... गौतम नवलखा यांच्यासारख्या बुद्धीजीवींना यांनी अटक केली. या सर्व घटना आणीबाणीहून अधिक भयानक आहेत. आणीबाणीची घोषणा करण्यात आली होती. पण ज्या घटनांचा मी उल्लेख केला त्या घडत असताना कुठेही आणीबाणीची घोषणा नव्हती."

अर्णब गोस्वामी यांचं प्रकरण अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य किंवा पत्रकारांचं स्वातंत्र्य यात मोडत नाही, असं विनोद वर्मा यांना वाटतं.

ते सांगतात, "हे प्रकरण आत्महत्येस प्रवृत्त केल्याचं आहे. अर्णब गोस्वामी यांनी केलेल्या एखाद्या कार्यक्रमासंदर्भात किंवा रिपोर्ट प्रकरणी कारवाई झाली असती तर आम्ही... उर्वरित लेख लिहा:

प्रकरण अन्वय नाईक आत्महत्येचेच आहे यावर लोकांचा विश्वास बसला असता. सूडबुद्धीने कारवाई होत आहे असा मतप्रवाह बनला नसता," असंही ते म्हणाले.

निखिल वागळे एक स्वतंत्र पत्रकार आहेत. त्यांनी टीव्ही आणि वर्तमानपत्र दोन्ही ठिकाणी काम केलं आहे.

ट्विटरवर एडिटर्स गिल्डचे निवेदन ट्विट करत असताना त्यांनी लिहिलं, "अर्णबच्या अटकेचा पत्रकारितेशी काहीही संबंध नाही. हे जुने प्रकरण आहे. तत्कालीन मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या प्रकरणाची चौकशी केली नव्हती. आता पीडित कुटुंबाकडून चौकशीची मागणी करण्यात आली आहे."

पत्रकार संघटनांची सावध भूमिका

दरम्यान, महाराष्ट्रातील पत्रकार हल्ला विरोधी समितीचे अध्यक्ष एस. एम. देशमुख यांनी हा पत्रकारितेवरचा हल्ला नाही. ही वैयक्तिक बाब असल्याचं म्हणत या अटकेचा निषेध करणार नसल्याचं म्हटलं आहे.

देशमुख यांनी केलेल्या पोस्टमध्ये ते लिहितात, "रिपब्लिक टीव्हीचे संपादक अर्णब गोस्वामी यांच्या अटकेचा निषेध यासाठी करता येणार नाही की, हे प्रकरण व्यक्तीगत आहे. त्याचा पत्रकारितेशी दुरान्वयाने संबंध नाही. त्यामुळे अर्णब यांची अटक म्हणजे चौथ्या स्तंभावरचा हल्ला वगैरे म्हणत कोणी गळे काढण्याची गरज नाही."

ते पुढे लिहितात, "मे 2018 मध्ये अलिबाग तालुक्यातील कावीरमधये वास्तूविषारद अन्वय नाईक आणि त्यांच्या मातोश्री कुमूद नाईक यांनी आत्महत्या केली होती. अर्णब गोस्वामी यांच्याकडून कामाची मोठी रक्कम येणं होती पण ती ते देत नसल्याने ही आत्महत्या झाल्याचे तेव्हा सांगण्यात येत होतं.

"गोस्वामी यांच्या विरोधात तेव्हा अलिबाग पोलिसांनी गुन्हाही दाखल केला होता पण पुढे कोणतीच कारवाई झाली नव्हती. त्यामुळे नाईक कुटुंबियांनी या प्रकरणाची सीआयडी मार्फत चौकशी करावी अशी मागणी केली होती. त्यानुसार गृहमंत्री अनिल देशमुख यांनी हे प्रकरण सीआयडीकडे वर्ग करण्याचे आदेश दिले होते. त्यानुसार अलिबाग गुन्हे अन्वेषण विभागाने नव्याने चौकशी करून  गोस्वामी यांना अटक केली."

"या विषयाचा पत्रकारितेशी दुरान्वयाने देखील संबंध नाही. दोघांच्या मृत्यूचा हा विषय असल्याने या अटकेचा निषेध उचित ठरणार नाही. पत्रकारितेची झुल पांघरून वाट्टेल तसे उद्योग करणाऱ्यांची पाठराखण मराठी पत्रकार परिषद आणि पत्रकार हल्ला विरोधी कृती समिती करू शकत नाही. कायद्याला त्याचं काम करू द्यावं हेच उचित ठरेल."

शिवसेना खासदार संजय राऊत यांनीही पोलिसांनी कायद्याने कारवाई केली,...


... घटकांचा अभाव असतो. त्यावेळी तुमचं आणि तुमच्या साथीदाराचं बौद्धिक आणि भावनिक सामंजस्य कसं आहे, यावर तुमचं नातं अवलंबून असतं," त्या पुढे सांगतात.

"परस्परांवरचा विश्वास आणि सुरक्षिततेची भावना दृढ असेल तर अंतर कितीही असलं तरी मनातलं अंतर कधी कमी होणार नाही," असा कानमंत्र वंदना कुलकर्णी तरुण-तरुणींना देतात.

'नेटवर्क'च्या शोधातलं प्रेम

आपला प्रियकर किंवा प्रेयसी काही काळासाठी दूर असेल, तर गोष्ट वेगळी. पण काही नाती कायमचीच लाँग डिस्टन्स असतात.

'आम्ही वर्षभरात जास्तीत जास्त 20 दिवस एकमेकांसोबत ... उर्वरित लेख लिहा:

्या - खूप दिवसानंतर भेटल्यानंतर काही वेळ निवांत एकमेकांसोबत बसा. छोट्या-मोठ्या 'अॅक्टिव्हिटीज' एकत्र करा. जसं की सोफ्यावर बसून निवांतपणे पॉपकॉर्न खात चित्रपट पाहणे किंवा ल्युडो खेळणे इत्यादी.

3. एकमेकांच्या संपर्कात राहा - नव्या ठिकाणी राहायला गेल्यावर तिथल्या वातावरणाशी जुळवून घेण्याचा आपण प्रयत्न करतो. तेव्हा आपल्या जोडीदाराकडे दुर्लक्ष होईल असं काही करू नका. एकमेकांशी फोन, स्काइप किंवा व्हॉट्सअॅपने संपर्कात राहा. हाताने लिहिलेल्या प्रेमपत्राइतकी दुसरी कुठली वस्तू संग्रहणीय असू शकते? तेव्हा एकदा प्रेम पत्र लिहून पोस्टाने पाठवा.

4. नकारात्मक विचारांपासून दूर राहा - बऱ्याचदा फोन लागत नाही किंवा उचलता येत नाही. तेव्हा चीडचीड होते, पण याचा अर्थ असा नाही की तुमचा जोडीदार तुम्हाला टाळत आहे. कारण समजून घेतल्याशिवाय प्रतिक्रिया देऊ नका. त्याने नकारात्मक विचार वाढतात.

5. आपल्या भावना व्यक्त करा - एकटं राहिल्यावर तुमच्या मनात भीती किंवा असुरक्षितता निर्माण होऊ शकते. त्याबद्दल जरुर एकमेकांना सांगा. भावना व्यक्त केल्यावर तुमच्या मनातील संशयाचं धुकं कमी होण्याची चिन्हं असतात, असं मानसोपचार तज्ज्ञ सांगतात.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... घरातून निघाले होते. त्यांना कुणीतरी सांगितलं होतं की त्या किंमतीत त्यांना चांगली म्हैस मिळेल. त्यानंतर लोकांनी त्यांना घेरून मारून टाकलं.

बझैडा खुर्द येथील मंदिर.

शवविच्छेदनानंतर कासिम यांचा मृतदेह त्यांच्या कुटुंबीयांना रात्री 2.30 वाजता सोपवण्यात आला. मंगळवारी सकाळी त्यांना दफनविधी झाला. त्यांच्या कुटुंबीयांच्या मते त्यांना FIR दाखल करू दिली नाही.

मोहम्मद सलीम यांच्यामते, "पोलीस म्हणत आहे की एका खटल्यात दोन गुन्हे दाखल करता येणार नाही."

कासिम यांचे भाऊ मोहम्मद सलीम म्हणतात, "पोलिसांनी ... उर्वरित लेख लिहा:

ाली नाही किंवा गायींची कत्तल करण्याचं हत्यार मिळालं नाही.

व्यवसायानं ड्रायव्हर असलेले मोहम्मद यासिन आपल्या जखमी भावाला घेऊन हापुडच्या एका रुग्णालयात ठाण मांडून बसले आहेत.

समीउद्दीन यांचे भाऊ मोहम्मद यासिन.

जेव्हा FIR दाखल करणाऱ्या मोहम्मद यासिन यांना विचारलं की गावातले लोक हिंदू, मुस्लीम दोन्ही लोक सांगतात की ही घटना गायीमुळे झाली आहे.

पण FIR मध्ये गायीचा उल्लेख नाही आणि रस्त्यावरील भांडणाचा उल्लेख आहे, असं कसं झालं? याचं उत्तर देताना ते म्हणाले, "मी तर उशिरा आलो होतो. गावात आणि पोलीस ठाण्यातही. जसं जसं लोक बोलत गेले तसं तसं लिहिलं गेलं आणि त्यावर माझी सही झाली."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... घरी राहून सक्तीचा आराम करणं माझ्याच्यानं शक्य झालं नसतं म्हणून मी नाशिकच्याच एका नामांकित हॉस्पिटलला दाखल होऊन उपचार घेण्याचा निर्णय घेतला.

पण त्याच दिवशी संध्याकाळी मला निरोप मिळाला की मी पॉझिटिव्ह आहे. काही वेळापूर्वीच मी सुस्कारा टाकला होता की एका संकटातून आपण पुढे सरकलोय. टेस्टिंग सेंटरवर ताण असल्याने आधीचा रिपोर्ट चुकीचा आलेला असू शकतो. पण खात्री केल्यानंतर मला कोरोना व्हायरसची लागण झाल्याचं स्पष्ट झालं!

त्या क्षणी मला वाईट वाटलं. आपल्याच बाबतीत असं का, असंही वाटू लागलं. चार दिवस माझ्या... उर्वरित लेख लिहा:

यम ठेवा' या शब्दांनी बळ यायचं.

माझ्या कुटुंबाला कॉरंटाईन करण्यात आलं होतं. तर माझ्या संपर्कातील 31 जणांना क्वारंटाईन केलं गेलं. त्यातील माझ्या पोलीस स्टेशनच्या 9 जणांना कोरोनाची लागण झाल्याचं तपासणी केल्यावर लक्षात आलं.

वीस दिवस मी हॉस्पिटलमध्ये प्रचंड मानसिक तणावाखाली जगत होतो.

माझी दुसऱ्यांदा टेस्ट करण्यात आली तेव्हा ती निगेटिव्ह आली. मी खरं सांगतो, मी कधी देव पाहिला नाही. पण हॉस्पिटमधल्या त्या दोन आठवड्यांमध्ये मी डॉक्टर, नर्स आणि तिथल्या कर्मचाऱ्यांच्या रूपात देव पाहिला.

माझ्या आयुष्यात हे देव नसते तर काय झालं असतं? मी तिथून निघालो तेव्हा तिथे 48 रुग्ण होते. माझ्यानंतर अनेक रुग्ण तिथे दाखल झाले असतील.

डिस्चार्ज मिळाल्यानंतर मधुकर कड

मला सेव्हन हिल्समधून 27 एप्रिलला डिस्चार्ज मिळाला. तेव्हा अंधाऱ्या खोलीतून बाहेर आल्याचा भास झाला. अंधेरीच्या एमआयडीसी पोलीस स्टेशनचे कर्मचारी माझं स्वागत करायला हॉस्पिटलच्या आवारात हजर होते. माझ्यासाठी हे अनपेक्षित स्वागत होतं.

कोव्हिडच्या रुग्णांकडे ज्या नकारात्मक दृष्टिकोनातून पाहिलं जातं, त्या पार्श्वभूमीवर या स्वागताने माझ्या मनाला उभारी दिली.

लोक कोरोनाची लागण झालेल्या कुटुंबांसोबत भेदभावही करतात. कोव्हिडच्या पेशंटना नकारात्मक दृष्टीकोनातून पाहतात, माझ्या कुटुंबालाही काहीसा हा अनुभव आला. क्वारंटाईन केलेल्या कुटुंबापासून लोक नजर चुकवतात.

नाशिककडे जाताना वाटेत ठाण्याच्या टोलनाक्याजवळही माझं फुलांच्या वर्षावाने स्वागत झालं. नाशिकमध्ये तर सोशल डिस्टन्सिंग पाळत मला ओवाळण्याचे छोटेखानी कार्यक्रम पार पडले.

मी गेल्या वर्षी वयाची पन्नाशी पार केली. मला डायबिटीस, हृदयाचे आजार वा ब्लड प्रेशरचा त्रास, असे अतिजोखमीचे कोणतेच आजार नाही. कोव्हिडमधून बरं झाल्यावर माझं वजन 7-8 किलो कमी झालंय.

मी कोरोना व्हायरसचा संसर्ग होऊ नये म्हणून मास्क आणि हॅंड ग्लोव्ज वापरत होतो. पण आमच्या कामाचंच स्वरूप असं आहे की आम्ही मोठी जोखीम पत्करतोय. कोण व्यक्ती पॉझिटिव्ह आहे आणि ती आपल्या कधी संपर्कात येईल हे सांगता येत नाही. फील्डवर काम करताना लोकांसोबतच्या संपर्काशिवाय पर्याय नाही, त्यामुळे सोशल डिस्टन्सिंगसारखे नियम काटेकोरपणे पाळले पाहिजेत.

मधुकर कड यांचे अनेक छोटेखानी सत्कारही झाले

मी आधी म्हटलं त्याप्रमाणे जीव धोक्यात घालून काम करणारे डॉक्टर, नर्स, वैद्यकीय कर्मचारी, पोलीस, सफाई...


... घेऊन दुसरा डोस घेण्यासाठी आलेल्यांसाठी ठेवण्यात आलाय.

ओपन स्लॉट - यावेळात सामान्य नागरिक लस घेऊ शकतील.

त्यामुळे जर रजिस्ट्रेशनच्या वेळी तुम्हाला सकाळी, दुपारी अशा वेळा मिळाल्या असतील तर त्या वेळेत पोहोचून लस घ्या.

7. कोव्हिड होऊन गेल्यानंतर किती दिवसांनी लस घ्यावी?

केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाच्या माहितीनुसार,

कोरोनामुक्त झाल्यानंतर किती दिवसांनी शरीरात रोगप्रतिकारशक्ती तयार होते. यामुळे किती दिवस संरक्षण मिळतं. याबद्दल अजूनही ठोस माहिती नाही. त्यामुळे कोरोनामुक्त झाल्यानंतर लस घेण्याची शिफ... उर्वरित लेख लिहा:

. केंद्रीय आरोग्य विभागाच्या रुग्णालयातही कोव्हिड-19 विरोधी लस मोफत मिळणार आहे.

खासगी रुग्णालयांमध्ये मात्र लस घेण्यासाठी 250 रूपये मोजावे लागतील. यात 150 रूपये लशीची किंमत आणि 100 रुपये ऑपरेशन चार्जसाठी घेतले जातील.

12. लस घेतल्यानंतर किती दिवसात शरीरात रोगप्रतिकारशक्ती निर्माण होईल?

कोव्हिड-19 विरोधी लस दोन टप्प्यात दिली जाणार आहे. पहिला डोस घेतल्यानंतर 28 दिवसांनी दुसरा डोस दिला जातो.

केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, लशीचे दोन्ही डोस घेतल्यानंतर 2 ते 3 आठवड्यांनी रोगप्रतिकारशक्ती निर्माण होते.

महाराष्ट्राचे आरोग्य सचिव डॉ. प्रदीप व्यास सांगतात, "पहिला डोस घेतल्यानंतर साधारणत: 42 दिवसांनी शरीरात रोगप्रतिकारशक्ती तयार होते. पण, यासाठी लसीचा दुसरा डोस 28व्या दिवशी घेणं गरजेचं आहे."

13. लस घेतल्यानंतर संरक्षण किती दिवस मिळेल?

केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, कोव्हिड-19 विरोधी लस घेतल्यानंतर शरीरात तयार झालेली रोगप्रतिकारशक्ती किती दिवस टिकेल हे अजूनही निर्धारित करण्यात आलेलं नाही. त्यामुळे लस घेतल्यानंतरही मास्क घालणं, हात धूणं, सोशल डिस्टंसिंगचं पालन महत्त्वाचं आहे.

14. कोरोनाविरोधी लस म्युटेट झालेल्या कोव्हिड-19 वर प्रभावी आहे?

आरोग्य विभागाच्या माहितीनुसार, लस व्हायरसविरोधात एकापेक्षा जास्त अॅन्टीबॉडी तयार करतात. स्पाईक प्रोटीन विरोधातही अॅन्टीबॉडी तयार होतात. त्यामुळे लस म्युटेट झालेल्या कोव्हिड-19 व्हायरसवर प्रभावी नक्कीच असेल. त्यासोबत अभ्यासातून निदर्शनास आलंय की, म्युटेशनमुळे लसीच्या प्रभावावर काही परिणाम होणार नाही.

15. एचआयव्हीग्रस्त व्यक्ती लस घेऊ शकतात?

केंद्र सरकारच्या माहितीनुसार, एचआयव्हीग्रस्त आणि कॅन्सरची औषध घेणाऱ्यांमध्ये रोगप्रतिकारशक्ती कमी असते.

पण, सद्य स्थितीत उपलब्ध असलेल्या लशींमध्ये जिवंत व्हायरस नाही. त्यामुळे रोगप्रतिकारशक्ती कमी असणारे व्यक्ती लस घेऊ शकतात. पण, त्यांच्यासाठी लस तेवढी प्रभावी नसेल.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


... घेणारा हरजिंदर नावाचा तरूण होता. त्याची मदत आम्हाला होई.

किमान आधारभूत किंमत, बाजार समित्या व अडत्यांचं अस्तित्व यांबाबतच्या शंका आणि भीती प्रामुख्यानं शेतकऱ्यांच्या बोलण्यात वारंवार येत होत्या. आपलं म्हणणं मांडल्यावर 'मोदी जुलूम कर रहा है, लेकिन हम मानेंगे नहीं' असा शेवट प्रत्येकाच्या बोलण्यात असे.

इतरवेळीही पंजाबी लोकांच्या बोलण्यातला ठामपणा आणि आक्रमकपणा दिसतो, तो इथेही दिसला. पटियालातील केसर सिंग घोषणा द्याव्या अशा आवाजात आम्हाला सांगत होते, "अडतिया से हमारा नौ मास का रिश्ता है, उसको हम ... उर्वरित लेख लिहा:

टलेला एक मूळचा पंजाबी तरूण दिल्लीत शिकत होता आणि तो फक्त पाठिंब्यासाठी तिथं पोहोचला होता. इथे उपस्थित राहणं आपलं कर्तव्य तो मानत होता. अत्यंत उत्साहाने तो शेतकऱ्यांचे मुद्दे आम्हाला सांगत होता.

दरम्यान एक मुद्दा आवर्जून नमूद करायला हवा, तो म्हणजे कोरोनाचा. कारण कोरोनासारख्या आरोग्य संकटाचा काळ असूनही हजारोंच्या पटीत शेतकरी सहभागी झाले आहेत. बहुतांश जणांच्या तोंडाला मास्क नाहीय. याबद्दल विचारलं, तर रणजित सिंह हे बिहारच्या निवडणुकीचा दाखला देतात. ते म्हणतात, "तिथे निवडणुकांवेळी हजारोंच्या सभा घेतल्या, तेव्हा तुम्हाला कोरोना आठवला नाही का? आमच्या आंदोलनावेळीच कोरोना आला का?"

अशा बऱ्याच गोष्टी या आंदोलनात पाहायला मिळाल्या. आज सहा दिवस झाले हे शेतकरी रस्त्यावर बसलेत. या भागातील तापमान दहा अंशापर्यंत खाली येतो. डिसेंबरमधल्या दिवसागणिक हा आकडा आणखी खाली येत जाईल. अशावेळीही शेतकरी आंदोलनावर तसूभरही मागे सरत नाहीत.

सहा-सहा महिन्यांची सोय करूनच शेतकरी दिल्लीच्या दिशेनं घरातून निघालेत. केवळ खाण्या-पिण्याचीच नव्हे, तर मानसिक तयारीही करून आलेत. या परिसरात अनेक गुरुद्वारांच्या मार्फत खाण्यची सोय करण्यात आलीय. शिवाय, कुणी ना कुणी फलं, पाणी, बिस्किटं असे वाटप करत आहेच.

दिवसभर आंदोलनाच्या परिसरात फिरल्यानंतर संध्याकाळी परतत असताना अर्ध्या रस्त्यात आलो आणि मोबाईलवर मेसेज आला, शेतकरी आणि केंद्र सरकार यांच्यातील चर्चेतून ठोस असे काहीच बाहेर आले नाही. चर्चेसाठी समितीचा प्रस्ताव सरकारने ठेवलाय.

