जिम

कोरोना काळात लॉकडाऊनमुळे बहुतांश उद्योग व्यवसाय बंद होते. अनलॉक प्रक्रियेत जिम अर्थात व्यायामशाळा आणि धार्मिकस्थळं मात्र उघडण्यात आली नाहीत. राज्याचे मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी व्यायामशाळा सुरू करणार असल्याचं सांगितलं आहे.

युकेतील जिम सुरू करण्यात आल्या होत्या. मात्र आता पुन्हा जिम बंद करण्यात आल्या आहेत.

युकेतली व्यायामशाळांवरील बंदी संपूर्ण देशाला लागू नाही. इंग्लंडमधील अलर्ट व्यवस्थेनुसार, ट्रेडमिल असलेली जिम बंद करण्यात आली आहेत.

जिम बंद करण्यामागची कारणं काय आहेत? कोरोना काळात दुकानं आणि हॉटेलांपेक्षा जिम सुरू करणं धोकादायक आहे का?

कोरोनापासून बचाव करण्यासाठी सरकार एकीकडे फिट राहायला सांगत दुसरीकडे जिम बंद ठेवण्यात आल्या आहेत. युकेतील एका जिम मालकाला सोशल मीडियावरील पोस्टकरता दंड ठोठावण्यात आला. त्याने लिहिलं जिम सुरू राहायला हव्यात. यामागे आमचा आर्थिक फायदा हे कारण नाही तर जिम मेंबरच्या मानसिक आणि शारीरिक आरोग्यासाठी ते आवश्यक आहे.

जिम युझर्सनी जिम बंद करण्याचा निर्णय अनाकलनीय असल्याचं न्यूजबीटला सांगितलं.

शास्त्र काय सांगतं?

नॉटिंगहॅम विद्यापीठातील प्राध्यापक... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

जोनाथन बॉल विषाणू संदर्भातील जाणकार आहेत.

व्यायाम करताना तुमच्या शरीराची मोठ्या प्रमाणावर हालचाल होते. तुमचा श्वासोच्छवास वेगाने होतो आणि तुम्ही खोल श्वास घेता असं प्राध्यापक बॉल यांनी सांगितलं.

त्यामुळे व्यायाम करताना ड्रॉपलेट्स म्हणजे शिंक किंवा बोलताना निघणारे तुषार बाहेर पडू शकतात. ते जिममधील अन्य व्यक्तींकडे पसरू शकतात. त्यातून त्यांना कोरोनाचा संसर्ग होऊ शकतो.

जिममध्ये व्यायाम करताना अनेक उपकरणांना, वस्तूंना संपर्क केला जातो. चेहऱ्याला हात लावण्यापूर्वी या वस्तूंना स्पर्श केलेला असू शकतो. या माध्यमातून विषाणू पसरू शकतात.

पण यावर उपाय आहे.

जिम

जिममध्ये कोरोनाचा संसर्ग असलेला धोका काळजीपूर्वक कमी करता येऊ शकतो. प्रभावी वातानुकूलित यंत्रणा, सातत्याने सफाई, सोशल डिस्टन्सिंग, सॅनिटायझेशन या गोष्टींद्वारे कोरोनाचा संसर्ग टाळता येऊ शकतो.

इंग्लंडमधील सार्वजनिक आरोग्य विभागाचा डेटा पाहिला तर जिम सेंटर्स कोरोनाचा हॉटस्पॉट झाली आहेत याची मला तरी माहिती नाही.

जिमवर कठोर निर्बंध असतील तर सरकारने आणि शास्त्रज्ञांनी कठोर निर्बंधामागची कारणं स्पष्ट करायला हवीत.

ज्या ठिकाणांच्या माध्यमातून कोरोनाचा संसर्ग होऊ शकतो अशी ठिकाणी माणसांची वर्दळ वाढू नये यासाठी सरकार आणि स्थानिक प्रशासन प्रयत्नशील आहे. त्याचवेळी आर्थिक समतोल बिघडू नये याकडे त्यांना लक्ष द्यावे लागेल.

त्यामुळे काही निर्बंध नागरिकांना अनाठायी वाटू शकतील. पब वगैरेंना सुरू राहायला परवानगी मिळू शकते. काही गोष्टी, काही केंद्रांवर निर्बंध लागू असतील. काहींवर नसतील कारण त्यांच्या माध्यमातून कोरोनाचा संसर्ग फारसा झालेला नाही.

आर्थिक परिणामांकडे नुकसानीच्या बाबतीत कमी धोक्याचे म्हणून पाहिलं जातं. पण हा राजकीय निर्णय आहे. त्यामुळे हा निर्णय आपल्यापैकी अनेकांना चक्रावून टाकू शकतो.

जिम चालकांचं काय म्हणणं?

मी या निर्णयाने चकित झालो आहे, चक्रावून गेलो आहे, गोंधळात पडलो आहे असं ट्रेनर नॅथन पेनमन यांनी सांगितलं.

आम्हा सगळ्यांमध्येच विचित्र भावना आहे. जिममध्ये काम करणाऱ्या सगळ्यांमध्ये सुरू ठेवण्याबाबत एकमत होतं.

लिव्हरपूलमधल्या 28वर्षीय व्यक्तीने जिम सेशननंतर न्यूजबिटशी बातचीत केली. त्यानंतर जिमवर निर्बंध लागू करण्यात आले.

जिम का बंद होत आहेत हे प्रत्येकाला समजू शकणार नाही. किरकोळ व्यापारी केंद्र आणि हॉटेल्स सुरू राहतील असं त्यांनी सांगितलं....


जिम्नॅस्ट प्रियंका दासगुप्ता

भारताची प्रसिद्ध जिम्नॅस्ट दीपा कर्माकरप्रमाणे प्रियंकाही त्रिपुराचीच असून दोघींचे प्रशिक्षक बिशेस्वर नंदी हेच आहेत.

'खेलो इंडिया' युवा क्रीडास्पर्धांच्या तिसऱ्या पर्वात 17 वर्षाखालील वयोगटात जिम्नॅस्टिकच्या विविध प्रकारांमध्ये प्रियंकाने चार सुवर्णपदकं जिंकली. त्रिपुरासारख्या लहान राज्याच्या दृष्टीने हे मोठं यश मानलं जातं आहे.

10 जानेवारीपासून सुरू झालेल्या 'खेलो इंडिया' युवा क्रीडास्पर्धांमध्ये प्रियंकाचा अपवाद वगळता त्रिपुराच्या इतर कोणत्याही क्रीडापटूला अजून सुवर्णपदक मिळालेलं नाही.

प्रियंका या यशाचं श्रेय तिच्या पहिल्या प्रशिक्षिका सोमा नंदी, द्रोणाचार्य पुरस्कारप्राप्त प्रशिक्षक बिशेस्वर नंदी आणि विशेषतः तिची आई यांना देते.

गुवाहाटीतील भोगेश्वरी फुकनानी इन डोअर स्टेडिअममध्ये बीबीसीला दिलेल्या खास मुलाखतीत प्रियंका म्हणाली, "लहानपणी मी मस्तीखोर असल्यामुळे आणि धावपळ करायच्या स्वभावामुळे आईला मला स्पोर्ट्समध्ये टाकावंसं वाटलं. मग आईने मला जिम्नॅस्टिक शिकण्यासाठी अकॅडमीत पाठवलं. आता मला चांगली जिम्नॅस्ट म्हणून कामगिरी करायची आहे. त्यासाठी मी रोज सह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा ते सात तास ट्रेनिंगमध्ये घालवते. आंतरराष्ट्रीय जिम्नॅस्टिक्स स्पर्धांमध्ये खेळून मेडल जिंकायचं, हे माझं लक्ष्य आहे. त्यानंतर मला ऑलम्पिकमध्ये खेळायचंय."

प्रियंका दासगुप्ता

दीपा कर्माकरपासून प्रेरणा घेतली का, या प्रश्नावर प्रियंका म्हणाली, "जिम्नॅस्टिकबाबत दीपाताईची समर्पणवृत्ती आणि जिममध्ये कष्ट घेण्याचा तिचा स्वभाव, आम्हा सर्वांनाच प्रेरणादायी आहे. मला खऱ्या आयुष्यात कोणी भाऊ-बहीण नाही. आई-बाबांची मी एकुलती एक लेक आहे, म्हणून दीपाताई माझं सर्वस्व आहे. ती माझा आदर्श आहे. 'खेलो इंडिया' युवा क्रीडास्पर्धांमध्ये सुवर्णपदकं जिंकल्यावर पहिल्यांदा ताईने माझं अभिनंदन केलं, ही माझ्यासाठी फार मोठी गोष्ट आहे. माझे प्रशिक्षक द्रोणाचार्य पुरस्कारविजेते नंदी सर यांनी माझं अभिनंदन केलं, यानेही मला खूप आनंद झालाय."

घरातील वातावरण आणि आईवडिलांचा पाठिंबा, याबद्दल प्रियंका म्हणते, "आमच्या कुटुंबात मुलगी किंवा मुलगा असा काही भेदभाव नाहीये. माझ्या आईवडिलांनी कायमच मला पाठिंबा दिला, त्यामुळे मला सातत्याने माझी कामगिरी उंचावता येतीये. आमची घरची परिस्थिती गरीबीची आहे. माझे वडील टॅक्सी चालवतात. बाबा खूप मेहनत करतात. अनेकदा ते पहाटे पाचला घर सोडतात आणि रात्री उशिरा घरी परततात. मला त्यांच्याशी धड बोलायलाही मिळत नाही. ते घरी परततात तोपर्यंत मी झोपलेली असते. त्यामुळे या खेळातील माझं लक्ष्य मला माहीत आहे. मला पुढे जाऊन बरेच कष्ट करायचेत. त्याचबरोबर मला अभ्यासही सुरू ठेवायचाय. खेळाच्या नादाला लागल्याने मी शिक्षणात वाया गेले, असं कुणी माझ्या बाबांना बोलायला नको."

आंतरराष्ट्रीय पातळीवर खेळण्याशी संबंधित एका प्रश्नावर प्रियंकानं म्हटलं, "माझे प्रशिक्षक नंदी सर सांगतील तितके तास मी प्रॅक्टिस करेन. सर नेहमी एक गोष्ट सांगतात की, एका एलिमेन्टची एक हजार वेळा प्रॅक्टिस केली की त्यात आपण परफेक्ट होतो. 'खेलो इंडिया' स्पर्धांमध्ये ज्या चार प्रकारांमध्ये मी सुवर्णपदक जिंकलं, त्या प्रकारांचा सराव मी शेकडो वेळा केला आहे. नवीन एलिमेन्ट शिकताना डोक्याला इजा होण्याची थोडी भीती असते. पण नंदी सर इतकं चांगलं शिकवतात की, सगळं सोपं होऊन जातं. गेल्या वर्षी खेलो इंडियामध्ये मला तीन रौप्य पदकं मिळाली होती. तेव्हाच मी ठरवलेलं की, खूप मेहनत घेऊन या वर्षी सुवर्णपदक जिंकायचंच."

प्रियंकाच्या प्रशिक्षक सोनम नंदी

जिम्नॅस्टिक व्यतिरिक्त प्रियंकाला क्रिकेट बघायला...


जिल्ह्यात आतापर्यंत 25 हजार 294 रुग्णांची नोंद झाली असून मृतांची संख्या 435 वर पोहचली आहे. अचानक वाढत्या कोरोना संक्रमनामुळं अमरावतीकरांमध्ये भीतीचे वातावरण पसरले आहे.

10 फेब्रुवारीपासून कोरोना संक्रमितांची संख्या 350 पार गेली आहे. त्यात 14 फेब्रुवारीला सर्वाधिक 399 कोरोना रुग्ण आढळून आले आहे.

वाढता कोरोनाचा प्रसार पाहता खबरदारी म्हणून प्रशासनाकडून 28 फेब्रुवारीपर्यंत संचारबंदीचे आदेश लागू करण्यात आले आहे.

जिल्ह्यातील आठ ठिकाणे कोरोनासाठी हॉटस्पॉट ठरत आहेत. यात शहरातील राजापेठ, साईनगर बेलपुरा, कॅम्प, रुक्मिणी नगर, दस्तूर नगर रहाटगाव व ग्रामीण भागातील अचलपूर, चांदूर बाजार, नांदगाव, खंडेश्वर हे ठिकाणं प्रशासनाने रडारवर घेतलेली आहे.

या भागात प्रशासन घरोघरी जाऊन तपासणी करणार आहे. जिल्ह्यात त्रिसूत्रीच्या पालनासाठी महानगरपालिका व जिल्हा प्रशासन मिळून काम करणार आहे.

खबरदारी म्हणून अमरावती जिल्ह्यातील महाविद्यालये 2 आठवडे उशिराने उघडण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. सार्वजनिक ठिकाणी मास्क न वापणाऱ्यावर दंडात्मक कारवाई केली जाणार आहे.

हवामानातील बदलांमुळ कोरोना वाढतोय- जिल्हाधिकारी शैल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेश नवाल

हवामानातील बदल, थंडीचे वाढलेले प्रमाण यामुळे रुग्णांची संख्या वाढली असावी असं जिल्हाधिकारी शैलेश नवाल यांनी सांगितले.

यासंदर्भात अधिक माहिती देताना ते म्हणाले, "संसर्ग हा एक दुसऱ्यापुरता मर्यादित न राहता अख्खे कुटुंब संक्रमित झाल्याचेही दिसून येत आहे. त्यामुळे या काळात लागण होण्याचे प्रमाण, विषाणूच्या संसर्गक्षमतेत वाढ आदी शास्त्रीय कारणे जाणून घेण्यासाठी त्याचे नमुने पुणे येथील राष्ट्रीय विषाणू विज्ञान संस्थेला पाठविण्यात आले आहेत. त्याचा अहवाल दोन- तीन दिवसांत प्राप्त होईल.

"मास्क, सोशल डिस्टंन्स व स्वच्छतेचे नियम न पाळणाऱ्यांवर दंडात्मक कार्यवाहीसाठी पथके गठित करण्यात आली आहेत. त्यातून गेल्या काही दिवसांत मोठ्या प्रमाणावर दंडवसुली झाली आहे.

त्याचप्रमाणे मास्क नसलेल्यांना प्रवेश न देण्याबाबत शासकीय कार्यालये, निमशासकीय संस्था, मंडळे, एस. टी. व इतर महामंडळे व सर्व विभागांना सूचित करण्यात आले आहे. रिक्षा चालकांकडूनही पालन होत नसल्यास स्वतंत्र ड्राईव्ह घेतला जात आहे. नागरिकांनी दक्षता त्रिसूत्री पाळून प्रशासनाला सहकार्य करावे."

"कोरोनाबाबत लोकांमधली भीती संपल्यामुळे ही परिस्थिती निर्माण झाली आहे. लस आल्यामुळे आपण कोरोनावर विजय मिळवला अशी भावना सर्वसामान्य जनतेत पसरली आहे. त्यामुळे जनता कोरोनाला खूप गांभीर्याने घेत नाही हे कोरोना प्रसारासाठी मोठं कारण आहे," असं मत बालरोगतज्ज्ञ डॉक्टर संदीप दानखेडे यांचं आहे.

ते म्हणतात, "लोकांनी सोशल डिस्टन्सिंग आणि मास्क वापरणं पूर्णपणे बंद केले होते. लग्न समारंभात गर्दी वाढायला लागली, त्रिसूत्रीचं पालन कुठेच झालेलं नाही. दुसरं ज्या लोकांना कोरोना झाला आणि खूप सिरीयस न होता ते बरे झाले अशा लोकांच्या मनातून भीती निघून गेली. त्यात प्रशासनाकडूनही यापूर्वी कडक कारवाई करण्यात आलेली नाही. कोरोना रुग्णांना गृहविलगीकरण कक्षात ठेवणे याकडे प्रशासनाचं दुर्लक्ष होतं. कोरोना रुग्ण गर्दीत मिसळल्याने हा स्फोट होतोय.

"पण अचानक लॉकडाऊन करायची गरज नाही. अनावश्यक ठिकाणी जाणे टाळलं पाहिजे. कार्यक्रमाचे आयोजन पुढे ढकललं पाहिजे. गर्दीमुळेच कोरोनाचा प्रसार होतोय. कारण या कोरोना संसर्ग असलेला जवळपासच्या गावात गेलंय, सामान्य जनतेच्या संपर्कात आलाय, लग्नात सहभागी झाला आहे त्यामुळं स्थिती गंभीर झाली आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला...


जिव्या मशे यांची कलाकृती.

ठाणे जिल्ह्यातल्या डहाणू तालुक्यातल्या गंजाड या गावातून भास्कर कुलकर्णी या अवलियानं जिव्या मशे हा हिरा शोधला आणि दुर्गम पाड्यांच्या भिंतीवर खितपत पडलेल्या वारली चित्रशैलीला जगाचा कॅनव्हास उपलब्ध करून दिला.

सुवासिनींनीच वारली चित्र काढण्याच्या आदिवासी प्रथेला जिव्या मशे यांनी वयाच्या तेराव्या वर्षीच छेद देत अखेरच्या श्वासापर्यंत वारली चित्रकलेच्या दुनियेत मनसोक्त मुशाफिरी केली.

मशे यांची कलाकृती.

मांजरपाटाच्या कापडावर शेणाचा लेप दिलेल्या कॅनव्हासवर लंगोटी घातलेले मशे तांदळाच्या पिठात बुडवलेला बाभळीचा टोकदार काटा किंवा बांबूची तासलेली काडी डाव्या हातात धरून चित्र काढताना तल्लीन होऊन जात असत.

आदिवासींच्या आयुष्यातले विविध प्रसंग आणि निसर्गाला कॅनव्हासवर उतरवताना त्यांनी प्राणी, पक्षी, फुलांनाही वारली चित्रकलेच्या साच्यात मोठ्या खुबीनं बसवलं.

एवढंच नव्हे तर पारंपरिक वारली चित्र संस्कृतीला नाविन्याची जोड दिली. म्हणूनच की काय वारली चित्र आज शहरांतल्या दिवाणखान्यात आणि उंची हॉटेलांच्या लॉबीमध्ये मोठ्या दिमाखात स्थिरावलेली दिसतात.

1973 साली भास्कर कुळकर्णी प... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हिल्यांदा गंजाडला गेले. तेव्हा मशे एका शेतात मजुरी करायचे. वेठबिगारीच होती ती. पैसे मिळाले तर मिळायचे नाहीतर उपाशीच राहायला लागायचं.

घरची परिस्थिती खूप वाईट होती. पण मशेंच्या हातात जादू होती. आदिवासींच्या लग्नात चित्र काढण्यासाठी मशेंना आवर्जून बोलावणं यायचं.

मशे यांचं राहतं घर.

चित्र काढण्याचं काम वेळखाऊ होतं पण त्याला फुटकी दमडीसुध्दा मिळत नसे. भास्कर यांनी हे सगळं पाहिलं आणि मशेंच्या हातात शहरातून आणलेला डांबरी ब्राऊन पेपरचा रोल, रंग आणि ब्रश दिला. मशेंना सांगितलं, आता तू भिंतींवर चित्र काढू नकोस, याच्यावर काढ.

इंदिरा गांधी यांनी देशभरातल्या पारंपरिक कलांचा शोध घेण्यासाठी 1975 मध्ये एक विशेष मोहीम राबवली. आदिवासींची कला जगासमोर यावी आणि त्यांच्या कलात्मक वस्तूंना आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठ उपलब्ध व्हावी हा त्याचा उद्देश होता.

भास्कर कुलकर्णी हे देखील या मोहिमेचा भाग होते. दिल्लीच्या प्रगती मैदानावर भरलेल्या प्रदर्शनासाठी कुळकर्णी मशेंना घेऊन गेले. तिथं मशेंनी काढलेल्या वारली चित्रांचं खूप कौतुक झालं आणि ही कला लोकप्रिय व्हायला सुरूवात झाली.

मातीच्या रंगाच्या पृष्ठभागावर पांढऱ्या रंगानं काढलेल्या चित्रांमधून आदिवासींचे जीवन प्रतिबिंबित होत असते. पाहताना उभ्या, आडव्या रेषा, त्रिकोण, चौकोन आणि लहान मोठे ठिपके जोडलेले दिसत असलं तरी चित्र पूर्ण झाल्यावर त्याला मूर्त रूप प्राप्त होत असतं.

रंगांची उधळण, प्रकाशाचा खेळ यामध्ये नसला तरी विचार करून प्रसंगांचं चित्रण करणं आव्हानात्मक काम असतं. मशे यांचा त्यामध्ये हातखंडा होता. म्हणूनच दिल्लीवारीनंतर महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यातून आणि वेगवेगळ्या राज्यांमधून म्हशेंना बोलावणं येऊ लागलं. मुंबईतल्या प्रथितयश अशा जहांगीर कला दालनात 1975 साली त्यांच्या वारली चित्रांचं प्रदर्शन भरलं.

माजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्यासमवेत मशे.

वारली कला बायकांची असली तरी मशे यांचं पाहून आणि भास्कर यांच्या सांगण्यावरून अनेक आदिवासी पुरुषमंडळींनीही चित्रं काढायला सुरुवात केली.

म्हशेंनी आपल्या परिसरातल्या शेकडो अदिवासी मुलांना वारली कला शिकवून त्यांना स्वत:च्या पायावर उभं केलं. पण अजूनही सणा-समारंभाला पुरुष मंडळी चित्र काढायला गेली की परंपरा म्हणून बायकाच चार बोटं रंगात बुडवून भिंतीवर उमटवतात आणि मग पुरुष मंडळी चित्र रंगवायला सुरूवात करतात.

वारली कलेचा प्रसार व्हावा म्हणून राज्य...


