...वर घेणंही चुकीचं आहे. लोक राजकारण्यांसाठी येत नाहीत. नागरिकांच्या सादरणीकरणाचा भाव महत्त्वाचा. मोजमापाची पट्टी लावणं चुकीचं आहे," असं वालावलकर यांनी स्पष्ट केलं.

सणांचं राजकारण

नाटककार शफाअत खान यांनी सणांच्या राजकीयीकरणाबद्दल नापसंती व्यक्त केली. ते म्हणतात, "शोभायात्रा, मिरवणुका, उत्सव, इव्हेंट किंवा तत्सम ठिकाणं जिथे गर्दी होण्याची शक्यता असते, ते सगळं राजकारण्यांनी पळवलं आहे. धर्माची, जातीची अशी एक ओळख ठसठशीतपणे सादर करण्याचं काम राजकारणी करतात. संख्याबळाच्या जोरावर समाजातल्या अन्य माणसांन... उर्वरित लेख लिहा:

शा शब्दांत खान यांनी ही कोंडी विशद केली आहे.

खान यांच्या मते, "पाश्चिमात्य देशांमध्ये आधुनिकीकरणाची प्रक्रिया पूर्ण होण्याच्या टप्प्यावर इंटरनेट, सोशल मीडियाचं आगमन झालं. त्यामुळे बदल सुसंगत झाला. पण आपण आधुनिकीकरणाकडे जात असतानाच इंटरनेट अवतरलं. आपण बदलासाठी तयार नव्हतो. चुकीच्या वेळी ही साधनं हाती आली. यामुळे अत्याधुनिक मोबाइल हातात असतो पण रिंगटोन भजनं, स्तोत्रं अशीच असतात. बदलाला आवश्यक एकजिनसीपणा होतच नाही आणि गोंधळ उडतो."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...वर जोडले गेलेले होते. पण आता पुलाखालून खूप पाणी वाहून गेलेलं आहे. मुस्लिम समाज असो वा हिंदू समाज या दोघांनाही असं वाटतंय की जे झालं ते झालं, तो इतिहास आहे आणि आपण त्याच्या पुढे जायला हवं.

यानंतर अनेक राजकीय स्थित्यंतरं झाली. अशा प्रकारच्या घटनांचे राजकीय परिणाम होणार नाहीत, अशा टप्प्यावर आपण आज आलेलो आहोत का?

जतीन देसाई - आज जर आपण पाहिलं, तर आज एकूण परिस्थिती बदललेली आहे. आज भाजपचं सरकार आहे. तेव्हा भाजपचं सरकार उत्तर प्रदेशात असलं तरी देशावर त्यांचं सरकार नव्हतं. आज सुप्रीम कोर्टाने जो निका... उर्वरित लेख लिहा:

यला हवं. म्हणजे तिरस्काराला खतपाणी मिळणार नाही.

समजा निर्णय आपल्या बाजूने लागला नाही, तरी शांतता बाळगावी, आंदोलन करू नये, असं मुंबईतल्या सगळ्या मशिदींमधून आवाहन करण्यात आलं. समाजातून असे प्रयत्न करण्यात येतायत. पोलीस नेत्यांशी बोलताहेत. या सगळ्या चांगल्या गोष्टी असल्या, तरी घटना या एका क्षणात घडतात. म्हणून आपण कायम दक्ष असायला हवं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वर राग असून ते काँग्रेसच्या दिशेने झुकू शकतात.

काँग्रेसच्या सर्व गटांचं नेतृत्त्व करणारे कुणबी जातीचे पटोले नागपूरमध्ये चांगली लढत देऊ शकतील असं असलं तरी त्यांच्यासमोर मार्च महिन्यात मेट्रो सुरू करणाऱ्या तसेच वैयक्तीक लोकप्रियता लाभलेल्या गडकरींचं आव्हान आहे.

रामटेकसाठी काँग्रेसमधील पेच कायम आहे. या जागेवर पक्षाचे सरचिटणीस मुकुल वासनिक लढण्यास इच्छुक होते. (गेल्या निवडणुकीत ते कृपाल तुमाने यांच्याकडून पराभूत झाले होते.) हा मतदारसंघ अनुसुचित जातींसाठी राखीव आहे. मात्र तेथे आंबेडकरवादी आणि सवर... उर्वरित लेख लिहा:

आली. त्यांचा सामना भाजपातर्फे चारवेळा निवडून आलेल्या आणि केंद्रात मंत्री असणाऱ्या हंसराज अहिर यांच्याशी होईल.

हंसराज अहीर

नागपूरमध्ये एक भाजपा नेते म्हणाले, अनेक ठिकाणी सध्याच्या खासदारांविरोधात अँटी इंन्कबन्सी आहे. मात्र आमची विकासकामे आणि काँग्रेस-राष्ट्रवादीकडून काहीच आव्हान नसण्यामुळे आमचा विजय होईल.

यवतमाळ जिल्ह्याचं उदाहरण घेतलं तर या जिल्ह्याचं तीन मतदारसंघात विभाजन होतं. यवतमाळ-वाशिममध्ये शिवसेनेच्या भावना गवळी पाचव्या टर्मसाठी प्रयत्न करत आहेत. महागाव विधानसभा क्षेत्र हिंगोली मतदारसंघात येते तेथे काँग्रेसने सुभाष वानखेडे यांना तिकीट दिले आहे. गेल्या लोकसभेत हिंगोलीतून राजीव सातव विजयी झाले होते. दोन विभाग चंद्रपूर लोकसभा मतदारसंघात येतात तेथे अहिर यांचं आव्हान आहे. काँग्रेसचे एक नेते आमच्याशी बोलताना म्हणाले, "माणिकराव ठाकरे भावना गवळी यांच्याविरोधात लढत आहेत. परंतु हे आव्हान ठाकरे यांचे नसून ते लोकांनी दिलेले आव्हान आहे. सातव यांनी माघार घेतली आणि चंद्रपूरमध्ये सतत उमेदवार बदलून पक्षानं गोंधळ निर्माण केले आहेत."

काँग्रेस आणि राष्ट्रवादीला गडचिरोलीमध्ये चांगली संधी आहे. ही जागा अनुसुचित जमातींसाठी राखीव आहे. जंगल अधिकार कायदा लागू करण्यात विलंबामुळे आदिवासी भाजपावर नाराज आहेत. या निवडणुकीत आम आदमी पक्षाने एकही उमेदवार दिलेला नाही. 2014मध्ये आप आणि सपाच्या उमेदवारांना सर्व एकत्रित 1 आणि 3 लाख मतं मिळाली होती. यावेळेस बसपानं उमेदवार दिले तरी आपची मतं काँग्रेसप्रणित आघाडीकडे झुकू शकतात. आपचे स्वयंसेवक गिरीश नांदगावकर म्हणाले, भाजपाविरोधी मतांचं विभाजन रोखल्यास विरोधकांच्या उमेदवारांना त्याचा फायदा होईल.

लोक विरुद्ध नेते

भंडारा गोंदियाच्या पोटनिवडणुकीमुळे दोन मुद्दे समोर आले.

ही निवडणूक लोक विरुद्ध दिग्गज नेते अशी झाली. कुकडे यांच्या विजयासाठी राष्ट्रवादी काँग्रेस फारशी प्रयत्नशील नव्हती असं समजलं जातं. तर दुसरीकडे भाजपातर्फे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्यासह केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी ताकद लावली होती. कुकडे यांना भाजपातर्फे 2014मध्ये तिकीट मिळू नये यासाठी गडकरी आणि फडणवीस यांनी प्रयत्न केल्याचं समजलं जातं मात्र तरिही लोकांनी त्यांना साथ दिली.

ती एक राष्ट्रीय मुद्द्यांशी संबंध नसलेली स्थानिक जातीय समीकरणांवर लढलेली निवडणूक होती. 2019मध्ये विविध साधनं आणि आर्थिक बळ असलं तरी भाजपा...


...वर हॅशटॅग

या चित्रपटाचं प्रदर्शन रोखण्यात यावं यासाठी ट्वीटरवर #BoycottFilmonProhphet हा हॅशटॅग कार्यान्वित करण्यात आला. चित्रपटाला विरोध करणाऱ्यांनी या हॅशटॅगसह ट्वीट केले आहेत.

रझा अकादमी हे मुस्लीम समाजाचं प्रतिनिधित्व आहे का?

"पैगंबर काळात मूर्तीपूजा, व्यक्तीपूजा हे अमान्य झालं. हा काळ 1400 वर्षांपूर्वीचा. प्रतिमाही नको अशी भूमिका घेण्यात आली होती. पैगंबराच्या मृत्यूनंतर शिया आणि सुन्नी असे पंथ निर्माण झाले. जगात आणि भारतातही सुन्नी मुस्लिमांचं प्रमाण जास्त आहे. सुन्नी पंथीयांमध्ये बरेलवी... उर्वरित लेख लिहा:

रपटाची निर्मिती करणारे माजिद मजिदी हे स्वत: मुसलमान आहेत आणि मोहम्मद पैगंबरांनी जी चांगली मूल्यं मांडली, अंगीकारली ती यातून समाजापर्यंत पोहोचत असतील तर त्यात वावगं काय? माजिद मजीदी हे काही विध्वंसक सिनेमांबद्दल कुप्रसिद्ध नाहीत की ज्यामुळे चिंतित व्हावे. असे सामाजिक कार्यकर्त्या आणि लेखिका रझिया पटेल यांनी सांगितलं.

त्या पुढे म्हणाल्या, "रझा अकादमीने आझाद मैदानात हैदोस घातला होता हे सर्वश्रुत आहेत. सर्वसामान्य मुस्लीमांमध्ये रझा अकादमीबद्दल फारसे आकर्षण  कधी दिसले नाही. त्यामुळे  चित्रपटावर बंदीची मागणी कोण करतंय हे तपासून बघायला हवं होतं. रझा अकादमी म्हणजे मुस्लिमांचं नेतृत्व नव्हे".

आझाद मैदानावर जी रॅली झाली होती तिच्यात हिंसाचार झाला होता आणि माध्यमकर्मींच्या कॅमेऱ्यांची तोडफोड करण्यात आली होती. ही रॅली रझा अकादमीने आयोजित केली होती असा आरोप त्यांच्यावर ठेवण्यात आला होता. नुरी यांनी हे आरोप फेटाळले होते. आम्ही सहभाग घेतला होता पण ही रॅली आम्ही आयोजित केली नव्हती असं  यांनी त्यावेळी माध्यमांना दिलेल्या मुलाखतीमध्ये म्हटलं होतं.

"हा अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा मुद्दा आहे. आजच्या काळात  हिंदू आणि मुस्लीम धर्मातील सनातनी आपलं म्हणणं व्यवस्थेवर लादत आहेत. त्यांनी संविधानाला वेठीस धरलं आहे. कोणी अशी काही कलाकृती तयार केली असेल आणि त्यावर आक्षेप असल्यास त्याला विचारांच्या माध्यमातूनच उत्तर द्यायला हवं. आज देशभरातल्या मुस्लिमांसमोर अस्तित्वाचं संकट आहे. त्याच्यासाठी काही करण्याऐवजी भावनिक मुद्दे काढून मूळ प्रश्नांना बगल दिली जाते. सरकारने याला बळी न पडता मुसलमान समाजातील वास्तव प्रश्नांवर लक्ष दिले पाहिजे," अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वरकर यांनी म्हटलं, "पुढच्या आठवड्यात मंत्रिमंडळाचा विस्तार आहे. त्यात शिवसेनेकडील गृहखाते राष्ट्रवादीला देण्याची चर्चा सुरू झालीये. राष्ट्रवादीला जर गृहखातं मिळालं, तर शरद पवार सांगतात तशी कारवाई होईल."

राजकीय हेतूनं ही अटक झाल्याची राष्ट्रवादी आणि काँग्रेसची पहिल्यापासून भूमिका आहे, असं म्हणत चंदावरकर पुढे म्हणतात, "आता सत्तेत शरद पवार आहेत. त्यामुळं त्यांच्या म्हणण्याला महत्त्व आलंय. आधीही ते यासंदर्भात बोलले होते. फक्त इतकं ठामपणे म्हणाले नव्हते ."

शरद पवार यांनी याआधीही अशाप्रकारचे विधान क... उर्वरित लेख लिहा:

ा नको, याचीही काळजी घेणं आवश्यक आहे, असं प्रवीण दरेकर म्हणतात.

मात्र, "भिडे गुरूजींविरुद्ध कारवाई न होणं आणि दुसऱ्या बाजूला असणाऱ्यांना अटक करणं, यात राजकीय हेतू दिसतो. मात्र पोलिसांना या सगळ्यांची सवय असते. राजकीय व्यवस्था जशा बदलतात, तशा या गोष्टीही बदलतात. पोलीस हे काही राजकीय यंत्रणेपासून वेगळे नसतात. सरकार बदलल्यानंतर हे होणार, याची पोलिसांना सवय असते. त्यामुळे मनोबल खचेल वगैरे गोष्टींना महत्त्व नाही," असं रोहित चंदावरकर यांनी म्हटलं.

27 डिसेंबरला आझाद मैदानात आंदोलन - न्या. कोळसे पाटील

दरम्यान, एल्गार परिषदेच्या नावानं ज्यांना अटक केलीये, त्यांना सोडण्याची मागणी करण्यासाठी 27 डिसेंबरमध्ये आझाद मैदानात धरणं आंदोलन केलं जाणार आहे. हे आंदोलन न्या. बी. जी. कोळसे पाटील यांच्या नेतृत्वातच होणार आहे. न्या. कोळसे पाटील यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना याबाबत माहिती दिली.

'एल्गार परिषद' काय होती?

ज्या 'एल्गार परिषदे'वरुन एवढे राजकीय आरोप-प्रत्यारोप होत आहेत, ती परिषद नेमकी काय होती?

1 जानेवारी 2018 रोजी भीमा-कोरेगाव इथं 1818 मध्ये ईस्ट इंडिया कंपनी आणि पेशव्यांच्या नेतृत्वाखालील सैन्यात झालेल्या लढाईला 200 वर्षं पूर्ण झाली.

मुंबईत निदर्शनं करणारे भीमानुयायी

कंपनी आर्मीमध्ये असलेल्या महार रेजिमेंटच्या सैनिकांनी दाखवलेल्या शौर्यामुळे पेशव्यांच्या नेतृत्वाखालील मराठा सैन्याचा पराभव झाला.

ब्रिटिशांनी उभारलेल्या भीमा-कोरेगावच्या विजयस्तंभाला डॉ बाबासाहेब आंबेडकरांनी भेट दिल्यामुळे दरवर्षी 1 जानेवारीला इथं मोठा कार्यक्रम होतो ज्याला देशभरातून लाखो दलित अनुयायी जमतात.

या युद्धाला 200 वर्षं पूर्ण होत असतांनाच, आदल्या दिवशी, म्हणजे 31 डिसेंबर 2017 ला, विविध संघटनांनी पुण्यातल्या शनिवारवाड्यावर 'भीमा कोरेगाव शौर्य दिन प्रेरणा अभियाना' अंतर्गत 'एल्गार परिषदे'चं आयोजन केलं होतं.

'लोकशाही वाचवा, संविधान वाचवा, देश वाचवा' या ब्रीदवाक्याखाली झालेल्या या परिषदेचं उद्घाटन रोहित वेमुलाच्या आई राधिका वेमुला यांच्या हस्ते झालं.

त्यांच्यासोबतच 'भारिप बहुजन महासंघा'चे अध्यक्ष प्रकाश आंबेडकर, उच्च न्यायालयाचे माजी न्यायमूर्ती बी. जी. कोळसे-पाटील, गुजरात विधानसभेतले आमदार जिग्नेश मेवाणी, 'जेएनयू'मधील विद्यार्थी नेता उमर खालिद, आदिवासी कार्यकर्त्या सोनी सोरी हेही या परिषदेत सहभागी झाले होते. भाषणांसोबत 'कबीर कला मंच' आणि इतर...


...वर्षं शेती केल्याने प्रतिकार क्षमता जास्त असणार'

"ते सांगायचे डॉक्टर तुम्ही उपचार करा, बाकी आमचं नशीब," चव्हाण दाम्पत्यावर उपचार करणारे डॉ. गजानन हळखंचे यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

ते म्हणाले, "दोघंही वयोवृद्ध होते. त्यामुळे ती एक काळजी होती. रुग्णालयात आले तेव्हा दोघांनाही दम लागत होता. श्वास घ्यायलाही त्रास होत होता. ताप आणि खोकला अशीही लक्षणं होती. त्यामुळे त्यांना तातडीने हाय फ्लो ऑक्सिजन लावले."

धेनू आणि मोटाबाई चव्हाण तीन दिवस ऑक्सिजनवर होते. तसंच रेमडेसिव्हीर, स्टेरॉईड आणि स... उर्वरित लेख लिहा:

ी चाचणी करून घेत नाहीत. वयोवृद्ध लोक कोरोनाची लस घेत नाहीत."

सुरेश चव्हाण शेवटी सांगतात, "आपण पाहतोय मोठ्या संख्येने लोकांमध्ये कोरोनाची भीती आहे. मृत्यूचा आकडाही प्रचंड आहे. पण आपण धीर सोडू शकत नाही. सकारात्मक विचार करू शकतो. हेच आपण या उदाहरणावरून लक्षात घ्यावे असे आम्हाला वाटते."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...वर्षांपासून यांच्या खरेदीचे प्रयत्न सुरू आहेत. मात्र खरेदी अजूनही बरीच लांब आहे."

रफालमुळे भारतीय वायुदलाला स्ट्रॅटेजिक लाभ मिळतो. मात्र भारतीय वायुदलाची क्षमता कमी होते आहे, असं म्हणणं पूर्णपणे चुकीचं आहे.

अनेकांचं असं मत आहे की सामरिकदृष्ट्या रफाल विमानं उत्तम मारक क्षमता प्रदान करतात.

एअर मार्शल एस. बी. देव भारतीय वायुदलाच्या उपप्रमुख पदावरून निवृत्त झाले आहेत. त्यांनी पूर्व आणि पश्चिम या दोन्ही सीमांचं नेतृत्त्व केलं आहे. ते म्हणतात, "ही पाचही विमानं शस्त्रास्त्रांनी सज्ज आहेत आणि यामुळे... उर्वरित लेख लिहा:

ीची वाट बघत आहोत. वायुदलाला यात रस नाही किंवा सरकार पुढाकार घेत नाही, अशातला भाग नाही. मात्र, वास्तव जे आहे ते आहे.

"यामुळे आपल्या प्रयत्नांवर विपरित परिणाम होतो. टेक्नॉलॉजी गॅप तयार होते. ही गॅप भरून काढण्यासाठी डिझाईन सतत अपडेट करावी लागतात."

प्रॉडक्शन म्हणजेच उत्पादनाविषयी ते सांगतात, "HALच्या माध्यमातून तेजस जेट्सचं मोठ्या संख्येने उत्पादन घेण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. मात्र, इथे मला एक गोष्ट नमूद करावीशी वाटते. 2016 साली संरक्षण मंत्रालयाने भारताची स्वतःची लढाऊ विमानं खरेदी करायला मंजुरी दिली होती. याअंतर्गत 83 LAC तेजस MK 1A (जेट्सचं अॅडव्हान्स वर्जन) तयार करायचे होते. मात्र, अजून ही ऑर्डर पूर्ण झालेली नाही. एका स्वदेशी प्रॉक्डटमध्ये लागणारा हा उशीर आकलनापलीकडचा आहे."

निधीची कमतरता

वायुदलाशी संबंधित अत्याधुनिक तंत्रज्ञानात महागड्या अॅसेट्सची गरज असते.

मात्र, त्यात गुंतवणूक करण्याची भारतीय वायुदलाची क्षमता नाही. संरक्षण मंत्रालयाचे थिंक-टँक मनोहर पर्रिकर इन्स्टिट्यूट फॉर डिफेन्स स्टडीज अँड अॅनालिसिसचे रिसर्च फेलो डॉ. लक्ष्मण कुमार बेहेरा म्हणतात, "गेल्या अनेक वर्षात लष्कर, नौदल आणि वायुदलाच्या आधुनिकीकरणावर वाईट परिणाम झाला आहे. वायुदलात सर्वाधिक निधी लागतो. त्यामुळे सर्वात जास्त परिणाम वायुदलावर होणार, हे उघडच आहे."

त्यांचं विश्लेषण असं सांगतं की कमिटमेंटसाठीचा खर्च आणि सैन्यासाठी उपलब्ध निधी यांच्यातलं अंतर गेल्या अनेक वर्षांपासून वाढतंय.

2018-19 साली हे अंतर जवळपास 33 टक्के होतं. 2019-20 साली हे अंतर जवळपास 29 टक्के होतं.

मिराजच्या प्रस्तावाचं काय झालं?

ऑगस्ट 2000 आणि जानेवारी 2004 या दरम्यान वायुदलाने दिलेला मिराजचा प्रस्ताव आणि संरक्षण मंत्रालयाने तो फेटाळणं, यामागची कहाणी काय आहे?

