...तीची तरतूद करण्यात आली आहे. त्यांना उद्यापासून तातडीने 25 हजार रुपये मदत दिली जाईल.

मदत मिळवण्यासाठी नागरिकांनी बँकांमध्ये जाण्याची गरज नाही. बँकाच गावात जाऊन मदतीचं वाटप करणार आहेत. रेशन मिळालेल्यांनाही पुन्हा रेशन देण्यात येणार असून त्यांना 5 किलो तांदूळ, 1 लिटर केरोसिन आणि 1 किलो डाळ मदत करण्यात येईल. त्याशिवाय अपंगांना समाज कल्याण विभागातून मदत करण्यात येणार असल्याचं सामंत यांनी सांगितलं.

4) राज्यपालांच्या विरोधात विद्यार्थी संघटना एकवटल्या

महाराष्ट्रातील विद्यापीठांमध्ये अंतिम वर्षाच्य... उर्वरित लेख लिहा:

आहे.

झंडूता परिसरात एका शेतात चरत असताना, गर्भवती गायीच्या तोंडात स्फोट झाला आणि या स्फोटामुळे गायीचा जबडा तुटला. गायीच्या मालकाने या दुखापतीचा व्हीडिओ बनवून प्रशासनाकडे मदत मागितली आहे. याप्रकरणी गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तीतल कामगारांच्या जीवनाची गाणी लिहिता लिहिता अण्णाभाऊंनी 'फकिरा', 'चिता', 'वैजयंता', 'वारणेचा वाघ' अशा अनेक कथा कादंबऱ्यांचं लेखन केलं. त्यातील काही कथांच्या आधारे चित्रपटही निर्माण केले. फकिरा आणि वारणेचा वाघ हे त्या काळातले गाजलेले चित्रपट होय.

साहित्याचा गंध दूरवर

अण्णा भाऊंनी एकंदर 30 कादंबऱ्या, 22 कथा, 1 प्रवासवर्णन, 1 नाटक, 10 शाहिरी गीते, 15 वगनाट्य तमाशे, 1 छक्क्ड आणि 100पेक्षा अधिक गीते एवढं विपुल लेखन अण्णा भाऊंनी केलं. परंतु ब्राह्मणी साहित्यविश्वाने मुख्य प्रवाहाचा डांगोरा पिटत अ... उर्वरित लेख लिहा:

्यांच्या प्रतिमेवर आणि त्यांच्या साहित्यातून  झळकणाऱ्या वेदनेच्या हुंकारावर झालेला अन्यायच आहे.

जातीअंताचं भान

हेच अण्णा भाऊ जर उच्चजातीच्या वर्गात जन्माला आले असते तर वाट्याला ही उपेक्षा आली नसती. आपल्याकडे गुणवत्ता ही जातीच्या लेबलवर अवलंबून असते. परंतु अण्णा भाऊंनी हे गुणवत्तेचे सर्व मापदंड धुडकावून स्वत:ला सिद्ध केलं, यात तिळमात्र शंका नाही. त्यांचं लिखाण अर्थातच शृंगारिक वर्णनं आणि आध्यात्मिक कैचीत अडकणारं नव्हतं. मराठी वाङ्मयाचे सामर्थ्य आणि सौंदर्य वाढवणारा अण्णा भाऊ हा थोर प्रतिभावंत आहे. एका बाजूला स्तालिनग्रॅडचा पोवाडा लिहिणारे अण्णा भाऊ बुद्धाची शपथ ही कथासुद्धा लिहितात.

लोकशाहिराला शाहिरांचा सलाम या वाटेगाव इथं झालेल्या कार्यक्रमात अण्णा भाऊ साठे यांच्या पुस्तकांची दिंडी काढण्यात आली.

वर्गीय विश्लेषणाबरोबरच जातीअंताचं भान त्यांच्या साहित्याचं खरं चित्र आहे. बाबासाहेबांच्या जातीअंताच्या चळवळीशी जोडून घेताना 'जग बदल घालुनी घाव सांगूनी गेले भीमराव' हे आत्मभान अण्णा भाऊ जगताना दिसतात. भारतीय समाज केवळ वर्गीय नाही. इथे रशियाची नक्कल करता येत नाही, हे भान कम्युनिस्ट चळवळीत असूनसुद्धा अण्णाभाऊंना आहे. मुळात जातीव्यवस्थेमध्ये असणाऱ्या खालच्या पायरीवरून आलेले अण्णा भाऊ मूलत: जातीअंताची प्रेरणा घेवून जगताना दिसतात.

तसेच जातीअंताची चळवळ व वर्गअंताची चळवळ हातात हात घालून चालवण्याची प्रेरणाही त्यांच्या लेखनात दिसते. पोथीवादी कम्युनिस्ट न राहता उघड्या डोळ्यांनी भौतिक परिस्थितीचं आकलन करणं हे अण्णा भाऊंचं वेगळेपण आहे. आजच्या घडीला केवळ साहित्यरत्न अण्णा भाऊ व केवळ कॉम्रेड अण्णा भाऊ आपल्यासमोर मांडणारे असे दोन गट आहेत. हे दोन्ही टोकाची मांडणी करणारे गट खरंतर अण्णा भाऊ दृष्टिआड करण्याच्या प्रक्रियेत आहे.

अण्णा भाऊ साठे यांच्या जन्मदिनाच्या औचित्याने वाटेगाव इथं आयोजित लोकशाहिराला शाहिरांचा सलाम या कार्यक्रमावेळी अण्णा भाऊ यांच्या साहित्यांची दिंडी काढण्यात आली.

आंबेडकरी चळवळीचा सुवर्णमध्य

आंबेडकरी चळवळीचा व मार्क्सवादी चळवळीचा एक सुवर्णमध्य म्हणजे अण्णा भाऊ. आज या सुवर्णमध्याची भारतीय शोषितांच्या चळवळीला आत्यांतिक गरज आहे. अशा काळात अण्णा भाऊ जय भीम आणि लाल सलामच्या एकत्रीकरणाचं एक प्रतीक म्हणून आपल्यासमोर उभे आहेत.  मार्क्स आणि आंबेडकरांचा सुगम संयोग अण्णा भाऊ घडवताना दिसतात. भारताच्या सामाजिक...


...तीमध्ये अहिंसा त्यागणार नाहीत इतकी या तत्त्वावर तुमची अढळ श्रद्धा आहे का? तुम्ही एकटे पडलात कुणीही तुमच्या मदतीला केव्हाही आलं नाही तरी तुम्ही याच तत्त्वावर कायम राहाल का?"

स्वामीजी सांगतात "या प्रश्नाचं उत्तर देण्यासाठी गांधीजींना मला रात्रीचा वेळ दिला होता. संन्यास घेताना देखील मनात इतकी उलथापालथ झाली नाही तितकी यावेळी झाली." दुसऱ्या दिवशी ते गांधीजींकडे गेले आणि त्यांनी सांगितलं 'मी अहिंसेला अद्याप राजकीय धोरण समजत होतो पण आता मी या तत्त्वाचा जीवननिष्ठा म्हणून स्वीकार केला आहे,' असं म्हणून त... उर्वरित लेख लिहा:

त आलं.

सुटकेनंतर लोकसंग्रहाचं काम ते अधिक जोमानं करू लागले. मराठवाडा, तेलंगणा, आंध्र आणि कर्नाटकमध्ये त्यांनी प्रांतिक परिषदांच्या माध्यमातून संघटना बांधण्याचं काम केलं होतं.

स्वामीजींना मराठी, तेलुगू, कन्नड, उर्दू आणि इंग्रजी या पाच भाषा येत. त्यामुळे त्या-त्या प्रांतातील व्यक्तीला ते आपल्या पैकीच वाटत. उर्दू आणि इंग्रजीवर प्रभुत्व असण्याचा त्यांना फायदा वाटाघाटीवेळी झाला. 'स्वामीजी अतिशय नम्रपणे, मुद्देसुदपणे आणि ठामपणे आपली भूमिका मांडू शकत,' असं अनंत भालेराव यांनी 'स्वामी रामानंद तीर्थ' चरित्रात म्हटलं आहे.

ज्या निजामाविरोधात ते राजकारण करत होते तो देखील काही साधा-सुधा नव्हता. आपली सत्ता टिकवण्यासाठी वाट्टेल त्या स्तराला तो जाऊ शकत होता. रझाकारांच्या संघटनेला खतपाणी देण्याचं काम निजामानं केलं. या संघटनेचा प्रमुख कासिम रिझवी होता.

सत्ताकांक्षी निजाम

इंग्रजांच्या समाधानासाठी निजामाने मंत्रिमंडळ तयार केलं होतं. पण कुणालाच कोणत्याही विभागाची पूर्ण माहिती होऊ नये म्हणून तो मंत्र्यांचे विभाग सतत बदलत असे. स्वतःच्याच पंतप्रधानांविरोधात कट कारस्थान करत असे. निजामाला आधी सार्वभौम राज्य हवं होतं ते जमलं नाही तर पाकिस्तानमध्ये त्याला जायचं होतं आणि ते जमलं नाही म्हणून तो भारत सरकारसमोर झुकला.

पण शेवटपर्यंत त्याचा सत्तेचा मोह सुटला नाही. निजामाच्या मनात असुरक्षिततेची भावना होती. त्यातूनच त्याने स्टेट काँग्रेसवरील बंदी उठवली नव्हती. पण स्वामीजी आणि सहकाऱ्यांच्या मुत्सद्देगिरीसमोर त्याला हात टेकवावे लागले आणि जुलै १९४६ म्हणजेच आठ वर्षानंतर बंदी उठली.

स्वातंत्र्यदिनी तुरुंगवास

जसं-जसं भारताचं स्वातंत्र्य जवळ येऊ लागलं तसं निजामाचे डावपेच आणखी तीव्र झाले. देशातले बहुतेक संस्थानिक भारतात सामील झाले होते. या संस्थानिकांचं एक मंडळ होतं. त्या मंडळाला 'नरेंद्र मंडळ' म्हणत. निजाम स्वतःला त्यांच्यापैकी एक मानत नसे. आपण भारत सरकार किंवा ब्रिटन प्रमाणे सार्वभौम राहू अशी त्याची कल्पना होती.

माउंटबॅटनने सांगितलं होतं की स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर भारत किंवा पाकिस्तानमध्ये संस्थानिक राहू शकतील पण त्यांनी आपल्या भौगोलिक परिस्थितीचा विचार करावा. निजामाच्या डोक्यात मात्र सार्वभौम राज्याचं स्वप्न होतं. आपलं इप्सित साध्य व्हावं म्हणून त्याची वाट पाहण्याची देखील तयारी होती.

इकडे भारत स्वतंत्र होणार म्हणून निजामाची चलबिचल...


...तील बाईक मॉडेल्सकडे जतन करणाऱ्यांचं लक्ष असतं.

नॉर्टन कंपनीला टीव्हीएसने खरेदी केलं.

गेल्याच महिन्यात नॉर्टन कंपनीने ठराविक प्रमाणात कमांडो क्लासिक बाईक्सच्या निर्मितीला पुन्हा सुरुवात केली. नव्या वर्षात कंपनी नव्या दमाने बाईक निर्मितीत ठसा उमटवू पाहते आहे.

कंपनीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी जॉन रसेल सांगतात, "यानंतर आम्ही सायकलची निर्मिती करणार आहोत. बाईक्सच्या आणखी काही मॉडेल्सची घोषणाही आम्ही करू.

अत्याधुनिक अशा नव्या प्लांटमुळे उत्पादन वेगाने होऊ शकेल", असं त्यांना वाटतं.

फ्रॉस्ट अँड स... उर्वरित लेख लिहा:

े.

1950 आणि 1960च्या दशकानंतर हे ब्रँड्स अडचणींच्या फेऱ्यात असले तरी संपले नव्हते. ही गोष्ट वेगळी की या ब्रँड्सवर आता केवळ ब्रिटिश कंपन्यांची मालकी नाही.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तीला पदवी अभ्यासक्रमांना प्रवेश घेणारी दर तिसरी व्यक्ती ही स्त्री होती.

हे फक्त स्त्रियांना उच्च शिक्षण घेण्याच्या संधी उपलब्ध करुन दिल्या गेल्या म्हणून घडत नव्हतं.

व्यावसायिक प्रगती

ज्या स्त्रियांनी उच्च शिक्षण घ्यायचं ठरवलं होती त्या व्यावसायिक अभ्यासक्रमांना प्रवेश घ्यायला लागल्या.

कायदा, वैद्यकीय, दंतवैद्यकीय आणि व्यवस्थापन अशा अभ्यासक्रमांना प्रवेश घेणाऱ्या स्त्रियांचा टक्का वाढला. त्यामुळे अर्थातच या व्यवसायातही स्त्रिया दिसायला लागल्या.

पण याचा गर्भनिरोधक गोळ्यांशी काय संबंध हो... उर्वरित लेख लिहा:

सगळेच उशीरा लग्न करायला लागले. अगदी त्या स्त्रियाही ज्या गर्भनिरोधक गोळ्या वापरत नव्हत्या.

1973 च्या रो विरुद्ध वेड या केसच्या निकालात अमेरिकेत गर्भपाताला कायदेशीर मान्यता मिळाली

मुलं उशीरा आणि मुख्य म्हणजे स्त्रियांची इच्छा असेल तेव्हा जन्माला यायला लागली. याचाच अर्थ हा होता की, स्त्रियांना आपलं करिअर करायला लागणारा वेळ मिळायला लागला होता. अर्थात 1970 पर्यंत अमेरिकेतल्या स्त्रियांसाठी बऱ्याच गोष्टी बदलल्या होत्या.

कमाईला चालना

गर्भपाताला कायदेशीर मान्यता मिळाली होती, लैंगिक भेदभावाविरुद्ध कायदे संमत झाले होते, स्त्रीवादी चळवळींचा जन्म झाला होता आणि व्हिएतनाम युद्धात तरुण पुरुष लढत असल्याने त्यांच्या माघारी स्त्रियांना नोकरीवर घेणं गरजेचं झालं.

हार्वर्ड विद्यापीठाच्या अर्थतज्ज्ञ क्लॉडिया गोल्डिंग आणि लॉरेन्स काट्झ यांनी प्रसिद्ध केलेल्या सांख्यिकी अभ्यासात गर्भनिरोधक गोळ्यांचं महत्त्व अधोरेखित केलेलं आहे.

त्यांच्या मते गर्भनिरोधक गोळ्यांनी स्त्रियांना लग्न आणि बाळंतपण लांबणीवर टाकण्यात तसंच आपल्या करिअरकडे लक्ष देण्यास खूप मदत केली.

गोल्डिंग आणि काट्झ यांनी गर्भनिरोधक गोळ्यांची स्त्रियांना असणारी उपलब्धता अमेरिकेतल्या प्रत्येक राज्यानुसार तपासली.

त्यांनी हे दाखवून दिलं की, जसं जसं अमेरिकेतल्या राज्यांनी स्त्रियांना गर्भनिरोधकं उपलब्ध करून द्यायला सुरूवात केली तसं तसं स्त्रियांचा व्यावसायिक अभ्यासक्रमांमधला प्रवेशाचा टक्का वाढला. याच सुमारास त्यांचे पगारही वाढत गेले.

काही वर्षांपूर्वी अर्थतज्ज्ञ अमालिया मिलर यांनी बऱ्याच वेगवेगळ्या सांख्यिकी पद्धती वापरून हे दाखवून दिलं की, जर विशीतल्या एका स्त्रीने आपलं मातृत्व फक्त एक वर्ष पुढे ढकललं तर तिच्या आयुष्यभराच्या कमाईमध्ये दहा टक्क्यांची वाढ होते.

आपलं शिक्षण आणि करिअर पूर्ण केल्यावर मूल होऊ देणं हे स्त्रियांसाठी किती फायदेशीर असू शकतं, याचं हा अभ्यास एक सार्थ उदाहरण होता.

दुसऱ्या बाजूच्या जगात

सत्तरच्या दशकातल्या अमेरिकन स्त्रियांनी अमालिया मिलर यांचा रिसर्च नक्कीच वाचला नव्हता. पण तो तंतोतंत खरा आहे हे त्यांना आधीच माहित होतं. अमेरिकन स्त्रियांना गर्भनिरोधक गोळ्या उपलब्ध झाल्यानंतर त्यांनी वेगवेगळी शिखरं पादाक्रांत केली.

गर्भनिरोधक गोळ्या उशीरा उपलब्ध होण्याचा आणि जपानमधल्या लिंग असमानतेचा काही संबंध आहे का?

दुसऱ्या बाजूच्या जगात मात्र...


...तीसाठी तयारी केली होती, त्यामुळे रुग्णालयाच्या मुख्य भागातील शस्त्रक्रिया खोली वापरण्यासाठी ते सज्ज होते. त्यासाठी योग्य तो कर्मचारीवर्ग व उपकरणंही त्यांच्या दिमतीला होता.

प्राध्यापक जॉन राईट

शस्त्रक्रियेच्या खोलीत आल्यावर मेहपारा यांच्या रक्तातल्या ऑक्सिजनची पातळी धोकादायक अवस्थेपर्यंत खाली गेली. डेबी व त्यांच्या सहकाऱ्यांनी ही पातळी वाढवण्यासाठी तातडीने पावलं उचलली, पण एकंदरच शरीराला भूल देऊन सिझेरियन प्रसूती करावी लागेल, अशी त्यांची खात्री पटली.

प्रसूती झाल्यावर शक्य तितक्या लवकर जाग आणली ... उर्वरित लेख लिहा:

लेत, हे त्यांना कळत नव्हतं.

"माझं बाळ कुठेय, असं माझ्या मनात आलं, पण मला बोलता येत नव्हतं," त्या सांगतात.

पण स्वतःच्या मुलीला पहिल्यांदा पाहिलं, तो क्षण त्यांना आठवतो.

"मी तिला पाहावं अशी तजवीज त्यांनी करून दिलं. ते विलक्षण होतं," त्या सांगतात. "ती खूप सुंदर होती. मग मला माझी काय अवस्था आहे ते लक्षात यायला लागलं, ती सुरक्षित आहे आणि ती जगली, हेही मला कळलं."

मेहपारा यांना महिला व नवजात बालक विभागामध्ये हलवणं, ही पुढची पायरी होती. पण काही दिवस त्यांची तब्येत पुरेशी सुधारली नव्हती. तरीही थोड्याच दिवसांमध्ये आई आणि मुलीची अखेर गाठ पडली.

हॉस्पिटलमधलं दृश्य

"मी तिला बघितलं तेव्हा ते अवास्तव वाटत होतं. माझ्या हातांमध्ये पुरेशी ताकद नसल्यामुळे सुरुवातीला मला तिला धडपणे उचलता येत नव्हतं, म्हणून मी तिला माझ्या छातीवर ठेवलं," मेहपारा सांगतात. "मी तिला स्पर्श करू शकत होते, पाहू शकत होते- ती खरोखरच जगलेय आणि धडधाकट आहे, यावर माझा विश्वासच बसत नव्हता."

मेहपारा बेशुद्धावस्थेत असताना फिजिओथेरपिस्ट त्यांच्यावर काम करत होते, त्यांना श्वास घेता यावा यासाठी त्यांची फुफ्फुसं मोकळी व्हायला मदत करत होते. त्यानंतर मेहपारा यांना पुन्हा बसता येईल आणि अखेरीस चालता येईल यासाठी ते कार्यरत झाले. त्यांच्या व्हायसरमधूनही मेहपारा त्यांना चटकन ओळखायला शिकल्या.

मेहपारा यांना पहिल्यांदा पलंगावरून खाली आणलं, तेव्हाचा अनुभव फिझिओथेरपिस्ट कॉर्डी गाउबर्ट सांगतात.

"पहिल्यांदा आम्ही तिला बसवलं, जेणेकरून तिचा चेहरा खिडकीच्या दिशेने राहील आणि बाहेरचं जग तिला दिसेल. त्यामुळे तिला स्थिरस्थावर व्हायला मदत झाली. मग आम्ही अली आणि मेहपाराच्या आईला फोन केला. ती पलंगावरून उतरत असल्याचं त्यांना पाहता आलं," असं कॉर्डी सांगतात. "खूपच छान आणि अतिशय भावुक क्षण होता."

त्यांच्यात अगदी हृदयस्पर्शी नातं तयार झालं होतं.

लोकांना बसायचं कसं हे शिकवण्यासाठीची खुर्ची

"मी त्यांना कधीच विसरू शकणार नाही, कारण ते लोक नसते, तर मी यातून बाहेर आले नसते," मेहपारा सांगतात. "सुरुवातीपासून ते येऊन माझी तपासणी करून जायचे. कॉर्डीचा चेहरा मला आठवतोय आणि दुसरी एक, बहुधा जॅकी, होती. आज मी चालतेय, त्याचं पूर्ण श्रेय त्यांना आहे."

या अनुभवाचा शेवट सुखद असल्यामुळे तो कॉर्डी यांच्यासाठीही बहुमोल होता.

"मेहपारा गंभीर आजारी होती आणि कदाचित यातच तिचे प्राण जाण्याची शक्यता होती....


...तुती केली.

मेहर न्यूज एजेंसीच्या माहितीप्रमाणे, "हे एक राजकीय पाऊल होतं. सौदी आणि इस्राइलच्या मिटिंगच्या वेळी हे एक चांगलं टायमिंग होतं. त्याचसोबत एका चुकीच्या पावलाचे परिणाम काय होऊ शकतात. हे याच्या माध्यमातून दाखवण्यात आलं."

