...पण फक्त बालाकोटवरच हल्ला केल्याचं भारताने स्पष्ट केलं.

भारतातर्फे एअर व्हाईस मार्शल आर. जी. के. कपूर यांनी अधिकृत माहिती दिली. पाकिस्तानतर्फे चालवण्यात येणाऱ्या 'दहशतवादी तळांवर' भारताने हल्ला केला असून यामध्ये 'अतिरेकी संघटनेचं' मोठं नुकसान झाल्याचं त्यांनी सांगितलं.

या नुकसानाचा अंदाज बांधला जात असल्याचंही त्यांनी म्हटलं होतं. पण नेमकं किती नुकसान झालं हे सांगण्याची जबाबदारी त्यांनी देशाच्या राजकीय नेतृत्त्वावर सोडली. पण असं असूनही या हल्ल्यामध्ये नेमके किती अतिरेकी मारले गेले, हे आजवर सां... उर्वरित लेख लिहा:

ाडं आणि स्फोटांमुळे जमीनीवर झालेल्या खड्ड्यांच्या खुणा आढळल्या.

भारताचं म्हणणं काय?

पाकिस्तानी सैन्याने पत्रकारांना लगेचच घटनास्थळी जाण्याची ताबडतोब परवानगी का दिली नाही? असा सवाल उपस्थित होतो.

मग महिनाभरापेक्षा जास्त काळ उलटून गेल्यानंतर पत्रकारांच्या गटाला तिथे का नेण्यात आलं? या काळात पाकिस्तानी लष्कराने तिथे असलेले सगळे पुरावे नष्ट केल्याचा भारत सरकारचा आरोप आहे.

'सर्जिकल स्ट्राईक'च्या ताबडतोब नंतर भारतीय पत्रकारांना दाखवण्यात आलेल्या छायाचित्रांमध्ये इमारतींच्या छपरांचं नुकसान झालेलं दिसत होतं. पण महिन्याभरानंतर पाकिस्तानात असणाऱ्या परदेशी वृत्तसंस्थांच्या पत्रकारांना जेव्हा तिथे नेण्यात आलं तेव्हा त्या इमारतीचं नुकसान झाल्यासारखं वाटत नव्हतं.

पाकिस्तानचं म्हणणं काय?

भारताच्या या ऑपरेशनमध्ये रिकाम्या डोंगरावर बॉम्ब टाकण्यात आले आणि यामध्ये कोणीही जखमी झालं नसल्याचं मेजर जनरल आसिफ गफूर यांनी पाकिस्तानी लष्करातर्फे बोलताना सांगितलं.

यात फक्त काही झाडांचं नुकसान झाल्याचा त्यांचा दावा होता. भारताची जेट विमानं पाकिस्तानच्या रडारवर आल्यानंतर पाकिस्तानी वायु सेनेने त्यांना आव्हान दिलं आणि ही विमानं परत गेल्याचं त्यांचं म्हणणं होतं. या विमानांनी परत जाताना 'जाबा' डोंगरांवर बॉम्ब टाकले.

जर जनरल आसिफ गफूर

पण पाकिस्तानी वायु सेनेने आव्हान देऊनंही भारताच्या लढाऊ विमानांना बॉम्ब टाकण्यात यश कसं आलं? हे गफूर यांनी सांगितलं नाही.

प्रत्युत्तरादाखल केलेल्या कारवाईत पाकिस्तानने भारतीय वायु दलाची दोन विमानं पाडली आणि दोन पायलट्सना पकडल्याचं पाकिस्तानी मीडियाने लष्कराचा दाखला देत म्हटलं होतं. पण त्यानंतर एकच विमान पाडण्यात आल्याला दुजोरा देण्यात आला. याच विमानातून विंग कमांडर अभिनंदन यांना अटक करण्यात आली होती. यानंतर दोन दिवसांनी पाकिस्तानने अभिनंदन यांना मुक्त केलं.

भारताचा दावा

भारतीय वायु सेनेने दाखवलेल्या 'हाय रिझोल्यूशन' फोटोंमध्ये ढासळलेल्या चार इमारती दिसत होत्या. सर्जिकल स्ट्राईक करण्यात आला त्यावेळी मदरशात 200च्या आसपास मोबाईल्स काम करत होते असं आपल्या 'नॅशनल टेक्निकल रिसर्च ऑर्गनायझेशन' म्हणजेच 'एनटीआरओ'ने सांगितलं होतं, हे मोबाईल ट्रॅक करण्यात आले आणि त्यावेळी तिथे अतिरेकी उपस्थित असल्याचा हा पुरावा होता असं भारताचं म्हणणं होतं.

या इमारतींची डागडुजी करण्यात आल्यानंतरच पत्रकारांना तिथे नेण्यात...


...पण विनोद मेहराच्या आईनी रेखाला स्वीकारण्यास नकार दिला.

यासेर उस्मान सांगतात, "मी आतापर्यंत रेखाच्या जवळच्या जितक्या व्यक्तींना भेटलो आहे त्यांनी मला सांगितलं की विनोद मेहरांचं रेखावर जिवापाड प्रेम होतं. रेखा त्यांना 'विन' म्हणून हाक मारायची.

पण विनोद रेखाशी लग्नासाठी आईचं मन वळवू शकले नाही. जेव्हा कोलकाता येथे लग्न करून एअरपोर्टवरून आपल्या घरी घेऊन गेले, तेव्हा रेखा यांनी विनोद मेहरा यांची आई कमला मेहरा यांच्या पाया पडण्याचा प्रयत्न केला. तेव्हा त्यांनी रेखाला चक्क धक्का दिला."

"कमला यांनी रे... उर्वरित लेख लिहा:

्त्राप्रमाणे चढवत होती. एकीकडे 'घर' आणि एकीकडे 'खुबसूरत' बघा. दोन्ही चित्रपट वेगवेगळे होते. 'खुबसूरत' बघून असं वाटतं की ती एखाद्या मुलीचा अभिनय करत आहे."

'खुबसूरत'साठी तिला राष्ट्रीय पुरस्कारापाठोपाठ 1981साली सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा 'फिल्मफेअर' पुरस्कारही मिळाला.

'घर' चित्रपटाच्या वेळी गुलजार यांनी रेखाला आणि चार स्टंटमेनला सांगितलं होतं, की बलात्काराचं दृश्य वास्तविक दाखवायला जितका उत्स्फूर्तपणा दाखवता येईल, तितका दाखवा. आणि रेखानी ज्या पद्धतीने ते दृश्य चित्रित केलं त्यानंतर गुलजारांना ते डब करण्याची गरजच पडली नाही.

सिलसिला

ऐंशीच्या दशकाच्या सुरुवातील रेखा आपल्या कारकिर्दीच्या उत्तुंग शिखरावर होती. त्याच दरम्यान यश चोप्रा यांनी अमिताभ बच्चन, रेखा आणि जया बच्चन यांना घेऊन 'सिलसिला' नावाचा एक कास्ट तयार केला.

यासेर उस्मान सांगतात, "तेव्हा यश चोप्रांचा 'काला पत्थर' फ्लॉप झाला होता आणि अमिताभचेही दोन-तीन चित्रपट चालले नव्हते. यश एक असा चित्रपट बनवू पाहत होते जो प्रेक्षकांना भावेल. अमिताभ 'कालिया'साठी श्रीनगरमध्ये शूटिंग करत होते. यश तिथे पोहोचले आणि त्यांनी 'सिलसिला' चित्रपटाचा प्रस्ताव समोर ठेवला."

"रेखा आणि अमिताभ या चित्रपटासाठी तयार झाले. पण जयाला चित्रपटासाठी तयार करणं कठीण होतं. ती जबाबदारी खुद्द यश चोप्रांनी घेतली."

"सुरुवातीला जया राजी झाल्या नाहीत. पण चित्रपटाचा शेवट ऐकल्यावर मात्र त्या तयार झाल्या. चित्रपटाच्या शेवटी प्रेयसीला सोडून अमिताभचं पात्र नेहमीसाठी जयाकडे येतं, असं दाखवलं होतं. चित्रपट सुरू व्हायच्या आधी यशने रेखा आणि जयाकडून वचन घेतलं की शूटिंगदरम्यान दोघी कोणतीही अवघड परिस्थिती येऊ देणार नाहीत. दोघींनीही हे वचन पूर्णपणे निभावलं," उस्मान सांगतात.

नात्यातली गुंतागुंत

एक वेळ अशी आली जेव्हा अमिताभ रेखाला भेटायला कचरू लागले. एकेकाळी अमिताभचे निकटवर्तीय असलेले अमर सिंह सांगत होते, "एकदा शबाना आझमीने मला, अमिताभ आणि जयाला आपल्या वाढदिवशी बोलावलं. आम्ही तिघं एकाच कारमध्ये बसून त्यांच्या घरी पोहोचलो. अमिताभनी त्यांच्या ड्रायव्हरला सांगितलं की आम्हाला बराच वेळ लागेल तर तू जेवून इथे परत ये."

"जसं आम्ही खोलीत शिरलो, आम्ही बघितलं की रेखा कोणाशी तरी बाहेर बोलत उभी होती. अमिताभ तिला बघून लगेच मागे फिरले. तेव्हापर्यंत ड्रायव्हरसुद्धा जेवायला गेला होता. त्यामुळे अमिताभ चक्क टॅक्सीनी परत...


...पण सद्य परिस्थितीत या वादाचा परिणाम जास्त होताना पाहायला मिळणार नाही.

"वैयक्तिक किंवा शाब्दिक टीका करमणूक म्हणून किंवा निवडणुकीच्या भाषणात टाळ्या मिळवण्यासाठी चांगल्या असतात. पण, कोव्हिडच्या या काळात बदललेल्या आर्थिक आणि सामाजिक परिस्थितीत याचा लोकांवर फारसा परिणाम होईल असं वाटत नाही. राणे खासदार आहेत. त्यामुळे त्यांनी ठाकरे सरकारच्या धोरणांवर अभ्यास करून टीका केली. तर, लोकांना त्यामध्ये जास्त रस वाटेल," असं त्या पुढे म्हणाल्या.

ठाकरे-राणे पहिला वाद

उद्धव ठाकरे आणि नारायण राणेंमध्ये वादाची... उर्वरित लेख लिहा:

ो होता. त्यातूनच  उद्धव आणि त्यांच्या जवळच्या नेत्यांनी राणे यांची उपेक्षा सुरू केली. महत्त्वाकांक्षी राणे हे सहन करणे शक्यच नव्हतं."

उद्धव ठाकरेंविरोधातील भाजपचं हत्यार?

मृणालिनी नानिवडेकर पुढे म्हणतात, "शिवसेना-भाजप एकत्र असेपर्यंत देवेंद्र फडणवीसांनी त्यांना फार महत्त्व दिलं नाही. उलट राणेंनी संयम पाळावा असा सल्ला दिला. शिवसेनासोबत असताना उद्धव ठाकरे आणि राणे वाद नको असा भाजप नेत्यांचा प्रयत्न होता. पण, शिवसेनेने वेगळी चूल मांडल्यानंतर भाजपला उद्धव ठाकरेंवर सोडण्यासाठी नारायण राणे नावाचं शस्त्र मिळालं."

शिवसेना सोडल्यानंतर राणेंनी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. आक्रमक वृत्ती, सडेतोड भाषा यामुळे काँग्रेसच्या विचारांशी जोडून घेण्यात राणेंना अनेक अडचणी आल्या. पक्षात किंमत नाही असं म्हणत त्यांनी काँग्रेस सोडून स्वाभिमान पक्षाची स्थापना केली. त्यानंतर आपला पक्ष त्यांनी भाजपत विलीन केला.

"नारायण राणे वैक्यक्तिक रित्या उद्धव ठाकरेंच्या विरोधात आहेत. त्यांचा उद्धव ठाकरेंबद्दलचा राग भाजप वापरण्याचा पूरेपूर प्रयत्न करत आहे. पक्षाची लाईन असो वा स्वत:ची भूमिका. नारायण राणेंच्या रागाचा वापर भाजप उद्धव ठाकरेंवर सतत टीका करण्यासाठी करत राहील," असं श्रुती गणपत्ये यांना वाटतं.

तर उदय तानपाठक यांच्यानुसार, "राणे खासदार आहेत. उद्धव ठाकरेंवरचे आरोप म्हणजे राजकीय अस्तित्व टिकवण्याचा त्यांचा प्रयत्न आहे. भाजपने राणेंचा वापर उद्धव ठाकरेंविरोधात सुरू केलाय. राणे जेवढे आक्रमक होतील तेवढं त्यांची बाजू राजकीय दृष्ट्या जमेची होईल. त्यामुळे उद्धव ठाकरेंवर आरोप करणं राणेंच्या महाराष्ट्रातील राजकारणाच्या दृष्टीने महत्त्वाचं आहे."

भाजपमध्ये आपले स्थान बळकट करायचे असेल, तर राणेंना शिवसेनेविरुद्ध बोलत रहावे लागेल, असं तानपाठक यांना वाटतं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...पणे नवीन विद्यार्थ्यांसाठी ट्रेनिंग कॅम्प घेतले जातात.

5 हजारहून अधिक शहरांमध्ये शाखा, 9 हजार कँपस युनिटसह देशभरातील हजारो महाविद्यालयांमध्ये अभाविप कार्यरत आहे.

अभाविपची सुरुवातीच्या काळातील भूमिका ही विद्यार्थी आजचा नागरिक आहे, अशी होती. त्यामुळेच त्यानं राष्ट्रीय मुद्द्यांवर भूमिका घेतली पाहिजे आणि त्यांची राजकीय विचारधाराही पक्की हवी अशी होती. मात्र गेल्या काही वर्षांमध्ये राजकीय विचारधारा म्हणजे राष्ट्रवाद या दिशेने अभाविपचं राजकारण जात आहे, का असा प्रश्न निर्माण झाला आहे.

विद्यार्थ्य... उर्वरित लेख लिहा:

त होता. 'मुझफ्फरनगर बाकी है' हा माहितीपट आमच्या धार्मिक भावनांना दुखावणारा असल्याचं अभाविपच्या सदस्यांनी म्हटलं होतं.

• 7 सप्टेंबर 2013 साली हैदराबाद इथं एका काश्मिरी चित्रपट महोत्सवाला अभाविपच्या कार्यकर्त्यांकडून लक्ष्य करण्यात आल्याचा आरोप झाला होता.

• 24 ऑगस्ट 2013 साली पुण्याच्या फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूटमध्ये जय भीम कॉम्रेडचं स्क्रीनिंग आणि कबीर कला मंचाच्या कलाकारांच्या सादरीकरण झालं होतं. या कार्यक्रमातही अभाविपच्या कार्यकर्त्यांनी तोडफोड केल्याचा आरोप झाला होता. कबीर कला मंचाच्या कलाकारांना त्यांनी नक्षलवादी म्हणून संबोधल्याचाही आरोप झाला होता.

• 29 जानेवारी 2012 साली अभाविपनं संजय काक यांच्या 'जश्न-ए-आझादी' या माहितीपटाचं स्क्रिनिंग रद्द करण्यासाठी आंदोलन केलं. पुण्यातील सिंबायोसिस कॉलेजमध्ये या माहितीपटाचं स्क्रीनिंग होणार होतं. हा माहितीपट काश्मिरच्या परिस्थितीवर भाष्य करणारा होता.

• 26 फेब्रुवारी 2008 साली अभाविपच्या कार्यकर्त्यांनी दिल्ली विद्यापीठाच्या इतिहास विभागात तोडफोड केली होती.

• 26 ऑगस्ट 2006 साली अभाविपच्या कार्यकर्त्यांनी उज्जैनमधील माधवबाग महाविद्यालयातील प्राध्यापक हरभजन सिंह सभरवाल आणि दोन अन्य प्राध्यापकांना मारहाण केली होती. त्यापैकी प्राध्यापक सभलवाल यांचा जागीच कार्डिआक अरेस्टनं मृत्यू झाला होता.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...पण्यात आला होता. रेगइनाल्ड शिर्ले ब्रुक्स यांनी हा लिहिला होता.

हा पराभव म्हणजे इंग्लंडमधलं क्रिकेट संपलं असून, त्याची विल्हेवाट लवकरच लावण्यात येईल आणि राख अर्थात अशेस ऑस्ट्रेलियात पाठवण्य़ात येईल असं या मजकुराचा आशय होता. ते शब्द होते-

In Affectionate Remembrance

of

ENGLISH CRICKET,

which died at the Oval

on

29 August 1882,

Deeply lamented by a large circle of sorrowing

friends and acquaintances

R.I.P.

N.B.—The body will be cremated and the

ashes taken to Australia.

काही महिन्या... उर्वरित लेख लिहा:

च्या पॅव्हेलियनमध्ये 1953 पर्यंत हा चषक ठेवण्यात आला होता. त्यानंतर पॅव्हेलियनच्या शेजारी असणाऱ्या म्युझियममध्ये हा चषक स्थलांतरित करण्यात आला.

मात्र फ्लोरेन्स यांनी दिलेला चषक आणि आताचा चषक हा सारखाच आहे का याविषयी संभ्रम आहे. राख असलेला चषक अॅशेस जिंकणाऱ्या संघाला दिला जाणारा अधिकृत चषक कधीच नव्हता.

बार्मी आर्मी अॅशेस मालिकेत इंग्लंडचा विजय साजरा करताना.

मात्र प्रतीक म्हणून मूळ चषकाची प्रतिकृती अशेस विजेत्या संघाला देण्यात येते. 1998-99 नंतर स्फटिकासारखा दिसणारा चषक विजेत्या संघाला देण्यात येतो.

दरम्यान मालिका कोणीही जिंकलं तरी मूळ कलशरुपी चषक इंग्लंडमधल्या लॉर्ड्स स्टेडियमवर असलेल्या मेरलीबोन क्रिकेट क्लबमध्येच असतो.

1988 मध्ये ऑस्ट्रेलियाच्या द्विशतसंवत्सरिक वर्षात आणि 2006-07 मालिकेवेळी चाहत्यांना पाहण्यासाठी मूळ चषक ऑस्ट्रेलियाला नेण्यात आला होता.

इंग्लंडचा संघ अॅशेस मालिका जिंकल्यानंतर.

अॅशेस मालिका पाच सामन्यांची खेळवण्यात येते. दर दोन वर्षांनी या मालिकेचं आयोजन करण्यात येतं. शेवटची मालिका 2015 मध्ये इंग्लंडने जिंकली होती.

इंग्लंड संघानं पाचपैकी तीन सामने जिंकत जेतेपदावर कब्जा केला होता. क्रिकेट विश्वातील सगळ्यात प्रतिष्ठेचं द्वंद म्हणून ही मालिका ओळखली जाते.

1934 पासून महिला क्रिकेटमध्येही अॅशेस मालिका सुरू झाली. 49 कसोटी सामन्यांपैकी ऑस्ट्रेलियाने 12 तर इंग्लंडने 9 कसोटी सामने जिंकले आहेत. 28 सामने अनिर्णित झाले आहेत.

पुरुषांच्या अॅशेसमध्ये ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंड 325 कसोटी सामन्यांमध्ये एकमेकांच्या समोरासमोर आले आहेत. यापैकी ऑस्ट्रेलियाच्या नावावर 130 विजय, 106 पराभव आहेत. तर इंग्लंडनं 106 कसोटी जिंकल्या आहेत तर 130 सामन्यांमध्ये त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. 89 कसोटी अनिर्णित राहिल्या आहेत.

पुरुषांच्या अॅशेसमध्ये ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंड यांच्यात 69 मालिका झाल्या आहेत. योगायोग म्हणजे दोन्ही संघांनी प्रत्येकी 32 मालिका जिंकल्या आहेत. तर 5 मालिका बरोबरीत किंवा अनिर्णित राहिल्या आहेत.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...पती आणि स्वातंत्र्यसैनिक रामभुजदत्त चौधरी जेलमध्ये होते.

दोघंही एकमेकांच्या फार जवळ होते. ही जवळीक इतकी होती की, गांधी सरला यांना अध्यात्मिक पत्नी मानत असत. नंतर यामुळे त्यांचं लग्न मोडता-मोडता वाचलं हे गांधी यांनी हे मान्य केलं.

गांधी आणि सरला यांनी खादीच्या प्रचारार्थ भारताचा दौरा केला होता. दोघांमधल्या नात्याची माहिती त्यांच्या जवळच्यांनाही होती. अधिकारवाणी गाजवण्याच्या सरला यांच्या स्वभावानं गांधींनी त्यांच्यापासून नंतर अंतर राखण्यास सुरुवात केली.

काही काळानंतर हिमालयातील एकांतवासात असत... उर्वरित लेख लिहा:

ाना पत्राची सुरुवात 'मेरी प्यारी पागल और बागी' अशा मथळ्यानं करत असत आणि पत्रात स्वतःला 'तानाशाह' म्हणजे हुकूमशहा म्हणत.