जीएन पब्लिक स्कूलच्या शादाब खानम यांनी पाठवलेल्या या मेसेजमध्ये काही उदाहरणं अशी होती, जी बघून काही पालकांनी आक्षेप घेतला.

खानम यांनी पाठवलेलं उदाहरण याप्रकारचं होतं - 'Pakistan is our dear Motherland', 'I will join Pakistan Army', 'Rashid Minhaj was a brave soldier.'

या उदाहरणांवर फक्त पालकांनीच नव्हे, तर शाळेतील प्रबंधक समितीनं चिंता व्यक्त केली. त्यानंतर पोलिसांनी याप्रकरणाची चौकशी सुरू केली आहे.

उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या गोरखपूर जिल्ह्यातील या शिक्षिकेला निलंबित करण्यात आलं आहे.

दरम्यान, हा प्रकार चुकून घडल्याचं सांगत या प्रकरणी आपण माफी मागितली असल्याचं संबंधित शिक्षिकेनं म्हटलं आहे.

'उदाहरणं गुगलवर सर्च करून'

शाळेचे प्रबंधक गोरक्ष प्रताप सिंह यांनी बीबीसीला सांगितलं, "या बाबीची माहिती मिळताच आम्ही शिक्षिकेला कारणे दाखवा नोटीस बजावली आहे आणि जोपर्यंत शिक्षिकेकडून उत्तर येत नाही, तोपर्यंत त्यांना वर्ग घेण्यास मनाई करण्यात आली आहे.

"या प्रकरणाच्या चौकशीसाठी आम्ही शाळेतल्या चार शिक्षकांची एक समिती बनवली आहे. तसंस याविषयी जिल्हा शिक्षण निरीक्षकांनाही मा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हिती दिली आहे."

तर आपण ही उदाहरणं गुगलवर सर्च करून दिली होती, पण काही पालकांनी आक्षेप घेतल्यानंतर ग्रूपवर माफी मागितली, असं शादाब खानम यांचं म्हणणं आहे.

बीबीसीला बोलताना शादाब म्हणाल्या, "Noun, Collective Noun आणि Proper Nounची काही उदाहरणं मला एकाच ठिकाणी सापडली आणि ती कॉपी करून मी ग्रूपवर पाठवली. काही पालकांनी आक्षेप घेतला तेव्हा पाकिस्तानऐवजी इंडिया लिहा, असं मी त्यांना सांगितलं.

"पण काही जणांनी त्यावर राग व्यक्त करायला सुरुवात केली, तर मी माझ्या चुकीची कबुली देत ग्रूपवरच माफी मागितली. त्यानंतर काही पालकांनी याविषयीची माहिती सोशल मीडियावर व्हायरल केली."

ऑनलाईन क्लास (प्रातिनिधिक छायाचित्र)

शाळेच्या प्रबंधक कमिटीनं नोटीस पाठवली आहे, पण अद्याप उत्तर द्यायच्या मनस्थितीत नसल्याचं शादाब सांगतात.

त्या सांगतात, "मला एका आठवड्याची मुदत देण्यात आली आहे. आता माझी मनःस्थिती नाही की, मी लगेच उत्तर देऊ शकेन. खरं तर मी माफीही मागितली आहे. एक-दोन दिवसांत मी शाळेला लेखी उत्तर पाठवून देईल."

शाळेचे प्रबंधक जीपी सिंह सांगतात, "शादाब आमच्या शाळेत जवळपास 10 वर्षांपासून शिकवत आहेत आणि त्यांच्याविषयी कधी काही तक्रार आलेली नाही."

स्थानिक माध्यमांत चर्चा आहे की, शाळेनं शादाब यांच्याविरोधात पोलिसांत तक्रार दाखल केली आहे. याविषयी विचारल्यावर जीपी सिंह चिडून म्हणतात, "तुमच्या प्रत्येक प्रश्नाचं उत्तर देणं माझ्यासाठी बंधनकारक नाही. तुम्ही काही गोष्टी पोलिसांनाही विचारू शकता."

जीएन पब्लिक स्कूल, गोरखपूर

गोरखपूरचे पोलीस अधीक्षकचे जनसंपर्क अधिकारी राजेंद्र मिश्र सांगतात, "शाळेनं कोणत्याही प्रकारची तक्रार दाखल केलेली नाही. पोलिसांनी माध्यमांमध्ये आलेल्या बातम्यांनुसार चौकशी सुरू केली आहे. शाळेकडूनही या प्रकरणाची चौकशी सुरू आहे."

याप्रकरणी शाळेतील विद्यार्थ्यांचे काही पालक चिंतेत आहेत आणि त्यांनी शिक्षिकेच्या उद्देशावर चिंता व्यक्त केली आहे.

गुगलवर NOUN सर्च केल्यानंतर फक्त पाकिस्तानचे उदाहरणं समोर येत नाहीत, असं एका पालकांना नाव न छापण्याच्या अटीवर सांगितलं.

असं असलं तरी ही एक मानवी चुकी आहे, असं म्हणत अनेक जण सोशल मीडियावर शिक्षिकेचा बचाव करत आहे.  याप्रकरणानं अचानक मोठं रूप धारण केल्याने अनेकांचे फोन येऊ लागल्यानं शादाब खानम कुणाशी फारसं बोलत नाहीयेत.

सोशल मीडियावरील त्यांच्या पाकिस्तान प्रेमाच्या आरोपांना त्या...


जीटी हॉस्पिटलमध्ये सध्या रविता हिच्यावर उपचार सुरू आहेत.

त्यांची आठ वर्षांची मुलगी रविता झाडावरून पडल्यानंतर तिच्या उपचारासाठी या पालकांची जी फरफट झाली, ती इतकी लांब पल्ल्याची होती की, रविता नेमकी पडली कधी याचा दिवस, तारीखही त्यांना आठवत नाही. हॉस्पिटल दफ्तरी नोंद 'दीड महिन्यांपूर्वी' अशीच आहे.

मुंबईच्या फोर्ट भागातल्या 'गोकुळदास तेजपाल' हॉस्पिटलमध्ये जेव्हा दोन दुभाषांच्या मदतीनं भिलोरी भाषा समजून घेत या आई वडिलांची कहाणी आम्ही ऐकत होतो, तेव्हा शेजारच्या ऑपरेशन थिएटरमध्ये रविताची शस्त्रक्रिया सुरू होती.

वळवी कुटुंबीय नंदुरबार जिल्ह्यातल्या धडगांव तालुक्याच्या खडक्या गावचे. सातपुड्याच्या रांगेतल्या या आदिवासीबहुल जिल्ह्यात आजही अनेक अशी गावं, तालुके आहेत ज्यांच्यापर्यंत रस्ते वा वाहतुकीची अन्य कोणतीही साधनं पोहोचत नाहीत.

वळवी कुटुंबीयसुद्धा भिल्ल समाजाच्या या भागातल्या बहुतांश कुटुंबीयांप्रमाणे स्वत:पुरती थोडीफार शेती करतात, गुरं पाळतात.

रविता झाडावरून पडली आणि...

त्या दिवशीही राजा आणि शांती वळवी गुरं चारायला गेले होते आणि दुसरीत शिकणारी रविता थोड्याच वेळात शाळेला जाणार होती. पण... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ती मैत्रिणींसोबत खेळायला गेली आणि जवळच्याच मोहाच्या झाडावर खेळता खेळता २५ फुटांवरून खाली पडली.

तिच्या मणक्याला तिथंच फ्रॅक्चर झालं आणि मज्जारज्जूलाही गंभीर धक्का बसला. बेशुद्धावस्थेतल्या रविताला राजा वळवी आणि गावकऱ्यांनी लगेच रुग्णालयात न्यायचा निर्णय घेतला आणि तिथंच वळवींचा 'जन्माचा फेरा' सुरु झाला.

"आम्ही तिला बांबूच्या झोळीत (ज्याला या भागात 'बैम्युलन्स' असंही म्हटलं जातं) घातली आणि अर्धा तास चालत डांबरी रस्त्यापर्यंत आणलं. पुढं प्रवासी जीपमध्ये बसवून धडगांवच्या प्राथमिक आरोग्य केंद्रात नेलं. तिथं फक्त ड्रेसिंग करण्यात आलं."

रविताची आई

"त्यांनी नंदुरबारच्या सिव्हिल हॉस्पिटलमध्ये जायला सांगितलं. मग त्या रात्रीच आम्ही गाडी करून तिला ८० किलोमीटर असलेल्या नंदुरबारला हलवलं. रविता अर्धवट बेशुद्धच होती, फक्त हात हलवत होती," राजा वळवी आठवून सांगतात.

दवाखान्यातून पुन्हा घरी आणलं

पुढचे १० दिवस रविता नंदुरबारच्या सिव्हिल हॉस्पिटलमध्ये होती. काही उपचार करण्यात आले, एक्स रे काढण्यात आले. पण तिच्या प्रकृतीत काही सुधारणा झाली नाही.

"तिथल्या डॉक्टरांनी आम्हाला सुरतला जायचा सल्ला दिला. पण तिकडे कोणी माझ्या ओळखीचं नव्हतं आणि इतके पैसेही जवळ नव्हते. काय करायचं कळत नव्हतं. शेवटी आम्ही तिला परत पाड्यावर घरी नेण्याचा निर्णय घेतला," राजा वळवींमधले हतबल वडील बोलत होते.

त्या मणका मोडलेल्या अवस्थेतच रविताला एस टी बसमधून घरी आणण्यात आलं.

"पुढचे ४ दिवस आम्ही घरीच होतो. माझी मुलगी काहीच बोलत नव्हती. फक्त हात हलवायची. काही खायलाही नको म्हणायची. मी तरीही मक्याची खीर तिला भरवायचे," डोळ्यात पाणी आणून रविताची आई शांती सांगतात.

एक दिवसाचा खर्च 5 हजार रुपये

शेवटी तिची अवस्था आईवडिलांना पाहावेना म्हणून त्यांनी परत रविताला डॉक्टरांकडे नेण्याचं ठरवलं. तिला बांबूच्या झोळीत घातलं आणि यावेळेस शहाद्याच्या खासगी रूग्णालयात दाखल केलं.

"तिथं एकच दिवस होतो. कारण एकाच दिवसाचं बिल पाच हजार रुपये झालं. मी कुठून आणणार इतके पैसे? थोडे गावच्या कामदाराकडून उधार घेतले आणि थोडे मोठ्या मुलीकडून." पैसे जमवतांनाच राजा वळवींना पुढचा रस्ता संपल्याची जाणीव होत होती.

पण तिथंच एका ओळखीच्या व्यक्तीनं त्यांना धुळ्याच्या सिव्हिल हॉस्पिटला जायला सांगितलं आणि तत्परतेनं त्यांना अॅम्ब्युलन्सही मिळवून दिली.

वळवींनी ते मान्य केलं आणि बांबूच्या झोळीसहित आपल्या...


जीडीपी देशाच्या आर्थिक स्थितीचं प्रतीक असतं.

जीडीपीचे आकडे जाहीर होण्यापूर्वी अनेक संस्थांनी 5 ते 10 टक्क घट होण्याचा अंदाज व्यक्त केला होता. गेल्या तिमाहित जीडीपी उणे 24 टक्क्यांपर्यंत घसरला होता. संपूर्ण लॉकडाऊननंतरच्या काळात हे आकडे समोर आले होते.

आताच्या तिमाहित उद्योग क्षेत्रात 2.1, उत्खनन क्षेत्रात 9.1, बांधकाम क्षेत्रात 8.6 टक्क्यांनी घट झाली आहे. कृषी क्षेत्रात 3.4 तर मॅन्यूफॅक्चरिंग क्षेत्रात 0.6 टक्क्यांनी वाढ झाली आहे.

भारताचे मुख्य आर्थिक सल्लागार के. व्ही. सुब्रमण्यम यांनी म्हटलं आहे की, कोव्हिड-19मुळे सध्या अशी आर्थिक स्थिती निर्माण झाली आहे.

पहिल्या तिमाहीत GDPमध्ये उणे 24 टक्क्यांपर्यंत घसरण

यावर्षी भारतामध्ये 2 महिन्यांचा सक्त लॉकडाऊन लावण्यात आला आणि त्यामुळे अर्थव्यवस्थेचं कंबरडं मोडलं. आशियामधली ही अत्यंत उमेदीची बाजरपेठ एप्रिल ते जून या काळात 24% आकुंचन पावली. ही गेल्या 40 वर्षांतली सर्वांत मोठी घसरण आणि G20 देशांमधली सर्वांत वाईट कामगिरी आहे.

बांधकामासारख्या महत्त्वाच्या क्षेत्रात 50% तर उत्पादन क्षेत्रामध्ये 40% घसरण झाली. ही दोन क्षेत्रं भारतात सर्वांत... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

जास्त रोजगार निर्मितीही करतात. म्हणूनच गेल्या जीडीपीच्या आकडेवारीमध्ये देशाला लॉकडाऊनमुळे मोजावी लागलेली प्रचंड मोठी मानवी हानीही दिसली.

कोणत्याही अर्थव्यवस्थेची वाढ होण्यासाठी वस्तूंना असलेल्या मागणी आणि खरेदीचा (Consumption) चा वाटा मोठा असतो. यामध्ये या काळात 60 टक्के घसरण झाली. कमी झालेलं उत्पन्न, अनेकांचे रोजगार गेल्याने वाढलेलं बेरोजगारीचं प्रमाण यामुळे लोकांनी खर्च कमी केले आणि उद्योगांनी गुंतवणुकीचं प्रमाण कमी केलं. आणि पडसादांचं चक्र सुरू राहिलं.

पण आधी ज्या बांधकाम आणि उत्पादन क्षेत्रांनी अर्थव्यवस्थेला खाली ओढलं होतं तीच क्षेत्रं जूनमध्ये अर्थव्यवस्थेतलं कामकाज पुन्हा सुरू व्हायला लागल्यानंतर वृद्धी घडवण्यात आघाडीवर होती.

बांधकाम विश्वातल्या घडामोडींचा निर्देशांकात काळजीपूर्वक अभ्यास केला जातो.

बांधकाम क्षेत्रातले दिग्गज आणि हिरानंदानी समूहाचे कार्यकारी संचालक निरंजन हिरानंदानी सांगतात, "वर्क फ्रॉम होम प्रचलित झाल्याने आपण जिथे राहतो ती जागा अधिक चांगली असावी, आपण चांगल्या घरात रहावं, याची जाणीव लोकांना झालीय. दुसरं म्हणजे गेल्या 2-3 वर्षांत दर न वाढल्याने घरांच्या किंमती नक्कीच कमी झालेल्या आहेत."

शिवाय आतापर्यंत जे भाड्यांच्या घरात रहात होते त्यांना आपण स्वतःच्या मालकीच्या घरात जास्त सुरक्षित असू असं वाटणं हे देखील यामागचं एक कारण असल्याचं या क्षेत्रातील लोक सांगतात. कोव्हिड 19च्या भीतीमुळे अनेक घरमालकांनी आपल्या भाडेकरूंसोबतचे करार संपुष्टात आणले. नातेवाईकांनी येऊन या कुटुंबांसोबत राहू नये, असं काही घरमालकांचं म्हणणं होतं. हिरानंदानी सांगतात, "एरवी भाड्याने राहणाऱ्या लोकांच्या मनावर आणि मनःशांतीवर या सगळ्याचा परिणाम झाला. आणि म्हणूनच रिअल इस्टेट क्षेत्रातली मागणी नक्कीच सुधारली आहे."

यासोबतच सिमेंट, स्टील यासारख्या इतर 300 क्षेत्रांचा हातभार बांधकाम क्षेत्राला लागतो. या क्षेत्रांमधल्या प्रगतीला मिळत असलेली चालनाही मोठ्या प्रमाणात अर्थव्यवस्थेत झिरपत आहे. भारतातल्या बांधकाम क्षेत्राचा जीडीपीमध्ये सुमारे 7% हिस्सा आहे. आणि भारतातलं सर्वाधिक रोजगार देणारं शेतीनंतरचं हे दुसरं मोठं क्षेत्रं आहे.

या क्षेत्रांना चालना मिळणं हे देशाच्या एकूणच आर्थिक आरोग्यामध्येही दिसून येतं. पण बांधकाम क्षेत्राचा जम बसत असतानाच दुसरीकडे इतर क्षेत्रं मात्र अजून स्थिरावलेली नाहीत.

कोलमडून पडलेले लहान...


जीडीपी देशाच्या आर्थिक स्थितीचं प्रतीक असतं.

तेव्हा हा प्रश्न विचारला जात आहे की जीडीपी नक्की असतं तरी काय? तो कसा ठरवला जातो.

कोणत्याही देशाच्या आर्थिक आरोग्याचं सकल राष्ट्रीय उत्पन्न द्योतक आहे. एका विशिष्ट कालावधीत देशातल्या वस्तू आणि सेवांच्या उत्पादनाची किंमत म्हणजेच जीडीपी होय.

जीडीपीची आकडेवारी दर तिमाहीला प्रसिद्ध होते. देशांतर्गत झालेलं उत्पादन आणि सेवांचाच जीडीपीसाठी विचार होतो.

कृषी, उद्योग आणि सेवा या तीन आघाड्यांवर उत्पादन वधारलं किंवा घटण्याच्या सरासरीद्वारे जीडीपीचा दर ठरवला जातो.

जीडीपीचा दर देशाच्या आर्थिक प्रगतीचं प्रतीक असतं. सोप्या शब्दांत, जीडीपीचा दर वधारला असेल तर आर्थिक विकासाचा दर उंचावला असं म्हणता येतं. जीडीपीचा दर घटला असेल तर देशाची आर्थिक स्थिती खालावली असं म्हटलं जातं.

GDP चा दर कसा ठरवला जातो?

जीडीपी दोन पद्धतींनी निश्चित केला जातो. कारण चलनवाढीसह उत्पादन खर्चात घट होते. हे प्रमाण 'कॉन्स्ट्ंट प्राइज' अर्थात कायमस्वरुपी दर आहे. यानुसार जीडीपीचा दर आणि उत्पादनाचं मूल्य एका वर्षासाठीच्या उत्पादनासाठी येणाऱ्या खर्चानुसार ठरतं.

दर तिमाहीला जीडीप... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी जाहीर केला जातो.

म्हणजे 2010 वर्ष प्रमाण मानलं तर त्याआधारे उत्पादनाच्या मूल्यात वाढ किंवा घट होते.

दुसऱ्या पद्धतीनुसार करंट प्राइज अर्थात सध्याच्या मूल्यानुसार जीडीपीचा दर निश्चित केला जातो. त्याअंतर्गत उत्पादन मूल्यामध्ये महागाईचा दरही सामील असतो.

केंद्रीय सांख्यिकी संस्थेतर्फे उत्पादन आणि सेवा या दोन्हींच्या मूल्यांकनासाठी एक वर्ष निश्चित केलं जातं. त्या वर्षातल्या किंमतींना प्रमाण मानून उत्पादन आणि सेवांसाठीचे किमतींचं परीक्षण केलं जातं. त्याआधारे तुलनात्मक वाढ किंवा घट यांची गणना केली जाते.

प्रमाण वर्ष कोणतं?

भारतात कॉन्स्टंट प्राइस अर्थात कायमस्वरुपी दरांच्या गणनेसाठी 2011-12 हे वर्ष प्रमाण मानण्यात येतं.

उदाहरणार्थ 2011 मध्ये शंभर रुपये किमतीच्या तीन वस्तू तयार झाल्या तर एकूण जीडीपी 300 रुपये होतो. 2019 वर्षापर्यंत उत्पादन दोनवर आलं मात्र किंमत दीडशे रुपये झाली तर नॉमिनल जीडीपी तीनशे रुपये झाला. मात्र प्रत्यक्षात देशाची आर्थिक वृद्धी झाली का?

औद्योगिक उत्पादन देशासाठी नेहमीच महत्त्वाचं असतं.

अशावेळी प्रमाण वर्षाचा फॉर्म्युला कामी येतो. 2011 या प्रमाण वर्षानुसार कॉन्स्टंट किंमत 100 याप्रमाणे जीडीपी 200 रुपये होतो. अशावेळी जीडीपी दरात घट झाली आहे असं स्पष्टपणे म्हणता येईल.

देशभरातल्या उत्पादन आणि सेवांसंदर्भातील आकडेवारी केंद्रीय सांख्यिकी संस्था गोळा करते. यासाठी ही संस्था विविध निर्देशांकावर नजर ठेवून असते. यामध्ये औद्योगिक उत्पादन निर्देशांक आणि ग्राहक किंमत निर्देशांकाचा समावेश असतो.

विविध केंद्रीय आणि राज्यांतील संस्थांचे आकडे एकत्र करण्याचं काम केंद्रीय सांख्यिकी संस्था करते. घाऊक किंमत निर्देशांक आणि ग्राहक किंमत निर्देशांक मोजण्यासाठी उत्पादन आणि कृषी क्षेत्राचे आकडे ग्राहक मंत्रालयातर्फे गोळा केले जातात.

बांधकाम विश्वातल्या घडामोडींचा निर्देशांकात काळजीपूर्वक अभ्यास केला जातो.

वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालयाचे विभाग औद्योगिक उत्पादन निर्देशांकाची माहिती जमा करतात.

केंद्रीय सांख्यिकी संस्था ही सगळी माहिती एकत्रित करून जीडीपी जाहीर केला जातो. प्रामुख्याने आठ औद्योगिक क्षेत्रांचे आकडे जमा केले जातात. कृषी, खाणी, उत्पादन, वीज, बांधकाम, व्यापार, संरक्षण आणि अन्य सेवा अशा पद्धतीने तपशील गोळा केला जातो.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला...


