...ंगांमुळे आपलं नुकसान झालं तर आपण गप्प बसू का. आपल्याकडूनही उत्तर दिलं जाईल."

त्यांच्या माहितीप्रमाणे, "मोठ्या आकाराचा मॅग्नेट्रॉन बनवला तरी, त्याचा वापर फार दूरवरून करावा लागेल."

सिंह म्हणतात, "अत्यंत छोट्या प्रकरणात असं शक्य असेलही. पण, ज्याप्रकारे चीनकडून दावा करण्यात येतोय. हे निव्वळ अशक्य आहे."

'लेझर बेस' शस्त्र

राहुल बेदी सांगतात, "अशा प्रकारच्या शस्त्रांचा वापर शक्य आहे. "याला नॉन-कॉन्टॅक्ट वॉरफेअर म्हटलं जातं. ज्यात आपण दारुगोळा, बुलेट्स, रनगाड्यातील राउंडचा वापर करत नाही. यात अल्ट... उर्वरित लेख लिहा:

आहे.

'डायरेक्टेड एनर्जी' शस्त्र, लक्ष्यभेद करण्यासाठी फोकस एनर्जीवर काम करतात आणि टार्गेटला नष्ट करतात. या फोकस एनर्जीमध्ये लेझर, मायक्रोवेव्ह आणि पार्टिकल बीम यांचा समावेश केला जातो.

पारंपारिक शस्त्रांच्या तुलनेत 'डायरेक्टेड एनर्जी' शस्त्र फार जास्त प्रभावी असू शकतात. या तंत्रज्ञानात अशी काही शस्त्र आहेत जी सैनिक, मिसाईल आणि ऑप्टिकल डिव्हाइसला टार्गेट करतात.

या शस्त्रांचा वापर गुपचुप पद्धतीने केला जातो. स्पेक्ट्रमच्या वर आणि खाली असलेले रेडिएशन अदृष्य असतात. ज्यामुळे यात आवाज निर्माण होत नाही.

प्रकाशावर गुरुत्वाकर्षणाचा फारसा परिणाम होत नसल्याने या शस्त्रांच्या वापरातून एक सरळ मार्गिका उपलब्ध होते. ज्यातून लेझर लाइट वेगाने जाते. त्यामुळे स्पेस वॉरफेअरमध्ये हे फार उपयुक्त आहेत.

लेझर किंवा मायक्रोवेव्ह तंत्रज्ञानावर असलेली ही शस्त्र शत्रूचे ड्रोन आणि मिसाईल यांना टार्गेट करतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंगितलं, "1740 च्या आसपास राणोजी शिंद्यांपासून या घराण्याचा इतिहास सुरू होतो. त्यांनी माळवा भागामध्ये विजय मिळवत उज्जैन इथं आपली राजधानी स्थापन केली."

ग्वाल्हेरचा किल्ला

"त्यानंतर इ.स. 1800 पर्यंत शाजापूर आणि त्यानंतर ग्वाल्हेर ही शिंदे घराण्याची राजधानी झाली. तेव्हापासून स्वातंत्र्यापर्यंत शिवपुरी, शयोपूर आणि गुणा हा सगळा भाग ग्वाल्हेरच्या राजघराण्याचा भाग होता. सुरुवातीला शिवपुरी भागात खूप हिरवळ होती, इथं झरे-तलाव होते. त्याकाळात शिंदे परिवार उन्हाळ्याच्या दिवसांत अनेकदा इथं यायचा."

स्वतंत्र... उर्वरित लेख लिहा:

िका होती. 1971 साली इंदिरा लाटेतही जनसंघाला मध्य प्रदेशमध्ये तीन जागा जिंकता आल्या. स्वतः विजयाराजे भिंडमधून निवडून आल्या. अटलबिहारी वाजपेयी ग्वाल्हेरमधून निवडून आले.

ज्योतिरादित्य शिंदेंचे पिता माधवराव शिंदे हेसुद्धा या निवडणुकीत पहिल्यांदाच खासदार म्हणून निवडून आले. गुणा मतदारसंघातून वयाच्या 26 व्या वर्षी माधवराव खासदार बनले होते. तेही जनसंघाच्या तिकिटावर. इथपर्यंत सर्व काही आलबेल होतं. आपल्या कुटुंबानं भाजपमध्येच राहावं, अशी विजयाराजेंची इच्छा होती. पण माधवरावांचे विचार काही वेगळे होते.

माधवराव शिंदेंची वेगळी वाट

माधवराव शिंदे जनसंघात दहा वर्षं राहिले. आणीबाणी हटवल्यानंतर 1977 साली झालेल्या निवडणुकीत माधवराव शिंदेंचा मार्ग विजयाराजे आणि जनसंघापासून वेगळा झाला. त्यांनी अपक्ष म्हणून गुणामधूनच निवडणूक लढवली. त्यावेळी जनता पक्षाची लाट असूनही माधवराव निवडून आले.

1980 साली त्यांनी काँग्रेसच्या तिकिटावर निवडणूक लढवली. 1984 साली त्यांनी गुणाऐवजी ग्वाल्हेरमधून अटलबिहारी वाजपेयींच्या विरोधात निवडणूक लढवली. ते केंद्रीय मंत्रीही बनले. त्यानंतर 1989 आणि 1991 सालीही ते ग्वाल्हेरमधूनच निवडून आले.

जानेवारी 1996 मध्ये जैन हवाला प्रकरणात माधवराव शिंदेंचं नाव समोर आलं. तेव्हा ते नरसिंह राव यांच्या मंत्रिमंडळात मनुष्यबळ विकास मंत्री होते. त्यांनी आपल्या पदाचाच नाही तर काँग्रेसचाही राजीनामा दिला.

माधवराव शिंदेंच्या कुटुंबासोबत इंदिरा गांधी

काँग्रेसपासून वेगळे झाले असले तरी माधवराव भाजपमध्ये गेले नाहीत हे विशेष. त्यांनी स्वतःचा मध्य प्रदेश विकास पार्टी नावाचा पक्षही काढला. या पक्षाच्या तिकिटावरच त्यांनी लोकसभेची निवडणूक लढवली. त्यांच्याविरोधात काँग्रेसनं शशिभूषण वाजपेयी यांना उमेदवारी दिली होती. पण भाजपनं मात्र त्यांच्याविरोधात उमेदवार दिला नसल्याचं ग्वाल्हेरमधले ज्येष्ठ पत्रकार डॉ. राकेश पाठक यांनी सांगितलं.

"माधवराव हे राजीव गांधी आणि सोनिया गांधींच्या जवळचे होते. नरसिंह रावांच्या काळात त्यांची तशी घुसमटच होत होती. शिवाय काँग्रेसमध्ये त्याकाळात सोनिया गांधी सक्रियही नव्हत्या. आई भाजपमध्ये असली तरी वैचारिकदृष्ट्या माधवराव पूर्णपणे वेगळे होते. या सगळ्या गोष्टींचा विचार करता माधवराव यांनी काँग्रेस सोडली तरी भाजपमध्ये प्रवेश का केला नाही याचं स्पष्टीकरण मिळतं," असं पाठक यांनी स्पष्ट केलं.

याच सगळ्या घडामोडींमध्ये...


...ंगीत दिलेलं एक लोकप्रिय चिनी देशभक्तिपर गाणं गेचांग जुगुओमध्ये पर्वत, पढार आणि यांगत्से आणि हवेंग नदीवर वसलेल्या या विशालयकाय चीनला आपला देश संबोधण्यात आलं आहे. हे गीत प्रत्येक चीनी व्यक्तीच्या आयुष्याशी निगडित आहे.

तिसरा सिद्धांत चीनच्या असामान्य सामर्थ्याबाबत आहे. दुसऱ्यांकडून काहीएक शिकण्यावर चीनचा विश्वास नाही.

क्रांतीच्या वेळी माओने दिलेल्या आदेशाचं चीन पालन करतो. आपल्या समस्यांवरचा उपाय स्वतःच्या बुद्धिमत्तेच्या जोरावरच शोधण्याचा चीनी नेत्यांचा प्रयत्न असतो.

आशियाई देश कोरोना व्हायरस... उर्वरित लेख लिहा:

त आहेत.

या संसर्गजन्य रोगाचा सामना करत असलेल्या देशांमध्ये बहुतांश देश आशियाई लोकशाही देश आहेत. दक्षिण कोरिया याचं नेतृत्व करत आहे. हा देश आपल्या लोकसंख्येने सहापट मोठ्या असलेल्या अमेरिकेपेक्षाही जास्त चाचण्या घेत आहे.

सिंगापूरने चाचणीच्या माध्यमातून महामारीवर अंकुश लावण्यात यश मिळवलं आहे. हाँगकाँग आणि तैवान यांनी सार्स व्हायरसच्या अनुभवातून बोध घेऊन कोरोना व्हायरसविरुद्ध परिणामकारक पावलं उचलली आहेत.

चांगल्या लढ्याची अपेक्षा

तर दुसरीकडे भारताने कोरोना व्हायरसला लढा देण्यासाठी सक्रिय लोकशाहीचं उदाहरण समोर ठेवलं आहे.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी राज्य सरकारांसोबत मिळून लॉकडाऊन आणि सोशल डिस्टन्सिंगच्या नियमांची अंमलबजावणी करण्यात यश मिळवलं आहे.

मोदी पुढे येऊन नेतृत्व करत आहेत आणि त्यांना लोकांचा संपूर्ण पाठिंबा आहे. 130 कोटी लोकसंख्येच्या आपल्या देशात आतापर्यंत 21 हजारपेक्षाही जास्त लोकांना कोरोनाव्हायरसची लागण झाली आहे. यादरम्यान पंतप्रधान मोदी यांनी कोणताच मनमानी निर्णय घेतलेला नाही.

किंबहुना त्यांच्यावर इस्लामोफोबियासारखे आरोप आणि इतर चुकीच्या गोष्टी पसरवण्याचे प्रयत्नही झाले. पण त्यांच्या मोदी यांनी सामना केला. यावेळी त्यांनी गांभीर्य, संयम आणि आशावादी दृष्टिकोन दाखवला आहे.

दूरगामी नेतृत्व करणारी लोकशाही उदारमतवादी धोरणांशी समझोता न करता अशा प्रकारच्या आव्हानांचा सामना करू शकते, हे त्यांनी दाखवून दिलं आहे.

सध्या एक नवीन वैश्विक रचना आकार घेत आहे. त्यामध्ये भारत, अमेरिका आणि जर्मनीसारखे देश मिळून पंतप्रधान मोदी यांनी सुचवलेल्या मनुष्यबळ विकास सहयोगाच्या आधारावर नवं जग निर्माण करण्यात एक महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात.

ही वेळ एका नव्या अटलांटिक चार्टरची आहे. पर्यावरण, आरोग्यसेवा, तंत्रज्ञान आणि लोकशाही उदारमतवाद नव्या अटलांटिक चार्टरचे मुद्दे असू शकतात.

आज चीनकडेही एक संधी आहे. जगभरात त्यांच्यावर टीका होते आहे. देशांतर्गतही गदारोळ माजला आहे. शी जिनपिंग यांच्या नेतृत्वाला सातत्याने आव्हान दिलं जात आहे.

त्यामुळे डेंग यांच्या सूचनेकडे चीनने लक्ष दिलं पाहिजे, आणि "नदी पार करण्यासाठी दगडं कुठे आहेत, याची चाचपणी करायला पाहिजे". चिनी कम्युनिस्ट पक्षाची एक म्हण आहे - 'Luxian Douzheng' म्हणजेच लाईन स्ट्रगल किंवा रांगेतला संघर्ष.

काही लोकांसाठी हा एक सत्तासंघर्षही असतो. पण हा नवा पक्ष जगण्यासाठीचा संघर्ष...


...ंच रोड मराठ्यांच्या इतिहासाबद्दल जनजागृती करण्याचं काम करत आहे."

रोड मराठ्यांची संख्या जास्त असल्यानं आणि ही लोकसंख्या एका ठराविक क्षेत्रातच केंद्रीत असल्यानं राजकारण्यांनाही त्यांची दखल घ्यावी लागत आहे.

स्थानिक पत्रकार मनोज ढाका सांगतात, "आता रोड मराठा समाज राजकीय रूपात आपलं अस्तित्व सिद्ध करण्याच्या प्रयत्नात आहे. त्यामुळंच सर्वच पक्षांचे राजकीय नेते रोड मराठ्यांच्या कार्यक्रमांमध्ये हजेरी लावताना दिसतात."

विविध कार्यक्रमांमध्ये वापरण्यात येणाऱ्या झेंड्यांवर शिवाजी महारांजांचे छायाचित्र ... उर्वरित लेख लिहा:

रतो," छत्रपती शिवाजी विद्यार्थी परिषदेचा अध्यक्ष गौरव मराठा यानं बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

14 जानेवारी शौर्यदिन

पानिपताच्या युद्धात हार पत्कारावी लागलेला १४ जानेवारी हा दिवस रोड मराठा 'शौर्यदिन' म्हणून साजरा करतात.

हरियाणातील रोड मराठा

"फक्त रोड मराठाच नव्हे तर जाट, कुर्मी, पटेल हेही यादिवशी पानिपतमधल्या युद्ध स्मारकाला भेट देतात," असं गौरव म्हणाला.

"मराठा सैन्य जरी या युद्धात पराभूत झालं असलं तरी ते शौर्याने लढले. म्हणून हा दिवस आम्ही शौर्यदिन म्हणून साजरा करतो," असं गौरव सांगतो.

युद्धभूमीच्या परिसरात एक युद्धस्मारक बांधण्यात आलं आहे. त्याला काला आंब (काळा आंबा) असं म्हटलं जातं. ही भूमी रक्तानं माखल्यानं आंब्याचं झाड काळं पडलं, असं म्हटलं जातं.

बलकवडे यांचा दुसरा सिद्धांत

प्रसिद्ध इतिहासकार पांडुरंग बलकवडे रोड मराठ्यांबद्दल वेगळा इतिहास सांगतात. त्यांचा सिद्धांत डॉ. मोरे यांनी मांडलेल्या सिद्धांतापेक्षा वेगळा आहे.

पानिपत युद्ध स्मारक स्थळ

"पानिपताच्या तिसऱ्या युद्धानंतर दहा वर्षांनी महादजी शिंदे आणि तुकोजी होळकर यांच्या नेतृत्वाखाली मराठ्यांनी दिल्लीवर कब्जा केला होता. त्यावेळी त्यांनी पानिपत, सोनिपत, बागपत अशा परिसरावरही कब्जा मिळवला होता. मराठा सैन्य इथं राज्य करत होतं. १८००च्या नंतर मराठ्यांची सत्ता उत्तर भारतात कमकूवत व्हायला लागली. त्यानंतरही काही मराठा सैनिकांनी तिथंच राहण्याचा निर्णय घेतला. त्या सैनिकांचेच वंशज हे रोड मराठा म्हणून ओळखले जातात," असं ते म्हणाले.

रोड मराठा

रोड मराठ्यांचं कूळ शोधण्यासाठी DNA टेस्ट घेण्यात आली होती का? असा प्रश्नाचं उत्तर देताना डॉ. मोरे म्हणतात, "त्याची आवश्यकताच नव्हती आणि DNA टेस्ट झालीच तर ते मी मांडलेल्या इतिहासच सिद्ध होईल."

पण या प्रश्नांशी रोड मराठा समाजातील तरुणांना काही देणंघेणं नाही. ते नवी ओळख मिळाल्याच्या आनंदात आहेत.

शौर्यदिनानिमित्त मोटारसायकल रॅली

या युद्धाची आठवण म्हणून या परिसरात रविवारी शौर्यदिनाचं आयोजन करण्यात आलं आहे. यानिमित्तानं करनाल ते पानिपतदरम्यान मोटारसायकल रॅली झाली.

कसा साजरा केला रोड मराठ्यांनी शौर्यदिन... पाहा व्हीडिओ

आपण हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ंचं दुसऱ्यांच्या शरीरात प्रत्यारोपण करण्यात येतं. मात्र गर्भाशय प्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया स्त्री जिवंत असतानाच होतं. मरणोत्तर गर्भाशय प्रत्यारोपण केलं जात नाही.

धोकादायक गरोदरपण

गर्भाशय प्रत्यारोपण झाल्यानंतर साधारण एक वर्षानंतर स्त्रीला गर्भधारणा होऊ शकते. मात्र ही प्रक्रियाही सामान्य नसते.

गर्भाशय प्रत्यारोपणानंतर सर्वसामान्यपणे शरीराकडून नकाराचा धोका असतो. बऱ्याच वेळा शरीर रोपण झालेल्या अवयवाचा स्वीकार करत नाही. त्यामुळे रोपणानंतर एक वर्ष निगराणीखाली ठेवणं आवश्यक असतं.

गर्भाशय प्रत्यारो... उर्वरित लेख लिहा:

शैलेश यांनी सविस्तरणे प्रक्रिया समजावून सांगितली. "गर्भाशय प्रत्यारोपणावेळी फक्त गर्भाशयाचं दुसऱ्या शरीरात रोपण केलं जातं. आजूबाजूच्या शिरांचं प्रत्यारोपण होत नाही. यामुळे यास्वरूपाच्या गरोदरपणात प्रसूतीवेदना होत नाहीत," असं त्यांनी सांगितलं.

सिझेरियन

अशा प्रसूतीद्वारे जन्म होणाऱ्या बाळाच्या प्रकृतीला किती धोका असतो?

देशातलं अशा प्रकारचं हे पहिलंच प्रत्यारोपण आहे. अशा स्वरूपाच्या प्रसूतीनंतर बाळाचं आरोग्य ठीक असतं. मात्र आईला सगळ्यातून सावरण्यासाठी 12 ते 15 आठवड्यांचा वेळ लागतो. मीनाक्षी यांच्या बाबतीत सगळं सुरळीत होईल असा आम्हाला विश्वास आहे, असं ते म्हणतात.

'International journal of applied research'नुसार गर्भाशय प्रत्यारोपणासाठी सात ते दहा लाखांचा खर्च येतो.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ंचं म्हणणं आहे.

काश्मीर विद्यापीठात राज्यशास्त्र विभागाचे माजी अध्यक्ष नूर अहमद बाबा म्हणतात, "ही केंद्र शासित प्रदेशाची एक अंतर्गत रचना आहे. खूप मोठं विभाजन झालेलं नाही. जम्मूमध्ये विभाजन झालं. काही भागात जम्मू आणि काश्मीरमध्ये जागा त्याच पक्षांच्या खात्यात गेल्या."

माजी मुख्यमंत्री उमर अब्दुल्ला यांनी ट्वीट करत पीएजीडी केवळ काश्मीर केंद्रीत नाही. त्यांनी जम्मूमध्ये 35 जागा जिंकल्या, याकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही, असं म्हटलं आहे. तसंच काश्मीरमध्ये भाजपने केवल तीन जागा जिंकल्या. तरीही त्यां... उर्वरित लेख लिहा:

जिल्हा विकास परिषद निवडणूक पहिला मोठा राजकीय कार्यक्रम आहे.

या निवडणुकीत एकूण 280 जागांसाठी मतदान घेण्यात आलं. यात केंद्रशासित प्रदेशातील 20 जिल्ह्यातील 14-14 जागांवर 8 टप्प्यांमध्ये निवडणूक पार पडली.

जम्मू-काश्मीरमध्ये डीडीसी निवडणूक पहिल्यांदाच पार पडली.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंचा भर असे. त्यामुळेच ते कुणाचीही भीड न बाळगता राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय विषयांवर आपलं मत प्रदर्शित करत असत.

त्याचं एक उदाहरण म्हणजे भारतानं अमेरिकेसोबत अणुकरार करून आपलं सार्वभौमत्व गहाण ठेवण्याच्या 50 वर्षंआधी ते ठामपणे म्हणाले होते, 'फक्त आधुनिक दिसावं म्हणून अणुऊर्जेवर पैसे उधळणं हे भारतासारख्या गरीब देशाला न परवडण्यासारखं आहे.' त्याऐवजी भारतानं ऊर्जेचा दुसरा पर्याय म्हणून सौरऊर्जेवर भर द्यावा अशी भूमिका ते सातत्यानं मांडत होते.

नाणेशास्त्रातलं निराळं कार्य

कोसंबी यांना 'प्रबोधनकालीन व... उर्वरित लेख लिहा:

ल्या परिस्थितीच्या परिप्रेक्ष्यातून समजून घ्यायला हवं असं ते म्हणत.

ते म्हणत, समाजातल्या महान कवींनी फक्त महत्त्वपूर्ण वर्गाची स्थिती आणि आकांक्षा काय आहेत ते व्यक्त करू नये तर कलाकाराने आपल्या वर्गाचं बंधन तोडून पूर्णपणे व्यक्त व्हावं.

संस्कृत आणि साहित्यावर त्यांची जी वक्तव्य प्रक्षोभक म्हणून गाजली ती वर्गसंघर्षाशी संबंधित होती. याचं उदाहरण म्हणून आपण त्यांनी भातृहारी आणि विद्याकार यांच्या कार्यासंदर्भात जी विधानं केली आहेत ती पाहू शकतो.