6. डॉ. सुशीला नय्यर, 1914-2001

महादेव देसाई यांच्यानंतर गांधींचे सचिव बनलेले प्यारेलाल पंजाबी परिवारातले होते. सुशीला या प्यारेलाल यांची बहीण होती.

आईच्या विरोधानंतरही हे दोघं बहीण-भाऊ गांधींकडे येण्यासाठी स्वतःला रोखू शकले नाहीत. काही काळानंतर मुलं गांधींकडे गेली म्हणून रडणारी त्यांची आई गांधींची समर्थक झाली.

डॉक्टर झाल्यानंतर सुशीला महात्मा गांधी यांच्या खाजगी डॉक्टर म्हणून काम करू लागल्या. मनू आणि आभा यांच्याशिवाय थकलेले वृद्ध गांधी ज्यांच्या खांद्यावर आपले हात ठेवत, त्यात सुशीलाही होत्या.

भारत छोडो आंदोलनावेळी कस्तूरबा गांधी यांच्यासोबत मुंबईत सुशीला यांनाही अटक झाली होती. पुण्यात कस्तूरबा गांधींच्या शेवटच्या दिवसांत सुशीला त्यांच्यासोबत राहिल्या होत्या.

7. आभा गांधी, 1927-1995

आभा जन्मानं बंगाली होत्या. आभा यांचं लग्न गांधींचे पणतू कनू गांधी यांच्याशी झालं होतं. गांधींच्या सभेत आभा भजन गात असत तर कनू फोटोग्राफी करत.

1940च्या काळातही गांधींची अनेक छायाचित्रं कनू यांनीच काढलेली आहेत. आभा नोआखाली इथं गांधींसोबत राहिल्या होत्या. त्यावेळी देशात ठिकठिकाणी दंगली भडकल्या होत्या आणि गांधी हिंदू-मुस्लिम यांच्यात शांतता स्थापित करण्याच्या प्रयत्नात अडकले होते.

नथुराम गोडसेनं जेव्हा महात्मा गांधींना गोळी घातली तेव्हा आभा तिथं उपस्थित होत्या.

8. मनू गांधी, 1928-1969

अगदी लहान वयातच मनू महात्मा गांधी यांच्याकडे आल्या होत्या. मनू महात्मा गांधींच्या दूरच्या नातेवाईक होत्या. गांधी मनू यांना आपली नात मानत असत. नोआखालीच्या दिवसांत आभासोबत मनुदेखील त्यांच्यासोबत होत्या. ज्या बापूंच्या थकलेल्या शरीराला आधार मिळावा म्हणून स्वतःच्या खांद्यावर त्यांचा हात ठेऊन पुढे चालत असत.

गांधींच्या विरोधात ज्यांनी त्यांच्या मार्गात मल-मूत्र टाकून विरोध केला होता, त्या रस्त्याची सफाई गांधींसह आभा आणि मनू यांनीही केली होती.

कस्तूरबा यांच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांची सेवा करण्यात मनू अग्रभागी होत्या. महात्मा गांधी यांची शेवटची काही वर्ष कशी होती हे मनू यांची डायरी पाहिली की कळतं.

हे पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...पती लागवट लागू होण्याची शक्यता असल्याचंही ते म्हणाले आहेत.

ज्येष्ठ पत्रकार सुनील चावके यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितले, "ठाकरे सरकारवर टीका करणारी सर्व मंडळी ही एकाच वर्गातील आहे. संघ विचारधारेचे लोक उद्धव ठाकरेंच्या विरोधात भूमिका घेताना दिसतात. भाजप विस्तारित गट सोडला तर कुणीही ठाकरे सरकारविरोधात प्रश्न उपस्थित करत नाही."

सततच्या टीकेचा उद्धव ठाकरेंना फायदा होणार की तोटा?

आतापर्यंतचा राजकीय इतिहास पाहिला तर अनेक बड्या नेत्यांना त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीत अशा टोकाच्या द्वेषाला सामोर... उर्वरित लेख लिहा:

ार नाही." असं विजय चोरमारे सांगतात.

एखाद्या नेत्यावर सातत्याने जेव्हा टीका केली जाते तेव्हा त्या नेत्याची दखल माध्यमांकडूनही अधिक घेतली जाते. उद्धव ठाकरे मुख्यमंत्री असल्याने त्यांच्या विरोधात भूमिका घेतली गेली किंवा त्यांच्या निर्णयावर टीका करण्यात आली की माध्यमांमध्येही त्याची चर्चा होते.

"ठाकरे सरकारला अडचणीत आणण्यासाठी भाजप राज्यपालांचाही वापर करून घेत आहे हे लोकांनाही दिसते आहे. ही भाजपची अनाठायी ओरड आहे असाही लोकांचा समज होऊ शकतो. यामुळे उद्धव ठाकरेंच्या लोकप्रियतेत वाढच होईल." असंही सुनील चावके सांगातात.

उद्धव ठाकरेंनी राज्यपाल भगतसिंह कोश्यारी यांनी प्रत्युत्तरादखल पाठवलेल्या पत्राचीही प्रचंड चर्चा झाली.

प्रकाश पवार सांगतात, "उद्धव ठाकरेंनी बहुजन हिंदुत्व आपल्या पत्रातून मांडले आहे. बहुजन हिंदुत्व हा गाभा असलेल्या या पत्राची भाषा आणि सुस्पष्टता लोकांच्या मनाला भावली आहे. या पत्राचे दाखले पुढील अनेक वर्ष दिले जातील."

उद्धव ठाकरेंच्या पथ्यावर ही टीका पडू शकते का?

शिवसेना आणि भाजप सध्या आमने-सामने असले तरी भविष्यात हे विरोधक म्हणूनच राहतील की पुन्हा युती होईल याबाबतही अनिश्चितता कायम आहे.

शिवसेनेकडून राज्यातील भाजप नेत्यांना प्रत्युत्तर दिले जात असले तरी थेट नरेंद्र मोदींवर टीका करणं टाळले जाते याची प्रचिती कृषी विधेयकावेळीही आली आहे.

"उद्धव ठाकरे त्यांच्या भूमिकांवर कधीपर्यंत ठाम राहतात हे पहावे लागेल. भाजपविरोधी मते कायम राहतील का यावर सर्व अवलंबून आहे. भाजपसोबतचा दरवाजा उघडा ठेवला आहे." असं विजय चोरमारे सांगतात.

ठाकरे सरकारविरोधात भाजप भूमिका घेत असले तरी विरोधक म्हणून सरकारच्या निर्णयांवर टीका करण्याचा अधिकार त्यांना असल्याचं नाकारता येत नाही. 105 आमदार असलेला भाजप ताकदवान विरोधी पक्ष आहे.

"विलासराव देशमुख, सुशीलकुमार शिंदे, शरद पवार यांच्यावरही विरोधकांकडून प्रचंड टीका होत होती. पण विरोधकांसमोरही हसतमुखाने काम करण्याची शैली त्यांच्याकडे होती. अनेक वेळा मंत्र्यांपेक्षा जास्त कामं विरोधकांची केली जायची असेही मुख्यमंत्री होते. त्यामुळे विरोधकांना सोबत घेऊन उद्धव ठाकरे यांना काम करावं लागणार आहे," असंही सूर्यवंशी म्हणाले.

पण सध्याची राजकीय परिस्थिती पाहाता महाराष्ट्राच्या राजकारणात भविष्यात उद्धव ठाकरे विरुद्ध देवेंद्र फडणवीस असा सामना कायम राहील याचीही शक्यता नाकारता येत नाही....


...पत्र लिहिल्यानंतर झाली आहे. बैठकीनंतर संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेच्या सदस्यानी भारत आणि पाकिस्तानला काय सांगितलं, हे मात्र अजून स्पष्ट झालेलं नाही.

संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत काय घडलं?

संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेच्या वतीने या बैठकीसंदर्भात औपचारिक निवेदन देण्यात आलेलं नाही. या बैठकीनंतर कलम 370 आणि 35-A अंतर्गत काश्मिरला मिळालेला विशेष राज्याचा दर्जा आणि संबंधित मुद्दे ही भारताची अंतर्गत बाब आहे, अशी भूमिका भारत सातत्याने मांडत आहे.

संयुक्त राष्ट्रात भारताचे राजदूत सैयद्द अकबरुद्द... उर्वरित लेख लिहा:

ं. या आयोगाला तात्काळ घटनास्थळी जाऊन पाहणी दौरा करण्याचे आदेश देण्यात आले.

सार्वमत घेण्याची योजना प्रत्यक्षात का राबवली गेली नाही?

1947-48 सालचं भारत-पाकिस्तान युद्ध युद्धबंदीच्या निर्णयानंतर संपलं. मात्र, काश्मीर प्रश्नाचं भिजत घोंगडं कायम राहिलं. जानेवारी 1949 मध्ये संयुक्त राष्ट्रांच्या मिलिटरी ऑब्झर्व्हर ग्रुपला भारत आणि पाकिस्तानात पाठवण्यात आलं. भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात झालेल्या युद्धबंदीची माहिती त्यांना घ्यायची होती.

काश्मीर प्रश्नावर संयुक्त राष्ट्रांनी स्थापन केलेल्या समितीचं संग्रहीत छायाचित्र

त्यावेळी युद्धबंदीसंबंधी तक्रारी येत होत्या आणि संयुक्त राष्ट्र सरचिटणीसांना त्याबद्दल अहवाल सादर करायचा होता. युद्धबंदीनुसार दोन्ही राष्ट्रांनी आपापलं सैन्य माघारी बोलवावं आणि काश्मिरच्या जनतेने आपल्या भविष्याचा निर्णय स्वतःच घ्यावा यासाठी सार्वमत घेण्यावर शिक्कामोर्तब झालं होतं.

संपूर्ण काश्मीर भारताकडे नाही, त्यामुळे आम्ही सार्वमत घेऊ शकत नाही, असं भारताचं म्हणणं होतं. तर पाकिस्तानने संयुक्त राष्ट्राचा प्रस्ताव धुडकावत आपल्या सैन्याला माघारी बोलावलं नाही. त्यानंतर भारताचं म्हणणं होतं की जम्मू-काश्मीरच्या मूळ भौगोलिक स्थितीवर नियंत्रण बदलल्यामुळे संयुक्त राष्ट्राच्या 1948-49च्या प्रस्तावाला अर्थ उरलेला नाही. पाकिस्तानने काश्मीरचा एक भाग चीनला दिला होता. शिवाय, पाकिस्तानच्या नियंत्रणात असलेल्या काश्मिरची डेमोग्राफीही बदलली होती.

काश्मीर मुद्दा आणि शिमला करार

1971 साली भारत-पाकिस्तान यांच्यात पुन्हा युद्ध झालं. या युद्धानंतर 1972 साली 'शिमला करार' करण्यात आला. काश्मीर मुद्द्यावरच्या चर्चेत संयुक्त राष्ट्रासह कुठल्याही तिसऱ्या पक्षाचा हस्तक्षेप मान्य नसेल आणि दोन्ही देश मिळूनच हा वाद सोडवतील, असं या करारात निश्चित करण्यात आलं.

त्यावेळी इंदिरा गांधी भारताच्या पंतप्रधान होत्या तर पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष होते जुल्फिकार अली भुत्तो.

काश्मिरची परिस्थिती आणि वादासंबंधी पूर्वी करण्यात आलेल्या करारांना 'शिमला करार' झाल्यानंतर अर्थ उरला नसल्याचं भारताचं म्हणणं होतं. काश्मीरचा मुद्दा आता संयुक्त राष्ट्राच्या पातळीवरून द्विपक्षीय चर्चेच्या पातळीवर आल्याचंही भारताने म्हटलं.

संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेच्या सदस्यांनी काय म्हटलं?

संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत काश्मिरवर चर्चा झाल्यानंतर पाकिस्तान...


...पना करत आहेत. ज्याच्या नावाखाली सर्व अमानवीय कृत्यं मानवी कृत्य बनतील, ज्याचं पुण्य आता इथेच किंवा कधीतरी मिळेलच.

"मानवतेच्या नावाखाली आणि तिच्या स्थापनेसाठी निर्विवाद औचित्य असलेलं युद्ध झालं असेल तर ते जर्मनीच्या विरोधात पुकारलेलं महायुद्ध होय. या युद्धाने एक संपूर्ण समाज नष्ट होण्यापासू वाचवला. मात्र, माझा कुठल्याच युद्धावर विश्वास नाही. त्यामुळे अशा युद्धाच्या औचित्य किंवा अनौचित्याची चर्चा माझ्या मानसपटलावर येतच नाही."

"नग्न हिंसा किती पापजन्य, क्रूर आणि भीतीदायक असू शकते, हे जर्मनीने दा... उर्वरित लेख लिहा:

े. तिथेही दमनाला एक धार्मिक रंग देण्यात आला होता. राष्ट्राध्यक्ष क्रूझर म्हणत - गोरे ख्रिश्चन ईश्वराने निवडलेली अपत्यं आहेत आणि भारतीयांना गोऱ्यांची सेवा करण्यासाठी निर्माण करण्यात आलं आहे. ट्रान्सवालच्या संविधानातील एक मुख्य तरतूद अशी होती की गोरे आणि काळे (ज्यात सर्व आशियाई लोकांचाही समावेश होता) यांना कुठल्याही प्रकारची समान वागणूक मिळणार नाही."

दक्षिण आफ्रिकेत राहणाऱ्या भारतीयांशी तुलना

"द. आफ्रिकेत भारतीयांनाही त्यांनी ठरवून दिलेल्या वस्त्यांमध्येच राहावं लागे, ज्याला ते 'लोकेशन' म्हणत. जर्मनीत ज्यू लोकांशी जसा भेदभाव केला जाई तसाच तिथेही होता. तरीही तिथे त्या परिस्थितीत मूठभर भारतीयांनी सत्याग्रहाचा मार्ग अवलंबला. त्यांना बाहेरच्या जगाचा पाठिंबा नव्हता आणि भारत सरकारकडूनही समर्थन नव्हतं. तब्बल आठ वर्ष चाललेल्या लढ्यानंतर जागतिक सार्वमताचा पाठिंबा मिळाला आणि भारत सरकार मदत करायला पुढे आलं."

"मात्र, जर्मनीतील ज्यू नागरिकांची परिस्थिती द. आफ्रिकेतील भारतीयांच्या तुलनेत कितीतरी जास्त बरी आहे. ज्यू जर्मनीत एक संघटित समाज आहे. द. आफ्रिकेतील भारतीयांच्या तुलनेत ते अधिक कुशल आहेत आणि आपल्या लढ्यासाठी ते जागतिक जनमत मिळवू शकतात. त्यांच्यापैकी कुणी धाडस करून आणि विचारपूर्वक लढ्यासाठी उठून उभा झाला आणि अहिंसक कारवाईत त्यांचं नेतृत्त्व केलं तर निराशेने गारठलेले दिवस क्षणार्धात उबेच्या आशेने चमकतील, असा मला विश्वास आहे."

"पॅलेस्टिनी प्रदेशात राहणारे ज्यू चुकीच्या मार्गावर आहेत, यात मला तिळमात्र शंका नाही. बायबलमध्ये ज्या पॅलेस्टाईनचा उल्लेख आहे त्याचा आज कुठलाच भौगोलिक आकार नाही. ते केवळ अरबांच्या उदारपणामुळेच तिथे स्थायिक होऊ शकतात. त्यांनी अरबांची मनं जिंकण्याचा प्रयत्न करायला हवा. अरबांच्या मनातही त्याच ईश्वराचा वास आहे जो ज्यू लोकांच्या मनात आहे. त्यांनी अरबांसमोर सत्याग्रह करावा आणि त्यांच्याविरोधात एक बोटही न उचलता आम्हाला गोळ्या घाला नाहीतर समुद्रात फेकून द्या म्हणत स्वतःला समर्पित करावं."

"मी अरबांनी केलेल्या जुलुमांचा बचाव करत नाही. मात्र, स्वतःच्या मातृभूमीत अनुचित हस्तक्षेपाचा ते करत असलेला विरोध योग्यच असल्याचं मला वाटतं. त्यांनी याचा अहिंसक पद्धतीने मुकाबला करावा, अशीही माझी कामना आहे. मात्र, योग्य आणि अयोग्य याची जी सर्वमान्य व्याख्या आहे त्या दृष्टीकोनातून बघितल्यास मोठ्या प्रतिकूल परिस्थितीतही...


...परराष्ट्र मंत्री जवाद जरीफ यांनी शोक व्यक्त केला आहे. सुषमा स्वराज यांच्या जाण्याचे मी दुःखी आहे, असं त्यांनी ट्वीट केलं आहे.

हामिद करझईंनी वाहिली श्रद्धांजली

अफगाणीस्तानचे माजी राष्ट्राध्यक्ष हामिद करझई यांनी सुषमा स्वराज यांच्याबरोबचा फोटो ट्वीट करून त्यांच्या आठवणींना उजाळा दिला आहे.

गेल्या केंद्रीय मंत्रिमंडळात परराष्ट्र मंत्रिपद सांभाळलेल्या सुषमा स्वराज यांनी प्रकृती अस्वास्थ्याच्या कारणामुळे 2019 ची लोकसभा निवडणूक लढवली नव्हती.

मंगळवारी संध्याकाळी प्रकृती बिघडल्यानं त्यांना ... उर्वरित लेख लिहा:

ंजली वाहिली आहे.

भाऊ कसे आहात?

मी नेहमी त्यांना विचारायचो की ताई तशा आहात, आणि विचारायच्या भाऊ तुम्ही कसे आहात? आज मी एक बहीण गमावली आहे, अशी शब्दांमध्ये काँग्रेस नेते गुलामनबी आझाद यांनी त्यांच्या भावना व्यक्त केल्या आहेत.

"सुषमा स्वराज यांचं निधन धक्कादायक आहे. त्या मला शरद भाऊ असं संबोधायच्या. संसदीय सहकारी म्हणून त्यांची कारकीर्द पाहता आली. त्या उत्तम वक्त्या, कुशल प्रशासक आणि सहृदय व्यक्ती होत्या. त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली," अशा शब्दांमध्ये शरद पवार यांनी त्यांच्या भावना व्यक्त केल्या आहेत.

"त्या माझ्यासाठी मोठ्या बहिणी सारख्या होत्या, त्यांनी एका लहान भावा प्रमाणे मला शिकवलं आहे, ट्रिपल तलाक आणि कलम 370 बाबत त्या खूष होत्या. त्यांनी पक्षाला फार पुढे नेलं आहे," अशा शब्दांमध्ये कायदा मंत्री रवीशंकर प्रसाद यांनी त्यांच्या भावना व्यक्त केल्या आहेत.

सुषमा स्वराज यांची कमी कुणीच भरून काढू शकत नाही, त्यांनी जगभरात भारताची इज्जत वाढवली आहे, असं नितीन गडकरी यांनी म्हटलंय.

जॉर्ज यांचा हातकड्यातील फोटो मुजफ्फरपूरमध्ये फिरवला होता

एक प्रभावी वक्ता ही सुषमा स्वराज यांची ओळख होती. लालकृष्ण अडवाणी सुषमा स्वराज यांचे राजकीय गुरू मानले जातात. गेल्या दशकभरात त्यांनी 11 निवडणुका लढवल्या. त्या तीन वेळा आमदार राहिल्या तर सात वेळा खासदार राहिल्या.

आणिबाणी दरम्यान बडोदा डायनामाईट केसमध्ये जॉर्ज फर्नांडिस यांना तुरुंगात जावे लागले होते. त्यांनी तुरुंगातूनच मुजफ्फरपूरमधून निवडणूक लढवली. त्यावेळी सुषमा स्वराज यांनी हातकड्या घातलेला जॉर्ज यांचा फोटो संपूर्ण मतदारसंघात फिरवून प्रचार केला होता.

आणिबाणीनंतर 1977 मध्ये झालेल्या निवडणुकीत हरियाणातून सुषमा स्वराज यांनी आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात केली. 1977 मध्ये त्या हरियाणा विधानसभेवर आमदार म्हणून निवडून आल्या आणि त्यांचा हरियाणाच्या मंत्रिमंडळात समावेश करण्यात आला.

1990 मध्ये त्यांनी राज्यसभेत प्रवेश करून राष्ट्रीय राजकारणाला सुरवात केली. 1996 मध्ये त्या लोकसभेवर निवडून आल्या आणि केंद्रीय मंत्रिमंडळात माहिती आणि प्रसारण मंत्री म्हणून त्यांचा समावेश करण्यात आला. दीर्घकाळ त्यांनी माहिती प्रसारण खात्याची जबाबदारी सांभाळली. 2009 मध्ये त्यांनी लोकसभेच्या विरोधी पक्षनेतेपदाची धुरा सांभाळली. 2014 मध्ये नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारमध्ये सुषमा...


...पराभूत झाले नाहीत.

करुणानिधी यांनी 1957 ते 2016 पर्यंत 13 वेळा निवडणूक लढवली आहे.

