लहान मुलांच्या खाण्यातील साखरेचं प्रमाण गरजेपेक्षा दुप्पट झाल्याचं UK मध्ये झालेल्या एका सर्वेक्षणात दिसून आलं आहे. पब्लिक हेल्थ इंग्लंडने 2018साठी हा सर्व्हे केला आहे. वैशिष्ट्य म्हणजे हे वर्ष अजून अर्धच संपलेलं आहे.

या सर्व्हेनुसार 4 ते 10 वर्षं वयोगटातील मुलांनी जितकी साखर खाणं आवश्यक आहे, त्याच्या दुप्पट साखर ते खात आहेत.

या अभ्यासानुसार या वर्षांच्या अखेरीस एका मुलाने साखरेचे 4,800 क्युब्ज खाल्लेली असतील. यामध्ये साखरयुक्त सॉफ्ट ड्रिंक, केक आणि पेस्ट्रीज हे मुख्य कारण आहे.

1000 मुलं आणि पालकांची पाहणी करून हा अहवाल बनवण्यात आला आहे.

अनावश्यक साखर

पब्लिक हेल्थ इंग्लंड ही संस्था पालकांनी मुलांना कमी किंवा साखर नसलेल्या पर्यायी पदार्थांचा स्वीकार करण्यासाठी प्रोत्साहन देत असते. संस्थेने म्हटलं आहे की, स्नॅक्स आणि विविध प्रकारची पेयं यामुळे मुलांच्या आहारातली साखर अनावश्यक वाढत आहे. आपल्या नकळत हे होत आहे.

मुलांच्या जेवणातील साखरेचे मुख्य स्रोत

1. साखरयुक्त सॉफ्ट ड्रिंक - 10%

2. बन्स, केक्स, पेस्ट्रीज, काही फळांचे पदार्थ - 10%

3. साखर, स्वीटस्प्रेड - 9%

4. बिस्किट - 9%
... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

5. ब्रेकफास्ट सीरिअल्स - 8%

6. चॉकलेट  - 7%

7. साखरयुक्त कन्फेशनरी, गोळ्या, कँडीज  - 7%

8. योगर्ट, फ्राईज, डेझर्टस  - 6%

9. आईसक्रीम - 5%

10. पुडिंग - 4%

साखर न घातलेले फळांचे ज्युस हे सॉफ्टड्रिंकला उत्तम पर्याय आहेत. पण जर हे जास्त प्रमाणात घेतले तर त्यानेही मुलांच्या खाण्यातील साखरेचं प्रमाण वाढतं.

त्यामुळे मुलांच्या जेवणात दिवसाला 150 मिलीपर्यंत फ्रुटज्युस किंवा स्मुथी असावी असं या संस्थेने म्हटलं आहे.

मुलांच्या जेवणात दररोज 5 किंवा 6 पेक्षा जास्त क्युब्जपेक्षा जास्त साखर असू नये असं या संस्थेने म्हटले आहे. जर साखरेचं प्रमाण वाढल ते वजन वाढणे, स्थुलता, दात किडणे अशा समस्या निर्माण होतात, असं या संस्थेने म्हटले आहे.

शाळेत जाणाऱ्या मुलांत स्थुलता आणि वजन वाढण्याचं प्रमाण वाढलं आहे, असं नव्या आकडेवारीत दिसून आलं आहे. पाच वर्षांच्या 25 टक्के मुलांत दात किडण्याची समस्या दिसून आली आहे.

एप्रिल महिन्यात युनायटेड किंगडममध्ये सॉफ्ट ड्रिंकवर शुगर टॅक्स लावण्यात आला आहे. त्यामुळे काही मोठ्या कंपन्यांनी त्याच्या पेयांतील साखरेचं प्रमाण कमी केलं आहे.

या टॅक्समुळं पेयांमध्ये अतिसाखर असेल तर कंपन्यांना जादा कर द्यावा लागतो.

2020पर्यंत मुलांच्या खाण्यातील साखरेचं प्रमाण 20 टक्क्यांनी कमी व्हावं यासाठी ही संस्था फूड इंडस्ट्रीसोबत काम करत आहे.

ओबेसिटी हेल्थ अलायन्सच्या कॅरोलिन सेन्री म्हणाल्या, "या आकडेवारीवरून सरकारने अधिक प्रयत्न करण्याची गरज दिसून येते. सरकारला नियोजित 'चाईल्ड ओबेसिटी प्लॅन'वर  मोठं काम करावं लागेल. "

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


लहान मुलांना कोरोनाच्या नव्या प्रकाराचा धोका आहे का?

त्यातच या स्ट्रेनचा लहान मुलांवर काही वेगळा परिणाम होतोय का, याची चाचपणी करण्यास संशोधकांनी सुरुवात केली आहे.

कारण जर यातून काही निष्पन्न झालं, तर कोरोनाचा प्रसार ज्या वेगाने युकेमध्ये होतोय, त्याचं एक मुख्य कारण म्हणून या नवीन स्ट्रेन किंवा कोरोना व्हायरसच्या बदललेल्या रूपाकडे पाहिलं जाईल.

नुकतेच पंतप्रधान बोरिस जॉन्सन म्हणाले होते की त्यांची इच्छा आहे की जर शक्य असेल तर जानेवारीमध्ये ब्रिटनमधल्या शाळा खुल्या केल्या जाव्यात. पण युके सरकारच्या कोव्हिड सल्लागार समिती Nervtagने आता या नवीन प्रकाराबद्दल चिंता व्यक्ता केल्याने शाळा उघडण्याचा निर्णय घेणं आणखी अवघड होऊन बसेल.

काही दिवसांपासून युकेमध्ये या नवीन कोरोना प्रकारावरून बरीच खळबळ माजली आहे. एवढी की भारतासह जगभरातल्या अनेक राष्ट्रांनी युकेतून येणाऱ्या फ्लाईट्स रद्द केल्या आहेत. तर काही देशांनी प्रवाशांवर विशेष निर्बंध लादले आहेत.

आतापर्यंत तरी या नवीन व्हायरसचा लहान मुलांवर काही वेगळा परिणाम होतो, असं सांगणारे कुठलेही पुरावे आढळलेले नाहीत. मात्र जर तसं काही असेल, तर त्यामुळ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

े आजवर कोरोनाच्या प्रसारात मुलं आणि शाळांची जी भूमिका राहिली आहे, त्यात बराच मोठा बदल होऊ शकतो.

कोरोना टेस्ट

सामान्यतः मुलांची प्रतिकारशक्ती पाहता ते अशा प्रकारच्या व्हायरसशी अधिक चांगल्या पद्धतीने सामना करताना दिसले आहेत. आणि यापूर्वीच्या कोरोना व्हायरसच्या इतर स्ट्रेन्सचासुद्धा लहान मुलांवर फारसा मोठा परिणाम झालेला दिसला नाही.  मात्र शाळा खुल्या केल्यावर हे चित्र बदलू शकतं, यात दुमत नाही.

Nervtag समितीच्या सद्स्या आणि इम्पिरिअल कॉलेज लंडनच्या प्राध्यापिका वेंडी बारक्ले सांगतात की आजवर या व्हायरसचा शाळकरी मुलांवर फारसा परिणाम दिसलेला नाही. पण हा नवीन प्रकार आधीच्या सर्व प्रकारांपेक्षा जास्त वेगाने पसरत असल्याने त्याचा मुलांनाही आता तितकाच धोका असू शकतो. त्यामुळे पूर्वीपेक्षा लहान मुलांना संसर्ग होण्याचं प्रमाणही आता वाढू शकतं.

तापमान चाचणी

मात्र त्याचा मुलांना अधिक धोका असल्याचे पुरावे अजूनही अस्पष्ट असल्याचं मत लिव्हरपूल विद्यापीठाचे प्रा. जुलियन हिस्कॉक्स व्यक्त करतात.  येऊ घातलेल्या नाताळ सणामुळे यावर अधिक बारकाईने लक्ष ठेवलं जाईल, असंही ते म्हणाले.

या नवीन व्हायरसबद्दल अजूनही बरंच काही ठाऊक नाही. एक मात्र आतापर्यंत स्पष्ट झालंय की हा नवीन स्ट्रेन सुमारे 50-70 टक्के अधिक वेगाने पसरतोय.

जो R number कुठल्याही व्हायरसच्या प्रसाराचं प्रमाण सांगतो, तो पूर्वीच्या मूळ कोरोना व्हायरससाठी युकेमध्ये 0.8 होता, मात्र कडक निर्बंध लावलेले असतानासुद्धा या नवीन स्ट्रेनसाठी तो 1.2 असावा, असा तज्ज्ञांचा अंदाज आहे.

त्यामुळे सध्या असलेले निर्बंध किती शिथिल करायचे, किंवा शाळा सुरू करायच्या की नाहीत, याबद्दलचे कठोर निर्णय जगभरातल्या सरकारांना येत्या काळात घ्यावे लागतील.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


लहान मुलांमध्येही सुपारी खाण्याची सवय दिसते.

पूर्वी शुभकार्यावेळीच सुपारी खाण्याचा प्रघात या देशात होता. पण सध्या पापुआ न्यू गिनीची निम्म्यापेक्षा अधिक लोकसंख्या सुपारीच्या व्यसनात गुरफटली आहे.

अगदी सहा वर्ष वयाची लहान मुलं सुद्धा दिवसभर सुपारी खातानाच चित्र इथं सर्रास पाहायला मिळतं.

आशिया आणि प्रशांत महासागरातील काही देशांमध्ये सुपारी चघळणं हे सामान्य मानलं जातं.

पापुआ न्यू गिनीमध्ये सुपारीला स्थानिक लोकं 'बुआय' म्हणतात. इथं घुसळलेल्या चुन्यामध्ये मोहरीच्या काड्या बूडवून त्या सुपारीसोबत खाल्या जातात.

सुपारी विक्री हा सर्वसामान्य व्यवयास आहे.

हे मिश्रण चघळल्यानंतर शरीरात उत्साह आणि सतर्कता संचारते, असं इथले लोक सांगतात.

प्रथा बनली व्यसन

या देशातील पूर्व न्यू ब्रिटन प्रांतातील वार्षिक सांस्कृतिक महोत्सवामध्ये सुपारी चघळणं ही सामान्य गोष्ट आहे. रस्त्यावर सगळीकडे सुपारीची टरफलं आणि सुपारीची पिंक इथं जागोजागी दिसते.

इथं सगळीकडेच महिला, लहान मुलं आणि वृद्धांचे ओठ आणि दात लालेल झालेले असतात.

या कार्यक्रमात बेनींग पर्वतरांगेतून आलेल्या एका जमातीत फिलोमेना तिच्या आठ ते 18 वर्षं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

या वयोगटातील पाच मुलांसह सहभागी झाल्या होत्या. ते सर्वच सुपारी चघळत होते.

"हे एक प्रकारचं उत्तेजक आहे. यामुळं तुम्हाला हवेत असल्यासारखं वाटतं. जेव्हा तुम्हाला कंटाळा येतो, तेव्हा हेच मदतीला येतं," असं त्या सांगतात.

त्यानंतर ती जमिनीच्या दिशेनं तोंडातून लाल रंग मिश्रीत पिंक टाकते.

हाताचे हावभाव करत ती मोठ्यानं बोलते, "आता मी सुपारी चघळत आहे. मला उत्साह वाटतोय."

या देशात कमी वयातच अनेकांना सुपारीचं व्यसन जडतं.

"जर माझ्या मुलांना सुपारी खायची असेल तर ते खाऊ शकतात. मात्र त्याआधी त्यांनी काहीतरी जेवायला हवं. न जेवता तुम्ही सुपारी खाल्ली तर चक्कर येऊ शकते," असं फिलोमेना सांगतात.

त्यांची मुलगी सोपीया 18 वर्षांची आहे. तिला दहाव्या वर्षांपासूनच सुपारीचं व्यसन आहेत. ती जेव्हा बोलायला लागते, तेव्हा तिच्या तोंडातून लाल रंगाची लाळ बाहेर येते.

"सुपारी खाण्यामुळं मला आनंद मिळतो. मला माझे काम पूर्ण करण्यासाठी अधिकची उर्जाही मिळते. सुपारी खाल्ली नाही तर थकल्यासारखं होतं. हे आता आमच्या संस्कृतीचा एक भाग झाला आहे. कुटुंबातील प्रत्येकजण सुपारी खातो," असं फिलोमेना सांगतात.

चहा पिण्यासारखचं!

सुपारी मिश्रणातील सक्रीय अर्कोलिन हे मेंदूसाठी निकोटीनसारखंच काम करतं. त्याचं व्यसन जडतं. आणि मग त्यातून कर्करोगाचा धोका निर्माण होतो.

जगात पापुआ न्यू गिनीमध्ये तोंडाच्या कर्करोग होण्याच प्रमाण हा सर्वाधिक आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या मते, तोंड आणि घशाच्या कर्करोगाच्या प्रत्येक नवीन 500 रुग्णांपैकी एक हा पापुआ न्यू गिनीचा असतो.

सुपारी विक्रीमध्ये गेल्या काही वर्षांत वाढ झालेली दिसून येते.

हा या देशासाठी सर्वांत मोठा धोका आहे.

पश्चिम न्यू ब्रिटनमधील प्रांतातील किम्बे जनरल हॉस्पिटलमध्ये डॉ. इवान सपुरी यांच्याकडे प्रत्येक आठवड्याला तोंडाच्या कर्करोगचे 2 नवे पेशंट आलेले असतात.

हे आकडे कमीच असतील, अशी भीती त्यांना वाटते.

"आमच्याकडील आकडे फार अचूक नाहीत आणि कितीतरी प्रकरणांचं निदानही होत नाही. पण तोंडात जखमा असलेल्या संशयित कर्करोगांच्या पेशंटच्या संख्येत मोठी वाढ झाल्याचं मला आढळून आलं आहे," असं ते सांगतात.

या देशात तोकड्या आरोग्य सुविधा आहेत. वारंवार औषधांची टंचाई असते आणि कर्करोग तज्ज्ञांची संख्याही कमी आहे. पापुआ न्यू गिनीच्या एकमेव विशेष कर्करोग केंद्रात एकच रेडियेशन तज्ज्ञ होते. त्यांनी राजीनामा दिल्यानंतर...


लहान मुलांसाठी आतापासूनच काळजी घेण्यात येत आहे.

हा संभाव्य धोका लक्षात घेता मुंबई, पुणे, नागपूर आणि औरंगाबादसारख्या महानगरात लहान मुलांसाठी कोव्हिड सेंटर उभारण्याचं काम सुरू झालंय. या सेंटरमध्ये ऑक्सिजन, व्हेन्टिलेटर आणि अतिदक्षता विभाग (NICU) असणार आहेत.

कोरोनाग्रस्त लहान मुलांवर उपचार कसे करायचे, याबाबत मार्गदर्शनासाठी सरकारने नऊ बालरोगतज्ज्ञांची टास्कफोर्स तयार केलीय.

आरोग्यमंत्री राजेश टोपे सांगतात, "लहान मुलांचे बेड्स, वॉर्ड, व्हेन्टिलेटर आणि औषध वेगळी असतात. त्यामुळे टास्सफोर्सच्या सूचनेनुसार निर्णय घेतला जाईल."

टास्कफोर्सने सरकारला केलेल्या सूचना

कोरोनासंसर्गाच्या दुसऱ्या लाटेत लहान मुलांमध्ये संसर्गाचं प्रमाण वाढलंय.

1 मार्च ते 19 एप्रिल दरम्यान राज्यात 0 ते 20 वयोगटातील दीड लाखांपेक्षा जास्त मुलांना कोरोनासंसर्ग झालाय.

बालरोगतज्ज्ञांच्या टास्कफोर्सने उपाययोजनांच्या गरजेबाबत सरकारला मार्गदर्शक सूचना दिल्या आहेत. यात बालरोगतज्ज्ञ, औषध, प्रशिक्षित कर्मचाऱ्यांची गरज हे प्रमुख मुद्दे आहेत.

लहान मुलांना कोरोना झाला तर त्यासाठी उपाययोजना आखण्यात येत आहेत.

मुंबईतील बालरोगतज्ज... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्ञ डॉ. सुहास प्रभू या टास्कफोर्सचे प्रमुख आहेत.

ते सांगतात, "90 टक्के मुलांना लक्षणं दिसून येत नाहीत किंवा अत्यंत सौम्य आजार होतो. एक-दोन दिवसात ही मुलं घरच्या-घरी बरी होतात."

कोव्हिडग्रस्त लहान मुलांची काळजी घेण्याचे तीन प्रमुख टप्पे डॉ. प्रभू अधोरेखित करतात.

1. फिव्हर क्लिनिक

जिल्हा आणि तालुका स्तरावर फिव्हर क्लिनिक (Fever Clinic) तयार करावे लागतील. याठिकाणी 90 टक्के लहान मुलांवर उपचार शक्य होतील. ज्यांना अत्यंत सौम्य आजार आहे.

2. रुग्णालयात उपचारांची गरज

उरलेल्या 10 टक्के मुलांना रुग्णालयात ऑक्सिजन, सलाईनची गरज लागेल. यासाठी कोव्हिड केअर सेंटर तयार करावे लागतील.

3. ICU ची गरज

गंभीर स्वरूपाचा आजार असलेल्यांसाठी ICU लागतील. हे नवीन तयार करणं कठिण आहे. त्यामुळे उपलब्ध सुविधांमध्ये अतिदक्षता कक्ष तयार करावे लागतील.

आई आणि मुलगी

डॉ. प्रभू पुढे म्हणतात, "शहरात घरीच उपचार घेणाऱ्या मुलांचं मॉनिटरिंग शक्य आहे. पण, ग्रामीण भागात हे शक्य होणार का? त्यांच्याकडे स्मार्टफोन, पल्स ऑक्सिमीटर असणार का? हा देखील एक प्रमुख मुद्दा आहे."

तज्ज्ञांच्या मते, कोव्हिड सेंटरमध्ये मुलं एकटी राहणार नाहीत. त्याच्यासोबत कोणीतरी रहावं लागेल. मग, त्यांचं संरक्षणं कसं करायचं. याबाबत विचार करावा लागेल.

मुंबईची तयारी कशी आहे?

मुंबईत आत्तापर्यंत 40 हजारपेक्षा जास्त लहान मुलांना कोरोनाची लागणी झालीये.

0 ते 9 वयोगटातील 11, 423 मुलांना संसर्ग झाला ज्यातील 17 मुलांचा मृत्यू झाला आहे.

10 -19 वयोगटातील 29,463 मुलांना कोरोनाची लागण झाली. त्यापैकी 34 मुलं मृत्यूमुखी पडली आहेत.

मुंबईचे पालकमंत्री आदित्य ठाकरे सांगतात, "शहरात लहान मुलांचे कोव्हिड केअर वॉर्ड तयार करण्यात येतील."

पालिका अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, लहान मुलांसाठी 500 बेड्स तयार केले जातील. जंबो कोव्हिड सेंटर्समध्ये वेगळा वॉर्ड असेल. मुंबई शहर, पूर्व आणि पश्चिम उपनगरात मॅटर्निटी होममध्ये कोव्हिड सेंटर बनवण्याबाबत विचार सुरू आहे.

पुण्यातील लहान मुलांचं कोव्हिड युनिट

राज्याचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी पुण्यात तालुका स्तरावर लहान मुलांचा कोव्हिड वॉर्ड तयार करण्याची सूचना केली आहे. तर, पुणे महापालिकेने राजीव गांधी रुग्णालयात लहान मुलांसाठी कोव्हिड सेंटर सुरू करण्याचा निर्णय घेतलाय.

लहान मुलं

महापौर मुरलीधर मोहोळ सांगतात, "लहान मुलांच्या कोव्हिड सेंटरमध्ये 100...


लहानपणी आपल्यापैकी जवळपास प्रत्येकानेच 'दूध पी, दूध प्यायल्यानं हाडं बळकट होतात' हे ऐकलं असेल. काहीअंशी ते बरोबरही आहे. कारण दूधात कॅल्शिअम असतं आणि कॅल्शिअममुळे हाडांची 'मिनरल डेन्सिटी' वाढते.

मात्र तरीही दूध पिणं आणि हाडं बळकट होणं, यात निश्चित संबंध मांडणं वाटतं तेवढं सोपं नाही. यावर प्रभावी संशोधन करायचं असेल तर जास्तीत जास्त लोकांना सहभागी करून घेऊन त्यांचे दोन गट करावे लागतील.

 एका गटातल्या प्रत्येक व्यक्तीला काही वर्षं भरपूर दूध प्यायला सांगावं लागेल आणि दुसऱ्या गटातल्या लोकांना दुधासारखं दुसरं एखादं पेय द्यावं लागेल. मात्र, प्रत्यक्षात असा प्रयोग करणे अवघड आहे.

मात्र, हाच प्रयोग दुसऱ्या पद्धतीनेही करता येईल. यातही हजारो लोकांचा अभ्यास करावा लागेल. प्रत्येकाकडून ती व्यक्ती कधीपासून दूध पिते तसंच किती दूध पिते, याची माहिती घ्यायची आणि पुढचं किमान एक दशक त्यांच्यावर लक्ष ठेवून जास्त दूध पिणाऱ्यांना पुढच्या आयुष्यात हाडं ठिसूळ होण्याचा किंवा मोडण्याचा त्रास कमी झाला का, हे तपासावं लागेल.

