... इ.स. पूर्व १० हजार वर्षं ते इ.स.पूर्व ३००० या काळात कोकणात काय होत होतं, याविषयीचे कोणतेही पुरातात्विक पुरावे आजतागायत उपलब्ध नव्हते," गर्गे या शोधाचं महत्त्व सांगतात.

हजारो वर्षांपूर्वीची ही कातळशिल्पं आजही चांगल्या स्थितीत आहेत.

 "या कातळशिल्पांची तुलना आपण आंतरराष्ट्रीयदृष्ट्या केली तर अशा प्रकारची कातळशिल्पं उत्तर अमेरिका, दक्षिण अमेरिका, ओस्ट्रेलिया आणि युरोप या सर्वच ठिकाणांवरून मिळाली आहेत. आणि पुरातत्वशास्त्राच्या भाषेत बोलायचं झालं, तर उत्तर पुराश्मयुग ते मध्याश्मयुग या काळात साधा... उर्वरित लेख लिहा:

ता. याचा अर्थ उपजीविका चालवण्यासाठी हा प्रामुख्यानं शिकारीवर अवलंबून असावा," ते पुढे म्हणतात.

कोकणातल्या सड्यांवरच्या या कातळशिल्पांमध्ये प्राण्यांसोबत अनेक अगम्य आकार किंवा भौमितिक रचनाही पहायला मिळतात. यातल्या काही चित्रांचे आकारही अवाढव्य आहेत. काही चित्रं तर अगदी ५० फूटांहूनही अधिक लांबीची आहेत आणि काहींमध्ये असलेलं भौमितिक प्रमाणही तोंडात बोटं घालायला लावतं. म्हणजे या माणसाला भूमितीची जाण असावी का?

काही चित्रं अगदी प्राथमिक वाटत असली, तरी काही मात्र एखाद्या कलाकारानं काढलेली असावी अशी सुरेख आहेत. काही रचना क्लिष्ट आहेत. मग शेकडो वर्षांच्या मोठ्या कालखंडात अनेक पिढ्यांमध्ये ही कातळशिल्पांची कला विकसित होत गेली असावी का? या चित्रांच्या शैलींवरून काय वाटतं?

डॉ. श्रीकांत प्रधान पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजमध्ये संशोधन करतात आणि भारतीय चित्रशैली हा त्यांच्या अभ्यासाचा भाग आहे. त्यांनीही या कातळशिल्पांचा अभ्यास केला आहे. त्यांना या चित्रांमध्ये बदलत जाणा-या शैली दिसतात. "हा माणूस आजूबाजूला बघतोय. त्याच्या काहीतरी संकल्पना आहेत ज्या आम्हाला अजूनही माहिती नाहीयेत. हत्ती काढतांना, त्यांनी हत्ती दिसल्याशिवाय तो काढलेला नाहीये. म्हणजे त्यांनी जसं दिसतंय तसं काढण्याचा प्रयत्न केला आहे. तर काही ठिकाणी त्यांनी माणसांच्या आकृती काढतांना मात्र माणूस कसा दिसतो यापेक्षा कसा असतो, म्हणजे त्या नुसत्याच रेषा केलेल्या आहेत. त्याला काही गावकरी पाच पांडवही म्हणतात कारण काही ठिकाणी त्या पाच आकृत्या आहेत. आणि त्या आकृत्या अगदी सोप्या रेषांनी केलेल्या आहेत त्यांनी. त्याच्यामुळे त्यांना याची जाण आहे की तो फॉर्म कसा आहे आणि त्याची इतरत्र नक्कल करायचा प्रयत्न करतात. आणि बऱ्यापैकी हा माणूस त्यात यशस्वी झालेला पहायला मिळतं," प्रधान सांगतात.

आश्चर्याची गोष्ट ही की या कातळशिल्पांमध्ये दिसणारे गेंडा, पाणघोडा यांच्यासारखे काही प्राणी हे कोकणात आढळतही नाहीत. मग या माणसानं ते पाहिले तरी कुठे? तो स्थलांतरित होता की त्या काळात हे प्राणी कोकणभागात होते? असे अनेक प्रश्न अभ्यासानंतर सुटणार आहेत.

"या शिल्पांमध्ये प्रामुख्यानं समावेश होतो तो आपल्या जनावरांचा, जी आपल्याला आसपास दिसतात, पक्षी आणि काही प्रमाणात पाण्यातील मासे. याच्यात शार्क आणि देवमाशाचाही समावेश होतो. आणि कासवासारखा उभयचरही इथं आहे. याचं प्रयोजन काय हे नक्की सांगणं अवघड...


... इंग्रजी बोलण्याचा अंदाज आणि चालण्या बोलण्याच्या पद्धतीवर त्यांनी खूप कष्ट घेतले. पण, या सगळ्याचा काही फायदा झाला नाही.

20 वर्षांचे शशी आणि 23 वर्षांच्या जेनिफर यांचं लग्न अतिशय कमी लोकांच्या उपस्थितीत झालं. शशी कपूर त्यावेळी तेव्हा शेक्सपियराना समुहासोबत नाटक करण्यासाठी बाहेरगावी गेले होते. एक दिवस जेनिफर यांनी त्यांचे वडील शशीसोबत त्यांचं लग्न करून देण्यास तयार नाहीत म्हणून घर सोडण्याचा निर्णय घेतला.

शशी आणि जेनिफर नाटक कंपनीतून बाहेर पडले. पण त्यांच्याकडे काहीच पैसै नव्हते. लग्नाला विरोध अ... उर्वरित लेख लिहा:

परिस्थिती होती की निर्माता, दिग्दर्शक शशी कपूर यांना साईनिंग अमाऊंट परत मागू लागले. 1965 साली त्यांनी 'जब जब फुल खिलें'च्या रुपात यशाची चव घेतली.

पण असुरक्षिततेची भावना इतकी होती की, 1966 साली साईनिंग अमाऊंट म्हणून शशी यांना पाच हजार रुपये मिळाले. पण निर्माते परत मागतील या भीतीनं जेनिफर यांनी सहा महिने या पैशाला हात लावला नाही.

यशाचा प्रवास

'जब जब फुल खिले' नंतर शशी यांनी एक काळ गाजवला. 'प्यार का मौसम', 'प्यार किए जा', 'नींद हमारी ख्वाब तुम्हारे', 'हसीना मान जाएगी', 'शर्मिली', 'आ गले लग जा', 'चोर मचाए शोर', आणि 'फकीरा' या चित्रपटाच्या रुपात त्यांच्या आयुष्यात यशाची पहाट उगवली.

'दीवार', 'कभी कभी', 'रोटी कपडा और मकान', 'सिलसिला', अशा मल्टी स्टारर चित्रपटात त्यांनी आपल्या भूमिकेला न्याय दिला.

राज कपूर यांनी शशी कपूर यांच्यासाठी कोणत्याच चित्रपटाची निर्मिती केली नव्हती. ते 'सत्यम शिवम सुंदरम' साठी अभिनेत्याच्या शोधात होते. तो शोध शशी कपूर यांच्या रुपात पूर्ण झाला.

या चित्रपटाच्या थीमनुसार एक कुरूप मुलीच्या प्रेमात पडलेल्या एका अतिशय देखण्या मुलाला राज कपूर शोधत होते. त्यावेळी त्यांना शशी कपूर शिवाय कोणीच देखणा नट मिळाला नाही.

पण ऋषी कपूर यांनी आपल्या खुल्लमखुल्ला या आत्मचरित्रात उल्लेख केला आहे की, या चित्रपटासाठी राज कपूर आधी राजेश खन्ना यांना घेणार होते.

कधी बच्चन यांच्याबरोबर एक्स्ट्रा म्हणून काम केलं

याचवेळी शशी कपूर हे असे पहिले भारतीय होते, की ज्यांच्या कामाची दखल आंतरराष्ट्रीय पातळीवर घेतली गेली. त्यांनी इस्माईल मर्चंट आणि जेम्स आयवरी यांच्याबरोबर 'द हाऊसहोल्डर', 'शेक्सपिअरवाला', 'बाँबे टाकी', 'हीट अँड डस्ट' अशा चित्रपटात आपल्या अभिनयाची चुणूक दाखवली.

खूप कमी लोकांना माहिती आहे की 'बाँबे टाकी' चित्रपटात अमिताभ बच्चन यांनी एक्स्ट्रा अभिनेत्याची भूमिका केली होती.

'शशी कपूर द हाऊसहोल्डर द स्टार' या पुस्तकात असीम छाबरा यांनी एक प्रसंग लिहिला आहे. 'दीवार' चित्रपटाच्या प्रिमिअरच्या वेळी अमिताभ बच्चन म्हणाले, "आम्ही कधी एकमेकांशी बोललो नाही. पण जेव्हा मेरे पास मां है. या डायलॉगचा क्षण आला तेव्हा मला एका नाजूक हाताचा स्पर्श जाणवला. तो हात शशींचा होता. ते काहीच बोलले नाही पण त्यांनी ज्या पद्धतीनं माझा हात पकडला त्यातच सगळं आलं. हे एका कलाकाराला सगळं काही मिळण्यासारखं होतं. ज्यांनी जेम्स आयवरी...


... इंडिया आणि झवेरी बाजारमध्ये झालेल्या बॉम्बस्फोटांचा छडा त्यांनी 24 तासांत लावला आणि हनीफ सय्यद, त्याची पत्नी फहिम्दा आणि अश्रत अन्सारीला अटक करण्यात आली.

राकेश मारिया

2008 मध्ये मुंबईत झालेल्या नीरज ग्रोव्हर हत्याकांडाने खळबळ उडाली. यामध्ये नीरज ग्रोव्हरची हत्या करून त्याच्या शरीराचे तुकडे-तुकडे करण्यात आले होते. या प्रकरणाचा तपासही मारियांनीच लावला आणि त्यानंतर मारिया सुसाईराज आणि तिचा बॉयफ्रेंड एमिल जेरोम मॅथ्यू यांना अटक करण्यात आली.

26/11च्या हल्ल्यादरम्यान जिवंत पकडण्यात आलेला एकमेव ... उर्वरित लेख लिहा:

केश मारिया मुंबईचे पोलीस आयुक्त होते तर देवेन भारती कायदा आणि सुव्यवस्था सहआयुक्त होते.

मारिया स्वतः या तपासावर लक्ष घालत होते. मुंबईतल्या खार पोलीस स्टेशनमध्ये ते तासन् तास पीटर मुखर्जींची चौकशी करत.

राकेश मारिया

पण हा तपास सुरू असतानाच अचानक राकेश मारियांची 8 सप्टेंबर 2015 रोजी मुंबईच्या पोलीस आयुक्त पदावरून तडकाफडकी बदली करण्यात आली.

आणि त्यांची पोलीस महासंचालक (DG) पदावर नेमणूक करण्यात आली. सत्यपाल सिंह यांनी स्वेच्छा निवृत्ती घेतल्याने हे पद रिक्त झालं होतं.

मारियांची बदली 'ड्यू' होती आणि डीजीचं पद हे ज्येष्ठतेनुसार त्यांचं होतं असं यामागचं कारण सांगण्यात आलं.

मुंबईचे पोलिस आयुक्त म्हणून जावेद अहमद यांची नियुक्ती करण्यात आली. पण त्यावरूनही वाद झाला कारण जावेद अहमद हे मारियांना IPSमध्ये 1 वर्षं ज्येष्ठ आहेत.

आपल्या पुस्तकामध्येही मारियांनी या बदली प्रकरणाविषयी लिहीलंय. या बदलीमागे मंत्रालयातले ज्येष्ठ अधिकारी होते आणि त्यांनी तत्कालिन मुख्यमंत्र्यांना चुकीची माहिती दिल्याचा आरोप मारियांनी केलाय.

Rakesh Maria Book: शीना बोरा खून तपासाला राकेश मारियांच्या नवीन पुस्तकामुळे नवं वळण

राकेश मारिया लिहीतात, "मी मुखर्जींना ओळखतो असा खोटा प्रचार करण्यात आला. मी केलेल्या तपासाबद्दल संशय निर्माण करण्यात आला. मी त्यांना ओळखत नाही असं मी तेव्हाही स्पष्टपणे सांगितलं होतं. पण संशयाचं वातावरण कायम होतं. माझ्या जागी आलेले जावेद अहमद हे मुखर्जींना चांगलं ओळखतात हे मी गेल्यानंतर आठवड्याभराने समोर आलं. जावेद यांनी या मुखर्जी दांपत्याला ईदच्या पार्टीचं निमंत्रणही दिलं होतं. ही गोष्ट (तेव्हाचे) मुख्यमंत्री (देवेंद्र फडणवीस) आणि गृहमंत्रालयाच्या अतिरिक्त मुख्य सचिवांना यांना माहित नव्हती का?"

मारिया यांनी केलेल्या या आरोपांबाबात बीबीसीनं जावेद अहमद यांच्याकडे विचारणा केली, पण त्यांनी त्यावर कुठलही उत्तर देणं टाळलं आहे.

कारकीर्दीतील नेमणुका

राकेश मारियांविषयी सांगितली जाणारी आणखी एक गोष्ट म्हणजे शहरी भागांतल्या त्यांच्या नेमणुका. त्यांच्या सोबतच्या इतर IPS अधिकाऱ्यांच्या तुलनेत राकेश मारियांचा बहुतेक कार्यकाळ शहरी भागांमध्ये गेला.

त्यांच्या सगळ्या महत्त्वाच्या नेमणुका या मुंबईतच होत्या. शरद पवारांचा मारियांवर वरदहस्त होता आणि मारियांची भरभराट काँग्रेस-एनसीपी सत्तेत असतानाच झाली असंही म्हटलं जातं.

राकेश...


... इतका वेळ कुणाला आहे? इतक्या विद्वान व्यक्ती आहेत का? सध्या प्रत्येक गोष्टीचं बाजारीकरण करण्यावरच जास्त भर दिला जात आहे."

लोकांमध्ये भीतीचं वातावरण

कोरोना काळात होत असलेल्या कुंभमेळ्यात हरिद्वारमध्ये धर्मशाळा चालवणारे मिथिलेश सिन्हा यांच्या मते स्थानिकांमध्ये सध्या भीतीचं वातावरण आहे.

ते सांगतात, "इथं येणारे भाविक एक ते दोन दिवसांत निघून जातात. पण ते स्थानिकांना कोणता प्रसाद देऊन जातील, याबाबत काहीच सांगता येत नाही. भक्तीबद्दल चर्चा करण्याची वेळ येते तेव्हा लोकांना समजावणं अत्यंत अवघड आहे."
... उर्वरित लेख लिहा:

हरिद्वार घाटावर दाखल झाले. तेव्हापासून हरिद्वारची परिस्थिती बिघडण्यास सुरुवात झाल्याचं सच्चिदानंद यांनी सांगितलं.

इथं रोज 50 हजार चाचण्या करण्यात याव्यात असं कोर्टाने म्हटलं आहे. पण येथील चाचण्यांची संख्या 9 ते 10 हजारांच्या पलिकडे कधीच गेली नाही, असं ते म्हणाले.

पण कुंभमेळ्याचे कोव्हिड नोडल ऑफिसर डॉ. अविनाश खन्ना हा आरोप फेटाळून लावतात. कोर्टाच्या आदेशानुसार प्रतिदिन 50 हजारांपेक्षाही जास्त चाचण्या करण्यात येत आहेत, असं त्यांनी सांगितलं.

सच्चिदानंद यांच्या याचिकेनंतर न्यायालयाने बनवलेल्या समितीने मार्च महिन्यात घाटांचा दौरा केला होता. त्यानंतर त्यांनी आपला अहवाल कोर्टाला दिला होता.

या समितीत सहभागी असलेले सच्चिदानंद यांचे वकील शिव भट्ट सांगतात, "समितीच्या पाहणीत घाटांची परिस्थिती अतिशय बिकट असल्याचं आढळून आलं. घाटांची पाहणी केल्यानंतर आम्ही ऋषिकेशच्या एका रुग्णालयात गेलो होतो. तिथं संपूर्ण गढवालसाठीचं कोव्हिड सेंटर आहे. पण तिथं प्राथमिक सुविधाही नाहीत.

तिथं अल्ट्रासाऊंडची सुविधा नाही. स्वच्छतागृह आणि वॉर्ड यांची स्थिती अतिशय वाईट आहे. याठिकाणी बेड पॅन, कचऱ्याचा डबाही नाहीत. येथील लिफ्ट  नादुरुस्त अवस्थेत आहे."

अधिकारी त्यादिवशी दोन कोटींची गर्दी योग्यरित्या हाताळल्याचा दावा करत होते. पण शाही स्नानाच्या दिवशी प्रशासनाला तीस लाखांची गर्दीही नियंत्रणात आणता येत नव्हती, असं भट्ट म्हणाले.

प्रशासनाच्या कामाचं कौतुक

पण कुंभमेळ्यात सहभागी होण्यासाठी मुंबईहून आलेल्या 25 वर्षीय संदीप शिंदे यांनी हरिद्वारच्या पोलीस आणि प्रशासनाच्या कामाचं कौतुक केलं.

संदीप व्यवसायाने एक पेंटर आहेत. ते हरिद्वारच्या एका आश्रमात मोठ्या हॉलमध्ये थांबले आहेत. याठिकाणी त्यांच्यासारखे आणखी 10 भाविक जमिनीवर गादी टाकून झोपतात.

संदीप एकटेच कुंभमेळ्यात आले. बारा वर्षांतून एकदा होणाऱ्या या सोहळ्याचा अनुभव घेण्यासाठी आपण आल्याचं त्यांनी सांगितलं.

मी इथं येणं, शाही स्नानाचा अनुभव घेणं आदी गोष्टी अतिशय आनंददायक होत्या. संदीप स्वतः मास्क वापरतात. आश्रमात परतल्यानंतर गरम पाण्याने हात-पाय-तोंड धुतात.

ते म्हणाले, "इथं मला कोरोनाची चर्चा कुठेच ऐकायला मिळाली नाही. याठिकाणी कोरोनाबद्दल कुणीच काही बोलत नाहीत."

पण अनेक बाबतीत कुंभमेळ्याला 'सुपरस्प्रेडर इव्हेंट' संबोधलं जात आहे.

कुंभमेळा संपल्यानंतर उत्तराखंडमध्ये अत्यंत विदारक चित्र तयार...


... इतकी गोडी निर्माण झाली की लक्षात आलं आयुष्यभर हेच पेंटिंग करायचं No other painting. Only Ajintha."

अजिंठ्यातील अनेक चित्रं आता नाहीशी झाली आहेत. अशी काही चित्रंसुध्दा पिंप्रे यांनी पूर्ण केली आहेत. त्याबद्दल ते सांगतात की, "10व्या क्रमांकाच्या लेणीमध्ये एक चित्रं आहे जे केवळ 5 ते 10 टक्केच दिसतं. ते चित्र मी 100 टक्के पूर्ण केलं आहे."

"हे चित्र अजिंठ्यातलं सर्वांत जुनं म्हणजे इसवी सन पूर्व दुसऱ्या शतकातील आहे. मात्र हे चित्र काढताना लक्षात येतं की त्याकाळचे हे कलाकार किती आधुनिक विचारांचे हो... उर्वरित लेख लिहा:

्व खात्यातर्फे अजिंठा लेणीतील चित्रं संवर्धनाचं काम वेळोवेळी करण्यात येतं. सरकारतर्फे त्यावर मोठा निधीही खर्च करण्यात येतो.

"पिंप्रे सरांचं काम खूपच चांगलं आहे. आज आपण जी अजिंठाची चित्र पाहतो तेव्हा आपल्याला ती मूळ स्वरूपात कशी असतील याची कल्पना येत नाही. आजही आपल्याला ती सुंदर दिसतात. मात्र ती मूळ रुपात पाहता आली तर आणखी समाधान मिळेल. ती इच्छा पिंप्रे यांच्या पेंटींग्जमधून पूर्ण होते," असं आयटीडीसीच्या विभागीय संचालक निला लाड म्हणतात.

ही चित्रं जतन करणं हे मोठ आव्हान आहे. काही चित्रकार, शिल्पकार आणि छायाचित्रकार त्यांच्या परीने नेटानं हे काम करत आहेत. सरकारनंही आणखी पुढाकार घ्यावा असं या मंडळींना वाटतं. त्यातून हा ठेवा जगासमोर तर येईलच आणि पर्यटनालाही फायदा होईल.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... इतिहास बदलून टाकला, असं म्हणणं योग्य ठरेल. या युद्धात सिरजुद्दौला यांचा इंग्रजांच्या हातून दारूण पराभव झाला. या युद्धात त्यांचे सेनापती मीर जाफर यांनी केलेल्या विश्वासघाताची भूमिका किती महत्त्वाची होती, हे सर्व इतिहासात तपशीलवार दिलं आहे.

'इथे ओवेसींमुळे काही फरक पडणार नाही'

आखाती देशांमध्ये एका अमेरिकी कंपनीत अनेक वर्षं नोकरी केल्यानंतर आपल्या गावी परतलेले अब्दुल वहाब शेख यांचं प्लासीमध्ये किराणा दुकान आहे.

ते म्हणाले, "इथे हिंदू-मुस्लीम हा काही मुद्दा नाही. जे नेते स्वतःच्या हितासाठी पक्... उर्वरित लेख लिहा:

सेल."

दुसऱ्या एका मशिदीचे इमाम रकीब म्हणतात, "ओवेसी यांचा पक्ष गेल्या काही दिवसांपासून इथे सक्रीय असला तरी इथे त्यांच्या किंवा ISF चा मतदारांवर काहीही परिणाम होणार नाही. इथे तृणमूल काँग्रेस आणि काँग्रेस यांचाच प्रभाव आहे."