सरकारी कागदपत्रांवरून कळतं की वायुदलाने एक-दोन नव्हे तर तब्बल तीन वेळा संरक्षण मंत्रालयाला 126 मिराज 2000 II लढाऊ विमानं खरेदी करण्यासाठी तयार करण्याचा प्रयत्न केला होता.

त्यावेळी रफाल जेट्सचा उल्लेख करत भारतीय वायुदलाने म्हटलं होतं की मिराज 2000 II केवळ स्वस्तच नाही तर अत्याधुनिकही आहेत. त्यावेळच्या सरकारने या प्रस्तावावर कुठलीच कारवाई केली नाही.

ही गोष्ट आता जुनी झाली आहे आणि कदाचित अनेकांना तिचा विसर पडला असेल. मात्र भारतीय वायुदलालाही त्याचा विसर पडला आहे, असं नाही.

नाव उघड न करण्याच्या अटीवर एका माजी...


...वलं पाहिजे," असंही डॉ. बंग सांगतात.

'दारुबंदीची अंमलबजावणी अधिक चांगली हवी'

दारुबंदीची अंमलबजावणी प्रभावीपणे आणि अधिक चांगल्या रीतीने झाली पाहिजे, तसंच गेल्या सरकारने ती योग्य पद्धतीने करायला हवी होती, असं मत डॉ. बंग व्यक्त करतात.

बीबीसीच्या टीमने विधानसभा निवडणुकांच्या पूर्वी चंद्रपूरला भेट दिली होती. तेव्हाही या विषयावर तरुण तसंच स्थानिक पत्रकार व्यक्त झाले होते. तेव्हा यावर बोलताना पत्रकार अनिल ठाकरे म्हणाले होते "सरकारनं दारुबंदीचा निर्णय घेतला खरा पण त्याचबरोबर त्याची अंमलबजावणीकडे साफ द... उर्वरित लेख लिहा:

?" असा प्रश्न मुनगंटीवार विचारतात.

सुधीर मुनगंटीवार

"महसूल बुडतो हा एकमेव तर्क असेल तर मग या इतर उत्पादनांवरील बंदीचंही उत्तरही त्यांना द्यावं लागेल. चंद्रपूरचा निर्णय तिथल्या 588 ग्रामपंचायतींनी ठराव केल्यानंतर, मोर्चे आंदोलनं झाल्यावर घेण्यात आला होता. त्याचाही विचार सरकारला करावा लागेल," मुनगंटीवार सांगतात.

दारूच्या पैशातून गरिबांचाच विकास होतो का?

दारूच्या पैशातून गरिबांचाच विकास होतो, असा प्रतिवाद काहीजण करतात. याबाबत दारुबंदीविरोधात लढा देणाऱ्या पारोमिता गोस्वामी यांनी आपलं मत मांडलंय.

हेरंब कुलकर्णी यांनी अक्षरनामासाठी घेतलेल्या मुलाखतीमध्ये गोस्वामी म्हणतात, "जर सरकारची ही भूमिका इतकी स्पष्ट असेल तर महिलांना बचतगटाच्या पापड-लोणच्यातच कशाला गुंतवून ठेवता? त्यांनाही दारू गाळण्याचं प्रशिक्षण का देत नाही? त्यातून राज्याचं उत्पन्न वाढेल आणि महिलाही श्रीमंत होतील. दारू विकून श्रीमंत होण्याची मक्तेदारी मूठभर श्रीमंतांनाच मग का देता?

"केवळ काही गावातच दारू दुकान कशाला सर्वच गल्लीबोळात मग दुकान का काढत नाही? सरकार भूमिकेवर ठाम असेल तर मग असं लाजायचं कशाला? उघडपणे दारू मोकळी करा. पण ते करण्याची हिंमत नसल्याने केवळ महिलांचे मनौधेर्य खच्ची करण्यासाठी हे सतत बोललं जातं," गोस्वामी सांगतात.

दारूबद्दल लॅन्सेटचा अहवाल काय सांगतो?

दारू पिण्याची सर्वांत चांगली पातळी शून्यच आहे. म्हणजे दारूमुळे आरोग्याला काहीही फायदा होत नाही, असं लॅन्सेटमध्ये ऑगस्ट 2018मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या अहवालात म्हटलेले आहे.

लॅन्सेट हे आरोग्यविषयक माहिती आणि संशोधन निबंध प्रसिद्ध करणारं सुप्रसिद्ध आणि सर्वमान्य व्यासपीठ मानलं जातं. रॉबिन बर्टन आणि नीक शेरॉन यांनी 2018 मध्ये No Level of alcohol consumption improves health नावानं हे संशोधन प्रसिद्ध केलं आहे. या लेखात त्यांनी मृत्यू आणि आजार होण्याच्या कारणांमध्ये दारू हे सातवं सर्वात मोठं कारण असल्याचं म्हटलं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वलं, जो त्यांना जावई म्हणून पसंत होता. ग्रीस आणि डेन्मार्कचे राजकुमार - प्रिन्स जॉर्ज (1869-1957) ते मारीपेक्षा 13 वर्षं मोठे होते.

मारी या लग्नासाठी तयार झाल्या आणि 12 डिसेंबर 1907ला अथेन्समध्ये त्यांचं लग्न झालं.

या जोडप्याला दोन मुलं झाली - राजकुमारी युजिनी आणि राजकुमार पीटर. पण या दोघांचा संसार मात्र सुखी नव्हता.

त्यांचं लग्न 50 वर्षं टिकलं खरं, पण आपल्या नवऱ्याचं खरं भावनिक नातं त्याच्या काकांशी - डेन्मार्कचे राजकुमार वाल्डेमर यांच्याशी असल्याचं मारी यांच्या लक्षात आलं, तर मारी यांनी ... उर्वरित लेख लिहा:

ाध्यापक वॉलन सांगतात.

या तज्ज्ञांच्या मते, "क्लिटरीज आणि योनी मार्गाचे मुख यातल्या अंतरानुसार या माहितीची त्यांनी तीन गटांत विभागणी केली, पण हे नेमकं कसं ठरवलं हे मात्र नमूद करण्यात आलेलं नाही."

"बोनापार्ट यांनी मांडलेला विचार अनोखा आहे. त्यांच्यामते प्रत्येक स्त्री ही वेगळी असते, म्हणून संभोगादरम्यान प्रत्येकीला येणारा अनुभव आणि प्रतिक्रिया वेगवेगळी असते," डॉ. लॉईड यांनी बीबीसीला सांगितलं.

पण मारी यांच्या या सिद्धांतामध्ये, "सगळा भर हा महिलेच्या शरीररचनेवर आहे. यात वैचारिक प्रगल्भता, त्या महिलेच्या आयुष्यातले टप्पे यांचा विचार करण्यात आलेला नाही," तज्ज्ञ सांगतात.

मारी बोनापार्ट या सिग्मंड फ्रॉईड यांच्या शिष्या होत्या.

यावरून मारी बोनापार्ट यांनी एक निष्कर्ष काढला. जर महिलांनी क्लिटरीज आणि योनीमधलं अंतर कमी करण्यासाठी शस्त्रक्रिया केली, तर त्यांना संभोगाच्या वेळी ऑरगॅजम येईल.

पण दुर्दैवाने हे चूक होतं.

"य़ा शस्त्रक्रिया दुर्घटना ठरल्या. काही महिलांच्या तर सगळ्या संवेदनाच गेल्या. पण मारी बोनापार्ट यांचा त्यांच्या निष्कर्षांवर ठाम विश्वास होता. त्यांनी स्वतः ही शस्त्रक्रिया करून घेतली, पण काही उपयोग झाला नाही," प्राध्यापक वॉलन सांगतात.

एकदा नाही, तर तब्बल तीन वेळा त्यांनी ही शस्त्रक्रिया करून घेतली.

"क्लिटरीजजवळच्या नसा जास्त कापल्या गेल्या, तर तुमच्या संवेदना वाढण्याऐवजी कमी होतीस कारण तुम्ही अतिशय महत्त्वाच्या अशा नसा कापत आहात," डॉ. लॉर्ईड समजावून सांगतात. इंडियाना युनिव्हर्सिटीच्या जीवशास्त्र विभागात ते प्राध्यापक आहेत.

"संभोगादरम्यान स्त्रीला ऑरगॅजम यावा यासाठी शस्त्रक्रिया हा एकमेव पर्याय असल्याचं त्यांना वाटत होतं," डॉ. लॉईड सांगतात.

सिग्मंड फ्रॉईडसोबतची मैत्री

इतकं होऊनही मारी बोनापार्ट यांनी ध्यास सोडला नाही. लैंगिक आयुष्यातल्या अडचणींवरची उत्तरं शोधणं त्यांनी सुरूच ठेवलं.

1925च्या सुमारास पॅरिसच्या वैद्यकीय वर्तुळात एका मनोवैद्यानिकाची अतिशय चर्चा होती. मारी बोनापार्ट त्यांना भेटायला व्हिएन्नाला गेल्या. त्यांचं नाव - सिग्मंड फ्रॉईड.

"फ्राईडच्या रूपात त्यांना अशी व्यक्ती भेटली जिची त्यांना अतिशय गरज होती," थॉम्प्सन त्यांच्या लेखात म्हणतात.

मारी बोनापार्ट या सिग्मंड फ्रॉईड यांच्या पेशंट, शिष्य आणि मित्र होत्या.

मारी बोनापार्ट फ्रॉईड यांच्या पेशंट होत्या. पण लवकरच त्यांची...


...वलं. मात्र सगळ्या प्रकारामुळे तिच्या आयुष्यातला मोठा काळ एकटेपणात गेला.

आकांक्षाच्या मते एखादी व्यक्ती आपलं नातं किती लवकर आणि कशा पद्धतीने स्वीकार करतं हे बऱ्याच अंशी समाजावर अवलंबून आहे.

"आपल्या समाजात काही गोष्टींबाबत एक ठराविक व्यवस्था तयार झाली आहे. माझ्या मनात हे बसलं होतं की सावत्र आई किंवा सावत्र वडील आहेत म्हणजे ते वाईटच असणार. बाबांचं लग्न झाल्यावर बराच काळ तिच्या मित्रमैत्रिणीच्या घरचे नवीन आई  कशी आहे असा प्रश्न विचारायचे," ती सांगते.

आकांक्षा सांगते की, "मी काहीही उत्तर दिलं तर... उर्वरित लेख लिहा:

्रकारच्या तडजोडी लग्न होऊन घरात आलेल्या सुनेलाही कराव्या लागतात. मात्र समोर सावत्र हे बिरुद लागलं की या अडचणी आणखी मोठ्या होतात.

सावत्र आईपेक्षा सावत्र वडील होणं जास्त आव्हानात्मक आहे, असं डॉ. प्रवीण सांगतात.

"पुरुष कायम कुटुंबप्रमुख म्हणून भूमिका बजावू इच्छितात. म्हणून दुसऱ्यांचा विचार करणं त्यांना सहजासहजी जमत नाही. म्हणून त्यांना नवीन कुटुंबात येणं कठीण जातं," असं ते सांगतात.

समाज नवीन नाती का स्वीकारत नाहीत?

नातेसंबंध तज्ज्ञ निशा खन्ना म्हणतात की सावत्र नातं जुनं नातं संपल्यावरच येतं. मात्र आपल्या समाजात पहिल्या नात्यालाच जास्त मान मिळतो.

आपल्याकडे लग्न हे सगळ्यात पवित्र आणि आयुष्यभराचं नातं मानलं जातं. अशातच दुसऱ्या लग्नाला तितकी मान्यता मिळत नाही. समाजही दुसऱ्या लग्नाचा मोकळेपणाने स्वीकार करत नाही. त्यामुळे आव्हानं वाढत जातात, असं त्या सांगतात.

"असं झालं तर नात्यांमध्ये नकारात्मकता येण्याची शंका असते. नवीन सदस्याला तुलनात्मक नजरेनं पाहिलं जातं. अशात आव्हानं वाढण्याची शक्यता जास्त असते. मुलंसुद्धा ही तुलना करतात आणि हाच सगळ्यात मोठा धोका असतो."

"मुलांना विश्वासात घेऊन नवीन नात्याची सुरुवात केली, त्यांना लहानसहान निर्णयात सामील करून घेतलं तर या अडचणी दूर होऊ शकतात,"  असं निशा सांगतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...वला आहे, ही मुख्य समस्या आहे.

2. दुसरीकडे देशांतर्गत ग्राहकांची मागणी आणि गुंतवणुकीची मागणी अजूनही कमी आहे.

3. तिसरा मुद्दा म्हणजे वातावरण बदलामुळे मान्सूनचा वेग रखडला आहे. ज्याचा थेट फटका भारताच्या कृषी क्षेत्राला बसतोय.

4. चौथा मुद्दा म्हणजे भारतीय अर्थव्यवस्थेत सर्वाधिक वाटा असणाऱ्या सेवा क्षेत्राची अवस्था फारशी चांगली नाही.

5. पाचवा मुद्दा म्हणजे कच्च्या तेलासंबंधीची अनिश्चितता एवढ्यात तरी संपताना दिसत नाही.

म्हणजेच अर्थव्यवस्थेसमोर असलेली आव्हानं वाढतच आहेत आणि आठ टक्क्यांवरही प्र... उर्वरित लेख लिहा:

ण 3 लाख कोटी डॉलर्सच्या जवळपास आहोत. आपण जेव्हा पाच लाख कोटी डॉलर्सची इच्छा बाळगतो तेव्हा अनेकांना आश्चर्य वाटतं की हे खरंच घडेल का?"

"आमचा आमच्या नागरिकांवर विश्वास आहे. त्यांचा पुरूषार्थ आणि पुढे जाण्याच्या क्षमतेवरही. मोदी सरकारच्या नेतृत्वात आम्ही हे उद्दिष्ट नक्कीच साध्य करू."

आशेवर जग कायम आहे आणि भारतही त्याला अपवाद नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वला. त्यांनी थोडं सबुरीने घेतलं असतं तर चित्र वेगळं असू शकलं असतं," असं ते पुढे सांगतात.

'झुलवत ठेवायचं राजकारण'

भाजपचे वरिष्ठ नेते एकनाथ खडसे यांच्या विरोधात खच्चीकरणाचं राजकारण होत असल्याचं कापडे यांना वाटतं. "ज्येष्ठ असूनही त्यांची उमेदवारी पहिल्या यादीत जाहीर करायची नाही. त्यांना काही काळ झुलवत ठेवायचं. पण पुढच्या यादीत त्यांचा समावेश करायचा अशी एक राजकारणाची पद्धत असते. अशाच पद्धतीचं राजकारण केलं जात असण्याची शक्यता आहे," असं कापडे सांगतात.

ते पुढे सांगतात, "देवेंद्र फडणवीस यांना मुख्यम... उर्वरित लेख लिहा:

ाचित त्यांना उमेदवारी द्यावी की नाही याबाबत खलबतं सुरू असतील. पण खडसे यांच्यासारख्या नेत्याला डावलल्यास मतदारांमध्ये चुकीचा संदेश जाऊ शकतो. खडसे यांना ओबीसी समाजातील प्रतिनिधी मानलं जातं. पूर्वी ते गोपीनाथ मुंडे यांच्यासोबत भाजपच्या ओबीसी फळीतील प्रमुख नेते होते. मुंडे यांच्या निधनानंतर त्यांची नितीन गडकरी यांच्याशी जवळीक आहे. अशा स्थितीत त्यांची उमेदवारी कापणं हा खूप मोठा निर्णय असेल," असं कापडे सांगतात.

ते सांगतात, "मुक्ताईनगरचं जनसमर्थन खडसेंच्या बाजूने आहे. त्यांनी उमेदवारी अर्ज दाखल करताना चांगली गर्दी होती. शिवसेनेच्या यादीतही हा मतदारसंघ त्यांना सोडण्यात आल्याचा उल्लेख नाही. मुख्यमंत्र्यांची महाजनादेश यात्रा जळगावमध्ये आल्यानंतर त्यात खडसे सहभागी झाले होते. ते भाजपच्या प्रचार समितीतील स्टार कँपेनर आहेत. त्यामुळे त्यांना उमेदवारी मिळेल अशी शक्यता आहे. कदाचित पुढच्या यादीत समावेश होऊ शकतो, पण याचं उत्तर मिळण्यासाठी दोन दिवस वाट पाहावी लागेल. पण खडसे बंडखोरी करण्याची शक्यता वाटत नाही."

'खडसे नाराज नाहीत'

बीबीसीच्या राष्ट्र महाराष्ट्र या कार्यक्रमात अर्थमंत्री सुधीर मुनगंटीवार यांची मुलाखत झाली होती. यामध्ये खडसेंबाबत बोलताना अर्थमंत्री सुधीर मुनगंटीवारांनी सांगतात, "मी अनेकदा त्यांच्याशी बोलतो. मला नाराजी जाणवली नाही. ते पक्षासाठी जीव ओतून काम करतात. त्यांनी स्वतःहून राजीनामा दिला. त्यांच्याविषयी पक्ष योग्य वेळी योग्य निर्णय करेल. भिन्न मत असणं म्हणजे नाराजी नाही. माझ्या माहितीनुसार एकनाथ खडसे नाराज असण्याचं कारण नाही. अनेक पार्लमेंटरी बोर्डांच्या बैठकीत ते येतात."

एकनाथ खडसे मंत्रिमंडळात परत येणार का असं विचारल्यावर मुनगंटीवार म्हणाले, "कुणी मंत्रिमंडळात यावं, हे ठरवण्याचा निर्णय अजून पक्षाने मला दिला नाही."

दरम्यान, भाजपच्या पहिल्या यादीत एकनाथ खडसे यांचं नाव नसण्यामागचं कारण जाणून घेण्यासाठी पक्षाचे प्रवक्ते माधव भांडारी यांच्याशी बीबीसीने संपर्क साधला. "आता फक्त पहिली यादी जाहीर करण्यात आली आहे. लवकरच पुढची यादी जाहीर करण्यात येईल. त्यामध्ये त्यांचा समावेश असेल," असं माधव भांडारी यांनी स्पष्ट केलं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर...


...वली गेलेली जागा हिंदूंना तसेच या परिसरातील 'सीता रसोई', 'राम चबुतरा' या जागा निर्मोही आखाड्याला तर 1/3 जागा सुन्नी सेंट्रल वक्फ बोर्डला देण्याचा निर्णय देण्यात आला.

या जागेची मूळ मालकी शिया वक्फ बोर्डकडे असून या खटल्यात आम्हालाही वादी करण्यात यावं, अशी याचिका या बोर्डने सु्प्रीम कोर्टात दाखल केली आहे.

2011 : सुप्रीम कोर्टाने अलाहाबाद न्यायालयाच्या निकाल स्थगित केला.

2017: सुप्रीम कोर्टाने अडवाणी आणि इतरांवर गुन्हेगारी कटाचा खटला पुनरुज्जीवित करण्याचा आदेश दिला. त्यानंतर अडवाणी आणि इतरांवरच... उर्वरित लेख लिहा:

देईल. वाचा सविस्तर इथे - अयोध्या प्रकरणाची सुप्रीम कोर्टात सुनावणी पूर्ण, आता प्रतीक्षा निकालाची

तु्म्ही हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...वळ एकच विमान होतं. आमच्या बॅगांबाबत गोंधळ झाला होता. विमानतळावर दोन तास थांबल्यावरही आम्हाला सगळ्या बॅगा मिळू शकल्या नाहीत. बॅगांसाठी प्रतीक्षा करत असतानाच विमानतळावरची दुकानं बंद झाली. इमिग्रेशनचे कर्मचारीही घरी गेले. विमानतळावरचे दिवेही मालवू लागले. अख्ख्या विमानतळावर फक्त आम्हीच उरले होतो, असाही अनुभव एरिक पार्तालू सांगतो.

किम याँग उनची पोस्टर जागोजागी लावलेली आहेत.

किट अर्थात खेळायचा पोशाख, बूट आणि फुटबॉल हे सगळं असलेल्या बॅगा प्योनग्याँग विमानतळावर आल्याच नाहीत. त्या प्रवासात गहाळ झाल्या... उर्वरित लेख लिहा:

डे आमच्या हातात काहीच नव्हतं. सामना 0-0 संपला. 4.25 क्लब उत्तर कोरियाच्या लष्कराचा संघ आहे. त्यांना मिळणाऱ्या सुविधा आम्ही पाहिल्या. ते जागतिक दर्जाच्या आहेत. ते रोबोसारखा सराव करतात. समजा आम्ही जिंकलो असतो तर विजय साजरा करता आला असता का असा प्रश्न पडला," असंही एरिक पार्तालू म्हणतो.

मिसाईल टेस्टची पाहणी करताना उत्तर कोरियाचे सर्वेसर्वा किम जोंग उन.

काही किलोमीटर मिसाईल टेस्ट

सामना झाल्यानंतर दोन दिवस बंगळुरू एफसीच्या खेळाडूंना सक्तीची विश्रांती घ्यावी लागली. अशाच एका दिवशी सकाळी जाग आल्यावर अवघ्या काही किलोमीटरवर चक्क मिसाइल टेस्ट झाल्याचं त्यांना समजलं.

