महिला मतदारांची संख्या

महाराष्ट्रात महिला मतदारांची संख्या दिवसेदिवस वाढते आहे. सध्याच्या 8.73 कोटी मतदारांपैकी 47% महिला मतदार आहेत. पण प्रत्यक्षात निवडणुकीच्या मैदानात उतरताना महिला उमेदवारांची संख्या मात्र तितकीशी वाढलेली दिसत नाही.

यंदाच्या विधानसभा निवडणुकीत एकूण 3,237 उमेदवार रिंगणात आहेत. त्यापैकी फक्त 235 महिला उमेदवार आहेत.

2014च्या निवडणुकीत 288 पैकी 20 महिला आमदार विधानसभेवर निवडून गेल्या होत्या. 2014च्या निवडणुकीमधला 7% महिला आमदारांचा हा आतापर्यंतचा उच्चांक आहे.

त्यातही ज्या महिला आमदार आहेत त्यापैकी अनेकींना घराणेशाहीची किनार आहे. पण हा आकडा का वाढत नाही? महिलांना राजकीयदृष्टया पुरुष उमेदवारांच्या तुलनेत कमी महत्त्व दिलं जातं का?

अजूनही पुरुषांचीच मक्तेदारी?

महिलांना समान हक्क मिळण्याची चर्चा सर्वदूर होत असली तरी राजकारणात हे चित्र तितकंसं समाधानकारक दिसत नाही.

या प्रश्नावर बोलताना अखिल भारतीय काँग्रेसच्या चिटणीस आणि आमदार यशोमती ठाकूर म्हणाल्या, "2009-2014 मी पहिल्यांदा आमदार झाले. पण या पाच वर्षांत मला माझ्या जिल्हयात जिल्हा अध्यक्षांनी मला आमदार म्हणून कधी तित... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

कसं महत्त्व दिलं नाही. जेव्हा प्रदेश पातळीवरच्या एखाद्या पदासाठी विचार केला जातो. तेव्हा महिलांच्या बाबतीत तिच्या बुध्दिमत्तेपेक्षा ती हे करू शकेल का? तिला हे पेलता येईल का इथपासून विचार केला जातो."

त्या पुढे सांगतात, "आज मी AICC मध्ये एका मोठ्या पदावर आहे. पण तुम्हाला महिला आमदार म्हणून पक्षासमोर सतत सिध्द करावं लागतं. सध्याच्या मंत्रिमंडळात फक्त पंकजा मुंडे या एकमेव महिला कॅबिनेट मंत्री आहेत. मला वाटतं जर विरोधी पक्षाचा एखादा पुरुष आमदार जोराने ओरडून विरोध करू शकतो तर मी ही महिला आमदार म्हणून ते करू शकते.

"पण त्यावेळी जोरदार ओरडून विरोध करणारा पुरुष आमदार आणि ओरडून विरोध करणारी महिला आमदार या दोघांनाही वेगवेगळ्या चौकटीतून बघितलं जातं. त्यामुळे इतक्या वर्षाच्या धारणेमुळे अजून राजकारणात म्हणावी तशी समानता आलेली नाही."

भाजपच्या प्रवक्त्या शायना एन. सी यांनीही या विषयावर आपली मतं मांडली. त्या म्हणतात, "आपण कितीही समानता म्हटली तरी राजकारणात आजही पुरूषांची मक्तेदारी आहे. आम्ही आमच्या पक्षात महिलांना उमेदवारी देण्यासाठी सतत आग्रही भूमिका घेतो. पण त्यावेळी महिला उमेदवारांमध्ये जिंकण्याच्या आणि जबाबदारी पेलण्याच्या क्षमतेवर विचार केला जातो. जर तुम्ही त्या महिलेला संधीच दिली नाही तर ती जिंकू शकते हे कसं सिध्द करणार?"

"अनेक ज्येष्ठ नेत्यांच्या पत्नी, मुली, सूना यांना त्यांच्या जागी उमेदवारी दिली जाते. पण काहीवेळा त्यांना तितकासा रस किंवा नेतृत्वाची क्षमता नसताना त्यांच्या घराण्याकडे बघून उमेदवारी दिली जाते. अश्यावेळी त्या महिला उमेदवार किंवा आमदार महिला कार्यकर्त्यांच्या प्रश्नांना 100% न्याय देऊ शकत नाही," त्या पुढे सांगतात.

याबाबत राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या नेत्या आणि खासदार सुप्रिया सुळे यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना म्हटलं, "आम्हाला इच्छा असूनही महिलांना उमेदवारी देता येत नाही. कारणं उमेदवाराची निवडून येण्याची क्षमता ही ग्राह्य धरली जाते. ती क्षमता असणाऱ्या महिलांची कमी होती. त्यामुळे हे शक्य झालं नाही."

संसद आणि विधिमंडळातल्या 33% आरक्षणाचं काय?

राजीव गांधी पंतप्रधान असताना त्यांच्या सरकारने महिलांना स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये 33% आरक्षण मंजूर केलं. महाराष्ट्र सरकारने ते राज्यात 50 टक्क्यांवर आणलं. पण संसद आणि विधिमंडळात महिलांना 33% आरक्षण देण्यात यावं याची मागणी झाली.

शायना एन सी

त्याप्रमाणे...


महिला वकिलांच्या एका गटाने 2006 मध्ये या बंदीविरूद्ध याचिका दाखल केली होती. हिंदू धर्मात मासिक पाळीवेळी महिलांना अपवित्र मानलं जातं त्यामुळे त्यांना मंदिरात प्रवेश दिला जात नाही हा प्रकार लैंगिक समानतेच्या विरोधात आहे, असा मुद्दा घेऊन या महिला वकिलांनी सुप्रीम कोर्टात याचिका दाखल केली होती.

सरन्यायाधीश दीपक मिक्षा, न्यायमूर्ती आर. एफ. नरीमन, ए. एम. खानविलकर, डी. वाय. चंद्रचूड आणि इंदू मल्होत्रा यांचा या घटनापीठात समावेश आहे.

मंदिरातला देव 'अयप्पा' विवाहित नसल्याने महिलांना प्रवेश दिला जात नाही, अशी भूमिका या बंदीच्या समर्थकांची होती.

महिलांना कित्येक वर्षांपासून या मंदिरात प्रवेश नाही. या मंदिराच्या तीर्थयात्रेला जाण्याआधी भक्तांना 41 दिवस उपास करावा लागतो. मासिक पाळी सुरू असणाऱ्या महिलांना तो करता येत नाही म्हणून या मंदिरात महिलांना दिला जात नाही, असं त्यांचं मत आहे.

2006ही याचिका दाखल करण्यात आली होती. 2016ला यावर सुनावणी सुरू झाली.

निकालातील ठळक मुद्दे

1. महिलांना पूजेत समान अधिकार आहेत. घटनेतील कलम 26मध्ये 10ते50 वयोगटातील महिलांना या मंदिरात प्रवेश देऊ नये, असा उल्लेख... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नाही. सर्व वयोगटातील महिलांना या मंदिरात प्रवेश मिळाला पाहिजे. एखाद्या व्यक्तीचं लिंग आणि त्याचं मासिक पाळीचं वय हे प्रवेश नाकारण्याचं कारण होऊ शकत नाही.

2. पूजेचा अधिकार सर्व भक्तांना आहे, त्यामुळे लिंगाच्या आधारावर भेदाभेद करता येणार नाही. 10 ते 50 वयोगटातील महिलांना वगळणं हे घटनेशी सुसंगत नाही.

3. घटनापीठातील एकमेव महिला न्यायमूर्ती इंदू मल्होत्रा यांनी या निर्णयाला विरोध केला. न्यायलयाने धार्मिक श्रद्धांत हस्तक्षेप करू नये, याचे मोठा परिणाम सर्वच धार्मिक स्थळांवर होईल, अशी भूमिका मल्होत्रा यांनी मांडली.

3. या मंदिरातील भक्त हिंदूच असून त्यांना स्वतंत्र अधिष्ठान नाही.

4. महिलांच्या शारीरशास्त्राशी संबंधित बाबी महिलांचे अधिकारांचं खच्चीकरण करता येणार नाही. धर्म ही व्यक्तीला दिव्यत्वाशी जोडणारी कडी आहे.

5. पुरुषप्रधान विचार हे भक्तीतील एकतेच्या विचारावर वरचढ होऊ शकत नाहीत, त्यामुळे भक्तीमुळे लिंगावर आधारित भेदाभेद करता येणार नाही.

जुलै महिन्यात झालेल्या सुनावणीत याचिकाकर्त्यांनी समानतेचा हक्काचा मुद्दा मांडला होता. ही प्रथा राज्यघटनेने महिलांना दिलेल्या समानतेच्या हक्काचा भंग करणारी आहे, असं याचिकाकर्त्यांनी म्हटलं होतं.

सुरुवातीला केरळ सरकारने महिलांच्या मंदिर प्रवेशाला विरोध केला होता. पण नुकत्याच झालेल्या सुनावणीत केरळ सरकारने याचिकाकर्त्यांना पाठिंबा दिला.

याचिकाकर्त्यांच्या वकील इंदिरा जयसिंग यांच्या मते, "महिलांना त्यांच्या पसंतीच्या ठिकाणी प्रार्थना करण्याचा हक्क मिळाला पाहिजे. त्यामुळे ही प्रथा महिलांवर अन्याय करणारी आहे."

सुप्रीम कोर्टाने 2017मध्ये या संदर्भात निर्णय देण्यासाठी घटनापीठाची स्थापना केली. ही प्रथा महिलांच्या मूलभूत अधिकारांचं उल्लंघन करते की ती घटनेच्या आवश्यक धार्मिक प्रथांच्या तत्त्वात बसते, हे घटनापीठ ठरवणार आहे. घटनेच्या कलम 25 अनुसार देशातील प्रत्येक नागरिकाल त्याच्या इच्छेनुसार धर्माचं पालनं करण्याचं स्वातंत्र्य आहे.

हिंदू धर्मात काय आहे शबरीमालाचं महत्त्व ?

हिंदू धर्मातल्या महत्त्वाच्या मंदिरांपैकी शबरीमाला आहे. जगभरातून लाखो भाविक या या मंदिराला  भेट देतात.

या मंदिरात प्रवेश करण्यासाठी 18 पायऱ्या चढून यावं लागतं. मंदिराच्या वेबसाईटनुसार या 18 पायऱ्यांना पवित्र मानण्यात आलं आहे. भाविकाने 41 दिवस उपास केल्याशिवाय या पायऱ्या चढू नये, इतक्या त्या पवित्र...


महिला हक्कांपासून ते लैंगिकतेपर्यंतच्या विविध मुद्द्यांविषयी अरब जनतेला काय वाटतं, हे शोधण्याचा हा प्रयत्न आहे.

बीबीसी न्यूज अरेबिकसाठी करण्यात आलेल्या या पाहणीदरम्यान अरब बॅरोमीटर रिसर्च नेटवर्कने 25,000 पेक्षा जास्त लोकांच्या मुलाखती घेतल्या. 2018 च्या उत्तरार्धापासून ते 2019च्या मध्यापर्यंतच्या कालावधीमध्ये 10 देश आणि पॅलेस्टाईनच्या काही भागांमध्ये ही पाहणी करण्यात आली.

पाहणीचे निष्कर्ष काय आहेत?

2013 पासून आतापर्यंतच्या कालावधीमध्ये या भूभागांमध्ये राहणाऱ्या आणि आपण "धार्मिक नाही" असं सांगणाऱ्या लोकांची संख्या 8 टक्क्यांवरून 13% झालेली आहे. तीसपेक्षा कमी वय असणाऱ्यांचं प्रमाण यामध्ये जास्त आहे.

मुलाखत घेण्यात आलेल्या 30 पेक्षा कमी वयाच्या लोकांपैकी 18% लोकांनी ते धार्मिक नसल्याचं सांगितलं आहे. फक्त येमेनमध्ये याबाबतचं प्रमाण घसरलेलं आहे. येमेनमध्ये लोकांचा धार्मिकतेकडील कल वाढला आहे.

या संपूर्ण प्रदेशातल्या बहुतेक लोकांना महिलांना पंतप्रधान वा राष्ट्राध्यक्ष झालेलं चालणार आहे. अपवाद फक्त अल्जिरियाचा आहे. महिला राष्ट्रप्रमुख चालेल का? असं विचारण्यात आल्यावर इथे 50% पेक्षा कमी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

लोकांनी होकार दिला.

पण जेव्हा घरगुती बाबींविषयी विचारण्यात आलं तेव्हा बहुतेकांना अगदी बहुसंख्य महिलांसकट सगळ्यांना असं वाटतं की कौटुंबिक निर्णयामध्ये नवऱ्याचं मतच अंतिम असावं. अपवाद फक्त मोरक्कोचा. इथल्या अर्ध्यापेक्षा कमी लोकांना असं वाटलं की नवऱ्याचा निर्णय हा अंतिम निर्णय असावा.

समलैंगिकता स्वीकारण्याचं प्रमाण वेगवेगळं असलं तरी या सर्वच प्रदेशात ते कमी किंवा अत्यंत कमी आहे. लेबनॉन हा देश त्याच्या शेजारी देशांपेक्षा सामाजिकदृष्ट्या उदारमतवादी असल्याचं मानलं जातं. तिथेही हे प्रमाण 6% आहे.

कुटुंबाची तथाकथित अप्रतिष्ठा केल्याचा आरोप करत नातेवाईकाकडून किंवा कुटुंबातील सदस्याकडूनच एखाद्याचा खून होण्याला ऑनर किलिंग म्हणतात. या ऑनर किलिंगला मान्यता असल्याचं दिसून येतं.

ही पाहणी करण्यात आलेल्या प्रत्येक ठिकाणी जगातल्या नेत्यांची तुलना करताना डोनाल्ड ट्रंप यांच्या मध्य-पूर्वेच्या धोरणांमुळे शेवटचं स्थान देण्यात आलं आहे. विरोधाभास म्हणजे पाहणी करण्यात आलेल्या 11 पैकी 7 ठिकाणी अर्ध्या किंवा त्यापेक्षा जास्त लोकांनी तुर्कस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष रेसप तय्यप एर्डोगन यांच्या धोरणांना पसंती दिली आहे.

लेबनॉन, लिबिया आणि इजिप्तमध्ये एर्डोगन यांच्यापेक्षा व्लादिमिर पुतीन यांच्या धोरणांना वरचं स्थान देण्यात आलं आहे.

मध्य-पूर्व आणि उत्तर आफ्रिकेतल्या अनेकांसाठी सुरक्षा हा चिंतेचा विषय आहे. कोणत्या देशापासून त्यांच्या देशाचं स्थैर्य आणि राष्ट्रीय सुरक्षेला धोका आहे हे विचारण्यात आल्यानंतर इस्रायलचं पहिल्या क्रमाकांवर आणि अमेरिकेचं दुसऱ्या क्रमांकावर नाव घेण्यात आलं. इराणचा नंबर तिसरा होता.

पाहणी करण्यात आलेल्या सर्व ठिकाणी पाचपैकी एक जण दुसरीकडे स्थलांतर करण्याच्या विचारात होता. सुदानमध्ये पाहणी करण्यात आलेल्यांपैकी अर्ध्या लोकांनी स्थलांतराचा मनोदय व्यक्त केला. त्यामागे आर्थिक कारणं असल्याचं अनेकांकडून सांगण्यात आलं.

पण त्या सगळ्यांनाच युरोपात जायचंय, असं नाही

या लोकांना कुठे जायचं आहे ते पाहण्यासाठी देशांची नावं किंवा त्या भागांवर क्लिक करा.

They're not all aiming for Europe

Areas where people want to go to.

Tap or click on the place names and regions to highlight paths.

*Middle East and North Africa

या पाहणीत उत्तरं देणाऱ्यांना एकापेक्षा जास्त पर्याय निवडण्याची मुभा होती.

उत्तर अमेरिकेमध्ये...


महिलांच्या खाण्यात पास्ता आणि भात जास्त प्रमाणात आला तर त्यांची मासिक पाळी सरासरी वयापेक्षा एक ते दीड वर्षं अगोदर थांबू शकते, असं एका वैद्यकीय संशोधनात दिसून आलं आहे. UKमधल्या युनिव्हर्सिटी ऑफ लीड्सनं 914 ब्रिटीश महिलांची मासिक पाळी आणि त्यांचा आहार यांचा अभ्यास केला.

त्यातून काही निष्कर्ष समोर आले आहेत. ज्या महिलांच्या आहारात मासे, हिरवे वाटाणे, सोयाबीन यांचा समावेश असतो, त्यांच्या रजोनिवृत्तीचा कालावधी सरासरी काळापेक्षा एक ते दीड वर्षं लांबू शकतो, असंही या संशोधनात लक्षात आलं.

मासिक पाळी थांबण्याच्या प्रक्रियेत महिलेच्या जनुकीय गुणधर्माचा समावेश असतो, असं तज्ज्ञांचं मत आहे.

अर्थात, आहारामुळे मासिक पाळीवर कितपत परिणाम होतो याचे ठोस पुरावे मात्र सापडले नाहीत. त्यामुळं महिलांनी लगेच आहारात बदल करण्याची गरज नसल्याचा निर्वाळाही तज्ज्ञांनी दिला आहे.

अहवाल काय म्हणतो?

द जर्नल ऑफ च्या अंकात हा शोधनिबंध प्रकाशित करण्यात आला आहे. यामध्ये महिलांच्या दैनंदिन आहाराचा अभ्यास करण्यात आला.

आहारात शेंगदाणे, वाटाणे, सोयाबीन, डाळींचं प्रणाम चांगलं असेल, तर महिलांची पाळी सरासरी एक ते दीड वर्षं ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

उशिरापर्यंत लांबू शकते.

रिफाइन्ड कार्बोहायड्रेड पदार्थ विशेषत: पास्ता आणि भात खाण्यात आला तर पाळी लवकर थांबू शकते.

महिलांचं वजन, त्यांची प्रजनन क्षमता, हॉर्मोन्स यांचाही यात अभ्यास करण्यात आला. परंतु, जनुकीय गुणधर्मांचा मासिक पाळीवर काय परिणाम होतो याचा ते अभ्यास करू शकले नाहीत.

शेंगदाणे म्हणजे तेलयुक्तबिया, यात अँटिऑक्सिडेंट्सचं प्रमाण जास्त असतं. तसंच माशांतील ओमेगा-3 अॅसिडमुळे शरिरातील अँटिऑक्सिडेंट्स उत्तेजित होतात. यामुळे रजोनिवृत्तीचा काळ वाढू शकतो.

आरोग्यावर होणारे परिणाम

कार्बोहायड्रेटसमुळे शरिरातील इन्सुलीनची प्रतिकार क्षमता कमी होते. तसंच, ते सेक्स हॉर्मोन्समध्ये ढवळाढवळ करतात आणि शरिरातील ऑस्ट्रोजनचं प्रमाण वाढवतात. त्यामुळे मासिक पाळीची वारंवारता वाढते आणि प्रजनन क्षमता लवकर संपुष्टात येते.

अचानक पाळी थांबल्यावर महिलांच्या आरोग्यावर परिणाम होतो, असं न्युट्रिशनल इपिडिमियॉलॉजीचे अभ्यासक जॅनेट केड यांचं मत आहे.

पाळीमध्ये अगोदरपासूनच गुंतागुंत असेल तर आहारात योग्य बदल केल्यानं फायदा होऊ शकतो.

UKच्या मासिक पाळी तज्ज्ञ कॅथी अॅबर्निथी सांगतात, "आहाराचा मासिक पाळीवर काय परिणाम होतो याचा आतापर्यंत सखोल अभ्यास झालेला नाही. त्यामुळं महिलांच्या रजोनिवृत्तीच्या वयाबाबत ही महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे. पण पाळी थांबण्यासाठी अनेक कारणं असतात."

महिलांच्या प्रजनन आरोग्याचे अभ्यासक डॉ. चन्ना जयसेना सांगतात, "शरिरातल्या चयापचय क्रियेचा महिलांच्या प्रजनन क्षमतेवर बराचसा परिणाम होतो. खाण्याच्या सवयीमुळं पाळी लवकर थांबते किंवा काळ वाढतो, असं म्हणण्याची इच्छा होऊ शकते. मात्र, दु्र्देवानं, अशा प्रकारच्या निरिक्षणात्मक अभ्यासांची एक मोठी मर्यादा म्हणजे त्यावरून आहाराच्या सवयींमुळे रजोनिवृत्तीचा काळ कमी होतो असं म्हणता येत नाही. जोवर तशाप्रकारचे ठोस पुरावे मिळत नाहीत तोवर आहारात बदल करण्याची गरज नाही."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


महिलांच्या या लोकशाहीवादी मोहिमेमुळे सुप्रीम कोर्ट, संसद, सरकार आणि राजकीय पक्षांना काही पावलं उचलावी लागली आहेत. त्याचंच यश म्हणजे तिहेरी तलाकविरोधात आणण्यात आलेलं मुस्लीम महिला विवाह रक्षण विधेयक होय. या विधेयकाची माहिती घेण्याआधी त्याची पार्श्वभूमी जाणून घेणं आवश्यक आहे.