'प्रभाव नाही तर ममता त्यांची चर्चा का करतात?'

जिल्ह्यातले ज्येष्ठ पत्रकार सुकुमार महतो यांचं मत वेगळं आहे. ते म्हणतात, "ओवेसी किंवा ISF निवडणुकीत मुद्दा नाहीत, असं इतर पक्षातले नेते म्हणत असले तरीदेखील मुर्शिदाबाद, मालदा आणि इतर मुस्लीम-बहुल भागांमध्ये हा एक मोठा फॅक्टर आहे."

तर दुसरीकडे ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन (AIMIM) पक्षाचे जिल्हा प्रभारी असादुल शेख बंगालमध्ये आमच्या पक्षाचा प्रभाव नाही, असा दावा ममता बॅनर्जी करत असतील तर त्या प्रत्येक रॅली आमच्या पक्षाचा मुद्दा का उचलतात, असा सवाल करतात.

शेख म्हणतात, "आम्हाला रॅलीची परवानगी देण्यात येत नाही. कोलकात्यामध्ये ओवेसींनाही रॅलीची परवानगी नाकारली. पक्षाच्या नेत्यांविरोधात खोट्या केसेस का लावण्यात येत आहेत? इथे आमचा प्रभावच नाही तर ममता बॅनर्जी यांना कशाची भीती वाटतेय?"

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


... इथे प्रत्येकी दोन गाड्या पाठवण्यात आल्या. जिथं एकच मृतदेह होता, तिथे स्वतंत्र गाडी पाठवण्यात आली.

मृतदेह वाहून नेणाऱ्या प्रत्येक गाडीसोबत एक महसूल अधिकारी आणि एका पोलीस कॉन्स्टेबलला पाठवण्यात आलं होतं, अशी माहितीही रेखा यांनी दिली.

औरैया जिल्हा प्रशासनानं आपल्याकडील उपलब्ध साधन-सुविधांच्या मदतीने मृतदेह त्यांच्या त्यांच्या कुटुंबीयांपर्यंत पोहोचवलं. मात्र ही सर्व व्यवस्था मृतांच्या नातेवाईकांना आणखी वेदनादायी होती.

बोकारोमधील आलेले मृताचे नातेवाईक विरेंद्र महतो सांगत होते, “मजूर होते, त्याम... उर्वरित लेख लिहा:

ा. पटन्यात पोहोचवू, असं त्याला सांगण्यात आलं होतं.

सुशील कुमारच्या चेहऱ्याला गंभीर दुखापत झालीय. याच अपघातात सुशीलच्या भाच्याचा मत्यू झालाय.

सुशील कुमार

ट्रकने परतण्याचं कारण सांगताना सुशील म्हणतो, “आम्ही 200 किलोमीटरपर्यंत पायीच चालत होतो. भरतपूरजवळ पोलिसांनी या ट्रकमध्ये बसायला सांगितलं. ट्रकमध्ये आम्ही 48 लोक बसलो होतो.”

सुशील कुमार राजस्थानातील ज्या मार्बल कंपनीत काम करायचा, त्याच कंपनीत बोकारोचे रहिवासी असलेले संजय कुमारही काम करायचे.

संजय कुमार सांगतात, “दोन महिन्यांपासून हातात काहीच काम नव्हतं. कंपनीचा मालक काही सांगायलाही तयार नव्हता. ट्रेन किंवा बसने प्रवास करायचा म्हणजे खर्च जास्त होणार होता. शिवाय, बस कुठे मिळेल तेही माहीत नव्हतं. आम्ही एकूण 30 लोक सोबत होतो. सर्वजण चालत निघालो. रस्त्यात खाण्यासाठी खूप सारे चणे सोबत घेतले होते.”

सैफी हॉस्पिटलमध्येच सागरची रहिवासी असलेल्या सत्यवती आणि त्यांचा 10 वर्षांचा मुलगाही भरती करण्यात आलाय. मुलाच्या पायाला गंभीर दुखापत झालीय, तर सत्यवती यांच्या चेहऱ्याला मार लागल्यानं सूज चढलीय.

कामाची काळजी

सत्यवती आणि त्यांच्या तीन बहि‍णींचे कुटुंब असे एकूण 16 जण डीसीएम गाडीत होते. अपघातावेळी ही गाडी रस्त्याच्या कडेला उभी होती. ही गाडी गाझियाबादहून राजस्थानाला परतत होती. मात्र, राजस्थानातून झारखंडच्या दिशेनं जाणाऱ्या गाडीनं या डीसीएम गाडीला धडक दिली.

सत्यवती आणि त्यांच्या कुटुंबातील इतर लोक गाजियाबादच्या इंदिरापुरमध्ये राहतात. सत्यवती घरकाम करतात आणि त्यांचे पती रिक्षा चालवतात. दोन महिन्यांपासून हाताला काहीच काम नव्हतं.

सत्यवती सांगतात, “आमच्याकडचे पैसे संपले होते. राशनही मिळत नव्हता. ट्रेन आणि बसबद्दल ऐकलं होतं. पण त्यासाठीही पैसे नव्हते. डीसीएमवाल्याने 15 हजारात घरात पोहोचवण्याचं आश्वासन दिलं होतं. त्यामुळे आम्ही तेवढे पैसे त्याला दिले. माझ्याशिवाय तीन आणखी लोक डीसीएममध्ये बसले होते. ते छतरपूरला जात होते.”

सत्यवती यांच्या तीन बहिणी आणि त्यांचे नातेवाईक सर्व याच हॉस्पिटलमध्ये भरती आहेत. मध्य प्रदेशातील सागर जिल्ह्यात राहणाऱ्या आपल्या नातेवाईकांना त्यांनी या घटनेबाबत कळवलंय. आतापर्यंत कुणीही येऊ शकलं नाहीय. आता पुन्हा घरी कसं जायचं, याची चिंता त्यांना आहे. कारण आता तर पैसेही संपलेत.

उत्तर प्रदेश सरकारनं मृतांच्या नातेवाईकांना दोन-दोन लाख रुपये आणि जखमींना...


... उगम पावलेला 'मिशन मॅथेमॅटिक्स'चा प्रयोग प्रशासकीय पातळीवर पोहोचला. आता मोठ्या पातळीवर आणि जास्त क्षमतेनं हा उपक्रम संपूर्ण चंद्रपुरात राबवला जात आहे. त्यासाठीची राहुल कर्डिले यांनी दाखवलेलं आपलं प्रशासकीय कौशल्य वाखणण्याजोगं आहे. हा उपक्रम जिल्हा परिषदेकडून राबवण्यासाठी कशा बैठका घेतल्या, काय नियोजन केलं याबाबत त्यांनी बीबीसी मराठीला विस्तृतपणे सांगितलं.

नियोजन कसं केलं?

'मिशन मॅथेमॅटिक्स' उपक्रम ज्यावेळी जिल्हा पातळीवर राबवण्याचा निर्णय राहुल कर्डिले यांनी घेतला, तेव्हा त्यांनी सर्वांत आधी ज... उर्वरित लेख लिहा:

संस्थेनं मदत केल्याचं कर्डिले सांगतात. 'डाएट' म्हणजे जिल्हा शिक्षण प्रशिक्षण संस्था. ही संस्था शिक्षणाच्या गुणवत्तेसंदर्भात काम करते. या संस्थेच्या मदतीने राहुल कर्डिले यांनी 'मिशन मॅथेमॅटिक्स'अंतर्गत भिंतींवर रंगवण्यात येणाऱ्या गणितांची निवड केली. विद्यार्थ्यांच्या आकलनक्षमतेनुसार ही निवड करण्यात आली.

राहुल कर्डिले सांगतात, "हे सर्व करताना कमीत कमी श्रमात जास्त आकर्षक पाट्या तयार करायच्या, जेणेकरून विद्यार्थ्यांचे लक्ष वेधून घेतील, हे ध्यानात ठेवलं. शिवाय, सकारात्मक रंग वापरल्यानं मुलंही थांबून वाचतात, पाहातात. तसंच, भिंतीही सुंदर दिसतात, परिणामी गाव सुंदर दिसतं."

सुरुवातीला पाच ते सहा प्रारूपं होती. आता 35 ते 40 प्रारूपं तयार करण्यात आली आहेत. तसंच, चंद्रपूर जिल्ह्यातील विविध गावांमधील जवळपास हजार एक भिंतींवर आतापर्यंत 'मिशन मॅथेमॅटिक्स' पोहोचलं आहे.

शिक्षण क्षेत्रात काम करणाऱ्या संस्था, पालक यांच्याकडून प्रोत्साहन देणार्‍या प्रतिक्रिया आल्याचं कर्डिले नमूद करतात. तसंच, विभागीय आयुक्त डॉ. संजीव कुमार यांनीही कौतुक केल्याचं ते सांगतात.

"शाळा व्यवस्थापन कमिट्या तेवढ्या सक्रीय नाहीत. अन्यथा आणखी प्रभावीपणे आणि वेगानं हा उपक्रम राबवला जाऊ शकतो," अशी खतंही कर्डिले व्यक्त करतात.

ते म्हणतात, "जिल्हा परिषदेचा सीईओ म्हणून माझ्याकडे जवळपास नऊ हजार कर्मचारी वर्ग येतो. दैनंदिन प्रशासकीय कामं पाहून, आता कोरोना काळात सर्वेक्षणं आहेत, नियमित फाईल वर्क असतं, हे सर्व सांभाळून असे उपक्रम राबवावे लागतात. लोकांकडून जेवढा सहभाग वाढेल, तेवढ्या या उपक्रमाच्या कक्षा रुंदावतील."

पालकांना आणि शिक्षकांना काय वाटतं?

'मिशन मॅथेमॅटिक्स' उपक्रमाबद्दल बीबीसी मराठीनं चंद्रपुरातील शिक्षक आणि काही ग्रामस्थांशीही संवाद साधला.

ब्रिद्र-पाटण केंद्रातील जिल्हा परिषदेच्या शाळेथ शिक्षक असलेले यशवंत पिंपळकर सांगतात, "हा उपक्रम ग्रामपंचायतीच्या माध्यमातून राबवण्यास सांगितलं गेलंय. लॉकडाऊनमुळे उपक्रम राबवण्याची गती कमी असली, तरी आम्ही उत्सुक आहोत."

शिक्षणाचा विचार करून अशाप्रकारचा उपक्रम असल्यानं आनंद वाटतो, म्हणून आम्ही शिक्षक हिरहिरने सहभाग घेतोय, असं पिंपळकर सांगतात.

जिवती तालुक्यातील काही ग्रामस्थांशी बोलल्यानंतरही अशाच काहीशा प्रतिक्रिया ऐकायला मिळाल्या. रोडगुडा (आंबे) गावातील रामू आत्राम हे पालक सांगतात, "आता शाळा बंद असल्यानं...


... उत्तर कोरियाने "सरकारविरोधी कारवायांसाठी" 13 वर्षांची शिक्षा सुनावली. पण 2014मध्ये त्यांची तब्येतीच्या कारणावरून सुटका करण्यात आली.

4. तुरुंगांची परिस्थिती

अमेरिकेच्या परराष्ट्र विभागाच्या एका अहवालानुसार उत्तर कोरियाच्या तुरुंगांमध्ये 80 हजार ते 1 लाख 20 हजारपर्यंत लोक तुरुंगात आहेत.

उत्तर कोरियालाच जगातला सर्वांत मोठा तुरुंग म्हटलं जातं. ब्रॅड अॅडम्स यांच्यामते हा समज चुकीचा नाही.

इथं लोकांना कुठल्याही कारणावरून तुरुंगात टाकलं जाऊ शकतं.

चळवळवाद्यांनुसार इथे दक्षिण कोरियाचा सिनेमा पाहिला ... उर्वरित लेख लिहा:

ण केल्याचं कबूल केलं आहे. या कैद्यांचा वापर उत्तर कोरियाने आपल्या सैनिकांना जपानी भाषा आणि परंपरा शिकवण्यासाठी केला. त्यांना सरकारसाठी फिल्म तयार करण्यासाठी सक्ती केली. पण शेवटी ते तिथून पळून जाण्यात यशस्वी ठरले.

6. वेठबिगार मजुरी

उत्तर कोरियातील बहुतांश लोकांनी आयुष्यात कधी ना कधी विनामोबदला मजुरी केलेली आहे.

उत्तर कोरियातून पळून दक्षिण कोरियात आलेल्या विद्यार्थ्यांनी बीबीसीला माहिती दिली की त्यांना आठवड्यातून दोन दिवस कुठलंही वेतन न देता शेतात काम करण्यासाठी घेऊन जाण्यात येत होतं.

लोकांना सरकारसाठी मोफत काम करावं लागतं.

याशिवाय उत्तर कोरिया दर वर्षी लाखो लोकांना परदेशात काम करण्यासाठी पाठवतं. यातील बहुतांश लोक हे एखाद्या गुलामासारखं काम करतात.

उत्तर कोरियातील लोक चीन, कुवेत आणि कतारसारख्या देशांमध्ये काम करतात.

सध्या संयुक्त राष्ट्राच्या प्रतिबंधानंतर अनेक देशांनी असा लोकांच्या व्हिसाचं नुतनीकरण बंद केलं आहे.

अॅडम्स सांगतात की परदेशात काम करणारे बहुतांश उत्तर कोरियन नागरिक हे पाळत ठेवण्यात येणाऱ्या छावण्यांमध्येच राहतात.

7. महिला अधिकार

उत्तर कोरियात महिलांविरोधात भेदभाव स्पष्टपणे दिसून येते, असं फँग सांगतात. पुरुष आणि महिलांच्या वेतनात मोठी तफावत स्पष्ट असली तरी ती नेमकी किती हे मोजता येणं शक्य नाही, असं त्यांनी सांगितलं.

उत्तर कोरिया जरी स्वतःला आधुनिक आणि समान समाज दाखवत असला तरी प्रत्यक्षात चित्र वेगळंच आहे. महिलांना शिक्षण आणि नोकरीमध्ये बरोबरीची संधी दिली जात नाही.

अॅडम्स यांच्या म्हणण्यानुसार, "महिलांची स्थिती फारच दयनीय आहे. त्यांना लैंगिक अत्याचाराचा सामना करावा लागतो, आणि तक्रार करण्याची कुठेच संधीच नसते."

कैदेत असलेल्या महिलांना लैंगिक छळाचा सामना करावा लागतो. कैदेदरम्यान छळ होणं ही इथं साधारण बाब आहे.

8. मुलं आणि कुपोषण

उत्तर कोरियामध्ये मुलांना शिक्षण दिलं जातं. पण काही मुलांना कुटुंबाच्या मदतीसाठी आपलं शिक्षण अर्ध्यातच सोडावं लागतं.

अभ्यासक्रमात तर देशाचा राजकीय अजेंडाच राबवण्यात येतो, म्हणून कमी वयातच त्यांना मर्यादित माहिती घेण्याची सवय लावली जाते.

उत्तर कोरियामध्ये जवळपास दोन लाख मुलं कुपोषणाचा सामना करत आहेत

संयुक्त राष्ट्राच्या एका अहवालानुसार, सद्यस्थितीत उत्तर कोरियामध्ये जवळपास दोन लाख मुलं कुपोषणाचा सामना करत आहेत. यातील 60 हजार मुलांची स्थिती तर फारच वाईट आहे.

पण...


... उत्तर देताना मुखिया म्हणाले की तसं कुठं वाचनात येत नाही.

खिलजी आणि काफूर यांच्यात शरीरसंबंध होते का, या प्रश्नाचे उत्तर देताना ते म्हणाले, "दोघांत शरीरसंबंध असल्याची चर्चा होते. पण यापेक्षा जास्त चर्चा ही खिलजीचा मुलगा मुबारक खिलजी आणि खुसरो खान यांच्यातील संबंधांची होते. खुसरो खान काही काळासाठी बादशहा होता. अमीर खुसरोने याचा उल्लेख केला आहे."

सिनेमात काहीही दाखवतात?

"काफूर ट्रान्सजेंडर नव्हता आणि त्याचं खिलजीसोबत तसे संबंध नव्हते," असं मुखिया म्हणाले.

सिनेमात तसं दाखवलं जाणार असल्याच्या च... उर्वरित लेख लिहा:

काफूर यांच्या नात्यावर सविस्तर लिहिलं आहे.

ते लिहितात, "के. एम. अशरफ सांगतात की सुलतान अलाउद्दीन खिलजी आणि मलिक काफूर तसेच खिलजीचा मुलगा मुबारक शहा आणि खुसरो खान यांच्यात शारीरिक संबंध होते."

हेही वाचा:

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... उत्तर प्रदेशच्या राजकारणाबद्दलच्या प्रश्नावर प्रकाश टाकताना गांधी परिवाराशी निकटचे संबंध असलेले काँग्रेस नेते पृथ्वीराज चव्हाण सांगतात की, "प्रियंका गांधी जरी इंदिरा गांधींसारख्या दिसत असल्या, त्यांची केशभूषा, वेशभूषा सारखी असली तरी राजकारणात हे फार काळ चालत नाही. त्यामुळे मी तशी तुलना करणार नाही. यापेक्षाही महत्वाचा भाग म्हणजे प्रियंका गांधी मृदु वाटतात. त्या लोकांना आपल्या कुटुंबाचा भाग वाटतात. त्यांच्याशी कुणीही कनेक्ट करु शकतो. शिवाय त्यांनी राजकारणात यावं ही कार्यकर्त्यांची आणि नेत्यांची ग... उर्वरित लेख लिहा:

ीसारखी प्रतिमा असल्याचा फायदा प्रियंका आणि काँग्रेसला होईल का? या प्रश्नाचं अतिशय सखोल उत्तर ज्येष्ठ पत्रकार आणि लेखक अंबरीश मिश्र यांनी दिलंय. ते म्हणतात की "प्रियंका गांधींचं बाह्य रुप बघून म्हणजे केशरचना, वेशभूषा बघून इंदिरा गांधींची आठवण होते. नेत्यांना आणि कार्यकर्त्यांना इंदिरा गांधी आठवतात. याचा अर्थ काँग्रेस कार्यकर्त्यांना इंदिरा गांधी यांच्यासारखा कणखर चेहरा,नेता हवा आहे.  पण त्या इंदिरा गांधीसारख्या आहेत का? हे काळ ठरवेल."

प्रियंका यांच्या व्यक्तिमत्वाबद्दल आणि त्यांच्या राजकीय वाटचालीवर बोलताना अंबरीश मिश्र सोनियांचंही उदाहरण देतात. ते म्हणतात की, "राजीव गांधी यांच्या मृत्यूनंतर सोनिया ६ ते ७ वर्ष राजकारणापासून दूर राहिल्या. त्या कुणाशीच बोलायच्या नाहीत. प्रतिक्रिया द्यायच्या नाहीत. याचा अर्थ लोकांनी असा घेतला की त्या फार हुशार, धोरणी आणि गूढ आहेत. पण तसं झालं नाही. नाहीतर काँग्रेसची अवस्था आज अशी झाली नसती. त्याचप्रमाणे प्रियंका हे 'अनटेस्टेड मिसाईल' आहे. त्यांची अग्निपरीक्षा व्हायची आहे. त्यामुळे कुठल्याही निष्कर्षाप्रत पोहोचण्याआधी आपल्याला त्यांची राजकीय हुशारी, विचारशक्ती, निर्णयशक्ती आणि राजकारण कसं आहे, हे बघावं लागेल."

अर्थात प्रियंका गांधींना राजकारणात उतरवून काँग्रेसनं शेवटचं हुकुमाचं पान काढल्याचं राजकीय जाणकार म्हणतायत. इतकंच नाही तर इंदिरा गांधींशी त्यांच्या तुलनेनं पक्षाला फायदा होईलही पण काँग्रेसमध्ये दोन सत्ताकेंद्रं उभी राहतील, अशी शक्यताही बोलून दाखवतात.

इंदिरा गांधींशी मिळतीजुळती प्रतिमा भाजपसाठी अडचण?

त्यामुळेच इंदिरा गांधींशी त्यांची मिळतीजुळती प्रतिमा भाजपसाठी अडचण ठरेल का? या प्रश्नाचं उत्तर देताना ज्येष्ठ पत्रकार राजगोपालन सांगतात की, "त्यांची इंदिरा गांधींशी तुलना चुकीची आहे. You can not compair Apple and Orange. इंदिरा गांधींचा करिश्मा होता, पण तो काळ आता निघून गेला. त्या मोदींना टक्कर देणार आहेत का? मग तसं असेल तर त्यांना वाराणसीतून निवडणूक लढवावी लागेल. खरंतर हे मोदींनी सवर्णांना १० टक्के आरक्षण दिल्याने काँग्रेसने केलेली ही खेळी आहे. कारण उत्तर प्रदेशात ब्राह्मण मतांचा टक्का निर्णायक आहे. तसंच प्रियंकांची एन्ट्री ही मायावती आणि अखिलेश यांच्या विरोधात आहे. कारण त्यांनी काँग्रेसला दूर ठेवलं. हे मायावतींना काँग्रेसनं दिलेलं उत्तर आहे. इंदिरा गांधींना वाजपेयींनी...


... उपस्थित करतात.

फडणवीसांशिवाय पर्याय नाही

त्याचप्रमाणे ज्येष्ठ पत्रकार यदु जोशी हेसुद्धा अशाच प्रकारचं मत नोंदवतात. "फडणवीस केंद्रात जाणार अशी चर्चा गेल्या दोन दिवसांपासून सुरू आहे. या चर्चेमुळे राज्यातील आमदारांमध्ये अस्वस्थता निर्माण झाली आहे. विरोधी पक्षात असताना फडणवीस यांच्यासारखा नेता आपल्यासोबत असावा, तरच प्रभावी राजकारण करता येऊ शकतं, असं त्यांचं मत आहे," असं जोशी सांगतात.

