी आणली गेली असली, तरी टिकटॉकची मुख्य कंपनी बाईटडान्स भारत सरकारशी चर्चा करत आहे. भारतात परतण्यासाठी टिकटॉककडून प्रयत्न केले जात आहेत, कायदेशीर मार्गांचीही चाचपणी केली जाते आहे.

टिकटॉकवर पॉर्नोग्राफिक कंटेट प्रसिद्ध केल्याप्रकरणी काही दिवसांपूर्वी मद्रास हायकोर्टानं टिकटॉकवर बंदीची कारवाईक केली होती. मात्र टिकटॉकनं यापुढे सुरक्षेसाठी काय काळजी घेतली जाईल, हे सांगितल्यानंतर काही अटींसह ही बंदी उठवली गेली.

यावेळीही ठोस कारणं देऊन बंदी उठवण्यासाठी टिकटॉकचे प्रयत्न सुरू आहेत. त्यामुळे या शक्यता आपण पूर्णपणे नाकारू शकत नाही.

जर या शक्यता सत्यात उतरल्या, म्हणजे टिकटॉक पुन्हा परतलं, तर ते पुन्हा त्यांचा मार्केट व्यापून टाकेल यात शंका नाही, असं श्रीधर म्हणतात.

"भारतीयांमध्ये आता चीनविरोधी भावना आहे, हे मान्य आहे. मात्र, ही भावना काही कायम राहणार नाही. तणाव दूर होईल. जर टिकटॉक पुन्हा भारतात परतलं, तर त्यांची लोकप्रियता ते पुन्हा मिळवतील यात शंका नाही," असंही श्रीधर म्हणतात.

टिकटॉक पुन्हा भारतात परतल्यास चिंगारी, रोपोसो यांसारख्या अॅपचं भवितव्य पुन्हा कठीण होऊन बसेल, असं श्रीधर यांना वाटतं.

हे नक्की वाचा

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...रच्या कायद्यातही आठ लाखाच्या उत्पन्नाची अट आहे. मग संभाजीराजे कायद्यानुसारच मागणी करत आहेत की ही त्यांची वेगळी मागणी आहे? त्यांना सरकारचे जे निकष आहेत त्यानुसारच गरीब म्हणायचे आहे की गरीब मराठ्यांना आरक्षण ही आता नवीन मागणी आहे? त्यामुळे वक्तव्यामुळे संभ्रम निर्माण होतो. मराठा समाजातही हा संभ्रम निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे संभाजीराजे यांनी स्पष्ट करावं त्यांना नेमकं काय म्हणायचं आहे."

खासदार संभाजीराजे यांनी पत्रकार परिषदेत त्यांची नेमकी भूमिका स्पष्ट केलेली नाही. मराठा आरक्षणाच्या मुद्यावर याप... उर्वरित लेख लिहा:

परंतु हा निर्णय मराठा आरक्षण आंदोलनातील नेत्यांनी फेटाळून लावला.

याविषयी बोलताना वकील राजेश टेकाळे सांगतात, "EWS अंतर्गत 10 टक्के आरक्षण जाहीर झालं आहे. परंतु हे 30 टक्के गरीब मराठा समाजासाठी पुरेसे नाही. त्यामुळे स्वतंत्र आरक्षणाची मागणी केली जात आहे."

तर सर्वोच्च न्यायालयाचे वकील दिलीप तौर यांनी सांगितलं की, "महाराष्ट्रात एकूण 32 टक्के मराठा समाज आहे. EWS अंतर्गत दहा टक्के आरक्षण दिले आहे. त्यामुळे खुल्या प्रवार्गातील इतर समाज पकडून अंदाजे चार ते पाच टक्के आरक्षण मराठ्यांना मिळू शकते."

बीबीसी मराठीशी बोलताना ते म्हणाले, "केंद्र सरकारने 103 व्या घटनादुरुस्तीत आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांना 10 टक्के आरक्षण लागू केले. राज्य सरकारने EWS अंतर्गत मराठा समाजासाठी आरक्षणाची मर्यादा वाढवली तर ती कायद्याच्या चौकटीत बसणार नाही. कारण संसदेने घटनादुरुस्ती करून दहा टक्क्यांची मर्यादा आखली आहे. त्यामुळे राज्य सरकारने आपल्या पातळीवर आरक्षणाची टक्केवारी वाढवली तरी ती न्यायालयात टिकणार नाही,"

मराठा समाजाला केवळ आर्थिकदृष्ट्या आरक्षण देणं शक्य आहे का?