महिलांसाठी न्याय आणि समानता यावर देशात नेहमीच राजकारण होतं. मग त्या हिंदू असो, ख्रिश्चन नाहीतर मुस्लीम. भूतकाळात सती आणि विधवा पुनर्विवाह या मुद्द्यांवर राजकारण झालं आहे. सबरीमला आणि इतर काही मंदिरांमध्ये स्त्रियांच्या प्रवेशावर अजूनही संघर्ष सुरू आहे.

मात्र पितृसत्ताक राजकारणाचा सर्वांत मोठा तोटा मुस्लीम महिलांना सहन करावा लागला, असं म्हणणं अतिशयोक्ती होणार नाही.

मुस्लीम समजावरील पुराणमतवादी धार्मिक गटांच्या सामाजिक आणि राजकीय वर्चस्वामुळे मुस्लीम महिलांचा आवाज नेहमी दाबण्यात आला. इतकंच नाही तर कौटुंबिक कारणांमुळे या महिला मुस्लिमांचा धार्मिक ग्रंथ कुराणने आणि भारतीय घटनेने दिलेल्या अधिकारांपासूनही वंचित आहेत.

'ऑल इंडिया पर्सनल लॉ बोर्ड'सारख्या पुरुषसत्ताक संस्थांनी मुस्लीम पर्सनल लॉमधील सुधारणांना नेहमीच व... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

िरोध केला आहे. त्यामुळेच मुस्लिमांचा पवित्रग्रंथ कुराणने परवानगी दिलेली नसतानाही तिहेरी तलाकची प्रथा सुरूच राहिलेले आहे.

पर्सनल लॉ बोर्डाची भूमिका

आमच्या धर्मात हस्तक्षेप करण्याचा अधिकार न्यायालय किंवा सरकारला नाही, असं पर्सनल लॉ बोर्डाचं मत असतं. मात्र तिहेरी तलाक हीच धर्मात केलेली सर्वांत मोठी ढवळाढवळ आहे हेच वास्तव आहे. जेव्हा तिहेरी तलाक आणि हलाला (नवऱ्याने तिहेरी तलाक दिल्यानंतरही जोडप्याला एकत्र यायचं असेल तर स्त्रीला आधी परपुरुषाबरोबर लग्न करून त्या नव्या पतीच्या मर्जीने त्याच्याकडून तलाक घेऊन पुन्हा पहिल्या नवऱ्याबरोबर लग्न करणं) सारख्या अमानुष आणि बिगरइस्लामी बाबी घडतात, तेव्हा मात्र पर्सनल लॉ बोर्ड शांत असतं.

जेव्हा मुस्लीम स्त्रिया न्यायासाठी उभ्या राहतात, तेव्हा पर्सनल लॉ बोर्डला धर्म आठवतो. पर्सनल लॉ बोर्डाला धर्माची मक्तेदारी कुणी दिली हाच सगळ्यात महत्त्वाचा प्रश्न आहे. इस्लाम धर्मात अल्लाह आणि माणसांमध्ये थेट नातं असतं, त्यात मध्यस्थांना स्थान नाही.

मुस्लीम स्त्रिया या मुस्लीम असण्यासोबतच देशाच्या नागरिकसुद्धा आहेत. कुराणातील हक्कांसोबतच भारतीय नागरिक म्हणून राज्यघटनेनंही त्यांना अधिकार दिले आहेत.

मात्र देशात योग्य मुस्लीम कायद्याअभावी तिहेरी तलाक आणि हलालासारखे घृणास्पद प्रकार अजूनही सुरू आहेत.

सुप्रीम कोर्टाच्या निकालानंतरही तिहेरी तलाक देणं सुरूच आहे. इतकंच नाही तर तिहेरी तलाक म्हणून रात्रीतूनच स्त्रियांना घरातून हाकलून लावण्याचे प्रकारही समोर येत आहेत. याचा अर्थ तिहेरी तलाक बेकायदेशीर करूनही सुप्रीम कोर्टाच्या या निकालाचा मुस्लीम महिलांच्या आयुष्यावर काहीही परिणाम झालेला नाही.

अशा प्रकारे घरातून हालकून दिल्यानंतरही त्या स्त्रीची तक्रार कुठेही नोंदवून घेतली जात नाही. आम्ही कोणत्या कायद्याखाली तुमची तक्रार नोंदवून घेऊ, असा प्रश्न पोलीस विचारतात. म्हणजेच देशात तिहेरी तलाकविरोधात कायद्याची तातडीने गरज आहे.

सरकारने बुधवारी (19 सप्टेंबर 2018) मुस्लीम महिला विवाह संरक्षण विधेयक 2017 अध्यादेशाद्वारे लागू करण्याची घोषणा केली. मात्र हे विधेयक सर्व राजकीय पक्षांच्या एकमताने मंजूर केलं असतं तर अधिक योग्य झालं असतं.  तो आपल्या लोकशाहीसाठी सुवर्ण दिवस ठरला असता. सुप्रीम कोर्टाच्या निकालातही तत्कालीन सरन्यायाधीश केहर यांनी म्हटलं होतं की कायदा तयार करण्याचं काम संसदेचं आहे आणि न्यायालयाच्या...


महिलांच्या सुरक्षेसाठी पेंडंटमध्ये पॅनिक बटणाची सुविधा देण्यात आली आहे.

या उपकरणांमुळे महिला या पीडित आहेत, दुर्बल आहेत असा संदेश तर जात नाही ना? याचा शोध घेण्याचा प्रयत्न बीबीसीच्या टेक्नॉलॉजी प्रतिनिधी लोरलेई मिहाला यांनी केला.

सकाळचे पाच वाजले होते. अलेक्झांड्रा सेरानेक या सायकलवरुन एका निर्जन प्रदेशातून जात होत्या.

"मी सेल्सवुमन आहे, माझं काम भल्या पहाटेच सुरू होतं," असं जर्मनीतील ओबरहॉसन येथे राहणाऱ्या 48 वर्षीय अलेक्झांड्रा सांगतात.

अलेक्झांड्रा यांच्यावर हल्ला झाला होता.

"रस्त्याच्या कडेला दोन जण थांबलेले दिसत होते, त्यांनी माझ्यावर हल्ला केला. माझ्या पाठीवर असलेली बॅग ओढली आणि मला सायकलवरून खाली पाडण्याचा प्रयत्न केला," अलेक्झांड्रा सांगतात.

"मी स्कर्टच्या खाली 'सेफ शॉर्ट्स' घातल्या होत्या. त्यामध्ये अलार्म होता. मी तो अलार्म वाजवला. त्याचा आवाज इतका मोठा होता की ते दोघे तिथून पळून गेले," असं त्या सांगतात.

जर कुणी बळजबरी करण्याचा प्रयत्न केला तर सेफ शॉर्ट्सचा अलार्म वाजतो.

सेफ शॉर्ट्स बुलेटप्रुफ मटेरिअल पासून तयार केली जाते. या शॉर्ट्सला अलार्म आणि कुलूप असतं. जर ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

कुणी तुमच्यावर बळजबरी करण्याचा प्रयत्न केला तर अलार्म सुरू होतो किंवा संभाव्य धोका ओळखून तुम्ही देखील तो अलार्म सुरू करू शकता.

सॅंड्रा सील्झ यांच्या संकल्पनेतून या सेफ शॉर्ट्सची निर्मिती झाली आहे. त्यांच्यावर हल्ला करण्याचा प्रयत्न झाला होता. त्यातूनच त्यांना या शॉर्ट्सच्या निर्मितीची कल्पना सुचली.

एकदा सकाळी सॅंड्रा जॉगिंग करून परत येत होत्या. त्यांच्यावर तीन जणांनी हल्ला केला. "तिघांपैकी एकाने माझ्या लेगिंग्स खाली ओढण्याचा प्रयत्न केला. मी खूप घाबरले होते. तितक्यात एक माणूस समोरून आला. त्याच्यासोबत एक कुत्रं होतं. त्याने आपलं कुत्रं त्या तिघांच्या अंगावर सोडलं आणि ते तिघं पळून गेले. त्यानंतर मी महिलांच्या सुरक्षेसाठी काही करण्याचा निर्णय घेतला."

सेफ शॉर्ट्सच्या निर्मात्या सॅंड्रा सील्झ

महिलांवर या प्रकारचे हल्ले पूर्ण जगभरात होतात. त्यामुळे अनेक कंपन्या पुढे आल्या आणि त्यांनी महिलांच्या सुरक्षेसाठी उपकरणं तयार केली आहेत.

भारतात देखील काही कंपन्यांनी धोक्याची सूचना देणारं पेंडंट तयार केले आहेत. 'लीफ वेअरेबल्स' नावाच्या स्टार्टअपने एक पेंडंट तयार केलं आहे. याचं नियंत्रण स्मार्टफोनद्वारे करता येतं.

तान्या गिफनी ही 24 वर्षीय दिल्लीची तरुणी सांगते, "या पेंडंटमुळं मला खूप फायदा झाला. एकदा मी एका मित्राला भेटायला जात होते. त्या वेळी मला जाणवलं माझा कुणीतरी पाठलाग करत आहे. मी घाबरले, मी पॅनिक बटन दाबलं. त्यामुळे माझ्या ओळखीच्या दोन जणांना सूचना गेली. माझं नशीब बलवत्तर म्हणून त्या दोन जणांपैकी एकाने मला लगेच फोन केला. त्याच मित्राला मी भेटायला जात होते. तो वाटेतच होता. तो म्हणाला GPSनं मी तुला ट्रॅक केलं आहे. काळजी करू नको. थोड्या वेळानंतर तो तिथं आला. तोपर्यंत पाठलाग करणाऱ्या व्यक्तीनं रस्ता बदलला. तो प्रसंग आठवला तरी माझ्या अंगावर अजून काटा येतो."

जसं पेंडंटनं धोक्याची सूचना मिळते तशीच 'निम्ब' या स्मार्ट रिंगद्वारे देखील आपल्या जवळच्या व्यक्तीला आपला ठावठिकाणा कळतो आणि कठीण प्रसंगाच्या वेळी धोक्याची सूचना मिळते.

निम्बची सह-संस्थापक केथी रोमा

निम्ब या कंपनीच्या सह-संस्थापक केथी रोमा सांगतात, "17 वर्षांपूर्वी एका व्यक्तीने माझ्याशी बोलण्याचा प्रयत्न केला. मी त्याला काहीच प्रत्युत्तर दिलं नाही तर त्याने मला चाकूने भोसकलं. मी गंभीर जखमी झाले. जवळच्या एका इमारतीमध्ये मी मदत शोधण्याचा प्रयत्न केला. जर...


महिलांच्या हत्या का होत आहेत

"स्त्रियांची हत्या होण्याची सर्वाधिक शक्यता घरातच असते," असं या अहवालात म्हटलं आहे.

2017 साली हत्या झालेल्या 87,000 महिलांपैकी अर्ध्याहून अधिक महिलांची हत्या त्यांच्या सर्वांत जवळच्या व्यक्तींकडून झाली. या आकडेवारीतील सुमारे 30,000 महिलांची हत्या त्यांच्या सर्वांत जवळच्या साथीदारानेच केली, तर 20,000 जणींची हत्या नातेवाईकाकडून झाली.

या आकडेवारीमागील स्त्रियांविषयी जाणून घेण्याचा प्रयत्न 'बीबीसी 100 Women'ने केला. त्यामुळे ऑक्टोबर महिन्याच्या पहिल्या दिवशी आम्ही काही अशा बातम्या तपासल्या ज्यात लिंगभेदामुळे महिलांची हत्या झाली होती. त्यातील काही जणींच्या कहाण्या खाली आहेत. तसंच त्यांच्या हत्येचं वार्तांकन कसं झालं, याबद्दल अधिक शोध घेण्याचाही प्रयत्न आम्ही केला आहे.

 पुरुष-हत्यांचा दर जास्तच

"घरातल्याच किंवा साथीदाराकडून होणाऱ्या हत्यांमध्ये स्त्रियांपेक्षा पुरुषांचा जीव जाण्याची शक्यता सुमारे चार पटींनी जास्त आहे," असं UNODCच्या आकडेवारीमधून अधोरेखित होतं.

जगभरातील अशा हत्यांमध्ये बळी गेलेल्या सरासरी 10 जणांपैकी आठ जण पुरुष असतात, असं या अहवालात सूचित क... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेलं आहे.

परंतु, अत्यंत घनिष्ठ साथीदाराने केलेल्या हत्यांचा विचार केला तर सरासरी 10 मृतांपैकी आठहून अधिक व्यक्ती स्त्रिया असतात, असंही याच अहवालात नमूद केलेलं आहे.

"जिव्हाळ्याच्या साथीदाराकडून होणाऱ्या हिंसाचाराला स्त्रिया अजूनही मोठ्या प्रमाणात बळी पडत आहेत," असं हा अहवाल सांगतो.

सत्तेचाळीस महिला, २१ देश, एक दिवस

संयुक्त राष्ट्रांचा हा अहवाल 2017 सालातील सरकारी स्त्रोतांकडून पुरवण्यात आलेल्या मनुष्यहत्येच्या आकडेवारीचा एक सारांश मांडतो. निकटच्या साथीदाराकडून/नातेवाईकाकडून झालेल्या हत्यांसंबंधीचे निकष वापरून 'महिलांच्या आणि मुलींच्या लिंगभेदातून झालेल्या हत्या' किंवा 'स्त्रीहत्यां'ची  (Femicide) आकडेवारी गोळा करण्यात आली आहे.

या आकडेवारीतल्या काही घटनांमध्ये बळी ठरलेल्या काही महिलांविषयी अधिक जाणून घेण्याचा प्रयत्न 'बीबीसी 100 Women' आणि 'बीबीसी मॉनिटरिंग'ने केला.

एखाद्या व्यक्तीकडून हत्या झालेल्या महिलांविषयी 1 ऑक्टोबर 2018 रोजी जगभरात प्रसिद्ध झालेल्या बातम्यांचं आम्ही निरीक्षण केलं. त्या दिवशी 21 भिन्न देशांमधील 47 महिलांची हत्या कथितरीत्या लिंगभेदातून झाल्याचा निष्कर्ष आमच्या त्यात्या भागांमधील तज्ज्ञांनी काढला. यातील बहुतांश हत्यांचा तपास अजूनही सुरू आहे.

1 ऑक्टोबरला या महिला हिंसेला बळी पडल्याचं वृत्त आहे

यातील पाच महिलांच्या कथा इथे देत आहोत. सुरुवातीला स्थानिक माध्यमांनी यासंबंधीच्या बातम्या दिल्यानंतर 'बीबीसी'ने स्वतंत्रपणे स्थानिक प्रशासनाकडून यासंबंधीची खातरजमा करून घेतली.

ज्युडिथ चेसांग, 22, केनिया

एक ऑक्टोबरच्या सोमवारी ज्युडिथ चेसांग आणि तिची बहीण नॅन्सी या दोघी त्यांच्या शेतातील पीक कापायला गेल्या होत्या. तीन मुलांची आई असलेल्या ज्युडिथ अलीकडेच त्यांच्या पती लबान कामुरेन यांच्यापासून विभक्त झाल्या होत्या, आणि केनियाच्या उत्तरेला असलेल्या आपल्या आईवडिलांच्या गावी परत आली होत्या.

या दोघी बहिणींनी आपलं काम सुरू केल्यानंतर लबान चेसांग कुटुंबाच्या शेतावर आला आणि ज्युडिथवर प्राणघातक हल्ला केला. त्यानंतर गावकऱ्यांनी त्याला ठार केल्याची माहिती स्थानिक पोलिसांनी दिली.

खंडनिहाय स्त्रीहत्यांचं प्रमाण

निकटचा साथीदार किंवा कुटुंबातल्या कुणाकडूनच महिलांची हत्या होण्याचा सर्वाधिक धोका आफ्रिकेत आहे, असं संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालात म्हटलं आहे. आफ्रिकेत दर एक लाख लोकांमध्ये इथले 3.1 मृत्यू...


महिलांनी धैर्य दाखवलं पाहिजे, कारण चागंलं भवितव्य त्यांची वाट पाहत आहे

"भारताच्या इतर राज्यांत महिला राजकारणात पुढं आहेत. काही राज्यांत महिला मुख्यमंत्री आहेत तर काही पक्षांच्या अध्यक्ष महिला आहेत. पण जेव्हा मी नागालॅंडकडे पाहते तेव्हा मला दुःख होतं. 1964 साली राज्यात पहिल्यांदा निवडणूक झाली होती, पण आज 2018 आहे. तरीही इथून एकही माहिला उमेदवार निवडून आलेली नाही," असं त्या म्हणाल्या.

त्या सांगतात की महिला मोठा बदल घडवून आणू शकतात. "महिला कामाबद्दल कष्टाळू असतात आणि प्रामाणिक असतात."

"मी निवडणुकीच्या रिंगणात उतरल्याने महिला खूश आहेत. पण मला प्रोत्सहित करायला त्या घाबरतात. कारण शेवटी त्यांना त्यांच्या पतीचंच ऐकावं लागलणार आहे," असं त्या सांगतात.

"आजही मला पुरुषांच्या विरोधाचा सामना करावा लागत आहे, कारण त्यांना असं वाटतं की महिलांनी राजकारणात येऊ नये. आम्हा लढू शकत नाही, असं त्यांना वाटतं," असं त्या म्हणतात.

"पुरुषांनी आणि समाजानं महिलांना प्रोत्साहन दिलं पाहिजे. कारण मी पुरुषांच्या विरोधात लढण्यासाठी राजकारणात आलेले नाही. पुरुष आणि महिलांनी एकत्र येऊन समाज बदलला पाहिजे," असं त्या ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

म्हणाल्या.

"अनेक महिलांना माहीत असतं की चुकीचं होत आहे, पण त्यांच्यात लढण्याचं धाडस नाही. मला त्यांना सांगायचं आहे की महिलांनी धैर्य दाखवलं पाहिजे, कारण चांगलं भवितव्य त्यांची वाट पाहत आहे," असा आशावाद त्या व्यक्त करतात.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


महिलांविरोधी हिंसाचाराला आळा घालण्यासाठी हा फंड निर्माण करण्यात आला. पण हा फंड फारसा प्रभावी ठरला नसल्याचं ऑक्सफॅम इंडियानं प्रसिद्ध केलेल्या अहवालात म्हटलं आहे.

बीबीसी प्रतिनिधी अपर्णा अलुरी आणि शादाब नाझमी यांनी निर्भया फंडचा वापर खरंच प्रभावीपणे होत आहे की नाही याचा आढावा घेतला आहे.

2017 मध्ये कविता (नाव बदललेलं आहे. लेखातील इतर पीडित महिलांचीही नावं बदललेली आहेत.) ओरिसामधील गावातील पोलिस स्टेशनवर तक्रार दाखल करण्यासाठी गेल्या होत्या. सासऱ्यांनी बलात्कार केल्याची कविता यांची तक्रार होती. पण कवितानं सांगितलं की, पोलिसांनी त्यांच्या सासू-सासऱ्यांना बोलावलं, समजावून सांगितलं आणि कविताला त्यांच्या पालकांसोबत घरी पाठवून दिलं. कोणतीही तक्रार नोंदविण्यात आली नाही. पोलिसांनी ही 'कौटुंबिक गोष्ट' असल्याचं म्हटलं.

2019 साली एका रात्री उत्तर प्रदेशातल्या पोलिस स्टेशनमध्ये पिंकी (वय- 42 वर्ष) तक्रार नोंदवायला आल्या. नवऱ्यानं मारहाण केल्याच्या स्पष्ट खुणा अंगावर दिसत होत्या, असं पिंकी सांगत होत्या.

तरीही पोलिसांनी त्यांची तक्रार नोंदवून घ्यायला कित्येक तास लावले. जीवाच्या भीतीनं पिंकी मा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हेरी लखनौला गेल्या. तिथेही त्यांनी पोलिसांकडे तक्रार नोंदविण्याचा प्रयत्न केला. 'पण संबंधित अधिकाऱ्यांनी वरपासून खालपर्यंत पाहिलं आणि माझीच कशी चूक होती, असं तक्रार नोंदवून घेण्याच्या आधी सांगितलं,' पिंकी त्यांच्या अनुभवाबद्दल बोलत होत्या.

गेल्या वर्षी प्रिया (वय- 18 वर्षे) ओरिसातल्या पोलीस स्टेशनला गेली होती. ज्या माणसासोबत ती पळून गेली होती, त्यानं बलात्कार केला आणि तो निघून गेला, अशी तिची तक्रार होती.

तो अधिकारी काय म्हणाला हे प्रिया सांगत होती, "प्रेमात पडण्याआधी आम्हाला विचारायला आला नव्हता आणि आता आमच्याकडे मदतीसाठी आला आहात."

पोलिसांनी आपल्याला तक्रार बदलायला भाग पाडली, असाही प्रियाचा दावा आहे. संबंधित व्यक्तीनं आपल्याशी लग्न केलं आणि नंतर सोडून गेला, अशी तक्रार पोलिसांनी नोंदवून घेतली. या गुन्ह्यासाठी तुलनेनं कमी शिक्षेची तरतूद आहे.

कौटुंबिक किंवा लैंगिक हिंसाचार पीडितांना मदत करणारी कोणतीही व्यक्ती- मग ती सामाजिक कार्यकर्ता असो की वकील- असेच अनुभव तुम्हाला सांगतील. महिलांना असे अनुभव येऊ नयेत यासाठी सरकार जे कोट्यवधी रुपये खर्च करत आहेत, त्यातून अपेक्षित उद्दिष्ट साध्य होत नाही.

