...घेतलं होतं. ज्या पदार्थांची आधी चाचणी झालेली नाही असा कोणताच पदार्थ ते पंतप्रधानांनी खाऊ देत नसत."

सुरक्षेत कोणतीच दिरंगाई नाही

कुट्टी पुढे सांगतात, "एकदा पंधरा ऑगस्टला राजीव गांधी खूप लोकांबरोबर धावणार होते. त्यांनी ट्रॅकसूट घातला होता. काही अंतरावर टी. एन. शेषन बंद गळ्याचा सूट घालून सुरक्षाव्यवस्थेची पाहणी करत होते."

"राजीव गांधींनी ते पाहून शेषन यांची थट्टा केली. ते म्हणाले, तुम्ही काय तिथे सुटबूट घालून उभे आहात? या माझ्याबरोबर धावा. तेवढंच तुमचं वजन कमी होईल. शेषन यांनी लगेच उत्तर दिलं, ... उर्वरित लेख लिहा:

."

शेषन म्हणाले की तुमची काळजी घेणं हे माझं कर्तव्य आहे. तुमच्यासमोर पाण्याचा ग्लासही कुणी आणणार नाही याची मी काळजी घेईन.

80 किमी स्वत: बस चालवली

शेषन चेन्नईचे वाहतूक आयुक्त होते. एकदा त्यांना कुणी तरी म्हटलं की जर तुम्हाला बसच्या इंजिनची माहिती नाही तर ड्रायव्हरच्या समस्या तुम्ही कशा सोडवणार?

शेषन यांनी हे वाक्य फार लागलं आणि काही दिवसांतच ते बस ड्रायव्हिंग शिकले. इतकंच काय तर इंजिन उघडून पुन्हा फिट करणंसुद्धा शिकले.

एकदा तर त्यांनी प्रवाशांना घेऊन 80 किमी बस चालवली होती.

देवी-देवतांच्या मूर्त्या ऑफिस बाहेर काढल्या

मुख्य निवडणूक आयुक्त होण्याच्या आधी त्यांचे पूर्वसुरी असलेल्या पेरी शास्त्री यांच्या खोलीतल्या सगळ्या मूर्त्या आणि कॅलेंडर हटवले.

शेषन स्वत: अत्यंत धार्मिक होते पण तरीदेखील त्यांनी त्या मूर्त्या बाहेर काढल्या.

राजीव गांधीच्या हत्येनंतर तत्कालीन सरकारला न विचारता निवडणुका स्थगित केल्या. यावरून त्यांच्या स्वतंत्र बाण्याचा प्रत्यय येतो.

'निवडणूक आयोग सरकारचा भाग नाही'

एकदा एका मुलाखतीत ते म्हणाले होते, "निवडणूक आयोगाच्या स्वायत्ततेचा अंदाज या गोष्टीवरून लावता येतो की माझ्या एका पूर्वसुरींनी त्यांना एक पुस्तक घ्यायचं होतं त्यासाठी त्यांना 30 रुपयाची मंजूरी मिळावी असं पत्र लिहिलं होतं. त्या काळात निवडणूक आयोगाबरोबर सरकारच्या म्हणण्याप्रमाणे काम करायची.

"मला आठवतं की मी जेव्हा कॅबिनेट सचिव होतो तेव्हा पंतप्रधानांनी मला बोलावून सांगितलं की अमूक तमूक दिवशी निवडणुका होतील असं सांगून द्या. मी त्यांना सांगितलं की आपण असं करू शकत नाही. आपण फक्त इतकं सांगू शकतो की सरकार निवडणुकीसाठी तयार आहे."

"मला आठवतं की पहिले मुख्य निवडणूक आयुक्त कायदा मंत्र्यांच्या कार्यालयाच्या बाहेर बसून वाट बघत बसायचे. मी असं करणार नाही हे मी आधीच ठरवलं होतं. आमच्या ऑफिसमध्ये येणाऱ्या टपालावर निवडणूक आयोग, भारत सरकार असं लिहून यायचं. आम्ही भारत सरकारचा भाग नाही असं मी त्यांना स्पष्टपणे सांगितलं."

ज्येष्ठ अधिकाऱ्यांशी थेट सामना

1992 साल सुरू होताच शेषन यांनी सरकारी अधिकाऱ्यांनी त्यांच्या चुका दाखवायला सुरुवात केली. त्यात केंद्रीय आणि राज्यातील सचिवांचाही समावेश होता.

एकदा नगर विकास मंत्रालयाचे संयुक्त सचिव धर्मराजन यांची त्रिपुरा येथे होणाऱ्या निवडणुकीसाठी पर्यवेक्षक म्हणून नियुक्त केलं. ते अगरतळाला जाण्याऐवजी एका...


...घेतला. माजी महापौरांवर केलेल्या टीकेमुळे आणि त्यांच्या कार्यपद्धतीमुळे एलिजाह मोझेस यांना एका वर्षभरातच पद सोडावं लागल्याचं दांडेकर सांगतात.

मृतदेहांची पुढची व्यवस्था

डॉ. एलिजाह मोझेस यांनी प्लेगचा संसर्ग कमी पसरावा यासाठी काही निरीक्षणं नोंदवली होती. प्लेगमुळे मृत्यू झालेल्या रुग्णाचा देह व्यवस्थित काळजीपूर्वक दहन किंवा दफन व्हावा असं त्यांचं निरीक्षण होतं. त्यामुळेच वरळीमध्ये त्यांनी सर्व धर्मियांना वेगवेगळ्या स्मशानभूमी आखून दिल्या. आजही वरळीत या स्मशानभूमी आहेत. या सर्व स्मशानभूमी ज्या रस्... उर्वरित लेख लिहा:

यावर वरळीतील स्मशानभूमीत अंत्यसंस्कार करण्यात आले.

1957 साली त्यांचा पुण्यात मृत्यू झाला. त्यांच्यावर वरळीमधील ज्यू स्मशानभूमीत अंत्यसंस्कार करण्यात आले. त्यांच्या अंत्यसंस्कारप्रसंगी मोठी गर्दी मुंबईत जमली होती. तेव्हाचे महापौर एम. व्ही. धोंडे यांनी इ. मोझेस शोक व्यक्त करणारं भाषणही केलं होतं. आजही डॉ. ई. मोझेस त्यांच्याच नावाने असणाऱ्या या रस्त्याजवळील स्मशानभूमीत चिरनिद्रा घेत आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...घेतात. आता कंपनीची उलाढाल कोट्यवधी रुपयात गेली आहे.

हे सगळं शिक्षण सुरू असतानाच. कंपनी स्थापन केल्यानंतरही दोघांनी एमटेक पूर्ण केलं. आयआयटीमध्ये टेडटॉक्ससाठी त्यांना बोलावलं जातं.

चांगल्या कल्पनेला मरण नाही

थोडक्यात काय तर चांगल्या कल्पनेला मरण नाही. पण, ती सुचल्यानंतर तिची किंमत कळणं, मेहनतीने ती पुढे नेणं आणि योग्य टीम तयार करणं याशिवाय ते शक्य नाही.

"आम्हाला जे काम करायचं ते जागतिक दर्जाचं करायचं आहे. ग्लोबल कंपनी तयार करायची आहे. त्यादृष्टीने आम्ही काम करतो. दर्जाशी तडजोड नाही. कल्पना ... उर्वरित लेख लिहा:

पाठबळ पुरवण्याचंही काम करतात.

आर्थिक पाठबळ कुठे मिळेल?

अनेकदा सगळं गाडं पैशाच्या मुद्यावर येऊन अडतं. पण, अलीकडे वातावरण सकारात्मक असल्याचं दोन्ही तज्ज्ञ सांगतात. जयंत विद्वांस यांनी सरकारी स्टार्ट अप योजना किंवा बँकांकडून कर्ज घेण्याचा सल्ला दिला आहे.

तर प्रताप काकरिया हे स्वत: व्हेंचर कॅपिटलिस्ट आहेत जे अशा नवीन उद्योगांना आर्थिक पाठबळ पुरवतात.

"तुमचा दृष्टिकोन, तुम्ही देऊ केलेली सेवा किंवा वस्तू, तुमचा भविष्यातला आराखडा, नेतृत्व गुण, त्यात विस्ताराची शक्यता अशा गोष्टी पाहून आम्ही आर्थिक मदत करायची की नाही हे ठरवतो. एकदा मदत करायची ठरली की बिझिनेस प्रपोझल बनवण्यापासून दो-तीन वर्षं कंपनीला सर्व मदत करण्याचं काम आमचं असतं," काकरिया यांनी व्हेंचर कॅपिटल ही संकल्पना समजून सांगितली.

नवीन उद्योगांना आर्थिक पाठबळ

शिवाय पैसे गोळा करण्याचे आणखी मार्ग सांगितले. एकतर घरातून तुम्ही पैसे घेऊ शकता, काही जणांकडून थोडे थोडे पैसे कर्जाऊ घेऊ शकता, काही जुन्या कंपन्या अलीकडे स्टार्ट अपमध्ये गुंतवणूक करतात.

त्यांची मदत घेऊ शकता किंवा बँकेकडून कर्ज घेऊ शकता.

थोडक्यात मोबाईल आणि तंत्रज्ञानातल्या क्रांतीमुळे उद्योग क्षेत्रातली नवीन कवाडं उघडी झाली आहेत. टॅक्सी आणि मोबाईल पूर्वीपासून होते.

पण, उबेरनं तंत्रज्ञानाच्या मदतीने ग्राहक, मोबाईल आणि टॅक्सी सेवा पुरवठादार अशा तिघांना एकत्र आणलं आणि मोठी कंपनी उभी केली.

तसंच नवनवीन कल्पना राबवून तुम्हीही यशस्वी होऊ शकता.

थोडी जोखीम उचलावी लागेल आणि मेहनत करावी लागेल.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...च असणार, असं मानून मी पुढे जात आहे.

बालविवाह

आपल्या देशात बालविवाहांना कायद्याची मंजुरी नाही. आता कुठेतरी होत असेल आणि ते सरकारपर्यंत पोहोचत नसेल, तर तो भाग वेगळा आहे. ही आपली सामाजिक बांधिलकी आहे आणि जबाबदारी आहे. तुमच्या-आमच्यासारख्या लोकांनी ही गोष्ट सरकारपर्यंत पोहोचवायला हवी.

6. लव्ह-जिहादचा उल्लेख तुम्हाला करायचा होता का? लव्ह-जिहादला विरोध करण्यासाठी हे विधेयक आहे का?

मी आणि माझा पक्ष लोकशाही मानतो. म्हणूनच लोकांनी आम्हाला निवडून दिलं आहे. आंतरजातीय किंवा आंतरधर्मीय विवाहाला माझा विर... उर्वरित लेख लिहा:

ाही आपण तयार केलेलं नाही. ते परंपरेने चालत आलेलं आहे. त्यानुसारच हे जग चाललं आहे. एखाद्या मुलाने किंवा मुलीने आंतरजातीय विवाह केला, तर त्यांच्या भावंडांची लग्न ठरतानाही अडचण येते.

लव्ह-जिहादच्या प्रकरणांमध्ये अनेक भाजप कार्यकर्त्यांनी टोकाची भूमिका घेतली होती.

भाजप नेहमीच जातीविरोधी भूमिका घेत असल्याचा दावा करतो. या दाव्याशी तुम्ही असहमत आहात का?

अजिबात नाही. संघ परिवाराच्या विचारांशी मी पूर्णपणे सहमत आहे. धर्मनिरपेक्षता आपण स्वीकारली आहे. पण माझ्या भूमिकेबद्दल मी ठाम आहे आणि मी ती मांडणार. मी हे विधेयक मांडल्यानंतर आता चर्चा होत आहे. त्यातूनच एक मंथन होईल.

9. फ्रान्समध्ये लग्नासाठीचं वय 16 करण्यात आलं आहे. आपण उलट्या दिशेने प्रवास करत आहोत का?

पाश्चिमात्य संस्कृती आपण स्वीकारायची की नाही, हा चर्चेचा मुद्दा आहे. फ्रान्समध्ये मुलगा जन्माला आला की तिथे सरकार मायबाप असतो. आपल्याकडे अजूनही आईवडील नावाची संस्था आहे.

संपूर्ण मुलाखत इथे पाहू शकता -

तुम्ही हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...च गोष्ट व्हायची की, "लग्नाबद्दल काय विचार केला आहेस? साहिलसोबत लग्न करून टाक. त्याच्याशी नसेल करायचं तर आमच्या आवडीच्या मुलाशी तरी कर. आपल्या दोन लहान बहिणींचा तरी विचार कर." वगैरे वगैरे.

घरात काहीही गडबड झाली तरी त्या विषयाला माझ्या लग्न न करण्याच्या विषयाशी जोडलं जायचं. आईची तब्येत बिघडली कारण मी लग्न करत नव्हते. वडिलांना उद्योगात नुकसान झालं कारण मी लग्न करत नव्हते.

मी यामुळे खूप चिंतातूर झाले होते. अखेर मी लग्नाला होकार दिला. पण, मी तेव्हाही तयार नव्हते. साहिलनं त्याच्याकडून मला काही दुःख... उर्वरित लेख लिहा:

रा पडलेला होता. शेजाऱ्यांच्या नजरांनाही ही वस्तुस्थिती कळायला वेळ लागला नाही.

माझ्या घरी येणाऱ्यांना याचा अंदाज आला होता. सगळे म्हणायचे की, आमच्या बरोबर खूप वाईट झालं. साहिल मला स्वतः घ्यायला येईल असा काही जण धीर द्यायचे.

काहींचं म्हणणं होतं की एवढ्या छोट्या-छोट्या गोष्टींवरून असे मोठे निर्णय घ्यायचे नसतात. जितकी तोंडं, तेवढ्या गोष्टी लोक सांगत होते. पण, यानं माझा निर्णय मी बदलला नाही.

साहिलचं घर सोडून मला आता ७ महिने झाले आहेत. पण, आता मी स्वतःचे मार्ग स्वतःच निवडते. मला आता फेलोशिप मिळाली आहे. मी नोकरी करता-करता शिक्षणही घेत आहे.

या सगळ्याबरोबरच पोलीस ठाण्यात आणि कोर्टात फेऱ्या सुरू आहेत. कारण, अजूनही कायदेशीरदृष्ट्या घटस्फोटाची प्रक्रिया पूर्ण झालेली नाही.

आजपण मी झोपेतून दचकून जागी होते. आजही मला वाईट स्वप्न पडतात. जे माझ्यासोबत झालं आहे ते मी विसरू शकलेले नाही आणि यातून माझा पुढे जायचा प्रयत्न सुरू आहे.

नाती आणि प्रेमावरचा भरवसा डगडगमगला असला तरी तुटलेला नाही. मी स्वतःला कमीत-कमी ३ वर्ष देण्याचा विचार केला आहे. या काळात मी सगळं प्रेम स्वतःला समर्पित करेन आणि स्वतःला मजबूत करेन.

मला स्वतःचं आता कौतुक वाटतं की गप्प नाही बसले, कुढत नाही बसले उलट वेळीच हे नातं तोडून टाकलं. यामुळे मला विश्वास आहे की, यापुढचा माझा भविष्यकाळ माझ्या वर्तमान आणि भूतकाळापेक्षाही चांगला असेल.

(ही पश्चिम भारतात राहणाऱ्या एका महिलेची खरी कहाणी आहे. जी बीबीसीच्या प्रतिनिधी सिंधुवासिनी यांच्याशी त्यांनी केलेल्या चर्चेवर आधारलेली आहे. महिलेच्या आग्रहास्तव यातलं नाव बदलण्यात आलं आहे. या सीरिजच्या निर्मात्या दिव्या आर्या आहेत.)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...च डांबलं आहे."

काश्मीरचा विशेष राज्याचा दर्जा काढून घेण्यात आला आणि इथले नेते या निर्णयाचा साधा विरोधही करू शकले नाहीत. या मुद्द्यावर न बोलण्यासाठी बाँड बनवून घेतले गेले. अशा स्थितीत कोण राजकारण करेल? आणि लोकशाही तरी कशी शाबूत राहील?

कलम 370 हटवल्यानंतर काश्मीरमधील स्थिती सर्वसामान्य होत आहे आणि कट्टरतावादालाही संपवलं आहे, असा दावा भारत सरकारकडून केला जात आहे.

सरकारच्या या दाव्यावर अनुराधा भसीन म्हणतात, "कट्टरतावाद्यांमुळे कलम 370 होतं आणि त्याला हटवल्यानं कट्टरतवादी संपले, असा दावा सरकार करत... उर्वरित लेख लिहा:

त, काश्मीरमधील कट्टरतावादाला संपवून, नवीन राजकीय ढाचा तयार केला जातोय.

मात्र, यावर अनुराधा भसीन म्हणतात, "जर तुम्ही असा राजकीय ढाचा बनवत असाल, जो दिल्लीतून नियंत्रित होईल, तर त्याचा लोकशाहीशी काहीच ताळमेळ बसत नाही. राजकीय प्रक्रिया सुरू करण्यास जितका उशीर केला जाईल, तितकाच येथील लोकांच्या मनातील संताप वाढत जाईल."

काश्मीर खोऱ्यात राजीव गांधी यांच्या काळापासून जनभावना आणि केंद्र सरकारच्या धोरणांमध्ये संघर्ष होत आलाय. या संघर्षादरम्यान कधी दबक्या आवाजात विरोध होत राहिला, तर कधी तीव्र होत गेला. मात्र, हा संघर्ष पूर्णपणे कधीच संपला नाही. आता बदललेल्या स्थिती हा संघर्ष दाबला गेलाय, संपला नाहीये.

अनुराधा भसीन म्हणतात, "गेल्या वर्षी विशेष राज्याचा दर्जा हटवताना येथील लोकांना विश्वासात घेतलं नसल्याने इथल्या जनतेत संताप आहे. तो निर्णय चूक की बरोबर, हा वेगळा मुद्दा, मात्र स्थानिक काश्मिरी जनतेला निर्णयप्रक्रियेत सहभागी करूनच घेतले नाही."

त्याचवेळी रियाज मसरूर यांच्या म्हणण्यांनुसार, "लोकशाहीचा अर्थ असा असतो की, लोकांचं सरकार आणि सरकारमध्ये लोकांचा सहभाग. काश्मिरमध्ये सध्या यातलं काहीच दिसत नाही. काश्मिरमध्ये दोन-चार सल्लागार आहेत, जे राज्यापालांसोबत मिळून मोठमोठे निर्णय घेतात. कायदा बनवण्यात किंवा इतरही कुठल्या गोष्टीत जनतेचा थोडाही सहभाग नाही."

फुटीरतावादी आणि मुख्य प्रवाहातील राजकारण

जून 2018 मध्ये राज्यपाल राजवटीसह विधानसभाही बरखास्त करण्यात आली होती. आता केंद्रशासित प्रदेश असलेल्या जम्मू-काश्मीरमध्ये निवडणुका होण्याचे काहीच संकेत दिसत नाहीत. हेही कुणी सांगू शकत नाही की, भविष्यात इथे लोकशाही व्यवस्था लागू झाली, तरी तिचं स्वरूप काय असेल?

रियाज म्हणतात, "काश्मिरमधील भारताचं समर्थन करणाऱ्या सर्व नेत्यांना एकतर नजरकैदेत ठेवण्यात आलंय किंवा अटक करण्यात आलीय. भाजपसोबत युती करून सरकार चालवणाऱ्या मेहबूबा मुफ्ती यांना तर अजूनही सोडलं नाहीय. उलट PSA कायद्याअंतर्गत मुफ्तींची नजरकैद आणखी तीन महिन्यांनी वाढवण्यात आलीये. अशा स्थितीत लोकशाहीचं राजकारण कसं शक्य आहे?"

गेल्या 73 वर्षांपासून काश्मीरचं राजकारण दोन विचारधारांमध्ये विभागलं गेलंय. एकीकडे फुटीरतावादी आणि दुसरीकडे भारताचे समर्थन करणार लोक. आता फुटीरतावादी आणि मुख्य प्रवाहातील राजकारणार करणाऱ्यांमध्ये फारसा फरक उरला नाहीय. अशा स्थितीत काश्मीरमध्ये पुन्हा राजकीय...


...च दिग्दर्शनाखाली त्यांनी पहिलं गाणं गायलं. सिनेमा होता 'श्री श्री मरिवथ रमणा.' 1966च्या डिसेंबरमध्ये हा सिनेमा रीलिज झाला.

त्यानंतर एसपीबींनी कन्नड सिनेमांसाठी गायलाही सुरुवात केली.

नंतर त्यांनी आंध्र प्रदेशातल्या अनंतपूरमधल्या JNDU इंजिनियरिंग कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला, पण नंतर त्यांनी चेन्नईच्या कॉलेजमधून इंजिनियरिंगचं शिक्षण पूर्ण केलं.

तामिळ सिनेसृष्टीतला प्रवेश

एसपीबींनी तामिळ सिनेसृष्टीमध्ये प्रवेश केला तेव्हा टी. एम. सुंदरराजन लोकप्रिय होते. MGR आणि शिवाजी गणेशन् यांच्यासारख्या त्याव... उर्वरित लेख लिहा:

ेलुगू आवृत्तीमध्ये 10 पात्रांपैकी बहुतेकांसाठीचं डबिंग त्यांनी केलंय. डबिंगसाठी त्यांना दोनदा नंदी पुरस्कारही मिळाला होता. तेलुगू सिनेमा, थिएटर आणि टीव्ही क्षेत्रासाठीचा 'नंदी पुरस्कार' हा आंध्र प्रदेश सरकारकडून देण्यात येणारा सर्वोच्च सन्मान आहे.

