लंडमधल्या उच्चभ्रू घरातल्या मुलांना शिकवण्यापासून ते भारतातल्या दुर्गम भागातील सरकारी शाळेतल्या विद्यार्थ्यांना शिकवण्याचा त्यांचा अनुभव कोरोनानंतर पूर्णपणे बदलला आहे.

भारतात डिजिटल शिक्षणासाठी डिजिटल साधनं उपलब्ध असणं अतिमहत्त्वाचं ठरलं आहे. भारतासाठी हे एक आव्हान आहे.

कोरोनानंतरच्या जगात मुलांच्या शिक्षणाचे मार्गही बदलतील?

सध्या अस्तित्वात असलेली शैक्षणिक धोरणं बदलण्याची गरज असल्याचं, असं फोनवरील मुलाखतीदरम्यान बेनीवाल यांनी बीबीसीला सांगितलं.

"मी लंडनमध्ये जास्तीत जास्त 10 विद्यार्थ्यांचा 'झूम'वर क्लास घेते. इथं बहुतेक विद्यार्थ्यांना स्वत:ची खोली असते,

तसंच त्यांच्याकडे लॅपटॉप किंवा टॅबलेट्स असतात. यांतील बहुतेक मुलं ही तंत्रस्नेही असतात."

आता दिल्लीत अनेक शाळा आणि विद्यापीठांनी ऑनलाईन शिक्षण देण्याचा उपक्रम हाती घेतला आहे. मात्र शिक्षणतज्ज्ञ आणि विद्यार्थ्यांचा याबाबतचा अनुभव वेगवेगळा आहे.

"अनेक ठिकाणी ऑनलाईनकडे वळतं होणं आमच्यासाठी सोपं ठरलं. लॉकडाऊन जाहीर केल्यानंतर लगेच आम्ही ऑनलाईनकडे वळालो. जवळपास सगळे वर्ग गुगल मीट किंवा झूमवर घेतले जात होते," दिल्लीतल्या अशोका यू... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

निव्हर्सिटीतील प्राध्यापक सैकत मजूमदार सांगतात.

"पण, असं असलं तरी विद्यापाठीत काही विद्यार्थी असे आहेत, ज्यांना इंटरनेट कनेक्शनविषयी समस्या आहेत. यामध्ये काश्मीर आणि इतर दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांचा सामावेश आहे."

देशातील अनेक खासगी शाळांनी आता झूम अॅपवर वर्ग घेण्यास सुरुवात केली आहे. पण, ही फक्त तात्पुरती सोय आहे, असं अनेक पालकांचं म्हणणं आहे.

नाव  न छापण्याच्या अटीवर एका दोन मुलांच्या पालकानं बीबीसीला सांगितलं, "माझे दोन्ही मुलं नियमितपणे झूमवरच्या शिकवणी वर्गाला हजेरी लावतात. पण, ऑनलाईन शिक्षणाच्या अनुभवाची गुणवत्ता ही ठीक आहे. शिक्षकाला विद्यार्थ्याशी वन-टू-वन संवाद साधायला इथं मर्यादा येते."

याशिवाय कॅम्पस एक्सपरियन्सची संकल्पना कोरोनामुळे पूर्णपणे बदलल्याचं विद्यार्थी, शिक्षक आणि पालकांशी बोलल्यानंतर माझ्या लक्षात आलं.

"आमचं पुढचं सत्र ऑनलाईन होण्याची दाट शक्यता आहे. आम्ही विद्यार्थ्यांना ऑनलाईन पद्धतीनं अभ्यासक्रम देत आहोत. पण, असं असलं तरी काही प्रमाणात हे काम आव्हानात्मक असणार आहे," सैकत सांगतात.

एकदा लॉकडाऊन संपल्यानंतर पुन्हा कशा पद्धतीनं शाळा आणि विद्यापीठांनी सुरुवात करावी हा सुद्धा प्रश्न आहे. सोशल डिस्टन्सिंग हा महत्त्वाचा मुद्दा आणि ज्या पद्धतीनं यूरोप, दक्षिण कोरिया आणि चीनमध्ये शैक्षणिक संस्था सुरू करण्यात आल्या आहेत, त्यातून बोध घेता येऊ शकतो.

काही शाळांनी विद्यार्थ्यांमध्ये ग्लास शीट वापरली आहे. काहींनी विद्यार्थ्यी शाळेच्या इमारतीत शिरल्यानंतर त्यांचं तापमान तपासणं अनिवार्य केलं आहे. पण, असं असलं तरी भारतासारख्या सामाजिक आणि आर्थिकदृष्ट्या वैविध्य असलेल्या देशात शिक्षणाचं भविष्य विद्यार्थ्यांनुसार बदलण्याची शक्यता आहे.

 ऑनलाईन शिक्षण प्रणाली कदाचित नवीन ट्रेंड असेलही, पण यामुळे वंचित घटकांतील विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणात काय फरक पडेल?

"बऱ्याच मुलींची शाळेमुळे त्यांच्या घरातील कठीण अशा पेचातून सुटका झाली होती. शाळेत शिकण्यापलीकडे मित्रमंडळ, संवाद, दुपारचं जेवण या गोष्टीही होत्या. आता त्या संपण्यात जमा आहेत," अनुराधा सांगतात.

अनुराधा या दुर्गम भागात शिकवतात पण दिल्लीसारख्या ठिकाणीही परिस्थिती फारशी समाधानकारक नाही.

9 वर्षांची राणी राजपूतनं दिल्लीतल्या सरकारी शाळेत प्रवेश घेतला आहे. तिची आई राधा राजपूतनं बीबीसीला सांगितलं, लॉकडाऊन सुरू झाल्यापासून राणी ही घरात एकटीच बसून...


लक्षणं असूनही कोरोना रिपोर्ट निगटिव्ह येण्याचं प्रमाण वाढलं आहे.

कोरोनासंसर्ग झालाय का नाही हे शोधण्यासाठी दोन प्रकारच्या टेस्ट केल्या जातात-

·      RT-PCR

·      आणि अॅन्टीजीन टेस्ट

तुमच्यासोबत कधी असं झालंय की, कोरोना संसर्गाची सगळी लक्षणं असूनही टेस्ट निगेटिव्ह आलीये? तुमच्यापैकी काही लोकांना हा अनुभव नक्कीच आला असेल. 'फॉल्स पॉझिटिव्ह, फॉल्स निगेटिव्ह' हे शब्द तुम्ही फॅमिली डॉक्टरांकडून ऐकले असतील.

मग, सगळी लक्षणं असूनही टेस्ट निगेटिव्ह का येते? यामागे नेमकं काय कारण आहे? म्युटेट झालेल (बदललेला) व्हायरस टेस्टमधून निसटतोय? असे प्रश्न तुम्हाला पडले असतील. तज्ज्ञांकडून आम्ही या प्रश्नांची उत्तरं जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला.

RT-PCR टेस्ट म्हणजे काय?

RT-PCR म्हणजे Real Time Reverse Transcription Polymerase Chain Reaction. सामान्य भाषेत याला 'स्वॅब टेस्ट' म्हणतात. या टेस्टमध्ये नाकातून किंवा घशातून स्वॅब (नमुना) घेतला जातो.

कोरोना चाचणी

तज्ज्ञांच्या मते, RT-PCR टेस्ट, कोव्हिड-19 चा संसर्ग झाला आहे किंवा नाही, हे खात्रीशीर पद्धतीने सांगू शकते. जगभरातील डॉक्टर RT-PCR ला 'गोल्ड टेस्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ट' मानतात.

कशी केली जाते टेस्ट?

तज्ज्ञांच्या मते, रुग्णाच्या नाकातून किंवा घशातून नमुना घेतल्यानंतर, कॉटनस्वॉब द्रव पदार्थ असलेल्या ट्यूबमध्ये मिसळला जातो. या ट्यूबमध्ये असलेल्या द्रव पदार्थात कॉटनवर असलेला व्हायरस मिसळतो आणि जिवंत रहातो. त्यानंतर हा नमुना प्रयोगशाळेत तपासणीसाठी नेला जातो.

लक्षणं असूनही टेस्ट निगेटिव्ह येते?

मुंबई रहाणाऱ्या नम्रता गोरे (नाव बदललेलं) यांना पाच दिवस ताप होता. पण, टेस्ट निगेटिव्ह आली होती.

"लक्षणं दिसून आल्यानंतर डॉक्टरांनी RT-PCR करण्याचा सल्ला दिला. टेस्ट निगेटिव्ह आली. पण, ताप-खोकला थांबला नाही. डॉक्टरांनी उपचार सुरू केले.  पुन्हा काही दिवसांनंतर केलेल्या टेस्टमध्ये कोरोनासंसर्ग असल्याचं स्पष्ट झालं."

तज्ज्ञांच्या मते, RT-PCR चाचणीने आपल्याला कोरोना संसर्गाचे खात्रीशीर रिझल्ट मिळतात. पण, काहीवेळा लक्षणं असूनही टेस्टचा रिपोर्ट निगेटिव्ह येतो.

कोरोना चाचणी

वाशीच्या फोर्टिस-हिरानंदानी रुग्णालयाच्या इंटर्नल मेडिसिन विभागाच्या संचालक डॉ. फराह इंगळे सांगतात, "काही रुग्णांमध्ये कोव्हिडची सर्व प्राथमिक लक्षणं दिसत असतात. पण, त्यांची टेस्ट निगेटिव्ह येते. याला वैद्यकीय भाषेत 'फॉल्स निगेटिव्ह' म्हणतात."

तज्ज्ञांच्या सांगण्यानुसार, कोव्हिडची लक्षणं असूनही रिपोर्ट निगेटिव्ह येणं धोक्याचं आहे. याचं कारण, रुग्ण स्वत:ला निगेटिव्ह समजून फिरू लागतात आणि संसर्ग अधिक पसरण्याची शक्यता असते.

लक्षणं असूनही रिपोर्ट निगेटिव्ह येण्याची कारणं?

डॉ. फराह इंगळे सांगतात, ताप, सर्दी, खोकला, अंगदुखी यासारखी लक्षणं असूनही कोव्हिड रिपोर्ट निगेटिव्ह येण्याची चार प्रमुख कारणं आहेत.

·      स्वॅब घेण्यात झालेली चूक

·      योग्य पद्धतीने रुग्णाचा स्वॅब घेण्यात न येणं

·      व्हायरसला जिवंत रहाण्यासाठी द्रवपदार्थ योग्य प्रमाणात वापरण्यात आला नाही तर

·      स्वॅबच्या नमुन्यांची योग्य वाहतूक न झाल्यामुळे

काही रुग्णांमध्ये व्हायरल लोड (शरीरातील व्हायरसची संख्या) फार कमी असतं. त्यामुळे सर्व लक्षणं असूनही टेस्ट 'फॉल्स निगेटिव्ह' येण्याची शक्यता असते, असं डॉ. इंगळे पुढे सांगतात.

कोरोना

नवी मुंबई महापालिकेत मायक्रोबायोलॉजिस्ट म्हणून काम करणाऱ्या डॉक्टर नाव न घेण्याच्या अटीवर सांगतात, "कोव्हिड-19 रायबोन्यूक्लिक अॅसिड (RNA) प्रकारचा व्हायरस आहे. हा फार नाजूक आणि लवकर खराब होण्याची शक्यता असते. यासाठी...


लक्ष्मण झुला

हा व्हीडिओ त्या महिलेने सोशल मीडियावर पोस्टही केला होता.

इंटरनेट नियमानुसार या महिलेवर गुन्हा दाखल करण्यात आला असून, दोषी आढळल्यास तिला तीन वर्षापर्यंतच्या कारावासाची शिक्षा होऊ शकते असं एएफपी वृत्तसंस्थेनं म्हटलं आहे.

दरम्यान या महिलेला जामिनावर सोडण्यात आलं असून, हा व्हीडिओ ज्वेलरी उद्योगाच्या प्रमोशनसाठी तयार केल्याचं या महिलेनं सांगितलं.

फ्रान्समधील या गोष्टी आक्षेपार्ह मानल्या जात नाहीत. हृषिकेश हे पवित्र ठिकाण आहे. लक्ष्मण झुला या ठिकाणी हिंदू देव राम, त्यांचे बंधू लक्ष्मण आणि पत्नी सीता यांनी गंगा नदी पार केली होती. त्यामुळे लक्ष्मण झुला हे पवित्र ठिकाण आहे असं पोलीस स्थानकाचे प्रमुख आर.के.साकलानी यांनी स्पष्ट केलं.

या महिलेची ओळख जाहीर करण्यात आलेली नाही. पोलिसांना या व्हीडिओबाबत कळताच त्यांनी गुरुवारी या महिलेला अटक केली.

चौकशीदरम्यान आपणच नग्नावस्थेत हा व्हीडिओ केल्याचं त्या महिलेनं मान्य केलं. मात्र भारतात असं करण्याला परवानगी नसल्याचं माहिती नाही असंही तिने सांगितलं. बेड-नेकलेस ज्वेलरी उद्योगाच्या प्रमोशनसाठी हा व्हीडिओ आणि फोटोशूट करण्यात आलं असं तप... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ास अधिकाऱ्यांनी हिंदुस्तान टाईम्सला सांगितलं.

पुढील काही महिने याप्रकरणाची चौकशी सुरू राहील.

गंगा नदीवरील लक्ष्मण झुला हे पवित्र स्थान मानलं जातं. देशातून तसेच विदेशातून हजारो पर्यटक याठिकाणाला भेट देण्यासाठी येतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


लक्ष्मीची प्रतिमा

धनत्रयोदशीने दिवाळीची सुरुवात झाली आहे. जगभरातले भारतीय पाच दिवसांचा हा सण मोठ्या उत्साहात साजरा करत आहेत.

लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी लक्ष्मीच्या ज्या चित्राची पूजा होते ते ऐतिहासिक तर आहेच शिवाय भारतीय कला जगतात तिच्या समृद्ध वारशाच्या अनेक कथाही सांगितल्या जातात.

कला इतिहासाचे जाणकार सांगतात गेल्या शतकातील सुप्रसिद्ध कलावंत असलेले राजा रवी वर्मा यांनी देवी लक्ष्मीचं पहिलं चित्र काढलं. हिंदूंच्या अनेक देवी-देवतांची चित्र त्यांनीच सर्वप्रथम चितारल्याचं बोललं जातं.

बडोद्याच्या प्रसिद्ध लक्ष्मी-विलास महालात राजा रवी वर्मा यांनी चितारलेलं लक्ष्मीचं पहिलं मूळ चित्र अजूनही आहे.

राजा रवी वर्मा यांनी हे चित्र 1891 साली काढल्याचं कला इतिहासाच्या जाणकार आणि बडोद्याच्या फतेसिंह संग्रहालयाच्या प्रमुख मंदा हिंगोराव सांगतात.

लक्ष्मीची प्रतिमा पहिल्यांदा चित्रकार राजा रवीवर्मा यांनी चितारली.

त्या म्हणतात, "लक्ष्मी आणि सरस्वती यांचं चित्र चितारणारे चित्रकार म्हणून राजा रवी वर्मा यांचं नाव फारच प्रसिद्ध झालं होतं. त्या काळी बडोदा प्रांताचे शासक असलेले महाराज सयाजीराव गायकवाड... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तिसरे यांच्यासाठी ही चित्र काढण्यात आली होती. आसपासच्या चेहऱ्यांमधून प्रेरणा घेऊन राजा रवी वर्मा यांनी हिंदू देवतांची सुंदर चित्र साकारली."

"लक्ष्मीचं हे चित्र नंतर प्रिंट करण्यात आलं आणि अशा प्रकारे त्यांनी काढलेलं लक्ष्मीचं चित्र भारतात घराघरात पोहोचलं," असं त्या म्हणाल्या.

हिंगोराव सांगतात, "आधीही देवी लक्ष्मीची चित्र होती. मात्र राजा रवी वर्मा यांनी जो मानवी चेहरा या चित्रात दाखवला तसा पूर्वीच्या चित्रांमध्ये नव्हता."

रवी वर्मा यांनी देवी लक्ष्मीला मानवी चेहरा दिला. रवी वर्मा यांनी साडी नेसलेली लक्ष्मी चितारली.

दरबार हॉलमधल्या मूळ चित्रात दोन्ही बाजूला दोन हत्ती आहेत. मात्र प्रिंट केलेल्या चित्रात एकच हत्ती आहे.

प्राध्यापक रतन परिमू कला इतिहासाचे अभ्यासक आणि महाराज सयाजीराव विद्यापीठातील कला इतिहास विभागाचे माजी प्रमुख आहेत. त्यांच्या मते चित्रात जी साडी लक्ष्मीने नेसली आहे ती मराठी नववार आहे.

लक्ष्मीची प्रतिमा

रवी वर्मा यांना मराठी संस्कृतीची चांगली जाण होती. त्यांच्या इतर चित्रांमधूनही ते स्पष्ट दिसतं. लक्ष्मीची ही प्रतिमा फार लोकप्रिय ठरली आणि देशात घराघरात पोहोचली.

प्रा. परिमू म्हणतात, "रवी वर्मा त्रावणकोर प्रांतातले होते. मात्र महाराज सयाजीराव गायकवाड यांच्या राज्यभिषेकाची चित्रं काढण्यासाठी 1882 साली त्यांना बडोद्याला आमंत्रित करण्यात आलं. बडोद्याचे दिवाण टी. माधव राव यांनी त्यांना शोधून काढलं आणि त्रावणकोरहून बडोद्याला घेऊन आले."

"या वास्तव्यात त्यांनी महाराज सयाजीराव यांची अनेक चित्रं काढली आणि त्यांच्याच कल्पनेतून साकारलं आहे लक्ष्मीचं हे चित्र. हे चित्र अजूनही दरबारात जपून ठेवण्यात आलं आहे," परिमू म्हणाले.

त्यानंतर याच चित्राच्या प्रिंट काढण्यात आल्या आणि त्या आज आपण सगळीकडे बघतो.

लक्ष्मीची प्रतिमा

मुंबईतल्या घाटकोपर भागातल्या एका प्रिटिंग प्रेसने रवी वर्मा यांच्या अनेक चित्रांच्या प्रिंट काढल्या. 1892 साली सुरू झालेली ही प्रिंटिग प्रेस नंतर लोणावळ्याला हलवण्यात आली.

प्रा. परिमू सांगतात, "या प्रिंटिंग प्रेसच्या मालकाने रवी वर्मा यांच्या चित्रात थोडा बदल केला. त्यामुळे लक्ष्मीच्या प्रिंट केलेल्या फोटोत फक्त एकच हत्ती आहे."

प्रिंटेड फोटोला मिळाली प्रसिद्धी

इतिहासकारांच्या मते जर्मन व्यक्ती मालक असलेल्या या प्रेसने रवी वर्मा यांनी चितारलेल्या लक्ष्मी आणि सरस्वती या...


लक्ष्मीबाई गायकवाड (80)

मेट्रो प्रकल्पामुळे आरेच्या प्रजापूरपाड्यातल्या काही लोकांना चकालाच्या एसआरए इमारतीत घरं देण्यात आली आहेत. त्यातल्याच एका 260 चौरस फुटांच्या घरात लक्ष्मीबाई राहातात.

बीबीसी इंडियन स्पोर्ट्सवुमन ऑफ द इयर

लक्ष्मीबाई बोरिवलीच्या काजूपाड्यातून लग्न करुन प्रजापूरपाड्यात राहायला आल्या आणि गेली अनेक वर्षं त्या तिथंच राहिल्या. त्या सांगतात, "या मधल्या काळात आरे प्रकल्पाचा तबेला तिथं आला, तिथं सिप्झ आलं आणि आता तिथं मेट्रो प्रकल्प आला. हे सगळं आमच्या डोळ्यांसमोर झालं आहे.

आम्हाला तिथून हुसकावून लावलं आणि इथं पाडा नव्हताच असं दाखवण्यात आलं. आम्ही कोकणा आदिवासी आहोत. जवळच्या सारीपूतनगरचं नाव पुढे करून इथं पाडा नव्हताच असं सांगण्यात आलं आणि आम्हाला तिथून हलवलं."

लक्ष्मीबाई त्यांच्या मुलीबरोबर लहानशा घरात राहातात. इथं आल्यापासून आपली तब्येत बिघडली असं त्या सांगतात.

लक्ष्मीबाई सांगतात, "मेट्रो प्रकल्प आला तेव्हा मी तिथून जाणार नाही अशी भूमिका घेतली. मी एकटी तिथं राहिले. तिथं मी दिवसभर काम करायची. सकाळपासून लाकडं गोळा कर, शेतात काम कर, कोंबड्या सांभाळ, भाजी पिकव असं सुर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ु असायचं.

पण एकेदिवशी मेट्रोवाले आले आणि सगळं सामान बाहेर फेकून द्यायला सुरुवात केली. तांदूळ, धान्य, मसाले, भांडीकुंडी घराबाहेर काढून फेकायला सुरुवात केली. जे हाताला लागलं तितकं या घरात आणू शकले. काही कोंबड्या नातलगांकडे पाठवून दिल्या, काही हरवल्याही. एवढा त्रास मला कोणीच दिला नाही."

आयुष्याच्या वेगवेगळ्या वळणांवर प्रत्येक स्त्रीला कठीण प्रसंगांना सामोरं जावं लागतं. त्यावेळी तिच्या मनावर होणाऱ्या परिणामांचा क्वचितच कुणी विचार करतं. 'बाईचं मन' या मालिकेतून आम्ही तिच्या मनात डोकावून पाहण्याचा प्रयत्न करत आहोत.