हॉर्वर्ड विद्यापीठानेही असाच एक प्रयोग केला होता. या संशोधनाचे निष्कर्ष 1997 साली प्रसिद... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्ध करण्यात आले होते. या संशोधनात 77 हजार नर्सेसचा तब्बल 10 वर्ष अभ्यास करण्यात आला. यात आठवड्यातून एक ग्लास दूध पिणाऱ्या आणि आठवड्यातून दोन ग्लास किंवा त्यापेक्षा जास्त दूध पिणाऱ्या नर्सेसमध्ये हात किंवा मांडीचं हाड मोडण्याच्या प्रमाणात फारसा फरक जाणवला नाही.

हाच प्रयोग जेव्हा 3 लाख 30 हजार पुरूष आरोग्य कर्मचाऱ्यांवर करण्यात आला, तेव्हा त्यांच्यातही हाड मोडण्याच्या प्रमाणात फारसा फरक दिसला नाही.

यानंतर एक रँडम कंट्रोल्ड चाचणी करण्यात आली. या प्रयोगात सहभागी होणाऱ्यांना कॅल्शिअमयुक्त आहार देण्यात आला. कॅल्शिअमसाठी कधी दूधही देण्यात आलं. 2015 मध्ये न्यूझीलंडमधल्या संशोधकांच्या एका गटाने या प्रयोगाच्या निष्कर्षांचा अभ्यास केला. इतर 15 प्रयोगांचाही एकत्रितपणे अभ्यास करण्यात आला.

यात त्यांना असं आढळलं की 'बोन मिनरल डेन्सिटी' दोन वर्षांसाठी वाढली होती. मात्र, दोन वर्षांनंतर ही वाढ थांबली.

कॅल्शिअम सप्लिमेंट दुधाला पर्याय म्हणून वापरले जातात. मात्र, या सप्लिमेंटचा शरीरावर दीर्घकालीन दुष्परिणाम होतो का हे जाणून घेण्यासाठी न्यूझीलंडच्या संशोधकांनी 51 रँडम कंट्रोल्ड प्रयोगांचा डेटा एकत्रित करून त्यांचा अभ्यास केला आणि कॅल्शिअम सप्लिमेंट्सचा त्यांच्या फायद्यांपेक्षा तोटे जास्त आहेत का, हे तपासलं.

यावेळीसुद्धा त्यांना आढळलं की, हाडांच्या क्षमतेत होणारी वाढ 1 ते 2 वर्षात थांबली. कॅल्शिअम सप्लिमेंटमुळे उतारवयात बोन मिनरल डेन्सिटी कमी होण्याचा वेग मंदावला. मात्र, तो थांबला नाही.

यावरून संशोधकांनी असा निष्कर्ष काढला की, कॅल्शियम सप्लिमेंटमुळे हाड फ्रॅक्चर होण्याचं प्रमाण किंचित कमी होतं.

वेगवेगळ्या देशांनी जेव्हा हाच डेटा अभ्यासला तेव्हा रोजच्या आहारात कॅल्शिअमचं प्रमाण किती असायला हवं, याबाबत प्रत्येकाचे निष्कर्ष खूप वेगळे होते. अमेरिकेचं उदाहरण घ्यायचं तर भारत किंवा युकेच्या संशोधकांनी जेवढं प्रमाण सांगितलं त्यापेक्षा दुप्पट अमेरिकेच्या संशोधकांनी सांगितलं.

अमेरिकेत दररोज 227 मिलीलीटर म्हणजे जवळपास पाव लीटर दूध पिण्याचा सल्ला देण्यात आला.

या गोंधळात 2014 साली स्वीडनमध्ये करण्यात आलेल्या संशोधनाने अधिक भर घातली. स्वीडनमध्येसुद्धा मोठ्या प्रमाणावर एक प्रयोग करण्यात आला. या प्रयोगाचा निष्कर्षाच्या तर हेडलाईन्स झाल्या. त्यात म्हटलं होतं की, रोज तीन ग्लासांपेक्षा जास्त दूध प्यायल्याने हाडांना काडीचाही फायदा...


लहानपणीची किरण

नयनरम्य स्वीडनच्या पर्वतराजींच्या कुशीत वसलेल्या घरात किरण गुस्ताफसोन आपल्या भावंडांबरोबर खेळत असते. लहान बहीण एलन आणि भाऊ बियोर्न या भावंडांचं गुळपीठ जास्त असल्याचं किरणच्या लक्षात आलं.

अतिशय प्रेमळ आणि काळजी घेणारे आईवडील किरणच्या नशिबात होते. सगळ्या सुखसोयी आपल्या मुलीला मिळवून देण्यासाठी ते प्रयत्नशील असत. मात्र तरी किरणला कसली तरी उणीव भासत होती.

स्वीडनपासून खूप दूर असलेल्या भारत नावाच्या देशातल्या गुजरात राज्यातल्या सूरतमधून तुला आम्ही दत्तक घेतलं आहे, असं किरणच्या आईवडिलांनी तिला सांगितलं.

दत्तक म्हणजे काय? हे कळण्याचं तिचं वयही नव्हतं.

"मी तीन वर्षांची असताना स्वीडनला गेले. भारताविषयी मला काहीही आठवत नाही. स्वीडनच्या एअरपोर्टवर मला आईबाबा भेटले. तो दिवस होता 14 मार्च 1988. एक वकील आणि त्यांची पत्नी स्वीडनपर्यंत माझ्याबरोबर होते. कोर्टात दत्तक घेण्याबाबत सगळी कार्यवाही त्यांनीच पूर्ण केली होती. आम्ही गोथेनबर्गच्या लँडव्हेटर एअरपोर्टच्या दिशेनं निघालो. तिथे पहिल्यांदा माझी आईवडिलांची भेट झाली," असं किरण यांनी स्वीडनहून बीबीसीशी बोलताना सांगितलं.

जन्मदात्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

या आईच्या शोधात किरण स्वीडनहून भारतात आल्या.

किरण यांचं बालपण सुखाचं होतं. मला कधीही परक्यासारखं वाटलं नाही असं किरण सांगतात. किरण यांच्या आई मारिया वरनॅन्ट या निवृत्त शिक्षिका आहेत तर वडील चेल ओक्या गुस्ताफसोन हे उद्योगपती आहेत. याव्यतिरिक्त ते फोटोग्राफीही करतात.

"माझ्या पालकांनी कधीच परक्यासारखं वागवलं नाही. तू जशी आहेस तशीच रहा असे ते मला सांगत. त्यांनी मला काहीही कमी पडू दिलं नाही," असं किरण यांनी सांगितलं.

मात्र तरी किरण यांना आईवडिलांशी जिव्हाळा वाटत नसे. आपल्या आयुष्यात काहीतरी रितेपण आहे अशी जाणीव त्यांना होत असे. गेल्या दोन वर्षात हे उणेपण आणखी तीव्र झालं.

आणि शोध सुरू झाला

आपले खरे आईवडील कोण हा अनुत्तरित प्रश्न किरण यांना अस्वस्थ करत असे. याच प्रश्नाच्या उत्तरासाठी किरण यांनी 2000मध्ये स्वीडनमधील आपल्या पालकांसह सुरत गाठलं.

किरणनं जन्मदात्या पालकांचा शोध घ्यावा यासाठी स्वीडनच्या या पालकांचा तिला पाठिंबा होता.

हिऱ्यांचं शहर म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या सुरत शहरातल्या रेसकोर्स रस्त्यावरच्या नारी संरक्षण गृहाला भेट दिली. याच ठिकाणाहून स्वीडनच्या दांपत्यानं किरणला दत्तक घेतलं होतं.

माझं मूळ समजून घेण्यासाठी स्वीडनच्या आईवडिलांनी सुरतवारी केली. पाच वर्षांनंतर किरण पुन्हा सुरत शहरात होत्या. यावेळी निमित्त होतं सोशॉलॉजी आणि ह्यूमन राइट्स विषयांच्या अभ्यासाचं.

स्वीडनमधील या दांपत्याने किरण यांना दत्तक घेतलं.

नारी संरक्षण गृहाकडून म्हणावी तशी मदत न मिळाल्यानं किरण यांच्यासमोरचे प्रश्न कमी होण्याऐवजी वाढतच गेले. स्वीडनला परतल्यानंतर किरण यांनी आपल्याला दत्तक कोणी दिलं याविषयी कसून शोध घेतला. नारी संरक्षण गृहाविषयी सविस्तर माहिती घेतली. 2010 मध्ये किरण यांनी आपल्या जन्मदात्या आईचा शोध घ्यायला सुरुवात केली. पण सुरुवात कुठून करावी त्यांना कळेना.

स्वीडनमधल्या पालकांना याबाबत काही वावगं वाटलं नाही. आम्हाला तुझा अभिमान आहे आणि आमचं तुझ्यावर खूप प्रेम आहे असं ते किरण यांना सांगत असत.

जसा काळ पुढे जात होता तसा आईचा शोध घेण्याचा विचार मागे पडला. मात्र आईला भेटण्याची किरण यांची ओढ तीव्र होती.

शिक्षण पूर्ण झाल्यावर किरण स्वीडनमधील एका कंपनीत करिअर काऊंसेलर झाल्या.

किरण यांचा आईबरोबरचा फोटो

दोन वर्षांपूर्वी कोपनहेगन येथे आयोजित अरुण डोहले यांच्या व्याख्यानास किरण गेल्या होत्या. लहान मुलांची...


लांबून येणाऱ्या एखाद्या व्यक्तिलाही लोकांचे सुतकी चेहरे पाहून काय घडले असेल, याचा अंदाज येऊ शकतो.

मात्र रविवारी (8 डिसेंबर) सकाळी जेव्हा रानी झांसी रस्त्यावरील अनाज मंडीच्या अरुंद गल्ल्यांमधील एका कारखान्यात आग लावली, तेव्हा तिथे मृत्यूनंतर रेंगाळणारी शांतता नव्हती. या आगीत आतापर्यंत 43 जणांनी आपले प्राण गमावले.

जवळच्या रस्त्यावरून नेहमीप्रमाणे वाहनांची रहदारी सुरुच होती. या दुर्घटनेत मृत्यूमुखी पडलेले लोक नेमके कोण होते, त्यांचं काम काय होतं आणि ते कुठे रहायचे याची कल्पना तिथे असलेल्या आणि तिथून जाणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तिला याची कल्पना नव्हती.

कारण या दुर्घटनेत जे तरूण मृत्यूमुखी पडले ते आपल्या घरापासून हजारो किलोमीटर लांब रोजी-रोटी कमावण्यासाठी आले होते आणि या अरुंद गल्ल्यांमध्ये आपली गुजराण करत होते. लहान मुलांसाठी खेळणी आणि शाळेची दप्तरं बनविण्याच्या कारखान्यात ही मुलं काम करत होती.

घटनास्थळी अग्निशमन दलाच्या गाड्या, पोलिस आणि NDRF चे जवान पोहोचले होते. टीव्ही चॅनेलचे पत्रकारही इथं होते. मात्र या आगीच्या भक्ष्यस्थानी जे लोक पडले, त्यांचे कुटुंबीय इथं नव्हते.

कारखान्यात का... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

म करणारी मुलं तिथंच राहायची

घटनास्थळी मी काही काळ होतो. आग आटोक्यात आल्यानंतर काही वेळानं जवळपास 500 मीटर अंतरावर मी काही कामगार एकत्र जमल्याचं पाहिलं.

यातील बरेचसे कामगार हे अग्निकांडात मृत्यूमुखी पडलेल्या लोकांप्रमाणेच बिहारवरूनच आले होते.

तिथेच आरिफ नावाचा एकजण मला भेटला. अगदी दीड महिन्याआधीपर्यंत तो आग लागलेल्या इमारतीतच काम करत होता. आरिफ बिहारमधील मोतीहारी जिल्ह्यातील आहे.

आरिफ, मजूर

आरिफने सांगितले, "या इमारतीत माझ्या ओळखीचे अनेक जण काम करत होते. कोणी सीतामढीचा होता, कोणी मोतीहारीचा तर कोणी कटिहारचा होता. हे लोक कारखान्यात काम करायचे आणि तिथेच रहायचे.

"ही मुलं दिवसभर काम करायची आणि रात्री त्याच ठिकाणी जागा मिळेल तिथे अंग टाकायची. प्लास्टिक आणि इतर सगळा कच्चा माल तिथेच असायचा. पायऱ्यांवर तयार झालेला माल पॅक करण्यासाठीचं सामान पडलेलं असायचं," असं आरिफ यांनी सांगितलं.

इथं काम करणाऱ्या मुलांचं वय 17 ते 22 वर्षांदरम्यान होतं. हे सगळे माझे मित्र होते आणि आता त्यांच्यापैकी कोणीच राहिलं नाही. आम्ही आत जाण्याचा प्रयत्न करत होतो. कारण कोण-कोण जिवंत आहे, हे तरी कळेल. मात्र पोलिस आम्हाला आत जाऊ देत नव्हते. आम्हीही याच कारखान्यात काम करत होतो. मात्र शॉर्ट सर्किटसारख्या समस्या उद्भवायला लागल्यानंतर आम्ही इथं काम करणं सोडलं."

आरिफ बोलत होते, तेवढ्यात मागून त्यांना कोणीतरी हाक मारली. त्यामुळे ते घाईघाईनं धावत गेले. या आगीत किती लोक गेले, याची चौकशी ते करत होते.

भीती आणि निराशा

पोलिसांनी कितीही अडवलं तरी इथं जमलेले लोक घटनास्थळी जाण्याचा प्रयत्न करत होते. इथं काम करणाऱ्या मुलांपैकी कोणीतरी दृष्टिस पडले अशी आशा त्यांना होती.

18-19 वर्षांचा ब्रजेश कुमार घटनास्थाळापासून जवळच पोलिस बॅरिकेड्सपाशी हताशपणे उभा होता. तोही या भागात काम करतो.

"त्याच्या डोळ्यांत भीती आणि निराशा होती. माझ्या ओळखीच्या कोणाचाही फोन लागत नाहीयेत आणि कोणं वाचलं आहे, हेही कळत नाहीये," असं ब्रजेश सांगत होता.

ज्या इमारतीमध्ये हे अग्नितांडव झालं होतं, तिथे काम करणाऱ्या अनेक मुलांना ब्रजेश ओळखत होता. अनेक जण त्याच्या गावातले होते. मात्र त्याचा कोणाशीही संपर्क होत नव्हता.

गॅलरीतून उडी मारून वाचवला जीव

थोड्या वेळानं घटनास्थळापाशी उभे असलेले दिनेश कुमार दास आम्हाला भेटले. जिथं मदतकार्य करणाऱ्या लोकांची गर्दी होती, त्या रस्त्यावर...


लाखांमध्ये एखाद-दोन जण असे असतात जे देश आणि जनतेसाठी स्वप्न पाहतात, ब्युरोक्रॅट म्हणजे प्रशासकीय अधिकारी होतात, त्यांना मोठी पदं मिळतात.

पण आपण जे करतोय ते पटत नाही म्हणून किंवा देश ज्या दिशेने जातोय त्या प्रवाहासोबत वाहून जायचं नाही म्हणून एक दिवस आपलं सारं भविष्य पणाला लावत राजीनामा देत म्हणतात - 'ही घ्या तुमची नोकरी.'

राजीनामा देणारे आयएएस अधिकारी कन्नन गोपीनाथन

किती असाधारण आहे हे.

आमचं नाव वापरून तुम्ही जे करत आहात, ते करू नका असं म्हणत जंतर मंतरवर एक लहानसा गट घोषणा देतो,

किंवा सीमेपारच्या वर्तमानपत्रांमध्ये सगळ्या चिथावणीखोर बातम्या असताना 'दोन आण्विक शक्तींमधला संघर्ष आपल्याला नरकाकडे नेईल' असं म्हणणारा लेख प्रसिद्ध होतो,

तेव्हा ही बातमी सध्याच्या वातावरणात कुठेतरी दिलासा देणारी वाटते.

सध्याच्या या वातावरणात काश्मीरचा प्रश्न सुटलेला नसला तरी करतारपूर कॉरिडोरची प्रक्रिया व्यवस्थित सुरू आहे, ही गोष्ट आशादायक आहे.

सध्या भारतासोबतचे पाकिस्तानचे सगळे व्यवहार बंद असले तरी जीव वाचवणाऱ्या औषधांसाठी वापरण्यात येणारा कच्चा माल पाकिस्तानात आणण्यावर कोणतीही बंदी नाही.

सध्याच्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

या काळात दोन्ही बाजू एकमेकांवर आग ओकतायत. मीडिया 'तांडव नाचाची' तयारी दाखवतायत. एकमेकांना सगळ्या शिव्या देऊन झाल्या आहेत, आंतरराष्ट्रीय पातळीवर एकमेकांवर सगळे आरोप लावून झाले आहेत.

एकमेकांवर टोमणे मारण्याची एकही संधी सोडली जात नाही. चांद्रयानाला चंद्रावर उतरण्यात अपयश आल्यानंतर ट्विटरवरही टोमणे मारण्यात आले. पाकिस्तानचे विज्ञान - तंत्रज्ञान मंत्री फवाद चौधरींनी ट्वीट केलं, "जे काम करता येत नाही, त्याची जोखीम घेऊ नये, डिअर इंडिया."

ही शिवीगाळ सुरू असताना जर मोजक्याच पाकिस्तानींनी ट्विटर किंवा फेसबुकवर लिहिलं की भारत विज्ञान - तंत्रज्ञानात आमच्यापेक्षा भरपूर पुढे आहे, किंवा मग 'वाईट वाटून घेऊ नका, पुढच्या प्रयत्नांत यश मिळेल' किंवा 'पाकिस्तानने चंद्रावर नाही पण किमान अंतराळाततरी एखादं रॉकेट सोडून दाखवावं आणि नंतर फवाद चौधरींनी असं ट्वीट करावं.'

काश्मीर प्रश्नावरून तणाव असतानाही या ट्विटवरून असं वाटतं की उशीर झाला असला तरी अजून आशा मावळलेली नाही. प्रकाशमय जग वेगळंच असतं. आता इथं पोहोचण्यासाठी वेळ न घालवता निघावं की विनाशाचा लांबलचक मार्ग अवलंबून निघावं हे ठरवायला हवं. पण इथे यावं तर लागेलच.

मग शहाणपण कशात आहे? याचं उत्तरही रॉकेट सायन्सच देणार का?

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


लाखो समलैंगिकांच्या मनातली ही भावना सुप्रीम कोर्टाचे सरन्यायाधीश दिपक मिश्रा यांनी बोलून दाखवली.

मुखवट्याशिवाय आयुष्य जगण्याची परवानगी वर्षानुवर्ष दडपल्या गेलेल्या समाजाला मिळाली आणि भारतात सप्तरंगी आनंदाची लहर पसरली.

पण 377 कलम काही अंशी रद्द झालं आणि समलैंगिक संबंधांना कायदेशीर मान्यता मिळाली म्हणजे LGBTQ समुदायाचा लढा संपला का?

हा विजय आहे की विजयाची सुरुवात? इथून पुढे काय? यासारखे अनेक प्रश्न घेऊन आम्ही बोललो समलैंगिक चळवळीतले कार्यकर्ते बिंदूमाधव खिरे यांच्याशी. त्या मुलाखतीचा सारांश इथे देत आहोत.

समलैंगिक संबंध आता गुन्हा नाही. 377 कलमाविरुद्धच्या लढ्याला यश आलं, मग हा लढा संपला आहे का?

377 कलम फक्त समलैंगिकांशीच संबंधित होतं हा गैरसमज आहे. ज्यातून प्रजनन होत नाही, असे सगळे सेक्स या कलमाअंतर्गत गुन्हा ठरवण्यात आले होते. हे भिन्नलिंगी जोडप्यांनाही लागू होतं. मी अशा अनेक केसेस पाहिल्या आहेत ज्यात घटस्फोटाची केस फाईल झाल्यानंतर वकील महिला पक्षकारांना 377 कलमदेखील लावायला सांगतात.

पण समलैंगिकांच्या बाबतीत बोलायचं झालं तर आमच्यासमोर असणारी सगळ्यांत पहिली अडचण दूर झाली. पहिल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी तटबंदी ढासाळली म्हणा ना. पण बालेकिल्यापर्यंत पोहचायला आम्हाला बरीच लढाई लढायची आहे.

यापुढच्या लढ्यातले टप्पे काय? आणि ते कोण आणि कसे लढणार?

समलिंगी चळवळ म्हणजे 377 कलमाची चळवळ इतकं सोपं समीकरण नाहीये. आता पुढच्या लढाया सुरू होतील. पुढचे टप्पे म्हणाल तर लग्नाचा हक्क.

लग्न नाही तर सिव्हिल युनिअन्स किंवा सेम सेक्स पार्टनरशिप म्हणायला हवं. कारण लग्न म्हटलं की तिथे धर्माचा संबंध येतो. तर धर्माचा हस्तक्षेप न होता समलिंगी जोडप्यांनाही भिन्नलिंगी जोडप्यांसारखे कायदेशीर हक्क मिळावेत हा पुढचा टप्पा आहे.

हे हक्क कोणते तर घरगुती हिंसाचारापासून संरक्षण, घटस्फोट, पोटगीचा हक्क, मालमत्तेसंबंधी अधिकार वगैरे वगैरे. काही जणांना या हक्कांपेक्षा पालकत्वाचा अधिकार जास्त महत्त्वाचा वाटेल. तर तोही एक टप्पा आहे.

नव्या सरोगसी विधेयकानुसार अविवाहित किंवा सिंगल व्यक्ती सरोगसीसाठी अर्ज करू शकणार नाहीत. या विधेयकानुसार तुमचं कायद्याने लग्न झालेलं असावं, त्यानंतर पाच वर्ष प्रयत्न करून तुम्हाला मुलं झालं नसेल तरच तुम्हाला सरोगसीची परवानगी मिळेल.