सकाळी 6 वाजता हॉटेलच्या बाहेर आला असता तर मिसाईल याचि देही याचि डोळा पाहता आलं असतं, असं हॉटेल स्टाफने त्यांना सांगितलं. एअरपोर्टवरून मिसाईल डागण्यात आलं होतं. हॉटेलच्या बाहेरून अगदी स्पष्टपणे मिसाईल दिसलं असतं असं स्टाफने सांगितलं. आपण जगातल्या भयंकर ठिकाणी आलो आहे याची जाणीव संघातल्या अनेकांना झाली.

आपण लवकरात लवकर इथून निघावं. आपल्याला देश सोडण्याचा आदेश येण्यापूर्वी आपण परतलेलं बरं, असा चर्चेचा नूर होता. या मिसाईलविषयी त्यांनी गाइडना विचारलं. पण प्रत्येकानं मिसाईल चाचण्यांचं समर्थन केलं.

अमेरिकेला टक्कर देण्यासाठी आम्ही समर्थ आहोत असा त्यांचा दावा होता. असा विचार करण्याचं आणि बोलण्याचं त्यांना ट्रेनिंग दिलेलं असावं असं त्यांना वाटलं. त्यांचे विचार त्यांना विचित्र वाटले.

असेन मी... नसेन मी

दौऱ्याच्या अनुभवाविषयी एरिक म्हणतो, 'निरभ्र आकाश, सुंदर फुलं, अनोखा निसर्ग असं सगळं उत्तर कोरियात आहे. मी केवळ फुटबॉल खेळतो म्हणून मला इथे येण्याची संधी मिळाली आहे. परत आल्यावर आणि अनेक वर्षांनंतरही लोक मला या अनुभवाबद्दल विचारतील.

उत्तर कोरियात येण्याची संधी मिळालेल्या मोजक्या लोकांमध्ये माझा समावेश झाला आहे. मी हा दौरा कधीच विसरणार नाही. इथे आल्यावर मी एक गोष्ट शिकलो. छापून येणारे शब्द आणि टीव्हीवर दिसणाऱ्या सगळ्याच गोष्टी खऱ्या नसतात, असंही एरिक पार्तालू सांगतो.

"प्रत्यक्षात इथलं जग किती वेगळं आहे. अनेक लहान मुलं हसऱ्या चेहऱ्याने कसून सराव करत होती. त्यांच्याविषयी मला खूप वाईट वाटलं. कारण देशांदरम्यानच्या यादवीत हे सुरेख चित्र नष्ट होऊ शकतं."

"या भागावर कोणाचं राज्य असेल काहीच सांगता येणार नाही. या मुलांच्या चेहऱ्यावरचं हसू कायम रहावं अशी इच्छा आहे....


...वळपास अडीच वर्षांचा आहे.

वाघाच्या हालचालींवर नजर ठेवण्याची जबाबदारी सहायक वनसंरक्षक राजेंद्र बोडें यांच्यावर आहे. "दिवसापेक्षा रात्री वाघाची हालचाल जास्त असते. दिवसा थंडाव्याचा आधार घेऊन वाघ बसलेला असतो," असं ते म्हणाले.

"वाघाने शिकार केलेल्या ठिकाणी ट्रॅप कॅमेरे आणि पिंजरेही लावण्यात आले आहेत. 75 वन कर्मचारी तैनात करण्यात आले आहेत. वाघाचे पगमार्क दिसलेल्या परिसरात ड्रोनने टेहळणी सुरू आहे," असं ते म्हणाले.

मेळघाट, पोहरा मालखेड सोडला तर मंगरूळ दस्तगीर, अंजनसिंगी हा परिसर जंगल क्षेत्र नाही.... उर्वरित लेख लिहा:

हे," असं ते म्हणाले.

"वाघाने गावामध्ये जाऊन एखाद्या माणसाचा बळी घेतला, असं एकही उदाहरण नाही. यवतमाळच्या टी 1 वाघिणीने केलेले हल्ले वनक्षेत्रांमध्ये माणूस गेल्याने झाले आहेत. वाघांच्या हल्ल्यांचं समर्थन होऊ शकत नाही, पण वाघाला ठार केल्याने किंवा पकडल्याने प्रश्न सुटणार नाहीत," असं ते म्हणाले.

वाघाने उभे राहिलेल्या माणासांवर ह्ल्ले केलेले नाहीत, असंही ते सांगतात. खाली बसलेल्या, शौचाला बसलेल्या माणासाला वाघ भक्ष समूजन हल्ला करतो, असं ते म्हणाले.

समजा एखाद्या क्षेत्रातून वाघाला मारलं किंवा त्याला पकडून दुसरीकडं सोडलं तर या वाघाची जागा दुसरा वाघ घेतो, त्यामुळे हा पर्याय होऊ शकत नाही, असं ते म्हणाले. पूर्वी आपल्या जंगलांत वाघ नव्हता, तो आता आला आहे हे लक्षात घेऊन शेतात फिरताना काळजी घ्यावी, असं आवाहन त्यांनी केलं आहे.

रिठे यांनी यावर खालील उपाय सांगितले आहेत.

"हा वाघ दोन हल्ल्यांमुळे वादग्रस्त ठरला आहे. पण या हल्ल्यांचा अर्थ हा वाघ नरभक्षक आहे, असं होत नाही. हे हल्ले अपघात होते. प्रयत्न केले तर असे हल्ले थांबवता येतील," असं मत रिठे यांचं आहे.

जंगलनिहाय अधिवासातील फरक

विदर्भात वाघ एका जंगलातून दुसऱ्या जंगलात जाताना जवळपास 230 किलोमीटर इतका प्रवास करतात. या प्रवासात वाघ शेतांतून प्रवास करतो. हा प्रवास थांबत थांबत होतो. योग्य वनक्षेत्र मिळालं की वाघ तिथं जास्त काळ थांबतो. तिथं अशा वाघांचं प्रजननही होतं.

वन्यजीव संवर्धनातून रोजगार निर्मिती

एकीकडे वाघ हा रोजगार देणारा प्राणी ठरलाय. ताडोबामध्ये मिळणारा महसूल 8 कोटीच्या रुपयांच्या घरात गेलाय. व्याघ्र प्रकल्पाच्या माध्यमातून 4 हजार युवकांना रोजगार मिळाला आहे. विविध सरकारी योजनाही राबवल्या जात आहेत.

गुजरातच्या गिर अभयारण्यात सिंह 300 किलोमीटरपर्यंत प्रवास करतात. तिथं लोकांना संरक्षण, तातडीने नुकसान भरपाई, लोकांना मदतीसाठी प्राणिमित्रांची नेमणूक, सिंहाच्या जंगलक्षेत्रातील माणसांचा वावर कमी करणं अशा उपाययोजना केल्या आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...वळपास सगळी लोकसंख्या मुस्लीम

पाकिस्तान प्रशासित काश्मीर आणि गिलगिट बाल्टिस्तान हे जम्मू - काश्मीर संस्थानाचेच भाग होतं.

सध्या पाकिस्तान प्रशासित काश्मीरमध्ये 5134 चौरस मैल म्हणजे सुमारे 13,296 चौरस किलोमीटरचा भूभाग आहे.

याच्या सीमा पाकिस्तान, चीन आणि भारत प्रशासित काश्मीरला लागून आहेत. याची राजधानी मुजफ्फराबाद असून एकूण 10 जिल्हे यामध्ये आहेत.

तर गिलगिट बाल्टिस्तानमध्येदेखील 10 जिल्हे आहेत. याची राजधानी गिलगिट आहे. या दोन्ही भागांमध्ये सुमारे 60 लाखांच्या आसपास लोकसंख्या असून जवळपास सगळी ... उर्वरित लेख लिहा:

पवला. त्यांना असं करण्याचा हक्क नव्हता. पण पाकिस्तानने त्या भागावर कब्जा केला."

चीनने यापूर्वी १९६२मध्येदेखील जम्मू आणि काश्मिरचा एक भाग अक्साई चीनवर ताबा मिळवला होता.

गिलगिट बाल्टिस्तानकडे दुर्लक्ष करण्यात आल्याचं अब्दुल हकीम कश्मिरी म्हणतात.

ते म्हणतात की आतादेखील या भागाकडे फार कमी अधिकार आहेत आणि जवळपास संपूर्ण नियंत्रण पाकिस्तानकडे आहे.

"गिलगिट बाल्टिस्तानला पाकिस्तानने एक वेगळा दर्जा दिला. सुरुवातीला तिथं लोकशाही नव्हती. 2009 मध्ये त्यांना पहिला सेटअप देण्यात आला. पण गिलगिट बाल्टिस्तानला राज्य बनवण्याची घोषणा करण्यात आली नाही. राज्य बनवावं अशी तिथल्या लोकांची मागणी होती. आता 2018 मध्ये काढण्यात आलेल्या आदेशामध्ये गिलगिट बाल्टिस्तानची विधानसभा आहे. तिला कायदे बनवण्याचा अधिकार असला, तरी फार मर्यादित अधिकार आहेत."

बहुसंख्य लोकसंख्या शिया

गिलगिट बाल्टिस्तानची सीमा चीनला लागून आहे. हा भाग चीन -पाकिस्तान इकनॉमिक कॉरिडोअरच्या मुख्य रस्त्यावर आहे आणि चीन आता इथं अब्जावधी डॉलर्सची गुंतवणूक करत आहे.

गिलगिट बाल्टिस्तानचा दर्जा बदलण्याचं हे देखील एक कारण असल्याचं मानलं जातंय. आणि यामुळे स्थानिक लोकांनी वेळोवेळी आपला विरोध जाहीर केलाय.

तिलक देवाशर म्हणतात, "तिथंही विरोध आहे, पण गोष्टी समोर येत नाहीत. १९४७-४८मध्ये गिलगिट बाल्टिस्तानातली बहुसंख्य लोकसंख्या शिया होती. आता म्हणतात की स्टेट सब्जेक्ट रूल हटवण्यात आला, पण खरं म्हणजे १९७०पासूनच गिलगिट बाल्टिस्तानातला स्टेट सब्जेक्ट रूल हटवण्यात आला होता."

"बाहेरच्या लोकांना आणून तिथे स्थायिक करत तिथली शिया बहुल स्थिती बदलण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. स्थानिक लोक विरोध करत राहिले. जेव्हा काराकोरम हायवे तयार करण्यात येत होता किंवा मग सीपेकमधले प्रोजेक्ट तयार होत होते तेव्हा मोठा विरोध झाला होता. तिथल्या मानवाधिकार कार्यकर्त्यांची नावंही तुम्ही ऐकली नसतील. बाबा जान नावाचे एक नेते होते. ते किती वर्षं तुरुंगात होते कोण जाणे."

पण अजूनही अशा संघटना आहेत ज्या गिलगिट बाल्टिस्तान आणि पाकिस्तान प्रशासित काश्मिरच्या स्वातंत्र्यासाठी मोहीम चालवत आहेत.

काश्मीरचे लोक

जुल्फिकार बट अशाच एका संघटनेशी निगडीत आहेत.

ते म्हणतात, "आझाद कश्मीर आणि गिलगिट बाल्टिस्तानात जे लोक आहेत ते पाकिस्तानच्या फौजेला एक सक्षम फौज मानतात. इथे स्वायत्त काश्मिरसाठी मोठी मोहीम राबवण्यात येत आहे....


...वळून जाताना गाडीच्या पुढच्या बाजूला कोयत्याने वार केला. तो वार नेमका काचेवर बसल्यामुळे काच फुटून माझ्या बायकोला थोडी जखम झाली.

"काही क्षण मला नेमक काय करायचं तेच कळत नव्हतं. थोडंसं सावरून मी पाचगणी पोलीस स्टेशन गाठलं आणि घडलेली घटना सांगितली. त्यानंतर पोलिसांनी मला 'ही घटना वाई पोलिसांच्या हद्दीत येते. तुम्ही वाई पोलिस स्टेशन मध्ये जावा,' असं सांगितलं. मी लगेच वाई पोलीस स्टेशन गाठून  झालेल्या घटनेची माहिती दिली," असं राजेश बोबडे सांगतात.

रेडियम नंबरप्लेटचं दुकान होतं

आनंदवर घाटात हल्ला झाल्या... उर्वरित लेख लिहा:

े, असं पोलीस सांगतात.

"शनिवारी दिक्षा तिच्या नवऱ्याबरोबर पाचगणी-महाबळेश्वरला येणार असल्याची माहिती तिने निखिलला दिली होती. शुक्रवारी मध्यरात्रीपर्यंत या दोघांचं चॅटिंग चाललं होतं, हे तिचे चॅटिंग रेकार्ड चेक केल्यावर आम्हाला कळलं. एवढंच नव्हे तर दिक्षा निखिलला आनंदच्या प्रत्येक हालचालीची माहिती अगदी खून होईपर्यंत देत होती. घटनेच्या दिवशी दिक्षा आणि आनंद हे पुण्याहून पाचगणीला निघाले असताना दिक्षा सातत्यानं निखिल मळेकरला ते जात असलेल्या रस्त्याचं लोकेशन पाठवत राहिली.

"वाईवरून पसरणीचा घाट चढायला सुरुवात केल्यानंतर दिक्षाने पुन्हा एकदा आपल्या गाडीचे लोकेशन निखिलला पाठवलं आणि दुसरीकडे आपल्याला उलटी होत असल्याचा बहाणा करून गाडी रस्त्याच्या कडेला थांबण्यास सांगितली. दिक्षा उलटी करण्याच्या बहाण्याने गाडीतून खाली उतरली. तिच्या पाठोपाठ आनंद कांबळे देखील गाडीतून खाली उतरले.

"मात्र तेवढ्यात पाचगणीच्या बाजूने दोन दुचाकीवर चार लोक दिक्षा आणि आनंदजवळ आले आणि त्यांनी त्यांच्याबरोबर आणलेल्या धारदार शस्त्रांनी आनंदवर वार करायला सुरुवात केली," असं पोलीस निरीक्षक वेताळ सांगतात.

पोलीस घटनास्थळी पोहोचताच दिक्षाने 'आम्हाला लुटण्यासाठी लोक आले होते. त्यांनीच आनंद यांच्यावर हल्ला केला, माझं मंगळसूत्र हिसकवण्याचा प्रयत्न केला,' असं सांगितलं.

"आनंद यांना सातारा जिल्हा शासकीय रुग्णालयात दाखल करण्यासाठी हलवण्यात आलं, पण तिथे पोहोचताच डॉक्टरांनी आनंद यांना मृत घोषित केलं होतं," अशी माहिती वेताळ यांनी दिली.

'फाशीची शिक्षा व्हायला हवी'

वेताळ यांनी सांगितल की खुनाच्या कटातील आरोपी निखिल मळेकर हा मूळ निगडी येथील चिखलीचा रहिवासी आहे. त्याचा जमीन खरेदी-विक्रीचा व्यवसाय आहे. सोबतच मृत आनंदची बायको दिक्षाला या प्रकरणात अटक करण्यात आली आहे.

आम्ही दिक्षाच्या कुटुंबीयांकडून त्यांची बाजू जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला, मात्र त्यांनी काही बोलण्यास ठाम नकार दिला. दिक्षाच्या शेजाऱ्यांनीही या विषयावर बोलणं टाळलं.

दिक्षा आणि निखिल मळेकर यांच्या वकिलांशी संपर्क करण्याचा आम्ही प्रयत्न करत आहोत.

सुरेखा परिहार यांनी दिक्षाचं स्थळ आनंदच्या घरच्यांना सुचवलं होतं. त्यांच्या एका जवळच्या नातेवाईकाची ती मुलगी होती, पण तिच्या वर्तनाविषयी मला कोणतीच कल्पना नव्हती, असा दावा सुरेखा यांनी केला आहे.

दरम्यान, आनंदच्या खुनाला सुरेखाही तितक्याच जबाबदार आहेत, असा...


...वशी म्हणजे सात जुलैला हे व्हीडिओ आणि ते पोस्ट करणाऱ्या Team 07च्या तिघा सदस्यांची अकाऊंट्स टिकटॉकनं काही काळासाठी बंद केली आहेत. म्हणजे निलंबन हटेपर्यंत किंवा या तिघांना आपल्या अकाऊंटमध्ये लॉग इन करता येणार नाही आणि काही पोस्टही करता येणार नाहीत.

या तिघांनीही मुंबई उच्च न्यायालयात अटकपूर्व जामीनअर्ज दाखल केला असून, त्यावर सुनावणी होईपर्यंत तिघांना (Interim Protection) अंतरिम संरक्षण देण्यात आलं आहे.

दरम्यान, हा सगळा प्रकार घडला, तेव्हा फैसल लंडनला होता. आठ जुलैला त्यानं आपल्या इन्स्टाग्राम अक... उर्वरित लेख लिहा:

देशही नाही. सर्वोच्च न्यायालयाच्या एका निर्णयानुसार अशा पोस्टमध्ये दोन धर्मांचा किंवा गटांचा उल्लेख केलेला नसतो, त्यावरून कुठली दंगल किंवा हिंसाचार पसरला नसेल तर कलम १५३-अ लागू होत नाही. त्यामुळं आम्ही FIR वरच प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत आहोत."

पोलिसांनी आणखी तपास करायला हवा आणि टिकटॉकवर कारवाई करायला हवी अशी मागणीही त्यांनी केली आहे.

टिकटॉक पुन्हा वादात

 टिकटॉकविषयी अशा वादांची ही पहिलीच वेळ नाही. गेल्या वर्षभरात टिकटॉकची लोकप्रियता वाढत गेली आहे. मात्र त्यासोबतच टिकटॉकचा गैरवापर होत असल्याच्या तक्रारीही समोर आल्या. त्यानंतर गेल्या आठवड्यातच केंद्रीय माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयानं टिकटॉक आणि हेलो ही अॅप्स तयार करणाऱ्या बाईटडान्स (ByteDance) या कंपनीला नोटीस पाठवली होती.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वश्यक झालं आहे.

दलितांची राजकीय स्थिती थोडी वेगळी आहे. कारण त्यांची मतं हिंदूधर्मीयांच्या 80 टक्के मतांचाच भाग आहेत. मुसलमानांप्रमाणे दलितांशिवाय सत्तेची समीकरणं पूर्ण होऊ शकत नाहीत. म्हणूनच दलितांच्या घरी जाऊन जेवणाचा घाट सातत्यानं घातला जात आहे.

दलितांची स्थिती समजून घेणं आवश्यक

वर्षानुवर्ष दलितांची स्थिती कायम असल्यानंच त्यांना दलित म्हटलं जातं. देशाला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर घटनेच्या माध्यमातून मिळालेल्या अधिकारांमुळे दलितांच्या स्थितीत किंचित सुधारणा झाली आहे. मात्र स्वातंत्र्याच्या ... उर्वरित लेख लिहा:

दोलनकर्त्या दलितांवर पोलीस कठोर कारवाई करत आहेत. यामुळेच दलितांचे प्रमुख नेते चंद्रशेखर आझाद रावण यांच्यावर रासुका अंतर्गत कारवाई करून त्यांना तुरुंगात पाठवण्यात आलं आहे.

दलित अत्याचारप्रकरणी असलेल्या आरोपींना वाचवण्याचे प्रयत्न होत आहेत. उदाहरणार्थ भीमा कोरेगावप्रकरणी आरोपींना अटक करण्यात झालेली सोयीस्कर दिरंगाई, यामुळे दलित समाजाला आपल्या भविष्याबद्दल काळजी वाटते.

संविधानात बदल करण्याची भाषा करणारे अनंत कुमार हेगडे, आरक्षण रद्द करण्याची मागणी करणारे सी. पी. ठाकूर यांच्यामुळे दलित समाज अस्वस्थ आहे.

2011च्या  जनगणनेनुसार देशाच्या लोकसंख्येत दलितांची संख्या 20 कोटी एवढी आहे. मात्र लोकसंख्येच्या तुलनेत त्यांच्या सध्याच्या अवस्थेचा परामर्श घेणे आवश्यक आहे.

बीबीसी विशेष मालिका

म्हणूनच दलित आणि मुस्लिमांशी निगडीत मुदे केंद्रस्थानी ठेऊन बीबीसी विशेष लेखमालिका सादर करीत आहे.

येत्या काही दिवसांत दलित-मुस्लिमांशी संलग्न विषयांवर संशोधनपर, तर्कसुसंगत आणि संतुलित विश्लेषण तुम्हाला वाचायला, ऐकायला मिळेल. कारण देशातल्या प्रसारमाध्यांच्या कार्यक्रम पत्रिकेतून दलित-मुस्लिमांचे प्रश्न हद्दपार होऊ पाहत आहेत.

ही मालिका देशातील एक तृतीयांश लोकसंख्येशी निगडीत आहे. या वर्गाचं चित्रण, त्यांचं आयुष्य, त्यांची स्वप्नं याविषयी तुम्हाला सविस्तर वाचायला मिळेल.

आपल्या देशात 40 कोटी नागरिक दलित किंवा मुस्लीम आहेत. इतक्या मोठ्या समाज घटकांबद्दल गंभीरपणे चर्चा होणं आवश्यक आहे. तशी चर्चा होते आहे का? उत्तर-नाही असं आहे.

अल्पसंख्याकांना समाजात कसं वाटतं यावरून लोकशाहीची ओळख होते असं भारताचे माजी उपराष्ट्रपती डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन म्हणाले होते.