दिवसभर शेतकऱ्यांशी जेवढं बोललो, त्यावरून एवढं निश्चित की, घरदार मागे ठेवून, शेतीचं कामं ठप्प ठेवून, गाडी-घोड्यासह शकेडो किलोमीटर राजधानीवर धडकलेल्या हे शेतकरी एका निर्धारानं आलेत. त्यांच्याशी सरकार कसा संवाद साधतंय आणि यातून मार्ग काढतंय, हे पाहणं आता महत्त्वाचं ठरेल.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


... घेत भारतीय संघाने काही दिवसातच दुसऱ्या विजयाची नोंद केली.

चंद्रशेखर (4) तर बेदी (3) यांच्या भेदक माऱ्याच्या बळावर भारतीय संघाने ऑस्ट्रेलियाला 131 धावांत गुंडाळलं. प्रत्युत्तरादाखल खेळताना भारतीय संघाने 396 धावांवर आपला डाव घोषित केला. गुंडप्पा विश्वनाथ यांनी 79 तर करसन घावरी यांनी 64 धावांची खेळी केली.

भारतीय संघाला 265 धावांची मोठी आघाडी मिळाली.

बिशन सिंग बेदींनी ऑस्ट्रेलियात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली होती.

ऑस्ट्रेलियाचा दुसरा डाव 263 धावांत आटोपला. भारतीय संघाने एक डाव आणि 2 धावांनी मोठ... उर्वरित लेख लिहा:

साकारत पॉन्टिंगला चांगली साथ दिली.

राहुल द्रविड आणि अजित आगरकर हे या विजयाचे शिल्पकार होते.

राहुल द्रविड यांनी साकारलेली द्विशतकी खेळी आणि व्ही. व्ही. एस. लक्ष्मण यांनी केलेल्या शतकी खेळीच्या बळावर भारताने 523 धावा केल्या. द्रविडने 23 चौकार आणि एका षटकारासह 233 धावांची विक्रमी खेळी केली. लक्ष्मणने 18 चौकारांसह 148 धावांची खेळी सजवली. या दोघांनी पाचव्या विकेटसाठी 303 धावांची भागीदारी करत कोलकाता इथे झालेल्या ऐतिहासिक भागीदारीच्या स्मृती जागवल्या.

अजित आगरकरने घेतलेल्या सहा बळींच्या जोरावर भारताने ऑस्ट्रेलियाचा दुसरा डाव 196 धावांतच गुंडाळला. आगरकरने 41 धावांच्या मोबदल्यात 6 विकेट्स घेत ऑस्ट्रेलियाच्या एकाही फलंदाजाला स्थिरावू दिले नाही.

भारतीय संघाला विजयासाठी 230 धावांचं आव्हानात्मक लक्ष्य मिळालं. वेळ कमी होता. राहुल द्रविडने दुसऱ्या डावातही छाप उमटवत नाबाद 72 धावांची अफलातून खेळी साकारली. द्रविडलाच मॅन ऑफ द मॅच पुरस्काराने गौरवण्यात आलं.

इरफान पठाणचा अष्टपैलू खेळ

पर्थ, 16 ते 19 जानेवारी 2008- 72 धावांनी विजयी

कुप्रसिद्ध अशा 'मंकीगेट' प्रकरणाने सिडनी कसोटी झाकोळली गेली. अँड्र्यू सायमंड्स आणि हरभजन सिंह यांच्यातल्या भांडणाचं पर्यावसान न्यायालयीन सुनावणीत झालं.

क्रिकेटच्या इतिहासातलं काळं पर्व म्हणून याप्रकरणाची नोंद झाली. सिडनीत झालेल्या नाट्यादरम्यान ऑस्ट्रेलियाने विजय मिळवला. मात्र काही दिवसातच जगातल्या वेगवान पिचपैकी एक असलेल्या पर्थ या ठिकाणी भारतीय संघाने दिमाखदार विजय साकारला.

इरफान पठाण या विजयाचा शिल्पकार ठरला होता.

भारतीय संघाने प्रथम फलंदाजी करताना 330 धावांची मजल मारली. राहुल द्रविडने 93 तर सचिन तेंडुलकरने 71 धावांची खेळी केली. एकत्रित दमदार प्रदर्शनाच्या बळावर भारतीय गोलंदाजांनी ऑस्ट्रेलियाचा डाव 212 धावांतच गुंडाळला. रुद्रप्रताप सिंगने 4 तर इरफान पठाण, इशांत शर्मा आणि अनिल कुंबळे यांनी प्रत्येकी 2 विकेट्स घेतल्या.

भारतीय संघाने दुसऱ्या डावात 294 धावा केल्या. लक्ष्मणने 79 धावांची खेळी केली. ऑस्ट्रेलियाला 413 धावांचं प्रचंड लक्ष्य मिळालं. भारतीय गोलंदाजांनी टिच्चून मारा केला आणि ऑस्ट्रेलियाचा डाव 340 धावांतच आटोपला. इरफान पठाणने 3 तर रुद्रप्रताप सिंग, अनिल कुंबळे आणि वीरेंद्र सेहवाग यांनी प्रत्येकी 2 विकेट्स घेतल्या.

अष्टपैलू खेळाकरता इरफानला मॅन ऑफ द मॅच पुरस्काराने सन्मानित...


... घेता इतर गोष्टींवर लक्ष देणे गरजेचे असते. खाद्य पदार्थांमध्ये बदल, जीवन शैली बदलणे, जेवणाच्या वेळेचे योग्य नियोजन केल्यास दिलासा मिळू शकतो.

रिफाइन्ड कार्बोहायड्रेट्सचा वापर कमी केला पाहिजे. उदाहरणार्थ, तांदूळ, पांढरा ब्रेड, मिठाई आणि बटाटे, इ.

वनौषधी उपचारही फायदेशीर आहेत.  उदाहरणार्थ, गुलाब तेल, व्हिटेक्स अॅग्नस कॅस्टस एल, सेंट जॉन्स वॉर्ट यांसारख्या वनस्पती पीएमएस ट्रीटमेंटमध्ये वापरल्या जातात. त्यांच्याबरोबर व्हिटॅमिन बी 6, मॅग्नेशियम, मल्टी व्हिटॅमिनच्या गोळ्या वापरल्यास पीएमएसची लक्षणे क... उर्वरित लेख लिहा:

चे शिक्षण पूर्ण करता आलेले नाही. शिक्षणात आलेल्या अपयशामुळे तीचे नैराश्य वाढत गेले.

ती जेवत नव्हती. तीने अनेकदा आत्महत्या करण्याचा प्रयत्न केला. सर्व उपचार अपयशी ठरत होते.

मानसोपचार वॉर्डातही तिच्यावर अनेकदा उपचार करण्यात आले. कटूता आणि क्रोध यामुळे ती आपल्या महत्त्वाकांक्षा पूर्ण करू शकली नाही. ती मासिक पाळीचा तिरस्कार करत असे.

हुशार आणि बुद्धिमान विद्यार्थी म्हणून ज्या मुलीचे नाव काढले जात होते तिला तिचे भविष्य दिसत नव्हते. असा एकही उपचार नव्हता जो तिला दिला गेला नसेल. हारर्मोन्सचे उपचारही अपयशी ठरल्यानंतर डॉक्टरांचा एक गट तिच्याशी चर्चा करण्यासाठी आला.

आपल्याला मासिक पाळी नकोय असा तिचा आग्रह होता. जी गोष्ट मला शिक्षणापासून दूर करते आहे असे आयुष्य नको आहे असे तीचे मत होते. तीने मासिक पाळी थांबवण्याचा निर्णय घेतला.

डॉक्टर म्हणाले एकच मार्ग आहे. ही शस्त्रक्रिया सांगताना डॉक्टरही कचरले. कारण ही शस्त्रक्रिया म्हणजे गर्भाशय आणि अंडाशय काढून टाकणे. यामुळे तीला भविष्यात कधीही आई होता येणार नाही. ती कधीही गर्भधारणा करू शकणार नाही असे तिला सांगण्यात आले. पण ती तीच्या निर्णयावर ठाम होती.

माझा काहीही आक्षेप नाही असे तीने स्पष्ट केले. तसंच मला लग्नही करायचे नाही असे तीने सांगितले.

ती म्हणाली, "या जगात खूप मुलं आहेत. मला मूल होणार नाही म्हणून जगाचे नुकसान होणार नाहीय."

प्रदीर्घ चर्चेनंतर डॉक्टरांनी तिच्यावर शस्त्रक्रिया केली. आता ती पदवीचे शिक्षण पूर्ण करत आहे.

( लेखिका स्वत: डॉक्टर आहेत. या लेखातली सर्व पात्र काल्पनिक आहेत. विषय नीट समजावा यासाठी पात्रांचा उल्लेख करण्यात आला आहे.)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... घेताना झिरपा सिद्धांत महत्त्वाचा आहे. "GDP वाढतो तेव्हा अर्थव्यवस्था वाढते हे खरंच आहे. बजेटही वाढतं. लोकांना वस्तू आणि सेवांचा उपभोगही घेता येतो. पण GDP मोजताना यासाठी सरकारने किती रुपयांची तरतूद केली आहे. आणि किती रुपयांचा प्रत्यक्ष खर्च झाला, याचीच माहिती मिळते. हा शेवटच्या माणसापर्यंत पोहोचून त्याचा फायदा लोकांना झाला की नाही, हे कळत नाही."

"जसं शिक्षणासाठी सरकारने किती तरतूद केली हे कळतं. पण किती मुलांनी शिक्षण घेतलं, त्यांना काय दर्जाचं शिक्षण मिळालं, याची पडताळणी होत नाही. खर्च शेवटपर्य... उर्वरित लेख लिहा:

ाने अजून तशी तरतूद केलेली नाही, अशी भूमिका राज्यसभेत मांडली आहे.

पण त्याचवेळी हॅपीनेस इंडेक्सची कल्पना लोकांचं लक्ष वेधून घेत आहे, हे ही खरंच. IIT मुंबई मध्ये अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक वरदराज बापट यांनीही हॅपीनेस इंडेक्सबद्दल सकारात्मक मत व्यक्त केलं आहे.

मात्र इंडेक्स मापनाच्या पद्धतीवर स्पष्टता असावी, असं मत त्यांनी व्यक्त केलं.

"हॅपीनेस इंडेक्स ही कल्पना चांगलीच आहे. GDP हा निकषही विकासमापनासाठी अपुरा आहे. कारण कुटुंबाच्या उत्पन्नाबरोबरच आनंद, समाधान, स्वातंत्र्य या गोष्टीही महत्त्वाच्या आहेत. त्यासाठी मूल्यात्मक निर्देशांकाची गरज आहे. पण हॅपीनेस इंडेक्स मोजणार कसा?" असा प्रश्न बापट यांनी विचारला.

समाजातल्या शेवटच्या माणसापर्यंत सरकारी सेवा पोहोचते आहे की नाही?

संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या अहवालातही त्यांना एक त्रुटी आढळते - "पाहणीसाठी प्रत्येक देशात दरवर्षी हजार लोकांना प्रश्न विचारण्यात आले. (देशाच्या लोकसंख्येच्या तुलनेत) ही संख्या खूपच अपुरी आहे. हे लोक कसे निवडले, याचाही निकष देण्यात आलेला नाही. असं असताना ताजा अहवाल हा हॅपीनेस ठरवण्यासाठी पुरेसा नाही," असंही बापट यांना वाटतं.

शिवाय देशात लोकशाही व्यवस्था आहे किंवा नाही, देशाची भौगोलिक स्थिती, तिथली वैविध्य यांचाही विचार झाला नाही आहे, असं मत त्यांनी व्यक्त केलं.

"पाकिस्तानातली परिस्थिती आपण जाणतो. शेजारी चीनमध्येही लोकशाही अस्तित्वात नाही. असं असतानाही हे देश भारतापेक्षा कोसो पुढे आहेत हे पटण्यासारखं नाही," बापट यांनी सांगितलं.

भारत खरंच दु:खी आहे का?

संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या सलग तिसऱ्या अहवालात भारताची पिछेहाट झाली आहे. सुदृढ समाजासाठी आर्थिक आणि दर्जात्मक सुधारणाही आवश्यक आहे, यावर सर्व अर्थतज्ज्ञांचं दुमत नाही.

अशावेळी भारताने हॅपीनेस इन्डेक्सला पद्धती म्हणून स्वीकारलं नाही तरी निदान अंतर्गत पाहणीसाठी एक निकष म्हणून जरूर वापरावा, अशी अपेक्षा दोन्ही तज्ज्ञांनी बीबीसीशी बोलताना व्यक्त केली आहे.

तुम्ही हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... घ्यायला आवडतात

"एखाद्यानं ओशाळून ही पत्रं लपवून ठेवली असती, पण हे तर अभिमानानं सांगत होते." महत्त्वाकांक्षी अय्यरांनी याच गोष्टीचा फायदा घेत संधीचं सोनं केलं.

"संपादकांनी मला वेगवेगळी नावं सुचवली पण त्यापैकी 'रिग्रेट अय्यर' हे टोपणनाव वापरण्याचं मी पक्कं केलं. त्याचवेळी मला लेखणी तलवारीपेक्षा धारदार असते हे समजलं" असं ते सांगतात. दिवाणी न्यायालयात जाऊन त्यांनी नावही बदललं.

मी माझ्या पासपोर्ट, बँक खातं, लग्नपत्रिकेतही माझ्या नावात बदल करून घेतला.

सुरुवातीला सगळेजण मला हसायचे. हा माणूस वेड... उर्वरित लेख लिहा:

अपयश आलं तरी त्यांनी हार मानली नाही. कारण अपयशाशी त्यांचं घनिष्ठ नातं होतं. त्यांच्यासाठी अपयश हीच यशाची पहिली पायरी ठरली.

साभार परत या शिक्क्यासह साहित्य परत आलेल्या लेखक-कवींचं आंतरराष्ट्रीय मंडळ स्थापन करण्याचा अय्यर यांनी प्रयत्न केला. पण कुणीही प्रतिसाद दिला नाही. कारण अपयश कुणालाच नको असतं, असं ते म्हणाले.

नाव बदलण्याच्या निर्णयाचा पश्चाताप होतो का? असं विचारल्यावर अय्यर ठामपणे नाही सांगतात.

''साभार परत ही संकल्पनाच काही दिवसात नामशेष होईल. आताच्या डिजिटल जगात दिलगिरी अर्थात साभार परतीचं पत्र काय असतं? असं काहीजण मला विचारतात. एखाद्या दिवशी इंटरनेट सेवा विस्कळीत झाली तरीही ही साभार परतीची अर्थात दिलगिरीची पत्रं माझ्या कपाटात सुरक्षित असतील'', असं रिग्रेट अय्यर समाधानानं सांगतात.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... चर्चेत भागही घेतला नाही.

हेच मुद्दे अधोरेखित करत श्रीकांत कात्रे यांनी म्हटलं, की उदयनराजे भोसले हे लोकप्रिय आहेत. पण त्याची कारणं वेगळी आहेत. राजकारणाबाबत ते गंभीर असल्याचं कधी दिसलं नाही.

श्रीनिवास पाटलांना प्रतिमेचा फायदा?

"श्रीनिवास पाटील यांची प्रतिमा स्वच्छ आहे. कराडमधून ते दोन वेळा खासदार म्हणून लोकसभेवर निवडून गेले आहेत. राजकारणात येण्यापूर्वी ते सनदी अधिकारी होते. त्यामुळे निधी मिळविणं, सरकारी योजना राबविणं याचा नोकरशहा आणि राजकारणी असा दुहेरी अनुभव त्यांच्याकडे आहे. तो वापरून त्य... उर्वरित लेख लिहा:

, 2014 आणि अगदी 2019 च्या निवडणुकीतही त्यांनी राष्ट्रवादीकडून उमेदवारी मिळवली होती. आता त्यांना राष्ट्रवादीशिवायही या मतदारसंघात आपण बहुमतानं निवडून येऊ शकतो, हे सिद्ध करावं लागणार आहे," असं चोरमारे यांनी म्हटलं.

सातारा मतदारसंघातील विधानसभा निहाय समीकरणं पाहिली तरी राष्ट्रवादी काँग्रेसचा वरचष्मा दिसून येत असल्याचंही विजय चोरमारे यांनी म्हटलं.

"सातारा-जावळी मतदारसंघात शिवेंद्रराजे भोसले आणि उदयनराजे भोसले एकत्र झाल्यामुळे त्यांना फायदा होईल. पण कोरेगाव, वाई, कराड दक्षिण, कराड उत्तरमध्ये राष्ट्रवादी वरचढ ठरू शकते. पाटण मतदारसंघात शंभूराजे देसाई हे शिवसेनेचे असले तरी इथूनही राष्ट्रवादीला पाठिंबा देणाऱ्यांची संख्या मोठी आहे."

यशवंतराव चव्हाणांनंतर साताऱ्यातील लोकांनी शरद पवारांना तसाच पाठिंबा दिला आहे. राष्ट्रवादी काँग्रेसची स्थापना झाल्यानंतर विधानसभेची जी निवडणूक झाली त्यामध्ये अकरापैकी दहा मतदासंघांमध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेसला विजय मिळाला होता. श्रीनिवास पाटील यांच्या पाठीशी राष्ट्रवादीची ही ताकद आहे, असं चोरमारे यांनी म्हटलं.

उदयनराजेंनी भाजपमध्ये प्रवेश केल्यानंतर साताऱ्यात झालेल्या महाजनादेश यात्रेदरम्यान मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सातारकरांसाठी अनेक घोषणा केल्या होत्या. रस्त्यांसाठी पन्नास कोटींचा निधी, हद्दवाढीला मंजुरी अशा अनेक घोषणा मुख्यमंत्र्यांनी केल्या होत्या. भाजप आणि मुख्यमंत्र्यांच्या पाठिंब्याचा, या आश्वासनांचा उदयनराजेंना फायदा होऊ शकतो का, या प्रश्नाला उत्तर देताना चोरमारे यांनी नकारात्मक उत्तर दिलं.

"निवडणुकीत आश्वासनं दिलीच जातात. त्यांचं पुढं काय होतं, हे लोकांना चांगलंच माहिती असतं. दुसरं म्हणजे उदयनराजेंनी भाजपमध्ये केलेल्या प्रवेशावर फारशा सकारात्मक प्रतिक्रिया आलेल्या नाहीत. सहा महिन्यांतच आपण पक्षाचा राजीनामा का दिला, या प्रश्नावर त्यांनी समाधानकारक स्पष्टीकरण दिलेलं नाही. त्यामुळे उदयनराजेंसाठी ही निवडणूक निश्चितच आव्हानात्मक आहे."

सातारा लोकसभा मतदारसंघातील विधानसभा निहाय परिस्थिती

सातारा लोकसभा मतदारसंघातील मतदारांची एकूण संख्या 18 लाख 23 हजार 476 इतकी आहे. यापैकी पुरूष मतदारांची संख्या 9 लाख 35 हजार 878 आहे. तर महिला मतदारांची संख्या ही 9 लाख 3 हजार 92 इतकी आहे. त्याचबरोबर 16 तृतीयपंथी मतदारांची नोंदही झाली होती.

मे महिन्यात झालेल्या लोकसभा निवडणुकीमध्ये...


... चाचण्यांचे अनेक टप्पे असतात.

सर्वांत शेवटचा टप्पा हा ह्युमन ट्रायलचा असतो. ज्या लसीची चाचणी घ्यायची आहे त्या चाचणीत सहभागी होणाऱ्याला त्या आजाराची लागण असता कामा नये. म्हणजेच कोरोना विषाणूवरच्या लसीची ह्युमन ट्रायल असेल तर चाचणीत सहभागी होणाऱ्याला कोरोना विषाणूचा संसर्ग असता कामा नये.

कोरोना विषाणूविरोधातल्या अँटीबॉडीजही शरीरात असता कामा नये. म्हणजेच एखाद्या व्यक्तीला आधी कधीतरी कोरोनाचा संसर्ग झालेला असेल आणि त्यातून तो पूर्णपणे बरा झाला असेल तर त्याच्या शरीरात कोरोना विषाणूविरोधातल्या अँट... उर्वरित लेख लिहा:

र्ण माहिती ई-डायरीमध्ये भरावी लागते. या संपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान डॉक्टर कायम फोनवरून संपर्कात असतात. नियमित फॉलोअप घेतला जातो. 7 जुलैलाही फॉलोअप झाला. म्हणजेच एप्रिलपासून सुरू झालेली प्रक्रिया जुलैपर्यंत सुरू आहे."

या प्रक्रियेदरम्यान दीपक यांना तीन वेळा ताप येऊन गेला आहे आणि त्यांना भीतीही वाटली.

जीव जाईल यापेक्षा आपल्या माणसांना बघता येणार नाही, याची जास्त भीती वाटत होती, असं दीपक सांगतात.

तीन वर्षांपूर्वी दीपक यांच्या वडिलांचं निधन झालं. मात्र, परदेशात असल्यामुळे दीपक यांना वडिलांचं अंत्यदर्शनही घेता आलं नव्हतं.

दीपक सांगतात, "ट्रायलच्या वेळी त्यांना हीच भीती जास्त वाटत होती की यापुढे मी आई आणि भावंडांना भेटू शकेन की नाही."