आता ज्या जोडप्यांना संबंधातून मूल होणार नाहीये त्यांना सरोगसीचा पर्याय नाकारणं म्हणजे त्यांच्यावर अन्याय ठरेल.

मूल दत्तक घेणंही समलैंगिकांसाठी सोपं नाहीये. 'कारा' गाईडलाईन्सप्रमाणे पुरुषाला मुलगी दत्तक घेता येत नाहीत तर महिलेला मुलगा.

लहान मुलांचं लैंगिक शोषण होऊ नये म्हणून हे नियम बनवले आहेत. मग समलैंगिक पुरुष दांपत्याला मुलगा दत्तक घेता येईल की नाही? बरं, ती व्यक्ती बायसेक्शुअल असेल तर काय करणार? असे अनेक पैलू आहेत ज्यांचा विचार झाला पाहिजे.

काही जणांचं म्हणणं आहे की LGBTQ समुदायासोबत त्यांच्या लैंगिकतेमुळे जो भेदभाव होतो, मग तो समाजात, कार्यालयात, शिक्षणात, आरोग्यसेवेत किंवा राहाण्याच्या ठिकाणी असेल, त्याविरुद्ध सर्वसमावेशक असा अँटी डिस्क्रिमिनेटरी कायदा असला पाहिजे.

म्हणजे लैंगिक अल्पसंख्याकांना प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्ष भेदभावाला सामोरं जावं लागत असेल तर त्यापासून त्यांना संरक्षण देणारा कायदा व्हावा.

पण हे वेगवेगळे टप्पे एका पाठोपाठ एक असे काही सरळ रेषेत येणार नाहीत. मला वाटतं की हे लढे एकमेकांना समांतर चालतील.

समलैंगिक समुदायातल्या ज्या व्यक्तींना जे मुद्दे महत्त्वाचे वाटतील त्या व्यक्ती ते ते लढे पुढे नेतील.

सगळे हाच प्रश्न विचारत आहेत की आता समलैंगिकांना लग्न करता...


लाडक्या सरांच्या अंत्यविधीवेळी सचिन तेंडुलकर भावुक झाला होता.

मुंबईतील दादरच्या शिवाजी पार्क स्मशानभूमीत आचरेकर सरांना अखेरचा निरोप देण्यासाठी आला. त्यावेळी सचिनसह विनोद कांबळी, चंद्रकांत पंडित, प्रवीण आमरे, बलविंदर सिंग संधू असे आचरेकरांचे शिष्यगण आणि अन्य आजी-माजी क्रिकेटर्स उपस्थित होते. सर्वांनाच अतीव दुःख झाल्याचं दिसून येत होतं.

सकाळी दहाच्या सुमारास आचरेकर सरांची अंत्ययात्रा सुरू झाली. आचरेकर सरांचे शेजारी आणि मनसे अध्यक्ष राज ठाकरेही त्यावेळी घराबाहेर उभे होते.

ज्या शिवाजी पार्कच्या मैदानावर सरांनी मुंबईतल्या अनेक क्रिकेटपटूंकडून खेळाचे धडे गिरवून घेतले होते, त्याच मैदानात आचरेकर सरांचं पार्थिव काही काळासाठी आणण्यात आलं. मैदानातून निघताना युवा क्रिकेटपटूंनी बॅट उंचावून आचरेकर सरांना मानवंदना दिली. त्यावेळी सगळं वातावरण भावुक झालं होतं.

अंत्ययात्रा स्मशानभूमीपाशी पोहोचली तेव्हा सचिन, विनोद कांबळी आणि अन्य शिष्यगणांनी सरांच्या पार्थिवाला खांदा दिला.

शिवाजी पार्क मैदानावर खेळणाऱ्या लहान मुलांनी रमाकांत आचरेकर यांना गार्ड ऑफ ऑनरद्वारे मानवंदना दिली.

आचरेकर सरांच्या आठवणीन... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ं सर्वांचेच डोळे पाणावले. "आचरेकर सर म्हणजे अतिशय चांगल्या मनाची निर्मळ व्यक्ती. त्यांचं क्रिकेटवर आणि क्रिकेटपटूंवर प्रेम होतं. त्यांना प्रतिभावंत खेळाडूंना घडवण्यासाठी निस्वार्थपणे काम केलं.

आम्ही आचरेकरांच्या तालमीत तयार झालो आणि पुढे प्रशिक्षकही बनलो. प्रशिक्षण देताना आम्ही त्यांचीच तत्त्वं पाळली." अशी प्रतिक्रिया त्यांच्याच तालमीत तयार झालेले माजी कसोटीवीर बलविंदर सिंग संधू यांनी दिली आहे.

शासकीय इतमामात नाही, तर साधेपणानं अंत्यसंस्कार

दरम्यान, पद्म पुरस्कार प्राप्त आचरेकर सरांच्या पार्थिवावर शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार न झाल्यानं स्थानिक क्रिकेटरसिकांनी नाराजी व्यक्त केली. सरांच्या अंत्यसंस्काराच्या वेळेस सरकारचे प्रतिनिधी म्हणून केवळ गृहनिर्माण खात्याचे मंत्री प्रकाश मेहता उपस्थित होते. आचरेकर सरांवर शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार व्हायला हवे होते, पण ते का होऊ शकले नाहीत याची चौकशी व्हायला हवी असं मत त्यांनी मांडलं आहे. "क्रीडा खात्याचे मुख्यमंत्री विनोद तावडे मुंबईत नाहीत, प्रोटोकॉल मिनिस्टर नसल्यानं सरकारकडून प्रतिनिधी म्हणून मंत्रालयातून मला जाण्याची विनंती करण्यात आली" अशी माहिती त्यांनी दिली.

"आचरेकर सरांनी क्रिकेटला दिलेलं योगदान आणि त्यांचा पद्मश्रीनं झालेला सन्मान पाहता, त्यांना शासकीय इतमामात निरोप शासकीय सन्मान कुणाला मिळावा याविषयी नियम आहेत आणि पद्मश्री मिळालेल्या व्यक्तींचा त्यात समावेश आहे. आचरेकर सर हे तर या सर्वांपेक्षा वर असं व्यक्तिमत्व होतं. संबंधित विभागाचे मंत्री मुंबईत नसल्यामुळं म्हणा किंवा एक दोन दिवस असलेल्या सुटीमुळे म्हणा, कशामुळं हे राहिलं, यासंबंधी मी विभागीय मंत्री आणि माननीय मुख्यमंत्र्यांशी बोलेन. शासनाच्या वतीनं मी हे बोलतो, की अशा प्रकारचा जर नियम आहे तर अशा प्रकारची चूक होऊ नये."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


लातूरमध्ये आज नरेंद्र मोदींची सभा होत आहे. त्या पार्श्वभूमीवर आम्ही त्यांच्याशी पुन्हा एकदा चर्चा केली आहे.

जवळपास दीड वर्ष उलटल्यावरही त्यांना कर्जमाफी मिळालेली नाही. त्यात यंदा दुष्काळानं त्यांच्या अडचणींत भर घातली आहे.

खरिपाच्या गेल्या मोसमात सोयाबीन थोडंफार हाताशी लागलं, त्याला 2700 रुपयेच भाव मिळाला. आता पाण्याअभावी रब्बीची पेरणीही झालेली नाही.

प्यायच्या पाण्यासाठीही उन्हातान्हात वणवण होत असल्याचं त्यांनी म्हटलं आहे. लातूरमध्ये नरेंद्र मोदींच्या सभेच्या पार्श्वभूमीवर आम्ही गुरलिंग मोदींना त्यांची प्रतिक्रिया विचारली.

तेव्हा 'सरकारनं कर्जमाफी दिली असती, आमचे प्रश्न सोडवले असते, तर मोदींना प्रचाराचीही गरज पडली नसती', अशी टिप्पणी त्यांनी केली आहे.

महाराष्ट्र सरकारने घोषित केलेल्या कर्जमाफीची वाट राज्यातले अनेक शेतकरी पाहत आहेत. कर्जमाफीची प्रक्रिया सुरळीत चालू असल्याचा आणि निकषांमध्ये बसत असलेला कोणीही शेतकरी वंचित राहणार नाही, असा दावा सरकार करत असलं, तरीही प्रत्यक्षात परिस्थिती तशी नाही.

कर्जाखाली दबलेले शेतकरी अर्जाची शर्यत पार करूनही अद्याप कर्जमुक्तीच्या प्रतीक्षेत आह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेत.

"सोसायटीचं पीककर्ज काढलं त्याला तीन-चार वर्ष झाली. 80 हजार रुपयांचं कर्ज काढलं, तर त्याच्यात सरकारनं 38 हजार रुपयांची कर्जमाफी दिली आहे, पण अजून तुम्हाला पोहोचली नाहीअसं बँकवाले म्हणतात. कोपराला नुसता गूळ लावलाय मुख्यमंत्र्यानं, काय चाटू पण देईना आणि माफी पण करेना," गुरलिंग मोदी डोळ्यांत पाणी आणून सांगत होते.

पाच एकराला दोन गुंठे कमी असलेल्या शेतात मोदींनी सोयाबीन लावलं होतं. "जमीन पेरली, सोयाबीन काढलं, तेव्हा तीन हजार क्विंटल रुपये भाव होता. आता 2500 आणि 2600 ने ओतून घेताहेत. कसं काय कर्ज फिटायचं?" मोदींचा सवाल आहे.

गुरलिंग मोदी शेतात काम करताना

आणि तो केवळ त्यांचाच नव्हे तर मराठवाडा-विदर्भातल्या कोरडवाहू जमिनीवर सोयाबिन घेणाऱ्या हजारो शेतकऱ्यांचा आहे. सरकार तीन हजारापेक्षा अधिक हमीभावाविषयी आश्वस्त करतं, पण बाजारात भाव पडतात.

मराठवाडा-विदर्भाच्या या कोरडवाहू पट्ट्यात शेतकरी तुरीवर अवलंबून होते, पण तेव्हाही भाव गडगडले आणि शेतकरी कोसळले. "दहा हजार तुरीला भाव होता, तो पाच हजारांवर टेकला. कसं काय कर्ज फिटावं?" तूर घेणारे गुरलिंग मोदी विचारतात. तुरीपेक्षा सोयाबिन साथ देईल असं वाटलं, तर यंदा त्यानंही दगा केला.

कागदपत्रांची पूर्तता केल्यानंतरही मोदी कर्जमाफीपासून दूरच आहेत.

निसर्ग आणि पडणारे भाव यांच्या लहरींमध्ये अडकलेला शेतकरी कर्जचक्रातून बाहेर येईल का, हा प्रश्न आम्ही जेव्हा गुरलिंग मोदींना त्यांच्या शेतात उभं राहून विचारतो तेव्हा ते म्हणतात, "सरकारनं सरसकट कर्जमुक्ती द्यावी अशी आमची इच्छा आहे. हे कर्ज तर माफ करावंच, पण त्यानंतर जर शेतमालाला भाव दिला तर शेतकरी एवढा अडचणीत येणार नाही, आत्महत्या करणार नाही, दोन रूपये त्याच्या खिशात राहतील. पण हे कधी? भाव दिला तर."

गुरलिंग मोदींच्या मराठवाड्यात अद्यापही काही शेतकरी कर्जमाफीच्या प्रतीक्षेत आहेत. सोयाबीनसारख्या कोरडवाहूतल्या पिकांना हमीभावापेक्षा कमी काही मिळू नये यासाठी झगडताहेत. त्याच वेळेस मराठवाड्यासह नगर पट्ट्यामध्ये ऊसदराच्या आंदोलनानं हिंसक वळण घेतलं आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


लालकृष्ण अडवाणी

भाजपने 182 उमेदवारांची पहिली यादी जाहीर केली. त्यात लालकृष्ण अडवाणी यांचं नाव नाही. राजकीय तज्ज्ञांच्या मते पुढील याद्यांमध्ये अडवाणी यांचं नाव असण्याची शक्यता खूपच कमी आहे.

भाजपला राजकीय पक्ष म्हणून बळकटी मिळवून देणारे शिलेदार लालकृष्ण अडवाणी गेल्या काही वर्षांत पक्षाच्या मुख्य प्रवाहातून बाजूला झाल्याचं चित्र आहे.

अडवाणी यांना तिकीट न मिळणं, त्यांच्या जागी गांधीनगरमधून अमित शहा यांना उमेदवारी घोषित होणं यामागचा अर्थ समजून घेण्याचा केलेला प्रयत्न.

गांधीनगर-अडवाणींचा बालेकिल्ला

गुजरातमधील गांधीनगर हा लालकृष्ण अडवाणींचा मतदारसंघ. 1991 मध्ये त्यांनी पहिल्यांदा या मतदारसंघातून निवडणूक लढवली. त्यानंतर 1998, 2004, 2009 आणि 2014 मध्ये त्यांनी याच मतदारसंघातून निवडणूक लढवून जिंकली. पाच वेळा म्हणजे साधारण पंचवीस वर्ष गांधीनगर आणि लालकृष्ण अडवाणी हे समीकरण पक्कं झालं होतं. मात्र आता या मतदारसंघातून अमित शहा नशीब आजमवणार आहेत.

अडवाणींना याची कल्पना होती

''निवडणुकांच्या उमेदवारीसंदर्भात घोषणा गुरुवारी झाली असली तरी लालकृष्ण अडवाणींना पक्षाने त्याचे संकेत आधीपासून दिले हो... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ते'', असं एमएस विद्यापीठातील राज्यशास्त्र विभागाचे प्राध्यापक अमित ढोलाकिया यांनी सांगितलं. मोदी-शहा जोडीने अडवाणींच्या कारकीर्दीला पूर्णविराम दिला का? या प्रश्नाला ढोलाकिया होकारार्थी उत्तर देतात. मात्र अडवाणी यांनी स्वत:हूनच बाजूला व्हायला हवं होतं. गेले अनेक वर्ष पक्षात ते एकाकी पडले आहेत. दिल्ली तसंच गुजरातमध्ये भाजप नेते अथवा कार्यकर्ते त्यांच्या संपर्कात नाही. त्यामुळे त्यांचा राजकीय प्रवास कोणत्या दिशेने जाणार हे स्पष्ट झालं होतं.

नरेंद्र मोदी आणि अमित शहा

ते पुढे म्हणतात, ''अमित शहा सध्या राज्यसभेचे खासदार आहेत. मात्र आता ते गांधीनगरसारख्या भाजपचा बालेकिल्ला असणाऱ्या महत्त्वपूर्ण मतदारसंघातून निवडणूक लढवणार आहेत. त्यांची सार्वजनिक लोकप्रियता वाढली याचं हे प्रतीक आहे. या मतदारसंघातून भाजपचा उमेदवार 1989 पासून निवडून येत आहे. त्यामुळे भाजपसाठी हा सुरक्षित मतदारसंघ आहे''.

मात्र अडवाणी यंदा निवडणूक लढण्यासाठी उत्सुक नव्हते. त्यांचं वयही झालं आहे. त्यामुळे निवडणूक न लढवणं अपेक्षित होतं असं टाईम्स ऑफ इंडियाचे माजी राजकीय संपादक राजीव शाह यांनी सांगितलं.

2014 निवडणुकांवेळी अडवाणी यांच्या राजकीय भवितव्याविषयी जे चित्र दिसत होतं त्यावर आता शिक्कामोर्तब झालं आहे असं ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश शहा यांनी सांगितलं. ते पुढे म्हणतात, गांधीनगर मतदारसंघ हा भाजपमधील अव्वल नेत्याचा गड मानला जातो. अडवाणींनी जेव्हा निवडणूक लढवली नाही तेव्हा गांधीनगरमधून अटलबिहारी वाजपेयी निवडणुकीला उभे राहिले होते. अमित शहा यांचं पक्षातलं वजन वाढल्याचं हे लक्षण आहे.

''अडवाणींच्या मतदारसंघातून भाजप अध्यक्ष अमित शहा यांना उमेदवारी मिळणं हा संकेत खूपच निर्णायक आहे. भाजपसाठी अनेक वर्ष अटलबिहारी वाजपेयी आणि लालकृष्ण अडवाणी हे बिनीचे शिलेदार होते. आता पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि राष्ट्रीय अध्यक्ष अमित शहा यांच्या हाती सूत्रं आहेत. नरेंद्र मोदी पंतप्रधानपदी विराजमान होताच त्यांचं अढळस्थान पक्कं झालं. अडवाणींच्या जागी शहा यांची निवड म्हणजे ते अडवाणींचे उत्तराधिकारी होण्यावर शिक्कामोर्तब झालं,'' असं ज्येष्ठ पत्रकार विजय चोरमारे यांनी सांगितलं.

लालकृष्ण अडवाणी आणि नरेंद्र मोदी

ते पुढे म्हणतात, ''लालकृष्ण अडवाणींची मार्गदर्शक मंडळात नियुक्ती होणं आणि त्यांना राष्ट्रपतीपदासाठी उमेदवारी नाकारणं या दोन घटना त्यांचा पक्षातला प्रभाव पूर्णत: लुप्त...


लालकृष्ण अडवाणी, कल्याण सिंग, उमा भारती यांच्यावर बाबरी मशीद पाडण्याचा कट केल्याचा आरोप आहे. कारसेवकांनी 6 डिसेंबर 1992 रोजी बाबरी मशीद पाडली होती.

अयोध्येतील रामजन्मभूमी आणि बाबरी मशीद प्रकरणावर सुप्रीम कोर्टाने निकाल दिल्यानंतर 5 ऑगस्टला पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी राम मंदिराचं भूमिपूजन केलं. मात्र, या संपूर्ण आंदोलनात महत्त्वाची भूमिका बजावलेल्या अनेकांना राम मंदिर भूमिपूजनाला उपस्थित राहाता आलं नाही.

राम मंदिर आंदोलनात उमा भारती, लाल कृष्ण आडवाणी आणि मुरली मनोहर जोशी यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली होती पण त्यांना या भूमीपूजन सोहळ्याचं निमंत्रण देण्यात आलं नव्हतं . उमा भारती यांनी ट्वीट करून सांगितलं होतं की त्या या सोहळ्याला नसतील. मात्र, ऐनवेळी त्या या सोहळ्याला उपस्थित राहिल्या.

सर्वोच्च न्यायालयाने 9 नोव्हेंबर 2019 रोजी निकाल दिल्यानंतर भाजपते नेते सुब्रमण्यम स्वामी यांनी एक ट्वीट करुन विहिंपचे दिवंगत नेते अशोक सिंघल यांना भारतरत्न पुरस्कार द्यावा अशी मागणी केली होती.

राम मंदिर आंदोलनाचे ते एक प्रमुख नेते होते, चार वर्षांपुर्वी त्यांचे निधन झाले.

त्यांच्याबरोबरच भाजपचे ज... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्येष्ठ नेते लालकृष्ण अडवाणी यांनी या आंदोलनामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावली होती.

सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयानंतर शिवसेनेचे पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांनी अडवाणी यांचे अभिनंदन केले आणि आपण अडवाणी यांना भेटून त्यांचे आशीर्वाद घेणार असल्याचं सांगितलं होतं.

तसेच भाजपा नेत्या उमा भारतीसुद्धा अडवाणी यांना भेटायला गेल्या होत्या. त्यानंतर माध्यमांशाी बोलताना 'आज अडवाणीजी के सामने माथा टेकना जरुरी है' असे त्यांनी विधान केलं होतं.

लालकृष्ण अडवाणी यांनी सोमनाथ ते अयोध्या अशी रथयात्रा काढली होती. त्यांना बिहारचे तत्कालीन मुख्यमंत्री लालूप्रसाद यादव यांनी समस्तीपूर जिल्ह्यात अटक करण्याचे आदेश दिले होते.

मुरली मनोहर जोशीसुद्धा 6 डिसेंबर 1992 रोजी अयोध्येतील वादग्रस्त परिसरात उपस्थित होते. त्यांनी वाराणसी, अलाहाबाद आणि कानपूरमधून संसदेत प्रतिनिधित्व केले आहे. ते सध्या भाजपच्या मार्गदर्शक मंडळात आहेत.

6 डिसेंबर 1992 रोजी मशीद पडली तेव्हा उत्तर प्रदेशच्या मुख्यमंत्रिपदी कल्याण सिंह होते. त्यांनी आणि पोलीस-प्रशासनाने कार सेवकांना जाणूनबुजून रोखले नाही असा त्यांच्यावर आरोप आहे.

कल्याणसिंह काही काळ भाजपमधून बाहेर पडले होते. त्यानंतर ते पुन्हा भाजपात परतले.

1984 साली बजरंग दलाची स्थापना झाली तेव्हा त्याचे अध्यक्षपद विनय कटियार यांच्याकडे होते.

 बजरंग दलाच्या कार्यकर्त्यांनी हे आंदोलन आक्रमक स्वरुपाचे केले. कटियार भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणिसही झाले. ते फैजाबादचे तीनवेळा खासदारही होते.

रामजन्मभूमी आंदोलनाच्यावेळेस प्रवीण तोगडीया सक्रीय होते. त्यांच्याकडे सिंघल यांच्यानंतर विहिंपची जबाबदारी आली होती. मात्र ते त्यातून बाहेर पडले होते. सध्या ते बाजूला पडल्यासारखे वाटतात.

सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेल्या निकालातील प्रमुख मुद्दे

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


लालू प्रसाद यादव

आज रांचीच्या न्यायालयाने सुनावलेल्या या निकालात बिहारचे आणखी एक माजी मुख्यमंत्री जगन्नाथ मिश्रा सुद्धा दोषी आढळले आहेत. त्यांनाही पाच वर्षांची शिक्षा आणि पाच लाख रुपये दंड सुनावण्यात आला आहे.

