चीनमध्ये ज्या प्रकारे कोरोनाची पहिली लाट आल्यावर जी पावलं उचलली गेली, त्या धर्तीवर पुण्यात तयारी सुरु आहे.

चीनमध्ये सुरुवातीच्या अनागोंदीनंतर शहरातल्या एकाच हॉस्पिटलमध्ये कोरोनाच्या पेशंट्सवर उपचार केले गेले. प्रत्यक्षात आहे ते हॉस्पिटल केवळ कोरोना पेशंट्ससाठी आरक्षित झाले किंवा नव्यानं हॉस्पिटलची उभारणीही काही ठिकाणी झाली. त्या भागातल्या खाजगी रुग्णालयांमध्ये येणारे पॉझिटिव्ह पेशंट्स एकाच ठिकाणी पाठवले गेले.

वैद्यकीय सुविधा, डॉक्टर्स, सहाय्यक अशी सगळी यंत्रणा तिथे एकत्रित करण्यात आली. पुण्यातही हेच मॉडेल अंगिकारण्याची परिस्थिती उद्भवली आहे.

पुण्याच्या ससून रुग्णालयाच्या आवारात नव्यानं उभारण्यात आलेली 11 मजली इमारत ही पूर्णपणे कोरोनाच्या पेशंट्सवर उपाय करण्यासाठी वापरण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.

800  बेड्स असलेल्या या केवळ कोरोना हॉस्पिटलमध्ये जे पॉझिटिव्ह पेशंट्स पुणे परिसरात सापडतील त्यांना या विशेष हॉस्पिटलमध्ये ठेवण्यात येईल. दहा वर्षांपूर्वी राज्य शासनाने मान्यता दिलेल्या या सुपरस्पेशेलिटी हॉस्पिटलचं काम आता पूर्ण झालं होतं. तीच इमारत आता कोरोनासाठीचं विशेष हॉस्पिटल असेल. ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

बी. जे. मेडिकल कॉलेज आणि ससून सर्वोपचार रुग्णालयाचे अधिष्ठाता डॉ. अजय चंदनवाले यांनीही 'बीबीसी मराठी'शी बोलतांना ही तयारी आता पूर्ण होत आली असल्याला दुजोरा दिला.

"आता या क्षणाला आम्ही या इमारतीचा 5 वा आणि 7 वा मजला तयार ठेवला आहे. 50 आय सी यू बेड्स तयार आहेत. 700 बेड्सची तयारी या इमारतीत मूळ प्लॅनप्रमाणे असणारच होती. आता ती क्षमता गरजेनुसार वाढवली जात आहे.  आता संपूर्ण इमारतीत ऑक्सिजनची लाईन पोहोचवण्याचं कामही चालू आहे," डॉ. चंदनवाले म्हणाले.

31 मार्चपर्यंत ही संपूर्ण व्यवस्था तयार ठेवण्याची पहिली डेडलाईन आहे.

चीनमध्ये राबवल्या गेलेल्या या मॉडेलनुसार पुणे आणि पिंपरी-चिंचवडची ही पुढची तयारी सुरु झाली आहे. केवळ पुण्यातच असं विशेष करोना हॉस्पिटल नसेल तर पिंपरी-चिंचवडमध्येही असंच एक विशेष रुग्णालय तयार करण्यात येत आहे.

"पुण्यात 800 बेड्सचं आणि पिंपरीत 600 बेड्सचं, अशी दोन हॉस्पिटल्स आम्ही केवळ कोरोनाच्या पेशंट्ससाठी करतो आहोत. खाजगी रुग्णालयांचे रिसोर्सेसही इथे एकत्र केले जातील," असं पुण्याचे विभागीय आयुक्त दीपक म्हैसेकर यांनी 'बीबीसी मराठी'शी बोलतांना सांगितलं.

पुणे शहर, पिंपरी चिंचवड आणि पुणे जिल्ह्याच्या ग्रामीण भागातला कोणत्याही खाजगी रुग्णालयात आलेला आणि ज्याची कोरोना टेस्ट पॉझिटिव्ह आलेली आहे, तो पेशंट या नव्या कोरोना हॉस्पिटलमध्ये शिफ्ट केला जाईल.

अनेकदा असं होतं की ज्या खाजगी रुग्णालयात कोरोनाग्रस्त पेशंट असेल तर इतर कोणतेही रुग्ण तिथे जात नाहीत. त्यामुळे खाजगी हॉस्पिटल्सकडूनही पेशंट नाकारण्याचे प्रकार घडतात. काही वर्षांपूर्वी स्वाईन-फ्लू च्या संसर्गाच्या काळात पुण्याने हा अनुभव घेतला आहे. या विशेष हॉस्पिटल करण्याच्या आणि सगळे पेशंट इथे आणण्याच्या निर्णयाने तसे प्रकार घडणार नाहीत असेही प्रशासनाला वाटते आहे.

या विशेष हॉस्पिटलसोबतच पुणे महापालिकेचं नायडू संसर्गजन्य रोगांचं हॉस्पिटल आणि काही खाजगी हॉस्पिटल्स मिळून 11 हॉस्पिटल्स निर्देशित केली गेली आहेत. संख्या वाढल्यास इथे इमर्जन्सी व्यवस्था उभारण्यात येतील.

प्रातिनिधिक छायाचित्र

तूर्तास सर्व खाजगी रुग्णालयांना आलेले संशयित रुग्णांवर आयसोलेशनमध्ये उपचार करावे आणि त्यांची एन आय व्ही मार्फत कोरोना टेस्ट करून घ्यावी असं सांगण्यात आलं आहे. खाजगी रुग्णालयांनाही आयसोलेशन वॉर्ड्सची तयारी करण्यास सांगितले आहे.

मिळालेल्या माहितीनुसार, या विशेष...


चीनमध्ये तब्बल 766 कोटी रुपये (112 मिलियन डॉलर्स) खर्च करून असुरा नावाचा सिनेमा बनवण्यात आला होता. चीनमध्ये प्रसिद्ध असलेल्या असुरा या दंतकथेवर हा सिनेमा आधारित आहे. तगडी स्टारकास्ट आणि स्पेशल इफेक्टसाठी कोट्यवधी रुपये खर्च करण्यात आले पण वीकएंडला सिनेमा रिलीज झाल्यानंतर त्याच्याकडे प्रेक्षकांनी साफ पाठ फिरवली.

वीकएंडला केवळ सुमारे 48 कोटी रुपयांची (7 दशलक्ष डॉलर) कमाई झाल्यानंतर निर्मात्यांनी हा चित्रपट थिएटरमधून काढून घेण्याचा निर्णय घेतला.

चीनच्या चित्रपट निर्मितीमध्ये अग्रेसर असलेल्या अलिबाबा पिक्चर्स, झेनजियान फिल्म स्टुडिओ आणि निंगशिया फिल्म ग्रुप यांनी या सिनेमाची निर्मिती केली आहे.

'असुरा' या चित्रपटाची कथा बौद्ध परंपरेवर आधारित आहे. एक मेंढपाळ आपल्या स्वर्गीय राज्याचा परकीय आक्रमणापासून बचाव करतो असं या दंतकथेचं कथानक आहे.

सिनेमा रीलिज होण्यापूर्वी चीनच्या सरकारी माध्यमांनी सिनेमाचं खूप कौतुक केलं होतं. त्याचा फायदा सिनेमाला मिळालाच नाही.

गेम ऑफ थ्रोन्स किंवा लॉर्ड ऑफ द रिंग्ज यांच्यासारखा चित्रपट बनवण्याचा निर्मात्यांचा विचार होता. चीनमध्ये हॉलीवुडचे चित्रपट चांगले चा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

लतात. जर चीनच्याच कथा घेऊन चित्रपट काढला तर इथल्या तंत्रज्ञांचा, कलाकारांचा आत्मविश्वास वाढेल असं आम्हाला वाटलं. म्हणून आम्ही हा चित्रपट तयार केला, असं निंगशियानं म्हटलं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


चीनमध्ये दरवर्षी नव्या सोशल पॉलिसीवर चर्चा करण्यासाठी दो सेशन किंवा लियांगुई या कार्यक्रमाचं आयोजन करण्यात येतं.

यामध्ये विशेषतः औपचारिक चर्चा होताना दिसते. पण कधी कधी आक्रमक वादविवादही पाहायला मिळतो. चीनच्या नागरिकांशी संबंधित मुद्दे याठिकाणी मांडले जातात.

चीनची सर्वात मोठी सल्लागार समिती म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या CPPCC ची बैठक मंगळवारी (9 मार्च) पार पडली.

यावर्षी महिला आणि पुरुष या दोघांच्या भूमिकेबाबतचं धोरण यामध्ये मांडण्यात आलं. याबाबत विशेषतः इंटरेनेटवर जास्त वादविवाह होताना दिसत आहे.

महिलांना पारंपरिक भूमिकेसाठी भाग पाडलं

या चर्चेदरम्यान तरूणांवर वाढत असलेला ताणतणाव कमी करण्याबाबत मुद्दा मांडण्यात आला. चीनच्या शिक्षण व्यवस्थेत अनेक बदल करण्याची गरज असल्याचा प्रस्तावही यावेळी मांडला गेला.

कोव्हिड-19 बद्दलही या कार्यक्रमात चर्चा करण्यात आली.

चीनमध्ये पुरुष आणि महिला या दोघांच्याही लग्नाचं किमान वय 18 वर्षे करण्याचा प्रस्ताव देण्यात आला आहे.

याशिवाय लग्न आणि प्रेम यांचा समावेश शालेय अभ्यासक्रमात केल्याचा विरोध महिलांकडून केला जात आहे.

मुलांनी शाळेबाहेर पडताच लग्न कराव... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ं आणि मुलं जन्माला घालावीत, असं सरकारला वाटत असल्याचं त्यांना वाटतं.

चीनचं एक अपत्य धोरण बंद

याशिवाय मॅटर्निटी लिव्ह (प्रसूतीनंतर मिळणारी सुट्टी) वाढवण्याच्या निर्णयाचा तसंच फॅमिली प्लॅनिंगच्या नियमांमध्ये सूट देण्याच्या निर्णयाचाही विरोध होत आहे.

चीनमध्ये अविवाहित महिलांना आधीपासूनच नोकऱ्या मिळवण्यात अडचणी येत आहेत. या सगळ्या नव्या नियमांमुळे त्यांना आपल्या पारंपारिक भूमिकेतच जाण्यासाठी भाग पाडण्यात येईल, असं काही महिलांना वाटतं.

चीनमध्ये लग्न आणि कमी होत चाललेला जन्मदर सरकारसाठी चिंतेचा विषय बनला आहे.

अनेक मुली आपल्याला करिअरकडे लक्ष केंद्रित करायचं असल्याचं मत मांडतात.

चीनची एक अपत्य धोरण (वन चाईल्ड पॉलिसी) आता बंद करण्यात आली.

मात्र याच वन चाईल्ड पॉलिसीच्या अंतर्गत काही वर्षांपूर्वी एकुलत्या एक म्हणून जन्मलेल्या मुलींवर सध्या आपल्या आई-वडिलांना सांभाळण्याची जबाबदारी आहे.

आता त्यासोबतच भविष्यात मुलंही जन्माला घालायचे आहेत.

असंतुलनात सुधारणा

यावर्षीच्या प्रस्तावांमध्ये मुलं आणि मुली यांच्यासाठी वेगवेगळी शिक्षण पद्धत मांडण्यात आल्यामुळेच ते सर्वात जास्त टीकेचं लक्ष्य ठरले आहेत.

यात प्राथमिक आणि माध्यमिक शाळांमध्ये पुरुष आणि महिला शिक्षकांमध्ये असंतुलनात सुधारणा हा मुद्दा मांडण्यात आला आहे.

या क्षेत्रात महिलांची संख्या सर्वात जास्त आहे. पण आता याठिकाणी पुरुषांचा सहभाग वाढवण्यात यावा, असा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे.

त्याशिवाय प्राथमिक शाळेतच खेळांवर अधिक लक्ष केंद्रीत करण्याचाही प्रस्ताव आहे.

या प्रस्तावात लैंगिक भेदभावा केल्याचा आरोप होत नाही. पण कायदेशीर गोष्टींचा अभ्यास असणाऱ्या तज्ज्ञांच्या मते, मुलांमध्ये पुरुषार्थ वाढवण्यासाठी लैंगिक आधारावर शालेय शिक्षण मिळावं, या धोरणाचा आधार म्हणून याकडे पाहता येईल.

मुलींचं संरक्षण

पुरुषार्थ वाढवण्याबाबतच्या प्रस्तावाकडे नजर टाकल्यास त्यामध्ये मुलं खूपच शांत आणि घाबरट आहेत. त्यांच्यासाठी नवा रोल मॉडेल आवश्यक आहे, असं सांगण्यात आलं होतं.

याशिवाय शालेय शिक्षणात लैंगिक हिंसाचार समजून सांगणारा एक अनिवार्य कोर्स समाविष्ट करण्याचाही प्रस्ताव देण्यात आला आहे.

काही लोक याचं समर्थन करताना दिसतात. पण मुलींच्या संरक्षणाच्या दृष्टीकोनातून मांडलेला हा प्रस्ताव मुलांसाठी अन्यायकारक आहे. मुलांना गुन्हेगार म्हणून वेगळं काढण्याचा हा प्रकार असल्याचं...