1967 साली जेव्हा DMK पहिल्यांदा तामिळनाडूमध्ये सत्तेत आलं, तेव्हा ते सरकारमध्ये मुख्यमंत्री अण्णादुराई आणि नेडुचेळियन यांच्यानंतर तिसऱ्या क्रमांकाचे ज्येष्ठ मंत्री होते. सुरुवातीला त्यांच्याकडे सार्वजनिक बांधकाम आणि वाहतूक खाती देण्यात आली. तेव्हा त्यांनी खासगी बसेसचं राष्ट्रीयीकरण केलं आणि दुर्गम गावांपर्यंत बस व्यवस्था नेण्याचं काम केलं.

1969 साली C. N. अण्णादुराई यांचं निधन झालं, त्यानंतर करुणानिधी मुख्यमंत्... उर्वरित लेख लिहा:

G. रामचंद्रन किंवा MGR यांनी द्रमुकमधून बाहेर पडत 'अण्णाद्रमुक' (AIADMK) पक्षाची स्थापना केली आणि त्यानंतर पुढच्या निवडणुकीत राज्यात सत्ता मिळवली.

दुसरी फूट पडली 1993 साली जेव्हा वायको यांनी द्रमुकतून बाहेर पडत MDMKची स्थापना केली. यामुळे अनेक जिल्ह्यांतील पक्ष सचिव वायको यांच्यासमवेत गेले. पण करुणानिधी यांनी पक्ष भक्कम ठेवत पुन्हा सत्ता मिळवली.

राष्ट्रीय राजकारण

1989 साली जेव्हा V. P. सिंह यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रीय आघाडी केंद्रात सत्तेत आली तेव्हा करुणानिधींनी DMK ला या युतीत सामील केलं. हे करुणानिधींचं राष्ट्रीय राजकारणात पहिलं पाऊल होतं.

V. P. सिंह यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रीय आघाडीने मंडल आयोगाची अंमलबजावणी केली, ज्यानुसार मागासलेल्या जातींसाठी केंद्र सरकारच्या नोकऱ्यांमध्ये आरक्षण लागू करण्यात आलं. त्यामध्ये करुणानिधी यांची भूमिका महत्त्वाची ठरली.

करुणानिधी यांच्या नेतृत्वाखाली द्रमुक 1998 ते 2014 मध्ये केंद्रात सत्तेत सहभागी होता. UPAच्या पहिल्या सरकारमध्ये, म्हणजे डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या मंत्रिमंडळात तामिळनाडूमधले 12 मंत्री होते. द्रमुककडे दूरसंचारसारखं महत्त्वाचं खातं होतं.

राष्ट्रीय लोकशाही आघाडामधील द्रमुकच्या सहभागावरून करुणानिधी यांच्यावर टीका झाली होती.

केंद्रीय सत्तेतील सहभागावरून करुणानिधी यांना टीकेलाही समोर जावं लागलं आहे. विशेषत: द्रमुकची भाजपबरोबर युती आणि सत्तेत सहभाग, यावर बरीच टीका झाली.

करुणानिधी यांच्या कुटुंबीयांचा सरकारमधील प्रभाव आणि त्यांना मिळणारा राजाश्रय यामुळंही पक्षावर टीका झाली.

एकूण पाच वेळा करुणानिधी मुख्यमंत्रिपदी राहिले

श्रीलंकेतील नागरी युद्धात अखेरच्या काळात तामिळ नागरिकांच्या संरक्षणासाठी करुणानिधी यांनी केंद्रातील आपलं वजन वापरून पुरेसे प्रयत्न केले नाहीत, अशीही टीका त्यांच्यावर झाली.

पण भारतात राज्यांना स्वायत्तता मिळावी, यासाठी त्यांनी सतत प्रयत्न केले, आवाज उठवला. 1969 साली त्यांच्या सरकारने न्यायमूर्ती राजमन्नार यांच्या अधिपत्याखाली The Centre-State Relations Inquiry Committee समिती स्थापन केली. राज्य आणि केंद्रामधले संबंध कसे असावे, यावर या समितीने शिफारशी केल्या होत्या. करुणानिधी यांच्या प्रयत्नांमुळे अखेर मुख्यमंत्र्यांनाही स्वातंत्र्यदिनाला राष्ट्रध्वज फडकवण्याचा मान मिळाला.

सिनेमा आणि लेखनातील योगदान

करुणानिधी यांनी 1947 ते...


...परेक म्हणतात, "इसाया यांच्या भविष्यवाणीला सध्या सीरियात जे काही होत आहे, त्याच्याशी जोडून पाहणं म्हणजे धर्माचा गैरफायदा घेण्यासारखं आहे. ही व्याख्या ते लोक करतात ज्यांना ख्रिश्चन धर्मामध्ये भीती पसरावयाची असते."

नरसंहाराविषयीच्या अफवा

व्हर्च्युल जगतात बायबलमधील भविष्यवाणीला सैनिक हल्ल्यांशी जोडणाऱ्या अफवा या काही नविन नाहीत. वारंवार कुठली ना कुठली अफवा समोर येतेच ज्यात नरसंहाराच्या घटनांना बायबलमध्ये करण्यात आलेल्या भविष्यवाणींशी जोडलेलं असतं.

ब्राझीलमध्ये सध्या चर्चेचा विषय झालेली इसाया यांच... उर्वरित लेख लिहा:

ेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...पर्यावरणतज्ज्ञांना भेटायला बाहेर पडले. त्यांच्याकडून या प्रश्नाचं स्वरूप समजून घेण्यासाठीच मी बाहेर पडले होते. बाहेर पडताच त्या भागात पाणी शिरलेलं मला दिसलं. कार पुढे जात आहे की नाही याचा मी अंदाज घेतला. कार जात होती. मग मी माझ्या नियोजित भेटी उरकण्याचा विचार केला.

या काळात मला दिसत होतं की काहीतरी भयानक गोष्टी घडत आहेत. कंपनीपदी मेट्रो स्टेशन पुराच्या पाण्यानं भरलं होतं मी ती माहिती माझ्या कार्यालयाला कळवली. गेल्या 90 वर्षांमध्ये कोचीननं पहिल्यांदाच पूर पाहिला होता त्यामुळे या परिस्थितीचा साम... उर्वरित लेख लिहा:

पाण्यातून इंच-इंच पुढे सरकण्यासाठी आम्हाला दोन तास लागले.

सोयीसुविधांचा तुटवडा

पाचवा दिवस महाप्रलयाचा होता. मी हॉटेलमध्येच होते. पुराचं पाणी पहिल्या मजल्याच्या पायऱ्यांपर्यंत आलं होतं. विजेचा पुरवठा खंडित झाला होता आणि लॅंडलाइन बंद पडले होते.

बचावकार्य कसं सुरू आहे हे पाहण्यासाठी मी हॉटेलच्या छतावर जायचे. हॉटेलमध्ये जनरेटर होतं. त्यामुळे दिवसातून दोनदा मोबाइल चार्ज करता येत असे. हॉटेलमधलं धान्य संपल्यामुळे काही कर्मचारी बाहेर तांदूळ आणायला गेले.

लॉरीतून लोकांना बचाव शिबिराकडे नेलं जात होतं. पावसामुळं लॉरी चालकांना स्पष्ट दिसत नव्हतं. त्यात आत बसलेल्या आणि बाहेरच्या लोकांचा आवाज येत होता. काही लॉरी चालकांना परत फिरण्याचा निर्णय घेतला होता. पुढे पाण्यात अडकण्यापेक्षा मागे फिरण्याचा त्यांनी निर्णय घेतला.

सहाव्या दिवशी आमचं पिण्याचं पाणी संपलं होतं. माझ्या खिडक्या भिजल्या होत्या. मी हे लिहित असताना पिण्याचं पाणी कधी येईल याची वाट पाहत होते.

जिकडं तिकडं पाणीच पाणी होतं पण पिण्यासाठी एक थेंब पाणी नव्हतं, हे इंग्रजी वाक्य मला आठवू लागलं होतं.

पण मला या गोष्टीचं समाधान वाटत होतं की केरळातल्या लोकांवर काय वेळ आली आहे ही गोष्ट मी माझ्या बातम्याच्या माध्यमातून जगासमोर आणू शकले.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...पला मतदान करत नाहीत, असं मानलं जातं.

लालू यादव यांच्या मोठ्या व्होटबँकसमोर नितीश उभे राहिले. जातींच्या दोन ध्रुवांपैकी एक लालूंसोबत आहे, तर दुसरा ध्रुव नितीश कुमार यांच्या बाजूने आहे.तेव्हापासूनच बिहारमध्ये नितीश विरुद्ध लालू अशी लढाई पाहायला मिळते."

बिहारमध्ये 16-17 टक्के सवर्ण जाती वगळता 80 टक्के लोकसंख्या मागासवर्गीय आहे.

युतीचं समीकरण

2019 च्या लोकसभा निवडणुकीत बिहारमध्ये NDAने उत्कृष्ट कामगिरी केली. यावेळी 40 जागांपैकी 39 ठिकाणी विजय मिळवण्यात त्यांना यश आलं.

नितीश कुमार यांना पंतप्... उर्वरित लेख लिहा:

य चालवलं. पण तरीही बेरोजगारी इथली प्रमुख समस्या आहे. राज्यातून होणारं स्थलांतर कायम आहे.

अरूण पांडेय सांगतात, "बिहारमध्ये रोजगाराचा प्रश्न अजूनही आहे. तेजस्वी यादव लोकांना सरकारी नोकऱ्या देण्याचं आश्वासन देतात. नितीश कुमार हेसुद्धा अशाच प्रकारच्या घोषणा करत आहेत."

राज्यात औद्योगिकीकरण कमी झालं आहे, आगामी काळात याकडे लक्ष देण्यात येईल, असं जनता दलाच्या प्रवक्यांनीही म्हटलं.

प्रेम रंजन पटेल यांच्या मते, बिहारमध्ये विकास सर्वात मोठा मुद्दा आहे. केंद्र आणि राज्यात एकच सरकार असल्याचा फायदा राज्याला होतो."

रोजगाराशिवाय शिक्षण आणि आरोग्य या मुद्द्यांवर नितीश कुमार सरकारला कोंडीत पकण्याचा प्रयत्न राजद करत आहे.

"राज्यात बेरोजगारी हा सर्वात मोठा मुद्दा आहे. शिक्षण आणि आरोग्य या विषयांवरही सरकार सपशेस अपयशी ठरलं. विकासाचा कोणताही आराखडा नाही. कायदा व्यवस्था तळात आणि भ्रष्टाचार शिखरावर पोहोचला आहे. नितीश कुमार बिहारला विशेष राज्याचा दर्जा मिळवून देऊ शकले नाहीत. पटना युनिव्हर्सिटीला केंद्रीय विद्यापीठ बनवू शकले नाहीत," असं तिवारी म्हणाले.

जनता दलाचं समीकरण LJP बिघडवणार?

LJP नितीश कुमार यांच्या विरोधात उभी ठाकल्याने आणि जनता दलाविरोधात उमेदवार उभे केल्याने निर्माण झालेला धोका मोठा नाही, त्याचा मतदानावर काहीच परिणाम होणार नाही, असंच जनता दल आणि भाजपला वाटतं.

राष्ट्रीय जनता दलाचे प्रवक्ते मृत्युंजय तिवारी सांगतात, "NDA ही एक बेजोड आघाडी आहे. चिराग पासवान यांना जनतेमधला असंतोष समजून येत आहे.

कमल नोपानी म्हणतात, "आम्ही नितीश कुमार यांच्या 15 वर्षांचा कार्यकाळ पुढे ठेवून मत मागण्यासाठी जाणार आहोत. LJP फक्त वोटकटवा पार्टी म्हणून शिल्लक राहील. त्यांच्यासारखे लोकच बिहारच्या विकासात बाधा निर्माण करत आहेत."

पत्रकार अरुण पांडेय यांच्या मते, "आतापर्यंत ही निवडणूक NDA विरुद्ध महागठबंधन अशी होती. पण आता LJP स्वबळावर लढत असल्यामुळे रंजक स्थिती निर्माण झाली आहे. यामुळे तिरंगी निवडणूक पाहायला मिळू शकते. LJP च्या उमेदवारांमुळे जनता दलाचं नुकसान होण्याची शक्यता आहे."

नितीश विरुद्ध तेजस्वी

बिहारमध्ये यंदाच्या निवडणुकीत नितीश कुमार यांच्याविरुद्ध तुल्यबळ पर्याय दिसून येत नाही.

अनुभवी नितीश कुमार यांच्याविरुद्ध नवोदित तेजस्वी यादव अशी ही लढाई आहे. नितीश कुमारांना आपल्या अनुभवाचा फायदा मिळू शकतो, असं पांडेय यांना वाटतं....


...पला सोडचिठ्ठी दिल्यानंतर हे सातही नगरसेवक शिवसेनेच्या वाटेवर असल्याची खात्रीशीर माहिती आहे. हे सात नगरसेवक आज शिवसेनेत प्रवेश करणार आहेत. मुंबईत मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांच्या उपस्थितीत हा प्रवेश सोहळा होईल व हे सातही नगरसेवक शिवबंधनात अडकतील, असे सांगण्यात आले.

शिवसेनेचे तालुकाप्रमुख मंगेश लोके यांनीही या वृत्ताला दुजोरा दिला आहे. दुसरीकडे आमच्या सात नगरसेवकांनी पक्ष सदस्यत्वाचा राजीनामा दिला असल्याची कोणतीही माहिती मला नसल्याचा दावा भाजपचे तालुकाध्यक्ष नासीर काझी यांनी केला.

3. मी पुन्हा य... उर्वरित लेख लिहा:

न काँग्रेस पक्ष या लढाईत शेतक-यांसोबत आहे. देशभरात सुरु असलेल्या शेतकरी आंदोलनाला महाराष्ट्रातूनही मोठे बळ देऊ," असे सांगून पटोले यांनी आपले इरादे स्पष्ट केले.

"राज्यात महाविकास आघाडीचे सरकार असले तरी प्रत्येकाला आपला पक्ष वाढवण्याचा अधिकार आहे. पक्षश्रेष्ठींनी आपल्यावर टाकलेला विश्वास सार्थ ठरवू आणि काँग्रेसला राज्यात क्रमांक एकचा पक्ष बनवू," असा निर्धार महाराष्ट्र काँग्रेसचे नवनिर्वाचित अध्यक्ष नाना पटोले यांनी व्यक्त केला.

5. केजरीवालांच्या मुलीला ऑनलाईन गंडा

दिल्लीचे मुख्यमंत्री अरविंद केजरीवाल यांच्या मुलीची ऑनलाईन फसवणूक झाल्याचं स्पष्ट झालं आहे. केजरीवाल यांची मुलगी हर्षिताने ओएलएकसवर जुनं साहित्य विकण्यासाठी माहिती दिली होती. मात्र यासंदर्भात तिची फसवणूक करण्यात आल्याचं स्पष्ट झालं आहे. याप्रकरणाची माहिती दिल्ली पोलिसांना देण्यात आली आहे. 'सकाळ'ने ही बातमी दिली आहे.

फसवणूक करणाऱ्यांनी 34हजार रुपयांना गंडा घातला आहे. जुना सोफा विकण्याबाबत हर्षिताने जाहिरात दिली होती. जाहिरात दिल्यानंतर तिच्याशी संपर्क करण्यात आला. त्यानंतर हर्षिताला काही पैसे पाठवण्यात आले. यावर हर्षिताने विश्वास ठेवला.

पैसे पाठवल्यानंतर हर्षिताला क्युआर कोड आला. त्यानंतर हर्षिताच्या खात्यातून 34हजार रुपये वळते झाले. सिव्हिल लाईन्स पोलीस ठाण्यात याप्रकरणी गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे. सकाळने ही बातमी दिली आहे.

हर्षिता इंजिनिअर आहे. दिल्ली आयआयटीमधून तिने बीटेक अभ्यासक्रम पूर्ण केला. गेल्या वर्षी दिल्ली विधानसभा निवडणुकीत हर्षिताने वडिलांसाठी प्रचारही केला होता.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...पले वैयक्तिक मत आहे असंही स्पष्ट केलंय. मनसे चित्रपट सेनेचे अध्यक्ष अमेय खोपकर यांनी काही दिवसांपूर्वी कंगना राणावतच्या मुंबई पोलिसांच्या वक्तव्याबाबत निषेध व्यक्त करणारे पत्र प्रसिद्ध केले होते.

ज्येष्ठ पत्रकार आणि राजकीय विश्लेषक प्रकाश अकोलकर सांगतात, "या सर्व प्रकरणावर राज ठाकरे यांनी मौन बाळगण्याचे कारण म्हणजे कंगनाला विरोध करणं याचा अर्थ भाजप आणि मोदींना विरोध करणं असे चित्र निर्माण झाले आहे. यामुळे राज ठाकरेंची कोंडी झालीय."

2019 विधानसभा निवडणुकांनंतर राज ठाकरेंनी महाराष्ट्र नवनिर्माण ... उर्वरित लेख लिहा:

पाहते आहे.

महाविकास आघाडीची सत्ता स्थापन झाली नव्हती तोपर्यंत देवेंद्र फडणवीस आणि राज ठाकरेंच्या भेटीगाठी सुरू झाल्या होत्या. तेव्हापासून ते आता कोरोना काळात लॉकडॉऊनच्या अंमलबजावणीवर टीका करेपर्यंत सर्वच बाबतीत मनसेने ठाकरे सरकारला धारेवर धरण्याचा प्रयत्न केला.

उद्धव ठाकरे सरकारच्या कामाचा लेखाजोखा मांडणारा नऊ प्रश्नांचा सर्व्हेही नुकताच मनसेने केला.

अयोध्येतील राम मंदिराच्या भूमिपूजनाचा सोहळा भाजपने व्यक्ती केंद्रीत केला अशी टीका शिवसेनेने केली असता राज ठाकरेंनी मात्र नरेंद्र मोदींचे कौतुक केले.

पत्रकार सचिन परब सांगतात, " राज ठाकरे यांना याप्रकरणी भूमिका घेता येत नसावी अशीही एक शक्यता आहे. कारण कंगनाच्या प्रकरणात त्यांनी उडी घेतली तरी मनसेला यात काही विशेष फायदा होणार नाही हे त्यांना कळून चुकलंय."

भविष्यात मनसेकडे भाजपसोबत जाण्याचा एक पर्याय आहे. त्यासाठी मनसे तयारी करतेय असंही म्हटलं जाते. प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षरित्या मनसे भाजपला मदत करेल याची शक्यताही नाकारता येत नाही.

"तेव्हा या मुद्यात हात घालून मनसे भाजपला का नाराज करेल? कंगना राणावतला विरोध करून त्यांना भाजपला दुखवायचे नाही असेही दिसून येते." असं सचिन परब सांगतात.

मनसेला पुन्हा जनतेच्या जवळ जाण्यासाठी प्रभावी नॅरेटीव्हची आवश्यकता आहे. प्रकाश अकोलकर यांच्या मते मुंबईच्या मुद्यावर मनसेने शांत राहणं लोकांना अपेक्षित नाही.

ते सांगतात, " मनसे संभ्रमावस्थेत असणं हे त्यांच्यासाठी नुकसानकारक आहे यात शंका नाही. त्यांनी कोणतीही ठोस भूमिका न घेतल्याने मनसेचे नेमके मुद्दे काय हे लोकांपर्यंत पोहचत नाहीत."

'राजा' 'दादू'च्या पाठीशी उभा राहणार का?

शिवसेना पक्षप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांचे लाडके असणाऱ्या राज ठाकरेंनी 2005 मध्ये नाराज होऊन शिवसेनेला 'जय महाराष्ट्र' केला.

वर्षभरातच त्यांनी आपला नवा राजकीय पक्ष महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेची स्थापना केली आणि उद्धव विरुद्ध राज असे नवे समीकरण महाराष्ट्राच्या राजकारणात जन्माला आले.

शिवसेना विरुद्ध मनसे असा संघर्षही अनेकदा पहायला मिळाला. पण राज ठाकरे आणि उद्धव ठाकरे राजकीयदृष्ट्या एकत्र येण्यासाठी अनेकदा प्रयत्न झाले. शिवाय, वैयक्तिक पातळीवर दोघंही एकमेकांसोबत आल्याचंही अनेकदा दिसून आले.

आता कंगनाने आपल्या वक्तव्यातून ठाकरे सरकारवर केवळ टीकाच नव्हे तर मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांचा एकेरी उल्लेख केला.

शिवसेनेला...


...पलेली असेल अशी प्रतिक्रिया विधानपरिषदेतील विरोधी पक्षनेते धनंजय मुंडे यांनी दिली आहे.

11.20: राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार आज ईडीच्या कार्यालयात जाण्याची शक्यता आहे. त्यांना पाठिंबा दर्शविण्यासाठी त्यांच्या कार्यकर्त्यांनी निदर्शनंही केली. पवारसाहेब तुम आगे बढो, ये सरकार हमसे डरती है अशा घोषणाही त्यांनी दिल्या आहेत.

