...ाज महिलाविरोधी आहे."

श्रीमोई यांच्या आईने वयाच्या 60 व्या वर्षी एका मुलीला दत्तक घेण्याचा निर्णय घेतला. श्रीमोई यांच्या बहिणीचं नाव गेरू आहे.

दुसऱ्या लग्नाचं आव्हान

घटस्फोट किंवा विधवा महिलांना नव्याने जीवन सुरू करण्यासाठी एक पार्टनर शोधणं फार मोठं आव्हान आहे. समाजाच्या दबावाचा सामना त्यांना करावा लागतो.

गेल्या काही वर्षांमध्ये घटस्फोटित महिलांसाठी काम करणाऱ्या अनेक संघटना तयार झाल्या आहेत. विविध मॅट्रीमोनी साईट्सवर दुसरं लग्न करण्यासाठी पर्याय उपलब्ध आहेत. विवाहबाह्य संबंधासाठी अनेक डेटिंग ... उर्वरित लेख लिहा:

त नाहीये. दोन्ही जोड्या खूप छान होत्या.

लग्नाची जोडी विधाता ठरवतो. ती तोडणं गुन्हा आहे, असा विचार समाजाकडून केला जातो. माझी मैत्रिण घरी सोफ्यावर झोपायची. तिने पतीचं घर सोडलं नव्हतं.

साथीदार मिळवण्याचे कोणते पर्याय आहेत?

त्यानंतर तिचा पती घर सोडून गेला. घरातील फर्निचर नवीन ठिकाणी ठेवण्याचं तिने ठरवलं. प्रेम संपल्याने दोघं वेगळे झाले नाहीत. पण, काहीवेळा फक्त प्रेमाने चालत नाही. माझी मैत्रिण एकटी रहायची आणि एकांतात दिवस घालवायची. एका दिवशी फारच एकटं वाटायचं. मग माझ्याकडे यायची. मी तिला चहा बनवून एकटं सोडून द्यायचे.

ती दिसायला खूप सुंदर आहे. पण, पतीने सोडून दिलेल्या महिलांकडे पहाण्याचा समाजाचा दृष्टीकोन वेगळा आहे.

लोकांना पती-पत्नी वेगळे का झाले हे जाणून घेण्याची खूप उत्सुकता असते. लोक म्हणतात, महिलेने प्रयत्न केला नसेल.

लग्नाचा शोध

2016 मध्ये माझ्या मैत्रिणीने तिच्या बेडरूममध्ये पुन्हा झोपण्यास सुरूवात केली. घर पुन्हा नव्याने सजवलं. सहाजिकच, तीने नव्याने आयुष्य सुरू करण्याचं ठरवलं होतं. तिच्या पतीने दुसरं लग्न केलं होतं. तिचे काही लोकांसोबत संबंध होतं. पण, दुसरं लग्न करू का नको, असा प्रश्न तिला पडला होता.

पण, माझ्या दुसऱ्या मैत्रिणीने घटस्फोटासाठी अर्ज केल्यानंतर तिला मदतीसाठी कोणीच नव्हतं. पतीसोबत तडजोड कर, असं तिच्या कुटुंबीयांनी सांगितलं. एकट्याने आयुष्य जगता येणार नाही, असं त्यांचं म्हणणं होतं.

लग्नसोहळा

घटस्फोटानंतर ती कोणा पुरूषासोबत आयुष्यभर जीवन जगेल. असा पुरूष शोधणं फार मोठं आव्हान होतं.

तिने डेटिंग साइट्सचा आधार घेतला. पण, अफेअर किंवा भेटीगाठींच्या पुढे गोष्ट गेली नाही.

माझ्या मैत्रिणींनी अजूनही लग्न केलेलं नाही.

प्रत्येकाची गोष्ट एकसारखी नाही

ज्योती प्रभू सांगतात, "सत्तरच्या दशकात मी भावाला भेटण्यासाठी अमेरिकेत गेले होते. न्यूयॉर्कमध्ये माझी भेट भावी पतीसोबत झाली."

त्या पुढे म्हणतात, "लग्नानंतर आम्हाला दोन मुली झाल्या. त्यांचं पालन-पोषण योग्य पद्धतीने केलं."

पण, 50-55 वर्षं वयाचे असताना त्यांच्या पतीचा मृत्यू झाला.

ज्योती प्रभू सांगतात, '"सहा वर्षं मी विधवा म्हणून जगले. एकटेपणाचा कंटाळा आला होता. एकटेपण खायला निघालं होतं. पुस्तकांमध्ये रस नव्हता. माझ्या कुटुंबीयांनी मला एका पत्नी नसलेल्या व्यक्तीशी भेटण्यासाठी सांगितलं. मी तयार झाले."

लग्नविधी

ज्योती आपल्या...


...ाजकीय पक्षाच्या व्यासपीठावरच पाहिलं होतं. तिथे आपली दखल घेतली जावी, असा त्यांचा प्रयत्न होता," असं सहारा समय वाहिनीच्या प्रतिभा सांगतात. "त्यानंतर त्या भाजपच्या कार्यालयात अनेकदा दिसल्या. म्हणजे अगदी प्रेस कॉन्फरन्स असेल तरी व्यासपीठावर त्या असायच्या वगैरे. मग काँग्रेसच्या कार्यक्रमात दिसल्या. जेव्हा राहुल गांधी पुण्यात आले होते, तेव्हा त्या सगळ्या कार्यक्रमात आवर्जून भाग घेताना दिसल्या."

प्रतिभा पुढे सांगतात, "जेव्हा आम आदमी पक्षाचा गवगवा सुरू झाला आणि हा पक्ष राजकारणात पुढे येऊ लागल्या, तेव्... उर्वरित लेख लिहा:

ाठी आंदोलन करत होत्या त्यांच्याशी मतभेद झाले," अश्विनी सांगतात.

नाशिकमध्ये मात्र तृप्ती देसाईंवर सोडावॉटरच्या बाटल्यांनी हल्ला झाला होता. नाशिकमध्ये लोकमत वृत्तपत्रात मुख्य उपसंपादक असणारे संजय पाठक सांगतात, "2016 साली कोर्टाच्या निर्णयानंतर त्यांनी त्र्यंबकेश्वरच्या गाभाऱ्यात प्रवेश केला खरा. पण त्यांना प्रचंड विरोधाचा सामना करावा लागला. त्यानंतर त्यांनी नाशिकच्या कपालेश्वर मंदिरात प्रवेश करण्याचा प्रयत्न केला. पण त्याआधीच त्यांची गाडी शहरातल्या रविवार कारंजावरून जात असताना त्यांच्यावर सोडावॉटरच्या बाटल्यांनी हल्ला झाला. त्यानंतर त्या पुन्हा कधीही नाशिकला परतल्या नाहीत."

पब्लिसिटी स्टंट?

पण शबरीमला प्रकरणावरून हिंदुत्ववादी सनातन संस्थेने तृप्ती देसाईंवर निशाणा साधला आहे. तृप्ती देसाईंवर एक आरोप असाही केला जातो की त्यांची आंदोलनं म्हणजे पब्लिसिटी स्टंट असतात.

"तृप्ती देसाई प्रसिद्धीलोलूप आहेत. त्यांच्या राजकीय महत्त्वाकांक्षा आहेत, त्यामुळे त्या सातत्याने हिंदू धर्माच्या प्रथांविरोधात कार्य करतात. हाजीअली दर्गा आंदोलन त्यांनी मध्येच सोडून दिलं होतं. हिंदू धर्माव्यतिरिक्त त्या इतर धर्मांचा कठोर विरोध करत नाही," असं सनातन संस्थेचे प्रवक्ते चेतन राजहंस म्हणतात.

तर अश्विनी सातव नमूद करतात की तृप्ती देसाईंचा प्रसिद्धीसाठी अट्टहास असतो. "पुण्यापासून जवळच एक देवाची हुबळी म्हणून एक गाव आहे. तिथेही कानिफनाथांच्या मंदिरात प्रवेश करायला महिलांना बंदी आहे. तृप्ती देसाई राहतात त्या पुण्यापासून हे गाव जवळच आहे. मग इथे महिलांना मंदिरप्रवेश मिळावा म्हणून त्यांनी काही का केलं नाही? कसंय, शनिशिंगणापूर, हाजी अली, कोल्हापूर, आता शबरीमला ही सगळी मंदिरं मोठी आहेत. तिथे काही केलं की लगेच मीडियात येतं," असं निरीक्षण सातव नोंदवतात.

"जेव्हा शनिशिंगणापूरनंतर त्यांना करायला काही नव्हतं तेव्हा त्यांनी मुलींची छेड काढणाऱ्या रोडरोमियोंना मारहाण करणं, असले प्रकार केलेत. हेही प्रसिद्धीसाठीच होतं कारण याचे व्हीडिओही त्या स्वतःच बनवायच्या, अगदी माध्यमांना हवे असतील तसे एक दीड मिनिटांचे आणि स्वतःच माध्यमांकडे पाठवायच्या,"  सातव सांगतात.

तृप्ती देसाई त्यांच्यावर झालेले आरोप फेटाळून लावतात. "आमचं काम राष्ट्रीय स्तरावर सुरू आहे. आमच्या कामाला योग्य प्रतिसाद मिळत आहे, त्यामुळे टीकाकार आमच्यावर टीका करत आहे. आपला जीव धोक्यात घालून आम्ही...


...ाजवळच्या रिसॉर्ट्समध्येही स्विमिंगपूल उघडतील असं वाटत नाही."

हे सगळं ऐकायला विचित्र, गंमतीशीर किंवा तद्दन कल्पनात्मक वाटेल पण युकेमधल्या Fresh Eyes या प्रवास कंपनीचे अँडी रुदरफोर्ड म्हणतात "लोक आंतरराष्ट्रीय प्रवास कमी करतील. 'स्टेकेशन'चा अर्थ बदलून तो प्रघात होईल."

स्टेकेशन म्हणजे घरातल्या घरात घालवलेलं व्हेकेशन किंवा सुटी.

इंटरनॅशनल एअर ट्रान्सपोर्ट असोसिएशनने अलिकडेच केलेल्या एका सर्व्हेमध्ये 40% लोकांनी म्हटलं, की  ते प्रवास करण्यासाठी 6 महिने वाट पाहतील.

2019 मध्ये जितक्या लोकांनी प्र... उर्वरित लेख लिहा:

लांकडे हे तंत्रज्ञान उपलब्ध नाही त्यांनी काय करायचं?

ज्यांच्याकडे हे तंत्रज्ञान उपलब्ध आहे त्यांच्याही वेगळ्या समस्या आहेतच. शाळेत असताना समवयस्क मुलांबरोबर होणाऱ्या संवादामधूनही आपण खूप काही शिकत असतो.

सतत घरात राहिल्याने मुलांच्या सामाजिक कौशल्यांचं काय होईल, अशी चिंताही अनेक पालकांनी बोलून दाखवलीय. शिवाय इतके तास कंप्युटर स्क्रीनसमोर बसून मुलं फोकस करू शकतील का, हा प्रश्नही विचारला जातोय. पण सध्यातरी ई-लर्निंग काही काळासाठी एक 'न्यू-नॉर्मल' असणार आहे यात शंका नाही.

मानवी संबंधांचं काय?

'माणूस हा सामाजिक प्राणी आहे' हे आपण शाळेत शिकलो आहोत. पण आता या समाजात वावरल्यामुळेच माणसाला जीवाचा धोका निर्माण होऊ शकतो. म्हणून आता कोव्हिड असतानाच्या जगात आपल्या भेटी-गाठी जास्त ऑनलाईन होतील.

कुठे भेटी झाल्या तरी चेहऱ्यांवर मास्क असतील. लोक मिठी मारायचं टाळतील. हँडशेकऐवजी नमस्कार करतील.  तरुण-तरुणी प्रत्यक्षात भेटणं टाळून जास्तीत जास्त ऑनलाईन डेटिंग करतील.

आपण ज्याप्रकारे सोशली कनेक्टेड असतो ते कोव्हिडच्या आरोग्य संकटामुळे पूर्णपणे बदलून गेलंय असं क्लिनिकल सायकोलॉजिस्ट भावना जानी नेगांधी म्हणतात.

त्या सांगतात, "एखाद्या ओळखीच्या व्यक्तीला जाऊन मिठी मारावीशी वाटल्यानंतर काय करायचं हा संभ्रम आता लोकांच्या मनात आहे. अज्ञाताची भीती आणि अदृश्य धोक्यामुळे हा संभ्रम टिकून राहील. आपली लोकांशी जोडलं जाण्याची शैलीच बदलून जाऊ शकेल. या आरोग्य संकटाचे परिणाम आणि त्याचा आपल्याला आलेला अनुभव यातून आपण अधिक जपून पावलं टाकू."

लोकशाहीचं काय होईल?

एक प्रश्न लोकशाहीबद्दलही विचारला जातोय. कोव्हिड-19 ला आळा घालण्यासाठी नागरिकांची अधिकाधिक माहिती मिळवण्याकडे जगभरातल्या सरकारांचा कल आहे. पण पुढे जाऊन यातूनच आपल्या नागरिकांच्या प्रत्येक हालचालीवर लक्ष ठेवणारं 'सर्व्हेलन्स स्टेट' तयार होईल, अशी भीतीही अनेकांनी बोलून दाखवलीय. यात चीनबद्दल आरोप झाले, आरोग्य सेतूवर टीका करताना काँग्रेसने भारत सरकारवरही तसेच आरोप केले.

कोरोना असताना आयुष्य नव्याने सुरू करण्याची वेळ आपल्या सगळ्यांवर आली आहे. त्यामुळे बदललेलं जग कसं असेल, याचं नेमकं चित्र ठाऊक नसलं तरी एक सर्वसाधारण कल्पना येऊ शकते. त्या-त्या देशाचा न्यू नॉर्मल काय असेल हे येणारा काळच सांगेल. पण एक खरंय की,  हा आजार पसरण्यापूर्वी आपण जग जसं पाहिलं होतं, अगदी तसंच ते येत्या काळात पाहायला...


...ाजा यांनी नियम वळवल्याचा ठपका त्यांच्यावर ठेवण्यात आला. या मोबदल्यात त्यांना 3000 कोटी रुपयांची लाच मिळाल्याचा आरोप करण्यात आला होता.

माजी दूरसंचार मंत्री ए. राजा मीडियासमोर आपली बाजू मांडताना

ही लाचेची रक्कम त्यांनी आपल्या पत्नीच्या नावे मॉरीशस आणि सेशेल्स देशांत बेनामी कंपन्यांमध्ये गुंतवल्याचं तपास यंत्रणांच्या अहवालात समोर आलं. ए. राजा यांच्यावर आर्थिक फसवणूक, गुन्हेगारीचा कट रचणे असे गुन्हे दाखल केले गेले.

भ्रष्टाचार निवारण अधिनियम म्हणजे प्रिव्हेन्शन ऑफ करप्शन अॅक्टनुसार 2 फेब्रुवारी ... उर्वरित लेख लिहा:

ियेमध्ये बदल केल्याचा ठपका त्यांच्यावर ठेवण्यात आला होता. राजा आणि सिद्धार्थ बेहुरा यांच्याबरोबर चंदोलिया यांनाही सीबीआयनं 8 फेब्रुवारी 2011 ला अटक केली.

संजय चंद्रा, युनिटेक कंपनीचे माजी महाव्यवस्थापक

सीबीआयच्या आरोपपत्रानुसार चंद्रा यांच्या युनिटेक कंपनीला या 2 जी स्पेक्ट्रम लिलावातून सर्वाधिक फायदा मिळाला. स्पेक्ट्रम मिळाल्यानंतर युनिटेक कंपनीने ते स्पेक्ट्रम परदेशी कंपन्यांना चढ्या दराने विकले आणि मोठा नफा मिळवला. चंद्रा यांना 20 एप्रिल 2011 ला अटक करण्यात आली होती.

करीम मोरानी, सिनेयुग मीडिया एंटरटेनमेंट कंपनीचे संचालक

शाहिद बलवा यांच्या कंपनीला स्पेक्ट्रम मिळण्यासाठी करीम मोरानी यांनी मदत केल्याचा आरोप त्यांच्यावर ठेवण्यात आला होता. मोरानी यांनी कुसगाव फ्रुट अँड व्हेजिटेबल प्रायव्हेट लिमिटेड या कंपनीकडून 212 कोटी रुपये घेतले आणि कनिमोळी यांना लाच म्हणून 214 कोटी रुपये दिल्याचा ठपका त्यांच्यावर होता.

राजीव अग्रवाल, कुसगाव फ्रुट अँड व्हेजिटेबल प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनीचे संचालक

करीम मोरानी यांच्या सिनेयुग कंपनीला 212 कोटी रुपये दिल्याचा ठपका राजीव अग्रवाल यांच्यावर ठेवण्यात आला. त्यांनी दिलेले हे पैसे नंतर मोरानी यांनी लाच म्हणून कनिमोळी यांना दिल्याचा आरोप होता.

आसिफ बलवा, शाहिद बलवांचा भाऊ

आसिफ बलवा कुसगाव फ्रुट अँड व्हेजिटेबल प्रायव्हेट लिमिटेड या कंपनीत 50 टक्के भागीदार होते. राजीव अग्रवाल यांच्याबरोबर आसिफ बलवांनाही 29 मे 2011 ला अटक करण्यात आली होती.

विनोद गोएंका, स्वान टेलिकॉम कंपनीचे संचालक

शाहिद बलवा यांच्यासोबत संगनमत करून कट रचल्याचा ठपका विनोद गोएंकांवर ठेवला गेला होता.

गौतम दोषी, सुरेंद्र पिपारा आणि हरी नायर

अनिल अंबानी यांच्या कंपनीचे ते अधिकारी होते. या तिघांवरही कट रचल्याचा आरोप ठेवण्यात आला. या तिघांनाही 20 एप्रिल 2011 ला तिहार जेलमध्ये पाठवण्यात आलं.

हा घोटाळा नेमका किती रुपयांचा?

कॅगच्या अहवालानुसार 2जी स्पेक्ट्रम घोटाळा हा तब्बल 1 लाख 76 हजार कोटी रुपयांचा होता. पण 2011 मध्ये तत्कालीन दूरसंचार मंत्री कपिल सिब्बल यांनी या प्रकरणी देशाचं शून्य रुपयांचं नुकसान झाल्याचा दावा केला.

यूपीए सरकारच्या घोटाळ्यांमुळे विरोधकांचं आक्रमक आंदोलन

टेलिकॉम स्पेक्ट्रमच्या लिलावाची प्रक्रिया खुली असते. लिलावाच्या वेळी असलेल्या बाजारभावानुसार स्पेक्ट्रमची किंमत ठरवली जाते. 2जी स्पेक्ट्रम...


...ाजाच्या दिशेने रवाना झाले. हा आवाज नक्की कसला हे प्रत्येकाला जाणून घ्यायचं होतं.

'पहिल्या गोळीचा आवाज ऐकताच मी खुराणा यांना हा कसला आवाज आणि कुठून येतोय असं विचारलं.

ते म्हणाले, 'हा आवाज भयंकर आहे. संसदेसारख्या संवेदनशील परिसरात असा आवाज कसा? त्यावेळी वॉच अँड वॉर्ड तुकडीतील एक सुरक्षारक्षकाने हा आवाज म्हणजे पक्ष्यांना हाकलून लावण्यासाठी हवेत फायरिंग केलं जात असावं अशी शक्यता व्यक्त केली', असं अवस्थी यांनी सांगितलं.

संसद परिसरात उपस्थित संसदपटूंना सुरक्षित राखण्यात सुरक्षायंत्रणांनी महत्त्व... उर्वरित लेख लिहा:

डवाणी, प्रमोद महाजन यांच्यासह अनेक मोठे नेते उपस्थित होते. मात्र काय घडतंय याबाबत कोणालाही पक्कं काही ठाऊक नव्हतं.

सोळा वर्षांपूर्वी 13 डिसेंबरलाच संसदेवर हल्ला झाला होता.

गेट क्रमांक एकच्या बाहेर तत्कालीन केंद्रीय मंत्री मदनलाल खुराणा यांच्याशी बातचीत करणाऱ्या सुमीत अवस्थी यांनी कटू आठवणींना उजाळा दिला.

ते म्हणाले, 'मदनलाल खुराणा यांच्या सुरक्षारक्षकांना नक्की काय होतंय हे विचारायला सांगितलं. सुरुवातीला मला तो मुलगा एखाद्या नेत्याचा बॉडीगार्ड वाटला.

खुराणासाहेब मागे वळून परिस्थितीचा अंदाज घेणार तोपर्यंत वॉच अँड वॉर्ड कर्मचाऱ्यांनी त्यांना मागे ओढलं. ते त्यांच्या गाडीच्या दरवाज्यावर हात ठेऊन माझ्याशी बोलत होते.

अचानक मागे ओढण्यात आल्याने ते जमिनीवर पडले. त्यांच्या सुरक्षारक्षकाने मलाही मागे खेचलं. गोळ्यांच्या फैरी झडत आहेत. खाली वाका, नाहीतर गोळी लागेल असं त्यांनी ओरडून सांगितलं.

कसं मारलं पहिल्या कट्टरवाद्याला

संसद परिसरात गोळीचा आवाज ऐकून खळबळ उडाली. त्यावेळच्या परिस्थितीबद्दल मनोरंजन भारती यांनी अधिक माहिती दिली. ते म्हणाले, 'संसदेत तोपर्यंत शस्त्रास्त्रधारी सुरक्षारक्षक तैनात नसत.

संसदेच्या परिसरात गोळ्यांच्या आवाजाने खळबळ उडाली.

