...मदार झाले. अजूनसुद्धा तुम्ही याला भूमिहारांचाच पक्ष म्हणाल का?

भगवान सिन्हा म्हणतात, "कन्हैयानं जातीचं राजकारण केलं असतं तर त्याला आपल्या जातीची सर्वाधीक मतं मिळाली असती. पण खरंतर त्याला त्याच्या जातीची कमी मतं मिळतील. कन्हैयाकडे कोणतीही व्होट बँक नाहीय. तन्वीर हसन आणि भाजपाची व्होट बँक आहे. व्होट बँकेचं राजकारण कन्हैया मोडायचा प्रयत्न करत आहे आणि ते दिसायलाही लागलं आहे."

सिन्हा म्हणतात, कन्हैयाच्या उदयामुळे तेजस्वी यांना असुरक्षीत वाटू लागलं आहे. त्यामुळेच आश्वासन देऊनही त्यांनी बेगूसरायमध्ये... उर्वरित लेख लिहा:

िराज सिंह मंगळवारी त्यांच्या काफिल्यासह राष्ट्रकवी दिनकर यांच्या सिमरियासह आठ गावांमध्ये जाऊन आले. परंतु सिंह गाडीमधून उतरलेही नाहीत. कोणासमोर भाषणही दिलं नाही. इतकेच नव्हे तर दिनकर यांच्या घरीही गेले नाहीत.

आपल्या विजयाची गिरिराज सिंह यांना खात्री आहे असं अनेक लोकांना वाटतं. तन्वीर आणि कन्हैया मैदानात असल्यामुळे त्यांचा हा समज दृढ झाला आहे.

गिरिराज गाडीमधून न उतरल्याबद्दल सिमरियाच्या लोकांनी नाराजी व्यक्त केली, परंतु मोदींमुळे आपण गिरिराज यांनाच मत देणार असल्याचं त्यांनी सांगितलं.

गिरिराज यांचा काफिला सिमरियामधीस गंगाप्रसाद गावातून जात होता. अरुंद गल्लीमुळे गाड्या थांबल्या. गिरिराज यांच्याविरोधात कोण आहे, असं एका घराबाहेर उभ्या असलेल्या हीरा पासवान यांना विचारलं त्यावर ते म्हणाले, डफलीवाला (कन्हैया) ठीक वाटतो.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...मध्ये आढळतात.

अनिल अवचट यांनी त्यांच्या 'माणसं' या पुस्तकात या समाजाचं वर्णन केलं आहे. नजर लागू नये म्हणून या समाजातील महिला अनेकदा खूप आरसे असलेली वेशभूषा करातात, असं अवचट यांनी त्यांच्या पुस्तकात लिहिलं आहे.

'बंजारा समाजाची काशी'

पोहरादेवी या स्थळाला बंजारा समाजात अनन्य साधारण महत्त्व आहे. बंजारा समाजाची काशी म्हणूनही पोहरादेवीला ओळखलं जातं. जेवढं वंजारी समाजात भगवानगडाला महत्त्व आहे तेवढंच महत्त्व बंजारा समाजात पोहरादेवीला आहे. महाराष्ट्रातल्या वाशिम जिल्ह्यातल्या मानोरा तालुक्यात पोहर... उर्वरित लेख लिहा:

गल आणि पर्यावरणाचं रक्षण करा, कुणाशीही कुठल्याही प्रकारचा भेदभाव करू नका, चोरी करू नका, खोटं बोलू नका, दुसऱ्याची निंदा करू नका, कुणाला दुखावू नका, आत्मसन्मानाने जगा, पाण्याचं संवर्धन करा, पाणी कधीही विकू नका, दारूचं सेवन अजिबात करू नका, शिक्षण घ्या, अनैतिक संबंध ठेवू नका, या सारख्या काही शिकवणीचा त्यामध्ये समावेश आहे.

सेवालाल महाराज यांनी दिलेली सर्वांत महत्त्वाची शिकवण आहे ती म्हणजे 'महिलाचं सन्मान करा.'

सेवालाल महाराजांच्या वंशजांना आजही बंजारा समाजात त्यांच्याएवढाच मान आहे.

बंजारा आणि वंजारीमध्ये काय फरक आहे?

बंजारा समाज आणि वंजारी समाज यांच्यात खूप फरक असल्याचं पल्लवी रेणके सांगतात.

"वंजारी समाज हा महाराष्ट्रापुरताच मर्यादित आहे. तसंच तो शेतीशी निगडीत कामं करतो. मुख्यत्वे ऊसतोडीचं काम हा समाज करतो. ऊसतोडीसाठी हा समाज स्थलांतर करत असतो. पण बंजारा ही मात्र व्यापारी जमात आहे. दोघांच्या नावामध्ये असलेल्या साधर्म्यामुळे लोकांना त्या एकच जामाती असाव्यात असं वाटतं. पण तसं नाही," असं पल्लवी रेणके सांगतात.

दोन्ही समाजांमध्ये सांस्कृतिक फरक सुद्धा आहे. बंजारा हा संपूर्ण भारतात विखूरलेला समाज आहे. तो असा एकमेव समाज आहे ज्यांची भारताच्या कुठल्याही कानाकोपऱ्यात एकच भाषा (गोरमाटी) आणि एकच ड्रेसिंग कोड आहे. त्यांचे देवदेवतासुद्धा एकच आहे.

वंजारी समाज हा मुख्यत्वे महाराष्ट्रात आणि त्यातही मराठवाड्यात आढळतो.

महाराष्ट्राच्या जातींच्या यादीत बंजारा समाज DT(A) म्हणजेच विमुक्त जमाती या प्रवर्गात येतो, ज्यांना नोकरी आणि शिक्षणात आरक्षण आहे. तर वंजारी समाज NT(D) या विशेष प्रवर्गात येतो. त्यांनाही वेगळं आरक्षण देण्यात आलं आहे. केंद्र सरकारच्या पातळीवर मात्र हे दोन्ही समाज ओबीसी जातींमध्ये येतात.

बंजारा समाजाची वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये मात्र वेगवेगळ्या प्रवर्गांखाली नोंद आहे.

बंजारा राजकीयदृष्ट्या किती सक्रिय समाज आहे?

देशात जातनिहाय जनगणना झालेली नसल्याने राजकीयदृष्या कुठला समाज जास्त वरचढ आहे हे सांगणं कठीण आहे, असं पल्लवी रेणके सांगतात.

"पण बंजारा समाजाची उपस्थिती राज्याच्या प्रत्येक जिल्ह्यात आहे. त्यांचे तांडे प्रत्येक जिल्ह्यात आहेत. त्यामुळे त्यांच्या मताची राजकीय दखल त्या-त्या ठिकाणी घेतली जाते. वंजारी मात्र फक्त मराठवाड्यापुरते मर्यादित आहे. मराठवाड्यांमध्ये मात्र त्यांच्या एकगठ्ठा व्होट बँक...


...मध्ये तब्बल 5 सिक्स लगावले आणि 30 धावा कुटल्या. एक बॉल डॉट पडला. अविश्वसनीय अशा फटकेबाजीमुळे पंजाबचे खेळाडू अवाक झाले. मॅचचं पारडं पंजाबकडून राजस्थानच्या दिशेने झुकलं. 31 बॉलमध्ये 53 रन्सची खेळी करून टेवाटिया आऊट झाला तेव्हा राजस्थानच्या सर्व खेळाडूंनी स्टँडिंग ओव्हेशन दिलं. टेवाटियाचं अर्धवट राहिलेलं काम जोफ्रा आर्चर आणि टॉम करन या आंतरराष्ट्रीय खेळाडूंनी पूर्ण केलं आणि राजस्थानने पंजाबने दिलेलं विक्रमी 224 धावांचं लक्ष्य पेललं.

3. यशस्वी जैस्वालचा धोनीला हात जोडून नमस्कार

यशस्वी जैस्वालने मह... उर्वरित लेख लिहा:

नकडे द्यायला हवं. गेल्या वर्षी वर्ल्डकप जिंकणाऱ्या इंग्लंड संघाचा मॉर्गन कर्णधार आहे. परिस्थिती ओळखून स्मार्ट निर्णय घेण्यात मॉर्गन वाकबगार आहे. त्यामुळे कोलकाताला प्लेऑफ गाठायचे असेल तर कार्तिकऐवजी मॉर्गनला कॅप्टन करायला हवं असा चाहत्यांचा सूर असतो.

आयोन मॉर्गन

कोलकाता नाईट रायडर्स संघातर्फे करण्यात येणाऱ्या फेसबुक लाईव्हदरम्यानही चाहत्यांनी याच गोष्टीची मागणी केली. विशेष म्हणजे मॉर्गनला कॅप्टन करा हे म्हणण्यात भारतीय प्रेक्षक आघाडीवर होते.

5. निकोलस पूरनचा थरारक सेव्ह

किंग्ज इलेव्हन पंजाबच्या निकोलस पूरनने हवेत झेप घेऊन अडवलेला बॉल क्रिकेटरसिकांच्या कायमस्वरुपी स्मरणात राहील. शारजाच्या मैदानात राजस्थान रॉयल्स आणि किंग्ज इलेव्हन पंजाब यांची मॅच सुरू होती. पंजाबने पहिल्यांदा फलंदाजी करताना राजस्थानसमोर २२४ धावांचं आव्हान उभं केलं. मयांक अग्रवालचं शतक आणि लोकेश राहुलचं अर्धशतक हे पंजाबच्या डावाचं वैशिष्ट्य ठरलं. प्रत्युत्तरादाखल मैदानात उतरलेल्या राजस्थानच्या संघानेही आक्रमक सुरुवात केली.

जोस बटलर माघारी परतल्यानंतर संजू सॅमसन आणि स्टिव्ह स्मिथ यांनी फटकेबाजी करत राजस्थानच्या डावाला आकार दिला. संजू सॅमसनने आपल्या अर्धशतकी खेळीदरम्यान एक उंच फटका लगावला. सर्वांना हा फटका षटकार जाणार असं वाटत असतानाच सीमारेषेवर उभ्या असलेल्या निकोलस पूरनने हवेत उडी मारत सुंदर कसरत करत तो षटकार अडवला.

ज्या पद्धतीने पूरनने हवेत उडी घेतली आणि बरीच सेकंद तो हवेतच होता. एक षटकारासाठी पूरनने सर्वस्व दिलं. मास्टर ब्लास्टर सचिन तेंडुलकरने पूरनच्या या सुपरमॅन प्रयत्नांचं कौतुक केलं आहे. आतापर्यंत मी पाहिलेली ही सर्वोत्तम फिल्डिंग अशा शब्दात तेंडुलकरने पूरनचं कौतुक केलं.  सोशल मीडियावर पूरनवर कौतुकाचा वर्षाव झाला. पूरनची डाईव्हवर आधारित अनेक मीम्सही तयार झाले.

6. यंग इंडियन्स जोशात

गेल्या वर्षी U19 वर्ल्डकपमध्ये भारताचं प्रतिनिधित्व करणाऱ्या युवा ताऱ्यांनी आयपीएलच्या यंदाच्या हंगामात आपली छाप उमटवली आहे. प्रियम गर्गने अर्धशतकी खेळी तसंच अफलातून रनआऊटने चाहत्यांची मने जिंकली आहेत. त्याच्या संघातील अभिषेक शर्मा आणि अब्दुल समद यांनीही आपल्या प्रतिभेची चुणूक दाखवली आहे. त्यांच्याकडे विराट सिंगही आहे.

दोन वर्षांपूर्वी ज्याच्या नेतृत्वात युवा टीम इंडियाने वर्ल्डकप पटकावला तो पृथ्वी शॉ उत्तम खेळतो आहे. पृथ्वीनंतर युवा संघाची कमान...


...मध्ये त्यांना पोहचायचे होते. त्यांना असा विश्वास होता की ब्रिटन  युरोपातील उर्वरित देशांच्या तुलनेत मर्यादित प्रवाशांचाच स्वीकार करतो. त्यामुळे त्यांना तिथे अधिक चांगल्या संधी मिळतील.

परिवार लून प्लाज नावाच्या या बीचवरून प्रवासासाठी निघाला होता.

या कुटुंबाचा पहिला मुक्काम तुर्की येथे होता. रसूल यांच्या मित्राने बीबीसीला दिलेल्या एका व्हीडिओ क्लिपमध्ये रसूल कुर्द भाषेत गाणं गात आहेत. यावेळी त्यांचे कुटुंब युरोपला नेणाऱ्या तस्करांच्या प्रतीक्षेत होते.

रसूल गात आहेत, "मेरे दिल में दर्द है, गहरा... उर्वरित लेख लिहा:

वणीत भेटली. ती तिथे अन्न वाटप करण्यासाठी गेली होती. शार्लट शिवाच्या आनंदी व्यक्तिमत्त्वानं प्रभावित झाली.

ती म्हणाली, 'ती लहानखुरी होती. अतिशय दयाळू आणि गोड होती. मी कुर्द भाषेत काही शब्द बोलले तर ती जोरजोरात हसू लागली. तिला धक्काच बसला.'

फ्रान्समध्ये शिवा आणि रसूल यांच्यासोबत एक अपघात झाला होता. त्यांचे सर्व सामान लूटले होते.

24 ऑक्टोबरला कैले येथे राहणाऱ्या एका मैत्रिणीला शिवाने संदेश पाठवला होता. त्यानुसार त्या सांगत होत्या की,  जहाजातून प्रवास करणं धोकादायक आहे. पण लॉरीतून जाण्यासाठी त्यांच्याकडे पुरेसे पैसे नाहीत.

टेक्ट्स मेसेजमध्ये त्यांनी सांगितले होते, "मला कल्पना आहे की, हे धोकादायक आहे. पण आमच्याकडे दुसरा पर्याय नाही."

आश्रय मिळवण्यासाठी ती किती आतूर होती हे ती सांगते. 'माझ्या मनात हजारो दु:ख आहेत. पण आता मी इराण सोडले आहे. मला माझे जुने आयुष्य विसरायचे आहे.'

रसूल यांच्या कुटुंबासोबत फ्रान्सकडे रवाना झालेला त्यांचा एक मित्र सांगतो की, 26 ऑक्टोबरला डंकर्कमध्ये एका तस्कराने कळवले की दुसऱ्याच दिवशी इंग्लिश खाडी पार केली जाईल. सकाळीच ते तेल डेपोजवळील एका दुर्गम ठिकाणाहून बीचकडे जाण्यासाठी निघाले. ही जागा लून प्लाज बीचवर आहे.

हवामान अत्यंत खराब होते. दीड मीटर उंच लाटा उसळत होत्या. तीस किलोमीटर प्रतितास वेगाने वारा वाहत होता.

रसूलच्या मित्राने हा धोकादायक प्रवास न करण्याचा निर्णय घेतला. तो सांगतो, "मी घाबरलो होतो. म्हणून मी न जाण्याचा निर्णय घेतला. मी रसूलला सांगितले की हा धोकादायक मार्ग आहे. पण तो म्हणाला त्याच्याकडे दुसरा पर्याय नाही."

इराणमध्ये राहणाऱ्या नातेवाईकांच्या मते, रसूलने तस्करांना सुमारे साडेपाच हजार ब्रिटिश पौंड दिले होते.

सारदास्त येथे राहणारे अभिनेता आणि डॉक्यूमेंट्री फिल्ममेकर 47 वर्षांचे इब्राहिम मोहम्मदपूर हे सुद्धा आपला 27 वर्षांचा भाऊ मोहम्मद आणि 17 वर्षीय मुलासोबत त्या जहाजातून प्रवास करत होते.

इब्राहिम इतर लोकांसोबत

ही बोट केवळ साडेचार मीटर लांब होती असं इब्राहिम सांगतात. यात आठ प्रवाशांसाठी जागा नव्हती. पण 23 प्रवासी भरले होते. इब्राहिम सांगतात, "प्रामाणिकपणे सांगायचे झाले तर आम्ही सर्व आंधळे झालो होते. आम्ही या प्रवासात बरेच काही सहन केले होते. हा प्रवास करू नये असा विचार मनात आला. पण नंतर वाटले सर्व त्रासांमधून सूटका होण्यासाठी प्रवास करावा."

16 वर्षीय यासीन जे...


...मध्ये म्हटलं होतं.

यानंतर चिनी कम्युनिस्ट क्रांतीत हाच नारा त्यांचा मूलमंत्र बनला. हा नारा कार्ल मार्क्स यांच्या 'जगातील मजुरांनो एक व्हा,' या घोषणेच्या अगदी विरुद्ध होता.

'ते चीनचा हेतू समजू शकले नाहीत'

1962 मध्ये चीनने भारतावर हल्ला केला. हा हल्ला हिमालयातील एखाद्या भागावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी नव्हता तर ही दोन संस्कृतींमधील लढाई होती.

दक्षिण-पूर्व आशियातील घडामोडींची माहिती असलेले इस्त्रायली जाणकार याकोव वर्ट्जबर्जर यांनी त्यांच्या 'चायना साऊथ वेस्टर्न स्ट्रॅटेजी' या पुस्तकात लिहिलंय, ... उर्वरित लेख लिहा:

रूपाचे समाजवादी नेते असल्याचंही ते मानत नसत. चिनी कम्युनिस्ट पार्टीकडून नेहरू यांच्यावरचा पहिला हल्ला चीन निर्माण होण्यापूर्वीच झाला होता.

नेहरू हे साम्राज्यवादी शक्तिंचे मदतनीस असल्याचा आरोप शिजी जिशी (विश्व ज्ञान) या चिनी कम्युनिस्ट पार्टीच्या कल्चरल कमिटीच्या वृत्तपत्राने 19 ऑगस्ट 1949च्या अंकात केला होता.

चीनच्या 'हिंदी चिनी भाई-भाई' घोषणेच्या मागे काय चालू आहे, याची नेहरूंना कल्पना नव्हती.

CIA च्या अहवालानुसार, म्यानमारचे माजी पंतप्रधान बा स्वे यांनी नेहरूंना 1958 मध्ये पत्र लिहिलं होतं. भारताने चीनसोबतच्या सीमेबाबत सतर्क राहावं, असा सल्ला त्यांनी नेहरूंना केला होता."

संरक्षणतज्ज्ञ राहुल बेदी यांच्या मते, "1962 आणि त्यापूर्वी ज्या चुका नेहरू यांनी केल्या, त्यातून मोदी यांनी कोणताच बोध घेतला नाही."

बेदी सांगतात, "चीन लडाखमध्ये खूप काही करत आहे आणि करणार आहे, याबाबत मोदी सरकारकडे गोपनीय माहिती होती. पण मोदी हातावर हात ठेवून बसून होते. चिनी सैनिक आपल्या भागात कसे घुसले, हा प्रश्न सगळ्यात महत्त्वाचा आहे.

मोदी पंतप्रधान बनताच चीन आपला सर्वात मोठा आणि विश्वासू मित्र आहे, असं चित्र उभं करण्यात आलं होतं. पंतप्रधान झाल्यापासून मोदी चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांना 18वेळा भेटले आहेत. या भेटींचा अर्थ काय ?"

2 जून 2017 ला रशियाच्या सेंट पीटर्सबर्गमध्ये झालेल्या इंटरनॅशनल इकोनॉमिक फोरममधील चर्चेत पंतप्रधान मोदी म्हणाले, "चीन आणि भारत या दोन्ही देशांमध्ये सीमावाद असला तरी गेली 40 वर्षे एकसुद्धा गोळी झाडली गेली नाही. चीनने पंतप्रधान मोदी यांच्या वक्तव्याचं स्वागत केलं होतं. आता तीन वर्षांनंतर हे वक्तव्य पुन्हा करण्यासारखी परिस्थिती नाही."

'नेहरूंनी केलेल्या चुका भारतातल्या प्रत्येक सरकारने केल्या'

राहुल बेदी सांगतात, "यामुळेच भारताच्या नेत्यांमधील दूरदृष्टीचा अभाव दिसून येतो."

त्यांच्या मते, "चीन भारताप्रमाणे पंचवार्षिक निवडणुकीचा विचार करून काम करत नाही. तर पुढील 50 वर्षांची योजना त्यांच्या डोक्यात असते, हे पंतप्रधान मोदी यांना माहिती असायला हवं होतं. चीनसाठी CPEC (चीन पाकिस्तान इकॉनॉमिक कॉरिडोर)  अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. हा रस्ता पाकिस्तानच्या कब्ज्यातील काश्मीरमधून जातो.

चीनची नजर सियाचीन ग्लेशियरवरसुद्धा आहे. CPEC वर दुसऱ्या कुणाचं लक्ष असावं, असं चीनला कोणत्याही परिस्थितीत वाटणार नाही....


...मध्ये या मंदिरावरून वाद सुरू झाल्यानंतर एका इंग्रजी वृत्तपत्राने हा फोटो छापला होता. याच्यासोबतच 'तेव्हा आणि आता' या कॅप्शनसह त्यावेळचा फोटोही सोबत छापण्यात आला होता.

अनेकांनी यावर आक्षेप घेतले होते. त्यानंतर 50 आणि 60च्या दशकांतले अनेक फोटो समोर आले ज्यामध्ये कोणतंही मंदिर नव्हतं. पण 1990 आणि 1994मध्ये क्लिक करण्यात आलेल्या फोटोंमध्ये हे देऊळ आहे.