इराणचे प्रमुख अणवस्त्र ठिकाणं

अमेरिकेचे माजी राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार जॉन बोल्टन यांनी आपलं पुस्तक 'द रूम व्हेअर इट हॅपेंड'मध्ये सांगितलंय की, "ट्रंप प्रशासनाच्या दृष्टीत इराणच्या हूथी विरोधकांना दिलं जाणारं समर्थन म्हणजे, मध्य-पूर्व भागात अमेरिकेच्या हितांच्या विरो... उर्वरित लेख लिहा:

यांनी तेलअविवमध्ये असलेला अमेरिकेचा दूतावास यरूशलमला नेण्याच्या ट्रंप सरकारच्या निर्णयाला विरोध केला होता.

सुरक्षा आणि यंत्रणांची चूक

इराणच्या एक्सपीडियंसी काउंसिलचे प्रमुख मोहसेन रेजाई यांनी या घटनेमागे सुरक्षा आणि गुप्तचर यंत्रणांची चूक असल्याचा संकेत दिलाय.

ते म्हणतात, "इराणच्या गुप्तचर यंत्रणांना देशात शिरलेल्या आणि दुसऱ्या देशाच्या गुप्तचरांचा शोध घ्यायला हवा. हत्या करणाऱ्या टीमचा प्रयत्न मोडून काढला पाहिजे."

दुसरीकडे, सोशल मीडियावर असणारे अनेक इराणी नागरिक हा प्रश्न विचारतायत की, सैन्य आणि गुप्तचर यंत्रणा असूनही सुरक्षा घेऱ्यातील व्यक्तीची दिवसाढवळ्या हत्या कशी शक्य झाली?

आता ट्रंप सरकार जात असताना, इस्रायल आणि सौदी अरेबियाकडे कोणीही प्रमुख मित्र नाही. अशी परिस्थितीत इराण बायडेन सरकारकडून निर्बंध कमी करण्यासाठी आणि अर्थव्यवस्था पुन्हा नव्याने उभारण्यासाठी एक संधी मिळेल, अशी अपेक्षा ठेऊन आहेत.

(डॉ. मसुमेह तोरफेल लंडन स्कूल ऑफ इकोनॉमिक्स आणि स्कूल ऑफ ओरिएंटल आणि अफ्रिकन स्टडीजमध्ये रिसर्च असोसिएट आहेत. त्या इराण, अफगाणिस्तान आणि मध्यपूर्व आशियातील राजकारणाच्या तज्ज्ञ आहेत.)

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तुमचं सामान सॅनिटाईझ केलं जातं.

एअरपोर्टवर प्रवेश करताना तुमचं शारीरिक तापमान चेक केलं जातं, त्याशिवाय तुमच्या फोनमध्ये असलेलं आरोग्य सेतू ऍपसुद्धा बघितलं जातं.

तुम्ही तिकीट ऑनलाईन बुक केल्यावर प्रवासाच्या किमान चार तासांपूर्वी तुम्हाला वेब चेक-इन करणं बंधनकारक आहे. म्हणजे ऑनलाईन तुमची जागा निश्चित करणे गरजेच आहे. तुम्ही बोर्डिंग पास प्रिंट केलं तर बरं, नाही तर एअरपोर्टवर किओस्क असतात ज्यात PNR नंबर टाकून तुम्ही तुमचं बोर्डिंग पास मिळवू शकता.

त्यासोबत तुम्हाला एक बारकोड असलेलं लगेज टॅग प्रिंट... उर्वरित लेख लिहा:

सनाला देण्यात आले आहेत. जे प्रवासी एका आठवड्यापेक्षा कमी कालावधीसाठी राज्यात राहणार आहेत, त्यांना क्वारंटाईन होण्यापासून सूट दिलेली आहे. पण त्यासाठी संबंधित प्रवाशाला रिटर्न तिकीट दाखवणं गरजेचं आहे.

(महत्त्वाचं - हे सर्व नियम महाराष्ट्रपुरते आणि 8 जूनपर्यंत प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या आदेशांनुसार आहेत. तुम्हाला महाराष्ट्राबाहेर इतर राज्यात प्रवास करायचा असेल तर त्यासाठी तिथल्या स्थानिक सरकारचे नियम आधी माहिती करून घेणे.)

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तुलनेत स्फोटकांमध्ये मारले गेलेले सर्वाधिक लोक अफगाणिस्तानातील आहेत होते.

अल-कायदा, इस्लामिक स्टेट (आयसिस) आणि इतर कट्टरतावादी संघटना संपल्या नाहीत, पाश्चिमात्या सैन्याच्या परतण्याच्या वृत्तांमुळे त्या उत्साहित झाल्यात आणि पुन्हा संघटित होण्याचे प्रयत्न करू लागल्यात.

दोहामध्ये शांती वार्ता

मी 2003 मध्ये अमेरिकन सैन्याच्या 10 माऊंटन डिव्हिजनसोबत पक्तिका प्रांतातल्या एका फायबर बेसवर 'एंबेडेड' पत्रकार म्हणून उपस्थित होतो. मला आठवतंय, बीबीसीचे वरिष्ठ सहकारी फिल गुडविनच्या मनात शंका होती की, अलायन... उर्वरित लेख लिहा:

ा सैनिकांबरोबर अनेकवेळा अफगाणिस्तानला भेट दिली. या दौऱ्यांमधली एक भेट फारच विशेष आहे.

त्यावेळेस अमेरिकन सैन्य पाकिस्तानच्या सीमेपासून फक्त 3 मैल अंतरावर लढत होतं.

चांदणं पडलेल्या आकाशाखाली एका मातीच्या किल्ल्यामध्ये दारुगोळ्याच्या डब्यांवर आम्ही बसलो होतो. काही वेळाने तालिबानची रॉकेट्स तेथे येऊन आदळू शकतात अशी कल्पनाही नव्हती.

न्यूयॉर्कमधून आलेल्या एका 19 वर्षांच्या सैनिकानं आपल्या अनेक मित्रांना यामध्ये गमावल्याचं सांगितलं. तो म्हणाला, 'आता माझी वेळ आली असेल तर खरंच माझी वेळ आली असेल.'

तेवढ्यात त्यानं एक गिटार काढली आणि रेडिओहेड बँडचं क्रीप हे गाणं तो गाऊ लागला. 'हे मी काय करतोय, मी इथला आहे की नाही' अशा शब्दांवर ते गाणं संपलं.

'नाही, कदाचित आपण इथे अस्तित्वातच नाही' असा विचार माझ्या डोक्यात येऊन गेला.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


...तू असत. ते सगळे रिसायकल केले तर युरोपातील दरवर्षी जे 1.43 कोटी टन वजनाचे इलेक्ट्रॉनिक उपकरणं आणि बॅटरी घेतात त्यासाठी लागणारे धातू निर्माण करू शकू.

युरोपला दरवर्षी लागणाऱ्या इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांसाठी 29 लाख टन प्लॅस्टिक, 2 लाख 70 हजार टन तांबं, 3500 टन कोबाल्ट आणि 26 टन सोनं लागतं. त्यामुळे आता सारखं खाणकाम करण्याऐवजी रिसायकलिंगची गरज किती आहे हे यातून लक्षात येतं.

 बेल्जियममधील युमिकोर ही एक खाणकाम कंपनी होती. त्यांनी तर आपल्या कंपनीचं रुपांतर आता जगातल्या सर्वात मोठ्या रिसायकलिंग कंपनीत केलं... उर्वरित लेख लिहा:

ॅम सोनं मिळतं आणि तसेच एक टन खनिजावर प्रक्रिया केली की 2 ते 5 किलो सोनं मिळतं. म्हणजे पारंपरिक खाणकामात किती मेहनत, किती खर्च आणि प्रदूषण होत असेल याचा अंदाज लावता येतो. त्यामानाने हे रिसायकलिंग सोपं आणि कमी खर्चात होतं.

सिंटेफ या नॉर्वेतील संशोधन संस्थेने अर्बन मायनिंगमध्ये 17 टक्के ऊर्जा कमी लागत असल्याचं सांगितलं. चीनमध्ये फेकून दिलेल्या टीव्ही सेट्समधून मोठ्या प्रमाणात सोनं आणि तांबं मिळवता येऊ शकेल असंही संशोदऩतानू स्पष्ट झालं आहे.

हा टप्पा गाठण्यापासून आपण अजून फार दूर आहोत असं ते सांगतात.

इंग्लंडमध्ये केलेल्या एका सर्वेक्षणानुसार निम्म्यापेक्षा जास्त लोकांकडे एक तरी न वापरले जाणारे इलेक्ट्रॉनिक उत्पादन होतं. तसेच 45 टक्के लोकांकडे 5 पर्यंत उपकरणे पडून होती. रॉयल सोसायटी ऑफ केमिस्ट्रीच्या अहवालानुसार 4 कोटी उपकरणं तरी अशी पडून राहिली असती.

WEEF च्या अंदाजानुसार साधारणतः प्रत्येक युरोपीय व्यक्तीकडे 248 किलो वजनाची वापरलेली आणि वापरण्यास योग्य नसणारी उपकरणं घरात असतात. त्यात 17 किलो बॅटरीचाही समावेश आहे.

युमिकोरच्या मते ही उपकरणं गोळा करण्याने रिसायकलिंग चांगल्या पद्धतीनं सोपं होईल.

आपल्या घरांमध्ये ड्रॉवर्समध्ये पडून असलेली मोबाईलसारखी उपकरणं बाहेर काढून लोकांना ती रिसायकलिंगला पाठवण्यास उद्युक्त करण्याची गरज कंपनीला वाटते. त्यामुळे आपल्या घरांमध्ये काही अशी उपकरणं पडली असली तर आताच विचार करा. न वापरलेल्या वस्तूच तुम्हाला भरपूर पैसे मिळवून देऊ शकतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तून जे काही उत्पन्न मिळतं ते प्रवासी वाहतुकीवरच्या सबसिडीसाठी खर्च होतं. गेल्या 10-15 वर्षात दरवर्षी थोडी-थोडी भाडेवाढ केली असती तरी आज ही परिस्थिती ओढावली नसती."

भारतीय रेल्वे आजही रोज कोट्यवधी लोकांना देशाच्या एका कोपऱ्यातून दुसऱ्या कोपऱ्यापर्यंत त्यांच्या इच्छित स्थळी पोचवण्याचं माध्यम आहे. यातले अनेक जण असे आहेत ज्यांची आर्थिक परिस्थिती चांगली नाही.

रेल्वे आर्थिक संकटातून बाहेर येऊ शकते का?

रेल्वेला आर्थिक संकटातून बाहेर काढण्यासाठी राजकीय चढाओढीतून बाहेर पडण्याची गरज आहे, असं रेल्वे अर्... उर्वरित लेख लिहा:

ये डायनॅमिक प्रायसिंग सारख्या सुविधा सुरू केल्या होत्या.

या उपायातून प्रवासी वाहतुकीतून होणारा तोटा कमी करण्याचा सरकारचा प्रयत्न होता, असं जाणकारांना वाटतं.

मात्र, श्रीनद झा यांना हा दावा मान्य नाही.

ते म्हणतात, "यातून रेल्वेला थोडी मदत झाली असणार, हे निश्चित. मात्र, ही उंटाच्या तोंडात जिऱ्यासारखी परिस्थिती आहे. कारण रेल्वेला होणारा बहुतांश तोटा हा अनारक्षित श्रेणीतून प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांच्या भाड्यातून येतो. त्यामुळे याबाबतीत सरकार जोवर कठोर पावलं उचलत नाही तोवर रेल्वेच्या आर्थिक परिस्थितीत सुधारणा होण्याची शक्यता खूप कमी आहे."

केंद्र सरकारने नोटबंदीपासून बालाकोट हल्ल्यासारख्या मुद्द्यावर निर्णय घेऊन आपली प्रतिमा 'निर्णयक्षम' सरकार अशी बनविण्याचा प्रयत्न केला आहे.

त्यामुळे सरकार रेल्वेला तोट्यातून बाहेर काढण्यासाठी कठोर पावलं कधी उचलणार, हा प्रश्न पडतो.

या प्रश्नाचं उत्तर देताना श्रीनद झा रेल्वेच्या खाजगीकरणाचे संकेत देतात.

ते म्हणतात, "सरकार आपल्या ट्रॅकवर खाजगी रेल्वेगाड्या चालवण्याचा विचार करत आहे. त्यामुळे हा एक प्रकारे भाडेवाढीचाच प्रयत्न आहे. याचा सरकारवर थेट परिणाम होणार नाही आणि उद्देशप्राप्तीची शक्यताही वाढेल."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तून शेअर बाजारात गुंतवणूक करण्यासाठी कंपनीच्या वेबसाइटचा वापर सुरू केला आहे.

जेरोधाचे सहसंस्थापक आणि सीआयओ निखिल कामत सांगतात, "मार्चपासून दर महिन्याला उघडणारी सरासरी डिमॅट खाती 100 टक्क्यांनी वाढली आहेत. कोरोना काळात ही तेजी आली आहे."

जेरोधामध्ये 30 लाख सक्रिय गुंतवणूकदार आहेत आणि त्यापैकी 10 लाख गुंतवणूकदार लॉकडॉऊन लागू झाल्यापासून (म्हणजे मार्चपासून) सहभागी झाले आहेत.

लॉकडॉऊन आणि वर्क फ्रॉम होमची कमाल

तज्ज्ञांच्या मते लॉकडॉऊन आणि वर्क फ्रॉम होममुळे लोकांना शेअर बाजारावर लक्ष केंद्रित करण्... उर्वरित लेख लिहा:

ा सहभाग

जेरोधाच्या आकडेवारीनुसार, बहुतांश महिला ऑनलाइन ट्रेडिंगमध्ये रस दाखवत आहेत. निखिल कामत सांगतात, "नवीन महिला गुंतवणूकदारांमध्ये वाढ झाली आहे हे स्पष्ट आहे. भारतात कोरोना विषाणूच्या साथीनंतर जेरोधाचे 15 लाखांहून अधिक नवीन ग्राहक बनले. यात 2.35 लाख महिलांचा समावेश आहे."

जेरोधामध्ये एकूण 5,60,000 महिला गुंतवणूकदार असून  त्यांचे सरासरी वय सुमारे ३३ वर्षे आहे.

फायर्स हे सुद्धा एक स्टॉक ब्रोकिंग ट्रेडिंग प्लॅटफॉर्म आहे. फायर्समध्येही कोरोना काळात पूर्वीच्या तुलनेपेक्षा महिला गुंतवणूकदारांमध्ये तीन टक्क्यांनी वाढ झाली आहे.

फायर्सचे सहसंस्थापक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी तेजस खोडे यांनी बीबीसीला सांगितले, "महिला व्यापारापेक्षा गुंतवणूक करणे अधिक पसंत करतात. बऱ्याच काळापासून महिला आपल्या पैशांची गुंतवणूक सोन्यामध्ये करत आल्या आहेत. तसेच पैसे रोखीने ठेवले जातात अथवा त्या कर बचतीसाठी म्युच्युअल फंडमध्ये गुंतवतात. पण यावेळी लॉकडॉऊन आणि वर्क फ्रॉम होममुळे महिलांना शेअर बाजारात गुंतवणूक करण्याची संधी मिळाली."

तरुण गुंतवणूकदारांमध्ये वाढ

आणखी एक महत्त्वाची बाबम्हणजे ऑनलाइन ट्रेडिंगमध्ये तरुणांची संख्याही लक्षणीय आहे. जेरोधा कंपनीने दिलेल्या माहितीनुसार, कोरोना काळात 20 ते 30 वयोगटातील तरुण गुंतवणूकदारांमध्ये 50-55 टक्क्यांवरून 69 टक्क्यांनी वाढ झाली आहे.

या वर्षी एप्रिल ते ऑगस्ट या कालावधीत ऑनलाइन ब्रोकिंग प्लॅटफॉर्म असलेल्या अपस्टॉक्समध्ये गुंतवणूक करणाऱ्या तरुणांचे सरासरी वय 29 वर्षे आहे. यापूर्वी साधारण 31 वर्षांच्या गुंतवणूकदारांची संख्या अधिक होती.

फायर्समध्येही 50 टक्के गुंतवणूकदार तरुण आहेत. तेजस खोडे सांगतात, "गेल्या काही महिन्यांत तरुणांनी शेअर बाजारात प्रवेश केल्यापासून मोबाइल ट्रेडिंग वाढले आहे. व्यापाराच्या टिप्स केवळ जाणून घेण्यापेक्षा शेअर बाजार कशा प्रकारे काम करते हे समजून घेण्यासाठी अधिक वेळ देणारी पिढी आपण पहिल्यांदाच पाहत आहोत,"

इंडिया इन्फोलाइन फायनान्सची उपकंपनी 5paisa.com यांच्या मते, 18 - 35 वर्षे वयोगटातील गुंतवणूकदार कोरोनाकाळात 81 टक्क्यांनी वाढले आहेत. यापूर्वी ही टक्केवारी 74 टक्के एवढी होती.

गुंतवणूकदारांसाठी टिप्स

शेअर बाजार कायम एक आकर्षक क्षेत्र राहिले आहे आणि यापुढेही ते आकर्षित करत राहणार. पण या क्षेत्रात पाऊल टाकण्यापूर्वी गुंतवणूकदारांनी काही गोष्टी लक्षात घ्यायला...


...तून सिंधिया कोणत्या पक्षाकडून निवडणूक लढवतात, या गोष्टीनं काहीच फरक पडत नाही. गुणामध्ये झालेल्या एकूण 20 निवडणुकांपैकी 14 निवडणुकांमध्ये सिंधिया कुटुंबातील सदस्यानेच विजय मिळवलेला होता.

ज्योतिरादित्य सिंधियांच्या आजी विजयाराजे सिंधिया यांनी काँग्रेस, स्वतंत्र पक्ष आणि भाजपच्या तिकिटावर निवडणूक लढवली होती. वडील माधवराव सिंधियांनी सुरूवातीला जनसंघ आणि नंतर काँग्रेसच्या तिकिटावर निवडणूक लढवली आणि जिंकली.

2001 साली राजकारणात प्रवेश केलेल्या ज्योतिरादित्य सिंधियांनी गुणामधून नेहमीच काँग्रेसच्या त... उर्वरित लेख लिहा:

ी इथून निवडणूक लढवली होती. मात्र संयुक्त जनता दलाचे (जेडीयु) रंजन प्रसाद यादव यांनी लालूंचा पराभव केला.

2014 साली मीसा भारतींना इथून उमेदवारी देण्यात आली. या मतदारसंघातून उमेदवारी न मिळाल्यानं आरजेडीचे नेते राम कृपाल यादव यांनी भाजपच्या तिकिटावरून निवडणूक लढवली. त्यांनी मीसा भारतींचा 40 हजार मतांनी पराभव केला.

यावेळीही राम कृपाल यादव यांनी मीसा भारतींचा जवळपास तेवढ्याच मताधिक्यानं हरवलं.

चौधरींची परंपरा राखण्यात अजित सिंह अपयशी

राष्ट्रीय लोकदलचे अध्यक्ष चौधरी अजित सिंह यांना भाजपचे उमेदवार संजय बालियान यांनी मुजफ्फरनगर मतदारसंघातून अवघ्या साडेसहा हजार मतांच्या फरकांनी हरवलं.

पश्चिम उत्तर प्रदेशच्या राजकारणातील महत्त्वाचा चेहरा मानले जाणारे अजित सिंह आपला मतदारसंघ राखू शकले नाहीत.

अजित सिंह हे देशाचे पाचवे पंतप्रधान चौधरी चरण सिंह यांचे पुत्र आहेत. जाट समुदायावर त्यांचा चांगलाच प्रभाव आहे. अजित सिंह अटल बिहारी वाजपेयी सरकारमध्ये कृषी मंत्री तर मनमोहन सिंह सरकारमध्ये नागरी उड्डाण मंत्री होते.

केवळ अजित सिंहच नाही तर त्यांचे पुत्र जयंत चौधरीही बागपतमधून निवडणूक हरले आहेत. भाजपच्या सत्यपाल सिंह यांनी त्यांना जवळपास 23 हजार मतांनी पराभूत केलं. जयंत चौधरी 2009 साली मथुरामधून निवडणूक लढवून खासदार बनले होते.

पण बागपत हा चौधरी कुटुंबाचा परंपरागत मतदारसंघ होता. याच जागेवरून चौधरी चरण सिंह हे तीन वेळा खासदार म्हणून निवडून आले होते. त्यानंतर अजित सिंह बागपतमधून सहा वेळा निवडणूक जिंकले होते. मात्र 2014 साली भाजपच्या सत्यपाल सिंह यांनी अजित सिंहांना पराभूत केलं.

हरियाणामध्ये चौटाला परिवाराच्या राजकीय अस्तित्वावर प्रश्नचिन्ह

देशातील सर्वांत तरूण खासदार ठरलेल्या दुष्यंत चौटाला यांना या लोकसभा निवडणुकीत पराभव पत्करावा लागला. हरियाणातील हिस्सारमधून भाजपच्या बृजेंद्र सिंह यांनी दुष्यंत चौटालांना तीन लाखांहून अधिक मतांनी हरवलं.

हरियाणातील सर्व 10 जागांवर भाजपनं विजय मिळवला. हरियाणात कधीकाळी काँग्रेस आणि भाजपला कडवं आव्हान देणारा चौटाला परिवार आता मात्र इथून गायब होताना दिसतोय.