राष्ट्रीय जनता दल अध्यक्ष असलेले लालू प्रसाद यांना या चारा घोटाळ्याप्रकरणी आधीच 6 जानेवारीला CBIच्या एका विशेष कोर्टाने साडे तीन वर्षांची शिक्षा आणि पाच लाख रुपयांचा दंड ठोठावला होती.

त्या प्रकरणात लालू प्रसाद यांच्यावर 1991 ते 1994 दरम्यान देवघर कोषागारातून 85 लाख रुपये परस्पर वळवण्याचा आरोप होता. लालू यादव यांना या भ्रष्टाचाराविषयी माहिती होती, मात्र त्यांनी तो गैरव्यवहार रोखला नाही, असा आरोप CBIनं केला होता.

6 जानेवारीच्या निकालाआधी लालू यादव यांच्यासह 34 जणांवर आरोप निश्चित करण्यात आले होते. त्यापैकी कोर्टाने 15 जणांना दोषी ठरवलं होतं, मात्र जगन्नाथ मिश्रा यांच्यासह सहा जणांना दोषमुक्त करण्यात आलं होतं. 11 आरोपींचा खटल्यादरम्यान मृत्यू झाला होता.

बिहारचे माजी मुख्यमंत्री जगन्नाथ मिश्रा

याआधीही ऑक्टोबर 2013 मध्ये लालू यादव यांना दुसऱ्या एका प्रकरणात दोषी ठरवण्यात आलं होतं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

. ते 38 कोटी रुपयांच्या हेराफेरीचं प्रकरण होतं.

कोर्टाच्या त्या निर्णयामुळे लालू यांना निवडणूक लढवण्यास बंदी घालण्यात आली. सुप्रीम कोर्टानं त्यांना जामीन दिला होता. मात्र त्यापूर्वी त्यांना दोन महिने तुरुंगात काढावे लागले होते.

लालू प्रसाद यादव

झारखंड हायकोर्टानं 2014 मध्ये लालू प्रसाद यादव आणि इतरांना या प्रकरणात दिलासा देत गुन्हेगारी कटाचा आरोप काढून टाकला होता.

लालू प्रसाद यांच्यावर आणखी काही प्रकरणात आरोपी करण्यात आलं आहे. त्यात 900 कोटींचा चारा आणि बनावट औषधांच्या घोटाळ्याचा समावेश आहे. CBIनं 1996मध्ये या प्रकरणांची चौकशी सुरू केली होती.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


लास वेगासच्या सनसेट स्ट्रीप भागातील मंडाले बे हॉटेल परिसरात गोळीबार झाला आहे.

हा गोळीबार करणारा संशयित स्टीफन पॅडक यानं स्वतःवर गोळी झाडून घेतल्याचं पोलिसांनी म्हटलं आहे.

लास वेगास गोळीबार : घटनास्थळाचे फोटो

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी ट्विटरवरून मृतांना श्रद्धांजली अर्पण केली आहे. मृतांच्या नातेवाईकांच त्यांनी सांत्वन केलं आहे. तसंच ट्रंप यांनी संवेदना सुद्धा व्यक्त केल्या आहेत.

लास वेगास हल्ल्याची दृश्य

कोण होता संशयित हल्लेखोर

स्टीफन पॅडक (वय 64) मेस्कॉईट येथील रहिवासी आहे. त्यानं मंडाले बे हॉटेलच्या 32 व्या मजल्यावरून गोळीबार केला. या हॉटेलच्या खोलीत तो 28 सप्टेंबरपासून होता. या खोलीतून पोलिसांनी 10 रायफल जप्त केल्या आहेत.

लास वेगासचे शेरिफ जोसेफ लोंबार्डो यांनी या वृत्ताला दुजोरा दिला.

ते म्हणाले, "पोलीस संशियाताच्या खोली बाहेर पोहचले होते, त्यावेळी त्यानं स्वतःवर गोळी झाडून घेतली."

संशयित हल्लेखोर स्टीफन पॅडक

हा गोळीबार दहशतवादी प्रकार होता का? या प्रश्नाचे उत्तर देताना ते म्हणाले, "या क्षणाला तरी तसे वाटत नाही. या क्षणाला गोळीबार करणारा एकटाच ह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ोता, असं वाटतं."

सोशल मीडियावर आलेल्या व्हीडिओेत शेकडो लोक पळताना दिसत आहेत. तसंच गोळीबारासारखा आवाजही पार्श्वभूमीवर ऐकू येत आहे.

Panicked concertgoers take cover amid gunfire

लंडन येथील माईक थॉम्पसन सुटीसाठी लास वेगासमध्ये होते. ही घटना कशी घडली याची माहिती त्यांनी बीबीसीला दिली.   ते म्हणाले, "आम्ही जेवणानंतर आमच्या हॉटेलकडे परत जात होतो, तेव्हा लोका सैरावरा धावत होते. सर्व घाबरले होते."

"एका माणसाच्या सर्वांगावर रक्त लागलेलं होतं. मला गोळीबारचा आवाज स्पष्ट ऐकू येत होता. मी माझ्या जोडीदारला घट्ट पकडलं आणि आम्ही मागच्या रस्त्यावर धावलो. लोक धावत होते आणि सर्वत्र गोंधळ माजला होता," असे ते म्हणाले.

नेवाडाचे गव्हर्नर ब्रायन सँडोव्हल यांनी मृतांना श्रद्धांजली अर्पण केली आहे. ही घटना पाशवी आणि दुःखकारक असल्याच त्यांनी ट्विटमध्ये म्हटलं आहे.

मंडाले बे हॉटेल परिसरात लोकांची पळापळ झाली.

पूर्ण गोंधळाची स्थिती

लास वेगासमधील एका नर्सनं रॉयर्टस या वृत्त संस्थेला दिलेल्या मुलाखतीमध्ये लास वेगासमध्ये पूर्ण गोंधळाची स्थित असल्याचं सांगितल आहे. या नर्सचे नाव कोडी आहे. "माझा भाऊ घटनास्थळी होता, तो पूर्णपणे हदरून गेला आहे," असं तिनं म्हटलं आहे.

"पोलीस चांगल काम करत आहेत. ते प्रत्येकाला शांत ठेवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. पण सर्व लोक फार काळजीत आहेत. प्रत्येकाला घरी संपर्क करायचा आहे." असं या नर्सनं सांगितलं आहे.

वाहतूक कोंडी

सोशल मीडियावर शेअर झालेल्या व्हीडिओत लोक लास वेगास सोडण्यासाठी गर्दी करत आहेत. त्यामुळं रस्त्यांवर वाहतूक कोंडी झाली आहे.

एका इन्स्टाग्राम पोस्टमध्ये एका महिलेनं मला असुरक्षित वाटत आहे. माझ्याकडे बंदूक असती तर बरं झालं असत, असं म्हटलं आहे.

पोलिसांनी या परिसराचा ताबा घेतला आहे.

इतर काही ठिकाणीही अशा घटना घडल्याची माहिती चुकीची असल्याचं पोलिसांनी सांगितलं आहे.

यापूर्वी जून 2016 मध्ये फ्लोरिडातील ओरलॅंडोमधल्या नाईट क्लबमधील गोळीबारात 49 ठार झाले होते.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


लाहोर येथील NA 120 या केंद्रावर प्रतिनिधींचं प्रशिक्षण

पेशावरमध्ये झालेल्या पोटनिवडणुकांत त्याची सुरुवात झाली आहे. त्यामुळे पाकिस्तानात आणि भारतासह इतर देशांमध्ये हा काळजीचा विषय ठरला आहे.

यावर्षी ऑगस्ट महिन्यात ट्रंप यांनी आपलं अफगाण धोरण जाहीर केलं होतं. त्याच वेळी पाकिस्तानला अशा दहशतवादी संघटनांवर नियंत्रण आणण्याची सूचना केली होती. अशा वेळीच मिली मुस्लीम लीग हा राजकीय पक्ष पाकिस्तानात उदयाला आला आहे.

मिली मुस्लीम लीगचे वाढतं महत्त्व

मिली मुस्लीम लीगनं स्पष्ट केलं आहे की, हाफिज सईद ही निवडणूक लढणार नाही. हाफिज सईदवर 2008 च्या मुंबई हल्ल्यामागचा मास्टरमाईंड असल्याचा आरोप आहे.

त्याच्यावर 10 दशलक्ष डॉलर (अंदाजे 6.7 कोटी) इतकं बक्षीस ठेवलं आहे. तरी देखील हा पक्ष हाफिज सईदच्या विचारसरणीनुसारच चालण्यावर ठाम आहे. त्याच्या जमात-उद-दावाच्या आदर्शांचं पालन करणार असल्याचंही पक्षानं स्पष्ट केलं आहे.

लाहोरमधील MML चं सोशल मीडिया सेंटर, ते सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात सक्रिय आहेत.

हा पक्ष आकारात येत होता तेव्हाच पाकिस्तानचे पंतप्रधान नवाज शरीफ यांना भ्रष्टाचारांच्या आरोपांवरून पायउतार व... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्हावं लागलं. त्यांना लाहोर येथील त्यांच्या संसदेची जागा रिकामी करावी लागली.

नव्यानं निर्माण झालेल्या मिली मुस्लीम लीगनं या संधीचा फायदा घेतला आणि स्थापनेनंतरच्या काही दिवसांतच निवडणूक प्रचारात उडी घेतली.

नवाज शरीफ यांच्या मुस्लीम लीग आणि इम्रान खान यांच्या तेहरिक-ए-इन्साफ या दोन मोठ्या पक्षांत चुरस असताना देखील या पक्षानं ताकदीनं प्रचार केला.

मिली मुस्लीम लीग (MML) पक्षाची कायदेशीर नोंदणी करण्यासाठी नेटानं लढा दिला, तेव्हा 'नवाज शरीफ यांच्या कर्मभूमीत लढाई' अशा बातम्या लाहोरच्या वर्तमानपत्रातून झळकल्या.

मी स्वतः लाहोरी असूनसुद्धा मला कधीच हाफिज सईद किंवा त्यांच्या जमात-उद-दावा यांच्याबद्दल उत्सुकता वाटली नाही. मागच्या काही वर्षांत त्यांचं अस्तित्व हा या शहराचा भाग झाला आहे.

त्यांचं अत्यंत सुरक्षित आणि किल्लासदृश मुख्यालय मस्जिद- ए-कद्दासीया लाहोरच्या अगदी मधोमध आहे. लाहोरची प्रसिद्ध ऐतिहासिक वास्तू चौबुर्जी यापासून अगदी जवळ आहे.

यावर्षीच्या जानेवारीपर्यंत हाफिज सईद इथूनच प्रवचनं देत असे आणि कधी कधी मोठ्या रॅलींचं नेतृत्व करत असे.

राजकीय पक्षांशी बरोबरी

काही महिन्यांपूर्वी मी जेव्हा MMLविषयी जाणून घ्यायला लाहोरला गेले, तेव्हा त्यांच्या संघटनेचा आणि प्रचाराचा आवाका पाहून मला आश्चर्य वाटलं. त्यांनी मुख्य प्रवाहात असलेल्या राजकीय पक्षांशी बरोबरी केली आहे.

जमात-उद-दावा यांचा निवडणूकीच्या बॅनरवरील छायाचित्र.

पाकिस्तानच्या निवडणूक आयोगाकडे पक्षाच्या कायदेशीर नोंदणीसाठीची विनंती अजूनही प्रलंबित आहे. आतापर्यंत 2 वेळा त्यांचा नोंदणी अर्ज फेटाळण्यात आला आहे.

कायद्याप्रमाणे राजकारणात भाग घेण्यासाठी सगळ्या पक्षांना निवडणूक आयोगाकडे नोंदणी करणं अत्यावश्यक असतं. पण ही नोंदणी नसताना देखील या पक्षानं अप्रत्यक्षपणे निवडणुकीत भाग घेतला.

वादाचे मुद्दे

काही उमेदवार अपक्ष म्हणून लढले, पण त्यांना MMLकडून पाठिंबा होता. फक्त या अपक्ष उमेदवारांमुळे पक्ष आंतरराष्ट्रीय मीडियात चर्चेत आला नाही असं नाही, तर तेहरिक-ए-लप्पेक पाकिस्तान (TLP) या ईश्वरनिंदेविरुद्ध असलेल्या इस्लामिस्ट पक्षाच्या उमेदवाराविरुद्ध प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.

या पक्षाचा माजी गव्हर्नर सलमान तासिर यांची हत्या करणाऱ्याला पाठिंबा आहे.

लाहोरच्या पोटनिवडणुकीमुळे पाकिस्तानात नवा वाद सुरू झाला होता. MMLआणि TLP  हे दोन्ही पक्ष म्हणजे देशातील सगळ्यांत...


लाहौर हायकोर्टानं शाहाजाद साकीब याला 1900 डॉलर्सचा दंड सुद्धा ठोठावला आहे. इस्लाममध्ये चार बायका करण्याची परवानगी असते असा बचाव साकीबनं कोर्टात केला. पण, कोर्टानं तो अमान्य केला.

साकीबनं लेखी परवानगी न घेता दुसरं लग्न केल्याचं त्याची पहिली पत्नी आयेशाबीबी हिनं कोर्टात सिद्ध केलं. पाकिस्तानच्या कौंटुबिक कायद्यानुसार विना लेखी परवानगी दुसरं लग्न करण्यास मनाई आहे.

ऐतिहासिक निर्णय

या निर्णयामुळे पाकिस्तानातल्या बहुपत्नीत्वाच्या पद्धतीला अळा बसेल असं स्त्री हक्कांसाठी लढणाऱ्या कार्यकर्त्यांना वाटतं.

यामुळे महिला सबलीकरणाला चालना मिळेल. तसंच या निर्णयामुळे इतरही महिला त्यांच्यावर झालेल्या अन्यायासाठी कोर्टात दाद मागतील असंही स्त्रीवादी कार्यकर्त्यांना वाटतं.

पीस अॅण्ड डेव्हलपमेंट फाऊंडेशन या स्वयंसेवी संस्थेत काम करणाऱ्या रोमाना बशीर यांनी रॉयटर्स या वृत्तसंस्थेला सांगितलं, "एखाद्या स्त्रीनं तिच्यावर झालेल्या अन्यायची दाद मागायला कोर्टाची पायरी चढणं हे कौतुकास्पद आहे. या निर्णयाचा महिला सबलीकरणासाठीही फायदा होईल."

पाकिस्तानात जे पुरुष दुसरं लग्न करतात त्यांना आपल्या पहिल्या बायकोच... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी लेखी परवानगी घेणं गरजेचं असतं. काही पुरूष बऱ्याचदा पहिल्या लग्नानंतर खूप काळानं दुसरं लग्न करतात.

इस्लामिक बाबींवर सरकारला सल्ला देणाऱ्या पाकिस्तानच्या इस्लामिक आयडीओलॉजी काउंसिलनं सरकारच्या कौटुंबिक कायद्यावर बऱ्याचदा टीका केली आहे.

अर्थात या काउंसिलच्या सूचना सरकारला बंधनकारक नसतात. दरम्यान साकिबला हाय कोर्टाच्या या निर्णयाविरूद्ध अपील करण्याचा अधिकार आहे.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


लिंगायत धर्माची स्थापना करणारे 12 व्या शतकातील संत बसवेश्वर किंवा बसवण्णा यांच्या विचारधारेनुसारच शिवकुमार यांचं वर्तन होतं, असं म्हटलं जात असे.

शिवकुमार स्वामी यांच्या निधनानंतर लिंगायत समुदाय नेमका काय आहे याची चर्चा सोशल मीडियावर आहे. अनेकदा लिंगायत आणि वीरशैव हा एकच समुदाय आहे असं लोकांना वाटतं.

या सर्व गोष्टींची पार्श्वभूमी लक्षात घेऊन लिंगायत समुदाय म्हणजे नेमकं काय? त्याची स्थापना केव्हा झाली आणि या समुदायाचं तत्त्वज्ञान काय आहे याविषयी बीबीसी मराठीनं घेतलेला आढावा.

'हिस्टरी अॅंड फिलॉसॉफी ऑफ लिंगायत रिलीजन' या पुस्तकामध्ये प्रा. एम. आर. साखरे यांनी म्हटलं आहे की लिंगायत धर्म हा 12 व्या शतकात स्थापन झाला. या धर्माचे संस्थापक 'बसव' यांच्या साधी राहणी आणि उच्चविचारसरणीमुळेच हा धर्म लोकप्रिय झाला, असं मत ते व्यक्त करतात.

'मानवाचं धार्मिक जीवन हे त्याच्या सामाजिक कल्याणाशी जोडलं गेलेलं असतं त्यामुळे बसवण्णांनी धार्मिक सुधारणांबरोबरच सामाजिक सुधारणांना महत्त्व दिलं,' असा संदर्भ साखरे यांनी त्यांच्या पुस्तकात दिला आहे.

लिंगायतांचं ठळक वैशिष्ट्यं म्हणजे ते गळ्यात लिंग धारण करता... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त. हे लिंग शिवाचं म्हणजेच सत्याचं प्रतीक आहे, अशी त्यांची आस्था असते.

स्त्री असो वा पुरुष हे लिंग सर्वांना धारण करता येतं. सर्व जण समान आहेत हा लिंगायत धर्माचा आधार आहे. त्यानुसार सर्वांनाच हे लिंग धारण करता येतं.

साखरे त्यांच्या पुस्तकात सांगतात की हिंदू धर्मानुसार असलेल्या अनेक मान्यतांना लिंगायतांचा विरोध आहे. "बसवेश्वरांनी ब्राह्मणांच्या वर्चस्वशाहीला विरोध केला. हिंदू पुरोहित स्वतःच्या स्वार्थासाठी खालच्या वर्गाचं शोषण करत त्याविरोधात बसव समोर आले," असं साखरे सांगतात. त्यामुळे लिंगायत धर्म हा हिंदूंचे रीतीरिवाज मानत नाही असं ते पुढे सांगतात.

वीरशैव आणि लिंगायत यांच्यातला फरक

कर्नाटकातील अभ्यासक आणि लेखक डी. पी. प्रकाश सांगतात, "लिंगायत हे बसवण्णाच्या विचारधारेनुसार वागणारे लोक आहेत तर वीरशैव हे प्रामुख्याने शिवभक्त असतात पण त्याचबरोबर इतर देवी-देवतांवर त्यांचा विश्वास असतो. हिंदू सणांचं ते पालन करतात.

मुख्य फरक हाच आहे की वीरशैव हे स्थिर लिंगाची ( ज्या ठिकाणी शिवलिंगाची विधिवत प्रतिष्ठापना झाली आहे) त्याची पूजा करतात. तर लिंगायत हे आपल्या गळ्यातील लिंगाची पूजा करतात. पूजेच्या वेळी ते आपल्या गळ्यात धारण केलेलं लिंग आपल्या तळहातांवर ठेवतात आणि प्रार्थना करतात. ईश्वराच्या आराधनेसाठी मध्यस्थाची गरज नाही अशी लिंगायतांची मान्यता आहे." हा फरक ते समजावून सांगतात.

'वेदप्रामाण्य नाकारलं'

"मंदिरात जाणं, अभिषेक करणं, होम हवन यासारख्या कर्मकांडांना बसवेश्वरांचा विरोध होता. जर तुम्ही एखाद्या हिंदूला विचाराल की तुमचा गुरू कोण आहे तर त्याचं उत्तर तो ज्या गुरूंना मानतो त्यांचं नाव सांगून देईल, पण हाच प्रश्न तुम्ही जर लिंगायताला विचाराल तर तो बसवेश्वरांचेच नाव सांगेन," असं डी. पी. प्रकाश सांगतात. बसववेश्वरांनी वेदप्रामाण्य नाकारलं होतं.

लिंगायत धर्माची स्थापना करणारे महात्मा बसवेश्वर

"वैदिक धर्मव्यवस्थेला आव्हान म्हणूनच लिंगायत धर्म समोर आला होता. सर्वांना समान अधिकार हा या धर्माचा मूल आधार आहे. महात्मा बसवेश्वरांनी महिलांना समान हक्क दिले होते. त्याचबरोबर महिला 'स्कॉलरशिप' किंवा धर्माचं विशेष ज्ञान असलेल्या महिलांची मोठी परंपरा लिंगायतांना लाभलेली आहे. ही गोष्ट निर्विवाद आहे," असं डॉ. गोविंद धस्के सांगतात. डॉ. धस्के हे लिंगायत युवा या वेबसाइटचे संपादक आहेत तसंच ते संशोधक आहेत.

वेगळा धर्म नाही तर...


लिंगायत समाजाला स्वतंत्र धर्माची मान्यता मिळावी म्हणून कराडमध्येही मोर्चा काढण्यात आला होता.

लिंगायत समाजाच्या या मागणीला धार्मिक संदर्भांना जोडून राजकीय, आर्थिक, सामाजिक पैलूही आहेत.

"कर्नाटक सरकारने लिंगायत समाजाला स्वतंत्र धर्माची मान्यता दिल्याने आमच्या आंदोलनाला आणखी बळ आलंम आहे," अशी प्रतिक्रिया महाराष्ट्र लिंगायत संघर्ष समितीच्या कार्याध्यक्षा सरलाताई पाटील यांनी व्यक्त केली.