ते पुढे सांगतात, "सध्या भाजपचे राज्यात 105 आमदार आहेत, जवळपास 10 आमदारांचा त्यांना पाठिंबा आहे. अशा स्थितीत विरो... उर्वरित लेख लिहा:

ी सत्ता गेली तरी त्यांना केंद्रात न घेता राज्यातच ठेवलं. अशाच प्रकारचं राजकारण महाराष्ट्रातही दिसून येईल. यात कोणताच बदल होण्याची शक्यता सध्यातरी नाही."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... उपस्थित केला.

'मनसेने डिपॉझिट वाचवून दाखवावं'

राज ठाकरे यांनी केलेल्या विधानावर उत्तर देताना शिक्षणमंत्री विनोद तावडे म्हणाले की, "आज रंगशारदामध्ये, जिथे अनेक नाटकं होतात, त्यात अजून एक नाटक पहायला मिळालं. परवा माननीय मुख्यमंत्री म्हणाले 'बारामतीचा पोपट', त्याला अधोरेखित करणारे आजचे भाषण होते."

"मला आता मनसेला म्हणायचं आहे की, तुम्ही काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसचा पाठिंबा घेऊन कोणतीही एक लोकसभा लढा आणि डिपॉझिट वाचवून दाखवा. सध्या मला आश्चर्य वाटतं की राज ठाकरे हे अतिशय सूज्ञ नेते आहेत, ... उर्वरित लेख लिहा:

हे," असं ते म्हणाले.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... उपस्थितीत उपमुख्यमंत्री अजित पवार, प्रदेशाध्यक्ष जयंत पाटील आणि उत्तर महाराष्ट्रातील नेत्यांची बैठक नुकतीच पार पडली. जळगावचे आमदार अनिल पाटील, माजी आमदार गुलाबराव देवकर, माजी आमदार सतीश पाटील हे बैठकीला उपस्थित होते असे समजते.

साधारण 2009 पर्यंत उत्तर महाराष्ट्रात राष्ट्रवादी काँग्रेसचे 11 पैकी 5 आमदार होते पण कालांतराने ही संख्या घटत गेली आणि आता खान्देशात राष्ट्रवादी काँग्रेसचा एकच आमदार आहे.

उत्तर महाराष्ट्र आता भाजपचा बालेकिल्ला समजला जातो. जळगाव, धुळे, नंदूरबार या तिन्ही जिल्ह्यांवर एकना... उर्वरित लेख लिहा:

तेत असली तरी भूतकाळातली काही उदाहरणं पाहिली तर राष्ट्रवादी काँग्रेस उद्या भाजपसोबत जाण्याची शक्यताही नाकारता येत नाही.

2019 विधानसभेच्या निकालानंतर सत्तास्थापनेसाठी उपमुख्यमंत्री अजित पवार आणि देवेंद्र फडणवीस यांनी पहाटे राजभवनावर जाऊन मंत्रिपदाची शपथ घेतली होती. 2014 च्या विधानसभा निवडणुकांनंतरही राष्ट्रवादी काँग्रेसने भाजपला पाठिंबा जाहीर केला होता. त्यामुळे असे पुन्हा घडले तर एकनाथ खडसेंची अडचण होऊ शकते.

शिवसेना आणि काँग्रेसचीही खडसेंना ऑफर?

काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष बाळासाहेब थोरात यांनी काही महिन्यांपूर्वी एकनाथ खडसे काँग्रेसमध्ये आले तर आम्हाला आनंद होईल असे वक्तव्य केले होते. तर शिवसेनेचे मंत्री उदय सामंत यांनीही त्यांचे शिवसेनेत स्वागत असेल असे मत मांडले.

भाजप आणि शिवसेनेची 30 वर्षांपासून युती होती. शिवसेना हा भाजपप्रमाणेच हिंदुत्ववादी विचारसरणीचा पक्ष आहे. त्यामुळे एकनाथ खडसेंसाठी शिवसेना हा भाजपला पर्याय असू शकतो. पण याची शक्यता कमी आहे.

2014 विधानसभा निवडणुकीपूर्वी शिवसेना-भाजपची युती तुटली हे खडसेंनी पत्रकार परिषदेत जाहीर केले होते. त्यावेळी दोन्ही पक्षातले काही नेते त्यांच्यावर नाराज होते.

तसेच उत्तर महाराष्ट्रातील शिवसेनेचे स्थानिक नेतृत्त्व आणि खडसे एकमेकांचे विरोधक आहेत. शिवसेनेचे जळगावचे आमदार सुरेश जैन हे एकनाथ खडसे यांचे कट्टर विरोधक समजले जातात.

दुसऱ्या बाजूला आधीच संभ्रमात आणि गोंधळलेल्या अवस्थेत असलेल्या काँग्रेसमध्ये प्रवेश करण्याबाबत खडसे कितपत विचार करतील असाही प्रश्न आहे. तसेच भाजपमधून थेट काँग्रेसमध्ये प्रवेश करून विचारधारेशी पूर्णपणे तडजोड केली असा संदेश जाईल.

भाजपवर सतत उघड टीका करूनही खडसे पक्षाला सोडचिठ्ठी का देत नाहीत?

एकनाथ खडसेंनी महसूलमंत्री पदाचा राजीनामा दिल्यापासून पक्षावर प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षरित्या टीका केली आहे. माजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे नाव घेऊन त्यांनी आरोप केलेत.

पण तरीही खडसे पक्ष सोडण्याची भूमिका घेत नाहीत किंवा पक्षाकडून त्यांच्याविरोधात शिस्तभंगाची कारवाई होत नाही.

विशेष म्हणजे कोणत्याही राजकीय पक्षाकडून पक्षाची शिस्तभंग केल्यावर कोणत्याही राजकीय नेत्यावर पक्षाकडून कारवाई केली जाते. पण एकनाथ खडसे भाजपवर सतत उघडपणे आरोप आणि टीका करूनही आजपर्यंत त्यांच्यावर कारवाई करण्यात आलेली नाही.

खडसे हे भाजपतल्या जुन्या फळीतले एक ज्येष्ठ नेते...


... उमगले होते. सुलू वरकरणी शांतचित्त दिसत होती, तिच्या मनात खूपच खळबळ माजली होती हे निश्चित. ती कितीही उच्चशिक्षित इंजिनियर, बुध्दिमान आणि कर्तबगार उद्योजिका वगैरे असली तरी अखेर ती हर्षूची आई होती.

उत्तरांचा शोध

दिवसांमागून दिवस, महिने गेले. हर्षूचे शिक्षण पार पडले. त्याने M.Tech. मेकॅनिकल इंजिनियरिंग- विथ स्पेशलायझेशन इन कम्प्युटर एडेड डिझाईन अॅंड ऑटोमेशन अशी भरभक्कम डिग्री मिळवली. त्याला परदेशात जायचे नव्हतेच. एका स्वयंसेवी संस्थेमध्ये त्याने फेलोशिप मिळवली. त्यासाठी त्याला चंद्रपूरला जावे ला... उर्वरित लेख लिहा:

पण विकृती तर मुळीच नव्हे. त्यामुळे डॉक्टरकडे जाणे, उपचार करणे या गोष्टी मनातही आल्या नाहीत.

समुपदेशक तज्ज्ञांची मदत घेण्याचा पर्याय खुला होता. पण हर्षूच्या बाबतीत त्याची गरज भासली नाही. मी आणि हर्षू व्यक्तिशः जडवादी वैचारिकतेचे पुरस्कर्ते आहोत. त्यामुळे अंगारे किंवा व्रते आदी उपाय करणे आदींचा प्रश्नच नव्हता. तसेच, आपल्या काही पापांमुळे हा प्रसंग आपल्यावर ओढवला, असा गंडही उद्भवला नाही.

मात्र, हर्षूचे पुढे काय होणार ही कळकळ मात्र मनात घर करून राहिली होती.

एखादी व्यक्ती समलैंगिक आहे का नाही याची काही शास्त्रीय पध्दतीने खात्री करून घेता यावी असे मला वाटत असे. मी हर्षूला एकदा असे म्हणालोही. तेव्हा एखाद्या अज्ञानी माणसाकडे बघावे तसे त्याने माझ्याकडे बघितले आणि म्हणाला, 'बाबा, अशा गोष्टींची खात्रीबित्री कशी करणार? तुम्ही भिन्नलैंगिक आहात याची खात्री करता येईल का?' यावर मी काहीच बोलू शकलो नाही.

हर्षूचं लग्न

मला पडणारे प्रश्न फक्त जीवशास्त्रीय स्वरूपाचे नव्हते. माझ्या प्रश्नांना सांस्कृतिक, नैतिक असेही आयाम होते. हर्षूचे वय तर लग्नाचे झाले होते. लोकांच्या दृष्टीने तो 'सूटेबल बॉय' होता. एव्हाना माझ्या अनेक समवयस्क मित्र-मैत्रिणींच्या मुलामुलींची लग्ने होत होती. तिथे विषय निघायचाच.

'हर्षूचा लग्नाचा काय विचार आहे ?' यावर मी हसतहसत सांगून टाकायचो की, 'त्याबद्दल तोच काय ते सांगेल. वाटल्यास तुम्ही त्यालाच विचारा.'

त्याला कोणी विचारले तर तो म्हणायचा- 'काय घाई आहे तुम्हाला? मी सुखात जगतो आहे ते तुम्हाला पाहवत नाही का?'

हर्षूचे लग्न या प्रश्नाने मला सतावले हे कबूल केले पाहिजे. 'मेरे आंगन में शहनाई नहीं बजेगी...' ही शक्यता मी स्वीकारली आहे. लग्नाला दिलेली 'लड्डू'ची उपमा आणि 'जो खाये वो पछताये और जो ना खाये वो भी पछताये' ही विनोदी पण भेदक टिप्पणी आम्हा सर्वांच्याच परिचयाची आहे. त्यामुळे हर्षूचे लग्न या कॉलममध्ये सध्या तरी '?' असेच नोंदविणे योग्य राहील.

वंशाचे नाव पुढे चालणे ही गोष्ट माझ्या दृष्टीने अप्रस्तुत आहे. त्यामुळे तो प्रश्नच नाही. राहता राहिला विषय जोडीदाराचा. सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयामुळे नवीन शक्यतांची कवाडे उघडली आहेत. हर्षू त्या बाबतीत योग्य निर्णय घेईल. एक बाप म्हणून माझी एव्हढीच इच्छा आहे की माझे पोर सुखात रहावे!

जाता जाता एक सांगणे महत्त्वाचे आहे. समलैंगिक व्यक्तीचे भिन्नलैंगिक व्यक्तीशी...


... उल्लेख त्यांनी केला."

शेवटी त्यांनी प्रश्न केला. "मग सरकार काय करते?" पवार यांचे मत एका अनुभव नेत्याचे मत आहे. पत्रकारितेचे हे चित्र चांगले नाही. एक वृत्तवाहिनी महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांवर एकेरी भाषेत गरळ ओकते व ते सहन केले जाते. या वृत्तवाहिनीस महाराष्ट्रातले राजकीय पक्ष बळ देतात.,'

अर्णब गोस्वामी

तर यासंदर्भात अर्णब गोस्वामी यांनी त्यांच्या 10 ऑगस्टला प्रसारित झालेल्या कार्यक्रमात स्पष्टीकरण दिले.

ते म्हणाले, " शिवसेनेचे नेते संजय राऊत म्हणताहेत की मी रागात बोललं नाही पहिजे. मुख्यमं... उर्वरित लेख लिहा:

न्वय नाईक आत्महत्येप्रकरणी महाराष्ट्र पोलीस पत्रकार अर्णब गोस्वामी यांची चौकशी करणार असल्याचेही गृहमंत्री अनिल देशमुख यांनी सांगितलं होतं. याच प्रकरणात त्यांना आज अटक करण्यात आली आहे.

मे 2018 मध्ये इंटिरिअर डिझायनर अन्वय नाईक यांनी आत्महत्या केली होती. आत्महत्येपूर्वी लिहिलेल्या चिठ्ठीत 'अर्णब गोस्वामीने रिपब्लिक स्टुडियोच्या इंटेरिअरचे पैसे थकवल्याचं' लिहिलं होतं, अशी माहिती नाईक यांची पत्नी अक्षता नाईक यांनी गृहमंत्र्यांना दिली होती. त्याची दखल घेत या चौकशीला गती आली.

या प्रकरणी आमदार सुनिल प्रभू यांनी विधानसभेत अर्णब गोस्वामी यांच्याविरोधात तक्रार करत या प्रकरणाची पोलीस चौकशी करण्याची मागणी केली होती.

5. 'कंगना राणावतची बाजू लावून धरणे'

सुशांत सिंह मृत्यू प्रकरणात अभिनेत्री कंगना राणावतने मुंबई पोलीस आणि राज्य सरकारवर सत्य लपवत असल्याचे अनेक आरोप केले. कंगना राणावतने सुशांत सिंह प्रकरणाबाबत रिपब्लिक टीव्हीवर अनेक इंटरव्यू दिले.

कंगना आणि शिवसेनेमध्ये देखील अनेक वाद झाले आहेत. रिपब्लिक टीव्हीने कंगनाला आपली बाजू मांडण्यासाठी नेहमीच व्यासपीठ उपलब्ध करून दिलं. कंगना राणावतने मुंबईची तुलना पाकव्याप्त काश्मीरशी केली होती. त्यानंतर शिवसेना आणि तिच्यातला वाद आणखी चिघळला. त्यानंतर बीएमसीने तिचं पाली हिल येथील ऑफिस अनाधिकृत म्हणून पाडले. त्यानंतर रिपब्लिकने तिची मुलाखत घेतली होती. त्यावेळी तिने शिवसेनेवर टीकेची झोड उठवली होती.

6. ठाकरे कुटुंबीयांच्या फार्म हाऊसजवळ गेलेल्या पत्रकारांना अटक

उद्धव ठाकरे यांच्या या फार्म हाऊसची टेहळणी करण्याच्या आरोपावरून रिपब्लिक वृत्तवाहिनीच्या दोघा पत्रकारांसह तिघांना अटक झाल्याचं काल (बुधवारी) समोर आलं होतं. रिपब्लिक वृत्तवाहिनीनं मात्र आपले पत्रकार निर्दोष असल्याची भूमिका घेतली होती.

खालापूर पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार 10 सप्टेंबर रोजी संध्याकाळी साडेसातच्या सुमारास तीनजण गाडीतून आले आणि त्यांनी फार्म हाऊसच्या सुरक्षारक्षकांकडे ठाकरे यांचे फार्महाऊस कुठे आहे, अशी विचारणा केली. मात्र सुरक्षारक्षकाला संशय आला आणि त्यानं आपल्याला माहिती नसल्याचं सांगितलं. काही वेळानं ते तिघे या फार्म हाऊसमध्ये दाखल झाले आणि त्यांनी शिवीगाळ आणि धक्काबुक्की केल्याचा सुरक्षारक्षकाचा आरोप ठेवला गेला.

रिपब्लिक वृत्तवाहिनीनं मात्र हे आरोप फेटाळून लावले होते. तसंच आपले पत्रकार कुठल्या...


... एक अभिनेता होता, क्रिकेटपटू नाही. परंतु त्याने खेळातले सगळे बारकावे समजून घेतले. मेहनत करण्याची त्याची तयारी होती. त्याने फास्ट बॉलर्सचा, बॉलिंग मशीनचा सामना केला. तो मागे हटला नाही. धोनीचा खास हेलिकॉप्टर शॉट शिकण्यासाठी सुशांतला दीड महिन्यांचा कालावधी लागला. तो दररोज नेट्समध्ये 300 ते 400 चेंडूंचा सराव करत असे."

बॅटिंग करताना बॅटचा आधार असतो परंतु कीपिंग करताना बॉल थेट तुमच्याकडे येतो. सरावादरम्यान सुशांतच्या चेहऱ्याला, बोटांना, छातीला दुखापत झाली. सरावादरम्यान एकदा त्याच्या बरगड्यांना लागलं... उर्वरित लेख लिहा:

ा गेला.

व्यायाम, बॉक्सिंग, अडथळ्यांची शर्यत, डोंगर चढणे अशा वीसहून अधिक अॅक्टिव्हिटीजचा यात समावेश होता. दुसऱ्या टप्प्यात सुशांतने बॅले डान्सिंगचं प्रशिक्षण घेतलं. तिसऱ्या टप्प्यात व्यायामशाळेत मशीन्सच्या माध्यमातून सुशांतने घाम गाळला. याव्यतिरिक्त सायकलिंग, फुटबॉल खेळणं हेही त्याने केलं.

एम. एस. धोनी अनटोल्ड स्टोरी या सिनेमाच्यावेळेस बीबीसीने सुशांत सिंह राजपूतशी संवाद साधला होता. त्यावेळेस सुशांतने धोनी आणि आपलं आयुष्य एकसारखंच असल्याची भावना व्यक्त केली होती.

तो म्हणाला होता, "माझं आणि धोनीचं आयुष्य यामध्ये अनेक साम्यस्थळं आहेत. त्यामुळे धोनीची भूमिका साकारायला मदत झाली. त्याच्या जीवनप्रवासामध्ये मी माझा जीवनप्रवास पाहात होतो त्यामुळे ही भूमिका साकारणं सोपं गेलं होतं."

"आमचं क्षेत्र वेगवेगळं असलं तरी जीवनाचा पॅटर्न एक आहे. प्रत्येक आघाडीवर आम्ही जोखिम घेतली आहे आणि यश मिळवलं आहे. लोक धोनीला इतकं नीट ओळखतात की पडद्यावर त्याला साकारताना लहानशी चूक झाली तरी ती मोठी चूक दिसेल."

सुशांत धोनीच्या भूमिकेत असलेला हा चित्रपट MS Dhoni: The Untold Story 30 सप्टेंबर 2016 रोजी रिलीज झाला. नीरज पांडे दिग्दर्शित या चित्रपटाला क्रिकेटप्रेमी आणि चित्रपटरसिकांचा भरभरून प्रतिसाद मिळाला. हा चित्रपट तामिळ आणि तेलुगूमध्ये डब करण्यात आला.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... एक डोळा आणि आणखी काही अवयवांचं नुकसान झालं.

आयडीएफच्या एका माजी प्रमुखांनी 2006 मध्ये हमासच्या एका सदस्याच्या घरावर केलेल्या हल्ल्यामध्ये तो गंभीर जखमी झाल्याच्या वृत्ताला दुजोरा दिला होता. त्यांनी बीबीसीला सांगितलं की, "लोकांना वाटलं तो पुन्हा नेता किंवा लष्कराच्या विंगसाठी नियोजनाचं काम करू शकणार नाही. पण तो ठीक झाला आणि एक डोळा त्याने गमावला तो गमावलाच."

हत्येच्या या अपयशी प्रयत्नांमधून वारंवार वाचत असल्यामुळं जाएफ आणखी चर्चेत आला आणि त्याच्या शत्रुंनी त्याला "द कॅट विथ नाइन लाइव्स" म्हणज... उर्वरित लेख लिहा:

ादृष्टीने तो इतर सर्वांपेक्षा वेगळा आहे."

जाएफचं आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे तो एक गूढ स्वरुपाचा व्यक्ती आहे. सोबतच तो कुख्यात आणि अनामिकही आहे. गाझामध्येदेखिल काही मोजके लोकच त्याला ओळखू शकतात.

लेविट सांगतात की, पॅलेस्टिनींवर "हमासच्या बहुतांश लोकांचा प्रभाव" पडत नाही.

पण जेव्हा शस्त्रसंधीची घोषणा झाली, त्यावेळी काही पॅलेस्टिनींनी जाएफच्या नावाची घोषणाबाजी केल्याचं पाहायला मिळालं. गाझामध्ये एवढ्या उलथापालथीनंतरही काही लोक जल्लोष करत, "आम्ही तुमच्या बरोबर आहोत जाएफ" असं गात होते.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


... एक स्टोरी केली होती.

त्यासाठी मी आरोग्य संचालक जयप्रकाश शिवहरे आणि तत्कालीन अहमदाबाद जिल्हा रुग्णालयाचे वैद्यकीय निरीक्षक जी. एच. राठोड यांची मुलाखतही घेतली होती. त्यावेळी बोलताना हे दोन्ही अधिकारी म्हणाले होते की कोरोना संकटाचा सामना करण्यासाठी आम्ही पूर्णपणे सज्ज आहोत. अहमदाबाद जिल्हा रुग्णालयात उत्तम दर्जाचे व्हेंटिलेटर्स आणि प्रशिक्षित कर्मचारी वर्ग आहे.

त्यावेळी मला ही स्टोरी आठवली आणि मी शेफालीला उमेश यांना घेऊन प्राथमिक उपचारांसाठी जिल्हा रुग्णालयात जाण्याचा सल्ला दिला. इतर कुठल्याही ... उर्वरित लेख लिहा:

तसं करणार नाही.

त्यानंतर सॅटेलाईट भागातल्या तपन हॉस्पिटल, सायंस सिटी रस्त्यावरचं CIMS हॉस्पिटल त्यानंतर रखिलातलं नारायणी हॉस्पिटल सर्वांना फोन केले. मात्र, त्यांनी माझ्या एकाही कॉलला उत्तर दिलं नाही. थोडक्यात काय तर एका बेडसाठी मी शहरातल्या अनेक खाजगी हॉस्पिटल्सना फोन केले. पण संपूर्ण शहरातल्या एकाही हॉस्पिटलमध्ये एकही बेड शिल्लक नव्हता.