हाच फोटो नाही, तर साठच्या दशकाच्या आधी क्लिक करण्यात आलेल्या अनेक फोटो आणि व्हीडिओंमध्ये चारमिनारजवळ कोणतंही देऊळ दिसत नाही.

'इतिहासाच्या पुस्त... उर्वरित लेख लिहा:

ं सांगायला सुरुवात केली. अशाप्रकारे इथे देवीच्या मूर्तीची स्थापना झाली."

फॅक्ट फाइंडिंग कमिटी

पण या देवळाचं बांधकाम होत असताना कम्युनिस्ट पक्षाच्या नेत्यांनी यावर आक्षेप घेतल्याचंही अवधेश रानी सांगतात.  कम्युनिस्ट पक्षाच्या पाच सदस्यांची एक फॅक्ट फाईंडिंग कमिटी - सत्यशोधक समिती तयार करण्यात आली होती. या समितीच्या तपासात काही गोष्टी समोर आल्या.

अवधेश रानी सांगतात, "त्यांना असं आढळलं की कामाच्या शोधात हैदराबादला आलेल्या एका महिला मजुराचा मृत्यू झाला आणि तिचा दहनविधी त्याच ठिकाणी करण्या आला होता. तिथेच हळद आणि शेंदूर टाकण्यात आला होता. तिच्याच दोन मुली त्याच जागी भीक मागायच्या आणि त्यांच्या आईला एखाद्या संन्यासाप्रमाणे मृत्यू आल्याचं त्यांना वाटायचं."

"या गोष्टी सरकारच्या लक्षात आणून द्यायचा प्रयत्न कम्युनिस्ट पक्षाने केला पण त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करण्यात आलं. चारमिनारांच्या जवळ कोणतंही भाग्यलक्ष्मी मंदिर नव्हतं. हो, पण मक्का मशीदीजवळ एक शिव मंदिर होतं. या शिव मंदिराच्या देखरेखीचा खर्च कुतुबशहा घराण्याचे राजे करायचे."

"इतिहासाच्या पुस्तकांत या गोष्टींचा स्पष्ट उल्लेख आहे. हो, हैदराबादच्या पुराणांमध्ये अनेक जुन्या हिंदू मंदिरांचा उल्लेख आढळतो. मंदिरांमध्ये शिलालेख असतात. पण भाग्यलक्ष्मी मंदिराबाबत अशी कोणतीही ऐतिहासिक माहिती मिळत नाही."

मंदिराचे पुजारी काय म्हणतात?

भाग्यलक्ष्मी मंदिराचे पुजारी सूर्यप्रकाश यांच्याशीही बीबीसीने संवाद साधला. ज्या जागी मंदिर आहे तिथे पूर्वी एक दगड होता आणि देवीचा फोटो होता असं त्यांनी सांगितलं. या दगडालाच देवी मानत भाविक पाचशे वर्षांपासून पूजा करत असल्याचं सूर्यप्रकाश यांचं म्हणणं आहे.

भाग्यलक्ष्मी मंदिराच्या बाहेर देवीच्या चरणांमध्ये चांदीची आभूषणं दिसतात. सूर्यप्रकाश सांगतात, "चांदीच्या या आभूषणांमागे असणारा दगड तुटला होता. भंग पावलेल्या दगडाची पूजा करता येत नाही म्हणून तिथे एक फोटो ठेवण्यात आला आणि मग नंतर तिथे एका मूर्तीची प्रतिष्ठापना करण्यात आली."

हे देऊळ 80 वर्षांपूर्वी बांधण्यात आल्याचं पुजारी सूर्यप्रकाश यांचं म्हणणं आहे. पण आम्ही त्यांना देऊळ न दिसणाऱ्या चारमिनारच्या फोटोंबद्दल सांगितल्यानंतर आम्ही कोणत्या फोटोंबद्दल बोलतोय हे आपल्याला माहीत नसल्याचं त्यांनी सांगितलं.

पण आपल्या कुटुंबातल्या चार पिढ्या या मंदिरात पूजा करत असल्याचं सूर्यप्रकाश आवर्जून सांगतात....


...मध्ये विविध मानसिक भावनांचा अभ्यास करण्यात येतो. त्यांच्या सोबतच विद्यापीठात असणाऱ्या अॅलेक्झांडर कोगनने एक फेसबुक अॅप तयार केलं होतं.

व्यक्तिमत्त्वातील पाच स्वभाववैशिष्ट्यं - खुलेपणा, जागरूकता, दृष्टिकोन वा वृत्ती, गोष्टी मान्य करण्याची वृत्ती आणि राग येणं वा घाबरण्याच्या वृत्ती, यासगळ्याची चाचणी करण्यात आली. अभ्यासकांना ही चाचणी घेणाऱ्यांचं फेसबुक प्रोफाईल, त्यांचं वय, लिंग, लैंगिकता आणि इतर गोष्टी पाहण्याची परवानगी मिळत होती. ही चाचणी व्हायरल झाली.

हळूहळू ती घेणाऱ्यांची संख्या लाखोंवर गेली... उर्वरित लेख लिहा:

ाऱ्यांचा राग येईल असा मजकूर दाखवला जातो.

दुसरं म्हणजे जाहिरातदारांना तुम्हाला लक्ष करता यावं, यासाठी ते मदत करतात. त्या अॅड्स जितक्या चांगल्या चालतात, तितके फेसबुकला पैसे अधिक मिळतात.

पण ठराविक ग्राहकांना लक्ष्य करून जाहिरातबाजी करणं काही नवीन नाही. इंटरनेट आणि सोशल मीडिया अस्तित्त्वात यायच्या बऱ्याच आधी जर तुमच्या शहरात एखादं नवीन दागिन्यांचं शोरूम किंवा रेस्टॉरंट उघडलं असेल तर ते त्याची जाहिरात देशभरातल्या वृत्तपत्रांमध्ये देण्याऐवजी त्या वर्तमानपत्राच्या शहर आवृत्तीत किंवा एखाद्या स्थानिक मासिकात देण्याची शक्यता जास्तच होती.

अर्थातच हे फारसं उपयुक्त ठरलं नसतं, कारण स्थानिक वर्तमानपत्रं वाचणारे सगळेच त्या रेस्टॉरंटला जातील किंवा ते मासिक वाचणाऱ्या सगळ्यांनाच दागिने घ्यायचेत आणि ते सगळे तुमच्याच शहरात असण्याची शक्यता नाही. पण हाच त्यातल्या त्यात चांगला पर्याय होता.

फेसबुकने हीच पद्धत सुधारली, असं आपण म्हणू शकतो. समजा जर कुणी तुम्हाला तुमच्याच शहरातील लोकांनाच तुमची जाहिरात दाखवण्याचा पर्याय दिला तर ते कुणाला नको असेल?

आपल्या 'रिलेव्हंट अॅडव्हर्टायझिंग'चं समर्थन करताना फेसबुककडून नेहमी हे उदाहरण देण्यात येतं. पण याची आणखी काही उपयुक्तता आहे, जी आपल्याला कदाचित आवडणार नाहीत.

म्हणजे जर मला माझं घर भाड्याने द्यायचंय, पण ही जाहिरात एका विशिष्ट सामाजिक गटातील लोकांना दाखवण्यात येऊ नये, असं कुणी म्हटलं तर?

प्रो-पब्लिका वेबसाईटच्या ज्युलिया आँगविन, मॅडेलीन वॉर्नप आणि आरियाना टोबिन यांची याचा तपास केला. आणि त्यांना आढळलं की असं करता येऊ शकतं.

पण हे 'टेक्निकल फेल्युअर' - तांत्रिक बिघाड असून असं होणं अपेक्षित नसल्याचं सांगत फेसबुकने वेळ मारून नेली.

किंवा मग ज्या लोकांनी 'ज्यू हेटर्स' म्हणजे ज्यूंचा द्वेष करणाऱ्या विषयांमध्ये रस दाखवलेला आहे, त्यांच्यापर्यंतच काही जाहिरातदारांना पोहोचायचं असेल तर? हे करणंसुद्धा शक्य असल्याचं प्रो-पब्लिका टीमच्या त्याच टीमने हे सिद्ध केलं.

असं पुन्हा होणार नसल्याचं पुन्हा एकदा फेसबुकने सांगितलं.

हे चिंतेचं कारण आहे, कारण सगळ्या जाहिराती या एखाद्या ज्वेलरी शोरूमएवढ्या साध्या नसतात. युजर्सना ज्याची पडताळणी करता येणार नाही किंवा मागचापुढचा संदर्भ लागणार नाही, असा राजकीय संदेश देण्यासाठी पैसे दिले जाऊ शकतात.

डोनाल्ड ट्रंप यांच्यासाठी 2016च्या निवडणुका आपण फिरवल्याचा...


...मने त्यांना फरफटत घराबाहेर काढलं, टॅक्सीत कोंबलं आणि क्राईम ब्रांचला आणलं. तिथल्या अधिकाऱ्यांच्या पायांवर आपल्या मुलांना घालत तो हात जोडून रडू लागला. मुलांनी केलेल्या लाजीरवाण्या कामाबद्दल त्याने अधिकाऱ्यांची माफी मागितली. दाऊद आणि शब्बीरची केविलवाणी अवस्था आणि इब्राहिमचा सच्चेपणा पाहत क्राईम ब्रांचच्या अधिकाऱ्यांनी या दोघांना स्वतःच्या मारातून सूट दिली. पुढे अशा अनेक घटना घडल्या जिथे दाऊदला आपोआप सूट मिळाली. पण रक्त सळसळवणारी ती एक घटना आणि त्यानंतर मिळालेली 15 मिनिटांची प्रसिद्धी इब्राहिमला भा... उर्वरित लेख लिहा:

शीची शिक्षा देण्यात आली.

दाऊदचे लष्कर - ए - तोयबा आणि ओसामा बिन लादेनच्या अल् - कायदाशीही संबंध असल्याचे आरोप झाले होते. 9/11 च्या वर्ल्ड ट्रेड सेंटर हल्ल्यांमागे दाऊदचाही हात असल्याचा आरोप अमेरिकन सरकारने केला होता. दाऊद 'स्पेशली डिसिग्नेटेड ग्लोबल टेररिस्ट' असल्याचं म्हणत अमेरिकेने दाऊदची विविध देशांतली मालमत्ता जप्त करण्याची मागणी युनायटेड नेशन्सकडे केली होती.

दाऊद कुठे आहे?

दाऊद इब्राहिमने आपलं बस्तान दुबईमधून नंतर पाकिस्तानात हलवलं आणि तिथे पाकिस्तानने त्याला आसरा दिल्याचा आरोप अनेकदा करण्यात आलाय. पाकिस्तानची गुप्तचर संस्था ISI चा पाठिंबा दाऊदला मिळत असून तो कराचीत राहत असल्याचा आरोप भारताने केला होता. पण दाऊद आणि त्याचं कुटुंब पाकिस्तानात नसल्याचं इस्लामाबादने अनेकदा म्हटलंय.

पाकिस्तान सरकारने देशातल्या 88 कट्टरतावादी नेते आणि संघटनांवर 22 ऑगस्टला निर्बंध लादले. या यादीत दाऊद इब्राहिमचा समावेश करत पाकिस्तान सरकारने पहिल्यांदाच अप्रत्यक्षपणे का होईना दाऊद आपल्याच देशात असल्याचं स्वीकारलं.

दाऊद आजारी असल्याच्या, त्याचा मृत्यू झाल्याच्या वावड्याही अनेकदा उठल्या. पण दाऊद आणि त्याचं कुटुंब व्यवस्थित असल्याचं अनीस इब्राहिमने IANS वृत्तसंस्थेला दिलेल्या मुलाखतीत म्हटलंय.

दाऊद पाकिस्तानात असून त्याची मुलगी - माहरूखचा विवाह माजी पाकिस्तानी क्रिकेटपटू जावेद मियांदादच्या मुलाशी झाल्याचाही द क्विंटच्या  या बातमीत उल्लेख आहे. दाऊद आणि त्याच्या भावांनी डी कंपनीच्या मार्फत UAE आणि पाकिस्तानामध्ये लक्झरी हॉटेल्स आणि बांधकाम प्रकल्प सुरू केले असल्याचंही अनीसने या मुलाखतीदरम्यान मान्य केल्याचं या बातमीत म्हटलंय.

दाऊदच्या ठावठिकाण्याविषयी बोलताना लेखक आणि ज्येष्ठ पत्रकार हुसैन झैदी यांनी 2019मध्ये क्विंटला दिलेल्या मुलाखतीत म्हटलं होतं, "दाऊद कुठे आहे, हे एजन्सीजना माहित आहे. अगदी कोणती गल्ली, कोणतं घर हे सगळं माहितेय. म्हणजे दाऊदचा मुलगा मोईन आता अगदी धार्मिक झाला असून त्याने मोठी दाढी ठेवली असल्याचं मला गुप्तचर यंत्रणेतल्या एकाने सांगितलं होतं. जर तुम्हाला इतकं सगळं माहिती असेल, तुम्हाला दाऊद कुठे राहतोय ते माहिती आहे, त्याचा मुलगा काय करतोय ते माहिती आहे. त्याची मुलगी लंडनच्या कोणत्या कॉलेजात आहे, ते माहिती आहे. मग तुम्ही दाऊदला परत का आणत नाही? पण नंतर माझ्या लक्षात आलं, की त्यांना दाऊदला परत आणायचं...


...मपंचायत नसते. विनोबांच्या आवाहनाला प्रतिसाद देत भारतात जवळपास चार हजार गावे ग्रामदानी झाली होती.

विनोबांची शांती आणि संघर्षाची संकल्पना

नागरी समाजातील सौहार्द कायम राहावे आणि वाढीला लागावे यासाठी विनोबांनी शांती सेनेची स्थापना केली. सामाजिक संघर्षांच्या निवारणासाठी शांती सेनेचा विचार महात्मा गांधींनी मांडला होता. गांधीजींच्या हत्येनंतर सुमारे दहा वर्षांनी विनोबांनी तो विचार प्रत्यक्षात आणला.

सामाजिक संघर्षाचं निवारण राज्यसंस्थेच्या हस्तक्षेपाशिवाय नागरिकांच्या पुढाकारातून संवादानं आणि सामंजस... उर्वरित लेख लिहा:

ांचा कटाक्ष होता. समाज धर्माच्या आहारी जाणारा नाही, धर्माच्या नावे राजकारण होणार नाही हे त्यांनी कटाक्षानं पाहिले मात्र त्याचबरोबर धर्मालाही त्यांनी समाजाभिमुख केले. धार्मिक असणे म्हणजे निरपेक्ष भावनेनं समाजासाठी कार्यरत रहाणं हा विचार त्यांनी आपल्या जगण्यातून मांडला.

गोहत्या बंदी : हा धार्मिक नव्हे तर आर्थिक प्रश्न

गोवंश हत्या बंदीचा कायदा व्हावा यासाठी विनोबांनी अथक प्रयत्न केले. उपोषण केलं. मात्र त्यांचा विरोध हा मोठेमोठे कत्तलखाने चालवून गोमांस निर्यात करण्यावर होता. ज्यांनी वर्षानुवर्षे हा आहार खाल्ला आहे त्यांच्यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी कायदा करण्याची भूमिका कधी विनोबांनी घेतली नाही.

विनोबांचा विरोध हा मोठेमोठे कत्तलखाने चालवून गोमांस निर्यात करण्यावर होता.

त्यांच्या दृष्टीने गोहत्या बंदी हा धार्मिक विषय नव्हता तर तो आर्थिक प्रश्न होता. भारतासारख्या कृषीप्रधान देशात शेतीकामासाठी लागणारी गाई-गुरं मारली तर त्याचे जे परिणाम शेती आणि शेतकऱ्यांला भोगावे लागू शकतात याची जाण आणि आठवण विनोबा समाजाला वारंवार करून देत होते.

तरुणांनी विनोबांकडून काय शिकावं?

कोणत्याही राजकीय पक्षाशी स्वतःला बांधून न घेता आणि त्याचबरोबर संविधानबाह्य सत्ताकेंद्र न बनता नागरी समाजाचं राजकारण करता येतं, किंबहुना लोकशाहीच्या विकासासाठी ते आवश्यकही असतं हा विचार आपल्याला विनोबांकडून मिळतो.

सरकारच्या सत्ताकांक्षेला मर्यादा घालण्यासाठी नागरी समाजानं सक्रीय व्हायला पाहिजे.

विनोबांचा हा विचार आजही आपल्यासाठी महत्वाचा आहे. भारतातील राज्यसंस्था अधिकाधिक सत्ता मिळवण्याचा हव्यास करत असेल तर तिच्या सत्ताकांक्षेला मर्यादा घालण्यासाठी नागरी समाजानं सक्रिय व्हायला हवं.

मात्र नागरी समाजाच्या सक्रियतेच्या नावे जर समांतर सत्ताकेंद्रे निर्माण करण्याचे प्रयत्न होत असतील किंवा सांविधानिक प्रक्रिया खिळखिळी केली जात असेल तर त्यालाही विरोध करायची जबाबदारी आजच्या तरुण पिढीवर आहे.

(लेखिका एस.एन.डी.टी. महिला विद्यापीठ, मुंबई येथे राज्यशास्त्राच्या अध्यापक व विभागप्रमुख आहेत.)

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...मला वाटत होतं.

मुलगा झाला तर सगळं ठीक होईल, असा माझा विश्वास होता. पतीकडून होणारी मारहाण, त्यांची दारू आणि बिछान्यातील अन्याय हे सगळं थांबून जाईल, असं मला वाटतं होतं.

आणि यावेळी खरंच मुलगा झाला.

हॉस्पिटलमध्ये जेव्हा नर्सनं येऊन सांगितलं, तेव्हा मी रडायलाच लागले.

9 महिन्यांपासून कमकुवत शरीरात बाळ सांभाळल्यामुळे आलेला थकवा आणि 10 तासांपासून सहन केलेलं दुःखं एका क्षणातच निघून गेलं.

पण मुलगा झाल्यानं पतीची वर्तणूक बदलेलं अस मला वाटलं होत. पण तसं काहीच झालं नाही. पूर्वीचे वाईट प्रकार सुरूच रा... उर्वरित लेख लिहा:

मनात फक्त याच गोष्टीची भीती दाटून आली होती.

पण, मी थकून गेले होते. भीती होती आणि हताशही झाले होते. हे करणं धोकादायक होतं. पण, याने माझ्या जीवनातली एक गोष्ट तरी माझ्या ताब्यात येणार होती.

अखेर माझं ऑपरेशन झालं आणि मी वाचले होते.

काही दिवस कमकुवतपणा वाटत होता आणि दुखतही होतं. नंतर सगळं ठीक झालं.

या गोष्टीला आता 10 वर्षं झाली. आता मी 32 वर्षांची झाले आहे. पण नंतर कधी आई झाले नाही.

माझ्या नवऱ्याला यात काही वेगळं आहे, असं वाटलंही नाही. त्याचं जीवन नशा, मारहाण आणि बिछान्यात आरामात जात आहे. त्याला या कशाचा फरक पडत नाही.

आणि मी, मला जे वाटतं तेच आता करते आहे. लोकांच्या घरी साफसफाई, भांडी घासणे ही काम करून त्यातल्या पैशातून मुलांना मोठं करते आहे.

नवऱ्याला सोडू शकत नाही. आईनं हेच सगळं सांगितलं होतं. त्याची सवय बदलू शकत नाही. म्हणून, या सगळ्याची सवय मी स्वतःलाच लावून घेतली आहे.

त्यानं स्वतःची काळजी घेतली नसली तरी मी स्वतःची थोडी काळजी घेतली याचा मला आनंद वाटतो.

माझं ऑपरेशन माझं गुपित आहे.  हा असा निर्णय होता, जो मी स्वतःसाठी घेतला होता आणि त्याचा मला अभिमानही आहे.

(उत्तर भारतात राहणाऱ्या एका महिलेच्या आयुष्यातली ही खरी कहाणी आहे. या महिलेनं बीबीसीच्या प्रतिनिधी दिव्या आर्या यांना ही कहाणी स्वतः सांगितली आहे. या महिलेच्या विनंतीवरून तिचं नाव गुप्त ठेवण्यात आलं आहे.)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...मला वाटायची. आईवडील माझ्या सांगण्यावर विश्वास ठेवतील का नाही, असंही मला वाटतं असे."

आईला सांगणार होतेच पण...

तबाता केव्हा एकटी असते हे बघण्यासाठी फोटोग्राफर नियमितपणे त्यांच्या घरी यायला लागला.

"बहीण अभ्यासात व्यग्र असते आणि आई रात्री काम करते, असं त्याला समजलं." तबाताचे वडील रात्रीच्या वेळी केव्हा फुटबॉल खेळायचे हेही त्याला माहिती होती. याच वेळेचा फायदा उठवत तो तबाताचं शोषण करायचा.

"अजून थोडंसं, बस अजून थोडसं, असं तो म्हणायचा. मला त्यानं कधी मारलं नाही, पण तो माझ्या शरीराशी लगट करायचा, मल... उर्वरित लेख लिहा:

फरला ओळखत होती. त्यामुळे त्यांनी तबाताला भेटायला बोलावलं.

मला अशा काही मुली माहिती आहेत ज्यांचं फोटोग्राफरनं लैंगिक शोषण केलं आहे, त्यांनी तबाताला सांगितलं. "हे ऐकून तर मला धक्काच बसला. मला वाटलं हे सर्व त्यानं फक्त माझ्यासोबतच केलं. पण त्याने अनेक मुलींचं आयुष्य उद्ध्वस्त केलं होतं," तबाता सांगतात.