या सोबतच एसपीबींनी 45 तामिळ आणि तेलुगु सिनेमांमध्ये अभिनय केलाय.

गायक म्हणून त्यांना 6 वेळा राष्ट्रीय पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आलं. अनेक राज्य सरकारांनी आणि संस्थांनी त्यांना पुरस्कारांनी गौरवलं होतं. 50 वर्षांपेक्षा मोठ्या कारकीर्दीत एसपीबींनी 40,000 पेक्षा जास्त गाणी गायली.

गिनिज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्समध्येही त्यांच्या नावाची नोंद झाली. चार विद्यापीठांनी त्यांना डॉक्टरेट पदवीने गौरवलं. 2011साली भारत सरकारने पद्म विभूषण पुरस्काराने त्यांचा सन्मान केला होता.

हिंदी, तामिळ, तेलुगु, कन्नड आणि मल्याळमसोबत 14 भारतीय भाषांमध्ये एसपीबींनी गाणी गायली. संस्कृतमधूनही त्यांनी गाणी गायली आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...च बसेल. याआधी अकोल्यात त्यांनी हिंदू समाजातील विविध जातींना एकत्र आणलं होतं. याबळावर अकोला महापालिकेत त्यांची सत्ता आली होती. ओवैसींची प्रतिमा कट्टरवादी अशीच झाली आहे. यासाठी ते स्वत: कारणीभूत आहेत,"असं ज्येष्ठ पत्रकार रवी तळे यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं.

"आंबेडकर अकोल्याऐवजी सोलापूरहून निवडणूक लढवणार असल्याची चर्चा आहे. अशावेळी औवेसींच्या माणसाला अकोल्यात तिकीट मिळू शकतं. आंबेडकरांना मतदान करणाऱ्या स्थानिकांना औवेसींचं नेतृत्व रुचणार नाही. बेरजेचं राजकारण करायला गेले आहेत पण प्रत्यक्षात व... उर्वरित लेख लिहा:

ात देता येऊ शकते असा विश्वास असणाऱ्यांना भारिप-एमआयएमच्या निमित्तानं सशक्त पर्याय निर्माण होईल."

'एमआयएम भाजपचीच दुसरी फळी'

"एमआयएम आणि भारिप हे दोन्ही संधीसाधू पक्ष आहेत. एमआयएम भाजपची दुसरी फळी म्हणूनच काम करतं. प्रकाश आंबेडकर सुरुवातीपासून भाजपला पूरक होईल असंच वागत आले आहेत. हे थेट दिसत नाही, पण त्यांची भूमिका भाजपला मदत होईल अशीच असते," असं ज्येष्ठ पत्रकार विजय चोरमारे यांना वाटतं.

ते पुढे सांगतात, "रोहित वेमुला प्रकरणानंतर प्रकाश आंबेडकरांचं नाव देशस्तरावर चर्चेत आलं. त्यांच्याकडे आंबेडकर नावाचा वारसा आहे. रामदास आठवले मंत्री झाल्यानंतर प्रस्थापितांविरोधात आवाज बळकट झाला. भीमा कोरेगाव, मराठा क्रांती मोर्चा आणि दादरला आंबेडकर भवन पाडल्यानंतर प्रकाश आंबेडकरांनी ताकद दाखवली. आठवले मंत्री झाले त्यामुळे सरकारविरोधातला वर्ग कॅप्चर करण्यात यश मिळवलं. उपद्रवमूल्य वाढलं."

केंद्रीय मंत्री रामदास आठवले

चोरमारेंच्या मते, विधानसभा निवडणुकीत ही युती काँग्रेस तसंच राष्ट्रवादी काँग्रेसला मारक ठरू शकते. भारिप-एमआयएम हा काँग्रेसला दणका आहे. मात्र ही युती राजकीय निर्णय आहे.

प्रकाश आंबेडकर या भूमिकेबाबत यू टर्न घेऊ शकतात, असं त्यांना वाटतं. "पण त्याचवेळी एमआयएमकडे सहिष्णू आणि सकारात्मक पद्धतीने पाहायला हवं. लोकशाही पद्धतीनेच त्यांचे नेते निवडून आहेत. मुत्सदीपणे अजेंडा राबवत आहेत. बाह्यदृष्ट्या औवेसी आणि एमआयएम भाजपविरोधी भूमिका घेते असं दिसतं. पण प्रत्यक्षात ते जेवढे आक्रमक असतात तेवढा भाजपचाच फायदा होतो," असं मत ते जाता जाता नोंदवतात.

सोशल इंजिनिअरिंग नव्हे...

"स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर इतक्या वर्षानंतरही दलित-मुस्लीम या ओळखीतच आपण अडकलो आहोत. हे लोकशाहीला घातक आहे. सोशल इंजिनिअरिंग असं गोंडस नाव देत जातींची कडबोळी बांधली जातात हे चुकीचं आहे. मुळात हे चित्र बदलायला हवं,"  असं ज्येष्ठ पत्रकार मधु कांबळे यांना वाटतं.

या युतीचं विश्लेषण करताना कांबळे पुढे सांगतात.

"दलित समाजाचं आताचं नेतृत्त्व सर्वसमावेशक आणि व्यापक नाही. जोगेंद्र कवाडे, रामदास आठवले किंवा प्रकाश आंबेडकर या सगळ्यांचं दलित चळवळ विस्तारण्यात योगदान आहे, मात्र त्यांचं नेतृत्व त्यांच्या संघटनेपुरतं मर्यादित राहिलं.

भारिप-एमआयएम युतीचे राजकीय परिणाम संमिश्र असतील. केंद्रीय मंत्री असलेल्या रामदास आठवले यांनी आधी शिवसेनेशी आणि नंतर भाजपशी...


...च या योजनेचं यश लक्षात येईल, असं ते म्हणाले. ई-व्हिसाची ही सुविधा सध्या पाच देशांपुरतीच मर्यादित असल्याचं फेडरल मिनिस्ट्री ऑफ इंटिरियर्स अर्थात पाकिस्तानच्या केंद्रीय गृहमंत्रालयाने म्हटलंय.

पण 50 देशांतल्या लोकांना 'ऑन-अरायव्हल' व्हिसा मिळू शकतो. शिवाय भविष्यामध्ये ज्या 175 देशांना ई-व्हिसा सेवा मिळू शकते त्याचीही यादी खात्याने दिली आहे.

सरकारने हे पाऊल उचलण्याआधी 24 देशांतल्या नागरिकांना ऑन-अरायव्हल व्हिसा सेवा मिळत होती. तर ई-व्हिसा सेवा पाकिस्तानात उपलब्धच नव्हती.

फवाद चौधरी यांचा दावा आ... उर्वरित लेख लिहा:

ही तंजीम-उल्-मदारससोबत याबाबत प्रदीर्घ चर्चा केली आणि त्यानंतर आम्ही यशस्वीपणे एका सामायिक धोरणावर सह्या केल्या.

"आम्ही मदरशांशी संबंधित सर्वाना याची खात्री दिली की आम्हाला या मदरशांचा ताबा घ्यायचा नाही, तर आम्हाला या व्यवस्थेमध्ये एक समानता आणायची आहे. म्हणजे सगळीकडे नियम आणि धोरणं सारखी असतील आणि याचीच अंमलबजावणी होईल,"

हेतू चांगला, पण योजनांचा अभाव

सध्याची कामगिरी पाहता या सरकारचे हेतू चांगले जरी असले तरी त्यांना पाठबण देण्यासाठीच्या ठोस योजना किंवा धोरणं या सरकारकडे नसल्याचं तज्ज्ञांनी सांगितलं.

वॉशिंग्टन डी.सी. स्थित दक्षिण आशियाचे अभ्यासक उझैर युनुस या सरकारच्या यशाविषयी बोलताना म्हणतात की गेल्या काही महिन्यांमध्ये पीटीआय सरकारने 9 अब्ज डॉलर्सचं कर्ज घेतलं. या आर्थिक बोज्यामुळे सरकारची एकूणच कामगिरी खालवत असली तरी ही कर्ज जवळच्या मित्र राष्ट्रांकडून घेण्यात आल्याचं ते सांगतात. देशातली आर्थिक स्थिती सुधारण्यासाठी ही कर्ज गरजेची असल्याचंही ते पुढे म्हणतात.

"पीटीआय सरकार सत्तेत आल्यापासून पाकिस्तानी रुपयाचं सतत अवमूल्यन झालं आहे, आणि पाकिस्तानी रुपयाने देशाच्या इतिहासातली खालची पातळी गाठली आहे. काही लोक हे अपयश असल्याचं म्हणतात पण मला वाटतं हे सरकारच्या यशापैकी एक आहे कारण त्यांनी कठीण पण परिस्थितीनिहाय निर्णय घेतलेला आहे. या निर्णयामुळे लोकांना त्रास होईल पण ते गरजेचं होतं."

ऑक्सफर्ड विद्यापिठाचे अर्थतज्ज्ञ शाहरुख वाणी म्हणतात की एका वर्षाच्या कामगिरीच्या आधारे सरकारच्या यशाचं मापन करणं कठीण आहे.  बीबीसीशी बोलताना शाहरुख वाणी म्हणाले की पाकिस्तानची अर्थव्यवस्था नाजूक आणि कमजोर पायावर उभी आहे. या घसरलेल्या आर्थिक परिस्थितीसाठी सध्याचं सरकार जबाबदार असल्याचं आपल्याला वाटत नसल्याचं ते सांगतात.

"पण जर या सरकारने आर्थिक सुधारणांसाठी प्रयत्न केला का, असा प्रश्न असेल तर मी म्हणेन की त्या दिशेने काही संकेत मिळत आहेत."

स्थानिक पंजाब सरकारच्या कायदा व्यवस्थेचा दाखल देत शाहरुख वानी हे उल्लेखनीय पाऊल असल्याचं म्हणतात. बीबीसीसोबत बोलताना विश्लेषक आणि वकील रीमा उमर यांनी सांगितलं की PTI सरकारने टॅक्समधील पळवाटा बंद करण्याचं काम केलं. हे महत्त्वाचं होतं कारण यामुळे पाकिस्तानची अर्थव्यवस्था पोखरली जात होती.

"त्यांनी उचललेली पावलं किंवा त्यांची ध्येय गाठता येण्याजोगी आहेत वा नाहीत याबाबत वाद असू शकतात पण...


...च लोकप्रिय आहे.

युद्धाच्या उंबरठ्यावर असलेल्या या देशांत एक प्रामाणिक आणि शांतिप्रिय मध्यस्थाची भूमिका बजाववण्याची भारताला ही उत्तम संधी आहे. विशेषत: अमेरिकेने पॅलेस्टाईनच्या नजरेत आपली विश्वासार्हता गमावल्याच्या पार्श्वभूमीवर याचं जास्त महत्त्व आहे.

पण भारत याकडे संधी म्हणून पाहत आहे का? मागचा सगळा इतिहास लक्षात घेता याचं उत्तर नकारात्मक आहे.

जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठातील पश्चिम आशिया विषयाचे प्राध्यापक ए. के. रामाकृष्णन यांच्या मते, "ही भारतासाठी ही एक महत्त्वपूर्ण संधी आहे आणि भारताने तसे ... उर्वरित लेख लिहा:

ीच आहे. इस्राईल- पॅलेस्टाईन विषयात मोठ्या अडचणी असल्या तरी या सारखा दुसरं मोठ व्यासपीठ भारताला मिळणार नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...च, बराक ओबामांना उद्देशून त्यांनी आपल्या नेत्यापेक्षा ते चांगले नेते आहेत, असं म्हटलं होतं.

गेल्या वर्षी ते पुतिन चिवट असल्याचंही म्हणाले होते. तर मार्च महिन्यात पुतिन यांनी वादग्रस्त निवडणूक जिंकल्यानंतर ट्रंप यांनी त्यांचे अभिनंदनही केले होते. ट्रंप यांनी पुतिन यांचं अभिनंदन करू नये, असा सल्ला त्यांना सल्लागारांनी दिला असतानाही त्यांनी पुतिन यांचं अभिनंदन केलं होतं, हे विशेष.

पुतिन यांनी ट्रंप यांच्या बद्दल हातचं राखूनच आजपर्यंत मतं व्यक्त केली आहेत. पण, तरीही पुतिन यांनी ट्रंप हुशार आणि ... उर्वरित लेख लिहा:

ोतांवर हे युरोपीय देश अवलंबूनही आहेत.

ट्रंप यांनी जर्मनीला रशियाकडून नैसर्गिक वायू घेण्याच्या मुद्द्यावरून धारेवर धरलं. वादग्रस्त नॉर्ड स्कीम 2 प्रकल्पातून रशियातला नैसर्गिक वायू बाल्टिक समुद्र ओलांडून पुढे जाणार आहे. मध्य आणि पश्चिम युरोपात जाणारा हा प्रकल्प युक्रेन, बाल्टिक राष्ट्र आणि पोलंड यांना ओलांडून जाणार असून या देशांनी याला विरोध दर्शवला आहे.

या पार्श्वभूमीवर सोमवारी या दोन नेत्यांमध्ये नेमकी कोणती चर्चा होईल याकडे संपूर्ण जगाचं लक्ष लागून राहिलेलं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...चं धोरणं आहे. ते पाकिस्तानविरोधात राळ उडवतात, कारण काश्मीरमध्ये ते करत असलेल्या हिंसेसाठी त्यांना पाकिस्तानला जबाबदार ठरवायचं आहे," त्यांनी डॉनला दिलेल्या मुलाखतीत पुढे सांगितलं.

इम्रान खान यांच्या पक्षाने इस्लाम कल्याणकारी पाकिस्तानची योजना मांडली आहे.

इस्लामी जहालवाद्यांबद्दल सहानुभूती असल्याच्या कारणावरून इम्रान खान यांच्यावर टीकाही झालेली आहे. बंडखोरांशी चर्चा करावी या मताचे ते आहेत. त्यामुळे त्यांच्यावर टीका होते. त्यांचे विरोधक त्यांना 'तालिबान खान' असं म्हणतात. पण ते इस्लामी जहालवाद्या... उर्वरित लेख लिहा:

व्हेंबर 1952 मध्ये जन्मलेल्या इम्रान यांनी लाहोर येथील एचीसन कॉलेज, कॅथेड्रल स्कूल आणि इंग्लंडमधील प्रसिद्ध रॉयल ग्रामर स्कूलमध्ये शिक्षण घेतलं. त्यांनी केबल कॉलेज, ऑक्सफर्डमधून राज्यशास्त्र आणि अर्थशास्त्राचा अभ्यास केला.

क्रिकेट कारकिर्दीदरम्यान क्लब, पार्ट्या करणारे रंगीलं व्यक्तिमत्व म्हणून त्यांची ओळख होती. इम्रान यांनी 1995 मध्ये जेमिमा गोल्डस्मिथ या ब्रिटिश महिलेशी लग्न केलं.

इम्रान खान आणि त्यांची पहिली पत्नी जेमिमा

इम्रान-जेमिमा या दांपत्याला दोन मुलं आहेत. नऊ वर्षं संसार केल्यानंतर इम्रान-जेमिमा यांनी वेगळं होण्याचा निर्णय घेतला. 2004 मध्ये या दोघांचा घटस्फोट झाला.

लैंगिक शोषणाचा आरोप

2014 मध्ये इम्रान यांनी टीव्ही अँकर रेहम खान यांच्याशी विवाह करण्याचा निर्णय घेतला. रेहम खान यांचे आईवडील पाकिस्तानचे आहेत, मात्र त्यांचा जन्म लिबियाचा आहे. हे लग्न केवळ दहा महिने टिकलं. रेहम यांनी विभक्त झाल्यानंतर पुस्तक लिहिलं. दहा महिन्यांच्या कालावधीत लैंगिक शोषण झाल्याचा आरोप रेहम यांनी पुस्तकात केला आहे.

यानंतर 2018 मध्ये इम्रान यांनी बुशरा मानिका यांच्याशी लग्न करण्याचा निर्णय घेतला.

क्रिकेट कारकीर्द

पाकिस्तानच्या सार्वकालीन महान क्रिकेटपटूंमध्ये इम्रान यांचा समावेश होतो. 1987 मध्ये इम्रान यांनी क्रिकेटमधून निवृत्ती घेतली होती. मात्र पुढच्याच वर्षी त्यांना निवृत्ती सोडून परतण्याचं सांगण्यात आलं. इम्रान यांनी पुनरामगन केलं. चारच वर्षांत त्यांनी पाकिस्तानला वर्ल्डकप जिंकून दिला.

इम्रान खान यांचं नाव सार्वकालीन महान अष्टपैलू खेळाडू म्हणून घेतलं जातं.

16व्या वर्षी इम्रान यांच्या क्रिकेट कारकिर्दीला सुरुवात झाली. पाकिस्तानमधील स्थानिक संघ तसंच ऑक्सफर्ड महाविद्यालयाच्या संघाकडून खेळण्याचा मान मिळवला. इंग्लंडमध्ये काऊंटी क्रिकेट खेळण्याचा अनुभवही त्यांच्याकडे आहे. 1971 मध्ये इंग्लंडविरुद्ध त्यांनी पाकिस्तानसाठी पदार्पण केलं.

तीन वर्षांत इम्रान यांनी पाकिस्तानच्या वन डे संघात स्थान मिळवलं. सातत्यपूर्ण कामगिरीच्या बळावर त्यांनी संघातलं स्थान पक्कं केलं. 1978 मध्ये ऑस्ट्रेलियातील पर्थ येथे इम्रान यांनी 139.7 वेगाने टाकलेला चेंडू चांगलाच गाजला होता.

डेनिस लिली, अँडी रॉबर्ट्स यासारख्या समकालीन दिग्गजांना मागे टाकण्याची किमया इम्रान यांनी केली होती. इम्रान यांनी 88 कसोटी सामन्यांमध्ये 6 शतकं आणि 18...


...चं नाव घेऊन आरोप केले. त्यावेळी आदित्य ठाकरे यांची सोशल मीडियावर बदनामी झाली. मुंबई पोलिसांना मॅनेज केल्याचा आरोपही झाला.

आदित्य ठाकरे यांना आपला या प्रकरणाशी काही संबंध नाही याचं स्पष्टीकरण द्यावं लागलं. त्यानंतर अन्वय नाईक आत्महत्या प्रकरण पुन्हा चर्चेत आलं. आता अन्वय नाईक आत्महत्या प्रकरणानंतर भाजपचे माजी खासदार किरिट सोमय्या यांनी मुख्यमंत्री उध्दव ठाकरे यांच्या पत्नी रश्मी ठाकरे यांचे अन्वय नाईक यांच्याशी आर्थिक संबंध असल्याचा दावा केला.

रश्मी ठाकरे आणि मनिषा वायकर यांचे अन्वय नाईक यांच्... उर्वरित लेख लिहा:

ं रूप पालटलं असलं तरी अर्णबबाबत जे काही घडलं आहे ते कायद्याच्या चौकटीत बसवून केलं गेलं आहे. त्यामुळे अजूनतरी शिवसेनेने या प्रकरणातून काही गमावलं आहे असं वाटत नाही".

लोकमतचे सहायक संपादक संदीप प्रधान सांगतात," नाही...! शिवसेनेचा जो मतदार आहे त्याला मुंबईल्या किंवा महाराष्ट्रातल्या मराठी माणसांवर खालच्या पातळीवर जाऊन टीका करणाऱ्याला अशा पद्धतीने प्रत्युत्तर दिलेलं आवडतं.

तो मतदार खूष होतो. अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवल्याचा त्यांच्यात भावना निर्माण होते. त्यामुळे शिवसेनेने त्यांच्या मतदारांना या प्रकरणात कुठेही धक्का लागू दिला नाही". तर जेष्ठ पत्रकार मृणालिनी नानिवडेकरांनाही असंच वाटतं.

त्या म्हणतात "कोरोनामध्ये दिशाहीन झालेली शिवसेनेच्या संघटनेला कंगनाच्या वक्तव्यांनंतर ऊर्जा मिळाली आणि कार्यकर्ते कामाला लागलेले दिसले. त्यामुळे कंगना, अर्णब या सगळ्या प्रकरणात शिवसेनेने बरचं काही कमावलं".

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...चं नाही. त्यांना कधी ड्रायव्हिंगही आलं नाही. ड्रायव्हर ठेवण्याची ऐपत येईपर्यंत त्यांची पत्नी संगीता कार चालवायची."

महागड्या गोष्टींची आवड

विशेष बाब म्हणजे अरुण जेटलींच्या पत्नी संगीता या काँग्रेसचे दिग्गज नेते गिरधारी लाल डोगरांची मुलगी. गिरधारी लाल डोगरा जम्मूमधून दोनदा खासदार झाले आणि जम्मू-काश्मीर सरकारमध्येही ते मंत्री होते.

त्यांच्या लग्नाला अटलबिहारी वाजपेयी आणि इंदिरा गांधी या दोघांनीही हजेरी लावली होती.