त्यानंतर मी माझ्या काही सहकाऱ्यांना फोन केले. आरोग्य बीट सांभाळणारे पत्रकार, गुन्हेगारी बीट सांभाळणारे पत्रकार, अशा सर्वांना कॉल केले. त्या सर्वांनीही खूप प्रयत्न केले. पण 12 आणि 13 मे या दोन्ही दिवसात त्यांनाही एकाही हॉस्पिटलने होकार दिला नाही. कुठेही एकही रुम शिल्लक नव्हती.

मी महापौरांना कॉल केला. त्यांनी मला सांगितलं की खाजगी हॉस्पिटलमध्ये बेड मिळणं अवघड आहे. त्या म्हणाल्या की त्या जिल्हा रुग्णालयातल्या निरीक्षकांशी बोलतील आणि उमेश यांना योग्य उपचार मिळतील, याची खबरदारी घ्यायला सांगतील. मला वाटतं त्यांनी तसं केलंही असणार.

जेव्हा माझ्या हे लक्षात आलं की कुठल्याही खाजगी हॉस्पिटलमध्ये बेड मिळणार नाही. तेव्हा मी जिल्हा रुग्णालायत उमेश यांना कशाप्रकारे चांगले उपचार मिळू शकतील, यावर लक्ष केंद्रित करायचं ठरवलं. माझ्या अनेक पत्रकार मित्रांनीही सांगितलं की याक्षणी जिल्हा रुग्णालयच उत्तम पर्याय आहे.

मी या कोव्हिड हॉस्पिटलमधल्या निवासी डॉक्टरांशी बोललो. त्यांनीही सुरुवातीला तीन दिवस माझ्या कॉलला उत्तर दिलं. मात्र, तरीही उमेश यांची प्रकृती दिवसेंदिवस ढासळत होती. बाह्य ऑक्सिजन पुरवठ्याची गरज वाढत होती.

उमेश यांना लाईफ सपोर्ट सिस्टिमवर नेण्याआधी मला डॉ. कमलेश उपाध्याय या डॉक्टरांचा कॉल आला आणि त्यांनी मला सांगितलं की त्यांचा श्वासोच्छावस अजूनही पूर्ववत झालेला नाही त्यामुळे त्यांना व्हेंटिलेटरवर हलवावं लागणार आहे. त्यांनी व्हिडियो कॉलवर मला दाखवलं की उमेश यांना ऑक्सिजन घेण्यासाठी किती त्रास होतोय. त्यांना बोलता येत नव्हतं. त्यांनी हातवारे करून फक्त एवढंच सांगितलं की त्यांना श्वास घेता येत नाहीय.

एक सुदृढ आणि तंदुरुस्त व्यक्ती, जी नियमित व्यायाम करायची, ज्याची शरीरयष्टी बळकट होती, ज्याला कुठलाच आजार नव्हता, जिचा औषधोपचारांपेक्षा इच्छाशक्तीवर जास्त विश्वास होता तिने कधी स्वप्नातही विचार केला नसेल की एका परकीय भूमीतला एखादा अनोळखी विषाणू त्यांना अतिदक्षता विभागातल्या बेडवर...


... एका जागेवर विजय मिळाला. हा विजयी उमेदवारसुद्धा ऐनवेळी शिवसेना सोडून काँग्रेसमध्ये दाखल झाला होता.

अशीच कहाणी इतर राज्यांचीही आहे. राजस्थानात जिथे काँग्रेसचं सरकार आहे, त्याठिकाणी पक्षाला लोकसभेची एकही जागा मिळाली नाही.

राहुल गांधींनी आपल्या 4 पानी राजीनाम्यात काय लिहिलं?

माझा संघर्ष फक्त सत्ता मिळवण्यासाठी नव्हता.

राजीनामा दिल्यानंतर लगेचच एक समिती बनवून नवीन अध्यक्ष निवडण्याचा सल्ला मी काँग्रेस कार्यकारिणीला मधल्या सहकाऱ्यांना दिला आहे. या समितीने नव्या अध्यक्षांचा शोध सुरू करावा. यासाठी... उर्वरित लेख लिहा:

आणि पारदर्शक निवडणुकांसाठी देशातील संस्थांनी निःपक्षपाती असणं अनिवार्य आहे.

स्वतंत्र माध्यमं, स्वतंत्र न्यायपालिका आणि एक पारदर्शक निवडणूक आयोग यांच्याशिवाय कोणतीही निवडणूक निःपक्षपाती होऊ शकत नाही. देशातील सगळ्या आर्थिक स्रोतांवर एकाच पक्षाचा कब्जा असताना कोणतीच निवडणूक स्वतंत्रपणे होऊ शकत नाही.

आपण 2019 च्या निवडणुकीत एका राजकीय पक्षाचा सामना तर केलाच, पण सोबतच आपण भारत सरकारच्या संपूर्ण यंत्रणेविरुद्ध लढाई लढली. प्रत्येक संस्थेला विरोधी पक्षांच्या विरोधात वापरण्यात आलं. भारताच्या ज्या संस्थांच्या निःपक्षपातीपणाबद्दल कौतुक केलं जायचं, त्या संस्था आता निःपक्षपाती राहिल्या नाहीत.

देशातील सगळ्या संस्थांवर कब्जा करण्याचा RSS चा उद्देश आता पूर्ण झाला आहे. आपल्या लोकशाहीला मौलिक स्वरूपात कमजोर करण्यात आलं आहे. भारताचं भविष्य ठरवणाऱ्या निवडणुका आता केवळ औपचारिकता राहतील का, असा धोका आता निर्माण झाला आहे.

ते सत्तेवर असल्यामुळे भारताला पराकोटीची हिंसा आणि त्रास सहन करावा लागेल. शेतकरी, बेरोजगार, तरूण, महिला, आदिवासी, दलित आणि अल्पसंख्यांकांना सगळ्यात जास्त नुकसान सहन करावं लागेल.

देशाची अर्थव्यवस्था आणि बांधणीवर याचा परिणाम होईल.

पंतप्रधानांच्या या विजयाचा अर्थ ते भ्रष्टाचाराच्या आरोपांतून मुक्त झाले असा नाही. कुणी कितीही पैसा खर्च करू देत, कितीही प्रपोगंडा करू देत, सत्याचा प्रकाश कुणीच लपवू शकत नाही. भारताच्या संस्थांना मिळवण्यासाठी आणि त्यांना पुनर्जिवित करण्यासाठी संपूर्ण भारताला एक व्हावे लागेल आणि काँग्रेस पक्षच या संस्थांना पुन्हा उभं करेल.

हे महत्त्वाचं काम करण्यासाठी काँग्रेस पक्षाला स्वतःमध्ये आमुलाग्र बदल करावे लागतील. आज भाजप भारताच्या नागरिकांचा आवाज सुनियोजित पद्धतीनं दाबत आहे. या आवाजांचं संरक्षण करणं काँग्रेस पक्षाचं कर्तव्य आहे.

भारतात कधीच फक्त एक आवाज नव्हता आणि नसेल. भारत हा नेहमीच अनेक आवाजांचा संगम राहिला आहे.

ज्यांनी माझ्या पाठिंब्यासाठी संदेश आणि पत्रं पाठवली, अशा भारतात आणि परदेशात राहणाऱ्या हजारो भारतीयांचे आभार. मी संपूर्ण ताकदीनं काँग्रेस पक्षाच्या आदर्शांसाठी लढत राहीन.

जेव्हा-जेव्हा पक्षाला माझी सेवा, माझ्या कोणत्याही प्रकारच्या सल्ल्याची गरज भासेल, त्यावेळी मी उपस्थित असेन. काँग्रेसच्या विचारधारेला पाठिंबा देणाऱ्या आणि विशेषतः पक्षाचे कार्यकर्त्यांबाबत मला प्रेम आहे....


... एलडीएल (LDL)ची पातळी वाढते. यातल्या काही ट्रान्स फॅट्स या प्राणीजन्य पदार्थांत नैसर्गिक असतात. पण इतर बहुतेक ट्रान्सफॅट्स हे कृत्रिमरित्या तयार करण्यात आलेल्या पदार्थात म्हणजे मार्गारिन, सटरफटर खाण्याच्या गोष्टी, तळलेले आणि बेक केलेले पदार्थ, पेस्ट्री, डोनट्स आणि केकमध्ये आढळतात.

तर कोळंबी आणि अंड्यांमध्ये कोलेस्टेरॉलचं प्रमाण जास्त असलं तरी त्यातल्या सॅच्युरेटेड फॅट्सचं प्रमाण कमी असतं.

"मांस आणि इतर प्राणीजन्य पदार्थांपेक्षा अंड्यातलं कोलेस्टेरॉलचं प्रमाण जास्त असलं तरी रक्तातल्या कोलेस्ट... उर्वरित लेख लिहा:

ल ऑक्सिडाईज होत नाही" ते म्हणतात.

शिवाय काही प्रकारचं कोलेस्टेरॉल हे आपल्यासाठी चांगलंही असतं. हाय डेन्सिटी लिपोप्रोटीन (HDL) प्रकारचं कोलेस्टेरॉल यकृतात जातं. तिथे त्यावर प्रक्रिया होऊ ते शरीरातून काढून टाकलं जातं. या HDLमुळे हदय आणि धमन्यांचे विकार होण्यापासून संरक्षण मिळतं कारण HDLमुळे कोलेस्टेरॉल रक्तामध्ये साचून राहत नाही.

"आपल्या रक्तातून वाहणाऱ्या कोलेस्टेरॉलची लोकांनी काळजी करायला हवी. यातूनच हृदय रोगाचा धोका वाढतो," फर्नांडेझ म्हणतात.

आपल्या शरीरातलं HDL आणि LDLचं प्रमाण मह्त्त्वाचं असतं. कारण HDL जास्त प्रमाणात असेल तर ते LDLच्या दुष्परिणामांवर मात करतं.

आपल्यापैकी बहुतेकांच्या शरीराला आपण सेवन करत असलेल्या कोलेस्टेरॉलवर प्रक्रिया करणं शक्य होतं. पण साधारणपणे एक तृतीयांश लोकांच्या रक्तातल्या कोलेस्टेरॉलची पातळी ही ते सेवन केल्यानंतर 10 ते 15% नी वाढते, असं ब्लेस्सो म्हणतात.

अंड्यांचं सेवन केल्यानंतर सडपातळ शरीरयष्टीच्या आणि निरोगी लोकांच्या शरीरातली LDLची पातळी वाढण्याची शक्यता असल्याचं चाचण्यांमध्ये आढळून आलं आहे. ज्यांचं वजन जास्त आहे, जे स्थूल वा मधुमेही आहेत त्यांच्या LDLच्या पातळीत तुलनेने कमी वाढ होते आणि HDLच्या पातळीत जास्त वाढ होते. म्हणजेच जर तुम्ही तंदुरुस्त असाल तर कदाचित वजन जास्त असणाऱ्या व्यक्तींपेक्षा तुमच्यावर अंड्यांच्या नकारात्मक परिणाम होण्याची शक्यता आहे. पण तुम्ही अधिक निरोगी असल्याने तुमची HDLची पातळीही चांगली असेल आणि म्हणूनच वाढलेली LDLची पातळी कदाचित तुमच्यासाठी धोकादायक ठरणार नाही.

पण अंड्यांमुळे आरोग्याला धोका निर्माण होत नाही या विचाराला यावर्षीच्या सुरुवातीला प्रसिद्ध झालेल्या एका संशोधनामध्ये आव्हान देण्यात आलं. यामध्ये या अभ्यासकांनी 30,000 व्यक्तींविषयीच्या 17 वर्षांच्या आकडेवारीचा अभ्यास केला. रोज अर्ध अंडं खाण्याचाही हृदरोगाच्या वाढीव धोक्याशी आणि मृत्यूशी संबंध असल्याचं त्यांना आढळलं. (त्यांनी या व्यक्तींचा आहार, एकूण आरोग्य आणि शारीरीक हालचाल यावर नियंत्रण ठेवतं अंड्यांचे परिणाम कमी करण्याचा प्रयत्न केला.)

"ज्या व्यक्तीने अतिरिक्त 300 मिलीग्रॅम कोलेस्ट्रेरॉलचं सेवन केलं, ते कोणत्याही अन्नस्रोतातून आलं असलं तरी त्यामुळे हृदय आणि धमन्यांचा धोका 17% तर एकूणच जीव जाण्याचा धोका 18%नी वाढल्याचं आम्हाला आढळलं," या संशोधक गटातल्या नोरीना अॅलन म्हणतात....


... एवढं होऊनही मी दीड महिना शूटिंग केलं. पण समोर ती व्यक्ती आली की तो प्रकारच आठवायचा. सॉरी हा एकच शब्द आपल्याला अपेक्षित असतो. पण त्या व्यक्तिच्या वागण्यात बदलच दिसत नसेल तर? शेवटी मी मालिका सोडण्याचा निर्णय घेतला, असं प्राजक्ता यांनी सांगितलं.

अलका कुबल या स्वतः दोन मुलींच्या आई आहेत. तरी त्यांनी माझ्या तक्रारीची दखल घेतली नाही. केवळ सीरिअल सुरू ठेवायची म्हणून अशा लोकांना तुम्ही पाठिशी घालणार का, असंही प्राजक्ता गायकवाड यांनी म्हटलं.

'त्या मुलानं शिवीगाळ केली नाही'

"त्या मुलाने त्यांना शिव्... उर्वरित लेख लिहा:

ुरू होतंय. सेटवरची सगळी नकारात्मकता गेल्यामुळे आता मी काळूबाईची आणि सत्यनारायणाची पूजाच घालणार आहे," असंही अलका कुबल यांनी म्हटलं.

'...मग सेटवर उशीरा येण्याचा प्रश्नच कोठे येतो?'

आपण कोणतेही आरोप प्रत्यारोप न करता दहा दिवसांची नोटीस देऊन मालिका सोडली असल्याचं प्राजक्ता गायकवाड यांनी सांगितलं.

मी सेटवर उशीरा यायचे, तयार व्हायला वेळ लावायचे या आरोपात तथ्य नसल्याचंही प्राजक्ता गायकवाड यांनी म्हटलं.

"आमचं शूटिंग जिथे सुरू होतं तिथेच आमची राहण्याची सोय करण्यात आली होती. त्यामुळे आम्ही तिथेच तयार होऊन सेटवर यायचो. मग उशीर होण्याचा प्रश्नच कुठे येतो?"

प्राजक्ता गायकवाड यांनी म्हटलं, "माझ्या परीक्षेचाही मुद्दा उपस्थित करण्यात आला. पण माझी इंजिनिअरिंगची परीक्षा असेल, त्यासाठी मला वेळ लागेल हे मी आधीच सांगितलं होतं. कोव्हिडमुळे मे-जूनमध्ये होणारी परीक्षा पुढे ढकलण्यात आली. मध्यंतरी कोव्हिडमुळे आमचं शूटिंग थांबलं होतं. त्यामुळे तू जर आता परीक्षा द्यायला गेलीस तर आपल्याला मालिका थांबवावी लागेल असं सांगितलं गेलं. त्यामुळे मी परीक्षाही दिली नव्हती. मी एवढं सगळं अॅडजस्ट केलं आहे."

कोरोना काळात सगळं बंद असताना मी कोणत्याही इव्हेंटला कशी जाईन, असंही प्राजक्ता यांनी म्हटलं.

'आई माझी काळूबाई' या मालिकेत आता प्राजक्ता गायकवाडच्या जागी वीणा जगताप प्रमुख भूमिकेत असतील.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... एवढी टीका झाल्यावरही परवाच्या कीर्तनात ते म्हणाले-मी चुकीचं काहीच बोललेलो नाही. स्त्री-पुरुष समानतेचा अधिकार संविधानाने दिला आहे. परंतु त्यांच्याकडून भेदभाव केला जातो.

लाखो लोक त्यांचं अनुकरण करतात. सम तारखेला स्त्री संग केला तर मुलगा होतो आणि विषम तारखेला स्त्री संग केला तर मुलगी होतो असं ते म्हणाले होते. जनता त्या पद्धतीने वागू लागेल. आता कुठे हजारच्या मागे आठशे असं पुरुषांमागे स्त्रियांचं प्रमाण आहे. लोकांनी इंदुरीकर महाराजांचं अनुकरण केलं तर राज्याला खूप मोठा धोका आहे. मुलींची संख्या पाचश... उर्वरित लेख लिहा:

वक्तव्यावर टीका करते, महिलांच्या अपमानाचा जाब विचारते- तेव्हा तिला त्रास दिला जातो, चारित्र्यहनन केलं जातं, अश्लील शब्दांत टीका केली जाते. यांना महाराज म्हणणंच हे चुकीचं आहे. वारकरी संप्रदायात अनेक पुरुष आणि महिला कीर्तनकार आहेत जे चांगलं काम करत आहेत. त्यांना आमचा पाठिंबा आहे. मात्र जे चुकीचं वागत आहेत त्यांना आमचा विरोध असेल.

गृह मंत्रालयाने लक्ष घालावं

गर्दी जमवण्यासाठी महाराजांना बोलावलं जातं. अनेक राजकारणी त्यांना बोलावतात. पण हे चुकीचं आहे. जिथे महिला सबलीकरणाच्या बाता मारल्या जातात, जिथे बेटी बचाव, बेटी पढाव सांगितलं जातं, महिलांवर होणाऱ्या अत्याचाराचं प्रमाण प्रचंड वाढलं आहे. महिलांच्या विरोधात बोलणारं कोणीही असेल तर त्यांच्यावर गुन्हा दाखल व्हायला हवा. हे महाविकासआघाडीचं काम होतं, गृहमंत्रालयाने याची तातडीने दखल घ्यायला हवी. परंतु महिलांसाठी फक्त गप्पा मारल्या जातात. कृतीत काही उतरताना दिसत नाही. जर कोणी आवाज उठवला तर त्याला प्रसिद्धी स्टंट म्हणून आरोप करणं, त्यांची बदनामी करणं असे प्रकार घडतात.

'माझं काम देशव्यापी'

इंदुरीकर महाराज राज्यात माहिती असतील पण माझं आंदोलन केरळमध्ये झालं आहे, तेलंगणला झालं आहे. मी कर्नाटकात काम करते. दिल्लीत आमचे अनेक कार्यकर्ते आहेत. चार राज्यात माझं काम सुरू आहे. शनिशिंगणापूर आंदोलनावेळी प्रसिद्धी मिळाली होती. आम्हाला प्रसिद्धीची गरज नाही. माझ्यावर प्रसिद्धीचे आरोप केले जातात. महिला म्हणून आक्रमक भूमिका घेताना कुठेही माघार घेत नाही. त्या पद्धतीने मला उत्तर देऊ शकत नाहीत म्हणून असे आरोप केले जातात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... ऑफ इंडिया हा पक्ष कुणाचा तरी सहयोगी पक्ष म्हणून लढला आहे. दादासाहेब गायकवाड आणि यशवंतराव चव्हाण यांचे घनिष्ट संबंध होते. तेव्हा रिपाइं हा काँग्रेसचा सहयोगी पक्ष होता."

यशवंतराव चव्हाण आणि रिपब्लिकन नेते दादासाहेब गायकवाड यांचे घनिष्ट संबंध होते.

आसबे सांगतात, "दादासाहेब गायकवाड यांच्यावेळी एखादा मुद्दा घेऊन राजकारण होत असे. जसे दलितांसाठी हक्काच्या जमिनीसाठी लढा देणे, कसत असलेल्या शेत जमिनीची मालकी मिळणे अशा मुद्द्यांवर गायकवाड आंदोलन करत असत. त्यांच्यानंतर काही वर्षांनी फक्त अस्मितेचं राजक... उर्वरित लेख लिहा:

ात पडझड होतच असते. पण त्याचा अर्थ असा नाही की रिपब्लिकन पक्षाला भवितव्य नाही. हे लोक एकत्र येऊन सांप्रदायिक शक्तींचा मुकाबला करताना आपल्याला नजीकच्या भविष्यात दिसतीलच. आंबेडकरी विचारांमध्ये ती ताकद आहे. त्यामुळे कृपा करून त्यांनी त्यांच्याच गटापुरते बोलावे."

कवाडे आंबेडकरी चळवळीबद्दल सांगतात, "आंबेडकरी चळवळीसमोर अनेक आव्हानं आली आहेत. त्या आव्हानांना समर्थपणे तोंड देत आजवरचा प्रवास झाला आहे आणि पुढे देखील होईलच."

रामदास आठवले यांचे काय म्हणणे आहे?

रामदास आठवले यांना संपर्क साधण्याचा बीबीसी मराठीने अनेकवेळा प्रयत्न केला. पण त्यांच्याशी संपर्क होऊ शकला नाही. त्यांच्याशी संपर्क झाल्यावर त्यांची बाजू याच बातमीत देण्यात येईल.

रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडियाचे प्रवक्ते अविनाश महातेकर यांना रामदास आठवले यांच्या वक्तव्याबाबत विचारले असता ते म्हणाले की "या वक्तव्याचा खुलासा रामदास आठवले यांनी केल्यावरच आपल्याला याबाबत बोलता येईल. तो पर्यंत काहीही भाष्य करणे उचित ठरणार नाही."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... ओढत नसल्याने मी प्रसन्न दिसत असल्याचे माझी पत्नी आणि मुलाने मला सांगितलं. मलाही माझ्या दैनंदिन जीवनात सकारात्मक बदल दिसू लागला. यामुळेच मला प्रेरणा मिळाली."