महाराष्ट्रातील आरक्षणाची परिस्थिती काय आहे, हे पाहूया.

याचा अर्थ SC, ST, OBC, SBC आणि NT ही आरक्षणं असताना ती 50 टक्क्यांच्या आत बसत होती. पण मराठा आरक्षण SEBC म्हणजेच सामाजिक आणि शैक्षणिक मागास प्रवर्ग यामध्ये आल्यानंतर हे प्रमाण 50 टक्क्यांच्या वर जात आहे.

सर्वोच्च न्यायालयाचे वकील दिलिप तौर यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं, "EWS हे आर्थिक दुर्बल घटकांना दिलेले आरक्षण आहे. हे आरक्षण एका विशिष्ट समाजासाठी नाही. त्यामुळे फक्त मराठा समाजासाठी स्वतंत्र आर्थिक निकषांवर आधारित आरक्षण देता येणार नाही. ते कायद्याच्यादृष्टीने चुकीचे ठरेल."

ते पुढे सांगतात, "SC आणि NT वगळता इतर सर्व आरक्षणांमध्ये उत्पन्नाची मर्यादा ही अट आहे. वार्षिक उत्पन्न आठ लाखांहून अधिक असेल तर आरक्षणासाठी तुम्ही पात्र ठरत नाही. ही अट मराठा आरक्षणाच्या कायद्यातही आहे. हा लोकांचा गैरसमज आहे की सरसकट मराठा समाजाला आरक्षण मिळेल. श्रीमंत मराठ्यांना आरक्षणाचा लाभ कायद्यातील नियमांनुसार तसाही मिळणार नव्हताच. त्यामुळे मूळ आरक्षणाचा मसुदा हा गरीब मरठ्यांना आरक्षण देण्याचाच आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की...


...रज असेल तर जरूर करावी."

'देशव्यापी आउटब्रेकची भीती'

कोरोनाविरोधातल्या लढ्याला आता वर्ष पूर्ण होतंय. या वर्षभरात भारताने जे काम केलं त्याची जगभरात चर्चा असल्याचं, भारताचं उदाहरण दिलं जात असल्याचं पंतप्रधान म्हणाले.

मुख्यमंत्र्यांशी बोलताना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी म्हणाले, "भारतात 96 टक्क्यांहून अधिक रुग्ण बरे झाले आहेत. सर्वात कमी मृत्यूदर असणाऱ्या देशांपैकी भारत एक आहे. जगातल्या बहुतांश कोरोना प्रभावित देशांना कोरोनाच्या अनेक लाटांचा सामना करावा लागला. आपल्या देशातही काही राज्यांमध्ये केसेस क... उर्वरित लेख लिहा:

म्हणूनच छोट्या शहरांमध्ये चाचण्या वाढवण्याची नितांत गरज आहे."

कोरोना व्हॅरिएंटचा धोका

कोरोनाचे काही नवीन प्रकार काही देशांमध्ये आढळून आले आहेत. याला व्हॅरिएंट म्हणतात. प्रत्येक विषाणू स्वतःच्या रचनेत काही बदल करत असतो. याला व्हॅरिएंट किंवा स्ट्रेन म्हणतात. कोरोना विषाणूचेही काही नवीन व्हॅरिएंट दक्षिण आफ्रिका आणि युरोपात आढळले आहेत.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी

भारतातही कोरोना विषाणूने स्वतःत काही बदल करून घेतले आहेत का, याचा शोध घेणं गरजेचं आहे. विषाणूच्या गूणसूत्र संरचनेवरून म्हणजेच जिनोम सॅम्पलिंगवरून ते ओळखता येतं. मात्र, त्यासाठी जिनोम सॅम्पलिंग गरजेचं आहे. भारतात सॅम्पलिंगवर आजवर विशेष भर देण्यात आलेला नव्हता. मात्र, यापुढे राज्यांनी जिनोम सॅम्पलिंगसाठीही विशेष काम करावं, अशी सूचनाही पंतप्रधानांनी केली.

