आनंद तेलतुंबडे

या मुदतीनंतर मात्र आत्मसमर्पणासाठी अतिरिक्त वेळ मिळणार नाही, असं न्यायमूर्ती अशोक भूषण यांच्या नेतृत्वाखालील खंडपाठीने स्पष्ट केलं.

या दोन आरोपींसंदर्भात शिथिल करण्यात आलेली वेळ अन्य खटल्यांना लागू होणार नाही, तसंच हा नवा पायंडा नसेल, असंही न्यायालयाने स्पष्ट केलं.

न्यायालयाच्या आदेशाचा सन्मान करत दोन्ही आरोपी समर्पित करतील, असं आम्हाला वाटलं होतं. मुंबईत कोर्टांचं कामकाज सुरू आहे.

परंतु त्यांनी तसं केलं नाही. दोघांनाही पुरेसा वेळ देण्यात आला होता. त्यांच्या वयाचा, प्रकृतीचा विचार करून एका आठवड्याची मुदत देण्यात येत आहे, मात्र एका आठवड्यानंतर त्या दोघांना न्यायालयासमोर आत्मसमर्पण करावं लागेल, असंही सुप्रीम कोर्टाने यावेळी म्हटलं.

तेलतुंबडे आणि नवलखा यांच्या वतीने युक्तिवाद करणाऱ्या वकिलांनी कोरोना विषाणूचा प्रादुर्भाव हेही कारण दिलं होतं.

मात्र सॉलिसिटर जनरल तुषार मेहता यांनी या युक्तिवादाला विरोध करत, सद्यपरिस्थितीत या दोघांसाठी तुरुंग ही सगळ्यांत सुरक्षित जागा असेल असं म्हटलं.

तत्पूर्वी, सध्या कोरोना व्हायरसच्या उद्रेकामुळे देशात लॉकडाऊन आहे, त्याम... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ुळे आज त्यांना अटक होणार की नाही, याकडे सर्वांचं लक्ष लागून आहे. तेलतुंबडे यांची अटक टळावी, यासाठी भारतातील आणि परदेशातील अनेक संस्थांनी पुढाकार घेतला असून अनेक संस्थांनी निवेदनं जाहीर केली आहेत.

विविध संस्थांचा दोघांनाही पाठिंबा

प्रा. नंदिता नारायण दिल्ली विद्यापीठातील माजी प्राध्यापक आहेत. All India Forum for Right to Education तर्फे आयोजित करण्यात आलेल्या ऑनलाईन पत्रकार परिषदेत बोलताना त्या म्हणाल्या, "आनंद हे आघाडीचे कार्यकर्ते आहेत. उच्च शिक्षणाविषयी त्यांच्या विचाराांचा आदर करते. त्यांचे लेख अनेक नियतकालिकांमध्ये आले आहेत. धोरणाबाबत विचारणा केली की त्यांना लक्ष्य केलं जातं. बुद्धिवंतांना लक्ष्य केलं जात आहे. दलित शिक्षण संस्थांना निधी कमी केला जात आहे. त्यांच्यावरील आरोप हास्यास्पद आहेत. सध्याचा काळ कठीण आहे, त्यामुळे सर्व मतभेद बाजूला ठेवूया आणि विवेकाने निर्णय घेऊ या."

'द वायर'ने दिलेल्या बातमीनुसार IIM अहमदाबाद या संस्थेतील शिक्षक आणि विद्यार्थी यांनी एकत्र येऊन एक निवेदन जारी केलं आहे. आनंद तेलतुंबडे यांच्यावर या प्रकरणात लावलेले आरोप अनियमित स्वरुपाचे आणि मानवाधिकांरांचं उल्लंघन करणारे आहेत, असं या निवेदनात नमूद केलं आहे.

अमेरिकन बार असोसिएशनच्या एका अहवालानुसार भीमा कोरेगाव प्रकरणात विविध विचारवंतावर ठेवलेल्या आरोपांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करण्यात आले आहेत. "या प्रकरणात ज्या व्यक्तींवर आरोप लावले आहेत त्यांच्याविरुद्ध ठोस पुरावे सरकारकडे नाहीत. तसंच त्यांच्यामुळे देशाच्या सुरक्षेला धोका निर्माण होतो हे सांगणारा कोणताही ठोस पुरावा नाही. समाजातील वंचितांची सेवा करण्यापासून परावृत्त करण्यासाठी अशा प्रकारचे आरोप लावण्यात येत आहेत."

इंडियन एक्सप्रेसने दिलेल्या बातमीनुसार IIM बंगळुरूच्या 53 शिक्षक, विद्यार्थी आणि इतर कर्मचाऱ्यांनी आनंद तेलतुंबडे यांना पाठिंबा दर्शवला आहे. "कॉर्पोरेट क्षेत्रात त्यांच्या योगदानाबद्दल आम्हाला त्यांचा अभिमान आहे. मात्र त्यांनी भारताच्या राज्यघटना आणि अशा विविध विषयांवर त्यांनी वेळोवेळी उत्तम भाष्य केलं आहे. काही संशयास्पद पुरावांच्या आधारे तेलतुंबडेंसारख्या विचारवंतावर असे आरोप करणं धोकादायक आहे," असं या निवेदनात म्हटलं आहे.

त्याचबरोबर IIT मधील माजी विद्यार्थ्यांनी तेलतुंबडेंना पाठिंबा दर्शवला आहे. "सध्याचा कोव्हिड-19 चा प्रसार आणि त्यांचं वय पाहता सध्या त्यांना...


आनंद दिघे

दिघेंच्या निधनानंतर त्यांच्या समर्थकांनी सिंघानिया हॉस्पिटल पेटवून दिलं होतं. शिवसेनेचे नगरसेवक श्रीधर खोपकर यांच्या खुनाचा आनंद दिघे यांच्यावर आरोप होता आणि त्याप्रकरणी त्यांना टाडा कायद्याअंतर्गत अटक करण्यात आली होती.

निधनाच्या 19 वर्षांनंतरही ठाण्यातले शिवसैनिक आनंद दिघेंचं नाव आदराने घेतात. उद्धव ठाकरे मंत्रीमंडळाचा शपथविधी होत असताना 28 नोव्हेंबर 2019ला शिवाजी पार्कवर एकनाथ शिंदेंनी "धर्मवीर आनंद दिघे यांचं स्मरण करून" शपथ घेतली होती.

"शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांना वंदन करून, धर्मवीर आनंद दिघे यांचं स्मरण करून, आई-वडिलांच्या पुण्याईने, महाराष्ट्र राज्याचे मुख्यमंत्री शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांच्या आशीर्वादाने मी एकनाथ संभाजी शिंदे, ईश्वरसाक्ष शपथ घेतो की, कायद्याद्वारे स्थापित झाले आहे अशा भारतीय संविधानाबद्दल मी खरी श्रद्धा व निष्ठा बाळगीन..."

अशा शब्दांत शिवसेनेचे विधिमंडळ पक्षनेते एकनाथ शिंदे यांनी शिवाजी पार्कवर मंत्रिपदाची शपथ घेतली होती.

तर त्याआधी लोकसभा निवडणुकीच्या रणधुमाळीत नारायण राणे यांचे पुत्र निलेश राणे यांनी 'शिवसेना नेते आनंद दिघे ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यांच्या हत्येसाठी बाळासाहेब ठाकरे जबाबदार होते,' असा आरोप केला होता. यानंतर शिवसेनेचे खासदार विनायक राऊत यांनी राणेंनी केलेले सगळे आरोप फेटाळून लावले. आणि या आनंद दिघेंवरून शिवसेना आणि राणेंमध्ये घमासान सुरू झालं होतं.

कोण होते आनंद दिघे?

"आपण पाकिस्तानला दहशतवादी राष्ट्र म्हणतो. पण ठाणे त्याहून वेगळं आहे का? शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंनी आमची माफी मागावी," हे वाक्य होतं विजयपत सिंघानिया यांचं. त्यांनी हे उद्गार का काढले असावेत?

सिंघानिया हे ठाण्यातील सुनीतीदेवी सिंघानिया हॉस्पिटलचे मालक. 2001मध्ये त्यांच्या हॉस्पिटलमध्ये एका शिवसैनिकावर उपचार सुरू होते.

उपचारादरम्यान शिवसैनिकाचा मृत्यू झाला आणि ही बातमी ठाण्यात वाऱ्यासारखी पसरली. त्यानंतर या शिवसैनिकाच्या 1500 चाहत्यांनी सिंघानिया हॉस्पिटलला आग लावली.

हॉस्पिटलमधील रुग्णवाहिका, 200 बेड बेचिराख करण्यात आले. याच उद्विग्नतेतून सिंघानिया यांनी शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंकडे माफीची मागणी केली होती.

कोण होता हा शिवसैनिक?

ज्या शिवसैनिकाच्या निधनानंतर हा उद्रेक झाला, त्यांचं नाव होतं आनंद चिंतामणी  दिघे.

दिघेंचा जन्म 27 जानेवारी 1952चा. ठाण्यातल्या टेंभी नाका परिसरात त्यांचं घर. या परिसरात बाळासाहेब ठाकरे यांच्या सभा व्हायच्या. तरुण आनंद दिघे बाळासाहेबांच्या सभांना उपस्थित राहायचे.

बाळासाहेब ठाकरे आणि आनंद दिघे

"बाळासाहेबांचं वक्तृत्व आणि व्यक्तिमत्वाकडे दिघे आकर्षित झाले होते. बाळासाहेबांची त्यांच्यावर मोहिनी होती. त्यामुळे त्यांनी उभं आयुष्य शिवसेनेसाठी काम करायचं ठरवलं आणि 70च्या दशकात शिवसेनेचा एक सामान्य कार्यकर्ता म्हणून काम सुरू केलं. त्यांच्या कामात इतकं झपाटलेपण होतं की त्यांनी लग्नसुद्धा केलं नाही," असं ठाणे वैभव या वर्तमानपत्राचे संपादक मिलिंद बल्लाळ सांगतात.

शिवसेनेला ठाण्यासारख्या मोठ्या जिल्ह्यात आनंद दिघे यांच्या रूपानं फुलटाईम कार्यकर्ता मिळाला होता. दिघेंच्या कामाची धडाडी पाहून शिवसेनेनं त्यांच्या खांद्यावर ठाणे जिल्हाप्रमुखाची जबाबदारी दिली.

"दिघेंच्या घरी आई, भाऊ आणि बहीण असा परिवार होता. परंतु जिल्हाप्रमुख पदाची जबाबदारी आल्यावर त्यांनी घर वगैरे सगळं दूर केलं. जिथं कार्यालय होतं, तिथंच ते राहायचे, तिथंच झोपायचे. कार्यकर्ते त्यांना डबा आणून द्यायचे," असं दिघेंना जवळून ओळखणारे ठाण्यातील पत्रकार सोपान बोंगाणे...


आनंद दिघे आणि निलेश राणे

दरम्यान नारायण राणे यांचे पुत्र निलेश यांच्या आरोपांना प्रत्युत्तर देताना शिवसेना खासदार विनायक राऊत यांनी निलेश राणे यांना 'फालतू' असं संबोधलं आहे. तसंच राणे यांच्या आरोपांना उत्तर देण्याइतपत ते मोठे नाहीत, असंही म्हटलं आहे. (शिवसेनेची सविस्तर प्रतिक्रिया या बातमीत पुढे दिली आहे.)

"नारायण राणेंच्या दहा वर्षांतील राजकारणात नऊ जणांचे बळी नेमके कोणी घेतले? हिंमत असेल तर नारायण राणेंनी याचं उत्तर द्यावं," असं आव्हान शिवसेनेचे खासदार विनायक राऊत यांनी रत्नागिरीत केलं होतं.

त्याला उत्तर म्हणून नारायण राणे यांचे पुत्र निलेश राणे यांनी  दिवंगत शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंवर आरोप केले आहेत.

आनंद दिघेंचा मृत्यू नेमका कसा झाला?

आनंद दिघे यांचा मृत्यू नेमका कसा झाला, याबद्दल आम्ही ठाण्यातील पत्रकार सोपान बोंगाणे यांना विचारलं.

त्यांनी सांगितलं, "दिघेंना हार्टचा प्रॉब्लेम होता. एकदा-दोनदा आम्हीच अॅडमिट केलं होतं त्यांना दवाखान्यात. कारण ते आमचे चांगले मित्र होते. ते व्यवस्थित उपचार घ्यायचे नाहीत. त्यांचं स्वत: कडे नीट लक्ष नसायचं. कधीकधी अर्धवट उपचार घ्यायचे, ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

कधीकधी दवाखान्यातून अचानक निघून जायचे.

"गणपतीच्या 10 दिवसांच्या काळात ते पहाटेपर्यंत वेगवेगळ्या कार्यकर्त्यांकडे फिरत होते. त्यातच त्यांचा अपघात झाला. कारमधून जाताना एसटी आणि कारचा अपघात झाला आणि त्यात ते जखमी झाले. त्यांच्या पायाला मोठं फ्रॅक्चर झालं. उपचार घेताना त्यांना हार्ट अटॅक आला आणि त्यातच त्यांचा मृत्यू झाला."

टाइम्स ऑफ इंडियामध्ये दिघेंच्या मृत्यूबद्दल प्रसिद्ध झालेल्या बातमीत लिहिलं होतं:

19 ऑगस्ट 2001 रोजी अपघात झाल्यानंतर आनंद दिघेंना ठाण्याच्या सिंघानिया हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आलं. त्यांचा पाय फ्रॅक्चर झाला होता. 20 तारखेला रविवारी त्यांच्यावर सर्जरी करण्यात आली होती.

त्यानंतर सोमवारी संध्याकाळी 7.15 वाजता त्यांना पहिला हार्ट अटॅक आला. 7.25 मिनिटांनी त्यांना दुसरा मोठा हार्ट अटॅक आला. अखेर रात्री 10.30 वाजता हॉस्पिटलमध्येच त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यावेळी दिघे 50 वर्षांचे होते. हॉस्पिटलमध्ये दिघेंसोबत ठाण्याचे शिवसेना खासदार प्रकाश परांजपे होते.

त्यानंतर शिवसैनिकांनी हॉस्पिटल आणि बाहेर धुडगूस घातला आणि तोडफोड केली.

बाळासाहेब आणि दिघेंचे संबंध कसे होते?

पण ठाण्यात बाळासाहेबांपेक्षा दिघेंचं प्रस्थ मोठं व्हायला लागलं होतं, म्हणून त्यांना संपवण्यात आलं, अशीही चर्चा त्यावेळी रंगली होती. यावर बोंगाणे सांगतात, "मला काही तसं कधी वाटलं नाही. बाळासाहेबांचा दिघेंवर खूप विश्वास होता. बाळासाहेब त्यांचं कौतुक करायचे.

"आनंद दिघे एकाच जिल्हा मुख्यालयाच्या ठिकाणी काम करत होते. त्यांच्या कामाचं क्षेत्र ठाणे होतं. पण बाळासाहेबांच्या कामाचं क्षेत्र महाराष्ट्र होतं. त्यामुळे या दोघांची तुलना होऊ शकत नाही. आनंद दिघे मोठे होते पण ते त्यांच्या कार्यक्षेत्रामध्ये. याचा अर्थ असा होत नाही की, ते बाळासाहेबांच्या स्पर्धेत होते."

ठाणे वैभव या वर्तमानपत्राचे संपादक मिलिंद बल्लाळ यांच्या मते, "आनंद दिघे आणि बाळासाहेब यांचं नातं चागंल होतं. बाळासाहेब त्यांच्या कार्यक्रमांना उपस्थित राहायचे. शिवाय बाळासाहेब वयानंही त्यांच्यापेक्षा मोठे होते. बाळासाहेबांना त्यांची भीती वाटायचं काही कारणच नव्हतं, त्यामुळे दोघांमध्ये स्पर्धा असण्याचं कारणही नव्हतं."

पण बाळासाहेब ठाकरे आणि आनंद दिघे यांच्यात सारंकाही अलबेल नव्हतं, असं ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश अकोलकर यांचं मत आहे. अकोलकरांनी शिवसेनेवर 'जय महाराष्ट्र! हा...


आनियास गोनिया बोयाचे हे मदर तेरेसांचं मूळ नाव आहे. अल्बेनियन-भारतीय वंशाच्या आनियास यांचा जन्म 26 ऑगस्ट 1910 मध्ये उत्तर मॅसेडोनियातल्या स्कॉपिया या ठिकाणी झाला.

स्कॉपियात 18 वर्षं राहिल्यानंतर त्या आयर्लंडला गेल्या आणि तिथून भारतात आल्या. भारतालाच त्यांनी आपली कर्मभूमी मानलं आणि कोलकात्यातमधल्या गरीब, अनाथ आणि रुग्णांची सेवा करण्यात त्यांनी आपलं आयुष्य समर्पित केलं, असं बीबीसी मॅगजिनने केलेल्या डॉक्युमेंटरीमध्ये म्हटलं आहे.

1950 मध्ये त्यांनी मिशनरीज ऑफ चॅरिटीची स्थापना केली. कोलकात्यामधल्या अरुंद आणि अस्वच्छ गल्ल्यांनाच त्यांनी आपलं कार्यक्षेत्र मानून एचआयव्ही बाधित, कुष्ठरोगाने ग्रस्त झालेल्या आणि क्षयाने त्रस्त झालेल्या रुग्णांची देखभाल करण्यासाठी ख्रिश्चन नन्सची फळी उभारली.

रस्त्यावर पडलेल्या रुग्णाला त्या आपल्या आश्रमात घेऊन जात, त्याला न्हाऊ घालत आणि जेऊ घालत. त्यांना त्यांच्या कार्यासाठी 1979 मध्ये त्यांना नोबेल पुरस्कार मिळाला होता. त्यावेळी केलेल्या भाषणात त्या म्हणाल्या होत्या.

"मला तो क्षण लख्ख आठवतो जेव्हा कलकत्याच्या रस्त्यावर पडलेला पहिला रुग्ण आम्ही आश्रमात आणल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा. त्याच्या सर्वांगावर कृमी आणि कीटकं होती. त्याचा चेहरा वगळता पूर्ण अंग अस्वच्छ होतं. त्याची आम्ही काही दिवस देखभाल केली. मृत्यूपूर्वी त्याने एक वाक्य म्हटलं ते अजूनही माझ्या लक्षात आहे. तो म्हणाला, मी एखाद्या पशूसारखं जगलो पण आता मी एखाद्या देवदूताप्रमाणे मरत आहे.

"एवढं बोलून त्या माणसाने शेवटचा श्वास घेतला. त्या व्यक्तीला शेवटच्या क्षणी हे जाणवलं की आपलीही कुणी देखभाल करू शकतं आपल्यावरही कुणी प्रेम करू शकतं. या भावनेनेच त्याचं आयुष्य सार्थक झालं. ही गोष्ट मी कायम लक्षात ठेवते आणि इतरांच्या आयुष्यात आनंद आणण्याचा प्रयत्न करते," असं मदर तेरेसा यांनी सांगितलं होतं.

बीबीसी डॉक्युमेंटरीमध्ये त्या सांगतात "गेली 40 वर्षांत माझ्या मनात एकदाही संशयाची पाल चुकचुकली नाही. मला माहीत आहे मी जे काही केलं ते अगदी योग्य आहे कारण मी जे काही केलं ते ईश्वराच्याच मर्जीने केलं."

त्यांना त्यांच्या आयुष्यात अनेक मानसन्मान मिळाले. व्हेटिकन सिटीमध्येही त्यांना भाषण देण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आलं होतं. जगभरातून त्यांच्यावर कौतुकाचा वर्षाव होत असताना त्यांच्यावर टीकादेखील होत असे.

बीबीसीने बनवलेल्या व्हू वॉज मदर तेरेसा या डॉक्युमेंट्रीत सांगितलं आहे की मदर तेरेसा यांनी गर्भनिरोधक साधनांबद्दल तसंच गर्भपातासंदर्भात घेतलेल्या भूमिकामुळे त्यांच्यावर टीकेचा भडिमार झाला होता.

5 सप्टेंबर 1997 रोजी त्यांनी या जगाचा निरोप घेतला. त्यांच्या नावावर दोन चमत्कारांची नोंद असल्यामुळे 2016 मध्ये व्हॅटिकनने त्यांना संतपद बहाल करण्यात निर्णय घेण्यात आला. मदर तेरेसा यांनी जगभरात मिशनरीज ऑफ चॅरिटीच्या साडेचार हजार नन्सचं जाळं उभं केलं आहे. त्यामुळे त्यांच्या मृत्यूनंतरही त्यांचं कार्य सुरू राहिल्याचं म्हटलं जातं.

मदर तेरेसा यांचं भारतावर एवढं प्रेम का होतं?

नोबेल पुरस्कारासाठी मदर तेरेसांच्या नावाची शिफारस करणाऱ्यांमध्ये सर्वांत आघाडीवर होते जागतिक बँकेचे (वर्ल्ड बँक) अध्यक्ष रॉबर्ट मेक्नामारा.

जगभरातल्या देशांच्या सरकारांना गरिबी उच्चाटनासाठी वर्ल्ड बँक अब्जावधी डॉर्लसचं कर्जं देतं पण जगातल्या कोणत्याही विकास योजनेवर शेवटी मानवी संबंध आणि चिंता वरचढ ठरतात हे त्यांना माहीत होतं.

