पुरुषांवरच्या बलात्काराबाबत मात्र जे मौन बाळगलं जातं ते खरंतर जास्त घातक आहे. भारतात बलात्काराबाबत जे बोललं जातं त्यात पुरुषांवर बलात्कार होत नाही, अशी धारणा आहे. पण खरंतर पुरुषांवरही बलात्कार होतो.

पुरुषांबरोबर झालेल्या बलात्काराला महिलांवर झालेल्या बलात्कारापेक्षा वेगळ्या नजरेनं का बघायला हवं?

पुरुषांवर झालेल्या बलात्कारासंबंधी बातम्या वाचायला मिळत नाही. अपवादात्मक रूपात का होईना, पण पुरुषांवररसुद्धा बलात्कार होतो.

बलात्कारात भेदभाव का?

पुरुषांवर झालेल्या बलात्काराची प्रकरणं समोर येत नाहीत, कारण त्यात पुरुषी वर्चस्वाची वृत्ती आड येते. त्यामुळे लैंगिक अत्याचाराबाबत खुलेपणानं बोलण्यात किंवा कायद्याचा आधार घ्यायला ते बिचकतात.

2013 मध्ये मध्य प्रदेशात एका कर्मचाऱ्यानं बलात्काराचा आरोप लावला तर त्याला अनैसर्गिक लैंगिक संबंधाचं स्वरूप दिलं गेलं. एका पुरुषाबरोबर होणाऱ्या लैंगिक अत्याचाराला लैंगिकता म्हणून बघितलं जात नाही आणि लैंगिक हिंसाचारसुद्धा समजलं जात नाही.

उदाहरणार्थ, 2015 राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाने सादर केलेल्या एका अहवालानुसार भारतीय तुरुंगात आत्महत्यांचं मुख्य कारण हे कैद्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यांकडून झालेले बलात्कार आहे.

अमेरिकन LGBT कार्यकर्ता जॉन स्टॉक्स यांनी लैंगिक आरोग्य समुपदेशक म्हणून दिल्लीत काही काळ काम केलं आहे. पीडितांमध्ये अनेक पुरुष आणि ट्रान्सजेंडरसुद्धा होते. पण पीडितांना कोणत्याही प्रकारची कायदेशीर मदत मिळाली नाही.

पुरुषांबरोबर होणाऱ्या बलात्काराला लैंगिक संबंधांच्या रूपात बघितलं जातं. त्यात जोरजबरदस्ती सारख्या मुद्द्यावर लक्ष दिलं जात नाही. कायद्यात पुरुषांवर होणाऱ्या बलात्काराबाबत भेदभाव केला जातो, म्हणून पुरुषांवर होणाऱ्या बलात्कारांना पौरुषत्वाच्या व्याख्येच्या बाहेर काढण्याची वेळ आली आहे.

पुरुषांबरोबर बलात्कार आणि कलम 377

सर्वोच्च न्यायालयात या प्रकरणी आधीच दोन याचिका प्रलंबित आहेत. पहिली अशी की समलैंगिकतेला गुन्हा ठरवलं जाऊ नये.

आणि दुसरं असं की सगळ्या लैंगिक गुन्ह्यांना लैंगिक तटस्थतेच्या आधारावर बघितलं जावं. म्हणजे लैंगिक अपराधांना लिंगाच्या आधारावर बघायला नको. हे एकमेकांशी निगडीत आहेत हेसुद्धा बघायला हवं.

सध्या भारतात जर एखादा पुरुष दुसऱ्या एका पुरुषावर बलात्कार करतो तर त्याला भारतीय दंड संहितेच्या कलम 377 अंतर्गत शिक्षा मिळते. पण याच कलमाअंतर्गत संमतीने केलेला अॅनल सेक्सही अनैसर्गिक लैंगिक संबंध म्हणून त्याच न्यायानं त्याला अपराध मानलं जातं.

जोवर अशा संबंधांमध्ये कुणी तक्रार करत नाही, तोवर कोणत्याही प्रकारचा गुन्हा दाखल होत नाही. कलम 377चा कायदेशीर वापर अत्यंत मर्यादित आहे आणि त्याचा उपयोग क्वचितच पुरुषांबरोबर झालेल्या बलात्काराच्या प्रकरणात केला जातो. पण या कलमाअंतर्गत पुरुष आणि स्त्री यांच्यात संमतीने होणारा ओरल सेक्सही अनैसर्गिक सेक्समध्ये गणला जातो.

खरंतर कलम 377चा वापर समलैंगिकांना विशेषत: गे जोडप्यांना त्रास देण्यासाठी केला जातो. या कायद्यामुळेच समलैंगिक जोडपी आपल्या लैंगिक इच्छा दाबून ठेवतात, त्या मोकळेपणाने व्यक्त करू शकत नाही.

याचिका करणाऱ्यांचा कलम 377ला विरोध आहे. संमतीनं ठेवलेल्या गे संबंधासाठी कलम 377 गैरलागू करावी, अशी त्यांनी सर्वोच्च न्यायालयात मागणी केली आहे. जर सर्वोच्च न्यायालयानं ती मागणी मान्य केली तर कलम 377 फक्त पुरुषांवर होणाऱ्या बलात्काराच्या प्रकरणातच लागू होईल.

पण पुरुषांवर बलात्काराच्या प्रकरणांसाठी हे कलम योग्य नाही.

कलम 377 संपूर्णपणे संपून जावं, अशी सरकार आणि न्यायव्यवस्थेची इच्छा आहे. हे कलम कोणत्याही प्रकारच्या लैंगिक...


पुरुषाचे शुक्राणू

न्यूझिलंडच्या ख्राईस्टचर्च युनिव्हर्सिटीतल्या पॅट्रीस रोझेनग्रेव्ह याबद्दल म्हणतात, "एकेकाळी असा समज होता की गर्भधारणेमध्ये मादीच्या अवयवांची गरज फक्त पुरुषाचे शुक्राणू स्वीकारायला लागते. तिच्या शरीरात असे काहीही अवयव नसतात ज्यांमुळे गर्भधारणा होऊ शकेल. सोप्या शब्दात सांगायचं झालं तर कोणत्याही प्राण्याचे शुक्राणू त्या प्रजातीच्या मादीच्या शरीरात गेले की गर्भधारणा होणारच. यातला निर्णायक मुद्दा शुक्राणू असतो. म्हणजे पर्यायाने पुरुषांशी निगडित असतो."

अनेक शतकं प्रचलित असणाऱ्या या समजाला आता कुठे छेद मिळाला आहे. अनेक प्रजातींमधल्या माद्या कशा आपल्या पिल्लांच्या जन्मात महत्त्वाची भूमिका बजावतात याची आश्चर्यकारक माहिती शास्त्रज्ञांना आता मिळायला लागली आहे.

उदाहरणार्थ, मादी सालमन मासा आपल्या गर्भाशयातल्या द्रवामुळे शरीरात प्रवेश करणाऱ्या शुक्राणूचा वेग कमी किंवा जास्त करू शकते.

म्हणजेच तिच्या पसंतीच्या नराकडून तिला गर्भधारणा करून घेणं सोपं जातं. मादी उंदीर आणि रानकोंबड्या आपल्यासारख्याच जीन्स असणाऱ्या नरांकडून होणारी गर्भधारणा थांबवू शकतात म्हणजे एकाच प्रकारच्या जीनपुल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

मुळे पिल्लांमध्ये वैगुण्य येणार नाही.

इतकंच नाही, ड्रोसोफिलीया नावाच्या माशीच्या शरीरात एक स्वतंत्र अवयव असतो ज्यात नरांचे शुक्राणू साठवता येतात. या साठवलेल्या शुक्राणूंमधून कोणता गर्भधारणेसाठी वापरायचा हे ती ठरवू शकते.

यातलं काहीही मानवाच्या वाटेल आलेलं नसलं तरी महिलांचं त्यांच्या गर्भधारणेवर गर्भनिरोधक गोळ्या, सेक्सनंतर घ्यायच्या इमर्जन्सी गोळ्या आणि गर्भपात यामुळे थोडं का होईना नियंत्रण आहे.

गर्भधारणा महिलाच नियंत्रित करू शकल्या तर?

पण ही साधनं प्रत्येकीलाच उपलब्ध नाही. जिला आहेत, तिलाही याचा पूर्ण उपयोग होईलच याची खात्री नाही. अनेकींना गर्भनिरोधाची साधनं उपलब्ध नाहीत तर अनेक ठिकाणी गर्भपातावर कायदेशीर बंदी आहे. इतरही अनेक कारणं आहेत, भावनेच्या आवेगात येऊन केलेल्या कृती अंगाशी येतात, देहविक्रय करणाऱ्या महिलांना काँडम वापरू नये म्हणून दबाव टाकला जातो.

पुरुष महिलांवर बलात्कार करतात आणि कित्येक महिलांना सेक्सच्या बाबतीत काहीही अधिकार, त्याविषयी मत व्यक्त करण्याचं स्वातंत्र्य नसतं. सेक्स कधी व्हावा, कुठे व्हावा, किती वेळा व्हावा याबद्दल त्या काहीही बोलू शकत नाहीत किंवा मत व्यक्त करू शकत नाहीत. अशा परिस्थितीत नको असणाऱ्या गर्भधारणेचं प्रमाण नक्कीच वाढतं.

पण समजा वर उल्लेख केलेल्या प्राण्यांसारखीच आपली गर्भधारणा 100 टक्के नियंत्रित करण्याची क्षमता महिलांना मिळाली तर? म्हणजे आपण कधी गरोदर व्हायचं, कोणत्या वयात, कोणत्या परिस्थिती आणि सगळ्यांत महत्त्वाचं म्हणजे कोणाकडून (विशेषतः बलात्कारासारख्या घटनांमध्ये) हे महिलाच नियंत्रित करू शकल्या तर?

सगळ्यांत पहिला बदल म्हणजे न ठरवता राहिलेल्या गर्भधारणा टळतील. 2012 च्या आकडेवारीनुसार, जगातल्या एकूण गर्भधारणांपैकी 40 टक्के अनप्लॅन्ड असतात. अमेरिकेत हे प्रमाण 45टक्के आहे. गर्भनिरोधकांच्या साधनांनावर महिलांचं अवलंबून असणं कमी होईल, म्हणजे तो खर्च वाचेल.

गर्भपात कमी होतील?

जवळपास 50 कोटी महिलांनी आपल्या आयुष्यात कधी ना कधी गर्भनिरोधक गोळी घेतलेली असते. त्याचे साईडइफेक्टही असतात. काही महिलांना डिप्रेशन, रक्ताच्या गाठी होणं, मायग्रेन, अस्वस्थता असे त्रास होतात. कुटुंबनियोजनाच्या शस्त्रक्रियेचेही दुष्परिणाम आहेत. कधी कधी यात महिलेचा जीवही जाऊ शकतो.

महिलांना आपली गर्भधारणा नियंत्रित करण्याची क्षमता मिळाली तर गर्भपाताला विरोध करणाऱ्यासाठीही हा एक सकारात्मक बदल असेल कारण...


पुरुषानं लग्न झालेल्या इतर महिलेसोबत शारीरिक संबंध ठेवल्यास त्याला पाच वर्षांपर्यंत शिक्षा होऊ शकते असा इंग्रजांच्या काळापासून अस्तित्वात असलेला हा कायदा आहे.

या कायद्यावर पुनर्विचार करण्यात यावा असं मत सर्वोच्च न्यायालयानं मांडलं आहे. या कायद्याची घटनात्मक वैधता तपासण्यात यावी असा विचार सरन्यायाधीश दीपक मिश्रा यांनी मांडला आहे.

व्यभिचाराच्या गुन्ह्यात स्त्री आणि पुरुष दोघेही समान प्रमाणातच दोषी असतात. मग फक्त पुरुषांनाच का शिक्षा व्हावी? हा स्त्री आणि पुरुष दोघेही समान असण्याचा काळ आहे. त्यामुळं स्त्रीला देखील शिक्षा व्हावी की नाही यावर विचार करण्यात यावा असं न्यायालयानं म्हटलं आहे. ही बातमी टाइम्स ऑफ इंडियाने दिली आहे.

गुजरातमध्ये 68% मतदान

गुजरात विधानसभा निवडणुकीच्या पहिल्या टप्प्यात आज 68 टक्के मतदान झालं.  १९ जिल्ह्यांमधील एकूण ८९ जागांसाठी आज मतदान झालं. २०१२ मध्ये पहिल्या टप्प्यात ७०.७५% मतदान झाले होते. त्यात भाजपनं ६३ आणि काँग्रेसनं २२ जागी विजय मिळवला होता.

ऊर्वरित १४ जिल्ह्यांतल्या ९३ जागांसाठी १४ डिसेंबरला मतदान होईल.

अमित शाह आणि नरेंद्र मोदी

निवडणुकीच्या आधी ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

काँग्रेसनं राहुल गांधी यांना आपला अध्यक्ष म्हणून निवडल्यामुळे ही निवडणूक त्यांच्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहे. तर गेली 22 वर्षं सत्तेत असलेला भारतीय जनता पक्ष आपला गड राखण्यासाठी प्रयत्नाची पराकाष्ठा करताना दिसत आहे.

यावेळी पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी 11 दिवसांमध्ये 19 सभा घेतल्या आहेत, असं वृत्त हिंदुस्तान टाइम्सनं दिलं आहे.

मिलिंद नार्वेकरांवर शिवसेना पक्षप्रमुख नाराज?

शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे हे त्यांचे स्वीय सचिव मिलिंद नार्वेकर यांच्यावर नाराज असल्याचे वृत्त लोकसत्तानं दिलं आहे. विधान परिषदेच्या निवडणुकीत शिवसेनेनं भाजपचे उमेदवार प्रसाद लाड यांना पाठिंबा दिला होता.

नार्वेकर यांनी प्रसाद लाड यांचे मतमोजणी प्रतिनिधी म्हणून काम पाहिलं होतं. त्यामुळं नार्वेकरांवर उद्धव ठाकरे नाराज असल्याचं लोकसत्तानं म्हटलं आहे.

शेतकऱ्यांच्या प्रश्नावरून शिवसेना भाजपविरोधात दंड थोपटत असताना नार्वेकर यांनी भाजप उमेदवारासाठी इतकी सक्रियता दाखवायची गरज नव्हती.

त्यावरून त्यांच्यावर सेनानेतृत्व नाराज झाल्याचं समजतं असं वृत्त देण्यात आलं आहे.

निठारी हत्याकांड : पंधेर आणि कोलीला फाशीची शिक्षा

देशभरात चर्चा झालेल्या निठारी हत्याकांड प्रकरणात विशेष सीबीआय न्यायालयानं मोनिंदरसिंग पंधेर आणि त्याचा नोकर सुरेंदर कोली यांना फाशीची शिक्षा ठोठावली आहे.

या दोघांवरही मोलकरणीवर बलात्कार करून हत्या केल्याचा आरोप सिद्ध झाला आहे.

निठारी हत्याकांडांतील दोशींना शिक्षा व्हावी म्हणून निदर्शनं करताना एक महिला ( संग्रहित छायाचित्र)

कोलीनं १२ नोव्हेंबर २००६ रोजी पंधेरच्या घरात पीडित महिलेवर बलात्कार करून खून केला होता. या प्रकरणात सीबीआयनं १६ खटले दाखल केले होते. त्यातल्या दहा जणांना शिक्षा सुनावण्यात आली असून, सहा जणांवरील सुनावणी सुरू आहे.

उत्तर प्रदेशातल्या नोएडामध्ये निठारी या ठिकाणी झालेल्या या हत्याकांडानं देश हादरला होता. पंधेरच्या घराच्या अंगणात १6 मृतदेहांचे अवशेष सापडले होते.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पुरुषोत्तम लक्ष्मण देशपांडे

पु. ल. देशपांडे यांच्या जीवनावर आधारित 'भाई - व्यक्ती की वल्ली' हा चित्रपट आज प्रदर्शित होणार आहे.

पण, या चित्रपटाला काही सिंगल स्क्रीन थिएटर मालकांनी शो देण्यास नकार दिला आहे, असं या चित्रपटाचे दिग्दर्शक महेश मांजरेकर यांनी सांगितलं आहे.

"काही सिंगल स्क्रिन थिएटर्स आहेत जिथं मराठी लोक मोठ्या प्रमाणात जातात, तिथं 'सिम्बा' चांगला चालतो आहे. त्यामुळं ते एकही शो देणार नाही असं म्हणतायत. हे योग्य नाही ना. महाराष्ट्रात मराठी चित्रपटाला थिएटरसाठी भीक मागावी लागते आहे, तर काय करणार?

मराठीच नाही, कोणताही दुसरा चित्रपट हिंदी चित्रपट असो, त्याला एकतरी शो मिळायला हवा. तुमचा चित्रपट चालतो आहे, तर त्याचा अर्थ असा नाही ना की बाकीचे दाबून टाका? दुसऱ्या चित्रपटासाठी त्याग नाही करू शकत का?" असं मांजरेकर यांनी बीबीसी मराठीला सांगितलं.

"आम्ही फक्त दोन शोज मागत आहोत. दोन तुमचे ठेवा. ही काय पद्धत झाली का की आमचा चित्रपट चालतोय तर आम्हाला जास्त पैसा कमवायचाय. दुसऱ्या चित्रपटाला काही नाही मिळालं तरी चालेल! अरे, इंडस्ट्री चालणार कशी मग? मी सरकारकडे तक्रार केली आहे, आणखी काय... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

करणार?" मांजरेकर सवाल उपस्थित करतात.

हा वाद घालायचा विषयच नाही -  सुबोध भावे

भाई या चित्रपटाला काही सिंगल स्क्रिन थिएटर्समध्ये शो मिळत नाहीये, यावर अभिनेते सुबोध भावे सांगतात की, "महाराष्ट्र राज्याला निर्मिती होऊन 50 वर्षं झाली, तरीसुद्धा मराठी चित्रपटांसाठी भीक मागावी लागत आहे. आता मराठी लोकांनीच काय ते ठरवायला हवं."

दर आठवड्याला 3 ते 4 मराठी चित्रपट प्रदर्शित होतात आणि त्यामुळे ही परिस्थिती निर्माण होत आहे, असं चित्रपट वितरकांचं म्हणणं आहे, यावर सुबोध सांगतात की, "दर आठवड्याला चार-चार हिंदी चित्रपट येत नाहीत का? 'भाई' हा या वर्षातला पहिला मराठी सिनेमा आहे. तसंच महिन्याला अथवा आठवड्याला आम्ही किती चित्रपट आणायचे हे ठरणारे ते कोण आहेत?"

"गेल्या 2 ते 3 महिन्यांतील चित्रपटांचं आपण विश्लेषण करायला हवं. यात कोणता हिंदी चित्रपट चाललाय आणि कोणत्या चित्रपटाला सर्वांत जास्त गर्दी होती, हे पाहायला हवं. गेल्या 2 महिन्यांत सर्व मराठी चित्रपटांना गर्दी आहे. मुळात महाराष्ट्रात मराठी चित्रपटाला थिएटर मिळायला पाहिजे की नाही हा वाद घालायचा विषयच नाहीये. थिएटर मिळायलाच पाहिजे," ते पुढे सांगतात.

"पु. ल. देशपांडे यांती 100वी जयंती आहे. त्यांच्यावरील चित्रपट आहे. त्यांनी आपल्या सगळ्यांना इतका भरभरून आनंद दिलाय, त्यामुळे त्यांचा चित्रपट आपण साजरा करायलाच पाहिजे यात दुमतच नाही," ते पुढे सांगतात.

'भाईला शो मिळेलच'

"भाई या चित्रपटाला सिंगल स्क्रीन मिळत नाहीये, पण मनसे चित्रपट सेना उद्या दुपारपर्यंत त्यांना जे-जे शो हवे आहेत ते मिळवून देईल," असं या प्रकरणी मनसे चित्रपट सेनेचे अध्यक्ष अमेय खोपकर यांनी सांगितलं.

पण शो द्यायला काही सिंगल स्क्रीन मालकांचा विरोध आहे, यावर खोपकर सांगतात की, "असू द्या विरोध. उद्या कळेल त्यांना काय ते. यासाठी आम्ही चित्रपट वितरकांना जो काही मेसेज पाठवायचा आहे तो पाठवला आहे. मराठी चित्रपटांना कुणी विरोध केला तर त्यांना जशास तसं उत्तर दिलं जाईल आणि कुठल्याही परिस्थितीत उद्या भाईला प्राईम टाईम मिळेल."

प्राईम टाईम शो मिळवण्यासाठी मराठी चित्रपटांना झगडावं का लागतं, यावर ते सांगतात, "खरंतर आम्हालाच यासाठी का आंदोलन करावं लागतात, यावर सरकारला जाब विचारण्याची वेळ आली आहे. सरकारनं जर का कायदा बनवला असेल आणि थिएटर्स कायद्याचं पालन करत नसतील तर त्यांच्यावर काय कारवाई करतात?"

'चार-चार मराठी चित्रपट रीलिज...


पुरूषांना अशा काही हिंसाचाराला सामोरं जावं लागत असेल, अशा तक्रारी तुरळक आहेत. पुरुषांवर होणारा घरगुती हिंसाचार आपल्या समाजात टॅबू मानला जातो आणि म्हणूनच अशा हिंसाचाराला बळी पडणारे पुरूष बरेचदा एकट्याने सगळा त्रास सहन करत असतात.