भारताच्या राज्यघटनेच्या प्रस्तावनेतील स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुभाव या तीन संज्ञा महत्त्वपूर्ण आहेत. या तीन संकल्पनांमागची भावना तुम्हाला ठाऊक असेल तर ही लेखमालिका तुमच्यासाठी आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...वा अंत्ययात्रेला पवनराजे पद्मसिंह पाटलांचे प्रतिनिधी म्हणून जाऊ लागले. त्यामुळे तिथं पवनराजेंचं प्रस्थ वाढू लागलं."

आदित्य ठाकरे यांच्यासोबत पवनराजे यांचे चिरंजीव ओमराजे निंबाळकर

उस्मानाबादचे काँग्रेसचे स्थानिक नेते आणि माजी नगराध्यक्ष नानासाहेब पाटील सांगतात. "पद्मसिंहांचा पवनराजेंवर प्रचंड विश्वास होता. ते कारखान्याचे अध्यक्ष असताना त्यांनी संपूर्ण कारभार पवनराजेंकडे सोपवला होता. राजकीय महत्त्वाकांक्षेमुळे दोन्ही नेत्यांमध्ये वितुष्ट आलं. ते इतकं टोकाला गेलं की दोन्ही नेते एकमेकांना पाण्यात ... उर्वरित लेख लिहा:

णा हजारेंनी पद्मसिंह पाटलांविरुद्ध तक्रार दाखल केली. मला मारण्याचा कट पाटलांनी रचला होता असं त्यांनी तक्रारीत म्हटलं, पण  हे प्रकरण पुराव्याअभावी पुढे जाऊ शकलं नाही. सध्या हे न्यायप्रविष्ठ आहे.

"पवनराजे हत्याकांडाचा खुलासा करणाऱ्या पारसमल जैन यांनी पवनराजे यांच्या हत्येबरोबरच समाजसेवक अण्णा हजारे यांच्या हत्येची 30 लाख रुपयांची सुपारी डॉ. पद्मसिंह पाटलांनी दिली होती, असा जबाब सीबीआयने नोंदवला. पण फक्त या जबाबावर पद्मसिंह पाटील यांच्यावर आरोप करणं चुकीचं आहे." असं अॅड. महाडीक सांगतात.

पद्मसिंह पाटील यांचे चिरंजीव राणा जगजितसिंह पाटील

महाडीक पुढे सांगतात, "सीबीआयकडे फक्त एक कबुली जबाब होता. यातील त्रुटी जामीन अर्जावेळी दर्शवून देण्यात आल्या. सीबीआयने तपासाला उशीर केला. तो का झाला हा प्रश्नच आहे. पुढे अण्णा हजारेंची साक्षही फेटाळण्यात आली आहे. या प्रकरणी नोव्हेंबर 2009 मध्येच डॉ. पाटील यांना जामीन मिळालेला आहे. यामध्ये कोणताही आरोप सिद्ध होणार नाही, हे त्यांनाही माहीत आहे. "

पवनराजे खूनप्रकरणाला यावर्षी 13 वर्षे पूर्ण झाली. इतक्या  वर्षातही याची सुनावणी संथगतीने सुरू आहे. अजूनही हे प्रकरण न्यायप्रविष्ट असून पवानराजेंचा खून कुणी केला, या प्रश्नाचं उत्तर अजूनपर्यंत मिळू शकलेलं नाहीये.

हेही वाचलंत का?

उदयनराजेंबद्दल तटकरे काय म्हणाले?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वा खेळाडूंना मार्गदर्शन  करण्याची जबाबदारीही गणेशवर आहे.

5. रजनीश गुरबानी

उंच आणि बारीक चणीच्या रजनीशला पाहून भारताचा माजी वेगवान गोलंदाज अजित आगरकरची आठवण होते. मात्र त्याच्या सडपातळ बांध्यावर जाऊ नका. रजनीशचा वेग भल्याभल्या फलंदाजांना सळो की पळो करून सोडतो.

गौतम गंभीरसमवेत विदर्भाचा वेगवान गोलंदाज रजनीश गुरबानी

रजनीश सिव्हिल इंजिनियर आहे. आठही सेमिस्टर प्रथम श्रेणीत उत्तीर्ण झालेल्या रजनीशसमोर दणकट पगाराच्या उत्तम संधी समोर होत्या. मात्र केडीके महाविद्यालयाच्या रजनीशने इंजिनियरिंग आणि क... उर्वरित लेख लिहा:

ं आहे.

8. अक्षय वाखरे

नरेंद्र हिरवाणींचा शिष्य ही उंचपुऱ्या अक्षयची ओळख. दहावीत असताना इतिहासाचा कंटाळवाणा तास टाळण्यासाठी अक्षय त्याचवेळी सुरू असलेल्या चाचणीला हजर राहिला. पुढे क्रिकेट हेच आयुष्य होईल याची त्याला कल्पना नव्हती.

32 वर्षांचा फिरकीपटू अक्षय विदर्भाच्या गोलंदाजीचा महत्त्वपूर्ण घटक आहे. 'सेंट्रल झोन झोनल क्रिकेट अकादमी'चे प्रमुख प्रशिक्षक राजेश चौहान यांनीही अक्षयच्या वाटचालीत महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. दहा वर्षं विदर्भाचे प्रतिनिधित्व करत असतानाच अक्षय आयपीएल स्पर्धेत मुंबई इंडियन्स संघाचा भाग होता.

9. आदित्य सरवटे

गेल्या महिन्यात कल्याणी येथे सुरू असलेल्या बंगालविरुद्धच्या लढतीत उसळता चेंडू डोक्यावर आदळल्याने विदर्भाचा अष्टपैलू खेळाडू आदित्य सरवटेचं नाव देशभर पसरलं. सुदैवाने ही दुखापत गंभीर नसल्याचं स्पष्ट झालं.

संघाला संतुलित करण्याचं काम अष्टपैलू खेळाडू करतो. आदित्य नेमकी हीच भूमिका विदर्भ संघासाठी पार पाडत आहे.

10. संजय रामास्वामी

अकराव्या वर्षी संजयने नागपूरमधल्या डॉ. आंबेडकर कॉलेज क्रिकेट अकादमीमध्ये प्रवेश घेतला. सडपातळ बांध्याचा संजय खेळू शकेल अशी शंका प्रशिक्षक प्रशांत बंबाळ यांना होती. मात्र संजयने आपल्या फलंदाजीने सगळ्यांना प्रभावित केलं.

करण शर्मा, शलभ श्रीवास्तव, फैझ फझल, अक्षय वाखरे.

याच कामगिरीच्या बळावर विदर्भाच्या 19 वर्षांखालील संघात निवड झाली. मात्र एकही सामना न खेळवता त्याला डच्चू देण्यात आला.

'क्रिकेट सोडण्याचा विचार माझ्या डोक्यात आला होता. पण प्रशांत सरांच्या मार्गदर्शनामुळे संयम राखू शकलो, खेळत राहिलो. शरीर बळकट करण्यासाठी दररोज जिमला जाऊ लागलो', असं संजयने सांगितलं.

प्रयत्नांचं फळ मिळालं आणि विदर्भ संघात निवड झाली. डावखुरा शैलीदार संजय विदर्भसाठी खोऱ्याने धावा करतो आहे.

11. अपूर्व वानखेडे

पाच वर्षांपूर्वी आयपीएल स्पर्धेतला बलाढ्य संघ मुंबई इंडियन्स संघाने अपूर्वला ताफ्यात सामील केले तेव्हा पहिल्यांदा त्याच्या नावाची चर्चा झाली. मात्र संघात मोठ्या खेळाडूंचा भरणा असल्याने अपूर्वला फारशा संधी मिळाल्याच नाहीत.

अपूर्व वानखेडेला मुंबई इंडियन्सकडून खेळण्याची संधी मिळाली होती.

पैसा आणि प्रसिद्धी अनुभवलेला अपूर्वला कामगिरीत सातत्य राखता आले नाही. मात्र गेल्या दोन वर्षांत अपूर्वने स्वत:ला फलंदाज म्हणून विदर्भच्या संघात सिद्ध केलं आहे.

12. करण...


...वा त्या नात्याच्या अभावाबद्दल दलाई लामा बोलायचं टाळतात. अमेरिकेचे इतर नेते आणि दोन्ही सभागृहांनी तिबेटियन लोकांना पाठिंबाच दिल्याचं ते सांगतात.

चीनसोबत असलेले चांगले संबंध बिघडू नयेत म्हणून डोनाल्ड ट्रंप हे दलाई लामांशी जवळीक साधत नसल्याचं सांगितलं जातं.

चीन नाराज होऊ नये म्हणून भारताने देखील दलाई लामांचा एक कार्यक्रम रद्द केला होता. भारतातल्या त्यांच्या आश्रयाला 60 वर्षं पूर्ण झाल्यानंतर एक मोठा कार्यक्रम करावा अशी तिबेटियन लोकांची इच्छा होती पण भारताने हा कार्यक्रम रद्द केला. 2012मध्ये ब्र... उर्वरित लेख लिहा:

हे ती व्यक्ती तितकीच वादग्रस्तही ठरू शकते हेच त्यांच्या भेटीतून जाणवतं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वा. सध्याच्या घडीला फक्त 99 देशांत हा दर आहे.

जन्मदर कमी झाल्यामुळे अनेक देशातील लोकसंख्या झपाट्याने कमी होताना दिसत आहे. तरीही एकूणच लोकसंख्येत होणारी वाढ पाहता, 2024 पर्यंत जगाच्या पाठीवर आठ अब्ज लोक असतील, असा अंदाज आहे.

याचं सगळ्यात मोठं उदाहरण म्हणजे रशिया. तिथे प्रजननाचा दर 1.75 आहे. त्यामुळे येत्या काही दशकांत रशियाची लोकसंख्या झपाट्याने कमी होण्याची शक्यता आहे.

संयुक्त राष्ट्रांच्या लोकसंख्या विभागाच्या मते, 2050 पर्यंत रशियाची लोकसंख्या 14.3 कोटींवरून 13.2 कोटींवर जाण्याची शक्यता आह... उर्वरित लेख लिहा:

कसंख्येचं वय वाढण्याचे दुष्परिणाम कमी करता येतील. त्यासाठी असं कारण दिलं जातं की जे लोक निरोगी असतात ते जास्त काळापर्यंत काम करू शकतात आणि त्यामुळे आरोग्याच्या समस्याही कमी होऊ शकतात किंवा पुढे ढकलल्या जाऊ शकतात.

कर्मचाऱ्यांमधली विविधता, हाही एक मुद्दा बऱ्यापैकी दुर्लक्षित आहे, विशेषत: कामाच्या ठिकाणी स्त्रीपुरुषांच्या संख्येबाबत तो प्रामुख्याने आढळतो. आंतरराष्ट्रीय मजूर संघटनेच्या (ILO) आकडेवारीनुसार काम करणाऱ्या स्त्रियांची जागतिक सरासरी 2018 मध्ये 48.5% होती. हा आकडा पुरुषांपेक्षा 25 टक्क्यांनी कमी होता.

"ज्या अर्थव्यवस्थांमध्ये महिला कर्मचाऱ्यांचं प्रमाण जास्त असतं, त्या बाजारपेठा बऱ्यापैकी स्थिर असतात. जास्त महिला काम करत असल्याने एखाद्या अर्थव्यवस्थेची फक्त आर्थिक धक्के सोसण्याची क्षमताच वाढत नाही तर दारिद्र्य निर्मूलनाच्या दिशेनेही ते एक सकारात्मक पाऊल ठरतं," असं ILOमधले एक अर्थतज्ञ एक्खार्ड अर्न्स्ट सांगतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...वाटत होतं, पण 'आता हे सोडायचं कसं?' या संकोचाने ईश्वर सेमिस्टरमागून सेमिस्टर ढकलत राहिला.

इंजिनिअरिंगमधून येणारं फ्रस्ट्रेशन हाताळण्यासाठी त्याने गाणं, डान्स, स्टुडंट्स काउन्सिलसारख्या 'एक्स्ट्रा-करिक्युलर' म्हणजे पाठ्येतर गोष्टींमध्ये स्वतःला झोकून दिलं. पण आयुष्यभर इंजिनिअरिंगमध्ये काम करणं शक्य होणार नाही हे ईश्वरला उमजून चुकलं होतं.

एका मोठ्या आयटी कंपनीत कॅम्पस प्लेसमेंट झालेली असूनही त्याने मुळात मनाशी ठरवलेल्या करिअरच्या पर्यायांपैकी तिसऱ्या पर्यायाची चाचपणी सुरू केली.

करिअरची निवड ... उर्वरित लेख लिहा:

मुलांचा कल, त्यांची कौशल्यं यांच्याबद्दल वस्तूनिष्ठ पद्धतीने उत्तरं देऊ शकतात. समुपदेशनाच्या माध्यमातून त्यांना अधिक मदत करता येऊ शकते." असं निलिमा आपटे पुढे सांगतात.

काही केसेसमध्ये जिथे मुलांच्या इच्छा आणि पालकांच्या अपेक्षा यांच्यात संतुलन साधणं अत्यावश्यक आहे असं लक्षात येतं तिथे मुलांप्रमाणेच पालकांशीही बोलणं महत्त्वाचं ठरतं. पण हे अत्यंत कौशल्याने करावं लागतं असंही आपटे सांगतात.

चुकीच्या करिअरमध्ये अनेक वर्षं काढल्यामुळे अनेकदा लोकांना नैराश्याचा सामना करावा लागतो. काही केसेसमध्ये परिस्थिती इतकी टोकाला जाते की मनात आत्महत्येचे विचारही येतात. अशा परिस्थितीत त्या व्यक्तीला समुपदेशन तसंच कधीकधी मानसोपचारतज्ज्ञांचीही मदत घ्यावी लागू शकते, असं या क्षेत्रातले तज्ज्ञ सांगतात.

करिअरची वाट मध्येच बदलता येते?

35-40 वयोगटातल्या अनेकांना 'जॉब बर्नआऊट'ची भावना होत असते. म्हणजे आपण करतोय त्या कामात समाधान मिळत नाही, मनाप्रमाणे पैसेही मिळत नाहीत, त्या कामात रस वाटेनासा होतो. तेजस्विनी भावे म्हणतात की जॉब बर्नआऊट आणि डिप्रेशनची लक्षणं अनेकदा सारखीच दिसतात. मग करिअरची वाट बदलायची की नाही हे कसं ठरवायचं?

करिअर कसं निवडावं

"जर तुमच्या कामातल्या काही गोष्टी काढून टाकल्या, उदाहरणार्थ काही सहकारी, काही विशिष्ट प्रकारची कामं किंवा इतर काही घटक जे तुम्हाला आवडत नाहीत तर तुम्ही तुमच्या कामात समाधानी असाल का? जर उत्तर हो असेल तर परिस्थिती आटोक्यात आणता येण्यासारखी असते. पण जर त्या कामाबद्दल तुम्हाला अजिबात आस्था राहिली नसेल तर मात्र वाट बदलावी लागू शकते आणि तिथे थेरपिस्टची मदत होऊ शकते."

अनेकांचा काही वर्षं नोकरी केल्यानंतर त्यातला रस निघून जातो, मग अशांसाठीही समुपदेशन तसंच काही विशिष्ट प्रकारच्या चाचण्या विकसित केलेल्या आहेत ज्यांची मदत घेता येऊ शकते.

केवळ आर्थिक स्थैर्यासाठी मनाविरुद्ध एखाद्या पेशात राहण्याचे आपल्या मानसिक आरोग्यावर गंभीर आणि दूरगामी परिणाम होऊ शकतात असं मानसोपचारतज्ज्ञ सांगतात.

मुळातच मानसिक स्वास्थ्याबद्दल आपल्या समाजात मोठ्या प्रमाणात जागृतीची गरज आहे, त्यात पुन्हा शहरी आणि ग्रामीण ही दरी आहेच. पण अनेक संस्था, अनेक व्यक्ती आपापल्या पातळीवर याबद्दल जागृती घडवून आणण्याचा प्रयत्न करतायत.

करिअरची निवड ही फक्त भौतिक स्थैर्याशी नाही आपल्या मानसिक आरोग्याशीही जोडलेली असते आणि त्यामुळे ती काळजीपूर्वक...


...वाणूविरोधी आहे ही लोकसमजूत सदर भिन्नत्वामुळे अधोरेखित होते का, हे यावरून अजिबातच स्पष्ट होत नाही, पण हे गृहितक गोंधळात टाकणारं आहे, कारण हे दोन प्रकारचे नमुने मूलतः सारख्या घटकांपासून बनलेले असतात. पण त्यांचे घटक सारखे असले तरी हे पदार्थ दोन भिन्न प्रकारचे असतात, हे मला पहिल्यांदा कळलं तेव्हा आश्चर्याचा धक्का बसला होता. तुम्ही तुमच्या कोणा मित्रमैत्रिणीच्या कानात गुपचूप पाहिलंत तर तुम्हालाही आश्चर्यच वाटेल. तर, आता आधीच खुलासा करून टाकतो: माझ्या कानातला मळ ओलसर आहे.

तुमच्या कानातला मळ कोरडा असे... उर्वरित लेख लिहा:

चं तेल यांच्यात मिसळलेलं कॅस्टोरियम आणि कच्च्या मुळ्याच्या कंदाच्या रसात किंवा काकडीच्या रसात चुरलेल्या गुलाबाची पानं मिसळून हे रसायन कानात पिचकारीने मारावं. कच्च्या द्राक्षांचा रस गुलाबाच्या तेलामध्ये मिसळून कानात टाकला तर बहिरेपणावर बऱ्यापैकी उपाय होऊ शकेल," असंही ते सुचवतात.

हे सगळं अचाट वाटत असलं, तरी आजही डॉक्टर बदामाचं तेल किंवा ऑलिव्ह तेल वापरून कानातला मळ मऊ करून घेतात आणि मग काढायचा प्रयत्न करतात.

आजही डॉक्टर बदामाचं तेल किंवा ऑलिव्ह तेल वापरून कानातला मळ मऊ करून घेतात आणि मग काढायचा प्रयत्न करतात.

काही लोकांना खरोखरच कानाच्या मळाशी संबंधित अडचणींना सामोरं जावं लागतं आणि त्यात डॉक्टरांना हस्तक्षेप करावा लागतो, हे सत्य आहे. 2004 सालच्या एका विश्लेषणानुसार, दर वर्षी युनायटेड किंगडममधील सुमारे 23 लाख लोक अशा समस्या घेऊन डॉक्टरांकडे जातात, आणि वर्षाकाठी सुमारे 40 लाख कानांवर उपचार केले जातात.

वृद्ध व्यक्ती, मुलं आणि अध्ययनविषयक अडचणी येणाऱ्या लोकांना कानातील मळासंबंधीच्या समस्यांना अधिक सामोरं जावं लागतं. यातून बहिरेपणा येऊ शकतोच, शिवाय, समाजापासून तुटलेपणा येणं आणि अंधुक भ्रमिष्टपणा येणं, असेही परिणाम दिसतात. "कर्णमळाशी संबंधित समस्याग्रस्त रुग्णांपैकी काहींच्या कानाच्या पडद्यांना छिद्र आढळतं." पण सेरुमेन हा पदार्थ स्वतःहून असं छिद्र पाडू शकत नाही, त्यामुळे संबंधित लोकांनी स्वतःच मळ काढण्याच्या प्रयत्नात अशी छिद्रं पाडलेली असण्याची शक्यता जास्त असते.

कापसाचे बोळे वापरण्यातील धोके खूप जास्त असतात, त्यामुळे कुशल डॉक्टरसुद्धा बहुतांशाने मळ मऊ करणाऱ्या पदार्थांवर अवलंबून राहतात, आणि मग मळ बाहेर काढतात. पण कानातील मळ मऊ करणारा सर्वांत प्रभावी पदार्थ कोणता, किंवा मुळात अशा रितीने मळ काढणं कितपत योग्य आहे, याबद्दल वैद्यकीय क्षेत्रात एकमत नाही. युनिव्हर्सिटी ऑफ मिनिसोटू मेडिकल स्कूलमधील संशोधक अंजली वैद्य आणि डायना जे. मॅडलोन-के यांनी 2012 साली असा निष्कर्ष काढला की, कानातील मळ मऊ करणारे घटक, मग मळ काढणं किंवा हाताने मळ काढण्याच्या इतर पद्धती, हे सगळंच व्यवहार्य आहे, पण यातील कोणतीच एक पद्धत इतरांहून अधिक चांगली, अधिक सुरक्षित किंवा अधिक परिणामकारक सिद्ध झालेली नाही.

पण या प्रक्रिया व्यावसायिक तज्ज्ञांच्या अखत्यारितल्या आहेत. कापूस लावलेल्या काड्या कानात खुपसणं कितीही धोकादायक असलं, तरी काही लोक तसं...


...वात केली होती. मात्र त्यांना वाटायचं सर्वच गायकांना रॉयल्टी मिळाली पाहिजे.

