...यगती मंदावली आणि रक्त दाबही कमी झाला. हे सगळे काहीतरी वाईट झाल्याचे किंवा नव्याने इन्फेक्शन झाल्याचे संकेत होते.

आता वेळ घालवण्यात अजिबात अर्थ नव्हता. डॉ. सिन्हा हॉस्पिटलमध्ये परतत असतानाच त्यांनी आयसीयूमधल्या आपल्या टीमला काय - काय करायचं त्याची माहिती दिली होती.

डॉक्टर जेव्हा आल्या त्याच्याआधीच मुखर्जींना वाचवण्याची तयारी वेगाने सुरू झाली होती.

डॉ. सरस्वती सिन्हा

शेवटचा उपाय म्हणून डॉ. सिन्हा आणि त्यांच्या टीमने नव्याने झालेलं इन्फेक्शन घालवण्यासाठी अँटिबायोटीक्सचा मोठा डोस त्यांच्या रक्तव... उर्वरित लेख लिहा:

्षाच्या सासूबाईही अंथरुणाला खिळलेल्या होत्या. सोबत काहीशा अपंग असलेल्या काकूही तिथेच होत्या. यापैकी कोणाचीही कोव्हिड-19 ची चाचणी पॉझिटीव्ह निघालेली नव्हती.

एक मोठं गंडांतर टळलं होतं. पण, मुखर्जींची तब्येत गंभीर आणि अस्थिरच होती.

मुखर्जी आयसीयुमध्येच होते.

मुखर्जींचं वजन खूप जास्त होतं. वजन जास्त असलेल्या रुग्णांना श्वास घेण्यासाठी वळवणं आणि हाताळणं अवघड असतं. डॉक्टरांनी त्यांना मलेरियाच्या उपचारांसाठी वापरलं जाणारं हायड्रोक्सीक्लोरोक्वीन औषध दिलं होतं आणि सोबत व्हिटॅमिन्स, अँटीबायोटीक्स आणि झोपेची औषधंही दिली होती. तरीही त्यांचा ताप काही केल्या कमी होत नव्हता.

मुखर्जींच्या बेडजवळ असलेला अलार्म बहुतेकदा प्रत्येक रात्रीच वाजायला लागायचा. कधी-कधी ऑक्सिजनचा पुरवठा कमी व्हायचा तर कधी फुप्फुसात कफ साठल्याचं एक्स-रेमध्ये दिसायचं.

डॉ. सिन्हा सांगातात, "त्यांच्या तब्येतीत खूप संथ गतीने सुधारणा होत होती. तब्येत बिघडली की काळजीची स्थिती निर्माण व्हायची."

एव्हाना मुखर्जींना हॉस्पिटलमध्ये भरती करून एक महिना झाला होता. महिनाभरातनंतर मुखर्जी उपचारांना दाद देऊ लागले होते.

औषधांद्वारे दिल्या गेलेल्या एकप्रकारच्या कोमातून मुखर्जी बाहेर आले होते. त्यादिवशी रविवार होता. त्यादिवशी त्यांच्या पत्नी आणि मेहुणीने त्यांना व्हीडिओ कॉल केला होता. चकाकणाऱ्या मोबाईलच्या स्क्रीनकडे ते एकटक बघत होते.

मुखर्जी याबद्दल बोलताना सांगतात, "मला तेव्हा काय चाललंय हे कळतंच नव्हतं. सगळं अंधुक दिसत होतं. माझ्याशेजारी निळ्या अॅप्रनमध्ये एक महिला उभी होती. नंतर मला कळलं की त्या माझ्यावर उपचार करणाऱ्या डॉक्टर होत्या. मी तीन आठवडे निद्राधीन होतो. मी एका हॉस्पिटलमध्ये का झोपलोय हे मला कळतंच नव्हतं. माझी त्याआधीची स्मृतीच विरून गेली होती."

मुखर्जी पुढे सांगतात, "पण, मला काहीसं आठवतंय. मी कोमामध्ये असताना माझ्या बंद डोळ्यांपुढे काही दृश्यं चमकून गेली होती. मी एका जागी खिळलो होतो. मला दोरीने घट्ट बांधून ठेवलं होतं. मी आजारी असल्याचं लोक मला सांगत होते. ते माझ्या कुटुंबाकडून भरपूर पैसे घेत होते. मला कोणी सोडतच नव्हतं. मी तेव्हा लोकांकडे मदतीसाठी याचना करत होतो."

आता नव्या आयु्ष्याला सुरुवात

एप्रिलच्या अखेरीस डॉक्टरांनी मुखर्जींचं व्हेंटिलेटर अर्ध्यातासाठी काढलं होतं. त्यावेळी मुखर्जी महिन्यात पहिल्यांदाच नैसर्गिकरित्या श्वास घेत होते. मुखर्जींना...


...यचं टाळलं. पण मला ते काही खरं वाटत नाही. ते वाटाघाटीत कमी पडले हीच वस्तुस्थिती आहे. त्यावेळेस ते कमी पडले याचा पश्चात्ताप त्यांना वारंवार करावा लागला आहे," विजय चोरमारे सांगतात.

मुख्यमंत्रिपदाची महत्वाकांक्षा असणारे नेतेही राष्ट्रवादी कॉंग्रेसमध्ये अनेक आहेत. अजित पवारांचं नाव त्यात सुरुवातीला असलं तरीही जयंत पाटील, छगन भुजबळ, धनंजय मुंडे असे सरकारमध्ये आणि विधिमंडळात महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या पार पडलेले अनेक नेते या पक्षाकडे आहेत.

उपमुख्यमंत्रिपद हे मानाचं असलं तरीही मुख्यमंत्रिपदाच्या तुलनेत... उर्वरित लेख लिहा:

"असं धवल कुलकर्णी म्हणतात.

अर्थात अडीच वर्षांच्या मुख्यमंत्रिपदाच्या प्रश्नासाठी सर्वांत महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे शरद पवारांचा निर्णय. कारण सुनील तटकरेंनी म्हटल्याप्रमाणे असा कोणताही निर्णय शरद पवारच घेतील.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...यचं होतं. म्हणजे सियाचिनचा हा भाग सोडून देण्यावाचून भारताकडे पर्यायच उरला नसता."

भारताने 1984मध्ये सियाचिन ताब्यात घेतल्याचं मुशर्रफ यांना जिव्हारी लागल्याचं सुशांत सिंह म्हणतात. त्यावेळी मुशर्रफ हे पाकिस्तानच्या कमांडो फोर्समध्ये मेजर होते. ही जागा आपल्या ताब्यात घेण्याचा त्यांनी अनेकदा प्रयत्न केला होता पण त्यात ते यशस्वी झाले नाहीत.

जेव्हा दिलीप कुमार यांनी नवाज शरीफना खडेबोल सुनावले

या प्रकरणाचं गांभीर्य लक्षात आल्यानंतर भारतीय नेतृत्त्वाच्या पायाखालची जमीन सरकली. भारताचे पंतप्रधान अटलबि... उर्वरित लेख लिहा:

्यांची सैन्य दलं पुढे तैनात केली असती तर हे रॉ ला नक्कीच समजलं असतं."

पाकचा युद्धाचा मनसुबा

भारतीय सेनेने या परिस्थितीचा ज्याप्रकारे सामना केला त्यावर विविध दृष्टीकोनांतून टीका करण्यात आली. कारगिलमध्ये नंतर तैनात करण्यात आलेले माजी लेफ्टनंट जनरल हरचरणजीत सिंह पनाग म्हणतात, "मी तर म्हणेन की हा पाकिस्तान्यांचा एक जबरदस्त प्लॅन होता. रिकाम्या पडलेल्या मोठ्या भूभागावर त्यांनी पुढे येत कब्जा केला. लेह - कारगिल मार्गावर त्यांनी पूर्णपणे ताबा मिळवलेला होता. हे त्यांचं मोठं यश होतं."

माजी लेफ्टनंट हरचरणजित सिंह यांच्यासोबत बीबीसीचे रेहान फजल

लेफ्टनंट पनाग म्हणतात, "3 मेपासून ते जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत आपल्या सैन्याची कामगिरी 'बिलो पार' म्हणजे सुमार दर्जाची होती. मी तर असंही म्हणेन की पहिल्या महिन्यात आमची कामगिरी लाजिरवाणी होती. त्यानंतर जेव्हा 8व्या डिव्हिजनने चार्ज घेतला तेव्हा आम्हाला समजायला लागलं की या भागामध्ये नेमकं काम कसं करायचं. तेव्हा कुठे परिस्थिती सुधारायला लागली. ही मोहीम नक्कीच कठीण होती कारण डोंगरांमध्ये आम्ही खाली होतो आणि शत्रू उंचावर बसलेला होता."

पनाग ती परिस्थिती समजावून सांगतात, "म्हणजे हे असं झालं की एक माणूस शिडीवर चढून बसलेला आहे आणि तुम्ही खालून चढून त्याला उतरवण्याचा प्रयत्न करत आहात.  उंच प्रदेशात ऑक्सिजन विरळ असणं ही दुसरी अडचण होती. तिसरी गोष्ट म्हणजे डोंगराळभागात आक्रमकपणे लढण्यासाठी आमच्याकडे पुरेसं ट्रेनिंग नव्हतं."

जनरल मुशर्रफ काय म्हणतात?

ही एक चांगली योजना होती आणि यामुळे भारतीय लष्कर मोठ्या अडचणीत आलं होतं, असं परवेज मुशर्रफ यांनी पुन्हा पुन्हा बोलून दाखवलेलं आहे.

'इन द लाईन ऑफ फायर' या आपल्या आत्मचरित्रात मुशर्रफ लिहीतात, "ज्या चौक्यांवर आमचे फक्त 8-9 शिपाई होते त्या चौक्यांवर भारताच्या आख्ख्या ब्रिगेडने हल्ला केला. जूनच्या मध्यापर्यंत त्यांना यश मिळालं नाही. आपले 600पेक्षा अधिक सैनिक मारले गेले आणि 1500 पेक्षा जास्त जखमी झाल्याचं खुद्द भारताने मान्य केलं आहे. आमच्या माहितीनुसार याचा खरा आकडा जवळपास दुप्पट होता. प्रत्यक्षात भारताचे मोठ्या प्रमाणात सैनिक मारले गेल्याने शवपेट्या कमी पडल्या होत्या. आणि नंतर शवपेट्यांशी संबंधित एक घोटाळाही उघडकीस आला होता.

तोलोलिंग झालं सर, पलटली बाजी

जूनचा दुसरा आठवडा संपेपर्यंत गोष्टी भारतीय सैन्याच्या नियंत्रणात येऊ लागल्या. ...


...यचा. त्यांना छोटं दाखवण्याचा प्रयत्न होत असे. पृथ्वीराज चव्हाण मुख्यमंत्री असताना त्यांनी निवडणुकीच्या वेळी कामत यांना बरोबर घेऊन जाण्याचं धोरण अंगीकारलं होतं. स्वाभिमान असल्यामुळे ते नाराजी व्यक्त करायचे पण ही नाराजी मर्यादित राहायची. केंद्रीय राज्यमंत्रीपद सोडल्यानंतर ते फारसे सक्रिय नव्हते."

देवरा-कामत संघर्ष

मुंबई काँग्रेसमध्ये गुरुदास कामत आणि मुरली देवरा यांच्या गटांमधील संघर्ष कायम चर्चेचा विषय राहिला.

मिड-डे चे राजकीय संपादक धर्मेंद जोरे यांनी या संघर्षाविषयी बोलताना सांगितलं की, "का... उर्वरित लेख लिहा:

रली देवरा आणि गुरुदास कामत अशी दोन सत्ताकेंद्रं मुंबई काँग्रेसमध्ये होती. मात्र ते दोघे एकमेकांच्या बालेकिल्ल्यात शिरत नसत. मात्र संजय निरुपम आणि कृपाशंकर सिंह यांच्या हातात सूत्रं गेल्यानंतर मात्र परिस्थिती बदलली."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...यची याबद्दलचे निर्णय भारत सरकारच्या अधीन आहेत."

भारतातही विरोधी पक्षांनी सरकारने याबद्दल अधिक माहिती द्यावी अशी मागणी केली आहे. राहुल गांधींनी परकीय मदत कुठे आहे? त्याचा कुणाला फायदा होतोय? त्यात पारदर्शकता का नाही असा सवाल सरकारला केलाय.

सुसूत्र पद्धतीने वितरण

या सगळ्या साहित्याचा पुरवठा राज्यांना करण्यासाठी सुसूत्र अशी यंत्रणा उभी करण्यासाठी भारत सरकारला एका आठवड्याचा कालावधी लागला असं केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाने म्हटलं आहे. 26 एप्रिलला यासंदर्भात काम सुरू झालं आणि 2 मे रोजी राज्य सरकारांना... उर्वरित लेख लिहा:

ना मदत करण्यासाठी अहर्निश काम करतंय असं अधिकारी सांगतात. 2 मे च्या संध्याकाळपर्यंत 31 राज्यांमधील 38 संस्थांना ही मदत पाठवली गेली होती.

पंजाबला 100 ऑक्सिजन कॉन्संट्रेटर्स आणि रेमडेसिव्हिरचे 2,500 डोस 3 मे पर्यंत पोहोचले होते असं राज्य सरकारने बीबीसीला सांगितलं.

2 मे ला भारतीय वायुसेनेने 450 ऑक्सिजन सिलेंडर्सची पहिली खेप युकेहून चेन्नईत आणली.

हाँगकाँगमधून आलेल्या 1,088 ऑक्सिजन कॉन्संट्रेटर्सपैकी 350 मुंबईला पाठवले गेले असं केंद्रीय मंत्री हरदीप सिंह पुरी यांनी सांगितलं.

देशाच्या विविध भागातून ऑक्सिजन एक्सप्रेस गरजू राज्यांना ऑक्सिजन पुरवण्याचं काम करत आहेत.

'ऑक्सिजन अत्यावश्यक आहे'

पण भारतातील अनेक हॉस्पिटल्स अजूनही वैद्यकीय पुरवठा आणि खासकरून ऑक्सिजनसाठी धडपडत आहेत. 6 मे ला भारतात 4 लाख 12 हजारांपेक्षा जास्त रुग्ण नोंदवले गेले. गेल्या आठवड्यात जगातील नव्या संसर्गग्रस्तांच्या एकूण संख्येपैकी निम्मी संख्या भारतातून आली. एकूण मृत्यूंपैकी 25% मृत्यू भारतात नोंदवले गेलेत असं जागतिक आरोग्य संस्था म्हणते.

आरोग्य कर्मचारी म्हणतात की परकीय मदतीपेक्षाही आत्ता हॉस्पिटलमध्ये ऑक्सिजन उत्पादन क्षमता वाढवणं अत्यावश्यक आहे.

डॉ. महाजन म्हणतात, "ऑक्सिजन ही आमची मुख्य समस्या आहे. ही मदत आली काय किंवा नाही आली काय त्याने खूप लक्षणीय फरक पडणार नाही. ऑक्सिजन जनरेटर मदत करतील. ते सर्वांत महत्त्वाचं आहे."

दिल्लीत नव्याने उभारलेले वैद्यकीय ऑक्सिजनचे दोन प्लांट दर मिनिटाला एक हजार लीटर ऑक्सिजन देऊ शकतील असा सरकारला विश्वास आहे.

पण अत्यावश्यक वस्तूंची प्रतीक्षा फ्रंटलाईनवर काम करणाऱ्या कोरोना योद्ध्यांच्या संयमाची कसोटी पाहत आहे. डॉ महाजन म्हणतात, "हे उद्विग्न करणारं आहे. कमालीचा भार आहे... दुसऱ्या लाटेने आम्हाला गाठलंय, लाट चढत जातेय... एखादं जेट विमान उडत असावं असं वाटतंय."

(सौतिक बिस्वास आणि अँड्र्यू क्लॅरेन्स यांच्या इनपुट्ससह)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...यम म्हणून वापर करतो अशी भारताची भूमिका आहे. अमेरिकेत रिपब्लिक सिनेटर ग्रँड पॉल यांनीही ट्रंप यांच्या परखड भूमिकेचं स्वागत केलं आहे.

ट्रंप यांच्या कठोर भूमिकेमागची अमेरिकेची भूमिका काय? अमेरिका आणि पाकिस्तान यांच्यातले संबंध कायमस्वरुपी संपुष्टात आले आहेत का? नाईलाजास्तव झालेल्या या मैत्रीचा शेवट झाला आहे का? ट्रंप यांची भूमिका म्हणजे भारताच्या डावपेचांचं यश आहे?

ट्रंप यांना रकमेचा अंदाज नाही?

यासंदर्भात बीबीसीचे प्रतिनिधी वात्सल्य राय यांनी डेलावेयर विश्वविद्यालयातील प्राध्यापक मुक्तदर खान ... उर्वरित लेख लिहा:

किस्तानबाबत अमेरिकेची भूमिका स्पष्ट दिसते आहे. भारत आणि अमेरिका आपले संबंध आणखी दृढ करण्याच्या प्रयत्नात आहे. पाकिस्तान आणि अमेरिकेबाबत बोलायचं झालं तर अमेरिका पाकिस्तानबरोबरचे संबंध तोडण्याची संधी शोधत आहे.

 अमेरिकेचा पाकिस्तानला शेवटचा इशारा?

पण जोवर पाकिस्तानमध्ये कट्टरवादाचा सिलसिला सुरू आहे, तसंच अमेरिकेला जोवर गरज आहे तोवर अफगाणिस्तान, तालिबानला, पाकिस्तानात जागा मिळत राहील. जर पाकिस्तानाच्या परराष्ट्र आणि आर्थिक धोरणाकडे नीट बघितलं तर अंदाज येईल की, अमेरिका सुरक्षा सहाय्यासाठी आपली गुंतवणूक आणि अवलंबित्व कमी करत त्यांनी चीनकडे मोर्चा वळवला आहे.

नाईलाज की नातेसंबंध?

खान यांनी सांगितलं, "डोनाल्ड ट्रंप असो वा आणखी कोणी असो आता यापुढे संबंध दृढ होणार नाही. या संबंधांना दुसऱ्या पातळीवर नेण्याचे प्रयत्न होणार नाहीत. व्यापार किंवा पर्यटन या क्षेत्राचा विचार केला तर या क्षेत्रातसुद्धा पाकिस्ताननं फारशी प्रगती केलेली नाही. 1979 पासून नाईलाज म्हणून हे संबंध सुरू आहेत. पण आता अमेरिकेचे लोक वैतागले आहेत."

हमीद करझाई यांनी ट्रंप यांच्या ट्वीटचं समर्थन केलं आहे

"याशिवाय अमेरिका फर्स्ट या धोरणाला इतरांचा पाठिंबा मिळतो आहे. अमेरिकेत स्थायिक झालेले श्वेतवर्णीय, ज्यांना अमेरिकेत राहून 25-30 वर्ष झाली आहेत, तेसुद्धा अमेरिका फर्स्टची बाजू घेत आहेत. अशातच पाकिस्तानला जे वारंवार सहाय्य केलं जात आहेत त्यावर प्रश्न उपस्थित होत राहतील. त्याचं उत्तर पाकिस्तानकडून येणं अपेक्षित आहे आणि तेसुद्धा फक्त शब्दात व्यक्त करून चालणार नाही तर त्यासाठी योग्य पावलं उचलणं आवश्यक आहे," असंही वात्सल्य राय यांनी सांगितलं

मोदींच्या धोरणांचा परिणाम झाला?

खान यांच्यामते, जेव्हा ओसामा बिन लादेनला मारलं तेव्हा अमेरिकेनं पाकिस्तानला याबाबत काहीही सांगितलं नव्हतं. या घटनेनंतर सार्वभौमत्वावर घाला घातला या कारणास्तव पाकिस्तानात खळबळ माजली होती. बराक ओबामा जेव्हा दुसऱ्यांदा राष्ट्राध्यक्ष झाले तेव्हा अमेरिकेचा पाकिस्तानवर विश्वास नाही हे स्पष्ट झालं होतं.

"जेव्हा दोन देशांमध्ये विश्वासाचं वातावरण नसतं तेव्हा अडचणी वाढण्याची शक्यता जास्त असते. अमेरिका आणि इस्राईलमध्ये अशीच परिस्थिती आहे. अमेरिका आणि ब्रिटन या देशात सुद्धा तशीच स्थिती आहे. काही अंशी ते अमेरिका आणि सौदी अरेबिया यांच्यात आहे. ओबामा परराष्ट्र धोरणाविषयी सजग होते. त्याबद्दल ते खुलेआम...


...यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी शनिवारी किनारपट्टीवरील भागात पूर्णपणे सतर्कता ठेवावी आणि यंत्रणांना सावध राहून आवश्यक ते बचाव कार्य करण्याच्या सूचना दिल्या आहेत.

पालघर, रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांमध्ये या चक्रीवादळाचा प्रभाव जाणवणार असल्याने जिल्हाधिकाऱ्यांनी सज्ज राहावं आणि मनुष्यबळ तसंच्या साधन सामुग्री तयार ठेवावी असंही मुख्यमंत्र्यांनी या बैठकीत सांगितलं. आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरणाच्या बैठकीच्या पूर्वतयारीच्या संदर्भात मुख्यमंत्र्यांनी आज (शनिवार) विभागीय आयुक्त आणि जिल्हाधिकाऱ्यांकड... उर्वरित लेख लिहा:

ूर्वीच दिले आहेत.

