...खात कुणी काही बोलले असते, तर तुरुंगात गेले असते. इतर राज्यात तसं झालंय. उत्तर प्रदेशात बघा. योगी आदित्यनाथ यांच्याविरोधात कुणी कार्टून काढलं, कुणी लिहिलं, तर तुरुंगात गेलेत," असं राऊत म्हणाले.

वरिष्ठ पत्रकार दीपक भातुसे यांच्या मते, "पहिल्या दिवशी 'पाकव्याप्त काश्मीर'शी मुंबईची तुलना आणि त्यानंतर राम कदम यांचं कंगनाला समर्थन या गोष्टी दिसल्या. पण नंतर सोशल मीडियावरील ट्रेंड आपल्या विरोधात जात असल्याचं भाजपच्या लक्षात आलं आणि लगेच आशिष शेलारांनी पत्रकार परिषद घेऊन भूमिका स्पष्ट केली. मात्र, आता ... उर्वरित लेख लिहा:

त्याआधीही शिवसेनेच्या मुंबईतील कार्यकर्त्यांनी रस्त्यावर उतरत मुंबईला नावं ठेवणाऱ्या कंगनाविरोधात आंदोलनं केली.

'मुंबई म्हणजे शिवसेना' हे समीकरण गेली कित्येक वर्षं लोकांच्या मनात उतरवलं गेलंय. आगामी मुंबई महापालिका निवडणूक किंवा शिवसेनेला पक्ष म्हणूनही हे समीकरण फायद्याचंच असल्याचं दिसून येतं.

कंगना प्रकरणामुळे शिवसेनेनं आक्रमक भूमिका घेतल्यानं मुंबई म्हणजे शिवसेना हे समीकरण आणखी दृढ होण्यास मदत होताना दिसतेय.

संजय राऊत यांनी याच मुद्द्याला धरून बीबीसी मराठीच्या मुलाखतीतही म्हटलं, "मुंबई त्यांना पोसते. मुंबई त्यांना देते. मुंबई नसती, मुंबईचे पोलीस नसते, मुंबईचा उद्योग नसता, तर हे इथे कशाकरता आले असते? त्यामुळे त्यांनी मुंबईचे ऋण मान्य केले पाहिजे. सगळ्यांनीच, अगदी आमच्यासारख्यांनी सुद्धा."

"मुंबई महाराष्ट्राकडे आहे, ती आपल्या लोकांनी मिळवली. त्यासाठी बलिदान दिलं. त्यामुळे लाखो मराठी लोकांना इथे राहता येतं, रोजगार मिळतोय, विविध प्रकारचे उद्योग आम्ही करतो. कुणी उठायचं आणि मुंबईवर थुंकायचं आणि तेही इथलंच खाऊन, तर त्यासंदर्भात आम्ही बोललो," असं संजय राऊत म्हणाले.

3) भाषिक आणि प्रांतिक अस्मितेचा मुद्दा शिवसेनेच्या पथ्यावर पडतोय?

"महाराष्ट्र कुणाच्या बापाचा नाहीय, महाराष्ट्र त्यांचाच आहे, ज्यांनी महाराष्ट्राच्या गौरवाला प्रतिष्ठा मिळवून दिली," असं म्हणणाऱ्या कंगनाला संजय राऊत यांनी ट्विटरवरून उत्तर दिलं.

"मुंबई मराठी माणसाच्या बापाचीच. ज्यांना हे मान्य नसेल त्यांनी त्यांचा बाप दाखवावा. शिवसेना अशा महाराष्ट्र दुष्मनांचे श्राद्ध घातल्या शिवाय राहाणार नाही."

त्याचसोबत, कंगनानं मुंबईची तुलना सातत्यानं पाकव्याप्त काश्मीर, पाकिस्तान, बाबर, तालिबान अशा गोष्टींशी केली.

महाराष्ट्रात आधीपासूनच भाषिक आणि प्रांतिक अस्मित संवेदनशील मुद्दा राहिला आहे. अशावेळी कंगनानं 'महाराष्ट्र कुणाचा'पासून 'मुंबई पाकव्याप्त काश्मीर'पर्यंत वक्तव्य केल्यानं या मुद्द्याला हात घातला आणि शिवसेनेनं त्यावर आक्रमक भूमिका घेतली.

वरिष्ठ पत्रकार संजय जोग म्हणतात, मुंबई आणि महाराष्ट्राबद्दलची पक्षाची आधीपासूनच असलेली भूमिका आणखी घट्ट करण्याचा आणि लोकांपर्यंत आक्रमकरित्या पोहोचवण्याचा प्रयत्न शिवसेनेकडून नक्कीच होताना दिसतो.

दुसरीकडे, कंगनाच्या मागे कुणी बोलविता धनी आहे, असं वाटतं का, या बीबीसी मराठीच्या प्रश्नाला उत्तर देताना संजय राऊतही जे...


...खाद्या पुरुषासोबत नातं जोडलं, तर विशिष्ट काळाने त्याच्या अपेक्षा वाढणारच. दरम्यानच्या काळात मी स्वतःच्या असेक्शुअल असण्याबद्दल पूर्ण सजग झाले होते आणि त्याबाबतीत कोणतीही तडजोड करण्याची माझी अजिबात तयारी नव्हती. असेक्शुअल मुलगा असेल तर, तो माझा साथीदार होऊ शकतो, एवढं मला कळलं होतं. म्हणून मग मी नव्याने साथीदार शोधायचंच थांबवलं."

संध्याला कसं कुटुंब हवंहवंसं वाटतं?

पण आयुष्य सोबत घालवावं असं वाटण्यासारखं कोणी तिला 'असेक्शुअल कम्युनिटी'मध्ये भेटलं नाही का?

यावर संध्या म्हणते की, समाजमाध्यमांवर अ... उर्वरित लेख लिहा:

कमतरता आहे, असं मी मानत नाही."

ती म्हणते, "एकटी राहिलीस, मुलं झाली नाहीत, तर म्हातारपणी तुला कोण सांभाळेल, असं लोक मला अनेकदा विचारतत. त्यावर माझा साधा प्रश्न आहे: सगळ्या वृद्ध लोकांना त्यांची मुलं सांभाळतात का? मी स्वतःच्या म्हातारपणासाठी सेव्हिंग करतेय, गुंतवणूकही करतेय. मी एकटी आहे आणि मला स्वतःची काळजी स्वतःच घ्यायला हवी, हे मला माहितेय. म्हणून मी स्वतःच्या तब्येतीकडे आणि फिटनेसकडे लक्ष देते. चांगलं अन्न खाते, योगा करते आणि कोणताही निर्णय अगदी समजून-उमजून विचारपूर्वकच घेते."

संध्याच्या कुटुंबीयांकडून आणि नातेवाईकांकडून लग्नासाठी सातत्याने दबाव येत असतो, पण तिने याबाबतीत स्पष्ट नकार कळवलेला आहे.

'लग्न केलं नाही म्हणून काही बिघडत नाही'

संध्या सांगते, "माझ्या धाकट्या बहिणीचंही लग्न झालंय, त्यामुळे माझ्यावर लग्नासाठी बराच दबाव आहे, पण आता मी लोकांचे सल्ले नि टोमणे ऐकायचं बंद करून टाकलंय. मी एकटी राहते आणि पूर्णपणे स्वावलंबी आहे. मी एकटी लंचला किंवा डिनरला जाते, एकटी शॉपिंग करते.. एवढंच नव्हे तर, मी आजारी पडले, तर डॉक्टरकडेही एकटीच जाते. आयुष्यात लग्न करणं ही काही मोठी गरज आहे, असं मला वाटत नाही. स्वतःच्या मर्जीने आयुष्य जगण्याचं स्वातंत्र्य आणि मानसिक शांतता या आयुष्यातल्या जास्त मोठ्या गरजा आहेत."

ऑफिसातल्या किंवा बाहेरच्या जगातल्या लोकांचा दृष्टिकोन कसा असतो?

यावर संध्या सांगते, "चाळीसाव्या वर्षीसुद्धा मी अविवाहित आहे आणि कोणाशी माझं काही नातंही नाही, यावर लोकांचा विश्वास बसत नाही. मी खोटं बोलतेय, असं त्यांना वाटतं. माझं खूप जणांशी जुळलेलं असेल किंवा मला काही आजार असेल, असं त्यांना वाटतं. लोक माझ्याविषयी वाकड्यातिकड्या गोष्टी बोलत राहातात, पण मी तिकडे लक्ष देत नाही. माझे मित्र खूप चांगले आहेत, पण माझं अलैंगिक असणं त्यांना कळत नाही आणि त्यांना स्वीकारताही येत नाही. त्यांना माझी काळजी वाटते आणि मी डॉक्टरकडे जावं असा सल्ला ते मला देत राहातात. पण मला वाटतंय ती मुळात समस्याच नाहीये, हे मला माहितेय, त्यामुळे मी डॉक्टरकडे जाणार नाही."

संध्या बन्सल

समलैंगिक, लिंगांतरित किंवा अलैंगिक नात्यांना स्वीकारलं, तर कुटुंबव्यवस्थेचा पाया डळमळीत होईल, असं समाजातील विशिष्ट वर्गाला वाटतं. यावर संध्या म्हणते, "अगदी सोप्या भाषेत सांगते. कोणत्याही बागेत एकाच रंगाची फुलं नसतात. अनेक फुलं लाल रंगाची असतात, काही पिवळ्या, तर...


...खाल्ल्या, तर सोनलचं करीअर मात्र उत्तम बहरत गेलं. मला वाटतं तिला त्यात साथ देणं माझं काम आहे आणि मी तेच करत आहे.

लग्न झाल्यापासून मी घरातच आहे. मला घरात राहायला, घर सांभाळायला आवडतं. मला स्वयंपाक करायला आवडतो आणि मी घरातली सर्व कामं एन्जॉय करतो.

महत्त्वाचं म्हणजे माझी मुलगी ही सोनलपेक्षा माझ्याकडे जास्त रमते. आई असणं हा एक फुलटाईम जॉब आहे. पण त्याचवेळी आई ही एक भावना आहे, असं मी मानतो आणि ती एखाद्या पुरुषातही तितकीच असू शकते जेवढी एका स्त्रीमध्ये असते.

मी जेव्हा घरीच राहण्याचा निर्णय ... उर्वरित लेख लिहा:

च टळण्याकडे असतो. असं नाही की पैसे कमी आहेत.

पण, मला बरेच खर्च हे अनावश्यक वाटतात. सेव्हिंग करण्यासाठी मी घरात गल्लासुद्धा केला आहे. पण म्हणून त्या पैशांनी स्वतःसाठी शॉपिंग नाही करत कधी. मला तर हे आठवतसुद्धा नाही की माझ्यासाठी शेवटचं शॉपिंग कधी केलं होतं ते.

विषय आर्थिक स्वातंत्र्य आणि कमवण्याचा निघालाच आहे तर आणखी एक किस्सा सांगतो. कुठल्यातरी कामानिमित्त मी बाहेर गेलो होतो. त्याचवेळी सोनल घरात होती. स्वराला तिच्या शाळेत एक प्रोजेक्ट देण्यात आला होता. त्यात 'हेड ऑफ द फॅमिली'चं नावं लिहायचं होतं. सोनलनं माझं नाव तिथं लिहून टाकलं.

मी परत आल्यानंतर ते पाहिलं आणि तिला विचारलं, 'पैसे तर तू कमावतेस त्यामुळे 'हेड ऑफ द फॅमिली' तर तू पाहिजेस.' त्यावर तिचं उत्तर होतं, 'हीच तर स्टेरिओ टाईप गोष्ट बदलायला हवी. घर तू सांभाळतोस तू चालवतो, ज्या व्यक्तीवर घराची सर्व जबाबदारी आहे त्यामुळे तूच 'हेड ऑफ द फॅमिली' पाहिजे.'

घरातच राहत असल्यामुळे कधीकधी मर्यादासुद्धा येतात. लिहिण्याची फ्रीलान्स कामं घेत असल्यानं मला अनेकदा प्रत्यक्ष फिल्डवर जाऊन काम करण्याच्या ऑफर्स मात्र नाकाराव्या लागतात.

पण, मला माझ्या छंदांना आणि वाचन-लिखानाला वेळ देता येतो. रोजच्या कामातून वेळ काढून मी आमच्या गॅलरीत एक छोटंसं किचन गार्डन केलं आहे. त्यात काही आवडीची झाडं लावली आहेत.

माझ्या आईला मात्र सुरुवातीला हे काही आवडलं नव्हतं. आमचं लग्न झाल्यानंतर ती एकदा घरी आली. तिचं मन राखण्यासाठी सोनलनं किचनमध्ये जाऊन सर्व कामं करणं सुरू केलं. पण या कामांची सवय नसल्यानं सोनलला ते काही फारसं जमत नव्हतं. एक दोन दिवस तिनं निभावून नेलं. पण मलाच काय आईलासुद्धा ते लक्षात येत होतं.

मी सोनलला सांगितलं, 'जे खरं आहे आणि आपण जसं रोज वागतो तसंच आपण आताही वागायचं.'

मी किचनचा आणि सर्व कामांचा ताबा घेतला. माझा एकंदर पवित्रा पाहून माझ्या आईनं काही नकारघंटा वाजवली नाही. पण तिनं हे स्वीकारसुद्धा केला नाही.

अतिशयोक्ती नाही सांगत पण, सोनलच्या ऑफिसात तिच्या टिफीनची चर्चा असते. अनेक जण तिला म्हणतात, 'सोनल तू लकी आहेस, तुला असा नवरा मिळाला.'

पण माझं म्हणणं आहे, 'सोनल नाही मी लकी आहे कारण मला अशी बायको मिळाली आहे.' कारण तिच्या मुळेच मला जे योग्य वाटतं ते करता येत आहे.

एकदा सोनलच्या ऑफिसतल्या एका तरुणानं तिला विचारलं होतं की, 'तुझा नवरा काय करतो,' तिनं उत्तर दिलं की, 'तो...


...खास्त करावं, अशी मागणी काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी केली होती.

राहुल गांधींनी ट्वीट करत म्हटलं, "भाजपचे मंत्री भारताविरोधात चीनची मदत का करत आहेत? त्यांना आतापर्यंत बरखास्त करायला हवं होतं. त्यांना बरखास्त करण्यात आलं नाही तर तो प्रत्येक सैनिकाचा अपमान असेल."

अटलबिहारी वाजपेयी यांच्यासोबत तत्कालीन लष्करप्रमुख वेद मलिक

राहुल गांधी यांनी हे प्रकरण संसदेत मांडण्याचा प्रयत्नही केला. पण त्याची परवानगी मिळाली नाही. आता व्ही. के. सिंह यांनी आपल्या फेसबुक अकाऊंटवरून याप्रकरणी स्पष्टीकरण दिलं आहे.... उर्वरित लेख लिहा:

"दोन्ही देशांमध्ये प्रत्यक्ष सीमारेषा निश्चित करण्यात आलेली नाही. सगळं काही अनुमानावर आधारित आहे. त्यामुळे अशी परिस्थिती निर्माण होते."

पेंगाँग सरोवर परिसरात भारतीय भूभागावर चीनचे तंबू

भारतीय लष्करातील निवृत्त कर्नल एस. डिनी यांनी 'द हिंदू' या इंग्रजी वृत्तपत्राशी चर्चा केली होती. चिनी सैन्याने पँगाँग त्सो सरोवरावरील परिस्थिती बदलली असल्याचं त्यांनी सांगितलं.

कर्नल डिनी पुढे सांगतात, "आपलं लक्ष 15 जूनला गलवान खोऱ्यात झालेल्या झटापटीवर असताना चिनी सैन्याने करार मोडताना पँगाँग सरोवर परिसरात फिंगर 4 आणि फिंगर 8 दरम्यान झेंडे लावले आहेत. तसंच बाकीचे तंबू उभे केले आहेत.

त्यांच्या मते, आधी कधीच चिनी सैन्याने इतकं मोठं पाऊल उचललं नव्हतं.

जनरल डिनी यांच्यानुसार, "ही समस्या फिंगर 4 बाबत चीनचं आकलन आणि फिंगर 8 बाबत भारताचं आकलन यांच्यामुळे निर्माण झाली आहे.

 ते सांगतात, "पश्चिमेकडून पूर्वेकडे आठ किलोमीटरच्या पट्ट्याबाबत वाद सुरू आहे. भारतीय चौकी फिंगर 2 आणि फिंगर 3 दरम्यान आहे. एका रस्त्याने त्या जोडल्या गेल्या आहेत.

तर फिंगर 8 वर सिरीजाप येथे चीनी चौकी आहे. चीनी लष्कराने 1999 मध्ये फिंगर 4 पर्यंतचा रस्ता बनवला होता. त्यावेळी कारगिल युद्धामुळे भारतीय सैनिकांची संख्या त्याठिकाणी कमी होती.

आता कोणतंच भारतीय वाहन फिंगर 4 पर्यंत जाऊ शकत नाही.

फिंगर 8 वर गस्त घालण्यासाठी भारतीय सैनिकांना पायी जावं लागतं, तर चिनी सैनिक फिंगर 4 पर्यंत गाडीने येऊ शकतात. त्यांच्यासाठी हा फायद्याचा व्यवहार आहे.

कर्नल डिनी यांच्यानुसार भारतीय सैनिकांच्या याठिकाणच्या उपस्थितीमुळे चीन अस्वस्थ होतो. कारण, फिंगर 4 पर्यंत रस्ता बनवल्यानंतर या भागावर आपलं वर्चस्व असेल, असं चीनला वाटलं होतं.

ते सांगतात, "भारतीय सैनिक फिंगर 8 पर्यंत येऊ नयेत, असं चिनी सैन्याला वाटतं. त्यामुळे ते नेहमीच भारतीय सैन्याला रोखण्याचा प्रयत्न करतात.

गेल्या काही वर्षांपासून इथं चीनचा दबदबा होता. पण मागच्या सात-आठ वर्षांत भारतीय सैनिकांनी इथं आपली बांधकामं सुरू केली. त्यामुळे भारतीय सैनिकांची इथली संख्याही बरीच वाढली आहे. त्यामुळे आधी एक-दोन महिन्यात जे व्हायचं, ते एक दिवसाआड होऊ लागलं आहे.

भारत-चीन सीमेवर गेल्या नऊ महिन्यांपासून तणाव कायम आहे.

विरोधी पक्ष, विशेषतः काँग्रेस या मुद्द्यावरून केंद्रातील मोदी सरकारवर सातत्याने निशाणा साधताना दिसते.

हे वाचलं...


...खील अप्रेजलच्या वेळी बचावात्मक पवित्रा घेतो. त्यामुळे सकारात्मक परिणामांच्या अपेक्षेने घेतलेल्या आढावा बैठकीत कर्मचाऱ्यावर करो किंवा मरोची परिस्थिती ओढवते.

वॉशिंग्टन DCमधल्या जॉर्ज वॉशिंग्टन विद्यापीठात मॅनेजमेंट विषयाचे प्राध्यापक आणि अवराम टकर डिस्टिंग्विश्ड स्कॉलर हरमन एग्युनिस म्हणतात, औपचारिक वार्षिक कामगिरी आढावा कंपनीच्या संस्कृतीसाठी अत्यंत घातक ठरू शकतो.

ते म्हणतात, "कर्मचाऱ्याला कळत नाही, त्यांना नेमकं काय करायचं आहे आणि मॅनेजरच्या मते ती नसती उठाठेव असते. केवळ HRने सांगितलंय म्हणू... उर्वरित लेख लिहा:

पर करत आहेत. केवळ त्याचं नाव बदललं आहे."

एखाद्याला पदोन्नती किंवा पगारवाढ देण्यासाठी काहीतरी आधार हवाच. कर्मचाऱ्याच्या कामगिरीविषयी काहीच माहिती नसल्यास पदोन्नती आणि पगारवाढ देण्याच्या प्रक्रियेत पुरता गोंधळ उडेल. काही प्रकरणांमध्ये तर कंपन्यांजवळ त्यांच्या निर्णय योग्य आहे, हे पटवून देण्यासाठीची आकडेवारी किंवा मार्ग नसतील, तर ते कायद्याच्या कचाट्यातही अडकू शकतात.

एग्युनिस म्हणतात की कर्मचाऱ्याची क्षमता खऱ्या अर्थाने समजून घेण्यासाठी मॅनेजर्सना रोजचं काम दुपटीने वाढवावं लागेल. म्हणजेच कर्मचाऱ्याच्या कामावर दररोज लक्ष ठेवून त्यांना वेळोवेळी फीडबॅक देणं. काम चांगलं केल्यास त्याच दिवशी ते सांगणं आणि काही चुका झाल्यास त्यादेखील तात्काळ लक्षात आणून देणं.

ते म्हणतात, "कामगिरी मूल्यमापन वर्षातून एकदा न होता नियमित झाल्यास कामगिरीची समीक्षा करणं खूप सोपं होईल." ते पुढे असंही सांगतात की यंत्रणेतल्या वेगवेगळ्या लोकांकडून माहिती घेणंही खूप महत्त्वाचं आहे. सहकाऱ्यांकडूनही आणि वरिष्ठांकडूनही. ते म्हणतात, "डेटाचा उत्तम स्रोत नेहमीच मॅनेजरच असतो, असं नाही."