त्या सांगतात, "मी, मुकेश भैय्या आणि तलत मेहमूद आम्ही असोसिएशन स्थापन केली आणि रेकॉर्डिंग कंपनी एचएमव्ही आणि निर्मात्यांकडे गायकाला रॉयल्टी मिळाली पाहिजे, अशी मागणी केली. मात्र कुणीही ते मान्य केलं नाही. तेव्हा या सर्वांनी एचएमव्हीसाठी गाणंच बंद केलं."

"त्यावेळी निर्माते आणि रेकॉर्डिंग कंपनीने मोहम्मद रफींना समजावलं, हे गायक का भांडत आहेत. त्यांना गाण्याचे पैसे मिळतात. मग त्यांना रॉयल्टी कशासाठी पाहिजे. रफी भैय्या भोळे ... उर्वरित लेख लिहा:

ट्या-छोट्या भूमिका त्यांनी केल्या. मात्र त्यांचं मन रमलं ते गाण्यातच.

काम करून आल्यावर वडिलांसोबत रियाज करायच्या. सहगल त्यांना फार आवडायचे. दिवसरात्र घरात फक्त सहगलची यांचीच गाणी.

1942मध्ये पार्श्वगायनाच्या दुनियेत त्यांनी पाय ठेवला आणि मग मागे वळून कधी पाहिलंच नाही. सिनेसृष्टी शंभर वर्षांची झाली आहे आणि त्यातली 70 वर्षं लतादीदींच्या गाण्यांनी सजली आहे आणि या गाण्यांची जादू तर येणाऱ्या शेकडो वर्षांपर्यंत कायम राहणार आहे.

(बीबीसी एशियन नेटवर्कला दिलेल्या मुलाखतीवर आधारित)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...वाती राजगोळकर - पाटील यांनी त्यांच्या या मदतकार्याबद्दलच्या भावना व्यक्त केल्या आहेत.

त्या सांगतात, "आम्ही मदतकार्याच्या ठिकाणी पोहोचलो तेव्हा जे दृश्य पाहिलं ते विचलित करणारं होतं. काल दुपारपासून मृतदेह बाहेर काढण्याचं सुरू होतं. जसे मृतदेह बाहेर येतील तसे जवळच उभ्या असलेल्या अॅम्ब्युलन्समधून पोलादपूरला पाठवण्यात येत होते. हातात हँडग्लोव्स घालून दरीतून येणारे मृतदेह वर ओढले जात होते. दरीतून वरपर्यंत पाच टप्पे करण्यात आले होते. प्रत्येक टप्प्यापर्यंत मृतदेह ओढत-ओढत वर आणले जात होते. कित्येक तास... उर्वरित लेख लिहा:

्ही इथे संध्याकाळी 6.30 ला पोहोचू शकलो. तोवर इथल्या सह्याद्री टेकर्सच्या स्वयंसेवकांनी 14 मृतदेह बाहेर काढले होते. आम्ही रात्रभर मदतकार्य सुरू करायचं ठरवलं म्हणून तसे फ्लडलाईट लावले."

"आम्ही जवळजवळ 600 फीट खोल दरीत उतरलो आणि बसपर्यंत पोहोचलो. रात्रभरात आम्ही बसचा काही भाग कापून आणखी सहा मृतदेह बाहेर काढले," असं ते पुढे म्हणाले.

दरम्यान, या अपघातातील मृतांच्या नातेवाईकांना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीसांनी प्रत्येकी चार लाखांची मदत जाहीर केली आहे. तसंच अपघातातील जखमींचा उपचाराचा खर्चही शासनाच्या वतीने करण्यात येणार आहे.

विद्यापीठाचे विस्तार शिक्षण संचालक डॉ संजय भावे यांनी विद्यापीठाने आपला कणा गमावला अशा शब्दात शोक व्यक्त केला.

या अपघातामुळे दापोलीवर शोककळा पसरली असून दापोलीतील बाजारपेठ आज बंद ठेवण्यात आली.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...वाद आतापर्यंत मुख्यत: चीन आणि पाकिस्तानशी होता. सीमा वादावरुन या दोन्ही देशांशी भारताला युद्ध करावे लागले आहे.

पण मोदी सरकारच्या कार्यकाळात नेपाळसोबतचाही सीमावाद आक्रमक होत गेला. यावर्षी 8 मे रोजी भारताचे संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह यांनी धारचुला ते चीनच्या सीमेवरील लिपुलेख या रस्त्याचे उद्घाटन केले. हा रस्ता नेपाळच्या हद्दीतून गेल्याचा दावा नेपाळ सरकारने केला आहे.

हा भाग आत्ता भारताच्या ताब्यात आहे. याआधी गेल्या वर्षी नोव्हेंबर महिन्यात भारताने जम्मू-काश्मीरचे विभाजन केल्यानंतर लिपुलेख आणि काला... उर्वरित लेख लिहा:

ण भारत याकडे दुर्लक्ष करत आहे.

आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे 2016 मध्ये दोन्ही देशांच्या पंतप्रधानांनी द्विपक्षीय संबंध 21 व्या शतकानुसार सुधारण्यासाठी (अपग्रेड) एक गट स्थापन केला होता.  दोन वर्षांपूर्वी या गटाने आपला अहवाल तयार केला पण भारताकडून अद्याप याबाबत एकही प्रतिक्रिया आलेली नाही."

 भारत-नेपाळ सीमावाद पाकिस्तानसारखा ?

 काश्मीर प्रश्न सोडवल्याशिवाय भारताबरोबरचे संबंध सामान्य होऊ शकत नाहीत असे पाकिस्तानला वाटते. तसेच कालापाणी आणि लिपुलेख यांच्याबाबतीतला वाद मिटल्याशिवाय नेपाळ-भारत संबंधातील कटुता दूर होणार नाही असे नेपाळला वाटते का?

नेपाळचे परराष्ट्रमंत्री म्हणतात, "नेपाळ आणि भारत यांच्यातील सीमावाद मिटवावा लागेल. जोपर्यंत हा प्रश्न सुटत नाही तोपर्यंत आम्हाला हा मुद्दा अस्वस्थ करत राहिल. यावर तोडगा निघत नाही तोपर्यंत संबंध अविश्वासार्ह आणि समस्यामुक्त होऊ शकत नाहीत. इतिहासातून आपल्याकडे आलेले प्रश्न चर्चेच्या माध्यमातून आपण सोडवले पाहिजेत."

 "पण यामुळे सगळं काही ठप्प व्हावं असंही आम्हाला वाटत नाही. आमचे भारताशी अनेक आघाड्यांवर संबंध आहेत आणि हे संबंध कायम राखत सीमावाद मिटवण्याचा आमचा प्रयत्न आहे.

नेपाळसाठी लिपुलेख आणि कालापाणी हा मुद्दा अत्यंत महत्त्वाचा आहे कारण तो आमच्या सार्वभौमत्वाशी आणि अखंडतेशी संबंधित आहे. नेपाळच्या जनतेसाठीही हा एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे. त्यामुळे यावर तोडगा काढावाच लागेल. त्यासाठी आपल्याला ऐतिहासिक करार, कागदपत्रे आणि पुराव्यांचा आधार घेणे आवश्यक आहे."

भारताने नेपाळ सरकार पाडण्याचा प्रयत्न केला ?

 भारत आणि नेपाळमध्ये सतत्याने तणाव असल्याने नेपाळचे केपी शर्मा ओली सरकार संकटात आले होते. सत्ताधारी नेपाळी कम्युनिस्ट पक्षाचे दोन ज्येष्ठ नेते पुष्पा कमल दहल प्रचंड आणि पंतप्रधान ओली यांच्यातील वाद टोकाला पोहचला आणि पंतप्रधानांच्या राजीनाम्याची मागणी होऊ लागली.

 कमी होणारी लोकप्रियता लपवण्यासाठी ओली भारतविरोधी पावलं उचलत असल्याचेही बोलले जात होते. त्यांना पंतप्रधानपदावरुन हटवण्याचे प्रयत्न दिल्ली आणि काठमांडूतील भारतीय दुतावासात होत असल्याचा आरोप पंतप्रधान ओली यांनी केला. भारत या अशा कोणत्याही कटात सहभागी होता का ?

 नेपाळचे परराष्ट्रमंत्री सांगतात, "भारतातील प्रसार माध्यमांकडून दिल्या जाणाऱ्या बातम्यांविषयी पंतप्रधान ओली बोलत होते असे मला वाटते. ज्या प्रकारे बातम्या...


...वाद साधला.

ते म्हणाले, "उत्तर भारतीय समाज आणि मनसे यांच्यात जो काही विसंवाद आहे आणि संवादासाठी कोणताही प्लॅटफॉर्म नव्हता तो केवळ उपलब्ध करून देण्यासाठीच आम्ही राज ठाकरे यांना बोलावलं आहे."

"मराठी माणूस आणि मराठी भूमिका यावर मनसे ठाम आहे. यात कसलाच बदल झालेला नाही. या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून उत्तर भारतीयांच्या मनात जे काही मनसे अथवा राज ठाकरे यांच्या बाबतचे प्रश्न आहेत ते विचारण्यात येतील. कारण आतापर्यंत काही नेते अथवा माध्यमं राज ठाकरे यांचे विचार मोडूनतोडून दाखवायचे त्यामुळे या कार्यक्रमाच्... उर्वरित लेख लिहा:

ीच्या फेसबुक पेजवरही प्रतिक्रिया आल्या आहेत. 'बिनधास्त बानू'च्या आजच्या टिपणीवर प्रतिक्रिया देताना विलास तोरकड म्हणतात, "हमार राज भैय्या आवत है." तर शशांक ढवळीकर यांनी राज ठाकरे यांना 'राजा बाबू' म्हटलं आहे.

राज ठाकरे मतांसाठी काहीही करतील, अशी टीका महादेव केसरकर यांनी दिली आहे.

तर अविनाश माळवणकर यांनी राज ठाकरे यांचं समर्थन केलं आहे. "राज ठाकरे मराठी माणसांना कधीच विसरणार नाहीत," असं ते म्हणाले.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...वाद सोडवायचो. चीनला वाद उकरून काढायचा असतो. आपण मात्र, शांततेच्या मार्गाने वाद सोडवण्याचा प्रयत्न करतो. या वादाचं मूळ कारण संपूर्ण सीमा अजून निश्चित नसणं, हे आहे. सीमावाद सोडवल्याशिवाय भविष्यातही अशा चकमकी झडतच राहणार."

चीनचं सैन्य खरंच आत आलं असेल आणि त्या भागातल्या पायाभूत सुविधांना त्यामुळे धोका निर्माण झाला असेल तर त्याचा परिणाम भारताच्या सर्विलंस यंत्रणेवरही पडेल का?

या प्रश्नाचं उत्तर देताना जन. बिक्रम सिंह म्हणतात, "नाही. मला असं वाटत नाही. भूभागाचा इंच न इंच आपण कव्हर करू शकत नाही. हे... उर्वरित लेख लिहा:

ादरम्यान तयार करण्यात आलेल्या सात लँडिंग ग्राऊंड पुन्हा सुरू करण्यात आले आहेत आणि त्यांचं आधुनिकीकरणही करण्यात आलं आहे. हेलिपॅड्स, साधन-सामुग्री आणि आपली सामरिक पोझिशनही बळकट झाली आहे. सध्या आपली परिस्थिती आश्वासक आहे. मात्र, येत्या 5-6 वर्षात आपली परिस्थिती अधिक सुधारेल."

2018-19 च्या वार्षिक अहवालात भारतीय संरक्षण मंत्रालयाने म्हटलं होतं की सरकारने भारत-चीन सीमेवर 3812 किमी भूभाग रस्ते उभारणीसाठी चिन्हांकित केला आहे. यापैकी 3418 किमी रस्ता उभारणीचं काम बॉर्डर रोड्स ऑर्गनायझेशन म्हणजेच बीआरओला देण्यात आलं आहे. यातल्या अनेक योजना पूर्ण झाल्या आहेत.

एलओसीवर पाकिस्तानने युद्धबंदीचं उल्लंघन केल्यास भारतीय सैन्यातर्फे प्रसार माध्यमांना त्याची माहिती देण्यात येत. मात्र, चीनबाबत असं घडत नाही. चीनी सीमेवर तणाव निर्माण झाल्यास सैन्याकडून त्यासंबंधी माहिती मिळवणं अतिशय अवघड असतं. 5 जून रोजी भारतीय सैन्याने एक निवेदन जारी करत कुठल्याही अधिकृत माहितीशीवाय चीनच्या सीमेवर तणाव निर्माण झाल्याच्या अंदाजे बातम्या छापू नका, अशी सूचना केली होती.

यावर उत्तर देताना जन. बिक्रम सिंह म्हणतात, "अशा परिस्थितीत अशाप्रकारची खबरदारी बाळगणं गरजेचं आहे. मी लष्करप्रमुख असताना डेपसांग भागात असाच तणाव निर्माण झाला होता. प्रसार माध्यमांनी ही बातमी रंगवून दाखवली. टिआरपी वाढवण्याच्या अनुषंगाने वार्तांकन करण्यात आलं. दुसरीकडे चीनी अधिकाऱ्यांनी उघडपणे तक्रार केली की, भारतीय प्रसार माध्यमांचं वृत्तांकन चिथावणी देणारं आहे आणि यामुळे परिस्थिती अधिक चिघळेल. ते म्हणाले होते की, दोन्ही पक्ष वाद सोडवण्याचा प्रयत्न करत असताना मीडिया एवढं सेंसेशन का निर्माण करतोय?"

मात्र, इथे प्रश्न असा उपस्थित होतो की अधिकृत माहितीच मिळणार नसेल तर अफवा आणि अंदाजांना उधाण येणार नाही का?

जन. सिंह म्हणतात, "गरजेनुसार माहिती दिली जावी."

असं असेल तर 6 जून रोजी जेव्हा दोन्ही देशांमध्ये कमांडर पातळीवरची चर्चा झाली. त्यावेळी कुठली माहिती देण्यात आली होती का?

यावर जन. सिंह म्हणतात, "नाही. आम्ही सर्वांनाच सर्व माहिती देत बसलो तर यामुळे जनतेत रोष वाढू शकतो. या प्रकरणात सर्वोच्च पातळीवर कुठलंच कन्फ्युजन नसतं."

चीनी सरकारच्या नियंत्रणाखालील प्रसार माध्यमांमध्ये बरचसं प्रक्षोभक किंवा चिथावणीखोर वार्तांकन असतं. यावर जन. सिंह म्हणाले की आपले मीडिया ऑर्गनायझेशन्सचं त्याचं उत्तर...


...वादविवादाचं गांभीर्य संपवत आहात.

ते राहुल गांधीच्या मंदिरात जाऊन नमस्कार करण्यावर हल्ला करतात, पण हे लोकंसुद्धा मौलवींच्या प्रचाराला गेले होतेच की.

मोदींनी एकट्याने विकास केला नाही

गुजरातमध्ये जो विकास झाला आहे, त्याचं श्रेय फक्त मोदी स्वत:च घेऊ शकत नाही. गुजरातचा विकास झाला आहे तो गुजराती लोकांमुळे. प्रत्येक सरकारने राज्याला पुढे नेण्यासाठी कष्ट घेतले आहेत.

माधवसिंह सोळंकी यांच्या काळात गुजरातमध्ये पहिला टोल रोड सुरू झाला. पहिलं सरकारी इंडस्ट्रिअल इस्टेट मनुभाई शाह यांच्या काळात आलं जेव्हा ... उर्वरित लेख लिहा:

मुळे ते गोंधळून गेले आहेत.

ज्या पक्षाने 1985 साली निवडणुका जिंकल्या त्यांच्या उणीवा काढतात आहे. तुम्ही सांगा तुम्ही काय केलं आहे?

आपण स्वत: ओढलेली रेष मोठी करू शकत नाही, म्हणून दुसऱ्याने काढलेली रेष कमी करण्याचा हा प्रकार आहे.

मागच्या काही वर्षांत लोकांमध्ये निगेटिव्ह वोटिंगची पद्धत वाढते आहे. 'हे नाही तर अजून कोणी येतील', या मनोवृत्तीने मतदान होण्यास सुरुवात झाली आहे.

ग्रामीण गुजरातेत भाजपाची पकड ढिली

भारतीय जनता पक्षाचा ग्रामीण भागातील प्रभाव कमी झाला आहे. म्हणून ते शहरी भागात जास्त लक्ष घालत आहेत. विकाससुद्धा त्या भागातच जास्त झाला आहे.

गुजरातमध्ये भाजपाचा जोर फक्त विरोधी पक्षाच्या वोट बँकेला तोडणे आणि शहरी भागातल्या मतदारांवर लक्ष ठेवणे दोनच गोष्टीवर आहे.

(ज्येष्ठ पत्रकार आर के मिश्रा यांच्याशी बीबीसी प्रतिनिधी प्रज्ञा मानव यांच्याशी झालेल्या चर्चेवर आधारित.)

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...वादी आणि शिवसेनेमध्ये चर्चा सुरू आहे. सरकारमध्ये कोण कोणत्या पदांवर काम करेल हे ठरवावं लागेल, आगामी निवडणुकांमध्ये तीनही पक्षांची काय भूमिका असेल यावर चर्चा होणं गरजेचं आहे," असं अजित पवार यांनी म्हटलं.

"महाराष्ट्रात सध्याच्या स्थितीत कोणताही आमदार फुटणार नाही. चारपैकी तीन पक्ष जर एकत्र आले, तर त्यांच्यासमोर कुणीही निवडून येणार नाही," असंही अजित पवार यांनी स्पष्ट केलं.

काँग्रेस नेत्यांकडून संजय राऊतांची भेट

काँग्रेस नेते अशोक चव्हाण आणि प्रदेशाध्यक्ष बाळासाहेब थोरात यांनी लीलावती रुग्णालया... उर्वरित लेख लिहा:

असलेल्या सत्तासंघर्षाला काल (12 नोव्हेंबर) अल्पविराम मिळाला आहे. महाराष्ट्रात राष्ट्रपती राजवट लागू करण्यात आली असून शिवसेना, काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस या तिन्ही पक्षांत चर्चा सुरूच आहेत.

राज्यात राष्ट्रपती राजवट लागू झाल्यानंतर शिवसेनेने सत्तास्थापनेची मुदत वाढवून न दिल्याबद्दल सर्वोच्च न्यायालयात धाव घेतली. काँग्रेस नेते आणि ज्येष्ठ वकील कपिल सिब्बल सेनेची बाजू कोर्टात मांडणार आहेत.

आम्हाला आता 48 तास नव्हे तर सहा महिन्याचा वेळ राज्यपालांनी दिला आहे, असा टोला काल उद्धव ठाकरेंनी पत्रकार परिषदेत लगावला

भाजपने सत्ता स्थापन करण्यास असमर्थता दर्शवल्यानंतर गेले दोन दिवस महाराष्ट्रात आणि दिल्लीत राजकीय घडामोडींना वेग आला होता. शिवसेना, राष्ट्रवादी आणि काँग्रेस या तिन्ही पक्षांमध्ये अंतर्गत आणि काही अंशी परस्परांमध्ये चर्चा झाल्या.

राष्ट्रवादी काँग्रेसला सत्ता स्थापन करण्यासाठी 12 नोव्हेंबरच्या रात्री रात्री 8.30 वाजेपर्यंत मुदत दिली होती. मात्र दुपारीच राज्यपालांनी केंद्राकडे राष्ट्रपती राजवटीची शिफारस केली. राष्ट्रपतींच्या मंजूरीनंतर ती लागू करण्यात आली. त्यानंतर राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार यांनी पत्रकार परिषद घेतली आणि चर्चेनंतर अंतिम निर्णय घेण्यात  येईल असं सांगितलं.

उद्धव ठाकरे यांनीही पत्रकार परिषद घेत राज्यपालांच्या निर्णयावर तिरकस शब्दांत टीका केली आणि अनेक अडचणीच्या प्रश्नांना बगल दिली. तर भाजपनेही काल 'वेट अँड वॉच'ची भूमिका घेतली असल्याचं माजी अर्थमंत्री सुधीर मुनगंटीवार यांनी जाहीर केलं. तर राज्याला लवकरात लवकर स्थिर सरकार लाभावं अशी अपेक्षा माजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी व्यक्त केली.

दरम्यान काल रात्री शिवसेनाप्रमुख उद्धव ठाकरे आणि काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते अहमद पटेल यांच्यात चर्चा झाल्याचं वृत्त ANI  या वृत्तसंस्थेने दिलं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वादीला फायदा होईल."

पवाराचं भावनिक राजकारण?

"शरद पवारांचं अंतिम आरोपपत्रात सुद्धा नाहीय. त्यांचं नाव फक्त जनहित याचिकेत होतं. खडसे, अण्णा हजारेंनीही पवारांचं नाव नसल्याचं स्पष्ट केलं होतं. त्यामुळं पवार आक्रमकपणे पुढे आले." असं म्हणत पवन दहाट पुढे सांगतात, "ईडीनं बोलावून हजर राहिले नाहीत, पवार घाबरले, असा संदेश जायला नको म्हणून पवारांनी हे सर्व केल्याचं दिसतं."

