... काम करतो तेव्हा आपली मान खाली झुकते त्यामुळे मानेच्या स्नायूंवर तणाव पडतो. हा तणाव कमी व्हावा म्हणून एक नवं हाड 'संतुलन' म्हणून तयार होतं, असं शाहर सांगतात.

शाहर सांगतात, कुबड काढून बसल्यामुळे हे हाड तयार होत आहे. गॅजेट येण्यापूर्वी अमेरिकेत लोक बराच वेळ पुस्तक वाचत असत. असं म्हटलं जात होतं की साधारण व्यक्ती सरासरी रोज दोन तास पुस्तक वाचत असे. पण आताच्या काळात लोक स्मार्टफोनवर दुप्पट वेळ खर्च करत आहेत.

खिळ्यासारखं हाड किंवा स्पाइक संदर्भात पहिला रिसर्च 2012मध्ये भाराच्या ऑस्टिओलॉजिकल लॅबमध्... उर्वरित लेख लिहा:

्यांवर तणावच पडत नाही. बरेच जण लिक्विड डाएट घेतात. त्यामुळे दातांची तक्रार पण अनेकांत दिसते.

नाण्याच्या दोन बाजू असल्याप्रमाणे आधुनिक जीवनशैलीचे फायदे आणि तोटे दोन्ही आहेत. फायदा करून घ्यायचा की नुकसान करून घ्यायचं हे आपल्या हातात आहे.

आधुनिक राहणीमानानं आपलं जीवन सोपं आणि प्रगतीशील बनवलं आहे पण आपल्या चुकीच्या सवयींमुळे आपण आपल्यासमोरच अडचणी उभ्या केल्या आहेत. आता निर्णय तुमच्या हाती आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... काम करतोय. डॉक्टरांची चूक काहीच नाही. मृतदेहाच्या बाजूला इतर रुग्णांवर उपचार सुरू आहेत. उद्या डॉक्टर उपचार देत नाहीत असाही व्हीडिओ काढून टाकला असता. त्यामुळे रुग्णांवर उपचार करायचे का नाहीत, असे दोन्ही प्रश्न निर्माण होतात."

'परस्पर अत्यंसंस्काराला परवानगी देतात'

मुंबई महापालिकेच्या नायर रुग्णालयात इन्फेक्शन कंट्रोल नर्स म्हणून आंकांक्षा बागवे काम करतात. नायर रुग्णालयाला मुंबई महापालिकेने कोव्हिड-19 रुग्णालय घोषित केलं आहे.

आकांक्षा बागवे म्हणतात, "नातेवाईक मृतदेहाजवळ येत नाहीत. आपल्या प्र... उर्वरित लेख लिहा:

अॅंबुलन्समध्ये ठेवावं लागलं. हा आजार भयानक आहे. लोकांना भीती वाटते आपल्याला इन्फेक्शन होईल याची."

अॅम्ब्युलन्स ड्राइव्हर नितीन मंचेकर

राज्यात आणि मुंबईत कोरोनाग्रस्तांची संख्या वाढतेय. पण दुसरीकडे मुंबईत अॅंब्युलन्सची संख्या देखील कमी आहे.

नितीन सांगतात, "अॅंब्युलन्सची संख्या कमी आहे. एकदा रुग्णाला घेऊन गेल्यानंतर अॅंब्युलन्स पूर्ण सॅनिटाईज करावी लागते, त्यात वेळ जातो. त्यामुळे सरकारने याकडे लक्ष दिलं पाहिजे."

दुसरा एक अनुभव नितीन सांगतात, "एकदा धारावीत एक वृद्ध रुग्णाला घेण्यासाठी गेलो होतो. त्यांना चालता येत नव्हतं. मी मदत मागितली. एक मुलगा पुढे आला, पण त्याच्या कुटुंबीयांनी त्याला नको जाऊस, असं सांगितल्यानंतर तो मागेच राहिला. मलाच मग त्या रुग्णाला उचलून अॅंब्युलन्सपर्यंत आणावं लागलं."

मृतदेह ताब्यात घेतला आणि कोरोना झाला

एकीकडे, कोरोनामुळे मृत्यू झाल्यानंतर नातेवाईक रुग्णाचा मृतदेह ताब्यात घेण्यासाठी नकार देतात. कोरोनाबाधित रुग्णाचा मृतदेह रुग्णालयातच सोडून देतात. मृतदेहावर स्माशानात अंत्यसंस्कार होतानाही उपस्थित राहत नाहीत. तर दुसरीकडे मुंबई जवळच्या उल्हासनगर भागात मात्र कोव्हिड-19 संशयित रुग्णाच्या मृतदेहाला आंघोळ घालण्याचा प्रकार उघडकीस आला आहे.

धक्कादायक गोष्ट म्हणजे, कोव्हिड-19 संशयित रुग्णाच्या मृतदेहाला आंघोळ घालून अंत्यसंस्कार करणाऱ्या 10 नातेवाईकांना आता कोरोनाचा लागण झालीये. उल्हासनगर महापालिका आयुक्त सुधाकर देशमुख यांनी या वृत्ताला दुजोरा दिला आहे.

कसा घडला हा प्रकार?

9 मे रोजी उल्हासनगरच्या सरकारी रुग्णालयात एका रुग्णाचा मृत्यू झाला. हा रुग्ण कोव्हिड-19 संशयित असल्याने रुग्णालयाने घशाचा नमुना घेवून तपासणीसाठी पाठवला. कोव्हिड-19 संशयित असल्याने मृतदेह नातेवाईकांना ताब्यात देण्यास नकार दिला. मात्र, लॉकडाऊनचे सर्व नियम पाळून अंत्यसंस्कार करण्यात येतील असं लेखी आश्वासन दिल्यानंतर रुग्णालयाने मृतदेह नातेवाईकांना सूपूर्द केला.

उल्हासनगर महापालिकेचे आयुक्त सुधाकर देशमुख

याबाबत बोलताना उल्हासनगर महापालिका आयुक्त सुधाकर देशमुख म्हणाले, "कोव्हिड-19 ने मृत्यू झालेल्या रुग्णाच्या मृतदेहाला स्पर्श केल्याने कोरोना होण्याची शक्यता असते. कारण मृतदेह इन्फेक्शिअस असतो. त्यामुळे योग्य ती काळजी घ्यावी लागते. मात्र या प्रकरणात नातेवाईकांचा बेजबाबदारपणा त्यांना कोरोनाची लागण होण्यासाठी कारणीभूत आहे....


... काय काळजी घ्यायला हवी?

उत्तर:  जरी कोरोना व्हायरस नवीन असला, तरी याचं स्वरुप 80 टक्के सर्वसाधारण असतं. व्यवस्थित उपचार झाले नाहीत, तरच मृत्यू होतो. मृत्यूचं प्रमाण दोन ते अडीच टक्के एवढेच मर्यादित आहे.

मात्र, संसर्ग झपाट्यानं होणं, हाच या व्हायरसचा गुणधर्म आहे. त्यामुळं संसर्ग होऊ नये याची खबरदारी घेणं आवश्यक आहे.

गर्दीच्या ठिकाणी जाणं टाळावं. त्यासाठी काही कठोर निर्णय घेतले गेलेत.

मुंबई, नवी मुंबई, ठाणे, पुणे, पिंपरी चिंचवड, नागपूर अशा बाधित जिल्ह्यात सिनेमागृह, नाट्यगृह, स्वीमिंग टँक आणि... उर्वरित लेख लिहा:

.

हेही नक्की वाचा -

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... काय?

एकूण सहा Infinity Stones द्वारे भौतिक मार्व्हल विश्वातील सहा विविध शक्ती नियंत्रित करता येऊ शकतात -

1.       काळ (Time stone) - ज्याने तुम्ही मागे भुतकाळात जाऊ शकता किंवा फॉर्वर्ड करून भविष्यात.

2.       ऊर्जा (Powers stone) - ज्याने तुम्हाला इतकी ऊर्जा मिळू शकते की तुम्ही एखादा ग्रह उद्ध्वस्त करू शकता.

3.       अंतराळ (Space stone) - ज्याने तुम्ही एका विश्वातून दुसऱ्या विश्वात जाऊ शकता, एका जादुई पोर्टलमधून त्वरित.

4.       बुद्धी (Mind Stone) - लोकांच्या बुद्धीवर ताबा मिळवून त्यांना... उर्वरित लेख लिहा:

क्त पहाटे पूर्ण तयारीनिशी आले होते, अगदी अव्हेंजर्सचे टीशर्ट घालून वगैरे. सिनेमा सुरू झाला तेव्हा टाळ्या-शिट्ट्या वाजल्या, प्रत्येक हिरोच्या एंट्रीवर टाळ्या आल्या आणि प्रत्येकाच्या खास शस्त्रासाठी विशेष टाळ्या तर आल्याच. काही दुःखद घटनांमुळे अनेक जण रडलेसुद्धा.

आणि 'एंडगेम'च्या अखेरीस येणारे एंड क्रेडिट संपेपर्यंत लोक हॉलमध्ये वाट पाहत थांबलेले. कारण मार्व्हल सिनेमांचं एक वैशिष्ट्य आहे - शेवटी येणाऱ्या कलाकारांच्या नावांच्या अंती काही सेकंदांचा टीझर येतो, ज्यातून पुढच्या कथेबद्दल काहीतरी खूण सापडते.

पण MCUच्या या अखेरच्या सिनेमात असं काही होतं का? #DontSpoilTheEndgame असाही एक हॅशटॅग ट्रेंड आहे, म्हणून मी हे सांगणं बरोबर नाही. तुम्ही स्वतः जाऊन पाहायला हवं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... काय?

भारतात आणि जगभरात कोव्हिड-19 ग्रस्त रुग्णांवर उपचारात प्लाझ्मा फायदेशीर आहे का, हे शोधण्यासाठी चाचण्या करण्यात आल्या. ज्यात, कोरोनाग्रस्तांचा मृत्यू रोखण्यासाठी प्लाझ्मा फायदेशीर नाही, असं स्पष्ट झालं.

भारतातल्या 10 प्रयोगशाळा मिळून कोरोनाचं सिक्वेन्सिंग करतायत.

इंडियन काउन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्चने देशभरातील 39 रुग्णालयात प्लाझ्माची ट्रायल केली होती. ICMR च्या संशोधनातील निरीक्षण,

ICMR चे संचालक डॉ. बलराम भार्गव म्हणतात, "मध्यम आणि तीव्र स्वरूपाचा संसर्ग असलेल्या कोरोना रुग्णांचे मृत्य... उर्वरित लेख लिहा:

न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


... कायद्यानं आवश्यक असलं तरी त्यासाठीच्या निषेधाचं प्रमाण हाताबाहेर गेलं आहे, असं महिलांनी पुढे म्हटलं आहे.

या प्रकारामुळे स्त्रिया दुबळ्या असतात आणि त्या शाश्वत पीडित असतात अशी सामाजिक भावना निर्माण होत आहे, असं या पत्रलेखिकांनी म्हटलं होतं.

महिला म्हणून आम्ही स्वत:ला या प्रकारच्या स्त्रीवादात मोडत नाही. ज्यात शक्तीच्या दुरुपयोगाचा निषेध न करता फक्त पुरुष आणि लैंगिकतेचा तिरस्कार तेवढा केला जातो.

पत्रावर स्वाक्षरी कुणाकुणाची?

कॅथरिन डेन्यू या पत्र लिहिलेल्या महिलांपैकी एक आहेत.

या पत्रावर स्... उर्वरित लेख लिहा:

क छळवणूक झालेले जगभरातील महिला आणि पुरुष त्यांचे-त्यांचे अनुभव #MeToo या हॅशटॅगखाली सोशल मीडियावर शेअर करत आहेत.

फ्रान्समध्ये ट्वीटर युजर #Balancetonporc ("rat on your dirty old man") या हॅशटॅगचा वापर महिलांना त्यांची छळवणूक करणाऱ्यांविरोधात आवाज उठवण्यास मदत व्हावी यासाठी करत आहेत.

आतापर्यंत 100 पेक्षा अधिक चित्रपटांत काम करणाऱ्या डेन्यू यांना ऑस्करसाठी नामांकन मिळालं होतं. डेन्यू यांनी 1957 साली चित्रपट क्षेत्रातल्या कारकिर्दीला सुरुवात केली होती.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... कार थांबून लिफ्ट घेत होते. कारसेवक सामान्य माणसांनाही थांबवून टिळा लावून त्यांना लाडू देत होते. त्यांना जय श्री राम म्हणायला सांगत होते."

बाबरी मशिदीच्या पूर्वेकडे जवळपास 200 फूट अंतरावर रामकथा कुंजमध्ये एका मोठा स्टेज उभारण्यात आला होता. सर्व नेते, महंत आणि साधू तिथेच होते.

आसपास असलेल्या जन्मस्थान, सीता रसोई आणि मानसभवन सारख्या इमारतींमध्येही सांकेतिक कारसेवा बघण्यासाठी लोकांनी गर्दी केली होती.

प्रशासनाने सीता-रसोई इमारतीत केंद्र उभारलं. सर्वोच्च न्यायालयाचे निरीक्षकही तिथेच होते. डीएम-ए... उर्वरित लेख लिहा:

ं. ते सगळे चबूतऱ्याकडे जात होते. हे लोक दिसताच कारसेवक बाबरी मशिदीवर चढू लागले.

"मशिदीच्या मागच्या बाजूला उतार होता. त्या बाजूला सुरक्षेसाठी म्हणून लोखंडी कुंपण टाकलं होतं. मात्र, लोक त्याच लोखंडी पाईपवरून चढले आणि तोड-फोड सुरू केली. कारसेवेच्या ठरलेल्या वेळेच्या आधीच लोक बाबरी मशिदीवर चढले होते."

रामदत्त त्रिपाठींनी सांगितलं की 200-250 लोक मशिदीच्या दिशेने धावले आणि परिसरात मोठ-मोठ्याने घोषणाबाजी सुरू झाली. कारसेवकांच्या ठिकाणी कॅम्प उभारले होते. त्यामुळे तिथे फावडे, कुऱ्हाडी असे अवजारंही होते. काही लोक हे अवजार घेऊन धावले.

बीबीसीसाठी या घटनेचं वार्तांकन करण्यासाठी पोहोचलेले पत्रकार कुर्बान अली यांनी सांगितलं की राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या लोकांनी मशिदीत घुसण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या काही लोकांना थांबवण्याचाही प्रयत्न केला.

"सुरुवातीला लालकृष्ण आडवाणींनीही प्रयत्न केला. मात्र, तिथे उमा भारती आणि साध्वी ऋतंभराही होत्या आणि त्या आनंद साजरा करत होत्या."

ज्येष्ठ पत्रकार शरत प्रधान सांगतात, "काही जण 'एक धक्का और दो, बाबरी को तोड दो', अशी घोषणाबाजीही करत होते."

दोन वाजेच्या आसपास पहिला घुमट पाडण्यात आला. हा घुमट पाडायला बराच वेळ लागला होता. मोठ-मोठ्या आणि जाड दोरांनी घुमट ओढून ते पाडण्याचे प्रयत्न सुरू होते. काही लोक अवजारांनी पाया खोदत होते.

पहिला घुमट पडला तेव्हा काहीजण त्याखाली दबल्याच्याही बातम्या आल्या.

हिसाम सिद्दिकी सांगतात, "मी बघितलं की कुणाच्या हातून रक्त येतंय, कुणाचा हात तुटलाय, कुणावर मलबा पडलाय. मात्र, तरीही हे लोक पूर्ण ताकदिनीशी मशीद तोडत होते."

हिसाम सांगतात की, "एकीकडे काही कारसेवक मशिदीवर चढत होते, तोडत होते आणि दुसरीकडे काही कारसेवक पत्रकारांना शोधत होते. इथून कुठलीच बातमी बाहेर पडता कामा नये, यासाठी त्यांचे प्रयत्न सुरू होते."

विशेषतः ते पत्रकार ज्यांच्याकडे कॅमेरे होते.

'पत्रकारांना बेदम मारहाण'

राजेंद्र कुमार सांगतात, "जमावाचा हल्ला काय असतो, लूट काय असते, हे मी त्या दिवशी बघितलं."

ते पुढे सांगतात, "मी फोटो काढायचा प्रयत्न केला तेव्हा कारसेवकांनी मला बेदम मारहाण करायला सुरुवात केली. इतर काही पत्रकारांनाही मारहाण होत असल्याचं मी बघितलं. मला इतकं मारलं होतं की माझ्या जबड्याला जबर मार बसला होता."

बीबीसीच्या टीमसोबतही असंच घडलं. बीबीसीचे मार्क टुली यांच्यासोबत असणारे रामदत्त...


... कालावधीत हॉस्पिटलमध्ये असतांना त्यांच्या अनेक मेडिकल टेस्ट केल्या गेल्या आणि त्यांच्या आत्ताचे परिणाम हे लसीकरणापूर्वीच्या कोणत्या तरी शारीरिक कारणाशी जुळवण्याचे प्रयत्न झाले. पण त्या सगळ्या टेस्ट्स निगेटिव्ह आल्या आणि सध्या दुष्परिणाम हे लशीमुळंच झाल्याचं समोर आलं आहे."

मेंदूच्या या व्याधीमुळे त्यांच्या आकलन शक्तीवर परिणाम झाला असून नेहमीची साधी कामंही आता करण्यात अडथळा येत असल्याचा या नोटिशीत दावा करण्यात आला आहे. हॉस्पिटलमधून घरी आल्यानंतर या स्वयंसेवकाकडे 'सीरम' वा 'आयसीएमआर' वा 'डिसीजीआय... उर्वरित लेख लिहा:

्या चाचण्या परत सुरु करण्यात आल्या होत्या. त्यानंतर आता ही चेन्नईची घटना समोर येते आहे. त्यासंदर्भात सत्यशोधन करण्यासाठी आणि शंकानिरसन करण्यासाठी औषध महानियंत्रक काय भूमिका घेतात याकडे लक्ष आहे.

इतर कोणत्याही लशींच्या तुलनेत 'कोव्हिशिल्ड' लस भारतात सर्वप्रथम उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे. नुकतीच पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी शनिवारी पुण्यात 'सीरम'ला भेट देऊन या लशीच्या उत्पादनाची तयारी कशी सुरु आहे याची पाहणीही केली होती.

त्या भेटीनंतर 'सीरम'चे सीईओ आदर पूनावाला यांनी येत्या दोन आठवड्यांमध्ये 'कोव्हिशिल्ड'च्या तातडीच्या वापराच्या परवान्यासाठी केंद्र सरकारकडे अर्ज करणार असल्याचंही म्हटलं होतं. पण आता या चेन्नईच्या स्वयंसेवकाच्या दाव्यानंतर या लशीसमोर अजून एक अडथळा आल्याचं दिसतं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... काळजी'

भावेश भाई यांनी सांगतिलं की, "एक दिवस वडिलांसोबत मानसोपचारतज्ज्ञाकडे गेलो. वडील माझ्यावर खूप प्रेम करत असत. मात्र, त्यांना समाजाची भीती होतीच. माझ्या लग्नाबाबत ते अधिक काळजीत असत. पुरुष बनल्यानंतर माझ्याशी लग्न कोण करेल, याची चिंता त्यांना असे. म्हातारपणी माझी कोण सोबत देईल?"

"मी त्यांना हेच सांगत होतो की, माझ्या पतीचा मृत्यू माझ्याआधी होणार नाही, याची काय खात्री आहे? म्हातारपणी मुलं देखभाल करतील, याची काय खात्री? माझे वडील या तर्कांशी सहमत झाले."

भावेश भाई पुढे सांगतात, "माझ्या वडिला... उर्वरित लेख लिहा:

ीठाचे व्हाईस चान्सेलर महिपत सिंह चावडा यांनी म्हटलं की, "जेव्हा आम्हाला भावेशच्या जेंडर डायस्फोरियाची माहिती मिळाली, तेव्हा आम्ही त्यांना मुलांच्या हॉस्टेलमध्ये प्रवेश दिला. आता आम्ही हायकोर्टाच्या आदेशानुसार इतर बदल करत आहोत."

मोठ्या लढाईनंतर विजय मिळाल्यानंतर भावेश भाई यांनी बीबीसी गुजरातीशी बोलताना सांगितले, "एक वेळ होती, जेव्हा मी आत्महत्या करण्याचा विचार करत होतो. मात्र, त्यानंतर मी लढाई देण्याचा निर्णय घेतला. हायकोर्टात जाण्याआधी मी परदेशात शिक्षणासाठी स्कॉलरशिप मिळवली. कोर्टाच्या आदेशानंतर थेट परदेशात जाऊ शकतो. मात्र, मी सरकारी ड्युटीवर आहे आणि रुग्णांची सेवा करतोय. कोरोना संपल्यानंतर मी परदेशात शिक्षणासाठी जाईन."

आता भावेश भाई स्वत:ला पूर्णपणे स्वतंत्र समजत आहेत. ते म्हणतात, आता मी सर्व सामाजिक बंधनांमधून मुक्त झालोय.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


... कावळ्याचं उडणं, मोराचं केकाटणं, लांडगा दिसणं, या सर्वांचा ते त्यांच्या परीने अर्थ लावायचे.