मेक्नामारा यांचं म्हणणं होतं, "मदर तेरेसांना शांततेसाठीचा नोबेल पुरस्कार मिळायला हवा कारण त्या मानवी मर्यादांचं उल्लंघन न करता शांतता वाढवण्यावर विश्वास...


आपकडून राज्यसभेची उमेदवारी मिळालेले सुशील गुप्त.

पण या घोषणेबाबत तीन उमेदवारांशिवाय पक्षात फारसं कोणी खूश दिसत नाही. कुमार विश्वासव्यतिरिक्त पक्षातलं कुणीही या उमेदवारांबद्दल जास्त काही बोलताना दिसत नाही.

तशी ही नावं नवीनच. पक्षातच काय एकूणच राजकीय वर्तुळातच या दोघांबद्दल कुणालाही फारसं माहिती नाही. त्यामुळे या दोघांच्या निवडीनं काही जण हैराण झाले आहेत.

शिवाय, मनातल्या मनातच आपली राज्यसभेची उमेदवारी पक्की मानणारे आणि लोकांचा पाठिंबाही असणारे नेते नाराज आहेत. तसंच आपविषयी सहानुभूती बाळगणारे लोकही या निर्णयामुळे अवाक झालेत.

आपकडून राज्यसभेवर पाठवण्यासाठी रिझर्व्ह बँकेचे माजी गव्हर्नर रघुराम राजन, माजी मुख्य न्यायाधीश टी. एस. ठाकूर, माजी अर्थमंत्री यशवंत सिन्हा आणि ज्येष्ठ पत्रकार-राजकारणी अरुण शौरी अशा तगड्या नावांची चर्चा सुरू होती.

तसंच अरविंद केजरीवाल आणि आप हे नरेंद्र मोदी सरकारला तोडीसतोड उमेदवार राज्यसभेत आणतील, अशी अपेक्षा असताना दोन धनाढ्य व्यावसायिकांना राज्यसभेचं तिकीट देणं अनेक प्रश्न उपस्थित करणारं आहे.

या दोघांव्यतिरिक्त संजय सिंह यांनासुद्धा आपनं राज्यसभेची उमेदवारी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

दिली आहे. संजय सिंह आपचे असले तरी त्यांची प्रतिमा काही स्वच्छ नाही.

पंजाब निवडणुकीच्या प्रचारात पैसे घेण्यासारखे आरोप सिंहवर झाले आणि पक्षानं त्यांना प्रभारी पदावरून हटवलं होतं.

यामुळे या तिन्ही नावांवर वाद सुरू आहे.

संजय सिंह

मग राज्यसभेसाठी नेमक्या या तीन उमेदवारांना का निवडलं, हे पक्षानं स्पष्ट केलं नाही. म्हणून या निवडीमागे काही 'वेगळी' कारणं तर नाही ना, असा संशय घेण्यास बरीच जागा आहे.

राज्यसभेच्या निवडणुका वेगळ्या कारणांमुळे बदनाम आहेत. पण या प्रकरणी खरं आश्चर्य काँग्रेस, भाजप आणि अन्य राजकीय पक्षांनी केलेल्या टीकेमुळे होतं.

कारण आजवर हे पक्ष राज्यसभेच्या जागा अक्षरश: विकत आले आहेत. अशा लोकांना राज्यसभेची उमेदवारी देण्यात आली आहे जे खूप पैसेवाले आहेत किंवा पैसे लपवण्याच्या खेळात एक्सपर्ट चार्टर्ड अकाउटंट राहिलेले आहेत किंवा भ्रष्ट नेत्यांची पाठराखण करणारे वकील आहेत नाहीतर पराभूत झालेले श्रीमंत नेते आहेत.

जुने अनुभव

प्रत्येक राज्यात अशा काही जागा राज्यसभेसाठी असतात ज्यांना बाहेरच्या पाठिंब्याची आवश्यकता असते. असं समर्थन आज पैसे देऊन खरेदी केलं जातं.

यंदाच्या राज्यसभा निवडणुकीतही या प्रकारचे लोक उमेदवार असलेले दिसून येतील. यात बिर्ला, अंबानी, विजय मल्ल्या, के. डी. ठाकूर, सुभाष गोयल, राम जेठमलानी, आर. के. आनंद यांच्यापासून कपिल सिब्बल यांच्यासारखी नावं दिसून येतील.

जेव्हा नितीश कुमार यांच्या महायुतीचा बिहारमध्ये विजय झाला तेव्हाही काँग्रेसचे धनवान नेते किंग महेंद्र यांना राज्यसभेची उमेदवारी देण्यात आली होती.

एवढंच नव्हे तर सहा वर्षांनंतर पुन्हा उमेदवारी मिळवण्याची वेळ आल्यावर अली अनवर आणि अनिल साहनी यांसारखे जुने लोक पुन्हा राज्यसभेत परतले.

'सामाजिक न्यायाचे कैवारी' लालू प्रसाद यादव यांनी नेहमीच हरियाणाचे व्यावसायिक प्रेम गुप्त यांना राज्यसभेत पाठवलं. तसंच कॅबिनेटमध्येही जागाही दिली. जेव्हा लालू असं करण्यात असमर्थ होते, तेव्हा त्यांनी गुप्त यांना राज्यसभेवर झारखंडमधून पाठवलं, जिथं दर दुसऱ्या वर्षी आमदारांचा घोडेबाजार भरतो. आणि जिथून नेहमी पैसे असणाऱ्यांचाच विजय झालेला आहे.

चोर तर चोर वर शिरजोर

कमी पैशाच्या जोरावर राजकारण करणाऱ्या ममता बॅनर्जीही या पैशांच्या राजकारणात मागे नाहीत. तसंच डाव्या विचारसरणीचे पक्षही अनेकदा पैसेवाल्या उमेदवारांना तिकीट देताना किंवा पाठिंबा देताना दिसून येतात....


आपण आई होणार असल्याचं त्यांच्या सुनेने महिनाभरापूर्वी जाहीर केल्यापासून सुभद्रा उत्साहात होत्या. त्यांनी खूप स्वप्न पहायला सुरुवात केली. "पुढच्या वर्षी यावेळेपर्यंत या घरात एक लहान मूल पायात पैंजण घालून दुडदुडत असेल...ती माझ्या मांडीवर बसेल...मुलगा असो वा मुलगी...मी बाळाच्या कमरेत सोन्याचा करगोटा बांधीन..."

बाळकृष्णाचं वर्णन करणारी गाणीही त्या स्वतःशीच गुणगुणायला लागल्या.

रविवारचा दिवस होता. सहसा सुटीच्या दिवशी त्यांचा मुलगा आणि सून आरामात दुपारच्या सुमारास उठायचे. नाश्त्याला पुरी खायचे आणि ब्रंच म्हणून आमटी-भात खात.

घराचे जिने चढताना सुभद्रांच्या मनात आलं, "आता पूर्वीसारखं वागून कसं चालेल? आता ती प्रेग्नंट आहे. तिने लवकर उठून नीट खाल्लं नाही तर बाळाची वाढ नीट कशी होणार"

"प्रवीणा, ऊठ! बारा वाजत आलेयत. तू काहीतरी खायला हवंस." सासूने खांद्याला हात लावून हलवल्यावर प्रवीणाला जाग आली.

"चल, खाली ये पटकन," असं म्हणता म्हणता सुभद्रांना बेडजवळच काही बाटल्या दिसल्या.

त्यांचे पायच लटपटले. त्यांनी पूर्वी या बाटल्या पाहिल्या नसल्या तरी या दारूच्या बाटल्या असल्याचं त्यांच्या लक्षात आलं आणि त... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्या गंभीर झाल्या.

अशा बाटल्या त्यांना वारंवार दिसल्यानंतर त्यांनी त्या दोघांनाही त्याबद्दल विचारलं.

गर्भवती बाईने दारू पिणं चांगलं नसल्याचं त्यांनी सुनेला खडसावून सांगितलं.

सासू कधीकधी मर्यादा ओलांडून आपल्या खासगी बाबींमध्ये लक्ष घालत असल्याचा प्रवीणाला राग आला. "हे बघा, मला माझ्या वैयक्तिक बाबींमध्ये कोणीही नाक घातलेलं आवडत नाही, अगदी रामनेही,"

"हे काय बोलणं झालं? जन्माला येणाऱ्या या बाळाचे आम्ही कोणीच नाही का? राम, तू का बोलत नाहीस?" सुभद्रांनी चिडून उत्तर दिलं.

"आई, तू शांत हो. मी बोलतो तिच्याशी," रामने आईला शांत करण्याचा प्रयत्न केला.

"राम, हे माझं आय़ुष्य आहे. मी फक्त विकेंडला एक ड्रिंक घेते. तेही सुरक्षित ब्रँडचं. त्यावरून इतका हंगामा कशाला?"

"थोडीशी दारूही जन्माला येणाऱ्या बाळावर विपरीत परिणाम करू शकते. मी वाचलंय हे कॉम्प्युटरवर," सुभद्रा म्हणाल्या.

"ओह, तुम्ही गुगल केलं वाटतं...आम्ही तुम्हाला कॉम्प्युटर दिला तुम्ही फेसबुक वापरावं यासाठी. माझ्यावर पाळत ठेवण्यासाठी नाही."

मद्यपान करणाऱ्या महिलांची वाढती संख्या

गेल्या काही वर्षांमध्ये महिलांनी मद्यपान करण्याचं प्रमाण अधिक वाढलंय.

2010 ते 2017 या कालावधीत करण्यात आलेल्या पाहणीनुसार मद्यपान करणाऱ्या महिलांचं प्रमाण 38 टक्क्यांनी वाढलेलं आहे. आणि येत्या पाच वर्षांमध्ये हे प्रमाण आणखी 25 टक्क्यांनी वाढण्याचा अंदाज आहे.

'अधिकाधिक महिला मद्यसेवन करत असल्याचा' निष्कर्ष या पाहणीअंती काढण्यात आला.

गरोदर महिलेने मद्यपान केलं तर त्याचा पोटातल्या बाळावर काय परिणाम होतो?

गरोदर महिलेनेसाठी अल्कोहोल धोकादायक आहे. या महिलेने मद्यपान केल्यावर ते मद्य लगेच रक्तात मिसळतं आणि गर्भाशयातल्या बाळापर्यंत पोहोचतं.

फीटल अल्कोहोल सिंड्रोम (Fetal Alcohol Syndrome)

गरोदर असणाऱ्या महिलेने मोठ्या प्रमाणात मद्यसेवन केलं तर त्यामुळे 'फीटल अल्कोहोल सिंड्रोम' नावाची गंभीर समस्या निर्माण होऊ शकते.

फीटल अल्कोहोल सिंड्रोमची लक्षणं

या मुलांची वागणूकही योग्य नसते. ही मुलं आपला राग आणि आक्रमकता आवरू शकत नाही आणि पटकन एखाद्या गोष्टीवर प्रतिक्रिया देतात. त्यांना इतरांमध्ये मिसळणं कठीण जातं.

यावर उपाय वा उपचार काय?

यावर कोणतीही विशिष्ट ट्रीटमेंट उपलब्ध नाही. गर्भाशयातल्या बाळाच्या अवयवांवर आणि मेंदूवर अल्कोहोलचे झालेले दुष्परिणाम कायमस्वरूपी असतात. उपचारांनी परिस्थिती...


आपण जांभई का देतो?

प्रोव्हाईन मला सांगतात की त्यांच्याशी बोलताना लोकांचं असं अनेकदा होतं. व्याख्यानांच्या दरम्यान त्यांना काही वेळा बरेचसे लोक मोठ्याने जांभया देताना दिसतात. सुदैवाने प्रोव्हाईन हे मॅरीलँड, बॉल्टीमोर काउंटी विद्यापीठात मानसशास्त्रज्ञ म्हणून कार्यरत असल्याने आणि 'क्युरीयस बिहेव्हिअर' नावाच्या पुस्तकाचे लेखक असल्याने त्यांना लोकांनी जांभई देणं, हसणं, उचकी लागणंसारख्या इतर गोष्टी अपमानास्पद वाटत नाहीत.

ते म्हणतात की "यामुळे व्याख्यानाचा प्रभाव आणखी वाढतो. तुम्ही बोलत असताना लोक जांभया द्यायला लागतात. मग तुम्ही त्यांना त्यांच्या जांभईवर काही प्रयोग करायला सांगू शकता. ओठ बंद ठेऊन जांभई देणं, दात आवळून श्वास घेणं किंवा नाक दाबून जांभई देणं, या सारखे अनेक प्रयोग करता येऊ शकतात."

हजारो वर्षं आपल्याला बुचकळ्यात टाकत आलेल्या या जांभईचं रहस्य उलगडण्याचा प्रयत्न प्रोव्हाईन यांनी अशाच प्रयोगांमधून केला. आपण जांभई का देतो?

आपल्या सगळ्यांनाच ठाऊक आहे की थकव्यामुळे, कंटाळ्यामुळे किंवा अगदी एखाद्याला नुसतं पाहूनसुद्धा जांभई द्यावी, अशी तीव्र आणि अदम्य इच्छा होऊ शकते. पण या जांभईचा आ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

पल्या शरीरावर काय परिणाम होतो?

जांभई आली म्हणजे झोपायला जावंच का?

80च्या दशकात जेव्हा त्यांनी 'चॅस्मोलॉजी', म्हणजेच जांभईबद्दलच्या शास्त्रीय अभ्यास पद्धतीवर काम करायला सुरुवात केली. तेव्हा प्रोव्हाईन यांनी लिहिलं होतं, "मानवी वर्तनातला अत्यंत नैसर्गिक पण ज्याबद्दल अनेकदा गैरसमज होतात, असा भाग म्हणजे जांभई."

तब्बल तीन दशकांनंतर आपल्याला याचं उत्तर सापडलं आहे असं वाटू शकतं, पण या चमत्कारिक उत्तराने अभ्यासविश्वात अनेक मतभेद निर्माण झाले आहेत.

तब्बल 2,500 वर्षांपूर्वी होऊन गेलेले हिप्पोक्रॅटीस नावाचे ग्रीक फिजिशिअन जांभईचा अभ्यास करणारे पहिले व्यक्ती होते, असं म्हणतात. त्यांच्या मते जांभई दिल्याने शरीरातील अपायकारक, विषारी वायू बाहेर टाकण्यास मदत होते. याचा उपयोग विशेषतः ताप आलेला असताना होतो.

फुटबॉल मॅच सुरू होण्याआधी डॅनारिओ जांभई देऊन स्वतःला चार्ज करतो.

त्यांनी असं लिहून ठेवलं आहे की, "ज्याप्रमाणे एखाद्या मोठ्या घंगाळ्यात पाणी उकळत ठेवल्यास त्यातली वाफ मोठ्या प्रमाणात त्यातून बाहेर पडते, त्याचप्रमाणे, आपल्या शरीराचं तापमान वाढल्यास, शरीरात जमा झालेली हवा आपल्या तोंडावाटे अतिशय वेगानं बाहेर फेकली जाते." हीच संकल्पना १९व्या शतकापर्यंत वेगवेगळ्या स्वरूपात समोर येत राहिली.

त्या वेळी शास्त्रज्ञांनी असंही प्रतिपादन केलं की जांभई दिल्यानं श्वासोच्छ्वासाला मदत होते. यामुळे रक्तात प्राणवायूचा मोठ्या प्रमाणावर शिरकाव होतो आणि उच्छ्वासावाटे कार्बन डाय ऑक्साइड बाहेर फेकला जातो.

पण जर हे खरं असतं तर, वातावरणातल्या प्राणवायू आणि उत्सर्गवायूच्या प्रमाणानुसार आपल्याला सगळेच लोक कमी किंवा खूप जास्त जांभया देताना दिसले असते. हे तपासण्यासाठी जेव्हा प्रोव्हाईन यांनी त्यांच्या प्रयोगात सहभागी झालेल्यांना वेगवेगळ्या वायूंच्या मिश्रणात श्वास घ्यायला सांगितलं तेव्हा असा कोणताच बदल त्यांना जाणवला नाही.

जांभईमुळे मेंदू ताजातवाना होतो का?

याउलट जांभईशी संबंधित अनेक सिद्धांत तिच्या अगम्य आणि संसर्गजन्य गुणधर्मांवर अधिक भर देतात. प्रोव्हाईन यांच्याशी बोलल्यामुळे याबद्दल मला आता चांगलीच माहिती मिळालेली आहे.

प्रोव्हाईन म्हणतात, "जे लोक दुसऱ्याला जांभई देताना पाहतात त्यातले 50% लोक प्रतिसाद म्हणून स्वतः जांभई देतात. हे इतकं संसर्गजन्य आहे की जांभईशी संबंधित काहीही - ती पाहणं, ऐकणं किंवा अगदी त्याबद्दल वाचणंसुद्धा आपल्याला...


आपण निर्माण केलेले हे कपडे प्लास्टिकच्या बाटल्या आणि टाकाऊ लोकरीपासून बनवले आहेत, अशी माहिती लंडन फॅशन वीकमध्ये सहभागी दोन डिझायनर्सनी दिली. या कपड्यांत राजकीय संदेश दडला आहे, असाही त्यांचा दावा आहे.

"रस्त्यावरचे कमी किमतीचे कपडे नैतिक पद्धतीनं तयार करणं हे जवळजवळ अशक्य आहे," असं विन आणि ओमी या जोडीनं सांगितलं.

ही जोडी स्वत:चे कपडे डिझाईन करतात.  कपड्यांपासून जो कचरा निर्माण होतो त्याचाही लोकांनी गांभीर्याने विचार करावा, असं त्यांना वाटतं.

"आम्ही कधीही डिझायनर होण्याचा विचार केला नव्हता पण आमच्याकडे एक राजकीय संदेश आहे," असं ओमी यांनी न्यूजबीटला सांगितलं.

"फॅशन हे एक उत्तम माध्यम आहे," असं ते पुढे म्हणाले. पूर्व लंडनमध्ये 'We are not sheap' या नावाने त्यांच्या शो होणार आहे.

किती मुलायम?

विन आणि ओमी या दोघांनी मिळून 11 इको टेक्स्टाईल्स बनवले आहे. त्यात अक्रोडच्या सालीपासून आणि पुनर्वापर केलेल्या प्लॅस्टिकच्या बाटल्यांपासून बनवलेले कपडे यांचा समावेश आहे.

"जेव्हा हे कपडे उत्पादकांकडून तयार होऊन आले तेव्हा ते खूप मुलायम होते.  नंतर आम्हाला असे कपडे बनवण्याची आवडच निर्माण झाली,"... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ते पुढे सांगत होते.

या मॉडेल्सनी पुर्नवापर केलेल्या प्लॅस्टिक बॅग हातात घेतल्या आहेत

"प्लास्टिकच्या बाटल्यांच्या चकत्या वितळवून, त्यांना थोडं ताणता येतं. त्यानंतर त्याची धागे तयार करतात.  यांचा उपयोग विविध उत्पादनांसाठी होतो," असं ते म्हणाले.

फॅशनचे मोठे ब्रँड जी उत्पादनं तयार करतात, ते बऱ्याच वेळ विकली जात नाहीत, असा त्यांचा दावा आहे.

हे कपडे किती काळ टिकतात?

'चॅरिटी रॅप'च्या अहवालानुसार कोणतेही कपडे आपण फारफार तर 3 वर्षांपर्यंत ठेवतो.

विन आणि ओमी त्यांच्या उत्पादनांचा पुन्हा वापर कसा करता येईल याचाही विचार करतात.

ज्या ग्राहकांना या दोघांनी तयार केलेले कपडे वापरायचा कंटाळा आला असेल तर असे कपडे ते परत घेतात.

"खरंतर ही फार चांगली पद्धत नाही. कारण तुम्ही वापरलेले कपडेच तुम्ही पुन्हा खरेदी करता," असं ओमी हसत म्हणाले.

ओमी सांगतात की रस्त्यावर जे विक्रेते असतात जे कमी पैशात जर कपड्याचं उत्पादन करत असतील तर ते नैतिक असू शकत नाही, असं ते सांगतात.

सकारात्मक फॅशन

उद्योगक्षेत्र बदलण्याची ही चिन्हं आहेत.

ब्रिटिश फॅशन काउंसिल डिझायनर्सवर लक्ष ठेवून असतात. त्यांनी Positive Fashion नावाची एक नवीन पद्धत सुरू केली. ते विन आणि ओमींसारख्या लोकांना  बक्षीसही देतात.

अक्रोडच्या सालीपासून बनवलेले जॅकेट

यूकेमधील उत्पादन क्षेत्र पर्यावरणपूरक गोष्टींकडे वळणाऱ्या गोष्टींचा यात समावेश आहे.

"आम्ही डिजायनर्स यासाठी जबाबदार आहोत. कारण आम्ही लोकांना प्रेरणा देणाऱ्या गोष्टी करत असतो," ओमी पुढे सांगतात.

"पण मी एकटा डिजायनर हे करू शकत नाही," ओमी पुढे सांगतात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


आपण निवडणुकीच्या निकालांना आव्हान देणं कायम ठेवणार असलो तरी 'ज्या गोष्टी करणं गरजेचं आहे' ते करायला फेडरल एजन्सीला सांगत असल्याचं ट्रंप यांनी म्हटलंय.

जो बायडन हे या निवडणुकीतले यशस्वी उमेदवार ठरत असल्याचं अमेरिकेच्या जनरल सर्व्हिसेस ॲडमिनिस्ट्रेडशन - GSA ने मान्य केलंय.

अमेरिकेच्या मिशिगन राज्यात बायडन यांचा विजय झाल्यावर शिक्कामोर्तब करण्यात आलंय. ट्रंप यांच्यासाठी हा मोठा धक्का आहे.