यामुळे तुमच्या राज्यात कोरोना विषाणूचा एखादा नवीन व्हॅरिएंट आला आहे का, याची तुम्हाला माहिती मिळेल, असं पंतप्रधान म्हणाले.

'लसीचं वेस्टज तात्काळ रोखावं'

कोरोनावर आज आपल्याकडे लस आहे. या लसीचं उत्पादन सतत सुरू आहे. मात्र, लसीचे डोस वाया जाण्याचेही प्रकार दिसत आहेत. कोरोनाची देशव्यापीच नाही तर जगव्यापी साथ पसरली असताना एक डोसही वाया घालवणं परवडणारं नाही. त्यामुळे हा गंभीर मुद्दा असून त्याला तातडीने आळा घातला पाहिजे, असंही पंतप्रधानांनी सांगितलं.

ते म्हणाले, "कोरोनाविरोधातल्या लढाईत वर्षभरानंतर लसरुपी शस्त्र आपल्या हाती आलं आहे. हे प्रभावी हत्यार आहे. लसीकरणाचा वेग वाढतोय. एका दिवसात 30 लाख लोकांना लस देण्याचा विक्रमही आपण एकदा करून दाखवला आहे. मात्र, यासोबतच लसीचा डोस वाया जाण्याच्या समस्येला अत्यंत गांभीर्याने घेण्याची गरज आहे."

"तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेशमध्ये जवळपास 10 टक्क्याहून जास्त डोस वाया जात आहेत. उत्तर प्रदेशातही जवळपास हीच परिस्थिती आहे. लस वाया का जाते, याची समिक्षा करण्याची गरज आहे. कारण एकप्रकारे जेवढे टक्के लस वाया जाते तेवढ्या टक्के लोकांचा अधिकार आपण मारत असतो."

 स्थानिक पातळीवर प्लॅनिंग आणि गव्हर्नंसच्या काही अडचणींमुळे लस वाया जात असतील तर त्या तातडीने दूर करायला हव्या, असंही ते म्हणाले.

पंतप्रधान मोदी म्हणतात, "मला वाटतं राज्यांनी 'झिरो व्हॅक्सिन वेस्टेज' हे उद्देश ठेवून काम करायला हवं. यात जेवढं यश येईल तेवढंच आरोग्य कर्मचारी, फ्रंटलाईन वर्कर्स आणि इतरांना लसीचे दोन डोस...


...रजेचं असून सगळ्यांत आधी घर आणि इंटरनेटसारख्या प्राथमिक सुविधा गरीबांना देण्यात याव्यात, असं ते सांगतात.

परीक्षा कधी होणार आणि मेरिटवर आपल्याला विषय निवडता येणार का याची चिंता सध्या हजारो विद्यार्थ्यांना आहे. JEE आणि NEET च्या परीक्षांची तयारी करणाऱ्यांनाही अशीच काळजी आहे.

CBSEच्या 10वी आणि 12वीच्या परीक्षांचे काही पेपर्स लॉकडाऊनपूर्वी झालेले होते. पण कोरोना व्हायरसचा संसर्ग वाढू लागल्यानंतर देशभरातल्या सगळ्या परीक्षा रद्द करण्यात आल्या.

CBSEच्या एकूण 71 विषयांची परीक्षा झाली होती आणि आता उ... उर्वरित लेख लिहा:

पण यासाठी आवश्यक पायाभूत सुविधा भारतात आहेत का? मनुष्यबळ विकास मंत्री रमेश पोखरियाल म्हणाले, "भारताबाहेर जाण्याची गरज नाही असं आवाहन मी त्या विद्यार्थी आणि पालकांना करीन."

"आपल्याकडच्या शिक्षणाचा दर्जा इतका चांगला आहे की भारतात शिकलेलेल तरूण आज जगभरातल्या अनेक आघाडीच्या कंपन्यांचे सीईओ आहेत. हा आपल्या शिक्षणाचा दर्जा आहे. जर परदेशात जास्त चांगलं शिक्षण मिळत असतं तर तिथले विद्यार्थी मग या आघाडीच्या कंपन्यांचे सीईओ असते. NITची मुलं आज जगभरात आघाडीवर आहेत."

सरकारने या आघाडीच्या शिक्षण संस्थांची संख्या वाढवली असल्याचंही त्यांनी सांगितलं.