अरुण जेटली भारतातल्या आघाडीच्या वकीलांपैकी एक होते आणि त्यांची फीसुद्धा प्रचंड ... उर्वरित लेख लिहा:

कळा येत होत्या.

बोफोर्स तपासात महत्त्वाची भूमिका

1989 मध्ये व्ही. पी. सिंह सरकार सत्तेमध्ये आल्यानंतर फक्त 37 वर्षांच्या जेटलींना भारताचे अतिरिक्त सॉलिसिटर जनरल बनवण्यात आलं.

एन्फोर्समेंट डायरेक्टरेटचे अधिकारी भुरेलाल आणि सीबीआयचे डीआयजी एम. के. माधवन यांच्यासोबत जानेवारी 1990 पासून जेटली बोफोर्स प्रकरणाचा तपास करण्यासाठी अनेकदा स्वित्झर्लंड आणि स्वीडनला गेले. पण आठ महिन्यांनंतरही त्यांना कोणताही ठोस पुरावा सापडला नाही.

जेटली आणि टीम बोफोर्सच्या तपासासाठी अशाच प्रकारे परदेश दौरे करत राहिली तर लवकरच त्यांना 'एनआरआय' दर्जा मिळेल अशी टिप्पणीही एका खासदारानं केली होती.

जैन हवाला केसमध्ये अडवाणींचा बचाव

जेटलींनी 1991च्या लोकसभा निवडणुकीदरम्यान नवी दिल्ली मतदारसंघातून लढणाऱ्या लालकृष्ण अडवाणींचे निवडणूक एजंट म्हणून काम पाहिलं.

त्यांनी भरपूर मेहनत घेतल्यानंतर अडवाणींना फिल्मस्टार राजेश खन्नांवर थोडक्या मताधिक्यानं विजय मिळवता आला.

बाबरी मशीद विध्वंस प्रकरणी त्यांनी आडवाणींच्या बाजूने केस लढवली आणि नंतर प्रसिद्ध जैन हवाला केसमधूनही त्यांना यशस्वीरीत्या सोडवलं.

90च्या दशकामध्ये टीव्हीवरच्या बातम्यांमुळे भारतीय राजकारणाचं स्वरूपच बदललं. जसजसं टेलिव्हिजनचं महत्त्व वाढलं, तशी भारतीय राजकारणात अरुण जेटलींची पतही वाढली.

2000 साली 'एशिया वीक' मासिकाने जेटलींचा समावेश भारतातल्या झपाट्याने पुढे येणाऱ्या तरूण नेत्यांच्या यादीत केला. स्वच्छ प्रतिमेचा, आधुनिक भारताचा नवा चेहरा असं त्यांचं वर्णन करण्यात आलं होतं.

नरेंद्र मोदींशी मैत्री

1999मध्ये जेटलींना अशोक रोडच्या पक्ष मुख्यालयाच्या बाजूचा सरकारी बंगला देण्यात आला. त्यांनी त्यांचं घर भाजपच्या नेत्यांना दिलं. म्हणजे पक्षाच्या ज्या नेत्यांना राजधानीत घर मिळू शकणार नव्हतं, त्यांना आसरा मिळाला असता.

याच घरामध्ये क्रिकेटर वीरेंद्र सहवागचं लग्न झालं. शिवाय वीरेंद्र कपूर, शेखर गुप्ता आणि चंदन मित्रांच्या मुलांची लग्नंही इथेच झाली.

पण या काळात जेटलींनी गुजरातचे नेते नरेंद्र मोदी यांच्यासोबतच्या मैत्रीला सर्वाधिक प्राधान्य दिलं. त्याचा त्यांना नंतर खूप फायदा झाला.

1995 मध्ये गुजरातमध्ये भाजपची सत्ता आली आणि नरेंद्र मोदींना दिल्लीला पाठवण्यात आलं तेव्हाही जेटलींनी त्यांना साथ दिली. मोदी तेव्हापासूनच अनेकदा जेटलींच्या कैलास कॉलनीतल्या घरी दिसायचे असं अनेक...


...चं निधन झालं आणि 12 वर्षांनंतर बिपिनचंद्र पाल यांनी एक राजकीय नियतकालिक सुरू केलं, ज्याचं नाव होतं 'वंदे मातरम'. तेव्हापासून वंदे मातरम हे स्वातंत्र्य लढ्याशी जोडलं गेलं.

इतिहासकार शमसुल इस्लाम सांगतात, "भगत सिंग, राजगुरू, सुखदेव, अशफाकउल्लाह खान सारखे असंख्य क्रांतिकारक वंदे मातरम गात गात फासावर चढले."

एका लेखात शमसुल इस्लाम पुढे सांगतात, "पण वंदे मातरमबरोबरच इंकलाब जिंदाबाद, हे घोषवाक्य देखील स्वातंत्र्य लढ्याशी तितकंच जोडलं गेलं होतं. 20व्या शतकाच्या अखेरीस ब्रिटिशांविरोधी राष्ट्रीय चळवळीन... उर्वरित लेख लिहा:

न्यायालयात देखील गेला.

त्यानंतर मद्रास हायकोर्टानं निर्णय दिला की विद्यार्थ्यांमध्ये देशभक्तीची भावना रुजावी म्हणून सर्व शाळा, कॉलेज आणि शैक्षणिक संस्थांनी आठवड्यातून एकदा तरी वंदे मातरम म्हणावं.

भारत सरकारची वेबसाइट knowindia.org नुसार वंदे मातरम् हे राष्ट्रीय गीत आहे (National Song). पण तत्कालीन न्यायमूर्ती दीपक मिश्रा यांच्या खंडपीठाने सुप्रीम कोर्टात दिलेल्या एका निर्णयात हे स्पष्ट केलं आहे की राज्यघटनेत वंदे मातरमचा राष्ट्रीय गीत म्हणून उल्लेख नाही.

एकदा भाजप प्रवक्ते अश्विनी उपाध्याय यांनी एक याचिका दाखल केली होती की वंदे मातरमच्या प्रसारासाठी राष्ट्रीय धोरण ठरवण्यात यावं. तेव्हा सुप्रीम कोर्टानं ती फेटाळत सांगितलं होतं की, "राज्यघटनेचं कलम 51 (A)मध्ये फक्त राष्ट्रगीत आणि राष्ट्रध्वजाचा उल्लेख आहे."

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...चं पाऊल' अशा शब्दात चीनने अमेरिकेच्या या निर्णयावर टीका केली आहे. हे आंतरराष्ट्रीय कायद्याचं उल्लंघन असल्याचं चीनचं म्हणणं आहे.

अमेरिका चीनला विनाकारण बदनाम करत असून आमच्यावर तथ्यहीन आरोप केले जात असल्याचं चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते वांग यांनी म्हटलं आहे.

चिनी वकिलातीत लागलेल्या आगीनंतर फायर ब्रिगेडच्या गाड्या बोलावण्यात आल्या.

अमेरिकेने आपल्या निर्णयाचा पुनर्विचार करावा असं चीनने म्हटलं आहे. अशाच चुकीच्या पद्धतीने वागल्यास चीनला ठोस प्रत्युत्तर द्यावं लागेल, असं चीनने म्हटलं आहे... उर्वरित लेख लिहा:

ा नाही , असं अमेरिकेच्या गुप्तचर खात्याने स्पष्ट केल्यानंतरही ट्रंप यांनी त्याला चायना व्हायरस असं म्हटलं होतं. कोरोना विषाणूचं उगमस्थान अमेरिका असू शकतं असं चीनने म्हटलं होतं. मात्र याकरता त्यांनी कोणतेही पुरावे सादर केले नाहीत.

व्यापार - व्यापाराची अन्यायकारी कार्यपद्धती, बौद्धिक संपदेची चोरी असे आरोप ट्रंप यांनी चीनवर केले होते. जागतिक आर्थिक महासत्ता म्हणून चीनची ताकद कमी करण्याचा अमेरिकेचा प्रयत्न असल्याचा सूर बीजिंगमध्ये आहे. 2018 पासून या दोन देशांमध्ये व्यापारातील मुद्यांवरून आरोप-प्रत्यारोप, टीका, कारवाई असं सुरू आहे.

हाँगकाँग -  चीनने जून महिन्यात हाँगकाँगमध्ये नव्या सुरक्षा कायद्याची अंमलबजावणी केली. त्यामुळे अमेरिकेने या प्रदेशाला असलेला खास आर्थिक दर्जा काढून घेतला. आमच्या अंतर्गत मुद्यांमध्ये अमेरिका घाऊक प्रमाणावर हस्तक्षेप करत असल्याचा आरोप चीनने केला आहे. हाँगकाँगमधील लोकांच्या हक्कांवर गदा आणणाऱ्या अधिकाऱ्यांवर ट्रंप यांनी निर्बंध सुद्धा आणले आहेत. त्यावरून अमेरिका आमच्या अंतर्गत गोष्टींमध्ये ढवळाढवळ करत असल्याचा आरोप चीनने केला आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...चं पालन त्यांनी केलं नाही.

बाबरी मशीद ज्यावेळी पाडण्यात आली त्यावेळी कल्याण सिंह अयोध्येत नव्हते, पण तरीही ते या कटात सामील असल्याचं सांगण्यात आलं.

गोळीबार न करण्याचा आदेश आपणच दिल्याचं कल्याण सिंह यांनी 6 डिसेंबर नंतरच्या त्यांच्या विधानांमध्ये स्वीकारल्याचं आरोपपत्रात म्हटलंय. यामुळे प्रशासनातल्या कोणत्याही अधिकाऱ्याला दोषी मानण्यात आलं नाही.

अशोक सिंघल

विश्व हिंदू परिषदेचे नेते अशोक सिंघल हे अयोध्येतल्या वादग्रस्त ठिकाणी राम जन्मभूमी मंदीर उभारण्याच्या मोहिमेचे प्रमुख होते.

20 नोव्हे... उर्वरित लेख लिहा:

िवस आधी 5 डिसेंबरला अयोध्येत विनय कटियार यांच्या घरी एक गुप्त बैठक झाली. यामध्ये लालकृष्ण अडवाणींसोबत शिवसेना नेते पवन पांडेही सहभागी झाले होते. वादग्रस्त बांधकाम पाडण्याचा अंतिम निर्णय याच बैठकीत घेण्यात आला.

आरोपपत्रानुसार विनय कटियार 6 डिसेंबरला त्यांच्या भाषणात म्हणाले, "आम्हा बजरंगींच्या उत्साहाला समुद्री वादळापेक्षा जास्त उधाण आलेलं आहे, यात एक नाही तर सगळ्या बाबरी मशिदी उद्धवस्त होतील."

मुरली मनोहर जोशी

राम मंदीर आंदोलनामध्ये प्रामुख्याने सहभागी झालेल्या भाजप नेत्यांमधलं अडवाणींनंतरचं दुसरं मोठं नाव म्हणजे मुरली मनोहर जोशी.

6 डिसेंबरला ते या वादग्रस्त परिसरात हजर होते. मशीदीचा घुमट पाडल्यानंतर उमा भारतींनी अडवाणी आणि मुरली मनोहर जोशींची गळाभेट घेतल्याचं आरोपपत्रात म्हटलंय.

अडवाणींच्या कारसेवा मोहिमेसाठी जोशी दिल्लीहून मथुरा आणि काशीमार्गे अयोध्येला आल्याचं फिर्यादी पक्षाने म्हटलं होतं.

28 नोव्हेंबरला सुप्रीम कोर्टाने प्रतिकात्मक कारसेवेचा निर्णय दिल्यानंतर या सगळ्यांनीच जातीयवादी भाषणं दिल्याचा या सगळ्यांवर आरोप आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...चं सांगताहेत.

लखनऊमधील 'अमर उजाला'चे ज्येष्ठ पत्रकार आणि गेल्या दीड दशकापासून क्राइम रिपोर्टिंग करणारे पत्रकार विवेक त्रिपाठी सांगतात, की अजयपाल शर्मा यांनी काही गैर केलं नाहीये.

त्रिपाठी यांच्या मते अशा घृणास्पद कृत्यासाठी यापेक्षाही मोठी शिक्षा दिली गेली पाहिजे.

विवेक त्रिपाठी सांगतात, "गुन्हेगारांमध्ये पोलिसांचा एवढा वचक असणं गरजेचं आहे. नाहीतर गुन्हेगारी थांबविणं शक्य होणार नाही. क्राइम रिपोर्टिंग करताना गुन्हे आणि गुन्हेगारांची मानसिकताही आम्हाला कळायला लागली आहे. कायदा आणि पोलिसांचा ... उर्वरित लेख लिहा:

स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...चं सांगायलाही हास्यास्पद वाटतं, असं कायद्याचे विषयाचे अभ्यासक कंडुकुरी श्री हर्ष हे बीबीसीला सांगत होते.

"लोकांनी लाखोंच्या देणग्या खासगी ट्रस्ट आहे म्हणून नाही दिलाय, तर पंतप्रधानांच्या नावामुळे दिलाय," असंही कंडुकुरी सांगतात.

कंडुकुरी यांनी एक एप्रिल रोजी पहिल्यांदा RTI अंतर्गत अर्ज करून, PM केअर्स फंड कुठल्या कायद्यान्वये स्थापन करण्यात आलाय आणि कसा चालवलं जातो, याची माहिती मागवली होती.

हा निधी सरकारी असला पाहिजे, याचे काही दावे कंडुकुरी यांनी केले:

•    भारताचे पंतप्रधान PM केअर फंडाचे अ... उर्वरित लेख लिहा:

गेली नाही, कुठलीही स्पर्धात्मक बोली लावण्यात आली नाही. एकूणच सर्व मनमानीनं झालंय," असं साकेत गोखले म्हणतात.

हाफिंग्टन पोस्टच्या वृत्तानुसार, गेल्याच आठवड्यात सरकारनंच स्थापन केलेल्या एका पथकानं सरकारनं खरेदी केलेल्या 10 हजार व्हेंटिलेटर्सच्या विश्वासनियतेवर आणि क्षमतेवर प्रश्न उपस्थित केला होता. हे व्हेंटिलेटर्स PM केअर्समधील निधीतूनच खरेदी करण्यात आले होते.

PM केअर्स फंडचं ऑडिट करण्यासाठी निवडलेल्या सार्स अँड असोसिएट्स या खासगी कंपनीवरही साकेत गोखले यांनी प्रश्न उपस्थित केलेत. याच कंपनीला मार्च 2018 मध्ये पंतप्रधान मोदींनी PMNRF चं ऑडिट कररण्यासाठी निवडलं होतं. तेही कुठल्याच प्रक्रियेविना.

या सगळ्याचे भाजपशी संबंध असल्यानं ही सगळी लपवालपवी सुरू आहे, असं साकेत गोखले म्हणतात.

"सार्स अँड असोसिएट्सचे प्रमुख एसके गुप्ता हे भाजपच्या धोरणांचे समर्थक आहेत. मोदींच्या आवडत्या 'मेक इन इंडिया'वर गुप्तांनी पुस्तकही लिहिलंय. गुप्ता हे परदेशात निमसरकारी कार्यक्रम आयोजित करतात. गुप्तांनी दोन कोटी रूपये PM केअऱ फंडात देणगी दिलीय. या सगळ्या गोष्टींमुळे ऑडिट करण्यावर संशय निर्माण होतो," असं साकेत गोखले म्हणतात.

एसके गुप्ता यांनी PM केअर्स फंडात दोन कोटी रूपये देण्याची घोषणा त्यांच्या ट्विटर अकाऊंटवरूनच केली होती. या सर्व आरोपांवर बीबीसीनं एसके गुप्तांची बाजू जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला, मात्र त्यांनी काहीही बोलण्यास नकार दिला.

भाजपचे प्रवक्ते नलीन कोहली हे मात्र PM केअर्सवरील आरोपांप्रकरणी बचावासाठी पुढे आले.

कोहली म्हणतात, "PMNRF मधील पैसे नैसर्गिक संकटांवेळी वापरले जातात. खास कोरोनाविरुद्धच्या लढाईसाठी PM केअर्सची सुरुवात करण्यात आलीय. PMNRF ची स्थापन भारताचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी केलीय. त्यावेळी काँग्रेसचे अध्यक्षही विश्वस्तांमध्ये होते."

देशात अनेक राजकीय पक्ष आहेत. मग कुठल्यातरी एकाच पक्षाला सार्वजनिक कारणांसाठीच्या सार्वजनिक निधीत का सहभागी करावं? असा सवाल ते करतात.

मोदींसोबत इतर जे विश्वस्त PM केअर्समध्ये आहेत, ते त्यांच्या सरकारी पदांमुळे आहेत, ते कुठल्य विशिष्ट राजकीय पक्षाचे प्रतिनिधी म्हणून तिथे नाहीत, असंही कोहली सांगतात.

या निधीच्या प्रक्रियेत पारदर्शकता नसल्याचा आरोप कोहली फेटाळतात. सार्स अँड असोसिएट्सची ऑडिटिंगसाठी निवड गुणवत्तेनुसारच करण्यात आल्याचा दावा कोहली करतात.

"PM केअर्स...


...चत नव्हतं. मी त्यांना थँक्यू म्हटलं आणि तिथून निघून गेले. पण नंतर कित्येक महिने ते समोर असताना मला फारच अवघडल्यासारखं वाटायचं.''

"आमचा युनिफॉर्म हा पांढरा, गुलाबी किंवा आकाशी असतो. त्यामुळे त्यावर लागलेले डाग तर लगेचच दिसतात. नर्स म्हणून काम करताना आम्हाला या सगळ्या गोष्टींकडे खूप लक्षं द्यावं लागतं."

सविता वैद्यकीय क्षेत्रात काम करत असूनही ही परिस्थिती. सविता तायडे पुढे सांगतात, "पण डाग पडल्याचा प्रसंग जर दुसऱ्या क्षेत्रात असताना घडला असता, तर मला मेल्याहून मेल्यासारखं झालं असतं."

डाग पडण्... उर्वरित लेख लिहा:

आत्मविश्वास खूप चांगला आहे, पण तरीही मला उभं राहण्याची लाज वाटत होती.'

'मॅडम, मागे डाग लागलाय'

"मी एकदा अहमदाबादमध्ये एका कॉन्फरन्ससाठी बसलेले होते. या कॉन्फरन्ससाठी आम्हाला सलग सकाळी ११ ते संध्याकाळी ५ वाजेपर्यंत बसावं लागणार होतं. मी लाईट कलरचा युनिफॉर्म घातला होता. आणि त्याच दरम्यान मला पाळी सुरू झाली," मंजिता वनझारे यांनी बीबीसी गुजरातीला डागाची गोष्ट सांगितली. त्या अहमदाबाद शहराच्या पहिल्या महिला सहाय्यक पोलीस आयुक्त म्हणून कार्यरत आहेत.

एकाच जागी बसून त्यांच्या कपड्यांनाच नाही तर खुर्चीलाही रक्ताचे डाग लागले. "माझ्यासाठी तो प्रसंग खूपच लाजिरवाणा होता. कारण त्यावेळी मी एकटीच महिला अधिकारी तिथं उपस्थित होते. बाकी सगळे पुरुषच. मला स्वत:चीच लाज वाटू लागली. कारण लहानपणापासून ही गोष्ट अत्यंत वाईट असल्याचं सगळ्यांनी आपल्या डोक्यात भरवलेलं असतं ना, ते खूप घाण दिसणार होतं."

कार्यक्रमानंतर वरिष्ठांना सॅल्यूट ठोकण्याचं कर्तव्य मंजिता यांना काही केल्या पार पाडायचं होतं. "माझा आत्मविश्वास खूप चांगला आहे, पण तरीही मला उभं राहण्याची लाज वाटत होती. शेवटी मात्र मी ठरवलं, कोणी माझ्यावर हसलं तरी चालेल, मी इतरांप्रमाणे आमच्या वरिष्ठांना सेल्यूट केलं. मला माहीत होतं, मी बाहेर पडल्याशिवाय कोणीही तिथून हलणार नाही, म्हणून मी तिथून चालू लागले."

"आमच्या दलातले जवळपास ४० जणं माझ्या मागे चालत होते. त्यांना सर्वांना माझ्या युनिफॉर्मवरचा तो डाग दिसत होता. त्यावेळी मी हे सगळं स्वीकारून पुढे जाण्याची स्वत:शी गाठ बांधली होती. मी काही बहाण्यानं तिथून जाऊ शकले असते, पण मी तसं केलं नाही.''

"माझ्या बॉडीगार्ड कमांडोनेही मला येऊन सांगितलं की, मॅडम तुमच्या मागे डाग लागलाय. पण मी त्याला सांगू शकले की- 'असू दे, हे नैसर्गिक आहे,' मी जसं स्वीकारलंय तसं लोकांनीही ते स्वीकारायला हवं."

रूपी कौर यांचं 'पिरिअड' हे अभियान इन्स्टाग्रामवर खूप गाजलं.

पाळीविषयीचा टॅबू मोडण्यासाठी एक अभियान काही वर्षांपूर्वी चांगलंच गाजलं. लेखिका आणि कॅम्पेनर रूपी कौर यांनी इन्स्टाग्रामवर 2015 मध्ये 'पीरियड' नावानं अभियान छेडलं.