संसदेच्या परिसरात सीआरपीएफ जवानांची तुकडी असायची. मात्र गोळीबाराचा आवाज येत होता तिथे पोहोचायला या तुकडीला अर्धा किलोमीटर ओलांडून जावं लागलं असतं. गोळ्यांचा आवाज येऊ लागल्यावर सीआरपीएफच्या जवानांनी घटनास्थळी धाव घेतली.

उपराष्ट्रपतींच्या सुरक्षेसाठी तैनात सुरक्षारक्षक आणि आणि कट्टरवादी यांच्यात  झालेल्या चकमकीत सुरक्षारक्षक मातबर सिंह यांनी जीवाची पर्वा न करता अकरा क्रमांकाचं गेट बंद केलं. त्यावेळी त्यांच्याकडे कोणतंही शस्त्रं नव्हतं.

गेट क्रमांक एक 1वरचा थरार

कट्टरवाद्याने मातबर सिंह आपल्या दिशेने येत असल्याचं पाहताच त्यांच्यावर धडाधड गोळ्या झाडल्या गेल्या. मात्र अशाही परिस्थितीत मातबर यांनी प्रसंगावधान राखत वॉकीटॉकीवरून अलर्टचा इशारा दिला.

त्यांच्या सूचनेमुळे संसदेचे सगळे दरवाजे तात्काळ बंद करण्यात आले. कट्टरवाद्यांनी संसदेच्या गेट क्रमांक एकच्या दिशेने मोर्चा वळवला.

प्रसारमाध्यम प्रतिनिधींनी हल्ल्याचा थरार अनुभवला.

गोळ्यांच्या आवाजानंतर गेट क्रमांक एकच्या सुरक्षारक्षकांनी तिथे असणाऱ्या लोकांना खोल्यांमध्ये बंद केलं आणि कट्टरवाद्यांचा सामना केला....


...ाजानुसार प्रत्यक्ष जीडीपीमध्ये 11 टक्क्यांची वाढ होईल. तर सामान्य जीडीपीमध्ये साडे पंधरा टक्क्यांची वाढ होऊ शकते. यामुळे आपण त्या पातळीवर पोहोचू जिथे आपण कोव्हिड संसर्गापूर्वी होतो."

ते पुढे म्हणाले, "कदाचित आपलं वर्षभराचं नुकसान झालं असेल. मात्र, जगभरातल्या त्या मोजक्या अर्थव्यवस्थांमध्ये भारताचा क्रमांक लागतो ज्या या संकटानंतरही रुळावर आहेत. 5 ट्रिलियन डॉलरचं उद्दिष्ट पूर्ण करण्यासाठी कदाचित थोडा जास्त वेळ लागेल. मात्र, कोव्हिड संकट बघता तेही कमी लेखून चालणार नाही. जगभरात कोरोनाचं थैमान बघता... उर्वरित लेख लिहा:

ेल्यास 2023-24 पर्यंत जगात सर्वांत वेगाने वाढणारी अर्थव्यवस्था भारताची असेल."

ते पुढे म्हणाले, "सरकारला खाजगीकरणाचा अजेंडा वेगाने राबवावा लागेल. पायाभूत सुविधा आणि तंत्रज्ञान या क्षेत्रांतल्या धोरणात्मक समस्या सोडवून या क्षेत्रात खाजगी प्लेअर्सला खेचण्यासाठी प्रयत्न करावे लागतील. सरकारने सार्वजनिक सुविधांमध्ये अर्थात बँका आणि एमटीएनल वगळता चांगलं पर्यावरण, रस्ते आणि धरणं यात गुंतवणूक करायला हवी."

दुसरीकडे ज्यावेळी या उद्दिष्टाची घोषणा करण्यात आली त्याचवेळी ते पूर्ण करणं अशक्य होतं, असं जेएनयूचे माजी प्राध्यापक अरुण कुमार यांचं मत आहे.

ते म्हणाले, "कोव्हिड नसतानाही दोन वर्षं अर्थव्यवस्था मरगळलेली होती. कोरोना काळात घसरणही खूप मोठी झाली. त्यामुळे यावर्षी सुधारणा दिसली तरी कोरोनापूर्व काळात जी परिस्थिती होती तिथपर्यंत अर्थव्यवस्था मजल मारू शकणार नाही."

"माझ्या मते 2021 या आर्थिक वर्षाच्या तिसऱ्या तिमाहीतही वाढ होताना दिसत नाहीय. खरंतर कोव्हिडचा सर्वाधिक परिणाम असंघटित क्षेत्रावर झाला. असं असूनही सरकारी आकडेवारीत असंघटित क्षेत्राच्या आकडेवारीचा समावेश नसतो. त्यामुळे सरकारची आकडेवारी योग्य नाही."

"आंतरराष्ट्री नाणेनिधी स्वतंत्रपणे आकडेवारी गोळा करत नाही. ही संस्था सरकारी आकडेवारीवर विश्वास ठेवते. शिवाय, त्यांना भीतीचं वातावरणंही तयार करायचं नाही. त्यामुळे ते गुलाबी चित्र रंगवतात. त्यांच्यावर विश्वास ठेवला जाऊ शकत नाही. 2024-25 सालापर्यंत 5 ट्रिलियन अर्थव्यवस्थेचा टप्पा गाठणं कुठल्याही परिस्थिती शक्य नाही."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ाजिक दृष्टिकोन देतात. आणि याच गोष्टी माझं जीवन समृद्ध करणाऱ्या वाटल्या. ज्यातून मी शिकत गेले. स्वतःला समजून घ्यायला लागले. जगायला लागले."

"माझ्यासोबत होणारे अन्याय आणि अत्याचार हे कसे पितृसत्ता, योनीशुचिता, जातीव्यवस्था आणि एकंदर इथल्या शोषण व्यवस्थेशी निगडीत आहेत, हे समजून घेण्याचं ज्ञान मला बाबासाहेबांमुळे मिळालं," त्या सांगतात.

बाबासाहेबांना आपले सर्वस्व मानणाऱ्या दिशा पुढे सांगतात की, "मला असं वाटतं की बाबासाहेब माझ्यासाठी आधारस्तंभासारखे आहेत. त्यांच्यामुळे मी सर्व घटनांना त्यांच्या दृष्ट... उर्वरित लेख लिहा:

येत कधीच आले नसते. तर मला त्या एका शब्दावरून कळतं की बाबासाहेब किती पुढचा आणि विस्तृत दृष्टिकोनातून विचार करत होते. तेव्हा आमची संख्या एवढी नव्हती, होती ती लोक पुढे येत नव्हती. पण पुढे येणाऱ्या समुदायाला त्याच्यात मोजता यावं याची सोय त्यांनी संविधानामध्ये जागोजागी केली आहे. त्यामुळेच आमच्यासारखे घटक पुढे येऊन स्वतःच्या हक्कासाठी भांडू शकतात."

"अगदी 377च्या विरोधात असो, स्वतःच्या माणूस असण्याच्या संदर्भात असो, आता नुकतेच मॉलमध्ये एका तृतीयपंथी व्यक्तीला रोखण्यात आलं. मात्र त्या व्यक्तीला संवैधानिक मार्ग माहीत होते त्यामुळे तिथे तिला प्रतिकार करता आलं. जर संवैधानिक मार्गांमध्ये त्यांनी माझ्यासाठी काही सोयच केली नसती तर मला हा लढा लढताच आला नसता," हे ही सांगायला दिशा विसरत नाहीत.

डॉ. आंबेडकर आणि लोकशाही - पाहा बीबीसी मराठीचा विशेष कार्यक्रम

बाबासाहेबांच्या विचारांत वाढत असलेल्या दिशा यांना बाबासाहेब अजून हवे होते हे सारखं वाटंतं. ते त्या बोलूनही दाखवतात.

त्या म्हणतात की, "आज बाबासाहेब असते तर त्यांनी जेंडरची जी व्याख्या आहे ती स्पष्ट केली असती. आणि त्या जेंडरच्या डेफिनिशनमध्ये येणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीला माणूस म्हणून मिळणारे जे काही हक्क आणि अधिकार आहेत जे आज पायदळी तुडवले जातात, ते अधिकार मान्य करण्यासाठी त्यांनी सरकारसोबत लढा दिला असता. शासनव्यवस्थेला तशा सुधारणा करायला भाग पाडलं असतं. जे की आजची व्यवस्था आणि आजचं नेतृत्व करताना दिसत नाही आणि त्याच्यासाठी बाबासाहेबांची गरज होती असं मला वाटतं."

हेही  वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ाजीनामा द्यावा - मेटे

मराठा आरक्षणाच्या सुनावणीवेळी महाराष्ट्र सरकारकडून बाजू मांडणारे वकील उपस्थित राहिले नाहीत, असा दावा शिवसंग्रामचे नेते आमदार विनायक मेटे यांनी केला आहे.

विनायक मेटे म्हणाले, "सुनावणीवेळी राज्य सरकारचे वकील उपस्थित राहिले नाहीत. याचं कारण राज्य सरकारकडे पुढची कोणतीही रूपरेषा ठरलेली नव्हती. हा राज्य सरकारचा सावळा गोंधळ आहे. अशोक चव्हाण यांनी उपसमितीचे अध्यक्ष म्हणून याची जबाबदारी घेतली पाहिजे. या नियोजनाचा अभाव राज्य सरकारमध्ये दिसून येतोय."

वस्तुत: सरकारी वकील सुनावणीला ... उर्वरित लेख लिहा:

य आणि पुढेही करत राहणार. राजकारण करणाऱ्यांनी करत राहावं. मुख्यमंत्र्यांना वाटलं, माझ्यापेक्षा इतर कुणी चांगलं करू शकतो, तर त्यांनी दुसऱ्याकडे द्यावं. पण माझं काम प्रामाणिकपणे करत राहणार."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता. रोज रात्री 8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा )


...ाजेंविरुद्ध फिर्याद देण्यात आली.  ही बातमी वाऱ्यासारखी पसरली आणि त्यांना अटक झाली. ते 22 महिने जेलमध्ये होते. नंतर उदयनराजेंची यातून निर्दोष मुक्तता झाली.

पण, या प्रकरणाचा निवडणुकीवर परिणाम झाला आणि उदयनराजेंचा पराभव झाला.

2001ला ते जेलमधून बाहेर आले आणि सातारा नगरपालिकेची निवडणूक मोठ्या फरकानं जिंकले. नगरपालिकेतील 39 पैकी 37 जागा त्यांनी जिंकल्या.

2004ला अभयसिंहराजेंचं निधन झालं. मग तेव्हाची निवडणूक शिवेंद्रराजे विरुद्ध उदयनराजे अशी झाली. या निवडणुकीत उदयनराजेंचा पराभव झाला आणि शिवेंद्रराज... उर्वरित लेख लिहा:

शिवेंद्रराजे यांचं मनोमिलन तुटलं. त्यामुळे गेली दोन-तीन वर्षं दोघांमध्ये जोरदार संघर्ष सुरू होता. शरद पवारांनी मध्यस्थी करत हा संघर्ष मिटवला आणि 2019मध्ये उदयनराजेंना लोकसभेची उमेदवारी दिली.

"लोकसभा निवडणुकीत शिवेंद्रराजेंनी उदयनराजेंसाठी काम केलं, मात्र निवडणूक झाल्यानंतर ते भाजपमध्ये गेले. त्यांचं महत्त्व भाजपमध्ये वाढणार, हे लक्षात घेऊन उदयनराजेंनी भाजपमध्ये जायचा निर्णय घेतला," कुलकर्णी सांगतात.

दहशतीचे आरोप

सरकारी कर्मचाऱ्यांशी केलेली अरेरावी असो की रात्री 12 नंतर डीजे वाजवण्याचं केलेलं समर्थन असो, उदयनराजे दहशत माजवतात, लोकांना दमबाजी करतात, असा त्यांच्यावर आरोप होतो.

यासंबंधी अनेक गुन्हे त्यांच्यावर दाखल आहेत. वर्षभरापूर्वी साताऱ्यात सुरूची राडा प्रकरण गाजलं. सुरूची हे शिवेंद्रराजेंच्या बंगल्याचं नाव आहे. आणेवाडी टोल नाका चालवायला घेण्यावरून दोन राजांमध्ये वाद झाला आणि त्यावरून मोठा संघर्ष झाला. साताऱ्यात गोळीबार झाला. त्यामुळे दहशतीचा मुद्दा उदयनराजेंविरोधात उपस्थित केला जातो.

पण, ही जनतेच्या प्रेमाची दहशत आहे, असं स्पष्टीकरण ते या आरोपावर देतात.

या आरोपांविषयी उदयनराजे भोसले यांचे निकटवर्तीय सुनील काटकर यांनी बीबीसी मराठीला सांगितलं, "महाराज मुळात राजकारणी नाहीत. ते राजकारणी असते, तर एकही गुन्हा दाखल झाला नसता. त्यांची मोठी लोकप्रियता राजकीय लोकांच्या डोळ्यांत खुपते आणि तेच गुन्हा दाखल करायला काही लोकांना प्रवृत्त करतात."

"उदयनराजेंनी कधीही कुणालाही शिवीगाळ केला नसल्याचा दावाही काटकर यांनी केला. तसंच, ते सरकारी कर्मचाऱ्यांशी मित्राप्रमाणे वागतात," असंही ते म्हणाले.

मतदारसंघासाठी काय केलं?

उदयनराजेंच्या राजकीय कारकिर्दीविषयी चोरमारे सांगतात, "उदयनराजे यांना साताऱ्यात महाराज या नावानं ओळखलं जातं. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे तेरावे वंशज असल्याचा त्यांना अभिमान आहे. त्यांनी दिल्लीत जाऊन भाषेवर प्रभुत्व मिळवून संसदीय राजकारणात कर्तृत्व गाजवावं, असं त्यांच्या शुभेच्छुकांना वाटतं.  पण उदयनराजेंना अजिंकताऱ्याच्या पलिकडे रस नाही. तसं व्यापक राजकारण करण्याचा आवाकाही त्यांच्याकडे नाही. त्यासाठीचं गांभीर्यही नाही."

"राष्ट्रवादी पक्षाचं तिकीट मिळवण्यासाठी ते अनेकदा शरद पवारांकडे जातात आणि निवडून आल्यानंतर मी माझाच, माझा पक्ष कोणताच नाही, असं म्हणतात. हे कुठलं गांभीर्य आहे. संसदेत ते 10 वर्षं आहेत....


...ाज्यांमध्ये 1 टक्क्यापेक्षा कमी मतांच्या फरकाने जिंकत निवडणुकीत विजय मिळवला होता.

पण ज्या चुरशीच्या राज्यांमध्ये ट्रंप यांनी 2016मध्ये मोठ्या फरकाने विजय मिळवला होता, त्या राज्यांची चिंता सध्या ट्रंप यांच्या कॅम्पेनला असेल. आयोवा, ओहायो आणि टेक्सास या तीन राज्यांमधून ट्रंप 8 ते 10 टक्क्यांच्या फरकाने तेव्हा जिंकले होते. पण आता मात्र त्यांची पकड केवळ टेक्सासवरच राहिल्याचं पाहण्यांमधून दिसतंय.

यामुळेच ही निवडणूक ट्रंप जिंकण्याची शक्यता कमी असल्याचं काही राजकीय विश्लेषकांना वाटतंय. FiveTh... उर्वरित लेख लिहा:

ंगी झाली. या अंतिम डिबेटविषयी वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा.

कोरोना व्हायरसचा ट्रंप यांच्या पाठिंब्यावर परिणाम झाला का?

पहिल्या डिबेटविषयीची चर्चा सुरू असतानाच पुढच्या दोनच दिवसांत डोनाल्ड ट्रंप यांनी स्वतःच ट्विटरवरून ते आणि फर्स्ट लेडी कोव्हिड पॉझिटिव्ह असल्याचं जाहीर केलं.

या वर्षाच्या सुरुवातीपासूनच अमेरिकेमध्ये कोरोना व्हायरसच्या बातम्या झळकत आहेत. मधला काही काळ जॉर्ज फ्लॉईड प्रकरण आणि जस्टिस रुथ बेडर गिन्सबर्ग यांच्या निधनावर बातम्या केंद्रित झाल्या होत्या.

पण ट्रंप आणि व्हाईट हाऊसमधले अनेक जण कोव्हिड पॉझिटिव्ह झाल्याने लक्ष पुन्हा एकदा ट्रंप प्रशासनाने कोव्हिडच्या साथीला दिलेल्या प्रतिसादाकडे वेधलं गेलं. अमेरिकेत आतापर्यंत कोव्हिडमुळे 2 लाखांपेक्षा जास्त बळी गेलेले आहेत.

ABC न्यूज / Ipsos पाहणीनुसार फक्त 35% अमेरिकन्सनी ट्रंप प्रशासनाने ज्याप्रकारे परिस्थिती हाताळली, त्याला दुजोरा दिलाय. रिपब्लिकन पक्षाचे समर्थक असणाऱ्यांपैकी 76% जणांचं हे मत आहे.

तर 'ट्रंप यांनी स्वतःला या विषाणूचा संसर्ग होऊ नये म्हणून पुरेशी खबरदारी घेतली नाही,' असं 72% जणांचं मत आहे.

तर ट्रंप यांनी सोशल डिस्टंन्सिंग पाळलं असतं, मास्क वापरला असता तर त्यांना हा संसर्ग मुळातच टाळता आला असता असं मत याहू न्यूज - यूगव्ह पोल यांनी केलेल्या सर्व्हेमध्ये अर्ध्यापेक्षा जास्त जणांनी नोंदवलं आहे.

या पाहण्यांवर विश्वास ठेवावा का?

2016मध्ये या पाहण्या चुकीच्या ठरल्या होत्या असं म्हणून हे सगळं फेटाळून लावणं सोपं आहे. राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप नेमकं हेच करतात. पण असं करणं पूर्णपणे योग्य नाही.

बहुतेक राष्ट्रीय सर्वेक्षणांमध्ये हिलरी क्लिंटन या काही टक्क्यांनी पुढे होत्या हे खरं असलं तरी ही सर्वेक्षणं चुकीची होती असं म्हणता येणार नाही. कारण हिलरी यांना त्यांच्या प्रतिस्पर्ध्यापेक्षा म्हणजेच ट्रंप यांच्यापेक्षा तीस लाख मतं जास्त मिळाली होती.

या सर्वेक्षण चाचण्या घेणाऱ्यांना काही अडचणी आल्या होत्या, हे खरं आहे. म्हणजे काही महत्त्वाच्या राज्यांमधून ट्रंप यांना मिळू शकणारा फायदा हा या लढतीच्या शेवटच्या टप्प्यांपर्यंत लक्षात आला नव्हता. पण आता ही चूक बहुतके सर्वेक्षण कंपन्यांनी सुधारलेली आहे.

पण यावर्षी कोरोना व्हायरसच्या जागतिक साथीमुळे नेहमीपेक्षा जास्त अनिश्चितता आहे. याचा परिणाम अर्थव्यवस्थेवर तर होतोच आहे पण लोक नोव्हेंबरमध्ये कशाप्रकारे...


...ाट पाहात होते. त्यांना विचारलं तुम्ही का जाता आहात गावाकडे मुंबई सोडून, भीती नाही वाटतं, तर म्हणे वाटते ना, पण करणार काय? आशिषकुमार पांडे 22 वर्षांपासून मुंबईत राहातात. मुंबईतल्या चाळीत त्यांची एक खोली आहे. याच लोकांविषयी सोशल मिडियावर मेसेज फिरत होते, इतके वर्ष मुंबईच्या जीवावर काढून आता संकटकाळात मुंबई सोडून पळतायत.

"2 महिन्यांपासून टॅक्सी बंद आहे, काम नाहीये, हातातला पैसा संपला. मुंबईत राहायचं म्हटलं तर सगळंच महाग. दुध, भाजी परवडेनास झालं. मुलांच्या शाळा बंद आहेत. आम्ही राहात होतो तो भाग कंट... उर्वरित लेख लिहा:

पोहचतील माहिती नाही. अडल्यानाडलेल्यांना लुटायचा धंदा जोरात चालू आहे. माणूस पण एक अजब प्राणी आहे, संकटात संधी शोधतो खरा, पण कधी कधी दुसऱ्याला संकटात लोटून.

अर्थात सगळंच चित्र इतकं वाईट नाहीये. माणसंच आहेत माणसांना आधार देणारे. धुळ्यात जिथे एसटी बसेस थांबत होत्या तिथे मोठा मंडप टाकला होता. एका संस्थेने श्रमिकांची जेवायची आणि राहायची सोय केली होती. नाशिकपासून मध्यप्रदेशातल्या सेंधवापर्यंत लोकांच्या खाण्याची व्यवस्था होती, अनेक स्वयंसेवी संस्था होत्या, लंगर होते. कोणी उपाशी जाणार नाही याची काळजी घेतली होती.

घरी जायचंच बस्स, एवढं एकच वाक्य वारंवार कानावर पडत होतं. घरी जाऊन तरी काय करणार, घरी असं काय आहे, आणि होतंच तर शहरात कशाला आलात असे प्रश्न मीही विचारले. 'मरायचं असेल तर तिथे मरू सुखाने चार माणसं तरी सोबत असतील, इथे मेलो तर बेवारस कुत्र्यासारखी विल्हेवाट लावतील आणि घरच्यांना कळणार पण नाही.'

घरी जायचंय कारण एकटं राहायचं नाहीये, एकटं मरायचं नाहीये.