ज्या प्रमाणे त्यांनी नाणेशास्त्र आणि साहित्याच्या विश्लेषणाचं महत्त्व पटवून दिलं. त्याचप्रमाणे त्यांना भारतीय इतिहासाच्या पुनर्मांडणीसाठी पुरातत्त्व विभागाचं महत्त्वदेखील पटलं होतं. त्यांनी या क्षेत्रात देखील महत्त्वपूर्ण योगदान दिलं.

पुणे जिल्ह्यातल्या पुरातत्त्वीय वैशिष्ट्य असलेल्या पाषाणांचा त्यांनी अभ्यास केला. त्याच बरोबर त्यांनी पुरातत्त्वीय वैशिष्ट्य असलेल्या छोट्या दगडांचा संग्रह केला.

त्यांच्या निरीक्षणाच्या आधारावर त्यांनी प्राचीन काळातील राहणीमान, दक्षिण आणि मध्य भारतातील प्रागैतिहासिक काळातील संबंध याची निरीक्षण मांडली.

त्यांनी केलेल्या प्रयत्नांमुळेच प्राचीन काळातील व्यापारी रस्ते, कुडा येथील बौद्धकालीन गुहा आणि पुरातन शिलालेख सापडले. त्यांनी आपल्या पुस्तकात त्याबाबतची निरीक्षणं मांडली आहेत.

त्यांनी पुरातत्त्वांचा अभ्यास पन्नास वर्षांपूर्वी केला होता. त्यामुळे साहजिकच त्यांचे काही निष्कर्ष आता कालबाह्य, सदोष आणि आता मान्य करता न येण्याजोगे वाटत आहेत.

त्यांनी ऐतिहासिक भौतिकवादाचं ज्ञान आणि आंतरशाखीय विद्याभ्यासाची सांगड घातली. त्यांनी भारतीय इतिहास आणि संस्कृतीचा विविध अंगांनी अभ्यास करून संशोधन केलं. 1940 नंतर त्यांनी शंभरहून अधिक संशोधनात्मक लेख लिहिले.

पारंपरिक इतिहास लेखनाला छेद

त्यांच्या या लेखांचा संग्रह भारतीय इतिहासाचा अभ्यास (1956), पुराणकथा आणि वास्तव (1962), प्राचीन भारतातील संस्कृती आणि नागरी जीवन (1965) या तीन पुस्तकात आहे.

त्यांची शैली परिणामकारक होती, कधीकधी ती बोचरी देखील होती. त्या काळात इतिहासलेखन प्रामुख्यानं वसाहतवादी मानसिकतेमध्ये आणि भूतकाळातील राष्ट्रवादी उदात्तीकरणाच्या साच्यात अडकलेलं होतं.

त्यांचं कार्य हे दोन्ही बाजूंकडे झुकणारं नव्हतं. त्यांच्या कार्यामुळं भारतीय इतिहासलेखनातला साचलेपणा दूर झाला आणि ते प्रवाही...


...ंचा या सर्वेक्षणात समावेश करण्यात आला होता.

जवळपास सर्वच नागरिकांनी आधार ओळखपत्र तयार केलं असलं तरी demographic माहितीची गुणवत्ता अधिक सुधारली जाऊ शकत, असं या सर्वेक्षणातून आढळलं.

तसंच मुलभूत माहिती संकलनातल्या त्रुटीचं प्रमाण 8.8% इतकं आढळलं. यामुळे योजनांच्या लाभार्थींना वगळलं जाण्याचीही शक्यता असते. शिवाय माहितीच्या उपयुक्ततेवरही परिणाम होतो.

ज्यांच्याजवळ कुठल्याच प्रकारचं ओळखपत्र नाही, अशांना एक सर्वसमावेशक ओळखपत्र द्यावं, जे बँकांनाही मान्य असेल, ही आधारमागची मूळ संकल्पना होती. आधार ओ... उर्वरित लेख लिहा:

हवी. अशा घटना उघड करणाऱ्या स्वतंत्र यंत्रणा लोकांमध्ये आधारविषयी भीती पसरवत आहेत, असं म्हणण्याऐवजी सरकारनं त्यांच्यासोबत मिळून काम करायला हवं.

शिवाय सरकारनं आधारचे फायदे सांगताना अतिशयोत्कीसुद्धा करू नये. आधारमुळे सरकारी तिजोरीत बचत झाल्याचा सरकारचा अहवाल आहे, मात्र त्याची शहानिशा कुठल्याच स्वतंत्र यंत्रणेने कधीच केलेली नाही.

सरकारने स्वतःहून आधारच्या डेटाची गुणवत्ता आणि सुरक्षितता याविषयीची माहिती जनतेला द्यायला हवी. त्यातील त्रुटींची नोंद ठेवून त्या दूर करण्यासाठी उचलेल्या पावलांची माहितीही द्यायला हवी. अशा पारदर्शकतेमुळे आधार योजना यशस्वी होण्यात मदतच होईल.

सरकारी योजनांमध्ये आधार सक्ती करण्यासाठी सरकार सर्वोच्च न्यायालयानं बहुमतानं दिलेल्या निकालाचा वापर करू शकतं. मात्र तसं करण्याऐवजी आधार केवळ एक ओळपत्रच राहील आणि ते सुरक्षित असेल, याकडे लक्ष द्यायला हवं.

असं केल्यानं आधारअंतर्गत जी माहिती गोळा करण्यात आली आहे, तिची गुणवत्ताही वाढेल आणि ती अधिक सुरक्षितही होईल. त्याचा फायदा ग्रामीण भागातल्या लोकांना होईल आणि आधारमुळे योजनांचा लाभ ज्यांना मिळत नाही असे गरजवंतही त्यांच्या हक्क्पासून वंचितही राहणार नाही.

(रोनाल्ड अब्राहम आणि एलिझाबेथ एस. बेनेट IDinsight संघटनेशी संलग्न आहेत आणि The State Of Adhar Report 2017-18चे सहलेखक आहेत. )

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ंचा सहभाग तर आम्ही आधीपासूनच ठेवलेला होता. एकवेळ मोठी माणसं प्रतिसाद द्यायला लाजतील पण मुलं आनंदानं प्रतिसाद द्यायची. या प्रयोगांची तेव्हा माधव कुलकर्णी, माधव मनोहर यांच्यासारख्या समिक्षकांनी दखल घेतली होती. विजय तेंडुलकरांनीही एका नाटकावर लिहिले होते.

मुलांची नाटकं लिहिणं अवघडच नाही तर जे लोक प्रौढांचं चांगलं लिहू शकतात तेच चांगले बालनाट्य लिहू शकतात. मोठ्या लोकांच्या नाटकाचे सगळे नियम येथे लागू आहेत. मुळात आधी चांगलं लिहिता आलं पाहिजे. मोठ्या माणसांचं लिहिता आलं नाही म्हणून बालकांचं लिहिलं अस... उर्वरित लेख लिहा:

ी, अभ्यासक्रमात करता येईल असं सांगितलं तरी शाळा उदासीन राहायच्या.

शनिवारी नाटक ठेवू नका आम्हाला वह्या तपासायच्या असतात, रविवारी ठेवू नका आम्हाला एकच तर रविवार मिळतो अशी उत्तरं मिळत. अचानक एखाद्या प्रयोगाला मुलांची संख्या कमी व्हायची, तेव्हा त्याचं कारण विचारल्यावर शाळा सहज उत्तर देत, आज परीक्षा सुरु आहे... पण मग हे आम्हाला आधीच सांगितलं पाहिजे असं त्यांना वाटायचं नाही. अगदी सहजपणे ते सांगून टाकत.

भायखळ्याच्या एका इंग्लिश शाळेच्या मुख्याध्यापिका मिशनरी होत्या. त्यांनी 'निम्माशिम्मा राक्षस' पाहिल्यावर आम्हाला मुलांच्या अभ्यासक्रमात काही प्रयोग करण्यासाठी तुमची मदत लागेल असं सांगितलं होतं. पण त्या बदलून गेल्यावर त्यांच्या जागेवर एक मराठी बाई आल्या. त्यांनी लगेच सांगून टाकलं, की आम्ही नाटक वगैरे काही करत नाही.

काही शाळा निधी उभारण्यासाठी मोठ्यांची नाटकं लावतात आणि त्याची तिकिटं मुलांना खपवायला लावतात. दुर्दैवाने जगभरात एकूणच बालनाट्याबाबत फारच अनास्था आहे. बाकीच्या राज्यांमध्येही फारसं काही घडताना दिसत नाही. मात्र जर्मनीमध्ये ग्रिप्स थिएटरसारख्या काही ठिकाणी चांगलं काम होत आहे.

प्रश्न :झोपडपट्टीपर्यंत नाटक नेण्याचा प्रयोग तुम्ही केलात त्याबद्दल थोडे सांगा...

वंचितांचा रंगमंच ही संकल्पना झोपडपट्टीमधील मुलांसाठी सुरु केली. ज्या शाळा एकांकिकांमध्ये सहभागी होतात त्यांना शाळेच्या नाटकासाठी सेट, लाईट, मेक-अप, कपडे व्यावसायिक लोकांकडून जमवणं परवडत असतं. बरं त्यातील मुलांनाही स्वत:चं काही फारसं करता येत नाही. केवळ ठोकळ्यासारखं उभं राहायचं आणि ती चार वाक्य म्हणायची. पण झोपडपट्टीतल्या मुलांना तेही करायला मिळत नाही. म्हणून आम्ही झोपडपट्टीतल्या मुलांना तुम्हीच तुमचं नाटक बसवा असं सांगितलं. तुम्हीच विषय निवडा, ते लिहा आणि करा. आम्ही त्यात लुडबूड करणार नाही फक्त मदत करू असं सांगितलं.

अडखळत अडखळत का होईना ही मुलं 25-30 मिनिटांची नाटकं करु लागली. त्यात भरपूर पुनरावृत्ती असायची, रोबस्ट स्टाइल असायची पण ती मुलं मुद्दा पोहोचवायची. शिक्षणाची पैशाविना होणारी आबाळ, दारु पिऊन मारणारा बाप, त्यातही मुलीचे फीचे पैसे हिसकावून घेणारा बाप असे अनेक विषय त्यांच्या नाटकात आले. मोठ्या थिएटरमध्ये ज्यावेळेस या मुलांना नाटक करायला मिळाली तेव्हा त्यांना कोण आनंद झाला होता. त्यांनी कधी थिएटर पाहिलेलंही नव्हतं इतके ते गरीब होते. ही सगळी मुलं...


...ंचा, बुरशीचा प्रयोगशाळेत आणून अभ्यास केला. त्यानंतर 1988 साली त्यांनी गावात येऊन आपल्या शेतात प्रयोग सुरू केले."

पाळेकर सांगतात, "1988 ते 2000 हा प्रयोगाचा काळ होता. या प्रयोगांदरम्यान पत्नीने घर चालवण्यासाठी दागिने विकले होते. माझे नातेवाईक आणि मित्र दूर गेले. एक प्रकारचा अघोषित बहिष्कार मी अनुभवत होतो. लोक मला पागल म्हणायचे."

याच काळात पाळेकरांना शेतीतलं मर्म सापडलं, "या जमिनीत आणि निसर्गात सगळं आहे."

तिथूनच झिरो बजेट शेतीचं मॉडेल उभं राहिलं. संकरित (हायब्रीड) बियाणांचा कमीत कमी वापर, पारंप... उर्वरित लेख लिहा:

ऊ नये, असा साम्यवादाचा अर्थ सांगणाऱ्या मार्क्सचा माझ्यावर प्रभाव आहे. तर ग्रामस्वराज्याचा प्रयत्न अट्टाहासाने करणारे गांधी मला प्रेरित करतात."

पाळेकरांनुसार हरितक्रांतीने देशाला गुलाम बनवलं. "संकरीत जातीचं बियाणं वापरलं की रायायनिक खत टाकल्याशिवाय पर्याय उरत नाही. रसायनांमुळे पिकांची प्रतिकारशक्ती कमी होते. कीड आली की लोक कीटकनाशकं विकत घेतात आणि एका दृष्टचक्रात शेतकरी अडकतो."

भारतातलं पहिलं विद्यापीठ

आता आंध्र प्रदेश मध्ये 'झिरो बजेट शेती' प्रायोगिक तत्त्वावर सुरू आहे. गेली दोन वर्षं 1000 गावांमध्ये हा प्रयोग सुरू आहे. आता पूर्ण राज्याची शेती रसायनविरहित आणि कीटकनाशकमुक्त करण्याचा निश्चय आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री चंद्राबाबू नायडू यांनी केला आहे.

गेल्या जूनमध्ये नायडू यांनी झिरो बजेट शेतीचं विद्यापीठ सुरू करण्यासाठी 100 कोटी रूपयांची आणि 100 एकर जमीन देण्याची तरतूद करण्यात येणार आहे, अशी घोषणा केली होती. अशा प्रकारचं हे भारतातलं पहिलं विद्यापीठ असणार आहे. आणि सुभाष पाळेकर या विद्यापीठाचे सल्लागार असतील.

झिरो बजेट शेतीतल्या समृद्ध फळबागा

झिरो बजेट शेतीच्या विद्यापीठासाठी आंध्रमध्ये सध्या शास्त्रज्ञांची टीम काम करत असल्याचं रयतू संधिकारा संस्थेचे (Farmers Empowerment Corporation) संचालक टी. विजय कुमार यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं. ही संस्था आंध्र प्रदेश सरकारने शेतकऱ्यांच्या विकासासाठी स्थापन केली आहे. विद्यापीठाच्या उभारणीसाठी रयतू संधिकारा संस्था काम करणार आहे.

"विद्यापीठाचा उद्देश शेतकऱ्यांना माहिती, प्रशिक्षण, आणि संशोधन अशा तीन पातळीवर असणार आहे आणि आंध्रमधील प्रत्येक गाव या विद्यापीठाशी जोडलं जाईल," अशी माहिती त्यांनी दिली.

पाळेकरांची झिरो बजेट शेती महाराष्ट्रासह, आंध्र प्रदेश, केरळ, तामिळनाडू येथील शेतकरी करत आहेत. हरयाणा, हिमाचल प्रदेश, गुजरात आणि राजस्थान या राज्यातही त्यांची शिबिरं होत असतात. पण पाळेकरांच्या झिरो बजेट शेतीवर टिकाही होते.

झिरो बजेट शेतीवर टिका

पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाचे माजी कुलगुरू डॉ. शरद निंबाळकर यांच्या मते सध्याच्या काळात अशा प्रकारची शेती संयुक्तिक नाही. "आजही भारतात 25 ते 30 टक्के जनता अर्धपोटी आहे. देशाला लोकसंख्येनुसार एकूण 34 कोटी टनाहून अधिक अन्नधान्याची गरज आहे. आणि वर्षाला आपण 26.9 कोटी टनाच्या आसपास अन्नधान्य पिकवतोय."

कमीत कमी नैसगिक...


...ंचालक राजेंद्रकुमार दराडे यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

RRCच्या आधारे जिल्हाधिकारी हे प्रांत किंवा तहसीलदारांमार्फत कारखान्यांवर कारवाई करतात. यात गोदामातली साखर आणि इतर मालमत्ता जप्त केली जाते. पुढं ती साखर आणि मालमत्तेचा लिलाव करून शेतकऱ्यांचे पैसे दिले जातात.

दरम्यान पुढील कारवाईबाबत अधिक माहिती घेण्यासाठी सोलापूरचे जिल्हाधिकारी मिलिंद शंभरकर यांच्याशी संपर्क साधला. पण त्यांच्याकडून आतापर्यंत काही प्रतिक्रिया मिळालेला नाही. त्यांची प्रतिक्रिया मिळाल्यानंतर ती इथं दिली जाईल.

साखर... उर्वरित लेख लिहा:

ाव मिळत नाही'

ऊस तुटून गेल्यावर खोडव्या ऊसाची ट्रॅक्टर आणि कामगारांकडून मशागत करावी लागते. रासायनिक खते लागतात. पण त्या प्रमाणात ऊसाला भाव मिळत नाही. तसंच कारखाने बिलं थकवतात. त्यामुळे काही शेतकरी दुहेरी संकटात सापडले आहेत.

"ट्रॅक्टरने काम करायचं म्हटलं तर डीझेलचा दर वाढला आहे. खुरपणीसाठी कामगारांची मजूरी वाढली आहे. लॉकडाऊनमध्ये शेतकऱ्यांच्या वीजपंपाना भरमसाट बिलं आली आहेत. त्यानंतर ऊस तोडून घालवण्यासाठीही शेतकऱ्यांना पैसे मोजावे लागत आहेत. ऊस कामगारांना कारखाना पैसे देतो. तरीही ते शेकऱ्यांकडून पैसे घेतात. दुसरीकडं ऊस वाहतूकदारांनाही प्रत्येक खेपेला पैसे द्यावे लागतात," असंही मकांदर यांनी सांगितलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ंची आंतरराष्ट्रीय नाणे निधीच्या (आयएमएफ) मुख्य अर्थतज्ज्ञ म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.

पीयूष गोयल के साथ गीता गोपीनाथ

गीता गोपीनाथ हॉर्वर्ड विद्यापीठात इंटरनॅशनल स्टडीज ऑफ इकॉनॉमिक्सच्या प्राचार्य होत्या. त्यांनी इंटरनॅशनल फायनान्स आणि मॅक्रोइकॉनॉमिक्समध्ये संशोधन केले आहे.

आयएमएफच्या प्रमुख क्रिस्टीन लॅगार्ड यांनी गीता गोपीनाथ यांच्या नियुक्तीबद्दल माहिती देताना म्हटलं होतं, "गीता जगातील सर्वोत्तम अर्थतज्ज्ञांपैकी एक आहे. त्याच्याकडे उत्तम शैक्षणिक ज्ञान, बौद्धिक क्षमता आणि व्यापक आंतरराष्ट्... उर्वरित लेख लिहा:

ात आली.

2010 मध्ये गीता याच विद्यापीठात प्राध्यापक झाल्या आणि त्यानंतर 2015 मध्ये त्या इंटरनॅशनल स्टडीज ऑफ इकॉनॉमिक्सच्या प्राध्यापक बनल्या.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंची चळवळ त्यातही हे दिसतं. बाबासाहेब स्वतः परदेशात शिकले. तिथं स्वतःच त्यांनी या गोष्टींचा अनुभव घेतला आणि त्यातून आपल्या चळवळीला दिशा दिली"

पण तसं आता होताना दिसत नाही, आणि भारतातली दलित चळवळ फार स्थानिक रुपात मर्यादीत आहे, याकडे सूरजनं लक्ष वेधून घेतलं. "दलित कार्यकर्त्यांना त्यांच्या गावापर्यंत, शहरापर्यंत, गटापर्यंतच मर्यादित ठेवलेलं दिसतं. दलित चळवळ वैश्विक असू शकते का, याविषयीही माध्यमांतून चर्चा झालेली नाहीये."

"आता एकदोन सीटसाठी पूर्ण चळवळ वाया घातलेले लोक आहेत, ते कसे जागतिक स्तराकडे ... उर्वरित लेख लिहा:

गवारीकडेही लक्ष द्यायला हवं'

समान हक्कांसाठी लढणाऱ्या LGBTQ सारख्या चळवळींमध्येही जातीवादी लोक दिसून येतात याकडे सूरज लक्ष वेधतो.

 "त्यामुळे आपल्याला आर्थिक वर्गवारीकडेही पाहावं लागेल. अर्बन एलिट- शहरी वर्ग दलितांमध्येही आहे. पण आजही सत्तर टक्के बहुजन समाज गावाखेड्यांत राहतो. त्यामुळे मुंबई-पुण्यात राहणारे किंवा माझ्यासारखे परदेशात बसलेले लोक यांच्यापेक्षा गावाखेड्यातलं दलित समाजाचं वास्तव हे वेगळं आहे. त्यामुळं आपल्याकडे संवेदनशीलता असणं महत्त्वाचं आहे."

असा संवेदनशील आणि सर्वसामावशेक चळवळींमध्ये फुले, शाहू, आंबेडकर यांचं नाव वारंवार घेतलं जातं. पण त्यांचा लढा साधारण सव्वाशे वर्ष जुना आहे. तर अमेरिकेतल समान हक्कांसाठी दोन शकतांनंतरही संघर्ष सुरू आहे. ही गोष्ट काय सांगते?

"शोषण एका कायद्यानं संपत नाही. मला वाटतं, की ते एका पिढीत तरी संपावं. पण जेव्हा तुम्ही एका समाजाला मुक्त करता, तेव्हा त्याचा मूळ पाया मुक्त करत नाही. समाजाचा आर्थिक पाया असो, किंवा सांस्कृतिक जागा, किंवा धार्मिक जागांच्या त्यावर नियंत्रणात लोकशाही दिसत नाही. तिथे विशिष्ट वर्गाचं नियंत्रण असतं ज्याला 'ruling class' असं म्हणतात. भारतात Ruling class बरोबर Ruling casteचंही मिश्रण होतं आणि हे लढे फक्त तात्पुरते राहतात. जोपर्यंत ही विषमता संपणार नाही, तोपर्यंत हा लढा चालू राहील."