लैंगिक शोषणाच्या 7 वर्षांनंतर तबाता यांनी पोलिसात तक्रार केली. पोलिसांनी चौकशी तर सुरू केली, पण काही कालावधीनंतर केस बंद केली.

तबाता एका वकिलाला भेटल्या. पण केसमध्ये काही दम नाही, असं सांगत त्यानं ही केस लढवण्यास नकार दिला. "घटना खूपच गंभीर आहे, पण माझ्याजवळ कसलेच पुरावे नाहीत", असं वकिलाने त्यांना सांगितलं.

तबाता त्या दिवशी खूप रडल्या. आता आपल्या गुन्हेगाराला कधीच शिक्षा होऊ शकणार नाही, असं त्यांना वाटलं.

एका व्यापाऱ्याच्या 9 वर्षांच्या मुलीचंही फोटोग्राफरनं लैंगिक शोषण केलं आहे, असं काही दिवसांनंतर कुणीतरी तबाता यांना सांगितलं. तबाता त्या मुलीच्या आईकडे मदत मागायला गेल्या.

"मी त्यांना न्यायालयात साक्ष द्यायची विनंती केली आणि त्यांनी ते मान्य केलं," तबाता सांगतात. यानंतर तबाता परत वकिलाकडे गेल्या.

आरोपीनं अनेक मुलींचं लैंगिक शोषण केलं आहे, असं पब्लिक मिनिस्ट्रीनं मान्य केलं. एका वर्षानंतर 2013मध्ये पहिली सुनावणी झाली.

न्यायालयाचा निकाल

न्यायालयात सुनावणीदरम्यान फोटोग्राफरनं आरोप फेटाळले. तबाताच्या वडिलांचं माझ्या पत्नीसोबत अफेअर होतं, त्यामुळे ती बदला घेण्यासाठी हे करत आहे, असा युक्तिवाद त्याने केला. पण न्यायालयानं फोटोग्राफरला दोषी ठरवत साडे सात वर्षांची शिक्षा सुनावली.

24 वर्षांच्या वयात तबाता यांनी सिव्हिल पोलीस अकॅडमीचा कोर्स पूर्ण केला होता आणि पोलीस म्हणून भरती झाल्या होत्या.

22 डिसेंबर 2016ला 8 ते 10 पोलीस सहकाऱ्यांच्या मदतीनं त्या फोटोग्राफरला अटक करण्यासाठी गेल्या. एका नदी किनाऱ्यावरल्या फार्म हाऊसमध्ये तो लपलेला होता.

आपल्या संघर्षानंच आपल्याला पोलीस बनण्याची प्रेरणा दिली, असं तबाता सांगतात.

19 डिसेंबर 2017ला फोटोग्राफरची सुटका झाली. तुरुंगातल्या योग्य वर्तणुकीमुळे त्याची शिक्षा कमी करण्यात आली होती.

आता तो मुक्त आहेत. त्यामुळे तबाता असमाधानी आहेत.

"ज्या व्यक्तीनं लहानपणी माझ्यावर 2 वर्षं सतत बलात्कार केला, तो इतक्या सहज आणि लवकर कसा काय मुक्त होऊ शकतो," असं तबाता यांना...


...मसेक आणि 2010 मध्ये 'न्यूयॉर्क, आय लव्ह यू' असे सिनेमेही केले.

'अ मायटी हार्ट' सिनेमात त्यांनी एका पाकिस्तानी पोलिसाची भूमिका बजावली तर फक्त इरफानसोबत काम करता यावं म्हणून वेस अँडरसन यांनी त्यांच्या 'द दार्जिलिंग लिमिटेड' सिनेमात एक लहानसा रोल लिहीला.

2008 मध्ये आलेल्या डॅनी बॉयल यांच्या 'स्लमडॉग मिलियनेर (स्लमडॉग करोडपती)' सिनेमात त्यांनी एका पोलिस इन्स्पेक्टरची भूमिका बजावली. इरफानचा अभिनय पाहणं एक पर्वणी होती, असं डॅनी बॉयल यांनी म्हटलं होतं.

भूमिकांची निवड

स्लमडॉगच्या यशानंतर इरफान का... उर्वरित लेख लिहा:

डरमॅन' सिनेमात रजत रत्ना या वैज्ञानिकाची तर ज्युरासिक वर्ल्ड सिनेमात सायमन मसरानी या ज्युरासिक वर्ल्डच्या अब्जाधीश मालकाची भूमिका केली.

हिंदी चित्रपटांतल्या अजरामर भूमिका

लंचबॉक्स, मदारी, पानसिंग तोमर, मकबूल या  सिनेमांतल्या इरफान यांच्या भूमिका वाखाणल्या गेल्या.

अभिनय देव यांच्या 'ब्लॅकमेल' सिनेमातही त्यांची भूमिका होती.

इरफान खान अंग्रेजी मीडियम सिनेमामध्ये

अमिताभ बच्चन, दीपिका पदुकोण यांच्या भूमिका असणारा पिकू, आकर्ष खुराणांचा कारवाँ, होमी अदजानिया यांचा हिंदी मीडियम हे त्यांचे गेल्या काही काळातले गाजलेले चित्रपट.

इरफान यांची प्रमुख भूमिका असणारा 'अंग्रेजी मीडियम' काही काळापूर्वी रिलीज झाला. पण तब्येत बरी नसल्याने इरफान या सिनेमाच्या प्रमोशनमध्ये सहभागी झाले नाहीत.

कला क्षेत्रातल्या त्यांच्या याच योगदानाबद्दल 2011 मध्ये त्यांचा पद्मश्रीने सन्मान करण्यात आला.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...महाजन यांनी स्पष्ट केलं.

जमिनीचं होणार काय?

सुलक्षणा महाजन सांगतात, "सगळ्या अधिकाऱ्यांना दक्षिण मुंबईतल्या मोक्याच्या जागेत रस असतो. तसाच या सरकारलाही या जागेत अधिक रस आहे. पण ही जागा वापरण्याबाबत ठोस पाऊल अद्याप उचललं गेलं नाही."

त्या पुढे म्हणाल्या, "मुंबई पोर्ट ट्रस्टच्या जागेच्या वापरासाठी 2015मध्ये राणी जाधव समिती नेमण्यात आली होती. या समितीनं मुंबई पोर्ट ट्रस्टची जागा कशी वापरावी, याचा अहवाल नोव्हेंबर 2015 मध्ये सादर केला होता. मात्र या अहवालावर पुढे विशेष काही घडलेले नाही."

"पोर्ट ट्र... उर्वरित लेख लिहा:

यक्त केला आहे.

हे पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...महाराष्ट्र टाइम्सच्या नागपूर आवृत्तीचे संपादक श्रीपाद अपराजित सांगतात.

ते म्हणतात, "देवेंद्र फडणवीस अभ्यासू नेते आहेत. बेरजेचं राजकारण कसं करायचं हे त्यांना चांगलंच माहिती आहे, याशिवाय सध्याच्या काळात जुळवून घेण्याचं राजकारण फडणवीसांशिवाय कुणीच करू शकत नाही. कारण जुळवून न घेतल्यानं काय फटका बसतो, हे त्यांनी वर्षभरापूर्वी पाहिलं आहे. त्यामुळे या अनुभवाचा त्यांना नक्कीच फायदा होईल आणि जागावाटपाचा तिढा सोडवायला मदत होईल."

वर्षभरापूर्वी भाजपपेक्षा कमी जागा मिळालेला शिवसेना पक्ष महाराष्ट्रात सत्ते... उर्वरित लेख लिहा:

मृत्यू प्रकरणाचा मुद्दा निवडणुकीत इतका प्रभावी  ठरणार नाही की त्यामुळे सत्तेच्या समीकरणावर परिणाम होईल, असंही ते पुढे सांगतात.

श्रीपाद अपराजित यांच्या मते,  "देवेंद्र फडणवीस बिहारमध्ये यशस्वी होतात की नाही, हा चिंतेचा विषय नाही. कारण, बिहारमधील विरोधी पक्ष संपुष्टात आला आहे. दुसरं म्हणजे भाजपनं यापूर्वीच बिहारमधील निवडणुकीचा चेहरा म्हणून जेडीयूच्या नितीश कुमार यांचं नाव जाहीर केलं आहे. त्यांच्या नेतृत्वात निवडणुका लढवण्याचं स्पष्ट केलं आहे. त्यामुळे देवेंद्र फडणवीसांना बिहारमध्ये यश मिळवण्यासाठी जास्त कष्ट करण्याची गरज पडणार नाही."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...महाविकास आघाडीच्या सरकारच्या काळातच 'सारथी'ची स्वायत्तता मागे घेण्याचे पत्रक काढण्यात आले. यानंतर परिहार यांनी 11 डिसेंबरला आपल्या पदाचा राजीनामा दिला.

या चौकशीबाबत खासदार संभाजीराजे यांनी काही दिवसांपूर्वीच म्हटलं की, "सारथीला एक वर्ष पूर्ण होण्याआधीच त्यांनी ठरवलं की, परिहार यांनी अफरातफर केली, त्यांनी भ्रष्टाचार केला. जर कुणी भ्रष्टाचार केला असेल, तर कठोर कारवाई व्हावी, असं मी आधीच म्हटलंय. चुकीच्या मागे छत्रपती राहू शकत नाही. मात्र, चौकशी लावली, पण त्याचा निकाल काय आला? निकाल काहीच लागला न... उर्वरित लेख लिहा:

शी लावल्यानं निधीचा मोठा प्रश्न उभा राहिला होता.

आलेला निधी सारथी संस्थेतल्या अधिकाऱ्यांनी परत पाठवल्याचा आरोप संभाजीराजेंनी केलाय. शिवाय, आधी पडून असलेला निधीही वापरला नसल्यानं परत गेल्याचंही संभाजीराजे म्हणाले.

दिल्लीत आंदोलन करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसोबत खासदार संभाजीराजे छत्रपती

विजय वडेट्टीवार यांनी मात्र माध्यमांशी बोलताना सांगितलं की, "यूपीएससी, एमपीएससी या सगळ्या विद्यार्थ्यांचे पैसे मी दिले आहेत. आता फक्त फेलोशिपच्या विद्यार्थ्यांचे पैसे डिसेंबरपासून थकले आहेत. आम्ही वित्त विभागाकडे निधीची मागणी केलीय. तिथून मंजुरी मिळाल्यानंतर तेही पैसे देऊ."

मराठा समाजाच्या तरुण-तरुणींचं नुकसान होईल, अशी कोणतीच भूमिका मी घेतली नसल्याचंही यावेळी वडेट्टीवार यांनी स्पष्ट केलं. "तरीही त्यांना मी ओबीसी असल्यानं सारथीसंदर्भात माझी भूमिका दुटप्पी असल्याचं त्यांना वाटत असल्यास मुख्यमंत्र्यांना सांगून कुणा मराठा मंत्र्याकडेच या संस्थेची जबाबदारी देण्याची विनंती करेन आणि मी यातून मुक्त होईन. मग त्यांना हवं ते त्यांनी करून घ्यावं," असंही विजय वडेट्टीवार यांनी निधीसंदर्भात बोलताना म्हटलं.

स्वायत्तता किंवा निधी असे दोनच मुद्दे सारथीच्या वादात नाहीत, तर सारथीचं एकूणच काम गेल्या जवळपास आठ महिन्यांपासून ठप्प असल्याचा आरोप मराठा क्रांती मोर्चाकडून केला जातोय. त्यामुळे संस्थेचं कामकाज कधी सुरळीत होईल आणि संस्थेच्या उद्देशांसाठी निधी नियमित कधी दिला जाईल, हा प्रश्न अनुत्तरीतच आहे.

'सारथी' काय आहे?

महाराष्ट्रात झालेल्या मराठा मोर्चातून ज्यावेळी मराठा आरक्षणाची मागणी पुढे आली आणि त्यानंतर मराठा, मराठा-कुणबी, कुणबी-मराठा समाजातल्या गरीब तरुण-तरुणींच्या शिक्षणाबाबत चर्चा सुरू झाली, त्यावेळी तत्कालीन सरकारनं 'बार्टी'च्या धर्तीवर या संस्थेचा मुद्दा पुढे आणला. त्यातून 4 जून 2018 रोजी 'सारथी'ची स्थापना झाली.

छत्रपती शाहू महाराज संशोधन, प्रशिक्षण व मानव विकास संस्था म्हणेजच 'सारथी'.

सारथीच्या 2018 सालच्या एका कार्यक्रमप्रसंगी तत्कालीन मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस

'सारथी' ही संस्था कंपनी कायदा, 2013 अंतर्गत कलम 8 अन्वये नॉन-प्रॉफिट सरकारी कंपनी म्हणून स्थापन आहे. सारथीची स्थापना मराठा, मराठा-कुणबी, कुणबी-मराठा, कुणबी समुदाय आणि महाराष्ट्रातील कृषीवर अवलंबून असलेल्या कुटुंबांचे सामाजिक-आर्थिक आणि शैक्षणिक विकासासाठी करण्यात आली.

संशोधन,...


...महिन्याभरापासून या घाटांवर मोठ्या प्रमाणावर अंत्यसंस्कार सुरू आहेत.

त्यांनी सांगितलं, पूर्वी या घाटांवर दररोज 80 ते 90 पार्थिवांवर अंत्यसंस्कार व्हायचे. मात्र, गेल्या महिनाभरापासून इथे दररोज जवळपास 300 ते 400 पार्थिवांवर अंत्यसंस्कार होतात.

"पार्थिवांची संख्या अचानक कशी वाढली? हे कशामुळे घडतंय, असं तुम्हाला वाटतं? इतक्या लोकांचा मृत्यू होतोय, त्यामागे काहीतरी कारण तर नक्कीच असणार? हृदय बंद पडल्याने मृत्यू झाल्याचं अनेकांच्या बाबतीत सांगितलं जातं. मात्र, अचानक इतक्या लोकांना हार्ट अटॅक कसा ये... उर्वरित लेख लिहा:

िती आहे."

'मोदी लपून बसलेत'

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी कायमच वाराणसी, तिथली जनता आणि गंगा नदीप्रती असलेल्या जिव्हाळ्याविषयी बोलत असतात.

मात्र, आज कोरोना संकटकाळात इथली आरोग्य व्यवस्था पुरती ढासळली आहे आणि पंतप्रधान मोदी स्वतःच्याच मतदारसंघापासून दूर आहेत.

आपल्या खासदाराने फेब्रुवारी ते एप्रिल या दरम्यान पं. बंगालचा 17 वेळा दौरा केल्याचं इथल्या जनतेनेही बघितलं. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी त्याठिकाणी सर्व ताकद पणाला लावून प्रचार करत होते जिथे त्यांच्या पक्षाचा दणदणीत पराभव झाला.

वाराणसीतल्या ग्रामपंचायत निवडणुकीच्या आदल्या दिवशी 17 एप्रिलला पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी कोव्हिडविषयक बैठक घेतली होती. वाराणासीतल्या एका नाराज हॉटेल व्यावसायिकाच्या मते ही बैठक म्हणजे थट्टा होती.

ते म्हणतात, "पंतप्रधान आणि मुख्यमंत्री लपून बसलेत. त्यांनी वाराणासीच्या जनतेला वाऱ्यावर सोडलं आहे. भाजपचे स्थानिक नेतेही लपून बसलेत. त्यांनी फोनही स्वीच ऑफ केलेत. आज लोकांना हॉस्पिटल बेड आणि ऑक्सिजनची गरज आहे. पण, इथे पूर्णपणे अराजकतेचं वातावरण आहे. लोकांमध्ये खूप नाराजी आहे."

ही पंतप्रधानांची जबाबदारी असल्याचं स्थानिक काँग्रेस नेते गौरव कपूर यांचं म्हणणं आहे.

वाराणसीतल्या एका डायग्नोस्टिक सेंटरच्या मालकाने सांगितलं, "आमच्याकडे ऑक्सिमीटरसुद्धा नाही, असं डॉक्टर सांगतात. ते म्हणतात रुग्णाची ऑक्सिजन पातळी घसरून ते झोपेतच दगावत आहेत."

"माझी पत्नी आणि मुलांना कोव्हिडची लागण झाली. त्यावेळी आम्ही फोनवरूनच डॉक्टरांशी संपर्क केला आणि त्यांच्या सल्ल्यानुसारच उपचार केले. मात्र, ज्यांना लिहिता-वाचता येत नाही, जे फोनवरून डॉक्टरांशी संपर्क करू शकत नाहीत, त्यांची अवस्था काय असेल, याची कल्पनाच केलेली बरी."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...मा जखमी झाले होते. कोव्हिडग्रस्त रुग्णाच्या मृत्यूनंतर संतापलेल्या नातेवाईकांनी डॉ. शर्मा यांच्यावर धारधार हत्याराने हल्ला केला. ज्यात त्यांच्या  गळ्यावर आणि छातीवर जखम झाली.

लातूरचे पोलीस अधीक्षक डॉ. राजेंद्र माने यांच्या माहितीनुसार, पोलिसांनी तात्काळ कारवाई करत डॉ. शर्मा यांच्यावर हल्ला करणाऱ्या नातेवाईकाला अटक केली. आरोपीवर खूनाचा प्रयत्न, आणि महाराष्ट्र मेडिकल सर्व्हिसेस कायद्यांतर्गत गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे.

डॉक्टरांची मागणी

नाशिकच्या घटनेबाबत बीबीसीशी बोलताना इंडियन मेडिकल असो... उर्वरित लेख लिहा:

ण्यात आली आहे. हीच आमची मागणी होती. महाराष्ट्रात डॉक्टरांवर हल्ला करणाऱ्यांची रजिस्ट्री इंडियन मेडिकल असोसिएशनद्वारे बनवण्यात येत आहे. डॉक्टरांवर हल्ला झाला तर, डॉक्टर हल्ला करणाऱ्या व्यक्तीला पुढे उपचार नाकारू शकतात."

IMA चं सर्वेक्षण

साल 2015 मध्ये इंडियन मेडिकल असोसिएशनने डॉक्टरांवर होणाऱ्या हल्ल्याबाबत अभ्यास केला. या अभ्यासातील निष्कर्ष...

डॉक्टरांवर हल्ला आणि शिक्षेची तरतूद

देशभरात डॉक्टरांवर होणाऱ्या हल्ल्यांच्या पार्श्वभूमिवर एप्रिल 2020 मध्ये केंद्रीय मंत्रिमंडळाने डॉक्टरांवरील हल्ल्या संदर्भातील कायदा अधिक कडक केला. जुन्या कायद्यातील तरतूदी बदलून डॉक्टरांवर हल्ला करणाऱ्याला 50 हजार ते 2 लाख रूपये दंड, गंभीर गुन्ह्यात 2 ते 5 लाखांपर्यंत दंड आणि 6 महिन्यांपासून ते 5 वर्षापर्यंत शिक्षा आणि गंभीर प्रकरणात 7 वर्षापर्यंत शिक्षेची तरतूद करण्यात आली होती.

दिवसेंदिवस वाढणाऱ्या डॉक्टरांवरील हल्ल्याबाबत डॉक्टरांच्या संघटनांनी एक दिवसीय संप पुकारला होता. तर, अनेकवेळा आंदोलन करण्यात आलं होतं.

कोरोनाग्रस्त डॉक्टरांची संख्या (स्त्रोत - IMA)

कोरोनाग्रस्त डॉक्टरांचे मृत्यू (स्त्रोत - IMA)

कोरोनाग्रस्त पोलिसांची आकडेवारी (स्त्रोत - महाराष्ट्र पोलीस)

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...मा दान करणाऱ्यांमध्ये एक अशीही भीती आहे की उद्या मला पुन्हा कोरोना विषाणूची लागण झाली तर माझं काय होईल?"

प्लाझ्मा थेरपीवर अजूनही संशोधन सुरू आहे आणि सध्या जे निष्कर्ष येत आहेत, ते अंतिम मानले जाऊ शकत नाही. मात्र, काही प्रतिष्ठित परदेशी वृत्तपत्रांमध्ये अशा आशयाच्या बातम्या छापून आल्या आहेत की कोव्हिड-19 संसर्गानंतर शरीरात जी रोगप्रतिकार शक्ती तयार होते, ज्याला अँटीबॉडीज म्हणतात, त्या अँटीबॉडीज तीन महिन्यांनंतर संपतात.

कोव्हिड-19 आजारातून पूर्णपणे बरे झालेल्या लोकांना पुन्हा संसर्गाची लागण झाल... उर्वरित लेख लिहा:

ा रुग्णाला जीवनदान मिळू शकतं. म्हणजेच कामाचा एंड रिजल्ट काय असणार आहे, याविषयी जागरुकता निर्माण करण्याची गरज आहे. मात्र, आज अशी परिस्थिती आहे की आपण आपल्या हॉस्पिटल्समधल्या ब्लड बँक सुरळित चालवू शकत नाही आणि सरकार तर दिवसेंदिवस आरोग्यासाठीचा निधी कमी करतंय."