जीतराई हंसदा

जीतराई हांसदा जमशेदपूर शहरातील कोऑपरेटिव्ह कॉलेजात शिकवतात. दिल्लीस्थित नॅशनल स्कूल ऑफ ड्रामा या प्रतिष्ठित संस्थेतून शिक्षण घेणाऱ्या मोजक्या आदिवासी विद्यार्थ्यांमध्ये हांसदा यांचा समावेश होतो.

आदिवासींच्या विस्थापनावर आधारित त्यांनी लिहिलेलं फेव्हिकोल नाटक चांगलंच गाजलं होतं. या नाटकाचे देशभर प्रयोग झाले होते. त्यावेळी या नाटकाला चांगला प्रतिसाद मिळाला होता.

झारखंड पोलिसांनी हांसदा यांच्या अटकेच्या वृत्ताला दुजोरा दिला आहे.

गेल्या अनेक दिवसांपासून हांसदा फरार होते. त्यांना घाघीडीह तुरुंगात न्यायालयीन कोठडीत ठेवण्यात आलं आहे, असं जमशेदपूरच्या साकची ठाण्याचे ऑफिसर राजीव कुमार सिंह यांनी सांगितलं.

"जीतराई हांसदा यांच्याविरुद्ध जून 2017मध्ये पोलिसात गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे. पोलिसांनी सव्वा वर्षांपूर्वी हांसदा यांना फरार घोषित करून त्यांच्याविरुद्ध चार्जशीट दाखल करण्यात आली होती. तेव्हापासून ते न्यायालयाच्या प्रक्रियेत सहभागी होत नव्हते. ते पोलिसांपासून पळ काढत होते. दोन समाजात धार्मिक तेढ पसरवण्याचा तसंच वैमनस्य घडवून आणण्याचा आरोप त्यांच्यावर आह", असं राजीव कुम... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ार सिंह यांनी बीबीसीला सांगितलं.

असा झाला गुन्हा दाखल

पोलिसांच्या अहवालानुसार जीतराई हंसदा यांनी 29 मे 2017 रोजी आपल्या फेसबुक वॉलवर बीफ खाण्यासंदर्भात पोस्ट लिहिली होती. या पोस्टमुळे धार्मिक तेढ पसरवण्याची शक्यता होती.

ऑफ़िसर इंचार्ज राजीव कुमार सिंह

यानंतर साकची ठाण्याचे सब इन्स्पेक्टर अनिल कुमार सिंह यांच्याकडे तपास सोपवण्यात आला. त्यांनी चार दिवसात तपास पूर्ण केला. 2 जून 2017 रोजी हांसदा यांच्याविरुद्ध एफआयआर दाखल करण्यात आला. त्यावेळी ते जमशेदपूर ग्रॅज्युएट कॉलेज ऑफ वुमन या ठिकाणी अध्यापनाचं काम करत असत.

फेसबुक पोस्ट

सब इन्स्पेक्टर अनिल कुमार सिंह यांच्या रिपोर्टनुसार जीतराई हंसदा यांची फेसबुक पोस्ट अशी होती. आम्ही आदिवासी माणसं बीफ अर्थात गोमांस खातो. जाहेर डांगरी म्हणजे अंत्य संस्कारांच्या वेळी आम्ही वध करतो.

जीतराई हंसदा यांची फेसबुक पोस्ट

सणासुदीच्या वेळी गोमांस खातो. भारताच्या कायद्यासाठी आम्ही आमचं खाणंपिणं, परंपरा बंद करून हिंदू होऊन का राहावं? आदिवासीपण संपवून का टाकावं? हे कधी होऊ शकत नाही. आदिवासींना खऱ्या अर्थाने भारताचा भाग मानत असाल तर आदिवासींच्या हिताचं रक्षण करण्यासाठी अशा कायद्यावर बंदी घातली असती.

आता फेसबुक पोस्ट नाही

मात्र आता ही पोस्ट जीतराई हंसदा यांच्या फेसबुक पेजवर दिसत नाही. जीतराई यांनी ही पोस्ट काढून टाकली असावी, असं त्यांच्या पत्नी माही सोरेन यांनी सांगितलं.

यासंदर्भात माही सोरेन यांनी बीबीसीला अधिक माहिती दिली. त्या म्हणाल्या, "आम्हाला वाटलं हे प्रकरण मिटलं आहे. जीतराई आपल्या मित्रांबरोबर असताना त्यांना अटक करण्यात आली. अटकेनंतर अनेक तासांनंतर पोलिसांनी मला याची कल्पना दिली. जीतराई यांच्याशी मी फोनवरून बोलले. त्यानंतर पोलीस ठाण्यात माझी आणि जीतराई यांची भेट झाली. अचानक झालेल्या अटकेने मला धक्काच बसला. रविवार असूनही मॅजिस्ट्रेटच्या समोर जीतराई यांना सादर करण्यात आलं आणि माझ्यासमोरच त्यांची तुरुंगात रवानगी करण्यात आली. आता आम्ही कायदेशीर लढाई लढत आहोत".

नोकरी सोडावी लागली

या फेसबुक पोस्टनंतर अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेशी (एबीव्हीपी) निगडीत विद्यार्थ्यांनी ग्रॅज्युएट कॉलेज फॉर वुमनच्या प्राचार्यांना भेटून जीतराई यांना निलंबित करण्याची मागणी केली.

कोल्हान विद्यापीठानं जीतराई यांना कारणे दाखवा नोटीस जारी केली. या नोटिशीला उत्तर देण्याऐवजी कॉलेज...


जीन-पेरे सांगतो प्राथमिक शाळेचा अर्ज भरताना त्यात त्याच्या आई-वडिलांची नावं विचारण्यात आली होती. तेव्हा पहिल्यांदा जीनच्या मनात प्रश्न आला होता, त्याचे वडील आहेत तरी कोण?

तो सांगतो, "मी त्यांना ओळखत नाही, मला त्यांचं नाव माहीत नाही."

वैधानिक इशारा : या लेखातील काही मजकूर वाचकांना अस्वस्थ करणारा वाटू शकतो.

रवांडामध्ये 1994 साली भयंकर नरसंहार झाला होता. त्यात जवळपास 8 लाख लोकांचा मृत्यू झाला. यात अनेक मुलांनी आपले वडील गमावले. त्यामुळे घरी एखाद्याला वडील नसणं, हे तसं सामान्यच होतं.

गावातली लोकं जीन-पेरेविषयी दबक्या आवाजात बोलायचे, त्याला वेगवेगळ्या नावांनी हाक मारायचे. मात्र, या सगळ्यांमागचं सत्य समजण्यासाठी त्याला अनेक वर्षं लागली.

त्याची आई कॅरीन म्हणते, "ही एकदा सांगून टाकण्यासाठी गोष्ट नाही."

"त्याला वेगवेगळी माहिती मिळाली होती. त्याच्या कानावर अनेक अफवा येत होत्या. समाजातल्या सर्वांनाच माझ्यावर बलात्कार झाल्याचं माहिती होतं आणि त्याबाबत मी काहीच करू शकत नव्हते."

रवांडा हत्याकांडात मृत्युमुखी पडलेल्या लोकांचे कपडे एका स्मारकामध्ये ठेवण्यात आले आहेत.

त्या पुढे सांगतात, "माझ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा मुलगा सतत विचारायचा, माझे वडील कोण आहेत? मात्र, माझ्यावर जवळपास शंभर जणांनी बलात्कार केला होता. त्यामुळे त्याचे वडील कोण, हे मी नेमकं सांगू शकत नव्हते."

'मी पळून जाऊ शकत नव्हते'

1994 सालच्या त्या 100 दिवसांच्या नरसंहारादरम्यान झालेल्या बलात्कारातून किती मुलं जन्माला आली, याची नेमकी आकडेवारी उपलब्ध नाही.

संघर्षादरम्यान होत असलेला लैंगिक हिंसाचार थांबवण्याचा प्रयत्न संयुक्त राष्ट्रांकडून सुरू आहे. गेल्या वर्षी सीरिया, कोलंबियात, कांगो प्रजासत्ताक आणि म्यानमारमध्ये युद्धादरम्यान बलात्काराचा शस्त्र म्हणून वापर करण्यात आला.

संयुक्त राष्ट्रांच्या 'युद्धादरम्यान लैंगिक हिंसाचारविरोधी दिना'च्या निमित्ताने अनेक पीडित #EndRapeInWar हा हॅशटॅग वापरून त्यांच्यावर झालेला अन्यायाच्या कथा मांडत आहेत.

मात्र, ज्यांच्यावर हा प्रसंग ओढावला त्यांच्यासाठी 25 वर्षांनंतरही ते सगळं आठवणं सोपं नाही. कॅरीनची कहाणी ऐकल्यावर त्यांनी आपल्या मुलाला सत्य सांगण्यासाठी तो मोठा होण्याची वाट का बघितली, हे स्पष्ट होतं.

त्यांच्यावर पहिल्यांदा बलात्कार झाला तेव्हा त्या जवळपास जीनच्याच वयाच्या होत्या. हुतू वंशीय शेजारी, हल्लेखोर आणि जवानांनी हजारो तुत्सी मुलींवर बलात्कार केले होते.

नरसंहार जेमतेम सुरू झाला होता. त्यांच्या चेहऱ्याच्या दोन्ही बाजूला चाकूचे वार करण्यात आले होते आणि त्या जखमा ताज्याच होत्या. या जखमांमुळे त्यांना आजही जेवताना आणि बोलताना त्रास होतो.

हत्याकांडानंतर रवांडामध्ये दीर्घकाळ अशांतता, अस्वस्थता होती

कधीकाळी त्यांच्या समाजाचाच भाग असलेल्या हल्लेखोरांनी त्यांना ओढत एका खड्ड्याजवळ आणलं. नुकत्याच एका शाळेत लहान मुलं, स्त्रिया आणि पुरुषांची कत्तल करून त्यांचे मृतदेह ते त्या खड्ड्यात टाकत होते.

कॅरीनच्या चेहऱ्यावर जखमा होत्या, त्यांना असहनीय वेदना होत होत्या. मात्र, तशाही परिस्थिती त्यांना जगायचं होतं. काही वेळानंतर आलेल्या सैनिकांनी झुडपं आणि काठ्यांनी त्यांच्यावर लैंगिक अत्याचार केले. कधीही भरून न निघणारी हानी झाली होती. मात्र, तेव्हाही त्यांची जगण्याची उमेद कायम होती.

मात्र, यानंतर काही वेळातच एक जमाव त्यांच्यावर धावून आला. त्यांनी तिच्या संपूर्ण शरीराचे चावे घेतले. त्यावेळी मात्र त्यांनी ठरवलं, आता जगायचं नाही.

"आता मला मरायचं होतं. खूप वेळा मरायचं होतं."

मात्र, कॅरीनची सत्वपरीक्षा आता कुठे सुरू झाली होती....


जीवदानविरहित शतकी खेळी करण्यासाठी रोहित नक्कीच उत्सुक असेल.   रोहित शर्माने बांगलादेशविरुध्द यंदाच्या वर्ल्डकपमधलं चौथं शतक झळकावलं.

एका वर्ल्डकपमध्ये चार किंवा त्यापेक्षा जास्त शतकं झळकावणारा रोहित हा पहिला भारतीय खेळाडू ठरला.

याआधी असा विक्रम श्रीलंकेच्या कुमार संगकाराने केला होता.

कोणत्याही संघाला वर्ल्डकप जिंकायचा असेल तर एखाद्या खेळाडूने जबाबदारी स्वीकारून संघासमोर उदाहरण सादर करणं आवश्यक असतं.

सचिन तेंडुलकरने 2003 मध्ये अफलातून प्रदर्शनासह मॅन ऑफ द सीरिजचा पुरस्कार पटकावला होता. टीम इंडियाने तेव्हा अंतिम फेरीपर्यंत मजल मारली होती. 2011 मध्ये युवराज सिंगने बॅटिंग, बॉलिंग आणि फिल्डिंगमध्ये जबरदस्त प्रदर्शन करत मॅन ऑफ द सीरिज पुरस्कार पटकावला होता.

2015 वर्ल्ड कपमध्ये ऑस्ट्रेलियाच्या मिचेल स्टार्कने 22 विकेट्ससह संघाला वर्ल्डकप जिंकून देण्यात मोलाची भूमिका बजावली होती.

यंदाच्या वर्ल्ड कपमधे रोहित शर्मा भन्नाट फॉर्मात आहे. चार शतकांसह रोहित सर्वाधिक धावा करणाऱ्यांच्या यादीत अव्वल स्थानी आहे. वर्ल्ड कपमधे रोहितला नशिबाने मजबूत साथ दिली आहे. दक्षिण आफ्रिकेविरुध्द एकवर असताना... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रोहितला जीवदान मिळालं आणि त्याने 122 धावांची खेळी केली. ऑस्ट्रेलियाविरुध्द रोहितला दोनवर असताना जीवदान मिळालं, त्याने 57 धावांची खेळी केली.

कट्टर पारंपरिक प्रतिस्पर्धी पाकिस्तानविरुध्द रोहित 32वर रन आऊट मिस झाला आणि त्याने 140 धावांची मॅरेथॉन खेळी केली. इंग्लंडविरुध्द चारवर असताना रोहितचा झेल सुटला आणि त्याने 102 धावांची खेळी केली. बांगलादेशविरुध्द रोहितला नऊवर असताना तमीम इक्बालने त्याचा झेल सोडला आणि त्याने 104 धावांची खेळी केली.

कोशिश करनेवालोंकी हार नही होती ही उक्ती रोहितला यंदाच्या वर्ल्डकपमधे चपखल लागू ठरते आहे. खेळपट्टीवर नूर ओळखून, मैदानाचा आकार समजून घेत,  संघाची गरज काय हे उमगून रोहित खेळतो आहे.

शिखर धवन दुखापतग्रस्त झाल्याने रोहितवरची जबाबदारी वाढली आहे. नवीन सहकारी लोकेश राहुलच्या बरोबरीने मोठ्या धावसंख्येचा पाया रचण्याचं काम रोहित नेटाने करतो आहे. श्रीलंकेविरुध्दच्या मॅचनंतर टीम इंडियासमोर सेमी फायनलचं आव्हान असणार आहे.

जीवदानांवर विसंबून न राहता निखळ, खणखणीत खेळी करण्यासाठी रोहित आतूर आहे.

वनडेत तीन द्विशतकं नावावर असणाऱ्या या हिटमॅनला स्वबळावर संघाला वर्ल्डकप जिंकून देण्याची ताकद आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


जीवन सिंह यांच्याकडे शेकडो एकर जमीन होती मात्र आता ते दोन खोल्यांच्या घरात राहतात.

जीवन सिंह यांच्यापैकीच एक. मुजफ्फराबाद शहरात नदीच्या जवळ त्यांची आठ एकरापेक्षा जास्त शेतजमीन होती. याशिवाय शहराच्या आग्नेयाला तर आणखी मोठी शेतजमीन होती. त्या ठिकाणी नासपती, सफरचंद, गहू आणि मक्याची शेती करत होते. जीवन यांची अनेक दुकानंही होती.

पण आज जीवन सिंहांचा नातू तुटपुंज्या जमिनीवर शेती करतात तेही मजूर म्हणून.

जीवन सिंह ज्या जमिनीच्या तुकड्यासाठी झगडत आहेत तो तुकडा कायदेशीर लढाईत अडकला आहे. 1947 पासून ही कायदेशीर लढाई सुरूच आहे.

ब्रिटिशप्रशासित भारताच्या राजकीय फाळणीनंतर उफाळलेल्या धार्मिक हिंसाचारात दहा लाखांहून अधिक नागरिकांचा जीव गेला होता. सव्वा कोटीहून अधिक लोकांना स्वत:चं घरदार सोडावं लागलं होतं.

पाकिस्तानात राहात असलेले हिंदू आणि शीख भारतात रवाना झाले. या सगळ्यांच्या मागे राहिलेल्या जमिनींना 'खाली जमीन' म्हणून घोषित करण्यात आलं. भारतातून पाकिस्तानात गेलेल्या मुसलमानांच्या जमिनीसंदर्भात भारतानेही हेच केलं.

फाळणीनंतर अनेक वर्षांनंतरही या नागरिकांच्या समस्या कमी झालेल्या नाहीत.

बिगरमुस्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

लीम लोकसंख्या

फाळणीच्या वेळी काश्मीरमधल्या ज्या लोकांनी घरदार सोडलं त्यांच्यापैकी अनेकांनी ना भारत निवडला ना पाकिस्तान. ते केवळ भारत आणि पाकिस्तानच्या नियंत्रणात असलेल्या काश्मीर प्रांतात राहून शरणार्थी शिबिरांमध्ये भरती झाले.

पाकिस्तान नियंत्रित काश्मीरमधील काही हिंदूंनी तिथेच राहण्याचा निर्णय घेतला आणि त्यांनी इस्लाम धर्मही स्वीकारला. पण 70 वर्षांनंतरही पाकिस्तानात राहणाऱ्या मूळच्या काश्मिरी हिंदूंना त्यांची जमीन मिळालेली नाही.

लालफितीत अडकलेल्या न्यायालयीन लढाईनंतर जीवन सिंह यांच्या पदरी न्यायालयाच्या एका निर्णयाची प्रत आहे. त्यानुसार जीवन सिंह यांचा एक एकरापेक्षा अधिक जमिनीवर हक्क आहे.

1947 मध्ये पाकिस्तानच्या वायव्य प्रदेशात पश्तो आदिवासींनी काश्मीरला भारतापासून विलग होण्यासाठी हल्ला केला होता. त्यावेळी त्यांचं लक्ष्य मुस्लिमेतर नागरिक होते. या हल्ल्यांमध्ये अनेक हिंदू आणि शीख लोकांनी जीव गमावला होता.

पाकिस्तान प्रशासित काश्मीरातील लोकांच्या जमिनी लोकांमध्ये वितरीत करण्यात आल्या.

जे जिवंत राहिले, त्यांना पाकिस्तान सरकारने 'सिटीझन एक्सचेंज' योजनेअंतर्गत भारतात पाठवलं. त्यानंतर या लोकांच्या जवळपास दोन लाख एकरवर पसरलेल्या जमिनीला पाकिस्तान प्रशासित काश्मीर घोषित करण्यात आलं.

गरजू लोकांमध्ये या जमिनीचं वाटप करावं, असा आदेशही काढण्यात आला.

आदिवासी हल्लेखोर

21 ऑक्टोबर 1947च्या सकाळी पश्तो आदिवासींच्या हल्ल्याची बातमी पसरली तेव्हा जीवन सिंह यांच्यासमोर एकच पर्याय होता - आपल्या पत्नी आणि तीन मुलांना वाचवण्यासाठी गुरुद्वारात लपून बसायचं.

40 वर्षांच्या मुनीर शेख (जीवन सिंह यांचे नातू) यांनी याबाबत आपल्या वडिलांकडून अनेकदा ऐकलं आहे. कुटुंबाला गुरुद्वारात सुरक्षित पोहोचवल्यानंतर आजोबा गावातल्या इतर लोकांचा जीव वाचवण्यासाठी बाहेर पडल्याची आठवण त्यांचे वडील सांगतात.

मात्र त्याक्षणानंतर जीवन सिंह कधीच परतले नाहीत. आदिवासी हल्लेखोर श्रीनगरच्या दिशेने निघाल्यानंतर जीवन सिंह यांच्या पत्नी बसंत कौर आपल्या पतीला शोधण्यासाठी निघाल्या.

उदध्वस्त घरात प्रेतांचा खच पडल्याचं अंगावर काटा आणणारं दृश्य बसंत यांनी पाहिलं. आपल्या पत्नीची हत्या झाली असावी, हे मानून बसंत कौर मुजफ्फराबादपासून 18 किलोमीटरवर अंतरावर असलेल्या परसोनचा गावात पोहोचल्या. पुढे त्या तिथेच स्थायिक झाल्या.

त्यांच्यासाठी मुलं सुरक्षित असणं...


जीसी मुर्मू

राजीव महर्षी हे 7 ऑगस्टला निवृत्त झाले त्यांच्या जागी गिरीश चंद्र मुर्मू यांची नियुक्ती करण्यात आली आहे. सरकारी खात्यांचे ऑडिट करण्याची जबाबदारी कॅगवर असते. यापूर्वी कॅगच्या अहवालांनी देशात राजकीय वादळ उठल्याचं आपण पाहिलं आहे.

माजी केंद्रीय मंत्री मनोज सिन्हा यांची जम्मू-काश्मीरचे नायब राज्यपाल म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. मनोज सिन्हा यांना जीसी मुर्मू यांच्या जागी जम्मू काश्मीरचे उपराज्यपाल म्हणून नियुक्त करण्यात आलंय.

बुधवारी (5 ऑगस्ट) अचानक मुर्मू यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला होता. जम्मू-काश्मीरला विशेष राज्याचा दर्जा देणारं कलम 370 रद्द करण्यात आलं, या घटनेला 5 ऑगस्टला एक वर्ष पूर्ण झालं. मुर्मू यांनी नेमका याच दिवशी राजीनामा दिला आहे.

मनोज सिन्हा मोदी सरकारच्या पहिल्या कार्यकाळात रेल्वे राज्यमंत्री होते. मात्र 2019 च्या लोकसभा निवडणुकीत ते पराभूत झाले. गाझीपूरमधून ते निवडणूक लढवत होते.

कोण आहेत जी. सी. मुर्मू?

साठ वर्षीय माजी आयएएस अधिकारी गिरीश चंद्र मुर्मू यांना गेल्या वर्षी 29 ऑक्टोबरला जम्मू-काश्मिरचे नायब राज्यपाल म्हणून नियुक्त करण्यात आलं.

गु... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

जरात केडरचे अधिकारी असलेले मुर्मू नरेंद्र मोदी गुजरातचे मुख्यमंत्री असताना राज्याचे मुख्य सचिव होते.