पुढील 2 दिवस मुंबईतील लसीकरण बंद राहील, अशी माहितीही मुंबई महापालिकेने दिली आहे.

नागरिकांनी प्रशासनाकडून दिल्या जाणाऱ्या सूचनांकडे लक्ष ठेवावं तसंच आवश्यक ती दक्षता बाळगावी, समुद्रकिनारी जाणं टाळावं, असं आवाहन बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने केलं आहे.

चक्रीवादळाच्या पार्श्वभूमीवर काय सूचना दिल्या आहेत?

1) मुंबईतील विविध भागात जम्बो कोव्हिड सेंटर उभारण्यात आले आहेत. या परिसरातील धोकादायक ठरू शकणाऱ्या 384 वृक्षांची छाटणी करण्यात आली आहे. त्याशिवाय इतर ठिकाणच्या धोकादायक झाडांचीही छाटणी  करण्यात येत आहे.

2) पाणी शिरण्याची शक्यता असलेल्या परिसरातील नागरिकांना सतर्कतेचा इशारा देण्यात येत आहे. त्याचबरोबर विभागातील तात्पुरत्या निवाऱ्याची ठिकाणे स्वच्छ करुन सुसज्ज ठेवण्यात आली आहेत.

3) पाणी तुंबण्याची शक्यता असलेल्या ठिकाणी उदंचन संचांची व्यवस्था करण्याचे निर्देश देण्यात आले असून सदर ठिकाणी 'रिफ्लेक्टीव्ह जॅकेट' परिधान केलेल्या कामगारांची व्यवस्था करण्यात आली आहे. त्याचबरोबर पर्जन्य जलवाहिन्यांच्या जाळ्यांवर साचलेला कचरा स्वच्छ करण्यात येत आहे.

4) वेगाने वारे वाहण्याची शक्यता आणि पर्जन्यवृष्टीची संभाव्यता लक्षात घेऊन बृहन्मुंबई महानगरपालिका क्षेत्रातील 6 चौपाट्यांवर पूरबचाव पथके तैनात करण्याचे निर्देश मुंबई अग्निशमन दलास देण्यात आले आहेत. या सर्व चौपाट्यांवर नागरिकांना जाण्यास मज्जाव करण्यात आला आहे.

5) आपत्कालीन व्यवस्थापन यंत्रणा सतर्क असून या यंत्रणेस हवामान खात्याकडून प्राप्त अंदाज आणि चक्रीवादळाबाबतच्या सूचना, सतर्कतेचे संदेश सर्व संबंधितांना देण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. नौदल, तटरक्षक दल, थलसेना, राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद पथक यांची मदत आवश्यकतेनुसार उपलब्ध करुन घेण्याच्या दृष्टीने समन्वय साधण्याची कार्यवाही देखील आपत्कालीन व्यवस्थापन खात्याद्वारे करण्यात येत आहे.

6) वीज प्रवाह खंडित होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन रुग्णालय क्षेत्रातील जनित्र आणि इतर आवश्यक ती पर्यायी व्यवस्था सुसज्ज व कार्यतत्पर असल्याची खातरजमा करुन घ्यावी. तसेच आवश्यक ती इंधन उपलब्धता देखील करवून घ्यावी, जेणेकरुन रुग्णांना देण्यात येणाऱ्या सोयी सुविधांवर कोणताही प्रतिकूल परिणाम होणार नाही, अशाही सूचना देण्यात येत आहेत.

यंदाच्या मोसमातलं हे या परिसरातलं पहिलं चक्रीवादळ आहे. त्याला 'तौकते' हे नाव देण्यात आलंय....


...यमवर लावण्यात आलेल्या भरमसाठ कराचा भारतीय आयातीवरही परिणाम झाला आहे. याचा परिणाम इलेक्ट्रिकल वस्तू, मशिनरी आणि केमिकल्सवर झाला. बॉन म्हणतात, "कर वाढल्यामुळे अमेरिकी बाजारात भारतीय वस्तुंची निर्यात अवघड होईल आणि याचा परिणाम अमेरिकेच्या ग्राहकांवर होईल."

भारतासोबतचा हा व्यापार तणाव ट्रंप प्रशासन यापुढे वाढवेल की मर्यादितच ठेवेल, हे अजून स्पष्ट नाही. आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला नव्याने आकार देण्याचा ट्रंप यांचा प्रयत्न आहे. या युद्धात अमेरिकेचा विजय होईल, असं त्यांना वाटतंय. ते परराष्ट्र धोरणात कराचा... उर्वरित लेख लिहा:

आहे.

भारत आणि रशिया यांच्या मैत्रीपूर्ण संबंधांमुळे भारताला अमेरिकेच्या जवळ जायला बराच काळ लागला. राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप यांच्यामुळे दोन्ही देशांमध्ये पुन्हा एकदा अविश्वास वाढला आहे.

एचबी-1 व्हिसा आणि धातू या मुद्द्यांवरून ट्रंप यांनी आधीच भारताला दणका दिला आहे. अमेरिका आणि भारत यांच्या मैत्रीविषयी एक समज आहे. अमेरिका एक अशी शक्ती आहे जिच्यावर विश्वास ठेवणं कठीण आहे आणि याच कारणामुळे भारत या मैत्रीविषयी अनिच्छुक असतो.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...यला मिळत नाही.

एकाकी खांब

रिच 2 : वनाज ते सिव्हिल कोर्टपर्यंतच्या मार्गावर 311 पैकी 282 खांब बांधून झाले आहेत. या मार्गावर आवश्यक 296 पैकी 172 स्पॅनचं काम झालं आहे. तसंच रिच 3 : रामवाडी ते सिव्हील कोर्ट या मार्गावर 319 पैकी 242 खांब बांधून उभे आहेत. मात्र 296 स्पॅनपैकी फक्त 93 स्पॅन या मार्गावर बांधण्यात आले.

म्हणजेच या बाजूचं काम संथ गतीने सुरू असल्याचं दिसून येतं. यामुळे उभे राहिलेले खांब स्पॅनविना एकाकी असं चित्र या मार्गावर आहे.

वनाज ते सिव्हील कोर्ट या टप्प्यात कोथरूड परिसरात आनंद न... उर्वरित लेख लिहा:

री मिळवण्यात पुणे मेट्रोला यश आलं.

पुणे मेट्रोने पर्यावरणाची हानी होत आहे का या प्रश्नाला उत्तर देताना पुणे मेट्रो प्रकल्प पर्यावरण पूरक पद्धतीनेच पूर्ण केला जात असल्याचं हेमंत सोनावणे यांनी सांगितलं. मेट्रोचं बांधकाम करताना शक्यतो पुनर्रोपण (रि-प्लांटेशन) करण्याचा आमचा प्रयत्न असतो. किंवा झालेल्या वृक्षतोडीच्या नुकसानभरपाईसाठी पुणे महापालिका हद्दीत एका झाडाच्या बदल्यात तीन झाडे तर पिंपरी-चिंचवड हद्दीत एका झाडाच्या बदल्यात पाच झाडे या प्रमाणात वृक्षारोपण करण्यात येत असल्याचं सोनवणे म्हणाले.

याविषयी पुणे मेट्रोने दिलेल्या एका प्रसिद्धीपत्रकानुसार, पुणे मेट्रोने डिसेंबर 2019 पर्यंत तळजाई टेकडी, खराडी, आकुर्डी, डेक्कन कॉलेज कॅम्पस इ. परिसरात 14 हजार 645 झाडांचं वृक्षारोपण केलं तर तब्बल 1681 झाडांचं पुनर्रोपण करण्यात आलं आहे.

पुणे मेट्रोच्या कामाचा आतापर्यंतचा प्रवास

लॉकडाऊनचा फटका

मेट्रोचं काम संथपणे होण्यास लॉकडाऊन हेसुद्धा एक कारण असल्याचं महासंचालक हेमंत सोनवणे यांनी सांगितलं.

लॉकडाऊनपूर्वी पुणे मेट्रो प्रकल्पात 6 हजार 500 मजूर काम करत होते. यामध्ये बहुतांश मजूर युपी-बिहार-छत्तीसगढ भागातील आहेत. मार्च महिन्यात साथ सुरु होण्याच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात प्रकल्पातील मजूर मिळेत त्या गाडीने गावी जाण्याचा प्रयत्न करत होते. त्यामुळे हळूहळू त्यांची संख्या कमी होत गेली.

कोरोना व्हायरसच्या पार्श्वभूमीवर देशात सर्वत्र 24 मार्च रोजी लॉकडाऊन झाल्यानंतर ही परिस्थिती आणखीनच बिकट झाली. या सगळ्यांचा जोरदार फटका पुणे मेट्रोच्या कामाला बसला.

24 मार्च ते 30 एप्रिल 2020 असे 35 दिवस पुणे मेट्रोचं काम पूर्णपणे बंद होतं. या काळात मजूर पुण्यात अडकून पडले होते. अखेर 1 मे रोजी पुणे, पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेची विशेष परवानगी घेऊन काम पुन्हा सुरू करण्यात आलं. पण हे कामही अपेक्षेप्रमाणे झालं नाही.

दरम्यान, श्रमिक रेल्वेगाड्या सुरू झाल्या. आता गाड्या उपलब्ध असल्यामुळे पुण्यात अडकलेल्या बहुतांश मजुरांनी कामावर पुन्हा रूजू होण्याऐवजी घरी जाणं पसंत केलं.

यामुळे लॉकडाऊनपूर्वी 6 हजार 500 इतकी असलेली मजूर-संख्या कमालीची घसरली. मजुरांची संख्या कमी होत-होत सगळे मिळून फक्त 800 मजूर उपलब्ध अशीही एक वेळ जून-जुलै महिन्यात ओढवली होती.

पण नंतर परिस्थिती बदलण्यास सुरुवात झाली. ऑगस्टनंतर मजूर पुन्हा कामावर परतू लागले आहेत. मात्र तरीही...


...यल्सला 2016 सालच्या निवडणुकीत पैसे देण्याचा आरोप मायकल कोहेन यांच्यावर करण्यात आला होता.

मायकल कोहेन यांच्या चौकशीदरम्यान अधिकृतरित्या सांगण्यात आलं होतं की, राष्ट्राध्यक्षपदाचे एक उमेदवार (यासाठी 'इंडिव्हिजुअल 1' हा शब्द वापरण्यात आला होता.) गैरव्यवहारांमध्ये थेट गुंतले होते.

अमेरिकन माध्यमांनी हा कथित उमेदवार डोनाल्ड ट्रंप असल्याचं म्हटलं होतं. अमेरिकन माध्यमांमध्ये यासंबंधीच्या बातम्या खूप गाजल्या होत्या.

मूलर रिपोर्ट

बॅनेट गर्शमन सांगतात की कथित मूलर रिपोर्टमधील निष्कर्ष पाहिले तर ट्... उर्वरित लेख लिहा:

ातळीवरील आरोप

संघीय कायद्यांच्या उल्लंघनाप्रकरणी राष्ट्राध्यक्ष म्हणून डोनाल्ड ट्रंप स्वतःलाच माफ करू शकतात. पण, अमेरिकेच्या इतिहासात आजपर्यंत अशी स्थिती कधीच निर्माण झाली नव्हती.

अर्थात, पदावरून दूर झाल्यावर एखाद्या राष्ट्राध्यक्षावर गुन्हेगारी स्वरुपाचा खटला चालवण्याची वेळ आली असता होऊ घातलेल्या राष्ट्राध्यक्षांनी त्यांना माफी दिल्याच्या घटना घडल्या आहेत.

1974 साली असं घडलं होतं. अमेरिकेचे तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष रिचर्ड निक्सन यांनी वॉटरगेट प्रकरणानंतर राजीनामा दिला होता. त्यावेळी त्यांच्या सरकारमध्ये उपाध्यक्ष असलेले जेराल्ड फॉर्ड राष्ट्राध्यक्ष बनले आणि त्यांना पूर्ण माफी दिली होती.

कॉन्झर्व्हेटिव्ह पॉलिटिकल रिसर्च सेंटर अमेरिकन एंटरप्राइज इन्स्टिट्यूटमध्ये तज्ज्ञ असलेले नॉर्मन ऑर्नस्टीन सांगतात, "डोनाल्ड ट्रंप यांच्यावर संघीय आरोप झाल्यानंतर ते स्वतःला माफ करतील ही शक्यता फार कमी आहे."

आणि आता निवडणूक हरल्यानंतर तर ते आता स्वतःला माफी देऊ शकत नाहीत.

अशा परिस्थितीत तज्ज्ञ एक शक्यता वर्तवतात, जी प्रत्यक्षात येणं कठीण आहे.

20 जानेवारी 2021 ला आपला कार्यकाळ पूर्ण होण्याआधीच ट्रंप राजीनामा देतील आणि सध्या उपराष्ट्राध्यक्ष असलेले माइक पेन्स राष्ट्रपती बनतील. त्यानंतर माइक पेन्स ट्रंप यांना संघीय गुन्ह्यांसाठी माफी देऊ शकतात.

बॅनेट गर्शमन सांगतात की डोनाल्ड ट्रंप यांना संघीय आरोपांसोबत स्थानिक पातळीवरील आरोपही सहन करावे लागू शकतात अशी शक्यता अमेरिकन माध्यमांनी वर्तवली आहे.

त्यांच्यावर राष्ट्राध्यक्ष बनण्याआधी रिअल इस्टेटमध्ये गैरव्यवहार केल्याचाही आरोप आहे. या प्रकरणांमध्ये संघीय प्रकरणांप्रमाणे माफी मिळत नाही.

एक राजकीय निर्णय

तज्ज्ञांच्या मते पुरावे मिळाल्यानंतरही प्रशासन ट्रंप यांच्यावर कारवाई करेलच असं नाही. त्यांच्यावर कारवाई करण्याचा निर्णय हा राजकीय असेल.

वॉटरगेट प्रकरणातही असंच घडलं होतं. रिचर्ड निक्सन यांच्यावर खटला चालवल्यामुळे वॉटरगेट प्रकरण लांबतच जाईल. असं होऊ नये म्हणून निक्सन यांना माफी देण्यात आली होती.

ट्रंप यांच्यावरील आरोपांसदर्भात 6 ऑगस्टला दिलेल्या एका मुलाखतीत जो बायडन यांनी म्हटलं होतं की, जर ते राष्ट्राध्यक्ष बनले तर डोनाल्ड ट्रंप यांच्याविरोधात खटले चालवायला ते विरोध करणार नाहीत आणि त्याला उत्तेजनही देणार नाहीत. ते हा निर्णय न्यायपालिकेवर सोडतील.

बॅनेट गर्शमन...


...यवस्था उभारून आणि या प्रक्रियेमध्ये लाखो रोजगार निर्माण करून आपण हे साध्य करू, असं ते म्हणतात.

इराण

राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप यांनी सोडून दिलेल्या आणखी एका आंतरराष्ट्रीय करारामध्ये पुन्हा सहभागी होण्याची आपली तयारी आहे, असं ज्यो बायडन म्हणतात. इराणला आण्विक कार्यक्रमाची व्याप्ती केल्याबद्दल निर्बंधांबाबत दिलासा देणारा हा करार आहे.

ट्रंप प्रशासनाने २०१८ साली या करारातून माघार घेतली होती. इराणकडून असलेला धोका कमी करण्यासाठी शस्त्रास्त्र नियंत्रण करार खूपच अपुरा आहे आणि आण्विक कामकाजावर त्यातून अतिश... उर्वरित लेख लिहा:

ं जाईल, एवढं निश्चित."

अरब-इस्रायल संघर्ष

राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप यांनी इस्रायल आणि संयुक्त अरब अमिराती यांच्याशी केलेल्या सहमतीच्या करारांचं ज्यो बायडन यांनी स्वागत केलं. डेमॉक्रेटिक पक्षातील जुन्याजाणत्यांप्रमाणे बायडनदेखील इस्रायलचे कट्टर आणि दीर्घकालीन समर्थक राहिलेले आहेत. इस्रायलने ताब्यात घेतलेल्या प्रदेशाचा उल्लेख डेमॉक्रेटिक पक्षाच्या धोरणात्मक संहितेमध्ये नाही.

इस्राइलसंदर्भात बायडन यांचं धोरण काय असेल?

पण वेस्ट बँक परिसरातील इस्राएलने ताब्यात घेतलेल्या प्रदेशाबाबत ट्रंप प्रशासनासारखं धोरण बायडन राबवतील, अशी शक्यता कमी आहे.

इस्रायलने उभारलेल्या वसाहती आंतरराष्ट्रीय कायद्याचं भंग करणाऱ्या नाहीत, असं ट्रंप यांनी जाहीर केलं होतं; आणि त्यातील काही भाग एकतर्फी स्वतःच्या प्रदेशाशी जोडून घेण्याची इस्रायलची योजनाही मान्य केली होती, किंबहुना त्याबद्दल उत्साह दाखवला होता.

डेमॉक्रेटिक पक्षातील डाव्या घटकांची परराष्ट्र धोरणविषयक आघाडी आता अधिक विकसित आणि ठोस प्रतिपादन करणारी झाली आहे, आणि पॅलेस्टिनी नागरिकांच्या अधिकारांबाबत कृती करण्यासाठी ही आघाडी पाठपुरावा करते आहे.

"पॅलेस्टिनी अधिकारांचा कैवार घेणारे, पॅलेस्टिनी अमेरिकी, अरब अमेरिकी यांच्याशी आमचा चांगला संवाद राहिलेला आहे, असं मला वाटतं," असं बायडन यांचे एकेकाळचे पक्षांतर्गत प्रतिस्पर्धी बर्नी सँडर्स यांचे परराष्ट्र धोरणविषयक सल्लागार मॅट डस म्हणतात.

"एवढंच नव्हे, तर इस्रायलचा ताबा संपुष्टात आणणं हा अमेरिकी परराष्ट्र धोरणातील कळीचा मुद्दा आहे, असं मानणाऱ्या काही ज्यू अमेरिकी गटांशीही आमचा संवाद आहे."

म्हणजे याबाबतीत काही महत्त्वाचे बदल होण्याची शक्यता दिसते.

कोणत्या गोष्टी कमी-अधिक सारख्या राहतील?

अफगाणिस्तान आणि इराक इथली प्रदीर्घ काळ सुरू असलेली युद्धं थांबावीत, असं ट्रंप यांच्याप्रमाणे बायडन यांनाही वाटतं, पण दहशतवादाविरोधात लढण्यासाठी ते या दोन्ही ठिकाणी छोट्या प्रमाणात दलं ठेवतील.

शिवाय, डाव्यांकडून दबाव येत असला तरी ते संरक्षण क्षेत्रासाठीची आर्थिक तरतूद कमी करणार नाहीत किंवा ड्रोन हल्लेही थांबवणार नाहीत.

भूराजकीय शत्रूंच्या बाबतीत ट्रंप आणि बायडन यांच्यातील मतभेद आपल्याला वाटतं त्याहून कमी असण्याची शक्यता आहे.

रशिया

उच्चस्तरीय संबंध नक्कीच बदलतील. आंतरराष्ट्रीय नियमांचा भंग करणाऱ्या वर्तनाबाबत व्लादिमीर पुतीन यांना व्यक्तीशः माफ करायला...


...या 'जजमेंटल है क्या' चित्रपटाच्या प्रमोशनसाठी एक पत्रकार परिषद घेतली होती.

प्रश्नोत्तरादरम्यान एका पत्रकाराने प्रश्न विचारण्यास सुरुवात केलीसुद्धा नव्हती इतक्यात कंगनाने त्याला थांबवलं, ती म्हणाली, "जस्टीन, तू तर आमचा शत्रू बनलास. बेकार गोष्टी लिहित आहेस. इतका वाईट विचार कसा करू शकतोस?"

हे आरोप ऐकून पत्रकाराने कंगनाला कोणत्या लेखाबाबत बोलत आहे, हे विचारलं. पण यावर कंगनाने स्पष्ट असं काही सांगितलं नाही. गोष्ट वाढत जाऊन वातावरण गढूळ बनलं. पण नंतर हा विषय थांबवण्यात आला.

यानंतर एंटरटेनमेंट जर्... उर्वरित लेख लिहा:

ाखवत आहेत."

शिवाय पालघरमध्ये दोन साधूंची हत्या झाल्यानंतर त्यांनी काहीच प्रतिक्रिया दिली नव्हती, हा मुद्दाही ती मांडते.

कंगनाने केलेल्या वक्तव्यांवर तिच्या समर्थनार्थ आणि विरोधातील अशा दोन्ही बाजूंच्या प्रतिक्रियांचा खच पडलेला तुम्हाला पाहायला मिळेल.

करण जोहरची टीकाकार

कंगना करण जोहरवर सातत्याने टीका करते. याची सुरुवात 19 फेब्रुवारी 2017 रोजी करण जोहर यांच्या 'कॉफी विथ करण' कार्यक्रमातून होते. इथं तिने थेट करण जोहरच्याच कार्यक्रमात जाऊन त्याच्यावर अनेक टोमणे मारले होते.

या कार्यक्रमात करणच्या एका प्रश्नाला उत्तर देताना कंगना म्हणते, "जर माझं बायोपिक कधी बनवण्यात आलं तर तुम्ही(करण जोहर) नव्या लोकांना संधी न देणाऱ्या बॉलीवूडच्या टिपिकल बड्या व्यक्तीची भूमिका करू शकता. तुम्ही बॉलीवूडमध्ये नेपोटिझ्मचा फ्लॅग बिअरर (ध्वजवाहक) आणि मूव्ही माफिया आहात.