पाळीच्या रक्ताचे काही फोटो त्यांनी पोस्ट केले. इन्स्टाग्रामने ते फोटो काढून टाकले. पण त्याला विरोध करत 'इन्स्टाग्रामचे विचार पुरुषी मानसिकतेचे प्रतिक असल्याचं' त्यांनी ठणकावून सांगितलं. त्यानंतर इन्स्टाग्रामने त्यांचे फोटो पुन्हा...


...चपणी अजित पवार यांच्या गोटात सुरू झाली. पण तोपर्यंत उशीर झाला होता. निवडणुका ऐन भरात आल्या होत्या.

मतदान झालं आणि निकाल लागले. पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड महापालिका राष्ट्रवादी काँगेसच्या ताब्यातून निसटल्या होत्या. या दोन्ही शहरांवर एकेकाळी अजित पवार यांचा एकछत्री अंमल होता. त्यांच्या गोटातले जवळपास सर्वच नगरसेवक भाजपमध्ये गेले होते.

हे नेमकं काय झालं, अजित पवारांचा हा पराभव आहे की त्यांनीच हे घडवून आणलंय, याची चर्चा सर्वत्र सुरू झाली. त्यानंतरच्या काळात अजित पवार राज्याच्या राजकारणात पुन्हा एकदा ... उर्वरित लेख लिहा:

तरी घरातील ज्येष्ठ व्यक्ती मार्गदर्शन करेल तसंच आम्ही वागतो. आताही शरद पवारांनी सांगितल्याप्रमाणे मी पत्रकार परिषद घेऊन भूमिका मांडत आहे," असं जाहीर केलं.

त्यानंतरच्या काळात अजित पवार यांच्या राजीनामा देण्याच्या टायमिंगवर छगन भुजबळ यांनी प्रश्न उपस्थित केले होते.

त्यावर "मी योग्य अयोग्य बघत नाही. माझ्या मनात एखादी गोष्ट आली की मी ती करतो. परिणाम बघायला आम्ही बसलेलो नाही. माझ्या सद्सद्विवेकबुद्धीला जे वाटतं तेच मी करतो," असं उत्तर अजित पवार यांनी बीबीसीला दिलेल्या मुलाखतीत म्हटलं.

अजित पवारांच्या नाराजीबद्दल बोलताना नानिवडेकर यांनी तेव्हा म्हटलं होतं, "अजित पवारांवर जेव्हा सिंचन घोटाळ्याचे आरोप झाले, तेव्हा पक्ष पूर्ण ताकदीने त्यांच्या पाठीशी उभा राहिला नाही. मात्र शरद पवारांवर जेव्हा EDने ठपका ठेवला तेव्हा त्यांच्यासाठी पक्ष एकत्र आला. त्यांच्यासाठी कार्यकर्ते रस्त्यावर उतरले. त्यामुळे दादांच्या मनात हा प्रश्न उपस्थित झाला असेल, की माझ्या अडचणीत, आरोपांमध्ये पक्ष माझ्याबरोबर राहील का? त्यामुळेच अजित पवारांनी 'माझ्यासोबत उभं राहा' हे सांगण्यासाठी राजीनाम्याचं अस्त्र उगारलं."

शरद पवारांनाही कल्पना न देता अजित पवारांनी दिलेल्या राजीनाम्याबद्दल बोलताना राजकीय विश्लेषक प्रताप आसबे यांनी म्हटलं होतं की अजित पवारांचा हा निर्णय अनाकलनीय आहे. "त्यांची नेमकी नाराजी काय आहे, हे आपल्याला माहीत नाही. त्यांनी ती स्पष्ट केली नाही. राजीनामा देण्याची वेळ अजित पवारांनी चुकीची निवडली," असं आसबेंनी म्हटलं.

'नो कमेंट्स, मी बारामतीला चाललोय'

त्यानंतर निवडणुका होऊन काँग्रेस, राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि शिवसेनेनं सत्ता स्थापनेसाठी हालचाली सुरू केल्या. त्याच दरम्यान बुधवारी 13 नोव्हेंबरच्या रात्री 8च्या सुमारास शरद पवारांच्या सिल्व्हर ओक बंगल्यातून अजित पवार तडकाफडकी बाहेर निघाले आणि गाडीत बसले.

"नो कमेंट्स, नो कमेंट्स. मी बारामतीला चाललोय," असं म्हणत ते निघून गेले. तसंच त्या दिवसाची नियोजित बैठक रद्द झाल्याचंही त्यांनी सांगून टाकलं.

अजित पवार यांच्या नाराजीची चर्चा प्रसारमाध्यमांमध्ये पुन्हा एकदा सुरू झाली. त्याचवेळी शरद पवार यांनी त्यांच्या बंगल्याच्या बाहेर येऊन तिथं उपस्थित असलेल्या पत्रकारांना चांगलंच सुनावलं.

"अजित पवार कुठेही गेलेले नाहीत. माध्यमांसमोर ते चेष्टेनं म्हणालेत. तुमच्या अशा मागे धावण्यानं काही प्रायव्हसी...


...चा चेहरा आहे, असं ही मुलं मला म्हणतात. त्यांच्यापैकी एकानं मला म्हटलंदेखील की, तुम्ही खूप फार सुंदर दिसता."

"इतकंच काय... माझ्या सुरकुत्यांमुळे माझ्या चेहऱ्यावर रेखीवपणा आला आहे, असं हे विद्यार्थी म्हणतात. या कलेमुळं मी पुन्हा सुंदर झाले", असं लक्ष्मी कृतार्थपणे सांगतात.

'ही मुलं मला डार्लिंग म्हणतात,' असं सांगताना त्या थोड्या लाजतात. "मुलांचं माझ्यावर खूप प्रेम आहे. ते माझ्यासोबत सेल्फी घेतात. चहा पितात...."  लक्ष्मीअम्मा मुलांबद्दल भरभरून बोलत होत्या.

"मला या मुलांमध्ये मिसळायला आवडतं. या... उर्वरित लेख लिहा:

ही मॉडेल्स खूप महत्त्वाची आहेत. जर कधी ते आजारी असतील किंवा थकल्यासारखे वाटत असतली तर आम्ही त्यांना औषध-पाणी देतो."

"आमच्या कामासाठी त्यांचं योगदान महत्त्वपूर्ण आहे. हे लोक गरीब आणि वृद्ध आहेत, पण त्यांच्यातील या सच्चेपणामुळेच आमची कला अस्सल वाटते," असं शिल्पकला विभागात शिकणारा विद्यार्थी दामोदरन नमूद करतो.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...चा डेव्हिड मलान, हनुमा विहारी, मनोज तिवारी, युसुफ पठाण, चेतेश्वर पुजारा यांची नाव चर्चेत होती. मात्र इतका महत्त्वाचा खेळाडूच्या जागी चेन्नईने कोणालाही न घेणं कोड्यात टाकणारं होतं.

सतत बदल

चेन्नईचा कर्णधार महेंद्रसिंग धोनी आणि प्रशिक्षक स्टीफन फ्लेमिंग ही जोडगोळी चेन्नईसाठी सुपरहिट मानली जाते. अनौपचारिक पद्धतीने कामाची आखणी यासाठी हे दोघे ओळखले जातात. आतापर्यंतच्या अनुभवानुसार चेन्नई पहिल्या एकदोन मॅचमध्ये संघ पक्का करतात. हाच संघ स्पर्धेत शेवटपर्यंत खेळताना दिसतो. एखादा खेळाडू फॉर्ममध्ये नसेल... उर्वरित लेख लिहा:

. चेन्नईची टीम तशीही डॅडीज आर्मी म्हणून ओळखली जाते. वय काहीही असलं तरी फिट असणं आवश्यक आहे. चेन्नईच्या बाबतीत तीच गोष्ट जाणवली नाही. शेन वॉटसनची सार्वकालीन महान ऑलराऊंडर खेळाडूंमध्ये गणना होते. 2008 आयपीएल हंगामात वॉटसन मॅन ऑफ द सीरिज होता. चाळिशीकडे झुकलेल्या वॉटसनला कारकीर्दीत असंख्य दुखापतींनी सातत्याने त्रास दिला.

ड्वेन ब्राव्हो

दुखापतीमुळे महत्त्वाच्या मालिकांमध्ये तो खेळू शकला नाही. पण जेवढं खेळू शकला त्यामध्ये त्याने जीव ओतून खेळ केला. दुखापतीचं लक्षात घेऊन वॉटसन बॉलिंग करत नाही. यंदा तर वॉटसनला फिल्डिंगमध्येही लपवावं लागेल अशी परिस्थिती होती. तो पूर्ण खाली वाकू शकत नाही, तो उलटा धावू शकत नाही, तो डाईव्ह मारू शकत नाही, तो कुठल्याही बाजूला फार स्ट्रेच करू शकत नाही, तो 30 यार्डबाहेर फिल्डिंग करू शकत नाही, तो दोन किंवा तीन रन घेऊ शकेलच याची शाश्वती नाही-इतक्या मर्यादा आलेल्या खेळाडूला घेऊन खेळताना कर्णधारासमोरचे पर्यायही कमी होतात.

कॅरेबियन प्रीमिअर लीगमधून येतानाच ड्वेन ब्राव्हो दुखापत घेऊन आला होता. सुरुवातीच्या मॅचेस तो खेळलाच नाही. मात्र खेळू लागल्यानंतरही तो जुना ब्राव्हो दिसलाच नाही. त्याने बॅटिंग करणं जवळपास टाळलंच. ब्राव्होचा अनुभव चेन्नईसाठी नेहमीच महत्त्वाचा ठरला आहे परंतु तो शंभर टक्के फिट नसेल तर मग का खेळावं?

बेसिक्सचे वांदे

कॅचेस टाकणं, रनआऊट हुकणं, स्टंप्सच्या इथे बॅकअपला कोणीही नसताना पल्लेदार थ्रो करून ओव्हरथ्रोचे रन देणं, वाईड-नोबॉल टाकणं, एकाच्या जागी दोन-दोनाच्या जागी तीन रन्स घेऊ देणं अशा मूलभूत गोष्टींमध्ये चेन्नईचे खेळाडू घोटीव असतात.

धोनी

वर्षानुवर्षे त्यांच्या यशात या गोष्टींचा वाटा मोलाचा होता. मात्र यंदा त्यांनी या कशावरही लक्ष दिलं नाही. दिल्लीविरुद्धच्या महत्त्वाच्या मॅचमध्ये त्यांनी शिखर धवनचे तीन कॅच टाकले.

धोनीची बॅट रुसली

गेल्या वर्षी इंग्लंडमध्ये झालेल्या वर्ल्डकपच्या सेमी फायनलमध्ये टीम इंडियाला न्यूझीलंडविरुद्ध पराभवाला सामोरं जावं लागलं. मार्टिन गप्तीलच्या अफलातून थ्रो मुळे धोनी रनआऊट झाला आणि टीम इंडियाच्या विजयाच्या आशा मावळल्या. त्या क्षणानंतर धोनी जणू अज्ञातवासात गेल्यासारखं झालं.

लष्करासाठी काम केल्यानंतर धोनी रांचीतल्या त्याच्या फार्महाऊसवर असल्याचं समजत होतं. कुठल्याही जाहीर कार्यक्रमांमध्ये तो दिसला नाही. टीम इंडियाच्या निवडीसाठी उपलब्ध...


...चा दर 60 टक्के आहे."

बर्ड फ्लूचा विषाणू मानवी शरीरात कसा प्रवेश करू शकतो?

इतर विषाणू माणसाच्या शरीरात नाक आणि तोंडाद्वारे प्रवेश करतात आणि श्वसन इंद्रियांमध्ये त्याचा प्रादुर्भाव वाढतो.

डॉ. अविनाश भोंडवे सांगतात, "बर्ड फ्लूचा संसर्ग पक्ष्यांमधून माणसांत नाक आणि तोंडावाटे होऊ शकतो. कोंबडी किंवा इतर पक्षी शिंकत किंवा खोकत नसले तरी कोंबडीच्या नाकातून, तोंडातून द्रव निघत असतो. त्याच्याशी माणसाचा संपर्क आला आणि माणसाच्या नाकावाटे किंवा तोंडावाटे द्रव शरीरात गेल्यास बर्ड फ्लूची लागण होऊ शकते. तसंच... उर्वरित लेख लिहा:

आहे.

चिकन म्हणजे मांस आणि अंडी पूर्णपणे शिजवलेली असतील तर ते खायला सुरक्षित असल्याचं WHO ने एका पत्रकाद्वारे यापूर्वीच सांगितलेलं आहे. ज्या भागांमध्ये बर्ड फ्लूचा आऊटब्रेक नाही, तिथली पोल्ट्री प्रॉडक्ट्स हाताळल्याने वा खाल्ल्याने बर्ड फ्लूचा धोका उद्भवत नाही, असं WHO ने म्हटलंय.

बर्ड फ्लू

बर्ड फ्लू झाल्यास माणसांमध्ये कोणती लक्षणं आढळून येतात?

फ्लूची प्राथमिक लक्षणं म्हणजेच सर्दी, खोकला आणि ताप ही बर्ड फ्लूचा संसर्ग झाल्यास आढळून येतात असं डॉक्टर सांगतात. पण याची उदाहरणं अत्यल्प असल्याचंही स्पष्ट करण्यात आलं आहे.

हा विषाणूही मानवी शरीराच्या श्वसन यंत्रणेवर हल्ला करतो आणि यामुळे न्युमोनिया किंवा अक्युट रेस्पिरेटरी डिस्ट्रेस सिंड्रोम - ARDS होण्याची शक्यता असते. ताप - सर्दी, घसा खवखवणं, पोटात दुखणं, डायरिया ही याची लक्षणं असू शकतात.

डॉ. अविनाश भोंडवे सांगतात, "बर्ड फ्लूची लागण माणसांना झाल्यास त्याची लक्षणं दिसून येतात. सर्दी, खोकला, ताप ही प्राथमिक लक्षणं आहेत. न्यूमोनिया हे सुद्धा बर्ड फ्लूचे लक्षण आहे. पण आतापर्यंत भारतात बर्ड फ्लूचा संसर्ग माणसाला झाल्याचे निदर्शनास आलेलं नाही."

सध्या भारतातील अनेक राज्यात बर्ड फ्लू आजाराची लागण विविध पक्ष्यांमध्ये झालेली दिसत आहे. केरळ, मध्य प्रदेश, गुजरात, हिमाचल प्रदेश, राजस्थान आणि हरियाणा या प्रदेशात बदकं, कोंबड्या, कावळे आणि स्थलांतरित पक्षांमध्ये प्रामुख्याने या आजाराची लागण झालेली दिसून येत आहे.

"जंगली पक्षांमध्ये देखील बर्ड फ्लू आढळतो तथापि त्यामुळे ते आजारी पडताना दिसत नाहीत मात्र इतर पक्षांमध्ये हा विषाणू वेगाने पसरताना दिसतो आणि कोंबड्या, बदकं किंवा इतर पाळीव पक्षांमध्ये मोठ्या प्रमाणामध्ये मृत्यू घडून येतात. संसर्ग झालेल्या पक्ष्यांच्या लाळेतून किंवा नाकातील स्त्रावातून आणि विष्ठेतून हे विषाणू बाहेर पडतात. या स्त्रावाचा किंवा विष्ठेचा संपर्क आल्याने इतर पक्ष्यांमध्येही हा आजार पसरत जातो," असं डॉ. प्रदीप आवटे सांगतात.

बर्ड फ्लू

काय खबरदारी घ्याल?

भारतात आतापर्यंत बर्ड फ्लू माणसांमध्ये आढळलेला नाही. त्यामुळे नागरिकांनी घाबरू नये असं आवाहन राज्य सरकारसह वैद्यकीय तज्ज्ञांनीही केलं आहे. पण त्यासोबतच काळजी घेण्यासाठी काही सूचनाही दिल्या आहेत.

राज्याच्या आरोग्य विभागाचे सर्वेक्षण अधिकारी डॉ. प्रदिप आवटे यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं,

1....


...चा नाही. ते वरकरणी निमित्त आहे. ज्या सुनियोजित पद्धतीनं चीटिंग कट रचण्यात आला असं दिसतंय ते हादरवून टाकणारं आहे.

बिनधास्त नियम तोडतो- आम्हाला कुणी हात लावू शकत नाही ही बेफिकिरी मुळाला उखडवणारी आहे. पिवळ्या टेपनं लाल बॉल घासणारा कॅमेरून बॅनक्रॉफ्ट किंवा मीडियासमोर या कुभांडाची कबुली देणारा कर्णधार स्टीव्हन स्मिथ यांचे व्हीडिओ व्हायरल झालेत. पण या कटात प्रशिक्षक डॅरेन लेहमन यांची भूमिका वादाच्या भोवऱ्यात आहे.

जिंकण्यासाठी योजना ठरवणं, सरावाला दिशा देणं, खेळाडूंशी वैयक्तिक संवाद साधणं यासाठी प्र... उर्वरित लेख लिहा:

िरडलं असं प्रतिस्पर्ध्यांना खिजवण्याची वृत्ती आहे.

कसोटी क्रिकेटमधला सगळ्यात यशस्वी संघ हा विक्रम ऑस्ट्रेलियाच्या नावावर आहे. थोडेथोडके नव्हे तर पाच वर्ल्डकप त्यांच्या नावावर आहेत. जिंकण्याचे अनेकविध पराक्रम मिरवणाऱ्या या संघाचं वागणं नेहमी वादाच्या भोवऱ्यात असतं. यशाचं शिखर सर केल्यावर नम्र होणं, कृतज्ञ असणं अपेक्षित असतं. पण असलं काही ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाच्या गावीही नाही.

"जिंकण्यासाठी अगतिक झालो होतो म्हणून बॉल टँपरिंग केल्याची कबुली दिल्यामुळे ऑस्ट्रेलियावरचा राग अधिक तीव्र झाला आहे. रोल मॉडेल म्हणून जबाबदारी असताना नामुष्की आणणारं वागल्यामुळे ऑस्ट्रेलियन जनतेचा पाठिंबाही संघाने गमावला," असं ज्येष्ठ पत्रकार आणि क्रिकेट लेखक राजदीप सरदेसाई सांगतात.

ते पुढे म्हणतात, "बॉल टँपरिंगसाठी नियमात जेवढी शिक्षेची तरतूद आहे तेवढी शिक्षा स्मिथ आणि बॅनक्रॉफ्टला झाली. मात्र प्रसंगाचं गांभीर्य जाणून आयसीसीनं नियम कठोर करायला हवा होता. फुटबॉलमध्ये रेड कार्ड मिळालं की किमान तीन सामने बाहेर बसावं लागतं. त्याधर्तीवर नियम बदलायला हवेत."

डेव्हिड वॉर्नरला बॉल टेंपरिंग प्रकरणाचा सूत्रधार मानण्यात येत आहे.

"एक संघटना म्हणून आयसीसी पूर्वग्रहदूषित नाही परंतु कमकुवत नक्कीच आहे. हे त्यांचं अपयश आहे. ऑस्ट्रेलिया जिंकणारा संघ आहे, पण त्यांच्याकडे जेत्याची वृत्ती नाही. खेळ ही ऑस्ट्रेलियाची अस्मिता आहे. त्यांचा इतिहास मर्यादित आहे. खेळातल्या कामगिरीवर ऑस्ट्रेलियन म्हणून त्यांचं अस्तित्व अवलंबून आहे. त्यामुळे जिंकण्यासाठी वाट्टेल ते हेच त्यांच्या अंगी भिनलंय. बॅड लूझर्स आणि अरोगंट विनर्स आहेत," असं सरदेसाई सांगतात.

प्रतिस्पर्ध्याला नामोहरम करण्यासाठी स्लेजिंग अर्थात शेरेबाजी हे वाचाळ अस्त्र ऑस्ट्रेलियानंच पहिल्यांदा परजलं. रंग, वर्ण, जात, वंश, कुटुंबीय, देश या कशावरूनही अर्वाच्य भाषेत शेलके वाग्बाण लगावणं ही कांगारुंची खासियत.

ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध खेळताना खेळण्याच्या कौशल्यापेक्षा या बोलंदाजीचा सामना करणं सगळ्यात अवघड असतं असं अनेक क्रिकेटपटू सांगतात.

वाचाळपणाला प्रत्युत्तर देण्याचा प्रयत्न होतो आणि तिथंच ऑस्ट्रेलियाच्या गेमप्लॅनची सरशी होते. समोरच्याची एकाग्रता भंग करणं हेच तर मुख्य ध्येय असतं.

1981 मध्ये बेन्सन अँड हेजेस या वनडे स्पर्धेदरम्यान ऑस्ट्रेलियाचा मुकाबला कडवे प्रतिस्पर्धी न्यूझीलंडशी होता. न्यूझीलंडला शेवटच्या...


...चा निर्णय घेतल्यामुळेही कार्यकर्त्यांमध्ये उत्साहाचे वातावरण तयार झाले.

पिल्ले म्हणतात, नरेंद्र मोदी दुसऱ्यांदा पंतप्रधान होऊ नयेत असं सर्व अल्पसंख्यांकांना वाटत होतं त्यामुळे दिल्लीमध्ये सत्ताबदल व्हावा असं त्यांना वाटत होतं. इथं अल्पसंख्यांकांचं प्रमाण जास्त असल्यामुळे या राज्यात मोदीविरोधी लाट होती.