गेल्या वर्षी 5 ऑगस्टला संसदेनं जम्मू काश्मिरला विशेष दर्जा देणारं कलम 370 रद्द केलं आणि त्याला केंद्रशासित प्रदेश बनवलं.

लडाखलाही वेगळं करून केंद्रशासित प्रदेशाचा दर्जा दिला.

31 ऑक्टोबरपासून जम्मू-काश्मीर आणि लडाख अधिकृतरित्या केंद्र शासित प्रदेश बनले. त्यानंतर दोन्ही ठिकाणी नायब राज्यपालांची नियुक्ती करण्यात आली.

राधाकृष्ण माथुर यांना लडाखचं नायब राज्यपाल बनवण्यात आलं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


जुनागड

जुनागडचं भारतात विलीनीकरण 15 ऑगस्ट 1947 रोजी नव्हे, तर 9 नोव्हेंबर 1947 रोजी झालं होतं. त्यामुळे जुनागडचा स्वातंत्र्य दिन 9 नोव्हेंबरला साजरा केला जातो.

भारत आणि पाकिस्तानच्या फाळणीनंतरही प्रलंबित राहिलेल्या जुनागडच्या स्वातंत्र्यासाठी हंगामी सरकारची स्थापना करण्यात आली होती. हंगामी सरकारच्या लढ्यानंतर जुनागड भारताचा भाग बनला.

पाकिस्ताननं नुकतेच जाहीर केलेल्या राजकीय नकाशात जुनागड आणि मनावदरला पाकिस्तानच्या हद्दीत दाखवलंय.

जुनागड आपल्या हद्दीत दाखवण्याचे पाकिस्तानचे निरर्थक प्रयत्न असल्याची प्रतिक्रिया भारतीय परराष्ट्र मंत्रालयानं दिली.

भारत आणि पाकिस्तानच्या इतिहासाची ज्या ज्या वेळी चर्चा होते, त्यावेळी जुनागडच्या स्वातंत्र्यलढ्याची चर्चाही होतेच. जेव्हा भारत स्वतंत्र झाला आणि संस्थानं भारतात विलीन झाली, तेव्हाही जुनागडमध्ये नवाब महाबत खान तिसरे यांची सत्ता होती.

15 ऑगस्ट 1947 साली ज्यावेळी भारत 'स्वातंत्र्य' साजरा करत होता, त्यावेळी जुनागडमधील लोक मोठ्या गोंधळात होते. कारण त्याच दिवशी जुनागड पाकिस्तानात विलीन करण्याचा निर्णय घेण्यात आला होता.

भारत स्वतंत्र झाला, त्यावेळ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी इंग्रजांनी भारतीय स्वातंत्र्य अधिनियम लागू केला होता. या अधिनियमानुसार लॅप्स ऑफ पॅरामाऊन्सीचा पर्याय देण्यात आला होता. म्हणजेच, इथला राजा संस्थान भारत किंवा पाकिस्तानला जोडू शकतो किंवा स्वतंत्र राष्ट्राची घोषणा करू शकतो.

लॅप्स ऑफ पॅरामाऊन्सीन्वये नवाब महाबत खान यांनी पाकिस्तानसोबत जाण्याची घोषणा केली.

जुनागडला पाकिस्तानात विलीन करण्यात मुख्य भूमिका बजावली ती जुनागडचे दिवाण शाहनवाज भुट्टो यांनी. जुनागडला पाकिस्तानात विलीन करण्याबाबत त्यांनीच सुचवलं होतं.

इतिहासकार आणि महात्मा गांधीजींचे नातू राजमोहन गांधी यांच्या मते, जुनागड पाकिस्तानात विलीन होण्यामागे मोहम्मद अली जिना होते.

राजमोहन गांधी यांनी 'पटेल : अ लाईफ' या पुस्तकात जुनागडच्या स्वातंत्र्य लढ्याविषयी लिहिलंय.

"जुनागडमध्ये तेव्हा सात लाख लोक राहायचे. त्यातील 80 टक्के लोक हिंदू होते. जुनागडचे नवाब ज्यावेळी युरोपात होते, त्यावेळी राजवाड्यात काही मतभेद सुरू झाले होते. 1947 च्या मे महिन्यात सिंधचे मुस्लीम लीगचे नेते शाहनवाज भुट्टो जुनागडचे दिवान बनले. भुट्टो आणि जिना हे निकटवर्तीय होते.

स्वत:च्या द्विराष्ट्रवादाच्या सिद्धांताला तिलांजली देत हिंदू बहुमत असणारं राज्य स्वीकारण्यास जिना तयार झाले होते. जिना यांच्या सल्ल्यानुसार, भुट्टो यांनी 15 ऑगस्ट 1947 पर्यंत काहीच केलं नाही. मात्र, ज्या दिवशी पाकिस्तानची निर्मिती झाली, त्याच दिवशी जुनागडने पाकिस्तानसोबत जाण्याचा निर्णय घोषित केला," असं राजमोहन गांधी यांनी त्यांच्या पुस्तकात लिहिलंय.

जुनागडला पाकिस्तानात विलीन करताना, संस्थानातील जनतेचं मत घेतल्याची कुठेच नोंद सापडत नाही.

काठियावाडच्या नेत्यांचा सल्लाही भुट्टोंनी जुमानला नाही

सौराष्ट्र विद्यापीठातील इतिहास विभागाचे सेवानिवृत्त प्राध्यापक आणि सौराष्ट्र कच्छ इतिहास परिषदेचे प्रमुख राहिलेले एस. व्ही. जानी यांनी 'जुनागड ना नवाबी शासननो अंत' (जुनागडमधील नवाबांच्या शासकांचा अंत) हे पुस्तक लिहिलंय.

त्यात जानी सांगतात, "13 ऑगस्टला भुट्टो यांनी जुनागडमधील काही महत्त्वाच्या व्यापाऱ्यांना एकत्र केलं. या व्यापाऱ्यांमध्ये दया शंकर दवे नावाचे गृहस्थही होते. याच दवेंनी म्हटलं होतं की, जुनागडला भारतासोबत जोडलं पाहिजे. त्याशिवाय, काठियावाड राजकीय परिषदेचे उच्छरंगराय ढेबर यांनीही भुट्टो यांना समजावण्याचा प्रयत्न केला होता. मात्र, सर्व प्रयत्न अयशस्वी ठरले आणि 15...


जुनी प्रस्थापित समीकरणं मोडून महाराष्ट्राच्या पटलावर नवी गणितं लिहिली जाताहेत. महाराष्ट्रासाठी ही निवडणूक नवा राजकीय प्रवाह निर्माण करणारी ठरते आहे.

या निवडणुकीतली सर्वांत लक्षणीय घटना म्हणजे कित्येक पिढ्यांपासून कॉंग्रेसच्या विचारधारेशी वा तिच्यातूनच निर्माण झालेल्या शरद पवारांच्या राष्ट्रवादीशी जोडली गेलेली आणि सहकाराच्या आगमनापासून त्याच्या आधारानं राज्याच्या वेगवेगळ्या भागात रूजलेली मराठा राजकीय घराणी, आता या विचारधारेशी फारकत घेते आहेत.

त्यातून बाहेर पडते आहेत. त्यातले बहुतांश बंडखोर हे आतापर्यंत राजकीयदृष्ट्या शत्रू राहिलेल्या भाजपात प्रवेश करताहेत.

अहमदनगरचे विखे पाटील यांची नवी पिढी कॉंग्रेसमधून, अकलूजच्या मोहिते पाटील यांची नवी पिढी राष्ट्रवादी कॉंग्रेसमधून भाजपात प्रवेश करती झाली आहे.

ज्या सांगलीच्या वसंतदादा पाटीलांनी महाराष्ट्रातल्या कॉंग्रेसचा गाडा अनेक वर्षं हाकला त्यांची नवी पिढी कॉंग्रेसशी बंड पुकारती झाली आहे. साताऱ्याचे कॉंग्रेसचे जिल्हाध्यक्ष राहिलेले आणि शेती-सहकार उद्योगात असलेले रणजितसिंह निंबाळकर भाजपात दाखल झाले आहेत.

हे मोठ्या नावांचे ताजे दाखले, पण २०१४ ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

पासूनच ही उदाहरणं स्थानिक पातळीवर पहायला मिळाली. स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांच्या काळात सहकारी चळवळीतून तयार झालेलं, मूळच्या कॉंग्रेसच्या विचारधारेचं नेतृत्च भाजपाकडे मोठ्या प्रमाणात आलं आहे.

स्वातंत्र्यानंतर यशवतंराव चव्हाणांकडे महाराष्ट्राचं नेतृत्व आलं आणि त्यांनी सहकार महाराष्ट्रात रूजवला.

त्या सहकाराच्या वाढीसोबत साखर कारखाने, सहकारी बँका, दूध उत्पादक संघ असं जाळं विस्तारत गेलं आणि त्याच्याच आधारे स्थानिक पातळीवर बहुतांशानं मराठा नेतृत्व मोठं होत गेलं.

ही राजकीय मराठा घराणी आणि त्यांच्या पिढ्या मूळच्या या कॉंग्रेसच्या विचारधारेशी प्रामाणिक राहिली. त्याच विचारधारेतूनच नंतर वेगळ्या झालेल्या शरद पवारांच्या 'राष्ट्रवादी कॉंग्रेस'सोबत राहिली.

मराठा राजकारणाची ही कुठली समीकरणं?

पण मग आता ही मातब्बर घराणी त्या विचारधारेपासून लांब का जाताहेत? त्यांची नवी पिढी बंड का करते आहे? हा सहकाराच्या कालबाह्य होत चाललेल्या अर्थकारणाचा परिणाम आहे की काही नवी जातीय समीकरणं महाराष्ट्राच्या राजकारणात तयार होताहेत?

"हे निश्चितच लक्षणीय आहे आणि ही घराणी बाहेर का जाताहेत याची काही महत्वाची कारणं आहेत," कोल्हापूरच्या शिवाजी विद्यापीठात राज्यशास्त्राचे प्राध्यापक असणारे प्रा. प्रकाश पवार सांगतात.

"एक असं आहे की या लोकांकडे मतदार असा हक्काचा नाही आणि हे लोक स्वत: कधी संघटन करायला घरातून बाहेर पडले नव्हते. गेल्या १०-१५ वर्षांपासून सुरू असलेली ही प्रक्रिया आहे. ही घराणी आता एकटी-एकटी पडली आहेत. वसंतदादांच्या नातवांनी कितीही बंडखोरी वगैरे करू असं म्हटलं तरीही तटस्थपणे निरिक्षण केलं तर हजार सुद्धा लोक त्यांच्या पाठीशी नाहीत.

विजयसिंह मोहिते पाटलांच्या मुलानं बंडखोरी केली खरी, पण जर तक्ता तयार केला की २०१४ पासून किती लोकांमध्ये तो मिसळला आणि विखेनांही हा प्रश्न विचारला तर  गेल्या पाच वर्षांत कॉंग्रेससाठी काय काम केलं, तर उत्तर मिळत नाही. त्यामुळे हे लोकांपासून तुटलेले नेते आहेत.

त्यामुळे आता यांना पुन्हा निवडून जर यायचं असेल तर लोक कुणासोबत आहेत हे पाहिलं पाहिजे. तर लोक भाजपासोबत आहेत. म्हणून हे भाजपच्या गरूडावर स्वार झालेले लोक आहेत," पवार सांगतात.

सुहास पळशीकर गेली अनेक वर्षं महाराष्ट्राचं राजकारण जवळून बघताहेत. त्यांनाही हा प्रवाह लक्षणीय वाटतो, पण ही प्रक्रीया १९९५ मध्येच सुरु झाल्याचं ते सांगतात.

"प्रवाह...


जुन्या सोव्हियत संघराज्यातला हा सगळ्यांत लांबचा प्रदेश आहे. या भागात पर्यटक अगदी क्वचितच दिसतात. अझरबैजान देश आणि त्याचं हे नखचिवन राज्य या दोन्हीच्या मध्ये 80-130 किलोमीटरचा आर्मेनियाचा पट्टा आहे जो या राज्याला आपल्या देशापासून अलग करतो.

हा जगातला सगळ्यांत मोठा भूवेष्टीत प्रदेश आहे आणि इथली लोकसंख्या आहे अंदाजे साडेचार लाख.

या प्रदेशाचं क्षेत्रफळ बालीइतकं आहे. इथे जुन्या सोव्हिएत काळातल्या इमारती आहेत. सोन्याने मढवलेल्या घुमटांच्या मशिदी आहेत आणि लोखंडाचा गंज असतो ना, तशा लालसर रंगाचे डोंगर आहेत. डोंगरावर बनवलेल्या एका मध्ययुगीन किल्ल्याला लोनली प्लॅनेटने 'युरेशियाचं माचूपिचू' असं म्हटलं होतं. नखचिवनमध्ये प्रेषित नोहा यांना दफन केलेलं आहे.

स्वच्छ राजधानी

नखचिवनची राजधानी अतिशय स्वच्छ आहे. इथे दर आठवड्याला सरकारी कर्मचारी झाडं लावतात आणि सफाई करतात.

सोव्हिएत युनियनचे तुकडे झाले तेव्हा सगळ्यात आधी इथे स्वातंत्र्याची घोषणा केली होती. पंधरा दिवसांनी या देश अझरबैजानमध्ये समाविष्ट झाला. अझरबैजानची राजधानी बाकूइथून विमानाने नखचिवन सिटीमध्ये पोहोचेपर्यंत मला याविषयी काहीही माहिती नव्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हतं.

बाहेरील जगासाठी अनोळखी दुनिया

नखचिवनची सीमा नाटोचा सदस्य देश तुर्कस्थानला लागून आहे. हा देश इराणलाही लागून आहे त्यामुळे हा प्रदेश सोव्हिएत संघाचा भाग असूनही सोव्हिएत संघाच्या नागरिकांना इथे पोहचणं सहजासहजी शक्य नव्हतं.

सोव्हिएत संघातून बाहेर पडून 30 वर्षांनीही रशियन भाषा बोलणारे काय किंवा इतर देशांमधले नागरिक काय, सगळ्यांसाठी ही एक अनोळखी जागा आहे.

अझरबैजानचा व्हीसा असेल तर कोणीही व्यक्ती इथे पोहचू शकते. तशी पर्यटकांसाठी ही जागा सुरक्षित आहे पण तरीही परदेशी व्यक्ती दिसल्या की इथले अधिकारी सतर्क होतात. मी आलो तेव्हा विमानतळावर अधिकाऱ्यांकडे बोट दाखवून सांगितलं, "ते कदाचित तुझ्याचविषयी बोलत आहेत."

नखचिवनच्या स्वच्छ विमानतळावरून बाहेर आल्यानंतर मी टॅक्सी पकडली आणि इथलं दुसरं मोठं शहर असणाऱ्या ऑडुबर्डच्या दिशेने निघालो.

चकचकीत मर्सिडीज चालवणारे मिर्झा इब्राहिमोव गाईडचं कामही करतात. शहरातल्या आरशासारख्या लख्ख रस्त्यांवरून जाताना त्यांनी म्हटलं की, "तुम्हाला इथे कचऱ्याचा लवलेशही दिसणार नाही."

रस्त्यातल्या एका अष्टकोनी मिनाराने माझं लक्ष वेधलं. इस्लामिक शैलीत बनलेल्या या मिनारावर संगमरवरी टाईल्स लावल्या आहेत. इब्राहिमोवने सांगितलं की स्थानिक लोकांच्या मनात या जागेचं विशेष स्थान आहे. याला नोहाचा मकबरा म्हणतात आणि स्थानिक लोकांची श्रद्धा आहे की प्रेषित नोहा यांना या जागी दफन केलं आहे. ही जागा त्या पाच जागांपैकी एक आहे जिथे प्रेषित नोहा यांचं दफन झालंय असं समजतात.

काही तज्ज्ञांच्या मते नखचिवन हा शब्द दोन अर्मेनियन शब्दांपासून तयार झाला आहे, ज्यांचा अर्थ होतो 'वंशजांची जागा'.

स्थानिक कथा

काहींच्या मते नखचिवन हा शब्द जुन्या फारसीच्या दोन शब्दांपासून बनला आहे, नख (नोहा) आणि चिवन (स्थान) ज्याचा अर्थ होतो 'नोहा यांचं ठिकाण'.

इथल्या लोककथांनुसार जेव्हा जग बुडवणाऱ्या प्रलयाचं पाणी ओसरलं तेव्हा नोहा यांनी आपली नाव इथल्या इलेंडाग पर्वतावर थांबवली. त्यांच्या खूणा अजूनही पर्वताच्या शिखरावर दिसतात. नखचिवनचे अनेक लोक तुम्हाला सांगतील की नोहा आणि त्यांच्या अनुयायांनी आपलं नंतरचं जीवन तिथेच व्यतीत केलं आणि नखचिवनचे लोक त्यांचेच वंशज आहेत.

गेल्या 7500 वर्षांत इथल्या लोकांवर पर्शियन, ऑटोमन आणि रशियन साम्राज्यांनी राज्य केलेलं आहे.

आर्मेनियाशी युद्ध

1988 मध्ये सोव्हिएत संघाची ताकद कमी होत होती तेव्हा...


जुलै महिन्यातही वाढवल्या गेलेल्या लॉकडाऊन बद्दल महाविकास आघाडी सरकारमध्ये मतभेद आहेत अशा आशयाच्या बातम्या गेल्या काही दिवसांत आल्या आहेत. तसा कोणताही विसंवाद नाही असा दावा करतांना केंद्र सरकारच्या धोरणांत स्पष्टता नसल्यानं हे चित्रं निर्माण होत आहे असं चव्हाण यांनी म्हटलं आहे.

"निर्णयप्रक्रियेमध्ये नवीन कायदा आहे जिथे अधिका-यांना खूप अधिकार दिलेले आहेत. राजकीय लोकांना कित्येकदा वाटतं की आम्हाला विचारलं नाही. अशा काही तक्रारी आहेत. पण हे सगळंच नवीन आहे. कोरोना आहे, तीन पक्षांचं नवीन सरकार आहे आणि एन. डी. एम. ए. च्या कायद्यामुळे सरकारी अधिका-यांना विशेष अधिकार दिले गेले आहेत. त्यामुळे मागच्या कोणत्याही राजवटीशी सध्याच्या सरकारशी आणि परिस्थितीशी थेट तुलना करता येणार नाही," असं पृथ्वीराज चव्हाण म्हणाले.

पृथ्वीराज चव्हाण

कोरोनाच्या या काळात कॉंग्रेसचं 'महाविकास आघाडी' सरकारमधलं नाराजीनाट्यही चर्चेत राहिलं. या सरकारमध्ये कॉंग्रेसला दुय्यम स्थान दिलं जातं अशा तक्रारी वरिष्ठ मंत्र्यांनीच केल्या.  त्यावर बोलतांना चव्हाण म्हणाले, "आमचा पक्ष सगळ्यांत या सरकारमध्ये आकड्यांनी कमी आहे.

आम्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हाला कायम पहिल्या क्रमांकाचा पक्ष असण्याची सवय लागली आहे.  त्यामुळे आम्हाला दुय्यम स्थान किंवा छोटा भाऊ म्हणणं अशी खदखद आहे. त्यामुळे आम्हाला विचारलं का नाही, भेटलं का नाही असं होतं आहे. अशा गोष्टी होताहेत पण त्या सोडवल्याही जाताहेत. यामधे यावर चर्चा झाली, बैठका झाल्या. त्यातून परिस्थिती सुधारण्याची आशा निर्माण झाली आहे."

कोरोना व्हायरसचा सर्वाधिक फटका बसलेल्या देशांतील आकडेवारी-

2017 सालीच भाजपा आणि राष्ट्रवादी एकत्र येऊन सरकार स्थापन करण्याची शक्यता निर्माण झाली होती असा गौप्यस्फोट विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फणडवीस यांनी नुकताच एका मुलाखतीत केला होता. भाजपा आणि राष्ट्रवादीच्या या जवळीकीची कॉंग्रेसला चिंता नाही असं चव्हाण म्हणाले आहेत.

"देवेंद फडणवीसांनी जे वक्तव्य केलं ते खरं होतं की खोटं हे ते फडणवीस स्वत: सांगू शकतील किंवा राष्ट्रवादी कॉंग्रेस सांगू शकेल ज्यांच्यासोबत त्यांच्या तथाकथित बैठका झाल्या. आम्हाला यातलं काही माहित नाही. पण तोडफोड करुन राजकीय समीकरणं करण्याचे प्रयत्न होत राहतात.

आताही चाललेले आहेत. भाजपा पाहतं आहे की कोणी गळाला लागतो आहे का मासा. त्यांना कर्नाटक, मध्यप्रदेशपासून ती सवय लागलेली आहे. काही करा आणि विरोधी पक्षाला संपवून टाका हा 'अमित शाह' पॅटर्न भाजपानं आणलेला आहे. पण 2017 मध्ये केवळ शिवसेनेला धडा शिकवण्यासाठी त्यांनी हा प्रयत्न केला होता.  ते किती खरं किती खोटं हे फडणवीसच सांगू शकतील," चव्हाण म्हणाले.

चीनच्या मुद्द्यावर नरेंद्र मोदींवर सातत्यानं टीका करणा-या राहुल गांधी यांना राष्ट्रवादी कॉंग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार यांनी 1962 सालच्या चीनच्या युद्धात गमावलेल्या भूभागाची आठवण करुन दिली.

कॉंग्रेससाठी राजकीयदृष्ट्या अडचणीच्या या वक्तव्यावर बोलतांना पृथ्वीराज चव्हाण यांनी कोणाला आवडलं न आवडलं तरी आम्हाला केंद्र सरकारला प्रश्न विचारावेच लागतील असं म्हटलं आहे.