कर्नाटकात लिंगायत समाजाचं राजकीय प्राबल्य आहे. महाराष्ट्राचा विचार केला तर महाराष्ट्रात सर्वच भागात लिंगायत समाज विखुरला आहे. पण कोल्हापूर, सांगली, सोलापूर, लातूर, नांदेड या जिल्ह्यांत लिंगायत समाजाची लोकसंख्या जास्त आहे. सोलापुरातील 11पैकी 6 विधानसभा मतदार संघात लिंगायत समाजाची भूमिका महत्त्वाची ठरते.

नामांतरावरून वाद

सोलापूर विद्यापीठाचं नामांतर पुण्यश्लोक आहिल्याबाई होळकर सोलापूर विद्यापीठ करण्यात यावं असा प्रस्ताव मंजूर झाल्यानंतर लिंगायत समाजाने सिद्धेश्वर विद्यापीठ असं नामकरण करण्याची मागणी केली होती. हा मुद्दा आता सोलापुरात राजकीयदृष्ट्या संवेदनशील बनला आहे, असं पत्रकार आणि शरण साहित्याचे अभ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्यासक चन्नवीर भद्रेश्वरमठ यांनी सांगितला.

स्वतंत्र धर्माच्या मागणीसाठी लिंगायत समाजाने जानेवारी महिन्यात कोल्हापुरात मोर्चा काढला होता.

विश्वलिंगायत महासभेचे महाराष्ट्राचे अध्यक्ष राजशेखर तंबाखे म्हणाले, "औरंगाबाद, उस्मानाबाद, सोलापूर इथं आमचं आंदोलन नियोजित आहे. 13 मे 2014ला केंद्र सरकारने स्वतंत्र धर्माची मागणी नाकारणारं पत्र पाठवलं होतं. हा दाखला देत सांस्कृतिक मंत्री विनोद तावडे यांनी आमची मागणी नाकारली. पण पृथ्वीराज चव्हाण मुख्यमंत्री असताना नेमण्यात आलेल्या 3 सदस्यांच्या समितीने लिंगायत समाजाला स्वंत्रत धर्माची मान्यता देण्यासाठी शिफारस करावी, अशी सूचना केली आहे."

आर्थिक कारणं

धार्मिक अल्पसंख्याकांना मिळणाऱ्या सवलती हा महत्त्वाचा मुद्दा या मागणीच्या मागे आहे. आरक्षणाच्या सवलतींचाही विषय आहे. तंबाखे म्हणाले, "लिंगायत समाजातील काही उपजाती ओबीसीमध्ये आहेत. पण जन्माच्या दाखल्यावर लिंगायत अशी नोंद असेल तर या सवलती मिळताना अडचणी येतात. सरकारने यावर तोडगा काढण्याचा प्रयत्न केला आहे. पण स्वतंत्र धर्माच्या मागणीमागे हा एक मुद्दा आहे."

धार्मिक संदर्भ

जैन धर्माला स्वतंत्र धर्म म्हणून मान्यता मिळाल्यानंतर लिंगायत समाजातून स्वतंत्र धर्म म्हणून मान्यता मिळावी, अशी मागणी जास्त प्रकर्षाने पुढं येऊ लागली, असं सोलापुरातील पत्रकार चन्नवीर भद्रेश्वरमठ यांनी सांगितलं. भद्रेश्वरमठ म्हणाले, "12व्या शतकात बसवेश्वर यांनी लिंगायत धर्माची स्थापना केली. स्वतंत्र धर्माचे सर्व निकष लिंगायत पूर्ण करतो."

वैदिक परंपरांचा अतिरेक होऊ लागल्याने ही मागणी जास्त तीव्रतेने पुढे आल्याचं तंबाखे सांगतात. "स्वतंत्र धर्म म्हणून मान्यता मिळाल्यानंतर बसवेश्वर यांचं कार्य जगापुढं नेण्याची संधी मिळेल असं ते म्हणाले. बसवेश्वरांचे विचार तरुणांना प्रभावित करत आहेत, त्यामुळेच आमच्या आंदोलनात तरुणांची संख्या जास्त आहे", असं ते म्हणाले

कलबुर्गी यांच्या हत्येमुळे अस्वस्थता

साहित्यिक एम. एम. कलबुर्गी यांच्या खुनाचाही मुद्दा महत्त्वाचा आहे, असं भद्रेश्वरमठ म्हणाले. कलबुर्गी यांनी वचनसाहित्यांचा मोठा अभ्यास केला होता. हे साहित्य सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवण्यात कलबुर्गी यांचा फार मोठा वाटा होता. त्यांच्या खुनामुळे समाजात मोठी अस्वस्थता निर्माण झाली, असं ते म्हणतात.

पहिलं आंदोलन लातूरमध्ये

लिंगायत समाजाला स्वतंत्र धर्म म्हणून मान्यता मिळावी,...


लिंगायत हिंदू आहेत का?

पण विधानसभा निवडणुकांपूर्वी काँग्रेस सरकारने लिंगायतांना वेगळा धर्म म्हणून मान्यता देण्याचा प्रस्ताव मांडल्यावर राजकीय वर्तुळात खळबळ उडाली.

लिंगायत समुदायाचं म्हणणं आहे की, त्यांच्या पूजा-अर्चेच्या पद्धती हिंदूंपेक्षा वेगळ्या आहेत. त्यामुळे ते हिंदू नाहीत. ते निर्गुण शिवाची आराधना करतात. ते मंदिरात जात नाहीत आणि मूर्तिपूजाही करत नाहीत.

शिवमूर्तीची पूजा करणारे लिंगायत कोण?

लिंगायतांमधलाच एक पंथ वीरशैव म्हणून ओळखला जातो. ते मूर्तिपूजाही करतात आणि गळ्यात शिवलिंगही घालतात. या पंथाचे लोक हिंदू धर्मापासून अलग होण्याच्या भूमिकेचा विरोध करत आले आहेत.

लिंगायत हिंदू आहेत का?

वीरशैव पंथाची सुरुवात जगत्गुरू रेणुकाचार्य यांनी केली. आदी शंकराचार्यांप्रमाणेच त्यांनीही पाच पीठांची स्थापना केली. या पाचही पीठांमधला सगळ्यांत महत्त्वाचा मठ चिकमंगळूरचा रंभापूरी मठ आहे.

इतिहासकार संगमेश सवादातीमठ यांनी 13व्या शतकाते कन्नड कवी हरिहर यांच्या हवाल्याने सांगितलं की, वीरशैव हा पंथ खूप जुना आहे.

त्यांच्या मते, या पंथाचे संस्थापक रेणुकाचार्य यांचा जन्म आंध्र प्रदेशातल्या कोल्लिपक्का ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

गावात सोमेश्वराच्या लिंगापासून झाला होता.

जगत्गुरू रेणुकाचार्यांबद्दल शिवयोगी शिवाचार्य यांनी केलेल्या लिखाणातून आणि वीरशैव पंथाच्या उपासना पद्धतीबद्दल काही संस्कृत दस्तऐवजांमधून अधिक माहिती मिळते.

ते गळ्यात शिवलिंग घालतात आणि शंकराच्या मूर्तीची पूजाही करतात. वीरशैव हा वैदिक धर्मांपैकी एक आहे. 12व्या शतकात बसवाचार्यांचा उदय झाला. ते रेणुकाचार्यांचे अनुयायी होते.

वीरशैव पंथाची वेदांवर श्रद्धा आहे.

कर्म हीच पूजा

पण बसवाचार्यांनी सनातन धर्माला पर्याय म्हणून एक पंथ स्थापन केला ज्या पंथाने निर्गुण निराकार शिवाची संकल्पना स्विकारली.

बस्वाचार्य म्हणजे बसवण्णा किंवा बसवेश्वर यांनी जातीभेद आणि लिंगभेदाविरुद्ध कार्य केलं. त्यांनी 'कर्म हीच पूजा' ही शिकवण दिली.

जगत्गुरू शिवमूर्ती म्हणतात की बसवण्णांच्या विचारांनी प्रेरित होऊन सर्व जातीच्या लोकांनी लिंगायत धर्म स्विकारला. यात जात आणि काम यावरून कोणतेही मतभेद नव्हते.

ते म्हणतात, "निर्गुण शिवाची उपासना आणि कर्मकांडाविरुद्ध काम करणं हेच लिंगायतांचं कर्म आणि धर्म आहे."

वीरशैव पंथाचे अनुयायी जान्हवं धारण करतात. लिंगायत जान्हवं घालत नाहीत पण इष्ट शिवलिंग परिधान करतात आणि त्याची उपासना करतात.

लिंगायत समाजाची बसवेश्वरांवर श्रद्धा आहे.

वीरशैव आणि बसवेश्वरांच्या उपासकांमधला फरक

लिंगायतांच्या एका महत्त्वपूर्ण मठाचे अधिपती शिवमूर्ति मुरुगा शरानारू यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं की बसवेश्वरांनी वैदिक धर्मांना नाकारलं आणि एक वेगळा मार्ग अवलंबला.

वीरशैव पंथीयांची वेद आणि पुराणांवर श्रद्धा आहे तर लिंगायतांची बसवेश्वरांच्या 'शरणां'वर म्हणजे वचनांवर भिस्त आहे. ही वचनं संस्कृतात नाहीत तर कन्नडमध्ये आहेत.

काँग्रेस सरकारने लिंगायत वेगळा धर्म म्हणून मान्य करण्याचा प्रस्ताव मांडल्यानंतर राजकीय वर्तुळांत चांगलीच उलथापालथ झाली.

कारण लिंगायत मतांच्या जोरावर बी. एस. येडियुरप्पा यांनी कर्नाटकमध्ये भाजप सरकार बनवण्यात यश मिळवलं होतं. येडियुरप्पांच्या बंडानंतर भाजपला सत्ता गमवावी लागली होती.

बी. एस. येडियुरप्पा

लिंगायत 'धर्म' बनवण्यामागचं राजकारण

2011 च्या जनगणनेनुसार कर्नाटकात लिंगायत समाजाची लोकसंख्या 17% आहे, यात वीरशैव पंथीयांचाही समावेश आहे.  वीरशैव पंथियांची लोकसंख्या 3 - 4% असावी असा अंदाज आहे.

या पंथाच्या सर्वांत महत्त्वपूर्ण अशा रंभापूरी मठाचे मठाधिपती जगत्गुरू वीर...


लिओनार्डो डी कॅप्रिओ

आगीनं झालेलं नुकसान भरून काढण्यासाठी हॉलीवूड अभिनेता लिओनार्डो डी कॅप्रिओने 5 मिलिअन डॉलर्सच्या मदतीची घोषणा केली आहे.  लिओनार्डोची पर्यावरणासाठी काम करणारी संस्था आहे. या संस्थेमार्फत ही रक्कम दिली जाईल.

'अॅमेझॉन जंगलांना लागलेल्या आगीमुळे अतिशय व्यथित झालो आहे. हवामान बदल, जैवविविधता आणि स्थानिकांची स्थिती यांचा प्रश्न गंभीर झाला आहे. लोकांनी पुढाकार घेऊन अॅमेझॉन जंगलांसाठी पुढाकार घ्यावा,' असं आवाहन लिओनार्डोने इन्स्टाग्रामवरील पोस्टद्वारे केलं आहे.

अॅमेझॉनचं रक्षण करणाऱ्या 'अर्थ अलायन्स' या संस्थेतर्फे स्थानिक गट आणि समाजाला ही मदत पुरवण्यात येईल. अॅमेझॉन जंगलांमध्ये गेल्या वर्षभरात आग लागल्याचे 72 हजार हून अधिक प्रसंग घडल्याची माहिती ब्राझीलमधील नॅशनल इन्स्टिट्यूट फॉर स्पेस रिसर्च संघटनेने दिली आहे.

'अॅमेझॉन जंगलात लागलेल्या आगीमुळे वातावरणात प्रचंड प्रमाणात कार्बन डायऑक्साइडचं उत्सर्जन होत आहे. कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेणारी ही जंगलं झपाट्याने नष्ट झाली आहेत. हवामान बदलाचं संकट रोखण्यात या जंगलाची भूमिका निर्णायक आहे', असं अर्थ अलायन्सने म्हटलं आहे.

... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

पाच विविध संस्थांना विभागून ही रक्कम देण्यात येणार आहे.

शेती, खाणकाम या कारणांसाठी जाणीवपूर्वक जंगलतोड करण्यात आली. यामुळेच आग लागण्याचं प्रमाण वाढलं.

अॅमेझॉन आग

पर्यावरणाची जपणूक करण्यासाठी पुरेशा उपाययोजना हाती घेतल्या नसल्याचा आरोप ब्राझीलचे राष्ट्राध्यक्ष जेअर बोलसोनारो यांच्यावर होत आहे. काही स्वयंसेवी संस्था आग लागण्यासाठी कारणीभूत असल्याचा आरोप त्यांनी केला.

लिओनार्डो आणि अन्य काहीजणांनी मिळून अर्थ अलायन्स ही संस्था सुरू केली आहे. वन्यजीवरक्षण, हवामान बदलाचा परिणाम कमी व्हावा यासाठी प्रयत्न तसंच स्थानिकांचे हक्क यासाठी ही संस्था काम करते.

अॅमेझॉन जंगलातील अतिविशिष्ट भागाच्या रक्षणासाठी 'द अॅमेझॉन फॉरेस्ट फंड' आहे. दरम्यान, फ्रान्समध्ये सुरू असलेल्या जी 7 राष्ट्रांच्या परिषदेच्या निमित्ताने या प्रश्नासाठी एकत्र येऊन आंतरराष्ट्रीय करार होण्याची शक्यता आहे.

युकेकडून अॅमेझॉन जंगलांच्या रक्षणासाठी 10 मिलिअन पौंड देण्यात येईल असं युकेचे पंतप्रधान बोरिस जॉन्सन यांनी सांगितलं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


लिची खाणं हे मुलांच्या मृत्यूंचं कारण असू शकतं असं डॉक्टर आणि बिहार सरकारच्या मंत्र्यांनी माध्यमांशी बोलताना म्हटलंय. लिचीच्या बीमध्ये असलेल्या मिथाईल प्रोपाईड ग्लायसिनमुळं शरीरात ग्लुकोजचं प्रमाण कमी असणारी कुपोषित मुलं मृत्यूच्या उंबरठ्यावर असल्याचं मानलं जातंय. पण या मुद्द्यावरून तज्ज्ञांमध्ये मतमतांतरं आहेत.

आतापर्यंतच्या चाचण्यांनुसार लिची हे मुलांच्या मृत्यूच्या कारणांपैकी एक मानलं जातंय. या सगळ्या वादामुळं लिचीचे व्यापारी आणि लिची उत्पादक शेतकरी अडचणीत आले आहेत.

मुझफ्फरपूर परिसरातले शेतकरी हे लिचीवर अलंबून आहेत आणि कोणतेही ठोस पुरावे नसताना त्यांच्या उत्पादनाची अशी बदनामी झाल्यानं त्याचा परिणाम विक्रीवर होणार आहे.

या लहानग्यांच्या मृत्यूचं खरं कारण शोधता न आल्याने बिहार सरकार लिचीवर सगळं खापर फोडत असल्याचं शहरातल्या सामान्य नागरिकांचं म्हणणं आहे.

मुझफ्फरपूर रेल्वे स्टेशनच्या समोर लिची विकणाऱ्या शेतकऱ्यांसोबत उभे असणारे स्थानिक रहिवासी सुकेश कुमार साही लिची या शहराची शान असल्याचं सांगतात.

या रसरशीत फळांच्या टोपलीकडे बोट दाखवत ते म्हणतात, ''लिची आमची ओळख आहे. माझी साठी उल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

टलीये आणि माझं आख्खं आयुष्य लिची खात गेलंय. लोकांना जे म्हणायचंय ते म्हणू दे. पण वर्षानुवर्षं इथली मुलं लिची खातच मोठी झाली आहेत. उन्हामुळे मुलं आजारी पडलेली असू शकतात. कारण मुझफ्फरपूरमध्ये 45डिग्री इतका तीव्र उन्हाळा यापूर्वी कधीही नव्हता. लिचीला विनाकारण बदनाम केलं जातंय. पण खरंतर मुझफ्फरपूर म्हणजे लिची आणि लिची म्हणजे मुझफ्फरपूर.''

एन्सिफिलायटिसमुळे होणारे मुलांचे मृत्यू आणि लिची पिकण्याची वेळ नेमकी एकत्र आल्यानं यासाठी लिचीला कारणीभूत ठरवण्यात येत असल्याचं 'बिहार लिची उत्पादक संघटनेच्या' बच्चा प्रसाद सिंह यांना वाटतं.

''लिची खाल्ल्यानं जर मुलांचे मृत्यू होत असते तर शहरांतल्या मोठ्या घरातल्या मुलांचेही मृत्यू झाले असते. पण असं झालेलं नाहीये. फक्त गरीब घरांमधली कुपोषित मुलंच एन्सिफिलायटिसला बळी पडत आहेत. इथली लिची तर मुझ्झफरपूर-पटन्यापासून ते दिल्ली - मुंबईपर्यंतची लोकं खातात. मग फक्त ग्रामीण मुझफ्फरपूरमधल्या सर्वात गरीब घरांमध्येच मृत्यू का होत आहेत? इतर कारणं मिळाली नाहीत म्हणून सगळा दोष लिचीवर ढकलण्यात आलाय. कारण लिची तयार होणं आणि मुलं आजारी पडणं नेमकं एकाच कालावधीत झालं.''

बिहारची लिची

बिहारच्या मध्यातून वाहणाऱ्या गंडक नदीच्या उत्तरेकडच्या भागांमध्ये लिचीचं उत्पादन होतं. दरवर्षी समस्तीपूर, पूर्व चंपारण, वैशाली आणि मुझफ्फरपूर जिल्ह्यांमधल्या एकूण 32 हजार हेक्टर जमिनीवर लिचीचं उत्पादन घेतलं जातं. मेच्या शेवटी आणि जूनच्या पहिल्या आठवड्यामध्ये लिची पिकून तयार होते. लिचीवर या परिसरातील 50 हजारपेक्षा जास्त शेतकरी कुटुंबांची रोजीरोटी थेट अवलंबून आहे.

उन्हाळ्याच्या 15 दिवसांमध्ये इथे अडीच लाख टनांपेक्षा जास्त लिचीचं उत्पादन होत असल्याचं बच्चा प्रसाद सांगतात. ''मुझफ्फरपूर आणि बिहारमधल्या विक्रीचा आकडा निश्चितपणे सांगता येणार नाही. देशातल्या इतर राज्यांमध्ये पाठवण्यात येणाऱ्या लिचीच्या 15 दिवसांच्या उत्पादनांमध्येच गंडक नदी परिसरातील शेतकऱ्यांना सुमारे 85 कोटी रुपयांपर्यंतचा व्यवसाय मिळतो. लिचीची होणारी बदनामी ही शेतकऱ्यांच्या पोटावर पाय देणारी आहे. यामुळे येत्या हंगामात आमचं मोठं नुकसान होणार आहे. ''

आंबा विरुद्ध लिची

स्थानिक शेतकरी  भोला झा देखील लिचीचं उत्पादन करतात. त्यांना असं वाटतं, की लिचीला बदनाम करण्यामागे आंबा व्यापाऱ्यांचा हात आहे. बीबीसीसोबत बोलताना त्यांनी सांगितलं, ''मुलं दगावल्याचं दुःख...


लिझ नाईट

लहान असताना त्यांना धूळ, प्राण्यांचे केस, पक्षांचे पंख याची अॅलर्जी होती. त्या 12 वर्षांच्या होत्या तेव्हा त्यांच्या डॉक्टरांनी सांगितलं की त्यांना माणसाच्या केसांचीही अॅलर्जी आहे. त्यामुळे त्यांना स्वतःचे लांब केसही कापावे लागले.

मात्र, हे सगळं इथेच थांबलं नाही. दिवसेंदिवस अॅलर्जी वाढतच गेली. या अॅलर्जीने आपलं बालपण हिरावल्याचं त्या सांगतात.

बालपणीची एक आठवण सांगताना त्या म्हणतात, "मी चार वर्षांची असताना आम्ही आमच्या एका नातेवाईकांकडे गेलो होतो. त्यांच्याकडे एक पक्षी होता. 60-70च्या दशकात हा पक्षी पाळण्याचं फॅड होतं. मात्र, मला कुठल्याही पक्षाच्या पंखाची अॅलर्जी होती."

लिझ यांचा लहानपणीचा फोटो. त्यांना त्यांचे मोठे केस कापावे लागले.

"मला आठवतं माझ्या वडिलांनी गाडी पार्क केली. ते माझ्या दोन्ही बहिणींसोबत घरात गेले. पण मला घरात जात आलं नाही. घरात तो पक्षी असल्याने मला कारमध्येच थांबावं लागलं. तेही एकटीने. त्यावेळी मला खूप एकटं पडल्यासारखं वाटलं. नॉर्मल माणसं जे करायचे ते मला करता येत नव्हतं."

डिव्हॉनमधील पैगंटॉन या समुद्राजवळच्या शहरात राहणाऱ्या लिझ यांना अगदी लहानपणापा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

सून स्किन अॅलर्जी आहे. त्या विशीत असताना त्यांच्या गजकर्णाला संसर्ग होऊन तो रक्तात पसरला. त्यामुळे त्यांना अनेक आठवडे हॉस्पिटलमध्ये उपचार घ्यावे लागले. धूळ, केस यांची एलर्जी असणाऱ्या लिझ 1990 मध्ये एका प्रदर्शनात गेल्या होत्या. तिथे त्यांना लॅटेक्सची अॅलर्जी असल्याचं कळलं.

त्या सांगतात, "माझ्या मुलीने माझ्या हातात काही फुगे दिले. मला फुगे धरायला सांगून ती काहीतरी करायला निघून गेली. काही वेळ फुगे धरल्यानंतर मी तेच हात गालाला लावले आणि त्यानंतरच माझ्या गालावर सूज आली."