लंडनमध्ये मुख्यालय असलेल्या एऑन या मॅनेजमेंट आणि HR कन्सल्टिंग फर्ममध्ये टॅलेंट अँड रिवॉर्ड पार्टनर असलेले सेमोर अॅडलर यांच्या मते कर्मचाऱ्याचं मूल्यांकन करताना ते सोप्या पद्धतीनं करावं. त्यांच्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीला त्यांनी केलेल्या एका चुकीची ते आठवण करून देतात.

त्या चुकीचा त्यांना खूप पश्चात्ताप आहे. त्यांच्या टीमने कर्मचाऱ्यांच्या मूल्यांकनासाठी 40 पॉइट स्केल तयार केली होती. ते म्हणतात, "माझ्या मते तो खूपच ओढून ताणून आखलेला उपाय होता."

अॅडलर म्हणतात, सेल्सचे आकडे, गैरहजेरीचे दिवस किंवा कस्टमर कॉल्स, यासारख्या वस्तुनिष्ठ साधनांवर अवलंबून कर्मचाऱ्यांचं मूल्यांकन करणं सोपं वाटू शकतं. मात्र यातून जो डेटा मिळतो तो दिशाभूल करणारा असू शकतो.

एखाद्या सेल्सपर्सनने सर्वाधिक विक्री केली असेल तर त्याचा अर्थ तो इतरांपेक्षा जास्त प्रतिभावान आहे, असा होत नाही. त्याला विक्रीसाठी इतरांपेक्षा जास्त योग्य ठिकाण मिळालं असू शकतं किंवा त्याला नशिबाची चांगली साथ लाभली असू शकतं.

नियमित मूल्यांकन किंवा फीडबॅक देणं अवघड वाटू शकतं. मात्र यातही एक महत्त्वाची त्रुटी किंवा दोष असल्याचं अॅडलर सांगतात.

अनेक कर्मचारी नियमित देखरेखीशिवायही उत्तम काम करतात. अॅडलर सांगतात, "मी एखाद्या...


...खे नेते सेनेच्या नेतृत्त्वात काम करतील का?" ते सांगतात.

"शिवसेना, राष्ट्रवादी आणि काँग्रेसच्या या समीकरणातही शिवसेनेला मुख्यमंत्रिपद हवंय, म्हणजे, begging bowl शिवसेनेच्या हातात आहे. कमांडिंग परिस्थिती काँग्रेस-राष्ट्रवादी आहे. मग हे तरी किती ताणणार? याचाही स्फोट होईलच. मग हे शिवसेना सहन करणार का?" असंही अंबरीश मिश्र अंदाज वर्तवतात.

'मुंबई महापालिका शिवसेनेचा प्राण'

शिवसेनेचा प्राण मुंबई महापालिकेत आहेत, असं प्रकाश अकोलकर सांगतात. अकोलकर पुढे म्हणतात, "मुंबई महापालिकेत भाजप-सेनेचं संख्याबळही ... उर्वरित लेख लिहा:

ेले, मात्र निवडणुकीनंतर मुख्यमंत्रिपदाच्या मागणीवरून दोन्ही पक्षांमध्ये फिस्कटलं आणि वेगळे झालेत. आम्ही पक्ष स्थापन करू शकत नाही, असं म्हणून शिवसेनेनं आणि शिवसेना नेते अरविंद सावंत यांच्या केंद्रीय मंत्रिपदाच्या राजीनाम्यानं सेना-भाजप युती तुटल्यावर शिक्कामोर्तब झालाय.

शिवसेना-भाजप युती: काश्मीरपासून काश्मीरपर्यंत

शिवसेना आणि भाजप युतीला आकार आला तो ऐंशी-नव्वदच्या दशकात. या दोन्ही पक्षांना एकत्र येण्यास कारणीभूत ठरला तो हिंदुत्त्वाचा मुद्दा. मात्र, मराठी माणूस हा मुद्दा केंद्रस्थानी असलेल्या शिवसेनेने हिंदुत्त्वाच्या मुद्द्याकडे वळण्यास 'काश्मीर'चा मुद्दा कारणीभूत ठरला होता. पुढे याच हिंदुत्वाच्या मुद्द्यावरून सेना-भाजप युतीच्या माध्यमातून एकत्र आले.

झालं असं की, फेब्रुवारी 1984 मध्ये युकेमधल्या बर्मिंघममध्ये भारतीय राजनायिक रविंद्र म्हात्रे यांचं अपहरण झालं. नेहमीप्रमाणे त्यांच्या कार्यालयातून घरी जाताना ते त्यांच्या मुलीच्या वाढदिवसाला केक घेऊन चालले होते. तेव्हा त्यांचं अपहरण झालं.

हे अपहरण काही खंडणीसाठी नव्हतं झालं तर त्यामागे 'काश्मीर लिबरेशन आर्मी' ही संघटना होती. 1971 मध्ये एअर इंडियाच्या विमानाचं अपहरण करणाऱ्या मकबूल भट्टच्या सुटकेची मागणी करण्यासाठी म्हात्रेंचं अपहरण करण्यात आलं होतं.

अपहरणाच्या तीन दिवसांनंतर म्हात्रेंची हत्या करण्यात आली, असं त्यावेळी इंडिया टुडेमध्ये प्रकाशित झालेल्या सविस्तर वृत्तात म्हटलं आहे. त्यानंतर इंदिरा गांधींच्या सरकारनं मकबुल भट्टाला फाशी दिली.

नवीन मुद्द्याच्या शोधात असलेल्या बाळासाहेब ठाकरेंना यावेळी नवा मुद्दा हाती लागला. "मराठी अधिकाऱ्याची हत्या झाल्यानंतर हा मुद्दा उचलून धरत बाळासाहेब ठाकरेंनी मराठी माणूस आणि मुस्लीम द्वेषाचं राजकारण किंवा हिंदुत्वाच्या राजकारणाची सांगड घातली आणि मराठी माणसाबरोबरच हिंदुत्वाचा मुद्दा शिवसेनेला सापडला," असं 'Samrat: How the Shiv Sena Changed Mumbai Forever' या पुस्तकाच्या लेखिका आणि ज्येष्ठ पत्रकार सुजाता आनंदन सांगतात.

त्यानंतर नुकत्याच सुरू झालेल्या 'सामना'च्या संपादकीय मधून बाळासाहेबांनी त्यांची हिंदुत्वाची भूमिका मांडायला सुरुवात केली. आता वेळ होती या मुद्द्याची परीक्षा घेण्याची. त्याची संधी शिवसेनेला 1989मध्ये मिळाली.

एप्रिल 1989 ला महाराष्ट्र विधानसभेसाठी विलेपार्ले मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणुकीत शिवसेनेचा हिंदुत्वाचा...


...खोलवर रुजलेली आहे

केवळ सर्वसामान्यपणे आयुष्य व्यतीत न करणाऱ्यांचा निष्ठूर छळ करणाऱ्या इतिहासाच्याच संदर्भात नाही तर लैंगिक इच्छांवर दीर्घकाळ लक्ष केंद्रित करणाऱ्या कला, मनोरंजन आणि साहित्याच्या संदर्भातदेखील या विषयावरचं मौन समजण्याजोगं आहे.

कुटुंबीय आणि मित्रांची प्रतिक्रिया नेहमी अविश्वासाचीच असते. एका व्यक्तीला कोणीतरी म्हणाले : 'तू काही झाड नाहीस'

लैंगिक भूक नसेल तर...

युरीपिडीस या प्राचीन ग्रीक नाटककारानं मिडीआ या नाटकामध्ये असं लिहिलं होतं की, एखाद्याचं लैंगिक जीवन चांगलं असेल तर "आपल... उर्वरित लेख लिहा:

दकाला कोणीतरी असं म्हणालं की : "तू काही झाड नाहीस." दुसऱ्याला एकानं ऐकवलं की, "हा फक्त एक टप्पा आहे" आणि एकदा ते "योग्य व्यक्ती"ला भेटले की त्यांना यापेक्षा वेगळं वाटू लागेल, समलैंगिकांची "तू भिन्नलिंगी व्यक्तीकडेच आकर्षित होशील" अशी समजूत काढण्यासाठी दीर्घ काळापासून हाच युक्तिवाद केला जात होतो आणि त्यामुळे त्यांचं नुकसानही होत होतं.

मुलाखत घेतलेल्यांपैकी एका मुलीनं एका गे गटाला फोन केला, या गटाला अनेक वर्षांपासून त्यांची लैंगिकता अनैतिक किंवा बेकायदेशीर असल्याचं सांगितलं जात होतं, या ठिकाणी तरी आपल्याला समजून घेणारे आणि स्वीकारणारे लोक भेटतील अशी तिला आशा होती. मात्र, तिच्याशी फोनवर बोलणाऱ्या गे व्यक्तीनं "अलैंगिकता अस्तित्वात नसते" असं तिला ऐकवलं, तेव्हा तिचा स्वतःच्या कानांवर विश्वासच बसला नव्हता.

हे ब्रह्मचर्य नाही. ही लैंगिक नकारात्मकता नाही. लैंगिक संबंध न ठेवणे ही काही स्वतःहून केलेली निवड नसते.

ब्रह्मचर्य हा स्वतःहून घेतलेला निर्णय असतो, अनेकदा एखादी शपथ घेऊन त्याला पावित्र्य प्रदान केलेलं असतं, आणि लैंगिक बिघाडावर अनेकदा उपचार शक्य असतात, अलैंगिकता या दोन्हीपेक्षा वेगळी असते, ती वास्तवात अंगभूत आणि अचल असते. अलैंगिक लोक हताश किंवा सदोष नसतात.

"हे ब्रह्मचर्य नसते," डोर सांगतो.

"ही लैंगिक नकारात्मकताही नसते. लैंगिक संबंध ठेवायचे नाहीत असा काही स्वतःहून घेतलेला निर्णय नसतो. सर्व अलैंगिक - आणि काही बिगर-अलैंगिकांनासुद्धा - हे लागू होतं, पण सर्वांना नाही."

ब्रॉक युनिव्हर्सिटीमध्ये कार्यरत आरोग्यशास्त्र आणि मानसशास्त्राचे प्राध्यापक बोगर्ट यांनी स्वतःच्या कारकिर्दीमध्ये अलैंगिकतेवर संशोधन करणं सुरू ठेवलं आहे.

त्यांनी लिहिलेलं अंडरस्टँडिंग असेक्श्युआलिटी, हे या विषयाला वाहिलेलं पहिलं पुस्तक 2012मध्ये प्रकाशित झालं होतं. मात्र, आपलं ज्ञान मर्यादित आहे आणि यावर अधिक संशोधन होण्याची गरज आहे, अशी त्यांची भूमिका आहे. "अलैंगिकतेच्या उगमावर अधिक संशोधन आवश्यक आहे", असं ते म्हणतात.

"अनुवांशिकता, मेंदूच्या सुरुवातीच्या विकासावर परिणाम करणारी जन्मापूर्वीची हार्मोन्स अशा सुरुवातीच्या जीवशास्त्रीय घटकांमुळे अलैंगिकतेवर परिणाम होतो असं काही संशोधनांमधून सूचित करण्यात आलं आहे. इतर लैंगिक अभिमुखतेप्रमाणे (ओरिएन्टेशन) अलैंगिकतेचीदेखील सुरुवातीची जीवशास्त्रीय कारणं असू शकतात किंवा किमान सुरुवातीचे जीवशास्त्रीय...


...ख्य स्रोत असतो. पण जर कामगारांना पुरेशा संधी मिळाल्या नाहीत तर आपल्याला गरिबी कमी झालेली आढळणार नाही."

3. पायाभूत सुविधांची उपलब्धतता

लोकांकडे पैसा आला की मगच अर्थव्यवस्थेची भरभराट होते असं नाही. शिक्षण, अर्थसहाय्य आणि चांगल्या पायाभूत सुविधा यांचीही यात महत्त्वाची भूमिका असते.

जर या गोष्टी धड नसतील तर त्याचाही सर्वसमावेशक प्रगतीवर परिणाम होत असल्याचं सांचेझ - पॅरामो सांगतात.

मजुरीतून उत्पन्न वाढवलं तर गरिबीचा सामना करताना आर्थिक वाढीला चालना मिळते.

उदाहरणार्थ मलेशिया, दक्षिण आणि पूर्व आ... उर्वरित लेख लिहा:

ून नायजेरियात आहे. या दोन्ही देशांमधली जवळपास 10 कोटी लोकं दारिद्र्य रेषेखाली आहेत.

आफ्रिकेतले देश गरिबीच्या निर्मूलनासाठी कितीही जोरदार प्रयत्न करत असले तरी 2030पर्यंत आंतरराष्ट्रीय दारिद्र्य रेषेखाली राहणाऱ्या 10 पैकी 9 जण हे सहारा उपखंडातील आफ्रिकेत राहणारे असतील.

रांगेतल्या सर्वांत शेवटच्या व्यक्तीपर्यंत पोहोचता येणं आवश्यक

2030 पर्यंत गरिबीचं निर्मूलन करणं हे संयुक्त राष्ट्र महासंघाच्या उद्दिष्टांपैकी एक आहे. पण या कालमर्यादेपर्यंत जगाच्या एकूण लोकसंख्येपैकी 6 टक्के लोकसंख्या आंतरराष्ट्रीय दारिद्र्य रेषेखालीच असेल असं जुलैमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या युएनच्या एका अहवालात म्हटलंय.

जागतिक बँकेने मात्र गरिबी निर्मूलनाचं उद्दिष्टं तुलनेने कमी ठेवलंय. गरीबीचं प्रमाण जगातल्या एकूण लोकसंख्येच्या 3 टक्क्यांपर्यंत आणण्याचं त्यांचं उद्दिष्ट आहे. पण कदाचित वर्ल्ड बँकेलाही आपलं उद्दिष्टं गाठता येणार नाहीये.

"जी लोकं गरीब आहेत पण अत्यंत गरीब नाहीत" अशांसाठी सध्याची धोरणं चांगली काम करत असल्याचं रॅवालियन यांचं म्हणणं आहे. पण सर्वांत जास्त गरीब असणाऱ्यांपर्यंत पुरेशी धोरणं पोहोचतही नसल्याचं ते म्हणतात.

"जर तुम्ही भूतकाळात जाऊन आजच्या या श्रीमंत जगाकडे पाहिलंत, तर 200 वर्षांपूर्वी हे सगळे आजच्या आफ्रिका खंडाइतकेच गरीब होते."

"अधिक मंद गतीने आणि अधिक परिणामकारकरीत्या गरिबांपर्यंत पोहोचल्यानेच आजचं हे श्रीमंत जग गरीबीच्या बाहेर पडलं. आजच्या विकसनशील जगाच्या हे अगदी उलट आहे."

श्रीमंत देशांनी आपली क्षमता वाढवली आणि शिक्षण आणि आरोग्यासारख्या सामाजिक सुविधा सगळीकडे पोहोचवल्या.

"विकसनशील जग इथेच कमी पडतं. ते गरिबांची आकडेवारी तर कमी करत आहेत पण जे सर्वांत जास्त गरीब आहेत त्यांच्यापर्यंत फारशा परिणामकारकरीत्या अजूनही पोहोचता आलेलं नाही," रॅवेलियन सांगतात.

“विकसनशील देशांमध्ये गरिबांचं प्रमाण झपाट्याने कमी होतंय, मात्र या समाजातील सर्वांत गरीब घटकापर्यंत पोहोचण्यात त्यांना यश येत नाहीये.”

विषमतेचं आव्हान

दिवसाला 1.90 डॉलर्स किंवा 130 रुपयांपेक्षा कमी उत्पन्न असलेले लोक गरीब ही व्याख्या पुरेशी ठरत नाही असं रॅवेलियन यांना वाटतं.

पण कमी उत्पन्न असणारे देश श्रीमंत होऊन मध्यम उत्पन्न गटात आले की विषमताही वाढते. त्यामुळे तळाशी असणाऱ्या गरीबाला या उत्पन्न गटातून बाहेर पडणं कठीण होतं.

"आकडेवारी ज्यांना गरीब म्हणते...


...ख्या कमी करण्यासाठी कोरोनाग्रस्तांना जाणारी औषध

"कोरोनारुग्णांची रोगप्रतिकारशक्ती कमी झालेली असते. रोगप्रतिकारशक्ती कमी असेल तर, संसर्गाला सायनसमध्ये शिरण्यासाठी वाव मिळतो. ज्यामुळे संसर्ग पसरतो," असं ते म्हणतात.

नानावटी सुपर-मॅक्स रुग्णालयाचे नाक-कान-घसा तज्ज्ञ डॉ. अमोल पाटील एका रुग्णाची माहिती देताना सांगतात, "एक 30 वर्षांचा युवक सायनस आणि डोळ्यांची तक्रार घेऊन  रुग्णालयात आला. त्याचा डोळा काढून सायनस इंन्फेक्शन काढावं लागलं. संसर्ग डोक्यात पसरण्यापासून आम्ही रोखू शकलो."

प्री-कोव्हिडमध्य... उर्वरित लेख लिहा:

सांगतात, त्यांच्याकडे येणारा रुग्ण सायनसमध्ये कंजेशन किंवा डोळ्यांनी कमी दिसत असल्याची तक्रार घेऊन येतो.

प्रातिनिधिक फोटो

"गेल्याकाही दिवसात म्युकर मायकॉसिस झालेल्या सहा रुग्णांचे डोळे काढवे लागलेत," असं नाक-कान-घसा तज्ज्ञ डॉ. शरद भालेकर यांनी सांगितलं.

हा संसर्ग जीवघेणा आहे का?

तज्ज्ञ सांगतात, म्युकर मायकॉसिसवर योग्यवेळी उपचार झाले नाहीत. तर, संसर्ग शरीराच्या इतर अवयवांपर्यंत पोहोचू शकतो.

व्हॉकार्ट रुग्णालयाच्या डॉ. हनी सावला सांगतात, "म्युकर मायकॉसिसने ग्रस्त एका रुग्णाचा मृत्यू झालाय."

"संसर्ग शरारातील मेंदू आणि फुफ्फुसापर्यंत पोहोचला. तर, रुग्णाला मेंदूत संसर्ग होण्याची शक्यता असते. ज्यामुळे पॅरालिसिस किंवा मृत्यू होण्याची भीती असते," असं डॉ. अमोल पाटील सांगतात.

उपचार काय?

डॉ. चव्हाण म्हणतात, म्युकर मायकॉसिसग्रस्त रुग्णांवर शस्त्रक्रिया करावी लागते. सायनस क्लिअर करण्यासाठी 'एन्डोस्पोपिक सायनस सर्जरी' करुन बुरशी काढली जाते."

एम्फोटेरिसिन इंजेक्शनचा शोध

साताऱ्यातील व्यवसायिक सचिन जाधव यांच्या वडीलांना कोरोनामुक्त झाल्यानंतर म्युकर मायकॉसिसचा त्रास सुरू झाला. एक-दोन दिवसात वडीलांवर शस्त्रक्रिया केली जाणार आहे. सचिन गेले दोन दिवस म्युकर मायकॉसिसवर उपचारासाठी 'एम्फोटेरिसिन' इंजेक्शन शोधत आहेत.

सचिन जाधव सांगतात, "सातारा, पुणे आणि मुंबईत औषधासाठी प्रयत्न केला. पण, कोणाकडेच औषध उपलब्ध नाहीये. अचानक मागणी वाढल्याने स्टॉक नसल्याचं सांगितलं जात आहे."

"गेल्याकाही दिवसात या औषधांची मागणी प्रचंड वाढली आहे. त्यामुळे बाजारात औषधाचा तुटवडा निर्माण झालाय. अनेक लोकांचे फोन येत आहेत. पण, औषध उपलब्ध नाहीये," असं औषधांचे डिलर ललित गोरे म्हणाले.

म्युकर मायकोसिसच्या रुग्णांवर मोफत उपचार- आरोग्यमंत्री राजेश टोपे

राज्यातील काही जिल्ह्यांमध्ये कोरोना रुग्ण म्युकर मायकोसीस या बुरशीजन्य आजाराने ग्रस्त असून त्याची गंभीर दखल आरोग्य विभागाने घेतली आहे.

या आजाराच्या जनजागृतीसाठी मोहीम हाती घेण्यात येणार असून म्युकर मायकोसिसच्या रुग्णांवर महात्मा फुले जनआरोग्य योजनेतून मोफत उपचार करण्यात येतील, अशी माहिती आरोग्यमंत्री राजेश टोपे यांनी सांगितलं.

जालना येथे माध्यम प्रतिनिधींशी संवाद साधताना आरोग्यमंत्र्यांनी ही घोषणा केली. यासंदर्भात माहिती देतांना आरोग्यमंत्री म्हणाले की, ज्या कोरोना रुग्णांना मधुमेह आहे आणि त्यांचा...