11.15: हिंगोली जिल्हा युवक राष्ट्रवादी काँग्रेस तर्फे  हिंगोली- नांदेड रस्त्यावरील खटकाळी बाय पास रोडवर  टायर जाळून रस्ता रोको आंदोलन करण्यात आले.

11.09: शरद पवारजी यांच... उर्वरित लेख लिहा:

ईडीच्या कार्यालयात तिथल्या अधिकाऱ्यांशी समक्ष चर्चा करण्यासाठी जात आहे. सदर कार्यालयाच्या परिसरात कार्यकर्त्यांनी कोणत्याही प्रकारची गर्दी करू नये.

ईडी कार्यालयाच्या परिसरात कोणताही अनुचित प्रकार घडू नये. तिथं शांतता राखली जाईल याची काळजी घ्यावी. परिसरातील वाहतुकीला तसेच सर्वसामान्य नागरिकांना कोणत्याही प्रकारे त्रास होऊ नये याची काळजी घ्यावी, पोलीस प्रशासन व इतर सर्व सरकारी यंत्रणांना आवश्यक ते सहकार्य करावे."

मुंबई पोलिसांचा जमावबंदीचा आदेश

दरम्यान, बॅलार्ड पियर परिसरात मुंबई पोलिसांनी जमावबंदीचा आदेश दिला आहे. गुरूवारी रात्री उशिरा मुंबई पोलिसांनी ईडी कार्यालयाच्या परिसरात जमावबंदीचा आदेश लागू केला.

कुलाबा, कफ परेड, मरिन ड्राईव्ह, आझाद मैदान, डोंगरी, जेजे मार्ग तसंच एमआरए मार्ग पोलीस ठाण्यांच्या हद्दीत कलम 144 लागू करण्यात आलं असून या भागात जमावबंदी असल्याची मुंबईकरांनी नोंद घ्यावी, असं मुंबई पोलिसांनी ट्विट करून सांगितलं.

रोक सको तो रोक लो - जितेंद्र आव्हाड

शरद पवार यांनी कार्यकर्त्यांना ईडी कार्यालय परिसरात जमू नये असं आवाहन केलं असलं तरी राष्ट्रवादी काँग्रेसचे नेते जितेंद्र आव्हाड यांनी परिसरात जाण्याची पुरेपुर तयारी केल्याचं दिसून येत आहे. मुंबई पोलिसांनी जमावबंदीचा आदेश लागू असल्याचं ट्विट केल्यानंतर जितेंद्र आव्हाड यांनी त्यावर आपली भूमिका स्पष्ट केली आहे.

तुम्ही आम्हाला थांबवण्याचा पूर्ण प्रयत्न करा. आम्ही तिथं पोहोचणारच. तुम्ही तुमचं काम करा, आम्ही आमचं काम करू, असं जितेंद्र आव्हाड म्हणाले.

शरद पवार ईडीच्या कार्यालयात जाणार असल्याबाबत सोशल मीडियावरही चांगलीच चर्चा रंगली आहे. शरद पवार यांना अधिकृतरित्या चौकशीसाठी बोलावलेलं नसल्यामुळे त्यांना ईडीच्या  कार्यालयात प्रवेश मिळण्याची शक्यता नसल्याच्या बातम्या बहुतांश माध्यमांनी प्रसिद्ध केल्या आहेत. या सगळ्याच्या पार्श्वभूमीवर आज दुपारी दोन वाजता बॅलार्ड पियर परिसरात काय होतं? याकडे संपूर्ण महाराष्ट्रासह देशाचं लक्ष लागलेलं आहे.

घोटाळा नेमका काय आहे?

ज्या राज्य सहकारी बँकेत घोटाळा झाल्याचा आरोप केला जात आहे, ते प्रकरण तरी नेमकं काय आहे?

याचिकाकर्ते सुरिंदर अरोरा यांनी या प्रकरणी 2010 साली हायकोर्टात जनहित याचिका दाखल केली होती. या याचिकेवरील सुनावणीदरम्यान 22 ऑगस्ट 2019 रोजी मुंबई उच्च न्यायालयानं राज्य सरकारला बँकेच्या संचालक...


...पल्या गावचं करून घेतलं आहे.

राजकीय मैदानात कुणी कुणाचा मित्र नसतो, शत्रूही नसतो. IPL तरी वेगळं काय आहे. आपापल्या देशांसाठी खेळताना एकमेकांना पाण्यात पाहणारे खेळाडू आता गळ्यात गळे घालून असतात.

खेळ मनं जोडतात, असं म्हटलं जातं. त्यामुळे कदाचित रांचीचा धोनी चेन्नईकरांचा लाडका 'थला' होऊन जातो. आणि फॅफ डू प्लेसी अशा कठीण नावाचा दक्षिण आफ्रिकेचा खेळाडू चेन्नईकडून खेळतो, आणि त्याला पाहण्यासाठी नामपल्लीचा वेंकट रांगेत उभा राहतो. कदाचित यालाच ग्लोबलायजेशन म्हणत असावेत!

दरवर्षी उन्हाळ्यात IPLचा फड रंगत... उर्वरित लेख लिहा:

निघतील.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...पल्या घरापासून इतक्या लांब काय करत होते, याचा पोलीस तपास करत आहेत.

फिदाला 8 गोळ्या लागल्याचं त्यांचे चुलत भाऊ सज्जाद अहमद यांनी सांगितलं.

फिदाच्या मागे त्यांच्या पत्नी, मुलगी, सहा बहिणी आणि आई-वडील आहेत.

घटनेच्या आधी फिदा भेटायला आला होता आणि त्याने काही पैसे उसने घेतले होते, असं फिदाचे आणखी एक चुलत भाऊ जहांगीर अहमद यांनी सांगितलं.

ते म्हणाले, "त्याने मला दुपारी 3 वाजता फोन केला होता. त्याला 11 हजार रुपये हवे होते. तो लेवडोरामधल्या माझ्या घरी आला आणि पैसे घेतले. त्याच्यासोबत इतरही दोघे ह... उर्वरित लेख लिहा:

ाचं भाजपचं म्हणणं आहे.

काश्मीर भाजप प्रवक्ते अल्ताफ ठाकूर म्हणतात, "कुलगाममध्ये आमचे जिल्हाध्यक्ष एसपी यांना सुरक्षेविषयी लिखित निवेदन दिलं होतं. काही घडल्यास भाजप कार्यकर्ते आणि नेत्यांना योग्य सुरक्षा पुरवण्यासाठी योग्य पावलं उचलू, असं आश्वासन त्यावेळी एसपींनी दिलं होतं. मारले गेलेल्या लोकांच्या थडग्यांना सुरक्षा देणार का, असं मी त्यावेळी म्हटलं होतं.

"एसपींनी या प्रश्नांची उत्तरं द्यायला हवी. मी उप-राज्यपाल, डीजीपी आणि आयजींना या प्रकरणात लक्ष घालण्याचं आवाहन केलं आहे. या भागात यापूर्वीही आमच्या दोन कार्यकर्त्यांची हत्या झाली आहे. मात्र, त्या प्रकरणामध्येही अजून कारवाई झालेली नाही. यात सामान्य लोक होते, असं एसपी म्हणाले होते. मात्र, पक्षाने पत्रक काढल्यानंतर त्यांनी हे भाजप कार्यकर्ते असल्याचं मान्य केलं होतं."

भाजप कार्यकर्त्यांनाच का लक्ष्य करण्यात येतंय? या प्रश्नावर ठाकूर म्हणतात, "आमचा राष्ट्रवादी पक्ष आहे. आम्ही भारत माता की जय म्हणतो आणि आम्ही काश्मीरमध्ये लोकांना पक्षाशी जोडण्याचं काम हाती घेतलं आहे. पाकिस्तानची साथ असणारे अतिरेकी याला धक्का पोहोचवू इच्छितात. त्यातूनच अशा प्रकारच्या घटना घडत आहेत."

गेल्या तीन महिन्यात काश्मीर खोऱ्यात कमीत कमी 8 भाजप कार्यकर्ते आणि नेत्यांची संशयित अतिरेक्यांनी हत्या केली आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...पल्या डोळ्यात खुपायला हवा.

शहरातील कचऱ्याचं व्यवस्थापन करून ते शेजारच्या गावाजवळ टाकणं चुकीचं आहे. कचऱ्यातील प्रत्येक घटकाचा पुनर्वापर होऊ शकतो. त्या घटकांच्या गुणधर्मांचा अभ्यास केला पाहिजे, त्याचं वर्गीकरण केलं पाहिजे.

नगरपालिका घनकचरा व्यवस्थापन नियम 2016नुसार कचरा निर्माण करण्यावर त्याच्या विल्हेवाटाची जबाबदारी टाकली आहे. उदाहरणार्थ कुरकुरे विकणाऱ्या कंपनीवर त्या प्लास्टिक पिशवीच्या विल्हेवाटाची जबाबदारी असते. त्याबाबत नगरपालिकेनं संबंधित कंपन्यांना जाब विचारायला पाहिजे.

वेंगुर्ल्यात नक्... उर्वरित लेख लिहा:

ेला. त्याच वेळी विस्तृत वर्गीकरण केलं गेलं. ओला कचरा, सुका कचरा, प्लास्टीक- काचेच्या बाटल्या आणि धातूंचे तुकडे अशा चार प्रकारांत कचऱ्याचं वर्गीकरण केले जाऊ लागले.

ओला कचरा वेगळा करून त्यापासून बायोगॅस निर्मिती केली केली, कंपोस्ट खत तयार केलं. वापरलेल्या प्लास्टिकचा उपयोग रस्ते बांधण्यासाठी केला.

"युनायटेड नेशन्स डेव्हलपमेंट फंड' (UNDP) च्या मदतीनं  नगरपरिषदेने प्लास्टिक क्रश करणारं मशीन घेतलं. वापरलेल्या प्लास्टीकवर प्रक्रिया करुन ते डांबरामध्ये मिसळलं. त्यातून 2016मध्ये याच शहरात 200 मीटर लांबीचा राज्यातील पहिला 'प्लास्टीकचा रस्ता' बांधला.

प्लास्टीक कचरा असा वापरल्यानं त्याच्या प्रदुर्षणाचा धोकाही टळला. प्लास्टीकचा असा वापर केल्यानं डंपिंग ग्राऊंडवरचा ताणही कमी झाला. डंपिंग ग्राउंडवरील कचरा कमी होत गेल्यानं त्याठिकाणी खेळाचं मैदान तयार झालं.

वेंगुर्ला शहरातील उरलेल्या कचऱ्याचे कंपोस्ट खतं केलं आहे.

येथील उरलेल्या कचऱ्याचं कंपोस्ट खतं केले. सध्या इथे चांगलं उद्यान बहरत आहे. या उद्यानाला 'स्वच्छ भारत टूरिस्ट पॉईंट' असं म्हटलं जात आहे. या कामाची दखल घेत 'स्वच्छ भारत अभियान' सर्वेक्षणात वेंगुर्ला नगरपरिषदेला राज्यात पहिला क्रमांक देण्यात आला.

महाराष्ट्र राज्यातील सर्व स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी वेंगुर्ले पॅटर्नच्या धर्तीवर घनकचरा व्यवस्थापन केल्यास प्रतिदिन २ कोटी रुपये उत्पन्न प्राप्त होऊ शकतं.

वेंगुर्ले पॅटर्न मोठ्या शहरात शक्य आहे का?

मोठ्या शहरात पालिकेची इतर कामं व्यवस्थितरीत्या पार पाडली जातात. मग स्वच्छतेचं कामही का योग्यरीत्या पाडलं जात नाही? सध्या मी कर्जत नगरपरिषदेचं काम पाहतो. या शहराची लोकसंख्या ही वेंगु्र्ला शहराच्या चारपट आहे.

या ठिकाणी मुख्याधिकारी म्हणून नेमणूक होताच पहिल्या आठवड्यात प्लास्टिक वापरण्यावर बंदी घातली. पण प्लास्टिकवर बंदी घालण्याआधी त्यांनी कागदी आणि कापडी पिशव्या मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध करून दिल्या.

या अगोदर वेंगुर्ला नगरपरिषदेचा कारभार सांभाळताना आम्ही कचरा व्यवस्थापनाची सर्व जबाबदारी नगरपालिका कर्मचाऱ्यांकडे घेतली. दररोज सकाळी रस्त्यावर जाऊन स्वच्छता कामावर देखरेख ठेवली जात होती..

लोकांना विश्वासात घेतलं तर सर्व काही शक्य आहे. कचरा इथे टाकू नका, आज अमूक ठिकाणी कचरा गाड्या अडविल्या, तमूक ठिकाणी कचरा प्रश्न चिघळला या भानगडीही इतिहास जमा होतील.

कचरा राष्ट्रीय...


...पल्यामुळे महागाई वाढणार नाही याकडेही लक्ष द्यायला हवे.

महागाई अटळ

भारताची या वर्षातील आर्थिक स्थिती, कोरोनाचं संकट आणि त्यासाठी दिलेलं पॅकेज यानंतर महागाई अटळ असल्याचं मत अर्थविषयक घडामोडींचे अभ्यासक आणि लेखक जयराज साळगावकर व्यक्त करतात.

ते म्हणतात, "लोकांना आणि अर्थव्यवस्थेला कसं सावरायचं हा मोठा प्रश्न आहे, त्यासाठी पैसा कोठून आणायचा हा मोठा प्रश्न आहेच. सुदैवाने देशात आता परकीय गंगाजळी चांगली आहे, मात्र त्याला हात लावण्याची वेळ सध्यातरी येईल असं दिसत नाही. परंतु या संकटामध्ये थोडी महागाई... उर्वरित लेख लिहा:

ातो. सध्या आपल्या अर्थव्यवस्थेचा 58 टक्के भर सेवा क्षेत्रावर असल्यामुळे तो निर्णय तात्काळ घेता येणार नाही. सहा महिन्यांनंतर सरकार मॉनेटायझेशन किंवा डिव्हॅल्युएशन (अवमूल्यन) करण्याचा निर्णय घेऊ शकेल," असं टिळक यांचं मत आहे.

"सरकारनं हिंमतीनं निर्णय घ्यावा"

ज्येष्ठ पत्रकार आणि आर्थिक घडामोडींचे अभ्यासक आलोक जोशी यांच्या मते लोकांना कर्ज देण्यापेक्षा सरकारनं हिंमतीनं लोकांच्या हातात पैसे येण्यासाठी निर्णय घ्यावा.

"जर घरातली स्थिती बिघडली तर आपण दोन पोळ्यांच्याऐवजी एक पोळी खाऊन ही बाब घरातल्या घरात दडवतो, लोकांना सांगत नाही. घराची अब्रू घरातच वाचवतो. पण घरात साप निघाला, आग लागली तर आजूबाजूच्या लोकांना मदतीसाठी गोळा करतोच ना… मग रेटिंग पडेल, इतर देश काय विचार करतील याकडे न पाहाता आपण आपल्या लोकांच्या खिशात पैसे कसे येतील याचा विचार केला पाहिजे," असं जोशी सांगतात.

नोटांची छपाई आणि सध्या सरकारनं दिलेलं पॅकेज याबद्दल बोलताना ते म्हणाले,  "लोकांना भविष्यात काय वाढून ठेवलंय हे माहिती नसताना लोक कसे कर्ज घेतील. त्यांच्या हातात पैसे असले तरच ते वस्तू घेऊ शकतील. सध्या लोकांच्या हातात पैसे येणं महत्त्वाचं आहे. घरमालकांना भाडेकरुंकडून पैसे घेऊ नका, कामगारांचे वेन कापू नका असं सांगणं फार काळ चालणार नाही."

"अनेक लोक भाड्याने दिलेल्या घराच्या पैशावर चरितार्थ चालवतात, अशा लोकांनी भाडेकरूकडून घरभाडं न घेऊन कसं चालेल? एखाद्या माणसाला स्वतःचं कुटुंब चालवणं कठिण जात असेल तर त्याच्याकडे काम करणाऱ्या माणसाचे पैसे कापू नका असं कसं सांगता येईल. हे सल्ले फार दिवस लोकांना अंमलात आणता येणार नाहीत. त्यामुळे मॉनेटायझेशन हा एक उपाय होऊ शकतो, असंही त्यांनी सांगितलं."

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...पल्याला धडपणे आलेली नाही."

आपल्या पहिल्या 20 रुग्णांमध्ये नाट्यमय सुधारणा झाल्याचा दावा मोनिझ यांनी केला. तरुण अमेरिकी मज्जातज्ज्ञ वॉल्टर फ्रीमन यांच्यावर याचा खूप प्रभाव पडला. त्यांनी त्यांचे सहकारी जेम्स वॉट्स यांच्यासह 1936 साली अमेरिकेत पहिली लोबॉटमी शस्त्रक्रिया केली. त्यानंतरच्या वर्षी न्यूयॉर्क टाइम्सने या शस्त्रक्रियेचं वर्णन 'द न्यू 'सर्जरी ऑफ द सोल'' असं केलं होतं. पण मुळात ही प्रक्रिया गुंतागुंतीची व वेळखाऊ होती.

अमेरिकेतील सर्वांत मोठं मनोरुग्णालय असलेल्या वॉशिंग्टन डीसी येथील सेन्... उर्वरित लेख लिहा:

र वयाच्या 23 व्या वर्षी लोबॉटमी शस्त्रक्रिया करण्यात आल्यावर ती असंयमी झाली व तिला स्पष्टपणे बोलता येत नसे.

न्यूरोसर्जन हेन्री मार्श (2015)

फ्रीमन यांनी त्यांच्या कारकीर्दीत 3500 रुग्णांवर ही शस्त्रक्रिया केली, त्यात 19 लहान मुलं होती- अगदी सर्वांत कमी वयाचं मूल चार वर्षांचं होतं.

युनायटेड किंगडममधील मज्जाशल्यविशारद सर वायली मॅककिसॉक यांनी सुमारे 3000 रुग्णांवर निराळ्या तऱ्हेने लोबॉटमी शस्त्रक्रिया केली.

"ही शस्त्रक्रिया वेळखाऊ नाही. कोणत्याही सुसंघटित मनोरुग्णालयातील एखाचा सक्षण चमू दोन ते अडीच तासांत अशा चार शस्त्रक्रिया करू शकतो," अशी बढाई ते मारत असत. "योग्य प्रशिक्षण मिळालेले मज्जाशल्यविशारद असतील तर दुतर्फी अग्रखंडी ल्यूकॉटमीची शस्त्रक्रिया सहा मिनिटांत करता येते, अगदी क्वचित त्यासाठी दहापेक्षा जास्त मिनिटं लागतात."

मुख्यत्वे मॅककिसॉक यांच्यामुळे युनायटेड किंगडममध्ये अमेरिकेपेक्षा जास्त दरडोई लोबॉटमी शस्त्रक्रिया पार पडल्या.

1970 च्या दशकात वैद्यकीय विद्यार्थी असलेल्या हेन्री मार्श यांनी एका मनोरुग्णालयातील शुश्रुषा केंद्रात नोकरी स्वीकारली. 'हा अगदी शेवटच्या टप्प्यातील रुग्णांसाठीचा वॉर्ड होता. मरायला टेकलेले रुग्ण तिथे आणून ठेवले जात.' तिथे त्यांनी लोबॉटमीचे विध्वंसक परिणाम स्वतः पाहिले. "या रुग्णांच्या तब्येतीचा योग्य पाठपुरावा केलाच गेला नव्हता, ही व्यथित करणारी बाब तिथे मला स्पष्टपणे लक्षात आली," असं ते सांगतात. "लोबॉटमीची शस्त्रक्रिया ज्यांच्यावर करण्यात आली होती असे रुग्ण सर्वांत वाईट, भयंकर व उद्ध्वस्थ पातळीला गेलेले असत."

मॅककिसॉक व त्यांच्या सहकाऱ्यांनीच या सर्वांवर शस्त्रक्रिया केलेली होती.

नंतर मार्श यांना मज्जाशल्यविशारद म्हणून पदवी मिळाली, त्यादरम्यान लोबॉटमीचं सुधारीत रूप म्हणावी अशी लिम्पिक ल्यूकॉटमीची शस्त्रक्रिया वापरात होती. "आधी अनेक वर्षं लोक ज्या तऱ्हेची लोबॉटमीची शस्त्रक्रिया करत होते, त्याचं अधिक सूक्ष्मदर्शी, अधिक सुधारित रूप ल्यूकॉटमीद्वारे वापरात आलं," असं मार्श म्हणतात.

त्यांनी स्वतः गंभीर ओसीडी असलेल्या डझनभर रुग्णांवर अशी शस्त्रक्रिया केली होती. अगदी 1990 सालापर्यंत त्यांनी हे उपचार केले होते.

"ते सगळे रुग्ण मरणशय्येवरच होते, इतर सर्व उपचार अपयशी ठरले होते, त्यामुळे अशा वेळी तितका क्लेश होत नाही, पण मी प्राधान्याने त्या शस्त्रक्रिया केल्या नाहीत," असं ते...