कुठल्याही कठीण प्रसंगासाठी हॉस्पिटलकडून एक इमरजेंसी नंबर दिला जातो. मात्र, त्यांना तेव्हाही भीती वाटली होती आणि आजही वाटते.

दीपक यांनी सांगितलं की त्यांना 90 दिवस कुठेही जाता येणार नाहीय. लसीचे केवळ दोन डोज देण्यात आले आहेत. मात्र, फॉलोअपसाठी नियमितपणे हॉस्पिटलमध्ये जावं लागतं.

दीपक पालीवाल कोण आहेत?

42 वर्षांचे दीपक लंडनमधल्या एका फार्मा कंपनीत कन्सल्टंट म्हणून काम करतात.

त्यांचा जन्म भारतातला. भारतातच ते लहानाचे मोठे झाले. त्यांचं कुटुंब आजही जयपूरमध्ये आहे. ते आणि त्यांची पत्नी दोघं लंडनला राहतात. पत्नीदेखील फार्मा कंपनीत आहे.

भावंडांमध्ये ते सर्वांत धाकटे आहेत. लसीचा पहिला डोज घेतल्यानंतरच त्यांनी जयपूरमध्ये आपल्या कुटुंबीयांना या ट्रायलविषयी सांगितलं. दीपक सांगतात की आई आणि भावाला आनंद झाला. पण मोठी बहीण खूप चिडली.

दीपक यांच्या पत्नी पर्ल डिसूजा यांनी सांगितलं की त्यांना दीपक यांचा निर्णय अजिबात आवडला नव्हता. त्या म्हणतात, "मला दीपकसाठी 'हिरो'चा टॅग नको होता." त्या म्हणतात की मी एकदा होकार दिला. पण यापुढे त्यांना असं काहीही करू देणार नाही.

दीपक यांचा ट्रायलचा भाग पूर्ण झाला आहे. मात्र, ऑक्सफोर्डच्या संशोधनात आणखी 10 हजार जणांवर या लसीची चाचणी घेतली जाणार आहे.

संपूर्ण जगाप्रमाणेच दीपक यांचंही सगळं लक्ष ट्रायल यशस्वी होण्याकडे लागून आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... चार ते पाच दिवस रक्तस्त्रास सुरू असल्याने अनेक मुलींना पोटात कळा येणे, कंबर दुखणे असा त्रास होतो. तर रक्तस्त्राव अधिक असल्यास वारंवार सॅनिटरी नॅपकीन बदलावे लागतात.

"त्या दिवसांमध्ये सलग तासनतास बसून काम करणं शक्य होत नाही. मग अशा वेळेला काय करायचं? हे काही मुलींनी मागून घेतलेलं नाही. नाईलाजाने हा त्रास आम्हाला सहन करावा लागतो. यात आमचा काय दोष आहे," असाही प्रश्न वर्षा यांनी उपस्थित केला.

पण मासिक पाळीत काम करणं प्रत्येक मुलीसाठी आव्हानात्मक असलं तरी प्रत्येकीसाठी ते त्रासदायक असतंच असं नाही. ... उर्वरित लेख लिहा:

फरक पडणार नाही, असंही मत मांडणाऱ्या महिला आहेत.

अनेकींना आपली पाळी इतर जणींच्या बरोबरच येते असं वाटत, पण ते कितपत खरं आहे?

याविषयी बोलताना अभिनेत्री जुई गडकरी सांगते, "वर्षानुवर्षे महिला स्वत:ला सिद्ध करत आल्या आहेत. मी अभिनय क्षेत्रात असले तरी विविध पातळ्यांवर महिला म्हणून माझ्यासमोर आव्हानं असतात. पण मग मासिक पाळीसाठी एखादी सुट्टी महिलांना मिळाली म्हणून त्या लगेच मागे पडतील असं मला वाटत नाही. एका सुट्टीने संधी हुकाव्यात इतक्या महिला दुबळ्या नाहीत."

सोशल मीडियावरही याच मुद्द्यावरून महिलांमध्ये अधिक चर्चा होताना दिसतेय. प्रत्येक क्षेत्रातली आव्हानं वेगळी असतात.

"मला वाटतं जर मी मासिक पाळीसाठी सुट्टी घेत बसले तर माझी संधी जाऊ शकते. उदाहरणार्थ, जर एखादं मोठं प्रोजेक्ट असेल आणि त्यासाठी दररोज महिनाभर काम करावं लागणार असेल तर हे प्रोजेक्ट महिला म्हणून मला देताना उद्या विचार केला जाईल. महिला मासिक पाळीत सुट्टी घेतात म्हणून त्यांना तातडीचे आणि महत्त्वाचे प्रोजेक्ट दिले जाणार नाही," असे निकिता सांगते.

मासिक पाळीत मेन्स्ट्रुअल कप किंवा कापडाला पर्याय काय?

आज मोठ्या संख्येने महिला कामासाठी घराबाहेर पडतात. संघटीत आणि असंघटीत अशा दोन्ही प्रकारच्या कामात महिलांचा मोठा वाटा आहे. पण तरीही कामाच्या आणि सार्वजनिक ठिकाणी महिलांना आवश्यक सुविधा नाहीत.

मुंबई, पुणे, नाशिक अशा महानगरांमध्येही महिलांसाठी पुरेशी सर्वाजनिक शौचालय नाहीत. शौचालयात स्वच्छता नसल्याचं सर्वत्र दिसून येतं. मासिक पाळीसाठी सॅनिटरी नॅपकीन व्हेंडिंग मशिन्सही नाहीत.

खासगी आणि सरकारी दोन्ही कार्यालयांमध्ये महिलांच्या आरोग्यासाठी पुरेशा सुविधा उपलब्ध नसतात.

डॉ. सरिता पिकळे सांगतात, "महिलांना सुट्टी देण्याऐवजी खासगी आणि शासकीय कार्यालयात सॅनिटरी नॅपकीन उपलब्ध असायला हवेत, त्यासाठी व्हेंडिंग मशिन्स असतात त्याची सोय हवी. कार्यालयात एखादी आरामाची लहान खोली हवी. या मागण्यांसाठी महिलांनी आग्रही रहायला हवं."

महिला डॉक्टर काय सांगतात ?

महिला त्यांच्या आरोग्यकडे पुरेसे लक्ष देत नाहीत असं मत स्त्री रोगतज्ज्ञांकडून मांडण्यात येतं. केवळ महिला वर्ग नाही तर सरकारी पातळीवर, खासगी कार्यालयातही महिलांच्या आरोग्याची काळजी घेतली पाहिजे असा सल्ला डॉक्टरांकडून दिला जातो.

मासिक पाळीसाठी महिलांना कामाच्या ठिकाणी सुट्टी देणे वैद्यकीय गरज आहे का? याविषयी बोलताना...


... चार पॉइंट्सने आघाडीवर आहेत यावर कोणाचाही विश्वास बसत नाही. ही फ्लोरिडापेक्षा खूप चुरशीची लढत आहे. आणि 2020 मध्ये ट्रंप लॅटिन अमेरिकन मतदारांमध्ये 2016 च्या तुलनेत खूप चांगलं करत आहेत.

त्याचप्रमाणे पेन्सलव्हेनियाच्या पश्चिम भागात नोकरी करणाऱ्या श्वेतवर्णीय कामगारांची मतं ट्रंप यांना अखेर तारून नेतील.

कोव्हिड-19 च्या काळात होणाऱ्या या निवडणुकीत मी फ्लोरिडा, ओहायो, टेन्नेसी, पेन्सलव्हेनिया, नॉर्थ कॅरोलाइना, जॉर्जिया आणि व्हर्जनियाला भेट दिली. या परिसरात तुम्ही कुठेही फिरा..ट्रंप यांच्या समर्थ... उर्वरित लेख लिहा:

ने वर जाऊ लागले. स्टॉक मार्केटसाठी हा आठवडा मार्चपासून सर्वात खराब असल्याचं त्यांनी पाहिलंय. राष्ट्राध्यक्षांसाठी आर्थिक आरोग्य सर्वात जिव्हाळ्याचा विषय आहे.

2016 मध्ये डोनाल्ड ट्रंप यांनी अमेरिकन मतदारांना स्पष्ट संदेश दिला होता. त्यांना भिंत बांधायची होती. मुस्लिमांना बाहेर ठेवायचं होतं. व्यापाराचे करार त्यांना नव्याने बनवायचे होते. उत्पादन वाढवण्यावर त्यांचा भर होता. पण, 2020 मध्ये दुसऱ्या टर्मसाठी मतदारांसमोर जात असताना पुढे नक्की काय करायचं आहे हे सांगताना ते अडखळत होते.

जर ब्लोआउट झाला. तर बायडन मी पहिल्या शक्यतेत सांगितल्याप्रमाणे फक्त ती राज्य जिंकणार नाहीत. तर, टेक्सास, ओहायो, आयोवा, जॉर्जिया आणि दक्षिण कॅरोलाइन जिंकण्याची देखील शक्यता नाकारता येत नाही.

पण तुम्ही आर्थिक गणितं तपासली. निवडणुकांकडे लक्षपूर्वक पाहिलं, मतदानाच्या पॅटर्नचा अभ्यास केला. ट्रंपच्या विरोधकांनी कोणत्या राज्यात जास्त ताकद लावली. त्याचसोबत नवीन नोंदणी झालेल्या मतदारांची संख्या लक्षात घेतली. तर, अशक्य काहीच नाही अंस नक्की म्हणता येईल.

अशक्य परिणाम (पण हे 2020 आहे)

आता चौथी शक्यता. नेब्रास्कामध्ये ज्या प्रकारे इलेक्टोरल मतं विभागली जातात. जेव्हा जिंकण्यासाठी 270 मतांची गरज आहे. अशा परिस्थिती बायडेन आणि ट्रंप दोघंही 269 मतांवर येऊन थांबतील.

आणि मग या ज्या निवडणुकीत अब्जावधी डॉलर्स खर्च करण्यात आले. सर्वच वेगळं होईल. कायदेशीर लढाई सुरू होईल.

ही शक्यता फार कमी आहे. पण, हे 2020 चं वर्ष आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... चित्रच पालटलं असतं."

वेगाने येणाऱ्या मशीन गनच्या गोळ्या

हा हल्ला करण्यासाठी गोरखा रायफल्सच्या दोन कंपन्यांची निवड केली गेली. कर्नल ललित रायदेखील त्या लोकांसोबतच चालत होते. ते काहीशा अंतरावर असतानाच पाकिस्तानने त्यांच्यावर जोरदार गोळीबार करायला सुरुवात केली आणि सगळे सैनिक विखुरले.

कर्नल राय सांगतात, "वरून जवळपास 60-70 मशीन गन्स आमच्यावर गोळ्यांचा वर्षाव करत होत्या. वरून तोफांचे गोळेही डागण्यात येत होते. रॉकेट लाँचरपासून ग्रेनेड्सपर्यंत सगळ्याचा वापर ते लोक करत होते."

"मशीन गनच्या गोळ्यांचा व... उर्वरित लेख लिहा:

पण त्यांनी पाण्याच्या बाटलीला हात लावला नाही. त्यात फक्त एक घोट पाणी उरलं होतं. पाण्याचा तो घोट त्यांना मिशनच्या शेवटापर्यंत राखून ठेवायचा होता."

एकट्याने उद्ध्वस्त केले तीन बंकर्स

कर्नल राय पुढे सांगतात, "तिथे चार बंकर्स आहेत असं आम्हाला वाटलं होतं. पण मनोजने वर जाऊन सांगितलं, की इथे तर सहा बंकर्स आहेत. प्रत्येक बंकरमधून दोन मशीन गन्स आमच्यावर आग ओतत होत्या. थोड्या अंतरावर असणाऱ्या दोन बंकर्सना उद्ध्वस्त करण्यासाठी मनोजने हवालदार दिवाण यांना पाठवलं. दिवाण यांनीही फ्रंटल चार्ज करत ते बंकर्स उद्ध्वस्त केले. पण त्यांना गोळी लागली आणि ते शहीद झाले."

"इतर बंकर्स उडवण्यासाठी मनोज आणि त्यांचे साथीदार जमीनवर सरपटत अगदी जवळ गेले. बंकर उडण्याची एकच पद्धत असते. बंकरमध्ये ग्रेनेड टाकून आतमध्ये बसलेल्यांना संपवणं. मनोजने एका मागोमाग एक तीन बंकर्स उद्ध्वस्त केले. पण चौथ्या बंकरमध्ये ग्रेनेड फेकण्याचा प्रयत्न करत असतानाच त्यांच्या शरीरात उजव्या बाजूला गोळ्या घुसल्या आणि ते रक्तबंबाळ झाले."

हेल्मेट भेदून डोक्यातून आरपार गेल्या 4 गोळ्या

"सैनिकांनी त्यांना सांगितलं की सर, आता फक्त एकच बंकर उरलाय. तुम्ही इथे बसून पहा. आम्ही तो उडवून येतो. पण या शूर आणि कर्तव्यनिष्ठ सैनिकानं हे ऐकलं नाही. "

"त्यांनी सांगितलं, की कमांडिंग ऑफिसरनी हे काम माझ्याकडे सोपवलंय. म्हणून हल्ल्याचं नेतृत्व करणं आणि कमांडिंग ऑफिसरला आपली 'व्हिक्टरी साईन' दाखवणं ही माझी जबाबदारी आहे."

खालोबार टॉप

"सरपटत सरपटत ते चौथ्या बंकरच्या अगदी जवळ गेले. तोपर्यंत त्यांना खूप रक्तस्त्राव झाला होता. त्यांनी उभं राहून ग्रेनेड फेकण्याचा प्रयत्न केला. तितक्यात पाकिस्तानी सैनिकांनी त्यांना पाहिलं आणि मशीन गन वळवत त्यांच्यावर चार गोळ्या झाडल्या."

"त्या गोळ्या त्यांचं हेल्मेट भेदत डोक्यातून आरपार गेल्या. पाकिस्तानी सैनिक एडी 14.7 एमएमची मशीन गन वापरत होते. त्यांनी मनोज यांच्या डोक्याची चाळण केली आणि ते जमिनीवर कोसळले."

"पण मरता मरताही ते म्हणाले, 'ना छोडनूँ..' म्हणजे त्यांना सोडू नका. त्यावेळी त्यांचं वय होतं 24 वर्षं 7 दिवस."

"त्यांनी भिरकावलेल्या ग्रेनेडचा पाकिस्तानी बंकरमध्ये स्फोट झाला. काही लोक मारले गेले, काहींनी पळून जायचा प्रयत्न केला. आपल्या जवानांनी स्वतःकडची कुकरी काढली आणि त्यांचा काटा काढत चारही बंकर्स शांत केले."

फक्त 8 भारतीय जवान बचावले

या अतुलनीय...


... चीनने चांगले संबंध प्रस्थापित केले, उदाहरणार्थ अमेरिका आणि जपान.

चीनने यूनो आणि डब्ल्यूटीओमध्येही आपली जागा बनवली. हे घडलं कारण चिनी मुत्सदी अतिशय निष्णात आणि बोलायला गोड होते. याच मुत्सद्यांनी चीनची जगात ती जागा बनवली ज्याचा कोणी स्वप्नातही विचार केला नव्हता. त्यांनी वैयक्तिक पातळीवर चांगली नाती घडवली आणि टिकवली."

ते पुढे लिहितात - चीनच्या मुत्सदेगिरीचा तो सुवर्णकाळ म्हणायला हवा. त्यावेळेचे मुत्सदीही मर्यादेत राहायचे. पण आज चिनी मुत्सद्यांवर जगभरात अनेक ठिकणी टीका होत आहे, त्यांच्या कार्यपद... उर्वरित लेख लिहा:

रत-ऑस्ट्रेलिया या देशांना एक ठोस रणनिती बनवायला भाग पाडलं. गलवान घाटीत भारताचे 20 सैनिक मारले गेल्यानंतर अमेरिकेने खुलेआम भारताची बाजू घेतली.

भारत, जपान, मलेशिया आणि ऑस्ट्रेलिया चीनबरोबरचा आपला व्यापार कमी करत चालले आहेत. भारताने चीनमधून येणाऱ्या परदेशी गुंतवणूकीचा ऑटोमॅटिक रूट बंद केलाय. जर्मनीनेही असंच केलंय आणि यूरोपियन युनियनमध्येही असं करण्याची मागणी होतेय. फ्रान्समधले चीनचे राजदूत तिथल्या सरकारशी वाद घालताना दिसले.

ऑस्ट्रेलियाने स्पष्ट सांगितलंय की ते चीनच्या धमक्यांना घाबरणार नाहीत, चीनने त्यांची वाईन, बीफ आणि जवस खरेदी केले नाहीत तरी बेहत्तर.

भारताने टीकटॉकसह 52 चिनी अॅप्सवर बंदी घातली आहे. कित्येक देश परदेशी गुंतवणूकीसंदर्भात नवे नियम बनवत आहे म्हणजे चीनचा रस्ता अडवता येईल. भारत आणि ऑस्ट्रेलियामध्ये नुकत्याच झालेल्या व्हर्च्युअल समिटमध्ये सैन्य सामग्रीचा करार केला आहे.

जपान आणि भारतातही असा करार होणार आहे. चीन तैवानला आपल्या 'वन चायना' पॉलिसी अंतर्गत आपला भाग समजतो, पण तैवानला जागतिक आरोग्य संघटनेत ऑब्झर्वरचा दर्जा मिळालेला आहे. चीनच्या विरोधातले वारे जोरात वाहातायत पण चीन झुकायचं नाव घेत नाहीये.

चीनच्या आक्रमकतेची कारणं काय?

भारताचे माजी परराष्ट्र सचिव श्याम सरन म्हणतात, "चीन आपल्या आक्रमकतेला एक रणनिती म्हणून वापरतो आहे. तो आपल्याच घरात आर्थिक आघाड्यांवर पिछाडला गेलाय, पण तरीही त्यांचं आक्रमक धोरणं जसंच्या तसं आहे. इतक्या अडचणीतही त्यांनी भारताशी पंगा घेतला आहे. पण एक गोष्ट अशीही असू शकते की कोरोनाच्या जागतिक संकटात त्यांनी या आजारावर नियंत्रण मिळवलं आहे, आणि अमेरिकेसह इतर देशांची ससेहोलपट होतेय. त्यामुळे चीनला असं वाटू शकतं की ते इतरांपेक्षा वरचढ आहेत. पण त्याच्या या आक्रमक धोरणांमुळे त्यांना यश मिळेल असं मला वाटतं नाही. चीनबद्दल सगळ्यांच्याच मनात संशय आहे, आणि फक्त त्यांच्या मुत्सदेगिरीवर संशय आहे असं नाही तर त्यांची गुंतवणूक आणि कर्जांवरही संशयाची सुई फिरतेय. अमेरिका आणि ब्रिटन कडक शब्दात प्रश्न विचारत आहेत."

तिआनामन चौकात झालेल्या सामुहिक हत्याकांडांनंतर चीनवर प्रचंड टीका होत होती, तेव्हाही चीनची भूमिका इतकीच आक्रमक होती का? या प्रश्नाचं उत्तर देताना श्याम सरन म्हणतात, "तेव्हा चीन इतका शक्तिशाली नव्हता. आज चीन जगातली दुसरी सगळ्यांत मोठी अर्थव्यवस्था आहे. त्यांच्या सैन्याची ताकद...


... चोप्रा म्हणाले की मी तर पाहतोय की सर्वांत जास्त काम हाच तरुण करतोय. त्याच वेळी बी. आर. चोप्रांनी मला 120 रुपये महिन्याचा पगार देऊ केला आणि चोप्रा कुटुंबाशी माझं नातं बांधलं गेलं."

निवडक पण दर्जेदार काम

खय्याम यांनी अनेक संगीतकारांच्या तुलनेत कमी काम केलं, पण जे काही केलं ते दर्जेदार आणि अफलातून होतं.

एक संगीतप्रेमी म्हणून जेव्हाही मी त्यांचं गाणं ऐकते तर मी स्तब्ध होऊन जाते. ती गाणी ऐकून असं वाटतं की कोणी तरी तुमच्या जखमा भरून काढतंय किंवा कोणी तरी हळूवार तुम्हाला थोपटतंय.

मग ते अखेरच्या... उर्वरित लेख लिहा:

सगळं होऊन गेलं."

'उमराव जान'साठी खय्याम आणि आशा भोसले या दोघांनाही राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.

आपल्या 88व्या वाढदिवसानिमित्ता बीबीसीला दिलेल्या मुलाखतीत ते म्हणाले की , उमराव जानला संगीत देण्यापूर्वी ते खूप घाबरले होते कारण काही दिवस अगोदरच पाकिजा चित्रपट आला होता आणि त्याचे संगीत एक मैलाचा दगड ठरले होते.

चित्रपटांना संगीत देताना सोबतच्या कलाकारांसोबत असे अनेक किस्से खय्याम यांच्यासोबत घडले. ते कसंही करून आपल्या गायकांचं मन वळवून घेत पण आपल्या गाण्याच्या चालीबाबत ते अगदी ठाम असंत.

इतिहासात डोकावून जर खय्याम यांच्या चित्रपट कारकीर्दीविषयी बोलायचं तर त्यांची कारकीर्द सुरू झाली 1947 मध्ये 'हिर रांझा' या चित्रपटापासून. त्यानंतर त्यांनी रोमियो जूलियट चित्रपटाला संगीत दिलं आणि गाणंही गायलं.