दुसरा अडथळा

अल्पसंख्यकांची मते भाजपाला न मिळण्याबरोबरच आणखी एक कारण असल्याचे मत ज्येष्ठ राजकीय विश्लेषक बीआरपी भास्कर व्यक्त करतात.

बीबीसीशी बोलताना ते म्हणाले, "केरळ पुनर्जागरण किंवा केरळ रे... उर्वरित लेख लिहा:

तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...चा परिणाम म्हणजे Melancholy, असे मानले जाई.

डॉ. चॅनी सांगतात, "पूर्वी Melancholyच्या अनेक लक्षणांपैकी एक लक्षण होतं भीती. काही प्रकरणांमध्ये तर लोकांना आपण काचेचे बनलेले आहोत, असं वाटायचं आणि फुटण्याच्या भीतीने ते जागचे हलायचेदेखील नाहीत."

फ्रान्सचे सहावे राजे चार्ल्स हे Melancholy ने ग्रस्त होते. चुकून धक्का लागून तुटण्याच्या भीतीने त्यांनी आपल्या वस्त्रांमध्ये लोखंडी सळ्या लावून घेतल्या होत्या.

4. Nostalgia (भूतकाळाची तीव्र आठवण होणे)

ही भावना आपल्याला माहिती आहे, असं तुम्हाला वाटेल.

डॉ.... उर्वरित लेख लिहा:

chondriasis हादेखील एक आजारच मानला जायचा. मात्र एकोणीसाव्या शतकात ही शुद्ध भावना आहे, यावर शिक्कामोर्तब झालं.

"या आजारामुळे थकवा येतो, वेदना होतात आणि पचनाच्या समस्या निर्माण होतात, असं मानलं जाई. सतराव्या आणि अठराव्या शतकात (डाव्या फुफ्फुसाच्या खाली असलेल्या) प्लिहामुळे हा आजार होत असावा, असा समज होता. मात्र, नंतर तो दोष मज्जातंतूंवर ढकलण्यात आला."

हायपोकाँड्रियासिसग्रस्त व्यक्तीला कुठलीही लक्षणं नसताना आपल्याला काहीतरी गंभीर आजार झाला आहे, असं वाटतं.

शरीराची अतिरेकी काळजी वाटल्यामुळे किंवा हायपोकाँड्रियासिस या आजारामुळे काही विशिष्ट लक्षणं दिसत असल्याचा लोकांचा समज होता. मात्र वास्तविक तो मन आणि भावनांचा खेळ असतो.

7. Moral Insanity (मानसिक वेड)

1835 साली डॉ. जेम्स कॉवेल्स प्रिचर्ड यांनी हा शब्द पहिल्यांदा वापरला. डॉ. चॅनी सांगतात. "त्यातून होणारा परिणाम बघता याचा खरा अर्थ 'भावनिक आजार' एवढाच आहे, कारण दीर्घकाळापर्यंत moral या शब्दाचा अर्थ 'मानसिक', 'भावनिक' असा होता. शिवाय आता आपण ज्या अर्थाने (नैतिक) Moral हा शब्द वापरतो तो देखील होता. त्यामुळे संभ्रम होता."

डॉ. प्रिचर्ड यांनी ज्या रुग्णांना 'morally insane' म्हटले त्यांना मानसिक आजाराची कुठलीच लक्षणं नसतानादेखील ते विचित्र वागायचे. डॉ. चॅनी सांगतात, "त्यांना वाटायचं असे अनेक रुग्ण आहेत जे इतर व्यक्तींप्रमाणेच सामान्य आहेत. मात्र त्यांचं त्यांच्या भावनांवर नियंत्रण राहत नाही किंवा त्यांच्या हातून अनपेक्षितपणे गुन्हा घडतो."

उदाहरणार्थ, सुशिक्षित समाजातल्या स्त्रियांमध्ये असलेला क्लेप्टोमेनिया (चोरी करण्याची अनावर इच्छा) हा आजार. यात चोरी करणाऱ्या स्त्रीला हे समजत असतं की तिला चोरी करण्याचं काहीच कारण नाही. तरीही ती चोरी करते. हा क्लेप्टोमेनिया 'मोरल इनसेन'चं लक्षण मानलं जाऊ शकतं. "एकूणात सर्व टोकाच्या भावनांचा तो संग्रह म्हणता येईल आणि सहसा सतत रडणाऱ्या बाळाशी (Difficult Child) त्याची तुलना होते."

भावना या विषयाला वाहिलेल्या 2019 च्या Free Thinking Festivalमध्ये डॉ सारा चॅनी यांनी भावनांविषयी अधिकाधिका माहिती व्हावी, यासाठी त्यांची हरवलेल्या भावनांची मशीन आणली होती. या वर्षीच्या उत्सवातल्या सर्व चर्चा ऐकण्यासाठी Free Thinking Festival Website ब्राऊस करा.

आणि लंडनमधल्या क्वीन मेरी विद्यापीठातल्या History of the Emotions या केंद्रातल्या भावनांच्या...


...चा होती. तेव्हा रितेश यांनी सध्या आपला तसा काही विचार नसल्याचं स्पष्ट केलं.

नुकत्याच झालेल्या भाषणातही रितेश यांनी म्हटलं, "विधानसभा निवडणुकीपूर्वी मुंबईत माहीममधून मला उमेदवारी देण्याचा विचार काँग्रेस करत आहे, अशा बातम्या मध्यंतरी आल्या होत्या. पण आपण लातूरचे आहे. आपली सुरूवात लातूरमध्ये झाली आणि शेवटही लातूरमध्येच होणार."

याचा अर्थ रितेश भविष्यात लातूरमधून लोकसभा निवडणूक लढवण्याची तयारी करत आहेत का, असा घेता येईल या प्रश्नाला उत्तर देताना तुगावकर यांनी लातूर मतदारसंघाची स्थिती समजावून सांगि... उर्वरित लेख लिहा:


...चारादरम्यान राजीव गांधी यांची हत्या झाली. काँग्रेस पुन्हा सत्तेत आली आणि पी. व्ही. नरसिंह राव सरकारनं आर्थिक सुधारणांसाठी पावलं उचलली. त्यांनी त्यावेळी घेतलेले निर्णय भारताच्या आर्थिक प्रगतीला वेग देण्यासाठी महत्त्वाचे ठरल्याचे मानलं जातं.

लायसन्स राज संपवणं आणि उदारीकरणाचं धोरण त्याचकाळी अवलंबण्यात आलं.

यावेळी संकट अधिक गंभीर

पण आताची परिस्थिती आधीच्या सर्व संकटांहून वेगळी आहे. जागतिक स्तरावर तेलाचे दर अतिशय कमी आहेत, मान्सून अपवाद वगळता चांगला आहे आणि परकीय चलनही मुबलक प्रमाणात आहे. पण त... उर्वरित लेख लिहा:

येणार? जर उद्योगांकडेच पैसे नसतील तर ते कामगारांना पैसे कोठून देणार?

सगळीकडे अशीच परिस्थिती असेल तर नोकऱ्या जातील, लोकांचा पगार कमी होईल किंवा दुसरा कोणतातरी मार्ग अवलंबला जाईल.

अशापरिस्थितीत सरकारकडे खूप पर्याय नाहीयेत. पण एक मार्ग आहे जो अनेक तज्ज्ञांनी यापूर्वीच सुचवला आहे, तो म्हणजे सरकारनं नवीन नोटा छापाव्यात आणि हा पैसा लोकांपर्यंत पोहोचवणंही आवश्यक आहे. तरच अर्थव्यवस्थेत नव्यानं प्राण फुंकले जातील.

(या लेखातील विचार हे लेखकाची वैयक्तिक मतं आहेत.)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...चिका दाखल केली.

नामांतराच्या प्रक्रियेला जनतेच्या पैशातून व महसूलातून पैसे खर्च करावे लागतील. तसंच त्यामुळं समाजाचं दुही निर्माण होऊन संविधानाच्या कलम 14 चा भंग होईल, असं विरोध करणाऱ्यांनी याचिकेत मांडलं.

शहरातील लोकांचे मत

"केवळ प्रशासनात शहराचा उल्लेख "उस्मानाबाद" असा होतो तर आजही ग्रामीण भागातील जनता शहराला "धाराशीव" याच नावाने ओळखते", दैनिक सामनाचे जिल्हा प्रतिनिधी कमलाकर कुलकर्णी यांनी सांगितलं.

तर उस्मानाबाद हे जिल्ह्याचे प्रचलित नाव असून, फार पूर्वीपासून शहरातील कामकाज याच नावाने चा... उर्वरित लेख लिहा:

बुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...चित्राचा भाग असलेल्या गोष्टी.

निरनिराळ्या टप्प्यांवर चाकोरीतून सुटवंग होत जाणाऱ्या बायांच्या. उत्कट प्रेमातून पाय मोकळा करून घेणारी प्रेयसी, लग्नामधली एकनिष्ठा म्हणजे काय नि तिचा प्रेमाशी काय संबंध असतो, हे तपासून पाहणारी पुरम्ध्री आणि अपत्यप्रेमाची आखीव रेष ओलांडून जाणारी प्रौढा.

मग मला वाटणारं दिमित्रीचं अप्रूप हळूहळू ओसरत गेलं. त्याच्यातल्या पालकभाव असलेल्या पुरुषाबद्दल कपाळी पहिली आठी पडली! नंतर 'दुस्तर हा घाट'मधली नमू दिसली. तीही अत्यंत मोहकपणे बंडखोर व्यक्तिरेखा आहे. तरी तिला देखणे, परद... उर्वरित लेख लिहा:

प्रियकरांबद्दल, शारीरिक प्रेमाबद्दल, फसवणुकींबद्दल, सासू-सुनेच्या नात्याबद्दल, नवराबायकोच्या एकसुरी नात्याबद्दल, व्यसनाधीन पतीच्या बायकोबद्दल.... स्त्रीवादाबद्दलही.

'गोफ' मला या संदर्भात विशेष वाटली. त्यातली वसुमती ही स्वतंत्र बाण्याची तडफदार नायिका आहे. तिची सासू पारंपरिक स्त्री. घुंगटही पाळून राहिलेली. जगण्याच्या-टिकण्याच्या गरजेतून कर्तबगार झालेली, पण परंपरेला कधीही धुडकावून न लावणारी. एका टप्प्यावर त्या दोघीही एकाच नशिबाला सामोऱ्या जातात. व्यसनाधीन नवरा आणि त्याच्या मृत्यूनंतर धीरानं, एकटीनं मुलाला मोठं करण्याचं आव्हान. त्यात कोळपत गेलेलं तारुण्य. या दोघींना समोरासमोर उभं करून त्यांच्या दुर्दैवांमधली आणि लढ्यांमधली साम्यं अधोरेखित करणं... स्त्रीच्या स्वातंत्र्याची - म्हणजे एका परीनं आपल्या स्वतःच्या भूमिकेची - इतकी रोखठोक तपासणी करायला किती जबरदस्त डेअरिंग आणि बांधिलकी लागत असेल!

तिच्या सगळ्या कथांमधूनही असे प्रयोग दिसत राहतात. सहजीवनापासून ते दत्तक मुलापर्यंत आणि अविवाहितेपासून ते प्रौढ प्रेमिकेपर्यंत सगळ्या गोष्टी आपल्या एका खास मूर्तिभंजक प्रयोगशील पद्धतीनं चितारून पाहणं.

'पारंपरिक कथेचा गौरी-टच'

पुढे दिवाळी अंकांमधून तिनं लिहिलेल्या काही छोटेखानी 'लोक'कथाही याच मासल्याच्या आहेत. नवऱ्यानं टाकलेल्या स्त्रीनं हातात पोळपाट-लाटणं घेणं हा ट्रॅक वास्तविक किती घासून गुळगुळीत झालेला! पण तिच्या हातात आल्यावर त्या गोष्टीनं वेगळंच रुपडं धारण केलं.

त्यातली मूळची सवर्णेतर सून ब्राह्मण नवऱ्याच्या मर्जीखातर महाकर्मठ कटकट्या सासूच्या हाताखाली ब्राह्मणी स्वयंपाकात पारंगत झालेली. पण नवऱ्यानं टाकल्यावर ती त्याच साजूक सुगरणपणाचा वापर करून पैसे कमावू लागते, स्वतःच्या पायावर उभी राहते. सासूला मात्र पोराच्या मर्जीतलं पारतंत्र्य नकोनकोसं होऊन सुनेच्या हातच्या 'सूंसूं करायला लावणाऱ्या लालभडक्क कालवणाची' आठवण येत राहते. पारंपरिक कथेला दिलेला हा खास गौरी-टच होता.

तिच्या श्रीमंत, सुखवस्तू, उच्चमध्यमवर्गीय भावविश्वाबद्दल अनेकांनी तिच्यावर ताशेरे ओढले आहेत. त्याला जणू उत्तर दिल्याप्रमाणे तिच्या नंतरच्या कादंबऱ्यांतून तळागाळातल्या, शोषित-वंचित आयुष्यांचे संदर्भ येतात. मला ते कधीही आवडले नाहीत. उपरे, चिकटवलेले वाटले. स्त्रीविषयक सामाजिक धारणांना आपल्या कथाविश्वातून आव्हान देऊन पाहणं, त्यांची विधायक - प्रयोगशील मोडतोड करणं...


...चिन तेंडुलकरला अॅशेल जाईल्सने त्रिफळाचीत केलं आणि भारतीय चाहत्यांच्या आशा मावळल्या. सचिन आऊट झाला तेव्हा टीम इंडियाची स्थिती 146/5 अशी होती.

स्वत:ला सिद्ध करण्यासाठी आतूर युवराज सिंग आणि मोहम्मद कैफ ही जोडगोळी मैदानात होती. या जोडीने एकेरी-दुहेरी धावांची रतीब घालताना चौकार-षटकारांची लयलूट करत सहाव्या विकेटसाठी 121 धावा जोडल्या.

खेळपट्टीवर स्थिरावलेल्या युवराजला पॉल कॉलिंगवूडने फसवलं. युवराजने 63 बॉलमध्ये 9 चौकार आणि एका षटकारासह 69 रन्सची महत्त्वपूर्ण खेळी केली. युवराज आऊट झाल्यावर सगळी जबाब... उर्वरित लेख लिहा:

रायला शिकवलं. आलं अंगावर तर घ्या शिंगावर ही मानसिकता रुजवली.

केवळ वाचाळपणा करून नव्हे तर खणखणीत कामगिरीच्या जोरावर प्रतिस्पर्ध्याला निष्प्रभ करा हे गांगुलीने स्वत:च्या प्रदर्शनातून सिद्ध केलं. टीम इंडियाने पुढच्या 20 वर्षांत देदिप्यमान कामगिरी केली, यशोशिखरं गाठली. त्याचा पाया गांगुलीने रचला. नॅटवेस्ट सीरिजमधला विजय आणि गांगुलीचं सेलिब्रेशन हे भारतीय क्रिकेटच्या इतिहासातल्या सुवर्णमयी क्षणांपैकी एक आहे.

शर्ट काढून सेलिब्रेशन हे स्टेटमेंट

"कैफने विजयी धाव घेतली आणि सौरवने टीशर्ट काढायला सुरुवात केली. मी त्यावेळी ओशाळून गेलो. त्याचा टीशर्ट खाली ओढू लागलो. मी त्याच्या बाजूलाच उभा होतो. पण सौरवने ऐकलं नाही. त्याने टीशर्ट गरागरा फिरवून विजय साजरा केला. तेव्हा लक्षात आलं नाही, पण सौरवचं सेलिब्रेशन स्टेटमेंट होतं. टीम इंडिया कुणापेक्षाही कमी नाही, आणि आता आमचा दबदबा असेल हा सौरवच्या सेलिब्रेशनचा अर्थ होता. जागतिक क्रिकेटमध्ये टीम इंडियाच्या आगमनाची ती नांदी होती. टीम इंडियाने त्यानंतर अनेक ऐतिहासिक विजय मिळवले. त्याची मुहर्तमेढ त्या विजयात होती," असं व्हीव्हीएस लक्ष्मणने 'ब्रेकफास्ट विथ चॅम्पियन्स ' या कार्यक्रमात बोलताना सांगितलं होतं.

सचिन आऊट झाला, घरचे पिक्चर पाहायला गेले आणि कैफ हिरो झाला

या मॅचमधल्या खेळीने मोहम्मद कैफला ओळख मिळवून दिली. तो घराघरात पोहोचला. परंतु त्यामागणी कहाणी तितकीच रंजक आहे. इंग्लंडने 325 रन्स केल्यानंतर टीम इंडियाला सीनियर खेळाडूंकडून अपेक्षा होत्या. सचिन आऊट झाला तेव्हा टीम इंडियाची अवस्था 146/5 अशी अवस्था झाली. त्यावेळी 'देवदास' चित्रपट प्रदर्शित झाला होता.

कैफच्या घरचे मॅच सोडून 'देवदास' चित्रपट पाहायला गेले. काही तासात कैफने इतिहास घडवला. चाहते अलाहाबादमधल्या कैफच्या घरी जमले. पण घरी कुणीच नव्हतं. चाहत्यांनी थिएटर गाठलं.

कैफच्या घरचे बाहेर आले तेव्हा त्यांना धक्का बसला. कैफ इंग्लंडहून परतला तेव्हा त्याचं प्रचंड जल्लोषात स्वागत झालं. शहरात दाखल झाल्यानंतर घरी जाण्यासाठी कैफला तीन ते चार तास लागले.

कैफने त्याचवर्षी वनडेत पदार्पण केलं होतं. मोठे खेळाडू आहेत पण स्वत:ला सिद्ध करायचं होतं. या खेळीने युवा पिढीच्या कर्तृत्वाला झळाली मिळाली असं कैफने इंडियन एक्स्प्रेसला दिलेल्या मुलाखतीत सांगितलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक,...


...ची आकडेवारी

परंतु यंदा या स्थितीबरोबरच एक वेगळा कमी दाबाचा पट्टा तयार झाला जो 5 तारखेला मुंबईच्या खूपच जवळ होता. यामुळे वारे चक्राकार फिरू लागले आणि त्यांनी समुद्रावर तयार झालेल्या ढगांना 5 तारखेला दक्षिण मुंबईकडे ढकलायला सुरुवात केली.

या ढगांनी दक्षिण मुंबई ओलांडल्यावर ते क्षीण होत गेले. त्यामुळे दक्षिण मुंबईच्या तुलनेत 5-6 दरम्यान शहराच्या इतर भागांत तितक्या तीव्रतेची हवा आणि पाऊस झाला नाही."

मुंबईतील पावसाचे संग्रहित छायाचित्र

दक्षिण मुंबईतला पाऊस

मुंबईमध्ये कुलाबा आणि सांताक्रुझचा विचा... उर्वरित लेख लिहा:

धिक प्रमाणात, थोडा मागे-पुढे होत असतो. मुंबईच्या बाबतीत बोलायचं झालं तर मुंबईत एका दिवसात 22 ते 25 सेंटीमीटर पाऊस पडणं काहीच वेगळं नाही. आपल्याकडे कोकणात, महाबळेश्वरला मेघालय-आसामच्या तोडीचा पाऊस पडतो हे विसरता येणार नाही.''

मग गेल्या काही वर्षांमध्ये एखाद दिवस पाऊस पडला तरी तो रौद्र वाटू लागतो, लगेचच पाणी साठून नुकसान होते त्यामागचे काय कारण असावे यावर 'नियोजनाचा अभाव' असे मत केळकर यांनी व्यक्त केले.

मुंबईतील पावसाचे संग्रहित छायाचित्र

ते म्हणाले, "शंभर वर्षांपासून पावसामध्ये काहीच फरक नाही. परंतु ब्रिटिशांनी तयार केलेल्या ड्रेनेज सिस्टिमवर आथा वाढलेल्या लोकसंख्येचा ताण आला आहे. तेव्हाचे नियोजन त्यावेळच्या लोकसंख्येला अनुसरून होतं. परंतु आज मुंबईची लोकसंख्या पाहाता ती व्यवस्था अगदीच तोकडी आहे."

मुंबईतील पावसाचे संग्रहित छायाचित्र

मुंबईच्या पश्चिम भागात, पश्चिम किनाऱ्यावर जास्त पाऊस पडल्याचं निरीक्षणही केळकर यांनी मांडलं. ते म्हणाले, ''यावर्षी मुंबईच्या पूर्व भागात आणि जेथे मुंबईला पाणी पुरवठा करणारी तळी आहेत तेथे सुरुवातीच्या काळात पाऊस कमी पडला परंतु मुंबईच्या पश्चिमेस पावसाचा जोर होता. त्यामुळेच मुंबईला पाणी पुरवठा करण्यात अडथळा येईल की काय अशी स्थिती निर्माण झाली होती. परंतु आता त्या भागातही पाऊस वाढल्यास तळी पूर्ण भरतील आणि पाणीपुरवठा सुरळीत होईल असे चांगले संकेत दिसत आहेत.''

पाणी जाणार तरी कोठे?

शहरनियोजनकार चंद्रशेखर प्रभू यांनी दक्षिण मुंबईत अशा प्रकारे पाणी भरण्याबद्दल काही महत्त्वाचे मुद्दे मांडले आहेत.