मोठ्या शहरांमध्ये विशेषत: ऑफिसबाहेर चहाच्या टपरीवर सिगारेट ओढणाऱ्या नोकरदारांची गर्दी कायम दिसते. दुपारी जेवणानंतर आणि संध्याकाळी ठिकठिकाणी घोळक्यानं काही लोक सिगारेट ओढतानाचे चित्र दिसते.

लॉकडॉऊन लागू झाल्यानंतर शहरांची जीवनशैली बदलली. कार्यालय बंद असल्याने, वाहतूक व्यवस्था नसल्याने कोट्यवधीच्या संख्येने नोकरदार वर्ग घरी आहे.

"कोरोनानंत... उर्वरित लेख लिहा:

साठी रोगप्रतिकारक क्षमता चांगली असणे गरजेचे आहे.

संशोधनांनुसार धूम्रपान करणारी व्यक्ती कोरोना झाल्यावर हायर रिस्कमध्ये मोडते. याचाही उल्लेख WHO कडून करण्यात आलाय.

सिगारेटचे व्यसन कसे सोडायचे?

कोणत्याही व्यसनमुक्तीसाठी वैद्यकीय प्रक्रिया उपलब्ध आहेत. केंद्र सरकारच्या आरोग्य विभागाकडूनही सिगारेट मुक्तीसाठी एक विशेष वेबसाईट सुरू करण्यात आली आहे.

मानसोपचारतज्ज्ञ सिगारेट सोडण्यासाठी नेमकी कोणती प्रक्रिया राबवतात ? या प्रश्नाचे उत्तर देताना डॉ. सागर मुंदडा सांगतात,

सिगारेटचे व्यसन म्हणजे प्रत्यक्षात निकोटीनचे व्यसन. सिगारेट पिणारा व्यक्ती निकोटीनच्या आहारी गेलेला असतो.

सर्वप्रथम निकोटीनवर नियंत्रण मिळवणे आवश्यक आहे. त्यामुळे आम्ही सुरुवातीला पूर्णपणे निकोटीनचे सेवन बंद करत नाही. तर शरीराला अचनाक त्रास होऊ नये म्हणून वैद्यकीय प्रमाणानुसार टप्प्याटप्याने निकोटीन कमी केले जाते.

सिगारेटचं व्यसन कसं सोडायचं?

या दरम्यान, सिगारेटची ओढण्याची इच्छा तुम्हाला वारंवार होते. अशावेळी तुमचे लक्ष सिगारेटपासून दुसरीकडे वळवण्यासाठी काही गोष्टी तुम्ही करायला हव्यात. उदा. मित्रांशी बोलणे, सिनेमा पाहणे, एखादा छंद जोपासणे.

सिगारेट ओढण्याची प्रत्येकाची कारणं वेगळी असतात. कुणी मजा म्हणून ओढतं, कुणाला तणावात सिगारेट लागते, कुणी मित्रांच्यासोबत सिगारेट ओढतं. तुमचे कारण काय आहे ? हे तुम्ही ओळखायला हवे. कारण कळाले की त्या गोष्टीला पर्याय शोधणं सोपं जातं. यासाठी वैद्यकीय थेरपीसुद्धा उपलब्ध आहेत.

पण दीर्घकाळासाठी कायमची सिगारेट सोडायची असेल तर या सर्वांपेक्षाही मोठं शस्त्र आहे ते म्हणजे तुमच्या मनाची पक्की तयारी असणं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... ओपनिंग करून दिली.

शिखर धवन हाताच्या बोटाला झालेल्या दुखापतीमुळे खेळू शकत नसल्याने राहुलला चौथ्या क्रमांकावरून सलामीला बढती देण्यात आली आहे. लोकेश राहुल मात्र 57 धावा करून आऊट झाला. वहाब रियाझच्या बॉलिंगवर बाबर आझमने त्याचा कॅच टिपला. राहुलने 3 चौकार आणि 2 षटकारांसह 57 धावांची खेळी केली.

के. एल. राहुल

रोहित शर्माने शदाब खानच्या बॉलिंगवर बाऊंड्री लगावत अर्धशतक पूर्ण केलं. दहाव्या ओव्हरमध्ये चोरटी धाव घेण्याचा रोहित-राहुलचा प्रयत्न फसला होता मात्र फखर झमनने राहुलच्या दिशेने थ्रो केल्याने रोहित... उर्वरित लेख लिहा:

ज हरभजन सिंगने बीबीसी उर्दूला मुलाखत दिली. त्याच्यामते सध्या मैदान ओलं आहे.

भारताचा माजी कर्णधार सुनील गावस्कर यांनी बीबीसी मराठीला दिलेल्या एक्सक्लुझिव्ह मुलाखतीत  भारतासमोर विजयासाठी दबाव असल्याचं म्हटलं आहे. तसंच  पाकिस्तानसाठीही ही मॅच अटीतटीची असल्याचं ते म्हणाले.

पाकिस्तानचा माजी कर्णधार इंझमाम-उल-हक यांनी या सामन्याकडे फक्त खेळ म्हणून पाहायला हवं असं मत व्यक्त केलं.

भारतीय संघाने दक्षिण आफ्रिका आणि ऑस्ट्रेलिया यांना नमवत दमदार सुरुवात केली आहे. दुसरीकडे पाकिस्तानला वेस्ट इंडिजविरुद्ध मोठ्या पराभवाला सामोरं जावं लागलं होतं. त्यानंतर पाकिस्तानने यजमान इंग्लंडला हरवत दणका दिला.

पाकिस्तानची श्रीलंकेविरुद्धची लढत पावसामुळे रद्द करण्यात आली. ऑस्ट्रेलियाविरुद्धही पाकिस्तानला पराभवालाच सामोरं जावं लागलं. यामुळे पाकिस्तानची आतापर्यंतची वाटचाल रोलर कोस्टर राईडसारखी झाली आहे.

आता क्रिकेटमध्य मनोबलाला जास्त महत्त्व- इम्रान खान

माजी क्रिकेटपटू आणि पाकिस्तानचे पंतप्रधान इम्रान खान यांनी भारत-पाक सामन्याच्या पार्श्वभूमिवर ट्वीट्स केले आहेत. पहिल्या ट्वीटमध्ये त्यांनी क्रिकेटमध्ये मनोबलाला अधिक महत्त्व असल्याचे लिहिले आहे.

आपल्या ट्वीटमध्ये ते लिहितात, जेव्हा मी क्रिकेट खेळायला सुरूवात केली तेव्हा 70 टक्के महत्त्व उपजत कौशल्याला महत्त्व होतं आणि 30 टक्के महत्त्व मनोबलाला होतं. मी जेव्हा क्रिकेट थांबवलं तेव्हा त्याचं प्रमाण 50-50 झालं होतं. पण आता ते 60 आणि 40 टक्के झाल्याच्या गावस्कर यांच्या म्हणण्याशी मी सहमत आहे. मनोबलाला आता 60 टक्के महत्त्व आलं आहे.

आज दोन्ही संघांवर मोठा मानसिक दबाव असेल आणि त्यांचं मनोबलच सामन्याचा निकाल ठरवेल. सर्फराजसारखा कॅप्टन आम्हाला मिळाला आहे. आज तो धाडसी कामगिरी करेल.  असंही ट्वीट त्यांनी केलं आहे. इम्रान खान यांनी पाकिस्तानच्या संघाला दिलेल्या गुरुमंत्रासाठी वाचा IND v PAK वर्ल्ड कप 2019: इम्रान खान यांनी पाकिस्तान टीमला दिले हे 5 गुरुमंत्र

हेड टू हेड

भारत आणि पाकिस्तान यांच्यादरम्यान आतापर्यंत 131 सामने झाले असून, भारताने 54 तर पाकिस्तानने 73 सामने जिंकले आहेत. 4 सामने रद्द झाले आहेत.

एकूण रेकॉर्डमध्ये पाकिस्तानची बाजू उजवी आहे मात्र वर्ल्ड कपमध्ये भारत-पाकिस्तान लढतींमध्ये भारताने 6-0 असं निर्विवाद वर्चस्व गाजवलं आहे.

शिखरच्या जागी लोकेश राहुल?

ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध...


... औरंगाबाद विभागात, कृषी विभागाचे संचालक डॉ. आर. पी. सिंग यांच्या नेतृत्वाखालील पथक अमरावती आणि नागपूर विभागात, तर दीना नाथ आणि डॉ. सुभाष चंद्रा यांच्या नेतृत्वाखालील पथक नाशिकमधील नुकसानग्रस्त भागाच्या पाहणीसाठी पाठवलं होतं.

या पथकाने अहवाल केंद्रास सादर केला आहे. त्यामुळे आता महाराष्ट्राला तातडीनं मदतीची अपेक्षा आहे, असं मदत आणि पुनर्वसन विभागाचे सचिव किशोरराजे निंबाळकर यांनी म्हणाले.

4) हैदाराबाद चकमकीच्या चौकशीसाठी मानवाधिकार आयोगाचं पथक दाखल

हैदराबादमधील बलात्कार आणि हत्या प्रकरणातील चार ... उर्वरित लेख लिहा:

पारशी आणि ख्रिस्ती समूहाच्या लोकांना बेकायदा स्थलांतरित मानले जाणार नाही. शिवाय, त्यांना भारतीय नागरिकत्व दिले जाईल.

मात्र, ही दुरुस्ती आसाम, मेघालय, मिझोराम आणि त्रिपुरा या राज्यांतील आदिवासी भागांना आणि बंगाल ईस्टर्न फ्रंटियर रेग्युलेशन, 1873 मध्ये अधिसूचित केलेल्या भागांना लागू नसेल.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... कटाच्या प्रकरणामध्ये अडकवण्यात आलं होतं. एम. एन. रॉय आणि इतर भारतीय साम्यवादी यांच्यातील पत्रव्यवहारावर ब्रिटिश सरकारची पाळत असल्याचं सर्वांना वाटत होतं.

कम्युनिस्ट चळवळ

या पत्रव्यवहारांवर पाळत ठेवण्यातूनच कटाच्या प्रकरणांची सुरुवात झाली. एका अर्थी ब्रिटिश सरकारकडून स्वातंत्र्योत्तर भारतीय सरकारने केवळ ब्रिटिश कायदेच नव्हे तर पाळत ठेवण्याच्या पद्धतीही वारसा म्हणून स्वीकारल्या, असं म्हणता येतं.

कानपूरमधील बैठक आणि पक्षाची स्थापना

कानपूर बोल्शेव्हिक कटाशी संबंधित प्रकरणी तुरुंगातून बाहेर आल्य... उर्वरित लेख लिहा:

ाम्यवाद्यांच्या संघर्षाला इतिहासात स्थान मिळालं. नवीन पिढीतील नेत्यांमध्ये पुछलपल्ली सुंदरैय्या (हैदर खान यांचे शिष्य), चंद्र राजेश्वर राव, ई.एम.एस. नंबुद्रीपाद, ए. के. गोपालन, बी. टी. रणदिवे यांचा उदय होऊ लागला.

मेरठ कट खटल्यातून सुटल्यानंतर कम्युनिस्ट पक्षाच्या नेत्यांनी १९३४ साली कलकत्त्यामध्ये एक बैठक घेतली आणि देशभरात आंदोलनाचा प्रसार करण्यासाठी संघटना मजबूत करायचा निर्णय घेतला. या घडामोडी लक्षात घेऊन ब्रिटिश सरकारने १९३४ साली कम्युनिस्ट पक्षावर बंदी घातली.

याच वर्षी जयप्रकाश नारायण यांच्या नेतृत्वाखाली राष्ट्रीय काँग्रेसमधील समाजवादी शाखा म्हणून काँग्रेस समाजवादी पक्षाची स्थापना झाली. परंतु, देशाच्या दक्षिणेकडील प्रदेशांवर साम्यवाद्यांचा वरचष्मा होता.

या लोकांनी काँग्रेस पक्षाला साथ देत समाजवादी चळवळ वाढवण्याची रणनीती स्वीकारली. काँग्रेससोबत काम करत असताना काँग्रेस पक्षामध्ये आपल्या विचारसरणीचा प्रसार करण्याचा त्यांचा प्रयत्न होता. परंतु, जयप्रकाश नारायण आणि त्यांच्या साथिदाराचं साम्यवाद्यांबद्दल चांगलं मत नव्हतं. त्यांनी १९४० साली रामगढमध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या काँग्रेसच्या अधिवेशनामध्ये साम्यवाद्यांना बाहेर काढलं.

कम्युनिस्ट चळवळ

समाजवाद्यांच्या आत्तापर्यंतच्या वाटचालीत एकमेकांविषयीच्या अविश्वासाची झलक वेळोवेळी दिसत आली आहे. हेच काँग्रेसलाही लागू होतं.

काँग्रेससोबतच्या साम्यवाद्यांच्या संबंधांचा अंदाज बांधण्यासाठी पुढील उदाहरण विचारात घेता येईल: ऑल इंडिया स्टुडन्ट्स फेडरेशनची (एआयएसएफ) स्थापना १९३६ साली पंडीत जवाहरलाल नेहरू यांच्या हस्ते करण्यात आली होती.

परंतु, त्यानंतरच्या वर्षांमध्ये त्यांचे संबंध बिघडले. या काळात केवळ विद्यार्थी संघटनेचीच नव्हे, तर महिला संघटना, रॅडिकल यूथ यूनियन आणि अखिल भारतीय प्रगतिशील लेखक संघाचीही स्थापना झाली.

१९४३ सालीच इंडियन पीपल्स थिएटर असोसिएशनची (इप्टा) स्थापना झाली. या नाट्य संघटनेमध्ये मुल्कराज आनंद, कैफी आझमी, पृथ्वीराज कपूर, बलराज साहनी, ऋत्विक घटक, उत्पल दत्त, सलील चौधरी यांसारखी साहित्यिक आणि सांस्कृतिक व्यक्तिमत्त्वं सहभागी होती. चित्रपटांच्या आरंभकाळावर या सर्वांचा मोठा प्रभाव होता.

दुसऱ्या बाजूला, सुंदरय्या, चंद्र राजेश्वर राव आणि नंबुद्रीपाद यांच्यासारख्या नेत्यांच्या नेतृत्वाखाली सामाजिक आणि आर्थिक आघाडीवर चळवळ पुढे नेण्यात आली. सुंदरय्या आणि...


... कमलेश पटेल यांनी सांगितलं.

'तीन दिवस घराबाहेर पडू शकलो नाही'

साबरकांठा हायवेजवळच्या एका वस्तीत राहणारे मनोज शर्मा मूळचे उत्तर प्रदेशातील आग्र्याचे. गेल्या दहा वर्षांपासून ते इथे काम करत आहेत. मनोज आणि त्यांचे कुटुंबीय भयग्रस्त जीवन जगत आहेत.

"माझ्या बायकोची तब्येत ठीक नाही. पण मी तिला हॉस्पिटलमध्ये घेऊन जाऊ शकत नाही. कारण आम्ही सगळे घाबरलो आहोत. तीन दिवस झाले, आम्ही कोणीही घराबाहेर पडू शकलेलो नाही," असं मनोज यांनी सांगितलं.

मनोज यांच्या पत्नी गिरिशा शर्मा यांनी त्यांचा अनुभव सांगितला. त्य... उर्वरित लेख लिहा:

ंमध्ये गुजरात बाहेरून आलेली माणसं काम करतात तिथली सुरक्षा वाढवण्यात आली आहे. सोशल मीडियावर पसरवण्यात येत असलेल्या धमक्यांबाबत सायबर सेललाही अलर्ट करण्यात आलं आहे.

गुजरातमध्ये लहानग्या मुलीवर झालेल्या बलात्कारप्रकरणी पोलिसांची चौकशी सुरू आहे.

सोशल मीडियावर द्वेषकारक संदेश पाठवण्याकरता 24 लोकांना अटक करण्यात आली आहे, असं याप्रकरणाची चौकशी करत असलेले पोलीस अधिकारी आर. एस. ब्रह्राभट यांनी सांगितलं.

कठोर शिक्षा व्हायला हवी

"लहानग्या मुलीवर अत्याचार करणाऱ्या व्यक्तीला कठोर शिक्षा व्हायला हवी. मात्र यासाठी गुजरात बाहेरून आलेल्या सगळ्या माणसांना राज्याबाहेर जायला सांगणं चुकीचं आहे. अशा पद्धतीने पलायन करायला लावणं भारत या संकल्पनेला बट्टा लावणारं आहे," असं राष्ट्रीय जनता दलाचे मनोज झा यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं.

दरम्यान हायकोर्टाशी सल्लामसलत केल्यानंतर हा खटला फास्ट ट्रॅक पद्धतीने चालवला जाईल. दोन महिन्यांमध्ये संपूर्ण कार्यवाही पूर्ण करण्यात येईल. राज्यातल्या बलात्कारविरोधी कायद्याअंतर्गत गुन्हेगाराला फाशीची शिक्षा व्हावी यासाठी प्रयत्नशील राहू, असं गुजरातचे गृहमंत्री प्रदीपसिंह जाडेजा यांनी सांगितलं.

बीमारू राज्यातले श्रमिक

आर्थिकदृष्ट्या मागास अशा बिहार, मध्य प्रदेश, राजस्थान आणि उत्तर प्रदेश या राज्यांना बीमारू म्हटलं जातं.

एखादी व्यक्ती आजारी असते तेव्हा त्याला आजारी म्हटलं जातं. याच धर्तीवर 1980च्या दशकात डेमोग्राफर आशिष बोस यांनी या राज्यांना बीमारू हे नाव दिलं होतं.

कुटुंबकबिला घेऊन गुजरातमधली बिगर गुजराती माणसं परतत आहेत.

या राज्यातली हजारो माणसं गुजरात, महाराष्ट्र, दिल्लीसह अनेक राज्यांमध्ये नोकरी, व्यवसाय, रोजंदारीच्या निमित्ताने राहतात. बाहेर गेल्यावर छोटी मोठी दुकानं, सुरक्षारक्षक, फॅक्टरी अशी कोणतीही कामं ते करतात आणि घर चालवतात.

अशा प्रकारच्या घटना घडतात तेव्हा बाहेरून आलेल्या माणसांना लक्ष्य केलं जातं. त्याचवेळी स्थानिक नेतेही गुजरातमधले आणि गुजरातबाहेरचे या भावनेला खतपाणी घालतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... कमी किंमतीत धान्य विकत घेतील.

सरकारी खरेदीमध्ये किमान हमीभाव का आवश्यक असतो?

सरकार जे उत्पादन विकत घेतं, त्यातील सर्वांत मोठा वाटा पंजाब व हरयाणा इथून आलेला असतो. गेल्या पाच वर्षांमधील आकडेवारी पाहिली असता, सरकारने गहू अथवा तांदूळ यांची सर्वाधिक खरेदी पंचाब व हरयाणामधून केल्याचं स्पष्ट होतं. यावर भारत सरकार अब्जावधी रुपये खर्च करतं.

हा जगातील सर्वांत महागड्या 'सरकारी खाद्यान्न खरेदी कार्यक्रमां'पैकी एक मानला जातो.

शेतीमधील खर्चाचा हिशेब करून झाल्यानंतर राज्य सरकारद्वारे संचालित 'कृषी खर्च ... उर्वरित लेख लिहा:

ेतकऱ्यांना याचा काही विशेष लाभ होणार नाही.

पंजाब व हरयाणा ही राज्यं सदर व्यंगचित्रांबाबत जास्त आक्रमक कधी झाली?

पंजाबमध्ये शेती उत्पादनापैकी ८५ टक्के गहू-तांदूळ, आणि हरयाणातील एकूण शेतीउत्पादनातील ७५ टक्के गहू-तांदूळ किमान हमीभावावर खरेदी केले जातात. त्यामुळेच किमान हमीभावाची व्यवस्था नष्ट झाली तर आपली परिस्थिती बिघडेल, अशी भीती राज्यातील या शेतकऱ्यांना वाटते आहे.

किमान हमीभाव नसल्यामुळे बाजारपेठेतील त्यांच्या पिकाची किंमत खाली कोसळेल, अशी भीती इतर राज्यांमधील शेतकऱ्यांना वाटते.

याच राज्यांमध्ये किमान हमीभावाच्या व्यवस्थेमध्ये जास्त गुंतवणूक करण्यात आली आहे आणि या राज्यांमधील बाजारपेठा सर्वाधिक विकसित आहेत. तिथे इतकं उत्तम जाळं तयार झालं होतं. या व्यवस्थेद्वारे शेतकरी स्वतःचं पीक विकू शकतात. परंतु, नवीन कायद्यांचा परिणाम या व्यवस्थेवर होईल, अशी शेतकऱ्यांची भीती आहे.

शेती

दर वर्षी पंजाब व हरयाणातील शेतकरी चांगल्या तऱ्हेने विकसित झालेल्या बाजाराद्वारे स्वतःकडील जवळपास सर्व उत्पादन किमान हमीभावावर भारतीय अन्न आयोगाला विकून टाकतात. बिहार व इतर राज्यांमध्ये विकसित बाजारव्यवस्था नसल्यामुळे तिथले शेतकरी असं करू शकत नाहीत.

शिवाय, बिहारमध्ये गरीब शेतकरी आहेत, तर पंजाब व हरयाणामध्ये संपन्न व राजकीय प्रभाव असलेला शेतकरीवर्ग आहे. भारतीय अन्न आयोग आपल्याच राज्यातून सर्वाधिक प्रमाणात तांदूळ व गहू खरेदी करेल, याची खातरजमा हा वर्ग करतो.