ट्रंप काय म्हणाले?

अमेरिकेमध्ये कामकाजाचं हस्तांतरण एका राष्ट्राध्यक्षांच्या टीमकडून नवनिर्वाचित राष्ट्राध्यक्षांकडे करण्याची प्रक्रिया जनरल सर्व्हिसेस ॲडमिनिस्ट्रेशन करतं. आपण हस्तांतरणाची ही प्रक्रिया सुरू करत असल्याचं GSAने बायडन यांना कळवलंय.

निर्वाचित राष्ट्राध्यक्षांसाठी 6.3 दशलक्ष डॉलर्सचा निधी उपलब्ध करून देण्यात येत असल्याचं ॲडमिनिस्ट्रेटर एमिली मर्फी यांनी म्हटलंय.

आपला लढा सुरूच ठेवणार असल्याचं सांगत ट्रंप यांनी म्हटलंय, "काहीही असलं तरी देशाचं हित लक्षात घेत मी एमिली आणि त्यांच्या टीमला ही प्रक्रिया सुरू करण्यासाठी आवश्यक त्या गोष्टी करण्यास सांगितलं असून माझ्याही टीमला असंच करायला ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

सांगितलंय."

ट्रंप यांनी दिलेल्या कायदेशीर आव्हानांबद्दलच्या सध्याच्या घडामोडी आणि निवडणूक निकालांवर करण्यात आलेलं शिक्कामोर्तब लक्षात घेता आपण हे पत्र पाठवलं असल्याचं मर्फी यांनी म्हटलंय.

"ही प्रक्रिया पुढे ढकल्याची कोणतीही सूचना मला देण्यात आली नव्हती, हे मी स्पष्ट करू इच्छिते. पण ही प्रक्रिया लवकर करावी असं सांगणाऱ्या धमक्या मला, माझ्या टीमला आणि माझ्या कुटंबाला ऑनलाईन, फोनवरून आणि ईमेलवरून देण्यात आल्या. इतक्या धमक्या येऊनही मी कायद्यानुसार प्रक्रिया करण्यास वचनबद्ध आहे." बायडन यांना लिहीलेल्या पत्रात मर्फींनी म्हटलंय.

निवडणूक आणि नवीन राष्ट्राध्यक्षांच्या कार्यकाळाची सुरुवात म्हणजेच इनॉग्युरेशनच्या दरम्यानच्या काळात हस्तांतरणाची प्रक्रिया करण्यात येते. पण ही प्रक्रिया लवकर सुरू न केल्याबद्दल एमिली मर्फी यांच्यावर दोन्ही राजकीय पक्षांकडून टीका करण्यात आली होती.

मर्फी यांनी आता पाठवलेल्या पत्राचं बायडन यांच्या टीमने स्वागत केलंय.

"आजचा निर्णय हे आपल्या देशासमोरच्या समस्या हाताळण्याच्या दृष्टीने टाकलेलं पहिलं पाऊल आहे. कोरोनाची जागतिक साथ आटोक्यात आणणं आणि देशाची अर्थव्यवस्था रुळावर आणणं महत्त्वाचं आहे. हा निर्णय म्हणजे फेडरल एजन्सीजसोबत प्रशासकीय प्रक्रियांची अधिकृतरित्या सुरुवात आहे."

मिशिगनमध्ये काय घडलं?

मिशिगनमधल्या निवडणूक निकालांवर शिक्कामोर्तब करण्यात आलं. बायडन इथून दीड लाखांपेक्षा जास्त मतांनी जिंकले आहेत. हा निकाल नक्की करताना मिशिगनमधल्या दोनपैकी एका रिपब्लिकन अधिकाऱ्याने इतर दोन डेमोक्रॅट अधिकाऱ्यांना निकाल नक्की करण्यात समर्थन दिलं.

इथले निकाल नक्की करणं दोन आठवड्यांनी पुढे ढकलावं अशी मागणी ट्रंप यांच्या रिपब्लिकन पाठिराख्यांनी केली होती.

आता हे निकाल नक्की करण्यात ले असले, तरीही आपण मिशिगनच्या निकालांना आव्हान देणार असल्याचं ट्रंप यांच्या पथकातल्या कायदा विभागाने म्हटलंय.

या निकालांवर शिक्कामोर्तब करणं ही साधी प्रक्रिया असल्याचं सांगत मिशिगनमधल्या अधिकारी जेना एलिस यांनी म्हटलंय. "हे निकाल योग्य आणि कायदेशीर असल्याची खात्री अमेरिकन नागरिकांना असावी."

14 डिसेंबरला बायडन यांच्या विजयावर अमेरिकन इलेक्टोरल कॉलेजमध्ये शिक्कामोर्तब होईल.

ट्रंप यांनी दिलेल्या कायदेशीर आव्हानांचं काय?

अमेरिकेतल्या महत्त्वाच्या राज्यांमध्ये ट्रंप आणि त्यांच्या समर्थकांना कोर्टात एकामागोमाग एक...


आपण राष्ट्रवादीसोबतच आहोत, हे सातत्यानं ठसवून सांगण्याची वेळ आज अजित पवारांवर का आली आहे?

23 नोव्हेंबरच्या सकाळी महाराष्ट्रानं एक वेगळंच राजकीय नाट्य अनुभवलं. आदल्या दिवशी शिवसेना, राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि काँग्रेसनं सरकार स्थापनेची तयारी दर्शवली होती. मात्र मुख्यमंत्री म्हणून शपथविधी झाला, देवेंद्र फडणवीस यांचा. त्यांच्यासोबत अजित पवार यांनी उपमुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतली.

शपथविधीची दृश्य पाहिल्यानंतर राष्ट्रवादी काँग्रेस भाजपसोबत गेली की अजित पवारांनी बंड केलंय हा प्रश्न उपस्थित व्हायला लागला. त्यानंतर राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार यांनी भाजपसोबत जाणं हा अजित पवारांचा वैयक्तिक निर्णय आहे आणि त्याला आमचा पाठिंबा नाही, असं ट्वीट केलं. पाठोपाठ त्यांची राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या विधीमंडळ नेतेपदावरूनही हकालपट्टी करण्यात आली.

या सर्व घडामोडींमुळे अजित पवार फुटले आहेत हे स्पष्ट झालं. 'पक्ष फुटला आणि कुटुंबही' या सुप्रिया सुळेंच्या व्हॉट्स अॅप स्टेटसमुळे पवार कुटुंबातले मतभेद बाहेर आले, अशी चर्चाही सुरू झाली.

अजित पवारांसोबत किती आमदार गेले आहेत, त्यांना पक्षांतरबंदी कायदा लागू... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

होऊ शकतो का, राष्ट्रवादी काँग्रेसचे गटनेते म्हणून अजित पवारांचा व्हीप आमदारांना विश्वासदर्शक ठरावाच्या वेळी लागू होणार का, या सगळ्या तांत्रिक बाबींचा उहापोह होऊ लागला.

त्याचवेळी सुप्रीम कोर्टातील सुनावणीच्यावेळी अजित पवारांनी नेमकं काय केलं, हे स्पष्ट झालं. राष्ट्रवादी काँग्रेसचा गटनेता या अधिकारानं 54 आमदारांच्या सह्यांचं पत्र त्यांनी राज्यपालांना सादर केलं होतं. पक्षाच्या भूमिकेशी पूर्णपणे फटकून अशी ही कृती होती.

पक्षातून अजित पवारांच्या मनधरणीचे प्रयत्न सुरू झाले. दुसरीकडे राष्ट्रवादीनं अजित पवारांसोबत गेलेल्या आमदारांनाही परत आणण्याची मोहीम हाती घेतली.

सरतेशेवटी साडेतीन दिवस देवेंद्र फडणवीस सरकारमध्ये उपमुख्यमंत्री राहिल्यानंतर अजित पवारांनी राजीनामा दिला.

मंगळवारी (27 नोव्हेंबर) संध्याकाळी महाविकास आघाडीच्या बैठकीत बोलताना छगन भुजबळ यांनी म्हटलं होतं, की ही आघाडी मजबूत करण्यासाठी अजित पवारांची गरज आहे. माझी विनंती आहे की सगळ्या राष्ट्रवादीच्या ज्येष्ठ नेत्यांनी अजित दादांना राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये परत आणण्याची जबाबदारी घ्यावी.

याच बैठकीनंतर रात्री साडे नऊच्या सुमारास अजित पवार सिल्व्हर ओक या शरद पवारांच्या घरी गेले. धावत आपल्या काकांच्या घराच्या पायऱ्या चढणारे अजित दादा न्यूज चॅनेल्सच्या कॅमेऱ्यात कैद झाले. त्यानंतर अजित पवारांची घरवापसी झाली का, पवार कुटुंबानं पुन्हा एकदा आपल्या घरातले मतभेद सावरून घेतले का अशा चर्चांना सुरूवात झाली.

शपथविधीच्या वेळेस अजित पवार आणि सुप्रिया सुळेंच्या गळाभेटीच्या फोटोनं सर्वकाही आलबेल असल्याचं चित्र निर्माण केलं. मात्र खरंच तसं आहे का? अजित पवार यांच्या औट घटकेसाठी का होईना पण भाजपसोबत सरकारमध्ये जाण्यामुळे अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत, ज्याची उत्तरं ना अजित पवारांनी दिली आहेत ना राष्ट्रवादी काँग्रेसनं. याचा प्रश्नांचा धांडोळा घेण्याचा प्रयत्न बीबीसी मराठीनं केला आहे.

1. अजित पवार राष्ट्रवादीत होते तर ते पक्षाविरोधात भाजपसोबत का गेले?

मी राष्ट्रवादीतच होतो, असं अजित पवार सांगत आहेत. राष्ट्रवादीचे अन्य नेतेही अजित पवार आमच्यासोबत आहेत हेच म्हणत आहेत. पण नेमका कोणता विचार करून अजित पवार भाजपसोबत गेले होते, याबद्दल भाष्य करायचं टाळत आहेत. राष्ट्रवादी काँग्रेसचे नेते धनंजय मुंडे यांनी हे झालं नसतं तर बरं झालं असतं एवढीच प्रतिक्रिया व्यक्त केली.

पण...


आपण लस तयार केली असल्याचा दावा रशियाने मंगळवारी (11 ऑगस्ट) केला होता.  दोन महिने मानवी चाचण्या करण्यात आल्यानंतर या लशीला मान्यता देण्यात आल्याचं रशियाकडून सांगण्यात आलं होतं.

पण इतक्या वेगाने लस तयार करण्याबद्दल तज्ज्ञांनी शंका उपस्थित केली होती. जर्मनी, फ्रान्स, स्पेन आणि अमेरिकेतल्या संशोधकांनी याबद्दल सावध राहण्यास सांगितलं होतं.

यानंतर रशियाचे आरोग्यमंत्री मिखाईल मुराश्को यांनी बुधवारी (12 ऑगस्ट) इंटरफॅक्स वृत्तसंस्थेला सांगितलं, "असं वाटतंय की औषधाच्या या स्पर्धेत रशिया आघाडीवर असण्यातला फायदा आमच्या परदेशी सोबत्यांना लक्षात आला आणि म्हणून ते निराधार चर्चा करत आहेत."

या लसीची पहिली बॅच पुढच्या दोन आठवड्यांत उपलब्ध होईल आणि सुरुवातीला ही लस मुख्यत्वे डॉक्टर्सना देण्यात येणार असल्याचं रशियाच्या आरोग्यमंत्र्यांनी म्हटलंय.

ऑक्टोबरपासून ही लस मोठ्या प्रमाणात सर्वसामान्यांना देण्याचं काम सुरू होणार असल्याचं रशियन अधिकाऱ्यांनी सांगितलं.

सध्या जागतिक आरोग्य संघटनेनी 6 लसींची नावे जाहीर केली आहेत. ज्या लसी फेज 3 पर्यंत पोहोचल्या आहेत त्यांचीच नावे जागतिक आरोग्य संघटनांनी दिली आहे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त आणि त्यामध्ये रशियाची लस नाही.

कोरोना लस: कधी येणार आणि कुणाला मिळणार?

लस तयार झाल्याची माहिती मंगळवारी पुतिन यांनी दिली होती. पुतिन यांच्या मुलीला त्याचा डोस देण्यात आल्याचंसुद्धा त्यांनी सांगितलं आहे. एएफपी या वृत्तसंस्थेनं हे वृत्त दिलं आहे.

या लशीचं लवकरच मोठ्या प्रमाणात उत्पादन सुरू करण्यात येईल असं वृत्त रशिया टुडेनं दिलं होतं.

रशियामध्ये  ही लस ऐच्छिक ठेवण्यात आली आहे, ती घेण्यासाठी कुणावरही जबरदस्ती केली जाणार नाही, असं पुतिन यांचं म्हणणं आहे.

सुरुवातीला ही लस आरोग्य सेवक, डॉक्टर आणि अत्यावश्यक सेवांमधील कर्मचाऱ्यांना दिली जाणार आहे, त्यानंतर जानेवारीपासून ही लस  सर्वांसाठी उपलब्ध करून दिली जाणार आहे.

"ही लस प्रभावीपणे काम करते. तुमची रोगप्रतिकारशक्ती वाढवते, आणि मी पुन्हा सांगतो की या लशीनं सर्व महत्त्वाच्या चाचण्या पार केल्या आहेत," असं पुतिन यांनी म्हटलं आहे.

रशियाची राजधानी मॉस्कोमधल्या सरकारी संशोधन केंद्रात अर्थात गामालेया इन्स्टिट्यूट इथं कोरोनावर लस तयार करण्याचं काम सुरू होतं. जुलै महिन्यात माणसांवर या लशीची चाचणी घेण्यात आली. ऑगस्टमध्ये लशीची मोठ्या प्रमाणावर चाचणी घेण्यात येईल, असं त्यांच्यातर्फे सांगण्यात आलं होतं.

कोरोनाच्या लशीकरता रशियाच्या वेगावर पाश्चिमात्य देशांनी साशंकता दर्शवली आहे. राष्ट्राभिमानासाठी रशियाने शास्त्रोक्त प्रक्रिया आणि सुरक्षितता यांना झुगारून तर दिलं नाही ना अशी चर्चा सुरू आहे.

लस शोधण्याचं काम नियंत्रित करणाऱ्या रशियन डायरेक्ट इन्व्हेस्टमेंट फंड या संस्थेने यासंदर्भात काहीही प्रतिक्रिया दिलेली नाही. मात्र लस झटपट तयार व्हावी यासाठी शास्त्रीय तसंच सुरक्षेचे नियम धाब्यावर बसवल्याच्या वृत्ताचा त्यांनी इन्कार केला.

बीबीसीचे वैद्यकीय प्रतिनिधी फर्ग्युस वॉल्श यांचं विश्लेषण

रशियाच्या लस निर्मितीचा वेग अचाट करणारा आहे. त्यांनी 17 जूनला पहिली क्लिनिकल ट्रायल केली होती. चीन, अमेरिका आणि युरोप यांच्यानंतर त्यांची ही ट्रायल झाली होती.

इतर देशांप्रमाणे गमेलिया इंस्टिट्यूटने या ट्रायल्सचा डेटा आणि संशोधन खुलं केलं नाही त्यामुळे हे सांगणं कठीण आहे की ही लस नेमकी किती परिणामकारक आहे आणि सुरक्षित आहे.

राष्ट्राध्यक्ष पुतिन यांनी लस जाहीर करून जगाला संदेश दिला आहे की रशिया वैज्ञानिक क्षेत्रात पाठीमागे नाही पण लस निर्मितीमध्ये केवळ पहिलं येणं पुरेसं...


आपण हुशारीची पातळी गाठल्यामुळे बुद्ध्यांक आता घसरणार अशी चर्चा वैज्ञानिक वर्तुळात आहे. मानवी बुद्धीचं कोडं उलगडण्याचा प्रयत्न बीबीसीचे पत्रकार डेव्हिड रॉबसन यांनी केला आहे.

तुम्हाला कदाचित विश्वास बसणार नाही. मात्र आपण आज बुद्धिमत्तेच्या सुवर्णकाळात जगतोय.

जवळपास 100 वर्षांपूर्वी बुद्ध्यांक म्हणजेच IQ (Intelligence Quotient) कसा मोजायचा, याचा शोध लागला. तेव्हापासून आतापर्यंत म्हणजे गेल्या शतकभरात मानवी बुद्ध्यांकात सातत्याने वाढ झाली आहे. इतकं की आजची अगदी सामान्य बुद्धिमत्ता असलेली व्यक्ती 1919 साली जन्माला आलेल्या व्यक्तीच्या तुलनेत प्रतिभासंपन्न मानली जात होती. याला Flynn Effect म्हणतात.

हे वाचून तुम्हाला आनंद झाला असेल. मात्र, बुद्ध्यांक वाढीची गती यापुढे मंदाऊ शकतो. कदाचित उलटही होऊ शकते. याचाच अर्थ आपण मानवी बुद्ध्यांकाचं शिखर गाठलं आहे.

आपण खरंच बुद्ध्यांकाची सर्वोच्च पातळी गाठली आहे का? आणि जर उत्तर हो असेल तर बुद्ध्यांक घसरणीमुळे मानवतेच्या भविष्यावर काय परिणाम होऊ शकतो?

यासाठी आपल्याला मानवी बुद्धिमत्तेच्या उगमापासून सुरुवात करावी लागेल. आपले पूर्वज दोन पायांवर ताठ उभ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

े राहून चालू लागले तेव्हापासून आपली उत्क्रांती कशी झाली हे आपल्याला पाहावं लागेल. म्हणजेच जवळपास 30 लाख वर्षांपूर्वीपासून. कवटीच्या जीवाश्माच्या स्कॅनवरून कळतं की पहिला द्विपाद वानर ज्याला ऑस्ट्रॅलोपिथिकस म्हणतात त्याचा मेंदू 400 क्युबिक सेंटीमीटर होता. आधुनिक मानवी मेंदूच्या केवळ एक तृतीयांश.

आधुनिक मानवाचा मेंदू शरीरातली जवळपास 20% उर्जा वापरतो. अधिक कॅलरी खर्च होणं म्हणजे मेंदूचा आकार मोठा असणं.

मेंदू विकसित होण्यामागे अनेक कारणं आहेत. मात्र, एका प्रमुख सिद्धांतानुसार समूहामध्ये राहू लागल्याने मेंदू अधिक विकसित होत गेला.

ऑस्ट्रॅलोपिथिकसनंतर मानवाच्या पूर्वजांनी अधिक मोठ्या समूहात राहायला सुरुवात केली. हा मानव झाडावरून उतरून खाली आला होता आणि जमिनीवर झोपायचा. त्यामुळे त्याला वन्यप्राण्यांपासून धोका वाढला होता. वन्यप्राण्यांपासून सुरक्षा मिळावी, कदाचित या कारणामुळे पुढे समूह मोठे-मोठे होत गेले असावे. समूहात राहिल्यामुळे बदलत्या वातावरणाची जोखीम कमी झाली. नैसर्गिक स्रोतांचा अधिक चांगल्या पद्धतीने वापर करता येऊ लागला. मुलांची जबाबदारी ही समूहावर पडली.

मात्र, अशाप्रकारे समूहात राहणं सोपं नव्हतं. स्वतःच्या अनुभवावरून तुम्हालाही याची कल्पना असेल. तुम्हाला प्रत्येक व्यक्ती कशी आहे, याची माहिती ठेवावी लागते. प्रत्येकाची आवड, नावड, ती व्यक्ती विश्वासू आहे की नाही, हे सर्व माहिती हवं. शिवाय शिकारीसारखी, ज्यात एकापेक्षा जास्त जणांची गरज पडते, सामूहिक जबाबदारी पार पाडायची असेल तेव्हा तर स्वतःसोबतच समूहातल्या इतर व्यक्ती काय करत आहेत, यावरही बारीक लक्ष ठेवावं लागतं.

आजच्या आधुनिक मानवासाठी सामाजिक आकलनाचा अभाव नामुष्कीचं कारण ठरतो.  आधुनिक काळात जर सामाजिक आकलन चुकलं तर आपल्यावर फजितीचा प्रसंग ओढवू शकतो पण आपल्या पूर्वजांसाठी तो तर जगण्या मरण्याचा प्रश्न होता.

याशिवाय मोठ्या समूहात राहिल्यामुळे मानवाला कल्पनांची देवाणघेवाण करता आली. त्यातून पुढे नवनवीन तांत्रिक आणि सांस्कृतिक शोध लागले. उदाहरणार्थ मानवाने शिकार करण्यासाठीची अवजारं शोधली. अशाप्रकारच्या कामांसाठी तुमच्याकडे निरीक्षणातून शिकण्याची बुद्धिमत्ता असावी लागते. यातून मेंदूला चालना मिळत गेली.

जवळपास चार लाख वर्षांपूर्वीच्या होमो हिडेलबर्गेनिसीस मानवाच्या मेंदूचा आकार वाढून 1,200 क्युबिक सेंटीमीटरपर्यंत पोचला होता. आधुनिक मानवी मेंदूपेक्षा थोडा लहान....


आपणही 'फ्लू' आहे रे…काळजी नको, असं अनेकदा म्हणतो. 'फ्लू' चा सीझन आपल्या जीवनाचा एक अविभाज्य भाग बनलाय. जगभरात दरवर्षी लाखो लोक 'फ्लू' ने आजारी पडतात, तर गुंतागुंत वाढल्याने काहींना जीवही गमवावा लागतो.