दिल्लीमध्ये 2012 साली ज्या मुलीसोबत सामूहिक बलात्कार झाला होता, तिला माध्यमांनी 'निर्भया' म्हणून संबोधलं होतं. तिच्याच नावाने सरकारनं 'निर्भया फंड'ची निर्माण केला होता.

2012 साली निर्भया प्रकरणानंतर दिल्लीत आंदोलन झालं होतं.

या प्रकरणानं देशभरात तीव्र रोष निर्माण झाला होता. जगभरातही या प्रकरणाची दखल घेतली गेली होती. त्यानंतर भारतातील बलात्कारविरोधी कायद्यांमधील सुधारणांना चालना मिळाली. लैंगिक हिंसाचारानंतर पीडितेची वैद्यकीय तपासणी आणि समुपदेशनासंदर्भात अतिशय काटेकोर मार्गदर्शक तत्त्वं आखण्यात आली. निर्भया फंड हा देखील याच सुधारणांचाच भाग होता.

ऑक्सफॅम इंडियाच्या नवीन रिपोर्टनुसार लाल फितीचा कारभार, निधीचा पुरेसा विनियोग न होणं, राजकीय इच्छाशक्तीचा अभाव या सगळ्या गोष्टींमुळे 'निर्भया फंड'चं उद्दिष्ट साध्य होत नाहीये.

'निर्भया फंड'च्या विनियोगात नेमक्या काय अडचणी येत आहेत?

महिलांना मिळणारं दुय्यम स्थान

निर्भया फंडचा बहुतांश भाग हा केंद्रीय गृहमंत्रालयाकडे जातो. कायदा आणि सुव्यवस्था हा विषय गृह खात्याच्या अखत्यारित येतो.

ऑक्सफॅम इंडियाच्या अमिता पित्रे यांच्या मते गृह मंत्रालयाकडील निधीचा बहुतांश भाग हा...


महिलांविषयी केलेल्या वक्तव्याविषयी स्पष्टीकरण देण्यासाठी अहमदनरगच्या PCPNDT समितीनं त्यांना नोटीस पाठवली होती. हे विधान करताना इंदुरीकरांनी पुराणातले दाखले दिले. या वक्तव्याला गुरुचरित्राचा आधार आहे, असं त्यांच्या अनेक पाठीराख्यांनी सोशल मीडियावर म्हटलं आहे.

इंदुरीकरांच्या वक्तव्याला शास्त्राचा आधार आहे का, हे आपण तपासून पाहणार आहोत. पणृ त्याआधी इंदुरीकर महाराज नेमकं काय म्हणाले ते पाहूया. नवी मुंबईतल्या उरण येथे जानेवारी महिन्यात अखंड हरिनाम सप्ताह व श्री ग्रंथराज ज्ञानेश्वरी पारायण सोहळा पार पडला. 2 जानेवारीला झालेल्या किर्तनात इंदुरीकर महाराजांनी हे वक्तव्य केलं होतं.

ते म्हणाले होते, "कपाळ म्हणजे काय याचं उत्तर सांगतो. स्त्रीसंग सम तिथीला झाला तर मुलगा होत असतो. स्त्रीसंग जर विषम तिथीला झाला, तर मुलगी होत असते आणि स्त्रीसंग जर अशीव वेळेला झाला तर होणारी संतती रांगडी, बेवडी आणि खानदान मातीत घालणारी होत असते. याचा पुरावा विचाराल तर पुलश्य नावाच्या ऋषीनं कैकशी नावाच्या स्त्रीसोबत सूर्य अस्ताला जाताना संग केला तर रावण, बिभीषण, कुंभकर्ण जन्माला आले आणि आदिती नावाच्या ऋषीनं पवित्र दि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

वशी संग केला, तर त्याच्यापोटी हिराण्यक्ष नावाचा राक्षस जन्माला आला. हिरण्यकश्यपूनं नारायण म्हणून संग केला तर भक्त प्रल्हाद जन्माला आला."

इंदुरीकर महारांजांनी पहिल्यांदाच असं वक्तव्य केलंय असं नाही. त्यांनी आपल्या कीर्तनांत यापूर्वीही अशी विधानं केली आहेत. अहमदनगर जिल्ह्यातल्या शेलदमध्ये फेब्रुवारी 2019मध्ये केलेल्या कीर्तनात त्यांनी हेच वक्तव्य केलं होतं.

त्यावेळी ते म्हणाले होते, "आता डॉक्टर 3 महिन्यांनतर चेक करतो की होणारं बाळ पोरगं आहे की पोरगी आहे. एका मिनिटात सांगूनच टाकतो तुम्हाला पोरगा पाहिजे की पोरगी. स्त्रीसंग सम तिथीला झाला तर मुलगा होत असतो. स्त्रीसंग जर विषम तिथीला झाला, तर मुलगी होत असते आणि स्त्रीसंग जर अशीव वेळेला झाला तर होणारी संतती रांगडी, बेवडी आणि खानदान मातीत घालणारी होत असते. टायमिंग हुकला की क्वालिटी खराब."

याच कीर्तनात त्यांनी पुढे हेसुद्धा म्हटलंय की, "सोमवारी, एकादशीला स्त्रीसंग करणाऱ्या माणसाला क्षयरोग होतो."

इंदुरीकरांच्या वक्तव्यावर टीका व्हायला लागल्यानंतर आणि त्यांना अहमदनरगच्या PCPNDT समितीनं नोटीस पाठवल्यानंतर त्यांच्या समर्थकांकडून एक फोटो व्हायरल करण्यात आला आहे. त्यात इंदुरीकरांचं वक्तव्य हे गुरुचरित्रातल्या 37व्या अध्यायातील आहे, असं सांगण्यात आलं आहे.

गुरुचरित्रातल्या 37व्या अध्यायात म्हटलंय की,

ऋतु देता चतुर्थ दिवसी । पुत्र उपजे अल्पायुषी । कन्या होय पाचवे दिवसी । सहावे दिनी पुत्र परियेसा ॥

विषम दिवसी कन्या जाण । सम दिवसी पुत्र सगुण । दहा दिवस ऋतुकाळ खूण । चंद्रबळ असावे ॥

या संदर्भाविषयी अधिक जाणून घेण्याकरता आम्ही गुरुचरित्राचे अभ्यासक आणि राशिचक्रकार शरद उपाध्ये यांच्याशी संपर्क साधला.

शरद उपाध्ये म्हणतात की इंदुरीकरांनी जे वक्तव्य केलं त्याचा संदर्भ गुरुचरित्रात आहे, पण जर तो संदर्भ इंदुरीकरांनी संदेश म्हणून दिला असेल, तर ते चुकीचं आहे.

इंदुरीकर महाराज

उपाध्ये म्हणतात, "इंदुरीकरांनी जे वक्तव्य केलं, त्याविषयी गुरुचरित्रात लिहिलं आहे. पण इंदुरीकरांनी जसं सांगितलं त्यातून लोकांनो तुम्ही कृती करा, असा अर्थ होतो आणि तो चुकीचा आहे.

"अलीकडच्या काळात मुली इतक्या उत्तम काम करत आहेत की कुणी मुलगा व्हायची अपेक्षाही करणार नाही. पण अशा पद्धतीनं कीर्तनकार लोकांना मुलगा व्हायचा संदेश देत असेल तर तो चुकीचा आहे. अशा प्रकारचा संदेश देऊ नका, अशी वॉर्निंग शासनानं त्यांना...


महिलांविषयी तुमचं मत काय?

जर तीच मुलगी तुम्हाला देवळात दिसली तर तुमचं तिच्याविषयीचं मत वेगळं असेल का?

आपल्या दृष्टिकोनातून आपल्या व्यक्तिमत्त्वाची झलक दिसते. आम्ही खाली काही प्रश्न दिले आहेत. त्याचं केंद्रस्थान ही महिला आहे. प्रत्येक प्रश्नाला काही पर्याय दिले आहेत. तुम्ही एक पर्याय निवडू शकता. तुम्ही उत्तर दिल्यावर तुम्हाला मूल्यमापन दिसेल. हे मूल्यमापन प्राध्यापक सविता सिंह यांनी केलं आहे. त्या इंदिरा गांधी नॅशनल ओपन युनिव्हर्सिटीत जेंडर अॅंड डेव्हलपमेंट स्टडीजच्या प्राध्यापक आहेत.

या क्विझचा उद्देश तुम्हाला काही निर्णय देणं हा नाही. आम्ही तुम्हाला एक सल्ला देतो की ही क्विझ तुम्ही खूप वेळा खेळा. वेगवेगळ्या उत्तरांवर-पर्यायांवर क्लिक करा. स्वतःचं मूल्यमापन स्वतःच करा आणि याबद्दल तुमच्या मित्रांनाही सांगा. त्यांच्याशी चर्चा करा.

आम्हाला खात्री आहे तुम्ही महिलांचा आदर करता, पण हे पाहणं देखील आवश्यक आहे की रोजच्या जगण्यात तुम्ही जे निर्णय घेता त्यामध्ये 'स्त्री-विरोधी इंजेक्शन'चा तर प्रभाव नाही ना?

                            Q. तुम्ही 50 वर्षांचे आहात आणि सोशल मीडियावर अकाउंट ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

बनवलं आहे. तुम्ही तुमच्या मुलीच्या प्रोफाईलवर गेलात आणि पाहिलंत की, तिनं तिचे बार आणि पबमधले काही फोटो अपलोड केले आहेत. ती पुरुषांसोबत आहे आणि तोकडे कपडे घातले आहेत. ती दुसऱ्या शहरात कामाला आहे. अशावेळी तुम्ही काय कराल?

                            Q. तुम्ही ३५ वर्षांचे आहात आणि तुमच्या मित्रांसोबत राजकारणावर चर्चा करत आहात. एखाद्या राजकारणी व्यक्तीवर तुमचा मित्राबरोबर वाद सुरू आहे. तुमचा मित्र त्या राजकारणााची स्तुती करत आहे, तर तुम्ही निंदा. त्याचवेळी तुमची बायको चहा घेऊन येते आणि तुमच्या मित्राच्या मताशी ती सहमत होते. तुम्ही ज्या राजकारण्याला चांगला म्हणत आहात, त्याला तुमची बायको वाईट म्हणत आहे. अशावेळेस तुम्ही काय कराल?

                            Q. तुम्ही एका मुलीच्या खूप प्रेमात आहात आणि तुम्हाला तिच्याशी लग्न करायचंय. पण तिची एक अट आहे - तिला मूलबाळ नकोय. तुम्ही काय कराल?

                            Q. तुम्हाला कळतं की तुमचा लहान भाऊ गे आहे. तो मास्क घालून LGBT रॅलीत सहभागी होतो. तसंच त्याचे दुसऱ्या मुलासोबत शारीरिक संबंध आहेत. तुम्ही काय कराल?

                            Q. तुम्ही एका जिममध्ये पहिल्यांदाच जाता आणि पर्सनल ट्रेनिंगचं पॅकेज घेता. त्यासाठी तुम्ही 5,000 रुपये वेगळे भरता. मग एक महिला तुमच्यापुढे येते आणि ती तुमची ट्रेनर असल्याचं तुम्हाला सांगते. तुम्ही काय कराल?

                                    तुम्ही या परिस्थितीत काय कराल?

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


महिलेची अवस्था गंभीर आहे आणि तिला लखनऊच्या सरकारी हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आलं होतं. पण रात्री उशीरा तिला दिल्लीतल्या सफदरजंद रुग्णालयात हलवण्यात आलं आहे. या मध्ये पीडित मुलगी 90 टक्के भाजली आहे.

पोलिसांनी या प्रकरणी तिघांना अटक केली असून आणखी दोन आरोपी फरार आहेत.

उन्नावचे पोलीस अधीक्षक विक्रांत वीर यांनी मीडियाला सांगितलं की या महिलेने मार्च महिन्यात दोन लोकांविरुद्ध बलात्काराचा गुन्हा दाखल केला होता.

"आम्हाला सकाळी कळालं की बिहार पोलीस ठाण्याच्या हद्दीत हा प्रकार घडला. पीडित मुलीने हॉस्पिटलमध्ये तीन आरोपींची नाव सांगितलं. बाकी दोन आरोपींच्या शोधार्थ शोधपथक बनवलं आहे, आणि इतर दोन आरोपीही लवकरच पकडले जातील," असंही ते म्हणाले.

पण थोड्याच वेळात पोलीस महानिरीक्षक एसके भगत यांनी मीडियाला सांगितलं की तीन आरोपींना त्यांच्या घरातूनच अटक केली तर चौथ्या आरोपीला नंतर अटक करण्यात आली. भगत यांच्यामते सगळ्यांची कसून चौकशी केली जात आहे.

90 टक्क्यांपेक्षा जास्त भाजली महिला

पोलीस महानिरीक्षकांनी आम्हाला सांगितलं की पीडितेने ज्या लोकांनी आपल्याला जिवंत जाळण्याचा प्रयत्न केला असं म्हटलं आह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

े त्यातल्याच एकावर पीडितेवर बलात्कार करण्याचा आरोप आहे. "या आरोपीला अटकही झाली होती आणि काही दिवसांपुर्वीच आरोपी जामिनावर सुटून बाहेर आला होता. पीडितेच्या घरच्यांनी आरोपीकडून कोणत्याही प्रकारची धमकी मिळाल्याचं म्हटलं नव्हत. प्रकरणाची पुढे चौकशी सुरू आहे."

स्थानिक पत्रकार विशाल सिंह यांनी बीबीसीला सांगितलं की पीडितेवर मार्च महिन्यात गँगरेप झाला होता आणि त्या केससाठीच ती रायबरेलीला जात होती. स्टेशनवर जातानाच पाच लोकांनी तिचा रस्ता अडवला आणि पेट्रोल टाकून तिला जिवंत जाळण्याचा प्रयत्न केला.

लखनऊच्या सिव्हिल हॉस्पिटलमधल्या डॉक्टरांच्या मते पीडिता 90 टक्क्याहून अधिक भाजली आहे आणि तिची प्रकृती गंभीर आहे.

मुख्यमंत्र्यांचे आदेश

उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी अधिकाऱ्यांना आदेश दिलेत की पीडितेवर शक्य ते सारे उपचार झाले पाहिजेत आणि त्याचा खर्च सरकार उचलेल.

मुख्यमंत्र्यांनी जिल्हाधिकाऱ्यांना आदेश दिलेत की आरोपींना कोर्टात कडक शिक्षा मिळेल यासाठी सर्वेतोपरी प्रयत्न करावेत. या घटनेची सखोल चौकशी करून आपल्याला अहवाल सादर करण्याचे आदेशही मुख्यमंत्र्यांनी दिलेत.

दरम्यान, पीडितेच्या कुटुंबाचं म्हणणं आहे की आरोपी जेलमधून सुटून आल्यानंतर त्यांना सतत धमकी देत होता आणि याआधीही त्याने अनेकदा पीडितेवर हल्ला करण्याचा प्रयत्न केला होता. पीडितेच्या वडिलांनी सांगितलं की ज्यांनी पीडितेवर हल्ला केला त्या लोकांनी कमीत कमी 10 ते 15 वेळा त्यांना केस मागे घेण्यासाठी धमकी दिली होती आणि त्यांच्या घरावर हल्ला करण्याचा प्रयत्नही केला होता.

प्रत्यक्षदर्शींनुसार, आग लागली गेल्यानंतर पीडितेच्या किंकाळ्या ऐकून अनेक लोक तिथे जमा झाले. घटनास्थळी एकत्र झालेल्या लोकांनी पोलिसांना बोलावलं.

सकाळी पाचची वेळ होती त्यामुळे आरोपी अंधाराचा फायदा घेऊन आरोपी फरार झाले असं सांगितलं जातंय.

आरोपी फरार झाल्यानंतर पोलिसांसमोर दिलेल्या जबाबात पीडितेने आरोपींची नावं सांगितलं तेव्हा पोलिसांनी त्यांच्या शोधार्थ पथक पाठवली.

यामुद्द्यावरून काँग्रेस नेत्या प्रियंका गांधींनी उत्तर प्रदेश सरकारवर पुन्हा एकदा टीका केली आहे.

प्रियंका गांधी यांनी ट्वीट केलं आहे, देशाचे गृहमंत्री आणि उत्तर प्रदेशच्या मुख्यमंत्र्यांनी काल उत्तर प्रदेशातील कायदा सुव्यवस्था सुधारली आहे असं थेट खोटं सांगितलं. इथं रोज असल्या घटना पाहून मनाला दुःख होतं. भाजपा...


महेंद्रसिंग धोनी

ऑक्टोबर 2019 ते सप्टेंबर 2020 या कालावधीसाठी चार श्रेणी मिळून 27 खेळाडूंची निवड झाली.

या यादीत विराट कोहली, जसप्रीत बुमराह आणि रोहित शर्मा यांनी आपलं नाव ए प्लस श्रेणीत कायम राखलं आहे. लोकेश राहुलने ब श्रेणीतून ए श्रेणीत बढती मिळवली आहे आणि वृद्धिमान साहाने सी श्रेणीतून बी श्रेणीत स्थान पटकावलं.

मात्र मागच्या वर्षी ए श्रेणीत असलेल्या धोनीचं नाव यात नाही. धोनीने आजवर 350 वनडे, 90 टेस्ट आणि 98 ट्वेन्टी-20 सामन्यात भारताचं प्रतिनिधित्व केलं आहे.

अंबाती रायुडू, खलील अहमद आणि दिनेश कार्तिक यांचीही यादीतून वगळण्यात आलं आहे.

यांच्याशिवाय, दीपक चहर, शार्दूल ठाकूर, श्रेयस अय्यर, नवदीन सैनी आणि मयांक अगरवाल यांना पहिल्यांदाच करारबद्ध खेळाडूंच्या यादीत समाविष्ट करण्यात आलं आहे.

ए प्लस श्रेणीतील खेळाडूंना 7 कोटी रुपयांचं मानधन मिळतं, ए श्रेणीतील खेळाडूंना 5 कोटी तर बी श्रेणीतील खेळाडूंना प्रत्येकी 3 कोटी रुपये मिळतात. सी श्रेणीतील खेळाडूंना 1 कोटी रुपये मिळतात.

ए प्लस श्रेणी

विराट कोहली, रोहित शर्मा, जसप्रीत बुमराह

ए श्रेणी

रविचंद्रन अश्विन, रवींद्र जडेजा, भुवनेश्व... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

र कुमार, चेतेश्वर पुजारा, अजिंक्य रहाणे, लोकेश राहुल, शिखर धवन, मोहम्मद शमी, इशांत शर्मा, कुलदीप यादव आणि ऋषभ पंत.

बी श्रेणी

वृद्धिमान साहा, उमेश यादव, युझवेंद्र चहल, हार्दिक पंड्या आणि मयांक अगरवाल

क श्रेणी

केदार जाधव, नवदीप सैनी, दीपक चहर, मनीष पांडे, हनुमा विहारी, शार्दूल ठाकूर, श्रेयस अय्यर आणि वॉशिंग्टन सुंदर.

धोनीची 'ती' शेवटची मॅच ठरणार?

गेल्या वर्षी झालेल्या वर्ल्ड कप स्पर्धेत भारत आणि न्यूझीलंड यांच्यात सेमी फायनलची मॅच झाली होती. न्यूझीलंडने अवघड अशा खेळपट्टीवर 239 धावांची मजल मारली होती. या धावसंख्येचा पाठलाग करताना टीम इंडियाची अवस्था 4 बाद 24 अशी झाली होती.

थोड्या वेळात ही स्थिती 6 बाद 92 अशी झाली. मात्र वनडे क्रिकेटमधल्या सर्वोत्तम फिनिशरपैकी एक मानला जाणारा महेंद्रसिंग धोनी अजूनही पिचवर होता. त्याच्या साथीला रवींद्र जडेजा होता. जडेजा वेगाने धावा करत होता तर धोनीने सूत्रधाराची भूमिका स्वीकारली होती.

रन आणि बॉलमधलं समीकरण व्यस्त होऊ लागलं होतं. मात्र धोनी पिचवर असल्याने न्यूझीलंडच्या खेळाडूंच्या चेहऱ्यावर चिंता दिसत होती. 12 बॉल 31 रन्स असं समीकरण झालं.

धोनीने लोकी फर्ग्युसनच्या पहिल्याच बॉलवर सिक्स खेचला. पुढच्या बॉलवर धोनीला एकही रन घेता आली नाही. तिसऱ्या बॉलवर धोनीने एक रन पूर्ण केली. दुसऱ्या रनसाठी धावण्याचा निर्णय त्याने घेतला. 'रनिंग-बिटवीन-द-विकेट्स'मध्ये अतिशय चपळ अशा धोनीने सर्वस्व पणाला लावत क्रीझमध्ये पोहोचण्याचा प्रयत्न केला.

मात्र मार्टिन गप्तीलच्या डायरेक्ट थ्रोने थेट स्टंप्सचा वेध घेतला. बॉल स्टंप्सवर आदळला आणि कोट्यावधी भारतीय चाहत्यांच्या वर्ल्ड कपच्या आशा मावळल्या. रवींद्र जडेजाने एकट्याने संघाला जिंकून देण्याचा प्रयत्न केला. मात्र तो अपुराच ठरला.