"कॉंग्रेस हा देशातला सर्वांत मोठा विरोधी पक्ष आहे. त्यामुळे लोकशाहीमध्ये सरकारला प्रश्न विचारण्याचा आमचा मूलभूत अधिकार आहे. तो आम्ही पार पाडणारंच. त्या प्रश्नांची उत्तरं देणं ही सरकारची जबाबदारी आहे.  त्याच्याबद्दल कोणाला आवडेल न आवडेल म्हणून गप्प बसून चालणार नाही.  आणि वर्तमान प्रश्नांची उत्तरं ही भूतकाळातून मिळणार नाहीत.  इतिहासाचे संदर्भ असतात, पण मग फक्त 1962 च का? त्याच्या अगोदरही गेलं...


जुलैमध्ये सुटीवर असतानाच ती त्यांना भेटून आली होती. आणि आता ते सगळे कसे आहेत हे जाणून घेण्यासाठी ती अस्वस्थ आहे.

"किती भयानक काळ आहे आहे हा," काळ्या रेघांवर नीट हस्ताक्षरांत ती लिहिते.

"पहाट होण्याआधी काळामिट्ट अंधार असतो आणि अजून पहाट झालेली नाही."

पत्राच्या शेवटी नाव लिहिण्यापूर्वी ती लिहिते "अतिशय व्यथित असणारी"

तिच्या या दुःखाचं कारण उघड आहे.

'ब्लॅक होल'

पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी काश्मीरचा विशेष दर्जा काढून घेतल्यानंतर काश्मिर खोऱ्यामध्ये 5 ऑगस्टपासून सारंकाही बंद आहे. सुमारे 1 कोटी लोक काश्मीर खोऱ्यात राहतात.

लँडलाईन फोन्स, मोबाईल्स आणि इंटरनेट अशा दळणवळणाच्या सर्व साधनांवरही बंदी आल्याने सगळाच संपर्क तुटला आणि स्थानिकांच्या अडचणीत वाढ झाली.

या सगळ्या संपर्क यंत्रणा अजूनही बंद आहेत.

दिल्लीमध्ये आलेल्या काश्मिरमधल्या एका मुक्त पत्रकाराची फेसबुक पोस्ट पाहिल्यानंतर या महिलेने आपला निरोप पोहोचवण्यासाठी पत्र लिहिलं.

इंटरनेट वापरण्यासाठी आणि काही वृत्तसंस्थांसोबत बातम्यांविषयी चर्चा करण्यासाठी 27 वर्षांचे विकार सायेद दिल्लीमध्ये आले होते.

सहज सुचलं म्हणून त्यांनी फेसबुकवर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

मेसेज पोस्ट केला. काश्मीरमधल्या त्यांच्या जिल्ह्यातल्या लोकांनी त्यांच्या कुटुंबासाठीचे संदेश पत्त्यासह आपल्याला इनबॉक्समध्ये पाठवावेत असं त्यांनी लिहिलं. 'प्रत्येक पत्त्यावर हे निरोप पोहोचवण्याचा मी माझ्यापरीने पूर्ण प्रयत्न करीन' असंही त्यांनी लिहिलं.

सायेद दोन दिवसांनी श्रीनगरला परतले तेव्हा त्यांच्या मार्फत जगभरातल्या 17 लोकांनी पाठवलेले संदेश होते. दक्षिण काश्मिरमधल्या तीन जिल्ह्यांमध्ये राहणाऱ्या कुटुंब आणि मित्रमंडळींकरता हे निरोप होते. मुस्लीम बहुल काश्मीर खोऱ्यांतल्या सर्वांत तणावग्रस्त भागांमध्ये हे जिल्हे येतात.

अनेकांनी डिजिटल संदेश पाठवले होते. इतरांनी कागदावर लिहून काढून त्याचे फोटो काढून पाठवले.

ही दिल्लीस्थित महिला त्यांच्यापैकीच एक. ती काश्मिरी नाही. काश्मीरमध्ये कोणाशीही संपर्क होत नसल्याने आलेलं दडपण तिच्या पत्रातून स्पष्ट होतं. 'काश्मीरमधले फोन नंबर पुन्हा पुन्हा दाबून बोटं सुन्न झाली आहेत', 'मी रात्री घाबरून उठते आणि मेसेज चेक करते. काही नंबर डायल करून पाहते, काश्मीरमध्ये घालवलेल्या सुटीचे फोटो पुन्हा पुन्हा पाहते' असं तिने तिच्या पत्रात लिहिलंय.

काश्मीरमध्ये पोचल्यानंतर सायेदनं फिरत्या दूताचं काम केलं. शटर्स बंद करून बसलेल्या नगरांमध्ये आणि गावांमध्ये निरोप पोहोचण्यासाठी ते श्रीनगरच्या बाहेर पडले. रेंज नसलेल्या त्यांच्या मोबाईमध्ये अनेक मौल्यवान संदेश होते.

"मी लोकांची घरं शोधून काढली, त्यांचं दार ठोठावलं आणि त्यांना माझ्या फोनवरचा संदेश दाखवला. बहुतेक सगळ्या चांगल्या बातम्या होत्या."

काही भावनिक क्षणही होते. चंदीगडमध्ये राहणाऱ्या एका कॉलेज तरुणाने आपण परीक्षेत दुसरा क्रमांक आल्याचा निरोप त्याच्या आई-वडिलांना पाठवला होता. "त्याच्या आईने मला मिठी मारून रडायला सुरुवात केली," सायेद सांगतात.

"तू ही माझ्या मुलासारखा आहेस," त्या महिलेने सायेद यांना सांगितलं.

संपर्कासाठीची सगळी साधनं बंद झाल्याने जुन्या सवयींना उजाळा मिळतोय. काश्मीरमध्ये आता लोक पुन्हा पत्रं लिहायली लागली आहेत.

प्रेमाची अशीही पत्र

26 वर्षांच्या इरफान अहमदचं श्रीनगरमध्ये त्याच्याच गल्लीत राहणाऱ्या विद्यापीठात शिकणाऱ्या मुलीवर प्रेम आहे. एकमेकांच्या संपर्कात राहण्यासाठी आणि कधी भेटायचं हे ठरवण्यासाठी त्यांनी आता पत्र लिहून कागदाचे बोळे करून एकमेकांच्या घरात फेकायला सुरुवात केलीय. चुरगळलेल्या या कागदांमध्ये प्रेम,...


जून 2020 मध्ये गलवान खोऱ्यात भारतीय आणि चिनी सैनिकांदरम्यान हिंसक झटापट झाली होती. त्यानंतर चारच महिन्यात मुंबईतला वीजपुरवठा ठप्प झाला होता.

महापारेषणच्या 400 KVच्या कळवा-पडघा GIS केंद्रात सर्किट-1ची देखभाल-दुरुस्ती सुरू होती. यावेळी सर्व भार सर्किट-2 वर होता. मात्र सर्किट-2 मध्ये अचानक तांत्रिक बिघाड झाल्याने मुंबई आणि ठाण्यातील बहुतांश भागांमध्ये वीज गेली होती.

कोरोना काळात वीजपुरवठा बंद झाल्यामुळे हॉस्पिटल्सवर प्रचंड ताण आला होता. लोकल ट्रेनही बंद पडल्या होत्या.

मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे आणि ऊर्जामंत्री डॉ. नितीन राऊत यांनी या घटनेच्या चौकशीचेही आदेश दिले होते.

आता न्यूयॉर्क टाइम्सनं दिलेल्या बातमीनुसार ही घटना चीनकडून नियोजित केल्या गेलेल्या एका सायबर हल्ल्याचा भाग होती. भारतातील पॉवर ग्रिड ठप्प करणं हा या हल्ल्यामागचा उद्देश होता. गलवानमध्ये भारताकडून अधिक तीव्र हालचाल झाली तर संपूर्ण देशात पॉवर कट घडवून आणण्याचीही चीनची योजना होती.

अमेरिकन सायबर फर्म रेकॉर्डेड फ्युचरनं चिनी सायबर हल्ल्याचा खुलासा केला आहे. अर्थात, चीनचे बहुतांश मालवेअर सक्रीय झालेच नसल्याचंही रेकॉर्डेड फ्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ुचरच्या अभ्यासातून समोर आलं आहे.

रेकॉर्डेड फ्युचरचे चीफ ऑपरेटिंग ऑफिसर स्टुअर्ट सोलोमन यांनी स्पष्ट केलं की चिनी कंपनी रेड इकोनं सायबर हल्ल्याच्या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा आधार घेऊन एक डझनहून अधिक पॉवर ग्रिड कंट्रोल करण्याचा प्रयत्न केला होता.

महाराष्ट्र सरकारनं न्यूयॉर्क टाइम्समधील बातमीची दखल घेतली असून गृहमंत्री अनिल देशमुख यांनी सायबर विभागाकडून त्यासंबंधीचा अहवाल मागवला आहे, असं वृत्त एएनआयनं दिलं आहे.

नेमकं काय घडलं होतं?

12 ऑक्टोबर 2020 सकाळीच मुंबई शहरातल्या बहुतेक भागातली वीज गायब झाली होती. 10 वाजून 15 मिनिटांनी वीज पुरवठा बिघाडाच्या या प्रकरणाची नोंद शहराला वीज पुरवठा करणाऱ्या बाँबे इलेक्ट्रिक सप्लाय अँड ट्रान्सपोर्ट या कंपनीने घेतली होती.

तोपर्यंत मुंबई महानगर, पश्चिम आणि मध्य उपनगरं त्याचबरोबर ठाणे, डोंबिवली, कल्याण, भिवंडी या शहरांपर्यंत वीज पुरवठा खंडित झालेला होता आणि त्याचा फटका उपनगरी रेल्वेसेवा, शहरातील अत्यावश्यक सेवा, रस्त्यांवरील सिग्नल यंत्रणेलाही बसला होता.

पुढच्या दोन तासांमध्ये वीज पुरवठा पुन्हा सुरू करण्यात महावितरणला यश आलं. पण, मुंबईसारख्या औद्योगिक राजधानीत घडलेल्या या प्रकारामुळे काही तास सगळ्याच यंत्रणेचा गोंधळ उडाला होता.

महापारेषणच्या 400 KVच्या कळवा-पडघा GIS केंद्रात सर्किट 1ची देखभाल-दुरुस्ती सुरू होती. यावेळी सर्व भार सर्किट 2 वर होता. मात्र सर्किट 2 मध्ये अचानक तांत्रिक बिघाड झाल्याने मुंबई आणि ठाण्यातील बहुतांश भागांमध्ये वीज गेली होती.

मुंबईला वीज पुरवठा कोण करतं?

मुंबई ही औद्योगिक राजधानी असल्यामुळे इथली विजेची औद्योगिक मागणीही मोठी आहे. त्यासाठीच 1873 साली मुंबईत बाँबे इलेक्ट्रिक सप्लाय अँड ट्रान्सपोर्ट या नावाने एक कंपनी स्थापन करण्यात आली.

मुंबईला अखंड विद्युत पुरवठा करणं आणि शहराअंतर्गत वाहतूक सेवा चालवणं हे तिचं मुख्य काम होतं. आताही शहरातील साडे दहा लाख घर आणि कार्यालयांना हीच कंपनी वीज पुरवठा करते.

पण, मुंबई शहर जसं विस्तारलं आणि उपनगरांची वाढ होत गेली तेव्हा विजेच्या वाढत्या मागणीसाठी सरकारी बरोबरच खाजगी कंपन्यांकडून वीज निर्मिती आणि पुरवठा वाढवण्याची गरज निर्माण झाली.

त्यातूनच 1990च्या दशकापासून मुंबई शहर आणि उपनगरांना वीज पुरवठा करण्यासाठी टाटा पॉवर, रिलायन्स या कंपन्यांशी करार करण्यात आले. यातील रिलायन्स कंपनीने आपला मुंबई शहराला करत असलेला...


जून 2020 मध्ये थेट कोकणात धडकलेलं निसर्ग आणि आता मे 2021 मध्ये कोकणच्या अगदी जवळून गेलेलं तौक्ते या दोन्ही वादळांमुळे शेतकऱ्याला पैसा मिळवून देणारी हापूस आणि काजूची हजारो झाडं उन्मळून पडली आहेत.

कोव्हिडच्या संकटात एकापाठोपाठ एक आलेल्या या दोन आपत्तींमुळे या व्यवसायातली आर्थिक घडी विस्कटली आहे. चक्रीवादळामुळे कोकणातला हापूस वाऱ्यावर कसा आला? त्याविषयीचा हा रिपोर्ट

मे महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात हंगाम संपता संपता तयार हापूस चांगला पैसा मिळवून देईल या आशेवर शेतकऱ्यानी तो झाडावरच ठेऊ दिला. पण तौक्ते चक्रीवादळ आलं आणि शेतकऱ्यांची स्वप्नं धुळीला मिळाली. 16 मे या दिवशी तौक्ते चक्रीवादळाने सिंधुदुर्ग आणि रत्नागिरीला जोरदार तडाखा दिला.

झाडावरच्या आंब्यांचा गळून खच तर पडलाच पण शेतकऱ्याचा आधार असणाऱ्या आणि हमखास उत्पन्न देणाऱ्या तीस ते चाळीस वर्षांच्या  हापूसच्या  सिनियर कलमांनीही शेतकऱ्यांच्या डोळ्यासमोर या वादळात  प्राण सोडला.

'दोन-दोन पिढ्या वाढवलेलं आंब्याचं झाड'

जगप्रसिध्द देवगड हापूस ज्या भागात तयार होतो त्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातल्या  देवगडमधील इळये गावातल्या रंजनाताई कदम ज्यावेळी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

लग्न होउन इळये गावात  आल्या त्यावेळी त्यानी स्वत: हापूसची 140 कलमं लावली.  ती जगवली, वाढवली.

 त्यातून त्यांना नियमित उत्पन्नही मिळतं. पण त्यांच्या बागेला वादळाचा तडाखा बसला. आंबा गळून पडण्यापेक्षाही दोन-दोन पिढ्या पोसणारं कलम उन्मळून पडण्याचं दु:ख जास्त आहे,  असं रंजना कदम सांगतात.

"एक चांगलं धरतं कलम असेल तर ते पन्नास पेटी हापूस देतं. चार डझनाच्या एका पेटीचे हजार रुपये जरी धरले तरी एक कलम पन्नास हजार रुपयें देतं. अशी जुनी चांगली धरती कलमंही या वादळात मोडून पडली". रंजना यांनी आपल्या आयुष्यात असं चक्रीवादळ पाहिलेलं नाही.

मे महिन्यातील तापत्या उन्हात आंबा मोठ्या प्रमाणात झाडावरुन उतरवला जातो आणि बाजारात झपाट्याने विकलाही जातो. यंदाही तसंच झालं असतं. रंजना सांगतात- बारामती, पुणे, नाशिक, सातारा इथल्या ग्राहकांकडून देवगड हापूसची थेट मागणी होती.

40 टक्के आंबा वाया गेला?

कोव्हिडच्या संकटामुळे गेल्या वर्षी आंबा विक्रीवर परिणाम झाल्यामुळे सिंधुदुर्ग आणि रत्नागिरीतल्या जिल्ह्यातल्या आंबा बागायतदारांचं नुकसान झालं होतं. त्याशिवाय गेल्या वर्षी निसर्ग चक्रीवादळामुळेही आंब्याच्या बागांचं नुकसान झालं.

यावर्षी अनेक आंबा बागायतदारांनी ऑनलाईन तसंच थेट बाजारात विक्री करणारे काही पर्याय आजमावून पाहिले. त्यातून काही हाती लागतंय ना लागतंय तोपर्यंत चक्रिवादळाने हैदोस घातला.

कोकणातल्या हापूस आंबा उद्योगाची वार्षिक उलाढाल साधारणतः पंधराशे कोटींच्या आसपास आहे. यंदाचा आंबा हंगाम उशीरा सुरू झाला होता. त्यामुळे मे महिन्यावर शेतकऱ्यांची मोठी भिस्त होती कारण चाळीस टक्के आंबा या महिन्यातच तयार होणार होता.

देवगडचे शेतकरी प्रसन्न गोगटे यांनी शेती विषयात एमएससी पदवी घेतली आहे. हापूस आंब्याचा त्यांचा पिढीजात व्यवसाय आहे. त्यांची स्वत:ची 35 हापूसची 'धरती कलमं' या वादळात त्यांच्या डोळ्यादेखत जमीनदोस्त झाली. करवतीने त्यांचे तुकडे तुकडे करुन जमीन मोकळी करण्याची वेळ त्यांच्यावर आली आहे.

आजोबांनी लावलेल्या झाडाची नुकसानभरपाई कशी देणार?

कोकणात शंभरी म्हणजे एक शतक पार केलेली झाडं आढळतात. आंब्याला बहुवर्षिक पीक म्हटलं जातं. "माझ्याकडे 10 वर्ष वयाच्या झाडापासून ते 60-70 वर्षांच्या वयाची झाडं आहेत. या झाडांची तुम्ही दोन वर्षांच्या झाडांशी तुलना करु शकत नाही.

माझ्या आजोबांनी लावलेलं झाड आता उन्मळून पडलंय, त्या जागी मी आता झाड लावलं, तर ते...


जून महिन्यात केंद्र सरकारनं कृषी क्षेत्रातील सुधारणांसंबंधित 3 अध्यादेश जारी केले होते.  यातल्या एका अध्यादेशाची महाराष्ट्रात अंमलबजावणी करण्याचे आदेश राज्याच्या पणन संचालनालयानं ऑगस्टमध्ये काढले होते.

पण, गेल्या आठवड्यात केंद्र सरकारनं यासंबंधीची विधेयक संसदेत मांडली आणि तिथं ती मंजूर करण्यात आली. राष्ट्रपतींनी या विधेयकांवर स्वाक्षरी केल्यानं या विधेयकांना कायद्याचं स्वरुप प्राप्त झालं.

त्यानंतर मात्र ही विधेयकं शेतकरीविरोधी असल्याचं सांगून विरोधी पक्षांनी या विधेयकांना विरोध केला आहे.

या विधेयकांची महाराष्ट्रात अंमलबजावणी होणार नाही, असं महाराष्ट्र काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष आणि महसूल मंत्री बाळासाहेब थोरात यांनी जाहीर केलं.

त्यानंतर महाराष्ट्र सरकारनं आता केंद्र सरकारच्या अध्यादेशाची अंमलबजावणी करण्याच्या परिपत्रकाला स्थगिती दिली आहे.

महाराष्ट्र सरकारचा नवीन निर्णय

मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांच्या अध्यक्षतेखाली 30 सप्टेंबर रोजी राज्य मंत्रिमंडळाची बैठक आयोजित करण्यात आली.

या बैठकीत केंद्र सरकारनं संमत केलेल्या कृषीविषयक कायद्यांची महाराष्ट्रात अंमलबजावणी करायची की नाही, या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

संदर्भात मंत्रिमंडळ उपसमिती स्थापन करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.

बाळासाहेब पाटील

याविषयी महाराष्ट्राचे सहकार आणि पणन मंत्री बाळासाहेब पाटील यांनी बीबीसी मराठीला सांगितलं, "केंद्र सरकारनं कृषी क्षेत्राशी निगडित तीन कायदे आणले आहेत. यातला एक कायदा (एक देश, एक बाजार) सहकार आणि पणन विभागाशी निगडित आहे. या कायद्याची अंमलबजाणी करण्यासंदर्भात परिपत्रक विभागानं काढलं होतं, त्याला तात्पुरती स्थगिती देण्यात आली आहे. केंद्र सरकारनं आणलेल्या कायद्याचा अभ्यास करण्यासाठी मंत्रिमंडळाची उपसमिती स्थापन करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. त्यानुसार कायद्यात योग्य ते बदल केले जातील."

मंत्रिमंडळाच्या उपसमितीत कोण कोण असेल आणि तिची कार्यकक्षा काय असेल, याविषयी 12 ऑक्टोबरला निर्णय घेण्यात येईल, असंही पाटील यांनी सांगितलं.

कायदा काय सांगतो?

शेती हा राज्य सरकारच्या अखत्यारितला विषय असल्यानं केंद्र सरकार कृषी क्षेत्राशी संबंधित नवीन कायदे राज्यावर लादू शकत नाही, अशीही चर्चा सध्या ऐकायला मिळत आहे. याविषयी कृषी मंत्री नरेंद्र सिंग तोमर यांनी ट्वीट करून केंद्र सरकारची भूमिका स्पष्ट केली आहे.

त्यांनी म्हटलं, "भारतीय राज्यघटनेच्या सातव्या परिशिष्टात या बाबीचा उल्लेख आहे, राष्ट्रीय हित लक्षात घेऊन केंद्र सरकार कृषी क्षेत्रात कायदे बनवून शकतं."

याविषयी अधिक जाणून घेण्याकरता आम्ही घटनातज्ज्ञ उल्हास बापट यांच्याशी संपर्क साधला.

त्यांनी सांगितलं, "राज्यघटनेच्या सातव्या परिशिष्टात केंद्र, राज्य आणि सामायिक अशा तीन सूची येतात. यात केंद्राच्या सूचीत केंद्र सरकारला कायदे करण्याचा अधिकार असतो, राज्याच्या सूचीत राज्य सरकारला तर सामायिक सूचित केंद्र तसंच राज्य सरकार दोघांनाही कायदे करण्याचा अधिकार असतो.

"शेती हा राज्याच्या अखत्यारित येणारा विषय आहे. पण, राष्ट्रीय हिताच्या दृष्टीनं केंद्र सरकार शेती क्षेत्राशी संबंधित कायदे करू शकतं. केंद्राच्या कायद्याची अंमलबजावणी करायची नसेल, तर त्यासाठी राज्य सरकारला केंद्र सरकारच्या कायद्याचा अभ्यास करून नवीन बदलांसहितचा कायदा आणावा लागतो. त्यावर राष्ट्रपतींची मंजूरी घ्यावे लागते. त्यांनी मंजूरी दिली तरच मग तसा कायदा राज्यात राबवता येतो, नाहीतर राबवता येत नाही."