मात्र, सुधीर सूर्यवंशी म्हणतात, "लोकांमध्ये काय संदेश गेला की, गेल्या पाच वर्षांत ईडी झुकली. गेल्या पाच वर्षात कुठल्याही विरोधकानं के... उर्वरित लेख लिहा:

ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वानगड

त्यानंतर पंकजा मुंडे यांनी गडाच्या पायथ्याला दसरा मेळावा घेऊन लोकांना संबोधित केलं होतं. या वादानंतर भगवानगड हे नाव सर्वांच्याच लक्षात राहिलं. भगवानगडाच्या पायथ्याला पंकजा मुंडे यांनी मेळावा घेऊन शक्तीप्रदर्शन केलं होतं. निवडणुकीच्या काळात केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह बीडमध्ये आलेले असताना प्रचारसभेमध्ये गोपीनाथ मुंडे यांचं भगवानगडासंदर्भातलं शेवटचं भाषणही ऐकवण्यात आलं होतं.

त्यामध्ये गोपीनाथ मुंडे लोकांना उद्देशून, "आपण सर्व बाबांचे भक्त आहोत म्हणजे गुरुबंधू आहोत. या गडाचं महत्त्व राज्य... उर्वरित लेख लिहा:

दायाला धार्मिक आणि राजकीय चेहरा मिळाला असं बीड जिल्ह्यातील पत्रकार वसंत मुंडे सांगतात.

ते म्हणाले, "भगवानबाबांनी गडाची स्थापना केल्यावर वंजारी समाजाला एक धार्मिक स्थान मिळालं  आणि राजकीय पातळीवर गोपीनाथ मुंडे यांचा चेहरा मिळाला. गोपीनाथ मुंडे यांचा या समुदायावर प्रभाव होता. त्यांचा शब्द मानला जाऊ लागला. राज्यभरामध्ये त्यांचे कार्यकर्ते तयार झाले. भगवानगडाचे भक्त राज्यातल्या 40 ते 45 मतदारसंघात आहेत. त्यामुळे राजकीय दृष्टीकोनातून त्याला महत्त्व निर्माण झालं.

गोपीनाथ मुंडे आणि नामदेव शास्त्री

गोपीनाथ मुंडे यांच्या निधनानंतर पंकजा मुंडे यांच्या उपस्थितीत एक दसरा मेळावा झालाही. परंतु नंतर गोपीनाथ गडाची स्थापना झाल्यावर मात्र वादाची ठिणगी पडली. त्यानंतर दसरा मेळाव्यात राजकीय भाषणाला परवानगी नाकारली गेली. पंकजा मुंडे यांनी गेली तीन वर्षे सावरगाव घाट म्हणजे भगवानबाबांच्या जन्मस्थानी मेळावा घेण्यास सुरुवात केली आहे. त्याला भगवानभक्तीगड असं म्हटलं जातं. त्यामुळे भगवानगडावर अध्यात्मिक, धार्मिक भावनेने जाणारे भक्त, गोपीनाथगडावर जाणारे गोपीनाथ मुंडे समर्थक असे झाले आहे आणि भगवानभक्ती गडावर पंकजा मुंडे समर्थक जातात असं म्हणतात येईल. अर्थात हा सगळा एकच गट आहे. भगवानगडावरही जाणारे आणि इतर दोन ठिकाणीही जाणारे लोक आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वापरायला शिकावं लागेल, असं मी लतिफा यांना सांगितलं होतं. त्यानंतर त्यांनी 30,000 डॉलर खर्चून हे सर्व सामान विकत घेतलं."

पण लतिफा यांनी हा मार्ग स्वीकारला नाही.

पळून जाण्याचा प्लॅन

लतिफा यांनी त्यांची मैत्रीण टीनासोबत एक योजना आखली. लतिफा आणि टीना दोघी जणी एक कार घेऊन ओमानला पोहोचल्या.

तिथून त्यांनी एक छोटी नाव घेतली आणि नंतर 'नोस्ट्रोमो' या लक्झरी यॉटवर त्या पोहोचल्या. तिथं जबेयर हे त्यांची वाट पाहत होते. तिथून ही यॉट भारताच्या दिशेनं वळवली गेली.

दरम्यान, संयुक्त अरब अमिरातीच्या सरकारला... उर्वरित लेख लिहा:

आले आहेत असं लतिफा म्हणत होत्या. त्यानंतर आम्ही केबिनबाहेर आलो. बाहेर आल्यावर सैनिकांनी धक्का देऊन मला खाली पाडलं आणि माझे हात पाठी बांधले."

"लतिफा या ओरडू लागल्या. मला परत जायचं नाही. परत जाण्याऐवजी मी मरणं पसंत करीन असं त्या म्हणू लागल्या," असं जबेयर सांगतात.

पाच मिनिटांनी एक हेलिकॉप्टर तिथं आलं आणि त्यांना घेऊन गेलं.

"यॉटवर जे बोलणं सुरू होतं ते अरबीमध्ये नव्हतं तर इंग्रजीत सुरू होतं. यॉटवर पहिलं पाऊल ठेवणारा नौसैनिक हा अरबी नव्हता तर भारतीय होता," असं जबेयर म्हणतात.

"सुरुवातीला माझ्या हे लक्षात आलं नाही. पण त्यांच्या युनिफॉर्मवर इंडियन कोस्ट गार्ड असं लिहिलं होतं. ते राजकुमारीला म्हणत होते, कमॉन लतिफा लेट्स गो होम. लतिफा त्यांना म्हणत होत्या. मला परत जायचं नाही. मी भारताकडे राजकीय शरणागती पत्करते. पण त्यांचं कुणी काही ऐकलं नाही," जबेयर सांगतात.

बीबीसीनं भारत सरकारला याबाबत विचारणा केली असता सरकारनं कोणतीही प्रतिक्रिया दिली नाही.

जेव्हा लतिफा यांना घेऊन हेलिकॉप्टर गेलं त्यानंतर काही संयुक्त अरब अमिरातीचे सैनिक तिथं आले आणि त्यांनी ते जहाज दुबईच्या दिशेला वळवलं. टीना आणि जबेयर यांना देखील सोबत नेलं. आठ दिवस चौकशी केल्यानंतर त्यांना सोडून देण्यात आलं.

सकारात्मक बदल होईल

त्या दिवसानंतर लतिफा या बेपत्ता आहेत. त्यांना कुणी पाहिलं नाही की कुणी त्यांच्याशी बोललं नाही.

लतिफा यांच्या मित्रमंडळीनं जो व्हीडिओ प्रसिद्ध केला आहे त्यामध्ये त्या म्हणतात, "ज्या ठिकाणी मला गप्प बसावं लागणार नाही अशा नव्या आयुष्याला सुरुवात होईल अशी मला आशा आहे. या संकटातून मी सही सलामत सुटले नाही तरी आयुष्यात नक्कीच सकारात्मक बदल घडतील असं मला वाटतं."

हेही वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...वाय गत्यंतर राहिले नाही.

उमा भारतींच्या पायाला भिंगरी

"दिग्गीराजा को तो बिजली खा जायेगी!" हे पालुपद तेव्हा घरी-बाजारी  ऐकू यायचं. उमा भारतींमुळे दिग्विजय विरोधाला एक चेहरा मिळाला.

त्या मागास अशा बडा मल्हेरा या मतदारसंघातून उभ्या राहिल्या होत्या. 'बुंदेलखंडची रणरागिणी' अशा पद्धतीने त्यांचं प्रोजेक्शन  भाजपनं केलं.

बुंदेलखंड म्हणजे झाशीची राणी लक्ष्मीबाईंचा इलाखा. झाशी हे शहर उत्तर प्रदेशात असले तरी बुंदेलखंड विभागातील सर्वांत मोठं शहर आहे. बुंदेलखंड मध्यप्रदेश आणि उत्तर प्रदेशात विभागला आहे... उर्वरित लेख लिहा:

देशच्या राजकारणात एकेकाळी चाणक्य म्हणून समजले जाणारे दिग्विजय 16 वर्षांनंतर आता परत एका मोठ्या आव्हानाला तोंड देत आहेत.

त्यावर त्यांचं पुढील राजकारण अवलंबून आहे. मोदी-शाहांनी खेळलेली नवी खेळी वादग्रस्त असली तरी ती त्यांच्या जहाल राजकारणाला पूरक आहे.

उमेदवार झाल्यावर प्रज्ञा सिंह ठाकुरांनी एकामागून एक जी वादग्रस्त विधानं केली आहेत त्यामुळे आपण 'माकडाच्या हाती कोलीत' तर दिले नाही ना, अशी शंका सत्ताधारी वर्तुळत येऊ लागली आहे. या सगळ्या विधानांचा त्यांना फायदा होतो की तोटा ते २३ मेला दिसणार आहे.

साध्वी आणि संन्यासिनी दिग्विजय यांना कधी धार्जिण्या राहिलेल्या नसल्या तरी त्यांनी अलीकडेच खडतर अशी 3300 किलोमीटरची नर्मदा परिक्रमा करून स्वतःची नवीन प्रतिमा बनवण्याचा प्रयत्न केला आहे.

या परिक्रमेत साधू संतांचे पाय धरणाऱ्या दिग्विजय सिंगांसमोर भाजपने आता भगवे मायाजाल उभे केले आहे. हिंदुत्वाच्या मुद्द्यावर भाजपला कुणी हरवू शकतो का? घोडामैदान जवळच आहे.

(लेखातील विचार लेखकाचे वैयक्तिक विचार आहेत.)

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वारी 2011 रोजी मुंबई उच्च न्यायालयाने कसाबच्या फाशीच्या निर्णय कायम ठेवला.

 10 ऑक्टोबर 2011 रोजी सर्वोच्च न्यायालयाने कसाबच्या फाशीवर शिक्कामोर्तब केलं. निष्पक्ष सुनावणी झालं नसल्याचं कसाबने सांगितल्याने सर्वोच्च न्यायालयाने दोन्ही पक्षांची बाजू ऐकली. नरसंहाराचं फुटेज पाहिलं. अडीच महिन्यांच्या सुनावणीनंतर सर्वोच्च न्यायालयाने निकाल राखून ठेवला.

29 ऑगस्ट 2012 रोजी सर्वोच्च न्यायालयाने कसाबला फाशीची शिक्षा कायम ठेवली. कसाबचा दयेचा अर्ज फेटाळण्यात यावा अशी शिफारस गृह मंत्रालयाने राष्ट्रपतींना के... उर्वरित लेख लिहा:

मेरिकेच्या दबावतंत्रानंतर हफीझला नजरकैदेत ठेवण्यात आलं. पाकिस्तानने हफीझच्या तेहरीक-ए-आझादी जम्मू काश्मीर या संघटनेवरही बंदी घातली. हफीझ आणि त्याच्या संघटना पाकिस्तानसाठी अडचणीचे असल्याचं पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री ख्वाजा आसिफ यांनी म्हटलं.

हफीझने या वक्तव्याविरोधात आसिफ यांच्यावर 100 मिलिअन डॉलरचा खटला दाखल केला. नोव्हेंबर 2017 मध्ये दहा महिने नजरकैदेत ठेवल्यानंतर हफीझची लाहोर उच्च न्यायालयाच्या आदेशानंतर सुटका करण्यात आली. पुढच्याच वर्षी म्हणजे 2018 मध्ये हफीझने मिली मुस्लीम लीग या बॅनरखाली पाकिस्तानातील सार्वत्रिक निवडणुकीत भाग घेतला. त्याच वर्षी हफीझने उर्दूतील एका वर्तमानपत्रासाठी स्तंभलेखनही केलं.

पुलवामा हल्ल्यानंतर भारत तसंच आंतरराष्ट्रीय दबावामुळे पाकिस्तानने हफीझच्या जमात संघटनेवर बंदीची कारवाई केली. संयुक्त राष्ट्र संघटनेने प्रतिबंधित दहशतवाद्यांच्या यादीतून हफीझचं नाव वगळण्यास नकार दिला. पाकिस्तानच्या दहशतवादी संघटनेने एलईटी संघटनेसाठी निधी गोळा केल्याप्रकरणी हफीझवर 23 गुन्हे दाखल केले. दहशतवादासाठी पैसा पुरवल्याप्रकरणी हफीझला पाकिस्तानच्या दहशतवादविरोधी पथकाने दोषी ठरवलं.

मुंबई हल्ला आणि त्यापुढच्या तपास घटनांमुळे भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील संबंध दुरावलेलेच राहिले. याचा परिणाम दोन्ही देशांदरम्यानच्या क्रिकेटवरही पाहायला झाला.

भारत-पाकिस्तान क्रिकेट

क्रिकेटविश्वातल्या पारंपरिक प्रतिस्पर्ध्यांमध्ये भारत-पाकिस्तान यांचा समावेश होतो. टीव्हीवर आणि प्रत्यक्षातही प्रेक्षकसंख्येचे नवनवे विक्रम भारत-पाकिस्तान लढतींनी मोडले आहेत. ऑस्ट्रेलिया-इंग्लंड या पारंपरिक अशेस द्वंद्वाप्रमाणे भारत-पाकिस्तान म्हणजे दर्जेदार क्रिकेटची पर्वणी हे समीकरण ठरलेलं.

चांगल्या खेळाच्या बरोबरीने खेळाडूंमधली वादावादी, भांडणं, मैत्रीचे किस्से जगजाहीर आहेत. परंतु दोन्ही देशांमधील दुरावलेल्या संबंधांमुळे  भारतीय संघ पाकिस्तानमध्ये मालिका खेळण्यासाठी जात नाही आणि पाकिस्तानचा संघ भारतात मालिका खेळण्यासाठी येत नाही. केवळ आयसीसीच्या स्पर्धांमध्ये म्हणजेच वर्ल्ड कप, चॅम्पियन्स ट्रॉफी, आशिया कप या तटस्थ स्पर्धांमध्येच हे दोन संघ आमनेसामने येतात.

भारताने पाकिस्तानमध्ये शेवटची टेस्ट 2006 मध्ये तर शेवटची वनडे 2008 मध्ये खेळली आहे. पाकिस्तानचा संघ भारतात शेवटची टेस्ट 2007 मध्ये खेळला आहे तर पाकिस्तानचा संघ वनडे सीरिजसाठी...


...वाल यांना आयुष हा पाच वर्षांचा एक मुलगा आहे. त्या सांगतात की आयुष आतापासूनच हवा तो व्हीडिओ युट्यूबवर सहज शोधू शकतो. आणि हे करणं तो शिकला त्याच्या आईवडिलांकडूनच.

आता आपल्या मुलाच्या सवयीनं त्या त्रस्त झाल्या आहेत. त्या सांगतात, "आयुष मोबाइलमध्ये गुंतलेला आहे, हे पाहून मला बरं वाटायचं. पण आता स्थिती हाताबाहेर गेली आहे. तो हिंसा असलेले कार्टून पाहतो. इंटरनेटवर शिवीगाळ आणि अश्लील व्हीडिओच्या लिंकदेखील येतात. भीती वाटते तो त्या लिंकवर क्लिक करेल तर काय?"

डॉ. बत्रा सांगतात, "इंटरनेट सहज उपलब्ध झाल... उर्वरित लेख लिहा:

ाम होतात. थोड्या जास्त वयाच्या मुलांमध्ये निद्रानाशाची समस्याही निर्माण होते."

हॉर्मोनमध्ये बदल

मोबाईल फोन, इंटरनेटची सहज उपलब्धता आणि नोकरी करणारे व्यग्र आईवडील, हे आधुनिक जीवनाचे अंग बनले आहेत. पण मुलांतील हिंसक प्रवृत्ती यापूर्वीही दिसून आली आहे.

जेव्हा मोबाइल किंवा इंटरनेट फारसं प्रचलित नव्हतं, तेव्हाही मुलांमध्ये हिंस्र प्रवृत्ती दिसून यायची. मग त्याची कारणं काय असतील?

डॉ. बत्रा म्हणतात, "पौगंडावस्थेत हॉर्मोनमध्ये बदल होत असतात, शिवाय शरीराची वाढ वेगाने होत असते.  त्या म्हणाल्या, "पौगंडावस्थेचं वय 11 ते 16 समजलं जात. या वयात मुलांच्या मेंदूचा विकास फार वेगाने होत असतो. तर्क लावणारा मेंदूचा लॉजिकल सेन्सचा भाग वेगाने विकसित होत असतो. पण भावना समजणारा इमोशनल सेन्सचा भाग विकसित झालेला असतो. अशा वेळी मुलं निर्णय घेताना भावनिक होऊन निर्णय घेतात. त्यामुळे या वयातील मुलांवर आजूबाजूच्या वातावरणाचा मोठा परिणाम होत असतो. त्यामुळं मुलं रागीट होणं किंवा हिंसक होणं दिसून येतं."

मुलांतील बदल कसे समजतील

डॉ. बत्रा पालकांना काही सल्ले देतात. ते म्हणतात ''शाळेतून मुलाबद्दल तक्रारी येत असतील, जसं की मुलं शिवीगाळ करत असतील, अभ्यासात लक्ष न लागणं, तर मुलाच्या वर्तणुकीत बदल होत आहेत हे समजावं. अशावेळी त्याच्यावर लक्ष देणं आवश्यक आहे."

"मुलाला बाहेर घेऊन जा, त्याच्याशी वेगवेगळे गेम्स खेळा, त्याच्याशी मनमोकळेपणाने बोला आणि ऐकाही. प्रत्येक वेळी त्याच्या चुका काढू नका. मुलांच्या जीवनात 11 ते 16 हे वय फार महत्त्वाचं असतं. या वयात त्यांच व्यक्तिमत्त्व घडत असतं आणि त्यामुळे त्यांच्यावर लक्ष देणं फार आवश्यक आहे."

हे वाचलं का?


...वाला बळी पडलो तर देशभरातील भाजपच्या राजकारणावर त्याचा परिणाम होईल. उद्या हरियाणात उपमुख्यमंत्री असलेले दुष्यंत सिंह चौटालादेखील मुख्यमंत्रिपदाची स्वप्न बघू लागतील.

मोठ्या पक्षाचाच मुख्यमंत्री असावा, यात काही गैर नाही. राजकारणाचं ते तत्त्वच आहे. झारखंड विधानसभा निवडणुकीतही अशाच तऱ्हेच्या आव्हानाचा सामना करावा लागू शकतो.

या चर्चेनंतर संघाच्या शीर्षस्थ नेत्यांनी महाराष्ट्राच्या राजकारणात हस्तक्षेप केला नाही.

नागपुरातील संघ विचारक दिलीप देवधर यांनी सांगितलं, की सामान्यपणे संघ कुठलेही निर्देश द... उर्वरित लेख लिहा:

टत होता. मात्र, असं घडलं नाही.

निवडणूक निकालानंतर भाजप बहुमतापासून लांब आहे, हे लक्षात आल्यावर भाजपवर दबाव टाकण्याची ही संधी असल्याचं शिवसेनेला वाटू लागलं.

यापूर्वीही शिवसेनेचे आदित्य ठाकरे यांना उपमुख्यमंत्री बनवण्याविषयी चर्चा सुरू होती.

निवडणुकीनंतर '50-50'चा फॉर्म्युला म्हणजे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीसच असतील आणि इतर मंत्री 50-50 असतील, असा त्याचा अर्थ होता.

जेव्हा शिवसेनेलाही मुख्यमंत्रिपद देण्याचा विषय आला तेव्हा दिल्लीत बसलेल्या भाजप नेतृत्वानं शिवसेनेला सांगितलं, की मुंबई, कल्याण, उल्हासनगर, डोंबिवली आणि इतर अनेक ठिकाणी भाजप आणि शिवसेनेच्या नगरसेवकांमध्ये फार फरक नाही. तेव्हा तिथेही महापौरपद काही काळासाठी भाजपला मिळायला हवं. मात्र, शिवसेना नेतृत्वानं ही अट मान्य केली नाही. तिथे महापौरपद देत नाही मग मुख्यमंत्रिपदाच्या खुर्चीसाठी हा प्रश्न कसा काय उद्भवू शकतो, असा प्रश्न भाजपने विचारला.

कमी जागा असूनही मायावती मुख्यमंत्री बनल्या होत्या तेव्हा...

मला 1989च्या निवडणुका आठवतात. त्यावेळी झालेल्या एका पत्रकार परिषदेत विश्वनाथ प्रताप सिंह आणि अटल बिहारी वाजपेयी एकत्र बसले होते.

मी प्रश्न विचारला, की जर निवडणुकीत भाजपला सर्वाधित जागा मिळाल्या तर पंतप्रधान कोण होईल?

पत्रकार परिषदेत काही सेकंद शांतता पसरली होती.

व्ही. पी. सिंह यांनी वाजपेयींकडे बघितलं. वाजपेयींनी हसत माझ्याकडे बघितलं आणि म्हणाले, "या लग्नात नवरदेव तर व्ही. पी. सिंह हेच आहेत."

अटल बिहारी वाजपेयी

नव्वदीच्या दशकातही कमी जागा मिळूनही वाजपेयी यांनी मायावती यांना मुख्यमंत्रीपदी बसवलं होतं.

याशिवाय आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे उद्धव ठाकरे यांना वाटत होतं, की स्वतः पंतप्रधानांनी विनंती केल्यास ते मुख्यमंत्रिपद सोडतील आणि मग 50-50 फॉर्म्युल्यानुसार मंत्रिपद घेऊन भाजपवर उपकार करतील. मात्र, तसं घडलं नाही.