कोव्हिड-19 आणि 'फ्लू' ची लक्षणं सारखी आहेत. त्यात आता हळूहळू थंडीची चाहूल सुरू झाली आहे. मुंबई, पुण्यात वातावरणात बदल झाल्याने गारवा वाढलाय. तज्ज्ञांच्या मते, थंड वातावरण व्हायरसच्या वाढीसाठी पोषक असतं. थंड वातावरणात व्हायरस जास्तकाळ जगू शकतो. त्यामुळे थंडीच्या दिवसात 'फ्लू' पसरण्याची कारणं आणि व्हायरस कशामुळे पसरतो हे जाणून घेणं फार महत्त्वाचं आहे.

'फ्लू' चा ताप पसरवणारा व्हायरस

'फ्लू' हा श्वसनसंस्थेशी निगडीत असलेला संसर्गजन्य आजार आहे. 'इन्फ्लूएन्झा' व्हायरसरमुळे होणारा हा आजार नाक, घसा आणि काहीवेळा फुफ्फुसांवर आघात करतो.

सामान्यत: हा आजार अतिसौम्य ते तीव्र स्वरूपाचा असतो. मात्र काहीवेळा लोकांचा यामुळे मृत्यू होण्याची शक्यता असते. 'फ्लू' पासून बचावासाठी पाश्चिमात्य देशांमध्ये 'फ्लू' ची लस घेण्याची शिफारस डॉक्टर करतात. भारतात 'फ्लू' शॉट्सबाबत अजूनही लोकांना तेवढी माहिती नाही.

ज... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

गभरात 'फ्लू' संसर्गाची आकडेवारी

'फ्लू' ची साथ ठराविक काळात येतेच. त्यामुळे आपण याकडे गांभीर्याने लक्ष देत नाही. दरवर्षी जगभरात 50 लाख लोकांना 'फ्लू' चा संसर्ग होतो. तर, जवळपास 2.5 लाख लोकांना 'फ्लू' च्या संसर्गामुळे मृत्यू होतो. तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार 'फ्लू' ची साथ दरवर्षी येत असल्याने व्हायरसमध्ये सतत बदल होत असतात.

"दरवर्षी 'फ्लू' चा व्हायरस झपाट्याने बदलत असल्यामुळे, शरीरात तयार झालेली रोग प्रतिकारक शक्ती, या बदललेल्या व्हायरसचा मुकाबला करू शकत नाही. नवीन व्हायरसला अॅंटीबॉडीज ओळखत नाहीत. ज्यामुळे आपण आजारी पडतो," असं पुण्यातील जनरल फिजिशिअन डॉ. संवेदा समेळ म्हणतात.

'फ्लू' चं इन्फेक्शन वर्षातून फक्त एकदाच होईल असं नाही. एकदा होऊन गेला म्हणजे पुन्हा होणार नाही असं नाही. शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती कमी असेल तर 2-3 वेळा देखील 'फ्लू' चा संसर्ग होऊ शकतो.

हिवाळ्यात 'फ्लू' पसरण्याची कारणं

* सूर्यप्रकाश कमी असल्याने अल्ट्राव्हायलेट (अतिनील) किरणं कमी

* प्रदूषण जास्त असल्याने इन्फेक्शनमध्ये वाढ

* व्हिटॅमिन-डी (Vitamin-D) च्या कमतरतेमुळे रोग प्रतिकारक शक्ती कमी होते

* सणासुदीचे दिवस असल्याने बाजारात गर्दी आणि भेटीगाठी वाढतात

* अॅलर्जीमुळे सर्दी, खोकला आणि तापाचं प्रमाण जास्त

तज्ज्ञांच्या सांगण्यानुसार हिवाळ्याच्या दिवसात व्हायरस झपाट्याने का पसरतो. याची कारणं लोकांनी लक्षात घेतली पाहिजेत. एकीकडे कोव्हिड-19 तर दुसरीकडे 'फ्लू' याची लक्षणं सारखीच असल्याने लोकांनी खबरदारी घेतली तर आपण आपली सुरक्षा सहजतेने करू शकतो.

याबाबत बीबीसीशी बोलताना बालरोगतज्ज्ञ डॉ. अमोल अन्नदातेंनी म्हटलं, "आपल्या नाकात इन्फेक्शन आणि अॅलर्जी पसरवणाऱ्या घटकांपासून बचावण्यासाठी एक आवरण (Mucosa) असतं. बाहेरील तापमान कमी असल्याने नाकातील तापमानही 4 डिग्रीने कमी होतं. या आवरणात व्हायरस आणि अॅलर्जी पसरवणारे घटक अडकून राहतात. ज्यामुळे व्हायरल इन्फेक्शन होण्याची शक्यता वाढते."

तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार, थंडीत श्वसनावाटे थंड हवा शरीरात जाते. दुसरीकडे शरीरातील उर्जा टिकवून ठेवण्यासाठी रक्तवाहिन्या आचुंचित होतात. त्यामुळे शरीरातील रोगप्रतिकारक शक्ती व्हायरसवर हल्ला करून त्याला मारून टाकू शकत नाही. ज्यामुळे शरीराची बचावात्मक भिंत भेदून व्हायरस शरीरात प्रवेश करतो.

अल्ट्राव्हायलेट किरणाचं प्रमाण कमी

हिवाळा व्हायरसला पोषक असण्याच दुसरं...


आपने ही त्यांना निलंबित केलं आहे.

तत्पुर्वी  ANI या वृत्तसंस्थेच्या मते मंगळवारी पत्रकारांशी बातचीत करताना दिल्लीचे अतिरिक्त पोलीस आयुक्त एक सिंगला म्हणाले, "24-25 फेब्रुवारीलाच काही लोकांनी आम्हाला सांगितलं की एक नगरसेवक अडकला आहे आणि आम्हाला असुरक्षित वाटतंय. त्यानंतर पोलिसांनी जाऊन त्यांना वाचवलं."

तर ताहिर हुसैन म्हणत राहिले की, ते स्वत:च हिंसाचारात अडकले होते. दंगलखोरांनी त्यांच्या घराला घेराव घातला होता आणि मदतीसाठी त्यांनी पोलिसांना अनेकदा फोन केला होता.

अंकित शर्मा हत्या प्रकरण

ताहिर हुसैन यांच्या मते पोलीसच त्यांच्या घरी आले आणि त्यांना सुरक्षित ठिकाणी घेऊन गेले. त्यांनी एक व्हीडिओ शेअर केला आहे. त्यात त्यांच्या घरी हिंसाचार होतोय आणि ते पोलिसांना मदत मागत आहेत.

मी दंगल रोखण्याचा प्रयत्न करत होतो असं ते बीबीसीशी बोलताना म्हणाले होते.

त्यानंतर एक व्हीडिओ समोर आला. त्यात त्यांच्या घराच्या छतावर दगड विटा आणि पेट्रोल बाँब दिसले होते.

त्यानंतर पोलिसांनी अंकित शर्माच्या हत्येचा खटला त्यांच्यावर दाखल केला होता. ताहिर हुसैन तेव्हापासून बेपत्ता आहे आणि त्यांची अद्यापही कोणतीह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी माहिती मिळालेली नाही.

तर दिल्ली पोलीस सांगतात., ते अजुनही त्यांचा शोध घेत आहेत.

24-26 फेब्रुवारीला दिल्लीत हिंसाचार झाला. त्यात 40 पेक्षा अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे आणि 200 लोक जखमी झाले आहेत.

हेही वाचलंत का?


आपलं अर्ध शरीर मानवी नसल्याचं शास्त्रज्ञांचं म्हणणं आहे.

शरीरात असलेल्या एकूण पेशींपैकी फक्त ४३% पेशी या मानवी पेशी असतात. तर बाकीच्या असतात त्या मायक्रोस्कोपिक कॉलनिस्ट अर्थात सूक्ष्मदर्शी निवासी.

आपल्यात दडलेल्या या अर्ध्या भागाच्या-आपल्या मायक्रोबाइमच्या-आकलनामुळे, आता ऍलर्जीपासून ते पार्किन्सनपर्यंत कितीतरी रोगांबाबतचे आपले समज वेगानं बदलत आहेत. (शरीर किंवा त्यातल्या विशिष्ट भागातील सूक्ष्मजीव किंवा त्या विशिष्ट पर्यावरणातील सूक्ष्मजीवांची एकत्रित जेनेटीक अर्थात अनुवांशिक सामग्री म्हणजेच मायक्रोबाइम)

आता तर या क्षेत्राकडून अगदी "मानवी" असणं म्हणजे नेमकं काय, यासारखे प्रश्नही उपस्थित केले जात आहेत आणि परिणामी नाविन्यपूर्ण उपचारांच्या दिशेनं ही वाटचाल सुरू आहे.

"ते तुमच्या आरोग्यासाठी आवश्यक आहेत," मॅक्स प्लॅंक इन्स्टीट्यूटमधील मायक्रोबाइम विज्ञान विभागाचे संचालक प्राध्यापक रुथ ले सांगतात. "तुमचं शरीर म्हणजे फक्त तुम्ही नसता," ते सांगतात.

शास्त्रज्ञांनी शरीररचनेसंदर्भात नव्याने मांडणी केली आहे.

तुम्ही कितीही स्वच्छ शरीर धुवा, पण तुमच्या शरीरातला जवळपास प्रत्येक कानाकोपरा हा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

सूक्ष्मजीवांनी माखलेला असतो.

यामध्ये जीवाणू, विषाणू, बुरशी आणि आर्कीआ (सुरुवातीला त्यांचे जीवाणू म्हणून चुकीचे वर्गीकरण करण्यात येत असे) यांचा समावेश असतो. ऑक्सिजनपासून वंचित असलेल्या अंधकारमय आतड्यांमध्ये या सूक्ष्म जीवनाचे सर्वांत मोठे केंद्रीकरण झालेले असते

"तुम्ही माणसापेक्षाही जास्त सूक्ष्मजंतूच आहात," कॅलिफोर्नियाच्या सॅन डिएगो विद्यापीठातले प्राध्यापक रॉब नाइट यांनी बीबीसीला सांगितलं.

सुरुवातीच्या काळात असा विचार केला जात होता की, मानवी पेशींच्या तुलनेत ही संख्या (सूक्ष्मजीवांची संख्या) दहा पटींनी जास्त होती.

"त्यामध्ये सुधारण करून हे प्रमाण १:१ इतक्या जवळ आलं आहे, त्यामुळे सध्याच्या अंदाजानुसार, जर तुम्ही सर्व पेशींची गणना केलीत, तर तुम्ही सुमारे ४३% मानवी आहात," ते सांगतात.

पण अनुवांशिकपणे आपण अजून कितीतरी कमी आहोत.

मानवी जीनोम - मानवासाठी अनुवांशिक सूचनांचा संपूर्ण संच - हा जीन्स अर्थात जनुकं या नावानं ओळखल्या जाणाऱ्या वीस हजार सूचनांनी बनलेला असतो. पण आपल्या मायक्रोबाइममधल्या सगळ्या जनुकांना एकत्र करा आणि ही संख्या दोन ते वीस दशलक्ष सूक्ष्मजीव जनुकांएवढी होते.

कालटेकचे प्राध्यापक सूक्ष्मजीवशास्त्रज्ञ सर्कीस माझमानियन यांचा युक्तिवाद असा आहे की, "आपल्याकडे फक्त एक जीनोम नसतो,  आपल्या मायक्रोबायॉमची जनुके ही प्रामुख्यानं दुसरे जीनोम असतात, जी आपली स्वतःची क्रियाशीलता वाढवतात."

ते पुढे असंही म्हणतात की, "माझ्या मते, आपला स्वतःचा डीएनए अधिक आपल्या पोटामधील सूक्ष्मजीवांचा डीएनए यांचे मिश्रण आपल्याला मानवी बनवते."

आपण एवढ्या मोठ्या प्रमाणात साठवून ठेवत असलेल्या सूक्ष्मजीव सामग्रीचा शरीराशी कसलाच परस्परसंबंध नसेल किंवा तिचा शरीरावर कसलाच परिणाम होणार नाही, असा विचार करणं भाबडेपणाचं ठरेल.

पचनक्रिया, रोगप्रतिकारक यंत्रणेचं नियंत्रण, रोगांपासून संरक्षण आणि महत्त्वाच्या जीवनसत्वांची निर्मिती करणे या कामांमध्ये  मायक्रोबाइम निभावत असलेल्या भूमिकेचा विज्ञानाकडून वेगानं उलगडा होत आहे.

प्राध्यापक नाइट म्हणतात, "अगदी अलीकडच्या काळापर्यंत आपण या गोष्टीचा विचारही केला नसेल, पण हे लहानसे जीव किती प्रकारे आपले आरोग्य पूर्णपणे बदलून टाकत आहेत, याचे मार्ग आता आपल्याला सापडत आहेत."

सूक्ष्मजीवांच्या जगाबाबत विचार करण्याचा हा नवा मार्ग आहे. आजपर्यंत सूक्ष्मजीवांबरोबरचे आपले नाते हे प्रामुख्याने...


आपलं प्रेम मिळवण्यासाठी प्रियकर आकाश-पाताळ एक करतात. प्रेयसीचा होकार मिळवण्यासाठी वेगवेगळ्या युक्ती, विविध फंडे आजमावले जातात. हा क्षण अविस्मरणीय व्हावा यासाठी विमान, जहाज, हॉट एअर बलून अशा हटके ठिकाणी प्रपोज केलं जातं. त्यानंतर आपल्या मित्रवर्गाला या गुलाबी प्रेमातल्या प्रपोजच्या कहाण्या रंगवून सांगितल्या जातात.

पण असा वेगळा प्रयत्न करून प्रेयसीला प्रपोज करताना एखाद्याचा जीव गेल्याचं तुम्ही कधी ऐकलंय का? अमेरिकेतील लुसियाना प्रांतात बॅटोन रॉग इथं राहणाऱ्या एका तरूण प्रियकराच्या बाबतीत अशीच एक दुर्दैवी घटना घडलीये. गर्लफ्रेंडला अंडरवॉटर प्रपोज करण्याच्या नादात त्याला आपला जीव गमवावा लागला आहे.

स्टीव्हन वेबर असं मृत्यूमुखी पडलेल्या तरूणाचं नाव आहे. स्टीव्हन आणि त्याची गर्लफ्रेंड केनेशा अँटोइन सुट्ट्या घालवण्यासाठी पूर्व आफ्रिकेतील टांझानियाला गेले होते. तिथल्या पेंबा बेटाजवळ मँटा रिसॉर्टमध्ये ते राहत होते.

हाती आलेल्या दृश्यांमध्ये स्टीव्हन अंडरवॉटर जाऊन केनेशाला लग्नासाठी मागणी घालताना दिसतोय. स्टीव्हन पाण्यात उतरून रिसॉर्टमध्ये अंडरवॉटर असलेल्या खोलीच्या खिडकीजवळ जातो. तिथूनच तो... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

केनेशाला लग्नाची मागणी घालणारं एक पत्र दाखवतो.

पण यानंतर स्टीव्हन पाण्याबाहेर आलाच नाही, असं केनेशाने तिच्या फेसबुक पोस्टमध्ये लिहिलं आहे.

बीबीसीने याबाबत द मँटा रिसॉर्टशी संवाद साधला. "द मँटा रिसॉर्टमध्येच स्टीव्हन पाण्यात बुडून मृत्यूमुखी पडले. ही 19 सप्टेंबर 2019 ची घटना आहे. असं घडणं अत्यंत दुर्दैवी आहे," असं त्यांनी सांगितलं.

केनेशा अँटोइन आणि स्टीव्हन वेबर

रिसॉर्टचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी मॅथ्थ्यू सॉस सांगतात, "स्टीवन वेबर यांच्या मृत्यूने आम्हाला सगळ्यांनाच हादरवलं आहे."

स्टीव्हन आणि केनेशा यांनी चार दिवसांसाठी रिसॉर्टमधली अंडरवॉटर रूम बुक केली होती. किनाऱ्यापासून ही रुम 250 मीटर दूर आहे. या रुमचं भाडं एका दिवसासाठी सुमारे 1700 डॉलर इतकं आहे.

त्यांच्या मुक्कामाच्या तिसऱ्या दिवशी स्टीव्हन यांनी केनेशाला प्रपोज करण्यासाठी पाण्यात डुबकी घेतली. गॉगल तसंच फ्लिपर घालून ते पाण्यात उतरले. लग्नाची मागणी घालणारा संदेश त्यांनी सोबत घेतला होता. हे पत्र त्यांनी केनेशाला खिडकीतून दाखवलं. केनेशानेही ते वाचले.

त्याच्या पत्रात लिहिलं होतं, "माझं तुझ्यावर किती आणि कसं प्रेम आहे, हे व्यक्त करण्यासाठी मी माझा श्वास जास्त वेळ रोखू शकत नाही. तुझ्या प्रत्येक गोष्टीवर माझं प्रेम आहे आणि हे प्रेम दिवसेंदिवस वाढतच राहील."

पुढे त्या व्हीडिओमध्ये स्टीव्हन केनेशाला अंगठी दाखवतानाही दिसतो. त्यानंतर तो खिडकीजवळून निघून जातो.

सॉस सांगतात, "स्टीव्हन बुडाल्याचं कळल्यानंतर त्यांचे कर्मचारी त्या ठिकाणी दाखल झाले होते. पण तोपर्यंत वेळ निघून गेली होती.

स्टीव्हनला आपल्या गर्लफ्रेंडचं उत्तर ऐकायला मिळालंच नाही. 'मी त्याला लाखवेळा होकार दिला असता,' असं केनेशाने आपल्या भावनिक फेसबुक पोस्टमध्ये लिहिलंय.

तिने लिहिलं, "आम्हाला मिठी मारता आली नाही. आमच्या पुढच्या आयुष्याची सुरूवात असणारा तो क्षण आम्हाला साजरा करता आला नाही. आमच्या आयुष्यातला सर्वात अविस्मरणीय दिवस सर्वात वाईट दिवस बनला. नशीबाने इतकं क्रूर वळण का घेतलं?"

"आमच्या 'बकेट लिस्ट'मधल्या बऱ्याचशा गोष्टी गेल्या काही दिवसांत आम्ही केल्या होत्या. आम्ही आनंदी होतो. भावी आयुष्याबाबत आम्ही उत्सुक होतो."

आपल्या देशातील नागरिकाचा टांझानियात मृत्यू झाल्याची माहिती अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांना देण्यात आली आहे. "या तरूणाच्या मृत्यूचं आम्हाला दुःख आहे. आम्ही त्यांच्या कुटुंबियांचं...


आपला उमेदवारी अर्ज भरताना ठाकरे यांनी दिलेल्या माहितीमुळे किमान आदित्य ठाकरे यांच्या संपत्तीचे तपशील लोकांसमोर आले आहेत. उमेदवारी अर्जासोबत आदित्य ठाकरेंनी जे प्रतिज्ञापत्र दाखल केले आहे, त्यामध्ये त्यांनी आपल्या संपत्तीचे तपशील दिले आहेत.

आदित्य ठाकरे ठाकरे यांची एकूण स्थावर आणि जंगम मालमत्ता 16 कोटी 5 लाख 12 हजार 172 रूपये एवढी आहे.

आदित्य ठाकरेंकडे एकूण जंगम मालमत्ता 11 कोटी 38 लाख 5 हजार 258 रूपये एवढी आहे.

गाड्या, दागिने आणि गुंतवणूक

आदित्य ठाकरेंनी विविध बँकांमध्ये ठेवलेल्या ठेवींची रक्कम 10 कोटी 36 लाख 15 हजार 218 रूपये आहे. HDFC बँक, ICICI, भवानी सहकारी बँक, सारस्वत बँक, इंडियन ओव्हरसीज बँक अशा बँकांमध्ये त्यांनी ठेवी ठेवल्या आहेत.

त्यांची बाँड्स, शेअर्स यातील गुंतवणूक 20 लाख 39 हजार 12 रूपयांची आहे. म्युच्युअल फंडात 24 हजारांची रक्कम गुंतवलीये.

आदित्य ठाकरेंकडे बीएमडब्ल्यू कार आहे. ही कार 2019 साली खरेदी केली असून या कारची आताची अंदाजे किंमत 6 लाख 50 हजार रुपये आहे. या कारच्या क्रमांकाची नोंदणी 2010 साली केलीये.

आदित्य ठाकरेंकडे 64 लाख 65 हजार 74 रूपयांचे दागिने आहेत. ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यात 535 हिरे लावलेलं गोल्ड प्लेटेड ब्रेसलेट आहे. याची किंमत 5 लाख 53 हजार 370 रूपये एवढी आहे. शिवाय, 24 कॅरेटचे सोन्याची नाणी आणि बार (किंमत 54,97,500 रूपये) आणि चांदीची भांडी आणि नाणी (किंमत 7,14,204 रूपये) आहेत.

10 लाख 22 हजार 610 रूपयांच्या इलेक्ट्रॉनिक वस्तू आहेत.

शेतजमीन आणि व्यावसायिक जागा

आदित्य ठाकरेंच्या नावे रायगड जिल्ह्यातील खालापूर तालुक्यातील बिलावले इथं शेतजमीन आहे. या जमिनीची आताची अंदाजे किंमत 77 लाख 66 हजार रूपये एवढी आहे. ही जागा वडिलांनी गिफ्ट दिलेली आहे.