दिल्लीचे मुख्यमंत्री अरविंद केजरीवाल यांनी गेल्याच आठवड्यात हॉस्पिटल्सना आवाहन केलं आहे की तुमच्या हॉस्पिटलमध्ये कोव्हिड-19 आजारातून बरे होणाऱ्या रुग्णांना प्लाझ्मा दान करण्याविषयी माहिती द्या. प्लाझ्माची मागणी गेल्या काही दिवसात वेगाने वाढल्याचंही त्यांनी सांगितलं.

आतापर्यंत कोव्हिड-19 च्या उपचारांमध्ये ज्या चार-पाच गोष्टी चांगले रिझल्ट्स देत आहेत त्यात प्लाझ्मा थेरपीचाही समावेश आहे. त्यामुळे त्याची मागणी वाढणं स्वाभाविक आहे.

अशा परिस्थितीत अद्वितीय मल्ल यांना जेव्हा प्लाझ्माची गरज होती तेव्हा देणारे त्यांच्याकडून मोठ्या रकमेची मागणी करत होते.

याच मल्ल यांनी मुकूल पहावा या त्यांच्या मित्रासोबत मिळून 'ढूंढ' संस्था स्थापन केली आहे. लोकांना स्वस्त किंमतीत आणि लवकरात लवकर प्लाझ्मा मिळावा, यासाठी ही संस्था प्रयत्न करते.

तुटवड्यामुळे प्लाझ्माचा काळाबाजार

मुकूल पहावा सांगतात, "देशाच्या कानाकोपऱ्यातून लोक त्यांच्याशी संपर्क साधत आहेत. जवळपास महिनाभरापूर्वीच त्यांनी ही संस्था सुरू केली आणि सुरुवातीला व्हॉट्सअॅपच्या माध्यमातून लोकांनी प्लाझा दान करण्याचं आवाहन त्यांनी केलं होतं."

मात्र, ही कंपनी डोनर आणि रिसिव्हर यांना समोरासमोर आणतात. पुढची सगळी प्रक्रिया त्या दोघांनाच करायची असते. प्लाझ्माचा तुटवडा बघता अशा प्रकारे डोनर मिळाल्यावर आर्थिक व्यवहार होणंही स्वाभाविक आहे.

महाराष्ट्राच्या कोव्हिड-19 टास्क फोर्सचे सदस्य डॉ. ओम श्रीवास्तव यांनीही दोन दिवसांपूर्वी असाच उपक्रम 'प्राण' नावाने सुरू केला आहे. त्यांच्या सहकारी डॉ. मारिया निगम सांगतात की या पायलट प्रोजेक्टचे प्रोटोकॉल्स आणि इतर बाबींवर सध्या काम सुरू आहे.

डॉ. नफीस फैजी सांगतात की कुठलीही नवीन थेरपी आली की तिची किंमत आणि अशा प्रकारच्या गोष्टी (आर्थिक व्यवहार) चालतात. शिवाय, अशा गैरव्यवहारांवर आळा घालणाऱ्या संस्थाच दुबळ्या असतात तेव्हा त्यांना आळा घालणं आणखी अवघड असतं.

आरोग्य क्षेत्रात अशी कुठली गोष्ट आहे जिचा काळाबाजार सुरू नाही आणि ज्यांना कोव्हिड-19 आजार आहे, ते तर इतके हताश झालेले असतात की...


...मांडण्यात आली होती खरी, मात्र त्यानंतर पर्यावरणाच्या परवानग्या न मिळाल्यानं स्मारकाची सुरुवातच अडखळत झाली.

याबाबत बोलताना माजी मुख्यमंत्री आणि काँग्रेसचे नेते पृथ्वीराज चव्हाण यांनी सांगितलं की, "शिवस्मारक उभारण्याची संकल्पना काँग्रेसनं मांडली होती. त्यावर कामही सुरू झालं होतं. पण CRZ नियमांनुसार समुद्रात बांधकाम करणं अशक्य होतं. त्यामुळे CRZच्या नियमावलीत बदल करावे लागणार होते."

1986 च्या पर्यावरण संरक्षण कायद्यानुसार CRZ अर्थात Coastal Regulation Zone ठरवण्यात आले आहेत. सागरी किनाऱ्यापासून ... उर्वरित लेख लिहा:

ी सरकारच्या वतीनं त्यांना विनंती करण्यात येत आहे."

मेटे पुढे म्हणाले, "L&T कंपनीनं किंमत कमी करण्यासाठी मान्यता दिल्यास कामाला सुरुवात होईल. अन्यथा, पुन्हा नव्यानं निविदा काढाव्या लागतील. पण 31 डिसेंबरच्या आत याबाबत आम्ही सकारात्मक घोषणा करू, आणि नव्या वर्षात कामाला सुरुवात होईल, अशी आम्हाला आशा आहे."

शिवस्मारकाला तांत्रिक पातळीवर होत असलेल्या या दिरंगाईमुळे विद्यमान भाजप सरकार विरोधात 'सत्तेतले' आणि 'सत्तेबाहेरचे', असे दोन्ही विरोधक एकवटले आहेत.

'शिवस्मारक म्हणजे पोकळ घोषणा'

शिवस्मारक उभारणीला झालेल्या दिरंगाईविषयी बोलताना माजी मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण म्हणाले की, "शिवस्मारकाचं गेल्या चार वर्षांत कोणतंही काम झालेलं नाही. स्मारक होईल ही नरेंद्र मोदींच्या अन्य घोषणाबाजींपैकीच एक घोषणा आहे. केवळ पोकळ घोषणा आणि प्रत्यक्षात काम नाही, ही या सरकारची नीती आहे."

ते पुढे म्हणाले, "शिवाजी महराजांच्या नावाचा वापर राजकारणापुरता करायचा आणि प्रत्यक्षात काही करायचं नाही. मी या प्रवृत्तीचा निषेध करतो. मुंबई महापालिकेच्या निवडणुकीआधी या सरकारनं जनतेसमोर हा जलपूजनाचा दिखाऊपणा केला होता."

महाराष्ट्रात भाजपसोबत युतीत असलेल्या शिवसेनेनेही, भाजप केवळ राजकारण करत असल्याची टीका केली आहे. शिवसेनेचे खासदार अरविंद सावंत यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं की, "शिवस्मारक व्हावं ही शिवसेनेचीही इच्छा आहे. पण भाजप सरकार केवळ शिवाजी महाराजांचं नाव राजकारण करण्यासाठी वापरत आहे. शिवस्मारकाची (सरकारला) आठवण करून द्यावी लागते आहे, हेच दुःखद आहे. तसंच शिवाजी महाराजांचा अपमान करणारी ही बाब आहे."

महाराष्ट्रात भाजपसोबत सत्तेत सहभागी असलेल्या शिवसेनेनंही भाजप राजकारण करत असल्याची टीका केली आहे.

या आरोपांना प्रत्युत्तर देत भाजपचे प्रवक्ते माधव भंडारी यांनी बीबीसीला सांगितलं, "जलपूजनाला एक वर्ष झालं, ही बाब खरी असली तरी त्यानंतर एवढ्या मोठ्या स्मारकाचं काम एक वर्षांत पूर्ण होण्याची अपेक्षा योग्य नाही."

"गेल्या वर्षांत या स्मारकासाठी लागणाऱ्या सर्व त्या परवानग्या मिळवण्यात आल्या आहेत. विरोधकांनी त्यांच्या कार्यकाळात या स्मारकाचं काम आजच्या एवढंही झालं नव्हतं, हे देखील मान्य करायला हवं."

राज्यात नुकतीच 'छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना' ही कर्जमाफीची योजना जाहीर झाली असताना शिवाजी महाराजांच्या स्मारकासाठी 3,000 कोटींचा निधी कुठून...


...मांडे बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगतात, "या म्युटेशनवर अधिक अभ्यास सुरू आहे. याची संसर्ग क्षमता जास्त आहे का यावर संशोधन सुरू आहे. देशभरात विविध म्युटेशन आढळून आले आहेत. महाराष्ट्रात वाढणाऱ्या रुग्णसंख्येबद्दल जिनोम सिक्वेंसिंगसाठी राज्य सरकारसोबत चर्चा सुरू आहे."

E484Q ला एस्केप म्युटेशन का म्हणतात?

फेब्रुवारी महिन्यात अमरावती जिल्ह्यात कोरोना संसर्गाचा कहर पाहायला मिळाला. रुग्णवाढीचं कारण शोधण्यासाठी काही नमुने पुण्याच्या बी. जे. मेडिकल कॉलेजमध्ये 'जिनोम सिक्वेंन्सिंग' साठी पाठवण्यात आल... उर्वरित लेख लिहा:

संसर्गामागे डबल म्युटेशन हे देखील एक कारण असू शकतं.

डॉ. शशांक जोशी म्हणतात, "राज्यात वाढणाऱ्या संसर्गाचं प्रमुख कारण म्युटेशन झालेला व्हायरस आहे. अमरावती, विदर्भ आणि नागपूरमध्ये पसरणारे स्ट्रेन वेगळे होते. हा होम ग्रोन स्ट्रेन आहे."

भारतातल्या 10 प्रयोगशाळा मिळून कोरोनाचं सिक्वेन्सिंग करतायत.

राज्यात 'डबल म्युटेशन' आढळून आल्याने तज्ज्ञांची चिंता जास्त वाढलीये.

"आम्हाला भीती आहे. जर डबल म्युटेशनचं ट्रिपल म्युटेशन झालं तर, मृत्यूचं प्रमाण वाढण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे दिवसेंदिवस वाढणाऱ्या संसर्गाला वेळीच आळा घालणं गरजेचं आहे," असं डॉ. जोशी पुढे सांगतात.

पण, विषाणूचा हा नवीन प्रकार किती धोकादायक आहे हे अजूनही स्पष्ट झालेलं नाही.

महाराष्ट्रात कोरोना रुग्णांची संख्या वाढत असली तरी मृत्यूदर वाढलेला नाही, यामुळे चिंता करण्याचे कारण नाही असं देखील डॉ. शशांक जोशी आवर्जून सांगतात.

जिनोम सिक्वेंसिंग म्हणजे काय?

सोप्या शब्दात सांगायचं झालं तर, 'प्रत्येक व्हायरसची जनुकीय संरचना वेगळी असते. व्हायरसची जनुकीय संरचना कशी आहे याचा शोध घेणं म्हणजे 'जिनोम सिक्वेंसिंग'.

व्हायरसला स्वत:चा DNA किंवा RNA कोड असतो. A, T, G आणि C या न्यूक्लिओ टाइड्सने व्हायरसची संरचना ओळखली जाते. व्हायरसच्या या संरचनेत मोठा बदल झाला. तर, व्हायरसचा नवीन 'स्ट्रेन' तयार झाला असं वैद्यकीय भाषेत म्हटलं जातं.

केंद्रीय आरोग्यसचिव राजेश भूषण यांच्या माहितीनुसार, देशात जिनोम सिक्वेंसिंग मोठ्या प्रमाणात वाढवण्यात आलं आहे. येत्या काळात याची संख्या आणखी वाढवली जाईल.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...मागची कित्येक वर्षं स्वत:च पूर्ण करत आलेली आहे. अगदी दहा ते पंधरा वर्षांपूर्वीपर्यंत ही परिस्थिती होती. मुंबईतल्या वीज निर्मिती आणि पुरवठा व्यवस्थेला 'आयलँडिंग व्यवस्था' (बेटावर वीज पुरवठा करणारी व्यवस्था) असं म्हटलं जातं. त्यानंतर मात्र जशी विजेची मागणी वाढली तशी टाटा पॉवर आणि पूर्वी रिलायन्स एनर्जी या कंपन्यांना वीज निर्मिती आणि पुरवठ्याचं कंत्राट देण्यात आलं.

इथल्या ऊर्जा निर्मिती प्रकल्पांमधून तयार झालेली वीज उच्च दाबाच्या विजेच्या तारांमधून जवळच्या वीज केंद्रांपर्यंत पोहोचवली जाते. तिथून ... उर्वरित लेख लिहा:

साठीही होतो.

अशा पद्धतीने मुंबई शहराची विजेची गरज भागवण्याचा प्रयत्न राज्य सरकारकडून होतो.

मुंबईला 24 तास वीज पुरवठा कसा शक्य होतो?

हाच महत्त्वाचा प्रश्न आहे. सुरुवातीला म्हटल्याप्रमाणे मुंबई शहराची गरज 3 हजार मेगावॅट इतकी आहे. सध्या लॉकडाऊनच्या दिवसांत ती कमी होऊन 2600 मेगावॅट पर्यंत स्थिरावली आहे. पण, मुंबई हे महत्त्वाचं महानगर असल्याने तिथे अव्याहत वीज पुरवठा सुरू राहणं महत्त्वाचं आहे. त्या दृष्टीनेच टाटा पॉवर आणि अदानी पॉवर या कंपन्यांशी करार करण्यात आल्याचं वीज क्षेत्रातील तज्ज्ञ अशोक पेंडसे यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

"10-15 वर्षांपूर्वी मुंबई वीजेच्या बाबतीत स्वयंपूर्ण होती. जितकी, वीजेची मागणी होती ती शहरातील वीज निर्मिती प्रकल्पांमधून होत होती. पण, ही मागणी वाढल्यावर खाजगी कंपन्यांकडून वीज निर्मिती आणि पुरवठा करण्याची गरज निर्माण झाली. सध्या शहराच्या एकूण मागणीपैकी 40 टक्के विजेची निर्मिती बाहेरून होते. आणि टाटा तसंच अदानी यांच्या कंपन्या या विजेची निर्मिती तसंच वितरणही करतात," पेंडसे सांगतात.

त्याचबरोबर विजेची आपात्कालिन गरज पडली तर त्यासाठी राज्य सरकारच्या कोट्यातूनही एक स्टँडबाय लक्ष्य मुंबईसाठी ठरवलेलं असतं. आणि त्यासाठी मुंबईकर आपल्या वीज बिलाच्या माध्यमातून 500 कोटी रुपये MSDCL या राज्य सरकारच्या कंपनीला देत असतात, अशी माहितीही पेंडसे यांनी दिली.

"मुंबईत वीज कमी पडू नये अचानक तुटवडा होऊ नये यासाठी राज्याच्या कोट्यातली काही वॅट वीज ही मुंबईसाठी राखून ठेवली जाते. आपत्कालिन परिस्थितीत ही वीज मुंबईतील वापरासाठी खुली होते. त्यामुळेच मुंबईत अव्याहत पुरवठा शक्य होऊ शकतो. या राखीव विजेसाठी मुंबईकर दर महिन्याला 500 कोटी रुपये भरतो," पेंडसे यांनी सांगितलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...मागणी झाली.

शायना एन सी

त्याप्रमाणे संसदेत अनेकदा ठराव आणला पण स्वतः पुरोगामी म्हणणार्‍या अनेक नेत्यांनी त्याला विरोध केला. त्यामुळे राजीव गांधीच्या सरकारपासून तो रखडला आहे. जोपर्यंत हे संसद आणि विधिमंडळात आरक्षणाचा ठराव मंजूर होत नाही तोपर्यंत राजकीय घराण्याची पार्श्वभूमी नसणार्‍या महिलांना राजकारणात सक्रिय होणं कठीण जातं, असं मत ज्येष्ठ पत्रकार राही भिडे यांनी व्यक्त केलं.

राष्ट्रवादीतून भाजपत आलेल्या महिल्या नेत्या चित्रा वाघ म्हणतात, "प्रत्येक क्षेत्रात जशी स्पर्धा असते तशी राजकारणात सु... उर्वरित लेख लिहा:

म्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...मागे अनेक कारणं होती. त्यापैकी सर्वांत महत्त्वाचं कारण म्हणजे भाजप मित्र पक्ष असला तरी स्थानिक पातळीवर शिवसेनेची ताकद कमी होण्यामागे भाजप जबाबदार आहे अशीही टीका करण्यात येते.

"अनेक राज्यांत स्वतःची काही ताकद नसताना स्थानिक पक्षाची साथ घेऊन भाजपचा विस्तार झाला. जर शिवसेना नसती तर भाजप महाराष्ट्रात इतका मोठा झालाच नसता. पण शेवट स्थानिक पक्षांचीच मुळं खोदण्याचं काम भाजपनं केलंय. हे महाराष्ट्रानेही पाहिलंय. आता तीच परिस्थिती ते नितीश कुमारांची करू इच्छितात. आणि हे जाणण्याची ताकद नितीश कुमारांसारख्य... उर्वरित लेख लिहा:

जेडीयूने मांडली आहे.

5. दोन्ही राज्यात काँग्रेसचा स्ट्राईक रेट कमी

बिहारमध्ये अनेक वर्षं सत्तेची खुर्ची काँग्रेसकडे होती. पण गेल्या तीन दशकांत काँग्रेसने बिहारमध्ये जनाधार गमावला.

बिहारमध्ये काँग्रेसने 70 जागांवर निवडणूक लढवली. पण काँग्रेसच्या हाती फारसं यश आलेलं नाही.

महाराष्ट्र असो वा बिहार केंद्रात सत्ताधारी भाजपचा सर्वांत मोठा विरोधक असलेल्या काँग्रेस पक्षाचा दोन्ही राज्यात स्ट्राईक रेट कमी झाला.

महाराष्ट्रात काँग्रेसनं दीडशेच्या आसपास जागा लढवून केवळ 44 जागांवर विजय मिळवला. तर बिहारमध्येही तब्बल 70 जागा लढवून केवळ 20 जागा राखता आल्या.

6. प्रादेशिक पक्षांची चांगली कामगिरी

महाराष्ट्र आणि बिहारमध्ये भाजप हा सर्वांत मोठा पक्ष असला तरी सत्तेची चावी प्रादेशिक पक्षांच्याच हाती आहे.

महाराष्ट्रात राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या मदतीमुळेच शिवसेना सत्ता स्थापन करू शकली असं म्हटलं तर वावगं ठरणार नाही.

बिहारमध्ये तर निवडणुकीच्या प्रचारात सर्वाधिक चर्चा ही आरजेडीची झाली. आरजेडीचे मुख्यमंत्रिपदाचे उमेदवार तेजस्वी यादव यांच्या सभांना होणारी गर्दी चर्चेचा विषय ठरू लागली.

31 वर्षांच्या तेजस्वी यादव यांनी भाजप आणि जेडीयूतील बड्या नेत्यांना काटे की टक्कर दिली.

राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार आणि शिवसेनेचे खासदार संजय राऊत यांनीही तेजस्वी यादव यांचं निवडणुकीतील कामगिरीचं कौतुक केलं.

आरजेडी, काँग्रेस आणि डाव्या पक्षांच्या महाआघाडीने बिहारमध्ये निवडणूक लढवली. महाआघाडीला बहुमताचा आकडा गाठण्यात अपयश आलं असलं तरी आरजेडीने लक्षणीय कामगिरी करून सर्वांना दखल घेण्यास भाग पाडलं.

महाराष्ट्रात भाजप आणि शिवसेनेच्या युतीची सत्ता असताना काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसची कामगिरी कशी राहणार अशी चर्चा निवडणुकीपूर्वी होती. पण राष्ट्रवादी काँग्रेसने अनपेक्षित कामगिरी करत शिवसेनेच्या बरोबरीने जागा जिंकल्या. याचा आपसूकच फायदा आघाडीमधील काँग्रेसलाही झाला.

7. अल्पसंख्याक नेत्यांवर मतं विभागणीचे आरोप

बिहारमध्ये AIMIM पक्षाने डेमोक्रटिक सेक्युलर फ्रंटसोबत 20 जागांवर निवडणूक लढवली. तर लोक जनशक्ती पक्षाने जेडीयूविरोधात उमेदवार उभे केले, पण तुलनेने भाजप विरोधात कमी उमेदवार उभे केल्याने हे पक्ष भाजपला मदत करत असल्याचे आरोप करण्यात आले.

यामागे प्रमुख कारण म्हणजे बिहारमध्ये बहुसंख्य मुस्लीम मतदार हा लालू प्रसाद यादव यांचा पक्ष...


...माझी ओळख झुल्फिकार यांच्याशी करवून दिली. पहिल्या नजरेत तर ते मला जराही आकर्षक वाटले नाही."

बेगम नुसरत पुढे सांगतात, "भुत्तोंच्या बहिणीच्या लग्नावेळी आमची दुसऱ्यांदा भेट झाली. लग्नानंतरच्या वलीमाच्या कार्यक्रमात ते माझ्यासोबत नृत्य करायला लागले. तेव्हा त्यांनी मला घट्ट पकडण्याचा प्रयत्न केला. मी हळू आवाजात त्यांना सांगितलं, 'हा पाकिस्तान आहे, साहेब. अमेरिका नाही!"

"हे ऐकून झुल्फी हसायला लागले. त्यांची हिंमत तर बघा, जेवण संपायच्या अगोदरच मला घरी सोडण्यासाठी त्यांनी आग्रह केला. मी म्हटलं, 'मी माझ... उर्वरित लेख लिहा:

त्या रात्री संपूर्ण पाकिस्तानात ब्लॅक आऊट होतं. मी दोन तास कार चालवत इस्लामाबादहून रावळपिंडीला पोहोचलो. याह्या खाना एका खोलीत एकटेच बसलेले होते. त्यांच्यासमोर स्कॉचचा एक ग्लास ठेवलेला होता. त्यांनी मला म्हटलं की, 'खार साहेब, काहीही होवो. तुम्ही भुत्तो यांना परत बोलवा. त्यांना भुत्तो यांना पंतप्रधान बनवायचं असलं तरी स्वत: मात्र राष्ट्रपती पदावर कायम राहायचं होतं."