दुसरी गोष्ट म्हणजे स्वतः उद्धव ठाकरे यांना वाटत नव्हतं, की सोनिया गांधी त्यांच्या नावाला होकार देतील. मात्र, सोनिया गांधींवर महाराष्ट्रातील आमदारांचा सरकारमध्ये बसण्यासाठी दबाव होता.

शरद पवार यांना कमी लेखण्याची चूक

शिवसेना हिंदुत्त्ववादी असल्याच्या मुद्द्यावर पक्षश्रेष्ठींना समजावताना काँग्रेस आमदारांनी म्हटलं, की राहुल गांधी केरळमधून निवडून यावेत म्हणून काँग्रेस मुस्लीम लीगची मदत घेऊ शकते तर मग महाराष्ट्रात शिवसेनेला विरोध...


...वाशांना 14 दिवसांकरता देशभरात कुठेही जाण्यास मज्जाव करण्यात आला आहे.

न्यूयॉर्क शहरातील नॉन इसेन्शियल म्हणजेच आवश्यकता नसणाऱ्या सभा-मेळाव्यांवर बंदी घालण्यात आली आहे. बहुतांश आस्थापनं बंद करण्यात आली आहेत. न्यूयॉर्क शहरात कोरोना बाधितांची संख्या 33,000 पर्यंत जाण्याची शक्यता आहे. अनावश्यक बाहेर पडल्यास पोलीस 250-500 डॉलर्स एवढा दंड ठोठावू शकतात.

वैद्यकीय उपकरणांची उपलब्धता?

काही हॉस्पिटल्स व्हेंटिलेटर, मास्क तसंच आपात्कालीन परिस्थितीत लागणाऱ्या उपकरणांचा साठा करून ठेवत असल्याचा आरोप ट्रंप य... उर्वरित लेख लिहा:

ागरिकांवर कठोर निर्बंध लागू करण्यात आले असून, आपात्कालीन वैद्यकीय उपचार, औषधं, किराणाव्यतिरिक्त घराबाहेर पडण्यास परवानगी नाही.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वास कोण ठेवणार?

पण पवारांच्या या मार्गात अडथळेही असंख्य आहेत. सगळ्यांत मोठा अडथळा म्हणजे त्यांची रसातळाला गेलेली विश्वासार्हता. पवारांवर विश्वास नसल्याने प्रकाश आंबेडकर यांनी संविधान रॅलीत सामील व्हायला नकार दिला. केवळ राज्यातच नव्हे तर राष्ट्रीय पातळीवरही हा 'क्रेडिबिलिटी क्रायसीस' चिंताजनक आहे.

औरंगाबाद : राष्ट्रवादीच्या हल्लाबोल मोर्चात पवारांनी भाषणादरम्यान भाजपवर टीकास्त्र सोडलं.

पवार कधी दगा देतील हे सांगता येत नाही, हे त्यांच्याभोवती जमा झालेले विरोधी नेतेही मान्य करतात. महाराष्ट्रातल... उर्वरित लेख लिहा:

फॉलो करू शकता.)


...वासघात केला आहे, त्या बनावट बियाणं विकतात,"असं साबळे यांचं म्हणणं आहे. त्यांच्या बनावट बियाण्यांच्या आरोपावर फार कुणी विश्वास ठेवणार नाही. मात्र मुख्य मुद्दा वेगळा आहे, ज्याकडे साबळेंसारखे शेतकरी आणि शेतकरी नेते दुर्लक्ष करत आहेत.

बीटी तंत्रज्ञानाला तडा

ही बनावट बियाण्यांची समस्या नाही तर Central  Institute of Cotton Technologyचे (CICR) तत्कालीन संचालक डॉ. केशव राज क्रांती यांनी 2016मध्ये एका कॉटन जर्नलमध्ये लिहिल्याप्रमाणे बीटी तंत्रज्ञानाला तडा गेला आहे.

"शेतकऱ्यांना कमी दर्जाच्या बीटी बि... उर्वरित लेख लिहा:

उत्पादन 33 ते 50 टक्क्यांपर्यंत घसरलं आहे.

मोठ्या प्रमाणावर झालेल्या नुकसानामुळे कापूस आणि गाठींच्या उत्पादनात 40% घट होईल, असा अंदाज कृषी खात्यानं वर्तवला होता. प्रत्यक्षात केवळ 90 लाख गाठींचं (प्रत्येक गाठीत 172 किलो कापूस) उत्पादन झालं. एक क्विंटल कापसात 34 किलो कापूस, 65 किलो सरकी (तेल काढण्यासाठी वापरतात) आणि एक टक्का कचरा निघतो. स्थानिक बाजारात एका क्विंटलला जवळपास 5 हजारांपर्यंत भाव मिळतो.

तक्रार दाखल करणारे साबळे म्हणतात, "माझ्या शेतातली बोंडअळी नष्ट करण्यासाठी मी स्वतः माझ्या हाताने कपाशीची हजारो फुलं तोडली. महागडी किटकनाशकं फवारली. मात्र हा हंगाम कसा निघेल, याबद्दल मला शंकाच आहे."

हजारो कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांप्रमाणे त्यांनाही काळजी लागून आहे. गुलाबी बोंडअळी प्रादुर्भावाचं हे दुसरं वर्ष आहे आणि परिस्थिती फार चांगली नाही.

बीटीबाबत राज्य सरकारनंच काय ते ठरवावं - केंद्र सरकार

वरुड आणि आसपास हंगामाच्या सुरुवातीलाच बोंडअळींचा प्रादुर्भाव दिसला. मात्र शेतकऱ्यांना या समस्येची कल्पना आहे आणि तिचा सामना कसा करायचा, याचीही माहिती आहे, अशी प्रतिक्रिया तालुका कृषी अधिकारी उज्ज्वल आगरकर यांनी गेल्या आठवड्यात बीबीसीशी बोलताना दिली.

यावर्षी गावोगावी जागरुकता मोहीम राबवल्याचं ते सांगतात.

"यावर्षी समस्या आहे. मात्र तिचा योग्य पद्धतीने सामना करण्यासाठी आम्ही तयार आहोत," असा दावा त्यांनी केला आहे.

"यंदा कृषी विभागानं राज्यभर फेरोमोन सापळे वाटले आहेत. कपाशीच्या फुलांवर अंडी घालण्याआधीच किडीला बाहेर काढण्याची ही सोपी पद्धत आहे. मात्र तरीही शेतकरी साशंक आहेत. शेतकऱ्यांना किटकनाशकाचा वापर करावा लागेल," असंही आगरकर म्हणतात.

मुलार आता त्यांच्या शेतातील कपाशीच्या किडीचा प्रादुर्भाव झालेली फुलं शोधण्यात निष्णात झालेत. अशा फुलांना रोसेट फुलं म्हणतात. याच फुलांमध्ये अळ्या वाढतात आणि अंडी घालतात. ही फुलं डोमच्या आकाराची असतात. तिला स्वतः शोधून नष्ट करावी लागतात.

या अळींच्या उच्चाटनासाठी किटकनाशकंही उपयोगी नसतात. कारण त्या फुल बंद करून आत बसतात आणि फुलापासून कापसाचं बोंड तयार होण्याआधीच फुल आतून पोखरुन तिथे अंडी घालतात.

या गुलाबी बोंडअळींना तसंच राहू दिलं तर त्या कापसाच्या एका हंगामात चार वेळा शेकडोंच्या संख्येनं अंडी घालू शकतात आणि कापसाची हजारो बोंडं आतून पोखरून टाकू शकतात.

बोंडअळींच्या अळ्या कपाशीच्या...


...वासी नागरिकांवर होत असलेला अन्याय लक्षात घेता, NOTAचा वाढता वापर या भागात जास्त दिसून येत असावा." संजय पारीख हे PUCLचे राष्ट्रीय उपाध्यक्ष आहेत.

दरम्यान, दिल्लीस्थित 'सेंटर फॉर स्टडी ऑफ डेव्हलपिंग सोसायटीज'चे (CSDS) संचालक संजय कुमार यांच्या मते, "NOTAचं मतदान हे लोकांच्या अनवधानाने होत असावं. याद्वारे नागरिक आपला असंतोष दाखवत आहेत, असं म्हणता येणार नाही. या पर्यायाचा वापर आदिवासी आणि अनुसूचित लोकसंख्या जास्त असलेल्या भागात वाढत आहे. याचं कारण तेथील निरक्षरता हेही असू शकतं."

"नापसंतीचे बटण हे ... उर्वरित लेख लिहा:

पारिख यांनी सांगितलं. "संबंधित मतदारसंघात विजयी उमेदवारापेक्षा किंवा 50 टक्क्यांपेक्षा जास्त मतं NOTAला असतील तर त्या ठिकाणी परत निवडणूक घ्यावी," असं त्याचं म्हणणं आहे.

ADR चे राष्टीय संयोजक अनिल वर्मा यांनीही NOTAच्या तरतुदींमध्ये सुधारणेची गरज असल्याचं म्हटलं आहे. या अहवालानुसार, एखाद्या मतदारसंघात NOTAचं मतदान हे इतर 'सर्व' उमेदवारांना मिळालेल्या मतांपेक्षा 'जास्त' असेल तर -

अशा स्वरुपाच्या शिफारशी नुकत्याच पार पडलेल्या ADRच्या राष्ट्रीय परिषदेत करण्यात आल्या आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...विकास ओस्वाल म्हणतात,

"लहान मुलांना कोव्हिड-19 विरोधात लढण्यासाठी BCG लशीचा फायदा झाला, असं निश्चित म्हणू शकतो. BCG लशीचा फायदा म्हणजे, भारतात कोरोना व्हायरसचा संसर्ग झालेल्या लहान मुलांचा मृत्यूदर अत्यंत कमी आहे. स्पेन, अमेरिका यांसारख्या देशात लहान मुलांचा मृत्यूदर खूप जास्त आहे. त्यामुळे लहान मुलांना कोरोनापासून बचावासाठी BCG लशीची फार महत्त्वाची भूमिका आहे."

मुंबई महापालिकेच्या माहितीनुसार,

मुंबईत 0 ते 9 वयोगटातील 4425 मुलांना कोरोनाची लागण झाली. त्यापैकी 14 कोरोनाग्रस्त मुलांचा मृत्यू... उर्वरित लेख लिहा:

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...विकास समितीच्या या बालिका गृहात राहणाऱ्या मुलींना हलवलं जावं आणि संबंधितांविरोधात FIR दाखल करण्यात यावा.

30 मे - या सगळ्या 46 मुलींना मोकामा, पाटणा आणि मधुबनी इथे हलवण्यात आलं. या मुलींपैकी 42 मुलींची वैद्यकीय तपासणी झाली. अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार यातल्या 29 जणींचं लैंगिक शोषण झाल्याचं सिद्ध झालं. पोलिसांनी केस डायरीसुद्धा तयार आहे.

अखेर 31 मे रोजी FIR दाखल करण्यात आला आणि त्यानंतर 3 जूनला 10 जणांना अटक करण्यात आली. यात हे गृह चालवणाऱ्या 'सेवा संकल्प' संस्थेचे प्रमुख ब्रजेश ठाकूर आणि ... उर्वरित लेख लिहा:

उठबस आहे. ते 'प्रातः कमल' आणि 'न्यूज नेक्स्ट' नावाची वृत्तपत्रंही काढतात. या दोन्ही वृत्तपत्रांची कार्यालयंदेखील याच मुलींच्या गृहाजवळ आहे.

ठाकूर यांचे वडीलसुद्धा वृत्तपत्राच्या व्यवसायात होते. त्यांच्यावर वृत्तपत्राच्या सबसिडीचे कागद बाजारात विकल्याचा आरोप होता आणि त्याप्रकरणात त्यांच्या घरावर CBIची धाडही पडली होती.

मुलींचं दुःख

या सगळ्या मुलींचा कोर्टात CrPC सेक्शन-164 अंतर्गत जबाब नोंदवून घेण्यात आला आहे. यात या मुलींनी सांगितलं की बाहेरील लोकांना बोलवून ब्रजेश ठाकूर त्यांचं लैंगिक शोषण करायचे.

या जबाबानंतर पाटणाच्या PMCHमध्ये या मुलींची वैद्यकीय चाचणी करण्यात आली आणि यात त्यांचं लैंगिक शोषण झाल्याचं सिद्ध झालं.

कोर्टात त्यांच्यातल्या 10 वर्षांच्या एका मुलीनं सांगितलं की, "ब्रजेश ठाकूर बाहेरून मुलांना घेऊन यायचे आणि त्यांच्याकडून आमच्यावर अत्याचार करायचे. त्यानंतर आम्हाला मारहाणही व्हायची."

या लैंगिक शोषणात याबालिका गृहातील कर्मचाऱ्यांचाही सहभाग होता, असं या मुलींना सांगितलं.

कोर्टात देण्यात आलेल्या जबाबात आणखी एका मुलीनं सांगितलं की त्यांना जेवणातून झोपेचं औषध दिलं जायचं. त्यानंतर सगळ्या मुली बेशुद्ध व्हायच्या.

दुसऱ्या एका मुलीनं आपल्या जबाबात सांगितलं की, "मला इथल्या बाई ब्रजेश यांच्या खोलीत झोपण्यासाठी सांगायच्या."

लहान मुलींच्या गृहातली एक खोली

या मुलींनी असंही सांगितलं की, जेव्हा त्या सकाळी उठायच्या तेव्हा त्यांना त्यांची पँट खाली पडलेली दिसायची. आणखी एका मुलीच्या जबाबानुसार, या मुलींबरोबर राहणारी किरण ही महिला त्यांना ही अशी कामं करण्यास भाग पाडायची.

आणखी एका मुलीनं कोर्टात सांगितलं की, "जेव्हा रात्री मी शौचासाठी उठायचे तेव्हा किरण ही मुलींचे कपडे काढून त्यांच्यासोबत झोपलेली दिसायची."

अशा अनेक धक्कादायक गोष्टी या मुलींनी कोर्टात सांगितल्या आहेत.

'मजा घे'

बिहार महिला आयोगाच्या अध्यक्षा आहेत दिलमणी मिश्रा. बीबीसीशी बोलताना मिश्रा यांनी सांगितलं, "मी पाटण्यात जाऊन या मुलींना भेटले. या मुलींना रात्री गुंगीची औषधं दिली जायची आणि सकाळी उठल्यावर त्यांचं शरीर खूप दुखायचं. ही औषधं घेतल्यावर त्यांच्यासोबत काय व्हायचं, हे त्यांना कळायचं नाही."

ब्रजेश ठाकूर यांचा ड्रायव्हर फरार आहे. त्याने आपल्या एका ड्रायव्हर मित्राला या मुलींसोबत 'मजा घेण्यासाठी ये', असंही सांगितलं होतं. त्या मित्राने नाव...


...विचार केला तर गुजरातमध्ये किमान 700 सिंह आहेत आणि त्यापैकी निम्मे अभयारण्याच्या बाहेर आहेत."

पंड्या काही दशकं सिंहांच्या संरक्षणासाठी काम करत आहेत. ते म्हणतात, "जोवर सरकार सिंहांसाठी इको सेन्सेटीव्ह झोन तयार करत नाही तोवर ते निर्धास्त राहू शकत नाहीत. त्यांच्या मृत्यूच्या घटना अशाच सुरू राहतील. कधी नैसर्गिकरित्या तर कधी आपसातल्या संघर्षांत त्याचे प्राण जातच राहतील."

अधिकाऱ्यांच्या भूमिकांवर शंका

अमरेलीतील वन्यजीव संरक्षण कार्यकर्ते राजन जोशी यांचं म्हणणं आहे की, "11 सिंहांचा मृत्यू आपसातल्या स... उर्वरित लेख लिहा:

ा नाही. IUCNच्या निर्देशानुसार अजून सर्व्हेक्षण करण्यात आलेलं नाही. हा विषय सुप्रीम कोर्टात आहे."

वन्यजीव संरक्षण ट्रस्टचे सदस्य भूषण पंड्या म्हणाले की, जोवर मध्य प्रदेशचं सरकार IUCNच्या निर्देशांप्रमाणे पाहणी करत नाही तोवर सिंहांचं स्थलांतर होणार नाही.

सिंहांच्या मृत्यूची कारणं

विजेच्या धक्क्यानं मृत्यू - राज्य सरकारच्या वन विभागाच्या माहितीनुसार, 2016-17 या काळात तीन सिंह विजेच्या धक्क्यानं ठार झाले. सिंह संरक्षक राजन जोशी यांच्या मते, गावांमध्ये पीक वाचवण्यासाठी विजेच्या तारांचं कुंपण घातलं जातं. त्या तारांच्या संपर्कात आल्यानं सिंह प्राण गमावतात.

रस्ते अपघात - राज्य सरकारच्या आकड्यांनुसार, 2016-17 या काळात तीन सिंह रस्ते अपघातात ठार झाले. पिपवाव-सुरेंद्रनगर राज्य महामार्गावर हे अपघात होतात.

उघड्या विहिरी - बरेच सिंह खुल्या विहिरींमध्ये पडूनही मरतात. शिकारीच्या नादात बरेचदा सिंह विहिंरींमध्ये पडतात.

विषारी पाणी - 2017मध्ये दोन सिंह विषारी पाणी पिऊन मृत्युमुखी पडले. राजन यांनी बीबीसीला सांगितलं की, शेतात युरियाचा वापर केलेला असतो. तेच पाणी सिंह प्यायले तर प्राणघातक ठरू शकतं.

रेल्वे अपघात - 2017मध्ये पिपवाव-सुरेंद्रनगरच्या दरम्यान मालगाडीनं दिलेल्या धडकेत दोन सिंह ठार झाले होते. त्यानंतर प्रशासनानं काही ठिकाणी कुंपण घातलं पण मोठा भाग अजूनही खुला आहे आणि तिथूनच सिंह रेल्वेमार्ग ओलांडतात.

गुजरातच्या बाहेर 1884मध्ये शेवटचा आशियाई सिंह दिसला होता. गुजरातच्या सौराष्ट्र भागात ध्रांगध्रा, जसदण, चोटीला, बरडा हिल्स, गिरनार आणि गीर वनांच्या काही भागात सिंह वास्तव्याला होते. हळूहळू त्यांची संख्या गीर वनांपर्यंतच मर्यादित राहिली. जुनागडच्या नवाबांनी सिंहांचं रक्षण केलं.

2015मध्ये सिंहांची गणना झाली. त्यात राज्याच्या आठ जिल्ह्यांत 22 हजार किमींच्या क्षेत्रात 523 सिंह आहेत. त्यांचा अधिवास गीर वनात आहे. हा भाग सोमनाथ जिल्ह्यात येतो. जुनागड, अमरेली, भावनगर, राजकोट, बोटाद, पोरबंदर आणि जामनगर जिल्ह्यात हे सिंह आढळतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...विजय जाधव यांना वाटतं.

देवेंद्र फडणवीस आणि उद्धव ठाकरे

विजय जाधव यांनी पुढे सांगितलं, की सध्या शरद पवार यांच्यामुळं राष्ट्रवादीबाबत सकारात्मक वातावरण आहे. पश्चिम महाराष्ट्रात सहकार, बँकिंग, साखर कारखाने, दूधसंस्था, शैक्षणिक संस्थांची पायाभरणी काँग्रेस-राष्ट्रवादीनं केली. सहकारातून समाजकारण त्यातून राजकारण आणि मग सत्ता हे आघाडीचं सूत्र होतं. वर्षानुवर्षे  राजकारण याभोवतीच फिरत होतं. अजूनही हे सूत्र तोडण्यात युतीला यश आलं नाही. पण जर पुन्हा संधी मिळाली तर सेना-भाजप सरकार हे सूत्र तोडण्यासाठी प्र... उर्वरित लेख लिहा:

या भीतीने आणि सत्तेत राहायचं या हेतूने अनेकांनी सेना भाजपला पसंती दिलीये,' असं घोरपडे यांना वाटतं.

दुसऱ्या फळीतल्या नेत्यांचा अभाव

घोरपडे यांनी सांगितलं, "कॉंग्रेस आणि राष्ट्रवादीमध्ये दिग्गज नेत्यांनंतर दुसरी फळी तयार झाली नाही. तळागाळात काम करणारी नवीन लोक तयार होत नाहीत. गेल्या पाच वर्षांत नवीन विकासकामं झाली नाहीत. कोणताही मोठा उद्योग कोल्हापूर मध्ये आला नाही. खंडपीठ, उड्डाणपूल, रस्ते, रोजगार निर्मिती अशी कामं होण गरजेचं आहे. कर्नाटक सरकारकडून उद्योजकांना सोयी उपलब्ध होऊ शकतात पण राज्य सरकार याबाबत उदासीन का आहे, असे अनेक प्रश्न आजही प्रलंबितच आहेत."