मुंबई काम करणारे कित्येक श्रमिक एका खोलीत 10 जणांच्या ग्रुपने राहातात. 2 महिने एका 10 बाय 10 च्या खोलीत 10 लोकांबरोबर कोंडून घेतंलय कधी? जेलमध्ये तरी पाय मोकळे करायला जागा मिळते. इथे तेही नाही, बाहेर पडताच येत नाही. पूर्ण पाय लांब करून झोपलं तर किमान तिघांना पाय लागणार अशी अवस्था. निदान गावात शरीराला लागते तेवढी 6 फुटाची जमीन तरी मिळेल, म्हणून जायचंय.

महाराष्ट्राची बॉर्डर क्रॉस केली की बिजासनी घाट लागतो. तिथे बिजासनी मातेचं मंदिर आहे. सध्या त्याची दारं बंदच. पण मंदिराबाहेर श्रमिकांची ही गर्दी. घाटात वाहनांचा ट्रॅफिक जाम. लोक गोंधळलेले.

गुजरातहून आली होती पन्नास माणसं, जायचं होतं छत्तीसगडला म्हणजे महाराष्ट्राच्या बसने त्यांना गोंदियाला (राज्याची त्याबाजूची सीमा) सोडणं अपेक्षित, त्यांना आणून सोडलं मध्यप्रदेशात. आता गर्दीत ती लोक हरवली आहेत. मध्यप्रदेशवाले म्हणतात आम्ही देवास किंवा गुनाला नेऊन सोडू, म्हणजे उत्तर प्रदेशच्या बाजूला. म्हणजे घरापासून दुप्पट लांब. डोक्याला हात लावून बसलीत ती माणसं. "एका बसचा ड्रायव्हर आला आणि म्हणाला 34 हजार द्या मी तुम्हाला गावी नेऊन सोडतो. पैसै कुठून आणायचे आम्ही," एक बाई हताशपणे विचारते.

तीन राज्यांच्या एकमेकांवर जबाबदारी ढकलण्यात शेकडो लोकांचे हाल होतायत. कोणी विचारत नाही नक्की कुठे जायचंय. आला की बसवला गाडीत की आपली जबाबदारी संपली...


...ाटू नये, म्हणून मी सुरुवातीला त्यांना काहीच सांगितलं नाही. एक दिवस मला माझ्या पतीच्या फोनमध्ये त्याने एका मुलाशी लग्न केल्याचा फोटो दिसला. तो फोटो मी माझ्या फोनमध्ये घेतला."

"दरम्यानच्या काळात माझे सासू-सासरे, नणंद शाहीदला वेगवेगळ्या डॉक्टरांकडे घेऊन जायचे. पण त्यांना काय झालंय, हे कुणीच मला सांगत नव्हतं. एक दिवस त्यांच्या मेडिकल रिपोर्टची झेरॉक्स काढण्याची संधी मला मिळाली."

ती सांगते, "त्यांच्या घशात त्रास होता. त्यांना काहीही गिळता येत नव्हतं. 8 जानेवारीला त्यांनी रक्ताची उलटी केली. मी माझ्य... उर्वरित लेख लिहा:

ा आजार होता. त्यामुळे त्यांनी त्यांच्या पत्नीचं चेकअप करावं आणि तिला या सर्वाची कल्पना द्यावी, असं आम्ही त्यांना सांगत होतो. मात्र, तिला हॉस्पिटलला आणणं, ते टाळत होते."

हे वाचलं का?

BBC Indian Sportswoman of the Year

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ाठवत आहे."

व्हाईट हाऊसला हे पत्र मिळाल्याबरोबर गॉलब्रेथ यांनी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष, परराष्ट्र मंत्री आणि संरक्षण मंत्र्यांना एक टॉप सिक्रेट टेलिग्राम पाठवला.

यात लिहिलं होतं, "नेहरू आपल्याला आणखी एक पत्र पाठवणार असल्याची गुप्त माहिती मला समजली आहे. या पत्राबाबत त्यांच्या मंत्र्यांनाही सांगण्यात आलेलं नाही."

अमेरिकेतले भारताचे राजदूत बी. के. नेहरू यांनी 19 नोव्हेंबरला स्वतः हे पत्र राष्ट्राध्यक्ष केनेडींना दिलं.

12 स्क्वॉर्डन विमानांची मागणी

या पत्रात नेहरूंनी लिहिलं होतं, "तुम्हाला पह... उर्वरित लेख लिहा:

च्या 'नाईस गाईज फिनिश सेकंड' या आत्मचरित्रात लिहीलं, "पहिलं पत्रच आमच्या गटनिरपेक्ष धोरणाच्या विरुद्ध होतं. दुसरं पत्र इतकं केविलवाणं होतं की ते वाचल्यानंतर मला लाज आणि दुःखावर नियंत्रण ठेवणं कठीण गेलं."

दिल्लीतलं नैराश्य

तिथे दिल्लीतल्या रुझवेल्ट हाऊसमध्ये राजदूत गॉलब्रेथ यांनी आपल्या डायरीच्या 20 नोव्हेंबर 1962च्या पानावर लिहिलं, "आजचा दिवस दिल्लीतला सगळ्यात भीतीदायक दिवस होता. पहिल्यांदाच मी लोकांचा धीर सुटताना पाहिला. ताबडतोब हत्यारं आणि 12 सी- 130 विमानं पाठवण्याबाबत मी व्हाईट हाऊसला लिहिलं. सोबतच 'सेव्हन्थ फ्लीट'ला बंगालच्या खाडीच्या दिशेने पाठवायलाही सांगितलं."

भारताने अमेरिकन नौदलाकडून कोणत्याही प्रकारची मदत मागितली नव्हती. पण बंगलाच्या खाडीमध्ये सेव्हन्थ फ्लीट दाखल झाल्यास अमेरिका या संकटात भारतासोबत उभी असल्याचे संकेत चीनला मिळतील असा विचार गॉलब्रेथ यांनी केला.

केनेडींनी गॉलब्रेथ यांचा हा सल्ला ताबडतोब मानला आणि सेव्हन्थ फ्लीटला ताबडतोब पाठवण्याचे आदेश पॅसिफिक फ्लीटच्या होनोलुलूमधल्या मुख्यालयाला देण्यात आले. हे आदेश मिळताच USS किटी हॉकला बंगालच्या खाडीच्या दिशेने रवाना करण्यात आलं.

केनेडींचा दूत दिल्लीत दाखल

नेहरूंच्या या दोन्ही पत्रांना प्रतिसाद देत केनेडींनी भारताच्या गरजांचा आढावा घेण्यासाठी एव्हरॅल हॅरीमन यांच्या नेतृत्त्वाखालचं एक उच्चस्तरीय पथक ताबडतोब दिल्लीला पाठवलं.

अमेरिकन वायुसेनेचं KC 135 विमान अँड्य्रूज बेसवरून तातडीने रवाना झालं.

इंधन भरण्यासाठी थोडा वेळ तुर्कस्तानात थांबल्यानंतर हॅरिमन आणि त्यांच्यासोबतच केनेडी प्रशासनातील दोन डझन अधिकारी 18 तासांचा हवाई प्रवास करत 22 नोव्हेंबरच्या संध्याकाळी 6 वाजता दिल्लीत दाखल झाले.

गॉलब्रेथ या सगळ्यांना विमानतळावरून थेट नेहरूंच्या निवासस्थानी घेऊन गेले. पण याआधीच 21 नोव्हेंबरच्या सकाळी 'शांतता दबक्या पावलांनी दाखल झाली होती.' कारण 20 नोव्हेंबरच्या रात्री चीनने युद्धविरामाची एकतर्फी घोषणा केली होती.

इतकंच नाही तर 7 नोव्हेंबर 1959 ला वास्तविक नियंत्रण रेषा - Line of Actual Control (LAC) पासून आपलं सैन्य 20 किलोमीटर मागे हटणार असल्याचंही चीनने जाहीर केलं.

अमेरिकेच्या हस्तक्षेपाच्या भीतीने युद्धविराम

पण माओंनी युद्ध विराम जाहीर करत नेफामधून माघार घेण्याचा निर्णय का घेतला?

'जेएफके'ज फरगॉटन क्रायसिस तिबेट, द सीआयए अँड द सायनो इंडियन...


...ाठवला, असं लोक पोस्ट करून सांगत होते.

याविषयी मुंबईचे रहिवासी दीपक वेंकटेशन यांनी फेसबुकवर याविषयी लिहिलं, "आपल्यात अजूनही माणुसकी आहे, हे जगाला कळू द्या. आपण चुकीचा नेता निवडला असेल. पण अद्याप आपल्यात माणुसकी उरली आहे. एका 83 वर्षांच्या म्हाताऱ्याला स्ट्रॉ मिळू शकत नाही, असं या देशात होऊ शकत नाही."

तीन आठवड्यांनी स्वामी यांचे वकील पुन्हा कोर्टात गेले. त्यावेळी तुरुंग प्रशासनाने त्यांना स्ट्रॉ देण्यात आल्याचं सांगितलं.

त्याशिवाय गेल्या महिन्यात कोर्टाच्या हस्तक्षेपानंतरच वरवरा राव यांना रुग्... उर्वरित लेख लिहा:

ेत, असंही त्यांनी सांगितलं.

पण भारतीय कैद्यांना मानवी हक्क नसतात, त्यांना माणसाप्रमाणे वागणूक दिली जात नाही, असाच तुरुंगात काही दिवस राहिलेल्यांचा अनुभव आहे.

सफूरा झरगर

दिल्लीच्या सफूरा झरगर या विद्यार्थी कार्यकर्तीने गरोदर असताना तिहार जेलमध्ये 74 दिवस घालवले. तिथं सफूरा आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांना दैनंदिन गरजेच्या गोष्टीही नाकारण्यात येत होत्या, असं त्यांनी सांगितलं.

दिल्ली हिंसाचारात सहभाग असल्याप्रकरणात त्यांना एप्रिल महिन्यात अटक झाली होती. यावर जगभरातून टीका होऊ लागली. त्यानंतर जून महिन्यात झरगर यांना जामीनावर सोडण्यात आलं.

"मी दोन जोडी कपडे आणि कोणत्याही चपलांशिवाय तुरुंगात गेले. माझ्याकडे शांपू, साबण, टुथपेस्ट आदी वस्तूंची एक बॅग होती. पण ती आत नेण्यासाठी परवानगी मिळाली नाही. मला माझे शूज बाहेर ठेवावे लागले. त्यांना हिल्स असल्याने आत नेऊ शकत नाही, असं मला सांगण्यात आलं."

कोरोना व्हायरसच्या पार्श्वभूमीवर भारतात कठोर लॉकडाऊन करण्यात आलं असताना झरगर यांना अटक झाली होती.

"मला भेटायला कुणी येऊ शकत नव्हतं. पहिले 40 दिवस मला पार्सल, पैसे कुणी पाठवू शकत नव्हतं. त्यामुळे मला लहान-सहान गोष्टीही इतरांना मागाव्या लागत होत्या," असं त्यांनी सांगितलं.

झरगर यांना अटक झाली तेव्हा त्या तीन महिन्यांच्या गरोदर होत्या. त्यांना इतर कैद्यांनी स्लिपर चपला, अंडरवेअर आणि पांघरुण वगैरे गोष्टी दिल्या.

दरम्यान, काही दिवसांनी त्यांच्या वकिलांनी हा विषय कोर्टात मांडल्यानंतर त्यांना पाच जोड कपडे मिळू शकले.

झरगर यांच्यासह बहुतांश मुस्लीम समाजातील विद्यार्थी कार्यकर्ते दिल्ली दंगल प्रकरणात अटकेत आहेत.

आपण फक्त CAA विरोधी निदर्शनांमध्ये सहभाग नोंदवला होता, दंगलीशी आपला काहीएक संबंध नाही, असं या आरोपींचं म्हणणं आहे.

या अटकेचा निषेध वकील, सामाजिक कार्यकर्ते आणि आंतरराष्ट्रीय मानवाधिकार कार्यकर्त्यांनी केला आहे.

पण सध्या तुरुंगात अटकेत असलेल्या कैद्यांचा जामीन अर्ज सातत्याने नामंजूर केला जातो. त्यांच्या प्राथमिक गरजा पूर्ण होण्यासाठीही त्यांना कोर्टात मागणी करावी लागते.

गेल्या महिन्यात 15 पैकी 7 आरोपींनी स्लिपर आणि गरम कपडे मिळण्यास नकार दिला जात असल्याची तक्रार केली होती. हे ऐकून चिडलेल्या न्यायमूर्तींनी स्वतः येऊन पाहणी करण्याचा इशारा दिला होता.

झरगर सांगतात, "आम्ही आमचं तोंड उघडतो, त्यामुळेच तुरुंग प्रशासन आमचा...


...ाठवले होते.

Mylab चे संचालक डॉ. वानखेडे सांगतात, "आमच्याकडे वेळ नव्हता. आमची प्रतिष्ठा पणाला लागली होती. आम्हाला सर्व प्रक्रिया पहिल्याच प्रयत्नात यशस्वी करायच्या होत्या आणि आमच्या या प्रयत्नांचं मिनल पहिल्या फळीत राहून नेतृत्त्व करत होत्या."

किटने घेतलेल्या चाचणीचे निष्कर्ष 100 टक्के योग्य आले तरच त्या किटला शासनाची मान्यता मिळते.

मिनल सांगतात, "एकाच नमुन्याच्या 10 चाचण्या घेतल्या तर त्या सर्वच्या सर्व 10 चाचण्यांचे निष्कर्ष सारखेच यायला हवेत आणि आम्ही ते करून दाखवलं. आमच्या किट निर्दोष आह... उर्वरित लेख लिहा:

आहे.

डायग्नोस्टिक किट पुरवणाऱ्या कंपन्या आणि जिथे या चाचण्या केल्या जातील त्या लॅबची संख्या वाढवल्याने भारतात येत्या काही दिवसात फार मोठ्या प्रमाणावर कोव्हिड 19 च्या चाचण्या होणार आहेत.

कोरोनाला आळा घालण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर चाचण्या होणं गरजेचं आहे. मात्र, देशाच्या आरोग्य क्षेत्रात अनेक गंभीर त्रुटी आहेत आणि कोरोना विषाणूचा सामना करायचा असेल तर या त्रुटी लवकरात लवकर दूर करायला हव्या, असं तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे.

प्रातिनिधिक फोटो

"दक्षिण कोरियासारख्या छोट्याशा देशातही तब्बल 650 लॅबमध्ये कोव्हिड 19च्या चाचण्या होतात. आपल्याकडे अशा किती लॅब आहेत?", असा सवाल माजी आरोग्य सचिव सुजाता राव यांनी केला.

भारतात एकूण 118 सरकारी प्रयोगशाळा आहेत तर 50 खाजगी प्रयोगशाळांना परवानगी देण्यात आली आहे. मात्र, 130 कोटी लोकसंख्या असेलल्या देशासाठी लॅबची ही संख्या अगदीच तुटपुंजी आहे.

राव म्हणतात, "भारताला यापेक्षा खूप जास्त लॅबची गरज आहे. त्यानंतर त्या लॅबमध्ये पुरेशा चाचणी किटही पोचल्या पाहिजे. लॅबच्या टेक्निशिअन्सला चाचणीचं प्रशिक्षणही द्यावं लागेल आणि या सगळ्या पायाभूत सुविधा तयार करण्यात बराच वेळ लागणार आहे."

एकदा चाचण्यांचे निकाल यायला सुरुवात झाली आणि मोठ्या संख्येने कोरोनाचे रुग्ण असल्याचं समोर आलं आणि त्यांना हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्याची गरज पडली तर ती परिस्थिती हाताळणं, भारतासाठी खूप अवघड असणार आहे.

राव म्हणतात, "भारतातील आरोग्य सुविधेची परिस्थिती तुम्हाला माहिती आहेच? त्या सर्व शहरी भागात एकवटल्या आहेत. ग्रामीण भारतात आरोग्याच्या पुरेशा सोयी नाहीत आणि हे एक मोठं आव्हान असणार आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ाठी झालेल्या बैठकीत विरोधी पक्षनेते शाहबाज शरीफ, पीपीपी यांच्यासह अध्यक्ष आसिफ अली झरदारी आणि जेयूआय-एफच्या नेत्यांकडूनसुद्धा सहमती घेण्यात आली होती. अभिनंदन यांची सुटका 'सकारात्मक पुढाकार' या भावनेने करण्यात आली होती." असं ते म्हणाले.

खासदार ख्वाजा आसिफ यांनी इमरान खान सरकार भारताचं तुष्टीकरण करत असल्याचा आरोप केल्यानंतर याबाबत आरोप-प्रत्यारोप सुरू झाले होते.

अयाज सादिक यांचं वादग्रस्त वक्तव्य व्हायरल झाल्यानंतर पाकिस्तानच्या लष्करानेही पत्रकार परिषद घेऊन याबाबत आपली बाजू स्पष्ट केली. पाकिस्त... उर्वरित लेख लिहा:

े आहेत. पाकिस्तान सरकार 2021 पर्यंत पडेल, असा दावा PPPचे अध्यक्ष बिलावल भुट्टो यांनी केल्याबाबतची बातमी द न्यूजने दिली.

सादिक यांच्या भाषणाचा आधार घेऊन भाजपची काँग्रेसवर टीका

भाजप अध्यक्ष जे. पी. नड्डा यांनी हा व्हीडिओ ट्वीट करत लिहिलं, "काँग्रेसच्या राजकुमारांना भारतात कुणावरही विश्वास नाही. मग ते आपलं लष्कर असो किंवा आपले नागरिक. आता त्यांनी पाकिस्तान या त्यांच्या सर्वात विश्वासू देशातलं बोलणं ऐकावं. आता तरी त्यांचे डोळे उघडतील, अशी अपेक्षा आहे."

भाजपने या व्हीडिओचा चांगलाच उपयोग करून घेतला. हा व्हीडिओ पोस्ट करत त्यांनी काँग्रेसवर हल्लाबोल करण्यास सुरुवात केली. जे. पी. नड्डा यांचं ट्वीट भाजप प्रवक्ते संबित पात्रा यांनीही रिट्वीट केलं आहे.

पुलवामा आणि बालाकोट प्रकरणात काय घडलं?

पुलवामामध्ये 14 फेब्रुवारी 2019 रोजी केंद्रीय राखीव पोलीस दलाच्या ताफ्यावर हल्ला झाला होता. या हल्ल्यात 40 CRPF जवान मारले गेले होते. पाकिस्तानात सक्रीय असलेली कट्टरवादी संघटना जैश-ए-मोहम्मदचा या हल्ल्यात हात असल्याचा भारताचा आरोप आहे.

पुलवामा हल्ल्यानंतर भारताने पाकिस्तानवर सर्जिकल स्ट्राईक केल्याचा दावा केला. या हल्ल्याच्या उत्तरादाखल पाकिस्ताननेसुद्धा 27 फेब्रुवारी रोजी भारतावर हवाई हल्ला केला होता. भारतीय वायुदलाच्या लढाऊ विमानांनी त्यांना रोखण्याचा प्रयत्न केला. यादरम्यान विंग कमांडर अभिनंदन मिग 21 घेऊन निघाले होते. पण पाकिस्तानी वायुदलाच्या हल्ल्यात त्यांचं विमान पडलं.

तिथं पाकिस्तानी लष्कराने अभिनंदन यांना आपल्या ताब्यात घेतलं. विंग कमांडर अभिनंदन यांना पकडल्यानंतर त्यांचा एक व्हीडिओ पाकिस्तान लष्कराने सोशल मीडियावर पोस्ट केला होता. यामध्ये अभिनंदन जखमी असल्याचं दिसत होतं त्यांच्या चेहऱ्यावर रक्त पसरलेलं होतं.

या व्हीडिओनंतर भारतात प्रचंड संताप व्यक्त करण्यात आला होता. पुढे पाकिस्तानचे पंतप्रधान इम्रान खान यांनी अभिनंदन यांना सोडण्यात येणार असल्याची घोषणा संसदेत केली होती.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...ाढता वापर

त्यामुळे वॉलेटमध्ये जमलेले बिटकॉईन तुम्ही कदाचित लवकरच बँकिंग व्यवहारांमध्येही वापरू शकाल. किंवा तुम्हाला हव्या असलेल्या करन्सीमध्ये बदलून घेऊ शकता.

हे सगळे व्यवहार ऑनलाईन आणि त्याचबरोबर फक्त दोन अकाऊंट दरम्यान होतात. कुठलाही मध्यस्थ नसतो.

याचवर्षी ऑगस्टमध्ये बिटकॉईनचे दोन प्रकार पाडण्यात आले - एक म्हणजे क्लासिक बिटकॉईन किंवा BCT, ज्याचा सर्रास वापर होतो. आणि दुसरा म्हणजे हार्डफोर्क बिटकॉईन कॅश किंवा BCH.

शिवाय क्लासिक बिटकॉईनची 1, 0.1, 0.01, 0.001 अशी डिनॉमिनेशनही आहेत. म्हणजे क... उर्वरित लेख लिहा:

त आहे. त्यामुळे याचं भवितव्य अधांतरी आहे.

बिटकॉईनची सुरुवात 2009मध्ये झाली. 2010 पर्यंतचं याचं मूल्य अक्षरश: 0.003 डॉलर होतं. पण त्यानंतर अचानक ही वाढ झाली आहे. पण पुढे काय होईल? ही वाढ अशीच होत राहील का? की हा एक फुगा आहे? कुणालाच ठाऊक नाही, म्हणूनच तज्ज्ञ सावधानतेचा इशारा देत आहेत.

याला आणखी एक कारण म्हणजे, जगभरात रॅन्समवेअरचा हल्ला झाला तेव्हा याच हॅकर्सनी बिटकॉईनच्या माध्यमातून पैसे मिळवले होते.