रॉयटर्स या वृत्तसंस्थेने दिलेल्या बातमीनुसार, एका बाजूला पंजाब व हरयाणातील शेतकरी त्यांच्याकडील जवळपास सर्व उत्पादन (तांदूळ व गहू) भारतीय अन्न आयोगाला विकू शकतात, तर बिहारमध्ये सरकारी संस्थांद्वारे होणारी एकूण शेतकी खरेदी दोन टक्क्यांहून कमी आहे. या कारणामुळे बिहारमधील बहुतांश शेतकऱ्यांना त्यांचं उत्पादन २० ते ३० टक्के सवलतीमध्ये विकणं भाग पडतं.

आधीच 'सुनिश्चित उत्पन्ना'पासून वंचित असलेले बिहारमधील शेतकरी नवीन कायद्यांचा स्पष्टपणे विरोध करताना दिसलेले नाहीत. दुसरीकडे, आपली अवस्था बिहार व इतर राज्यांमधील शेतकऱ्यांसारखी होईल, अशी भीती पंजाब व हरयाणातील शेतकऱ्यांना वाटते. त्यामुळे भारतीय अन्न आयोगाचं प्रारूप कायम राहू दे आणि शेतीमाल किमान हमीभावावर विकत घेणाऱ्या व्यवस्थेचाही बचाव व्हावा, असं त्यांना वाटतं. ही व्यवस्था बदलली तर त्यांना खाजगी खरेदीदारांसमोर असहायतेने उभं राहावं लागेल....


... करणारी त्रयस्थ कंपनी जर अब्जावधींमध्ये कमाई करत असेल, तर आपल्या सहकारी कंपन्यांना डेटा विकून फेसबुकसारख्या कंपन्या किती नफा कमावत असतील?

एनएसओच्या माहितीनुसार, त्यांचं सॉफ्टवेअर सरकार किंवा सरकारच्या अधिकृत यंत्रणांना बालकांवरील लैंगिक अत्याचार, ड्रग्ज आणि दहशतवाद्यांविरोधात लढण्यासाठी दिलं जातं. मानवाधिकार कार्यकर्त्यांविरोधात हेरगिरीसाठी सॉफ्टवेअरचा वापर करणं चूक आहे. एनएसओच्या या स्पष्टीकरणानंतर भारत सरकारकडे शंकेनं पाहिलं जातंय.

10 डिव्हाईसना हॅक करण्यासाठी जवळपास 4.61 कोटी रूपयांचा खर्च... उर्वरित लेख लिहा:

पन्यांवर कारवाई झाली नाही.

पुट्टास्वामी प्रकरणात सुप्रीम कोर्टातील 9 न्यायाधीशांच्या खंडपीठानं खासगीपणा हा घटनेच्या कलम 21 अन्वये महत्त्वाचा अधिकार मानला. मग अशावेळी फेसबुक किंवा इतर कंपन्या भारतातल्या कोट्यवधी लोकांच्या वैयक्तिक आयुष्यात ढवळाढवळ कशा करू शकतात?

सुप्रीम कोर्टानं सोशल मीडिया कंपन्यांशी संबंधित प्रकरणं एकाच जागी आणून जानेवारी 2020 मध्ये सुनावणी करण्याचे आदेश दिलेत. सरकारकडून होत नसेल, तर आता सुप्रीम कोर्टाकडून मोबाईल किंवा डिजिटल हॅकिंगबाबत जबाबदारी निश्चित करायला नको का?

व्हॉट्सअॅपची रणनिती

एनएसओसारख्या अनेक इस्रायली कंपन्या डिजिटल क्षेत्रातल्या हेरगिरीच्या सुविधा पुरवतात.

अमेरिकेच्या बहुतांश इंटरनेट आणि डिजिटल कंपन्यांमध्ये इस्राईलमधील ज्यू लॉबीचं वर्चस्व आहे. फेसबुकसारख्या अनेक कंपन्या अॅप्स आणि डेटा ब्रोकर्सच्या माध्यमातून डेटाच्या व्यवसायाला आणि हेरगिरीला उघडपणे प्रोत्साहन देतात. मग व्हॉट्सअॅपनं एनएसओ आणि तिच्या सहकारी कंपन्यांविरोधात अमेरिकन कोर्टात खटला दाखल का केलाय?

भारतात सोशल मीडिया कंपन्यांच्या नियमनासाठी आयटी अॅक्टमध्ये 2008 साली मोठे बदल करण्यात आले. त्यानंतर 2009 आणि 2011 मध्ये अनेक इंटरमिजयरी कंपन्या आणि डेटा सुरक्षेसाठी अनेक नियम बनवले गेले. त्या नियमांचं पालन केल्यानं यूपीए सरकारला सोशल मीडिया कंपन्यांच्या विरोधाला सामोरं जावं लागलं.

सोशल मीडिया कंपन्यांच्या असंतोषाला भाजप आणि आम आदमी पक्षानं राजकीय फायद्यात बदलवलं. मोदी सरकारनं 'डिजिटल इंडिया'च्या नावानं इंटरनेट कंपन्यांना विस्ताराची परवानगी दिली, मात्र त्यावेळी त्यांच्या नियंत्रणाबाबत कोणतेही प्रयत्न केले नाही. राष्ट्रीय सुरक्षेबाबत वाढते धोके आणि न्यायालयीन हस्तक्षेपानंतर गेल्या वर्षी म्हणजे 2018 च्या डिसेंबर महिन्यात इंटरकमीजिअरी कंपन्यांची जबाबदारी वाढवण्यासाठी मसुदा जारी करण्यात आला.

हे नियम लागू केल्यानंतर व्हॉट्सअॅपसारख्या कंपन्यांना भारतात आपलं कार्यालय स्थापन करून, नोडल अधिकारीही नियुक्त करावा लागेल. या कंपन्या भारतातील कायद्यांच्या अखत्यारीत येतील, शिवाय भारतात करही भरावा लागेल.

राष्ट्रहित आणि लोकांच्या खासगीपणाच्या सुरक्षेचा दावा करणारं सरकारही या कंपन्यांसोबत मिळालेली असल्यानंच या नियमांना आतापर्यतं लागू करण्यात आलं नाही. गेल्याच महिन्यात सरकारनं सुप्रीम कोर्टात प्रतिज्ञापत्र सादर करत म्हटलं की,...


... करण्याचं ध्येय ठेवण्यात आलंय. भारतातील सर्व राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेशात NPR होईल.

जनगणनेच्या पहिल्या टप्प्यासोबत ही प्रक्रिया केली जाईल. पण आसाममध्ये NRC पार पडल्यामुळे NPR होणार नाही, अशी माहिती इंडियन एक्स्प्रेसनं दिलीय.

NPRसाठी सर्व राज्यांमध्ये संबंधित अधिकारी, कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षण दिलं गेलंय, अनेक ठिकाणी कामही सुरू झालंय, अशी महिती केंद्रीय मंत्री प्रकाश जावडेकर यांनी दिली. स्थानिक, जिल्हा, राज्य आणि देश पातळीवर NPRची प्रक्रिया राबवली जाईल.

UPAच्या काळात NPRची सुरुवात

2011 साली स... उर्वरित लेख लिहा:

ं नागरिकत्व सिद्ध करावं लागेल."

मात्र, "तुम्ही NPRच्या यादीत असलात, म्हणजे तुम्ही सुरक्षित असाल असंही नाही. कुणीही तुमच्या नावावर आक्षेप घेऊ शकतं आणि मग तुम्हाला तुमचं नागरिकत्व सिद्ध करावं लागेल," असंही ओवेसी यांनी दावा केलाय.

NPR-NRC संबंध नाही - अमित शाह

ANI वृत्तसंस्थेला दिलेल्या मुलाखतीत गृहमंत्री अमित शाह यांनी खालील गोष्टी स्पष्ट केल्या:

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... करण्याचा सल्ला दिला होता. त्याऐवजी जाहिराती जास्तीत जास्त पर्सनल करा, असं सुचवलं होतं.

वाशिम जिल्ह्यातील कांता जोगीही म्हणतात 'मी लाभार्थी'. सरकारने लोकांच्या भावनांना हात घालण्याचा प्रयत्न केला आहे.

2014च्या निवडणुकांपासून सरकारनं यात बदल केला. 'अबकी बार मोदी सरकार' आठवा किंवा आत्ताचं हे 'मी लाभार्थी' पाहा. आता जाहिरातींमध्ये मोठ्या मोठ्या आकडेवारीतल्या छोट्या छोट्या ह्युमन गोष्टी सांगितल्या आहेत.

म्हणजे काय, तर दहा लाख शेतकऱ्यांना कर्जमाफी दिली, अशी जाहिरात केली, तर त्यात कोणालाही स्वारस्य... उर्वरित लेख लिहा:

त आहे. भारतात अशासाठी की, याआधी पाश्चात्य देशांमध्ये राजकीय कारणांसाठी जाहिरातबाजी होत होती.

त्या देशांमध्ये Personality advertisement हा फंडा जास्त वापरला जात होता. म्हणजे निक्सन दुसऱ्या टर्ममध्ये राष्ट्राध्यक्षपदासाठी उभे होते, त्या वेळी त्यांची प्रतिमा प्रचंड डागाळली होती.

निक्सन यांनी काय बोलायचं, कसं बोलायचं, कोणते कपडे घालायचे, हे सगळं त्याची प्रतिमा तयार करणाऱ्या एजन्सीनी ठरवलं होतं.

काही एजन्सीजना ही प्रतिमा सुधारण्याचं काम दिलं गेलं. त्यांनी अक्षरश: निक्सन यांची अमेरिकन जनमानसातील प्रतिमा पूर्णपणे बदलून दाखवली.

निक्सन यांनी काय बोलायचं, बोलताना कुठे थांबायचं, मान कुठे आणि कशी वर करायची, कोणते कपडे घालायचे अशा सगळ्याची आखणी त्यावेळी केली गेली होती.

यात मुख्य भूमिका बजावली होती ती टीव्हीनं! आपल्याकडे टीव्ही गेल्या 15-16 वर्षांपासून जास्त प्रभावी ठरत आहे. टीव्हीचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे योग्य उपयोग केल्यास या माध्यमाएवढं प्रभावी माध्यम दुसरं नाही.

टीव्ही : एक प्रभावी माध्यम!

वर्तमानपत्रात एखाद्या गोष्टीवर उमेदवारानं व्यक्त केलेलं मत लोकांना त्या उमेदवाराच्या तोंडून ऐकता येत नाही. त्या व्यक्तीला मत व्यक्त करायला पुरेसा अवधी असतो. त्याला इतरांना विचारण्याची मुभा असते.

त्याउलट तुम्ही कसे बघता, दिसता, बोलता, गोंधळून जाता का, अडचणीत येता का, या सगळ्या गोष्टी टीव्हीवर थेट पाहता येतात. त्यामुळे तिथं खोट्याला वाव नसतो.

टीव्हीमुळे जाहिरातींचा चेहरामोहरा बदलला, असं मी म्हणतो त्या वेळी एक मुद्दा आणखी महत्त्वाचा असतो. टीव्ही एकाच वेळी देशभरात सगळीकडे पोहोचतो. त्यामुळे एखाद्या राजकीय नेत्याची इमेज तयार करण्यासाठी यापेक्षा उत्तम प्लॅटफॉर्म नसतो.

2014च्या निवडणुकीदरम्यान सर्व प्रचार मोदीमय झाला होता.

बारकाईनं बघितलं, तर 2014च्या निवडणुकीत भाजपनं नेमकं हेच केलं. ते मोदींना आपला चेहरा म्हणून पुढे आणू शकले. ते Personality promotion प्रभावीपणे करण्यात यशस्वी झाले.

यापुढेही याच गोष्टीवर भर असेल. अमेरिकेचा उल्लेख मगाशी मी केला. त्या निवडणुकांमध्ये अध्यक्षपदासाठीचे दोन उमेदवार आमनेसामने येतात. त्यांच्यात डिबेट होतात.

या डिबेट्समुळे लोकांना आपल्या अध्यक्षपदासाठीचा उमेदवार नेमका कसा आहे, कुठे कमी पडतो, किती कणखर आहे अशा गोष्टी कळतात.

भारतातही पंतप्रधानपदावर दावा सांगणारे राहुल गांधी आणि नरेंद्र मोदी...


... करत आहे. तर दुसरीकडे भारतात सुरू झालेलं फ्लिपकार्ट आता वॉलमार्टच्या ताब्यात गेलं आहे. पण अॅमेझॉनसाठी फ्यूचर ग्रुप किंवा त्यांसारख्या रिटेलरची भागिदारी खरेदी करणं अजूनही सोपं नाही.

जगभरात अॅमेझॉन सर्वात मोठा ऑनलाईन रिटेलर

अनेक रिटेलर्सनी आपापल्या पार्टनरचा शोध करून ठेवलेला होता. कायद्यांमध्ये बदल झाल्यास करार करण्याचा त्यांनी विचार केलेला आहे. जागतिक इकोनॉमिक फोरमच्या अंदाजानुसार, 2030 पर्यंत अमेरिका आणि चीननंतर भारत जगभरातील सर्वात मोठी रिटेल बाजारपेठ बनणार आहे.

यावर्षी देशातील रिटेल व्यवस... उर्वरित लेख लिहा:

र ग्रुपचा प्रयत्न होता.

कोरोना व्हायरसमुळे अडचणी

या काळात फ्यूचर ग्रुपने भरपूर कर्ज घेतलं. दरम्यान रिलायन्स रिटेलचा व्यवसायही वाढत चालला होता. IPO आणि डी-मार्टसुद्धा नव्या जोशात वाढत होतं.

देशाची परिस्थिती सुधारत चालल्याचं सांगण्यात येत होतं. त्यामुळे कर्ज घेऊन व्यवसाय वाढवण्यात धोका नव्हता.

कर्जासाठ प्रमोटर बियाणी यांनीसुद्धा अनेक शेअर गहाण ठेवले. त्यावेळी फ्यूचर रिटेलचा शेअर 380 रुपयांना होता. पण फेब्रुवारी महिन्यात अचानक शेअरच्या किंमतीत घट झाली. काही काळ त्यांचे शेअर 100 रुपयांपर्यंत खाली आले.

भाव पडत चालल्याचं दिसताच बँक मार्जिनमध्ये आणखी शेअर मागतात. त्यामुळे बियाणी यांचे सर्वच शेअर बँकांकडे गहाण पडले, अशी परिस्थिती निर्माण झाली.

दरम्यान कोरोना व्हायरसचं आगमन झालं. मार्च-एप्रिल महिन्यातील लॉकडाऊनमुळे अनेक कंपन्यांचं कंबरडं मोडलं. खरेदी-विक्रीच बंद झाली. त्यामुळे व्यवसाय ठप्प झाला.

पुढच्या तीन-चार महिन्यात फ्यूचर ग्रुपला सात हजार कोटी रुपयांचं नुकसान झाल्याचं किशोर बियाणी यांनी एका मुलाखतील म्हटलं आहे.

अखेर कंपनीला विकण्याचा निर्णय घेण्यात आला. त्यांच्याकडे कोणताच पर्याय शिल्लक राहिला नव्हता, असंही बियाणी यांनी सांगितलं.

किशोर बियानी

सिंगापूरच्या न्यायालयात कंपनीच्या वकिलांनीही हाच युक्तिवाद मांडला आहे. हा करार केला नसता तर कंपनी दिवाळखोरीत निघाली असती, असं त्यांनी म्हटलं.

पण अॅमेझॉनने हा वाद सिंगापूरला का नेला? आता हा करार इथेच अडकणार का?

याबाबत आत्ताच काही सांगू शकत नाही. फक्त दोन्ही पक्षांकडून औपचारिक वक्तव्यं येत आहेत.

सिंगापूर न्यायालयाचा निर्देश मिळाल्यानंतरही रिलायन्सने हा करार पूर्ण करण्यास आपण कटिबद्ध असल्याचं म्हटलं. असंच एक वक्तव्य फ्यूचर ग्रुपकडूनही आलं.

या निर्णयाला दिल्ली उच्च न्यायालयात आव्हान दिलं जाईल, अशी माहिती सूत्रांकडून मिळत आहे.

पण कायदेतज्ज्ञांच्या मते, सिंगापूरमधील न्यायालयाचा निर्णय भारतात थेट लागू होत नाही. वादात अडकलेल्या दोन्ही पक्षांनी त्यांचा आदेश ऐकल्यास काही हरकत नाही.

पण फ्यूचर ग्रुप हा करार थांबवण्यास तयार नसला तर अॅमेझॉनला भारतातील एखाद्या न्यायालयात जाऊन सिंगापूर न्यायालयाचा हा निर्णय दाखवावा लागेल. हा निर्णय भारतात कायम ठेवावा लागेल. तेव्हाच हा करार रोखला जाईल.

दोन्ही पक्ष आमनेसामने कशामुळे?

सूत्रांच्या माहितीनुसार, फ्यूचर ग्रुप आता...


... करत त्यांनी ट्रिपेनेशन आणि त्याच्याशी संबंधित रूढींबाबत जबाबदार भाष्य केले आहे.

कवटीला पाडलेलं भोक

याची सुरुवात झाली 1997 साली. रशियाच्या दक्षिणेकडील टोकावर वसलेल्या रोस्तोव्ह-ऑन-डॉन या ठिकाणी प्रागैतिहासिक काळातील एका जागेचे उत्खनन करत असताना काही अवशेष संशोधकांच्या हाती लागले. काळ्या समुद्राच्या नजीकच्या नॉर्थन रिचेस भागाजवळचे हे ठिकाण.

या ठिकाणी 35 मानवी सागांड्यांचे अवशेष हाती लागले. 20 स्वतंत्र थडग्यांमध्ये हे सांगाडे पुरलेले होते. पुरण्याच्या पद्धतीवरुन पुरातत्वशास्त्रज्ञांना याची खात... उर्वरित लेख लिहा:

ॉइंट अर्थात शिखाबिंदू म्हणतात, अगदी त्याच जागी सर्वांना छिद्रे पाडण्यात आली होती. कवटीच्या मधोमध आणि कानांना जोडणाऱ्या रेघेवर वरील बाजूला हा बिंदू असतो. साधारणपणे उंच जागी पोनीटेल बांधली तर जिथे ती बांधली जाईल तिकडेच हा बिंदू असतो.

या यंत्राद्वारे कवटीला भोक पाडण्यात येतं

आतापर्यंत नोंद झालेल्या या ट्रिपेनेशनच्या प्रकरणांमध्ये या शिखाबिंदूच्या वरील बाजूवर होल आढळून आलेल्या अवशेषांचे प्रमाण 1 टक्क्यांहून कमी आहे. म्हणजे वरील अवशेष खास होते. एवढेच नाही  तर अशा प्रकारचे टिपेनेशन प्राचीन रशियामध्ये फारच दुर्मिळ असल्याचे बेटीवा यांना माहित होते. त्यांच्या माहितीनुसार आतापर्यंत असे शिखाबिंदवर ट्रिपेनेशन झाल्याचे 1 प्रकरण नोंद झालेले होते. 1947 साली झालेल्या उत्खननात त्यासंबंधीचे अवशेष समोर आले होते आणि आश्चर्य म्हणजे तो भाग आता सुरू असलेल्या उत्खनन क्षेत्राच्या जवळच होता.

त्यामुळे अशा प्रकारचे आणखी एखादे जरी ट्रिपेनेशनचे प्रकरण जरी समोर आले तरी ते महत्त्वाचेच होते. आणि बेटीवा यांच्यासमोर तर पाच-पाच अवशेष आले होते आणि तेही सगळे एकाच थडग्यात पुरलेल्या सांगांड्यांच्याबाबतीत. हे अभूतपूर्व होते आणि अजूनही हे दुर्मिळ उदाहरण आहे.

शिखाबिंदूवरील ट्रिपेनेशन खूपच दुर्मिळ असण्यामागे एक कारण आहे- ही  कृती अत्यंत जोखमीची धोकादायक आहे.

शिखाबिंदू हा सुपिरियर सॅजिटल सायनसच्या थेट वर वसलेला आहे. मेंदूच्या मुख्य रक्तवाहिन्यांमधून वाहण्यापूर्वी जेथे रक्त जमा केले जाते त्याच्या थोडेसे वर हा बिंदू असतो. म्हणूनच या ठिकाणी कवटीला होल पाडणे किती जोखमीचे असेल याची कल्पना येऊ शकेल. थोडाही अंदाज चुकला तर गंभीर स्वरूपाचा रक्तस्राव किंवा थेट यमसदनी जाण्याचाही धोका आहे.

डोकेदुखी खूपच वेदनादायी असते.

यातून हे सूचित होते की रशियातील ताम्रयुगीन रहिवाशांकडे काहीतरी ठोस कारण असले पाहिजे ज्यासाठी ते ही जोखमीची ट्रिपेनेशनची सर्जरी करीत असावेत. इतकी धोकादायक असली तरी कोणाच्याही कवटीवर कोणत्याही जखमेच्या खुणा किंवा दुखापत झाल्याच्या खुणा सापडलेल्या नाहीत अगदी ट्रिपेनेशनच्या आधी वा नंतरही.

वेगळ्या शब्दात मांडायचे म्हणजे, पूर्णपणे निरोगी असलेल्यांवरही ट्रिपेनेशनची सर्जरी करण्यात आली होती. म्हणूनच ही ट्रिपेनेशनची प्रक्रिया एखाद्या रूढीचा वा प्रथेचा भाग असावी का, जेणे करून धोका पत्करुनही ती पार पाडण्यात आली होती?

कुतुहल जागवणारी तसेच आपली...