शिक्षणही 'आत्मनिर्भर' होणार - नवं शैक्षणिक धोरण येणार

एकीकडे ग्लोबल झालेले भारतीय जगभरात आपली ओळख निर्माण करत असतानाच यावेळी नवीन शैक्षणिक धोरणामध्ये 'भारतीयीकरणावर' भर देण्यात येतोय. भारतीय संस्कार आणि भारतातल्या स्थानिक भाषांवर यामध्ये भर दिला जातोय. 22 भाषांतून शिक्षणावर आता जोर देण्यात येतोय.

कोरोनाच्या या काळात जग बदलत असताना शिक्षण पद्धतीही बदलणार असल्याचं रमेश पोखरियाल यांनी म्हटलंय.

"आता शिक्षण यंत्रणाही स्वावलंबी असेल. म्हणूनच कोरोनाच्या या संकटकाळात विद्यार्थ्यांनी परदेशात जाऊन शिक्षण घेण्याची गरज नाही. त्यांना देशातच शिक्षण मिळेल."

"नवीन शैक्षणिक धोरण भारतीय मूल्यांवर आधारित असेल. भारताचं व्हिजन आणि संस्कार, जीवनासाठीची मूल्य जगभरात राज्य करतील. आज जगाला याची गरज आहे."

कोरोना व्हायरसच्या संकटामुळे आतापर्यंत भारतामध्ये 12 कोटी लोकांच्या नोकऱ्या गेलेल्या आहेत. अशात मुलांच्या शिक्षणाचा खर्च लोक कसे करणार असं विचारल्यानंतर पोखरियाल म्हणाले, " आम्ही प्राथमिक शिक्षण देत आहोत. संपूर्ण देशात सर्व शिक्षण मोहीमेअंतर्गत मोफत शिक्षण दिलं जातंय. सरकारी शाळांमध्ये जाण्यावर बंधन नाही. विद्यार्थ्यांनी सरकारी शाळांमध्ये जावं."

पण ज्या देशातल्या विद्यार्थ्यांची संख्या ही अमेरिकेच्या लोकसंख्येइतकी आहे, जिथली सुमारे 65% लोकसंख्या तरूण आहे, तिथे त्यांच्या शिक्षणाला कोणत्याही सरकारने प्राधान्य दिलेलं नाही. यासाठीची अर्थसंकल्पात मोठी तरतूदही केली जात नाही. अशा परिस्थितीत कोरोनाचं हे आव्हान विद्यार्थ्यांसाठी संधी ठरणार की पुढे जाण्याच्या संधी भविष्यात कमी होणार, हे अजून स्पष्ट नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, ...


...रण या लशीला मंजुरी मिळाली नाही तर उत्पादन सुविधा उभारण्यासाठी लागणारा सगळा खर्च वाया जाणार आहे.

लशीच्या उत्पादनासाठी अमेरिकेने 'Operation Warp Speed' ही मोहीम आखली आहे. त्यासाठी तब्बल 10 अब्ज डॉलर्स एवढा खर्च येणार आहे.

कुठल्याही लशीचं जेव्हा कारखान्यात उत्पादन घेतलं जातं तेव्हा लस तयार करण्याची प्रयोगशाळेतली पद्धत वापरत नाहीत. यासाठी केकचं उदाहरण देता येईल. लहान केक बनवण्याची पद्धत वेगळी असते. मात्र, तिप्पट सामुग्री वापरून त्याच पद्धतीने मोठा केक बनवला तर तो काठावरून करपलेला आणि आतून कच्चा ... उर्वरित लेख लिहा:

े आणि त्यामुळे ते इतरांना संसर्ग देऊ शकतात."

काही लशींच्या वापरासाठी विशेष उपकरणांची गरज असते. काही डीएनए-बेस्ड लसींवर संशोधन सुरू आहे. या लसीचा प्रत्येक डोस देण्यासाठी एका इलेक्ट्रोपोर्शन उपकरणाची गरज असते. कॅन्सरची औषधं देण्यासाठी पू्र्वी इलेक्ट्रोपोर्शन उपकरण वापरायचे.

लहान इलेक्ट्रिक टूथब्रशच्या आकाराचं हे उपकरण असतं. या उपकरणातून निर्माण होणाऱ्या अत्यल्प तीव्रतेच्या करंटमुळे पेशींच्या आवरणातली छिद्र उघडतात आणि या छिद्रातून औषध किंवा लस आत सोडली जाते.