कार्यक्रमात हे ऐकून करण जोहर यांनी फक्त स्मितहास्य देऊन विषय बदलला. पण काही दिवसांनी त्यांनी याचं प्रत्युत्तर दिलं.

लंडनमध्ये पत्रकार अनुपमा चोप्रा यांना दिलेल्या मुलाखतीत करण म्हणतात, "मी कंगनाला काम देत नाही, याचा अर्थ मी मूव्ही माफिया झालो असा होत नाही. तुम्ही महिला आहात, तुम्ही पीडित आहात, असं तुम्ही नेहमी सांगू शकत नाही. तुम्हाला बॉलीवूडमध्ये नेहमी धमकावलं जातं, असं तुम्ही प्रत्येकवेळी म्हणू शकत नाही. जर बॉलीवूड इतकंच वाईट आहे, तर ही इंडस्ट्री सोडून द्यावी."

खरं तर, करण जोहर यांची निर्मिती असलेल्या 'उंगली' चित्रपटात कंगनाने काम केलं आहे. पण हा चित्रपट आपल्या आयुष्यातला सर्वांत फ्लॉप चित्रपट होता, असं म्हणून या चित्रपटादरम्यानच आपले विचार पटत नसल्याचं लक्षात आल्याचं कंगना सांगते.

एकीकडे कंगनाचे फॉलोअर्स वाढत असताना करण जोहरचे इन्स्ट्राग्राम फॉलोअर्स फक्त पाच दिवसांत जवळपास साडेपाच लाखांनी तर आलिया भट्टचे फॉलोअर्स साडेअकरा लाखांनी कमी झाले.

चित्रपट समीक्षक गणेश मतकरी यांच्या मते, "घराणेशाही प्रत्येक क्षेत्रात असते. पण आमीर खान, रणबीर कपूर, आलिया भट, वरुण धवन, अभिषेक बच्चन असे अनेक चांगले अभिनेते प्रिव्हिलेज्ड घरातून आलेले आहेत.

इरफान खान, के के मेनन, मनोज बाजपेयी, नवाजुद्दीन सिद्दीकी, राजकुमार राव, भूमी पेडणेकर अशा अनेक जणांनी कोणतीही पार्श्वभूमी नसताना स्वत:ची ओळख तयार केली आहे. त्यांच्या अभिनयाचे चाहतेही अनेक आहेत.

सर्व स्टार किड्सना धडाधड कामं...


...या NICU मध्ये अॅमी ओव्हरेंड या नर्स कार्यरत होत्या. त्या सांगतात, या हॉस्पिटलमध्ये गेल्या पाच वर्षांपासून काम करतेय, पण लुईजी आणि व्हलेंटिना यांच्याशी झालेला संवाद आधी कधीच कुणाशी झाला नव्हता.

अॅमी पुढं सांगतात, "साधरणत: वयस्कर व्यक्तींच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या अवयवदानाबद्दल उघडपणे बोललं जातं. कारण तसं प्रबोधनही झालंय. मात्र, नुकत्याच जन्मलेल्या बाळाच्या अवयवदानाचं निर्णय पालकांसाठी प्रचंड कठीण असतो."

त्यानंतर NICU टीमनं हॉस्पिटलशी अवयवदानासंदर्भात चर्चा सुरू केली. अशा अवयवदानाच्या शक्यतेबाबत ... उर्वरित लेख लिहा:

ऐकवली होती, तिथं त्यानं काही चित्र सुद्धा रेखाटले. काही स्टिकर्सनी अँजेलो रेचं इन्क्युबेटर सजवलं होतं. हे सर्व एकप्रकारे त्याच्या लहान भावाला शेवटचा अलविदा करण्यासारखंच दृश्य होतं.

ज्यावेळी अंजेलो रेचं लाईफ सपोर्ट काढण्याची वेळ आली, तेव्हा त्याला एका खासगी रुममध्ये नेण्यात आलं. तिथं व्हॅलेंटिना आणि लुईज हेही होते. तिथं प्रचंड शांतता होती. बाळाचं लाईफ सपोर्ट काढलं जाईल आणि त्याच्या हृदयाची शेवटची धडधड होईल, तेव्हाही व्हॅलेंटिना आणि लुईज यांना तिथं राहायचं होतं.

अँजेलो रेचं लाईफ सपोर्ट काढल्यानंतर तो मृत्यूमुखी पडला. त्यानंतर एक तास त्याचं हृदय धडधडत होतं. त्यानंतर अँजेलो रेला पुन्हा NICU मध्ये आणण्यात आलं, तेव्हाही व्हॅलेंटिना आणि लुईज यांना सोबत ठेवण्याचा निर्णय डॉक्टरांनी घेतला. कारण त्यांना त्यांच्या बाळासोबत आणखी काही काळ घालवता येईल.

"त्याचं हृदय थांबल्यानंतर मी त्याला पुन्हा हातात घेतलं, त्यावेळचा त्याचा गंध आणि त्याचं मऊ शरीर मी कधीच विसरु शकत नाही," असं व्हॅलेंटिना सांगतात.

"तो असा क्षण होता, ज्यावेळी त्याला मी हृदयापाशी धरलं होतं, त्यावेळी आम्हा दोघांचंही हृदय एकदाच धडधडत होतं. मी ते शब्दात सांगूही शकत नाही," असं पाणावलेल्या डोळ्यांनी व्हॅलेंटिना सांगतात.

त्या पुढे सांगतात, "माझ्या बाळानं शेवटचा श्वास माझ्या कुशीत घेतला. अनेक स्त्रियांना हा क्षण मिळत नाही. पण मला तो क्षण मिळाला, जो माझ्यासोबत आयुष्यभर राहील."

अँजेलो रे 30 जुलै 2016 रोजी हे जग सोडून गेला. त्यावेळी त्याचं वय केवळ आठ दिवसांचं होतं.

हृदयाचं कुणी दान केल्यास, ते हृदय साधारण 10 वर्षांपर्यंत ठेवता येतं. शिवाय, ते एकातून दुसऱ्यात, दुसऱ्यातून तिसऱ्यात असं अनेकदा प्रत्योरोपणही करता येतं. ज्यांना जन्मत:च हृदयाचा त्रास असेल, अशांसाठी हे हृदय वापरता येतं.

दरम्यान, काही दिवसांच्या अंतरानं व्हॅलेंटिना आणि लुईज यांना हॉस्पिटलकडून सांगण्यात आलं की, हृदयाचा त्रास असलेल्या नवजात बाळाला अँजेलो रेचं हृदय देण्यात आलंय.

त्यावेळी व्हॅलेंटिना यांच्या भावना अनावर झाल्या आणि त्यांच्या डोळ्यांमधून अश्रू आले. त्यावेळी ती म्हणाली, "आता आम्हाला खात्रीय की, आमच्या बाळाचं हृदय जिवंत राहील आणि ही नक्कीच अद्भूत गोष्ट आहे."

नवजात बाळांच्या अवयवदानाच्या घटना दुर्लभ

नवजात बाळाचं (28 दिवसांपेक्षा कमी वयाचं बाळ) अवयवदान ही अत्यंत दुर्लभ गोष्ट...


...या अंतर्गत अभ्यास करण्यात आला.

2008 मध्ये गरिबांसाठी सार्वजनिक आरोग्य विमा योजना सुरू करण्यात आली.  या योजनेचा फायदा 13 कोटी नागरिकांना होणं अपेक्षित होतं. मात्र या योजनेनं गरीब नागरिकांना ठोस असा फायदा मिळाला नसल्याचं स्पष्ट झालं आहे.

अवैध व्यवहार

आरोग्य विमा योजना तितक्याशा परिणामकारक नाहीत असं एका अभ्यासाद्वारे समोर आलं आहे. छत्तीसगडचं उदाहरण घ्या. सरकारनं गरिबांना आरोग्य विम्याची सुविधा उपलब्ध करून देखील बहुतांश लोकांना आपल्या खिशातूनच पैसे खर्च करावे लागत आहेत. आरोग्य विम्याच्या लाभार्... उर्वरित लेख लिहा:

पलब्ध आहेत. आरोग्य विमा योजनेच्या गरीब लाभार्थ्यांना देशाच्या दुर्गम भागातून येऊन शहरात उपचार घेणं हे कठीण काम होईल.

आमूलाग्र बदल

खरं तर, हॉस्पिटलमध्ये भरती होण्याच्या खर्चापेक्षा गरिबांच्या खिशाला खरी झळ बसते ती खासगी रुग्णालयातून समुपदेशन किंवा सल्ला घेतल्याने. कारण खासगी रुग्णालयात गेल्यानंतर त्यांना विविध चाचण्यांना सामोरं जावं लागतं, औषधं विकत घ्यावी लागतात, गावातून शहरात येण्याचा खर्च तर आहेच आणि ऑपरेशननंतर रुग्णाची काळजी घेण्यासाठी कुटुंबीयांना उचलावा लागणारा खर्च देखील त्यात आला.

म्हणून, केवळ रुग्णालयातील ऑपरेशनचा खर्च देऊन भागणार नाही. त्याबरोबरच रुग्ण पूर्णपणे बरा होईपर्यंत त्याची देखभाल करण्याची व्यवस्था व्हावी. जसं की एका दाक्षिणात्य राज्यात गरिबांना ऑपरेशनंतर वर्षभरासाठी औषधं मोफत मिळतात. केंद्र सरकारनं राज्याची ही योजना लागू करावी.

जर देशव्यापी आरोग्य विमा योजना योग्य प्रकारे लागू करण्यात आली तर गरिबांना मिळणाऱ्या आरोग्य सेवेत आमूलाग्र बदल होतील. पण भारतातील वितरण व्यवस्था आणि अशक्त नियमनाच्या इतिहासाकडं पाहता सरकारला ही योजना नीट लागू करण्यासाठी खूप परिश्रम घ्यावे लागतील असं दिसत आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...या अयशस्वी

13 मे 1994. 'माउंट एव्हरेस्ट'वरील माझ्या पहिल्या चढाईचा तो दिवस मला आजही आठवतो. त्या चढाईचा दोर मी स्वत: लावला होता. हवामान चांगलं होतं आणि मी खूप आनंदात होतो. वेगवेगळ्या देशांच्या गिर्यारोहकांचा आमचा जवळपास 14-15 जणांचा गट होता. जवळपास 15 ते 20 मिनिटं आम्ही शिखर माथ्यावर होतो. आम्ही तिथं फोटो काढले आणि आजूबाजूच्या पर्वतरांगा न्याहाळल्या.

त्याआधी 1992-93मध्ये मी एव्हरेस्टवर चढाईचा प्रयत्न केला होता. पण तेव्हा केवळ 'कॅम्प चार'पर्यंतच पोहोचू शकलो होतो. 'डेथ झोन'वर ऑक्सिजन अत्यल्प अस... उर्वरित लेख लिहा:

ा घेऊन आलो.

पण या दुर्घटनेमध्ये 16 शेर्पांना आपले प्राण गमवावे लागले. माझ्या टीममधले पाच शेर्पाही त्यात मरण पावले. त्यामध्ये आमचे काकासुद्धा होते.

आपल्याच लोकांचे मृतदेह समोर पाहून मला माझ्याच कामाचा राग आला आणि मी हे काम सोडायचं ठरवलं. पण इतर लोकांनी माझं मन वळवलं. मी एक अनुभवी शेर्पा असल्याची जाणीव करून दिली. माझ्या मित्रांनी आणि कंपनीच्या लोकांनी मला पुन्हा शिखरचढाईसाठी प्रेरणा दिली.

2015 साली नेपाळमध्ये जेव्हा भूकंप झाला तेव्हादेखील मी डोंगरातच होतो. त्यावेळीही 'एव्हरेस्ट बेसकॅम्प'वरील 19 जणांना आपल्या प्राणांना मुकावं लागलं होतं. आमच्या थामे गावाचीही भूकंपात प्रचंड हानी झाली.

पण 2016च्या मोसमात मी पुन्हा एकदा एव्हरेस्टवर यशस्वीरीत्या चढाई केली. माझ्या क्लायंटला वर जायला मिळणं, हाच माझ्यासाठी सर्वांत मोठा आनंद असतो. मी ज्या टीमसोबत जातो, त्यांच्यापैकी प्रत्येकाचं शिखर गाठणं, हीच मनाला समाधान देणारी गोष्ट असते.

आव्हानांचा सामना करायला आवडतं

'माउंट एव्हरेस्ट'वर नेपाळ आणि चीन, अशा दोन बाजूंनी प्रामुख्याने चढाई केली जाते. त्यापैकी खुंबू आईसफॉलमुळे नेपाळच्या बाजूची चढाई कठीण, आव्हानात्मक आणि मनात धडकी भरवणारी आहे. तर चीनच्या उत्तरेकडील बाजूने होणारी चढाई सोपी आहे.

कामी रीता शेर्पा

नेपाळची बाजू चढाईसाठी खूप टेक्निकल आहे तर चीनच्या बाजूने वाऱ्याचा फार त्रास होतो. पण ती बाजू चढाईसाठी सोपी आणि सुरक्षित आहे. पण मला नेहमीच नेपाळच्या बाजूने चढाई करायला आवडतं, कारण मला आव्हानांचा सामना करायला आवडतं.

एका चढाईसाठी अडीच लाख

एव्हरेस्टच्या एका चढाईसाठी आम्हाला अडीच ते तीन लाखाच्या आसपास मानधन मिळतं. जर एखादा VIP ग्रुप असेल तर ही किंमत वाढते. डोंगरातील चढायांसाठी वर्षाला कमीत कमी चाडेचार ते पाच लाख आणि जास्तीत जास्त नऊ ते दहा लाख रुपये आम्हाला मिळतात.

अलीकडच्या काळात अनेक भारतीय गिर्यारोहक 'माउंट एव्हरेस्ट'वर चढाई करू लागले आहेत. माझ्या मते ते चांगले गिर्यारोहक आहेत. पण मला अद्याप त्यांच्यासोबत चढाई करण्याची संधी मिळालेली नाही. तशी संधी मिळाली तर मला आनंदच होईल.

22व्यांदा केलेली विक्रमी चढाई

16 मे 2018ला सकाळी 8 वाजून 30 मिनिटांनी जगातील सर्वोच्च शिखर 22व्यांदा सर करून जागतिक विक्रमाला गवसणी घातल्याचा मला मला खूप आनंद आहे. विशेष म्हणजे माझ्या या विक्रमाप्रसंगी हवामानानेही उत्तम साथ दिली. यावेळी...


...या असताना त्यांना रोखण्यात आलं. पोलिसांनी त्यांना ताब्यात घेतलं आणि चुनार विश्रामगृहात ठेवलं. प्रियंका यांनी विश्रामगृहातच धरणे आंदोलन सुरू केलं.

परिसरातील तणाव पाहता स्थानिक प्रशासनाने सोनभद्रमध्ये कलम 144 लागू केला.

प्रियंका यांना ताब्यात घेतल्यानंतर उत्तर प्रदेश पोलिसांनी माध्यमांना सांगितलं की, प्रियंका गांधी यांना सोनभद्र येथे जाण्यापासून रोखण्यात आलं तर त्या रस्त्यावरच बसून आंदोलन करू लागल्या. त्यानंतर त्यांना मिर्झापूर रोडवरील नारायणपूरमधून ताब्यात घेण्यात आलं.

प्रियंका गांधी म्हणाल्य... उर्वरित लेख लिहा:

रू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...या आणि वैविध्यपूर्ण समूहाच्या लोकसंख्येबद्दल काही सरसकट मत समोर आलं तर ते मत कोण व्यक्त करतंय, याला जास्त महत्त्व आहे."

"जो आहार शक्तिशाली लोकांचा असतो, तोच मग जो सामान्य लोकांचा आहार समजला जातो. एखाद्या गटाचं, प्रदेशाचं प्रतिनिधित्व करण्याची हीच शक्ती मग साजेबद्धपणाला निमंत्रण देते," असं ते सांगतात.

बहुतांशी भारतीय बीफ खातात असं स्पष्ट झालं आहे.

"मांसाहार ही त्या मानाने एक वेगळी संकल्पना आहे. त्यातून शाकाहारी लोकांचं सामाजिक श्रेष्ठत्व दिसतं आणि त्यातूनच एक सामाजिक संरचना उदयाला येते. त्यात ... उर्वरित लेख लिहा:

री होती. फक्त तीन टक्के केसेसमध्ये हे उलट होतं."

याचाच अर्थ बहुसंख्य लोक चिकन आणि मटण खातात, काही नियमितपणे तर काही प्रसंगानुरूप. पण बहुतांश लोक शाकाहार करत नाहीत.

मग भारत शाकाहारी देश आहे असं चित्र जगभरात का रंगवलं जातं? आणि शाकाहारी लोकांचा का भारताच्या समाजव्यवस्थेवर इतका प्रभाव आहे? यामागचं नेमकं कारण काय - हे आहार निवडीवरच्या दबावाशी निगडीत आहे, की बहुसांस्कृतिक समाजात साचेबद्धपणा रुजवण्याशी?

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...या आधारे असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे की, जगातल्या 118 अल्प आणि मध्यम उत्पन्न असणाऱ्या देशांमध्ये 5 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या 12 लाख मुलांचा मृत्यू होऊ शकतो.

या तीन परिस्थितींपैकी एक सर्वात कमी गंभीर परिस्थिती आहे. यात आरोग्य सेवांचा पुरवठा 15 टक्क्यांनी खंडित होतो. या परिस्थितीत जागतिक पातळीवर 5 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलांच्या मृत्यूत 9.8 टक्क्यांची वाढ होऊ शकते किंवा रोज 1400 मुलांचा मृत्यू होऊ शकतो, तर मातामृत्यू 8.3 टक्क्यांनी वाढू शकतो.

प्रातिनिधिक छायाचित्र

सर्वात वाईट परिस्थिती... उर्वरित लेख लिहा:

ाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...या आवृत्तीत हा उल्लेख कुठून आला असा प्रश्न हावरेंनी विचारला.

साईबाबांच्या जन्मस्थळाबाबत केवळ पाथरीतूनच दावे आले नाहीत तर तामिळनाडू आणि आंध्रप्रदेशातूनही दावे आलेले आहेत. लोकांची साईबाबांवरील श्रद्धा आम्ही समजू शकतो पण त्याला ठोस पुरावा काही नाही इतकंच आमचं म्हणणं आहे, असं हावरे सांगतात.

'साईबाबांची चरित्रं ही भक्तानींच लिहिली आहेत'

साईबाबा यांचा जन्म कुठे झाला याबाबत निश्चितपणे सांगता येण्यासाठी चरित्र हा आधार असू शकतो का असं विचारलं असता साईबाबांच्या चरित्राचे अभ्यासक आणि लोकमुद्रा मासिका... उर्वरित लेख लिहा:

न पाथरीचा उल्लेख करणं अनेकांना पटलं नाही.

साईबाबा जन्मस्थळ मंदिर पाथरीला रामनाथ कोविंद यांनी भेट दिली होती.

भाजपचे आमदार राधाकृष्ण विखे पाटील म्हणतात की 'रामनाथ कोविंद यांना कुणीतरी चुकीची माहिती दिल्यामुळेच त्यांच्याकडून असा उल्लेख झाला असावा.'

यावर तोडगा काय निघू शकतो?

सध्या निर्माण झालेला प्रश्न सोडवण्यासाठी चर्चेची तयारी ही पाथरी आणि शिर्डीकरांची आहे. चौधरी म्हणतात "आमच्याकडे 29 पुरावे आहेत. ते पुरावे सरकारकडे सुपूर्त करण्याची आमची तयारी आहे. ते अभ्यासून, तपासून सरकारने निर्णय द्यावा. त्याला आमची काही हरकत नाही."

"सरकारकडून अनावधानाने पाथरी हे जन्मस्थळ आहे असा दावा करण्यात आला आहे. तेव्हा सरकारनेच आपली चूक दुरुस्त करावी," असं हावरे यांना वाटतं. "अभ्यासाच्या आणि पुराव्याच्या आधारावरच निर्णय घेण्यात यावा. हा भावनिक आणि श्रद्धेचा विषय आहे सरकारने जपून हाताळावा," असं हावरे यांना वाटतं.

100 कोटींच्या निधीचं करणार?

पाथरीचा विकास करण्यासाठी शासनाने शंभर कोटींचा निधी मंजूर केला आहे. 'शंभर कोटी निधी फक्त मंदिरासाठी आहे असा गैरसमज पसरवला जात आहे,' असं म्हणणं आहे विधान परिषदेचे आमदार आणि पाथरी जन्मस्थान कृती समितीचे अध्यक्ष बाबाजानी दुर्रानी यांचं.

ते सांगतात की "शासनाने 100 कोटी मंजूर केले आहेत हे खरं आहे पण याची प्रक्रिया देवेंद्र फडणवीस यांच्याच काळात झाली होती. 100 कोटी रुपयांपैकी निम्मे पैसे हे लोकांचं पुनर्वसन करण्यासाठी लागतील.

"साईमंदिराच्या भोवतालचा रस्ता रुंद करण्यासाठी अनेक कुटुंबांना आपलं राहतं घर सोडावं लागणार आहे. त्याची जबाबदारी आमच्यावर आहे. त्यांच्यासाठी हे पैसे लागतील. भक्तनिवास, अन्नछत्र, शौचालय यासारख्या पायाबूत सुविधांसाठी पैसे लागतील. एकट्या भक्तनिवासाचाच खर्च 10 कोटींच्या घरातला आहे."