चीनमध्ये महिलांनी अन्यायाविरोधात एल्गार पुकारला आहे.

गेल्या काही आठवड्यात मोठ्या हुद्द्यावर असणाऱ्या पुरुषांवर अशा प्रकारचे आरोप करण्याच्या अनेक घटना समोर आल्या आहेत.

तिथला मीडियाही याला मोठ्या प्रमाणावर प्रसिद्धी देतोय. ऑक्टोबर 2017 मधील हार्वे वाईनस्टीन प्रकरणाची चर्चा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर झाल्या मुळेच कदाचित मीडियाचा या घटनांकडे बघण्याच्या दृष्टीकोनात बदल झालेला दिसतोय.

इतकंच नाही तर पहिल्यांदाच चीनने कामाच्या ठिकाणी होणाऱ्या लैंगिक अत्याचाराविरोधी कायद्यावर चर्चा करायची तयारी दाखवली आहे. सध्या लैंगिक अत्याचाराची कायदेशीर व्याख्याच चीनमध्ये नाही.

वेबोवर जोरदार चर्चा

वेबो या समाजमाध्यमावर जुलैपासून अशा आरोपांची राळ उठली आहे. यात वरच्या पदावर असणाऱ्या पुरुषांवर अनेक स्त्रियांनी आरोप केले आहेत.

नुकत्याच 13 ऑगस्टला आलेल्या एका वृत्तात शॅनडाँग विद्यापीठातल्या एका विद्यार्थिनीनं आपल्या प्राध्यापकावर लैंगिक छळाचा आरोप केला आहे. वेबो यूजर्सनं या घटनेची दखल घेतल्याबद्दल हाँकाँगमधल्या 'द फिनिक्स' या वेबसाईटचं अभिनंदन केलं आहे. यात मेनलँड चीनमध्ये राहणाऱ्या अनेकांचा समावेश आहे.

वेब... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

साईटनं विद्यापीठातल्या कम्युनिस्ट पार्टी कमिटीने 'वुईचॅट' या मेसेजिंग अॅपवर दिलेली प्रतिक्रिया प्रसिद्ध केलीय. त्यात कमिटीनं म्हटलं आहे की, "एका विद्यार्थिनीनं आमच्याकडे तक्रार नोंदवली आहे. त्यावर शिक्षकांकडून होणारी 'नैतिक मूल्यांची पायमल्ली खपवून घेतली जाणार नाही,' असं आश्वासन विद्यापीठाकडून देण्यात आलं आहे."

"अमेरिकेतले प्राध्यापक विद्यादानाच्या कामी व्यग्र आहेत तर चीनमधले प्राध्यापक विद्यार्थिनींचा छळ करत आहेत", अशी प्रतिक्रिया वेबोच्या एका युजरनं लिहिली आहे.

शांघाय शहरातील मेट्रो स्टेशनवरचं एक दृश्य.

या कारणामुळे काही कंपन्याही वादाच्या भोवऱ्यात अडकल्या आहेत. उदहरणार्थ बाईक शेअरिंग प्लॅटफॉर्म असलेली 'मोबाईक'. या कंपनीत इंजीनिअर असलेल्या एका तरुणीचं पत्रक ९ ऑगस्टपासून खूपच व्हायरल झालं. आपला आणि आपल्या दोन महिला सहकाऱ्यांचा कंपनीच्या मॅनजरनं लैंगिक छळ केल्याचा आरोप तिनं केला होता. यानंतर मॅनेजरला बडतर्फ करण्यात आलं.

चीनच्या टेक्नॉलॉजी क्षेत्रात स्त्री-पुरूष भेद मोठ्या प्रमाणात आहे. तिथं या घटनेनं 'MeToo' मोहिमेला वाचा फोडली.

वेबोवर जुलैमध्ये आलेल्या दुसऱ्या एका घटनेत बीजिंगमधील लोकप्रिय मिडी म्युझिक महोत्सवात एका वॉलेंटिअर तरुणीनं स्टेज मॅनेजरवर 2017मध्ये बलात्कार केल्याचा आरोप केला होता.

29 जुलै रोजी महोत्सवाचे संस्थापक झँग फॅन यांनी वेबोवरच स्पष्टीकरण टाकलं आणि मॅनेजर आणि त्या तरुणीचे संबंध होते. ते वेगळे झाल्यानंतर तरुणीने हे आरोप केल्याचं म्हटलं.

या घटनेनंतर वेबो यूजर्सने "Say no to sexual harassment" नावाचा कीवर्ड सुरू केला. 30 जुलैची सकाळ उजाडेपर्यंत त्याला 23 लाख व्हिव्यूज मिळाले.

इतर घटनांमध्ये बिजिंगच्या विद्यापीठातल्या एका विद्यार्थिनीनं 26 जुलैला टाकलेल्या एका ऑनलाईन पत्रात प्राध्यापकावर बलात्काराचा आरोप केला होता.

त्याच संध्याकाळी विद्यापीठानं आरोपांची शहानिशा करण्यात येईल अशी प्रतिक्रिया वेबोवर दिली. दुसऱ्या दिवसापर्यंत या पोस्टलाही वीस लाखांहून जास्त लाईक्स, 46 हजार शेअर्स आणि 34 हजार कमेंट्स मिळाल्या. विद्यापीठानं त्वरित दखल घेतल्याबद्दल एकानं कौतुकही केले होते.

मीडियाने घेतली दखल

सोशल मीडियावरच्या प्रसिद्धीनंतर जानेवारी 2018 पासून का होईना पण मीडियाने याची दखल घेतली. काही महत्त्वाच्या मीडिया कंपन्यांनी यातील काही घटनांवर चर्चा केली. पण त्याचा सूर मात्र काहीसा मवाळ होता....


चीनमध्ये लाखो प्रौढ मुस्लिमांनादेखील त्यांच्या कुटुंबांपासून वेगळ करत डांबून ठेवलं जातंय. या कोठड्या म्हणजे पुनर्शिक्षण केंद्र असल्याचं चीनकडून सांगितलं जातंय.

चीनमधल्या या प्रांतात बोर्डिंग शाळांची संख्याही झपाट्याने वाढतेय.

बीबीसीने सार्वजनिक स्वरुपात उपलब्ध असलेली कागदपत्रं पडताळली. तसंच या मुस्लिमांच्या परदेशांमध्ये राहणाऱ्या आप्तेष्टांच्या मुलाखतीही घेतल्या.

या सर्वांच्या आधारे बीबीसीने ठोस पुरावे गोळा केले आहेत. शिंजियांग प्रांतात मुस्लीम मुलांबाबत काय घडतंय, त्याची हकीगत या पुराव्यांवरून सिद्ध होते.

एकाच वस्तीतल्या चारशेहून अधिक मुलांना कुठल्या ना कुठल्या कारणाने ताब्यात घेण्यात आल्याने ती मुले त्यांच्या पालकांपासून दुरावल्याचं माहितीवरून सिद्ध होतं. या मुलांना कोठडीत किंवा तुरुंगात डांबून ठेवण्यात आलं आहे.

या मुलांना सेंट्रलाईज्ड केअर म्हणजेच देखभालीची गरज आहे का, याचा औपचारिक अभ्यास सुरू आहे.

शिंजियांग प्रांतातल्या प्रौढांची ओळख बदलण्यात येत आहे. इतकंच नाही तर मुलांना त्यांच्या मूळांपासून वेगळं करण्याचा व्यवस्थित कार्यक्रम आखण्यात आल्याचेही ठोस पुरावे हाती लागले आह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेत.

शिंजियांग प्रांतात काम करणाऱ्या परदेशी पत्रकारांवर चोवीस तास लक्ष ठेवलं जातं. त्यांचा पाठलाग करण्यात येतो. यामुळे या प्रांतात राहणाऱ्या लोकांशी संवाद साधणं अशक्य आहे. मात्र, बीबीसीने टर्कीमध्ये राहणाऱ्या शिंजियांग प्रांतातल्या लोकांशी बातचीत केली आहे.

इस्तंबुलमधल्या एका मोठ्या हॉलमध्ये अनेक जण आपली व्यथा सांगण्यासाठी जमले आहेत. यातल्या अनेकांच्या हातात त्यांच्या मुलांचे फोटो होते. ही सर्व मुलं आता शिंजियांग प्रांतात बेपत्ता आहेत.

आपल्या तीन वर्षांच्या मुलीचा फोटो दाखवत तिची आई म्हणते, "आता कोण हिची काळजी घेत असेल, मला नाही माहीत. आमचा तिच्याशी कसलाच संपर्क नाही."

आम्ही 54 जणांच्या वेगवेगळ्या मुलाखती घेतल्या. प्रत्येकाची कहाणी हृदय पिळवटून टाकणारी आहे. हॉलमध्ये जमलेले पालक आणि आजी-आजोबा यांनी शिंजियांग प्रांतात बेपत्ता झालेल्या जवळपास 90 लहान मुलांची माहिती दिली.

हे सर्व शिंजियांगमधल्या विगर समाजाचे आहेत. हा चीनमधला मुख्य मुस्लीम समाज आहे. या समाजाचे टर्कीशी जवळचे संबंध आहेत.

 या समाजातले अनेक मुस्लीम शिक्षणासाठी किंवा व्यापार करण्यासाठी, आपल्या नातेवाईकांना भेटण्यासाठी किंवा चीनमध्ये धार्मिक अधिकारांच्या गळचेपीपासून दूर जाण्यासाठी टर्कीत आले आहेत.

मात्र, शिंजियांगमध्ये चीनने हजारो विगर मुस्लिमांना ताब्यात घेणं सुरू केल्याने यातले अनेक जण गेल्या तीन वर्षांपासून टर्कीमध्येच अडकले आहेत.

विगर मुस्लीम आणि अल्पसंख्याक समुदायातल्या हजारो लोकांना ताब्यात घेऊन त्यांना मोठमोठ्या कोठड्यांमध्ये डांबून ठेवण्यात येतंय.

हिंसक धार्मिक कट्टरतावादाचा सामना करण्यासाठी विगर मुस्लिमांना प्रशिक्षण देत असल्याचं चीनच्या अधिकाऱ्यांचं म्हणणं आहे. मुस्लिमांना डांबून ठेवण्यात आलेल्या कोठड्यांना चीन पुनर्शिक्षण केंद्र असल्याचं सांगतो.

मात्र, या लाखो लोकांपैकी अनेकांना केवळ त्यांच्या धार्मिक ओळखीमुळे ताब्यात घेण्यात आल्याचं पुराव्यांवरून दिसतं.

अनेकांना तर नमाजपठण केल्याच्या कारणावरून, काहींना बुरखा घातला म्हणून तर काहींना टर्कीमध्ये कुणाशी संबंध आहेत, या कारणांवरून ताब्यात घेण्यात आलं आहे.

टर्कीमध्ये राहत असलेले हे विगर मुस्लीम चीनमध्ये परतले तर त्यांनाही ताब्यात घेतलं जाईल, हे निश्चित. आता तर फोनवरून बोलण्याचीही सोय राहिलेली नाही.

शिंजियांगमध्ये राहणाऱ्या व्यक्तीने परदेशातल्या आपल्या नातेवाईकाशी फोनवरून संपर्क...


चीनला जागतिक नेता व्हायचंय तर अमेरिकेच्या हातातून 'जगाचे पोलीस' ही भूमिका निसटताना दिसून येतेय. खरंतर अख्ख्या जगासाठीच हा चांगला काळ नाहीये. त्यात चीन आणि अमेरिकेचे आपसातले संबंधही चांगले नाहीयेत.

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप वारंवार कोरोना व्हायरसला 'चीनी व्हायरस' म्हणत आहेत तर आक्रमक शैली असणारे त्यांचे परराष्ट्र मंत्री माईक पॉम्पेओ याला 'वुहान व्हायरस' म्हणत आहेत. अमेरिकेच्या अशा नाव ठेवण्याने साहजिकच चीन उखडला आहे.

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष आणि परराष्ट्र मंत्री दोघांनीही कोरोना व्हायरसच्या सुरुवातीलाच त्यावर नियंत्रण न मिळवू शकल्याने चीनवर टीका केली आहे. पण चीनच्या प्रवक्त्यांनी या सगळ्या आरोपांचं खंडन केलं आहे. त्यांचं म्हणणं आहे की या व्हायरससंदर्भात चीनने कोणतीही माहिती जगापासून लपवली नाही.

दुसरीकडे चीनच्या सोशल मीडियामध्ये अनेक सांगोवांगी गोष्टी फिरताहेत ज्यात म्हटलंय की हा रोग अमेरिकेच्या मिलीटरी जर्म वॉरफेअरमार्फत पसरवण्यात आला आहे. तर दुसरीकडे वैज्ञानिकांनी हेही दाखवून द्यायचा प्रयत्न केलाय की या व्हायरसची संरचना पूर्णपणे नैसर्गिक आहे.

अमेरिकेची चूक आणि चीनची हुशारी

ची... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

न आणि अमेरिकेदरम्यान छेडलं गेलेलं हे युद्ध फक्त आरोप-प्रत्यारोपांपुरतच मर्यादित नाहीये. आणखीही काही महत्त्वाच्या गोष्टी या दरम्यान घडत आहेत.