'जिताई पर जाना' म्हणजेच मोहिमेवर जाण्याच्या सात दिवसांआधीपासून 'साता' सुरू व्हायचा. या दरम्यान ठग आणि त्याचे कुटुंबीय खान-पान, झोपणं-उठणं, आंघोळीसारख्या गोष्टीत कठोर नियमांचं पालन करत.

साता दरम्यान बाहेरच्या व्यक्तीशी बोलणं, कुणाला आपल्या घरी बोलावणं किंवा त्याच्या घरी जाणं, या सर्व गोष्टी वर्ज्य असायच्या. या दरम्यान कुठल्याही प्रकारचं दानकर्म केलं जात नव्हतं. नियम इतके कडक असायचे की कुत्र्या-मांजरांन... उर्वरित लेख लिहा:

वर मुद्देमाल मिळण्याची शक्यता नसेल, हत्या बिलकुल व्हायला नको.

टेलरने आपल्या पुस्तकात लिहिलं आहे, "आमीर अलीला आपल्या कृत्याचा जराही पश्चाताप नव्हता." इतर ठगांबद्दलही मेजर जनरल स्लीमन यांनी लिहिलं आहे, "आपण काही चुकीचं करत आहोत, असं त्यांना वाटायचंच नाही. इतर कुठल्याही व्यवसायाप्रमाणे हादेखील एक व्यवसायच आहे, असं त्यांना वाटायचं. निष्पाप लोकांना मारून त्यांना गायब करून दिल्याचं त्यांना जराही दुःख किंवा पश्चाताप नव्हता."

रस्त्यांवर कसे लुबाडायचे?

जिताईवर निघालेल्या ठगांची टोळी वीस ते पन्नास लोकांची असायची. ते साधारणपणे तीन गटांमध्ये चालायचे. एक मागे, एक मध्यभागी आणि एक पुढे. या तिन्ही गटांमध्ये समन्वय साधण्यासाठी एक-दोन माणसं असायची. ते वेगात किंवा हळू चालून एकत्र यायच किंवा दूर-दूर व्हायचे.

अनेक ठगांना अनेक भाषा, संगीत, भजन-किर्तन, नात-कव्वाली आणि हिंदू-मुस्लीम दोन्ही धर्मातल्या चाली-रिती माहिती असायच्या. तीर्थयात्री, लग्नातलं वऱ्हाड, मजारवर जाणारे भाविक किंवा नकली अंत्ययात्रा काढणारे, अशी वेगवेगळी रूपं ते गरजेनुसार धारण करायचे.

एकाच रस्त्यात ते अनेकदा रूप बदलायचे. त्यामुळे अर्थातच वेष बदलण्यात ते पटाईत होते. आपल्या सावजाला जराही संशय येऊ न देता खूप धीराने ते आपलं काम करायचे.

आमीर अलीने टेलर यांना सांगितलं की त्यांनी जे केलं त्याचा त्यांना पश्चाताप नाही

ठगांचे सरदार लिहिता-वाचता येणारे, प्रतिष्ठित व्यक्तींप्रमाणे वागणारे असायचे. आपण जमीनदार आणि धनाढ्य लोकांशी गरजेनुसार कधी नवाबांचा शिपाई, तर कधी मौलवी तर कधी यात्रेकरूंचं नेतृत्व करणारे पंडित म्हणून भेटायचो, याचं तपशीलवार वर्णन आमीर अलीने 'कन्फेशन ऑफ अ ठग' या पुस्तकात केलं आहे.

आमीर अलीने सांगितलं की ठगांना काम वाटून दिलेलं असायचं. 'सोठा' टोळीची माणसं सर्वाधिक हुशार, लोकांना आपल्या वाक् चातुर्याने फसवणारे असायचे. सावज घेरण्यासाठी ते गावात फिरत असायचे. येणाऱ्या-जाणाऱ्यावर लक्ष्य ठेवायचे. मग त्यांच्या मालमत्तेचा अंदाज घेऊन त्यांना फसवायचे. आमिर अलीच्या टोळीचा सोठा गोपाळ होता. तो 'अत्यंत चातुर्याने आपलं काम करायचा.'

सावज हेरला की टोळीतले काही त्याच्या मागे, काही पुढे आणि काही सर्वांत पुढे चालायचे. संपूर्ण रस्ताभर या ठगांची संख्या वाढत जायची. मात्र आपण एकमेकांना ओळखतच नाही, असे ते वावरायचे. आपल्या माणसांना आपल्यासोबत येण्यापासून थांबवण्याचे नाटक...


... काहीच समजत नव्हतं.

'शिक्षा म्हणून जेव्हा माझ्या सहा जणांनी बलात्कार केला'

ते आम्हाला मोसूलच्या इस्लामिक कोर्टात घेऊन गेले. तिथं त्यांनी प्रत्येक महिलेचा फोटो घेतला. मला तिथं हजारो महिलांचे फोटो दिसत होते. प्रत्येक फोटोवर फोन नंबर दिसत होता. ज्या सैनिकाला त्या महिलेची जबाबदारी सोपवण्यात आली त्याचा नंबर त्या फोटोवर असे.

वेगवेगळ्या ठिकाणाहून ISISचे सैनिक कोर्टात येत असत. तिथं आल्यावर ते त्या महिलांच्या फोटोकडं पाहात. जर ती मुलगी आवडली तर फोटोवर असलेल्या सैनिकाशी संपर्क साधून  तिचा भाव ठरवला ज... उर्वरित लेख लिहा:

तुझी हकीकत तू संयुक्त राष्ट्रांमध्ये जाऊन सांग. मी माझी कहानी सांगण्यासाठी कोणत्याही देशात जायला तयार आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... काहीच होत नाहीये. जवळचे पैसेही संपत आलेले असतात. मग अशावेळी गावाला परत कसं जायचं, लोकांच्या प्रश्नांना उत्तरं कशी द्यायची असे प्रश्न पडतात. टेन्शनमध्ये येऊन मग नैराश्य येतं, अगदी आत्महत्येसारखं पाऊलही उचललं जातं."

लोकांच्या प्रश्नांमुळे चीडचीड व्हायची

एक होती राजकन्या संपल्यावर किरण जेव्हा साताऱ्याला आली, तेव्हा तिलाही लोकांच्या प्रश्नांना सामोरं जावं लागलं होतं.

किरण ढाणे

"राजकन्या संपली आणि मी घरी परत आले. तेव्हा नातेवाईक किंवा आजूबाजूचे भेटायला येणारे लोक एकच प्रश्न विचारायचे...आता काय स... उर्वरित लेख लिहा:

च राहते.

किरण ढाणे

एखादी मालिका संपणे हा एक भाग असतो आणि चांगलं चाललेलं काम सोडणं किंवा सुटणं हा दुसरा भाग. टीव्ही इंडस्ट्रीत हा प्रकार खूपदा पाहायला मिळतो. एखादं कॅरेक्टर मालिकेतून रातोरात गायब होतं किंवा रिप्लेस होतं. अशावेळी ती भूमिका करणाऱ्या कलाकाराच्या आयुष्यात अनिश्चिततेचाही काळ येतो.

सेफ झोनमधून बाहेर पडणं अवघड

किरणनंही इंडस्ट्रीमधली ही अनिश्चितता पाहिली आहे. त्यावेळी तिची मानसिक अवस्था काय होती?

"लागिरं झालं जी ही सीरिअल सोडल्यानंतर मला बऱ्याच कमेंट अशा आल्या, की तू एक मोठं काम सोडतीयेस. तू या मालिकेची निगेटीव्ह लीड आहेस, तुझं कॅरेक्टर लोकांना आवडतंय, एक महत्त्वाचा ट्रॅक सुरू आहे, अशावेळी तू ही मालिका कशी सोडू शकतेस? सेफ झोनमधून बाहेर पडणं कठीण असतं. तुझं शूट साताऱ्यामध्येच सुरू आहे. ते काम सोडून तू बाहेर काम मिळवण्यासाठी धडपडणार का? इंडस्ट्रीमध्ये किती स्ट्रगल आहे, हे तुला माहितीये का? शिवाय तू प्रोजेक्ट सोडल्यानंतर लोक तुझ्याबद्दल निगेटीव्ह गोष्टी पसरवतील. हिने प्रोजेक्ट सोडला म्हणजे हिच्यात काहीतरी प्रॉब्लेम असेल किंवा हिने काहीतरी प्रॉब्लेम केला असेल, असं बोललं जाईल. पण मी त्याचा विचार नाही केला."

किरण ढाणे

एका मध्यमवर्गीय कुटुंबातून आलेली, घरामध्ये अभिनयाची कोणतीही पार्श्वभूमी नसलेली किरण ग्लॅमरच्या जगात टिकून राहण्यासाठी धडपडतीये. या प्रवासात ताण आहेत, मानसिकदृष्ट्या थकवणारे चढ-उतारही आहेत. पण त्यांना सामोरं जाण्याची तिची तयारी आहे. कारण तिच्यासाठी हा स्ट्रगल म्हणजे आयुष्यातली खूप मोठी समस्या नाहीये.

"बाहेर फिरतो, तेव्हा कळतं, की समाजात आपल्यापेक्षा मोठे प्रॉब्लेम असलेले लोक आहेत. ते त्या प्रॉब्लेमशी डील करू शकतात, तर आपण का नाही? त्यांच्याशी बोलल्यानंतर जाणवतं, की माझा प्रॉब्लेम एवढासा आहे. एवढ्याशा प्रॉब्लेमवर मी रडत बसले, तर मी आयुष्यात मोठ्या प्रॉब्लेमला कसं सामोरं जाणारं?  कारण आयुष्यात पुढं जायचं असेल, तर प्रॉब्लेमला तर सामोरं जावंच लागणार? कारण जेवढा प्रॉब्लेम मोठे, तेवढं यश मोठं..."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... किंवा अपराधी वाटतं.

महिलांनी हस्तमैथुन करण्याचे फायदेही त्या विषद करतात. "हस्तमैथुनामुळे वाईट काही होत नाही. उलट शरीरात मुड चांगला करणारी संप्रेरक स्रवतात. या संप्रेरकांमुळे तणाव कमी होतो आणि मासिक पाळीत होणारा त्रासही कमी होऊ शकतो. तुम्हाला लैंगिक आजार होत नाही, आणि महत्त्वाचं म्हणजे यात गरोदरपणाचा धोका नसतो."

आणखीही फायदे आहेत. स्लीप मेडिसीन या वैज्ञानिक मासिकात प्रसिद्ध झालेल्या एका अभ्यासानुसार हस्तमैथुनामुळे restless leg syndrome (मज्जासंस्थेचा एक आजार ज्यामुळे सतत पाय हलवण्याची इच्छा ह... उर्वरित लेख लिहा:

या नात्यातला बायका, सगळ्यांनी मला सांगितलं आहे की त्यांनी हस्तमैथुन कधी ना कधी ट्राय केलं आहे. पण त्याकडे बघायची समाजाची दृष्टी स्वच्छ नसल्याने त्यांना प्रचंड अपराधी वाटतं. मला समजत नाही यात अपराधी वाटण्यासारखं काय आहे? तुमचं डोकं दुखायला लागलं की तुम्ही डोकं चेपता ना? तितकंच हे नैसर्गिक आहे हे. तुम्हाला होणाऱ्या सेन्सेशन्स त्या त्या वेळी पूर्ण करणं या गैर काहीच नाही," असं त्या म्हणाल्या.

पण समाजाने मात्र या नैसर्गिक गोष्टीचा अधिकार स्त्रियांना नाकारला आहे. आपल्या भाषेत हस्तमैथुनाच्या क्रियेला स्त्रियांच्या अनुषगांने शब्दच नाहीत. जे आहेत ते पुरुषांनी क्रिया करण्यावर आहेत. "म्हणजे आपल्या एक कन्सेप्ट म्हणूनही स्त्रियांचं हस्तमैथुन मान्य नाही," असं त्या सांगतात.

शर्मिला असो वा योजना, दोघींनाही यावर एकच उपाय दिसतो. "स्त्रियांच्या मनातला अपराधीभाव आणि संकोच घालवण्यासाठी यावर खुलेपणाने चर्चा करणे. जेव्हा स्त्रिया यावर खुलेपणाने बोलून आपले अनुभव मांडायला लागतील, तेव्हाच समाजातून या गोष्टीला होणारा विरोध कमी कमी होत जाईल.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... किंवा लॅपटॉप जवळून पाहिल्यामुळे डोळ्यांवर तणाव येतो, डोळ्यांवर सूज येणे, जळजळ होणे, डोळे कोरडे होणं. या गोष्टींमुळे मुलांची दृष्टी अशक्त होऊ शकते आणि ज्यांना आधीपासूनच चष्मा आहे त्यांचा नंबर वाढू शकतो.

डॉ. अनिता सांगतात की डोळ्यांबरोबरच पाठ आणि कंबरेची देखील काळजी घेणं आवश्यक आहे. त्यासाठी या गोष्टींवर लक्ष द्यावं.

बसण्याची स्थिती- लॅपटॉप किंवा फोन लोळून वापरू नका. खुर्ची आणि टेबलचा वापर करा. लॅपटॉप आणि फोनची उंची डोळ्यांच्या समांतर असायला हवी.

 स्क्रीन 33 सेमी दूर असायला हवी. मोबाईल आणि ल... उर्वरित लेख लिहा:

त की त्यांच्या मुलीने कुणाला न सांगताच लहान मुलांचे चॅनेल सबस्क्राइब केले आणि ती पाहू लागली. तसेच सतत हेडफोन लावून ते कार्यक्रम ऐकत असे. मग मी तिला स्पीकरवरच ऐक असा आग्रह केला. तिचं रूटीन बदललं. ती आता सायकलिंग आणि योगासनंही नियमित करत आहे. यामुळे आयुषीला खूप फायदा झाला.

फोन आणि लॅपटॉपची सवय भविष्यात त्रासदायक ठरू शकते असं डॉ. पंकज कुमार यांना वाटतं. जेव्हा शाळा सुरू होतील तेव्हा त्यांच्या या सवयी बदलण्यात खूप वेळ जाईल. हायपरअॅक्टिव्ह डिसॉर्डर, डिप्रेशन आणि सोशल अँग्झायटी असलेली मुलं स्क्रीनकडे आकर्षित होतात.

या गोष्टींवर लक्ष ठेवावं असा सल्ला पंकज कुमार देतात.

लहान मुलांचं आरोग्य आणि अभ्यासक्रम

यावेळी शाळांसमोर दुहेरी आव्हान आहे. एकाबाजूने त्यांना त्यांचा अभ्यासक्रमही संपवायचा आहे आणि दुसरीकडे त्यांच्या आरोग्यावरही लक्ष ठेवायचं आहे.

अशा वेळी सरकारने दिलेली नियमावली फायदेशीर ठरू शकते.

दिल्लीच्या जहांगीरपूरच्या के ब्लॉकमध्ये असलेलं गवर्नमेंट गर्ल्स सीनियर सेकंडरी स्कूलच्या प्रमुख बेला जैन म्हणतात की स्क्रीनटाइम करण्याची दोन तीन कारणं होती.

पहिलं कारण म्हणजे पालकांचे फोन येत असत आणि ते सांगत की मुलांचं लॅपटॉपवर बसणं वाढलं आहे आणि ते कुणासोबत मिसळत नाहीत. काही कुटुंबं अशी आहेत ज्यांच्याकडे एकच मोबाईल आणि शिकणारी मुलं जास्त आहे. क्लासेस कमी झाल्यावर सर्वांना संधी मिळेल.

यामुळे शिक्षकांना देखील थोडीशी उसंत मिळेल. कारण सातत्याने ते देखील स्क्रीनवरच असत. आता वेळ अधिक मिळाल्यावर त्यांना अधिक विचार करता येईल.

ग्रेटर नोएडातील सर्वोत्तम इंटरनॅशल स्कूलच्या संचालक प्रिन्सिपल डॉ. प्रियंका मेहता सांगतात की या नियमावलीमुळे स्पष्टता आली आहे.

अभ्यासक्रम पूर्ण करण्याच्या आव्हानाबद्दल त्या सांगतात, सर्वांनी हे लक्षात घेण्याची आवश्यकता आहे की या कठीण काळात शिक्षण सुरू ठेवणं महत्त्वाचं आहे. अभ्यासक्रमातील महत्त्वपूर्ण गोष्टी सुटता कामा नयेत याची आम्ही काळजी घेत आहोत.

आम्हाला हे देखील पाहावं लागत आहे की कोणत्या मुलाला काय शिकवायचं आहे आणि त्या मुलाचे पालक त्याला कोणत्या सुविधा देऊ शकतात. त्यांनी सांगितलं की सीबीएसई शाळेत पाचवी पर्यंतचा सिलॅबस आम्ही ठरवू शकतो. याबरोबरच हे देखील सांगितलं जात आहे की ऐच्छिक कॅलेंडरही फॉलो करा.

नॅशनल करिकुलम फ्रेमवर्कमध्ये हे देखील सांगण्यात आलं आहे की कोणत्या वयापर्यंत मुलाला...


... किंवा श्वसनाचा त्रास होता. म्हणजेच ज्या महिलांना काही आजार आहेत त्यांना कोरोना व्हायरसमुळे मृत्यू होण्याचा धोका अधिक आहे.

कोणकोणते आजार मृत्यूची शक्यता वाढवतात?

कोरोनामुळे जीव जाणाऱ्या सगळ्या लोकांचा जीव काही कोव्हिड-19मुळे, म्हणजे फुफ्फुसांच्या इन्फेक्शनमुळे जात नाही. सुरुवात तिथून होते आणि मग इतर गुंतागुंत वाढून जीव जातो, असंही होतं. त्यामुळे कोव्हिड-19च्या मृतांचा आकडा असं म्हणण्यापेक्षा कोव्हिड-संबंधित मृतांचा आकडा असं म्हणायला हवं, खरं तर.

महाराष्ट्रात दुसरा मृत्यू झालेली व्यक्ती ही ... उर्वरित लेख लिहा:

टिंग करताहेत. ज्यांच्यात लक्षणं दिसत नाहीत, तेही पॉझिटिव्ह असू शकतात. अशी माणसं एकूण आकड्यांत धरले जातात. त्यामुळे मृतांची टक्केवारी कमी वाटते. उलट भारतासारखा देश आहे, जिथे लाखो लोकांचं टेस्टिंग होत नाहीये. त्यामुळे लक्षणं दिसत नसलेल्या लोकांना मोजलं जाणार नाही. त्यामुळे एकूण कोरोना झालेल्या लोकांचं प्रमाण कमी भासेल आणि मृतांची टक्केवारी जास्त वाटेल.

5. मृत्यूचं कारण - समजा एखादा कॅन्सर पेशंट आहे आणि त्याला कोव्हिड झाला. कोव्हिडमुळे त्याचा कॅन्सर बळावला आणि त्यात त्याचा मृत्यू झाला तर मग तो कोव्हिडचा मृत्यू की कॅन्सरचा? वेगवेगळ्या देशात याबद्दल वेगवेगळे नियम आहेत. त्यामुळे आकडे वेगवेगळे येऊ शकतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... किंवा स्वातंत्र्याच्या अर्थविश्वाची जागा सामाजिक-आर्थिक अर्थविश्वाने घेतली. एका मर्यादेपर्यंत ही गोष्ट स्वाभाविक व समजून घेण्यासारखी आहे. पण ते न करता ही मंडळी अस्तित्वात असलेल्या चर्चाविश्वातील सोयीस्कर आणि फॅशनेबल स्थान पकडून कोणाला तरी लक्ष्य बनवतात. एकूण अकडेमिक्सची ज्ञानव्यवहाराची चिंता वाटते.

स्वातंत्र्यलढा सुरू असताना, स्वातंत्र्यवाद्यांनी सुधारणावाद्यांवर टीका केली. प्रसंगी उपेक्षा करत. सुधारणेच्या चर्चाविश्वाचे सीमांतीकरण करायचा प्रयत्न केला, याबाबत शंका घेण्याचे कारण नाही. परंतु वर ल... उर्वरित लेख लिहा:

सर्वेसर्वा नव्हते. (मालकीचा मुद्दा आणखी वेगळा.) वर्तमानपत्रे सुरू झाली स्वत: चिपळूणकरांसह आणखी काही मंडळी त्यात होती. आणि मुख्य म्हणजे पत्राचे धोरण व भूमिका सामूहिक निर्णयातून ठरत असे व ते टिळकांवरही बंधनकारक असे.

लोणावळा इथे भरलेल्या अस्पृश्यता निवारण परिषदेतील टिळकांचे भाषण केसरीत छापले गेले नाही. ते टिळकांचे वैयक्तिक मत होते. पत्राच्या धोरणाशी विसंगत होते. अर्थात ते केसरी-मराठात छापून आले नाही तर अन्य वर्तमानपत्रात छापून आले. टिळकांसाठी ते पुरेसं होतं.