...ख्या जगात अनेक ठिकाणी कमी होताना दिसते. अत्यंत धार्मिक म्हणता येईल अशा ब्राझील, जमैका आणि आयर्लंडमध्येही हे घडते आहे. झुकरमन तर म्हणतात, "आजच्या घडीला काहीच समाजांमध्ये 40-50 वर्षांपूर्वी होती त्यापेक्षा जास्त धार्मिकता वाढली आहे. याला इराणचा अपवाद असू शकेल. पण त्याचंही नेमकं सांगता येत नाही कारण कदाचित धर्मनिरपेक्ष लोकांना आपल्या भावना लपवाव्या लागत असतील."

अमेरिकाही याला अपवाद आहे. जगातल्या सर्वाधिक श्रीमंत, उच्चभ्रू लोकांचा खंड असूनही इथे देवभोळ्यांची संख्या मोठी आहे. (ताजी माहिती थोडे वेगळ... उर्वरित लेख लिहा:

िती जगातल्या कोणत्याही कोपऱ्यातल्या हॉस्पिटलमध्ये आणि नैसर्गिक आपत्तीच्या ठिकाणी वारंवार येत असते. उदाहरणादाखल, 2011 मध्ये न्यूझीलंडच्या ख्राइस्टचर्च या भागात मोठा भूकंपाचा तडाखा बसला. धर्मनिरपेक्ष समाज हे इथले वैशिष्ट्य होते. मात्र भूकंपाचा तडाखा ज्यांनी अनुभवला, त्यांच्यामध्ये अचानक देवाचा धावा करण्याची वृत्ती वाढू लागली.

धर्माचं प्राबल्य या भागात नव्यानं मूळ धरताना दिसलं. पण विशेष म्हणजे उर्वरित देश होता तसाच धर्मनिरपेक्ष राहिला. आणखी एक वेगळं उदाहरण, इतिहासातल्या  घडामोडीतलं. दुसऱ्या महायुद्धानंतर जपानमध्ये धर्माचे मोठ्या प्रमाणावर पतन झाल्याचं दिसलं. तेही अणुबॉम्बचा वर्षाव झाला, त्याच ठिकाणी नाही, तर देशाच्या बहुतांश भागात. तरीही ख्राइस्टचर्च मॉडेललाच आपली अधिक पसंती दिसून येते. या अनुषंगाने प्रा. झुकेरमन म्हणतात, "जर एखादी भयंकर घटना अनुभवल्यामुळे अनेक लोक जर निरीश्वरवादी होणार असतील तर एक दिवस आपण सगळेच निरीश्वरवादी होऊ."

देवाचे मन

जर जगातली सगळी दुःखे, सगळी संकटे एखाद्या जादूप्रमाणे नाहीशी झाली, अत्यंत शांततापूर्ण, न्याय्य जीवन जरी आपल्या वाट्याला आलं तरी धर्माचं अस्तित्व कायम राहील, कारण देवाच्या आकाराचं एक छिद्रच जणू आपल्या पेशींच्या न्युरोसायकोलॉजीमध्ये अस्तित्वात आहे!

खरं तर उत्क्रांतीचा हा जो परिणाम आहे त्याचे आपण आभारच मानायला हवे.

हे समजून घेण्यासाठी दुहेरी प्रक्रिया सिद्धांताच्या (Dual Process Theory)मूळापर्यंत जावं लागेल. हा प्राथमिक मानसशास्त्रीय सिद्धांत असे म्हणतो - आपल्याकडे दोन मुख्य प्रकारच्या विचारसंस्था असतात : सिस्टिम 1 आणि सिस्टिम 2. यापैकी सिस्टिम 2 चा विकास पहिलीच्या तुलनेत अलीकडच्या काळातला आहे. तर सिस्टिम 2 मध्ये प्राधान्याने येतो डोक्यातला विचार - आपल्या सगळ्यांच्या आत एक निवेदक असतो, जो निरंतर, न थकता स्वागत करत असतो... जो कधीच शांत बसत नाही. काही जण याला आतला आवाज, 'मन की बात' वगैरेही संबोधतात. पण त्याच्यामुळेच आपण गोष्टींचं नियोजन करतो आणि तर्कसुसंगत वागण्याचा प्रयत्न करतो.

कंबोडियामध्ये बौद्ध भिख्खू.

दुसऱ्या बाजूला सिस्टिम 1 ही आपल्या अंतर्ज्ञान, सहज वृत्ती यांच्यावर आधारलेली असते, ही अधिक स्वयंचलित प्रेरणा आहे. या क्षमता माणसांमध्ये नियमितपणे विकसित होत असतात, मग तो जगाच्या पाठीवर कुठेही जन्मलेला का असेना. खरंतर हिला जीवनावश्यक यंत्रणाच म्हणायला हवं. याची काही...


...ख्या वाढते आहे आणि दुसऱ्या बाजूला महाविकस आघाडीचं सरकार बोर्डाची परीक्षा घेण्याबाबत ठाम आहे.

विद्यार्थ्यांनी वर्षभर ऑनलाईन शिक्षण घेतलं आहे. त्यामुळे बोर्डाची परीक्षाही ऑनलाईन घ्यावी अशी काही विद्यार्थी आणि पालकांची मागणी आहे. पण ग्रामीण भागाचा विचार करता ऑनलाईन परीक्षा हा व्यवहार्य पर्याय नसल्याचं शिक्षणमंत्री वर्षा गायकवाड यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना स्पष्ट केलं.

बोर्डाच्या परीक्षा ऑफलाईनच होतील असं सीबीएसई बोर्डानेही स्पष्ट केले आहे.

राज्यात यंदा बोर्डाची परीक्षा देणारे जवळपास 30 लाख विद... उर्वरित लेख लिहा:

्षाही मोठा असेल. आरोग्यमंत्र्यांनीही गंभीर परिस्थिती असल्याचं मान्य करत लॉकडॉऊन करण्याची वेळ येऊ शकते असं म्हटलं."

"अशा परिस्थितीत राज्यात लाखो विद्यार्थ्यांची परीक्षा घेणं धोक्याचं ठरेल. कारण या विद्यार्थ्यांसाठी कोरोनाची लसही उपलब्ध नाही. त्यांची परीक्षा एप्रिलमध्ये सुरू होत आहे आणि तोपर्यंत नवीन रुग्णांची संख्या 20-24 हजारापर्यंत जाऊ शकते. अशावेळेला परीक्षा घेणं म्हणजे विद्यार्थ्यांना तोफेच्या तोंडी देण्यासारखं आहे,"

ते पुढे सांगतात, "विद्यार्थी जसे घराबाहेर पडतील तसा कोरोना संसर्गाचा धोका सुरू होतो. वाहतूकी दरम्यान कोरोनाची लागण होण्याची शक्यता आहे. परीक्षा केंद्रांवर काळजी घेतली तरी एकाच ठिकाणी मोठ्या संख्येने विद्यार्थी जमा होणार आहेत. तेव्हा धोका कायम आहे. पालक मुलांना परीक्षेसाठी पाठवण्याचं धाडस करणार नाहीत असंही वाटतं."

"वर्गातील एका विद्यार्थ्याला जरी कोरोनाची लागण झाली तरी संपूर्ण परीक्षा केंद्राला कोरोनाचा धोका निर्माण होऊ शकतो. यापेक्षा परीक्षा पुढे ढकलावी असं मला वाटतं. मुलांना कोरोनाची लागण झाली आणि एखादा विद्यार्थी गंभीर झाला तर सरकारला पालकांच्या रोषाला सामोरं जावं लागेल,"असंही डॉ. भोंडवे सांगतात.

राज्य शिक्षण मंडळाची भूमिका

राज्य शिक्षण मंडळाने एसएससी आणि एचएससी परीक्षांची तयारी सुरू केली आहे. केंद्रीय आरोग्य विभाग आणि राज्य सरकारच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार बोर्ड काम करत असल्याची माहिती अधिकाऱ्यांनी दिली.

राज्य शिक्षण मंडळाच्या एका अधिकाऱ्याने बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं, "परीक्षेला अजून दीड महिना बाकी आहे. तेव्हा तयारीसाठी पुरेसा वेळ आहे. कोरोना विषाणूचा संसर्ग टाळण्यासाठी योग्य ती खबरदारी घेतली जाईल. विद्यार्थ्यांमध्ये सुरक्षित अंतर असेल."

परीक्षेआधी विद्यार्थ्यांना कोरोना चाचणी करावी लागेल का? या प्रश्नाचे उत्तर देताना त्यांनी सांगितलं,

"सरकारकडून अद्याप अशा कोणत्याही सूचना आलेल्या नाहीत. शासनाच्या निर्णयानंतरच योग्य त्या सूचना विद्यार्थ्यांना देण्यात येतील."

बोर्डाच्या परीक्षा सुरू होण्यासाठी अद्याप दीड महिन्याचा वेळ आहे. तोपर्यंत कोरोना रुग्णांची संख्या आणि संसर्ग याचा आढावा घेतला जाऊ शकतो. सध्यातरी ठाकरे सरकार बोर्डाच्या परीक्षांबाबत ठाम असून परीक्षा लेखी होणार असल्याचंही शिक्षणमंत्री वर्षा गायकवाड यांनी स्पष्ट केलं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स...


...ग असं किती दिवस चालणार? आता तर थंडी वाढत आहे.

उत्तर : लढणारे जोपर्यंत जीवात जीव असेल, तोपर्यंत लढतात. लढता-लढता मारले जाऊ किंवा जिंकू.

प्रश्नः जिंकण्याची शक्यता किती आहे, असं वाटतंय? आता चर्चेची नववी फेरी होणार आहे.

उत्तर : आमच्याकडे गमावण्यासारखं काही नाहीये. जितका लढा देऊ, तितकं जिंकू.

प्रश्नः 15 जानेवारीला होणाऱ्या चर्चेत तुम्ही सहभागी होणार आहात?

उत्तर : पाहूया काय होतं ते...आम्ही चर्चेसाठी जाऊ आणि काहीच न होता परत येऊ. काही होणार नाही, याची आम्हाला कल्पना आहे.

प्रश्नः सरकारवर इतक... उर्वरित लेख लिहा:

उत्तर : शेतकरी जर खलिस्तानी असते, तर इथं हरियाणातून शेतकरी का आले असते? राजस्थानमधून शेतकरी का आले असते?

प्रश्नः 15 जानेवारीच्या मीटिंगसाठी शेतकऱ्यांची रणनीती काय आहे?

उत्तर : सरकारला हे आंदोलन अयशस्वी करायचं आहे. त्यांचा निर्णयच अखेरचा आहे, हे सरकारला दाखवून द्यायचं आहे. लोकशाहीमध्ये 'मोदी है तो मुमकिन है' असं चित्र निर्माण केलं जातंय. आम्हाला हाच भ्रम दूर करायचा आहे. 'मोदी है तो मुमकिन नहीं है,' हे दाखवून द्यायचंय.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ग करण्यासाठी परवानगी मागितली आहे.

राज्याच्या अन्न व औषध प्रशासनाने मुंबईतल्या नायर रुग्णालयाला यासाठी परवानगी दिली आहे.

प्रातिनिधिक फोटो

बीबीसी मराठीशी बोलताना बी.एल.वाय नायर रुग्णालयाचे डीन डॉ. रमेश भारमल यांनी म्हटलं, "कन्व्हलसेंट प्लाझ्मा थेरपीची ट्रायल सुरू करण्यात आली आहे. यासाठी कोव्हिडवर मात केलेल्या रुग्णांकडून रक्त घेण्याची प्रक्रिया सुरू आहे. रुग्णालयाकडून कोरोनामुक्त झालेल्या रुग्णांना संपर्क करण्यात आला आहे. कोरोनामुक्त झालेले रुग्ण यासाठी पुढाकार घेत आहेत."

केरळच्या टास्क फोर्... उर्वरित लेख लिहा:

वेळीही प्लाझ्मा थेरपीचा वापर केला गेला होता.

पहिल्या महायुद्धात 1918 मध्ये पसरलेल्या स्पॅनिश फ्लू पासून लोकांची सुटका करण्यासाठी प्लाझ्मा थेरपीचा वापर करण्यात आला होता.

इबोला या आजाराचा संसर्ग झालेल्या रुग्णांकरता प्लाझ्मा थेरपीचा वापर करण्यात आला होता. इबोलाने थैमान घातल्यानंतर जागतिक आरोग्य संघटनेने प्लाझ्मा थेरपीबाबत मार्गदर्शक तत्त्वं जाहीर केली.

कोरोना विषाणूवर लस निघालेली नाही. त्यासाठी वर्षभरापेक्षा जास्त काळ लागू शकतो. कोविडवर औषध नाही. त्यामुळे प्लाझ्मा थेरपीकडून अनेक शास्त्रज्ञ आणि सरकारांच्या मोठ्या अपेक्षा आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ग करतच आहेत. पण हा पर्याय शाळांइतका प्रभावी ठरू शकणार नाही, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.

"शाळेत मुलांचा सर्वांगीण विकास होतो. शाळेइतके गुणवत्तापूर्ण शिक्षण मुलांना घरी देता येणं शक्य नाही. शिवाय, पालकांसाठी होम स्कूलिंग हे प्रचंड आव्हानात्मक काम आहे. हे सगळ्यांना जमेलच असे नाही," असं मत शिक्षण तज्ज्ञ वसंत काळपांडे यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना व्यक्त केले.

प्रातिनिधीक फोटो

होम स्कूलिंगसाठी मुळात पालकांना शिक्षण आणि शिकवण्याची कला अवगत असणे गरजेचे आहे. शाळा नाही म्हणून खर्च नाही, असं नसून विविध ... उर्वरित लेख लिहा:

न आला तर जाता येत नाही. मुलाची शाळा आहे असे सांगावेच लागते. अचानक एखाद्या ठिकाणी जाता येत नाही. कार्यक्रमांनाही जाणं अनेकदा शक्य होत नाही. मुलांच्या अभ्यासाला प्राधान्य द्यावे लागते."

प्रातिनिधीक फोटो

त्यामुळे होम स्कूलिंगचा निर्णय पालकांनी विचारपूर्वक घ्यायला हवा. मुलांच्या भविष्याचा प्रश्न असल्याने त्यांनाही शाळेत जावेसे वाटते का, त्यांचं याबद्दलचं मत काय आहे हेही पालकांनी विचारात घ्यायला हवे असा सल्ला होम स्कूलिंगचे चालक-पालक देतात.

समाजाकडून आजही अपेक्षित मान्यता नाही

शाळेत न गेलेली मुलं म्हणजे अशिक्षित असाच अर्थ समाजात लावला जातो. शाळा हा मुलांच्या जीवनातला अविभाज्य घटक समजला जातो.  आम्ही मुलांना शाळेतच पाठवत नाही हे ऐकलं की, समोरच्या व्यक्तीला धक्का बसतो, असं अमृता जोशी सांगतात.

"जो समाज आजही विधवा स्त्रीला हळदी कुंकू लावण्याच्या विरोधात आहे. त्या समजाकडून मोठ्या बदलाकडे सकारात्मकतेनं पाहिलं जाईल अशी मी अपेक्षा करत नाही. पण होम स्कूलिंग हे दुर्मिळ असल्याने पालकांमध्ये आत्मविश्वास असेल तरच मुलांमध्ये विश्वास निर्माण होऊ शकतो," असं जोशी यांनी म्हटलं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.


...ग पाळणे, वेळोवेळी हात सॅनिटाईज करणे या सवयींचा लोकांना विसर पडताना दिसला.

डॉ. प्रदीप आवटे सांगतात, "लॉकडॉऊनसंदर्भात आपण केवळ शक्यता व्यक्त करत आहोत. कारण दिल्लीमध्ये गंभीर परिस्थिती असल्याने आपण अधिक काळजी घेत आहोत. त्यामुळे राज्यात पुन्हा एकदा कोरोना रुग्णांच्या संख्येत वाढ होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही."

"लॉकडॉऊनचा निर्णय सर्वांगीण अर्थाने घ्यावा लागणारा निर्णय आहे. युरोपमध्ये पुन्हा लॉकडॉऊन केलं गेलं. दिल्लीत जे घडत आहे ते महाराष्ट्रातही घडू शकतं याचा अंदाज आपल्याला आहे. म्हणूनच सतर्कतेच... उर्वरित लेख लिहा:

सहा ते सात महिने घरी बसलेले लोक मोठ्या संख्यने बाहेर पडले. त्यात हिवाळा सुरू झाला आहे. हिवाळ्यात साथीचे आजार अधिक बळकट होण्याची शक्यता असते.

मुंबई, पुण्यासारख्या महानगरांमध्ये आपण थंडीच्या दिवसात धुरक्याची चादर पसरल्याचं पाहतो. हे धुरकं म्हणजे वातावरणातील प्रदूषण. विषारी वायू, धुलीकण आणि श्वसनास अडथळा निर्माण करणारे घटक असलेली हवा आपण आत (Inhale) घेतो. त्यामुळे आपली रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होते.

हे देखील हिवाळ्यात 'फ्लू' चा संसर्ग झपाट्याने पसरण्याचं कारण आहे.

आता हिवाळा येत असल्याने फफ्फुसांचे आजार वाढण्याची शक्यता आहे. त्यातच कोरोना व्हायरसच्या संसर्गाचा धोकाही अधिक आहे. त्यामुळे खबरदारी महत्त्वाची असल्याचं, तज्ज्ञ सांगतात.

लोकांची गर्दी

'या' कारणांमुळे महाराष्ट्रात संसर्ग वाढला

राज्यात कोरोनाची संख्या सातत्याने वाढण्याचं काय कारण आहे, याबाबत आम्ही डॉक्टर, प्रशासकीय अधिकारी यांना विचारलं. त्यांनी खालील कारणं सांगितली.

1) अनलॉक - अनलॉकमुळे दुकानं, हॉटेल्स, वाहतूक व्यवस्था, बाजारपेठा खुल्या झाल्या. त्यामुळे प्रवास वाढला, दुकानांमध्ये ग्राहक जाऊ लागले, खरेदी होऊ लागली.

2) दिवाळी -  दिवाळी निमित्ताने लोक पूर्वीपेक्षा अधिक काळ लोकांच्या संपर्कात आले.

3) रुग्णाच्या संपर्कात आलेल्या लोकांच्या चाचणीत दिरंगाई - सुरुवातीच्या काळात एक रुग्ण पॉझिटिव्ह आढळला की त्याच्या संपर्कात आलेल्या प्रत्येकाची माहिती प्रशासन घेत होते. त्यांना क्वारंटाईन करून त्यांची कोरोना टेस्ट केली जात होती. पण आता या कामात खंड पडताना दिसत आहे.

4) कॉन्टॅक्ट ट्रेसिंग कमी - डॉक्टर्स सांगतात, एखादा लक्षण नसलेला रुग्ण आमच्याकडे आला तर आम्ही त्याला संबंधित कोरोना हॉस्पिटलमध्ये पाठवतो. अशा अनेकांना हॉस्पिटलकडून होम क्वारंटाईनचा सल्ला देण्यात येतो. पण त्या रुग्णाचे पुढे काय होतं? त्याने क्वारंटाईन पूर्ण केलं का? कुठे प्रवास केला का? त्याची टेस्ट निगेटिव्ह आली का? याकडे प्रशासन आता लक्ष देत नाही आणि आम्हालाही कळवत नाही.

5) मास्क न वापरणे - महाराष्ट्रात मास्क वापरला नाही तर दंडात्मक कारवाईचा निर्णय घेण्यात आला आहे. पण तरीही नागरिक मास्क लावत नसल्याचं निदर्शनास येत आहे.

6) सर्दी-खोकल्याकडे दुर्लक्ष करणे - पावसाळा असल्याने आणि हवामानात सतत बदल होत असल्याने सर्दी, खोकला, ताप होण्याचं प्रमाण वाढलं आहे. यापैकी अनेकांना कोरोनाचीही लागण झालेली असते....


...ग पुढे जातच नाही. तुमच्या मेहनतीला काहीच अर्थ नाही," अभिनव यांना वाटतं.

डॉ. बेगसुद्धा 2010 पासून ग्रीन कार्ड मिळण्याच्या प्रतीक्षेत आहेत. ते सांगतात, आम्ही खचण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहोत.

बेग यांच्यासारखे डॉक्टर कोव्हिड-19 आजाराच्या महामारीशी लढत असलेल्या अमेरिकेसाठी मदतीचे ठरू शकले असते. कारण कोरोना व्हायरस किडन्यांना नुकसान करतो. सध्या अमेरिकेत डायलिसिससाठी डॉक्टर आणि मशीनची टंचाई जाणवत आहे.

अमेरिकेला मदतीची गरज

अमेरिकेची आरोग्य संस्था सेंटर फॉर डिसिज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशन (सीडीसी)... उर्वरित लेख लिहा:

चा धोका आहे. त्यामुळे कोरोना व्हायरसशी लढत असलेल्या डॉक्टरांना ग्रीन कार्ड देण्याची मागणी संस्थेने केली आहे. AAPI च्या मते, हा राष्ट्रहितासाठीचा ग्रीन कार्ड महामारीचा सामना करण्यासाठी उपयोगी ठरेल.