या महिन्याच्या सुरुवातीला अमेरिकेने घोषणा केली की ते इटली आणि इतर युरोपियन देशांच्या नागरिकांसाठी आपल्या देशाच्या सीमा बंद करत आहेत.त्याचवेळेस चीनच्या सरकारने घोषणा केली की ते इटलीमध्ये आपली मेडिकल टीम आणि इतर गोष्टी पाठवणार आहेत. इटलीत सध्या कोरोना व्हायरसने थैमान घातलं आहे.

जगासमोर स्वतःचा मोठेपणा सिद्ध करण्याच्या दृष्टीने ही मोठी गोष्ट होती. पण यावरून हेही लक्षात आलं की दोन्ही देशांमध्ये पडद्याआड एक मोठी लढाई सुरू आहे. या अडचणीच्या काळात चीन आपण जगाचं नेतृत्व करू शकतो हे सिद्ध करण्यासाठी प्रयत्न करत आहे .आणि या लढाईत अमेरिका चीनच्या मागे पडली आहे हे दिसून येतंय.

या लढाईचा एक भाग म्हणून अमेरिकेने चीनला वैद्यकीय मदतीने भरलेलं एक छोटं विमान पाठवलं, पण ते इतक्या उशीरा पाठवलं की त्याकडे कुणाचंच लक्ष गेलं नाही.

संपूर्ण जगातल्या प्रशासकीय आणि राजकीय व्यवस्था किती सक्षम आणि स्वयंपूर्ण आहेत याची परीक्षा ते कोरोना व्हायरसच्या संकटाला कशा प्रकारे तोंड देत आहेत यावरुनच केली जात आहे.अशी परीक्षा करण्याची ही इतिहासातली ही पहिलीच वेळ असेल. कोरोनाविरोधातल्या या युद्धात नेतृत्व कोणाकडे आहे याला प्रचंड महत्त्व आहे.

सध्याच्या घडीला राजकारणात सक्रिय असणाऱ्या नेत्यांनी या संकटसमयी कशाप्रकारे काम केलं यावरून त्यांची क्षमता जोखली जाईल. त्यांनी या रोगाला किती प्रभावीपणे नियंत्रणात आणलं यावर त्यांच्या कार्यपद्धतीचं आकलन केलं जाईल. आपल्या देशातल्या साधनांचा वापर करून त्यांनी कशाप्रकारे या प्रकोपापासून जनतेला वाचवलं, हेसुद्धा लक्षात घेतलं जाईल.

जागतिक अर्थव्यवस्थेत असेल चीनचा दबदबा

जेव्हा चीन आणि अमेरिकेचे संबंध आधीपासूनच ताणले गेले होते नेमक्या याचवेळी ही साथ पसरली आहे.. दोन्ही देशांमध्ये काही काळासाठी ट्रेडवॉरही चालू झालं होतं. अंशतः झालेल्या एका करारामुळे त्यांच्यातले ताणले गेलेले संबंध सुधारतील अशी अपेक्षा होती पण तसं झालं नाही.

चीनने इतर देशांत डॉक्टर आणि वैद्यकीय उपकरणं पाठवली आहेत.

अमेरिका आणि चीन दोघं पुन्हा शस्त्रास्र जमा करण्याच्या स्पर्धेत उतरले आहेत. दोन्ही देश, भविष्यात एशिया-पॅसिफिक भागात एकमेकांसमोर उभं राहाण्याची वेळ आली, तर एकमेकांचा सामना करण्यासाठी समर्थ होण्याच्या...


चीनविषयक घडामोडींचे तज्ज्ञ अँड्रियान जेंझ यांच्या वृत्तात ही बाब समोर आली असून त्यांनी संयुक्त राष्ट्र संघटनेकडे या प्रकरणाची चौकशी करण्याची मागणी केली आहे.

पण हे वृत्त बिनबुडाचे असल्याचं सांगत चीनने सर्व आरोप फेटाळून लावले आहेत.

यापूर्वीही वीगर मुस्लिमांना कारागृहात ठेवल्याच्या आरोपावरून चीनवर सातत्याने टीका होत आली आहे. सुमारे दहा लाख वीगर मुस्लीम आणि बहुतांश मुस्लीम अल्पसंख्याक नागरिकांना चीनने बंदीवासात पाठवल्याचं सांगण्यात येतं. पण चीनचं सरकार याला 'रिएज्युकेशन कँप' संबोधतं.

आपल्या देशात पूर्वीपासून अशा प्रकारचं कोणतंही कँप नसल्याचं चीन आधी सांगत होता. पण नंतर कट्टरवादी विचारसरणी थांबवण्यासाठीचं हे एक पाऊल असल्याचं सांगत त्यांनी या कँप्सचं समर्थन केलं.

काय आहे वृत्तामध्ये?

अँड्रियान जेंझ यांची बातमी स्थानिक आकडेवारी, धोरण आणि नियोजनसंबंधित कागदपत्रं तसंच शिनजियांग प्रांतातील अल्पसंख्याक महिलांच्या मुलाखतीवर आधारित आहे.

वीगर मुस्लीम आणि इतर अल्पसंख्याक समुदायातील महिला गर्भपातास नकार देत असल्यास तिला कँपमध्ये नजरकैदेत ठेवण्याची धमकी दिली जाते, असा आरोप या बातमीत करण्यात आला ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आहे.

शिवाय, ज्या महिलांना चीनमधील कायद्यानुसार दोनपेक्षा कमी अपत्यं होती, त्यांच्या शरिरात युटेराईन डिव्हाईस बसवण्यात आलं होतं. इतर महिलांना नसबंदी करण्यास भाग पाडण्यात आलं.

बातमीनुसार, 2016 वर्षाच्या शेवटच्या दोन महिन्यांपासून शिनजियांग प्रांतात अत्याचारास सुरुवात झाली. त्यानंतर राज्यात कडक पोलीस यंत्रणा लागू करण्यात आली. राज्यात सर्वत्रच मुलांना जन्म देण्याच्या विषयात सरकारी हस्तक्षेप वाढू लागला.

अँड्रियान जेंझ यांच्या विश्लेषणानुसार, गेल्या काही वर्षांत शिनजियांग प्रांतातील लोकसंख्या नाट्यमयरीत्या कमी होताना दिसत आहे. 2015 ते 2018 दरम्यान वीगरबहुल प्रांतातील लोकसंख्या वाढीच्या दरात 84 टक्के घट पाहायला मिळाली. 2019 मध्येही ही घट कायम होती.

जेंझ यांनी एपी वृत्तसंस्थेशी बोलताना म्हटलं, "याप्रकारची घट अनपेक्षित आहे. ही एक प्रकारची क्रूरता आहे. हा वीगर मुस्लिमांवर निर्बंध घालण्याच्या व्यापक मोहिमेचा एक भाग आहे."

शिनजियांगमधील कँपमध्ये कैदेत राहिलेल्या महिलांना मासिक पाळी बंद होण्यासाठी इंजेक्शन देण्यात आली. गर्भनिरोधक औषधांमुळे त्यांच्या रक्तस्त्राव अनियमित पद्धतीने होत होता, असं तिथल्या महिला सांगतात.

शिनजियांगचे अधिकारी तीन किंवा जास्त अपत्य असलेल्या महिलांची सामूहिक नसबंदी करत असल्याची शक्यता आहे, असं बातमीत म्हटलंय.

चौकशीची मागणी

चीनवर आंतरसंसदीय समितीने (IPAS) यांनी याबाबत एक पत्रक प्रसिद्ध करून शिनजियांगच्या परिस्थितीवर आंतरराष्ट्रीय, निःपक्षपाती आणि स्वतंत्र चौकशी करण्याची मागणी केली आहे.

अत्याचाराच्या इतर पद्धतींशिवाय सामूहिकपणे बंदीवासात ठेवणं, बेकायदेशीररीत्या कैदेत टाकणं, हालचालींवर पाळत ठेवणं, वेठबिगारी, वीगर धार्मिक स्थळं उद्ध्वस्त करणं यांचे कित्येक पुरावे आहेत, असं या पत्रकात म्हटलं आहे.

असोसिएट प्रेसमध्ये सोमवारी (29 जून) छापून आलेल्या बातमीनुसार, शिनजियांगमधील महिलांना गर्भधारणेची मर्यादा ओलांडल्यास दंड तसंच धमक्यांचा सामना करावा लागतो.

या बातमीनुसार, चीनमध्ये जन्मलेल्या कजाक वंशाच्या गुलनार ओमिर्जख यांना तिसऱ्या मुलाच्या जन्मानंतर इंट्रा युटेराईन उपकरण लावण्याचा आदेश देण्यात आला. जानेवारी 2018 मध्ये लष्करी वेशातील चार तरुण त्यांच्यापर्यंत पोहोचले. त्यांनी दोनपेक्षा जास्त मुलांना जन्म घातल्याबद्दल त्यांच्यावर दीड लाख युआनचा दंड ठोठावला.

गुलनाग यांचे पती भाजी...


चीनशी सुरू असलेल्या बोलण्यांमध्ये भारताने काहीही गमावले नाही असे त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले. चीन उर्वरित मुद्द्यांबाबत गांभीर्याने विचार करेल अशी अपेक्षा असल्याचं राजनाथ सिंह यांनी सांगितले.

राजनाथ सिंह म्हणाले, अत्यंत प्रतिकूल आणि भीषण हिमवर्षावातही शौर्य गाजवणाऱ्या आपल्या सैन्याची प्रशंसा केली पाहिजे अशी मी सभागृहाला विनंती करतो. चीन आणि भारतातील सीमाप्रश्न चर्चेद्वारे सोडवला जाऊ शकतो.

चीनबरोबर पेँगॉंगजवळील सैन्य तुकड्या दोन्ही देशांनी मागे घेण्याबाबत करार झाल्याचे राजनाथ सिंह यांनी सांगितले. चीनशी अनेक पातळ्यांवर चर्चा सुरू असून आपसातील सहकार्यानुसार सर्व निर्णय घेतले जाती.

चीनशी बोलणी करताना आम्ही काही मुद्दे अग्रक्रमाने ठेवले आहेत. त्यात एलएसीचा आदर दोन्ही देशांनी करावा, जैसे थे स्थितीत एका बाजूने बदल करू नये, सर्व समझोत्यांचं चीन आणि भारत दोन्ही देशांनी पालन करावं हे तीन मुद्दे आम्ही ठळकपणे मांडल्याचं राजनाथ सिंह यांनी सांगितले.

भारताचं संरक्षण करण्यासाठी सर्व देश एकत्र आहे आहे असंही त्यांनी सांगितले.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता. बीबीसी मराठीच्या फेसबुक पेजवर रोज रात्री 8.00 वाजता कोरोना पॉडकास्ट पाहायला विसरू नका.


चीनी अर्थव्यवस्थेचा वेग मंदावला आहे.

चीनची आर्थिक आघाडी कमकुवत असणं याचा अन्वयार्थ म्हणजे या देशाच्या डोक्यावर असलेल्या कर्जाचा बोजा आणखी तीव्र होणं.

चीनमध्ये कम्युनिस्ट पक्ष सत्ताधारी आहे. मात्र अर्थव्यवस्था तारण्यात त्यांना अपयश आलं आहे.

आकड्यांचा खेळ

चीनकडून प्रसिद्ध केली जाणारी अधिकृत आकडेवारी सावधपणे, नेहमी अभ्यास केल्यानंतरच स्वीकारावी. चीनची प्रत्यक्षातली प्रगती ही बीजिंगने केलेल्या दाव्यापेक्षा आणखी कमी असू शकते.

खऱ्या परिस्थितीचा अंदाज घेण्यासाठी सरकारने दिलेल्या आकडेवारीतून 100 बेसिस पॉइंट थेट वजा करावेत, असा सल्ला मला एका जाणकाराने दिला आहे.

याचाच अर्थ चीनने जाहीर केलेल्या नवीन आकडेवारीनुसार अर्थव्यवस्थे किमान 5.6 टक्क्यांनी तरी गेल्या वर्षात वाढली असेलच.

आशियाईवर परिणाम?

गेल्या दशकभरात चीन हा बहुसंख्य आशियाई देशांसाठी व्यापारी मित्र झाला आहे. इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये लागणारे IC, कच्चे तेल, लोह तसंच तांबे अशा बहुविध घटकांच्या विक्रीत चीनची भूमिका मोलाची आहे.

चीनच्या आर्थिक प्रगतीचा दर घटण्याची परिणती चीनच्या बाकी देशांकडून कच्च्या तसंच पक्क्या मालाच्या खरेदीतही घट ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

होणं स्वाभाविक आहे.

आशिया पॅसिफिक प्रदेशात आर्थिक प्रगतीचा दर 6.3 वरून 6 टक्के होण्याची शक्यता जागतिक बँकेने वर्तवली आहे. चीनमध्ये उद्भवललेल्या आर्थिक संकटसदृश परिस्थितीमुळे आशियाई खंडातील उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांचा वेगही परिणामकारक मंदावला आहे.

अमेरिका आणि चीन यांच्यातील व्यापारी युद्धाने परिस्थिती आणखी चिघळली आहे. या व्यापारी युद्धामुळे चीनमध्ये अर्थसंकट ओढवलेलं नाही, मात्र दोन्ही आघाड्यांवर प्रगती मंदावल्याने चीनची दुहेरी फुफाट्यात सापडला आहे.