धोनी रनआऊट झाला आणि चाहत्यांच्या जिंकण्याच्या आशा मावळल्या

तो दिवस होता 10 जून 2019.

2011 वर्ल्ड कप, 2007 ट्वेन्टी-20 वर्ल्ड कप, IPL जेतेपदं, टेस्ट रेटिंगमध्ये अव्वल स्थान मिळवून देणारा कॅप्टन, असं दमदार प्रदर्शन नावावर असणाऱ्या धोनीने या दिवसानंतर एकही आंतरराष्ट्रीय सामना खेळलेला नाही.

टेस्टमध्ये त्याने याआधीच निवृत्ती स्वीकारली आहे. वनडे आणि ट्वेन्टी-20 मध्ये तो खेळतो आहे. यंदाच्या वर्षी ऑस्ट्रेलियात ट्वेन्टी-20 वर्ल्ड कप होणार आहे. धोनी त्या वर्ल्ड कपमध्ये खेळणार, अशी शक्यता होती.

मात्र त्यापूर्वीच वार्षिक...


महेंद्रसिंग धोनी

चेन्नई सुपर किंग्स या तीन शब्दांनी आयपीएल स्पर्धा गाजवली. जेतेपदं, दरवर्षी प्लेऑफ्स गाठून राखलेलं जिंकण्यातलं  सातत्य, नव्या ताऱ्यांचा उदय, लोकप्रियता, धोनीची टीम म्हणून ब्रँडव्हॅल्यू अशा सगळ्या आघाड्यांवर चेन्नई सुपर किंग्सने प्रत्येक हंगामात नवनवे मापदंड रचले.

आयपीएल सुरू झालं की धोनी-रैनाच्या इनिंग्ज तसंच चेन्नईने एखाद्या संघाला कसं चिरडलं याच्या कहाण्या रंगू लागत. दीड महिना चालणाऱ्या या महासंग्रामात हॉटेल-स्टेडियम-विमानतळ अशी कसरत करूनही चेन्नईचा संघ प्लेऑफ्स अर्थात बादफेरी गाठत असे.

ही स्पर्धा चेन्नईला जिंकण्यासाठीच होते आहे असं वाटावं इतकं त्यांचा दबदबा होता. व्हिसल पोडू, यलो आर्मी, धोनी या विशेषनामांनी चेन्नई परिसरात आगळंवेगळं स्थान निर्माण केलं. मात्र कोरोना  कोरोना काळात होणाऱ्या आयपीएलच्या तेराव्या हंगामात चेन्नई सुपर किंग्सचं संस्थान खालसा होण्याच्या वाटेवर आहे.

कोरोनाचा संसर्ग

आयपीएलचा यंदाचा हंगाम युएईत होणार हे स्पष्ट झाल्यानंतर प्रत्येक संघाने भारतात कुठे एकत्र यायचं, टेस्ट कुठे होणार, तिथे कधी पोहोचणार, बायो बबल याचं वेळापत्रक बनवलं. चेन्नईचे खे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ळाडू युएईसाठी रवाना झाले. नियमांनुसार तिथे पोहोचल्यावर कोव्हिड टेस्ट घेण्यात आल्या. चेन्नई सुपर किंग्सच्या ताफ्यातल्या एकदोन नव्हे 14 जणांना कोरोनाचा संसर्ग झाला.

दीपक चहर

यामध्ये दीपक चहर आणि ऋतुराज गायकवाड यांचा समावेश होता. कोरोना पॉझिटिव्ह आहे हे स्पष्ट झाल्यावर या 14 जणांना औषधोपचार, पथ्य, आयसोलेशन, विश्रांती हे सगळं फॉलो करणं ओघाने आलं. सुदैवाने कोणाचीही प्रकृती गंभीर नव्हती. दीपक तर काही दिवसांतच कोरोनामुक्त झाला. ऋतुराजला कोरोनाच्या विळख्यातून बाहेर पडण्यासाठी वेळ लागला. बाकी कोणत्याही संघातील एकही व्यक्ती कोरोना पॉझिटिव्ह आढळली नाही. मात्र स्पर्धेतील सगळ्यात यशस्वी संघ असलेल्या चेन्नईच्या मोहिमेला कोरोनाने पोखरलं.

रैना-हरभजनची माघार

वैयक्तिक कारणांमुळे अनुभवी फिरकीपटू हरभजन सिंग युएईला रवाना झाला नाही. काही दिवसांतच हंगामात खेळणार नसल्याचं त्याने स्पष्ट केलं. सुरेश रैना हा चेन्नईच्या बॅटिंगचा आधारस्तंभ. आयपीएल स्पर्धेत सर्वाधिक रन्स करणाऱ्यांच्या यादीत रैना दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. रैना संघाबरोबर युएईत पोहोचला. मात्र काही दिवसातच तो मायदेशी परतला. वैयक्तिक कारणास्तव हंगामात खेळू शकणार नसल्याचं रैनाने स्पष्ट केलं. रैनाच्या माघारीचं नेमकं कारण जाहीर करण्यात आलं नाही.

प्रसारमाध्यमांनी यासंदर्भात अनेक तर्क लढवले. चेन्नईचे संघमालक एन.श्रीनिवासन यांच्याशी रैनाचं भांडण, युएईत चांगली रूम मिळण्यावरून नाराजी, संघातील चौदाजण कोरोनाग्रस्त असल्याने भीती, नातेवाईकांची झालेली हत्या अशा अनेक थिअरी मांडण्यात आल्या. धोनी आणि रैनाचं बिनसलं आहे अशीही शक्यता वर्तवण्यात आली. धोनीने, रैनाने यावर काहीही भाष्य केलेलं नाही. चेन्नई संघव्यवस्थापनाने वैयक्तिक कारणास्तव माघार यापलीकडे काहीही सांगितलं नाही.

रैना आणि हरभजनने माघार घेणं चेन्नईसाठी मोठा धक्का होता.

हंगामादरम्यान चेन्नईने रैना आणि हरभजनशी असलेले करार संपुष्टात आणले. चेन्नई सुपर किंग्सच्या वेबसाईटवरूनही या दोघांची नावं हटवण्यात आली. या गोष्टी लक्षात घेता रैनाच्या माघारीमागचं कारण मीडियात आलेल्या कारणांपेक्षा वेगळं आणि गंभीर आहे हे नक्की. खेळाडूंनी दुखापत किंवा वैयक्तिक कारणास्तव माघार घेतल्यास बदली खेळाडू मिळतो. मात्र चेन्नईने रैना आणि हरभजन यांच्याजागी कोणालाही संघात समाविष्ट केलं नाही.

रैनाच्या जागेसाठी इंग्लंडचा डेव्हिड मलान, हनुमा विहारी, मनोज तिवारी,...


महेंद्रसिंग धोनी

टीम इंडियाचा माजी कर्णधार महेंद्रसिंग धोनीने स्वातंत्र्यदिनाच्या निमित्ताने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटला अलविदा केला. 7 जुलै हा महेंद्रसिंग धोनीचा वाढदिवस. धोनीच्या वाढदिवसाच्या दिवशी  टीम इंडियाचा शिलेदार केदार जाधवने धोनीप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणारं पत्र लिहिलं होतं.

त्यानिमित्ताने बीबीसी मराठीने केदारशी संवाद साधला. दीपस्तंभ म्हणून धोनीचं स्थान, त्याचं मराठीत बोलणं, युवा खेळाडूंशी संवाद, कँडिड फोटो याबाबत केदारने सांगितलं.

धोनीशी पहिली भेट

महेंद्रसिंग धोनीशी पहिली भेट कधी झाली यावर केदार सांगतो, "प्रतिस्पर्धी खेळाडू म्हणून अनेकदा त्यांच्याविरुद्ध खेळलो. परंतु महेंद्रसिंग धोनी यांच्याशी प्रत्यक्ष बोलण्याची संधी 2016 मध्ये झिम्बाब्वे दौऱ्यासाठी माझी निवड झाली तेव्हा मिळाली. या दौऱ्यापूर्वी बेंगळुरूत कॅम्प होता.

 ब्रेकफास्ट टेबलवर माहीभाई आधीच बसलेले होते. आधीच्या झिम्बाब्वे दौऱ्यात मी शतक झळकावलं होतं. त्यावेळी मी सलमान खानची एक डान्स स्टेप केली होती. मी सलमान खानचा फॅन आहे हे त्यांना माहिती होतं. त्यामुळे मला बोलतं करण्यासाठी त्यांनी हीच क्लृप्ती वापरली.

सलमानला... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

कधी भेटला आहेस असं त्यांनी विचारलं. अजून सलमानची भेट झाली नसल्याचं सांगितलं. हे आमचं पहिलं संभाषण होतं. त्या झिम्बाब्वे दौऱ्यात आम्ही 15-20 दिवस एकत्र होतो. त्याकाळात त्यांच्याकडून खूप काही शिकता आलं. त्यांचा स्वभाव कसा आहे याचा अंदाज आला. आमचे जे ऋणानुबंध आहेत त्याचं तो दौरा पाया होता.

 त्या झिम्बाव्वे दौऱ्यात मी, युझवेंद्र चहल, के.एल.राहुल यांना धोनीसमोर खेळता आलं. त्यांच्या मार्गदर्शनाचा फायदा मिळाला. 15-20 दिवस त्यांनी आमच्या खेळातले बारकावे टिपले. त्यांची मानसिकता काय असते ते कळलं. ते तयारी कसे कळतात ते कळलं. आमच्यासाठी तो दौरा फिक्स्ड डिपॉझिट असा होता", असं केदारने सांगितलं.

धोनीबद्दल आदरयुक्त भीती

धोनी यांच्याबद्दल आदर आधीपासूनच होता. थोडी भीती होती. एवढे मोठे प्लेयर आहेत. त्यांच्यासमोर चुकीचं काही घडायला नको अशी भावना होती. ते स्वत:हून संवाद साधतात. गेल्या तीन-चार वर्षात मी त्यांच्याबरोबर खूप वेळ व्यतीत केला आहे.

 क्रिकेटर म्हणून ते खूप महान आहेत, पण माणूस म्हणून ग्रेट आहेत. तुम्ही पर्सनली भेटू शकलात तर तुम्हाला मी काय म्हणतोय याचा अंदाज येईल. कोणत्याही खेळाडूला संधी देऊन, त्याचा आत्मविश्वास वाढवणं ही त्यांची खासियत आहे. कर्णधार म्हणून त्यांची ही हातोटी महत्त्वाची आहे. युवा खेळाडूंसाठी ते प्रेरणादायी आहेत.

तुझ्या बॉलिंगवर रन्स झाल्या तर जबाबदारी माझी

मी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये जी वाटचाल केली आहे त्यात धोनी यांचा सिंहाचा वाटा आहे. जेव्हा त्यांनी मला बॉलिंग करायला विचारलं तोपर्यंत मी एवढी बॉलिंग केली नव्हती.

माझ्या मनात साशंकता होती. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर मी चांगली कामगिरी करू शकेन की नाही याची भीती होती. पण त्यांनी खांद्यावर हात ठेऊन सांगितलं, तुझी बॉलर म्हणून निवड झालेली नाही. तुझ्या बॉलिंगवर फटके पडले तरी त्याची जबाबदारी माझी आहे. तु काळजी करू नकोस. तुझी बॉलिंग हा बोनस असणार आहे.

तुमचा कॅप्टन खांद्यावर हात ठेऊन असं सांगतो तेव्हा माझी सगळी भीती पळून गेली. मी अगदी निर्धास्त होऊन बॉलिंग केली. फर्स्ट क्लास क्रिकेटमध्ये बॉलिंग करावी अशी मी बॉलिंग केली. माझ्या नशिबाने दुसऱ्याच ओव्हरमध्ये विकेट मिळाली. तिथून पुढे माझं जे करिअर आहे, माझा आत्मविश्वास उंचावला ते श्रेय त्यांना आहे. बॉलर म्हणून आदर्श कॅप्टन आहेत.

याची विकेट घेऊन टाक

धोनीला मराठी कसं येऊ लागलं याबाबत विचारलं असता केदारने...


महेंद्रसिंग धोनी

प्रतिस्पर्धी संघांना घरी धाडून दिमाखात बादफेरीत जाणारा चेन्नईचा विजयरथ यंदा लीग स्टेजला गाळात रुतला. बारा वर्षांपूर्वी आयपीएल अवतरलं तेव्हा महेंद्रसिंग धोनीच्या नेतृत्वात खेळणाऱ्या टीम इंडियाने पहिलावहिला ट्वेन्टी-20 वर्ल्डकप पटकावला होता.

लांब केसांचा, धष्टपुष्ट शरीरयष्टीचा, मिश्कील हसणारा आणि पल्लेदार फटके मारणारा रांचीचा राजकुमार माही अर्थात महेंद्रसिंग धोनी दूरवरच्या चेन्नईच्या ताफ्यात गेला. तेव्हा कोणाला वाटलंही नव्हतं की धोनी चेन्नईकरांचा लाडका थाला होईल.

धोनी आणि चेन्नई सुपर किंग्ज हे एकमेकांचे समानार्थी शब्द होतील. धोनी आयपीएलच्या तयारीसाठी चेन्नईत दाखल होई तेव्हापासून जल्लोषाला उधाण येई. धोनीच्या सराव सत्राला हजारो चाहत्यांची गर्दी उसळत असे.

आयपीएलच्या निमित्ताने फ्रँचाईज पद्धतीचं क्रिकेट आपल्याकडे रुजवण्यात आलं. बीसीसीआयचे माजी अध्यक्ष एन. श्रीनिवासन यांनी चेन्नईकरांना धोनीरुपी बीज दिलं. एक तपानंतर चेन्नईकरांच्या थालाचा लोकप्रियतेच्या, जिंकण्याच्या, जेतेपदांच्या बाबतीत डेरेदार वृक्ष झाला आहे.

महेंद्रसिंग धोनीच्या या संघाने जिंकण्याची सवय अंगी बाणवल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी. चाहत्यांनाही तीच सवय लावली. धोनीच्या या संघाने ओल्ड स्कूल थिकिंगची तत्वं अंगीकारली. कॉर्पोरेट कल्चरमध्ये 'हायर अँड फायर' नीती राबवली जाते.

धोनी आणि चेन्नईच्या संघव्यवस्थापनाने लिलावात विचारपूर्वक खेळाडू घेतले. त्या माणसांवर विश्वास ठेवला. संपूर्ण हंगाम फॉर्मसाठी झगडणाऱ्या खेळाडूवरही चेन्नईने विश्वास ठेवला.

अनेकदा संपूर्ण हंगामभर चेन्नईची प्लेइंग इलेव्हन कायम असे. खेळणारे खेळत, बेंचवरचे बेंचवर बसत. पण कधीही बंडाचा एल्गार, संधी न मिळाल्याची तक्रार ऐकू आली नाही.

चेन्नई सुपर किंग्स

कॉर्पोरेट कल्चरमध्ये मीटिंग्जना महत्त्व असतं. गोल गोल, घोळ घोळ बोलूनही हाती फारसं काही लागत नाही आणि अमाप वेळही जातो अशा बैठकांमध्ये. धोनीच्या या संघाच्या मीटिंग्ज कमी असत आणि झाल्या तरी झटपट उरकत.

आंतरराष्ट्रीय स्तरावरच्या खेळाडूंना कसं खेळा हे सांगायची गरज नाही. नव्या दमाच्या खेळाडूंनी आयपीएलचा माहोल अनुभवावा, त्यासमोर दबून जाऊ नये हे धोनीचं तत्व असे. तुमच्या हातून चुका होतील, पण सैरभैर होऊ नका, नवीन आहात, असं होणं साहजिक आहे, मी जबाबदारी घेतो हे धोनीचं म्हणणं होतकरू खेळाडूंना धीर देत असे.

ऋतुराज गायकवाड

आतापर्यंतच्या हंगामात प्लेऑफ्स अर्थात बादफेरी गाठण्याचा दुर्मीळ विक्रम चेन्नईच्या नावावर आहे. यंदा ही परंपरा खंडित झाली आहे. पिच, हवामान, मैदानाचे बारकावे ओळखून शंभर टक्के योगदान द्यावं.

प्रोसेसप्रती सर्वस्व झोकून दिल्यानंतरही पराभव पदरी पडला तर चिंता नको. हा खेळ आहे. कधीतरी हार होणारच हा धोनीचा आणि संघव्यवस्थापनाचा मंत्र असे. प्रोसेसवर प्रचंड भर देणाऱ्या चेन्नईने अंतिम उद्दि वर म्हणजे जेतेपदावरची पकड ढळू दिली नाही. तीन जेतेपदं पटकावली आणि दरवर्षी ते जेतेपदाच्या आसपास असत. कधी रनरअप, कधी प्लेऑफ्स. जेतेपद नेहमी त्यांच्या दृष्टिक्षेपात असे.

प्रतिभावान किती आहात, यापेक्षा तुम्ही प्रत्येक वेळी सर्वोत्तम प्रयत्न देताय ना? स्वत:मध्ये सुधारणा करताय ना यावर चेन्नईने भर दिला. चमत्कारापेक्षा सातत्यावर लक्ष केंद्रित केलं.

लिलावात खेळाडूंची निवड, अंतिम संघनिवड, सपोर्ट स्टाफची निवड या कशातही चेन्नईने धरसोडपणा केला नाही. कदाचित म्हणून चेन्नई सुपर किंग्स म्हणजे एक कुटुंब आहे असं या संघासाठी खेळणारे अनेकजण म्हणतात.

चेन्नई सुपर किंग्स

धोनी माझा भाऊ आहे असं दक्षिण आफ्रिकेचा कर्णधार फॅफ डू प्लेसिस तसंच आधुनिक क्रिकेटमधील...


महेंद्रसिंग धोनी

भारतीय क्रिकेट संघाच्या यशस्वी कर्णधारांपैकी एक, जगातल्या सर्वोत्तम फिनिशरपैकी एक, आक्रमक बॅट्समन आणि निष्णात विकेटकीपर महेंद्रसिंग धोनी साधारण वर्षभरापूर्वी वर्ल्ड कपची सेमी फायनल खेळला. टीम इंडियाला वर्ल्ड कप फायनलमध्ये नेण्याची जबाबदारी पेलण्यात तो यशस्वी झाला नाही.

10 जुलै 2019. साधारण वर्षभरापूर्वीचा दिवस. क्रिकेट एखाद्या धर्माप्रमाणे असणाऱ्या टीम इंडियाच्या चाहत्यांसाठी महत्त्वाचा दिवस. 50 ओव्हर वर्ल्ड कपची सेमी फायनल पावसामुळे दुसऱ्या दिवसावर गेलेली. न्यूझीलंडने ठेवलेलं लक्ष्य होतं 240, पण खेळपट्टी आणि वातावरण गोलंदाजांना साथ देणारं होतं.

चार शतकांसह रोहित शर्मा भन्नाट फॉर्मात होता, परंतु न्यूझीलंडच्या तिखट माऱ्यासमोर टीम इंडियाची 24/4 अशी अवस्था झाली. एवढी पडझड होत असतानाही टीम इंडियाचा माजी 'कॅप्टन कूल' आणि वनडे क्रिकेटमधल्या सर्वोत्तम फिनिशर्सपैकी एक धोनी बॅटिंगला का येत नाहीये, अशा शंका चाहत्यांच्या मनात येत होत्या.

पडझड सुरूच राहिली. धोनीचा वारसदार म्हणून पाहिला जाणारा ऋषभ पंत आऊट आला, आणि अखेर धोनी त्याच्या नेहमीच्या स्टाईलमध्ये खेळायला उतरला. त्या क... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्षणी टीम इंडियाला 163 बॉलमध्ये 169 रन्स हव्या होत्या आणि टीम इंडियाची अवस्था होती 71/5.

परिस्थिती अवघड होती पण धोनी पिचवर असल्याने न्यूझीलंडची टीमही सावधपणे खेळत होती. मॅच जिंकली तर वर्ल्ड कप फायनलचं तिकीट मिळणार,हरलो तर गाशा गुंडाळून घरी- असं थेट समीकरण होतं. न्यूझीलंडला 239 धावांचीच मजल मारता मारल्यावर टीम इंडियाचे चाहते खूश होते.

300 चेंडूत 239 म्हणजे आवाक्यातलं समीकरण होतं. मात्र न्यूझीलंडच्या बॉलर्सनी आपल्या इनिंग्जच्या अर्ध्या तासात सळो की पळो करून सोडलं. सगळी मदार धोनीवर होती.

इनिंग्जच्या सुरुवातीला सिंगल-डबल घेण्याची प्रथा धोनीने या सामन्यातही पाळली. न्यूझीलंडच्या बॉलर्सनी टिच्चून बॉलिंग करत दोघांना फार रन्स करण्यापासून रोखलं. सँटनरने हार्दिक पंड्याला माघारी धाडलं.

हार्दिकच्या जागी आलेल्या रवींद्र जडेजाने प्रचंड आत्मविश्वासाने खेळायला सुरुवात केली. जडेजाच्या फटक्यांनी थंड पडलेल्या भारतीय चाहत्यांमध्ये जोश पसरला. एरव्ही अशा रन-चेसमध्ये सूत्रधाराची भूमिका घेणारा धोनी बॅकफूटला होता, आणि जडेजा दांडपट्यासारखे फटके खेळत होता.