ते भाषण त्यांच्या वर्तमानपत्रातून छापून न आल्यामुळे फारतर त्यांच्यावर दुटप्पीपणाचा आरोप होणार होता. तो झाला व त्याने मिस्टर टिळक वेगळे आणि संपादक वेगळे असं म्हणून त्यांनी उत्तरंही दिली. टिळकांचे भाषण अस्पृश्यतेच्याविरुद्ध होते आणि त्यांचे मत सर्वांना ज्ञात झाले. अशा परिस्थितीत भाषणातील आशयाचे महत्त्व असायचे की ते केसरीत आले नाही याला महत्त्व असायचे हे विचारपूर्वक ठरवावे लागेल.

राजकारणात टिळकांना साथ देणारे भारतातील प्रमुख अस्पृश्यतानिवारक विठ्ठल रामजी शिंदे एकत्र राजकारणासाठी आपले अस्पृश्यतानिवारणाचे कार्य सोडून टिळकांबरोबर पूर्णवेळ राजकारण करण्याच्या विचारात होते. पण स्वत: टिळकांनी यात मोडता घातला. तुमचे हे काम स्वराज्याइतकेच महत्त्वाचे आहे असेही ते म्हणाले. मुद्दा टिळकांचा बचाव किंवा समर्थन करण्याचा नसून टिळकांना समजून घेण्याचा आहे. त्यासाठी हे उदाहरण दिले.

टिळक विरुद्ध रानडे ही मांडणी चुकीची

न्या. रानडे यांना टिळकांच्या विरोधात उभे करणाऱ्या अभ्यासकांना हे ठाऊक नसते की जोतीराव फुले यांच्यासाठी रानड्यांची भूमिका शेतकऱ्यांच्या हिताची नव्हती. ती ब्राह्मणी होती. फुल्यांनी केवळ रानड्यांची शेती व शेतकरी यांच्याविषयीची भूमिका खोडून काढण्यासाठी 'इशारा' नावाची पुस्तिका प्रसूत केली.

इतिहासामध्ये जेव्हा अशा प्रकारच्या विसंगती आढळतात तेव्हा तत्कालीन परिस्थितीचे तर्कशास्त्र तपासावे लागते. ते नीट करता आले तर असेही दिसते की व्यक्तीच्या वागण्यातील विसंगती ही परिस्थितीमधील विसंगती असते. तिच्यावर मात करणे शक्य नसेल तर तिचे प्रतिबिंब वागण्यात पडते.

लोकमान्य टिळक

भारतातील ब्रिटिश वसाहतवादाच्या राजवटीत येथील परिस्थिती विलक्षण व्यामिश्र, गुंतागुंतीची झाली. देशातील मध्ययुगीन, सामाजिक व आर्थिक व्यवस्था मुख्यत्वे जातिधिष्ठित होती. ब्रिटिश काळात ब्रिटिशांच्या...


... की शेतकरी त्यांचा शेतीमाल बाजारपेठांपर्यंत घेऊन जाऊ शकतील. आम्ही चर्चा करतो आहोत आणि मार्ग शोधायचा प्रयत्न करतो आहोत. पण कर्फ्यू मात्र राहणारच. मी तो पंजाबमध्ये असा लगेच उठवणार नाही. मी कोणतीही तारीख वा वेळ सांगू शकणार नाही. परिस्थिती कशी बदलते याकडे पहावं लागेल. जर ती नियंत्रणात येत असेल तर थोडी शिथिलता देता येईल. पण जर नियंत्रणात येत नसेल तर मात्र आहे ती स्थिती कायम ठेवावी लागेल."

पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी देशभरात 24 मार्चपासून लॉकडाऊन घोषित केल्यानंतर देशभरातली रेल्वे सेवाही थांबविण्यात आली... उर्वरित लेख लिहा:

ेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... की, केवळ सहा टक्के असे शेतकरी आहेत.

त्यामुळे मला असे वाटते की, पंजाब, हरियाणा येथील शेतकऱ्यांना दुसरी पीक पिकवण्यासाठी केंद्र सरकारने प्रोत्साहन दिले पाहिजे. पंजाबमध्ये भाताची लागवड इतकी वाढत आहे की पीक एमएसपीमध्ये विकले जाते. पण यामुळे तेथील पाण्याची पातळी बरीच कमी झाली आहे. ते पंजाबच्या हिताचे नाही.

पण आजच्या दिवशी पंजाबमधील शेतकऱ्यांना खात्री नाही की इतर पिकांची लागवड झाली तर त्यांना बाजारात रास्त भाव मिळेल. त्यासाठी सरकारला शेतकऱ्यांचं मन वळवावं लागेल. यासाठी त्यांना नव्या योजना तयार कर... उर्वरित लेख लिहा:

े. पण एक उपाय असा आहे जो शेतकरी आणि केंद्र सरकार दोघांचेही समाधान करू शकेल आणि वाद मिटेल असे त्यांना वाटते.

"आता दोन्ही बाजूच्या लोकांसाठी कृषी कायदा महत्त्वाचा प्रश्न बनला आहे आणि कायदा सुव्यवस्थेवरही प्रश्न उपस्थित होत आहे.

आपण दिल्ली ठप्प करू आणि सरकारकडून आपल्या मागण्या पूर्ण करून घेऊ असं शेतकऱ्यांना वाटतं. दुसऱ्या बाजूला केंद्र सरकार कायदा मागे घेण्याच्या विचारात नाही असं दिसतं.

केंद्र सरकारने सुरुवातीला एक चूक केली. नवीन कृषी कायदा तयार करत असताना त्यांनी एक तरतूद अशी करणं गरजेचे होते ज्यानुसार, हा कायदा अधिसूचना आल्यावरच लागू केला जाईल. प्रत्येक राज्य आपल्या राज्यात अधिसूचना जारी करण्याची तारीख ठरवू शकते. आपल्या राज्यात हा कायदा कधी लागू करायचा आहे हा अधिकार राज्य सरकारकडे सोपवला असता तर यामुळे सर्व समस्या सुटल्या असत्या.

पंजाब, हरियाणा व्यतिरिक्त इतर राज्यांत हा कायदा लागू झाल्यानंतर त्याठिकाणी शेतकऱ्यांना फायदा झाला असता हे पाहिल्यानंतर पंजाबच्या शेतकऱ्यांनी स्वत: हा कायदा लागू करण्यासाठी विचारणा केली असती.

पंजाबच्या शेतकऱ्यांची परिस्थिती इतर राज्यातील शेतकऱ्यांपेक्षा वेगळी आहे. ही समस्या आहे.

सरकार अजूनही कायद्यात अशी तरतूद करू शकते. त्यामुळे कायदा मागे न घेता कायद्याची अंमलबजावणीची कधी आणि कशी करायची हे राज्य सरकारवर सोपवता येईल.

पण आता विलंब झाला आहे. शेतकरी सहमत होतील असं मला वाटत नाही, पण हा मधला मार्ग आहे. असे केल्याने केंद्र सरकारचेही नुकसान होणार नाही. केंद्र सरकार ज्या कृषी सुधारणांबद्दल बोलत आहे त्या कृषी सुधारणांची पूर्तताही केली जाईल."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता. रोज रात्री 8 वाजता बीबीसी मराठीच्या फेसबुक पेजवर कोरोना पॉडकास्ट पाहायला विसरू नका.)


... की, लोकांना आपल्या भाषणानं मंत्रमुग्ध करणारे वाजपेयी आपल्या खाजगी आयुष्यात अतिशय अंतर्मुख आणि लाजाळू होते.

त्यांचे खासगी सचिव शक्ती सिन्हा सांगतात की, जर चार पाच लोक त्यांच्या आसपास गोळा झाले तर त्यांच्या तोंडून शब्द फुटायचा नाही. पण ते इतरांच्या गोष्टी अत्यंत बारकाईनं ऐकत आणि अतिशय विचारपूर्वक प्रतिक्रिया देत.

मणिशंकर अय्यर आठवण सांगतात की, जेव्हा वाजपेयी पहिल्यांदा परराष्ट्र मंत्री म्हणून पाकिस्तानला गेले तेव्हा सरकारी स्नेहभोजनाला त्यांनी अस्खलित उर्दूत भाषण केलं. पाकिस्तानचे परराष्ट्र म... उर्वरित लेख लिहा:

मी त्यांच्याबरोबर 1-फिरोजशाह रोडवर रहात होतो. ते बेंगळुरूहून दिल्लीला परत येत होते. मला त्यांना घ्यायला विमानतळावर जायचं होतं. जनसंघाचे एक नेते जे. पी. माथूर यांनी मला म्हटलं की, चला रीगलमध्ये इंगजी चित्रपट पाहू. छोटासाच पिक्चर आहे, लवकर संपेल, त्या दिवसांत बेंगळुरूहून येणाऱ्या विमानाला उशीर व्हायचा. मी माथूर यांच्याबरोबर पिक्चर बघायला गेलो."

शिवकुमार आणि वाजपेयी

शिवकुमार यांनी पुढे सांगितलं, "त्या दिवशी नेमका पिक्चर लांबला आणि बेंगळुरूचं विमानसुद्धा वेळेवर उतरलं. मी जेव्हा विमानतळावर पोहोचलो तेव्हा कळलं की, विमान आधीच उतरलं आहे."

"घराची चावीसुद्धा माझ्याकडेच होती. मी आपला देवाची प्रार्थना करत 1-फिरोजशाह रोडला पोहोचलो. वाजपेयी आपली सुटकेस पकडून लॉनमध्ये फिरत होते. मला विचारलं कुठे गेला होता? मी बिचकत सांगितलं की, पिक्चर बघायला गेलो होतो. वाजपेयी हसत म्हणाले मला पण घेऊन जायला हवं होतं. उद्या जाऊ. ते माझ्यावर रागावू शकत होते. पण त्यांनी निष्काळजीपणाकडे हसून दुर्लक्ष केलं."

वाजपेयींना खायला आणि स्वयंपाक करायला खूप आवडायचं. गोड पदार्थ त्यांना खूप आवडतात. रबडी, मालपुआ आणि खीर त्यांना खूप आवडते. आणीबाणीच्या वेळी जेव्हा ते अडवाणी, श्यामनंद मिश्र आणि मधू दंडवते यांच्यासाठी स्वत: जेवण बनवत.

शक्ती सिन्हा सांगतात की, जेव्हा ते पंतप्रधान होते तेव्हा सकाळी नऊ ते दुपारी एक वाजेपर्यंत त्यांना भेटायला येणाऱ्यांची रीघ असायची.

शक्ती सिन्हा पुढे सांगतात, "आलेल्या लोकांना रसगुल्ले, समोसे वगैरै दिले जायचे. जे पदार्थ आणून देत त्यांना आम्ही समोसे आणि रसगुल्ले हे पदार्थ त्यांच्यासमोर ठेवू नका असा स्पष्ट सूचना द्यायचो. सुरुवातीला ते शाकाहारी होते. मग ते मांसाहारसुद्धा करत. त्यांना चायनीज खायला खूप आवडतं. ते आपल्यासारखेच एक सामान्य व्यक्ती आहेत. मी तर सांगेन, ते संतपण नाहीत आणि सीनर म्हणजे पापी पण नाहीत. ते एक सामान्य आणि मृदू व्यक्ती आहेत."

शेरशाह सुरी यांच्यानंतर अटल यांनी बनवले रस्ते

अटलबिहारी वाजपेयी यांचे सूर्यकांत त्रिपाठी निराला, हरिवंशराय बच्चन, शिवमंगल सिंह सुमन आणि फैज अहमद फैज हे आवडते कवी आहेत.

त्यांना शास्त्रीय संगीत अतिशय आवडायचं. भीमसेन जोशी, अमजद अली खाँ आणि कुमार गंधर्व यांना ऐकण्याची कोणतीही संधी ते सोडत नसत.

किंगशुक नाग मानतात की, वाजपेयींचा रस परराष्ट्र धोरणात असला तरी पंतप्रधानपदाच्या कार्यकाळात...


... कुटुंबियांनी केला आणि ATS ने अज्ञातांच्या विरोधात खुनाचा गुन्हा नोंदवला. दरम्यानच्या काळात स्फोटक आढळल्याचं प्रकरणं केंद्राने NIAकडे सोपवलं.

मनसुखच्या मृत्यूशी वाझेंचा काय संबंध?

स्कॉर्पिओच्या मागोमाग असणारी इनोव्हा कुठे गेली, याचा शोध घेतला जात होता. CCTV फुटेजमध्ये दिसलेला, अंबानींच्या घराबाहेर PPE सूटमध्ये वावरणारा इसम कोण, हाही प्रश्न होताच. या प्रकरणात सुरुवातीपासून सचिन वाझे यांचं नाव चर्चेत होतं. कारण स्फोटकं सापडली तेव्हा, घटनास्थळी पोहोचणाऱ्यांपैकी ते एक होते. NIA शनिवारी 13 मार्चच्य... उर्वरित लेख लिहा:

ापडली तेव्हा सर्वांत आधी गावदेवी पोलिसांचे वरिष्ठ पोलीस अधिकारी तिथं पोहोचले होते, त्यानंतर इतर पोलीस अधिकारी पोहोचले होते. त्यानंतर मी तिथं पोहोचलो होतो," असं सचिन वाझे यांनी मीडियाशी बोलताना सांगितलं होतं.

सचिन वाझेंचा सरकारशी काय संबंध?

कोल्हापूरचे सचिन हिंदुराव वाझे 1990 मध्ये महाराष्ट्र पोलीस दलात PSI - पोलीस उपनिरीक्षक म्हणून दाखल झाले. मुंबईत पोस्टिंग झाल्यानंतर त्यांनी एन्काऊंटर स्पेशालिस्ट प्रदीप शर्मांच्या हाताखाली काम केलं. मुन्ना नेपालीच्या एन्काऊंटरमुळे ते चर्चेत आले आणि त्यांनी जवळपास 60 एन्काऊंटर्स केल्याचं सांगितलं जातं.

डिसेंबर 2002 मध्ये मुंबई पोलीस घाटकोपर स्फोटाची चौकशी करत होते. पोलिसांनी चौकशीसाठी ख्वाजा यूनूस नावाच्या तरुणाला ताब्यात घेतलं होतं. पोलीस कोठडीत चौकशी दरम्यान ख्वाजा यूनूसचा मृत्यू झाल्याचा आरोप मुंबई क्राइम ब्रांचच्या अधिकाऱ्यांवर झाला. आणि मे 2004 मध्ये राज्य सरकारने सचिन वाझेंना पोलीस दलातून निलंबित केलं.

देवेंद्र फडणवीसांनी विधानसभेत मनसुख यांना संरक्षण देण्याची मागणी केल्याच्या काही तासांनी मनसुख यांच्या मृत्यूची बातमी आली.

सचिन वाझे यांनी 2008 मध्ये शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्या उपस्थितीत दसरा मेळाव्यात शिवसेनेत प्रवेश केला. पण ते राजकारणात फारसे सक्रिय नव्हते, असं शिवसेना नेते सांगतात.

जून 2020 मध्ये मुंबई पोलीस आयुक्त परमबीर सिंह यांच्या अध्यक्षतेखालील समितीने सचिन वाझेंचं निलंबन मागे घेतलं आणि तब्बल 16 वर्षांनी वाझे पुन्हा महाराष्ट्र पोलिसांच्या सेवेत रुजू झाले.

महाराष्ट्र पोलीस दलात सचिन वाझे सहाय्यक पोलीस निरीक्षक, म्हणजेच असिस्टंट पोलीस इंनस्पेक्टर (API) पदावर कार्यरत होते. मुंबई क्राइम ब्रांचच्या 'क्राइम इंटेलिजन्स युनिट' चे ते प्रमुख होते.

पण शिवसेनेसोबत त्यांचा भूतकाळ निगडीत असल्याने शिवसेना बॅकफुटवर असल्याचं, तर गृहखातं सध्या राष्ट्रवादीकडे असल्याने त्यांच्यावरही कठीण पाळी आल्याचं बोललं जातंय. जी माहिती फडणवीसांकडे होती, ती गृहमंत्री म्हणून अनिल देशमुख यांच्याकडे नव्हती का, की ते अपुरे पडतायत अशी टीकाही सध्या सरकारवर करण्यात येतेय.

तर होता या प्रकरणातला आतापर्यंतचा घटनाक्रम.

मनसुख मृत्यू प्रकरणी विरोधकांनी गृहमंत्री अनिल देशमुख यांना धारेवर धरलं.

मुकेश अंबानींच्या घराबाहेर सापडलेल्या स्फोटकं प्रकरणाचा तपास NIA करतेय.

तर मनसुख हिरेन...


... कृतीतून शिवसेना दबाव निर्माण करण्याचा प्रयत्न करेल. त्यासाठी हिंदुत्वाचा मुद्दा आणि राम मंदिर या मुद्द्यांचा वापर होईल."

"मोदी सरकारच्या शपथविधीनंतर काही दिवसांतच सरसंघचालक मोहन भागवत यांनी 'राम का काम करना है, राम का काम होकर ही रहेगा,' असं विधान केलं होतं. त्यामुळे आरएसएस राम मंदिराच्या मुद्द्यावर आक्रमक होणार हे लक्षात आल्यावर आपणही त्यात मागे नाही हे दाखवून देण्याचा शिवसेनेचा प्रयत्न असेल," असं संदीप प्रधान यांनी सांगितलं.

विधानसभा निवडणुकांवरही लक्ष

महाराष्ट्रात काही महिन्यांवर येऊन ठ... उर्वरित लेख लिहा:

ंगतात.

प्रतिमा टिकवणं ही सेनेची गरज

"आता उद्धव ठाकरेंच्या आगामी अयोध्या दौऱ्याबद्दल बोलताना त्यांचा मागचा दौरा आणि त्यानंतरची राजकीय परिस्थिती विचारात घ्यायला हवी. हिंदुत्व, राम मंदिर तसंच इतर विषयांवरून भाजपवर टीका केल्यानंतर शिवसेनेनं भाजपसोबतच युती केली. या भूमिकेवरून शिवसेनेला खूप ट्रोल करण्यात आलं. राम मंदिराच्या प्रश्नाचं केवळ राजकारणच केलं का, असा प्रश्न उपस्थित केला गेला. आता महाराष्ट्राच्या विधानसभा निवडणुकीच्या वेळेसही राम मंदिराचं काय? हे विचारलं जाऊ शकतं याची शिवसेनेला कल्पना आहे. आपण राम मंदिराचा मुद्दा सोडणार नाही, हे दाखवून देणं ही शिवसेनेची गरज आहे आणि त्यादृष्टिनेच उद्धव ठाकरे पुन्हा एकदा अयोध्येला जात आहेत," असं निरंजन छानवाल पुढे सांगतात.

"उद्धव ठाकरे यांनी अयोध्येला जाण्यामागे अजून एक कारण असल्याचंही त्यांनी सांगितलं. 18 खासदार असलेल्या शिवसेनेला केंद्रात केवळ एक मंत्रिपद मिळालं. नितीश कुमार यांच्या जेडीयुनं एका मंत्रिपदाचा प्रस्ताव धुडकावून कॅबिनेटमध्ये सहभागी होणं नाकारलं. या मुद्द्यावर शिवसेनेची जेडीयुशी तुलना झाली आणि त्यांच्यावर टीका केली गेली. त्यामुळे आपलं अस्तित्त्व जाणवून देत भाजपवर दबाव आणण्यासाठी शिवसेनेला राम मंदिर आणि अयोध्येचा मुद्दा हवा आहे."

शिवसेनेकडून उपसभापती पदाची मागणी

भाजपवर दबाव आणण्यासाठी शिवसेनेकडून अन्य मार्गांचाही अवलंब केला जात आहे. त्याचाच एक भाग म्हणजे शिवसेनेनं लोकसभेच्या उपसभापती पदासाठी मागणी केली आहे.

यासंबंधी ANI शी बोलताना संजय राऊत यांनी म्हटलं, की आम्ही उपसभापती पदाची मागणी करत नाहीये. तो आमचा नैसर्गिक अधिकार आहे. शिवसेनेचे 18 खासदार आहेत. आम्ही एनडीएमधील दुसऱ्या क्रमांकाचा पक्ष आहोत. त्यामुळे उपसभापती पद आम्हालाच मिळायला हवं.

"उपसभापतीपद बिजू जनता दलाला देण्याची चर्चा आहे. बीजेडीनं ओडिशामध्ये एनडीएविरोधात निवडणूक लढवली होती. त्यामुळे त्यांना उपसभापतीपद देण्याऐवजी ते शिवसेनेला मिळावं," असं राऊत यांनी म्हटलं.

शिवसेनेचा हिंदुत्वाचा अजेंडा आणि राम मंदिराचं दबाव तंत्र त्यांना विधानसभा निवडणुकीतही लोकसभेप्रमाणे घवघवीत यश मिळवून देणार का, हा प्रश्न आता औत्सुक्याचा ठरेल.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV...


... केजरीवाल नरेंद्र मोदी यांच्या राजकारणाचा पर्याय अजिबात असू शकत नाही. भाजपच्या धार्मिक आणि हिंदू बहुसंख्यकवादाच्या राजकारणाविरोधात उघडपणे बोलण्याचं धाडस अरविंद यांच्यात नाही. दिल्ली विधानसभा निवडणुकीची संपूर्ण प्रचार मोहीम बघा. खरं तर अरविंद केजरीवाल यांच्यासोबत मोदी समर्थक मतदारांना अडचण (uneasy) जाणवत नाही."