चीनला अनेकविध वस्तूंचा पुरवठा करणाऱ्या तैवान, कोरिया, सिंगापूर, मलेशिया, व्हिएतनाम या देशांना सर्वाधिक फटका बसणार आहे.

आकडेवारी या गोष्टीला पुष्टी देते. चीनमध्ये आर्थिक संकटाचे ढग घोंगावू लागले तर तिथल्या ग्राहकांच्या खरेदी क्षमतेवर विपरीत परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

नव्या वर्षात कंपन्यांसाठी चीनचं आर्थिक संकट मोठी डोकेदुखी ठरणार आहे.

भारतावर काय परिणाम?

पण यामुळे आशियासाठी सगळंच निराशाजनक आहे, असं नाही.

जगात सध्या सर्वांत वेगाने वाढणाऱ्या भारतीय अर्थव्यवस्थेवर चीनच्या आर्थिक संकटाचा इतका विपरीत परिणाम होणार नाही. आशिया विकास बँकेच्या (ADB) अभ्यासात ही गोष्ट स्पष्ट झाली आहे, कारण भारताकडून चीनला मोठ्या प्रमाणावर पुरवठा होत नाही.

चीनची अर्थव्यवस्था

जागतिक बँकेच्या मते, भारताच्या आर्थिक प्रगतीचा दर 7.3 टक्के राहण्याची शक्यता आहे. पुढच्या दोन वर्षांमध्ये हा दर 7.5 टक्के राहण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.

मध्यम वर्गाची खरेदी क्षमता वाढीस लागणं आपल्या अर्थव्यवस्थेला चालना देणारं आहे.

आगामी निवडणुकांमध्ये राजकीय समीकरणं बदलू शकतात. मात्र तरीही आर्थिक प्रगतीचा वेग स्थिर राहण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.

बीजिंगचा पाठिंबा

चीनने अर्थव्यवस्थेत 80 अब्ज डॉलर्स नव्याने ओतले आहेत. बँकांना कंपन्यांना पैसा देता येईल जेणेकरून कंपन्यांची उभारणी होऊ शकेल, रोजगारनिर्मिती होईल.

चीनने नेमकं हे केलं आहे, यावर शिक्कामोर्तब झालेलं नाही. मात्र वर्षअखेरीपर्यंत चीनला हे पाऊल उचलावंच लागेल, असं अर्थतज्ज्ञांना वाटतं.

नव्या वर्षात करकपात होणं स्वाभाविक आहे. जेपी मॉर्गन कंपनीच्या अभ्यासानुसार, या उपाययोजनेमुळे अर्ध्या टक्क्याने का होईना आर्थिक दर वाढीस लागू शकतो.

वर्षाच्या उत्तरार्धात चीन आर्थिक क्षेत्रात मुसंडी मारेल, असा विश्वास नोमुरा बँकेने व्यक्त केला आहे....


चीनी नववर्षासाठी गाओ टिंग हुबेई प्रांतातल्या वुहानमधून त्यांच्या गावी जायला निघाल्या, तेव्हा त्या उत्साहात होत्या. जुन्या मित्रमैत्रिणींना भेटणं, मेजवान्यांचा आस्वाद घेण्याचे बेत आखण्यात आले होते. तेव्हा त्यांच्या सहकाऱ्यांपैकी किंवा रस्त्यावरच्या लोकांपैकी फारसं कोणी चेहऱ्यावर मास्क लावत नसे. अगदी त्यांनीही कधी मास्क वापरला नव्हता.

ज्या हुबेई प्रांतामध्ये त्या काम करतात, तिथून त्या बाहेर पडल्या आणि त्यानंतर तीनच दिवसांत कठोर लॉकडाऊन लावण्यात आला. तारीख होती 23 जानेवारी. आता ज्याला कोव्हिड 19 म्हटलं जातंय, त्याचा प्रसार रोखण्यासाठी हे करणं गरजेचं होतं.

यानंतर पुढचे 68 दिवस गाओ वुहानच्या पश्चिमेकडे 300 किलोमीटरवर असणाऱ्या यिचँग शहरात त्यांच्या आई वडिलांसोबतच, त्यांच्या घरी अडकून पडल्या होत्या. "आम्ही फक्त घरीच राहू शकत होतो. आमचा ताप तपासण्यासाठी रोज लोक येत. कुटुंबासोबत जास्त वेळ घालवणं, एकत्र जेवणं, गप्पा मारणं चांगलं वाटत होतं. माझी बहीण, तिचा नवरा असे सगळे मिळून आम्ही कुटुंबातले 8 जण घरी होतो."

जवळपास दोन महिन्यांनी 29 मार्चला गाओ कामावर परतल्या. कामावर जाण्याच्या या पहिल्या प्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रवासाबद्दल त्या सांगतात, "मेट्रोमध्ये खूप लोक होते. सगळ्यांनी मास्क घातला होता." इतकं सोडल्यास बाकी सगळं पूर्वीसारखंच होतं. लोक आपापल्या फोनमध्ये गढले होते. जणू काही घडलंच नव्हतं. पण कामाच्या बाबतीत खूप काही बदललं होतं.

अनंत अडचणी

वांडा ग्रूप या मोठ्या चिनी कंपनीच्या ऑपरेशन्स मॅनेजमेंट विभागात गाओ काम करतात. वुहानमधल्या शॉपिंगसाठी प्रसिद्ध भागात या कंपनीचं ऑफिस आहे. या लांबच लांब रस्त्यावर अनेक आंतराष्ट्रीय आणि स्थानिक ब्रँड्सची भरपूर दुकानं आहेत - पण फारसा व्यवसाय होत नाही. कंपनीने गुंतवणूक केलेल्या दुकानांमध्ये किती लोक येतात यावर लक्ष ठेवणं हा गाओंच्या कामाचा भाग आहे. 2019मध्ये दररोज साधारण 60,000 लोक दुकानांमध्ये येत. आता हे प्रमाण दररोज 10,000च्या आसपास आहे.

गाओंचं काम कठीण आहे, म्हणूनच अजूनही अनेकदा रात्री 9 वाजेपर्यंत त्या ऑफिसमध्ये असतात. विकेंड्सना त्या आधीचं राहिलेलं काम भरून काढण्यासाठी घरून काम करतात. यासोबतच इतर उद्योगांना फोन करून त्यांना कंपनीच्या रिकाम्या गाळ्यांमध्ये येण्यासाठी आकर्षित करायचं कामही गाओंकडे आहे. "ब्रँड्सचा सध्या या भागात चांगला व्यवसाय होत नाहीये. आम्ही त्यांना मदत करायचा प्रयत्न करतो. अनेक उद्योगांकडे पैसा नाही आणि इथल्या जागेचं भाडं त्यांना परवडणारं नाही. काही उद्योग बंद होत आहेत."

जे उद्योग बंद झाले नाहीत, त्यांनी विषाणूचा संसर्ग पुन्हा वाढणार नाही याची काळजी घेत काम करावं लागतंय. वुहानमधली रेस्टॉरंट आता रात्री 7 वाजताच बंद होतात आणि रेस्टॉरंटमध्ये येणाऱ्या लोकांना आतमध्ये बसायला परवानगी नाही. फारच कमी लोक रात्री 7 नंतर बाहेर दिसतात. गाओंच्या ऑफिसमध्येही कर्मचाऱ्यांसाठी तयार जेवण मागवलं जातंय.

ऑफिसमधले नवे नियम

चीनमधले कोट्यवधी लोक फेब्रुवारी महिन्यात घरून काम करत होते. अनेकांसाठी हा नवीन अनुभव होता. यापैकी सगळेजण कामावर परतले नसले, तरी काही जण कामावर परतले आहेत. पण एकूण आर्थिक व्यवहारांमध्ये घट झाल्याने अडचणीत आलेल्या कंपन्यांनी कामाचे तास आणि मोबदला या दोन्हीमध्ये कपात केलेली आहे. तर दुसरीकडे गाओसारख्या अनेकांचं काम वाढलंय. कारण त्यांना त्यांचा व्यवसाय पुन्हा तेजीत आणण्यासाठी प्रयत्न करायचे आहेत.

लोकांचं खर्च करण्याचं प्रमाण वाढावं म्हणून चीनमधल्या स्थानिक प्रशासनाने अडीच दिवसांचा (2.5) विकेंड करण्याचा प्रस्ताव मांडलाय. चीनच्या पूर्वेकडे असणाऱ्या जिआंक्षी...


चेतेश्वर पुजारा

2015- Unsold

2016- Unsold

2017- Unsold

2018- Unsold

ही कुठल्या मार्केटयार्डातली पाटी नाही. शेअर ट्रेडिंग नंबर्स नाहीत. लॉटरी-लोटो सदृश खेळांची आकडेवारी नाही. हे आकडे भाळी लिहिलेल्या माणसाचं नाव आहे चेतेश्वर पुजारा. IPL अर्थात इंडियन प्रीमिअर लीग स्पर्धेच्या लिलावात गेल्या चार वर्षात पुजाराचं नाव या बासनात गुंडाळलं गेलेल्या मंडळींमध्ये आहे.

2008 मध्ये IPL स्पर्धेचा नारळ फुटला. एप्रिल-मे हा साधारण शाळा-कॉलेजच्या मुलांचा सुट्यांचा कालावधी, संध्याकाळी 7 ते 10 अशी मॅचेसची चाहते बघू शकतील अशी प्रसारणाची हुकूमी वेळ. कोटीच्या कोटी उड्डाणं घेण्याची संधी देणारे लिलाव, टियर 2 किंवा टियर 3 सिटीतल्या जेमतेम पार्श्वभूमी असणाऱ्या मुलांना आंतरराष्ट्रीय खेळाडूंच्या बरोबरीने खेळण्याची संधी देणारी स्पर्धा.

या लीगने क्रिकेटच्या गाभ्याला धक्का लावला का, हा स्वतंत्र लेखाचा विषय. दीड महिन्यात वर्षभराची पुंजी खात्यात जमा करणारी ही स्पर्धा बघता बघता आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट कॅलेंडरचा अविभाज्य भाग झाली. हळूहळू IPLच्या धर्तीवर जगभरात ट्वेन्टी-20 लीगचं पेव फुटलं.

सुरुवातीच्या काही वर्षात पुजा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रा कोलकाता नाइट रायडर्स संघाचा भाग होता. मग विजय माल्ल्यांच्या रॉयल चॅलेंजर्स बंगळुरूच्या ताफ्यात गेला आणि तिथून प्रीती झिंटाच्या किंग्स इलेव्हन पंजाबच्या दलात सामील झाला.

त्यानंतर IPLने पुजाराला नाकारलं. तसं होणं स्वाभाविक.

पुजारा

IPLची एक मॅच तीन तास चालते - प्रत्येक इनिंग दीड तासाची. 11 खेळाडूंना मिळून 20 ओव्हर मिळतात, म्हणजे साधारणत: पहिल्या चार ते पाच बॅट्समनला खेळण्याची संधी जास्त.

बॉलर्सचं आयुष्य आणखी वाईट. प्रत्येक बॉलरला चार ओव्हर्स मिळतात. बॅट्समन पिचवर आला की त्याने बॉलच्या ठिकऱ्या करायला घेणं, हे प्रमुख काम. कमीत कमी बॉलमध्ये बॉलरला जेवढं तुडवता येईल तेवढं उत्तम. ज्याचा स्ट्राईक रेट जास्त त्याची पत जास्त. बॉलचा शेप बदलेल इतकं बदडलंत तर बेस्टच.

24 चेंडूतही किमया दाखवणारे बॉलर्स आहेत, पण एकूणात टोलेजंग फटकेबाजी मार्केट गणिताच्या दृष्टीने खपणीय.

पुजारा या सगळ्या कल्लोळापासून दूर लोटला जाणं अगदीच स्वाभाविक. क्रिकेटचा प्राण असलेली खेळपट्टी जोखण्यासाठी पुजारा तब्येतीत वेळ घेतो. अजिबात हयगय नाही.

ऑफस्टंपबाहेरचा बॉल बॅट वर करून सोडता येतो, यावर पुजाराची श्रद्धा आहे. 57 चेंडू आणि नावावर 2 धावा असं समीकरण त्याला अस्वस्थ करत नाही. या काळात पुजाराला पाहणं म्हणजे तीर्थक्षेत्री तादात्म्य पावलेल्या सच्च्या भाविकाला पाहण्यासारखं आहे.

वाईड बॉलला बॅट लावणं पुजारा पाप मानतो. तीन स्लिप आणि गलीच्या डोक्यावरून अपर कट वगैरे अंगलट येणारं धाडस तो करत नाही. ऑकवर्ड पोझिशनमध्ये येऊन पुल किंवा हूक मारत नाही. डाऊन द ट्रॅक येऊन सिक्स वगैरे ठोकत नाही.

लेगसाइडला कीपरच्या बाजूने फोर मारण्याचा मोह त्याला होत नाही. स्टायलिश फ्लिक वगैरे स्टंटच्या फंदात तो पडत नाही. राइड हँड बॅट्समनचा लेफ्ट हँड बॅट्समन होऊन रिव्हर्स स्विच, रिव्हर्स हिट, पॅडल स्वीप, दिलस्कूप अशा प्रेक्षणीय गोष्टी त्याला भुरळ घालत नाहीत.