शिर्डीचं साई मंदिर

पाथरीला शंभर कोटी मिळाले म्हणून शिर्डी आहेत आणि त्यातून शिर्डीत बंद पुकारला जात असण्याची शक्यता आहे का, असं विचारलं असता हावरे सांगतात, "हा अत्यंत चुकीचा समज आहे. पाथरीच्या विकासाला आणि मंदिराला 100 काय, 200 कोटी दिले तरी शिर्डीकरांची त्यावर हरकत नाही. फक्त मुद्दा हा आहे की शासनाने पाथरी हे जन्मस्थळ आहे, अशी मान्यता पुराव्यांशिवाय देऊ नये."

साईबाबांचं हिंदुत्वीकरण होतंय?

साईबाबा जन्माने हिंदू होते असं सांगून साईबाबांचं हिंदुत्वीकरण करण्याचा तर प्रयत्न नाही ना, अशी भीती काही...


...या उंबरठ्यावर होता.

"आता जग जसं थांबलंय, त्या पद्धतीनं दुसऱ्या जागतिक महायुद्धाच्या वेळीही ठप्प झालं नव्हतं," असं डॉ. सिंह यांनी म्हटलं.

एप्रिल महिन्यात नरेंद्र मोदी सरकारनं अर्थव्यवस्थेला ऊर्जा देण्यासाठी 266 अब्ज डॉलरचं पॅकेज जाहीर केलं. भारताच्या रिझर्व्ह बँकेनंही व्याजदरात कपात केली.

या परिस्थितीत लोकांच्या हाती थेट पैसे देण्यासाठी तसंच बँकांना सावरण्यासाठी सरकारनं पैसे कसे उभे करावेत हा प्रश्न आहे.

डॉ. सिंह यांच्या मते पैसे कर्जाऊ घेणं हाच त्यावर उपाय आहे.

"कर्ज घेणं हे आता अपरिहार... उर्वरित लेख लिहा:

ंना विचारला.

"1990 च्या तुलनेत भारताचा जीडीपी दसपटीनं अधिक चांगल्या परिस्थितीत आहे. तेव्हापासून आजपर्यंत भारतातील 30 कोटी लोकांना दारिद्रयरेषेतून बाहेर काढण्यात यश मिळालं आहे. त्यामुळे भारतीय अर्थव्यवस्था निश्चितच सुदृढ आहे."

या वाढीमध्ये भारताच्या इतर देशांशी असलेल्या व्यापाराचा मोठा वाटा होता. या काळात भारताचा अन्य देशांसोबत असलेला व्यापार जवळपास पाच पटीनं वाढला.

"आता भारत जगाशी अधिक प्रमाणात संलग्न आहे. त्यामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर जो काही परिणाम होईल, तोच भारतीय अर्थव्यवस्थेवरही होईल. कोरोनाच्या या जागतिक आरोग्य संकटाचा फटका जगाच्या अर्थव्यवस्थेला बसला आहे आणि भारतासाठी हे चिंतेचं कारण ठरू शकतं."

भारतानं आपल्या देशांतर्गत गरजा भागवण्यासाठी उत्पादन करणं आवश्यक आहे.

कोरोना संकटाच्या आर्थिक परिणामांची पूर्णपणे कल्पना अजून तरी कोणाल आली नाहीये. यातून सावरण्यासाठी किती वेळ लागेल हे पण माहीत नाहीये. मात्र एक गोष्ट स्पष्ट आहे, या संकटानं डॉ. सिंह यांच्यासारख्या अनुभवी तज्ज्ञांसमोर आव्हान निर्माण केलं आहे.

"या आधीची संकटं ही पूर्णपणे अर्थशास्त्रीय होती, त्यांच्यासाठी सिद्ध झालेले उपाय होते," डॉ. सिंह सांगतात.

"पण सध्याचं आर्थिक संकट हे कोरोनाच्या साथीमुळे आलं आहे. या आजारामुळे लोकांमध्ये भीती आणि अनिश्चिततेचं वातावरण आहे. आणि सध्या तरी या साथीवर मार्ग काढण्याचे वित्तीय उपाय फारसे परिणामकारक ठरत नाहीये."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...या काळात पुण्यातील माणूस बिहारमधून कसा विजयी झाला आणि तेही चारवेळा, या प्रश्नाचं उत्तर शोधण्यासाठी आम्ही बिहारमधील राजकीय विश्लेषकांशी संवाद साधला.

बिहरामधील ज्येष्ठ पत्रकार मणिकांत ठाकूर म्हणतात, "बिहारच्या राजकारणाची दोन भागात विभागणी करायला हवी. एक मंडल आयोगापूर्वीचा बिहार आणि मंडल आयोगानंतरचा बिहार. मंडल आयोगापूर्वी बिहारमध्ये जातीपेक्षा समाजवादी विचारधारेचं राजकारण अधिक होत असे. कर्पुरी ठाकूर हे या राजकारणाचे शेवटचे नेते."

मधु लिमये यांच्या पुस्तक प्रकाशनावेळी चौधरी चरण सिंह, कर्पूरी ठाकु... उर्वरित लेख लिहा:

ातूनही निवडणूक लढले होते. संयुक्त महाराष्ट्र होण्यापूर्वी म्हणजे 1957 साली मुंबईतील वांद्रे मतदारसंघातून ते निवडणुकीला उभे राहिले होते. मात्र, तिथं ते पराभूत झाले. गोवामुक्ती संग्रामासाठी त्यांनी आंदोलनं केल्यानं आणि लोकांना एकत्र केल्यानं त्यांच्याबद्दल लोकांमध्ये आकर्षण होतं. मात्र, निवडणुकीत त्याचा काही फायदा झाला नाही.

पुढे 1958 साली ते सोशालिस्ट पार्टीचे अध्यक्ष झाले आणि त्यांनी राष्ट्रीय राजकारणात रस घेण्यास सुरुवात केली. राष्ट्रीय राजकारणात मधू लिमयेंना यशही मिळालं आणि त्यांनी त्यांच्या नेतृत्त्वाची चमकही दाखवली.

केवळ राष्ट्रीय राजकारणातील नेता म्हणून नव्हे, तर प्रामाणिक आणि तत्त्वनिष्ठ राजकारणी म्हणून ते भारतभर गाजले. लिमयेंच्या या गुणांना दुजोरा देणारे काही प्रसंग डोळ्यांदेखत पाहिलेले ज्येष्ठ पत्रकार वेदप्रताप वैदिक यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

आजच्या घडीला आपण कल्पनाही करू शकत नाही, इतकी विनम्रता आणि प्रामाणिकपणा त्यांच्यात होता, असं वेद प्रताप वैदिक म्हणतात.

'आपण काही व्यापाऱ्यांचे दलाल आहोत का?'

वेद प्रताप वैदिक हे मधू लिमयेंच्या घरात होते, तेव्हा पोस्टमन एक हजार रुपयाचं मनी ऑर्डर घेऊन आला. वैदिक यांनी त्या मनी ऑर्डरवर सही केली आणि पैसे घेतले.

संध्याकाळी ज्यावेळी मधू लिमये घरी परतले, तेव्हा त्यांना वैदिक यांनी मनी ऑर्डरचे पैसे दिले. मग हे पैसे कुणी पाठवले याची चौकशी केली असता, त्यांच्या लक्षात आलं की, संसदेत तांदळासंदर्भात प्रश्न विचारून एका भ्रष्टाचाराचा भांडाफोड मधू लिमयेंनी केला होता. त्यामुळे एका व्यापाऱ्याला फायदा झाला होता आणि कृतज्ञता म्हणून त्याने पैसे पाठवले होते.

तेव्हा मधू लिमये काहीसे संतापले आणि वैदिक यांना म्हणाले, "आपण काही व्यापाऱ्यांचे दलाल आहोत का? हे पैसे त्या व्यापाऱ्याला परत पाठवा."

वेद प्रताप वैदिक यांनी दुसऱ्याच दिवशी पोस्ट ऑफिसमध्ये जाऊन त्या व्यापाऱ्याला पैसे परत पाठवले.

असाच एक किस्सा मधू लिमये यांचे सहकारी राहिलेले रघू ठाकूर यांनी बीबीसी हिंदीशी बोलताना सांगितलं होता,

खासदारकी संपल्यानंतर तातडीनं घर रिकामं

"पाच वर्षांचा खासदारकीचा कालावधी संपला, तेव्हा ते तुरुंगात होते. त्यांनी पत्नीला पत्र लिहिलं आणि सांगितलं, तातडीने दिल्लीला जा आणि सरकारी निवासस्थान रिकामं कर. एवढी नैतिकता लिमयेंमध्ये होती," असं रघू ठाकूर सांगतात.

मधू लिमये आणि चंपा लिमये

"मधू...


...या गाड्या अडवण्यात आल्या होत्या. शिवाय विकास दुबेची गाडी अशा ठिकाणी उलटली जिथे रस्त्यालगत डिव्हायडर नव्हता.

आणखी एक योगायोग म्हणजे ज्या ठिकाणी गाडी उलटली त्या ठिकाणी अपघात झाल्याच्या कुठल्याच खुणा नाहीत. इतकंच नाही तर रस्ता वाहता असूनदेखील गाडीला अपघात होताना कुणीही बघितलं नाही.

एन्काऊंटर घटनास्थळाचं दृश्य

एक मोठा योगायोग म्हणजे ज्या कुख्यात विकास दुबेला महाकालेश्वर मंदिरातल्या निशस्त्र गार्डने पकडलं तो विकास दुबे यूपी एसटीएफच्या प्रशिक्षित पोलीस अधिकाऱ्यांच्या हातावर तुरी देऊन पळाला आणि पळ... उर्वरित लेख लिहा:

-पोलीस-राजकारणी यांचं सत्य जनतेसमोर येऊ शकलं असतं. विकासला कुणाचं अभय होतं, पोलिसांचं काय कनेक्शन होतं, हे सारं कळू शकलं असतं. त्यानंतर त्याला शिक्षा देता आली असती. यातून समस्येचं समूळ उच्चाटन झालं नसतं तरी बऱ्याच अंशी ते करता येऊ शकलं असतं."

"पोलिसांना वाटलं की हैदराबाद चकमकीप्रमाणे ही देखील त्यांच्यासाठी हिरो बनण्याची संधी आहे. लोकांनीही अशा घटनांनंतर पोलिसांना खांद्यावर बसवून त्यांना हिरो बनवलं आहे."

निवृत्त पोलीस अधिकारी विभूतीनारायण राय म्हणतात, "ही जी कहाणी सांगितली जात आहे त्यात बरीच गडबड आहे. जेवढ्या प्रश्नांची उत्तरं दिली जात आहेत त्याहून जास्त प्रश्न निर्माण होत आहेत. मीडियामध्ये कालपासूनच चर्चा होती की विकास दुबेला रस्त्यातच ठार केलं जाईल आणि घडलंही तसंच. उत्तर प्रदेश पोलिसांना आपली प्रतिष्ठा कायम राखण्यासाठी स्वतःच या चकमकीची एखाद्या निष्पक्ष संस्थेकडून चौकशी करायला हवी. त्यातून ही चकमक खरी होती की बनावट, हे सत्य समोर येईल."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...या ग्राफिटी पाहाता मुंबई पाकव्याप्त काश्मीर झाल्यासारखी का वाटत आहे?"

कंगनानं मुंबईची तुलना 'पाकव्याप्त काश्मीर'शी केल्यानंतर तिच्याविरोधात टीका सुरू झाली. 'आमची मुंबई' या हॅशटॅगद्वारे मुंबई किती सुरक्षित आहे हे कंगनाला सांगितलं गेलं.

सर्वसामान्य लोकांसह राजकीय नेते, सिनेसृष्टीतील कलाकार यांनीही कंगनाच्या वक्तव्याचा निषेध केला.

कंगनावर होणाऱ्या टीकेविरोधात भाजपकडून आमदार राम कदम पुढे आले. कंगनाच्या ट्वीटवर भाजप नेते राम कदम यांनी अशा पोकळ धमक्यांना 'झाशीची राणी' कंगना घाबरणार नाही असं लिहिलं.... उर्वरित लेख लिहा:

ंगनाच्या मताशी फारकत, पण निषेध नाही'

ज्येष्ठ पत्रकार हेमंत देसाई म्हणतात, "हे प्रकरण शिवसेना विरुद्ध भाजप या दिशेला जातंय, हे आता स्पष्टच झालंय. विशेषत: कंगनानं आज थेट उद्धव ठाकरेंवर टीका करणं आणि भाजपच्या नेत्यांनी तिल पाठिंबा देणं, यातून हेच दिसतं."

मात्र, यापुढे जात हेमंत देसाई आधीचे काही संदर्भ उलगडून सांगतात. ते म्हणतात, "गेल्या काही वर्षांत राष्ट्रवाद जागवणारे सिनेमे करणारे नट-नटी समोर आले. कधी स्वच्छता मोहीम, तर कधी सैन्याशी संबंधित किंवा ऐतिहासिक विषयांवर सिनेमे केले गेले. हे सर्व भाजपच्या राजकारणाला पूरक होते. कंगना राणावत ही सुद्धा त्याच संदर्भाच्या जवळ जाणारी आहे."

राम कदम तर कंगनाला झांशीची राणी म्हणाले. "यावरून भाजपचा कंगनाच्या मतांमधील समावेश दिसून येतो. आशिष शेलारांनी कंगनाच्या मतापासून फारकत घेतली. पण निषेध केलेला नाही, याची आपण नोंद घेतली पाहिजे."

हेमंत देसाई इथे एक महत्त्वाचा पैलू दाखवून देतात. ते म्हणतात, "भाजपचा थेट समावेश कंगनाच्या मताशी नाही, असं मानलं तरी ठाकरे कुटुंबाविरोधात थेट बोलणाऱ्या व्यक्तीचा आपल्याला फायदा करून घ्यायची रणनिती यात भाजपची दिसते."

मुंबईतील 'द हिंदू'चे पत्रकार अलोक देशपांडे म्हणतात, "कंगनाला समर्थन करणाऱ्या भाजप नेत्यांमध्ये महाराष्ट्रातील राम कदम वगळल्यास महाराष्ट्राबाहेरील नेते दिसतात. मग महाराष्ट्रातील नेत्यांना कंगनाशी सहमती नसेल, तर त्यांना राजकीय फायदा कसा मिळेल? याचा विचार भाजपनं करणं गरजेचं आहे. कारण महाराष्ट्रात बाहेरील नेते निवडणुका लढणार नाहीत, इथले नेते लढणार आहेत."

'कंगनाच्या वक्तव्यांमधून शिवसेनेलाही राजकीय फायदा'

आणखी एक मुद्दा अलोक देशपांडे मांडतात, तो म्हणजे, या प्रकरणात शिवसेनेला होत असलेला राजकीय फायदा.

अलोक देशपांडे म्हणतात, "कंगनाच्या वक्तव्यानंतर मुंबई-ठाण्यात ठिकठिकाणी शिवसैनिक रस्त्यावर उतरले. त्यांनी आंदोलनं केली. कालपर्यंत शिवसेना शांत होती, पण आज कंगनावर सर्व उलटल्यानंतर शिवसेना तातडीने पुढे आली. हा राजकीय फायदा शिवसेनेला होतोच आहे."

हेमंत देसाई सुद्धा या मताशी सहमत होतात. "राज्यात कोरोनाची गंभीर स्थिती आहे. शिवसेना पक्षप्रमुख असलेले उद्धव ठाकरेच राज्याचे मुख्यमंत्री आहेत. त्यांच्यावर टीका होऊ शकते. अशा वेळेत कंगनामुळे विषयांतर होण्यास मदत होतेय, हा फायदा सेनेला आहेच."

शिवाय, "कंगनाला भाजपमधील जेवेढे नेते समर्थन करतील, विशेषत:...


...या ढालीचे तुकडे -तुकडे करतो, यातून धार्मिक द्वेष ठासून भरण्याचा प्रयत्न आहे.

5. 'महाराज देवभोळे नव्हते'

शिवाजीराजे बुद्धिप्रामाण्यवादी होते, त्यांचा विश्वास कर्तृत्वावर होता, त्यांनी भविष्य पंचांग पाहिले नाही. त्यांचा राजाराम नावाचा मुलगा पालथा जन्मला, तेव्हा त्यांनी 'हा दिल्लीची पातशाही पालथी घालील' म्हटल्याचं सभासदाने लिहिले आहे.

त्यांनी सागरी किल्ले बांधले. बेदनुरवर समुद्रमार्गे स्वारी करून सिंधुबंदी तोडली. जिजाऊ मासाहेबांनी सती न जाता निर्भीडपणे कार्य केले. यावरून स्पष्ट होते, की जिजामाता... उर्वरित लेख लिहा:

टात दाखवलेला आहे.

 8. महाराजांवर कुबडी फेकणारे तानाजी

तानाजी मालुसरे यांचे शिवाजी राजावर-स्वराज्यावर जिवापाड प्रेम होते, जिजामातेबद्दल त्यांना नितांत आदर होता. ते प्रखर स्वराज्यनिष्ठ होते. पण याचा अर्थ असा होत नाही की ते शिवाजी राजांवर कुबडी फेकून मारण्याचा उपमर्द करतील. हा प्रसंग अनैतिहासिक आहे.

9. मालुसरे आणि पिसाळ

तानाजी आणि उदयभान यांची हातघाईची लढाई झाली, त्यावेळेस तानाजीचा उजवा हात तुटला, असा उल्लेख नाही. त्यांची ढाल तुटल्याचा उल्लेख सभासदांनी केला आहे.

हातघाईच्या लढाईत दोघेही कोसळले; त्यानंतर सूर्याजी मालुसरे यांनी मोठा पराक्रम गाजविला, पण ते या चित्रपटात दाखविले नाही. वास्तव नाकारून अवास्तव मात्र भरपूर आहे. सिनेमॅटीक लिबर्टीची संधी शेलारमामांना द्यायला हवी होती.

 पिसाळ म्हणजे फितूरच असे मिथक जाणीवपूर्वक तयार करण्यात आलेले आहे. सदर चित्रपटात चंद्राजी पिसाळ हे शिवाजी राजांशी फितुरी करून मोगलांना मदत करतात, असे दाखविले आहे. मुळात ही घटना अनैतिहासिक आणि काल्पनिक असून ती पिसाळ परिवाराची बदनामी करणारी आहे.

10. 'एक मराठा लाख मराठा'

'एक मराठा लाख मराठा' ही घोषणा मराठा क्रांती मोर्चातील म्हणजे या चार वर्षातील आहे. ती सतराव्या शतकातील तानाजीच्या मुखात घालून निर्माता-दिग्दर्शकांनी इतिहासाचा विपर्यास केलेला आहे. आधुनिक संकल्पना इतिहासावर लादून त्यातील गांभीर्याला तडा गेलेला आहे.

11. फितूर न्हावी?

छत्रपती शिवाजी राजांच्या स्वराज्यासाठी सर्व जाती धर्मातील मावळ्यांनी आपले सर्वस्व पणाला लावले. प्रसंगी आनंदाने मृत्यूला मिठी मारली. पन्हाळा वेढ्यात शिवाजी काशीद हे प्रतिशिवाजी होऊन शत्रूच्या गोटात गेले आणि तेथे त्यांना स्वराज्यासाठी बलिदान द्यावे लागले.

अफजलखान भेटीच्या प्रसंगी जिवाजी महाले यांनी शिवाजी राजांवर चालून आलेल्या सय्यद बंडाचा हात वरच्यावर उडवला. क्षणाचा विलंब झाला असता तर महाराजांचा कदाचित अंत झाला असता.

शिवाजीराजांचे जिवाला जीव देणारे, स्वराज्यासाठी जीव धोक्यात घालणारे शिवाजी काशिद आणि जिवाजी महाले हे नाभिक समाजातील होते. ही वस्तुस्थिती असताना देखील तानाजी चित्रपटात एक न्हावी फितुरी करतो आणि उदयभानला मदत करतो, असे रंगविले आहे. या पात्राला कोणताही ऐतिहासिक आधार नाही.

शिवाजीराजे, तानाजी यांची भूमिका करणारी पात्रं त्या ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्वाचे उत्तम सादरीकरण करणारी नाहीत, कारण ती खूपच संथ...


...या देशांतल्या मिळून 23 कोटी सात लाख लोकांना वाढत्या समुद्रपातळीमुळे विस्थापित व्हावं लागेल, असा अंदाज आहे. आधीच्या अंदाजापेक्षा हा आकडा 18 कोटी 30 लाखांनी अधिक आहे.

क्लायमेट सेंटरच्या अहवालानुसार किमान तीन कोटी साठ लाख भारतीयांना समुद्राची पातळी वाढल्यास मोठा फटका बसू शकतो. तर चीनमध्ये 9 कोटी 30 लाख तर बांगलादेशात चार कोटी 20 लाख लोक बाधित होतील.

एकट्या मुंबई परिसरातच दीड कोटी लोकांचं विस्थापन होऊ शकतं, असा तज्ज्ञांचा अंदाज आहे. 2100 सालापर्यंत जगभरात जो भाग पाण्याखाली जाण्याची भीती या अहवा... उर्वरित लेख लिहा:

हा कोण पाहायला येणार आहे?" असा सवालही चंद्रशेखर प्रभू यांनी केलाय.

मुंबई शहरात एकीकडे मोठ मोठे टॉवर्स बांधले जात आहेत आणि मुंबई इटलीतल्या व्हेनिससारखी पाण्यात उभी राहील असाही दावा केला जातोय. पण प्रभू यांच्या मते तेही फार काळ टिकू शकणार नाही.