लक्ष्मीबाई आता त्यांच्या एका मुलीबरोबर एसआरए म्हणजे झोपडपट्टी पुनर्वसन योजनेमधून बांधलेल्या इमारतीत 12व्या मजल्यावर राहातात. लिफ्टसाठी बराच वेळ घालवल्यावर, अंधाऱ्या पॅसेजमधून गेल्यावर लक्ष्मीबाईंचं घर दिसतं.

इथं त्यांच्याबरोबर त्यांची एक मुलगी राहाते आणि बाकीचे नातलग इतर इमारतींमध्ये राहातात. लक्ष्मीबाई इथं आल्यापासून त्यांच्या प्रकृतीवर परिणाम झाला आहे. या लहानशा घरात त्यांचा वावर एका कॉटपुरता मर्यादित राहिला आहे.

लक्ष्मीबाई आणि त्यांची कॉट. 'मी दिवसभर या कॉटवर बसून असते', असं त्या सांगतात.

त्या म्हणतात, "इथं मला 12 व्या मजल्यावर टाकलं आहे. मला लिफ्ट कशी वापरायची समजत नाही. शिडी चढता येत नाही. एवढ्याच जागेत स्वयंपाक करायचा आणि इथंच राहायचं. दोन खुर्चा टाकल्या की जागा संपते. मी कॉटवरून उतरुच शकत नाही. टीव्ही बघत वेळ घालवावा लागतो."

बोलताबोलता लक्ष्मीबाईंची मुलगी म्हणते, "इथं आल्यापासून आई रोज भांडते, तिची खुपच चिडचिड होते. टेन्शन येतं तिला. झोपही लागत नाही."

सतत मोकळ्या हवेत, जमिनीवर राहायची सवय असलेल्या लक्ष्मीबाईंना या बाराव्या मजल्यावर राहायला लागणं आजिबात आवडलेलं नाही. त्यांनी वारंवार आपली जागा परत मिळावी यासाठी मागणी केली आणि त्यांच्या जागेचा कोर्टात खटलाही सुरु आहे.

एकेकाळी मोकळ्या हवेत, जमिनीवर राहाणाऱ्या लक्ष्मीबाई आता SRA इमारतीच्या बाराव्या मजल्यावर राहातात.

त्या म्हणतात, "तिकडं पाड्यावर आम्ही कुठेही बसायचो, कुठेही फिरायचो. इथं मला बाराव्या मजल्यावर जगणं शक्य नाही. मला किमान या इमारतीत खालीतरी जागा द्या असं मी म्हटलं तरीपण ते मान्य केलं नाही. आता मी कुठे जाऊ. इथं आले आणि आजारपण मागे लागलं. आधी कधी डॉक्टरकडे जायची वेळ आली नाही.

आता ब्लडप्रेशरच्या गोळ्या सुरु झाल्या. इथं आल्या आल्या...


लक्ष्य सेन

लक्ष्य सेननं अंतिम लढतीत जागतिक क्रमवारीत अव्वल स्थानी असलेल्या थायलंडच्या कुनलावूत वितीडिसकरनला 21-19, 21-18 असं नमवत जेतेपदाला गवसणी घातली.

आशियाई बॅडमिंटन ज्युनियर स्पर्धेचं जेतेपद पटकावणारा लक्ष्य केवळ तिसरा भारतीय बॅडमिंटनपटू आहे. याआधी गौतम ठक्कर (1965), पी.व्ही. सिंधू (2012) यांनी या स्पर्धेत सुवर्णपदकाची कमाई केली होती.

लक्ष्यनं दोन वर्षांपूर्वी याच स्पर्धेत कांस्यपदक मिळवलं होतं.

बेंगळुरूस्थित प्रकाश पदुकोण अकादमीचा विद्यार्थी असणाऱ्या लक्ष्यनं गेल्या वर्षी ज्युनियर जागतिक क्रमवारीत अव्वल स्थानी झेप घेतली होती. लक्ष्य मूळचा उत्तराखंडमधील अल्मोराचा आहे.

2016मध्ये लक्ष्यनं इटानगर येथे झालेल्या वरिष्ठ राष्ट्रीय बॅडमिंटन स्पर्धेच्या जेतेपदावर नाव कोरलं होतं. त्याच वर्षी लक्ष्यनं ऑल इंडिया सीनियर रँकिंग स्पर्धेच्या जेतेपदावरही कब्जा केला होता. हे दुहेरी यश साकारणारा लक्ष्य देशातला सगळ्यात लहान वयाचा बॅडमिंटनपटू ठरला होता. लक्ष्यचा भाऊ चिराग हाही बॅडमिंटनपटू आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


लखनौच्या दारूल उलूम नद्वातुल उलामा विद्यापीठात संघर्ष

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी तर या कारवाईची तुलना जालियनवाला बाग हत्याकांडाशी केली. पोलिसांच्या याच कारवाईनंतर देशभरातील अनेक विद्यापीठांमध्ये आंदोलनं सुरू झाली.

पण नेमकं झालं काय?

जामिया मिलिया इस्लामिया विद्यापीठाच्या कुलगुरू प्रा. नजमा अख्तर यांनी पोलिसाच्या विनापरवानगी घुसण्यावर जोरदार आक्षेप घेतलाय. पोलिसांनी केलेल्या मारहाणीच्या विरोधात दिल्ली पोलिसांविरोधात FIR दाखल करणार असल्याचं म्हटलंय.

नजमा अख्तर म्हणाल्या, "जामिया मिलिया इस्लामिया विद्यापीठातील व्यक्तींकडून कोणत्याही आंदोलनाची हाक दिली नव्हती. विद्यापीठाच्या आजूबाजूला ज्या कॉलनी आहेत, तेथून आंदोलनाची हाक दिली गेली होती. त्या लोकांनी मोर्चा काढला होता, त्यावेळी त्यांची पोलिसांशी झटापट झाली. पोलीस पाठलाग करत असताना काही आंदोलक विद्यापीठाच्या आवारात आले. त्यांच्या मागे मग पोलीस लायब्ररीपर्यंत पोहोचले.

"पोलिसांनी तिथे बसलेल्या विद्यार्थ्यांनाही बेदम मारहाण केली. जर पोलिसांनी विद्यापीठाला कळवलं असतं तर प्रॉक्टर पोलिसांसोबत आले असते. कोण बाहेरचे आहेत आणि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

कोण विद्यार्थी आहेत, हे प्रॉक्टर पोलिसांना सांगू शकले असते."

"दिल्ली पोलिसांनी विद्यापीठाच्या आवारात विनापरवानगी घुसणे हे अत्यंत आक्षेपार्ह आहे. आम्ही याबाबत केंद्रीय मंत्र्यांकडे तक्रार करणार आहोत. सगळ्या विद्यापीठांमध्ये असा नियम बनणार आहे का की पोलीस असेच कुठेही विनापरवानगी घुसतील? बाहेर हजारो लोक रस्त्यावर होते आणि तुम्ही हाताच्या बोटावर मोजता येईल इतक्या लोकांसाठी आवारात घुसला?"

दिल्ली पोलिसांचं म्हणणं काय?

दिल्ली पोलिसांना कुलगुरूंनी उपस्थित केलेल्या प्रश्नावर विचारलं असता त्यांनी परवानगीबाबत कोणतंही भाष्य न करता आम्ही जमावाच्या मागे विद्यापीठाच्या आवारात गेल्याचा खुलासा केला आहे.

एका पत्रकार परिषदेत उत्तर देताना दिल्ली पोलिसांचे मुख्य जनसंपर्क अधिकारी एम. एस. रंधावा यांनी म्हटलं, "आम्ही हिंसक जमावाला पांगवण्याचा प्रयत्न करत होतो, तेव्हा ते विद्यापीठाच्या आत गेले. आम्ही त्यांच्या मागे गेलो, तेव्हा त्यांनी आमच्यावर दगडफेक केली. आम्ही याची सखोल चौकशी करत आहोत."

दिल्ली पोलीस आणि जामिया मिलिया इस्लामियाच्या विद्यार्थ्यांचा संघर्ष

'जामिया'च्या कुलगुरू आणि दिल्ली पोलिसांनी मांडलेल्या बाजूच्या पार्श्वभूमीवर आम्ही शिक्षणतज्ज्ञ, निवृत्त पोलीस अधिकारी आणि कायदेतज्ज्ञांची मतं जाणून घेतली.

परवानगी घेऊनच पोलिसांनी विद्यापीठात प्रवेश करणं अपेक्षित

गेल्या काही वर्षांतील अपवाद वगळता देशभरात क्वचितच पोलीस विद्यापीठाच्या आवारात गेले आहेत. अपवादात्मक परिस्थितीत जेव्हा कधी पोलीस विद्यापीठाच्या आवारात आले आहेत, तेव्हा कुलगुरूंना किंवा विद्यापीठ प्रशासनाला विचारूनच आवारात आले आहेत.

विद्यापीठ अनुदान आयोगाचे माजी अध्यक्ष डॉ. सुखदेव थोरात यांनी सांगितलं, की दिल्लीतील जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठात आता-आता कुठे पोलिसांनी प्रवेश केला.

"JNUमध्ये चाळीस वर्षं पोलीस आतमध्ये आले नव्हते. पोलीस आले तर गेटवर उभे राहायचे. आता गेल्या काही वर्षांत पोलिसांनी JNUमध्ये प्रवेश केला. विद्यापीठ ही स्वायत्त संस्था आहे. त्यामुळे पोलिसांनी कोणत्याही विद्यापीठात प्रवेश करताना विद्यापीठ प्रशासनाची परवानगी घेण्याची पद्धत आहे.

"अर्थात, विद्यापीठात एखादा मोठा गुन्हेगारी स्वरूपाचा हल्ला झाला किंवा मोठी आग लागली तर पोलीस थेट येऊ शकतात. पण सर्वसाधारणपणे पोलिसांनी परवानगी घेऊनच विद्यापीठाच्या आवारात प्रवेश करणं अपेक्षित आहे," असं थोरात यांनी...


लग्न झाल्यानंतर रत्नाच्या डोळ्यात सुखी संसाराची खूप स्वप्नं होती

लग्नानंतर सुरुवातीचे काही दिवस चांगले गेले. तिचा नवरा बी.टेक झालेला होता, तिची हौस पूर्ण करत होता, फक्त रात्री तिच्याजवळ आला की आडदांडपणा करायचा.

मोबाइलवर भलते सलते व्हीडिओ बघायचा. रत्नालाही जबरदस्ती दाखवायचा आणि व्हीडिओमधे जे दाखवलं आहे ते सगळं रत्नाने आपल्याला करू द्यायलाच हवं अशी मागणी करायचा.

सुरुवातीला रत्नाने हे सहन केलं, नवऱ्याचा आडदांडपणा हळूहळू कमी होईल अशी तिची अपेक्षा होती. पण तसं न होता त्याचा रानटीपणा वाढतच गेला. तो रात्रभर मोबाईलवर वेगवेगळे पॉर्न व्हीडिओ लावून ठेवायचा आणि तिच्यासोबत जबरदस्ती करायचा. सकाळपर्यंत रत्नाच्या सर्वांगावर जखमा असत.

तो उत्तेजक गोळ्याही घेई आणि जर रत्नाने हे सगळं करायला नकार दिला किंवा त्याच्या मते ती त्याला खुश ठेवण्यात कमी पडली तर तिला मारहाण ठरलेलीच!

घरामधे दोघंच राहात असल्याने तिला सोडवायलाही कोणी नसायचं. एके दिवशी पॉर्न व्हीडिओमध्ये दाखवल्याप्रमाणे त्याने रत्नाचे पाय वरती पंख्याला दोरीने बांधून ठेवले आणि तशा अवस्थेत तिच्याशी गुरासारखा सेक्स केला.

शेवटी हे सगळं सहनशक्ती... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

च्या पलीकडे गेल्याने रत्नाने नवऱ्यापासून घटस्फोट घेतला. तिच्या सुखी संसाराचं स्वप्न भंगलं होतं. रत्ना सध्या तिच्या माहेरी राहते.

दारू किंवा इतर नशा आणि पॉर्न यामुळे बऱ्याच स्त्रियांना छळाला तोंड द्यावं लागतं आहे."

टाटा ट्रस्ट आणि राज्य सरकार यांच्या सहयोगाने स्थापन झालेल्या महिला व बाल सहाय्यता समितीच्या नांदेड जिल्हयातील समाजसेविका राधा गवरे सांगतात, "घरगुती हिंसाचाराच्या ज्या घटना घडतात त्यात पॉर्न पाहून तशा प्रकारच्या सेक्सची मागणी बायकोकडे करणं, तिने नकार दिल्यास तिला मारहाण करणं किंवा तिच्यावर जबरदस्ती करणं अशा घटनाच आजकाल जास्त समोर येत आहेत,"

त्या असंही सांगतात की, "यात सुशिक्षित- अशिक्षित, शहरी-ग्रामीण असला काही भेद नाही. सगळीकडे सारखीच परिस्थिती आहे. दारू किंवा इतर नशा आणि पॉर्न यामुळे बऱ्याच स्त्रियांना छळाला तोंड द्यावं लागत आहे."

स्वस्त इंटरनेटमुळे वाढते अत्याचार

व्हीडोली या व्हीडिओ ट्रॅकिंग साईटचे सहसंस्थापक सुब्रत कार यांच्या मते, स्वस्त स्मार्टफोन आणि जवळपास फुकट इंटरनेट यामुळे भारतात पॉर्न पाहण्याचं प्रमाण जवळपास दुपटीने वाढलं आहे. "आम्ही नुकताच एक सर्व्हे केला आणि त्यावेळी ही गोष्ट आमच्या लक्षात आली", सुब्रत सांगतात.

"आजकाल दर दुसऱ्या माणसाकडे स्मार्टफोन आहे. इंटरनेट सहज उपलब्ध आहे आणि पर्यायाने पॉर्नही सहज बघायला मिळतं. साहाजिकच याचा परिणाम विवाहसंबंधांवर होत आहे," महिला व बाल सहाय्यता समितीच्या मराठवाडा समन्वयक ज्योती सपकाळ सांगतात.

राधा गवरे  सांगतात, "नुसत्या लैंगिक समाधानासाठी पॉर्नमधले प्रकार करून पाहण्यापेक्षा आपलं पौरुषत्व सिद्ध करण्यासाठी, तसंच कधी कधी बायकोला ताब्यात ठेवायला हवं या भावनेतूनही पुरुष असले प्रकार करतात."

"कित्येक पुरुषांच्या मनात 'माझी बायको आहे ना, मग मी तिचं वाट्टेल ते करीन' अशी भावना असते,"  असंही राधा गवरे सांगतात.

गवरे यांनी त्यांच्या संस्थेकडे मदतीसाठी आलेल्या एका स्त्रीची कहाणीही बीबीसी मराठीला सांगितली.

चंदाचा (नाव बदललं आहे) नवरा कायम पॉर्न व्हीडिओ पाहायचा आणि चंदासोबत तशा प्रकारच्या सेक्सची मागणी करायचा. सुरुवातीला चंदाने नवऱ्याचं म्हणणं ऐकलं आणि तिने पॉर्न व्हीडिओ पाहून नवऱ्याला खुश ठेवण्याचा प्रयत्न केला.

पण नंतर तिच्या नवऱ्याने पॉर्नसारखा सेक्स तिच्यासोबत करतानाचे व्हीडिओ बनवायला सुरुवात केली. हे व्हीडिओ बनवून त्याने त्याच्या...


लग्न, बाळाचा जन्म अशा शुभप्रसंगी ती नाचगाणं करून बक्षीस मिळवून आपला उदरनिर्वाह चालवायची. तिच्या मृत्यूच्या काही दिवस आधीच ती प्रियकराला सोडून दुसऱ्या पुरुषासोबत रहायला गेली होती.

तिच्या पहिल्या प्रियकरानेच सूडाच्या भावनेने तिचा खून केल्याचा निर्वाळा तत्कालीन ब्रिटिश न्यायाधीशांनी दिला. या खटल्यादरम्यान न्यायाधीशांनी तृतीयपंथीयांचा उल्लेख 'भिन्नलिंगी वस्त्र परिधान करणारे', 'भिकारी' आणि 'अनैसर्गिक वेश्या' असं संबोधून केला होता.

एका न्यायाधीशाने आपल्या निकालात तृतीयपंथीयांना या 'ब्रिटिश वसाहतीवरचं ओझं' म्हटलं होतं. तर एकाने त्यांचं अस्तित्व ब्रिटिश सरकारसाठी ठपका असल्याचं म्हटलं.

एका तृतीयपंथीयाविषयी न्यायाधीशांकडून आलेल्या या प्रतिक्रिया आश्चर्यचकित करणाऱ्या होत्या. कारण या खटल्यात तीच पीडित होती.

इतिहासकार डॉ. जेसिका हिंची यांच्या मते या हत्याकांडाने ब्रिटिशांमध्ये तृतियापंथीयांविषयी असलेली 'नैतिक दहशत' उघड झाली.

डॉ. हिंची म्हणतात, "खरंतर ती या गुन्ह्यात पीडित होती. मात्र, तृतीयपंथीय गुन्हेगार आणि अनैतिक असतात, असा त्यातून अर्थ काढण्यात आला."

तृतीयपंथीय सांभाळ करण्यायोग्यच नसल्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ाचं ब्रिटिश अधिकाऱ्यांना वाटू लागलं होतं. तृतीयपंथीय म्हणजे 'घाण, आजार, संसर्ग, डाग' आहेत, अशीच त्यांची ओळख तयार करण्यात येत होती. 'पुरूषांशी शरीरसंबंध ठेवण्याचं व्यसन असलेल्या' व्यक्ती, अशीच त्यांची प्रतिमा तयार करण्यात येत होती. तृतीयपंथीय केवळ 'सामाजिक नैतिकेतला' धोका आहेत, असं नाही तर 'वसाहतवादी राजकीय सत्तेलाही धोका' असल्याचा तत्कालीन अधिकाऱ्यांचा समज होता.

सिंगापूरच्या नानयांग टेक्नॉलॉजिकल इन्स्टिट्यूटमध्ये इतिहासाच्या सहप्राध्यापक असलेल्या डॉ. हिंची यांनी जवळपास एक दशक भारतातील ब्रिटिश सरकारच्या काळातील तृतीयपंथीयांसंबंधीच्या ऐतिहासिक दस्तावेजांचा अभ्यास केला. या दस्तावेजातून त्यांना त्या काळात भारतात तृतियपंथीयांवर ब्रिटिश सरकारच्या कायद्यांचा काय परिणाम झाला, याचा सखोल अभ्यास करता आला. या अभ्यासाचं सार त्यांनी 'Governing Gender and Sexuality in Colonial India' या पुस्तकात दिलंय.

तृतीयपंथीय हे स्त्रियांसारखा वेश परिधान करतात. त्यांचे अंडकोष काढलेले असतात किंवा ते तसेच जन्माला आलेले असतात. त्यांच्यात गुरू-शिष्य परंपरा असते. वेगवेगळ्या संस्कृतींमध्ये त्यांना फार महत्त्व आहे. राजा-महाराजांच्या काळात जनानखान्याची राखण करण्याचं काम तृतीयपंथीय करायचे. तर काही संस्कृतींमध्ये तृतीयपंथीय नाच-गाणे करून लोकांचं मनोरंजन करायचे.

दक्षिण आशियामधल्या अनेक देशांमध्ये असा समज आहे की तृतीयपंथीयांच्या आशीर्वादाने निपुत्रिकालाही अपत्यप्राप्ती होऊ शकते आणि तृतीयपंथीयाने निपुत्रिक राहण्याचा शाप दिल्यास त्या व्यक्तीला कधीही अपत्यप्राप्ती होत नाही. अनेक तृतीयपंथीय मुलं दत्तक घेतात. त्यांचे प्रियकरही असतात. आजकाल अनेकजण तृतीयपंथीयांना ट्रान्सजेंडर समजतात. मात्र, तसं नाही. 2014 साली भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने हिजड्यांना अधिकृतपणे तृतीयपंथीय म्हणून ओळख दिली.

बुरा त्या काळी भारतातल्या उत्तर प्रांतात राहणाऱ्या अडीच हजार नोंदणीकृत हिजड्यांपैकी एक होती. बुराच्या मृत्यूच्या अनेक वर्षांनंतर तृतीयपंथीयांची संख्या कमी करण्यासाठी मोहीम हाती घेण्यात आली. 1871च्या कायद्याअंतर्गत तृतीयपंथीयांना गुन्हेगार मानण्यात आलं.

या कायद्यामुळे तृतीयपंथीयांवर पाळत ठेवण्यासाठी पोलिसांना अधिकार मिळाले. यानंतर पोलीस तृतीयपंथीयांची सर्व माहिती एका रजिस्टरमध्ये गोळा करू लागले. डॉ. हिंची सांगतात, "अशा प्रकारचं रजिस्टर तयार करण्यामागचा उद्देश...


लग्नानंतर एखादी स्त्री कुमारिका नसेल तर तिला नवऱ्याने बेदखल करण्याची भीती असते. अगदी वाईट परिस्थितीत तिची हत्या होण्याचीही शक्यता असते.

त्यामुळेच अधिकाधिक महिला आपलं "कौमार्य परत मिळवण्याच्या" शस्त्रक्रियेचा आधार घेतात. त्याला हायमेनोप्लास्टी (Hymenoplasty) असं म्हणतात. या शस्त्रक्रियेत योनिमार्गाच्या प्रवेशद्वारावर असणारा कौमार्य पडदा पूर्ववत केला जातो.