कृषी विधेयक विरोधी आंदोलन

"केंद्र सरकारनं कायद्याची अंमलबजावणी करा, असे स्पष्ट निर्देश राज्याला दिले असेल, तर राज्यघटनेप्रमाणे राज्य सरकार...


जूनपासून सुरू असलेलं हे आंदोलन आता हाँगकाँगच्या एका मोठ्या विद्यापीठ प्रांगणात येऊन पेटलं आहे, जिथे पोलीस आणि शंभरहून अधिक आंदोलक विद्यार्थ्यांमध्ये धुमश्चक्री झाल्याचं वृत्त आहे.

पॉलीटेक्निक विद्यापीठात आंदोलकांनी पोलिसांवर पेट्रोल बाँब टाकले आणि धनुष्यबाणांचा वर्षाव केला. हे थांबलं नाही तर आंदोलकांना रोखण्यासाठी शस्त्रं हाती घ्यावे लागतील, असा इशारा पोलिसांनी दिला. त्यानंतर काही पांगले, मात्र काहीशे आंदोलक विद्यापीठाच्या फाटकावर अजूनही तळ ठोकून आहेत.

गेल्या अनेक महिन्यांपासून हाँगकाँगमध्ये चीनविरोधी आंदोलनाचं लोण पसरलं आहे. बऱ्यापैकी स्वायत्ता असलेला चीनचा हा भाग एका प्रत्यर्पणासाठीच्या विधेयकावरून तणावपूर्ण राहिला आहे. मुख्य भूमी चीनमधल्या शी जिनपिंग सरकारविरोधात आंदोलन करताना आंदोलक पोलिसांना लक्ष्य करत आहे.

रविवारी रात्रीही आंदोलकांनी पॉलीटेक्निक विद्यापीठात ठाण मांडला आहे. पोलिसांनी आंदोलकांना रोखण्यासाठी अश्रुधूर आणि पाण्याचा मारा केला. या धुमश्चक्रीत एक पोलीस अधिकारी जखमी झाला आहे.

उंदीर-मांजरांचा खेळ

बीबीसीचे गॅब्रिएल गेटहाऊस पहाटे चार वाजता पॉलीटेक्निक विद्यापीठाच्या आ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

वारात होते. तिथे त्यांना काय दिसलं?

विद्यापीठ हे शिक्षणाचं केंद्र असतं, मात्र सध्या विद्यापीठाला अक्षरशः छावणीचं स्वरूप आलं आहे. सैनिकांनी याला चहुबाजूंनी याला वेढा घातला आहे. त्यामुळे चौकाचौकात, नाक्यानाक्यांवर बॅरिकेड्स उभी दिसतात, जिथे विद्यार्थी पाहारा देत आहेत. कोणत्याही क्षणी ठिणगी पडेल, असं वातावरण दिसतं.

रात्री दहा वाजता पोलीस हाळी घालतात, "समर्पण करा, अन्यथा बळाचा वापर करावा लागेल."

पोलिसांच्या या इशाऱ्यानंतर निषेधाचा रंग असलेल्या काळ्या कपड्यातली माणसं मास्क भिरकावून, रात्रीच्या काळोखात दिसेनासे होतात. काहींना अटक होते, काही पळून जातात, मात्र साधारण शंभर कट्टर डावे आंदोलक मागे उरतात.

आणि मग विद्यापीठाच्या आवारात उंदीर-मांजरांचा खेळ सुरू होतो.

विद्यापीठाच्या मुख्य प्रवेशाद्वारापाशी उरलेले आंदोलक तळ ठोकून बसतात. तर रस्त्याच्या दुसऱ्या बाजूला पोलिसांची सशस्त्र तुकडी सज्ज असते.

आंदोलकांना थोपवण्यासाठी अश्रूधुरांच्या नळकांड्या आणि पाण्याचा मारा करतात, कधी निळ्या द्रव्याचा फवारा आंदोलकांवर करतात. या द्रव्याने त्वचेला स्पर्श केला की खूप झोंबतं.

म्हणून मग आंदोलक छत्र्यांआडून प्रतिकार करण्याचा प्रयत्न करतात. ते पोलिसांच्या दिशेने पेट्रोल बॉम्ब भिरकावतात. कधी बाण सोडतात, तर कधी जुगाड करून बनवलेल्या यंत्रांद्वारे दगडांचा मारा करतात.

अजूनही शंभर आंदोलक पोलिसांना तोंड देण्यासाठी विद्यापीठाच्या आवारात आहेत. अश्रुधूर आणि निळ्या द्रव्यामुळे जखमी झालेल्यांवर वैद्यकीय तुकड्या उपचार करतात.

दर दहा मिनिटांनी आंदोलक किंवा पोलीस यांच्यापैकी कुणीतरी विरोधी दिशेने हल्ला करण्याच्या बेतात असतात. अक्षरक्ष: उंदरामांजरांचा खेळ वाटावा, असं हे दृश्य.

या संघर्षातून काहीच निष्पन्न होत नाही. विद्यापीठात विद्येचं काम ठप्प झालं आहे.

धनुष्यबाण घेऊन आंदोलक

दरम्यान, "विद्यापीठ शिक्षणाचं केंद्र आहे, राजकीय संघर्षासाठीचं व्यासपीठ नाही. त्यामुळे आंदोलकांनी विद्यापीठ परिसरात ठाण मांडून हिंसक घटनांना प्रोत्साहन देऊ नये," असं आवाहन विद्यापीठ प्रशासनाने केलं आहे.

तरीही काहीजण आंदोलन करण्यावर ठाम आहेत. "मी गेलो तर मला लक्षात ठेवा हं!" एका तरुण आंदोलकाने मला म्हटलं.

"तुला वाटतं की असं खरंच होऊ शकतं?" मी त्याला विचारलं. त्याने चिंताक्रांत कटाक्ष टाकला.

का झालं आंदोलन?

हाँगकाँगमधल्या एखाद्या संशयित गुन्हेगारांवर खटला...


जॅक डॉर्सी यांनी नुकतीच काही भारतीय महिला पत्रकार, लेखिका आणि विचारवंतांबरोबर एक बैठक घेतली, ज्यात काही चर्चा झाली आणि त्या बैठकीनंतर काढलेला हा फोटो समोर आला.

ब्राह्मण्यवाद आणि पितृसत्ताक हे दोन अवजड असे वाटणारे शब्द जिथेही वापरले जातात, तिथे हमखास काही ना काही वाद होतोच. नुकतंच अशाच एका वादाला निमित्त ठरले ट्विटरचे CEO जॅक डॉर्सी, ज्यांनी याच आशयाचं एक पोस्टर हातात धरून फोटो काढला आणि ट्विटरवर तो शेअर करण्यात आला.

जॅक डॉर्सी यांनी नुकतीच काही भारतीय महिला पत्रकार, लेखिका आणि विचारवंतांबरोबर एक बैठक घेतली, ज्यात काही चर्चा झाली आणि त्या बैठकीनंतर काढलेला हा फोटो समोर आला.

मग Brahmanical Patriarchy या शब्दावर मोठा वाद निर्माण झाला आणि सोशल मीडियावरील अनेकांनी आरोप केला की हा सगळा प्रकार ब्राह्मणांच्या विरोधात किंवा त्यांच्याप्रतिच्या द्वेषातून आला आहे. वाद इतका वाढला की #Brahmins आणि #Brahmnicalpatriarchy हा हॅशटॅग वापरून हजारो लोकांनी ट्वीट केले आणि त्यानंतर ट्विटरला त्याबद्दल स्पष्टीकरणही द्यावं लागलं.

ट्विटर इंडियाने एक निवेदन जारी करून म्हटलं की, "ट्विटरवर स्त्रियांना येणारे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

अनुभव समजून घेण्यासाठी आम्ही नुकतंच काही महिला पत्रकारांबरोबर बंद दाराआड चर्चा केली. चर्चेत भाग घेणाऱ्या एका दलित कार्यकर्तीने हे पोस्टर जॅक यांना भेट म्हणून दिलं होतं."

"त्यामुळे या पोस्टरवरील विधान हे ट्विटरचं किंवा ट्विटरच्या CEOचं निवेदन नाही तर ट्विटरसारख्या सार्वजनिक मंचावर होणाऱ्या चर्चेत प्रत्येक पक्षाला पाहण्याची, ऐकण्याची आणि समजण्याची संधी मिळेल, याचा आम्ही प्रयत्न करतो."

त्यानंतर ट्विटरच्या कायदा आणि धोरण प्रमुख विजया गड्डे यांनीही माफी मागितली. "मला याबद्दल फार वाईट वाटतंय. हे खरं म्हणजे आमचे विचार नाहीत. आम्हाला तो फोटो भेट म्हणून मिळाला होता आणि आम्ही त्याबरोबर एक खासगी फोटो काढला होता. आम्हांला थोडं सतर्क रहायला हवं होतं. ट्विटर सर्व लोकांसाठी एक निष्पक्ष व्यासपीठ होण्यासाठी पूर्ण प्रयत्न करत आहोत. आम्ही त्या प्रकरणी अयशस्वी ठरलो आहोत. भारतीय युजर्सना चांगली सेवा देण्यासाठी आम्ही नक्की यापेक्षा चांगलं करायला हवं."

ट्विटरच्या कायदा आणि धोरण प्रमुख विजया गड्डे यांनीही माफी मागितली.

पण यावरच प्रकरण शांत होत नाहीये. लोकांच्या ट्वीट्सचा ओघ सतत सुरूच आहे. त्यामुळे ब्राह्मण्यवादी पितृसत्ताक पद्धत म्हणजे नेमकं काय, असा प्रश्न उपस्थित झाला आहे. हा खरच लोक म्हणतायत तसा ब्राह्मणांविरुद्ध कट आहे का?

स्त्रीवादी साहित्य आणि लेखांमध्ये ब्राह्मण्यवादी पितृसत्ता, या शब्दाचा वापर समाजात महिलांची स्थिती आणि जातीव्यवस्था एकमेकांत कशा गुंतल्या आहेत, हे दाखवण्यासाठी होतो.

ते वादग्रस्त पोस्टर

स्त्रियांचं स्वतंत्र अस्तित्व धर्माची आणि धर्माची व्याख्या करणारे लोक मानत नाहीत, हे सिद्ध करण्यासाठी दलित आणि स्त्रीवादी कार्यकर्ता अनेक उदाहरणं देतात. ते सांगतात की शास्त्रांमध्ये असं म्हटलंय की महिलांनी आधी वडील, मग नवरा आणि त्यानंतर मुलाच्या छत्रछायेखाली रहायला हवं किंवा त्यांनी स्त्रियांचं रक्षण करावं, असं त्याचं मत आहे.

व्यापक प्रमाणावर या व्यवस्थेला ते ब्राह्मण्यवादी पितृसत्ताक, असं म्हणतात.

प्रसिद्ध स्त्रीवादी लेखिका उमा चक्रवर्ती यांनी Economic and Political Weekly मध्ये लिहिलेल्या Conceptualizing Brahmanical Patriachy in India या लेखात उच्च जातींमध्ये असलेल्या मान्यता आणि परंपरांतून महिला आणि त्यांच्या लैंगिकतेवर ताबा मिळवण्याच्या प्रथेला ब्राह्मण्यवादी पितृसत्ता म्हटलं आहे.

लेखक कांचा इलैया यांचा...


जॅकी डेव्हिस

ही कथा चित्रपटातील नाही. हे खरोखर घडलं आहे. ही डॅशिंग महिला आहे जॅकी डेव्हिस. युरोपमधील पहिली महिला बॉडीगार्ड. जी महिला इतकं थ्रिलिंग आयुष्य जगली आहे, तिच्यावर सिनेमा बनला नाही तरच नवल.

जॅकीने या क्षेत्रात त्यांनी 30 वर्षं काम केलं आहे. या कार्यकाळात त्यांनी राजघराण्यातील अतिमहत्त्वाच्या व्यक्ती आणि अनेक सेलेब्रिटींसाठी अंगरक्षक म्हणून काम केलं आहे.

शिवाय त्यांनी अपहरण झालेल्यांची सुटका आणि हेरगिरीही केली आहे. त्यांच्या आयुष्यावरूनच प्रेरणा घेत नेटफ्लिक्स नवा सिनेमा घेऊन येत आहे. त्यात नोमी रॅपेस यांची मुख्य भूमिका आहे.

त्या सांगतात, "जेव्हा मी या व्यवसायात आले त्यावेळी इथे पुरुषांची मक्तेदारी होती. ते माझ्यावर महिला अधिकारी किंवा लहान मुलांची जबाबदारी सोपवायचे. हे फारच विचित्र होतं. कारण त्यातले अनेक जण स्वतः वडील होते आणि मी तर आईही झालेले नव्हते."

जॅकी आधी पोलीस खात्यात होत्या. मात्र कामात वैविध्य असल्याने 1980मध्ये त्यांनी खाजगी सुरक्षा सेवेत जाण्याचा निर्णय घेतला. त्या म्हणतात, "मला अधिक जोखीम असलेलं काम हवं होतं. हेरगिरी आणि तपासही करायचा होता."

त्याकाळी बीब... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ीसीवर 'बॉडीगार्ड' नावाची मालिका खूप लोकप्रिय झाली होती. ही मालिका इतकी लोकप्रिय झाली की त्याकाळी अंगरक्षक असण्याला खूप हाय-प्रोफाईल समजलं जावू लागलं. या मालिकेतील कथानक खूपच साहसी, नाट्यपूर्ण वळणं असलेलं आणि दोन मुख्य पात्रांमधील प्रेमसंबंध दाखवणारं होतं.

बीबीसीची बॉडीगार्ड सीरिज

"तांत्रिकदृष्ट्या मालिका उत्कृष्ट होती. चांगलं नाट्य होतं. मात्र या मालिकेत दाखवलेले प्रेमसंबंध प्रत्यक्षात दुर्मीळ असतात. खऱ्या आयुष्यात असं काही घडलं तर तुम्हाला घरी पाठवलं जातं," जॅकी सांगतात.

आपल्या व्यवसायाच्या निमित्ताने त्या जगभर फिरल्या. पंचतारांकित हॉटेल्समध्ये राहिल्या. मात्र त्या म्हणतात, "दिवसातले 12 ते 16 तास उभे राहून सतत विचार केल्यानंतर या गोष्टी ग्लॅमरस वाटत नाहीत. यात आणखी भर म्हणजे या व्यवसायाचा खासगी आयुष्यावरही फार परिणाम होतो. अनेकदा तुम्हाला आठ-दहा आठवडे घरीसुद्धा जाता येत नाही."

या क्षेत्रातील सर्वांत जास्त धोकादायक काम म्हणजे 'हेरगिरी आणि बचाव मोहीम'.

यात जॅकी यांनी प्राविण्य मिळवलं आहे. एकदा तर काही मजुरांच्या सुटकेसाठीच्या एका मोहिमेत त्यांना बुरखा घालून इराकच्या रस्त्यांवर भीकदेखील मागावी लागली होती.

या व्यवसायात आपल्या ग्राहकाला असलेला संभाव्य धोका ओळखून त्यावर आधीच उपाययोजना आखून त्याचं रक्षण करावं लागतं. त्यामुळे काहीवेळा तर नाटक किंवा सिनेमात नसेल इतकं नाट्य खऱ्या आयुष्यात घडतं.

बीबीसी वर्ल्ड सर्व्हिसच्या बिझनेस डेली कार्यक्रमात दिलेल्या मुलाखतीत त्यांनी सांगितलं, "एकदा त्यांच्या मागे पाकिस्तानी सैनिक लागले आणि जीव वाचवण्याच्या प्रयत्नात त्या काश्मिरात भरकटल्या. त्यावेळी सीमेवर दोन्ही देशांमध्ये धुमश्चक्री सुरू होती आणि या गोळीबारात त्या अडकल्या होत्या."

एका 23 वर्षांच्या ब्रिटिश तरुणीला तिच्या नवऱ्याने फसवून पाकिस्तानात नेलं होतं. त्या मुलीच्या सुटकेसाठी आखण्यात आलेल्या मोहिमेतही त्यांना हेर म्हणून काम केलं.

त्या तरुणीच्या आईला माहिती मिळाली होती की तिला पाकिस्तानातील एका घरात बंदी बनवून ठेवण्यात आलं आहे. तिच्या आईने जॅकीकडे मदत मागितली.

नूमी रापेस यांनी जॅकी यांची व्यक्तिरेखा साखारली आहे.

रात्री जॅकी त्या तरुणीला ज्या घरात बंदी बनवण्यात आलं होतं, तिथे शिरल्या. त्या तरुणीला पलंगाला बेड्यांनी बांधून ठेवण्यात आलं होतं. जॅकी सांगतात, "ती तीन महिन्यांची गरोदर होती. तिच्यावर बलात्कार होत...


जॅन करबाट असं या डॉक्टरांचं नाव आहे. त्यांचं दोन वर्षांपूर्वी निधन झालं. बिजड्रॉप या शहरात त्यांचं क्लिनिक होतं. DNA चाचणीत हा सगळा प्रकार उघडकीला आला आहे.

न्यायाधीशांनी या चाचण्यांचे अहवाल सार्वजनिक करण्याचा आदेश दिल्यानंतर या प्रकाराची माहिती कळली.

या मुलांपैकीच एक होता जोई. ही माहिती समोर आल्यावर तो म्हणाला, "करबाट माझे वडील आहे, हे अखेर मला कळलं. म्हणून आता हा विषय माझ्यासाठी संपलाय."

"11 वर्षं शोध घेतल्यानंतर आता मी निवांतपणे जगू शकतो. माझ्यासमोर सगळं चित्र स्पष्ट झालं याचा मला आनंद आहे," असं तो NOS या डच वाहिनीशी बोलताना म्हणाला.

या 49 मुलांचं कोर्टात प्रतिनिधित्व करणारे टिम ब्युटर्स म्हणाले, त्यांना आनंद झालाय की अनेक वर्षांच्या अनिश्चिततेनंतर अखेर हे सत्य समोर आलंय.

"याचाच अर्थ असा आहे की ज्या मुलांची चाचणी झाली आहे, ते आता सुटकेचा नि:श्वास टाकू शकतात," त्यांनी NOSला सांगितलं.

बहुतांश मुलांचा 1980 च्या दशकात जन्म झाला होता.

करबाट यांना पहिल्यांदा 2017 मध्ये काही पालकांनी कोर्टात खेचलं होतं, कारण त्यांच्या मुलांचं या डॉक्टरांशी नातं आहे, असा संशय त्यांना आला होता.

एक... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा मुलाच्या शरीराची रचना डॉक्टरशी अगदी मिळतीजुळती होती, असं त्यांनी  कोर्टात सांगितलं होतं. मात्र वयाच्या 89व्या वर्षी डॉक्टरचा मृत्यू झाल्यानंतर एप्रिल 2017मध्ये त्यांच्या घरून काही वस्तू जप्त करण्यात आल्या होत्या.

दाट शंका

2017 मध्येच न्यायाधीशांनी DNA चाचणीला परवानगी दिली. मात्र या प्रकरणातले सर्व अहवाल येईपर्यंत DNA चाचणीचे निकाल गुप्त ठेवावे, असं कोर्टाने सांगितल्याची बातमी स्थानिक प्रसारमाध्यमांनी दिली आहे.

यावर्षी फेब्रुवारीत रोटरडॅम जिल्हा न्यायालयाने हे अहवाल सार्वजनिक करण्याचा आदेश दिला.

यातून करबाट यांनी आपल्या क्लिनिकमध्ये स्वतःचंच वीर्य वापरल्याचा दाट संशय आता खरा ठरलाय, असं वक्तव्य 'रेक्स अडव्होकेट' या विधी संस्थेच्या वेबसाईटवर जारी करण्यात आलं आहे.

करबाट स्वतःची ओळख वंध्यत्व निवारणच्या क्षेत्रातील प्रणेते म्हणून करून द्यायचे. 2009 मध्ये त्यांचं क्लिनिक बंद करण्यात आलं होतं.

त्यांच्यावर रुग्णांच्या माहितीत फेरफार केल्याचा, डोनरची आणि तसंच त्यांच्या अहवालांची खोटी माहिती देण्याचा आरोप होता. तसंच एक डोनरकडून सहा मुलांसाठीच वीर्य घेण्याच्या नियमाचंही उल्लंघन केल्याचा त्यांच्यावर आरोप होता.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


जे निवडणूक लढवू शकत नाही, त्यांचा मी आवाज होणार, असं सब्चोक म्हणतात.

सोब्चोक या स्वतःला योग्य उमेदवार मानत नाहीत आणि आपला विरोधी पक्षनेते अलेक्से नवॉलनी यांना पाठिंबा असल्याचं सांगतात. अलेक्से नवॉलनी यांना निवडणूक लढविण्यास बंदी घातली आहे.

असं असलं तरी त्यांनी तिला निवडणूक न लढविण्याचा इशारा दिला होता. आता यावरून विरोधकांमध्ये फूट पडेल, असं विश्लेषकांना वाटतं.

क्रेमलिनने मात्र या उमेदवारीचं स्वागत करत ही लोकशाही असल्याचं म्हटलं आहे.

बेकायदेशीररित्या आंदोलन केल्याबद्दल नवॉलनी हे सध्या वीस दिवसांच्या तुरुंगवासात आहेत.

एका फसवणुकीच्या प्रकरणाचा ठपकाही त्यांच्यावर आहे आणि म्हणूनच निवडणूक लढवण्यास त्यांच्यावर बंदी घालण्यात आली आहे. हा त्यांच्याविरुद्ध रचलेला एक कट असल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

पुतीन यांना तगडे प्रतिस्पर्धी म्हणून नवॉलनी ओळखले जातात.