ठाणे जिल्ह्यातील कल्याण आणि घोडबंदर अशा दोन ठिकाणी व्यावसायिक जागा आहेत. कल्याणमधील जागा 1250 स्केअर फूट (सध्याची अंदाजे किंमत 89 लाख 40 हजार 914 रूपये) आणि घोडबंदर येथील जागा 1508 स्केअर फूट (सध्याची अंदाजे किंमत 3 कोटी रूपये) आहे.

म्हणजेच जागा शेतजमीन आणि व्यावसायिक जागांची एकूण अंदाजे किंमत 4 कोटी 67 लाख 6 हजार 914 रूपये एवढी आहे.

कुठून आला पैसा?

आदित्य ठाकरे यांनी आपण व्यावसायिक असल्याचे प्रतिज्ञापत्रात म्हटलंय. व्याज, भाडे, व्यावसायिक संस्थेच्या नफ्यातला हिस्सा, लाभांश (Dividend) असे आदित्य ठाकरे यांनी उत्पन्नाचे स्रोत प्रतिज्ञापत्रात नमूद केले आहेत.

आदित्य ठाकरे यांच्यावर कुठलेही कर्ज नाही.

आदित्य ठाकरे यांचं वार्षिक उत्पन्न (वर्षनिहाय आकडेवारी):

आदित्य ठाकरेंकडे 13 हजार 344 रूपयांची रोख रक्कम आहे.

उद्धव ठाकरेंच्या वार्षिक संपत्तीचाही उल्लेख

दरम्यान, आदित्य ठाकरे यांनी प्रतिज्ञापत्रात वडील उद्धव ठाकरे यांच्या वार्षिक उत्पन्नाचाही उल्लेख केला आहे. उद्धव ठाकरेंचं उत्पन्न दरवर्षी कमी होताना दिसतंय.

प्रतिज्ञापत्रातील 'HUF' (हिंदू अनडिव्हायडेड फॅमिली) या रकान्यात ही माहिती देण्यात आलीये.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


आपला परफॉर्मन्स सादर करताना चीअरलीडर्स

हातात झिरमिळ्या, मिनी- (खरंतर नॅनो) स्कर्ट, वर तंग टॉप (त्याला टॉप म्हणण्यापेक्षा चोळी ही संज्ञा अगदी चपखल), त्यावर त्यांच्या फ्रँचाइजीचे अर्थात टीमचं नाव बोल्ड टाइपात आणि हाय-हील्स शूज, अशा कमनीय बांध्याच्या तरुणींनी तालबद्ध नाच केला... अवघी काही मिनिटंच. मग झहीर पुन्हा रनअपवर आला आणि गौरांगना थांबल्या.

BCCI संचालित आणि ललित मोदी यांचं ब्रेनचाइल्ड असलेल्या इंडियन प्रीमिअर लीगने (IPL) पहिल्या फटक्यात चीअरलीडर्स हा आकर्षक प्रकार सादर करत भारतीय क्रिकेटरसिकांना क्लीन बोल्ड केलं.

2007 मध्ये झालेल्या पहिल्यावहिल्या ट्वेन्टी-20 विश्वचषकापासूनच चीअरलीडर्स प्रकाराची क्रिकेटमध्ये सुरुवात झाली. मात्र त्या खऱ्या अर्थाने प्रसिद्धीझोतात आल्या त्या IPLमुळेच. फोर, सिक्स गेली किंवा एखादी विकेट पडली की नाचणाऱ्या या बया कोण, असा सवाल भारतीय क्रिकेटरसिकांना पडला.

चीअरलीडिंगचा उगम कुठला?

चीअरलीडर्स या संकल्पनेचा उगमही अमेरिकतील. साधारणत: 1869 मध्ये अमेरिकेतील प्रिन्स्टन विद्यापीठाच्या बेसबॉल आणि फुटबॉल सामन्यांदरम्यान या चीअरलीडर्स प्रकाराची पहिल्यांदा नोंद झ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ाली. त्या वेळी खेळाडूच बाकी खेळाडूंना प्रोत्साहन देण्याचं काम करत होते. विशेष म्हणजे आता चीअरलीडर्स म्हणजे 'ललना'च असं समीकरण फिक्स्ड आहे. मात्र या परंपरेची सुरुवात पुरुष चीअरलीडर्सनी झाली!

आणि आता जसं तुम्हाला चीअरलीडर्स म्हणजे काहीतरी थिल्लर, मादक, अश्लील असं वाटतंय ना - तसं बिल्कुल नाहीये. जिम्नॅस्टिक्स, गाणं, नृत्य यांनी मिळून बनलेला ही एक कला, एक खेळ आहे. हो खेळ.

आता याला खेळ म्हणावं की नाही यावरून विचारपंडितांमध्ये खल आहे. असो! चीअरलीडर्स हा एक क्रीडाप्रकारच.

1950 साली युनिव्हर्सिटी ऑफ मेरीलँडच्या फुटबॉल टीमसाठी चीअर करताना चीअरलीडर्स

1894 मध्ये मिनोस्टा विद्यापीठाचा जॉनी कॅम्पबेल नावाचा एक पदवीधर तरुण फुटबॉलच्या सामन्यादरम्यान कंटाळला. यावर उपाय म्हणून त्याने खेळाडूंना आणि आपल्या संघाला म्हणजेच मिनोस्टाच्या नावाने विशिष्ट लयीत प्रोत्साहन देण्यास सुरुवात केली. सुसंबद्ध प्रकारचं चीअरलीडिंग या दिवशी अस्तित्वात आलं.

यानंतर त्यात गाणं, नृत्य, कसरती असे बदल होत गेले. साधारणत: 1907च्या आसपास चीअरलीडिंगमध्ये महिलांचा समावेश झाला आणि यानंतर या क्षेत्रावर त्यांचीच मक्तेदारी आहे.

अमेरिकेत चीअरलीडिंग हे शालेय, महाविद्यालयीन प्रक्रियेचा हिस्सा आहे. नृत्य आणि जिम्नॅस्टिक्स हे कौशल्य असणाऱ्या मुलींना अगदी लहान वयापासूनच प्रशिक्षण सुरू होतं. केवळ प्रशिक्षणापुरतं याचं स्वरूप मर्यादित नसतं.

चीअरलीडिंगच्या स्थानिक म्हणजे गाव-शहर तसंच आंतरशालेय, राज्य पातळीवर आणि राष्ट्रीय पातळीवर नियमित स्पर्धा घेतल्या जातात. आपापल्या शाळेत अव्वल असणाऱ्या मुली यामध्ये सहभागी होतात. मात्र हे सगळं अभ्यासाकडे दुर्लक्ष न करता.

1999 सालच्या एका फुटबॉल सामन्यादरम्यान लॉस एंजेलिस रॅम्सच्या चीअरलीडर्स

चीअरलीडिंगच्या निमित्ताने या मुली आपल्या नृत्यावर, शारीरिक कसरतींवर प्रचंड मेहनत घेतात.

चीअरलीडिंग दिसायला आकर्षक असलं तरी प्रत्यक्षात यामध्ये लयबद्धता आणि शिस्तीची प्रामुख्याने गरज असते आणि त्यासाठीच मुलींना कठोर प्रशिक्षणातून जावे लागते. व्यावसायिक पातळीवर चीअरलीडिंगच्या अनेक प्रसिद्ध लीग आहेत. यापैकी काही म्हणजे NBA चीअरलीडिंग लीग, NHL आइस डान्सर्स.

IPL दरम्यान दिसणाऱ्या चीअरलीडर्स बघून तुम्हाला हे काहीतरी थिल्लर चाललंय, असं वाटू शकतं. मात्र तसं सर्वस्वी नाहीये.

चीअरलीडिंगसंदर्भात काही आंतरराष्ट्रीय संघटना कार्यरत आहेत....


आपला प्रवास सुखकर होण्यासाठी आणि वाहतूक कोंडी टाळण्यासाठी मुंबईकरांना मेट्रो-3 कधी सुरू होईल याची प्रतीक्षा आहे. पण सुरूवातीला आरेच्या जंगलात  कारशेड उभी करण्यास विरोध असल्याने आणि आता कांजूरमार्गच्या कारशेडवरही प्रश्नचिन्ह उभं राहिल्यानं मेट्रो-3 मार्ग सुरू होण्यासाठी आणखी काही काळ थांबावं लागणार आहे.

मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी कांजूरमार्गची जागा मेट्रोसाठी हस्तांतरित केल्यानंतर महेश गरोडिया यांनी या जागेवर दावा सांगत याविरोधात उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली होती. या याचिकेवर सुनावणी करताना मुंबई उच्च न्यायालयाने काम थांबवण्याचे आदेश दिले आहेत.

राज्य सरकारने कांजूरमार्गमध्ये कारशेड हलवल्याने 2021 पर्यंत सुरू होणारी मेट्रो-3 तब्बल पाच वर्षं पुढे ढकलली जाईल असा दावा भाजपचे नेते किरीट सोमय्या यांनी केला आहे.

गेल्यावर्षी नोव्हेंबर महिन्यात मेट्रो-3 च्या कारशेडला ब्रेक लागला आणि आरे कारशेडचे काम थांबलं. या घटनेला आता एक वर्ष उलटलं तरी मेट्रो-3 कारशेडचा तिढा सुटलेला नाही.

मेट्रो-3 प्रकल्पाची सद्याची स्थिती

हा प्रकल्प मुंबईतील पहिला भुयारी मेट्रो प्रकल्प आहे. कुलाबा-वांद्रे-सि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

प्झ या मार्गावर मुंबई मेट्रो रेल्वे कॉर्पोरेशनअंतर्गात (MMRC) मेट्रो-3चं काम सुरू आहे.

2014 पासून मेट्रो-3 च्या कामास सुरूवात झाली. या कामासाठी जवळपास 3 हजार कुटुंबांचं पुनर्वसन करावं लागलं.

हा प्रकल्प 2021 पर्यंत पूर्ण होईल असा अंदाज सुरुवातीला एमएमआरसीने व्यक्त केला. पण 2015 आणि 2016 मध्ये आरे आणि इतर ठिकाणी मेट्रोच्या कामासाठी झाडं तोडण्यावर पाच ते सहा महिने बंदी आली.

गिरगाव आणि जवळपासच्या रहिवाशांनी आपली जागा सोडण्यासही नकार दिला. यासाठी मेट्रो विरोधात आंदोलनंही केली गेली.

यानंतर जून 2021 पर्यंत सिप्झ ते बीकेसी म्हणजेच मेट्रो-3 च्या फेज-1 चे काम पूर्ण होईल असं एमएमआरसीने सांगितले होतं. मेट्रो-3 मध्ये कुलाबा-वांद्रे-सिप्झ मार्गावर एकूण 26 स्थानकं असणार आहेत.

कुलाबा-वांद्रे-सीप्झ या भुयारी मेट्रो मार्गासाठी मुंबईत ठिकठिकाणी बॅरिकेड्स उभारण्यात आले आहेत.

आतापर्यंत मेट्रो-3 चं 89 टक्के भुयारीकरण आणि 61 टक्के बांधकाम पूर्ण झाले आहे. तसंच मेट्रो-3च्या भुयारीकरणाचे 35 टप्पे पूर्ण झाले आहेत.

चर्चगेट-हुतात्मा चौकपर्यंत 648 मीटर लांबीच्या भुयारीकरणाचे काम पूर्ण झालं आहे. तसंच छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस स्थानकाचं 52 टक्के काम पूर्ण झालं आहे. तसंच दादर, सुद्धिविनायक, शितलादेवी, धारावी, वरळी या पॅकेज चारमधील आठ भुयारीकरणाचे टप्पे पूर्ण झाले आहेत.

पॅकेज 1 अंतर्गत चर्चगेट, कफ परेड आणि हुतात्म चौक असं काम सुरू आहे. तर विधानभवन, मिठी नदी अशा अनेक ठिकाणी भुयारीमार्गाचं काम पूर्ण झाले आहे.

ऑक्टोबरच्या दुसऱ्या आठवड्यापासून मेट्रो-3 च्या रूळजोडणी कामालाही सुरूवात झाली आहे. छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ रेल्वे स्थानकापासून रूळजोडणी काम सुरू आहे.

या प्रकल्पासाठी 10,740 टन हेडहाईन्ड रूळ लागणार आहेत. यापैकी 8,366 रूळ एमएमआरसीएलला मिळाले आहेत. फ्लॅश बट वेल्डिंग मशीनच्या सहाय्याने 18 मीटर लांबीचे हेडहाईन्ड रूळांचं वेंडींग करून अखंड रूळ तयार केले जाणार आहेत.

प्रातिनिधीक फोटो

मेट्रो-3 प्रकल्प रखडण्यामागे नेमकी काय कारणं?

गेल्यावर्षी नोव्हेंबरमध्ये आरेमधल्या कारशेडचं काम स्थगित केलं होतं. तेव्हापासून आतापर्यंत काम प्रलंबित आहे. त्यामुळे गेल्या वर्षभरापासून मेट्रो-3 कारशेडच्या कामाची सुरुवात होऊ शकलेली नाही.

1. कार शेडची जागा बदलली

आता कांजूरमार्गच्या जागेवर कारशेडचं काम करण्यास कोर्टाने तूर्तास स्थगिती...


आपली बँक विविध सेवांसाठी वसूल करत असते पैसे. कुठल्या सेवेसाठी किती पैसे ते बघूया.

बँकिंग सेवा

आपली सगळ्यांची बँक खाती असतात. राष्ट्रीयीकृत बँका किंवा खाजगी बँकांमधून आपण आपले पैसे सुरक्षित ठेवतो.

अनेकदा गुंतवणूकही त्यातून करतो. अलीकडे ATM आणि काँप्युटर क्रांतीनंतर बँकेचे व्यवहारही खूप सोपे आणि अनेकदा घरबसल्या करता येत आहेत.

ATMमधून आपले आपण पैसे काढणं, खात्यात किती पैसे शिल्लक आहेत ते तपासणं, संगणकाच्या सहाय्याने आपल्या खात्यातून दुसऱ्याच्या खात्यावर पैसे पाठवळं, डेबिट कार्डांच्या मदतीने आर्थिक व्यवहार करणं. या आणि अशा अनेक सेवा आपली बँक आपल्याला देत असते.

पण, आपल्यातील किती जणांना माहीत आहे की या सेवांसाठी आपल्या बँकेला आपण फीच्या स्वरुपात पैसेही देत असतो.

सरकारही सेवा कराच्या रूपाने आपल्याकडून या सेवांसाठी पैसे घेते.

कुठली सेवा, किती पैसे?

कुठली सेवा, किती पैसे?

ATMचे व्यवहार किंवा डिजिटल मनी यासाठी बँक आपल्याला डेबिट कार्ड देत असते. कुठलाही आर्थिक व्यवहार तुमच्या खात्यातून झाला तर त्याचा मेसेज तुम्हाला तुमच्या मोबाईलवर येतो.

या सुविधा आपल्यासाठी आहेत खूप फायद्याच्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

. पण, त्यासाठी बँक तुमच्याच खात्यातून पैसे वसूल करत असते.

अनेकदा आपल्याला खात्यातले पैसे तपासून बघितले तर शिल्लक पैशाचा मेळ बसत नाही. खर्च झालेली रक्कम कशासाठी हेही कळत नाही.

अशावेळी हमखास आपण एखाद्या अशा सेवेसाठी पैसे मोजलेले असतात. दुसरं महत्त्वाचं म्हणजे या सेवांसाठी प्रत्येक बँकेची फी आणि नियम वेगवेगळे आहेत.

ATM व्यवहार

ATMमधून पैसे काढणे आणि जमा करणे यासाठी पूर्वी मर्यादा नव्हती. तुम्ही मनाप्रमाणे हे व्यवहार करु शकत होता.

पण अलीकडे तुम्ही दर महिन्याला काही ठराविक व्यवहार मोफत करू शकता.

त्यानंतर तुम्हाला या सेवेसाठी बँकेला पैसे द्यावे लागतील. किती रुपयांचा व्यवहार एका दिवसात किंवा महिन्यात तुम्हाला करता येईल हे ही बँकेनुरूप ठरतं.

डेबिट कार्ड वापरासाठी लागते फी

डेबिट कार्ड फी

ATM आणि डिजिटल व्यवहारांसाठी बँक तुम्हाला डेबिट कार्ड देते. त्यातून तुमची मोठी सोय होते. पण, हे कार्डही मोफत नाही.

तर तुम्ही दर वर्षाला त्यासाठी फी मोजत असता. फक्त काही बँका काही ठराविक खात्यांसाठी हे कार्ड मोफत देतात.

ऑनलाईन ट्रान्सफर

बँकेच्या ऑनलाईन व्यवहारांचा सगळ्यात मोठा फायदा म्हणजे घरबसल्या एका खात्यातून दुसऱ्या खात्यात पैसे जमा करता येणं.

NEFT (नॅशनल इलेक्ट्रॉनिक फंड ट्रान्सफर) किंवा RTGS (रिअल टाईम ग्रॉस सेटलमेंट) या माध्यमातून आपण हे व्यवहार करतो.

या सेवेसाठी रिझर्व्ह बँकेनंच हस्तांतरण फी ठरवून दिली आहे.

रक्कम किती आहे त्यावरुन अडीच रुपयांपासून ते ५० रुपयांपर्यंत ही फी ठरते आणि लगेच तुमच्या खात्यातून ती वजा केली जाते.

पैसे ट्रान्सफर करायलाही पडतात पैसे

SMS सुविधा

तुम्ही बँकेचा कुठलाही व्यवहार पूर्ण केला की तुम्हाला एक बँकेचा एसएमएस येतो.

किती रुपयांचा व्यवहार झाला, त्यासाठी किती फी लागली आणि आता खात्यात किती रक्कम शिल्लक आहे, असा मजकूर त्यात असतो.

या सेवेसाठी बँक साधारणपणे तिमाही फी तुमच्याकडून घेत असते.

बँक स्टेटमेंट

तुमच्या खात्याचा आर्थिक लेखाजोखा म्हणजे हे स्टेटमेंट. स्टेटमेंटची अतिरिक्त प्रत हवी असेल तर तुम्हाला खिसा हलका करावा लागतो.

काही वेळा पुरावा किंवा आर्थिक दाखला म्हणूनही हा दस्तावेज महत्त्वाचा असतो. तो बँकेकडून सहीशिक्क्यानिशी हवा असेल तर तुम्हाला पैसे द्यावे लागतात.

बँक सेवांसाठी किती पैसे घेते हे नीट तपासून बघा

अॅव्हरेज मिनिमम बॅलन्स

याला सरासरी किमान राशी असंही...


आपले विरोधक अमेरिकेच्या श्रेष्ठत्वाचे भंजक आहेत असाही घणाघाती आरोप ट्रंप यांनी केला. डेमोक्रॅटस हिंसक अराजकवादी आहेत अशी टिप्पणीही त्यांनी केली. गुरुवारी रात्री त्यांनी प्रचारसभेत विरोधकांचा समाचार घेतला.

कोरोना व्हायरसच्या काळात अर्थव्यवस्थेची वाताहत झाली तसंच आफ्रिकन वंशाच्या नागरिकांचा पोलिसांमुळे मृत्यू झाल्यावर समाजात दुही पसरवली, असा आरोप ट्रंप यांच्यावर त्यांचे विरोधक करत आहेत.

ट्रंप काय म्हणाले?

आपल्या पक्षानं दिलेलं पुनर्नांमाकन ट्रंप यांनी गुरुवारी रात्री व्हाईट हाऊसमध्ये स्वीकारलं.

"अमेरिकेचं स्वप्न आम्ही वाचवू शकू का? किंवा आपलं भविष्य उद्ध्वस्त करायला समाजवादी अजेंडा पुढे रेटण्यासाठी लोक परवानगी देतात हे निवडणूक ठरवेल," असं ते यावेळी म्हणालेत.

"कायद्याचं पालन करणाऱ्या अमेरिकन जनतेचं रक्षण आपण करु शकू की नाही हे तुमचं मत ठरवेल. हिंसक अराजकवाद्यांना, आदोलकांना, नागरिकांना धमकवणाऱ्या गुन्हेगारांना खुली सूट मिळेल का हे सुद्धा तुमचं मत ठरवेल," असं आवाहन त्यांनी लोकांना केलं आहे.

ब्लॅक लाइव्ह मॅटर्सच्या आंदोलकांनी देशभरात आंदोलन करण्याकडे आणि व्हाईट हाऊससमोर जमण्याकडे अ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ंगुलीनिर्देश करत ट्रंप यांनी ही टीका केली आहे.

गेल्या आठवड्यात डेमोक्रॅट्सच्या प्रचारामध्ये अमेरिकेचं चित्र वंशभेदाची, आर्थिक भेदभावाची जागा असं रंगवण्यात आलं होतं, असाही आरोप त्यांनी केलाय.

"आपल्या देशाची प्रतिमा खराब करण्यात इतका वेळ घालवणारे डेमोक्रॅट्स आपल्याकडे नेतृत्व द्या असं कसं म्हणू शकतात," असा मी तुम्हाला प्रश्न विचारतो.

ते म्हणाले, त्यांच्या डाव्या मागास विचारांमध्ये अमेरिका हे पृथ्वीवरील सर्वांत जास्त मुक्त राष्ट्र नसून पापांसाठी शिक्षा देण्यात यावी असं राष्ट्र आहे.

व्हाईट हाऊसच्या जवळ प्रचार केल्याबद्दल ट्रंप यांच्यावर आरोप होत आहेत.