ते म्हणतात, "शहराचं नियोजन करताना वसई, उरण सारखे अनेक प्रदेश कमी उंचीचे तसेच राहू दिले होते. मात्र कालांतराने या प्रदेशात मोठ्या प्रमाणात भर घालून नव्या जमिनीची निर्मिती करण्यात आली. म्हणजेच रिक्लमेशन करण्यात आलं.

वांद्रे-कुर्ला परिसरातही मोठ्या प्रमाणात रिक्लमेशन झालं. पूर्वी मोठ्या भरतीच्या वेळेस आणि जास्त पावसांच्या दिवसात पाणी या प्रदेशात साठायचं परंतु त्यांची उंचीही वाढल्यामुळे दक्षिण मुंबईत रस्त्यांवर पाणी आल्याचं दिसून येतं."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ची आपली क्षमता आहे. आपल्या शेतकऱ्यांनी हे करून दाखवलं. आपण एखाद्या क्षेत्रात आत्मनिर्भर झालो, की शेजारच्या देशांचाही त्याचा फायदा होतो.

4. महिला सशक्तीकरणाला प्राधान्य

भारतात स्त्रीशक्तीला जेव्हा-जेव्हा संधी मिळाली त्यांनी देशाचं नाव लौकीक केलं आहे. देश बळकट केला आहे.

आज भारतात स्त्रिया भूमिगत कोळसा खाणींमध्ये काम करत आहेत तर दुसरीकडे लढाऊ विमानांनी आकाशालाही गवसणी घातली आहे.

देशातल्या 40 कोटी जनधन खात्यांपैकी जवळपास 22 कोटी खाती महिलांची आहेत.

कोरोना काळात एप्रिल-मे-जून या तीन महिन्यांमध्... उर्वरित लेख लिहा:

0 जिल्हे निवडले आहेत

विकासात मागे राहिलेल्या या जिल्ह्यांना पुढे नेण्याचा प्रयत्न आम्ही करत आहोत.

या सगळ्यात शेती आणि शेतकऱ्याकडे दुर्लक्ष करू शकत नाही.

जलजीवन मिशनला आज एक वर्षं झालंय. दररोज आम्ही 1 लाखापेक्षा जास्त घरांत पाईपने पाणी पोचवत आहोत

गेल्या वर्षभरात 2 कोटी कुटुंबापर्यंत पाणी पोहोचवण्यात यश आलं. दुर्गम भागात पाणी पोहोचवण्यात आलं.

मध्यम वर्गाला सरकारी दखलंदाजीपासून मुक्ती हवी, नवी संधी हवी. आमचं सरकार मध्यमवर्गाचं स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी प्रयत्न करतंय.

ध्वजारोहणापूर्वी नरेंद्र मोदींनी एक ट्वीट करुन देशवासीयांना स्वातंत्र्यदिनाच्या शुभेच्छा दिल्या.

ध्वजारोहणापूर्वी पंतप्रधान राजघाटावर गेले .

राजघाटावर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी

संरक्षण मंत्रालयानं दिलेल्या माहितीनुसार पंतप्रधानांना गार्ड ऑफ ऑनर देणाऱ्यांमध्ये भारतीय लष्कर, हवाई दल आणि नौदलासह दिल्ली पोलिसांचे अधिकारी आणि 24 जवान सहभागी झाले होते.

मेजर श्वेता पांडे ध्वजारोहणादरम्यान पंतप्रधानांसोबत होत्या.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ची काळजी घेणार असल्याचं सांगत प्लास्टिक उत्पादन करणाऱ्यांवर करडी नजर असेल, असा इशाराही दिला आहे.

मुंबई पालिका कारवाईसाठी सज्ज

महाराष्ट्र अविघटनशील कचरा नियंत्रण अधिनियम 2006 नुसार प्लास्टिकबंदीचा नियमभंग करताना आढळल्यास पहिल्या वेळी 5,000 रुपये, दुसऱ्यांदा सापडल्यास 10 हजार रुपये आणि तिसऱ्यांदा 25 हजार रुपये, सोबतच तीन महिन्यांच्या कैदेची तरतूद आहे. ही कारवाई सर्व दुकानं, कंपन्या, सार्वजनिक ठिकाणं, वनं, पर्यावरण संवेदनशील क्षेत्र, शासकीय, सामाजिक संस्था, शैक्षणिक संस्था, चित्रपटगृह आणि नाट्याग... उर्वरित लेख लिहा:

ा स्टीलचा डबा घेऊन येतात. जी मंडळी कामावरून घरी जाताना मासे घेऊन जातात, ते जेवणाच्या डब्यात मासे भरून नेतात."

"आम्ही प्लास्टिकच्या पिशव्या देत नसलो तरी काही ग्राहक डब्याला प्लास्टिकची पिशवी गुंडाळतात आणि डबा कापडी पिशवीत टाकतात. असं करण्यावरही बंदी आहे, याची त्यांना कल्पना नाही. आमच्या बाजूने ग्राहकांना आम्ही तेसुध्दा सतत सांगत असतो. पण ती लोकांची गरज आहे. माशांना वास येतो, पाणी लागतं आणि कागदात मासे बांधून देणं शक्य नाही, त्यामुळे त्यावर सरकारने पर्याय शोधून काढायला हवा," असं जयवंती यांना वाटतं.

हिरे कागदात बांधणार का?

धारावी येथील प्लास्टिक उत्पादनांचे व्यापारी राजीव शाह याविषयी बोलताना म्हणाले की, "प्रत्येक पिशवीवर माहिती छापणं फार जिकिरीचं काम आहे. यामध्ये छोट्या व्यापाऱ्यांना सर्वाधिक नुकसान होणार आहे. हल्ली कामाला माणसं मिळत नाहीत, त्यात अशा गोष्टी कराव्या लागल्या तर अधिकचा वेळ आणि पैशामुळे धंदाच चौपट होऊन जाईल. सरकारने प्रायमरी पॅकेजिंगवर बंदी आणायला नको. गारमेंट किंवा खाद्यपदार्थांच्या पॅकींगसंदर्भात ठोस निर्णय अद्याप कुणालाच माहिती नाही."

राजीव मेहता

सरगम पॅकेजिंगच्या राजीव मेहता यांनी वेगळेच प्रश्न उपस्थित केले, "आपल्याकडे कमीत कमी तीन महिने पाऊस असतो. अशावेळी कागदी पिशव्यांचा वापर कसा करणार? 50 मायक्रॉनपेक्षा अधिक जाडीच्या पिशव्या वापरण्यावर बंदी नसली तरी छोट्या दुकानदारांना ते परवडत नाही. त्यामुळे गेल्या चार महिन्यामध्ये आमचं प्रचंड नुकसान झालेलं आहे. आम्ही काही ज्वेलर्सना हिऱ्यांच्या पॅकिंगसाठीही प्लास्टिकच्या पिशव्या पुरवतो. पण त्या पिशव्यांबाबतही गोंधळ आहे. हिरे कागदात बांधून देणार का?" असा सवाल मेहता यांनी उपस्थित केला.

कापडी पिशव्या शिवून घेतल्या

"मी 1976 पासून भाजीच्या धंद्यात आहे. तेव्हा लोक पाट्या आणि गोणी घेऊन यायचे. 1984 पासून प्लास्टिक पिशव्यांना सुरुवात झाली आणि आता त्यांचा वापर प्रमाणाबाहेर वाढला आहे," असं कैलास मौर्य सांगतात. "प्लास्टिक पिशव्या बंद करण्याचा निर्णय चांगलाच आहे. पण शेवटी त्याची अमलबजावणी काटेकोरपणे केली तरच त्यातून फायदा होईल."

शिवा प्रजापती या भाजी विक्रेत्याने तर मालाची ने-आण करण्यासाठी कापडी पिशव्या शिवून घेतल्या आहेत. प्लास्टिक पिशव्यांच्या वापरावर असलेला दंड परवडणारा नाही. त्यामुळे गावाहून म्हणजेच उत्तर प्रदेशहून पिशव्या बनवून आणल्याचं त्यांनी...


...ची जातनिहाय-जमातनिहाय आकडेवारी उपलब्ध असते. त्यातून आर्थिक-शैक्षणिक चित्रही स्पष्ट होत असते. त्याचबरोबर या घटकांना सरकारी नोकऱ्यांमध्ये कोणत्या कोणत्या वर्गामध्ये कोणते कोणते स्थान मिळालेले आहे? किती स्थान मिळालेले आहे?

ही आकडेवारी दर 10 वर्षांनी जनगणनेच्या माध्यमातून मिळत असते. ही आकडेवारी सरकारकडे असताना हे खूप सहजपणे करता येण्याजोगं आहे की न्यायालय म्हणतं त्याप्रमाणे हे दाखवून देता येईल. उदाहरणार्थ आपण असं समजूया की महाराष्ट्रामध्ये अनुसूचित जाती आणि जमातींच्या लोकसंख्या 20 टक्के आहे.

याच... उर्वरित लेख लिहा:

अडचणी कोण मांडणार?

लोकशाहीमध्ये मुळात संकल्पनाच ही आहे की त्या-त्या समाजामधून आलेले प्रतिनिधी त्यांचे प्रश्न मांडतील, त्यांच्या अडचणी मांडतील. भारतीय समाज हा जातीव्यवस्थेनं बाधित झालेला  असल्यामुळे स्वाभाविकपणे अनुसूचित जाती आणि जमातीचे प्रतिनिधी त्या-त्या पदांवर असणे गरजेचे आहे.

अशा परिस्थितीमध्ये या घटकांना नोकरीत प्रवेशाला आरक्षण मिळाले तरी ते पुरेसं नाही कारण वर जाण्यासाठी ज्या पदोन्नतीच्या अटी असतात त्यामध्ये खूप काळ लागू शकतो.

जेवढा काळ या घटकांचे प्रतिनिधित्व त्याठिकाणी नसेल तर तेवढा काळ त्या घटकाला न्याय मिळायला उशीर होईल. म्हणून पदोन्नतीमध्ये आरक्षण याचा अर्थ सामान्यपणे पदोन्नती मिळण्यासाठी जो कालावधी लागतो त्याच्यापेक्षा कमी कालावधीत या घटकांमधल्या अधिकाऱ्यांना आपण पदोन्नती देतो.

म्हणजे त्या-त्या पदांवर त्या-त्या समाजघटकातले लोक आलेले असतील आणि ते त्यांच्या हक्कांची तसेच त्यांना न्याय मिळेल याची काळजी घेतील अशी याच्यामागे संकल्पना आहे.

दुसरा आणखी एक मुद्दा आहे तो पदोन्नतीत महत्वाचा असलेल्या गोपनीय अहवालाचा. कर्मचारी-अधिकाऱ्यांचे जे गोपनीय अहवाल लिहिले जातात ते वरिष्ठ अधिकारी लिहितात. मात्र आपला समाज जातीव्यवस्थेनं पिडीत असल्यामुळे त्या गोष्टीचा प्रभाव यामध्ये पडण्याची भीती असते.

वरिष्ठ पदावर काम करणारे इतर समाजातले जे अधिकारी आहेत, ते सगळेच्या सगळे दुष्ट असतात किंवा मुद्दामच ते वाईट गोपनीय अहवाल लिहितात असं म्हणता येणार नाही.

परंतु अनेकदा त्यांच्यामध्ये जातीव्यवस्थेचा असा काही एक संस्कार झालेला असतो आणि त्यामुळे अत्यंत उपेक्षित समाजातनं आलेल्या अधिकाऱ्यांकडे बघण्याचा जो दृष्टिकोन आहे, तो पुर्वग्रह दूषित असू शकतो. त्यामुळे त्यांचे जे गोपनीय अहवाल आहेत, ते चुकीच्या पद्धतीने लिहिले जाऊ शकतात. परिणामी त्यांना पदोन्नती मिळायला अडचण येते.

म्हणून भारतीय जातीय मानसिकतेचा विचार करून अशाप्रकारचा पक्षपात, भेदभाव, अन्याय झाला अशी उदाहरणे आपल्यासमोर असल्यामुळे या समाजघटकाला मुद्दामहून, जाणीवपूर्वक पदोन्नतीत आरक्षण देऊन प्रतिनिधित्व देण्याची गोष्ट आपण स्वीकारली आणि भारतीय राज्यघटनेमध्ये त्याची तरतूदही केलेली आहे.

भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 16 च्या उपकलम '4 अ' नुसार अनुसूचित जाती आणि जमातींना पदोन्नतीत आरक्षण देण्याची तरतूद आहे

मला असे वाटते की पदोन्नतीमध्ये आरक्षण देण्याची तरतूद कायद्यामध्ये आणि...


...ची झोड उठवली.

शिवसेना खासदार संजय राऊत यांनी म्हटलं, "भाजपचं जिथं सरकार आहे, तिथं कोरोनाची लस मिळणार नाही का? जेपी नड्डा आणि हर्षवर्धन यांनी हे स्पष्ट केलं पाहिजे. मोदी तर म्हणाले होते की, प्रत्येक घरार्यंत लस कशी पोहोचेल, याची यंत्रणा बनवत आहेत. मग आता भाजपनं वेगळी राजकीय यंत्रणा तयार केलीय का? भाजपला मत जाईल, त्यांनाच लस मिळेल का?"

संजय राऊत पुढे म्हणाले, "एकेकाळी घोषणा होती, तुम मुझे खून दो, मैं तुम्हे आझादी दूँगा. आता नवीन घोषणा झालीय, तुम मुझे वोट दो, हम तुम्हे वॅक्सिन देंगे. ही एकप्रकार... उर्वरित लेख लिहा:

वाटण्याची घोषणा कशी काय करतोय?

भाजपच्या आयटी सेलचे प्रमुख अमित मालवीय यांनी याबद्दल स्पष्टीकरण देण्याचा प्रयत्न केलाय. 'केंद्र सरकारकडून राज्यांना लस नाममात्र दरात दिली जाईल. राज्यांनी ठरवायचं की ते लोकांना लस मोफत देणार की शुल्क आकारणार. आरोग्य हा राज्य सरकारच्या अखत्यारीतील विषय आहे त्यामुळे बिहार भाजपने लस मोफत देण्याचा निर्णय घेतला आहे. सोपं आहे.'

केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामण यांच्या उपस्थितीत भाजपनं बिहार निवडणुकीच्या जाहीरनाम्याची घोषणा केली.

लस हा निवडणुकीचा मुद्दा कसा बनला?

भाजपने आपल्या जाहीरनाम्यात लसीला प्रथम स्थान दिल्यानंतर अर्थातच इतर पक्षांनी त्यांच्यावर टीका केली आहे. तेजस्वी यादव यांच्या नेतृत्वात लढणाऱ्या राष्ट्रीय जनता दलाने भाजपवर टीका करताना म्हटलंय, 'कोरोनाची लस देशाची लस आहे, भाजपची नाही! लसीचा राजकीय वापर हेच दाखवतो की यांच्याकडे रोगराई आणि मृत्यूचं भय दाखवण्याखेरीज काहीही पर्याय नाहीयेत. बिहारी स्वाभिमानी आहेत, थोड्या पैशांसाठी आपल्या मुलांचं भवितव्य विकत नाहीत.'

काँग्रेसचे राष्ट्रीय प्रवक्ते रणदीप सुरजेवाला यांनी यावर टीका करताना म्हटलं, 'भाजपच्या या घोषणेवर आम्ही तीव्र आक्षेप घेतो. बिहारच्या लोकांचा असा अपमान करू नका. लॉकडाऊनच्या काळात जेव्हा मजुरांचं स्थलांतर सुरू होतं तेव्हाही नितीश कुमार आणि सुशील मोदी यांनी सहानुभुती दाखवली नव्हती.'

शशी थरूर यांनीही भाजपच्या घोषणेवर निवडणूक आयोग कारवाई करेल का असा प्रश्न विचारला. 'तुम मुझे वोट दो मैं तुम्हे वॅक्सीन.... हे वर्तन अत्यंत धिक्कारण्यासारखं आहे. निवडणूक आयोग निर्मला सीतारमण आणि त्यांच्या निर्लज्ज पक्षावर कारवाई करेल का?'

कोरोना लस मोफत देणार- भाजपची बिहार निवडणूक जाहीरनाम्यात घोषणा

मुळात लसीसारखा मुद्दा निवडणूक प्रचारात आलाच कसा याबद्दल बोलताना ज्येष्ठ पत्रकार मणिकांत ठाकूर यांनी म्हटलं, 'ही अत्यंत हास्यास्पद घोषणा आहे. लस लोकांपर्यंत पोहोचवणं हे सरकारचं कर्तव्यच आहे त्यामुळे याला निवडणुकीचा मुद्दा बनवणं हे अत्यंत हास्यास्पद आहे. कोरोनाचा मुकाबला करण्यात बिहारची आरोग्य यंत्रणा अपुर पडली. तिला बळकटी द्यायचं सोडून आता अशा घोषणा करणं हे हास्यास्पद आहे.'

रणदीप सुरजेवाला

निवडणूक आयोगाकडे तक्रार

कार्यकर्ते साकेत गोखले यांनी भाजपच्या घोषणेनंतर निवडणूक आयोगाकडे तक्रार दाखल केली आहे. केंद्र सरकार कोव्हिड लशीच्या वितरणाचं...


...ची नामुष्की आहे, अशी प्रतिक्रिया व्यक्त केली होती.

ज्या अहमदनगर जिल्ह्यात गेल्या काही वर्षांत दलितांवर अत्याचारांचे प्रकार वाढले आहेत, त्याच जिल्ह्यात आठवले यांना काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेस आघाडीचा पाठिंबा असतानाही पराभव पत्करावा लागला.

त्यामुळे आठवले यांनी 2009च्या विधानसभा निवडणुकीपासून भूमिका बदलली आणि 2010-11 मध्ये त्यांनी शिवसेनेबरोबर आपल्या पक्षाला नेलं आणि नवं वळण घेतलं.

भाजप आणि दलित

आज ही सर्व वळणं तपासत असताना गेल्या १० वर्षांत महाराष्ट्रातल्या दलित नेतृत्वाचं मूल्यमापन करताना ... उर्वरित लेख लिहा:

मतमतांतरे पाहिली तर मोठ्या प्रमाणात आठवले यांच्या मंत्रिपदाबाबत निषेधाचे सूर आपल्याला सतत ऐकू येतात. त्यामुळे आज तरी प्रकाश आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाला एक अवकाश उपलब्ध होतो आहे, हे मान्य केलं पाहिजे.

आठवले गटातल्या अन्य कोणत्याही नेत्याची आज राज्यस्तरावर माहिती नाही. जोगेंद्र कवाडे यांच्याखेरीज त्यांच्या गटाचा अन्य नेता दिसत नाही. रा.सु.गवई यांचे चिरंजीव डॉ. राजेंद्र यांचा जो गट आहे, तो अस्तित्वात किती आहे आणि कागदावर किती आहे, याचा शोध घ्यावा लागेल.

नामदेव ढसाळ यांच्या हयातीत आणि त्यांच्या मृत्यूनंतर दलित पँथर संघटनेचे जे तुकडे झाले आहेत, त्याचे नेते रिपब्लिकन गटांचेच भाईबंद आहेत, एवढं सांगितलं तरी पुरे.

मुख्यत: हे सगळे गट प्रामुख्यानं नवबौद्ध वर्गाच्या भोवती केंद्रीभूत झाले आहेत आणि तीच त्यांची मर्यादा बनली आहे.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या तसबिरी.

प्रकाश आंबेडकरांनी बहुजन महासंघाची जोड देऊन एकजातीय पक्षाच्या पलीकडे जाण्याची भूमिका गेली 25 वर्षं घेतली आहे.

नव्या वातावरणात आणि महाराष्ट्रात एकवटलेल्या मराठा समाजाच्या प्रभावाखालील राजकारणात ते आपलं एकमुखी नेतृत्व उभं करू शकतील का, हा खरा प्रश्न आहे.

आज तरी एकूण वातावरण त्यांना अनुकूल आहे. गुजरातच्या जिग्नेश मेवाणींसारखे तरुण दलित नेते त्यांच्याबरोबर दलित जनाधार व्यापक करण्यासाठी निश्चितच येतील, यात शंका नाही.

मात्र संसदीय राजकारणात आकड्यांचं समीकरण खूप महत्त्वाचं असतं आणि आज भाजपसह सर्वच पक्षांनी ते प्राधान्याचं मानून राजकारण पुढं रेटलं आहे.

आजच्या संसदीय राजकारणाच्या वळणाला केवळ आंबेडकरी विचारांचा तात्त्विक लढा घेऊन दलित केंद्रीत राजकारण कोणालाही करता येणार नाही. कारण सत्तेभोवती अनेक प्रश्न गुंतलेले असतात, मग तो घराचा असो अथवा रोजगाराचा.

भीमा कोरेगावच्या संघर्षात आणि महाराष्ट्र बंदच्या आंदोलनात जे दिसलं, ते तरुणांच्या बेरोजगारीला अधोरेखित करणारं होतं.

आंबेडकर चळवळीत कालानुरूप अनेक चढउतार पाहायला मिळाले.