प्रवीण झा पुढे सांगतात, "दिल्लीने दिलेला निकाल मोदींच्या धार्मिक धोरणांविरोधात नाही. अरविंद केजरीवाल पहिले नेते होते ज्यांनी काश्मीरमधून कलम 370 रद्द करण्याच्या सरकारच्या निर्णयाचं स्वागत... उर्वरित लेख लिहा:

, आज देशाच्या लोकशाहीला केवळ वीज आणि पाणी हे प्रश्न भेडसावत आहेत का? मोदींचा विरोध करणारे केजरीवाल यांच्या विजयावर खुश होऊ शकतात. मात्र, हा विजय पुन्हा त्याच भीतीत बदलू नये."

राहुल गांधी यांनी कलम 370, सुधारित नागरिकत्व कायदा आणि एनआरसी यांचा संसदेपासून रस्त्यापर्यंत विरोध केला आहे. मात्र, काँग्रेसला दिल्लीत एकही जागा मिळाली नाही. इतकंच नाही तर त्यांचा व्होट शेअरही 2015च्या तुलनेत घसरला. ज्या ओखला विधानसभा क्षेत्रात CAAचा विरोध सुरू आहे तिथे काँग्रेस दुसऱ्या स्थानावरही नाही. मुस्लीम मतं निर्णायक असणाऱ्या मतदारसंघात ही परिस्थिती आहे. आम आदमी पक्षाचे अमानतुल्लाह खान 70 हजार मतांनी विजयी झाले.

प्राध्यापक प्रवीण झा म्हणतात, "दिल्लीचा जनादेश मोदींच्या धोरणाविरोधात असता तर काँग्रेसचा विजय झाला असता. आम आदमी पक्षाचा नव्हे. कारण मोदींच्या धोरणाचा उघडपणे विरोध राहुल गांधी यांनी केला आहे. अरविंद केजरीवाल यांनी नव्हे." एका मोदीचा पराभव करण्यासाठी घाईघाईत दुसरा मोदी तयार होऊ नये, अशी भीतीही प्रा. प्रवीण झा व्यक्त करतात.

ते म्हणतात, "मोदी आणि केजरीवाल यांच्या अनेक साम्यं आहेत. दोघांनाही पक्षांतर्गत आणि पक्षाबाहेर विरोध सहन होत नाही. भाजपमध्ये मोदींना प्रश्न विचारणारा कुणी नाही. त्याचप्रमाणे आम आदमी पक्षातही केजरीवाल यांना प्रश्न विचारणारा कुणी नाही. दोघांचाही निवडणूक प्रचार व्यक्तीकेंद्रित असतो. दोघांसाठीही मंत्रिमंडळ आणि सभागृह यापेक्षाही वर त्यांचं मन आहे. आपण मोदींवर धर्मनिरपेक्षतेबाबत विश्वास ठेवू शकत नाही तर ते केजरीवाल यांच्या भरवशावरही सोडू शकत नाही."

8 फेब्रुवारीला मतदानाला जाण्याआधी अरविंद केजरीवाल आपल्या आई-वडिलांचा आशीर्वाद घेण्यासाठी गेले तेव्हा त्यांचा तो व्हिडियो सोशल मीडियावर पोस्ट झाला.

त्याचप्रमाणे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आपल्या आईला भेटायला अहमदाबादला जातात तेव्हा ते दृश्यं टिव्हीवर लाईव्ह दाखवण्यात येतं.

केजरीवाल 7 फेब्रुवारी रोजी कॅनॉट प्लेसच्या हनुमान मंदिरात गेले आणि गेल्यानंतर लोकांना ट्वीट करून सांगितलं की त्यांची हनुमानजींसोबत बातचीत झाली आहे आणि हनुमानजी त्यांना म्हणाले की तू चांगलं काम करतो आहेस.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर...


... केलं. कारण त्यांचा थाट यामुळे लयाला गेल्याची भावना मनात घर करू लागली. एकप्रकारे त्यांच्या जुन्या जखमा नव्याने भळभळल्या आहेत.

एखादा 'खालच्या जाती'चा माणूस जेव्हा त्यांची जमीन खरेदी करतो, किंवा OBC/SC प्रवर्गातला अधिकारी त्यांच्यासमोर उभा ठाकतो किंवा या समाजातून येणारा एक जिल्हा न्यायाधीश किंवा न्यायमूर्ती त्यांच्यासंदर्भात निर्णय देतो, तेव्हा त्यांचा अहंकार दुखावतो.

आर्थिक उन्नतीचा स्रोत शिक्षण, सरकारी संस्था, बँकेत कर्ज यामध्ये आहे, हे आत त्यांच्या लक्षात येत आहे. त्यामुळे हे सगळं मिळवण्यासा... उर्वरित लेख लिहा:

नुसारच आरक्षण दिलं जात आहे.

1978मध्ये मंडल कमिशनने मागासपणा निश्चित करण्यासाठी अकरा नवीन निकष पक्के केले. मंडल कमिशनच्या अहवालात तुम्ही याबाबत सविस्तर वाचू शकता. या आयोगाने मांडलेल्या निकषांनुसार सामाजिकदृष्ट्या मागास असणं, शारीरिक श्रमांवर उदरनिर्वाह अवलंबून असणं, कमी वयात लग्न होणं, कामात महिलांचा अधिक सहभाग, मुलांचं शाळेत न जाणं, शाळागळतीचं प्रमाण, दहावी पास लोकांची संख्या, कौटुंबिक संपत्ती, कच्चं किंवा पक्क्या स्वरूपाचं घर, घरापासून पिण्याच्या पाण्याचा स्रोतापर्यतचं अंतर, कर्जाचा बोजा, इत्यादी गोष्टी सामील आहेत.

आरक्षणासंदर्भात विवादांचं स्वरूप काय?

आरक्षणासंदर्भात विवादांमध्ये आकडेवारी आणि तथ्यांचा अभाव आहे. उदाहरणार्थ, मराठा समाजाचं म्हणणं आहे की ते शिक्षणक्षेत्रात मागास आहे. नोकऱ्यांमध्येही त्यांची संख्या मर्यादित आहे. व्यापार-उद्योगातही त्यांची संख्या नगण्य आहे.

विरोधी वर्गाच्या म्हणण्यानुसार मराठा समाज आर्थिकदृष्ट्या संपन्न आहे आणि म्हणून त्यांना आरक्षणाची गरज नाही.

1931 नंतर देशातील जातींचा अभ्यास झालेला नाही. मराठ्यांच्या लोकसंख्येचा आकडा केवळ एक अंदाज आहे.

काका कालेलकर आणि मंडल कमिशन या दोन्ही आयोगांनी जनगणनेत जातीनिहाय मांडणीची शिफारस केली होती. 2011 ते 2015 दरम्यान आर्थिक-सामाजिक आणि जातीनिहाय जनगणना करण्यात आली. यासाठी 4,893 कोटी रुपये खर्च करण्यात आले. मात्र त्यातून जातीसंदर्भात एकही आकडेवारी स्पष्ट रूपात समोर येऊ शकली नाही.

या कारणामुळे अनेक जाती योग्य तसंच गैरलागू कारणांसाठी आरक्षणाची मागणी करत आहेत. एखादा समाज/जातीची माणसं मागासलेले आहेत, हे सांगण्यासाठी सरकारकडे ठोस आकडेवारी नाही.

यामुळे ज्या जातीच्या माणसांमध्ये शक्ती आहे, ते आरक्षण घेत आहेत. जे शक्तिहीन आहेत ते आपली पत वाढवण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

हे विवाद मिटवण्यासाठी सरकार 2021 वर्षी होणारी जनगणना सगळ्या जातींशी निगडित सर्व आकडेवारी जमा करण्याचा प्रयत्न करणार का?

OBCच्या आकडेवारीसंदर्भातला सरकारचा निर्णय निरर्थक आहे, कारण त्यातून अनेक जाती बाहेरच राहतील. याच जातीची माणसं आंदोलन मिळावं यासाठी प्रयत्नशील आहेत.

आता जातींची आकडेवारी गोळा करण्याचं काम हाती घ्यायचं की वेगवेगळ्या जातींना आरक्षणासाठी आंदोलन करण्यासाठी प्रवृत्त करायचं, हे सरकारने ठरवायचं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही...


... केली असून फक्त 'योग्य' व्हिसल ब्लोअरनाच संरक्षण देण्यात यावं असंही त्यांनी म्हटलंय.

ट्रंप यांनी म्हटलं, "ही व्यक्ती कोण आहे हे देशाला समजणं गरजेचं आहे. कारण माझ्या मते ही व्यक्ती हेर आहे."

आपल्याविरोधात सुरू असणारी चौकशी हा 'धोका' असून हा 'अमेरिकन लोकांवरचा अन्याय' असल्याचंही त्यांनी म्हटलंय. या तपासामध्ये काँग्रेसला पूर्ण सहकार्य करणार असल्याचं त्यांनी म्हटलंय आहे.

कोणती गोष्ट देशद्रोह असल्याचं त्यांना वाटतं, असा प्रश्न रॉयटर्स वृत्तसंस्थेच्या पत्रकाराने ट्रंप यांना विचारल्यावर ट्रंप यांन... उर्वरित लेख लिहा:

ा असल्याचं या दोन्ही नेत्यांनी म्हटलंय.

ट्रंप यांनी व्हिसलब्लोअरच्या विरोधात केलेलं वक्तव्य म्हणजे 'साक्षीदाराला स्पष्टपणे घाबरण्याचा प्रयत्न' असून 'हिंसेसाठीची चिथावणी' असल्याचंही त्यांनी म्हटलंय.

व्हिसलब्लोअरने केलेली तक्रार आधीच समितीकडे आलेली होती या ट्रंप यांच्या आरोपाचं शिफ यांनी एका निवेदनाद्वारे खंडन केलंय. समितीला कोणत्याही व्हिसलब्लोअरची तक्रार आधी मिळाली नव्हती, आणि याविषयी आधी विचार करण्यात ला नसल्याचं त्यांनी म्हटलंय.

महाभियोगाची प्रक्रिया

महाभियोगाचा प्रस्ताव स्वीकारण्यात आल्यानंतर अमेरिकेच्या घटनेनुसार राष्ट्राध्यक्षाला देशद्रोह, लाच आणि इतर गंभीर अपराधांबद्दल महाभियोगाला सामोरं जावं लागतं.

महाभियोगाची ही प्रक्रिया अमेरिकेमध्ये हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्हजपासून सुरू होते आणि ती मंजूर करण्यासाठी साधारण बहुमत गरजेचं असतं.

सिनेटमध्ये यावर एक सुनावणी होते पण इथे महाभियोगाला मंजुरी देण्यासाठी दोन तृतीयांश बहुमताची गरज असते.

अमेरिकेच्या इतिहासात आतापर्यंत कोणत्याही अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षाला महाभियोगाच्या प्रक्रियेद्वारे हटवण्यात आलेलं नाही. आतापर्यंत फक्त दोनच राष्ट्राध्यक्षांना महाभियोगाला सामोरं जावं लागलं आहे.

1868मध्ये जॉन्सन यांच्या विरुद्ध महाभियोग आणण्यात आला होता. जॉन्सन यांचं प्रकरण बिल क्लिंटन यांच्या अगदी विरुद्ध होतं. केवळ एका मताने जॉन्सन यांच्यावरचा महाभियोग वाचला होता.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... केली.  महाराष्ट्राच्या, म्हणजेच तत्कालिन मुंबई इलाख्याच्या, इतर भागातही तो पसरु लागला.

स्वच्छता, जंतूनाशक फवारणी असं काम महानगरांच्या प्रशासनानं सुरु केलं, पण थोडक्याच काळात हे प्रयत्न पुरेसे नाहीत हे स्पष्ट झालं.  थोडक्याच कालावधीत प्लेगची साथ पुण्यात पसरली आणि मृतांची संख्या, बाधितांची संख्या झपाट्यानं वाढायला लागली.  जानेवारी 1897 पर्यंत पुण्यात प्लेगचा कहर सुरु झाला.

रोजचा मृतांचा आकडा तोपर्यंत शेकड्यापर्यंत पोहोचू लागला. सरकारला हे कळून चुकलं की नवा कायदा हवा आणि त्याची अंमलबजावणीही ... उर्वरित लेख लिहा:

ाझडती सुरु झाली.

रँडने जूनदरम्यान पुण्याच्या प्लेगविषयक स्थितीचा आणि उपाययोजनांचा अहवाल तयार केला होता. तो ऑगस्ट महिन्यात सादर करायचा होता. पण त्यापूर्वीच त्याची हत्या झाली, पण हा अहवाल त्याच्या उत्तराधिका-याने सादर केला. त्यात रँडने प्लेग नियंत्रणासाठी लष्कराच्या आवश्यकतेबद्दल लिहिलं आहे.

हॉंगकॉंगमध्ये केलेल्या अशा उपायांचा उल्लेख करत हा रिपोर्ट प्लेगच्या रुग्णांच्या शोधासाठी लष्कर वापरण्याची आवश्यकता स्पष्ट करतो.  त्यानुसार पुण्यात जवानांच्या मदतीनं प्लेगचे रुग्ण शोधण्याची मोहीम सुरु झाली.  त्यावेळेस असलेल्या परिस्थितीच्या नोंदीनुसार सुरुवातीला पुण्यातील नागरिकांनी, जे अगोदरच प्लेगच्या विळख्यानं भयभीत होते, सरकारनं सुरु केलेल्या उपाययोजनांना प्रतिसाद दिला.  पण नंतर अंमलबजावणी जसजशी कडक झाली तसतसा उपाययोजना जाचाकडे जाऊ लागल्या.

दिवसाच्या कोणत्याही वेळेत सैनिक घरात शिरतात, मालमत्तेची नासधूस करतात, संसर्गाचा संशय असेल तर वस्तू जाळणं वा घरं पाडणं असंही घडतं, भररस्त्यात तपासणी होऊ लागली, पुरुष-स्त्री असा भेद तपासणीदरम्यान राहिला नाही अशा अनेक प्रकारच्या तक्रारी सुरु झाल्या.

कर्मठ विचारांचाही प्रभाव असलेल्या पुण्यात त्याला विरोध होऊ लागला. धार्मिक भावना दुखावल्या जात आहेत अशी ओरड सुरु झाली. तपासणीसाठी देवघरांमध्ये जाणं, स्त्रियांशी असभ्य वागणं अशा तक्रारी होऊन प्रकरण संवेदनशील बनलं. साथीच्या नियंत्रणासाठी जे करणं आवश्यक आहे असं सरकारला वाटत होतं तर रोगापेक्षा इलाज भयंकर होतो आहे असं लोकांचं म्हणणं होतं.

टिळकांची भूमिका आणि असंतोषाला वाचा

लोकमान्य टिळकांचं वास्तव्य पुण्यात होतं आणि राजकारणतला, समाजकारणातला त्यांच्या प्रभाव सर्वाधिक होता. त्यांचं कॉंग्रेसमधलं, महाराष्ट्रातलं नेतृत्व एव्हाना प्रस्थापित झालं होतं.

 'केसरी', 'मराठा' वृत्तपत्रं यांच्या हाताशी होती.  सार्वजनिक गणेशोत्सव आणि शिवजयंती हे त्यांनी लोकसोहळे केले होते. प्लेगची साथ सुरु झाल्यावर उपाययोजनांना टिळकांनी पाठिंबा दिला. प्लेगचे रुग्ण आणि इतर यांना वेगवेगळं करणं आवश्यक आहे हे त्यांना समजलं होतं आणि त्याविषयी प्रबोधनही केलं असं दिसतं. '

अक्षरनामा'च्या 'संकीर्ण पुनर्वाचन' मध्ये श्री. ना. बनहट्टी यांच्या 'टिळक आणि आगरकर' या पुस्तकात त्यांनी टिळकांच्या भूमिकेविषयी जे लिहिलं ते प्रकाशित केलं आहे.

 "टिळक एकसारखे कार्यमग्न होते....


... केली. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष सध्या सातारा जिल्ह्यात मजबूत स्थितीत आहे.

"सातारा मतदारसंघात शरद पवार हे उदयनराजे यांनाच उमेदवारी देणार असं वाटतंय. पहील्या टर्म वेळी उदयनराजे भोसले याना उमेदवारी देण्याबाबत राष्ट्रवादी काँग्रेसमधून आग्रह होता. मात्र नंतर पक्षविरोधी वक्तव्य, विरोधी भूमिका यामुळे गेल्या टर्मला उदयनराजे यांना विरोध सुरू झाला. पण तरीही पक्ष आदेश म्हणून उदयनराजे यांना निवडून आणण्यासाठी पक्षानं पूर्ण क्षमतेनं काम केलं. पण यावेळची परिस्थिती बदलली आहे."

साताऱ्... उर्वरित लेख लिहा:

ा काढणार हाच कळीचा मुद्दा ठरणार आहे."

काय आहे साताऱ्याच्या राजेंचा वाद?

उदयनराजेंच्या विरोधात उघडपणे बोलत आहेत ते शिवेंद्रराजे. या दोन कुटुंबांमध्ये गेल्या पिढीपासून संघर्ष सुरु आहे. उदयनराजेंचे वडील प्रतापसिंहराजे आणि शिवेंद्रराजेंचे वडील अभयसिंहराजे हे दोघे सख्खे भाऊ.

अभयसिंहराजे आणि उदयनराजेंच्या मातोश्री राजमाता कल्पनाराजे भोसले यांच्यातला मालमत्तेचा वाद कोर्टात पोहचला आणि तिथून संघर्ष वाढत गेला. राजकारणात कट्टर प्रतिस्पर्धी म्हणून निवडणूक रिंगणात ते एकमेकांसमोर उभे ठाकले. हाच संघर्ष पुढच्या पिढीतही कायम राहिला.

मध्यंतरी दोघांमध्ये दिलजमाई झाली, पण सातारा शहराच्या नगराध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत पुन्हा वाद विकोपाला गेला. गणपती विसर्जन मिरवणुकीवरून तर दोघांमध्ये टोकाचा वाद झाला. विसर्जन कुठे करायचे आणि डॉल्बी वाजणार का यावरून हा वाद झाला.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... केले असेल.

'भारतीय लष्कराने लाहोरच्या दिशेने जाण्यास सुरुवात केली'

अयुब यांच्यावर पुस्तक लिहिणारे अल्ताफ गौहर लिहितात, "दिल्लीतील पाकिस्तानचे उच्चायुक्त अर्शद हुसेन यांनी तुर्कस्तानच्या दूतावासामार्फत पाकिस्तानच्या परराष्ट्र मंत्रालयाला एक कोड मेसेज पाठवला की, भारत 6 सप्टेंबरला पाकिस्तानवर हल्ला करणार आहे. नियमानुसार, परदेशातील राजदूतांकडून आलेला प्रत्येक कोड संदेश राष्ट्राध्यक्षांना दाखवावा लागतो. पण तो संदेश अयुब यांच्यापर्यंत पोहोचवण्यात आला नाही. हे उघड झालं की परराष्ट्र सचिव अजीज अहमद या... उर्वरित लेख लिहा:

उद्या देशातील जनतेला एका वेळचं जेवण करू नका असं आवाहन करणार आहे. माझी मुलं उपाशी राहू शकतात की नाही हे मला पाहायचं आहे. आपण एक वेळच्या अन्नाशिवाय राहू शकतो हे त्यांनी आपल्या घरात पाहिलं आणि नंतर त्यांनी देशातील जनतेला आवाहन केलं."

पाकिस्तानसोबत युद्ध करण्यासाठी भारताने किती हत्यारं वापरली?

कच्छ ते ताश्कंद पुस्तक लिहिणारे फारूख बाजवा यांच्यानुसार, भारत सरकारच्या काही विभागांनी चांगलं काम केलं तर काहींनी ठिकठाक. संरक्षण मंत्रालय आणि परराष्ट्र मंत्रालय चांगल्या पद्धतीने चालवलं गेलं, पण दोन्ही विभागांनी असामान्य काम केलं असं म्हटलं तर चुकीचं ठरेल.

भारतीय परराष्ट्र मंत्रालयावर टीका करण्यात आली. या युद्धादरम्यान जगातील फार कमी देशांनी उघडपणे भारताला पाठिंबा दिला. यामुळे परराष्ट्र मंत्रालयावर प्रामुख्याने टीका झाली.

लष्करावर भाष्य करणाऱ्या अभ्यासकांनीही भारताच्या धोरणांवर टीका केली. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, पूर्व पाकिस्तानवर हल्ला करून भारत पाकिस्तानवर अधिक दबाव टाकू शकत होता, पण कदाचित त्या भागात दबाव टाकला तर चीन सहभाही होईल या भीतीने भारतानं असं केलं नाही.

युद्धाच्या शेवटच्या टप्प्यात युद्ध थांबवण्याचा दबाव होता. त्यावेळी पंतप्रधान लालबहादूर शास्त्री यांनी लष्करप्रमुख जनरल चौधरी यांना विचारलं की युद्ध चालू ठेवण्यात भारताचा फायदा आहे का? त्यांनी युद्ध थांबवण्याचा सल्ला दिला. पण तोपर्यंत भारताने केवळ 14 ट्क्केच शस्त्रास्त्र वापरली होती.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... केवळ 10 ते 15 टक्के रोजगार आहे."