युक्रेनमधल्याही एका पुरूषाला घरगुती हिंसाचाराचा सामना करावा लागला आहे. या व्यक्तीने नाव उघड न करण्याच्या अटीवर बीबीसीशी संवाद साधला. ते काय म्हणाले आणि तज्ज्ञांचं काय म्हणणं आहे, पाहूया.

माझ्या मित्रांनी याची काही कल्पना आली होती की नाही, मला माहिती नाही. बाहेरून बघताना सगळं छान-छान दिसत होतं - हसरे चेहरे, मित्रमंडळी, बक्कळ पैसा, आनंद आणि आत्मविश्वास. आम्ही सोबत निम्म्या जगाची भटकंती केली.

आम्ही प्रवासात असताना मला तिची भीती वाटत नव्हती. कारण इतर कुणासमोर ती मला मारझोड करत नसे. तिच्यासोबत एकट्याने रहाणं टाळणं, हे अत्यंत महत्त्वाचं होतं.

माझी पूर्व पत्नी थोडी थोडकी नाही तर तब्बल 10 वर्षं माझ्यावर बलात्कार करत होती, हे आत्ता आत्ता माझ्या लक्षात आलं.

इरा माझी पत्नी होती. आम्ही विशीत असताना आमची भेट झाली आणि तिनेच मला लग्नाची मागणी घातली.

मुलीला डेट कराय... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ला सुरूवात केल्यानंतर माझ्या पालकांनी मला लगेच दुसरं घर शोधायला सांगितलं. दुसऱ्या शब्दात सांगायचं तर तुमच्या आयुष्यात जोडीदार आला म्हणजे तुम्हाला कुटुंबीयांना सोडावं लागतं. ज्या छताखाली लहानाचं मोठे झालात ते छत सोडावं लागतं.

हे माझ्यासाठी त्रासदायक होतं. त्यामुळे एकटं राहण्यासाठी पुरेसा पैसा कमावल्यानंतरच कुठलंही नवं नातं जोडणं मला परवडणारं होतं.

'स्वतःविषयी न्यूनगंड'

भरीस भर म्हणजे माझ्या रंगरुपावरून माझ्या आईला माझी लाज वाटायची. त्यामुळे मला माझ्याविषयी एकप्रकारचा न्यूनगंड होता.

मी सर्वांत पहिले शरीरसंबंध ठेवले तेही इराशीच. पुढे मला ते हवेहवेसे वाटू लागले. पण तेही नॉर्मल नव्हतं. संभोगही खूप आक्रमक आणि वेदनादायी होता. आमचा पहिला संभोग जवळपास 5 तास चालला आणि माझ्या संपूर्ण शरीरावर त्याच्या जखमा होत्या.

तिला एकप्रकारचं खूळ किंवा उन्माद असायचा की संभोगाच्या शेवटी वीर्यपतन म्हणजेच इजॅक्युलेशन व्हायला हवं. त्यामुळे ती मला खूप वेळ रब करायची. जवळपास एक ते दोन तास.

प्रातिनिधिक चित्र

प्रणयक्रीडेतून खरंतर आनंद मिळायला हवा. मात्र, मला तो कधीच मिळाला नाही. मला याबद्दल काहीच माहिती नव्हतं. मला वाटायचं की हे असंच असतं. त्यामुळे मी अशा वेदनादायी संभोगासाठी होकार द्यायचो.

मात्र, लवकरच मी नकार द्यायला लागलो. मात्र, त्यामुळे तिला काहीच फरक पडला नाही आणि इथूनच बलात्काराची सुरुवात झाली.

'जाळ्यात अडकलो'

व्यवसायानिमित्ताने मला एकदा परदेशात जायचं होतं. मी तिथे जास्त दिवस राहणार होतो. मी इराला गमावून बसेन, अशी भीती मला वाटली. त्यामुळे मी तिला माझ्यासोबत येतेस का म्हणून विचारलं. आधी लग्न करूया, असा प्रस्तावही दिला. मात्र, तिने लग्न करायला नकार दिला. पण ती माझ्यासोबत आली. तिथूनच या सगळ्या प्रकाराची सुरुवात झाली.

मी कामावरून परत आलो आणि दमलो होतो. मला आराम करायचा होता. पण ती सेक्सची मागणी करू लागली. मी होकार दिला. असं एकदा घडलं, दुसऱ्यांदा घडलं. ती म्हणायची, "मला हे हवं आहे. मला याची गरज आहे. तुला करावंच लागेल. मी खूप वेळची वाट बघतेय." मी म्हणायचो, "नाही, मला नकोय. मी दमलो आहे. मला आराम करायचा आहे."

मग ती मला मारझोड करायची आणि मी काहीच करू शकत नव्हतो. ती वाढलेल्या नखांनी रक्त येईपर्यंत माझी कातडी ओरबाडायची. ती मला ठोसे मारायची. ती माझ्या चेहऱ्यावर मारझोडीचा एकही डाग येऊ द्यायची नाही. फक्त जेवढा भाग झाकून राहतो...


पुरोगामी लोकशाही दल किंवा पुलोदची स्थापना करून शरद पवारांनी राज्यातलं पहिलं आघाडी सरकार स्थापन केलं होतं. वयाच्या 38 व्या वर्षी ते मुख्यमंत्री बनले. नाट्यमय घडामोडीनंतर ते मुख्यमंत्री झाले.

शरद पवारांनी पाठीत खंजीर खुपसल्याची टीका त्यांच्यावर त्यावेळी झाली होती. काही जणांच्या मते शरद पवारांनी अगदी तरुण वयात सरकार स्थापन करून आपल्या राजकीय चातुर्याची ओळख राज्याला करून दिली. वसंतदादा पाटील यांच्यासारख्या ज्येष्ठ नेत्याचं सरकार पाडून शरद पवार मुख्यमंत्री कसे बनले हे आपण पाहू.

शरद पवारांना पहिल्यांदा मुख्यमंत्री बनवणाऱ्या 'पुलोद'च्या प्रयोगाची बिजं आणीबाणी, 1977 ची महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक आणि त्यानंतरच्या राजकीय अस्थिरतेत सापडतात.

12 जून 1975 रोजी उत्तर प्रदेशातील अलाहाबाद हायकोर्टाने इंदिरा गांधींविरोधात निर्णय दिला. 1971 च्या निवडणूक प्रचारात सरकारी यंत्रणांचा दुरुपयोग केल्याप्रकरणी इंदिरा गांधी दोषी ठरल्या होत्या. ती निवडणूक रद्द करण्यासोबतच इंदिरा गांधींना पुढील सहा वर्षं निवडणूक लढवण्यावरही बंदी घालण्यात आली.

अलाहाबाद हायकोर्टाच्या निर्णयानंतर इंदिरा गांधी यांना कडाडून विरोध... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

सुरू झाला. देशभरात आंदोलनं सुरू झाली. गांधीवादी नेते जयप्रकाश नारायण हे या आंदोलनाचे नेते होते. विविध राजकीय पक्ष जेपींच्या लोकसंघर्ष समितीच्या छत्राखाली एकवटले.

या राजकीय गदारोळात 25 जून 1975 रोजी इंदिरा गांधी यांनी देशात आणीबाणी जाहीर केली.

आणीबाणीमुळे देशातील राजकीय, सामाजिक क्षेत्र आणखी मोठ्या प्रमाणात ढवळून निघालं होतं. पुढे 21 मार्च 1977 रोजी आणीबाणी मागे घेण्यात आली आणि देशात लोकसभा निवडणुकाही झाल्या.

1977 च्या निवडणुकीत महाराष्ट्रात काँग्रेसचे केवळ 20 खासदार निवडून आले होते. आणीबाणीवेळी शंकरराव चव्हाण हे महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री होते. आणीबाणीनंतर वसंतदादा पाटील हे मुख्यमंत्री बनले.

आणीबाणीनंतर काँग्रेस फुटली

आणीबाणीनंतर काँग्रेस फुटली आणि त्याचा परिणाम महाराष्ट्राच्या राजकारणावर झाल्याचं ज्येष्ठ पत्रकार अरुण खोरे सांगतात.

"इंदिरा गांधी यांना देशभरातून होणारा विरोध लक्षात घेता पक्षांतर्गत चलबिचल सुरू झाली. इंदिरा गांधी यांचं नेतृत्व स्वीकारण्यावरून काँग्रेस पक्ष दुभंगला. 'इंदिरा गांधीनिष्ठ' आणि 'काँग्रेस पक्षनिष्ठ' असे गट निर्माण झाले.

"देश पातळीवर यशवंतराव चव्हाण आणि ब्रह्मानंद रेड्डी यांनी इंदिरा गांधी यांचं नेतृत्व झुगारून देत, 'रेड्डी काँग्रेस'ची स्थापना केली. यशवंतराव चव्हाणच हेच संस्थापक असल्याने शरद पवार अपरिहार्यपणे रेड्डी काँग्रेसमध्ये गेले," असं खोरे सांगतात.

"राष्ट्रीय पातळीवर इंदिरा काँग्रेस आणि रेड्डी काँग्रेस असे दोन गट निर्माण झाल्याचा परिणाम महाराष्ट्रातही झाला. महाराष्ट्रात पहिल्यांदाच काँग्रेसमध्ये फूट पडली. वसंतदादा पाटील, शरद पवार अशी मंडळी यशवंतरावांसोबत म्हणजेच रेड्डी काँग्रेसमध्ये गेले, तर नासिकराव तिरपुडेंसारखे नेते इंदिरा काँग्रेसमध्ये राहिले.

"देश पातळीवरील काँग्रेस फुटीमुळे महाराष्ट्रातली राजकीय समीकरणं पार कोलमडून गेली होती. पर्यायाने या सगळ्या घडामोडींचा परिणाम 1978 च्या विधानसभा निवडणुकीतही झाला," खोरे सांगतात.

महाराष्ट्रात रेड्डी काँग्रेस आणि इंदिरा काँग्रेसचे आघाडी सरकार

ही निवडणूक कशी झाली आणि त्यानंतर महाराष्ट्रावर काय परिणाम झाला याविषयीची चर्चा महाराष्ट्र टाइम्सचे वरिष्ठ सहाय्यक संपादक विजय चोरमारे यांनी आपल्या "महाराष्ट्राचे राजकारण: नवे संदर्भ" या पुस्तकात केली आहे.

बीबीसीशी बोलताना चोरमारे यांनी सांगितलं, "1978 सालच्या विधानसभा निवडणुकीत...


पुलवामा : महाराष्ट्रातील काश्मिरी मुलांना जवानांवरील हल्ल्यानंतर असुरक्षित वाटतं?

वडील पोलीस अधिकारी आहेत म्हणून आम्ही इथे येऊन राहतोय, शिकतोय. पण ज्यांच्याकडे पैसा नाही त्यांना तर तिथेच राहावं लागतं ना. काश्मिरच्या मुलांमध्ये प्रचंड गुणवत्ता आहे, पण आम्हाला संधी मिळत नाही. त्यासाठी आम्हाला काश्मिरच्या बाहेर पडावं लागतं, अस ती सांगते.

"मी गेल्या पाच वर्षांपासून शिक्ष्णानिमित्त पुण्यात आलोय. पुलवामा येथे जवानांवर झालेल्या हल्ल्याचा आम्ही तीव्र निषेध करतो. पण या घटनेनंतर निष्पाप विद्यार्थ्यांवर झलेलेल हल्ले चिंताजनक असल्याचं ही काश्मिर मुलं सांगतात. डेहराडून, चंदीगड , दिल्ली तसाच श्रीनगरमध्ये देखील गरीब काश्मिरी, व्यावसायिक आणि विद्यार्थ्यांवर हल्ले झाले. मी पुण्यात सुरक्षित राहतोय फिरतोय. पण दिल्लीत माझा मोठा भाऊ या सगळ्या परिस्थितीमुळे बाहेर पडू शकलेला नाही. तो भीतीने चार पाच दिवसांपासून रूममध्ये आहे." अशी चिंता ओवेस व्यक्त करतो. तो आता पुण्यात चांगलाच मिसळलाय. तो एम.कॉमचं शिक्षण घेतोय.  मॉडेलिंगमध्येही करिअर करतोय.

काश्मिरचा ओवेस पुण्यात एम.कॉमचं शिक्षण घेतोय.

नर्गिस कश्मिरी विद्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ार्थ्यांना झालेल्या मारहाणीमुळे अस्वस्थ आहे. पुलवामा येथे आर्मी वर झालेल्या हल्ल्यांमुळे अनेक कुटुंबीयांना प्रचंड दुखः सहन करावं लागलं हे आम्ही समजू शकतो. असे हल्ले दुर्दैवी असल्याचं नर्गिस आणि आयमन या बहिणी सांगत होत्या. नर्गिस सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठात अर्थशास्त्रात पीएचडी करतेय. तर आयमन काश्मीरमध्ये केमिस्ट्री विषयात बी एससी करत आहे. आयमन हिवाळी सुट्ट्या असल्याने पुण्यात नातेवाईकांकडे आलीय. जेव्हा हल्ले झाले आम्ही दोघी बहिणी जीममध्ये जायला पण घाबरत होतो. आपल्याशी कोणी कश्मिरी आहे म्हणून येऊ तर देणार नाही, किंवा आपल्याला ट्रेड मिल देतील की नाही? अशी भीती वाटत होती. आपण कश्मिरी भाषेत नको बोलायला अस खूप काही आम्ही एकमेकींशी बोलत होतो.

गार्डनकडे जात असताना भीती वाटून मी रस्त्यातून माघारी आलयाचं नर्गिसने सांगितलं. आपण काश्मिरी असल्याचं ओळखून कोणी आपल्यावर हल्ला करेल, शेजारी सगळ्यांना माहीत आहे आम्ही कश्मिरी आहोत मग आपल्याशी सगळे तुसड्यासारखं वागतील अशा अनेक शंका-कुशंका आल्याचं या दोघी सांगत होत्या. पण हे सगळी आमच्या मनातील शंका होत्या. भीती होती. प्रत्यक्षात असं काही झालं नाही. सगळ्यांचं आमच्याशी वागणं नेहमीप्रमाणे होतं. जसे ते नेहमी आमची विचारपूस करायचे तशीच आताही करतात.

नर्गिस आणि आयमन

आमचे नातेवाईक फोन करून आम्हाला माघारी यायला सांगत होते पण आम्ही इथे सुरक्षित असल्याचं सांगितलं. उलट तुम्ही या इकडे असं आम्ही त्यांना सांगत होतो. ही मुलं बीबीसी मराठीशी मनमोकळ्या पद्ध्तीने बोलत होती. आयमन लिहिते, वेगवेगळ्या स्पर्धांमध्ये भाग घेते. आपल्याला टीव्ही पत्रकारीतेबद्दल प्रचंड आकर्षण असल्याचं ती सांगत होती. 'काश्मीर तो जन्नत था...मगर अब कब्रस्थान सा बन रहा है'.. नर्गिस शून्यात बघत बोलत होती.

धरती वर स्वर्ग कुठे असेल तर तो इथेच आहे इथेच आहे असं वर्णन काश्मीर बद्दल केलं जातं. मात्र तीन दशकांपासून काश्मीरमध्ये हिंसाचार,दहशत वाढत असल्याने सर्वसामान्य नागरिकांना फटका बसतोय.

कट्टरवादी संघटनांनी काश्मीर खोऱ्यात मोठी दहशत निर्माण केलीय. अनेक निष्पाप काश्मिरींचा जीव घेतला आहे. गेल्या 15 वर्षातला सर्वात मोठा हल्ला हा जवानांवर झाला असल्याचं सरहद संस्थेचे संस्थापक संजय नहार सांगत होते.

सरहद संस्थेचे संजय नहार काश्मिरी मुलांसोबत

संजय नहार यांनी अनेक काश्मिरी मुलांना शिक्षणासाठी पुण्यात आणलं. काश्मीर मधील वातावरणातून...


पुलवामा जिल्ह्यातील लेथपोरामध्ये आयईडीच्या मदतीनं स्फोट घडवून 40 हून अधिक जवानांना घेऊ जाणाऱ्या बसला निशाणा बनवण्यात आलं.

काश्मीर प्रश्नाचे जाणकार आणि संरक्षण तज्ज्ञ या हल्ल्याला भारत सरकारचं सर्वात मोठं अपयश असल्याचं मानतात.

पूर्व पोलीस उपमहानिरीक्षक आणि लेखक अली मोहम्मद वटाली यांनी म्हटलं की, "अशा प्रकारचा मोठा हल्ला म्हणजे कट्टरवाद्यांना संपवण्यात आलेलं अपयश स्पष्टपणे आधोरेखित करतं. शिवाय असा हल्ला काश्मीर प्रश्न आणखी गुंतागुंतीचा करु शकतो"

ते पुढे म्हणतात की, "भारताचे गृहमंत्री राजनाथ सिंग यांनी वेळोवेळी असा दावा केला की काही दिवसात काश्मीरमधील कट्टरवादी कायमचे नष्ट होतील. मात्र तसं झालं नही. काश्मीरमधील स्थिती आणखी खराब होताना दिसत आहेत. लष्कराचा काश्मीरमध्ये झालेला वापर आणि तशा पद्धतीची रणनीती ही स्थिती सांभाळण्यात अपयशी ठरल्याचं दिसतं. काश्मीरमधील परिस्थिती सामान्य आहे, असं म्हणता येणार नाही. "

बीबीसीनं जेव्हा मोहम्द वटालींना विचारलं की, गेल्या काही वर्षांमध्ये कट्टरवाद्यांचे आत्मघातकी हल्ले जवळपास बंद झाले होते, मग हे आता पुन्हा का वाढू लागलं आहे? त्यावर ते म्हणाले, "एक व... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेळ अशी होती की आत्मघातकी हल्ले होणं, लष्कराला निशाणा बनवणं कायम घडायचं. आणि आता आपण पुन्हा त्याच दिशेने जात आहोत की काय असं वाटतंय"

'ही एक मोठी लढाई आहे'

माजी पोलीस महानिरीक्षक एम.एम.खजुरिया म्हणतात की काश्मीरात जे सुरुय ती काही अशी लढाई नाहीए, जी एक-दोन महिन्यात संपून जाईल. हा एक मोठा संघर्ष आहे.

खजुरिया म्हणतात की, "ही लढाई काही महिन्यात संपून जाईल असं होणं शक्य नाही. विशेषत: जेव्हापासून या लढाईत वहाबी मुस्लिम तरुण जास्त प्रमाणात उतरल्याचं दिसतंय. हा एक नवाच खेळ सुरु झाल्याचं दिसतंय. आजचा हल्ला हा गेल्या काही वर्षातला सर्वात मोठा हल्ला आहे.

दुसरी गोष्ट म्हणजे जसं की सरकारी रिपोर्ट सांगतायत, "हा हल्ला एका स्थानिक तरुणानं घडवून आणला आहे. स्थानिक तरुण आयसिस आणि वहाबी विचारधारेच्या जवळ जाताना दिसतायत. आणि ही स्थिती सर्वात चिंताजनक आहे. भारत सरकारला याकडं गांभीर्यानं पाहावं लागेल. यावर वेगळा उपाय शोधावा लागेल"

ते पुढं सांगतात की, "भारत सरकारला काश्मीरमधील तरुणांशी, लोकांशी संवाद साधावा लागेल. जे लोक नाराज आहेत त्यांच्याशीही बोलावं लागेल. आणि खरंतर आपण त्या लोकांचा विचार करायला पाहिजे, जे अशा कट्टरवाद्यांपासून दूर आहेत. त्यामुळे या प्रकरणात कुठलंही राजकारण करणं चुकीचं हे. आपल्याला लोकांशी संवाद करावाच लागेल."

'पहिल्यांदाच इतका मोठा हल्ला झाला'

गुरुवारी सीआरपीएफ जवानांवर झालेला हल्ला सर्वात घातक आणि खतरनाक घटना असल्याचं एस.पी.वैद्य सांगतात. ते काश्मीरचे माजी पोलीस महासंचालक आणि सध्याचे परिवहन आयुक्त आहेत.

ते सांगतात, "मला वाटतं मी माझ्या आयुष्यात पहिल्यांदाच इतका धक्कादायक आत्मघातकी हल्ला पाहिला आहे. ज्यात जवानांच्या तुकडीला इतक्या धक्कादायक पद्धतीनं लक्ष्यं बनवण्यात आलं. हल्लेखोर हा स्थानिक तरुण होता. हा खूपच गंभीर आणि खतरनाक संदेश आहे. हे असं का आणि कसं झालं याची चौकशी झाली पाहिजे. ही जैश ए मोहम्मद, लष्कर ए तोयबासारख्या अतिरेकी संघटनांची विचारधारा आहे, ज्याला काश्मिरी तरुण बळी पडताना दिसत आहेत. त्यांना आत्मघातकी हल्लेखोर बनवलं जातंय."

सध्या निवडणुका जवळ आल्या आहेत, अशावेळी अतिरेकी हल्ला झाल्याने जवानांच्या मनोबलावर त्याचा परिणाम होईल का? या प्रश्नाचं उत्तर एस.पी.वैद्य यांनी स्पष्टपणे नाही असं दिलंय.

ते म्हणाले की, "या हल्ल्याचा जवानांच्या मनोबलावर परिणाम होईल असं मला वाटत नाही. याआधीही...


पुलवामा हल्ला (संग्रहित छायाचित्र)

प्रत्येकी 125 ग्रॅम वजन असणाऱ्या स्फोटकांच्या 416 पाकिटात ही स्फोटकं ठेवण्यात आली होती. ही सर्व स्फोटकं नागपूरच्या 'अमीन एक्सप्लोझिव्ह' या कंपनीमध्ये तयार करण्यात आल्याची माहिती या सर्व स्फोटकांच्या पाकिटांवर छापण्यात आली आहे.