...पष्ट केला होता. पॉर्न इंडस्ट्री एक प्रकारचं प्रदूषण असल्याचं ते म्हणत. त्यांनी अटर्नी जनरलला पॉर्न इंडिस्ट्रीच्या चौकशीचे आदेश दिले.

पुढे 1986 साली मीसे रिपोर्ट म्हणून 2,000 पानी अहवाल सादर करण्यात आला, त्याच दरम्यान पॉर्नोग्राफीशी संबंधित काही नवीन कायदे आले आणि त्यामुळे मॅसन्स यांच्या व्यवसायावर दबाव वाढत गेला.

काही दिवसांनंतर तर अशी परिस्थिती ओढावली की ते ओळखीच्या ग्राहकालाच वस्तू विकायचे.

एक दिवस त्यांच्या एका कर्मचाऱ्याने एक चूक केली. एका ग्राहकाने दुकानात फोन करून पॉर्न सिनेमाच्या तीन क... उर्वरित लेख लिहा:

असं मला नेहमीच वाटत आलं आहे."

एड्स झालेल्या अनेक कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या कुटुंबाने सोडलं होतं. मात्र ते गेल्यावर तेच कुटुंबीय या जोडप्याला फोन करून विचारपूस करायचे.

पॉर्न इंडस्ट्रीत तेही विशेषकरून समलैंगिक समुदायाशी सततचा संबंध असूनही मॅसन्स यांच्या घरात कधीच लैंगिकतेचा विषय निघत नव्हता. मात्र, मधली मुलगी रेचल तृतीयपंथीय असल्याचं त्यांना जाणवू लागलं.

बॅरी आणि कॅरन त्यांच्या दुकानाबाहेर

कॅरेनच्या आपल्या तिसऱ्या मुलाकडून खूप अपेक्षा होत्या. तो अभ्यासातही खूप हुशार होता. मात्र त्याचंही एक गुपित होतं.

अपेक्षांच्या ओझ्याखाली तो दबून गेला होता. स्वतःचं ते गुपित तो स्वतः सांगू शकला नाही आणि अखेर एक दिवस त्याने एका कागदावर लिहिलं, "मी गे आहे."

हा कागद सापडताच आईवडील आपल्याला हाकलून देतील, असंच जॉशला वाटलं. मात्र कॅरेनने तो कागद बघितला, तेव्हा त्या खूप दुःखी झाल्या.

कॅरेन सांगतात, "मी त्याला विचारलं तुला नक्की वाटतंय का? तू असं का करतोय? देव मला शिक्षा करत असेल."

त्या पुढे सांगते, "कुणी गे असण्याचा मला काहीच त्रास नव्हता. मला त्याने फरकही पडत नव्हता. मात्र स्वतःचा मुलगाच समलिंगी असेल, असा मी विचारही केला नव्हता."

मात्र, आपण ज्या पद्धतीने वागलो त्याचा जॉशला त्रास झाला असेल, असं कॅरेन यांना आता वाटलं. जॉशशी त्याच्या लैंगिकतेविषयी बोलणं कॅरेनला अवघड वाटायचं. शेवटी त्यांनी तज्ज्ञाची मदत घेण्याचा निर्णय घेतला.

त्या सांगतात, "एका समलिंगी मुलाची आई असणं म्हणजे काय, हे मला जाणून घ्यायचं होतं."

दोघेही PFLAG (Parents and Friends of Lesbians and Gay) संघटनेचे सभासद झाले. "जेव्हा माझा मुलगा समलिंगी असल्याचं मला कळलं तेव्हा माझ्या लक्षात आलं की अशा लोकांविषयी माझी काही मतं आहेत जी मला बदलायला हवी."

पुढे कॅरेन आणि बॅरी दोघेही PFLAG संघटनेचे ब्रँड अम्बॅसेडेर बनले. ते इतरांना त्यांच्या मुलांची लैंगिकता समजून सांगण्याचं, त्यांना याविषयाची माहिती देण्याचं काम करू लागले.

नवीन सहस्त्रक सुरू होता होता, इंटरनेटचा प्रसार जोरात सुरू झाला होता. त्यामुळे 'सर्कस ऑफ बुक्स'ची विक्री हळूहळू कमी होऊ लागली. मॅसन्स जोडप्याने सुरू केलेली दुसरी शाखा 2016 साली बंद पडली, तर पहिलं दुकान 2019च्या सुरुवातीला बंद झालं.

रेचल सांगत होती, "पहिलं दुकान जेव्हा बंद झालं तेव्हा आमचा विश्वासच बसत नव्हता. दुकानात अनेकांनी गर्दी केली होती. सगळे रडत...


...पस्थित करत तुकाराम मुंढे यांच्यावर टीका करायला सुरवात झाली. मग सोशल मीडियावर आणि विशेषत: युवा वर्गात प्रसिद्ध असणाऱ्या तुकाराम मुंढे यांचा जयजयकार त्यांच्या चाहत्यांनी करायला सुरवात केली. मग मुंढे हेच जाणूनबुजून हे घडवत आहेत आणि मीडियातून स्वत:च स्तुती करून घेत असल्याची टीका काँग्रेसचे आमदार विकास ठाकरे यांनी केली.

तुकाराम मुंढे यांच्या हेकेखोरपणाचा हिशेब आपण आगामी विधिमंडळाच्या अधिवेशनात घेणार असल्याचा इशारा काँग्रेसचे पश्चिम नागपूरचे आमदार विकास ठाकरे यांनी दिलाय.

"मुंढे म्हणजे लोकप्रतिनिध... उर्वरित लेख लिहा:

ाष्ट्र टाइम्सच्या नागपूर आवृत्तीचे संपादक श्रीपाद अपराजित म्हणतात, "मुंढे जिथे जातात तिथे पदाधिकारी आणि राजकारणी त्यांच्या विरोधात जातात. त्यांच्या एककल्ली स्वभावावर होणारी टीका देखील नवी नाही. हे सर्व मान्य केले तरी सामान्य माणूस त्यांच्या सोबत असतो, प्रसंगी पक्ष बंधने झिडकारून लोक त्यांच्या कार्याचे कौतुक करताना दिसतात नागपुरातही हेच चित्र आहे."

"स्वत:चे काम वाढवून मुंढेंशी स्पर्धा शक्य आहे. राजकीय मंडळींनी तसे केले तर कदाचित सामान्यजनांचे समर्थन त्यांनाही मिळेल. नागपूरच्या करोनास्थितीचे नियंत्रण हे टीमवर्क आहे. त्या यशाचे भागीदार मुंढे आहेत. डाॉक्टर्स आहेत. महापौर आहेत. एवढेच कशाला, पोलीस आयुक्तही आहेत. अकोला, औरंगाबाद, मुंबई आणि नागपूरची तुलना केली तर नागपूरचे परिश्रम डोळ्यात भरतील. मुंढे यांचा भूतकाळ गरिबीचा होता. त्यांचा वर्तमान करारी आहे ही अनेकांची समस्या आहे. शरणागतीची नव्हे तर समन्वयाची दिशा स्वीकारण्यातच त्यांच्या प्रभावी भविष्याचा मार्ग दडला असेल," अपराजित पुढे सांगतात.

तर कोरोनाचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी ज्या उपाययोजना सुरु आहे त्यावरून राजकीय श्रेय घेण्याचं हे प्रकरण असल्याचं 'द हितवाद' या वृत्तपत्राचे पत्रकार विकास वैद्य यांनी सांगितलं.

"तुकाराम मुंढे यांचा नागपुरात सोशल कनेक्ट नाही, कुणीही त्यांच्या फार निकट नाही. शिवाय शहर त्यांच्यासाठी नवे आहे. तुकाराम मुंढे यांनी त्यांच्या ओळखीच्या व्यक्तीसाठी एखादा नियम फिरवला असे झाले नाही त्यामुळे ते हिरो झाले असावे," असे वैद्य म्हणाले.

नागपुरात इतर शहराच्या तुलनेत कोरोनाचा प्रादुर्भाव तुलनेन कमी झालाय देशातील पहिल्या तीस शहरातही नागपुरात नाही. आता एवढ्या मोठ्या संकटातून शहर बाहेर येत असताना याचा फायदा कुठल्याही राजकीय पक्षाला घेता येत नाही हे त्यांचे शल्य आहे. मुळात तुकाराम मुंढे यांनी केंद्र आणि राज्य सरकारने जाहीर केलेले नियम कडकपणे लागू केले.

"सरकारने  महापालिका आय़ुक्तांना कोव्हिड-19 विरुद्ध लढण्यासाठी  म्हणून नेमले आहे. त्यामुळे नागपुरातील पोलीस आयुक्त असो वा जिल्हाधिकारी त्यांना तुकाराम मुंढे यांनी दिलेले आदेश पाळणे मह्त्वाचे आहे. जरी हे सनदी अधिकार मुंढे यांच्यापेक्षा वरिष्ठ असले तरी. आता शहरात कोरोना पॉझिटिव्ह केसेस ज्या भागात आढळतात, त्या ठिकाणचा परिसर एक ते तीन किलोमीटरपर्यंत सिल करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यावरूनच मनपातील सत्ताधारी,...


...पाकिस्तानच्या भूमीवर अमेरिकी व्यक्ती ठार होण्याची जोखीम अजिबात नव्हती. या हल्ल्यात आमचा हात नाही, असं सार्वजनिकरित्या सांगता आलं असतं."

"मात्र, या पर्यायात नुकसान हे होतं की एबोटाबादमधलं ते घर उडवण्यात यश आलं असतं तरी त्या घरात लादेन होता, हे कसं कळणार? आणि अल-कायदाने खंडन केलं असतं तर लादेनच ठार झाला, हे आम्ही सिद्ध कसं करणार? दुसरं म्हणजे घर उडवताना आसपास राहणारे लोकही मारले जाण्याची भीती होती. त्यामुळे ओसामा बिन लादेन ठार झाला की नाही, याची खात्री नसणारा आणि इतरही 30-40 लोक ठार होण्याची शक्य... उर्वरित लेख लिहा:

मिरल मॅकरेवन यांनी सांगितलं. दरम्यानच्या काळात पाकिस्तानातील अमेरिकी राजनयिक पाकिस्तानी सरकारशी सील्सना सुखरूप बाहेर काढण्यासंबंधी चर्चा करतील."

याच दरम्यान हॉस कार्टराईट यांनी आणखी एक पर्याय सुचवला. ते म्हणाले, 'द पेसर' अंगणात फेऱ्या मारत असेल त्यावेळी ड्रोनच्या मदतीने अंगणात 13 पाउंडचं क्षेपणास्त्र डागता येईल.'

ओबामा यांनी कुठल्याही पर्यायासाठी अंतिम होकार कळवला नाही. मात्र, मोहिमेची आखणी करण्यासाठी माझ्याकडून होकार असल्याचं समजा, असं सांगितलं.

ओबामांच्या सल्लागारांमध्येच मतभेद

ओबामा यांच्या निकटवर्तीयांपैकी लियोन पनेटा, जॉन ब्रेनन आणि माईक मुलेन यांनी या कारवाईचं समर्थन केलं.

मात्र, या कारवाईमुळे अमेरिका आणि पाकिस्तान यांचे संबंध बिघडतील, अशी चिंता हिलरी क्लिंटन यांना वाटत होती. इतकंच नाही तर अमेरिकी सील्स आणि पाकिस्तान सैन्य यांचा आमना-सामना झाला तर काय होईल, अशीही भीती त्यांना होती.

संरक्षण मंत्री रॉबर्ट गेट्स यांनी या कारवाईचा विरोध केला. 1980 साली इराणमध्ये ओलीस ठेवलेल्या 53 अमेरिकी नागरिकांना सोडवण्यासाठीसुद्धा अशीच योजना आखण्यात आली होती. मात्र, ती अपयशी ठरली आणि त्यावेळी अमेरिकेची नाचक्की झाली होती.

त्या मोहिमेत अमेरिकेच्या एका हेलिकॉप्टरला अपघात होऊन अमेरिकेचे 8 जवान मारले गेले होते आणि कदाचित याच कारणामुळे तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष जिमी कार्टर पुढची अध्यक्षीय निवडणूक हरले होते.

उपाध्यक्ष जो बायडन हेदेखील या मोहिमेच्या विरोधात होते. ही मोहीम फसली तर त्याचे घातक परिणाम होतील, असं त्यांचं म्हणणं होतं. ओसामा बिन लादेन त्या घरात आहे, याची खात्री होत नाही तोवर कारवाई करू नये, असं बायडन यांचं मत होतं.

ओबामांनी दिला हिरवा कंदील

28 एप्रिलच्या रात्री जेवणाच्या टेबलावर पत्नी मिशेल आणि त्यांच्या दोन्ही मुलींनी ओबामा यांच्या जुन्या चपलीचा विषय काढला. ते घरात कायम ती चप्पल घालायचे. बराक ओबामा यांना गोड अजिबात आवडत नसल्यावरूनही त्यांनी थट्टा मस्करी केली.

मुलींना झोपवल्यानंतर ओबामा ट्रीटी रुममध्ये आराम करायला गेले आणि तिथे ते बास्केटबॉलची मॅच बघत होते. दुसऱ्या दिवशी ओबामा यांना अलबामा प्रांतातील टुसालुसा भागात आलेल्या चक्रीवादळामुळे झालेल्या नुकसानीची पाहाणी करायला जायचं होतं आणि संध्याकाळी मियामीमध्ये भाषण होतं. मधल्या काळात त्यांना मिशेल आणि मुलींना 'एनडेव्हर' या स्पेस शटलचं प्रक्षेपण दाखवायला...


...पाटील हे वर्षानुवर्षे राष्ट्रवादीत राहीले त्यांना इथे आल्यावर लगेच संधी दिली. गोपीचंद पडळकर यांनी लोकसभा निवडणुकीत भाजपविरोधी मोहिम उघडली होती. भाजपवर त्यांनी बहिष्कार टाकला होता. त्यांनी मोदी गो बॅकच्या घोषणा दिल्या होत्या. जेव्हा अशा लोकांना संधी मिळते तेव्हा निष्ठावंत जे वर्षानुवर्षे काम करतायेत ते दुखावले जातात."

चंद्रशेखर बावनकुळे यांनी याबाबत भूमिका उद्या स्पष्ट करणार असल्याचं बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

भाजपमध्ये निष्ठांवत असणं हा गुन्हा आहे का? - राम शिंदे

भाजपकडून विधानपरिषदेव... उर्वरित लेख लिहा:

ळे हा पक्षश्रेष्ठींनी घेतलेला निर्णय आहे. पक्षश्रेष्ठींनी आगामी काळातला काही विचार केलेला असेल," अशी प्रतिक्रिया भाजपचे प्रदेशाध्यक्ष चंद्रकांत पाटील यांनी माध्यमांशी बोलताना व्यक्त केली.

"एकनाथ खडसे, पंकजा मुंडे आणि चंद्रशेखर बावनकुळे यांची नावं चर्चेत होती. पण, केंद्र सरकारनं भविष्याचा विचार करून निर्णय केला असेल. आमच्यासारख्यांना केंद्रानं तो विचार सांगितलाच पाहिजे असा नाही."चंद्रकांत पाटील यांनी म्हटलं, "भूतकाळात खडसेंनी कधी काही नावं पक्षश्रेष्ठींकडे पाठवली असेल आणि पक्षश्रेष्ठींनी दुसऱ्याच नावांना पसंती दिली असेल, तर त्यावेळी त्यांनी इतरांना याविषयी समजावून सांगितलं असेल. याहीवेळेला ते स्वत:ला समजावून सांगतील. ते अनुभवी आहेत."

गोपीचंद पडळकर कोण आहेत?

धनगर समाजाचे नेते म्हणून गोपीचंद पडळकर ओळखले जातात. धनगर समाजाच्या अरक्षणासाठीच्या अनेक आंदोलनांचे पडळकरांनी नेतृत्व केलंय.

भाजपमधील धनगर समाजाचे नेते म्हणून पक्षात महत्त्वाच्या पदावर असतानाच, 2019 च्या लोकसभा निवडणुकीवेळी त्यांनी पक्षाला राम राम ठोकला. सांगलीतून उमेदवारी न मिळाल्याने ते नाराज झाले होते.

गोपीचंद पडळकर आणि देवेंद्र फडणवीस

अखेर त्यांनी भाजपला राम राम ठोकला आणि वंचित बहुजन आघाडीत प्रवेश केला. वंचित बहुजन आघाडीच्या तिकिटावर ते सांगली लोकसभा लढले. मात्र, भाजपचे संजयकाका पाटील यांनी त्यांचा पराभव केला.

लोकसभेनंतर महाराष्ट्राच्या विधानसभा निवडणुका लागल्या आणि गोपीचंद पडळकर पुन्हा भाजपमध्ये दाखल झाले. भाजपने पडळकरांना थेट बारामतीतून उतरवलं.

अजित पवारांना टक्कर देण्यासाठी भाजपने गोपीचंद पडळकर यांना उमेदवारी दिली. तत्कालीन मुख्यमंत्री आणि भाजपचे राज्यातील महत्त्वाचे नेते देवेंद्र फडणवीस यांनीच गोपीचंद यांच्या उमेदवारीची घोषणा केली होती.

मात्र बारामतीत अजित पवारांच्या समोर गोपीचंद पडळकर तग धरू शकले नाहीत. अजित पवार विक्रमी मतांनी विजयी झाले आणि पडळकर त्या निवडणुकीतही पडले.

आता भाजपनं पडळकरांना थेट वरच्या सभागृहात म्हणजे विधानपरिषदेत जाण्यासाठी उमेदवारी दिलीय.

रणजित सिंह मोहिते-पाटील

लोकसभेच्या निवडणुकीआधी राष्ट्रवादीचे रणजितसिंह मोहिते पाटील भाजपमध्ये दाखल झाले. 2019 च्या लोकसभा निवडणुकीत सोलापुरातील माढा मतदारसंघातून शरद पवार यांच्या नावाची चर्चा सुरू असतानाच, भाजपना राष्ट्रवादी काँग्रेसला मोठा धक्का दिला तो रणजितसिंह मोहिते पाटील...


...पाणीपुरवठा केला जातो. त्यात एका प्रभागात आधी किमान 6 ते 8 टँकरच्या फेऱ्या व्हायच्या. टँकरची तीच संख्या आता 2 ते 3 वर आली आहे. त्यात पाणीवाटप योग्य पद्धतीनं व्हावं यासाठी एका नियंत्रकाचीही नेमणूक करण्यात आली. पाणी वाटपाचं काम अत्यंत जोखमीचं आहे.

निखिल नगर परिसरात गजानन पिल्लारे नियंत्रक म्हणून काम करतात. "पाण्याचं वाटप करताना त्यांना अनेकांचा रोष ओढवून घ्यावा लागतो. समान वाटप केल्यानंतर ज्यांना पाणी मिळत नाही ते अर्वाच्य शिव्या देतात," असं गजानन पिल्लारे सांगतात.

गजानन पिल्लारे यांना पाणी वाटत... उर्वरित लेख लिहा:

टँकर अजून इकडे दिसलेला नाही," असं ते म्हणाले.

रुग्णालयामार्फत सात टँकर भाड्यानं घेण्यात आले आहेत. रुग्णालयाला दिवसाला 25 ते 40 हजार लीटर पाणीपुरवठा होतो आहे. या पाण्याचा पुरवठा अत्यावश्यक म्हणजे शस्त्रक्रिया आणि अतिदक्षता विभाग यांनाच केला जातो. रुग्णालयात येणाऱ्या रुग्णांना पाणी नसल्यानं प्रचंड त्रास सहन करावा लागतोय. वैद्यकीय महाविद्यालय प्रशासनाने संस्था आणि लोकप्रतिनिधींना मोफत पाणीपुरवठा करण्याचं आव्हान करण्यात आलंय.

पाणीटंचाई नेमकी कशामुळे?

मागच्या वर्षी सरासरीपेक्षा कमी पाऊस झाल्याने शहराची तहान भागवणारी निळोना, चापडोह ही दोन धरणे कोरडी पडली आहेत. त्यामुळं MIDCसाठी राखीव असलेल्या गोकी प्रकल्पातून टँकरच्या माध्यमातूनच शहराला पाणीपुरवठा करण्यात येतो. या व्यतिरिक्त नगर परिषदेने 23 सार्वजनिक विहिरी अधिग्रहित केल्या त्यापैकी 2 विहिरीवरून टँकरचा भरणा सुरू आहे. नगरपालिकेचे 61, शिवसेनेचे 28, भाजपचे 5, काँग्रेसचे 4, इतर पक्षांचे मिळून 110 टँकरमधून पाण्याचा प्रवास निरंतर चालू आहे. यातून 20लाख लीटरचा पुरवठा केला जातो, पण यवतमाळ शहराची तहान 35 लाख लीटरची आहे. त्यातही शहरात फिरणाऱ्या टँकरवर मोफत पाणी पुरवठ्याच्या जाहिराती ठळकपणे दिसून येतात.