अगदी पटकन जडेजा-धोनीने 50 धावांची भागीदारी पूर्ण केली. या जोडीने आव्हान टप्प्यात राहील याची काळजी घेतली. रनरेट वाढत होता पण धोनी पिचवर असल्याने न्यूझीलंडच्या गोटाक काळजीचं वातावरण होतं, त्यात जडेजा सहजतेने कुटत होता. त्यातूनच या दोघांनी 97 बॉलमध्ये भागीदारीची शंभरी गाठली.

भन्नाट सुटलेल्या जडेजाला ट्रेंट बोल्टने आऊट केलं आणि भारतीय चाहत्यांवरचं दडपण वाढलं. जडेजा आऊट झाला तेव्हा 13 बॉलमध्ये 32 रन्स हव्या होत्या. फिनिशर धोनीसाठी हे समीकरण सवयीचं होतं.

49व्या ओव्हरमध्ये धोनीने ठेवणीतला सिक्स लगावला. पुढचा बॉल डॉट ठरला. लॉकी फर्ग्युसनच्या तिसऱ्या बॉलवर धोनी नीटपणे बॉल टोलवू शकला नाही. बॉल डीप स्क्वेअर लेगच्या दिशेने गेला. धोनीने दुसऱ्या रनसाठी धावायला सुरुवात केली. एरव्ही सहजी डाईव्ह लगावणाऱ्या धोनीने बॅटसह क्रीझमध्ये पोहोचण्याचा प्रयत्न केला. मात्र मार्टिन गप्तीलच्या डायरेक्ट हिटने धोनीची इनिंग्ज संपुष्टात आणली.

धोनी रनआऊट झाला तो क्षण

एरव्ही बॉलर्सला बुकलून काढणारा धोनी हल्ली तशा स्ट्राईक रेटने खेळू शकत नाही, अशी टीका होऊ वर्ल्ड कपआधी होऊ लागली होती. तो पूर्वीसारखा मॅचेस फिनिश करू शकत नाही, अशी ओरड होऊ लागली होती. त्याचे रिफ्लेक्सेस मंदावले आहेत, असंही बोललं जात...


महेंद्रसिंग धोनी आणि विराट कोहली

एखाद्या स्पर्धेत सलग तेरा वर्षं खेळणं हे अनेकदृष्ट्या अनोखं आहे. आयपीएल दरवर्षी एप्रिल-मे महिन्यात होतं. दरवर्षी साधारण दीड महिना ही स्पर्धा चालते.

आयपीएलआधी आणि आयपीएलनंतर आंतरराष्ट्रीय कॅलेंडर अतिव्यग्र स्वरुपाचं असतं. आयपीएल खेळायचं आहे म्हणून आधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून कोणाला सूट मिळत नाही.

सलग तेरा हंगाम खेळण्यासाठी खेळात प्रचंड सातत्य हवं. खेळाडू अतिशय फिट हवा. खेळाडूचं नशीबही हवं कारण निव्वळ चांगला असून भागत नाही, संघमालकांनी त्याच्या गुणकौशल्यांवर विश्वास ठेऊन त्याला संघात सहभागी करून घ्यायला हवं.

तर आयपीएलचे 13 च्या 13 हंगाम खेळणारे खेळाडू किती आहेत असं विचारलं तर? कठीण रेकॉर्ड वाटतोय ना कारण एक तपाहून अधिक काळ खेळाडू खेळत राहू शकतो का? तो दुखापतग्रस्त होऊ शकतो. त्याला संघांनी लिलावात विकतच घेतला नाही असंही होऊ शकतं.

आयपीएलचा सगळा प्रवास केलेले खेळाडू किती असू शकतात यासाठी आम्ही आकडेवारी, स्कोअरकार्ड यांचा अभ्यास केला. त्यातून एक गंमतीशीर तथ्य समोर आलं आहे. आयपीएलचा हा तेरावा हंगाम आहे आणि सगळे हंगाम खेळणारे खेळाडू आहेत-13! कोण कोण ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आहेत या दुर्मीळ यादीत ते जाणून घेऊया. या यादीतलं स्थान थोडक्यात हुकलेले खेळाडू कोण आहेत तेही पाहूया.

महेंद्रसिंग धोनी

महेंद्रसिंग धोनी

टीम इंडियाचा कॅप्टन कूल कर्णधार महेंद्रसिंग धोनी मूळचा झारखंडचा. परंतु आयपीएल सुरू झाल्यापासून धोनी चेन्नईकरांचा झाला आहे. ते त्याला प्रेमाने थाला म्हणतात.

आयपीएल स्पर्धेत सातत्याने जिंकणाऱ्या चेन्नई सुपर किंग्सची धुरा धोनीच्या हातात आहे. धोनीच्या नेतृत्वात चेन्नईने तीन जेतेपदं जिंकली आहेत. चेन्नई संघावर बंदीची कारवाई झालेली असताना धोनी पुणे संघासाठी खेळला.

टीम इंडियाचं कर्णधारपद आणि फिनिशरचं काम चोख बजावणाऱ्या धोनीने सलग 13 वर्षं आयपीएलमध्ये चेन्नईच्या संघालाही सक्षमतेने हाताळलं आहे.

चेन्नई संघातील अनेक युवा खेळाडूंच्या जडणघडणीत धोनीचा वाटा आहे. स्पर्धेतल्या सार्वकालीन संस्मरणीय मॅचेसमध्ये धोनीच्या खेळी नोंदल्या गेल्या आहेत. चेन्नईकरांनी धोनीला दिलेलं प्रेम अद्भुत आणि अचंबित करणारं आहे.

विराट कोहली

विराट कोहली

2008 मध्ये तरुण तडफदार विराट कोहलीच्या नेतृत्वामध्येच भारताने U19 वर्ल्डकप जिंकला होता. तेव्हाच्या आयपीएलच्या धोरणानुसार प्रत्येक संघाला दोन U19 खेळाडू निवडण्याची मुभा देण्यात आली होती.

दिल्लीकर असल्याने दिल्ली डेअरडेव्हिल्स संघ विराटची निवड करेल अशी शक्यता होती. प्रत्यक्षात दिल्लीने विराटच्या ऐवजी फास्ट बॉलर प्रदीप संगवानची निवड केली.

रॉयल चॅलेंजर्स बेंगळुरूने कोहलीला आपल्या ताफ्यात समाविष्ट केलं. पोरगेल्या विराटचा जगातला अव्वल बॅट्समन तसंच नवोदित खेळाडू ते टीम इंडियाचा कर्णधार अशी गगनभरारी विराटने घेतली.

विराट सगळे हंगाम बेंगळुरूसाठीच खेळला आहे. हा एक विक्रम आहे. आयपीएल स्पर्धेत सर्वाधिक रन्स त्याच्या नावावर आहेत.

आयपीएलच्या एका हंगामात चार शतकं झळकावण्याचा मान त्याच्या नावावर आहे. स्पर्धेतली सर्वाधिक रन्सची भागीदारी विराट-एबी डीव्हिलियर्स यांच्या नावावर आहे.

आयपीएलच्या एका हंगामात सर्वाधिक रन्स (973 रन्स) करण्याचा पराक्रमही कोहलीच्याच नावावर आहे. दरवर्षी या स्पर्धेत कोहली धावांच्या राशी ओततो पण एक खंत आहे- ते म्हणजे सगळे हंगाम खेळूनही कोहलीच्या संघाला एकदाही जेतेपदावर नाव कोरता आलेलं नाही.

रोहित शर्मा

रोहित शर्मा

आयपीएल स्पर्धेतला जेतेपदांच्या बाबतीत सगळ्यांत यशस्वी कर्णधार ही बिरुदावली रोहितने कष्टाने कमावली आहे. रोहितच्या नेतृत्वामध्ये...


महेंद्रसिंग धोनीचं वनडे आणि ट्वेन्टी-20 संघात पुनरागमन झालं आहे.

वेस्ट इंडिज आणि ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या ट्वेन्टी-20 मालिकेसाठी महेंद्रसिंग धोनीला संघात समाविष्ट करण्यात आलं नव्हतं. धोनीऐवजा युवा ऋषभ पंतला पसंती देण्यात आली होती. मात्र पुढील वर्षी होणाऱ्या वर्ल्डकपच्या पार्श्वभूमीवर धोनीसारख्या अनुभवी खेळाडूला निवडसमितीने प्राधान्य दिले आहे. ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडविरुद्धच्या वनडे आणि ट्वेन्टी-20 मालिकांसाठी निवडसमितीने संघ जाहीर केला.

दुखापतींच्या कारणास्तव प्रदीर्घ काळ दूर राहिलेल्या मात्र आता फिट झालेल्या हार्दिक पंड्या आणि केदार जाधव या जोडगोळीचं संघात पुनरागमन झालं आहे.

भारतीय संघ ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध तीन वनडे तर न्यूझीलंडविरुद्ध पाच वनडे आणि तीन ट्वेन्टी-20 सामने खेळणार आहे.

महेंद्रसिंग धोनी

ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडविरुद्ध वनडेसाठी भारतीय संघ

विराट कोहली, शिखर धवन, रोहित शर्मा, महेंद्रसिंग धोनी, लोकेश राहुल, अंबाती रायुडू, दिनेश कार्तिक, केदार जाधव, हार्दिक पंड्या, कुलदीप यादव, युझवेंद्र चहल, रवींद्र जडेजा, भुवनेश्वर कुमार, जसप्रीत बुमराह, खलील अहमद, मोहम्मद शमी.

न्यूझ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ीलंडविरुद्ध ट्वेन्टी-20 मालिकेसाठी भारतीय संघ

विराट कोहली, शिखर धवन, रोहित शर्मा, लोकेश राहुल, ऋषभ पंत, दिनेश कार्तिक, केदार जाधव, महेंद्रसिंग धोनी, हार्दिक पंड्या, कृणाल पंड्या, कुलदीप यादव, युझवेंद्र चहल, भुवनेश्वर कुमार, जसप्रीत बुमराह, खलील अहमद.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


महेंद्रसिंह धोनी

शेवटच्या पाच ओव्हरमध्ये समोरील आव्हान अशक्यप्राय गोष्ट वाटू नये म्हणून मोठं लक्ष्य गाठण्यासाठी सुरुवातही दमदार असायला हवी. मात्र, भारताच्या बाबतीत तसं झालं नाही. इंग्लंडने भारतासमोर धावांचा डोंगर उभा केला होता. या धावांचा भारताने पाठलाग तर केला, मात्र भारतीय संघाला यश मिळालं नाही.

भारताच्या या पराभवानंतर पुन्हा एकदा टीम इंडियाचा माजी कर्णधार महेंद्रसिंह धोनीला लक्ष्य करण्यात येऊ लागलं. भारतापेक्षा पाकिस्तानातून धोनीवर मोठ्या प्रमाणात टीका होत आहे. विशेष म्हणजे, पाकिस्तानात धोनी ट्विटरवर टॉप ट्रेण्ड आहे.

इंग्लंड क्रिकेट टीमचे माजी कर्णधार नासिर हुसैन यांनी रविवारी भारत-इंग्लंड सामन्याचं समालोचन करत होते. टीम इंडिया खेळत असताना, शेवटच्या पाच ओव्हरवेळी नासिर हुसैन हे सुद्धा धोनीच्या फलंदाजीवर काहीसे नाराज झाले होते. ते म्हणाले, "धोनी काय करत आहे? किमान त्यानं प्रयत्न तरी करायला पाहिजे."

शेवटच्या पाच ओव्हरकडून आशा

नासिर हुसैन यांनी धोनीबाबत व्यक्त केलेल्या मताबाबत टीम इंडियाचे माजी कर्णधार सौरव गांगुली यांनीही सहमती दर्शवली. सौरव गांगुली हेही नासिर हुसैन यांच्यासोबत ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

भारत विरुद्ध इंग्लंड सामन्याचं समालोचन करत होते.

धोनीबाबत केलेल्या वक्तव्यामुळे नासिर हुसैनही पाकिस्तानात ट्विटरवर ट्रेण्ड होत आहेत. मात्र, यावेळी नासिर हुसैन आणि सौरव गांगुली हे विसरले की, 338 धावांचा पाठलाग हा काही शेवटच्या पाच ओव्हरमध्ये होऊ शकत नाही.

पहिल्या 10 ओव्हरमध्ये भारताची खराब कामगिरी

भारताने पहिल्या पॉवरप्लेमध्ये म्हणजे सुरुवातीच्या 10 ओव्हरमध्ये केवळ 28 धावा केल्या. त्याचवेळी, शेवटच्या पाच ओव्हरमध्ये धोनी आणि केदार जाधवने तीन चौकार आणि एक षटकार लगावला. शिवाय, 20 एकेरी धावा केल्या. तसेच, सहा चेंडूंमध्येही एकही धाव घेता आली नाही. त्यामुळे भारताने पहिल्या 10 ओव्हर आणि शेवटच्या पाच ओव्हरमध्ये ज्या प्रकारची धावसंख्या केली, त्यावरुन भारताचा विजय कठीण असल्याचे स्पष्ट झालं होतं.

विराट कोहली

पहिल्या पॉवरप्लेमध्ये तर भारताची धावसंख्या अपेक्षेपेक्षा कमी होती. रोहित शर्मा प्रत्येक सामन्यात सुरुवातील मैदानात टिकून राहण्याचा प्रयत्न करतो. यावेळीही त्याने तसेच केले. रोहित शर्माला हे चांगलं ठाऊक होतं की, आपल्यासमोरील आव्हान काही लहान नाही. विश्वचषकात पहिल्या पॉवरप्लेमध्ये 28  धावा आणि एक विकेट ही सर्वात धीम्या गतीने केलेली सुरुवात ठरली.

रोहित शर्मा फलंदाजीच्या सुरुवातीलाच भाग्यवान ठरला. कारण दुसऱ्या ओव्हरमध्ये जो रुटने सेकंड स्लीपध्ये रोहित शर्माचा कॅच सोडला. त्यामुळे एकंदरीतच भारताने आपल्या पराभवाची पटकथा सुरुवातीलाच लिहिली होती. पहिल्या 10 ओव्हरमध्ये पाच चौकार लगावले, मात्र 42 चेंडूत एकही धाव घेता आली नाही.

विराट कोहलीला काय म्हणाला?

भारतीय फलंदाजांच्या सुरुवातीच्या कामगिरीवर विराट कोहली म्हणाला, "पहिली विकेट गेल्यानंतर आम्ही सतर्क होतो. सुरुवातीलाच विकेट गेल्यानंतर एकप्रकारचा दबाव येतो. आम्ही केएल राहुलची विकेट सुरुवातीलाच गमावलं होतं. पहिल्या 10 ओव्हरमध्ये इंग्लंडच्या गोलंदाजांची कामगिरी उत्तम होती."

महेंद्रसिंह धोनी आणि केदार जाधव यांनी फलंदाजीबाबत अद्याप कोणतीही प्रतिक्रिया दिली नाही. मात्र, रोहित शर्माने आपल्या प्रतिक्रियेतून धोनी आणि केदार जाधव यांचा एकप्रकारे बचाव केला आहे. रोहित शर्मा म्हणाला, "माही आणि केदारने मोठी खेळी करण्याचा प्रयत्न केला. मात्र, स्लो पीचमुळे त्यांना ते शक्य झालं नाही. अर्थात, इंग्लंडच्या खेळाडूंनी चांगली कामगिरी केली, असं कौतुक तुम्ही नक्कीच करु शकता."

विराट आणि...


महेश जगताप

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकराचं मूळ गाव अंबडवेपासून अवघ्या 10 किलोमीटरवर असलेल्या चिंचाळी या आदिवासी पाड्यात तो राहातो. रत्नागिरी जिल्ह्यातल्या मंडणगड या दुर्गम तालुक्यात ही गावं येतात.

महेशचं लग्न झालं आहे आणि त्याला एक वर्षांची मुलगी सुद्धा आहे. मोलमजुरी करून स्वतःचं आणि कुटुंबाचं पोट तो भरतो.

"बाबासाहेबांनी गरिबांसाठी खूप काही केलं, पण कातकऱ्यांच्या वाट्याला काहीच आलं नाही," महेशनं त्यांच्या भावनांना पुढे वाट करून दिली.

निवडणुकांच्या निमित्तानं मी सध्या वेगवेगळ्या भागात फिरत आहे. मंडणगड तालुक्यातल्या काही आदिवासी वाड्या आणि गावांमध्ये फिरल्यावर असे काही महेश मला भेटले.

जेमतेम शिक्षण झालेलं, स्वतःची जमीन नाही आणि रोजगाराचं मोठं साधन नाही, परिणामी मोलमजुरी आणि पडेल ते काम करणं हे ओघानंच त्यांच्या वाट्याला आलेलं.

या तालुक्यातल्या बऱ्याचशा वनजमिनी या खासगी मालकीच्या असल्यानं इथला बहुतांश आदिवासी हा भूमिहिन असल्याचं स्थानिक आदिवासी नेते दीपक पवार यांनी सांगितलं.

मंडणगडमध्ये निसर्ग संपन्नता आणि जगलं मुबलक प्रमाणात आहेत.

हक्काची वनजमीन नसल्यानं आदिवासी समाज जंगलातून वस्तू गोळ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा करून त्या विकण्याचा जो पारंपरिक व्यवसाय राज्याच्या इतर भागांमध्ये करतो, तो मात्र इथं त्यांना करता येत नाही.

'लोकशाही म्हणजे काय?'

"खासगी जमिनी असल्यानं अनेकदा मालक आदिवासींना जंगली वस्तू गोळा करण्यापासून रोखतात," असं दीपक पवार सांगतात.

महेशच्या चिंचाळी वाडीत 30 घरं आहेत. त्यातली अनेक घरं ही कुडाची किंवा मातीची आहेत.

"स्वतःची जमीन नसल्यानं घरकुल योजनेसाठी जमीन दाखवता येत नाही आणि त्यामुळे घर बांधून मिळत नाही," अशी खंत महेशनं व्यक्त केली.

घर आणि रेशनकार्ड मिळवण्यासाठी त्याची किती खटपट सुरू आहे, हे त्याच्या बायकोनं लागलीच आणून दाखवलेल्या कागदपत्रावरून दिसून आलं.

सरकारी ऑफिसात जाऊन अधिकाऱ्यांशी बोलताना भीती वाटते, असंही तो सांगतो.

लोकशाही बद्दल जेव्हा मी त्याला विचारलं तेव्हा मात्र त्यानं त्याबद्दल त्याला फारसं काही कळत नसल्याचं सांगितलं.

"लोकशाही.... म्हणजे एवढं नेमकं नाय माहिती लोकशाही म्हणजे काय," असं उत्तर त्यानं दिल्यावर शाळेत हे शिकवलं असेल ना मास्तरांनी असं विचारलं, त्यानंतर मात्र तो विचारात पडला.

पण जेव्हा मी त्याला निवडणुका आणि त्याची प्रक्रिया आणि लोकांचे हक्क याबद्दल सांगू लागलो. त्यावेळी मात्र त्यानं त्याच्या मनातला वेगळाच विचार बोलून दाखवला.

"यंदा जर कुणी मत मागायला आलं तर मी त्याच्याकडून आमच्या वाडीसाठी काय काय कामं करणार, ते मत देण्याच्या आधी लिहून घेण्याचा विचार करत आहे," असं त्यानं सांगितलं.

या वाडीवरच्या महिलांना दूरवरून पाणी आणावं लागतं. त्यामुळे नळपाणी योजना मिळावी, तसंच पक्की घरं आणि रोजगार या त्यांच्या प्रमुख मागण्या आहेत.

विशेष म्हणजे इतर आदिवासी वाड्यांच्या तुलनेत चिंचाळी वाडी मुख्य रस्त्याला लागून आहे. समोरच असलेल्या गावात नळपाण्याची योजना आहे, पण वाडीत मात्र पाण्याची लाईन आलेली नाही.

'आम्हाला उज्ज्वला योजना नकोच'

या आदिवासी पाड्यांवर फिरताना एक गोष्ट प्राकर्षानं लक्षात आली ती म्हणजे ज्या उज्ज्वला योजनेवरून सध्या देशात जोरदार राजकारण होतंय, ती योजना मात्र इथल्या महिलांनी अक्षरशः नाकारली आहे.

पन्हाळी, पंधरी आणि चिचाळी या गावांमध्ये मी गेलो, या प्रत्येक गावात एखाद दुसरं घर सोडलं, तर एकाही महिलेनं उज्ज्वला योजना घेतलेली नाही.

मंडणगडमध्ये एकूण 32 आदिवासे पाडे किंवा गावं आहेत. त्यापैकी पंधरी हे सर्वांत मोठं गाव आहे. ज्याची लोकसंख्या 600च्या आसपास आहे.

या गावातल्या दोन-तीन...


महेश जाधव, निनाद हळदणकर आणि रूही शिंगाडे

'झिरो' या चित्रपटात शाहरुख खाननं साकारलेल्या बउआ सिंगचं हे वाक्य लक्ष वेधून घेतं.