"सप्टेंबर 2017 पासून नोव्हेंबर 2018 पर्यंत 1 कोटी 80 लाख लोकांनी पहिल्यांदाच पीएफमध्ये पैसे टाकले. यात 60 टक्क्यांहून अधिक लोकांचं वय 28 वर्षांहून कमी. हे विना रोजगार शक्य झालं का? 2014 मध्ये देशात 65 लाख लोक नॅशनल पेन्शन स्कीम मध्ये (NPS) रजिस्टर्ड होते. गेल्या वर्षी ही संख्या 1 कोटी 20 लाख झाली." असा दावा मोदींनी केला.

"असंघटित क्षेत्राचा विचार करताना आपण आधी ट्रान्सपोर्ट क्षेत्राचा विचार करू. गेल्या चार वर्षांत जवळपास 36 लाख ट्रक किंवा कमर्शियल वाहनांची ... उर्वरित लेख लिहा:

यांनाच त्याचा लाभ मिळाला. तुम्ही दहा दिवसांत कर्जमाफीची भाषा करता, पण राजस्थान-छत्तीसगढमध्ये अजून कागदपत्रंही तयार नाहीत.

आम्ही मत्स्यपालन, पशुपालन करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठीही विशेष योजना आणल्या.

तुम्ही प्रत्येक गोष्ट अर्धवट सोडलीत. मला त्या पूर्ण करण्यातच वेळ घालवावा लागत आहे.

महागाईशी तुमचं अतूट नातं

या सभागृहात महागाईवरही चर्चा झाली. त्यात काहीच तथ्य नाही. महागाईवर दोन गाणी प्रसिद्ध आहेत-बाकी जो बचा महंगाई मार गई आणि महंगाई डायन खाये जात है. पहिल्या गाण्याच्या वेळेस इंदिरा गांधींचं सरकार होतं आणि दुसऱ्या गाण्याच्या वेळेस रिमोट कंट्रोलवालं सरकार. महागाईशी तुमचं नातं अतूट आहे. तुमच्या काळात प्रत्येक वेळेस महागाई वाढली. गेल्या 55 वर्षांत महागाईचा दर 4 टक्क्यांच्या घरात आहे.

जीएसटीनंतर जीवनावश्यक वस्तूंवरचा कर आम्ही हटवला. तुम्ही दूधावरही कर घेत होता. आज 99 टक्के सामान 18 टक्के कर मर्यादेच्या खाली आहे. शैक्षणिक कर्जाचा व्याजदर 15 टक्क्यांवरून 11 टक्के केला. गृहकर्जातही आम्ही दिलासा दिला.

एलईडी बल्ब युपीएच्या काळात तीनशे-चारशे रुपयांना मिळायचा. आमच्या काळात केवळ 50-60 रुपयांत मिळतो. त्यामुळे वीज बिलात 50 हजार कोटी रुपयांची घट झाली. देशातील मध्यमवर्गाला यामुळे दिलासा मिळाला.

आम्ही स्टेंट स्वस्त केला. डायलिसिस आता मोफत होतं. 5 हजारांहून अधिक जनऔषधी केंद्र आम्ही सुरू केली आहेत. त्यामुळं 100 रुपयांचं औषध केवळ 30 रुपयांत मिळतं.

आयुष्यमान भारत योजना सुरु होऊन 100 दिवस झाले असतील, पण दररोज पंधरा हजारांहून अधिक गरीब लोक या योजनेचा लाभ घेत आहेत. 11 लाख गरीबांनी आतापर्यंत या योजनेचा लाभ घेतला आहे.

भ्रष्टाचाराविरुद्ध लढत असल्यानं विरोधकांना धास्ती

काळा पैसा, भ्रष्टाचार संपवण्यासाठी आम्ही कटिबद्ध आहोत. तुमचे हात मात्र कोठे ना कोठे तरी अडकलेले आहेत. आमच्याकडे असं काही बॅगेज नाही. कोणाच्या उपकारावर आम्ही जगत नाही. त्यामुळंच बेनामी संपत्तीसाठी आम्ही कायदा केला. याचाच त्रास होत आहे. कुठे, किती आणि कशापद्धतीनं प्रॉपर्टी बाहेर येतीये, हे सगळ्यांनाच दिसतंय.

आम्ही भ्रष्टाचार विरोधाच्या संकल्पात मागं हटणार नाही. आव्हान खूप आहेत. पण आमचा निश्चय पक्का आहे.

परदेशातून निधी घेणाऱ्या संस्थांच्या कारभारावर आम्ही नियंत्रण आणलं. आम्ही देशातील विविध संस्थांना चिठ्ठी पाठवली. विदेशातून येणाऱ्या पैशाचा हिशोब मागितला. धाड...


... कोणत्याही डॉक्टरला गोळ्या घेण्याआधी विचारत नाहीत. "या गोळ्या मेडिकल स्टोअरमध्ये सहज मिळतात. बायका त्यांच्या मनाने त्या गोळ्या घेतच राहतात."

कोणत्याही गोळ्या देण्याआधी पेशंटची हिस्ट्री महत्त्वाची असते. बाईला जर व्हर्टिगोचा, मायग्रेनचा त्रास असेल, आधी कधी स्ट्रोक येऊन गेला असेल, हाय किंवा लो ब्लडप्रेशर असेल, तिचं वजन जास्त असेल तर या गोळ्यांचा त्या बाईला जास्त त्रास होऊ शकतो.

महिला खेळांडूंना याचा त्रास होत नाही का?

स्पर्धांदरम्यान अनेक महिला खेळाडू पाळी पुढे ढकलण्याच्या गोळ्या घेतात. त्यांना... उर्वरित लेख लिहा:

यांनी.

"पूर्वीच्या काळी महिलांना आराम मिळावा आणि स्वच्छता पाळली जावी म्हणून महिलांना बाजूला बसायची पद्धत होती. पण आता त्याची गरज नाही. समजा घरात एकटीच बाई असेल आणि तिची पाळी आली तर तिने नैवेद्याचा स्वयंपाक करू नये का? जरूर करावा."

"तसंही आपण नैवेद्य दाखवतो तेव्हा त्यावर तुळशीपत्र किंवा दुर्वा ठेवतो, म्हणजेच ते पवित्र करून देवाला अर्पण करतो. मग पाळीतही नैवेद्य केला तरी हरकत नाही. पूजा करायलाही हरकत नाही."

महिला जर गोळ्या घेऊन पाळी लांबवत असतील तर हे पूर्णपणे चुकीचं आहे. एक लक्षात घ्यायला हवं की, देव रागवत नाही, शासन करत नाही, तो क्षमाशील आहे. त्यामुळे देव कोपेल असं सांगत धर्ममार्तंड जी भीती लोकांना घालतात, त्या भीतीपोटी लोकांनी, विशेषतः महिलांनी त्यांच्या आरोग्याचं नुकसान करू नये," असंही ते पुढे सांगतात.

मी गोळ्या घेते पण मला त्रास झालेला नाही

एक खाजगी कंपनीत उच्चपदावर काम करणारी मेघा सांगते की तिने घरच्या अशा कार्यांच्या वेळेस या गोळ्या घेतल्या, पण तिला काही साईड इफेक्ट जाणवलेला नाही.

"पाळीत पूजा नको असल्या गोष्टी मी मानत नाही पण माझ्या सासूबाई फार मानतात. त्यांच्या समाधानासाठी मी गोळ्या घेते. मध्यंतरी आम्ही आमच्या कुलदेवीच्या दर्शनाला गेलो होतो. त्यावेळेस सासूबाईंच्या सांगण्यावरून मी गोळ्या घेतल्या. मला काही त्रास झालेला नाही."

या गोळ्यांचे साईड इफेक्ट होतात की नाही यावरून तज्ज्ञांमध्ये मतंमतांतरं असली तरी फक्त जुनाट, कुप्रथांसाठी महिला त्यांच्या आरोग्याला असणारा संभाव्य धोका पत्करणार आहेत का हा प्रश्न आहेच.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... कोव्हिड टेस्ट झाली नव्हती, त्या माणसासोबत प्रवास करायला लावला, असाही आरोप माझ्यावर केला गेला होता. पण माझ्या सगळ्या टेस्ट केल्या गेल्या होत्या.

आमच्या सेटवर सप्टेंबर महिन्यात 25-26 जण कोव्हिड पॉझिटिव्ह आले होते. आमची सीरिअल नवीन सुरू झाली होती आणि बँक एपिसोड नव्हते. म्हणून मग असं ठरवलं की जे निगेटिव्ह आले आहेत, त्यांनी मुंबईला जाऊन शूटिंग करावं.

प्रॉडक्शननं त्यासाठी गाडीचीही सोय केली होती. 21 तारखेपासून शूटिंग होतं. आम्ही 20 तारखेला संध्याकाळी निघणार होतो. जिथं आमचं शूटिंग सुरू होतं तिथे मी... उर्वरित लेख लिहा:

माझ्या घरीही दोन-तीन कॉल केले गेले.  माझे आईवडील मुंबईला आहेत. त्यांना 'तुमच्या मुलाला माफी मागायला सांगा, नाही तर आम्ही काहीतरी करू' असं बोललं गेलं. सगळं टेन्शनचं वातावरण होतं.

या सगळ्या पार्श्वभूमीवर आपली बाजू कोणत्यातरी अशा व्यक्तीसमोर मांडणं गरजेचं होतं ज्याचं साताऱ्यामध्ये प्रस्थ असेल. आपल्याला सगळ्यांनाच माहितीये, महाराजांचं असं खूप मोठं प्रस्थ आहे, आणि ते अगदी अचूक न्याय करतात, म्हणून त्यांच्या कानावर ही गोष्ट घालणं महत्त्वाचं होतं. हे कॉल बंद होण्यासाठी आम्ही पोलिसांनाही बोलावलं होतं आणि अशा धमक्या येत असल्याचं त्यांनाही सांगितलं होतं.

हे सगळं अख्ख्या युनिटसाठी डिप्रेसिंग होतं, कोणाचंच कामात लक्ष लागत नव्हतं. सतत डोक्यात तेच चालू असतं. त्यामुळे खूप मोठ्या हुद्द्यावर असलेल्या आणि सारासार पाहू शकेल अशा एखाद्या व्यक्तीच्या कानावर ही गोष्ट घालणं गरजेचं होतं. शिवाय, त्यांनी स्वतः अलकाताईंना निमंत्रित केलं होतं, शूटिंग चालू असताना एकदा ते आमच्या सेटवरही येऊन गेले होते. त्यामुळे त्यांचे खूप चांगले, घरगुती संबंध आहेत. तर, अलकाताई त्यांना भेटल्या. एक बहीण भावाला भेटायला जाऊ शकते की.

नक्कीच जाऊ शकते. यात काहीच गैर नाहीये. ते खासदारदेखील आहेत, भाजपचे खासदार आहेत. पण यात एक मुद्दा आहे- मला हा प्रश्न विचारायचा नव्हता, पण तुम्ही ज्या पद्धतीने उत्तर देताय, त्यामुळे मला हा प्रश्न विचारावा लागतोय. अलका कुबल त्यांना भेटायला गेल्या आणि भेटीचे फोटो त्यांनी सोशल मीडियावर प्रसिद्ध केले. त्यासोबत त्यांनी असंही लिहिलं की, 'मी मराठा घराण्यात जन्मलेली महिला आहे.' हे सगळं मांडल्यानंतर याला राजकीय स्वरूप येणार नाही, असं तुम्हाला अजूनही वाटतं का?

बरं झालं हा प्रश्न विचारलात तुम्ही. कदाचित माझ्याकडून हे स्किप झालं असतं. पण हा प्रश्न विचारल्याबद्दल थँक्स. त्याचं असं झालं की, 'इथे (मालिकांमध्ये) ब्राह्मण लोकांची लॉबी आहे आणि त्यांना माझी प्रगती न बघवल्यामुळे त्यांनी मला मालिकेतून काढलं', अशी काही वक्तव्यं एका वर्तमानपत्रामधून व वृत्तवाहिनीवरून आमच्या पाहण्यात आली.

या पार्श्वभूमीवर स्वतःची बाजू मांडण्यासाठी अलकाताई म्हणाल्या की, त्या मराठा आहेत, त्यामुळे त्या असं का करतील? मी स्वतः हिंदू वंजारी आहे. मी ब्राह्मण नाहीये. सेटवरचे कितीतरी लोक कनिष्ठ जातींमधले आहेत, मराठा आहेत, सगळेच जण आहेत. अशी काही लॉबी असती, तर हा माझा चौथा...


... कोव्हिडच्या अनेक लक्षणांपैकी एक आहे.

कोरोना व्हायरसचा संसर्ग झालेल्या व्यक्तीच्या फुफ्फुसांमधला न्यूमोनिया

युनिव्हर्सिटी ऑफ लिस्टरमधले प्राध्यापक आणि कोव्हिड-19 मधून बरे होणाऱ्या रुग्णांचा अभ्यास करण्यासाठीच्या PHOSP कोव्हिड प्रोजेक्टमध्ये चीफ इन्व्हेस्टिगेटर असणारे प्रा. क्रिस ब्राईटलिंग यांच्या मते ज्यांना न्यूमोनिया होतो त्यांच्या फुफ्फुसांवर परिणाम झाल्याने त्यांना जास्त त्रास होतो.

कोरोना व्हायरसमुळे लाँग कोव्हिड कसा होतो?

याची अनेक कारणं असू शकतात. मात्र, कुठलंही एक निश्चित उत्तर अ... उर्वरित लेख लिहा:

से प्रकार आढळून आले आहेत.

बीबीसीशी बोलताना प्रा. स्ट्रेन म्हणाले, "शरीरातील टिश्यूना ऑक्सिजन आणि पोषणद्रव्ये पुरवणाऱ्या लहान रक्तवाहिन्यांना येणारं अकाली वृद्धत्व, यावर मी काम करतोय."

पण, 'लाँग कोव्हिड कशामुळे होतो, याचं उत्तर मिळत नाही तोवर त्यावर उपचार शोधणं कठीण' असल्याचंही ते म्हणतात.

असं होणं नेहमीपेक्षा वेगळं आहे का?

संसर्गजन्य आजारानंतर येणारा थकवा किंवा खोकला नवीन नाही. संसर्गजन्य असणाऱ्या अनेक आजारांमध्ये आजार होऊ गेल्यानंतरही बऱ्याच जणांना थकवा किंवा खोकल्याचा त्रास जाणवतो.

ग्लँड्युलर फिव्हर (Glandular Fever) म्हणजेच ग्रंथींच्या तापातून बरं झालेल्या दहापैकी एका व्यक्तीला अनेक महिने थकवा जाणवतो. इतकंच नाही फ्लूनंतर पार्किन्सन्स आजारातली काही लक्षणं विकसित होत असल्याचंही काही संशोधनांमध्ये आढळलं आहे.

प्रा ब्राईटलिंग म्हणतात, "कोव्हिडमध्ये अधिक दीर्घकाळ टिकणारी लक्षणं दिसत आहेत आणि दीर्घकाळ लक्षणं असणाऱ्यांची संख्याही खूप जास्त आहे."

मात्र, इथेही एक लक्षात घेतलं पाहिजे की हा केवळ अंदाज आहे. किती जणांना कोव्हिडची लागण झाली, याची निश्चित आकडेवारी मिळत नाही तोवर त्यातल्या किती लोकांना लाँग कोव्हिडचा त्रास झाला, हे सांगता येणार नाही.

प्रा ब्राईटलिंग म्हणतात, "प्रत्येक व्यक्तीला या विषाणूचा संसर्ग होण्याची पद्धत वेगळी आहे आणि पेशींच्या कार्यावरही त्याचा वेगवेगळ्या पद्धतीने परिणाम होतो. या दोन्हीमुळे इतर संसर्गजन्य विषाणूंपेक्षा या विषाणू अधिक गंभीर संसर्ग होतो आणि लक्षणंही दीर्घकाळ टिकून राहतात."

लाँग कोव्हिड पूर्णपणे बरा होऊ शकतो का?

काळानुसार लाँग कोव्हिड रुग्णांची संख्या कमी होताना दिसतेय.

कोरोना व्हायरसचा संसर्ग पसरायला गेल्या वर्षी डिसेंबर महिन्यात सुरुवात झाली. त्यामुळे या नवीन आजाराविषयीचा फारसा डेटा उपलब्ध नाही.

प्रा. ब्राईटलिंग म्हणतात, "रुग्णांवर किमान 25 महिने लक्ष ठेवावं, असा माझा सल्ला आहे. मला आशा आहे की वर्षभरापेक्षा जास्त काळ लक्षणं टिकणार नाहीत. मात्र, मी चूकही ठरू शकतो."

रुग्ण आजारातून बरे होत असल्याचं दिसत असलं तरी त्यांना आयुष्यभर धोक्याचा सामना करावा लागू शकतो.

ज्यांना 'क्रोनिक फटिग सिंड्रोम'चा त्रास आहे त्यांना पुन्हा हा आजार होण्याची शक्यता आहे आणि भविष्यात होणारा संसर्ग अधिक गंभीर असण्याचीही शक्यता आहे.

प्रा. स्ट्रेन म्हणतात, "लाँग कोव्हिडचा पॅटर्न कोरोनाच्या इतर...


... कोस्टारिका आणि इक्वेडोर यांना मिळू शकणारा 65टक्के कॉर्पोरेट कर बुडला आहे.

आशिया खंडातील परिस्थिती फारशी वेगळी नाही. यूएन युनिव्हर्सिटीच्या अहवालातील माहितीनुसार जपान, चीन आणि भारताचा एकत्रित बुडालेला कर 150 अब्ज डॉलर इतका आहे.

लहान अर्थव्यवस्था असलेल्या देशांना याचा फटका बसला आहे. उदाहरणार्थ पाकिस्तानच्या एकूण जीडीपीच्या 5 टक्के एवढ्या कराचं नुकसान होत आहे.

आपण काय करू शकतो?

2009 मध्ये जगातील 20 मोठ्या अर्थव्यवस्थांनी लंडनमध्ये झालेल्या एका परिषदेत या टॅक्स हेवन्सवर बॅंकिंग व्यवस्थेतील ... उर्वरित लेख लिहा:

्यांचाही टॅक्स हेवन्सशी संबंध आहे.

लोक आणि कंपन्या कायद्यातील पळवाटांचा लाभ घेतात. व्यवस्थेमधील कमतरता आणि अस्पष्टता यांना कायद्यातील पळवाटा असं नाव दिलं गेलं आहे.

फ्रेंच अर्थतज्ज्ञ गॅब्रिएल झुकमन यांनी टॅक्स हेवन्सवर पुस्तक लिहिलं आहे. 'द हिडन वेल्थ ऑफ नेशन्स' या नावाचं हे पुस्तक आहे. ले माँड या वृत्तपत्राला दिलेल्या मुलाखतीत त्यांनी म्हटलं आहे की, आपण एक पळवाट शोधून काढेपर्यंत कंपन्यांनी 10 पळवाटा शोधलेल्या असतात.

तिथे किती पैसा आहे?

संशोधक आणि कार्यकर्त्यांच्या संस्था असलेल्या द टॅक्स नेटवर्कनं केलेल्या अंदाजानुसार ऑफशोअर व्यवहारांमध्ये असलेली आणि कर न लागलेल्या संपत्तीचं मूल्य 21 ते 32 ट्रिलियन डॉलर इतक आहे.

आणि इतकी प्रचंड रक्कम फक्त 1 कोटी लोकांकडून आली आहे. जगाच्या एकूण लोकसंख्येशी तुलना करता ही संख्या फक्त 2 टक्के आहे.

पण, टॅक्स हेवन्सचा वापर कंपन्याकडूनही होतो. ओक्सफॅमनं केलेल्या दाव्यानुसार जगातील 200 सर्वांत श्रीमंत कंपन्यांमधील 10 पैकी 9 कंपन्यांचं अस्तित्व टॅक्स हेवन्समध्ये आहे. तसंच 2001 ते 2014 या कालावधीमध्ये या टॅक्स हेवन्समधील गुंतवणूक चौपट झाली आहे.

यात अॅपलाचाही समावेश आहे. या कंपनीनं जर्सीमध्ये 250 अब्ज डॉलर गुंतवल्याचं पॅरडाईज पेपर्समधून पुढे आलं आहे.  युरोपीयन युनियननं 14.5 अब्ज डॉलरचा भरणा करण्याचे आदेश दिलेल्या अॅपलनं काहीही चुकीचं केलं नसल्याचं म्हटलं आहे.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... क्रूरता होती. विशेष म्हणजे हल्लेखोर मोकाट सुटले होते.

प्रख्यात साहित्यिक कमलेश्वरांची औरंगाबादला भेट

श्री साप्ताहिकाचे पंढरीनाथ सावंत आंदोलनाच्या तीव्रतेचा आणि हिंसाचाराचा वेध घेण्यासाठी मराठवाड्यात आले होते. प्रकाश शिरसाठ यांनी सावंत यांना मराठवाडाभर फिरवले. शिवाय होरपळलेल्या समाज मनावर फुंकर घालणे, त्यांना दिलासा देणे आवश्यक होते. त्या दिशेनेही पावले उचलली जात होती.