मात्र इंग्लंडमधील काही कार्यकर्ते कौमार्य परत मिळवण्यासाठीच्या या शस्त्रक्रियेवर बंदी घालण्याची मागणी करत आहे. त्यांच्या मते या शस्त्रक्रियेचे वैद्यकीयदृष्ट्या काहीही फायदे नाहीत.

मात्र दुसऱ्या बाजूला बंदी आणली तर बायका ही शस्त्रक्रिया लपूनछपून करतील, अशीही भीती व्यक्त करण्यात येत आहे.

'दहशतीत जगणं'

हलालेह ताहेरी यांनी Middle Eastern Women and Society Organisationची स्थापना केली आहे. त्यांनी बीबीसीला सांगितलं की मोरोक्कोच्या एक मुलीने तिच्या वडिलांपासून लपून लंडनमध्ये आश्रय घेतला होता. कौमार्याच्या कारणावरून तिच्याच वडिलांनी तिला मारायची सुपारी कुणाला तरी दिली होती.

ती युकेमध्ये 2014 साली आली. ती एका व्यक्तीला भेटली आणि ते दोघ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ं एकत्र राहू लागले. जेव्हा तिच्या वडिलांना या नात्याबद्दल कळलं, तेव्हा त्यांनी तिला मोरोक्कोला परत येण्यास सांगितलं. तिथे परतल्यावर त्यांनी तिला "कौमार्य चाचणीसाठी" डॉक्टरकडे नेलं. तेव्हा वैद्यकीय चाचणीत ती कुमारिका नसल्याचं लक्षात आलं.

ती लगेचच लंडनमध्ये परतली आणि तिला आता दहशतीत आहे की तिचे वडील तिला शोधतील. आज ती 26 वर्षांची आहे.

मोरोक्कोतील एका 40 वर्षीय शिक्षिकेने सांगितलं की वयाच्या विशीत त्यांना ही शस्त्रक्रिया करण्यास भाग पाडलं गेलं. त्यामुळे त्यांच्या मुलींना हा त्रास होणार नाही, याची त्या पूरेपूर काळजी घेत आहेत.

"मी कधीही माझ्या मुलींबरोबर होऊ देणार नाही. मी त्यांना मुक्त रहायला शिकवणार आहे."

'लग्नाची पहिली रात्र'

संडे टाइम्सच्या एका वृत्तानुसार सध्या युकेमध्ये 22 खासगी दवाखाने आहेत, जिथे कौमार्य पडदा "पूर्ववत" करण्याची शस्त्रक्रिया केली जाते. एक तासाच्या या शस्त्रक्रियेसाठी ते 3000 पौंडपर्यंत फी आकारतात.

महिला हक्क कार्यकर्त्यांच्या मते मुस्लीम महिलांमधील भीतीचा हे क्लिनिक फायदा घेत आहेत. लग्नानंतर त्यांच्या "पावित्र्यावर" प्रश्नचिन्ह निर्माण होऊ नये, या भीतीपोटी स्त्रिया या शस्त्रक्रिया करवून घेत आहेत.

अनेक वेबसाईट्सवर या शस्त्रक्रियेची संपूर्ण माहिती दिलेली आहे. लंडनच्या 'गायनॅ सेंटर'ने तर अशी माहिती दिली आहे की "लग्नानंतर कौमार्य पडदा जसा असायला हवा, तसा दिसला नाही तर लग्न अवैध समजलं जातं."

बीबीसीने या दवाखान्याशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केला, मात्र त्यांच्याकडून काहीही प्रतिसाद आला नाही.

निर्घृण पद्धत

युकेचे आरोग्य सचिव मॅट हॅनकॉक या पद्धतीची चौकशी करणार असल्याचं म्हणाले. मात्र या बंदीची अंमलबजावणी कशी केली जाईल, याबाबत आरोग्य विभागाने प्रतिक्रिया देण्यास नकार दिला.

ताहेरी म्हणाल्या, "या बंदीचा नीट विचार व्हायला हवा. ही शस्त्रक्रिया नसती तर अनेक मुलींचा जीव गेला असता."

लंडन स्कूल ऑफ मेडिसीनमधील प्राध्यापक डॉ. खालीद खान यांनी ही शस्त्रक्रिया स्वत:च्या डोळ्यांनी पाहिली आहे. त्यांच्या मते बंदी हा एकमेव उपाय नाही.

जर या "शस्त्रक्रियेची व्यवस्थित माहिती दिली" तर ती करायची की नाही, हा वैयक्तिक निर्णय महिला घेऊ शकतील. "स्त्रियांना छळवणुकीपासून वाचवणं हेच डॉक्टरांचं प्रामाणिक उद्दिष्ट असावं," असं ते म्हणाले.

मानसशास्त्रीय आधार

ब्रिटिश सोसायटी फॉर पीडियाट्रिक अँड अडोलसंट...


लठ्ठ मुलांमध्ये अकारण चिंता तसंच भावनिक असंतुलन यांसारख्या मानसिक समस्या आढळून येत असल्याचं युकेमधील एका अभ्यासामधून समोर आलं आहे.

लठ्ठपणा आणि मानसिक आरोग्य या दोन्ही गोष्टी एकमेकांशी जोडलेल्या असतात, असं लिव्हरपूल येथील संशोधकांना आढळून आलं आहे. मुलं जशी मोठी होतात, तशा या समस्याही वाढत असल्याचं संशोधनातून समोर आलं आहे.

ज्या मुलींचा BMI (Body Mass Index) आवश्यकतेपेक्षा अधिक असतो, अशा मुलींना मुलांच्या तुलनेत नैराश्य लवकर ग्रासतं.

या समस्येमागची नेमकी कारणं काय आहेत, हे शोधण्याचा प्रयत्न मात्र संशोधनातून झाला नाही. लठ्ठपणा आणि मानसिक आजार या दोन्हीमागे दारिद्र्य हा एक घटक असल्याचं संशोधनातून मांडण्यात आलं आहे.

लठ्ठपणा आणि मानसिक आरोग्यावर केलेल्या या संशोधनातले निष्कर्ष हे ग्लास्गोमध्ये होणाऱ्या European Congress on Obesity मध्ये सादर करण्यात येतील.

संशोधकांनी 2000 ते 2002 या वर्षांत युकेमध्ये जन्मलेल्या 17 हजारांहून अधिक मुलांची माहिती गोळा करून त्याचं विश्लेषण केलं.

संशोधकांनी गोळा केलेल्या माहितीमध्ये मुलांची उंची आणि वजन यासोबतच त्यांना वयाच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर भेडस... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ावणाऱ्या भावनिक समस्यांची माहिती घेतली.

वयाच्या तिसऱ्या, पाचव्या, सातव्या, अकराव्या आणि चौदाव्या वर्षी या मुलांचं वर्तन नेमकं कसं होतं, याची माहिती पालकांकडूनच घेण्यात आली होती.

सातव्या वर्षापासून लठ्ठपणा आणि भावनिक समस्यांचा एकमेकांशी असलेला संबंध उघड व्हायला सुरूवात होते. त्यापूर्वी या दोन्हींमधला संबंध स्पष्टपणे दिसून येत नाही.

लठ्ठपणाचं दुष्टचक्र

आमच्या संशोधनातून लठ्ठपणा आणि भावनिक समस्यांचा संबंध स्पष्ट झाला, असं लिव्हरपूल युनिव्हर्सिटीमधील मानसशास्त्राच्या व्याख्याता डॉ. शार्लेट हार्डमन यांनी स्पष्ट केलं.

लठ्ठपणाच्या समस्येनं ग्रासलेल्या मुलांवर उपचार करणाऱ्यांसाठी ही नवीन माहिती उपयुक्त आहे. "बऱ्याचदा लोकांना असं वाटतं, की कमी खाल्लं आणि अधिक व्यायाम केल्यावर काहीच त्रास होणार नाही. पण हे इतकं सोपं नाहीये."

"वयाच्या सातव्या वर्षापासून ही मुलं लठ्ठपणा आणि मानसिक आजाराच्या दुष्टचक्रात अडकतात," असं डॉ. हार्डमन सांगतात.

लहान मुलांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर दिसून येणाऱ्या या समस्या सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टिनं चिंतेचा विषय आहे. कारण मोठेपणीही आरोग्यावर याचे दुष्परिणाम दिसून येतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


लठ्ठपणामुळे मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब यांसारख्या इतर आजारांची शक्यता अधिक असते, असे अमेरिकेतील संशोधकांचे म्हणणे आहे.

कमकुवत रोगप्रतिकारक क्षमतेमुळे अशा व्यकींना कोरोनाचा संसर्ग होण्याची शक्यता अधिक असते. तसेच लठ्ठ व्यक्तींना कोरोना व्हायरसची लस दिल्यास ती कमी प्रभावी ठरू शकते असाही दावा या संशोधकांनी केला आहे.

बॉडी मास इन्डेक्स (BMI) 30 पेक्षा जास्त असलेल्या लोकांमध्ये फ्लूसाठीच्या लशीचा प्रभावही कमी दिसून येतो. या तत्वावर हा दावा करण्यात येत असल्याचे ते सांगतात.

नॉर्थ कॅरोलिना विद्यापीठातील टीमने जगभरातील 75 संशोधनांच्या आकडेवारीचा अभ्यास केला. ज्यात जवळपास 4 लाख रुग्णांचा समावेश होता.

लठ्ठ असलेल्या व्यक्तींना कोरोनाची लागण झाल्यास त्यांना हॉस्पिटलमध्ये दाखल करावे लागण्याची शक्यता 50 टक्के होती. तर 74  टक्के अशा रुग्णांना अतिदक्षता विभागात उपचारासाठी दाखल करावे लागले. कोरोना विषाणूमुळे त्यांचा मृत्यू होण्याची शक्यताही होती.

यूकेमध्येही केलेल्या संशोधनातही ही बाब आढळून आली आहे. जास्त वजन असलेल्या लोकांना अधिक धोका असल्याने सरकारने वजन कमी करण्यासाठीही उपाययोजना सुरू केल्या.

लठ्ठ ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

व्यक्तींसाठी कोव्हिड-19 जास्त धोकादायक?

"लठ्ठ लोकांना कोरोना व्हायरसची लागण होण्याचा धोका तुलनेनं जास्त असतो. लठ्ठ लोक कोरोनाची लागण झाल्यानंतर गंभीररित्या आजारी पडू शकतात. त्यांच्या मृत्यूची शक्यतासुद्धा वाढते," असं मत ब्रिटीश संशोधकांनी व्यक्त केलं आहे.

पब्लिक हेल्थ इंग्लंडकडून नुकताच याबाबतचा अहवाल प्रसिद्ध करण्यात आला.

ब्रिटीश आरोग्य विभागाच्या पब्लिक हेल्थ इंग्लंड संस्थेकडून करण्यात आलेल्या अभ्यासानुसार, "लठ्ठ आणि वजन जास्त असलेल्या लोकांना कोरोनाची लागण झाल्यास रुग्णालयात दाखल करण्याची आवश्यकता जास्त असते. तसंच त्यांना अतिदक्षता विभागात (आयसीयू) ठेवण्याची जास्त गरज पडते. वाढत्या वजनासह त्यांना असलेला धोका वाढत जातो."

पब्लिक हेल्थ इंग्लंडच्या मुख्य आहारातज्ज्ञ डॉ. एलिसन टेडस्टोन यांनी याबाबत अधिक माहिती दिली. त्या म्हणतात, "अधिक वजनामुळे इतर आजारांसह कोव्हिड-19 संसर्गामुळे आजारी पडणं तसंच मृत्यूची शक्यता जास्त असते. त्यामुळे वजन कमी केल्यास आरोग्याला तर फायदा आहेच. शिवाय कोव्हिड-19 चा धोकासुद्धा कमी होतो."

ब्रिटीश सरकार लोकांना लठ्ठपणा कमी करण्याबाबत मार्गदर्शन करणार आहे. युरोपियन देशांमध्ये ब्रिटनलाच लठ्ठपणाने सर्वाधिक ग्रासलं आहे.

सध्या इंग्लंडमधील सुमारे दोन तृतीयांश लोकांना लठ्ठपणाची समस्या आहे किंवा त्यांचं वजन प्रमाणापेक्षा जास्त तरी आहे. अशीच स्थिती वेल्स, स्कॉटलँड आणि नॉर्दर्न आयर्लंडचीही आहे.

तुमचंही वजन जास्त आहे का?

ब्रिटीश नॅशनल हेल्थ सिस्टिमनुसार, 25 ते 29.9 बॉडी मास इंडेक्स असलेल्या प्रौढ व्यक्तींचं वजन जास्त मानलं जातं. तर 30 ते 39.9 मास इंडेक्स असलेल्या लोकांना लठ्ठ संबोधलं जातं.

कोणत्याही व्यक्तीच्या वजनाला (किलो) त्याच्या उंचीने (मीटरमध्ये लांबीचा वर्ग) भागल्यास त्याचा बॉडी मास इंडेक्स मोजला जातो.

लठ्ठपणा मोजण्याची दुसरी पद्धत म्हणजे कंबर मोजणं आहे. 94 सेंटीमीटरपेक्षा जास्त कंबर असलेले पुरुष आणि 80 सेंटीमीटरपेक्षा जास्त कंबरेचं माप असणाऱ्या महिलांना लठ्ठपणाच्या समस्या सुरु होतात.

कोव्हिड-19 पासून बचाव होण्यासाठी इंग्लंडच्या नागरिकांनी लठ्ठपणा कमी करण्याचं आवाहन पब्लिक हेल्थ इंग्लंडने आपल्या अहवालात केलं आहे.

ऑक्सफर्ड विद्यापीठातील प्राध्यापक सुसन जेब यांच्या मते, "आतापर्यंत झालेल्या अभ्यासानुसार ज्येष्ठ नागरिक, पुरुष, भारतीय उपखंडातील नागरिक तसंच धार्मिक समुदायातील...


लडाख भागात समुद्रसपाटीपासून तब्बल 5 हजार मीटर उंचीवर भारताची दौलत बेग ओल्डी ही धावपट्टी आहे. ही जगातली सर्वात उंच धावपट्टी मानली जाते.

या धावपट्टीपर्यंतचा 'डारबुक-श्योक-दौलत बेग ओल्डी' (DSDBO) हा 255 किमी लांबीचा रस्ता भारताने गेल्यावर्षी पूर्ण केला. हा रस्ता तयार करण्यासाठी तब्बल दोन दशकांचा कालावधी लागला आहे. युद्ध किंवा संघर्षाच्या परिस्थितीत सीमेपर्यंत सैन्य आणि इतर युद्धसामुग्री लवकरात लवकर पोहोचवण्यासाठी या मार्गाचा उपयोग होणार आहे.

15 जून रोजी गलवान खोऱ्यात झालेल्या संघर्षामुळे येणाऱ्या काळातही या दोन राष्ट्रांमध्ये संघर्ष वाढू शकतो, याची शक्यता नाकारता येत नाही. भारत आणि चीन यांच्यात साडेतीन हजार किलोमीटरची सीमा आहे. मात्र, अनेक भागात ही रेषा निश्चित झालेली नाही. त्यामुळे जगातल्या या दोन मोठ्या सैन्यशक्ती यापूर्वीही अनेकदा अनेक ठिकाणी समोरासमोर आल्या आहेत.

 प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेपर्यंत रस्ते, रेल्वे लाईन आणि हवाईतळ उभारण्यासाठी या दोन्ही देशांनी बराच पैसा आणि मनुष्यबळ खर्ची घातलं आहे. तसंच या प्रदेशात सैन्य साधनसामुग्रीच्या आधुनिकीकरणासाठीही प्रयत्न सुरू आहेत.

भारताने ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नुकताच बांधून पूर्ण केलेला DSDBO मार्ग चीनच्या चांगलाच जिव्हारी लागला. मात्र, चीन सीमेच्या त्यांच्याबाजूला गेल्या अनेक वर्षांपासून वाहतूक सुविधांची उभारणी करत आहे.

 दोन्ही राष्ट्रं एकमेकांच्या पायभूत सुविधा उभारणीच्या प्रयत्नांकडे सामरिक लाभ मिळवण्याच्या दृष्टीने बघतात. त्यामुळे दोन्ही बाजूने जेव्हा-जेव्हा एखाद्या नवीन मोठ्या प्रकल्पाची घोषणा होते, तणाव वाढतो.

2017 सालच्या उन्हाळ्यातदेखील या दोन मोठ्या सैन्यशक्ती एकमेकांसमोर उभ्या ठाकल्या होत्या. डोकलाममध्ये त्यावेळी निर्माण झालेला तणावही एका बांधकामावरूनच होता.

भारत, चीन आणि भूटान या तीन राष्ट्रांच्या सीमेजवळच्या ट्राय-जंक्शनपर्यंत रस्ता वाढवण्याचा प्रयत्न चीनकडून सुरू होता आणि त्यावरून या दोन्ही राष्ट्रांमध्ये तणाव निर्माण झाला होता.

भारताकडून बांधकाम

लडाखमधला DSDBO हा रस्ता दौलत बेग ओल्डी या भारताच्या सर्वात उंचीवरच्या धावपट्टीपर्यंत जातो. 1962 सालच्या युद्धावेळी तयार करण्यात आलेली ही धावपट्टी युद्धानंतर बंद होती. मात्र, 2008 साली पुन्हा वापरासाठी खुली करण्यात आली आहे.

DSDBO रस्त्यामुळे या धावपट्टीपर्यंत सैन्य जवान आणि युद्ध सामुग्रीची वाहतूक जलद आणि सुलभ होणार आहे. हा रस्ता काराकोरम पासपासून केवळ 20 किमी अंतरावर आहे. तसेच हा रस्ता प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेला समांतर आहे.

ज्यावेळी ही धावपट्टी कार्यान्वित नव्हती आणि हा रस्ताही तयार झालेला नव्हता तेव्हासुद्धा दौलत बेग ओल्डीमध्ये भारतीय जवान तैनात असायचे. त्यावेळी जवानांना जी काही सामुग्री पुरवली जायची ती हेलिकॉप्टरमधून खाली सोडली जायची. पण तिथली कुठलीच वस्तू बाहेर काढता येत नव्हती.

त्यामुळे ही धावपट्टी तशी 'शस्त्रास्त्र आणि उपकरणांची स्मशानभूमी'च होती. हा रस्ता अंतर्गत पुरवठा तळ आणि प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेवरच्या आउटपोस्टशी जोडण्यात येणार आहे. त्यासाठी आता अतिरिक्त रस्ते आणि पूल बांधले जात आहेत. यामुळे भारतीय गस्ती पथकं आणखी पुढे जाऊन गस्त घालू शकतील.

गेल्या महिन्यात दोन्ही देशांच्या जवानांमध्ये हिंसक चकमक झाली असली तरीदेखील पायाभूत सुविधा सुधारण्याचं काम सुरूच ठेवणार असल्याचे संकेत भारताकडून देण्यात आले आहेत. लडाख, उत्तराखंड आणि हिमाचल प्रदेशात चीनच्या सीमेजवळ रस्ते बांधणीसाठी झारखंडमधून 12 हजार मजूर नेण्याची प्रक्रिया सुरू आहे.

गेली अनेक वर्ष सीमारेषेजवळ बांधकामाचं काम थंड बस्त्यात पडून होतं....


लडाखमध्ये चीनच्या सैन्याचं अतिक्रमण रोखण्यासाठी लष्कराकडे इतर काही पर्यायसुद्धा आहेत. पण लष्करी आणि राजनैतिक पातळीवरची चर्चा अपयशी ठरल्यानंतरच हे पर्याय वापरले जातील, असं रावत यांनी म्हटलं होतं.

पण सैन्यातून निवृत्त झालेल्या ज्येष्ठ अधिकाऱ्यांना मात्र या वक्तव्याबाबत काहीच आश्चर्य वाटत नाही.

लष्करात नॉदर्न कमांडचे प्रमुख राहिलेल्या लेफ्टनंट जनरल (निवृत्त) डी. एस. हड्डा यांनी म्हटलं, "लष्कराकडे पर्याय नाही, असं म्हणायला हवं होतं का? ते आहे तेच सांगत आहेत, असं मला वाटतं."

भारतीय हवाई दलातून उप-प्रमुख पदावरून निवृत्त झालेले एअर मार्शल अनिल खोसला यांच्या मते, "लष्करप्रमुखांनी काहीच चुकीचं सांगितलं नाही. ते एक मोजून-मापून केलेलं वक्तव्य होतं. हे वक्तव्य आधीच करायला हवं होतं."

लष्करप्रमुख रावत यांच्या वक्तव्याचा मथितार्थ काढण्यापूर्वी आपल्याला चीनची थोडी माहिती घ्यायला हवी.

चीनची इतर देशांना लागून असलेली सीमा 22 हजार किलोमीटर आहे. त्याशिवाय या देशाला 18 हजार किलोमीटरचा लांबलचक समुद्रकिनारा लाभललेला आहे.

याशिवाय इतर देशांमध्येही चीनने आपलं तळ उभं केलेलं आहे. यामध्ये जिबौतीचाही समावे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

श होतो.

भारतात संरक्षण विषयक बाबी गृह आणि संरक्षण या दोन मंत्रालयांकडून हाताळल्या जातात, तर चीनमध्ये सेंट्रल मिलिट्री कमिशनकडून (CMC) हे विषय हाताळले जातात.