त्यातल्या त्यात जमेची गोष्ट म्हणजे हा बदल एका दिवसात होणार नाही, तर पुढच्या तीस वर्षांत होण्याची शक्यता आहे. पण संपूर्ण मुंबई जलमय होऊ द्यायची नसेल, तर आत्ताच ठोस पावलं उचलायला हवीत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...या दोन संचालकांमध्ये उद्भवलेल्या वादाच्या केंद्रस्थानी आहेत मांस निर्यात व्यापारी मोईन कुरेशी.

मोईन कुरेशी यांचं संपूर्ण नाव मोईन अख्तर कुरेशी आहे. कुरेशी देहरादूनच्या डूनस्कुल आणि दिल्लीच्या सेंट स्टीफन्स कॉलेजमधून शिकलेले आहेत.

मोईन यांनी 1993मध्ये व्यापार करण्यास सुरुवात केली. तेव्हा त्यांनी उत्तर प्रदेशच्या रामपूरमध्ये एका छोट्या कत्तलखान्यापासून मांस व्यापार सुरू केला.

पुढच्या काही काळात कुरेशी भारताचे सगळ्यांत मोठे मांस व्यापारी झाले. पुढे जाऊन त्यांनी आपल्या कारभाराचा विस्तार केला आण... उर्वरित लेख लिहा:

यांच्यावर लावलेल्या आरोपांना बळकटी आली असती.

इंडियन एक्सप्रेसच्या सूत्रांच्या हवाल्याने हेही सांगितलंय की सना यांची काल्पनिक साक्ष भारतीय गुन्हे संहिताच्या कलम 161 नुसार तयार करण्यात आली होती. ही साक्ष 26 सप्टेंबर रोजी नोंदवण्यात आली, असंही सांगण्यात आलं आहे.

उपस्थित झालेले प्रश्न

कुमार यांनी दाखल केलेल्या या काल्पनिक साक्षीत सना यांनी विशेष तपास पथकाला सांगितलं होतं की तेलुगू देसम पार्टीचे खासदार C. M. रमेश आणि CBI संचालक आलोक वर्मा यांच्या झालेल्या चर्चेनंतर त्याच्याविरुद्धची केस बंद करण्यात आली आहे.

पण ती साक्ष कशी खोटी निघाली, हे CBIचे प्रवक्ते अखिलेश दयाल यांनी आपल्या निवेदनात सांगितलं, "कलम 161 नुसार मोईन कुरेशी खटल्यातील सना सतीश बाबू यांची साक्ष नोंदवली आहे. ती दिल्लीत 26 सप्टेंबरला नोंदवली गेली आहे, असं सांगितलं आहे. चौकशीत असं लक्षात आलंय की सतीश बाबू त्या दिवशी दिल्लीत नव्हते. ते हैदराबाद मध्ये होते. सना 1 ऑक्टोबरला चौकशी प्रक्रियेत सहभागी झाले होते."

नोंद झालेली साक्ष प्रश्नोत्तरांच्या स्वरूपात आहे आणि या काल्पनिक साक्षीवर चौकशी अधिकारी म्हणून देवेंद्र कुमार यांची स्वाक्षरी आहे.

या साक्षीत सना सतीश बाबू यांना प्रश्न विचारला गेला आहे की त्यांच्याविरुद्ध जर चौकशी पूर्ण झाली होती तरी त्यांची पुन्हा चौकशी का करण्यात आली? या प्रश्नाचं उत्तर देताना सना म्हणाले, "जून 2018 मध्ये मी माझे मित्र आणि तेलुगू देसम पार्टीचे राज्यसभा खासदार C. M. रमेश यांच्याशी याबाबत चर्चा केली होती. ते संबंधित संचालकाशी चर्चा करतील, असं आश्वासन त्यांनी दिलं होतं. मी त्यांची नियमितपणे भेट घेत होतो."

"एक दिवस रमेश म्हणाले की त्यांनी या खटल्यासंदर्भात CBI संचालकांशी चर्चा केली आणि CBI आता मला पुन्हा बोलावणार नाही. जूननंतर मला CBIने बोलावलं नाही. त्यामुळे मी आश्वस्त होतो की माझी चौकशी आता पूर्ण झाली आहे," असं सना यांनी या साक्षीत सांगितल्याची नोंद आहे.

याबाबत इंडियन एक्सप्रेसशी बोलताना C.M. रमेश म्हणाले, "आतापर्यंत आयुष्यात CBIच्या एकाही अधिकाऱ्याशी माझी भेट झालेली नाही. या सगळ्या काल्पनिक कथा आहे. माझी प्रतिमा मलीन करण्याचा हा कट आहे. आता आमचा पक्ष NDAमध्ये नाही, म्हणून या सगळ्या गोष्टी होत आहेत. आता तर CBIचं म्हणणं आहे की सतीश बाबूची साक्ष काल्पनिक आहे."

19 ऑक्टोबरला अस्थाना यांनी केंद्रीय दक्षता आयुक्तांना एक पत्र...


...या दौऱ्यात माझ्या असं लक्षात आलं की इतर पर्यटकही मी ज्या कारणांमुळे गेले त्याच कारणांमुळे जात होते. झोपडपट्टीतल्या आयुष्याचं वास्तव जाणून घेण्यासाठी."

मात्र, तिथे त्यांनी जे पाहिलं आणि ऐकलं त्यामुळे त्या व्यथित झाल्या होत्या.

दारिद्र्याचं 'उदात्तीकरण'?

त्या म्हणतात, "झोपडपट्टीविषयी असं भासवलं जातं जणू इथे काहीच समस्या नाहीत. गरिबीकडे दुर्लक्ष केलं जातं. किंवा त्याकडे ही अतिशय सामान्य आणि नैसर्गिक आहे असं बघितलं जातं. कधी कधी तर त्याचं उदात्तीकरणही करतात."

"स्थानिकांशी म्हणावा तसा संवाद साधू... उर्वरित लेख लिहा:

घडवण्यासोबतच इथली उद्यमशीलता दाखवून झोपडपट्टीविषयी असलेलं मत बदलण्यावर आमच्या कंपनीचा विश्वास आहे.

ते म्हणतात, "आम्ही आमच्या टूरमध्ये वास्तव परिस्थिती सांगतो. वास्तवात काय आहे ते दाखवतो. विजेच्या लोंबकळणाऱ्या तारांपासून ते जोमाने वाढणाऱ्या रिसायकलिंग उद्योगांपर्यंत. मात्र, झोपडपट्टी म्हणजे केवळ गरिबी, धोकादायक किंवा भीक मागणे, असा विचार करणारी मानसिकता आम्हाला बदलायची आहे आणि आमचे पाहुणे हे प्रत्यक्षात अनुभवू शकतात."

फोटो काढण्याविषयीही त्यांच्या कंपनीचे नियम कडक आहेत. ते सांगतात, "आम्ही No-Camera धोरणाचं काटेकोरपणे पालन करतो."

कृष्णा पुजारी सांगतात त्यांची कंपनी म्हणजे एक सामाजिक भान बाळगणारा उद्योग आहे. त्यांच्या कंपनीच्या 'Reality Gives' या चॅरिटी विभागातर्फे झोपडपट्टीतल्या लोकांसाठी अनेक शैक्षणिक कार्यक्रम राबवले जातात. टूरमधून जो नफा मिळतो त्यातलाच काही भाग या कामासाठी वापरला जातो.

2011च्या जनगणनेनुसार 6 कोटी 50 लाख लोक झोपडपट्टीमध्ये राहणाऱ्या या देशातला हा एक उपक्रम आहे. जी झोपडपट्टीला 'मानवी अधिवासासाठी अयोग्य अशी घरं असणारं निवासी ठिकाण' सांगते.

इनसाईड मुंबई नावाने मुंबईतल्या झोपडपट्टीचे टूर आयोजित करणाऱ्या मोहम्मद यांना वाटतं की पर्यटकांना इथल्या लोकांच्या कष्टाचा आणि लवचिकतेचा अनुभव घेता आला पाहिजे. ते म्हणतात, "मी असं म्हणेन की या समाजाकडे दुर्लक्ष करणं, ते अस्तित्वातच नाही, असं भासवणं हाच मानवतेविरोधातला खरा गुन्हा आहे."

मात्र, अशा सहली वैयक्तिक समृद्धीच्या पलिकडे जाऊन रचनात्मक बदलांवर जोर देतात का?

लेस्टर विद्यापीठात प्राध्यापक असलेले फॅबियन फ्रेंझेल यांच्या मते, "हे प्रयत्न गरिबी संदर्भातल्या गुंतागुंतीच्या आणि व्यापक प्रश्नांकडे पुरेशा प्रमाणात लक्ष देत नसावेत."

"मात्र, अशा सहलींचा सकारात्मक परिणाम म्हणजे एकतर त्या झोपडपट्टीचं दर्शन घडवतात आणि रहिवाशांना संसाधनांच्या जास्तीत जास्त वितरणासाठी किंवा घरातून बेदखल करण्यासारख्या धमक्यांविरुद्ध आवाज उठवण्याचं बळ देते."

राजकीय क्षमता

वर्तमान सहलींच्या रचनेत एकाच पद्धतीचं चित्र दाखवलं जाण्याचा धोका आहे. मात्र, फॅबियन याकडे राजकीय आणि सामाजिक जाणिव निर्माण करण्याची संधी म्हणून बघतात.

ते म्हणतात, "एकीकडे भारत चंद्रावर पोचला आहे. मात्र, दुसरीकडे देशातल्या मोठ्या लोकसंख्येला अजून घरं आणि स्वच्छता यासारख्या मूलभूत सोयीही मिळत...


...या निकटवर्तीयांकडून समजतं. या सगळ्याला काही विशिष्ट पार्श्वभूमीसुद्धा आहे.

मोदी सरकार २०१९ साली अधिक निर्णायक बहुमत मिळवून सत्तेत परत आलं, तेव्हाच भाजपच्या नेतृत्वफळीतून अमित शहा यांना मंत्रिमंडळात बोलावलं जाईल, अशा शक्यता वर्तवण्यात आल्या होत्या.

शहा यांना अर्थमंत्री किंवा गृहमंत्री यांपैकी एक पद देण्यात येईल, अशी चर्चा माध्यमांमध्ये रंगली होती. पंतप्रधानांनी शहा यांना गृहमंत्रीपदाची जबाबदारी दिली. 'गुजरात सरकारमध्ये मुख्यमंत्री व गृहमंत्री असताना दोघांचे परस्परांशी अतिशय सहज कार्यसंबंध होते'... उर्वरित लेख लिहा:

हे सध्या पंतप्रधान मोदींच्या लाडक्या प्रशासकीय अधिकाऱ्यांपैकी एक आहेत.

कलम ३७०संबंधीची घोषणा झाल्यावर प्रशासकीय पातळीवरची परिस्थिती कशी हाताळायची, याबाबतच्या निर्णयप्रक्रियेत अमित शहा यांच्या दिमतीला गृह सचिव राजीव गौबा यांच्या नेतृत्वाखालील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचा एक चमू होता. तर, सरकारच्या या निर्णयाच्या कायदेशीर बाजूचा विचार करण्यात कायदा मंत्री रवीशंकर प्रसाद व्यग्र होते.

कलम ३७० बहुतांशाने रद्द करण्याचा निर्णय लाभदायक असेल की नाही, यासंबंधीचा वाद सुरूच राहील, पण सरकारच्या या निर्णयाची कायदेशीर छाननीही अजून व्हायची आहे.

दरम्यान, भाजपमध्ये आणि सरकारमध्ये मोदींनंतर दुसऱ्या क्रमांकाचा नेता हे अमित शाहांचं स्थान आता पक्कं झाल्याचं दिसतं आहे.

अमित शहांचं कालचं भाषण 'सखोल व मार्मिक' असल्याची प्रशस्ती जोडत पंतप्रधानांनी ट्विटरवर शेअर केलं. पंतप्रधानांच्या इतर मंत्रिमंडळीय सहकाऱ्यांना असं भाग्य क्वचितच लाभतं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...या नेत्याला गावपातळीवरचे किती विचारता? ते ठाकरेंच्या पोरांना विचारता ते मला विचारता का? असं खूप काही बोलले."

आमच्या पत्रकार मित्रानं आगळीक केली होती त्यामुळं पवारांचं ऐकून घेण्यावाचून पर्याय नव्हता. हा एक माझ्या समक्ष घडलेला प्रकार.

"श्रीरामपूरमध्ये नातेवाईकांचा संदर्भ आल्यामुळे ते भडकले. पवारांना शांतपणे त्या प्रश्नाचे उत्तर देता आले असते. आणि पवार रागावल्यानंतर तिथं शांतता असायला हवी होती. परंतु त्यानंतरही संबंधित पत्रकार 'नातेवाईक' हा शब्द उच्चारून काही बोलण्याचा प्रयत्न करीत होता, हे उद्ध... उर्वरित लेख लिहा:

यात आहे.

एक एक धागा शोधत गेलं तर अख्ख्या महाराष्ट्रावर यातल्याच काही मोजक्या टोळक्याची आलटून पालटून सत्ता असल्याचं वास्तव दिसून येईल. म्हणजे सत्तेचे सगळे सवते सुभे तुम्ही उभे करणार आणि त्यावर कुणी सवाल केला तर थयथयाटही करणार? असा प्रश्न माणिक यांनी उपस्थित केला आहे.

पवारांचा आदर ठेवायला हवा. ते एक सुसंस्कृत नेते आहेत. पण म्हणजे पवारांना प्रश्नच विचारायचा नाही किंवा मग त्यांना हवं तसे प्रश्न विचारणं असा त्याचा अर्थ होत नाही, असं माणिक मुंढे यांनी म्हटलं आहे.

माणिक मुंढे यांनी या फेसबुक पोस्टमध्ये पवारांनी केलेल्या काही वक्तव्यांचाही दाखला दिला.

पवारांनी ज्यावेळेस राजू शेट्टींची भरसभेत जात काढली त्यावेळेस त्यांचा सुसंस्कृतपणा कुठे गेला होता? एवढे सगळे लोक त्या भाजपात गेले तर पवार कुणावरही एका शब्दानं नाही बोलले पण त्यांना नेमकं चित्रा वाघांवरच कसं बोलावं वाटलं? तेही त्यांच्या टिपिकल बारीक पण कान कापणाऱ्या स्टाईलनं?

पवार हे अतिशय धूर्त आणि चाणाक्ष राजकारणी आहेत असं त्यांच्याबद्दल लिहिलं सांगितलं जातं. खरं तर पवार जे काही करतात तसं इतर कुणी केलं की त्याला कपटीच म्हटलं जातं पण इथं पवारांच्या सोयीचं बोलण्याची पद्धत आहे म्हणून ते धूर्त, चाणाक्ष एवढंच, असाही टोला माणिक मुंढे यांनी आपल्या पोस्टमधून लगावला आहे.

शरद पवारांची अस्वस्थता नेमकी काय?

सध्याच्या राजकीय परिस्थितीमुळे आलेली अस्वस्थता पवारांच्या रागाचं कारण आहे का? या प्रश्नाचं उत्तर देताना ज्येष्ठ पत्रकार सुरेश भटेवरा यांनी म्हटलं, की आपले जवळचे सहकारी सोडून जात असताना अस्वस्थ होणं स्वाभाविक आहे. पण चिडणं हा पवारांचा स्वभाव नाहीये. पत्रकारांनी यापूर्वीही अनेकदा त्यांना अवघड प्रश्न विचारले आहेत. पण ते असे चिडले नव्हते. तीन तीन वेळा नातेवाईकांचा उल्लेख करत प्रश्न विचारल्यानं ते संतापले असतील.

पवार खरंतर नेहमीच संयमानं माध्यमांना सामोरे जातात. नातेवाईकांवर विचारलेल्या प्रश्नावर शरद पवारांना संताप आला हे खरं आहे. पण पत्रकारानंही त्यांना प्रश्न विचारताना काही मर्यादा पाळायला हव्या होत्या. सतत नातेवाईकांचा उल्लेख केल्यानं पवार चिडले. त्यांचं वय, सोडून चालेले सहकारी कुठेतरी याचाही हा परिणाम असू शकतो, असं मत ज्येष्ठ पत्रकार सुनील चावके यांनी व्यक्त केलं.

जो vulnerable आहे, सध्याच्या परिस्थितीत कमकुवत आहे, त्याला तुम्ही आक्रमकपणे प्रश्न विचारता. पण अशाच...


...या पृथ्वीराज चव्हाणांना सर्व घडामोडींपासून कमालीचे दूर ठेवण्यात आले आहे. काँग्रेसमुळे सत्ता स्थापन शक्य झाले आहे. पण काँग्रेसला आपल्या या ताकदीचा पूर्ण वापर करता आलेला नाही." असं मृणालिनी निनावडेकर यांना वाटते.

विधानपरिषद आणि राज्यसभेच्या एका जागेवरुन काँग्रेसला तडजोड करावी लागली होती. तेव्हा काँग्रेसचे संख्या बळ तुलनेने कमी असले तरी काँग्रेसमुळे महाविकास आघाडीचे सरकार आहे हा ठसा उमटवण्यात काँग्रेसला अपयश आल्याचे दिसून येते.

सत्ता स्थापन झाल्यापासून काँग्रेस हाय कमांडकडूनही महाराष्ट्रात नेमके ... उर्वरित लेख लिहा:

भीती महाविकास आघाडीच्या नेत्यांनाही आहे. कारण तीन पक्षांचे सरकार यशस्वीपणे चालवण्याचे आव्हान त्यांच्यासमोर आहे."

ज्येष्ठ पत्रकार सुधीर सुर्यवंशी सांगतात, "सर्वाधिक संख्याबळ असून सत्ता स्थापन करता येत नाही हे भाजपला निश्चितच बोचते. हे भाजपचे अपयश आहे. कोरोना काळातही भाजपने सरकारला शक्य तिथे अडचणीत आणण्याचा प्रयत्न केला."

आता सुशांत सिंह राजपूत प्रकरणातही भाजपने शिवसेनेवर अकार्यक्षम असल्याची टीका केली आहे. तेव्हा सातत्याने विविध मुद्द्य़ांवर शिवसेनेला घेरण्याचा प्रयत्न भाजपकडून केला जात आहे.

मृणालिनी  निनावडेकर सांगतात, "राजस्थानच्या अनुभवानंतर भाजप महाराष्ट्रात थोडी बॅकफूटवर गेली आहे. त्यामुळे तातडीने सत्ता पाडण्याच्या हालचालींना वेग येईल असे वाटत नाही. भाजपलाही 'मॅजिक फिगर'पर्यंत पोहचणं सोपं नाही. पण विरोधी पक्षम्हणून भाजप सरकारला घेरण्याचा पूर्ण प्रयत्न करते आहे."

का होत आहेत शिवसेना आणि काँग्रेसमध्ये वाद ?

1. निधी वाटपात काँग्रेसला डावलले ?

नगर विकास खात्याने निधी न दिल्याने काँग्रेसचे 11 आमदार नाराज असल्याचा दावा काँग्रेसचे आमदार कैलास गोरंट्याल यांनी केला आहे. याप्रकरणी वेळ आली तर उपोषणाला बसण्याचा इशाराही त्यांनी दिला.

2. 'निर्णय प्रक्रियेत काँग्रेसला स्थान नाही.'

ठाकरे सरकारमध्ये काँग्रेस पक्षाला निर्णय प्रक्रियेत स्थान मिळत नसल्याची तक्रार काँग्रेसचे नेते अशोक चव्हाण, बाळासाहेब थोरात यांनी केली होती. त्यावर काँग्रेस ही जुनी खाट आहे, थोडी कुरकुरणारच असं सामनामधून लिहित शिवसेना खासदार संजय राऊत यांनी आपल्याच सहकारी पक्षाला चिमटा काढला. काँग्रेसच्या नेत्यांनी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांची भेट घेत आपलं म्हणणंही मांडलं होतं.

3. महाजॉब्स पोर्टलवर फक्त शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस

महाजॉब्स पोर्टलच्या जाहिरातीत शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या नेत्यांचे फोटो आहेत. मात्र, काँग्रेसच्या एकाही नेत्याचा त्यावर फोटो नाही. यावर प्रदेश युवा काँग्रेसचे अध्यक्ष सत्यजित तांबे यांनी आक्षेप घेतला होता. ट्वीटमध्ये लिहिलंय, "#महाजॉब्ज ही योजना महाविकास आघाडी सरकारची आहे की फक्त शिवसेना आणि राष्ट्रवादीची?"

शरद पवारांना अभिवादन करताना उद्धव ठाकरे

महाविकास आघाडीची स्थापना होताना जे काही किमान समान कार्यक्रम ठरले, त्या शिष्टाचारांची अंमलबजावणी का होत नाही, असा सवाल करत तांबे यांनी एकप्रकारे काँग्रेसची...


...या पैशाच्या जोरावर राजकारण करत देशावर पकड ठेवायची हा भाजपचा हेतू आहे असं थोरात यांनी सांगितलं.

भारत सरकारनं आणलेले नवीन शेती कायदे रद्द करण्याची मागणी घेऊन महाराष्ट्रातले शेतकरी मुंबईतील आझाद मैदानावर आंदोलन करत आहेत. त्याचवेळी माजी मुख्यमंत्री आणि विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस यांनी राज्य सरकारवर निशाणा साधला आहे.

काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेसची आधी एक भूमिका होती व आता एक भूमिका आहे. त्यामुळे ते ढोंगीपणा करत आहेत, अशी टीका फडणवीस यांनी केली.

भारत सरकारने केलेले नवे शेती कायदे रद्द करा ... उर्वरित लेख लिहा:

ेते आणि अखिल भारतीय किसान सभेचे राष्ट्रीय सरचिटणीस माजी खासदार हनन मोल्ला या सभेस संबोधित करत आहेत.

"मोदी सरकारनं आणलेल्या शेती कायद्यांविषयी शेतकऱ्यांच्या मनात संशय आहे. शेतीचं क्षेत्र कॉर्पोरेट घराण्यांच्या घशात घालण्यासाठी हे कायदे करण्य़ात आले आहेत. त्यामुळे कायद्यात बदल नको, कायदेच रद्द करा, अशी आमची मागणी आहे," असं अखिल भारतीय किसान सभेचे सरचिटणीस अजित नवले यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

सांगली ते कोल्हापूर ट्रॅक्टर मोर्चा

स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेचे अध्यक्ष राजू शेट्टी यांच्या नेतृत्वात सांगलीमध्ये ट्रॅक्टर मोर्चाला सुरुवात झाली आहे.

यावेळी बोलताना त्यांनी म्हटलं, "गेल्या 2 महिन्यांपासून दिल्लीत शेतकऱ्यांचं आंदोलन सुरू आहे. आतापर्यंत 147 शेतकऱ्यांनी आपला जीव गमावला आहे आणि तरीसुद्धा सरकारला पाझर फुटत नसेल तर हे अतिशय दुर्दैव आहे."

"उद्या दिल्लीत होणाऱ्या ट्रॅक्टर परेडला पाठिंबा देण्यासाठी संपूर्ण देशातील शेतकरी आज आपापल्या राज्यात ट्रॅक्टर घेऊन रस्त्यावर उतरत आहेत," असंही शेट्टी यांनी म्हटलं.

दिल्ली येथील शेतकऱी आंदोलनाला पाठिंबा देण्यासाठी सांगली ते कोल्हापूर ट्रॅक्टर मोर्चाची घोषणा राजू शेट्टी यांनी केली आहे.

मोदींचा जाहीर निषेध - भाई जगताप

या आंदोलनाला मुंबई काँग्रेसचे अध्यक्ष भाई जगताप उपस्थित होते. त्यांनी शेतकऱ्यांना संबोधित करताना म्हटलं, "सत्तेचा माज किती असू शकतो याचं मूर्तीमंत उदाहरण म्हणजे मोदी सरकार. ज्यांनी निवडून दिलं त्यांच्याच माना पिरगाळयला मोदी निघाले आहेत. मी त्यांचा जाहीर निषेध करतो."

आंदोलनकर्त्या शेतकऱ्यांची मुख्यमंत्र्यांना काळजी, शिवसेनेची भूमिका

मुंबईच्या आझाद मैदानावर धडकलेल्या शेतकरी मोर्चाबद्दल संजय राऊत यांनी चिंता व्यक्त केली.

कोरोनाची काळात आझाद मैदानावर जमलेल्या हजारो शेतकऱ्यांची काळजी मुख्यमंत्र्यांना आहे, असं ते म्हणाले.

मोदी सरकारने शेतकऱ्यांचं चर्चेच्या पहिल्या फेरीतच ऐकलं असतं तर त्यांचं कौतुकच झालं असतं, असंही ते म्हणाले.

राजभवनाच्या दिशेने मोर्चा

सभेनंतर येथे जमलेले हजारो श्रमिक दुपारी 2 वाजता राज भवनाकडे कूच करतील व प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला राज्यपालांना आपल्या मागण्यांचे निवेदन सादर करतील.

 शेतकरी विरोधी कृषी कायदे रद्द करा, शेतीमालाला आधार भावाचे संरक्षण देणारा कायदा करा, वीज विधेयक मागे घ्या, कामगार संहितेमधील कामगार विरोधी...


...या प्रचारात फार मागे आहेच. पण तुलनात्मकरीत्या राजकीय आणि भाषेच्या मर्यादेतही भाजपची तुलनेत बराच आब राखून आहे. मात्र सोशल मीडियावर सांगितलेलं हे सत्य अनेकदा पंतप्रधानांच्या भाषणात तथ्य म्हणून समोर येतं, ही जास्त गंभीर बाब आहे."

पंतप्रधान जी वक्तव्यं करतात त्यावर भाजपचे नेते प्रतिक्रिया देणं टाळतात, मात्र फिरून फिरून "सत्तर वर्षं देश लुटणाऱ्या लोकांना आता ही वक्तव्यं बोचतीलच," अशा प्रकारचा आशय त्यात असतो.

मोदी घाबरले आहेत

मात्र उत्तर प्रदेशात पंतप्रधानांच्या या वक्तव्याबाबत प्रचंड नाराजी आहे. ... उर्वरित लेख लिहा:

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...या प्रतिनिधींना बायबलचे धडे देण्यास सुरुवात झाली. आता किमान 50 प्रतिनिधी त्यांच्या वर्गात हजर राहतात.

"जेव्हा डोनाल्ड ट्रंप राष्ट्राध्यक्ष झाले तेव्हा त्यांनी आमच्या स्टडी ग्रुपमधल्या दोन जणांची नियुक्ती मंत्रिमंडळात केली. मग नंतर हीच प्रक्रिया कायम राहिली. पुढे त्यांनी मंत्रिमंडळात ज्यांना निवडलं ते सर्व आमच्या स्टडी ग्रुपचे सदस्य होते. उप-राष्ट्राध्यक्ष माइक पेन्स या ग्रुपचे सदस्य आहेत आणि कोण-कोण सश्रद्ध आहे, याची त्यांना चांगली माहिती आहे," असं ड्रॉलिंगर सांगतात.

काय शिकवलं जातं?

बायबल... उर्वरित लेख लिहा:

ाणी ईश्वराचा आदेश पाळूनच आपण वागायला हवं," असं ड्रॉलिंगर म्हणतात.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...या प्रमाणात न करणं. धारावीमधल्या सार्वजनिक शौचालयांमध्ये दिवसातून सहा वेळा स्वच्छता केली जायची, आत जाणाऱ्या/बाहेर येणाऱ्या प्रत्येकाला हात धुवायला लावायचे, तसं पुण्यातल्या झोपडपट्ट्यांमध्ये झालं नाही, आजही होत नाही.

4) शासकीय यंत्रणांमध्ये सुसुत्रतेचा अभाव असणं. शासकीय विभाग आणि प्रशासन काम करतंय या वाद नाही पण त्यांच्यात समन्वय नाही.

5) शहरातून मोठ्या प्रमाणावर लोकांची ये-जा झाली. पहिल्या लॉकडाऊनमध्ये बाहेरगावहून कामासाठी आलेले लोक पुणं सोडून गेले. जून महिन्याच्या सुरुवातीला जेव्हा अनलॉक-1सुर... उर्वरित लेख लिहा:

रिक नियमांचं पालन करत नसल्याचं निर्दशनास आल्यामुळे परिस्थितीचं गांभीर्य ओळखून लॉकडाऊनचा निर्णय घेण्यात आल्याचं उपमुख्यमंत्री आणि पुण्याचे पालकमंत्री अजित पवार यांनी म्हटलं होतं.

"लॉकडाऊन असलं तरी कॉन्टॅक्ट ट्रेसिंग सुरूच राहील. कोरोनाचा प्रसार खंडीत करणं, रुग्णांचं विलगीकरण करणं, प्रसाराची साखळी तोडणं, रुग्णवाढीचा वेग नियंत्रित करणं हे लॉकडाऊनचे उद्देश आहेत,"असं पुणे महापालिकेचे आयुक्त शेखर गायकवाड यांनी लॉकडाऊन लागू करताना म्हटलं होतं.

'लॉकडाऊन हा उपाय नाही'

दुसरीकडे पुण्याच्या व्यापारी महासंघाचा या लॉकडाऊनला विरोध आहे.आधीच्या लॉकडाऊनमध्ये व्यापाऱ्यांचं आधीच नुकसान झालंय त्यामुळे हा 10 दिवसांचा लॉकडाऊन अनिच्छेने स्वीकारल्याचं पुणे व्यापारी संघाचे अध्यक्ष फतेचंद राका यांनी म्हटलं होतं.

तर लॉकडाऊन म्हणजे कोरोनाचा संसर्ग रोखण्यात प्रशासन कमी पडतंय आणि त्याची जबाबदारी लोकांवर ढकलतंय असा काहीसा प्रकार असल्याचं डॉ मोरे यांनी म्हटलं.

'आकडे वाढलेत कारण टेस्टिंग वाढलंय'

पुणे शहराचा डबलिंग रेट (रुग्ण दुप्पट होण्यासाठी लागणारे दिवस) सध्या 19 आहे तर इथला डेथ रेट 2.9टक्के इतका आहे.

मुंबईपेक्षा पुण्यात अॅक्टिव्ह केसेस जास्त का याचं विश्लेषण करताना पुण्याच्या अतिरिक्त आयुक्त रूबल अग्रवाल म्हणतात, "आकडे पाहिलेत तर तुमच्या लक्षात येईल की पुण्यात मागच्या आठवड्यात आम्ही 39 हजार टेस्ट केल्यात तर मुंबईत त्याच काळात 33 हजार टेस्ट झाल्यात. कंफर्म केसेसचे आकडे हे नेहमीच किती मोठ्या प्रमाणावर टेस्ट केल्या गेल्या आहेत यावर अवलंबून असतात."

पुणे महानगर पालिकेच्या तयारीविषयी बोलताना त्या सांगतात की गेल्या काही दिवसात आम्ही आमचं टेस्टिंगचं प्रमाण दुपटीने वाढवलं आहे. आम्ही आता रोज जवळपास 5.5 हजार टेस्ट करतो. येत्या काही दिवसात दिवसाला 7हजार टेस्ट करण्याचं आमचं उदिष्टं आहे.

"तुम्ही अॅक्टिव केसेस म्हणता,पण पुण्याचा रिकव्हरी रेटही जास्त आहे. पुण्यात जवळपास 64 टक्के रिकव्हरी रेट आहे. "पुण्यात ऑगस्ट महिन्यात कोरोना व्हायरसचा पीक येईल,त्यादृष्टीने काय तयारी केली आहे आहे याबद्दल बोलताना त्या म्हणतात, "आम्ही 600 ऑक्सिजन बेडची ऑर्डर दिली आहे, तसंच1500 जंबो बेड मागवले आहे. पुणे शहरात स्वॅब सेंटर्सची संख्या वाढवून 23 केली आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब,...


...या बॉटल्स ठेवणे, असं असेल तर आपण त्यांना आपल्या सोसायटीतून काढूनच टाकणार ना?" संदीप सांगतात.

नायजेरियन आणि इतर नागरिकांची वस्ती केवळ मुंबईतच नाही तर दिल्ली, बंगळुरूसारख्या शहरांतही आहे. साधारण 60 हजारच्या आसपास त्यांची भारतातली लोकसंख्या असल्याचा अंदाज वर्तवला जातो. त्यातले अनेक जण शिक्षणासाठी वा व्यवसायासाठी अनेक वर्षं इथे वास्तव्याला आहेत. मग त्यांच्यापैकी काही जणांच्या कृत्यांमुळे सर्वांनाच नावं ठेवायची का?

प्रत्येक नाण्याच्या जशा दोन बाजू असतात, तशाच याही प्रश्नाला आहेत.

राजकीय पक्षांक... उर्वरित लेख लिहा:

ांना ड्रग डीलर म्हणणं हे गडबडीत तयार केलेलं मत आहे. मी त्याच्याशी सहमत नाही. आमच्यातले अनेक जण अनेक प्रकारचे व्यवसाय इथे करताहेत. आमच्यातल्या अनेकांना ड्रग्स कसे दिसतात, हे माहीतसुद्धा नाही," ओबासी सांगतात.

व्हिसाची मुदत संपून गेल्यावरही काही जण बेकायदेशीररीत्या इथं राहतात, ते मायदेशी परत जात नाहीत, या आरोपाविषयी आम्ही ख्रिस्तोफर यांना विचारलं. "माझं इथल्या नागरिकांना हेच सांगणं आहे की आम्ही बेकायदेशीर राहणारे स्थलांतरित नाही आहोत. आम्ही कायदेशीर मार्गानेच भारतात आलो आहोत."

दाऊद

या संघटनेचे अध्यक्ष दाऊद अकिंडेले अरेजी सांगतात, "भारतात काय होतं की जेव्हा तुम्ही इथे येता तेव्हा ते तुम्हाला सहा महिन्यांचा किंवा तीन महिन्यांचा व्हिसा देतात. तो व्हिसाचा काळ संपला तर तो गुन्हा आहे का? जर तुम्ही परत गेला नाही तर तुम्हाला इथं थांबण्यासाठी दंड भरावा लागतो. त्यामुळे सामान्य लोकांना समजत नाही की हे लोक कुठून येतात आणि तुमच्या देशात का राहतात."

काही नायजेरियन्स चुकीच्या कृत्यांमध्ये पकडले गेल्यानं इथे येणारे सगळेच तसे नाहीत, असं त्यांना स्पष्ट करायचंय. अनेक जणांचे इथे व्यवसाय आहेत आणि कित्येक भारतीय त्यांच्याकडे वा त्यांच्यासोबत काम करतात.

काहींना उत्तर हिंदी आणि मराठीसुद्धा समजतं, बोलताही येतं. पण निर्दोषांना टार्गेट केलं जातं याबाबत त्यांना वाईट वाटतं.

"खूप नायजेरियन्स चुकीच्या पद्धतीनं टार्गेट केले जातात. आम्ही असं म्हणत नाही की लोक गुन्हेगारीपासून मुक्त आहोत, पण तुम्ही एका व्यक्तीकडे बोट दाखवून ते सिद्ध करू शकत नाही.

"मी भारतीयांनाच विनंती करतो की तुम्हीच स्वत: तपास करून पाहा. आम्हाला याचा त्रास होतो आहे की अनेक निर्दोषींना पकडलं जातंय. ते तुरुंगात आहेत. ते कोणत्या कारणानं आत आहेत हे त्यांनाच माहीत नाही. सगळे आरोप खोटे असतात," असं इथेच बसलेले एल्व्हिस ओवी बॉबी सांगतात.

फवाले क्लॅमंट ओलाजिदे पाच वर्षांपासून मुंबई विद्यापीठात शिकतोय. मास्टर्स झाल्यावर आता तो राज्यशास्त्रात पीएच.डी करायची तयारी करतोय. नुकताच सिंधुदुर्गात एका फिल्म फेस्टिव्हलला जाऊन आल्याचं तो आवर्जून सांगतो.

"मी अनेकांना म्हणतो की मी 'सन ऑफ युनिव्हर्स' आहे. मी भारतीयांकडे पाहतो किंवा इतर देशाच्या कुणाला भेटतो, तेव्हा त्यांना माझं म्हणणं समजतं, भाषा कळते. मग आपण एक आहोत. आपण सगळे एक आहोत. लोकांनी असंच समजायला हवं. हेच नेत्यांनी सुद्धा म्हणायला...


...या भावनेसाठी कारणीभूत ठरु शकतात. यालाच Empty nest syndrome असं म्हटलं जातं. सायकॉलॉजी टुडे या जर्नलमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या माहितीनुसार अशी भावना पुरुषांपेक्षा महिलांमध्ये अधिक प्रमाणात आढळून येते.

Empty nest syndrome ची लक्षणं

दुःखी भावना दाटून येणं, हरवल्यासारखं वाटणं, नैराश्य येणं, एकटेपणा येणं, जगण्यातला अर्थ निघून गेला अशी भावना मनात येऊ शकते. अशा भावना घरामध्ये एकट्या राहाणाऱ्या पालकांना येत असेल तर त्यांनी डॉक्टरांची मदत घेणं आवश्यक आहे.

मुलांना जखडून ठेवण्यात काय अर्थ आहे?

काही पालक... उर्वरित लेख लिहा:

मृत्यू होणे अशा घटनांचा हातभार लागतो आणि दुःखामध्ये भर पडते", असेही डॉ. तांडेल सांगतात.

या ताणाचा सामना कसा करायचा?

डॉ. तांडेल यांनी हा तणाव कमी करण्यासाठी काही उपाय सुचवले आहेत. ते सांगतात, एकटेपणाचा असा त्रास झाल्यास मित्रमंडळी, घरातील लोकांशी बोलावे. मानसोपचारांची मदत लागली तर तीही घ्यावी. आपल्या कुटुंबात झालेला बदल स्विकारण्यासाठी स्वतःला वेळ द्या. कोणताही बदल तणाव निर्माण करतोच त्यामुळे आपल्या मनातील भावना, विचारांवर कुटुंबीय़ांबरोबर चर्चा करावी, आपल्या जोडीदाराबरोबर यावर बोलावे.

आपल्या मुलांशी सतत संपर्कात राहावे, ताण कमी करण्यासाठी एखादा छंद जोपासावा. आपला रोजचे वेळापत्रक कायम ठेवावे. व्यायाम आणि आहाराकडे दुर्लक्ष करु नये असंही ते सुचवतात.

 मनातलं अंतर कमी असलं की झालं…

आपली मुलं किती दूर आहेत यापेक्षा आपलं आणि मुलांमधलं मनातलं अंतर कमी असलं पाहिजे. ते अंतर कमी असलं की त्रास होत नाही असं मत प्रतिभा कुलकर्णी व्यक्त करतात. त्यांचा मुलगा हर्षद आणि मुलगी हिमानी दोघे अमेरिकेत नोकरी करतात.

प्रतिभा कुलकर्णी आणि त्यांचे कुटुंबीय

 बीबीसी मराठीशी बोलताना त्या म्हणाल्या, "आजवर मुलं परदेशात आहेत म्हणून एकटेपणा असा वाटला नाही. नातेवाईक आणि मित्रमंडळीत आम्ही व्यग्र राहाण्याचा प्रयत्न करतो. आजारपणाच्या काळात मुलं धावून येतात. साधारणपणे सहा महिन्यांतून आमची भेट होते, सणसुद्धा एकत्र साजरे करतो.

फक्त गणपतीच्यावेळेस मुलं घरी असवीत असं वाटतं, ते बहुतांशवेळेस शक्य होत नाही. परंतु इतर कामं, नातेवाईक अशी सपोर्ट सिस्टिम तयार झाल्यामुळे एकटेपणा येत नाही. अमेरिकेत एक-दोन महिने जाऊन राहू शकतो. त्यापुढे थोडासा कंटाळा येऊ लागतो. काही पालक पाच-सहा महिन्यांसाठी परदेशात राहायला जातात त्यांना तिकडे कंटाळा येतो असं ऐकलं आहे. परंतु आम्ही एक-दोन महिन्यांसाठी जात असल्याने कंटाळा येत नाही."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...या महाराष्ट्रातील सर्वच शाखा जवळच्या पोलीस ठाण्यात याबाबत तक्रारपत्र देतील, अशीही माहिती अॅड. वाडेकर यांनी बीबीसी मराठीला दिली.

मात्र, सोशल मीडियावरील मीम्सवर कुठली कारवाई होऊ शकते का, याबाबत बीबीसी मराठीनं कायदेतज्ज्ञ अॅड. असीम सरोदे यांच्याकडून जाणून घेतलं.

अॅड. असीम सरोदे म्हणतात, "अशाप्रकारचे मीम्स तयार करणं चुकीचंच आहे. मात्र, कायद्याच्या दृष्टीने हा अदखलपात्र गुन्हा आहे."

"कुणाविरोधात कारवाई करायची झाल्यास त्याचं नाव, गाव, पत्ता इत्यादी माहिती लागते. अज्ञाताविरोधात तक्रार करू शकतो, मात्... उर्वरित लेख लिहा:

यांच्या मतांमधील सुवर्णमध्य साधणारी भूमिका मांडली आहे.

'मीम्स'कारांना विश्वभंर चौधरींचं आवाहन

सामाजिक कार्यकर्ते विश्वंभर चौधरी म्हणतात, "मीम्सच्या माध्यमातून होणारी अभिव्यक्ती मान्यच आहे. तरूण पिढीची ती भाषा आहे. आमच्या पिढीला ही भाषा कळवूनही घेतली पाहिजे आणि त्या भाषेचं कौतुकही केलं पाहिजे. अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य घटनेच्या 19 व्या कलमानुसार आहेच. ते येतं वाजवी बंधनांसह. विथ रिझनेबल रिस्ट्रिक्शनन्स. ती बंधनं कायदेशीर देखील आहेत आणि नैतिक देखील असावीत असं कोणत्याही मानवी मूल्य सांभाळणाऱ्या  समाजात अभिप्रेत आहेच."

"तरूण मित्रांनो, तुमचं अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य बहरत राहो, ते टिकावं म्हणून मी लढेन तुमच्या सोबत. पण फक्त त्या अभिव्यक्तीला रिझनेबल रिस्ट्रिक्शन्स असू द्या. तेच समाजाच्या हिताचं आहे," अशी विनंती चौधरींनी केली.

तसंच, मीम्सच्या अनुषंगाने सुरू झालेला वाद थांबवण्याचं आवाहनही विश्वंभर चौधरी यांनी केलंय.