विद्यापीठाची मुख्य इमारत

प्रख्यात हिंदी लेखक विचारवंत कमलेश्वर औरंगाबाद येथे येऊन गेले. बाबा आढाव, बाबा दळवी, बापूराव जगता... उर्वरित लेख लिहा:

ामं सोडलीच होती आता हिंदू धर्मही सोडला.

कालपर्यंत खाली मान घालून चालणारा, 'जी मालक' म्हणत कायम कमरेत वाकलेला दलित माणूस ताठ मानेने वावरू लागला. दलितांचे असं 'पायरी सोडून' वागणं अनेक सवर्णांच्या डोळ्यांत खुपू लागलं होतं. दलितांचा स्वाभिमान अनेकांना मुजोरपणा वाटत होता.

शिवाय कामधंद्याला शहरात गेलेली ही मंडळी सणासुदीला नवेकोरे अंगभर कपडे घालून टेचीत गावात यायची. गाठीला पैसा अडका असायचा बायकांच्या अंगावर नवं लुगडं, एखाद दुसरा दागिणाही दिसायला लागला होता. त्यांच्याकडं जे होतं ते त्यांच्या कष्टाचेच, घाम गाळून कमावलेले होते. तरीही इतरांना ते बघवत नव्हतं. या ना त्या कारणानं काही सवर्णांच्या मनात दलितांविषयीची असूया वाढत गेली. हा सगळा राग नामांतर आंदोलनात उफाळून आला.

नामांतर विरोधकांनी केवळ दलितांवरच आपला राग काढला नाही तर सरकारी मालमत्तांवरही हल्ले चढवले. यावेळी झालेल्या हिंसाचाराचा तपशील सरकार दरबारी उपलब्ध आहे. एवढं मात्र खरं या आंदोलनात लागलेला आगडोंब विझायला दीड-दोन वर्षं लागली. पोळलेली मनं तर अजूनही शांत झाली नाहीत. समाज मनातली दुहीची दरी अजूनही मिटलेली नाही.

नामांतर लढ्याचं स्मरण कशासाठी?

आता तर थोर पुरुष आणि संतांची समाजनिहाय वाटणी सुरू झाली आहे. 'तुझा नेता थोर की माझा नेता थोर' या वादातून तरुणांना भडकवले जात आहे. त्यामुळे सद्सद्विवेकबुद्धी हरवून, जातीचा टिळा लावून माथेफिरूंसारखे हे तरुण वागतात. हा लढा लढला गेला. लढणारे लढले. मरणारे गेले. मात्र या लढ्याची झळ पोहोचलेली हजारो माणसं आजही जिवंत आहेत.

त्यांनी जे भोगले त्यांच्या जाणिवा, त्यांचे दु:ख आजच्या पिढीपर्यंत किती झिरपत आले, हे सांगता येणार नाही. कारण माणसांची संवेदनशीलता बोथट होत चालली आहे. 'ये तो चलतेही रहता है' अशी मानसिकता वाढत आहे. म्हणून नामांतरासारख्या लढ्याची ओळख नव्याने करून देण्याची गरज आहे. तरच इतिहास बिघडवणे वा बदलण्याचे मनसुबे उधळून टाकता येतील.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... खडक आणि वालुकाष्माची महत्त्वाची भूमिका असते. त्या काळातील घटनांचा परिणाम त्या वेळेतील खडकांवर होतो. त्याचे पुरावे सापडणं आवश्यक आहे. ते मिळाली की तो कालखंड निश्चित केला जातो.

याचं सोपं उदाहरण म्हणजे क्रेटाशिअस आणि पॅलेओजिन या कालखंडातील फरक. या फरकाला गोल्डन स्पाइक असं म्हटलं जातं. हा कालखंड वेगळा आहे याचं निदर्शक म्हणजे इरिडिअम या तत्त्वाचे त्या काळातील वालुकाष्मात आढळलेले नमुने.

6.6 कोटी वर्षांपूर्वी एक लघुग्रह पृथ्वीवर आदळला आणि त्यानंतर डायनासोर नष्ट झाले. त्यावेळी इरिडियम हे तत्त्व पृथ्... उर्वरित लेख लिहा:

्या घटना खरोखरच जगाला प्रभावित करतील इतक्या मोठ्या स्वरुपाच्या होत्या का? भूगर्भशास्त्रीय कालगणनेनुसार पृथ्वीवर मानवाचा प्रभाव कोणत्या काळात कसा होता यावर सध्या वादविवाद सुरू आहेत, त्याच काळात या नव्या कालखंडाला मान्यता देण्याबाबत त्या वैज्ञानिकांनी चिंता व्यक्त केली आहे.

होलोसिन या कालखंडालाच अॅंथ्रोपोसिन म्हणणाऱ्यांचा एक गट आहे. कालखंडामध्येच मानवी हालचालीमुळे हवामानावर आणि जगावर परिणाम होण्यास सुरुवात झाली त्यामुळे या कालखंडाला अॅंथ्रोपोसिन हे नाव उचित आहे, असं त्यांना वाटतं. याबाबत संशोधन सुरू आहे.

"एक प्रबंध प्रकाशित झाल्यानंतर आणि सध्या विविध समित्या याबाबत संशोधन करत असल्याचे निदर्शनास आल्यानंतर त्यांनी अचानकपणे मेघालयन कालखंडाची घोषणा केली आणि त्यांनी कागदावरच्या आकृती दाखवली. आपण नव्या कालखंडात आलो. कुणाला माहीत आहे? आपल्याकडे आता बऱ्याच नव्या व्याख्या आहेत ज्या अॅंथ्रोपोसिन वर्किंग ग्रुप आणि वैज्ञानिकांच्या ज्या मान्यता आहेत त्यांना आव्हान देऊ शकतील. गेल्या 10,000 वर्षांपूर्वीच महत्त्वपूर्ण बदल घडलं आहेत, असं ज्या वैज्ञानिकांना वाटतं त्यांच्या धारणांनाच हे आव्हान असेल, असं युनिव्हर्सिटी कॉलेज लंडन येथील भूगोलाचे प्राध्यापक मार्क मासलिन यांना वाटतं.

पण प्रा. वॉकर यांचं मत काहीसं भिन्न आहे. त्यांना दोन भिन्न विचारधारेच्या वैज्ञानिकांमध्ये काही मतभेद आहेत, असं वाटत नाही. ते म्हणतात, "मला तर दोन गटांत काही संघर्ष असल्याचं वाटत नाही. आता पाहा ना, जर आपण एका मोठ्या कालखंडाची विभागणी उपकालखंडात केली आणि भविष्यकाळात अॅंथ्रोपोसिन हे नाव देण्याची दोन्ही संकल्पना भिन्न आहेत."

त्यांचं मत आहे, होलोसिनचं वर्गीकरण हे पूर्णतः भौतिक घटकांवर जसं की हवामान बदल आणि वातावरणातील बदल यांच्यावर अवलंबून आहे. तर अॅंथ्रोपोसिन हे भूगर्भशास्त्रीय कालगणनेमध्ये एक नवं एकक निर्माण केलं जाणार आहे. ज्यामध्ये मानवाच्या हालचालीमुळे जगावर काय परिणाम झाला याची तपासणी पुराव्याआधारे केली जाणार आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... खाणाखुणांच्या सहाय्यानं समोरच्यांना आपल्याला काय म्हणायचं आहे, हे समजावून दिलं. भाषेवाचून कधी अडलं नाही, असंही विष्णुदास आवर्जून सांगतो.

दक्षिण अमेरिकेतल्या कृष्ण मंदिरात विष्णुदास!

हा संपूर्ण प्रवासच विष्णुदाससाठी थरारक आहे. पण चीनमधले अनुभव जास्तच थरारक होते. एकदा तर कुठेच आसरा न मिळाल्यामुळे त्याला रेल्वे स्टेशनच्या परिसरातच झोपावं लागलं होतं.

चीनमध्ये फेसबुक-ट्वीटरसारख्या प्रसारमाध्यमांवर बंदी असल्यानं त्याच्यासमोर मोठ्या अडचणी होत्या.

तरीही तिथल्या स्थानिकांबरोबर राहून विष्णुदासनं चीन... उर्वरित लेख लिहा:

तीची मोहीमही हाती घेतली.

त्यानं प्रत्येक देशात, त्या देशामधल्या भारताच्या दुतावासात, इतर सरकारी कार्यालयांच्या आवारात एक झाड लावायला सुरुवात केली. त्या देशांमधल्या लोकांनीही विष्णुदासला पाठिंबा दिला. तिथल्या प्रसारमाध्यमांनीही भारतातल्या या अवलियाची दखल घेतली.

देशोदेशी किमान एक झाड लावण्याची मोहीम विष्णुदासने हाती घेतली आहे. पर्यावरण वाचवा, असा संदेशच तो या मोहिमेद्वारे देत आहे.

आता विष्णुदास कोलंबियात पोहोचला आहे. पुढल्या प्रवासासाठी त्याला अमेरिका किंवा कॅनडा या दोनपैकी एका देशाचा व्हिसा मिळवणं गरजेचं आहे.

हा व्हिसा मिळाला नाही, तर विष्णुदासची ही पृथ्वी-प्रदक्षिणा अर्धवट राहणार आहे. म्हणूनच त्यानं पुन्हा एकदा जगभरातल्या आपल्या मित्रांना मदतीचं आवाहन केलं आहे.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... खान हे जंजिऱ्याचे नवाब होते.

शलोम बापूजी यांचे कुटुंबीय

तेल अविवमधील इतिहास अभ्यासक एलियाझ दांडेकर बीबीसी मराठीशी बोलताना म्हणाले, "मुरुड-जंजिरा संस्थानात मुस्लीम आणि हिंदू दोन्ही धर्माचे लोक होते. या दोन्ही समुदायांना एखादी गोष्ट समजावून देण्यासाठी त्रयस्थ अशा ज्यू धर्माच्या शलोम यांचा उपयोग होई. दोन्ही धर्माचे लोक त्यांचं ऐकत. त्यांनी मुरुड-जंजिरा संस्थानात सामाजिक ऐक्य स्थापन करण्यासाठी प्रयत्न केले."

नवाबाने दिली स्मशानाला जागा

1894 साली शलोम बापूजी यांच्या मिल्का या मुलीचं मुरुडमध्ये न... उर्वरित लेख लिहा:

ोजन ज्या पद्धतीने केलं ती पद्धत आजपर्यंत वापरली जात होती असं एलियाझ सांगतात.

एलियाझ यांच्या पणजोबांचा दफनविधी याच स्मशानात झाला आहे. तर शलोम यांचा 1942 साली पुण्यात मृत्यू झाला. तिथंच त्यांना दफन करण्यात आलं.

एलिझर दांडेकर, मुख्य जल अभियंता, मुरुड-जंजिरा संस्थान. सोबत त्यांचा मुलगा.

जेकब बापूजी आणि हाईम शलोम

शलोम यांचे भाऊ जेकब बापूजी औंध संस्थानाचे कारभारी म्हणून नेमले गेले. त्यांचा जन्म 1865 साली झाला. त्यांनाही खानबहादूर ही पदवी मिळाली होती.

औंधचे संस्थानिक भवानराव पंतप्रतिनिधी यांनी जेकब यांच्या कारभाराच्या कडू-गोड आठवणी लिहून ठेवल्या आहेत. त्या वाचण्यासारख्या आहेत. संस्थानिक आणि सरकारी नोकर यांचं नातं कसं असायचं हे त्यातून समजून येते.

जेकब बापूजी यांचा मृत्यू 1933 साली झाला. औंध संस्थानाच्या 1908 च्या वार्षिक अहवालात त्यांचं नाव जेकब बी. इस्रायल असं नोंदवलेलं असून त्या खाली 'कारभारी, औंध स्टेट' असं लिहिलं आहे.

जेकब बापूजी, औंधचे दिवाण

त्यानंतर शलोम बापूजी यांचा मुलगा हाईम यांची अक्कलकोटच्या दिवाणपदी नेमणूक झाली. हे वारघरकर कुटुंबीय मुस्लीम आणि हिंदू दोन्ही धर्मियांशी चांगले संबंध ठेवून असल्याचं दिसतं.

जेकब बापूजी यांनी 1926 सालच्या 'द इजरलाईट' या अंकामध्ये आपल्या आई आणि आजीबद्दल लेख लिहिला होता.

वारघरकर बंधू भगिनी

हा लेख नीना हाईम्स आणि आल्याशा हाईम्स यांनी संपादित केलेल्या 'इंडियन ज्युईश वूमन' पुस्तकात वाचायला मिळतो. या लेखामध्ये जेकब यांनी आपली आई मुस्लीम धर्मियांशी विशेष चांगल्या पद्धतीने वागत असे असं लिहिलं आहे.

औंध संस्थानातले मंदिर

औंध संस्थानात काम करत असताना एक मुस्लीम महिला आपल्याला भेटली तेव्हा तिने आपल्या आईची आठवण सांगितली असं ते लिहितात.

त्या महिलेने आपल्या आईची आठवण सांगितल्यावर माझे डोळे भरून आले असं ते लिहितात. आपली आई हिंदू धर्मातले गोसावी किंवा मुस्लीम धर्मातले फकीर दारावर आले तर दोघांनाही भिक्षा घालत असे. लग्नसमारंभात मुस्लीम महिलाही घरी गाणी म्हणायला यायच्या असं ते लिहितात.

 शलोम यांच्या मुलाचं नाव म्हणजे हाईम हे नाव आपल्या आजीने (आईची आई)  ठेवलं होतं. तिला आपल्या नातवाचं नामकरण करण्याचं भाग्य मिळालं हे जेकब यांनी लेखामध्ये दोनवेळा लिहून ठेवलं आहे.

ज्यू भारतीयांमध्ये कसे मिसळले?

भारतामध्ये ज्यू सुमारे 2000 वर्षांपूर्वी आल्याचं मानलं जातं. अलिबागजवळ नौगावमध्ये...


... खाली सरकावी लागते. हे घडतं, तेव्हाच गारा बनतात.

गारेच्या अंतरंगात डोकावताना

प्रचंड आकाराचा ढग. त्यात बाष्पाचे सूक्ष्म थेंब. हा ढग उंचावर जातो तेव्हा बाष्पाचे थेंब गोठायला लागतात. वाऱ्यामुळे हालचाल असेल, तर ते सैरावैरा धावतात. एकामेकांना चिकटतात आणि आकाराने मोठे होत जातात.

एक थेंब मोठा झाला की त्याच्या भोवती इतर सूक्ष्म थेंब जमा होतात. ते गोठल्यामुळे गार तयार होते. हा झाला गारेचा गाभा, सर्वांत आतला भाग. ही गार वाऱ्यामुळे ढगात फिरत राहते. खाली-वर होत राहते. ती वर-खाली होते, तसे तिच्याभोवती बाष... उर्वरित लेख लिहा:

ाच्याकडं असं बारकाईने पाहिलं तर त्यात असलेली रंजकता उलगडता येते. गारेच्या निमित्ताने हा असाच एक प्रयत्न!

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... गंभीर होण्याची शक्यता कमी होईल."

लस घेतल्यानंतर दोन-तीन दिवस ताप येणं, अंगदुखी, पाय दुखणं हे साईडइफेक्ट जाणवू शकतात. त्याच्यासाठी भरपूर पाणी प्यावं. काही दिवस आराम करावा. हे केलं तर गर्भवती महिलांना काहीच त्रास होणार नाही, असं तज्ज्ञ म्हणतात.

स्तनदा मातांना लस फायदेशीर आहे?

महाराष्ट्रातील सरकारी रुग्णालयात आतापर्यंत 5000 पेक्षा जास्त कोव्हिडग्रस्त महिलांची प्रसूती करण्यात आली आहे.

नायर रुग्णालयाच्या बालरोग विभागाच्या डॉ. सुषमा मलिक सांगतात, "लशीचा स्तनपान करणाऱ्या महिलांवर किंवा बाळावर क... उर्वरित लेख लिहा:

केली आहे. गर्भवती महिलांना याचा काय फायदा होते, हे तपासण्यासाठी ही ट्रायल सुरू करण्यात आली आहे.

तर, युकेतील लसीकरणाचे मार्गदर्शक सांगतात, फायझर आणि मॉडेर्नाच्या लशीची 90 हजार महिलांवर चाचणी करण्यात आली. यात लशीचे कोणतेही प्रतिकुल परिणाम समोर आले नाहीत. त्यामुळे, गर्भवती महिलांना लस देण्यात यावी.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


... गटाच्या माध्यमातून आम्ही प्रयत्न करत असतो.

मुलांना खूप शिकवायचं, त्यांना नोकरीला लावायचं हेच अंबिका यांचं स्वप्न आहे. सारिका आणि अंबिका यांना दोन वर्षांपूर्वी पडलेल्या दुष्काळाच्या काळात हॅबिटॅट या स्वंयसेवी संस्थेतर्फे घर बांधून मिळाले.

गवंडी काम सुरू केलं

याच खडकी गावात आम्हाला सुनिता गायके भेटल्या. त्यांच्या पतीने 2007मध्ये आत्महत्या केली. अंबिका यांच्याइतक्या त्या नशीबवान नाहीत. पत्र्याचं घर पडल्यानंतर बाजूला असलेल्या दीराच्या घरात त्या दोन मुलांसह राहतात.

"पाच एकर शेती होती. ते (पती स... उर्वरित लेख लिहा:

ासाठी संघर्ष करावा लागतो," सुनंदा खराटे यांनी माहिती दिली.

वारसा हक्क मिळणं आवश्यक

"शेतकरी पतीनं आत्महत्या केल्यानंतर किती महिलांना वारसा हक्काने पतीच्या नावावरची शेती तातडीने मिळते? नवऱ्याच्या नावावरची शेती तत्काळ त्या महिलेच्या नावावर करण्यास टाळाटाळ केली जाते, असं आम्हाला अनेक प्रकरणात आढळून आलं," बीडमधील सामाजिक कार्यकर्त्या मनिषा तोकले यांनी हा गंभीर मुद्दा उपस्थित केला.

मनिषा तोकले या महिलांसाठी कार्य करतात.

"घरकुलातून घर मिळवायचं असेल तर अनेक प्रकरणात सासरचे लोक घरासाठी जागा नावावर करून देण्यास नकार देतात. वारसा हक्कासाठी सरकारने कॅंप लावले पाहिजेत," अशी मागणी त्यांनी केली.

16 वर्षांत मराठवाड्यात 6,000 शेतकऱ्यांच्या आत्महत्या

मराठवाड्यात गेल्या 16 वर्षं आणि 3 महिन्यांमध्ये तब्बल 6,154 शेतकऱ्यांनी आत्महत्या केली. त्यापैकी 2,016 शेतकऱ्यांच्या आत्महत्या या मदतीसाठी अपात्र ठरवण्यात आल्या. म्हणजेच या शेतकऱ्यांच्या कुटुंबीयांना सरकारतर्फे देण्यात येणारी प्रत्येकी एक लाख रुपयांची मदत मिळालेली नाही.

शेतकरी आत्महत्येची एका मर्यादेत असलेली संख्या 2014 नंतर वाढतच गेली. मागील तीन वर्षांमध्ये मराठवाड्यात दरवर्षी साधारणतः एक हजार शेतकऱ्यांनी आत्महत्या केली आहे. 2013 ते 2016 या दरम्यान मराठवाड्यात सलग दुष्काळी परिस्थिती होती.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... गटारीला समांतर आहे. ती गळते आणि त्यामुळे आम्हाला दूषित पाणीपुरवठा होतो.... आणि तोही अगदी काही मिनिटं. शहराच्या काही भागात दिवसाला 4 ते 5 तास पाणी येत असले तर आम्हाला केवळ 1 ते दीड तास तेही अगदी कमी दाबाने पाणी मिळतं. आमच्या घरी तर गेल्या एक तारखेपासून पाणी आलेलं नाही कारण वरती चढेल एवढा पाण्याचा दाब नव्हता. इथे नगरपरिषदेनं काही वर्षांपूर्वी हातपंप बसवले पण त्याला पाणीच नाही."

त्यांचे पती सुरेश आणि मुलगा विजय रेल्वे स्टेशनवर दोनशे ते तीनशे रुपये रोजाने मिळेल तसं काम करतात. घरात एकूण सहा माणसं आ... उर्वरित लेख लिहा:

ांचे डिझेल ट्रॅक्टरला लागते. आमच्या हातात  दिवसाला साधारणपणे 300 रुपये उरतात. जर व्यवहारिकदृष्ट्या बघितले तर 300 रुपये हातात येतात. पण पाईप, टँकर आणि ट्रॅक्टरचा मेंटेनन्स बघता ना नफा ना तोटा असाच व्यवहार आहे," दराडे सांगतात.

बेरोजगारांसाठी पाणी विक्रीचा व्यवसाय

येथील काही बेरोजगार तरुणांनी छोटे टेम्पो घेऊन पाणी भरून देण्याचा व्यवसाय स्वीकारला आहे.