CMC ला लष्कराचा प्रमुख विभाग मानलं जातं. याचं नेतृत्व समितीचे अध्यक्ष आणि उपाध्यक्ष करतात. चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग CMC चे अध्यक्ष आहेत.

चीनच्या प्रत्येक लष्करी दलावर CMC चं नियंत्रण आहे. यामध्ये पीपल्स लिबरेशन आर्मी (PLA), PLA नेव्ही, PLA एअर फोर्स, PLA रॉकेट फोर्स, PLA स्ट्रॅटेजीक सपोर्ट फोर्स (PLASSF) आणि PLA जॉईंट लॉजिस्टीक सपोर्ट फोर्स (PLAJLSF) यांचा समावेश आहे.

भारतात लष्कराचे वेगवेगळे कमांड आहेत, तर चिनी लष्कराचे भौगोलिक पद्धतीने केलेले पाच थिएटर कमांड आहेत.

चीनच्या संरक्षण मंत्रालयाने 2012 नंतर आपल्या धोरणात काही बदल केले आहेत. या बदलांबाबत 2019 मध्ये एक श्वेतपत्रिका काढली होती.

संयुक्त सैन्याची क्षमता 3 लाखांनी कमी करण्यात आली असून सक्रीय जवानांची संख्या 20 लाख आहे, असं या श्वेतपत्रिकेत म्हटलं होतं.

नौदलाने आपल्या जवानांची संख्या कमी केली असली तरी हवाई दलाने आपली क्षमता कायम ठेवली आहे.

नेव्ही आणि PLARF मध्ये जवानांची संख्या वाढवण्यात आली आहे. PLARF कडे चीनच्या आण्विक तसंच पारंपरिक क्षेपणास्त्रांबाबत अधिकार आहेत. PLARF ला आर्टिलरी फोर्स असंही संबोधलं जात होतं.

2012 पासून चीनने आपल्या लष्करावर खूप मोठ्या प्रमाणात पैसा खर्च केला आहे. हा पैसा चांगला पगार, जवानांचं प्रशिक्षण, कामाविषयी एक चांगलं वातावरण बनवण्यासाठी तसंच नवी शस्त्रास्त्रं बनवणे, लष्करी सुधारणा, सैन्यदलांमध्ये सामंजस्य निर्माण करणे अशा कामांवार खर्च करण्यात आला.

पण, अनेक भारतीय संरक्षण तज्ज्ञांना चीनच्या या दाव्यांवर शंका वाटते. चीनकडे असलेलं तंत्रज्ञान अप्रमाणित आहे, तसंच त्यांच्याकडे युद्धाचा अनुभव नाही, असं भारतीय तज्ज्ञांचं मत आहे.

भारताच्या लष्करी पर्यायाचा अर्थ काय?

चीन आणि भारतादरम्यान 3488 किलोमीटर लांब नियंत्रण रेषा (LAC) आहे. युद्ध झाल्यास या सीमारेषेवर भारतीय सैन्य पूर्ण क्षमतेने उभं राहील, यात शंका नाही.

समोरून येणाऱ्या शत्रूचा पाडाव करण्यासाठीची ही लढाई आहे, असा याचा अर्थ होतो.

जनरल हड्डा सांगतात, "चीनविरोधातलं आपलं धोरण पाकिस्तानपेक्षा वेगळं आहे. पाकिस्तानविरोधात आपण आक्रमक भूमिका घेतो. विविध क्षेत्रांमध्ये त्यांना धमकी देतो. पण चीनला...


लढतीपूर्वी प्रतिस्पर्ध्याला शाब्दिक आव्हान देण्याची सवय

1. अली यांनी 1960च्या रोम ऑलिम्पिकमध्ये लाईट हेविवेट गटात पहिल्यांदा सुवर्ण पदक जिंकलं. त्यानंतर त्यांचं विधान होतं, "अमेरिकेला महान देश बनवणं हे माझं लक्ष्य आहे. त्यासाठी मी रशियन खेळाडू पोलला हरवलं. अमेरिकेसाठी मी सोनं लुटून आणलं. ग्रीक तर म्हणतात, मी पुराणातल्या कॅशिअसपेक्षा वरचढ आहे."

2. 1960 मध्येच ऑलिम्पिक स्पर्धे दरम्यान अली यांनी तेव्हाचे चॅम्पियन फ्लॉईड पॅटरसन यांना म्हटलं होतं, "अरे फ्लॉईड, मी तुझा खेळ बघितला. पण तुला मी हरवेन. मी तुझ्यापेक्षा महान आहे हे विसरू नकोस."

ऑलिम्पिक नंतर लगेचच अली यांनी व्यावसायिक बॉक्सिंगकडे मोर्चा वळवला. तिथेही त्यांची आक्रमकता कधी लपली नाही. 1964च्या फेब्रुवारीत त्यांचा मुकाबला हेविवेट चॅम्पियन सोनी लिस्टॉनशी होता.

3. या लढतीपूर्वी अली यांनी लिस्टॉनला ललकारलं, "सोनी लिस्टन सामान्य आहे. तो नीट बोलू शकत नाही. तो लढू शकत नाही. त्याला चांगला धडा शिकवण्याची गरज आहे. त्याला बॉक्सिंग शिकवण्याची गरज आहे. तो माझ्याशी लढणार आहे. तेव्हा त्याने हरायला शिकलं पाहिजे."

लढतीपूर्वी अली म्हणाले, "मी लिस... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्टॉनला चहुबाजूंनी असे काही पंच मारेन की, तो माझ्या पंचेसनी घेरला जाईल."

लढत जिंकल्यानंतर अली यांचं म्हणणं होतं, "मी जग हादरून टाकलं आहे, मी जग हादरवलं."

4. 1965मध्ये तर फ्लॉईट पॅटरसनशी दोन हात करण्यापूर्वी अली म्हणाले होते, "मी त्याला असं हरवेन की त्याला डोक्यावर हॅट चढवायला शूहॉर्नची गरज पडेल."

5. 1966 मध्ये ग्रेट ब्रिटनच्या ब्रायन लंडनला हरवल्यानंतर अली यांनी उपहासात्मक टीका अशी केली होती - "त्यांना श्रेय द्यावंच लागेल. दीड राऊंडपर्यंत त्यांनी खिंड लढवली."

अली यांचे रिंग बाहेरचे पंच

6. 1967मध्ये एर्नी ट्रेल यानी त्यांना महम्मद अली असं संबोधण्याचं टाळलं. यावर अली यांनी मोठ्याने त्यांना विचारलं, "मूर्खा, माझं नाव काय आहे? काय आहे माझं नाव?"

1967 मध्ये एर्नी ट्रेल विरुद्धची लढत त्यांनी गमावली. त्यानंतरचं त्यांचं बोलणं मात्र मार्मिक होतं. "मी कधी हरण्याबद्दल विचारच नाही केला. पण आता तसंच घडलंय. आता जे घडलं ते दुरुस्त करायचं आहे. ज्यांनी आतापर्यंत माझ्यावर विश्वास दाखवला त्या सगळ्यांप्रती माझं एक कर्तव्य आहे. पराभव कधी ना कधी होतोच."

7. 1974मध्ये 'रम्बल इन द जंगल' असा मुकाबला रंगला होता. त्यांचा प्रतिस्पर्धी जॉर्ज फोरमन काही कच्च्या गुरूचा चेला नव्हता. पण त्याची संभावना अली यांनी शॅडो बॉक्सर म्हणून केली. "मी जॉर्जला शॅडो बॉक्सिंग करताना बघितलं आहे. तसं खेळूनच तो जिंकतो."

त्याचवेळी ते असंही म्हणाले, "माझं हे एक काम आहे. गवत उगतं, चिमणी उडते, लाटा रेतीला वाहून नेतात. तसंच मी लोकांना हरवत असतो."

8. प्रतिस्पर्धी जो फ्रेझरविषयी बोलताना अली म्हणाले होते, "जो फ्रेझर इतका वाईट दिसतो की, तो रडतो तेव्हा अश्रू रस्ता बदलतात. आणि डोक्याच्या मागून ओघळतात. फ्रेझर यांनी आपला चेहरा US ब्युरो ऑफ वाईल्डलाईफला बहाल करावा."

अली यांना लोकमान्यता मिळाली आणि राजमान्यताही

9. 'थ्रिला इन मनिला'मध्ये दो फ्रेझर यांना हरवल्यानंतर महम्मद अली यांनी म्हटलं, "मी ज्यांच्याशी लढतो ते सर्वोत्तम कामगिरीचा प्रयत्न करतात. पण फ्रेझर असा खेळाडू आहे जो मला सर्वोत्तम कामगिरी करायला लावतो. ईश्वर त्यांना सही सलामत ठेवो."

10. बॉक्सिंगच्या बाहेरही अली यांची वक्तव्य प्रसिद्ध आहेत. त्यातलं एक असं आहे, "बॉक्सिंगमध्ये तमाम गोरे लोक, कृष्णवर्णीय लोकांना एकमेकांना बडवताना पाहतात."

11. आपलं मूळ नाव बदलताना ते म्हणाले होते, "कॅशिअस क्ले हे एका गुलामाचं...


लता बोराडे यांनी समाजाच्या परंपरांना झुगारून विधवा तसंच सवाष्ण महिलांसाठी हळदीकुंकू सुरू केलं.

1973मध्ये माझा जन्म झाला आणि 19व्या वर्षी माझं लग्न झालं. पण नशिबात काही वेगळंच लिहिलं होतं. लग्नानंतर अवघ्या 25व्या दिवशीच नवरा अपघाती मृत्यूने सोडून गेला.

आपल्या रूढी परंपरेनुसार विधवा म्हणून माझ्या अंगावरचे 14 तोळे सोन्याचे दागिने उतरवले, कुंकू पुसलं गेलं, माझा हिरव्याकंच बांगड्यांचा चुडा फोडला गेला.

थोडक्यात काय, सौभाग्याची सगळी निशाणी पुसून टाकण्यासाठी सगळ्यांचे हात सरसावले. आजही त्या आठवणी फक्त वेदनाच देतात.

त्यावेळी क्षणभर सतीची प्रथा मला आपलीशी वाटली. 'माझा चुडा फोडू नका!' असं मी नातेवाईकांना ओरडून सांगत होते. कारण चितेच्या आगीपेक्षा समाजात जगताना मिळणारे चटके जास्त तीव्र आहेत, हे माझ्या लक्षात आलं होतं.

घरच्यांनी सती जाऊ दिलं नाही. पण सौभाग्याची लेणी उतरवण्याच्या माझ्या विरोधालाही त्यांनी जुमानलं नाही.

'विधवा होणं म्हणजे अपंगत्व येणं नाही'

त्यानंतर मी माहेरी राहू आले. अनेकदा आत्महत्या करण्याचा विचार आला. तसे प्रयत्नही केले, पण त्यातही नशिबानं साथ दिली नाही.

एक वर्ष अंथरुणाल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा खिळून होते, अंगावर गुंजभर सोनं नाही, नीटनेटकं राहणं नाही. पण आईवडिलांसाठी आनंदाने जगणं सुरू होतं.

शेवटी पुन्हा उठून उभी राहिले आणि डी. एडचं शिक्षण पूर्ण केलं. अखेर 13 वर्षानंतर 2014मध्ये तालुक्याच्या ठिकाणी जिल्हा परिषद शाळेत नोकरी मिळाली. आता स्थिरस्थावर झाल्यावर विधवांसाठी काम करायला सुरुवात केली.

10 जून 2015 ला 'विधवा महिला प्रतिष्ठान' सुरू केलं. प्रायोगिक तत्त्वावर सुरू असणाऱ्या या प्रतिष्ठानामधून विधवांना मदत केली जाते.

आपल्याकडे विधवा होणं म्हणजे जणू काही अपंगत्व येणं, असंच मला वाटतं. कारण समाजात सतत हेटाळणी होते.

मला घरात शुभकार्यात 'बाजूला बस' म्हणून सांगितलं जायचं. माझ्या भावजयीच्या डोहाळे जेवणाला 'लता, तू जरा मागे हो,' असं सांगणाऱ्या वयस्कर महिला होत्या. पण मी म्हणते शुभकार्यात विधूर चालतो पण विधवा चालत नाही?

विधवेला समाज का डावलतो, असा प्रश्न मला पडतो. हे थांबायला हवं म्हणून मी प्रयत्न करतेय. त्यासाठी मुख्यमंत्र्यांना पत्रदेखील लिहिलंय.

ज्याप्रमाणे बालविवाह कायदा झाल्याने बालविवाह प्रथा प्रमाण कमी झालं, त्याप्रमाणे विधवांना त्यांचे हक्क मिळवण्यासाठी कायदा होण्याची गरज आहे, असं मला वाटतं. त्यासाठी लोकप्रबोधन गरजेचं आहे. पण कायदा आला तर विधवा महिला सन्मानाने जगू शकतील.

विधवा म्हणून जगताना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागला. मी दागिने घालू शकत नाही, नटू शकत नाही कारण मी विधवा आहे. माझ्या पायाकडे पाहिलं जायचं, तेव्हा मी पाय लपवायचे. कपाळावर टिकली नाही, म्हणून विचारणा व्हायची. हे सगळं आता मी सहन करत नाही.

आज मी गळ्यात मंगळसूत्र, कपाळावर टिकली, पायात पैंजण असं सगळं परिधान करते. कोणत्याही महिलेला तिने काय घालावं आणि काय घालू नये, हे ठरवण्याचा अधिकार आहे. पण विधवा महिलांना तो दिला जात नाही.

'ताठ मानेनं जगायला मिळावं म्हणून...'

यावर्षी मी पाहिल्यांदा संक्रातीचा सण साजरा केला. गावातील विठ्ठल मंदिरात विधवा आणि सवाष्ण महिलांना घेऊन हळदीकुंकू समारंभ केला. माझ्या या कार्यक्रमाला सवाष्ण असलेल्या माझ्या शाळेतील सहकाऱ्यांनी साथ दिली, मात्र लोकप्रतिनिधी तसंच सरकारी अधिकाऱ्यांनी पाठ फिरवली, याचं दुःख वाटतं. घरातूनही विरोध झाला.

पण जर मी सुरुवात केली नाही तर या प्रथा परंपरा अशाच सुरू राहतील, असं मला वाटलं. म्हणून मी स्वतः यावर्षीपासून सुरुवात केली. जवळपास 80 टक्के लोकांना माझी ही भूमिका पटलेली नाही....


लता मंगेशकर

लतादीदींचं बालपण

लतादीदींना गाण्याचा वारसा त्यांच्या वडिलांकडूनच मिळाला. मास्टर दिनानाथ मंगेशकर म्हणजे मराठी नाट्य-संगीतातलं मोठं नाव.

लतादीदी सांगतात, "घरात संगीताचंच वातावरण असायचं. आई गायची नाही. पण तिला गाणं समजायचं. वडील तर सकाळी साडेपाच वाजल्यापासूनच तानपुरा घेऊन बसायचे.

एकदा एका शिष्याला ते गाणं शिकवत होते. संध्याकाळी त्यांना कामानिमित्त बाहेर जावं लागलं, तर त्यांनी त्या मुलाला रियाज करायला सांगितलं.

मी बाल्कनीत बसून त्याचं गाणं ऐकत होते. त्याला म्हणाले, "तू ही बंदीश चुकीची गात आहेस. ही अशी गातात. मी त्याला ती बंदीश कशी गातात, हे दाखवलं. इतक्यात वडील आले आणि मी तिथून पळाले. त्यावेळी मी चार-पाच वर्षांची होते. तो मुलगा गेल्यावर बाबा आईंना म्हणाले, गायक इथे घरी आहे आणि मी परक्यांना शिकवतोय."

दुसऱ्या दिवशी सकाळी सहा वाजता वडिलांनी लतादीदींना तानपुरा दिला आणि तिथून या गानसम्राज्ञीच्या गाण्याची सुरुवात झाली.

कौंटुबिक आठवणी

आयुष्यभर संगीताची सेवा करणाऱ्या लतादीदींनी लग्न केलं नाही. याबद्दल त्या म्हणतात, 'ते राहून गेलं...'

त्या सांगतात, "घरातील प्रत्येकाची जबाबदा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

री माझ्यावर होती. अशात अनेक वेळा लग्नाचा विचार मनात आला तरी ते करू शकले नाही. खूप कमी वयात मी काम सुरू केलं. कामही भरपूर होतं. वाटलं लहान भावंडांना मार्गी लावावं, मग विचार करू. त्यानंतर बहिणीचं लग्न झालं. त्यांना मुलं झाली. त्यांना सांभाळायची जबाबदारी होती. आणि मग असं करतंच वेळ निघून गेली."

वडिलांच्या मृत्यूनंतर लतादीदींनीच त्यांच्या संपूर्ण घराची जबाबदारी उचलली होती. "मात्र आपण कठोर कधीच नव्हतो," असं त्या सांगतात.

"भावंडांसाठी मी आई आणि वडील दोन्ही भूमिका पार पाडल्या. मी त्यांना कधीच रागावले नाही. आमच्यामध्ये कधीच भांडण झालं नाही. सांगलीत आम्ही मोठ्या घरात राहायचो. आमच्या वडिलांनी ते घर बांधलं होतं," असं त्या सांगतात.

लहानपणीच्या आठवणी

लतादीदी लहानपणी फार खोडकर होत्या. या खोडकर स्वभावामुळे कधीकधी आईच्या हातचा मारही बसायचा.

त्या सांगतात, "आईने मारल्यावर मला राग यायचा आणि मी रागात आपले कपडे एका गाठोड्यात बांधून म्हणायचे मी जाते घर सोडून. मी खरंच घरातून निघून जायचे. घराजवळ एक तळं होतं. मी त्यात पडेल की काय म्हणून आईला भीती वाटायची आणि ती घरच्या गड्यांना मला बोलवायला पाठवायची."

एकदा अशीच घर सोडून जात होते. बाल्कनीत बाबा होते. ते म्हणाले, "आम्ही तुला खूपच त्रास देतो ना. जा, जा तू घर सोडून. वडील असं म्हणत होते आणि मी मागे वळून वळून बघत होते, कुणी घ्यायला का येत नाही म्हणून.."

किशोर कुमारांची पहिली भेट

40च्या दशकात दीदींनी सिनेमांसाठी गाणं सुरू केलं तेव्हा त्या घरून मालाडपर्यंत लोकलनं जायच्या. स्टेशनवरून बॉम्बे टॉकीज स्टुडिओपर्यंत त्या पायी जायच्या.

वाटेत किशोरदाही भेटायचे. मात्र त्यावेळी दोघेही एकमेकांना ओळखत नव्हते. किशोरदा त्यांच्याकडे बघायचे, कधी हसायचे. कधी हातातली छडी फिरवत बसायचे.

संगीतकार मदन मोहन यांच्यासोबत लता मंगेशकर

एक दिवस किशोर कुमार मागे-मागे थेट स्टुडियओपर्यंत गेले. त्यावेळी लतादीदी प्रकाश खेमचंद यांच्या सिनेमात गाणं गात होत्या.

त्यांनी खेमचंद यांनाच सांगितलं, "हा मुलगा माझा पिच्छा करतो आणि मला बघून हसतो." तेव्हा खेमचंद यांनी सांगितलं की हा अशोक कुमारांचा लहान भाऊ आहे. अशाप्रकारे दोघांची ओळख झाली आणि दोघांनी त्या सिनेमात पहिल्यांदा एकत्र गाणं गायलं.

मोहम्मद रफींशी भांडण

लता दीदींनी 60च्या दशकातच आपल्या गाण्यांसाठी रॉयल्टी घ्यायला सुरुवात केली होती. मात्र त्यांना वाटायचं सर्वच...


लता मंगेशकर गुरुवारी 87 वर्षांच्या झाल्या.

एखाद्या प्रस्थापित गायिकेला संगीतकारानं कोरसमध्ये गायला सांगितलं तर कसं वाटेल? आणि ती गायिका दुसरी कणी नसून साक्षात लता मंगेशकर असतील तर...?

दिग्गज संगीतकार अनिल विश्वास एकदा सुरिंदर कौर यांचं गाणं रेकॉर्ड करत होते. योगायोगाने त्या दिवशी लतादीदीही त्या ठिकाणी उपस्थित होत्या.

अनिलदांनी प्रेमानं आणि हक्कानं लतादीदींना बोलवलं, "लतिके! इकडे ये, तू कोरस (समूह गायन) मध्ये गाणं म्हणशील? त्यानं हे गाणं आणखी चांगलं होईल, असं मला वाटतं."

लतादीदींनी स्वतःहून ही आठवण सांगितलेली आहे.

''अनिलदांनी उत्साहानं मला हे काम सांगितलं होतं. म्हणून मीही ते काम मनापासून केलं. खरं म्हणजे तेव्हा समूह गायनामध्येही गातानाही मुख्य गायिकेप्रमाणेच आनंद व्हायचा," दीदी नम्रपणे सांगतात.

हा एका गायकाने दुसऱ्या गायकाचा सन्मानच केल्यासारखं आहे हे. कारण त्या वेळीही लतादीदी हिंदी चित्रपटसृष्टीत लोकप्रिय गायिका म्हणून प्रस्थापित झालेल्या होत्या. या आठवणी आहेत कवी आणि संगीतज्ज्ञ यतिंद्र मिश्रा 'लता - एक सुर गाथा' या पुस्तकातल्या.