ही व्यापक अर्थानं चिंतेची गोष्ट आहे आणि म्हणूनच दलित राजकारणाची मूस बांधताना प्रकाश आंबेडकर यांना आज तरी केवळ तात्त्विक राजकारण अथवा फक्त डाव्या पक्षांबरोबरचं राजकारण करून चालणार नाही.

त्यांना काँग्रेससारख्या डावीकडे झुकलेल्या आणि व्यापक जनाधार असलेल्या पक्षांबरोबरही संवाद करावा लागेल.

आजच्या दलित राजकारणाची आणि जनमानसाची ती कालसापेक्ष अशी हाक...


...ची निर्मिती करण्यात आली होती."

या काळात मुंबईच्या फोर्ट परिसरात व्हिक्टोरियन, निओ-गॉथिक शैलीच्या इमारती उभ्या राहात होत्या. त्या सर्वांमध्ये ही इमारत वेगळी दिसायची.

"इतर निओ-गॉथिक शैलीच्या ऐतिहासिक इमारतींनी मुंबईच्या या भागाची वेगळी ओळख निर्माण केली, त्या सर्वांमध्ये वॉटसन्स हॉटेल वेगळं होतं. वास्तुरचनेच्या दृष्टीनं ते बरंच आधुनिक आणि काळाच्या पुढे होतं असं मी म्हणेन," हर्षद भाटिया सांगतात.

मुंबईचा वारसा जपण्याचे प्रयत्न

या कारणांसाठीच मुंबईच्या वारसा संवर्धन समितीनं एसप्लनेड मॅन्शनला ... उर्वरित लेख लिहा:

त्न

इमारतीची डागडुजी किंवा पुनरुज्जीवन करताना तिथं सध्या राहणारे किंवा वावर असणारे लोक, आसपासच्या परिसराशी तिचं नातं, परिसराचं बदलत जाणारं रूप तसंच देखरेख करणारी व्यवस्था याकडे लक्ष द्यायला हवं असं हरिश भाटिया सांगतात.

"एसप्लनेड मॅन्शनविषयी काळाच्या बाबतीतही विचार करावा लागेल. वारसा दर्जा देताना केवळ इमारतीच्या ऐतिहासिक महत्त्वाकडे पाहिलं जातं, पण तिची आज नेमकी परिस्थिती काय आहे, तिचा कसा वापर होतो आहे, याकडे दुर्लक्ष होतं. एकेकाळी आसपास फारशा इमारती नसताना मोकळ्या भागात ही इमारत होती. आज हे मुख्य रस्त्यावरचं मोक्याचं ठिकाण आहे. फोर्टच्या परिसरात अनेक कार्यालयं असून हा भाग कायम वाहनांनी, गजबजलेला असतो."

त्यामुळेच ही इमारत पोर्टेबल असल्यानं ती इथून हटवून दुसरीकडे पुन्हा उभारण्याचाही पर्याय इमारतीच्या संरक्षणासाठी आजमावून पाहता येईल, असं हरिश भाटिया यांना वाटतं.

"जिथे आहे तिथेच ही इमारत ठेवायची असेल, तर तिला मालकीहक्कांच्या आणि सरकारी बंधनांतून मोकळं करायला हवं. एखाद्या संस्थेकडे तिची जबाबदारी देता येईल, पण तिचं पुनरुज्जीवन आणि पुनर्वापर कसा केला जावा यावर मात्र बंधन ठेवायला हवं. मला वाटतं कलाकारांना येऊन राहता येईल, काम करता येईल, अशा एखाद्या हॉटेलमध्ये याचं रुपांतर करता येऊ शकतं."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ची मुलगी प्रीतम मुंडे यांचा विजय झाला आहे.

भाजपाने सिने अभिनेत्री हेमा मालिनी, किरण खेर, लॉकेट चॅटर्जी यांच्यासारख्या उमेदवारांना तिकीट दिले. याशिवाय प्रज्ञा ठाकूर आणि निरंजन ज्योती यांनाही तिकीट भाजपनं तिकीट दिले.

भाजपाच्या स्टार उमेदवार स्मृती इराणी यांनी काँग्रेसचे राष्ट्रीय अध्यक्ष राहुल गांधी यांना त्यांच्याच बालेकिल्ल्यात अमेठीत पराभूत केले. आपण राजकारणाच्या पटावरील एक महत्वाच्या खेळाडू आहोत हे त्यांनी दाखवून दिले.

घराणेशाहीचे राजकारण

सुतपा पॉल म्हणतात, "उमेदवारी मिळणं हे चांगलं असलं... उर्वरित लेख लिहा:

े. महिला खासदारांच्या संख्येत वाढ झाली आहे हे निश्चित मात्र ही संख्या अत्यंत हळूहळू वाढत आहे.

पहिल्या लोकसभेत 24 महिला होत्या. एकूण उमेदवारांपैकी ते प्रमाण 5 टक्के होते. 16 व्या लोकसभेत 66 महिला खासदार होत्या. त्यावेळेस महिला खासदारांचे प्रमाण 12 टक्के होते. आता येणाऱ्या लोकसभेत हे प्रमाण 14 टक्के झाले आहे.

मात्र काही देशांच्या तुलनेत हे प्रमाण अद्यापही कमी आहे. रवांडामध्ये ही संख्या 62 टक्के आहे, दक्षिण आफ्रिकेत हे प्रमाण 43 टक्के, यूकेमध्ये 32 टक्के, अमेरिकेत 24 टक्के, बांगलादेशात 21 टक्के आहे.

एकट्या भाजपला 303 जागा मिळाल्या आहेत तर एनडीएला 350 जागा मिळाल्या आहेत. निशा सांगतात, "महिलांचे प्रश्नांवर राजकीय पक्ष कटिबद्ध दिसून येत नाहीत. आता या मोठ्या जनादेशानंतर भाजप महिला आरक्षण विधेयक आणेल का हे पाहायला हवे."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ची मैत्री जगजाहीर आहे. दोघांनाही अनेकदा एकत्र पाहण्यात आले आहे.

एका पत्रकार परिषदेत आदित्य ठाकरेंना दिशा पाटणीबद्दल विचारण्यात आले तेव्हा ती आपली मैत्रीण आहे असे आदित्यने स्पष्ट केले होते.

केवळ दिशा पाटणीच नाही तर आदित्य ठाकरे बॉलिवूडच्या अनेक सेलिब्रीटींसोबत एकत्र दिसतात.

अभिनेता अक्षय कुमार यांच्यासोबत आदित्याने मुलींना सेल्फ डिफेंसचे प्रशिक्षण देण्याची मोहीम सुरू केली होती. तसेच बॉलीवूडच्या अनेक कलाकारांसोबत आदित्य ठाकरे यांचे संबंध आहेत.

'मी आदित्य ठाकरेंना भेटले नाही'

सुशांत सिंह प्रकर... उर्वरित लेख लिहा:

ं. यामुळे पक्षाला मिळत असलेली उभारी आपोआप खाली येते आणि आत्मविश्वासही कमी होतो."

ठाकरे पिता-पुत्र सत्तेत आहेत. मंत्रिमंडळात त्यांचे स्थान आहे. याचा फायदा संघटन मजबूत करण्यासाठी होत असतो.

"पण मुख्यमंत्री पदाचा मुकूट काटेरी आहे हे विरोधी पक्ष भाजपकडून वारंवार भासवले जात आहे," असं पत्रकार आणि लेखक धवल कुलकर्णी सांगतात.

राजकारणात अशी अनेक उदाहरणे आहेत जिथे प्रतिमेला धक्का पोहचवण्यात विरोधी पक्षाला यश आले आणि मंत्र्यांना राजिनामा द्यावा लागला.

यामध्ये माजी मुख्यमंत्री मनोहर जोशी, विलासराव देशमुख, अशोक चव्हाण, माजी केंद्रीय मंत्री शिवराज पाटील, तत्कालीन महसूल मंत्री एकनाथ खडसे, छगन भूजबळ, आर आर पाटील अशा अनेक राजकीय नेत्यांना टोकाचे आरोप झाल्यानंतर राजीनामा द्यावा लागला होता.

केंद्रात भाजप सरकारने जे राहुल गांधींसोबत केले तेच महाराष्ट्रात आदित्य ठाकरेंसोबत होत आहे असाही एक मतप्रवाह आहे.

याविषयी बीबीसी मराठीशी बोलताना ज्येष्ठ पत्रकार निखिल वागळे यांनी सांगितलं होतं, "आदित्य ठाकरेंचा या प्रकरणात रोल अजूनही समोर आलेला नाही. पण, येत्या काळात त्यांनाही सीबीआय चौकशीसाठी तयार रहावं लागेल. बॉलिवूडच्या लोकांची चांगले संबंध हा काही गुन्हा नाही. पण, सुशांतच्या मुद्यावर भाजप उद्धव ठाकरे आणि आदित्य ठाकरे यांना अडचणीत आणण्याचा प्रयत्न करेल असा संशय मला आहे."

बाजू मांडण्यात शिवसेना कमी पडते आहे?

सुशांत सिंह प्रकरणाची चौकशी सीबीआयकडे सोपवण्यास विरोध केल्याने ठाकरे सरकावर प्रचंड टीका करण्यात आली.

मुंबई पोलीसांनी चौकशी सुरू केली तरी प्रत्यक्षात गुन्हा नोंदवला गेला नाही आणि सर्वोच्च न्यायालयाने तपास सीबीआयकडे सोपवला. यामुळे पुन्हा एकदा उद्धव ठाकरेंना टीकेचा धनी व्हावे लागले.

सीबीआय मुंबईत आल्यानंतर अधिकाऱ्याला क्वारंटाईन करणं असेल किंवा कंगना राणावतच्या घराचे बांधकाम पाडणं असेल या घटनांमुळेही शिवसेनेच्या भूमिकांबाबत प्रश्न उपस्थित करण्यात आले.

संजिव शिवडेकर सांगतात, "शिवसेना बाजू मांडण्यात कमी पडत आहे. केवळ सामनामध्ये लिहून लोकांचे समाधन होत नाही. तुमच्यावर जे आरोप केले जात आहेत ते समोर येऊन खोडून काढावे लागतात."

उद्धव ठाकरे आणि आदित्य ठाकरे

"पार्टीमध्ये आदित्य ठाकरे होते का? असा प्रश्न वारंवार विचारला जातो. मग शिवसेना समोर येऊन हे स्पष्ट का करत नाही? आदित्य ठाकरे पार्टीला होते की नव्हते याचा खुलासा का केला जात...


...ची संख्या अब्जात आहे. स्वस्त होत चाललेल्या मोबाईल डेटा किमतींमुळे भारतात इ-कॉमर्स मार्केट वेगाने वाढतंय.

यंदाच्या वर्षी या मार्केटची व्याप्ती 120 अब्ज डॉलर्स एवढी आहे. आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूकदारांच्या पैशांवर उभे झालेले 4,700 हून अधिक स्टार्ट-अप्स सध्या भारतात आहेत.

जेफ बेझोस अॅमेझॉनच्या कार्यक्रमानंतर उद्योजकांसोबत सेल्फी घेताना

मात्र भारतात नेहमीच कपडे, किराणा माल, इलेक्ट्रॉनिक्स सारख्या वस्तूंसाठी छोट्या, खऱ्याखुऱ्या दुकानांची संस्कृती राहिली आहे. छोटी शहरं, गावांमध्ये किराणा मालाचं दुकान ... उर्वरित लेख लिहा:

र हे पाऊल नुकसानीची भरपाई करण्यासाठी उचललं गेलं आहे. पण ते भारतावर उपकार करत नाहीयेत. ऑनलाईन खरेदीविक्रीसाठी बाजारपेठ उपलब्ध करून देणारी कंपनी दुसऱ्यांचं बाजार धोरण बिघडवण्याचं काम करत नसेल तर या कंपनीला एवढा तोटा होईल का?"

अॅमेझॉन आणि फ्लिपकार्टविरोधात आंदोलन करणाऱ्या कन्फेडरेशन ऑफ ऑल इंडिया ट्रेडर्स संघटनेनं गोयल यांच्या वक्तव्याची प्रशंसा केली आहे. "सरकारचा देशातील सात कोटी स्थानिक व्यापाऱ्यांच्या दृष्टिकोनाबाबत संवेदनशील आहे, हे यातून दिसून येतं. ई-कॉमर्स कंपनीच्या चुकीच्या ध्येयधोरणांचा फटका या व्यापाऱ्यांना बसतोय," असं संघटनेचे अध्यक्ष प्रवीण खंडेलवाल म्हणाले.

ज्येष्ठ काँग्रेस नेते आणि माजी अर्थमंत्री पी. चिदंबरम यांनी गोयलांच्या प्रतिक्रियावर नाराजी व्यक्त केली. "बेझोय यांच्यावर वाणिज्य मंत्र्यांचं वक्तव्य आंतरराष्ट्रीय बातम्यांमध्ये चांगल्याच दिसतील, नाही?"

"त्यांची ही तिखट प्रतिक्रिया नक्कीच गेल्या पाच महिन्यांमध्ये घटलेली आयात आणि सलग आठ महिन्यात कमी होत चाललेली निर्यात एका झटक्यात वर जाईल. मंत्र्यांनी अशा आणखी मोठ्या लोकांशी असंच वागायला हवं," अशी टीका त्यांनी केली.

सरकारची नाराजी आहे का?

भारतीय प्रतिस्पर्धी आयोग अॅमेझॉनच्या व्यवहारांची चौकशी करत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर पीयुष गोयल यांनी हे वक्तव्य केलं आहे. ई-कॉमर्स कंपन्या ठराविक व्यापाऱ्यांना फायदा होईल, असं साटंलोटं करत आहेत तसंच खासगी लेबल्ससह प्रतिस्पर्ध्यांना रोखण्याचा त्यांचा प्रयत्न असल्याचा आरोप छोट्या व्यापाऱ्यांनी केला आहे.

यासंदर्भात भारतीय प्रतिस्पर्धी आयोग वॉलमार्ट या अमेरिकन रिटेल कंपनीच्या कार्यपद्धतीची चौकशी करत आहे. वॉलमार्टने गेल्या वर्षी फ्लिपकार्ट या भारतीय ई-कॉमर्स कंपनीला विकत घेतलं होतं.

बेझोस भारतावर उपकार करत नसल्याच्या गोयल यांच्या वक्तव्यानंतर भाजपच्या एका पदाधिकाऱ्याने बेझोस यांची मालकी असलेल्या वॉशिंग्टन पोस्टच्या माध्यमातून नाराजी प्रकट केली आहे.

भाजपच्या विदेशातील घडामोडींसंदर्भातील IT सेलशी संलग्न विजय चौथाईवाले यांनी ट्वीट करून म्हटलं आहे की, "माननीय बेझोस, वॉशिंग्टन DCतील आपल्या कर्मचाऱ्यांना हे सांगा. नाहीतर तुमचा वेळ आणि पैशाची उधळपट्टी वाया जाईल. चौथाईवाले यांनी बेझोस यांचा व्हीडिओही शेअर केला आहे. या व्हीडिओत बेझोस भारतात गुंतवणूक, भारतीय लोकशाही आणि भारतीयांच्या उत्साहाबद्दल बोलत आहेत."

विदेशी...


...ची संख्या दिवसेंदिवस कमी होतेय. परिणामी शेजारच्या राज्यांमधून गाढवांची तस्करी होतेय. काही दिवसांपूर्वी पोलिसांनी मुंबईहून तस्करी करून आणलेली 8 गाढवं पकडली होती. त्याआधी दाचेपल्ली भागात 39 गाढवं सापडली होती.

पण प्राणिमित्रांचं म्हणणं आहे की तस्करी होणाऱ्या गाढवांची संख्या याहून अनेकपटींनी जास्त आहे. गाढविणीच्या दुधाच्या एका ग्लासची किंमत 50 ते 100 रूपये आहे. त्यांचं मांस 500 ते 700 रूपये किलोने मिळतं.

प्राणी वाचवणाऱ्या एक संस्थेचे कार्यकर्ते किशोर यांचं म्हणणं आहे की यामुळे गाढवाची तस्करी करण... उर्वरित लेख लिहा:

ि फॅटी अॅसिड्स असतात.

वैद्यकीय तज्ज्ञ कोटीकुप्पला सूर्यराव यांनी बीबीसीला सांगितलं की, "गाढविणीच्या दुधातल्या प्रथिनांना 'राजाची प्रथिनं म्हणतात'. गाढविणीचं दूध त्या नवजात बालकांना दिलं जात जे गाईचं किंवा म्हशीचंही दूध पिऊ शकत नाहीत. आधीच्या काळात राण्या-महाराण्या गाढविणीच्या दुधात स्नान करायच्या कारण त्याने सौंदर्य खुलतं असा समज होता."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ची स्तुती'

लोकसभेत सुरवातीला नवनीत राणा यांनी धर्मनिरपेक्ष भूमिका घेतली. लोकसभेत खासदारकीची शपथ घेताना 'जय श्री राम'च्या घोषणेला नवनीत राणांनी विरोध केला होता.

त्यानंतर त्यांनी काश्मिरला विशेष दर्जा देणारं कलम 370 हटवण्याला पाठिंबा दिला तसंच तिहेरी तलाकच्या कायद्यावरही केंद्र सरकारची स्तुती केली.

"नवनीत राणा यांनी केंद्र सरकारला आपला लेखी पाठिंबा जाहीर केला. त्यामुळं विरोधी पक्षाच्या लोकांना टार्गेट करणं त्यांच्या राजकारणाचा एक भाग असू शकतो," असं मत 'तरुण भारत'चे पत्रकार गिरीश शेरेकर यांचं ... उर्वरित लेख लिहा:

कधी म्हणणार?'

या सर्व प्रकरणावर आपली भूमिका स्पष्ट करताना नवनीत राणा यांनी म्हटलं, "माझ्यावर टीका करणाऱ्यांनी आधी स्वतःच घर बघावं. मी फक्त राष्ट्रवादी काँग्रेसचा पाठिंबा घेऊन निवडणूक लढले, पण इतरांनी स्वतःच घर बदलून विरोधी पक्षासोबत सरकार स्थापन केलं. शिवसेना भाजपसोबत युतीत लढली आणि नंतर काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेससोबत महाआघाडी केली. कोव्हिडमुळे आज ज्या प्रकारे महाराष्ट्राची परिस्थिती हाताबाहेर गेली त्यामुळं राष्ट्रपती राजवटीची मी मागणी केली आहे."

"अमरावतीसारख्या जिल्ह्यात रुग्णांना बेड मिळत नाहीये. दररोज कोव्हिड रुग्णांची भर पडतीये. अशा परिस्थितीत 'माझं कुटुंब, माझी जबाबदारी' अस मुख्यमंत्री म्हणत आहेत. कोणताही कुटुंब प्रमुख त्यांच्या कुटुंबाची जबाबदारी घेण्यासाठी सक्षम असतो. पण 'माझा महाराष्ट्र, माझी जबाबदारी' असं मुख्यमंत्री कधी म्हणणार?" असं नवनीत राणा यांनी म्हटलं.

"मला कोरोना झाला म्हणून मी लोकसभेत प्रश्न मांडला नाही. माझ्या जनतेसाठी मी हा प्रश्न लावून धरलाय. गडचिरोली, भंडारा, चंद्रपूर जिल्ह्यात पूर आला तेव्हाही मुख्यमंत्र्यांनी कुठे दौरा केला?  त्यातच पवार साहेबांकडे बघा...ते दौरे करतात. त्यांच्याविषयी मी चांगलच म्हटलं आहे. पवार साहेब जे करू शकतात ते मुख्यमंत्री का करू शकत नाहीत? "कोव्हिड बाबतीत इतर राज्यांपेक्षा महाराष्ट्राची परिस्थिती भयावह आहे. सगळ्या गोष्टीत महाराष्ट्र्र अव्वल आहे. पण कोव्हिडमध्येही अव्वल येईल असा विचार केला नव्हता. त्यामुळं महाराष्ट्र सगळ्या बाबतीत अव्वल असावा आणि कोरोनाच्या बाबतीत मात्र शेवटी असावा त्यासाठी माझा लढा सुरू आहे," असं राणा पुढे सांगतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ची.

त्यांना हे पद का सोडावं लागलं?

कॉन हे जागतिकीकरणाचे कट्टर समर्थक आहे. जर स्टील आणि अॅल्युमिनिअमवर कर लादले तर आपण सोडू असं ते म्हणत असत. त्यामुळं त्यांनी राजीनामा दिला असं म्हटलं जातं. व्हर्जिनियातील चार्लोटेसविल्ले येथे झालेल्या अति-उजव्यांच्या रॅलीमध्ये हिंसाचार झाला होता. त्यावेळी ट्रंप यांनी दोन्ही बाजू तितक्याच जबाबदार आहेत असं म्हटलं होतं. त्यानंतरच कॉन हे आपलं पद सोडणार होते, असं अमेरिकेच्या माध्यमांनी म्हटलं होतं.

होप हिक्स, व्हाइट हाऊस कम्युनिकेशन डायरेक्टर, 28 मार्च 2018

हे ... उर्वरित लेख लिहा:

अॅंड्र्यू मॅककॅबे, FBI उप-संचालक, 29 जानेवारी 2018

अॅंड्र्यू मॅककॅबे यांनी क्रिस्टोफर व्रे आणि जेम्स कॉमी हे संचालक असताना उप-संचालकाचं काम केलं आहे. ट्रंप यांनी कॉमे यांना बडतर्फ केल्यानंतर मॅककॅबे यांनी FBIचे प्रभारी संचालक म्हणून तीन महिने कामकाज पाहिलं. ट्रंप आणि त्यांचं फारसं पटत नव्हतं. ट्रंप यांना ते नकोसे होते.