मास्क न वापरता 1500 हून अधिक लोक एकमेकांजवळ बसल्याबद्दलही अमेरिकेतील वर्तमानपत्रांनी टीका केली आहे.

डोनाल्ड ट्रंप व्हाईट हाऊसमध्ये आणखी 4 वर्षं राहणार की नाही हे अमेरिका 3 नोव्हेंबरला ठरवेल.

डोनाल्ड ट्रंप यांना आव्हान दिलं आहे डेमोक्रॅटिक पक्षाचे उमेदवार जो बायडन यांनी. बराक ओबामांच्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या काळात उपराष्ट्राध्यक्ष असणारे बायडन हे 1970च्या दशकापासून अमेरिकेच्या राजकारणात आहेत.

निवडणुकीचा हा दिवस जसजसा जवळ येईल तसतशा सर्वेक्षण करणाऱ्या संस्था अमेरिकन नागरिकांची पसंती कोणत्या उमेदवाराला आहे यासाठीच्या पाहण्या करू लागतील.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


आपले संबंध पत्नी, घरचे व इतर सगळ्यांना माहिती होते. त्या संबंधातून आपल्याला दोन मुलं आहेत ज्यांचा सांभाळ आपण करतोय हेही त्यांनी स्पष्ट सांगितलं आणि लोक म्हणाले, "ठीक आहे की, त्यात काय!" कोणी म्हणालं, "हा त्यांचा वैयक्तिक प्रश्न आहे."

तसे आपण भारतीय भोचक चौकश्या करण्यासाठी जगात ओळखले जातो. इतकंच काय भारतात येणाऱ्या परदेशी पाहुण्यांना "ते फारच खाजगी प्रश्न विचारतात, तुम्ही नका लक्ष देऊ," अशा सुचनाही दिलेल्या असतात.

असं असतानाही आपल्याकडची लोक एखाद्या नेत्याचं खाजगी आयुष्य त्याचा प्रश्न आहे, असं म्हणून विषय सोडून देत आहेत ही मला फार म्हणजे फारच कौतुकाची बाब वाटते.

धनंजय मुंडेंवर झालेल्या आरोपांचं सत्य तपासाअंती बाहेर येईल, तो या लेखाचा मुद्दाही नाही. मला प्रश्न पडला तो वेगळाच. धनंजय मुंडेंच्या ठिकाणी एखादी महिला राजकारणी असती तर समाजाने इतकीच सहिष्णुता दाखवली असती का? राजकारणी सोडा नुसती एखादी महिला असती आणि तिने आपल्या विवाहेतर संबंधांची जगजाहीर कबुली दिली असती तर?

तर काय झालं असतं हा प्रश्न निरर्थकच म्हणावा. तरी काही गोष्टी महत्त्वाच्या असतात, त्या बोलाव्याच लागतात म्हणून हा ले... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

खनप्रपंच.

मुळात पहिलं लग्न झालं असताना विवाहेतर संबंध ठेवण हा एखाद्या महिला राजकारण्यासाठी आऊट ऑफ सिलॅबसच प्रश्न आहे. जर ती महिला कुठल्या मोठ्या राजकीय परिवाराशी संबंधित नसेल आणि तिला राजकारण वारसहक्काने मिळालेलं नसेल.

सेल्फमेड महिला राजकारणी, ज्यांनी मोठी पदं भूषवली पण ज्यांना काहीही राजकीय पार्श्वभूमी नव्हती, अशांची नावं काढून बघा. ममता बॅनर्जी, मायवती, जयललिता आणि अनेक... यांच्या वाटेला लग्न, संसार आलेले नव्हतेच.

लांब जायची काय गरज, 2019 साली महाराष्ट्राच्या विधानसभा निवडणुका कव्हर करताना मला अनेक तरूण, तिशीच्या आतबाहेरच्या महिला नेत्यांनी स्पष्ट सांगितलं की लग्न सध्यातरी त्यांच्या डोळ्यासमोर नाही.

कारण राजकारण हा 9-5 जॉब नाही, त्यामुळे राजकीय परिवारातून न येणाऱ्या महिलेला घरच्यांकडून सपोर्ट मिळेलच असं नाही. संसार आणि राजकारण दोन्ही एकत्र करणं बाईला सोपं नाही. हा पहिला मुद्दा.

दुसरा मुद्दा संधीचा. जगभरातले गाजलेली या प्रकारची प्रकरणं घ्या. मग ते बिल क्लिंटन यांचे व्हाईट हाऊसमधल्या इंटर्नशी असणारे संबंध असोत, आरनॉल्ड श्वात्झनेगर यांचे घरातल्या मदनीस बाईशी असणार संबंध आणि त्यातून झालेलं मुलं असो किंवा अमेरिकेचे मावळते राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांचे पॉर्नस्टारसोबत असलेले संबंध असो, सगळ्या प्रकरणात कमालीची सहिष्णुता समाजाने दाखवली आणि त्यांच्या बायकांनीही थोडी आदळआपट करून प्रकरण सोडून दिलं.

आपण हे गृहित धरलेलं असतं का की सत्ता हाती असणारे पुरुष थोड्याअधिक प्रमाणात हे असलं काही करणारच?

धनंजय मुंडे

द अटलांटिक या अमेरिकन वृत्तपत्रात 'महिला आणि पुरुषांच्या सेक्स स्कॅण्डल्समधला फरक अशा शीषर्काचा एक लेख छापून आला होता. सत्ताधारी पुरुषांच्या विवाहबाह्य संबंधाचं विश्लेषण करताना त्यात म्हटलं होतं की, 'यशाचं, सत्तेचं बक्षीस म्हणून पुरुष अशा संबंधांकडे बघतात. हे आजचं नाही, प्राचीन काळापासून जेते पराजितांच्या महिला युक्तीने किंवा शक्तीने जिंकायचे.'

लढाई करा, जिंका, बाई मिळवा या मानसिकतेची मुळं आजही या ना त्या स्वरूपात रूजलेली आहेतच. सत्ताधारी पुरुषांनी महिलांचं शोषण केल्याच्या खर्व-निखर्व घटना सापडतील, मुद्दा तो नाही. मुद्दा आहे परस्परसंमतीने ठेवलेल्या विवाहेतर (आजकालच्या भाषेत सांगायचं तर एकीशी असणाऱ्या कमीटमेंट व्यतिरिक्त ठेवलेल्या) संबंधांविषयी.

जरासा चघळून झाला की हा विषय समाजही सोडून देतो कारण...


आपल्या 48व्या मासिक संबोधनात पंतप्रधान मोदी यांनी आपल्या मनातील एक खास भावना बोलून दाखवली.

ते म्हणाले, "देशातली शांतता आणि विकासाच्या वातावरणाला बाधा पोहचवण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांना आमचे जवान सडेतोड उत्तर देतील, हे आता निश्चित झालं आहे."

पाकिस्तानकडून येणाऱ्या प्रत्येक गोळीचं आणि हल्ल्याचं उत्तर यापूर्वी भारतीय सैन्य देत नव्हतं का? सैन्याला काही नवीन निर्देश देण्यात आले आहेत का? अजिबात नाही.

एखाद्या युद्धाप्रमाणे राजकीय वातावरण निर्माण करण्याचा आणि मोदी सरकार यात सोबत आहे हे दाखवण्याचा हा प्रयत्न आहे. म्हणजेच मोदी सरकार सैन्यासोबत आहे आणि सैन्य मोदी सरकारसोबत आहे, हा संदेश जनतेत पोहोचवण्याचा हा प्रयत्न आहे. असं झालं तर जो मोदी सरकारच्या विरोधात तो सैन्याच्या विरोधात म्हणजे देशद्रोही आहे, हे सिद्ध करणं सोपं होईल.

ज्यापद्धतीने हिंदू, राष्ट्र, सरकार, देश, मोदी, भाजप, संघ, देशभक्ती या शब्दांना पर्यायी बनवण्यात आलं आहे, त्यात आता सैन्यालाही जोडण्यात येत आहे. जेणेकरुन यातल्या एकावर जरी टीका केली तरी ती संपूर्ण राष्ट्रावर आणि त्याच्या देशभक्त सैन्यावर टीका म्हणून बिंबवलं जाईल.

पंतप्रधा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नांनी खरंच एक नवीनच संकल्पना मांडली आहे सैन्याचं काम हे परदेशी आक्रमणापासून देशाचं रक्षण करणं आहे. मात्र देशातील शांतता आणि विकासच्या वातावरणाला बाधा पोहोचवणाऱ्यांचा बंदोबस्तही आता सैन्यच करणार की काय?

त्यांच्या या वक्तव्यावर गंभीरपणे विचार करायला हवा. हे साधारण वक्तव्य नाही. त्यांचं म्हणणं आहे की त्यांच्या सरकारनं देशात शांतता आणि विकासाचं वातावरण तयार केलं आहे. त्याला बाधा पोहोचवणारा कोण आहे? त्याची व्याख्या करण्याचे सर्व पर्याय खुले ठेवण्यात आले आहेत आणि गरजेप्रमाणे त्यांची व्याख्या केली जाऊ शकते.

देशातली शांतता आणि विकासाचं वातावरण नष्ट करणाऱ्यांमध्ये विरोधी पक्ष, मीडिया, अल्पसंख्यक आणि मानवाधिकार कार्यकर्ते यांचाही नंबर लागू शकतो?

जगातील सर्व लोकशाही देशांमध्ये सैन्य आणि राजकारणाला स्वतंत्र ठेवण्याची परंपरा आहे. त्याची ठोस कारणही आहेत. मात्र भारतात सैन्याला राजकारणाच्या केंद्रात आणण्याच्या कारस्थानाची लक्षणं फार पूर्वीपासून दिसत आहेत. शिक्षण संस्थांमध्ये रणगाडे उभे करून विद्यार्थ्यांमध्ये देशभक्ती जागवण्याच प्रयत्न किंवा केंद्रीय विद्यापीठात 207 फुटी तिरंगा फडकण्यासारखे प्रकार तर सातत्याने होत आहेत.

सावरकरांनी म्हटलं होतं, "राजकारणाचं हिंदूकरण आणि हिंदुंचं सैन्यीकरण करायला हवं" त्यांच्या या ध्येयवाक्याशी सुसंगतच सध्याचं वातावरण दिसत आहे.

'शौर्य दिना'च्या निमित्ताने

पाकिस्तानच्या सीमेत हल्ला करण्याच्या द्वितीय वर्षपूर्तीला 'शौर्या दिन' घोषित करण्यात आलं. मजेशीर बाब म्हणजे या हल्ल्याला एक वर्ष पूर्ण झालं, तेव्ह अशी गरज वाटली नाही. याच वर्षी अशी गरज वाटली, त्याचीही कारणं आहेत.

गेल्यावर्षी नीरव मोदी पळाले नव्हते, नोटाबंदीचे आकडे आले नव्हते आणि सर्वांत महत्त्वाचं राफेलवरून गोंधळ झाला नव्हता. अशा परिस्थितीत शौर्य दिन धडाक्यात साजरा करणं, एक चांगला उपाय होता. 126 ऐवजी 36 लढाऊ विमान खरेदी केल्यानं भारतीय लष्कर कसं मजबूत होणार, याचं उत्तर मिळत नाही, ही बाब मात्र वेगळी आहे.

वाईस चीफ एअर मार्शल एसबी देव यांना नियम-कायदे माहिती आहेत. ते वारंवार म्हणत आले आहेत की, "मी या विषयावर प्रतिक्रिया द्यायला नको. याबाबतीत प्रतिक्रिया द्यायला मी अधिकृत नाही. मी प्रतिक्रिया देणं योग्य ठरणार नाही." मात्र ते हे बोलून गेले, की "जे वाद निर्माण करत आहेत, त्यांच्याकडे संपूर्ण माहिती नाही," असो, जनता माहितीच तर मागत आहे....


आपल्या अपंगत्त्वावर मात करत बंदेनवाझ यांनी अल्पावधीतच चित्रकलेत प्रावीण्य मिळवलं...

31 वर्षांचे बंदेनवाझ नदाफ आज एक प्रथितयश चित्रकार आहेत. आपल्या कलेच्या माध्यमातून दरमहा 25 ते 30 हजार रुपये कमावणाऱ्या बंदेनवाझ यांच्या चित्रांची प्रदर्शनं जहांगीर आर्ट गॅलरीतही झाली आहेत. आता ते Indian Mouth and Foot Painter's Association (IMFPA) चे कलाकार म्हणून काम करतात.

पण यशाची ही पायरी गाठण्यासाठी त्यांना आयुष्यात प्रचंड संघर्ष करावा लागला. हा प्रवास त्यांच्यासाठी सोपा नक्कीच नव्हता.

बाळाला बघायला पाच पैशांचं तिकीट!

सोलापूर जिल्ह्यातल्या हत्तूर बस्ती नावाच्या छोट्याश्या गावात 1987मध्ये फेब्रुवारी महिन्यात बंदेनवाझ यांचा जन्म झाला. जन्मजात व्यंग असलेल्या या मुलाला पाहण्यासाठी खूप लांबून लांबून लोक येऊ लागले.

"माझ्या आजीला ते खटकलं. लोकांची नजर लागेल, म्हणून ती काळजी करायची. शेवटी तिने मला बघायला पाच पैशांचं तिकीट लावलं. त्या काळात पाच पैसेही खूप जास्त होते. मग लोक मला बघायला यायचे बंद झाले," बंदेनवाझ आठवणीत रमतात.

बंदेनवाझ तीन महिन्यांचे झाल्यावर त्यांचे आईवडील त्यांना घेऊन मुंबईला आले.

मु... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ंबईतही होलपटच

असं म्हणतात की, मुंबई सगळ्यांना संधी देते. पण बंदेनवाझ यांच्या सुरुवातीच्या आयुष्यात मुंबईने त्यांना खूप क्रूरपणे वागवलं, असं ते सांगतात.

"मुंबईत आल्यानंतर काही वर्षांनी आईवडील मला वेगवेगळ्या शाळांमध्ये घेऊन जायला लागले. पण सगळ्याच शाळांनी मला प्रवेश नाकारला. त्यांचं म्हणणं होतं की, माझ्यामुळे इतरांना धक्का बसेल आणि त्यांचा अभ्यास होणार नाही," बंदेनवाझ सांगतात.

ते पुढे म्हणतात, "वयाच्या 14व्या वर्षापर्यंत मी असाच भटकत होतो. शेवटी मग मला अपंगांसाठीच्या विशेष शाळेत प्रवेश घेण्याचा सल्ला दिला. या शाळेत गेलो आणि माझं शिक्षण सुरू झालं."

सातवीपर्यंत बंदेनवाझ या शाळेत शिकले. त्यांना या शाळेत स्विमिंग, चित्रकला आदींची गोडी लागली. चित्रकलेच्या शिक्षिका वनिता जाधव यांच्यामुळे बंदेनवाझ यांना चित्रकलेतले बारकावे कळले, असं ते सांगतात.

हातांनी अपंग केलं, पायांनी जगायला शिकवलं

एक दिवस पायांनी चित्र काढणाऱ्या बंदेनवाझ यांना शाळेच्या ट्रस्टी आणि देणगीदार झरिन चौथिया यांनी बघितलं. बंदेनवाझ यांच्या पायांमधील कलेची जादू त्यांनी हेरली.

"झरिन मॅडमनीच मला भालचंद्र धनू या खासगी शिक्षकांकडे चित्रकलेतील प्राविण्य संपादन करण्यासाठी पाठवलं. माझ्या चित्रकलेच्या शिकवणीची फी त्यांनीच भरली. एवढंच नाही, तर त्यांच्या प्रयत्नांनीच माझ्या चित्रांची प्रदर्शनं जहांगीर आर्ट गॅलरीतही झाली," बंदेनवाझ कृतज्ञपणे सांगतात.

त्या वेळी मला पहिल्यांदा खूप समाधान वाटलं होतं. मीसुद्धा काहीतरी करू शकतो, माझ्या कुटुंबासाठी रोजगार मी कमावू शकतो, हा विश्वास मला मिळाला. मला माझ्या पायांनी आणि चित्रकलेने जगायला शिकवलं, हे सांगताना बंदेनवाझ यांच्या डोळ्यात पाणी येतं.

IMFPAमधले दिवस

लवकरच बंदेनवाझ यांना Indian Mouth and Foot Painter's Association या संस्थेबद्दल माहिती मिळाली. त्यांनी या संस्थेत प्रवेश घेण्यासाठी अर्ज दाखल केला. निवड प्रक्रियेतून त्यांची निवड झाली.

"यापूर्वी मला वर्षभर चित्र काढावी लागत होती आणि तरच माझ्या चित्रांचं प्रदर्शन लागण्याची शक्यता होती. मग रोजगार कमावण्यासाठी मला मोबाइल रिपेअरिंगचं दुकान उघडावं लागलं. पण या संस्थेत प्रवेश मिळाल्यावर जगणं अधिक सोपं झालं," बंदेनवाझ सांगतात.

बंदेनवाझने पायांनी चित्र काढायला सुरुवात केली

या संस्थेत प्रवेश मिळाल्यावर बंदेनवाझना दरमहा ठरावीक रक्कम मिळणं सुरू झालं. त्याच बरोबर त्यांची...


आपल्या उमेदवारीची घोषणा करताना आदित्य यांनी म्हटलं, "जनआशीर्वाद यात्रेच्या निमित्तानं मी सगळे प्रश्न घेऊन महाराष्ट्रभर फिरत होतो. अनेक आंदोलनं केली, निवेदनं केली.  मला पण कुठेतरी वाटायचं मी आमदार खासदारांच्या खांद्याला खांदा लावून मदत केली पाहिजे. आपण जे प्रेम दिलेलं आहे, जे आशीर्वाद आहेत त्याच्या आधारावर मी मोठी झेप घेत आहेत. मी पडलो  तरी मला सावरायला तुम्ही आहात."

वरळीमधून निवडणूक लढविण्याच्या वृत्तावर शिक्कामोर्तब करताना आदित्य यांनी म्हटलं, "वरळी, महाराष्ट्र आणि आपल्या देशाला जागतिक पातळीवर न्यायचं आहे. वरळीच नाही तर संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी काम करत राहणार. "

1966 साली शिवसेनेची स्थापना झाल्यापासून स्वतः बाळासाहेब ठाकरे, उद्धव ठाकरे, राज ठाकरे किंवा इतर कोणाही ठाकरे कुटुंबातील व्यक्तिने प्रत्यक्ष निवडणूक लढवली नव्हती. मात्र आता हा इतक्या वर्षांचा पायंडा मोडून आदित्य ठाकरे निवडणुकीच्या मैदानात उतरत आहेत. पक्ष स्थापन होऊन सलग 50 वर्षे झाल्यानंतर थेट तिसऱ्या पिढीतील नेतृत्व निवडणुकीच्या रिंगणात उतरणार असल्यामुळे त्यांची विशेष चर्चा होत आहे.

...तर अमेरिकन भारतीय म्हणतील, 'हाऊडी अॅडी'... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

?

"या क्षणाची संपूर्ण महाराष्ट्र आतुरतेने वाट पाहात होता आणि या क्षणाचे साक्षीदार असलेले सर्व शिवसैनिक आज धन्य झालेले आहेत. आदित्य ठाकरे महाराष्ट्र आपला आभारी आहे, कारण या राज्याचं नेतृत्व करण्याची जबाबदारी तुम्ही घेतलीये," अशी भावना शिवसेनेचे खासदार संजय राऊत यांनी व्यक्त केली.

महाराष्ट्राचा छावा राजकारणात आलेला आहे. शिवाजीचा छावा राजकारणात आला तेव्हा राजकारण आणि धर्मकारण बदललं. आता आमचा छावा आला आहे. आजपासून राजकाऱण मातोश्रीच्या भोवती केंद्रित झाल्याशिवाय राहणार नाही, असंही राऊत यांनी म्हटलं.

राऊत यांनी म्हटलं, "आजचा माहौल बघून मला असं वाटतंय, की भविष्यात ट्रंप आदित्यला निवडणुकीच्या प्रचारासाठी बोलावतील आणि अमेरिकेतील भारतीय म्हणतील, हाऊडी अॅडी?"

राजकारणातील मोर्चेबांधणी

'मला महाराष्ट्र घडवायचा आहे. त्यासाठी तुमची साथ हवी आहे,' असं म्हणत आपल्या जनआशीर्वाद यात्रेद्वारे जोरदार मोर्चेबांधणी याआधीच केली होती.

राज ठाकरे शिवसेनेत असताना यांच्याकडे भारतीय विद्यार्थी सेनेची जबाबदारी होती. त्यांनी मनसे हा नवा पक्ष काढल्यानंतर शिवसेनेने विद्यार्थी सेनेच्या जागी युवा सेना स्थापन केली.

2010 सालच्या दसरा मेळाव्यात बाळ ठाकरेंनी युवा सेनेची घोषणा केली आणि नातू आदित्य ठाकरेंकडे या नव्या सेनेची जबाबदारी सोपवली. गेल्या काही वर्षांत आदित्य ठाकरेंनी मोजक्या विषयांवर मतं व्यक्त केली आहेत. त्यांनी निवडक मुद्द्यांवर 'आंदोलनं' केली आहेत. या विषयांच्या निवडींवरून आणि 'आंदोलनां'च्या स्वरूपांवरून त्यांच्याविषयी महत्त्वाची माहिती कळते.