नागपुरातील 'अमीन एक्सप्लोझिव्ह' या कंपनीचा या स्फोटकांशी काय संबंध आहे. दहशतवादी कारवाया करणाऱ्यांना भारतात अशी सहज स्फोटकं विकत घेता येतात काय? अशा अनेक प्रश्नांची उत्तरं शोधण्याचा प्रयत्न आम्ही केला.

14 फेब्रुवारी 2019 ला काश्मीरच्या पुलवामा भागात दहशतवाद्यांनी स्फोटकांनी भरलेली कार सीआरपीएफ जवानांच्या बसवर धडकवली होती.  या हल्ल्यात 40 सीआरपीएफ जवान शहीद झाले होते.

या हल्ल्याची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी संपूर्ण जम्मू -काश्मीरमध्ये सुरक्षा दलांकडून अशा स्फोटकांचा वेळोवळी शोध घेतला जात होता. अशीच कारवाई करत गेल्या आठवड्यात भारतीय सैन्य, सीआरपीएफ आणि जम्मू आणि काश्मीर पोलिसांनी एकत्रितपणे एक ॲापरेशन काश्मीरमध्ये राबविले.

या ॲापरेशनदरम्यान 'जैश-ए-मोहम्मद' या अतिरेकी संघटनेच्या काही हालचालींची माहिती सुरक्षा दलांना मिळाली. य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ाच माहितीच्या आधारावर काश्मीरच्या 'कारेवा' या गावाजवळ कारवाई करतांना सुरक्षा दलाच्या जवानांना दोन पाण्याच्या टाक्यांमध्ये 52 किलो स्फोटकं सापडली.

स्थानिक अवंतीपूरा पोलीस ठाण्यात यासंदर्भात बेकायदेशी कारवाई प्रतिबंधक कायद्यानुसार गुन्हा दाखल करण्यात आला.

नागपूरच्या कंपनीचं नाव का?

दहशतवाद्यांनी मोठा हल्ला घडविण्यासाठी दडवून ठेवलेली स्फोटकं नागपूरच्या अमीन एक्सप्लोझिव्ह कंपनीच्या  फॅक्टरीत तयार झाले आहेत. तसा शिक्का स्फोटकांवर सापडला आहे.

नागपूरच्या बाजारगाव परिसरातील ही कंपनी  खाणकाम, बांधकामासाठी वापरले जाणारे स्फोटकं ' तयार करते. जिलेटीनच्या कांड्या, गन पावडर आणि सेफ्टी फ्युज असे दारुगोळ्याचे विविध प्रकार या कंपनीत तयार केले जातात.

अमीन एक्सप्लोझिव्ह कंपनी

कंपनीचा इतिहास

2002 मध्ये 'अमीन एक्सप्लोझिव्ह' ही कंपनी नागपूरमधील बाजारगाव परिसरात  शंभर हेक्टर परिसरात उभारण्यात आली. सोहेल अमीन  या कंपनीचे मालक आहेत.

 छत्तीसगडच्या रायपूरचे रहिवासी संजय चौधरी आणि अजय चौधरी यांच्या 'एस. बी. (स्पेशल ब्लास्ट) लिमिटेड' या एक्सप्लोझिव्ह कंपनीचेही काही समभाग 'अमीन  एक्सप्लोझिव्ह' या कंपनीत होते.

विहिरी फोडणे, खाणी, मॅगनीज, WCL मेगास्ट्रक्चर जिलेटिनच्या कांड्या तयार करण्याचं काम करायचे. टेंडर निघतात, भरतात समजा मिळालं, PEPA कडे अर्ज करावा लागतो.

प्रत्येक पाकिटावर बारकोड असतो. त्याची हालचाल कळते. स्फोटकं कशी वापरायची हा त्यांचा प्रश्न आहे. त्यांचं वेगळं रेकॉर्ड असते. त्यांची एक्स्पायरी डेट असते.

 2012 मध्ये 'अमीन एक्सप्लोझिव्ह' या कंपनीचे नाव बदलून ते 'एस. बी. एनर्जी लिमिटेड' असं करण्यात आलं. 2016 मध्ये सोहेल अमीन  यांनी या संपूर्ण कंपनीतील 'सेफ्टी फ्युज युनिट' वगळता संजय चौधरी यांना ही पूर्ण कंपनी विकली. यातील सेफ्टी फ्यूजचा प्रकल्प नागपूरच्या सोलर - एक्सप्लोझिव्ह या कंपनीला विकला.

'एस. बी. एनर्जी लिमिटेड'

खाजगी स्फोटकं आणि दारुगोळा उत्पादकांसाठीची नियमावली

विहिरी खोदणे, कोळशाच्या खाणीसाठी, धरणांसाठी अशा अनेक बाबींसाठी औद्योगिक वापरासाठीच्या स्फोटकांची निर्मिती खाजगी कंपन्याकडून केली जाते.

देशाच्या संरक्षणासाठी संरक्षण दलांना वापरण्यासाठीचे स्फोटकं आणि दारुगोळा हा संरक्षण खात्याच्या आयुध निर्माण विभागामधून किंवा खाजगी स्फोटकं तयार करणा-या कंपन्यांकडून खरेदी केला जातो.

खाजगी उद्योगांना किंवा संरक्षण...


पुलवामा हल्ल्यानंतर त्याला आंतराष्ट्रीय दहशतवादी घोषित करण्याच्या मागणीने जोर धरला होता. मात्र चीनने कोणत्याही विरोधाला न जुमानता तसं करण्यास नकार दिला होता. मात्र आता चीनने आपला हट्ट सोडत अझहरला आंतरराष्ट्रीय दहशतवादी घोषित करण्यास मान्यता दिली.

ही घटना म्हणजे भारतासाठी मोठा विजय आहे, असं बोललं जात आहे. हा खरंच भारतासाठी विजय आहे का? पाकिस्तानचं पुढचं पाऊल काय असेल अशा विविध प्रश्नांवर आम्ही तज्ज्ञांशी संवाद साधला.

भारताच्या मुत्सद्देगिरीचं यश

संयुक्त राष्ट्रांच्या या घोषणेमुळे भारताला फारसा फायदा होणार नाही, असं आंतरराष्ट्रीय संबंधाचे अभ्यासक मुक्तदर खान यांनी वाटतं.

"मसूद आंतरराष्ट्रीय प्रवास करत नाही. तो आंतरराष्ट्रीय पातळीवर निधीही गोळा करत नाही. या संपूर्ण प्रकरणात भारताचा फक्त मुत्सद्दी पातळीवर विजय होऊ शकतो आणि त्याचा फायदा निवडणुकीत होऊ शकतो," असं खान पुढे सांगतात.

तर ही घटना म्हणजे आंतरराष्ट्रीय पातळीवर भारताचा मोठा विजय आहे असं आंतरराष्ट्रीय संबंधांचे अभ्यासक शैलेंद्र देवळाणकर यांना वाटतं.

ते म्हणतात, "चीन हा एक व्यवहारी देश आहे. ते भावनिकरित्या कोणत्याच बाबतीत गु... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ंतत नाहीत. ते अत्यंत व्यवहारी पद्धतीने वागतात. गेल्या दीड महिन्यापूर्वी जाहीर केलेली भूमिका कशी बदलली हे पाहणं औत्सुक्याचं ठरेल. असं होण्यासाठी काहीतरी व्यवहार पडद्यामागे झाला आहे हे निश्चित."

"परराष्ट्र सचिव विजय गोखले चीनला गेले होते आणि चीनच्या परराष्ट्र मंत्र्यांबरोबर त्यांची सविस्तर चर्चा झाली होती. चीनचा भारताबरोबरचा व्यापार हा 100 बिलियन डॉलरचा आहे. अमेरिकेने चीनवर मोठ्या प्रमाणात आयात कर लादला आहे. त्याच धर्तीवर व्यापाराच्या बाबतीत काही मोठा निर्णय घ्यावा लागू शकतो अशा प्रकारचा व्यवहार झाल्याची शक्यता अजिबात नाकारता येत नाही," देवळाणकर बोलत होते.

चीनला त्यांच्या वन बेल्ट वन रोड प्रकल्पासाठी सगळ्या जगाचा पाठिंबा लागणार आहे. त्यामुळे त्यांनी आता जरा नरमाईची भूमिका घेतली आहे. अशा परिस्थितीत दहशतवादाच्या प्रश्नावर चीन एकटा पडेल किंबहुना पडलाच आहे. ते चीनला अजिबात परवडणारं नव्हतं. चीन आता जागतिकीररणाच्या प्रकियेचं नेतृत्व करू पाहत आहे. त्यामुळे त्यांना एकटं पडणं परवडणारं नाही. त्यामुळे ही एकूण परिस्थिती पाहता हा भारतासाठी मोठा विजय आहे, असंही देवळणकर यांना वाटतं.

भारताचं स्थान उंचावणार

या घटनेमुळे भारताचं स्थान जागतिक पातळीवर उंचावणार आहे, असं राज्यशास्त्राच्या प्राध्यापिका उत्तरा सहस्रबुद्धे यांना वाटतं.

पुलवामा घटनेनंतर मसूद अझहरला आंतरराष्ट्रीय दहशतवादी घोषित करण्याबाबत दबाव होता. अशा परिस्थितीत आपल्या शब्दाला वजन आहे असं चित्र भारत आंतरराष्ट्रीय समुदायात निर्माण करू शकेल, असं त्या म्हणाल्या.

भारतावर विविध कट्टरवादी संघटनांतर्फे हल्ले होत असतात हे आपण वारंवार सांगत असतो. आता भारताची याबाबतीत आणखी विश्वासार्हता निर्माण होईल,असंही त्या म्हणाल्या.

पाकिस्तानची भूमिका

1998ला 'अल कायदा 1267' हा एक ठराव अस्तित्वात आला. अल कायदा त्यावेळी आंतरराष्ट्रीय दहशतवादी संघटना होती. अल कायदाला आंतरराष्ट्रीय दहशतवादी संघटना घोषित करण्यासाठी हा ठराव आणण्यात आला होता. तेव्हापासून संयुक्त राष्ट्रांतर्फे अशा पद्धतीची घोषणा करण्यास सुरुवात झाली होती.

1998 पासून आजतागायत या ठरावानुसार 200 संघटनांना दहशतवादी म्हणून घोषित केलं गेलं. यापैकी 80 संघटना या पाकिस्तानच्या आहेत. आज जरी मसूद अजहरला दहशतवादी घोषित केलं तरी जैश-ए-मोहम्मद संघटनेला 2001 मध्येच दहशतवादी संघटना घोषित केलं होतं. पण त्याचा काहीच फायदा झाला नाही असं...


पुलवामा हल्ल्यानंतर देशभरात काश्मीरच्या विद्यार्थ्यांबरोबर कुठेही मारहाणीचा प्रकार घडल्याचं मानण्यास केंद्रीय मनुष्यबळ विकास मंत्री प्रकाश जावडेकर यांनी नकार दिला.

काही दिवसांपूर्वी दिल्लीत झालेल्या एका पत्रकार परिषदेत जावडेकर म्हणाले, ''काश्मिरातील विद्यार्थ्यांवर देशभरात अनेकठिकाणी हल्ले आणि मारहाणीचे प्रकार घडत आहेत असं सांगण्याचा काही जणांचा प्रयत्न आहे. मात्र हे खरं नाही. मी सर्व शैक्षणिक संस्थांच्या संपर्कात आहे आणि अशी कुठलीही घटना घडलेली नाही हे मी सांगू इच्छितो''.

जावडेकर यांच्या वक्तव्यावर काश्मीरमधील स्थानिक लोकांनी आक्षेप घेतला आहे आणि सोशल मीडियावर याची जोरदार चर्चा आहे.

जावडेकर यांनी ऑपरेशन डिजिटल बोर्डच्या लाँचदरम्यान वीस मिनिटं सुरू असलेल्या पत्रकार परिषदेदरम्यान हे वक्तव्य केलं.

ते म्हणाले, ''पुलवामा हल्ल्यानंतर देशभरात त्याचे तीव्र पडसाद पाहायला मिळत आहेत. ज्या पद्धतीने हा दहशतवादी हल्ला झाला त्यानंतर देशभरातील नागरिकांमध्ये राग आहे''.

14 फेब्रुवारी रोजी काश्मीरमध्ये पुलवामा येथे CRPF जवानांच्या बसवर झालेल्या हल्ल्यात 45हून अधिक सैनिकांनी जीव गमावला. या घटनेनंत... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

र देशभरात आक्रोश पाहायला मिळाला. अनेक ठिकाणी कँडल मार्च तर काही ठिकाणी आक्रमक आंदोलनं झाली. या सगळ्यादरम्यान काश्मीरातील विद्यार्थ्यांना मुलामुलींना धमकावण्याचे तसंच त्यांच्यावर हल्ला झाल्याच्या बातम्या प्रसिद्ध झाल्या होत्या. केंद्रीय मंत्री असलेल्या जावडेकर यांच्या वक्तव्यावर यामुळे प्रश्नचिन्ह निर्माण झालं आहे.

क्रोधित गर्दीचा दबाव

पुलवामा हल्ल्यानंतर अनेक ठिकाणांहून काश्मीरच्या विद्यार्थ्यांना मारहाण तसंच त्यांच्यावर हल्ला करण्यात आल्याच्या छोट्यामोठ्या बातम्या प्रसिद्ध झाल्या होत्या.

यापैकी उत्तराखंड राज्यातील डेहराडून इथलं प्रकरण चांगलंच गाजलं. डेहराडूनहून शहरातील दोन कॉलेजांनी पुढच्या सत्रापासून काश्मीरच्या विद्यार्थ्यांना प्रवेश देण्यात येऊ नये असं परिपत्रक काढलं.

आता आपण चार वक्तव्यांचा अभ्यास करूया. ही वक्तव्यं ऐकल्यावर केंद्रीय मंत्र्यांनी सत्य परिस्थितीचा स्वीकार केलेला नाही हे लक्षात येईल.

डेहराडूनच्या बाबा फरीद इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीचे प्राध्यापक डॉ. अस्लम सिद्दीकी यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं की, "चिडलेल्या जमावाच्या दडपणासमोर आम्हाला ते परिपत्रक जारी करावं लागलं. या परिपत्रकात पुढच्या सत्रात काश्मीरच्या विद्यार्थ्यांना प्रवेश देऊ नये असं म्हणावं लागलं''.

डेहराडूनच्याच अल्पाइन कॉलेज ऑफ मॅनेजमेंट अँड टेक्नॉलॉजीनेही अशाच स्वरुपाचं परिपत्रक जारी केलं होतं.

अल्पाइन कॉलेजचे संचालक एस. के. चौहान यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं की, ''आमच्या कॉलेजात अडीचशे विद्यार्थी आहेत. यापैकीच एका विद्यार्थ्याने असंवेदनशील पद्धतीने ट्वीट केलं होतं. त्यानंतर राजकीयदृष्ट्या सक्रिय विद्यार्थी कॉलेजात येऊन पोहोचले. त्या विद्यार्थ्याला निलंबित करण्यात यावं या मागणीवर अन्य विद्यार्थी ठाम होते. पुढच्या सत्रापासून काश्मीरच्या विद्यार्थ्यांना प्रवेश दिला जाणार नाही असं लेखी द्या असा त्यांचा आग्रह होता''.

काश्मीरच्या विद्यार्थ्यांविरुद्ध आंदोलन करणाऱ्या 22 विद्यार्थ्यांना आम्ही अटक केली आहे. काश्मीरच्या विद्यार्थ्यांना प्रवेश देण्यात येऊ नये यासाठी ते कॉलेज प्रशासनवर दबाव टाकत होते.

बातम्या काय सांगतात?

डेहराडूनप्रमाणे हरियाणातल्या अंबालातही असाच प्रकार घडल्याच्या बातम्या प्रसिद्ध झाल्या होत्या. घरमालक काश्मीरच्या विद्यार्थ्यांना घर रिकामं करा सांगत असल्याचा व्हीडिओ शेअर केला जात आहे.

पुलवामा...


पुलवामा हल्ल्यानंतर भारताने बालाकोट येथे हवाई आक्रमण केलं होतं.

दहशतवादी संघटनांवर कडक कारवाई करा, असं अमेरिकेने पाकिस्तानला सुनावलं आहे. भारताकडून पुन्हा आक्रमण झालं तर या भागातल्या शांततेला धक्का पोहोचेल, असंही अमेरिकेनं सांगितलं आहे.

PTI वृत्तसंस्थेनं दिलेल्या बातमीनुसार, पाकिस्तानने स्वत:च्या भूमीवर सुरू असलेल्या दहशतवादी कारवाया रोखाव्यात, असं अमेरिकेनं पाकिस्तानला ठणकावलं आहे.

पाकिस्तानने 'जैश-ए-मोहम्मद' आणि लष्कर-ए-तय्यबा यासारख्या दहशतवादी संघटनाविरोधात कठोर कारवाई करायला हवी, असं ट्रंप प्रशासनातील एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितलं.

भारताने पाकिस्तानातील बालाकोट येथे हवाई आक्रमण केल्यानंतर प्रत्युत्तरादाखल पाकिस्तानच्या सैन्याने केलेल्या कारवाईबद्दल अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांनी फार काही बोलण्यास नकार दिला. "आम्ही परिस्थितीचा आढावा घेत आहोत, त्यामुळे यावर फार बोलणं योग्य होणार नाही," असं त्यांनी सांगितलं.

पाकिस्तानने काही दिवसांपूर्वीच कट्टरतावादी संघटनांना मिळणारा अर्थपुरवठा रोखला आहे, याकडेही अमेरिकेने लक्ष वेधलं आहे. या निर्णयासह 'जैश-ए-मोहम्मद' संघटनेला मिळणाऱ्या सुविधाही... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

बंद पाडल्या आहेत.

युद्धाच्या उंबरठ्यावर

पाकिस्तानातील बालाकोट येथे भारतीय सैन्याने आक्रमण केल्यानंतर दोन्ही देशातील तणाव वाढला होता. बालाकोटच्या कारवाईनंतर पाकिस्तानने प्रत्युत्तरादाखल कारवाई केली आणि दोन्ही देशांमधला तणाव शिगेला पोहोचला.

दोन्ही देशांकडून वेगवेगळ्या वक्तव्यांनंतर, दाव्या-प्रतिदाव्यानंतर वातावरणातला तणाव दूर झाला. तूर्तास दोन्ही देशातलं वातावरण शांत आहे. मात्र सीमेनजीकच्या भागात अजूनही अदृश्य तणाव जाणवतो.

विंग कमांडर अभिनंदन यांना पाकिस्तानाने सोडलं.

भारतीय हवाई दलाचे विंग कमांडर अभिनंदन स्वगृही परतल्यानंतर भारताची पुढची भूमिका काय असेल? अमेरिकेने पाकिस्तानला दिलेला इशारा नक्की कुणासाठी आहे?

भारतात निवडणुकांसाठी प्रचाराची रणधुमाळी उडाली आहे. अशावेळी सरकारच्या प्रत्येक निर्णयाकडे निवडणुकीसाठीच्या राजकीय दृष्टिकोनातून पाहिलं जात आहे.

इम्रान खान यांची भूमिका

जम्मू-काश्मीरमधील पुलवामा येथे CRPF जवानांवर झालेल्या हल्ल्याची जबाबदारी जैश-ए-मोहम्मद संघटनेनं घेतली होती. भारताने याप्रकरणी पाकिस्तानला दोषी ठरवलं होतं.

पुलवामा हल्ल्यात पाकिस्तानचा सहभाग आहे, असं वाटत असेल तर तसे पुरावे भारताने सादर करावेत, असं पाकिस्तानचे पंतप्रधान इम्रान खान यांनी म्हटलं होतं. पुरावे मिळाल्यानंतर आम्ही कठोर कारवाई करू, असंही ते म्हणाले होते.

पुलवामा हल्ल्यानंतर 13 दिवसातच भारतीय वायुसेनेनं पाकिस्तानमधल्या बालाकोट इथं हवाई आक्रमण केलं आणि जैश-ए-मोहम्मदच्या तळांना उद्ध्वस्त केल्याचा दावा केला.

पाकिस्तानच्या सैन्याने अशा प्रकारचा हल्ला झाल्याच्या वृत्ताला दुजोरा दिला. हे आक्रमण म्हणजे आंतरराष्ट्रीय सीमेचं उल्लंघन आहे, अशी भूमिका पाकिस्तानने घेतली होती. त्यावेळी इम्रान खान यांनी या घटनेचा बदला घेतला जाईल, अशी दर्पोक्ती केली होती.

भारताची भूमिका काय असेल?

इतिहासावर नजर टाकली तर लक्षात येतं की भारताचं धोरण शांतता प्रस्थापित करण्याचं राहिलं आहे. 1993 मध्ये मुंबईत झालेल्या बाँबस्फोटानंतर तसंच 2001 मध्ये भारतीय संसदेवर झालेल्या हल्ल्यानंतरही भारताने शांततेचा पुनरुच्चार केला होता.

2008 मध्ये मुंबईत ताज हॉटेलवर झालेल्या हल्ल्यानंतरही भारताने आततायी धोरण अवलंबलं नाही. हल्ल्याच्या घटनानंतर भारताने पाकिस्तानशी व्यापारी संबंध तोडले आहेत किंवा क्रिकेट मालिका टाळली आहे.

मात्र गेल्या काही वर्षांत भारताचा पवित्रा...