कधीकाळी हरियाणात एकच नारा दिला जायचा- हरियाणा तेरे तीन लाल, बंसीलाल, देवीलाल, भजनलाल.

देवीलाल चौटाला यांना भारताच्या राजकारणात 'किंगमेकर' समजलं जायचं. देवीलाल चौटाला दोन वेळा मुख्यमंत्री झाले होते. चंद्रशेखर सरकारमध्ये ते...


...ते असं चित्र राष्ट्रवादीत होतं. या त्यांच्या स्वभावाला मुरड घालून ते कसं शिवसेनेत स्वत:ला सामावून घेतात ते पाहायला हवं. तिथेही पुन्हा त्यांचे प्रतिस्पर्धी उदय सामंत त्यांच्यासमोर आहेतच."

'सकाळ'चे रत्नागिरी आवृत्ती प्रमुख शिरीष दामले यांचं म्हणणं आहे की सुनील तटकरे यांच्याशी न जमणे हे भास्कर जाधवांच्या पक्ष सोडण्याचं मुख्य कारण आहे.

ते सांगतात "तटकरे आणि भास्कर जाधव यांच्यात पूर्वीपासूनच सख्य नाही. त्यात तटकरे यांच्याकडे प्रदेशाध्यक्षपद गेल्यानंतर भास्कर जाधवांची अस्वस्थता अधिक वाढली. त्यामुळे... उर्वरित लेख लिहा:

करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...ते थेट गावरान भाषेत प्रत्येक व्यक्तीशी संवाद साधायचे. त्यांना शहरी धाटणीची भाषा येत नव्हती.

"मी नवभारत टाईम्समध्ये पश्चिम उत्तर प्रदेश भागाचा प्रतिनिधी होतो, तेव्हा दिल्लीहून मेरठला येणारा प्रत्येक पत्रकार मला सोबत घेऊन टिकैत यांच्याकडे जायचा, जेणेकरून मी दुभाषी म्हणून काम करू शकेन. त्या पत्रकारांना टिकैत यांची बोली समजणं अवघड जायचं. टिकैत खूप परखड होते आणि एखादी गोष्ट त्यांना आवडली नाही, तर ते तसं तोंडावर सांगून मोकळे व्हायचे."

मेरठमधील दंगली थांबवण्यामधील टिकैत यांची भूमिका

टिकैत हे प्रेमवि... उर्वरित लेख लिहा:

िन्याच्या 17 तारखेला शेतकऱ्यांची पंचायत भरत असे. तिथेच त्यांनी घोषणा केली की, 'आठवड्याभराने आपण सिसौली ते दिल्ली बैलगाड्यांची रांग लावू.' त्यानंतर केंद्र सरकार व दिल्ली पोलिसांचे हातपाय गळून गेले होते," अशी आठवण विनोद अग्निहोत्री सांगतात.

"शेतकरी दिल्लीत पोचू नयेत यासाठी आधी प्रयत्न केले गेले. तत्कालीन गृह मंत्री बूटा सिंह, राजेश पायलट, बलराम झाकड व नटवर सिंह यांनी खूप खटपट केली, पण त्यांना टिकैत यांचं मन वळवता आलं नाही. मग त्यांना दिल्लीत येऊ देण्यात आलं. शेतकरी एक-दोन दिवस दिल्लीत थांबून निघून जातील, असं सत्ताधाऱ्यांना वाटलं. पण आंदोलकांनी इंडिया गेट ते विजय चौक या परिसरात तंबूच ठोकले."

राजपथावर चुली पेटल्या

मध्य दिल्लीमधील या प्रतिष्ठित परिसरावर शेतकऱ्यांनी कब्जा करण्याची ही घटना अभूतपूर्व होती आणि त्यानंतरही कधी असं काही घडलेलं नाही. उत्तर प्रदेशच्या पश्चिम भागातून ट्रॅक्टर, ट्रॉल्या व बैलगाड्या यांमधून साधारण आठवड्याभराचा शिधा घेतलेले शेतकरी दिल्लीत दाखल झाले आणि बोट क्लबमध्येच त्यांनी तात्पुरते तंबू ठोकले.

एक-दोन दिवस सरकारने त्यांच्याकडे काही लक्ष दिलं नाही, पण राजपथच्या आसपास तंबू लावून शेतकऱ्यांनी चुली पेटवल्या, गायी-गुरांना बोट-क्लबवरच्या गवतात चरायला सोडलं, तेव्हा सत्ताधारी खडबडून जागे झाले.

दिवसभर शेतकरी टिकैत व इतर शेतकरी नेत्यांची भाषणं ऐकायचे आणि रात्री नाचगाणी होत. विजय चौक ते इंडिया गेट या परिसरात शेतकऱ्यांना आराम करण्यासाठी गवताच्या गंज्या पसरण्यात आल्या होत्या.

हे गोरगरीब शेतकरी कनॉट प्लेसमधील कारंज्यांवर आंघोळ करताना पाहिल्यावर दिल्लीच्या उच्चभ्रूंना धक्का बसला. रात्री अनेक लोक कनॉट प्लेस बाजारपेठेतील परिसरामध्ये चादरी टाकून झोपायला लागले. परंतु, टिकैत यांना याची पर्वा नव्हती. सरकार शेतकऱ्यांच्या मागण्या मान्य करत नाही तोवर ते डगमगणार नव्हते. या सगळ्या घडामोडींदरम्यान त्यांचा लाडका हुक्का सतत त्यांच्या सोबत असायचा आणि अधूनमधून ते माइकवरून लोकांना संबोधित करून आंदोलनासाठी ऊर्जा पुरवत असत.

दणदण करणारं संगीत लावून टिकैत यांना हुसकावण्याचा प्रयत्न

राजपथाजवळ एकत्र आलेल्या लाखो शेतकऱ्यांना हुसकावून लावण्यासाठी पोलिसांनी अनेक खटपटी करून पाहिल्या. त्या भागातील पाणी व खाण्याचा पुरवठा थांबवला.

मध्यरात्री आंदोलनकर्त्यांना व त्यांच्या गायीगुरांना त्रास देण्यासाठी लाउडस्पीकरवर गोंगाटी संगीत...


...ते पूर्णपणे गायब झाले. त्यादरम्यान एखाद दुसरे चित्रपट केले. त्याशिवाय टीव्ही मालिकांमध्ये त्यांनी काम केले होते.

शेवटचा चित्रपट

राजेश खन्ना यांचा 'रियासत' हा शेवटचा चित्रपट होता. हा चित्रपट त्यांच्या निधनानंतर दोन वर्षांनी म्हणजे 2014 साली प्रदर्शित झाला होता. या चित्रपटाची कथा 'गॉडफादर' चित्रपटानं प्रेरित होती.

शुटिंगच्या वेळी राजेश खन्ना यांच्याबरोबरच्या आठवणींना उजाळा देताना चित्रपटाचे दिग्दर्शक अशोक त्यागी सांगतात, "त्यांना खूप मद्यपान करण्याची सवय होती. पण शुटिंगदरम्यान ते दारूला ते स्पर... उर्वरित लेख लिहा:

रता जोशी सांगतात की कालानुरूप होणाऱ्या बदलांशी ते जुळवून घेऊ शकले नाही.

"प्रत्येक कलाकाराची एक वेळ असते पण काळ बदलत राहतो. राजेश खन्ना आपल्या जुन्या दिवसातच मश्गूल होते. 70 च्या दशकांत अमिताभ बच्चन यांचा उदय झाला होता. लोक रोमँटिक चित्रपटांना कंटाळले होते. तसंच राजेश खन्ना यांचे चिरपरिचित भाव बघूनसुद्धा लोकांना कंटाळा आला होता."

असं असलं तरी राजेश खन्ना यांचं स्टारडम निर्विवाद होतं. लोक त्यांना रक्ताने पत्रं लिहायचे. इतकं वलय कमावणारा अभिनेता तसा दुर्मिळच.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ते म्हणतात. "त्या ठिकाणी जमिनीच्या वरच्या बाजूला कसं असेल ते मला माहीत नव्हतं. वेगाने चाललं तर बहुधा चार तास लागतील, आणि तेवढं मला करता येईल, असा माझा अंदाज होता."

पहाटे चारला निघून पॉवेल दरीतून दोन लीटर पाण्याच्या बाटल्या भरून वरच्या बाजूला आले. थेट झाम्बेझी नदीचं पाणी पिण्याची त्यांना सवय झाली होती, त्यामुळे याहून जास्त पाणी घ्यायची गरज नाही असं त्यांना वाटलं. त्यांनी चालायला सुरुवात केली तेव्हा 48 अंश सेल्सियस इतकं तापमान झालेलं होतं आणि तीन तासांनी ते दरीतून बाहेर पडले. दरीचा चढ सुमारे 750 ... उर्वरित लेख लिहा:

ट्ट व संथ होतं. ऑक्सिजनची पातळी टिकवण्यासाठी हृदयाच्या ठोक्यांचा दर वाढतो."

शुष्कता किती प्रमाणात होईल हे शरीर कोणत्या टोकाच्या परिस्थितीत आहे त्यावर अवलंबून असतं. पण 50 अंश सेल्सियस तापमानात पाणी नसणं, सोबतच आत्यंतिक शारीरिक हालचाल, यांमुळे निर्माण होणारी शुष्कता प्राणघातक ठरू शकते. "किती उष्णता सहन करता येईल याची काहीएक कमाल मर्यादा मानवांमध्ये असते. त्यानंतर उष्णता झाल्यास ताण येतो आणि मृत्यूही होण्याची शक्यता असते," लोबो सांगतात. "अती थंडीच्या दिवसांमध्ये मृत्यूदर वाढतो, पण आत्यंतिक उष्णतेच्या काळात त्याहून अधिक वेगाने मृत्यूदर वाढतो."

उष्ण वातावरणात व्यायाम करताना मानवी शरीरातील सुमारे 1.5 ते 3 लीटर पाणी दर तासाला घामावाटे बाहेर पडतं. आसपासच्या हवेतील आर्द्रतेनुसार उच्छ्वासाद्वारे आणखी 200 ते 1500 मिलिलीटर पाणी बाहेर पडतं.

याचा मानवी शरीरावर होणारा परिणाम मूलगामी असतो. अगदी माफक शुष्कता आली तरी आपल्याला जास्त थकल्यासारखं वाटू लागतं आणि शारीरिक हालचाल कमी करावीशी वाटते. आपण अधिक पाणी गमावत असल्यामुळे घामावाटे शरीर थंड होण्याची क्षमताही कमी होते, त्यामुळे अतिउष्णतेचा धोका वाढतो.

आत येणाऱ्या पाण्यापेक्षा शरीरातून बाहेर पडणारं पाणी जास्त झाल्यामुळे, आपलं रक्त घट्ट होतं व अधिक संप्लृक्त होऊ लागतं, म्हणजे हदयातील वाहिकासंस्थेला रक्तदाब योग्य वरच्या पातळीवर ठेवण्यासाठी अधिक कष्ट घ्यावे लागतात.

लघवी कमी करून अधिक पाणी टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न आपली मूत्रपिंडं करतात. आपल्या पेशींमधूनही रक्तप्रवाहामध्ये पाणी जातं, त्यामुळे पेशींचा आकार आकुंचन पावतो. आपल्या शरीराचं वजन पाण्याच्या अभावाने 4 टक्क्यांनी कमी होतं, तेव्हा आपला रक्तदाब खालावतो आणि शुद्ध हरपते.

शरीराचं 7 टक्के वजन कमी झाल्यावर अवयव निकामी व्हायला सुरुवात होते. "रक्तदाब टिकवणं शरीराला अवघड जातं," लोबो सांगतात. "जीव टिकवण्यासाठी शरीर मूत्रपिंड व आतडे यांसारख्या कमी महत्त्वाच्या अवयवांकडे जाणारा रक्तप्रवाह संथ करतं, त्यातून अवयव निकामी होऊ लागतात.

मूत्रपिंडं आपल्या रक्ताची चाळणी करत नसल्यामुळे पेशींमध्ये लवकर कचरा निर्माण होतो. आपण अक्षरशः पाण्याच्या पेल्याअभावी मृत्यूच्या दिशेने जाऊ लागतो."

पण काही लोक अशा आत्यंतिक शुष्कतेमध्येही तग धरू शकतात, इतकंच नव्हे तर त्यांचं कामही उच्च पातळीवरून सुरू राहू शकतं. दीर्घ पल्ल्याचे धावपटू व प्रशिक्षक आल्बर्तो...


...ते म्हणाले, "कुठल्या कायद्याखाली तुम्ही ही सक्ती लादली आहे? सध्यातरी कुठल्याही कायद्यात याची तरतूद नाही."

MIT ने जगभरातल्या 25 कोव्हिड-19 ट्रेसिंग अॅपची यादी तयार केली आहे. यापैकी काही अॅप गोपनियतेचा भंग करत असल्याच्या तक्रारी आहेत.

चीनमध्ये एखादी व्यक्ती होम क्वारंटाईनच्या नियमाचं किती उल्लंघन करते, यावर पाळत ठेवण्यासाठी ही व्यक्ती किती वेळा खरेदी करते, यावर हेल्थ कोड सिस्टिम या अॅपच्या माध्यमातून पाळत ठेवली जाते. मात्र, अशाप्रकारे पाळत ठेवणं खाजगीपणाचं उल्लंघन असल्याचं समीक्षकांचं म्हणणं आह... उर्वरित लेख लिहा:

ं करू शकत नाही. यामुळे चुकीचा डेटा गोळा केला जाण्याची शक्यता आहे."

गोपनीयतेविषयी चिंता

या अॅपची माहिती सरकारी सर्व्हरवर अपलोड केली जाते. त्यानंतर सरकार ती माहिती कोव्हिड-19 शी संबंधित वैद्यकीय आणि प्रशासकीय पावलं उचलणाऱ्यांना सुपूर्द करते.

याचाच अर्थ सरकार "त्यांना हव्या त्या लोकांना ही माहिती पुरवू शकतं" आणि हे धोकादायक असल्याचं द स्वॉफ्टवेअर फ्रीडम लॉ सेंटरचं म्हणणं आहे.

मात्र, 'गोपनीयतेला केंद्रस्थानी' ठेवूनच अॅपची निर्मिती केल्याचं आणि कॉन्टॅक्ट ट्रेसिंग तसंच जोखीम मूल्यांकन प्रक्रिया 'अॅनॉनिमाईज्ड मॅनरने' केली जाते. म्हणजेच गुप्तपणे केली जाते, असं अॅप निर्मिती करणाऱ्या कंपनीचं म्हणणं आहे.

अॅप निर्मिती कंपनीचे सीईओ अभिषेक सिंह सांगतात की, अॅप डाऊनलोड केल्यानंतर तुम्हाला एक युनिक डिव्हाईस आयडी दिला जातो. हा आयडी गुप्त असतो. सरकारी सर्व्हरसोबत तुमच्या अॅपमधल्या माहितीची जी काही देवाणघेवाण होते ती या गुप्त आयडीच्या माध्यमातूनच होते आणि एकदा का तुम्ही रजिस्ट्रेशन केलं की तुमची कुठलीही खाजगी माहिती विचारली जात नाही.

मात्र, सरकारच्या या दाव्यावर तज्ज्ञांनी प्रश्नचिन्हं उपस्थित केलं आहे.

या अॅपमध्ये अनेक त्रुटी आहेत आणि त्यामुळे भारतात कुणाला कोरोना झाला आहे, ती व्यक्ती तुम्ही शोधून काढू शकता, असं इथिकल हॅकर अॅल्डेरसन यांचं म्हणणं आहे.

अॅल्डेरसन आपल्या ब्लॉगमध्ये लिहितात, "पंतप्रधान कार्यालय किंवा भारतीय संसदेत कुणी आजारी आहे का, हे मी बघू शकतो. इतकंच नाही तर एखाद्या विशिष्ट घरातली कुणी व्यक्ती आजारी आहे का, हे मला जाणून घ्यायचं असेल तर मी तेसुद्धा करू शकतो."

आरोग्य सेतू अॅपने मात्र, गोपनीयतेचं उल्लंघन होत असल्याच्या आरोपांचं खंडन केलं आहे. तसं पत्रक त्यांनी जारी केलं आहे.

मात्र, आधार योजनेचं उदाहरण देत पहावा म्हणतात की भारतात 'गोपनीयता सुरक्षित ठेवण्याचा' इतिहास काही चांगला नाही.

"प्रायव्हसी म्हणजेच गोपनीयता मूलभूत अधिकार नाही, असं या सरकारने सर्वोच्च न्यायालयात (आधारसंबंधी खटल्यावेळी) म्हटलं आहे. त्यामुळे या सरकारवर विश्वास ठेवता येत नाही."

सर्वोच्च न्यायालयाने 2018 साली दिलेल्या निकालात आधार योजना सनदशीर असल्याचं आणि या योजनेमुळे गोपनीयतेच्या अधिकाराचं उल्लंघन होत नसल्याचा निर्वाळा दिला होता.

पारदर्शकतेचा प्रश्न

युकेच्या कोव्हिड-19 ट्रेसिंग अॅपप्रमाणे आरोग्य सेतू अॅप ओपन सोर्स नाही....


...ते विचारतात.

"या पराभवासाठी टीमचे कोचही तितकेच जबाबदार आहेत असं वाटतं का," असं विचारल्यावर इंजिनियर म्हणतात, "एकट्या रवीला याचा दोष देता येणार नाही. संपूर्ण टीम हरली आणि त्या सगळ्यांसाठीच हा दिवस वाईट होता. पण हो, टीमची निवड हा महत्त्वाचा मुद्दा आहे आणि यावर चर्चा व्हायला हवी."

गेल्या दोन वर्षांमध्ये टीमच्या निवड प्रक्रियेमध्ये रवी शास्त्री आणि विराट कोहली यांच्या मताला बऱ्यापैकी महत्त्वं दिलं गेलं आणि यातूनच दुसरा सवाल उभा राहतो.

पुजारा आणि रहाणे बाहेर का?

सगळ्या जगाला हे माहीत होतं की ही ... उर्वरित लेख लिहा:

ीला सातव्या क्रमांकावर खेळायला पाठवणं ही त्या दिवसांतली सगळ्यात मोठी चूक होती.

ज्यावेळी भारताला बॅटिंग ऑर्डरमधल्या अनुभवी खेळाडूची गरज होती, त्यावेळी धोनीला सातव्या क्रमांकावर बॅटिंग करायला पाठवण्यात आलं.

हार्दिक पांड्या आणि दिनेश कार्तिकसारखे पिच-हिटर्स (मोठे शॉट्स मारणारे खेळाडू) धोनीच्या आधी खेळायला आले. पण भारताला जेव्हा अखेरीस मोठ्या फटक्यांची गरज होती, तेव्हा हे सगळे खेळाडू ड्रेसिंग रूममध्ये बसून होते.

माजी क्रिकेटपटू सौरव गांगुली आणि व्हीव्हीएस लक्ष्मण यांनी धोनीला उशिरा बॅटिंग करायला पाठवण्याचा विरोध केला आहे.

"धोनीला इतक्या खाली खेळायला पाठवणं हा तांत्रिक घोळ होता. त्यांना दिनेश कार्तिक आणि हार्दिक पांड्याच्या विकेट्स वाचवता आल्या असत्या. धोनीला ऋषभ पंतसोबत भागीदारी उभी करता आली असती," अधिकृत टीव्ही ब्रॉडकास्टदरम्यान समालोचन करताना लक्ष्मण म्हणाला.

सौरव गांगुलीलाही लक्ष्मणचं मत पटल्यासारखं वाटलं.

तो म्हणाला, "धोनी लवकर येऊ शकला असता आणि पूर्ण इनिंग्स खेळू शकला असता. मग आपल्या हातात जडेजा, पांड्या आणि कार्तिक राहिले असते. या तिघांनी शेवटच्या चार-पाच ओव्हर्समध्ये गेल्या काही काळात चांगली कामगिरी केलेली आहे."

पिच ओळखण्यात चूक झाली का?

शेवटचा महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे टीम मॅनेजमेंटला पिच नेमकं समजलं होतं का?

स्वतः कोचनी त्यांच्या स्टाफच्या ज्येष्ठ सदस्य आणि खेळाडूंसोबत ओल्ड ट्रॅफर्डच्या पिचची मॅचच्या आदल्या दिवशी नेट्समधल्या सरावादरम्यान जवळून पाहणी केली होती.

जर धावपट्टी खरंच जलदगती गोलंदाजांना साथ देणारी वाटत होती, तर मग यजुवेंद्र चहल या स्पिनरला विश्रांती देऊन मोहम्मद शमीची निवड करत वेगवान हल्ल्याची तीव्रता वाढवता आली असती.

सेमी फायनलमध्ये जडेजाने स्पिनरची भूमिका बजावली. त्याने त्याच्या वाटच्या 10 ओव्हर्समध्ये फक्त 34 रन्स दिल्या आणि न्यूझीलंडच्या धोकादायक वाटणाऱ्या ओपनरची - हेन्री निकोल्सची महत्त्वाची विकेटही मिळवली.

पण यजुवेंद्र चहलने त्याच्या 10 षटकांमध्ये फक्त एक बळी घेत तब्बल 63 धावा दिल्या.

आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे या टुर्नामेंटमध्ये फक्त 4 मॅचेस खेळायला मिळालेल्या मोहम्मद शमीने त्यामध्येही 14 विकेट्स घेतल्या असून त्याला मात्र ओल्ड ट्रॅफर्डवर खेळवण्यात आलं नाही.