2010मध्ये रोहिंग्टन मिस्त्री यांच्या 'सच अ लाँग जर्नी' या पुस्तकाच्या प्रती जाळून त्यांनी पहिलं आंदोलन केलं. मुंबई विद्यापीठाच्या अभ्यासक्रमातून हे पुस्तक काढून टाकण्यासाठी त्यांनी हे आंदोलन छेडलं होतं. या पुस्तकामुळे मराठी माणसाचा अपमान होत असल्याचा आरोप त्यांनी केला होता. अखेर हे पुस्तक अभ्यासक्रमातून हटवण्यातही आलं.

आदित्य यांनी आतापर्यंत मुंबईतलं नाईट लाईफ जिवंत रहावं आणि रूफ टॉप हॉटेलना परवानगी मिळावी, यासाठीचा आग्रह धरला. मुंबईतल्या राणीच्या बागेत पेंग्विन यावेत, यासाठीही त्यांनी प्रयत्न केले. त्यांनी मुंबईतल्या मरीन लाइन्स तसंच वडाळ्यात खुल्या जिमही सुरू केल्या.

वरळीच का?

आदित्य ठाकरे यांच्यासाठी शिवसेनेने वरळी मतदारसंघाची निवड केली आहे. वरळी मतदारसंघामध्ये 2014 साली शिवसेनेचे सुनील...


आपल्या देशात खरं तर त्यांच्याच भावना जास्त दुखावतात जे जास्त उन्माद करू शकतात. नथुराम गोडसेंची कुणी पूजा केल्यानं कोणत्या गांधीवाद्याच्या भावना कधी का दुखावल्या गेल्या नाहीत?

ग्वाल्हेरला गोडसे यांची पूजा होत आली आहे. मग तिथं का कुणी हिंदू आक्षेप नाही घेत, की एका खुन्याची पूजा केल्यानं आमच्या धर्माचा अपमान होत आहे.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

आता नेहमीप्रमाणे दुखावलेल्या भावनांना कुरवाळण्याची स्पर्धा सुरू झाली आहे. कारण "दुखावलेल्या" लोकांची संख्या मोठ्या प्रमाणात आहे आणि बळाचा वापर करून तोडफोड करणाऱ्यांचीही. "राजपूतांच्या आन-बान-शान"चा मुद्दा असल्यामुळं कायद्याचं बोलायला कोणीही तयार नाही. काही लोक तर असा वाद घालत आहेत जणू काही घटनेतच लिहिलं आहे, की राजपूतांना इतरांपेक्षा जास्त सन्मान मिळावा.

हे सगळं प्रकरण लांगुलचालन आणि जातीयवाद नसल्याची तीन कारणं आहेत - पहिलं म्हणजे, लांगुलचालन फक्त मुस्लिमांचं होतं आणि ते फक्त काँग्रेस करतं. दुसरं, जातिवादाचं राजकारण फक्त लालू प्रसाद आणि मुलायम सिंग यादवसारखे लोकच करतात. आणि तिसरं म्हणजे, भाजप जे करतं ते राष्ट्रहितासाठी असतं.

अशा प्रकारचा तमाशा एक... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा जिवंत बाईसोबत बलात्कार झाल्यावरसुद्धा यापूर्वी कधी झाला नाही, आणि कधी होणारही नाही. यामुळे एक गोष्ट स्पष्ट आहे, की या चित्रपटाच्या मुद्दयावरून जातीय वर्चस्व आणि धार्मिक द्वेष करणाऱ्या लोकांना कोणताच राजकीय पक्ष नाराज करणार नाही. उलट त्यांचं समर्थनच मिळवण्याचा प्रयत्न करेल.

पद्मावतीवर इतका राग का?

एका 'काल्पनिक' गोष्टीवर आधारित असलेला आणि अजून कोणीही न पाहिलेला चित्रपट इतका महत्त्वाचा झाला आहे की त्यात अनेक राज्यांच्या मुख्यमंत्र्यानी उडी घेतली आहे.

आणि केवळ भाजपच नव्हे, काँग्रेसचे अमरिंदर सिंगही या वादात सामील झाल्यानं हे स्पष्ट होतं की हा आजार एका पक्षापुरता मर्यादित नाही. काँग्रेसचे क्वचितच कोणाबरोबर वैचारिक मतभेद असतात, कर्णी सेनेशी तर नाहीत.

कर्णी सेनेनं या देशात उन्मादाचं राजकारण करून शासन करताना लोकांना पाहिलं आहे. महाराष्ट्रात बाळासाहेब ठाकरेंनी हे दाखवून दिलं आहे की बहुसंख्याकांच्या भावनांशी साजेसं राजकारण करून बरंच काही मिळवता येतं.

गंमत म्हणजे या सगळ्या प्रकारात कायद्याची चिंता करण्याची अजिबात गरज नसते.

शिवसेनेच्या राजकीय यशाकडे बघून 'सेना' शब्द वापरून अनेक संघटना मैदानात उतरल्या आहेत. कर्णी सेना ही त्यापैकीच एक आहे.

दबंग जातीच्या लोकांचं शक्तिप्रदर्शन काही नवीन नाही. पण तेच दलित एकत्र झाले की त्यांच्यावर जसा लगेच राष्ट्रीय सुरक्षा कायदा लावला जाऊ शकतो. भीम आर्मीच्या चंद्रशेखर रावण यांच्यावर अशाच प्रकारे हा कायदा लावून त्यांची तब्येत चांगली नसतानाही तुरुंगात डांबण्यात आलं.

फुलनदेवीला चित्रपटात पूर्णपणे नग्न दाखवलं गेलं, पण त्यामुळे कोणाच्याही भावना दुखावत नाही, कारण मल्लाह समूहाचे लोक सिनेमागृह तोडण्याच्या स्थितीत नव्हते. त्यामुळे सरकारला त्यांची काळजी करायची गरज पडली नाही.

राजस्थानच्या मुख्यमंत्र्यांनी तर बदल केल्याशिवाय चित्रपट प्रदर्शित केला जाणार नाही, असं आश्वासन दिलं आहे. माहिती प्रसारण मंत्रालयाला त्यांनी अशा आशयाचं एक पत्रही लिहिलं आहे. पण आता तर निर्मात्यांनीच प्रदर्शनाची तारीखच पुढे ढकलली आहे.

जे लोक अभिमानानं राजपूतांच्या 'जौहर' प्रथेचं उदात्तीकरण करत आहेत, त्यांच्यातले बरेच आधीपासूनच सती आणि बालविवाहाला पाठिंबा देत आले आहेत. त्यांच्या दृष्टीने शत्रूशी दोन हात करून शहीद झालेल्या राणी लक्ष्मीबाईपेक्षा आत्महत्या करणाऱ्या पद्मावतीचा सन्मान जास्त आहे.

मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री...


आपल्या देशात जिथं मुली शेजारच्या गावात प्रवास करायला घाबरतात तिथं ही मुलगी गेल्या सात वर्षांपासून भटकतेय. एकटीच!

शिव्या नाथ, 30 वर्षांची भटकी.  ती मुळची उत्तराखंडच्या डेहराडूनची. शिव्याने 2011 साली वयाच्या 23व्या वर्षी आपला जॉब सोडला आणि प्रवासाला लागली. 2013 साली तिने आपलं घर सोडलं, होतं नव्हतं सगळं विकलं आणि जगभर फिरणारी जिप्सी बनली.

"आता माझ्याकडे काय आहे विचाराल तर तेवढंच सामान जे दोन बॅगांमध्ये मावेल. बस्स!"

शिव्या एका सुरक्षित घरात, प्रेम करणाऱ्या कुटुंबात लहानाची मोठी झाली. "माझ्या घराच्या छतांवरून दिसणाऱ्या पर्वतांच्या पलीकडे काय दडलंय याची मला नेहमीच उत्सुकता होती."

एकटीने फिरून जग बघायचंय, मग हा व्हीडिओ पाहाच

उच्चशिक्षणासाठी शिव्याने सिंगापूरचा रस्ता धरला ते डोक्यावर भलंमोठं स्टुडंट लोन घेऊनच. "माझं नशीब असं होतं ना की, मी 2009 मध्ये ग्रॅज्युएट झाले. अगदी जागतिक मंदी भरात असताना. मग नोकरी मिळणं कठीण झालं."

अनेक प्रयत्नांनी तिला सिंगापूरच्या पर्यटन बोर्डाच्या ऑफिसमध्ये नोकरी मिळाली. तिथंच तिची सोशल मीडियाशी खऱ्या अर्थानं ओळख झाली आणि तिनं जगभरातल्या ट्रॅव्हल ब्लॉगर्सला... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

फॉलो करायला सुरुवात केली.

पण त्या ऑफिसमधल्या छोट्या क्युबिकलमध्ये शिव्याचा जीव रमेना. तिला वेगळंच आकाश खुणावत होतं.

"एका कुठल्याश्या स्पर्धेत मला बक्षीस म्हणून पॅरीसची दोन तिकीटं मिळाली. तोपर्यंत नोकरी सोडायचं माझ्या डोक्यातही नव्हतं. पण संधी मिळाली आहे तर तिचं सोनं करूया म्हणून मी दोन महिन्यांची मोठी सुट्टी घेतली. अर्थात ती सुट्टी काही सहजासहजी मिळाली नाही. त्यासाठी मला माझ्या वरिष्ठांना बरंच पटवावं लागलं."

आणि झाली प्रवासाला सुरूवात

दोन महिने म्हणजे खूप मोठा कालावधी असं वाटू शकतं. पण सुट्टी संपता संपता शिव्याला काहीतरी वेगळंच जाणवलं.

"सुरुवातीचा एक महिना मी युरोपमध्ये फिरले. ही माझी पहिलीच मोठी सुटी होती. मला माहीत नव्हतं की मला आपलं रुटिन सोडून सलग फिरण आवडेल की नाही. पण मला जाणवलं की मी जणू काही भटकण्यासाठीच जन्माला आलेय. दुसरा महिना मी हिमालयाच्या कुशीत असणाऱ्या स्फिती या गावात घालवला."

सुट्टी संपवून ती ऑफिसला आली तेव्हा तिला प्रकर्षाने जाणवलं की तिला या चक्रात अडकायचं नाहीये.  आठवडाभरात तिने नोकरी सोडली आणि ती जगभ्रमंतीसाठी बाहेर पडली.

अग्गबाई, एकटीच फिरतेस? भीती नाही वाटत?

आपल्याकडे पुण्याहून नाशिकला एकटीने जायचं म्हटलं तर आईवडिलांचे, नवऱ्याचे शंभर प्रश्न असतात, काळजी असते आणि एकटीने प्रवास करणारीच्या मनातही धाकधूक असते.

दर तासाला कुठे पोहोचली, कोण आहे आजूबाजुला असे मेसेज येतजात असतात. अशात ही तरणीताठी मुलगी एकटी अशा दुर्गम भागांमध्ये प्रवास करते जिथं मोबाईलचं नेटवर्क तर सोडा, तो चार्ज करायला वीजही नसते.

असं एकटीने फिरायला असुरक्षित नाही वाटत तिला?

"असुरक्षित काय तुम्ही राहाता त्या शहरात, त्या जॉबमध्येही वाटतंच की," शिव्या हसत उत्तरते.

"अनोळखी देशात गेलं तरी भीती वाटते. मग भीती वाटते म्हणून तुम्ही स्वतःला बांधून घेणार का?  नवीन ठिकाणी जाताना मला अजूनही भीती वाटते, पण त्या भीतीवर मात करून मी जो प्रवास करते तो अनुभव अवर्णनीय असतो.

"मी गेली सात वर्षं फिरतेय आणि मला एखाद-दोन अपवाद वगळता नेहमीच चांगले अनुभव आलेत. आणि वाईट अनुभवांचं म्हणाल तर ते तर तुमच्या स्वतःच्या शहरात, घरातही येऊ शकतात की," ती पुढे म्हणते.

सेटलबिटल व्हायचा काही विचार?

कुठल्याही तीस वर्षांच्या मुलीला दुनियाभरचे लोक, मग नातेवाईक असोत वा अजून कोणी, जे तऱ्हेवाईक प्रश्न विचारतात त्यातून शिव्याही बचावली नाहीये. "तुला...


आपल्या पहिल्याच स्टायपेंडमधून कुष्ठरोगग्रस्तांना मदत केल्यावर डॉ. पायल तडवीनं आपल्या भावना अशा व्यक्त केल्या होत्या. डॉक्टर बनून लोकांची सेवा करण्याचं तिचं स्वप्न होतं.

मूळच्या जळगावच्या पायलनं दुर्गम भागातल्या आदिवासींची वैद्यकीय सुविधांसाठी होणारी परवड पाहिली होती. म्हणूनच तिनं स्त्रीरोगतज्ज्ञ व्हायचं ठरवलं होतं. त्यासाठीच ती मुंबईच्या बीएल नायर हॉस्पिटलशी संलग्न टोपीवाला मेडिकल कॉलेजमध्ये पुढचं शिक्षण घेत होती.

पण 22 मे 2019 रोजी हॉस्टेल रूममध्येच तिनं स्वतःचं आयुष्य संपवून टाकलं. आपल्या तीन सीनियर्सच्या जाचाला कंटाळून तिनं हे पाऊल उचलल्याची तक्रार पायलच्या नातेवाईकांनी केली आहे. धक्कादायक गोष्ट म्हणजे या तिघी आरोपी पायलला जातीवाचक टोचून बोलत असल्याचा आरोप असून या प्रकरणी आग्रीपाडा पोलिसांनी अट्रॉसिटीचा गुन्हा दाखल केला आहे.

सहायक पोलीस आयुक्त दीपक कुंडाल यांनी दिलेल्या माहितीनुसार तिन्ही आरोपींवर भारतीय दंडविधानाचे कलम  306/34 तसंच रॅगिंगविरोधी कायदा आणि माहिती तंत्रज्ञान कायद्यातील विविध कलमांनुसार गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे. तपास अजून प्राथमिक स्वरूपात असून सर्वांचे जबाब ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नोंदवल्यावर तपासाची पुढची दिशा निश्चित होईल, अशी माहिती त्यांनी दिली.

नेमकं काय घडलं?

डॉ. पायलनं मिरज-सांगली इथून एमबीबीएसचं शिक्षण पूर्ण केलं होतं. तिला गेल्या वर्षी टोपीवाला महाविद्यालयात पोस्ट ग्रॅज्युएशनच्या पहिल्या वर्षाला प्रवेश मिळाला होता.

पायलनं मागासवर्गीयांसाठी आरक्षित प्रवर्गातून टोपीवाला महाविद्यालयात प्रवेश मिळवला होता. यावरूनच तीन सीनियर्स तिला टोचून बोलत असत आणि याच जाचाला कंटाळून अखेर तिनं आत्महत्या केली असा आरोप कुटुंबीयांनी केला आहे.

पायलची आई आबेदा तडवी यांनी 10 मे रोजी नायर हॉस्पिटलच्या अधिष्ठातांकडे पत्राद्वारे लेखी तक्रारही केली होती. कॅन्सरवरील उपचारासाठी नायर हॉस्पिटललाच आलो असताना पायलला जे सहन करावं लागत होतं, त्याचा अनुभव आपण घेतला असल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

"त्यावेळीच मी तिची व्यथा आपल्यासमोर मांडणार होते. पण तिने मला गप्प बसण्यास सांगितले. तक्रार केल्यावर मला त्या मुली जास्त त्रास देतील असं तिनं सांगितल्यामुळे मी आपल्याकडे तक्रार केली नाही," असं आबेदा या लेखी तक्रारीत म्हणतात. आदिवासी समाजातून आणि बेताच्या आर्थिक परिस्थितीतून आलेली असतानाही आपली मुलगी डॉक्टर झाल्याचा अभिमान वाटत असल्याचं त्या तक्रारीत म्हणतात.

पण त्याचवेळी जातिवाचक टोमणे, रुग्णांसमोर अपमान, प्रॅक्टिस करू देणार नाही अशी धमकी देणं असा पायलचा मानसिक छळ सुरू असल्याचा दावा त्यांनी या तक्रारीत केला होता. तसंच प्रचंड मानसिक त्रासामुळे माझ्या मुलीची मानसिक स्थिती खराब होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही आणि तिचे काही बरेवाईट झाल्यास त्या तिन्ही डॉक्टर जबाबदार राहतील असेही त्यांनी या पत्रात म्हटले होते. तसंच पायलचं युनिट बदलावं अशी मागणी केली होती.

त्यानंतर 22 मे रोजी पायलनं तिचं आयुष्य गळफास लावून संपवलं.

वरिष्ठांवर कारवाईची मागणी

महाराष्ट्रातील निवासी डॉक्टरांची संघटना (महाराष्ट्र असोसिएशन ऑफ रेसिडंट डॉक्टर्स) अर्थात Central MARDनं तातडीनं पावलं उचलत तिन्ही आरोपी डॉक्टरांना निलंबित केलं आहे. तसंच पायलच्या कुटुंबीयांनी तक्रार केल्यावरही कोणतीही कारवाई न केल्याबद्ददल विभागप्रमुखांचंही (Head of Unit) निलंबन व्हावं अशी मागणी केली आहे.

MARDच्या प्रतिनिधींनी आणि पायलच्या सहकाऱ्यांनी शुक्रवारी नायर हॉस्पिटलच्या परिसरात तिला श्रद्धांजलीही वाहिली. "आमच्या भावना आम्ही शब्दांत मांडू शकत नाही. या कठीण समयी आम्ही...


आपल्या पाच वर्षांच्या मुलाला आणि दोन वर्षांच्या बाळाला स्तनपान देणाऱ्या एका आईचं मात्र असं म्हणणं आहे की तिची मुलं क्वचितच आजारी पडतात आणि अशा पद्धतीने स्तनपान देणं हे चांगलं आहे.

एमा शार्डर्लो हडसन (वय 29) असं त्यांचं नाव आहं. त्या म्हणतात दुधात अँटीबॉडीज असतात आणि ते मुलांना उपयुक्त ठरतं.

यूकेमध्ये मुलांना जेव्हापर्यंत हवं आहे आणि आईला योग्य वाटते तोपर्यंत स्तनपान देण्याचा सल्ला देण्यात येतो.

स्त्रियांनी कधी स्तनपान थांबवावं, याबाबत NHS कोणताही सल्ला देत नाही.

आईचं दूध बाळासाठी पहिल्या सहा महिन्यांसाठी अत्यावश्यक असतं. त्याशिवाय काहीही दिलं जाऊ नये, असं सल्ला दिला जातो. 6 महिन्यांनंतर इतर अन्न दिलं जातं. बाळाचं आरोग्य उत्तम राहावं, हेचं यामागचं मुख्य कारण आहे.

स्तनपान हाच सर्वोत्तम उपाय

स्तनपानाचे आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम होतात. याविषयी सगळ्या आरोग्यतज्ज्ञांमध्ये एकवाक्यता आहे.

स्तनपानामुळे संसर्ग होत नाही. तसंच डायरिया, उलट्या होत नाही. तसंच नंतरच्या आयुष्यात लठ्ठपणा आणि इतर रोगांपासून बचाव होतो.

स्तनपानामुळे स्त्रियांना स्तन आणि ओव्हरीच्या कर्करोगाचा धोकाही कमी होतो.... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

पण किती काळ?

NHSच्या वेबसाईटनुसार इतर अन्नाबरोबर वयाच्या दोन वर्षांपर्यंत स्तनपान करणं योग्य वाटतं.

तुम्ही आणि तुमचं मूल हवा तितका काळ स्तनपानाचा आनंद घेऊ शकता, असंही या वेबसाईटवर म्हटलं आहे.

स्तनपान दोन वर्षं किंवा त्यापेक्षा अधिक काळ सुरू ठेवू शकतो, यावर जागतिक आरोग्य संघटनाही सहमत आहे.

पण रॉयल कॉलेज ऑफ पेडिअॅट्रिक्स अँड चाईल्ड हेल्थ डॉ. मॅक्स डेव्ह म्हणतात, दोन वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या बालकांना स्तनपान दिल्याने त्यांच्या आरोग्याला अधिक लाभ होत असल्याचे फारसे पुरावे नाहीत.

काहीही धोका नाही

आपल्या बाळाला स्तनपान देणं सुरू ठेवावं की बंद कराव, हा विषय अनेक बाबींशी निगडित आहे, असं तज्ज्ञांना वाटतं.

कामावर परत रुजू होणे, मित्रमैत्रिणींचा आणि कुटुंबाचा पाठिंबा, तसंच आत्मविश्वासाने स्तनपान देणं अशा अनेक गोष्टींचा त्यात समावेश होतो.

स्तनपान ही अतिशय वैयक्तिक बाब आहे, असं डॉ. डेव सांगतात.

"स्तनपानामुळे आई आणि मुलामधलं नातं दृढ होतं आणि त्यानी काहीच धोका होत नाही. त्यामुळे जे सोयीचं आहे त्यानुसार कुटुंबाने निर्णय घ्यावा," असं ते म्हणाले.

पण परिस्थिती अशी आहे की यूकेमध्ये 80 टक्के स्त्रिया बाळांना स्तनपान देतात. पण यातील बऱ्याच महिला बाळाच्या जन्मानंतर काही आठवडयांतच स्तनपान देणं बंद करतात.

मूल सहा महिन्याचं झाल्यावर फक्त एक तृतीयांश बालकांना आईचं दूध मिळतं आणि एक वर्षांचं झाल्यावर हे प्रमाण 0.5% इतक कमी येतं.

2016 साली प्रकाशित झालेल्या एक अहवालानुसार जागतिक पातळीवर यूकेत स्तनपानाचा दर सर्वांत कमी आहे.