ठिकठिकाणी पाण्याच्या अशा रांगा लागलेल्या आहेत.

स्थानिक पत्रकारांनींही 1972 च्या दुष्काळापेक्षाही आताची निर्माण झालेली पाणीटंचाई भीषण असल्याच्या प्रतिक्रिया दिल्या. मुक्त पत्रकार नितीन पाखले सांगतात, "यवतमाळला सध्या निर्माण झालेली पाणीटंचाई ही 1972 पेक्षा भयानक आहे. गतवर्षी सरासरीच्या 50 टक्केच पाऊस झाला. त्यामुळे यावर्षी अभूतपूर्व पाणीटंचाई निर्माण होईल, हे संकेत आधीच मिळाले होते. तेव्हा प्रशासनानं पूर्वनियोजन केले असते तर आजच्या पाणीटंचाईची तीव्रता काही अंशी कमी झाली असती".

ते पुढे सांगतात, "पालकमंत्री मदन येरावार यांनी यवतमाळ शहरासाठी बेंबळा धरणातून 304 कोटींची 'अमृत'योजना आणली. ही योजना 2019मध्ये पूर्ण होणे अपेक्षित असताना त्यापूर्वीच 30 एप्रिल व नंतर 10 मेपर्यंत या योजनेचे पाणी यवतमाळला आणू, अशा वल्गना पालकमंत्री येरावार यांच्यासह भाजप नेत्यांनी केल्या."

यवतमाळमधील शेतकरी न्यायहक्क आंदोलन समितीचे निमंत्रक देवानंद पवार म्हणतात, "पर्जन्यमान कमी झाल्याने प्रकल्पातील पाणीसाठा लक्षात घेता पाणीटंचाई होणार हे निश्चितच होते. तेव्हापासून नियोजन केले असते तर आज...


...पायांवरचे केस दिसू नये म्हणून मी अंगभर कपडे घालायचो. मी पोहणंही बंद केलं. मी केस काढत होतो तरीदेखील मी पूर्ण कपडे घालायचो. जेणेकरून कुणीच मला चिडवू नये.

अमेरिकेवर 9/11चा हल्ला झाला तेव्हा मी दहा वर्षांचा होतो आणि त्यावेळी लोकांकडून खूप छळवणूक व्हायची. मी टेक्सासमधल्या एका छोट्या खेड्यात राहायचो. तिथे खूप कमी भारतीय होते. लोक आम्हाला दहशतवादी म्हणायचे. एकदा कुणीतरी म्हणालं, "तुम्ही आमच्याशी असं का वागता?" अचानक आमच्या काळ्या कातडीवरच्या केसांमुळे लोक आम्हाला संशयाच्या नजरेने बघू लागले आणि त्यां... उर्वरित लेख लिहा:

ाणार नाही.

मला माझ्या शरिरावरचे केस आवडतात. ते खूप आरामदायी आहेत. ते माझं स्वतःचं नैसर्गिक ब्लँकेट असल्यासारखंच आहे. माझ्या टॉपमधून काही केस बाहेर आल्याचं मला आवडतं. मी त्यांना माझा दागिना मानते. माझा लूक आणि माझ्या कपड्यांना ते कॉम्प्लिमेंट करतात.

मात्र, ट्रान्सजेंडर असूनही शरिरावरचे केस न काढल्याचे गंभीर परिणाम मला भोगावे लागले आहेत.

जेव्हा तुमची लैंगिकता निश्चित नसते तेव्हा तुम्हाला छळवणुकीला सामोरं जावं लागतंच. असं कुठलंच ठिकाण नाही जिथे मला शांतता मिळाली. रस्त्यात माझा छळ झाला, रेस्तराँमधून काढण्यात आलं. लोक विचित्र नजरेने माझ्याकडे बघायचे. सार्वजनिक ठिकाणी बाथरुममध्ये गेल्यावर मला चिडवायचे.

प्रत्यक्ष दिसणं आणि स्वतःहून तसं दाखवणं, यात खूप फरक आहे. आमच्या अशा दिसण्यामुळे आम्हाला सार्वजनिक ठिकाणी आणि ऑनलाईनदेखील छळवणुकीचा सामना करावा लागतो. खरंतर हे आहे की माझ्या सोशल मीडियावर तिरस्कार असलेले मेसेज टाकून मला ट्रोल केलं जातं.

अशाप्रकारच्या गैरवर्तणुकीचा सामना करणं, खूप त्रासदायक आहे. सातत्याने होणाऱ्या छळामुळे ट्रान्सजेंडर व्यक्तींमध्ये मानसिक ताणाचा दर खूप जास्त असल्याचं अभ्यासात आढळून आलंय.

यामुळे मला खूप काळजी आणि भीती वाटते. एकटं असतानाही आणि मित्रांसोबत असतानाही मी सतत काहीशा तणावात असतो. सततची हुरहुर त्रासदायक असते. याचा माझ्या शरीरावर परिणाम झाला आहे. मला सांधेदुखी झालीय.

या ताणातून बाहेर पडण्यासाठी सृजनशील होणं बंधनकारक असल्याचं मला वाटतं.

मी एखादं चित्र काढतो तेव्हा ती एक कला असते. मात्र, त्या सोबतच मी एका व्यापक जगात ट्रान्सजेंडर लोकांचं प्रतिनिधित्व करतो.

समाज तुम्हाला त्यांच्यातून बाहेर काढू बघतोय. त्यामुळे ट्रान्स लोकांनी सार्वजनिक स्थळी ठामपणे उभं राहणं महत्त्वाचं असल्याचं मला वाटतं.

मी स्वतःहून लोकांसमोर येतो तेव्हा मी इतरांसाठी एक स्रोत निर्माण करतो. मला बघितल्यावर एखादी व्यक्ती अशा ट्रान्सजेंडरला पहिल्यांदाच बघत असेल. खरंतर लिंग निश्चित नसणाऱ्याही अनेक व्यक्ती आहेत, हेच अनेकांना माहिती नाही.

मात्र, माझ्यासाठीही हे स्वतंत्र होण्यासारखं आहे. स्वतःचं असं सक्षम रूप बघून मला वाटतं, "वा, हे माझं सर्वांत स्वतंत्र रूप आहे."

मी शरीरावरचे केस काढले असते तर माझ्यासाठी आयुष्य बरंच सोपं झालं असतं. मात्र, इतरांना बरं वाटावं, यासाठी मी का माझे केस काढावे?

शरीरावर केस आणि एक छानशी...


...पार करावे लागणार आहेत.

लस निर्मितीतही राष्ट्रवाद

जगभरातील सरकारं लस निर्माण होण्याच्या आधीच आपल्या वाट्याची लस आपल्याला मिळेल यासाठीची तजवीज करताना दिसत आहेत. त्यासाठी ते कोट्यवधी रुपयांचे करारसुद्धा करत आहेत.

उदाहरणार्थ, युकेच्या सरकारने सहा संभाव्य कोरोना व्हायरस लशींसाठी मग त्या यशस्वी ठरतील किंवा नाही याचा विचार न करता करार केला आहे. या कराराची किंमतसुद्धा त्यांनी जाहीर केलेली नाही.

कोरोना लशीचे 30 कोटी डोस जानेवारी महिन्यात उपलब्ध होतील, अशी अमेरिकेला अपेक्षा आहे. यासाठी त्यांनी गु्ंतव... उर्वरित लेख लिहा:

श्रीमंत देशांना लशीचा पुरवठा झाला, तर जगाचं संतुलन बिघडेल. आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर त्याचा वाईट परिणाम होईल.

याचा खर्च नेमका किती?

एकीकडे, कोरोना लस बनवण्यासाठी अब्जावधी डॉलरची गुंतवणूक करण्यात येत आहे, तर दुसरीकडे ही लस विकत घेण्यासाठी पैसे उभे केले जात आहेत.

लशीच्या प्रकारावर त्याची किंमत अवलंबून आहे.

मॉडर्ना या औषध कंपनीने लशीची संभाव्य किंमत 32 ते 37 डॉलर इतकी ठेवली आहे, तर अॅस्ट्राझेनिकाने या लशीची किंमत नाममात्र असेल, असं म्हटलं आहे.

भारतात लशीचं उत्पादन करणाऱ्या सिरम इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियामध्ये जगातील सर्वात जास्त उत्पादन केलं जात आहे. याला GAVI तसंच बिल अँड मेलिंडा गेट्स फाऊंडेशनने निधी पुरवला आहे.

सिरममध्ये बनलेल्या लशीतील दहा कोटी डोस भारतात तसंच विकसनशील देशांनाच पुरवण्यात येतील. त्याची किंमत ३ डॉलरपर्यंत असू शकते, असं त्यांनी म्हटलं आहे.

पण प्रामुख्याने लसीकरणात लोकांना त्याचे पैसे द्यावे लागणार नाहीत.

युकेमध्ये राष्ट्रीय लसीकरण योजनेतून याचं वितरण केलं जाईल.

विद्यार्थी, डॉक्टर, नर्स, डेंटिस्ट आणि वैद्यकीय क्षेत्रातील लोकांना लसीकरण मोहिमेत सहभागी करून घेण्यात येईल.

ऑस्ट्रेलियाने तर देशातील सर्व नागरिकांना लस मोफत देणार असल्याचं जाहीर केलं आहे.

लस सर्वप्रथम कुणाला मिळेल?

औषध कंपन्या लस तयार करण्याच्या कामात असल्या तरी लस सर्वप्रथम कुणाला मिळेल हे ते ठरवू शकणार नाहीत.

सर्वप्रथम कुणाचं लसीकरण करण्यात येईल, हे संबंधित देश स्वतंत्रपणे ठरवतील, असं अॅस्ट्राझेनिकाचे कार्यकारी उपाध्यक्ष सर मीन पँगालोस म्हणतात.

सुरुवातीला पुरवठा मर्यादित स्वरुपात असेल, त्यामुळे वैद्यकीय क्षेत्रात काम करणाऱ्या लोकांना यामध्ये प्राधान्य देण्यात येईल.

GAVI ने यासाठी एक योजना बनवली आहे. गरीब देशांतील नागरिकांपैकी किमान तीन टक्के लोकांना लस पुरवठा करण्यात येईल, याची दक्षता GAVI संघटनेकडून घेतली जाईल. वैद्यकीय तसंच सामाजिक क्षेत्रात काम करणाऱ्या लोकांना सर्वप्रथम लस उपलब्ध करून देण्यात येईल.

लशीचं उत्पादन वाढत जाईल, त्याप्रमाणे 20 टक्के लोकांचं लसीकरण केलं जाईल. यावेळी वयोवृद्ध 65 वर्षांच्या वरील लोकांचं लसीकरण होईल.

त्यानंतर इतरांना ही लस उपलब्ध केली जाऊ शकते.

या योजनेत सहभागी होण्यासाठी देशांना 18 सप्टेंबरपर्यंतची मुदत आहे. सुरुवातीची रक्कम 9 ऑक्टोबरपर्यंत भरता येऊ शकते.

श्रीमंत देश आवश्यक...


...पास 10 वर्षं त्या कंपनीत काम केलं. पण जेव्हा कंपनीच्या उच्चपदस्थांना रजनी HIV ग्रस्त असल्याचं कळलं तेव्हा त्यांना कामावरून काढून टाकण्यात आलं, असा दावा रजनी करतात.

नक्की झालं काय?

माझ्याकडून जबरदस्ती राजीनामा घेण्यात आला असं त्या सांगतात.

"मी आजारी असल्याने काही महिने सुट्टीवर होते. जेव्हा कामावर परत आले तेव्हा मी मेडिक्लेमसाठी अर्ज सादर केला. मी ऐकलं होतं की कंपनी कामगारांच्या उपचाराचा खर्च देते. माझी आर्थिक परिस्थिती चांगली नव्हती, मला पैशांची गरज होतीच. मला वाटलं या क्लेमचे पैसे मिळाले त... उर्वरित लेख लिहा:

ून काढायचं असेल तर ते कायद्याच्या कक्षेत असावं लागतं. आणि हे कायद्याच्या कक्षेत नाही."

मला माझा चेहरा आता लपवायचा नाहीये

कोर्टाचा निकाल आल्यानंतर रजनींना सतत फोन येत आहेत. माध्यमांना त्यांची प्रतिक्रिया हवी आहे. लोक त्यांच्या लढ्याचं कौतुक करत आहेत. पण ज्या कंपनीने त्यांना तीन वर्षापूर्वी हाकललं त्या कंपनीत त्यांना परत जावसं वाटतं का त्यांना?

"कोर्टाचा निकाल आला तेव्हा काही क्षण वाटलं की नको जायला परत. पण मग वाटलं परत न जाण्यासाठी तर एवढा संघर्ष केला नव्हता मी. त्यामुळे मी परत जाणार आणि काम करणार. आयुष्यभर मी HIV ग्रस्त आहे ही गोष्ट लपवत आले आहे. पण आता हे सत्य बाहेर आलंय.

"निदान माझ्या कंपनीत काम करणाऱ्या सगळ्यांना तरी माझ्याविषयी माहीत आहे. एका दडपणातून सुटल्यासारखं वाटतंय मला. आणि आता मला कशाचं काही वाटतं नाही. लोकांना माझ्याविषयी कळो न कळो त्याने मला काही फरक पडत नाही.

खरं सांगू, मीडियाने जेव्हा माझ्या प्रतिक्रिया मागितल्या तेव्हा मी चेहरा झाकून कॅमऱ्यासमोर गेले. आता असं वाटतंय की उगाच चेहरा झाकला. यापुढे कदाचित मी चेहरा झाकणार नाही आणि सर्वांसमोर जशी आहे तशी येईन. कोण काय विचार करतंय याने आता मला फरक पडत नाही.

HIV ग्रस्त महिलांच्या वाटेला जास्त त्रास

HIVग्रस्त महिलांच्या वाटेला जास्त भोग असतात असं रजनींना वाटतं. "मी जेव्हा माझी औषध घ्यायला जाते तेव्हा तिथलेच लोक विचित्र नजरेने माझ्याकडे बघतात. जवळपास सगळ्याच बायकांना हा रोग त्यांच्या नवऱ्याकडून होतो, पण गुन्हेगार बाईलाच ठरवलं जातं.

नवरा मेला की बाईला तिच्या सासरचे अक्षरशः घराबाहेर काढतात. माहेरचेही पाठिंबा देत नाहीत. माझ्याही बाबतीत हेच झालं. अशावेळेस बायकांना कुठे जायला जागा नसते."

पुन्हा लग्न नाही

रजनी इतक्या वर्षांपासून एकट्या राहात आहेत त्यामुळे त्यांना अनेकदा दुसरं लग्न करण्याचा सल्ला दिला जातो.

"आजकाल दोन HIV ग्रस्त असलेल्या व्यक्ती एकमेकांशी लग्न करतात. तसं मी करावं असंही अनेकांनी सांगितलं. पण मी मुळीच दुसरं लग्न करणार नाही. माझ्या पतीच्या आजारपणात मला जो त्रास झाला ते मी विसरू शकणार नाही. पुन्हा त्या अनुभवातून मी जाऊ शकत नाही. मी माझ्या एकटेपणात खूश आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...पास अर्धा किलो लेट्युसच्या (सॅलेडमध्ये वापरली जाणारी पालेभाजी) उत्पादनासाठी 104 लीटर पाण्याची गरज असते, तर एवढ्याच प्रमाणात मांस उत्पादन करण्यासाठी तब्बल 23,700 लीटर पाणी वापरलं जातं. (John Robbins's The Food Revolution)

संयुक्त राष्ट्रांच्या माहितीनुसार जगाची लोकसंख्या जवळपास 7 अब्ज एवढी आहे. यातली जवळपास 50 ते 100 कोटी लोकसंख्या वनस्पतीपासून मिळणारा आहार घेते. जगभरातल्या विगन असोसिएशन्सने ही माहिती दिली आहे.

मात्र, संयुक्त राष्ट्रांच्या माहितीनुसार 2050 पर्यंत जागतिक लोकसंख्या जवळपास साडेनऊ... उर्वरित लेख लिहा:

आता विगन आहारशैलीने आकर्षित केलं आहे. नेस्लेसारखी जगातली नावाजलेली फूड कंपनीही आता विगन फूडविषयी जागरुक आहे. वनस्पतीजन्य पदार्थांची वाढलेली मागणी पूर्ण  करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करत असल्याचं कंपनीचं म्हणणं आह. एकूणच विगन उत्पादनं केवळ काही मूठभर लोकांपुरते मर्यादित न राहता ते आता मुख्यप्रवाहात सामिल झाले आहेत.

चिकन, बीफ आणि पोर्कची जगातली दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात मोठी प्रोसेसर आणि मार्केटर कंपनी असलेल्या 'टायसन फूड' या कंपनीने 2018 साली 'बियॉंड मीट' या नवख्या विगन कंपनीतले 6.5% शेअर्स विकत घेतले. 'बियॉंड मिट' ही रेस्टॉरंट्सना मांसरहित पॅटिज पुरवते.

पुढच्याच वर्षी टायसनने आपला वाटा 7 कोटी 90 लाख डॉलर्सला विकत इमिटेशन चिकन नगेट्स (चिकन नगेट्ससारखे दिसणारे मांसरहित नगेट्स) आणि अल्ट-प्रोटीन बर्गर (मांसरहित प्रोटीन असलेले बर्गर) ही दोन स्वतःची उत्पादनं बाजारात आणली.

विगन बर्गर

'टेक-अवे' क्षेत्र म्हणजेच हॉटेलमधून जेवणाची घरपोच डिलिव्हरी देणाऱ्या क्षेत्रानंही विगनिझमचं तेवढ्याच उत्साहात स्वागत केलं आहे. Just Eat ही जेवणाची घरपोच सेवा पुरवणारी आंतरराष्ट्रीय कंपनी आहे. या कंपनीचंही म्हणणं आहे की गेल्या काही वर्षात विगन आहाराचा ट्रेंड कमालीचा वाढला आहे.

विगन चळवळीचा वेगाने प्रसार होण्यामागचं कारण काय असावं?

विगनरीमध्ये कॅम्पेन प्रमुख असलेले रिच हार्डी म्हणतात, "यामागचं मुख्य कारण आहे 'Visibility' म्हणजे सहजपणे नजरेस पडणं. विगन हा शब्द आता परवलीचा झाला आहे. दुकानं, रेस्टॉरंट, लोकांच्या तोंडून, वर्तमानपत्रात, मासिकात हा शब्द सर्रासपणे ऐकायला-वाचायला मिळतो. हा काही प्रोपागंडा किंवा अल्पकालीन ट्रेंड नाही."

4.विगन जीवनशैलीची काळी बाजू

विगन चळवळ हा भूतदयेचा मार्ग असल्याचं म्हटलं जातं. 'आम्ही प्राण्यांवर निस्सिम प्रेम करतो, त्यांचा आदर करतो,' असं त्यांचं म्हणणं आहे.

अनेक संस्कृतींमध्ये पर्यावरणाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. मात्र, गेल्या काही वर्षात अतिरेकी विगनिझमवरून बरेच वाद निर्माण झालेत आणि त्यावर टीकाही झाली आहे.

प्राणीप्रेमींच्या अतिरेकाचा फटका शेतकरी आणि खाटिकांना बसत आहे. अनेक दुकानांना लक्ष्य करण्यात आलेलं आहे. तर मांसासाठी होणाऱ्या प्राणीहत्यांचा अनेकांनी तीव्र निषेध नोंदवला आहे.

प्राणीहक्काचे पुरस्कर्ते, मनिला, फिलिपाइन्स

ब्रिटनमधले शेतकरी अलिसन वॉग यांनी बीबीसीला सांगितलं, "तुम्हाला खुनी,...


...पासून त्यांचं रक्षण होत असावे.

केसांच्या या दाट थराचा उत्क्रांतीच्या टप्प्यात ऱ्हास झाल्याची भरपाई म्हणूनच मनुष्यप्राण्यानं वस्त्रांचा वापर सुरू केला असावा, अशी शक्यता असल्याचे ऑस्ट्रेलियातल्या सिडनी विद्यापीठातील आयेन गिलीगान म्हणतात.

मात्र सध्याच्या आधुनिक म्हणवल्या जाणाऱ्या काळातील, दक्षिण सुदानमधील न्यूएर जमातीप्रमाणे अनेक शिकारी जमाती कमीत कमी कपडे घालण्याच्या पर्यायाची निवड करतात. म्हणजे फक्त संरक्षण हा काही कपडे घालण्याची सवय करून घेण्यामागचा एकमेव हेतु नसावा. माणसांमध्ये साधे, नम्र रा... उर्वरित लेख लिहा:

व आपल्या अधिवासात राहताना, थंडीच्या कालावधीत आपल्या शरीराचा 70 ते 80 टक्के भाग झाकून घेत असावेत, असा अंदाज 2012 साली प्रसिद्ध झालेल्या एका संशोधनात वेल्स यांनी केला आहे. हा अंदाज व्यक्त करण्यासाठी वेल्स यांनी आधुनिक शिकार करणाऱ्या जमाती विविध हवामानाच्या काळात काय परिधान करतात याचा अभ्यास केला. इतिहासातल्या वातावरणाऱ्या स्थितींचा संदर्भ विचारात घेऊन त्याच्याशी या पाहणीची तुलना करून त्यांनी हा अंदाज व्यक्त केला आहे.