क्रिकेट हा एक टीम गेम - सांघिक खेळ आहे यात शंकाच नाही. आणि पराभवाचा किंवा चुकीचा दोष कुणा एका व्यक्तीला देता येत...


...ते शक्य नसल्यास ठार करा. त्यानुसार वनविभागाची टीम 2 महिने वाघिणीच्या मागावर होती. जेव्हा ती सापडली तेव्हा तिला डार्ट मारण्यात आलं. पण तरीदेखील ती बेशुद्ध झाली नाही. वनविभागाच्या कर्मचाऱ्यावर ती हल्ला करणार होती. त्यात आणखी एक जीव जाऊ शकला असता. बचाव म्हणून कर्मचाऱ्यांनी तिला ठार केलं," मुनगंटीवार सांगतात.

वाघिणीला ठार करण्यासाठी शाफत अली खान यांची नियुक्ती करण्यात आली होती का? असं विचारलं असता मुनगंटीवार म्हणाले, "शाफत अली खान हे त्या घटनेच्या वेळी तिथं नव्हते. बिहार सरकारच्या वनविभागाने त्या... उर्वरित लेख लिहा:

8 ते 10 मीटर अंतरावरून गोळी झाडली. त्यात ही वाघीण जागेवरच मेली.

या परिसरात वाघिणीने मारलेल्या तीन व्यक्तींचे आणि काही जनावरांच्या शरीरांचे अवशेष सापडले आहेत, असं वनविभागाने म्हटलं आहे.

वन विभागाचं काय आहे म्हणणं?

25 ऑक्टोबरला एका शेतातील मचाणाखाली शलीक आसोले या गावकऱ्याला ही वाघीण दिसली होती. वाघिणीच्या आक्रमकतेमुळे त्यांनी ती रात्र मचानीवरच घालवली होती. त्यानंतर या परिसरात गस्त वाढवली होती. शेतात कापणीला आलेलं पीक उभं असल्याने बहुतांश शेतकरी रात्री शेतातच गस्त घालतात. म्हणून त्यांच्या सुरक्षेसाठी वनविभागाने जास्त सुरक्षेच्या उपाययोजना केल्या होत्या.

बीबीसी मराठीशी बोलताना मुख्य वनाधिकारी A. K. मिश्रा म्हणाले, "गेल्या दोन महिन्यांपासून आमची ही मोहीम सुरू होती. कोर्टाच्या ऑर्डरनंतर आमच्या मोहिमेला वेग आला. यात दोन मुख्य टप्पे होते - एक तर त्या वाघिणीला जेरबंद करणे आणि दुसरं म्हणजे गावकऱ्यांचे मृत्यू रोखणे. या दोन ध्येयांसाठी वेगवेगळे गट कामाला लागले होते."

"जंगलात लागलेल्या ट्रॅप कॅमेऱ्यांद्वारे मग आम्ही नजर ठेवायचो की कुठे काही हालचाल होतेय का. जर काही निदर्शनास आलं तर मग आमच्या ट्रेकिंग टीम जंगलाच्या त्या भागात जायच्या. साधारण 6-7 जणांच्या 10 टीम अशा रोज निघायच्या. जर कुठे काही संभाव्य धोका लक्षात आला तर आमच्या बेस कँपवर असलेल्या बाकीच्या टीमला सक्रिय केलं जायचं," असं त्यांनी पुढे सांगितलं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...ते, याविषयीचे संदर्भ 'शिवदिग्विजय' बखरीत आहेत. शिवाजी महाराज, सोयराबाई आणि संभाजी यांच्यातल्या तथाकथित कलहाचं वर्णन त्यात दिसतं. राजारामाला गादी मिळावी असा हट्ट सोयराबाईंनी केल्याचं हे बखरकार सांगतात.

'शिवदिग्विजय' बखर इ.स. 1810 साली बडोदे येथे छापली गेल्याचं वि. का. राजवाडे यांच्या 'मराठ्यांच्या इतिहासाची साधने' या ग्रंथात म्हटलंय.

या बखरीत एक प्रसंग रेखाटला आहे. सोयराबाई शिवाजी महाराजांना भेटायला येतात, तेव्हा हा प्रसंग घडतो: 'त्यात महाराजांस एके दिवशी बाई विचारू लागली की. ज्येष्ठ पुत्र दौलत... उर्वरित लेख लिहा:

त. या प्रदीर्घ अनुपस्थितीच्या कालखंडात सोयराबाई आणि तिच्या बाजूच्या प्रधानांचा राजधानीतील राजकारणावर प्रभाव निर्माण झाला असला पाहिजे.'

'अनुपुराण' हा संभाजींच्या कारकिर्दीविषयीचा त्यांच्याच काळातला काव्यग्रंथ आहे. संभाजी महाराजांची बाजू मांडणारा हा ग्रंथ कवी परमानंद यांचे पुत्र देवदत्त यांनी रचल्याचं इतिहासकार सांगतात.

या 'अनुपुराणा'त नाट्यमय प्रसंगाचं वर्णन आहे. शिवाजी महाराज आणि संभाजींमधला संवाद स्वराज्याच्या विभाजनविषयीचा आहे:

'शिवाजी महाराज: उतारवयामुळे मला स्वराज्याचे रक्षण करणे जड जात आहे. तरी हे राज्य मी तुला देतो. राज्यातील कोणताही भाग तुझ्या सावत्र भावाला देणार नाही. त्याच्यासाठी मी नवीन राज्य जिंकेन. राजाराम लहान आहे तो स्वतः राज्य भोगावयास मागत नाही. तुझे गुण मोठे आहेत. पृथ्वी मी तुझ्या ताब्यात द्यायला तयार आहे. जशी शरीराची वाटणी होऊ शकत नाही तशी राज्याची वाटणी होऊ शकत नाही. हे राज्य कोणातरी एकालाच दिले पाहिजेय. मी दुसरे राज्य जिंकून येईपर्यंत तू रायगडाला सोयराबाईंच्या सहवासात न राहता शृंगारपूरला राहून प्रभावली सुभ्याचा कारभार पाहा.

संभाजी:  'आमचे दैव हे आमच्या सुखदुःखाचे कारण आहे. त्याला आईबाप कोणी जबाबदार नाहीत. तुम्ही नसलात तर स्वराज्यात माझे मन रमणार नाही. तुम्ही येथेच राहा. तुम्हा असलात म्हणजे बरे. वाटणीची कल्पना चूकच. व्यवहाराला धरून नाही. बापाजवळ राज्य मागणारा पुत्रच नव्हे.'

राज्यविभाजनाच्या प्रस्तावाची 1675-76 या काळात रायगडावर चर्चा झाली असावी असा तर्क इतिहासकार काढतात.

शिवाजी महाराजांच्या अष्टप्रधान मंडळातील काही अधिकाऱ्यांचा युवराज संभाजींना विरोध होता. तो कशामुळे होता, यावरून मात्र मतभेद आहे.

इतिहासकारांमध्ये छत्रपती संभाजी यांच्या व्यक्तिमत्त्वाविषयी दोन टोकाची मतं दिसतात. काही जाणकारांना संभाजी अतिशय विचारी, विद्वान ग्रंथलेखक, मुत्सद्दी आणि दूरदृष्टी असणारे दिसतात. तर काही ऐतिहासिक दस्तावेजात संभाजी हे अतिशय बेजबाबदार, बेभरवशाचे, व्यसनी आणि अविचारी होते, अशा आशयाची वर्णनं आढळतात. यांतल्या कोणत्या संभाजीवर आणि कोणत्या ऐतिहासिक कागदपत्रांवर विश्वास ठेवायचा, या प्रश्नाशी महाराष्ट्र गेली साडे तीनशे वर्षं झगडतो आहे.

डॉ. कमल गोखले यांचं पुस्तक

डॉ. जयसिंगराव पवार म्हणतात, "रायगडावरील गृहकलहाची कारणे इतिहासकार समजतात त्याप्रमाणे संभाजीराजांच्या दुर्वर्तनात नव्हती, तर ती राणी सोयराबाई...


...तेल उत्पादन क्षेत्रानं 1973ला मोठी उसळी घेतली होती. त्यामुळे अमेरिकी डॉलरच्या तुलनेत व्हेनेझुएलाचं चलन चांगलंच वधारलं होतं. या दरम्यानच देशातल्या तेल आणि पोलादाच्या क्षेत्राचं राष्ट्रीयीकरण झालं होतं.

नंतर 1984 साली जागतिक बाजारात तेलाच्या किमती कमी झाल्या. त्याचे परिणाम अर्थव्यवस्थेवर झाले आणि देशात असंतोषाचं वातावरण निर्माण झालं.

देशाची वाटचाल अस्थिरतेकडे होऊ लागली. संप, असंतोष आणि दंगल या सगळ्या समस्यांनी देशाला ग्रासले होते. या हिंसाचारात हजारो लोक मारले गेले.

ह्युगो चॅवेझ : क्रांतीचा चे... उर्वरित लेख लिहा:

महिन्यात झालेल्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत त्यांचा विजय झाला.

पहिल्या वर्षात मादुरोंना अनेक आव्हानांचा सामना करावा लागला. महागाईचा दर 50 टक्क्यांवर गेला. त्यांनी ढासळत्या अर्थव्यवस्थेवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी काही विशेष हक्कांची मागणी काँग्रेसकडे केली.

राष्ट्राध्यक्ष मादुरो यांना अपेक्षित लोकप्रियता मिळाली नाही.

2016 आणि 2017 साली त्यांना प्रचंड असंतोषाचा सामना करावा लागला. त्यांच्या सरकारविरुद्ध अनेक आंदोलनं झाली. 2016 सालच्या मे महिन्यात त्यांनी आणीबाणी जाहीर केली आणि परिस्थिती आणखी चिघळली.

महागाईचा नवा उच्चांक

तेलाच्या किमती कमी झाल्यामुळे सामाजिक योजनांना छेद द्यावा लागला. त्यामुळे देशावर उपासमारीची वेळ आली आहे. हे या आंदोलनांचं मुख्य कारण होतं.

व्हेनेझुएलाचा महागाईचा सध्याचा दर 652.7 टक्के इतका आहे, जो भारतात 3.59 टक्के आहे. यावरून तिथल्या भीषण आर्थिक परिस्थितीची कल्पना येऊ शकते.

व्हेनेझुएलाचं सध्या दोन गटात विभागला गेला आहे. एका बाजूला माजी राष्ट्राध्यक्ष ह्युगो चॅवेझ यांना मानणारा एक गट आहे. त्यांना चॅवेस्ट्स असं म्हणतात. दुसऱ्या बाजूला त्यांना न मानणारा दुसरा गट आहे. हा गट चॅवेझ यांच्या पक्षाची सत्ता संपण्याची वाट बघतो आहे.

चॅवेझ यांना मानणारा गट चॅवेझ आणि मादुरो यांची प्रचंड स्तुती करतो. तेलाच्या चढ्या किमतींमुळे व्हेनेझुएलातील विषमता कमी होण्यास मदत झाली, असं या गटाचं मत आहे.

विरोधक मात्र याचा इन्कार करतात. त्यांच्या मते चॅवेझ यांनी देशातील लोकशाही नष्ट केली. तर अमेरिका विरोधकांना पैसै देत असल्याचा आरोप चॅवेस्ट्स गटाचे लोक करतात.

असंतोषाचं तात्कालिक कारण

29 मार्च 2017 रोजी विरोधकांचं नियंत्रण असलेल्या नॅशनल असेंब्लीचा सुप्रीम कोर्ट ताबा घेणार, या बातमीमुळे असंतोषाचा भडका उडाला.

नॅशनल असेंब्ली ही या असंतोषाचं मोठं कारण आहे.

या निर्णयामुळे आता राष्ट्राध्यक्ष निकोलस मादुरो यांची अनियंत्रित सत्ता येईल, असं विरोधकांचं मत आहे. असेंब्लीने सुप्रीम कोर्टाच्या निर्णयाचा अनादर केल्याचा ठपका कोर्टाने ठेवला.

तीन दिवसांनी सुप्रीम कोर्टाने हा निर्णय मागे घेतला. मात्र त्यानंतर लोकांचा कोर्टावरचा विश्वास उडालाच.

विरोधकांच्या मागण्या

विरोधकांच्या चार प्रमुख  मागण्या आहेत -

सततच्या आंदोलनांमुळे मादुरो यांनी काही कडक पावलं उचलण्याचा निर्णय घेतला. त्याचाच भाग म्हणून घटना समितीची स्थापना...


...तेवढ्या गोष्टींवरून एखाद्याचं करियर बरबाद करते ही बाई असं चक्क तोंडावर बोलतात लोक. म्हणजे तिने अजून काय घडायची वाट पाहायला हवी?" ती विचारते.

'तिचा पगार वाढला नाही म्हणून ती असा आरोप करतेय'

लैंगिक छळवणुकीची अनेक प्रकरणं शुभ्रा यांनी हाताळली आहेत. त्यातल्याच एका प्रकरणाविषयी बोलताना त्या सांगतात, "एका पीडितेने तीन महिन्यांनी तक्रार केली, तिच्या बॉसविरूद्ध. तिच्या तक्रारीची दखल घेण्याऐवजी सगळ्यांनी तिलाच दोषी ठरवलं.

इतकंच काय, तिला पगार वाढवून मिळाला नसेल म्हणून ती असे आरोप करतेय असंही म्हटलं ... उर्वरित लेख लिहा:

ा जो मानसिक, शारिरीक त्रास झाला त्याचं काहीच नाही? हे होतं कारण पुरूषप्रधान संस्कृती," त्या खेदाने सांगतात.

दु:ख वाटतं कारण...

लैंगिक छळवणूक सहन केलेल्या अनेक महिला सध्या पुढे येत आहेत. त्यांनी सोसलेल्या त्रासाबद्दल त्यांना सहानुभूतीही मिळत आहे. या प्रकरणात HR असलेल्या किंवा ICCच्या सदस्य असणाऱ्या महिलांनाही मानसिक त्रास सहन करावा लागतो.

पीडित महिलेल्या न्याय मिळत नाही. तिलाच नोकरी सोडून जावं लागतं तेव्हा खूप त्रास होतो, शुभ्रा सांगतात, "मी जी केस सांगितली तेव्हाही मला खूप राग आला होता आणि प्रचंड अगतिकही वाटत होतं. मीही स्त्री होते, वरिष्ठ पदावर होते, पण मी काहीही करू शकले नाही."

अशी फक्त एक घटना नाही, शुभ्रा नमूद करतात. "हा अगतिकपण अनेकदा जाणवला आहे. कॉर्पोरेटमध्ये असे पुरूष, कंपनीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असतात. त्यांच्याच हातात सगळी सत्ता. त्याच्याविरूद्ध कोणी बोललं तरी मॅनेजमेंट त्याकडे दुर्लक्ष करणार. जोपर्यंत या महिलांचा आत्मसन्मान, त्यांची सुरक्षितता कंपनीच्या फायद्यापेक्षा महत्त्वाची ठरणार नाही, तोवर हे असं घडत राहाणार."

अशा केसेस म्हणजे साईपद्मांसाठीही दुखरी नस आहेत. "मला खूप राग येतो. प्रचंड त्रास होतो. पण एका लेव्हलनंतर मी काही करू शकत नाही."

#MeToo झालं पुढे काय?

आज, एका वर्षाने का होईना, भारतात #MeTooची लाट आलेली आहे. अनेक महिलांनी आपल्याविरूद्ध झालेल्या अन्यायाला वाचा फोडली आहे. पण याचं भविष्य काय?

यातून काही निष्पन्न होणार नाही असं शुभ्रांना वाटतं. "आपली पुरुषप्रधान संस्कृती आहे आणि ती घरात असो वा कामाच्या ठिकाणी पुरुषांनाच प्राधान्य देत राहाणार."

साईपद्मा मात्र या चळवळीकडे सकारात्मक दृष्टीने पाहातात. "मला वाटतं ICCपेक्षा एक निष्पक्ष यंत्रणा असावी जी महिलांना न्याय देऊ शकेल. ही यंत्रणा उभी करायला या चळवळीचा चांगला उपयोग होऊ शकेल."

दरम्यान, या चळवळीनं जोर धरल्यानंतर शुक्रवारी केंद्रीय महिला आणि बालकल्याण मंत्रालयानं ज्येष्ठ कायदेतज्ज्ञांची एक समिती नेमण्याची घोषणा केली आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...तेवाईक आहे, तो कोणाच्या आशीर्वादाने फोन करायचा, त्याला कोणी अधिकार दिले?  ही सगळी चौकशी झाली पाहिजे. वाझेचे आणि सरदेसाईचं भाषण तपासलं पाहिजे. वरुण सरदेसाईचा सीडीआर काढा, या महिन्यात त्या दोघांत व्हॉट्सअप कॉल झाले होते का हे चौकशीतून उघड होईल.'

'वाझेचा गॉडफादर, मायबाप कोण चौकशीशिवाय बाहेर येणार नाही. हा माणूस इतका महत्त्वाचा आहे, त्याला मुख्यमंत्री, सामनाचे संपादक का मदत करतात हे यातून स्पष्ट होईल. कोरोनाच्या काळात वाझे आणि ख्वाजा युनूससंदर्भातील चार लोकांनाच पुन्हा सेवेत का घेतलं? हे तपासायला ह... उर्वरित लेख लिहा:

वर अँटिलिया हे मुकेश अंबानी यांचे निवासस्थान आहे. हा मुंबईतील उच्चभ्रू परिसर मानला जातो.

स्फोटकांनी भरलेली गाडी ज्यांच्या ताब्यात होती त्या मनसुख हिरेन यांचा मृतदेह विधिमंडळ अधिवेशन सुरू असतानाच आढळला आणि प्रकरण आणखीनच चिघळलं.

पोलिसांच्या माहितीनुसार, मनसुख हिरेन यांचा मृतदेह खाडीत 50-60 फूट आत मातीत रूतला होता. क्रेनच्या मदतीने मृतदेह काढण्यात आला.

मृतदेहावर खूप माती लागली होती. शरीरात पाणी आणि माती गेल्याचा संशय आहे. मृतदेहाच्या चेहऱ्यावर कानटोपीसारखं मास्क होतं. त्यात 3-4 रुमाल होते. हे रुमाल पोलिसांनी जप्त केले आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...तेवाईकांशी संपर्क केला, तेव्हा त्यांनी सांगितलं,  "24 एप्रिलला सकाळी मामांची तब्येत खूप बिघडली. त्यांना श्वास घ्यायला त्रास होत होता म्हणून त्यांना पुण्याच्या केईएम हॉस्पिटलमध्ये आणलं. डॉक्टरांनी तपासलं पण बेड खाली नाही म्हणून दुसरीकडे घेऊन जा असं सांगितलं. कुठे न्यावं, काय करावं काहीच कळत नव्हतं."

"आम्ही मुंबईत असल्याने फोन करून शक्य ती मदत करण्याचा प्रयत्न करत होतो. त्यांना ऑक्सिजनची गरज होती. हॉस्पिटल अ‍ॅम्ब्युलन्स देत नव्हतं. माझ्या भावाने तीन-चार हॉस्पिटलमध्ये चौकशी केली कुठेच बेड रिकामे न... उर्वरित लेख लिहा:

्यू झाल्यानंतर गृहमंत्री अनिल देशमुख यांनी लोकांची संवाद साधला.

त्यांनी म्हटलं, "कोरोना प्रादूर्भावामुळे राज्यातील दोन पोलीस बांधवांचा मृत्यू झाला, ही अत्यंत दुःखद आणि दुर्दैवी घटना आहे.  महाराष्ट्र शासन त्यांच्या कुटुंबियांच्या पाठीशी ठामपणे उभे आहे. दोघांच्याही कुटुंबीयांना प्रत्येकी 50 लाख रुपयांची मदत आणि योग्य ती शासकीय नोकरी, तसंच नियमानुसार मिळणारी मदत  दिली जाईल," असं त्यांनी सांगितलं.

पोलिसांमुळेच लॉकडाऊची कठोर अंमलबजावणी झाली.

"कोरोनाच्या पार्श्र्वभूमीवर सुरू असलेल्या लढाईमध्ये आपले पोलीस दल अत्यंत कठीण अशा परिस्थितीत काम करत आहे. पोलीसांच्या पाठीशी शासन ठामपणे उभे आहे," असं सांगत प्रकृतीची कोणतीही तक्रार असलेल्या पोलीसाला तातडीने उपचार मिळावेत याकरिता एक स्वतंत्र  कोरोना दक्षता कक्ष निर्माण करण्यात आल्याचं त्यांनी स्पष्ट केलं.

मुंबईसाठी सहपोलीस आयुक्त नवल बजाज तर महाराष्ट्रासाठी अतिरिक्त महासंचालक संजीव सिंघल यांची नोडल अधिकारी म्हणून नेमणूक करण्यात आली आहे. तसं जिल्हा स्तरावर देखील संबंधित पोलीस आयुक्त आणि जिल्हा पोलीस अधीक्षक हे अशा प्रकारचे कक्ष निर्माण करतील. तसंच मुंबईमध्ये दोन हॉस्पिटल हे पोलिसांसाठी राखीव ठेवण्यात येतील, अशी माहिती गृहमंत्र्यांनी दिली.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...तेव्हा प्रादेशिक भावना जास्त टोकदारपणे पुढे येत होत्या, भारताचे राष्ट्रीय राजकारण आणि आपल्या राज्याचे प्रादेशिक राजकारण यांच्यात फरक करण्यात मतदारांना स्वारस्य नव्हतं; त्याऐवजी आपल्या स्थानिक आणि प्रादेशिक प्रश्नांचे आरोपण राष्ट्रीय रंगमंचावर करण्यात त्यांना स्वारस्य होतं. मध्य भारतातली काही राज्ये वगळली तर सर्वत्र हे वातावरण होतं.