न्यूयॉर्क राज्याच्या गव्हर्नरनी देशातील आरोग्य कर्मचाऱ्यांना कोरोनाविरुद्धच्या लढाईत मदत करण्यास सांगितलं होतं.

अनेक अमेरिकन राज्यांतील गव्हर्नरांनी यासाठीच्या नियमांमध्ये काही प्रमाणात सूट दिली आहे.

पण विदेशात शिक्षण घेऊन अमेरिकेत काम करत असलेल्या लोकांचा उपयोग होताना दिसत नाही.

ग्रीन कार्डसाठी अर्जांचा ढीग

अमेरिकेत कायदेशीररीत्या राहण्याची इच्छा असलेल्या परदेशी नागरिकांना ग्रीन कार्डसाठी मोठी प्रतीक्षा करावी लागते.

पण भारत आणि चीनसारख्या देशातील जास्त लोकसंख्येच्या लोकांसाठी ही प्रतीक्षा आणखीच मोठी होते. तुलनेत पाकिस्तानसारख्या लहान देशांतील लोकांना ग्रीन कार्ड लवकर मिळतं.

ग्रीन कार्डसाठी अर्ज करणाऱ्यांच्या संख्येनुसार ते देण्यात येत नाहीत. अर्ज करणाऱ्या कोणत्या देशातला आहे, हे पाहून ग्रीन कार्ड दिलं जातं, असं अस्थायी नागरिकांचे प्रकरण हाताळणाऱ्या वकील एन बेडम्स सांगतात.

सध्या अमेरिकेचं ग्रीन कार्ड मिळवण्याची इच्छा असलेल्यांची संख्या दहा लाखांपेक्षाही जास्त आहे. CATO इंस्टिट्यूटचे अस्थायी नागरिक तज्ज्ञ डेव्हिड बियर यांच्या मते, 2030 पर्यंत अमेरिकेच्या ग्रीन कार्डची वाट पाहत बसलेल्यांची संख्या 25 लाखांपर्यंत पोहोचू शकते.

अमेरिकेत राहणाऱ्यांसाठी ग्रीन कार्डची वाट पाहणाऱ्या लोकांमध्ये 75 टक्के लोक भारतीय आहेत. यातल्या दोन लाख लोकांच्या अर्जांची वैधताही संपणार आहेत.

डेव्हिड बियर

डेव्हिड बियर यांच्या अहवालानुसार अनेक भारतीय अस्थायी नागरिक वय जास्त झाल्यामुळे ग्रीन कार्ड मिळण्याच्या आधीच जग सोडून जातात.

डेव्हिड बियर सांगतात, कुशल लोकांची अमेरिकेत प्रचंड मागणी आहे. पण अशा लोकांना मिळणाऱ्या ग्रीनकार्डची संख्या 1990 पासूनच 1 लाख 40 हजारावर अडकली आहे.

2018 च्या अहवालानुसार अमेरिकेत सुमारे 9 लाख 85 हजार डॉक्टर सेवा बजावत आहेत. यापैकी 23 टक्के म्हणजेच 2 लाख 26 हजार डॉक्टर दुसऱ्या देशांमधून आलेले आहेत.

परदेशी डॉक्टरांचं अमेरिकेतील योगदान

परदेशात शिक्षण घेऊन आलेले डॉक्टर एच1बी व्हिसा किंवा जे-1 व्हिसा घेऊन अमेरिकेत येतात. अमेरिकेचा अदलाबदलीचा करार असलेल्या देशांतील नागरिकांना जे-1 व्हिसा देण्यात येतो....


...ग होऊ शकतो. याचं कारण, हा विषाणू वय पाहत नाही. नवजात मुलांपासून ते 100 वर्षाचे वृद्ध सर्वांना हा आजार होतो.

तरुण वर्ग बेफिकीरपणे वागतोय. पार्टी, विकेंडला बाहेर जाणं, काम नसतानाही बाहेर फिरणं यामुळे युवा पिढीला संसर्ग जास्त होतोय.

प्रश्न - कोरोनासंसर्गाची दुसरी लाट किती धोकादायक आहे? विषाणू हवेतून पसरत आहे का?

डॉ. हेमंत देशमुख - ही दुसरी लाट नाही. याला त्सुनामी म्हणावं लागेल. त्सुनामी लाटेपेक्षा भयंकर असते. गेल्यावर्षीच्या तुलनेत कोरोनाने महाभयंकर रूप धारण केलंय. कोरोनाचा हा विषाणू चिंतेत ... उर्वरित लेख लिहा:

ंत देशमुख - कोरोना सुरू होऊन 400 दिवस झालेत. सर्व डॉक्टर्स कोरोनाबाधितांची सेवा करतायत. पण सतत काम करून येणारा थकवा जाणवत आहे.

400 दिवसांनंतर थकवा नक्कीच आलेला आहे. पण, सर्व डॉक्टर्स एक लक्ष समोर ठेऊन का करतायत. त्सुनामी कितीही तीव्रतेने आली तरी, आम्ही रुग्णांसाठी झटत राहू.

प्रश्न - तरुण वर्गाला काय संदेश द्याल?

डॉ. हेमंत देशमुख - तुम्ही कुटुंबाचे आधारस्तंभ आहात. त्यामुळे काळजी घ्या. तुम्हाला पिढी पुढे न्यायची आहे. मागच्या पिढीला सांभाळायचंय. त्यामुळे सशक्त रहाणं गरजेचं. आहे.

आपल्याकडे असलेली 35 वर्षाची ताकद कोरोनाला हरवू शकत नाही. मास्क, स्वच्छता आणि सोशल डिस्टन्सिंगच्या त्रिसूत्रीचं पालन कराल तर तुम्ही सुरक्षित राहाल आणि तुमचं कुटुंब सुरक्षित राहील.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...गतील." हे सांगताना संबंधित महिला उदास झाली होती.

"काहीशे रुपये किंमतीची औषधं सरकार देऊ शकत नसेल, तर आम्ही त्यांच्याकडून आणखी कसली अपेक्षा ठेवायची?"

एचआयव्हीची बाधा झालेली बहुतांश मुलं कुपोषित व कमी वजनाची आहेत. सरकारी उपचार केंद्रावर एचआयव्हीवरील औषधं मोफत उपलब्ध करून दिली जात आहेत. जागतिक सहाय्य निधीमधून ही औषधं पुरवली जात आहेत. परंतु, याचा फटका बसलेले बहुतांश पालक अल्प उत्पन्न गटातील आहेत, त्यामुळे एचआयव्हीनंतर होणाऱ्या इतर संसर्गावरील औषधं स्वतःहून विकत घेणं त्यांना अडचणीचं जातं.

रातोदेरो... उर्वरित लेख लिहा:

ारी तपास अहवालात म्हटलं आहे.

पाकिस्तानात वैद्यकीय कचऱ्याचं व्यवस्थापन सक्षमपणे होत नाही, अनेक नोंदणीकृत नसलेल्या रक्तपेढ्या कार्यरत आहेत आणि बनावट डॉक्टरही आहेत या सगळ्यामुळे समस्या अधिक गंभीर बनली आहे.

संयुक्त राष्ट्रांच्या पाकिस्तानातील एड्सविषयक संचालक मारिया एलेना बोरोमिओंनी बीबीसीशी बोलताना म्हटलं, की पाकिस्तानातील एचआयव्हीमध्ये वाढच होत जाणार आहे. या रोगाची वेगाने वाढ होणाऱ्या आशियाई देशांमध्ये पाकिस्तानचा क्रमांक दुसरा आहे.

पाकिस्तानातील एचआयव्ही संसर्गाचं प्रमाण 2010 ते 2018 या काळात 57 टक्क्यांनी वाढलं, आणि उपचारांची गरज असलेल्यांपैकी केवळ दहा टक्के लोकांना उपचार उपलब्ध झाल्याचं 2018 अखेरच्या आकडेवारीवरून स्पष्ट होतं, असं त्या सांगतात.

परंतु, रातोदेरोच्या निमित्ताने पाकिस्तान या आजारासंबंधीच्या प्रवृत्ती आणि वर्तनांमध्ये बदल घडवू शकतो. त्यातून या समस्येवर तोडगा निघणं शक्य आहे, अशी आशा बोरेमिओ व्यक्त करतात.

एचआयव्हीवरील उपचारांना प्राधान्य

"सरकार व इतर संबंधित संस्थांच्या लेखी एचआयव्ही एड्सला प्राधान्य नव्हतं. या आजारावरील उपचार कार्यक्रमासंबंधी कोणतीही चर्चा व्हायची नाही, नियोजन होत नसे किंवा फारसा वित्तपुरवठाही उपलब्ध करुन दिला जात नसे." परंतु, रातोदेरोमधील प्रादुर्भावानंतर मात्र सरकारी पातळीवर अधिक कृतिशीलता दिसते आहे, शिवाय एचआयव्हीला सामोरं जाण्यासाठी अधिक ऊर्जा, अधिक वेळ व अधिक संसाधनं उपलब्ध करून दिली जात आहेत.

एक उपाय दृष्टिपथात आला आहे. सिंध प्रांताच्या आरोग्यमंत्री डॉक्टर आझरा पेचुहोंनी सांगितलं, की सरकारी व खाजगी आरोग्य सेवाकेंद्रांमधील संसर्ग नियंत्रण पद्धतींची गंभीर पडताळणी सरकार करतं आहे.

 "पुरेशा चाचण्या न करताच लोकांना देण्यासाठी रक्त पुरवणाऱ्या अनधिकृत रक्तपेढ्यांबाबत आम्ही आता अधिक कठोर भूमिका घेतली आहे. समुदायांतर्गत उपचारपद्धतींबाबतही आम्ही अधिक विचार सुरू केला आहे. ऑटो-लॉक होणाऱ्या सिरिंज वापरता येतील का, याचीही पडताळणी केली जाते आहे, जेणेकरून एकदा वापरलेली सिरिंज पुन्हा वापरली जाणार नाही."

ऑटो-लॉक होणाऱ्या सिरिंज पहिल्या वापरानंतर आपोआप नष्ट होतात आणि त्यांचा पुन्हा वापर करता येत नाही.

पाकिस्तानमध्ये सुरक्षित इंजेक्शन धोरणही तयार करण्यात आलं आहे. ऑगस्ट महिन्यात पंतप्रधानांचे आरोग्यविषयक विशेष सहायक ज़ाफर मिर्झा यांनी ट्विटरवरून जाहीर केलं की, पाकिस्तानातील दरडोई...


...गनायझेशनच्या 2018च्या अहवालानुसार भारतातल्या शहरी भागातल्या स्त्रिया दिवसातले 312 मिनिटं घरकामात घालवतात. तर पुरूष या कामांसाठी दिवसातले केवळ 29 मिनिटं देतात. तर ग्रामीण भागात हेच प्रमाण स्त्रियांसाठी 291 मिनिटं आहे आणि पुरूषांसाठी 32 मिनिटं आहे.

भारतात सहसा घरांमध्ये डिश वॉशर किंवा व्हॅक्युम क्लीनर नसतो. वॉशिंग मशीनसुद्धा कमी घरांमध्येच आहे. बरीचशी कामं ही हाताने करावी लागतात.

त्यामुळे भारतीय घरांमध्ये सहसा या कामांसाठी मदतनीसांची मदत घेतली जाते. मात्र, लॉकडाऊनमध्ये या मदतनीसांनाही घरी बसाव... उर्वरित लेख लिहा:

म्हणाल्या, "सप्टेंबरमध्ये CMIE चा पुढचा डेटा येईल. त्यानंतरच काही सांगता येईल. हा ट्रेंड कायम रहावा, अशी आपण केवळ आशा करू शकतो."

एप्रिल महिन्यात आपल्या घरात जे बदलाचे वारे वाहू लागले त्यांनी पुढच्या काळात चांगलाच जोम धरला, याचे पुरावे मात्र आहेत.

गेल्या महिन्यात मी घरकामावरून घराघरात उडणाऱ्या खटक्यांविषयी एक लेख लिहित होते. त्यावेळी मी सोशल मीडियावरून माझ्या मित्रमंडळींना आणि परिचितांना त्यांच्या घरात कामाची वाटणी कशी करण्यात आली आहे, याविषयी विचारलं होतं.

यावर सारा हसन नावाच्या तरुणीने लिहिलं की ती आणि तिच्या जोडीदाराने ठरवलं की ज्याला जे काम उत्तम जमतं ते त्याने करावं आणि ते एकमेकांना पूरक ठरलं. "यामुळे बरीच मदत झाली. जर तसं केलं नसतं तर आम्ही लॉकडाऊनमध्ये टिकूच शकलो नसतो."

पल्लवी सरीन यांनी लिहिलं, "लहान असताना मी घरातली सगळी कामं करायचे. स्वयंपाकघरातली कामं, आईला मदत, हे सगळं मी करायचे. माझा भाऊ स्वतःचं ताटही वाढून घेत नव्हता. मात्र, लॉकडाऊनने तर त्याला उत्तम शेफ बनवलं आहे आणि आता तो त्याचा बराचसा वेळ स्वयंपाकघरात घालवतो."

लॉकडाऊनमधल्या सारा, पल्लवी आणि डॉ. राहुल नागर यांच्या कहाण्या बघितल्या की भारतीय कुटुंबही आता स्त्री-पुरूष समानतेच्या दिशेने निघाली आहेत, अशी आशा वाटते.

कधी-कधी एखादी मोठी नैसर्गिक आपत्ती समाजात कायमस्वरूपी बदल घडवून आणते. कोरोना विषाणूच्या साथीमुळे लागू झालेला लॉकडाऊनही अशीच इष्टापत्ती ठरू शकते.

प्रा. देशपांडे आपला अहवाल लिहिताना अमेरिकेचे खासदार क्लॅरेंस लॉग यांनी 1958 मध्ये लिहिलेल्या एका पुस्तकाचा दाखल देत म्हणतात,

"दुसऱ्या महायुद्धानंतर OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) देशांमध्ये महिला श्रम शक्तीचा वाटा मोठ्या प्रमाणावर वाढला आणि हीच ती वेळ होती ज्यावेळी घरकामांमध्ये असलेली स्त्री-पुरूष असमानतेची दरी मोठ्या प्रमाणावर कमी झाली."

त्याचप्रमाणे कोरोना विषाणू आणि त्यानंतर लागू झालेला लॉकडाऊन भारतातली स्त्री-पुरूष असमानता संतुलित करणारा असू शकतो का आणि आपल्या जगण्याच्या पद्धतीत दिर्घकालीन बदल घडवू शकतो का? हे पहाणं महत्त्वाचं आहे.

प्रा. देशपांडे म्हणतात, "त्यासाठी आपल्याला बराच मोठा काळ माहिती गोळा करून तिचं विश्लेषण करावं लागेल. कारण असे बदल घडून यायला बरीच वर्षं लागतात. लॉकडाऊनच्या एका महिन्यातल्या माहितीवरून ज्या मोठ्या आणि कायमस्वरुपी...


...गरपालिकांमध्ये त्यांची सत्ता होती किंवा ते 'किंगमेकर' होते, तिथेही त्यांची पिछेहाट झाली आहे. 2019ची लोकसभा निवडणूक तर मनसेनं लढवली नाहीच, पण अपयशाचा परिणाम संघटनेवर असा झाला होता की, पाठोपाठ होणारी विधानसभा निवडणूकही लढवू नये, असं पक्षातल्या काहींचं मत होतं.

तरुण फळीनं आग्रह केल्यानं निवडणुका लढवल्या गेल्या. काही ठिकाणी मनसेला चांगली मतं मिळाली, पण त्यांचा एकच आमदार निवडून आला.

या काळात धोरणांबाबतही पक्षानं अनेक 'यू-टर्न' घेतले आहेत. 2014च्या लोकसभा निवडणुकीत नरेंद्र मोदींचं कौतुक करण्यापासून... उर्वरित लेख लिहा:

ित यांची तुलना त्यांच्याच पीढीतल्या आदित्य यांच्याशीही होण्याची शक्यता अधिक आहे. उद्धव आणि राज ठाकरे यांची सातत्यानं तुलना झाली तशीच तुलना आदित्य आणि अमित यांच्यामध्ये सुरू झाली आहे.

आदित्य हे बाळासाहेब वा राज ठाकरेंसारखे आक्रमक नसले तरी त्यांनी स्वत:ची एक शैली यांनी तयार केली आहे. युवासेनेमुळे सक्रिय राजकारणातली त्यांची एण्ट्रीही लवकर झाली आणि शिवसेनेनं त्यांना मोठ्या संघटनात्मक जबाबदाऱ्याही दिल्या. निवडणूक लढवणारे ते पहिले ठाकरे ठरले आणि त्यानंतर लगेचच वडिलांच्या मंत्रिमंडळात ते मंत्रीही झाले.

भाजपपासून फारकत आणि 'महाविकास' आघाडीचं सरकार या काळातल्या सगळ्या राजकीय हालचालींमध्ये आदित्य यांना उद्धव ठाकरेंनी सतत सोबत ठेवलं होतं. तशाच प्रकारच्या राजकीय अनुभवाचीही अपेक्षा अमित यांच्याकडून केली जाईल.

जसं आदित्य यांनी निवडणुकीच्या रिंगणात उडी घेऊन परंपरा मोडली, तसंच आता अमित ठाकरेही निवडणूक लढवतील का, हा प्रश्नही आहे.

'मनसे'चं राजकारण जवळून पाहणारे पत्रकार धवल कुलकर्णी सांगतात, "माझी माहिती अशी आहे की आदित्य ठाकरे यांचा निवडणूक लढवण्याचा निर्णय होण्याअगोदरच मनसेमध्ये अमित यांना लाँच करण्याचा विचार सुरू झाला होता. पण ते लांबलं असावं. आता त्यांनी हा निर्णय घेतलाय."

"लक्षात घेतलं पाहिजे की, राज यांच्या राजकारणाची सुरुवात ही विद्यार्थी सेनेपासून झाली. आदित्य यांचंही राजकारण विद्यार्थी प्रश्नांना घेऊन युवासेनेमुळं सुरू झालं. मनसेची विद्यार्थी सेना सध्या काही चांगल्या स्थितीत नाहीये. त्यामुळे कदाचित त्याची जबाबदारी अमित यांना देऊन तरुणांना आकर्षित करण्याचा प्रयत्न होऊ शकतो.

"'ठाकरे' नावाचा करिष्मा आहेच. पण माझ्या मते मनसेला जमिनीशी जोडलेल्या, ग्रामीण भागाचे प्रश्न समजणाऱ्या नेतृत्वाची सध्या गरज आहे," असं धवल कुलकर्णींनी सांगितलं.

अर्थात, ज्या दोन ठाकरेंसोबत सातत्यानं अमित यांची तुलना होण्याची शक्यता आहे, त्या दोन्ही ठाकरेंसोबत एक-एक आवडही ते शेअर करतात. राज हे जसे नावाजलेले व्यंगचित्रकार आहेत, तशीच रेषांची कला अमित यांच्या हातीही आहे. राजकीय व्यंगचित्रं नाहीत, पण अर्कचित्र त्यांनी काढली आहेत.

त्यांच्या 'इन्स्टाग्राम बायो' मध्येही आवर्जून त्यांनी 'कॅरिकेचरिस्ट'असा उल्लेख केला आहे. जेव्हा त्यांनी फेसबुक पेज सुरू केलं तेव्हा सुरुवात वडील राज यांचं काढलेलं चित्र पोस्ट करून केली. त्यामुळे बाळासाहेबांपासून आलेली...


...गला परतावा मिळतो."

फक्त गृहिणीच नाही, तर नोकरी करणाऱ्या महिलांसाठीही हा चांगला पर्याय असल्याचं राजेश रोशन म्हणतात.  पैसे गुंतवण्यासाठी इतर कोणावर अवलंबून न राहता डिस्ट्रीब्युटर आणि फंड मॅनेजरच्या मदतीने पैसे गुंतवता येतात. आपल्या निवृत्तीनंतरच्या पैशांसाठीही महिला यामध्ये गुंतवणूक करू शकतात.

चार्टर्ड अकाऊंटंट रचना रानडे सांगतात, "एकाच प्रकारची गुंतवणूक कधीपर्यंत करत राहणार...म्हणजे एफडीवर जितकं व्याज मिळतं  त्याचपटीने महागाई वाढते. मग यात तुमचा काय फायदा झाला? पण म्युच्युअल फंडात जास्त परतावा... उर्वरित लेख लिहा:

ासाठी गुंतवणूक करायची असेल तर तुम्ही इक्विटी फंडात करू शकता. पण कमी कालावधी आणि सुरक्षित गुंतवणूक करण्यासाठी डेट फंडाचा पर्याय चांगला आहे.

रचना रानडे सांगतात, "टॅक्स वाचवण्यासाठीही म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक केली जाऊ शकते. याला टॅक्स सेव्हर फंड म्हणतात. हा इक्विटी ओरियंटेड म्युच्युअल फंड असतो. म्हणजे यातले किमान 65 टक्के पैसे इक्विटी फंडात गुंतवले जातात आणि उरलेले 35 टक्के डेट फंडात गुंतवले जातात. पण यामध्ये 3 वर्षांचा लॉक इन कालावधी असतो. पण कुठे, किती पैसे गुंतवायचे याची चिंता गुंतवणूकदाराला करावी लागत नाही. ते सगळं फंड मॅनेजर करतो."