खार सांगतात, "मग मी भुत्तो यांना रोममध्ये फोन केला आणि त्याना परत यायची विनंती केली. त्यांनी मला विचारलं, तुम्ही मला मारणार तर नाही ना? नेमकी काय झालंय?"

"फोनवर मी तुम्हाला जास्त तपशील देऊ शकत नाही, कारण इथले सर्व फोन टॅप होत आहेत," असं मी त्यांना सांगितलं. "मी फक्त एक सांगू शकतो की हा एक टर्न आहे. तुम्ही फक्त इकडं निघून या. बाकी सर्व ठीक होईल."

विमानतळावरून थेट प्रेसिडेंट हाऊस

भुत्तो यांना विमानतळावरून प्रेसिडेंट हाऊसला नेण्यात आलं. त्यानंतर त्यांना राष्ट्राध्यक्ष आणि 'चीफ मार्शल लॉ अॅडमिनिस्ट्रटर' ही पदं सोपवण्यात आली.

गुलाम मुस्तफा खार

गुलाम मुस्तफा खार पुढे सांगतात, "मित्राची मर्सिडीज कार घेऊन भुत्तोंना घ्यायला मी विमानतळावर गेलो. ते कारमध्ये बसले आणि विचारलं की, 'कुठे जायचं आहे?' 'प्रेसिडेंट हाऊसला,' मी म्हटलं, आजच सत्ता तुमच्या हातात सोपवली जाईल."

प्रेसिडेंट हाऊसमध्ये याह्या खान भुत्तोंची वाट पाहत होते. त्यांनी म्हटलं आहे की, "पश्चिम पाकिस्तानातून तुम्ही निवडून आलेले नेते आहात, म्हणून तुमच्याकडे सत्ता हस्तांतरित करण्याचा निर्णय घेतला आहे. आता प्रश्न हा होता की, सत्तेचं हस्तांतरण कसं व्हायला हवं?"

खार सांगतात, "आर्मीमध्ये एक कर्नल होते. त्यांचं नाव मला आता आठवत नाही, पण त्यांना जॅक म्हणून बोलवलं जायचं. त्याला बोलावण्यात आलं आणि त्यानं सांगितलं की, 'एकाच परिस्थितीत भुत्तो यांना सत्ता हस्तांतरित करता येईल, जेव्हा भुत्तो यांना चीफ मार्शल लॉ अॅडमिनिस्ट्रटरचे अधिकार देण्यात येतील. मग त्या प्रकारची कागदपत्रं बनवण्यात आली आणि त्यावर कॅबिनेट सचिव गुलाम इसहाक खाँ यांची स्वाक्षरी घेण्यात आली."

खार पुढे सांगतात, "भुत्तो म्हणाले, या महत्त्वाच्या प्रसंगी फक्त तू आणि मीच इथं उपस्थित आहोत. आपल्या पक्षाचे महासचिव जे. ए. रहीम यांनाही बोलावून घ्या. नंतर माहिती झालं तर त्यांना खूप वाईट वाटेल."

"ज्यावेळी भुत्तो पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष बनले त्यावेळी...


...माझ्या घरावर छापा टाकला तेव्हापासून माझं आयुष्य पूर्णपणे बदललं आहे.

माझ्यासोबत जे घडलं त्याची मी कधी स्वप्नातही कल्पना केलेली नव्हती. पोलीस माझी व्याख्यानं आयोजित करणारे आयोजक, बहुतेकदा विद्यापीठं यांना भेटून माझ्याबाबत विचारपूस करून त्यांना घाबरवायचे, याची मला कल्पना होती.

मात्र, मला वाटायचं की अनेक वर्षांपूर्वी घर सोडून गेलेला माझा भाऊ आणि मी यांच्यात पोलिसांची गल्लत झाली असावी. मी आयआयटी खरगपूरमध्ये शिकवत असताना मला बीएसएनएलच्या एका अधिकाऱ्याचा फोन आला आणि मी तुमचा हितचिंतक असल्याचं म्हणत ... उर्वरित लेख लिहा:

बिचोलिम पोलीस ठाण्यात जाऊन तक्रार नोंदवली की आमच्या अनुपस्थितीत पोलिसांनी आमचं घर उघडलं होतं आणि त्यांनी आत काही पेरून ठेवलं असेल तर त्यासाठी आम्ही जबाबदार असणार नाही. पोलिसांना काही चौकशी करायची असल्यास आमचा फोन नंबरही तिने स्वतःहून देऊ केला.

पोलिसांनी अचानक माओवादी कहाण्या सुरू करून पत्रकार परिषदा घ्यायला सुरुवात केली. यातून त्यांना माझ्याविषयी आणि अटक झालेल्या इतर लोकांविषयी त्यांच्या नियंत्रणात असलेल्या मीडियाच्या माध्यमातून लोकांमध्ये पूर्वाग्रह निर्माण करायचे होते, हे उघडच होतं.

31 ऑगस्ट 2018 रोजी घेतलेल्या अशाच एका पत्रकार परिषदेत एका पोलीस अधिकाऱ्याने एक पत्र वाचून दाखवलं. पूर्वी अटक केलेल्या एका व्यक्तीच्या कॉम्प्युटरमध्ये हे पत्र सापडल्याचा आणि हे पत्र म्हणजे माझ्याविरुद्धचा पुरावा असल्याचा त्यांचा दावा होता.

अतिशय ढिसाळ पद्धतीने लिहिलेल्या त्या पत्रात मी हजेरी लावलेल्या एका शैक्षणिक परिषदेविषयीची माहिती होती जी अमेरिकन युनिव्हर्सिटी ऑफ पॅरिसच्या वेबसाईटवर सहज उपलब्ध होती. सुरुवातीला मी ते हसण्यावर नेलं.

नंतर मात्र, त्या अधिकाऱ्यावर नागरी आणि फौजदारी बदनामीचा खटला दाखल करायचं ठरवलं आणि यासाठी नियमानुसार लागणारी परवानगी मिळवण्यासाठी 5 सप्टेंबर 2018 रोजी महाराष्ट्र सरकारला पत्र लिहिलं. त्या पत्रावर आजवर सरकारकडून उत्तर आलेलं नाही. तिकडे उच्च न्यायालयाने फटकारल्यानंतर पोलिसांच्या पत्रकार परिषदा मात्र बंद झाल्या.

जेव्हा मला सर्वोच्च न्यायालयाकडून संरक्षण मिळालेलं असतानाही पुणे पोलिसांनी बेकायदेशीरपणे अटक केली त्यावेळी हिंदुत्ववाद्यांच्या टोळीने माझ्या विकिपीडिया पेजशी छेडछाड केली.

हे सार्वजनिक पेज होतं आणि अनेक वर्षं मला त्याची माहितीसुद्धा नव्हती. त्यांनी सर्वांत आधी सगळी माहिती डिलिट केली आणि एवढीच माहिती दिली की "याचा भाऊ माओवादी आहे. याच्या घरावर छापा मारण्यात आला होता. माओवाद्यांशी संबंध असल्याकारणावरून याला अटक करण्यात आली होती." वगैरे, वगैरे.

नंतर माझ्या काही विद्यार्थ्यांनी मला सांगितलं की त्यांना जेव्हा-जेव्हा ते पेज रिस्टोर करण्याचा किंवा एडिट करण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा-तेव्हा या टोळक्याने धडका दिल्या आणि काही वेळातच सुधारित माहिती पुसून पुन्हा बदनामीकारक मजकूर टाकला जात होता.

अखेर विकिपीडियाकडूनच हस्तक्षेप करण्यात आला आणि काही नकारात्मक मजकुरासहच ते पेज स्टेबल करण्यात आलं....


...माझ्यासारखी अनेक माणसं आहेत. मी अनेक रुग्णांना परत पाठवताना पाहिलं आहे. मुख्यमंत्री सांगतात की पुरेसे बेड्स आहेत. मला दाखवा की कुठे बेड्स आहेत? कृपा करून माझ्या आईवर उपचार करा.

राजधानी लखनौची अवस्था तितकीच खराब आहे.

गाडीत बसलेल्या आणि चेहऱ्यावर मास्क लावलेल्या सुशील कुमार श्रीवास्तव यांचा फोटो सोशल मीडियावर आहे. त्यांना रुग्णालयात दाखल करण्यासाठी त्यांच्या घरचे इकडून तिकडे फिरत होते. जेव्हा त्यांना बेड मिळाला, तोपर्यंत खूप उशीर झाला होता.

आम्ही त्यांचा मुलगा आशिषला फोन केला. त्यांनी सांगित... उर्वरित लेख लिहा:

े मृत्यू आणि यामुळे उद्ध्वस्त होणारी कुटुंब यादरम्यान राज्यात कोरोना रुग्णांची संख्या दररोज वाढते आहे. रविवारी उत्तर प्रदेशात 30,596 नव्या रुग्णांची नोंद झाली. एका दिवसात सर्वाधिक रुग्णांना कोरोना संसर्ग झाला.

विरोधी पक्षनेते आणि कार्यकर्तेही कोरोना संसर्गासंदर्भात खरं चित्र सांगू शकलेले नाहीत. राज्यात मोठ्या प्रमाणावर कोरोना चाचण्या होत नाहीयेत आणि खाजगी प्रयोगशाळांचे आकडे आकडेवारीत न घेतल्याने कोरोना मृत्यूंचा खरा आकडा लपवला जात असल्याचा आरोप विरोध करत आहेत.

स्मशानातलं चित्र

विरोधकांच्या दाव्यात तथ्य दिसते आहे. ज्या लोकांशी आम्ही बोललो त्यापैकी अनेकांच्या चाचण्या झाल्या नव्हत्या. अनेकजण कोरोना पॉझिटिव्ह असूनही राज्य सरकारच्या आकडेवारीत त्यांच्या नावाची नोंदणी झाली नव्हती.

लखनौच्या 62वर्षीय अजय सिंह यांनी आपल्या पत्नीचा पॉझिटिव्ह रिपोर्ट मला पाठवला. मात्र राज्य सरकारच्या वेबसाईटवर त्यांच्या पत्नीचा नावाचा पॉझिटिव्ह रुग्णांमध्ये उल्लेखच नाही.

कानपूरचे निरंजन सिंह आणि वाराणसीच्या निर्मला कपूर या दोघांची नावं राज्यातील कोरोनामुळे झालेल्या मृत्यूंमध्ये सामील होती मात्र डेथ सर्टिफिकेटवर कोरोना मृत्यू असा उल्लेख नव्हता.

प्रसारमाध्यमांनीही सरकार देत असलेल्या कोरोना मृत्यूंच्या आकड्यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केलं आहे. प्रसारमाध्यमांनी दिलेल्या वृत्तानुसार, लखनौ आणि वाराणसीत स्मशानात जळणाऱ्या चिता आणि कोरोनामुळे झालेले मृत्यू यांच्यात ताळमेळ नाही.

सरकारने संधी गमावली

वाराणसीतील खाजगी रुग्णालय हेरिटेज हॉस्पिटलचे संचालक अंशुमान राय सध्याची परिस्थिती अभूतपूर्व असल्याचं सांगितलं. आरोग्य व्यवस्था कोलमडली असल्याने अनेक डॉक्टर्स, नर्स, आरोग्य कर्मचारी, लॅब टेक्निशियन आजारी पडत आहेत.

अॅम्ब्युलन्सची अशी रांग आहे.

अशा परिस्थितीत आम्ही दोनशे टक्के योगदान द्यायला हवं तिथे आम्ही शंभर टक्के योगदानही देऊ शकत नाही. कारण आरोग्य व्यवस्था पूर्णत: मनुष्यबळावर अवलंबून आहे.

दुसऱ्या लाटेचं अनुमान करण्यात अपयशी ठरल्याचं खापर विरोधक राज्य आणि केंद्र सरकारवर फोडत आहेत.

सप्टेंबर ते फेब्रुवारी या कालावधीत काहीच काम झालं नाही. या काळात आरोग्य व्यवस्था आणि पायाभूत यंत्रणा बळकट करता आली असती असं विरोधी पक्षांचं म्हणणं आहे. ऑक्सिजन बँकसह राज्याला औषधंही जमा करता आली असती. मात्र सरकारने ही संधी गमावली.

कोरोना अक्राळविक्राळ वेगाने...


...माण कमी

हिवाळा व्हायरसला पोषक असण्याच दुसरं कारण म्हणजे, अतिनील किरणांची तीव्रता कमी असणं. थंडीच्या दिवसात उन्हाळ्याच्या तुलनेत सूर्यप्रकाश कमी असतो. त्यामुळे व्हायरस जास्त काळ टिकतात.

"व्हायरसला मारण्यासाठी विशिष्ट तापमानाची गरज असते. सूर्यप्रकाशातील अतिनील किरणांमुळे विषाणू नष्ट होतात. त्यामुळे उन्हाळ्यात व्हायरसला वाढण्यासाठी पोषक वातावरण नसतं.

थंडीच्या दिवसात मात्र सूर्यप्रकाशातील अतिनिल किरणांची तीव्रता कमी होते. काहीवेळेस सूर्यकिरण पोहोचत नाहीत. त्यामुळे थंड वातावरणात व्हायरस दिर्घकाळ... उर्वरित लेख लिहा:

ल व्हिटॅमिन-डी वाढवण्यासाठी डॉ. अमोल काही सोपे उपाय सांगतात,

* दररोज 15 ते 20 मिनिटं उन्हात बसा

* सकाळी 7 ते 10 या वेळेत कोवळं उन घेण्यासाठी बाहेर किंवा छतावर जा. वर्क फ्रॉम होम असेल छतावर काम करा

* कोवळं उन शरीराला फार गरजेचं आहे

तज्ज्ञांच्या मते, 'फ्लू' पसरण्यासाठी आणखी एक महत्त्वाची पोषक गोष्ट म्हणजे लोकांच्या संपर्कात आलेल्या आणि वारंवार वापरल्या जाणाऱ्या वस्तू.

संपर्काने पसरणार संसर्ग

येणारे दिवस सणासुदीचे आहेत. या काळात मोठ्या संख्येने लोकं बाहेर पडतील. कोव्हिड-19 चा लॉकडाऊन जवळपास उठल्याने लोकं कामासाठी प्रवास करतील. त्यामुळे लोकांचा संपर्क वाढल्याने 'फ्लू' च्या संसर्गाची भीती तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.

"हिवाळ्यात 'फ्लू' चा व्हायरस वस्तूंवर दीर्घकाळ जिवंत रहातो. त्यामुळे ऑफिसच्या डेस्कवर, घरात, ट्रेन, बसने प्रवास करताना वारंवार वापरल्या जाणाऱ्या वस्तूंवर व्हायरस खूप वेळ जिवंत राहण्याची शक्यता आहे. या वस्तूंवर असलेल्या व्हायरसशी आपला संपर्क आला तर आपल्याला संसर्ग होण्याची शक्यता वाढते. एसीच्या रूममध्ये हवेत जास्तवेळ सर्क्युलेशनमध्ये राहील. ज्यामुळे संसर्गाचा धोका वाढेल," असं डॉ. समेळ पुढे सांगतात.

त्याचसोबत, हिवाळ्यात शरीराची चयापचयशक्ती (Metabolism) कमी होते. आहारातून आपल्याला उर्जा मिळते. हिवाळ्यात आहार थोडा कमी होतो. हे देखील रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होण्यामागचं एक कारण असल्याचं तज्ज्ञांचं मत आहे.

हिवाळ्यात 'फ्लू' च्या संसर्गापासून बचावासाठी डॉ. अवनी राऊत यांनी हे सोपे उपाय सांगितले,

* उष्ण पदार्थाचं सेवन करा. जास्त तेलकट खाऊ नका

* थंड पाणी पिऊ नका. त्यामुळे घसा सुकतो आणि घशातील व्हायरसला वाढण्यासाठी मदत मिळते

*  नाक, कान आणि घसा हायड्रेट ठेवा

*  घसातील वातावरण गरम ठेवा.

*  शक्यतो एसी आणि फॅनच्या खाली बसू नका

 थंडीच्या दिवसात वातावरणात उडणारे परागकण नाकावेटे शरीरात जाऊन अॅलर्जी होण्याची शक्यता असते. अॅलर्जीमुळे देखील अंगदुखी, सर्दी, खोकला आणि ताप येण्याची शक्यता असते असं तज्ञ सांगतात.

एकीकडे आपण कोव्हिड-19 विरोधात युद्ध लढतोय. तर, हिवाळ्यात झपाट्याने पसरणाऱ्या 'फ्लू' पासूनही आपल्याला संरक्षण करायचं आहे. त्यामुळे हिवाळ्यात फ्लू पसरणाऱ्या कारणांवर नीट लक्ष दिलं आणि काळजी घेतली तर फ्लू पसरण्यापासून आपण रोखू शकतो.

'फ्लू' ची लस मदत करेल

सामान्यांना 'फ्लू' पासून सुरक्षा...


...माणे दाहोदमधली अनेक कुटुंब उदरनिर्वाहासाठी मोठ्या शहरात जाऊन मजुरी करतात. मात्र, याचा परिणाम असा होतो की या छोट्या गावांमध्ये महिलांच्या आरोग्यासाठी ज्या सुविधा पुरवल्या जातात त्या गावांमधल्या महिला रोजगारासाठी मोठ्या शहरात गेल्याने त्यांना योजनांचा लाभच मिळत नाही. त्यामुळे सरकारी योजनांचे फायदे संपूर्ण जिल्हा किंवा राज्य पातळीवर समप्रमाणात होत नाहीत.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी बँक खात्यात थेट पैसे जमा करण्याची योजना आणली. वर उल्लेख केलेली समस्या सोडवण्यासाठी ही योजना आली खरी मात्र नंदासारख्... उर्वरित लेख लिहा:

षातच दगावली. एक मुलगा आणि एक मुलगी जिवंत आहेत. मात्र, त्यांचीही वाढ निटशी होत नाहीय.

गुजरातच्या आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण विभागाच्या अतिरिक्त संचालिका डॉ. नीलम पटेल सांगतात, "सरकारच्या सर्व प्रकारच्या योजनांची राज्यात योग्यप्रकारे अंमलबजावणी व्हावी, याची खात्री आम्ही देतो."

कुपोषणाची समस्या कमी करण्यासाठी गुजरात राज्यात फारसे प्रयत्न झाले नाही, याची कबुली त्यांनी दिली. मात्र, केवळ सरकार सगळं करू शकत नाही, असंही त्यांचं म्हणणं आहे.

मात्र, सरकारी पातळीवरच समस्या असल्याचं सामाजिक कार्यकर्त्या शीला खांत यांचं म्हणणं आहे.

सरकारी योजना असूनही केवळ कागदपत्रांच्या कमतरतेमुळे अनेक महिला योजनांपासून वंचित राहत असल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...माता आणि दिग्दर्शक महेश भट्टही यांनीही रविवारी (16 डिसेंबर) दादरमध्ये आनंदराज आंबेडकर यांच्यासोबत निदर्शनात सहभाग घेतला होता.

महेश भट्ट यांचं ट्वीट

महेश भट्ट यांचं ट्वीट

त्यांनी नीलेश जैन यांच्या एका विधानाचा उल्लेख आपल्या ट्वीटमध्ये केला आहे. "असा एक तराजू बनायला हवा, ज्यात माणुसकी आणि सत्ता मोजता येईल."

अभिनेत्री पूजा भट्ट यांनीही दिल्लीतील हिंसाचाराचा निषेध केला आहे. "जेव्हा आवाज उठवायला हवा तेव्हा शांत राहणारी माणसं भित्री बनतात. भारत जळतो आहे. यापुढे कोणी शांत राहू शकणार नाही."

पूजा भट... उर्वरित लेख लिहा:

्यान, बॉलिवुडमधल्या अनेक दिग्गज कलाकारांनी मात्र याविषयी कोणतीही प्रतिक्रिया दिलेली नसल्याची चर्चा सोशल मीडियावर सुरू आहे. तसंच मराठीतले कलाकार गप्प का, असाही प्रश्न राजकीय भाष्यकार राजू परुळेकर यांनी विचारला जातो आहे.

स्टँडअप कॉमेडियन आणि अभिनेता वीर दास यांनी एका ट्वीटमध्ये सर्व गप्प सिनेकलाकारांवर खोचक टीका केली आहे. "आज करमणूक क्षेत्रातले बहुतांश लोक तुमच्या पाठीशी नसतील, त्याबद्दल खरंच वाईट वाटतं. पण एक दिवस ते तुमच्यावर सिनेमा बनवून भरघोस पैसा कमावतील."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...मात्र 'हॅप्पी हायपोक्सिया'मध्ये  शरीरातील पेशींना हवं असलेलं ऑक्सिजन रक्ताद्वारे पुरेशा प्रमाणात वाहून नेलं जात नाही.

'हॅप्पी हायपॉक्सिया' सामान्य आहे?