पण कालांतराने, दशकाच्या अखेरीस प्रादेशिक पक्षांची एकूण क्षमता, झेप, नेतृत्वाचा वकूब या सगळ्याबद्दल शंका निर्माण व्हायला सुरुवात झाली—त्याला हे पक्ष जबाबदार होतेच, प... उर्वरित लेख लिहा:

ेशिक किंवा राज्यस्तरावरचे पक्ष काय करत होते? आपल्या राज्यात भाजपचा किती धोका आहे याचा अंदाज घेऊन मनसबदारी स्वीकारत होते (शिवसेना), जुळवून घेत होते (अण्णाद्रमुक), गप्प बसत होते (बिजू जनता दल किंवा तेलंगणा राष्ट्र समिति), किंवा भाजपच्या विरोधात जात होते.

झारखंडमध्ये निवडणूक प्रचारादरम्यानचं चित्र

परिणामी, मतदारांच्या पुढे दोन भिन्न पातळ्यांवर दोन भिन्न पर्यायांची चौकट आपसूक तयार होते—देशाच्या पातळीवर मोदी (आणि कॉंग्रेस) तर राज्याच्या पातळीवर भाजप आणि त्या-त्या राज्यातले पर्याय अशी ही द्विस्तरीय चौकट अस्तित्वात येते.

म्हणजे जणू काही एकाच सिनेमात दोन कथानकं कमीअधिक समांतरपणे चालली असावीत तशी ही अवस्था आहे. पात्रं अधूनमधून एकमेकांशी बोलाचाली करतात, पण त्यांच्या गोष्टी वेगवेगळ्या आहेत; त्यांची प्रेमप्रकरणं वेगळी आहेत, आणि कोण खलनायक आहे ते त्या-त्या संदर्भावरून ठरणार, अशा गुंतागुंतीच्या सिनेमासारखी ही सध्याच्या राजकारणाची रचना आहे.

एकीकडे, मोदींच्या अखिल भारतीय युक्तिवादाला अनेक प्रादेशिक पक्ष देशपातळीवर प्रत्युत्तर देऊ शकत नाहीत, त्यामुळे तो युक्तिवाद आणि मोदी दोघंही 'देशाच्या जनते'ला मान्य आहेत असं चित्र उभे राहतं; तर दुसरीकडे मोदी आणि त्यांचा अखिल भारतीय युक्तिवाद बाजूला सारून अनेक राज्यांचे मतदार वेगळे पर्याय निवडून मोकळे होतात असंही दिसतं.

या गुंत्यामुळे दोन अगदी परस्परविरोधी गोष्टी घडून येतात. एक म्हणजे मोदी आणि भाजप यांना आणि त्यांच्या म्हणण्याला देशभर लोकांची मान्यता आहे असा माहोल तयार होतो, तर दुसरीकडे मोदी आणि भाजप जेव्हा एखादी अखिल भारतीय गोष्ट लोकांच्या घशात कोंबायला निघतात तेव्हा अचानक त्याच्यात अडथळे येतात. हे अडथळे फक्त प्रादेशिक पक्ष आणतात असं नाही, तर मोदींचं गारुड डोक्यावर घेणारे मतदारच ते गारुड मनाला लावून न घेता आपापल्या प्रादेशिक अपेक्षांच्या नुसार राजकीय निवड करतात.

जोपर्यंत मोदी आणि भाजपा खर्‍या अर्थाने त्यांच्या राजकारणातून फसव्या धार्मिकतेवर आधारित राष्ट्रवादाचा फुगवटा काढून ताकत नाहीत (जे होणं अवघडच आहे), किंवा जोपर्यंत इतर बिगर-भाजप पक्ष नवी, प्रादेशिक आणि अखिल भारतीय यांचा मेळ साधणारी दृष्टी विकसित करू शकत नाहीत, तोपर्यंत देशाच्या निवडणुकीत एक आणि राज्यात दुसरा पक्ष पसंत करायचं ही मतदारांच्या वागण्यातली दुविधा शिल्लक राहील असे दिसते.

(लेखातील विचार लेखकाचे वैयक्तिक विचार...


...तो आधी वाहून गेलाच होता, आता कोव्हिडच्या काळात राज्याच्या प्रशासनाला अकार्यक्षमता, कल्पनाशून्यता, आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे राजकीय नेतृत्वाला न जुमानणे, असे अनेक संसर्ग झालेले दिसून येते आहे.

त्यामुळे प्रशासनाला झालेल्या या संसर्गांचा इलाज उद्धव ठाकरे यांच्या सरकारला तातडीने करावा लागणार आहे.

अधिकाऱ्यांच्या बदल्या आणि मर्जीतले अधिकारी नेमणे, हा तो इलाज असून चालणार नाही. त्याऐवजी केवळ कार्यक्षमता आणि संवेदनशीलता तपासून नेमणुका करणे हा खरा इलाज असणार आहे.

गेल्या बऱ्याच काळापासून राज्याच्या ... उर्वरित लेख लिहा:

आहेत तसेच महाराष्ट्राच्या विविध भागांमधले देखील आहेत.

एकीकडे राज्याची शेती अडचणीत असताना राज्याच्या विकासाचं इंजिन असलेली मुंबई संकटात सापडणे हे राज्यापुढचं फार मोठं आव्हान असणार आहे. एकीकडे संसर्ग-संक्रमणाचा मुकाबला करीत असतानाच सरकारला यावर नवे-अभिनव उपाय स्वीकारण्याची तयारी करावी लागेल. केवळ किती कोटींचं पॅकेज कुणाला दिलं, या फसव्या धोरण-चकव्यात स्वतः न अडकता आणि लोकांनाही न अडकवता काय करता येईल, याचा ऊहापोह तातडीने होणे गरजेचे आहे.

इथे उद्धव ठाकरे यांची कसोटी लागेल, कारण त्यांच्या पक्षाचा पारंपरिक आधार मुंबई-ठाणे परिसर राहिला आहे. पण त्यांना राज्याची नव्याने आर्थिक रचना करण्याचे प्रयत्न करताना त्या पट्ट्याच्या पलीकडच्या राज्याचा विचार करून नवी धोरणं आखावी लागतील.

सर्वप्रथम छोट्या शहरांमध्ये उद्योग आणि रोजगार-निर्मिती हा सरकारचा प्राधान्याचा कार्यक्रम असावा लागेल. प्रत्येक जिल्ह्यातून किमान दोन किंवा तीन लहान शहरे निवडून तिथे असे प्रयोग सुरू केले तर राज्याच्या आर्थिक दुर्दशेतील एक दुवा - उपजीविका - थोडा तरी हाताळता येईल.

राजकीय आव्हानं

मात्र महाराष्ट्र सरकारपुढे खरा प्रश्न असणार आहे तो राजकीय आव्हानं हाताळण्याचा. आघाडीचं सरकार म्हटले की त्यात आधीच गुंतागुंत असते, त्यामुळे आघाडीच्या अंतर्गत सुसूत्रता हे एक राजकीय आव्हान असणार आहे.

कोव्हिड संकटाच्या पहिल्या टप्प्यावर मुख्यमंत्री आणि आरोग्य मंत्री यांच्यात बरीच सुसूत्रता दिसली, पण आता इतर खात्यांचे मंत्री आणि मुख्यमंत्री यांच्यातील सुसूत्रतेची गरज असेल. लवकरच राज्याला पुरवणी अर्थसंकल्प मांडावा लागेल, आणि वर म्हटल्याप्रमाणे राज्यासाठीचे नव्या प्रकारचे निर्णय घ्यावे लागतील. ते करताना जर मुख्यमंत्र्यांकडे स्वतःची धोरणे आणि दिशा नसतील तर सरकारची राजकीय वाटचाल तीन पायांच्या शर्यतीसारखी होईल. उद्धव ठाकरे यांची ही खरी राजकीय कसोटी असणार आहे.

खरं तर राज्यातले तीन मोठे पक्ष एकत्र येऊन सरकार चालवत असल्यामुळे या सरकारला एक मोठी संधी आहे. ती अशी की, नवीन धोरणे आणि धाडसी निर्णय यांना राज्यात मोठी सहमती निर्माण करता येईल.

दुसरीकडे, राज्यात एक मोठा विरोधी पक्ष आहे, त्याच्याकडे नेतृत्व आहे, यंत्रणा आहे, आणि त्यामुळे सरकार त्या विरोधी पक्षावर कशी मात करेल हेदेखील एक राजकीय आव्हान असणार आहे. एका परीने वर सांगितलेले दोन्ही मार्ग हेच राज्य सरकारला या अडचणीतून सोडवू...


...तो.

याबरोबरच महात्मा गांधीचे नातू तुषार गांधीच्या उपस्थितीचा मुद्दा मांडला जातो. शिवाय शिवाजी महाराजाच्या प्रतिमा जवळ दोन तास मौनव्रत धारण करण्याची चर्चा आहे.

चळवळीमधून ताकद?

मोर्चाचं स्वरूप मूक मोर्चा असंही आहे. यातून शांततावाद, अहिंसा, गांधीवाद, सत्याग्रह, आंबेडकरवाद या विचारप्रणालीशी संवाद हे त्यांचे स्वरूप दिले गेले.

शिवाजी महाराज, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, महात्मा गांधी हे आयकॉन संकेताविरुद्धच्या लढयाचे प्रतीक आहेत.

प्रस्थापित संकेताच्या विरोधातील संघर्ष या प्रतीकामधून उभा राहात आहे. ... उर्वरित लेख लिहा:

े. हा ऐक्याचा प्रयत्न घडत असतानाच भाजपविरोधी पक्षांमध्ये अजून मनोमीलन झालेले नाही. भाजपविरोधी पक्षांमध्ये पक्षीय राजकारण आणि पक्षीय स्पर्धा टोकदार आहे. त्यामुळे भारिप-बहुजन महासंघाने संविधान बचाव रॅलीपासून अलिप्त राहण्याची भूमिका घेतली. भारिप-बहुजन महासंघ हा एक पक्ष व त्यांचे नेते भीमा कोरेगावच्या घटनेवरील लक्ष या रॅलीमुळे विचलित होते, अशी भूमिका मांडतात. थोडक्यात भाजपविरोधी शक्तीमध्ये अंतर आहे, असेही दिसते.

तिरंगा एकता यात्रा

संविधान बचाव मूक मोर्चा ही घडामोड चळवळ व पक्ष, काँग्रेस व काँग्रेस परिवार, (राष्ट्रवादी-तृणमूल), राष्ट्रीय पक्ष व प्रादेशिक पक्ष, समाजवादी पक्ष व मार्क्सवादी पक्ष अशी संवादाची एक संरचना विकसित करतो. ही संरचनात्मक ऐक्याची दूरदृष्टी दिसते.  तसेच शेतकरी, ओबीसी, अनुसुचित जाती यांच्यामध्ये ऐक्य करण्याचा प्रयत्न दिसतो. हा प्रयत्न म्हणजे भाजपपुढील राजकीय आव्हान आहे. त्यामुळे भाजपने 26 जानेवारीला तिरंगा एकता यात्रेचे आयोजन केले.  राज्यभरात तीनशे ठिकाणी तिरंगा एकता यात्रा आयोजित केली.

या यात्रेत सलोखा व ऐक्याचा दावा भाजपनं केला आहे. या यात्रेच्या नियोजनामध्ये प्रदेशाध्यक्ष खा. रावसाहेब दानवे पाटील यांनी पुढाकार घेतला.  2399 ठिकाणी कार्यक्रमांचे आयोजन केले. भाजपनं या कार्यक्रमाचा विस्तार उद्देशिकेचे वाचन, शहिदांचे कुटुंबीय, सैनिकांचे कुटुंबीय, नागरी समाज आणि आदिवासी गावे असा केला आहे.  शिवाय 1996 मध्ये बॉम्बस्फोट झालेल्या 12 ठिकाणीही ध्वजवंदन करण्याचा निर्णय घेतला.

विकासाचा मुददा आणि नेतृत्व यांची सांधेजोड भाजपने केली. विशेष म्हणजे विकासाच्या मुदयावर भाजपशी स्पर्धा करता येत नसल्याने विरोधक विविध घटकांमध्ये संघर्ष निर्माण करून राजकीय पोळी भाजून घेण्याचा प्रयत्न करत आहेत, असा दावा रावसाहेब दानवे पाटील यांनी केला आहे. म्हणजेच भाजप व भाजपविरोधी पक्ष असा राजकीय संघर्ष दिसतो. हा राजकीय कृतिप्रवणतेचा मुख्य गाभा आहे.

'संविधान मोर्चा' आणि 'तिरंगा एकता यात्रा' या दोन्ही घडामोडी केवळ निषेधपरच नाहीत तर त्यातून सत्तास्पर्धाही तीव्र झाल्याचं दिसतं. 2019 चा राजकीय आखाडा भाजपविरोधी पक्षांनी आघाडीच्या व सामाजिक समझोत्याच्या पध्दतीने रचण्यास सुरूवात केली. भाजपने त्यांचे सामाजिक संरचनात्मक बुरूज ढासळू नयेत म्हणून झोकून देऊन काम सुरु केले. म्हणजेच हा प्रयत्न केवळ सामाजिक सलोख्याचा नाही. हा प्रयत्न 2019 च्या...


...तोपर्यंत आम्हाला माहित नव्हतं की माणसं माकडाचीही शिकार करून खातात."

भारतीय समाजात माकड खाण्याची प्रथा नाही.

आमटे पुढे म्हणाले, "आम्ही पहिल्यांदाच माकडाची शिकार केलेली पाहात होतो. त्या आदिवासींकडे आम्ही माकडाचं पिल्लू मागितलं. त्यांनी घरात मुलं उपाशी आहेत असं सांगितलं. तेव्हा आम्हाला कळलं की भूक किती पराकोटीची असू शकते. आम्ही मुलांना खायला तांदूळ दिले आणि त्या बदल्यात ते माकडाचं पिल्लू घेतलं."

1973मध्ये आमटे आर्क हे प्राणी अनाथालय सुरु झालं ते या माकडाच्या पिल्लापासून. तेव्हा अशा जंगली प्राण्... उर्वरित लेख लिहा:

ण कमी झालं'

डॉ. मंदा आमटे यांच्या मते गेल्या चार दशकात आदिवासींच्या आयुष्यात खूप बदल झाला आहे. "पूर्वी आमच्या शाळेतल्या प्रत्येक मुलाकडे धनुष्यबाण असायचे. बाणाला मातीचे गोळे लावलेले असायचे. जाता-येता ही मुलं पक्षी मारायची. पण आता बदल झालाय. आता ते शिकार करत नाहीत."

इथे आलेले अनाथ प्राणी आणि त्यांच्याविषयीचं प्रेम पाहून विद्यार्थ्यांच्या मानसिकतेत बदल होऊ लागला, असं मोन्शी दोरवा या माडिया आदिवासी तरूणाला वाटतं. हेमलकसाच्या शाळेत शिकलेल्या मोन्शी दोरवाचं वय तीस वर्ष आहे.

"लहानपणी मी वडील आणि आजोबांबरोबर शिकारीला जायचो. आजोबांनी माकड मारून आणलेलं आठवतंय. पण आता आम्ही खाण्यासाठी माकडाची शिकार करत नाही."

सापळा लावून कशा प्रकारे प्राण्यांची शिकार केली जायची याचं प्रात्यक्षिक त्यानं आम्हाला दाखवलं.

माडिया आदिवासी तरूण मोन्शी दोरवा

"आजही आदिवासींच्या घरात शिकारीची जाळी, सापळे, मोठ मोठाले भाले पाहायला मिळतात. त्याचा वापर हळूहळू मागे पडला आणि आदिवासी भाजीपाला, धान्य पिकवायला लागले. आज आमचं मुख्य अन्न शेतीवरच अवलंबून आहे."

मोन्शी आदिवासींच्या आयुष्यात झालेल्या या बदलामुळे खूप खुश आहे. पण आदिवासी संस्कृतीची पारंपरिक मूल्य टिकून राहावीत असं त्याला वाटतं.

आता इथल्या आदिवासींच्या जगण्याचं साधन शिकार नाही, तर शेती आहे.

"आदिवासींनी शिकार करणं कमी केल्यानं आमटे आर्कमध्ये येणाऱ्या जंगली प्राण्यांची संख्याही कमी झाली आहे," असं डॉ. आमटे यांनी सांगितला.

एल्सा ही बिबट्याची बछ़डी सहा महिन्याची असताना अनाथालयात दाखल झाली

रेस्क्यू सेंटर आणि अनाथालय

आज प्राण्यांच्या या अनाथालयात विविध प्रजातीचे जवळपास शंभर प्राणी आणि पक्षी आहेत.

आतापर्यंत जवळपास १००० जखमी तसंच अनाथ प्राण्यांना आमटे आर्कनं वाचवलं आहे. पण सगळेच अनाथ प्राणी आदिवासींनी आणून दिलेले नाहीत.

"वनखात्यानं आतापर्यंत 10 बिबटे सांभाळायला दिले. महाराष्ट्रात अहमदनगर आणि नाशिकमध्ये सध्या बिबट्या मनुष्यवस्तीत घुसल्याच्या अनेक घटना ऐकायला मिळतात. अनेकदा जंगली भागात प्राण्यांच्या अधिवासात मनुष्यवस्तींचं अतिक्रमण झालेलं दिसतं. अशा संघर्षातून अनाथ झालेले काही प्राणी वनखातं आमच्याकडे सुपूर्द करतं. आता इथल्या पिंजऱ्यात असलेली एल्सा हे बिबट्याचं पिल्लू गेले अडिच वर्ष इथं आहे," अशी माहिती आमटे आर्कचे सहसंचालक अनिकेत आमटे यांनी दिली.

रेस्क्यू सेंटर असल्याने बिबट्या,...


मते गेल्या चार दशकात आदिवासींच्या आयुष्यात खूप बदल झाला आहे. "पूर्वी आमच्या शाळेतल्या प्रत्येक मुलाकडे धनुष्यबाण असायचे. बाणाला मातीचे गोळे लावलेले असायचे. जाता-येता ही मुलं पक्षी मारायची. पण आता बदल झालाय. आता ते शिकार करत नाहीत."

इथे आलेले अनाथ प्राणी आणि त्यांच्याविषयीचं प्रेम पाहून विद्यार्थ्यांच्या मानसिकतेत बदल होऊ लागला, असं मोन्शी दोरवा या माडिया आदिवासी तरूणाला वाटतं. हेमलकसाच्या शाळेत शिकलेल्या मोन्शी दोरवाचं वय तीस वर्ष आहे.

"लहानपणी मी वडील आणि आजोबांबरोबर शिकारीला जायचो. आजोबांनी माकड मारून आणलेलं आठवतंय. पण आता आम्ही खाण्यासाठी माकडाची शिकार करत नाही."

सापळा लावून कशा प्रकारे प्राण्यांची शिकार केली जायची याचं प्रात्यक्षिक त्यानं आम्हाला दाखवलं.

माडिया आदिवासी तरूण मोन्शी दोरवा

"आजही आदिवासींच्या घरात शिकारीची जाळी, सापळे, मोठ मोठाले भाले पाहायला मिळतात. त्याचा वापर हळूहळू मागे पडला आणि आदिवासी भाजीपाला, धान्य पिकवायला लागले. आज आमचं मुख्य अन्न शेतीवरच अवलंबून आहे."

मोन्शी आदिवासींच्या आयुष्यात झालेल्या या बदलामुळे खूप खुश आहे. पण आदिवासी संस्कृतीची पारंपरिक मूल्य टिकून राहावीत असं त्याला वाटतं.

आता इथल्या आदिवासींच्या जगण्याचं साधन शिकार नाही, तर शेती आहे.

"आदिवासींनी शिकार करणं कमी केल्यानं आमटे आर्कमध्ये येणाऱ्या जंगली प्राण्यांची संख्याही कमी झाली आहे," असं डॉ. आमटे यांनी सांगितलं.

एल्सा ही बिबट्याची बछ़डी सहा महिन्याची असताना अनाथालयात दाखल झाली

रेस्क्यू सेंटर आणि अनाथालय

आज प्राण्यांच्या या अनाथालयात विविध प्रजातीचे जवळपास शंभर प्राणी आणि पक्षी आहेत.

आतापर्यंत जवळपास १००० जखमी तसंच अनाथ प्राण्यांना आमटे आर्कनं वाचवलं आहे. पण सगळेच अनाथ प्राणी आदिवासींनी आणून दिलेले नाहीत.

"वन खात्यानं आतापर्यंत 10 बिबटे सांभाळायला दिले. महाराष्ट्रात अहमदनगर आणि नाशिकमध्ये सध्या बिबट्या मनुष्यवस्तीत घुसल्याच्या अनेक घटना ऐकायला मिळतात. अनेकदा जंगली भागात प्राण्यांच्या अधिवासात मनुष्यवस्तींचं अतिक्रमण झालेलं दिसतं. अशा संघर्षातून अनाथ झालेले काही प्राणी वन खातं आमच्याकडे सुपूर्द करतं. आता इथल्या पिंजऱ्यात असलेलं एल्सा हे बिबट्याचं पिल्लू गेले अडीच वर्ष इथं आहे," अशी माहिती आमटे आर्कचे सहसंचालक अनिकेत आमटे यांनी दिली.