अॅंड्र्यू मॅककॅबे

त्यांना हे पद का सोडावं लागलं?

मॅककॅबे यांचे डेमोक्रेटिक पक्षाच्या लोकांशी चांगले संबंध होते. ही गोष्ट ट्रंप यांना खटकत होती. रशियाचा निवडणुकीतील हस्तक्षेपाबाबतच्या चौकशीमध्ये मॅककॅबे दुजाभाव करतील अशी भीती ट्रंप यांना वाटत होती. म्हणूनच त्यांनी मॅककॅबेंवर दबाव आणला असावा असा अंदाज आहे. त्यांनी या पदावर दोन वर्षं काम केलं. त्यापैकी एक वर्ष ते ट्रंप यांच्या कार्यकाळात होते.

 टॉम प्राइस, आरोग्य सचिव, 29 सप्टेंबर 2017

प्राइस हे ओबामा केअरचे कट्टर विरोधक होते. आरोग्य कायदा निर्मितीच्या वेळी त्यांनी माहिती बाहेर फोडली असा आरोप त्यांच्यावर होता. तरी देखील त्यांची नियुक्ती आरोग्य सचिवपदी झाली होती. त्यांनी त्यांच्यावरील आरोप फेटाळले होते.

प्राइस यांनी मे ते सप्टेंबर या काळात विमान प्रवास केला होता त्यांचं बिल अंदाजे 6.5 कोटी रुपये आलं होतं. त्यातील निम्म्यावेळी ते लष्कराच्या विमानाने गेले तर निम्म्यावेळी ते खासगी विमानांने गेले होते. त्यांच्या या अति खर्चामुळे ट्रंप त्यांच्यावर नाराज होते. त्यामुळे त्यांना काढून टाकण्यात आलं असावं. ते या पदावर आठ महिने होते.

स्टीव्ह बॅनन, मुख्य रणनीतीकार, 18 ऑगस्ट 2017

ब्रिटबार्ट या न्यूज वेबसाइटची जबाबदारी सांभाळल्यानंतर स्टीव्ह बॅनन यांनी ट्रंप यांच्या निवडणूक प्रचारामध्ये सहभाग घेतला. ब्रिटबार्ट ही वेबसाइट उजव्या विचारसरणीच्या लोकांमध्ये खूप लोकप्रिय आहे. ट्रंप यांचे जावई जेरेड कुशनर यांना ते नकोसे होते. बॅनन यांना बडतर्फ करण्यासाठी ते प्रयत्न करत होते असं म्हटलं जातं. प्रचार प्रमुख म्हणून नियुक्ती झाल्याच्या वर्षानंतर त्यांची हकालपट्टी करण्यात आली.

अॅंथनी स्केरामुची, कम्युनिकेशन डायरेक्टर - 31 जुलै 2017

स्केरामुची हे ट्रंप यांच्या परिचयातील होते. कित्येक वर्ष त्यांनी टीव्हीवरील वादविवादात ट्रंप यांची बाजू मांडत असत. व्हाइट हाऊसचे ट्वीट लीक झाले होते. या लीकेजसाठी चीफ ऑफ स्टाफ रिएन्स प्रीबस जबाबदार आहेत असा आरोप त्यांनी केला...


...चीनमधून मोठ्या प्रमाणावर होणारं स्थलांतर या सर्वांमुळे गेली अनेक शतकं लोकांच्या मनात चीनविषयी एकप्रकारचा संताप आहे. दक्षिण चीन सागरावर चीनने सांगितलेला हक्क आणि चीनमधल्या झिंझिंआंग प्रांतात विगर मुस्लिमांना बंदी बनवणं, हे अलिकडच्या काळातले काही वादग्रस्त मुद्दे आहेत. या प्रकारांमुळे दक्षिण-पूर्व आशिया विशेषतः मुस्लिमबहुल राष्ट्रांमध्ये चीनप्रती संतापाची लाट उसळली आहे.

या भागात चीनने अनेक देशांना पायाभूत सुविधा उभारण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक मदत केली आहे. या आर्थिक मदतीचं स्वागत होतं असलं... उर्वरित लेख लिहा:

ा संदेश चीनला द्यायचा आहे. एक मजबूत आणि कणखर राष्ट्र असल्याची प्रतिमा उभारण्याचा चीनचे अध्यक्ष शी चिनपिंग यांचा प्रयत्न आहे.

मात्र, गरज असेल तेव्हा समोरच्याला शिंगावर घ्यायलाही चीन मागेपुढे बघत नाही. अमेरिका आणि चीन यांच्यातलं व्यापार युद्ध, चीनकडून इतर राष्ट्रांची होत असलेली हेरगिरी, वादग्रस्त क्षेत्रावर चीनचा दावा, अशाच दबंगगिरीची काही उदाहरणं.

यावर प्रा. लॉ म्हणतात, "आपल्यावर सर्वांनी प्रेम करावं, मात्र, सोबतच सर्वांनी आपल्याला घाबरून असावं, असं चीनला वाटतं."

पश्चिम युरोप, अमेरिका किंवा आशियामध्ये चीनविषयी जी एक नकारात्मकता दिसते ती जगभर सर्वत्र आहे असं नाही. दक्षिण अमेरिका, आफ्रिका आणि पूर्व युरोपात त्यांच्याकडे फार सकारात्मक दृष्टीकोनात बघितलं जातं, असं प्यु सेंटर फॉर रिसर्च संस्थेचं म्हणणं आहे.

काही निरीक्षक आणि चीन सरकारच्या मते चीनविषयीच्या सिनोफोबियासाठी चीनचे शत्रू राष्ट्रही जबाबदार आहेत. कारण चीनला विरोध करून त्यांना राजकीय फायदा मिळवता येतो.

हाँगकाँग युनिवर्सिटी ऑफ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजीमध्ये समाजशास्त्रज्ञ असणारे प्रा. बॅरी स्टॉटमन म्हणतात की अलिकडच्या काळात विशेषतः डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या राजवटीत अमेरिकेत चीन विरोध वाढलेला दिसतो.

ते म्हणतात, "हल्ली अमेरिकेच्या वर्चस्वाला आव्हान देणारा म्हणून चीनकडे बघितलं जातं आणि चीन सरकार जे काही निर्णय घेतं त्यावर कडाडून टीका केली जाते. परिणामी जगभरातले लोक तेच उचलतात आणि त्यातूनच फार पूर्वीपासून असलेल्या सायनोफोबियाला बळ मिळतं."

'चीनचं प्रत्युत्तर'

आपल्या लोकांवर होणारी टीका, त्यांच्यासोबत होणारा भेदभाव हे सगळं चीननेही गांभीर्याने घेतलं आहे.

गेल्या काही आठवड्यात चीनी प्रसार माध्यमांमध्ये जगभर चीनी नागरिकांसोबत होणारा भेदभाव आणि वर्णद्वेष यावर टीका करणारे लेख प्रसिद्ध केले आहेत. विशेष म्हणजे जागतिक वाचकांना कळावं आणि जगाने याची दखल घ्यावी, यासाठी हे लेख इंग्रजी भाषेत छापण्यात आले आहेत.

चीन सरकारने कोरोना संकट ज्या पद्धतीने हाताळलं, त्यावरून आंतरराष्ट्रीय मीडियात बरीच टीका झाली. चीनमधल्या काही स्थानिक प्रसार माध्यमांनीदेखील चीन सरकारवर टीका केली आहे. मात्र, हे चुकीचं वृत्तांकन आहे आणि हा चीनप्रती अन्यायपूर्ण भेदभाव असल्याचं चीन सरकारचं म्हणणं आहे.

चीन सरकारने इतर देशांवर विशेषतः अमेरिकेवर टीका केली आहे. चीनी प्रवाशांवर लादलेल्या 'अनावश्यक'...


...चीही मागणी आहे. पण भिडे गुरूजींना खलनायक ठरवणं चुकीचं आहे."

मिलिंद एकबोटेंवरही हिंसाचार भडकावण्याचा आरोप आहे

बीबीसी मराठीनं समस्त हिंदू आघाडीच्या मिलिंद एकबोटेंशीही संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केला, पण त्यांच्याशी संपर्क होऊ शकला नाही. पण मंगळवारी एकबोटेंचे कार्यकर्ते हृषिकेश यांनी बीबीसी मराठीशी बातचीत केली खरी पण एकबोटे कुठे आहेत हे सांगण्यास नकार दिला.

"मिलिंद एकबोटेंवरील सर्व आरोप खोटे आहेत. ते कुठेही पळून चाललेले नाहीत. ते शहरातच (पुण्यात) आहेत," ते म्हणाले.

तपास कुठपर्यंत आला?

भीमा कोरे... उर्वरित लेख लिहा:

प्रशासनापर्यंत पोहोचवण्यात आली आहे. काही ठराविक लोकांना अटक करण्याची किंवा विशिष्ट पद्धतीनं कारवाई करण्याची परंपरा महाराष्ट्राला घातक ठरू शकते."

राजकीय पडसाद काय?

ज्येष्ठ पत्रकार कुमार केतकर यांच्या मते या प्रकरणातील मुख्य मुद्दा हा राजकीय आहे. बीबीसी मराठीशी बोलताना केतकर म्हणाले, "हे सरकार राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या विचारसरणीचं सरकार आहे. भिडे आणि एकबोटेंसारख्या धर्मवादी संस्था या संघाच्या शाखा आणि उपशाखा आहेत. भाजप आणि शिवसेना राज्यात सरकार चालवत नाहीत, तर संघ हे सरकार चालवतं. त्यामुळे त्यांच्याशी निगडीत कोणत्याही संघटनेविरोधात कारवाई संथपणेच चालणार. हे भूतकाळात घडलं आहे आणि आताही हेच घडत आहे"

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...चे आईवडील IELTS कोचिंग सेंटरचे आणि व्हिसा कन्सलटन्सीचे उंबरठे झिजवत आहेत.

तर काही परदेशी नोकरी मिळवून देऊ अशी जाहिरात करणाऱ्या संस्थांना भुलून त्यांच्या दाराशी पैशांच्या राशी जमा करत आहेत.

 बरं, हे सगळे खूप पैसेवालेही नाही ना. आहे ती थोडी थोडकी जमीन विकून, घर गहाण टाकून परदेशी जाण्यासाठी पैसा जमा केला जातो आहे. एवढं करूनही परदेशी जायची संधी मिळेलच याची खात्री नाही.

इथल्या कोणालाच या हिरव्यागार धान्याच्या कोठारात आपलं भविष्य सुखकर असेल असं वाटतं नसेल का?

हरमन-मनप्रीत कौरसारखे अनेक जण भरडले ... उर्वरित लेख लिहा:

मुली पुढे आपल्या नापास नवऱ्यांना स्पाऊज व्हिसावर परदेशी नेऊ शकतात," बीबीसी पंजाबीच्या खुशबू संधू सांगतात.

म्हणजे जितके जास्त मार्क, तितकी लग्नाच्या बाजारातली मुलीची किंमत जास्त! मुलीला लग्न करायचं असेल तर ती नुसती गोरी, सुंदर, गृहकृत्यदक्ष असून चालणार नाही. तिनं इंग्लिशही शिकलं पाहिजे आणि त्याबरोबरीनं उत्तम मार्कही मिळवले पाहिजेत.

'मुलीने या परीक्षेत बाजी मारली तर सगळा खर्च आमचा'

"माझी मुलगी या देशात राहावी असं मला वाटतं नाही. म्हणूनच मी तिला IELTS च्या क्लासला घालणार आहे. ती जास्तीत जास्त मार्क (ज्याला बॅण्डस असंही म्हणतात) मिळवेल मग तिच्या परदेशात जायच्या संधी वाढतील," पंजाबमधल्या एका लहानशा गावात राहाणारे मंगा सिंग सांगतात.

"तिला जितके जास्त मार्क मिळतील, तितकी चांगली स्थळं तिला येतील. मुख्य म्हणजे तिच्या लग्नासाठी मला एक रुपयाही खर्च करावा लागणार नाही."

मंगा सिंग सध्या मुलीला IELTS कोचिंग क्लासला पाठवण्याच्या प्रयत्नात आहेत.

याच्या उलट परिस्थितीही असते कधीकधी. मुलगा हुशार असतो, पण त्याच्याकडे परदेशी जायला पैसे नसतात. अशावेळी श्रीमंत घरातल्या मुलीचं स्थळ येतं. बाकी सगळं सारखंच !

जातीपातीपेक्षा स्कोर महत्त्वाचा

लग्न करायचं म्हटलं की, जातीचीच असं मानणारा समाज आपला. त्याला पंजाब तरी कसा अपवाद असेल? जातीबाहेर लग्न केलं म्हणून ऑनर किलिंग सारख्या घटना आजही घडतात.

पण या IELTS परीक्षेनं तिथल्या लग्नाच्या बाजाराची सारी समीकरणं बदलली. आता चांगला IELTS स्कोर असणारा मुलगा किंवा मुलगी आपल्याच जातीत सापडण्याची काय गॅरेन्टी? म्हणून ज्यांना IELTS चांगले मार्क मिळाले आहेत त्यांच्या जातीकडे दुर्लक्ष करून पंजाबात लग्न ठरत आहेत.

कोचिंग क्लासेस बनलेत लग्नाचे मध्यस्थ

पंजाबातल्या 'लग्न जुळवणे' या उद्योगाचा चेहरा-मोहराच या परीक्षेनं बदलून टाकला आहे. पूर्वी स्थळं घेऊन मध्यस्थ जायचे, आता IELTS कोचिंग क्लासेस स्थळ सुचवतात.

IELTS च्या कोचिंग क्लासला येणारी 90 टक्के मुलं-मुली लग्नाळू असतात. त्यांना (त्यांच्या आईवडिलांना खरंतर) जोडीदारही ही परीक्षा चांगल्या मार्कांनी पास होणारा हवा असतो. मग अशी स्थळ शोधायला कोचिंग क्लासपेक्षा उत्तम जागा कोणती? पंजाबमधल्या समस्त मध्यस्तांना घरी बसवण्याचा विडाच जणू या क्लासेसनी उचलला आहे.

भोला सिंग विर्क व्हिसा कन्सलटिंग आणि IELTS कोचिंग केंद्र चालवतात. "आमच्याकडे अनेक मुलंमुली आणि...


...चे आहे. विशेषतः दक्षिण आशियातील राष्ट्रांच्या दृष्टीने यावर गंभीर चर्चा झाली पाहिजे.

पहिला मुद्दा म्हणजे अहवालात सांगितलेली उद्दीष्टं आपण कशी साध्य करणार?

अहवालात एक मार्ग सांगितला आहे तो म्हणजे 'overshoot' म्हणजेच मर्यादा ओलांडणे. या शतकाच्या शेवटपर्यंत जागतिक तापमानवाढ 1.5 अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त होता कामा नये, अशी मर्यादा वैज्ञानिकांनी घातली आहे. मात्र हवामान बदलाला आटोक्यात ठेवण्यासाठी जो एक पर्याय या अहवालात सांगितला आहे तो म्हणजे देशांनी जागतिक तापमान वाढीची 1.5 अंश सेल्सिअस ही मर्यादा... उर्वरित लेख लिहा:

ार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था सक्षम करावी लागेल. हे भारतासाठी आव्हानात्मक असेल. कारण अशा सोयी उपलब्ध करून देण्यासाठी जी तांत्रिक आणि वित्तीय संसाधनं लागतात, ती कशी मिळणार, हे अजून स्पष्ट नाही.

एक गोष्ट मात्र स्पष्ट आहे. ती म्हणजे 2050पर्यंत उत्सर्जन लक्षणीयरीत्या कमी करण्यासाठी आजची परिस्थिती लक्षात घेऊन या समस्यांवरच्या उपायांबद्दल विचार करावा लागेल.

या समस्या सोडवण्याची क्षमता दक्षिण आशियातल्या देशांजवळ नाही, हे स्पष्ट आहे. अशा परिस्थितीत जगाने कार्बन उत्सर्जनाचं आपलं लक्ष्य पुन्हा चुकवू नये, यासाठी आंतरराष्ट्रीय सहकार्य अधिकच महत्त्वाचं ठरेल.

आयुषी अवस्थी यांना ब्रिटनमधल्या ईस्ट अँजेलिया विद्यापीठातून एनर्जी इकॉनॉमिक्स या विषातील पीएचडी मिळाली आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...चे परिणाम अतिशय गंभीर असतील.

आपण दिवसेंदिवस तंत्रज्ञानावर जास्तीत जास्त अवलंबून राहू लागलो आहे.

2018मध्ये तर उपग्रह संवाद आणि दळणवळणाच्या केंद्रस्थानी आला आहे. उपग्रहाच्या मदतीने नेव्हिगेशन सहज शक्य झाल्याने आज विमानं एका खंडातून दुसऱ्या खंडात झेपावू लागली आहेत. विद्युत वहनाचं जाळं जगभर विणलं गेलं आहे.

एखादं भीषण सौर वादळ पृथ्वीवर धडकलं तर या सगळ्या यंत्रणेवर त्याचा मोठा परिणाम होईल.

अंतराळयान किंवा विमानामधल्या इलेक्टॉनिक यंत्रणा कोलमडतील आणि भारित कणांनी प्रवाही होऊन ते वातावरणात झेपावत... उर्वरित लेख लिहा:

ंत्रणाही ठप्प होतील.

अशा घटनेमुळे अंतराळयानाचं होणारं नुकसान लवकर कसं भरून काढता येईल, याचा अभ्यास वैज्ञानिक करत आहे.

भीषण सौर वादळाची अचूक माहिती मिळाली तर कंपन्यांना वादळ शमेपर्यंत यंत्राचं अधिक चांगल्या प्रकारे संरक्षण करता येईल.

युरोपातून उत्तर अमेरिकेत जाताना अनेक विमानं उत्तर ध्रुवावरून उड्डाण करतात. अंतराळातील घटनांवेळी भारित कण ध्रुवांजवळच सर्वाधिक प्रमाणात पृथ्वीच्या वातावरणात शिरतात. त्यामुळे अशावेळी विमानं ध्रुवापासून दूर उडवली जातात.

वाढलेल्या रेडिएशनचा कमीत कमी परिणाम व्हावा आणि विश्वसनीय रेडिओ संवाद यंत्रणा स्थापन करता यावी, असा प्रयत्न आहे.

1972च्या घटनेनंतर आपण अंतराळातील वातवरणाबद्दल बरंच काही शिकलो आहोत. मात्र सूर्याकडून पृथ्वीवर येणाऱ्या धोक्यांपासून नवीन विकसित होणारं तंत्रज्ञान सुरक्षित रहावं, याची खबरदारी आपण घेतली पाहिजे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...चे फोटो सोशल मीडियावर व्हायरल झाले.

केंद्र सरकारमधला हरेक महत्त्वाचा मंत्री, खासदार पश्चिम बंगालला चक्कर मारायला लागले. उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनीही राज्यात अनेक प्रचारसभा घेतल्या.

4. तोडफोडीचं राजकारण ठरलं अपयशी

शुवेंदु अधिकारी आणि दुसऱ्या इतर नेत्यांनी तृणमूल सोडून भाजपत सहभागी होणं महत्त्वाची घटना मानली जात होती. लोक म्हणायला लागले होते की तृणमूल काँग्रेसच्या विघटनाची ही सुरूवात आहे.

महाराष्ट्रातही विधानसभा निवडणुकांच्या वेळेस राष्ट्रवादी पक्षाचे अनेक दिग्गज नेते ... उर्वरित लेख लिहा:

ली होती आणि म्हटलं होतं की जर काँग्रेस हरलं तर पक्षाचे अनेक नेते दुसऱ्या पक्षात निघून जातील. आता केरळमध्ये काँग्रेस 10 वर्ष सत्तेबाहेर राहणार आहे त्यामुळे पक्षात असंतोष वाढेल.

काँग्रेसला हा पराजय अवघड जाईल कारण 2019 लोकसभा निवडणुकांमध्ये पक्षाने आघाडी करून केरळच्या 20 पैकी 19 जागा जिंकल्या होत्या. काँग्रेसने तामिळनाडून डीएमकेशी आघाडी करून त्या राज्यात सत्तेत येण्याचा मार्ग सुकर केला असला तरी त्यांचा दर्जा कनिष्ठ आहे.

पुदुच्चेरीमध्येही काँग्रेसला धक्का बसला आणि त्यांचं सत्तेत परतण्याचं स्वप्न भंगलं. आसाममध्येही त्यांना परत विरोधी पक्षात बसावं लागेल.

यंदा पश्चिम बंगाल आणि दुसऱ्या राज्यांच्या विधानसभा निवडणुका कोव्हिड -19 च्या वैश्विक साथीच्या काळात झाले.

काही तज्ज्ञांना वाटत होतं की बंगालच्या निवडणुका 8 फेऱ्यांमध्ये करण्याच्या निर्णयाचा भाजपला फायदा होईल पण तसं झालं नाही.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)