पुजाराचं तंत्र अभेद्य ठरलं

प्रत्येक बॉल बॅटच्या जवळ येईपर्यंत डोळ्यात तेल घालून पाहतो. बॉल यशस्वीपणे तटवून काढणं हे लुप्त होणारं कौशल्य पुजारा प्राणपणाने जपतो. प्रत्येक बॉलवर रन करायलाच हवी, असं त्याला जराही वाटत नाही. सेहवाग-वॉर्नर यांच्याप्रमाणे एका सेशनमध्ये सेंच्युरी ठोकावी, असं बंडखोरी विचार त्याच्या मनाला शिवत नाहीत. त्याची अशी एक लढाई असते.

बॉलरच्या नावावर डॉट बॉलच्या नोंदी वाढू लागतात. मोठी जहाजं खोल समुद्रात...


चेतेश्वर पुजारा सात वर्षांनंतर आयपीएल स्पर्धेत परतला आहे.

भारतीय कसोटी संघाचा आधारस्तंभ चेतेश्वर पुजारा आयपीएल स्पर्धेत मात्र उपेक्षित ठरतो. प्रत्येक बॉलवर चौकार-षटकार लगावेत अशी अपेक्षा असणाऱ्या फॉरमॅटमध्ये संयमी खेळासाठी ओळखल्या जाणाऱ्या पुजाराला स्थान मिळत नव्हतं. तब्बल सात वर्षांनंतर पुजाराचं या स्पर्धेत पुनरागमन होतं आहे.

पुजारा 30 सामने खेळला असून त्याच्या नावावर 390 रन्स आहेत. यामध्ये एका अर्धशतकाचा समावेश आहे. पुजारा कोलकाता नाईट रायडर्स, रॉयल चॅलेंजर्स बेंगळुरू आणि किंग्ज इलेव्हन पंजाबसाठी खेळला आहे. लिलावात चेन्नई सुपर किंग्सने पुजाराला ताफ्यात समाविष्ट करताच उपस्थित सर्वांनी टाळ्यांचा कडकडाट केला.

चेन्नई संघाच्या सरावादरम्यान पुजारा पल्लेदार षटकार लगावत असतानाचं चित्र काही दिवसांपूर्वी पाहायला मिळालं होतं.

2.अर्जुन तेंडुलकरचं पदार्पण

सचिन तेंडुलकर यांचा मुलगा अर्जुन तेंडुलकर यंदा पहिल्यांदाच आयपीएल स्पर्धेत खेळताना दिसणार आहे. अर्जुनसाठी 20 लाख रुपये ही बेस प्राईस लिलावात ठेवण्यात आली होती. त्याच किंमतीला मुंबई इंडियन्सने अर्जुनला आपल्या संघात घेतलं. 2020 हंगामात अर्ज... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ुन मुंबई इंडियन्स संघाचा नेट बॉलर होता.

मुंबईतल्या वेगवेगळ्या वयोगटातील स्पर्धेत तो खेळला आहे. भारतीय संघाच्या सरावादरम्यान नेट्समध्ये दिसला आहे. श्रीलंका दौऱ्यावर गेलेल्या भारताच्या U19 संघातही त्याने स्थान पटकावलं होतं.

डावखुरा फास्ट बॉलर असणारा उंचपुरा अर्जुन स्विंग बॉलिंगसाठी प्रसिद्ध आहे. तो उपयुक्त बॅटिंगही करतो.

अर्जुनने भारतीय U19 आणि मुंबई U19 संघांचं प्रतिनिधित्व केलं आहे. काही दिवसांपूर्वीच सय्यद मुश्ताक अली ट्वेन्टी-20 स्पर्धेत मुंबईच्या वरिष्ठ संघात अर्जुनचं पदार्पण झालं.

हरयाणाविरुद्धच्या मॅचमध्ये अर्जुनने एक विकेट मिळवली. त्याच्या तीन ओव्हर्समध्ये 34 रन्स कुटण्यात आल्या. पुद्दुचेरीविरुद्धच्या मॅचमध्ये अर्जुनने 33 रन्सच्या मोबदल्यात एक विकेट पटकावली.

मुंबई U19 संघातर्फे खेळताना 2017-18 हंगामात कूचबिहार करंडक स्पर्धेत 19 विकेट्स पटकावल्या होत्या. 2017 मध्ये बडोदा इथे झालेल्या जयंत लेले निमंत्रितांच्या स्पर्धेत अर्जुनने चांगली कामगिरी केली होती.

अर्जुन तेंडुलकर

क्रिकेटची पंढरी समजल्या जाणाऱ्या लॉर्ड्सच्या इनडोअर अकादमीत सरावाची संधी अर्जुनला मिळाली आहे. इंग्लंड संघ सराव करत असताना अर्जुनने बॉलिंग केली आहे.

दक्षिण आफ्रिका संघाविरुद्धच्या मालिकेसाठी इंग्लंडचे बॅट्समन सराव करत होते. अर्जुनच्या बुंध्यात पडलेल्या यॉर्करवर इंग्लंडचा बॅट्समन आणि विकेटकीपर जॉनी बेअरस्टो दुखापतग्रस्त होता होता वाचला.

अर्जुनच्या वेगाने आणि अचूकतेने बेअरस्टोसह इंग्लंड संघातील खेळाडू प्रभावित झाले होते. गेल्या वर्षी लॉर्ड्स इथे भारतीय महिला क्रिकेट संघ सराव करत असताना अर्जुनने बॉलिंग केली होती.

भारतीय संघ आंतरराष्ट्रीय सामन्यानिमित्ताने मुंबईत असतो तेव्हा अर्जुन नेट बॉलर म्हणून सरावादरम्यान दिसतो.

3. ऋषभ पंत, संजू सॅमसन नवे कर्णधार

यंदाच्या हंगामात दोन नवे कर्णधार या स्पर्धेला पाहायला मिळणार आहेत. राजस्थान रॉयल्सने गेल्या वर्षी अजिंक्य रहाणेला संघातून डच्चू देत स्टीव्हन स्मिथला कर्णधार केलं. स्मिथची कामगिरी लौकिकाला साजेशी न झाल्याने यंदाच्या हंगामासाठी राजस्थानने संजू सॅमसमनकडे नेतृत्व सोपवण्याचा निर्णय घेतला आहे.

स्टीव्हन स्मिथऐवजी संजू सॅमनसकडे राजस्थानचं नेतृत्व सोपवण्यात आलं आहे.

26वर्षीय संजू सॅमसनने आयपीएल स्पर्धेत 107 मॅचेस खेळल्या असून, त्याच्या नावावर 2584 रन्स आहेत.  133.74चा स्ट्राईकरेट हे संजूच्या...


चेन्नई विमानतळावर तैनात असलेल्या CISF च्या महिला कॉन्स्टेबलनं कनिमोळी यांना हिंदीतून काही माहिती विचारली. कनिमोळी यांनी त्या महिला कॉन्स्टेबलला म्हटलं की, "मला हिंदी येत नाही. त्यामुळे तुम्हाला जे विचारायचं आहे, ते इंग्रजी किंवा तामिळमधून विचारा."

तेव्हा CISF च्या महिला कॉन्स्टेबलनं कनिमोळी यांना विचारलं, "तुम्ही भारतीय आहात का?"

कनिमोळी यांनी हा प्रसंग ट्विटरवरून सांगितला आहे आणि प्रश्नही उपस्थित केलाय की, "मला जाणून घ्यायचंय की, हिंदी येणं म्हणजे भारतीय असणं हे कधीपासून ठरलं?"

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

या ट्वीटसोबत कनिमोळी यांनी #hindiimposition हा हॅशटॅगही वापरला आहे.

कनिमोळी यांच्या ट्वीटखाली बऱ्याच जणांनी महिला कॉन्स्टेबलवर टीका केलीय.

 CISF कडून तातडीनं दखल

कनिमोळी यांच्याबाबत घडलेल्या घटनेची चौकशी करण्याच आदेश CISF नं दिले आहेत. विशिष्ट भाषेबाबत CISF चं कोणतेही धोरण नाही, असं CISF च्या मुख्यालयानं कनिमोळी यांच्या ट्वीटला उत्तर देताना म्हटलंय.

CISF नं तातडीने आपल्या ट्वीटची दखल घेतली, याबाबत कनिमोळी यांनी ट्विटरवरून आभारही मानले आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


चेन्नई विमानतळावर तैनात असलेल्या CISF च्या महिला कॉन्स्टेबलनं कनिमोळी यांना हिंदीतून काही माहिती विचारली. कनिमोळी यांनी त्या महिला कॉन्स्टेबलला म्हटलं की, "मला हिंदी येत नाही. त्यामुळे तुम्हाला जे विचारायचं आहे, ते इंग्रजी किंवा तामिळमधून विचारा."

तेव्हा CISF च्या महिला कॉन्स्टेबलनं कनिमोळी यांना विचारलं, "तुम्ही भारतीय आहात का?"

कनिमोळी यांनी हा प्रसंग ट्विटरवरून सांगितला आहे आणि प्रश्नही उपस्थित केलाय की, "मला जाणून घ्यायचंय की, हिंदी येणं म्हणजे भारतीय असणं हे कधीपासून ठरलं?"

या घटनेनंतर हिंदी ही राष्ट्रभाषा आहे का, हिंदी येणं म्हणजेच भारतीय असणं ही चर्चा पुन्हा जोर धरू लागली आहे. पण खरंच हिंदी ही राष्ट्रभाषा आहे का याचा बीबीसी मराठीने घेतलेला आढावा.

शिक्षण मसुद्यावरून वादाला सुरुवात

नवीन राष्ट्रीय शिक्षण धोरणामध्ये मांडलेल्या गैरहिंदी भाषक राज्यांत हिंदी शिकविण्याच्या प्रस्तावाला दक्षिणेकडील राज्यांमधून विशेषतः तामिळनाडूमधून प्रचंड विरोध झाल्यानंतर सरकारने या धोरणाच्या मसुद्यात बदल केला आहे. नवीन मसुद्यामधून हिंदी भाषा शिकवण्याचा प्रस्तावच बदलण्यात आला.

सरकारने राष्ट्रीय शि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

क्षण धोरणाचा मसुदा मांडल्यानंतर मोठ्या प्रमाणावर वाद झाला होता. हा दाक्षिणात्य लोकांवर हिंदी भाषा थोपविण्याचा प्रयत्न असल्याची टीका माजी अर्थमंत्री पी. चिदंबरम, काँग्रेसचे नेते शशी थरूर, डीएमकेचे नेते एमके स्टॅलिन तसंच कर्नाटकचे मुख्यमंत्री एचडी कुमारस्वामी यांनी केली होती.

दक्षिणेतील राज्यांनी केलेल्या विरोधानंतर महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेनंही या शिक्षण धोरणावर भाष्य केलं होतं. मनसेचे नेते अनिल शिदोरेंनी हिंदी राष्ट्रीय भाषा नाहीये, ती आमच्यावर थोपवू नका असं ट्वीट केलं.

सर्वंच स्तरातून होणाऱ्या विरोधानंतर अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन आणि परराष्ट्रमंत्री एस. जयशंकर यांनी विविध क्षेत्रातील व्यक्तिंकडून प्रस्ताव मागवून, त्यावर विचार करूनच शिक्षण धोरणाची अंमलबजावणी केली जाईल. कोणतीही गोष्ट लादली जाणार नाही, असं आश्वासन दिलं.

पण मुळात गैरहिंदी भाषक राज्यांमध्ये हिंदी शिकवण्यावरून एवढा गदारोळ का झाला? हिंदीला विरोध होण्यामागची कारणं नेमकी काय आहेत? हिंदी आपली राष्ट्रभाषा आहे की नाही? असे प्रश्न या निमित्ताने उपस्थित होत आहेत.

दक्षिण भारतातून होणारा विरोध जुनाच

पण हिंदी भाषेला होणारा विरोध हा आजचा नाहीये. 1928 साली मोतीलाल नेहरूंनी हिंदीला सरकारी कामकाजाची भाषा बनवण्याचा प्रस्ताव मांडला होता. तमीळ नेत्यांनी या गोष्टीला विरोध केला होता.

दहा वर्षांनंतर तमीळ नेता सी. राजगोपालचारी यांनी शाळांमध्ये हिंदी सक्तीची करण्याचा प्रस्ताव मांडला होता. या प्रस्तावालाही तामिळनाडूमधून विरोध झाला.

घटना समिती

डिसेंबर १९४६ मध्ये घटना समितीची पहिली बैठक भरली होती. झाशीमधून निवडून आलेले सदस्य आर व्ही धुळेकर यांनी हिंदीमधून बोलायला सुरूवात केली. मात्र अध्यक्षांनी त्यांना थांबवलं, कारण समितीच्या अनेक सदस्यांना हिंदी भाषा समजत नव्हती. त्यावर संतप्त झालेल्या धुळेकर यांनी हिंदी न येणाऱ्यांनी भारतात राहण्याचा अधिकारच नाही, असं म्हटलं. जवाहरलाल नेहरू आणि अन्य नेत्यांनी त्यांना शांत केलं.