हेही नक्की वाचा -

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंची पत्नी आणि मुलगा आदित्य हेदेखील या समारंभाला हजर नव्हते, असं वृत्त एबीपी माझाच्या वेबसाइटनं दिलं आहे.

अमित ठाकरे आणि मिताली बोरुडे यांचा सोमवारी साखरपुडा झाला.

महालक्ष्मी रेसकोर्सच्या टर्फ क्लबवर झालेल्या या साखरपुड्याचं आमंत्रण उद्धव यांना नसल्याचंही एबीपी माझानं म्हटलं आहे.

राज ठाकरे यांनी शिवसेना सोडल्यानंतर खूपच कमी प्रसंगी दोन्ही भाऊ एकत्र आले आहेत. अमित ठाकरे यांच्या साखरपुड्याच्या निमित्ताने दोघे एकत्र येतील, अशी अटकळ होती. पण तसं काहीच झालं नसल्याचं 'एबीपी माझा'नं नमूद केलं.

'विन... उर्वरित लेख लिहा:

बदलती जीवनशैली, कामाचा वाढता तणाव, कौटुंबीक हिंसाचार, हुंड्यासाठी झळ, मानसिक दबाव, प्रेमसंबंधांमधील तणाव या कारणांमुळे या आत्महत्या होत असल्याचंही या वृत्तात म्हटलं आहे.

महाराष्ट्राखालोखाल मध्य प्रदेशमध्ये 565 आणि तेलंगणात 560 महिला आत्महत्या करतात. या काळात गोव्यात फक्त एकाच महिलेनं आत्महत्या केल्याचेही एनसीआरबीच्या अहवालात म्हटलं आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ंचुवार यांना याबद्दल विचारलं असता त्यांनी सांगितलं होतं की,  "धनंजय मुंडे यांचे देवेंद्र फडणवीसांशी उत्तम संबंध आहेत. काही दिवसांपूर्वी अजित पवार आणि धनंजय मुंडे यांना 'वर्षा' बंगल्यावर देवेंद्र फडणवीसांनी बोलावलं होतं. त्यावेळी रात्री दीड वाजता धनंजय मुंडे आणि अजित पवार हे दोघेही तिथं गेले होते.

त्यामुळे या सर्व घडामोडींमध्ये त्यांचा रोल असेल हे नक्की. कारण त्यांच्या बंगल्यातच सर्व लोकांना बोलावण्यात आलं होतं. ते अजित पवार यांचे कट्टर समर्थक मानले जातात."

त्यावेळी घडलेला हा सगळा घटनाक्रम तुम्... उर्वरित लेख लिहा:

ाष्ट्रवादीमध्ये असले तरी त्यांचे मूळचे संस्कार भाजपचे आहे. गोपीनाथ मुंडेच्या नेतृत्वात फडणवीस यांनीही काम केलं आहे. मुंडेचा वारसदार कोण? हा प्रश्न जेव्हा समोर आला तेव्हा धनंजय मुंडे राष्ट्रवादीत गेले."

"पंकजा मुंडे या कायम महाराष्ट्र भाजपमध्ये फडणवीस यांच्या प्रतिस्पर्धी राहिलेल्या आहेत. त्यांच्यातलं शीतयुद्ध सर्वांना माहिती आहे. त्यासाठी धनंजय मुंडे यांच्याशी असलेले संबंध जपणं फडणवीसांना महत्त्वाचं वाटलं असेल म्हणून फडणवीस यांनी सावध भूमिका घेतली असू शकते, असं संदीप प्रधान यांनी म्हटलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंचे प्रतिनिधी मनोज वैद्य यांच्याशी आम्ही बातचीत केली.

याबद्दल वैद्य सांगतात की, "बदलापूर शहरातले नाले असोत किंवा कल्याण भागातले असोत, या ओढ्या-नाल्यांच्या भोवती प्रचंड बांधकामं झाली आहेत आणि होत आहेत हे आम्हाला मान्य आहे. उलट आज या उपनगरांमध्ये आलेला पूर हा नदीपेक्षा तिथल्या नाल्यांना आलेला पूर आहे हे म्हणणं वावगं ठरणार नाही. मात्र बांधकाम व्यावसायिक बांधकाम करताना शहराचा विकास आराखडा आधारभूत मानतो.

"या विकासआराखड्यात नाले-ओढे जे पुढे उल्हास नदीला जाऊन मिळतात त्यांचा तांत्रिक उल्लेख आढळत नाही.... उर्वरित लेख लिहा:

ल्प पाहतो. नदी किनाऱ्याजवळ घरं अशी त्यांची जाहिरात असते. दिवाळी ते होळीपर्यंतच्या काळात या घरांची मोठी जाहीरात बांधकाम व्यावसायिक करतात. त्याच काळात ही घरं विकली जातात. मात्र पावसाळ्यात जरा जरी मोठा पाऊस झाला तरी या ठिकाणी पाणी शिरतं. परवा आलेला पूर याच भागात आला ही बाब लक्षणीय आहे," ते सांगतात.

उल्हास नदीची पूररेषा नसल्याबद्दल बदलापूर नगरपालिकेचे मुख्याधिकारी प्रकाश बोरसे यांना विचारलं असता, त्यांनी पूररेषा आखणीचं काम पालिकेचं नसून राज्य शासनाच्या पाटबंधारे विभागाचं असल्याचं सांगितलं. तसंच इथून पुढे त्यांच्याकडून आखणी न झाल्यास काल्पनिक पूररेषा पकडून शहरातील बांधकामं नियंत्रित केली जातील असंही त्यांनी स्पष्ट केलं.

'नदींजवळ चाळी आणि इमारती'

कल्याण डोंबिवली आणि उल्हासनगर या शहरांची वाढीची मर्यादा आता पूर्णतः संपली आहे. यामुळे या शहरांलगतच्या ग्रामीण भागाला नागरीकरणाचे वेध लागले आहेत. कारण या ग्रामीण भागातल्या लोकांनी या शहरांमधल्या जमिनींना मिळालेला सोन्याचा भाव पाहिलेला आहे. त्यामुळे अल्पावधीत श्रीमंत होण्याची इच्छा या ग्रामीण भागातही दिसते.

म्हणूनच उल्हासनगरपासून जवळ असलेल्या वरप, कांबा, रायते या गावांमध्ये सध्या मोठे इमारत प्रकल्प आणि चाळी उभ्या राहिल्या आहेत. पण यंदा पाऊस मोठा झाला आणि याच भागात पाणी शिरलं. तसंच उल्हासनगर महापालिकेच्या हद्दीतही अनेक घरांमध्ये पाणी शिरलं होतं.

एकट्या बदलापूरात 50 कोटी नागरी मालत्तेचं आणि 40 कोटी खाजगी असं एकूण 90 कोटींचं नुकसान पूरामुळे नुकसान झालं.

उल्हासनगर शहराच्या हद्दीत नाले मृतप्राय अवस्थेत असलयाचा आरोप होतो. त्यामुळे पाण्याचा निचरा न झाल्याने इथे पूरस्थिती ओढावल्याचं तज्ज्ञ सांगतात.

याबाबत आम्ही उल्हासनगर महापालिकेचे आयुक्त सुधाकर देशमुख यांच्याशी संवाद साधला. देशमुख सांगतात, "अनधिकृत बांधकाम आणि उल्हासनगर हे समीकरण असल्याची टीका सातत्याने होते. मात्र हे निर्वासितांचं शहर असून इथलया लोकांना शासनाने 1974 साली भूखंड दिले होते. तेव्हा लोकांनी हळूहळू इथे बांधकामं उभी केली. त्यामुळे इथली परिस्थिती आज ओढावलेली नाही. हे लक्षात घ्यायला हवं. उलटपक्षी आता अंबरनाथ तालुक्यात आलेल्या पुराच्या वेळी सर्वाधिक मदत ही उल्हासनगर महापालिका पोहोचवण्यात यशस्वी झाली."

90 कोटींचं नुकसान

बदलापूर ते कल्याण भागात पुराने आणि विशेषतः उल्हास नदीच्या पुराने घातलेलं थैमान हा महालक्ष्मी...


...ंच्यावतीने सर्व कामकाज पहायचे. बाळासाहेब माध्यमांतून किंवा त्यांच्या प्रवक्त्यांमार्फतच भूमिका मांडायचे," असंही सुजाता आनंदन सांगतात.

जावेद मियांदादला काय म्हणाले होते बाळासाहेब?

ट्रेलरमध्ये बाळासाहेब ठाकरे आणि पाकिस्तानी क्रिकेटपटू जावेद मियांदाद यांची भेट दाखवली आहे. त्या सीनमध्ये बाळासाहेब मियांदादच्या बॅटिंगची स्तुती करतात आणि त्याचबरोबर सीमेवर शहीद होणाऱ्या जवानांच्या बलिदानाबद्दलही बोलताना दिसतात.

जावेद मियांदाद आणि बाळासाहेब ठाकरे यांच्यातलं जे दृश्य चित्रित करण्यात आलं आहे, ते सार्व... उर्वरित लेख लिहा:

आनंदन सांगतात.

सोंगाड्यासाठी उतरवलं देवानंदाच्या चित्रपटाचं पोस्टर

ट्रेलमधल्या एका दृश्यात बाळासाहेब ठाकरे महाराष्ट्रात मराठी भाषकांचा मुद्दा लावून धरताना देवानंदचा चित्रपट 'तेरे मेरे सपने'चं पोस्टर उतरवतात. त्याऐवजी 'सोंगाड्या' या दादा कोंडकेंच्या मराठी चित्रपटाचं पोस्टर लावलं जातं.

सुजाता आनंदन यांनी हे दृश्यं खरं असल्याचं सांगितलं आहे.

1971 साली कोहिनूर थिएटरमधून देवानंदचा चित्रपट 'तेरे मेरे सपने'चं पोस्टर उतरवण्यात आलं. शिवसेनेचं वय तेव्हा अवघं पाच वर्षं होतं. मात्र या कृतीनं शिवसेनाला पक्ष म्हणून स्वतःला प्रस्थापित करण्यासाठी एक मुद्दा मिळाला, असं आनंदन यांनी म्हटलं. 'तेरे मेरे सपने'ऐवजी लावण्यात आलेला 'सोंगाड्या' सुपरहिट ठरला होता.

विशेष म्हणजे देवानंद आणि बाळासाहेब ठाकरेंची मैत्री खूप जुनी होती. बाळासाहेब ठाकरे व्यंगचित्रकार म्हणून काम करायचे, तेव्हापासून देव आनंद आणि बाळासाहेब एकमेकांना ओळखायचे. दोघंही अनेकदा सोबत जेवायला जायचे. एकमेकांच्या घरीही त्यांचं जाणंयेणं होतं.

पण तरीही मराठीच्या मुद्द्यासाठी बाळासाहेबांनी 'सोंगाड्या'ला प्राधान्य दिल्याचं सुजाता आनंदन यांनी सांगितलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ंच्यावर टीका केली आहे.

पण उद्धव ठाकरे हे आजारी असताना राज हे स्वतः गाडी चालवत त्यांना हॉस्पिटलमधून घरी घेऊन आले होते. राज यांची ईडी चौकशी होणार हे विचारल्यावर उद्धव हे राज यांच्या बाजूने उभे राहिले.

उद्धव ठाकरेंनी मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतली तेव्हा राज हे आवर्जून उपस्थित राहिले. राज यांचे पुत्र अमित यांच्या लग्नाला उद्धव ठाकरे कुटुंबासह उपस्थित राहिले.

या घटना दोघांमधला सुसंवाद अधोरेखित करणाऱ्या असल्या तरी दोघांमधले राजकीय मतभेद दूर करण्याएवढा नसल्याचं बोललं जातं.

राही भिडे सांगतात, "उद्ध... उर्वरित लेख लिहा:

िधानसभा निवडणुकीवेळी काय राजकीय चित्र असेल यावरही काही गोष्टी अवलंबून असतील," असं राऊत यांना वाटतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंच्यावर बेरोजगारीची कुऱ्हाड कोसळली. या काळात झालेलं नुकसान भरून काढण्याचा प्रयत्न अजूनही भारताकडून सुरू आहे.

काळा पैसा असो किंवा कोव्हिड-19 या समस्या दूर करण्यासाठी आपण देशहितासाठी असे निर्णय घेतल्याचा मोदी यांचा दावा होता.

पण फॉरेन पॉलिसी या मासिकाचे मुख्य संपादक रवी अग्रवाल यांच्या मते, "ही व्याख्या इतक्या सहजपणे केली जाऊ शकत नाही. तुम्ही GDP सारखे नंबर वापरून ही गोष्ट सविस्तर मांडू शकता."

"पण, नरेंद्र मोदी यांच्याकडून काही चुका झाल्या असल्या तरी त्यांनी घेतलेले काही निर्णय योग्य ठरल्याचं... उर्वरित लेख लिहा:

र, गुजरातमध्ये वाढलेली खासगी गुंतवणूक यांमुळे मध्यमवर्गीय आणि श्रीमंत मतदार प्रभावित झाले. पण कमी लोकसंख्या असलेल्या राज्यात या क्षेत्रात मिळवलेलं यश इतकं मोठंही म्हणता येणार नाही. शिवाय गुजरातचा सामाजिक दर्जाही उंचावला नाही," असं मुखोपाध्याय सांगतात.

मोदी यांच्याभोवती निर्माण झालेल्या वलयाने सर्वांना प्रभावित केलं होतं. मीही ती चूक केली होती. आमच्याकडे लाल फित नसून रेड कार्पेट आहे, असं मोदी एकदा म्हणाले होते. पण आता जी विदेशी मदत आहे, तिच्यासाठी ही रेड कार्पेट कुठे आहे, असा प्रश्न मुखोपाध्याय विचारतात.

माध्यमांनुसार, भारताला विदेशातून मिळालेली मदत विमानतळांवर अडकून पडली आहे.

सध्याच्या परिस्थितीने मोदींची कमकुवत बाजू उघडी पाडली आहे, असं निरीक्षकांचं मत आहे.

ते सांगतात, मोदी यांची केंद्रीकृत शैली गेल्या वर्षी आश्वासक वाटली होती. पण यंदाच्या वर्षी त्यांनी राज्याकडे चेंडू टोलवल्याने त्यांच्यातील पोकळपणा दिसून आला.

इतर देशांना लशींचा पुरवठा त्यांनी केला होता. पण तोच निर्णय आता निष्काळजीपणाचा वाटू लागला आहे. नरेंद्र मोदी यांचे समर्थक त्यांच्या बहुसंख्याकवादाचं समर्थन करतात. पण आता याच कारणामुळे सध्याच्या संकटाच्या काळात मोदी विरोधी पक्षासोबतही चर्चा करू शकत नाहीयेत, असं तज्ज्ञांना वाटतं.

रवी अग्रवाल सांगतात, "नरेंद्र मोदी प्रत्येक ठिकाणी श्रेय घेण्यास, स्वतःच्या नावाचा शिक्का मारण्यास उत्सुक असतात. पण आता उलट परिस्थिती निर्माण होत असताना त्यांना ती जबाबदारीही स्वीकारावी लागेल."

नरेंद्र मोदी यांनी परदेशातही एक आकर्षक प्रतिमा निर्माण केली आहे. भारताबाहेर त्यांची प्रतिमा सर्वोच्च पातळीवर जाऊन पोहोचली.

मेडिसन स्क्वेअरमध्ये त्यांनी अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांना सोबत घेऊन मोठी सभा घेतली.  हाऊडी मोदी कार्यक्रमात टेक्सासमध्ये त्यांनी लोक जमा केले होते. त्यांनी आपल्या प्रतिमेचा अतिशय आक्रमकपणे वापर केला होता, त्यावेळी मोदींना आगामी काळातील सर्वात प्रभावी नेते असंही संबोधण्यात आलं होतं, असं अग्रवाल म्हणाले.

नरेंद्र मोदी यांचा आक्रमक राष्ट्रवाद हा भारताला महासत्ता बनवण्याच्या दिशेने भारतातील आणि परदेशातील भारतीयांना दिलेलं एक आश्वासन होतं.

पण कोव्हिड संकटादरम्यान थायलंड, व्हिएतनाम, बांग्लादेश या देशांनी भारतापेक्षाही चांगली कामगिरी केली आहे, असं अग्रवाल म्हणतात.

"त्यामुळे परदेशातील भारतीय...


...ंच्याविरोधात जाऊन धोरणं ठरवत नव्हते, पण आम्ही जितका वेळ एकत्र घालवला त्यावरून माझ्या हे लक्षात आलं की ते अत्यंत ज्ञानी आणि कमालीचे सभ्य गृहस्थ होते."

सोनिया गांधी आणि बराक ओबामा

ते सोनिया गांधींविषयी लिहितात...

ओबामा यांनी सोनिया गांधींचं वर्णन 'साठीतली, पारंपरिक साडी नेसलेली, काळ्या डोळ्यांची आणि शोधक नजरेची, शांत आणि शाही वावर असलेली महिला' असा केला आहे.

"त्या आधी गृहिणी होत्या पण आपला नवरा गमावल्याच्या दुःखातून बाहेर आल्या आणि राष्ट्रीय राजकारणात मोठ्या प्रभावशाली नेत्या बनल्या ही गोष्टच... उर्वरित लेख लिहा:

लिहितात.

त्याच्या पुस्तकात हाही उल्लेख आहे की जेव्हा ते मनमोहन सिंगांच्या घरून निघाले तेव्हा त्यांच्या मनात आलं की हे पंतप्रधान पायउतार झाल्यानंतर देशात काय होईल?

"सोनिया गांधींच्या प्रयत्नांना यश येत सत्ता काँग्रेसकडे आणि पर्यायाने राहुल गांधीच्या हातात जाईल आणि काँग्रेस देशात आपला वरचष्मा कायम ठेवू शकेल की भाजपचा विभाजनवादी राष्ट्रवाद जिंकेल?"

2010 मध्ये बराक ओबामा भारत भेटी दरम्यान

"मला काँग्रेसच्या यशाबद्दल साशंकता वाटली. यात मनमोहन सिंगांची काही चूक नव्हती. त्यांनी त्यांचं काम चोख केलं होतं. त्यांनी उदारमतवादी लोकशाहीची मुल्य जपली होती, राज्यघटनेतल्या गोष्टी पाळल्या होत्या. नित्यनियमाने करावं लागणारं, किचकट असं जीडीपी वाढवण्याचं कामही त्यांनी केलं होतं. सामजिक सुरक्षेची व्याप्ती वाढवली होती. माझ्यासारखाच त्यांचाही विश्वास होता की हेच सगळं लोकशाहीत करायचं असतं. खासकरून भारत किंवा अमेरिकेसारख्या अनेकविध धर्म आणि वंशांच्या देशांमध्ये."

पण यानंतर ओबामा हाही प्रश्न स्वतःला विचारतात की "हिंसा, हाव, भ्रष्टाचार, राष्ट्रवाद, वंशभेद आणि धार्मिक उन्माद, आपल्या कमतरता झाकण्यासाठी दुसऱ्याला कमी लेखणं या अगदी प्राथमिक मानवी भावना आहेत ज्या अनिश्चितेतच्या, नैतिकतेच्या काळात उफाळून येतात. या भावना इतक्या शक्तीशाली असतात की कोणत्याही लोकशाहीला त्यांना कायमस्वरूपी आळा घालणं शक्य नाही का?"

"या वृत्ती प्रत्येक ठिकाणी दबा धरून बसलेल्या असतात. कुठेही विकासाचा दर मंदावला, किंवा लोकसंख्येचं स्वरूप बदललं, किंवा एखाद्या प्रभावशाली नेत्याने लोकांच्या मनातल्या असुरक्षिततेचा फायदा घ्यायचं ठरवलं तर लगेच उसळी मारतात."

ओबामांच्या प्रश्नांचं उत्तर 2014 मध्ये मिळालं जेव्हा नरेंद्र मोदींच्या नेतृत्वाखाली भाजपला दणदणीत विजय मिळाला.

ओबामा 2015 साली, नरेंद्र मोदी पंतप्रधान असताना पुन्हा भारभेटीवर आले होते. पण त्यांच्या पुस्तकाच्या पहिल्या भागात 2011 मध्ये झालेल्या ओसामा बिन लादेनचा मृत्यू इथपर्यंतच्याच घटनांचा समावेश आहे. दुसऱ्या भागात कदाचित मोदींचा उल्लेख असेल.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता. रोज रात्री आठ वाजता बीबीसी मराठीच्या फेसबुक पेजवर कोरोना पॉडकास्ट पाहायला विसरू नका.)


...ंजय राठोड यांनी शिवसेनेचा भगवा फडकवला. 2004मध्ये तत्कालीन गृह राज्यमंत्री असलेल्या माणिकराव ठाकरेंचा पराभव करत ते पहिल्यांदा विधानसभेत पोहचले.

2009 मध्ये दारव्हा मतदारसंघाची पुनर्रचना झाली. त्यातून दारव्हा मतदार संघ रद्द होऊन दिग्रस मतदार संघ अस्तित्वात आला. या मतदारसंघातून राठोड यांनी तत्कालीन क्रीडा मंत्री संजय देशमुख यांचा पराभव केला.