"वर्षभर पाणी पुरवावं लागत असल्याने त्यांना नियमित काम मिळतं. ते रेल्वेच्या बोअरवेल मधून अनधिकृतरीत्या पाणी उचलतात. यामुळे रेल्वे प्रशासन आणि स्थानिक यांच्यात अनेकदा संघर्ष झाला आहे. पण पाणी प्रश्न असल्याने शेवटी स्थानिक लोकप्रतिनिधींमुळे संघर्ष सामोपचाराने मिटवला जातो. शिवाय रिकामटेकडे उद्योग करण्यापेक्षा मुलं  काम करतात हे महत्त्वाचं," अशी माहिती गावचे रहिवासी लियाकत अली शेख देतात.

अरुण धीवर

लियाकत यांचे नातेवाईक टँकरनं पाणीपुरवठा करतात. यावर मात्र बाकी टँकर चालकांनी बोलण्यास स्पष्टपणे नकार दिला.

व्यवसायाने वायरमन असलेले अरुण धीवर म्हणतात की, "आम्ही घरातलं शौचालय वापरत नाही. कारण देखभालीसाठी आणि वापरासाठी खूप पाणी लागते. त्यामुळे इच्छा नसताना आम्हाला उघड्यावर शौचास जावं लागतं. शेवटी पाणी कमी लागते. पंतप्रधान लाख म्हणतात 'स्वच्छ भारत ..सुंदर भारत' पण जमिनीवरची ही सत्य परिस्थिती त्यांनी बघायला हवी. गेल्या दहा वर्षात आमच्याकडे कधी दिवसा नळाला पाणी आले, मला आठवत नाही.  पाणी नेहमीच रात्री 11 नंतर कधीही येतं आणि त्यात ते किती वाजता येईल याचा नेम नाही."

प्रशासनं काय म्हणतं?

या सर्वांचं पालकत्व असणाऱ्या मनमाड नगर परिषदेची अवस्था मात्र वेगळी आहे. 26 कोटी रुपये बजेट असणारी मनमाड नगर परिषद 2 कोटी रुपये पाणी पुरवठ्यावर खर्च करते. त्यांना वर्षाला 96 लाख रुपये पाणीपट्टी वसुली अपेक्षित आहे पण वसूल होतात केवळ 20 ते 25 टक्केच. यावर्षी केवळ 21 % वसुली झाली आहे.

"लोक पाणी मिळत नाही म्हणून पाणीपट्टी भरण्यास नकार देतात. शहराची पाणीपुरवठा योजना 40 वर्षं जुनी आहे आणि तीही तेव्हाच्या 35 हजार लोकसंख्येच्या हिशोबाने तयार केलेली आहे. आता शहराची लोकसंख्या लाखाच्या वर आहे. म्हणून आम्ही यावर्षी शहराचे वेगवेगळे झोन करून त्या-त्या झोनला पाणीपुरवठा करत आहोत," अशी माहिती नगरपरिषदेचे अध्यक्ष गणेश धात्रक देतात.

वागदर्डी धरण

"आमच्या शहराला वागदर्डी धरणातून पाणीपुरवठा होतो. हे धरण...


... गणवेश परिधान केलेल्या दीपेंद्रवर पडली.

महाराज वीरेंद्र यांची चुलत बहीण केतकी चेस्टर यांनी बीबीसी बरोबर बोलताना सांगितलं की, "जेव्हा ते आल आले तेव्हा त्यांच्या दोन्ही हातात बंदुका होत्या. ते पूर्ण लष्करी गणवेशात होते. त्यांनी काळा चष्माही परिधान केला होता. मी माझ्याजवळ उभ्या असलेल्या महिलेला म्हटलं की, युवराज दीपेंद्र त्यांची शस्त्रं घेऊन शो ऑफ करायला (फुशारकी मारायला) आले आहेत."

तोपर्यंत नेपाळ नरेश बिलियर्ड्स रूममध्ये आलेले होते. त्यांच्या हातात कोकचा एक ग्लास होता. कारण डॉक्टरांनी त्यांच्या... उर्वरित लेख लिहा:

डले "के कारदेको" म्हणजे "तू हे काय केलंस?" हेच त्यांचे अंतिम शब्द होते.

त्याचवेळी दीपेंद्र यांनी खोलीत पुन्हा प्रवेश केला. तोपर्यंत त्यांनी इटलीमध्ये तयार झालेली गन खाली टाकली होती. आता त्यांच्या हातामध्ये एम- 16 रायफल होती.

राजघराण्याला अमान्य असलेल्या मुलीशी जवळीक

अखेर दीपेंद्र यांनी महाराज वीरेंद्र यांना गोळ्या का घातल्या? बीबीसीने हाच प्रश्न दीपेंद्र यांच्या आत्या केतकी चेस्टर यांना विचारला.

महाराज वीरेंद्र

केतकी म्हणाल्या की, "त्यांना एका मुलीशी लग्न करायचं होतं. त्यांची आजी आणि आईला हे मान्य नव्हतं. त्यांना खर्च करण्यासाठी हवे तेवढे पैसे मिळत नव्हते. त्यामुळे त्यांना राग अनावर झाला होता."

दीपेंद्र या सर्वामुळं प्रचंड निराश होते. त्यांची मानसिक अवस्थाही फारशी चांगली नव्हती. लंडनपर्यंत या सर्वाबाबत माहिती पसरली होती. मे 2001 च्या सुरुवातीला लंडनमधील त्यांचे पालक राहिलेल्या लॉर्ड केमॉएज यांनी महाराज वीरेंद्र यांना एक फॅक्स करून याबाबत इशारा दिला होता. युवराज त्यांची भूमिका आणि त्यांच्या पसंतीच्या मुलीशी लग्न न करण्याच्या अधिकारामुळे नाराज असल्याचं त्यांनी लिहिलं होतं.

महाराणी ऐश्वर्य यांना जाणीव झाली होती की, त्यांना दीपेंद्रला त्याच्या आवडीच्या मुलीशी लग्न करण्यापासून रोखणं त्यांच्यासाठी अत्यंत कठीण ठरणार आहे. त्यासाठी त्यांनी दीपेंद्रला हे स्पष्ट केलं होतं की, जर त्यांनी या प्रकरणात आई वडिलांचं म्हणणं ऐकलं नाही तर त्यांना राजघराण्यातली पदवी मिळणार नाही.

काकावर चालवली गोळी

दीपेंद्र गोळीबार करत असताना दीपेंद्र यांचे आवडते काका धीरेंद्र यांनी हस्तक्षेप करण्याचा प्रयत्न केला.

केतकी चेस्टर यांच्या मते, "अचानक महाराज वीरेंद्र यांचे छोटे भाऊ धीरेंद्र शाह यांनी दीपेंद्र यांना अडवत म्हटले की, 'बाबा आता खूप झालं. तुझी बंदुक मला दे.' दीपेंद्रनं अगदी जवळून त्यांच्यावर गोळी झाडली आणि ते उडून दूर जाऊन पडले. त्यानंतर दीपेंद्रनं स्वतःवरचं पूर्ण नियंत्रण गमावलं होतं, ते प्रत्येकावर गोळी झाडायला लागले. राजकुमार पारस ओरडून म्हणाले, सगळे सोफ्याच्या मागे लपा."

केतकी यांनाही गोळी लागली होती. दीपेंद्रला वाटलं की केतकीदेखील मेली आहे, कारण त्यांचं डोकं आणि केस रक्ताने माखलेले होते. एक गोळी महाराज ज्ञानेंद्र यांच्या पत्नी आणि पारस यांच्या आईला लागली आणि त्यांच्या फुफ्फुसांतून आरपार गेली. दीपेंद्र यांनी वडिलांवर...


... गाडी चालवतात, घरात हवं नको पाहातात, असंख्य संस्थांच्या कार्यकारिणीवर आहेत. "लोक मला विचारतात, की इतकी वर्ष एकट्या कशा राहिलात? पण मला कधी कोणाची गरज पडली नाही. कोणाच्या प्रत्यक्ष किंवा भावनिक आधारावर विसंबून राहावंस वाटलंच नाही. माझं करायला मी खंबीर आहे की," त्या ठणकावून सांगतात.

त्यांच्या घरात गेलं की दिसतात डझनावारी ट्रॉफिज आणि मानचिन्ह

जवाहरलाल नेहरू विद्यापिठाच्या समोर असणाऱ्या कॉलनीत त्यांच छोटेखानी घर आहे. घरात गेलं की नजरेत भरतात त्या ट्रॉफीज आणि मानचिन्ह. तीन-चार डझन तरी ट्रॉफीज असती... उर्वरित लेख लिहा:

सं अँटिक व्हायला लागली की आमच्या घरातल्या गोष्टी आपोआप अँटिक ठरतात," त्या खळाळून हसल्या.

एव्हाना त्याही आमच्या पसाऱ्याच्या खेळात सहभागी झालेल्या होत्या, मग हॉलमधल्या एका कपाटातून अजून काही फोटो काढले, काही पुस्तकं, कॅसेटस, कागदपत्रं. "बघ, किती धूळ आहे. हे कॅसेटला बांधलेले रबरबँड वितळले बघ." मिधतला म्हणल्या, "ए या धुळीचं शुटींग करू नको हा!"

मी हातातला अल्बम बारकाईने पाहात होते. दमयंती-विजय तांबेंचे काश्मिरातले फोटो. "ऑटोमॅटिक कॅमेऱ्याने काढले आहेत सगळे. त्यासाठी किती मेहनत करावी लागते. पंधरा-पंधरा वेळा पळून आम्ही प्रॅक्टिस करायचो आणि मग टायमिंग सेट करुन आमचा फोटो काढायचो," त्या सांगतात.

मी म्हटलं, हो मी तोच विचार करत होते की हे फोटो काढले. "आता हनिमूनला तिसरं कशाला कोणी घेऊन जाऊ आम्ही," त्या मिश्कील हसल्या.

माझ्या हातात एक फोटो दिला, आणि त्यामागे काय लिहिलं ते वाचायला सांगितलं. "हे फक्त तूच वाच आणि तुझ्याकडेच ठेव," त्या म्हणाल्या. फोटोमागे एक सुंदर, नवरा-बायकोच्या नात्याला समर्पित कविता लिहिलेली होती. विजय तांबेंनी दमयंतीसाठी लिहिलेली.

त्या सगळ्या फोटोतला एक फोटो न विसरता येण्यासारखा. पांढऱ्या साडीतल्या, कोणतेही दागिने न घातलेल्या दमयंती बाई व्हीव्ही गिरी यांच्या हातून अर्जुन पुरस्कार स्वीकारतानाचा.

हे सगळे फोटो डिजिटाईज्ड करुन घ्या, असं मिधतने म्हटल्यावर त्या म्हणाल्या, आता काय करायचं. आयुष्य तर सरत आलं, राहिलंच किती. पुढे यांचं जे होईल ते होईल.

हे असं आयुष्य जगताना कधी फ्रस्ट्रेशन नाही आलं? असं नाही वाटलं नवऱ्याची वाट पाहाणं थांबवावं, जे घडलं ते सोडून द्यावं आणि नव्याने आयुष्य सुरू करावं? मी विचारलं.

"अगं सुरूवातीची कित्येक वर्ष हेच वाटायचं की ते परत येणारच. भोळा आशावाद म्हण. पण परमेश्वराचे आभार की या आशावादाने मला तगवून ठेवलं. आणि नव्याने आयुष्य सुरु करायचं म्हणायचं तर माझं आयुष्य कुठे थांबलं होतं? माझी नोकरी चालू होती, बॅडमिंटन होतं, आणि माझा संसार विजयच्या आठवणीशी चालूच होता. माझ्या वाटेला जो दीड वर्षांचा सहवास आला तो माझ्य़ासाठी पुरेसा होता. खूप मुलांना शिकवलं, भरपूर खेळले, इतरांना ट्रेन केलं, संपूर्ण स्वावलंबी जगले. खरं म्हणशील तर मी जे केलं त्याचा मला आज अभिमान आहे," त्या उत्तरतात.

फ्लाईट लेफ्टनंट विजय तांबे

युद्ध संपलं तेव्हाच त्यांना परत आणण्यासाठी का प्रयत्न झाले नाहीत? मी...


... गाळतच चढले पाहिजेत. रोप-वेने तुम्ही काही सेकंदात वर जाऊ शकता पण त्यातून तुम्हाला त्याचं दुर्गमत्व कसं कळणार? नैसर्गिकपणे टप्प्याटप्प्याने जाण्यापेक्षा मशीन, गाडीने गेल्याचा फायदा काय आहे?" असा प्रश्न भगवान चिले यांनी उपस्थित केला.

चिले यांनी पुढे म्हटलं, "इतक्या सोप्या पद्धतीने किल्ल्यांवर गेल्यानंतर ते लोकांना हिलस्टेशनसारखं वाटेल. महाबळेश्वर हिलस्टेशन मॉडेल वेगळं आहे आणि हे किल्ले वेगळे आहेत. दोघांची भेळमिसळ करण्यात येऊ नये. हिल स्टेशनची संकल्पना गडकिल्ल्यांवर वापरता येऊ शकत नाही. एखादा मा... उर्वरित लेख लिहा:

ू नका, पण अशा गोष्टींचा शिरकाव इथं होऊ देऊ नका."

सरकारची काय भूमिका?

माधव भंडारी सांगतात, "सरकारने एक धोरण स्वीकारलेलं आहे. गडकिल्ल्याच्या बाबतीत दोन श्रेणी तयार करण्यात आले आहेत. यात पहिल्या श्रेणीत सगळे संरक्षित गडकिल्ले आहेत. त्याच्यामध्ये शिवाजी महाराजांची पार्श्वभूमी असलेले सगळे मोठे किल्ले येतात. पहिल्या श्रेणीतील किल्यांसाठी महाराष्ट्र सरकारने गेल्या पाच वर्षांत मोठ्या प्रमाणात निधी देऊन त्यांच्या संवर्धनाचं काम केलं. तब्बल 250 कोटी खर्च करून या किल्ल्यांची दुरूस्ती, संवर्धन आणि पुन्हा त्यांना आधीसारखं वैभव प्राप्त करून देण्यासाठी काम केलं जात आहे. श्रेणी एकमधले किल्ले पुरातत्व विभागाकडील किल्ले आहेत. या किल्ल्यांचा कोणत्याही प्रकारे व्यावसायिक उपयोग करता येणार नाही."

"दुसऱ्या श्रेणीमध्ये  गढी किंवा छोटे किल्ले येतात. हे पुरातत्वखात्याच्या ताब्यात नाहीत. त्यांच्या देखभालीचं काम कुणीही करत नाहीत. त्यामुळे त्यांची अवस्था जीर्ण झाली आहे. अशा गढी पर्यटन व्यवसायाशी जोडून त्यांची देखभाल करण्याचं काम करण्याचा सरकारचा विचार आहे. असं जगभरात केलं जातं. मागच्या सरकारने अशा प्रकारच्या गढी 99 वर्षांसाठी खासगी वापरासाठी दिल्या होत्या. पण सध्याच्या सरकारने फक्त 30 वर्षांसाठी राज्य सरकारच्या अधीन राहून याचा वापर पर्यटनासाठी करण्याचा नियम बनवला आहे. फक्त भावनिक भाषेचा वापर करून कामामध्ये खोडा घालण्याचं काम विरोधक करत आहेत," असं भांडारी म्हणाले.

या प्रकरणावर सोशल मीडियावर व्यक्त झालेल्या काही प्रतिक्रिया-

तेजस कोरे लिहितात, "छत्रपती शिवाजी महाराजांनी जिंकले, कमावले ते गड-किल्ले आणि तुम्हाला फक्तं वारसा म्हणून मिळाले असतील ही तर त्याची लग्नसमारंभ कार्याला देउन शोभा करायची आहे का महाराजांच्या इतिहासाची ?"

देवेंद्र रत्नपारखींनी म्हटलं, "वर्षा बंगला किंवा विधानसभा देता का लग्न समारंभासाठी त्यातून सुद्धा उत्पन्न मिळेल की??? कशी आहे आयडिया, किंवा तुम्ही राहता ते घर, तळमजला?"

अतुल पाटील यांनी लिहिलंय, "गरीब आणि पैसे कमी असणारे कुटुंब देवळात लग्न करतात. श्रीमंत आणि पैश्याचा माज असलेले लग्नासाठी गडकिल्ल्यांवर येतील."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... गेली अनेक वर्षं दावा करतोय.

नेपाळचे कृषी आणि सहकार मंत्री घनश्याम भुसाल कांतीपूर टिव्हीशी बोलताना म्हणाले होते, "ही नवी सुरुवात आहे. मात्र, हा मुद्दा नवा नाही. महाकाली नदीच्या पूर्वेकडचा भाग नेपाळचा असल्याचं आम्ही कायमच म्हटलेलं आहे. आता सरकारनेही अधिकृतपणे तो भाग नेपाळच्या नकाशातही सामिल करून घेतला आहे."

असं असलं तरी या मुद्द्यावर अधिकृत तोडगा काढण्यासाठी दिल्लीशी बातचीत सुरूच ठेवणार असल्याचंही त्यांनी सांगितलं.

कोव्हिड-19 संकटानंतर या मुद्द्यावर दोन्ही देशांमध्ये परराष्ट्रीय सचिव स्तरावर ... उर्वरित लेख लिहा:

ंबंधी एक करार झाला होता. त्यावेळीसुद्धा नेपाळने या दोन्ही देशांसमोर अधिकृतपणे आपला विरोध व्यक्त केला होता.

'या करारानुसार प्रस्तावित मार्ग नेपाळमधूनच जाणार होता. तरीदेखील करार करताना भारत किंवा चीन कुणीही आपल्याला विश्वासात घेतलं नाही', असं नेपाळचं म्हणणं होतं.

नेपाळने पाठवली सैन्य तुकडी

या आठवड्यात नेपाळमध्ये मोठ्या प्रमाणावर भारत विरोधी निदर्शनं झाली. त्याच दरम्यान बुधवारी नेपाळने आणखी एक मोठा निर्णय घेतला.

नेपाळने महाकाली नदीलगतच्या आपल्या भागात नेपाळच्या आर्म्ड पोलीस फोर्सची (एपीएफ) एक तुकडी पाठवली. कालापाणी शेजारील छांगरू गावात एपीएफने एक चेकपोस्ट उभारलं आहे.

1816 साली झालेल्या सुगौली करारच्या 204 वर्षांनंतर नेपाळने तीन देशांच्या सीमेवर असणाऱ्या आपल्या भागाच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने पावलं उचलली आहेत.

ब्रिटन आणि नेपाळमध्ये झालेल्या दोन वर्षांच्या युद्धानंतर हा करार करण्यात आला होता. या करारानंतर महाकाली नदीच्या पश्चिमेकडच्या जिंकलेल्या भागावरचा आपला दावा नेपाळला सोडावा लागला होता.

भारत-नेपाळ संबंध

कालापाणी वादानंतर या आठवड्यात लिपुलेखवरून काठमांडूमध्ये झालेल्या निदर्शनांनंतर दोन्ही देशांच्या संबंधांमध्ये पुन्हा मिठाचा खडा पडला आहे.

काही मोजके अपवाद सोडले तर गेल्या काही काळात दोन्ही देशांमध्ये संबंध चांगले होते.

धारचूला ते लिपुलेख या ठिकाणांना जोडणारा मार्ग

याच महिन्यात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि नेपाळचे पंतप्रधान के. पी. शर्मा ओली यांनी कोरोनाविरोधात एकजुटीने लढण्याचा निर्धार व्यक्त केला होता.

मात्र, लिपुलेख भागात भारताने रस्ता उभारून नेपाळी जनतेची नाराजी ओढावून घेतली.

1800 किमी लांब सीमा

अशा सगळ्या घडामोडींनंतर लिपुलेख वादामुळे भारत-नेपाळ मैत्री संपुष्टात येईल का, असा प्रश्न उपस्थित होतो.

महाकाली नदीचा उगम असणारा हा डोंगराळ भाग नेपाळसाठी का महत्त्वाचा आहे? लिपुलेख भारतासाठी सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाचा का आहे, हे प्रश्नही महत्त्वाचे आहेत.

नेपाळ-भारत संबंधांवर अनेक जाणकारांचं मत आहे, "सभ्यता, संस्कृती, इतिहास आणि भूगोलाच्या दृष्टिकोनातून भारत आणि नेपाळ जेवढे जवळ आहेत तेवढे इतर कुठलेच देश नाही."

मात्र, 1800 किमी लांब सीमेवरून दोन्ही देशांमध्ये वाद आहेत.

पावसाळ्यात पूर परिस्थिती

दोन्ही देशांच्या सीमेवर पोलीस चेकपोस्ट उभारण्यात आले आहेत. मात्र, तरीही सीमा बऱ्याच ठिकाणी खुली आहे...


... गेले होते. त्यांना संसर्ग झाल्याचं समोर आल्यानंतर या ग्रुपमधील महाराष्ट्रातल्या इतर नागरिकांचं काय, असा प्रश्न उपस्थित होतो आहे.