संगीतकार अनिल विश्वास आणि लता मंगेशकर

या पुस्त... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

कासाठी यतिंद्र यांनी तब्बल सहा वर्षं टप्प्याट्प्प्याने लतादीदींच्या आणि संगीत क्षेत्रातील संबंधित दिग्गजांच्या मुलाखती घेतल्या आहेत. संगीताच्या दुनियेतील लता नावाच्या आश्चर्याचा प्रवास शब्दबद्ध करण्यात आला आहे.

'महल' सिनेमातील 'आएगा आने वाला... आएगा' गाण्याविषयीचा एक गमतीशीर प्रसंग या पुस्तकात सांगितला आहे. तो 1948-49 चा काळ होता जेव्हा रेकॉर्डिंग स्टुडिओ उपलब्ध नव्हते. एकतर मोकळ्या स्टुडिओमध्ये किंवा झाडांखाली किंवा टेम्पोमध्ये गाणी रेकॉर्ड करावी लागत होती. सुपरहिट ठरलेलं 'आएगा आनेवाला' असंच बाहेर रेकॉर्ड केलेलं.

'आएगा आनेवाला... आएगा' हे गाणं सुरुवातीला खूप गाजलं. पण हे गाणं बाजारात येण्याअगोदर संगीतकार खेमचंद प्रकाश यांचं निधन झालं, ही गोष्ट अजूनही लतादीदींना सलते.

या गाण्याविषयीचा अजून एका अनुभव लताजी सांगतात.

लाहोर सिनेमाचं शूटिंग सुरू असताना गायिका-अभिनेत्री जद्दनबाई आणि त्यांची मुलगी नर्गिस दोघीही बॉंम्बे टॉकीजमध्ये आल्या होत्या. मी तिथेच गाणं रेकॉर्ड करायला सुरुवात केली. जद्दनबाई लक्ष देऊन ऐकत होत्या. शेवटी मला बोलावून म्हणाल्या, "इधर आओ बेटा. क्या नाम है तुम्हारा? (इकडे ये बेटा. तुझ नाव काय?)"

"मी लता मंगेशकर," लताजी म्हणाल्या.

"अच्छा, तुम तो मराठन हो ना? (तू मराठी आहेस ना?)"

"जी हा. मैं मराठी हूँ. (होय, मी मराठी आहे.)"

यावर जद्दनबाई खुश होऊन म्हणाल्या, "माशाअल्लाह! क्या बग़ैर कहा है. (माशाअल्लाह! काय कमालीनं 'बग़ैर' म्हंटलं आहेस!)"

'दीपक बग़ैर कैसे परवाने जल रहे हैं' या वाक्यातील बग़ैर ऐकून खूप बरं वाटलं त्यांना. जद्दनबाईंकडून मिळालेला आशीर्वाद लतादीदी आवर्जून नमूद करतात, "ऐसा तलफ़्फ़ुज़ हर किसी का नहीं होता बेटा. तुम निश्चित ही एक रोज़ बड़ा नाम करोगी. (प्रत्येकालाच असे उच्चार शक्य नसतात बेटा. तू एक दिवस मोठं नाव कमवशील)".

लता-एक सुर गाथा पुस्तकचं मुखपृष्ठ

लता मंगेशकर यांना मिळालेल्या या शाबासकीनं त्या भारावून गेल्या. पण आनंदाबरोबरचं त्यांच्या मनात भीतीनेही प्रवेश केला. त्या याबाबत बोलतात की, "बाप रे ! इतके मोठे लोक माझं गाणं ऐकायला येतात आणि माझ्या प्रत्येक शब्दावर बारिक लक्ष ठेऊन असतात."

या पुस्तकात लतादीदींच्या आयुष्याच्या सुरुवातीच्या काळातील संघर्षाचा लेखाजोखा मांडण्यात आला आहे. 1943 मध्ये त्या 14 वर्षांच्या होत्या. त्या वेळी त्या कोल्हापूरहून मुंबईला नाट्य महोत्सवात सहभाग...


लवाटे दांपत्य

इरावती लवाटे आणि त्यांचे पती नारायण लवाटे गेल्या अनेक वर्षांपासून इच्छामरणाची मागणी सरकारकडे करत आहेत. इच्छामरणाचा कायदा जर होत नसेल तर आम्हाला वैयक्तिक तरी मरणाची परवानगी द्या, अशी मागणी लवाटे दांपत्यानं राष्ट्रपतींकडे डिसेंबर 2017 मध्ये केली होती.

मात्र त्यावर काहीही उत्तर न आल्यानं आता इरावती लवाटेंनी आपल्या पतीसाठी एक पत्र तयार केलं आहे त्यात त्यांनी स्पष्टपणे म्हटलंय की, तुम्ही माझा गळा दाबून मला मारून टाका. 31 मार्चपर्यंत लवाटे दांपत्य सरकारच्या प्रतिक्रियेची वाट पाहणार आहे.

नारायण लवाटे हे एसटी महामंडळातून पर्सोनेल ऑफिसर म्हणून 1989 साली निवृत्त झाले. आता त्यांचं वय 88 वर्षं आहे. तर इरावती लवाटे गिरगावातील आर्यन शाळेतून मुख्याध्यापिका म्हणून निवृत्त झाल्या आहेत. दोघांनी ठरवून मूल होऊ दिलेलं नाही.

नारायण लवाटे सांगतात की, "इच्छामरणाचा विचार 1987 पासून माझ्या डोक्यात होता. माझी पत्नीही माझ्यासोबत इच्छामरणाला तयार होती. स्वित्झर्लंडमध्ये इच्छामरणाची सोय आहे. तिथं जाऊन इच्छामरण स्वीकारण्याचा आम्ही प्रयत्न केला. मात्र मला पासपोर्ट न मिळाल्यानं आम्ही जाऊ शकलो नाही."... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

"त्यानंतर आम्ही ठरवलं की आपल्याच देशात इच्छामरणाचा कायदा होण्यासाठी प्रयत्न करायचा आणि त्यासाठी आम्ही पत्रव्यवहार केला. मात्र त्याला काही प्रतिसाद मिळाला नाही. म्हणून अखेर आम्ही राष्ट्रपतींना पत्र लिहिले."

लवाटे पुढे सांगतात. "अरुणा शानबागच्या मृत्यूनंतर आम्ही इच्छामरणासाठी तीव्रतेनं प्रयत्न केले. अरुणाची काळजी घेण्यासाठी सरकारी हॉस्पिटल आणि तिच्या सहकारी नर्सेस तरी होत्या. मात्र सर्वसामान्य वृद्धांसाठी अशी दीर्घकाळ काळजी घेणारी व्यवस्था कुठे आहे?"

दुर्धर आजार नसतानाही इच्छामरण का हवं आहे यावर इरावती लवाटेंचे म्हणणं आहे की, "आम्हाला आम्ही धडधाकट असतानाच मरण हवं आहे. जर्जर होऊन विकल अवस्थेत आम्हाला मरण नको आहे. आम्ही रोग होण्याची वाट पाहत बसायची की काय?"

मुंबईतील वृद्ध दाम्पत्य इरावती आणि नारायण लवाटे यांनी इच्छामरणाची मागणी केली आहे.

नारायण लवाटे पुढे म्हणतात, "ज्या वृद्धांना इच्छामरण हवं त्यांना इच्छामरणाची परवानगी द्यायला हवी. वृद्ध म्हणजे एकप्रकारचं भंगार आहे. उद्या वृद्धांची संख्या 20-30 टक्क्यांवर जाईल तेव्हा गॅस चेंबरमध्ये टाकून वृद्धांना मारावं लागेल"

"हा सरकारला अल्टिमेटम आहे!"

"उद्या मी खरोखर हिचा गळा दाबला आणि मला फाशीची शिक्षा झाली तर मी माझी बाजू मांडताना सरकारला सांगेन की मी तुम्हाला पुरेसा वेळ दिला असून सुद्धा तुम्ही मला उत्तर दिलं नाही, म्हणून तुम्ही मला गुन्हा करण्यासाठी प्रवृत्त केलं आहे असं का म्हणू नये? अल्टिमेटम देण्याची पाळी सरकारनं आणली आहे. उत्तर देण्याची तसदीही तुम्ही घेत नाही."

वृद्धापकाळात किंवा आजारपणात काळजी घेण्यासाठी कोणी असेल तर तसंही कोणी लवाटे दांपत्याला नको आहे.

"आमची काळजी घेणारा असला तरी आम्हाला ज्य़ा यातना होतील त्या तर आम्ही ट्रान्सफर नाही ना करू शकत. मुळात आम्हाला दुसऱ्यावर अवलंबूनच राहायचं नाही," असं त्यांचं म्हणण आहे.

वृद्धांसाठी मुंबईत काम करणाऱ्या सिल्व्हर इनिंग्ज या संस्थेचे शैलेश मिश्रा यांनी बीबीसी मराठीशी या प्रकरणाबाबात सांगितलं की, लवाटे दांपत्य जे पाऊल उचलण्याचा इशारा देत आहे ते चुकीचंच आहे. पण या निमित्तानं आपल्या देशात वृद्धांसाठी सक्षम अशी सपोर्ट सिस्टिम नसल्याचा मुद्दाही प्रकर्षानं पुढे आला आहे.

मरणाची भाषा चुकीची, पण विषय महत्त्वाचा

मिश्रा म्हणतात, "आम्ही या दांपत्याची भेट घेतली आणि आम्हाला जाणवलं की त्यांनी ठरवलेलं आहे की आपल्याला मरायचंच...


लशीच्या मोठ्या प्रमाणावरील वापराला परवानगी देणारा युके हा पहिला देश ठरला आहे.

फायझर - बायोएनटेक लस

फायजरची लस 95 टक्क्यांपर्यंत संरक्षण देते त्यामुळे ही लस व्यापक वापरासाठी योग्य असल्याचं ब्रिटिश नियामक MHRA ने म्हटलं आहे.

या लशीला मान्यता मिळाल्याने आता 'हाय प्रायॉरिटी' गटांसाठी म्हणजेच कोव्हिड होण्याचा धोका जास्त असणाऱ्यांसाठीची लसीकरण मोहीम युकेमध्ये काही दिवसांतच सुरू होऊ शकेल.

फायझर - बायोएनटेकच्या लशीचे 4 कोटी डोसेस युकेने यापूर्वीच ऑर्डर केलेले आहेत. या डोसेसच्या मदतीने 2 कोटी लोकांना ही लस देता येईल.

यापैकी 1 कोटी डोस येत्या काही दिवसांत युकेमध्ये उपलब्ध होणार आहेत.

10 महिन्यांच्या कालावधीत ही लस विकसित करण्यात आलीय.

औषध उत्पादक कंपनी मॉडर्नानेही कोरोना व्हायरसच्या लशीच्या व्यापक वापरासाठी अमेरिका आणि युरोपच्या नियामकांकडे मंजुरी मागितली आहे.

आपल्या लशीमुळे 90 टक्क्यांपर्यंत संरक्षण मिळत असल्याचा दावा फायझर - बायोएनटेकने काही दिवसांपूर्वी केला. फायझर कंपनीने अमेरिकेमध्ये मंजुरी मिळविण्यासाठी अर्ज केला होता.

ही लस -70 अंश सेल्शियस तापामानात साठवून ठेवावी लागेल. शिवाय त... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी एका ठिकाणाहून दुसरीकडे नेताना शुष्क बर्फात (Dry Ice) गुंडाळून एका विशिष्ट बॉक्समधून न्यावी लागेल. या बॉक्सवर जीपीएस ट्रॅकर लावलेला असेल.

ही RNA प्रकारची लस आहे. यामध्ये व्हायरसच्या जेनेटिक कोडमधला एक विशिष्ट लहानसा भाग लस तयार करण्यासाठी वापरला जातो. ही लस टोचल्यानंतर शरीरातली रोग प्रतिकारशक्ती जागृत होते आणि या आणि यासारख्या पेशींवर हल्ला करते.

यापूर्वी इतर कोणत्याही RNA प्रकारच्या लशींना माणसांसाठीच्या वापराची परवानगी मिळालेली नाही. पण इतर रोगांवर विकसित करण्यात आलेल्या RNA लशी काही ट्रायल्सदरम्यान लोकांना देण्यात आल्या होत्या.

फायझर आणि बायोNटेक या कंपन्यांनी विकसित केलेल्या लशीची अमेरिका, जर्मनी, ब्राझील, अर्जेंटिना, दक्षिण आफ्रिका आणि तुर्की या 6 देशांतल्या 43,500 लोकांवर चाचणी घेण्यात येतेय.

या लोकांना 3 आठवड्यांच्या अंतराने या लशीचे 2 डोस देण्यात आले. दुसरा डोस घेतल्यानंतर सात दिवसांमध्ये 90% संरक्षण मिळाल्याचं यामध्ये आढळलं. शिवाय यापैकी कोणामध्येही लशीच्या सुरक्षिततेविषयीची कोणतीही काळजीची बाब आढळली नाही.

या लशीविषयी अधिक वाचण्यासाठी क्लिक करा : कोव्हिडपासून 90 टक्के संरक्षण देणारी 'ही' नवीन लस कोणती?

ऑक्सफर्ड विद्यापीठ - अॅस्ट्राझेनका लस

ऑक्सफर्डची लस लोकांमध्ये कोव्हिडची लक्षणं निर्माण होण्यापासून 70% संरक्षण देत असल्याचं चाचण्यांमध्ये आढळलंय.

या लशीमुळे ज्येष्ठ व्यक्तींच्या शरीरातही चांगली प्रतिकारशक्ती निर्माण झाल्याचंही आढळलं आहे.

सगळ्या लशींपैकी कदाचित ही लस वितरीत करणं सगळ्यात सोपं असेल कारण ही लस अतिशय थंड तापमानामध्ये साठवून ठेवावी लागणार नाही.

चिंपांझींमध्ये आढळणाऱ्या सर्दीच्या विषाणूंपैकी कमकुवत झालेले विषाणू घेत त्यामध्ये मानवामध्ये या विषाणूंची वाढ होऊ नये असे बदल करण्यात आले आहेत आणि त्यापासून ही लस तयार करण्यात आलीय.

या लशीच्या ट्रायल्सचे निकाल ख्रिसमसपूर्वीच येतील असं ऑक्सफर्ड व्हॅक्सिन ग्रुपच्या प्रा. अँड्र्यू पोलार्ड यांनी म्हटलं होतं.

अधिक माहितीसाठी वाचा - ऑक्सफर्ड कोरोना लसीचे अंतिम चाचण्यांचे निकाल येतील ख्रिसमसआधीच

भारतामध्ये सीरम इन्स्टिट्यूट ऑक्सफर्डच्या लशीच्या चाचण्या घेत आहे आणि या लशीचं उत्पादनही करत आहे. भारतामध्ये कोव्हिशील्ड या नावाने ही लस उपलब्ध असेल. पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी नुकतीच सिरम इन्स्टिट्यूटला पुण्यात भेट देत लशीच्या कामाची पहाणी...


लशीच्या साईड इफेक्टचा अभ्यास करण्यासाठी केंद्राने एक समिती गठित केली आहे. या समितीने आरोग्य मंत्रालयाला आपला रिपोर्ट सूपुर्द केलाय. लशीचे गंभीर आणि अत्यंत गंभीर दुष्प:रिणाम दिसून आलेल्या 498 प्रकरणांचा या समितीने तपास केला.

कोव्हॅक्सीन लस घेतलेल्यांमध्ये रक्ताची गाठ तयार होण्याचा प्रकार आढळून आला नसल्याची माहिती केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाने दिलीये.

कोरोनाविरोधी लस घेतल्यानंतर 20 दिवस लक्षणांवर नजर ठेवा, अशी सूचना आरोग्य मंत्रालयाने केली आहे.

AEFI समितीचा रिपोर्ट

तज्ज्ञांच्या मते, लस घेतल्यानंतर ताप येणं, अंगदुखी यासारखे साईड इफेक्ट होतात. हे साईड इफेक्ट फार गंभीर नसतात.

पण, Adverse Event Following Immunization समितीच्या अभ्यासात लस घेतलेल्यांमध्ये काही दुर्मिळ परिणाम झाल्याचं दिसून आलं.

केंद्रीय समितीने दिलेल्या रिपोर्टनुसार, कोव्हिशिल्ड लस घेतल्यामुळे शरीरात रक्ताची गाठ तयार होण्याची शक्यता अत्यंत कमी प्रमाणात असली तरी नाकारता येत नाही.

केंद्रीय आरोग्यमंत्रालय जाहीर करणार मार्गदर्शक सूचना

लस घेतल्यानंतर आरोग्य कर्मचारी आणि लस घेणाऱ्यांनी 20 दिवस सतर्क रहावं. शरीरात होणार... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

े बदल आणि लक्षणांवर नजर ठेवावी अशी सूचना आरोग्यमंत्रालयाने केली आहे.

आरोग्यमंत्रालयाने या लक्षणांवर नजर ठेवण्यास सांगितलं आहे-

लस घेतल्यानंतर लक्षणं दिसून आल्यास, तात्काळ लसीकरण केंद्रावर जाऊन डॉक्टरांना भेटण्याची सूचना आरोग्य मंत्रालयाने केली आहे.

थ्रॉम्बोएबॉयलिक (Thromboembolic) म्हणजे काय?

केंद्रीय आरोग्यमंत्रालयाच्या माहितीनुसार, शरीरातील रक्तवाहिन्यात रक्ताची गाठ तयार होते. ही गाठ काहीवेळा आपलं ठिकाण बदलून रक्तासोबत वाहत जाऊन दुसऱ्या रक्तवाहिनीत जाऊन अडकते.

कोरोनारुग्ण आणि कोरोनामुक्त झालेल्यांच्या शरीरात रक्ताची गाठ कुठे तयार होऊ शकते, याबाबत काही दिवसांपूर्वी बीबीसीने सर गंगाराम रुग्णालयाचे व्हॅस्कुलरतज्ज्ञ डॉ. अंबरिश सात्विक यांच्याशी चर्चा केली होती.

"शरीरात दोन प्रकारच्या रक्तवाहिन्या असतात. एक हृदयाकडून शरीराच्या इतर अवयवांकडे रक्त नेते. दुसरी रक्त हृदयाकडे घेऊन येते. या दोन्ही रक्तवाहिन्यात गाठी तयार होऊ शकतात," अशी माहिती डॉ. अंबरिश यांनी दिली होती.

भारतात किती लोकांना देण्यात आली 'कोव्हिशिल्ड' लस?

भारतात आत्तापर्यंत कोव्हिडविरोधी लशीचे 18 कोटीपेक्षा जास्त डोस देण्यात आले आहेत. त्यातील 13 कोटींपेक्षा जास्त डोसेस 'कोव्हिशिल्ड' लशीचे असल्याची माहिती आहे.

केंद्र सरकारने 21 एप्रिलला दिलेल्या माहितीनुसार कोव्हॅक्सीन लस घेतल्यानंतर होणाऱ्या कोरोनासंसर्गाचं प्रमाण फक्त 0.04 टक्के आढळून आलंय, तर कोव्हिशिल्ड घेतल्यानंतर 5014 लोकांना कोरोनासंसर्ग झाला. एकूण डोसच्या फक्त 0.03 टक्के लोकांना लशीनंतर कोरोनासंसर्ग झाला. तज्ज्ञांच्या माहितीप्रमाणे, भारतात उपलब्ध असलेल्या दोन्ही लशी कोरोना संसर्गावर प्रतिबंध आणि मृत्यूदर कमी करण्यासाठी प्रभावी आहेत.

केंद्र सरकारच्या माहितीनुसार, कोव्हिशिल्ड लशीमुळे कोरोनासंसर्गावर प्रतिबंध येण्यास मदत होते. त्यासोबत संसर्ग झाल्यास मृत्यूदर कमी होतो. तज्ज्ञ सांगतात, लस घेतल्यानंतर रक्ताची गाठ तयार होणं खूप दुर्मिळ घटना आहे.

यूकेतील परिस्थिती काय?

यूकेच्या वैद्यकीय विभागाच्या माहितीनुसार, लस घेतल्यानंतर रक्ताची गाठ तयार होण्याच्या 79 केसेस 26 एप्रिलपर्यंत आढळून आल्या होत्या. यातील 19 लोकांचा मृत्यू झाला. यूकेमध्ये आतापर्यंत 20 दशलक्षांपेक्षा जास्त लोकांना ऑक्सफर्ड- अॅस्ट्राझेन्काची लस देण्यात आली आहे.

यूकेमध्ये बहुतांशी प्रकरणात लस घेतल्यानंतर चार दिवस ते काही...


लष्कर, वायुदल आणि नौदल यांच्या कामकाजात समन्वय साधणं तसंच देशाची लष्करी ताकद वाढवणं, हे 'चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ' यांचं प्रमुख काम असेल.

बिपिन रावत 31 डिसेंबर 2019 पासून या पदाचा कार्यभार सांभाळतील. बिपिन रावत 3 वर्षं लष्करप्रमुख होते.

लष्करप्रमुख होण्यापूर्वी रावत यांनी पाकिस्तान, चीन आणि ईशान्य भारताच्या सीमेवरील जबाबदारी सांभाळली होती. निवृत्तीचं वय 65 वर्षं केल्यामुळे आता ते पुढची 3 वर्षं CDS पदाचा कार्यभार सांभाळण्याची शक्यता आहे.

CDS : 'चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ'च्या नियुक्तीनंतर पुढे काय?

'चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ' पद नेमकं कसं असेल?

CDS म्हणून आपल्या कार्यकाळात बिपिन रावत अनेक कामं करू शकतात, पण काही कामं अशीही आहेत जी त्यांना करता येणार नाहीत.

रावत कोणती कामं करू शकतात?