शाहरुखनं या चित्रपटात कमी उंचीच्या, पण मोठी स्वप्नं पाहणाऱ्या एका व्यक्तीची भूमिका साकारली आहे. पण खऱ्या आयुष्यात हे वाक्य किती खरं ठरतं?

आपल्या dwarfism म्हणजे ठेंगणेपणाचा बाऊ न करता, उंचीनं कमी असूनही वेगवेगळ्या क्षेत्रात आपली ओळख निर्माण करणाऱ्या काही व्यक्तींशी आम्ही संवाद साधला.

महेश जाधव, अभिनेता

मनोरंजन जगतात एरवी कमी उंचीच्या व्यक्तींच्या वाट्याला हास्यअभिनेता किंवा जोकर म्हणून दुय्यम दर्जाच्या भूमिकाच जास्त येताना दिसतात. त्यांच्या उंचीवरून सर्रास शेरेबाजीही होते. पण महेश जाधवच्या वाट्याला एक वेगळी भूमिका आली आहे.

महेश म्हणजे झी मराठी या टीव्ही वाहिनीवरील 'लागिरं झालं जी' या मालिकेतला 'टॅलेण्ट'. मालिकेतल्या खलनायकाचा साथीदार म्हणून महेश महत्त्वाची भूमिका साकारतोय.

पडद्यावर दिसणारं ठेंगण्या व्यक्तींचं चित्रण बदललं की लोकांचा अशा व्यक्तींकडे पाहण्याचा दृष्टिकोनही बदलू शकेल, अशं महेशला वाटतं.

"माझ्या घरात मीच पहिला असा छोटा जन्मलो. माझ्या जन्मानं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तर आठ महिन्यांतच बाबा वारले. आईला लक्षात आलं की माझी उंची फार वाढत नाही. तिनं डॉक्टरांकडे नेलं, तेव्हा त्यांनी सांगितलं की याची उंची काही उपाय केले तरी वाढणार नाही. तो बाकी नॉर्मल आहे," महेश सांगतो.

महेश जाधव

"मी पाचवी-सहावीत गेलो, तेव्हा लक्षात यायला लागलं आपले पाय बाकीच्यांपेक्षा खूप छोटे आहेत. तेव्हा मनातून खूप राग यायचा स्वतःचा. बाकीची मुलं पाहिली की वाटायचं, यांची उंची तर मोठी आहे. मला छोटं का बनवलं देवानं? कुठे कार्यक्रम, लग्न, समारंभ असला की बाहेर जायचोच नाही, कारण लोक चिडवायचे, हसायचे.

"ते पाहून मला कसंतरी व्हायचं. किळसवाणंही वाटायचं. पण मी बोलायचो नाही. नको वाटायचं सगळं. माझी उंची कमी आहे या विचारातच असायचो. माझा आत्मविश्वासही हरवला होता. बालपण असं दुःखात गेलं.

"बारावी झाल्यावर फलटणला कॉलेजात बी. कॉमसाठी अॅडमिशन घेतली. तिथं मी सांस्कृतिक कार्यक्रमांकडे वळलो - नाटकात कामं करू लागलो. तिथं मला आत्मविश्वास मिळाला की मी काहीतरी करू शकतो. 2014 साली शेवटच्या वर्षात कॉलेजचा सांस्कृतिक प्रतिनिधी झालो. मग अभिनयाची वाट मला टीव्हीपर्यंत घेऊन आली.

"आधी लोक हिडीसफिडीस करायचे. आता तेच आवर्जून सांगतात, हा माझ्या गावचा आहे, ओळखीचा आहे, किंवा नातेवाईक आहे."

"मला बुटका तर सोडाच, 'बुटक्या' म्हणायचे आधी. त्याचा तिटकारा यायचा. पण कॉलेजमध्ये मला जाणीव झाली, की मला देवानं बुटकेपण म्हणजे हे वेगळं काहीतरी दिलं आहे. याच विषयावर मी 'क्वार्टर' नावाची शॉर्टफिल्मही तयार केली आहे.

"आमच्याकडे लोक आतापर्यंत कॉमेडियन, जोकर म्हणूनच पाहायचे. मीही आजवर कॉमेडी रोल्स करत आलो आहे. पण आमच्या तेजपाल सरांनी वेगळा दृष्टिकोन ठेवूनच 'टॅलेण्ट'चं कॅरेक्टर उभं केलंय. म्हणजे 'गेम ऑफ थ्रोन्स'मधला टिरियन लॅनिस्टर आहे, तशीच एक गंभीर आणि नेहमीपेक्षा वेगळी भूमिका आहे ही.

"मलाही असे आणखी रोल्स करायला आवडतील, कारण आम्ही फक्त कॉमेडी करू शकतो, हे मत मला बदलायचं आहे."

रूही शिंगाडे, पॅरा-अॅथलीट

उंचीनं कमी असूनही नालासोपाऱ्याच्या रूही शिंगाडेनं खेळात यश मिळवलं आहे. पॅरास्पोर्ट्समध्ये आधी पॉवरलिफ्टिंग मग अॅथलेटिक्स आणि बॅडमिंटनमध्येही ती सहभागी होते.

रूही शिंगाडे

वर्ल्ड ड्वार्फ गेम्स या कमी उंचीच्या लोकांसाठीच्या जागतिक क्रीडा स्पर्धेत रूहीनं 2013 साली पॉवरलिफ्टिंगचं सुवर्णपदक आणि 2017 साली थाळीफेकीचं कांस्यपदक जिंकलं होतं. आजवर चार...


मांजराच्या गुरगुरण्याचा नक्की अर्थ आपल्याला माहीत आहे, असे आपल्याला वाटते.

मांजराची गुरगुर ही निर्विवादपणे तिच्या आनंदाची एक खूण मानली जाते. मांजराला कुरवाळल्यावर केलेली आनंददायी गुरगुर आणि मालकाच्या मांडीवर तासन् तास लोळत पडून राहणे हे मांजर खुशीत असल्याचे द्योतक आहे.

पण याचे विश्लेषण एवढ्यावर थांबत नाही. आपण अपेक्षाही केली नसेल अशा काही गोष्टी या गुरगुरण्यामागे दडलेल्या आहेत.

मांजराची गुरगुर हा नक्की कसला आवाज असतो हा जीवशास्त्रीय दृष्टिकोनातून वादाचा मुद्दा ठरलेला आहे.

हृदयाच्या उजव्या बाजूला अशुद्ध रक्त वाहून नेणारी मुख्य रक्तवाहिनी, जिला 'अध:स्थ महानीला' म्हणतात, तिच्यातून होणार्‍या रक्तप्रवाहाचा हा आवाज असतो असा काहींचा अंदाज आहे.

परंतु हा आवाज मांजराच्या स्वरयंत्रातल्या स्नायूंचा असावा असा अंदाज अधिक संशोधनातून समोर आला आहे. स्वरयंत्राचा 'ग्लॉटिस' नावाचा भाग, जो स्वरतंतूंच्या भोवती असतो, तो मांजराच्या प्रत्येक हालचालीसोबत आकुंचन-प्रसरण पावत असतो.

प्रत्येक श्वासाला हवेच्या होणार्‍या कंपनांचा परिणाम म्हणून मांजराच्या स्वरयंत्रातून हा आवाज येत असावा.

विज्ञानाला या प्रक्रि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

येबद्दल जवळजवळ खात्री असली तरी यामागचे कारण अजूनही ठामपणे सांगता आलेले नाही.

मांजराच्या मेंदूत असलेल्या चेतासंस्थेशी याचा संबंध असू शकतो हीच सगळ्यात मोठी शक्यता विज्ञानाने मानली आहे. मात्र थेट कारणमीमांसा अजून समजू शकलेली नाही.

मांजराच्या चेतासंस्थेचा हा आंदोलक (oscillator) केवळ मांजर आनंदी असेल तरच उत्तेजित होतो असंच असतं का?

कधीकधी हो, पण फक्त कधीकधीच !

मर्जान डेबव्हर्व नावाच्या एक कॅट शेल्टर फोटोग्राफर लंडनमध्ये आहेत. मांजरांच्या मानसशास्त्रामध्ये त्या सध्या पदवी घेत आहे.

क्लाइव, हुला, लुईगी आणि आर्ची अशा चार मांजरांच्या त्या पालक आहेत. त्यांच्या या मांजरांचे इन्स्टाग्रामवर ३३ हजाराहून अधिक फॉलोअर्स आहेत.

त्यांच्या म्हणण्यानुसार आपण नेहमी मांजरांना तेव्हाच गुरगुरताना बघतो जेव्हा आपण त्यांना प्रेमाने कुरवाळतो म्हणून त्यांना कुरवाळलेले आवडते असे आपल्याला वाटते. मात्र मांजर आपल्यापासून दूर असतानाही गुरगुर करत असते आणि प्रत्येक मांजरानुसार त्या गुरगुरण्याचे प्रमाण बदलते.

त्या सांगतात, प्रत्येक मांजर वेगळं असतं. काही मांजरं अजिबात गुरगुरत नाहीत, तर काही मांजरं दिवसभर सतत गुरगुर करत राहतात.

त्यांच्या लुईगी आणि आर्ची या दोन मांजरांची तुलना करून त्या सांगतात.

लुईगी ही एक रस्त्यावर सापडलेली मांजर कोणाच्यातरी मागेमागे त्यांच्या ऑफिसमध्ये गेली आणि मग त्यांनी तिला शेल्टरमध्ये आणले; दुसर्‍या बाजूला आर्ची ही मांजर अगदी सहजपणे त्यांच्यात मिसळून गेलेली. लुईगी थोडीच गुरगुरते, तर आर्ची खूप गुरगुरते, असं त्या सांगतात.

त्या म्हणाल्या, "आतापर्यंत मी 3000पेक्षा जास्त मांजरींचे फोटो काढले आहेत आणि कोणतीच मांजर दुसर्‍या मांजरासारखी नसते. अनेकदा मी मांजर झोपताना आणि अगदी शेवटचे काही क्षण मोजत असतानाही गुरगुरत असल्याचे पाहिले आहे. पशुवैद्यक अनेकदा अशी विधानं करतात की अगदी शेवटच्या श्वासापर्यंत मांजर गुरगुरत होती आणि लोकांनाही वाटते की मांजर आनंदी असतानाच गुरगुरते."

कुत्र्यांच्या तुलनेत मांजरांची वागणूक आणि संवाद साधण्याची पद्धत यावर कमी प्रमाणात संशोधन झाले आहे. कुत्र्यांना खाण्याचे आमिष दाखवले की सहजपणे ते आपल्याला सहकार्य करतात.

अलीकडेच मांजरांच्या गुरगुरण्याबद्दल अधिक संशोधनाने वेग घेतला आहे.

सॅन दिएगो ह्युमन सोसायटीचे कार्यकारी अधिकारी आणि पशुवैद्यकतज्ज्ञ गॅरी वेत्झ्मन म्हणतात, "आपल्याला हळूहळू या...


मांडला मॅसेको हे 'टाऊनशिप बॉय फ्रॉम प्रिटोरिया' अशी स्वत:ची ओळख करून द्यायचे.

दक्षिण आफ्रिकेतील 30 वर्षीय अंतराळवीर मांडला मॅसेको यांचा दुचाकी अपघातात मृत्यू झाला आहे, अशी माहिती त्यांच्या कुटुंबीयांनी एक निवेदनाद्वारे दिली.

मॅसेको हे दक्षिण आफ्रिकेतील वायुदलाचे सदस्य होते. 'अॅफ्रोनॉट' आणि 'स्पेसबॉय' या टोपणनावांनी ते ओळखलं जायचे. मात्र मॅसेको हे 'टाऊनशिप बॉय फ्रॉम प्रिटोरिया' अशी स्वत:ची ओळख करून द्यायचे. प्रिटोरिया हे दक्षिण आफ्रिकेतील शहर आहे.

मॅसेको यांच्या मृत्यूच्या वृत्तानंतर अनेकांनी सोशल मीडियावरुन त्यांना श्रद्धांजली वाहिली. अनेकांनी मॅसेको यांच्या टोपणनावांचा आवर्जून उल्लेख केला.

मॅसेको यांनी फ्लोरिडाच्या केनेडी स्पेस सेंटरमध्ये आठवडाभर उप-कक्षीय उड्डाणासाठी तयारी केली होती. हे 2015 साली अवकाशात झेप घेणार होतं.

मेसॅको म्हणायचे, "मला असं काहीतरी करायचं आहे, ज्यामुळे आफ्रिकेतील तरुणांना त्यातून प्रेरणा मिळेल आणि आपण कुठल्याही पार्श्वभूमीतून असलो, तरी आपण कोणतीही गोष्ट साध्य करु शकतो, हे मला दाखवून द्यायचं होतं."

आपण अंतराळातून फोन करणार असल्याचे त्यांनी बीबीसीला सांगितल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ं होतं. ते म्हणाले होते, "मला आशा आहे की नील आर्मस्ट्राँग यांच्यासारखेच माझेसुद्धा काही उद्गार असावेत जे ऐतिहासिक ठरतील."

अमेरिकन अंतराळवीर नील आर्मस्ट्राँग हे चंद्रावर पाऊल ठेवणारे पहिले मानव होते. 2012 साली वयाच्या 82व्या वर्षी त्यांचं निधन झालं. "हे चंद्रावरील मानवाचं पहिलं पाऊल आहे, पण मानवजातीसाठी ही फार मोठी झेप आहे," असं नील आर्मस्ट्राँग त्यांच्या चांद्रमोहिमेवेळी म्हणाले होते.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


मांत्रिकाने केलेल्या कर्मकांडात मुलांचे जीव गेले, असा आरोप दोन्ही मुलांच्या पालकांनी केला होता.

अहमदाबाद शहरात तरुण पत्रकार म्हणून काम करत असताना अनेक आंदोलनं, निषेधाचे मोर्चे यांचं वृत्तांकन केलं. सरकारला त्रासदायक ठरतील, अशा अनेक बातम्या दिल्या. पण पोलिसांनी मलाच ताब्यात घ्यावं, असं पहिल्यांदा घडलं ते आसाराम बापूंच्या बातमीमुळे!

शहरातल्या प्रसिद्ध मोटेरा क्रिकेट स्टेडियमजवळच्या आसाराम बापूंच्या आश्रमापासून आम्ही साधारण तीन किलोमीटरच्या अंतरावर होतो.

पालकांनी आसाराम बापूंवर आरोप केल्यामुळे बापूंच्या समर्थकांनी धुडगूस घालायला सुरुवात केली. या धिंगाण्यादरम्यान एका महिला पत्रकारासह दहा जण जखमी झाले. आश्रमाजवळ पत्रकारांना मारहाण करण्यात आली. समर्थकांच्या हल्ल्यापासून वाचण्यासाठी पत्रकारांना आश्रमाजवळच्या घरांमध्ये आश्रय घ्यावा लागला.

पत्रकारांना झालेल्या मारहाणीचा निषेध म्हणून साबरमती नदीच्या काठी आम्ही पत्रकारांनी मोर्चा काढायचं ठरवलं. शेकडो पत्रकारांसह मीही मोर्च्यात सहभागी झालो. पत्रकारांमध्ये एकजूट आहे आणि आसाराम यांचे समर्थक मीडियावर दादागिरी करू शकत नाहीत, हे दाखवून देण्यासाठ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी आम्ही एकत्र जमलो होतो. मात्र आम्ही आश्रमात जाण्याआधीच पोलिसांनी आम्ही अडवलं.

आश्रमाकडे जाणारे सगळे रस्ते पोलिसांनी अडवून धरले होते. 2002 मध्ये गुजरातमध्ये उसळलेल्या दंगलीनंतर पहिल्यांदाच पोलिसांचा एवढा मोठा जत्था मी राज्यातल्या रस्त्यांवर पाहत होतो.

आसाराम यांच्या समर्थकांनी पत्रकारांवर हल्ला केला होता.

आसाराम यांचे समर्थक भडकल्याचं पोलिसांनी आम्हाला सांगितलं. त्यामुळे त्यांना आश्रमाजवळ जाणाऱ्या पत्रकारांच्या सुरक्षेबाबत काळजी वाटत होती. मोर्चादरम्यान तुम्हाला सुरक्षा पुरवू, असं आश्वासन पोलिसांनी दिलं होतं.

पण हिंसक झालेल्या आसाराम समर्थकांविरोधात पोलिसांना असहाय्य होते असं आम्हाला जाणवलं. त्या दिवशी त्यांनी आम्हाला आश्रमाजवळ फिरकू दिलं नाही.

मात्र आम्ही त्यांचं ऐकलं नाही आणि आश्रमाच्या दिशेने चालत राहिलो.

काठ्या आणि बंदुका

पोलिसांनी जागोजागी बॅरिकेड्स लावले होते. आम्ही ते पार केले. बॅरिकेड्सपुढचा परिसर गच्च वस्तीचा होता पण तिथे गूढ शांतता होती. पोलिसांनी डेंजर म्हणून सांगितलेल्या घरातली माणसं आमच्याकडे रोखून बघत होती.

आसाराम आश्रमाबाहेरचे प्रसारमाध्यम प्रतिनिधी

आम्हाला काही होणार नाही, याची आम्हाला खात्री वाटत होती, कारण तोपर्यंत अहमदाबाद पोलीस एन्काऊंटरसाठी कुप्रसिद्ध झालं होतं. अहमदाबाद पोलिसांकडेच शहराच्या रक्षणाची जबाबदारी असल्याने आम्हाला आधार वाटत होता.

आमच्या सुरक्षेसाठी तैनात तुकडीचं नेतृत्व आर.बी. ब्रह्मभट यांच्याकडे होतं. 2001 मध्ये अहमदाबादच्या प्रसिद्ध अक्षरधाम मंदिरावर हल्ला झाला, तेव्हा ब्रह्मभट यांनी अख्खी रात्र सशस्त्र कट्टरवाद्यांविरोधात लढा दिला होता.

मात्र आम्हा पत्रकारांचा अंदाज खोटा ठरला.

पांढऱ्या कपड्यातली आणि हातात काठ्या घेतलेली माणसं आमच्या दिशेने चालून येत असल्याचं आम्ही पाहिलं! अवघ्या काही क्षणात वातावरण तापलं आणि तितक्यातच आम्ही बंदुकीच्या गोळ्यांचा आवाज ऐकला!

आसाराम यांच्या कार्यक्रमातील एक प्रसंग

अनेक गाड्या आमच्या समोर येऊन उभ्या राहू लागल्या, पण आम्ही चालतच राहिलो. कुठल्याही क्षणी आमच्यावर दगडफेक होऊ शकते, याचा अंदाज आमच्यापैकी काहींना आला होता. मात्र त्यापासून कसं वाचावं याची उपाययोजना कुणाकडेही तयार नव्हती.

चोर सोडून...

हे सगळं घडत असताना पोलिसांनी मध्यस्थी करण्याचा प्रयत्न केला. चिडलेल्या समर्थकांना पोलीस पांगवतील याची आम्हाला खात्री होती. मात्र...


मांसविरोधी ग्रॅफिटी आणि स्टिकर लावून त्यांच्या दुकानांवर दगडफेक करण्यात आली आहे, असं फ्रेंच फेडरेशन ऑफ बुचर्सचं म्हणणं आहे.

गेल्या काही महिन्यांमध्ये जवळपास 15 दुकानांवर बनावट रक्त फेकलं गेलं आहे.

"या प्रकारचे हल्ले म्हणजे कट्टरवादाचाच एक प्रकार आहे," असं या पत्रात फेडरेशनचे अध्यक्ष जॉन- फ्रान्सॉय गीहार्ड यांनी म्हटलं आहे.

"फ्रान्सची संस्कृती संपुष्टात आणण्यासाठी या प्रकारचा कट्टरवाद काही लोक अवलंबत आहेत. तसंच शाकाहारी लोकांना त्यांची जावनशैली आणि आदर्शवाद इतर लोकांवर लादायचा आहे," असं त्यांनी म्हटलं आहे.

फ्रान्समध्ये शाकाहारी लोकांची संख्या कमी आहे. 2016मधल्या एका सर्वेक्षणानुसार, फ्रान्समध्ये फक्त 3 % लोक शाकाहारी होते.

" प्रसार माध्यमांमध्ये कट्टरवादी शाकाहारी लोकांच्या जीवनशैलीचं उदात्तीकरण वाढलं आहे, त्यामुळे अशांतता पसरत आहे," असंही गीहार्ड यांनी म्हटलं आहे.

'या घटना नवीन नाहीत'

"फ्रान्सच्या पारंपरिक जीवनात तिथल्या खाटीक समाजाला महत्त्वाचं स्थान आहे. पण आता घडत असलेल्या घटना काही नवीन नाहीत," असं बीबीसीचे पॅरिस प्रतिनिधी लुसी विलियम्स यांनी म्हटलं आहे.

मांस विक्रीत ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

घट झाल्यामुळे शेतकरी गटांनी फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांना पत्र लिहिलं आहे. मांस उत्पादनावर विपरित परिणाम करणारे नियम बदलावेत, अशी त्यांची मागणी आहे.

प्रातिनिधिक फोटो

मांसविरहित पदार्थांसाठी स्टेक, फिलेट, बेकन आणि सॉसेजेस असे शब्द न वापरण्याची खाद्य उत्पादकांची भूमिका आहे.