डॉ. शेणॉय पुढे म्हणतात, "मी माझ्या प्रॅक्टिसमध्ये ही परिस्थिती सामान्यांमध्ये पाहिली नाहीये. मी अनेक कोरोना संशियत रुग्णांना ओळखून रुग्णालयात पाठवलं. पण, कोरोनामुळे हॅप्पी हायपॉक्सिया कंडिशनबाबत अधिक माहिती मिळाली आहे. ही गोष्ट प्रकर्षाने पुढे आलीये. कोव्हिडमुळे फुफ्फुसांची कार्यक्षमता कमी होते. रक्तात ऑक्सिजनची योग्य देवाण-घेवाण होत नाही. पर... उर्वरित लेख लिहा:

ोजता येणं शक्य आहे. 'पल्स ऑक्सिमीटर'च्या मदतीने आपण सहजतेने शरीरातील ऑक्सिजनची पातळी तपासू शकतो.

प्रतिनिधिक छायाचित्र

डॉ. शेणॉय म्हणतात, "मी 'हॅप्पी हायपोक्सिया' अनुभव केला आहे. त्यामुळे माझी सर्वांना विनंती आहे की दिवसातून 10 वेळा आपण आपल्या शरीरातील ऑक्सिजनची पातळी तपासली पाहिजे. कोव्हिडच्या संसर्गासोबत जगताना याशिवाय दुसरा पर्याय नाही. जीव वाचवायचा असेल तर प्रत्येक घरात 1 'पल्स ऑक्सिमीटर' असणं गरजेचं आहे.'

प्रत्येक आजाराचं योग्य वेळी निदान सर्वांत महत्त्वाचं असतं. मुंबईच्या पालिका रुग्णालयाचे माजी संचालक आणि राज्य सरकारच्या डेथ ऑडीट कमिटीचे अध्यक्ष डॉ. अविनाश सुपे म्हणतात, "हॅप्पी हायपोक्सियाचे रुग्ण सामान्य लोकांसारखेच दिसतात. पण, एखादी अॅक्टिव्हिटी करत असताना त्यांची तब्येत अचानक बिघडते. काही वेळापर्यंत त्यांना याचा त्रास होतो. पण, त्यानंतर त्यांची तब्येत बरी होते. याचं योग्यवेळी निदान होणं महत्त्वाचं आहे. जेणेकरून योग्य उपचार सुरू करता येतात."

"हॅप्पी हायपॉक्सियाग्रस्त रुग्णांच्या फुफ्फुसांची कार्यक्षमता कमी झालेली असते. त्यामुळे दुसऱ्या स्टेजमध्ये त्यांना श्वास घेण्यास त्रास होवू लागतो. आणि तिसरी स्टेज म्हणजे अत्यंत गंभीर परिस्थितीत व्हेन्टिलेटरची गरज लागते," असं डॉ. सुपे म्हणतात.

हायपॉक्सिया कोणत्या कारणांमुळे होतो?

मुंबईच्या लिलावती रुग्णालयाचे पल्मुनरी फिजीशिअन डॉ. जलील पारकर स्वत: कोव्हिड-19 चा सामना करून कोरोनामुक्त झालेत.

डॉ. पारकर म्हणतात, "शरीरात ऑक्सिजनची मात्र खूप कमी असूनही लोकांना श्वास घेण्यास त्रास न होणं हे अत्यंत दुर्मिळ आहे. सिव्हिअर अस्थमा, फुफ्फुसांना झालेली इजा, न्यूमोनिया यामुळे हायपॉक्सिया होण्याची शक्यता असते. फुफ्फुसाचा आजार झालेल्यांमध्ये शरीरात ऑक्सिजनची मात्र कमी तर कार्बनडाय ऑक्साईडची मात्र जास्त असते."

राज्यात कोव्हिड-19 मुळे मृत्यूमुखी पडलेल्यांच्या मृत्यूची कारणमिमांसा करताना 'हॅपी हायपोक्सिया' बाबत आरोग्य यंत्रणांनाही माहिती मिळालीये.

'Happy Hypoxia' बाबत बीबीसी मराठीशी बोलताना राज्याचे आरोग्य आयुक्त डॉ. अनुप कुमार यादव म्हणाले, 'कोरोनाबाधितांच्या मृत्यूची माहिती तपासताना 'हॅप्पी हायपोक्सिया'च्या अनेक केसेस आढळून आल्या. 'हॅप्पी हायपोक्सिया' ला कोरोना व्हायरसचं एक प्रकटीकरण (Manifestation) म्हणून शकतो. हा ट्रेन्ड मुंबई आणि महाराष्ट्रात आढळून आला आहे....


...मात्र बाण धनुष्यातून निघून गेलेला असतो."

दरम्यान  "भारतीय आपली माहिती विकून बराच पैसा कमवू शकतात आणि आयुष्य सुखकर करू शकतात," असं विधान UIDAI चे माजी प्रमुख नंदन निलेकणी यांनी केलं आहे. म्हणजे जी माहिती विकून या कंपन्या बक्कळ पैसा कमवत आहेत त्यातला काही हिस्सा तुम्हाला का मिळत नाही, असा प्रश्न ते विचारतात.

जागरूक होण्याची गरज

पवन दुग्गल सांगतात, "भारतीय आपली माहिती स्वत: विकायला तयार नाहीत. याचा अर्थ आपण आपल्या खासगीपणाबद्दल जागरूक नाही असा होतो का?"

ते सांगतात, "जेव्हा भारतात माहितीच्या संर... उर्वरित लेख लिहा:

चलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...माधान व्यक्त केलं.

युद्धावर बोलताना गुरजंट सिंह म्हणतात, "आम्ही गाव-खेड्य़ात राहणारी माणसं आहोत. त्यातलं आम्हाला फारसं कळत नाही. पण घरात झालेलं भांडण निस्तरण्यासाठीही मोठं नुकसान होतं आणि हे तर दोन देशांमधलं भांडण आहे, विचार करा त्यामुळं किती नुकसान आपल्याला सहन करावं लागेल?"

आपल्या भावाच्या मृत्यूमुळं दुःखात असलेले गुरजंट सिंह म्हणाले, "आज त्यांनी आपले 40 मारले म्हणजे आपण त्यांचे 400 लोक मारू, उद्या ते आपले 800 मारतील आणि आपण त्यांचे 8 हजार लोक मारू. आणखी किती घरं उद्ध्वस्त् होतील.. हे सगळं ब... उर्वरित लेख लिहा:

ानच्या बाबतीत उलटसुलट बोलत आहेत, शिव्या देत आहेत ते चूक आहेत. काही लोक अफवाही पसरवत आहेत. पण एका देशाचे नागरिक म्हणून दुसऱ्या देशाबद्दल तितक्याच सन्मानपूर्वक दृष्टीनं पाहिलं पाहिजे."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...मान महत्त्वाची खाती मिळण्यासाठी त्यांचा प्रयत्न सुरू असल्याचं  हेमंत देसाई  यांना वाटतं. "अडीच वर्षांनंतर काय होईल काहीच सांगता येत नसतं."

"अनेक सरकारं अडीच वर्षांनंतर मतभेदामुळे पडल्याचा इतिहास आहे. त्यामुळे सध्या काय मिळेल याकडे शिवसेना लक्ष देईल. उपमुख्यमंत्रिपद आणि महत्त्वाच्या खात्यांसह शिवसेना सत्तेत सहभागी होईल, याचा अंदाज भाजपला आहे. त्याचप्रकारे भाजप पुढची पाऊलं उचलेल," असं देसाई सांगतात.

शिवसेनेकडून भाजपवर आणला जाणारा दबाव मुख्यत्त्वे उपमुख्यमंत्रिपद आणि इतर महत्त्वाच्या खात्यांकरत... उर्वरित लेख लिहा:

ासाठीचं राजकारण होतं, असं देसाई यांना वाटतं.

ते सांगतात, "मागच्या विधानसभा निवडणुकीच्या वेळी भाजपच्या जास्त जागा निवडून आल्यानंतर राष्ट्रवादी काँग्रेसने त्यांना बाहेरून पाठिंबा दिला होता. शपथविधीनंतर काही दिवसांनी शिवसेना सत्तेत सहभागी झाली होती.

"नंतर भाजप-सेनेत दुफळी माजण्यासाठी असं केल्याचं शरद पवारांनी सांगितलं होतं. यंदाच्या वेळी राष्ट्रवादी आणि काँग्रेसने ही खेळी शिवसेनेसोबत केली. हीसुद्धा राजकारण करण्याची एक पद्धत असते. शरद पवारांच्या दृष्टीकोनातून राष्ट्रवादी काँग्रेस वाढवण्यासाठी हा डावपेच असू शकतो. याची कल्पना भाजप-सेनेला आहे," देसाई सांगतात.

"शिवसेना आपल्यासोबत येण्याची शक्यता दिसत नसल्यामुळेच काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेसने आता सत्तेत स्वारस्य नाही, आम्ही विरोधक म्हणूनच काम करू अशी भूमिका गेल्या एक-दोन दिवसांपासून घेतली आहे. त्यामुळे सध्यातरी शिवसेना भाजपशिवाय इतरत्र जाऊ शकत नाही. किंबहुना, उद्धव ठाकरे यांनी निकालानंतर घेतलेल्या पत्रकार परिषदेत पक्षाला सत्तेची हाव नसल्याचंच सांगितलेलं होतं," असं देसाई सांगतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...मानसिक व्यायाम असतो, हे यावरचं एक स्पष्टीकरण आहे. इतर माणसांशी यशस्वीरित्या संपर्क ठेवण्यासाठी आपल्याला आश्चर्य वाटावं इतक्या प्रमाणात माहिती लक्षात ठेवावी लागते. ती माणसं कुठे राहतात आणि कुठे काम करतात यांसारख्या प्राथमिक तपशिलांसोबतच त्यांचे मित्रमैत्रिणी, शत्रू, भूतकाळातली छोटीमोठी गैरवर्तनं, सामाजिक स्थान आणि त्यांच्या प्रेरणा अशी सूक्ष्म माहितीही असली तर ते उपयोगी पडतं.

अनेक वेळा या प्राथमिक गृहितकांबाबतीत गफलत झाल्यामुळे अवघडलेली परिस्थिती निर्माण होते. उदाहरणार्थ, नुकतंच नोकरीवरून काढून... उर्वरित लेख लिहा:

ूर्वी, मोहिमेदरम्यान आणि मोहिमेवर परतल्यानंतर शोधकांच्या सामाजिक कौशल्यांमध्ये कोणते बदल झाले, हे या अभ्यासात नोंदवलेलं नाही. पण इतर संशोधनांनुसार, अन्टार्क्टिकामध्ये हिवाळाभर राहणाऱ्या व्यक्तींना मधल्या काळात अचानक सामाजिक बिघाड अनुभवावा लागतो. वास्तविक, तिथे जाण्यापूर्वी त्यांच्या परस्परांशी जुळवून घेण्याच्या क्षमतेची काटेकोर छाननी केली जाते.

एकाकीपणा विरुद्ध एकांत

सामाजिक अंतर राखण्याच्या अपरिहार्यतेमुळे आपल्या सामाजिक कौशल्यांवर परिणाम होईल का, या प्रश्नाचं उत्तर देणं अधिक गुंतागुंतीचं आहे, पण त्यासंबंधी काही खाणाखुणा मिळतात.

एक, मुळात आपण किती लोकांच्या संपर्कात असतो या अचूक संख्येशी मानसशास्त्रज्ञांना काही देणंघेणं नाही. उलट, आपण आपल्या परिस्थितीकडे कसं पाहतो यावर बहुतांश संशोधन केंद्रित झालेलं आहे. "एकांता"मध्ये एकटं असणं अभिप्रेत आहे, पण एकाकीपणा त्यात येत नाही- ही एक समाधानी अवस्था असते, वेल्शच्या दुर्गम भागात अॅन्सेल यांनी घेतलेल्या अनुभवाशी याचं साधर्म्य आहे. "एकाकीपणा" हा एक अत्यंत वेगळाच प्रकार आहे, त्यात माणसाला तुटल्यासारखं वाटतं आणि अधिक सामाजिक संपर्काची आस त्याला असते.

एकाकी लोकांना समाजात मिसळण्याची संधी असते, पण आजूबाजूला काय घडतंय याबद्दलच्या त्यांच्या आकलनाला बाधा पोचलेली असते. यातून विरोधाभास निर्माण होतो- एकीकडे त्यांना अधिक सामाजिक संपर्काची आस असते, पण त्याच वेळी इतरांशी स्वाभाविकपणे संवाद साधण्याची त्यांची क्षमता खालावलेली असते.

उदाहरणार्थ, एकटं पडल्यासारखं वाटणारे लोक सामाजिक धोक्यांबद्दल- उदाहरणार्थ, काहीतरी चुकीचं बोललं जाणं- अधिक जागरूक असतात. ते सहजपणे "पुष्टीकरण पूर्वग्रहा"च्या सापळ्यात अडकतात- म्हणजे स्वतःच्या स्थानाविषयी किंवा सामाजिक क्षमतेविषयी त्यांचा नकारात्मक दृष्टिकोन आधीच तयार झालेला असतो आणि आपल्या या दृष्टिकोनाची पुष्टी होईल अशाच रितीने ते इतरांच्या कृतींचं व शब्दांचं अर्थनिर्णयन करतात. इतरांकडून त्यांना फारशी अपेक्षा नसते आणि स्वतःला ते अन्याय्य परिस्थिती गणत राहतात, परिणामी इतर लोकांनी आपल्याला वाईट वागवावं यासाठी त्यांचा सक्रिय प्रयत्न सुरू असतो.

स्वतःचे विचार, भावना व वागणूक यांच्यावर नियमन ठेवण्याची क्षमता खालावल्यामुळे एकाकी लोकांना सातत्याने दुहेरी कसोटीला सामोरं जावं लागतं. सामाजिक नियमांचं पालन करण्यासाठी ही क्षमता अतिशय महत्त्वाची असते. इतर...


...मानास्पद उद्गार काढल्याप्रकरणी रिपब्लिक टीव्हीचे मुख्य संपादक अर्णब गोस्वामी यांच्याविरोधात देशभरात डझनभर याचिका दाखल झाल्या आहेत. यानंतर अर्णब यांनी दिलासा मिळवण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयात धाव घेतली आहे.

अर्णब यांनी सर्वोच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली असून यावर शुक्रवारी (24 एप्रिल) सकाळी साडे दहा वाजता सुनावणी होणार आहे. न्यायमूर्ती डी. वाय. चंद्रचूड आणि एम. आर. शाह याचिकेवर सुनावणी घेणार आहेत. लोकमतनं ही बातमी दिली आहे.

अर्णब गोस्वामी

बुधवारी (22 एप्रिल) संध्याकाळी ऑन एअर गेलेल्या कार्यक... उर्वरित लेख लिहा:

ायची आहे. विविध कंपन्यांच्या प्रकल्पांमध्ये खते उपलब्ध आहेत, मात्र ती गावपातळीपर्यंत पोहोचण्यासाठी पासेसची व्यवस्था करण्यात येणार आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...मायावती ज्या खोलीत लपल्या होत्या, सपाचे लोक तो उघडण्यासाठी प्रयत्न करत होते. त्यांच्यापासून बचाव करण्यासाठी आतील लोकांनी दरवाजाला सोफा आणि टेबल लावून ठेवलं होतं."

दिल्ली कनेक्शन

ज्येष्ठ पत्रकार राम दत्त त्रिपाठी लखनौच्या या घटनेचा संबंध दिल्लीशी असल्याचं सांगतात. 1992 साली जेव्हा बाबरी मशीद पाडली होती, त्याचा मोठा धक्का बसला होता. त्यानंतर 1993 नंतर सपा-बसपाने भाजपला रोखण्यासाठी एकत्र येण्याचा निर्णय घेतला होता आणि आपलं पहिलं आघाडीचं सरकार तयार केलं होतं. मुलायमसिंह मुख्यमंत्री झाले होते.

त्य... उर्वरित लेख लिहा:

सत्तासोपानाची एकेक पायरी चढण्यास सुरुवात केली.

त्या दिवशी नक्की काय झाल होतं, याबाबत मायावती यांनी कधी मोकळेपणाने चर्चा केली आहे का, असं विचारल्यावर प्रधान म्हणतात, "हो, अनेकवेळा. मला दिलेल्या मुलाखतीमध्ये असो वा पत्रकार परिषदेत, प्रत्येक वेळेस त्यांनी आपल्याला मारून बसपा संपवण्याचा हेतू होता, असं स्वतः सांगितलं होतं."

गेस्ट हाऊसमध्ये जे काही झालं तो आपल्या हत्येचा प्रयत्न होता, असं त्यांचं म्हणणं होतं. त्यामुळेच मायावती यांच्या मनात सपाबद्दल इतकी घृणा होती," प्रधान सांगतात.

समाजवादी पार्टीचे नेते अखिलेश आणि मुलायम सिंह यादव बसपा नेत्या मायावती यांच्याबरोबर

पण शुक्रवारी, म्हणजेच 19 एप्रिल 2019 रोजी समाजवादी पार्टी आणि बहुजन समाज पार्टी यांचे तेच दोन नेते एकाच मंचावर आले. "हे प्रकरण विसरून एकत्र येण्याचा निर्णय आम्ही घेतला आहे. कधीकधी देशहितासाठी कठोर निर्णय घ्यावे लागतात," असे मायावती यांनी यावेळी सांगितलं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...मार कामगिरी करणाऱ्या खेळाडूंना तुरुंगात पाठवलं जातं अशा अफवा पसरल्या होत्या. परंतु या वृत्ताला दुजोरा मिळू शकला नाही.

पराभवाची कठोरतेने चिकित्सा केली जाते. "अपयशी ठरलेल्या क्रीडापटूंना छळछावणी शिबिरांमध्ये पाठवलं तर क्रीडापटू घडणारच नाहीत याची जाणीव राज्यकर्त्यांना झाली आहे," असं एनके न्यूजसाठी उत्तर कोरिया विशेषज्ञ म्हणून काम करणाऱ्या फ्योडोर टर्टिस्कीय यांनी सांगितलं.

उत्तर कोरियाचा फुटबॉल संघ

आधुनिक उत्तर कोरियात सर्वसाधारण कामगिरी करणाऱ्या खेळाडूंवर कठोर कारवाई केली जात नाही. त्यांची रा... उर्वरित लेख लिहा:

ध्यस्थानं बीबीसीला 2013 मध्ये सांगितलं.

दोन देशांतला तणाव निवळणार?

उत्तर कोरियानं पुढील महिन्यात दक्षिण कोरियात होणाऱ्या हिवाळी ऑलिम्पिकमध्ये खेळण्याचा निर्णय घेतला तर दोन खेळाडूंवर त्यांची भिस्त असेल. स्केटिंगपटू किम ज्यू सिक आणि रायोम टेई ओइक हे दोघे स्पर्धेसाठी पात्र ठरले आहेत.

"हे दोघंही माझ्याकडे मार्गदर्शनासाठी आले तेव्हा ते पैलू न पाडलेल्या हिऱ्यासारखे होते. परंतु विश्वविजेता होण्याचं त्यांचं ध्येय होतं," असं त्यांच्या प्रशिक्षकांनी सांगितलं.

उत्तर कोरियाचे सर्वेसर्वा किम जाँग उन यांनी पुढील महिन्यात होणाऱ्या हिवाळी ऑलिम्पिक स्पर्धेत स्वारस्य दाखवलं आहे.

क्षेपणास्त्र चाचणीच्या मुद्यावरून उत्तर कोरियाची अमेरिकेवर सातत्यानं शाब्दिक टोलेबाजी सुरू आहे. हिवाळी ऑलिम्पिकच्या निमित्तानं जागतिक स्तरावर उत्तर कोरियाची प्रतिष्ठा सुधारावी याकरता किम प्रयत्नशील आहेत.

उत्तर कोरियानं हिवाळी ऑलिम्पिकमध्ये सहभागी होण्याचा निर्णय घेतला तर स्पर्धा संहारक शस्त्रांच्या चाचणीविना पार पडेल अशी आशा दक्षिण कोरियाला आहे.

क्षेपणास्त्र चाचण्यांवर बंदी घालण्यासाठी अमेरिका आणि दक्षिण कोरियातर्फे उत्तर कोरियावर सातत्यानं दबाव टाकला जात आहे. अमेरिका आणि दक्षिण कोरिया या युतीला पाचर बसावी यासाठी किम ऑलिम्पिककडे निमित्त म्हणून पाहत आहेत.

हे वाचलं का?

हे पाहिलं आहे का?

आठवड्या भरातल्या अशा मजेदार गोष्टी ज्या तुम्हाला माहीत नव्हत्या

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...मार यांच्या फायद्याचं नाही. त्यांनी हा रस्ता 2017 साली बंद करून घेतला आहे.

ते म्हणाले होते, भ्रष्टाचारी सहकाऱ्यांसोबत राहायचं नाही. मी राजीनामा देतो. आणि दुसऱ्या दिवशी भाजपसोबत जाऊन मुख्यमंत्री झाले. ही जखम राजकारणात 31 वर्षांचा नेता मान्य करणार नाही. तेजस्वी यांचं राजकारण आता सुरू झालं आहे. तर नितीश कुमार यांचं संपलंय. त्यामुळे ही खूप अवघड गोष्ट आहे.

मोठा भाऊ भाजप नितीश कुमारांना डोईजड होईल?