हायब्रिड म्युच्युअल फंड

हा फंड म्हणजे इक्विटी आणि म्युच्युअल फंडाचं मिश्रण असतो. यामध्ये दोन्ही प्रकारची गुंतवणूक करता येऊ शकते.

तुमचे काही पैसे शेअर्समध्ये आणि काही बाँड्समध्ये गुंतवण्यात यावेत असं वाटत असेल, तर मग तुम्ही हायब्रिड म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करू शकता.

यामध्ये इक्विटी म्युच्युअल फंडापेक्षा कमी जोखीम आणि परतावा असतो, पण डेट म्युच्युअल फंडाच्या तुलनेत जास्त असतो.

म्युच्युअल फंडच्या माध्यमातून गोल्ड फंडमध्येही गुंतवणूक करता येऊ शकते. गोल्ड फंडात सोन्याच्या विविध रूपांमध्ये गुंतवणूक केली जाते. ही गुंतवणूक प्रत्यक्ष सोन्यात किंवा सोनं खणून काढणाऱ्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये असू शकते.

एसआयपी (SIP) म्हणजे काय?

सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅन म्हणजेच SIP हा शब्द म्युच्युअल फंडाबाबत तुम्ही ऐकला असेल.

ही एक अशी योजना आहे ज्यामध्ये एखादी व्यक्ती एखाद्या म्युच्युअल फंडात ठराविक कालावधीने एक ठराविक रक्कम गुंतवते.

म्हणजे एखादी महिला हजार रुपयांची बचत करत असेल आणि तिला भविष्यात मुलांच्या शिक्षणासाठी ते पैसे हवे असतील किंवा दर तीन वर्षांनी तिला दागिने किंवा मोठी वस्तू घ्यायची असेल तर मग सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅनच्या माध्यमातून हे पैसे गुंतवून त्यात वृद्धी करता येऊ शकते.

म्युच्युअल फंडाविषयी...

गुंतवणूक तज्ज्ञ म्युच्युअल फंडाबद्दल काही महत्त्वाच्या गोष्टी सांगतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...गा असल्याचं नगरसेवकांनी सांगितलं आणि या निर्णयाला विरोध केला.

शनिवारी (20 जून) आयोजित करण्यात आलेल्या सर्वसाधारण सभेत याच केटी नगर परिसरातील जागेवरील कोव्हिड-19 हॉस्टिपलसाठी आयुक्तांनी आरक्षण का हटवले, यावरून भाजपचे नगरसेवक दयाशंकर तिवारी यांनी पाँईट आफ इन्फर्मेशन अंतर्गत मुद्दा उपस्थित केला. त्यानंतर तुकाराम मुंढे सभेतून निघून गेले.

सभेत काय घडलं ?

शनिवारी (20 जून)  झालेल्या सभेत नेमकं काय घडलं, याविषयी तुकाराम मुंडे आणि संदीप जोशी या दोघांनीही माध्यमांसमोर आपापली बाजू मांडली.

तुकाराम मुंढ... उर्वरित लेख लिहा:

हॉस्पिटल करतोय, असं आयुक्तांनी म्हटलं. त्यावर दयाशंकर तिवारींनी पॉइंट ऑफ इन्फरमेशन घेतलं आणि म्हटलं की मी त्या ठिकाणी जाऊन आलो आहे.  मी तुकाराम मुंढेंना आवाहन करतो की, त्याठिकाणी मुंढेंनी यावं आणि पाहावं की, PHC रस्त्याच्या बाजूला आहे. मध्ये रस्ता आहे आणि नंतर हॉस्पिटल आहे. त्यावर त्यांच्या अधिकाऱ्यानं नगरसंचालकानं स्पष्ट सांगितलं, की रिझर्व्हेशन चेंज न करता त्याठिकाणी काम केलं. त्यानंतर मुंढे डिस्टर्ब झाले, आपली चूक कबुली केली जात आहे हे त्यांच्या लक्षात आलं आणि त्यांनी बोलायला सुरुवात केली. "

महापौर दुटप्पी आहेत, या तुकाराम मुंढेंच्या आरोपावर ते म्हणाले, "चार महिन्यांमध्ये तुकाराम मुंढेंनी आयुक्तांच्या फोनला साधं उत्तरं दिलं नाही, त्यावेळी नाही वाटला दुटप्पीपणा. महापालिकेतील छोटे छोटे निर्णय महापौर-उपमहापौर यांना कळवायला पाहिजे, हे कायद्यात लिहिलंय. ते मागचे दोन महिने कळवलं नाही, त्यावेळी नाही वाटला दुटप्पीपणा. तुकाराम मुंढे एवढं बोलल्यावरही आम्ही त्यांना विनंती करतो की, जनेतच्या प्रश्नांसाठी एकत्र येऊया."

"तुम्ही जर महापौरांना अमुक माहिती दिली, तर याद राखा, मी तुकाराम मुंडे आहे," असं ते अधिकाऱ्यांना सांगतात आणि माझ्यावर मुस्कटदाबीचे आरोप करतात, असंही जोशी पुढे म्हणाले.

(प्रवीण मुधोळकर यांनी दिलेल्या इनपुटसह)

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...गा निवडून आली तर राष्ट्रवादी काँग्रेसला चार जागांवर विजय मिळवता आला. त्यामुळे विधानसभेला आपणच थोरले भाऊ असू, असा राष्ट्रवादीचा समज झाला होता. मात्र गेल्या काही दिवसात राष्ट्रवादीच्या अनेक दिग्गज नेत्यांनी भाजपचा रस्ता धरला आहे. त्यामुळे आता पुन्हा काँग्रेस-राष्ट्रवादी समसमान पातळीवर आले आहेत. एकमेकांची गरज असल्यानं निम्म्या-निम्म्या जागांवर दोघांचंही एकमत झालं आहे," असं अभय देशपांडे यांनी म्हटलं.

जागा वाटपात 38 जागा मित्रपक्षांना सोडू. तसंच वेळ आल्यास आमच्या वाटच्या जागाही मित्रांसाठी सोडू, अस... उर्वरित लेख लिहा:

ाघाटी दहा ते बारा दिवस सुरू होत्या. यातच सुशीलकुमार शिंदेंना मुख्यमंत्रिपद गमवावं लागलं आणि विलासराव देशमुख पुन्हा मुख्यमंत्री झाले," असंही चावके यांनी सांगितलं.

यावेळी दोन्ही पक्षांनी नरमाईची भूमिका कशी घेतली याबद्दल बोलताना सुनील चावके यांनी म्हटलं, "आता परिस्थिती बदलली आहे. दोन्ही पक्षांची शक्ती सारख्याच प्रमाणात कमी झाली आहे. दोन्ही पक्षांकडे निवडणूक लढवण्यासाठी सक्षम असे प्रत्येकी नव्वद ते शंभरच उमेदवार आहेत. त्यामुळेच मित्रपक्षांनाही 38 जागा सोडण्याची त्यांची तयारी आहे. एकूणच परिस्थितीवश राष्ट्रवादी आणि काँग्रेसला यावेळी जागावाटपासाठी फार बोलणी करण्याचीही गरज उरली नाही. जवळपास एकमतानंच जागावाटपाचं सूत्र ठरलं."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...गांधीजींच्या एका झलकेनेही तृप्त होत होते. "बस, देवाचे दर्शन होऊ दे," एवढं एकच त्यांचं मागणं होतं.

शेख अब्दुल्ला तेव्हा तुरुंगात होते, महाराजांनी बापूंजीचे आपल्या महालात स्वागत केलं, तर दुसऱा स्वागत समारंभ बेगम अकबरजहाँ अब्दुल्लांनी आयोजित केला होता.

महाराजा हरीसिंह, महाराणी तारा देवी तसेच राजकुमार कर्ण सिंह यांनी महालातून बाहेर पडून बापूजींचे स्वागत केले होते.

त्यांच्यात नेमकी काय चर्चा झाली त्याबद्दल माहिती उपलब्ध नाही, परंतु बेगम अकबरजहाँच्या स्वागत समारंभात बापू मनापासून बोलले होते.

त... उर्वरित लेख लिहा:

विश्वासात घेतलं. शेख अब्दुल्ला यांची सुटका झाली, काश्मिरी मुसलमानांना पाकिस्तानपासून वेगळे करण्याच्या मोहिमेत हा विश्वास कामी आला.

जवाहरलाल- सरदार पटेल- शेख अब्दुल्ला या त्रिमूर्तीला गांधीजींचा आधार मिळाला आणि पुढची कथा लिहिली गेली. हीच गोष्ट आजचे सरकार पुसून टाकण्याच्या प्रयत्नात आहे. ही ऐतिहासिक गोष्ट घडवण्यात त्यांचा काहीही वाटा नव्हता, पण ती पुसून टाकण्यामध्ये मात्र अग्रेसर आहेत.

पाकिस्तानने लष्कराच्या जोरावर काश्मीर हडपण्याचा प्रयत्न केला होता आणि भारत सरकारने आपल्या लष्करासह त्याचा सामना केला होता. महात्मा गांधीजींनी या लष्करी मोहिमेला पाठिंबा दिला होता, हेही आपण विसरून चालणार नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...गाणं असा होता.

निशा पहिल्यांदा लोकांकडे गाणं गाताना दिसली तो दिवस मला अजुनही आठवतो. मला फार दु:ख झालं होतं.

लोकांनी, तिच्या घरच्यांनी तिला जसं आहे तसं स्वीकारलं असतं तर थोडीफार का होईना मदत झाली असती आणि आज ती काहीतरी करू शकली असती.

तिला नाईलाज म्हणून या व्यवसायात यावं लागलं नसतं.

प्रवीणच जेव्हा निशा होतो

निशासोबत जे झालं ते पाहून आधी मला खूप राग यायचा. पण तिच्या कामामुळे मला कधीच तिची शरम वाटली नाही.

कारण ती खूश होती आणि सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे आम्ही खूश होतो.

तृतीयपंथीयांच्या गट... उर्वरित लेख लिहा:

रुषांचीही छेड काढतात. मात्र निशा अशा पार्ट्यांमध्ये किंवा कुठेही फिरताना माझ्यासमोर टाळ्या न वाजवण्याची काळजी घेते.

तसंच तृतीयपंथी लोक ज्या आवाजात आणि लहेजात बोलतात, त्या आवाजात ती बोलत नाही.

तसं निशामध्ये मुलांसारखी ताकदही आहे. घरात असताना जेव्हा गंमतीत मारामारी होते तेव्हा तिला हरवणं इतकं सोपं नसतं.

आधी माझे खूप मित्र होते. आता त्यातले बहुतांश मित्र दुरावले आहेत. मी तृतीयपंथीयांशी मी मैत्री करवून द्यावी अशी त्यांची अपेक्षा होती.

त्यांच्या डोक्यात फक्त सेक्सचाचा विचार होता. तृतीयपंथीयांबद्दल त्यांना गांभीर्य नव्हतं आणि त्यांना माझी विचारसरणी समजत नव्हती.

निशाच्या समूहाची प्रमुख मला जावई मानते.

निशाने लग्नाआधीच घर सोडलं होतं. त्याला आता दहा वर्षांपेक्षा जास्त काळ लोटला आहे. तेव्हापासून आजपर्यंत तिने घरच्यांशी संपर्क साधलेला नाही.

ती भावाचा आणि वडिलांचा चेहरा कधीही पाहू इच्छित नाही. तृतीयपंथी असल्यामुळे वडिलांच्या संपत्तीत तिचा काहीही वाटा नाही.

वडिलांनंतर तिच्या मोठ्या भावांना संपत्तीचा वाटा मिळणार आहे. त्यामुळे तिची जागा कधी तयार होऊ देणार नाही.

घरच्यांचा लग्नाचा आग्रह

माझ्या घरचे लोक माझ्यापासून शक्य तितके दूर राहतात. निशाला सोडेन तेव्हाच मला ते भेटतील, असं माझ्या नातेवाईकांनी मला निक्षून सांगितलं आहे. त्यामुळे त्यांच्यापासून मीही दूरच राहतो.

मात्र गेल्या दोन वर्षांपासून मी एका मुलीशी लग्न करावं यासाठी माझ्या घरचे मागे लागले आहेत. माझं मतपरिवर्तन होईल असं त्यांना वाटतं.

त्यांनी लग्नासाठी तीन स्थळंसुद्धा आणली आहेत. पण माझी अशी अट आहे की मी लग्नानंतरही निशाची साथ सोडणार नाही. त्यांना टाळण्यासाठी हे कारण मी त्यांना देतो.

जेव्हा लग्नाची गोष्ट निघते तेव्हा निशा अस्वस्थ होई लागते. मी तिला सोडून जाईन अशी भीती तिला वाटते.

म्हणूनच ती मला फेसबुक आणि व्हॉट्स अप वापरू देत नाही. ही दोन साधनं वापरली तर मी कुणाच्यातरी प्रेमात पडेन असं तिला वाटतं. हे सगळं ऐकलं की मला खूप हसू येतं.

माझी आई शेवटच्या दिवसात सांगायची की "या सगळ्यात नको अडकून पडू. तारुण्याबरोबर हे सगळं निघून जाईल. स्त्रीमुळेच घर चालतं. तू सगळ्यात लहान आहे. मी गेल्यानंतर तुला कुणी विचारणार नाही."

आता तिचं बोलणं मला खरं वाटू लागलं आहे. तेव्हा मी आईला, "हे प्रेम असं कमी नाही होणार" असं तिला म्हटलं होतं. (हे सांगताना विशालचा बांध...


...गात सुप्तपणे आकाराला आली आहे.

दुसरीकडे आपल्याला मुस्लीम मतांची गरज नाही, अशा मग्रुरीत भाजपचं एकूण वर्तन राहिलं आहे आणि 'हिंदू' मतांचं जास्तीत जास्त ध्रुवीकरण करायला पक्षाची ही भूमिका उपयुक्तच आहे. त्यामुळे हे दोन समाजघटक भाजपचे स्पष्ट आणि नैसर्गिक विरोधक ठरू शकतात, अशी स्थिती आहे. म्हणूनच, त्यांची राजकीय युती करण्याची कल्पना कागदावर तरी नक्कीच आकर्षक आहे.

सारांश, अस्थिर राजकीय परिस्थितीमध्ये छोट्या पक्षांना असणार्‍या संधी आणि भाजपच्या हिंदू राजकारणात बाजूला ढकलल्या जाणार्‍या दोन समूहांच्या ऐ... उर्वरित लेख लिहा:

यार होतील, त्यातून प्रकाश आंबेडकरांच्या बहुजन प्रकल्पाला बळ मिळेल की धक्का पोहोचेल, हा प्रश्न आहेच. जर प्रकाश आंबेडकर यांचे OBC अनुयायी काही प्रमाणात त्यांच्यापासून दुरावले तर विधानसभा निवडणुकीत भारिपला या आघाडीचा काहीच फायदा होणार नाही.

शिवाय, महाराष्ट्रात ओवेसींना गेल्या खेपेला जे यश मिळालं ते तात्कालिक अस्वस्थता आणि स्थानिक निराशा यांमधून मिळालेलं होतं. महाराष्ट्रात त्यांचा एकनिष्ठ मतदारवर्ग आहे आणि तो त्यांच्या सूचनेप्रमाणे मतांचं हस्तांतरण करेल, याची शाश्वती नाही. किंबहुना गेल्या चारेक वर्षांत हैदराबादच्या बाहेर जिथेजिथे शिरकाव करण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला तिथे त्यांना अपयशच आलं. मग (हैदराबाद आणि परिसराच्या बाहेर) एकनिष्ठ मतदार तयार करणं तर दूरच.

अशा परिस्थितीत ओवेसी सांगतात म्हणून भारिपच्या उमेदवारांना मुस्लीम मतदार किती प्रमाणात मतं देतील, हे गुलदस्त्यातच आहे.

त्या बदल्यात ओवेसी भारिपला तेलंगणात विधानसभेसाठी जागा देणार का, हे स्पष्ट झालेलं नाही. तिथे त्यांचे आता सात आमदार आहेत. तिथे जर आंबेडकरांच्या पक्षाला जागा मिळाल्या तर प्रकाश आंबेडकर यांच्या राजकरणात एक महत्त्वाचा टप्पा गाठला जाईल.

आंबेडकरांची स्वप्नं

प्रकाश आंबेडकरांचं राजकारण हे काँग्रेस-उत्तर काळातील राजकारण आहे. त्यामुळे अगदी 1989-90 पासून त्यांनी दोन बाबींचा पाठपुरावा केलेला दिसतो. एक म्हणजे केवळ दलितांचं राजकारण न करता 'दलित-बहुजन' आघाडी हा आधार मानून व्यापक राजकारण करायचं आणि दुसरी म्हणजे महाराष्ट्रापुरता विचार न करता अखिल भारतीय राजकारणाची चौकट डोळ्यापुढे ठेवायची.

ओवेसींबरोबर जाण्याने त्यांच्या बहुजन राजकारणाला फारसं बळ मिळण्याची शक्यता नाही, मग निदान त्यांच्या राष्ट्रीय महत्त्वाकांक्षेला थोडी धुगधुगी मिळेल का? जर त्यांना राज्यात दोन किंवा जास्त खासदार निवडून आणता आले आणि तेलंगणात आपला पसारा वाढवण्याची संधी मिळाली तर ही आघाडी त्यांच्या फायद्याची ठरेल, अन्यथा तो एक फसवा प्रयोग ठरेल.

दुसरीकडे, ओवेसींना यातून का मिळेल?

कदाचित महाराष्ट्रातून MIMला एखादा खासदार निवडून आणता येईल, पुढे राज्यात आमदारांची संख्या चार-पाच पर्यंत नेता येईल आणि प्रथमच तेलंगणाच्या बाहेर पाऊल टाकता येईल. प्रकाश आंबेडकर यांच्याप्रमाणेच MIMला मोठं स्वप्न पडतंय. देशभरातील मुस्लिमांचं नेतृत्व हे त्यांचं स्वप्न आहे.

भारतातील मुस्लीम राजकारणाचे आतापर्यंतचे...


...गातला पहिला तरुण होता.

ज्युलियासाठी वाट सोपी नव्हती. त्यांना बाळाची आई होण्यासाठी एका मुलीचा शोध घ्यायचा होता. शिवाय, इस्राईलच्या कोर्टाकडून परवानगीही घ्यावी लागणार होती.

वकील इरीट रोसेनब्लम यांच्या मदतीने ज्युलिया आणि व्लॅड यांना रशियन मूळ असलेली एक इस्रायली महिला सापडली. बरूचचे स्पर्म वापरण्याची परवानगी मिळवण्यासाठी ते कोर्टात गेले. कोर्टात खटलाही जिंकले. मात्र, एक-दोन आठवड्याच्या आतच त्या मुलीला दुसरा जोडीदार मिळाला आणि ती निघून गेली.

ज्युलिया सांगतात, "आम्हाला एक दुसरी मुलगी भेटली. खूप ... उर्वरित लेख लिहा:

लं. त्याच्या डोळ्यातच प्रेम आणि आनंद मला दिसला. तो खूप चांगला होता, यात शंकाच नाही."

फोटो दाखवताना ज्युलिया लियातला त्याच्याविषयी सांगत होत्या. बरूचला आयुष्य किती आवडायचं, तो किती हुशार होता. त्याला लोकांमध्ये मिसळायला आवडायचं. त्याला स्वयंपाक करायला आवडायचं. त्याचे मित्र किती चांगले होते, सगळं त्या सांगत होत्या.

त्याक्षणी लियातने ठरवलं की तिला बरूचच्या बाळाची आई व्हायचं आहे. ज्याला ती कधीच भेटली नव्हती, ज्याचा पाच वर्षांपूर्वी मृत्यू झाला होता, तिला अशा एका तरुणाच्या बाळाची आई व्हायचं होतं.

बरूचचे स्पर्म इतर कुणाला वापरता येऊ नये आणि त्याची मालकी लियातला मिळावी, यासाठी लियात आणि ज्युलिया आणि व्लॅड यांनी एक करार केला. तसंच या करारात ज्युलिया आणि व्लॅड यांना बाळाला भेटण्यासाठीची कायदेशीर तरतूद होती.

ज्युलिया सांगतात, "बाळाला भेटण्याचा आमचा हक्क अबाधित ठेवण्यासाठी तो करार होता. बरूचची शेवटची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी आम्ही सगळं करत होतो. शिवाय आम्हाला नातवंड मिळावी, हादेखील उद्देश होता."

या सर्व व्यवहारात कुठेच पैशाची देवाणघेवाण नव्हती. ज्युलिया आणि व्लॅडसाठी हे खूप महत्त्वाचं होतं. कारण, तसं केल्यास पैशाच्या हव्यासामुळे चुकीच्या व्यक्तीकडून गैरफायदा घेतला जाण्याची शक्यता होती.