शाळांमध्ये आठवड्यातून एकदा शाकाहारी जेवण देण्याचा प्रस्ताव संसदेत नाकारण्यात आला होता.

शाकाहारी पदार्थांचा आग्रह धरणाऱ्या एका कार्यकर्त्याला मार्च महिन्यात तुरुंगवासाची शिक्षा सुनावण्यात आली होती.

इस्लामिक कट्टरवाद्यांनी एका खाटकाचा केलेला खून 'न्याय्य' असल्याचं या कार्यकर्त्यानं फेसबुकवर लिहिलं होतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


माईक पाँपेओ आणि सुषमा स्वराज

भारताने याबाबत नवी दिल्लीमधील अमेरिकन दूतावासाकडे चिंता व्यक्त केली आहे. या विद्यार्थ्यांना तात्काळ कायदेशीर मदत देण्याची मागणी भारताने केली, असं PTIने म्हटलं आहे.

या प्रकरणावर गांभीर्याने लक्ष ठेवण्यात येत असून, त्यावर तोडगा काढण्याचा प्रयत्न सुरू आहे, असं भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने स्पष्ट केलं आहे.

भारताने व्यक्त केलेल्या चिंतेवर अमेरिकन दूतावासाच्या प्रवक्त्याने PTIला सांगितलं, "भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने आम्हाला याबाबत सांगितलं आहे. या विद्यार्थ्यांना कायदेशीर मदत देण्याची मागणी त्यांनी केली आहे."

भारतीय विद्यार्थ्यांची फसवणूक झाली असून, या प्रकरणाला त्याचप्रकारे पाहण्यात यावं, असं भारतीय परराष्ट्र मंत्रालयानं सांगितलं आहे.

भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयानं म्हटलं आहे, "या प्रकरणाची सर्व माहिती भारताला देण्यात यावी तसेच पुढील प्रगती नियमित कळवली जावी. विद्यार्थ्यांना मदत करण्याच्या उद्देशाने आमच्या वकिलांनी पीडितांशी संपर्क केला आहे."

परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते रवीश कुमार यांनी आता पर्यंत 30 विद्यार्थ्यांनी आमच्या वकिलांशी संपर्क केला... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

असून आणखी विद्यार्थ्यांशी संपर्क करण्यासाठी आमचा प्रयत्न सुरू आहे, असं ट्वीट केलं आहे.

परराष्ट्र मंत्रालयाने वॉशिंग्टनमधील भारतीय दूतावासाचे हेल्पलाईन नंबरही दिले आहेत - +1-202-322-1190 और +1-202-340-2590. ईमेल-cons3.washington@mea.gov.in

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


माईक पॉम्पिओ गुरुवारी ब्रसेल्स फोरममध्ये बोलत होते. तिथं ते म्हणाले, चीनकडून भारत आणि दक्षिण-पूर्व आशियाला वाढता धोका पाहून अमेरिकेने युरोपातून आपलं सैन्य कमी करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

नुकतेच अमरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप यांनीही जर्मनीमधून आपलं सैन्य कमी करणार असल्याची घोषणा केली होती. राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप यांच्या निर्णयावर युरोपियन महासंघाने नाराजी दर्शवली होती.

पॉम्पिओ म्हणाले, चिनी कम्युनिस्ट पार्टीची कृत्यं भारत, व्हिएतनाम, इंडोनेशिया, मलेशिया, फिलिपाईन्स आणि दक्षिण चीन समुद्रासाठी धोका आहेत.

"चीनच्या पीपल्स लिबरेशन आर्मीचा सामना करण्यासाठी आम्ही सुसज्ज असावं, याची आम्ही काळजी घेत आहोत. सध्याच्या काळातील हे एक आव्हान आहे. आम्ही यासाठीची तयारी पूर्ण केली याची आम्ही खात्री करून घेत आहोत," असंही पॉम्पिओ यांनी म्हटलं.

चीनचा धोका

अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री पॉम्पियो यांनी यावेळी भारत-चीन सीमेवरचा जीवघेणा संघर्ष, दक्षिण चीन समुद्रातील चीनची कुरघोडी शिवाय कथितरित्या इतरांना नुकसान पोहोचवणारं चीनचं आर्थिक धोरण या गोष्टींवर खुलून मत मांडलं.

ते पुढे म्हणाले, "चीनचा शेजारी देशांना ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

धोका आहे. अमेरिका यावर लक्ष ठेवून आहे. चीनच्या या धोक्याबाबत अमेरिका युरोपियन महासंघाशी चर्चा करणार आहे."

ट्रान्स-अटलांटिक अलायन्समुळे चीनच्या धोक्याबाबत संवाद साधण्यास मदत होईल.

पॉम्पियो यांच्या मते, चीनचा धोका या विषयावर युरोपियन महासंघ आणि अमेरिकेला एकत्रित मिळून काम करणं आवश्यक आहे. म्हणजेच कोणतीही कारवाई एकत्रितरित्या करता येईल. युरोप नेहमीच चीनबाबत उदार धोरण स्वीकारत असल्याचे आरोप लावले जातात, असंही पॉम्पियो म्हणाले.

चीनची टेलिकम्युनिकेशन कंपनी ख्वावेसुद्धा चीनी सर्व्हिलन्स स्टेटचा भाग आहे का, हा प्रश्नही यावेळी पॉम्पियो यांना विचारण्यात आला.

उत्तरादाखल ते सांगतात, "चीनच्या सुरक्षा दलातील लोक या कंपनीच्या मुख्यालयात काम करतात. चीनच्या कायद्यानुसार चीन कम्युनिस्ट पार्टीने ख्वावेकडे कोणतीही माहिती मागितल्यास ती त्यांना द्यावी लागते. ही माहिती खासगीसुद्धा असू शकते.

युरोपमधून सैन्य कमी करण्यामागचा अमेरिकेचा तर्क

अमेरिका जर्मनीतली आपली सैन्यसंख्या  52 हजारवरून 25 हजारांवर आणणार आहे. या निर्णयाबाबत बोलताना पॉम्पियो म्हणतात, "काही विशिष्ट ठिकाणी अमेरिकन सैनिकांची संख्या कमी होईल. कारण जास्त धोका असलेल्या इतर ठिकाणी या सैन्याची सर्वाधिक गरज आहे. इथं हे सैन्य पाठवता येऊ शकतं. मी चीनच्या कम्युनिस्ट पार्टीच्या धोक्यांबाबत बोलत आहे. अजूनही चीनकडून भारताला धोका आहे. व्हिएतनामलासुद्धा धोका आहे. शिवाय मलेशिया, इंडोनेशिया, फिलिपाईन्स आणि दक्षिण चीन समुद्रातील सुरक्षेबाबत आव्हानं वाढत आहेत. धोका असलेली ठिकाणं आता वाढू लागली आहेत. चीनकडून धोका वाढत असलेल्या सर्व ठिकाणांवर लक्ष ठेवूनच अमेरिकेने हा निर्णय घेतला आहे. आमच्या सहकाऱ्यांसोबत याबाबत चर्चा व्हावी, असं आम्हाला वाटतं."

युरोपातील सैन्य कमी करण्याच्या निर्णयामुळे ट्रंप यांच्यावर टीका होत आहे. टीकाकारांच्या मते, यामुळे युरोपला रशियाचा धोका वाढेल. पण पॉ़म्पियो ही शक्यता नाकारतात.

ते म्हणतात, "सध्याचा अमेरिकेचा निर्णय परिस्थितीनुरूप घेण्यात आला आहे.  वेगवेगळ्या परिस्थितीत असे निर्णय घेतले जातात. विविध देशात अमेरिकेचं सैन्य असण्याबाबत टीका होऊ शकते. पण आपल्याला धोक्यांबाबत गांभीर्य असलं पाहिजे. आपण आपल्या संसाधनांचा योग्य वापर करत आहोत किंवा नाही, हे आपल्याला पडताळून पाहण्याची गरज आहे."

तणाव कमी करण्याची जबाबदारी भारताची - चीन

याच दरम्यान चीनचे भारतातील...


माईक यांचे उद्गार आश्चर्यकारक वाटायला नको. गेल्या तीन दशकांपासून विविध आजारांवर लस शोधून काढण्यासाठी दोन्ही देशांचे संयुक्त उपक्रम आंतरराष्ट्रीय पातळीवर सुरू आहेत.

डेंग्यू, टीबी, हिवतापासारख्या आजारांवर अशाच प्रयत्नांमधून लस शोधून काढली आहे. तर कोरोना व्हायरसवरील लसीची चाचणी लवकरच सुरू होते आहे.

औषध निर्मितीत जगातल्या सर्वाधिक उत्पादक देशांमध्ये भारताचा क्रमांक लागतो. जगातले 5-6 मोठे औषधी आणि लस बनवणारे निर्माते भारतात आहेत. पोलिओ, मेनिन्जायटीस, न्युमोनिया, रोटाव्हायरस, रुबेला अशा अनेक आजारांवर भारतात लस तयार केली जाते.

सहाहून अधिक भारतीय कंपन्या कोरोनावर लस शोधण्याचं काम करत आहेत.

सध्याच्या कोव्हिड-19 या आजारावरही अर्धा डझन भारतीय कंपन्या लस शोधण्याचं काम करत आहेत.

यापैकीच एक आहे सिरम इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया. ही कंपनी लस निर्मिती आणि विक्रीच्या बाबतीत जगातली सगळ्यांत मोठी कंपनी आहे. 53 वर्षांपासून ही कंपनी कार्यरत आहे. पुण्यात या कंपनीच्या दोन केंद्रांमध्ये दरवर्षी 1.5 अब्ज लसींचे डोस तयार होतात.

याशिवाय, या कंपनीचे दोन अन्य प्लाँट्स नेदरलँड्स आणि चेक रिपब्लिक इथे आहेत. एकूण या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

कंपनीत साधारण 7,000 माणसं काम करतात.

सीरम इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया

या कंपनीतर्फे 165 देशांना वीसहून अधिक प्रकारच्या लसींचा पुरवठा केला जातो. सुमारे 40 रुपयाला ही एक लस असते आणि अशा 80 टक्के लस निर्यात केल्या जातात.

तर सिरम इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियाने आता अमेरिकेतल्या कोडाजेनिक्स कंपनीशी टाय अप केलं असून, ते कोरोनावरच्या लसीवर काम करत आहेत. कोरोनाग्रस्तांच्या शरीरातील पेशी वापरून त्या विषाणूंपासून लस बनवण्याचे असे अनेक प्रयत्न जगभरात सुरू आहेत.

आम्ही लवकरच प्राण्यांवर याची चाचणी सुरू करू. सप्टेंबरपासून माणसांवर या लसीचे प्रयोग सुरू होतील, असं सिरम इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी अदर पूनावाला यांनी सांगितलं.

घाऊक प्रमाणावर लसीची निर्मिती करण्यासाठी पूनावाला यांच्या कंपनीने ऑक्सफर्ड विद्यापीठाशी टाय-अप केलं आहे. युके सरकारनेही या संयुक्त उपक्रमाला मदतीचा हात देऊ केला आहे.

नव्या लसीकरिता जनुकीयदृष्ट्या निर्मित चिंपाझी व्हायरस मूळ असेल. गेल्या आठवड्यात ऑक्सफर्ड इथं मानवी चाचण्यांना सुरुवात झाली. सगळं काही शिस्तबद्ध पद्धतीने घडून आलं तर सप्टेंबरपासून या लसीचे दशलक्ष डोस तयार केले जातील.

जगाला या लशीचे अब्जावधी डोस लागतील. पॅन्डेमिक म्हणजेच जागतिक आरोग्य संकट म्हणून जाहीर झालेल्या कोव्हिड-19 या रोगाला रोखण्यासाठी प्रचंड प्रमाणावर लसीची निर्मिती करावी लागेल, असं ऑक्सफर्ड विद्यापीठातील जेनर इन्स्टिट्यूटच्या संचालक प्रा. अड्रियन हिल यांनी बीबीसीचे आरोग्य आणि विज्ञान प्रतिनिधी जेम्स गॅलाघर यांना सांगितलं.

कोरोनावर लस भारतात बनणार?

पूनावाला यांची कंपनी 40 ते 50 कोटी लशीचे डोस तयार करू शकते. "आमची लस तयार करण्याची क्षमता प्रचंड आहे, आम्ही त्यासाठी गुंतवणूक केली आहे," असं पुनावाला यांनी स्पष्ट केलं.

हैदराबादस्थित भारत बायोटेक कंपनीने विसकॉन्सिन विद्यापीठ आणि अमेरिकास्थित फ्ल्यूगेन यांच्या सहकार्याने काम करणार असल्याचं जाहीर केलं आहे. 30 कोटी लसीचे डोस तयार करून जगात त्याचं वितरण केलं जाईल.

झायडस कॅडिला ही कंपनीसुद्धा दोन लसीवर काम करत आहे. बायॉलॉजिकल-ई आणि म्याइनव्हॅक्स लशीसाठी प्रयत्न करत आहे. आणखी चार ते पाच कंपन्या लस तयार करण्याच्या प्रक्रियेत गुंतल्या आहेत.

घाऊक प्रमाणात लस तयार होऊ शकेल, यावर विश्वास ठेऊन गुंतवणूक करणारे उद्योजक तसंच फार्मा कंपन्या यांना श्रेय द्यायला हवं. जगातल्या...


माऊंट आगुंग

ज्वालामुखीतून निघालेल्या राखेमुळे विमान वाहतुकीला रेड वॉर्निंग जारी करण्यात आली आहे. या रेड वॉर्निंगचा अर्थ उद्रेकाची शक्यता असून ज्वालामुखी आणखी धुमसण्याची शक्यता आहे आणि त्यामुळे आणखी राख उत्सर्जित होऊ शकते.

इंडोनेशियाच्या बाली बेटावरील ज्वालामुखीचा या आठवड्यातला हा दुसरा उद्रेक आहे. माउंट आगुंगमधून निघालेल्या राखमिश्रित धुराचे ढग 4000 मीटर (13,100 फूट) उंचीवर गेले आहेत.

या ज्वालामुखीमुळे बालीमध्ये वातारणात राखेचं साम्राज्य पसरलं असून प्रशासनाने मास्क वापरण्याचा सल्ला दिला आहे. मास्कचं वितरणही सुरू केलं आहे.

ज्वालामुखीच्या हालचालींवर नजर ठेऊन असलेले गावकरी

बाली बेट हे जगातील लोकप्रिय पर्यटनस्थळ म्हणून ओळखलं जातं. बालीमधील सेमिन्याक आणि कुटा ही मुख्य पर्यटनस्थळं आहेत. या जागा ज्वालामुखीपासून 70 किलोमीटर अंतरावर आहेत.

बेटावरील विमानतळ सध्यातरी सुरळीत सुरू आहे. पण काही विमान कंपन्यांनी त्यांची सेवा रद्द केली आहे. ज्वालामुखीची राख विमानाच्या इंजिनाला धोका पोहोचवू शकते.

राखेचे ढग सध्या बाली बेटाच्या पूर्वेकडील लोम्बोक बेटाकडे सरकत आहेत. तिथलं मुख्य विमानतळ पूर्णतः बंद क... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रण्यात आलं आहे.

परिसरात पसरलेली राख

इंडोनेशियाच्या आपत्कालीन व्यवस्थापन एजन्सीच्या माहिती संचालकांनी यासंदर्भात ट्वीट केलं आहे की, लोम्बोकच्या मातारम शहरात ज्वालामुखीच्या राखेच्या ढगांतून पाऊस पडला आहे.

'माऊंट आगुंगच्या परिसराचा धोका सोडल्यास बालीमध्ये पर्यटन अजूनही सुरक्षित आहे', असं त्यांच्या अधिकृत निवेदनात म्हटलं आहे.

या ज्वालामुखीच्या तोंडाजवळ आता मॅग्मा म्हणजे वितळलेले खडक दिसू लागले आहेत, असं तिथल्या अधिकारी आणि भूगर्भतज्ज्ञांनी सांगितलं.

तात्पुरत्या निवाऱ्यांमध्ये लोकांनी आश्रय घेतला आहे.

7.5 किलोमीटरच्या परिघातील लोकांनी तत्काळ हा परिसर रिकामा करावा, सुरक्षेसाठी 'शांतपणे आणि शिस्तीत' बाहेर पडावे, असे आदेश देण्यात आले आहेत.

यावर्षी आतापर्यंत 1 लाख 40 हजार लोकांनी ज्वालामुखीच्या उद्रेकापासून वाचण्यासाठी शहरं सोडली आहेत. त्यापैकी 25,000 लोकं अजुनही तात्पुरत्या निवाऱ्यात आश्रयाला असल्याचं म्हटलं जातं. ज्वालुखीचा विस्फोट होऊ शकतो, या भीतीनं गडबडीत लोकांनी घरं सोडली आहेत.

इंडोनेशियामध्ये 130हून अधिक जिवंत ज्वालामुखी आहेत. त्यातील माउंट आगुंग या ज्वालामुखीचा 1963मध्ये उद्रेक झाला होता. तेव्हा हजारहून अधिक जणांचा मृत्यू झाला होता.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


माऊंट एव्हरेस्ट

एव्हरेस्टवर पहिल्यांदा यशस्वी चढाई झाली तेव्हापासून आतापर्यंत जवळपास 300 गिर्यारोहकांचा चढाईदरम्यान मृत्यू झाला आहे. यातील दोन तृतियांश मृतदेह अजूनही बर्फाखाली गाडले गेले आहेत.

एव्हरेस्टच्या चीनकडील भागात सध्या वसंत ऋतूतील गिर्यारोहण मोहिमा सुरू झाल्या आहेत. त्यामुळे त्या बाजूने हे मृतदेह खाली आणण्याचे काम सुरू झाले आहे.

आजतागायत 4,800 हून जास्त गिर्यारोहकांनी जगातील हे सर्वात उंच शिखर सर केले आहे.

"जागतिक तापमानवाढीमुळे एव्हरेस्टवरील बर्फाची चादर आणि हिमनद्या वेगाने वितळू लागल्या आहेत आणि इतकी वर्ष या बर्फाखाली गाडले गेलेले मृतदेह उघडे पडू लागले आहेत", असे नेपाळ माउंटेनिअरिंग असोसिएशनचे माजी अध्यक्ष अँग शेरिंग शेर्पा यांनी सांगितले.

"गेल्या काही वर्षात मृत्यू झालेल्या काही गिर्यारोहकांचे मृतदेह आम्ही खाली आणले आहेत. मात्र अनेक वर्षांपासून बर्फात पुरले गेलेले मृतदेह आता दिसू लागले आहेत."

एव्हरेस्टवर लायझनिंग अधिकारी म्हणून काम करणारे सरकारी अधिकारी सांगतात, "गेल्या काही वर्षात मी स्वतः एव्हरेस्टच्या वेगवेगळ्या भागातून जवळपास दहा मृतदेह बाहेर काढले आहेत आणि आता ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तर अधिकाधिक मृतदेह दिसत आहेत."

हिमनद्या वितळू लागल्याने गिर्यारोहकांचे मृतदेह हाती लागले आहेत.

पर्वतारोहणाच्या या हंगामात एव्हरेस्ट आणि ल्होत्से शिखरावरील कॅम्पवरचे दोरखंड खाली आणण्याचे काम सुरू झाले आहे. मात्र मृतदेहांना खाली आणणे सोपे नाही, असे एक्सपेडिशन ऑपरेटर्स असोसिएशन ऑफ नेपाळचे (EOAN) अधिकारी सांगतात.

मृतदेह खाली आणायचे असेल तर नेपाळच्या कायद्यानुसार या कामात सरकारी संस्थांना सहभागी करून घ्यावे लागते आणि या संस्थांना सहभागी करून घेणे जिकीरीचे आहे.

"सरकार आणि पर्वतारोहण उद्योग दोघांनीही हा मुद्दा गांभीर्याने घ्यायला हवा", असे EOANचे अध्यक्ष दाम्बर पाराज्युली म्हणतात.

"हे तिबेटकडील एव्हरेस्टवर होऊ शकते तर आपणही करू शकतो." असं त्यांचं मत आहे.

उघडे पडलेले मृतदेह

2017 साली कॅम्प-1वरील जमिनीतून एका मृतदेहाचा हात बाहेर आला होता.

शेर्पा समुदायातील व्यावसायिक गिर्यारोहकांना पाठवून तो मृतदेह बाहेर काढल्याची माहिती पर्वतारोहण मोहिमा आखणाऱ्या टूर ऑपरेटर्सने दिली.

त्याचवर्षी खुंबू प्रदेशात आणखी एक मृतदेह दिसला.

हवामान बदलामुळे हिमनद्या वितळू लागल्या आहेत.

एव्हरेस्टवरील या खुंबू प्रदेशात गेल्या काही वर्षात मोठ्या प्रमाणावर मृतदेह उघडे पडत असल्याचे गिर्यारोहक सांगतात.

याशिवाय कॅम्प-4 भागातही मोठ्या प्रमाणावर मृतदेह बाहेर येत आहेत. हा पर्वतावरचा त्या तुलनेत सपाट असा भाग आहे. त्याला साऊथ कोलही म्हणतात.