हे उपकरण एकापेक्षा जास्त वेळेला वापरता येत असलं तरी पुरेशा प्रमाणात त्यांचंही उत्पादन करावंच लागणार. शिवाय, आरोग्य कर्मचाऱ्यांना हे उपकरण वापरण्याचं प्रशिक्षणही द्यावं लागेल.

लशीसोबत इतरही काही वस्तूंची गरज असते. उदाहरणार्थ- लस ठेवण्यासाठीच्या काचेच्या बाटल्या किंवा कुपी. या कुपी बोरोसिलिकेट या विशिष्ट काचेपासून बनवतात. बाहेरील तापमान बदलाचा या काचांवर परिणाम होत नाही आणि केमिकल रिअॅक्शनची जोखीमही कमी असते. त्यामुळे लसीची गुणवत्ता कायम राखण्यात मोठी मदत होते.

कोव्हिड-19 च्या लसींसाठीसुद्धा या छोट्या-छोट्या बाटल्यांचं मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन घ्यावं लागणार आहे. यामुळेसुद्धा लसीचं सुरुवातीला मोठ्या प्रमाणावर वितरण करण्यावर मर्यादा येऊ शकतात.

मल्टी-डोस व्हॅक्सिन व्हायल म्हणजेच लसीचे एकापेक्षा जास्त डोस साठवू शकतील अशा कुपी हा यावरचा एक उपाय ठरू शकतो. मात्र, निश्चित वेळेत यातले सगळे डोस वापरले गेले नाही तर डोस वाया जाण्याची शक्यता आहे. जेव्हा मागणी एवढी प्रचंड असते तेव्हा एकही डोस वाया घालवणं परवडणारं नाही.

त्यामुळे लस तयार करणं जेवढं महत्त्वाचं तेवढचं ती सुरक्षित ठेवणं आणि तिची गुणवत्ता कायम ठेवणं महत्त्वाचं असतं. बहुतांश लशींना अतिशय थंड तापमानात ठेवावं लागतं. कोव्हिड-19 साठी ज्या लशींवर संशोधन सुरू आहे त्यापैकी काही लशींना तर अगदी उणे 70 ते उणे 80 एवढ्या कमी तापमानाची गरज आहे.

एवढं कमी तापमान सामान्यपणे प्रयोगशाळांमध्येच शक्य असतं. अनेक मेडिकल सेंटर्समध्ये अशा सुविधा नसतात.

शीतपेट्यांची ही समस्या सोडवण्यासाठी UPS आणि DHL सारख्या वितरक कंपन्या जगभरात अशा शीतपेट्या तयार करणारे फ्रिझर फार्म उघडत आहेत.

लियू म्हणतात, "तापमानावर लक्ष ठेवण्यासाठी काही कंपन्या लसीच्या कुपींसाठीचे मॉनिटर्सही तयार करत आहेत. वाहतुकीदरम्यान लशीच्या तापमानावर काही परिणाम...


...रणं आणि भीम आर्मीचा पाठिंबा

मुस्लीमबहुल अशा कैराना लोकसभा मतदासंघात विधानसभेच्या पाच जागा आहेत. यामध्ये गंगोह, नकुड, सहारनपूर येतं. कैराना, थाना भवन आणि शामली विधानसभा शामली जिल्ह्यामध्ये मोडतात.

याच भागाला खेटून असलेला मतदारसंघ म्हणजे नूरपूर. सामाजिकदृष्ट्या हा जाट आणि गुजरबहुल भाग आहे. मात्र सैनी, कश्यप जातीची समीकरणंही प्रभावी आहेत.

जाणकारांनुसार समाजवादी पार्टी, काँग्रेस आणि राष्ट्रीय लोक दल यांनी आघाडी केल्याने भाजपची ताकद कमी झाली. 2014 लोकसभा निवडणुकांवेळी भाजपचं असलेलं वर्चस्व या नि... उर्वरित लेख लिहा:

कार यासंदर्भात भाजपमधील काही दिग्गज पण असंतुष्ट नेत्यांची नावंही सांगतात, मात्र ते सगळं 'ऑफ द रेकॉर्ड'.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)