1950 मध्ये त्यांनी बीवी या चित्रपटाला संगीत दिलं. त्यातील मोहम्मद रफी यांनी गायलेल्या 'अकेले में वो घबराते तो होंगे' या गाण्यामुळे खय्याम यांच्या नावाची चर्चा सुरू झाली.

1953 मध्ये आलेल्या फुटपाथ चित्रपटाने खय्याम यांना यांना ओळख मिळाली.

1958 में 'फिर सुबह होगी' मध्ये त्यांनी मुकेशसोबत 'वो सुबह कभी तो आयेगी' हे तयार केलं. 1961 मध्ये त्यांनी 'शोला और शबनम' मध्ये रफीसोबत 'जाने क्या ढूँढती रहती हैं ये आँखें मुझमें' हे गाणं आणलं. तर 1966 मध्ये त्यांनी 'आखिरी खत' चित्रपटातून लतासोबत 'बहारों मेरा जीवन भी सवारो' हे लोकप्रिय गाणं आणलं.

ख़य्याम यांनी 70 आणि 80 च्या दशकात कभी-कभी, त्रिशूल, खानदान, नूरी, थोडी सी बेवफाई, दर्द, आहिस्ता आहिस्ता, दिल-ए-नादान, बाजार, रजिया सुल्तान यासारख्या एकासरस एक चित्रपटांना अजोड संगीत दिलं. हा त्यांच्या कारकिर्दीचा सुवर्णकाळ होता.

खय्याम यांची प्रेमकहाणी

खय्याम यांच्या जीवनप्रवासात त्यांच्या पत्नी जगजीत कौर यांची विशेष भूमिका राहिली. ते स्वत: सार्वजनिक कार्यक्रमातही या गोष्टीचा उल्लेख करायला विसरत नसत. जगतीत कौर स्वत: एक उत्तम गायिका राहिलेल्या आहेत.

निवडक हिंदी चित्रपटांमध्ये त्यांनी उत्तम गाणी गायली आहेत. 'बाजार'मधील 'देख लो हमको जी भरके' किंवा 'उमराव जान'मधील 'काहे को बयाहे बिदेस'ही गाणी त्यांनी गायली.

श्रीमंत शीख कुटुंबातून आलेल्या जगजीत कौर यांनी खय्याम यांच्याशी तेव्हा लग्न केलं जेव्हा ते आपल्या करिअरमध्ये संघर्ष करत होते. म्हणतात ना धर्म आणि पैसा दोन प्रेमींमध्ये अडथळा बनू...


... जगभर पसरले आहेत.

नेक्स्ट बिग थिंग सोडा, तो अगदी पूअर थिंग बनला. पण ऑस्ट्रेलियन सिस्टम टॅलेंट वाया जाऊ देत नाही. क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाचा सीईओ जेम्स सदरलँड त्याच्या पाठीशी ठामपणे उभा राहिला.

स्मिथला जागतिक दर्जाचा स्पिनर करण्याचा प्रयत्न चुकल्याचं त्यानं मान्य केलं, पण स्मिथमध्ये जागतिक दर्जाचा बॅट्समन आहे हे त्यानं ओळखलं.

गोंधळलेल्या स्मिथला त्यानं मायकेल डिव्हेन्टोकडे सुपुर्द केलं. मार्क टेलर, मायकेल स्लेटर, मार्क वॉ यांची सद्दी असताना डिव्हेन्टो कधी येऊन गेला कोणाला कळलंच नाही.

फर्स्ट क्ला... उर्वरित लेख लिहा:

मावलं आहे.

आजही त्याची बॅटिंग तंत्रशुद्ध वगैरे नाही. ऑफस्टंपच्या बाहेर उभा राहतो. बॉल खेळण्याआधी हेल्मेटला स्पर्श करतो. बॉलर जसा रनअप सुरू करतो तसा स्मिथ लेगस्टंपवरून सरकत ऑफस्टंपच्या बाहेर येऊन उभा राहतो. यादरम्यान किमान एकदा गुडघ्यात वाकून पुन्हा उभा राहतो. स्ट्रोक्स काय मारतोय यापेक्षा स्मिथच्या शरीराची होणारी हालचाल बॉलरला बुचकळ्यात टाकते. तुडतुड्या स्मिथनं टेक्स्टबुक बॅटिंगला नवा आयाम दिला.

स्मिथला आधुनिक ब्रॅडमन अशी उपाधी मिळाली.

या परिवर्तनाच्या काळात दोन माणसं स्मिथच्या पाठीशी भक्कमपणे उभी राहिली. स्मिथला क्रिकेटची धुळाक्षरं शिकवणारे ट्रेंट वुडहिल आणि त्याची बायको डॅनी विलीस. त्यांच्या पाठिंब्यामुळेच स्मिथ भरकटला नाही. ऑस्ट्रेलियाच्या संघातून बॉलर म्हणून वगळल्यानंतर पुन्हा परतण्याची शक्यता धूसर होती. पण त्यानं बदल घडवून आणला.

स्मिथची बॅटिंग लिजंड दर्जाची नाही. बॅटिंग करू शकणारा बॉलर या ओळखीतून तो बॅट्समन झाला हे विसरून चालणार नाही. स्वत:च्या खेळातल्या उणीवांची अचूक जाणीव असल्यानं सातत्यानं चुका सुधारत, नव्या गोष्टी पोतडीत टाकणारा विशेषज्ञ बॅट्समन ही त्याची ओळख झाली.

माइक हसीनंतर ऑस्ट्रेलियाची बॅटिंगची बैठकच हरवली होती. सगळेच दांडपट्टा चालवणारे. इनिंग उभी करणं, चांगल्या बॉलला सन्मान देणं, वाइट बॉलला चोपटवणं, भागीदारी रचणं, एकेरी-दुहेरी प्लेस करत धावफलक हलता ठेवणं या बेसिक गोष्टीच लोप पावत चालल्या होत्या. स्मिथ ती हरवलेली बैठक झाला. अशक्यप्राय सातत्य आणि जगभरात कठीण खेळपट्यांवर तगड्या प्रतिस्पर्ध्यांसमोर स्मिथनं स्वत:ला सिद्ध केलं.

जगातल्या सर्वोत्कृष्ट फिल्डर्समध्ये स्मिथची गणना होते.

गेल्या तीन वर्षांत स्मिथ दंतकथा वर्गात गेला. ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध मॅच आहे म्हणजे स्मिथ धावांची टांकसाळ उघडणार आणि मॅच जिंकून देणार हे समीकरण पक्कं झालं.

एखाद्या मशीनप्रमाणे टेस्ट, वनडे आणि ट्वेन्टी-20 सगळीकडे स्मिथचा दबदबा होता. त्याची प्रत्येक रन नवनवा विक्रम रचत होती. हीच वैशिष्ट्यं जपणाऱ्या 'फॅब फोर' अर्थात विराट कोहली, जो रूट, केन विल्यमसन यांच्या पंक्तीत स्मिथ दाखल झाला.

बघता बघता त्यानं रूट आणि विल्यमसनला मागे टाकलं. वर्षातल्या 365 पैकी 310 दिवस खेळूनही स्मिथची धावांची भूक कमी होईना. स्मिथला आऊट कसं करायचं हे कोडं जगभरातल्या बॉलर्ससमोर होतं.

दिवसागणिक अचंबित करणाऱ्या प्रदर्शनामुळे स्मिथचे आकडे डॉन...


... जण आहोत. ट्रॅक्टर माझा स्वतःचा आहे आणि त्यात मी इंधन भरलंय. बाकी प्रत्येकाने आपआपल्या ऐपतीप्रमाणे पैसै दिले आहेत. ज्याची जास्त जमीन आहे त्याने जास्त पैसै दिलेत."

ते पुढे सांगतात की "आम्ही घरून निघताना ठरवून आलो होतो की जोपर्यंत आंदोलन चालेल तोवर आम्ही मागे हटणार नाही, परत जाणार नाही. काहीही लागलं तर गावाकडून आम्हाला मदत येते. आमच्या आणि आमच्या आसपासच्या गावांची माणसं येत आहेत, ते येताना घेऊन येतात."

राजकीय पक्षांनी दिले पैसै?

आता हाही प्रश्न विचारला जातोय की आंदोलनातले पैसै राजकीय पक्षांकडून... उर्वरित लेख लिहा:

टनेशी संलंग्न असलेले युवा शेतकरी नेते राजिंदर सिंग दीपसिंगवाला म्हणतात, "आमच्या संघटनेने आतापर्यंत या आंदोलनात पंधरा लाख रूपये खर्च केले आहेत. पंधरा लाखांचा निधी आमच्याकडे अजून आहे. सगळ्या संघटनांनी खर्च केलेल्या पैशांचा हिशोब काढला तर आतापर्यंत जवळपास पंधरा कोटी रूपये या आंदोलनावर खर्च झाले आहेत."

शेतकरी आंदोलक स्वयंपाकही करतात.

राजिंदर सिंह सांगतात की अनिवासी भारतीय पण भरभरून या आंदोलनासाठी निधी पाठवत आहेत. "निधीचा प्रश्नच नाहीये. पंजाबचे शेतकरी आपली लढाई लढण्यासाठी सक्षम आहेत. अर्थात हा प्रश्न फक्त शेतकऱ्यांचा नाहीये. या कायद्याने मजूर आणि ग्राहकही प्रभावित होणार आहेत. जसंजसं आंदोलन मोठं होईल तसं तसे अनेक सामान्य माणसं आणि मजूर यात सहभागी होतील.

पैशांचा पूर्ण हिशोब

या आंदोलनाशी संलग्न असणाऱ्या संघटनांनी वर्गणी गोळ्या करण्यासाठी गावापासून जिल्ह्यापर्यंत समित्या बनवल्या आहेत. पैशांचा पूर्ण हिशोब ठेवला जातोय. राजिंदर सिंग म्हणतात, "आम्ही एकेका पैशाचा हिशोब ठेवला आहे. ज्यांना पाहायचं असेल ते लोक येऊन पाहू शकतात."

फक्त पैसेच नाही या संघटनांचे नेते आंदोलनात येणाऱ्या लोकांचाही हिशोब ठेवत आहेत. एका नाट्यसंस्थेची तरूण मुलंही आपआपसात वर्गणी गोळा करून इथे आले आहेत.

आंदोलनात महिलाही सहभागी झाल्या आहेत.

यातल्याच एका तरूणाचं म्हणणं होतं की, "जो पंजाब अख्ख्या देशाचं पोट भरतो तिथला शेतकरी उपाशी मरणार नाही. आम्ही सगळे आपली आपली व्यवस्था करून आलो आहोत. एका ट्रॉलीत भले एका गावातून पाच माणसं आली असतील पण निधी पूर्ण गावाने दिला आहे. आम्ही आमच्या कष्टाच्या पैशाने हे आंदोलन चालवत आहोत."

संध्याकाळ होता होता पंजाबहून आलेली अनेक नवी वाहनं या आंदोलनात सहभागी होत होती. अनेक ठिकाणी सामान वाहाणाऱ्या गाड्यांमधून पोळ्या बनवायचे मशिन्स उतरवले जात होते.

त्या मशिन्सकडे हात दाखवत एक शेतकरी म्हणाला, "वेळ आली तर आम्ही अख्ख्या दिल्लीला जेवायला घालू."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


... जबडा अगदी चार ते पाच पिढ्या पूर्वीच्या- खापर पणजे, खापर खापर पणजे किंवा खापर खापर खापर पणजे यांच्या आसपासच्या पिढीतल्या- निअँडरथल पूर्वजाचा असण्याची शक्यता आहे, असा अंदाज वैज्ञानिकांनी बांधला. ही व्यक्ती जगली त्याच्या दोनशेहून कमी वर्षांपूर्वी उपरोक्त शरीरसंबंध आलेले असावेत, असा त्यांनी निष्कर्ष काढला.

जबड्याच्या हाडासोबतच संशोधकांच्या चमूला त्या गुहेमध्ये दुसऱ्या एका व्यक्तीच्या कवटीचे तुकडे सापडले. या तुकड्यांमध्येही अशाच प्रकारच्या वैशिष्ट्यांचं मिश्रण होतं. या अवशेषांमधून डीएनए काढणं अजून ... उर्वरित लेख लिहा:

ऱ्या सूक्ष्मजंतूंची पुनर्रचना करण्याचा एकमेवर विश्वसनीय मार्ग आहे," असं वेरिच सांगतात. निअँडरथल काय खात होते आणि त्याच्या पर्यावरणाशी होणाऱ्या अन्योन्यक्रीडा कोणत्या होत्या, यामध्ये त्यांना विशेष रस होता. हे शोधण्यासाठी त्यांनी तीन भिन्न गुहांमध्ये सापडलेल्या दातांच्या थराच्या डीएनएचा क्रम निश्चित केला.

स्पेनच्या वायव्य भागातील एल सिड्रॉन इथे सापडलेल्या 13 निअँडरथल अवशेषांमधून दोन नमुने घेण्यात आले. यापैकी बऱ्याच व्यक्तींमध्ये काही जन्मजात शारीरिक विकृती होत्या- उदाहरणार्थ, गुडघ्याच्या वाट्या व कशेरू यांचे आकार बिघडलेले होते- आणि बालपणानंतरही दीर्घ काळ टिकून राहिलेला एक बालकाचा दात तिथे सापडला, त्यामुळे या ठिकाणाभोवतीचं गूढ पुन्हा वाढलं. त्या समूहात जवळचे नातलग असावेत, त्यांच्यात दीर्घ काळ आंतरप्रजनन झाल्याने अप्रभावी जनुकं संचित झाली असावीत, असा अंदाज आहे. या कुटुंबाचा शेवट दुर्दैवी झाला- त्यांचं मांसभक्षण करण्यात आल्याच्या खुणा हाडांवरून मिळतात. या पृथ्वीवर होऊन गेलेल्या शेवटच्या निअँडरथल मानवांमध्ये त्यांचा समावेश होतो, असं मानलं जातं.

एल सिड्रॉन इथे सापडलेल्या एका दातामध्ये बॅक्टेरियासारख्या- मेथानोब्रेव्हिबॅक्टर ओरॅलिस या सूक्ष्मजंतूच्या जनुकीय खुणा सापडल्यावर वेरिच यांना आश्चर्य वाटलं. आज आपल्या तोंडामध्येही या खुणा सापडतात. निअँडरथलमध्ये सापडलेल्या खुणांची आवृत्ती आधुनिक मानवी आवृत्तीशी ताडून बघितल्यावर त्यांना असा अंदाज बांधता आला की सुमारे 120000 वर्षांपूर्वी या दोन्हींमध्ये फारकत झाली असावी.

निअँडरथल व वर्तमानकालीन मानव यांच्यात काही मौखिक सूक्ष्मजंतू सारखे असतील, तर किमान साडेचार लाख वर्षांपूर्वी काय स्थिती असेल याची कल्पना तुम्ही करू शकता. त्या काळी या दोन उप-प्रजातींनी वेगवेगळ्या वाटा स्वीकारल्या. "म्हणजे हे सूक्ष्मजंतून तेव्हापासून हस्तांतरित होत होते, असा याचा अर्थ होतो," असं वेरिच म्हणतात.

हे कसं घडलं ते सांगणं अशक्य आहे, पण 120000 वर्षांपूर्वी घडलेल्या दुसऱ्या एका घटनेशी त्याची सांगड घालता येते. "मानव आणि निअँडरथल यांच्यातील आंतरप्रजननाच्या काळातील या खुणा आहेत, ही बाब मला विशेष विस्मयकारक वाटली," असं वेरिच म्हणतात. "तर अशा अन्योन्यक्रीडेचा संदर्भ असलेल्या सूक्ष्मजंतूचं निरीक्षण करणं विलक्षण आहे."

अशा प्रकारे सूक्ष्मजंतूंच्या हस्तांतरणाचा एक संभाव्य मार्ग म्हणजे चुंबन, असं वेरिच स्पष्ट...


... जलालउद्दीनचा काटा काढला आणि 19 जुलै 1296 ला तो दिल्लीच्या राजगादीवर बसला.

पद्मावती सिनेमात रणवीर सिंह हा अलाउद्दीनच्या भूमिकेत आहे.

सुलतानपदावर असताना अलाउद्दीनला राज्याचा विस्तार करण्याचं सुचलं. त्याची सर्वांत पहिली शिकार होती गुजरातच्या श्रीमंत प्रांताचे रखवालदार राजे करणराय. संपत्तीची हाव असल्यानं अलाउद्दीननं गुजरात प्रांताची निवड केली. अलाउद्दीननं आपले सेनापती उलूग खान आणि नुसरत खान यांना या मोहिमेवर पाठवलं.

1297ला झालेल्या हल्ल्यात करणराय यांचा मोठा पराभव झाला आणि त्यांना आपल्या मुलीला-... उर्वरित लेख लिहा:

सली. त्यांना वाटलं की हे राजा रामचंद्र आणि करणराय यांचंच सैन्य असून त्यांच्यावर हल्ला करण्यासाठी येत आहे.

पण हे सैन्य देबाला देवीला देवगिरी किल्ल्यात लग्नासाठी नेत होतं.

दोन्ही सैन्य समोरासमोर आलं. वेरूळ लेण्यांच्या परिसरात लढाईला सुरुवात झाली. देबाला देवी हे सगळं दूरवरून पाहत होती. त्याचवेळी देबाला देवीच्या घोड्याच्या पायाला बाण लागला. त्यामुळं दासींनी आरडाओरड केली. उलूग खानच्या सैन्याचं लक्ष तिकडं गेलं.

देबाला देवीला पाहून उलूग खानचा आनंद गगनात मावेना. वेळ न दवडता उलूग खान देबाला देवीला घेऊन दिल्लीच्या दिशेनं निघाला.

देवगिरी किल्ला

देबाला देवीला अलाउद्दीनच्या दरबारात हजर करण्यात आलं. कमला देवीला आपल्या मुलीला पाहून अत्यानंद झाला. अलाउद्दीनचा मुलगा खिजर खान यानं देबाला देवीला बघितल्यानंतर तो तिच्या प्रेमात पडला. अलाउद्दीननं खिजरचं लग्न देबालाशी लावून दिलं.

या घटनेवर प्रख्यात कवी अमीर खुसरो यांनी पूर्ण कविताच लिहली आहे. पण आता ही कविता किती काल्पनिक आहे आणि किती वास्तववादी आहे हे सांगता येणार नाही.

अलाउद्दीनची सुरुवातीची वर्षं यशस्वी होती, पण अखेरच्या दिवसांमध्ये अगदी उलट पाहायला मिळतं. अखेरचे दिवस अतिशय दुःखात गेल्याचं इतिहासकार सांगतात. त्याला त्याची बायको आणि मुलं विचारत नव्हती. तो पूर्णपणे मलिक कफूरच्या आहारी गेला होता आणि आजारपणातच त्याचा अंत झाला.

(इतिहासकार मोहम्मद कासीम फरिश्ता यांनी आपल्या 'तारीखे-फरिश्ता'या पुस्तकामध्ये अंत्यत सविस्तरपणे या कालखंडाचं वर्णन केलं आहे. या पुस्तकात अलाउद्दीन आणि रामचंद्र यादव यांच्याशी संबधित प्रसंगांचं जे वर्णन आहे, ते इतर कोणत्याही पुस्तकात सापडत नाही. श्रीनिवास रित्ती यांचं 'द सेऊनास (द यादव ऑफ देवगिरी)' आणि ए. श्रीवास्तव यांचं 'द हिस्ट्री ऑफ इंडिया' या पुस्तकांत यादव आणि अलाउद्दीन यांची माहिती वाचायला मिळते.)

हे वाचलं का ?

तुम्ही हे पाहिलं का ?

पाहा व्हीडिओ : भल्याभल्यांना याचं उत्तर देता आलं नाही, तुम्ही प्रयत्न करणार?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... जाऊ शकतात.

म्हणजेच ही स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी सरकारने जी कालमर्यादा ठरवली होती, जो रोडमॅप तयार केला होता, त्या मार्गात कोरोनामुळे अडथळे निर्माण झाले आहेत.

या स्वप्नांपासून भारत किती लांब गेला आहे?

या प्रश्नाचं उत्तर देताना प्रणव सेन म्हणतात, "ज्यावेळी पंतप्रधानांनी भारतीयांना हे स्वप्न दाखवलं होतं त्यावेळी आपल्या अर्थव्यवस्थेची परिस्थिती खूप चांगली होती. गुंतवणूकदार भारतात येत होते. त्यावेळी असं स्वप्नरंजन करणं योग्यही होतं. मात्र, आता परिस्थिती बदलली आहे. कोरोनामुळे भारतीय अर्थव्यवस्थेत ज... उर्वरित लेख लिहा:

र्वांनाच होता. मात्र, लॉकडाऊननंतर सर्व गोष्टी हळूहळू पूर्वपदावर येतील तेव्हा वाढही दिसेल. यामुळेच आयएमएफने पुढच्या वर्षी भारताचा विकासदर 8.8% असेल, असा अंदाज वर्तवला आहे."