यानंतर ज्युलिया आणि लियात यांना समाजसेवकाला भेटावं लागलं. त्याने त्यांच्या नात्यात भविष्यात कुठले वाद उद्भवू शकतात, याविषयी चर्चा केली. अगदी बाळाचं नाव काय ठेवायचं, यावरून भांडण झाल्यास काय कराल, असंही विचारलं. त्या काळात ज्युलियाला वाटत होतं जणू संपूर्ण न्यायव्यवस्था देव असल्यासारखी वागतेय. एका जीवाने जगावं की जगू नये, याचा निर्णय ते घेत होते.

त्या सांगतात, "आणि या गुणी मुलीला माझ्या उत्तरांमुळे खूप त्रास झाला."

अशी सगळी लढाई पार केल्यानंतर लियातने आयव्हीएफ केलं. मात्र, पहिली फेरी अपयशी ठरली.

ती सांगते, "त्यावेळी फक्त एकच अंडं होतं. हा माझ्यासाठी धक्काच होता. कारण ते जास्त असतील, अशी माझी अपेक्षा होती. ते एकच असल्यामुळे त्यापासून एम्ब्रियो तयार होऊ शकला नाही. "

लियातने या सगळ्या गोष्टी खूप सकारात्मकतेने घेण्याचा प्रयत्न केला. मात्र, अंडाशयातल्या अंड्यांची संख्या वाढवण्यासाठी तिने औषधोपचार घेतल्यानंतरही दुसऱ्या वेळीसुद्धा एकच अंडं तयार झालं होतं.

"त्यांनी ते अंडं फर्टिलाईज केलं. मला एक दिवस वाट बघावी लागली. त्या अंड्यापासून...


...गितलं आहे.

एकनाथ खडसे यांनी भाजपचा राजीनामा दिल्याचंही पाटील यांनी स्पष्ट केलंय.

आज एकनाथ खडसे यांनी फोन करून भाजपचा राजीनामा दिल्याचं पाटील यांनी सांगितले आहे. त्यामुळे त्यांचं राष्ट्रवादीत आम्ही स्वागत करत आहोत, असं जयंत पाटील म्हणाले.

भाजपचे काही आमदारही राष्ट्रवादीत येण्याच्या तयारीत आहेत. ते कोरोनाचा काळ संपल्यानंतर येतील असं पाटील यांनी सांगितलं आहे.

तत्पूर्वी बीबीशी बोलताना 'मी भाजपचा राजीनामा देणार आहे,' असं एकनाथ खडसे यांनी स्पष्ट केलं होतं.

गेले कित्येक दिवस भाजपचे नेते एकनाथ ख... उर्वरित लेख लिहा:

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...गीता दत्त सर्वांत मस्त कॅबरे गायच्या. एस. डी. आणि आर. डी. बर्मन यांच्यानंतर ओ. पी. नय्यर यांनी कॅबेरेला सर्वोत्तम संगीत दिल्याचं ते सांगतात.

'अपना देश' सिनेमातील कॅबेरे 'दुनिया में लोगों को, धोका कहीं हो जाता है...' या गाण्यात आर. डीं. बर्मननी संगीत तर दिलं आहेच, शिवाय आशा भोसलेसोबत गाणं गायलंही आहे.

लता मंगेशकर यांनी खूप कमी कॅबरे गायले आहेत. 'इंतकाम' सिनेमातील हेलनवर चित्रित 'आ जाने जा' हा कॅबरे लता मंगेशकर यांनी गायला आहे.

कॅबेरे आणि व्हॅम्पचे नाते

शर्मिला टागोरपासून अनेक हिरोईन्सने कॅ... उर्वरित लेख लिहा:

ै ये ज़िंदगानी' गाणं किंवा 'गुंडे'मध्ये प्रियंका चोप्राचा कॅबरे.

कॅबेरेचा काळ

कॅबेरेला बॉक्स ऑफिसवर गर्दी खेचण्याचा विश्वासार्ह मार्ग मानलं जायचं, यात शंका नाही. या गाण्यांमध्ये सेक्स अपील आणि सेंशुअॅलिटी असायची.

मात्र त्यासोबतच संगीत आणि नृत्याचा एक फॉर्म म्हणून हिंदी सिनेमांमध्ये कॅबरे एक कला मानली गेली, हेही तितकेच खरे.

कॅबरेच्या सीमेत राहूनदेखील अनेक भावना व्यक्त केल्या जाऊ शकत होत्या. पवन झा उदाहरण देतात 'बॉन्ड 303' सिनेमातील हेलनच्या कॅबेऱ्याचं. यात हेलन गुप्तहेर असलेल्या जितेंद्रला गुगलप्रमाणे त्याला हव्या असलेल्या ठिकाणाचा संपूर्ण नकाशा कॅबेरेच्या माध्यमातून सांगते - 'माहिम से आगे वो पुल है, उसके बाएँ तू मूड जाना, आगे फिर थोडी उँचाईं है, कोने में है मैखाना'.

किंवा मग 1978 साली आलेला सिनेमा 'हिरालाल पन्नालाल'. यात एक वडील अनेक वर्षांपूर्वी हरवलेल्या आपल्या मुलीला, म्हणजेच झीनत अमानला भेटतात. त्यावेळी जझीनत अमान एक उदास कॅबेरे करत असते.

शेवटी एक उल्लेख करायलाच हवा. तो म्हणजे 1973 साली आलेला 'धर्मा'चा. या सिनेमात त्या काळच्या गाजलेल्या पाच कॅबेरे डान्सर एकत्र दिसल्या होत्या - हेलन, जयश्री, बिंदू, सोनिया आणि फरयाल.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...गीबेरंगी झालेलं वातावरण तिनं तिच्या आयुष्यांत पूर्वी कधीच अनुभवलेलं नव्हतं. तिला या सगळ्यातून एक वेगळी ऊर्जा मिळाल्याचं तिनं सांगितलं.

केवळ या शिक्षिकेलाच नव्हे तर संपूर्ण रशियात हे वातावरण दिसून आलं.

परंतु, एक विरोधाभासही दिसून आला. रशियातल्या आजवरच्या इतिहासातले हे बहुसांस्कृतिक क्षण असताना रशिया मात्र राजकीयदृष्ट्या एकछत्री अंमलाखाली आहे.

त्याचबरोबर गेल्या 5 वर्षांत जगभरातल्या माध्यमांमधून रशियाबद्दल फारसं चांगलं बोललं गेलेलं नाही.

युक्रेन आणि सीरियामधली युद्ध, अमेरिकी निवडणुकांमधल्या स... उर्वरित लेख लिहा:

ि आनंदी वाटला.

मानवी मूल्य जपणारा हा देश आहे, असा संदेशही सगळ्यांपर्यंत पोहोचला. ही गोष्ट या वर्ल्डकपशिवाय शक्य झाली नसती.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...गुंतवणूक झाली. उलट भारतातील शेअर बाजार किंवा उद्योग क्षेत्रं इमर्जिंग म्हणजे विकसनशील असलं तरी भारताबद्दल परदेशात विश्वास वाटतो आहे, हे चांगलं चित्र आहे. ''

आपला मुद्दा आणखी स्पष्ट करताना दाणी म्हणतात, 'टेस्ला सारखी कंपनी भारतात पाय रोवायचा प्रयत्न करत आहे. परदेशी कंपन्या विचारपूर्वक आपली गुंतवणूक करतात. ती कमी मुदतीसाठी किंवा लगेच काढून घेण्यासाठी नसते. अशावेळी जर टेस्ला, अॅमेझॉन, किया सारख्या परकीय कंपन्या भारतात येत असतील तर आपल्या अर्थव्यवस्थेसाठी हे चांगलं चिन्ह आहे. येणारा काळ आश्वासक आहे... उर्वरित लेख लिहा:

शेअर बाजारातील परकीय गुंतवणूक इतक्यात थांबणार नाही. पण, नजीकच्या काळात तात्पुरता एखादा स्लो डाऊन येऊ शकतो. अर्थसंकल्पाच्या महिन्यातही शेअर बाजारात चढ-उतार होऊ शकतात. पण, दीर्घ मुदतीचे गुंतवणूकदार असाल तर त्यांना घाबरण्याची गरज नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...गुन्हा केला आहे, अशा नजरेनं लोक पाहायचे. माझ्या कुटुंबीयांनाही बरंच सहन करावं लागलं," त्या सांगतात.

आम्रपाली आता पुन्हा आपल्या पायावर उभ्या राहिल्या आहेत.

"उपचारांसाठी बराच खर्च होत होता. राजकारणी मंडळींनी पुढे येऊन मदतीची आश्वासनं तर दिली, पण हाती फार काही पडलं नाही. सरकारनं जाहीर केलेली मदत मिळवण्यासाठीही खेटे घालावे लागले," त्या पुढे म्हणाल्या.

"पैशाचा मुद्दा बाजूला ठेवला तरी एक माणूस म्हणून मला मिळालेली वागणूक विसरता येणार नाही. मला साथ देण्याऐवजी, आता या मुलीचं पुढे काय होणार, तिच्याशी ... उर्वरित लेख लिहा:

ी अजून संपलेली नाही.

 "अशी घटना घडल्यावर कुणालाही वाटतंच की आमच्यासोबत ज्यांनी हे सारं केलं त्यांना तशीच शिक्षा व्हायला हवी. पण एखाद्या अतिरेक्याला फाशी देऊन त्यांची शरीरं फक्त आपण नष्ट करतो. त्यांच्या विचारांचं काय?"

"प्रत्येक लढाई तलवारींनी किंवा बंदूकांनी लढली जात नाही. मलाला युसूफजाई एकदा म्हणाली होती, बंदूकीची गोळी दहशतवाद्यांना मारू शकते, पण शिक्षणानं दहशतवादच नष्ट करता येतो."

"माझ्या मनात कुणाविषयी कुठलाही राग नाही, पण मी शांतही बसणार नाही. माझी लढाई सुरूच राहील."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...गुरुजी आणि त्यांच्या कुटुंबावर आलेल्या संकटांच्या मालिकेबाबत बोलताना सुधाताई म्हणतात, "24 डिसेंबर 1944 रोजी गुरुजींच्या वाढदिवशीच माझा भाऊ वारला आणि 13 फेब्रुवारी 1946 रोजी माझे वडील वारले. गुरुजींना या धक्क्यांनी खचले. सगळ्या कुटुंबावर त्या मृत्यूने आघात केला."

साने गुरुजी बोर्डीला आल्यावर त्यांच्याशी अधूनमधून बोलणं व्हायचं असं सुधाताई सांगतात. आज वयाच्या 85 व्या वर्षीही त्यांच्या डोळ्यांसमोर साने गुरुजींची प्रतिमा उभी राहाते.

"पॅरोलवर सुटून आल्यावर वडिलांची ते सेवा करायला थांबले होते. पण दि... उर्वरित लेख लिहा:

क लिहिलं आहे.

बीबीसी मराठीशी बोलताना त्या म्हणाल्या, "साने गुरुजी 1930 च्या दशकात डाव्या कम्युनिस्ट विचारांच्या संपर्कात आले होते. 1936 च्या प्रांतिक सरकारमध्येही काँग्रेसने रॅडिकल भूमिका घ्यावी असं त्यांचं मत होतं.

दुसरं महायुद्ध सुरू झाल्यावर काँग्रेस आणि डाव्यांनी युद्धविरोधी भूमिका घेतली होती. पण रशिया युद्धात उतरल्यावर डाव्यांनी रशियाला पोषक भूमिका घेतली. त्यामुळे साने गुरुजी डाव्यांपासून दूर गेले. तोवर इकडे त्यांच्यापासून काँग्रेसही दुरावली होती.

सगळ्या बाजूंनी ते एकटे पडले होते. 1946 सालच्या काँग्रेसच्या अंतरिम सरकारमुळेही त्यांना आपली निराशा झाली असं वाटू लागलं. आपण सर्वांना एकत्र येऊन स्वातंत्र्यासाठी लढायला सांगितलं, पण आपण ते ध्येय नीट साध्य करत आहोत का असे प्रश्न त्यांच्या मनात येऊ लागले."

स्वातंत्र्यानंतर या गरिबांचं काय होणार असे प्रश्न त्यांच्या मनात येऊ लागले. तसेच वैयक्तिक आयुष्यातही त्यांची आर्थिक ओढाताण होऊ लागली होती. या वैफल्यावर ते सार्वजनिकरित्या बोलत नसले तरी त्यांनी तेव्हा लिहिलेल्या पत्रांमधून देशाच्या स्थितीबाबत निर्माण झालेले नकारात्मक विचार दिसून येतात, असं रेडकर सांगतात.

तेव्हाचे राजकारण आणि साने गुरुजी यांच्याबद्दल लिखाण करणारे लेखक, पत्रकार प्रभाकर पाध्ये यांनी 1946 साली 'तीन तपस्वी' या पुस्तकात लिहून ठेवले आहे.

या ग्रंथात पाध्ये लिहितात, "साने गुरुजींच्या सत्वशीलतेच्या तेजाने नोकरशाहीच्या नेत्रास अंधत्व आले, एवढेच नव्हे तर कित्येक काँग्रेसभक्तांनाही ते तेज सहन होईनासे झाले.

ज्यांची काँग्रेसभक्ती विशुद्ध देशप्रेमातून निर्माण न होता सत्ताभिलाषेतून निर्माण झाली होती अशा काही काँग्रेसश्रेष्ठींना (अधिग्रहणाच्या काळात) साने गुरुजींच्या तेजाचा उपद्रव वाटू लागला आणि आजसुद्धा ऑगस्ट आंदोलनाचा उज्ज्वल आणि उदात्त पुरस्कार करणाऱ्या साने गुरुजींची काही काँग्रेस नेत्यांना अडचण वाटू लागली आहे."

प्रभाकर पाध्ये यांनी लिहिलेल्या या ओळींमधून उत्तरायुष्यात त्यांची कशी कोंडी झाली असेल याचा अंदाज बांधता येतो.

टोकाची परोपकारीवृत्ती आणि खालावलेली आर्थिक स्थिती

साने गुरुजी टोकाचे परोपकारी होते असे रेडकर सांगतात. "एखादा नाडलेला माणूस आला की त्याला एका पुस्तकाचा कॉपीराइट देऊन टाकत. त्यामुळे त्यांची आर्थिक स्थिती अत्यंत खालावली होती", असं सांगत  गुरूजींच्या परोपकारी वृत्तीबद्दल सुधाताई साने...


...गे न हटता संघर्ष करायचे ठरवले. तब्बल 20 वर्षे त्यांनी  त्यांनी 600 हून अधिक महिलांना न्याय मिळवून दिला आणि  पुरुषांच्या अत्याचारांपासून त्यांची सुटका केली.

राजघराण्यांकडून झालेला विरोध

कोणत्या ना कोणत्या बहाण्याने त्या कुटुंबांमध्ये प्रवेश करत आणि महिलांशी मैत्री करून त्यांच्यावर होत असलेल्या अन्यायाची माहिती मिळवत. यानंतर पोलीस आणि अधिकाऱ्यांच्या मदतीने त्या महिलांना न्याय मिळवून देत.

त्यांनी लिहिले, "कधीकधी मला असं वाटतं की मला काहीच माहीत नाही, मला माझा प्रवास मध्येच सोडावा लागेल. पण माझे... उर्वरित लेख लिहा:

दिसेल."

पण वकील म्हणून काम करण्यास सुरुवात केल्यानंतरही त्यांचा मार्ग सोपा नव्हता. कारण त्यावेळी न्यायाधीश स्त्रियांविरुद्ध पूर्वग्रहदूषित होते. ते पुरुष वकिलांचे युक्तिवाद अतिशय गांभीर्याने ऐकत असे पण महिला वकिलांकडे लक्ष दिले जात नव्हते.

एका न्यायाधीशांनी त्यांना काय म्हटले याबाबतही कॉर्नेलिया यांनी लिहिले आहे. "तुम्हाला इंग्रजी उत्तम येते पण याव्यतिरिक्त तुम्हाला काहीही येत नाही."

महिलांना वकिलीच्या क्षेत्रात प्रवेश मिळवून देण्याचे बहुतांश श्रेय कॉर्नेलिया यांना जाते. ब्रिटनच्या पहिल्या महिला बॅरिस्टर हेलेना नॉरमेंटन म्हणाल्या होत्या, "कॉर्नेलिया  सोराबजी दमदार पद्धतीने महिलांच्या हक्कासाठी लढल्या. महिलांना वकिली करण्याची परवानगी मिळावी यासाठी त्यांनी संघर्ष केला आणि यामुळेच मी आज वकील बनू शकले."

वकिलीतून निवृत्ती घेतल्यानंतर त्या लंडन येथे स्थायिक झाल्या. 1954 साली 88 व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...गेकर यांच्या आई रूपाताई पाटील निलंगेकर भाजपकडून निवडून आल्या.

2009मध्ये लातूर लोकसभा मतदारसंघ अनुसूचित जातीसाठी राखीव झाल्यानंतर विलासराव देशमुख यांनी तेथून काँग्रेसच्या जयवंत आवळे यांना निवडून आणलं.

त्यानंतर  2014मध्ये भाजपचे सुनील गायकवाड यांनी बाजी मारली. ते जवळपास 2 लाख इतक्या मताधिक्यानं निवडून आले होते, असं स्थानिक पत्रकार सांगतात.

उस्मानाबादमधून रवींद्र गायकवाड यांचं तिकीट कापलं

शिवसेनेनं 22 मार्चला राज्यातील लोकसभेच्या 21 उमेदवारांची नावं जाहीर केली आहेत. शिवसेनेकडून उस्मानाबादचे ... उर्वरित लेख लिहा:

ेल असं वाटत नाही."

उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ 2004 पर्यंत राखीव होता. 2009मध्ये तेथून राष्ट्रवादी काँग्रेसचे डॉ. पद्मसिंह पाटील निवडून आले होते. त्यानंतर 2014मध्ये शिवसेनेच्या रवींद्र गायकवाड यांनी तेथून विजय मिळवला होता.

रवींद्र गायकवाड यांच्याशी संपर्क साधण्याचा आम्ही वारंवार प्रयत्न केला, पण संपर्क होऊ शकला नाही.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...गेले. मग घराघरात औक्षण करून मग ती मंदिरात नेण्यात आली आणि तिथे पूजा केली गेली.

आपल्या साळूबाई, वाघजाई, मानाई आणि महालक्ष्मी या ग्रामदेवतांना लोकांनी एक गाऱ्हाणंही घातलं - 'गावदेवी आमच्या गावात खवले मांजर आहे. त्याचं रक्षण कर, त्यांची भरभराट होऊ दे. आमचा जसा सांभाळ करतेस तसा खवल्याचाही सांभाळ कर. तसंच तस्करी, चोरटा व्यापार यात अडकलेल्या लोकांना चांगली बुद्धी दे. जगातील खवले मांजर प्रजातीचं संरक्षण कर.' गावकऱ्यांनी खवले मांजराला वाचवण्याची शपथही घेतली.

डुगवे गावचे माजी सरपंच महेंद्र डुगवे आता... उर्वरित लेख लिहा:

उकळत्या पाण्यात टाकलं जातं. हे काम करणारं रीतसर एक रॅकेट असल्याचं ते सांगतात.

रत्नागिरीच्या गावांमध्ये खवले मांजराच्या संरक्षणासाठी असे बोर्ड लावलेले दिसतात

गावात व्यापार करण्याच्या उद्देशाने फेरीवाले रानातल्या प्राण्यांची माहिती घेतात. काही हजार रुपयांच्या मोबदल्यात खवले मांजर पकडून दिले जातात. त्यांच्या खवल्यांची किंमत मात्री आंतरराष्ट्रीय तस्करीत लाखोंमध्ये असते. तस्करीत सहभागी होऊ नये म्हणून सह्याद्री निसर्ग मित्र संस्थेने गावकऱ्यांना उपजिविकेचा मार्ग म्हणून फायदेशीर शेती करायला मदत केली आहे.

गेल्या काही वर्षांमध्ये या तस्करीत वाढ झाल्याचं समोर येतं. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर तस्करी होण्याऱ्या सस्तन प्राण्यांमध्ये खवले मांजराचं प्रमाण अधिक असल्याचं WWF या संस्थेनेही म्हटलंय. चीन आणि व्हिएतनाममध्ये याला खूप मागणी आहे. मांस खाण्यासाठी तर खवलं पारंपरिक चीनी औषध आणि जडीबुटीमध्ये वापरली जातात. त्यात दमा आणि संधीवातावर उपचार करण्याचे गुणधर्म असल्याचा दावा केला जातो. WWFने वेबसाईटवर प्रकाशित केलेल्या माहितीनुसार 2011 ते 2013 या तीन वर्षांमध्ये जगभरात 2 लाख 33 हजार 980 खवले मांजर मारले गेले.

खवले मांजर नामशेष होण्यापासून वाचवण्यासाठी या प्राण्याच्या व्यापाराचे मार्ग बंद करणं तसंच अवैध मार्गाने होणारी तस्करी रोखण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय कराराची घोषणा WWF आणि TRAFFIC या संस्थांनी 2016 साली केली. पुढे 2019 साली कडक निर्बंध असतानाही खवले मांजराची मोठ्या प्रमाणात तस्करी झाल्यावर चिंताही व्यक्त केली.