पुलवामात गुरुवारी CRPFच्या तुकडीवर आत्मघातकी हल्ला झाला. ज्यात 40 जवानांना आपले प्राण गमवावे लागले आहेत. जैश ए मोहम्मद या संघटनेनं हल्ल्याची जबाबदारी स्वीकारली आहे. या घटनेनंतर देशभरात संताप आणि आक्रोश आहे.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी वंदे भारत या नव्या रेल्वेच्या लोकार्पण सोहळयात बोलत होते.

यावेळी अतिरेकी संघटनांना इशारा देताना मोदी म्हणाले की, "मी देशाला विश्वास देतो की हल्ल्यामागे ज्या शक्ती आहेत. त्यांना याची शिक्षा नक्की मिळेल. जे आमच्यावर टीका करत आहेत, त्यांच्या भावनांचा मी आदर करतो. त्यांच्या भावना मी समजू शकतो. टीका करणं त्यांचा अधिकर आहे. पण मी सगळ्या सहकाऱ्यांना सांगू इच्छितो, की खूपच संवेदनशील आणि भावनिक वेळ आहे. सत्ताधारी असोत की विरोधक आपण सगळे राजकीय आरोप-प्रत्यारोपांपासून दूर राहूयात. या हल्ल्याचा देश एकजुटीनं मुकाबला करतोय. देश एका आवाजात बोलतोय हे जगाला समजलं पाहिजे."

पुलवामा हल्ल्याच्या पार्श्वभूमीवर नरेंद्र मोदी यांनी पाकिस्तानलाही खडे बोल सुनावले आहेत. जगात एकट्या पडलेल्या आपल्या शेजाऱ्याला असं वाटत असेल की आपण जे कृत्य करतोय, जे कारस्थान करतोय त्यामुळे भारतात अस्थ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

िरता निर्माण होईल तर ते चूक आहे. ते कधीही होणार नाही, असंही मोदींनी ठणकावलं आहे.

पुढे ते म्हणाले की, "सध्या पाकिस्तान आर्थिक अडचणीत आहे. त्यामुळे अशी कृत्यं करुन ते भारताचे हाल करण्याचे त्यांचे मनसुबे कधीच पूर्ण होणार नाहीत. वेळेनं हे सिद्ध केलंय की त्यांचा रस्ता हा विध्वंसाकडे जाणारा आहे. आपला रस्ता विकासाच्या, समृद्धतेच्या दिशेने जाणारा आहे. 130 कोटी भारतीय मिळून या हल्ल्याचं उत्तर देतील."

पुलवामा हल्ल्यानंतर भारताप्रती सहानुभुती व्यक्त करणाऱ्या देशांचेही मोदींनी आभार मानले आहेत. काही देशांनी कडक शब्दात अतिरेकी हल्ल्याची निंदा केली. भारतासोबत उभं राहण्यची भावना बोलून दाखवली, त्याबद्दल मी त्यांचे आभार मानतो असं मोदी म्हणाले.

जगभरातील देशांनाही मोदींनी एकत्र येण्याचं आवाहन केलं आहे. ते म्हणाले की, "मानवतावादी शक्तींना एकत्र येऊन अतिरेक्यांचा पराभव करावा लागेल. सगळे देश एका भाषेत बोलतील, एका स्वरात बोलतील, एका दिशेनं जातील तेव्हा काही क्षणात दहशतवाद संपून जाईल" असं मोदी म्हणाले.

पुढे त्यांनी हल्ल्यात मृत्युमुखी पडलेल्या जवानांप्रती आदर व्यक्त करताना भावनिक उद्गार काढले. ते म्हणाले, "पुलवामा हल्ल्यानंतर मन दु:खासह आक्रोशानं भरलं आहे. पण देश थांबणार नाही. शहीदांनी प्राणांची आहुती दिली आहे. देशासाठी ते दोन गोष्टींसाठी जीव धोक्यात घालतात. पहिली देशाची सुरक्षा आणि दुसरी गोष्ट म्हणजे देशाची समृद्धता. त्या वीरांना मी नमन करतो. वंदन करतो आणि विश्वास देतो की ज्या स्वप्नांसाठी त्यांनी आयुष्याची आहुती दिली त्यासाठी आम्ही आमच्या आयुष्याचा क्षण-क्षण खपवू.

पाकिस्तानचा 'मोस्ट फेवर्ड नेशन'चा दर्जा काढला

पुलवामा हल्ल्यानंतर भारतीय सरकारने पाकिस्तान विरोधात आक्रमक पवित्रा घेतल्याचं दिसत आहे. कारण भारतानं पाकिस्तानला दिलेला 'मोस्ट फेवर्ड नेशन'चा दर्जा अखेर काढून घेतला आहे. भारतानं वर्ल्ड ट्रेड ऑर्गनायझेशनच्या 1996 च्या तरतुदीनुसार पाकिस्तानला 'मोस्ट फेवर्ड नेशन'चा दर्जा दिला होता. त्यामुळे पाकिस्तानला भारताशी व्यापार करणं सोपं झालं होतं. मात्र हा दर्जा काढून घेतल्याने आता पाकिस्तानला भारताशी व्यापार करणं महाग पडेल. दोन्ही देशातील व्यापार 2 बिलियन डॉलर्सच्या घरात असल्याची माहिती आहे.

राहुल गांधी काय म्हणाले?

पुलवामा हल्ल्यात प्राण गमावलेल्या जवानांच्या कुटुंबींयाच्या दुःखात आम्ही सामिल आहोत. या दहशतवादाविरोधात...


पुलाची झालेली अवस्था

हा पूल तुटला तेव्हा 45 मीटरच्या उंचीवरून गाड्या खाली कोसळल्या. या दुर्घटनेत 43 जणांचा मृत्यू झाला.

या अपघाताने सात लोकांच्या आयुष्यावर विपरीत परिणाम झाला.

13 ऑगस्ट 2018 रोजी इमॅन्युअल डियाज भाऊ हेन्री मोरांडी पुलावरून जात होते. मानसशास्त्राच्या शिक्षणासाठी इमॅन्युअल कोलंबियाला जाणार होते. त्यांना सोडण्यासाठी हेन्री त्यांच्याबरोबर विमानतळावर जात होते.

इमॅन्युअल यांनी त्या दिवशी नेमकं काय घडलं हे सांगितलं. 'मी घरापासून दूर जाणार होतो. मी हेन्रीला आलिंगन दिलं. माझं तुझ्यावर खूप प्रेम आहे असं मी त्याला सांगितलं. मला अस्वस्थ वाटत होतं. त्याला सोडून जाताना मला वाईट वाटत होतं. मला सोडून परत जातानाचे शब्द मला आजही आठवतात- इमॅन्युअल, मला आता निघायला हवं'.

इमॅन्युअल डियाज

तो एक नशिबाने घडवून आणलेला योगायोग होता. नियतीनेच आम्हाला एकमेकांना अलविदा करण्याची संधी दिली. हेन्री कायम सोबत असावा असं मला वाटे.

पुढच्या दिवशी सकाळी इमॅन्युअल बोगोटामध्ये कनेक्टिंग फ्लाईटची वाट बघत होते. तिथे बातम्या चाळत असताना त्यांना जेनोवा पुल पडल्याचं कळलं.

काहीतरी गडबड झाली आहे याची म... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ला जाणीव झाली. आम्हा भावांचं नातं खास होतं. आता हेन्रीचा फोटो पाहतो तेव्हा तो किती दूर गेला आहे याची जाणीव होते.

'जेव्हा मी मैडलिनला पोहोचलो तेव्हा माझ्या, हेन्रीच्या मित्रांना फोन करायला सुरुवात केली. इटलीत आईला फोन करण्याचा प्रयत्न केला. पण पदरी निराशाच पडली. मी घरापासून 14,000 किलोमीटर दूर येऊन पडलो होतो. ऑनलाईन जेवढ्या बातम्या वाचता येईल ते वाचायचा प्रयत्न केला. आमच्याकडे पिवळ्या रंगाची गाडी होती. दुरुनही ही गाडी ओळखता येऊ शकते'.

'फेसबुकवरच्या एका पेजवर लाईव्ह स्ट्रीमिंग सुरू होतं. पुल कोसळला, त्याखालच्या ढिगाऱ्यातून पिवळ्या रंगाची गाडी बाहेर काढताना मी पाहिलं. तेव्हाच मनात चर्र झालं. हेन्री गेला हे माझ्या लक्षात आलं. गाडीची अवस्था बघून कोणी वाचण्याची शक्यता धुसर आहे हे उमगलं होतं. मी मटकन खाली बसलो. शरीरातलं चैतन्य हरवून गेल्यासारखं झालं'.

डेप्युटी अभियोजक पाओलो डी ओवितियो सुट्टी संपवून घरी येत होते. फोन ते घरीच विसरून गेले होते. हे सांगण्यासाठीच त्यांनी बायकोला फोन केला.

बायकोने त्यांना टीव्ही बघण्यास सांगितलं. मोरांडी पुल तुटला आहे हे बायकोने त्यांना सांगितलं.

पुलाची झालेली अवस्था

ते सांगतात, 'मी तात्काळ घरी गेलो. फोन घेऊन पोलिसांकडे गेलो. घटनेनंतर तासाभरात आम्ही घटनास्थळी पोहोचलो. तिथे अग्निशमन दलाचे कर्मचारी, पोलीस, डॉक्टर, पत्रकार आधीच येऊन पोहोचले होते. सतत पाऊस पडत होता. मी निराश झालो होतो. तेव्हा मी जे पाहिलं ते दृश्य डोळ्यासमोरून आजही जात नाही. लोक जोराजोरात ओरडत होते. बरेचजण रडत होते. ढिगाऱ्याखाली कोणी जिवंत आहे का हे पाहण्यासाठी स्निफर डॉग हुंगत फिरत होते. पुलाचे मोठे मोठे तुकडे अस्ताव्यस्त पडून विखुरले होते. पुलावरून एक गाडी पडताना लटकली होती. त्या गाडीचा ड्रायव्हर अधांतरी अडकला होता'.

जिवंत व्यक्तींना सुरक्षितपणे बाहेर काढणं हे काम प्राधान्याने करणं आवश्यक असल्याचं लक्षात आलं. त्यानंतर नक्की काय घडलं याचा तपास सुरू करायला लागणार होता.

डेव्हिड कापेलो

पुल पडला तो दुर्देवी क्षण डेव्हिड कापेलो यांनी पाहिला होता. पूल पडला तेव्हा ते फोक्सवॅगन टिगुआन मध्ये होते. त्यांची गाडी पुलावर जातच होती तेवढ्यात धातूचं मोठं काहीतरी पडल्याचा धापकन आवाज आला.

'एखाद्या स्फोटासारखा आवाज झाला. धातूचं काहीतरी मोठं पडलं असं वाटलं. पूल मध्यातून निखळला. थोडा वेळ काय होतंय मला कळलंच नाही. माझ्या...


पुष्पाबाई... त्यांना अनेकजण 'बाई'च म्हणत. अजूनही म्हणतात, ते त्यांच्या शिक्षकी पेशामुळे. पुढे बाई हे बिरुद अधिक गडद होत गेलं आणि स्थिरावत गेलं ते त्यांच्या विचारप्रवर्तक आणि मार्गदर्शक वृत्तीमुळे.

मुंबईतील दादरच्या रुईया कॉलेजमध्ये पुष्पाबाईंनी मराठी विभागात अनेक वर्ष अध्यापन केलं. पण इंग्रजीसह इतर भाषांतरित फ्रेंच आणि साऊथ अमेरिकन साहित्याचा त्यांचा व्यासंग कायम राहिला.

बाई केवळ वर्गांच्या चार भिंतीत आणि अभ्यासक्रमातील पुस्तकातलं शिकवत राहिल्या का? यावर त्यांचे अनेक विद्यार्थी भरभरुन बोलतात.

त्यांच्या विद्यार्थिनी असलेल्या आकाशवाणीच्या माजी अधिकारी मेधा कुलकर्णी सांगतात, "कॉलेजच्या वर्षांमध्ये परीक्षेत उत्तम मार्क्स मिळवण्यापलिकडचं आयुष्यभर सोबत राहिल असं संचित बाईंनी दिलं. मला आठवतंय, बाई 'संगीत शारदा' नाटक शिकवत होत्या. तेव्हा त्यांनी स्त्रियांसोबत होणारा लिंगभेदभावाचा इतिहास उलगडून सांगणं असो की मराठी वाङमय त्याच्या सामाजिक चौकटीसह शिकवणं असो.. हे बाईंनी केलं."

मेधा कुलकर्णी यांनी 'लढे आणि तिढे, चिकित्सक गप्पा... पुष्पाबाईंशी' हे मुलाखतीवर आधारित पुस्तक लिहिलंय. त्यात बाईंचं ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

चिकित्सक व्यक्तिमत्व उलगडायला मदत होते.

सुती साडी, साधं राहणीमान स्वीकारण्यामागे पुष्पाबाईंच्या घरातले गांधीवादी संस्कार कारणीभूत ठरले. पण त्या स्वतःला कधी गांधीवादी म्हणवून घेत नसत. सरकार कुटुंबात जन्म झालेल्या बाईंचे आजोबा प्रार्थना समाजाचे कट्टर कार्यकर्ते होते.

देवधर्माला प्रखर विरोध आणि दुसरीकडे देव-धर्म पाळणं त्यामुळे वाद-प्रतिवाद असं घरातलं वातावरण. तर त्यांचे वडील प्रभाकर सरकार आणि सुनंदा सरकार पुस्तकवेडे होते. इतके की सणासुदीला एकवेळ कपडे नसले तरी चालतील पण पुस्तक द्यायची पद्धत होती, असं बाई सांगत.

स्वातंत्र्यपूर्व काळातून पुढे स्वतंत्र भारतात वेगवेगळ्या राजकीय, सामाजिक मुशीतून साहित्य, कला-संस्कृती आकार घेत होती. तोपर्यंत मुंबईतल्या सांस्कृतिक विश्वाबाहेर त्यांचा परिचय झाला नव्हता.

प्राध्यापक म्हणून रुईया कॉलेजमध्ये रुजू झाल्या होत्या. प्राध्यापक आणि दूरदर्शनचे माजी वृत्तनिवेदक अनंत भावे यांच्याशी त्यांनी विवाह केला. या दांपत्याने जाणीवपूर्वक आपल्या आयुष्यात सुती कपड्यांचा पुरस्कार केला.

विद्यार्थी चळवळीच्या निमित्ताने त्या मराठवाडा आणि नंदूरबारशी जोडल्या गेल्या.  मराठवाड्यात नाट्यचळवळीला प्रोत्साहन देण्यासाठी त्यांनी पुढाकारही घेतला.

1972 साली आलेल्या नाटककार विजय तेंडुलकर यांच्या सखाराम बाईंडर या नाटकाचा वाद उफाळून आला होता. त्यावेळी नाटकाची पाठराखण करण्यात पुष्पाबाई पुढे होत्या.

त्या वादाबद्दल सांगताना त्या नेहमी म्हणत- "मी लोकांना विचारायचे की आज अश्लिलतेच्या कारणासाठी सरकारने नाटकावर बंदी घालावी असं तुम्ही म्हणाल. उद्या वेगळ्या कारणासाठी सरकारने बंदी घालावी असं म्हटलं जाईल, तेव्हा तुम्ही काय म्हणाल?"

त्याच दरम्यान माणूस साप्ताहिकात त्यांचं नाट्य समिक्षेवरचं सदर सुरू होतं. ते विशेष गाजलं. त्यावेळी वेगळ्या प्रवाहाच्या नाटकांवर विशेषतः अमोल पालेकर, खानोलकर, तेंडुलकर यांच्या नाटकांवर लिहिताना मानवी मूल्यं आणि विचार स्वातंत्र्याच्या बाजूने उभ्या राहिल्या असं ज्येष्ठ पत्रकार निखिल वागळे सांगतात.

नाट्यसमिक्षेतील विचार स्वातंत्र्याचा धागा त्यांच्या आयुष्यात सर्वत्र दिसतो, असं ते म्हणतात. "आणीबाणीच्या काळात त्यांचा राजकारणाशी थेट संबंध आला. नागरिक स्वातंत्र्याचं हनन झालेलं होतं, त्या परिस्थितीत पुष्पाबाई अस्वस्थ दिसत."

"रुईया कॉलेजमध्ये सायन्स शिकत असतानाही पुष्पाबाईंच्या विचारांचा,...


पु्ण्यातील मोर्चाचं दृश्य

लहानपणी त्यांचे वडील तहसीलदार वगैरे अधिकाऱ्यांना भेटत असत. अधिकाऱ्यांचा एकूणच रुबाब पाहून शरद यांना अधिकारी व्हावंसं वाटू लागलं.

शिक्षण पूर्ण होता होता पदाचं ग्लॅमर कमी झालं आणि सामाजिक भान आलं. ज्या समाजात आपण लहानाचे मोठे झालो, त्याला आपलं काही देणं लागतो, या भावनेने त्यांच्या मनाचा ठाव घेतला आणि त्यांनी स्पर्धा परीक्षा देण्याचा निर्णय घेतला.

शरद गेल्या दोन ते अडीच वर्षांपासून MPSC तर्फे घेण्यात येणाऱ्या राज्यसेवा, PSI- STI- ASO या पदासांठी घेण्यात येणाऱ्या स्पर्धा परीक्षांची तयारी करत आहेत. पण त्यांच्या हाती अजून काहीही लागलं नाही. ते आता 27 वर्षांचे आहेत.

या परीक्षेसंदर्भात असणाऱ्या विविध मागण्या घेऊन आज पुण्यात निघणाऱ्या मोर्चाचे समन्वयक म्हणून ते काम बघत आहेत.

"आधी पोलीस उपनिरीक्षक, विक्रीकर निरीक्षक आणि सहाय्यक कक्ष अधिकारी या पदांसाठी स्वतंत्रपणे पूर्वपरीक्षा व्हायची. त्यामुळे प्रत्येक परीक्षेचा वेगळा कट ऑफ लागायचा. आता मात्र एकच परीक्षा द्यावी लागल्याने कट ऑफची सरमिसळ झाली आहे. स्पर्धा प्रचंड वाढली आहे. त्यामुळे या परीक्षा पुन्हा वेगळ्या कराव्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ात अशी आमची मागणी आहे."

महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग अर्थात MPSCच्या परीक्षापद्धतीत अनेक गोंधळ आहेत, अशी तक्रार करत शरदसारखे शेकडो तरुण-तरुणी राज्यातल्या विविध शहरांतून मोर्चे काढत आहे.

5 फेब्रुवारीला औरंगाबादमध्ये एका मोर्चाचं आयोजन करण्यात आलं होतं आणि येत्या काही दिवसांत महाराष्ट्रातील अनेक शहरांतून हे मोर्चे निघणार आहेत.

7 मुख्य मागण्या

दरवर्षी जेव्हा आयोगाची जाहिरात येते, तेव्हा किती जागा येणार याबद्दल उमेदवारांमध्ये प्रचंड उत्सुकता असते. मात्र यावर्षीच्या जाहिरातीत अत्यल्प पदसंख्येमुळे उमेदवारांचा भ्रमनिरास झाला. जागा वाढवा, हीच पहिली आणि मुख्य मागणी आहे.

औरंगाबादमध्ये निघालेला मोर्चा

हेमंत पाटील धुळ्यात स्पर्धा परीक्षांचे क्लासेस चालवतात. धुळ्यात होणाऱ्या नियोजित मोर्च्यात त्यांचा सक्रिय सहभाग आहे. ते सांगतात, "महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग हा पारदर्शी कारभारासाठी ओळखला जायचा. पण गेल्या काही वर्षांपासून आयोगाच्या या प्रतिमेला तडा गेला आहे. मागच्या वर्षी डमी उमेदवारांचं रॅकेट उघडकीला आलं. काही अधिकारी झालेले लोक परीक्षेला डमी उमेदवार म्हणून बसायचे. या प्रकरणी गुन्हे दाखल झाले. पण या प्रकरणाचं पुढे काय झालं याबद्दल कोणतीही माहिती नाही."

आयोगाचं काय म्हणणं आहे?

उमेदवारांच्या या उद्रेकाबद्द्ल महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाचे (MPSC) सचिव  प्रदीपकुमार म्हणाले, "किती जागा भराव्यात आणि किती नाही हा संपूर्णपणे शासनाचा निर्णय असतो. जितक्या जागांची मागणी आमच्याकडे येते त्याप्रमाणे आम्ही पदं भरतो."

परीक्षांमध्ये चुकीच्या उत्तरांबद्दल स्पष्टीकरण देण्याबाबत ते म्हणाले, "आम्ही पहिली उत्तरतालिका प्रकाशित झाल्यानंतर त्यावर प्रतिक्रिया मागवतो. आणि त्यावर निर्णय घेतो. ही व्यवस्था जास्तीत जास्त विकसित करण्याचा आमचा सतत प्रयत्न राहील."

परीक्षा केंद्रावर बायोमेट्रिक पद्धतीने हजेरी, मोबाईल जॅमर लावणं या गोष्टींच्या शक्यता पडताळून बघाव्या लागतील. डमी रॅकेटची चौकशीसुध्दा पोलीस करत आहेत. एकूणच आमची संपूर्ण व्यवस्था सुधारण्याकडे सतत कटाक्ष असतो असंही प्रदीपकुमार म्हणाले.

या विषयावर सामान्य प्रशासन विभागाच्या सचिवांशी आम्ही संपर्क साधण्याचा प्रयत्न करत आहोत. त्यांची प्रतिक्रिया मिळाल्यानंतर इथे देण्यात येईल.