रेस्क्यू सेंटर असल्याने बिबट्या, हरणं, अस्वलं असे अनेक प्राणी...


...तोय आणि मला आशा आहे की, पुढल्या सामन्यात चांगल्या खेळीसाठी सर्व नीट जुळून येईल."

न्यूझीलंडच्या सलामीच्या जोडीतील दुसरा फलंदाज अर्थात निकोलस हा सुद्धा चिंतेचं कारण बनू शकतो. कारण गेल्या तीन सामन्यात त्याने केवळ 12 धावा केल्या आहेत.

अर्थात, फलंदाजांच्या क्रमवारीत फेरबदल करणं न्यूझीलंडच्या थिंकटँकला अवघड गोष्ट असेल. कारण विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत कुठलेही प्रयोग करणं महागात पडू शकतं.

पहिली फलंदाजी असो किंवा इंग्लंडने उभारलेल्या आव्हानांचा पाठलाग करणं असो, न्यूझीलंडच्या सलामीवीर जोडीने दमदार खेळी... उर्वरित लेख लिहा:

णि जॉनी बेअरस्ट्रो हे असायला हवेत.

जेसन रॉय आणि जॉनी बेअरस्ट्रो या सलामीवीरांनी इंग्लंडला सर्व महत्त्वाच्या सामन्यात निर्णायक खेळी करून दिलासा दिला आहे.

जेसन रॉय

रूट, मॉर्गन आणि स्टोक्स हेही इंग्लंडच्या मधल्या फळीतील विश्वासू फलंदाज आहेत.

इंग्लंडच्या संघातील फक्त जॉस बटलर फॉर्म हरवल्याचं दिसतं आहे. यंदाच्या विश्वचषकाच्या सुरुवातीलाच पाकिस्तानविरुद्ध शतक ठोकून बटलरने आशादायी सुरुवात केली होती. मात्र, मागच्या पाच सामन्यात बटलर धावांसाठी प्रचंड संघर्ष करताना दिसतोय. तो मागच्या पाच सामन्यात एकूण 68 धावाच करू शकला.

इंग्लंडच्या फलंदाजीची मधली फळी धावसंख्या वाढवणार नाही, यासाठी निशामने प्रयत्न केले पाहिजेत. अर्थात, सॅन्टनरने सुद्धा त्याला साथ दिली पाहिजे.

दुसरीकडे, इंग्लंडचा कर्णधार इऑन मॉर्गन बाऊन्सरमुळे त्रस्त असल्याचा दिसून आलं. त्यामुळे न्यूझीलंडच्या गोलंदाजांनी या गोष्टीवर लक्ष ठेवायला हवं.

सेमीफायनलमध्ये पराभूत झाल्यानंतर न्यूझीलंडच्या गोलंदाजांबाबत बोलताना भारतीय संघाचा कर्णधार विराट कोहली म्हणाला, "जर गोलंदाजांसाठी स्थिती अनुकूल असेल आणि धावसंख्याही पुरेशी असेल, तर ते खतरनाक ठरू शकतात, हे तुम्ही सेमीफायनलमध्ये पाहिलंच असेल."

लॉर्ड्सवरच इंग्लंडने न्यूझीलंडला 119 धावांनी पराभूत केलं होतं. त्यामुळे लॉर्ड्सच्या मैदानात उतरण्याआधीच इंग्लंड मानसिकरीत्या सक्षम असेल, हे निश्चित.

मात्र, इंग्लंडला हेही चांगलं माहीत असणार की, यापूर्वी लॉर्ड्सवर खेळलेल्या एकूण सामन्यांपैकी निम्म्यापेक्षा कमी सामने आपण जिंकलो आहोत. इंग्लंडची लॉर्ड्सवरील एकदिवसीय सामन्यांची कामगिरी काही खास नाही.

आणि हो, इंग्लंड आणि न्यूझीलंड या दोन्ही संघांना याच विश्वचषकात लॉर्ड्सवर पराभव पत्कारावा लागला आहे. या दोन्ही संघांना ऑस्ट्रेलियन संघाने पराभूत केले होते.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...त्त्वाचं ठरेल.

पाहूया कोकणातील सिंधुदुर्ग, रत्नागिरी, रायगड आणि पालघर या चार जिल्ह्यांमधल्या राजकारणाची सद्यस्थिती :

सिंधुदुर्ग : राणे विरुद्ध शिवसेना

कोकणातील सर्वांत तळाचा जिल्हा म्हणजे सिंधुदुर्ग. तळकोकण म्हणून जो महाराष्ट्राला परिचित आहे तो हाच परिसर. राज्यातील इतर जिल्ह्यांच्या तुलनेत सिंधुदुर्गाची लोकसंख्या कमी आहे. त्यामुळं इथं विधानसभा मतदारसंघही कमी आहेत. कणकवली, कुडाळ आणि सावंतवाडी असे तीन विधानसभा मतदारसंघ सिंधुदुर्गात येतात.

2014 सालचा निकाल

सिंधुदुर्गातील तिन्ही मतदारसंघांचा 2... उर्वरित लेख लिहा:

आदर आहे," असंही विनायक राऊत बीबीसी मराठीशी बोलताना म्हणाले.

भाजपचे सिंधुदुर्ग जिल्हाध्यक्ष प्रमोद जठार

मात्र, शिवसेनेनं कणकवलीत भाजपचे उमेदवार नितेश राणेंबद्दल उमेदवार दिल्यानं भाजपनं शिवसेनेला प्रत्युत्तर दिलंय. कुडाळमध्ये वैभव नाईक यांच्याविरोधात दत्ता सामंत यांना, तर सावंतवाडीत दीपक केसरकर यांच्याविरोधात राजन तेली यांना भाजपनं पाठिंबा दिलाय.

एकूणच सिंधुदुर्गातील तिन्ही मतदारसंघात तुल्यबळ लढती होणार असल्याचे चित्र आहे. मात्र, 'राणे विरूद्ध शिवसेना' या संघर्षात सिंधुदुर्गमध्ये युती असून नसल्यासारखी स्थिती आहे.

स्वत: प्रमोद जठार बीबीसी मराठीशी बोलताना म्हणाले, "सिंधुदुर्गात युती नसल्यासारखी स्थिती. याची सुरुवात शिवसेनेनं केली. कुडाळ, सावंतवाडीतले AB फॉर्म आमच्याकडे पण होते, पण भाजप प्रदेशाध्यक्ष चंद्रकांतदादांनी सांगितलं की, आपण एबी फॉर्म द्यायचे नाही. आम्ही युती धर्माचं पालन केलंय."

आता विधानसभेचे निकालच सिंधुदुर्गात राणेंचा दबदबा की शिवसेनेचं वर्चस्व ठरवतील.

रत्नागिरी : शिवसेनेचं वर्चस्व असलेला जिल्हा

दापोली, गुहागर, चिपळूण, रत्नागिरी आणि राजापूर अशा पाच विधानसभा मतदारसंघांचा रत्नागिरी जिल्ह्यात समावेश आहे.

रत्नागिरीतल्या बहुतांश राजकीय लढती या 'शिवसेना विरूद्ध राष्ट्रवादी' अशाच राहिल्या आहेत. त्यामुळं 2014 सालीही हीच स्थिती पाहावयास मिळाली होती. 2014 साली रत्नागिरीत राष्ट्रवादीचे दोन, तर शिवसेनेचे तीन आमदार निवडून आले होते.

2014 सालचा निकाल

काही दिवसांपूर्वीच राष्ट्रवादीचे माजी कार्याध्यक्ष आणि माजी मंत्री भास्कर जाधव यांनी राष्ट्रवादीला सोडचिठ्ठी देत शिवसेनेत प्रवेश केला. त्यामुळे आता रत्नागिरी जिल्ह्यात संजय कदम यांच्या रूपानं राष्ट्रवादीचा एकच आमदार उरला आहे.

रत्नागिरीत एकूणच शिवसेनेचं वर्चस्व मोठ्या प्रमाणात पाहायला मिळतं, आमदारसंख्येवरून हे स्पष्ट दिसून येतं. आता भास्कर जाधवांनी शिवसेनेत प्रवेश केल्यानं पक्षाची ताकद आणखी वाढल्याचं चित्र आहे.

भास्कर जाधव

मात्र, सिंधुदुर्गात 'राणे विरूद्ध शिवसेना' हा संघर्ष या निवडणुकीत उघडपणे पुन्हा एकदा समोर आल्यानं त्याचा परिणाम रत्नागिरीत जाणवेल का, असे प्रश्न अनेकजण उपस्थित करतात. मात्र, यावर ज्येष्ठ पत्रकार सतीश कामत म्हणतात, "कणकवलीतल्या समीकरणांचा बाजूच्या जिल्ह्यात म्हणजे रत्नागिरीत सुद्धा फरक पडणार नाही. इतर महाराष्ट्रात तर काहीच संबंध...


...त्त्वाची भूमिका बजावू शकते. तुम्ही एखाद्या समस्येने त्रस्त असाल, तर आपण धार्मिकतेचा मार्ग निवडू शकता. यामुळे आपलं वय पाच वर्षांनी वाढू शकतं.

चहा-कॉफी यांचं सेवन

याशिवाय, ब्ल्यू झोन परिसरात राहणाऱ्या लोकांना दिवसात अनेकवेळा चहा किंवा कॉफी पिण्याची सवय आहे. जाणकारांच्या मते, दिवसभरात या उष्ण पेयांच्या सेवनामुळे हृद् यविकाराचा धोका कमी होतो. यामध्ये मॅग्नेशियम, पोटॅशियम, नियासीन आणि व्हिटॅमिन-ई यांच्यासारखे घटक आढळून येतात.

या पेय पदार्थांच्या मदतीने टाईप-2 डायबेटिस रोखता येऊ शकतो. यामुळे आपली... उर्वरित लेख लिहा:

क, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...त्मचरित्रात राणेंनी लिहिलं आहे, "महाराष्ट्र विधानसभा मुदतीपूर्वी विसर्जित करून निवडणुका घेण्याचा निर्णय भारतीय जनता पार्टी आणि शिवसेनेने घेतला. 1995 पासून सरकार चालवल्यानंतर दोन्ही पक्षांनी एकत्र निवडणूक लढवताना 171-117 असा फॉर्म्युला ठरवला. शिवसेनेने आपल्या कोट्यामधून 10 जागा इतर मित्र पक्षांना देण्याचे निश्चित केले.

"शिवसेनेच्या उमेदवारांची नावं शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्या सहीनं 'सामना'मध्ये गेली, तेव्हा उद्धव ठाकरे यांनी ती पाहिली. या यादीमध्ये उद्धव यांनी परस्पर 15 उमेदवारांची नाव... उर्वरित लेख लिहा:

ांची भूमिका कारणीभूत होती, असं 'लोकमत'चे वरिष्ठ सहाय्यक संपादक संदीप प्रधान यांनीही बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं होतं. 1999 साली भाजपनं पाठिंबा द्यायलाही विलंब केल्याचंही प्रधान सांगतात.

1999 सालच्या निवडणुकीत उमेदवारांची नावं बदलण्याबाबत प्रधान म्हणतात, "साधारणतः प्रत्येक पक्षाचे दहा-पंधरा टक्के उमेदवार बदलले जातात. मात्र ती नावं बदलण्यात उद्धव यांची भूमिका किती होती हे सांगता येणार नाही, कारण त्यावेळेस बाळासाहेब ठाकरे स्वतः सर्व निर्णय घ्यायचे. शिवसेनेच्या महाबळेश्वर अधिवेशनानंतर उद्धव कार्याध्यक्ष झाले आणि निर्णयप्रक्रियेत सहभागी झाले."

विलासरावांचं सरकार का नाही पाडता आलं?

2002 विलासराव देशमुख यांच्या सरकारचा पाठिंबा काही अपक्ष आणि लहान पक्षांनी काढल्यावर विरोधी पक्षांना सत्ता स्थापन करण्याची संधी मिळाली होती. त्यानंतर त्यांनी केलेल्या हालचालींबद्दल राणे यांनी पुस्तकात विस्तृत लिहून ठेवलं आहे.

काही अपक्ष आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या आमदारांना गोरेगावच्या 'मातोश्री' क्लबमध्येही ठेवण्यात आलं होतं. परंतु संरक्षण मंत्री जॉर्ज फर्नांडीस यांनी बाळासाहेब ठाकरे यांची भेट घेतल्यानंतर सर्व काही बदललं.

दुसऱ्याच दिवशी बाळासाहेब ठाकरे यांनी पत्रकार परिषद घेऊन 'सत्तेशिवाय आपली घुसमट होते, असं काही नाही. या सरकार पाडण्याच्या मोहिमेला आपला पाठिंबा नाही,' असं स्पष्ट केलं. या सर्व घडामोडींमागे उद्धव ठाकरे, गोपीनाथ मुंडे, जॉर्ज फर्नांडीस होते, असं राणे यांनी लिहिलं आहे.

महाबळेश्वरमधील अधिवेशन शेवटची ठिणगी

2002 साली राष्ट्रवादीचे कार्यकर्ते सत्यविजय भिसे यांची हत्या करण्यात आली. कणकवलीपासून 15 किलोमीटर अंतरावरच्या शिवडावमध्ये ही हत्या झाली. नारायण राणे तेव्हा विरोधी पक्षनेते होते. या हत्येनंतर राणेंच्या कणकवलीतल्या घराची जाळपोळ झाली होती. पण त्यावेळेस शिवसेनेचा कोणताही नेता कोकणात आला नाही किंवा राणेंच्या बाजूने ठामपणे उभा राहीला नाही.

या प्रसंगापासून राणे शिवसेनेपासून दुरावण्याचा वेग वाढला, असं धवल कुलकर्णींनी म्हटलं.

धवल कुलकर्णी यांनी राणे आणि उद्धव ठाकरे यांच्यातील संबंध बिघडण्याचा ट्रिगर पॉइंट महाबळेश्वरमधील शिवसेनेची राष्ट्रीय कार्यकारिणी ठरला, असं सांगितलं.

त्याबद्दल विस्तारानं सांगताना धवल कुलकर्णी म्हणतात, "जानेवारी 2003 मध्ये महाबळेश्वर इथे शिवसेनेची राष्ट्रीय कार्यकारिणी होती. याच कार्यकारिणीमध्ये...


...त्मविश्वास नव्यानं गवसला होता. माझे खास म्हणता येतील असे मित्र आणि अगदी बॉयफ्रेंडही होता.

या वयातल्या इतर मुलांसारखं माझं 3-4 वेळा ब्रेकअप झालं तेव्हा मला फक्त आत्मविश्वासच नाही तर इतरही बरंच काही मिळालं होतं.

स्वतःशी नव्यानं ओळख झाली

मला नवे मित्र मिळाले, तशा मैत्रिणीही. खास मैत्रिणी. ज्या मुलींचा शाळेत मी हेवा करत होते, अशा त्या मुली होत्या.

मला याबाबत कोणी प्रश्न विचारले, तर मी हसून सोडून द्यायला लागले.

शाळेत असताना इतर मुली मला जास्त सुंदर वाटायच्या. या मुली स्वतःच्या पायावर उभ्या होत... उर्वरित लेख लिहा:

ँकी आता आता पूर्णपणे लेस्बियन आहे. मला त्या वेळी माझ्या लैंगिकतेची जाणीव झाली होती, तरी फ्रँकीची कॉपी करायची नाही म्हणून मी शांत राहिले.

तब्बल 11 वर्षांनंतर जेव्हा माझं वय 26 होतं तेव्हा मी माझ्या कुटुंबियांना मी बायसेक्शुअल असल्याबद्दल सांगितलं.

माझ्या बहिणी त्यांच्या रिलेशनशिपमध्ये आनंदी आहेत आणि ते किती सुंदर आहे. आता इतक्या वर्षांनंतर मी इथे आहे, जगाच्या मुख्य प्रवाहात सामील झाले आहे.

तरीही गेली 4 वर्षं मी सिंगल आहे. डेटिंग किंवा संभाव्य जोडीदार शोधण्याच्या विचाराची सुरुवात करणं माझ्यासाठी तसं सोपं नव्हतं. तसं करणं म्हणजे जगाला विचारावं लागणार. मग मी विचार केला - हे टेलिव्हाईज का करू नये?

म्हणून मी चॅनल 4 च्या 'अनडेटेबल्स'साठी अर्ज केला. हे सगळं अनिश्चित आहे, पण माझ्याकडे गमावण्यासारखं आता काही नाही. जे काही आहे ते मिळवण्यासारखंच आहे.

या कार्यक्रमात सहभागी स्पर्धकांनी मला हवा असलेला आत्मविश्वास दिला आहे. हा आत्मविश्वास फक्त रोमॅंटिकदृष्ट्याच नाही तर इतर दृष्टीनेही उपयुक्त आहे.

प्रेमाच्या माझ्या अनुभावावर आधारलेलं एक पुस्तक मी लिहित आहे आणि त्यासाठी प्रकाशक शोधते आहे.

समाज जुन्या पद्धतीच्या प्रेमाला फारच गृहित धरतो. पण माझ्यासाठी मी आहे तशीच परफेक्ट आहे. जाता जाता एक सांगते - लाल केसांच्या व्यक्ती मला जास्त भावतात. तो मिस्टर राईट असो किंवा मिस राईट!

(प्रोड्युसर :बेथ रोज )

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्ट्रागाम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...त्या अलाहबादपासून 'गंगा यात्रा' करत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचा मतदारसंघ असलेल्या वाराणसीला गेल्या होत्या. गेल्या तीन दशकांपासून उत्तर प्रदेशात काँग्रेसचं म्हणावं तसं अस्तित्व नाही. अशा परिस्थितीत अशा 'यात्रा' काँग्रेसला मतं मिळवून देतील का, हा प्रश्न आहे.

संघटना एका रात्रीत किंवा काही दिवसात तयार होत नसते. पुढचा मार्ग सोपा नसणार, याची कल्पना काँग्रेस समर्थकांनाही आहे.

शिवाय, प्रियंका गांधींकडून एक-दोन चुकाही झाल्या आहेत. यातली एक चूक म्हणजे एप्रिलमध्ये त्यांनी मेरठमधल्या हॉस्पिटलमध्ये भर्ती... उर्वरित लेख लिहा:

ी मरण पत्करेल," असं त्या म्हणाल्या.

उत्तर प्रदेशात निवडणुकीचे तीन टप्पे आता शिल्लक आहेत. या तीन टप्प्यातले 41 मतदारसंघ महत्त्वाचे आहेत. प्रकृतीच्या कारणावरून सोनिया गांधी निवडणूक प्रचारापासून लांबच आहेत. त्यामुळे पूर्व उत्तर प्रदेशसोबतच अमेठी आणि रायबरेली इथल्या प्रचाराची जबाबदारीही प्रियंका गांधी यांच्यावर येऊन पडली आहे.

आतापर्यंत त्या चर्चेत आहेत. मात्र तेवढं पुरेसं नाही. त्या गर्दी खेचतात यात शंकाच नाही. पण ही गर्दी मतांमध्ये परिवर्तीत होईल का?

जातीची गणितं, मतदारांच्या अपेक्षा, मतदारांचा सहभाग, पक्षाची कामगिरी आणि आघाडीची शक्यता ही प्रियंका गांधींसमोरच्या आव्हानांपैकी काही महत्त्वाची आव्हानं आहेत. त्यामुळे प्रियंका गांधी यांची जादू चालणार का, हे मतमोजणीच्या दिवशीच कळेल.

(लेखातील मतं लेखकाची वैयक्तिक मतं आहेत.)

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...त्या तेव्हा 17 वर्षांच्या असलेल्या हॅन बो बे. हॅन यांच्यासोबत त्यांची आईही होती.

हॅन सांगत होत्या, "तो जगण्या-मरण्याचा प्रश्न होता. आम्हाला काहीही करून जहाजावर चढायचं होतं. नाहीतर मृत्यू आमच्या समोर उभा होता."

"ते जहाज कुठे जाणार होतं, आम्हाला काहीही कल्पना नव्हती. पण, ते आमच्यासाठी महत्त्वाचंही नव्हतं. आम्हाला फक्त एवढं कळत होतं, की जहाजावर चढलो तरच आमचे प्राण वाचणार होते."

पण, मातृभूमी सोडून जाणं सोपंही नव्हतं.

"जहाज निघाल्यावर दूर जाणारा किनारा बघून मला खूप वाईट वाटत होतं. मला वाटलं, की ... उर्वरित लेख लिहा:

शुवैद्यक आहेत आणि आजही त्यांच्याकडे किमची 5 नावाने बिझनेस कार्ड आहे.

ली यांच्यामुळे हंगनम स्थलांतराच्या आठवणी अजूनही जिवंत आहेत. मेरेडिथ व्हिक्ट्री जहाजावरच्या चालक दलाच्या काही सदस्यांना ते भेटले आहेत. त्यांच्या आईला प्रसुतीदरम्यान मदत करणाऱ्यालाही ते भेटले आहेत.

जिओजे बंदरात जहाजांचं एक स्मारक उभारण्याचा त्यांचा विचार आहे.

ताटातूट

किमची 2, 3 आणि 4 यांचं पुढे काय झालं, याची मात्र कुणालाच माहिती नाही.