रत्नागिरी जिल्ह्यात खवले मांजराला संरक्षण

खवले मांजराचं संरक्षण करण्यासाठी सह्याद्री निसर्ग मित्र संस्थेने वनविभाग आणि पोलीस यांच्या मदतीने गेल्या चार वर्षांमध्ये रत्नागिरी जिल्हयाच्या प्रत्येक तालुक्यात मीटिंग घेतली. गावचे सरपंच, तंटामुक्त समिती, पोलीस पाटलांसह लोकांनाही सहभागी करून घेतलं गेलं. खवले मांजराविषयी लोकांनी पुढे येऊन माहिती द्यावी यासाठी सभा, सार्वजनिक कार्यक्रम करण्यासोबतच जागोजागी फलकही लावले गेले.

रात्रीच्या वेळी खवले मांजराची ट्रॅप कॅमेऱ्यात टिपलेली हालचाल

या जनजागृतीचा परिणाम असा झाला की लोकांनी खवले मांजराच्या अधिवासाविषयी माहिती द्यायला सुरुवात केली. "त्या माहितीच्या आधारे रत्नागिरी जिल्ह्यात वेगवेगळ्या ठिकाणी ट्रॅप कॅमेरे लावण्यात आले. त्यानुसार 50 ते 60 पँगोलिन्सच्या अॅक्टिव्हिटी आणि त्यांची...


...गेलेली व्यक्ती विचारते- नोटेमध्ये मायक्रोचिप आहे का?

नोटाबंदीचा निर्णय जाहीर झाल्यानंतर अशाप्रकारच्या बातम्या तुम्हीही न्यूज चॅनेल्सवर ऐकल्या असतील.

अनुराग कश्यपना मीडियाचं वावडं आहे का?

या प्रश्नाचं उत्तर देताना अनुराग कश्यप आपल्या लहानपणीची एक आठवण सांगतात.

"जेव्हा आम्ही मोठे होत होतो, तेव्हा आमचे वडील नेहमी सांगायचे की, वर्तमानपत्रं वाचा. जगात काय सुरू आहे, हे कळायला हवं. छापून आलेला शब्द महत्त्वाचा मानला जातो, सत्य मानला जातो. आपण चित्रपटांमध्येही पाहतो की, पत्रकार हा नेहमी गरीब असतो.... उर्वरित लेख लिहा:

ोलण्यासाठी धाडस लागत नाही, नियत लागते. आता असं वाटायला लागलंय की, जर तुम्ही पाचपेक्षा जास्तवेळा खरं बोललात तर परमवीर चक्र दिलं जाईल. आपला देश आता अशा परिस्थिती येऊन पोहोचला आहे. काही ठराविक लोकच अर्थव्यवस्था, बातम्या, सरकार, सिस्टीम...सगळंच नियंत्रित करत आहेत."

अनुराग कश्यप यांनी म्हटलं, "या लोकांना वाटतंय की, आपण सगळ्यांनी हिंदू-मुस्लिमसारख्या वादात अडकून पडावं. मग प्रश्न मजुरांचं स्थलांतर असो की कोव्हिड-19. सध्याचा काळ असा आहे की, आपण काही बोलूही शकत नाही. कारण ही सिस्टीम आपल्याला काही बोलू देत नाही."

आपल्याला स्वतःचे मार्ग शोधावे लागतातच. कायद्याचा, संविधानाचा अभ्यास करायला हवा.

पहिला चित्रपट पांच, ब्लॅक फ्रायडेपासून उडता पंजाब प्रोड्युस करण्यापर्यंत अनुराग कश्यपना कधी सेन्सॉर बोर्ड, कधी कोर्टाची लढाई लढावी लागली. यावेळी अनुराग कश्यपना कायद्याचा अभ्यास करणं उपयोगी ठरलं.

ते सांगतात, "चित्रपट बनवण्याआधी राज्यघटना, कायद्याचा अभ्यास करावा असा सल्लाच मी देतो. ज्या गोष्टीसाठी आपण लढू शकतो, चित्रपटात त्याच उतराव्यात. कारण सिनेमा हे इतकं स्वस्त माध्यम नाहीये. पैसा आणि अनेक लोकांचे श्रम गुंतलेले असतात. त्यामुळे मला जर माझं म्हणणं मांडायचं असेल तर कायद्याच्या चौकटीत राहूनच मांडावं लागेल. माझे अनेक चित्रपट वादात सापडले होते. पण शेवटी विजयाचा मार्ग खडतरच असतो."

'नायक' आवडत नसलेला दिग्दर्शक?

'चोक्ड' चित्रपटातील एक सीन शूटिंगच्याच वेळी कापण्यात आला. या प्रसंगात दोन लोक एकमेकांसोबत बोलत असतात. एकजण म्हणतो की, पीएम मोदींनी आपलं घरदार सोडलं आहे. दुसरा माणूस उत्तर देतो- इंदिरा गांधींनीसुद्धा घर सोडलं होतं.

अनुराग यांनी म्हटलं, "पंतप्रधानांना देशानं नायक बनवून ठेवलं आहे. नायक बनवण्याच्या नादात त्यांनी घराचा त्याग केला, यासारख्या कथा रचल्या गेल्या. अशा कथाकहाण्या रचून तुम्ही एखाद्या व्यक्तिला मायथॉलॉजी (पुराणकथा) बनवत आहात. मी स्वतःबद्दलही विकिपीडियावर वाचतो की, या माणसानं रस्त्यावर दिवस काढले होते. मायथॉलॉजीचा अर्थच एखादी गोष्ट सत्य नसणं हा आहे. सत्याच्या आसपास जाणारी ही कथा आहे, हेच लोकांच्या लक्षात येत नाही. मी माझ्या संघर्षाबद्दलही अशा कथा ऐकल्या आहेत.

मला स्वतःला संघर्ष करून आनंद मिळाला आहे. मी स्ट्रगल केला, कारण ती माझी 'चॉइस' होती. पण लोक हे लक्षात घेत नाहीत. पंतप्रधान मोदींनादेखील ही गोष्ट लागू होते....


...गोष्टीचा तुटवडा होणं, हे काहीसं न टाळता येण्याजोगं आहे."

भारतातल्या लस उत्पादनावर परिणाम

भारतामध्ये  सध्या 2 लशींना परवानगी देण्यात आलीय. ऑक्सफर्ड - अॅस्ट्राझेनकाची लस भारतात कोव्हिशील्ड नावाने मिळतेय. तर भारतीय कंपनीने विकसित केलेल्या कोव्हॅक्सिनलाही परवानगी देण्यात आलेली आहे.

सिरम इन्स्टिट्यूटने तयार केलेल्या कोव्हिशील्डचे जानेवारीपासून 13 कोटी डोसेस देशात वापरण्यात आले आहेत वा निर्यात करण्यात आले आहेत.

बंगळुरूमधलं लस साठवणारं केंद्र

देशांतर्गत आणि जागतिक मागणी पूर्ण करण्यासाठी उत्पादना... उर्वरित लेख लिहा:

ख अदर पूनावाला यांनी जानेवारीत सूचित केलं होतं.

पण कोव्हिशील्डसाठी आपल्यासोबत केलेला करार पूर्ण करण्यात येणार का अशी चौकशी बांगलादेशने केल्यानंतर, लशीच्या निर्यातीवर कोणतेही निर्बंध नसल्याचं नंतर भारत सरकारने स्पष्ट केलं होतं.

भारतातल्या लशी कोणाला मिळणार?

भारतातल्या सिरम इन्स्टिट्यूटने युनायटेड नेशन्सच्या कोव्हॅक्स गटाला पाठिंबा दिलाय. हा गट कमी आणि मध्यम उत्पन्न असणाऱ्या देशांना लस पुरवणार आहे.

कोव्हॅक्सला अॅस्ट्राझेनका किंवा नोवाव्हॅक्स लशीचे 20 कोटी डोस देण्याचं सिरमने सप्टेंबर 2020मध्ये मान्य केलं होतं.

याशिवाय अॅस्ट्राझेनकाच्या लशीचे 90 कोटी डोसेस आणि नोवाव्हॅक्सचे 14.5 कोटी डोस पुरवण्यासाठी सिरमने द्विपक्षीय व्यापारी करार केल्याचं युनायटेड नेशन्सची आकडेवारी सांगते.

भारत सरकारनेही अनेक देशांना, विशेषतः दक्षिण आशियातल्या व्यापारी देशांना लशीचे डोस दान दिले आहे.

आतापर्यंत भारत सरकारने जगभरात चीनपेक्षाही अधिक लशी दान केल्या आहेत. युनायटेड नेशन्सच्या आकडेवारीनुसार चीनने जगभरातल्या देशांना लशीचे 73 लाख डोस दिले आहेत. तर भारताने 80 लाख डोस दिले आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ग्ज कॉलेज लंडनमधील डॉ. नॅटली मॅक्डरमॉट सांगतात, "विषाणूमुळे रोगप्रतिकारक यंत्रणेचा समतोल ढासळतो आणि त्यामुळे सूज येते. विषाणू हे कसं करतो, हे अजून कळलेलं नाही."

फुफ्फुसाला आलेल्या या सूजेलाच न्युमोनिया म्हणतात. हा विषाणू तोंडावाटे श्वसननलिकेतून फुफ्फुसात गेल्यावर तिथे छोट्या-छोट्या हवेच्या पिशव्या (एअर सॅक) तयार करतो.

फुफ्फुस हा शरीरातला तो अवयव आहे जिथून ऑक्सिजन संपूर्ण शरीरात पसरतो आणि कार्बन डाय ऑक्साईड शरीराबाहेर फेकला जातो.

मात्र, कोरोनाने तयार केलेल्या छोट्या-छोट्या हवेच्या पिशव्यांमध्... उर्वरित लेख लिहा:

ोना विषाणूची लागण होऊन मृत्यू झालेले दोन रुग्ण धडधाकट होते.

मात्र, दोघंही खूप सिगारेट ओढायचे. त्यामुळे कदाचित त्यांची फुफ्फुसं कमकुवत झाली असावीत.

कोरोना विषाणूमुळे झालेला पहिला मृत्यू हा 61 वर्षांच्या पुरुषाचा होता. ते हॉस्पिटलमध्ये दाखल झाले तेव्हा त्यांना गंभीर स्वरुपाचा न्यूमोनिया होता.

त्यांना श्वास घ्यायला प्रचंड त्रास होत होता. त्यामुळे त्यांना व्हेंटिलेटरवर ठेवण्यात आलं होतं.

मात्र, पुढे त्यांचं फुफ्फुस निकामी झालं. हृदयाचे ठोके थांबले. हॉस्पिटलमध्ये आणल्यानंतर 11 दिवसांनी त्यांचा मृत्यू झाला.

दुसरा रुग्ण 69 वर्षांची व्यक्ती होती. त्यांनाही श्वसनाचा त्रास होता.

त्यांनाही ईसीएमओ मशीनवर ठेवण्यात आलं होतं. मात्र, तेही दगावले. त्यांचा रक्तदाब (ब्लड प्रेशर) कमी होत होता. शिवाय त्यांना न्यूमोनियाही होता.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ग्णाचा मृतदेह स्वीकारत नाहीत. अशा अनेक घटना रुग्णालयात घडलेल्या आहेत.

फर्नेस ऑपरेटर अरुण साळवे सांगतात, "काही नातेवाईक तिरस्काराच्या भावनेने येतात. म्हणतात, आम्हाला नाही पाहायचं. सर्वकाही तुम्हीच करा. दुरूनही मृतदेहाचं दर्शन घेत नाहीत. तर काही वेळा नातेवाईक येतच नाहीत."

तर उमेश सांगतात, "गेल्या काही दिवसांत मला एक गोष्ट मनात खटकली आहे. मध्यमवर्गीय नातेवाईक मृतदेहासोबत स्मशानात येतायत. पण उच्चभू लोक येत नाहीत. बहुदा हे माझं निरीक्षण असेल. पण मला ही गोष्ट प्रकर्षाने जाणवली आहे."

'घरी जरा जरी ... उर्वरित लेख लिहा:

नात आधीपासून मृतदेह असतील तर अँब्युलन्स इतर ठिकाणी पाठवता येईल," असं ते पुढे म्हणाले.

काहीवेळा 4-5 अँब्युलन्स या ठिकाणी उभ्या असतात, कारण एका मृतदेहावर अंत्यसंस्कार करण्यासाठी दीड-दोन तास लागतात. त्यानंतर फर्नेस स्वच्छ करावा लागतो. त्यामुळे नातेवाईक, अॅम्ब्युलन्स यांना ताटकळत रहावं लागतं, असं स्पष्टीकरण ते देतात.

मी लोकसेवा करतोय…

उदय जाधव यांना निवृत्त होण्यासाठी फक्त आठ महिने शिल्लक आहेत. बीबीसीशी चर्चा करत असताना जाधव पीपीई किट चढवून तयार होत होते. बहुदा कोव्हिड-19 मुळे मृत्यू झालेल्या रुग्णाचा मृतदेह येणार होता.

उदय जाधव म्हणतात, "मी जे काम करतो आहे, ही लोकसेवाच आहे या भावनेने मी करतो. या महामारीचा सर्वांना एकजुटीने सामना करायचा आहे. पालिका अधिकारी, कर्मचारी प्रत्येकावर एक जबाबदारी आहे. लोकांच्या मृतदेहाची योग्य विल्हेवाट लावणं ही जबाबदारी माझ्यावर आहे. मला ती योग्य पद्धतीने पूर्ण करावीच लागेल. सेवा म्हणून मी हे काम करतो."

"काही नातेवाईक येतात. तर, काही मृत झालेल्या रुग्णांचे नातेवाईक येत नाहीत. मग, आपणच मनात देवाचं नाव घेवून त्यांना शेवटचा निरोप द्यायचा. मृतदेह नष्ट झाल्यानंतर अस्थी गोळा केल्या जातात. काही नातेवाईक अस्थी घेवून जातात, तर काही अस्थी नको असं म्हणतात. मग एकत्र झालेल्या अस्थी पालिकेची गाडी येऊन घेऊन जाते," असं जाधव म्हणतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ग्रही होता.

मी त्याचं लक्ष दुसरीकडे वळवण्याचा प्रयत्न केला. मी एअरहोस्टेस नाही हेही त्याला सांगितलं.

फोटोच्या विचारापासून दूर होण्याऐवजी तो फोटोबाबत आणखी हट्टी झाला.

पण जरी त्याला फोटो द्यायचा झाला तरी तरी माझ्याकडे स्वत:चा असा नीट फोटो नव्हता.

आकाशचं लग्न झालं होतं. त्याला तीन वर्षांचा मुलगाही होता.

तो एका मल्टीनॅशनल कंपनीत काम करत होता. कामाच्या निमित्तानं तो परदेशवाऱ्याही करत असे. तो सातत्यानं पार्ट्यांना जात असे.

चारचौघात मुली कसं सिगारेट आणि दारु पितात हे आकाश मला सांगत असे.

ह... उर्वरित लेख लिहा:

तही नसे. दिवसभर माझ्या चेहऱ्यावर हसू राहत असे.

आमच्या गप्पांच्या व्हर्च्युअल नात्याचा सर्वाधिक फायदा माझ्या नवऱ्याला झाला होता.

कुठलेही विशेष प्रयत्न न करता मी आनंदी असे. मी आणि माझ्या नवऱ्याच्या नात्यामधली रिक्ततेची पोकळी आकाशनं भरून काढली.

मी काहीही चुकीचं केलं नाही. मी माझ्या नवऱ्याला फसवलं नाही, दुसऱ्या पुरुषासोबत शय्यासोबत केली नाही. मी केवळ बोलत असे.

आकाश आणि माझ्या बोलण्यादरम्यान स्वतंत्र विचारांची, स्वप्नांची मुलगी म्हणून माझा विचार होत असे. साचेबद्ध बायकोच्या प्रतिमेतून मी बाहेर येत असे.

आकाशशी संपर्क करावा की नाही अशा द्विधा मनस्थितीत मी होते.

त्यानंतर एकेदिवशी, फेसबुकवर मला एक प्रोफाइल दिसलं. तो माणूस सुरेख दिसणारा होता. माझ्या मनात काय तरंग उमटले ठाऊक नाही, पण मी माझ्याही नकळत त्याला फ्रेंड रिक्वेस्ट पाठवली.

त्याचा रिप्लाय आला, 'तुझं लग्न झालं आहे. तू मला फ्रेंड रिक्वेस्ट का पाठवलीस?

मी म्हणाले, 'म्हणजे? लग्न झालेल्या मुलींना मित्र असू शकत नाहीत का?'

एवढंच बोलणं झालं. पुन्हा एक नवी सुरुवात झाली. आम्ही अजूनही संपर्कात असतो.

तो एकमेव नव्हता. त्यानंतर मी आणखी एक प्रोफाइल पाहिलं. त्या प्रोफाइलमधल्या माणसानं सेलिब्रेटींबरोबर काही फोटो अपलोड केले होते.

त्याचं आयुष्य समजून घेणं अनोखं असेल असं वाटलं. म्हणून मी त्याला फ्रेंड रिक्वेस्ट पाठवली. त्यानं ती अॅक्सेप्ट केली.

आयुष्य आता उत्साही आणि मजेशीर झालं होतं. त्यानंतर मी गरोदर असल्याचं समजलं.

लेकीच्या आगमनानंतर माझं आयुष्यच बदललं. मला दुसरं काही करायला सवड मिळेनाशी झाली.

ती आता तीन वर्षांची झाली आहे. पण माझं आयुष्य तिच्याभोवतीच केंद्रीत असतं.

अनेकदा कोणाशी तरी बोलावं असं मला वाटतं. मी माझा मोबाइल उचलते, पण तेवढ्यात ती धावत येते. माझा मोबाइल ताब्यात घेते. जेणेकरून तिला कार्टून व्हीडिओ पाहता येईल.

हे उबग आणणारं असतं. मी पूर्वी जशी स्त्री होते, तशी पुन्हा होऊ शकेन का, हे सांगता येत नाही.

कोणाची तरी बायको किंवा कोणाची तरी आई एवढीच माझी ओळख असणार का?

म्हणूनच मी ठरवलं आहे की माझ्या लेकीबरोबर असं काही घडायला नको.

स्वतंत्र स्वावलंबी व्यक्ती म्हणून तिला घडवण्याचा माझा प्रयत्न असेल. जेणेकरून तिच्या आयुष्याविषयी ती स्वत:च निर्णय घेऊ शकेल.

(उत्तर भारतात राहणाऱ्या एका महिलेची ही सत्यकहाणी. तिनं आपली कहाणी बीबीसी प्रतिनिधी प्रग्या...


...ग्रुप स्थापन केलां गेला होता.

2003 साली तत्कालीन राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार ब्रजेश मिश्र यांनी अमेरिकन ज्यू कमिटीत भाषण केलं. या भाषणादरम्यान त्यांनी दहशतवादाशी लढण्यासाठी भारत, इस्रायल आणि अमेरिकेने एकत्र यावं असं आवाहन केलं.

2004 साली काँग्रेस सत्तेत आली तेव्हा इस्रायल-भारत संबंधांच्या बातम्या कमी झाल्या पण दोन देशांमधले संबंध बिघडले नाहीत.

इस्रायलचे माजी राष्ट्राध्यक्ष रुबेन रिवलिन आणि भारताचे माजी राष्ट्रपती प्रणब मुखर्जी

मुंबईत झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यांनंतर इस्रायल आणि भारतादरम्यान संर... उर्वरित लेख लिहा:

भारत एक ठरला होता. 1996 साली भारताने गाझापट्टीत आपलं प्रतिनिधी कार्यालय उघडलं जे 2003 साली रामल्लात स्थलांतरित केलं गेलं.

बहुपक्षीय मंचांवर भारताने कायमच पॅलेस्टाईनला समर्थन दिलं आहे. संयुक्त राष्ट्र महासभेच्या 53 व्या सत्रात भारताने पॅलेस्टाईनच्या स्वयंनिर्णयाच्या अधिकाराच्या प्रस्तावाचा मसुदा सह-प्रायोजित तर केलाच पण त्याच्या बाजूने मतदानही केलं.

ऑक्टोबर 2003 मध्ये संयुक्त राष्ट्र महासभेत इस्रायलमध्ये विभाजन करणारी भिंत बांधण्याच्या विरोधात जो प्रस्ताव सादर झाला त्यालाही भारताने समर्थन दिलं. 2011 साली भारताने पॅलेस्टाईनला युनेस्कोचा पूर्ण सदस्य बनवण्यात यावं या बाजूने मतदान केलं.