"पोलीस केस वगैरे गोष्टी होऊ नयेत. तरूण मुलं आहेत, कधीतरी चुकीचं व्यक्त होऊ शकतात. समजावून सांगून सामोपचारानं पुढे जाऊ," असं चौधरी म्हणाले.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...या मुद्द्यावर भाजपला वातावरण निर्मिती करता येईल का, हा मुद्दा अनुत्तरित राहतो.

कारभारामधे भाजपला जे अपयश आलं ते पाहता अशाप्रकारचे भावनिक प्रश्न येत्या चार महिन्याच्या काळात भाजप आवर्जून उकरून काढेल. गोहत्या, गोहत्येच्या संशयाने जमावाकडून झालेल्या हत्या किंवा राम मंदिर हे प्रश्न भाजपला सोपे आहेत कारण त्याविषयी आता जनमत तयार झालं आहे. त्या पार्श्वभूमीवर लोकांना अधिक प्रक्षुब्ध करायचं आणि विरोधातलं मत काही प्रमाणात थांबवण्याचा प्रयत्न भाजप येत्या काळात नक्की करेल. मात्र या तीन राज्यांचा तसेच तेलं... उर्वरित लेख लिहा:

ेत. या ६५ जागांवर गेल्या वेळी काँग्रेसला काहीच यश मिळालं नव्हतं. मध्यप्रदेशात २ जागा, छत्तीसगढमधे एक आणि राजस्थानमधे शून्य जागा अशी काँग्रेसची त्यावेळेची कामगिरी होती. त्यामुळे काँग्रेसला निश्चित फायदा होऊ शकतो.

भाजपला मात्र किमान २५ आणि जास्तीत जास्त ३५ ते ४० जागांवर  फटका बसू शकतो. म्हणजे भाजपने गेल्या वेळेस मिळवलेल्या २८२ जागांपैकी ३० ते ४० जागा या राज्यांमधून कमी होणार असतील तर भाजप एव्हाना धोक्यात आला आहे. त्यामुळे लोकसभेच्या निवडणुकीवर या तीन राज्यांतील तसेच तेलंगणातील निकालाचा नक्कीच परिणाम होणार आहे.

दुसरा मुद्दा म्हणजे या निकालानंतर मोदी, अमित शहा कायम विजयी होतातच, अमित शहा आधुनिक चाणक्य आहेत या समजुतींना धक्का पोहोचायला सुरुवात झाली आहे. त्यामुळे भाजपमधील अंतर्गत कुरबुरी बाहेर येतात आणि विरोधी पक्षांमध्ये उत्साह निर्माण होतो.

मतदारांचा विचार करता ज्याला इंग्रजीमधे 'बँडवॅगन इफेक्ट' म्हणतात तो दिसायला सुरुवात होते. म्हणजे वातावरण ज्या बाजूने कलायला लागलं की मतदार त्या दिशेने सरकायला सुरवात होते. त्यामुळेच या निकालामुळे येत्या चार महिन्यात लोकसभेची जी निवडणूक होईल, त्याची वातावरण निर्मिती व्हायला आता सुरुवात झाली आहे. ती वातावरणनिर्मिती निश्चितच भाजपला प्रतिकूल आहे.

काँग्रेस आणि भाजप विरोधी पक्षांना आता आघाडीच्या वाटाघाटी करण्याचा मार्गही या निकालाने मोकळा झाला आहे. म्हणजे या निकालांआधी दोन दिवस काँग्रेसच्या पुढाकाराने विरोधी पक्षांची एक बैठक बोलावण्यात आली होती. त्याला समाजवादी पक्ष आणि बहुजन समाजवादी पक्ष उपस्थित राहिले नव्हते. पण आता या निकालानंतर केंद्रातील सत्तेत आपल्यालाही संधी मिळू शकते, असा विश्वास या पक्षांना वाटून ते आघाडीचा विचार करू शकतील. त्यामुळे जनमत, एकूण आकडेवारी आणि आघाड्यांचे राजकारण या तीनही दृष्टीने या निकालांचा लोकसभा निवडणुकीवर परिणाम होईल.

प्रश्न: महाराष्ट्राच्या राजकारणावर या निकालांचा काय परिणाम होईल? आता युती निश्चितपणे होईल? काँग्रेसचा आत्मविश्वास वाढेल?

उत्तर:या राज्यांचा महाराष्ट्रावर थेट परिणाम होत नाही.पण वातावरणाचा विचार केला तर महाराष्ट्रावर या निकालांचा नक्की परिणाम होईल. आता भाजपला शिवसेनेशी युती करणं भाग पडेल. या दोन पक्षांच्या ताणलेल्या संबंधांमध्ये शिवसेना वरचढ ठरेल आणि भाजपला युतीची गरज भासू शकेल. त्यामुळे भाजपला शिवसेनेसाठी अधिक जागा सोडाव्या...


...या मुलांसह

घोडा कोसळायच्या आधीच औरंगजेबाने त्याच्यावरून खाली उडी मारून हत्तीशी लढण्यासाठी स्वतःची तलवार बाहेर काढली होती. त्याच वेळी शहज़ादा शुज़ाने मागून येऊन हत्तीवर वार केला.

हत्तीने त्याच्या घोड्यावर इतक्या जोरात डोकं आदळलं की शुज़ासुद्धा घोड्यावरून खाली पडला. त्याच वेळी तिथे उपस्थित राजा जसवंत सिंह आणि इतर काही शाही सैनिक आपापल्या घोड्यांवरून घटनास्थळी पोचले. चारही बाजूंनी आरडाओरड सुरू झाल्यावर सुधाकर तिथून पळून गेला. त्यानंतर औरंगजेबाला बादशहासमोर आणण्यात आलं तेव्हा त्याने या मुलाला आलिं... उर्वरित लेख लिहा:

े कंदाहारवर चढाई केली

दारा शिकोहची सार्वजनिक प्रतिमा दुर्बल योद्धा आणि अकार्यक्षम प्रशासक अशी होती. पण तो कधीच युद्धात सहभागी झाला नाही, असं नाही.

शाहजहान आणि त्यांची पत्नी मुमताज़ महल

कंदाहार मोहिमेवर तो स्वतःच्या इच्छेने लढायला गेला होता, पण तिथे त्याला पराभवाला सामोरं जावं लागलं.

अवीक चंदा म्हणतात, "औरंगजेब कंदाहारहून अपयशी होऊन परतला, तेव्हा दारा शिकोहने स्वतःहून तिथल्या मोहिमेचं नेतृत्व करण्याची इच्छा व्यक्त केली. शाहजहानने त्यावरही सहमती दर्शवली. लाहोरला गेल्यानंतर दाराने 70 हजार लोकांचं एक दल तयार केलं, त्यात 110 मुस्लीम आणि 58 राजपूत सेनापती होते.

या फौजेत 230 हत्ती, 6000 जमीन खोदणारे, 500 भिश्ती आणि मोठ्या संख्येने तांत्रिक, जादूगार नि वेगवेगळ्या प्रकारचे मौलाना व साधू यांचा समावेश होता. दाराने सेनापत्तींचा सल्ला घेण्याऐवजी या तांत्रिकांचा व ज्योतिषींचा सल्ला घेऊन हल्ल्याचा दिवस निश्चित केला. या लोकांवर त्यांनी बराच पैसाही खर्च केला.

दुसरीकडे फार्सी सैनिकांनी बचावाची सक्षम योजना आखलेली होती. त्यामुळे कित्येक दिवस वेढा टाकूनही दाराच्या पदरी अपयशच पडलं, आणि रिकाम्या हातांनी त्याला दिल्लीकडे माघारी यावं लागलं."

 औरंगजेबाकडून पराभव

शाहजहान आजारी पडल्यानंतर त्यांच्या पश्चात गादीवर कोण बसणार, यावरून झालेल्या लढाईमध्ये औरंगजेबाने दारा शिकोहचा पराभव केला.

पाकिस्तानातील नाटककार शाहिद नदीम यांच्या म्हणण्यानुसार, औरंगजेबाने दाराला हरवलं तेव्हाच भारत व पाकिस्तान यांच्या फाळणीचं बी रोवलं गेलं. या लढाईमध्ये औरंगजेब एका मोठ्या हत्तीवर स्वार होता. त्याच्या पाठी धनुष्यबाण घेतलेले 15,000 घोडेस्वार होते.

औरंगजेबाच्या उजव्या बाजूला त्याचा मुलगा सुलतान मोहम्मद आणि सावत्रभाऊ मीर बाबा होता. सुलतान मोहम्मदच्या शेजारी नजाबत खाँ यांची तुकडी होती. या व्यतिरिक्त आणखी 15,000 सैनिक मुराद बख्शच्या नेतृत्वाखाली होते. मुरादसुद्धा हत्तीवर बसलेला होता. त्याच्या अगदी पाठीच त्याचा छोटा मुलगा बसलेला होता.

दारा शिकोह यांच्या लग्नाची वरात

अवीक चंदा म्हणतात, "सुरुवातीला दोन्ही फौजांमध्ये तुल्यबळ लढाई जुंपली, किंबहुना दारा थोडा वरचढ होता. पण तेवढ्यात औरंगजेबाने स्वतःच्या नेतृत्वक्षमतेची चुणूक दाखवली. त्याने त्याच्या हत्तीचे चारही पाय साखळ्यांनी बांधून घेतले, जेणेकरून हत्ती मागेही जाणार नाही आणि पुढेही जाणार नाही. मग तो ओरडून...


...या लिमिटेडने 40 हजार टनहून कांद्याची आयात केली आहे.

बाजारपेठातील आडत्यांच्या मते हा कांदा टाकून द्यावा लागेल. याचं कारण भारतीयांना विदेशातल्या कांद्याची चव पसंत पडत नाही.

भारतात पिकणारा कांदा हा आकाराने लहान असतो, त्याचं वजन 50 ते 100 ग्रॅम असतं. आपल्या कांद्याचा रंग लालसर गुलाबी असतो.

विदेशातून येणारा कांदा इजिप्त, कजाकस्तानमधून येतो. त्याचा रंग पिवळसर असतो. हा कांदा मोठा असतो आणि वजन 200 ग्रॅमच्या आसपास असतं.

याव्यतिरिक्त इराण आणि टर्कीतून येणारा कांदा तिखट चवीचा असतो. त्यात पाण्याचं प... उर्वरित लेख लिहा:

ेतकरी पुढच्या वर्षात उत्पादन कमी घेतील आणि शहरांमध्ये कांद्याचा दर पुन्हा वाढतील.

कांदा इतका आवश्यक का आहे?

भारतीयांच्या जेवणातला कांदा हा अविभाज्य घटक आहे. अनेक पदार्थांना कांद्याशिवाय चव येऊ शकत नाही. 4000 वर्षांपासून कांदा आहाराचा प्रमुख भाग आहे. त्याची चव अनोखी आहे असं अनेकांना वाटतं.

म्हणूनच किंमत वाढली तरी कांद्याची मागणी कमी होत नाही. एका अनुमानानुसार भारतात रोज 50 हजार क्विंटल कांदा खाल्ला जातो.

राज्यातल्या शेतकऱ्यांशी बोलून केलेल्या सर्वेक्षणानुसार एका एकरात कांद्याचं पीक घेण्यासाठी सुमारे 40 हजार रुपये इतका खर्च येतो. यामध्ये कांद्याच्या बियाणांपासून ते पीक बाजारात नेईपर्यंतचे टप्पे ग्राह्य धरलेले आहेत.

नाशिकमधल्या एका शेतकऱ्याने बीबीसीला दिलेल्या माहितीनुसार अडीशचे रुपये प्रतिदिन यानुसार तीन शेतकऱ्यांची 18 दिवसांच्या मजुरीचा खर्च 13,500 रुपये, कांद्याचं बियाणं आणि नर्सरीवर 9,000 रुपये तर कीटकनाशक आणि अन्य गोष्टींवर 9,000 रुपये खर्च येतो.

एक एकर शेतीत कांद्याच्या उत्पादनासाठी वीजेचं बिल 5,000च्या आसपास येतं. शेतातून कांदा बाजारपेठेत नेण्यासाठी 2,400 ते 3,000 एवढा खर्च येतो.

कांद्याचं उत्पादन घेणाऱ्या शेतकऱ्याचा आणि कुटुंबीयांच्या खर्चाचा यात समावेश नाही. सगळं नीट जुळून आलं तर एका एकरात साधारण 60 क्विंटल म्हणजे साधारण 6000 किलो कांद्याचं उत्पादन होतं.

देशात साधारण 26 राज्यांमध्ये कांद्याचं उत्पादन घेतलं जातं. सुरुवातीला दक्षिणेकडील राज्यांमध्ये विशेषत: महाराष्ट्रातच कांद्याचं उत्पादन घेतलं जात असे.

देशातल्या कांदा उत्पादनांपैकी 30 ते 40 टक्के कांद्याचं उत्पादन महाराष्ट्रातच होतं. उत्तर महाराष्ट्रात खासकरून कांद्याचं उत्पादन मोठ्या प्रमाणात घेतलं जातं.

मात्र कटू सत्य हे की शेतकऱ्यांच्या शेतात तयार झालेल्या कांद्याला कोणी विचारत नाही आणि त्याच्या किमती घसरणीला लागतात तेव्हा त्याची फारशी चर्चा होताना दिसत नाही.

2018 वर्षात नाशिकमधल्या बागलाण तालुक्यात कांद्याचं उत्पादन घेणाऱ्या दोन शेतकऱ्यांनी आत्महत्या केली. भादाणे गावातील तात्याभाऊ खैरनार (44) आणि सारदे गावातील प्रमोद धेंगडे (33) यांनी जीवन संपवलं.

तत्कालीन बातम्यांनुसार, कांद्याचे दर किलोप्रती 50 पैसे ते 1 रुपया इतके खाली घसरले होते. आपल्या समस्या लोकांसमोर मांडण्यासाठी एका शेतकऱ्याला 750 किलो कांदा विकल्यानंतर मिळालेले 700 रुपये...


...या वर्षापासून सिंधू गोपीचंद यांच्याकडे प्रशिक्षण घेत आहे. सब-ज्युनिअर स्तरापासून त्यांनी तिच्यावर विशेष मेहनत घ्यायला सुरुवात केली. स्वत: गोपीचंद यांना ऑलिम्पिक पदकाची आस होती. 2000 च्या सिडनी ऑलिम्पिकमध्ये दुसऱ्या फेरीत झालेला पराभव त्यांना आजही आठवतो आणि बोचतो.

खेळाडू म्हणून आंतरराष्ट्रीय पातळीवर जगाने दखल घ्यायला हवी असेल तर मोठी स्पर्धा जिंकावी लागेल ही गोष्ट त्यांनी आपल्या शिष्यांच्या मनात बिंबवली आणि सिंधूने ती पुरपूर आत्मसात केली. तिची पहिली मोठी दखल जगाने 2016 च्या रिओ ऑलिम्पिक दरम्यान... उर्वरित लेख लिहा:

स ठेवला. महत्त्वाच्या क्षणी नेमकी कामगिरी करण्यासाठी फिटनेस, ताकद आणि वेग वाढवला पाहिजे हे तिला पटलं. आणि तिने त्यावरच लक्ष केंद्रित केलं.

आज सिंधू चिनी खेळाडूंच्या बरोबरीने तंदुरुस्त आहे. तिच्या मनगटात आणि दंडात हजार स्मॅशचे फटके मारण्याची ताकद आहे. आणि विश्वविजेतेपदाच्या स्पर्धेतला तिचा वेग बघितला तर तुम्ही म्हणाल ती कोर्टवर धावत नाही, उडते. ताकद, वेग आणि एकाग्रता या तिच्या जमेच्या बाजू आहेत.

अव्याहत सराव

सिंधू ऑलिम्पिकसाठी तयारी करत होती तेव्हा गोपीसरांकडे आणखी एक सीनिअर खेळाडू होती, सायना नेहवाल. तेव्हाची भारताची अव्वल खेळाडू. तिचा गोपीसरांबरोबर सराव सुरू व्हायचा पहाटे पाचला. त्यामुळे गोपीसरांनी सिंधुला पर्याय दिला 4 वाजता सराव सुरू करण्याचा. म्हणजे चार ते पाच ते तिच्याबरोबर वेळ घालवणार होते. सिंधूने लगेच 'हो' म्हटलं.

तेव्हापासून सरावात दाखवलेलं सातत्य तिने आजही कायम ठेवलं आहे.

इतकंच कशाला, अगदी लहानपणी तिने गोपीचंद यांच्याकडे प्रशिक्षण घेणं सुरू केलं तेव्हा सिकंदराबाद ते गचीबाऊली हा प्रवास होता २ तासांचा. जाऊन येऊन चार तास. पण, सिंधुने प्रवासाच्या या वेळा सांभाळून वेळेवर सरावाला येण्याचा दंडक कायम पाळला.

नेव्हर से डाय

सिंधुच्या व्यक्तिमत्त्वाचा एक भाग म्हणजे तिच्या चेहऱ्यावरचं लोभस हास्य. त्यामुळे तिच्या मैत्रिणीही खूप. अगदी बॅडमिंटन कोर्टवर तिच्याशी दोन हात करणाऱ्या ताय झू यिंग, यू फे चेन अशा चिनी खेळाडूही मैदानाबाहेर तिच्याशी हात मिळवतात, एकत्र शॉपिंग करतात.

पण या हास्याच्या बरोबरीने सिंधूकडे आहे एक करारीपणा...कधीही हार न मानण्याची वृत्ती. किंबहुना पराभव ती शांतपणे हसण्यावारी नेते. आणि कायम पुढचा विचार करते. गोपीसर आणि इतर कोचचा सल्ला मानून झालेल्या चुकांवर विचार करते. आणि वेळोवेळी खेळामध्ये बदल करते.

गोपीसरांशी मैत्री आणि प्रेरणा

तसंही गोपीचंद यांना अॅकॅडमीत कुणी सर म्हणत नाही. सगळे गोपीभैय्या म्हणतात. 30 व्या वर्षी अकॅडमी सुरू केल्यामुळे त्यांच्याकडे तरुण मुलांबरोबर तासनतास खेळण्याचा स्टॅमिना होता. सिंधुसाठी गोपीचंद प्रशिक्षकही आहेत आणि मार्गदर्शकही...

वैयक्तिक आयुष्यात ती आपल्या आईच्या खूप जवळ आहे. आणि तिचा प्रत्येक सल्ला मानते. पण, जेव्हा बॅडमिंटनचा प्रश्न असेल तेव्हा सिंधुसाठी गोपीचंद यांचा शब्द प्रमाण आहे. मध्यंतरी सायना आणि सिंधू यांना वेळ देण्यावरून तिघांमध्ये वाद झाल्याच्या...


...या विरोधात आहे."

ते पुढे म्हणाले, आम्हाला असं वाटतं सरकारने हे प्रकरण आपल्या पद्धतीने हाताळावं. कायदा हातात घेण्याची शीख समाजाची इच्छा नाही.

अटकेची मागणी

इवैकुई ट्रस्ट प्रॉपर्टी बोर्डाचे प्रवक्ते आमिर हाश्मी यांनी बीबीसीशी बोलताना ही जमीन गुरुद्वाऱ्याची असल्याच्या वृत्ताला दुजोरा दिला. वास्तूची देखभाल बोर्डाकडेच असल्याचं त्यांनी स्पष्ट केलं.

बोर्डाने पोलीस आणि केंद्रीय तपास संस्था एफआयएला पत्र लिहिलं आहे. लाहौरमध्ये राहणाऱ्या सोहैल बट्ट नावाच्या माणसाने व्हीडिओ तयार केला असून हा पाकिस्तानल... उर्वरित लेख लिहा:

ा अशी मागणी पाकिस्तानकडे केल्याचं श्रीवास्तव यांनी सांगितलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...या वेगळ्या पद्धतीनं देण्यात आला, काहीतरी वेगळं घडावं म्हणून हा बदल करण्यात आला होता.

प्राध्यापिका लॉरिन सँटोस स्पष्ट करतात की, ``माकड आत येतं आणि दोन्ही पर्यायांमध्ये त्याला तीन द्राक्षं ठेवलेली दिसतात, माकडाला वाटते की, अच्छा मला तीन द्राक्षं मिळण्याचा पर्यायसुद्धा आहे तर. एक माकड मात्र सावध होतं, त्यानं प्रत्येक वेळेस एकच गोष्ट केली. त्यानं ज्या माणसाबरोबर व्यवहार केला त्यानं तीन द्राक्षं दाखवली आणि देताना मात्र एक द्राक्ष हातात ठेवून दोनच त्याला दिली. हे लहान नुकसान वाटत असले तरी नुकसान झाल... उर्वरित लेख लिहा:

ू शकतं,'' त्या म्हणाल्या. याची भरपाई म्हणून, शैक्षणिक स्तरावर उपक्रम चालवले जातात आणि खात्यात रक्कम कशी टाकावी आणि आपला पगार वाढला की वाढलेली रक्कम बचतीत कशी घालावी हे सांगितलं जाते. वाढीव रक्कमेची बचत झाल्यानं तुम्हाला कधीही नुकसान झाल्यासारखं वाटत नाही.''

सेव्ह मोअर टुमॉरो

अर्थतज्ज्ञ रिचर्ड थालेर (नज थेअरीचे प्रणेते) आणि शलोमो बेनार्ट्झी, सेव्ह मोअर टुमॉरो (एसएमएआरटी) ही योजना सादर करतात. कर्मचाऱ्यांनी आपल्या निवृत्तीसाठी बचत करावी, यासाठी त्यांना उद्युक्त करणारा चार टप्प्यांचा एक उत्तम मार्ग आहे.