बालआरोग्य तज्ज्ञांच्या मते स्त्रियांना स्तनपान सुरू केल्यानंतर काही काळ त्रास होऊ शकतो पण त्यांना नेहमीच योग्य सल्ला मिळतोच असं नाही.

काही स्त्रिया स्तनपान देऊ शकत नाहीत, तर काही देऊ शकतात. या दोन्ही प्रकरणांमध्ये त्यांचा आदर करायला हवा, असं तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे.

हे पाहिलंत का?

पाहा व्हीडिओ : स्त्रीबीज गोठवल्यानं बाळ होईल का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


आपल्या प्रत्येक फिल्मधून शाहरुख खान हे सिद्ध करण्याच्या प्रयत्नात असतोच. पण नेटफ्लिक्सवरच्या डेव्हिड लेटरमन शोमध्ये ही गोष्ट पुन्हा एकदा दिसून आली.

या शोचं नावच 'माय नेक्स्ट गेस्ट नीड्स नो इन्ट्रोडक्शन विथ डेव्हिड लेटरमन' असं आहे.

स्वतःबद्दल, स्वतःचं कुटुंब, करियर आणि मुलांबद्दल शाहरुखने या इंटरव्ह्यूमध्ये दिलखुलास गप्पा मारलेल्या आहेत.

स्वयंपाकघरात जेवण बनवणारा शाहरुख या मुलाखतीमधून पहिल्यांदाच त्याच्या फॅन्सना पहायला मिळाला.

जेव्हा शाहरूख तुरुंगात गेला होता...

अनेक वर्षांपूर्वी एका मासिकामध्ये छापून आलेल्या एका लेखाचा उल्लेख करत डेव्हिड लेटरमन यांनी शाहरुखला त्याच्या तुरुंगवारीबद्दल विचारलं. शाहरुखने सांगितलं, की हा लेख छापून आल्यानंतर नाराज होऊन रागातच त्याने या मासिकाच्या संपादकांना फोन लावला. यावर 'ही चेष्टा असल्याची' सारवासारव या संपादकाने केली.

पण रागाच्या भरात त्य़ा मासिकाच्या ऑफिसमध्ये जात आपण शिवीगाळ केल्याचं शाहरुखने कबूल केलं.

यानंतर एका फिल्मचं शूटिंग सुरू असताना पोलिस सेटवर आले आणि त्यांनी शाहरुखला सोबत यायला सांगितलं. गंमत म्हणजे सुरुवातीला शाहरुखला हे पोलिस... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आपले फॅन्स असून आपल्याला भेटायला आल्याचं वाटलं होतं. म्हणूनच त्याने त्यांना आपल्या कारमध्येही बसायला सांगितलं.

पण त्या मासिकाच्या संपादकाने तक्रार केल्यामुळं हे पोलिस आपल्याला अटक करायला आल्याचं शाहरुखच्या नंतर लक्षात आलं.

शाहरुखनं सांगितलं, "मग मी त्यांच्यासोबत गेलो. आयुष्यात पहिल्यांदाच मी पोलिस कोठडी पाहिली. ती अतिशय लहानशी जागा होती. तिथं अतिशय घाण होती. अगदी लघवी - विष्ठाही दिसत होती."

शाहरुखला त्या कोठडीत एक दिवस घालवाला लागला. त्यानंतर त्याला जामीन मिळाला.

जामीन मिळाल्यानंतर आपण त्याच संपादकाच्या घरावरून गेल्याचं शाहरुखने सांगितलं.

'त्या' बोल्ड सीनचा किस्सा

1993मध्ये आलेल्या 'माया मेमसाब' सिनेमात शाहरुखला चित्रपटाच्या दिग्दर्शकाच्या बायकोसोबतच एक प्रणयदृश्य चित्रित करायचं होतं. ही फिल्म 90च्या दशकातली एक बोल्ड फिल्म मानली जाते. शाहरुखसह इतर कलाकारांनीही या सिनेमात बोल्ड दृश्यं दिली होती.

चित्रपटाचे दिग्दर्शक केतन मेहता यांनी एकमेकांची ओळख व्हावी आणि प्रणय दृश्य शूट करता यावं म्हणून शाहरूखला त्यांची पत्नी दीपा साहीसोबत एक रात्र घालवायला सांगितली होती, असं 'सिने ब्लिट्झ' मासिकात छापून आलं होतं.

हा लेख वाचून शाहरुखला राग आला आणि त्याने या मासिकाच्या कार्यालयात जात हा लेख लिहिणाऱ्याला जीवे मारायची धमकी दिली होती.

शाहरुख आणि घोडेस्वारी

शाहरुख खान आपल्या फिल्म्समध्ये रोमान्स करताना दिसतो, अॅक्शन सीनही करतो. पण 'अशोका' सोडल्यास त्याने कधीच घोडेस्वारी केली नाही.

या घोडेस्वारीबद्दल शाहरुख सांगतो, "अशोका - द ग्रेट" फिल्मचं शूटिंग सुरू असताना अॅक्शन डायरेक्टरनं आश्वासन दिलं होतं, की अॅक्शन म्हटल्याबरोबर घोडा धावू लागेल आणि शाहरूखला फक्त स्वतःच्या अभिनयाकडे लक्ष द्यायचं आहे.

पण अॅक्शन म्हटल्यानंतरही घोडा धावला नाही. म्हणून मग मागून घोड्याला चाबूक मारण्यात आला आणि घोडा धावायला लागला.

"आता घोडा असा काही पळायला लागला, की थांबेच ना. माझा सीन शूट झालेला होता पण घोडा पळतच होता. घोडा थांबत नसल्याचं मी फेरी मारून परत तिथे आल्यावर अॅक्शन डायरेक्टरला सांगितलं. यावर तो म्हणला, की मी घोडा धावेल असं म्हटलं होतं. कसा थांबेल हे कोणालाच माहीत नव्हतं."

तेव्हापासून शाहरूख खान परत घोडेस्वारीच्या वाट्याला गेलेला नाही.

शाहरुखचे गुरू

आई-वडील, बालपण आणि कॉलेजविषयीही शाहरुखने या मुलाखती गप्पा मारल्या आहेत....


आपल्या भाषणाची सुरुवातच त्यांनी बंधू आणि भगिनींनो या शब्दांपासून केली आणि सभागृहात टाळ्यांचा पाऊस पडला. या भाषणाची नोंद इतिहासात अनेक कारणांसाठी झाली आहे. शिकागो येथे झालेल्या भाषणात विवेकानंदांनी कोणते मुद्दे मांडले होते.

शिकागो येथील भाषणात मांडलेले मुद्दे

1. अमेरिकन बंधू आणि भगिनींनो तुम्ही ज्या आदर आणि प्रेमाने माझं स्वागत केलं त्यामुळे माझं हृदय उचबंळून आलं आहे. जगातली सर्वांत जुनी संत परंपरा आणि सर्व धर्मांची भूमी असलेल्या भारतमातेतर्फे मी तुम्हाला धन्यवाद देतो. सर्व जाती आणि संप्रदायाच्या लाखो-करोडो लोकांतर्फे मी तुमचे आभार मानतो.

2. सहिष्णुतेचा विचार ही पौर्वात्य देशांची जगाला देणगी आहे असा विचार माझ्या आधी काही वक्त्यांनी मांडला. त्याबद्दल मी त्यांचा ऋणी आहे.

3. मला गर्व आहे की माझा जन्म अशा धर्मात झाला आहे की ज्या धर्माने जगाला सहिष्णुता आणि सर्वधर्मांची स्वीकृती याची शिकवण दिली आहे. आम्ही केवळ सर्व धर्माचं स्वतंत्र अस्तित्वच मान्य करत नाहीत तर सर्व धर्मांचा सत्याच्याच रूपात स्वीकार करतो.

4. मला गर्व आहे की मी त्या देशात राहतो की ज्या देशाने अन्य ठिकाणी गांजलेल्या लो... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

कांना शरण दिली आहे. मला या गोष्टीचा गर्व आहे की ज्या ज्यू लोकांचा छळ झाला त्यांना आम्ही केवळ आमच्या देशातच नव्हे तर हृदयात स्थान दिलं. ज्यू लोकांची धार्मिक स्थळ रोमन हल्लेखोरांनी उद्ध्वस्त केली होती. त्यानंतर अनेक ज्यू लोकांनी दक्षिण भारतात आश्रय घेतला.

5. मला गर्व आहे की मी अशा धर्मात जन्मलो ज्याने पारसी धर्माच्या लोकांचं या देशात स्वागत केलं आणि ते त्यांची आजतागायत मदत करत आहे.

6. यावेळी मला तो श्लोक सांगावासा वाटत आहे ज्यामध्ये असं म्हटलं आहे की ज्याप्रमाणे नद्या वेगवेगळ्या ठिकाणाहून उगम पावतात, वेगवेगळ्या मार्गाने जाऊनही त्या सागराला मिळतात त्याच प्रमाणे मनुष्यही आपल्या इच्छेनुसार वेगवेगळे पंथ निवडतो. हे पंथ भलेही वेगळे असो पण ते सर्व ईश्वरापर्यंत पोहोचवतात हा माझा विश्वास आहे.

7. हे संमेलन जगातल्या सर्वांत पवित्र सभांपैकी एक आहे. भगवद्गीतेतल्या संदेशाप्रमाणेच हे संमेलन आहे. गीतेमध्ये म्हटलं आहे की जो कुणी माझ्यापर्यंत येतो मग तो कसाही असो त्याला मी भेटतोच. लोक वेगवेगळे मार्ग निवडतात, अनेक अडचणींचा सामना करतात पण ते माझ्यापर्यंत पोहोचतातच.

8. सांप्रदायिकता, कट्टरतावाद आणि धार्मिक उन्मादाने गेल्या अनेक वर्षांपासून या सुंदर भूमीला आपल्या पाशात अडकवून ठेवलं आहे. यामुळेच धर्माच्या नावावर हिंसाचार झाली आहे. अनेकदा ही पृथ्वी धर्माच्या नावाने झालेल्या हिंसाचारामुळे लाल झाली आहे. यामुळे किती संस्कृती आणि किती देश नष्ट झाले याची गिनतीच नाही.

9. जर हे भयंकर असूर नसते तर मानवी समुदायाची स्थिती कितीतरी चांगली असती. पण अशा लोकांची वेळ आता भरली आहे. मला आशा आहे या संमेलनामुळे अनेक चांगल्या गोष्टींना सुरुवात होईल. कट्टरतावाद आणि धार्मिक उन्मादाविरोधात या सभेने रणशिंग फुंकले आहे. लोकांचं दैन्य आणि दुःख कमी होईल.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


आपल्या भाषणात त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यावर स्तुतीसुमनं उधळली आणि देशाच्या विकासासाठी पंतप्रधान मोदी यांनी आखलेली धोरणं यशस्वी ठरल्याचा दावा केला.

आम्ही हे दावे तपासून बघितले.

दावा क्र. 1 : ट्रम्प म्हणाले, "नवीन शतकात भारतीय अर्थव्यवस्थेचा आकार सहा पटींनी वाढला आहे."

रिअॅलिटी चेक : जीडीपी म्हणजेच सकल राष्ट्रीय उत्पन्न हे भारताच्या विकासदराचं परिमाण आहे. जीडीपीसंदर्भात डोनाल्ड ट्रंप यांचा दावा खरा आहे.

जागतिक नाणेनिधीनुसार (IMF) 2000 साली भारताचं सकल राष्ट्रीय उत्पन्न 477 अब्ज डॉलर होतं. 2019 साली ते जवळपास 2,940 अब्ज डॉलर्सवर पोहोचलं आहे.

म्हणजेच 2000 ते 2019 या काळात भारताचं सकल राष्ट्रीय उत्पान्न 6.2 टक्क्यांनी वाढलं आहे.

जागतिक नाणेनिधीच्या वर्ल्ड इकॉनॉमिक आउटलुकनुसार 2019 साली भारत जगातली पाचव्या क्रमांकाची सर्वांत मोठी अर्थव्यवस्था आहे.

दावा क्र. 2 : ट्रम्प म्हणाले, "भारतात एका दशकात 27 कोटी लोक दारिद्ररेषेच्या वर आले."

रिअॅलिटी चेक : संयुक्त राष्ट्रांनी 2018 साली एक अहवाल प्रसिद्ध केला होता. या अहवालात संयुक्त राष्ट्रांच्या गरिबी निर्देशांकानुसार भारतात द... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हा वर्षांपूर्वीच्या तुलनेत 2016 साली जवळपास 72 कोटी लोक गरिबीरेषेच्या वर आल्याचं म्हटलं आहे.

मात्र, याच अहवालात हेदेखील सांगण्यात आलं आहे की गरिबांच्या संख्येत घट झाली असली तरी "36 कोटी 40 लाख लोकांना अजूनही आरोग्य, पोषण, शिक्षण आणि स्वच्छता या सुविधा मिळू शकलेल्या नाहीत."

देशातल्या प्रत्येक गावाला वीजपुरवठा मिळत असल्याचं केंद्र सरकारने म्हटलं होतं.

या अहवालात असंही नमूद करण्यात आलं आहे की ज्यांना दारिद्ररेषेखालील सांगितलं जातं त्यापैकी जवळपास 25 टक्के लोक हे 10 वर्षांखालील मुलं आहेत.

दावा क्र. 3 : ट्रम्प म्हणाले, "पंतप्रधान मोदी यांच्या कार्यकाळात भारतातील प्रत्येक गावात वीज पोहोचली."

रिअॅलिटी चेक : भारतातल्या प्रत्येक गावात वीज पोहोचवण्याचं आमचं उद्दीष्ट आम्ही पूर्ण केल्याची घोषणा 2018 मोदी सरकारने केली होती.

मात्र, याचा नेमका अर्थ काय, हे जाणून घेणं गरजेचं आहे.

एखाद्या गावात 10% घरं आणि शाळा, आरोग्य केंद्रांसारखी सार्वजनिक ठिकाणं पॉवर ग्रीडशी जोडल्यास त्या गावात वीज पोचल्याचं सरकार दरबारी मानलं जातं.

2014 साली मोदी पहिल्यांदा पंतप्रधान झाले. मात्र, तोवर भारतातल्या 6 लाख गावांपैकी 96% गावांमध्ये आधीच वीज पोचलेली होती. म्हणजे मोदी सरकारला केवळ 4 टक्के गावांमध्ये वीज पोहोचवायची होती.

भारतात गेल्यावर्षी झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीवेळीच आम्ही हा दावा तपशीलवार तपासून बघितला होता.

दावा क्र. 4 : ट्रम्प म्हणाले, "महामार्ग उभारण्याचा वेग दुपटीपेक्षा जास्त वाढला आहे."

रिअॅलिटी चेक : भाजप सत्तेत आल्यापासून भारतात मोठ्या प्रमाणावर महामार्गं उभारणीचं काम सुरू आहे, हे खरं आहे.

2018-19 या वर्षात भारत सरकारने जवळपास 10 हजार किमी महामार्ग उभारले. काँग्रेसशासित सरकारच्या शेवटच्या वर्षात म्हणजे 2013-14 या वर्षात उभारलेल्या महामार्गांपेक्षा ही आकडेवारी दुपटीपेक्षा जास्त आहे.

सरकारने यावर्षीसुद्धा हेच उद्दीष्ट ठेवलं आहे. नोव्हेंबर 2019 पर्यंत भारतात 5,958 किमी महामार्गांचं काम पूर्ण झालं आहे.

रस्ते उभारणीसंदर्भातील भाजपच्या रेकॉर्डचा आम्ही सखोल अभ्यास केला.

दावा क्र. 5 : ट्रम्प म्हणाले, "आज 32 कोटी अधिक भारतीय इंटरनेटशी जोडले गेले आहेत."

रिअॅलिटी चेक : इथे इंटरनेट कनेक्शनशी जोडले गेले याचा नेमका अर्थ स्पष्ट नाही. भारतात आजघडीला 60 कोटी इंटरनेट सबस्क्रीइबर्स आहेत. भारतीय दूरसंचार नियामक महामंडळाने...


आपल्या भाषणातून गृहमंत्री अमित शाह यांनी काही दिवसांपासून सुरू असलेल्या शंका-कुशंकांना पूर्णविराम दिला. माध्यमं, सोशल मीडिया आणि टीकाकारांमध्ये काश्मीरबाबत सुरू असलेल्या संभ्रमावस्था त्यांनी दूर केली.

निवडणुकांनंतर नेहमीच काहीतरी परिणाम आपल्याला पाहायला मिळत असतात.

सध्या भारताच्या सत्तास्थानी असलेल्या भाजपचा पूर्वीपासूनच कलम 370 हटवण्याचा विचार होता. जनसंघाचे पंडीत दीनदयाल उपाध्याय यांच्या मते, "हे कलम काश्मीरमधल्या लोकांना राष्ट्रीय आणि भावनात्मक एकात्मतेपासून रोखत होतं."

फुटीरतावाद निर्माण करणारं हे कलम 370 हटवण्यात यावं, अशी जनतेची मानसिकता होती. त्यामुळे काहींचा अपवाद वगळता सगळ्याच राजकीय पक्षांनी मतभेद बाजूला ठेवत या निर्णयाबाबत सरकारला पाठिंबा दिला.

आम आदमी पक्षानेही वेळोवेळी भाजप सरकारचा विरोध केला आहे. पण दहशतवादाचा बिमोड करण्यासाठी आणि देशाची भौगोलिक अखंडता राखण्यासाठी आम्ही सरकारला पाठिंबा देत आहोत, असं ते म्हणाले.

यावेळी संसदेत होत असलेल्या वादविवादामुळे भारतीयांसमोर सगळं चित्र स्पष्ट झालं. कोणता राजकीय पक्ष कोणत्या बाजूला उभा आहे हे सगळेच पाहत होते. जनता सगळ्यांचं ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

निरीक्षण करत होती, असं म्हटलं तरी हरकत नाही.

रस्त्यातला अडसर

काश्मीरप्रकरणी काँग्रेसचे व्हीपप्रमुख भुवनेश्वर कलिता यांनी राज्यसभेचा राजीनामा दिला. काँग्रेसकडून हे कलम हटवण्याला केला जाणारा विरोध हा राष्ट्रीय भावनेच्या उलट आणि आत्मघाती आहे, असं ते म्हणाले.

गेल्या अनेक वर्षांपासून जम्मू आणि काश्मीर आणि वाद असं चित्र निर्माण करण्यात आलं होतं. काश्मीर वाद पद्धतशीरपणे विनाकारण वाढवण्यात आला. सात टक्के भूभागातील मुद्द्याला वाढवून संपूर्ण राज्यात ही समस्या असल्याचं चित्र बनवलं गेलं. या सगळ्या घडामोडी जाणूनबुजून घडवल्यासारख्या वाटतात.

भारतीय स्वातंत्र्य कायदा 1947 मध्ये ब्रिटिश इंडियाच्या कोणत्याही भूभागाचं स्वातंत्र्य दर्शवण्यात आलेलं नाही. तर दोन भिन्न आणि स्वतंत्र भूभागांमध्ये भारत आणि पाकिस्तानच्या स्थापनेचा उल्लेख केला आहे.

स्वातंत्र्यापूर्वी सगळ्या चर्चांमध्ये सक्रिय सहभाग घेणारे महाराजा हरिसिंह यांनी स्वातंत्र्याचा दावा कधीच केला नाही. संविधान सभेच्या चर्चेदरम्यान जम्मू-काश्मीरच्या चार सदस्यांनी सहभाग घेतला होता. इतर शासकांप्रमाणेच महाराजा हरिसिंह यांनी भारतीय संविधानाचं पालन करत आपले हस्ताक्षर केले होते.

कलम 370 पूर्वीपासूनच भारतीय एकता आणि अखंडतेमधला अडसर राहिला आहे. विशेष दर्जा मिळालेल्या कामीर खोऱ्यातील परिस्थिती सुधारण्यासाठी कोणतेच प्रयत्न करण्यात आले नाहीत. उलट काश्मीर समस्येमुळे जम्मू आणि लडाख या इतर भागांनाही त्रास सहन करावा लागला.

भेदभाव

काश्मीर समस्येमुळे राज्यातील विकासाला खीळ बसली. सामान्य नागरिकांच्या अधिकारांवर गदा आली. कलम 370 चा उपयोग काश्मीरमधल्या सत्ताधाऱ्यांनी केंद्र सरकारला कोंडीत पकडण्यासाठी केला.

फक्त तीन परिवारांकडून काश्मीर खोऱ्याचं भविष्य निर्धारित केलं जायचं. यामुळे हे तीन परिवार संपन्न झाले, मात्र सर्वसामान्य जनता विकासापासून दूर राहिली, असं अमित शहा यांनी संसदेत सांगितलं.

2016 मध्ये एक आर्थिक सर्वेक्षण करण्यात आलं होतं. यामधल्या आकडेवारीनुसार देशातील राज्यांना देण्यात आलेल्या एकूण मदतनिधीपैकी 10 टक्के निधी एकट्या जम्मू काश्मीरला प्राप्त झाला.

दुसरीकडे 2000 ते 2016 दरम्यान देशातील सर्वांत जास्त लोकसंख्या असलेलं राज्य उत्तर प्रदेशला मिळणारा हिस्सा फक्त 8.2 टक्के होता. काश्मीरमध्ये मिळणारा मदतनिधी प्रतिव्यक्ती 91 हजार 300 रुपये होता. तिथं उत्तर प्रदेशसाठी ही रक्कम 4...