प्रा. सुहास पळशीकर - आता नितीश कुमार मुख्यमंत्री झाले तरी ते भाजपच्या उपकाराच्या ओझ्याखाली झालेले ... उर्वरित लेख लिहा:

वर्षं त्यांना गप्प बसावं लागेल. याउलट ते मला केंद्रात मंत्रिपद द्या असं बार्गेन करू शकतील. राज्यात परत यायचं का नाही तर नंतर ठरवतील. त्यामुळे फडणवीसांना त्यांना दिल्लीत किती काळ रहायचं आहे? आणि त्यावेळी भाजपची असलेली परिस्थिती यावरून ते परत महाराष्ट्रात येतील का नाही हे कळेल.

यापुढील निवडणुकांवर याचा काय परिणाम होईल?

प्रा. सुहास पळशीकर - वातावरण म्हणून बिहार आणि बंगालचा एकमेकांवर परिणाम होणार यात काही संशय नाही. बंगालमध्ये असलेले गरीब बिहारी यानंतर कोणाला मत देतील? या अर्थाने बिहार आणि बंगालचा संबंध आहे.

रणनीती म्हणून विचार केला तर बंगालमध्ये अत्यंत आक्रमक अशा ममता बॅनर्जी यांच्यासोबत त्यांची स्पर्धा आहे. अमित शहा यांच्या जाण्याचं कारण म्हणजे, त्यांच्यासाठी तो प्रतिष्ठेचा आणि जिंकणं अतोनात अवघड मुद्दा आहे. बंगालमध्ये ते मोठा पक्ष म्हणून पुढे येतील. पण, त्यांच्यासोबत जाणारं कोणीच नाही. डावे, तृणमूल आणि कांग्रेस यांच्यातील पाडापाडीचा भाजपला फायदा होईल. पण, पाडापाडी अत्यंत कमी होऊ दिली तर पश्चिम बंगाल भाजपसाठी अवघड राज्य आहे.

डाव्या पक्षांच्या या निवडणुकीतील कामगिरीकडे आपण कसं पाहू शकतो?

प्रा. सुहास पळशीकर - डाव्या पक्षांचं आपापसात जमत नाही. राज्यातील युनिट्सच्या भूमिका वेगळ्या आहेत. त्यामुळे एकत्र येऊन राष्ट्रीय राजकारणाच्या दृष्टीने काही करावं याचा विचार करण्यासाठी लागणारं नेतृत्व आता डाव्यापक्षांकडे नाही.

डावे आणि उजवे कम्युनिस्ट यांना एकत्र आणून धोरणात्मक निर्णय घेणारं नेतृत्व आता नाही. नेतृत्व नसल्यामुळे राष्ट्रीय राजकारणात कोणती भूमिका घ्यायची. याबाबत माक्सवादी पक्षातच मतभेद आहेत.

त्यात केरळमध्ये त्यांचा काँग्रेसला विरोध आहे. पश्चिमबंगालमध्ये काँग्रेससोबत गेले तरी पंचाईत आहे आणि तृणमूलसोबत जाण्याचा प्रश्नच नाही.

बिहारमधला विजय हा स्थानिक पातळीवर वर्षानुवर्ष संघर्ष केलेल्या कार्यकर्त्यांच्या कामाचं फळ आहे. यातून देशात डावीशक्ती पुन्हा येईल का? तर माहीत नाही. कारण, यासाठी पंजाब, तामिळनाडू या राज्यातील डाव्यांना एकत्र घ्यावं लागेल.

या निवडणुकीचे महत्त्वाचे हायलाईट्स?

प्रा. सुहास पळशीकर - भाजपशी मुकाबला करण्यासाठी विविध पक्षांना आघाड्यांचं राजकारण करावं लागेल. दुसरीकडे, फक्त जागावाटपाबद्दल हे मर्यादीत न राहता. आपण कोणासोबत नाही, तर कोणाविरोधात आघाडी करतोय याची स्पष्टता गरजेची आहे.

ही...


...मार्चपर्यंत भूमिका जाहीर करण्यात येईल.

पण, आयोगानं आताच स्पष्ट भूमिका घ्यायला हवी होती, अशी अपेक्षा स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणारा विद्यार्थी अजित गावडे व्यक्त करतो.

सातारा जिल्ह्यातील गोखळी गावातील अजित अद्याप गावाकडे  गेला नाही.

महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाचं पत्रक

तो म्हणाला, "मी आता घरी जाऊ शकत नाही. कारण या परीक्षेसाठी मी वर्षभर अभ्यास केला आहे आणि आता एक-दोन मार्कानं पेपर हुकला, तर ते माझ्यासाठी अवघड आहे.

"खरं तर आयोगानं आताच स्पष्ट भूमिका जाहीर करायला हवी होती. 31 मार्चला जर आयोगानं म्ह... उर्वरित लेख लिहा:

ाकडे अभ्यास नीट होणार नाही, अशी साशंकता विद्यार्थ्यांच्या मनात आहे, यावर ते सांगतात, "विद्यार्थ्यांना अभ्यासाची दिशा माहिती असेल, तर ते कुठेही अभ्यास करू शकतात."

आयोगानं पूर्व परीक्षेबाबत आताच ठोस भूमिका घ्यायला हवी होती, असं विद्यार्थ्यांना वाटतं, यावर भोळे म्हणतात, "पूर्व परीक्षेच्या बाबतीत सर्व बाबी विचारात घेऊन आयोग योग्यवेळी योग्य तो निर्णय नक्की घेईल. सध्या विद्यार्थ्यांनी अभ्यास पूर्ण करण्यासाठी प्रयत्न करावेत."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...मार्य परिक्षण आणि अनिष्ठ रूढी परंपरांविरोधात उभारलेल्या लढ्याला मूर्त स्वरूप देण्यासाठी आपणा सर्वांची अमूल्य उपस्थिती प्रार्थनीय आहे.'

'लग्नाच्या दिवशी धमक्या'

"घरातल्यांना मानसिक त्रास होत होता, कारण समाजापासून दूर तुटलं जाण्याची भिती वाटत होती. धमक्या येऊ लागल्या होत्या. भाऊ-काका सगळे सोबत होते, पाठिंबा देत होते. ऐश्वर्याच्या आजोबांनी आणि नातेवाईकांनी मोठ्या मनानं परंपरेतला बदल स्वीकारला होता," विवेक सांगतात.

नागराज मंजुळे यांनी दोघांच्या धाडसाचं कौतुक केलं.

लग्नाचा दिवस उजाडला. लग्न होतं... उर्वरित लेख लिहा:

मला कौतुक वाटतं."

पाहा व्हीडिओ : कंजारभाट समाजातील तरुणांचा कौमार्यचाचणीविरुद्ध एल्गार

"कौमार्य चाचणीचा जाच पुरुषी व्यवस्थेमुळे स्त्रियांवर लादला गेलाय. हाच चाचणीचा नियम जर पुरुषांना लावला गेला तर विचार करा? पुरुष काय करतील. कौमार्याचा तमाशा करत पुरुष शोषक होत आहेत, हे त्यांना कळायला हवं," असंही नागराज म्हणाले.

"जातीतील रूढी-परंपरा पुढे नेणाऱ्या लोकांनी जर संवेदनशीलपणे थांबून विचार करण्याची गरज आहे. यासाठी कोणाला दोष देऊन चालणार नाही."

नागराज मंजुळे हे अंधश्रद्धा निर्मुलन समितीचे हितचिंतक आहेत आणि त्यांनी आपल्या अनेक सिनेमांमधून जातीभेदावर भाष्य केलं आहे.

लग्न तर झालं. पण जातीतल्या रूढी-परंपरांना विरोध करण्याची किंमत त्यांना मोजावी लागतेय. "माझ्या लग्नात कंजारभाट समाजातले जे लोक उपस्थित होते त्यांना समाजातून बहिष्कृत होण्याची भीती आहे. पूर्वी ज्यांना वाळीत म्हणजेच बहिष्कृत केलं जायचं त्यांच्या नावानं 'सर्क्युलर निघायचं. आता फक्त बोलून वाळीत टाकतात. माझ्या काही नातेवाईंकाना कार्यक्रमांना बोलावणं बंद केलंय," विवेक यांनी सांगितलं.

"पूर्वी कौमार्य चाचणीला कार्यक्रमाचं स्वरूप होतं. आमच्या या लढाईनंतर पंच मंडळी अतिशय गुप्तपणे या चाचणीचे कार्यक्रम करू लागले आहेत."

विवेक-ऐश्वर्याच्या लग्नाची गोष्ट इथं जरी संपली असली तरी कंजारभाट समाजातल्या एका नव्या बदलाला सुरुवात झाली आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...मिक नाही. मात्र रामेश्वरला आल्यानंतर मला आत काहीतरी वेगळं जाणवलं. मला धार्मिकतेकडे झुकल्यासारखं वाटू लागलं. मीही भाविक झाले होते.

रामेश्वरबद्दल मी खूप विचार केला. आजीसारख्या खूप जवळच्या व्यक्तीला स्मरण्याचा आणि तिला पुन्हा निरोप देण्याचा क्षण कसा असेल याचाही मी खूप विचार केला.

मावशीने दिलेला सॅनिटरी नॅपकीन हातात घेत असताना तिचं वाक्य ऐकलं आणि मला हे सगळं लख्खपणे आठवलं. माझी मासिक पाळी सुरू झाली होती. कुटुंबाच्या आणि धर्माच्या नियमांनुसार आता मला आजीच्या श्राद्धकार्यावेळी उपस्थित राहता येणार ... उर्वरित लेख लिहा:

आठवण आईनेच मला सांगितली होती. प्रत्येक महिन्यातल्या त्या दोन दिवसात स्त्रीला स्वयंपाक करणं, पूजाअर्चा करणं ही कोणतीच कामं करता येत नसत. घरात बाजूला बसून पूर्ण आराम करण्याची मुभा स्त्रीला असे.

पाळीच्या काळात स्त्रियांना असं बाजूला बसवण्यात येत असे. या विषयासंदर्भात काही दिवसांपूर्वी मी तज्ज्ञांशी बोलले. हिंदू चौपदी पद्धतीनुसार पाळीच्या काळात स्त्रीला अपवित्र आणि अशुभ मानलं जातं. मात्र या कालावधीत स्त्री अत्यंत पवित्र असते असं एका पंडितानं मला सांगितलं.

रामेश्वर परिसरातील एक दृश्य

माँट्रेअलस्थित मॅकगिल विद्यापीठात धर्मविषयक प्राध्यापक डॉ. अरविंद शर्मा यांचा हिंदू धर्मातील महिलांचे स्थान याविषयाचा अभ्यास आहे. अपवित्र आणि अशुभ या संकल्पनांशी निगडित असल्यामुळे पाळीच्या वेळी स्त्रीवर विविध प्रकाराची बंधनं असतात.

'मृतदेहाशी संपर्क करताना तसंच अन्य काही क्षणी माणूस परंपरेनुसार अपवित्र समजला जातो. धर्मग्रंथ असं का करावं याचं कोणतंही कारण देत नाही हे दुर्दैवी आहे. हिंदू धर्माच्या स्मार्त परंपरेत (स्मृतींवर आधारित धर्म परंपरा ) पाळीदरम्यान स्त्री अपवित्र आणि अशुभ मानली जाते. मात्र शाक्त परंपरेनुसार स्त्री पाळी काळात पवित्र मानली जाते. शाक्त परंपरेत स्त्रीचा गौरव केला जातो. स्त्रीला देवता मानली जाते', असं शर्मा यांनी सांगितलं.

भारतात सध्या सगळ्यांत चर्चित विषय पाळी हा आहे. ग्रामीण भागातील महिलांना सॅनिटरी नॅपकिन्स पुरवण्याच्या मुद्यासाठी विविध सामाजिक कार्यकर्ते प्रयत्नशील आहेत.

#HappyToBleed या हॅशटॅगद्वारे महिलांनी पाळीदरम्यान असलेल्या जाचक प्रथा, परंपरांविरोधात बोलायला सुरुवात केली. पाळीशी संलग्न असलेल्या गैरसमजुतींविषयी सोशल मीडियाच्या माध्यमातून महिलांनी व्यक्त व्हायला सुरुवात केली आहे.

काही दिवसांपूर्वीच प्रदर्शित झालेला 'पॅडमॅन' हा चित्रपट मासिक पाळी हा विषय केंद्रस्थानी असलेला पहिलावहिला चित्रपट आहे. महिलांना अल्पदरात सॅनिटरी पॅड मिळावेत यासाठी तामिळनाडूत कार्यरत सामाजिक कार्यकर्ते अरुणाचलम मुरुगनाथम यांच्या वैयक्तिक आयुष्यावर हा चित्रपट बेतला आहे.

पॅडमॅन चित्रपटाच्या निमित्ताने मासिक पाळीविषयी खुलेपणाने चर्चा होऊ लागली.

'आई-बहीण-बायको-मुलगी अशा माझ्या आयुष्यात अनेक महिला आहेत. पण या चित्रपटाच्या चित्रिकरणादरम्यान पाळीविषयक अनेक गोष्टी कळल्या. आपण जगतोय ते अश्मयुग नाही. पाळी ही अत्यंत नैसर्गिक...


...मिनीवर झोपायचे राज कपूर

राज कपूर यांच्याबाबत आणखी एक गोष्ट प्रसिद्ध आहे. ती म्हणजे ते कधीही पलंगावर झोपत नव्हते, कायम खाली जमिनीवरच झोपायचे. त्यांची ही सवय भारताचे माजी राष्ट्रपती ज्ञानी झैलसिंह यांच्यासारखी होती.

राज कपूर

ऋतु नंदा सांगतात की, "राज कपूर कोणत्याही हॉटेलमध्ये थांबले तर, पलंगावरील गादी काढून जमिनीवर अंथरायचे. त्यामुळे त्यांना अनेकदा अडचणींचा सामनाही करावा लागला. लंडनच्या प्रसिद्ध हिल्टन हॉटलमध्ये त्यांनी असं केलं तेव्हा व्यवस्थापकांनी त्यांना याबाबत इशारा दिला होता. पण त्यांनी ... उर्वरित लेख लिहा:

ऋषी कपूर पहिल्यांदा डिंपलला भेटायला त्यांच्या घरी जातो.

ऋतु नंदा सांगतात की, "त्या काळात नर्गिस मोठ्या स्टार बनल्या होत्या. तर राज कपूर हे किदार शर्मा यांचे केवळ असिस्टंट होते. त्यांना त्यांचा 'आग' हा चित्रपट महालक्ष्मी स्टुडिओमध्ये शूट करायचा होता. नर्गिस यांच्या आई जद्दनबाई तिथं 'रोमियो-ज्युलियट' शूट करत होत्या. स्टुडिओमध्ये कशी व्यवस्था आहे हे जाणण्यासाठी राज कपूर त्यांना भेटायला त्यांच्या घरी गेले होते."

ऋषी कपूर आणि डिंपल

त्या सांगतात, "जेव्हा राज कपूर यांनी बेल वाजवली तेव्हा, नर्गिस भजे तळत होत्या. जेव्हा त्यांनी दार उघडलं तेव्हा चुकून बेसनानं भरलेला त्यांचा हात केसांना लागला होता. राज कपूर यांनी नर्गिसचा तो चेहरा आयुष्यभर लक्षात ठेवला. त्यांनी जेव्हा 'बॉबी' चित्रपट तयार केला तेव्हा अगदी हुबेहूब तो सीन त्यांनी शूट केला."

पण नर्गिस यांचा या भेटीबाबतचा दृष्टीकोन नेमका कसा होता, हे फार कमी लोकांना माहिती आहे.

टीजेएस जॉर्ज त्यांच्या 'द लाइफ अँड टाइम्स ऑफ नर्गिस' मध्ये लिहितात की, "सर्वांत जवळची मैत्रीण नीलमला ही घटना सांगताना नर्गिस म्हणाल्या होत्या की, एक जाड, निळे डोळे असलेला मुलगा आमच्या घरी आला होता. त्यांनी नीलमला हेही सांगितलं की, 'आग'च्या शुटिंगदरम्यान त्या मुलाने माझ्यावर लाईन मारायला सुरुवात केली होती."

जेव्हा सोबत काम करायला तयार झाल्या नर्गिस

नर्गिस राज कपूर यांच्या 'आग' या पहिल्या चित्रपटात काम करायला तयार झाल्या तेव्हा त्यांच्या आईने त्यांचं नाव पोस्टरमध्ये कामिनी कौशल आणि निगार सुल्ताना यांच्यावर ठेवण्यास सांगितलं.

राज कपूर आणि नर्गिस

पृथ्वीराज कपूर यांच्या विनंतीवर जद्दनबाई मुलीसाठी केवळ दहा हजार रुपये मानधन घ्यायला तयार झाल्या. मात्र नंतर नर्गिस यांचा भाऊ अख्तर हुसेन यांनी त्यांना 40 हजार रुपये मिळावे अशी मागणी केली, आणि ती पूर्णही करण्यात आली.

'आग'ची शूटिंग खंडाळ्यामध्ये झालं होतं आणि नर्गिस यांच्या शंकेखोर आई जद्दनबाईदेखिल त्यांच्याबरोबर गेल्या होत्या. राज कपूर यांनी त्यांच्या 'बरसात' चित्रपटाचं शुटिंग कश्मिरमध्ये करण्याची इच्छा व्यक्त केली तर त्यांनी स्पष्ट नकार दिला होता.

नंतर महाबळेश्वरलाच काश्मिर बनवून चित्रपटाचं शूटिंग करण्यात आलं. इकडे कपूर कुटुंबामध्येही या रोमान्सवरून तणाव वाढला होता. पृथ्वीराज कपूर यांनी मुलाला समजावण्याचा प्रयत्न केला. पण राज कपूर यांच्यावर त्याचा...


...मिळते. त्यासाठी पायलटला स्पेशल ट्रेनिंग दिलं जातं.

टेबल-टॉप रन-वे साठी डीजीसीएचं स्पेशल क्वालिफिकेशन लागतं. कुठलाही पायलट तिथे विमान उतरू शकत नाही. त्यामुळे कॅ. साठेंना तो क्लिअरन्स मिळाला असणार.

त्यामुळे टेबल-टॉप रन-वे म्हणजे वेगळं काही नसतं. तुम्हाला पठारावर मोकळी जागा मिळते. 9-10 हजार फुटांचा रन-वे बनवताना तो बाकीच्या रन-वे सारखाच असतो. पण, त्यानंतरची दरी असते तिथे विमान जाऊ नये यासाठी पायलटचं स्क्रिनिंग, केलं जातं. त्यांना खास ट्रेनिंग दिलं जातं.

 मंगळुरूमध्ये फक्त 5 हजार फुटांचा रन-वे ... उर्वरित लेख लिहा:

ाचा चौकशी करताना विचार करावा लागेल. विमान का स्किड झालं याचा अभ्यास करावा लागेल.

तीन-चार वर्षात आपण पाहिलं तर कालिकतमध्ये विमान स्किड होण्याच्या घटना घडल्या. मोठे अपघात झाले नाहीत. मात्र त्यावर सूचना आल्या होत्या. त्यामुळे चौकशी करताना या मुद्द्याचा नक्की विचार केला जाईल.

डीजीसीएने गेल्यावर्षी कोळीकोड विमानतळाला काही सूचना दिल्या होत्या. काही तज्ज्ञ म्हणतात की एअरपोर्टच्या पुढे आणि बाजूला योग्य जागा सोडण्यात आलेली नाही?

2010 मध्ये आमच्या चौकशीनंतर काही सूचना देण्यात आल्या होत्या. रेन-वे च्या पुढे जागा वाढवण्यासाठी सांगण्यात आलं होतं. 240 मीटर जागा वाढवण्यासाठी सांगण्यात आलं होतं. त्यांनी ती जागा वाढवली असा देखील रिपोर्ट होता. त्यामुळे यात पुढे नक्की काय झालं याबाबत सांगता येणार नाही.

विदेशी विमानही या एअरपोर्टवर लॅन्ड करतायत. त्यामुळे सर्व सूचना योग्य पाळल्या गेल्या असतीलच. पण काही गोष्टी राहिल्या असतील तर आता चौकशी समिती यावर कटाक्षाने लक्ष देईल.

या अपघातात कॉकपिटचा भाग पूर्णत: तुटला. पण शेपटीचा भाग चांगल्या स्थितीत आहे. त्यामुळे ब्लॅक बॉक्स आणि कॉकपिट व्हॉइस रेकॉर्डर मिळाला आहे. यामुळे विमानातील 158 प्रकारच्या विविध फंक्शनची माहिती मिळते.

पायलटमधील संवादही कळेल. यात सर्व गोष्टी स्पष्ट होतील की पायलट दुसरीकडे का गेले नाहीत आणि विमान लॅन्ड करताना नेमकं काय झालं.

विमान दुबईहून परत येणार असेल तर पायलट विमानातील इंधनाबाबत माहिती घेतात. हवामान खराब असेल तर दुसऱ्या विमानतळावर लॅन्ड करण्याचा विचार केला जातो. त्यामुळे चौकशीमध्ये कळेल की विमानात किती इंधन होतं आणि पुढे पायलटनी काय केलं.

2010 मंगळुरू आणि आताच्या अपघातामध्ये काही समान गोष्टी असण्याची शक्यता आहे का?

काही काही समान गोष्टी असू शकतात. टेबल-टॉप रन-वे, पाऊस. मंगळुरूमध्ये जास्त पाऊस नव्हता. अगदी तंतोतंत काही गोष्टी नाही. पण, नक्कीच काही सूचना आम्ही दिल्या होत्या. शॉर्डर्सबाबत, फ्रिक्शन, आयएलएसबाबत त्या नक्कीच अमलामध्ये आणून सुधारणा झाल्या असतील. त्यामुळेच 10 वर्ष आपली सेफ गेली.