1. संरक्षणमंत्र्यांचे प्रमुख सल्लागार असल्यामुळे लष्कराच्या तिन्ही विभागातील कामांवर त्यांचं लक्ष असेल. त्यांच्याकडे डिफेन्स एक्विजिशन कौन्सिल (डीएसी) आणि डिफेन्स प्लॅनिंग कमिशन (डीपीसी) या संरक्षण मंत्रालयातील महत्त्वपूर्ण विभागांची जबाबदारी असेल.

2. संरक्षण मंत्रालयात ते लष्कर विभागाचे सचिव (डीएमए) असतील. हा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

संरक्षण मंत्रालयाचा पाचवा आणि सगळ्यात नवा विभाग असेल.

3. त्यांचं वेतन आणि इतर सुविधा या इतर सेना प्रमुखांसारख्याच असतील. मात्र ते वयाच्या 65 व्या वर्षी निवृत्त होतील. लष्कराच्या तिन्ही दलांचे प्रमुख मात्र वयाच्या 62व्या वर्षी निवृत्त होतात.

4. ते लष्करातील खरेदी, प्रशिक्षण आणि रिक्त जागा भरण्यासाठी  प्रोत्साहन देतील.

5. जॉइंट/थिएटर कमांडची स्थापना करून लष्करातील कमांडोचं पुनर्गठन सुलभ करतील.

6. ते अंदमान-निकोबार, स्ट्रॅटेजिक फोर्स कमांड, अंतराळ, सायबर आणि स्पेशल फोर्स कमांड सारख्या ट्राय-सर्व्हिस एजन्सीचे प्रमुख असतील. तसंच 'चीफ ऑफ स्टाफ' कमिटीचे (सीओएससी) स्थायी अध्यक्ष असतील.

7. न्यूक्लियर कमांड अथॉरिटीचे सल्लागार म्हणून काम पाहतील.

8. ते पंचवार्षिक 'माहिती अधिग्रहण योजना' (डीसीएपी) आणि द्विवार्षिक 'रोल ऑन वार्षिक अधिग्रहण योजना' (एएपी) यासोबतच तिन्ही दलांच्या प्राथमिकतेनुसार

नवीन संपत्ती अधिग्रहण करण्याच्या प्रस्तावाला मान्यता देतील.

9. वायफळ खर्चाला आळा घालून त्यात सुधारणा करतील.

10. वैयक्तिक आणि व्यवस्थेशी संबंधित प्रकरणांवर राजकीय नेतृत्वाला निष्पक्ष सल्ला देतील.

रावत करू शकणार नाहीत अशा 5 गोष्टी

1. संरक्षण विषयक संशोधन आणि विकास, संरक्षण उत्पादन अथवा सैनिक कल्याण या संरक्षण मंत्रालयाअंतर्गत येणारे पण बिगर लष्करी नोकरशहा त्यांच्या अधिकार क्षेत्रात येतील का, हा प्रश्न आहे. या सगळ्या विभागांसाठी वेगवेगळे सचिव आहेत, त्याअर्थानं  CDS पाचव्या क्रमांकाचे सचिव आहेत.

2. वैयक्तिक सेवा आणि त्यांच्याशी संबंधित मुद्द्यांकडे बघतील.

3. त्यांच्याकडे लष्कर, वायुदल अथवा नौदल यांपैकी कोणतीही वैयक्तिक सेवा नसेल.

4. ते तिन्ही दलांच्या प्रमुखांना कोणताही आदेश देऊ शकणार नाहीत. मुळात ते तिन्ही दलांचे प्रमुख असणार नाहीत. पण, वरती म्हटल्याप्रमाणे ते या प्रमुखांसारखेच असतील.

5. सेवा विशिष्ट अधिग्रहण योजना, माहिती अधिग्रहण योजनेला ते थांबवू शकत नाहीत किंवा यात अडथळा आणू शकत नाही. असं असलं तरी, ते या योजनांना प्राथमिकता देऊ शकतात.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी 15 ऑगस्ट 2019ला लालकिल्ल्यावरून CDSची घोषणा केली होती. गेल्या अनेक वर्षांपासून अशी नियुक्ती करायचा प्रशासकीय पातळीवर विचार सुरू होता. याचा उल्लेख माजी कॅबिनेट सचिव नरेश चंद्र यांच्या अध्यतेखालील समितीनं 1990मध्ये पुर्नउच्चार केला होता. पंतप्रधानांच्या...


लष्कर-ए-तैयबामध्ये सामील झालेल्या माजिदची 'घरवापसी.'

मूळ अनंतनागचा रहिवासी असलेला 20 वर्षांचा माजिद खान कॉमर्सचा दुसऱ्या वर्षाचा विद्य़ार्थी आणि त्याच्या क्लबचा एक लोकप्रिय फुटबॉलपटू आहे.

हिंदुस्तान टाइम्सनं दिलेल्या वृत्तानुसार गेल्या आठवड्यात तो लष्कर-ए-तोयबामध्ये भरती झाला होता. मग हातात AK-47 धरून असलेल्या माजिदचं एक छायाचित्र सोशल मीडियावर पसरल्यानंतर त्याच्या कुटुंबीयांना धक्काच बसला होता.

यानंतर माजिदच्या आईनं त्याला परतण्याची खूप विनवण्या केल्या. त्यांचं तसं एक व्हीडिओही सोशल मीडियावर व्हायरल झालं होतं.

अखेर आपल्या आईच्या हाकेला साद देत माजिद त्यानं शरणागती पत्करली.

पोलिसांसोबत झालेल्या संघर्षात माजिदच्या एका मित्राचा मृत्यू झाला होता. या घटनेनं चिडून तो लष्कर-ए-तोयबामध्ये गेला होता, असं भारतीय सेनेनं सांगितलं.

तर 'त्याला आपली चूक कळली आणि तो स्वत:च परतला. म्हणून त्याच्यावर कुठलाही खटला चालणार नाही', असंही सेनेनं पुढे म्हटलं आहे.

माजिदच्या परतण्यावर जम्मू आणि काश्मीरच्या मुख्यमंत्री मेहबुबा मुफ्ती यांनी आनंद व्यक्त केला आहे. "आईच्या प्रेमाचा विजय झाला," असं ट्वीट त्यां... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नी केलं आहे.

जयललिता यांच्या बंगल्यावर आयकर विभागाची धाड

तामिळनाडूच्या दिवगंत मुख्यमंत्री जे. जयललिता यांच्या पोज गार्डन येथील बंगल्यावर आयकर विभागाने काल रात्री धाड टाकली. त्यांच्या घरातील लॅपटॉप, एक कॉम्प्युटर आणि हार्डडिस्क्स जप्त करण्यात आली आहे, असं वृत्त 'द हिंदू'ने दिलं आहे.

जयललिता यांच्या निधनानंतर त्यांच्या निकटवर्तीय समजल्या जाणाऱ्या व्ही. के. शशिकला या याच बंगल्यामध्ये राहत होत्या. सध्या शशिकला बेहिशेबी मालमत्ता प्रकरणात दोषी आढळल्यावर तुरुंगात आहेत.

बंगल्यात असलेल्या कॉम्प्युटर्समधील पुरावे नष्ट करण्याचा कट शिजला आहे, अशी टिप आयकर विभागाला मिळाल्यानंतर त्यांनी ही कारवाई केली, असं द हिंदूने म्हटलं आहे.

शुक्रवारी रात्री पडलेल्या या धाडीनंतर थोड्याच वेळातच पोज गार्डनमध्ये अण्णा द्रमुक पक्षातील कार्यकर्त्यांची गर्दी जमली. काही कार्यकर्त्यांनी आयकर विभागाचा निषेध केला तर काही कार्यकर्त्यांनी आत्मदहनाचा प्रयत्न केला.

पोलिसांनी त्यांना थांबवून ताब्यात घेतलं आहे.

देशाची राजधानी नागपूर करा - श्री. श्री. रविशंकर

दिल्लीच्या वाढलेल्या प्रदूषणामुळे देशाची राजधानी नागपूर करण्यात यावी, अशी इच्छा आध्यात्मिक गुरु श्री श्री रविशंकर यांनी व्यक्त केली.

एबीपी माझाने दिलेल्या वृत्तानुसार रविशंकर नागपुरात एका कार्यक्रमात बोलत होते.

"देशाच्या मध्यभागी असल्यानं नागपूर येण्या-जाण्यासाठी सर्वांनाच सोयीस्कर होईल," असं ते पुढे म्हणाले.

"नागपूरला देशाची राजधानी बनवण्याचा विचार याआधीही झाला आहे. आताही हे शक्य आहे. पंतप्रधानांमध्ये तसं करण्याची कुवत आहे," असं ते यावेळी म्हटले.

भाजपची पहिली यादीजाहीर

भारतीय जनता पक्षानं गुजरात निवडणुकांसाठी 70 उमेदवारांची पहिली यादी जाहीर केली आहे. यात 49 विद्यमान आमदारांचा समावेश आहे, पण केवळ चारच महिलांना स्थान देण्यात आलं आहे.

प्रातिनिधिक छायाचित्र

बीबीसीसह सर्वच माध्यमांनी प्रसिद्ध केलेल्या वृत्तांनुसार या यादीत 15 नव्या चेहऱ्यांना स्थान देण्यात आलं आहेत, तसंच काँग्रेसच्या पाच बंडखोर नेत्यांचाही या यादीत समावेश आहे.

तर आरक्षणासाठी लढणाऱ्या पाटीदार समाजातल्या 16 उमेदवारांचाही या यादीत समावेश आहे.

गुजरात विधानसभेच्या 182 जागांसाठी 9 आणि 14 डिसेंबर रोजी मतदान होणार असून 18 डिसेंबरला मतमोजणी होणार आहे.

गुजरातचे मुख्यमंत्री विजय रुपाणी हे राजकोट पश्चिम मतदारसंघातून निवडणूक...


लष्कराच्या प्रवक्त्यांनी योग दिनाच्या कार्यक्रमाची छायाचित्रं शेअर केली. त्यात लष्करातील जवानांबरोबरच लष्कराचे श्वानही योगा करताना दिसत आहेत. राहुल गांधींनी ही छायाचित्र आपल्या ट्विटरवरून शेअर केली आणि 'न्यू इंडिया' असं कॅप्शन दिलं.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

त्यांनी हे फोटो शेअर केल्यानंतर त्यांच्या टाइम लाइनवर संमिश्र प्रतिक्रिया आल्या आहेत. काही लोक म्हणत आहेत की 'जर श्वानही या कार्यक्रमात सहभागी झाले तर बिघडलं कुठे. उलट हा फोटो तर क्युट आहे.' पण काही लोकांनी मात्र राहुल गांधींचं समर्थन करत म्हटलं आहे की 'त्यांच्याकडून योगा करून घेण्याचा नेमका उद्देश तरी काय आहे.'

राहुल गांधी यांच्या ट्वीटला भारताचे संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी उत्तर दिलं आहे. राहुल गांधींनी लष्कराचा अवमान केल्याचं राजनाथ सिंह यांनी म्हटलं आहे. 'आपलं लष्कर सदैव आपलं रक्षण करत असतं. त्यांचा जे कोणी अपमान करतील देव त्यांना सद्बुद्धी देवो अशी मी प्रार्थना करतो,' असं राजनाथ सिंह म्हणाले.

भारताचे गृहमंत्री अमित शहा यांनी राहुल यांना प्रत्युत्तर दिलं आहे. ट्रिपल तलाकवरून संसदेत जे सत्र झालं त्यावेळी काँग्रेसची नकार... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त्मकता दिसली आणि आता ते आपल्या लष्कराची खिल्ली उडवत आहेत असं ट्वीट शहा यांनी केलं.

बॉर्डर सेक्युरिटी फोर्सने देखील त्यांच्या श्वान पथकासोबत योगा करतानाचा व्हीडिओ प्रसिद्ध केला आहे. हा व्हीडिओ तुम्ही या ठिकाणी पाहू शकता.

भारताच्या आर्मी युनिटचं छायाचित्र युनायटेड नेशन्सनेही शेअर केलं आहे. मानवाचा सर्वांत निकटचा मित्र असलेले श्वानही योगा करण्यात पाठीमागं नाहीत असं त्यांनी म्हटलं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


लष्करातील माजी महिला अधिकारी हा निर्णय ऐतिहासिक असल्याचं सांगतात. त्यांच्या मते, हा निर्णय म्हणजे समानतेच्या दिशेने एक पाऊल असून अशक्यप्राय स्वप्न सत्यात उतरण्यासारखं आहे.

लेफ्टनंट कर्नल डॉ. अनुपमा मुंशी या भारतीय लष्करातून सेवानिवृत्त झाल्या आहेत. त्यांनी इतर अकरा महिला अधिकाऱ्यांसोबत मिळून महिलांना पर्मनंट कमिशन देण्याच्या मागणीसाठी याचिका दाखल केली होती.

त्यांनी म्हटलं, "आम्ही 2008 मध्ये या लढाईला सुरुवात केली. आम्हाला हे यश पाहायला मिळेल, असा विचारसुद्धा आम्ही केला नव्हता. पण प्रयत्न करत राहिल्यास अशक्य गोष्टीसुद्धा शक्य होऊ शकतात, हे पुन्हा एकदा दिसून आलं. यामुळे महिलांचा आत्मविश्वास तर वाढेलच, सोबतच त्यांना नव्या संधी मिळू लागतील."

मुंशी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी दाखल केलेल्या या याचिकेवर 17 फेब्रुवारी रोजी निकाल आला होता. महिला अधिकाऱ्यांना पर्मनंट कमिशन देण्यात यावं, असा निर्णय सर्वोच्च न्यायालयाने दिला होता.

पर्मनंट कमिशन म्हणजे काय?

शॉर्ट सर्व्हिस कमिशनअंतर्गत महिलांना केवळ 10 किंवा 14 वर्षांपर्यंत सेवा देता येऊ शकते. यानंतर त्यांना सेवानिवृत्त व्हावं लागतं.

पण आता ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त्यांना पर्मनंट कमिशनसाठी अर्ज करण्याची संधी मिळेल. त्यामुळे त्यांची लष्करातील सेवा पुढे चालू राहील. रँकनुसार ते सेवानिवृत्त होऊ शकतील. सोबतच त्यांना पेन्शन आणि इतर भत्तेही मिळतील.

सेवानिवृत्त अधिकारी अनुपमा मुंशी

लष्करात सर्वप्रथम 1992 मध्ये शॉर्ट सर्व्हिस कमिशनअंतर्गत महिलांची बॅच भरती झाली होती. तेव्हा त्यांची सेवा पाच वर्षांची होती. यानंतर हा कालावधी वाढवून 10 वर्षांचा करण्यात आला. 2006 मध्ये ही मर्यादा वाढवून 14 वर्षे करण्यात आली.

पुरुष अधिकारी शॉर्ट कमिशनचे 10 वर्षं पूर्ण झाल्यानंतर आपल्या पात्रतेनुसार स्थायी कमिशनसाठी अर्ज करू शकतात. पण यापूर्वी महिला अधिकारी यासाठी अर्ज करू शकत नव्हत्या.

सध्या भारतीय लष्करात महिलांची भरती शॉर्ट सर्व्हिस कमिशनअंतर्गतच केली जाते, तर पुरूष अधिकाऱ्यांना थेट पर्मनंट कमिशननुसारच भरती केलं जातं.

आता मंत्रालयाच्या नव्या निर्णयानंतर महिलांची थेट भरती होईल किंवा नाही, याबाबत वेगळा नियम बनवावा लागेल.

10 शाखांमध्ये मिळणार पर्मनंट कमिशन

महिलांना पर्मनंट कमिशन देण्याचा सरकारचा निर्णय महिला अधिकाऱ्यांसाठी अत्यंत फायदेशीर ठरणार आहे.

त्यांना लष्करात मोठी भूमिका वठवायला मिळेल. यातून त्यांचं सबलीकरण होण्यासाठी एक मार्ग खुला होणार आहे, असं भारतीय लष्कराचे प्रवक्ते कर्नल अमन आनंद सांगतात.

पीटीआय वृत्तसंस्थेशी बोलताना कर्नल आनंद यांनी म्हटलं, "सरकारी आदेशानुसार शॉर्ट सर्व्हिस कमिशनमधील महिला अधिकाऱ्यांना लष्कराच्या 10 शाखांमध्ये पर्मनंट कमिशन देण्यात येणार आहे."

आर्मी एअर डिफेंस(AAD), सिग्नल्स, इंजिनिअर्स, आर्मी एव्हीएशन, इलेक्ट्रॉनिक्स अँड मेकॅनिकल इंजिनिअर्स (EME), आर्मी सर्व्हिस कॉर्प्स (ASC), आर्मी ऑर्डिनन्स कॉर्प्स (AOC), इंटेलिजन्स कॉर्प्स या शाखांमध्ये महिलांना पर्मनंट कमिशन देण्यास मंजुरी मिळाली आहे.

सध्या महिलांना फक्त न्यायाधीश किंवा अॅडव्होकेट जनरल (JAG) या पदांवर आणि एज्युकेशनल कोअर (AEC) या पदांवरच पर्मनंट कमिशन मिळतं.

कर्नल आनंद यांच्या मते, आवश्यक कागदपत्रांची पूर्तता करणाऱ्या SAC महिला अधिकाऱ्यांची निवड केली जाणार आहे.

या पर्यायामुळे भारतीय लष्करात दाखल होण्याची इच्छा असणाऱ्या महिलांसाठी एक संधी निर्माण झाली आहे. या संधीमध्ये समानता आणि आदर या दोहोंचा समावेश आहे.

एक निर्णय आणि अनेक बदल

पर्मनंट कमिशनच्या मुद्द्यावर पहिली याचिका 2003 मध्ये दाखल करण्यात...


लस

"ख्रिससमसपूर्वी या लसीच्या अंतिम चाचण्यांचे निकाल येतील," असं ऑक्सफोर्ड व्हॅक्सिन ग्रुपचे प्रा. अँड्रू पोलार्ड यांनी सांगितलं आहे. ते बीबीसी रेडियो-4 च्या टुडे प्रोग्राम या कार्यक्रमात बोलत होते.

ही लस कोव्हिड-19 ची लागण होण्यापासून रोखू शकेल का, याचं उत्तर आता लवकरच मिळणार असल्याचं त्यांनी म्हटलं. टुडे प्रोग्रामशी बोलताना प्रा. पोलार्ड म्हणाले, "लस संशोधनातली प्रगती बघता ख्रिसमसपूर्वी नक्कीच निकाल हाती येतील."

अंतिम चाचण्यांचे निकाल हाती आल्यानंतर लस निर्मितीच्या प्रक्रियेस गती येईल आणि लवकरच कोरोना आटोक्यात येऊ शकेल असा अंदाज आहे.

"याआधीच चाचण्यांचे निकाल हाती येणं अपेक्षित होतं. मात्र, उन्हाळ्यात कोरोनाग्रस्तांची संख्या घटली होती. त्यामुळे संशोधनाचा वेगही मंदावला होता.

अनेक लशी मिळून आपल्याला बरं करणार का?

"मात्र, गेल्या महिनाभरात केवळ युकेमध्येच नाही तर ऑक्सफोर्ड लसीची चाचणी सुरू असलेल्या इतरही अनेक देशांमध्ये कोरोनाग्रस्तांची संख्या वाढली आणि त्यामुळे संशोधनाला वेग आला आणि आता ख्रिसमसपूर्वी सर्व चाचण्यांचे निकाल हाती येतील आणि एका ठोस निष्कर्षापर्यंत पोहोचता येईल," असं प्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रा. पोलार्ड यांचं म्हणणं आहे.

आतापर्यंतच जे निकाल हाती येत आहेत त्यावर समाधानी असल्याचंही त्यांनी सांगितलं.

या लसीविषयी सांगताना ते म्हणाले, "सर्वच वयोगटात या लसीचा प्रतिसाद सारखाच आहे. अगदी 70 वर्षांहून मोठ्या व्यक्तींमध्येसुद्धा. इतकंच नाही तर 55 वर्षांहून मोठ्या व्यक्तीसुद्धा या लसीला चांगला प्रतिसाद देत आहेत."

"शरीराने लसीला चांगला प्रतिसाद देणे म्हणजे लसीचे कुणावरही दुष्परिणाम दिसून आलेले नाही. सर्वच वयोगटातल्या व्यक्ती लसीला उत्तम प्रतिसाद देत असतील तर जगभरात लस पोहोचवण्याच्या दृष्टीने ही अत्यंत महत्त्वाची बाब आहे. शिवाय, यामुळे वृद्धांमधलं कोव्हिड-19 मुळे होणारं मृत्यूचं प्रमाणही कमी होईल," पोलार्ड सांगतात.

'ऑक्सफर्डची लस गेमचेंजर ठरेल'

ऑक्सफोर्डची लस 'गेम चेंजर' ठरेल, अशी आशा असल्याचं युके सरकारच्या विज्ञानविषयक सल्लागार गटाचे सदस्य डॉ. मिशेल टिल्डस्ले यांनी बीबीसी ब्रेकफास्ट कार्यक्रमात बोलताना सांगितलं.

"यूके सरकारने ऑक्सफोर्ड लसीचे 10 कोटी डोस आधीच बुक करून ठेवले आहेत. सर्व चाचण्यांमध्ये लस यशस्वी ठरली तर एवढ्या डोसने ब्रिटन हर्ड इम्युनिटीचा टप्पा गाठेल," असंही डॉ. टिल्डस्ले यांचं म्हणणं आहे.