जाणकारांनुसार हँकर्सनी मग हे पैसे बिटकॉईनमध्ये पैसे गुंतवले आणि म्हणून हा फुगवटा निर्माण झाला. त्यांनी पैसे काढले तर फुगा फुटेल, अशी भीती आहे.

बिटकॉईनमध्ये गुंतवणूक करताना घ्यायची काळजी

बिटकॉईन्सच्या अधिकृत वेबसाईटवरच इशारा आहे - "You should never expect to get rich with Bitcoin or any emerging technology. It is always important to be wary of anything that looks too good to be true or disobeys any basic economic rules."

"There is no guarantee that bitcoin will continue to grow even though it has developed at a very fast rate so far. All of these methods are competitive and there is no guarantee of profit."

अर्थात, "बिटकॉईनसारखं कोणतंही नवं तंत्रज्ञान तुम्हाला कमी वेळात श्रीमंत करू शकत नाही. जर गुंतवणुकीसाठी कोणतीही गोष्ट खूपच आकर्षक वाटत असेल किंवा काही मूलभूत आर्थिक नियमांचं पालन होत नसेल, तर पुन्हा विचार करा."

"बिटकॉईन वाढतच जाईल याची खात्री कुणीही देऊ शकत नाही. म्हणून यातून फायदा होईलच, याची हमी नाही."

दुसरं म्हणजे, एनक्रिप्टेड करंसीमधल्या व्यवहारातली गोपनीयता हा देखील एक संशयाचाच मुद्दा आहे. कारण व्यवहारांवर कुणाचंही नियंत्रण नसल्याचं हे द्योतक आहे.

तेव्हा बिटकॉईनमध्ये गुंतवणूक करणार असाल तर थोडं जपूनच.

आणखी हे वाचा -

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ाढेल, याकडे त्या निर्देश करतात. गेल्या वर्षभरात आपण किती वाईट सवयी लावून घेतल्या, याचा विचार केला, तर काहीएक नुकसान आधीच झालेलं असावं. हे त्या-त्या व्यक्तीवर अवलंबून असतं, पण वय वाढल्यानंतर कार्यपरिस्थितीविषयी तुम्हाला ज्या समस्यांना सामोरं जावं लागणार असेल, ते थोपवण्याची वेळ बहुधा सरून गेली असावी.

साध्या डोकेदुखीसारखे आजारही याच्याशी निगडीत आहेत, आणि पाठीमध्ये कायमस्वरूपी ताठरपणा येणं, सांधेदुखी, मानेचे आजार, असे टोकाचेही परिणाम दिसू शकतात. "चुकीची सवय सुरू ठेवण्यापेक्षा त्यावर उपाय करणं कधीही... उर्वरित लेख लिहा:

त राहतो, 'अच्छा, ठीक आहे, म्हणजे या गोष्टीही पलंगावर करता येतात तर.' असे दुवे मेंदू जोडतो आणि त्यातून आपल्या वर्तनालाही आपोआप तसा आकार मिळतो."

याला तज्ज्ञ मंडळी 'झोपेविषयीची स्वास्थ्यता' असं म्हणतात- रात्री ठरलेले कपडे घालावेत, जेणेकरून आता काम बंद करायची वेळ झालेय असा संदेश शरीराला मिळतो. पलंगावर बसून नुसतं स्क्रोलिंग करत राहणं किंवा ई-मेल पाठवणं झोपेविषयीच्या स्वास्थ्यतेबाबत अत्यंत चुकीचं आहे.

त्यामुळे लॅपटॉप, फोन, आणि कामासाठी लागणाऱ्या सर्व चकाकत्या स्क्रिन आसपास ठेवून तुम्ही पलंगावरच दुकान थाटता, तेव्हा पलंग विश्रांतीसाठी आहे हा संबंधच मेंदू व शरीराला जोडता येत नाही. त्यामुळे या साथीच्या काळात 'कोरोनासोम्निया' / कोरोनाजन्य निद्रानाश वाढू लागला आहे, असं सलास म्हणतात.

पलंगावरून काम करताना "तुम्ही स्वतःच्या मेंदूला सतर्क राहण्यासाठी प्रशिक्षित करत असता, आपले विचार अमुक ठिकाणी बसल्यावर सुरू होतात, तिथे बसल्यावर आपण पूर्णतः कामात गुंतलेले असतो, असे संकेत मेंदूला दिले जातात," असं सलास म्हणतात. त्यामुळे मग आपण कम्प्युटर बंद करून झोपी जातो, तेव्हाही आपला मेंदू आपल्याला सांगतो, 'थांब जरा, काय करतोय आपण? ही कामाची वेळ आहे."

हे वर्षभर किंवा अधिक काळ करत राहिलं, तर त्यातून निद्रानाश उद्भवू शकतो किंवा किर्काडियन रिदम डिसऑर्डर- म्हणजे रातकिड्याच्या तालातला आजार होऊ शकतो. झोपण्याची वेळ कोणती, हे सांगणारी आपल्या शरीरातली नैसर्गिक वेळ दीर्घ काळ गायब होऊन जाते. शिवाय, पाय सतत अस्वस्थ राहण्यासारख्या झोपेशी निगडीत नसलेल्या समस्याही यातून निर्माण होण्याची शक्यता असते, अशा वेळी संबंधित अवयवांना विश्रांती गरजेची असते, याकडे सलास लक्ष वेधतात.

रात्रीची झोप धड न होणं, शरीरात वेदना होणं किंवा दोन्ही गोष्टी होत राहणं याचा अर्थ असा की, कामामध्येही तुम्ही कमी उत्पादक, कमी सर्जनशील व कमी लक्ष केंद्रित करणारे होऊन जाता, असं तज्ज्ञ म्हणतात. अशा वेळी आपल्या कामावरच विपरित परिणाम होत असतो.

सर्वांसमोरचाच प्रश्न?

परंतु, यातील सर्व संभाव्य समस्या पलंगावरून काम करणाऱ्या काही लोकांमध्ये दिसू शकतात, तर इतर काहींवर याचा परिणाम न होण्याची शक्यता असते, हा सगळ्यांत गंभीर मुद्दा आहे.

"आपल्याला काही असली अडचण नाही: आपण पलंगावरून काम करू शकतो, आणि तिथे झोपूही शकतो, असं काही जण ठामपणे म्हणतील," असं सलास सांगतात. "त्यांनी पलंगावर काहीही केलं,...


...ाणसांची भेट घेतली नाही.

काश्मीरमधील वस्तुस्थिती जाणून घेण्याची इच्छा असलेला कोणताही परदेशी लोकप्रतिनिधी आता काश्मीरला जाण्याची मागणी करू शकतो. तसंच भारत सरकार काश्मीरला जाण्यापासून कोणाला अडवणार नाही, असा एक संदेशही आता या दौऱ्यामधून जाऊ शकतो.

वॉशिंग्टनस्थित राजकीय विश्लेषक अजित साही सांगतात, "आता मोदी सरकारवर काश्मीरला जाण्याची मागणी करणाऱ्या अमेरिकन खासदार आणि मानवाधिकार कार्यकर्त्यांचा दबाव वाढू शकतो."

ते म्हणतात, "येत्या दोन-तीन आठवड्यात अमेरिकन काँग्रेसही आमच्या सदस्यांना काश्मीर दौरा क... उर्वरित लेख लिहा:

ा मदत होईल."

भारताच्या परराष्ट्र धोरणासंबंधीचे अभ्यासक आणि पाकिस्तानातील भारतीय दूतावासात काम केलेले निवृत्त भारतीय अधिकारी राजीव डोगरा यांच्या मते हा दौरा आखून भारत सरकारनं स्वतःवरचा विश्वास व्यक्त केला आहे.

त्यांच्या मते हा दौरा योग्य वेळी होतो आहे. इतकंच नाही तर काश्मीरमधली परिस्थिती आता सामान्य आहे, हे जगाला दाखवून देण्याचा भारताचा उद्देश आहे. ते म्हणतात, "केंद्र सरकारने काश्मीरमधून कलम 370 रद्द केलं तेव्हापासून जगातल्या काही व्यक्तींनी काश्मीर दौरा करण्याची इच्छा होती. जोवर परिस्थिती सामान्य होत नाही, तोवर दहशतवाद्यांवर नियंत्रण मिळत नाही तोवर कुठलाही लोकशाहीवादी देश परदेशी व्यक्तींना दौऱ्याची परवानगी देणार नाही. आता परिस्थिती थोडी सुधारली आहे. त्यामुळे केंद्र सरकारने परदेशी शिष्टमंडळाला काश्मीर दौऱ्याची परवानगी दिली आहे."

मात्र, अजित साही यांच्या मते या दौऱ्यातून मोदी सरकारने परदेशी प्रतिनिधींना परिस्थिती सुधारत असल्याचा संदेश देण्याऐवजी स्वतःच्या समर्थकांना कलम 370 रद्द करण्याचा आपला निर्णय योग्य होता, हे दाखवण्याचा प्रयत्न केला आहे. ते म्हणतात, "मला वाटतं की मोदी केवळ देशांतर्गत असलेल्या त्यांच्या समर्थकांना वारंवार हे सांगू इच्छितात की बघा, आम्ही जे काश्मीरमध्ये केलं, त्यांचं कौतुक युरोपातले लोकही करत आहेत."

भारत आणि युरोप दोन्हीकडे काश्मीर दौऱ्यावर असलेल्या युरोपियन शिष्टमंडळावरही प्रश्नचिन्हं उपस्थित होत आहेत. या शिष्टमंडळातले अनेक खासदार अशा पक्षांचे आहेत ज्यांचे पक्ष त्यांच्या देशात खूप छोटे पक्ष म्हणून ओळखले जातात आणि ते उजव्या विचारसरणीचे आहेत. या विचारधारेला युरोपियन राजकारणाच्या मुख्य प्रवाहात फारसं महत्त्व नाही.

स्वतःच्या देशात विशेष ओळख नाही

या शिष्टमंडळात फ्रान्सच्या उजव्या विचारसरणीच्या रेसमेमेंट पक्षाचे सहा प्रतिनिधी आहेत. तर पोलंडमधल्या उजव्या विचारसरणीच्या पक्षाचे पाच खासदार आहेत. ब्रिटनच्या उजव्या विचारसरणीच्या ब्रेक्झिट पक्षाचे चार, इटली आणि जर्मनीमधल्या उजव्या विचारसरणीच्या पक्षांचे प्रत्येकी दोन-दोन खासदार आहेत.

बेल्जियम आणि स्पेनमधल्या उजव्या विचारसरणीच्या पक्षांच्या खासदारांचाही समावेश आहे. हे पक्ष आपली विरोधी विचारसरणी आणि इस्लामविषयी भीती व्यक्त करणाऱ्या वक्तव्यांसाठी ओळखले जातात.

तीन सदस्य ब्रिटन आणि इटलीमधल्या लिबरल पक्षांचेही आहेत. ब्रिटनच्या लिबरल डेमोक्रेटिक...


...ाणींसाठी मृगजळच राहिलं आहे.

2006 साली पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान त्यांनी जिना यांच्या कबरीला भेट दिल्यानंतर त्यांनी एक विधान केलं. त्यामुळं ते संघ परिवार आणि पार्टीच्या कार्यकर्त्यांच्या नजरेतून उतरले. तेव्हापासून पार्टी त्यांना वाहत आली आहे, असं म्हणणं वावगं ठरणार नाही. कारण त्यांच्याकडे काही दुसरा पर्याय नव्हता. अडवाणींना हे सत्य कधी पचवता आलं नाही.

केंद्रात नेतृत्वाचा अभाव आहे, हे जाणून नरेंद्र मोदी यांनी हालचालीस सुरुवात केली. 2009 मध्ये त्यांनी अडवाणी यांना पंतप्रधान पदाचा उमेदवार बनू दिलं.... उर्वरित लेख लिहा:

ोपर्यंत त्यांना बोलायची कुणाची हिंमत नाही. ही जोडगोळी आपल्या जुन्या नेत्यांसारखी जपून पावलं टाकणारी नाही तर भरधाव वेगाने पुढे जाणारी आहे.

चार वर्षांपूर्वी भाजपची सत्ता सहा राज्यांत होती. आता 21 राज्यांमध्ये भाजपकडे एकहाती किंवा मित्रपक्षाच्या मदतीने हाती सत्ता आहे. आज भाजप त्या शिखरावर आहे ज्याचं स्वप्न त्याच्या संस्थापकांनी कधी पाहिलं नव्हतं. शिखरावर पोहोचणं जितकं कठीण असतं त्याहून अधिक कठीण त्यावर टिकून राहणं असतं. 2019 मध्ये याच शिखरावर टिकून राहण्याचं आव्हान भाजपसमोर आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ात 1996 च्या कराराअंतर्गत जवान जेव्हा समोरासमोर येतात, तेव्हा बंदुकींचा वापर करत नाहीत आणि म्हणूनच 15 जूनच्या रात्री जी झडप झाली त्यात कुणीही बंदुकीचा वापर केला नाही.

भारत आणि चीन यांच्यात 3488 किमी लांबीची सीमारेषा आहे. हिला प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषा म्हणतात. मात्र, या रेषेवर अनेक ठिकाणी उंचच उंच डोंगर, नद्या, हिमशिखरं आणि तळी आहेत. त्यामुळे सीमारेषा प्रत्यक्षात चिन्हांकित केलेली नाही. या सीमेवर अनेक ठिकाणी अधून-मधून दोन्ही देशांचे जवान समोरासमोर येत असतात. गेल्या 30 वर्षांपासून हा सीमा वाद मिट... उर्वरित लेख लिहा:

असल्या तरी पूर्णपणे योग्य नसतात.

प्रश्न : मॅक्सार टेक्नॉलॉजीने बुधवारी जी सॅटेलाईट इमेज प्रसिद्ध केली, त्यावरून असं म्हणता येईल का, की 15 जूनच्या रात्री जिथे हिंसक चकमक झाली तिथे चिनी सैन्य अजूनही आहे?

लेफ्ट. जन. (नि.) संजय कुलकर्णी: हो, म्हणू शकतो. गलवान खोऱ्यातल्या पेट्रोलिंग साईट 14 बाबत थोडा संभ्रम असू शकतो. मात्र, त्याच्या दुसऱ्या बाजूला हायवे-जी 219 चा जो भाग आहे तिथे चिनी जवान दिसत आहेत. ही इमेज योग्य असल्याचं दिसतंय.

2500 किमी लांबीचा हा महामार्ग लडाखच्या पूर्वेकडे आहे आणि यातला 180 किमीचा मार्ग अक्साई चीनमधून जातो. प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेपासून हा महामार्ग 100 किमी अंतरावर आहे. भारतानेही आपल्याला जेवढं शक्य आहे तेवढा बांधकाम या परिसरात केलं आहे.

प्रश्न : सैन्य कारवाईत अशा प्रकारच्या इमेजेसचा वापर करतात का?

लेफ्ट. जन. (नि.) संजय कुलकर्णी: प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेवर तैनात जवानांपर्यंत या इमेज सहसा पोहोचतच नाहीत. मात्र, कमांडर पातळीवर माहिती दिली जाते.

सहसा वरिष्ठ अधिकारी (मंत्रालय ते ब्रिगेडिअर) या माहितीवर कारवाई करतात. त्यांच्यापर्यंतच या इमेज जातात आणि तेच रणनीती आखतात.

त्यानंतर सीमेवर तैनात जवानांना योजना सांगितली जाते. ग्राऊंड लेव्हलवर जवान त्यांच्याकडे असलेल्या बंदुका आणि दुर्बिणीतून जे दिसतं तेवढंच बघू शकतात. अशा इमेज घेण्यासाठी प्रत्येक सरकारकडे स्वतःची यंत्रणा असते.

प्रश्न : ही इमेज बघून हे सांगता येईल का की भारत-चीन सीमेवर डी-एस्कलरेशन अजून झालेलं नाही?

लेफ्ट. जन. (नि.) संजय कुलकर्णी : एक गोष्ट लक्षात घेतली पाहिजे की डिसएन्गेजमेंट झाल्यावरच डी-एस्कलरेशन शक्य आहे. दोन्ही बाबी एकमेकांवर अवलंबून आहेत. डिसएन्गेजमेंट म्हणजे जवान समोरासमोर नसणं. इमेज बघून वाटतं की दोन्ही सैन्यांमध्ये अंतर आहे.

मात्र, या इमेजची तुलना काही दिवसांपूर्वीच्या इमेजशी करावी लागेल. म्हणजेच कुठल्याही निर्णयापर्यंत येण्याआधी हे तपासून बघितलं पाहिजे की या ठिकाणची महिनाभरापूर्वीची इमेज कशी दिसत होती.

काही सॅटेलाईट 15 दिवसात इमेज काढतात. तर काही 21 दिवसात. त्यानंतरच प्रत्यक्ष जमिनीवर काय फरक पडला? पूर्वी किती टँक होते आणि आता किती आहेत?, पूर्वी किती गाड्या दिसत होत्या आणि आता किती दिसतात? हे कळू शकेल.

प्रश्न : 15 जूनला हिंसक चकमक झाली. त्यानंतर त्याठिकाणी बांधकाम झालं आहे की नाही, हे सॅटेलाईट इमेजवरून कळू...


...ात अडमिट आहेत.

बीबीसीला त्यांनी सांगितलं, "आमच्या गावात 30 ते 40 घरं आहेत, गाव लहान आहे. गटग्रामपंचायत आहे. गावात दवाखाना नाही. त्यामुळे गावापासून 4 किलोमीटर अंतरावरील वाडगाव इथं काकांची कोरोना टेस्ट केली. ती पॉझिटिव्ह आली. त्यानंतर काकांना गंगापूर इथल्या दवाखान्यात भरती केलं. पण श्वास घ्यायला त्रास व्हायला लागल्यामुळे त्यांना औरंगाबादला आणावं लागलं.

"एमजीएम ते घाटी (शासकीय रुग्णालय) अशा 7 किलोमीटर अंतरासाठी खासगी अॅम्बुलन्सनं 4 हजार रुपये घेतले.  काकांना साध्या गाडीत न्यायची भीती वाटत होती,... उर्वरित लेख लिहा:


...ात आलं आहे.

करजगी स्कूलमध्ये पहिली ते दहावीच्या वर्गात सर्व मिळून सुमारे 1500 विद्यार्थी शिक्षण घेतात. या विद्यार्थ्यांना टीव्हीवर शिकवण्यासाठी खऱ्याखुऱ्या शाळेप्रमाणेच प्राथमिक आणि माध्यमिक अशा दोन गटात विभागण्यात आलंय.

सकाळचं सत्र माध्यमिक शाळेतील वर्गांसाठी तर दुपारचं सत्र प्राथमिक शाळेच्या वर्गांसाठी आहे. सकाळी सहा वाजता प्रार्थना आणि योगासनांनी या टीव्ही चॅनलचं कामकाज सुरू होतं. नंतर एका-एका वर्गाचे क्लास घेण्यात येतात.

नागेश करजगी शाळेच्या मुख्याध्यापिका रुपाली हजारे सांगतात, "सध्याच्य... उर्वरित लेख लिहा:

ांनाही या चॅनलचा लाभ मिळवून द्यावा, असा विचार त्यांच्या मनात आला.

ते सांगतात, "करजगी स्कूलने पुढाकार घेऊन टीव्ही चॅनल उघडल्याची माहिती आम्हाला मिळाल्यानंतर आम्ही संचालक कुमार करजगी यांच्याशी संपर्क साधला. दोघांमध्ये चर्चा होऊन करजगी यांनी रोज चार तासांचा वेळ मराठी माध्यमातील विद्यार्थ्यांसाठी मोफत राखीव ठेवण्याचा निर्णय घेतला."

"जिल्ह्यात प्रश्नपत्रिका काढणाऱ्या शिक्षकांच्या समितीतील तज्ज्ञ शिक्षक आहेत. हे शिक्षक रोज चार तास वेगवेगळे विषय शिकवतील. प्रत्येक वर्गासाठी याचं वेळापत्रक बनवण्याचं नियोजन सुरू आहे. ग्रामीण भागातील मराठी माध्यमातून शिक्षण घेणाऱ्या गरीब विद्यार्थ्यांनासुद्धा याचा लाभ मिळेल," असं माने सांगतात.

"एकतर्फी व्यासपीठ?"

इंटरनेट किंवा इतर अॅपच्या माध्यमातून शिक्षण घेताना दोन्ही बाजूंनी संवाद होते. या ठिकाणी विद्यार्थ्यांना प्रतिक्रिया देण्याची, कमेंट करण्याची किंवा आपला प्रश्न विचारण्याची संधी मिळते.

पण टीव्ही चॅनल हे संवादाचं एकतर्फी माध्यम म्हणून ओळखलं जातं. टीव्ही चॅनलवरच्या एखाद्या गोष्टीवर प्रतिक्रिया द्यायची असेल तर इतर माध्यमांचा वापर करावा लागतो. किंवा एखादा भाग प्रक्षेपित झाल्यानंतर पुन्हा तो पाहता येत नाही.

यामुळे चॅनल पाहून शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांचं शंकानिरसन कसं केलं जाईल, हा प्रश्न उपस्थित होतो.

याबाबत माहिती देताना कुमार करजगी सांगतात, "टीव्ही चॅनल सुरू करताना या बाबींचा विचार करूनच आम्ही सर्व नियोजन केलं आहे. टीव्ही चॅनलवरची शिक्षणपद्धती अत्यंत सोपी ठेवण्याचा आमचा प्रयत्न आहे. तरी विद्यार्थ्यांना एखादी शंका असल्यास ते आपले प्रश्न संबंधित शिक्षकांना पाठवू शकतात.