वारंवार डॉक्टरांकडे गेल्यामुळे आपली नाजूक त्वचा तिथल्या लॅटेक्सच्या संपर्कात आल्याने ही अॅलर्जी झाली असावी, असा लिझ यांचा अंदाज आहे.

या एलर्जीमुळे 56 वर्षांच्या लिझ यांच्या दैनंदिन आयुष्यावर मोठा परिणाम झाला आहे. शाईत असलेल्या लॅटेक्समुळे त्या वर्तमानपत्र वाचू शकत नाहीत. रिमोटची बटनं, चाकुची मूठ, ब्लेंडर, मिक्सर, हेअरड्रायर अशा सर्व वस्तूंवर असलेल्या लॅटेक्स कोटिंगमुळे त्यांना त्या वापरता येत नाहीत. त्यांच्या घरातल्या जवळपास सर्वच वस्तुंना त्यांनी प्लॅस्टिक कव्हर घातलं आहे.

रिमोट कंट्रोलवर लॅटेक्सचं कव्हर असल्याने त्यांना काळजी घ्यावी लागते.

रस्त्याचं कामं सुरु असेल तर त्यांना घराच्या दारं, खिडक्या बंद ठेवाव्या लागतात. यामुळे आपल्याला आपल्या घरातच कैदी झाल्यासारखं वाटतं, असं लिझ म्हणतात.

"मला अनेकदा बंदी असल्यासारखं वाटतं. घरातच सुरक्षित वाटत असल्याने कधीकधी मी आठवडाभर घरातून बाहेरही पडत नाही."

चार वर्षांपूर्वीच्या हिवाळ्यात त्या त्यांच्या पतीसोबत एका दुकानात गेल्या. अचानक त्यांचे ओठ सुजले आणि त्यांना प्रचंड वेदना होऊ लागल्या.

त्या सांगतात, "मी ताबडतोब बाहेर पडले आणि म्हणाले तिथे काहीतरी आहे ज्यामुळे मला खूप अस्वस्थ वाटतंय."

त्यांच्या पतीने आत जाऊन बघितल्यावर दुकानाच्या मागच्या बाजूला एका स्टँडला सहा फुगे बांधल्याचं त्यांना दिसलं. दुकानाच्या हिटिंग सिस्टिममधून फुग्यातलं लॅटेक्स प्रोटीन दुकानातल्या हवेत मिसळलं होतं. त्याचाच त्यांना त्रास होत होता. एखाद्या ठिकाणी दोन दिवस आधी फुगे बांधून ठेवले असतील आणि त्यातला एक फुगा जरी फुटला तरी त्याचं लॅटेक्स प्रोटीन दोन दिवस हवेत कायम असतं. त्याचीही त्यांना तीव्र रिअॅक्शन येऊ शकते.

कुठलीही रिअॅक्शन आली की त्यांना खूप घाम फुटतो. ओठ सुजतात आणि 'तीव्र वेदना' होतात. अशा ठिकाणाहून बाहेर पडलं की...


लिनी पुथुस्सेरी यांचा मृत्यू म्हणजे त्यांनी कर्तव्य बजावताना दिलेलं बलिदान असल्याची प्रतिक्रिया सोशल मीडियावर व्यक्त होत आहे.

केरळमध्ये नर्स म्हणून काम करणाऱ्या लिनी यांना निपाह (Nipah) व्हायरसची लागण झाली. त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांची अनुक्रमे पाच आणि दोन वर्षांची मुलं पोरकी झाली आहेत.

केरळच्या कोझिकोड जिल्ह्यात निपाह व्हायरसचे रुग्णं आढळले आणि या नव्या व्हायरसची भीती संपूर्ण देशात पसरली. या व्हायरसमुळे आतापर्यंत नऊ जण दगावले आहेत.

निपाह व्हायरसची लागण झालेल्या तीन जणांच्या एका कुटुंबाची शुश्रूषा करण्याचं काम लिनी करत होत्या. त्यांनी रात्रभर या तीन जणांची काळजी घेतली. तिथंच त्यांना या व्हायरसची लागण झाली असावी, असा अंदाज आहे.

रविवारी लिनी यांना कणकण वाटू लागली. ही लक्षणं निपाह व्हायरसची असल्याचं लक्षात आल्यानंतर त्या स्वत: हॉस्पिटलमध्ये दाखल झाल्या.

आपल्यामुळे इतरांना संसर्ग होऊ नये, म्हणून स्वत:ला वेगळं ठेवायला सांगायलाही त्या विसरल्या नाहीत, असं स्थानिक प्रसारमाध्यमांनी दिलेल्या वृत्तात म्हटलं आहे.

'मी हॉस्पिटलमध्ये अॅडमिट होत आहे...'

लिनी यांचे पती सजिश बाहारीनमध्ये काम करत... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ात. लिनी यांच्या आजारपणाबद्दल त्यांच्या भावानं साजिश यांना कळवल्यावर ते तातडीनं भारतात परत आले.

केरळमध्ये आता या व्हायरसची लागण झालेल्या लोकांना वेगळं ठेवलं जात आहे.

बीबीसीला त्यांनी सांगितलं की, लिनी यांनीही त्यांच्याशी फोनवरून संपर्क साधला होता. "ती म्हणाली की तिला बरं वाटत नाहीये. हॉस्पिटलमध्ये अॅडमिट होतेय, असं तिनं मला सांगितलं," सजिश पुथुस्सेरी म्हणाले.

ते रविवारी कोझिकोडला पोहोचले तेव्हा लिनी ICUमध्ये होत्या.

"तिला श्वास घ्यायला त्रास होत होता म्हणून तिला ऑक्सिजन मास्क लावला होता. ती काहीच बोलू शकत नव्हती. पण तिनं माझा हात हातात घेतला आणि घट्ट पकडून ठेवला होता," पुथुस्सेरी सांगत होते.

पण त्या वाचू शकल्या नाही.

सोशल मीडियावरही शोक

दुसऱ्या दिवशी सकाळी लिनी यांचं निधन झाल्यावर त्यांच्या नातेवाईकांनी लिनी यांनी सजिश यांच्या नावानं लिहिलेली चिठ्ठी त्यांच्या हाती दिली. सजिश यांनी स्थानिक मीडियाला ती चिठ्ठी दाखवल्यानंतर ती लगेचच सोशल मीडियावर व्हायरल झाली.

लिनी यांचा मृतदेहदेखील कुटुंबीयांच्या ताब्यात देण्यात आला नाही. त्यांच्यावर हॉस्पिटलच्या देखरेखीखाली अंत्यसंस्कार करण्यात आले.

लिनी यांचा मृत्यू म्हणजे त्यांनी समाजासाठी केलेला त्याग आहे, अशी चर्चा आता सोशल मीडियावर सुरू आहे. प्रशासकीय अधिकारी आणि डॉक्टरांनी तर तिचं वर्णन 'हिरो' असं केलं आहे.

केरळचे मुख्यमंत्री पिनराई विजयन यांनीही लिनी यांच्या मृत्यूबद्दल शोक व्यक्त केला आहे. लिनी यांची निःस्पृह सेवा कायम लोकांच्या स्मरणात राहील, असं त्यांनी आपल्या ट्वीटमध्ये म्हटलं आहे.

निपाहची दाहकता

जागतिक आरोग्या संघटनेच्या (WHO) 10 गंभीर आजारांच्या यादीत सर्वांत वरच्या क्रमांकावर असलेल्या निपाह व्हायरसनं केरळच्या कोझिकोड जिल्ह्यात अचानक थैमान घालायला सुरुवात केली. या व्हायरसची लागण होऊन आतापर्यंत नऊ जणांचा बळी गेला आहे.

लागण झालेल्या इतर दोन पेशंटची प्रकृती अत्यवस्थ आहे तर 40 जणांना सतर्कता म्हणून इतरांपासून वेगळं ठेवण्यात आलं आहे.

केरळमध्ये आरोग्य अधिकाऱ्यांनी या प्रकरणाची गंभीर दखल घेत उपाययोजना सुरू केल्या आहेत. अनेक ठिकाणी आरोग्य शिबिरं सुरू करण्यात आली आहेत.

लिनी यांच्या मृत्यूनंतर सोशल मीडियावर शोक व्यक्त केला जात आहे.

या व्हायरसचा संसर्ग प्राण्यांकडून मनुष्याला होतो. तसंच या व्हायरसचा छडा लावणंही कठीण आहे. ताप येणं, कणकण वाटणं, उलट्या होणं आणि...


लिफ्ट किंवा सोसायटीच्या गेटवर ती भेटली, की मी तिची आवर्जून चौकशी करते. कधीकधी घरकामात मदतीसाठीही तिला बोलावून घेते.

एकदा नेहमीप्रमाणे तिची चौकशी केली, तेव्हा फिकट हसत तिनं तब्येत बरी नसल्याचं सांगितलं.

नंतर म्हणाली, 'मला सारखं रडावंसं वाटतं. गेल्या मंगळवारी मी दिवसभर रडत होते.'

हे बोलत असताना तिच्या चेहऱ्यावर हसू होतं. ही गोष्ट तिनं मला मागेही एकदा सांगितलं होतं.

'मला रडावसं वाटतं,' असं अंजूनं सतत सांगणं हे एखाद्या समस्येचं लक्षण आहे का?

तिला वैद्यकीय उपचारांची गरज आहे, हे कनिष्ठ मध्यमवर्गीय घरातल्या अंजूला आणि तिच्या कुटुंबीयांना लक्षात येईल का?

अंजूची जी मानसिक अवस्था आहे, तो एखादा आजार आहे?

आकडेवारी काय सांगते?

नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ मेंटल हेल्थ अँड न्युरो सायन्स (निम्हंस) या संस्थेनं 2016 साली देशातील 12 राज्यांमध्ये एक पाहणी केली होती. त्यातून समोर आलेली आकडेवारी चिंताजनक होती.

या आकडेवारीनुसार एकूण लोकसंख्येच्या 2.7 टक्के लोक नैराशासारख्या मानसिक आजारांनी ग्रासलेले आहेत. 5.2 टक्के लोकांना कधी ना कधी या समस्येला सामोरं जावं लागलं आहे.

भारतात 15 कोटी लोक असे आहेत,... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ज्यांना मानसिक समस्येवर उत्तर शोधण्यासाठी वैद्यकीय उपचारांची गरज आहे, असाही निष्कर्ष या पाहणीतून काढण्यात आला.

डॉक्टर निमीश देसाई

'लॅन्सेट' या जगप्रसिद्ध आरोग्यविषयक पत्रिकेत 2016 साली प्रसिद्ध झालेल्या अहवालानुसार भारतामध्ये मानसिक आजारानं ग्रासलेल्या 10 पैकी केवळ एकाच व्यक्तीला वेळेत वैद्यकीय मदत मिळते.

या आकड्यांवरून हे स्पष्ट होतं, की भारतात मानसिक आजाराने ग्रस्त लोकांची संख्या वेगानं वाढत आहे. येत्या दहा वर्षांत भारतातील मानसिक समस्यांनी ग्रासलेल्या लोकांची संख्या ही जागतिक आकडेवारीच्या तुलनेत एक तृतीयांश असेल.

भारतात मोठ्या वेगानं बदल होत आहेत. शहरं वाढत आहेत, आधुनिक सोयीसुविधा मिळत आहेत. लोकांचं गावाकडून शहरांकडे स्थलांतर होत आहे. याचाच परिणाम लोकांच्या मानसिकतेवर होत असल्याचं तज्ज्ञ सांगतात. त्यामुळेच नैराश्यासारख्या समस्या वाढत असल्याचं सांगितलं जात आहे.

दिल्लीतील इन्स्टिट्यूट ऑफ ह्युमन बिहेविअर अँड अलाइड सायन्सेसचे (इब्हास) संचालक डॉ. निमीश देसाई सांगतात, "विभक्त कुटुंबपद्धती, स्वांतत्र्याचा अट्टाहास आणि तंत्रज्ञानामुळे लोक नैराश्यानं ग्रस्त होत आहे. आपला समाज पाश्चात्यकरणाच्या दिशेने वेगाने जात आहे. हे विसाव्या शतकातील महायुद्धोत्तर सामाजिक, तांत्रिक विकासाचं मॉडेल आहे. पण यावरुनच विकास हवा की उत्तम मानसिक आरोग्य हा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे."

पण आता लोकांमध्ये मानसिक आरोग्याविषयी जागरूकता निर्माण होत असल्याचंही डॉक्टर निमीश म्हणतात. अर्थात, समाजात असाही एक वर्ग आहे, जो या विषयावर मोकळेपणानं बोलणं अजूनही निषिद्धच समजतो. मानसिक आजार हा एकप्रकारे टॅबू आहे.

आपल्यालाही नैराश्यानं ग्रासलं होतं, असं अभिनेत्री दीपिका पदुकोणनं 2015 साली एका वृत्तवाहिनीला दिलेल्या मुलाखतीत सांगितलं होतं. त्यावेळी दीपिकाचं करिअर उत्तम चाललं होतं. मात्र आपलं आयुष्य दिशाहीन आहे अशी भावना तिच्या मनात यायची आणि छोट्या-छोट्या गोष्टींवरून तिला रडू यायचं.

कॉमन मेंटल डिसॉर्डर काय असते?

दिल्लीमधील सेंट स्टीफन रुग्णालयातील मनोविकारतज्ज्ञ डॉ. रुपाली शिवलकर सांगतात, कॉमन मेंटल डिसॉर्डर अर्थात सीएमडीनं ग्रासलेल्या लोकांची संख्या जवळपास 30 ते 40 टक्के आहे. पण आपल्याला काही आजार आहे, हेच त्यांच्या लक्षात येत नाही.

सीएमडीची लक्षणं वेगवेगळी असतात. कामात लक्ष न लागणं, कोणताही आजार नसताना थकवा येणं, सतत झोप येणं,...


लिफ्टचं बटण कोपराने दाबणे, दाराची मूठ उडताना हातावर रुमाल ठेवणे किंवा दाराची मूठ वारंवार पुसून घेणे, रेल्वेतून हँडल न धरता प्रवास करणे, ऑफिसमध्ये काम करतो तो टेबल वारंवार पुसणे, अशी दृश्यं नेहमीचीच झाली आहेत.

कोरोना विषाणुचा सर्वाधिक फैलाव झालेल्या भागांमध्ये स्थानिक प्रशासनाकडून पार्क, रस्ते अशा सार्वजनिक ठिकाणी निर्जंतुकीकरणासाठीची औषध फवारणी केली जात आहे.

ऑफिस, हॉस्पिटल्स, दुकानं, रेस्टॉरंट आणि सोसायट्यांमध्येसुद्धा स्वच्छतेची विशेष काळजी घेतली जात आहे. ज्या ठिकाणी हातांचा सर्वाधिक स्पर्श होतो, अशी ठिकाणं डेटॉल सारखी डिसइन्फेक्टंट टाकून स्वच्छ केली जात आहेत.

काही ठिकाणी तर मध्यरात्री जेव्हा सगळे गाढ झोपी जातात तेव्हा काही तरुण स्वतः जाऊन कॅश मशीनचे किपॅड्स निर्जंतूक करण्यासाठी पुसून घेत आहेत.

फ्लू सारखे आजार पसरवणाऱ्या इतर अनेक विषाणुंप्रमाणेच कोरोना कुटुंबातील कोव्हिड 19 हा विषाणूसुद्धा खोकलताना किंवा शिंकताना तोंडातून किंवा नाकातून बाहेर पडणाऱ्या पाण्याच्या सूक्ष्म थेंबातून म्हणजेच ड्रॉपलेट्समधून पसरतो.

एकदा खोकलल्यावर जवळपास 3000 ड्रॉपलेट्स तोंडातून बाहेर फेकले जातात. ह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

े ड्रॉपलेट्स जवळ उभी असलेली व्यक्ती, तिचे कपडे आणि आसपासच्या पृष्ठभागांवर पडतात. मात्र, काही अतिसूक्ष्म कण हवेतच राहू शकतात.

इथे एक गोष्ट लक्षात घेतली पाहिजे की Centers for Disease Control & Prevention या संस्थेनुसार विषाणू असलेल्या वस्तू किंवा पृष्ठभागाला स्पर्श केल्यानंतर त्याच हाताने स्वतःच्या चेहऱ्याला स्पर्श केल्यामुळे विषाणूची लागण होईलच असं नाही.

'विषाणुचा संसर्ग होण्याचा हा मुख्य मार्ग नाही', असं या संस्थेचं म्हणणं आहे. मात्र, तरीदेखील ही संस्था, जागतिक आरोग्य संघटना आणि इतर आरोग्य अधिकारी कोव्हिड 19 विषाणुचा फैलाव रोखण्यासाठी हात वारंवार साबणाने स्वच्छ धुवणे आणि वारंवार स्पर्श होणारे पृष्ठभाग निर्जंतूक करणे महत्त्वाचं असल्याचं सांगते.

त्यामुळे विषाणू असलेल्या पृष्ठभागाला स्पर्श केल्यामुळे नेमक्या किती जणांना संसर्गाची लागण होते, याची खात्रीशीर माहिती देता येत नसली तरी खबरदारी घेणं गरजेचं असल्याचं तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे.

एक महत्त्वाची बाब जी अजून स्पष्ट नाही ती म्हणजे कोव्हिड-19 हा आजार देणारा Sars-Cov_2 हा विषाणू मानवी शरीराबाहेर किती काळ जिवंत राहू शकतो.

मात्र, Sars आणि Mers यासारखे कोरोना कुटुंबातील इतर विषाणू धातू, काच आणि प्लॅस्टिक पृष्ठभागांवर तब्बल 9 दिवस जिवंत राहू शकतो, असं काही संशोधनांमध्ये आढळून आलं आहे. तर कमी तापमानात काही विषाणू तर 28 दिवसांपर्यंत जिवंत राहू शकतात.

कोरोना कुटुंबातील विषाणू परिस्थितीशी जुळवून घेत असल्याचं आतापर्यंतच्या संशोधनातून स्पष्ट होतं. आता शास्त्रज्ञांकडून कोरोनाच्या Sars-Cov-2 या नव्या विषाणुच्या प्रसारावर याचा कसा परिणाम होतो, यावर संशोधन सुरू आहे.

अमेरिकेतील नॅशनल इन्स्टिट्युट ऑफ हेल्थ (NIH)मध्ये व्हायरोलॉजिस्ट असलेल्या नीलजे वॅन डोरेमेलन आणि मॉन्टानातील हॅमिल्टनमध्ये असलेल्या रॉकी माउंटेन लेबॉरेटरीजमधल्या त्यांच्या सहकाऱ्यांनी कोरोनाचा हा नवा विषाणू कुठल्या पृष्ठभागावर किती काळ जिवंत राहतो, याविषयीचा अभ्यास केला. न्यू इंग्लंड जर्नल ऑफ मेडिसीनमध्ये या अभ्यासाचे निष्कर्ष प्रकाशित करण्यात आले आहेत.

यात असं आढळलं की हा विषाणू खोकल्यातून शरीराबाहेर हवेत फेकल्यानंतर ड्रॉपलेटच्या स्वरुपात हवेत तीन तास जिवंत राहू शकतो. तर अतिसूक्ष्म म्हणजे 1 ते 5 मायक्रोमीटर आकाराचे ड्रॉपलेट्स स्थिर हवेत काही तास जिवंत राहू शकतात.

याचा अर्थ अनफिल्टर एअर कंडिशनर...


लिफ्टने केवळ शहरांमध्येच नव्हे तर सामाजिक बदलही घडवून आणले.

घर असो वा ऑफिस, तिथं पोहोचण्याचा अविभाज्य घटक असलेली लिफ्ट दररोज शेकडो माणसांना अपेक्षित ठिकाणी नेते. पण प्रवासाच्या बाकी प्रकारांच्या तुलनेत लिफ्ट फारच उपेक्षित राहून जाते.

बलाढ्य चीनमध्ये दरवर्षी सहा लाखांहून अधिक लिफ्ट्स बसवल्या जातात. जगातली सगळ्यात उंच बिल्डिंग बुर्ज खलिफा तीन लाखाहून अधिक क्षेत्रफळावर पसरलं आहे. लिफ्ट्स नसत्या तर 50-60 छोट्या इमारती उभाराव्या लागल्या असत्या.

ही प्रत्येक बिल्डिंग, त्यात काम करणारी माणसं, गाड्या हे सगळं एकत्रित केलं तर प्रचंड गर्दी होऊन गोंधळ उडाला असता. अवाढव्य आकाराच्या या बिल्डिंगमध्ये हजारो माणसं सहजपणे काम करू शकतात.

याचं श्रेय लिफ्टला जातं. कारण एवढी माणसं लिफ्ट असल्यामुळेच ऑफिसपर्यंत जाऊ येऊ शकतात.

लिफ्टची सुरुवात

प्राचीन ग्रीसमध्ये आर्किमिडीजने लिफ्ट तयार केली होती. 1743 मध्ये पंधरावा लुईस प्रेयसीला लपून भेटायला जाण्यासाठी लिफ्टचा वापर करत असे.

व्हरसेल्समधील राजाचं बेडरुम त्याच्या प्रेयसीशी एका गुप्त लिफ्टद्वारे जोडलेलं होतं.

हंगेरी, चीन, इजिप्त या देशांतल्या लिफ्ट्स चाल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

वण्यात प्राण्यांची मदत घेतली जात असे. त्यानंतर वाफेच्या मदतीने लिफ्ट्स बळकट झाल्या.