पण घटना समितीमध्ये हिंदीचे समर्थक आणि विरोधक असे दोन तट पडले. पुरूषोत्तमदास टंडन, केएम मुन्शी, रवी शंकर शुक्ला, संपूर्णानंद हे हिंदीचे समर्थक होते. दुर्गाबाई देशमुख, टीटी कृष्णम्माचारी यांनीही हिंदीला पाठिंबा दिला.

मग घटना समितीतील ज्येष्ठ नेते केएम मुन्शी आणि गोपालस्वामी अय्यंगार यांनी या वादावर एक तोडगा सुचवला. हिंदीला राष्ट्रभाषा घोषित न करता...


चेन्नई सुपरकिंग्स

विशाखापट्टणममध्ये झालेल्या या सामन्यात चेन्नईने नाणेफेक जिंकत प्रथम फिल्डिंग करण्याचा निर्णय घेतला.

प्रथम फलंदाजी करताना दिल्लीने नऊ गडी गमावत 147 धावा केल्या. प्रत्युत्तरादाखल चेन्नईने 19व्या षटकात चार गड्यांच्या बदल्यात हे लक्ष्य पूर्ण केलं. आणि याबरोबरच तब्बल सात वर्षांनंतर आयपीएलच्या प्लेऑफ मध्ये खेळणाऱ्या दिल्लीचं अंतिम फेरीत जाण्याचं स्वप्न भंगलं.

दिल्लीचा कर्णधार श्रेयस अय्यरच्या मते कोणतीही मोठी भागीदारी न झाल्यामुळे दिल्लीला पराभव पत्करावा लागला.

दिल्लीची खेळी

प्रथम बॅटिंग करताना दिल्ली कॅपिटल्सने 20 षटकांत 9 गड्यांच्या मोबदल्यात 147 धावा केल्या.

दिल्लीच्या वतीने ऋषभ पंतने काही प्रमाणात चेन्नईच्या गोलंदाजांचा सामना केला. त्याने 25 चेंडूत दोन चौकार आणि एका षटकाराच्या मदतीने 38 धावा केल्या.

त्याशिवाय कोलिन मुनरोने 27 आणि शिखर धवनने 18 धावा केल्या. दिल्लीच्या संपूर्ण खेळीत ते चेन्नईच्या गोलंदाजांसमोर अतिशय दबावात होते, हे दिसत होतं.

12.5 षटकात अवघ्या 80 धावा काढत दिल्लीने पाच गडी गमावले. चेन्नईतर्फे दीपक चहर, हरभजन सिंह, रविंद्र जडेजा आणि डॅन ब्रावोने... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

दोन दोन गडी बाद केले.

वॉटसन आणि डू प्लेसी

शेन वॉटसन आणि फॉफ डुप्लेसी यांनी संपूर्ण सामन्याचा चेहरामोहराच बदलला आणि सामना एकतर्फी झुकवत त्यांना विजय मिळवून दिला. या जोडीने मैदानात येताच दिल्ली कॅपिटल्सच्या गोलंदाजांचा समाचार घेण्यास सुरुवात केली.

या जोडीने पहिल्या विकेटसाठी 10.2 ओव्हरमध्ये 81 धावांची भागीदारी केली. या दोन्ही फलंदाजांनी स्वतःच्या 50-50 धावाही पूर्ण केल्या.

सामन्याच्या सुरुवातीलाच ही जोडी फोडण्याची चांगली संधी दिल्लीकडे चालून आली होती. दुसऱ्या षटकात दोन्ही फलंदाज चोरटी धाव घेण्याच्या प्रयत्नात एकाच दिशेने धावत सुटले. मात्र दिल्लीच्या खेळाडूंना या संधीचा फायदा घेता आला नाही.

शेन वॉटसन आणि डू प्लेसी

नंतर मात्र या दोघांनीही मागे वळून पाहिलं नाही. आधी त्यांनी योग्य चेंडू येण्याची वाट पाहिली आणि पाचव्या षटकापासून वेगाने धावा केल्या.

12व्या शतकात वॉटसनच्या तुफान फटकेबाजीमुळे दिल्लीच्या विजयाच्या आशा पूर्णपणे मावळल्या. कीमो पॉलच्या गोलंदाजीवर या षटकात वॉटसनने 25 धावा केल्या. या षटकात वॉटसनने तीन षटकार आणि एक चौकार लगावला.

त्यानंतर पुढच्या षटकात शेन वॉटसन आणि अमित मिश्राच्या गोलंदाजीवर ट्रेट बोल्टकडे अलगद झेल दिला. मात्र तेव्हापर्यंत त्याने चेन्नईला विजयाच्या वाटेवर नेऊन ठेवलं होतं.

आपल्या खेळीबाबत बोलताना वॉटसन काहीसा नर्व्हस झाला होता. डु प्लेसीने त्याला प्रेरणा दिली असं तो म्हणाला.

जेव्हा वॉटसन माघारी परतला तेव्हा चेन्नईचा स्कोर दोन गड्यांच्या मोबदल्यात 109 होता. सुरेश रैना केवळ 11 आणि धोनी नऊ धावांवर माघारी परतले तेव्हा सामन्यात उत्कंठा निर्माण झाली होती. मात्र उरलंसुरलं काम रायडू ने 20 धावा आणि ड्वेन ब्रावोने चार धावा करत पूर्ण केलं.

दिल्लीच्या ट्रेंट बोल्ट, इशांत शर्मा, अमित मिश्रा, आणि अक्षर पटेलने एक एक गडी बाद केला.

धोनी थोडासा नाखूश...

सामना संपल्यावर चेन्नईचा कर्णधार धोनी म्हणाला की सामन्यात त्यांनी अनेक झेल सोडले, क्षेत्ररक्षणात चुका केल्या तरीही अंतिम सामन्यात पोहोचल्याचा आनंद आहे.

चेन्नईला यावेळी क्वॉलिफायर-2 मध्ये खेळावं लागलं. अंतिम सामन्यात पोहोचण्याचही हाही एक मार्ग आहेच, असं धोनी म्हणाला.

अंतिम सामन्यात पोहोचण्यासाठीच्या कामगिरीसाठी त्याने गोलंदाजांचे आभार मानले.

गेल्यावेळी चेन्नईने पहिल्या क्वालिफायर मध्ये सनराईजर्स हैदराबादचा पराभव करत अंतिम फेरीत प्रवेश...


चेन्नईच्या चेपॉक स्टेडियमवर खेळवण्यात आलेल्या या सामन्यात भारतासाठी फिरकीपटू रविचंद्रन अश्विन, अक्षर पटेल आणि कुलदीप यादव यांची भूमिका महत्त्वाची ठरली.

या त्रिकूटाने दुसऱ्या कसोटी सामन्यात 20 पैकी 17 गडी बाद केले. दुसऱ्या डावात भारताच्या फिरकीपटूंनी इंग्लंडचे सर्वच फलंदाज बाद केले.

या सामन्यात इंग्लंडच्या फिरकीपटूंची कामगिरीसुद्धा लक्षवेधी ठरली. जॅक लीच आणि मोईन अली यांनी मिळून दोन्ही डावांत भारताचे एकूण 14 बळी घेतले. जो रुटला धरल्यास एकूण 15 विकेट इंग्लंडच्या फिरकीपटूंनी घेतले.

हे पाहिलं तर चेन्नईच्या मैदानावर दोन्ही संघांच्या फिरकीपटूंना चांगलं यश मिळाल्याचं दिसून येईल. पण तरीही इंग्लंडने फक्त चारच दिवसांत हा सामना कसा गमावला?

खरं तर भारतीय फिरकीपटूंनी इंग्लंडच्या फिरकीपटूंच्या तुलनेत जास्त वेगाने आणि विविधतेने गोलंदाजी केली. क्रिकेटमध्ये फिरकीपटूंना परिस्थितीनुरूप आपल्या गोलंदाजीच्या वेगात बदल करावे लागतात.

भारतीय स्पिन गोलंदाजांमध्ये रविचंद्रन अश्विनला या कलेत पारंगत समजलं जातं. आश्विन परिस्थितीप्रमाणे ताशी 80 ते 90 प्रति कि.मी. वेगाने गोलंदाजी करतो.

खेळपट्टी चांगली आणि ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

वेगवान असेल तर कमी वेगाने गोलंदाजी करण्याची आवश्यकता असते. तर फिरकीला साथ देणाऱ्या खेळपट्टीवर वेगाने गोलंदाजी करण्याची गरज असते.

चेन्नई कसोटीत इंग्लंडच्या जॅक लीच आणि मोईन अली या दोन्ही फिरकीपटूंनी गोलंदाजीची गती भारतीय गोलंदाजांप्रमाणेच ठेवली. पण गतीत बदल न केल्याने त्यांची गोलंदाजी खेळून काढण्यात भारतीय फलंदाजांना फारशी अडचण आली नाही.

याचा फायदा घेत भारतीय गोलंदाजांनी इंग्लंडच्या फलंदाजांना खेळपट्टीवर टिकू दिलं नाही.

सहा ते आठ इंचांचा फरक

भारतीय संघाचे माजी फिरकीपटू मनिंदर सिंह यांनी याबाबत सांगितलं, "गोलंदाजीच्या टप्प्यावरून दोन्ही संघांच्या फिरकीपटूंमधील फरक दिसून आला. भारतीय फिरकीपटूंना घरगुती मैदानांवरील खेळपट्ट्यांची चांगली माहिती आहे. त्यांना याठिकाणी किती वेगाने गोलंदाजी करावी, याची कल्पना आहे.

टर्निंग खेळपट्टीवर टप्पा सहा ते आठ इंच पुढे ठेवल्यास फलंदाजांना अडचणीत टाकता येऊ शकतं, हे भारतीय गोलंदाजांना माहिती होतं."

मनिंदर सिंह यांच्या मते, "टर्निंग खेळपट्टीवर गोलंदाजी करणं ही एक कला आहे. या कलेत इंग्लंडचे फिरकीपटू थोडे कमी पडले."

अक्षरच्या वेगाने रोखले स्वीप शॉट

अक्षर पटेल आपल्या पदार्पणाच्या सामन्यातील दुसऱ्या डावात पाच विकेट घेऊन हा सामना अविस्मरणीय केला.

उंची आणि गोलंदाजीच्या वेगामुळे मिळालेलं अक्षरला हे यश मिळाल्याचं संजय मांजरेकर यांना वाटतं.

इंग्लंडचे फलंदाज भारतीय उपखंडात आल्यानंतर फिरकीविरुद्ध स्वीप शॉट हे शस्त्र वापरतात. पण अक्षरच्या चांगल्या वेगामुळे त्यांना हा शॉट खेळण्यात अडचणी आल्या.

अश्विनसमोर स्वीप शॉट मारण्याची मोकळीकही मिळू शकत नाही. आश्विन हा अत्यंत चतुर गोलंदाज म्हणून ओळखला जातो.

या सर्वांत कुलदीप यादवचा वेग सर्वात कमी आहे. त्यामुळे त्याची गोलंदाजी खेळताना इंग्लंडच्या फलंदाजांना फारशा अडचणी आल्याचं दिसलं नाही. पण त्यालाही दोन गडी बाद करण्यात यश आलं.

संघातली जागा पक्की करणं अक्षरला अवघड

चेन्नई कसोटीत पदार्पणातच दिमाखदार कामगिरी करणाऱ्या अक्षरची जागा संघात आता पक्की झाली, असं म्हणता येईल का?

मला वाटतं, कसोटी संघातली आपली जागा पक्की करण्यासाठी अक्षरला आणखी मेहनत करावी लागेल.

अष्टपैलू खेळाडू रविंद्र जडेजा जखमी झाल्याने अक्षर पटेलला संधी मिळाली होती. जडेजा परतताच त्याचं संघात पुनरागमन होईल. जडेजा फक्त अनुभवी फिरकीपटू नसून फलंदाजी आणि क्षेत्ररक्षणातही तो सरस आहे....


चेन्नईतला आर. के. नगर मतदारसंघ सतत चर्चेत असतो. आधी जयललिता इथून लढून पुन्हा मुख्यमंत्री झाल्या होत्या. पण त्यांच्या निधनानंतर गेल्या वर्षभरात या राज्यातल्या घडामोडींनंतर इथे पुन्हा निवडणुका झाल्या.

AIADMKच्या दोन गटांमध्ये बराच संघर्ष झाला.

पण यामुळे एक सिद्ध झालं, की जयललिता यांच्या मृत्यूनंतर AIADMKची वोट बँक ठीकठाक आहे. तुम्ही दिनाकरन यांना पक्षापासून वेगळं बघू नका. त्यांना पक्षाचाच एक भाग म्हणून बघता येऊ शकतं.

एकीकडे जयललिता यांचं निधन झालं आणि दुसरीकडे DMK प्रमुख करुणानिधी तब्येतीमुळे सक्रिय राजकारणातून निवृत्त झाले आहेत. अशातच तामिळनाडूमध्ये एक तिसरी शक्ती उदयाला येत आहे.

पण राजकारणात जायचं की नाही, याबद्दल रजनीकांत यांच्या मनात अजूनही काही स्पष्टता नाही. गेल्या एक वर्षात त्यांनी जी वक्तव्यं केली आहेत, त्यावरून तरी त्यांना विजयाची शाश्वती नाही, असं दिसत आहे.

ते सांगतात की राजकारणात जिंकणं फार महत्त्वाचं आहे. पण त्यांना भरवसा नाही. फक्त चाहत्यांच्या बळावर मतं मिळतील का?