पत्रकार आणि वृत्त निवेदिका सोब्चोक म्हणतात, "जे उमेदवार होऊ शकत नाहीत, जे निवडणूक लढवू शकत नाही त्यांच्यासाठी मी आवाजाचं काम करेन."

"मी क्रांतीविरोधात असले तरी मी एक चांगली मध्यस्थ आणि संयोजक आहे," असं सोब्चोक यांनी वेडमोस्टी या बिझनेस वृ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त्तपत्राच्या वेबसाईटवर प्रसिद्ध झालेल्या पत्रात लिहलं आहे.

रशियाचा निवडणूक प्रचार सात डिसेंबरच्या आसपास सुरू होईल. याच काळात राजकीय पक्षांनी आपल्या उमेदवाराचं नाव जाहीर करण्यासाठी महासभा घेणं अपेक्षित असतं.

कुठल्याही राजकीय पक्षाचा पाठिंबा नसलेल्या रशियन नागरिकाला अपक्ष उमेदवारी जाहीर करता येते. अट फक्त एकच आहे की, त्याने त्यासाठी पाठिंबा दर्शवणाऱ्या तीन लाख सह्या जमा केल्या पाहिजेत.

2000 मध्ये पहिल्यांदा अध्यक्षपदावर विराजमान झालेले पुतीन यांनी अद्याप ते उमेदवार असतील किंवा नाही हे जाहीर केलेलं नाही.

सोब्चोक

सेनिआ सोब्चोक कोण आहेत?

क्रेमलिनचा ठग म्हणून नाकारलं

साराह रेंसफर्ड, बीबीसी न्यूज, मॉस्को, यांचं विश्लेषण

ही घोषणा अनेक दिवसांपासून अफवा समजली जात होती. म्हणून अलेक्से नवॉलनी यांनी गेल्या महिन्यात त्यांच्या अटकेआधी त्यांचे विचार स्पष्ट केले होते.

पण भ्रष्टाचारविरोधी लिहिणारे ब्लॉगर असलेल्या नवॉलनी यांनी सेनिआ सोब्चोक यांना क्रेमलिनची ठग म्हणत नाकारलं आहे.

"त्या उदारमतवाद्यांसाठी विरोधी पक्षातले हास्यास्पद व्यक्तिमत्त्व असून केवळ सोशल मिडीयावर लाईक्स आणि फॉलोअर्स मिळवण्यासाठी देखावा करणाऱ्या एक सेलिब्रिटी आहेत", असंही नवॉलनी म्हणाले.

या आरोपांचं खंडन करत सोब्चोक म्हणाल्या की, जर नवॉलनी हे स्वतःच अध्यक्षपदाची निवडणूक लढवण्यास इच्छुक असतील तर त्या माघार घेतील. पण ही शक्यता अगदीच धुसर आहे.

प्रभावशाली व्यक्तिमत्त्वांच्या वर्तुळातून पत्रकारितेकडे वळलेल्या सोब्चोक यांनी चोरी आणि भ्रष्टाचाराने पिचलेल्या जनतेच्या वतीने आवाज उठवण्याचं आश्वासन दिलं आहे. अशीच कडक भाषा नवॉलनी यांचीही आहे.

गेल्या 14 वर्षांतील त्या पहिल्या महिला उमेदवार असतील आणि हाच मुद्दा त्यांच्या प्रचार व्हीडिओमध्ये त्यांना स्वंयपाकघरात दाखवून अधोरेखित केला आहे. पण सोब्चोक यांचा एक 'मार्माइट' प्रतिमाही आहे - अनेकांना त्या आवडतात, अनेकांना नाही.

खरंतर हे बघावं लागेल की लहानपणीपासूनच्या कौटुंबिक मित्र असलेल्या व्लादिमीर पुतीन यांच्यावर त्या कुठल्या स्तरापर्यंत टीका करू शकतात.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


जेएनयूवर झालेला हल्ला

विद्यार्थ्यांना मारहाण करण्याची घटना सुनियोजित होती आणि एका व्हॉट्सअॅप ग्रुपवरून यासाठीचं प्लानिंग करण्यात आल्याचा दावा केला जातोय.

सोशल मीडियावर व्हायरल झालेल्या या स्क्रीन शॉट्समध्ये अनेक मेसेज पहायला मिळतायत. जेएनयूमध्ये शिरकाव कसा करायचा, यानंतर काय करायचं, कुठे जायचं याविषयीची चर्चा यात आहे.

यातले काही मेसेज असे आहेत :

"कशी झाली आजची मॅच?"

"खूप मजा केली आम्ही जेएनयूमध्ये. त्या देशद्रोह्यांना मारून मजा आली."

"अजूनतरी छान. गेटवर काहीतरी करायला हवं. सांगा काय करायचं."

"काय करायचं आहे?"

"जेएनयूच्या समर्थनार्थ लोकं मेन गेटवर येत आहेत. तिथे काही करायचं आहे का?"

"करू शकतो."

"पोलीस तर आले नाहीत ना."

"भाई, या ग्रुपमध्ये लेफ्टिस्ट आले आहेत."

"नाही, व्हीसींनी नकार दिलाय. व्हीसी आपले आहेत."

अशा अनेक व्हायरल व्हॉट्सअॅप चॅटचे स्क्रीनशॉट्स पहायला मिळत आहेत.

तर अभाविपनेही एक व्हॉट्सअॅप स्क्रीनशॉट शेअर केलाय.

यामध्ये काही लोक हिंसाचाराविषयी चर्चा करत आहेत. हे लोक एकमेकांना 'कॉम्रेड' म्हणून संबोधत असून त्यांच्या नावासोबत डाव्या विचारसरणीच्या संघटनांचं नाव ल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

िहीलेलं आहे.

व्हॉट्सअप मेसेज

पण या चॅटमध्ये कोणताही नंबर दिसत नाही. फक्त मेसेज करणाऱ्यांचं नाव दिसतं. म्हणूनच बीबीसीला यांच्याशी संपर्क साधता आला नाही.

पण व्हायरल झालेल्या काही व्हॉट्सअॅप चॅट्सच्या स्क्रीन शॉट्समध्ये नंबरही पहायला मिळत आहेत.

True Callerच्या मदतीने बीबीसीने स्क्रीन शॉट्समध्ये दिसणारे फोन नंबर तपासून पाहिले. स्कीनशॉट्समध्ये दिसणाऱ्या नावांनीच हे फोन नंबर रजिस्टर्ड आहेत.

तपासलेल्यांपैकी 7 जणांची नावं योग्य होती. तर स्क्रीनशॉटवर नावापुढे अभाविप लावलेल्या व्यक्तींपैकी तपासल्यानंतर INC असल्याचं आढळलं. जर कोणी नाव बदलून तुमचा नंबर सेव्ह केला, तर असं होऊ शकतं.

स्क्रीनशॉट्समध्ये दिसत असलेल्या या मोबाईल नंबरवर संपर्ककरून हे लोक कोण आहेत हे आणि या घटनेशी असणारा त्यांचा संबंध तपासण्याचा प्रयत्न केला.

चॅटमध्ये दोन प्रकारचे नंबर

या चॅटमध्ये दोन प्रकारचे नंबर आहेत. एक प्रकारचे लोक ग्रुपमध्ये मेसेज करत असून हे मेसेजेस वाचल्यानंतर ते सक्रीय असल्याचं आणि योजना आखत असल्याचं वाटतं.

दुसरीकडे असे काही नंबर आहेत ज्यांच्यापुढे ते 'इनव्हाईट लिंक द्वारे ग्रुपमध्ये सहभागी' झाल्याचं दिसतंय.

व्हॉट्सअॅप स्क्रीनशॉटमध्ये दिसणारे नंबर आम्ही एकेक करून फिरवले. पहिल्या प्रकारचे नंबर्स, ज्यांनी मेसेज लिहिले होते, त्यातले बहुतेक बंद होते.

त्यातल्या एकाशीच आमचा संवाद होऊ शकला. हा नंबर होता हर्षित शर्माचा, ज्याने आपण जेएनयूचा विद्यार्थी असल्याचं सांगितलं. हाणामारी झाली तेव्हा आपण कँपसमध्ये नव्हतो, असं त्याचा दावा आहे.

त्याने सांगितलं, "कँपसच्या व्हॉट्सअॅप ग्रुपमध्ये याविषयीची चर्चा सुरू झाली. आरएसएस किंवा एबीव्हीपीचा एक ग्रुप असल्याचा मेसेज त्यावर आला होता. यामध्ये इन्व्हाईट लिंक होती आणि ते लोक या ग्रुपवर आखणी करत असल्याचं म्हटलं होतं. त्यावेळी त्या ग्रुपमध्ये 50-60 विद्यार्थी होते. ते तेव्हा हॉस्टेलमध्ये घुसले होते आणि तिथे लोकांना मारहाण करत होते."

"जेएनयूच्या विद्यार्थ्यांपैकी आमच्यातले अनेकजण त्या इनव्हाईट लिंकवर क्लिक करून ग्रुपमध्ये सहभागी झाले म्हणजे त्यांचं पुढचं प्लानिंग काय आहे हे समजू शकलं असतं."

"या ग्रुपचं नाव 'युनिटी अगेन्सट लेफ्टिस्ट' होतं. त्यावेळी रात्रीचे साडे नऊ झाले होते. ते लोक एकमेकांना मेसेज करत होते. तेव्हा अचानकच त्यांच्या ग्रुपमध्ये माझ्यासारखे 100 ते 150 अनोळखी लोक सामील झाले. या...


जेणेकरून लोक पायाकडे पाहण्याऐवजी हवेत गोल-गोल फिरणाऱ्या त्या रंगबेरंगी पाच चेंडूंकडे पाहत राहतील आणि त्यांची मान कधी पूर्व, तर कधी पश्चिमेकडे वळत राहील.

जेव्हा ते थकून जातील, तेव्हा त्यांना गाढ झोप लागेल. दुसऱ्या दिवशी उठल्यावर पुन्हा हा खेळ पाहण्यासाठी ते उत्सुकत असतील.

त्यातला एक चेंडू कुणा बनावट शत्रूच्या नावाचा, एक इतिहासातल्या एखाद्या प्रसांगाचा, एक कथित देशद्रोह्यांच्या नावाचा, एक रंगबेरंगी भविष्याचा आणि एक अशा भीतीचा, जो सांगत राहील, आम्ही नसू तर तुम्हीही नसाल!

या सगळ्याचा सारांश असा की, जनता एकाच कुठल्यातरी गोष्टीवर फार विचार करत राहू नये आणि त्यासाठी एखाद्या मालिकेसारख्या घडामोडी प्रत्येकवेळी एक नवा प्रश्न समोर आणून ठेवतात, की आता पुढे काय होईल? पुढच्या एपिसोडमध्ये सीमा विजयला सोडेल की विजय अजयच्या हातून मारला जाईल?

एका एपिसोडमध्ये काळा पैसा आणतील, दुसऱ्या एपिसोडमध्ये 'सबका साथ, सबका विकास', नंतर नोटाबंदी, नंतर पाकिस्तानच्या कुरापती, नंतर कलम 370 रद्द, नंतर नागरिकत्व कुणाला मिळेल कुणाला नाही, नंतर दिल्ली दंगल, नंतर चीन आक्रमण, नंतर रफाल विमान, नंतर राम मंदिराचं उद्घाटन, नं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तर सुशांत सिहं राजपूत आत्महत्या आणि नंतर अभिनेता-अभिनेत्री ड्रग्ज घेतात की नाही, याचा शोध.

म्हणजेच, लोकांना श्वासही घेऊ देऊ नका. अन्यथा लोक वास्तवातल्या मुद्द्यांवर विचार करायला लागले तर..!

'आमच्या इथेही असंच सुरू आहे'

गेल्या चार वर्षांचंच बोलायचं झाल्यास, एकामागोमाग एक 'ड्रामा' आहे. इम्रान खान यांचं धरणं, नंतर पनामा लिक्स, नंतर नवाज शरीफनंतर कोण हा प्रश्न, नंतर तौहीने-रिसालत, नंतर इम्रान खान यांचं 'नवीन पाकिस्तान', नंतर बिकट अर्थव्यवस्थेला सांभाळण्यासाठी भ्रष्टाचाराच्या नावाने विरोधकांची धरपकड आणि खटले, नंतर माध्यमांवर व्हॉट्सअप किंवा फोनच्या माध्यमातून नियंत्रण, नंतर देशद्रोह नेते आणि पत्रकारांची ट्रोलिंग, नंतर सेनापतींना रात्री कोण भेटतो किंवा नाही याचा ड्रामा, नंतर कराची प्रांत बनेल की नाही याच्या चर्च आणि गिलगीट-बाल्टिस्तानला निवडणुकीआधी की नंतर राज्य बनवावं याच्या चर्चा.

औषधांच्या किंमती अचानक अडीचशे टक्क्यांची का वाढल्याचं कुठल्याच चॅनेलवर दाखवलं जात नाही. वीज गरजेपेक्षा जास्त बनतेय, मग विजेचे दर आभाळाला का टेकले आहेत? आणि सहा-सहा तास वीज का जाते?

पावसात देशातील सर्वांत मोठं शहर असणारं कराची पाण्याखाली का गेलं? आणि पुन्हा असं होऊ नये म्हणून काय उपाययोजना केल्या गेल्या? कायदा-सुवव्यवस्था अधिक सक्षम करण्याऐवजी महिन्याआड अधिकाऱ्यांच्या बदल्या का केल्या जात आहेत?

कोरोनामुळे जे लाखो तरूण घरात बसले आहेत, त्यांची फी तर आकारली जात आहे, मग शिक्षणाचं काय? यावर कुणीच काही बोलत नाही.

केवळ जनतेला बिनकामाच्या प्रकरणांच्या मागे पळवत ठेवायचं.

अशाने काही वर्षे निघून जातील. त्यानंतर पुन्हा एक नवीन 'ड्रामा' आणि पुन्हा नवीन दिग्दर्शक. जीना इसी का नाम है…

आधी शंका होती, आता विश्वास वाटू लागलाय की, या पृथ्वीवर माध्यमांपेक्षा मोठं टिमकी वाजवणारं आणि सरकारपेक्षा मोठा मदारी दुसरा कुणी नाही!

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


जेनेरिक औषधांचा जगातला सर्वात मोठा पुरवठादार असणाऱ्या भारताने 26 घटक पदार्थ आणि त्यापासून तयार करण्यात येणाऱ्या औषधांच्या निर्यातीवर निर्बंध घातले आहेत.

यामध्ये पॅरासिटमॉल या जगात सर्वात जास्त वापरल्या जाणाऱ्या वेदनाशामकाचाही समावेश आहे.

औषधनिर्मितीसाठी आवश्यक घटकांचं उत्पादन करणाऱ्या चीनमधल्या उत्पादकांनी उत्पादन कमी केल्याने वा थांबवल्याने हा निर्णय घेण्यात आलाय.

भारतातले औषध उत्पादक त्यासाठी लागणाऱ्या घटकांसाठी चीनवर 70 टक्के अवलंबून आहेत. आणि जर कोव्हिड-19 आजार असाच पसरत राहिला तर या औषधघटकांचा तुटवडा निर्माण होण्याचा इशारा या क्षेत्रातल्या तज्ज्ञांनी दिलाय.

"चीनमध्ये उत्पादन न होणाऱ्या औषधांतले मूळ घटकही चीनमधून येतात. जर चीन आणि भारत या दोघांनाही याचा फटका बसला तर जगभरात तुटवडा निर्माण होईल," चायना मार्केट रिसर्च ग्रुपचे तज्ज्ञ शॉन रीन यांनी सांगितलं.

भारतीय फार्मास्युटिकल कंपन्यांद्वारे करण्यात येणाऱ्या निर्यातीच्या जवळपास 10% घटक आणि औषधं या निर्बंधांच्या यादीत आहेत. यामध्ये टिनीडॅझॉल (Tinidazole), एरिथ्रोमायसिन (Erythromycin), प्रोजेस्टेरॉन हार्मोन (Progesterone) आणि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

व्हिटामिन B12चा समावेश आहे.

घटकांच्या तुटवड्यामुळे किंमती वाढण्याची चिन्हं दिसत असल्याचं ऑक्सफर्ड इकॉनॉमिक्सचे प्रमुख अर्थतज्ज्ञ स्टीफन फोरमन यांनी सांगितलं. ते म्हणाले, "भारताला होणारा पुरवठा कमी झाल्याने तिथल्या किंमती बऱ्यापैकी वाढल्याचं दिसून आलं होतं."

या घोषणेनंतर भारत सरकारने लोकांना घाबरुन न जाण्याचं आवाहन केलंय. 3 महिने पुरेल इतका साठा आपल्याकडे असल्याचं सरकारने म्हटलंय.

अमेरिकेच्या फूड अॅण्ड ड्रग अॅडमिनिस्ट्रेशननुसार 2018 साली अमेरिकेने भारतातून केलेल्या एकूण आयातीपैकी 25% ही औषधं होती आणि 30 टक्क्यांपेक्षा जास्त आयात ही औषधं तयार करण्यासाठीच्या घटकांची होती.

आता भारताने घातलेल्या या निर्बंधांचा अमेरिकेतल्या औषध पुरवठ्यावर आणि अत्यावश्यक औषधांवर काय परिणाम होईल याचा अंदाज घेण्यात येत असल्याचं अमेरिकेचे FDA कमिशनर स्टीफन हान यांनी मंगळवारी अमेरिकन सिनेटर्सना सांगितलं.

तर आपण आपल्या इतर पुरवठादारांवर लक्ष ठेवून असल्याचं अमेरिकेतल्या प्रमुख औषध उत्पादक कंपन्यांनी म्हटलंय.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


जेम्स अँडरसन

2003 मध्ये झिम्बाब्वेविरुद्ध लॉर्ड्स इथे अँडरसनने पदार्पण केलं होतं. अँडरसनच्या पहिल्या ओव्हरमध्ये झिम्बाब्वेच्या बॅट्समननी 17 धावा कुटल्या. परंतु तिसऱ्या ओव्हरमध्ये अँडरसनने मार्क व्हरम्युलेनला आऊट करत खातं उघडलं. पहिल्याच टेस्टमध्ये अँडरसनने डावात पाच विकेट्स घेण्याची करामत केली.

अँडरसनने ऑस्ट्रेलियाच्या पीटर सिडलला तब्बल 11 वेळा आऊट केलं आहे. परंतु सिडल हा तळाचा बॅट्समन असल्याने ही विकेट मिळवणं तितकंसं आनंददायी नाही. अँडरसनने 9 वेळा मास्टर ब्लास्टर सचिन तेंडुलकरला आऊट केलं आहे.

अँडरसनने इंग्लंडच्या चार अॅशेस विजयात निर्णायक भूमिका बजावली आहे.

टप्पा पडून स्विंग होऊन आत येणारा किंवा बाहेर निघणारा बॉल हे अँडरसनचं हुकूमी अस्त्र आहे.

ढगाळ वातावरण, स्विंगला पोषक खेळपट्यांवर अर्थात घरच्या मैदानावर अँडरसनचा सामना करणं भल्याभल्या बॅट्समनला कठीण जातं. इंग्लंडमध्ये खेळताना अँडरसनचं बॉलिंग सरासरी 23.76 आहे. मात्र अन्य देशात खेळताना अँडरसनला बॅट्समनच्या बॅटचा तडाखा बसला आहे. कारण विदेशात त्याची बॉलिंग सरासरी 32.63 आहे.

इंग्लंडमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या ड्यूक बॉल कुकाबुरा चें... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

डूच्या तुलनेत अधिक स्विंग होतो. अँडरसनच्या यशात ड्यूक बॉलचा वाटा मोठा आहे.

क्रिकेटची पंढरी असलेल्या लॉर्ड्स इथं अँडरसनच्या नावावर 103 विकेट्स आहेत. लॉर्ड्स इथे 23 टेस्टमध्येच अँडरसनने विकेट्सची शंभरी ओलांडली आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


जेम्स बाँडच्या 'यू ओन्ली लिव्ह ट्वाइस'मध्ये माउंट शिन्मोडेक या ज्वालामुखीचं चित्रिकरण करण्यात आलं होतं. तेव्हापासून या ज्वालामुखीला 'जेम्स बाँड' ज्वालामुखी असं म्हटलं जातं.

या भागातील लोकांनी सुरक्षित स्थळी स्थलांतर करावं असं आवाहन करण्यात येत आहे.

गेल्या काही दिवसांपासून या ज्वालामुखीतून राख बाहेर पडत आहे, पण शनिवारी या ज्वालामुखीने रौद्र रूप धारण केलं होतं. या ज्वालामुखीचं हे रूप निदान काही महिने तरी असंच राहील, असं तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे.

1967मध्ये जेम्स बाँडच्या 'यू ओन्ली लिव्ह ट्वाइस'मध्ये माउंट शिन्मोडेक दाखवला गेला होता. तेव्हापासून याला 'जेम्स बाँड' ज्वालामुखी असं म्हटलं जातं.

स्थानिक वेळेनुसार शुक्रवारी सायंकाळी 5.00 वाजता आणि शनिवारी सकाळी 4.30 वाजता ज्वालामुखीचा उद्रेक झाला. या उद्रेकानंतर 4,500 मीटर उंचीचा धूर निर्माण झाला, असं जपानच्या हवामान खात्यानं म्हटलं आहे.

या उद्रेकामुळं परिसरातल्या इमारती हलल्या आणि लाव्हादेखील बाहेर पडू लागला आहे. 2011मध्ये जेव्हा ज्वालामुखीचा उद्रेक झाला होता तेव्हा शेकडो जणांना स्थलांतर करावं लागलं होतं.