"मात्र आधुनिक मनुष्याला थंडीपासून बचाव करण्यासाठी निएंडरथलपेक्षा अधिक प्रमाणात शरीर झाकून घ्यावे लागते, ते म्हणजे 90 टक्क्यांपर्यंत," असा दावाही वेल्स करतात. याचाच अर्थ ते अधिक स्पष्ट करून सांगतात, निएंडरथल माणसांना घट्ट-मापशीर कपडे परिधान करण्याची गरज नव्हती, कारण शरीर पूर्णपणे झाकून घ्यायचे हा त्यांचा हेतूच नव्हता.

कुठल्या प्रकारचे कपडे निएंडरथल माणसांनी घातले असतील याची फार पुसटशी कल्पना आपल्याला आहे.

कपडे आपल्या संस्कृतीचा प्रतीकात्मक भाग आहे

ऑगस्ट 2016 मध्ये निएंडरस्थल मानवाच्या कपड्यांविषयी अंदाज व्यक्त करणारे एक संशोधन प्रसिद्ध झाले. त्यात असा दावा करण्यात आला की निएंडरस्थल शरीराभोवती फक्त पशूंचे कातडे लपेटून घेत असत. साधारणपणे कुणीही एक निएंडरथल, कदाचित एकाच पशूचे कातडे त्याच्या शरीराभोवती संरक्षणासाठी एखाद्या कोट वा गाऊनप्रमाणे लपेटून घेत असावेत असा तर्क संशोधकांनी अभ्यासांअंती काढला. दरम्यान, आधुनिक मनुष्यनिर्मित कपडे अधिक गुंतागुंतीचे असतात, बरेचसे तुकडे एकमेकांना जोडून त्याची शिलाई करून त्यांच्या अंतिम रुपात ते प्रकटतात.

वर उल्लेख केलेला अभ्यास मांडणारे मुख्य लेखक मार्क कोलार्ड हे कॅनडाच्या बर्नाबे येथील सिमॉन फ्रेसर विद्यापीठात प्राध्यापक आहेत. ते म्हणतात की, आधुनिक मनुष्यप्राणीही अशा प्राण्यांशी शिकार करण्याला प्राधान्य देतात ज्या प्राण्यांमुळे त्यांना जाड आणि आरामदायी कातडे मिळू शकेल. वोल्वरीन या सस्तन केसाळ प्राण्याचे उदाहरण यासाठी देता येईल. त्यांची शिकार प्रामुख्याने केली जाते. आधुनिक गरम कपड्यांच्या मानेलगतच्या कॉलरसाठी वा बाहीच्या टोकाला या केसाळ कातड्याची मदत घेतली की ही निवड सार्थकी लागते.

केसाळ प्राण्यांच्या कातडीला पर्याय नाही...

अगदी आजच्या काळातही, इनयुट जमातीच्या शिकारी जमातींकडून वोल्वरीन प्राण्याच्या शिकारीला प्राधान्य दिले जाते, असे कोलार्ड म्हणतात. "प्रचंड...


...पासून लपवलं होतं कारण त्याला या दोघी बहिणींना मदत करायची होती, त्याच्या मित्राला मदत करायची होती. या दोघींना त्यानं आसरा दिला.

लंडनला पोहोचली तेव्हा ग्रेस होती 17 वर्षांची आणि तिची मोठी बहीण 19 वर्षांची. या माणसानं दोघींना सांगितलं की त्याचा कर्करोग शेवटच्या टप्प्यातला आहे. त्याच्याकडे फार पैसे नव्हते. तो गेल्यानंतर दोघी निराधार होणार होत्या. त्यानं सांगितलं की तो दोघींची तिथल्या चर्चमधल्या बाकीच्या मित्रांशी गाठ घालून देईल. पश्चिम आफ्रिकेमधून स्थलांतरित झालेल्या काही व्यक्तींशी ओळख करून देईल.... उर्वरित लेख लिहा:

त्या.

त्या घरातली मुलं शाळेत जाऊ लागल्यावर त्या कुटुंबानं ग्रेसला सांगितलं की आता तिची गरज नाही. तिनं आपलं चंबुगबाळं उचलावं आणि चालतं व्हावं. चर्चमधल्या आणि कोणाकडून आसरा मिळेपर्यंत ग्रेस मिळेल ते खात होती आणि रात्री बागेत किंवा बसमध्ये झोपत होती.

UK मधल्या एकूण वीस वर्षांच्या वास्तव्यात, ग्रेस खंडीभर कुटुंबांमध्ये राहिली आहे. प्रत्येक ठिकाणी लैंगिक शोषणाला बळी पडली आहे.

"मी गुलाम आहे. कोण मदत करणार मला?"

"जमिनीवर, सोफ्यावर, जागा मिळेल तिथे झोपले. ज्या कुटुंबात मी राहायचे, तिथे कुणी पुरुष पाहुणे आले असतील तर ते त्रास द्यायचे. नको तिथे हात लावायचे... कधी त्याहून पुढे जायचे."

"रात्र झाली की मी जिथे झोपले असेन ती जागा काहीतरी अडथळा लावून सुरक्षित करण्याचा प्रयत्न करायचे. कपाटं दाराजवळ लाऊन कुणीच आत येऊ शकणार नाही, असं बघायचे. कधी त्याचा उपयोग व्हायचा, कधी नाही. सकाळ झाली की ही पुरुष मंडळी त्यांच्या बायका-मुलांसमोर अशी वागायची की जसं रात्री काही घडलच नाही."

"शारीरिक अत्याचाराचे प्रसंग एखाद-दोन कुटुंबांसोबत राहताना आले, असं नाही... अनेक वेळा, अनेक कुटुंबांबरोबर हेच अनुभव आले."

2008 मध्ये ग्रेसला अजून एका भीषण प्रसंगाला सामोरं जावं लागलं.

ग्रेसच्या बहिणीला इंटरनेट चॅटरूममध्ये कोणीतरी भेटलं. ती त्या माणसाला भेटायला गेली. परत आलीच नाही!

"मी अक्षरशः नर्कात होते."

ग्रेसनं रुग्णालयांमध्ये चौकशी केली, ज्या मित्रमैत्रिणींकडे राहण्याचा वैध परवाना होता, त्यांना विनंती करून पोलिसात हरवलेल्या व्यक्तीची तक्रार देऊन पाहिलं. कुठेच, काहीच माहिती हाती लागेना. अशीच दहा वर्षं सरली. ग्रेसच्या बहिणीचा कुणालाही काहीच थांगपत्ता नाही.

ग्रेस आता पुरती एकाकी झाली होती. अजूनही तिची या कुटुंबातून त्या कुटुंबात ससेहोलपट चालूच होती. चर्चच्या ओळखीतून कोणी ना कोणी तिला कामाला ठेवून घेत होतं. पण पाच वर्षांपूर्वी अशी वेळ आली की तिला काम मिळेना.

"मी बेघर झाले होते. कित्येक आठवडे मी बागेतल्या बाकांवर झोपत होते. तिथे फारच भीती वाटली तर रात्रभर बसमध्ये बसून असायचे. दिवसेंदिवस भीक मागायचे नाहीतर ग्रंथालयांमध्ये, बागांमध्ये जाऊन बसायचे."

असे दिवस ढकलत असताना, एक दिवस मात्र चमत्कार घडला.

बागेत बसलेली असताना एक मनुष्य माझ्यापाशी आला. आम्ही इथे नव्यानं आलो होतो तेव्हा त्याच्याशी ओळख झाल्याचं मला आठवत होतं. तो म्हणाला, "तुझं आता वय झालं...


...पाहणी करून घेण्यात यावी असं आवाहन युरोपीय काऊंसिलने रशियाच्या अधिकाऱ्यांना केलं आहे".

ब्रिटनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने यासंदर्भात निवेदन जारी केलं आहे. नवालनी यांना वैद्यकीय सुविधा तातडीने पुरवण्यात याव्यात. राजकीय तुरुंगवासातातून त्यांची लवकरात लवकर सुटका करण्यात यावी.

नवालनी यांना 20 वर्षांची मुलगी आहे. डेरिया नवेलनिया असं तिचं नाव आहे. ती सध्या अमेरिकेतल्या कॅलिफोर्निया इथे शिकते आहे. तिने ट्वीटरवर लिहिलं की, एका डॉक्टरांना माझ्या बाबांना पाहण्याची परवानगी देण्यात यावी.

वृत्तसंस्था एपीन... उर्वरित लेख लिहा:

ारखं वागतात. व्यवस्थेने तयार केलेल्या नियमांचं उल्लंघन करतात. लोकांचं लक्ष आपल्याकडे वेधून घेण्याचा नवालनी यांचा प्रयत्न असतो".

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...पाहावं आता.

त्यांनी काय ऑफर दिल्या होत्या?

त्याची चर्चा आता होऊन गेलेली आहे.

तुम्ही माजी मुख्यमंत्री आहात, ज्येष्ठ नेते आहात. महाराष्ट्राच्या राजकारणात तुमची मोठी भूमिका आहे. अशा वेळेस प्रवेश रखडवणं हा तुम्हाला तुमचा अपमान नाही का वाटत?

काही योगायोग लागतात. एक तर असं होऊ नये, असं मला वाटतं. अपमानाचाही प्रश्न आहेच हा. पण ते आता भाजपने पाहावं. उद्या मी भाजपमध्ये जाणार. पण लोकंच म्हणतील की 'अरे! पक्षप्रवेशाला एक-दीड वर्षं लागलं यांना.' याचा विचार पक्षानं करायला हवा आहे.

असं वागून तुमचं महत्... उर्वरित लेख लिहा:

नाही. प्रॉब्लेम म्हणजे शिवसेनेतून बाहेर पडायला उद्धव ठाकरे हेच कारण आहे. बाळासाहेबांना मी 19 कारणं सांगितली होती, पत्राद्वारे लिहून पण दिलेली होती. मी साहेबांना सांगून निघालो.

नितेश राणेंचा संघाच्या कार्यक्रमातला एक फोटो व्हायरल झालेला आहे. भाजपनं पूर्ण स्वीकारावं म्हणून ते असं करतायंत का?

चुकीचं काही नाहीये त्यात. मीही जाईन उद्या. मीही संघप्रमुखांना भेटेन. जायचं तर मनापासून जायचं.

या प्रकरणाविषयी अधिक वाचा - नितेश राणे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या कार्यक्रमात कशासाठी गेले होते?

आधी मराठी माणसाचा, मग हिंदुत्वाचा मुद्दा, मग सेक्युलर भूमिका आणि आता पुन्हा भाजपमध्ये आला आहात. संघाची विचारधारा तुम्ही पूर्णपणे स्वीकारणार का?

हो स्वीकारणार. हिंदुत्ववाद ही माझी मूळ विचारसरणी आहे.

मग काँग्रेसमध्ये तुम्ही सेक्युलर भूमिका कशी घेऊ शकलात?

नाईलाजास्तव. मला तेव्हा राष्ट्रीय पक्षात जायचं होतं. तेव्हा काही मार्ग नव्हता.

तेव्हा भाजपची काही ऑफर होती का?

आत्ता घेणं कठीण आहे, असं ते तेव्हा म्हणाले. प्रमोद महाजनांशी माझं बोलणं झालं होतं. युती असताना आपसात असं करणं योग्य वाटत नाही, असं ते म्हणाले होते.

इतकी वर्षं तुम्ही काँग्रेसमध्ये नाईलाजानं राहिलात?

सहा महिन्यात मुख्यमंत्री करतो म्हणाले मला ते. वाट पाहात होतो. 12 वर्षांत नाही करू शकले ते. शेवटी राम राम केला मी.

तुम्ही आता हिंदुत्वाच्या मुद्द्यावर लढणार का?

हो. भाजपची विचरसरणी घेऊन लढणार.

नारायण राणेंचा राज्यातला रोल कुठे पाहायला मिळणार आहे?

आशावादी राहा. नक्कीच बघायला मिळेल.

तुमची काय आशा आहे?

मला वाटतंय मी पुन्हा येऊ शकेन. राज्याच्या राजकारणात येऊ शकेन, असं वाटतंय.

तुम्हाला दिल्लीत बरं वाटतं की राज्यात?

राज्यातच. भविष्यात नारायण राणे नक्कीच राज्यात येऊ शकतात.

हेही वाचलंत का?


...पिटल आपला कर्मचारी वर्ग पाठवणार आहे.

अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार थर्ड पार्टी एका दिवसात एक लाख चाचण्या करू शकते आणि म्हणूनच अवघ्या दहा दिवसात मोठ्या प्रमाणावर चाचण्या घेणं शक्य होईल, असं अधिकाऱ्यांचं म्हणणं आहे.

"त्यामुळे चाचण्या टप्प्याटप्प्याने घेतल्या जातील. म्हणजेच वुहानच्या काही भागात चाचण्या 12 मेपासून सुरू होतील तर काही भागात 17 मेपासून आणि सर्व भागातल्या चाचण्या दहा दिवसांच्या आत पूर्ण होतील."

चीनचे उद्योग मंत्री गेल्या महिन्यात म्हणाले होते की दररोज 50 लाख टेस्ट किटची निर्मिती करण्... उर्वरित लेख लिहा:

म्हणाले, "वुहानमध्ये एकापेक्षा जास्त अशा केसेस आढळल्या आहेत ज्यांच्यात 30 ते 50 दिवसांपर्यंत आजार असू शकतो. रोगप्रतिकारक शक्ती कमी असणाऱ्या लोकांमध्ये या विषाणूचा परिणाम जास्त काळ राहू शकतो आणि अशा लोकांमध्ये आजाराची लक्षणं सलग नाही तर अधूनमधून दिसून येतात."

खर्चिक चाचण्या

प्रा. वुहांग सांगतात वुहानमधल्या सर्वच्या सर्व नागरिकांच्या कोरोना चाचण्या करणं खूप खर्चिक असणार आहे.

ते म्हणाले, "मात्र एक लक्षात घ्या की हा चीन आहे. इथे ज्या पद्धतीने लॉकडाऊन लागू करण्यात आला. विषाणूला आळा घालण्यासाठी जी कठोर पावलं उचलली गेली, ते सर्व खूप खर्चिक होतं. हे करताना त्यांचा उद्देश होता कुठल्याही किंमतीत सर्वाधिक सुरक्षा पुरवणं."

कोरोना विषाणूविरोधातली चीनची महत्त्वाकांक्षी भूमिका ही इतर कुठल्याही देशापेक्षा विपरित आहे.

अमेरिकेत दररोज जवळपास 3 लाख लोकांच्या कोरोना चाचण्या होत आहेत आणि कोरोनामुळे सर्वाधिक मृत्यू अमेरिकेत झालेले असूनदेखील राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प सोशल डिस्टंसिंगमध्ये शिथिलता देत असल्याबद्दल त्यांच्यावर टीका होतेय.

प्रा. हुआंग म्हणतात, "चीन प्रशासनाच्या नजरेत ही तुलना चीनच्या कामगिरीचं श्रेष्ठत्व अधोरेखित करते."

असं असलं तरी चाचण्या केल्याने अॅक्टिव्ह केसेस शोधून काढता येतील. मात्र, त्यामुळे भविष्यातला संसर्गाचा धोका काही कमी होत नाही.

प्रा. हुआंग म्हणतात, "भविष्यात काही ठिकाणी संसर्ग पुन्हा उफाळण्याची भीती आहे आणि मोठ्या प्रमाणावर चाचण्या केल्याने ही समस्या सुटणारी नाही."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...पिड चाचणीवर भर

सौम्य लक्षणं असणाऱ्यांना गावातल्याच आरोग्य केंद्रात अँटीजेन चाचणी करण्यासाठी पाठवलं जाऊ लागलं. 4 मार्चला ज्या 90 जणांची अँटीजेन चाचणी केली गेली त्यातल्या 40 जणांचा रिपोर्ट पॉझिटिव्ह आला. त्यांना पुढे RT-PCR साठी पाठवलं गेलं.

वाढती रुग्णसंख्या पाहुन प्राथमिक आरोग्य केंद्राने 300 अँटिजेन टेस्ट कीट्सची मागणी केली. चाचण्यांवर भर दिल्याने हा आकडा वाढत जाणारा होता. पण रुग्णांना शोधणं त्यामुळे टीमला शक्यही झालं.

मार्चच्या पहिल्या आठवड्यात रुग्णांचा आकडा 80च्या पुढे सरकायला लागला तस... उर्वरित लेख लिहा:

ाचणी इथे वापरली जात होती. त्यातून सापडेलेले पॉझिटिव्ह रुग्ण RT-PCR साठी जवळच्या खासगी आणि सरकारी रुग्णालयात पाठवण्यात येत होते.

पहिल्या लाटेत कोव्हिडचे फारसे रुग्ण नव्हते, म्हणून जवळचं कोव्हिड सेंटर बंद करण्यात आली होती, ते मार्चमध्ये पुन्हा सुरू केलं गेलं.

"ऑक्सिमीटर आणि थर्मल गनच्या जोरावर रुग्ण शोधता येत असले तरी रुग्ण आमच्या नजरेतून कुठे सुटतायत ही गॅप शोधून काढणं गरजेचं होतं. ती गॅप आम्हाला सापडली. रुग्णांना सर्दी-पडशाचं, टायफॉईड, निमोनियाचं लेबल लावले जाऊन उपचार होण्याची दाट शक्यता होत.

लोक खासगी डॉक्टरांकडे आणि खासगी लॅब, डायग्नोस्टिक सेंटर्समध्ये जात होते. हे रुग्णांनी स्वतःहून न सांगता सहजासहजी आम्हाला कळणं शक्य नव्हतं. तसंच गावाबाहेरच्या खासगी प्रॅक्टिस करणाऱ्यांना गावात काय सुरू आहे याच्याशी काही देणं-घेणं नसतं"

त्यावर उपाय म्हणून कोरोनाचा माग काढण्यासाठी डॉ. देशमुखांनी स्वतंत्रपणे आणखी एक टीम बनवली. त्यात गावातले दोन खासगी डॉक्टर, मेडिकल स्टोअर्स चालवणारे आणि जवळपासच्या खासगी लॅबचे कर्मचारी यांचा समावेश होता.

"निमोमिया झालेल्या रुग्णाने सात-आठ किलोमीटरवर असलेल्या दौंडाईचाच्या खासगी लॅब्समधून सीटी स्कॅन करुन घेतला असेल तर तो लॅबने प्राथमिक आरोग्य केंद्राला कळवणं बंधनकारक करण्यात आलं. खासगी डॉक्टरांसोबतच्या संवादाचाही चांगला फायदा झाला. त्यांनी त्यांच्याकडे येणाऱ्या प्रत्येक रुग्णाला कोव्हिडची रॅपिड टेस्ट करणं बंधनकारक केलं. परिणामी अवघ्या 15 दिवसात पॉझिटिव्ह रुग्णांचा आकडा 216 पार गेला."

खासगी डॉक्टरांची महत्त्वाची भूमिका

24 वर्षांचा सतीश डोकं दुखत होतं 9 मार्चला खासगी डॉक्टरांकडे गेला. डॉक्टरांनी त्याला प्राथमिक आरोग्य केंद्रात पाठवलं. त्याला कोव्हिड झाल्याचं निदान झाल्यावर होम क्वारंटाईन करुन उपचार सुरू झाले. त्यानंतर आठ दिवसांनी त्याच्या 54 वर्षांच्या आईवरही कोव्हिडचं निदान झाल्यावर घरीच उपचार सुरू झाले. दोघंही आजारातून वेळीच निदान आणि उपचार झाल्यामुळे आजारातून सहीसलामत बाहेर पडले.

वीस वर्षं खासगी प्रॅक्टिस करणाऱ्या गावातले डॉ. विरेंद्र बागुल कोव्हिडच्या काळात यंत्रणेसोबत काम करतायत. रुग्णांनी लवकरात लवकर कोव्हिड चाचणी करावी यासाठी ते प्रोत्साहन देतात.

ते सांगतात- गेल्या दोन महिन्यात 18 वर्षांखालील पॉझिटिव्ह रुग्ण आढळत आहेत. कोव्हिडची लक्षणं असूनही 'मला आजार झालेलाच नाही' असं...


...पीए'मध्ये सोनिया गांधींचे विश्वासू बनले. राज्यात तर या दोन्ही पक्षांनी एकत्रपणे तीन वेळा सरकार स्थापन केलं. विदेशी असण्याचा मुद्दा कुठेही आला नाही.