"बेस कॅम्पच्या परिसरातही गेल्या काही वर्षात मृतदेहांचे हात आणि पाय दिसत आहेत", अशी माहिती या परिसरात सक्रीय असलेल्या एका स्वयंसेवी संस्थेच्या प्रतिनिधीने दिली.

"बेस कॅम्पमधील आणि आजूबाजूच्या परिसरातील बर्फ वितळत आहे आणि म्हणूनच हे मृतदेह दिसू लागलेत."

आकसणाऱ्या हिमनद्या

हिमालयातील अनेक हिमनद्या वेगाने आकसत असल्याचे अनेक अभ्यासामधून दिसून आले आहे.

एव्हरेस्ट शिखर सर करण्यासाठी खुंबू हिमनदी ओलांडावी लागते. मात्र या हिमनदीतील तळी मोठी होत असून ती एकमेकांशी जोडली जात आहेत, असे 2015 साली करण्यात आलेल्या एका अभ्यासात समोर आले आहे.

2016 साली एव्हरेस्टजवळील इम्जा सरोवरातील पाणी धोक्याच्या पातळीपर्यंत वाढले होते. त्यामुळे नेपाळच्या सैन्याच्या मदतीने हे पाणी काढण्यात आले होते.

गेल्या वर्षी ब्रिटनच्या लीड्स आणि अॅबरिस्विथ विद्यापीठातील संशोधकांच्या एक चमूने खंबू ग्लेशिअरचा दौरा केला होता. त्यावेळी या...


माऊंट एव्हरेस्ट शिखरावरून दिसणारं दृश्य. इथे 1920 पासून दोनशेपेक्षा अधिक जणांना आपला जीव गमवावा लागला.

नवीन सुरक्षा नियमांनुसार यापुढं वैद्यकीय प्रमाणपत्राशिवाय जगातील सर्वोच्च शिखरावर पोहोचण्याच्या प्रयत्न करणाऱ्या अपंग आणि अंध गिर्यारोहकांना मज्जाव करण्यात आला आहे.

गिर्यारोहण सुरक्षितपणे करता यावं आणि कमीत कमी अपघात व्हावेत यादृष्टीनं नियमांची फेररचना करण्यात आल्याची माहिती पर्यटन अधिकाऱ्यानं दिली.

2017 साली एव्हरेस्टवर चढाई करणाऱ्या गिर्यारोहकांच्या संख्येत विक्रमी वाढ झाली. एव्हरेस्ट चढाईचा उच्चांक करण्याच्या प्रयत्नात अनेक अपघात झाल्याची माहितीसुद्धा पुढे आली आहे.

यंदाच्या मोसमात 6 मृत्यू झाले आहेत. जगातील सर्वांत वयोवृद्ध गिर्यारोहकाचा किताब मिळवण्यासाठी प्रयत्न करणारे 85 वर्षीय मीन बहादूर शेरचन यांचाही मृतांमध्ये समावेश आहे.

हिलरी स्टेप

'स्वीस मशीन' नावानं ओळखले जाणारे जगप्रसिद्ध स्वीस गिर्यारोहक उएली स्टेक यांचाही मृत्यू झाला आहे. एकट्यानेच माऊंट एव्हरेस्टवर चढाईच्या प्रयत्नात असताना त्यांना मृत्यूनं गाठलं.

नव्या नियमावलीनुसार परदेशी गिर्यारोहकांना त्यांच्यासोबत गाईड ठेव... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ावा लागणार आहे. या नियमामुळे नेपाळी गाईडना रोजगाराच्या मोठ्या प्रमाणावर संधी उपलब्ध होतील, असा विश्वास प्रशासनाला आहे.

अपंग आणि अंध गिर्यारोहकांना प्रतिबंध घालण्याच्या निर्णयावर काही जणांनी टीका केली होती. पण ज्यांच्याकडे वैद्यकीय प्रमाणपत्र नाही, अशांनाच निर्बंध घालण्यात येणार असल्याचं सरकारनं स्पष्ट केलं.

अफगाणिस्तानात तैनात असताना दोन्ही पाय गमावलेले उदयोन्मुख एव्हरेस्ट गिर्यारोहक हरी बुधा मगर यांनी फेसबुक पोस्टद्वारे हा निर्णय अन्यायकारक आणि भेदभाव करणारा असल्याचं म्हटलं आहे.

एव्हरेस्ट

"सरकारनं कुठलाही निर्णय घेतलेला असो, मी माऊंट एव्हरेस्टची चढाई करणारच," असा निर्धान त्यांनी व्यक्त केला आहे.

 1920 पासून माऊंट एव्हरेस्टवर दोनशेहून अधिक जणांचा मृत्यू झाला आहे. 1980 नंतर त्यात सातत्याने वाढ होताना दिसते.

एव्हरेस्ट चढाई करताना गिर्यारोहकांचा विविध कारणांमुळे मृत्यू झाला आहे. बीबीसीला मिळालेल्या  माहितीनुसार 2015 मध्ये झालेल्या सर्वाधिक मृत्यूंमध्ये 29 टक्के मृत्यू हिमस्खलनामुळे झाले आहेत. त्यानंतर 23 टक्के प्रमाण हे शिखर चढताना पडल्यामुळे झाले आहेत.

तुम्ही हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


माओ आणि पंतप्रधान चू एन लाई.

1957 मध्ये ते मॉस्कोला गेले तेव्हा जहाजानं हा पलंग पोहोचवण्यात आला, कारण या पलंगाव्यतिरिक्त अन्य कशावर माओ झोपत नसत.

घरात असताना ते साध्या गाऊनवर असत आणि अनवाणी पायांनी वावरत.

चीनमधल्या भारतीय दूतावासात कार्यरत तत्कालिन अधिकारी नटवर सिंह यांनी माओंच्या आठवणींना उजाळा दिला.

लोकसभा अध्यक्ष अय्यंगार यांच्या नेतृत्त्वाखालील भारतीय संसदपटूंचं शिष्टमंडळ चीनला रवाना झालं होतं. माओ रात्री 12 वाजता भेटतील असं या शिष्टमंडळाला रात्री साडेदहा वाजता सांगण्यात आलं.

माओ ठरलेल्या वेळी भारतीय शिष्टमंडळाला भेटले. प्रत्येक नेत्याशी त्यांनी हस्तांदोलन केलं. मात्र त्यांचा मूड नव्हता. अय्यंगार यांनी विचारलेल्या प्रश्नांचं माओ उत्तर देत होते.

मात्र थोड्या वेळानंतर माओंची कळी खुलली. स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर भारताची अवस्था एका ढोलासारखी होती. अमेरिका आणि रशिया दोन्ही बाजूंनी ढोल बडवत होते, असं अय्यंगार म्हणताच माओ खळखळून हसले.

संपूर्ण बैठकीदरम्यान माओ सिगारेट पीत होते. भारतीय राजदूत आर. के. नेहरू यांनी सिगारेट शिलगावली. त्यावेळी माओ यांनी स्वत: त्यांना 'लाइट' दिला. माओं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

च्या प्रतिसादानं भारतीय शिष्टमंडळातले नेते चक्रावून गेले.

माओंना सिगारेटचा शौक होता.

त्याच्याच पुढच्या वर्षी भारताचे उपराष्ट्रपती सर्वपल्ली राधाकृष्णन चीनला गेले तेव्हा माओंनी स्वत:च्या निवासस्थानी त्यांची व्यवस्था करून आदरातिथ्य केलं. दोघांची भेट झाली तेव्हा राधाकृष्णन यांनी माओंच्या गालाचे गालगुच्चे घेतले.

राधाकृष्णन यांच्या कृतीनं आश्चर्यचकित होऊन माओ काही बोलणार याआधीच राधाकृष्णन यांनी आपली भूमिका मांडली.

"अध्यक्ष महोदय, चक्रावून जाऊ नका. स्टॅलिन आणि पोप यांना भेटलो तेव्हाही मी असंच अभिवादन केलं होतं," असं राधाकृष्णन यांनी सांगितलं.

जेवताना माओंनी आपल्या ताटातला एक पदार्थ उचलून चॉपस्टिकनं राधाकृष्णन यांना वाढला. राधाकृष्णन शाकाहारी असल्याचं माओ यांना ठाऊक नव्हतं.

परंतु राधाकृष्णन यांनी माओ यांना त्यांच्या हातून आगळीक घडल्याचं कळूही दिलं नाही. त्यावेळी राधाकृष्णन यांच्या बोटाला दुखापत झाली होती.

चीनला रवाना होण्यापूर्वी कंबोडिया दौऱ्यादरम्यान त्यांच्या अधिकाऱ्याच्या चुकीमुळे त्यांच्या हाताला दुखापत झाली.

गाडीत बसताना त्यांचा हात दरवाज्यात अडकला आणि त्यांच्या बोटाला लागलं. हा संदर्भ माओ यांना ठाऊक नव्हता. हे लक्षात येताच त्यांनी तात्काळ डॉक्टरांना पाचारण केलं आणि राधाकृष्णन यांच्या हातावर नव्यानं उपचार करण्यास सांगितले.

कोणत्याही देशाचे राष्ट्राध्यक्ष चीनमध्ये दाखल झाल्यानंतर माओ यांची भेट घेणं साहजिक होतं. पण ही भेट पूर्वनियोजित नसे. माओ यांची मर्जी होत असे तेव्हाच ते पाहुण्यांची भेट घेत. एखाद्यावर उपकार केल्याप्रमाणे ते विदेशी राष्ट्राध्यक्षांशी भेट घेत असत.

अमेरिकेचे माजी परराष्ट्र मंत्री हेन्री किसिंजर यांनी 'इयर्स ऑफ रिनाऊंसल' या आत्मचरित्रात माओंविषयीच्या आठवणी सांगितल्या आहेत. चीनचे पंतप्रधान चू एन लाई यांच्याशी बोलत होतो. अचानक ते म्हणाले, राष्ट्राध्यक्ष माओ तुमची प्रतीक्षा करत आहेत. मी माओ यांना भेटण्यासाठी तयार आहे की नाही याची त्यांना फिकीर नव्हती.

माओंशी भेट झाली तेव्हा अमेरिकेच्या सुरक्षारक्षकांना भेटीच्या ठिकाणी मज्जाव करण्यात आला. माओ यांची भेट घेतल्यावर प्रसारमाध्यमांना फक्त अशी भेट झाली एवढंच सांगण्यात येत असे.

माओंच्या व्यक्तिमत्वाविषयी अनेकांनी लिखाण केलं आहे.

किसिंजर पुढे म्हणतात, "आम्हाला थेट माओ यांच्या अभ्यासकक्षात नेण्यात आलं. या खोलीत तीन भिंती फक्त पुस्तकांनी...


माओवादाच्या अभ्यासकांच्या मते बसवराजू यांना महासचिव केल्यावर देशभरात माओवादी हल्ल्यांमध्ये वाढ होऊ शकते.

गेल्या 25 वर्षांपासून या पदावर कार्यरत असणाऱ्या मुपल्ला लक्ष्मण राव उर्फ गणपती यांची तब्येत बरी नसल्यामुळे त्यांनी आपल्या जागी बसवराजू यांना महासचिव बनवण्याचा प्रस्ताव ठेवला होता.

बसवराजू महासचिव होतील अशी चर्चा गेले वर्षभर सुरू होती.

आता सीपीआय (माओवादी) च्या केंद्रीय कमिटीचे प्रवक्ते अभय यांनी एक निवेदन जारी करत या घडामोडींना दुजोरा दिला आहे. असं केल्यामुळे केंद्रीय कमिटी आणखी सशक्त होईल असा त्यांचा दावा आहे.

आंध्र प्रदेशच्या श्रीकाकुलम जिल्ह्यातल्या जियन्नापेटा गावातील रहिवासी असलेल्या बसवराज यांची महासचिवपदी नियुक्ती करण्याचा निर्णय पक्षाच्या केंद्रीय कमिटीच्या पाचव्या बैठकीत घेण्यात आला.

बसवराजू गेल्या 27 वर्षांपासून केंद्रीय कमिटीचे सदस्य आहेत.

माओवादी प्रवक्त्यांच्या मते गेली 18 वर्षं पॉलिट ब्युरोचे सदस्य म्हणून सक्रिय असलेल्या बसवराज यांनी संघटनेच्या केंद्रीय सैन्य आयोगाचे प्रभारी म्हणूनही काम केलं आहे.

त्यांनी वारंगलमधून इंजिनिअरिंगचं शिक्षण घेतलं असून 1980 साली... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

झालेल्या विद्यार्थी संघटनेच्या वादात त्यांना अटक करण्यात आली होती.

तेव्हापासून ते भूमिगत आहेत आणि 63 वर्षांच्या बसवराज यांचा कोणताच फोटो सध्या उपलब्ध नाही. त्यांच्यावर विविध राज्यांच्या आणि केंद्रीय सुरक्षा संस्थांनी एकूण 1.57 कोटींचं बक्षिस ठेवलं आहे.

माओवाद्यांच्या सैन्याचे प्रमुख

छत्तीसगढच्या नक्षलवादी प्रकरणांचे महानिरीक्षक सुंदरराज म्हणाले, "गेल्या काही महिन्यांपासून माओवाद्यांच्या संघटनेत मोठे बदल होण्याची शक्यता वर्तवली जात होती. मात्र याला अधिकृत दुजोरा मिळालेला नव्हता."

सुंदरराज यांच्या मते बसवराजू यांची महासचिवपदी निवड करून दिवसेंदिवस क्षीण होत असलेली माओवादी संघटना आपली लढाई मजबूत करण्याचा अयशस्वी प्रयत्न करत आहे.

बसवराजू यांच्यावर असलेलं NIA चं एक वेबपेज

सुरक्षा दलांना छत्तीसगढमध्ये एका मागोमाग एक जे यश मिळत आहे त्यामुळे माओवादी घाबरले आहेत. त्यामुळे अशा प्रकारच्या बदलांमुळे काही फरक पडत नाही असंही ते म्हणाले.

दुसऱ्या बाजूला माओवादी तज्ज्ञ पी वी रमना म्हणतात, "बसवराजू हे गणपती यांच्यापेक्षा वयाने लहान असले तरी गणपती जास्त तत्त्वनिष्ठ आहेत."

रमना यांच्यामते माओवादी सैन्याची जबाबदारी सांभाळल्यामुळे आक्रमक हल्ल्यांसाठी विशेषतः रणनीती तयार करण्यासाठी बसवराज ओळखले जातात.

बसवराज यांच्या नेतृत्वाखाली माओवादी हल्ल्यांमध्ये वाढ होण्याची शक्यता आहे असं रमना यांना वाटतं.

गणपती कोण आहेत?

माओवाद्यांच्या कागदपत्रांचा आधारे लक्षात येतं की, जून 1992 मध्ये मुपल्ला लक्ष्मण राव उर्फ गणपती यांची कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ इंडिया (मार्क्ससिस्ट-लेनिनिस्ट) पीपल्स वॉर या पक्षाच्या महासचिवपदी निवड झाली होती.

त्यानंतर 1995 मध्ये पक्षाच्या अखिल भारतीय विशेष अधिवेशनात गणपती यांची या पदावर फेरनिवड झाली.

बऱ्याच वर्षांपूर्वी छत्तीसगढ पोलिसांनी गणपती यांचा हा फोटो जारी केला होता.

इतकंच नाही तर 21 डिसेंबर 2004 मध्ये कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ इंडिया (मार्क्ससिस्ट-लेनिनिस्ट) पीपल्स वॉर आणि कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडिया यांच्या विलीनीकरणानंतर तयार झालेल्या सीपीआय (माओवादी) या नवीन पक्षातही त्यांचे महासचिवपद कायम ठेवण्यात आलं.

माओवादी प्रवक्त्यांच्या मते 2013 मध्ये सीपीआय (माओवादी) आणि कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ इंडिया नक्षलवादी यांच्या विलीनीकरणाबरोबरच माओवादी संघटनांच्या विलीनीकरणाची प्रकिया पूर्ण झाली. 1992 ते 2017 पर्यंत...


माओवादी लोकशाहीविरोधात शस्त्रं का हाती घेत आहेत?

हिरव्यागार भातशेतीमधून आमची गाडी वाट काढत असताना माझे डोळे जड झाले होते. पण बाहेरचं वातावरण टिपण्यासाठी मी निग्रहाने जागी होते. आमच्याकडे साधी बॅटरीपण नव्हती.

आदिवासी आणि ग्रामीण भागातील लोकांच्या उन्नतीचं कारण देत शस्त्रधारी माओवादी सरकारविरुद्ध लढत आहेत. याच शस्त्रधारी तुकडीबरोबर मी चालत होते. त्यांच्याबरोबर जाण्याचा माझा सातवा दिवस होता. आम्ही एकत्र साधारण 30 किलोमीटरचं अंतर कापलं होतं.

भारतीय सुरक्षा यंत्रणा माओवाद्यांचा बीमोड करण्यासाठी मोहीम दिवसा हाती घेतात. म्हणूनच अंधार पडल्यानंतर माओवादी एका तळावरून दुसऱ्या ठिकाणी कूच करू लागतात.

माझं शरीर जर्जर झालं होतं. माझे खांदे शरीराचं ओझं वागवून थकले होते. माझ्या पायातलं त्राणच गेलं होतं. माझी मान आखडली होती. डोकं भाराने वाकून छातीवर विसावलं होतं. चालता चालता मी पडण्याच्या बेतात होते. सततच्या श्रमाने मला भानच राहिलं नव्हतं. माझी मान अनेकदा वाकडीतिकडी होऊन वेडीवाकडी स्थिरावली.

याला माओवादी स्लीपवॉकिंग (Sleepwalking) असं म्हणतात. आणि त्या अंधाऱ्या रात्री कूच करताना ते सगळे यात तरबेज... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

असल्याचं लक्षात आलं.

सरकार आणि नक्षलवादी यांच्यातील संघर्षात हजारोजणांचा जीव गेला आहे.

माओवाद्यांचा तळ असलेल्या झारखंडमध्ये गेली दीड वर्ष मी आदिवासींबरोबर अँथ्रोपोलॉजिस्ट म्हणून राहिली. देशातल्या गरीब अशा वर्गाने लोकशाहीला न मानता सशस्त्र लढ्याचा मार्ग का स्वीकारला, हे मला समजून घ्यायचं होतं.

फेब्रुवारी 2010 पर्यंत माझं या संदर्भातलं संशोधन जवळपास पूर्ण झालं होतं. त्याच वेळी माओवाद्यांच्या या रात्रीच्या प्रवासाबाबत मला कळालं. मी थोड्याच दिवसात लंडनला परतले, मात्र त्यांचा लढा सुरूच होता.

लष्कर आणि पर्यायाने सुरक्षा यंत्रणांचा ससेमिरा टाळण्यासाठी ते वर्षानुवर्ष आपले तळ बदलत आहेत. एका विशिष्ट ठिकाणी ते काही दिवसांपेक्षा जास्त काळ राहू शकत नाहीत.

गेली 50 वर्षं साम्यवादी राज्य निर्माण करण्याच्या उद्देशाने सशस्त्र माओवादी गनिमी कावा तंत्राने (शत्रूवर थेट आक्रमण न करता त्याला खिंडीत गाठणे) सत्ताधाऱ्यांशी लढत आहेत. या संघर्षात आतापर्यंत 40 हजारांपेक्षा अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे.

1967 मध्ये नक्सलबाडी नावाच्या गावापासून सुरू झालेल्या या डाव्या विचारसरणीच्या सशस्त्र चळवळीला यामुळेच नक्षलवाद म्हटलं जातं. हे मूळ आंदोलन काही काळानंतर बंद झालं. पण मग माओवाद्यांनी आपले स्वतंत्र गट तयार करून मध्य आणि पूर्व भारतातील काही भागावर वर्चस्व प्रस्थापित केलं.

या आंदोलनात मार्क्सवादी विचारांपासून ते गरीब, मागासवर्गीय आणि आदिवासी पाड्यातील लोक सामील आहेत आणि हे सगळे एकत्र येऊन या सामंतशाही व्यवस्थेला उखाडून फेकू इच्छितात. त्याचवेळी भारत सरकार त्यांना "दहशतवादी" गट मानतं.

छत्तीसगढ राज्यात नक्षलवादी चळवळ जोरात आहे.

2010 मध्ये आम्ही बिहारच्या जंगलात झालेल्या एका भूमिगत गनिमी कावा परिषदेतून झारखंडमध्ये दुसऱ्या एका परिषदेसाठी जात होतो.

भारतीय शहरांत गगनचुंबी आणि चमकदार इमारतींच्या तुलनेत परिषदेचे कँप अगदीच वेगळे होते. तिथवरच्या वाटेवर रंगीबेरंगी पताका होत्या. आम्ही कँपमध्ये पोहोचलो तेव्हा पाहिलं की तिथे चळवळीच्या सैनिकांसाठी स्वतंत्र खोल्या होत्या, एक मोठी कॉन्फरन्स रूम होती, औषधोपचारासाठी एक तंबू, शिंप्याचा एक तंबू, एक कॉम्प्युटर रूम आणि एक स्वयंपाकघर होतं.

तिथे छोटी छोटी शौचालयं होती, पण तिथल्या आजूबाजूच्या गावात एकही शौचालय नव्हतं. अशी गुप्त शहरं दोन तासात जमीनदोस्त केली जाऊ शकतात, म्हणजे सामान्य माणसाला तिथे काहीही...