राठोड यांनी 2014 मध्ये आमदारकीची हॅटट्रिक साधली. राष्ट्रवादीचे नेते वसंत घुईखेडकर यांचा त्यांनी पराभव केला. 2019 मध्ये संजय देशमुख यांचं तगडं आव्हान त्यांच्... उर्वरित लेख लिहा:

त्यांनी मोठं काम केलंय. तात्या लहाने यांच्याकडून घेतलेल्या शिबिरात त्यांनी हजारो लोकांचे डोळ्यांची शस्त्रक्रिया करून घेतली. यवतमाळ शहरात एवढे दिग्गज नेते असतांना स्वबळावर त्यांनी महाराष्ट्रात ओळख निर्माण केली आहे. शेतकऱ्यांच्या प्रश्नावर त्यांनी मोठे आंदोलन केली. "

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ंट करून आपला जीव गमवला आहे. परंतु, चीनमधली ही समस्या वेगळी आहे, कारण यामागे मोठी आर्थिक गणितं आहेत. असे थेट व्हीडिओ प्रक्षेपित करणारे त्यांच्या प्रेक्षकांकडून ऑनलाईन वर्गणी घेतात.

चीनमधल्या अनेक वेबसाईट प्रेक्षकांना वर्चुअल गिफ्ट पाठवण्याची विनंती करतात, नंतर ज्याचं रुपांतर रोख पैशांमध्ये करून घेता येतं.

द पेपर वृत्तापत्रातल्या लेखात 'हा विकत घेतलेला मृत्यू' असा उल्लेख घेण्यात आला आहे. तर, एका वृत्तवाहिनीवर बोलताना या विषयीचे अभ्यासक झिन्हू म्हणाले, "ज्यांनी-ज्यांनी पैसे भरून वू यांचा व्हीडिओ... उर्वरित लेख लिहा:

्हीडिओ थांबवले पाहिजेत असं स्पष्टपणे म्हटलं आहे.

( या वृत्तासाठी अधिक माहिती वै झोऊ यांनी दिली आहे.)

आणखी वाचा -

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ंट कॉस्ट मेथड

3.     इनपुट/आऊटपुट कॉस्ट मेथड

पहिल्या फॉर्म्युल्यानुसार, जर एखादी महिला बाहेर जाऊन 50 हजार रुपये कमवू शकत असेल आणि त्याऐवजी ती घरात काम करत असेल, तर तिच्या कामाचं मूल्य 50 हजार रुपये मानलं पाहिजे.

धुणीभांडी, कपडे धुणे ही कामं प्रामुख्याने महिलाच करतात.

दुसऱ्या फॉर्म्युल्यानुसार एक स्त्री करत असलेल्या 'घरातल्या कामाचं' मूल्य त्या कामासाठी जो खर्च येतो त्यावरून निश्चित होतं. सोप्या शब्दात सांगायचं तर घरातली स्त्री जे काम करते त्याच कामासाठी मदतनीस ठेवल्यास त्यासाठी मदतनीस जेवढं ... उर्वरित लेख लिहा:

ित्वाचं प्रतिक आहे आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे हे सामाजिक समानतेच्या दिशेने टाकलेलं पाऊल आहे आणि यातून सर्वांना प्रतिष्ठा मिळते."

स्त्रिया जे काम करतात ते काय आहे?

बारकाईने बघितल्यास गृहिणी म्हणून स्त्री जेव्हा काम करत असते तेव्हा ती तीन वर्गांना सेवा देत असते. पहिला वर्ग ज्येष्ठ नागरिकांचा. जे देशाच्या अर्थ्यवस्थेत स्वतःचं योगदान देऊन निवृत्त झालेले असतात. दुसरा वर्ग तरुणांचा. हा वर्ग देशाच्या जीडीपीमध्ये हातभार लावत असतो आणि तिसरा वर्ग असतो लहान मुलांचा, जे भविष्यात अर्थव्यवस्थेला हातभार लावणार आहेत.

तांत्रिक भाषेत याला 'अॅबस्ट्रॅक्ट लेबर' म्हणतात. हे असे श्रम असतात जे कुठल्याही देशाच्या अर्थव्यवस्थेत प्रत्यक्षात जे श्रम लागतात त्याच्या पुनरुज्जीवनामध्ये थेट हातभार लावत असतात.

घरगुती कामं

सोप्या शब्दात सांगायचं तर एक गृहिणी आपल्या नवऱ्याचे कपडे धुणे, इस्त्री करणे, त्यांच्या खाण्या-पिण्याची सोय करणे इथपासून ते त्याच्या शारीरिक आणि मानसिक आरोग्याची काळजी घेत असते. या सर्वांमुळे तो घराबाहेर उत्तम काम करू शकतो. ती मुलांचा अभ्यास घेते. यातून भविष्यात हीच मुलं देशाच्या मनुष्यबळात योगदान देत असतात. गृहिणी आई-वडील, सासू-सासरे म्हणजेच देशाच्या अर्थव्यवस्थेला हातभार लावून निवृत्त झालेल्या ज्येष्ठांच्या आरोग्याची काळजी घेते.

आता या संपूर्ण समिकरणातून गृहिणीला वगळलं तर सरकारला लहान मुलांची काळजी घेण्यासाठी बाल-कल्याण सेवा, ज्येष्ठांची काळजी घेण्यासाठी वृद्धाश्रम, केअर गिव्हर, आरोग्यसेवा अशा सर्व सेवांवर बराच खर्च करावा लागेल.

स्त्रियांनी काम बंद केल्यास काय होईल?

खरंतर हे काम सरकारचं आहे. कारण, नागरिकांच्या देखभालीची जबाबदारी ही सरकारचीच असते. मात्र, सध्या हे काम गृहिणी करते. त्यामुळे गृहिणींनी सरकारसाठी मोफत काम करणं बंद केलं तर काय होईल?

असंघटित क्षेत्राशी संबंधित विषयांवर अभ्यास केलेल्या जेएनयूच्या प्राध्यापिका अर्चना प्रसाद यांच्या मते स्त्रियांनी घरातली कामं करणं बंद केलं तर ही संपूर्ण यंत्रणाच ठप्प होईल.

भारतीय हॉकी टीमची माजी कर्णधार सुशीला चानू घरी चहा बनवताना

त्या म्हणतात, "स्त्रियांनी हे अनपेड काम करणं थांबवलं तर संपूर्ण यंत्रणाच ठप्प होईल. कारण स्त्रिया जे अनपेड काम करतात त्यामुळेच सिस्टिम सबसिडाईज्ड आहे. घरातली कामं किंवा केअर गिव्हिंगचं काम यांचा खर्च सरकार किंवा कंपन्याना करावा लागला तर...


...ंडल आयोगाच्या समिती लागू केल्या. त्यामुळे राजकारणाला एक वेगळं वळण मिळालं. पण भाजपच्या 'कमंडल'समोर मंडल फार दिवस टिकू शकलं नाही.

अर्थात, या मंडलच्या राजकारणावरून मुलायम सिंह यांना सत्ता मिळवण्यात यश आलं. 1990 साली बाबरी मशिदीवर चालून जाणाऱ्या भाजप समर्थित हिंदू कारसेवकांवर गोळ्या चालवण्याचा आदेश त्यांनी दिला. त्यामुळे त्यांनाही खुर्ची गमवावी लागली.

मुलायम सिंह यांना 'मौलाना मुलायम' असा किताब मिळाला खरा, पण त्यांना एक व्होट बँकही मिळाली. (जी व्होट बँक काँग्रेसकडून त्यांच्या दिशेने आली होती.)मात... उर्वरित लेख लिहा:

ाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंडला पाकिस्तान, श्रीलंका आणि ऑस्ट्रेलियाने पराभवाचा दणका दिल्याने त्यांचे आव्हान प्राथमिक फेरीतच संपुष्टात येण्याची भीती निर्माण झाली आहे. इंग्लंडला उर्वरित दोन्ही लढतीत विजय मिळवणं क्रमप्राप्त आहे.

भारतीय संघ स्पर्धेत आतापर्यंत अपराजित आहे. भारतीय संघाने पाकिस्तान, दक्षिण आफ्रिका, ऑस्ट्रेलिया, अफगाणिस्तान आणि वेस्ट इंडिजला नमवलं आहे. न्यूझीलंडविरुद्धची मॅच पावसामुळे रद्द झाली होती.

दुसरीकडे इंग्लंडने दक्षिण आफ्रिका, अफगाणिस्तान, बांगलादेश, वेस्ट इंडिज यांना नमवलं मात्र ऑस्ट्रेलिया, पाकिस्ता... उर्वरित लेख लिहा:

आणि वेस्ट इंडिजविरुद्ध प्रत्येकी 4 विकेट्स घेत शमीने आपली उपयुक्तता सिद्ध केली आहे.

अफगाणिस्तानविरुद्ध हॅट्रिक घेत शमीने वर्ल्ड कपमध्ये असा पराक्रम करणारा केवळ दुसरा भारतीय बॉलर ठरला आहे. भुवनेश्वर पुरेशा विश्रांतीनंतर फिट झाला आहे. इंग्लंडविरुद्ध भुवनेश्वरने संघात पुनरागमन केल्यास संघात बदल होऊ शकतो.

युझवेंद्र चहल आणि कुलदीप यादव या फिरकी जोडगोळीवर संघव्यवस्थापनाचा विश्वास आहे. जसप्रीत बुमराहने प्रत्येक मॅचमध्ये आपलं कौशल्य सिद्ध केलं आहे. धावा रोखणं आणि विकेट्स पटकावणं या दोन्ही आघाड्यांवर बुमराह यशस्वी ठरला आहे. बुमराह टीम इंडियाचं ट्रंप कार्ड आहे.

इंग्लंडच्या फलंदाजीला ग्रहण

जोरदार फटकेबाजीसाठी प्रसिद्ध इंग्लंडचे फलंदाज ढेपाळत असल्याचं चित्र आहे. मांडीच्या स्नायूंना झालेल्या दुखापतीतून सलामीवीर जेसन रॉय सावरला आहे. रॉयच्या आगमनाने इंग्लंड कॅम्पमध्ये उत्साहाचं वातावरण आहे.

जो रूट, जोस बटलर, इऑन मॉर्गन, बेन स्टोक्स, जॉनी बेअरस्टो या सगळ्यांकडून मोठ्या खेळीची अपेक्षा आहे. भारतासारख्या बलाढ्य संघाविरु्ध खेळताना या अव्वल बॅट्समनवर जबाबदारी आहे.

इंग्लंडची गोलंदाजी चिंतेचा विषय

जोफ्रा आर्चर, लायम प्लंकेट, मार्क वूड, आदिल रशीद, मोईन अली आणि बेन स्टोक्स या सगळ्यांना प्रतिस्पर्धी संघाचा ऑलआऊट करण्यात सातत्याने अपयश आलं आहे. इंग्लंडला सेमी फायनलमध्ये धडक मारायची असेल तर त्यांच्या गोलंदाजांना चमकदार कामगिरी करावी लागेल. जोफ्रा आर्चरच्या फिटनेसविषयी थोडी साशंकता आहे.

हेड टू हेड

भारत आणि इंग्लंड वर्ल्ड कपमध्ये सातवेळा एकमेकांसमोर आले आहेत. भारताने 3 तर इंग्लंडने 3 मॅचेस जिंकल्या आहेत. एक मॅच टाय झाली आहे. त्यामुळे विजयाचं पारडं 50-50 असं आहे. 2011 वर्ल्ड कप स्पर्धेत या दोन संघांमध्ये शेवटचा मुकाबला झाला होता. ती मॅच टाय झाली होती.

खेळपट्टी आणि वातावरण

बर्मिंगहॅमच्या मैदानावर दोन मॅच झाल्या आहेत. या दोन्हीमध्ये मोठ्या धावसंख्येची नोंद झाली नाही.

संघ

भारत- विराट कोहली, रोहित शर्मा, के.एल.राहुल, ऋषभ पंत, विजय शंकर, महेंद्रसिंग धोनी, केदार जाधव, दिनेश कार्तिक, रवींद्र जडेजा, युझवेंद्र चहल, कुलदीप यादव, जसप्रीत बुमराह, भुवनेश्वर कुमार, मोहम्मद शमी, हार्दिक पंड्या.

इंग्लंड-इऑन मॉर्गन (कर्णधार), जेसन रॉय, जेम्स विन्स, जो रूट, जॉनी बेअरस्टो, जोस बटलर, बेन स्टोक्स, ख्रिस वोक्स, लायम प्लंकेट, मार्क...


...ंडी इथल्या मंडयांतून आम्ही माल उचलला होता. मात्र, त्यांनी नव्याने लावलेल्या निर्बंधांमुळे सगळं संपलं."

"व्यापाऱ्यालाही फटका बसला, दुकानदारालाही फटका बसला आणि मंडईलाही फटका बसला. व्यापारी मार्ग आज नाही तर उद्या खुला होईल, यासाठी तेव्हा प्रयत्न सुरू होते. मात्र, आता भारताने जी परिस्थिती वाढून ठेवली आहे, त्यातून कुठलाच तोडगा निघताना दिसत नाही."

गौहर अहमद काश्मिरी सांगतात की दोन्ही बाजूंकडून ज्या 21 वस्तूंच्या आदान-प्रदानाला परवानगी होती त्यात सर्वात प्रसिद्ध श्रीनगरहून येणाऱ्या शाली होत्या. त्या ... उर्वरित लेख लिहा:

ी."

इथे एक गोष्ट लक्षात घेतली पाहिजे की सरकारी आकडेवारीनुसार भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात दरवर्षी 3 अब्ज रुपयांहून जास्त व्यापार होतो. दोन्ही बाजूकडून 35-35 ट्रक येण्याची आणि जाण्याची परवानगी आहे.

हे ट्रक आठवड्यातून चार दिवस सकाळी नऊ ते संध्याकाळी चार वाजेपर्यंत सीमेपार जायचे. 300 नोंदणीकृत व्यापारी आहेत. त्यांच्यासाठी व्यापाराचे कठोर नियम आखण्यात आले आहेत. इथे व्यापाराची बार्टर सिस्टिम आहे. म्हणजे पैसे देऊन वस्तू विकत न घेता वस्तूच्या बदल्यात वस्तू दिली जाते.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंड्यानुसार काम करायला सुरुवात करणार?

कोणाची हवा?

मात्र इथे संघ परिवाराचे हात रिते आहेत. ज्याप्रमाणे 2019च्या निवडणूक रणसंग्रामात नरेंद्र मोदींना सक्षम पर्याय म्हणून एकही नाव विरोधी पक्ष पुढे करू शकलेले नाहीत. तशीच अवस्था संघाची गोरखपूरमध्ये आहे.

इच्छा-आकांक्षा काहीही असो. 2019चा राजकीय पट अनोखा आहे-जिथे कोणाचीची मक्तेदारी नाही, कोणाचीच हवा नाही.

मोदींचा करिश्मा उत्तर प्रदेशच्या पोटनिवडणुकीत चालला नाही.

सोशल इंजिनियरिंगच्या नावावर जातीय समीकरणं दृढ होतात आणि हिंदुत्वाच्या अजेंड्यावर धार्... उर्वरित लेख लिहा:

ुद्दे तरुणाईला कितपत भावतील, हा प्रश्नच आहे.

उत्तर प्रदेशच्या पोटनिवडणुका भाजपसाठी धोक्याची घंटा मानली जात आहे.

राजीव गांधी यांच्या हत्येनंतर काँग्रेसला लाटेचा फायदा मिळाला होता. मात्र 1991 निवडणुकांमध्ये काँग्रेसलाही 272चा आकडा पार करता आला नव्हता. 45.69 टक्के मतांसह काँग्रेसला 244 जागांवरच समाधान मानावं लागलं होतं. भाजपला तेव्हा 22.47 टक्के मतांसह 120 जागा मिळाल्या होत्या.

म्हणजेच 1991ची काँग्रेसची लाट 1996ला अयोध्येच्या घटनेनंतर फुटली आणि काँग्रेसची मत घटून 45.69 वरून 25.78 इतकी खाली आली. तर भाजपची मतं 22.47 टक्क्यांवरून 29.65 झाली.

यादव, जाटव आणि मुसलमान

राम मंदिराच्या मुद्द्यावरून भाजप 2019च्या निवडणुका जिंकून येणं अविश्वसनीय आहे. 2014 मध्ये जी स्वप्नं, आकांक्षा जागवत भाजपने सत्ता काबीज केली होती, त्यानंच काँग्रेस तसेचं सर्व विरोधी पक्षांना मोठ्या ओझ्यातून मुक्त केलं आहे.

2009 मध्ये भाजपला 12.19 टक्के मतं मिळाली होती.  मोदींच्या करिश्म्यामुळे 2014 मध्ये भाजपला 31 टक्के मतं मिळाली. दुसरीकडे 2009 मध्ये काँग्रेसला 28.55 टक्के मतं मिळाली होती. 2014 मध्ये ही टक्केवारी घसरून 18.80 टक्क्यांवर आली.

मताधिक्य वाढवत जिंकणं हे भाजपसमोरचं आव्हान असेल.

1991च्या जागतिकीकरणाच्या प्रभावानंतर बाजार-व्यवसाय नव्हे तर राजकीय समीकरणंही झपाट्याने बदलली. मतं मिळवण्याची, मागण्याची पारंपरिक पद्धत मोठ्याप्रमाणावर बदलली. 2014मध्ये मोदींच्या गुजरात मॉडेलने या सगळ्याला पुन्हा एकदा धक्का दिला.

संघाचं मोदी प्रेम आटलं?

योगायोग म्हणजे मोदींनी 2014 मध्ये मांडलेल्या गुजरात पॅटर्नची लक्तरं 2017च्या विधानसभा निवडणुकीत वेशीवर टांगण्यात आली. त्यामुळे 2019 साली एखाद्या राजकीय पक्षाकडे काही ठोस विषय आहे का? हे पाहणं रंजक ठरणार आहे.

1991पासून 2014 पर्यंत ज्या गोरखपूर मतदारसंघातून योगी आदित्यनाथ सातत्याने जिंकून येते होते त्याच ठिकाणी यादव, जाटव आणि मुसलमान यांच्या आघाडीने भाजपचा पक्का मानला जात असलेला विजय हिरावून घेतला.

गोरखपूर संघाची प्रयोगशाळा आहे.

याच काळात राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या अंतर्गत रचनेतही फक्त हिंदुत्वाची असलेली डूब बाजूला झाली. किसान संघापासून मजदूर संघ आणि स्वदेशी जागरण मंचापासून विश्व हिंदू परिषदेपर्यंत- प्रत्येक मुद्यावर संघाने मोदींशी फारकत घेतली.

संघाला आपल्या तालावर नाचवणाऱ्या मोदींनी मजदूर संघ,...


...ंत कमी आहे. पृथ्वीवरील 29 दिवस म्हणजे चंद्रावरील एक दिवस होय. म्हणजे सौरऊर्जेचा वापर करायचा झाला तर चंद्रावर 2 आठवडे रात्र आणि 2 आठवडे दिवस असेल. चंद्रावर राहायचं झालं तर जे तंत्रज्ञान बनवायचं आहे, त्यात या परिस्थितीचा विचार करावा लागणार आहे.

याच प्रयत्नांचा एक भाग म्हणून Blue Origin, Airbus Defence and Space and Esa या संस्थांनी एकत्रितपणे The Moon Race या संस्थेची स्थापनाही केली आहे. ही एक जागतिक स्पर्धा असणार आहे. चंद्रावर मानवी वसाहत स्थापण्यासाठी विविध पातळ्यांवर संशोधन व्हावं यासाठी औपचार... उर्वरित लेख लिहा:

्यासाठीच पाच तासांचा वेळ लागणार आहे. ते सांगतात चंद्राच्या खडकाच्या वरचा थर वापरून काँक्रिटसारखं बळकट स्ट्रक्चर बनवता येऊ शकेल. सध्याचे तंत्रज्ञान उपलब्ध आहे, त्यातून इतकं बळकट स्ट्रक्चर उभं राहू शकत नाही.

सुदैवाने या वर्षाच्या अखेरीस ESAचंद्रावरील फॅसिलिटीची उभारणी सुरू करणार आहे, त्याचा उपयोग तंत्रज्ञानासाठी होणार आहे.

जगणार कसं?

चंद्रावर पाण्याचं बर्फ मिळालं आहे. नासानंही याला दुजोरा दिला आहे. त्यामुळे चंद्रावर कोणताही तळ निर्माण करायचा झाला तर तो या परिसरात केला जाईल. चीनचं Chang'e 4 या मोहिमेचं Yutu 2 रोव्हर चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर माहिती गोळा करत आहे, हा काही योगायोग नाही.

चीनची अंतराळ मोहीम

चंद्रावर ऑक्सिजन मिळवणं हे एक आव्हान असणार आहे. चंद्राच्या खडकावर जे थर आहेत, त्यातून ऑक्सिजन मिळवता येईल. त्यातील Ilmenite हा चांगला ऑक्सिजनचा स्रोत ठरू शकतो. याची जर 1 हजार डिग्री सेल्सिअसला हायड्रोजनशी प्रक्रिया झाली तर पाण्याची वाफ बनते. त्यातून हायड्रोजन आणि ऑक्सिजन बाजूला करता येईल.