समांतर आरक्षण

समांतर आरक्षण हा देखील उमेदवारांच्या असंतोषासाठी कळीचा मुद्दा आहे. महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या...


पूजा चव्हाण

महाविकास आघाडीतील एका मंत्र्यामुळे या तरुणीने आत्महत्या केल्याचा आरोप भाजपकडून केला जात आहे. याबाबत उपमुख्यमंत्री अजित पवार पुण्यातील पत्रकार परिषदेत म्हणाले, 'या प्रकरणाची चौकशी पोलीस विभागाकडून सुरू आहे. चौकशीत काही गोष्टी समोर आल्यास पुढे कारवाई होईल.'

संजय राठोड यांच्यावर गुन्हा दाखल करा - चित्रा वाघ

"पूजा चव्हाण घटनेत समोर आलेले सगळे अपडेट्स पाहाता प्रकरणाचा थेट रोख शिवसेना मंत्री संजय राठोडांकडे जातो. पोलिसांनी स्यूमोटो घेऊन मंत्री संजय राठोड यांच्यावर सदोष मनुष्यवधाचा गुन्हा दाखल करावा," अशी मागणी भाजपच्या प्रदेश उपाध्यक्ष चित्रा वाघ यांनी केली आहे.  या आरोपांबाबत संजय राठोड यांची बाजू जाणून घेण्यासाठी बीबीसी मराठीने त्यांच्याशी संपर्क करण्याचा प्रयत्न केला मात्र त्यांच्याशी संपर्क होऊ शकला नाही. त्यांची बाजू समजल्यावर ती या बातमीमध्ये देण्यात येईल.

 "पुरावे असतांनाही मुसक्या आवळायच्या सोडून कसली वाट पहाताय," असा सवालही चित्रा वाघ यांनी मुख्यमंत्र्यांना विचारला आहे.

सोशल मीडियावर दोन ऑडिओ क्लिप व्हायरल झाल्या असून यातील एक व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीला ती आत्महत्या ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

करणार आहे तुम्ही तिला समजावून सांगा असे म्हणत आहे. तर तरुणीने आत्महत्या केल्यानंतर अरुण नावाचा एक कार्यकर्ता त्या तरुणीच्या मृतदेहाजवळ होता. त्यावेळी कथित मंत्र्याने त्या तरुणीचा मोबाईल ताब्यात घेण्यास सांगितल्याचे दुसऱ्या ऑडिओ क्लिपमधून समोर आलं आहे.

पूजा चव्हाण या तरुणीच्या आत्महत्येभोवती संशयाचे वर्तुळ निर्माण झाले असून याप्रकरणी सखोल चौकशी पोलिसांनी करावी, अशी मागणी विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस यांनी केली आहे.

 ''संबंधित तरुणीचे प्रेमसंबंध एका मंत्र्यांशी असल्याच्या क्लिप सोशल मीडियावर फिरत असल्याचे समजले आहे. एका तरुणीचा मृत्यू व त्याभोवती निर्माण झालेले संशयाचे वर्तुळ पाहता हे प्रकरण दाबण्याचा प्रयत्न पुणे पोलिसांनी करु नये, त्यातील सत्य तात्काळ समोर आले पाहिजे असेही फडणवीस म्हणाले. '' ते पुण्यात पत्रकारांशी बोलत होते.

कोण आहे पूजा चव्हाण ?

पूजा चव्हाण ही 22 वर्षीय तरुणी मूळची परळी, जिल्हा बीड येथील रहिवासी आहे. गेल्या काही दिवसांपासून ती पुण्यातील महंमदवाडी येथील हेवन पार्क या सोसायटीमध्ये राहत होती.

 पूजाने महाविकास आघाडीमधील एका मंत्र्यामुळे आत्महत्या केल्याच्या चर्चा सोशल मीडियावर केल्या जात आहेत. भाजपच्या महिला आघाडीकडून पोलीस आयुक्तांना निवेदन देण्यात आले आहे. याप्रकरणाची चौकशी करुन आरोपीला अटक करावी अशी मागणी देखील करण्यात आली आहे.

सदोष मनुष्यवधाचा गुन्हा दाखल करा

भाजपचे आमदार अतुल भातखळकर यांनी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी पत्र लिहून याप्रकरणी सदोष मनुष्यवधाचा गुन्हा दाखल करण्याची मागणी केली आहे. 'पुण्याच्या वानवडी परिसरात राहणाऱ्या पूजा चव्हाण या तरुणीने 9 फेब्रुवारी 2021 रोजी मध्यरात्री एका इमारतीच्या तिसऱ्या मजल्यावरुन उडी मारुन आत्महत्या केली आहे. परंतु हे प्रकरण केवळ आत्महत्येचे नसल्याचे निदर्शनास आले आहे.

 शिवसेना पक्षाचे यवतमाळ जिल्ह्यातील आमदार व आपल्या मंत्रिमंडळातील मंत्री असलेल्या नेत्याचे नाव याप्रकरणी पुढे आले आहे. या मंत्र्यांचे व आत्महत्या केलेल्या तरुणीचे प्रेमसंबंध असल्याच्या चर्चा सोशल मीडियावर सुरु आहेत. यासंदर्भातील ऑडिओ क्लिप्स व काही फोटो व्हायरल होत आहेत. ही अतिशय गंभीर बाब असून या प्रकरणाची सखोल चौकशी होण्याची आवश्यकता आहे. याप्रकरणी अज्ञात व्यक्तीच्या नावे सदोष मनुष्यवधाचा गुन्हा दाखल करुन,याप्रकरणी तात्काळ विशेष शोध पथकाकडून (एसआयटी) चौकशी करावी.' असे...


पूजा चव्हाण मृत्यू प्रकरणामुळे वनमंत्री संजय राठोड हे चर्चेत आहे. पण या प्रकरणावर त्यांनी भाष्य केले नाही. पण संजय राठोड हे पोहरादेवीचे दर्शन घेऊन आपले मौन सोडणार आहेत. त्यानिमित्ताने पोहरादेवी आणि बंजारा समाज काय आहे याची चर्चा सध्या सोशल मीडियावर सुरू आहे. त्या निमित्तानं आपण त्याचा आढावा घेऊया.

बंजारा हे नाव काढलं की शहरी माणसाच्या डोळ्यासमोर चित्र उभं राहातं ते बांधकाम साईटवर काम करणारे मजूर आणि खूप आरसे असलेली विशिष्ट अशी वेशभूषा केलेल्या महिलांचं.

पण बंजारा समाजातल्या महिला खूप आरसे असलेली वेशभूषा का करतात, बंजारा समाजातील लोक बांधकाम साईटवर काम करताना सर्रास का दिसतात, बंजारा म्हणजे नेमका कुठला समाज आहे, बंजारा आणि वंजारी एकच समाज आहे का, असे वेगवगेळे प्रश्न अनेकदा पडतात. आपण त्याच प्रश्नांची उत्तरं शोधण्याचा प्रयत्न करणार आहोत.

बंजारा ही एक भटकी जमात आहे. इंग्रजपूर्व काळात घोड्यावरून मिठाचा व्यापार करणारी जमात म्हणून बंजारा प्रसिद्ध होते.

मग घोड्यावरून मिठाचा व्यापार करत भटकणारी ही जमात स्थिरावली कशी? या प्रश्नाचं उत्तर ब्रिटिशांनी आणलेल्या 1871च्या कायम स्वरुपी गुन्ह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेगारी जमातीचा शिक्का लावणाऱ्या कायद्यात असल्याचं पल्लवी रेणके सांगतात. देशभरातल्या भटक्या जमातींच्या त्या अभ्यासक आहेत.

त्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, "भारतात इंग्रजांचं राज्य आल्यानंतर त्यांना भारतातल्या जंगलांवर प्रभुत्व प्रस्थापित करायचं होतं. पण व्यापारानिमित्त आणि कामाच्या शोधात देशभरातलं जंगल पादाक्रांत करणाऱ्या भटक्या जमातींमुळे त्यांना ते शक्य होत नव्हतं. जंगल हे आपलंच आहे इथं आपलंच वर्चस्व आहे असं मानणाऱ्या भटक्या जमातींनी त्यावेळी इंग्रजांनी त्यांच्यावर केलेले सर्व हल्ले परतवून लावले होते.

इंग्रजांनी मग भारतातल्या अशा सर्व जमातींचा एक सर्व्हे केला. त्यांची एक यादी तयार केली. शेवटी त्यांचा बंदोबस्त करण्यासाठी इंग्रजांनी 1871 मध्ये या जमातींना गुन्हेगारी जमात घोषित करणारा कायदा आणला. आपल्यावरचा हा शिक्का पुसण्यासाठी मग बंजारा समाजातील लोकांनी इंग्रजांशी तह केला. तहानुसार इंग्रजांनी या समाजातल्या लोकांना बांधकाम कामांसाठी स्वस्तातलं मनुष्यबळ म्हणून वापरण्यास सुरूवात केली."

मजूर म्हणून काम करायला सुरुवात केल्यानंतर ही भटकी मंडळी स्थायिक झाली. पारंपरिक व्यवसायापासून ही मंडळी दूर गेली आणि मग या समाजानं इतर कामं करण्यास सुरूवात केली.

बंजारा समाजाचं अस्तित्व भारतभरात असल्याचं पल्लवी रेणके सांगतात. पण, समाजातील मंडळी मात्र त्यांची मुख्यभूमी राजस्थान असल्याचं सांगतात.

त्याचं कारण म्हणजे "महाराणा प्रताप यांनी अनेक भटक्या जमातींना राजाश्रय दिला होता. त्यांना जमिनी दिल्या होत्या. त्यांना वस्त्या उभारून दिल्या होत्या. यातल्या बऱ्याच जमातींची मदत महाराज त्यांच्या मोहिमांसाठी घेत होते. उदाहरणार्थ घिसाडी समाज हत्यारं तयार करण्यासाठी मदत करत होता. बंजारा समाजाला संपूर्ण देशभरातले रस्ते माहिती होते म्हणून त्यांची मदत दळणवळण आणि रसद पोहोचवण्यासाठी होत होती. पण महाराजांनंतर मात्र या जमातीचीं वाताहत झाली," असं पल्लवी रेणके सांगतात.

त्यामुळेच बंजारासह महाराष्ट्रातील इतर काही भटके समाज यांचं मूळ राजस्थानात असल्याचं सांगतात.

बंजारा समाज मुख्यत्वे वायव्य, पश्चिम आणि दक्षिण भारतात जास्त आढळतो. बंजारा, गोर, लंबाणी, लामण अशा पोटजाती या समाजामध्ये आहेत किंवा अशा वेगवेगळ्या नावानं हा समाज ओळखला जातो. तर राठोड, नाईक, पवार, जाधव, तवर, चव्हाण, आडे अशी आडनावं या समाजामध्ये आढळतात.

अनिल अवचट यांनी त्यांच्या...


पूजानं 9 फेब्रुवारी 2021 रोजी पुण्यात आत्महत्या केली होती. त्यानंतर राठोड यांचा या प्रकरणाशी संबंध असल्याचे आरोप विरोधक करत आहेत. राठोड यांनी आपल्यावरचे आरोप नाकारले आहेत, तर या प्रकरणाचा तपास अजूनही सुरू आहे.

त्याच पार्श्वभूमीवर बंजारा समाजाचं महत्त्वाचं धर्मपीठ  23 फेब्रुवारीच्या दिवशी संजय राठोड पोहरादेवी इथे दर्शनासाठी पोहोचले. त्यावेळी त्यांच्या समर्थकांची मोठी गर्दी उसळलेली पाहायला मिळाली. पोहरादेवी इथल्या धर्मपीठाच्या महंतांनीही आधीच संजय राठोड यांच्या बाजूनं उभं राहण्याचा निर्णय घेतला होता.

राठोड यांनीही आपल्या विरोधात घाणेरडं राजकारण होत असल्याचं म्हटलं आहे. माझी आणि माझ्या कुटुंबाची आणि माझ्या समाजाची बदनामी करू नका, असं राठोड म्हणाले.

पण एका व्यक्तीवरच्या कथित आरोपांमुळे खरंच संपूर्ण समाजाची बदनामी होते का? असा प्रश्न उभा राहतो.

तसंच अशा पद्धतीनं एखाद्या व्यक्तीवर आरोप होत असताना, तपास सुरू असताना, त्याच्या समाजाकडून पाठिंब्याचं प्रदर्शन अनेकांना चिंताजनक वाटतं. लेखिका प्रज्ञा दया पवार यांच्या एका फेसबूक पोस्टनंतर ही चर्चा सुरू झाली.

'आमच्या आणि तुमच्या स्त्रिया'

... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

प्रज्ञा दया पवार यांनी आपल्या पोस्टमध्ये काही काळापूर्वी लेखक भालचंद्र नेमाडे यांना सहन कराव्या लागलेल्या ट्रोलिंगचा उल्लेख केला आहे आणि एकूणच आपल्या देशातल्या दुटप्पी वागण्याकडे लक्ष वेधलं आहे.

त्या म्हणतात, "भालचंद्र नेमाडे यांच्या 'हिंदू: जगण्याची समृद्ध अडगळ' या कादंबरीमधील एका विधानाच्या विरोधात अलीकडेच बंजारा समाज (म्हणजे अवघे पुरुषच!) उभा राहिला कारण त्यात बंजारा स्त्रीविषयीचे चित्रण अपमानास्पदरित्या झाले म्हणून. आणि आता एका बंजारा युवतीचा बळी गेलेला असताना जबाबदार मंत्रिमहोदय बंजारा समाजाचे असल्याने समाज (पुन्हा अवघे पुरुषच!) त्यांच्या समर्थनार्थ रस्त्यावर उतरला आहे."

"तर्क असा आहे की, 'आमच्या' स्त्रीचे 'आम्ही' काहीही करू, इतरांनी करायचे नाही."

आम्ही प्रज्ञा दया पवार यांच्याशी संपर्क करून त्यांचं सविस्तर मत जाणून घेतलं. ही घटना बंजारा समाजाच्या बाबतीत घडली असली, तरी असं दुहेरी वागणं एका जातीपुरतं मर्यादीत नाही, असं त्या अधोरेखित करतात.

"आपल्याकडे आपले सगळे संदर्भ जातनिहाय होत आहेत आणि सर्व प्रकारचे समूह अस्मिताकेंद्रित झाले आहेत. स्त्रियांचं जातीपलीकडचं हित किंवा एक स्त्री म्हणून तिचं अस्तित्व, स्वातंत्र्य, यांचा विचार होत नाही.

"ती 'आमची स्त्री' होते. त्या त्या समूहाची ती खासगी मालमत्ता होते. 'बाहेरच्यांनी' तिच्याविषयी काही लिहिलं की इथे तुमचं काय काम आहे? असं विचारलं जातं. तुमच्या स्त्रिया आणि आमच्या स्त्रिया हा भेद होतोच."

स्त्रीचं चारित्र्य आणि त्याविषयी बोलण्याचा अधिकार जणू फक्त तिच्या जातीतल लोकांनाच आहे असं लोकांचं वागणं असतं. अर्थात ही वृत्ती आजची नाही.

खैरलांजीतील दलित कुटुंबावर झालेला अत्याचार असो किंवा कोपर्डीतील मुलीवर झालेला बलात्कार. आरोपीच्या पिंजऱ्यात उभी असलेली व्यक्ती आपल्या जातीची आहे की दुसऱ्या, यावरून समाजाच्या प्रतिक्रिया बदलताना दिसल्या आहेत.

"याचा बळीही पुन्हा पुन्हा स्त्रियाच ठरतात. आज एका समाजाबाबतीत हे घडतंय, आणखी कुठल्या दुसऱ्या जातीसंदर्भात हे घडू शकेल."

'सत्ता, संपत्ती, शक्तीचं प्रदर्शन'

भारतात कुठल्याही घटनेकडे पाहताना, विशेषतः त्या घटनेच्या केंद्रस्थानी स्त्री असेल, तर आजही जातीच्या किंवा धर्माच्या चष्म्यातून पाहणाऱ्यांची संख्या कमी नाही. या दुर्दैवी वास्तवावर प्रज्ञा यांच्याप्रमाणेच लेखक बालाजी सुतार यांनीही प्रकाश टाकला आहे.

आरोप कोणावर झाले...


पूजाला लहानपणापासूनच खेळाची आवड होती. अवघ्या सहा वर्षांची असल्यापासून ती तिचे काका आणि कुस्तीपटू धर्मवीर सिंह यांच्यासोबत आखाड्यात जायची.

पुढे तिला कुस्तीची आवड निर्माण झाली. मात्र, तिचे वडील विजेंदर सिंह यांना हे मान्य नव्हतं.

त्यामुळे त्यांनी पूजाला कुस्तीऐवजी दुसरा एखादा खेळ निवडायला सांगितलं. कुस्तीनंतर पूजाची दुसरी पसंती होती व्हॉलीबॉलला. तिने व्हॉलीबॉलची निवड केली आणि या खेळात ज्युनिअर नॅशनल लेव्हलपर्यंत खेळली.

मात्र, 2010 साली नवी दिल्लीत झालेल्या कॉमनवेल्थ गेम्समध्ये हरियाणाच्या गीता फोगाट आणि बबिता कुमारी फोगाट यांनी सुवर्ण पदक पटकावलं आणि या घटनेने पूजाचं आयुष्यच बदलून गेलं.

आपल्याला फोगाट बहिणींच्याच पावलावर पाऊल ठेवायचं आहे, याची खूणगाठ पूजाने बांधली.

मात्र, पूजाचा हा निर्णय तिच्या वडिलांना आवडला नाही. त्यांनी तिला कुस्ती खेळायला नकार दिला नसला तरी ही आवड जोपासण्यासाठी आवश्यक ती सगळी व्यवस्था स्वतः तिनेच करायची, अशी अट त्यांनी घातली.

आपल्या मुलीचं कुस्तीप्रेम काही दिवसात ओसरेल, असं त्यांना वाटलं.

प्रतिनिधिक

मात्र, पूजासाठीचा पुढचा प्रवास सोपा नव्हता. पूजा वायव्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

य दिल्लीचं उपनगर असलेल्या नरेला भागात रहायची. तिथे मुलींसाठी कुस्तीसाठी कसल्याच सोयी नव्हत्या.

कुस्तीचं प्रशिक्षण घेण्यासाठी दिल्ली शहरात जाण्याशिवाय पर्याय नव्हता. त्यामुळे ती दररोज बसने तीन तासांचा प्रवास करून दिल्लीला जायची. यासाठी पहाटे 3 वाजता उठायची.

मात्र, प्रवासात तिचा बराचसा वेळ खर्च व्हायचा. त्यामुळे आपल्याच भागात मुलांसोबतच कुस्तीची प्रॅक्टिस करण्याचा निर्णय तिने घेतला.

मुलांसोबत कुस्ती खेळणं तिच्या कुटुंबीयांना आणि नातलगांना रुचलं नाही. मात्र, मुलीची कुस्तीची आवड आणि त्यासाठी ती घेत असलेली मेहनत बघून पूजाच्या वडिलांनी अखेर रोहतकला स्थायिक  होण्याचा निर्णय घेतला. रोहतकला मुलींसाठी कुस्ती प्रशिक्षणाच्या चांगल्या सोयी आहेत.

कुटुंबीयांचा पाठिंबा आणि कठोर परिश्रम या जोरावर पूजाने 2016 साली रांचीमध्ये झालेल्या ज्युनिअर नॅशनल रेसलिंग चॅम्पियनशीपमध्ये 48 किलो वजनी गटात सुवर्ण पदक पटकावलं.

वर्षभराच्या ब्रेकनंतर पुन्हा खेळाला सुरूवात

मात्र, 2016 साली झालेल्या दुखापतीमुळे तिच्या कुस्ती करियरला जवळपास वर्षभराचा ब्रेक लागला.

मात्र, उत्तम उपचार आणि दृढनिश्चय या बळावर तिने वर्षभरात कुस्तीच्या आखाड्यात पुनरागमन केलं.

पुनरागमनानंतर लगेचच आंतरराष्ट्रीय पातळीवरही पूजाने नाव कमावलं. 2017 साली तैवानमध्ये झालेल्या एशियन ज्युनियर चॅम्पियनशीपमध्ये 51 किलो वजनी गटात पूजाने सुवर्ण पदक पटकावलं.

प्रतिनिधिक छायाचित्र

2019 मध्ये हंगेरीतल्या बुडापोस्टमध्ये झालेल्या अंडर-23 वर्ल्ड रेसलिंग चॅम्पियनशीपमध्ये रजत पदक पटकावत पूजाने आणखी एक पाऊल पुढे टाकलं.

या विजयानंतर सोनीपतमध्ये तिचं जल्लोषात स्वागत करण्यात आलं.

एकेकाळी कुस्ती खेळते म्हणून ज्या शेजाऱ्यांनी आणि नातेवाईकांनी तिला अपमानित केलं होतं, तिला कुस्ती खेळण्यापासून रोखा, असं तिच्या वडिलांना सांगितलं त्याच शेजारी आणि नातेवाईकांना आज पूजाचा अभिमान वाटतो.

महिला खेळाडूंसाठी पोषक वातावरण मिळणं गरजेचं असल्याचं पूजाचं म्हणणं आहे. विशेषतः अल्प-उत्पन्न गटातल्या महिला खेळाडूंसाठी. कारण बरेचदा महिला खेळाडू या आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल गटातूनच येतात.