आघाड्यांच्या 'पंतप्रधान'पदाचं स्वप्न

आणखी एक मुद्दा होता तो म्हणजे पवारांच्या पंतप्रधानपदाचा. आघाड्यांच्या राजकारणात सर्वसंमतीचा चेहरा म्हणून त्यांचं नाव कायम घेण्यात आलं.

 तिस-या आघाडीची चर्चाही कायम झाली आणि पवारांच्या पंतप्रधानपदाची शक्यताही कायम वर्तवण्यात आली. पण आता सलग दुसरं बहुमतातलं सरकार आलं आहे. त्यामुळे आघाड्यांवर अवलंबून 'राष्ट्रवा... उर्वरित लेख लिहा:

धात तयार झालं आहे.

शहर आणि जिल्हा स्तरावरच्या स्थानिक स्वराज्य संस्था इथं त्यांची ताकद तयार झाली आहे. आता जर राष्ट्रवादी ही कॉंग्रेसमध्ये विलीन झाली तर या सर्वांच्या राजकीय अस्तित्वाचा प्रश्न निर्माण होईल.

"म्हणूनच हे असे विलिनीकरणाचे निर्णय केवळ दोन नेत्यांच्या भेटीनं होत नसतात. शेवटच्या कार्यकर्त्यापर्यंत अदांज घ्यावा लागतो. ही अनेक महिने चालणारी प्रक्रिया असते," प्रताप आसबे म्हणतात.

वारसदार कोण?

सोबतच शरद पवारांची राजकीय परंपरा कोण सांभाळणार हा प्रश्न कॉंग्रेसमध्ये विलिनीकरणानं एक तर कायमचा सुटेल किंवा अनुत्तरित राहिल. सुप्रिया सुळे की अजित पवार हा प्रश्न कायम पवारांना विचारला गेला. आता कुटुंबातली पुढची पिढीही राजकारणात येते आहे.

पार्थ पवारांच्या लोकसभेतल्या उमेदवारीवरून आणि शरद पवारांच्या माढ्यातून निवडणूक लढवण्याबाबत बदललेल्या निर्णयानंतर पवार कुटुंबातल्या नव्या पिढीबद्दल चर्चा झाली होती. त्यांच्याही कॉंग्रेसमधल्या भविष्याबद्दल कयास लावले जातील. त्यामुळे 'राष्ट्रवादी'चं जर विलिनीकरण होणार असेल तर त्या निर्णयाला नव्या पिढीचा कंगोराही असेल.

गरजेचा धनी कोण?

एकंदरित, राष्ट्रवादीचं कॉंग्रेसमध्ये विलीन होणं ही कोणाची गरज अधिक हे पाहायला हवं. कॉंग्रेस वाचवण्यासाठी राहुल गांधींना या कॉंग्रेस परंपरेतल्या सर्वांत जुन्या नेत्याची गरज पडते आहे, की भूतकाळातले आक्षेप सरल्यानं भविष्य निर्धोक करण्यासाठी शरद पवारांना, हे पाहावं लागेल.चर्चा खूप काळापासून असली तरी उत्तरं लगेच मिळतील याची मात्र खात्री नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...पुटनिक-व्हीच्या संशोधन आणि विकासासाठी वित्तपुरवठा करणाऱ्या रशियन डायरेक्ट इन्व्हेस्टमेंट फंडानुसार, भारत दरवर्षी लसीचे 850 दशलक्ष डोस तयार करेल आणि पाच औषध कंपन्या त्याची निर्मिती करतील.

हे उत्पादन भारतीय बाजारपेठा आणि निर्यातीसाठी असणार आहे. पण याचे उत्पादन अद्याप सुरू झालेले नाही.

लस उत्पादनावर परिणाम

देशांतर्गत आणि जागतिक मागणी पूर्ण करण्याच्यादृष्टीने उत्पादन वाढविण्यासाठी सिरम इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया (एसआयआय) काही काळापासून संघर्ष करीत आहे.

दर महिन्याला आपण 60 ते 70 दशलक्ष लसीचे डोस यांच... उर्वरित लेख लिहा:

राठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...पुणे ग्रामीण पोलिसांकडे. हिंसाचाराच्या घटनेनंतर लगेचच पिंपरी-चिंचवड इथे झालेल्या फिर्यादीवरून पुण्यातील 'समस्त हिंदू आघाडी'चे मिलिंद एकबोटे आणि सांगली येथील 'शिवप्रतिष्ठान'चे संस्थापक संभाजी भिडे यांच्यावर गुन्हे दाखल करण्यात आले. जमावाला चिथावणे आणि दंगली भडकावण्याचे आरोप एकबोटे आणि भिडेंवर ठेवण्यात आले.

या गुन्ह्याचा तपास नंतर पुणे ग्रामीण पोलिसांकडे सोपवण्यात आला.

भिडे आणि एकबोटे या दोघांनीही त्यांच्यावरचे आपल्यावरचे आरोप फेटाळले. एकबोटे यांना पोलिसांनी कालांतराने अटक केली आणि नंतर त्यांची ... उर्वरित लेख लिहा:

ांच्यासह असे अनेक जण या परिषदेला हजर होते.

भीमा कोरेगाव हिंसाचाराच्या घटनेनंतर केल्या गेलेल्या एका फिर्यादीवरून पुण्याच्या विश्रामबाग पोलीस स्टेशनमध्ये जिग्नेश मेवाणी, उमर खालिद यांच्याविरुद्ध या परिषदेत भडकाऊ भाषणं देण्याबद्दल गुन्हे दाखल करण्यात आले. त्यानंतर दुसऱ्या फिर्यादीवरून या परिषदेतल्या काही आयोजकांविरुद्ध पोलिसांनी गुन्हा दाखल करून स्वतंत्र तपास केला.

याच तपासादरम्यानच पोलिसांनी नक्षलवादी संघटनांशी संबंध असल्याच्या आरोपांवरून पहिल्या टप्प्यात रोना विल्सन, सुरेंद्र गडलिंग, सुधीर ढवळे यांच्यासह पाच जणांना अटक केली. आपल्या तपासाविषयी न्यायालयाला माहिती देतांना पोलिसांना असा दावा केला की 'एल्गार परिषद' हा नक्षलवादी कटाचा भाग होता आणि त्याचीच निष्पत्ती म्हणून भीमा कोरेगावमध्ये हिंसाचार झाला.

अटक करण्यात आलेल्या या सर्वांचाच 'माओवादी कम्युनिस्ट पक्ष' या बंदी घालण्यात आलेल्या संघटनेशी संबंध आहे, आणि ते शहरांतल्या प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष नक्षलवादी कारवायांमध्ये सहभागी आहेत, असा आरोप पोलिसांनी त्यांच्यावर ठेवला.

आंदोलक निदर्शनं करताना

याच तपासात पुढे दुसऱ्या टप्प्यात पुणे पोलिसांनी सुधा भारद्वाज यांना दिल्लीजवळच्या फरिदाबादेत, मानवाधिकार कार्यकर्ते आणि पत्रकार गौतम नवलखा यांना दिल्लीत, तेलुगू कवी वरवरा राव यांना हैदराबादेत, व्हर्नोन गोन्साल्विस आणि अरुण फरेरा यांना मुंबईतून अटक केली. तसंच रांची येथील स्टेन स्वामी यांच्या घराची झडती घेण्यात आली.

हेही सारे नक्षलवादी चळवळीशी संबंधित आहेत आणि 'एल्गार परिषदे'च्या आयोजनात सहभागी होते, असा दावा पुणे पोलिसांनी केला. दुसऱ्या टप्प्यातल्या या अटकसत्राविरुद्ध सर्वोच्च न्यायालयात धाव घेण्यात आली आल्यावर सुप्रीम कोर्टाने काही काळ या संशयितांना नजरकैदेत ठेवण्याचे आदेश दिले. पण नंतर या सर्वांना Unlawful Activities (Prevention) Act अंतर्गत अटक करण्यात आली.

दूरगामी परिणाम

भीमा कोरेगाव ही इतिहासातली, विशेषत: डॉ बाबासाहेब आंबेडकरांनी भेट दिल्यानंतर दलित चळवळीतली, एक महत्त्वाची जागा आहे. त्यामुळे तिथे झालेल्या या हिंसक घटनेचे पडसाद केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे तर देशभर उमटले.

भीमा कोरेगावातला विजयस्तंभ

या घटनेमागच्या कारणांचा उहापोह करण्यासाठी अनेक दलित, हिंदुत्ववादी आणि स्वयंसेवी संस्थांनी सत्यशोधन समित्या स्थापन केल्या. विविध समित्यांच्या अहवालात समान आणि विरोधी, असे...


...पुन्हा भेटू

Gasanguu siingaay Giieang - तिथलं वातावरण कसं आहे?

Gina waa dluxan gud ad kwaagid - सर्व काही इतर गोष्टींवर अवलंबून असते. (एक लोकप्रिय हैदा म्हण)

युनेस्कोच्या माहितीनुसार कॅनडामध्ये अशा 70 मूळनिवासी भाषा आहेत. द फर्स्ट पिपल्स कल्चरल कौन्सिलच्या माहितीनुसार यातील निम्म्या भाषा ब्रिटिश कोलंबियात बोलल्या जातात. ब्रिटिश कोलंबियामध्ये 1 लाख 72 हजार 520 मूळनिवासी आहेत. मात्र त्यांच्यापैकी 3 टक्के लोकच त्यांच्या मूळ भाषा सफाईदारपणे बोलू शकतात.

हा कल सर्व जगात दिसून येतो. नॅशनल जिओग्रफिक... उर्वरित लेख लिहा:

"ती सगळी केवळ शिकण्याची प्रक्रिया नव्हती तर आपल्या अंतरंगातील भाषा बाहेर काढण्याची होती. हैदा उच्चार करण्यात मला कोणताच अडथळा येत नव्हता. ती भाषा माझ्या अंतरंगात आधीपासूनच होती."

या फिल्ममध्ये हैदाभाषी नसलेले 22 लोक काम करत होते. त्यांच्यासाठी हैदा जमातीच्या ज्येष्ठ सदस्यांकडून प्रशिक्षण देण्यात आले.

एरिका सांगते, "आम्ही सर्व कलाकार आणि हैदी भाषकांना दोन आठवड्यांसाठी एकत्र आणलं होतं. तेथे कलाकार ही भाषा कशी बोलायचे त्यातील शब्द कसे लक्षात ठेवायचे हे शिकले. तसेच भाषेला आणि आमच्या पूर्वजांना कसा न्याय द्यायचा हे शिकले."

हैदा माणसाचं लाकडी घर

हैदासारख्या अनेक भाषा केवळ एका पिढीपासून दुसऱ्या पिढीकडे मौखिकपद्धतीने प्रसारित होतात पण लिहून ठेवण्याची पद्धत नसल्यामुळे अशा भाषा मृत होतात. पण हैदामध्य़े लिखित साहित्य उपलब्ध आहे, त्यामुळे नव्याने शिकणाऱ्यांना ते उपयोगी पडू शकते.

चित्रपटाची पटकथा लिहिताना लेखकांनी ती आधी इंग्लिशमध्ये लिहिली आणि नंतर हैदा भाषिक ज्येष्ठांनी त्याचा अनुवाद केला. हे ज्येष्ठ लोक म्हणजे आमच्या हृद्याची स्पंदनं आणि आमचा कणाच होते असं एरिका सांगते.

आता 265 लोक हैदा शिकत आहेत. आता पहिल्यांदाच ती शाळेत शिकवली जात आहे. भाषा शिकण्यासाठी नव्या पीढीला असा सिनेमाचा फायदा होईल.

डिएन ब्राऊन सांगतात, "आम्हाला वाटलं होतं त्यापेक्षा लोकांना यामध्ये रुची निर्माण करता आली. तरूणांना यामध्ये भरपूर रस आहे. तिचा नातू ग्वाई हैदामध्ये बोलू लागल्यावर मला अभिमान वाटला असंही त्या सांगतात."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...पूर्वी ते अस्तित्वात आला आणि नाहीसाही झाला. सध्या दक्षिण भारतातील 5 टक्के रुग्णांमध्येही हा व्हेरियंट आढळून येत नाही. त्यामुळे तो 1 हजार पटींनी जास्त संसर्गजन्य आहे, असं म्हणणं चुकीचं आहे," असं मिश्रा म्हणाले.

त्याशिवाय कोरोना मृत्यूदर आणि या व्हेरियंटचाही संबंध नसल्याचं त्यांनी सांगितलं. सध्याच्या स्थितीत महाराष्टातील डबल म्यूटंट आणि युके व्हेरियंट यापेक्षा जास्त संसर्गजन्य आहेत. परंतु, कोणत्याही विषाणूचा वेग लॅबमध्ये किंवा मानवी शरीरात किती आहे, हे सांगणं शक्य नसल्याचंही मिश्रा यांनी स्पष्ट ... उर्वरित लेख लिहा:

े ओळखलं जातं. यामध्ये L452R/E484Q अशा प्रकारचा म्यूटंट आढळून येतो. याची संसर्गक्षमता जास्त आहे.

महाराष्ट्राचे दोन्ही म्यूटंट शरीरातील ACE2 रिसेप्टरसोबत मजबूत साखळी तयार करत आहेत. त्यामुळेच या व्हेरियंटची लागण झाल्यानंतर रुग्णाची प्रकृती गंभीर बनते, असं डॉ. किरण सांगतात.

दुसरीकडे विशाखापट्टणममधील कोरोना रुग्णांची संख्या प्रचंड वेगाने वाढत चालल्याची माहिती स्थानिक प्रशासनाने दिली आहे.

आंध्र मेडीकल कॉलेजचे प्राचार्य आणि उत्तर आंध्र प्रदेशात कोव्हिड साथ नियंत्रणासाठीचे नोडल ऑफिसर असलेले डॉ. सुधाकर सांगतात, "कोरोना व्हायरसचा इनक्यूबेशन काळ खूपच कमी झाल्याचं पाहायला मिळतं. आधी तो 7 दिवस होता. पण सध्याच्या काळात तो फक्त 3 दिवस इतका झाला आहे. तरूणांवरही याचा प्रभाव जाणवतो. मृत्यूदरही वाढला आहे. त्यामुळेच ऑक्सिजनची आवश्यकता असलेल्या रुग्णांचं प्रमाण 15 टक्क्यांवर गेलं आहे. त्यामुळेच याचे गंभीर परिणाम दिसून येत आहेत. पुढील दोन महिने हीच परिस्थिती दिसण्याची शक्यता आहे."

पण विशाखापट्टणममध्ये निर्माण झालेली ही परिस्थिती महाराष्ट्र व्हेरियंटमुळे आहे की इतर कोणत्या कारणामुळे याबाबत स्पष्ट माहिती मिळालेली नाही. GISAID ची माहिती पाहिल्यास महाराष्ट्र व्हेरियंटसह A2A नामक दुसरा एक व्हेरियंटसुद्धा विशाखापट्टणममध्ये अस्तित्वात आहे.

डॉ. किरण सांगतात, "आम्ही विशाखापट्टणममध्ये विषाणूचे 36 नमुने तपासले. त्यामध्ये 33 टक्के नमुन्यांमध्ये महाराष्ट्र व्हेरियंट आढळून आले. N440K हा व्हेरियंट 5 टक्के नमुन्यांमध्ये होता. तर A2A व्हेरियंट 62 टक्के नमुन्यांमध्ये आढळून आला. दक्षिण आफ्रिका, ब्राझील किंवा युके व्हेरियंट विशाखापट्टणममध्ये अस्तित्वात नाहीत."

 नवे व्हेरियंट आपण रोखू शकतो का?

कोरोनाचे नवे व्हेरियंट्स येत असल्याने आपल्यासमोर नव्या समस्या निर्माण होत आहेत. पण व्हायरस म्युटेट होणारच नसेल आणि नवे व्हेरियंट पुढे येणारच नसतील तर? तसं झाल्यास आपल्यासमोर समस्याच निर्माण होणार नाहीत. पण त्यासाठी आपण काय केलं पाहिजे?

कोणतंही औषध किंवा लस विषाणूला म्युटेट होण्यापासून रोखू शकत नाही. आपण फक्त त्यांचा प्रसार होण्यापासून थांबवू शकतो, असं राकेश मिश्रा यांनी सांगितलं.

ते कसं शक्य आहे?

विषाणू एका शरीरातून दुसऱ्या शरीरात प्रवेश केल्यानंतर आपल्या संरचनेत काही प्रमाणात बदल करतो. त्यामुळे विषाणू पहिल्या व्यक्तीच्या शरीरातच असताना तो रोखल्यास...


...पेक्षा दीड पटीने होत होती. आता ग्रामीण बाजारपेठ शहरी बाजारपेठेपेक्षा कमी वेगाने वाढतेय. आणि शहरी मार्केटमध्येही मंदी पहायला मिळतेय."

निल्सनचा अहवाल

निल्सन (Nielsen) या मार्केट रिसर्च कंपनीने भारतातल्या FMCG (फास्ट मूव्हिंग कन्झ्युमर गुड्स) क्षेत्राच्या प्रगतीचं उद्दिष्टं कमी केलं आहे. 2019मध्ये या क्षेत्राची प्रगती 11 ते 12 टक्क्यांनी होईल असा अंदाज सुरुवातीला व्यक्त करण्यात आला होता. पण आता मात्र हा अंदाज 9 ते 10 टक्क्यांवर आणण्यात आलाय.

FMCG क्षेत्राच्या एकूण प्रगतीपैकी 37% प्रगती ही ग्राम... उर्वरित लेख लिहा:

ष्ट दिसत असून आर्थिक संकटापासून बचाव करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात सुधारणांची गरज असल्याचं आरबीआयचे गव्हर्नर शक्तिकांत दास यांनी म्हटलंय.

रघुराम राजन काय म्हणतात

बीबीसीच्या हार्डटॉक कार्यक्रामध्ये बोलताना रिझर्व्ह बँकेचे माजी गर्व्हनर रघुराम राजन यांनी जागतिक मंदीविषयी म्हटलं, "नेमकं काय होणार याचं चित्रं पूर्णपणे स्पष्टं नसलं तरी जगभरातल्या इंडस्ट्रीमधलं रोजगारांचं प्रमाण चांगलं आहे, सध्याच्या परिस्थितीत खरेदी वा मागणीचं प्रमाणही बऱ्यापैकी आहे. पण अमेरिका आणि चीन मधलं ट्रेडवॉर, ब्रेक्झिट यामुळे उद्योगजगाचा विश्वास काहीसा कोसळलेला आहे. परिणामी कोणीही नवीन गुंतवणूक करायला धजावत नाहीये. त्यामुळे आता महत्त्वाचा प्रश्न हा आहे की फार मोठी घसरण होण्याआधी आपण राजकीय अस्थिरतेवर तोडगा काढू शकतो का? "

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...पैसा काढणाऱ्यांची संख्या हा चिंतेचा मुख्य विषय आहे. एप्रिल ते जून दरम्यान पीएफमधून पैसा काढणाऱ्यांची संख्या वाढून एक कोटींपर्यंत जाईल, असा पीएफ अधिकाऱ्यांचा अंदाज आहे. यातल्या अनेकांना आपलं नाव उघड करायचं नाही.

गेल्या आर्थिक वर्षात एकूण दीड कोटी लोकांनी पीएफमधून 72 हजार कोटी रुपये काढले होते. त्यामुळे या वर्षी पहिल्या तीन महिन्यातच 1 कोटी लोकांचे अर्ज येणं, काळजीचं टाकणारं आहे.

यातल्या बऱ्याचशा अर्जदारांनी पैसा काढण्याचं कारण प्रकृती अस्वास्थ दिलं आहे. उपचार, लग्न, कुटुंबातील कुणाचं निधन किं... उर्वरित लेख लिहा:

ांडवली बाजारात कितीही चांगला रिटर्न मिळाला तरी तो कुठल्याही क्षणी तोट्यात जाऊ शकतो. ते नुकसान सोसायची तुमची तयारी असली तरीसुद्धा पीएफसारख्या सुरक्षित ठिकाणी तुमच्या कमाईचा एक वाटा तोवर असायला हवा जोवर तुमच्यासाठी तो पैसा काढण्याशिवाय दुसरा पर्याय नसेल.

उदाहरणार्थ-निवृत्ती किंवा नोकरी जाण्याच्या परिस्थितीत.

नोकरी गेली आणि काही दिवसांनंतर नवीन नोकरी मिळण्याची शक्यता असेल तर त्या परिस्थितीतही तुम्ही पीएफच्या पैशाला हात लावू नये. कारण तसं केल्यास लवकरच तुमचं भविष्य इतकं सुरक्षित झालेलं असेल की नोकरी गमावण्याची काळजी तुम्हाला राहणार नाही.

त्यानंतरही नोकरी करायची असेल तर एखाद्या राजाप्रमाणे करा.

(लेखातील विचार हे लेखकाची वैयक्तिक मतं आहेत.)

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)