"विद्यार्थ्यांच्या शंकानिरसनासाठी शनिवार-रविवार हे दोन दिवस राखीव ठेवण्यात आले आहेत. यावेळी विद्यार्थ्यांचं शंका-निरसन केलं जाणार आहे."

"याशिवाय काही घरांमध्ये स्थानिक केबल नेटवर्कचं कनेक्शन नसतं. अनेकजण डिश टीव्ही वापरतात. अशा विद्यार्थ्यांचाही शाळेने विचार केला आहे. शाळेच्या युट्यूब चॅनलवर प्रत्येक क्लासचा व्हीडिओही अपलोड करण्यात येईल. त्यामुळे क्लास चुकलेले विद्यार्थी कोणत्याही वेळी हे व्हीडिओ पाहू शकतात."

येणारा काही काळ शाळा याच प्रकारे टीव्हीवर सुरू असेल. केबल नेटवर्कच्या माध्यमातून आपण महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात कुठेही चॅनलचं प्रसारण करू शकतो. महाराष्ट्र सरकारने याबाबत पुढाकार घेतल्यास आपण...


...ात आलं. या खोलीत तीन भिंती फक्त पुस्तकांनी व्यापल्या होत्या. उरलेली पुस्तकं टेबल आणि जमिनीवर विखुरलेली होती. समोर व्ही आकाराचं टेबल होतं. ज्यावर त्यांचा जास्मीन टी अर्थात चहाचा पेला ठेवला होता. त्याच्या बाजूलाच पिकदाणी होती."

"मी याआधी माओंना भेटलो तेव्हा खोलीत लाकडी पलंग पडलेला असे. जगातल्या सर्वाधिक लोकसंख्येचा देश आणि त्याच्या ताकदवान प्रशासकाच्या घरात वैभवाची किंवा वर्चस्ववादाची एकही निशाणी आढळली नाही."

"खोलीच्या मधोमध असलेल्या खुर्चीत बसलेले माओ माझं स्वागत करत असत. त्यांना साहाय्य करण्य... उर्वरित लेख लिहा:

ा जंग चैंग यांनी माओंची गुणवैशिष्ट्यं कथन केली आहेत.

माओंची स्मरणशक्ती विलक्षण होती. लिखाण आणि वाचण्याची त्यांना प्रचंड आवड होती. त्यांच्या पलंगावर एक फूटापर्यंत चीनी भाषेतल्या पुस्तकांची चळत रचलेली असे.

त्यांच्या भाषणात आणि लिखाणात या पुस्तकांतल्या वचनांचा उल्लेख असे. माओ बरेचदा चुरगाळलेले कपडेच घालत असत. त्यांचे मोजेही फाटके असत.

1962च्या भारत-चीन युद्धात माओंची भूमिका निर्णायक होती. त्यांना भारताला धडा शिकवायचा होता.

चीनमध्ये भारताचं काम पाहिलेल्या लखन मेहरोत्रा यांनी त्यावेळच्या आठवणी सांगितल्या. भारताविरुद्धच्या युद्धासाठी फॉरवर्ड नीती कारण असल्याचं चीननं सांगितलं. पण हा केवळ बहाणा होता.

माओ यांनी दोन वर्षांपूर्वीच म्हणजे 1960 मध्येच भारताविरुद्धची रणनीती आखायला सुरुवात केली होती. एखाद्या देशाविरुद्ध युद्ध पुकारल्यास अमेरिका तैवानमध्ये मदत करेल का, अशी विचारणा माओंनी केली होती.

अमेरिकेचं प्रत्युत्तर अनोखं होतं. चीननं देशांतर्गत किंवा देशाबाहेर काहीही केलं त्याच्याशी आमचं देणंघेणं नाही. आम्ही केवळ तैवानच्या सुरक्षेची जबाबदारी घेतो.

बीबीसीच्या रेहान फजल यांनी लखन मेहरोत्रा यांच्याशी संवाद साधला तो क्षण.

लखन पुढे सांगतात, "पुढच्याच वर्षी त्यांनी ही गोष्ट निकीता ख्रुश्चेव्ह यांना विचारली. त्यावेळी तिबेटला तेलपुरवठ्याची जबाबदारी रशियाकडे होती. भारताशी युद्ध पुकारलं तर रशिया म्हणजेच तेव्हाचा सोव्हियत संघ तिबेटला खनिज तेलाचा पुरवठा बंद करेल अशी चीनला भीती होती."

"रशिया असं करणार नाही अशी हमी माओंनी ख्रुश्चेव्ह यांच्याकडून घेतली. भारताशी आमचे तीव्र मतभेद आहेत असंही सांगितलं. ख्रुश्चेव्ह यांनी माओंना वचन दिलं. मात्र बदल्यात 'जगभरात तुम्ही आम्हाला विरोध करत आहात. मात्र आम्ही क्युबावर क्षेपणास्त्र डागू तेव्हा चीन विरोध करणार नाही' अशी हमी घेतली."

चीन भारतावर आक्रमण करेल याची ख्रुश्चेव्ह यांना खात्री होती. युद्धकाळात मिग विमानं पुरवण्यासंदर्भात करारही झाला होता. प्रत्यक्षात युद्ध सुरू झालं तेव्हा रशियानं मिग विमान पुरवायला उशीार केला. मात्र त्यांनी चीनला पेट्रोल पुरवठा थांबवला नाही.

1965 मध्ये भारत-पाकिस्तान युद्धानंतर चीनमध्ये राष्ट्रीय दिनाच्या निमित्तानं परराष्ट्र मंत्रालयातर्फे राजकीय स्नेहभोजनाचा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता. या सोहळ्याला माओ उपस्थित होता. यावेळी भाषणात भारतानं पाकिस्तानवर...


...ात आली नाही.

न्यूज वेबसाईटच्या कार्यकारी संपदकांविरोधात गुन्हा दाखल

याचवर्षी जून महिन्यात लॉकडाऊनदरम्यान एका न्यूज वेबसाईटच्या कार्यकारी संपादक सुप्रिया शर्मा आणि आणि त्या वेबसाईटच्या मुख्य संपादकांविरोधात वाराणसी पोलिसांनी एका महिलेच्या तक्रारीवरून गुन्हा नोंदवला होता.

सुप्रिया शर्मा यांनी लॉकडाऊनच्या काळात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी दत्तक घेतलेल्या वाराणासीतल्या डोमरी गावातल्या लोकांच्या परिस्थितीविषयीचं वृत्त वेबसाईटवर प्रकाशित केलं होतं. या वार्तांकनात त्यांनी गावातल्या अनेकांच्या मुल... उर्वरित लेख लिहा:

ण्यात आला होता.

मात्र, मुख्यमंत्र्यांनी या कार्यक्रमाला जाणं सार्वजनिक रेकॉर्ड आणि माहितीचा विषय असल्याने यात अफवा पसरवण्यासारखं काहीच नसल्याचं स्पष्टीकरण द वायरने दिलं होतं.

उत्तर प्रदेश सरकारच्या या कारवाईचा देशभरातल्या विचारवंतांनी निषेध केला होता. तसंच यासंबंधीचं एक निवेदनही प्रसिद्ध करण्यात आलं होतं. त्यात देशातले प्रख्यात कायदेतज्ज्ञ, शिक्षणतज्ज्ञ, अभिनेते आणि लेखक यांचा समावेश होता. हा माध्यम स्वातंत्र्यावर हल्ला असल्याचं निवेदनात म्हटलं होतं. दरम्यान, या प्रकरणात सिद्धार्थ वरदराजन यांना उच्च न्यायालयाने अटकपूर्व जामीन दिला.

इतरही अनेक पत्रकारांविरोधात एफआयर

उत्तर प्रदेशात यापूर्वीही अनेक स्थानिक पत्रकारांविरोधात सरकारविरोधी बातम्या छापल्या म्हणून गुन्हे दाखल झाले आहेत.

लॉकडाऊनमध्येच उत्तर प्रदेशातल्या फतेहपूर जिल्हा प्रशासनाने स्थानिक पत्रकार अजय भदौरिया यांच्याविरोधात पोलीस तक्रार नोंदवली होती. एका दृष्टीहीन जोडप्याला लॉकडाऊनच्या काळात कम्युनिटी किचनमधून जेवण आणायला किती अडचणींचा सामना करावा लागतो, यासंबंधीचं वृत्त त्यांनी दिलं होतं.

मात्र, प्रशासनाने गुन्हा नोंदवल्यानंतर जिल्ह्यातल्या पत्रकारांनी त्याचा विरोध करत सत्याग्रह आंदोलन केलं होतं.

प्रातिनिधिक फोटो

बातमी दिल्यामुळे पत्रकारावर कारवाई करणं योग्य आहे का?

31 ऑगस्ट 2019 रोजी मिर्जापूरचे पत्रकार पंकज जयस्वाल यांच्याविरोधात तक्रार नोंदवण्यात आली होती. पंकज जयस्वाल यांनी सरकारी शाळांमधली अनियमितता आणि मिड डे मिलमध्ये मुलांना मीठ पोळी दिली जात असण्यासंबंधी वृत्त दिलं होतं. यावरून बराच वाद झाल्यानंतर अखेर एफआयआरमधून पंकज जयस्वाल यांचं नाव काढण्यात आलं आणि या प्रकरणात त्यांना क्लीन चीट मिळाली.

हे प्रकरण शांत होतं न होतं तोच बिजनौरमध्ये कथितरित्या चुकीची बातमी दाखवल्याचा आरोप करत पाच पत्रकारांविरोधात एफआयआर नोंदवण्यात आला होता. तर आजमगढमधल्याही एका पत्रकारावर खंडणी वसुलीचा आरोप करत त्यांना अटक करण्यात आली होती.

बिजनौरमध्ये ज्या पत्रकारांविरोधात गुन्हा नोंदवण्यात आला होता त्यांनी एका गावात वाल्मिकी समाजातल्या लोकांना सार्वजनिक नळावर पाणी भरण्यापासून रोखण्यात आल्याची बातमी दिली होती. त्यामुळे गावातून स्थलांतर करण्याचा या लोकांचा विचार असल्याचं त्यांनी आपल्या वृत्तात म्हटलं होतं. मात्र, स्थलांतर करण्याचा गावकऱ्यांचा विचार नव्हता, असं...


...ात आली होती.

परिणामी हाँगकाँगचे स्वतःचे कायदे आहेत, सीमारेषा आहेत. लोकांना एकत्र येण्याचा आणि आपलं म्हणणं खुलेपणाने मांडण्याचा अधिकार आहे.

व्यापक जनआंदोलन

फायनान्स क्षेत्रातले कर्मचारी, एअरपोर्ट स्टाफ आणि सगळ्यांत महत्त्वाचं म्हणजे प्रशासकीय कर्मचारीही या आंदोलनामध्ये सहभागी झाले होते. या लोकांनी पुकारलेल्या संपामुळे आशियातील सर्वांत मोठ्या उद्योग केंद्रांपैकी एक असणाऱ्या हाँगकाँगच्या कामकाजावर परिणाम झालेला आहे.

एरवी राजकीयदृष्ट्या निष्क्रिय असणारे हे गट सक्रिय झाल्याने आंदोलकांना बळ मिळाल... उर्वरित लेख लिहा:

आणि स्वतंत्र चौकशी झाल्याशिवाय निदर्शनं थांबणार नाहीत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ात आली. आणि 1,25,000 रुपयेही देण्यात आले. बहिणीच्या लग्नासाठी त्याने हे पैसे कुटुंबाला दिले.

त्यानंतरचा कसाबचा भारतापर्यंतचा प्रवास, हल्ल्या दरम्यानच्या घटना, कसाबला जिवंत पकडण्यात आलेलं यश आणि नंतरच्या घटनांचं वर्णन राकेश मारियांच्या या पुस्तकात आहे.

पोलिस अधिकाऱ्यांच्या मृत्यूचा वाद

26/11 च्या हल्ल्यामध्ये हेमंत करकरे, अशोक कामटे आणि विजय साळसकर हे तीन वरिष्ठ पोलिस अधिकारी शहीद झाले.

मुंबईतल्या कामा हॉस्पिटलजवळच्या रंगभवनाच्या गल्लीमध्ये एकाच वाहनातून गेलेल्या या तीन अधिकाऱ्यांचा अतिरेक्... उर्वरित लेख लिहा:

या यांनी पुस्तकात केलेल्या या हिंदू दहशतवादाविषयीच्या खुलाशाबद्दल बोलताना कसाब विरुद्ध खटला लढणारे विशेष सरकारी वकील उज्ज्वल निकम यांनी बीबीसी मराठीला सांगितलं, " पोलीस तपासानंतर जी कागदपत्रं न्यायालयात दाखल होतात त्यावर सरकारी वकील काम चालवत असतो. अजमल कसाब आणि इतर जे 9 दहशतवादी होते यांच्याकडे हैदराबादच्या कॉलेजची फेक आयडेंटिटी कार्ड्स सापडली होती, ही गोष्ट खरी आहे.

परंतु त्यावरून आयएसआयचा असा काही प्लॅन होता, असं म्हणता येणार नाही. अजमल कसाबने कबुलीजबाबात सांगितलं होतं, ISIचा प्लान होता की जर पोलिसांनी हटकलं तर आम्ही भारतीय विद्यार्थी आहोत, नागरिक आहोत असं सांगायचं त्याने कबुलीजबाबात म्हटलं होतं. पण पोलिस तपासात त्यांना काय आढळून आलं, गोपनीय काय माहिती आहे याची माहिती मला नाही."

26/11 चा हा हल्ला आणि त्यानंतरच्या खटल्याचं कामकाजाचं वार्तांकन करणाऱ्या पत्रकार प्रीती गुप्ता सांगतात, "26/11 चा हल्ला घडला तेव्हा त्याच सुमारास एटीएस (ATS)ने काही हिंदू दहशतवाद्यांना अटक केलेली होती. कदाचित म्हणूनच 26/11चा हल्लाही मुस्लिम दहशतवादी संघटनेने केला नसून एका हिंदू दहशतवादी संघटनेने केल्याचा भासवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला असावा. शिवाय भारतात एखाद्या व्यक्तीला पाठवताना त्या माणसाला हिंदूच्या वेशात रुपात पाठवणं जास्त सोपं असतं.

 म्हणूनच या दहशतवाद्यांच्या हातात लाल धागा होता, आपण भारतीय आणि हिंदू वाटावं अशाप्रकारची हिंदी भाषा ते बोलत होते. हे दहशतवादी हिंदू असल्याचा भास निर्माण करण्याचा हा कट होता. दहशतवाद्यांच्या मनगटावरच्या या लाल दोऱ्यांविषयी त्यावेळीही चर्चा झाली होती. हिंदू नावांविषयी चर्चा झाली होती. आणि 2008च्या सुमारास भारतामध्ये हिंदू दहशतवादी संघटना अतिशय सक्रीय होत्या. आणि त्याचाच फायदा घेण्याचा हा प्रयत्न होता."

हेही वाचलंत का?


...ात आल्या. भारतात जात व्यवस्थेमुळे भिन्न वंशाचे लोक लग्न करत नाहीत. त्यामुळे भारतातच शुद्ध आर्य वंशाचे लोक आहेत, असं त्यांचं म्हणणं होतं.

त्यांच्यावर इंग्रज अधिकाऱ्यांचं लक्ष असायचं, म्हणून त्या नेहमी रेल्वेतून सामान्य लोकांच्या डब्यातूनच प्रवास करत असत. पण तसं तर त्यांना इंग्रजांशी काही देणं-घेणं नव्हतं.

सावित्री देवींनी भारतीय भाषा शिकल्या. त्यांनी एका हिंदू ब्राह्मण पुरुषासोबत विवाह केला. आपला पतीदेखील आपल्याप्रमाणेच आर्य आहे, अशी त्यांची धारणा होती.

अॅडॉल्फ हिटलर

त्यांनी हिंदू पुराण आण... उर्वरित लेख लिहा:

दोन रात्र मुक्काम ठोकला होता. ज्वालामुखीचा उद्रेक याचि देही याचि डोळा पाहण्यासाठी त्या तिथे गेल्या होत्या.

आपल्या या अनुभवावर त्यांनी लिहिलं आहे, "निर्मितीचा मूळ स्वर हा ओम आहे. ज्वालामुखीतून प्रत्येक दोन तीन सेकंदानंतर ओम ओम हा ध्वनी निघत होता आणि पायाखालची जमीन हलत होती.'

1948ला त्या जर्मनीत गेल्या. त्या ठिकाणी त्यांनी नाझींच्या समर्थनासाठी पत्रकं वाटली आणि घोषणा दिल्या. 'एके दिवशी आमचा उदय होईल आणि विजय होईल. आशा आणि विश्वास ठेवा. वाट पाहा. हिटलर की जय,' असं त्यांनी पत्रकावर लिहिलं होतं.

त्यांना इंग्रज सरकारने अटक केली होती. त्या अटकेबाबत त्या म्हणतात, 'ही तर माझ्यासाठी आनंदाची बाब होती. या अटकेमुळं मी माझ्या नाझी साथीदारांच्या जवळ पोहोचले.'

नंतर सावित्री देवी यांच्या पतींनी इंग्रज सरकारच्या मदतीने त्यांची शिक्षा कमी करवून घेतली होती.

पुन्हा भारतात परतल्या

सावित्री देवी आणि त्यांच्या लग्नाबाबत खात्रीशीर माहिती उपलब्ध नाही, असं जाणकारांचं मत आहे. त्यांचं लग्न असित मुखर्जींसोबत झालं होतं. पण त्यांच्या दोघांच्या जाती भिन्न होत्या म्हणून त्यांचं लग्न झालं नसावं, असं काही जण म्हणतात.

आपल्या आयुष्याच्या शेवटची काही वर्षं त्यांनी भारतात घालवली. त्या दिल्लीमध्ये एका सदनिकेत राहू लागल्या. आजूबाजूच्या मांजरांना त्या खाऊ घालत असत.

त्यांना दागिन्यांची हौस होती. हिंदू महिला ज्या पद्धतीचे दागिने त्या काळी परिधान करत असत, तसेच दागिने त्या वापरत असत.

नंतर त्या पुन्हा इंग्लंडला गेल्या. 1982 मध्ये त्यांचं इंग्लंडमध्ये निधन झालं. त्यांच्या अस्थी अमेरिकन नाझी नेता जॉर्ज लिंकन रॉकवेल यांच्या बाजूला ठेवण्यात आल्या होत्या.

सावित्री देवी यांच्याबाबत कुणाला फारसं माहीत नाही. भारतात त्यांची आठवण काढली जात नाही.

आज सावित्री देवींना भारतात ओळखणारी व्यक्ती सापडणं कठीण आहे. पण त्यांनी हिंदू राष्ट्रवादाच्या प्रचारात भारतात काही काळ घालवला होता, हे देखील सत्य आहे.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ात उतरला

शमीला प्रश्न विचारण्यामागे कारण होतं. त्या वर्ल्ड कपच्या आधी 2014मध्ये वेस्टइंडिज विरुद्ध झालेल्या वन डे सीरिजमध्ये शमीने 10 विकेट्स घेतल्या होत्या आणि त्यानंतरच्या श्रीलंका सीरिजसाठी त्याची निवडही झाली होती.

मात्र शमीच्या पायाच्या अंगठ्याला दुखापत झाल्याने अचानक त्याच्या जागी संघात धवल कुलकर्णीला घेण्यात आलं.

तर 6 मार्च 2014 रोजी वाकामध्ये खेळण्यात आलेल्या सामन्यात भारताने वेस्ट इंडिजला 44 षटकांत केवळ 182 धावांवर ऑल आऊट केलं. भारतीय फलंदाजांनी चार विकेट्स राखत 40 षटकांमध्येच बाजी ... उर्वरित लेख लिहा:

ं. त्यांनीच मोहम्मद शमीला मुरादाबादचे क्रिकेट कोच बदरुद्दीन यांच्या क्रिकेट अकादमीत पाठवण्याचा आग्रह केला होता.

यानंतर मोहम्मद शमी याने मागे वळून तेव्हाच पाहिलं जेव्हा स्टेशनवर उभे असलेले त्याचे वडील आणि भाऊ त्याला कोलकत्याला जाण्यासाठी निरोप देत होते.

शमीला उत्तर प्रदेशच्या ज्युनिअर क्रिकेट टीममध्ये प्रवेश मिळाला नाही तेव्हा कोच बदरुद्दीन यांनी त्याला कोलकातामधून खेळवायचा निर्णय घेतला.

अनेक वर्षं डलहौसी आणि टाऊन क्लबसाठी क्रिकेट खेळल्यानंतर शमीला बंगालच्या अंडर-22 संघात स्थान मिळालं.

कुटुंबाशी जवळचे संबंध असलेल्या एका व्यक्तीने नाव न सांगण्याच्या अटीवर सांगितलं की त्या संघासाठी खेळल्यानंतर शमी अमरोहाला आला होता. थंडीचे दिवस होते. एका संध्याकाळी चहा घेताना शमी म्हणाला, "भारतीय सिलेक्टर्सनी मला उद्या किमान नेटवर जरी प्रॅक्टिस करण्याची परवानगी दिली तर माझं आयुष्य सार्थकी लागेल."

खरं म्हणजे मोहम्मद शमीलाही माहिती नव्हतं की त्याचं आयुष्य बदलणार आहे.

2010 साली रणजी खेळल्यानंतर 2013 ला त्याची टीम इंडियात निवड झाली. या विषयी स्वतः शमी म्हणाला होता, "कोलकातामधल्या ईडन गार्डनमध्ये सौरव गांगुलीसारख्या दिग्गजांना गोलंदाजी करण्याची संधी मिळाली आणि बरंच काही शिकायला मिळालं. तो आयपीएलचा सुरुवातीचा काळ होता आणि राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय खेळाडूंना वेगवान गोलंदाजी करण्याची संधी मिळू लागली होती."