इंग्लंडच्या औद्योगिक क्रांतीचे शिलेदार मॅथ्यू बोल्टन आणि जेम्स वॅट यांनी वाफेच्या इंजिनाचा शोध लावला. या शक्तिशाली इंजिनांद्वारे खाणींमधल्या लिफ्ट्स चालत असत.

सुरक्षेची भीती

या लिफ्ट्स आपलं काम व्यवस्थित करत, पण खूप उंचीवर जाताना लोकांना भीती वाटायची. लिफ्टमधून वर जाताना काहीतरी घोळ होईल, असं अनेकांना वाटत असे.

लिफ्ट बंद पडली तर दोन मजल्यांमध्ये अंधारात आपण अडकू, असं वाटणं साहजिक होतं. मग ही भीती बाळगणारे अनेकजण पाच-सहा मजले पायऱ्या चढून जायचे.

उंच बिल्डिंगमध्ये लिफ्टने वर जाणं धोक्याचं वाटायचं. लिफ्ट तयार करणं पुरेस नव्हतं तर लिफ्टने जाणं सुरक्षित आहे, हे लोकांना समजावून देणं आवश्यक होतं.

एलिशा ओटिस यांना त्याचं श्रेय जातं. 1853 मध्ये न्यूयॉर्कमध्ये झालेल्या वर्ल्ड फेअरमध्ये एलिशा मोठ्या समूहासमोर एका तराफ्यासारख्या वस्तूवर उभे राहिले.

ते आता पडणार, अशी भीती समोरच्या जनतेला वाटत होती. समोरच्या लोकांच्या चेहऱ्यावर अनामिक भीती दाटली होती.

एलिशाच्या मागे एक माणूस कुऱ्हाड घेऊन उभा होता. त्याने एक दोर तोडला आणि एलिशा उभा असलेला तराफा खाली येऊ लागला.

एलिशा पडणार या भीतीने लोक ओरडू लागले. पण तेव्हाच एलिशा आत्मविश्वासाने म्हणाला, "लोकहो, घाबरू नका. मी पडणार नाही."

लिफ्टच्या सुरक्षेचं प्रात्यक्षिक दाखवताना एलिशा ओटिस

थोड्याच वेळात एलिशा पूर्णपणे खाली उतरला.

या घटनेनं शहराचं चित्रच पालटलं. लिफ्ट्स असलेल्या गगनचुंबी इमारती ही या शहराची ओळख झाली. ब्रेक अर्थात नियंत्रण असलेल्या लिफ्ट्समुळे न्यूयॉर्कचं रुपडं पालटलं.

सामाजिक चित्र बदललं

पूर्वीच्या काळी बहुमजली घरांमध्ये नोकर मंडळी वरच्या मजल्यांवर राहायची. दिवसभर श्रम केल्यानंतर जा-ये करण्याने त्यांची दमछाक व्हायची.

पण घराचे मालक तळमजल्यावर आरामात राहायचे.

लिफ्टचा पर्याय समोर आल्यानंतर घरांची सामाजिक रचनाच बदलली. पेंटहाऊसच्या वरच्या मजल्यांवर मालक राहू लागले आणि सहाय्यक मंडळींची तळमजल्यावर रवानगी झाली.

भारतातही लिफ्टमुळेच अनेक शहरांचा विकास शक्य झाला.

स्टील आणि सिमेंट काँक्रिटच्या शोधामुळे लिफ्टच्या वापराला चालना मिळाली. वर जा-ये करण्यासाठी लिफ्ट हा सुरक्षित पर्याय आहे, हे पटल्यानंतर उंचच उंच इमारतींचं पेव फुटलं.

गजबजलेल्या परिसरात भूमिगत रेल्वेचं जाळं असायचं....


लिबियाच्या किनाऱ्यावर वाहून आलेले कपडे

बोटीत असलेल्यांपैकी तीन जण वाचले असून बुडणाऱ्यांपैकी बहुतांश जण पाकिस्तानी तर काही लिबियन नागरिकही आहेत.

"दहा मृतदेह लिबियाच्या किनाऱ्यावर वाहून आले आहेत," असं स्थलांतरितांसाठी काम करणाऱ्या International Organization for Migration (IOM) ने म्हटलं आहे.

आश्चर्य म्हणजे बुडलेल्यापैकी अनेक लिबियाचे नागरिकही आहेत, असं बीबीसीच्या उत्तर आफ्रिका प्रतिनिधी राणा जावेद म्हणाल्या.

गेल्या काही वर्षांपासून लिबियाजवळील समुद्रातून अनेक स्थलांतरित दक्षिण युरोप गाठत आहेत. स्थलांतरितांची संख्या कमी होण्यासाठी तसेच त्यांच्या आगमनाला कोणते देश जबाबदार आहेत, यावरून युरोपीय महासंघात वाद सुरू आहेत.

गेल्या वर्षी लिबियाच्या तटरक्षक दलासोबत युरोपीयन महासंघानं एक करार केला होता. या करारान्वये देश सोडणाऱ्या स्थलांतरितांना अडवून त्यांना तत्काळ देशात आणून सोडण्याची जबाबदारी लिबियाच्या तटरक्षक दलाची आहे.

मात्र काही संस्थांनी आणि संयुक्त राष्ट्रांनी यावरून युरोपीयन महासंघावर अमानवी भूमिका घेतल्याबद्दल टीका केली आहे.

हे पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


लियात आणि शिरा

2013 साली लियात मलका 35 वर्षांची होती. दक्षिण इस्रायलमध्ये राहणारी लियात किंडरगार्डनमध्ये शिकवायची. याच सुमारास आई होण्यासाठीचं आपलं वय उलटत असल्याची काळजी तिला वाटू लागली.

"वेळ निघून चाललीय आणि मला कदाचित आई होता येणार नाही, याची काळजी मला लागून होती", लियात सांगत होती. "त्यामुळे मी डॉक्टरांकडे गेले आणि काही फर्टिलिटी टेस्ट्स केल्या."

या टेस्ट्सचे रिपोर्ट आले आणि लिआतच्या अंडाशयात खूप कमी अंडी उरल्याचं कळलं. योग्य जोडीदाराच्या शोधात वेळ दवडलास तर तुला कदाचित आई होता येणार नाही, असं डॉक्टरांनी सांगितलं.

लियात सांगते, "त्यामुळे त्याचक्षणी मी ठरवलं की लवकरात लवकर बाळ होण्यासाठी शक्य ते सगळं करेन."

लियातने घरी येताच इंटरनेटवर शोध सुरू केला.

ती सांगते, "माझ्या बाळाला त्याच्या वडिलाची माहिती असावी, अशी माझी इच्छा होती. त्यामुळे स्पर्म डोनरकडून हे शक्य नव्हतं."

इंटरनेटवर हा शोध सुरू असतानाच तिला 2009 साली प्रसारित झालेली एक मुलाखत यूट्यूबवर सापडली.

व्लॅड आणि ज्युलिया पोझनियान्स्की नावाच्या एका जोडप्याची ती मुलाखत होती. वर्षभरापूर्वी निधन झालेल्या आपल्या मुलाचे स्पर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्म वापरून त्याच्या बाळाला जन्म देण्यासाठी ते कायदेशीर लढाई लढत होते. यासाठी एका महिलेने त्यांना होकारही दिला होता.

ही मुलाखत ऐकून लियातला वाटलं, असंच काहीसं आपल्यासाठीही बरं पडेल.

ती सांगते, "कारण अशा परिस्थितीत बाळाला त्याचे वडील कोण होते, त्याचा इतिहास काय आहे, हे कळेल. त्याला आजी-आजोबा मिळतील, कुटुंब मिळेल."

या जोडप्याच्या वकिलांना संपर्क करण्याचा निर्णय लियातने घेतला. ती वकिलांना भेटली. त्यानंतर तिला जे कळलं त्यामुळे तिला खूप आश्चर्य वाटलं. या मुलाखतीला चार वर्ष उलटून गेले होते. तरीही या जोडप्याला आपलं नातवंड मिळालं नव्हतं आणि ज्या महिलेने आई होण्यासाठी होकार दिला होता, ती निघून गेली होती.

लियातने या जोडप्याला भेटायचा निर्णय घेतला आणि भेटीचा दिवस ठरला त्या दिवशी या जोडप्याने आपल्या लाडक्या मुलाचे म्हणजेच बरूचचे  फोटो असलेला एक अल्बम सोबत आणला होता.

बरूचला जाऊन आता दहा वर्षांहून जास्त काळ लोटला आहे. मात्र, आजही आपल्या 'अत्यंत हुशार आणि कर्तबगार' मुलाविषयी बोलणं ज्युलियाला जड जातं.

वयाच्या 23 व्या वर्षी बरूच हाईफातल्या टेक्निअर या विख्यात विद्यापीठात पर्यावरण शास्त्राचा अभ्यास करत असताना बरूचला त्याच्या तोंडात एक जखम दिसली. त्या जखमेतून सतत रक्तस्राव व्हायचा. ती गाठ कॅन्सरची असल्याचं निदान झालं.

बरूचला किमोथेरपी करावी लागणार होती. मात्र, किमोथेरपीमुळे स्पर्मची संख्या घटली असती. त्यामुळे त्याचे काही स्पर्म काढून ते बँक करण्यात आले. त्याच्यावर किमोथेरपी झाली. त्यामुळे त्याचे केस गेले. नंतर डॉक्टरांना त्याच्या जिभेचा काही भागही कापावा लागला. त्यामुळे त्याला बोलताही येत नव्हतं. मात्र, याआधीच त्याने आपली इच्छा बोलून दाखवली होती.

बरूचच्या आई ज्युलिया सांगतात, "त्याने आम्हाला सांगितलं होतं की जर माझा मृत्यू झाला तर तुम्ही एक योग्य मुलीला निवडून माझ्या स्पर्मच्या मदतीने बाळाला जन्म द्या."

7 नोव्हेंबर 2008 रोजी वयाच्या 25व्या वर्षी बरूचचं निधन झालं. तो अविवाहित होता आणि त्याला मूलबाळही नव्हतं.

यानंतर ज्युलिया यांनी लगेच आपल्या मुलाची शेवटची इच्छा पूर्ण करण्याचा चंग बांधला.

मृत्यूच्या आधी बरूचने ईरीट रोसेनब्लम या वकिलांकडून मृत्युपत्र बनवलं होतं. रोझेनब्लम यांनी मरणोत्तर प्रजननाच्या या असामान्य अशा प्रकरणाची जबाबदारी घेतली. असं मृत्युपत्र लिहिणारा बरूच जगातला पहिला तरुण होता.

ज्युलियासाठी वाट...


लिसा स्थळेकर

41 वर्षांच्या स्थळेकर हॉल ऑफ फेममध्ये स्थान पटकावणाऱ्या नवव्या महिला क्रिकेटपटू आहेत.

ऑस्ट्रेलिया संघाच्या माजी कर्णधार स्थळेकर यांनी आपल्या नेत्रदीपक कारकिर्दीत 2005 आणि 2013 सालचा वर्ल्ड कप जिंकला. तसंच टेस्ट आणि वनडे क्रिकेटमध्ये बॅटिंग आणि बॉलिंग दोन्हीमध्ये टॉप रँकिंग मिळवली आहे.

हॉल ऑफ फेममध्ये स्थान मिळाल्यानंतर दिलेल्या प्रतिक्रियेत त्या म्हणाल्या, "मी कधी स्वप्नातही विचार केला नव्हता की मला सर्वोत्तम खेळाडूंच्या गटात सामिल होण्याची संधी मिळेल."

ऑल राउंडर स्थळेकर यांनी 2013 साली आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून निवृत्ती घेतली. मात्र, त्या अजूनही न्यू साउथ वेल्ससाठी देशांतर्गत क्रिकेट खेळतात. 12 वर्ष त्यांनी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलं.

भारताशी नातं

लिसा स्थळेकर यांनी 2013 साली ऑस्ट्रेलियाला वर्ल्ड कप जिंकून दिला होता. अंतिम सामना मुंबईत झाला होता. या सामन्यात ऑस्ट्रेलियाने वेस्ट इंडिजचा पराभव करत वर्ल्ड कपवर नाव कोरलं होतं.

या सामन्यात लिसा यांनी घेतलेल्या एका उत्कृष्ट कॅचमुळेच आयसीसी वुमेन्स वर्ल्ड कप 2013 ऑस्ट्रेलियाने जिंकला. या मॅचमध्ये त्यांनी दोन मोठ्या विकेट... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ही घेतल्या होत्या.

या अविस्मरणीय सामन्यानंतर त्यांनी निवृत्ती घेतली होती. त्यावेळी त्यांनी सांगितलं होतं की भारतात मिळवलेला हा विजय त्यांच्यासाठी अविस्मरणीय आहे. मात्र, भारताची एवढी एकमेव आठवण नाही. उलट आज त्या आयुष्यात जे काही आहेत त्याची सुरुवात भारतापासूनच झाली होती.

आयसीसीच्या वेबसाईटनुसार 13 ऑगस्ट 1979 रोजी स्थळेकर यांचा जन्म झाला. जन्मानंतर काही दिवसातच त्यांना पुण्यातल्या एका अनाथ आश्रमात सोडून देण्यात आलं होतं. त्यावेळी 3 आठवड्यांच्या त्या इवल्याशा जीवाला स्थळेकर जोडप्याने दत्तक घेतलं.

Cricket.com.au च्या म्हणण्यानुसार पुण्यात जन्मलेल्या लिसा स्थळेकर यांच्या आई-वडिलांनी त्यांचं नाव लैला ठेवलं होतं. मात्र, त्यांची आर्थिक परिस्थिती अगदीच बेताची असल्याने त्यांनी या मुलीला पुण्यातल्या श्रीवत्स अनाथालयात सोडलं.

मात्र, पुढे या इवल्याशा जीवाच्या नशिबाचे मार्ग मिशिगनमधल्या एका जोडप्यापर्यंत गेले. हरेन. त्यांचा जन्म मुंबईतला. त्यांच्या पत्नीचं नाव होतं सोए स्थळेकर.

लैलाला दत्तक घेण्याच्या सहा वर्षांपूर्वीही त्यांनी एका मुलीला दत्तक घेतलं होतं. आणखी एका मुलीला दत्तक घेण्याची त्यांची इच्छा होती.

त्यांनी लैलाला दत्तक घेतलं. त्यावेळी त्या जेमतेम 3 आठवड्यांच्या होत्या. त्यानंतर त्या आपल्या नव्या कुटुंबासोबत अमेरिकेत गेल्या.

रक्तातच होतं क्रिकेट

लिसा स्थळेकर यांनी एका मुलाखतीत सांगितलं होतं, "माझा जन्म भारतातल्या पुणे शहरातला. तिथून मला दत्तक घेण्यात आलं. पुढे दोन वर्ष मी अमेरिकेत होते. त्यानंतर दोन वर्ष केनियामध्ये होते. शेवटी आम्ही ऑस्ट्रेलियामध्ये स्थायिक झालो. माझे वडील भारतीय आहेत आणि आई इंग्लिश."

आणखी एका मुलाखतीत त्यांनी सांगितलं होतं, "एक भारतीय म्हणून सर्वांनाच ठाऊक आहे की त्यांना क्रिकेटचं वेड असतं. माझीही अशी पक्की खात्री आहे की माझ्या रक्तातच क्रिकेट आहे."

लिसा स्थळेकर

लिसा यांचे वडील हरेन स्थळेकर यांनी सांगितलं होतं की मला क्रिकेट खेळायचं आहे, हे लिसाने वयाच्या अवघ्या नवव्या वर्षी सांगितलं होतं. लीसाच्या लहानपणाविषयी सांगताना ते म्हणाले होते की लिसा घराच्या मागच्या वऱ्हांड्यात क्रिकेट खेळायची आणि ती खूप चांगलं खेळायची.

लिसा स्थळेकर यांनी या वर्षीच्या सुरुवातीला एसीजी पॉडकास्टला दिलेल्या मुलाखतीत म्हटलं होतं की स्थानिक क्लबमध्ये 600 मुलांमध्ये प्रवेश घेणारी ती एकमेव मुलगी होती.

क्रिकेट...


ली केयुम सेऑम आणि त्यांचा मुलगा ली सुंग चूल यांची भेट

दक्षिण कोरियातले काही आजीआजोबा उत्तर कोरियात दाखल झाले. नातेवाईक, आप्तेष्टांना भेटण्यासाठी ते देशाची सीमा ओलांडून आले. 1950 ते 1953 या कालावधीत झालेल्या कोरियन युद्धानंतर ते आपल्या नातेवाईकांना कधीच भेटलेले नव्हते.

त्या युद्धाने दोन्ही कोरिया विलग झाले. उत्तर भागात राहणारे नागरिक उत्तर कोरियाचा भाग झाले आणि दक्षिणेकडे राहणारे दक्षिण कोरियाचा हिस्सा झाले. एकमेकांकडे जाणं बंद झालं.

युद्ध आटोपलं मात्र ते संपल्याची औपचारिक घोषणा अजूनही झालेली नाही. उत्तर आणि दक्षिण कोरियातर्फे रियुनियन अर्थात स्नेहभेटीचा कार्यक्रम याआधीही आयोजित करण्यात आला आहे. मात्र यावेळी होणारा कार्यक्रम तीन वर्षांनंतर झाला.

दक्षिण कोरियाकडून या कार्यक्रमात कोण सहभागी होणार, हे लॉटरी काढून ठरवण्यात आलं. यापैकी सगळ्यात वयस्क गृहस्थाचं वय 101 आहे.

कार्यक्रमात कोण कोण सहभागी होणार?

दोन्ही देशांकडून प्रत्येकी शंभर व्यक्ती या कार्यक्रमाला उपस्थित राहणं अपेक्षित होतं.

काहीजणांनी कार्यक्रमात सहभागी न होण्याचा निर्णय घेतला. कारण ते ज्यांना भेटणार होते, त्यापै... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

की काहीजण हे जग सोडून गेल्याचं लक्षात आल्याने त्यांनी कार्यक्रमासाठी न येण्याचा निर्णय घेतला. म्हणूनच उत्तर कोरियाकडून 83 तर दक्षिण कोरियातर्फे 89 माणसं या कार्यक्रमात सहभागी झाली.

युद्धानंतर पहिल्यांदाच मुलाची भेट झाल्याचं 92 वर्षांच्या एका महिलेनं सांगितलं.

ली चुन जा आपल्या नातेवाईकांच्या फोटोसह

"पळून जाण्याच्या प्रयत्नात असताना मुलगा आणि नवऱ्याची ताटातूट झाली. त्यावेळी मुलगा फक्त 4 वर्षांचा होता. हा क्षण अनुभवू शकेन असं कधीच वाटलं नव्हतं. तो जिवंत आहे की नाही हेही मला ठाऊक नव्हतं," असं ली केयुम सेऑम यांनी सांगितलं. त्यांच्या मुलाचं नाव ली सुंग चूल असं आहे.

"मी नव्वदी ओलांडली आहे. मी जगाचा कधी निरोप घेईन सांगता येत नाही. यावेळी स्नेहभेटीसाठी माझी निवड झाली याचा मला आनंद झाला," असं मून ह्यून सुक यांनी सांगितलं.

स्नेहभेट महत्त्वाची का?

कोरियन युद्धाने लक्षावधी माणसं आपल्या आप्तेष्टांना दुरावली. या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून जवळच्या नातलगांना भेटण्याची दुर्मीळ संधी अनेक माणसांना मिळते.

गेल्या काही महिन्यांत दोन्ही देशांदरम्यानचे संबंध निवळलेले असताना अशा स्नेहभेटींचं आयोजन करण्यात आलं आहे. गेल्या 18 वर्षांमध्ये साधारण 20 कार्यक्रम आयोजित करण्यात आले.

युद्ध संपून जेवढी वर्ष होत आहेत, तसतसा दोन्ही देशातल्या माणसांची आपल्या नातेवाईकांना भेटण्याची संधी निसटते आहे.

याआधी भाऊबहीण, पालक आणि मुलं, नवरा आणि बायको यांची स्नेहभेटीदरम्यान झालेली भेट हळवा क्षण ठरल्याचं अनेकांनी सांगितलं.

भेट कुठे?

दक्षिण कोरियातली माणसं कडेकोट सुरक्षा व्यवस्थेत बसमधून माऊंट कुमांग रिसॉर्ट इथं आले आहेत. हे सगळे उत्तर कोरियात तीन दिवस थांबणार आहेत. त्यांना आपल्या नातेवाईंकाना दररोज काही तास भेटता येणार आहे. त्यांना एकूण 11 तास भेटण्याची संधी मिळणार आहे. या भेटीदरम्यान प्रशासनाची माणसं उपस्थित होती.

या ज्येष्ठांच्या मदतीसाठी वैद्यकीय पथक होते.

दक्षिण कोरियातील मंडळींनी उत्तर कोरियातल्या आप्तस्वकीयांसाठी कपडे, औषधं, खाऊ अशा गोष्टी आणल्या होत्या. याचं कारण म्हणजे उत्तर कोरिया दक्षिण कोरियाच्या तुलनेत गरीब आहे.

एकमेकांना भेटणाऱ्यांचं वय आणि आरोग्या लक्षात घेता या स्नेहभेटीवेळी डॉक्टर आणि नर्सेसचं एक पथकही होते.

स्नेहभेटीचं ठरलं कसं?

उत्तर कोरियाचे सर्वेसर्वा किम जाँग उन आणि दक्षिण कोरियाचे राष्ट्राध्यक्ष मून जाइ हे...


ली ग्योंग पील. त्यांचा जन्म जहाजावर झाला, तेव्हा त्यांचं नाव किमची-5 ठेवण्यात आलं होतं.