2012 साली भारताने संयुक्त राष्ट्र महसभेतल्या आणखी एका प्रस्तावाला सह-प्रायोजित केलं. यात म्हटलं होतं की, संयुक्त राष्ट्रात मतदानाच्या अधिकाराविना पॅलेस्टाईनला 'नॉन-मेंबर ऑब्झर्व्हर स्टेट' बनवण्यात यावं. भारताने या प्रस्तावाच्या बाजूने मतदान केलं. सप्टेंबर 2015 साली संयुक्त राष्ट्रांच्या परिसरात पॅलेस्टिनी झेंडा लावण्याचंही भारताने समर्थन केलं.

भारत आणि पॅलेस्टाईन प्रशासन यांच्यादरम्यान नियमित स्वरूपात उच्चस्तरीय व्दिपक्षीय दौरे होत असतात.

आंतरराष्ट्रीय आणि द्विपक्षीय स्तरावर भारताने पॅलेस्टाईनला पाठबळ दिलं आहेच पण त्याबरोबर अनेक प्रकारचं आर्थिक सहाय्यही केलं आहे. गाझा शहरात अल अझहर विद्यापीठात नेहरू पुस्तकालय आणि गाझाच्याच दीर अल-बलाहमध्ये पॅलेस्टाईन टेक्नोलॉजी कॉलेजमध्ये महात्मा गांधी पुस्तकालय आणि विद्यार्थी केंद्र बनवण्यात मदत केली आहे.

याशिवाय अनेक प्रोजेक्ट बनवण्यात भारत पॅलेस्टाईनची मदत करतोय.

फेब्रुवारी 2018 मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी पॅलेस्टाईनचा दौरा करणारे पहिले भारतीय पंतप्रधान बनले. तेव्हा मोदींनी पॅलेस्टाऊन प्रशासनाचे प्रमुख महमूद अब्बास यांना आश्वासन देत म्हटलं होतं की भारत पॅलेस्टिनी लोकांच्या हितांचं रक्षण करण्यासाठी कटीबद्ध आहे. मोदी म्हणाले होते, "भारताला आशा आहे की पॅलेस्टाईन एक स्वायत्त, स्वतंत्र देश बनेल आणि शांततामय वातावरणात राहू शकेल."

भारताचा गोंधळ

प्रोफेसर हर्ष व्ही पंत दिल्लीतल्या ऑब्झर्व्हर रिसर्च फाऊंडेशनमध्ये स्ट्रॅटेजिक स्टडीज प्रोग्रॅमचे प्रमुख आहेत. ते म्हणतात की, भारताने सार्वजनिकरित्या कायमच पॅलेस्टाईनचं समर्थन केलं आहे पण पडद्यामागे मात्र इस्रायलशी कायम चांगले संबंध राखलेत.

ते...


...ग्रेसला टीआरपी बराच मिळाला. अगदी मोदींचं भाषणही झाकोळलं गेलं. पण त्यांच्या नेमक्या किती जागा येतील. मतपेटीत किती फरक पडेल याबाबत आताच सांगू शकत नाही."

या प्रकरणामुळे राष्ट्रवादीला फायदा होऊ शकतो असा अंदाज प्रकाश पवार यांनी लावला.

"केवळ पश्चिम महाराष्ट्रच नव्हे तर राज्यात सर्वत्र त्यांना फायदा होऊ शकतो. सध्या त्यांना राज्यात 50 पर्यंत जागा मिळण्याचा अंदाज आहे. त्यांनी आणखी जोर लावल्यास त्यांना जास्तीत जास्त 70 पर्यंत जागा जिंकता येऊ शकतात," असं प्रकाश पवार सांगतात.

"अजून युतीचं ठरलेलं नाही.... उर्वरित लेख लिहा:

पडलेले मोठे नेते - दिलीप माने (शिवसेना)

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...घटना घडणार नाहीत असंही नाही. यासाठी या घटनांची रितसर नोंद ठेऊन त्याचा माग ठेवावा लागेल."

डहाणू इथल्या वाईल्डलाईफ कन्झर्वेशन अॅण्ड अॅनिमल वेल्फेअर असोसिएशनसोबत काम करणारे पशूवैद्य डॉ. दिनेश विन्हेरकर हे सागरी कासवांच्या प्रजातींचे अभ्यासक आहेत. ते सांगतात की, "अलिबागपासून पुढे मुंबई आणि अगदी डहाणूपर्यंत ऑलिव्ह रिडले कासवांच्या जन्माची नोंद झालेली ही पहिलीच घटना आहे. त्यामुळे जन्मासाठी हेच ठिकाण निवडण्यामागचं नेमकं कारण काय असेल हे आताच सांगणं अवघड आहे."

'मुंबईच्या किनाऱ्यांवर पहारा ठेवणार'

ऑलि... उर्वरित लेख लिहा:

भागात ती कासवे अंडी घालण्यासाठी येतात. कारण, ही जन्माला आलेली पिल्ल ही एकप्रकारे पृथ्वीच्या विद्युत चुंबकीय क्षेत्राशी जोडलेली असतात. त्यामुळे जन्माला आल्यावर त्यांनी जे स्थळ पाहिलं असतं त्याच स्थळी कासवाची मादी अंडी घालण्यासाठी परतते. हे संशोधनाअंती सिद्धही झाले आहे." त्यामुळे या नव्याने जन्माला आलेल्या कासवांच्या मादीचा जन्म मुंबई किंवा आजूबाजूच्या परिसरात झाल्याची दाट शक्यता व्यक्त होत आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...घटना त्यांचा पक्षातला प्रभाव पूर्णत: लुप्त झाल्याचं द्योतक होतं. त्यांच्याविषयी कोणतीही आस्था, सहानुभूती राहिलेली नाही हे यातून सिद्ध झालं. एकप्रकारे वाजपेयी-अडवाणी या समीकरणाऐवजी आता मोदी-शहा ही जोडगोळी पक्की झाली. शहा यांनी अडवाणींची जागा घेणं पक्षाला मान्य असल्याचं सूचित होतं. वाजपेयी-अडवाणी हे विरोधी विचार सामावून घ्यायचे. परंतु मोदी-शहा जोडीची मानसकिता वेगळी आहे. मात्र आता हीच नवी मानसिकता कायम राहील हे आजच्या निर्णयाने पक्कं झालं. मोदी-शहा जोडीने अडवाणींच्या कारकीर्दीला पूर्णविराम दिला आहे... उर्वरित लेख लिहा:

मध्ये हिमाचलच्या पालमपूर येथे त्यांनी अयोध्या आंदोलनात सहभागी होण्याचा निर्णय घेतला. त्यानंतर सोमनाथ ते अयोध्या यात्रा केल्यामुळे त्यांना अमाप लोकप्रियता मिळाली आणि त्यांचं पक्षातलं वजन वाजपेयींपेक्षा वाढलं.

याबरोबरच वाजपेयी यांचे सहकारी समजले जाणारे अडवाणी त्यांचे प्रतिस्पर्धी बनू लागले. वाजपेयी पक्षात एकटे पडले. 6 डिसेंबर 1992 रोजी अयोध्येतला वादग्रस्त ढाचा पाडल्यानंतर संघ परिवाराला वाजपेयी आठवले. पण हा बदल तात्पुरता होता. अडवाणी पंतप्रधान बनण्याच्या शर्यतीत आले.

जैन हवाला डायरी प्रकरणात त्यांचं नाव आल्यामुळे अडवाणींनी लोकसभेचा राजीनामा दिला. निर्दोष सुटल्यावर परत येईन असं ते म्हणाले होते.

अडवाणींना माहीत होतं की 1996 मध्ये ते लोकसभा निवडणूक लढवू शकणार नाहीत. त्यामुळे 1995साली झालेल्या मुंबई अधिवेशनात त्यांनी वाजपेयी यांना भाजपचा पंतप्रधान पदाचा उमेदवार घोषित केलं.

लालकृष्ण अडवाणी

2006 साली पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान त्यांनी जिना यांच्या कबरीला भेट दिल्यानंतर त्यांनी एक विधान केलं. त्यामुळं ते संघ परिवार आणि पार्टीच्या कार्यकर्त्यांच्या नजरेतून उतरले.

केंद्रात नेतृत्वाचा अभाव आहे, हे जाणून नरेंद्र मोदी यांनी हालचालीस सुरुवात केली. 2009 मध्ये त्यांनी अडवाणी यांना पंतप्रधान पदाचा उमेदवार बनू दिलं. 2012मध्ये गुजरातमधून सद्भावना यात्रेला सुरुवात करून त्यांनी आपल्या दिल्ली मोहिमेचा प्रारंभ केला.

मोदींना पंतप्रधानपदाचा उमेदवार बनवणं तर सोडा, त्यांना निवडणूक प्रचाराच्या समितीचा अध्यक्ष बनू देण्यासही अडवाणींचा विरोध होता. एकेकाळी भाजपचे सर्वांत मोठे राजकारण धुरंधर असलेले अडवाणी काळाची पावलं ओळखू शकले नाहीत.

मोदी यांच्यासाठी पक्षातून आणि बाहेरून समर्थन वाढत गेलं. एकेकाळी आपल्या रथाचे सारथी असलेल्या मोदींनी त्यांना राजकीय आखाड्यामध्ये धोबीपछाड दिली.

वाजपेयींची आठवण, अडवाणींचा विसर

भाजपच्या मुख्य प्रवाहातून अडवाणी कसे बाजूला गेले याविषयी ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश बाळ यांनी लिहिलं होतं- देशातील पहिलं हिंदुत्ववादी सरकार स्वबळावर सत्तेवर आल्यानंतर काही महिन्यांच्या आतच २५ डिसेंबरला अटलबिहारी वाजपेयी यांचा वाढदिवस आला, तेव्हा मोदी सरकारनं तो 'सुशासन दिन' म्हणून पाळला.

आता त्या दिवशी नाताळ होता. येशूचा जन्मदिवस. ख्रिश्चन समाजाचा खास सण. त्याच दिवशी कधी नव्हे तो भाजपला वाजपेयी यांच्या वाढदिवसाची आठवण झाली आणि 'हा...


...घन न करता शांतता वाढवण्यावर विश्वास ठेवतात."

नोबेल पुरस्कार प्रदान करण्यात आल्यानंतर विजेत्यांसाठी देण्यात येणारी मेजवानी रद्द करण्यात यावी अशी विनंती मदर तेरेसांनी केली होती. यामधून वाचवण्यात आलेला पैसा कोलकात्यामधल्या गरीबांच्या भल्यासाठी करण्यात यावा अशी त्यांची इच्छा होती.

आयुष्याच्या अखेरपर्यंत त्या गरिबांची शौचालयं स्वतःच्या हातांनी साफ करत आणि निळ्या काठाची त्यांची साडी स्वतः धुवून टाकत.

भारताचे माजी मुख्य निवडणूक अधिकारी नवीन चावला यांनी मदर तेरेसांचं चरित्र लिहिलंय. 1975मध्ये ते दि... उर्वरित लेख लिहा:

झाले. त्यांचं हस्तांदोलन अगदी मजबूत होतं. अनेकांनी मला असं सांगितलं की त्यांनी पहिल्यांदा जेव्हा मदरसोबत हस्तांदोलन केलं तेव्हा त्यांना काहीतरी वेगळंच जाणवलं."

1974 मध्येच मदर तेरेसांनी भारताचं नागरिकत्व घेतलं होतं आणि त्या अस्खलितपणे बंगाली भाषा बोलायच्या.

सुनीता कुमार सांगतात, "मदर यांना चार-पाच तासांपेक्षा जास्त झोप लागायची नाही. त्यांच्यात इतकी ऊर्जा कुठून यायची माहीत नाही. मी अगदी रात्री 12 वाजता फोन केला तरी त्या स्वतःच फोन उचलायच्या. घरीदेखील त्यांची राहणी अगदी साधी होती. त्यांच्याकडे ना सेक्रेटरी होता ना असिस्टंट."

सुनीता म्हणतात, "पहाटे साडेपाचला उठून त्या सकाळी साडेसातपर्यंत प्रार्थना करत. त्यानंतर न्याहारी करून त्या बाहेर पडत."

चांगली विनोदबुद्धी

इतकं गंभीर काम करत असून आणि आजुबाजूला दुःखी, चिंताग्रस्त लोक असूनही त्यांची विनोदबुद्धी अतिशय चांगली होती असं नवीन चावला सांगतात.

ते म्हणतात, "कितीही गंभीर परिस्थिती असली तरी त्या सहजपणे ती स्वीकारत. जेव्हा त्या एखाद्या सिस्टरची नेमणूक करत तेव्हा त्या सिस्टरकडे विनोदबुद्धी असावी अशीही एक अट असायची. त्या नेहमीच विनोद करत. जर एखादी गोष्ट खूपच गंमतीशीर असेल तर कमरेवर हात ठेवून हसताहसता त्यांची मुरकुंडी वळे."

नवीन चावला म्हणतात, "मी त्यांना विचारलंही होतं, की तुम्ही इतकं गंभीर स्वरूपाचं काम करता पण तरीही तुमच्या चेहऱ्यावर हसू असतं, तुम्ही विनोद करता."

"त्या म्हणाल्या मी गरीबांकडे उदास चेहऱ्याने जाऊ शकत नाही. मला त्यांच्याकडे हसऱ्या चेहऱ्याने जायचं असतं."

मदर कायम हसऱ्या असायच्या हे खरं आहे. पण त्यांना कधी राग यायचा का?

सुनीता कुमार सांगतात, "अजिबात नाही. ही आश्चर्याची गोष्ट आहे की त्या गंभीर व्हायच्या पण कधी ओरडायच्या नाही. आपण जसे आपल्या मुलांना दटावतो, तसंही त्यांनी कधी केलं नाही."

"मी त्यांच्यासोबत 32 वर्षं होते. या काळात त्यांचा आवाज वाढलेलाही आम्हाला कधी ऐकू आला नाही."

जेव्हा रघू राय यांच्यावर नाराज झाल्या मदर टेरेसा

पण भारतातले प्रसिद्ध छायाचित्रकार रघू राय यांच्यानुसार एक क्षण असा आला होता जेव्हा मदर टेरेसा नाराज झाल्या, पण त्यांनी लगेचच आपल्या रागावर नियंत्रण मिळवलं.

रघू राय यांनी बीबीसीला सांगितलं होतं, "मदर प्रेमळ होत्या, दयाळू होत्या. पण इतक्या कठोर होत्या की समोरच्याला घाम फुटायचा. एकदा स्टेट्समन वर्तमानपत्राचे डेस्मंड लॉएग आणि मी...


...घांच्या नावांचा उल्लेख केला जावा, यासाठी कायद्यात बदल करण्याविषयी विधेयक या गटातर्फे गेल्या वर्षी यूकेच्या पार्लमेंटमध्ये सादर करण्यात आलं.

2014 मध्ये, समलैंगिक विवाहाला कायदेशीर मान्यता दिल्यानंतर तत्कालीन पंतप्रधान डेव्हिड कॅमेरून यांनीही यासंदर्भात संकेत दिले होते.  "महाराणी व्हिक्टोरियांची कारकीर्द सुरू झाली त्या काळापासून हा कायदा अस्तित्वात आहे," असा उल्लेख त्यांनी भाषणात केला होता.

त्यानंतर 2015 आणि 2016मध्ये या कायद्याच बदल करण्याचे अयशस्वी प्रयत्न झाले. नवीन विधेयकावर पुढील महिन्यात ... उर्वरित लेख लिहा:

झाले तो क्षण.

तिबेटियन बुद्धीस्ट ध्यानधारणेचे प्रशिक्षण देणारे चार्ली शॉ यांनी गेल्या वर्षी लग्न झाल्यानंतर पत्नीचं आडनाव लावलं. ते म्हणतात, "विवाहानंतर महिला आपल्या पतीचंच आडनाव लावतील अशी धारणाच हास्यास्पद आहे."

"हे एक महान फेमिनिस्ट विधान नव्हतं. पण ते एका निष्ठेचं प्रतीक होतं. आपल्या समाजात छुपा लिंगभेद आहे आणि आपण वेगळ्या पद्धतीनं वागू शकतो हे स्वीकारण्याची संधी मी घेतली," चार्ली म्हणतात.

योगायोगाने, त्यांच्या कुटुंबात हे प्रथमच झालेलं नव्हतं. चार्ली यांचे पणजोबा हे ग्रीक होते आणि त्यांचं आडनाव अस्पिओटीस होतं. लंडन युद्धकाळातील वाद टाळण्यासाठी त्यांनी त्यांचं नाव पत्नी मोर्लेच्या नावावरून ठेवलं. चार्लीसुद्धा व्यवहारात मोर्ले हेच आडनाव वापरत असत.

काही पुरुषांना आपल्या वडिलांचं आडनाव ठेवणं काही कारणामुळं नकोसं वाटतं त्यांच्यासाठी ही आयतीचं संधी आहे.

कैओ आणि जिल

"वडिलांचं आडनाव ठेवणं माझ्यासाठी त्रासदायक होतं आणि ते कधीच मला आपलसं वाटलं नाही," असं ब्राझीलमध्ये राहणारा 29 वर्षीय काइओ लँगलोइस सांगतो. गेल्या दहा वर्षांत तो आपल्या वडिलांशी एकदाही बोलला नाही.

कॅनिडियन पत्रकार असलेली काइओची पत्नी जिल म्हणाली, "सात वर्षांपूर्वी लग्न झाल्यावर मी नाव तसंच ठेवण्याचा निर्णय घेतला. काइओनं लग्नापूर्वी असलेलं परेरा हे नाव बदललं आणि लॅंगलोइस ठेवलं."

"विवाहानंतर जिलचं आडनाव स्वीकारणं एक उत्तम संधी वाटली," असं काइओ म्हणतो. "जिल ही फारच स्त्री महिला असून तिच्या नावामुळे केवळ चांगल्याच भावना जागृत होतात."

बीटल्सच्या चाहत्याची बातच न्यारी!

काइओ हा बीटल्सचा फार मोठा चाहता आहे. जॉन लेनन आणि योको ओनो यांनी विवाहानंतर एक-दुसऱ्याचं आडनाव हे मधलं नाव म्हणून वापरण्याचा निर्णय घेतला होता, ही कल्पना त्याला फार आवडली.

"योकोनं माझ्यासाठी नाव बदललं. मी तिच्यासाठी माझं नाव बदललं. "दोघांसाठी एक, एकमेकांसाठी दोघं." तिच्याजवळ रिंग आहे. माझ्याजवळ रिंग आहे. आमच्या नावांमध्ये नऊ 'O' आहेत. जे भाग्यदायी आहेत. दहा हे भाग्यदायी नसतं," असं लेनननी त्यावेळी म्हटलं होतं.

जिल म्हणते, "पुरुषानं बायकोचं आडनाव लावणं हे ब्राझीलमध्ये पुरुषप्रधान संस्कृतीमध्ये रुचलं नसतं असं आम्हाला वाटलं. हे कमकुवतपणाचं लक्षण आहे असं समजलं जाईल हे आम्हाला वाटलं. पण आमच्या मित्र किंवा नातेवाईकांपैकी कुणीही यावर प्रश्नचिन्ह उभं केलं नाही."

"माझं पौरुषत्व हे...


...घाटकी अशी झाली होती. भाजपाबरोबर असते तर किमान उपमुख्यमंत्रिपद त्यांना मिळालं असतं पण आता भाजपाशी मैत्री तोडल्यावर मुख्यमंत्रिपदाच्याखाली तडजोड नाही हे शिवसेना स्पष्ट बोलून दाखवत आहे.

भाजपाबरोबर असताना चांगली मंत्रिपदं आणि जास्त मंत्रिपदं वाट्याला आली असती मात्र आता मंत्रिपदं तिघांमध्ये वाटावी लागणार आहेत त्यामुळे शिवसेना आपला मुख्यमंत्रिपदाचा आग्रह सोडण्याच्या विचारात नाही.

राष्ट्रवादी आणि काँग्रेसने घेतलेल्या भूमिकेबाबत बोलताना खांडेकर म्हणतात, "राष्ट्रवादीने मुख्यमंत्रिपदाबाबत किमान सामाईक ... उर्वरित लेख लिहा:

V अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...घाडीला बरोबर घेऊन जाण्यास उत्सुक आहे. डॉ. आंबेडकर यांच्या विचारांची बैठक असलेला पक्ष अशी भारिपची ओळख आहे.

अकोला पॅटर्न अन्यत्र यशस्वी करून दाखवण्याचा त्यांचा मानस आहे. प्रकाश आंबेडकरांनी दलित, ओबीसी तसंच मुस्लिम अशी सर्वसमावेशक मोट बांधण्याचा प्रयत्न केला आहे.

मात्र त्याचवेळी या पक्षाला मर्यादा आहेत. आर्थिक ताकद कमी आहे. काँग्रेस-राष्ट्रवादी बरोबर असेल तर या बाजू भक्कम होऊ शकतात.

भारिप आणि एमआयएमने एकत्र येण्याचा निर्णय घेतला.

"काँग्रेस-राष्ट्रवादी आणि वंचित आघाडी एकमेकांची मतं खात आहेत. ह... उर्वरित लेख लिहा:

काँग्रेस पक्ष सहकार्य करेल. देशपातळीवर जे धोरण आम्ही अंगीकारलं आहे तेच राज्यातही लागू आहे, असं त्यांनी स्पष्ट केलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)