जपानमध्ये 110 हून अधिक सक्रिय ज्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

वालामुखी आहेत.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


जेम्स वॅटसन

जेम्स वॅटसन DNA अभ्यासाचे आद्य अभ्यासक मानले जातात. 1953 साली डीएनएच्या दुहेरी हेलिक्स संरचनेचा शोध वॅटसन, मॉरिस विल्किन्स आणि फ्रान्सीस क्रीक यांनी लावला होता. त्याबद्दल 1962 साली त्यांना नोबेल मिळाले होते.

"बुद्ध्यांक चाचणीमध्ये कृष्णवर्णिय आणि श्वेतवर्णिय यांच्यामध्ये वंशामुळे पडणारा फरक दिसून येतो," असे वक्तव्य त्यांनी एका टीव्ही कार्यक्रमात केले होते.

वॅटसन यांची ही शेरेबाजी असंबद्ध आणि अयोग्य असल्याचे मत कोल्ड स्प्रिंग हार्बर लॅबोरेटरीने म्हटले आहे. 2007 सालीही वॅटसन यांनी अशीच शेरेबाजी केली होती आणि माफीही मागितली होती.

आपण वंशासंदर्भात केलेल्या टिप्पणीनंतर वैज्ञानिकांच्या समुदायाच्या वागण्याने आपण अस्वस्थ झालो असं सांगत वॅटसन यांनी 2014मध्ये आपलं नोबेलचं सुवर्णपदक विकलं होतं. कार अपघातात जखमी झाल्यामुळे ते नर्सिंग होममध्ये उपचार घेत आहेत. आजूबाजूच्या घटनांबद्दल त्यांना अत्यंत कमी माहिती आहे, असे सांगण्यात येते.

2007मध्ये टाइम्स वर्तमानपत्राला दिलेल्या मुलाखतीत आपल्याला आफ्रिकेच्या भविष्याबाबत स्वाभाविकपणे दूःख होतं असं ते म्हणाले होते, "त्यांची बुद्धिमत्ता 'आपल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्या'सारखीच असते अशा गृहीतकावर आपली सामाजिक धोरणं बेतलेलं आहे. मात्र चाचण्यांमधून ती सारखी नसल्याचं दिसून आलं आहे."

जे लोक कृष्णवर्णियांबरोबर काम करतात त्यांना हे गृहीतक खोटं असल्याचं दिसून येतं, असंही वॅटसन म्हणाले होते.

या शेऱ्यानंतर डॉ. वॅटसन यांना चॅन्सलर पदावरून तसंच सर्व प्रशासकीय कार्यातून मुक्त करण्यात आले होते. त्यांनी माफी मागितल्यावर त्यांना चॅन्सलर एमिरटस, ऑलिव्हर आर ग्रेस प्रोफेसर एमिरटस आणि ऑनररी ट्रस्टी ही मानद पदं परत मिळाली होती.

अमेरिकेतील वृत्तवाहिनी पीएसबीवर दाखवलेल्या 'डिकोडिंग वॅटसन' या माहितीपटामध्ये आपली मतं कायम असल्याचं वॅटसन यांनी म्हटलं आहे. त्यामुळे त्यांची सर्व मानद पदं काढून घेत आहोत असं कोल्ड स्प्रिंग हार्बर लॅबोरेटरीनं जाहीर केलं आहे.

वॅटसन यांचं वक्तव्य निंदनीय आणि अशास्त्रीय असल्याचं लॅबोरेटरीनं दिलेल्या निवेदनात म्हटलं आहे.

डॉ. वॅटसन 1968 साली कोल्ड स्प्रिंग हार्बरचे संचालक झाले. त्यानंतर 1994 साली संस्थेचे अध्यक्ष व 2004मध्ये चॅन्सेलर झाले. त्यांच्या नावाने लॅबोरेटरीमध्ये अध्यासनाचीही स्थापना करण्यात आली आहे, अशी माहिती असोसिएटेड प्रेसनं दिली आहे.

वृत्तसंस्थेला दिलेल्या मुलाखतीमध्ये डॉ. वॅटसन याचे पुत्र रुफस म्हणाले, "वॅटसन यांच्या विधानामुळे ते कट्टर किंवा भेदभाव करणारे ठरू शकतात. पण ते अयोग्य आहे."

"अनुवंशशास्त्राच्या भवितव्याबद्दलचं ते एक संकुचित विवेचन आहे असं म्हणता येईल. माझ्या वडिलांनी संपूर्ण आयुष्य लॅबोरेटरीसाठी वाहून घेतलं आणि आता त्यांचीच लॅबला अडचण वाटत आहे," अशा शब्दांमध्ये रुफस यांनी आपलं मत व्यक्त केलं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


जेरुसलेम शहर

ख्रिश्चन, इस्लाम आणि ज्यू या तिन्ही धर्मांसाठी हे शहर एवढं महत्त्वाचं का आहे, याचा आढावा घेतला आहे बीबीसीच्या एरिका चेर्नोफस्की यांनी.

जेरुसलेम म्हटलं की ख्रिश्चन, इस्लाम आणि ज्यू या तिन्ही धर्मांच्या अनुयायांच्या मनात अनेक गोष्टी येतात. अनेक शतकांपासून सुरू असलेल्या वादाचीही त्याला जोड असते.

जेरुसलेमला हिब्रू भाषेत येरुशलायीम तर अरेबिक भाषेत अल-कड्स म्हणतात. हे जगातल्या सगळ्यांत जुन्या शहरांपैकी एक आहे.

या शहरावर अनेक आक्रमणं झाली, ते उद्धवस्त करण्यात आलं, पुन्हा उभं राहिलं. इतिहासाच्या पानांमध्ये या शहराच्या भूतकाळाचे अनेक पदर सापडतील.

इस्राईल आणि अरब राष्ट्रं यांच्यात जेरुसलेमवरून नेहमीच वाद राहिला आहे.

वेगवेगळ्या धर्मांच्या अनुयायांमध्ये असलेले वाद, त्यातून निर्माण होणारा संघर्ष यावरच सगळ्यांचं लक्ष असतं. पण या शहराच्या पावित्र्याविषयी कोणाचंच दुमत नाही.

जुन्या शहराच्या मध्यवर्ती, छोट्या गल्ल्या आणि ऐतिहासिक वास्तूंचा समावेश असलेले चार भाग आहेत. हे चार भाग म्हणजेच, ख्रिस्ती, इस्लाम, ज्यू आणि अर्मेनियन यांची पवित्र ठिकाणं.

या चारही भागांना इतर शहरापासून वेगळं क... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रणारी किल्लेवजा तटबंदी सुद्धा आहे.

पवित्र स्थळं दर्शवणारा नकाशा.

प्रत्येक भाग हा त्या त्या धर्माचं प्रतिनिधित्व करतो. अर्मेनियमन ख्रिस्ती धर्माचाच एक भाग असल्यानं ख्रिस्ती धर्माकडे दोन विभाग आहेत. अर्मेनियन या धर्माचं हे जगातलं सगळ्यात जुनं केंद्र आहे.

सेंट जेम्स चर्चच्या अंतर्गत येणाऱ्या या पंथानं त्यांचं वेगळेपण कायम ठेवलं आहे.

चर्च

ख्रिस्ती भागात अवघ्या ख्रिश्चनांच्या जिव्हाळ्याचं सेप्लकर चर्च आहे. येशू ख्रिस्तांना वधस्तंभावर नेणं, त्यांचा मृत्यू आणि पुनरुत्थान या सगळ्या घडामोडींच्या केंद्रस्थानी ही जागा आहे.

पवित्र चर्च

बहुतांश ख्रिस्ती परंपरांनुसार, येशूंना इथंच गोल्गोथावर किंवा कॅलव्हरी या टेकडीवर वधस्तंभावर बांधण्यात आलं. येशूचं थडगं सेप्लकर चर्चमध्येच आहे. हेच त्याच्या पुनरुत्थानाचंही ठिकाणं मानलं जातं.

या चर्चचं व्यवस्थापन वेगवेगळ्या ख्रिस्ती संप्रदायांच्या प्रतिनिधींमार्फत केलं जातं. त्यात ग्रीक आर्थोडॉक्स पीठ, रोमन कॅथॉलिक चर्च आणि अर्मेनियन पीठाचे फ्रान्सिस्कॅन फ्रायर्स यांचा समावेश आहेच. शिवाय, इथियोपीयन्स, कॉप्टीक्स आणि सीरियन आर्थोडॉक्स चर्च यांचेही प्रतिनिधी त्यात आहेत.

जगभरातील कोट्यवधी ख्रिश्चनांसाठी हे मुख्य धर्मस्थळ आहे. प्रार्थनेतून शांती आणि मोक्ष मिळवण्यासाठी ते या पवित्र स्थळाला भेटी देतात.

मशीद

चारही पवित्र ठिकाणांपैकी मुस्लीमबहुल परिसर सर्वात मोठा आहे. मुस्लिमांमध्ये 'अल-हरम-अल-शरीफ' या नावानं ओळखल्या जाणाऱ्या या पवित्र परिसरात एका पठारावर दगडी घुमट आणि अल-अक्सा मशीद आहे.

हरम-अल-शरीफ नावानं ओळखला जाणारा परिसर.

इस्लाममध्ये तिसरं सर्वांत पवित्र ठिकाण असलेल्या या स्थळांचा प्रशासनिक कारभार 'वक्फ' या इस्लामिक ट्रस्टद्वारे बघितला जातो.

मुस्लिमांच्या मते, मोहम्मद पैगंबर एका रात्रीत प्रवास करून मक्काहून इथं आले होते. या प्रवासात सर्व पंथांच्या भक्तांबरोबर त्यांनी प्रार्थना केली होती.

याठिकाणी दगडी घुमटामध्ये पायाचा दगड आहे जिथून पैंगबर मोहम्मद यांनी स्वर्गात प्रस्थान ठेवलं असं मानलं जातं.

वर्षभर या पवित्र ठिकाणी जगभरातून मुस्लीमधर्मीय येत असतात. पण रमजान महिन्याच्या दर शुक्रवारी लाखो मुस्लीम नमाज पठणासाठी इथं एकत्र येतात.

भिंत

ज्यू धर्मियांचं स्थळ हे कोटल किंवा पश्चिमी भिंत म्हणून ओळखलं जातं. कधीकाळी तिथं उभ्या असलेल्या पवित्र मंदिराच्या भिंतीचे ते अवशेष आहेत. मंदिराच्या...


जेवण बनवण्यासाठी आवडीनुसार वरीलपैकी कोणत्याही तेलाचा तुम्ही वापर करू शकता.

पण यापैकी कोणतं तेल आरोग्यासाठी सर्वात फायदेशीर आहे?

जेवण आणि खाद्यपदार्थांबाबत जागरूक असलेले लोक हा प्रश्न नेहमीच विचारताना दिसतात.

तेलामध्ये फॅटचं प्रमाण खूप जास्त असतं. यामध्ये सॅच्युरेटेड फॅट, मोनोसॅच्युरेटेड फॅट आणि पॉलीसॅच्युरेटेड फॅटी अॅसिड यांचा समावेश आहे.

काही वर्षांपर्यंत खोबरेल तेल आरोग्याच्या दृष्टिनं सर्वोत्तम मानलं जात होतं. अनेकांनी तर हे सुपरफुड असल्याची घोषणा केली.

या तेलामुळे शरीरात चरबी जमा होण्याचं प्रमाण अत्यंत कमी आहे, असा दावा काहीजण करताना दिसायचे.

पण खोबरेल तेल म्हणजू शुद्ध विष असल्याचं हॉर्वर्ड युनिव्हर्सिटीच्या एका संशोधनात म्हटलं आहे.

मानवी शरीर जास्त फॅट पचवू शकत नाही. जास्तीचे फॅट आपल्या शरीरात जमा व्हायला सुरुवात होते. यांमुळे हृदयविकार आणि रक्तदाब यांच्यासारख्या आजारांना आमंत्रण मिळतं.

ब्रिटनमध्ये सरकारच्या गाईडलाईन्सनुसार, पुरुषाला दिवसभरात 30 ग्रॅम तर महिलेला दिवसभरात फक्त 20 ग्रॅमपेक्षा अधिक तेल खाणं टाळलं पाहिजे. याचं कारणही तसंच आहे. तेलामधील फॅट हे फॅटी अॅसिडच... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्या कणांनी बनलेलं असतं.

हे फॅटी अॅसिड सिंगल बाँडने जोडलेले असतील तर त्याला सॅच्युरेटेड फॅट संबोधलं जातं किंवा डबल बाँडने ते जोडलेले असल्यास त्याला अनसॅच्युरेटेड फॅट म्हणून ओळखलं जातं.

छोट्या साखळीत बांधलेले फॅटी अॅसिड रक्तात थेट विरघळतात, मिसळू शकतात आणि शरीराची उर्जेची गरज त्यांच्यामार्फत पूर्ण केली जाते. पण लांब साखळीचे फॅटी अॅसिड थेट यकृतामध्ये जातात. यामुळे आपल्या रक्तातील कोलेस्टेरॉलचं प्रमाण वाढतं.

खोबरेल तेल आणि हृदयविकाराचा थेट संबंध?

खोबरेल तेलावर झालेल्या संशोधनानुसार, यामुळे आपल्या शरीरात लो डेन्सिटी लिपोप्रोटीन (LDL) चं प्रमाण वाढतं. LDL हृदयविकाराशी थेट संबंधित आहे. तसंच खोबरेल तेलात हाय डेन्सिटी लिपोप्रोटीनसुद्धा (HDL) आढळून येतं. हे रक्तातील LDL खेचून घेतं.

व्हर्जिनियातील जॉर्ज मॅसन युनिव्हर्सिटीचे प्राध्यापक टेलर वॉलेस सांगतात, "HDL मध्ये लॉरिक अॅसिड नामक केमिकल असतं. याला C12 फॅटी अॅसिड संबोधतात. हे लांब साखळीचं फॅटी अॅसिड असतं. ते यकृतात जमा होत राहतं. यामुळे आरोग्यविषयक समस्या निर्माण होत जातात."

त्यामुळेच सॅच्युरेटड फॅटचं प्रमाण कमी असलेलं तेलच खायला हवं, असं तज्ज्ञांचं मत आहे.

या तेलाचं सेवनसुद्धा कमी प्रमाणातच केलं पाहिजे. पॉलीअनसॅच्युरेटेड फॅट आणि ओमेगा-3,6 फॅट असलेलं तेल वापरणं चांगलं असतं. यामुळे रक्तातील कोलेस्टरॉलचं प्रमाण कमी राहतं, शिवाय शरीराला आवश्यक असलेले फॅटी अॅसिड आणि व्हिटॅमिन्स यामधून मिळू शकतात.

पॉलीअनसॅच्युरेटेड आणि मोनोसॅच्युरेटेड फॅट असलेले अनेक फॅटी अॅसिड तेलांमध्ये आढळून येतात. पण त्यांचं प्रमाण त्यांचा स्रोत तसंच तेल काढण्याच्या प्रक्रियेवर अवलंबून असतं.

ऑलिव्ह ऑइलचे फायदे कोणते?

ऑलिव्ह ऑईलचा वापर केल्यास हृदयविकारांचं प्रमाण पाच ते सात टक्क्यांनी कमी होतं, असं एका संशोधनात समोर आलं आहे.

हॉर्वर्ड युनिव्हर्सिटीच्या टी. एच. चॅन स्कूल ऑफ पब्लिक हेल्थमध्ये मार्टा गॉश फेरे शास्त्रज्ञ म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी 24 वर्षे एक लाख लोकांचा अभ्यास केला.

त्यांच्या मते, ऑलिव्ह ऑईलचा वापर करणाऱ्या लोकांमध्ये हृदयविकाराचा धोका 15 टक्क्यांनी कमी झाल्याचं त्यांच्या संशोधनात आढळलं.

ऑलिव्ह ऑईलमध्ये असलेल्या मोनोसॅच्युरेटेड फॅटी अॅसिडमुळे ते सर्वाधिक फायदेशीर ठरतं.

यामध्ये व्हिटॅमिन्स, मिनरल्स, पॉलीफेनॉल्स आणि झाडांमध्ये आढळणारे मायक्रोन्यूट्रिएंट्स असतात....


जेव्हा 78 वर्षांचे मिर्झा आजोबा (अमिताभ बच्चन) त्यांच्या वकिलांना असं सांगतात, तेव्हाच त्यांच्या लोभी मनाचं दर्शन होतं. पण सध्या ती 'फातिमा मंझिल' हवेली त्यांच्याच म्हाताऱ्या बेगमच्या नावावर आहे. आता मात्र ते इतके आसुसलेले आहेत की कधी ही म्हातारी जगाचा निरोप घेते अन् कधी ती हवेली आपली होते, असं त्यांना झालंय.

त्यांच्या याच हवेलीत सहकुटुंब राहतो बांके रस्तोगी (आयुष्मान खुराना), जो त्या खोलीचं फक्त 30 रुपये भाडं देतो, तेही जमेल तसं. पीठाची गिरणी चालवून स्वतःचं आणि कुटुंबाचं पोट भरतो. त्याच्यावर तीन बहिणी आणि एका आईची जबाबदारीसुद्धा आहे.

एवढा सगळा व्याप असताना जेव्हा त्याची प्रेयसी फौजिया लग्नाचं विचारते, तेव्हा तो बोलतो - "10 बाई 10 के कमरे में पाँच लोग हैं सोने वाले, कोने में पर्दे के पीछे लोटा और बाल्टी पड़ी रहती है, जिससे सब नहाते हैं, लैट्रिन जाना हो तो मिश्रा जी की फ़ैमिली के साथ ज्वाइंट टॉयलेट. तुम्हीं बताओ कैसे कर लें शादी."

आयुष्मान त्याच्या पात्रात इतका सेट झालेला दिसतो की त्याचा हा डायलॉग थेट हृदयाला जाऊन भिडतो... हे आपलंही दुःख आहे, असं कुठेतरी वाटतं.

मात्र मिर्झा आणि बा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ंके यांच्यातलं वैर हे कट्टर शत्रूंनाही लाजवेल आणि याच शत्रुत्वाची कहाणी आहे 'गुलाबो-सिताबो.'

'गुलाबो-सिताबो' ही कहाणी फक्त या दोन पात्रांपुरती, त्यांच्यातल्या शत्रुत्वापुरती मर्यादित नाही. ही कहाणी आहे लखनौची, तिथल्या चिंचोळ्या गल्ल्यांची आणि जुन्या वाड्या-हवेलींची ज्यांना सिनेमॅटोग्राफर अविक मुखोपाध्याय यांनी खूपच मस्स्तपैकी कॅमेऱ्यात कैद केलंय.

वेगळं काय आहे सिनेमात?

 अमिताभ आणि आयुष्मान यांच्यात सतत उडणारे खटके, त्यांनी एकमेकांसाठी ठेवलेली काही टोपणनावं - चूसी हुई गुठली का चेहरा, दीमक, लीचड़; आणि एकंदरच लखनौच्या अस्सल बोलीभाषेतला त्यांच्यातला संवाद या कहाणीला उत्तमरीत्या रंगवतो.

एकीकडे हा त्रस्त आणि जबाबदारीच्या ओझ्याखाली दबलेला बांके आयुष्मान अतिशय प्रामाणिकपणे साकारताना दिसतो. तिकडे दुसरीकडे अत्यंत खडूस, लोभी आणि भांडकुदळ असा म्हातारा मिर्झा अमिताभने आजवर केलेल्या सर्व पात्रांना मागे टाकतो. मिर्झाची सतत बडबड सुरू असते, तो सापडेल त्याच्या वाटी जातो. हे पात्र तुम्ही-आम्ही आपल्या शेजारी कुठे ना कुठे नक्कीच पाहिलं असेल.

अनेकांना अमिताभच्या चेहऱ्यावरील प्रॉस्थेटिक्स आणि मेकअप आवडलेला दिसतोय, पण मला तो फार असा खास वाटला नाही. पण त्यामुळे काही कमी राहतं अशातला भाग नाही, आणि राहतही असेल, तर ती उणीव अमिताभ त्या मेकअपआडून आपल्या सहज अभिनयाने भरून काढतो.

त्यांची पत्नी बेगम फातिमा त्यांच्यापेक्षा 15 वर्ष मोठी आहे, त्यामुळे ती कधी अल्लाहला प्यारी होते नि कधी आपल्याला 'फातिमा मंझिल'ची मालकी मिळते, याची लालसा मिर्झाला कायम राहते, अगदी वयवर्षं 78 मध्येही.

ही धुसफूस त्याची कायम असतानाच, मात्र त्याचा वैरी बांके या हवेलीत खूश आहे, कारण लखनौमध्ये आणखी कुठे त्याला फक्त 30 रुपय भाडं देऊन राहता येईल.

या दोघांमधल्या तणावात येतो एक पुरातत्व विभागाचा अधिकारी (विजय राज) आणि एक वकील (बृजेंद्र काला). कोण कुणाच्या बाजूने, हे तर गुलाबो सिताबो पाहूनच तुम्हाला कळेल.

'सामान्यातील सामान्यांची विशेष गोष्ट'

'पीकू', 'विकी डोनर' आणि 'ऑक्टोबर'सारख्या सिनेमांमधून शूजीत सरकार यांनी मध्यम वर्गाच्या काही कहाण्या लोकांपुढे आणल्या आहेत. तशीच काहीशी शैली 'गोलमाल'सारख्या सिनेमांचे दिग्दर्शक ऋषिकेश मुखर्जी यांची होती.

पण आता या सिनेमात सरकार हे आपल्या कंफर्ट झोनबाहेर आले आहेत. यावेळी शूजित सरकारने कनिष्ट मध्यमवर्गातल्या लोकांच्या...