भारतीयांचं उत्पन्न कमी झाल्याने खर्च कमी झाला आहे, याची केंद्राला पूर्ण कल्पना आहे. सोमवारीच केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारमण यांनी सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी दोन महत्त्वााच्या सुविधांची घोषणा केली.

पहिली सुविधा म्हणजे 10 हजार रुपयांपर्यंत बिनव्याजी कर्ज मिळेल आणि दुसरं म्हणजे सहलीसाठी मिळणारा एलटीसी (Leave Travel Consesion) भत्ता यंदा न फिरतादेखील मिळणार आहे.

या दोन्हींचा लाभ घेण्यासाठी एक अट आहे. अट ही आहे की 31 मार्च 2021 पर्यंत त्यांना हा पैसा खर्च करावा लागणार आहे. मात्र, केवळ खर्च करायचा नाही तर अशा वस्तू किंवा सेवांवर खर्च करायचा आहे ज्यांच्यावर 12 टक्क्यांपेक्षा जास्त जीएसटी लागतो.

यापूर्वीसुद्धा कोरोना काळात केंद्रीय अर्थमंत्र्यांनी 'आत्मनिर्भर भारता'च्या नावाखाली अनेक प्रकारच्या स्टिम्युलस पॅकेजची घोषणा केली होती. मनरेगाअंतर्गत जास्त पैसे देणं, गरिबांना रेशनवर जास्त धान्य वाटप करणं आणि कर्ज न फेडू शकणाऱ्यांना मोरॅटोरियमसारख्या सुविधा दिल्या होत्या.

पूजा मेहरा म्हणतात, "सणासुदीच्या दिवसात सवलत देणं असो किंवा मग यापूर्वी देण्यात आलेले स्टिम्युलस पॅकेज असो, या सर्वांमुळे फारसा फरक पडेल, असं मला वाटत नाही. बहुतांश लोकांची आधीच पगार कपात करण्यात आली आहे. सरकारकडून सध्या जी सवलत देण्यात येत आहे ती सगळी त्याच्या भरपाईमध्येच निघून जाईल."

त्यांच्या मते सरकारने स्टिम्युलस पॅकेज ऐवजी रिलिफ पॅकेज द्यायला हवं. जगातल्या उत्तम अर्थव्यवस्था असणारे देशही रिलिफ पॅकेज देत आहेत.

या दोन पॅकेजमधला फरक समजावून सांगताना पूजा मेहरा म्हणतात, "अमेरिकेच्या सरकारने ज्यांना भाडं देता येत नाहीय त्यांच्या खात्यात पैसे ट्रान्सफर केले. लोकांची नोकरी जाऊ नये यासाठी कर्मचाऱ्यांना पगार देता यावा, यासाठी कंपन्यांना निधी दिला. विशेष योजना आखल्या. वेगवेगळ्या देशांनी आपापल्या जनतेच्या अडचणी समजून घेत वेगवेगळे पॅकेजेस दिले. भारतालाही प्रत्येक वर्गासाठी वेगळा विचार करावा लागेल. फक्त रोख रक्कम ट्रान्सफर करून उपयोग नाही. रिलीफ पॅकेज देणं, हाच उत्तम उपाय आहे."

जीडीपीसंदर्भात आयएमएफच्या नव्या अंदाजामुळे भारतीयांना काळजी वाटणं स्वाभाविक असलं तरी त्यांनी आशावादी...


... जाणकार आणि सोसायटी फॉर पॉलिसी स्टडीजचे संचालक सी. उदय भास्कर यांच्या मते आकाश क्षेपणास्त्र विक्रीला हिरवा कंदील दाखवणं, हे मोठ्या ध्येयाच्या दिशेने उचललेलं पहिलं पाऊल आाहे.

ते म्हणतात, "क्षेपणास्त्र विक्री व्यापार एक क्लिष्ट आणि गुंतागुंतीचं क्षेत्र आहे. आपण पहिलं पाऊल उचललं आहे. त्यामुळे कोण-कोणते देश भारतीय बनावटीचं आकाश क्षेपणास्त्र खरेदी करतात, हे बघावं लागणार आहे. कारण डिफेन्स एक्सपोर्टसाठी एका अतिशय खास स्कील सेटची गरज असते आणि भारताने आतापर्यंत स्वतःची क्षेपणास्त्रं, तोफा, लढाऊ विमानं,... उर्वरित लेख लिहा:

शस्त्रास्त्र आणि त्यांना रोखण्यासाठी सॉफ्टवेअर आधारित यंत्रणा निर्माण करतो, हे महत्त्वाचं ठरणार आहे.

उदय भास्कर म्हणतात, "तुम्ही क्षेपणास्त्र बनवा किंवा हेलिकॉप्टर, मूळ मुद्दा हा असतो की तुमच्या उत्पादनावर जगाचा विश्वास बसला पाहिजे. भारताची खरी समस्या हीच आहे. आपल्याकडे जागतिक दर्जाचं म्हणता येईल, असं काहीच नाही. मात्र, अनेक प्रॉडक्ट्स सध्या पाईपलाईनमध्ये आहेत."

"आपल्या देशात शस्त्रास्त्रांचं डिझाईन, विक्री आणि सर्व्हिस यासाठीचं इको-सिस्टिम अजून तयार नाही. मात्र, आपल्याहून छोटे देश तंत्रज्ञानात आपल्याहून पुढे निघाले आहेत. पूर्व युरोपातील चेक स्लोवाकसारख्या छोट्याशा देशानेही एक-एक उत्तमोत्तम उत्पादन घेत जगात स्वतःचं स्थान निर्माण केलं आहे."

हुशारी आणि परिपक्वता महत्त्वाची

आपल्या विशिष्ट परिस्थितीत भारतासाठी सर्वोत्तम चाल कुठली असेल, हे कळणं भारतासाठी यावेळी अत्यंत गरजेचं असल्याचं उदय भास्कर यांना वाटतं.

ते म्हणतात, "पब्लिक सेक्टर युनिटच्या यंत्रणेत निर्यातक्षम उत्पादन तयार करणं आपल्यासाठी जरा अवघड आहे, हे आपल्याला कळायला हवं. एक काळ असा होता की, एअर इंडियाला जगातल्या सर्वोत्तम एअरलाईन कंपन्यांपैकी एक मानलं जायचं. मात्र, आज त्याचं खाजगीकरण करण्यावर विचार सुरू आहे."

आणि आपण जेव्हा संरक्षण सामुग्री निर्यातीविषयी बोलतो त्यावेळी आपल्याकडे अमेरिका आणि इतर देशांमधल्या बोईंगसारख्या लढाऊ विमानं बनवणाऱ्या कंपन्याप्रमाणे मजबूत मार्केटिंग, सेल्स पिच आणि सेलिंग फोर्स असायला हवा. या कंपन्यांना हे स्थान मिळवण्यासाठी अमाप पैसा आणि अनेक वर्ष लागली."

"अशावेळी कुठल्या उत्पादनांमध्ये भारताला संधी आहे, हे अत्यंत हुशारीने आणि परिपक्वतेने बघायला हवं. उदाहरणार्थ भारताकडे उत्तम कंट्रोल सिस्टिम बनवण्याची क्षमता आहे. यापुढे आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्स आणि फाईव्ह-जी सारख्या क्षेत्रात पुढे जायला हवं. आपल्या आयआयटीमधून मोठ-मोठे इंजीनिअर्स तयार होतात. मात्र, ते परदेशी कंपन्यांमध्ये जाऊन डिझाईन तयार करतात. त्यामुळे त्याचा भारताला काहीच उपयोग होत नाही. याहूनही मोठा विरोधाभास म्हणजे या बड्या कंपन्यांच्या आर अँड डी लॅब्ससुद्धा भारतातच आहेत. काही बंगळुरूला आहेत तर काही हैदराबादमध्ये. त्यामुळे आपल्यालाही अशा प्रकारची इको-सिस्टिम तयार करायला हवी."

आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्ससारख्या क्षेत्रात सुरुवात करणारा देश म्हणून आपल्याला लाभ होऊ शकतो. ड्रोन...


... जाण्याच्या निर्णयाचा निषेध करण्यात आला. तसंच उद्या नवी मुंबईतलं APMC मार्केट बंद राहणार असल्याची माहिती मराठा मोर्चाचे पदाधिकारी अंकुश कदम यांनी दिला.

दुपारी 3.30 - मुंबईत बैठक सुरू

मुंबईमध्ये सकल मराठा समाजातर्फे आयोजित करण्यात आलेल्या बैठकीला सुरुवात झाली. दादरच्या राजर्षी शाहू सभागृहात आंदोलनाची पुढची दिशा ठरवण्यासाठी ही बैठक आयोजित करण्यात आली होती. या बैठकीत महिलांना पहिल्या रांगेत स्थान देण्यात आलं. या बैठकीला सुरूवात होण्याआधी काकासाहेब शिंदे यांना श्रद्धांजली वाहण्यात आली.

द... उर्वरित लेख लिहा:

या संख्येने मोर्चे निघाले. या मोर्च्यांची दखल जगभरात घेतली गेली. पण आरक्षण का दिलं जात नाही. आरक्षणाचा प्रश्न तातडीनं सोडवा अन्यथा जलसमाधी घेऊ, असं लेखी पत्र देऊनही प्रशासन, सरकार, पोलिसांनी ढुंकूनही पाहिलं नाही."

दुपारी 1.10 चंद्रकांत पाटील यांचं आवाहन

मराठी वृत्त वाहिनीला दिलेल्या मुलाखतीमध्ये महसूलमंत्री चंद्रकांत पाटील यांनी लोकांना शांततेचं आवाहन केलं आहे. हिंसक घटना थांबवण्याचं आवाहन केलं.

ते म्हणाले, "मी सगळ्यांना आवाहन करतो, या मार्गाने प्रश्न सुटणार नाही. सरकारच्या हातात जे आहे, ते सगळं सरकारनं केलं आहे. अंमलबजावणीत त्रुटी असतील तर त्याही दूर करू या. ज्या बँका कर्ज देत नसेल त्यांच्यावर कारवाई करू."

"आरक्षण मिळायलाच पाहिजे. सरकार आग्रही आहे. आरक्षणातून मिळणाऱ्या दोन्ही गोष्ट आपण दिल्यात. जे ओबीसीला मिळते, ते सगळं सरकारनं दिलं आहे. आरक्षण देणं सरकारच्या हातात नाही. जे आपल्या हातात नाही, त्यासाठी हिंसक आंदोलन करू नका असं आवाहन करतो", असं ते म्हणाले.

दुपारी 1.00 कायगावमध्ये जमाव हिंसक, अग्निशमन दलाची गाडी पेटवली

औरंगाबाद - अहमदनगर मार्गावर कायगाव टोका पुलावर रास्ता रोको दरम्यान जमाव आक्रमक झाला. अग्निशमन दलाची गाडी तोडफोड करून पेटवली. तीन ते चार इतर वाहनांवर दगडफेकही करण्यात आली.

सकाळी 12.15  कोल्हापुरात ठिय्या आंदोलन

कोल्हापूरमध्ये ठिय्या आंदोलन सुरू झालं आहे.

कोल्हापूरमध्ये ठिय्या आंदोलन सुरू झालं आहे. आमदार सतेज पाटील यात सहभागी झाले आहेत. आंदोलन शांततेत सुरू होतं.

कोल्हापूर जिल्ह्यात काही ठिकाणी एसटी बसवर दगडफेकीच्या घटना घडल्या आहेत. शिरोळ तालुक्यातील 5 तर हातकणंगलेत 2 बसेसवर दगडफेक झाली.

सकाळी 12.00 - औरंगाबादमध्ये आंदोलक आक्रमक

औरंगाबादमध्ये गुलमंडी भागात आंदोलक आक्रमक झाले होते.

औरंगाबादमधल्या गुलमंडी, औरंगपुरा आणि निराला बजार या बाजारापेठांतली मराठा संघटना आक्रमक झाली. बहुतेक शाळांना सुट्टी देण्यात आली.

औरंगाबादमध्ये महाराष्ट्र बंदनिमित्त मराठा संघटना आक्रमक झाल्या आहेत. पाहा व्हीडिओ -

सकाळी 11.50 - कन्नड तालुक्यात आणखी एकानं मारली नदीत उडी

औरंगाबाद जिल्ह्यातल्या कन्नड तालुक्यातील देवगाव रंगारी इथे मराठा मोर्चाच्या आणखी एकाने नदीपात्रात उडी घेतली. गुड्डी सोनवणे असं उडी मारण्याचं नाव आहे. रास्ता रोको सुरू असताना सकाळी 10.15च्या सुमारास या तरुणानं उडी मारली. नदीपात्र कोरडं...


... जातं आणि मग अंतराळाचं सुंदर चित्रं दिसतं. त्यावेळी मला वाटलं की, मी एंटरप्राईसवर असते तर किती बरं झालं असतं, जेणेकरून अंतराळातल्या नवनवीन गोष्टी मी शिकू शकले असते, त्यांच्याविषयी संशोधन करू शकले असते. त्यानंतर मी फोटोंच्या माध्यमातून हबल स्पेस टेलिस्कोपपर्यंत पोहोचले आणि हा घटनाक्रम पुढे चालू राहिला.

प्रश्न -तुम्ही अमेरिकेत आलात, तेव्हा फक्त एका वर्षाच्या होतात. भारतासोबतचं नातं तुम्ही कायम ठेवू शकला?

उत्तर - माझे नातेवाईक आजही भारतातल्या बंगळुरूमध्ये आहेत. माझे आजी-आजोबा बराच काळ तिथं राहिल... उर्वरित लेख लिहा:

र बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


... जातीव्यवस्थेशी संबंधित आहे. ओबीसी म्हणजे अदर बॅकवर्ड क्लास किंवा इतर मागास वर्ग आहे. यात वैदिक धर्मानं शूद्र ठरविलेल्या अनेक जाती येतात, वैदिक धर्मानुसार ब्राह्मण व क्षत्रिय या दोनच जाती द्विज आहेत, बाकी सगळे शूद्र. मराठा ही जात द्विज नाही. त्यामुळेच शिवाजी महाराजांना वाईच्या ब्राह्मणांनी राज्याभिषेकाला विरोध केला व तुकोबांच्या गाथा बुडवल्या होत्या. या पार्श्वभूमीवर मराठा आरक्षणाबाबत विविध स्तरांवर चर्चा आहेत. मात्र मराठा समाज हा सहा दशके राज्यातील सत्तेच्या जवळ असल्यानं त्यांच्याविषयी ते आहेरे... उर्वरित लेख लिहा:

एका गटाचा एकूणच आरक्षणाला विरोध आहे. पवारांनी हा मार्ग निवडलेला दिसतो. एवढ्या मोठ्या पदावरचे ज्येष्ठ नेते जेव्हा विपरीत/विसंगत बोलू लागत तेव्हा जनतेच्या मनातला संभ्रम आणखी वाढतो."

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... जास्त असते.

जोपर्यंत शरीरातलं व्हिटॅमिन-Cचं प्रमाण कमी होत नाही, तोपर्यंत कोणत्याही प्रकारचं सप्लिमेंट (पूरक औषध, खाद्य) घेणं हानिकारक ठरू शकतं, असं तज्ज्ञ सांगतात. फक्त व्हिटॅमिन-Dचं सप्लिमेंट फायदेशीर ठरू शकतं.

व्हिटॅमिन-Dचं प्रमाण कमी होण्यामुळे श्वसनासंबंधी रोग होण्याची शक्यता वाढते, असं अभ्यासातून दिसून आल्याचं अकीका इवासाकी सांगतात. तसेच त्याचं प्रमाण कमी झाल्यानं ऑटोइम्युनवाले (स्वयंप्रतिकारक) आजारही होऊ शकतात.

आता व्हिटॅमिन-D कमी असणं ही समस्या काही फक्त गरीब देशांमध्ये नाही तर चांगल... उर्वरित लेख लिहा:

ून भक्कम पुरावे मिळालेले नाहीत.

आता शेवटी कोव्हिड-19 पासून संरक्षण कसं करायचं हा प्रश्न उरतोच. सध्या तरी जितकं होऊ शकेल तितकं सोशल डिस्टन्सिंगचा नियम पाळणं, स्वच्छता ठेवणं, याकडे आपण लक्ष द्यायला हवं.

संतुलित आहार घ्या, नियमित व्यायम करा. एखाद्या वेलनेस एक्स्पर्टच्या बोलण्याला भुलून स्वतःच डॉक्टर होण्याचा मोह टाळा. काही त्रास होऊ लागला तर तात्काळ डॉक्टरांची मदत घ्या.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... जास्त कर भरला त्याला तितका प्रामाणिक मानलं जाईल.

म्हणजेच पंतप्रधान मोदींसोबत चहा पिण्याची संधी नेहमीच मिळणारे, एअरपोर्टमध्ये लाऊंजचा वापर नेहमीच करणारे श्रीमंत व्यक्तीच या गोल्ड श्रेणीमध्ये येतील.

मूळात उत्पन्नच कमी असलेला एखादा माणूस स्वतःला प्रामाणिक कसा सिद्ध करेल?

याचं उत्तरसुद्धा मिळेल. पण पंतप्रधान मोदी यांनी आणखी एक प्रश्न उपस्थित केला आहे. या प्रश्नाचं उत्तर त्यांना देशातील सर्व नागरिकांकडून हवं आहे.

त्यांनी बऱ्याच दिवसांनंतर पुन्हा एकदा मिनिमम गव्हर्नमेंट, मॅक्झिमम गव्हर्नंसची घ... उर्वरित लेख लिहा:

ा.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... जीवलग त्यादिवशी मारले गेले. त्यांच्या नववधूचा भाऊ आणि मीरवाईजची चुलत भावंडंही ठार झाली. आपल्या नववधूला लग्नाचा पोशाख आणि फोटो आल्बम जाळावासा वाटत असल्याचं मीरवाईज सांगतात.

त्यांनी बीबीसीला सांगितलं, "माझ्या सगळ्या आशा-आकांक्षा आणि आनंद एका क्षणात नष्ट झाला."

या हल्ल्याची जबाबदारी इस्लामिक स्टेटने स्वीकारली होती.

हिंसाचाराचा सर्वाधिक परिणाम कोणावर?

2001 नंतर तालिबानकडे पुन्हा तितकं सामर्थ्य कधीच आलं नाही. पण ऑगस्टमधल्या ज्या मृत्यूंविषयी बीबीसीने खातरजमा केली त्यातल्या जवळपास अर्ध्या मृत्... उर्वरित लेख लिहा:

तुलनेत अफगाणिस्तानमधल्या सशस्त्र संघर्षात सामान्य नागरिकांचा सर्वाधिक बळी जात असल्याचं संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या आकडेवारीतून समोर आलंय. ठार झालेल्या सामान्य नागरिकांच्या मृत्यूची नोंदवण्यात आलेली आकडेवारी ही मोठी असली तरी याची खात्री करण्यासाठी वापरण्यात येणाऱ्या पद्धती कठोर असल्याने छापण्यात येणारी आकडेवारी वेगळी असते. होणाऱ्या प्रत्यक्ष विनाशाचं भयंकर चित्र यातून उभं राहत नाही," असं फ्रेझर यांनी म्हटलं.

हिंसाचारात बळी पडलेल्या सामान्यांची आकडेवारी सांगण्यास अमेरिकन आणि अफगाण फौजा नेहमीच नकार देतात किंवा याची योग्य ती आकडेवारी जाहीर केली जात नाही.

युद्ध परिस्थिती कशी आहे?

उत्तरेकडच्या कुंदूज शहरातील युद्ध वा काबुलमध्ये लग्नादरम्यान झालेला बॉम्बहल्ला यासारख्या मोठ्या घटनांच्या आंतरराष्ट्रीय बातम्या होतात.

तरीही अफगाणिस्तान सतत होणारे लहान हल्ले, अफगाण सैन्य आणि तालिबानमधल्या चकमकी या सर्वात जास्त प्राणघातक ठरताहेत.

अफगाणिस्तानातल्या एकूण 34 प्रांतापैकी 3 प्रांतामध्ये ऑगस्ट महिन्यात किती बळी गेले याविषयीच्या आकडेवारीची बीबीसीला खातरजमा करता आली नाही.

दर 10 मृत्यूंमधील एक मृत्यू हा गझनी प्रांतामध्ये झाला होता. हा भाग तालिबानच्या ताब्यात असून तिथे अफगाण सेनेकडून मोठ्या प्रमाणावर कारवाई केली जाते.

गझनीमध्ये झालेल्या एकूण 66 हल्ल्यांपैकी एक तृतीयांश हल्ले हे तालिबानच्या संशयित स्थळांवर करण्यात आलेले हवाई हल्ले होते.

या अशा अनिश्चिततेच्या वातावरणात राहणं कसं असं याचं वर्णन अफगाण नागरिक करतात.

उरुझगान प्रांतातल्या मोहिबुल्लांनी कंदाहारच्या मुख्य हॉस्पिटलमध्ये बीबीसीशी बातचित केली. डॉक्टर त्यांच्या भावाच्या खांद्यात घुसलेली गोळी काढत होते.

"आमच्या परिसरात जेव्हा एखादी कारवाई होते तेव्हा सामान्यांना हालचाल करणंही मुश्कील होतं. ते जर बाहेर पडलेच तर अमेरिकन किंवा अफगाण सैनिक त्यांना गोळी घालतात," त्यांनी संतापून सांगितलं.