सुरुवातीला अंतराळवीरांना चंद्रावर अन्न घेऊन जावं लागेल. Chang'e 4ने चंद्रावर काही बियांनांचं मोडं आणले होते. पण अंतराळात निरंतर असं अन्नाचं उत्पादन घेण्याची कल्पना नवीन नाही. 1982ला रशियातील अंतराळवीरांनी मोहरीची एका प्रजाती अंतराळात उगवली होती. 2010मध्ये युनिव्हर्सिटी ऑफ अॅरिझोनाने अंतराळातील ग्रीनहाऊसचं प्रोटोटाईपही बनवलं होतं.

ऊर्जा

चंद्रावर ऊर्जा निर्माण करण्यासाठी नवीन तंत्रज्ञान लागणार आहे. पृथ्वीवर ज्या फ्युएल सेल्स आहेत त्यासाठी हायड्रोजन आणि ऑक्सिजनवर प्रक्रिया करावी लागते आणि त्यातून पाणी उपपदार्थ निर्माण होतो. पण चंद्रावर वातावरण नाही.

अशा प्रकारचं तंत्रज्ञान निर्माण करणारे कॉवली म्हणतात चंद्रावर पाण्याचं विघटन करून ऊर्जा निर्माण करवी लागेल. औष्णिक ऊर्जा साठवण्याचा, आरसे किंवा लेन्सचा वापर करून सूर्यप्रकाश परावर्तित करण्याचाहा पर्यायही असू शकतो.

एकदा तंत्रज्ञान निर्माण झालं तर चंद्रावरील वातावरणात त्यांच्या चाचण्या होतील, त्यानंतर अंतराळवीर चंद्रावर तळ उभारण्यासाठी याचा वापर करतील.

आणि विशेष म्हणजे तुम्ही जो विचार करत आहात त्यापेक्षा नजीकच्या भविष्यात हे घडू शकणार आहे!

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ंत काही करून संपर्क होत नसल्याचं लक्षात आल्यानंतर, मग विचार केला की, आपण तालुक्याच्या ठिकाणी म्हणजे रोह्यात संपर्क करूया. मात्र, तिथेही सारखीच स्थिती होती. रोह्यात जेवढे कुणी ओळखीचे होते, त्यांना फोन करून पाहिला. पण सारीच संपर्कयंत्रणा वादळानं तोडली होती.

तीन जूनचा पूर्ण दिवस गेल्यानंतर चार जून उजाडला. असं होतं ना की, संकटाच्या काळात आपल्याला काहीच सूचत नाही, तसंच काहीसं झालं होतं.

मूळची रोह्यातील असलेल्या एका पत्रकार मैत्रिणीला विचारायचं राहून गेलं होतं. तिला फोन केला आणि म्हटलं, तुझ्या घरी ... उर्वरित लेख लिहा:

काही करून आईपर्यंत संपर्क करायला हवा. म्हणून रोह्यातल्या मैत्रिणीच्या आई-बाबांना विनंती केली की, गावात जाऊन या आणि घरी काय झालंय, ते कळवा.

सहा जूनला पहाटेच ते गावात गेले. रोह्यातून माझ्या गावाकडे जाणाऱ्या रस्त्यावर एरवीही पावसाळ्यात सोसाट्याच्या वाऱ्यामुळे झाडं तुटून पडतात. त्यामुळे आता स्थिती अर्थातच वाईट झाली होती. तरीही ते दुचाकीनं गावात पोहोचले. रोह्यात परतल्यावर त्यांनी मला फोन केला आणि माझ्या घरची, गावातली स्थिती सांगितली.

अनेक घरांवरील छप्पर उडालेत.

दुपारी 12 वाजण्याच्या सुमारास ते माझ्या गावातून रोह्यात परतले आणि रोह्यात नेटवर्क आल्यावर त्यांनी मला फोन करून सांगितलं, "बहुतांश घरांवरील कौलं, पत्रे उडालेत. पण गावात कुणाला इजा झाली नाहीय. तुझी आईही बरी आहे. काळजी करू नकोस. घरांवर कौलं, पत्रे चढवण्याची कामं सुरू झालीत."

त्यांचं हे वाक्य म्हणजे तीन दिवसांपासून ज्या वाक्याची वाट पाहत होतो, तेच होतं. 'जीव भांड्यात पडला म्हणतात', ना तसा हा क्षण होता. सगळे व्यवस्थित असल्याचं कळल्यावरही भरून आलं.

अशा संकटाच्यावेळी कुठलीच मदत करू शकत नसल्याची हतबलता आणि तिथली माहिती मिळत नसल्यानं अस्वस्थता... त्या एका वाक्यानं थोडी शांत केली.

रोहा-तळा-मुरुड हा सारा माझ्या गावाचा पट्टा नेहमीच पावसाळ्यात तुफान वाऱ्याला सामोरा जातो. त्यात नवीन काहीच नाही. समुद्रापासून तीस-एक किलोमीटरवर असल्यानं वादळा-बिदळाचे इशारेही नेहमीचेच आहेत. त्यातही नवीन काहीच नव्हतं. पण यावेळचं वादळ असं भयंकर रूपात येणार असल्याची कुणाला कुणकुण नव्हती, अन् अंदाजही नव्हता. माध्यमांवर येणाऱ्या बातम्यांमधून कळत होतं की, चक्रीवादळ येणार आहे, पण तो इतक्या भयंकर रूपात येईल, वाटलं नव्हतं.

शासन-प्रशासनाच्या मदतीची वाट न पाहता लोकांनी घरं दुरुस्त करण्यास सुरुवात केली.

चक्रीवादळाला पाच दिवस झाल्यानंतर, आता लोक आपापली घरं दुरुस्त करू लागलेत. सरकारनं मदत जाहीर केली, पंचनामे सांगितलेत. घरांचे फोटोही मदतीसाठी ग्राह्य धरले जातील म्हटलंय खरं. पण गावाकडे वीज नाहीय. फोन चार्ज नाहीत. फोटो काढणार कसे, हा प्रश्न आहेच.

घर सावरायचं की पेरणी करायची?

त्यात पेरणीही आहे. रायगड जिल्ह्यात आता भातशेतीच्या पेरणीचा काळ. दहा दिवसात कोकण किनारपट्टीर मान्सून धडकेल. त्यामुळे दहा दिवसात पेरणी केली नाही, तर गेल्या सहा महिन्यात शेतीचा कस वाढवायला केलेली मेहनत फुकट जाईल.

त्यामुळे...


...ंत येऊन पोचले होते, अशीही या दफ्तरात नोंद आहे.

पानिपतच्या युद्धाच्या अखेरच्या टप्प्याचं वर्णन करताना इतिहासकार एच. जी. रॉलिन्स म्हणतात, 'युद्धाच्या अखेरच्या टप्प्यात सदाशिवराव भाऊ पेशवे आपल्या अरबी घोड्यावर स्वार झाले आणि आपल्या सैनिकांना बरोबर घेऊन उमद्या पुरुषाला शोभेल अशा वृत्तीनं आघाडीवर पोचले आणि त्यांनी वीरमरण पत्करलं. दिसेनासे होईपर्यंत ते या ओंगळ लुटारूंशी लढत होते.'

'काला आंब'- पानिपतावर झालेल्या युद्धांचे स्मारक.

इतिहासकार काहीही म्हणाले, तरी या गावातल्या लोकांना भाऊसाहेबांच्या इथल्... उर्वरित लेख लिहा:

ो देह भाऊंचाच असल्याचं मराठ्यांनी सांगितलं.

ऐतिहासिक संदर्भांमध्ये भाऊसाहेब युद्धात मरण पावले असा उल्लेख आहे.

शुजाने तो मृतदेह अब्दालीकडे पाठवला आणि अब्दालीने त्यावर योग्य अंत्यसंस्कार करण्यास सांगितले. काशिराज आणि राजा अनूपगीर गोसावी यांनी त्या देहावर अंत्यसंस्कार केले. अशीही इतिहासात नोंद आहे.

का. ना. साने आणि गो. स. सरदेसाई या इतिहासकारांनी संकलित केलेल्या पत्रांमधून आणि याद्यांमधून सदाशिवराव भाऊंचा वध आणि शिरच्छेद केलेल्या पठाणाने सांगितलेली कहाणी सापडते.

'उंची अलंकार घालून घोड्यावर बसलेल्या एका मराठा स्वाराशी सामना झाल्यावर पठाण सैनिकांच्या एका तुकडीने अलंकारांच्या मोहाने त्याला अडवून ओळख विचारली. काही क्षणातच त्या सैनिकांत आणि त्या स्वारात झटापट झाली. संतापून एका पठाण सैनिकाने त्या मराठा स्वाराचा शिरच्छेद केला.'

ते कापलेलं शीर शुजाच्या छावणीत आल्यानंतर मराठा सैनिकांनी त्याची ओळख पटवली. ते भाऊसाहेबांचंच शीर होतं. भाऊसाहेबांच्या देहावर आधीच अंत्यसंस्कार झाले होते. दुसऱ्या दिवशी त्या शिरावर अग्निसंस्कार करण्यात आला, असा संदर्भ पेशवे दफ्तरात सापडतो.

भाऊसाहेबांनी इथेच समाधी घेतली असं गावकरी सांगतात.

माघ महिन्यातल्या शुक्ल पक्षातल्या 13व्या दिवशी सदाशिवराव भाऊंनी समाधी घेतली, असं सुंदरनाथ यांनी सांगितलं. या दिवशी दर वर्षी समाधीच्या ठिकाणी मोठी जत्रा भरते.

समाधीच्या दिवशी अजूनही भरतो मेळा!

"लहान असल्यापासून या जत्रेला मी नेमाने जातो. गावातल्या सगळ्याच लोकांची भाऊ नाथ बाबांवर श्रद्धा आहे. नरहर विष्णु गाडगीळ म्हणजेच काकासाहेब गाडगीळ पंजाबचे राज्यपाल होते. त्या वेळी पंजाब-हरयाणा ही दोन वेगळी राज्यं झाली नव्हती. ते दर वर्षी या मेळ्याला आवर्जून हजेरी लावायचे," राज सिंग हु्ड्डा सांगतात.

या दिवशी भाऊनाथांच्या समाधीची पूजा होते. तसंच त्यांच्या वीरश्रीला वंदन करण्यासाठी कुस्त्यांचे फड लागतात, अशी माहिती हुड्डा यांनी दिली.

'विश्वास गेला पानिपतात', 'मराठ्यांचं पानिपत झालं...' ह्या म्हणी सर्रास वापरल्या जातात. एके काळी अटकेपार झेंडे लावणाऱ्या मराठ्यांच्या उत्तरेतल्या वर्चस्वाला या युद्धानंतर धक्का लागला असाही पानिपतच्या युद्धाचा उल्लेख अनेकदा आढळतो.

एका बाजूला मराठ्यांची एक अख्खी पिढी आणि त्या सैन्याचे सेनापती सदाशिवराव भाऊ पेशवे या युद्धात मारले गेल्याचा सल इतकी शतकं महाराष्ट्राच्या मनात आहे.

पण...


...ंत सिन्हा स्वत:च पक्षातून बाहेर पडले.

असंच दुर्लक्ष भाजपनं दुसरे मोठे नेते शत्रुघ्न सिन्हा यांच्याकडेही केलं. लालकृष्ण आडवाणी यांच्या गटाचे मानले गेले एकेकाळचे बॉलिवुडचे स्टार सिन्हा हेही मोदी आणि त्यांच्या सरकारचे कठोर टीकाकार बनले. पण पक्षाने त्यांच्यावर कारवाई केली नाही. शेवटी शत्रुघ्न सिन्हा 2019च्या लोकसभा निवडणुकीअगोदर कॉंग्रेसमध्ये शामील झाले आणि पाटण्यातून त्यांनी निवडणूक लढवली. या निवडणुकीत पक्षानं आडवाणी, मुरली मनोहर जोशी यांसारख्या नेत्यांनाही तिकिट दिलं नाही.

पक्षाचे टीकाकार झाले... उर्वरित लेख लिहा:

ेंच्या बाबतीत दुर्लक्ष करुन मारणे ही दिसते आहे जे कायम राजकारणात केलं जातं," राजकीय पत्रकार मृणालिनी नानिवडेकर सांगतात.

"त्यामुळे खडसे एवढं बोलताहेत तरी त्यावर भाजपा पक्ष म्हणून टोकाची भूमिका घेत नाही आहे. दुसरीकडे पक्ष स्वत:च्या प्रतिमेचाही विचार करतो आहे असं दिसतंय. खडसेंवर अन्याय म्हणजे पक्षातल्या बहुजन समाजातल्या नेत्यांवर अन्याय हे नरेटिव्ह खडसेंच्या समर्थकांनी तयार केलं आहे. जर खडसेंवर कारवाई केली तर या नरेटिव्हचा तोटा होईल असंही पक्षाला वाटत असावं. पण एक नक्की आहे की, खडसेंनी पक्षातच असावं असा एक मोठा गट भाजपात आहे," नानिवडेकर पुढे म्हणतात.

राजकीय विश्लेषक आणि 'लोकमत'चे वरिष्ठ सहाय्यक संपादक संदीप प्रधान यांच्या मते जी शिक्षा वा कारवाई खडसेंवर व्हायची होती ती झाली आहे.

"त्यांचं मंत्रिपद गेलं, उमेदवारी मिळाली नाही, कोणत पद आता नाही. त्यामुळे त्यांच्या वक्तव्यांची जी किंमत त्यांना चुकवायची होती ती त्यांनी चुकवलेली आहे. त्यामुळे आता वेगळी कारवाई काय करणार? आणि आता 'मेलेलं कोंबडं आगीला काय भिणार' असं खडसे आणि भाजपा यांची अवस्था झाली आहे. त्यामुळे त्याकडे दुर्लक्ष केलं जातं," असं प्रधान म्हणतात.

'खडसेंनी तांत्रिकदृष्ट्या पक्षशिस्त मोडली नाही'

किरण तारे वरिष्ठ राजकीय पत्रकार आहेत. त्यांच्या मते दोन कारणांमुळे खडसेंवर पक्षाची कारवाई होत नाही.

"एक म्हणजे तांत्रिकदृष्ट्या त्यांनी पक्षविरोधी अशी कोणतीही कृती केलेली नाही. त्यांच्यामुळे कार्यकर्ते दुस-या पक्षात गेलेले नाहीत किंवा त्यांनी पक्षाचा कुठला उमेदवार पाडलेला नाही. ते फक्त माझ्यावर अन्याय झाला असं म्हणत राहतात आणि ते खरंही आहे. त्यामुळे पक्षशिस्त मोडली असं होत नाही. दुसरं कारण म्हणजे ते एवढे वरिष्ठ आहेत की त्यांच्यावर कारवाई झाल्यानं वेगळा मेसेज जाईल. ओबीसी समाजामध्ये प्रतिक्रिया येईल. आणि ते जे बोलतील ते करतीलच असं नाही असंही पक्षाला वाटत असेल. ते मध्ये झालेल्या पक्षाच्या कार्यकारणीच्या बैठकीलाही आले होते," किरण तारे म्हणतात.

अर्थात खडसेंच्या बाबतीत त्यांनी मंत्रिपदाचा राजीनामा दिल्यावर अनेक चर्चा झाल्या, कयास लावले गेले. पण खडसेंच्या बाजूनंही आणि पक्षाच्या बाजूनं निर्णायक काही कृती झाली नाही. आता पुन्हा चर्चा सुरु झाल्या आहेत. त्यांचं नेमकं काय होतं आणि त्याच्या राज्याच्या राजकारणावर काय परिणाम होतो हे खडसेंच्या राजकीय उपद्रवमूल्यावर ठरेल....


...ंतर तयार करण्यात आलेलं 'हम सब एक है पोस्टर'

मोहल्ला कमिटी ही चळवळ राजकिय नाही, तर लोकांमधून पुढे आलेली चळवळ आहे, असं त्यांना वाटतं. ते म्हणतात, "दंगल होण्याचे अनेक प्रसंग धारावीत येऊन गेले, पण दंगल झाली नाही. एकदा काय झालं... गणेशोत्सव आणि रमझान ईद एकाच काळात होती. धारावीत 31 मशिदी आहेत. गणेश विसर्जनाच्या मिरवणुका आणि नमाझ पढण्याची वेळ एकच. दोन्ही धार्मिक भावना महत्त्वाच्या."

"धारावीतल्या बडी मशिदीजवळून मिरवणूक गेली तर त्याची झळ दोघांनाही पोहचणार. अशावेळी दोन्ही समुदायाच्या लोकांनी मोहल्ला कमि... उर्वरित लेख लिहा:

षी या उपक्रमाला 25 वर्षं पूर्ण झाली. त्यावेळी काही कार्यकर्त्यांचा सत्कारही करण्यात आला होता.

पत्रकार मीना मेनन यांच्या मुंबई दंगलीविषयी असलेल्या Riots and After in Mumbai या पुस्तकात लिहितात, "1994 मध्ये मुंबईचे तत्कालीन पोलीस आयुक्त ज्युलिओ रिबेलो आणि सतीश सहानी यांच्या कल्पनेतून आणि प्रयत्नांमधून पुढे आलेली मोहल्ला कमिट्यांची चळवळ आजही सुरू आहे. यातील काही कमिट्या पुढे निष्क्रिय झाल्या. त्यांना पुन्हा सक्रीय करण्याच्या उद्देशाने 2006 पासून विरोचन रावते हे सामाजिक कार्यकर्ते काम करत आहेत.

"सुरुवातीच्या काळात या कमिट्या इतर नागरी समस्या सोडवण्याचंही काम करत. पोलीस आणि लोक यांच्यातला संवादाचा दुवा बनत. क्रिडा स्पर्धांचं आयोजन करत. आता त्यांचं काम नियमित सुरू आहे. तणावाची शक्यता नसलेल्या एखाद्या वस्तीतही लोक अनपेक्षितपणे सक्रिय होऊ शकतात. विरोचन रावतेंना वाटतं की दंगलीच्या वेळची मानसिकता आज नाही, पण लोकांचे विचार आजही कट्टर आहेत," असं मेनन नमूद करतात.

'भिवंडी पॅटर्न आणि मोहल्ला कमिटी'

मोहल्ला कमिटीच्या संकल्पनेचे जनक माजी आयपीएस अधिकारी सुरेश खोपडे यांना मानलं जातं. मुंबईत जेव्हा दंगली भडकल्या होत्या तेव्हा भिवंडी शांत होती, याचं श्रेय खोपडेंना दिलं जातं. त्यावेळी ते भिवंडीचे पोलीस उपायुक्त होते.

भिंवडीमध्ये चार मोठ्या दंगली झाल्या होत्या, त्याचा सखोल अभ्यास खोपडेंनी केला. स्थानिक तंटे सोडवणारी आणि आपापसात विश्वासाचं नातं तयार करणारी मोहल्ला समिती तयार करण्यात आली. त्यांच्या या प्रयोगाला 'भिवंडी पॅटर्न' असं म्हटलं जातं.

भिवंडी पॅटर्न तयार करणारे माजी आयपीएस अधिकारी सुरेश खोपडे

दिल्लीत झालेल्या दंगलीच्या पार्श्वभूमीवर बीबीसी मराठीने सुरेश खोपडे यांच्याशी चर्चा केली. पोलिसांनी दंगलीवेळी निर्णायक भूमिका घ्यायला हवी होती, असं मत त्यांनी व्यक्त केलं.

खोपडे सांगतात, "आग लागल्यानंतर ती विझवण्याचं काम केलं जातं. आग लागू नये यासाठी काम करत नाही. ज्यावेळी कायद्यांना आव्हान दिलं गेलं त्यावेळी दिल्लीत किंवा इतर ठिकाणी पोलिसांनी चर्चा करून लोकांना समजावून सांगायला हवं होतं.

"हिंदू आणि मुस्लीम समुदायामध्ये तसंच पोलीस दलातील कनिष्ठ आणि वरिष्ठ कर्मचाऱ्यांमध्ये संवाद निर्माण करायला हवा होता. तसंच दंगली हाताळण्याच्या वेगवेगळ्या पद्धतीबद्दल विचार करायला हवा होता. तसं न झाल्यानेच दिल्लीतल्या दंगली चिघळताना...


...ंतर नवऱ्यापासून वेगळं होण्याचा निर्णय घेतला.

आम्ही लग्नंच करायला नको होतं

ती सांगते, "तो अनेक गोष्टींमध्ये चांगला होता. मात्र प्रत्येक छोट्या गोष्टीवरून आमच्यात वाद व्हायचे. भांडणं व्हायची. गैरसमज खूप वाढले होते. एकेदिवशी मी त्याला दुसऱ्या महिलेला मेसेज करताना पाहिलं. त्यादिवशी मला वाटलं की आम्ही लग्नंच करायला नको होतं."