मात्र, जहाजावर जन्मलेल्या किमची 1 या पहिल्या बाळाच्या आईवडिलांनी एका मोठा निर्णय घेतला होता.

किमची-1

बहुतांश निर्वासितांना वाटलं होतं की, काही दिवसांचा प्रश्न आहे. काही दिवसांनी आपण आपल्या मायभूमीत परत येऊ. मात्र, तसं घडलं नाही.

किमची 1 म्हणजेच शॉन यांग-यंगच्या आई-वडिलांना त्यावेळी आणखी दोन मुलं होती. 9 वर्षांचा ताईयंग आणि 5 वर्षांचा याँगक. तिथे हाडं गारठून टाकणारी थंडी पडली होती. बंदरावर एकच गोंधळ उडाला होता.

शॉन यांच्या वडिलांनी आपल्या गर्भार बायकोकडे बघितलं. काहीही करून तिने जहाजावर जाणं गरजेचं होतं. त्यांनी आपल्या दोन्ही मुलांना काकाकडे ठेवलं आणि आपण लवकरच उत्तर कोरियात परत येऊ असं वचन दिलं.

मात्र, ते पुन्हा कधीच एकमेकांना भेटू शकले नाही. युद्ध संपलं, तात्पुरती शस्त्रसंधी करण्यात आली. कोरियन द्विपकल्प दोन देशात विभागला गेला. मात्र, उत्तर आणि दक्षिण कोरिया यांच्यात आजही अधिकृतरित्या युद्ध सुरू आहे.

अनेक वर्ष शॉन यांची आई आपल्या पतीला पुन्हा उत्तर कोरियात जाऊन आपल्या मुलांना परत घेऊन येण्याची विनवणी करत होत्या. मात्र, त्यांना स्वतःलाही हे ठाऊक होतं की, हे अशक्य आहे.

शॉन सांगतात, "माझ्या कुटुंबाची ताटातूट झाली. मला आता स्वतःची मुलं, नातवंडं आहेत. आजही मी जेव्हा कामावरून घरी परत येतो तेव्हा माझी मुलंबााळं सुखरूप आहेत की नाही, याची खात्री करतो."

"मला अजूनही कळत नाही की एकाच आईच्या पोटी जन्मलेलं एक बाळ आपल्या आई-वडिलांसोबत राहू शकतं आणि इतर नाही, हे कसं होऊ शकतं."

"आपले आई-वडील परत येतील, याची त्यांनी किती वाट बघितली असेल."

उत्तर कोरिया सरकार युद्धामुळे विभक्त झालेल्या कुटुंबीयांची भेट घडवून आणतं. या भेटीसाठीची परवानगी इंटरनॅशनल रेड क्रॉस संस्थेकडून घ्यावी लागते. शॉन यांनीही या परवानगीसाठी अर्ज केला आहे.

आपल्या भावंडांना पुन्हा भेटता यावं, यासाठी दोन्ही कोरिया पुन्हा एक व्हावेत, अशी शॉन...


...त्या दोन स्थानिकांचं काही ना काही संभाषण झालं असावं असं डॉ. ली यांना वाटतं. कोरोना विषाणूचा प्रसार कसा झाला असावा याबाबत थोडी माहिती मिळू शकली.

मात्र कोणतीही लक्षणं नसताना चीनमधून आलेल्या या दांपत्याच्या माध्यमातून विषाणू नेमका कसा पसरला हे कळू शकलं नाही.यापेक्षाही मोठं कोडं पुढे आहे. सिंगापूरमधल्या तिसऱ्या व्यक्तीला अर्थात 52 वर्षांच्या एका महिलेला कोरोनाचा संसर्ग झाला. मात्र ही महिला चर्चमधील प्रार्थनेला उपस्थित नव्हती. ही महिला त्याच चर्चमधील अन्य एका कार्यक्रमाला उपस्थित होती.

पुरावा ज्य... उर्वरित लेख लिहा:

ा माणसांना घरीच थांबवता येऊ शकतं.

जेणेकरून संसर्ग वाढत असताना त्या माणसांना घरीच क्वारंटीन केलं जाऊ शकतं. त्यांना लक्षणं दिसण्याआधीच त्यांना विलग केलं जाऊ शकतं. मात्र कफमुळे व्यक्तीच्या खोकण्यातून किंवा शिंकेतून तुषाराद्वारे विषाणू न पसरता संसर्ग अन्य व्यक्तीला कसा होतो हा अद्यापही वादग्रस्त मुद्दा आहे.

एक मुद्दा असा की केवळ श्वास घेणं-सोडणं किंवा एखाद्याशी बोलणंही विषाणूच्या संसर्गाकरता पुरेसं ठरू शकतं. विषाणू छातीच्या वरच्या भागात निर्माण होत असेल तर उच्छवासातून तो बाहेर पडू शकतो. त्यामुळे संबंधित व्यक्ती बोलत असताना दुसरं कोणीतरी जवळ उभं असेल तर त्याला लागण होऊ शकते.

संसर्गासाठी आणखी एक कारण म्हणजे स्पर्शाने. एखाद्या व्यक्तीच्या हातावर विषाणू असेल, त्या व्यक्तीने दुसऱ्या व्यक्तीला हात लावला किंवा दाराला, हँडलला स्पर्श केला तर संसर्ग होऊ शकतो. हा विषाणू वेगाने पसरतो आहे हे उघड आहे. आपल्याला कोरोनाचा संसर्ग झाला आहे हे न कळलेली माणसं सार्वजनिक जीवनात सहजपणे वावरू शकतात जे इतरांसाठी धोकादायक ठरू शकतं.

काही लोकांमध्ये लक्षणंच दिसत नाहीत

ही आणखी गूढ आणि विचित्र प्रकारची परिस्थिती आहे. याला शास्त्रज्ञांकडेही ठोस उत्तर नाही. लक्षणं दिसू लागण्याआधी माणसांद्वारे संसर्ग होऊ शकतो. परंतु काहीजणांना संसर्ग झाल्यानंतरही कोणतीही लक्षणं दिसत नाहीत.

त्यांना असिम्पटमॅटिक म्हटलं जातं. तुम्ही त्या विषाणूचे वाहक असता मात्र तुम्हाला कोणताही त्रास जाणवत नाही. न्यूयॉर्कमध्ये स्वैंपाकी म्हणून काम करणाऱ्या आयरिश महिलेची या शतकाच्या सुरुवातीची गोष्ट प्रसिद्ध आहे.

मेरी मलोन ज्या ज्या घरांमध्ये कामाला सुरुवात करत त्या त्या घरातली माणसं टायफॉईडने आजारी पडत. कमीत कमी तीन माणसं आजारी पडत, काहीवेळा संख्या जास्त असे. मात्र त्यांना स्वत:ला काहीही त्रास जाणवत नसे. अखेर त्यांच्या माध्यमातून विषाणू पसरतो आहे हे समजलं. त्या सायलेंट स्प्रेडर अर्थात छुप्या प्रसारक असल्याचं लक्षात आलं.

वार्ताहरांनी त्यांचं टायफॉईड मेरी असं नामकरण केलं. प्रशासनाने त्यांच्याबाबत कठोर निर्णय घेतला आणि त्यांना 1938 पर्यंत 23 वर्ष, मृत्यू होईपर्यंत बंदिस्त ठेवलं होतं.

काय आहेत गृहितकं?

स्टाफ नर्स एमिली पॉवेल यांना त्या असिम्पॅटिक असल्याचं कळल्यावर धक्का बसला. त्यांना जेव्हा हे सांगण्यात आलं तेव्हा त्या केंब्रिज इथल्या एडनब्रूक हॉस्पिटलमध्ये काम करत...


...त्या. जगभरातून निधी गोळा झाला होता. तसंच, आता केंद्रात बहुमतात सरकार असताना, घरोघरी जाऊन पैसे का मागत आहात, असा शिवसेनेचा सवाल आहे," असं संदीप प्रधान म्हणतात.

मात्र, याचबरोबर संदीप प्रधान 2024 च्या निवडणुकीचा मुद्दा उपस्थित करतात. ते म्हणतात, "पुढची म्हणजे 2024 ची लोकसभा निवडणूक हिंदुत्त्वाच्या मुद्द्याकडे घेऊन जाण्याचा प्रयत्न भाजपचा आहे. 2014 साली विकासाच्या मुद्द्यावर आणि 2019 ची निवडणूक काम करण्यासाठी आणखी काही काळ सत्तेची मागणी केली. आता विकासाची फळं दिसत नसताना कुठला मुद्दा राहतो, तर हिंद... उर्वरित लेख लिहा:

े बीबीसी मराठीशी बोलताना म्हणाले, एखाद्या वर्तमानपत्र किंवा नियतकालिकांच्या टीकेला आम्ही उत्तर देत नाही.

मात्र, राम मंदिराच्या मुद्द्याच्या अनुषंगाने बोलताना माधव भांडारी यांनी शिवसेनेच्या सध्याच्या एकूणच भूमिकेवर प्रश्न उपस्थित केले आणि टीका केली.

"शिवसेनेच्या कुठल्याच भूमिकेकडे गांभिर्यानं पाहत नाही. कारण ते स्वत:चं गांभिर्याने काही करत नाहीत. आपण काय केलं, याचा आजच्या गोष्टीचा संबंध असला पाहिजे, असं त्यांना वाटत नाही," असं भांडारी म्हणाले.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


...त्या. महत्त्वपूर्ण अशा भाषणासाठी प्रणवदांनी नेहरूंच्या विचारांचा, तत्वज्ञानाचा आधार घेतला. सम्राट अशोक या देशाचा महान राजा होता. अशोकाच्या कारभाराने लोकशाही व्यवस्थेची बीजं रुजवली तसंच राष्ट्रीय चिन्ह अशोकचक्र या राजाचीच देणगी होती, असं नेहरूंचं म्हणणं होतं.

माजी राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी आणि सरसंघचालक मोहन भागवत.

माजी राष्ट्रपती असलेले प्रणवदा म्हणाले, "चंद्रगुप्त मौर्याचे वंशज असलेल्या राजा अशोक यांनी विजयाच्या जल्लोषात शांतता आणि प्रेम यांचं महत्त्व जाणलं. त्यांनीच बंधूभावाचा संदेशही दिला."... उर्वरित लेख लिहा:

टत आहेत. मागच्या पिढीतले जुनेजाणते नेते असल्याचं प्रणवदांनी सिद्ध केलं. प्रणवदांसारख्या नेत्यांचं म्हणणं आजकाल संघसमर्थक असो की काँग्रेस अभावानंच ऐकलं जातं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...त्यांचं अभिनंदन करताना म्हणालो. "सुरुवातीला मी उतावीळपणा केला. मी सरकार उलथवण्याचा प्रयत्न करायला नको होता. त्यानंतर राज्याचं रूपांतर प्रेशर कुकरमध्ये होत असल्याचं माझ्या लक्षात आलं. प्रेशर कुकरचा स्फोट होईपर्यंत मी वाट बघण्याचं ठरवलं आणि त्यानंतर विधानसभेच्या आत आणि बाहेर अशा दोन्ही पातळ्यांवर कामाला सुरुवात केली."

त्याच रात्री मला एका अनुभवी काँग्रेस नेत्याचा फोन आला. "जर त्यांनी (पर्रिकरांनी) दिलेल्या आश्वासनांपैकी अर्धी जरी पूर्ण केली, तरी पुढचे 15 वर्षं त्यांना रोखणं शक्य नाही,"

आश्वासन... उर्वरित लेख लिहा:

लत लोकांच्या मताविरुद्ध जात काही पक्षांसोबत आघाडी करून सरकार स्थापन केलं. यातल्या त्यांच्या सर्व सहकारी पक्षांनी भाजपविरोधी प्रचार करून ही निवडणूक जिंकली होती. यामार्गानं सत्ता काबीज करण्यात ते यशस्वी झाले असले तरी केडर आणि साथीदार मात्र गमावून बसले.

व्यक्तिमत्त्वात विरोधाभास

ते मुख्यमंत्रिपदाचा कार्यकाळ पूर्ण करू शकले नाहीत. त्यांच्या चारही कार्यकाळातलं हे सगळ्यात महत्त्वाचं वैशिष्ट्य होतं. यावेळी मात्र आयुष्यानेच त्यांची साथ दिली नाही. शेवटच्या श्वासापर्यंत ते मुख्यमंत्रीपदी का होते? असा प्रश्न अनेकांना पडतो. त्यांची प्रकृती टप्प्याटप्याने ढासळत गेली. आयुष्यातले शेवटचे क्षण त्यांना शांतपणे व्यतीत करू का देण्यात आले नाहीत? अशक्त, कृश अशा स्थितीत ते सार्वजनिक ठिकाणी का उपस्थित राहिले? सक्षम उत्तराधिकाऱ्याकडे त्यांनी राज्याचा कारभार का सोपवला नाही, जो गोवा राज्याचं भलं करू शकला असता.

त्यांच्या पक्षाची राज्यात शकलं झाली आणि नेमक्या याच वेळी ते अनंताच्या प्रवासाला निघून गेले.

ज्या व्यक्तीने गोव्यात आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव आणला, गोव्याला पूर्ण राज्याचा दर्जा मिळाल्यापासून पायाभूत सुविधांशी निगडीत अनेक प्रकल्प उभारले, अशा व्यक्तीची एक वेगळी ओळख निर्माण व्हायला हवी होती.

मुख्यमंत्री पदाचा कार्यकाळ संपल्यानंतरही राजकारणात सक्रिय राहायला आवडेल असं त्यांनी मला 2012 दिलेल्या मुलाखतीत सांगितलं होतं.  मात्र प्रकृती खालावलेली असतानाही ते शेवटपर्यंत सक्रिय होते. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात विरोधाभास होता. ज्या व्यक्तीने गोव्याला आशेचा किरण दाखवला, त्यानेच तो हिरावून नेला. अलविदा पर्रिकर साहेब, तुमची उणीव सतत भासत राहील.

(लेखक हे प्रुडंट न्यूजचे संपादक आहेत. या लेखातील विचार हे लेखकाचे वैयक्तिक विचार आहेत.)

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...त्यांची अवस्था पाहिलेली आहे. या घटनेनंतर त्यांच्या शेती आणि इतर पर्यायी उत्पन्नांचे विवरणपत्र त्यांनी प्रसारमाध्यमांना आणि इंदिरा गांधींना पाठवून दिले."

'माय डिअर इंदू'

जेपींचे आणखी एक निकटवर्ती रजी अहमद सांगतात की, "जयप्रकाश यांचं आनंद भवनात प्रशिक्षण झालं होतं. इंदिरा गांधी तेव्हा अगदी लहान होत्या. नेहरू आणि जेपींचा त्याकाळातला पत्रव्यवहार पाहिला तर लक्षात येईल, की ते नेहरूंना 'माय डिअर भाई' म्हणून संबोधत आहेत."

जयप्रकाश, मोरारजी देसाई, नानाजी देशमुख आणि राज नारायण (डावीकडून उजवीकडे)

"जेपी... उर्वरित लेख लिहा:

त्यांना तिथे भेटायला गेले, ते लिहितात की, "मला तुमच्याशी बोलायचं आहे, पण मला या विषयावर कुणाशीही आणि खासकरून तुमच्याशी बोलायचं नाही असं सांगण्यात आलंय, असं जेपी भोजपुरीमध्ये म्हणाले. जेपी त्यांना म्हणाले की, मला आज इथे बिहार आंदोलनाबाबत बोलण्यासाठी बोलवलं आहे. त्यासाठी मला एक ड्राफ्ट पाठवला त्यांनी. त्या आधारावर तिला माझ्याशी बोलायचं आहे."

त्यावेळचं दृश्य

"जेपींनी मला ड्राफ्ट दाखवला. मी तो वाचला आणि त्यांना म्हणालो, हे ठीक आहे. तुम्ही या आधारावर तडजोड करून टाका. त्यावर जेपी म्हणाले की, तुमचे आणि इंदिराचे संबंध चांगले आहेत. मग त्यांनी तुमच्यापासून ही गोष्ट लपवावी असं का सांगितलं असावं.

"मी त्यांना विचारलं की, हा ड्राफ्ट तुमच्याकडे कोण घेऊन आलं होतं. त्यांनी जरा चाचरतच उत्तर दिलं मला, की श्याम बाबू आणि दिनेश सिंह हा ड्राफ्ट घेऊन आलेले. ते ऐकून मी लगेचच त्यांना म्हटलं, या आधारावर तुमच्याशी तडजोड केली जाणार नाहीये. तुमच्याशी केवळ चर्चा होत आहे, हे दाखवणं इतकंच या ड्राफ्टचं प्रयोजन आहे."

'जयप्रकाशजी, देशाचा काही विचार करा'

1 नोव्हेंबर 1974 रोजी जेपी रात्री नऊ वाजता इंदिरांना भेटायला त्यांच्या 1, सफदरजंग रोड इथल्या घरी गेले होते. राम बहादूर राय सांगतात की, "त्यांना सांगून ठेवलं होतं की, ही चर्चा फक्त तुमच्यात आणि इंदिरामध्ये झाली पाहिजे. जेपी प्रधानमंत्र्यांच्या निवासस्थानी पोहोचले तेव्हा जेपींना तिथे बाबू जगजीवन बसलेले दिसले, त्यामुळे जेपी कमालीचे हैराण झाले होते."

"इंदिरा गांधी काहीच बोलत नव्हत्या. सर्व चर्चेत जगजीवन राम बोलत होते. बिहार विधानसभेचं विघटन करण्याची मागणी न्याय्य असल्याचं जेपी आवर्जून सांगत होते. त्यावर तुम्ही विचार करायला हवा असंही सांगत होते. ही चर्चा संपुष्टात येतानाच इंदिरा गांधी केवळ एकच वाक्य म्हणाल्या, तुम्ही देशाचा काही विचार करा."

"हे विधान जेपींना जिव्हारी लागलं. जेपी म्हणाले, 'इंदू, मी देशाशिवाय दुसऱ्या कशाचा विचार केलाय का?' यानंतर जेपींना जे कुणी भेटत होतं त्याला जेपी 'इंदिरानं माझा अपमान केला' हेच सांगू लागले. आता इंदिराशी माझा सामना थेट निवडणुकीच्या मैदानातच होईल, असंही त्यांनी सांगायला सुरुवात केली होती."

कमला नेहरूंनी लिहिलेली पत्रं परत पाठवली

1 सफदरजंग रोडवरून निघण्यापूर्वी जेपींनी इंदिरांना 'एक मिनिट एकांतात बोलायचंय', असं सांगितलं.

त्यावेळी त्यांनी काही पिवळ्या...


...त्यांच्या प्रतिस्पर्ध्यांपेक्षा काहीशी आघाडी मिळत असल्याचं जेन मँचुंग वाँग या सायबर सिक्युरिटी एक्स्पर्टने ट्वीट केलं आहे. कारण असं केल्याने फेसअॅपसारखीच इतर अॅप्स डेव्हलप करणाऱ्यांना फेसअॅपचे अल्गोरिदम कसे काम करतात याची कल्पना येणार नाही.

युनिव्हर्सिटी कॉलेज लंडनचे स्टीवन मरडॉक याला दुजोरा देतात.

"फोनवरच हे फोटो प्रोसेस करणं प्रायव्हसीच्या दृष्टीने चांगलं असलं तरी कदाचित हा पर्याय काहीसा मंद ठरला असता. यामुळे मोबाईलची बॅटरी जास्त वापरली गेली असती, आणि फेसअॅपचं तंत्रज्ञान चोरलं जाणंही सोपं झ... उर्वरित लेख लिहा:

्यामध्ये असं म्हटलं आहे की फेसअॅप फक्त युजर्सनी एडिट करण्यासाठी निवडलेले फोटोंचं अपलोड करतं आणि इतर कोणत्याही इमेजेस ट्रान्सफर करण्यात येत नाहीत.

"अपलोड करण्यात आलेला फोटो कदाचित आम्ही क्लाऊडमध्ये स्टोअर करून ठेवू शकतो."

"युजरने तोच फोटो पुन्हा पुन्हा एडिट करण्यासाठी अपलोड करू नये म्हणून आम्ही असं करतो."

"बहुतेक फोटो अपलोड केल्यापासून 48 तासांमध्ये डिलीट केले जातात."

आपले फोटो डिलीट करावेत, अशी विनंती युजर्सनी केल्यास आपण ती स्वीकारत असल्याचं फेसअॅपने म्हटलं असलं तरी सध्या कंपनीची सपोर्ट टीम 'ओव्हरलोडेड' असल्याचंही त्यांनी म्हटलंय.

फेसअॅपच्या सेटिंग्समध्ये जाऊन, सपोर्टमध्ये 'रिपोर्ट अ बग' मध्ये 'प्रायव्हसी' असं सब्जेक्टमध्ये लिहून हे करता येईल.

युजर्सचा हा डेटा रशियाला पाठवण्यात येत नसल्याचंही या निवेदनामध्ये म्हटलं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...त्यांच्यावर उपचार करण्याची गरज आहे." आजारपणातून बाहेर पडलेल्या जनतेलाही यातून धडा मिळतो आहे. "लोकांना आता कळून चुकलंय अशा संकट प्रसंगी लोकांवर प्रेम करणं हेच सर्वात महत्त्वाचं आहे."