लोकसत्ताचे वरिष्ठ प्रतिनिधी दयानंद लिपारे यांच्या मते, राज्याच्या इतर भागांच्या तुलनेत पश्चिम महाराष्ट्रात काँग्रेस-राष्ट्रवादीची ताकद मोठी आहे. सहकार क्षेत्र, साखर कारखाने, दूधसंस्था, सूतगिरण्या, शिक्षण संस्था या माध्यमातून गावागावामध्ये त्यांचा आजही संपर्क आहे. पण अंतर्गत गटबाजीमुळं आघाडीला ही निवडणूक अवघड जाऊ शकते. याचा परिणाम म्हणून यावेळीही युतीलाच जास्त जागा मिळतील असा अंदाज आहे.

"कोल्हापूरमध्ये कॉंग्रेसकडे सध्या एकही आमदार नाही. तर राष्ट्रवादी काँग्रेसला चंदगड आणि कागल या दोन जागा टिकवण्यासाठी कसरत करावी लागणार आहे. एकंदरित सध्याचं वातावरण भाजप-सेनेला अनुकूल असल्याचं चित्र असलं तरी हे राजकारण आहे. त्यामुळं कुणाच्या पारड्यात यश टाकायचं हा निर्णय शेवटी मतदारांच्या हाती असणार आहे," असं लिपारे यांनी म्हटलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...विज्ञानसुद्धा) कसं साठलं आहे, याचे दावे तेव्हा केले गेले. इंग्रजी विद्या आणि ब्राह्मणेतर जातींचे उठाव यांच्या वावटळीत हा टप्पा मागे पडला.

विसाव्या शतकाच्या मध्यापासून 'मराठी' राज्यासाठीच्या चळवळींच्या माध्यमातून इतिहासात डोकावणे पुन्हा बहराला आले. त्याचबरोबर, या टप्प्यावर पुन्हा एकदा, पांढरपेशा मराठी मध्यम वर्गाने आपल्या सांस्कृतिक संवेदना इतिहासाच्या आणि स्मरणाच्या आधारे घट्ट करायचे प्रयत्न केले.

संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ आणि मराठेशाही

संयुक्त महाराष्ट्रची चळवळ होऊन गेली, पण साठीच्या दशकात आ... उर्वरित लेख लिहा:

सगळेच तट-गट इतिहासावर मदार ठेवून होते हे तर खरंच, पण त्या इतिहासाचं वाचन कसं करायचं — त्याचा अर्थ काय लावायचा याबद्दलचे वाद आणि त्या आधारे होणारं राजकारण याला आपण तिसरा टप्पा मानू शकतो.

एका परीने, उच्च्चवर्णीयांचा इतिहास अमान्य करून सामान्य लोकांसाठी वेगळा इतिहास मांडण्याची प्रतिभा अगदी सुरुवातीला दाखवली ती महात्मा फुले यांनी त्यांच्या शिवाजीच्या पोवड्यात. पण पुढे बराच काळ स्वतः फुले हेच मराठी सार्वजनिक विश्वाच्या परिघावर राहिले.

त्यामुळे तिसरा टप्पा काळाच्या भाषेत उभा राहतो तो सत्तरीच्या दशकापासून पुढे. गोविंद पानसरे यांच्या 'शिवाजी कोण होता' या पुस्तकाला या टप्प्याचा एक मानबिंदू मानता येईल.

अर्थात ते पुस्तक आलं बर्‍याच नंतर, म्हणजे 1988 साली. तोपर्यंत, अनेक विचारवंत आणि राजकीय कार्यकर्ते यांच्यावर एकीकडे कॉ. शरद पाटील यांचा आणि दुसरीकडे ग्राम्ची या इटालियन मार्क्सवादी विचारवंताच्या मांडणीचा प्रभाव पडू लागला होता.

इतिहासाकडे वळून जनलढ्यांसाठी एक वैचारिक हत्यार म्हणून इतिहासाची पुनर्मांडणी करण्याचा प्रघात रूढ होऊ लागला होता. त्यामधून सामान्यांचे नवे नायक घडवण्याचे प्रयत्न जसे झाले तसेच प्रस्थापित नायकांना प्रस्थापितांच्या कचाट्यातून सोडवून सामान्यांचे नायकत्व मिळवून देण्याचे प्रयत्न देखील झाले.

हा टप्पा एकाच वेळी अत्यंत निर्मितिक्षम होता आणि तरीही प्रस्थापित शक्तींना सोयीचा होता. निर्मितिक्षम अशासाठी की या घुसळणीमधून नवे विचार, नव्या विश्लेषण पद्धती, नवीन प्रतिमा यांना वाट मिळाली; प्रस्थापितांना सोईस्कर अशासाठी की वादाचं क्षेत्र तर त्यांच्या सोयीचं होतंच, पण जे मुख्य नायक त्यांना चालणार होते, तेच घेऊन सगळी चर्चा चालू राहिल्यामुळे पर्यायी धुरीणत्व निर्माण होण्याचा प्रश्न आलाच नाही. शिवाजी महाराजांचं प्रतीक हे याचं उत्तम उदाहरण म्हणून दाखवता येईल.

कोथळेबाजीचं राजकारण

'त्यांचे' महाराज आणि पर्यायी शिवप्रतिमा असा झगडा, म्हटला तर झाला, पण त्याचा अंतिमतः फायदा शिवाजी महाराजांच्या आड लपून हवं ते कोथळेबाजीचं राजकारण करू पाहणार्‍यांनाच झाला आणि होतो. आजमितीला उदाहरणार्थ, महाराष्ट्रात चर्चा होते ती शिवाजी महाराजांच्या कर्तबगारीमधून मिळणार्‍या संदेशाची नव्हे तर त्यांचं स्मारक किती उंच असावं, आणि ती उंची कुणी कमी करत आहे का, याची!

मुंबईतील प्रस्तावित शिवस्मारक

इथेच आपण इतिहास-मग्नतेच्या चौथ्या टप्प्यावर...


...विद्यापीठातल्या मानसशास्त्राच्या सहायक प्राध्यापक अॅमी मूअर्स सांगतात.

"अशा प्रश्नांना लोक काहीशी रुढीवादी उत्तरं देतात, याला सामाजिक इष्टअनिष्टतेचे संकेत कारणीभूत आहेत. आपण एका दिवसात पाच फळं किंवा भाज्या खातो असा अवाजवी जास्त आकडा सांगितला जातो किंवा आपण किती दारू पितो याबाबत कमी प्रमाण सांगितलं जातं, तसाच हा प्रकार असतो."

नात्यांचे पदर

या बऱ्यापैकी मोठ्या अल्पसंख्याकांना घराबाहेरच्या जोडीदारांना भेटण्याच्या संधी आत्ताच्या घडीला खूप थोड्या असतील, कारण कोव्हिड-19 च्या प्रादुर्भावामुळे विविध... उर्वरित लेख लिहा:

िथे शारीरिक लढाई होत नाही- उदाहरणार्थ, सुंदर तुरे असलेले पक्षी किंवा उजळ रंगाचे मासे, यांच्यात अशा रितीने स्पर्धा होते. इथे एक फरक असा आहे की, बहुतेकदा या प्रजाती मानवाप्रमाणे सामाजिक नसतात, त्यामुळे एक नर किंवा माती त्यांच्या भागातील सर्व संभाव्य जोडीदारांवर नियंत्रण ठेवू शकतीलच असं नाही.

प्राचीन मानवी जीवाश्मांच्या नोंदी तुटक आहेत. याच तर्काने बरोब्बर उलटाही युक्तिवाद केला गेला आहे- म्हणजे आपल्या प्राचीन नातलगांमध्ये आपल्यासारखीच द्विरूपाची पातळी दिसत असे. विविध जीवाश्मांचा विचार करता याचं समर्थन करता येतं. त्यामुळे एकविवाहित्व / एकच जोडीदार असण्याची पद्धत खूप आधीपासूनच प्रचलित झाली असण्याची शक्यता आहे.

वाय-गुणसुत्रामधील वैविध्य, किंवा वैविध्याचा अभाव, हे माणसाने अगदी अलीकडेपर्यंत बहुविवाहित्व पाळण्यामागचं कारण असावं, असंही सुचवलं गेलं आहे. यातही पुन्हा मानवशास्त्रज्ञांमध्ये पुराव्यावरून वाद आहेत. पण पुरुषांच्या जुनकीय माहितीमध्ये तुलनेने साधर्म्य दिसतं, याचा अर्थ आपल्या उत्क्रांतीच्या गतकाळात केवळ मोजकेच पुरुष लैंगिक संबंध ठेवत असावेत, असं सूचित होतं, असंही काहींनी म्हटलं आहे. अलीकडच्या काळात हे वैविध्य वाढलं आहे, याचा अर्थ एकविवाहित्वामुळे अधिक पुरुषांना लैंगिक संबंध ठेवणं शक्य झालं आहे.

पुरातत्त्वीय पुराव्यावरून आपल्याला कळतं की, प्राचीन मानव लहान, जवळच्या विस्तारित कुटुंबसमूहांमध्ये राहत होता. एकंदर लोकसंख्या टिकवून ठेवण्यासाठी त्यांना स्वतःच्या स्थानिक गटाबाहेरच्या व्यक्तींशी लैंगिक संबंध ठेवणं गरजेचं होतं, असं शिकारी-अन्नसंकलक समाजांच्या संगणकीय प्रारूपमांडणीवरून सूचित होतं. त्यामुळे शिकारी-संकलक समाजांमध्ये लैंगिक संबंध असलेल्या व्यक्तींचा प्रवाह मोठा असेल. अचूक जनुकीय वंशावळ सांगता येईल असं कुटुंब राखणं अशक्य झालं असेल.

लग्न ही संकल्पना कधी आकारास आली?

शिकारी-संकलक समाज सलगपणे एकच जोडीदार राखणारे राहिले असावेत- त्यात मूल स्वावलंबी होईपर्यंतचा काळ पूर्णतः एक जोडपं म्हणून व्यक्ती राहत असाव्यात, आणि मग नवीन जोडीदार शोधत असाव्यात. आधुनिक पुरुषांसाठी हे लैंगिकदृष्ट्या लाभदायक असल्याचं दाखवून देण्यात आलं आहे. पुरुष खुल्या संबंधांमध्ये अधिक रस का घेतात, हेही यातून स्पष्ट होतं.

लेहमिलर यांनी केलेल्या लैंगिक कल्पनांसंबंधीच्या संशोधनानुसार, पुरुषांना सामूहिक संभोगात अधिक रस असतो (अशा संबंधात केवळ 8...


...विनोबा भावे

महाराष्ट्रातील रायगड जिल्ह्यामध्ये गागोदे गावात विनोबा भावे यांचा जन्म झाला. सुरुवातीची दहा वर्षे इथं काढल्यावर त्यांनी आयुष्यभर भारतभर भ्रमण केलं.

याच भ्रमणामध्ये ते एकदा हैदराबाद जवळच्या पोचमपल्ली गावामध्ये गेले होते. (आज हे गाव इक्कत साड्यांसाठी प्रसिद्ध आहे.)  तिथं भूदानाची कल्पना मांडल्यावर गावातल्या एका श्रीमंत शेतकऱ्याने आपली जमीन दान देण्याचा निर्णय घेतला. झालं तेव्हापासून विनोबांचा भूदानाचा यज्ञ सुरू झाला. विनोबांच्या भूदान चळवळीनं स्वातंत्र्योत्तर काळात अत्यंत शांततेत एक... उर्वरित लेख लिहा:

्यासारखे नेते यामध्ये सहभागी झाले होते. भलेमोठे मोर्चे, विद्यार्थ्यांवर गोळीबार, रस्ते अडवणे अशा अनेक घटना या आंदोलनात घडत राहिल्या आणि पाहातापाहाता संपूर्ण बिहारमध्ये ते आंदोलन पसरत गेलं. बिहार सरकारच विसर्जित करण्याची मागणी त्यामुळे पुढे आली. कामगार युनियनचे संप, निदर्शनं, मोर्चे सुरूच राहिले.

हे वातावरण असंच तापत राहिलं. अखेर 1975 च्या जून महिन्यात अलाहाबाद उच्च न्यायालयाने पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांची निवडणूक अयोग्य असल्याचं स्पष्ट करत त्यांच्यावर 6 वर्षे निवडणूक लढण्यास बंदी घातली. त्याचेच पर्यवसान पुढे आणीबाणी घोषित करण्यात झाली आणि पुढचा इतिहास आपल्याला ज्ञात आहे. 21 महिन्यांसाठी देशात आणीबाणी लागू करण्यात आली.

आज भारतीय राजकारणात दिसणारी राजकीय नेत्यांची बहुतांश पिढी याच आंदोलनाच्या आणि आणीबाणीच्या काळात तयार झाली. विद्यार्थी आंदोलनात असणारे अनेक नेते पुढे राजकारणात आले. अनेक नेते विविध राज्यांचे मुख्यमंत्री, उपमुख्यमंत्री आणि केंद्रामध्येही मंत्रिपदावर गेले.

'द जॉर्ज'

मूळच्या बिहारच्या नसलेल्या पण बिहारशी संबंध आलेल्या नेत्यांची यादी करायची झाली तर ती यादी जॉर्ज फर्नांडिस यांच्याशिवाय पूर्ण होणार नाही. जॉर्ज ही केवळ एक व्यक्ती नव्हती तर ती एक चळवळच होती. त्यांचं मूळगाव मंगळुरू असो, मुंबई असो, तिहार जेल असो की बिहारमधलं मुजफ्फरपूर. जिथं जॉर्ज तिथं चळवळ असं समीकरण झालं होतं.

1975साली आणीबाणी लागण्यापूर्वी काही दिवस आधीच जयप्रकाश नारायण यांनी विरोधी पक्षाच्या नेत्यांची बैठक दिल्लीमध्ये घेतली होती. त्याला अटलबिहारी वाजपेयी, लालकृष्ण अडवाणी, जॉर्ज फर्नांडिस, मधू लिमये, चरणसिंग असे नेते उपस्थित होते. या बैठकीत एक मसुदा तयार करण्यात आला होता. 'बिहार, नव्या भारतासाठी संघर्ष' असं त्याचं शीर्षक होतं. आणीबाणी लागू झाल्यावर अनेक नेत्यांना कारागृहात टाकलं तर काही नेते भूमिगत राहून काम करू लागले.

25 जून 1976 रोजी म्हणजे आणीबाणी लागू होण्याला एक वर्ष पूर्ण झालं त्या दिवशी मुंबईत डायनामाईटचे स्फोट झाले. असेच स्फोट बंगळुरू, पाटणा इथं झाले. या स्फोटांशी जॉर्ज यांचा संबंध आहे हे समजल्यावर त्यांना अटक होऊन तिहार कारागृहात पाठवण्यात आलं.

बिहार विधानसभेत विशेषाधिकार भंग

तुरुंगात असताना बिहार विधानसभेनं जॉर्ज यांना विशेषाधिकार भंगाची नोटीस पाठवली होती. ज्येष्ठ पत्रकार निळू दामले यांनी लिहिलेल्या 'सुसाट जॉर्ज'...


...विभागाची स्थापना केली होती.

पुढच्या वाटाघाटीसाठी UKची टीम डाउनिंग स्ट्रीटवरून कामकाज बघेल. डाउनिंग स्ट्रीट हे पंतप्रधानांचं मुख्यालय असलेलं ठिकाण आहे.

7. जर्मनी गुन्हेगारांना UKला हस्तांतरित करणार नाही

जर्मनीमध्ये पळून गेलेल्या गुन्हेगारांना पुन्हा UKला पाठवणं शक्य होणार नाही. यामागचं कारण म्हणजे जर्मनीच्या राज्यघटनेनुसार युरोपीय महासंघातील राष्ट्र वगळता जर्मनी आपल्या नागरिकांचं इतर कुठल्याही राष्ट्राला प्रत्यार्पण करत नाही.

स्लोव्हानियासारखी इतर काही राष्ट्रदेखील हाच पवित्रा घेतील का, हे अज... उर्वरित लेख लिहा:

राहील आणि त्यात होणारी वार्षिक वाढही मिळेल.

6.बजेटमध्ये हातभार

संक्रमण काळात युरोपीय महासंघाच्या अर्थसंकल्पाला UK हातभार लावणार आहे. याचाच अर्थ युरोपीय महासंघाच्या अनुदानावर सुरू असलेल्या योजनांसाठी यापुढेही UK निधी पुरवणार आहे.

7. व्यापार

UK आणि EU यांच्यातल्या व्यापारावर ब्रेक्झिटनंतरच्या संक्रमण काळात कुठलाही अतिरिक्त शुल्क आकारण्यात येणार नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...वी शॉ, ऋषभ पंत आणि शिखर धवन यांच्याबरोबर

गंभीरकडून श्रेयसकडे नेतृत्वाची धुरा आली तरी दिल्लीच्या नशिबात मोठा बदल झाला नाही. 2018 हंगामात दिल्लीने 14 मॅचेसमध्ये  5 विजय आणि 9 पराभवांसह  10 गुण मिळवले. दिल्लीला गुणतालिकेत तळाचं स्थान मिळालं.  फरक हा झाला की श्रेयस कर्णधारपद सांभाळू शकतो हे सिद्ध झालं.

दिल्लीच्या तत्कालीन संघाकडे नजर टाकली तर त्यांच्याकडे ग्लेन मॅक्सवेल, डॅनियल ख्रिस्तियन, ट्रेंट बोल्ट, मोहम्मद शमी असे अनुभवी खेळाडू होते. मॅक्सवेलकडे पंजाबचं नेतृत्व करण्याचा अनुभव होता. पण दिल्ली... उर्वरित लेख लिहा:

यसच्या खांद्याला दुखापत झाली. दुखापत गंभीर नसली तरी थ्रो करताना त्याला त्रास जाणवतो. मात्र तरीही तो खेळत राहिला. हैदराबादविरुद्धच्या महत्त्वपूर्ण लढतीत त्याच्या खांद्यात त्रास जाणवू लागला. पण आपण उपचारांसाठी मैदानाबाहेर गेलो तर संघाच्या मनोधैर्यावर परिणाम होईल हे ओळखून श्रेयस मैदानावरच थांबला. 30 यार्ड वर्तुळात फिल्डिंगला उभा राहिला. संघाला विजय मिळवून दिल्यानंतरच तो पॅव्हिलियनमध्ये परतला.

विशेष म्हणजे श्रेयस मुंबईतल्या मैदानांवर कर्तृत्व गाजवून मोठा झालेला खेळाडू आहे. दिल्ली कॅपिटल्सचं नेतृत्व करत असलेल्या श्रेयसने डोमेस्टिक क्रिकेटमधली दादा टीम असलेल्या मुंबईचं नेतृत्व केलेलं नाही.

नकला, नृत्य, व्यायाम आणि जादू

कर्णधारपदाचा काटेरी मुकूट डोक्यावर असला तरी श्रेयसने त्याच्या वैयक्तिक स्वभावाला मुरड घातलेली नाही. कोरोना काळात, घरी बहिणीबरोबर त्याने केलेला डान्स व्हायरल झाला होता. युएईत टीम हॉटेलमध्ये पृथ्वी शॉबरोबर तो नाचताना दिसतो. प्लेऑफच्या महत्त्वपूर्ण मॅचआधी काही तास श्रेयसचा सहकारी स्टॉइनसची हुबेहूब नक्कल करतानाचा व्हीडिओ व्हायरल झाला होता.

त्याआधी काही दिवस सहकारी शिमोरन हेटमायर मुलाखतकाराशी बोलत असताना त्याच्या मागे उभा राहून त्याची नक्कल करताना दिसला होता.

कोरोनामुळे लागलेल्या लॉकडाऊनमध्येही स्वत:ला फिट ठेवलेल्या मोजक्या भारतीय खेळाडूंमध्ये श्रेयसचा समावेश होतो. जिममधले त्याचे फोटो आणि व्हीडिओ सोशल मीडियावर दिसतात. फोटोंप्रमाणे मैदानावरही त्याचा फिटनेस दिसतो हे त्याहून महत्त्वाचं आहे.

जिममध्ये श्रेयस शिखर धवनसह

श्रेयसच्या घरी त्याचा लाडका कुत्रा आहे. त्याच्यासोबत खेळतानाचे अनेक व्हीडिओ इन्स्टाग्रामवर वारंवार दिसतात. असंख्य प्रकारच्या शूजचं कलेक्शन त्याच्या घरी दिसतं.

जादूचे प्रयोगही करू शकणारा श्रेयस इतकी वर्ष ढेपाळणाऱ्या दिल्लीसाठी जादुई ठरला आहे.

अशी झाली होती दिल्ली संघात एंट्री

2015 मध्ये आयपीएल लिलावावेळी घडलेला किस्सा तत्कालीन परफॉर्मन्स अॅनालिस्ट प्रसन्न यांनी शेअर केला आहे. श्रेयसचं नाव लिलावकर्त्यांनी घेताच प्रसन्न यांनी कर्स्टन यांना त्याला संघात समाविष्ट करून घेण्याचं सुचवलं.

डोमेस्टिक क्रिकेटमध्ये चांगलं प्रदर्शन केलं असलं तरी आंतरराष्ट्रीय पातळीवर श्रेयसची तेव्हा ओळख नव्हती. हा दिल्लीचा भविष्यातला कर्णधार असू शकतो असं प्रसन्न यांनी कर्स्टन यांना म्हटलं.

श्रेयसने...