भारतातील हवाई वाहतूक सुरक्षित करायची असेल तर काय करावं लागेल?

विमान वाहतुकीच्या मुद्यांवर तात्कालीक चर्चा न करता. वेळोवेळी चर्चा करणं गरजेचं आहे. फक्त अपघात झाल्यानंतर चर्चा करून चालणार नाही. त्याचसोबत प्रवाशांना 'सीट-बेल्ट बांधा' असं वारंवार सांगितलं जातं. पण,...


...मिळवून श्रीनगरमधल्या मशिदीत ईद साजरी करू, अशी वल्गना ते करू लागले.

या आदिवासी टोळ्यांचा सामना करण्यात महाराजा हरीसिंह कमी पडले. स्वतंत्र राहणं तर सोडाचं आता तर राज्य गमावण्याची वेळ त्यांच्यावर आली होती. हतबल झालेल्या महाराजा हरीसिंह यांनी भारताकडे मदतीची याचना केली. विलीनीकरणाचा करार

एव्हाना दिल्लीत खलबतं सुरू झाली होती. लॉर्ड माउंटबॅटन यांच्या नेतृत्वाखाली 25 ऑक्टोबर रोजी संरक्षण मंत्रालयाची बैठक बोलावण्यात आली.

काश्मीरमधल्या परिस्थितीचा आढावा घेण्यासाठी गृहसचिव व्ही. पी. मेनन यांनी श्रीनग... उर्वरित लेख लिहा:

ा.

करारावर स्वाक्षरी करायला हरीसिंह यांनी उशीर का केला?

काश्मीरमधली परिस्थिती गुंतागुंतीची असल्यामुळे करारावर स्वाक्षरी करायला महाराजा हरीसिंह यांना वेळ लागला, असं मेनन यांनी लिहिलं आहे. काश्मीर राज्य चार  प्रदेशांमध्ये विभागलं होतं. उत्तरेकडचा गिलगिट, दक्षिणेकडचा जम्मू, पश्चिमेकडे लडाख आणि मध्यभागी होतं काश्मीर खोरं.

जम्मू हिंदूबहुल भाग होता तर लडाखमध्ये बौद्ध लोकसंख्या जास्त होती. मात्र, गिलगिट आणि काश्मीर खोऱ्यात मुस्लीम मोठ्या प्रमाणावर होते. त्यामुळे हे राज्य मुस्लीमबहुल म्हणून ओळखलं गेलं.

मात्र, राजा हिंदू असल्यामुळे संस्थानात सर्व वरिष्ठ पदांवर हिंदू व्यक्ती होत्या. त्यामुळे मुस्लिमांच्या मनात दुरावल्याची भावना होती.

या दुखावलेल्या मुस्लिमांची महत्त्वाकांक्षा आणि त्यांचा आवाज बुलंद करण्याचा प्रयत्न केला शेख अब्दुल्ला यांनी. त्यांनी 'ऑल जम्मू अँड काश्मीर मुस्लीम कॉन्फरन्स' या पक्षाची स्थापना केली. पक्ष अधिक धर्मनिरपेक्ष वाटावा यासाठी त्यांनी 1939 साली पक्षाच्या नावातून मुस्लीम शब्द वगळला आणि पक्षाला नवं नाव दिलं 'नॅशनल कॉन्फरन्स'.

शेख यांनी महाराजा हरीसिंह यांच्याविरोधात अनेक आंदोलनं पुकारली. 1946 मध्ये त्यांनी 'काश्मीर छोडो' चळवळही सुरू केली. या चळवळीमुळे त्यांना दीर्घकाळ तुरुंगवासात घालवावा लागला. मात्र, तोपर्यंत ते बरेच लोकप्रिय झाले होते. ('The Story of the Integration of the Indian State' Page No 270)

विशेष दर्जा देण्यास डॉ. आंबेडकरांचा विरोध

डॉ. पी. जी. ज्योतिकर त्यांच्या 'Visionary Dr. Babasaheb Ambedkar' या पुस्तकात लिहितात :

"काश्मीरला विशेष दर्जा देण्याची मागणी शेख अब्दुल्ला यांनी केली होती. मात्र, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी त्याला स्पष्टपणे नकार दिला आणि शेख अब्दुल्ला यांना म्हणाले 'तुमचं म्हणणं आहे की भारताने तुमचं रक्षण करावं, रस्ते बांधावे, लोकांना धान्य द्यावं. मात्र, भारताला काहीच अधिकार राहणार नाही. हेच तुम्हाला म्हणायचं आहे का?' अशी मागणी मी कधीच मान्य करू शकत नाही."

डॉ. आंबेडकरांच्या भूमिकेमुळे नाराज झालेले शेख अब्दुल्ला नेहरूंकडे गेले. त्यावेळी नेहरू परदेशात जाणार होते. त्यामुळे नेहरूंनी गोपाळस्वामी अय्यंगार यांना कलम 370चा मसुदा तयार करायला सांगितलं.

अय्यंगार बिनखात्याचे मंत्री होते. ते तत्कालीन संविधान सभेचे सदस्य होते. तसंच काश्मीरचे माजी दिवाणही होते. (Page No...


...मी कुठे जातोय ते मला कळत नव्हतं आणि मी जागीच थिजलो दीर्घ श्वास घेत मी स्वतःला सांगितलं टोनी, जर तुला हे करायचं नसेल, तर घरी जा."

पण तिथून परतायचं नाही, असं त्यांनी ठरवलं, आणि त्यानंतर त्यांनी अमेरिकेतल्या सगळ्या राज्यांना भेट दिली.

"मी प्रवास करायला सुरुवात केली माझ्या भावनांपासून दूर पळण्यासाठी. मी जितक्या जास्त लोकांना भेटतो तितकं माझ्या लक्षात येतं की मी अंध आहे सहानुभूतीने ते माझ्यासोबत राहात नाहीत तर माझ्या व्यक्तिमत्त्वामुळे ही लोकं माझ्या अवतीभवती असतात."

कमी खर्चात प्रवास

गाईल्स कमी... उर्वरित लेख लिहा:

ं.

"मला एखादी विश्वासू व्यक्ती शोधावी लागते. ती व्यक्ती कशी आहे याचा अंदाज घ्यावा लागतो. ती व्यक्ती काय सांगतेय ते ऐकावं लागतं."

एकदा का त्या व्यक्तीबद्दल खात्री पटली की ते त्या अनोळखी माणसासोबत एटीएमला जाऊन पैसे काढतात.

"पैसे काढल्यानंतर त्या नोटा किती मूल्याच्या आहेत, हे मी त्या माणसाला विचारतो."

संगीत आणि खाणं-पिणं

प्रवासादरम्यान गाईल्स विविध सांगितिक वाद्य वाजवून पाहतात.

"मला संगीत अतिशय आवडतं. तो ताल मी अनुभवू शकतो. सगळे अडथळे ओलांडून तो ताल माझ्यापर्यंत पोहोचतो."

त्या त्या ठिकाणचे स्थानिक पदार्थही आवर्जून खायला गाईल्सना आवडतात.

विलक्षण प्रवास

गाईल्सनी आतापर्यंत अनेक विलक्षण जागांना भेट दिली असून तिथले फोटोही काढले आहेत.

ते फोटो त्यांना स्वतःला जरी पाहता येत नसले, तरी ते चालवत असलेल्या वेबसाईटवर हे फोटो टाकले जातात आणि इतरांना पाहता येतात.

त्यांचं प्रवासाचं वेड पाहून आश्चर्यचकित झालेली लोकं त्यांना अनेकदा भेटतात.

"एका आंधळ्या माणसाला जग का पहायचंय?" ते विचारतात.

गाईल्सचं उत्तर साधं असतं, "का पाहू नये?"

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...मी झाले.

यात्रेवर पुन्हा एकदा हल्ला करण्यात आला 6 ऑगस्ट 2002रोजी नुनवान इथल्या कॅम्पवर अतिरेक्यांनी केलेल्या हल्ल्यात 50 जण मारले गेले. या हल्ल्यानंतर अमरनाथ यात्रेकरूंना घेऊन जाणाऱ्या बसवर दक्षिण काश्मिरमध्ये गोळीबार करण्यात आला आणि त्यात काही जण जखमी झाले होते.

असे हल्ले होऊनही ही यात्रा कधी थांबवण्यात आली नाही वा रद्द करण्यात आली नाही. कुतुहलाची बाब म्हणजे अमरनाथ यात्रेवर आतापर्यंत झालेले सगळे हल्ले हे केंद्रामध्ये भाजपचं सरकार असताना झालेले आहे. ही यात्रा थांबवण्यासाठीचं किंवा रद्द करण्य... उर्वरित लेख लिहा:

तील हॉस्टेल्स रिकामी करण्यात आली आहेत आणि सर्व परीक्षा पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत. या सगळ्या घडामोडी अभूतपूर्व आहेत.

काश्मीरमधील सरोवर

खोऱ्यामध्ये गेली तीन दशकं सशस्त्र संघर्ष सुरू असला तरी आताच्या या घटना काही प्रमाणात अगदी जानेवारी 1990 सारख्या आहेत. त्यावेळी जगमोहन यांनी राज्यपाल पदाचा कार्यभार स्वीकारला होता.

आताच्या घडीला खोऱ्यातल्या अतिरेक्यांचं प्रमाण तुलनेने कमी झालं असलं तरी त्यावेळी फुटीरता हाताबाहेर गेली होती. त्यातून काश्मीरमध्ये अल्पसंख्याक असणाऱ्या काश्मीरी पंडितांमध्ये भीतीचं वातावरण निर्माण झालं होतं. पण त्यांना त्यांच्या सुरक्षेची खात्री देण्याऐवजी जगमोहन यांनी पदाची सूत्रं हाती घेतल्याक्षणी काश्मीर पंडितांची खोऱ्यातून बाहेर पडण्याची व्यवस्था केली.

 सुरुवातीचे लोंढे बाहेर पडल्यानंतर खोऱ्यामध्ये मोठ्या प्रमाणावर कारवाई करण्यात आली आणि मानवी हक्कांचं उल्लंघन झालं.श्रीनगरच्या मधोमध असणाऱ्या गावकदालमध्ये झालेल्या कुप्रसिद्ध हत्याकांडामध्ये शांततापूर्ण निषेध मोर्चावर गोळीबार करण्यात आला आणि यात 50 जणांचा जीव गेला.

90 च्या दशकात काश्मीर खोऱ्यात जे घडलं, त्याची ही सुधारित आवृत्ती तर नाही ना?

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...मी पंतप्रधानांच्या अकार्यक्षमतेमुळे खूप निराश आणि दु:खी झालो. मी राष्ट्रपती शंकरदयाळ शर्मा यांना फोन करून त्यांच्या भेटीची वेळ मागितली. त्यांनी मला साडेपाच वाजता भेटायला बोलावलं. तेव्हा पंतप्रधानांचा मला फोन आला की, सहा वाजता मंत्रिमंडळाची बैठक आयोजित केली आहे. तरी मी राष्ट्रपतींना भेटायला गेलो."

माजी राष्ट्रपती शंकरदयाळ शर्मा

"त्यांनी मला बघितलं आणि लहान मुलासारखं रडायला सुरूवात केली आणि म्हणाले, पीव्हींनी हे काय केलं? मी राष्ट्रपतींना म्हटलं की, त्यांनी टीव्ही आणि रेडिओवरून लोकांना संबोधित ... उर्वरित लेख लिहा:

committee for political affairs) च्या कमीत कमी पाच बैठका झाल्या. त्यात एकाही काँग्रेस नेत्यानं कल्याण सिंह यांना बरखास्त करावं, असं म्हटलं नाही," असं ते सांगतात.

सीतापती पुढे सांगतात, "राव त्यांच्या अधिकाऱ्यांना सांगत होते की, तुम्ही एखादं राज्य सरकार तिथली कायदा सुव्यवस्था बिघडल्यावर बरखास्त होऊ शकतं. पण तिथली कायदा सुव्यवस्था बिघडण्याच्या अंदाजावर राज्य सरकार बरखास्त करता येत नाही."

विनय सीतापती आणि रेहान फजल

पूजेच्या विषयावर विचारलं असात, "कुलदीप नय्यर तिथं उपस्थित होते का?" असा प्रतिप्रश्न त्यांनी केला. ते म्हणाले,"ही माहिती समाजवादी नेते मधू लिमये यांनी दिली होती. त्यांना ही माहिती पंतप्रधान कार्यालयातील त्यांच्या एका 'सूत्रानं' दिली होती. पण या सुत्राचं नाव त्यांनी सांगितलं नव्हतं."

विनय सीतापती सांगतात, की त्यांच्या अभ्यासानुसार बाबरी मशीद पाडली जात असताना राव पूजा करत होते हे चूक आहे. नरेश चंद्रा आणि तत्कालीन गृहसचिव माधव गोडबोले त्यांच्या संपर्कात होते आणि मिनिटामिनिटाची माहिती घेत होते.

राव यांचे राजकारण

राजकीय विश्लेषक आणि इंदिरा गांधी सेंटर ऑफ आर्ट्सचे प्रमुख राम बहादूर राय सांगतात, "1991 साली जेव्हा बाबरी मशिद प्रकरणाचा धोका वाढायला लागला होता. तेव्हा तो थांबवायला त्यांनी कोणतीही पाऊलं उचलली नाही. राव यांचे माध्यम सल्लागार पी. व्ही. आर. के. प्रसाद यांनी एक पुस्तक लिहिलं आहे. त्यात त्यांनी नरसिंह राव यांनी मशीद कशी पाडू दिली, याचा उल्लेख केला आहे. ते तिथे मंदिर व्हावं यासाठी उत्सूक होते. त्यासाठी त्यांनी रामालय ट्रस्ट तयार केला. मशीद पाडल्यावर निखील चक्रवर्ती, प्रभाष जोशी आणि आर. के. मिश्रा नरसिंह राव यांना भेटायला गेले. मी त्यांच्याबरोबर होतो. 6 डिसेंबरला त्यांनी असं का होऊ दिलं हे लोकांना जाणून घेण्याची इच्छा होती.  सगळ्यांचं ऐकून घेतल्यावर त्यांनी प्रश्न विचारला की,  मला राजकारण येत नाही, असं तुम्हाला वाटतं का?"

माजी पंतप्रधान नरसिंह राव

राय सांगतात, "मी त्याचा असा अर्थ काढतो की, जर मशीद पाडली तर भारतीय जनता पक्षाचा मंदिराच्या राजकारणाचा मुद्दा कायमचा संपेल असं वाटत होतं. हे थांबवण्यासाठी त्यांनी कोणतीही पावलं उचलली नाहीत. मला वाटतं की राव यांना कोणतेही गैरसमज पसरवून नाही, त्यांच्याशी कोणतेही लागेबांधे करून नाही तर बाबरीच्या मुद्द्यावरूनच हा मुद्दा त्यांच्याकडून हिरावता येऊ शकतो....


...मी फेसबुकवर जाते."

"मला एकटं वाटतंय, जरा फोन चेक करते. मला असुरक्षित वाटतंय... मग फोन हातात येतो." फेसबुक सोडल्यानंतर फेसबुक वापरणं सोडून देण्याचा प्रयत्न केल्याचं पर्लमन यांनी सांगितलं.

"मी पूर्वी पोस्ट केल्यानंतर जेवढ्या लाइक्स मिळत असत, त्यात घट झालेली पाहायला मिळाली. तेव्हा मलाही फेसबुकचं व्यसन जडल्यासारखं वाटलं."

अस्वस्थ युवा वर्ग

सोशल मीडियाच्या अतिवापराचा नैराश्य, एकटेपणा आणि अन्य मानसिक आजारांशी संबंध असल्याचं स्पष्ट झालं आहे.

इंग्लंडमध्ये तरुण मंडळी आठवड्याला 18 तास फोनवर, विशेषत... उर्वरित लेख लिहा:

णि सुखद धक्क्यांच्या रुपात दिली जाणारी बक्षिसं यांचा बीबीसी पॅनोरमा तपशीलवार अभ्यास करत आहे.

ट्वीटरने यासंदर्भात वक्तव्य करण्यास नकार दिला.

स्नॅपचॅटनं त्यांच्या अॅपचा वारंवार वापर व्हावा यासाठीच्या प्रयत्नांना त्यांचा सपोर्ट असल्याचं सांगितलं. पण त्यासाठी काही व्हिज्युअल ट्रिक्स वापरत असल्याचं त्यांनी नाकारलं. त्यांच्या अॅपवर यूजर्सनी अकारण घोटाळत राहावं अशी आमची अजिबात इच्छा नाही, असंही स्नॅपचॅटतर्फे सांगण्यात आलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...मीटर दूर राहाणाऱ्या स्त्रियांचा १.३ वेळा गर्भपात झाला. "हा फरक दिसायला अल्प असला तरीही किनारपट्टीवरच्या स्त्रियांच्या गर्भपाताचं प्रमाण वाढू शकतं," असं डॉ. हनिफी सांगतात.

ICDDRB संस्थेतर्फे या उपक्रमाअंतर्गत चकारियाच्या मतलब या किनारपट्टीहून दूरच्या भागात पाहाणी करण्यात आल्यावरही अभ्यासकांना काही लक्षणीय फरक जाणवला. चकारियामध्ये ११ टक्के गर्भपात झाले होते तर मतलबमध्ये ८ टक्के. शास्त्रज्ञांच्या मते हा फरक स्त्रियांच्या पिण्याच्या पाण्यातल्या मिठाच्या जास्त प्रमाणामुळं होता. त्यालाही हवामानातला ... उर्वरित लेख लिहा:

्यानं उच्च रक्तदाबाची भीती वाढते. स्ट्रोक आणि हृदयविकाराची शक्यता बळावते. गरोदर स्त्रियांच्या बाबतीत गर्भपात आणि प्रिक्लेमशिया (गर्भारपणात येणाऱ्या फिट्स) होऊ शकतो.

या बांगलादेशी कुटुंबांना आपण जे पाणी पितोय, त्यामुळं आपल्याला असे काही आजार होऊ शकतात याची सुतराम कल्पना नसते. आणि समजा ती कल्पना दिली गेली तरीही त्यांच्याकडं त्यासाठी फारसा काही पर्याय नि उपायही नसतो.

"मीठ पिकांसाठी हानिकारक आहे," असं पन्नास वर्षांची जनतारा सांगते. तिनं लहानपणापासून गावाच्या पलीकडचं जग पाहिलेलंच नाही. ती किंवा तिच्या कुटुंब फाईला पॅरा गाव सोडणार का, यावर ती हसते. ती म्हणते की, "नाही, अजिबात नाही. माझं उभं आयुष्य इथंच गेलंय आणि गाव सोडून आम्ही जाणार तरी कुठं? आम्ही गरीब आहोत." तिची शेजारीण २३वर्षांची शर्मिन सांगते, "इथलं आयुष्य मोठं कठीण आहे. तिला गाव सोडायला आवडेल."

तिच्या दोन मुलांच्या भविष्यात काय वाढून ठेवलंय, याची तिचा चिंता वाटते आहे. इथल्या हलाखीच्या आयुष्याबद्दल बोलतानाही तिला आणखी एक मूल व्हायला हवं असं वाटतं आहे.

शर्मीन यांना दोन मुली आहेत.

आजच्या घडीला शर्मिन काय किंवा अल मुन्नाहर काय, त्यांच्यासारख्या स्त्रियांचे गर्भपात होणं हे एक थोडंसं वरवरचं कारण दिसतं आहे. पण याबद्दल काहीतरी ठोस पावलं उचलायला हवीत असं डॉ. हनिफी यांना वाटतं. "हवामान बदलाचे परिणाम जसजसे तीव्र होतील, तशा या गोष्टी बिकट होतील," असं ते म्हणतात.

किनारपट्टी लगतची जमीन, सततचे पूर आणि सखल भाग यामुळं बांगलादेशात जागतिक हवामान बदलाचे परिणाम दिसून येऊ लागतात.  पण इतर देशांमध्येही अशा प्रकारे समुद्राच्या पाण्याच्या पातळीवर परिणाम होत आहेत. हिंदी महासागराच्या किनारपट्टीवर २००५ मध्ये विध्वंसक अशी त्सुनामीची लाट आदळली होती. त्यावेळी किनाऱ्यावरील जमिनीवर पसरलेल्या  खाऱ्या पाण्यामुळे गोड्या पाण्याचे स्रोत दूषित झाले होते. अमेरिकेतल्या फ्लोरिडातही समुद्राच्या पाण्याची पातळी वाढली असून तिथंही खाऱ्या पाण्याचे स्त्रोत खारट पाण्यामुळं दूषित झालेले दिसतात.

आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे चकारियाच्या आरोग्य आणि लोकसंख्येचा अभ्यास व निरीक्षणं लक्षात घेतली तर तिथल्या लोकांच्या आरोग्याच्या प्रश्नांत हवामान बदल हाही एक घटक प्रामुख्यानं दिसतो. डॉ. हनिफी सांगतात की, "हवामान बदल यावर चर्चा करण्यासाठी बक्कळ पैसा खर्च केला जातो. पण त्यातील फार कमी पैसा संशोधनासाठी खर्च होतो....