हा काळ कोरियन युद्धाचा होता. चिनी सैन्यानं कोरियावर जोरदार चढाई केली होती. त्यांचा सामना करायला संयुक्त राष्ट्राने आपल्या तुकड्या पाठवल्या होत्या.

या तुकड्यांना माघारी बोलवण्यासाठीची योजना अमेरिकेने आखली. त्यांना घेण्यासाठी अमेरिकीची जहाजं उत्तर कोरियातील्या हंगनम बंदरात पोहोचली तेव्हा तिथे वेगळंच चित्र होतं.

संयुक्त राष्ट्रांच्या सैन्य तुकड्याच नाही तर उत्तर कोरियाचे नागरिकही जीव मुठीत घेऊन पळत होते. या नागरिकांना एस. एस. मेरेडिथ व्हिक्ट्री या अमेरिकन जहाजातून दक्षिण कोरियात नेण्याचा निर्णय झाला आणि सुरू झाला एक थरारक प्रवास.

या जहाजाला पुढे The Ship of Miracles हे नाव पडलं. अमेरिकेच्या युद्ध इतिहासातील हे सर्वात मोठं स्थलांतर होतं.

या जहाजावर  दक्षिण कोरियाचे विद्यमान अध्यक्ष मून जे-इन यांचे आई-वडीलही होते. मुंगीही शिरायला जागा नसलेल्या या जहाजाने 14000 नागरिकांचे प्राण तर वाचवलेच. पण तीन दिवसांच्या या प्रवासात जहाजावर चक्क पाच बाळांचा जन्म झाला.

किमची 5 यांचं कुटुंब

69 वर्षांचे ली यॉन... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्ग-पिल सांगत होते, "सुईणीने स्वतःच्या दाताने माझी गर्भनाळ कापली. लोकं म्हणतात, की मी जन्माला येणं हा चमत्कारच होता."

स्थलांतर

1950 चा डिसेंबर महिना होता. संयुक्त राष्ट्रांच्या जवळपास एक लाख तुकड्या हंगनम या उत्तर कोरियाच्या बंदरात अडकल्या होत्या. चीनच्या सैन्याने त्यांच्यावर हल्ला चढवला होता. त्यात शेकडोंच्या संख्येने लोक ठार होत होते

ही लढाई 'कोसीनची लढाई' (Battle of Chosin) म्हणून ओळखली जाते. यातले हजारो लोक अक्षरशः मृत्यूच्या दाढेतून बाहेर पडले आणि त्यांची सुखरूप सुटका झाली.

समोर त्यांच्या चौपट चिनी सैन्य होतं. आता सुटकेचा एकच मार्ग उरला होता...समोर पसरलेला समुद्र. मात्र, चीनचं सैन्य जवळ येत होतं. त्यामुळे जे काही करायचं ते लवकर करायचं होतं.

संयुक्त राष्ट्रांच्या तुकड्यांसोबतच उत्तर कोरियातील निर्वासितही हजारोंच्या संख्येने हिवाळ्यात गोठवून टाकणाऱ्या त्या थंड समुद्रकिनारी पोचले होते. युद्धभूमीतून सुखरूप सुटका व्हावी, या आशेने उत्तर कोरियातील हजारो नागरिक आपल्या लहान-लहान मुलाबाळांसोबत अनेक मैल बर्फ तुडवत तिथे पोचले होते.

संयुक्त राष्ट्रांच्या तुकड्यांना घेऊन जाण्यासाठी हंगनमच्या बंदरात अमेरिकेची जवळपास 100 जहाजं आली होती. या तुकड्या, त्यांचं सामान आणि शस्त्रसाठा हंगनमच्या बंदरातून दक्षिण कोरियातील बुसान आणि जिओजे बेटावर सुखरूप पोचवण्याची जबाबदारी या जहाजांना पार पाडायची होती. या ताफ्यातलंच एक जहाज होतं एस. एस. मरेडिथ व्हिक्ट्री.

निर्वासितांची सुटका करणं, हा या योजनेचा भाग नव्हताच. यूएस मरीन कॉर्पचे कर्नल एडवर्ड फॉर्ने यांनी त्यासाठी पुढाकार घेतला. त्यांचे नातू नेड सध्या सेऊलमध्ये राहतात.

नौदलातून निवृत्त झालेले नेड म्हणतात, "तुम्हाला युद्ध जिंकायचं असेल तर नागरिकांना वाचवणं तुमचं काम नाही. त्यांना वाचवणं चांगलं आहे. मात्र, प्राधान्य सैन्याला असतं."

हंगनम बंदरात उभ्या असणाऱ्या त्या लोकांसाठी अमेरिकन सैन्य म्हणजे देवदूतच होते. नेड पुढे सांगतात, "हे घडून गेलं. निर्वासितांनी त्यांच्यासाठी देवदूत असणाऱ्यांचं ऐकलं आणि मला असं म्हणावसं वाटतं, की कठीण प्रसंगी त्या लोकांनी योग्य त्या कारणांसाठी योग्य ते केलं."

सर्वांना जहाजात बसवण्यासाठी अनेक दिवस गेले. किनारपट्टीवर एकच गर्दी उसळली होती. सर्वजण कधी एकदा आपल्याला जहाजात बसवतात, याची वाट बघत होते.

यातच एक होत्या तेव्हा 17 वर्षांच्या असलेल्या हॅन बो...


लीग स्टेजनंतर चार संघ गाशा गुंडाळतील तर चार संघ प्लेयऑफसाठी पात्र ठरतील.

5 नोव्हेंबरला क्वालिफायर 1चा सामना होईल. लीग मॅचेसनंतर गुणतालिकेत अव्वल स्थानी असणारा संघ आणि दुसऱ्या क्रमांकावरील संघ यांच्यात हा मुकाबला होईल. दुबई इथे हा सामना होईल.

6 नोव्हेंबरला एलिमिनेटरचा सामना होईल. लीग मॅचेसनंतर गुणतालिकेत तिसऱ्या आणि चौथ्या स्थानी असणाऱ्या संघात हा मुकाबला होईल. पराभूत संघ स्पर्धेबाहेर जाईल. अबू धाबी इथे हा सामना होईल.

8 नोव्हेंबरला क्वालिफायर 2 सामना होईल. एलिमिनिटेर लढतीतील विजेता आणि क्वालिफायर1 मधील पराभूत संघ यांच्यात हा सामना होईल. अबू धाबी इथे हा सामना होईल.

10 नोव्हेंबरला क्वालिफायर 1चा विजेता संघ आणि क्वालिफायर2चा विजेता संघ यांच्यात फायनल रंगेल. दुबई इथे हा सामना रंगेल.

सर्व सामने भारतीय प्रमाणवेळेनुसार रात्री साडेसात वाजल्यापासून सुरू होतील.

कोरोनामुळे IPL लांबणीवर गेलं होतं

IPL 2020 यंदा 29 मार्च ते 17 मे या कालावधीत आयोजित करण्यात आलं होतं. कोरोनाच्या वाढत्या प्रादुर्भावामुळे अनिश्चित काळाकरता ही स्पर्धा पुढे ढकलण्यात आली होती.

देशात कोरोना रुग्णांची संख्या वाढ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तच असल्याने भारतात ही स्पर्धा खेळवणं अवघड होतंच. त्यातल्या त्यात IPL स्पर्धेत परदेशी खेळाडू तसंच त्यांचा सपोर्ट स्टाफ, अशी परदेशातील माणसं मोठ्या प्रमाणावर सहभागी होतात. त्यामुळे जोखिम तेवढीच होती.

कोरोनामुळे IPLचं आयोजन होऊ शकलं नाही तर BCCIला 4000 कोटी रुपयांचं नुकसान होऊ शकतं. त्यामुळे या स्पर्धेच्या आयोजनासाठी BCCI सह कंपन्यांच्या मालक फ्रँचाइजी उत्सुक आहेत.

आयोजनासाठी आधी न्यूझीलंड आणि वेस्ट इंडिज यांची नावं आयोजनासाठी चर्चेत होती. श्रीलंकेतही आयोजन होऊ शकतं, अशी चर्चा होती.

परंतु टाईम झोनमुळे UAEला प्राधान्य देण्यात आलं.

अखेर 19 सप्टेंबरला IPL 2020 UAEमध्ये सुरू होणार असून 10 नोव्हेंबर पर्यंत ही स्पर्धा चालेल, असा निर्णय IPLच्या एका बैठकीत 2 ऑगस्ट रोजी घेण्यात आला.

देशात चीनविरोधात संताप आणि चिनी वस्तूंच्या बहिष्काराची भावना असतानाच, BCCIने मात्र IPLच्या टायटल स्पॉन्सरचा मान VIVO कडे कायम ठेवला आहे. त्यामुळे यंदाची IPL ही VIVO IPL असणार आहे.

शारजा, दुबई आणि अबुधाबी या तीन स्टेडियममध्ये मॅचेस खेळवण्यात येतील. सर्व मॅचेस प्रेक्षकांविना रिकाम्या स्टेडियममध्ये खेळवण्यात येतील.

या 53 दिवसांमध्ये 10 सामने भारतीय प्रमाण वेळेनुसार दुपारी 3.30 वाजता तर उर्वरित सर्व सामने संध्याकाळी साडेसात वाजता सुरू होतील, अशी माहिती BCCIच्या वतीने देण्यात आली.

प्लेऑफ्स म्हणजे उपांत्य सामन्यांपूर्वीच्या काळात महिला T20 चॅलेंज सामनेही खेळवले जातील, ज्यात तीन संघ एकूण चार सामने खेळतील, असंही BCCIने जाहीर केलं.

यासंदर्भातल्या खेळाचे नियम, खेळाडूंसाठीची मार्गदर्शक तत्त्वं आणि सूचना लवकरच जारी केल्या जातील, त्यासाठी आपण सर्व संघांच्या मालकांबरोबर लवकरच बैठक बोलावणार असल्याचं BCCIचे मानद सचिव जय शाह यांनी एका परिपत्रकात म्हटलं.

2014 मध्ये सार्वत्रित निवडणुकांमुळे स्पर्धेचा पहिला टप्पा UAEमध्येच खेळवण्यात आला होता. 2009 मध्ये सार्वत्रिक निवडणुकांमुळे अख्खी स्पर्धा दक्षिण आफ्रिकेत खेळवण्यात आली होती. ऑक्टोबरमध्ये ऑस्ट्रेलियात होणारा ट्वेन्टी-20 वर्ल्ड कप रद्द झाल्याने आयपीएलच्या आयोजनाचा मार्ग सुकर झाला. कोरोनाचा संसर्ग होऊ नये यासाठी सगळे नियम पाळून मॅचेस खेळवण्यात येतील.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज...


लीना बी

दक्षिण कोरियातील यू-ट्यूब स्टार लीना बी हिने या 'नो मेक-अप' मोहिमेला सुरुवात केली. चेहऱ्यावरील मेकअप उतरविण्याचे ट्युटोरिअल्स लीनाने यू-ट्युबवर टाकले. ही गोष्ट सहजासहजी स्वीकारली जाणार नाही, याची तिला कल्पना होती. मात्र थेट जीवे मारण्याच्या धमक्या मिळणे हे तिच्यासाठी धक्कादायक होतं. पण 21 वर्षीय लीनाने पूर्ण विचारांती निर्णय घेतला होता.

एरवी मेकअप कसा करायचा याचे धडे देणाऱ्यांना 'मेकअप नको' असे प्रमोट करणारा व्हीडिओ अपलोड करणं कितपत पचनी पडेल, याची लीनाला चिंता होती. मात्र कोरियन महिलांच्या स्वतःला सौंदर्यप्रसाधनांच्या थराखाली दडवायच्या सवयीविरोधात ठामपणे भूमिका घेण्याची वेळ आली आहे, हेदेखील तिला कळत होतं.

"मेकअपशिवाय आपला चेहरा इतरांना दाखवण्याची भीती कोरियन महिलांच्या मनात बसली आहे. तुम्ही दिसायला कुरूप आहात, हे ऐकणंच महिलांना अपमानास्पद वाटतं. मलाही तसंच वाटायचं," या मोहिमेबद्दल बोलताना लीनाने सांगितले.

पण तिने धाडसाने आपल्या खोटया पापण्या काढतानाचा, गडद लाल रंगाची लिपस्टिक पुसतानाचा व्हीडिओ अपलोड केला. त्यानंतर काही वेळातच पाच लाख लोकांनी हा व्हिडिओ पाहिला. काहींनी ति... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ला पाठिंबा दिला, पण बहुतांश जणांनी तिच्यावर टीका दिली. काहींनी तर 'आम्ही तुला शोधून जीवे मारू' अशी धमकीही दिली. "अशा धमक्या मिळाल्यानंतर घराबाहेर पडण्याचीही भीती वाटत होती," असं लीनानं म्हटलं.

दक्षिण कोरियातील अनेक तरुण मुली लीना बीच्या पावलावर पाऊल टाकत आहेत. 'मेक-अपच्या थरापासून सुटका' असं नावच त्यांनी आपल्या अभियानाला दिलं आहे. या मुलींना आपल्या लांब केसांना कात्री लावली, कॉस्मेटिक्स पुसून टाकले आणि हे व्हिडिओ सोशल मीडियावर टाकले. समाजाने सौंदर्याच्या ज्या पारंपरिक कल्पना मुलींवर लादल्या आहेत, त्याविरोधात कोरियातील तरुण मुली आपला निषेध व्यक्त करत आहेत.

दक्षिण कोरियाला जगाचं सौंदर्याची राजधानी म्हटलं जातं.

नोकरीसाठी प्लास्टिक सर्जरी?

कोरियामधे लहानपणापासूनच मुलींवर सुंदर दिसण्याचं महत्त्व बिंबवलं जातं. शिडशिडीत अंगकाठी, नितळ चेहरा, गोल चेहरा अशी सौंदर्याची विशिष्ट परिमाणं किती महत्त्वाची आहेत, हे सतत सांगण्यात येतं. कोरियातली ब्युटी इंडस्ट्री ही जगातील सर्वांत मोठ्या ब्युटी इंडस्ट्रीपैकी एक आहे. जगातील सर्वाधिक कॉस्मेटिक सर्जरी या दक्षिण कोरियात होतात. सौंदर्य असेल तरच यश मिळते, असा समज इथल्या समाजामधे पक्का रुजला आहे. इतका की, नोकरी शोधणाऱ्या 88 टक्के मुलींना तुम्ही कसे दिसता ही गोष्ट नोकरी मिळण्यासाठी महत्त्वाची आहे, असं वाटतं. या 88 टक्क्यांमधील निम्म्या मुलींनी नोकरी मिळविण्यासाठी प्लास्टिक सर्जरी करायला तयार असल्याचेही कबूल केले.

लीना बी

स्वतःचा स्वीकार महत्त्वाचा

काम आणि सौंदर्य यांच्याबद्दल मुलींच्या मनात रुजलेला हा गैरसमज दूर करण्यासाठी दक्षिण कोरियन न्यूज आउटलेटची निवेदिका ह्यून-यू-यिम हिनेही एक धाडसी निर्णय घेतला. अनेक वर्ष कॉन्टॅक्ट लेन्स आणि खोट्या पापण्या लावून स्वतःला सुंदर दाखवण्याचा खटाटोप थांबवत तिने चष्मा लावून बातम्या वाचल्या. तिची ही छोटीशी कृतीही अतिशय महत्त्वाची आणि बोलकी होती. कारण चष्मा लावलेली मुलगी ही सुंदर असूच शकत नाही, हा समज खोडून काढण्य़ाचा तिने प्रयत्न केला. प्रेक्षक हा बदल कसा स्वीकारतील याविषयी तिच्या मनात शंका होती. मात्र तिला समर्थन देणाऱ्या हजारो मेल्स आले.

"चष्मा लावून प्रेक्षकांसमोर जाण्यात गैर काय आहे, असा प्रश्न माझ्या मनात आला. लाइट्सचा काही प्रश्न असेल तर पुरुष अँकरही चष्मा काढतात. मात्र त्यांना आपण चष्मा काढल्यानंतर कसे दिसू, लोक आपल्याला स्वीकारतील...


लीलियन फेडरमॅन आणि फिलीस इर्विन

1971 मध्ये महिला मुक्ती आंदोलनाच्या सुरुवातीच्या वर्षांत कॅलिफोर्निया स्टेट युनिव्हर्सिटीच्या प्राध्यापक लिलियन फेडरमॅन यांनी संस्थेच्या संचालक फिलीस इर्विन यांच्याशी संपर्क साधला.

सुरुवातीला एक नवीन शैक्षणिक कार्यक्रम बनवण्याची चर्चा झाली. पण यातून एका प्रेमकहाणीची सुरुवात होणार होती. यामध्ये अनेक रोमांचक वळणं येणार होती.

जेव्हा लिलियन आणि फिलीस भेटले, त्यावेळी कॅलिफोर्नियासह अमेरिकेत इतर ठिकाणी एलजीबीटीक्यू समुदायाशी भेदभाव करणारे कायदे होते.

कॅलिफोर्नियाने 1975 साली समलैंगिक संबंधांना परवानगी देणारा कायदा मंजूर केला होता. पुढच्या वर्षी तो लागूही झाला.

लिलियन यांनी बीबीसी वर्ल्ड सर्व्हिसच्या कार्यक्रमात आऊटलुकला सांगितलं, "आम्हाला देशाच्या प्रत्येक भागात गुन्हेगारच मानलं गेलं. बहुतांश लेस्बियन लपून राहत होते."

असं असलं तरी आपलं कुटुंब बनवण्याचं त्यांचं स्वप्न होतं.

या दोन महिलांनी कायदेशीर अडचणींवर तोडगा काढला. त्यावेळी 50 वर्षांच्या असलेल्या फिलीस यांनी 30 वर्षांच्या आसपास असलेल्या लिलियन यांना दत्तक घेऊन आपली मुलगीच बनवलं.

पण पुढे परिस्थित... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ीने वेगळंच वळण घेतलं.

2008 मध्ये कॅलिफोर्नियाने समलैंगिक विवाहाला मान्यता दिली. त्यावेळी लिलियन आणि फिलीस यांनी लग्न केलं आणि आई-मुलगी एकमेकांचे जीवनसाथी बनले.

लिलियन हसत सांगतात, मला वाटतं की जगातील इतर कोणत्याही दाम्पत्यापेक्षा आमच्यातलं नातं जास्त कायदेशीर आहे.

वेगळी सुरुवात

दोघांनीही रोमान्स करायला सुरुवात केली, त्यावेळी त्या समलैंगिक असल्याचं त्यांनी सार्वजनिकरित्या घोषित केलं नव्हतं.

फिलीस सांगतात, त्यावेळी शांत राहून आपलं आयुष्य जगावं लागणार आहे, हे आम्हाला माहिती होतं.

पण लवकरच युनिव्हर्सिटीच्या सहकाऱ्यांना या दोघांमध्ये काहीतरी चाललं असल्याचं लक्षात आलं.

लीलियन फेडरमॅन आणि फिलीस इर्विन अवरोमसह

फेडरमॅन सांगतात, आम्ही नेहमीच सोबत दिसल्यामुळे ते आम्हाला फिलियन अँड लिलीस असं म्हणायचे.

जेव्हा महिलांच्या समलैंगिकतेच्या इतिहासावर पुस्तकं लिहिण्यास सुरुवात झाली, तेव्हा आम्ही सोबत असल्याचं सर्वांना कळालं.

मातृत्व

1974 मध्ये दोघांनी मूल जन्माला घालण्याचा निर्णय घेतला. लिलियन फर्टिलिटी क्लिनिकला गेली.

विशेषतः सिंगल मानल्या जाणाऱ्या महिलांनी कृत्रिम गर्भधारणा करुन घेणं, ही त्यावेळी असामान्य बाब होती.

पण लिलियन यांनी डॉक्टरांना आपली मदत करण्यासाठी तयार केलं.

त्यावेळची आठवण सांगताना त्या म्हणतात, डॉक्टरांनी मला विचारलं, तुला मूल पाहिजे आहे, तर तू लग्न का करत नाहीस?

मी उत्तर दिलं, मी 34 वर्षांची आहे. डॉक्टरेटची डिग्री आहे. युनिव्हर्सिटी संस्थेची उपाध्यक्ष आहे. अनेक पुरुषांना माझ्या या रुबाबामुळे अडचण होऊ शकते.

यानंतर डॉक्टरांनी कृत्रिम गर्भधारणा करुन दिली. ती यशस्वी ठरली.  त्यांना अवरोम नावाचा मुलगा झाला

तीन जणांचं कुटुंब

लवकरच त्यांना आपल्या नात्यावरच्या कायदेशीर मर्यादांचा अंदाज आला.

लिलियन सांगतात, तेव्हा आमच्यात कोणतंही कायदेशीर नातं नाही, यामुळे आम्ही चिंतित होतो.

जर अवरोम आजारी पडला तर फिलीसला डॉक्टरकडे घेऊन जाण्याचा कायदेशीर अधिकार नव्हता. यामुळे त्यांना काळजी वाटायची.

लिलियन सांगतात, मला काही झालं तर माझ्या मुलावर त्यांचा कोणताच कायदेशीर अधिकार नव्हता. हीसुद्धा चिंतेत टाकणारी बाब होती.

या काळात समलैंगिक दांपत्याला दत्तक घेण्याचा किंवा कृत्रिम गर्भधारणा करुन घेण्याचा अधिकारही नव्हता.

आई आणि मुलगी

त्यामुळे त्यांनी कॅलिफोर्नियातील एका कायद्याचा वापर करण्याचं ठरवलं. या...