कर्मचाऱ्यांना उपक्रम सुरू होण्याच्या खूप आधीपासून यात सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहन दिलं जातं. यामुळे कोणतेही तातडीचे आर्थिक परिणाम होत नाहीत. यानंतर तुमच्या पगारातील वाढीपर्यंत तुमच्या प्रत्यक्षातील निवृत्ती वेतनासाठीच्या योगदानाला सुरुवात होत नाही. यामुळे सध्या मिळणाऱ्या रक्कमेतून ही जास्तीची रक्कम जात आहे, अशी भावना कर्मचाऱ्यांमध्ये नसते.

प्रत्येक वेळेस पगारवाढ झाली की योगदानातही भर पडते, जास्तीत जास्त रक्कमेचा टप्पा गाठेपर्यंत ही वाढ होतच असते. कर्मचारी कुठल्याही वेळेस हे थांबवण्यासाठी मोकळे असतात. स्थितीविषयक पूर्वग्रहाच्या मानवी प्रवृत्तीवर हा अंतिम टप्पा आधारित आहे. वेगळ्या शब्दात सांगायचं म्हणजे काहीतरी करण्यापेक्षा काहीही न करणं हे जास्त सोपं आहे.

माणसं आपल्या पैशांचे जे निर्णय घेतात ते बहुतांश वेळा असंमजसपणाचे असतात आणि यामुळे रक्कमेचा आभास निर्माण होतो आणि बाजारपेठा कोसळतात. काहीवेळा आपण काहीही अर्थ नसलेले अतिशय वाईट निर्णय घेत असतो.

प्राध्यापक सँटोज आणि मंकीनॉमिक्स (माकडांचे अर्थशास्त्र) जे सांगतात त्यानं कदाचित नैसर्गिक क्रांतिकारी उपोरोधित्वच अधोरेखित होते, कारण ते काढून टाकणं अद्याप तरी शक्य झालेलं नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...या व्यवस्थित संवाद सुरू आहे. जे अजितदादांना ओळखतात त्यांना माहितीये ते त्यांची कामं फार गाजावाजा न करता करत असतात. आताही ते त्यांची भूमिका व्यवस्थित पार पाडतायेत. अजित पवार आणि उध्दव ठाकरे यांचं नातं उत्तम आहे. अजित पवार हे या सरकारचं भांडवल आहेत.

कॉंग्रेस या सरकारमध्ये मनापासून असल्याचं दिसत नाही. पृथ्वीराज चव्हाण वारंवार बोलतात हे आमच नाही शिवसेनेचं सरकार आहे. राहुल गांधींनी काल जे वक्तव्य केलं?

राहुल गांधी यांच्या वक्तव्याचा विपर्यास केला गेला हे जेव्हा त्यांना कळलं तेव्हा त्यांनी पाच मिनिट... उर्वरित लेख लिहा:

करतायेत. त्यांना का कोणी प्रश्न विचारत नाही? देशाचे गृहमंत्री अमित शहांना बाहेर फिरताना पाहिलंय का कोणी? ते ही घरून काम करतायेत.

इथे चीन बरोबर सीमेवर तणाव सुरू आहे. देशाचे संरक्षण मंत्री सीमेवर गेले आहेत का? ते घरून काम करतायेत. घरून काम करण्याचा हा सरकारी निर्णय आहे. त्याचं उल्लंघन कोणी करू नये. जर उध्दव ठाकरे काम करत नसतील तर इतकी मोठी यंत्रणा उभी राहीलीये ती उध्दव ठाकरेंचा काम न केल्याचा परिणाम आहे का? ते व्यवस्थित काम करतायेत. विरोधी पक्षांनी त्यांच्या चष्म्याचा नंबर बदलावा. डॉ. लहानेंकडून विरोधी पक्षाला स्पष्ट दिसेल असा चष्मा द्यावा.

केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारचा वाद आता विकोपाला गेलेला दिसतोय. हे चित्र देशभरात महाराष्ट्रातच दिसतंय?

केंद्र सरकार आणि राज्य सरकार यांचे उत्तम संबंध आहेत. पंतप्रधान आणि मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांचा चांगला संवाद आहे. गृहमंत्री अमित शाह आणि उध्दव ठाकरे हे जवळपास रोज संपर्कात आहेत. केंद्रीय आरोग्य मंत्री हर्षवर्धन यांचाही रोज संपर्क आहे. त्यामुळे संवाद नाही आणि वाद आहेत असं नाही. काही छोटे मोठे वाद सोडले तर उत्तम संबंध आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...या शरीरावर वेगवेगळा सुवास येतात."

सीमा आनंद यांचा सल्ला आहे की प्रत्येक स्त्रीने आपल्या हँडबॅगमध्येही परफ्युम शिंपडलं पाहिजे. जेणेकरून जेव्हा तुम्ही बॅग उघडाल, तेव्हा तो सुगंध तुम्हाला प्रसन्न करेल.

सँडल किंवा शूजवरही परफ्यूम स्पे करायला हवा. कारण पायांमध्ये असे अनेक इंद्रिय असतात ज्यावर या सुगंधाचा बराच परिणाम होत असतो.

ताजेपणासाठी भांडणही गरजेचं

सीमा आनंद एक मजेशीर गोष्टही सांगतात. त्या म्हणतात स्त्री-पुरुष नात्याला रोमांचक आणि तजेलदार ठेवण्यासाठी त्यांच्यामध्ये कधीकधी भांडणही व्हायला हव... उर्वरित लेख लिहा:

ंय. आपण कधी भेटू शकू?"

"अशाप्रकारे दोघांमध्ये गुप्त संवाद चालतो"

बौद्धिक गप्पाही तेवढ्याच महत्त्वाच्या

स्त्री-पुरुषाला उत्तेजित करण्यासाठी दोघांच्याही शरीरात खूप इरॉटिक नर्व्ह्स असतात. पण सर्वात जास्त उत्तेजित करतो तो मेंदू. म्हणजे बौद्धिक क्षमता.

सीमा आनंद सांगतात, "हल्ली आपल्याकडे एका शब्दाचा खूप वापर होतोय 'सेपिओसेक्श्युअल'. याचा अर्थ काही स्त्रिया या केवळ बौद्धिक गप्पांमुळेच उत्तेजित होतात. जवळपास दोन हजार वर्षांपूर्वी वात्सायन यांनी मोहित करण्याच्या ज्या 64 कला सांगितल्या आहेत, त्यातील 12 मेंदूशी संबंधित आहेत."

"ते म्हणतात, प्रेमीयुगुलांना शाब्दिक कोडी खेळली पाहिजे. त्यांना परदेशी भाषा यायला हवी. ते एखाद्या विषयावर एकमेकांशी हुशारीने बातचीत करू शकले नाही तर ते प्रेमाच्या खेळात मागे पडतील आणि हळूहळू दोघांच्या मधलं आकर्षण कमी होईल."

10 सेकंदाचं चुंबन

सीमा आनंद यांनी आपल्या पुस्तकातली एक अध्याय पूर्णपणे चुंबनाला समर्पित केला आहे. त्या म्हणतात चुंबनाच्या क्रियेत चेहऱ्याचे 34 आणि संपूर्ण शरिराचे 112 स्नायू भाग घेतात.

सीमा आनंद यांचा सल्ला आहे, "तुम्ही दिवसभरात काही करा अथवा नका करू, पण एक गोष्ट जरूर करा. तुम्ही तुमच्या जोडीदाराचा दिवसातून एकदा किमान 10 सेकंद लांब चुंबन घ्या. मला बऱ्याच अभ्यासानंतर हे लक्षात आलं आहे की एक सामान्य चुंबन 3 सेकंदाचं असतं. त्यानंतर लोकांना वाटतं हे खूप झालंय."

"10 सेकंद खूप मोठा वेळ आहे. असं चुंबन प्रेयसीच्या कायम स्मरणात राहतं. कारण त्याचा परिणाम होतो. हे सांगतो की तुझ्यासाठी माझ्या आयुष्यात खास जागा आहे. एका चांगल्या चुंबनाचा तुमच्या आरोग्यावरही चांगला परिणाम होतो. यामुळे डोकेदुखी आणि रक्तदाब दूर होत असल्याचं संशोधनांती समोर आलं आहे."

पायाने लडिवाळण्याची कला

स्त्री-पुरुष यांच्या शारीरिक संबंधात पायही महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात, यावर खूप कमी लोकांचं लक्ष गेलं आहे. मोहित करण्याच्या या कलेत पायांचं खास स्थान आहेत, असं सीमा आनंद मानतात. आणि स्त्रियांनी आपल्या चेहऱ्यापेक्षा आपल्या पायांकडे जास्त लक्ष दिलं पाहिजे.

त्या म्हणतात, "आपल्या सर्व मज्जातंतू पायात जाऊन संपतात. तो तसाही शरिरातील सर्वात संवेदनशील अंग आहे. आजकाल आपण उंच टाचांच्या चपलांनी पायांची आबाळ करतो. मला वाटतं तुम्हाला कुणाला आपल्या पायांनी आकर्षित करायचं असेल तर बसा, सँडल काढा आणि आपला पाय जरा...


...या सगळ्याविषयी तज्ज्ञांची काय मतं आहेत?

'नवं व्हॉट्सअॅप धोरण म्हणजे अग्निकुंड'

व्हॉट्सअॅपचं नवं धोरण म्हणजे यूजरला 'अग्निकुंडात' ढकलण्यासारखं असल्याचं सायबर सिक्युरिटी एक्सपर्ट आणि 'व्हॉट्स अॅप लॉ' हे पुस्तक लिहिणारे पवन दुग्गल यांना वाटतं.

बीबीसीशी बोलताना ते म्हणाले, "व्हॉट्सअॅपचं नवं धोरण भारतीयांच्या गोपनीयतेचं उल्लंघन करणारं तर आहेच. शिवाय भारतीय कायद्यांचं उल्लंघन करणारंही आहे."

मात्र, भारतीय कायदे व्हॅट्सअॅपच्या नियमांना रोखण्यासाठी पुरेसे नसल्याचंही ते मान्य करतात.

ते म्हणतात, "भ... उर्वरित लेख लिहा:

नकारक आहे.

म्हणजेच व्हॉट्स अॅप भारताच्या माहिती तंत्रज्ञान कायद्यांतर्गत येतं, यात शंका नाही. इतकंच नाही तर व्हॉट्सअॅप भारताच्या माहिती तंत्रज्ञान कायद्यानुसार 'इंटरमीडिअरी'च्या व्याख्येतही येतो.

आयटी कायद्याच्या कलम-2मध्ये इंटरमीडिअरीची ढोबळ व्याख्या करण्यात आली आहे. यात इतरांची खाजगी माहिती एक्सेस करणाऱ्या सर्व्हिस प्रोवायडर्सचा समावेश करण्यात आला आहे.

आयटी कायद्याच्या कलम-79 नुसार इंटरमीडिअरींना यूजर्सच्या डेटाचा वापर करताना पूर्ण सावधगिरी बाळगावी लागेल आणि डेटा सुरक्षित ठेवण्याची जबाबदारीही त्याचीच असेल.

व्हॉट्सअॅपची नवी प्रायव्हसी पॉलिसी आणि अटी भारताच्या आयटी कायद्याच्या तरतुदी पूर्ण करत नसल्याचं स्पष्ट दिसत, असं पवन दुग्गल म्हणतात.

'व्हॉट्सअॅपला रोखण्यासाठी सध्या कुठलाच कायदा नाही'

जे काही व्हॉट्सअॅप करतोय त्यात नवीन काहीच नाही, असं सायबर आणि तंत्रज्ञान कायदेतज्ज्ञ पुनीत भसीन यांचं म्हणणं आहे.

त्या म्हणतात, "व्हॉट्सअॅपच्या पॉलिसी अपडेट परवानगीकडे आपलं लक्ष यासाठी जातयं कारण ते आपल्याला त्यांच्या धोरणांची माहिती देत आहेत आणि त्यासाठी आपली परवानगीही मागत आहेत. इतर अॅप मात्र, आपल्या परवानगीशिवायच आपला खाजगी डेटा अॅक्सेस करत असतात."

भारतात गोपनीयतेसंबंधी कायद्यांचा अभाव असल्याचं आणि म्हणूनच व्हॉट्स अॅपला भारतासारख्या देशाला टार्गेट करणं सोपं असल्याचं पुनीत भसीनही मान्य करतात.

ज्या देशांमध्ये गोपनीयतेसंबंधी कठोर कायदे आहेत त्या देशांमध्ये व्हॉट्सअॅपला त्यांच्या कायद्यांचं पालन करावंच लागतं.

बारकाईने बघितल्यास एक गोष्ट लक्षात येते की, व्हॉट्सअॅप युरोप, ब्राझील आणि अमेरिका या तिघांसाठी वेगवेगळी धोरणं आखतो.

व्हॉट्सअॅप युरोपीय महासंघ, युरोपातील इतर क्षेत्र, ब्राझील आणि अमेरिका इथल्या युजर्ससाठी स्थानिक कायद्यांना अनुसरून धोरणं आणि अटी आखत असतो.

मात्र, भारतात ते कुठल्याच कायद्याला बांधील नसल्याचं चित्र आहे.

विकसित राष्ट्रं आपल्या नागरिकांच्या गोपनीयतेविषयी गंभीर असतात आणि त्यांच्या कायद्यांनुसार काम न करणारे सर्व्हिस प्रोव्हायडर्स किंवा अॅप्सना प्ले-स्टोअरमध्ये स्थानही मिळत नसल्याचं पुनीत भसीन सांगतात.

त्या म्हणतात, "व्हॉट्सअॅपच्या माध्यमातून एखाद्याच्या खाजगी डेटाचा गंभीर दुरुपयोग झाल्यास तो न्यायालयात याचिका दाखल करू शकतो आणि या प्रकरणात आयटी कायद्यांतर्गत कारवाईदेखील होऊ शकते....


...या समुदायाची धारणा झाली. वीस-तीस वर्षे याचा अंदाज लागला नाही कारण मंडल आयोगानंतर उत्तर भारतात मंडल आणि कमंडलचे राजकारण होत होतं. एका बाजूला हिंदुत्व आणि त्याला तोडणारे जातीआधारीत पक्ष अशी ती रचना होती.

परंतु आता ही जातीय आणि सामाजिक समीकरणं यशस्वी करणं खूपच सोपं आहे हे नरेंद्र मोदी यांनी सिद्ध केलं आहे. दलित मतं आजही विभागली गेली आहेत.

मायावती यांच्याकडे जातवांशिवाय कोणतीही दलित मते नाहीत. काँग्रेस आणि इतर पक्षसुद्धा जुन्या समीकरणात अडकली आहेत. या समीकरणाला मोदींनी 2014मध्येच पराभूत केलं होतं.... उर्वरित लेख लिहा:

ात घर करून राहिली आहे.

प्रचंड बहुमताचे धोके

माध्यमांसाठीचा दोष कोणाला द्यायचा? मोदींना द्यायचा की त्या संस्थांच्या मालकांना द्यायचा?

पत्रकारिता निष्पक्ष आणि निडर होती असं म्हटल्यावर ती कधी निष्पक्ष आणि निडर होती असं विचारलं जायचं. ती पत्रकारिता निष्पक्षतेच्या नावाखाली जुनी व्यवस्था कायम ठेवू पाहात होती. हे बरोबर किंवा चूक आहे असं मी सांगत नाही. पण लोक हेच बोलत आहेत.

असत्यापेक्षा असत्य उघड करणाऱ्याचाच काही स्वार्थ असेल असा प्रश्न विचारला जातो. ही अशी स्थिती आपल्य समाजात का आली याचा विचार करायला हवा.

जेव्हा एकाच माणसाच्या हातात सत्ता येते तेव्हा त्याचे धोके असतातच. लोकशाहीमध्ये ते चांगलं नसतं.

भाजप फक्त एक राजकीय पक्ष नाही ते एक राजकीय समीकरणही आहे. त्यांचा एक सांस्कृतीक अजेंडा आहे. अल्पसंख्यकांना भारताच्या राजकारणात व्हेटो अधिकार होता मात्र आम्ही त्यांना पूर्णतः निरुपयोगी करून टाकू असं हा अजेंडा सांगतो. त्यामुळेच आज मुसलमानांचे प्रतिनिधित्व नामशेष झाल्यासारखे झाले आहे.

कट्टरपंथियांना मोदी रोखणार नाहीत?

राम जन्मभूमि आंदोलनापासूनचा या पक्षाचा जो कट्टर समर्थक वर्ग आहे तो म्हणेल आता संस्थांमध्ये हिंदुत्व विचारधारा स्थापित करणार नाही तर कधी करणार? त्यापेक्षा मोठा विजय कोणता असू शकतो?

असा दबाव आल्यावर मोदी त्याला रोखतील असं मला वाटत नाही. या निवडणुकीत पातळी घसरत असल्याचं दिसून आलं आहे. प्रज्ञा ठाकूर भाजपच्या स्टार उमेदवार असतील आणि आज त्यांच्या विजयाचा जल्लोश केला जाईल याची दहा वर्षांपूर्वी कोणी कल्पनाही केली नव्हती. हे असं विष आहे की ते पुन्हा बाटलीत भरता येत नाही.

बहुसंख्यवादाचा धोका या निवडणुकीत स्पष्टपणे समोर आला आहे.

पंतप्रधान मोदी सांगतात तितकी आपल्या देशाची आर्थिक व्यवस्था सुदृढ नाही. खरा विकासदर चार किंवा साडेचार टक्के आहे. बेरोजगारी ही समस्या आहे. अशा स्थितीत ही निवडणूक झालेली आहे.

कृषी क्षेत्र संकटात आहे. असं असूनही लोकांनी त्यांना मतदान केलं म्हणजे त्यांना मजबूत नेतृत्व हवं होतं. तसेच बहुसंख्यवादाचा बहुसंख्यांकांवर फारसा परिणाम होत नाही. आम्हाला कोण काय करणार आहे असं त्यांना वाटतं. भारतीय लोकशाही अत्यंत नाजूक स्थितीत आहे.

लोकांनी आपला आदेश दिला म्हणजे हा लोकशाहीचा विजय मानला जाऊ शकतो. पण हा उदारतेचा विजय नाही. हा संवैधानिक मूल्यांचा विजय नाही.

मी अमूक एका समुदायाचा आहे म्हणून मी धोक्यात...


...या सहाशे एकर जागेला वनक्षेत्र घोषित करण्याचा निर्णयही घेण्य़ात आला.

यात आणखी दोनशे एकरची भर घालून आरेमधलं हे वनक्षेत्र संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाला जोडण्याचा प्रस्ताव आहे. आरेमधलं जंगल वाचलं याचा आदिवासींना आनंद वाटतो आहे, पण त्याविषयी अजून कुठलीच स्पष्टता नाही.

मुंबई

आरेमधल्या आदिवासींना वनहक्क संरक्षण मिळेल अशी ग्वाही राज्याचे पर्यावरणमंत्री आदित्य ठाकरे यांनी दिली आहे. पण नेमके कोणते हक्क, हे अजून सांगण्यात आलेलं नाही, असं प्रकाश भोईर सांगतात.

असं प्रकाश भोईर सांगतात. "एकतर सरकारनं स्प... उर्वरित लेख लिहा:

नेतृत्त्वाखालील सरकार सत्तेत होतं.

पण त्यानंतर निवडणुकीत भाजपकडून सत्ता गेली आणि राज्यात शिवसेनेच्या नेतृत्त्वाखाली महाआघाडीचं सरकार आलं. शिवसेनेनं आरेमध्ये कारशेडच्या उभारणीला स्पष्ट विरोध केला होता.

त्यामुळंच शिवसेना सत्तेत आल्यावर आरेविषयीचं सरकारचं धोरणंही बदललं.

लहान मुलंही या कार्यक्रमात सहभागी झाली होती.

झाडं तोडली जात असताना विरोध प्रदर्शनं करणाऱ्यांवर तेव्हा दाखल झालेले गुन्हे मागे घेतले जातील असं आश्वासन मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी तेव्हा लगेचच दिलं होतं. घोषणा झाली असली, तरी अधिकृतरित्या अजून गुन्हे मागे घेण्यात आलेले नाहीत.

कारशेड आरेमधून बाहेर नेल्यानं मेट्रो-3चं मोठं नुकसान झालं आहे, असा माजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचा दावा आहे, जो पर्यावरणवादी कार्यकर्त्यांना मान्य नाही.

आरेमधून कारशेड हटवून गोरेगाव पहाडी भागात नेण्याचा निर्णयही अनेकांना पटलेला नाही. त्यावरूनही चर्चा सुरू आहे.

'कोरोनानं झाडांचं महत्त्व पटवून दिलं'

दरम्यान, कोव्हिडचा़ संसर्ग टाळण्यासाठी आरेमध्ये रविवारी झाडांचा स्मृतीदिन साधेपणानं आणि थोडक्यात पाळण्यात आला.

या आजारानं झाडांचं, जंगलाचं महत्व आणखी अधोरेखित केलं आहे, असं जगभरातील तज्ज्ञ सांगतात. आशा भोयेही त्याचीच आठवण करून देतात.

"कोरोनानं दाखवलं आहे की जगण्यासाठी ऑक्सिजन किती महत्त्वाचा आहे. मग झाडं तर नैसर्गिक ऑक्सिजन देतात, त्यांना वाचवायला नको का? जे आरेमधल्या झाडांनी सोसलं, ते इतरांच्या वाट्याला येऊ नये."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)