बहुतांश लोक अभिनेता MGRचं उदाहरण देतात. त्यांनी कसं पक्ष स्थापन करून पाच वर्षांतच राज्यात सरकार स्थापन क... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेलं, याचे दाखले देतात. पण लोक एक गोष्ट विसरतात की MGR हे DMKचे सदस्य आणि आमदारही होते.

1972 साली जेव्हा पक्षांनं त्यांना बाहेरचा रस्ता दाखवला, तेव्हा DMKचे अनेक नेते आणि पक्षाचे कार्यकर्ते त्यांच्याबरोबर बाहेर पडले. म्हणून MGR राजकारणात यशस्वी झाले.

जयललिता यांच्याकडे AIADMKचा आधार होता. त्यांनी या आधाराचा स्वत:साठी वापर केला. रजनीकांत आणि कमल हासन यांच्याकडे असा आधार नाही. त्यांचा आधार केवळ त्यांचे चाहते आहेत.

गेल्या 20 वर्षांपासून रजनीकांत सांगत आहेत की ते राजकारणात येणार, पक्ष काढणार. पण ते कधी, हे मात्र त्यांनाच माहिती नाही. असा फिल्मी डायलॉग लोकांची मतं आकर्षित करू शकत नाही.

कमल हासन तर राजकारणापासून दूरच होते. जयललितांच्या निधनापूर्वीच्या काळात त्यांनी कोणतंही वक्तव्य केलं नाही.

असं वाटतं की दोघांनाही राजकारणात यशस्वी होण्याचा विश्वास नाही. राजकारणाबद्दल दोघंही गंभीर आहे. पण हा विचार कसा पुढे घेऊन जाता येईल, हे माहिती नाही. जयललिता यांच्या मृत्यूनंतर एक जागा निर्माण झाली आहे याची त्यांना कल्पना आहे.

कमल हासन यांनी ते एक राजकीय पक्ष काढणार, असं म्हटलं होतं. मग म्हणाले की ते आधीपासूनच ते राजकारणात आहेत, जेव्हा ते तरुण होते तेव्हासुद्धा ते राजकारणात होते.

रजनीकांत आणि कमल हासन दोघांनीही प्रत्यक्षात राजकीय पातळीवर काम केलं नाही.

नोव्हेंबरमध्ये त्यांच्या जन्मदिवशी कमल हासन म्हणाले की ते जानेवारीत तामिळनाडूचा दौरा करणार, पण त्यांच्या कामात ज्या प्रकारचा वेग अपेक्षित होता, तो सध्या नाही.

स्थानिक लोकांना रजनीकांत राजकारणात येतील, असा विश्वास नाही. कमल हासन अजूनही आपले मनात काय, हे सामान्य जनतेपर्यंत पोहोचवू शकले नाही आहेत.

तामिळनाडूत 50 वर्षांपासून लोक DMK आणि AIADMKचं राज्य आहे, म्हणून लोकांना बदल हवा आहे. बदल घडवण्याचा प्रयत्न यापूर्वीही अनेकदा झाला आहे.

तामिळनाडूत राष्ट्रीय पक्षाचं अस्तित्व नाही

2016 साली विधानसभा निवडणुकीत या दोन्ही पक्षांबरोबरच एक तिसरी आघाडी उदयास आली होती. 'People's Welfare Alliance' असं त्या आघाडीचं नाव होतं, ज्याचं नेतृत्व विजयकांत यांनी केलं होतं. त्यांनी सर्व जागांवर उमेदवार उभे केले होते, पण निवडणुकीत ते पडले.

तामिळनाडूत द्रविडेतर पक्षाचं सरकार कधीही आलेलं नाही. आर. के. नगर पोटनिवडणुकांमध्ये तर विविध राज्यांच्या निवडणुका जिंकणाऱ्या भारतीय जनता पक्षाला...


चेहरा तुलनेने केसरहित असण्याचे काही उघड फायदे आहेत. उदाहरणार्थ, कमी केस म्हणजे परजीवींना लपण्यासाठी कमी जागा उपलब्ध असणं, आणि अधिक त्वचा मोकळी राहिल्याने घाम अधिक कार्यक्षमतेने आपलं शरीर थंड ठेवायचं काम करू शकतो.

तरी, त्वचा मुळात बहुतांशाने मोकळी असते, ही वस्तुस्थिती आहे. त्यामुळे आपल्याला स्वतःच्या भावभावना इतरांपर्यंत सहजपणे पोचवणं शक्य होतं, पण त्याचे काही तोटेही आहे: तुम्ही थकलेले असाल की कोणालाही ते चटकन कळू शकतं.

डोळ्यांखाली काळी वर्तुळं येण्यात वैद्यकीयदृष्ट्या चुकीचं काहीच नाही. किमान बहुतांश वेळा त्यात काही गैर नसतं. पण जर्नल ऑफ कॉस्मेटिक डर्मेटॉलॉजीमध्ये 2007 साली ब्राझिलियन संशोधनक फर्नांडा मॅगाग्निन फ्रेइटाग यांनी नमूद केल्यानुसार, काळी वर्तुळं "आपल्या शरीरशास्त्राच्या मर्यादेतच असली," तर अनेक रुग्णांना "त्याने बरीच चिंता वाटत राहते, काहींना तर डोळ्यांभोवतीची काळी वर्तुळं आपल्या जीवनमानाला बाधा पोचवतात असंही वाटतं." त्वचेशी संबंधित अवस्थांचे मानसिक वा भावनिक क्लेशाच्या रूपात होणारे परिणाम तपासण्यासारखे आहेत. रूढ अर्थाने यातून आरोग्याला धोका उत्पन्न होत नसला तरी असा शोध घे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

णं रोचक ठरेल.

"काळी वर्तुळं" ही अर्थातच वैद्यकीय संज्ञा नाही आणि अशाच प्रकारचा परिणाम साधणाऱ्या विविध घटकांना ती लागू होऊ शकते. या विशिष्ट परिणामासाठी वापरली जाणारी वैद्यकीय संज्ञा "periorbital hyperpigmentation" किंवा POH ही आहे. पूर्वीपासून त्वचाविज्ञानातील संशोधकांच्या प्राधान्यक्रमावर हा विषय न राहिल्यामुळे त्याबद्दल खूप कमी माहिती आहे.

पण एक गोष्ट आपल्याला नक्की माहिती आहे, ती अशी: आपल्या डोळ्यांखालची त्वचा विशेषत्वाने पातळ असते, त्यामुळे ती तितकीच पारदर्शकही राहते. त्यामुळे तिथल्या रक्तवाहिन्या अधिक ठळक होतात, त्याचा परिणाम म्हणून ती त्वचा अधिक गडद वाटू शकते.

"डोळ्यांखाली काळी वर्तुळं आल्याची तक्रार घेऊन कोणी माझ्याकडे आलं की, मला प्रत्यक्ष ते पाहून तपासणी करावीशी वाटते," असं यूसीएलएमधील त्वचाविज्ञानाच्या निवासी डॉक्टर हेली गोल्डबाख म्हणतात.

पीओएच होण्याच्या अनेक संभाव्य कारणांपैकी एक कारण ही त्वचा पातळ असणं हे आहे. "काळी वर्तुळं आहेत, म्हणजे त्यांच्या डोळ्यांखाली प्रत्यक्षात काळी वर्णक असू शकतात, त्यांच्या डोळ्यांपाशी छाया परिणाम दिसत असू शकतो, किंवा त्या भागातून जाणाऱ्या नसा अधिक ठळक झालेल्या असू शकतात."

यातील कोणती शक्यता रास्त आहे, ते शोधण्यासाठी गोल्डबाख ती त्वचा ताणतात. अशाने तो भाग आणखी काळसर पडला, तर तिथली वाहिनी-रचना सदोष आहे असा अंदाज बांधता येतो. ताणल्याने त्वचा पूर्ववत होण्याच्या जवळपास आली, तर त्वचेच्या ढिलेपणामध्ये समस्या असू शकते.

नाक, डोळे व गाल यांच्यामध्ये असणाऱ्या खाचेला त्वचावैज्ञानिक अश्रू-पन्हळ असं संबोधतात, कारण डोळ्यांमधून बाहेर येणाऱ्या अश्रूंना तिथून बाहेर पडायला जागा मिळते.

"आपलं वय वाढतं, तसं त्वचेच्या पृष्ठभूमीखालची चरबी कमी होते," गोल्डबाख सांगतात, आणि चरबी कमी झाल्याने अश्रू-पन्हळ आणखी खोलगट वाटू लागते. हा दृष्टिभ्रमासारखाच प्रकार असतो. चेहऱ्याच्या कडांच्या पृष्ठभूमीवरून जास्त प्रकाश परावर्तित होतो, त्याचा परिणाम म्हणून हा काळसरपणा दिसतो.

डोळ्यांखालच्या वर्तुळांचं कारण शोधण्यासाठी त्वचावैज्ञानिक रंगाचाही वापर करू शकतात. या वर्तुळांमध्ये निळी, गुलाबी किंवा जांभळी छटा असेल, तर रक्तवाहिन्यांमुळे रंगबदल झाल्याचं सूचित होतं. तिथे तपकिरी छटा असेल, तर त्वचेमध्ये जास्त मेलॅनिन आहे, असा त्याचा अर्थ होतो- काळ्या वर्तुळांचं हे बहुधा सर्वांत दुर्मिळ कारण असावं.

पण गोल्डबाख...


चेहऱ्याच्या ठेवणीचे विश्लेषण करून त्यांचा लैंगिक कल ओळखता येईल, असा दावा संशोधकांनी केला आहे.

पण आर्टिफिशअल इंटेलिजन्सवर आधारित या फेस रिकग्निशन तंत्राच्या निर्मितीचा दावा करणारे संशोधक आणि एलजीबीटी (लेस्बियन, गे, बायसेक्शुअल, ट्रान्सजेंडर) हक्कांवर काम करणाऱ्या संस्था यांच्यात सध्या वाद सुरू आहे.

स्टॅनफर्ड युनिव्हर्सिटीतील संशोधकांनी या अल्गोरिदमची निर्मिती केली आहे. व्यक्तीच्या लैंगिक कलाशी संबंधित असणारी चेहरेपट्टीतील वैशिष्ट्यं, या सॉफ्टवेअरच्या लक्षात येतात, पण हे बारकावे मानवी निरीक्षणाच्या लक्षात येणारे नाहीत, असा या संशोधकांचा दावा आहे.

या अभ्यासावर 'धोकादायक' आणि 'जंक सायन्स' म्हणून टीका होत आहे. तर या संशोधकांनी ही टीका आततायी असल्याचं म्हटलं आहे.

डेटिंग साईटवरील फोटोंचा वापर

या संशोधकांनी 14000 अमेरिकन नागरिकांचे फोटो वापरून अल्गोरिदम विकसित केलं आहे. हे फोटो एका डेटिंग साईटमधून घेण्यात आले आहेत. या लोकांनी या साईट नोंदवलेला लैंगिक कल या अभ्यासासाठी वापरण्यात आला.

या अल्गोरिदममधून जन्मलेलं सॉफ्टवेअर समलिंगी आणि भिन्नलिंगी ओळखू शकतं, असा या संशोधकांचा दावा आहे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

.

LGBT हक्कांवर काम करणाऱ्या संस्थांनी या संशोधनावर आक्षेप नोंदवला आहे.

जेव्हा अल्गोरिदमला समलिंगी आणि भिन्नलिंगी पुरुषांचे एकेक फोटो दाखवण्यात आले, तेव्हा 81 टक्के वेळा अचूकपणे समलिंगी आणि भिन्नलिंगी पुरुष ओळखता आले. महिलांच्या बाबतीत ही अचूकता 71 टक्के होती.

या संशोधकांच्या मते, समलिंगी पुरुषांचे नाक लांब असते आणि जबडा निमुळता असतो, तर लेस्बियनचा जबडा रूंद असतो.

पण काही परिस्थितीत हा अल्गोरिदम नीट काम करू शकलेला नाही. या मॉडेलला जेव्हा 70 समलिंगी आणि 930 भिन्न लिंगी पुरुषांचे फोटो देऊन 100 समलिंगी पुरुष शोधण्यास सांगण्यात आले, त्यावेळी मात्र अल्गोरिदम यातील 23 समलिंगींना ओळखू शकले नाही.

'इकॉनिमिस्ट'मध्ये या संशोधनाचं वृत्त सर्वप्रथम प्रसिद्ध झालं होतं. यामध्ये या संशोधनात उणीवा असून, यात फक्त गौरवर्णीय अमेरिकन व्यक्तींवर लक्ष केंद्रित केल्याचं म्हटलं आहे.

एलजीबीटी संघटनांची टीका

या संशोधनावर एलजीबीटींच्या हक्कांवर काम करणाऱ्या संस्थांनी टीका केली आहे.

'हे संशोधन म्हणजे सायन्स किंवा बातमी नाही. हे संशोधन म्हणजे डेटिंग साईटवरील ब्युटी स्टँडर्ड आहेत. यात एलजीबीटीतील बराच समुदाय नाही. विविध वर्ण, ट्रान्सजेंडर, वयस्कर, तसेच डेटिंग साईटवर फोटो न टाकणारे यांचा यात विचार करण्यात आलेला नाही,' अशी टीका जीएलएएडी या संस्थेचे मुख्य डिजिटल ऑफिसर जिम हॅलोरान यांनी केली आहे.