ऑक्सफोर्डच्या चाचण्यांमध्ये साठी आणि सत्तरीतल्या व्यक्तींमध्ये चांगले परिणाम आढळून आले आहेत. त्यामुळे कोव्हिडचा सर्वाधिक धोका असणाऱ्या वयोगटातल्या लोकांसाठी ही संजीवनीच ठरणार आहे.

560 सुदृढ प्रौढांवर करण्यात आलेल्या दुसऱ्या टप्प्याचे परिणाम 'उत्साहवर्धक' असल्याचं संशोधकांचं म्हणणं आहे.

गेल्या दोन दिवसांमध्ये 'Pfizer', 'BioNTech' आणि 'Moderna' या कंपन्यांनी कोरोना व्हायरस विरोधातील 'लशी' च्या क्लिनिकल चाचण्यांचे परिणाम अत्यंत चांगले आल्याचा दावा केला आहे.

बेल्जियमची कंपनी 'Janssen' कडून बनवण्यात आलेल्या कोरोना विरोधातील 'लशी' ची इंग्लंडमध्ये चाचणी होत आहे.

आपल्याला लशींची गरज का आहे?

कोव्हिड-19 मुळे थांबलेलं जनजीवन पूर्ववत सुरू करण्यासाठी आपल्याला लशींची गरज आहे.

सद्य स्थितीतही जगभरात मोठ्या संख्येने लोक कोव्हिड-19 च्या संसर्गाला बळी पडण्याची शक्यता आहे. कोव्हिड-19 विरोधातील लढ्यात प्रत्येक व्यक्तीने आपल्यावर काही प्रमाणात निर्बंध घातले आहेत. या बंधनांमुळेच आपण कोरोना व्हायरसमुळे होणाऱ्या मृत्यूंवर प्रतिबंध घालू शकलो आहे.

एक सुरक्षित आणि प्रभावी 'लस' आपल्या शरीराला कोरोनाच्या संसर्गाविरोधात...


लस उत्पादक कंपन्या आता त्यांच्या उत्पादनाच्या 50 टक्के साठा केंद्र सरकारला देतील, तर उर्वरित 50 टक्के साठ्याची विक्री राज्य सरकार आणि खासगी हॉस्पिटल्सना करण्यात येईल.

सरकारी दवाखाने आणि लसीकरण केंद्रांसाठी कोव्हिशील्डचा प्रत्येक डोस 400 रुपयांना मिळेल, तर खासगी दवाखान्यांना कोव्हिशील्डचा प्रत्येक डोस 600 रुपयांना विकत घेता येईल.

यानंतर खासगी दवाखाने यावर स्वतःची लसीकरणासाठीची फी आकारून, लसीकरणासाठीचे त्यांचे प्रत्येक डोसचे दर जाहीर करतील. त्यामुळे विविध खासगी दवाखान्यांचे लसीकरणासाठीचे दर वेगवेगळे असण्याची शक्यता आहे.

राज्य सरकार त्यांनी विकत घेतलेल्या डोसेसची विक्री कोणत्या दराने करणार, हे अजून स्पष्ट नाही.

जगभरामध्ये लसीच्या प्रत्येक डोससाठी मोजाव्या लागणाऱ्या किंमतीपेक्षा आपले दर कमी ठेवल्याचं सिरम इन्स्टिट्यूटने आपल्या पत्रकात म्हटलं आहे.

केंद्र सरकारकडे ज्या 50 टक्के लशी जातील त्यांचं वितरण केंद्राद्वारे विविध राज्यांना आणि केंद्रशासित प्रदेशांना केलं जाईल. त्या त्या भागातल्या संसर्गाची परिस्थिती आणि राज्य प्रशासनाचं लसीकरणाचं काम पाहून हा निर्णय घेण्यात येणार असल्याचं के... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ंद्र सरकारने म्हटलं होतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


लस म्हणजे काय? ती कशा प्रकारे काम करते? याबद्दल अनेकांना माहितीच नसते. त्यामुळे लस घेण्याला नकार दिला जाताना दिसतो. लसीकरण नाकारणाऱ्यांची संख्या खूप जास्त असल्याचं, निरीक्षण आरोग्य तज्ज्ञांनी नोंदवलं आहे.

जागतिक आरोग्य संघटनेनेही (WHO)  याविषयी चिंता व्यक्त केली आहे. 2019 साली जागतिक आरोग्याला असलेल्या दहा धोक्यांपैकी एक धोका म्हणून याची नोंद घेण्यात आली आहे.

त्यामुळेच लसीकरणाविषयी मूलभूत गोष्टींची चर्चा बीबीसी करत आहे.

लसीकरणाचा शोध कसा लागला?

लसीकरणापूर्वी प्रतिकार करता येण्यासारख्या आजारांमुळेही दरवर्षी लाखो लोकांचा जीव जात होता. दहाव्या शतकामध्ये लसीकरणाचं प्रारंभिक रूप शोधण्याचं श्रेय चिनी लोकांना जातं. आता 'व्हॅक्सिनेशन' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या लसीकरणाचं प्रारंभिक स्वरुप हे 'व्हॅरिओलेशन' प्रकारातील होते.

एखाद्या रोगामुळे धरलेल्या खपलीतील लसीचा वापर करून सुदृढ लोकांमध्ये रोगप्रतिकार शक्ती निर्माण करण्याची ही प्रक्रिया होती.

देवीसारख्या रोगाने जेव्हा लोक मृत्यूमुखी पडत होते तेव्हा गवळणींना मात्र सौम्य प्रकारच्या देवीचीच लागण होत असल्याचं ब्रिटिश डॉक्टर एडवर्ड जेन्नर यां... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

च्या लक्षात आलं. प्राणघातक देवीची लागण मात्र त्यांना अगदी क्वचितच व्हायची.

देवी हा वेगानं पसरणारा साथीचा रोग होता. लागण झालेल्यांपैकी 30 टक्के लोकांना प्राण गमवावे लागायचे. या रोगाला तोंड देऊन बरं झालेल्यांच्या शरीरावर देवीचे व्रण कायम राहत किंवा अशा व्यक्तिंना अंधत्वही यायचं.

लस कशी काम करते

जेन्नर यांनी 1796 साली आठ वर्षांच्या जेम्स फिप्स याच्यावर एक प्रयोग केला. गायीच्या आचळांना होणाऱ्या जखमेतील पू डॉक्टर जेन्नर यांनी या मुलाच्या शरीरात इंजेक्शनद्वारे सोडला. त्याच्या अंगावर लगेच त्यासंबंधीची लक्षणं दिसू लागली.

फिप्स यातून बरा झाल्यावर जेन्नर यांनी देवीचा संसर्ग त्याच्या शरीरात घातला, परंतु त्याच्यावर त्याचा परिणाम झाला नाही, तो सुदृढ राहिला. गायीच्या आचळांना झालेल्या देवीसदृश जखमेतील द्रवामुळे या मुलाचं शरीर देवीच्या रोगाला प्रतिकारक बनलं होतं.

जेन्नर यांच्या प्रयोगांचे निष्कर्ष 1798 साली प्रकाशित झाले आणि गायीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या 'vacca' या लॅटिन शब्दावरून 'vaccine' (व्हॅसिन) हा शब्द रूढ झाला.

लसीकरणामुळं मिळालेलं यश

गेल्या शतकात अनेक आजारांमुळे होणारी हानी प्रचंड प्रमाणात कमी करण्यात लसीकरणाला यश आलं.  गोवरमुळं दर वर्षी सुमारे 26 लाख लोक मृत्युमुखी पडायचे. पण 1960च्या दशकात पहिल्यांदा या आजारासंबंधीच्या लसीकरणाला सुरुवात झाल्यावर ही संख्या एकदम कमी झाली.

WHOच्या आकडेवारीनुसार 2000 ते 2017 या वर्षांमध्ये जगभरात गोवरमुळे होणाऱ्या मृत्यूंच्या संख्येत 80 टक्क्यांनी घट झाली आणि हे यश लसीकरणामुळे मिळालं.काही दशकांपूर्वी लाखो लोक पोलिओला बळी पडत होते.  त्यातून अर्धांगवायू वा मृत्यू हा चिंतेचा विषय बनला होता. आता पोलिओ जवळपास नष्ट झाला आहे.

तरीही लसीकरणाला नकार का?

आधुनिक लसीकरणाला सुरुवात झाली तेव्हापासूनच या प्रक्रियेवर शंकाही घेतली जात होती. सुरुवातीला लोकांनी धार्मिक कारणावरुन लसीकरणाबद्दल साशंकता व्यक्त केली होती. लसीकरण अस्वच्छ असतं किंवा त्यातून आपल्या निवडीच्या स्वातंत्र्याला बाधा येते, अशी लोकांची समजूत होती.

लसीकरणामुळे रुग्णांची संख्या कमी झाली

ब्रिटनमध्ये 1800च्या दशकात लसीकरणविरोधी गट उदयाला आले. त्यांनी आजाराशी लढा देण्याच्या पर्यायी उपायांचं - उदाहरणार्थ, रुग्णांना अलिप्त ठेवणं- समर्थन करायला सुरुवात केली.

लसीकरणविरोधी ब्रिटिश कार्यकर्ते विल्यम टेब यांच्या भेटीनंतर अमेरिकेत पहिला...


लसीकरणाच्या अंमलबजावणीच्या दृष्टीने पूर्व तयारीचा आढावा घेण्यासाठी टास्क फोर्सचे अध्यक्ष तथा अतिरिक्त महानगरपालिका आयुक्त सुरेश काकाणी यांच्या अध्यक्षतेखाली मुंबई महानगरपालिका मुख्यालयात आज दुपारी कृती दलाची पहिली बैठक पार पडली.

यावेळी काकाणी म्हणाले, "शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनेनुसार कोविड-19 ची लस उपलब्ध झाल्यानंतर त्याची अंमलबजावणी योग्य तयारीसह आणि पूर्व नियोजनानं करणं आवश्यक आहे. सिटी टास्क फोर्सप्रमाणे क्षेत्रीय स्तरावरील (विभाग कार्यालय स्तर) समिती गठीत करण्याची कार्यवाही देखील लवकर पूर्ण करायची आहे. मोहिमेतील सहभागी मनुष्यबळास आवश्यक ते प्रशिक्षण देण्यासाठी मुख्य प्रशिक्षकांना प्रशिक्षण दिले जात आहे."

"प्रत्यक्ष लसीकरण करण्यासाठी पाच जणांचे एक, याप्रमाणे मुंबईत सुमारे 500 पथकं नेमली जातील. लसीकरणाच्या लाभार्थ्यास नोंदणीकृत भ्रमणध्वनी क्रमांकावर संदेश प्राप्त होईल. या सर्व कार्यवाहीसाठी व्यवस्थापन प्रणाली तयार करण्यात आली आहे. सर्वांत आधी आरोग्य सेवक, त्यानंतर फ्रंटलाईन वर्कर्स, नंतर वय वर्षं 50 पेक्षा अधिक आणि इतर नागरिक या क्रमाने लसीकरण करण्याचे नियोजित आहे. सर्व यंत्रणांनी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

प्रत्येक टप्प्यावर नेमून दिलेल्या कार्यपद्धतीप्रमाणे काटेकोर पालन करणं गरजेचं आहे. त्यासाठी सिटी टास्क फोर्सच्या माध्यमातून संपूर्ण देखरेख केली जाईल."

सहाय्यक आरोग्य अधिकारी (लसीकरण) डॉ. शीला जगताप यांनी सिटी टास्क फोर्स आणि कोविड-19 लसीकरण अंमलबजावणीबाबत सादरीकरण करुन तपशीलवार माहिती दिली.

त्यांनी सांगितलं, "मुंबई महानगरपालिका क्षेत्रातील एस विभागात कांजूरमार्ग येथील एका इमारतीमध्ये पहिल्या मजल्यावर कोविड-19 प्रतिबंधात्मक लस साठवणुकीची पूर्व तयारी करण्यात आली आहे. सुमारे 5,000 चौरस फूट क्षेत्राची ही जागा प्रादेशिक लस भांडार (Regional Vaccine Store) म्हणून निर्देशित करण्यात आली आहे.

"शासन तसेच जागतिक आरोग्य संघटना यांनी लस वाहतूक, साठवणूक, लसीकरण केंद्रातील व्यवस्था, लसीकरणाचे प्राधान्य इत्यादी सर्व बाबींचे निर्देश ठरवून दिले आहेत. लसीकरण कार्यक्रमात सर्व सांख्यिकी माहिती संकलित करुन त्याचे व्यवस्थापन करण्यासाठी डिजिटल प्लॅटफॉर्म देखील शासनाकडून तयार करण्यात आला आहे. पूर्व तयारी आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी या दोन्ही टप्प्यांमध्ये महानगरपालिकेसह सर्व सहभागी यंत्रणांना जबाबदारी नेमून देण्यात आली आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


लसीकरणासाठी नोंदणी भारत सरकारच्या कोविन अॅपवर करता येणार आहे. 24 एप्रिलला कोविन अॅप 18 वर्षांच्या पुढील व्यक्तींसाठी तयार करून ठेवण्यात येणार आहे. पण नोंदणी 28 एप्रिलपासून खुली होणार आहे.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी कोरोनाबाबतची आढावा बैठक घेतली. या बैठकीत त्यांनी उच्चपदस्थ अधिकारी आणि डॉक्टरांशी चर्चा केली. या बैठकीनंतर 18 वर्षांवरील लोकांच्या लसीकरणाचा निर्णय जाहीर करण्यात आला.

18 वर्षांवरील सर्वांचं लसीकरण मोफत करणार असल्याचं छत्तीसगड, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, आसाम, केरळ आणि सिक्कीम या राज्यांनी जाहीर केलंय.

16 जानेवारीपासून भारतात कोव्हिड 19साठीच्या लसीकरणाला सुरुवात झाली आणि 1 मार्चपासून 60 वर्षांवरील नागरिक आणि सहव्याधी असणारे 45 वर्षांवरील नागरिकांना लस देण्यात येत होती. त्यानंतर 1 एप्रिलपासून देशातील 45 वर्षं वयाच्या पुढील सर्व व्यक्तींना कोव्हिडची लस देण्याचा निर्णय घेण्यात आला होता.

सरकारनं आज जाहीर केलेल्या नव्या घोषणांमध्ये 18 वर्षांवरील लोकांच्या लसीकरणावेळी असंही सांगितलंय की, सरकारचे नियम पाळून आणि आधीच्या नियमावलीनुसारच ही लसीकरण मोहीम पुढ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

े नेली जाईल.

उपलब्धतेनुसार खासगी रुग्णालयातही लस मिळू शकेल. ही लस पूर्वनियोजित किमतीनुसार उपलब्ध होईल. त्याच बरोबर सरकारची जी लसीकरणाची मोहीम आहे ती देखील सुरू राहणार आहे.

नवीन नियमांनुसार राज्य सरकार आणि खासगी हॉस्पिटल्स आता लस उत्पादकांकडून थेट साठा विकत घेऊ शकतील, आणि यासाठीच्या किंमती लस उत्पादकांना आधीच जाहीर कराव्या लागतील.

सिरम इन्स्टिट्यूटने त्यांच्या कोव्हिशील्ड लसीचे दर जाहीर केले आहेत. उत्पादन करण्यात आलेल्या लशींचा 50 टक्के साठा केंद्र सरकारला पूर्वीच्याच 150 रुपये प्रति डोस दराने देण्यात येईल. तर उर्वरित 50 टक्के उत्पादनाची विक्री राज्य सरकारांना 400 रुपये आणि खासगी हॉस्पिटल्सना 600 रुपयांनी करण्यात येईल.

तर आपण आता पाहूया की, 18 वर्षांवरील लोकांना लस मिळवण्यासाठी काय करावं लागेल, कुठं नाव नोंदवावं लागेल?

लसीकरण मोहीमेसाठी भारत सरकारनं को-विन (Co-WIN) नावाचा डिजीटल प्लॅटफॉर्म विकसित केलाय. हा प्लॅटफॉर्म लसीकरण मोहीम राबवणारी यंत्रणा, लस देणारी आरोग्य सेवा आणि लस घेणाऱ्या व्यक्ती या सगळ्यांना वापरता येतो.

कोविन (Co-WIN) अॅप काय आहे?

कोविन (Co-WIN) हे अॅप म्हणजे कोव्हिड 19साठीची लसीकरण मोहीम राबवण्यासाठीचा डिजीटल प्लॅटफॉर्म आहे. हे मोबाईल अॅप लसीकरणाविषयीची आकडेवारीही नोंदवेल. यासोबतच सगळ्या राज्यातील आणि केंद्रशासित प्रदेशातील आरोग्य कर्मचाऱ्यांचा एक डेटाबेसही हे अॅप तयार करेल. पण या Co-WIN अॅपच्या नावावरून काहीसा गोंधळ आहे. अधिकृत वेबसाईटवर कोविनचं पूर्ण नाव लिहीण्यात आलंय Co-WIN : Winning over COVID 19. पण भारतीय माध्यमांनी याला कोव्हिड व्हॅक्सन इंटेलिजन्स नेटवर्क असंही म्हटलंय.

कोविन (Co-WIN) अॅप डाऊनलोडसाठी अॅप स्टोअरमध्ये उपलब्ध आहे. आपण डाऊनलोड करत असलेलं अॅप हे भारत सरकारने आणलेलं अॅपच आहे ना, याची खात्री करून मगच ते डाऊनलोड करा. याच नावाची इतर काही फसवी अॅप यापूर्वी आली होती.

लशीसाठी नोंदणी कशी करायची?

कोविनच्या वेबसाईटवरून किंवा कोविन अॅपवरून लसीकरणासाठी नोंदणी करणं बंधनकारक आहे. जेणेकरून लसीकरण केंद्र, तारीख, वेळ इत्यादी माहिती तुम्हाला आधीच कळवलं जाईल.

नोंदणीसाठी https://www.cowin.gov.in/home या वेबसाईटवर जा.

वेबसाईट उघडल्यानंतर स्क्रोल करून खाली या, तिथे तुम्हाला 'Find Your Nearest Vaccination Center' हा पर्याय दिसेल. यावरील Registration Yourself या पर्यायावर क्लिक...


लसूण महोत्सवातील दृश्य

हा गोळीबार करणाऱ्या एकाला पोलिसांनी ठार केलं असून आणखी एखादी बंदुकधारी व्यक्ती इथे आहे का, याबद्दल खात्रीशीर माहिती मिळू शकलेली नाही.

कॅलिफोर्नियमधला गिलरॉय गार्लिक फेस्टिव्हल (लसूण महोत्सव) रविवार संध्याकाळी संपत असतानाच इथे गोळीबार करण्यात आला.

"पस्तीशीच्या आसपासच्या एका गोऱ्या माणसाने रायफलच्या फैरी झाडल्या," असं तिथे हजर असणाऱ्या जुलिस्सा काँट्रेरस यांनी NBCला सांगितलं.

सोशल मीडियावर पोस्ट करण्यात आलेल्या व्हिडिओमध्ये सॅन होजेच्या 48 किलोमीटर दक्षिणेला सुरू असलेल्या या फूड फेस्टिव्हलच्या जागेपासून लोक दूर पळताना दिसत आहेत.

या व्हिडिओत एक महिला "काय चाललंय कळेना! अशा लसूण महोत्सवात कुणी का गोळीबार करेल?" असं विचारताना ऐकू येतेय. या ठिकाणी अजूनही घडामोडी घडत असल्याचं पोलिसांनी म्हटलंय.

"हे फार भयंकर आहे " कॅलिफोर्नियाचे गर्व्हनर गेव्हिन न्यूसम यांनी ट्वीट केलंय.

अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनीही याविषयी ट्वीट करत लोकांना 'काळजी घेण्याचं आणि सुरक्षित राहण्याचं' आवाहन केलं आहे.

यामध्ये तीन जण ठार झाल्याची माहिती गिलरॉयचे सिटी काऊन्सिलर डायन ब्राक... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ो यांनी अमेरिकन मीडियाला दिली.

तर 11 जखमींवर उपचार करण्यात येत असून त्यातल्या काहींची तब्येत गंभीर असल्याचं सँटा क्लारा व्हॅली पब्लिक हेल्थ सिस्टीमच्या प्रवक्यांनी सांगितलं.

CBSन्यूजने दिलेल्या माहितीनुसार सँटा क्लारा काऊंटी मेडिकल सेंटरमध्ये आतापर्यंत 5 जणांना दाखल करण्यात आलं आहे. तर दोन जणांवर स्टँनफर्ड विद्यापीठाच्या मेडिकल सेंटरमध्ये उपचार सुरू असल्याचं CNNने म्हटलंय.

...आणि लोक सैरावैरा पळू लागले

या खाद्यमहोत्सवामध्ये हॅट् विकणाऱ्या 72 वर्षांच्या मायकल पाझ यांनी सॅन फ्रान्सिस्को क्रॉनिकलला सांगितलं की त्यांनी रॅपिड फायर असॉल्ट रायफलने गोळीबार करणाऱ्या या हल्लेखोराला पाहिलं.

"तो गोळीबार करण्याच्या तयारीनेच आला होता कारण त्याने संरक्षक जॅकेट घातलं होतं. कुठलाही नेम न धरता तो इतस्ततः गोळीबार करत होता."

पोलिसांनी या हल्लेखोरावर चाल करत गोळ्या झाडल्यावर या फेस्टिव्हलसाठी आलेल्या लोकांनी स्वतःचा बचाव करण्यासाठी जमिनीवर लोळण घेतल्याचं मायकल पाझ सांगतात.