यादरम्यान आधी एकदिवसीय आणि नंतर कसोटी संघात येताच त्याने विकेट्स घ्यायला सुरुवात केली. 2015च्या वर्ल्ड कपआधी झालेल्या कसोटी दौऱ्यांमध्ये शमीची कामगिरी सर्वोत्तम होती.

मात्र, वर्ल्ड कपच्या सेमीफायनलमध्ये भारताचा पराभव झाल्यानंतर त्याने सांगितलं की त्याच्या पायाला थोडी दुखापत झाली होती. टीम इंडिया कव्हर करणाऱ्या पत्रकारांनाही ही बाब लक्षात येऊ लागली होती.

सिडनीमध्ये भारत आणि यजमान ऑस्ट्रेलिया यांच्यात सेमिफायनलचा सामना रंगणार होता. एक दिवसापूर्वी SCGमध्ये नेट प्रॅक्टिस करताना मोहम्मद शमीने जवळपास एक डझन बॉल टाकले. तेवढ्यात भारतीय संघाचे गोलंदाजीचे प्रशिक्षक भारत अरुण त्याच्याजवळ गेले. त्यांच्यात जवळपास पाच मिनिटं बातचीत झाली. यानंतर शमीने आपला रनअप कमी केला आणि गोलंदाजी केल्यानंतर फिल्डिंग ड्रिलमध्ये भागही घेतला नाही.

'द वीक' मॅगझीनच्या क्रिकेट प्रतिनिधी नीरू भाटिया वर्ल्ड कप दरम्यान तिथे उपस्थित होत्या. नेट प्रॅक्टिस...


...ात कीटकांचा समावेश असण्याविषयी प्राध्यापक एनिओ व्हिएरा यांचा खास अभ्यास आहे. ते आहारशास्त्राचे प्राध्यापक आहेत. त्यांचं म्हणणं आहे की असे अनेक कीटक आहेत ज्यांचा वापर आपण खाण्यासाठी करू शकतो. आपण पतंग, कीडे, मुंग्या, फुलपाखरं, रेशीमकीडे आणि विंचू देखील खाऊ शकतो असं त्यांना वाटतं.

प्रयोगशाळेत ही झुरळं वाढवण्यात आली आहेत.

"कीटक न खाण्यामागे आपले सांस्कृतिक पूर्वग्रह कारणीभूत ठरतात. कधीकधी कीटक आपल्या नकळत पोटात जातात आणि आपल्याला समजत देखील नाही." असं व्हिएरा सांगतात.

त्यांचं म्हणणं आहे की जर ... उर्वरित लेख लिहा:

फॉलो करू शकता.)


...ात केली.

काही क्षणातच जमावाला त्यांच्या चुकीची जाणीव झाली आणि ते सर्वच नेहरू यांची माफी मागू लागले.

जामियाच्या प्रांगणात प्रवेश करत नेहरूंनी झाकीर साहेबांना धैर्य दिलं. दरम्यानच्या काळात नवनियुक्त व्हॉईसरॉय माउंटबॅटन यांच्यापर्यंत माहिती पोहोचली होती की नेहरू कुठल्याही सुरक्षेविना एका नाराज जमावाला सामोरे गेले.

त्यांनी तत्काळ काही मशीनगन असलेल्या जीपमध्ये आपले सुरक्षा रक्षक नेहरू यांच्या सुरक्षेसाठी पाठवून दिलं. जेव्हा शस्त्रसज्ज सुरक्षारक्षक तिथं पोहोचले तेव्हा नेहरू यांना जमावानं घेराव घात... उर्वरित लेख लिहा:

ीही होतं. त्यात त्यांनी कुटुंबाची नवीन सून त्यांना आवडली, असं लिहिलं होतं.

 4. 'प्रोटोकॉल? कसला प्रोटोकॉल?'

एप्रिल 1949 मध्ये म्यानमारचे पंतप्रधान यू नू अचानक राजधानी दिल्लीत दाखल झाले. तो रविवार होता. त्यावेळी वाय. डी. गुंडेविया परराष्ट्र मंत्रालयाचे अधिकारी होते. नंतर ते भारताचे परराष्ट्र सचिव झाले.

म्यानमारचे पंतप्रधान दिल्लीत आले, तेव्हा गुंडेविया सकाळी स्विमिंग कॉस्च्यूममध्येच जलतरण तलावाकडेच निघाले होते. आपल्या गाडीत बसून जात असताना त्यांच्या घरातला फोन वाजला. पलीकडे पंतप्रधान नेहरूंचे स्वीय सहाय्यक बोलत होते.

पंतप्रधानांना तातडीने तुमच्याशी बोलायचं आहे असं ते म्हणाले. आहे त्या अवतारातच गुंडेविया नेहरूंना भेटायला निघाले.

नेहरू एका निवांतक्षणी

हा प्रसंग गुंडेविया यांनी 'आऊटसाईड द आरकाईव्ह्स' मध्ये मांडला आहे - नेहरूंना भेटण्यासाठी त्यांच्या कक्षात प्रवेश केला. नेहरू हसून म्हणाले, "कुठे निघाला आहात? म्यानमारच्या पंतप्रधानांचं स्वागत करण्यासाठी तुम्ही विमानतळावर का गेला नाहीत?"

त्यावेळी मी शॉर्ट्स, बुशशर्ट आणि चपलांमध्ये होतो, आणि माझ्या काखेत टॉवेल होता. "मी पोहण्यासाठी निघालो आहे," असं प्रांजळपणे सांगितलं.

आणखी एका तासात त्यांचं विमानतळावर आगमन होईल हे त्यांनी सांगितलं. मी त्यांना सांगितलं की प्रोटोकॉलने माझी आवश्यकता नाही असं सांगण्यात आलं होतं. म्हणून मी तयार झालो नाही.

त्यावर ते ओरडून म्हणाले, "प्रोटोकॉल, कसला प्रोटोकॉल? म्यानमारच्या पंतप्रधानांना याआधी केवळ तुम्हीच भेटला आहात. माझ्याबरोबर गाडीत बसा आणि विमानतळावर चला."

पोहण्याच्या वेशात आणि चपलांमध्ये असल्याने मी नेहरूंना विचारलं "अशा अवतारात येऊ?"

ते 'हो' म्हणाले.

त्यांनी कक्षाचा दरवाजा उघडला आणि भराभर पायऱ्या उतरून आम्ही गाडीच्या दिशेने निघालो. पोहण्याच्या कपड्यातच मी नेहरूंच्या बरोबर गाडीत बसलो. त्यांच्याबरोबर विमानतळावर पोहोचलो तेव्हा माझा अवतार पाहून तिथे उपस्थित सगळेच आश्चर्यचकित झाले.

म्यानमारचे पंतप्रधान यू नू यांचं आगमन झालं. त्यांची आणि नेहरूंची भेट झाली. औपचारिक शिष्टाचार झाल्यानंतर दुसऱ्या गाडीने मी घरी गेलो.

पण ज्या गाडीत दोन देशांचे पंतप्रधान बसणार होते त्या गाडीत मागच्या सीटवर पोहण्याच्या वेशात मी होतो. बरोबर अंग पुसण्यासाठीचा टॉवेलही होता.

दुसऱ्या दिवशी माझ्या टेबलवर एक पार्सल होतं, ज्यामध्ये पोहण्याचा पोशाख आणि...


...ात केलीय. चुरगळलेल्या या कागदांमध्ये प्रेम, हुरहूर आणि काळजी असते.

हीना रुखसारचा केंद्रसरकारवर का आहे राग?

"सगळं बंद झाल्याने आम्हाला फोनवर बोलता येत नाही, भेटता येत नाही. म्हणून आम्ही पत्रं लिहायला सुरुवात केली," ऑफिस रिसेप्शनिस्ट म्हणून काम करणारे अहमद सांगतात.

"आम्ही एकमेकांची आठवण येत असल्याचं सांगतो, हे सगळं किती क्रूर आहे त्याबद्दल बोलतो. मग मी उत्तर लिहिलतो. कागद चुरगळतो आणि तिच्या बेडरूममध्ये फेकतो. आम्ही असं बरेचदा करतो."

लोकांनी लँडलाईनचा वापर करणं खरंतर सोडू दिलं होतं, पण आता या प... उर्वरित लेख लिहा:

गस्टच्या मध्यात त्यांनी शूरपणे त्यांचं ऑफिस उघडलं आणि तिथल्या एकमेव लँडलाईनवरून लोकांना त्या मोफत कॉल करू देतात.

फोन करायला येणाऱ्यांसाठी त्यांच्या ऑफिसच्या भिंतींवर सूचना आहेत "फोनवरचं संभाषण थोडक्यात आणि कामापुरतं ठेवा. आम्हाला या कॉलचे पैसे पडतात."

बघता बघता ही बातमी लोकांपर्यंत पोहोचली आणि त्यांच्या ऑफिसमध्ये लोकांची गर्दी झाली. 500 पेक्षा जास्त लोक फोन करायला आले आणि त्यानंतर जवळपास रोज 1000 मोफत कॉल्स करण्यात येत आहेत.

यामध्ये काही कॅन्सर पेशंट्स होते ज्यांना डॉक्टरशी किंवा इतर शहरांतल्या दुकानांशी प्रिस्क्रिप्शन आणि औषधांबद्दल बोलायचं होतं.

एक दिवस काळजीत पडलेली 8 वर्षांची एक मुलगी तिच्या आजीसोबत आली. मुंबईमधल्या हॉस्पिटलमध्ये कॅन्सरचे उपचार घेणाऱ्या तिच्या आईशी तिला बोलायचं होतं. 20 दिवस त्यांचा संपर्क झाला नव्हता. "तू बरी हो आणि लवकर परत ये," तिने आईला पुन्हापुन्हा सांगितलं.

"खोलीतले सगळेच भावुक झाले होते. सगळ्यांच्याच डोळ्यांत पाणी होतं," यास्मिन मसरत सांगतात.

एकदा एका माणसाने येऊन त्याच्या मुलाला आजीचं काही दिवसांपूर्वी निधन झाल्याची बातमी दिली.

आणि जर लँडलाईनमार्फतही निरोप पोहोचवता येत नसेल तेव्हा भारतात इतरत्र राहणारे काश्मिरी किंवा परदेशस्थ काश्मिरी स्थानिक न्यूज नेटवर्क्सच्या माध्यमातून कुटुंबापर्यंत निरोप पोहचवत आहेत.

दिल्लीस्थित सॅटेलाईट आणि केबल न्यूज नेटवर्क असणाऱ्या गुलिस्तान न्यूजकडे असे अनेक संदेश आणि व्हीडिओ आले आहेत. बातम्यांमध्ये आणि बातम्यांदरम्यान हे संदेश पुन्हापुन्हा दाखवण्यात येतात. यामध्ये स्थानिक काश्मिरींनी पाठवलेले संदेशही असतात.

काश्मीरमधला हा खरंतर लग्नसराईचा मोसम. पण आतापर्यंत लग्न रद्द झाल्याचे शेकडो संदेश आपण दाखवल्याचं या नेटवर्कचं म्हणणं आहे. इंग्रजी आणि उर्दू बातम्यांमध्ये स्क्रोलद्वारे किंवा व्हीडिओ मेसेजद्वारे हे निरोप जाहीर करण्यात आले.

गेल्या आठवड्यातल्या एका सकाळी 26 वर्षांचा शोएब मीर या नेटवर्कच्या श्रीनगरच्या कार्यालयात एक वेगळीच मागणी करण्यासाठी आला होता. बेपत्ता वडिलांना शोधण्यासाठी त्याला नेटवर्कची मदत हवी होती.

श्रीनगरपासून 12 किलोमीटरवर असणाऱ्या बेमिनामधील हे 75 वर्षांचे गृहस्थ सकाळी फेरी मारायला बाहेर पडले ते परतलेच नाहीत. त्यांचा दूरवर शोध घेतल्यानंतर आपण पोलिसांत तक्रार दाखल केल्याचं मीर यांनी सांगितलं.

"रस्त्यांवर लोकं नाहीत....


...ात चिखल कोंबला."

"आम्ही त्यांना सांगितलं की आम्ही निर्दोष आहोत. आम्ही विचारलं की तुम्ही हे का करताय? पण त्यांनी आमचं ऐकलं नाही. आम्ही त्यांना म्हटलो की मला मारू नका. पण त्यांनी आमचं ऐकलं नाही. आम्ही त्यांना म्हटलं की आम्हाला मारहाण करण्याऐवजी थेट गोळ्या घाला. मी देवाला याचना करत होतो की मला घेऊन जा कारण तो छळ असह्य होता."

आणखी एक तरूण गावकरी सांगत होता की सुरक्षा दलं त्याला वारंवार विचारत होती की दगडफेक करणाऱ्यांची नावं सांग. काश्मीर खोऱ्यात तरुण आणि कुमारवयीन मुलांकडून गेल्या दशकापासून होणा... उर्वरित लेख लिहा:

ाला आणि त्यामुळे भारत-पाकिस्तान युद्धाच्या उंबरठ्यावर पोहोचले होते.

तसंच याच भागात विशेष लोकप्रिय असलेला काश्मिरी कट्टरतावादी बुऱ्हाण वाणी 2016 मध्ये मारला गेला होता. त्यानंतर अनेक तरुण आणि संतप्त काश्मिरी भारतविरोधी बंडखोरीकडे वळाले.

या भागात लष्कराचा एक तळ असून जवान नियमितपणे कट्टरतावाद्यांना आणि त्यांना पाठिंबा देणाऱ्यांना पकडण्यासाठी हा भाग पिंजून काढतात. पण गावकऱ्यांचं म्हणणं आहे की यात मधल्यामध्ये आम्ही भरडले जातो.

एका गावात मी एका विशीतल्या तरुणाला भेटलो. तो सांगत होता की लष्करानं त्याला धमकी दिली आहे की जर तो त्यांच्यासाठी खबरी नाही बनला तर त्याला अडकवू. त्यानं जेव्हा नकार दिला, तेव्हा त्याला इतक्या वाईट रितीने मारले की त्यानंतर तो दोन आठवडे पाठीवर झोपू शकला नाही. असा त्याचा आरोप आहे.

"हे असंच सुरू राहिलं तर मला घर सोडून जाण्याशिवाय पर्याय नाही. ते आम्हाला जनावरासारखं मारतात. ते आम्हाला माणूस समजतंच नाहीत."

दुसरा एक व्यक्ती ज्यानं मला त्याच्या जखमा दाखवल्या, तो सांगत होता की त्याला जमिनीवर पाडण्यात आलं आणि "15 ते 16 जवानांनी" त्याला "केबल, बंदूक, काठी आणि लोखंडी रॉड" यांनी अमानुष मारहाण केली. "मी अर्धवट बेशुद्ध झालो होतो. त्यांनी इतक्या जोरात माझी दाढी ओढली की मला वाटलं माझे दात उपटून बाहेर येतील."

त्याला नंतर एका मुलाने सांगितलं की एका जवानानं तुझी दाढी जाळायचाही प्रयत्न केला, पण त्याला दुसऱ्या एका जवानाने रोखलं.

दुसऱ्या एका गावात मला एक तरूण भेटला. तो सांगत होता की त्याचा भाऊ दोन वर्षांपूर्वी हिजबुल मुजाहिदीन या संघटनेत सामील झाला.

तो सांगतो की त्याला काही दिवसांपूर्वी लष्करी तळावर चौकशीसाठी बोलावलं गेलं. तिथं छळामुळे डावा पाय फ्रॅक्चर झाला असा या तरुणाचा दावा आहे.

"त्यांनी माझे हात आणि पाय बांधून मला उलटं लटकवलं. दोन तास ते मला अमानुषपणे मारत होते," असं तो सांगतो.

लष्करानं आरोप फेटाळले

पण लष्करानं कोणतंही चुकीचं कृत्य केल्याचा दावा फेटाळून लावला आहे.

बीबीसीला दिलेल्या निवेदनात त्यांनी म्हटलंय की, आम्ही "एक प्रोफेशनल ऑर्गनायझेशन आहोत जी मानवी हक्कांना समजते आणि त्यांचा आदरही करते." तसंच सर्व आरोपांची "तातडीने चौकशी केली जात आहे."

श्रीनगरच्या सफाकदल भागात झालेल्या हिंसाचारात अश्रूधूरामुळे अयुब यांचा गुदमरून मृत्यू

त्यांनी पुढं म्हटलंय की, राष्ट्रीय मानवी हक्क आयोगानं गेल्या...


...ात जास्त पृथ्वीच्या आकाराचे गृह ही पहिलीच घटना आहे (प्रतिकात्मक चित्र)

यावर्षी, खगोलशास्त्रज्ञांना नव्या ग्रहमालेचा शोध लागला. त्यामध्ये पृथ्वीच्या आकाराचे 7 ग्रह आहेत. त्यापैकी तीन ग्रह अधिवासाच्या पट्ट्यात येतात त्या ग्रहांच्या पृष्ठभागावर  द्रव स्वरुपात पाणी असू शकतं.

आणि ज्याठिकाणी पाणी असतं त्याठिकाणी जीवसृष्टी निर्माण व्हायला वाव असतो.

5) आपल्या पूर्वजांचे अवशेष

उत्तर आफ्रिकेत संशोधकांना पाच आदिमानवांचे अवशेष सापडले. 'होमो सेपियन' मानवी प्रजाती कमीत कमी 100,000 वर्षांपूर्वीच्या आहेत.... उर्वरित लेख लिहा:

8) महाकाय हिमनग अखेर तुटला

अंटार्क्टिकामधील 'लार्सन' या ठिकाणच्या C आकाराच्या महाकाय हिमनगाचे तुकडे झाले. पण शास्त्रज्ञ या हिमनगाला गेलेल्या तड्यांचा अभ्यास आधीपासून करत होते. त्याचा आकार 6,000 चौ. किमी असल्याचं सांगण्यात आलं.

युरोपच्या सेंटिनेल - 1 सॅटेलाईट-रडार सिस्टिमने हिमनग तुटल्याची पुष्टी केली

हिमनगाचे तुकडे पडणे ही नैसर्गिक आहे. पण, संशोधकांच्या मते लार्सन C हा 11,700 वर्षां पूर्वीच्या हिमयुगातील एक छोटासा तुकडा होता.

तापमानवाढीचा यावर काय परिणाम होत आहे, यासाठी संशोधकांना अजून अभ्यास करण्याची गरज आहे, असं त्याचं म्हणण आहे.

आणखी वाचा -

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ात ठेवून काम करत आहे. इथल्या आरोग्य व्यवस्थेची खासियत म्हणजे लोकांचा सजग सहभाग. ज्यांच्यापर्यंत आरोग्य सेवा पोहचवायची आहे, ते केवळ इथे लाभार्थीच्या भूमिकेत दिसत नाहीत.

बळजबरी नाही तर सजग लोकसहभाग!

कोव्हिड नियंत्रणात ठेवण्यामागे सरकारच्या पारदर्शक संवादाने महत्त्वाची भूमिका बजावलेली दिसते. केरळच्या आरोग्यमंत्री के.के. शैलजा रोज संध्याकाळी पत्रकार परिषद घेतात. कोव्हिडचे अपडेट्स, कसं नियंत्रण ठेवलं जातंय आणि पुढची रणनिती काय असेल याविषयी त्या सांगतात. प्रश्नांना उत्तरं देण्यासोबतच लोकांचं वर्तन ... उर्वरित लेख लिहा:

यंत्रणा त्यांच्या सतत संपर्कात राहात आहेत. इतकंच नाही तर त्यांना ताणतणावाला सामोरं जायला नको म्हणून काउन्सिलिंगसोबतच त्यांना आवश्यक त्या वस्तूंचा पुरवठाही केला जातोय. एकटेपणावर मात करण्यासाठी फोन रिजार्च पॅकही पुरवण्याची व्यवस्था सरकारने केलीये.

अचानक उद्भवणारे साथीचे आजार नेहमीच अनिश्चितता आणि भय घेऊन येतात. अशावेळी जनतेचा विश्वास कमावण्यासाठी गरजेनुसार अशा तात्काळ उपाययोजनांची आवश्यकता असते.

साथीच्या आजाराचं आव्हान पेलण्यासाठी नफा कमावणाऱ्या खासगी व्यवस्थेत कुवत नसते तर तिथे सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेचीच गरज असते. पण ही सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्था अचानक एका दिवसात वा आपणहून उभी राहात नाही. तर त्यासाठी एक प्रकारची राजकीय संस्कृती जोपासावी लागते.

लोकांच्या हितासाठी तसंच आरोग्यासाठी- पैसा, साधनसामग्री, मनुष्यबळ यांचा योग्य विनियोग करणं हे सरकार, आरोग्य यंत्रणा आणि लोक यांच्यातील परस्पर व्यवहारांमुळेच शक्य होतं. अशा प्रकारच्या राजकीय संस्कृतीमुळे सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्था साथीच्या आजारात सक्षमपणे काम करू शकते.

आरोग्यावर दीर्घकालीन गुंतवणूक

केरळ राज्य सरकारने आरोग्यासाठी सातत्याने भरभक्कम आर्थिक गुंतवणूक केल्याचं दिसतं. केरळचा आरोग्यावरील खर्च (2013-14) हा राज्याच्या एकूण खर्चाच्या 5.5 टक्के इतका आहे. भारतातील इतर राज्यांच्या आरोग्यावरील सरासरी  खर्चाच्या टक्केवारीच्या तुलनेत हा आकडा मोठा आहे.

केरळमध्ये लोकांची चाचणी घेण्यासाठी असे बुथ उभारण्यात आले आहेत.