... करताना त्यांचे आर्थिक नियोजनासंबंधीचे विचार महत्त्वाचे आहेत. बाबासाहेबांच्या या भूमिकेसंबंधी ज्येष्ठ अर्थतज्ज्ञ डॉ. सुखदेव थोरात त्यांच्या 'बाबासाहेब आंबेडकर: नियोजन, जल व विद्युत विकास, भूमिका व योगदान' या पुस्तकात लिहितात: 'श्रमिक आणि गरीब यांना आर्थिक सुरक्षितता देण्यात भांडवलशाही अर्थव्यवस्थेला काही मर्यादा पडतात ही आंबेडकरांची भूमिका होती. देशाच्या नियोजनबद्ध आर्थिक विकासात श्रमिक आणि गरीबवर्ग यांना महत्त्वपूर्ण स्थान असावे, अशी आंबेडकरांची भूमिका होती.'

'नियोजनबद्ध आर्थिक विकासात सामान्य... उर्वरित लेख लिहा:

कोळसा खाण कामगारांशी बोलताना.

"बाबासाहेब आंबेडकरांच्या सगळ्याच आर्थिक विचारांचा केंद्रबिंदू हा कॉमन मॅन होता. समाजातला सर्वांत खालचा आर्थिक वर्गच त्यांच्या नजरेसमोर होता. आजच्या परिस्थितीत विचारात घेता येईल अशी एक गोष्ट म्हणजे, त्यांच्या पी.एचडीचा एक प्रबंध होता 'इव्होल्यूशन ओफ फायनान्शियल प्रॉव्हिन्सेस इन ब्रिटिश इंडिया'. तेव्हाचं ब्रिटिश सरकार आणि देशातले वेगवेगळे प्रॉव्हिन्सेस यांच्यातल्या आर्थिक संबंधांचा डॉ. आंबेडकरांनी ऐतिहासिक आढावा घेतला होता. ते संबंध कसे असायला हवेत, याबद्दल त्यांनी खूप मार्मिक विवेचन केलं आहे.

"नंतर घटनेत त्यांनी जी फायनान्स कमिशनची तरतूद केली होती, ज्यात केंद्र आणि राज्य सरकारच्या आर्थिक संबंधांविषयी लिहिलंय, त्या सगळ्याचा आधार तोच प्रबंध आहे. आपण को-ऑपरेटिव्ह फेडरलिझमबद्दल बोलतो, त्याचा आधारही तोच आहे. सध्याच्या स्थितीत अर्थव्यवस्थेच्या या बिकटकाळात त्यांनी केलेलं ते मार्गदर्शन अत्यावश्यक आहे," असं डॉ. जाधव यांना वाटतं.

भांडवलशाहीवर टीका

डॉ आंबेडकरांचं भांडवलशाहीबद्दलचं मत टीकात्मक होतं, असं म्हटलं जातं. त्याचं कारण त्यांच्या अर्थविचारांच्या केंद्रस्थानी व्यक्तिस्वातंत्र्य होतं. त्यामुळे उद्योगाधारित अर्थव्यवस्थेची निकड समजूनही ते नोकरदार वर्ग वा मजुरांच्या हितासाठी आवश्यक सरकारी हस्तक्षेप असलाच पाहिजे, असं मत डॉ आंबेडकर व्यक्त करतात.

आर्थिक व्यवहारांमधून सरकारने अंग काढून घेतलं तर स्वातंत्र्य मिळेलही, पण हे स्वातंत्र्य म्हणजे 'जागामालकांना भाडं वाढवण्याचं स्वातंत्र्य, भांडवलधारांना कामाचे तास वाढवण्याचं आणि मोबदला कमी करण्याचं स्वातंत्र्य', असा अर्थ बाबासाहेबांनी सांगितलेला.

कष्टकरी वर्गाचं, नोकरदाराचं हित महत्त्वाचं मानताना डॉ. आंबेडकर लिहितात, "ज्या अर्थव्यवस्थेत कामगारांची मोठी सैन्य ठराविक वेळात प्रचंड उत्पादन करण्यासाठी कामाला लावली जातात, कोणीतरी कामगार कामही करतील आणि उद्योगही सुरू राहतील, यासाठी नियम केले पाहिजेत. जर सरकार ते करणार नाही तर मालक ते करतील, म्हणजेच सरकारी नियंत्रणापासून मुक्ती याचा दुसरा अर्थ हा मालकांची हुकूमशाही."

विरोधाभासी जग

आज आपण भांडवालवादी अर्थव्यवस्था स्वीकारून कित्येक वर्षं उलटली आहेत. आता कोरोना प्रश्नाने धक्का पोहोचलेल्या अर्थव्यवस्थेत किती नोकऱ्या टिकतील, किती जणांना कामावरून काढलं जाईल, हे सांगता येत नाही. नोकऱ्या जाणं सुरू झाल्याचा...


... करावा लागला होता."

दसरा मेळाव्यात पक्षाच्या भूमिकेला रुपरेखा देण्याची ही परंपरा उध्दव ठाकरे यांच्या काळतही कायम आहे.

ऐतिहासिक घटनांचे साक्षीदार

शिनसेनेमधल्या अनेक महत्त्वाच्या घटना दसरा मेळाव्यात घडल्या आहेत म्हणून शिवसेनेत दसरा मेळाव्याला विशेष महत्त्व आहे.

'ठाकरे विरुद्ध ठाकरे' पुस्तकाचे लेखक आणि पत्रकार धवल कुलकर्णी सांगतात, "1996 साली राज ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखाली शिवउद्योग सुरू करण्यात आला. त्याची घोषणा दसरा मेळाव्यात केली गेली.

1982 साली गिरणी कामगारांच्या संप या संदर्भाने बाळास... उर्वरित लेख लिहा:

ेवून त्यांना बोलावं लागेल. ते जरी व्हीडिओ कॉन्फरन्सद्वारे बोलले तरी शिवसैनिकांनी खचाखच भरलेलं शिवाजी पार्क यावेळी नसेल".

'त्या' वेळी रद्द झाला होता दसरा मेळावा

शिवसेनेच्या इतिहासात आतापर्यंत दोनवेळा दसरा मेळावा रद्द करण्यात आला आहे. 2006 साली मुंबईत जोरदार पाऊस पडत होता. शिवाजी पार्कवर चिखल झाला होता काही ठिकाणी पाणी साचलं होतं. यामुळे दसरा मेळावा रद्द करावा लागला होता. 2009 साली विधानसभा निवडणुका लागल्या होत्या. आचारसंहितेच्या काळात दसरा मेळावा घेणं शक्य नव्हतं तेव्हा तो पुढे ढकलण्यात आला होता.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... करून आपले निष्कर्ष ट्विटरवरून सांगतात.

शमिका रवी यांनी बीबीसीला सांगितलं, "दोन प्रकारचे जाणकार याप्रकारचा डेटा मॉडेलिंग अभ्यास करतात. पहिले, वैद्यकीय क्षेत्राशी संबंधित एपिडेमिऑलॉजिस्ट म्हणजेच साथीच्या रोगांचे तज्ज्ञ हा अभ्यास करतात. इन्फेक्शन रेट म्हणजेच संसर्गाच्या प्रमाणावरून हे तज्ज्ञ आपला अंदाज वर्तवतात. हे बहुतेकदा 'थिऑरॉटिकल मॉडेल' असतं. दुसरे अर्थतज्ज्ञ वर्तमानातली आकडेवारी पाहून ट्रेंड समजून घेण्याचा आणि समजवून देण्याचा प्रयत्न करतात. ते देशात त्या वेळी अंमलात आणल्या जाणाऱ्या धोरणांच... उर्वरित लेख लिहा:

रेट म्हणजेच रुग्णसंख्या दुप्पट होण्याचा दर सांगत सरकार आपली पाठ थोपटून घेत होतं, तो दर देखील आता वाढतोय. आधी हा दर 12 दिवसांपर्यंत गेला होता. पण आता हा दर 10 दिवसांच्या आसपास आहे.

पहिल्या आणि दुसऱ्या लॉकडाऊन दरम्यानच्या काही घटना सोडल्यास लॉकडाऊनचं काटेकोर पालन झाल्याचं पाहायला मिळालं. पण लॉकडाऊनच्या तिसऱ्या टप्प्यामध्ये अनेक भागांमध्ये सवलत देण्यात आली. यानंतर दारूच्या दुकानांसमोर लागलेल्या लांबच लांब रांगा सगळ्यांनीच पाहिल्या. स्थलांतरित मजुरांना आता लाखोंच्या संख्येने रेल्वेने एका ठिकाणाहून दुसरीकडे नेलं जातंय. आता परदेशातूनही लोकांना मायदेशी आणण्याची मोहीम सुरू झालेली आहे. या सगळ्यामुळे आता कोरोनाची प्रकरणं वाढण्याचा अंदाज लावला जाऊ शकतो.

शमिका रवी म्हणतात, "एक लॉकडाऊन संपल्यानंतर दुसरा लॉकडाऊन तर लावू शकत नाही. कोरोना व्हायरस या आजारावरचे उपचार आपल्याकडे नाहीत. म्हणूनच आता याचं नियोजनच करावं लागेल. तुम्ही फक्त संसर्गाचं प्रमाण कमी करण्यासाठी प्रयत्न करू शकता. सध्यातरी ही साथ पूर्णपणे संपुष्टात आणता येणार नाही. सरकारला तयारीसाठी जितका वेळ हवा होता, तो मिळाला आहे. पण यापुढे आता असं करून चालणार नाही. देशभरातल्या डॉक्टर्सनी हे लक्षात घ्यायला हवं."

एम्सच्या संचालकांच्या विधानामुळे निर्माण झालेले प्रश्न :

जोपर्यंत या प्रश्नांची उत्तरं मिळत नाहीत, तोपर्यंत याप्रकारचे अभ्यास आणि दाव्यांवर विश्वास ठेवणं जरा कठीण आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... करून काहीही होणार नाही. ती त्यांची चूक होती. पुढे दोघांनी एकत्रितपणे मुलाचा शोध घेतला. पण, मुलगा सापडलाच नाही. शेवटी चार वर्षांनंतर दोघांनी घटस्फोट घेतला.

पण जिंगशी यांनी मुलाचा शोध घेणं थांबवलं नाही. दर शुक्रवारी ऑफिसमधून त्या थेट रेल्वेने त्या ठिकाणी जायच्या जिथे माओ यिन हरवला होता. आसपासच्या भागात शोधायच्या, विचारपूस करायच्या आणि रविवारी संध्याकाळच्या ट्रेनने घरी परतायच्या.

अशाच शोध घेताना एक दिवस जिंगशी यांना कळलं की, एका जोडप्याने माओ यिनसारख्याच दिसणाऱ्या मुलाला दत्तक घेतलं आहे. त्या ... उर्वरित लेख लिहा:

क क्षणही झोप लागली नाही. माझ्या मनात विचारांचा काहूर माजलं होतं. मला वाटलं, हे असं करून चालणार नाही. मी माझ्या भावनांवर नियंत्रण ठेवलं नाही तर मला वेड लागेल. मला वेड लागलं तर मी माझ्या मुलाचा शोध घेऊ शकणार नाही आणि तो परतला आणि त्याने मला अशा अवस्थेत बघितलं तर त्याला किती वाईट वाटेल."

त्यानंतर जिंगशी यांनी निराश न होण्यासाठी जाणीवपूर्वक प्रयत्न केले आणि सगळं लक्ष मुलाचा शोध घेण्यावर केंद्रित केलं.

पुढे जिंगशी यांना कळलं की, केवळ त्याच नाही तर त्यांच्या शहरात आणि इतर शहरातही असे कितीतरी पालक आहे ज्यांची मुलं हरवली आहेत. जिंगशी यांनी त्या सर्व पालकांसोबत मिळून काम करायला सुरुवात केली. हे नेटवर्क चीनमधल्या जवळपास सर्वच प्रांतात पसरलं. सगळे एकमेकांना बेपत्ता मुलांच्या पॅम्प्लेट्सने भरलेली बॅग्ज पाठवत आणि मग त्या शहरात जो प्रतिनिधी असायचा तो शहरभर ती पॅम्प्लेट्स चिकटवायचा. पण या नेटवर्कचा जिंगशी यांना काहीही उपयोग झाला नाही.

मुलाचा शोध घेण्यासाठी त्यांनी स्वतः 10 प्रांत पालथे घातले होते.

29 मुलांचा शोध घेण्यात यश

जिंगशी यांचा मुलगा बेपत्ता होऊन 19 वर्ष लोटली होती. त्या आता 'बेबी कम होम' या वेबसाईटसाठी काम करत होत्या. त्या सांगतात, "आता मला एकटं वाटत नव्हतं. माझ्यासारखे अनेक जण होते. ते एकमेकांची मुलं शोधण्यासाठी मदत करायचे. मला वाटायचं माझा मुलगा सापडला नसला तरी मी इतरांना त्यांची मुलं शोधण्यात मदत करू शकते. ही माझ्यासाठी खूप समाधानाची बाब होती."

या कामातून त्यांनी स्वतः 29 बेपत्ता मुलं शोधून काढली होती. मुलं आणि त्यांच्या आई-वडिलांच्या भेटीच्या क्षणाविषयी सांगताना जिंगशी म्हणतात, "मला वाटायचं, इथे माझा मुलगा का नाही? पण मी जेव्हा इतर पालकांना आपल्या मुलाला मिठीत घेताना बघायचे तेव्हा मला त्यांच्यासाठी खूप आनंद व्हायचा. शिवाय मला असंही वाटायचं की, त्यांच्या आयुष्यात हा दिवस आला आहे तर माझ्याही आयुष्यात असा दिवस नक्की येईल. मला आशा वाटायची."

मात्र, त्या सांगतात की, प्रत्येकच दिवस आशादायी नसायचा. बरेचदा निराशा दाटून यायची. मग मी स्वतःलाच समजवायचे की खचून गेले तर जगणंच कठीण होऊन बसेल. मग मला धीर यायचा.

जिंगशी यांनी सांगितलं, "त्यांच्या आईलाही जिआ जिआ परत येईल, अशी आशा होती. 2015 साली तिचं निधन झालं. पण मरणाच्या आधीही तिच्या मनात जिआ जिआचा विचार होता. तिने एक दिवस मला सांगितलं की तिला जिआ जिआ परतल्याचं...


... करून घेतो. शिकागोमध्ये विभा जयम  त्याची मदत करते.

दिल्लीतून आलेल्या या मुलीकडील ई-मेल आयडी आणि फोन नंबरवरून समजलं की किशन मोडुगमुडी तोच आहे. किशनचा दुसरा एक ई-मेल मिळाला, त्यावरून त्याच्या शिकागोमधल्या घराचा पत्ता मिळाला.

नेवार्क विमानतळावर दुसरी अभिनेत्री

इमिग्रेशन अधिकाऱ्यांनी नेवार्क विमानतळावर दुसऱ्या महिलेची चौकशी केली. ही महिला 26 नोव्हेंबरला मुंबईतून आली होती.

प्रातिनिधिक फोटो

व्हिसावरील कागदपत्रांवरून असं लक्षात आलं की ती विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांत सहभागी झाली होती आणि 3 महिने... उर्वरित लेख लिहा:

वेळी कुणाला तरी तिच्या सोबत पाठवण्यात येतं होतं.

पीडितांची संख्या जास्त

पीडित मुलीनं व्हिसासाठीच्या अर्जाला दोन पत्र जोडली होती. ही पत्र तेलंगाना पिपल्स असोसिएशन ऑफ डलास आणि तेलुगू असोसिएशन ऑफ नॉर्थ अमेरिकेची होती. या दोन्ही संस्थांनी ही पत्र बनावट असल्याची माहिती दिली आहे.

तपासामध्ये असं लक्षात आलं की 2016 ते 2017 या कालावधीत बऱ्याच मुली किशनच्या मदतीनं अमेरिकेत आल्या होत्या. या पीडित मुलींना बी, सी, डी, ई अशा प्रकारे कोड नावं देण्यात आली आहेत. पीडित बी 24 डिसेंबर 2017ला शिकागोमध्ये आली होती आणि 8 जानेवारी 2018ला परत गेली होती.

व्हिसा संपल्यानंतरही किशन, विभा अमेरिकेत

किशन तेलुगू चित्रपट निर्माता नाही. तो काही चित्रपटांचा सहनिर्माता होता. 2014मध्ये त्यानं 2 वेळा व्हिसासाठी अर्ज केला होता. पण बनावट कागदपत्र सादर केल्यानं त्याला व्हिसा मिळाला नाही. 2015ला त्याला व्हिसा मिळाल्यानंतर तो 6 एप्रिलला शिकागोला आला होता.

त्याचा व्हिसा 5 ऑक्टोबर 2015पर्यंत वैध होता. पण तो परत आला नाही. त्याच प्रमाणे चंद्रकला मोडुगमुडी 11 ऑगस्टला शिकागोला आली. तिचा व्हिसा 10 फेब्रुवारी 2016ला संपला. तो पुढं 8 ऑगस्ट 2016पर्यंत वाढवून मिळाला. ऑगस्टमध्ये व्हिसाची मुदत वाढवण्यासाठी केलेला अर्ज फेटाळण्यात आला.

23 जानेवारीला किशन आणि चंद्रकला यांना ओहोयो इथं अटक झाली होती, त्यांची 23 फेब्रुवारीला जामिनावर मुक्तता करण्यात आली.

ग्राहकांशी फोनवर ठरत होता व्यवहार

16 फेब्रुवारी 2018ला अधिकाऱ्यांनी किशन आणि चंद्रकला यांच्या घरावर छापा टाकला. या कारवाईत त्यांना 70 कंडोम, निवासाचे बनावट कार्ड, अमेरिका तेलुगू असोसिएशनचे बनावट लेटर हेड, व्हिजिटिंग कार्ड आणि काही डायऱ्या सापडल्या. डायऱ्या आणि 4 मोबाईल फोनवरून तपास यंत्रणांना या सेक्स रॅकेटचा छडा लागला.

प्रातिनिधिक फोटो

ते ग्राहकांशी एक वेळसाठी 1 हजार डॉलर, 2 वेळसाठी 2 हजार डॉलर असा व्यवहार करत. तेलुगू सिनेमातली अभिनेत्री किंवा अँकर फार कमी वेळासाठी अमेरिकेत येणार आहेत, असं सांगून हे व्यवहार ठरवत. प्रत्येक व्यवहार, दिलेले आणि घेतलेले पैसे, येणं-जाणं यांची सर्व माहिती या डायऱ्यांमध्ये लिहून ठेवत.

तपास अधिकाऱ्यांनी ग्राहकांशी झालेल्या चर्चांचा तपशीलही न्यायालयात सादर केला आहे. यातून स्पष्ट होतं की किशन आणि चंद्रकला भारतातून तरुणींना अमेरिकेत बोलावून त्यांना वेश्या व्यवसाय करण्यासाठी...


... कशी व्हावी याविषयी सुद्धा दोघांच्या संकल्पनांमधे मूलभूत फरक होते. भारत अजून लोकशाहीसाठी तयार नाही, तसं भारताला तयार करण्यासाठी स्वातंत्र्यानंतर पहिल्या 10 वर्षांसाठी भारतात लोकप्रिय हुकूमशाही हवी, 10 वर्षांअखेर त्या हुकूमशहानं पायउतार व्हावे आणि देशात लोकशाही लागू  करावी असं सुभाषबाबूंचं मत होतं.

तर 'एक व्यक्ती एक मत' या सूत्रावर स्वातंत्र्योत्तर भारत प्रजासत्ताक गणराज्य असावा, ही सावरकरांची दृष्टी.

स्वातंत्र्योत्तर भारताची राष्ट्रभाषा उर्दूप्रधान 'हिंदुस्थानी' ही असावी आणि ती रोमन लिपीत लिह... उर्वरित लेख लिहा:

्धात भारतीय तरुणांनी सैन्यात भरती व्हावं असं सांगत होते. याला तत्कालीन काँग्रेसचे नेते 'देशद्रोह' म्हणत होते. सावरकरांचं सांगणं होतं की, देशाला लवकरच स्वातंत्र्य मिळणारच आहे. अशावेळी देशाला देशभक्त, अनुभवी आणि युद्धशास्त्रात तज्ञ असलेलं सैन्य पाहिजे, म्हणून तरुणांनी आत्तापासून सैन्यात भरती व्हावं.

शिवाय ब्रिटिशांकडून लढताना जे भारतीय सैनिक जर्मनी किंवा जपानच्या कैदेत पडलेले ते आझाद हिंद सेनेत दाखल होऊन स्वातंत्र्यासाठी ब्रिटिशांविरुद्ध लढू शकतील, अशी सावरकरांची धारणा होती, त्यानुसार सावरकरांनी सुभाषबाबूंना सूचना केली होती. त्यावेळी सावरकरांनी  यशबिहारी बसूंचं पत्रही सुभाषबाबूंना दाखवलं होतं.

पुढे सुभाषबाबूंनी 25 जून 1944 रोजी आझाद हिंद रेडिओवरून बोलताना सावरकरांचा आदरपूर्वक उल्लेख करत आभार मानले होते. सैनिक भरतीला काँग्रेसचे नेते विरोध करत असताना सावरकरांनी सैनिक भरतीला प्रोत्साहन दिलं असं सुभाषबाबू म्हणाले.

नेताजी सुभाषचंद्र बोस बर्लिनमध्ये भाषण करताना.