डायट आणि महागड्या प्रशिक्षण सोयी ज्यांना परवडत नाही, अशा महिला खेळाडूंना या सोयी मिळाव्या, यासाठी सरकार आणि सहाय्यक संस्थांनी मदत करण्याचा प्रयत्न करायला हवा, असं पूजाला वाटतं.

(हा लेख ई-मेलच्या माध्यमातून पूजा गहलोत...


पूनम गवांदे

"शिक्षक भरतीसाठी केलेल्या संघर्षाला न्याय मिळाला याचे समाधान आहे. पण तब्बल 9 वर्षानंतर शिक्षकभरती झाल्यानंतर सरकारनं फक्त 5000 प्लस जागा काढून उमेदवारांची निराशा झाली आहे. शिक्षक भरती ही 'थोडी खुशी थोडा गम' अशीच म्हणावी लागेल. जास्तीत जास्त बेरोजगार अभियोग्यताधारकांना नोकरी मिळाली असती तर हाच आनंद आज द्विगुणित झाला असता, अशी प्रतिक्रिया पूनमनं दिली आहे."

दरम्यान, राज्य सरकारनं 12 हजार पदांसाठी शिक्षक भरतीची प्रक्रिया सुरू केली आहे.

पूनमची औरंगाबाद महापालिकेच्या शाळेत प्राथमिक शिक्षक पदी निवड झालीय.

पूनमचा प्रवास

पूनम आणि त्याच्यासारखे जवळपास 55 हजार पात्र उमेदवार 2010पासून शिक्षक भरतीच्या प्रतीक्षेत होते. बीबीसी मराठीनं पूनमशी संपर्क साधून तिची मागणी लावून धरली होती.

"मला चूल आणि मूल यात अडकून पडायचं नाही. स्वत:च्या पायावर उभं राहायचं आहे, म्हणून आजही शिक्षक भरतीची वाट पाहत आहे," पूनम गवांदे सांगत होती.

पूनम प्रातिनिधिक उदाहरणं आहे. राज्यात एकीकडे पुरेसे शिक्षक नसलेल्या शाळा आहेत, तर दुसरीकडे 1 लाख 78 हजार पात्र विद्यार्थी शिक्षक भरतीची वाट पाहात होते.

"शाळेत पु... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रेशा प्रमाणात शिक्षक नाहीत, एकच शिक्षक चार-चार वर्गांना शिकवत आहेत, अशा बातम्या येत असतात. पण दुसरीकडे सरकार शिक्षक भरती करत नसल्याने आमच्यासारख्यांना पात्रता असतानाही शिक्षकाची नोकरी मिळत नाही," पूनम सांगते.

पूनम अहमदनगर जिल्ह्यातल्या कळस बुद्रूक गावात राहते. 2009मध्ये तिनं 78.35% गुण मिळवत अहमदनगरमधील एका महाविद्यालयातून डी. एड. केलं.

आधी CET, नंतर TET

महाराष्ट्र सरकारनं 2010मध्ये प्राथमिक शिक्षण सेवक भरती पूर्व केंद्रीय परीक्षा (CET) घेतली. या परीक्षेत पूनमला 200 पैकी 127 गुण मिळाले.

"2010मध्ये मी CETची परीक्षा दिली. पण SCचा कट ऑफ 132 लागला होता आणि मला 127 मार्क मिळाले होते. त्यामुळे तेव्हाच्या भरतीत मला संधी मिळाली नाही," ती म्हणाली होती.

पूनमनं 2010मध्ये CETची परीक्षा उत्तीर्ण केली.

यावर्षी 1 एप्रिलपासून केंद्र सरकारच्या 'राईट टू एज्युकेशन' कायद्याची अंमलबजावणी राज्यात सुरू झाली. या कायद्यातील कलम 23नुसार शिक्षक म्हणून नोकरी मिळण्याकरता शिक्षक पात्रता परीक्षा म्हणजेच TET उत्तीर्ण होणं अनिवार्य करण्यात आलं..

त्यासाठी महाराष्ट्र सरकारनं आतापर्यंत 2013, 2014, 2015 आणि 2017 अशी चार वर्षं ही परीक्षा घेतली आहे.

पूनमला 2013मध्ये 78.21%  गुणांसह  B.Sc आणि 2016मध्ये M. A. (Education) 'A+'  घेऊन पूर्ण केलं आहे. 2015ला तिनं TETचे दोन्ही पेपर दिले आहेत.

16 जानेवारी 2016 रोजी झालेल्या शिक्षक पात्रता परीक्षेत प्राप्त गुणांनुसार पूनम जनार्दन गवांदे यांनी 6वी ते 8वीसाठी शिक्षक होण्यासाठीची पात्रता धारण केली आहे, असा स्पष्ट उल्लेख परीक्षेनंतर पूनमला मिळालेल्या प्रमाणपत्रात करण्यात आला आहे.

TETचा पेपर क्रमांक 1 हा पहिली ते पाचवी या प्राथमिक स्तरावरील शिक्षक पात्रतेसाठी, तर पेपर क्रमांक 2 हा सहावी ते आठवी या उच्च प्राथमिक स्तरावरील शिक्षक पात्रतेसाठी आवश्यक असतो.

2015मध्ये पूनम TETच्या दोन्ही पेपरमध्ये उत्तीर्ण झाली.

TET नंतर TAIT

2016मध्ये M.A झाल्यानंतर गावाकडे आलेल्या पूनमनं  शिक्षक भरतीची तयारी सुरूच ठेवली होती. तर दुसरीकडे घरच्यांनी लग्नाचा तगादा सुरू केला होता.

2017मध्ये राज्य सरकारनं शिक्षक भरतीसाठी अभियोग्यता आणि बुद्धिमत्ता चाचणी' (TAIT) घेण्याचा निर्णय घेतला.

TET पास झालेल्या विद्यार्थ्यांनाच ही परीक्षा देता येणार होती. ही परीक्षाही पूनम पास झाली.

"शिक्षक भरतीची वाट पाहत 8 वर्षं गेली....


पूनम यादव आणि शिखा पांडे

भारतीय महिला क्रिकेट संघातली पूनम यादव आग्र्याचीच आहे. भारताला फायनलपर्यंत पोहोचवण्यात पूनमचा सिंहाचा वाटा आहे.

रविवारी भारतीय महिला संघ टी-20 वर्ल्ड कपचा अंतिम सामना खेळणार आहे. यामध्ये भारतीय गोलंदाजांची मोठी भूमिका राहिली आहे.

9 खेळाडूंना बाद करत पूनम यादव ऑस्ट्रेलियाची गोलंदाज मेगनसोबतच सर्वाधिक गडी बाद करणारी खेळाडू ठरली आहे. तिची क्रिकेट कारकीर्द समजून घेण्याकरता थोडं मागे जाऊया.

आग्र्याचं एकलव्य स्टेडियम. खेळाडू जेव्हा मैदानात सरावासाठी येत तेव्हा लेग स्पिन टाकू शकणारी ती एकमेव महिला क्रिकेटर होती.

ऑफ स्पिनर्सची लाईन लागलेली असे, आर्म स्पिनरसुद्धा होते, पण लेग स्पिनर शोधूनही सापडत नसे.

आणि अशा वेळी एक खेळाडू गवसली. या खेळाडूचं नाव आहे पूनम यादव. पूनमनं महिला टी-20 वर्ल्ड कपमध्ये आपल्या गोलंदाजीमुळे ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध 4 विकेट आणि बांगलादेशविरुद्ध 3 विकेट घेऊन भारताला विजय प्राप्त करून दिला आहे.

लेग स्पिनर्स महिला गोलंदाजांची संख्या पहिल्यापासून कमी आहे. पूनम यादची उंची फक्त 4.11 फूट आहे. पण तिच्या छोटाशा हातात जेव्हा चेंडू येतो, तेव्हा भल्याभल्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यांना घाम फुटतो.

1991मध्ये जन्म झालेली पूनम गावापासून आग्र्याला शिफ्ट झाली तेव्हा तिच्यात क्रिकेटची आवड उत्पन्न झाली. पण, सुरुवातीला तिला घरातून विरोध होता.

पण, पूनमची जिद्द आणि मेहनतीमुळे ती उत्तर प्रदेशच्या टीमकडून खेळायला लागली. आणि 2013मध्ये तिनं भारतीय संघात पदार्पण केलं.

पूनम यादव

मागील 2 वर्षं पूनम कमालीची फॉर्ममध्ये आहे. 2018-19साठी बीसीसीआयनं तिला सर्वोत्कृष्ट महिला खेळाडू म्हणून निवड केली. 2017च्या वनडे वर्ल्ड कपमध्ये पूनमच्या गुगलीची खूप चर्चा झाली होती.

रेल्वेकडून खेळणारी पूनम एके काळी तिथं क्लर्क पदावर काम करत होती. आता ती सुपरीटेंडेंट म्हणून काम करत आहे.

पूनमनं आपली उंची कमी असल्याचा न्यूनगंड बाळगला नाही उलट तिने तिच्या कमजोरीलाच आपली ताकद बनवलं. फलंदाजाला चकवण्यात तर तिचा हात कुणीच धरू शकत नाही. बॅट्समनच्या अगदी जवळ ती चेंडू टाकते आणि वळवते. बॅट्समन थोडा जरी ख्रिज बाहेर आला तर त्याची काही धडगत नसते. जर त्या बॅट्समनकडून चेंडू सुटला आणि विकेटकीपरच्या ग्लोव्हजमध्ये गेला की स्टंपिंग झालीच म्हणून सांगा.

पूनमला अर्जुन पुरस्कारानं सन्मानित करण्यात आलं आहे. उत्तर प्रदेशच्या कोणत्याही महिला खेळाडूला यापूर्वी हा पुरस्कार मिळालेला नाहीये. वनडे वर्ल्ड कपच्या क्रमवारीत पूनम सातव्या क्रमांकावर आहे. भारतासाठी टी-20 सामन्यांत सर्वाधिक 92 गडी बाद करण्याचा विक्रमही पूनमच्या नावावर आहे.

दीप्ती शर्मा

पूनमप्रमाणेच आग्र्याची दीप्ती शर्मा भारतीय संघातील उत्तम गोलंदाज आहे. गेल्या वर्षी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या टी-20 सामन्यात 3 मेडन ओव्हर टाकत अशी कामगिरी बजावणारी ती पहिली भारतीय महिला खेळाडू ठरली.

टी-20 वर्ल्ड रँकिंगमध्ये ती चौथ्या क्रमांकावर आहे, तर वनडे ऑलराऊंडर क्रमवारीतही चौथ्या क्रमांकावर आहे.  दीप्तीची 2017मधील कामगिरी आजही मला आठवते. आर्यलंडविरुद्धच्या सामन्यात तिनं 188 धावा केल्या होत्या.

ऑस्ट्रेलियात सुरू असलेल्या टी-20 वर्ल्ड कपमध्ये दीप्तीनं 46 चेंडूंमध्ये 49 धावा ठोकल्या होत्या. यामुळेच भारताला 133 धावा करता आल्या. दीप्तीच्या या यशात तिच्या भावाची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. त्यांनी स्वत:चं करिअर सोडून दीप्तीच्या करिअरसाठी मदत केली.

शिखा पांडे

पूनम यादवप्रमाणेच भारताची गोलंदाज आहे शिखा पांडे. या टी-20 वर्ल्ड कपमध्ये 5 विकेट घेत ती पाचव्या क्रमांकावर आहे. 30 वर्षांची शिखा पांडे खरंतर...


पूर्णिया शहर आणि आसपासच्या भागात रामस्वरुप चर्चेचा विषय ठरलेत कारण त्यांच्या शरीरात पूर्ण वाढ झालेलं गर्भाशय आहे.

सामजिक दडपणांमुळे दबलेले रामस्वरूप माध्यमांशी मोकळेपणानं बोलत नाहीयेत कारण त्यांना त्यांच्या मुलींच्या लग्नाची चिंता आहे.

पण जेव्हा 25 नोव्हेंबरला हा विषय स्थानिक माध्यमांमध्ये आला तेव्हा त्यांनी पत्रकारांना म्हटलं होतं की, "आम्हाला पाच मुलं आहेत. आजवर कधी कुठला त्रास झाला नाही. पण आता डॉक्टरांनी शरीरातून गर्भाशय काढलं. मला हेच समजत नाहीये की बाईच्या शरीरात असणारा अवयव माझ्या शरीरात कसा आला."

नक्की काय झालं ?

बिहारची राजधानी पटनापासून 300 किलोमीटर अंतरावर आहे पूर्णिया शहर. या जिल्ह्यातल्या रौटा गावातल्या रामस्वरुप यांच्या पोटात 24 नोव्हेंबरला अचानक खूप दुखाला लागलं. त्यांचं पोटं फुगलं होतं त्यांना हर्निया झाला होता. रामस्वरुप यांच्या घरचे त्यांना उपचारासाठी पूर्णियामधल्या रेहाना नर्सिंग होममध्ये घेऊन गेले. त्यानंतर झालेलं निदान त्यांचं शांत आयुष्यात खळबळ माजवायला पुरेसं होतं

डॉक्टर सोहेल

रामस्वरुप यांच्यावर उपचार करणारे सर्जन डॉ. सोहेल अहमद सांगतात की, "ते अॅडमिट झा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ले तेव्हा आम्ही काही महत्त्वाच्या टेस्ट केल्या, आणि त्यांचं हर्नियाचं ऑपरेशन केलं. पण जेव्हा त्यांचं पोट कापलं तेव्हा त्यांच्या पोटात पूर्णपणे विकसित झालेलं गर्भाशय होतं. आम्ही ते काढलं आणि त्याची बायोप्सी करायला पाठवलं.

पेशंट आता ठीक आहे. त्यांना 26 तारखेला आम्ही डिस्चार्जही दिला. पण पुरुषाच्या शरीरात असं पूर्णपणे विकसित झालेलं गर्भाशय सापडणं ही अगदी दुर्मिळ बाब आहे."

या गर्भाशयाची चाचणी करण्यासाठी त्यांनी हे गर्भाशय स्त्री-रोगतज्ज्ञ डॉ. सना अमरीन यांनाही दाखवलं.

डॉ सना

अमरीन म्हणाल्या, "मी ते गर्भाशय पाहिलं तेव्हा लक्षात आलं हे पूर्ण वाढ झालेलं गर्भाशय आहे. एका महिलेच्या गर्भाशयात जे असतं ते सगळं त्यात आहे. पण समाजात बदनामी होईल या भीतीने ते आणि त्यांच्या घरचे याबाबतीत मोकळेपणाने बोलत नव्हते.

काय आहे हा आजार

पुरुषाच्या शरीरात अशा प्रकारचं गर्भाशय सापडणं, याला पर्सिस्टंट म्यूलेरियन डक्ट सिंड्रोम म्हणजेच पीएमडीएस असं म्हटलं जातं.

इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ सर्जरी केस रिपोर्टस या मेडिकल जर्नलमध्ये सापडल्या गेलेल्या रिपोर्टनुसार, अशा प्रकारची पहिली केस 1939मध्ये इंग्लंडमध्ये सापडली होती. 2009 पर्यंत संपूर्ण जगभरात असे 150 पेशंट आढळले होते.

पीएमडीस एक प्रकारचा आजार आहे ज्यात पुरुषांना सामान्य पुरुषांना असणारे जननेंद्रिय तर असतातच पण त्यांच्या शरीरात पूर्ण विकसित झालेलं गर्भाशय आणि फेलिपियन ट्यूबही (महिलांच्या शरीरात असणारा प्रजनन अवयव) असते.

गर्भाशय आणि फेलिपियन ट्युब एक शारीरिक संरचनेतून विकसित होतात ज्याला म्यूलेरियन डक्ट असं म्हटलं जातं. हे म्युलेरियन डक्ट स्त्री आणि पुरुष दोन्ही भ्रूणांमध्ये असतं.

पण म्यूलेरियन इनहीबिटिंग सबस्टन्स म्हणजेच एमआयएस हार्मोनमुळे पुरुषांमध्ये हा डक्ट तुटतो. पण काही दुर्मिळ केसेसमध्ये हा हार्मोन पुरुषांमध्ये नसतो आणि त्यांच्या गर्भाशयाचा विकास होतो.

आधीही समोर आली होती अशी केस

2013 मध्येही पूर्णिया जिल्ह्यात अशी एक केस समोर आली होती. 17 फेब्रुवारी 2013 ला हिंदुस्तान टाइम्समध्ये छापलेल्या एका बातमीनुसार पूर्णिया जिल्ह्यातल्या रुपौली गावात 30 वर्षीय तरुण मणिकांत मंडल यांच्या शरीरातही विकसित गर्भाशय सापडलं होतं.

सततच्या पोटदुखीने हैराण असणाऱ्या मणिकांत मंडल यांचं ऑपरेशन त्यावेळी डॉक्टर जनार्दन प्रसाद यादव यांनी केलं होतं. रामस्वरूप यांना पाच मुलं आहेत, पण 2013 साली...


पूर्व आणि पश्चिम अशी वैचारिक विभागणी का होते?

1871 साली होक्काइडो बेटांजवळच्या प्रदेशातून प्रवास करत असताना हॉरेस कॅप्रन हे सतत तिथल्या विस्तीर्ण कुरणांमध्ये, ओसाड जमिनींवर आणि भयावह पर्वतांमध्ये मानवी अस्तित्वाच्या खुणा शोधत होतो. ते लिहितात की, "त्या भव्य पटलावर मृत्यूच्या स्तब्धतेचंच राज्य होतं. पानांचा सळसळाट नाही, पक्ष्यांचं कूजन नाही आणि कुठल्याही जीविताची चाहूल नाही."

त्यांना वाटलं की हा जणू काही इतिहासपूर्व काळातून आलेला एक कालशून्य प्रदेश होता.

"हा संपन्न आणि सुंदर प्रदेश, जो जगातल्या सर्वांत जुन्या आणि दाट लोकसंख्येच्या देशाची संपत्ती आहे, आफ्रिकन वाळवंटांप्रमाणेच इतका काळ अज्ञात आणि निर्वासित कसा राहिला, याचंच आश्चर्य वाटतं," असंही ते म्हणाले.

ही जपानची हद्द होती... अगदी अमेरिकेच्या 'वाईल्ड वेस्ट'प्रमाणे. होक्काइडो हे जपानी बेटांमधलं उत्तरेकडील दूरवरचं एक बेट. पलीकडे असलेलं हाँशू बेट आणि होक्काइडो यांच्यात खवळलेला समुद्र होता. हे अंतर पार करू पाहणाऱ्या प्रवाशांना जीवघेण्या थंडीला, कणखर ज्वालामुखीय प्रदेशाला आणि रानटी श्वापदांना सामोरं जावं लागायचं. यामुळेच जपानच्या सरकार... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नं हे बेट शिकार आणि मासेमारी करून उदरनिर्वाह करणाऱ्या तिथल्याच आयनू लोकांच्या भरवशावर सोडलं होतं.

हे सगळं 19व्या शतकाच्या मध्यावर बदलणार होतं. रशियन आक्रमणाच्या भीतीनं जपान सरकारने त्यांच्या उत्तरेतला हा प्रदेश पुन्हा वसवण्याचं ठरवलं, आणि होक्काइडो वसवण्याची जबाबदारी समुराय असणाऱ्यांना दिली. त्यानंतर इथे तेजीने वस्ती वाढत गेली. शेती, बंदरं, रस्ते आणि रेल्वेचं जाळं या बेटांवर पसरलं. नवीनच वसलेल्या या लोकांना उत्तम शेती करण्याचं मार्गदर्शन करण्यासाठी कॅप्रनसारख्या अनेक अमेरिकन कृषीतज्ज्ञांची नियुक्ती झाली. अवघ्या सत्तर वर्षांतच बेटाची लोकसंख्या काही हजारांवरून २० लाखांवर गेली. नवं सहस्रक सुरू होताना हा आकडा साठ लाख इतका झाला होता.

होक्काइडोमध्ये राहणाऱ्या मोजक्याच लोकांवर या रानटी आणि ओसाड प्रदेशावर मात करण्याची वेळ आली असावी. तरीसुद्धा 54 किलोमीटरवर असलेल्या हाँशू बेटांवर राहणाऱ्या लोकांपेक्षा इथल्या लोकांच्या मानसिकतेवर आणि त्यांच्या विचारसरणीवर अग्रणी जिद्दीचा आणि चिकाटीचा प्रभाव दिसतो. ते अधिक स्वयंभू, मानी आणि स्वतःच्या प्रगतीविषयी महत्त्वाकांक्षी आहेत. आपल्या भोवतालच्या लोकांशी ते कमी जोडलेले आहेत. इतर देशांशी तुलना करता, ही कॉग्निटिव्ह प्रोफाईल म्हणजे जाणिवा-नेणिवांची जडणघडण जपानच्या मनोवृत्तीपेक्षा अमेरिकन मनोवृत्तीकडे झुकणारी आहे.

एका बेटाची गोष्ट

सामाजिक वातावरण आपल्या बुद्धीला कसं वळण देतं, हे दाखवणारी होक्काइडोची कथा अशा अनेक अभ्यासांपैकी एक आहे.

पूर्व आणि पश्चिमेमधील ठळक फरक असोत किंवा अमेरिकेतल्या राज्यांमधील सूक्ष्म वैविध्य, आपला इतिहास, भूगोल, संस्कृती आपल्या विचारांवर आणि आपल्या दृष्टीवर इतकंच नाही तर आपल्या आकलनावर अज्ञातपणे आणि आश्चर्यकारक परिणाम करू शकतात हेच यातून दिसून येतं. आपल्या पूर्वजांनी घेतलेल्या पिकांचा आपल्या विचारांवर प्रभाव असू शकतो, तसंच एखादी नदी दोन भिन्न आकलन शैलींची सीमारेषा ठरू शकते.