"ते त्यांना हवं तिथे बॉम्ब टाकतात. आमच्या आजूबाजूची सर्व घरं उद्ध्वस्त झाली आहेत."

हा जगातला सर्वात भयंकर संघर्ष आहे का ?

अफगाणिस्तानातलं हे युद्ध गेली 4 दशकं सुरू आहे आणि गेली अनेक वर्षं यावर कोणताही तोडगा निघू शकलेला नाही.

युद्धामुळे होणाऱ्या मृत्यूंच्या आकडेवारीवरून अफगाणिस्तानामध्ये जगातला सर्वात भयंकर संघर्ष सुरू असल्याचं 'आर्म्ड कॉन्फ्लिक्ट लोकेशन अँड इव्हेंट डेटा...


... जुन्या अत्यंत कठोर असा राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्याखाली गुन्हा नोंदवला. विरोध आणि व्यक्तिस्वातंत्र्यावर घाला घालण्यासाठी वेगवेगळ्या सरकारांनी अनेकदा या कायद्याचा वापर केलेला आहे.

सार्वजनिक शांतता भंग होत असेल किंवा राज्याच्या सुरक्षेला धोका असल्यास कोणताही औपचारिक गुन्हा न नोंदवताता किंवा कोर्टात सुनावणी न करतासुद्धा राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्यांतर्गत एखाद्या व्यक्तीला वर्षभरासाठी ताब्यात घेता येते.

मात्र किशोरचंद्र यांच्या फेसबुक पोस्टमुळे कुठलाच सार्वजनिक अडथळा निर्माण झालेला नाही किंवा कुठलीही ... उर्वरित लेख लिहा:

स्वातंत्र्यावर गदा आहे."

पतीला अटक झाल्यानंतर आपण त्यांना तुरुंगात दोन वेळा भेटल्याचे जयंती यांनी सांगितले. त्या म्हणतात, "ते धीराने परिस्थिती हाताळत आहेत आणि त्यांना आत्मविश्वास आहे. ते माझी समजूत काढण्याचा प्रयत्न करत होते आणि सगळं नीट होईल म्हणून सांगत होते".

"तरी आम्हाला काळजी वाटते. खूप खूप काळजी वाटते. माझी मोठी मुलगी तर सतत विचारते, बाबा कुठे गायब झाले?"

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... जे केलं ते दुसऱ्या पद्धतीनेही करता आलं असतं. गेल्या वर्षभरापासून आम्ही केंद्र सरकारच्या शासनाखाली राहतोय. इतर अनेक राज्यांनाही विशेष दर्जा आहे. तिथून सुरू करून काश्मीरला आले असते तर कदाचित लोकांनी त्याचा स्वीकार केला असता. मात्र, काश्मीर, जिथल्या लोकांचा केंद्र सरकारवर आधीच विश्वास कमी आहे तिथे असं केल्यानं त्यांच्या हेतूविषयी संशय निर्माण होतो."

शफूराला माहिती नाही की श्रीनगरच्या विमानतळावर उतरून ती घरी कशी जाणार? शफूराच नाही तर बाहेरून येणाऱ्या कुणालाच आपण श्रीनगरला येत आहेत, हे त्यांच्या कु... उर्वरित लेख लिहा:

रस्ती भारतीय सैन्याचे जवान तैनात आहेत.

सुरक्षादलांच्या गाड्या, स्नाईपर, तारांचे कुंपण असलेले बॅरिकेड्स आणि जवानांच्या वाहनांसोबतच आता सामान्य जनतेची वाहनंही रस्त्यावर दिसत आहेत.

बकरी ईदसाठी मेंढ्या विकायला आलेल्या एका तरुणाने सांगितलं, "ही ईद नाही. मातम आहे. दोन दिवसांसाठी थोडं बाहेर पडलोय. ईदनंतर आम्ही आपलं 370 परत घेणार. हे काश्मीर आहे. आमची जमीन आहे. आम्ही आमची जमीन कुणाला घेऊ देऊ का?"

"मुस्लिमांसाठीचा मोठा दिवस आला की काहीतरी गडबड होतेच. भारताने हा विचार करायला हवा होता की हा यांचा मोठा दिवस आहे. असं करायला नको. कुर्बानी कर्तव्य आहे. म्हणूनच कुर्बानी देतो. दोन दिवसांनंतर तुम्ही बघाल इथे काय होतं."

आणखी एक काश्मिरी तरूण सांगतो, "आमच्या ईदच्या आधी सगळं बंद केलं आहे. कुणाला ईदच्या शुभेच्छाही देता येत नसतील तर कसली आलीय ईद."

खोऱ्यातल्या गावाखेड्यातून आलेले अनेक मेंढपाळ असे आहेत ज्यांच्या मेंढ्याही विकल्या जात नाहीयत आणि त्यांना खाण्या-पिण्याच्या वस्तुही विकत घेता येत नाहीय.

अशाच एका मेंढपाळाने म्हटलं, "यावेळी काम नाहीय. मेंढ्या विकू शकू, असं वाटत नाही. सगळं बंद आहे. सकाळपासून उपाशी आहोत."

थोडीफार दुकानं उघडली

संचारबंदी शिथील झाल्यावर काहीजण आपले ठेले घेऊन भाज्या आणि फळं विकायला आले आहेत. त्यांचा फोटो घेत असताना एका तरुणाने थांबवलं. तो म्हणाला, "तुम्हाला जगाला काय दाखवायचं आहे की श्रीनगरमध्ये सगळं नॉर्मल आहे? काश्मिरी भाज्या-फळं विकत घेत आहेत?"

त्याचं म्हणणं पूर्ण झालंही नव्हतं. तेवढ्यात कुठूनतरी एक दगड आला. दगडफेक होत असल्याची ओरड सुरू झाली आणि ठेलेवाले आपापले ठेले घेऊन पळू लागले.

एक वृद्ध इसम पूर्ण ताकदीनिशी आपला ठेला ढकलण्याचा प्रयत्न करत होता. बघताना असं वाटलं जणू खोऱ्यात पसरलेल्या तणावाचा सगळा भार त्यांच्या वृद्ध पायांवर पडला आहे.

इथून डलकडे जाताना मोठ्या सुरक्षा बंदोबस्तात परिस्थिती जरा सामान्य वाटते. काही ठिकाणी वाहनांची गर्दीही दिसली.

मात्र, असा एकही भाग नाही जिथे बंदूकधारी सुरक्षा जवान नाही.

'काश्मीरला कैदखाना बनवला आहे'

डलच्या किनारी बसलेली काही तरुण मंडळी परिस्थितीवरच चर्चा करत होते. तिशीत असलेला एक तरुण म्हणतो, "काश्मीरला कैदखाना बनवून दोन लोकांनी हा निर्णय घेतला. काश्मीरचं म्हणणं आधीही ऐकून घेतलं नाही आणि आताही नाही. आता लोक घरातच बसून आहेत. जेव्हा ते घराबाहेर पडतील तेव्हाच...


... जोरदार आघाडी घेतली आहे. तिथपर्यंत जाण्यासाठी आपल्याला बराच वेळ लागेल.

भारतात API चं उत्पादन अत्यंत कमी आहे आणि जे एपीआय देशात तयार होतं, त्याला अंतिम स्वरुप देण्यासाठी काही वस्तू चीनहून आयात कराव्या लागतात.

भारतीय कंपन्या API किंवा बल्क ड्रग्स प्रॉडक्शनसाठी चीनवर अवलंबून आहे.

आंतरराष्ट्रीय फार्मा अलायन्सचे सल्लागार आणि जायडस कॅडिला ड्रग कंपनीचे माजी उत्पादन प्रमुख एसजी बेलापूर यांच्या मते, चीनहून मोठ्या प्रमाणावर API आयात करण्याचं कारण कमी किमती हे आहे. चीनहून येणाऱ्या बल्क ड्रग्जच्या किम... उर्वरित लेख लिहा:

ून येणाऱ्या बल्क ड्रग्जच्या दर्जाचा. एसजी बेलापूर सांगतात, 'सुरुवातीला काहीही तक्रार नव्हती. मात्र आता भारतीय ग्राहकांना व्हेंडर कोण आहे याकडे कसोशीने लक्ष ठेवावं लागतं. योग्य काळजी घेतली नाही तर कच्च्या मालाची गुणवत्ता अत्यंत खराब निघू शकते.

सीमेवर झालेल्या संघर्षामुळे चीनहून आयात होणाऱ्या वस्तूंवरील अवलंबत्व कमी करण्याची मागणी आता पहिल्यांदाच होत नाहीये.

2017 मध्ये डोकलाम इथं भारत आणि चीनच्या सैनिकांमध्ये जोरदार संघर्ष झाला होता. त्यावेळीही चीनमधून येणाऱ्या वस्तूंवर बंदी घालण्यात यावी, असं म्हटलं गेलं होतं.

देशातल्या फार्मा इंडस्ट्री विश्वातही चीनविरोधी सूर पाहायला मिळाला. मात्र देशातल्या अॅक्टिव्ह फार्मासिटिकल इनग्रेडिएंट्स API मध्ये आत्मनिर्भरता आणण्याची आवश्यकता आहे. मात्र, आकडेवारीवर नजर टाकली तर चीनमधून होणाऱ्या आयातीत जराही घट झालेली नाही.

चीनमध्ये उत्पादित वस्तूंवर बहिष्कार घालण्याची मागणी होत आहे.

2019 मध्ये चीनच्या वुहान प्रांतातून कोरोना विषाणूचं संक्रमण आणि लॉकडाऊनच्या बातम्या यायला सुरुवात झाली तेव्हा भारतीय फार्मा क्षेत्रात भूकंपसदृश परिस्थिती निर्माण झाली. कच्च्या मालाविना, बल्क ड्रग्जविना जेनेरिक औषधांचं उत्पादन शक्य नव्हतं.

गुजरात फार्मा असोसिएशनचे अध्यक्ष डॉ. जयमन वासा यांच्या मते कोव्हिड-19 संकट भारतीय फार्मा सेक्टरसाठी मोठी संधी आहे, असं म्हटलं तर वावगं ठरू नये. औषधांच्या बाबतीत आत्मनिर्भर होणं आवश्यक आहे. त्यासाठी सरकारच्या मदतीची गरज आहे.

बल्क ड्रग्ज संदर्भात आत्मनिर्भर होण्यासाठी प्रदीर्घ वेळ लागत असेल तर आपल्याकडे चीनव्यतिरिक्त कोणते पर्याय उपलब्ध आहेत?

आंतरराष्ट्रीय फार्मा अलायन्सचे सल्लागार एसजी बेलापूर यांच्या मते, भारताला चीनमधून होणारी आयात कमी करायची असेल तर स्पेन, इटली, स्वित्झर्लंड तसंच दक्षिण अमेरिकेतील देशांकडून कच्चा माल आयात करता येईल.  पण या कच्च्या मालाची किंमत अधिक असेल.

भारतात अक्टिव्ह फार्मासिटिकल इनग्रेडियंट्स म्हणजेत बल्क ड्रग्जच्या भूतकाळ आणि भविष्यासंदर्भात डॉ. अनुराग हितकारी म्हणतात, भारतात प्रदूषणासंबंधी क्लिअरन्स घ्यावे लागतात. ज्यामध्ये राज्य सरकार, केंद्र सरकार, पर्यावरण मंत्रालय यांच्याकडून परवानग्या मिळवाव्या लागतात.

कच्चा माल किंवा बल्क ड्रग्ज तयार करण्याचा विचार करणारे छोटे आणि लघु उद्योग परवानग्या मिळण्याच्या जटिल प्रक्रियेपासून दूर...


... ज्युली बॉकर यांचा संशोधनाचा विषय आहे सामाजिक वर्तन आणि एकटेपणा. त्यांच्या म्हणण्यानुसार समाजापासून दूर राहणाऱ्यांचेही तीन प्रकार आहेत.

भीती किंवा चिंतेमुळे आलेला लाजाळूपणा, समाजात मिसळण्याची आवड नसल्यामुळे असे प्रसंग आले की टाळाटाळ करण्याचा स्वभाव आणि एकलेपणाचा पर्याय स्वीकारल्यामुळे समाजापासून तुटून राहाणं.

बॉकर आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी सादर केलेल्या संशोधनामुळे एकलकोंड्या व्यक्तींच्या वागण्यालाही काही सकारात्मक अर्थ असू शकतो हे निदर्शनास आलं.

समाजात मिळून मिसळून न वागणाऱ्या व्यक्ती आणि ... उर्वरित लेख लिहा:

ाला.

ज्या पिझ्झा सेंटरमध्ये उत्साही कर्मचारी होते, तिथे बॉस कमी बोलणारा, कमी मिसळणारा असला, तर ते जास्त फायद्याचं ठरलं होतं. याचं कारण असं की सक्षम, प्रभावी व्यक्तींसमोरदेखील अंतर्मुख व्यक्ती दबावाखाली येत नाही. ते खुलेपणानं समोरच्याची मतं ऐकून घेऊ शकतात.

एकटेपणा प्रतिभेला चालना देतो.

एककल्लीपणा आणि एकतानता यांचा संबंध आहे हे फार पूर्वीपासून आपल्याला माहीत आहेच. कित्येक पुरातन संस्कृतींमध्ये, धर्मांमध्ये, एकांत हा ज्ञानप्राप्तीचा मार्ग असल्याचं सांगितलं आहे.

अलीकडच्या काळात झालेल्या संशोधनांमधून आपल्याला त्यामागचं कारण कळतं. एककल्ली असण्याचा अर्थ मेंदू सक्रिय अवस्थेत पण विश्रांती घेत आहे आणि याचाच अर्थ त्याला एकांत हवा आहे. जेव्हा दुसरी व्यक्ती समोर असते, तेव्हा समोर चाललेल्या घटनांकडे, व्यक्तीकडे लक्ष दिलं जातं. त्यामुळे लक्ष' विचलित होऊ शकतं.

अशा लक्ष विचलित करणाऱ्या घटना न घडता जेव्हा दिवास्वप्नं पाहिली जातात तेव्हा मेंदू default mode network मध्ये सक्रिय असतो.

या नेटवर्कमुळे भूतकाळातील आठवणी आणि इतरांच्या भावना समजून घेणं या क्रिया पार पाडायला मदत होते. मन जखडून ठेवलं नाही तर त्याचा फायदा स्वतःला जाणून घेण्यासाठी तर होतोच पण समोरच्यालाही समजून घेण्यासाठी मदत होते.

यामध्ये विरोधाभास आहे खरा, पण एककल्ली असण्याचा फायदा पुन्हा लोकांमध्ये मिसळण्याची वेळ आली की होतो. विचारांचा केंद्रबिंदू तेवढ्यापुरता हरवल्यासारखा वाटला तरी त्याचा दीर्घकालीन फायदा होतो.

एककल्ली असणं फायद्याचं आहे असं मानणाऱ्या सुझन केन. 'क्वाएट - द पॉवर ऑफ इन्ट्रॉव्हर्टस् इन द वल्ड दॅट कान्ट स्टॉप टॉकींग' - या पुस्तकाच्या लेखिका आणि 'क्वाएट रेव्होल्युशन'च्या संस्थापिका. ही संस्था शांत आणि अंतर्मुख व्यक्तींसाठी कामाची जागा सुसह्य व्हावी यासाठी काम करते.

"हल्ली आपल्याला वाटतं सर्जनशीलतेसाठी फार लोकाभिमुख असण्याची आवश्यकता आहे. पण ते खरं नाही. कलात्मकतेसाठी, सर्जनशीलतेसाठी अंतर्मुख होण्याची गरज असते," सुझन म्हणतात.

"माणूस हा असा प्राणी आहे की तो एकदा समाजाचा भाग बनला की जे दिसतं ते टिपून घेत जातो. जर आपला मार्ग शोधायचा असेल, स्वओळख करून घ्यायची असेल, तर काही काळासाठी का होईना - एकला चलो रे - हा पंथ स्वीकारणं आवश्यक ठरतं."

एकटेपणा आरोग्यासाठी प्रतिकूल असतो असं अनेकदा सांगितलं जातं.

उपयुक्त एकांत आणि धोकादायक एकाकीपणा यामधली...


... ज्येष्ठांचं मार्गदर्शन घेऊन ते आखाड्यात उतरतात हे पाहणं महत्त्वाचं आहे, असंही ते सांगतात.

"लोकांचे प्रश्न सोडवणं, एखादा निर्णय घेताना कायदा, न्यायालय यांचा कसा अडथळा होऊ शकतो. पूर्वी ठाकरे कुटुंबीय मंत्र्याला आदेश देऊन मोकळे व्हायचे, पण विधिमंडळात एखाद ठराव कसा मंजूर करून घ्यावा, खात्याच्या कामांसंदर्भात बोलताना चूक झाल्यास ते कसं आपल्यावर उलटू शकतं, हक्कभंगासारखे नियम, यांचा अभ्यास करणं आवश्यक असणार आहे," असं प्रधान यांना वाटतं.

धवल कुलकर्णी याबाबत बोलताना सांगतात, "आदित्यला अनुभव नाही तर क... उर्वरित लेख लिहा:

ष्ट्रवादी एकत्र येत सत्तास्थापनेचा प्रस्ताव आला तर आम्ही नक्की विचार करू, दिल्लीबरोबर चर्चा करू आणि जो दिल्लीचा निर्णय असेल, त्यानुसार पुढचं ठरवता येईल," असं काँग्रेस प्रदेशाध्यक्ष बाळासाहेब थोरात हेही शुक्रवारी एका पत्रकार परिषदेत म्हणाले.

आदित्य ठाकरेंची मुख्यमंत्रिपदापर्यंतची वाट इथून निघेल, अस अशी शक्यता नाकारता येत नसल्याचं धवल कुलकर्णी सांगतात. "राजकारणात काहीही होऊ शकतं हे खरं असलं तरी शिवसेनेने काँग्रेस राष्ट्रवादीबरोबर जाणं आदित्यच्या भवितव्यासाठी योग्य नाही. कारण स्थानिक पातळीवर त्यांचा लढा काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसशी आहे.

"शिवसेनेची हिंदुत्वाची भूमिका राहिली आहे. काँग्रेस राष्ट्रवादीचा पाठिंबा घेतल्यास त्यांना काही मुद्दे सोडावे लागतील. त्यामुळे करिअरच्या सुरुवातीलाच आदित्य ठाकरे यांच्या अडचणीत वाढ होऊ शकतात. अशी सत्ता सांभाळणं त्यांच्यासाठी तारेवरची कसरत असू शकते.

"शिवसेना आणि काँग्रेस काही ठराविक निवडणुकांमध्ये एकत्र आल्याचं यापूर्वी दिसलेलं आहे. पण सध्याची राजकीय परिस्थिती पाहता त्याची पुनरावृत्ती होणं शक्य नाही. भाजपसोबत राहणंच आदित्य यांच्या भवितव्यासाठी फायद्याचं आहे," असं कुलकर्णी सांगतात.

"सत्तेसाठी शिवसेना काँग्रेस-राष्ट्रवादीचा पाठिंबा घेणं सध्यातरी शक्य नाही. उद्धव ठाकरे पत्रकार परिषदेत 'सत्तेसाठी हाव नाही' असं म्हणाले होते. येत्या महिनाभरात राममंदिराचा निकाल लागणार आहे. त्यामुळे एखाद्या हिंदुत्त्ववादी पक्षाला राज्यात पाठिंबा देण्यात काँग्रेसचीही अडचण होणार आहे. राष्ट्रवादी काँग्रेसचीही धर्मनिरपेक्ष प्रतिमा आहे. ते कितपत त्यांना पाठिंबा देतील, हा प्रश्न आहे. म्हणून शिवसेना फक्त भाजपवर दबाव टाकण्यासाठी या स्थितीचा फायदा घेण्याचा प्रयत्न करत आहे. एकूणच अधिकाधिक खाती आणि मंत्रिपदं मिळवणं हे पक्षाचं प्रमुख उद्दीष्ट असेल."

भविष्यातील आव्हानं

"आदित्यला नेता म्हणून समोर आणल्यानंतर निर्माण होणाऱ्या अंतर्गत राजकीय गटबाजीला तोंड देण्याचं आव्हान आदित्य ठाकरेंसमोर असेल. सध्याच्या राजकीय परिस्थितीत शिवसेनेसमोर मित्रपक्ष भाजपचंही प्रमुख आव्हान आहे. अनेक ठिकाणी शिवसेनेची ताकद कमी करून भाजप वाढलेली आहे. त्यामुळे पुन्हा आपल्या पक्षाची ताकद वाढवणं शिवसेनेसाठी आवश्यक आहे. स्वतःचा मूळ मतदार कायम ठेवून इतर मतदारांना आकर्षित करण्यासाठी धोरण आखावं लागेल," असं धवल कुलकर्णी सांगतात.

"आदित्य...


... झाला, त्यावेळी हे नेते पक्षात नव्हते."