काही वेळापूर्वीच पुण्याचे जिल्हाधिकारी नवल किशोर राम यांनी दिलेल्या माहितीनुसार कोरोनाचा संसर्ग झालेल्या दोन रुग्णांची मुलगी आणि त्यांना घेऊन आलेला वाहनचालक यांची चाचणी घेण्यात आली. खबरदारीचा उपाय म्हणून ही चाचणी घेण्यात आली. या चाचणीचा अहवाल पॉझिटिव्ह आला आहे. त्यांच्यावर उपचार सुरू आहेत. दोघांचीही प्रकृती स्थिर आहे. पुणे जिल्ह्यात कोरोनाच्या रुग्णांची संख्या चार झ... उर्वरित लेख लिहा:

ल रहिवासी आहेत. संबंधित जिल्ह्यातील प्रशासनलाही याची माहिती दिली असून त्यांचीही तपासणी केली जाणार आहे".

पुणे प्रशासन सज्ज

पुणे प्रशासनाकडून रुग्णांच्या संपर्कात आलेल्या व्यक्तींची माहिती काढण्यासाठी तसेच अन्य काळजी घेण्यासाठी एकूण पाच पथकांची निर्मिती करण्यात आली आहे. त्यामध्ये महसूल, आरोग्य, पोलिस आणि दोन्ही महानगरपालिकाचे अधिकारी आणि कर्मचारी यांचा समावेश करण्यात आलेला आहे.

सॅनिटायझर

या पथकाद्वारे वरील दोन्ही रुग्ण ज्या विभागामध्ये किंवा परिसरामध्ये गेले असतील त्या ठिकाणी कोरोना बाधित अथवा संशयित व्यक्ती आढळून येत असल्यास त्याची खातरजमा करण्यात येईल. पुणे आणि पिंपरी चिंचवड अशा दोन्ही महानगरपालिकांच्या कार्यक्षेत्रात एकूण २१ ठिकाणी २०७ बेड अतिदक्षता विभागाच्या सुविधा तसंच विलगीकरण कक्षा सहित तयार करण्यात आले आहेत.

दरम्यान, १० मार्चपर्यंत मुंबई, पुणे आणि नागपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर आजपर्यंत ११०१ विमानांमधील  १ लाख २९ हजार ४४८ प्रवासी तपासण्यात आले आहेत. ब्युरो ऑफ इमिग्रेशन द्वारे इराण, इटली आणि द कोरिया मधून आलेल्या प्रवाशांची माहिती राज्याला देण्यात येत आहे. या तीन देशात सध्या कोरोना उद्रेक मोठया प्रमाणावर सुरु असल्याने २१ फेब्रुवारी नंतर या देशातून आलेल्या सर्व प्रवाशांचा पाठपुरावा करण्यात येत आहे.  आजपर्यंत राज्यात बाधित भागातून एकूण ५९१  प्रवासी आले आहेत.

१८ जानेवारी पासून ताप, सर्दी, खोकला अशी लक्षणे आढळल्याने राज्यातील वेगवेगळ्या विलगीकरण कक्षात आज पर्यंत ३०४ जणांना भरती करण्यात आले आहे. आज पर्यंत भरती करण्यात आलेल्यापैकी सर्व २८९ जणांचे प्रयोगशाळा नमुने कोरोना करता निगेटिव्ह आले आहेत तर ५ जण पॉझिटिव्ह आले आहेत. आजवर भरती झालेल्या ३०४ प्रवाशांपैकी २८९ जणांना रुग्णालयातून घरी सोडण्यात आले आहे. सध्या  १२ जण पुणे येथे तर ३ जण मुंबईत भरती आहेत.

नवीन करोना विषाणू आजार प्रतिबंध व नियंत्रण पूर्वतयारी म्हणून राज्यात सर्व जिल्हा रुग्णालये तसेच शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयांमध्ये विलगीकरण स्थापन करण्यात आले असून राज्यात विविध विलगीकरण कक्षांमध्ये ५०२  बेडस उपलब्ध आहेत.

केंद्र सरकारच्या सूचनेनुसार सर्व देशातील प्रवाशांची तपासणी विमानतळावर करण्यात येऊन त्यातील लक्षणे असणाऱ्या  प्रवाशांना विलगीकरण कक्षात भरती करण्यात येत आहे तर १२ मोठया प्रमाणावर करोना बाधित असणा-या देशातून आलेल्या इतर प्रवाशांची...


... गेले. तिथे लोकमान्य टिळक यांनी अजित सिंह यांना 'शेतकऱ्यांचा राजा' म्हणत त्यांच्या डोक्यावर एक पगडी ठेवली. आजही ही पगडी बंगामधील भगत सिंह संग्रहालयामध्ये पहायला मिळतो.

इटलीमध्ये अजित सिंह

सुरतहून निघाल्यानंतर अजित सिंहनं पंजाबमध्ये टिळक आश्रमाची स्थापना केली. या आश्रमाच्या माध्यमातून टिळकांच्या विचारांचा प्रसार केला जात होता.

परदेशातील क्रांतिकारकांशी संपर्क

अजित सिंह यांच्या बंडखोर विचारांमुळे ब्रिटीश सरकार त्यांच्याविरोधात मोठी कारवाई करण्याचा विचार करत होती. याची कुणकूण लागल्यानंतर अजि... उर्वरित लेख लिहा:

िंह युरोपमधील अनेक देशांमध्ये राहिले. त्यातही त्यांचा बराचसा काळ हा स्वित्झर्लंडमध्ये गेला. दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात ते इटलीलाही गेले होते. इटलीमध्ये नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांना भेटले आणि तिथे 11 हजार सैनिकांना घेऊन आझाद हिंद लष्कराची स्थापना केली.

अजित सिंह हे फ्रेंड्स ऑफ इंडिया या संस्थेचे सरचिटणीस होते. या संस्थेचे अध्यक्ष मुसोलिनीचे अत्यंत जवळचे मानले जाणारे खासदार ग्रे होते. इक्बाल शैदाई त्याचे उपाध्यक्ष होते.

दुसरं महायुद्ध संपल्यानंतर प्रकृती खराब असतानाही अजित सिंह यांना जर्मनीतील तुरुंगात ठेवण्यात आलं होतं. त्यांची सुटका करण्यासाठी तत्कालिन हंगामी पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरुंना हस्तक्षेप करावा लागला. सुटका झाल्यानंतर ते दोन महिने लंडनमध्ये राहिले. त्यांनी तब्येतीकडे लक्ष दिलं आणि 7 मार्च 1947 ला 38 वर्षांनंतर भारतात परतले.

दिल्लीमध्ये ते नेहरुंचे खास पाहुणे होते.

तब्येतीच्या कारणामुळे ते गावी जाऊ शकले नाहीत आणि हवापालटासाठी त्यांना जुलै 1947 साली डलहौसी इथं जावं लागलं. तिथेच त्यांनी 15 ऑगस्ट 1947 साली जवाहरलाल नेहरू यांनी स्वतंत्र भारताचे पहिले पंतप्रधान म्हणून केलेलं भाषण ऐकलं. हे भाषण ऐकल्यानंतर पहाटे साडे तीनच्या सुमारास त्यांनी 'जय हिंद' म्हणत जगाचा निरोप घेतला.

डलहौसी इथं पंजपूला या ठिकाणी त्यांचं स्मारक आहे. जिथे आजही अनेक लोक त्यांना श्रद्धांजली अर्पण करण्यासाठी येतात.

(चमन लाल हे भारतीय भाषा केंद्र, दिल्लीमधील जवाहर लाल नेहरू विद्यापीठातील निवृत्त प्राध्यापक आहेत तसंच भगत सिंह अर्काइव्हज आणि संशोधन केंद्रात मानद सल्लागार आहेत.)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


... गेले. त्यांच्याविषयी लिहिताना मारिया भावूक होतात. त्याचवेळी वाचक म्हणून आपण त्यांना मनातल्या मनात सॅल्यूट केलेला असतो.

कसाबची चौकशी आणि त्याचं एकूण व्यक्तिमत्त्वही ते उलगडून दाखवतात. अशा घटना घडल्यानंतर सामान्य लोक आपापल्या कामाला लागतात. मात्र पोलीस आणि तत्सम यंत्रणा त्याच्या मुळाशी जाण्यासाठी दिवस रात्र एक करत असते ज्याची खचितच आपल्याला कल्पना असते.

या हल्ल्यानंतर विनिता कामटे यांनी मारियांवर काही आरोप केले होते. त्याविषयीही त्यांनी लिहिलं आहे. "त्या हल्ल्यात मी जखमी झालो असतो किंवा मेलो ... उर्वरित लेख लिहा:

ंत्री उद्धव ठाकरे यांच्याकडे केली आहे.

मारियांचं पुस्तक प्रकाशित झाल्यावर शीना बोरा प्रकरणातल्या अनेक बाबी समोर आल्या. त्या तमाम प्रसारमाध्यमांत प्रकाशितही झाल्या. अत्यंत पोडतिडकीने मारियांनी हा भाग लिहिला आहे. मग जर मारिया त्यांच्या भूमिकेवर इतके ठाम होते तर तेव्हाच का हे सगळं सांगून वादांवर पडदा का टाकला नाही हा प्रश्न आल्यावाचून राहत नाही. माणूस शेवटी कितीही मोठा झाला तरी नोकरीपुढे तो छोटाच असतो हे यातून प्रतित होतं.

मारियांचे 'हितचिंतक'

माहितीने भरगच्च असलेलं हे आत्मचरित्र वाचताना बऱ्यापैकी आत्मप्रौढीही जाणवते. पण जो काम करतो तोच माज करतो. मारिया यांनी इतके महत्त्वाचे गुन्हे उलगडले. मात्र देशभर चर्चेचा विषय झालेल्या दाभोळकर आणि पानसरेंचे मारेकरी ते कसे शोधू शकले नाहीत? हे गुन्हे उलगडले नाही याचं वाईट वाटत असल्याचं ते सांगत असले तरी दहशतवादविरोधी पथकाचे प्रमुख म्हणून त्यांना ते खरंच अशक्य होतं का? काही विशिष्ट लोकांना बरोबर घेऊन मारियांनी महत्त्वाचे गुन्हे उलगडले. त्यांची नावं वारंवार वाचायला मिळतात. त्यांची ही काम करण्याची पद्धत थोडी खटकते.

IPS अधिकाऱ्यांमधली गटबाजी हा प्रसारमाध्यमांमधील कायम चर्चेचा विषय असतो. या मुद्द्यावरही मारिया बऱ्याच ठिकाणी प्रकाश टाकतात. 93 च्या स्फोटानंतर या संपूर्ण गुन्ह्याची उकल करण्यासाठी तत्कालीन पोलीस आयुक्त ए.एस.सामरा आणि पोलीस सहआयुक्त एम.एन.सिंग मारियांच्या पाठीशी उभे राहिले. त्यांना राष्ट्रपती पदकही लवकर मिळालं.

त्यांना मुंबईतच महत्त्वाची पदं मिळाली. त्यामुळे साहजिकच अधिकाऱ्यांच्या एका गटात त्यांच्याबद्दल एक प्रकारची अढी होती. या गटाने किंवा गटांनी मारिया यांच्यावर वेळोवेळी आरोप लावले. त्या गटांना मारिया 'हितचिंतक' (Well wishers) असं संबोधतात. 2000 च्या दशकात त्यांच्यावर एका प्रकरणात सीबीआय चौकशीही झाली होती.  हे त्या गटबाजीचं द्योतक असल्याचं मारिया सांगतात. ही सीबीआय चौकशी उगाचच लांबवल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

1999 ते 2014 या काळात महाराष्ट्रात काँग्रेस- राष्ट्रवादी काँग्रेसचं सरकार होतं. या काळात बहुतांश वेळ आर.आर. पाटील गृहमंत्री होते. आर. आर. पाटील यांचा मारियांना कायमच पाठिंबा असल्याचं जाणवतं. 26/11 च्या हल्ल्यानंतर त्यांच्यावर आरोपांची राळ उठली तेव्हा उद्वेगाने राजीनामा देण्याची तयारीही त्यांनी दर्शवली होती. मुंबई पोलीस आयुक्तपदी नियुक्ती झाल्यावर अहमद...


... गेल्यानंतर फडणवीस विरुद्ध खडसे ही लढाई संपली आहे का? तर याचे उत्तर नाही असे आहे.

महाविकास आघाडी भाजपला अडचणीत आणण्यासाठी वेळोवेळी एकनाथ खडसेंचा वापर करताना दिसेल. खडसेंचा फडणवीसांवर विशेष राग असल्याने बहुतांश टीका ही फडणवीसांवरच होईल यात शंकानाही.

माजी मुख्यमंत्री आणि विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस हे भाजप महाराष्ट्राचा चेहरा आहेत. तसेच ते महाराष्ट्र भाजपचे नेतृत्त्व देखील आहेत.

गेल्या दोन ते तीन वर्षातली पार्श्वभूमी पाहिली तर पंकजा मुंडे, विनोद तावडे यांच्यासारखे नेते आपल्यावर अन्याय झाला... उर्वरित लेख लिहा:

गदान आहे. हे पक्षासाठी योग्य नाही."

त्यामुळे आपण घेतलेले निर्णय योग्य आहेत हे सिद्ध करण्याची कसोटी देवेंद्र फडणवीस यांच्यासमोर असेल.

उत्तर महाराष्ट्रातही भाजपची संघटनात्मक ताकद कमी होऊ शकते.

जळगाव जिल्ह्यातील लेवा पाटील पट्ट्यात राष्ट्रवादी काँग्रेसला यश आलेले नव्हते. एकनाथ खडसेंच्या निमित्ताने राष्ट्रवादीला संघटानात्मक बळ आणि जनाधार मिळू शकतो.

स्थानिक समिकरणं बदलल्यामुळे भाजपला विधानसभा आणि लोकसभा निडवणुकीतही याचा फटका बसण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

तेव्हा उत्तर महाराष्ट्राची जबाबदारी देवेंद्र फडणवीस आता गिरीश महाजन यांच्याकडे सोपवू शकतात. पण स्थानिक कार्यकर्ते खडसेंना कल देणार की भाजपमध्येच राहणार हा मोठा प्रश्न आहे.

जळगाव जिल्ह्यात युती असतानाही एकनाथ खडसेंनी शिवसेनेला कधीही मदत केली नाही किंबहुना त्रासच दिला असे आरोप शिवसेनेचे स्थानिक आमदार करत असतात.

आता एकनाथ खडसे राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये गेल्यानंतर भाजप आणि शिवसेना दोन्ही पक्षांसाठी नवी आव्हानं असणार आहेत.

एकनाथ खडसे आणि देवेंद्र फडणवीस यांच्यात नेमके काय बिनसले?

2014 मध्ये केंद्रात आणि राज्यात भाजपची सत्ता आली. खरं तर कोणत्याही ज्येष्ठ नेत्यासाठी सत्ता येणं ही जमेची बाब. पण खडसेंच्या बाबतीत विपरीत घडले असे म्हणावे लागेल.

देवेंद्र फडणवीस यांची मुख्यमंत्रीपदी घोषणा झाल्यानंतर एकनाथ खडसे शपथविधी सोहळ्याला येण्यास तयार नव्हते. मुख्यमंत्री पदासाठी त्यांची दखल न घेतल्याने ते नाराज होते असे समजले जाते.

खडसेंनी शपथविधीला हजेरी लावावी यासाठी त्यांची नाराजी दूर करण्यात आली. ते महसूल मंत्री झाल्यानंतर अगदी दोनच वर्षात त्यांना राजीनामा द्यावा लागला.

भोसरी जमीन घोटाळा प्रकरणी त्यांच्यावर आरोप झाले आणि गुन्हा दाखल करण्याचे आदेश उच्च न्यायालयाने दिल्याने त्यांना राजीनामा द्यावा लागला असे स्पष्टीकरण देवेंद्र फडणवीस यांनी दिले.

राजीनाम्यानंतर एकनाथ खडसे यांची भाजपमध्ये होत असलेली कोंडी त्यांनी अनेकवेळा जाहीरपणे बोलून दाखवली आहे. काही दिवसांपूर्वी एकनाथ खडसे यांनी फडणवीसांवर जाहीर टीका केली होती. ते म्हणाले, "आमचे मुख्यमंत्री ड्राय क्लिनर होते. आरोप झाला की क्लिनचिट द्यायचे. पण नाथाभाऊंना दिली नाही. माझ्यावर एवढा राग का आहे," असा प्रश्न खडसेंनी विचारला होता.

काही दिवसांपूर्वी देवेंद्र फडणवीस दिल्ली दौऱ्यावर असताना त्यांनी पहिल्यांदाच खडसेंवर...


... गोखले म्हणाले, "स्टँप ड्यूटी कमी केल्याने रिअल इस्टेट क्षेत्राला चालना मिळेलच कारण यामुळे बाजारात लिक्विडिटी येईल. ज्या ग्राहकांना रिसेल किंवा रेडी प्रॉपर्टी विकत घ्यायच्या आहेत त्यांना याचा फायदा नक्की मिळेल. नवीन घर घेताना आपण आपलं राहणीमान अपग्रेड करत असतो. सध्या किमती कमी झाल्या आहेत आणि त्यात अशी सवलत मिळाल्यामुळे नक्कीच फायदा होऊ शकतो. लोक फ्लॅटची किंमत द्यायला तयार असतात पण त्यावर टॅक्स आणि ड्यूटी देताना जरा नाखूश असतात. त्या दृष्टीने हा निर्णय उत्तेजन देईल."

बांधकाम व्यवसायाची परिस्थित... उर्वरित लेख लिहा:

या प्रोजेक्ट्ससाठी 25,000 कोटींच्या स्ट्रेस फंडाचीही घोषणा केली होती. होमलोनचे व्याजदर सतत कमी केले जात होते आणि सध्या असणारे 7-8.5 चे दर गेल्या दशकातले सगळ्यांत कमी दर आहेत असं म्हटलं जातंय.

पण गेल्या काही वर्षांत सरकारने घेतलेल्या तीन मोठ्या निर्णयांचा ताळमेळ साधायलाही बांधकाम व्यवसायाला बराच वेळ लागला आहे.

सगळ्यांत पहिला निर्णय होता 2017 मध्ये रेरा (रिअल इस्टेट डेव्हलपमेंट अँड रेग्युलेशन अॅक्ट) लागू करणं. या कायद्यामुळे बिल्डरला नव्या प्रोजेक्टचा 70 टक्के निधी एका वेगळ्या अकाउंटमध्ये ठेवणं अनिवार्य होतं. एका प्रोजेक्टचा निधी बिल्डर दुसऱ्या प्रोजेक्टसाठी वापरू शकत नाही ही यातली मेख होती. नव्या प्रोजेक्टसाठी त्यांना अनेक परवानग्या घेणं बंधनकारक बनलं.

बांधकाम व्यवसायासमोर दुसरं आव्हान होतं जीएसटी, म्हणजे 'एक देश - एक कर' ही व्यवस्था. यामुळे 'देशाला एक मोठा बाजार बनण्यात मदत मिळाली तसंच भ्रष्टाचार आणि टॅक्स चोरीला आळा बसला', असा दावा सरकारने केला होता.

तिसरा मोठा निर्णय होता नोटबंदीचा. या निर्णयाने खरंच काही फायदा झाला का यावर अजूनही वाद सुरू आहेत. पण तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे की, "नोटबंदीचा परिणाम बांधकाम व्यवसायात काळ्या पैशांची जी बेसुमार उलाढाल होत होती त्यावर झाला." त्यामुळे संकटातून लवकरात लवकर बाहेर पडण्यासाठी घरांचे दर कमी करणं, स्टॅम्प ड्युटी कमी करणं, व्याजदरात कपात करणं असे उपाय केले जात आहेत.

कोणत्या ग्राहकांना फायदा?

महाराष्ट्र सरकारच्या निर्णयाचा कोणत्या ग्राहकांना फायदा होईल असे विचारल्यावर मोहित गोखले म्हणाले, अर्थव्यवस्थेला फटका बसला असला तरी सगळ्याच सेक्टर्सना तो बसलेला नाही.

अनेक उद्योग व्यवसायांना या काळात चांगल्यापैकी नफा झालेला आहे. आयटी सारख्या क्षेत्रातल्या लोकांना बोनस मिळाले नसले तरी थेट पगारात नुकसान झालेलं नाही.

या वर्गाची इतपत धक्के पचवण्याची तयारी असते. किराणा दुकानदार, औषध विक्रेते यांना या काळात चांगला नफा झालेला आहे यातून एक नवा ग्राहकवर्ग तयार होतोय.

सध्या घर खरेदी करताना काय काळजी घ्याल?

ज्यांना राहण्यासाठी घर हवं आहे आणि वेळेचं बंधन आहे त्यांनी अंडर कन्स्ट्रक्शन प्रॉपर्टीत जाऊ नये. कारण सध्या बांधकामांनाही धक्का बसला आहेच, त्यामुळे ते पुढे जाण्याचा धोका आहे.

रेडी पझेशन घरांमध्ये हा धोका कमी आहे. बांधकाम सुरू असलेली प्रॉपर्टी घेताना पुन्हा GST, कर्जाच्या...