रूबीच्या आईने घटस्फोटाच्या वेळी तिची साथ दिली नाही. एक चांगली पत्नी बनून राहा, असं तिची आई तिला सांगायची. रूबी आपलं घर सोडून वेगळं राहू लागली.

मानसोपचार तज्ज्ञ डॉक्टर राह... उर्वरित लेख लिहा:

ा कुणालाही समजत नसे. दारू पिणं सोडल्यानंतर सगळं ठीक होईल, असं मला वाटलं. त्यामुळं मी सहा महिने दारू प्यायलो नाही."

सुखद भविष्याची आस

रूबी आपले आई-वडील आणि जुन्या मित्रांपासून दूर गेली. दुसऱ्या शहरात जाऊन नवी नोकरी करू लागली. सहा महिन्यांनंतर ती पुन्हा डेट करू लागली.

"पहिली डेट खूपच वाईट ठरली. मी 29 वर्षांची होते आणि मुलगा 26 वर्षांचा. मी घटस्फोट घेत असल्याचं सांगितल्यानंतर त्याने मला अत्यंत विचित्र वागणूक दिली. त्यानंतर इतरांसोबत माझ्या घटस्फोटाबाबत चर्चा करणं मी टाळू लागले."

डॉक्टर अँड्र्यू सांगतात की नातं तुटल्यानंतर अपराधी वाटणं स्वाभाविक आहे. "जे काही घडलं ते तुमच्या दोघांतील नात्यामुळं घडलं, हे तुम्हाला समजून घ्यावं लागेल. हे तुमच्याबद्दल अथवा दुसऱ्या व्यक्तिबद्दल कोणतंही जजमेंट नाही. आपण चांगली व्यक्ती नाही त्यामुळेच हे सर्व घडल्याचं युवकांना वाटतं."

रूबी आणि रेचल दोघंही आता नव्या नात्यात जाण्यापूर्वी थोडा वेळ घेत आहेत. मात्र रॉबनं नुकतंच डेट करणं सुरू केलं आहे.

रॉब सांगतो, "माझी पहिली पत्नी आणि मी आता चांगले मित्र आहोत. सुरूवातीला मला अडचणी येत होत्या मात्र आता सर्व गोष्टी सकारात्मकरित्या चालू आहेत.

रूबी आता हळूहळू आपल्या कुटुंबीयांना भेटू लागली आहे. ती सांगते, की कोणत्याही कामासाठी कोणाच्याही परवानगीची गरज नसते, हे मला घटस्फोटानं शिकवलं. माझ्या आनंदासाठी मी स्वतःच जबाबदार आहे. हा प्रवास अवघड होता. परंतु एका लांबच लांब अंधारानंतर एखाद्या सोनेरी किरणासारखा हा प्रवास आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंतर हे युद्ध संपलं. या युद्धात किमान पाच लाख इराणी आणि इराकी मारले गेले असावेत. इराकने इराणमध्ये रासायनिक अस्रांचा वापर केला होता आणि त्याचे परिणाम इराणमध्ये दीर्घकाळ उमटत होते असं म्हटलं जातं.

याच काळात इराणनं अणुबॉम्ब तयार करण्याचे संकेत दिले होते. शाह यांच्या काळात अमेरिकेचे तत्कालीन राष्ट्रपती आयसेन हॉवर यांनी इराणमध्ये अणू-ऊर्जेचं संयंत्र तयार करण्याचे प्रयत्न केले होते.

इराणने सुरू केलेला अणू कार्यक्रम 2002पर्यंत गुप्त होता. या सर्व परिसरामध्ये अमेरिकेनं धोरण बदलल्यावर यामध्ये अत्यंत नाट... उर्वरित लेख लिहा:

ा 40 वर्षांमध्ये इराणने अनेक संकटं पाहिली आहेत. या वेळचं संकटही काही कमी त्रासदायक नाही. काही तज्ज्ञांच्यामते ट्रंप यांना शत्रुत्वपूर्ण नीतीने या परिसरात शांतता प्रस्थापित करता येणार नाही. आपल्या धोरणात त्यांनी संवादाचा समावेश करायला हवा असं तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ंतरही या घटनेच्या जखमा उघडपणे दिसतात. पेरणे फाट्यापासूनच पुढे पोलिसांची संख्या नजरेत भरते. प्रत्येक चौकात स्थानिक पोलीस आणि राज्य राखीव दलाच्या अतिरिक्त कुमकीचे जवान उभे असतात. अग्निशामक दलाचे बंब आहेत, पोलीस अधिकाऱ्यांच्या गाड्या आहेत. बहुतांश दुकानं, हॉटेल्स उघडली असली आणि व्यवहार सुरू झाले असले, तरीही वातावरणातला तणाव स्पष्ट जाणवतो.

भीमा कोरेगांवच्या विजयस्तंभानंतर नदीवरचा पूल ओलांडला की त्या दिवशी नेमकं काय झालं असेल, याची कल्पना येऊ लागते. तोडलेल्या, जळालेल्या गाड्या रस्त्याच्या बाजूला आजह... उर्वरित लेख लिहा:

ते आले, त्यांच्या गाडीचा सायरन वाजला, तसे हे लोक पळून गेले. ते कोण होते आम्हाला काहीच माहीत नाही," पवार म्हणाले.

 पवार यांची मुंबईला राहणारी मुलं, नातवंड असा परिवारही मुक्कामाला आला होता. ते सारे अजूनही इथेच थांबले आहेत.

या आवारातल्या चाळीमध्ये १४ ते १५ जण वस्तीला होते. पवार सांगतात की आता त्यातले चार पाचच मागे राहिले आहेत. बाकी सारे भितीनं इथून निघून गेले आहेत.

सुदाम पवार

"मी इथं पंचवीस वर्षांपासून जास्त काळ राहतो. गावकऱ्यांशी माझे चांगले संबंध आहेत. असं अगोदर इथं कधी काही घडलं नाही. आता हे कसं झालं हे मला अजूनही कळत नाही. मी सणसवाडीतून कुठंही जाणार नाही," सुदाम पवार भावनिक होऊन म्हणतात.

 सर्वसामान्यांना बसला फटका

कोरेगांव, सणसवाडी या सगळ्या भागामध्ये या हिंसाचारामुळे स्थानिक नागरिकांचंही नुकसान झालं आहे. ज्यांचा कोणत्या आंदोलनाशी, संघटनांशी संबंध नव्हता, त्यांनाही याची झळ पोहोचली आहे.

कोरेगांव आणि सणसवाडीच्या दरम्यान एका हॉटेलमध्ये जेव्हा आम्ही थांबलो, तेव्हा सुरुवातीला बुजलेले अनेक स्थानिक नागरिक नंतर हळूहळू बोलायला लागले. पोलिसांचा मोठा फौजफाटा, सुरू असलेली चौकशी, माध्यमांचं कव्हरेज या सगळ्यामुळे वातावरणात एक दबाव होता. त्यामुळे त्यांची नावं न लिहिण्याच्या अटीवरच ते बोलले.

भीमा-कोरेगावनंतरच्या महाराष्ट्र बंददरम्यान मालमत्तेचं मोठं नुकसान झालं

"त्या दिवशी इथं सगळं बंद होतं म्हणून आम्हीही आत घरातच होतो. पण नंतर दुपारहून हे सगळं सुरू झालं. आमच्या हॉटेलमध्येही लोक घुसले. तोडफोड केली. तरी शटर न उघडलं गेल्यानं आतलं सगळं वाचलं. पण काऊंटर आणि बाहेरच्या टेबलांची तोडफोड झाली," हॉटेलचा व्यवसाय करणारे एक स्थानिक सांगतात. गावातले अनेक जण त्यांचं झालेलं नुकसान मोजण्यातच सध्या व्यग्र आहेत. बाहेरून आलेल्या गाड्यांसोबतच स्थानिकांच्या गाड्यांचही नुकसान झालंय.

"एकूणच जमाव काही काळ बेकाबू झाला होता. कोणी घाबरले होते, तर कोणी स्वत:ला, मालमत्तेला वाचवण्यासाठी प्रयत्न करत होते. मी स्वत: आमच्या घरात कोरेगांवच्या स्तंभाच्या दर्शनाला आलेल्या स्त्रियांच्या एका गटाला थांबवलं होतं. त्याही घाबरल्या होत्या," दुसरे एक ज्येष्ठ स्थानिक नागरिक सांगतात.

"आमचा प्रश्न असा आहे की गावातल्या अनेकांचा याच्याशी काही संबंध पण नव्हता, पण त्यांचं नुकसान झालं. गावाचं नावही अशा चुकीच्या कारणासाठी घेतलं जाऊ लागलं. यावर कुठं कोणाला काही...


...ंत्रालयात फाईल गेल्याचं सांगतात, तर कधी काय, असं हताशपणे माधुरी सांगते.

"सारथीच्या माध्यमातून दिल्लीत आलेल्यांपैकी 15 विद्यार्थी UPSCची मुख्य परीक्षा पास होऊन मुलाखतीला पात्रही झालेत. अशावेळी त्यांनी मुलाखतीची तयारी करायची की आर्थिक प्रश्न सोडवायचा?" असा प्रश्न माधुरी गरुड उपस्थित करते.

पण केवळ विद्यावेतन मिळालं नाही म्हणून हे विद्यार्थी रस्त्यावर उतरले नाहीत, तर त्यांच्या मागण्यांमध्ये 'सारथी'ची काढण्यात आलेली स्वायत्तता पुन्हा द्यावी, ही सुद्धा मागणी आहे. या विद्यार्थ्यांचं म्हणणं आहे की, सा... उर्वरित लेख लिहा:

ल कारभार गेल्या दोन-अडीच महिन्यांपासून चर्चेच्या केंद्रस्थानी आहे आणि त्याची कारणं आणखी वेगळी आहेत. 'सारथी'चे नेमके कोणते मुद्दे आता चर्चेत आहेत, हे पाहण्यापूर्वी 'सारथी' काय आहे, हे थोडक्यात पाहूया.

'सारथी'ची स्थापना कशी झाली?

महाराष्ट्रात झालेल्या मराठा मोर्चातून ज्यावेळी मराठा आरक्षणाची मागणी पुढे आली आणि त्यानंतर मराठा, मराठा-कुणबी, कुणबी-मराठा समाजातल्या गरीब तरुण-तरुणींच्या शिक्षणाबाबत चर्चा सुरू झाली, त्यावेळी तत्कालीन सरकारनं 'बार्टी'च्या धर्तीवर या संस्थेचा मुद्दा पुढे आला. त्यातून 4 जून 2018 रोजी 'सारथी'ची स्थापना झाली.

छत्रपती शाहू महाराज संशोधन, प्रशिक्षण व मानव विकास संस्था म्हणेजच 'सारथी'.

'सारथी' ही संस्था कंपनी कायदा, 2013 अंतर्गत कलम 8 अन्वये नॉन-प्रॉफिट सरकारी कंपनी म्हणून स्थापन आहे. सारथीची स्थापना मराठा, मराठा-कुणबी, कुणबी-मराठा, कुणबी समुदाय आणि महाराष्ट्रातील कृषीवर अवलंबून असलेल्या कुटुंबांचे सामाजिक-आर्थिक आणि शैक्षणिक विकासासाठी करण्यात आली.

संशोधन, सरकारची धोरणं, प्रशिक्षण आणि ग्रामीण जनतेस मार्गदर्शन, विशेषत: जे शेतकरी शेतीवर अवलंबून असतात त्यांच्यासाठी मार्गदर्शन करणे, ही उद्दिष्टं या संस्थेनं ठेवली.

11 फेब्रुवारी 2019 रोजी 'सारथी'नं प्रत्यक्ष कामकाजाला सुरुवात केली. तीन मुख्य आणि इतर 82 उपक्रम सारथीच्या माध्यमातून राबवले जातात. स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना या संस्थेचा मोठा लाभ झालेला दिसून येतो. आतापर्यंत सारथीचे 3251 लाभार्थी असल्याचं संस्थेची आकडेवारी सांगते.

गेल्या काही दिवसांपासून 'सारथी' चर्चेत का आहे?

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संशोधन व प्रशिक्षण संस्था म्हणजेच 'बार्टी'च्या कामाचा अनुभव असलेल्या डी. आर. परिहार यांच्याकडे 'सारथी'च्या व्यवस्थापकीय संचालकपदाची जबाबदारी देण्यात आली होती.

त्यांच्या कारकिर्दीत विद्यावेतन आणि संस्थेचा कारभार सुरळीत सुरू असतानाच 'सारथी'वर अनियमिततेचा आरोप झाला. मदत पुनर्वसन विभागाचे सचिव किशोरराजे निंबाळकर यांनी केलेल्या चौकशीत सारथीच्या अनियमिततेवर बोट ठेवलं. त्यानंतर मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी आर्थिक गैरव्यवहारांची उच्चस्तरीय चौकशी करण्याचे आदेश दिले.

डी. आर. परिहार यांनी 'महाराष्ट्र टाइम्स'शी बोलताना हे आरोप फेटाळले होते. मात्र, दरम्यान परिहार यांनी पदाचा राजीनामाही दिला. आता सारथीचा प्रभार आनंद रायते यांच्या...


...ंत्रिपद राष्ट्रवादी काँग्रेसकडे जाईल, हे जवळपास निश्चित आहे.

महसूल, संसदीय कामकाज, समाजकल्याण, सहकार, विपणन अशी खाती काँग्रेसच्या वाट्याला येतील, अस अंदाज संजय जोग यांनी वर्तवला होता, आणि झालंही तसंच.

काँग्रेसच्या वाट्याला येणारं महसूल मंत्रिपद बाळासाहेब थोरातांकडेच गेलं.

मग अशोक चव्हाण आणि पृथ्वीराज चव्हाणांचं काय, असा प्रश्न उद्भवतो.

प्रशांत दीक्षित सांगतात, "अशोक चव्हाण हे मंत्रिपदासाठी कुठलाही दबाव आणणार नाहीत. कारण त्यांनी नांदेड राखलं असलं तरी पक्षासाठी उल्लेखनीय कामगिरी केली नाहीये. ... उर्वरित लेख लिहा:

यांना ठरवावं लागेल."

शिवाय, पृथ्वीराज चव्हाणांना मंत्रिमंडळात किंवा मोठे पद दिल्यास महाविकास आघाडी सरकारला विश्वासार्हतेसाठी पृथ्वीराज चव्हाणांच्या प्रतिमेचा फायदा होऊ शकतो, असंही दीक्षित सांगतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंदवला आहे. मात्र महाराष्ट्रातला राजकीय भूकंप त्यांनी पहिल्यांदा अनुभवला.

महाविकासआघाडीची सत्ता यायच्या आधीच देवेंद्र फडणवीस आणि अजित पवार यांनी जेव्हा शपथ घेतली तेव्हा सैय्यद जहीर या शिक्षकाला जोरदार धक्का बसला, असं त्यांचं म्हणणं आहे.

"आपल्या या नव्या सत्तासमीकरणाचा धक्का बसला असून त्यातून सावरण्यासाठी आपण रजेचा अर्ज करत आहोत," असं मुख्यध्यापकांना दिलेल्या अर्जात त्यांनी म्हटलं आहे.

जहिर यांचा सुटीचा अर्ज मुख्याध्यापक दत्तात्रय चौधरी यांनी अमान्य केला. ते म्हणाले "सुटीच्या अर्जाच कारण पाह... उर्वरित लेख लिहा:

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंदाज आहे. शहारातील सर्व आठ रेल्वे स्थानकांचा विस्तार आणि सुशोभीकरण करण्यात आले आहे."

गेल्या कुंभमेळ्यात झालेल्या चेंगराचेंगरीत 40 भाविकांचा मृत्यू झाला होता. अशी परिस्थिती पुन्हा उद्भवू नये, यासाठी खबरदारी घेतली गेली आहे, हे दाखवण्यासाठी ते मला मुख्य स्टेशनवरही घेऊन गेले होते.

स्थानकावर एक नवीन प्लॅटफॉर्म बांधण्यात आला आहे. एका प्लॅटफॉर्मवरून दुसरीकडे जाण्यासाठी नवीन पादचारी पूल बांधण्यात आले आहेत. तर प्रवेश आणि प्रस्थान गेटवर गोंधळ उडू नये, यासाठी विशेष व्यवस्था ठेवण्यात आलेली आहे.

रेल्वे ... उर्वरित लेख लिहा:

ा दिड लाख भाविकांना कार्डवाटप करण्यात आले आहे. त्यांना दोन रुपये किलो दराने तांदुळ, तीन रुपये किलो दराने गव्हाचे पीठ, साडेसात रुपये किलो दराने साखर देण्यात येईल.

यंदाच्या कुंभमेळ्यासाठी 5,384 टन तांदुळ, 7,834 टन कणीक, 3,174 टन साखर आणि 767 किलोलीटर केरोसीन वाटप करण्यात आले आहे.

संपूर्ण मैदानावर शुद्ध पाण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे.

वैद्यकीय व्यवस्था

मेळ्याच्या ठिकाणी 100 बेडचे मध्यवर्ती हॉस्पिटल आणि 10 छोटे हॉस्पिटल उभारण्यात आले आहेत. 1 डिसेंबरपासून त्यांनी कामही सुरू केले आहे.

कुंभमेळ्याच्या आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण पथकाचे नेतृत्व करणारे डॉ. अशोक कुमार पालिवाल सांगतात, "आमच्या हॉस्पिटलमध्ये रोज जवळपास तीन हजार रुग्ण येतात. 15 जानेवारीला मोठी गर्दी असेल. त्यामुळे त्यादिवशी जवळपास 10,000 रुग्ण दाखल होण्याची शक्यता आहे."

डॉ. पालिवाल 193 डॉक्टर आणि नर्स, फार्मसिस्ट यासारख्या दिड हजारांहून अधिक आरोग्य कर्मचाऱ्यांच्या पथकाचे नेतृत्व करतात. इतकेच नाही तर 80 आयुर्वेदिक डॉक्टरांचे पथकही तैनात आहे.

या हॉस्पिटल्समध्ये सर्जरी, एक्स-रे, अल्ट्रासाउंड आणि पॅथोलॉजी लॅबजी व्यवस्था आहे.

डॉ. पालिवाल सांगतात, "आमच्याकडे 86 अॅम्ब्युलन्स, 9 नदीतील अॅम्ब्युलन्स आणि एक हवाई अॅम्ब्युलन्स आहे. मोठ्यात मोठ्या इमरजेन्सीसाठीसुद्धा आम्ही सज्ज आहोत."

स्वच्छतागृहांचा प्रश्न

मेळ्यातील स्वच्छतेवरही डॉ. पालिवाल आणि त्यांच्या चमूची देखरेख असेल.

मेळ्यात येणाऱ्या कोट्यवधी लोकांसाठी एक लाख बावीस हजार स्वच्छतागृह बांधले आहेत. तर वीस हजार कचराकुंड्याही ठेवल्या आहेत.

22,000 हजार स्वच्छता कर्मचारी नेमण्यात आले आहेत. कचरा व्यवस्थापनासाठीही योजना तयार आहे. प्रत्येक टॉयलेटला जिओटॅग केलेले आहे.

मात्र या स्वच्छतागृहांमध्ये पाणी नसल्याची तक्रार आतापासूनच सुरू झाली असली तरी उत्सव सुरू होण्याआधीच ही समस्या सोडवली जाईल, असं आश्वासन डॉ. पालिवाल यांनी दिले.

"हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प आहे. लोकं अहोरात्र काम करत आहेत. पाईपलाईन टाकणे, नळ जोडणे, स्वच्छतागृह उभारणे, अशी कामे सुरू आहेत." असं डॉ. पालिवाल म्हणाले.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ंदावलेली असते. शरीराला ऑक्सिजन योग्य प्रमाणात मिळत नाही. त्यात कोरोनामुळे फुफ्फुसांची कार्यक्षमता कमी होते. वजनामुळे अवयव योग्य पद्धतीने कार्य करत नाहीत. त्यामुळे कोरोनाबाधित लठ्ठ व्यक्तीवर उपचार खूप कठीण होतात."

गेल्या महिन्याभरात डॉ. बोरूडेंकडे लठ्ठपणाने ग्रस्त 15 रुग्णांनी वजन कमी करण्यासाठी शस्त्रक्रियेसाठी विचारणा केली आहे. यातील एका 26 वर्षीय मुलाचं वजन तब्बल 178 किलो, तर 25 वर्षाच्या मुलीचं वजन 170 किलो आहे.

"लठ्ठपणा आणि कोव्हिड-19 हे कॉम्बिनेशन जीवघेणं आहे. लोकांमध्ये भीती आहे. महिना... उर्वरित लेख लिहा:

क वाढतं. आमच्याकडे आलेल्या काही रुग्णांच्या शरीरात सारखेचं प्रमाण 400-500 पर्यंत पोहोचलं होतं," असं डॉ. देशमुख पुढे म्हणाले.

थायरॉइड आणि कोव्हिड-19

शरीराची प्रत्येक क्रिया आणि अवयवाला काम करण्यासाठी थायरॉइड हॉर्मोनची गरज असते. शरीरातील थायरॉइडचं प्रमाण कमी किंवा जास्त झालं तर याचा परिणाम अवयवांवर होतो. थायरॉइड ग्रंथी काम करत नसेल तर लोकांची चया-पचय क्रिया (Metabolism) मंदावते.