आपण कुठेही राहिलो तरी, या सगळ्या ताकदींची जितकी अधिक जाणीव आपल्याला होईल, तेवढया जास्त प्रकर्षांनं आपण स्वतःच्या मनाच्या खोलीचा अंदाज घेऊ शकू.

'WEIRD' मनं

अगदी आतापर्यंत विचारसरणींतल्या वैश्विक विविधतेकडे शास्त्रज्ञांनी दुर्लक्ष केलं. 2010साली 'बिहेवेरिअल अँड ब्रेन सायन्सेस' या प्रतिष्ठित नियतकालिकातील एका लेखात असं म्हटलं आहे की, मानसशास्त्रीय चाचण्यांसाठी आलेल्या लोकांपैकी बहुतांश...


पूर्व आणि पश्चिम जर्मनी

1961च्या ऑगस्ट महिन्यात बांधलेली ही भिंत अखेर, 9 नोव्हेंबर 1989 ला पाडण्यास सुरुवात झाली. या ऐतिहासिक घटनेला आज 28 वर्षं पूर्ण होत आहेत.

पण मुळात ही भिंत का बांधण्यात आली होती?

भिंत का बांधली?

दुसऱ्या महायुद्धात जर्मनीनं मित्र राष्ट्रांच्या सैन्यासमोर शरणागती पत्करली होती. या युतीत होते ब्रिटन, अमेरिका, फ्रांससारखे पाश्चात्त्य देश आणि सोव्हिएत युनियन (तेव्हा पूर्व युरोपातील देशांचा रशियाच्या नेतृत्वात एक संघ होता).

विजयी देशांनी मग जर्मनीला विभागून एकेका प्रांतावर नियंत्रण मिळवण्याचं ठरवलं.

जर्मनीचा पश्चिम भाग युतीकडं तर पूर्व भाग सोव्हिएत संघाकडं गेला.

बर्लिन हे शहर सोव्हिएत संघाकडं होतं, पण ते राजधानीचं शहर होतं. त्यामुळं बर्लिनचे चार भाग करून चार देशांकडं (अमेरिका, फ्रांस, ब्रिटन आणि सोव्हिएत संघ) द्यायचा निर्णय झाला.

तणाव आणि विभागणी

दरम्यान, सोव्हिएत संघाकडील जर्मन लोकांना वेगळीच वागणूक मिळाली.

1949 मध्ये जर्मनीचे दोन स्वतंत्र देश झाले. मित्र राष्ट्रांच्या नियंत्रणातल्या पश्चिम जर्मनीला 'द फेडरल रिपब्लिक ऑफ जर्मनी' म्हटलं गेलं. सोव्हिएत संघाच... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्या ताब्यातल्या पूर्व जर्मनीचं 'जर्मन डेमोक्रॅटिक रिपब्लिक' असं नामकरण करण्यात आलं.

पश्चिम जर्मनीतील लोक मुक्तपणे देशात फिरू शकत होते.

त्यांच्यावर बंधनं नव्हती. त्यांना स्वत:चे विचार मांडण्याचं स्वातंत्र्य होतं.

पण, पूर्व जर्मनीतील लोकांवर अनेक बंधनं होती.

कसं वागावं, काय ऐकावं, कुठं फिरावं, याचे जाचक नियम होते.

काही वर्षांतच पूर्व जर्मनीतील हजारो लोकांनी पश्चिम जर्मनीत पलायन करण्यास सुरुवात केली.

भिंतकशी बांधली?

1961मध्ये सोव्हिएत संघाचे अध्यक्ष निकिता ख्रुश्चेव्ह यांनी पूर्व जर्मनीतील लोकांचं वाढतं स्थलांतर थांबवण्यासाठी पूर्व आणि पश्चिम जर्मनी यांच्यात भिंत बांधण्याचं ठरवलं.

13 ऑगस्ट 1961च्या एका रात्रीत या भिंतीचं बांधकाम पूर्ण करण्यात आली. सकाळी उठल्यावर लोकांना या भिंतीमुळे झालेल्या विभाजनाचं वास्तव कळलं. दोन्ही बाजूंचे नागरिक त्यांच्या आप्तेष्टांपासून विभक्त झाले होते...एका रात्रीत!

रातोरात काम सुरू झालं.

ही भिंत बर्लिनच्या सीमेवर बांधली होती, जेणेकरून पूर्व जर्मनीतील लोक भिंत ओलांडून जाणार नाहीत.

किती लांब होती भिंत?

सुरुवातीला तर हे फक्त तारेचं 155 किमी लांबीचं एक कुंपण होतं. पण लोक त्यावरूनही येजा करू शकत होते.

म्हणून मग तयार कुंपणापैकी 106 किमी लांबीच्या भागात सिमेंट काँक्रिटची भिंत बांधण्यात आली. उर्वरित भागात तारेचं कुंपण कायम राहिलं. शिवाय लक्ष ठेवायला 300 वॉचटॉवर बनवण्यात आले.

ही भिंत पुढे पूर्व आणि पश्चिम युरोपच्या फाळणीचं प्रतीक बनली. तिला 'लोखंडी पडदा' असं म्हटलं जाऊ लागलं.

सोव्हिएत संघासाठी ही भिंत एक सुरक्षाकवच होती. मात्र ब्रिटन, फ्रान्स आणि अमेरिका यांच्या दृष्टीनं ही भिंती म्हणजे तुरुंग झाला होता.

भिंती पलीकडचं जीवन

सुमारे 5,000 लोकांनी भिंत ओलांडून जाण्याचा प्रयत्न केला होता. अर्थातच ते खूप अवघड आणि धोक्याचं होतं.

1961 ते 1989 दरम्यान भिंत ओलांडताना 100 पेक्षा जास्त लोकांचा मृत्यू झाल्याचं सांगितलं जातं.

पूर्व जर्मनीतील लोकांच जीवन खूपच हलाखीचं होतं.

पश्चिम जर्मनीतून आलेल्या लोकांच्या नोकऱ्या गेल्या. त्यांना त्यांच्या कुटुंब आणि मित्रांपासून दूर ठेवण्यात आलं.

...आणि मग भिंत पाडली

सोव्हिएत संघाच्या ताब्यातील पूर्व युरोपातील देशांमध्ये लोकांवर असलेल्या बंधनांविरोधात, 1980च्या दशकात क्रांतीचं बिगूल वाजू लागलं.

पूर्व जर्मनीतील लोकांनी हवं तिथं जाण्याचं,...


पूर्व कोलकात्यातल्या टेंगरा भागत असलेल्या देशातल्या सर्वांत मोठ्या चायना टाऊनमध्ये गेल्या तीन दशकांपासून रेस्टॉरंट चालवणारे पीटर चेन आपली व्यथा सांगत होते.

ते म्हणाले, "कोरोना विषाणुच्या दहशतीमुळे खादाडीची आवड असणाऱ्यांनी चायना टाऊनमधल्या हॉटेल आणि रेस्टॉरंटकडे पाठ फिरवली आहे. मात्र, चीनशी आमचा कुठलाच थेट संपर्क नाही. आम्ही तिथली कुठलीच वस्तू वापरत नाही. या भागातल्या कुठल्याच व्यक्तीला संसर्ग झालेला नाही. आमचं मोठं नुकसान झालं आहे."

चीनच्या वुहान शहरापासून जवळपास 2700 किमी दूर असलेल्या या चायना टाऊनमध्ये रात्री उशिरापर्यंत गर्दी असायची.

इथल्या रेस्टॉरंट्समध्ये चीनी पदार्थ्यांची आवड असणाऱ्यांची भाऊगर्दी असायची. मात्र आता इथे शुकशुकाट आहे.

ग्राहकांची संख्या निम्म्यावर

कोरोना विषाणूच्या संसर्गाच्या भीतीने या भागातल्या तीन डझनहून जास्त रेस्टॉरंटमध्ये गिऱ्हाईक दिसत नाही.

इथले काही रेस्टॉरंट तर इतके प्रसिद्ध आहे की लोक तासनतास रांगा लावून उभे असतात.

मात्र, गेल्या दोन आठवड्यांपासून या हॉटेल मालकांचं मोठं नुकसान होतंय. इथे कोरोना विषाणूची बाधा झाल्याची एकही घटना समोर आलेली नाही.

क... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ोलकात्यातल्या या चायना टाउनमध्ये जवळपास अडीच हजार लोक राहतात. मात्र, इथे राहणाऱ्या कुटुंबांचा आता चीनशी कुठलाच थेट संबंध नाही. इथले बहुतांश तरुण आता परदेशात स्थायिक झाले आहेत.

असं असूनही कोलकात्यातल्या लोकांमध्ये चीनी पदार्थ आणि या चायना टाउनची भीती आहे.

सगळीकडे शुकशुकाट

एका हॉटेलचे मालक मॅथ्यू चेन सांगतात, "दोन आठवड्यांमध्ये आमच्या ग्राहकांची संख्या 60 टक्क्यांनी घसरली आहे. आम्हाला रोज मोठं नुकसान सोसावं लागतंय."

चायना टाउनच्या प्रवेशद्वाराजवळ बिग बॉस आणि किम लिंग अशी दोन प्रसिद्ध आणि मोठी हॉटेल्स आहेत. विकेंडला इथे तोबा गर्दी असायची.

मात्र, आता या हॉटेल्समध्येही शुकशुकाट दिसतो. लंच असो किंवा डिनर इथे आल्यावर जवळपास तासभर तरी वाट बघावीच लागते, इतकी गर्दी इथे असायची.

एका ढोबळ अंदाजानुसार इथल्या प्रत्येक रेस्टॉरंटचं विकेंडला चार ते पाच लाख रुपयांचं नुकसान होतंय.

चेन सांगतात, "इथे वर्षभर गर्दी असते. ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी दरम्यान गर्दी वाढते. या काळात वातावरण थंड असतं. मी माझ्या आयुष्यात पहिल्यांदा या भागातल्या हॉटेल्समध्ये इतका शुकशुकाट पाहतोय."

कच्चा माल आणि मसाले कुठून येतात?

एका रेस्टॉरंटचे मालक एस. चांग सांगतात, "फेब्रुवारीच्या पहिल्या आठवड्यापासूनच नेहमी येणाऱ्या ग्राहकांचे फोन येऊ लागले होते. इथे आल्यावर कोरोनाची बाधा होण्याचा धोका तर नाही ना, हे त्यांना जाणून घ्यायचं होतं."

चांग सांगतात की त्यांनी आपल्या ग्राहकांना सांगितलं की या मार्केटचा चीनशी संबंध नाही आणि सगळा कच्चा माल आणि मसाले स्थानिक बाजारातूनच आणले जातात.

असं सांगूनही ग्राहकांचा विश्वास बसत नाही. आणखी एका रेस्टॉरंटच्या मालकीन मोनिका लिउ यांचंही हेच म्हणणं आहे.

चायनीज इंडियन सोसायटीचे अध्यक्ष बीन चिंग म्हणतात, "अनेक सुशिक्षित लोकही कोरोना विषाणूविषयी साशंक आहेत. मात्र, चीनशी संबंधच नसल्याने इथे कुठल्याच प्रकारचा धोका नाही. आतापर्यंत कुठल्याच व्यक्तीला संसर्ग झालेला नाही."

विकेंडवर आपल्या कुटुंबासोबत चायना टाऊनला जाणारे दीपक गांगुली यांनी सध्या सवयीला मुरड घातली आहे.

एका खाजगी कंपनीत जनरल मॅनेजर पदावर असणारे दीपक सांगतात, "जान है तो जहान है. चीनी पदार्थ कधीही मिळतील. मात्र, कोरोनाचा संसर्ग झाला तर जीवच वाचणार नाही."

फायदा कुणाला?

चायना टाउनमधला हा शुकशुकाट शहरातल्या इतर चीयनीज हॉटेल्ससाठी वरदान ठरतोय.

तिथे जानेवारी...


पूर्व गुटामध्ये बॉम्ब हल्ले नियमितपणे सुरू आहेत.

बीबीसीला मिळालेल्या महितीनुसार, संघर्षग्रस्त पूर्व गुटा भागातील लोकांना विषारी वायूचा गंध जाणवला. "सहा रुग्णांना श्वसनाचा त्रास झाला. त्यांच्यावर उपचार करण्यात आले आहेत," असं डॉक्टरांनी म्हटलं.

2013 पासून रशियाचा पाठिंबा असलेल्या सरकारी सैन्यानं या परिसराची नाकाबंदी केलेली आहे. या परिसरात चार लाख लोक राहतात.

सीरियात जेव्हापासून गृहयुद्धाला सुरुवात झाली तेव्हापासून अनेक वेळा क्लोरिन वायूचा हल्ला झाला आहे, अशी भीती नेहमी व्यक्त केली जाते. पण युद्धादरम्यान रसायनांचा कधीच वापर केला गेला नाही असं सरकारच म्हणणं आहे.

10 जानेवारीला संयुक्त राष्ट्रांचे मानवाधिकार उच्चायुक्त जैद राद अल हुसैन यांनी म्हटलं, "31 डिसेंबर नंतर गुटाच्या पूर्वेकडील क्षेत्रात होणाऱ्या हल्ल्यांत वाढ झालेली आहे. या हल्ल्यात आतापर्यंत 85 जण मारले गेले आहेत."

जनतेने घेतला तळघरात आसरा

जैद राद अल हुसैन यांनी म्हटलं, "पूर्व गुटातली नाकाबंदी मानवी विध्वंसाचं कारण बनली आहे. नागरी भागांत दिवस-रात्र जमिनीवरून तसंच हवेतून हल्ले होत आहेत, ज्यामुळे नागरिकांना तळघरात रहावं लागत ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आहे."

पूर्व गुटा क्षेत्र रणनीतीच्या दृष्टीनं खूपच महत्त्वपूर्ण आहे. बंडखोर इथून दमास्कसच्या रहिवाशी भागांवर रॉकेट हल्ले करतात. या हल्ल्यातही लोक मारले गेले असल्याचं सरकारी माध्यमांचं म्हणणं आहे.

पूर्व गुटाच्या बाहेर बंडखोरांच्या ताब्यातल्या हारस्ता शहरातील भूमिगत असणारे शिक्षक युसूफ इब्राहिम स्थितीचं वर्णन करताना सांगतात, "आजचा दिवस कालच्या मानानं बराच चांगला आहे. कारण अजून कोणत्याही प्रकारचा हवाई हल्ला झालेला नाही. फक्त जमिनीवरून जमिनीवर हल्ले करण्यात आले, ज्यात इमारती आणि हारास्काच्या जनतेला लक्ष्य केलं गेलं."

ते पुढे सांगतात, "शहरातील रहिवासी भूमिगत असून बॉम्बगोळ्यांच्या वर्षावामुळे तळघरात राहत आहेत. या ठिकाणी कोणत्याचं सोयीसुविधा उपलब्ध नाहीत. बाजार, रुग्णालयाची सुविधा देखील आम्हाला उपलब्ध नाही."

 "10 दिवसांत हवेतून तसंच जमिनीवरील हल्ल्यांमुळे सीरियातल्या बंडखोरांच्या ताब्यात असलेल्या भागातील 10 दवाखान्यांचं नुकसान झालं आहे," असं या भागात काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांचं म्हणणं आहे.

भूकबळीची समस्या

अन्नधान्याच्या कमतरतेमुळे या भागात कुपोषणाचे प्रकरणं समोर आली आहेत. नोव्हेंबर 2017मध्ये आलेल्या संयुक्त राष्ट्राच्या एका अहवालात सांगण्यात आलं होतं की, "पूर्व गुटातील काही नागरिकांना जनावरांचा चारा आणि कचरा खाण्याची वेळ आली आहे.

काही लोकांचे भूकेनं प्राणही गेले अशा बातम्या होत्या. पूर्वी गुटा अशा भागांपैकी आहे की ज्या ठिकाणी युद्धाचं प्रमाण कमी करण्यात आलं आहे. अशी घोषणा सीरिया, रशिया, इराण आणि तुर्की या देशांनी 2017मध्ये एकत्रितरित्या केली होती.

पण ही घोषणा नावापुरतीच राहिली. या भागात अजूनही बॉम्बवर्षाव सुरूच आहे. या भागातील लोकांना ज्या मार्गानं मदत आणि साधनसामुग्री येत होती, ते मार्ग सैनिकांनी बंद केले आहे. त्यामुळे या भागातील लोकांना अनियमित मदतीवर अवलंबून राहावं लागत आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पूर्व गुटामध्ये सुरू असलेल्या हवाई हल्ल्यांची सर्वाधिक झळ लहान मुलांना बसत आहे.

सुरक्षा परिषदेच्या बैठकीत 30 दिवसांच्या शस्त्रसंधीचा ठराव सर्वसंमतीनं मंजूर करण्यात आला आहे. सुरक्षा परिषदेच्या सर्व 15 सदस्यांनी गृहयुद्धानं प्रभावित झालेल्या सीरियातील भागांत इतर मदत आणि वैद्यकीय सुविधा पोहचवण्यासाठी मतदान केलं.

या आठवड्याच्या सुरुवातीलाच सीरियाच्या सरकारनं राजधानी दमस्कसवळ बंडखोरांच्या ताब्यात असलेल्या पूर्व गुटामध्ये बाँबचा वर्षाव करण्यास सुरुवात केली होती.

गृहयुद्ध थांबवण्याच्या उद्देशानं संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेत मतदान झालं असलं तरी सीरियात बाँबवर्षाव सुरू असल्याचं कार्यकर्त्यांचं म्हणणं आहे.

या शस्त्रसंधीवर संयुक्त राष्ट्रांमध्ये बऱ्याच कालावधीपासून खल सुरू आहे. गुरुवारी सादर करण्यात आलेल्या या ठरावाला रशियाने विरोध केला होता. त्यांना त्यात आणखी काही बदल हवे होते. रशिया सीरियाच्या सरकारची पाठराखण करत असल्याने त्यांना या प्रस्तावात बदल हवा होता. तर पाश्चात्य राष्ट्रांनी रशिया वेळ घालवत आहे, अशी टीका केली होती.

"जोपर्यंत दोन्हीकडील पक्ष या ठरावास होकार दर्शवत नाहीत तो... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

पर्यंत शस्त्रसंधी लागू करण्याचा काहीच फायदा नाही," अशी भूमिका सीरियाच्या प्रतिनिधींनी संयुक्त राष्ट्रांत मांडली होती.

तर संयुक्त राष्ट्रांतील अमेरिकेच्या प्रतिनिधी निकी हैली यांनी शस्त्रसंधी त्वरीत लागू करावी असं मत व्यक्त केलं. पण सीरिया या शस्त्रसंधीला तयार होणार का, अशी शंकाही त्यांनी व्यक्त केली.

सीरियातल्या गृहयुद्धावर लक्ष ठेऊन असलेल्या ब्रिटनमधील  'ऑब्जर्व्हेटरी फॉर ह्यूमन राइट्स' या संस्थेच्या मते शनिवारी उशिरा रात्री शस्त्रसंधीला मंजुरी मिळाल्यानंतरही पूर्व गुटा भागात हवाई हल्ले झाले आहेत.

संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद

गेल्या रविवारपासून सुरू असलेल्या हवाई हल्ल्यांमुळे आतापर्यंत 500 लोकांचा मृत्यू झाला असल्याचा दावा या संस्थेने केला आहे.

संयुक्त राष्ट्राचे महासचिव अंटोनिओ गुटेरस यांनी पूर्व गुटामधील परिस्थिती नरकापेक्षा भयंकर झाली असल्याची प्रतिक्रिया यापूर्वीच दिली आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पूर्व हिमालय आणि नैऋत्य चीनमध्ये आढळणारी ही प्रजाती धोकादायक स्थिती असून त्यांची संख्या काही हजार इतकीच उरली आहे.

कांचनगंगा हिमशिखराच्या परिसरामध्ये दहा रेड पांडांना जीपीएस कॉलर लावण्यात आलेली आहे. त्याद्वारे त्यांच्या हालचाली टिपता येतील. या जीपीएसद्वारे रेड पांडांची भरपूर माहिती गोळा केली जात आहे.

कॅमेरा ट्रॅप आणि जीपीएस कॉलरद्वारे यांचे निरीक्षण केले जात आहे. यामध्ये सहा माद्या आणि चार नर रेड पांडांचा समावेश आहे. या प्रकल्पामध्ये शास्त्रज्ञ, प्राण्यांचे डॉक्टर, नेपाळ सरकारमधील अधिकारी आणि रेड पांडा नेटवर्क या ग्रुपमधील संशोधक सहभागी झाले आहेत.

नेपाळमधील वन आणि मृदा खात्याचे महासंचालक मान बहादुर खड्का यांच्यामते जीपीएस कॉलर हा रेड पांडा संवर्धनाच्या प्रवासातील मैलाचा दगड आहे.

पारु, डोल्मा, चिंतापू, माच्छा, भुमो, सेनेहांग, गिमा, ब्रायन, निनाम्मा, प्रलादेवीय या रेड पांडांना कॉलर लावण्यात आली आहे. पूर्वी रेड पांडा (Aliurus fulgens) रॅकूनचे नातेवाईक समजले जात. मात्र नंतर ते अस्वलाचे नातलग असल्याचं लक्षात आलं.