यामुळेच थोर समाजवादी विचारवंत नरहर कुरुंदकर यांनी सुद्धा, सावरकर, सुभाषबाबूंसहित अनेक क्रांतिकारकांचं प्रेरणास्थान होतं असं म्हटलंय. अशाच अर्थाचा संदर्भ, भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाचे - चळवळीचे मूळ संस्थापक कॉम्रेड श्रीपाद अमृत डांगे यांच्या चरित्रात, त्यांनी कन्या कॉम्रेड रोझा डांगे यांनी सुद्धा दिला आहे.

पुढे मे 1952 मधे 'अभिनव भारत' या संघटनेच्या विसर्जन समारंभात बोलताना सावरकरांनी 'सुभाषबाबूंचं स्वातंत्र्यलढ्याला अजरामर योगदान' असल्याचं सांगितलं.

1945 मधे सुभाषबाबूंची आझाद हिंद सेना मणिपूरमधल्या मोईरांग-कांगला या ठिकाणापर्यंत आली होती. सुभाषबाबूंच्या 'तुम मुझे खून दो मैं तुम्हे आज़ादी दूँगा' या आवाहनानं थरारून उठलेले भारतीय जवान आझाद हिंद सेनेतून लढले.

सुभाषबाबूंची 'चलो दिल्ली' ही झेप, त्या मोईरांग कांगलापाशी रोखली गेली. हिरोशिमा, नागासाकीवर अनुक्रमे 6 व 9 ऑगस्टला अणुबाँब पडल्यावर जपाननं शरणागती पत्करली आणि 18 ऑगस्ट 1945 नंतर सुभाषबाबूंचं निश्‍चितपणे काय झालं, कधी खात्रीनं सांगता येईल असं वाटत नाही.

सुभाषबाबूंभोवती एक अद्भुतरम्यतेचं वलय कायमच राहणार. त्यांना मनःपूर्वक वंदन.

(या लेखातील मतं लेखकाची वैयक्तिक मतं आहेत.)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... कष्टाने कमावली आहे. रोहितच्या नेतृत्वामध्ये मुंबई इंडियन्सने 2013, 2015, 2017, 2019 जेतेपद पटकावलं.

आयपीएल स्पर्धेत सर्वाधिक रन्स करणाऱ्यांच्या यादीत रोहित तिसऱ्या स्थानी आहे. 2009 मध्ये डेक्कन चार्जर्सने जेतेपद पटकावलं तेव्हा रोहित विजेत्या संघाचा भाग होता.

लोकप्रिय आणि मोठ्या खेळाडूंचा समावेश असलेल्या मुंबई इंडियन्सची धुरा समर्थपणे सांभाळतानाच धावांची टांकसाळ उघडण्याचं काम रोहित दरवर्षी इमानेइतबारे करतो आहे. आयपीएल स्पर्धेत रोहितच्या नावावर शतक आहे आणि हॅटट्रिकही आहे.

शिखर धवन

शिखर ... उर्वरित लेख लिहा:

टीम इंडियासाठी खेळण्याच्या संधी रॉबिनला मर्यादित स्वरुपात मिळाल्या असल्या तरी आयपीएल स्पर्धेतलं त्याचं सातत्य विलक्षण असं आहे.

पार्थिव पटेल

पार्थिव पटेल

चिरतरुण खेळाडू अशी उपाधी मिळालेला पार्थिव पटेल आयपीएल स्पर्धेत संघांसाठी अतिशय उपयुक्त असा खेळाडू आहे.

कीपिंग, म्हणाल त्या क्रमांकावर बॅटिंग, अनुभवी असल्याने युवा खेळाडूंना मार्गदर्शन अशा अनेक आघाड्या पार्थिव व्यवस्थित हाताळतो.

चेन्नई-कोची-डेक्कन चार्जर्स-सनरायझर्स-बेंगळुरू-मुंबई अशा तब्बल सहा संघांसाठी पार्थिव खेळला आहे. 69 कॅचेस आणि 16 स्टंपिंग्ज त्याच्या कीपिंग कौशल्याची झलक देतात.

वृद्धिमान साहा

वृद्धिमान साहा

शिस्तबद्ध विकेटकीपिंग आणि आवश्कयतेनुसार बॅटिंग ही कौशल्यं असणाऱ्या साहाने आयपीएलचे सगळे हंगाम खेळले आहेत हा अनेकांसाठी आश्चर्याचा धक्का असू शकतो. पण हे खरं आहे.

कोलकाता-चेन्नई-पंजाब-हैदराबाद असा साहाचा आयपीएल संघांचा प्रवास आहे. कीपिंग चोख असल्यामुळे साहा संघासाठी विकेटकीपिंगसाठी प्रथम प्राधान्य असतो.

आयपीएल स्पर्धेत आणि तेही फायनलमध्ये शतक झळकावण्याचा दुर्मीळ विक्रम साहाच्या नावावर आहे.

दिनेश कार्तिक

दिनेश कार्तिक

आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये धोनी अधिराज्य गाजवत असल्यामुळे नेहमीच मर्यादित संधी मिळालेल्या दिनेश कार्तिकने आयपीएलमध्ये स्वत:चं असं स्थान निर्माण केलं.

उत्कृष्ट कीपिंग, संघाची गरज असेल त्यानुसार कुठल्याही क्रमांकावर बॅटिंग, कॅप्टन्सी यामुळे दिनेश कार्तिक बहुपेडी व्यक्तिमत्व आहे.

दिनेश या स्पर्धेत दिल्ली-पंजाब-मुंबई-बेंगळुरू-गुजरात-कोलकाता अशा सहा संघांसाठी खेळला आहे.

प्रत्येक संघात दिनेशचा मित्रपरिवार आहे. 109 कॅचेस आणि 30 स्टंपिंग दिनेशच्या विकेटमागच्या प्रभावाची साक्ष देतात.

वाढत्या वयानुसार कार्तिकची उपयुक्तता वाढत गेली आहे. म्हणूनच पस्तिशीतही तो अतिशय फिट आहे आणि कोलकाता संघाचं नेतृत्व करतो आहे.

अमित मिश्रा

अमित मिश्रा

आपल्या लेगस्पिनच्या जाळ्यात भल्याभल्या बॅट्समनला अडकवण्याचं काम मिशीभाई दरवर्षी आयपीएलमध्ये करतात.

आयपीएल स्पर्धेत सर्वाधिक विकेट्स पटकावणाऱ्यांच्या यादीत मिश्रा दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. बॉलर्सची कत्तल होणाऱ्या या स्पर्धेत इतकी वर्षं विकेट्स मिळवणं आणि धावांची लूट रोखणं ही कामं यथार्थपणे करूनही मिश्राजी वलयांकित झाले नाहीत.

मिश्राने दिल्ली आणि हैदराबाद संघांचं प्रतिनिधित्व केलं आहे....


... कसं येऊ लागलं याबाबत विचारलं असता केदारने धोनीच्या मराठी बोलण्यामागचा किस्सा उलगडून सांगितला.

"धोनी यांचा मूड मजामस्करीचा असतो तेव्हा ते ड्रेसिंगरुममध्ये असे काही शब्द शिकायचा प्रयत्न करतात. त्या मॅचच्या आधी, सीरिजच्या आधी त्यांनी मला विचारलं होतं की मराठीत आणखी काय काय शब्द आहेत? इसकी विकेट ले... ले याला मराठीत काय म्हणतात हे त्यांनी विचारलं होतं. मराठीत त्याला घेऊन टाक असं म्हणतात असं सांगितलं. पाचव्या वनडेवेळी माझ्या लक्षातही नव्हतं.

मी बॉलिंगला आलो तेव्हा त्यांनी अचानक भाऊ, याला घेऊन टा... उर्वरित लेख लिहा:

केले आहेत. वर्ल्डकप विजयाची संधी होती. मात्र ही संधी हुकली. पराभवाला कसं सामोरं जायचं हे शिकलो".

आयपीएलसाठी सज्ज

कोरोनापूर्वी आमचा कॅम्प सुरू होता. ते सहा महिन्यांनंतर खेळत होते असं वाटलं नाही. वजन वाढलेलं नव्हतं. खेळण्याची ऊर्मी कायम होती. त्यांनी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळत राहावं असं त्यांना बघून वाटलं होतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... कागदांची हालचाल दर अर्ध्या तासाने मेसेंजर सर्व्हिसमार्फत होते व बाकीची कामे साहेब स्वत: उठून करतात. टेबलावरचा ग्लास उचलून पाणी भरायला चपराशाला बोलवण्याची चैन परदेशांत नाही.

एवढेच काय, पण मोठ्यांतल्या मोठ्या साहेबालादेखील चहा प्यायची हुक्की आली तर स्वत: उठून सार्वजनिक उपाहारगृहात जावे लागते. चहाचा ट्रे घेऊन सरकारी कचेऱ्यांतून हिंडणारे 'बैरे' इंग्लंडमध्ये मला कधीच आढळले नाहीत. साहेबांची घरची कामे करणे हा आपल्याकडच्या चपराशांचा मुख्य व्यवसाय. त्यातून वेळ उरलाच तर फायली हलायच्या.

पुस्तकांच्या सह... उर्वरित लेख लिहा:

ेतले माझे दिवस अत्यंत आनंदात गेले. बरोबरीचे विद्यार्थी BBC रेडिओत पंधरा पंधरा, वीस वीस वर्षे काम केलेले होते. प्रत्येकाने युद्धकाळात गणवेष चढवून रणांगणावर कामगिरी बजवाली होती. त्यातले दोघेतिघे हिंदुस्तानातही आले होते. या युद्धाने त्यांना खूप गोष्टी शिकवल्या.

अर्थात वर्गात मास्तरांची चित्रे काढणे, एकमेकांना हळूच चिठ्ठ्या लिहून वात्रटपणा करणे हेदेखील चालायचे. ह्या शिक्षकांतदेखील एका गोष्टीची मला मोठी मौज वाटली. प्रत्येक विषयाला एक एक तज्ज्ञ असे. मी एकूण पन्नाससाठ व्याख्याने ऐकली असतील. प्रत्येकाला इतकी चांगली विनोदबुद्धी कशी काय मिळाली याचे मला कौतुक वाटे! टेलिव्हिजनमधला अत्यंत तांत्रिक विषयदेखील गमतीदार चुटके सांगत सांगत चालायचा.

इंग्रज विनोदाला घाबरत नाही. विद्वानातल्या विद्वान माणसालादेखील आपण हशा पिकवला तर आपल्या विद्वत्तेच्या पगडीच्या झिरमिळ्या निसटून खाली पडतील, अशी भीती वाटत नाही. बीबीसीतले मोठ्यातले मोठे अधिकारी आम्हांला शिकवायला येऊन गेले. डोळे मिचकावून एखादी गोष्ट सांगताना आपल्या तोलामोलाला धक्का बसेल हे भय त्यांना नाही. त्याउलट देशी साहेबांचे काडेचिराइती चेहरे जिज्ञासूंनी आठवावे!

गुड मॉर्निंग, गुड इव्हिनिंग

अनेक अभिवादने, हस्तांदोलने - गुड मॉर्निंग, गुड इव्हिनिंग, थँक यू, बेग युवर पार्डन, असल्या शब्दप्रयोगांनी यांत्रिक जीवनाच्या खडखडीतपणालादेखील स्निग्धता येते. वरिष्ठांतल्या वरिष्ठाला कनिष्ठांतल्या कनिष्ठाने अभिवादन केले तरी त्याचा स्वीकार आणि परतफेड तितक्याच उत्साहाने होते. आमच्याकडे एकजण मुजरा करतो आणि दुसरा त्या दिशेला ढुंकून न पाहता जातो. जसजसा माणूस हुद्द्याने मोठा होत जातो तसतशी ही पाहून न पाहण्याची कला तो शिकत जातो, हा एतद्देशीय अनुभव आहे!

तिथे आमचा लिफ्टमनदेखील तो दोरखंड ओढता ओढता शीळ घालून गाणे म्हणायचा! तिसऱ्याचौथ्या दिवसापासून त्याने मला 'पी.एल.' म्हणायला सुरुवात केली. आम्ही आमच्या लिफ्टवाल्याला इथे ताबडतोब समज देऊ. मला वाटते, लोकशाहीदेखील रक्तात मुरावी लागते. त्याला काही पिढ्या जाव्या लागतात की काय कोण जाणे. एकमेकांना मानाने वागवणे हेच कुठल्याही संस्कृतीचे बीज आहे.

(पु. ल. देशपांडे यांचा हा लेख 'अपूर्वाई' या पुस्तकातून साभार. या पुस्तकाचे सर्व हक्क श्रीविद्या प्रकाशन, शनिवार पेठ, पुणे - 30 यांच्याकडे आहेत.)

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही...


... काढून टाकावे असे सांगण्यात आले.

२००५ मध्ये दक्षिण चीनमधल्या शेंझेन शहरात एका महिलेनं वेश्या व्यवसायास बळी पडण्याऐवजी एका इमारतीच्या सातव्या मजल्यावरून उडी मारणं पत्करलं. जीवापेक्षाही व्हर्जिन असणं हा पर्याय तिनं निवडला याबाबत तिचं कौतुक करण्यात आलं.

गेल्या हजारो वर्षांतल्या चीनमधल्या सरंजामी वाटचालीत महिलांना या केंद्रामध्ये दिलेल्या संदेशांप्रमाणे वागवणं ही महिलांच्या आयुष्यातली आचारसंहिताच होती.

वडील, नवरा आणि मुलगा यांचंच ऐकणं, कोण्या एकासाठीच आपली व्हर्जिनिटी राखणं आणि महिलांकडे बुद्धी... उर्वरित लेख लिहा:

ेला होता. तसंच त्यासाठी बऱ्याच जाहीरातीही प्रसिद्ध केल्या होत्या.

डोंगाऊन शहरातही अशाच एका कंपनीनं इव्हेंटसाठी परवानगी मिळाली. मात्र, नंतर त्याचं शाळावजा प्रशिक्षण केंद्रात रूपांतर केलं गेलं आणि विद्यार्थ्यांकडून मोठ्या प्रमाणात पैसे घेण्यास सुरुवात केली. अखेर २०१४ मध्ये स्थानिक प्रशासनानं त्यांची मान्यता रद्द केली.

अशा संस्था या पैसे कमावण्याच्या नावाखाली हे उद्योग करत असल्याचं पुढे आल्यावर त्यांच्या कायदेविषयक योग्यतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत स्थानिक प्रशासनानं त्यांच्या मान्यता रद्द केल्या.

मात्र, अशा अनेक संस्था आजही सुरू आहेत. इतकंच नव्हे तर फुशून शहरातली ती संस्था बंद झाली असली तरी तिच्या अन्य शाखा राजरोसपणे सुरुच आहेत.

'सहकार्य गट'

अशा पुराणमतवादी संकल्पनांना चीनमधल्या बाजारात खरंच किंमत आहे का?

अशा संस्थांमध्ये येणाऱ्या महिला विद्यार्थिनींचं शिक्षण कमी असतं अन्यथा अनेकींना वैवाहिक आयुष्यात अडचणी आलेल्या असतात. अशा महिलांना आपल्यासारख्याच अडचणी आलेल्या अन्य महिलांना भेटून हायसं वाटतं.

अशा वेळी जेव्हा त्यांना सांगितलं जातं की महिलांना पुरुषांपेक्षा समाजात एकंदरीत किंमत कमीच आहे, अशावेळी त्यांना आपल्या समस्येवर हाच तोडगा असल्याची जाणीव होती.

सोशल मीडियावर व्हायरल झालेल्या एका व्हीडिओत प्रशिक्षण वर्गात सहभागी झालेली एक महिला सांगत होती की, "शांत आणि आदरपूर्वक कसं वागायचं हे जरा शिकून घे, असं माझ्या नवऱ्यानं मला सांगितल्यानं मी या केंद्रात आले."

या संस्थांमध्ये एकत्र आल्यानं, आपापली कहाणी एकमेकींना सांगितल्यानंतर या महिलांना एका 'सपोर्ट ग्रूप'ची स्थापना केली. आणि यातल्या अनेकींनी आपापल्या संस्थेत कार्यकर्ती म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.

चीनमधील महिला विषयक अभ्यासक आणि रुरल वुमन मॅगझिनच्या संपादक झी लिहुआ यांनी सांगितलं की, "धोरणकर्त्यांकडून याप्रकरणी प्रथम मदत मिळाली पाहिजे. शिक्षणाची कमतरता, कायदेशीर मदत नसल्यानं त्यांना अशा संस्थांकडे पर्याय म्हणून जावं लागतं."

"याचबरोबर महिलांना ग्रामीण भागात लैंगिक अत्याचाराच्या घटनांनाही सामोरं जावं लागत आहे. त्यावर त्यांना कोणतंही उत्तर मिळत नाही. त्यामुळे महिलांनी अशा संस्थांकडे जाण्यात काही अर्थ नाही, त्यांनी कायदेशीर मदत घेऊन शिक्षणाचा मार्ग स्वीकरायला हवा", असंही लिहुआ यांनी सांगितलं.

त्या पुढे म्हणाल्या, "इतिहासाला पुन्हा शिरजोर होऊ...


... काम करतात. हॉवर्ड विद्यापीठातल्या आरोग्यधोरण आणि व्यवस्थापन विभागामध्ये ते प्रोफेसर आहेत. 'काँप्लिकेशन्स', 'बिइंग मॉर्टल' अशा जगभरात गाजलेल्या पुस्तकांचे ते लेखक आहेत. 'न्यूयॉर्कर' या अतिशय प्रतिष्ठित साप्ताहिकाचे ते मानद लेखक आहेत.

अमेरिकेमधल्या आरोग्यधोरणांबद्दल थेट व्हाईट हाऊसमधून त्यांचा सल्ला घेतला जातो. बराक ओबामा, बिल क्लिंटन यांच्यासोबतच अमेरिकेमधल्या आरोग्य क्षेत्रातल्या कंपन्या आणि तज्ज्ञमंडळी यांची मदार त्यांच्यावर आहे.

अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा यांच्यासोबत डॉ. अतु... उर्वरित लेख लिहा:

त्माराम गावंडे यांनी आपल्या आईच्या नावाने उमरखेडमध्ये महाविद्यालय सुरू केलं आहे. या कॉलेजमध्ये विद्यार्थ्यांशी संवाद साधण्यासाठी डॉ. अतुल वेळात वेळ काढून येतात. ते जेव्हा इथे येतात तेव्हा तेव्हा त्यांच्यासोबत अमेरिकेतली तज्ज्ञ मंडळी असतात.

'अतुल इज व्हेरी टॉल'...असं ते म्हणतात तेव्हा आमच्या गावाच्या या सुपुत्राबद्दल मन भरून येतं, डॉ. यादवराव राऊत अभिमानाने सांगतात.

तरुणांना प्रेरणा

यवतमाळमध्ये शिकलेले पत्रकार अजय कौटिकवार हेही डॉ. गावंडेंच्या प्रेरणेबद्दल भरभरून बोलतात. ग्रामीण भागातल्या मुलांना चांगलं शिक्षण मिळावं, जगभरातलं बदलतं तंत्रज्ञान इथेही पोहोचावं यासाठी त्यांची तळमळ असते. अमेरिकेच्या विद्यापीठांमधल्या तज्ज्ञांना आपल्या छोट्या खेड्यात आणून विद्यार्थ्यांना संधी मिळवून देणं हे काम ते करत राहतात. या जगविख्यात डॉक्टरचं मोल आपण भारतीय नागरिक आणि सरकारनेही जाणलं पाहिजे, असं अजय कौटिकवार आवर्जून सांगतात.

ज्येष्ठ पत्रकार कुमार केतकर यांना डॉ. अतुल गावंडे भेटले ते 'न्यूयॉर्कर' या साप्ताहिकातून. ते सांगतात, "या साप्ताहिकातले त्यांचे वैद्यकीय विश्वातले लेख मी आवडीने वाचत होतो. त्यावेळी या साप्ताहिकात अगदी मोजकीच भारतीय नावं दिसायची. म्हणून मला त्यांच्याबदद्ल उत्सुकता निर्माण झाली. पुढे जेव्हा 'काँप्लिकेशन्स', 'चेकलिस्ट मॅनिफेस्टो' अशी त्यांची एकेक पुस्तकं यायला लागली तेव्हा मी आवर्जून ती विकत घेतली. मला भावतं ते त्यांचं 'चेकलिस्ट मॅनिफेस्टो' हे पुस्तक. कोणत्याही क्षेत्रात उत्तम पद्धतीने काम कसं करावं याबद्दल त्यांनी या पुस्तकात लिहिलंय. त्यामुळेच हे एखाद्या कंपनीच्या CEOपासून ते गृहिणीपर्यंत कुणालाही उपयोगी पडू शकतं."

'भारतात सुधारणेची गरज'

बीबीसीचे प्रतिनिधी सौतिक बिस्वास यांना 2014 मध्ये दिलेल्या मुलाखतीत ते म्हणतात, भारताची आरोग्ययंत्रणा खूपच गुंतागुंतीची आहे. माझी आजी 32 वर्षांची असताना मलेरियामुळे मरण पावली. त्यावेळी खेडोपाड्यांत मलेरियावर औषधोपचार होणंही कठीण होतं. आता मात्र वैद्यकीय सेवा खेडोपाड्यांपर्यंत पोहोचल्या आहेत.

स्वच्छ पाणी, चांगलं सिंचन, समृद्ध शेती या सगळ्यांत आपण गेल्या काही वर्षांत खूप प्रगती केली आहे. पण तरीही बदलत्या जीवनशैलीमुळे ब्लड प्रेशर, डायबेटिस या व्याधींची आव्हानं आपल्यासमोर आहेत. एखाद्याला हृदयविकार असेल तर त्यावर औषधोपचार मिळवणं, योग्य पद्धतीने ऑपरेशन करून त्यावर मात...