ममता यांनी म्हटलं, "मी नेहमीच नंदीग्रामहून निवडणूक मोहिमेची सुरुवात केली आहे. ही जागा माझ्यासाठी लाभदायी ठरली आहे. काही जण बंगालला भाजपच्या हातात विकू पाहत आहेत. पण, मी असं होऊ देणार नाही. टीएमसी सोडणारे देशाचे राष्ट्रपती तसंच उपराष्ट्रपती होऊ शकतात. पण, मी जिवंत असेपर्यंत बंगालची भाजपच्या हातानं विक्री होऊ देणार नाही."

आता इथं प्रश्न उपस्थित होत आहे की, ममता बॅनर्जी यांनी असा निर्णय का घेतला? यामागे अनेक कारणं आहेत.

पहिलं म्हणजे ज्या शुभेंदू अधिकारी य... उर्वरित लेख लिहा:

मुस्लीम उमेदवार होते. तेव्हा विजयी आणि पराभूत उमेदवारामधील मतांचं अंतर 3.4 टक्के इतकं होतं.

2011मध्ये टीएमसीटच्या मुस्लीम उमेदवारानं सीपीआयच्या हिंदू उमेदवाराचा पराभव केला होता. पण, विजयी आणि पराभूत उमेदवारामधील मतांचं अंतर 26 टक्के इतकं होतं. 2016मध्ये या जागेवर शुभेंदू अधिकारी यांना 2011मध्ये टीएमसीला मिळालेल्या मतांपेक्षा 7 टक्के अधिक मतं मिळाले होते. त्यावेळी सीपीआयनं इथं एक मुस्लीम उमेदवार दिला होता.

ममता यांनी नंदीग्राममधून लढण्याचा निर्णय घेतला नसता, तर टीएमसीनं इथून मुस्लीम उमेदवारच दिला असता, असं जाणकार सांगतात.

त्या परिस्थितीत भाजपला नंदीग्राम आणि परिसरात हिंदू मतदारांच्या ध्रुवीकरणास मदत मिळाली असती. पण, आता ममता यांच्या निर्णयामुळे भाजपच्या डावपेचांना फटका बसला आहे.

ममता बॅनर्जी दक्षिण कोलकात्यातल्या भवानीपूर मतदारसंघातून निवडणूक लढवत आल्या आहेत. आता नंदीग्राम निवडण्यामागे एक कारण असंही सांगितलं जात आहे की, यावेळेस भवानीपूर मतदारसंघात बाजी मारणं ममता यांच्यासाठी सोपं नव्हतं.

2014च्या लोकसभा निवडणुकीत भाजपनं या विधानसभा क्षेत्रात टीएमसीवर 0.13 टक्क्यांनी वर्चस्व मिळवलं होतं. पण, 2016मध्ये मात्र ममतांनी इथं भरघोस मतांनी विजय मिळवला होता. पण, गेल्या वर्षीच्या लोकसभा निवडणुकीत टीएमसीला भाजपच्या तुलनेत केवळ 2 टक्क्यांनी अधिक मतं मिळाली आहेत.

भवानीपूर भागात बिगर-बंगाली हिंदूंची संख्या अधिक आहे. त्यामुळे भाजपची पहिल्यापासून या भागावर नजर आहे. भाजपचे अध्यक्ष जे. पी. नड्डा यांच्यासहित अनेक नेत्यांनी या भागात रोड शो केले आहेत. राज्यातल्या कोलकाता शहरात हिंदी भाषिकांची संख्या सर्वाधिक आहे.

विधानसभा निवडणुकीच्या अगोदर कोलकाता महानगर पालिकेच्या निवडणुका होतात. या निकालांवरून शक्यता वर्तवणं सोपं काम असतं. पण, यावेळेला कोरोनामुळे निवडणूक झाली नाही. त्यामुळे 2019च्या लोकसभा निवडणुकीनंतर इथल्या परिस्थितीत काय बदल झाला, याचा अंदाज लगेच बांधता येणं शक्य नाही.

हिंदी भाषिक भाजपच्या बाजूनं?

ममता बॅनर्जी यांनी भाजपच्या नेत्यांचा उपरे किंवा बाहेरचे असा उल्लेख केला आहे. हा मुद्दा पकडून भाजप हिंदी भाषिकांना आपल्याकडे खेचण्याचा प्रयत्न करत आहे.

ममता यांनी नंदीग्राममधून निवडणूक लढवण्याचं जाहीर केल्यानंतर त्या या परिसरातील अधिकारी कुटुंबाचा सामना करू शकतील काय, असाही प्रश्न उपस्थित होत आहे. पूर्व आणि पश्चिम...


... झाला.

अखलाक किंवा पहलू खान यांच्या हत्येच्या वेळी गो-तस्करी आणि फ्रीजमध्ये गोमांस ठेवण्यात आल्याच्या गोष्टींचं उदाहरण देण्यात आलं होतं. ही एकसमान माणसं आहेत. फरक एवढाच की काही हिंदू घरात जन्माली आहेत, काही मुसलमान घरी जन्मली आहेत. त्यांच्यात वैचारिक अंतर काही नाही.

कोणत्याही मुद्यावर हिंदू आणि मुस्लीम असे दोन विचारतट समोरासमोर उभे राहिले की लोक तर्क, तथ्यांश आणि न्याय यांची साथ सोडून आपल्या धर्मीयांच्या बाजूने उभे राहतात. याचवेळी बुद्धी, विवेक, न्यायप्रियता आणि मानवी संवेदना यांची सत्वपरीक्... उर्वरित लेख लिहा:

ाढी असल्यामुळे जमावानं मुस्लिमांना मारहाण करून हत्या करण्यात आली आहे. याचं एक सूत्र आहे. यावर सरकारचं मौन नाही तर त्यांचं याला खुलं समर्थन आहे.

भाजप सत्तेत असतानाही हिंदू असुरक्षित आहेत?

अखलाकच्या हत्येप्रकरणी एका आरोपीच्या मृत्यूनंतर त्याचं पार्थिव तिरंग्यात लपेटण्यात आलं होतं. या आरोपीला श्रद्धांजली वाहण्याकरता केंद्रीय मंत्री महेश शर्मा उपस्थित होते.

मीडिया, बुद्धिजीवी आणि विवेकवादी मंडळींवर जबाबदारी आहे की दुर्लक्षित वर्गाचं म्हणणं ऐकणं, ज्यांचं ऐकायला कोणी उत्सुक नाही, ज्यांचं कोणी ऐकत नाही अशा व्यक्ती आणि समाजाची बाजू जगासमोर मांडणं कर्तव्य आहे. झुंडशाही करणाऱ्यांचे री ओढणारे अशी ओळख असू नये.

हिंसेचं कारण आणि त्याचं प्रमाण लक्षात घेणं आवश्यक आहे. दोन उदाहरणांद्वारे हे समजून घेता येऊ शकतं. माल्दामध्ये मुसलमान गट आणि पोलिसांदरम्यान झालेल्या चकमकींवर टीकेची अपेक्षा बुद्धिजीवींकडून केली जाते. पण हिंसक जाट आंदोलनाच्या वेळी सूचक मौन बाळगलं जातं. दोन्ही घटनांकडे समान दृष्टिकोनाच्या निकषातून पाहिलं जाऊ शकतं का?

याच धर्तीवर दिल्लीत पार्किंगवरून झालेल्या भांडणात हिंदू डेंटिस्टची मुसलमानांनी बेदम मारहाण करून हत्या केली होती. अखलाकच्या हत्येप्रमाणे यावर टीका व्हायला हवी अशी मागणी झाली होती. हे समजून घेणं गरजेचं आहे की भांडणात जीव गमावलेल्या दुख:द आणि निंदनीय हत्येसाठी जबाबदार व्यक्तीची ओळख हिंदू अशी नव्हती. याप्रकरणी धर्म हा मुद्दा नसल्याची कबुली पोलिसांनी दिली होती.

हा सम्यक विचार करण्यासारखा सखोल विचारांचा विषय आहे. पण जमावाला ताबडतोब निर्णय, झटपट न्याय आणि आपला विजय हवा असतो.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... झाला.

ज्येष्ठ पत्रकार भारतकुमार राऊत सांगतात, "कोणत्याही राजकीय पक्षाला बदलावंच लागतं, नाहीतर त्याचा ऱ्हास होतो. त्यानुसार शिवसेनेमध्येही बदल झाले. राडेबाजी करणारी शिवसेनेची भूमिका आता विधायक प्रक्रियेने पुढे जाऊ लागली आहे. सत्तेत येण्यासाठी आणि सत्ता टिकवण्यासाठी हा बदल शिवसेनेसाठी अपरिहार्य होता."

उद्धव ठाकरे : मीतभाषी की धाडसी?

उद्धव ठाकरे हे बाळासाहेबांसारखे आक्रमक दिसत नसले तरी ते धाडसी आहेत. तसे नसते तर आदित्य ठाकरेंनी निवडणूक लढण्यापासून ते काँग्रेससोबत आघाडी करून स्वत: मुखमंत्रिप... उर्वरित लेख लिहा:

ठाकरेंची भविष्यात लोकांचा विश्वास मिळवण्यात अडचण होऊ शकते."

शिवसेनेला वेगळी भूमिका नाही. त्यांची स्वत:ची ठोस विचारसरणी नाही, असं कम्युनिस्ट नेते एस. ए. डांगे एकदा एका भाषणात म्हणाले होते. हेच मत पत्रकार धवल कुलकर्णी यांचंही आहे.

ते म्हणतात, "शिवसेनेला विचारसरणीच नाही. शिवसेना हिंदुत्ववादी पक्ष असता तर मराठी माणसासाठी त्यांनी मुंबईत गुजरात्याविरोधात आंदोलन केलं नसतं. त्यामुळे मराठीची भूमिका सोडली तर शिवसेनेला विचारधारा नाही."

पण अयोध्येतील राम मंदिराबाबत शिवसेनेने जी आक्रमक भूमिका घेतली त्यामुळे देशभरात शिवसेनाला हिंदुत्ववादी पक्ष म्हणूनच ओळखलं जातं. पण आता हाच पक्ष काँग्रेससोबत गेल्याने शिवसेनेच्या हिंदुत्ववादावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केलं जातंय.

"सावरकरांना जेव्हा भारतरत्न देण्याची मागणी केली गेली तेव्हा शिवसेना तटस्थ राहिली. यामुळे सत्तेसाठी शिवसेना आपल्या विचारांशी तडजोड करते, असा संदेश जनमानसात गेलाय," असं मत भारतकुमार राऊत यांनी मांडलंय.

शिवसेना विचारसरणीबाबत संभ्रमात?

शिवसेना ही काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस या दोन्ही धर्मनिरपेक्ष विचारसरणी असलेल्या पक्षांसोबत सत्तेत आहे. त्यामुळे शिवसेनेची नेमकी आता विचारसरणी काय? भविष्य काय? कोणत्या दिशेने वाटचाल करायची असा प्रश्न शिवसैनिकांमध्ये आहे.

शिवसेना गेल्या कित्तेक वर्षांपासून काँग्रेसचा विरोध करत आली आहे. त्याच काँग्रेससोबत शिवसेना आज सत्तेत आहे. ज्या सोनिया गांधी,राहूल गांधी विरोधात रस्त्यावर उतरून आंदोलनं केली त्या हायकमांडच्या आता भेटीगाठीही घ्याव्या लागतात. त्यामुळे स्थानिक पातळीवरही काँग्रेस, राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या कार्यकर्त्यांसोबत जुळवून घेणं शिवसैनिकांसाठी जिकिरीचे आहे.

"शिवसैनिक हा स्वभिमानी माणूस आहे. त्यामुळे ही तडजोड शिवसैनिकांसाठी कठीण आहे. म्हणूनच आज कोरोनाच्या काळातही एकनाथ शिंदे हा एक नेता सोडला तरी एकही शिवसेनेचा नेता रस्त्यावर उतरून काम करताना दिसत नाही. शाखा प्रमुख, पदाधिकारी यांनी लोकांसाठी केलेली कामं म्हणजेच जनतेसाठी शिवसेनेनं केलेली कामं होती," असं राऊत सांगतात. त्यामुळे शिवसैनिकांमधला संभ्रम वाढण्याआधी शिवसेनेला आपली विचारसरणी, भूमिका आणखी ठळकपणे सांगण्याची गरज आहे.

शिवसेना पुन्हा प्रादेशिकवादाकडे?

आताचे शिवसेना पक्ष प्रमुख उद्धव ठाकरे असले तरी आदित्य ठाकरे हे त्यांच्या खांद्याला खांदा लाऊन पक्षात सक्रिय आहेत, हे...


... झाली.

"मुस्लीम मात्र आहेत तिथेच राहिले. याला दोन कारणं होती - एक म्हणजे, आपल्या धर्माच्या लोकांमध्येच राहाणं त्यांना सुरक्षित वाटलं. आणि दुसरं म्हणजे, त्यांची आर्थिक परिस्थिती नव्हती."

"शिक्षणाचा अभाव असल्याने मुस्लीम समाज मात्र पारंपारिक पावरलूमच्या व्यवसायावरच अवलंबून राहिला. आज मालेगावच्या पावरलूममधले 80 टक्के कामगार मुस्लीम आहेत, आणि अत्यंत हलाखीच्या परिस्थितीत राहतात. 10 बाय 10च्या एका घरात 15-20 माणसं राहतात. जागेचा अभाव, स्वच्छतेचा अभावामुळे इथल्या लोकांमध्ये आजारी पडण्याचं प्रमाणही जा... उर्वरित लेख लिहा:

बलंबून आहेत, मालेगावच्या उत्पन्नाचा मुख्य स्रोत म्हणजे पावरलूम्स. या कापड व्यवसायात हिंदू आणि मुस्लीम दोघेही गुंतलेले आहेत.

"या यंत्रमागांचे मालक मुस्लीम, त्यांच्या हाताखाली काम करणारे, माग चालवणारे, कापड बनवणारे, रंगकाम करणारे सगळे कामगार मुस्लीम तर दुसऱ्या बाजूला या व्यवसायाला पतपुरवठा करणारे, यांना कच्चा माल पुरवणारे आणि सरतेशेवटी हे कापड विकत घेणारे सगळे हिंदू. त्यामुळे एकाशिवाय दुसऱ्याचं काम होऊच शकत नाही," दिप्ती राऊत नमूद करतात.

पण तरीही या दोन्ही समुदायांचा एकमेकांशी विशेष संबंध नाही. मुळात मालेगावातून वाहाणाऱ्या मोसम नदीने दोन्ही समुदायात भौगोलिक रेष आखल्यासारखीच आहे, त्याहीपलिकडे जाऊन दोन्ही समुदायांचा एकमेकांशी व्यवसाय सोडून फारसा संबंध येत नाही. निळू दामलेंच्या 'बाँबस्फोटानंतर मालेगाव' या पुस्तकात उल्लेख आहे की यंत्रमाग मालकाला सुत विकणाऱ्या व्यापाऱ्याला त्या यंत्रमागात कापड बनलेलं कापड विकत घेणारा व्यापारी परस्पर पैसे देतो.

मग दंगलीचा रोख कुणाकडे?

जर हिंदू-मुस्लिमांमध्ये तणाव नसेल, तर मग मालेगावला दंगलीचं शहर ही ओळख का मिळाली? याबद्दल समजावून सांगताना सामाजिक कार्यकर्ते शेखर सोनाळकर म्हणतात की, "1990 नंतर शहरात धार्मिक ध्रुवीकरणाचे प्रयत्न केले गेले. यात दोन्ही समुदायांचे नेते सहभागी होते. धार्मिक कट्टरता वाढीस लागली, आणि हिंदूंमध्ये धार्मिक कट्टरता वाढली तशी मुस्लिमांमध्येही. फरक इतकाच आहे की हिंदू समुदायात शिकलेले काही नेते होते, काही संस्थाचं काम होतं, त्यामुळे त्यांना प्रगती करता आली. मुस्लिमांना तोही फायदा मिळाला नाही. वर्षानुवर्षांचं अज्ञान, गरिबी आणि धर्मगुरूंची शिकवण, यामुळे ते काळाबरोबर चालू शकले नाहीत."

दिप्ती राऊतही याला दुजोरा देतात. "इथल्या नेत्यांनी कायमच अफवांना खतपाणी घातलं. लोक अज्ञानात, गरिबीत राहण्यातच त्यांचा फायदा होता," त्या खेद व्यक्त करतात.

2008 मध्ये झालेल्या बाँबस्फोटांनंतर मालेगाव देशभरात चर्चेत आलं होतं.

तर हिंदू-मुस्लीम हे इथल्या तणावाचं कारण नाही, इथला सुविधांचा आणि इन्फ्रास्ट्रक्चरचा अभाव, खिळखिळी आरोग्य व्यवस्था, गरिबी यामुळे इथे लोक प्रेशर कुकर झालेत, असं दामले म्हणतात. "दुर्दैवाने यात मुस्लीम लोकांची संख्या जास्त आहे. काळाबरोबर न चालण्याचा तोटा त्यांना होतोय आणि त्यात धर्मगुरूंनीही त्यांचं काही अंशी नुकसान केलंय," ते सांगतात.

दुसरं आणि अधिक महत्त्वाचं...


... झाल्या. आवाज, बोलण्याची आणि लिहिण्याची शैली पाहून वेणूताईंना लगेचच प्रसारणाचं काम देण्यात आलं

१९४२-४३ दरम्यान बीबीसीच्या ईस्टर्न सर्व्हिसनं अनेक भारतीय भाषांत प्रसारण सुरू केलं. त्यात मराठीचाही समावेश होता. वेणूताई प्रामुख्यानं याच विभागासाठी काम करत असत.

जॉर्ज ऑरवेलकडून कौतुक

प्रख्यात लेखक जॉर्ज ऑरवेल या विभागाचे प्रमुख होते. वेणूताईंचं वृत्तनिवेदन, इंग्रजी भाषेवरचं प्रभुत्व याचं त्यांनीही कौतुक केलं आहे.

ऑरवेलसह टी. एस. इलियट, मुल्कराज आनंद, बलराज सहानी, प्रिन्सेस इंदिरा कापुरथळा, झेड. ए.... उर्वरित लेख लिहा:

ई फाळणीनंतर पंजाबातून आलेल्या निर्वासित स्त्रिया आणि मुलांच्या छावणीतही काम करत असत.

कादंबरी लेखन

वेणू चितळे यांची पहिली कादंबरी 'इन ट्रान्झिट' ही १९५० साली प्रकाशित झाली. त्या काळात एखाद्या मराठी लेखिकेनं इंग्रजीत लिखाण करणं हेही अप्रूपच होतं.

त्याच वर्षी, ३९ वर्षांची असताना वेणूताईंनी गणेश खरे यांच्याशी लग्न करण्याचा निर्णय घेतला आणि वेणू चितळेची सौ. लीला गणेश खरे झाली.

गणेश यांच्या पहिल्या पत्नीचं निधन झालं होतं. त्यांच्या मुलांनाही वेणूताईंनी आपलंसं केलं.

१९५० मध्ये वेणू चितळे यांची 'इन ट्रान्झिट' ही कादंबरी प्रसिद्ध झाली.

लग्नानंतरही वेणूताईंनी 'इनकॉग्निटो' ही आणखी एक कादंबरी लिहिली. नवशक्तीसारखी विविध वृत्तपत्रं आणि मासिकांत त्या स्तंभ, लेख लिहित असत. ऑल इंडिया रेडियोवरूनही त्यांच्या काही श्रुतिका प्रसारित झाल्या.

पण बराच काळ घरापासून दूर राहिलेल्या वेणूताईंनी मग घरालाच आपलं विश्व बनवलं आणि संसाराला जास्त प्राधान्य दिलं.

इंग्लंडमधल्या, खास करून बीबीसीमधल्या दिवसांचा मात्र वेणूताईंना कधीच विसर पडला नाही. वेणूताईंची लेक नंदिनी आपटे यांना त्या इंग्लंडमधल्या आठवणी सांगत असत. आईनं सांगितलेल्या आठवणींची उजळणी करताना नंदिनी आपटे म्हणाल्या,

"ऐन युद्धाच्या धामधुमीत इंग्लंडमधलं जीवन सोपं नव्हतं. कधी कधी खंदकात राहून काम करावं लागे, हे ती आम्हाला सांगायची. तिला मोठ्ठ्या आवाजाचा खूप त्रास व्हायचा. दिवाळीतले फटाकेही चालत नसत. कारण ते तिला युद्धाची आठवण करून द्यायचे."

संघर्ष पाहिलेली विदुषी

आयुष्यभर संघर्ष आणि युद्ध पाहिलेल्या वेणूताईंच्या लिखाणात आणि बोलण्यात त्या संघर्षानंच एक वेगळी संवेदनशीलताही आणली.

डॉ. विजया देव यांनी वेणूताईंच्या आयुष्याचं नेमक्या शब्दांत असं वर्णन करून ठेवलं आहे.

"वेणूताईंचा स्वभाव मुद्दाम काही वेगळं करून दाखवायचं असा नव्हता. पण आयुष्याला सामोरं कसं जायचं याचं शहाणपण त्यांच्याकडे होतं. जे वाट्याला आलं, त्याला त्या अतिशय सकारात्मकरित्या सामोऱ्या गेल्या."

"मिळालेल्या संधीचं सोनं करता आलं पाहिजे. हे असं जगता आलं पाहिजे." डॉ. विजया देव यांनी वेणुताईंबद्दल लिहिलं आहे.