आता त्याचं स्वतःचा वेगळा परिवार असल्याचं लक्षात आलं आहे. जगभरात नष्ट होत... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

चाललेल्या प्रजातींमध्ये त्यांचा समावेश होतो. त्यांना खायला बांबू आणि राहायला जंगल लागतं. तेच कमी होत असल्यामुळे त्यांच्यासमोर मोठं आव्हान निर्माण झालं आहे. त्यांना वाचवण्यासाठी या नव्या पद्धतीचा उपयोग होईल असं संशोधकांना वाटतं.

रेड पांडाबद्दल

1)      अस्वलासारखे दिसतात. मात्र त्यांचं Ailurinae  हे वेगळंच कुटुंब आहे.

2)      अधिवास कमी होणे, शिकार, प्रजोत्पादन कमी यामुळे संख्या घटत चालली आहे.

3)      त्यांच्या त्वचेपासून टोप्या तयार करणं आणि त्यांची शेपटी बाळगणं शुभ समजलं जात असल्यामुळे चीनमध्ये त्यांची मोठी शिकार होते.

4)      झाडांवर राहाणारे हे रेड पांडा बांबू खातात. फांद्या पकडण्यासाठी त्यांच्या पंज्यांची विशिष्ट रचना असते.

5)      जायंट पांडाशी हे संबंधित नाहीत.

6)      ज्या देशांमध्ये शिकार अनधिकृत समजली जाते अशा सर्व देशांत ते संरक्षित म्हणून घोषित केले आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


पूर्वीच्या सरकारांनी इंधन आयातीवरील निर्भरतेकडे लक्ष दिलं असतं, तर आज मध्यम वर्गाला अशा कठीण परिस्थितीचा सामना करावा लागला नसता, असं वक्तव्य पंतप्रधान मोदी यांनी केलं.

तामीळनाडूतील एन्नौर-थिरूवल्लूर-बंगळुरू-पुदूच्चेरी-नागापट्टणम-मदुरै-तुतीकोरिन या नॅच्युरल गॅस पाईपलाईनच्या रामनाथपूरम-थुथूकडी खंडाच्या उद्घाटनप्रसंगी नरेंद्र मोदी बोलत होते.

आपण आयातीवर एवढं अवलंबून असायला हवं का? कुणावरही टीका करण्याची माझी इच्छा नाही. पण या विषयाकडे आपण आधीच लक्ष दिलं असतं तर आपल्या मध्यम वर्गाला हे ओझं सहन करण्याची वेळ आली नसती, असं मोदी म्हणाले.

इंधनाच्या किंमती का वाढत आहेत?

इंधनाच्या किमती आपल्याकडे का वाढत आहेत, याचं कारण म्हणजे आंतरराष्ट्रीय बाजारात सौदी अरेबियासारख्या ओपेक देशांनी कच्च्या तेलाचं उत्पादन कमी केलंय. आणि त्यामुळे मागणी पेक्षा पुरवठा कमी होऊन आंतरराष्ट्रीय स्तरावर इंधनाचा तुटवडा निर्माण झालाय.

परिणामी, आंतरराष्ट्रीय बाजारात सध्या कच्च्या तेलाच्या किमती 55 ते 60 डॉलर प्रती बॅरलवर पोहोचल्यात.त्यामुळे प्रक्रिया केलेल्या इंधनाचे दरही वाढलेत आणि भारतात तर मागणीच्या 85 टक्के इंधन आपण... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

परदेशातून आयात करतो. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय दरांचा थेट परिणाम आपल्याला भोगावा लागतो आहे.

शिवाय भारतात इंधनांवर विविध कर देखील आहेत. कारण, बरचसं इंधन आपण आयात करत असल्यामुळे त्यावर केंद्र सरकारकडून एक्साईज आणि राज्य सरकारकडूनही व्हॅट सारखे कर लागत असतात.

या घडीला मुंबईत मिळणाऱ्या पेट्रोलसाठी एक्साईज ड्युटी आहे साधारण 33 रुपये प्रती लीटर आणि व्हॅट आहे सुमारे 20 रुपये प्रती लीटर. त्यामुळे मूळ 29 रुपये प्रती लीटर असलेलं पेट्रोल ग्राहकांपर्यंत पोहोचताना सगळे कर मिळून 90च्या घरात जातं. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात वाढलेल्या किमती आणि त्यावर देशांतर्गत लागणारे कर असा फटका ग्राहकांना सहन करावा लागत आहे. या बरोबरीने आताच्या इंधन दरवाढीला कोरोनाची किनारही आहे.

भारतीय ग्राहकांना इंधन दरवाढ का खुपतेय?

भारतीय ग्राहकांच्या मनात सध्या एक वेगळी सल आहे.

मार्च 2020 पासून जगभरात लागलेल्या कडक लॉकडाऊनमुळे तेलाची आंतरराष्ट्रीय मागणी अचानक कमी होऊन तेलाचे दरही अक्षरश: कोसळले होते. त्या परिस्थितीत भारतात मात्र सलग 82 दिवस तेल कंपन्यांनी इंधनांचे दर स्थिर ठेवले.

आणि आता आंतरराष्ट्रीय बाजारात किमती वाढत असताना देशातले करही वाढून पुन्हा इंधन दरवाढीचा डबल फटका ग्राहकांना बसतो आहे.

म्हणजे आंतरराष्ट्रीय बाजारात दर कमी झाल्याचा फायदाही मिळाला नाही, उलट वर्षभरानंतर दरवाढीचा फटका मात्र जोरदार बसतो आहे, अशी भारतीय ग्राहकांची अवस्था झाली आहे.

भारताच्या तुलनेत इतर देशांनी मात्र मागच्या वर्षभरात ग्राहकांना इंधनाचे दर कमी करून दिलासा दिला आहे.

चीनमध्ये 1%, अमेरिका 7.5%, ब्राझील 20.6% आणि युकेमध्ये मागच्या वर्षभरात 1.8 टक्क्यांनी इंधनाचे दर कमी झाले.

भारतात इंधनाचे दर कमी करता येणार नाहीत का यावर राज्यसभेत बोलताना पेट्रोलियम मंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांनी अलीकडे 10 फेब्रुवारीला हे उत्तर दिलं होतं.

"इंधनाच्या किमती या आंतरराष्ट्रीय बाजारातील किमतीवर अवलंबून असतात. कारण, आपण बहुतांश इंधन हे आयात करतो. सध्या आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्चं तेल 61 डॉलर प्रती बॅरल पर्यंत वर गेलं आहे. त्यामुळे देशात इंधनाच्या किमती वाढत आहेत. इंधनावरच्या करांबद्दल म्हणाल तर केंद्र आणि राज्य अशी दोन्ही सरकारं इंधनावर कर लावत असतात. आणि करातून सरकारांना महसूल मिळतो. विकासाची गरज लक्षात घेऊन हे कर लावले जातात. जेव्हा गरज वाटली तेव्हा दरवेळी केंद्राने...


पूलाच्या ढिगाऱ्याखाली काही जण अडकल्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. मदतकार्य करणारं पथक गुरुवारी रात्री या ढिगाऱ्याखाली अडकलेल्यांचा शोध घेत होतं.

एका 9 पदरी महामार्गावरून जाणारा हा पूल कोसळल्यानं महामार्गावरील किमान 8 वाहनांचं नुकसान झाल्याचं पोलिसांनी स्पष्ट केलं. मात्र, पूल कोसळताना किती जण पुलाखाली होते हे सांगणं कठीण असल्याचंही त्यांनी सांगितलं.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

मात्र, या दुर्घटनेत चार जणांचा मृत्यू झाल्याचं गुरुवारी रात्री मियामीच्या अग्निशमन दलाचे प्रमुख डेव डॉवनी यांनी सांगितलं.

द केंडॉल रिजनल मेडिकल सेंटर इथे दुर्घटनेत जखमी झालेल्या 10 जणांवर उपचार सुरू आहेत. यातील दोन जणांची परिस्थिती गंभीर असल्याचं इथल्या जनरल सर्जरी विभागाचे संचालक डॉ. मार्क मॅककेन्नी यांनी सांगितलं.

विद्यापीठाच्या संकेतस्थळावर देण्यात आलेल्या माहितीनुसार, 950 टन वजनाचा आणि 174 फूट लांबीचा हा पूल शनिवारी अवघ्या 6 तासांत महामार्गावर उभारण्यात आला होता.

हा पूल कोसळल्यानंतर या महामार्गावरील वाहतूक पूर्णतः थांबल्याचं प्रत्यक्षदर्शींनी माध्यमांना सांगितलं. यावेळी पूलाखाली अडकलेल्यांचा आक्रोश कानी पड... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त असल्याचं एका प्रत्यक्षदर्शीनं एबीसी न्यूजच्या प्रतिनिधीला सांगितलं.

"मला काहीतरी कोसळल्याचा आवाज ऐकू आला. मी लगेच त्या दिशेनं पाहिलं, तर हा पूल कोसळला होता. सगळीकडे धूळ पसरली होती आणि तो प्रसंग भयावह होता," डॅमेनी रीड या प्रत्यक्षदर्शीनं सीबीएस न्यूजला सांगितलं.

फ्लोरिडाचे गव्हर्नर रीक स्कॉट आणि सिनेटर मार्को रुबियो यांनी काही तज्ज्ञ आणि नॅशनल ट्रान्सपोर्टेशन सेफ्टी बोर्डच्या अधिकाऱ्यांसह गुरुवारी रात्री घटनास्थळाची पाहणी केली.

तर, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी गुरुवारी रात्री या घटनेबद्दल दुःखं झाल्याचं ट्विटरद्वारे जाहीर केलं.

फ्लोरिडा विद्यापीठाच्या विद्यार्थ्यांनी ट्रॅफिकच्या त्रासातून मुक्तता मिळावी यासाठी या पुलाची त्यांनी मागणी केली होती, असं मायामी हेराल्ड या वृत्तपत्रानं म्हटलं आहे. ऑगस्ट 2017मध्ये एका कारने एका विद्यार्थ्याला उडवल्यानंतर पुलाच्या मागणीचा प्रश्न ऐरणीवर आला होता.

मनिला कन्स्ट्रक्शन कंपनी आणि एफआयजीजी इंजिनिअरिंग या दोन कंपन्या या पुलाचं काम करत असून त्यांनी या दुर्घटनेबद्दल खेद व्यक्त केला आहे. तसंच, तपास यंत्रणांना सहकार्य करण्याचं आश्वासन त्यांनी दिलं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पृथ्वी शॉ

पृथ्वी तीन वर्षांचा असल्यापासून त्यांनी या हिऱ्याला पैलू पाडण्याचं काम सुरू केलं होतं. पहिल्या कसोटी शतकाच्या निमित्ताने संतोष पिंगुळकर यांनी बीबीसी मराठीच्या वाचकांसाठी पृथ्वीसोबतच्या आठवणींना दिलेला उजाळा.

औरंगाबादहून विरारला आल्यानंतर क्रिकेट प्रशिक्षणासाठी मैदानाची परवानगी मागायला म्हणून मी विरार नगरपालिकेच्या मैदानावर गेलो होतो. तिथे मैदानावर लोकांनी घोळका केला होता आणि एक मोठा माणूस कुणालातरी बॉल टाकत होता. उत्सुकतेपोटी मीसुध्दा त्या घोळक्यात शिरलो. पाहतो तर समोर दीड-दोन फुटाचा एक पोरगा टीशर्ट, चॉकलेटी रंगाची पँट आणि डोक्यावर हिरव्या रंगाची टोपी घालून अगदी लीलया फटके मारत होता.

वयाच्या अवघ्या तिसऱ्या वर्षी बॅट पकडण्याचं टेकनिक त्याला माहीत होतं. खरंतर त्याला टेकनिकही म्हणता येणार नाही. पण एखाद्या खेळाडूला ज्या मूलभूत गोष्टींची आवश्यकता असते त्या सर्वच त्याच्याकडे होत्या. त्याची बॅट पकडण्याची, चालण्याची स्टाईल पाहून मी हैराण झालो.

पृथ्वीचे वडील पंकज शॉ हेच त्याच्यासाठी गोलंदाजी करत होते. मी त्यांना विचारलं, "तुम्ही याला कुठल्या अकॅडमीमध्ये का टाकत नाही?" तर ते म्हण... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ाले, "कुणीच याला घ्यायला तयार नाही. खूप लहान आहे. अजून सात-आठ वर्षांनी या असं सांगतात."

मी त्यांना म्हटलं, "थोड्या दिवसात विरारमध्ये यशवंत नगरला क्रिकेट अकॅडमी सुरू होतेय, तिथे त्याला घेऊन या."

प्रशिक्षक संतोष पिंगुळकर यांच्याबरोबर पृथ्वी शॉ

पहिल्याच दिवशी माझ्या आधी अर्धा तास अगोदर पृथ्वी वडिलांसोबत ग्राउंडवर पोहोचला होता. त्या दिवसापासून आजतागायत त्याने कधीच मागे वळून पाहिलं नाही.

त्याच्यासाठी आर्म पॅडपासून लेग पॅड बनवले.

पृथ्वीला क्रिकेटची कुठलीच पार्श्वभूमी नाही. त्याचे वडीलही कधीच क्रिकेट खेळले नाहीत. पृथ्वी अकॅडमीमध्ये सरावासाठी यायला लागल्यानंतर अवघ्या वर्षभरात त्याच्या आईचं निधन झालं. त्यानंतर त्याच्या वडिलांनीच त्याच्यासाठी आईवडील आणि मित्राची भूमिका पार पाडली.

आमच्याकडे आला तेव्हा तो नुकताच शाळेत जायला लागला होता. त्याच्या मापाची बॅटही बाजारात उपलब्ध नव्हती. मग आम्ही मोठी बॅट बाजारातून आणली आणि त्यातून ४०० ग्रॅम वजनाची बॅट त्याच्यासाठी तयार केली. त्याला ग्रीप लावली. खास त्याला म्हणून जड टेनिस बॉल आणि सीझनचे तीन-चार अंशाचे बॉल आणायचो.

लहानपणापासूनच त्याला हॅल्मेट, पॅड, ग्लोव्ह्ज घालण्याची खूप आवड होती. पण त्याच्या आकाराच्या या गोष्टी मिळत नव्हत्या. मग आम्ही मोठ्या मुलांचे 'आर्म पॅड' त्याला 'लेग पॅड' म्हणून घालायचो. ग्लोव्ह्जची बोटं शिवून त्यांना त्याच्या हाताच्या आकाराचं बनवलं होतं. आपणही मोठ्यांसारखंच क्रिकेट खेळतोय हा अनुभव त्याला यावा, हाच उद्देश त्यामागे होता.

आज त्याला आंतराष्ट्रीय क्रिकेट खेळताना पाहताना जुन्या गोष्टी आठवून मन गहिवरून येतं.

सुरुवातीपासूनच नैसर्गिक खेळावर भर

पृथ्वी आठ वर्षांचा झाल्यानंतर त्याला मुंबईला पाठवण्याचा निर्णय आम्ही घेतला. खार रोड येथील रिझवी शाळेत तो जाऊ लागला. दहा वर्षाचा असतानाच MCAच्या चौदा वर्षांखालील संघात त्याची निवड झाली. त्यानंतर MIG क्लबच्या प्रशांत शेट्टी सरांकडेही तो दोन वर्षं जात होता. तिथे त्याचा खेळ चांगलाच बहरला.

आंतरशालेय क्रिकेट स्पर्धा, MCAच्या आंतरशालेय स्पर्धा, गाईड शिल्ड, हॅरीस शिल्डमध्ये त्याने धावांचे विक्रम केले. चौदा वर्षाच्या आतच त्याला सोळा आणि एकोणीस वर्षांखालील संघात खेळण्याची संधी मिळाली.

सुरुवातीपासूनच पृथ्वीचा नैसर्गिक खेळावर भर होता. पुढे चंद्रकात पंडित, रिझवी शाळेचे राजू पाठक यांनीदेखील त्याच्या नैसर्गिक खेळाला खतपाणी...


पृथ्वी शॉ

भारतासाठी टेस्ट मॅच खेळणारा तो 293वा खेळाडू ठरला. 2013 नंतर भारताच्या टेस्ट संघात मुंबईचं प्रतिनिधित्व करणारा पृथ्वी पहिलाच खेळाडू आहे.

पृथ्वी शॉ याचं पदार्पण सचिन तेंडुलकरच्या कसोटी पदार्पणाची आठवण करून देणारं आहे.

सचिननं 15 नोव्हेंबर 1989 रोजी 16व्या वर्षी कसोटी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केलं होतं. योगायोग म्हणजे पृथ्वीचा खेळ पाहून सचिनची आठवण येत असल्याचं क्रिकेट जाणकार, समालोचक, ज्येष्ठ पत्रकार सांगतात.

पृथ्वीसाठी महत्त्वाचे ठरलेले 10 टप्पे

1.नोव्हेंबर 2013मध्ये पृथ्वी शॉ यानं मुंबई क्रिकेटची ओळख असलेल्या हॅरिस शिल्ड स्पर्धेत रिझवी स्प्रिंगफील्ड संघातर्फे खेळताना 546 रन्सची विक्रमी खेळी केली. सहा तास आणि सात मिनिटांच्या या प्रदीर्घ खेळीत 14वर्षीय पृथ्वीनं तब्बल 85 चौकार आणि 5 षटकार लगावले.

पृथ्वीची ही संस्मरणीय खेळी पुढील तीन वर्षं कोणत्याही देशातल्या फर्स्ट क्लास क्रिकेटमधली सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या ठरली होती. याच स्पर्धेत 1988 मध्ये सचिन तेंडुलकरने 326 धावांची विक्रमी खेळी साकारली होती. पृथ्वीच्या खेळीने सचिनची आठवण ताजी झाल्याचं मुंबईतल्या असंख्य दर्दी क्रिके... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

टचाहत्यांनी सांगितलं. 2012 आणि 2013 मध्ये पृथ्वीच्या नेतृत्वाखालील रिझवी स्प्रिंगफिल्डने हॅरिस शिल्ड स्पर्धेच्या जेतेपदावर नाव कोरलं होतं.

2. स्थानिक क्रिकेटचा गाभा असलेल्या रणजी करंडक स्पर्धेत पृथ्वीनं शतकी पदार्पण केलं. विशेष म्हणजे दुलीप ट्रॉफी पदार्पण सामन्यातही पृथ्वीनं शतकी खेळी साकारली होती. 17व्या वर्षी दुलीप ट्रॉफी पदार्पणात शतक झळकावणारा पृथ्वी सगळ्यांत लहान वयाचा खेळाडू ठरला. या आधी हा विक्रम सचिन तेंडुलकरच्या नावावर होता.

3. मुंबईचं प्रतिनिधित्व करताना पृथ्वीच्या नावावर सात शतकं आणि 5 अर्धशतकांसह 56.72च्या दमदार सरासरीसह 14 मॅचेसमध्ये 1418 धावा आहेत.

सचिन तेंडुलकर, राहुल द्रविड यांच्याबरोबर होणाऱ्या तुलनेबद्दल काय म्हणाला होता पृथ्वी शॉ, ऐका बीबीसीला दिलेल्या मुलाखतीत.

4. यंदाच्या वर्षीच पृथ्वी शॉच्या नेतृत्वाखालील भारतीय युवा (19 वर्षांखालील) संघाने U19 वर्ल्डकप जिंकण्याचा पराक्रम केला होता. मोहम्मद कैफ (2000), विराट कोहली (2008), उन्मुक्त चंद (2012) या वर्ल्डकपविजेत्या कर्णधारांमध्ये पृथ्वीचा समावेश झाला आहे.

5. स्थानिक क्रिकेटमधल्या सातत्यपूर्ण प्रदर्शनामुळेच पृथ्वीला IPL स्पर्धेत दिल्ली डेअरडेव्हिल्सने आपल्या ताफ्यात सामील केलं.

6. पृथ्वीला 2012 मध्ये इंग्लंडमधल्या मँचेस्टर इथल्या चीडल हुल्म शाळेतर्फे खेळण्यासाठी निमंत्रित करण्यात आलं. दोन महिन्यांच्या कालावधीत या संघातर्फे खेळताना त्याने 1446 धावा केल्या. पदार्पणात शतकी खेळीचा विक्रम करण्याबरोबरच त्याने आपल्या फिरकीच्या बळावर 68 विकेट्सही घेतल्या. या दोन महिन्यांदरम्यान पृथ्वीला हाय लेन क्रिकेट क्लबतर्फेही खेळण्याची संधी मिळाली.

7. सातत्यपूर्ण चांगल्या कामगिरीमुळे पृथ्वीला इंग्लंडमधल्या ज्युलियन वूड क्रिकेट अकादमीतर्फे खेळण्याची संधी मिळाली. 2014 मध्ये इंग्लंडमधल्याच यॉर्कशायर ईसीबी काऊंटी प्रीमिअर लीग स्पर्धेतही पृथ्वी खेळला.

8. नोव्हेंबर 2016 मध्ये भारतीय युवा संघाने युवा आशियाई चषक जिंकला होता. पृथ्वीने त्या संघाचं यशस्वी नेतृत्व केलं होतं.

9. काही दिवसांपूर्वीच इंग्लंडमध्ये वेस्ट इंडिज अ संघाविरुद्ध खेळताना पृथ्वीने 188 धावांची तडाखेबंद खेळी साकारली होती. त्याआधी वेस्ट इंडिज अ विरुद्ध 102 तर लिस्टर संघाविरुद्ध 132 धावा केल्या होत्या.

10. गेल्या महिन्यात पृथ्वीने बेंगळुरूत दक्षिण आफ्रिका अ संघाविरुद्ध 136 धावांची सुरेख...