हायपो-थायरॉइडिजम - थायरॉइडच शरीरातील प्रमाण कमी होणं

हायपर-थायरॉइडिजम- सशरीरात जास्त प्रमाणात थायरॉइड हॉर्मोन असणं

महाराष्ट्र मेडिकल असोसिएशनचे अध्यक्ष डॉ. शिवकुमार उत्तुरे म्हणतात, "ज्या व्यक्तीच्या शरीरात कमी प्रमाणात थायरॉइड हॉर्मोन असतात, अशांना कोरोनाची लागण झाली तर शरीराला व्हायरसशी लढण्यासाठी योग्य सपोर्ट मिळत नाही. अशा व्यक्तींमध्ये तीव्र लक्षणं दिसून येतात. शरीरातील प्रत्येक क्रियेसाठी (System) थायरॉइडची गरज असते. शरीरात योग्य प्रमाणात थायरॉइड नसल्याने सर्व अवयवांवर याचा परिणाम होतो."

तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार, शरीरात अचानक जास्त प्रमाणात थायरॉइड निर्माण झाल्यास शरीरातील सर्व क्रियांचा वेग प्रचंड वाढतो. अवयव या प्रचंड वेगाला सहन करू शकत नाही आणि त्यात कोरोनाची लागण झाली असेल तर, फुफ्फुसांना इजा होण्याची शक्यता असते. थायरॉइड ग्रंथी योग्य काम करत नसेल तर चयापचय क्रिया मंदावते.

मधुमेह, उच्च-रक्तदाब हे जीवनशैली निगडीत आजार आहेत. कोरोनामुळे गेले तीन महिने देशात लॉकडाऊन आहे. घरी असल्याने लोकांचा व्यायाम बंद झालाय. त्यात कामाचा स्ट्रेस आणि इतर कारणांमुळे शरीराचं संतुलन बिघडत आहे. त्यामुळे तरूण पिढीने आपल्या शरीराकडे लक्ष द्यावं. कोरोनाची लागण आपल्याला होणार नाही या भ्रमात न राहता काळजी घ्यावी असं आवाहन डॉक्टर करतायत.

शिवाय, अॅनल्स ऑफ इंटर्नल मेडिसिनमध्ये छापण्यात आलेल्या संशोधनानुसार, न्यू-यॉर्कमध्ये रुग्णालयात दाखल 1687 लोकांचा अभ्यास करण्यात आला. ज्यात कोरोनाग्रस्तांमध्ये फुफ्फुसांची कार्यक्षमता कमी होण्यासाठी (Respiratory Failure) लठ्ठपणा कारणीभूत असल्याचं आढळून आलं. लठ्ठपणाने ग्रस्त 40 टक्के व्यक्तींना व्हॅन्टिलेटर सपोर्टची गरज लागली. त्यामुळे कोरोनाबाबत उपाययोजना करताना लठ्ठपणाबाबतही लक्ष दिलं पाहिजे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर...


...ंदीप देशपांडे यांनी आपली भूमिका स्पष्ट केली. "मनसे निवडणूक लढवणार आहे, याबाबत शंका निर्माण होण्याचा प्रश्नच नाही. किती जागा लढवायच्या, कोणत्या जागा लढवायच्या तसंच प्रचाराचं स्वरूप, याचा निर्णय राजसाहेब घेणार आहेत. त्याची घोषणा या आठवड्यात राजसाहेब स्वतः करणार आहेत," असं देशपांडे म्हणाले.

"काँग्रेस, राष्ट्रवादी काँग्रेस किंवा अन्य कुणाशीही कसलीच चर्चा अद्याप केलेली नाही. आतापर्यंतचा पक्षाचा इतिहास पाहिला तर नेहमी आम्ही स्वबळावरच लढलो आहोत. EVMच्या मुद्द्यावर विरोधी पक्षांसोबत भेटीगाठी होत होत्या... उर्वरित लेख लिहा:

री भागात जास्त आहे. त्यामुळे त्यांनी सुरुवातीला शहरी आणि मध्यमवर्गीयांचे प्रश्न मांडले पाहिजेत. पण ठराविक मुद्दे वगळता ते नागरिकांचा प्रश्न मांडताना दिसत नाहीत. त्यामुळे मनसेकडे मुद्द्यांचा अभाव आहे की काय," असा प्रश्न देसाई विचारतात.

'योग्य वेळी बोलणार'

मनसेचे संदीप देशपांडे सांगतात, "EDच्या चौकशीनंतर योग्य वेळी बोलेन, असं राजसाहेब तेव्हा म्हणाले होते. मनसेचा इतिहास पाहिलात तर राज ठाकरे विनाकारण रोज बोलणारे नेते नाहीत. त्यांच्या राजकारणाची पद्धत वेगळी आहे. पक्षाचा सगळा निर्णय राजसाहेब योग्य प्रकारे घेणार आहेत. येत्या आठवड्यात याबाबत ते बोलतील."

भाजप, शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसने लोकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी विविध यात्रा काढल्या आहेत. अशा प्रकारची एखादी यात्रा मनसे काढणार आहे का, या प्रश्नावर संदीप देशपांडे यांनी खुलासा केला. "आतापर्यंत मनसेने कोणतीच यात्रा काढली नाही. शिवसेनेच्या इतिहासातही आदित्यनेच पहिल्यांदा यात्रा काढली आहे. यात्रा काढण्याची भाजपची परंपरा आहे. त्यांची ती प्रचाराची यंत्रणा आहे. ज्यांना ऐकायला लोक येत नाहीत. त्यांना यात्रा काढावी लागते. राजसाहेब जिथे उभे राहतील तिथे लोक जमा होतात. त्यामुळे मनसेला यात्रा काढण्याची आवश्यकता नाही. आमचे विचार योग्य प्रकारे लोकांपर्यंत पोहोचतात," असं संदीप देशपांडे म्हणाले.

'लवकर निर्णय न घेतल्यास भविष्य धोक्यात'

ज्येष्ठ पत्रकार हेमंत देसाई सांगतात, "इतर राजकीय पक्षांचा निवडणुकीबाबतचा निर्णय अंतिम टप्प्यात आला आहे. मनसेलाही जो काही निर्णय घ्यायचा आहे तो लवकरात लवकर घ्यावा लागेल. त्यांनी लोकसभा निवडणुकीच्या प्रचारावेळी आधुनिक पद्धतीने प्रचार केला होता. ते लोकांना आवडलंही होतं. पण समोर उमेदवार नसल्यामुळे त्याचा मनसेला काही उपयोग झाला नाही.

"राज ठाकरेंशिवाय त्यांच्या पक्षात कोणी आहे की नाही, याबाबत लोकांना प्रश्न पडतो. त्यामुळे पक्षाचं अस्तित्व टिकवून ठेवायचं असेल नेते-पदाधिकारी कार्यकर्ते यांची फळी तयार ठेवावी लागेल," असं देसाई सुचवतात.

ते पुढे सांगतात, "निवडणुकांच्या वेळी जर पक्ष थंड बसून राहिला तर पक्ष न राहता संघटना म्हणून उरेल. त्यानंतर एखाद्या सामाजिक संघटनेसारखं त्यांना फक्त समाजाचे प्रश्न मांडण्याचं काम करावं लागेल. त्यामुळे आता एखादी भूमिका घेतली नाही तर मनसेचं भवितव्य धोक्यात आहे."

मनसेसमोर कोणते पर्याय?

राजकीय विश्लेषक अभय देशपांडे...


...ंद्र मोदींनी 2015मध्ये बारामतीतल्या कृषी विज्ञान केंद्राला भेट दिली होती.

पवारांनीही यावेळी मोदींची स्तुती करताना म्हटलं, "पंतप्रधान मोदी काल जपानमध्ये होते. आज सकाळी ते गोव्यात होते. दुपारी ते बेळगावमध्ये होते आणि आता ते पुण्यात आहेत. मला माहित नाहीत ह्या कार्यक्रमानंतर ते कुठे जाणार आहेत. पण ह्यावरुन आपल्याला दिसतं की, ते देशासाठी पूर्णपणे समर्पित आणि आपल्या शब्दाला कटीबद्ध आहेत."

2019मधील विधानसभा निवडणुकीनंतरही राज्यात कोणत्याच पक्षाला स्पष्ट बहुमत मिळालं नव्हतं.

राज्यात सत्तेच्या समीकर... उर्वरित लेख लिहा:

व्यावहारिक नेते आहेत. त्यामुळे एकमेकांविषयी कधी काय बोलायचं हे त्यांना चांगलं समजतं."

पण, शरद पवार आणि नरेंद्र मोदी यांच्यातलं नातं तोवर चांगलं होतं जोवर महाराष्ट्रात महाविकास आघाडीचं सरकार बनलं नव्हतं, असं मत राजकीय विश्लेषक मनोरंजन भारती मांडतात.

त्यांच्या मते, "शरद पवार माझे राजकीय गुरू आहेत, त्यांनी शेती क्षेत्रात चांगलं काम केलंय, असे प्रशंसोद्गार मोदींनी काढले आहेत. पण, 2019च्या विधानसभा निवडणुकीनंतर महाराष्ट्रात महाविकास आघाडीचं सरकार आल्यानंतर मात्र यामागे शरद पवारांचाच हात असल्याचं भाजपच्या सर्वोच्च नेत्यांपासून सगळ्यांनाच वाटतं. यामुळे आता या दोघांमधील संबंध बिनसले आहेत."

ते पुढे सांगतात, "2024च्या लोकसभा निवडणुकीत सरकार कुणाचं येईल आणि त्याचा चेहरा कोण राहिल, याबाबत आता संदिग्धता आहे. राष्ट्रवादी काँग्रेस, काँग्रेस, डावे पक्ष, तृणमूल काँग्रेस, डीएमके, आरजेडी या विरोधकांना एकत्र करून शरद पवार आघाडी करू शकतात आणि या आघाडीचा चेहरा होऊ शकतात. त्यामुळेही नरेंद्र मोदी त्यांच्यावर टीका करत आहेत."

पवारांवर नव्हे, विरोधकांवर टीका

नरेंद्र मोदींनी शरद पवारांवर वैयक्तिक टीका केलेली नाहीये. त्या दोघांचे संबंध चांगले आहेत, असं मत ज्येष्ठ राजकीय विश्लेषक अशोक वानखेडे मांडतात.

ते सांगतात, "शेती कायद्यांवर बोलताना मोदींनी काँग्रेसच्या काळातील कृषी मंत्री शरद पवारांनी यू-टर्न घेतला, असं म्हटलं आहे. मोदींनी यातून काँग्रेसवर टीका केली आहे. विरोधी पक्षांमध्ये फूट पाडण्याचा त्यांचा प्रयत्न आहे.

"कारण शरद पवार सध्या अॅक्टिव्ह असल्याची चर्चा सुरू आहे. ते इतर विरोधकांना एकत्र घेऊन एक मोर्चा बांधण्याचा प्रयत्न करत असल्याचं म्हटलं जात आहे. त्यामुळे मोदींनी विरोधकांमध्ये फूट पाडण्यासाठी अशापद्धतीनं टीका केली आहे."

पण, मग शरद पवार आणि नरेंद्र मोदी यांच्यामध्ये वैयक्तिक पातळीवर चांगले संबंध असताना ते राज्यात एकत्र सत्ता स्थापन का करत नाही, असा प्रश्न पडतो.

या प्रश्नावर आदिती फडणीस उत्तर देतात, शरद पवारांनी महाराष्ट्रात भाजपसोबत सत्ता स्थापन केल्यास त्यांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचं काही वर्चस्व राहणार नाही. मोदी-शहा जे म्हणतील ते त्यांना ऐकावं लागेल.

तर मनोरंजन भारती यांच्या मते, शरद पवार भाजपसोबत जाऊ शकत नाही. कारण त्यांचा डीएनए तसा नाही. ते जुने काँग्रेसी नेते आहेत.

मित्रपक्षांमध्ये धाकधुक?

शरद पवार आणि...


...ंधी पंतप्रधान झाल्यानंतर तुर्कस्तानबरोबरचे संबंध सुधारण्याचे प्रयत्न झाले. यामागे एक मुख्य कारण काश्मिरचा मुद्दा होता. 80 च्या दशकाच्या शेवटी काश्मिरचा मुद्दा जोर पकडू लागला होता.

त्यावेळी OIC (Organisation of Islamic Countries - OIC) या मुस्लीम राष्ट्रांच्या संघटनेने काश्मीरमध्ये मानवाधिकारांची परिस्थिती कशी आहे, याचा आढावा घेण्यासाठी एका टीमची स्थापना केली होती. तुर्कस्तान आणि सौदी अरेबिया हे देश त्यात बरेच सक्रीय होते.

2003 साली अटलबिहारी वाजपेयींनी तुर्कस्तानचा दौरा केला होता.

प्रा. पाश... उर्वरित लेख लिहा:

च्यातील संबंध सुधारण्याचे प्रयत्न झाले. मात्र, या दोन मोठ्या अडचणी होत्या," असं प्रा. पाशा सांगतात.

पहिली अडचण दोन्ही देशातल्या व्यापार असमतोलाची होती. या दोन्ही देशांच्या व्यापारात भारताची बाजू मजबूत होती. म्हणजेच तुर्कस्तानकडून होणाऱ्या आयातीपेक्षा आपली निर्यात जास्त होती. त्यामुळे हा असमतोल कमी करावा आणि भारताने आयात वाढवावी, अशी तुर्कस्तानची अपेक्षा होती. पश्चिम आशियामध्ये तुर्कस्तानसोबत वेगवेगळे प्रकल्प भारताने राबवावे, अशीही त्यांची इच्छा होती.

दुसरी अडचण इंधनाची होती. तुर्कस्तानकडे स्वतःचं खनिज तेल किंवा गॅस नाही. पण भारतातल्या केरळ इतकंच थोरियम तुर्कस्तानमध्येही आढळतं आणि म्हणूनच त्यांना अणुऊर्जा तयार करायची होती. अणुऊर्जा तयार करण्याचं तंत्रज्ञान भारताने पुरवावं, अशी तुर्कस्तानची इच्छा होती. मात्र, भारताने त्याला स्पष्ट नकार दिला.

प्रा. पाशा म्हणतात, "अर्दोगान यांनी स्वतः दोन वेळा दिल्लीला भेट दिली. 2017 साली आणि 2018 साली. मात्र, भारताकडून अपेक्षा करण्यात हशील नाही, असं म्हणत ते नाराज होऊन परतले."

यानंतर एकीकडे भारताचे इस्रायल, सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती आणि अमेरिका या देशांशी संबंध सुधारत गेले तर तुर्कस्तानपासून दुरावा वाढत गेला.

माजी राजदूत एम. के. भद्रकुमार म्हणतात, "भारत आणि तुर्कस्तान यांच्यातले संबंध सध्या सर्वोत्तम नाहीत. तुर्कीसोबतच्या संबंधांमध्ये अजून बरंच काही करणं शिल्लक आहे. इस्रायलसोबतच्या संबंधांबाबत आपण जेवढे प्रयत्न करत आहोत त्याहून अधिक प्रयत्न तुर्कस्तानसोबत चांगले संबंध प्रस्थापित करण्यासाठी करायला हवे."

काश्मीरचा मुद्दा

तुर्कस्तानमध्ये 2016-17 साली बंड झालं. भारत आणि तुर्कस्तान यांच्यात आणखी एका मुद्द्यावरून कटुता वाढली. या बंडासाठी तुर्कस्तानने अमेरिकेमध्ये स्थायिक असलेले तुर्कस्तानचे धार्मिक नेते फेतुल्लाह गुलान जबाबदार असल्याचा आरोप केला, तसंच सीआयए ही अमेरिकन गुप्तचर संस्था गुलान यांचा वापर करून तुर्कस्तानमध्ये सत्तापालट करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचाही आरोप त्यांनी केला.

गुलान आंदोलन भारतातही सक्रीय होतं. त्यावेळी भारतात गुलान आंदोलनाच्या ज्या काही शाळा किंवा कार्यालयं आहेत ती भारताने बंद करावी, अशी इच्छा अर्दोगान यांनी व्यक्त केली होती.

अर्दोगान पाकिस्तानचे पंतप्रधान इमरान खानसोबत

प्रा. पाशा सांगतात की, भारताने त्यांचं म्हणणं ऐकलं नाही. त्यामुळे मग...


...ंधीनगरहून चालतो.

महाराष्ट्रात असं प्रारूप अस्तित्वात आलं तर...?

आंध्र प्रदेशात 13 जिल्हे आहेत, तरी तिथे तीन राजधान्या अस्तित्वात येण्याची शक्यता आहेत. महाराष्ट्रात 36 जिल्हे आहेत, सहा प्रशासकीय विभाग आहेत आणि एकूण क्षेत्रफळही आंध्र प्रदेशच्या जवळपास दुप्पट आहे.

तेव्हा महाराष्ट्रात हे प्रारूप अस्तित्वात येणं शक्य आहे का, किंवा त्याने राज्याचा कारभार चालवणं अधिक सोयिस्कर होईल का, हे जाणून घेण्याचा आम्ही प्रयत्न केला.

महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि काँग्रेस नेते पृथ्वीराज चव्हाण सांगतात... उर्वरित लेख लिहा:

ी कार्यालयं न्यावी, असा प्रस्ताव आणण्यात आला होता. मात्र ते प्रत्यक्षात झालं नाही. लोकांना वेगवेगळ्या ठिकाणी जावं लागणं, हे योग्य नाही.

"साधारणत: न्यायव्यवस्थेकडे जाणं हा अंतिम पर्याय असतो. त्यामुळे वेगवेगळ्या ठिकाणी राजधान्या असणं हे काही फारसं योग्य नाही. त्यामुळे लोकांना फार त्रास होईल. महाराष्ट्रात मुंबई आणि नागपूर अशा दोन राजधान्या आहेत. या दोन्ही राजधान्यांमध्ये साधारण 700 किमी अंतर आहे. पण 100 किमी अंतरावर असलेल्या शहरांमध्ये राजधानी विभागणं फारसं काही योग्य नाही," प्रभू सांगतात.

तीन राजधान्यांचा पर्याय अयोग्य असल्याचं मत निवृत्त IAS भास्कर मुंडे यांनी व्यक्त केलं. "मुळातच जनतेची सर्व महत्त्वाची कामं विभागीय आयुक्तांच्या पातळीवर होतात. त्यामुळे मंत्रालयात येणाऱ्या लोकांची संख्या अतिशय कमी आहे. काही विशेष कारणासाठीच लोक मंत्रालयात जातात," असं निवृत्त सनदी अधिकारी भास्कर मुंडे यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंना अस्पृश्यांच्याच वसाहतींमध्ये राहावं लागणार आहे.

लोक, म्हणजे उदाहरणार्थ पूर्वीच्या काळातले लोक विटाळ होऊ नये म्हणून अस्पृश्यांना रेल्वेतून जायची परवानगी देत नसत. आज त्यांची अशा प्रवासाला हरकत नसते, कारण रेल्वेने अशासाठी वेगळी व्यवस्था केलेली नाही. आज ते ट्रेनमधून एकत्र प्रवास करतात, पण याची तुलनात गावातील हिंदू जीवनाशी केली, तर त्यातील भेदाभेद कायम राहिल्याचं दिसतं. एकाच ट्रेनमधून प्रवास करणारे हिंदू आणि अस्पृश्य रेल्वेस्थानकावर उतरले की आपापल्या मूळ भूमिकांमध्ये शिरतात, हे लक्षात घ्यायला ह... उर्वरित लेख लिहा:

झाद हिंद सेना. या देशात काहीही होऊ दे, राजकारणी वर्ग काहीही करू दे, पण लोकांची निष्ठा काही बदलणार नाही, या ठोस विश्वासाने ब्रिटिश या देशावर राज्य करत होत. या एका आधारावर त्यांनी स्वतःचं प्रशासन सुरू ठेवलं होतं. पण ब्रिटिशांनाच उडवून लावण्यासाठी अगदी सैनिकांनाही आकर्षून घेण्यात आलंय, आणि त्यांचं पथक उभारण्यात आलंय, हे कळल्यावर त्यांचा विश्वास पुरता कोलमडला. अशा वेळी भारतावर राज्य करायचं असेल तर केवळ ब्रिटिश सैन्य राखूनच ते करता येईल, हा निष्कर्ष ब्रिटिशांनी काढला असावा, असं मला वाटतं.

डॉ. आंबेडकर

भारतीय सैनिकांनी १८५७ साली ईस्ट इंडिया कंपनीविरोधात बंड केलं, तेव्हाचं उदाहरण त्यांच्यासमोर होतंच. परंतु, भारतावरचा ताबा टिकवण्यासाठी इकडे पुरेशी युरोपीय दलं पाठवणं आपल्याला कधीच शक्य होणार नाही, हे त्यांच्या लक्षात आलं असावं.