लसूण महोत्सवात गोळीबाराची घटना घडली.

"जोरदार गोळीबार होत होता. त्याला चहुबाजूंना फैरी झाडताना मी पाहिलं. तो कुणावरही नेम धरून गोळ्या झाडत नव्हता," जुलिस्सा काँट्रेरस यांनी NBC बे एरियाशी बोलताना सांगितलं. "तो आधी डावीकडून उजवीकडे गोळ्या झाडायचा, मग उजवीकडून डावीकडे. तो जे काही करत होता, ते करायच्या तयारीने आलेला होता."

संध्याकाळी साडेपाचच्या सुमारास हा गोळीबार झाल्यावर गोंधळ उडाला आणि लोक सैरावैरा पळू लागले. 13 वर्षांची इव्हिनी रियस त्या लोकांमध्येच होती.

"आम्ही निघतच होतो तेवढ्यात पायाला बंडाना बांधलेला एका माणूस आम्ही पाहिला. त्याला पायाला तिथे गोळी लागली होती," सॅन होजे मर्क्युरी न्यूजशी बोलताना तिने सांगितलं.

द गिलरॉय गार्लिक फेस्टिव्हल हा वार्षिक खाद्योत्सव 1979पासून आयोजित केला जातोय. जिथे हा खाद्योत्सव होतो, त्या ख्रिसमस हिल पार्कमध्ये कोणत्याही प्रकारची शस्त्रास्त्र आणण्यास बंदी असल्याचं या फेस्टिव्हलच्या वेबसाईटवर म्हटलं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


लसून खाऊन खरंच कोरोना व्हायरस टाळता येतो का?

लसूण खाल्ल्याने कोरोना व्हायरसचा संसर्ग होणार नाही, असं फेसबुकवरच्या अनेक पोस्टमध्ये म्हटलंय.

लसूण हा एक 'आरोग्याला पोषक पदार्थ असून त्यामध्ये सूक्ष्म विषाणूंचा प्रतिरोध' करण्याचे गुण काही प्रमाणात असले तरी लसूण खाल्याने कोरोना व्हायरसपासून संरक्षण मिळत असल्याचा कोणताही पुरावा नाही.

अनेकदा या अशा उपचारांमुळे अपाय होत नाही. पण हे उपचार करत असल्याने जाणवणाऱ्या आरोग्यविषयक तक्रारींसाठी वैद्यकीय सल्ला घेणं टाळू नये.

दक्षिण चीनमध्ये एका महिलेने तब्बल दीड किलो कच्चा लसूण खाल्याने तिच्या घशाला सूज आली आणि तिच्यावर हॉस्पिटलमध्ये उपचार करण्याची पाळी आल्याची बातमी साऊथ चायना मॉर्निंग पोस्टने दिली आहे.

फळं आणि भाज्यांचा आहारात समावेश आणि भरपूर पाणी पिण्याचा एकूण निरोगी आरोग्यासाठी फायदा होतो, हे आपल्या सर्वांनाच माहीत आहे.

पण एखादी विशिष्ट गोष्ट खाल्याने कोरोना व्हायरसशी लढा देतो याचा कोणताही पुरावा अद्याप मिळालेला नाही.

2.मिरॅकल मिनरल्स

कोरोना व्हायरस निपटून काढण्यासाठी MMS म्हणजेच मिरॅकल मिनरल सप्लीमेंट उपयुक्त असल्याचं युट्यूबर जॉर्डन ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

सेथर याने म्हटलंय. विविध सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सवर जोनाथनचे हजारो फॉलोअर्स आहेत.

या मिरॅकल मिनरल सप्लिमेंटमध्ये - क्लोरीन डायऑक्साईड हा एक ब्लीचिंग घटक आहे.

सेथर आणि इतरांनी कोरोनाव्हायरसचा उद्रेक होण्यापूर्वीच या उत्पादनाची जाहिरात करणं सुरू केलं होतं. जानेवारीत सेथरने ट्वीट केलं होतं, "क्लोरीन डायऑक्साईड (MMS)मुळे कॅन्सरच्या पेशी तर नष्ट होतातच, पण कोरोनाव्हायरस नष्ट करण्याची क्षमताही यात आहे."

कोरोना व्हायरस

MMSच्या सेवनाचे धोके काय असू शकतात याविषयी अमेरिकेच्या फूड अँड ड्रग अॅण्ड ड्रग अॅडमिनिस्ट्रेशनने गेल्यावर्षी इशारा दिला होता. इतर देशांतल्या आरोग्य मंत्रालयांनीही याविषयी धोक्याची सूचना दिलेली आहे.

"या उत्पादनामध्ये कोणताही आजार बरा करण्याची क्षमता आहे किंवा ही उत्पादनं सुरक्षित आहेत का, याविषयीच्या कोणत्याही पाहणीची आपल्याला कल्पना नसल्याचं" एफडीएने म्हटलंय.

MMSच्या सेवनाने मळमळणं,उलट्या, जुलाब आणि मोठ्या प्रमाणात डीहायड्रेशन (शरीरातलं पाणी कमी होणं) असे त्रास होऊ शकतात.

3.घरगुती हँड सॅनिटायजर

कोरोना व्हायरसचा संसर्ग टाळण्यासाठीचा एक प्रभावी उपाय म्हणजे हात स्वच्छ ठेवणं.

पण यामुळे हँड सॅनिटायजरचा तुटवडा निर्माण झाल्याच्या अनेक बातम्या आलेल्या आहेत.

या बातम्या आल्याबरोबर घरच्या घरी सॅनिटायजर कसं तयार करता येईल यासाठीच्या रेसिपीजही फिरायला लागल्या. पण अशा प्रकारे घरी तयार करण्यात येणारं सॅनिटायजर हे हात वा त्वचा निर्जुंतक करण्यासाठी उपयुक्त नाही, याने फक्त वस्तू पुसून निर्जंतुक करता येऊ शकतात असं संशोधकांनी म्हटलंय.

60 ते 70% अल्कोहोल असणाऱ्या हँड सॅनिटायजर्समध्ये त्वचा मऊ ठेवणारे घटकही असतात. यामुळे हे सॅनिटायजर वापरल्यानंतरही त्वचेला अपाय होत नाही.

घरच्या घरी प्रभावी हँड सॅनिटायजर बनवता येणं शक्य नसल्याचं लंडन स्कूल ऑफ हायजिन अँड ट्रॉपिकल मेडिसिनच्या सॅली ब्लूमफिल्ड म्हणतात. कारण यासाठी अगदी व्होडका वापरली तरी त्यातही अल्कोहोलचं प्रमाण 40% असतं.

4. दर 15 मिनिटांनी पाणी पिणं

तोंडाद्वारे शिरलेले विषाणू शरीराबाहेर काढून टाकण्यासाठी दर 15 मिनिटांनी पाणी पिण्याचा सल्ला 'एका जपानी डॉक्टरने' दिल्याचं सोशल मीडियावर अनेक ठिकाणी वाचायला मिळतंय. हे मेसेजेस अनेकदा शेअर करण्यात आलेले आहेत.

पण असं केल्याने त्याचा फायदा होईल याचा कोणताही पुरावा नसल्याचं प्राध्यापक ब्लूमफिल्ड म्हणतात.

गरम...


लहान असो वा मोठ्या सर्वच पक्षांनी एखाद्या आघाडीला स्पष्ट बहुमत मिळालं नाही तर काय करायचं? याचा विचार सुरू केला आहे. केवळ विचारच नाही तर त्यांनी आघाडीच्या निर्मितीत होणाऱ्या देण्या-घेण्याच्या शक्यतांबाबत विचार सुरू केला आहे.

मोदी-शाह आणि राहुल हे निकाल स्पष्ट झाल्यावर आघाडीच्या निर्मितीला सुरूवात करतील असं समजणं चुकीचं ठरेल.

केवळ चंद्राबाबू नायडू आणि के. चंद्रशेखर राव यांच्यासारखेच नेते सक्रिय आहेत असं नाही तर यूपीएप्रमुख सोनिया गांधी यांच्या नावानं भेटीची आमंत्रणंही जाऊ लागली आहेत.

चंद्राबाबू नायडू काँग्रेस आणि राहुल गांधी यांच्याबाजूने जोड-तोड, समीकरण आणि सरकारचा अजेंडा ठरवण्याबाबत प्रयत्न करत आहेत. तर तेलंगणचे मुख्यमंत्री केसीआर आपल्याला महत्त्वाची भूमिका मिळावी यासाठी प्रयत्न करत आहेत. त्यांना काहीजणांनी स्पष्ट उत्तरंही कळवली आहेत.

परदेशात असलेले वायएसआर काँग्रेसचे नेते जगनमोहन रेड्डी यांच्याशीही काँग्रेसने संपर्क केल्याचंही सांगण्यात येत आहे.

येत्या लोकसभेमध्ये एखाद्या आघाडीला स्पष्ट बहुमत न मिळण्याची शक्यता गृहीत धरून प्रयत्न होत आहेत असं याकडे पाहिल्यावर वाटत होतं.

लोकमताचा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

कल

निवडणुकांना सामोरे जाणारे तसेच लोकांची नस ओळखणारे जेव्हा अशा प्रकारचे प्रयत्न सुरू करतात तेव्हा पत्रकार सतर्क होतातच.

जेव्हा सोनिया गांधी यांच्या नावानं आमंत्रणं वाटली जाणं आणि तारखेत अदलाबदल होण्याची बातमी आली तेव्हा त्याला त्रिशंकू लोकसभा होणं आणि त्यापुढच्या तयारीला सुरूवात होण्याचा संकेतच मानले गेले.

तसं पाहायला गेलं तर काही संकेत नरेंद्र मोदी यांनीही दिले आहेत. पण नेता, मजबूत नेता आणि पाकिस्तानला धूळ चारून दिग्विजयी मोहिमेला निघालेल्या नेत्यासमोरही काही पेच होते आणि आहेतही.

जेव्हा सर्व निवडणूक त्यांच्या नावावर झाली असेल आणि त्यांनाही स्वतः विरुद्ध इतर पक्ष अशा विभागणीमुळे मजा वाटत असेल तर ते निवडणुकीनंतर आघाडीकडे कसे जाऊ शकतात.

एनडीए नेत्यांची परेड

जेव्हा उत्तर प्रदेश आणि बिहारमध्ये होत असलेलं नुकसान बंगाल-ओडिशामध्ये भरून निघत नसल्याचं मोदींना दिसून आलं तेव्हा एकेकाळी एनडीएमध्ये राहिलेल्या ममता बॅनर्जींनी कुर्ता आणि रसगुल्ले पाठवण्याच्या गोष्ट सर्वांना सांगितली.

बीजू जनता दलाविरोधातलं आक्रमणही त्यांनी मंदगतीवर आणलं. चक्रीवादळानंतरच्या पुनर्वसनासाठी मदतीच्या नावाखाली पटनाईक यांच्याबरोबरचे फोटो प्रसिद्ध केले. मात्र जेव्हा ममता बॅनर्जी यांनी विरोधाचा सिग्नल द्यायला सुरूवात केली तेव्हा त्यांनी आक्रमणाचा वेग वाढवला.

याच दरम्यान त्यांनी आपल्या अर्जाचं नामांकन भरण्याच्यावेळेस एनडीएच्या नेत्यांची परेड घडवली आणि प्रकाश सिंह बादल यांना सर्वांसमोर नमस्कारही केला.

नरेंद्र मोदींच्या मजबूत नेत्याच्या प्रतिमेचा त्यांना स्वतःला, एनडीए, भाजपा आणि त्यांच्या बहुतेक सर्व उमेदवारांना फायदा झाला.

त्याचाच फायदा घेण्यासाठी शिवसेना पुन्हा त्यांच्या गोटात आली अर्थात आपल्या पसंतीचा व्यवहार झाल्यावरच.

मोदी-शाह यांची जोडी

घासाघीस करून आपल्या वाट्याला जास्त जागा घेतल्यावर स्वतःला पंतप्रधानपदाचा लायक उमेदवार मानणाऱ्या नीतिशकुमार यांनी मान तुकवून निवडणुकीत एकत्र राहाण्याचा निर्णय घेतला खरा पण निवडणुकीचा सहावा टप्पा येता-येता बिहारला विशेष दर्जा देण्याची मागणी करू लागले. त्यामुळे ते आपली बाजू तर बदलणार नाहीत ना असा प्रश्न लोक विचारू लागले.

इतर कोणत्याही कसलेल्या नेत्याप्रमाणे नीतिशसुद्धा घासाघीस करण्याची कोणतीही संधी सोडणार नाहीत.

आता अजून निवडणूक संपलेली नाही आणि निकालही स्पष्ट झालेले नाहीत. इतक्यातच मोदींच्या मजबूत...


लहान मुलं आणि टीव्ही

अॅडल्ट कंटेंट म्हणजेच फक्त प्रौढांसाठीचे कार्यक्रम अर्थात लहान मुलांच्या दृष्टीने आक्षेपार्ह मजकूर सकाळी 6 ते रात्री 10 पर्यंत भारतात दाखवू नये, असं या परिपत्रकात म्हटलं आहे.

यामुळे सरकारी नियंत्रण आणि 'आक्षेपार्ह' मजकुराची व्याख्या याबाबत नव्याने चर्चा सुरू झाली.

जगातल्या इतरही काही देशांमध्ये 'केवळ प्रौढांसाठी' असलेला मजकूर टीव्हीवर दाखवण्याबद्दल वेगवेगळे नियम आहेत. त्यावर एक नजर...

'यूके'ची वॉटरशेड

ज्या वेळेनंतर केवळ प्रौढांसाठी असलेला मजकूर टीव्हीवर दाखवण्याची परवानगी आहे त्या वेळेला 'यूके'त वॉटरशेड असं म्हणतात.

फ्री-टू-एअर चॅनल्सना लहान मुलांनी पाहू नये असा मजकूर रात्री 9 वाजेपासून ते सकाळी 5:30 वाजेपर्यंत दाखवता येतो. खाजगी चॅनल्ससाठी ही वेळ रात्री 8 ते सकाळी 6 अशी आहे.

युकेतल्या वेळेच्या बंधनाला वॉटरशेड म्हंटलं जातं.

उग्र भाषा, शिवीगाळ तसंच हिंसाचार असणाऱ्या कार्यक्रमांना हा निकष लागू होतो.

'यूके'तल्या ऑफकॉम या संस्थेने केलेल्या सर्वेक्षणानुसार 74% लोक आणि 78% पालक रात्री 9ची वेळ ही योग्य वॉटरशेड असल्याचं मानतात असं दिसून आलं आहे.

सार्वजनिक माध... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्यम असलेल्या बीबीसीचंसुद्धा याबाबत स्वतंत्र धोरण आहे. 'यूके'तल्या सर्व बीबीसी चॅनल्सवर रात्री ९ वाजेपर्यंत दाखवले जाणारे कार्यक्रम लहान मुलांना पाहता यावेत असेच असले पाहिजेत. हे धोरण पुढे असंही म्हणतं की, "प्रेक्षकांना आकर्षित करण्याचा उपाय म्हणून अॅडल्ट कार्यक्रम वॉटरशेड वेळेनंतर लगेचच दाखवले जाऊ नयेत."

जाहिरातदारांना सार्वजनिक संवेदनशीलतेचं भान राखतच जाहिराती कराव्या लागतात. अॅडव्हर्टायजिंग स्टँडर्ड्स एजन्सी ही संस्था आक्षेपार्ह जाहिरातींसंदर्भातल्या तक्रारी हाताळते. जाहिरातींचा मजकूर अश्लील स्वरुपाचा असल्यास त्याबाबतची तक्रार ही संस्था हाताळेल.

अमेरिकेचे 'सेफ हार्बर'

अमेरिकेच्या फेडरल कम्युनिकेशन्स कमिशनने (FCC) टीव्हीवर दाखवण्यात येणाऱ्या कार्यक्रमांसंदर्भात नियम घालून दिले आहेत.

FCCच्या नियमांनुसार अनुचित किंवा असभ्य मजकूर असलेला कोणताही कार्यक्रम सकाळी 6 ते रात्री 10 या वेळेत टीव्हीवर दाखवला जाऊ नये. या तासांना सेफ हार्बर अवर्स असं म्हणतात.

अमेरिकेतल्या वेळेच्या बंधनाला सेफ हार्बर अवर्स म्हंटलं जातं.

लैंगिक संदर्भ असणारा कोणताही मजकूर असभ्य मजकुराच्या व्याख्येत बसतो. अमेरिकेच्या सुप्रीम कोर्टाने असं मानलं आहे की, हा मजकूर अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या कक्षेत येतो त्यामुळे त्याच्यावर सरसकट बंदी लादता येत नसली तरी लहान मुलांचं त्यापासून रक्षण करण्यासाठी तो प्रदर्शित करण्याच्या तासांवर निर्बंध लादण्यात आले आहेत.

'असभ्य भाषे'वर सरसकट बंदी नसल्याने FCC याबाबतच्या तक्रारींचा निर्णय त्या त्या वेळी समोर असलेल्या प्रकरणाच्या संदर्भात घेत असतं.

एखादा कार्यक्रम लहान मुलांनी पाहण्यालायक आहे की नाही यावरून त्या कार्यक्रमाला मिळणारी श्रेणी किंवा ग्रेड ठरते. TV-Y ही ग्रेड लहान मुलांसाठी असणाऱ्या कार्यक्रमांना दिली जाते तर TV-MA ही ग्रेड केवळ प्रौढांसाठी असलेल्या कार्यक्रमांना दिली जाते.

अश्लील मजकूर अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या कक्षेत येत नाही त्यामुळे तो टीव्हीवर प्रसारित करण्याची परवानगी अमेरिकेत नाही.

FCCने कंडोम किंवा इतर उत्पादनांच्या जाहिराती विशिष्ट काळात दाखवण्यावर बंदी घातलेली नाही. "प्रसारण करणाऱ्यांनी सामाजिक संवेदनशीलतेचं भान ठेवत खोट्या किंवा दिशाभूल करणाऱ्या जाहिराती दाखवू नयेत", असं FCCचं सांगणं आहे.

चीनचे कडक नियम

चीनमध्येही कडक नियम आहेत.

टीव्हीवर काय दाखवलं जावं याबाबत चीनमध्ये कडक...


लहान मुलांची न्यूड चित्रं आपोआप ओळखता येतली, असं सॉफ्टवेअर यासाठी बनवण्यात आलं आहे. गेल्या वर्षीपासू या सॉफ्टवेअरचा वापर सुरू करण्यात आलं,असं फेसबुकनं म्हटलं आहे.

याचा उपयोग करून मुलांच्या लैंगिक शोषणाशी संबंधित संभाव्य घटनांचा शोध घेण्यात येईल, असंही फेसबुकनं  म्हटलं आहे.

87 लाख फोटोंपैकी 99 टक्के फोटो कोणत्याही वापरकर्त्यानं तक्रार दाखल करण्यापूर्वीच काढून टाकण्यात आले आहेत, असंही फेसबुकनं म्हटलं आहे.

फेसबुकवर मुलांच्या लैंगिक शोषणाशी संबंधित सामग्रीचा प्रसार होत असल्यानं Commons media committeeच्या अध्यक्ष डॅमियन कॉलिन्स यांनी फेसबुकवर टीकेची झोड उठवली होती.

Pedophilia व्यक्ती मुलांचे अश्लील फोटो फेसबुकवरील सिक्रेट ग्रुपमध्ये शेयर करत असल्याचं 2016मध्ये बीबीसीच्या तपासात समोर आलं होतं.

"चाइल्ड न्यूडिटीला आळा घालण्यासाठी फेसबुक आता प्रयत्न करत आहे," असं फेसबुकचे सुरक्षा प्रमुख अँटिगॉं डेव्हिस यांनी म्हटलं आहे.

या संबंधीची घटना आढळ्यास वापरकर्ते तिची तक्रार फेसबुककडे नोंदवत असत. आता मात्र मुलांच्या लैंगिक शोषणाशी संबंधित सामग्रीला फेसबुक स्वतंत्र पद्धतीनं आळा घालणार आहे

"अनो... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ळखी फोटो आणि नवीन फोटो यांना प्रतिबंध घालण्यासाठी आमचे अधिकारी प्रयत्न करत आहेत," असं डेव्हिस यांनी म्हटलं आहे.

फेसबुक यासंबंधीच्या प्रकरणांची नोंद  National Center for Missing and Exploited Children (NCMEC)कडे करत आहे.

"मुलांच्या लैंगिक शोषणाशी संबंधित किती अकाउंटची माहिती फेसबुकला माहिती आहे अथवा या अकाउंटची फेसबुक कशापद्धतीनं पडताळणी करत आहे, हे फेसबुकनं आम्हाला सांगितलं नाही," असं NSPCCचे बालक सुरक्षा प्रमुख टोनी स्टोवर यांनी सांगितलं.

"आणि स्पष्टच सांगायचं तर पोलिसांनी आम्हाला सांगितलं आहे की फेसबुकच्या मालकीचे अॅप्स वापरून हे लोक मुलांना लक्ष्य करत आहेत," स्टोवर सांगतात.

विविध सोशल नेटवर्किंग साइटमुळे मुलांच्या लैंगिक शोषणाबद्दलचा सविस्तर अहवाल स्टोवर यांना हवा आहे.

मुलांच्या लैंगिक छळाला ऑनलाईन प्रतिबंध घालणं खूपच महत्त्वाचं आहे, असं त्यांनी सांगितलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)