1918 साली स्पॅनिश फ्लू या आजाराने जगाचं चीत्र बदललं होतं. या आरोग्य संकटात जगभरात पाच कोटी लोकांचा मृत्यू झाला होता. याआधी नुकतेच पहिले विश्व युद्ध झाले ज्यात 1 कोटी लोकांना आपला जीव गमवावा लागला होता. पण युद्धाच्या नाट्यमय घडामोडींमुळे इतक्या मोठ्या आरोग्य संकटाचा प्रभाव झाकला गेला.

पहिल्या विश्व युद्धावर आधारीत... उर्वरित लेख लिहा:

हरच्या शहरं जाळतात असं वर्णन मार्गरेट यांनी केलंय.

अशा संकटातून जी लोकं वाचतात ती किती एकटी असतात याचंही वर्णन करण्यात आलंय. कांदबरीत उल्लेख करण्यात आल्याप्रमाणे टोबी नावाची एक माळीण आहे, जी आकाशाकडे बघत विचार करतेय की, "या जगात माझ्यासारखे इतरही लोकं असतील जे वाचले असतील. पण ते मित्र असतील की वैरी? जर असं कुणी भेटलं तर त्यांना काय मानायचं?"

यात आणखी एक पात्र आहे, ज्याचं नाव आहे रेन. रेन एक नर्तकी आहे. रेन यातून सुखरूप बाहेर पडते कारण एका ग्राहकामुळे आलेल्या आजारासाठी तिला क्वारंटाईनमध्ये ठेवलं जातं. ती घरात बसून वारंवार स्वत:चं नाव लिहिते. रेन सांगते, "आपण जर खूप दिवस एकटे राहिलो तर आपण विसरून जातो की आपण कोण आहोत."

अॅटवुड यांची ही कांदबरी फ्लॅशबॅकमध्येही जाते. यात वर्णन करण्यात आलं आहे की मानव आणि निसर्ग यांच्यातलं संतुलन कसं बिघडत गेलं. सत्ताधा-यांच्या कंपन्यांनी बायो इंजिनिअरींगच्या माध्यमातून नीसर्गाशी छेडछाड केली. टोबीसारख्या पर्यावरणवादी कार्यकर्त्यांनी अशा बहुराष्ट्रीय कंपन्यांचा कसा विरोध केला.

अशा जागतिक आरोग्य संकटाच्या कहाण्या आपल्याला आकर्षित करतात, कारण माणसांनी एकत्र मिळून याचा सामना केलेला असतो. जेव्हा जगात चांगलं वाईट यातला फरक मिटतो. प्रत्येक पात्राकडे सुखरूप राहण्याची समान संधी असते. एकप्रकारे हे जग समाजवादी होऊन जातं.

मुळच्या चीनच्या असलेल्या अमेरिकन लेखिका लिंग मा यांनी 2018 मध्ये 'Severence' नावाची कादंबरी लिहिली. यात जगभरातून आलेल्या अमेरिकेत स्थायीक झालेल्या नागरिकांची गोष्ट आहे. यात कॅडेन्स चेन नावाची एक तरुणी गोष्ट पुढे घेऊन जाते. ती बायबल छापणाऱ्या एका संस्थेत नोकरी करत असते.

2011 मध्ये न्यूयॉर्क शहरामध्ये काल्पनिक Shane Fever नावाचा आजार पसरतो ज्यात केवळ 9 रहिवाशांचा जीव वाचतो. कॅडेन्स ही यापैकी एक तरुणी. लिंग मा लिहितात, "या आरोग्य संकटामुळे संपूर्ण शहर धोक्यात आलंय. इंटरनेट बंद झालंय. वीजेचा पुरवठा खंडीत झालाय."

अशा परिस्थितीत कैडेंस चेन आणि वाचलेले काही लोक शिकागो येथील उपनगरातल्या एका मॉलच्या दिशेने रवाना होतात. आत मॉलमध्येच थांबायचं ते ठरवतात. हे लोक ज्या-ज्या ठिकाणाहून प्रवास करतात त्यांना केवळ आजार आणि तापाने फणफणलेले रुग्ण दिसतात. कॅडेन्स आणि तिचे सहप्रवासी विचार करतात आपण कसे वाचलो? आपली प्रतिकारक्षमता जास्त आहे की हा दैवी चमत्कार आहे."

अगदी किंग मा यांनी वर्णन...


...त्यांना काहीच अर्थ नाही. खरे पुरावे पाहायचे असल्यास चितळे समिती, वडनेरा समिती आणि मेंडिगिरी समितीचा अहवाल आहे," पाटील सांगतात.

उद्या सरकार बदललं तर पुन्हा म्हणतील, अजित पवारांविरोधात पुरावे आहेत. यांना काय, वरचे जसे सांगतात, तसे हे करतात, अशी टीकाही शरद पाटील यांनी केली.

हायकोर्ट प्रतिज्ञापत्रावर कसा विचार करेल?

प्रतिज्ञापत्रावर याचिकाकर्ते शरद पाटील प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत आहेत आणि हे प्रतिज्ञापत्र कोर्टात टिकणार नसल्याचंही त्यांच मत आहे. पण हायकोर्ट या प्रतिज्ञापत्राकडे कसं पाहील, हा प्रश्... उर्वरित लेख लिहा:

्त्या अंजली दमानिया यांनी एसीबीच्या महासंचालकांवर ट्वीटद्वारे टीका केलीय. त्या म्हणतात, व्हीआयडीसी सिंचन घोटाळा प्रकरणात एसीबीचे महासंचालक परमबीर सिंग यांनी प्रतिज्ञापत्र सादर करणं लाजिरवाणं आहे.

तसेच, मी सध्या प्रवासात असून, परतल्यावर या प्रतिज्ञापत्राला कोर्टात आव्हान देईन, असंही त्यांनी म्हटलंय.

राष्ट्रवादीचं म्हणणं काय आहे?

दरम्यान, या सर्व आरोप-प्रत्यारोपांवर बीबीसी मराठीनं राष्ट्रवादीचे राज्य सरचिटणीस अॅड. भगवानराव साळुंखे यांच्याशी बातचीत केली. ते म्हणाले, "कायद्याप्रमाणेच प्रक्रिया सुरू आहे. लाचलुचपत विभागाच्या महासंचालकांनी दिलेली क्लीन चिट कायद्याप्रमाणेच आहे. राजकीय हस्तक्षेपाचा काहीच प्रश्न नाही."

अॅड. भगवानराव साळुंखे हे राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या कायदेविषयक संघटनेचे 15 वर्षे प्रमुख होते. सध्या ते राष्ट्रवादीचे राज्य सरचिटणीस आहेत.

मात्र, आधीच्या आणि आताच्या प्रतिज्ञापत्रातील विसंगतीच्या आरोपाबद्दल अॅड. भगवानराव साळुंखे म्हणतात, "सुरुवातीला झालेली चूक दुरुस्त होऊ शकते. शिवाय, न्यायालय केवळ प्रतिज्ञापत्राच्या आधारे निर्णय देणार नाही. सर्व बाबींच्या आधारे न्यायालय निर्णय देईल."

तसेच, काहीजण हेतूपुरस्सर काहीजण आरोप करतात, असं म्हणत अॅड. साळुंखे यांनी देवेंद्र फडणवीसांच्या टीकेवर बोलताना म्हटलं.

सिंचन घोटाळा काय होता?

काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेस यांच्या आघाडीचं सरकार सत्तेवर असताना जेव्हा अजित पवार यांच्याकडे जलसंपदा खात्याची धुरा होती आणि ते विदर्भ सिंचन विकास महामंडळाचे (VIDC) अध्यक्षही होते, त्यावेळेस हा सिंचन घोटाळा घडल्याचे आरोप झाले होते.

कथितरीत्या 72 हजार कोटी रुपयांचा गैरव्यवहार असणाऱ्या या घोटाळ्याची लाचलुचपत प्रतिबंधक विभागाने चौकशी सुरू केल्यावर त्याचे राजकीय पडसादही उमटले आणि ते 2014मध्ये आघाडीची सत्ता जाण्याचे प्रमुख कारण मानले गेले.

भाजपाची सत्ता आल्यानंतर ही चौकशी सुरू राहिली आणि अजित पवार हे कधीही तुरुंगात जाऊ शकतात, अशा आशयाची विधानं सातत्यानं भाजप नेत्यांनी केली होती. पण आता 27 नोव्हेंबरला सरकारच्या वतीनं प्रतिज्ञापत्र लिहून देण्यात आलेल्या क्लीन चिटनंतर पुन्हा वादंग निर्माण झाला होता.

पुढील सुनावणी 15 जानेवारीला

दरम्यान, "15 जानेवारी 2019 रोजी नागपूर खंडपीठात सुनावणी आहे. न्यायालयानं आधीच्या सुनावणीवेळी सांगितलंय की, यापुढे तारीख मिळणार नाही. त्यामुळं जे काही...


...त्यांना जशी मदत मिळते तशी ते घेतात. आता भाजपनं त्यांना जाहीरनामा समितीत घेतलेलं त्यांना स्वतःला किती रुचलं असेल, हे माहिती नाही. ते पत्रकारांशी याबाबत बोलायला फारसे उत्सुक वाटले नाहीत. त्यांचं लक्ष्य हे फक्त त्यांच्या मुलांचं राजकीय बस्तान बसवणे, हेच आहे. त्यामुळे त्यासाठी ते शक्य आहे ती मदत घेत आहेत," असं सतीश कामत सांगतात.

पण मग अशा स्थितीत राणेंच्या दोन्ही मुलांचं राजकीय भवितव्य काय आहे, असा प्रश्न पडतो.

नारायण राणे यांचा मोठा मुलगा निलेश राणे हे काँग्रेसचे माजी खासदार आहे. सध्या ते पुन्ह... उर्वरित लेख लिहा:

्या एकच शक्यता आहे - राणेंना जाहीरनामा समितीत घेतल्यामुळे युती जर तुटली तर राणेंना त्याचा फायदा होईल. पण युती झाली तर राणेंसमोर मुलांच्या राजकीय पुनर्वसनाचे खूपच कमी पर्याय असतील," कामत सांगतात.

दरम्यान, या संदर्भात आम्ही नारायण राणेंशी संपर्क साधला असता त्यांनी 'आपण राज्यसभेत आहोत, फार गडबडीत आहोत,' असं सांगून त्यांनी फोन कट केला. या प्रतिनिधीने केलेल्या मेसेजला अद्याप रिप्लाय आलेला नाही. त्यांच्याकडून काही प्रतिक्रिया आल्यास ही बातमी अपडेट करण्यात येईल.

(बातमीतील मतं विश्लेषकांची वैयक्तिक मतं आहेत.)

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...त्यांनी अर्धवट खाऊन टाकलेली फळं खाल्ल्यानं काही विषाणूंचा प्रसार होतो. तर काही वेळा वटवाघळं दुसऱ्या प्राण्यांच्या संपर्कात येतात, आणि मग ते प्राणी माणसांच्या संपर्कात आल्यानं आजाराचा प्रसार होतो.

वटवाघळं मानवी वस्तीच्या जवळ राहतात, ती मोठ्या संख्येनं एकत्र असतात, लांबवर उडू शकतात. अंटार्क्टिकाचा अपवाद वगळला, तर जगातल्या प्रत्येक खंडामध्ये त्यांचं अस्तित्व आहे. हे वाचून एखाद्याला वटवाघळांची भीती वाटू लागेल. पण इथेच खरी मेख आहे.

वटवाघुळांकडे विषाणूंविरोधात ‘सुपर पॉवर’?

अनेक विषाणू शरीरात असत... उर्वरित लेख लिहा:

ून लांब राहण्यावर भर असतो. पाळीव प्राणी सोडले, तर कुठल्या प्राण्यांना पकडायला जाऊ नये असं सांगितलं जातं. अशा प्राण्यांपासून रोग पसरू नये म्हणून त्यांना लांब ठेवण्याचा हा एक मार्ग असावा.”

वटवाघळं माणसाचे मित्र

वटवाघळं ही फक्त रोगाचे निमंत्रक नाहीत, तर निसर्गाच्या चक्रात त्यांचं विशेष योगदान आहे. वटवाघळांच्या दोन प्रजाती आहेत - कीटकभक्षी आणि फलाहारी. या दोन्ही प्रजातींचं प्रमाण कमी झालं तर निसर्गाचा समतोल बिघडू शकतो.

कीटकभक्षी वटवाघळं मोठ्या प्रमाणात कीडे आणि डासांचं सेवन करतात. एक वटवाघूळ एका रात्रीत एक ते दोन हजार डास खातं. शेतीला नुकसान करणारे अनेक कीटकही वटवाघळं फस्त करतात. फलाहारी वटवाघळी एका झाडावरून दुसऱ्या झाडावर जातात, त्यातून परागीभवन आणि बियांचा प्रसार होतो. नवी झाडं रोप धरतात, जंगलाच्या वाढीला मदत होते. या कारणांमुळे वटवाघळं नष्ट होणं माणसाला परवडणारं नाही.

पण नेमकं तेच होत असल्याचं महेश गायकवाड नमूद करतात. “शहरीकरणामुळे झाडं तोडली जातायत, वटवाघळांच्या वस्तीच्या जागा कमी होत आहेत. त्यामुळे वटवाघुळांची संख्या कमी होत जाते. जागतिक तापमानवाढीचा फटकाही वटवाघुळांना बसू लागला आहे. झाडावरची वटवाघूळं ४५ डिग्रीवरील तापमानात राहू शकत नाहीत.”

त्यांना आणखी एका गोष्टीची काळजी वाटते. वटवाघळांचा अधिवास असलेल्या ठिकाणी माणसाचा शिरकाव वाढला आहे आणि त्यातूनच रोगांचा प्रसार होण्याची भीतीही वाढते आहे. ते म्हणतात, “दोष वटवाघुळांचा नाही, माणसांचा आहेत. आपण सगळ्या जीवांचे अधिवास जपले पाहिजेत, ज्याला त्याला ज्याच्या त्याच्या अधिवासात त्रास न देता राहू दिलं पाहिजे. मग भविष्यात अशी साथींची संकटं टाळता येतील.”

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...त्यांवर 'हेट स्पीच' संबंधीचे नियम लागू करायला विरोध केला होता.

वॉल स्ट्रीट जर्नलनं म्हटलं आहे- "कंपनीच्या भारतातील उच्चपदस्थ पब्लिक पॉलिसी अधिकारी अंखी दास यांनी द्वेष पसरवणाऱ्या भाषणासंबंधीचे नियम टी राजा सिंह आणि अन्य तीन हिंदू राष्ट्रवादी व्यक्ती आणि संघटनांवर लागू करण्याचा विरोध केला होता. मात्र यामुळे हिंसाचाराला प्रोत्साहन मिळू शकतं, असं कंपनीतल्या काही लोकांचं म्हणणं होतं."

आपण आजही आपल्या  विधानांवर ठाम आहेत. आपली भाषा अयोग्य नव्हती. आपल्या प्रतिमेला धक्का लावण्यासाठी हा दावा करण्यात ... उर्वरित लेख लिहा:

ळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


...त्याकडे लक्ष दिलं नाही. सेना-भाजप युती हे मॅरेज ऑफ इनकविनिअन्सचं उदाहरण आहे. जिथं दोन्ही पक्षांना हे माहीत आहे की एकत्र राहणं हे त्रासदायक आहे पण वेगळं राहणं हे त्याहून अधिक त्रासदायक ठरू शकतं," असं कुबेर सांगतात.

हिंदुत्वावरून एकत्र येतील का?

उद्धव ठाकरे यांनी अयोध्येमध्ये पत्रकार परिषद घेतली. राम मंदिराच्या मुद्द्यावरून आम्ही तुम्हाला पाठिंबा देऊ असं ते म्हणाले होते. तर नुकत्याच झालेल्या सभेत मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी हिंदुत्वाच्या मुद्द्यावरून एकत्र या असं सुचवलं आहे. त्यामुळे दो... उर्वरित लेख लिहा:

र हे उघड आहे. त्यामुळे शिवसेनेच्या खासदारांनी युती करून निवडणूक लढवण्याची भूमिका मांडली आहे." पण गेल्या लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुकीतील अनुभव लक्षात घेता विधानसभा आणि लोकसभा निवडणुकींच्या जागा वाटपाचं सूत्र एकत्र ठरलं पाहिजे, ही शिवसेनेची भूमिका आहे आणि ती योग्य आहे, असंही या नेत्याने सांगितलं.

सध्या भारतीय जनता पक्षाकडे असलेल्या पालघर आणि भिवंडी या दोन्ही लोकसभा मतदारसंघांवर शिवसेनेने दावा केला आहे, अशी माहिती सूत्रांनी दिली. शिवसेना आणि भाजप यांच्यात सध्या कोणतीही अधिकृत चर्चा सुरू झालेली नाही, पण विधानसभेतही निम्म्या जागांवर शिवसेना दावा करेल, अशी सूत्रांची माहिती आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


...त्याच्या वडिलांनी मायभूमी सोडून ऑस्ट्रेलिया गाठलं, ते स्वप्न उस्मानच्या रुपात पूर्ण झालं होतं.

उस्माज ख्वाजा कुटुंबीयांसमवेत

ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघ कट्टर व्यावसायिकतेसाठी ओळखला जातो. या संघात स्थान मिळवणं आणि स्थिरावणं अवघड मानलं जातं. उस्मानच्या कलात्मक फलंदाजी शैलीची प्रशंसा झाली मात्र त्याचा खेळ संथ असल्याची टीका होऊ लागली. मोठी खेळी करण्यासाठी आवश्यक एकाग्रता त्याच्याकडे नाही, त्याचं तंत्र घोटीव नाही अशा टीकेचा सूर तीव्र झाला. या सगळ्याचा परिणाम म्हणजे उस्मानला संघातून डच्चू देण्यात आला.... उर्वरित लेख लिहा:

उस्मानला टीकेला सामोरं जावं लागलं. रेचलनं इस्लाम स्वीकारण्यामागची भूमिका स्पष्ट केली. "इस्लाम स्वीकारण्यासाठी उस्मान किंवा त्याच्या कुटुंबीयांनी माझ्यावर कोणताही दबाब टाकला नाही. उस्मानच्या आयुष्यात इस्लामचं महत्त्व अपरिमित आहे. परंतु मी धर्मांतर करणं हा सर्वस्वी माझा निर्णय होता", असं ती सांगते. रेचलच्या घरच्यांनी तिला आणि या नात्याला सदैव पाठिंबा दिला. गेल्या वर्षी उस्मान-रेचलचं लग्न झालं.

उस्मान-रेचल आपले फोटो सोशल मीडियावर टाकतात तेव्हा त्यांना टीकेला सामोरं जावं लागतं. मुस्लीम समाजाची माणसं आम्हाला ट्रोल करतात. आम्हाला आता त्याची सवय झाली आहे असं हे दोघं सांगतात.

लहानपणापासून बॅटबॉल उस्मानच्या आवडीचा. लहानगा उस्मान बॅटिंग करतानाचे अनेक व्हीडिओ उस्मानच्या वडिलांनी हँडीकॅमवर शूट करून ठेवले आहेत.

ऑस्ट्रेलियात शिस्तबद्ध क्रीडा संस्कृती आहे. गुणी, प्रतिभावान खेळाडूंना मार्गदर्शनासाठी अकादम्या, एक्सलन्स सेंटर्स आहेत. ऑस्ट्रेलियाच्या स्थानिक संघात प्रवेश मिळवण्यासाठी एकच राजमार्ग आहे, तो म्हणजे खूप साऱ्या रन्स करा किंवा खूप साऱ्या विकेट्स मिळवा. खोऱ्याने रन्स आणि बक्कळ विकेट्स नावावर असल्या तरी स्पर्धा प्रचंड असल्याने संधी मिळेलच याची खात्री नाही. त्यामुळे ऑस्ट्रेलियाचे अनेक खेळाडू अन्य क्षेत्रातही मुशाफिरी करतात.

उस्मान ख्वाजा क्वीन्सलँड संघातील सहकाऱ्यांसमवेत

उदाहरणार्थ उस्मान क्रिकेटपटू असला तरी प्रोफेशनल वैमानिक आहे. न्यू साऊथ वेल्स विद्यापीठातून उस्मानने अव्हिएशनमध्ये बॅचलर्स डिग्री मिळवली आहे. पुस्तकी शिक्षण आणि डिग्री असली तरी विमान चालवण्यासाठी परवाना लागतो. उस्मानकडे तोही आहे.

ड्रायव्हिंग लायसन्स हातात पडण्याआधीच उस्मानकडे विमान चालवण्याचा परवाना आला होता. आधुनिक क्रिकेटचा शिलेदार असला तरी उस्मानची बॅटिंग स्टाईल पारंपरिक धाटणीची आहे. त्याचा स्टान्स, स्ट्रोक मारणं जुन्या पिढीतील डेव्हिड गावर यांची आठवण करून देणारी आहे.

एखादं वाक्य इकडे-तिकडे झालं तरी विपर्यास करून रंगवलं जातं. हलक्याफुलक्या वातावरणात मारलेल्या कोपरखळीलाही गांभीर्याने घेऊन शेरेबाजी केली जाते. पूर्वी या सगळ्याचा मी खूप विचार करत असे, त्रासही करून घेत असे. परंतु आता मी फक्त क्रिकेटचा विचार करतो असं ख्वाजा सांगतो.

गेल्या वर्षी उस्मानच्या आयुष्यात घडलेल्या घटनेमुळे खळबळ उडाली. ऑस्ट्रेलियातील दहशतवाद प्रतिबंधक पथकाने...