दुसरं मला वाटतं, म्हणजे माझ्याकडे काही पुरावा नाहीये, पण मला वाटतं की, ब्रिटिश सैनिकांना त्यांच्या नागरी रोजगाराकडे परत जायचं होतं, त्यामुळे सैन्यातून त्यांना तत्काळ सेवामुक्त करावं अशी त्यांची इच्छा होती. सैन्याला टप्प्याटप्प्याने मोकळं केल्यामुळे सेवामुक्त न झालेल्यांच्या मनात किती रोष असेल, ते तुम्ही पाहा. सेवामुक्त झालेले लोक त्यांच्या नोकऱ्यांवर जात असतील आणि आपलं काय होईल, अशा विचारात ते असणार. त्यामुळे भारतावर वचक ठेवण्यासाठी पुरेसं ब्रिटिश सैन्य पाठवण्याचा विचार करणंही त्यांना शक्य नव्हतं.

शिवाय, आणखी एक तिसरी गोष्टही यात असावी, असं मला वाटतं- शेवटी ब्रिटिशांना भारताकडून होणारा लाभ व्यापारी स्वरूपाचा होता, त्यात नागरी सेवकांचा पगार वा सैन्याचं उत्पन्न यांचा काही फारसा हातभार नव्हता. या छोट्या गोष्टी होत्या. व्यापार आणि वित्तीय व्यवहार या अधिक नफादायक बाबी टिकवण्यासाठी इतर गोष्टींचा त्याग करणं त्यांना कधीही श्रेयस्कर होतं. भारत स्वतंत्र झाला किंवा अस्वीकारार्ह वसाहतीच्या स्वरूपात राहिला किंवा त्याहून वेगळं काही खालचं स्थान मिळालं, तरी व्यापार आणि वित्तीय व्यवहार आधीसारखेच चालू राहाणार होते. तर, लेबर पक्षाचं मनोविश्व हे असं चालत होतं, असं मला व्यक्तीशः वाटतं; मला काही हे बोलण्याचा अधिकार आहे असं नव्हे, पण मला माझ्यापुरतं असं वाटतं.

मुलाखतकार: आता थोडं मागे जाऊ- पुणे कराराच्या वेळेला तुम्ही पुढाकार घेतला होता, तेव्हा गांधी तुम्हाला काय म्हणाले आणि तुम्ही गांधींना काय म्हणाला, हे...


...ंना उभं राहून अभिवादन करतात. क्रिकेटच्या पटावरचा महासंग्राम गमावूनही केनला स्टँडिंगला मिळालं यातच त्याचं मोठेपण दडलं आहे.

केनने नऊ वर्षांपूर्वी न्यूझीलंडसाठी पदार्पण केलं. तेव्हापासून तो जगभर धावा करतोय. दमदार कामगिरीमुळे त्याला संघातून डच्चू मिळण्याचा प्रश्नच उद्भभवलेला नाही. अगदी अल्पावधीत तो न्यूझीलंडच्या फलंदाजीचा कणा झाला. त्यामुळे ब्रेंडन मॅक्क्युलमकडून केनच्या हाती न्यूझीलंडच्या नेतृत्वाची धुरा अगदी सहजतेने आली.

जगभरात सगळीकडे, जिवंत खेळपट्यांवर, दर्जेदार गोलंदाजांविरुद्ध केन धावांची ट... उर्वरित लेख लिहा:

परंतु माणूस म्हणून योगदान देणारे विरळच. केन या गटाचा पाईक आहे.

केनचा हा तिसरा वर्ल्ड कप. 2011मध्ये सेमी फायनल, 2015 मध्ये उपविजेते, 2019मध्ये उपविजेते असा न्यूझीलंडचा प्रवास आहे. यंदाच्या वर्ल्ड कपमध्ये 'मॅन ऑफ द सीरिज' पुरस्कार केनने पटकावला.

न्यूझीलंड संघातील बाकी खेळाडूंच्या तुलनेत निम्म्यापेक्षा अधिक धावा केननेच केल्या आहेत. टीम इंडियाला वर्ल्ड कपबाहेर करण्यात केनच्या चतुर नेतृत्वाचा सिंहाचा वाटा आहे. फायनलमध्येही केन आणि न्यूझीलंडने सर्वतोपरी प्रयत्न केले मात्र रुढार्थाने न हरताही जेतेपद त्यांच्यापासून दूर राहिलं.

खेळामागचा विचार जगणारा केन म्हणून महत्त्वाचा आहे. दमवणाऱ्या वर्ल्ड कप फायनलचा लसावि म्हणजे केनचं वागणं होतं. क्रिकेटला बहरायचं असेल तर केन प्रवृत्ती रुजायला हवी.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंना कोणतं विष देण्यात आलं हे अद्याप समजू शकलेलं नाही. त्यासाठी चाचण्या घेतल्या जात आहेत.

स्वतंत्र प्रयोगशाळेत घेण्यात आलेल्या टेस्टनुसार त्यांच्या शरीरात कोलीनस्ट्रीज एंजाइम आढळलं आहे.

सैन्यात नर्व्ह एजंट सरीन, वीएक्स, आणखी विषारी अशा नोवीचोक एजंटचा प्रभाव असू शकतो.

हे विष मेंदूच्या मांसपेशीच्या रासायनिक संकेत प्रणालीत अडथळा निर्माण करतं. ज्यामुळे श्वास अडकतो, हृद्याचे ठोके वाढू लागतात.

नावालनी यांना हे विष टोम्स्क विमानतळावर ब्लॅक टीच्या कपातून देण्यात आलं असावं असा आरोप त्यांच्या प्रवक... उर्वरित लेख लिहा:

तळी कमी झाली होती. नर्व्ह एजंटचे संकेत न ओळखण्यावरून त्यांच्यावर टीकाही होत आहे.

अमेरिकेत कार्यरत भूलतज्ज्ञ डॉ. कोंस्टेंटिन बालानोफ यांनी बीबीसी रशियाला सांगितलं की त्या रसायन समूहाचं विष असेल.

हे प्रकरण दडपून टाकण्याचाही प्रयत्न असल्याचीही शक्यता वर्तवली जात आहे. बिनाओळखीचे पोलीस झटपट घटनास्थळी पोहोचले आणि त्यांनी लोकांना तिथे येण्यापासून रोखलं होतं.

नावालनी यांच्या मूत्र नमुन्यात विषाचे अंश सापडले नसल्याकडे डॉक्टरांनी लक्ष वेधलं.

नावालनी यांना ओम्स्क इथल्या रुग्णालयात नर्व्ह एजंटच्या एंटीडोट एट्रोपाइनची मात्रा देण्यात आल्याचंही स्पष्ट होतं आहे.

सेंट पीटर्सबर्ग इथे इंटेन्सिव्ह केयर युनिटचे विशेषज्ञ मिखाइल फ्रेमडरमैन यांच्या मते विष देण्यात आलेल्या अशा प्रकरणांमध्ये एट्रोपाइनला बराच वेळ नसांद्वारे देण्यात यावं.

नावालनी यांच्यासंदर्भातील वैद्यकीय माहिती जारी करण्यात आलेली नाही. फ्रेमडरमैन यांच्या मते ओम्स्क इथं असं झालं नसू शकतं.

रसायनांचा परिणाम

ब्रिटनचे अग्रगण्य विष विशेषज्ञ प्राध्यापक एलिस्टेयर हे यांच्या मते ओर्गेनोफोस्फेट्सच्या मोठ्या सूचीत नर्व्ह एजंट सगळ्यात विषारी असतात.

नर्व्ह एजंटची ओळख पटवणं अवघड होऊन जातं.

ओम्स्कमधील आपात्कालीन रुग्णालय

थोड्या प्रमाणात विष असणाऱ्या ओर्गेनोफोस्फेट्सचा वापर कीटकनाशकं आणि मेडिकल थेरपीत केला जातो. एखाद्याचा जीव घेण्यासाठी मामुली डोसची आवश्यकता असते. ड्रिंक्समधून सहजतेने दिलं जाऊ शकतं असं त्यांनी सांगितलं.

मारेकऱ्याच्या दृष्टीने पाहिलं तर याचे अनेक फायदे आहेत. रक्त चाचणीतून हे कळत नाही की एजंट काय होता? त्याचा शोध घेण्यासाठी जटिल चाचण्या कराव्या लागतात. त्यासाठी महागडी उपकरणं लागतात. अनेक रुग्णालयांमध्ये तसंच प्रयोगशाळेत ही सुविधा नसते.

ब्रिटनमध्ये ही व्यवस्था अतिसुरक्षित जैव आणि रसायन संशोधन केंद्रापुरती मर्यादित आहे. जगभरात 190 देशांनी जागतिक रासायनिक अस्त्रं निर्बंध करारावर स्वाक्षऱ्या केल्या आहेत. यामध्ये रशिया आणि ब्रिटनचा समावेश आहे. याद्वारे रासायनिक हत्यारांचा वापर आणि त्यांच्या शोधावर बंदी असते. अगदी छोट्या प्रमाणावर अॅंटिडोट आणि सुरक्षात्मक कारणांकरता उत्पादनाला परवानगी असते.

मार्कोफ यांना विषारी छर्राने मारण्यात आलं.

शीतयुद्धानंतर रशियाने रासायनिक अस्त्रांचं भांडार नष्ट केलं होतं. प्राध्यापकांच्या मते त्यात 40 हजार टन रसायनं होती....


...ंना कोरोनाची सौम्य लक्षणं दिसायला सुरूवात झाली. तातडीनं मिळालेल्या प्रतिसादाबद्दल 29 वर्षीय देमीरअल्प यांनी आभार मानले.

त्यांनी म्हटलं, "आम्ही परदेशातल्या बातम्या ऐकतो. सुरूवातीला आम्हाला जेव्हा या व्हायरसबद्दल कळलं, तेव्हा खूप भीती वाटली होती. पण आम्ही विचार केला होता, त्यापेक्षा जास्त वेगानं तुर्कस्तानमध्ये काम झालं...अगदी अमेरिका किंवा युरोपपेक्षाही अधिक वेगानं."

हायड्रॉक्सीक्लोरोक्वीनचा वापर

तुर्कस्तानमधील जागतिक आरोग्य संघटनेचे कार्यकारी प्रमुख डॉ. इरशाद शेख सांगतात,की तुर्कस्ताननं सार... उर्वरित लेख लिहा:

रतो. आमचा या औषधाच्या वापरावर कोणताही आक्षेप नाहीये. आम्हाला अपेक्षित परिणाम मिळत असल्यामुळे आमची या औषधाच्या वापराला हरकत नाही.

हॉस्पिटल फिरून दाखवत असताना डॉ. यीयीत यांनी सांगितलं की, तुर्कस्ताननं नेहमीच विषाणुच्या पुढे राहण्याचा प्रयत्न केला आहे. आम्ही अगदी सुरूवातीपासूनच उपचार केले आणि आक्रमकपणे विषाणुशी लढा दिला.

इथे डॉक्टर हायड्रॉक्सीक्लोरोक्वीनसोबतच प्लाज्मा आणि मोठ्या प्रमाणावर ऑक्सिजनचा वापर करत आहेत.

आपल्या हॉस्पिटलमध्ये कोव्हिड-19 मुळे मृत्यूमुखी पडणाऱ्या रुग्णांचं प्रमाण एक टक्क्याहून कमी असल्याचा डॉ. यीयीत यांना अभिमान आहे. इथल्या ICU मधले अनेक बेड्स रिकामे आहेत. डॉ. यीयीत आपल्या रुग्णांना ICU च्या बाहेर आणि व्हेंटिरेटरविना ठेवण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

आम्ही चाळीस वर्षांच्या हाकिम सुकूक यांना भेटलो. ते उपचार घेऊन आपल्या घरी परत चालले होते. त्यांनी म्हटलं, "सर्वांनीच माझी खूप काळजी घेतली. मला अगदी आईच्या जवळ असल्यासारखंच वाटत होतं."

अजून लढा संपलेला नाही

तुर्कस्तानच्या मेडिकल असोसिएशनने अजूनही सरकारच्या कोरोनाविरोधातल्या प्रयत्नांना क्लीन चीट दिलेली नाहीये. सरकारनं केलेल्या प्रयत्नांमध्ये कमतरता असल्याचं असोसिएशनचं म्हणणं आहे. देशाच्या सीमा खुल्या ठेवणं हा त्याचाच एक भाग असल्याचंही असोसिएशनने म्हटलंय.

अर्थात, जागतिक आरोग्य संघटना तुर्कस्तानला काही प्रमाणात श्रेय देत आहेत. डॉ. शेख म्हणतात, "हे जागतिक आरोग्य संकट अजूनही प्राथमिक स्तरावरच आहे. आहे त्यापेक्षा अधिक लोकांना या विषाणुचा संसर्ग झालेला असल्याची शक्यता आहे. काही जण या आजारातून बरेदेखील होत आहेत."

कोरोनाविरोधात लढताना तुर्कस्तानच्या बाजूनं आहेत. उदाहरणार्थ- तरुण लोकसंख्या आणि ICU मधील बेड्सची संख्या. पण अजूनही दिवसभरात कोरोनाचे हजारच्या आसपास नवीन रुग्ण सापडत आहेत.

सध्या तरी तुर्कस्तानकडे कोरोनाच्या लढाईमधील 'यशस्वी मॉडेल' म्हणून पाहिलं जात आहे. पण तरीही सावध राहण्याची गरज आहे. कारण अजूनही कोरोनाचं संकट संपलेलं नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ंना वर्क फ्रॉम होमचा पर्याय दिला आहे, मात्र ऑफिसेस पूर्णतः बंद झाले तर त्याचा फटका नक्कीच बसेल, असं तज्ज्ञांना वाटतं.

महाराष्ट्रातील औद्योगिक संघटनांवरील महत्त्वाची पदं भूषवलेले आशिष पेडणेकर सांगतात की बहुतांश ऑफिसमध्ये लागणाऱ्या बारीक-सारीक गोष्टी माहिती तंत्रज्ञान (IT) क्षेत्र पुरवतं. "त्यामुळे जर आयटी क्षेत्रच ठप्प होत असेल, तर बाकी सर्व उद्योगांना त्याचा फटका बसतो. मुंबईत नेमकं हेच पाहायला मिळतंय.

"IT क्षेत्रच ठप्प झाल्यानं मुंबईतील कॉर्पोरेट ऑफिस, बँकांची मुख्यालयं, उद्योगांची मुख्यालयं य... उर्वरित लेख लिहा:

ुद्द्याला हात घालतात. ते म्हणतात, "पुण्यातील उद्योग क्षेत्राबाबत चर्चा करताना अनेकजण 'शिक्षण क्षेत्रा'ला विसरतात. शिक्षण क्षेत्रामुळं पुण्याच्या अर्थव्यवस्थेच्या वर्तुळात मोठी भर घातली जाते.

सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ

"पुण्यात एकाचवेळेला अडीच ते तीन लाख मुलं इथं बाहेरून शिकायला येतात. शाळा, कॉलेज, मेस, वसतिगृह बंद, चहावाले, वृत्तपत्र विक्रेते, गॅरेज बंद असल्यानं ही अर्थव्यवस्था पूर्णपणे ठप्प आहेत."

पिंपरी-चिंचवडमधील IT हब किंवा इतर कंपन्यांमुळं असंघटित कामगारांना मोठा फटका बसेल. हाच कामगार वर्ग खरेदी क्षमता असणारा असतो, त्यांचीच खरेदी क्षमता कमी झाली तर अर्थात अर्थवव्यवस्थेवर परिणाम जाणवेल, असं अभय टिळक सांगतात.

अभय टिळकांच्या या मुद्द्याबाबत आपण या बातमीच्या शेवटी चर्चा करणार आहोत.

नागपूरमधल्या उद्योगांवर काय परिणाम होईल?

गेल्या दशकभरात नागपूरचीही ओळख मध्य भारतातील एक प्रमुख 'इंडस्ट्रियल हब' म्हणून तयार झाली आहे. अगदी ब्रिटिशकाळापासून खनिजं, वन संपत्ती लाभलेल्या नागपुरात आता अन्न प्रक्रिया, वस्त्रोद्योग तसंच माहिती तंत्रज्ञान विकसित होत आहे.

आणि सर्वांत महत्त्वाचा उद्योग म्हणजे शेती आधारित उद्योग नागपुरात आहे. 'संत्रानगरी' ही बिरुदावली मिरवणाऱ्या नागपुरात संत्र प्रक्रिया उद्योग आणि संत्र्याची परदेशात निर्यात हा गेल्या तीन वर्षांपासून वाढणारा उद्योग मानला गेलाय.

महाराष्ट्राच्या अर्थव्यवस्थेत नागपूरच्या उद्योगांचा वाटा फार मोठा नसला, तरी इथलं उद्योगक्षेत्र वेगानं वाढतंय. त्यामुळं नागपूरच्या उद्योगक्षेत्रावरील परिणाम महत्त्वाचे ठरतात.

नागपूरच्या मेयो रुग्णालयात आतापर्यंत चार पॉझिटिव्ह रुग्ण आढळले आहेत.

लोकमत नागपूरचे निवासी संपादक गजानन जानभोर सांगतात की "प्रगत प्रदेशात ज्यावेळी कोरोना व्हायरस किंवा तत्सम संकटं येतात, त्यावेळी ते प्रदेश काही प्रमाणत सहन करतात. मात्र, नागपूरसारखा प्रगती करत असलेला प्रदेश ज्यावेळी अशा संकटाला सामोरं जातो, त्यावेळी नुकसानाची शक्यता अनेक पटीनं वाढते. तेच आता नागपुरात जाणवतंय."

पर्यटन, IT इंडस्ट्री, मिहानमधील कारखान्यांना मोठी झळ बसेल. शिवाय, याचे दूरगामी परिणामही होतील, असं नागपुरातील जाणकारांना वाटतं.

मात्र, कोरोना व्हायरसचं संकट हे मानवनिर्मित नाहीय. ते संपूर्ण जगावर आलंय. मानवी जीव वाचावेत, याला प्राधान्य देणं आवश्यकच आहे. त्यामुळं आर्थिक संकट सोसण्याशिवाय...


...ंना वाटतं.

छगन भुजबळ

प्रमोद चुंचुवार सांगतात, "भुजबळांच्या मनात कुठेना कुठे तरी हे खुपत आहे की अजित पवारांना वाचवण्यासाठी शरद पवारांनी त्यांना तुरुंगात पाठवलं, राजकीय वर्तुळात ही चर्चा असतेच. सिंचन घोटाळ्याची चर्चा 2014 निवडणुकांआधी खूप होती. पण ज्या घोटाळ्यासाठी भुजबळांना तुरुंगात जावं लागलं त्या महाराष्ट्र सदन घोटाळ्याची फारशी चर्चा नव्हती. सिंचन घोटाऴ्याची चर्चा होऊनही अजित पवार 5 वर्षं मोकळे राहिले. त्याची खंत भुजबळांच्या मनात दिसते.

"त्याचवेळी प्रचाराची गाडी बाळासाहेबांच्या अटकेच्या प्रक... उर्वरित लेख लिहा:

य गरज होती. ते सांगतात, "राष्ट्रवादी हा मराठा समाजाचा पक्ष, अशी त्यांची इमेज होती, ती त्यांची व्यवहार्य गरजही होती, पश्चिम महाराष्ट्रातल्या मराठा समाजासाठी त्यांना हे करावं लागलं होतं. शिवाय त्यांच्या पक्षात भुजबळ सोडून इतर सर्व मोठे नेते मराठाच होते. त्या पॉलिटिकल कंप्लशनमुळे शरद पवारांनी अजित पवार यांना उपमुख्यमंत्री करून एक राजकीय संदेश देण्याचा प्रयत्न केला होता."

"त्याचं कारण म्हणजे मराठा नेते बहुजन नेतृत्व सहजासहजी स्वीकारत नाहीत. मराठा समाजातल्या प्रस्थापित नेत्यांच्या मनात अहम भाव असतो. त्यामुळेच सुशीलकुमार शिंदे यांचं पद गेलं आणि भुजबळांसारखा नेता मोठा असूनदेखील बाजूला सारला गेला. भुजळांनी अनेकदा पत्रकारांशी अनौपचाकीक गप्पा मारताना त्यांची हतबलता व्यक्त केली होती."

पत्रकारांशी अनौपचारीक गप्पा मारताना भुजबळांनी त्यांच्याबाबत घडणाऱ्या या घडामोडींबाबत बरेचदा सांगितल्याच धवल कुलकर्णी सुद्धा सांगतात.

"भुजबळ उपमुख्यमंत्री असताना अनेक नेत्यांना ते फारसं आवड नव्हतं, 2002 विलासराव देशमुख यांच्या सरकारचा पाठिंबा काही अपक्ष आणि लहान पक्षांनी काढला होता तेव्हा त्याला हे कारण होतं," असंही कुलकर्णी सांगतात.

वाद आताच का उफाळून आला?

पण हे सर्व आताच का घडत आहे हा एक गहन प्रश्न आहे. याच्या टायमिंग बद्दल सांगताना देशपांडे म्हणतात, "शरद पवार आणि अजित पवार यांच्यामधल्या मतभेदाचे जे दाखले सध्या चर्चेला आले, त्यालाच अधिक सपोर्ट करणारं अजित पवार याचं हे वर्तन आहे."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)