केरळनं आपल्या जीडीपीपैकी 1.2 टक्के खर्च आरोग्यावर करण्यात आल्याचं स्टेट हेल्थ अकाऊंट्स (2013-14) च्या अहवालातून समोर येतं. भारतातील इतर राज्यांमध्ये हा आकडा सरासरी 0.84 इतका आहे.

आणखी एक गोष्ट इथे वेगळी घडतेय. केरळच्या आरोग्यावरील बजेटपैकी 60 टक्के रक्कमेची तरतूद ही आरोग्य यंत्रणा ज्यांच्या जीवावर उभी आहे त्या कर्मचाऱ्यांसाठी तसंच उत्तम दर्जाच्या सुविधांसाठी करण्यात आली आहे.

राज्यातील 10 हजार लोकसंख्येच्या मागे नर्सेस आणि दाईंचं प्रमाण 18.5 इतकं आहे. हेच प्रमाण भारतात सरासरी 3.2 आहे. नीती आयोग आणि वर्ल्ड बँकेच्या नॅशनल हेल्थ इंडेक्स रिपोर्ट 2019 नुसार, केरळच्या प्राथमिक आरोग्य केंद्रांमध्ये डॉक्टरांच्या केवळ 3.2 टक्के जागा, तर जिल्हा सरकारी रुग्णालयांमध्येही तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या केवळ 13 टक्के जागा रिक्त होत्या.

कोव्हिडच्या संकटाचा सामना...


...ात त्यांच्या ध्येयाशी एकनिष्ठ राहून काम करतात.

4. गुंतागुंत कमी करा

कोणतेही काम जितकं शक्य तितक्या सोप्या पद्धतीनं करा.

तुम्ही कधी 'चॉईस आर्किटेक्चर'बद्दल ऐकलंय का? म्हणजे तुमच्या समोर असणारे पर्याय तुम्हाला फायदेशीर ठरतील असेलच ठेवायचे. उदाहरणार्थ, म्हणजे जर तुम्ही कॅन्टिनमध्ये चॉकलेट्सऐवजी फळं ठेवलीत, तर ग्राहक आपोआप आरोग्याला हितकारक असणाऱ्या फळांची निवड करतील.

आपण हेच आपल्यासाठीही करू शकतो : तुम्हाला सकाळी धावण्यासाठी जायचं असेल, तर तुम्ही तसे कपडे घालून तयार राहा किंवा दुसऱ्या दिवशी प्... उर्वरित लेख लिहा:

तुम्ही ऑफिसमध्ये असता त्यावेळेस अर्ध्याहून अधिक काळ तुम्ही ऑनलाईन असाल, तर तुमच्या कामाप्रती असलेली तुमची निष्ठा ही शंभर टक्के नसते, असं समोर आलंय.

हातातल्या कामाबद्दल नकारत्मक भावना असेल, तर ती उत्तरोत्तर वाढत जाते.

एकाच परीक्षेला एखादा विद्यार्थी अनेकवेळा सामोरं जात असेल, तर त्यानं त्या परीक्षेच्या तयारीदरम्यान अनेकदा चालढकल केलेली असते असं दिसून येतं.

सिरोईस यांच्या मते, इतरांकडून आपण जेवढ्या प्रामाणिकतेची अपेक्षा करतो, तितकं स्वत:ही राहण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे.

परीक्षा देऊ न शकलेल्या विद्यार्थ्यांचं निरीक्षण केलं असता एक गोष्ट आढळली की, चालढकल केल्याबद्दल ज्यांनी स्वत:ला माफ केलंय ते लोक पुन्हा परिक्षेला बसण्याची शक्यता जास्त असते.

सिरसोई यांच्या मतानुसार, आपण मित्रांपेक्षा स्वतःच्या बाबतीत जास्त कठोर वागतो. आपण स्वत:बाबतही तितकीच सहानुभूती दाखवली पाहिजे.

8. स्वत:विषयी चांगलं बोला

आपण बोलतना जी भाषा वापरतो त्या भाषेसारख्या छोट्या-छोट्या गोष्टींनी सुद्धा खूप फरक पडतो.

2008 सालच्या अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीच्या आधी कॅलिफोर्नियात एक संशोधन करण्यात आलं होतं. एक सर्वेक्षण घेण्यात आलं होतं, त्यात विचारण्यात आलं होतं की, मतदानाबद्दल तुम्हाला काय वाटतं? किंवा मतदार म्हणून तुम्हाला काय वाटतं?

भाषेतला हा फरक अत्यंत छोटा असेल, पण प्रत्यक्ष मतदानाच्या दिवशी ज्यांना 'मतदानाबद्दल तुम्हाला काय वाटतं' असा प्रश्न विचारला होता त्यात ग्रुपमधले 82 टक्के लोकांनी मत दिलं तर ज्यांना 'तुम्हाला मतदार म्हणून काय वाटतं' असा प्रश्न विचारला होता त्यातल्या 95 टक्के लोकांनी मत दिलं होतं.

त्यामुळे स्वतःविषयी बोलताना असं म्हणू नका की मी पळायला जातोय, तर असं म्हणा की मी एक रनर आहे. असं केलंत तर तुमची पळायला जायची शक्यता जास्त आहे. कारण अशावेळेस तुम्ही कसे वागता हे सांगत नसता, तर तुम्ही कसे जगता हे सांगत असता.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ात त्रिशूलही दिसले, असंही छानवाल यांनी सांगितलं.

दुपारी 12.30 - शिवसैनिक परतण्याच्या तयारीत

उद्धव ठाकरे यांच्या दौऱ्यानिमित्त अयोध्येत आलेले शिवसैनिक महाराष्ट्राकडे रवाना होत आहेत. नाशिकसाठी एक रेल्वे काल रात्री 10 वाजता निघाली असून ठाण्यासाठी आज 4 वाजता एक रेल्वे निघेल, अशी माहिती शिवसेनेचे आमदार प्रताप सरनाईक यांनी ANI वृत्तसंस्थेशी बोलताना दिली.

सकाळी 11.45 वाजता - बाबरीचे पक्षकार काय म्हणतात?

कोर्टात चालू असलेल्या या प्रकरणाच्या खटल्याचे एक पक्षकार असलेले मो. इकबाल अंसारी यांना अयोध्येच्... उर्वरित लेख लिहा:

ट्र राज्यमंत्री V. K. सिंह यांनी प्रत्युत्तर दिलं आहे. "कायदा आणि सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होणार नाही याची काळजी घेण्यात आली आहे. भाजपचं सरकार हे इतर पक्षांच्या सरकारप्रमाणे नाही. मला खात्री आहे कायदा आणि सुव्यवस्थेचा प्रश्न या ठिकाणी निर्माण होणार नाही," असं V. K. सिंह यांनी ANI वृत्तसंस्थेशी बोलताना म्हणाले.

सकाळी 10 वाजता - नागपुरातही विहिंपची हुंकार रॅली

विश्व हिंदू परिषदेची नागपूर येथील हुंकार रॅली

राम मंदिराच्या मुद्द्यावर विश्व हिंदू परिषदेने अयोध्येसह नागपूर आणि बंगळुरूमध्ये तीन धर्मसभांचं आयोजन केलं आहे. राम जन्मभूमी आंदोलनातील सक्रिय कार्यकर्त्या साध्वी ऋतुंभरा देवी या मार्गदर्शन करणार आहेत, अशी माहिती नागपूरहून पत्रकार सुरभी शिरपूरकर यांनी दिली.

या कार्यक्रमासाठी विहिंपने कुठल्याही राजकीय पक्षाला निमंत्रित केलेलं नाही. "पण ज्या भाजप आमदारांना असं वाटतं की राम मंदिर व्हावं ते नेते या कार्यक्रमात येऊ शकतात," असं विहिंपनं जाहीर केलं आहे.

सकाळी 9.30 वाजता - हनुमान गढीच्या प्रवेशद्वारावर गर्दी

सकाळी 7 वाजता - लोकांची गर्दी करण्यास सुरुवात

लोकांनी पहाटेपासूनच अयोध्येत येण्यास सुरुवात केली होती, अशी माहिती बीबीसी मराठीचे प्रतिनिधी निरंजन छानवाल यांनी अयोध्येहून दिली.

सुरक्षा बंदोबस्त

या 'धर्मसभे'साठी हजारो लोक येणार असल्याचा दावा विहिंपने केला आहे.

शहरात कडक बंदोबस्त असून अतिरिक्त महासंचालक स्तराचे एक अधिकारी, एक पोलीस महानिरीक्षक, तीन वरिष्ठ पोलीस अधीक्षक, 10 अतिरिक्त पोलीस अधीक्षक, 21 क्षेत्र अधिकारी, 160 पोलीस निरीक्षक, 700 काँन्स्टेबल, पीएसीच्या 42 तसंच आरएएफच्या पाच कंपन्या तैनात करण्यात आल्या आहेत. याव्यतिरिक्त एटीएसचे कमांडो आणि आकाशातून नजर ठेवण्यासाठी ड्रोन कॅमेरे लावण्यात आले आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ात दोन प्रकारच्या छाटण्या होतात. एक ऑक्टोबर छाटणी आणि एक एप्रिल छाटणी. एप्रिल छाटणीला खरड छाटणी असंही म्हणतात. तयार द्राक्ष काढल्यानंतर पुढच्या मोसमासाठी बाग तयार केली जाते, त्याला खरड छाटणी म्हटलं जातं. काड्या (नव्या वेली) तयार करणं, झाडाच्या बुंध्यांना योग्य ती खतं देणं, युरिया देणं असं सगळं केलं जातं. याचा खर्च लाखात असतो.

हा खर्च परवडणारा नव्हता म्हणून पूर्ण बाग काढून टाकायचं आम्ही ठरवलं, नारायण जाधव सांगतात.

"आधीच्या बागेची खरड छाटणी झाली आहे, या बागेसाठी तो खर्च करणं शक्य नव्हतं. दोन कुट... उर्वरित लेख लिहा:

कोरोना व्हायरसच्या आपत्तीमुळे त्यांना उठाव नाहीये. शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी फुड प्रोसेसिंग इंडस्ट्रीला राज्यातील माल विकण्याच्या पर्यायाबद्दल आम्ही विचार करतो आहोत. तसंच राज्याबाहेरच्या कोल्डस्टोरेजमध्ये त्यांची साठवणूक करता येईल का याचाही आढावा घेत आहोत."

लॉकडाऊन झाल्यानंतर प्रारंभी गैरसोय झाल्याचं मान्य करत जीवनावश्यक वस्तूंच्या वाहतूकीला तातडीने परवाने मिळावे यासाठी ऑनलाईन व्यवस्था सुरू केल्याचंही त्यांनी सांगितलं.

या उपाययोजना पुरेशा आहेत की नाही हे येणारा काळच सांगेल. नारायण जाधवांची सकाळी हिरवीगार असणारी संध्याकाळी सुकायला लागली होती. सुकलेली पानं कराकरा वाजत होती. लांबवर मुंबई आग्रा हायवे, ज्यावरून हीच द्राक्ष वाहून नेली गेली असती, अंधुक प्रकाशात रिकामा आणि भकास दिसत होता.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ात नाही. कृत्रिम पावसाचा प्रयोग हा केवळ पैशाचा चुराडा आहे, असा आरोप प्रा. किरणकुमार जोहरे यांनी केला.

कृत्रिम पावसाच्या प्रयोगात वापरले जाणारे फवारणी उपकरण

याबाबत दुसरी बाजू जाणून घेण्यासाठी आयआयटीएमच्या शास्त्रज्ञ आणि कायपिक्सच्या प्रकल्प संचालिका तारा प्रभाकरन यांच्याशी बीबीसी न्यूज मराठीने संपर्क साधला. पण त्यांनी याबाबत काहीही बोलण्यास नकार दिला. तसंच जनसंपर्क अधिकाऱ्यांची परवानगी असल्याशिवाय काहीच बोलू शकत नसल्याचं त्यांनी सांगितलं. आयआयआयटीएमच्या जनसंपर्क अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधण्याचा प... उर्वरित लेख लिहा:

पर्याय भविष्यकालीन आहे. संकट आज आलं आहे. त्यामुळे आजच्या संकटावर उपाय शोधणं आवश्यक आहे, असं सदाभाऊ खोत यांनी सांगितलं.

कसा पाडतात कृत्रिम पाऊस ?

कृत्रिम पाऊस ही एक वैज्ञानिक प्रक्रिया आहे. ज्या भागात कृत्रिम पाऊस पाडायचा आहे, तिथल्या आकाशात बाष्पयुक्त ढग असणे आवश्यक आहे. रडार यंत्रणेच्या माध्यमातून पावसासाठी अनुकूल असणाऱ्या ढगांचा शोध घेण्यात येतो.

कृत्रिम पावसाच्या प्रयोगासाठी आलेले विमान

कृत्रिम पाऊस पाडण्यासाठी परिसरात आर्द्रता 70 टक्के असणे आवश्यक आहे. योग्य त्या ढगांची निवड करून त्यात ठराविक प्रकारच्या कणांचं बीजरोपण करण्यात येतं. हा कण पावसाच्या थेंबाच्या केंद्राची भूमिका बजावतो. या केंद्रावर बाष्प जमा होत जाते. याचा आकार वाढला की तो पावसाचा थेंब म्हणून जमिनीवर पडतो. उष्ण तसंच शीत ढगांसाठी कृत्रिम पावसाच्या वेगवेगळ्या पद्धती आहेत.

उष्ण ढगात 14 मायक्रॉन त्रिज्येच्या आकाराचे थेंब नसतात, अशावेळी ढगामध्ये सोडिअम क्लोराईड किंवा मिठाच्या 4 ते 11 मायक्रॉन त्रिज्येच्या आकाराचे पावडर फवारले जाते. मिठाला पाण्याचे आकर्षण असल्यामुळे हे कण ढगात पसरतात. ढगातील बाष्प शोषल्यानंतर थेंबाचा आकार 14 मायक्रॉनपेक्षा वाढून पाऊस पडायला सुरूवात होते.

तर शीत ढगांमध्ये हिमकण तयार होण्यासाठी लागणाऱ्या केंद्रबिंदूंचा अभाव असतो, अशावेळी ढगांवर सिल्व्हर आयोडाईड फवारले जाते. त्यावर हिमकण वेगाने तयार होऊन त्यांचा आकार वाढल्यानंतर ते खाली पडू लागतात. अशा पद्धतीने पाऊस पाडण्यास असमर्थ असलेल्या ढगातून पाऊस पाडता येऊ शकतो, असे प्रा. जोहरे सांगतात.

विमानाने फवारणी करणे, रॉकेटने ढगात रसायन सोडणे आणि जमिनीवर रसायनाचे ज्वलन करणे अशा तीन पद्धती वापरून कृत्रिम पाऊस पाडण्याचा प्रयोग केला जातो. मात्र या प्रयोगाद्वारे पाऊस पडेलच याची शाश्वती नसते, असं प्रा. जोहरे व माधवराव चितळे या तज्ज्ञांचं मत आहे.

कृत्रिम पावसाच्या प्रयोगाचे दुष्परिणाम आहेत का?

या प्रश्नावर उत्तर देताना प्रा. जोहरे सांगतात, "पाऊस ही पूर्णतः नैसर्गिकरित्या होणारी प्रक्रिया आहे. त्यामुळे कृत्रिम पावसाचा प्रयोग केल्यास त्याचा नैसर्गिक चक्रावर थोडाफार परिणाम होऊ शकतो,"

प्रातिनिधिक चित्र

"ढगामध्ये फवारणी करण्यात येणारे रसायन ढगाच्या प्रकारानुसार त्या प्रमाणात फवारले गेले पाहिजेत. प्रमाणापेक्षा जास्त प्रमाणात फवारले गेले तर असलेले ढगदेखील विरून जाऊन नष्ट होतात....


...ात नाही. चकमकीनंतर सैनिकाच्या कुटुंबीयांना सरकारी प्रमाणपत्र देण्यात येते.

चकमकीत जीव गमावलेल्या CRPFच्या सैनिकांना दलाच्या महासंचालकांची स्वाक्षरी असलेलं कर्तव्यावर असताना 'आकस्मिक निधन', असं प्रमाणपत्र देण्यात येतं. भारतीय लष्करातील सैनिकांना 'युद्ध हताहत' प्रमाणपत्र देण्यात येतं.

दहशतवादाचा मुकाबला करताना जीव गमावलेल्या सैनिकांना सरकार श्रेणीबद्ध करत नाही. समाज त्यांना भावनिकदृष्ट्या 'शहीद' मानतो.

2017 मध्ये मोदी सरकारने केंद्रीय माहिती आयोगाला असं सांगितलं होतं की लष्कर आणि पोलीस दलात ... उर्वरित लेख लिहा:

ासाठी सरकारशी लढत आहेत. मात्र त्यांना अजून यश मिळालेलं नाही.

V.P.S. पवार यांच्या मते "अर्धसैनिक दलांचा दर्जा मिळाला तर सुविधा वाढतील आणि थोडे पैसेही मिळू शकतील. शहीदाचा दर्जा प्राप्त झाला तर कुटुंबीयांना समाजात अधिक सन्मान मिळतो, म्हणून ते हा दर्जा मिळवण्याची मागणी करत आहेत.

ऑल इंडिया सेंट्रल पॅरामिलिट्री फोर्स एक्स सर्व्हिसमॅन वेल्फेअर असोसिएशनचे महासचिव नायर यांना असं वाटतं की त्यांच्या बऱ्याच काळापासून सुरू असलेल्या मागण्या योग्य आहेत, कारण अर्धसैनिक दलांची रचना लष्करासारखी आहे. "आम्हाला प्रशिक्षण एकसारखं मिळतं. शारीरिक शक्ती आणि लढाईच्या क्षमतेत जास्त फरक नाही," असं ते म्हणतात.

37 वर्षांपर्यंत CRPF मध्ये सेवा दिलेले V.P.S पवार यांचं मत आहे की त्यांना पोलिसांचा दर्जा देऊ शकत नाही कारण ते पोलीस स्टेशन चालवत नाही. "जर आम्ही पोलीस असू तर आम्ही केंद्र सरकारच्या हाताखाली काम का करतो? पोलीस राज्यसुचीचा विषय आहे आणि आम्ही केंद्रीय गृह मंत्रालयाच्या आधीन आहोत. त्याला काहीही अर्थ नाही."

आपल्या भूमिकेला पाठिंबा देण्यासाठी ते केंद्रीय पोलीस दलातील माजी अधिकारी कलम 246चा हवाला देतात. ते भारतीय नौदल, लष्कर आणि वायूदलासाठी अन्य सशस्त्र दल, असा उल्लेख करतात. त्यांच्या मते घटनेत उल्लेख असलेले अन्य दल म्हणजे अर्धसैनिक दल आहेत.

नायर यांच्या मते, जेव्हा काँग्रेसच्या नेतृत्वाखाली UPA सरकार सत्तेत होतं, तेव्हा राहुल गांधी यांच्याशी भेट झाली होती. 2010 मध्ये सरकारने त्यांना अर्धसैनिकांचा दर्जा देण्याचा आग्रह केला. पण त्याकडे लक्ष दिलं गेलं नाही.

पवार या मुद्द्यावर खूप ठाम भूमिका घेत नाहीत. ते मानतात की लष्कर देशातील सर्वोच्च दल आहे. मात्र त्याच वेळी अर्धसैनिक दलांच्या मागण्यांवर विचार व्हायला हवा. "आमची त्यांच्याशी स्पर्धा नाही. त्यांच्याकडे उत्तम गुणवत्ता आणि प्रशिक्षण आहे. ते आमच्यापेक्षा चांगले असले तरी आम्हाला आमचा अधिकार हवा आहे."

सामान्यत: केंद्रीय पोलीस दलांचे अधिकारी पेन्शन, पदोन्नती आणि सेवा नियमांमध्ये समानतेची मागणी करतात.

CRPF आणि BSFच्या आजी-माजी अधिकाऱ्यांचं असं मत आहे की भारतीय पोलीस सेवेचे (IPS) अधिकारी, जे आपल्या करिअरच्या अंतिम टप्प्यात CRPFच्या एखाद्या सर्वोच्च पदी रुजू होतात, तेसुद्धा या CRPF जवानांच्या हिताचं काम करण्यात रस दाखवत नाहीत.

नायर सांगतात, "ते कारकिर्दीच्या शेवटच्या काही वर्षांमध्ये...


...ात पेट्रोल टाकून तरुणीला जाळल्याची घटना 3 फेब्रुवारीला घडली. या घटनेतील पीडिता 40 टक्के भाजली होती, त्यानंतर तिच्यावर नागपूर येथील ऑरेंज सिटी रुग्णालयात उपचार सुरू होते.

 या घटनेने संपूर्ण महाराष्ट्रात संतापाची लाट उसळली होती. या घटनेविरोधात अनेक मोर्चे निघाले. राजकीय नेत्यांनीही या प्रकरणाची गंभीर दखल घेतली. हिंगणघाट तसेच वर्धा जिल्ह्यातील समुद्रपूरमध्येही नागरिकांनी बंद पुकारत या घटनेचा निषेध करण्यात आला होता.

प्रकरण काय?

3 फेब्रुवारीला सकाळी 7 वाजून 15 मिनिटांनी एका महिलेचा 'वाचवा… वाचव... उर्वरित लेख लिहा:

पाणी टाकून पीडितेला वाचविण्याचा प्रयत्न करत असतांना या मुलीने आपले स्वेटर काढून पिडितेच्या अंगावर टाकले आणि आग विझली.