हेही वाचा :

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... झाल्याचं दिसलं नाही, असं स्थानिक हॉस्पिटलचे अधिकारी आणि तिथे पोहोचलेल्या रहिवाशांनी सांगितलं.

त्या भागात जैश-ए-मोहम्मदच्या प्रशिक्षण शिबिराविषयी स्पष्ट माहिती मिळाली नाही. जिथे बाँब झाले, तिथून एक किलोमीटरच्या अंतरावर असलेल्या एका डोंगरमाथ्यावर एक मदरसा आहे. हा मदरसा जैश-ए-मोहम्मद चालवत असल्याची माहिती स्थानिकांनी दिली.

काही अंतरावर एक साईनबोर्ड होता, त्यावरून स्पष्ट झालं की तिथे शाळा आहे, जी एक सशस्त्र गट चालवत होता.

या बोर्डावर तलीम-उल-कुरान मदरशाचा प्रमुख मसूद अझहर असल्याचं आणि मोहम्मद य... उर्वरित लेख लिहा:

यटर्स'ने साधारण 15 लोकांशी बातचीत केली. मात्र नूरान शाहशिवाय कुणीही जखमी नव्हतं, असं त्यांना कळलं.

अब्दुल रशीद यांनी सांगितलं, "मी इथे एकही मृतदेह बघितला नाही. केवळ एकच स्थानिक कुठल्यातरी वस्तूने जखमी झाला आहे."

जाबाजवळ असलेल्या हॉस्पिटलच्या बेसिक हेल्थ युनिटचे एक अधिकारी मोहम्मद सादिक त्या रात्री ड्युटीवर होते. त्यांनी सांगितलं, "हे खोटं आहे. आम्हाला एकही जखमी व्यक्ती सापडलेली नाही."

मात्र तिथे जैश-ए-मोहम्मद असल्याचं स्थानिकांनी सांगितलं. जैश-ए-मोहम्मदचं इथे प्रशिक्षण शिबीर तर नाही, मात्र एक मदरसा आहे, असं कळलं.

नूरान शाह म्हणाले, "हा तालीम-उल-कुरान एक मदरसा आहे. गावातील मुलं तिथे शिकतात. तिथे (शस्त्रांचं) प्रशिक्षण दिलं जात नाही."

मदरशाचं 'जैश-ए-मोहम्मद'शी कनेक्शन आहे, असं सांगणारा तो साईनबोर्ड गुरुवारी काढण्यात आला आणि मीडियाला तिथे जाण्यापासून रोखण्यात आलं. मात्र मागून ती मदरशाची इमारत दिसत होती आणि तिचं काहीही नुकसान झालेलं नव्हतं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


... टक्के मतांची मोजदाद यापूर्वीच केल्याचं वृत्त आहे.

तरीही हजारो मतांची मोजणी होणं बाकी आहे आणि यातली अनेक मत ही वर्षानुवर्षं डेमोक्रॅट्सा पाठिंबा देणाऱ्या भागातली आहेत. बायडन इथून जिंकतील अशा अंदाज बीबीसी आणि अमेरिकन वृत्तसंस्थांनीही वर्तवला आहे.

पेन्सलव्हेनिया

निवडणुकीच्या दिवसापर्यंत (3 नोव्हेंबर) चा पोस्टाचा स्टँप असणाऱ्या आणि पुढच्या तीन दिवसांमध्ये दाखल होणाऱ्या मतांची मोजणी, हा इथला वादाचा मुद्दा आहे. रिपलब्किन्सनी यावर आक्षेप घेतलाय.

हा मुद्दा निवडणुकीच्या आधीपासून आणि जस्टिस एमी कॉ... उर्वरित लेख लिहा:

नी केला, पण त्यासाठीचा कोणताही पुराव त्यांनी दिला नाही. ते पुढे म्हणाले, "आम्ही अमेरिकेच्या सुप्रीम कोर्टात जाऊ. आम्हाला सगळं मतदान थांबवायचं आहे."

आता मतदान थांबलेलं असलं तरी पेन्सलव्हेनियासारख्या राज्यांमध्ये उशीरा दाखल होणाऱ्या मतांचा प्रश्न उरतोच.

प्रा. वेल सांगतात, "कायदेशीर मोजणी प्रक्रिया थांबवण्यासाठीचे कोणतेही विशेषाधिकार सुप्रीम कोर्टाकडे नाहीत."

"या अशा गोष्टींमुळे महत्त्वाच्या राज्यांमधल्या प्रक्रियेत अडथळे निर्माण होतील पण तरीही सुप्रीम कोर्टापर्यंत जाण्यासाठी त्यांच्याकडे कायदेशीर दखल घेण्याजोगी केस असावीच लागेल," असं प्रा. ब्रिफॉल्ट सांगतात.

"निवडणुकीतले वाद सुप्रीम कोर्टात आणण्यासाठी कोणीही ठराविक प्रक्रिया नाही. असं सहसा घडत नाही आणि असं घडण्यासाठी तो मुद्दा अतिशय महत्त्वाचा असावा लागेल."

निवडणुकीच्या निकालाला आव्हान देण्यात आलं तर मग पक्षांच्या कायदाविषयक टीम्सना राज्यांतल्या कोर्टामध्ये निकालावर आक्षेप घ्यावा लागेल. त्यानंतर राज्यातले न्यायाधीश ही याचिका योग्य ठरवत पुनर्मोजणीचा आदेश देऊ शकतात. आणि त्यानंतर मग सुप्रीम कोर्टाचे न्यायाधीश या विषयीचा राज्याचा निकाल वैध ठरवतील वा फेटाळतील.

उमेदवारांमधला मतांचा फरक अगदीच कमी असल्यास काही ठिकाणी पुनर्मोजणीची ही प्रक्रिया आपसूक सुरू होते. 2000च्या जॉर्ज डब्ल्यू बुश आणि अल गोअर यांच्यातल्या निवडणुकीदरम्यान फ्लोरिडामध्ये असं घडलं होतं.

कधीपर्यंत चालेल हे?

ही राष्ट्राध्यक्षपदासाठीची निवडणूक असल्याने त्यासाठी फेडरल आणि घटनात्मक मुदती लागू होतात.

राष्ट्राध्यक्षपदाची निवडणूक कोण जिंकलं हे ठरवण्यासाठी राज्यांकडे 3 नोव्हेंबरपासून पुढे 5 आठवड्यांचा कालावधी असतो. याला 'सेफ हार्बर' डेडलाईन म्हणतात. या वर्षी ही मुदत 8 डिसेंबरपर्यंत आहे. अमेरिकेत राष्ट्राध्यक्षाची निवड इलेक्टोरल कॉलेजद्वारे होते. थेट मतदानाद्वारे नाही. त्यामुळे 8 डिसेंबरपर्यंत राज्यांनी हा निर्णय घेतला नाही तर अंतिम आकडेवारीमध्ये इथल्या इलेक्टर्सची मोजदाद न करण्याचा निर्णय काँग्रेस घेऊ शकते.

14 डिसेंबरला हे इलेक्टर्स आपापल्या राज्यात राष्ट्राध्यक्षाची निवड करण्यासाठी भेटतील.

6 जानेवारीनंतरही जर कोणत्याही उमेदवाराला मताधिक्य मिळालं नाहीतर अंतिम निर्णय काँग्रेस घेईल. याला काँटिंन्जट इलेक्शन (Contingent Election) म्हणतात.

हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्हज राष्ट्राध्यक्षांची निवड करेल तर...


... टीका झाल्याने हा निर्णय 24 तासांत मागे घ्यावा लागला.

कोरोनाच्या जागतिक आरोग्य संकटात ठाणे जिल्ह्यातील महानगरपालिकांच्या सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेचा फज्जा उडालाय. मुलभूत आरोग्य सुविधाच नसल्याने आता कोरोना सारख्या जीवघेण्या आजाराला तोंड देताना मनुष्यबळही अपुरे पडत आहे. "डोंबिवलीतील पालिकेच्या शास्त्रीनगर ,रुक्मिणी हॉस्पिटलमध्ये 90 हून अधिक जागा रिक्त आहेत. डॉक्टर्स, नर्सेस, वॉर्ड बॉय नसल्याने रुग्णांच्या उपचारात अडचणी येतायत." असंही अनिकेत यांनी सांगितले.

'बेशिस्त नागरिक'

कल्याण-डोंबिवलीत प्... उर्वरित लेख लिहा:

सी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


... ठरलं आहे."

झपाट्याने बदलणाऱ्या परिस्थितीसाठी लोकांना सज्ज करण्यासाठी मार्च महिनाअखेरीस न्यूझीलंडने एक 'फोर स्टेज अलार्म सिस्टीम' सुरू केली. जंगलात वणवा लागल्यावर जसे अॅलर्ट देण्यात येतात त्याच धर्तीवर यामध्ये तेव्हाचे धोके आणि त्यानुसार आवश्यक असे सोशल डिस्टंन्सिंगचे उपाय सांगण्यात आले.

धोका दुसऱ्या पातळीवर असताना ही पद्धत सुरू झाली पण 25 मार्चपर्यंत हा धोका वाढून चौथ्या पातळीवर गेला होता. यानंतर मग देशभरात लॉकडाऊन लावण्यात आला. फक्त अत्यावश्यक सेवा सुरू होत्या. सर्वांना आपल्या घरी, आपल्या 'ब... उर्वरित लेख लिहा:

ट्रेसिंगसाठी वापरण्यात आला. आता न्यूझीलंडमध्ये एका दिवसात 10,000 चाचण्या केल्या जाऊ शकतात आणि एखादी केस नक्की झाल्यानंतर कॉन्टॅक्ट ट्रेसर्स कामाला लागतात. या रुग्णाच्या संपर्कात आलेल्या सगळ्यांना खबरदारीचा इशारा देत विलगीकरणात जाण्यास सांगण्यात येतं.

तातडीने पावलं उचलल्याबद्दल WHO ने न्यूझीलंडचं कौतुक करत त्यांचा दाखला इतर देशांना दिलाय. पण न्यूझीलंड सरकारने उचललेल्या पावलांवर टीकाही झाली.

सुरुवातीला दिसणारं राजकीय ऐक्य नंतर कमी होऊ लागलं. तेव्हा विरोधीपक्ष नेते असणाऱ्या सायमन ब्रिजेस यांनी अर्थव्यवस्था आणि लोकांच्या मानसिकतेवर परिणाम होत असल्याचं म्हटलं होतं."घराबाहेर पडल्याने जेवढं नुकसान होऊ शकतं, त्यापेक्षा जास्त लॉकडाऊनमध्ये राहिल्याने होईल."

लॉकडाऊनचा जसा आर्थिक परिणाम व्हायला लागला, तसं अनेकांनी लॉकडाऊनच्या परिणामकारकतेबद्दल प्रश्न विचारायला सुरुवात केल्याचं प्रा. बेर्का सांगतात.

लॉकडाऊनचं उल्लंघन केल्याबद्दल पोलिसांनी शेकडो लोकांवर कारवाई केली, पण यासोबतच या धोरणांना लोकांचा मोठा पाठिंबाही मिळाला. 80% पेक्षा जास्त लोकांनी सरकारने उचललेल्या या पावलांना पाठिंबा दिल्याचं एका पाहणीत आढळून आलंय.

रोगाचा देशातून नायनाट झाला, पण हे टिकवता येईल का?

देशामध्ये गेल्या 17 दिवसांमध्ये कम्युनिटी ट्रान्समिशन नसून सगळे रुग्ण पूर्णपणे बरे झाल्याचं पंतप्रधान जेसिंडा आर्डन यांनी यांनी 8 जूनला जाहीर केलं. "आतापुरता आपण न्यूझीलंडमधून व्हायरसचा संसर्ग थांबवला असल्याची आम्हाला खात्री आहे."

लॉकडाऊन उठवण्यात आला आणि आय़ुष्य जवळपास नॉर्मल झालं, पण सोशल डिस्टंसिंग कायम राहिलं. देशाच्या सीमा परदेशी नागरिकांसाठी अजूनही बंद होत्या आणि त्या कधी खुल्या होतील याविषयी काहीही माहिती देण्यात आली नाही.

युकेमधून घरी परतलेल्या दोन महिला कोरोना पॉझिटिव्ह आढळल्या आणि सीमा खुला असल्याने काय धोका निर्माण होऊ शकतो, हे पंतप्रधानांच्या घोषणेनंतर आठवड्याभरातच सिद्ध झालं.

या दोन्ही महिलांना क्वारंटाईन कालावधीच्या आधीच चाचणी न करता सोडण्यात आलं होतं आणि आजारी पडण्यापूर्वी त्यांनी देशात मोठा प्रवास केला होता.

अशा अनेक लोकांना क्वारंटाईन काळ पूर्ण होण्याआधीच योग्य चाचण्या न करता सोडून देण्यात आल्याचं नंतर उघडकीला आलं. हे यंत्रणेचं सपशेल अपयश होतं आणि यामुळे सरकारची धावपळ उडाल्याचं प्रा. बेर्का सांगतात.

या निष्काळजीपणामुळे रुग्णसंख्या अचानक...


... ठरेल यावर निर्णय अवलंबून असेल.

आघाडीसोबत जाणं हा एकमेव पर्याय

"आघाडीसोबत जाणं हाच एकमेव पर्याय त्यांच्यासमोर असू शकतो," असं राजकीय विश्लेषक अभय देशपांडे म्हणतात.

"लोकसभा निवडणुकीत त्यांनी जी भूमिका घेतली त्यामुळे राज यांना युतीकडे कोणतीही जागा राहिली नाही आहे आणि स्वतंत्रपणे लढून फारसं काही पदरी पडणार नाही. राजकारणाचं आता इतकं ध्रुविकरण झालं आहे की तिसरी स्पेस आता शिल्लक राहिलेली नाही. जी वंचित बहुजन आघाडीनं आतच्या निवडणुकीत निर्माण केली तीच एकमेव तिसरी स्पेस आहे. त्यामुळे कोणत्या तरी एका... उर्वरित लेख लिहा:

तर ती मतं त्यांना मिळू शकतील. तसंच राजकारण राज यांना करावं लागेल," अभय देशपांडे म्हणतात.

मुंबई, नाशिक, पुणे आणि ठाणे या भागांत जिथे मनसेला गेल्या निवडणुकांमध्ये मतं मिळाली आहेत, जिथे त्यांचे नगरसेवक आणि आमदार निवडून आले आहेत तिथे त्यांचा दावा प्रबळ असेल. केवळ शिवसेनेची मतं आघाडीकडे ओढू शकणारा पक्ष असा त्यांचा वापर मनसे कसा होऊ देत नाही हेही पहावं लागेल.

स्वतंत्र अस्तित्व पणाला लागेल का?

पण जर आघाडीसोबत गेले तर राज ठाकरे मनसेचं आजही जे स्वतंत्र अस्तित्व आहे ते पणाला लावतील का? राज ठाकरे यांनी कायम भाजपा, शिवसेना, कॉंग्रेस आणि राष्ट्रवादी यांच्यावर टीका करत आपला पक्ष, आपलं व्हिजन त्यांच्यापेक्षा वेगळं आहे हे सांगितलं आहे. कायम आपल्या हाता पूर्ण सत्ता देण्याचं आवाहन त्यांनी कायम केलं आहे. कोणत्याही राजकीय युतीत ते पक्षस्थापनेपासून पडले नाहीत. त्यांच्या याच मांडणीमुळे त्यांना यापूर्वी घवघवीत यशही मिळालं आहे. आता जर ते परिस्थिती तशी आहे म्हणून आघाडीत गेले तर हे वेगळेपण ते कायमचं घालवून बसतील का?

"आघाडीसोबत गेल्यानं त्यांचं स्वत:चं अस्तित्व जे आहे त्यावर काही परिणाम होईल असं मला वाटत नाही," अभय देशपांडे म्हणतात.

"शिवसेना युतीत २० वर्षं राहिल्यानंतर त्यांनी दुसऱ्या क्रमांकाची मतं घेतली आणि जागाही घेतल्या. त्यामुळे आघाडीत किंवा युतीत राहून आपलं पूर्ण अस्तित्व हरवतं असं नाही. तसं असतं तर गेल्या निवडणुकीत शिवसेनेला जागाच मिळाल्या नसत्या. आघाड्यांच्या राजकारणात स्वत:ची स्पेस ठेवता येते," देशपांडे पुढे म्हणतात.

"त्यांनी जर स्वतंत्र अस्तित्व राखायचं असं म्हणून एकट्यानं निवडणुका लढल्या तर त्यातून फारसं काही हाती लागेल असं मला वाटत नाही. लोकसभेचे निकाल विधानसभेत तसेच्या तसे परत दिसतील हे मानायला मी तयार नाही. जसं मोदींकडे बघून आता मतदान झालं तसं फडणवीसांकडे बघून ते होणार नाही.

पण जसं आणीबाणीनंतर `कॉंग्रेसविरोध` या एका मुद्द्यावर अनेक पक्ष एकत्र आले तसं आता `भाजपविरोध` या एका मुद्द्यावरच सगळ्या पक्षांनी एकत्र येण्याची गरज आहे. त्या दृष्टिकोनातून पाहिलं, तर आता आघाडीमध्ये येणं हे राज ठाकरेंसाठी यासाठी फायद्याचं असेल की लोकांसमोर एकजिनसी समर्थ असा पर्याय उभा राहू शकतो. जर हे सगळे वेगवेगळे लढले तर त्याचा फायदा युतीलाच होणार आहे. ते एकमेकांचीच मतं कापतील," संदीप प्रधान म्हणतात.

पण राज ठाकरेंना हेही पहावं लागेल की...


... ठाकुरता यांना आश्चर्य वाटत नाही. ते म्हणतात, "गेल्यावर्षी ज्यावेळी मी फेसबुकवर पुस्तक लिहिलं आणि फेसबुक आणि व्हॉट्सअॅपचा मोदी सरकारशी असलेल्या संबंधांचा संदर्भासहित उल्लेख केला, तेव्हा माध्यमांनी दुर्लक्ष केलं. आता एका परदेशी वृत्तपत्रानं हे सर्व समोर आणल्यानंतर माध्यमांनी अचानक यात रस येऊ लागलाय."

ठाकुरता म्हणतात, मोदी, भाजप आणि फेसबुक यांची मैत्री फार जुनी आहे. मोदींना सत्तेत पोहोचवण्यासाठी 2014 च्या लोकसभा निवडणुकीआधीच त्यांच्यामध्ये व्यवस्थित संबंध तयार झाले होते.

ठाकुरता सांगतात, "2013 स... उर्वरित लेख लिहा:

ला मॉडरेट करायला फेसबुकनं नकार देणं योग्य नाही. यामुळे अमेरिकेच्या जनतेला धोक्यात टाकण्यासारखं आहे. याच पत्रात फेसबुकवर दुटप्पीपणाचा आरोप करण्यात आला होता.

द्वेष पसरवणारा मजकूर आणि हिंसेविरोधात सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मची इन-हाऊस मार्गदर्शक तत्व असतात. हिंसा पसरवणाऱ्यांविरोधात या तत्त्वांनुसार कारवाई केली जाते. मात्र, यासाठी ते बऱ्याचदा युजर्सवर अवलंबून असतात. युजर्सनीच नियमांचं उल्लंघन करणाऱ्यांबद्दल माहिती द्यावी, अशी अपेक्षा असते.

मार्क झुकरबर्ग यांनी नुकतंच इस्रायलमधील इतिहासकार युआल नोहा हरारी यांना सांगितलं होतं की, फेसबुकसाठी युजर्सचा खासगीपणा आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य सर्वात महत्त्वाचं आहे.

मात्र, हरारी सहतम झाले नव्हते. त्यांचं म्हणणं होतं की, याबाबतीत फेसबुकनं सर्वकाही युजर्सवर सोपवलं आहे. फेसबुकनं यात एक पाऊल पुढे जाऊन काम केलं पाहिजे. कारण सर्वसामान्य लोकांना साधरणत: माहीत नसतं की, त्यांचा गैरफायदा कसा घेतला जात आहे. खोट्या बातम्या पडताळण्याची कुठलीही सुविधा सर्वसामान्य लोकांकडे नसते.

'सोशल मीडियाचा उद्देश केवळ पैसे कमवणे'

ठाकुरता म्हणतात, सोशल मीडियाचा राजकीय किंवा इतर कोणताच उद्देश नसतो. नफा आणि पैसे कमवणे हाच त्यांचा उद्देश असतो.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि काँग्रेस नेते राहुल गांधी

फेसबुकनं नुकतंच रिलायन्सच्या जिओ प्लॅटफॉर्ममध्ये 43 हजार 574 कोटी रुपयांची गुंतवणूक केलीय. जेणेकरून भारतात फेसबुकचा व्यावसाय वाढेल.

युजर्सची संख्या पाहिल्यास फेसबुकचं भारतात सर्वांत मोठ मार्केट आहे. देशातील 25 टक्के जनतेपर्यंत फेसबुक पोहोचतं. 2023 पर्यंत 31 टक्के लोकांपर्यंत फेसबुक पोहोचू शकतं. व्हॉट्सअॅप तर याहून अधिक लोकांपर्यंत आधीच पोहोचलंय.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)