परिसरातील युवक सुशील घोडे यानेही धावून मदत केली. विजय कुकडे यांनी पीडितेला एका कारने हॉस्पिटल मध्ये दाखल केले.

घटनाक्रम

गृहमंत्र्यांनी घेतली होती पीडितेची भेट

राज्याचे गृहमंत्री अनिल देशमुख यांनी मागच्या मंगळवारी रात्री रुग्णालयात जाऊन पीडितेची भेट घेतली होती. त्यांनी डॉक्टरांशी चर्चा करून पीडितेच्या तब्येतीची विचारपूस केली होती.

"महिलांविरोधात हिंसक कृत्य करणा-या गुन्हेगारांना आम्ही सोडणार नाही. आंध्र प्रदेशच्या धर्तीवर लवकरात लवकर कायदा करणार आहोत," असं आश्वासन गृहमंत्री अनिल देशमुख यांनी दिलं होतं.

सैतानालाही लाजवेल असा हल्ला - डॉक्टर

"गेली 35 वर्षं मी आकस्मिक अपघात विभागात डॉक्टर म्हणून काम करतोय. पण हैवानालाही लाजवेल अशा पद्धतीनं एका प्राध्यापक महिलेला जिवंत जाळण्याचा प्रयत्न करण्याच्या घटनेमुळे मी व्यथित झालोय. पीडितेच्या शरीरावर थेट पेट्रोल टाकून जाळल्यामुळे तिचा चेहरा, गळा, घसा, कानं, केस तसेच दातही जळून गेलेत. पीडितेची दृष्टी वाचली की नाही हे शु्द्धीवर आल्यावरच कळू शकेल. 35 वर्षांच्या मेडिकल करिअरमध्ये, एक डॉक्टर म्हणूनच नाही तर एक माणूस म्हणूनही माझ्या उभ्या आयुष्यात असा हल्ला मी पाहिला नव्हता. हा हल्ला सैतानालाही लाजवणारा होता," अशी प्रतिक्रिया हिंगणघाट मधील पीडितेवर उपचार करणाऱ्या नागपूरच्या ऑरेंज सिटी हॉस्पिटलचे डॉक्टर अनुप मरार यांनी दिली होती.

ते पुढे म्हणाले, "पीडितेला वेळीच आमच्या हॉस्पिटलमध्ये आणलं गेलं, तेव्हा आम्ही तिला कृत्रिम श्वासोच्छवासावर ठेवलं, उपचार सुरू केले."

आज सकाळी या पीडितेने शेवटचा श्वास घेतला.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ात मच्छिमारांना धोका पत्करून समुद्रात जावंच लागतं.

"हे मच्छिमार छोट्या खाड्यांमधून बोटी नेतात आणि नंतर समुद्रात भरकटून हद्द ओलांडतात. अशा मच्छिमारांची थेट तुरुंगात रवानगी होते.

 "काही वेळा तर त्यांना जन्मभर तुरुंगातच राहावं लागतं", गुलाब शाह सांगतात.

"जर हद्द ओलांडणं हे बेकायदेशीर आहे तर त्यांना कायद्यानुसार फक्त तीन महिने तुरुंगवासाची शिक्षा होऊ शकते."

भारतातल्या मच्छिमारांच्या प्रतिनिधींचंही हेच म्हणणं आहे.

गुजरातमधल्या पोरबंदर फिशिंग बोट असोसिएशनचे माजी अध्यक्ष मनीष लोधरी सांगतात, "पा... उर्वरित लेख लिहा:

ंपणारी व्यथा

पाकिस्तानमध्ये सिंध प्रांतातल्या झांगिसारमधल्या सलमाचं दु:ख तर आणखी मोठं आहे. तिच्या मुलाच्या अटकेबद्दल तिला प्रसारमाध्यमांतून कळलं.

"मी इंटरनेटवर माझ्या मुलाचा फोटो पाहिला तेव्हा मला त्याच्या अटकेबद्दल कळलं. पाकिस्तानने भारतीय मच्छिमारांना अटक केली होती आणि माझ्या मुलाला त्यांनी तुरुंगात टाकलं." ती सांगते.

 या धक्क्यामुळे तिच्या पतीचा मृत्यू ओढवला.

सलमा म्हणते, ती भारतातल्या तुरुंगात असलेल्या तिच्या मुलाशी अनेक वर्षँ बोलू शकलेली नाही.

" पाकिस्तान सरकारने आमच्यावर दया करावी आणि त्यांच्या मच्छिमारांची सुटका करावी. तरच आमच्या गरीब मुलांना ते सोडून देतील," सलमा म्हणते.

 भारतातल्या दीवमध्ये शांता कोलीपटेल यांचंही तेच म्हणणं आहे.

 " पाकिस्तानी महिला आमच्यासारख्याच अडचणींना सामोऱ्या जातात. मच्छिमारांचं आयुष्य सगळीकडे सारखंच आहे."

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ात वर्गीकरण करण्यात आलंय.

दुसरा गट :  फ्रंटलाईन वर्कर्स. यात राज्य आणि केंद्रीय पोलीस, सशस्त्र कृती दल, गृहरक्षक दल, नागरी सुरक्षा संस्थांमधले कर्मचारी, आपत्ती व्यवस्थापन स्वयंसेवक आणि महानगरपालिका कर्मचाऱ्यांचा समावेश करण्यात आलाय.

तिसरा गट : 50 वर्षावरचे लोक आणि ज्यांना इतर व्याधी म्हणजे को-मॉर्बिडिटी आहेत अशा 50 वर्षाखालच्या व्यक्तींचा समावेश करण्यात आलाय.

लशीसाठी कुठे नोंदणी करायची?

देशभरात लसीकरणासाठीची नोंदणी मतदार याद्यांच्या धरतीवर केली जाईल. त्यांचा वापर करून विविध वयोगटातली लोकं शो... उर्वरित लेख लिहा:

ासाठी परवानगी असेल.

राज्यांना दिलेल्या या सूचनांमध्ये तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याबाबत सांगण्यात आलंय.

लस घेणाऱ्या लोकांना तसंच कोरोना व्हायरस लसीला ट्रॅक करण्यासाठी डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा वापर करण्यात येईल. कोव्हिड व्हॅक्सीन इंटेलिजन्स नेटवर्क सिस्टीम (को-विन) असं या प्रणालीचं नाव आहे.

लसीकरण केंद्रांमध्ये फक्त नोंदणीकृत लोकांनाच लस दिली जाईल. त्यासाठीची प्राथमिकता ठरवण्यात येईल.

कोणत्या राज्यात कोणत्या कंपनीच्या लशी उपलब्ध होतील, त्यानुसार नियोजन करण्याची सूचना केंद्राने राज्यांना केली आहे.

कोव्हिड व्हॅक्सीन ऑपरेशनल गाईडलाईन्सनुसार, लस असलेला बॉक्स, बाटली किंवा आईस-पॅक थेट सूर्यकिरणाच्या संपर्कात येऊ नये. यासाठी उपाययोजना करणं आवश्यक असल्याचं केंद्राने म्हटलं आहे.

लस टोचून घेण्यासाठी व्यक्ती आल्यानंतरच ती लस साठवलेल्या ठिकाणाहून बाहेर काढली जाईल.

या नियमावलीनुसार, "प्रत्येक सत्रात 100 जणांना लस दिली जाईल. संबंधित लसीकरण केंद्रात प्रतिक्षा कक्ष, निरीक्षण केंद्र, जास्त व्यक्तींना थांबण्याची व्यवस्था, तसंच मोठ्या प्रमाणात सामान ठेवण्याची व्यवस्था असेल, तर तिथं आणखी एक लसीकरण अधिकारी तैनात केला जाईल. त्यानंतर तिथं लसीकरण क्षमता 200 पर्यंत वाढवता येऊ शकेल."

लसीकरण उपक्रमातील पहिल्या टप्प्यात 30 कोटी नागरिकांचं लसीकरण करण्याचं केंद्र सरकारचं नियोजन असल्याचं नियमावलीमध्ये सांगितलं आहे.

लसीकरण करून घेण्यासाठी को-विन वेबसाईटवर नागरिकांना नोंदणी करावी लागेल. यासाठी मतदान ओळखपत्र, आधार कार्ड, वाहन परवाना, पासपोर्ट, पॅन कार्ड यांच्यासारखी 12 पैकी कोणतीही ओळखपत्रं चालू शकतील.

भारतात कोणत्या लशी वापरणार?

भारतामध्ये ऑगस्ट 2021पर्यंत पहिल्या टप्प्यात 60 कोटी लोकांना लस दिली जाईल अशी आशा व्हॅक्सिन टास्क फोर्सचे प्रमुख आणि नीती आयोगाचे सदस्य व्ही. के. पॉल यांनी व्यक्त केली होती.

भारतामध्ये लशीच्या ट्रायल्स घेणाऱ्या सिरम इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया आणि भारत बायोटेक या कंपन्यांनी नियामकांकडे आपत्कालीन परिस्थितीतल्या तातडीच्या वापरासाठीच्या परवानगीसाठी अर्ज केलाय. पण अजून पर्यंत कोणत्याही लशीला परवानगी मिळालेली नाही.

सीरमची कोव्हिशील्ड, भारत बायोटेकची कोव्हॅक्सिन, झायडस कॅडिलाची झायकॉव्ह बी आणि रशियाची स्पुटनिक 5 या चार लशी भारतात उपलब्ध होतील कारण या चार लशी साठवण्यासाठी हे तापमान सुयोग्य आहे.

भारतामध्ये लस साठवण्यासाठी...


...ात शंका नाही. जो दलित समाजाचा पिचलेला आवाज होता, त्याला त्यांनी वाचा फोडली यात शंका नाही. पण ते फक्त दलित समाजाचेच नेते होते असं नाही. त्यांचा विचार हा एकंदरीत भारतीय समाजासाठीच होता. घटनानिर्मितीनंतर जे शेवटी त्यांनी भाषण केलं, ते ऐकतानाही आपल्याला हे समजतं," नाटककार प्राध्यापक अजित दळवी म्हणतात.

दळवींनी या खटल्यावर आधारित लिहिलेल्या 'समाजस्वास्थ्य' या नाटकाचे गेल्या वर्षभरात ५० हून अधिक प्रयोग झाले आहेत.

डॉ. आंबेडकरांनी टीकेची पर्वा न करता र.धों. कर्वे यांच्यासाठी खटला लढला.

"बाबासाहेबां... उर्वरित लेख लिहा:

रश्नांची मांडणी आणि त्याला जोडलेल्या अश्लीलतेच्या शिक्क्याचा होता.

"बाबासाहेबांनी पहिला युक्तिवाद असा केला की लैंगिक विषयांवर कोणीही लिहिलं तर त्याला अश्लील ठरवता कामा नये," अजित दळवी सांगतात. आजही लैंगिक विषयांवर स्पष्ट भूमिका घेणारे राजकीय नेते अभावानंच असतांना, जवळपास ८० वर्षांपूर्वी बाबासाहेब कोर्टरूममध्ये ही भूमिका मांडत होते.

"न्यायाधीशांनी असं आर्ग्युमेंट केलं की विकृत प्रश्न छापायचेच कशाला आणि तसे प्रश्न असतील तर त्यांना उत्तरच कशाला द्यायचं? त्यावर बाबासाहेबांनी उत्तर असं दिलं आहे की जर ती विकृती असेल तर ती ज्ञानानेच जाईल. नाही तर कशी जाईल? त्यामुळे प्रश्नाला कर्व्यांनी उत्तर देणे हे क्रमप्राप्तच आहे," दळवी पुढे या सुनावणीबद्दल सांगतात.

जणू केवळ या एका खटल्याच्या निकालाचं उद्दिष्ट डोळ्यांसमोर ठेवून बाबासाहेब बोलत नाहीत, तर समाज कोणत्या दिशेला जातो आहे आणि जायला हवा याचं भविष्य डोळ्यांसमोर दिसत असल्यासारख्या भूमिका ते मांडतात. जगातल्या या विषयांवरच्या लेखनाच्या, संशोधनाच्या आधारे ते विचार करण्यास उद्युक्त करतात.

'समलिंगी संबंधांत गैर काय?'

"समलिंगी संबंधांच्या बाबतीत (आंबेडकर) हॅवलॉक एलिससारख्या तज्ज्ञांच्या ग्रंथांचे, संशोधनाचे दाखले देतात. त्यांचात जर तशी जन्मत:च भावना असेल, तर त्यात काही गैर आहे असं मानण्याची काही गरज नाही. त्यांना वाटतं त्या प्रकारे आनंद मिळवण्याचा अधिकार आहे. ज्या काळात सामान्य स्त्री-पुरुष संबंधांवर बोलण्याची काही परवानगी नव्हती, त्या काळात बाबासाहेबांनी हा विवेकवादी विचार मान्य करणं ही खूपच क्रांतिकारक घटना होती," अजित दळवींना वाटतं.

डॉ. आंबेडकर हे लैंगिक शिक्षण तसंच अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचे पुरस्कर्ते होते.

दोन महत्त्वाच्या अधिकारांबद्दल इथे बाबासाहेब भूमिका घेतात. एक लैंगिक शिक्षणाचा अधिकार. त्या विषयाच्या आड येणाऱ्या कोणत्याही बुरसटलेल्या विचारांना आड येऊ देण्यास बाबासाहेब तयार नाहीत. साहजिक हे अडथळे परंपरांचे होते.

"माझ्या नजरेतून, भारतीय समाजात हा जो लैंगिकतेचा प्रश्न होता, तो वैदिक परंपरेशी निगडित होता. संतपरंपरा मानणारे उदारमतवादाच्या रस्त्यावर निघाले होते, पण वैदिक परंपरा मानणारे सवर्ण हे योनिशुचितेसारख्या मुद्द्यावर त्या काळी अडून होते. त्यामुळे बाबासाहेबांची भूमिका ही अशा पारंपरिक लैंगिकतेच्या भूमिकेशी विरोधी होती," प्रकाश आंबेडकर त्यांचं मत मांडतात. हे...


...ात हात प्रत्यारोपणासाठी नोंदणी केली होती.

महाराष्ट्रातील पहिली हात प्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया

चेन्नईला ब्रेन-डेड मुलाच्या कुटुंबीयांनी हात दान करण्याचा निर्णय घेतल्यानंतर, डॉक्टरांनी मोनिकाला रुग्णालयात दाखल करून घेतलं. शुक्रवारी 28 ऑगस्टला सकाळी मोनिकावर डॉक्टरांनी शस्त्रक्रिया सुरू केली.

ग्लोबल रूग्णालयाच्या माहितीनुसार, ''अपघातात हात गमावलेल्या मोनिका मोरेच्या दोन्ही हातांवर प्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया करण्यात आली आहे. 27 ऑगस्टला रात्री उशिरा चार्टर्ड विमानाने ते हात मुंबईला आणण्यात आले. त्या... उर्वरित लेख लिहा:

ांच्या मदतीने मोनिकाला कृत्रिम हात लावण्यात आले होते. मात्र, मोनिकाच्या वडिलांनी जिद्द सोडली नाही. मोनिकाला नवे हात परत मिळवून देण्यासाठी अशोक मोरे यांनी खूप प्रयत्न केले.

मुलीच्या उपचारासाठी 25 लाख रूपयांची जमवाजमव करण्यासाठी त्यांनी अतोनात प्रयत्न केले. पण दुर्दैवाने किडनीच्या आजारामुळे त्यांचा दीड वर्षापूर्वी मृत्यू झाला.

भारतातील हात प्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया

2015 साली कोच्चीच्या अम्रिता इंन्स्टिट्युट ऑफ मेडिकल सायंन्सेसमध्ये ट्रेन अपघातात हात गमावलेल्या 30 वर्षाच्या मुलावर हात प्रत्यारोपण करण्यात आलं होतं. 2017 साली कोच्चीतील अम्रिता इंन्स्टिट्युट ऑफ मेडिकल सायंन्सेसमध्ये दोन्ही हात प्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया करण्यात आली होती.

ही शस्त्रक्रिया पुण्याच्या श्रेया सिद्धगावकर या मुलीवर करण्यात आली होती. 2018 साली पुण्याच्या कमांड हॉस्पिटलमध्ये एका जवानावर हात प्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया करण्यात आली होती. पण काही कारणांनी ही शस्त्रक्रिया यशस्वी होऊ शकली नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ात, "निवडणूक आयोग याची स्यू मुटो दखल घेईल असं आम्हाला वाटतं. त्यांनी जनतेपासून माहिती लपवली असल्याने हा गुन्हा ठरू शकतो."

विवाहबाह्य संबंधातून झालेल्या अपत्यांची जबाबदारी आपण स्वीकारत असून त्यांना आपले नाव दिलेलं असल्याची माहितीही धनंजय मुंडे यांनी दिली आहे. अशा परिस्थितीत या अपत्यांचा उल्लेख प्रतिज्ञापत्रात असायला हवा असाही दावा केला जात आहे.

पण मुलांना आपलं नाव देणं म्हणजे त्यांचा उल्लेख प्रतिज्ञापत्रात झाला पाहिजे असा नियम नसल्याचं कायदेतज्ज्ञ उल्हास बापट सांगतात. "तुम्ही ज्या मुलांची जबा... उर्वरित लेख लिहा:

न येतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ात, "पार्टीचे अध्यक्ष अखिलेश यादव यांनी आधीच स्पष्ट केलंय की आम्ही काँग्रेससाठी दोन जागा सोडल्या आहेत. आणि याच आधारावर काँग्रेस महाआघाडीत असल्याचं आम्ही म्हणतोय. सपा, बसपा आणि लोकदलची आघाडीच उत्तर प्रदेशातील विरोधकांची मुख्य आघाडी आहे. आणि मतदार तसंच सत्ताधाऱ्यांनी ज्यांना त्रास दिला आहे, असे लोक याच महाआघाडीसोबत आहेत."

यादव म्हणतात की, "यापुढे महाआघाडीत कुठल्याही प्रकारच्या बदलाची काहीही शक्यता दिसत नाही. आणि सध्या महाआघाडीला घेऊन कुठलीही नवी चर्चाही सुरु नाहीए."

पुलवामात झालेला आत्मघातकी हल्... उर्वरित लेख लिहा:

पा आपल्याला मोठा पक्ष मानतात. जर ते मोठे पक्ष असतील तर मग चर्चेची सुरूवातही त्यांनीच करायला हवी. जर त्यांनी बोलणी सुरू केली तर आम्ही चर्चेला तयार आहोत. प्रियंका गांधी काँग्रेसला मुळापासून मजबूत करण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत. तरीही सन्मानजनक निर्णय होत असेल तर आम्ही चर्चेचे दरवाजे बंद केलेले नाहीत."

यूपीच्या महाआघाडीत भलेही काँग्रेसला जागा मिळालेली नसेल. पण तिकडं बिहारमध्ये काँग्रेस आणि राष्ट्रीय जनता दलाची आघाडी नक्की मानली जात आहे. मात्र दोन्ही पक्षात जागा वाटपावर अजूनही एकमत झालेलं नाही. यावर पुढच्या चार-पाच दिवसात निर्णय होऊ शकतो.

बिहारचे विरोधी पक्षनेते तेजस्वी यादव यांचे राजकीय सल्लागार संजय यादव सांगतात की, "बिहारमध्ये विरोधकांची आघाड मजबूत आहे. सगळ्या गोष्टी नक्की झाल्या आहेत. पुढच्या काही दिवसात कोण कुठल्या जागेवर लढणार हेसुद्धा स्पष्ट होईल."

लालूप्रसाद यादव

संजय यादव पुढे म्हणतात की, "भाजपनं 2014ची निवडणूक युती करूनच लढवली होती. ते आताही छोट्य़ामोठ्या पक्षांना सोबत घेण्याचा प्रयत्न करत आहेत. त्यामुळे देशात कुठेही विरोधकांची आघाडी होत असेल तर ती चांगली गोष्ट आहे. आणि यूपीत महाआघाडी आणखी मजबूत झाली तर ती उत्तम गोष्ट आहे."

"पुलवामा हल्ल्यानंतर सगळे विरोधी पक्ष सरकारसोबत आहेत. याआधीही अशा घटना घडल्या तेव्हा देश एकजूट झाल्याचं आपण पाहिलं आहे. पण अशा हल्ल्यांच्या मागून राजकारण व्हायला नको."

"सत्ताधारी भाजप पुलवामा हल्ल्याचं राजकारण करत आहे. लोकांना ते कळतंय. बिहारमध्ये जनता राजकीयदृष्ट्या सजग आहे. त्यांना हे पक्क ठाऊक आहे की, देशाच्या सुरक्षेसाठी भारतीय सैन्य सक्षम आहे. देशाला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर सैन्यानं आपलं काम चोख बजावलं आहे."

दिल्लीतही आम आदमी पार्टी आणि काँग्रेस यांच्यात आघाडीची चर्चा सुरु झाली होती. पण आता काँग्रेसनं दिल्लीत आपसोबत कुठलीही आघाडी होणार नसल्याचं स्पष्ट केलं आहे.

मायावती

याबाबत सुरजेवाला म्हणतात की, "दिल्ली काँग्रेसच्या नेत्यांनी आपसोबत आघाडी न करण्याचा निर्णय घेतला आहे. केंद्रीय नेतृत्वानं या निर्णयाचा सन्मानच केला आहे."

'दिल्लीत आघाडी झाली नाही तर भाजप फायद्यात'

आम आदमी पक्षाचे नेते संजय सिंह म्हणतात की आघाडीसाठी आम्ही पुढाकार घेतला होता, विचारणा केली होती. मात्र दोन्ही पक्षात कधीही औपचारीक बातचित झाली नाही.

ते सांगतात की, "आघाडी होणं गरजेचं का आहे? हे समजून घ्यायला...