 या अभ्यासातून निर्माण होणाऱ्या परिणामांचा विचार झालेला नाही. हे संशोधन भिन्नलिंगी आणि समलिंगी या दोन्हीं विरोधात शस्त्र म्हणून वापरलं जाऊ शकतं, अशी टीका त्यांनी केली आहे.

हे संशोधन जर हेरगिरी करणाऱ्या संस्थांच्या हाती पडलं तर काय होईल याची एलजीबीटीच्या हक्कांवर काम करणाऱ्या संस्थांना वाटते.

'द ह्युमन राईट कॅंपेन' या संस्थेने संबंधित युनिव्हर्सिटीला या विषयासंदर्भातील आपली चिंता कळवली असल्याचं म्हटलं आहे.

'स्टॅनफर्ड विद्यापीठाने या संशोधनापासून स्वतःला बाजूला केलं पाहिजे. जे संशोधन लक्षावधी लोकांचे जीवन असुरक्षित करू शकतं, जे संशोधन त्रुटीपूर्ण आहे, अशा संशोधनांशी या विद्यापीठानं स्वतःचं नाव जोडू नये,' असं मत या संस्थेचे रिसर्च डायरेक्टर अॅशलॅंड जॉन्सन यांनी व्यक्त केलं आहे.

संशोधकांची प्रतिक्रिया

या अभ्यासावर काम करणाऱ्या दोन संशोधकांनी टीकांना उत्तर दिलं आहे.  'आमचे निष्कर्ष चुकीचे असू शकतात. पण शास्त्रीय निष्कर्ष फक्त...


चॉय उन-ही या दक्षिण कोरियातील प्रथितयश अभिनेत्री होत्या. उत्तर कोरियाने त्यांचं अपहरण केलं

त्या दक्षिण कोरियातल्या प्रथितयश अभिनेत्री होत्या. पण 1970च्या दशकात त्यांना किम जाँग इल यांच्या हुकुमावरून उत्तर कोरियात पळवून आणण्यात आलं. आणि तिथे  आणल्यावर त्यांना तिथल्या चित्रपटांत काम करण्याची सक्ती करण्यात आली.

पुढे त्यांनी राष्ट्राध्यक्ष किम यांचा विश्वास संपादन केला, आणि संधी मिळताच तिथून निसटल्या. आधी त्या व्हिएन्नाला गेल्या आणि तिथून अखेर मायदेशी दक्षिण कोरियात आल्या.

चॉई उन ही यांची कहाणी एखाद्या चित्रपटाला शोभेल अशीच आहे - दक्षिण कोरियातले चित्रपट दिग्दर्शक आणि त्यांची अभिनेत्री पत्नी यांचं अपहरण करून त्यांना उत्तर कोरियात आणलं जातं. त्यांना तिथे ठेवून एक चित्रपट बनवण्याची सक्ती राष्ट्राध्यक्ष किम त्यांच्यावर करतात.

पण असं का केलं?

उत्तर कोरियाला चित्रपट क्षेत्रातली कौशल्यपूर्ण माणसं हवी होती. ती दक्षिण कोरियाकडे होती. मग उत्तर कोरियाच्या चित्रपटवेड्या अध्यक्षांनी काय करावं?

तर त्यांनी सरळ शेजारी देशातल्या कुशल लोकांनाच पकडून आपल्या देशात आणलं.

अपहरणाचा हा कट प्रत्यक्ष कि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

म जाँग-इल यांनीच रचला. त्यांचे वडील तेव्हा राष्ट्राध्यक्ष होते आणि जाँग-इल यांच्यावर चित्रपट उद्योगाची जबाबदारी होती.

जाँग-इल चित्रपट वेडे होते, विशेषतः हॉलिवुडपटांचे चाहते. त्या स्टाईलचे चित्रपट उत्तर कोरियात बनावेत आणि ते जगभर पाहिले जावेत, अशी त्यांची इच्छा होती.

त्यासाठी मग त्यांनी हा अपहरणाचा मार्ग शोधला. पहिला डाव साधला तो चॉई यांच्यावर.

उत्तर कोरियातून सुटका झाल्यावर अभिनेत्री चॉई उन आणि शिन सँग-ओक

असं केलं अपहरण

स्वत:ला हाँगकाँग स्थित उद्योजक म्हणवून घेणारी एक व्यक्ती चॉई यांना भेटायला आली.

या तथाकथित उद्योजकाला एक चित्रपट निर्मिती संस्था स्थापन करायची होती. ही एक नवीन संधी आहे, जी चॉई यांच्या कारकीर्दीला नवी उभारी देईल, असं त्यांनी चॉईला पटवून दिलं.

'अ किम जाँग-इल प्रोडक्शन' या पुस्तकात याचं वर्णन आहे. चॉय यांना हाँगकाँगमध्ये येण्यासाठी उद्योजकानं गळ घातली. एकदा तिथे गेल्यावर त्यांना पकडण्यात आलं आणि काही दांडगट पुरुषांनी त्यांचा ताबा घेतला. त्यांना गुंगीचं औषधंही दिलं.

आठ दिवसांनंतर त्यांना जाग आली ती प्याँगयांगमधल्या एका सुसज्ज घरात. पण त्यांच्यावर अहोरात्र पहारा होता.

चॉई यांचा घटस्फोट झाला असला तरी आधीचे पती शिन सँग-ओक यांच्याबरोबर त्यांची मैत्री कायम होती. ते ही मागोमाग चॉई यांना शोधायला हाँगकाँगला गेले. पण काही महिन्यांनी त्यांचंही अपहरण झालं.

उत्तर कोरियात आल्यावर दोघांनी मिळून काही चित्रपट केले. सुरुवातीला शिन सँग-ओक यांनी किम जाँग यांना विरोध केला. त्यामुळे त्यांना चार वर्षं तुरुंगात काढावी लागली. पण अखेर दोघांनीही उत्तर कोरियन राजवटीसमोर मान तुकवली.

आठ वर्षं कोरियात काम केलं

ही परिस्थिती स्वीकारायला त्यांना पाच वर्षं लागली. चित्रपट हा जिवंत राहण्याचा एकमेव मार्ग होता. त्यांनी काम सुरू केलं. किम जाँग-इल यांना चित्रपट निर्मितीबद्दल बरंचसं ज्ञान होतं, असं दोघांचं मत होतं.

शिवाय, जगभरात कशा प्रकारचे चित्रपट बनत होते याचं भानही त्यांना होतं, असं 'अ किम जाँग-इल प्रोडक्शन' पुस्तकात लेखक पॉल फिशर यांनी लिहून ठेवलं आहे.

चॉय आणि त्यांचे तेव्हाचे पती शिन यांच्या आय़ुष्यावर बेतलेला 'लव्हर्स अँड द डेस्पॉट' या सिनेमातील एक छायाचित्र

शिन आणि चॉई यांनी उत्तर कोरियात बरेच चित्रपट केले. त्यांच्या 'पुलगॅसरी' या चित्रपटाला विशेष प्रसिद्धी मिळाली. यातलं साम्यवादी पात्र सावकाराविरोधातल्या...


चोवीस तासांऐवजी नऊ तास वीज मिळावी, अशी तेलंगणाच्या शेतकऱ्यांची मागणी आहे.

सरकारने 24 तास वीज पुरवली तर शेतात जास्त पाणी वापरलं जाईल, आणि त्यामुळं भूजल पातळी खालावेल, अशी शेतकऱ्यांना भीती आहे.

सिरिसिला जिल्ह्यातल्या गोरांताळा येथील शेतकऱ्यांनी नऊ तास वीज मिळावी असा निर्णय घेतला आहे. त्यासाठी त्यांनी जिल्ह्याचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या माहिती आणि तंत्रज्ञान व पंचायत राज्य मंत्री के. तारका रामा राव यांना पत्रंही पाठवली आहेत.

"आमच्या गावात पाण्याचे खूप कमी स्रोत उपलब्ध आहेत. शेतीसाठी आम्ही पूर्णत: बोअरवेलच्या पाण्यावर अवलंबून असतो. असं असताना जर सरकार 24 तास वीज पुरवणार असेल तर मोटार जमिनीखालचं पाणी जलदगतीनं ओढून घेईल आणि त्यामुळं बोअर कोरडे पडतील. आणि शेतीसाठी हे धोक्याचे आहे," असं येराम अंजीरेड्डी या स्थानिक शेतकऱ्यानं बीबीसीला सांगितलं.

शेतीसाठी आम्ही पूर्णत: बोअरवेलच्या पाण्यावर अवलंबून असल्याचं अंजीरेड्डी सांगतात.

"नऊ तास वीज मिळावी या मागणीची पत्रं आम्ही मंत्र्यांना पाठवली आहे," असं त्यांनी पुढे सांगितलं.

पण स्थानिक अधिकाऱ्यांच्या मते सध्यातरी ते 24 तास वीज पुरवठा करणार आहेत. नंतर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त्यात तूट करण्यात येईल.

शेतकऱ्यांची मागणी काय?

अन्नेपारती गावच्या सरपंच वाय. पुष्पलता यांनी बीबीसीला सांगितलं की, "सरकारने 24 तास वीज पुरवली तर त्यामुळं भूजल पातळी खालावेल. त्यामुळंच आम्ही फक्त नऊ तासांसाठी वीजेची मागणी करत आहोत."

नालगोंडा जिल्ह्यातील बहुसंख्य शेतकरी शेतीसाठी बोअरवेलच्या पाण्यावर अवलंबून आहेत. बोअरला पाणी न लागल्यास त्यांतले अनेक जणांची अडचण होते.

यावर्षी झालेल्या पुरेशा पावसामुळं नालगोंडा जिल्ह्यातील पाण्याची पातळी बरीच वर आली आहे. पण अखंडित वीजपुरवठ्यामुळं पाण्याचा उपसा जास्त होण्याची भीती तेथील शेतकऱ्यांना आहे.

''नऊ तास वीज मिळावी या मागणीचे पत्र आम्ही उच्च अधिकाऱ्यांना दिले असून ते बारा तासापर्यंत वीज पुरवण्याचा विचार करत असल्याचं,'' अप्पाजीपेट गावातील शेतकरी सतिश यांनी बीबीसीला सांगितलं.

नऊ तास वीज मिळावी अशा मागणीचं पत्र शेतकऱ्यांनी अधिकाऱ्यांना लिहिलं आहे.

मग मोटर बंद का नाही करत?

शेतीसाठी तेलंगणातील शेतकरी मुख्यत्वे बोअरवेलच्या पाण्यावर अवलंबून असतात. तसंच नालगोंडा जिल्ह्यातही तीन लाख बोअरवेल घेतलेले आहेत.

"राज्य सरकारने मेडक, नालगोंडा आणि करीमनगर या तीन जिल्ह्यांत प्रायोगिक तत्त्वावर 24 तास वीज पुरवठा सुरू केला आहे. पुढच्या रबी हंगामापर्यंत राज्यातल्या सर्व जिल्ह्यांमध्ये याचं अवलंबन करण्याचा सरकारचा मानस आहे," असं वीज विभागाचे आयुक्त नीलम जानय्या यांनी सांगितलं.

शेतकऱ्यांच्या या मागणीवर शासनाकडून अजूनतरी अधिकृतरित्या काहीही जाहीर करण्यात आलेलं नाही. पण स्थानिक अधिकारी नऊ ते बारा तास वीज पुरवठा करणार आहेत.

ज्यांना 24 तास वीज नको आहे त्यांनी त्यांच्या मोटारी बंद करायला हव्यात आणि त्याऐवजी पूर्वी वापरत असलेल्या स्वयंचलित स्टार्टरचा वापर करायला हवा.

पण शेतकऱ्यांमध्ये भीती आहे की, मोटारीचा वापर थांबवल्यास पाणी इतर शेतकऱ्यांच्या विहिरीत जाईल. याच कारणामुळं शेतकरी बोअरवेलचा वापर थांबवायला तयार नाहीत.

सध्या सरकार दोन फेजमध्ये 12 तासांचा वीजपुरवठा करत आहे, सहा तास सकाळी आणि सहा तास रात्री. त्यामुळं सरकारनं दिवसाच 12 तास वीज पुरवावी, अशी शेतकऱ्यांची मागणी आहे.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


चौदा जुलैला, रविवारी झालेला हा ऐतिहासिक सामना जोकोविचनं 7-6 (7-5), 1-6, 7-6 (7-4), 4-6, 13-12 (7-3) असा जिंकला आणि विजेतेपदाची ट्रॉफी आपल्याकडेच कायम ठेवली. विंबल्डन पुरुष एकेरीत जोकोविचचे हे सलग दुसरं आणि आजवरचं पाचवं विजेतेपद ठरलं. तसंच ग्रँड स्लॅम स्पर्धांमधलं जोकोविचचं हे एकेरीतलं सोळावं विजेतेपदही ठरलं.

पण हा विजय जोकोविचला काही अगदी सहज मिळाला नाही, तर त्यासाठी त्याला फेडररनं बराच घाम गाळायला लावला.

विंबल्डनच्या सेंटर कोर्टवर चार तास सत्तावन्न मिनिटं चाललेला हा सामना विंबल्डन पुरुष एकेरीच्या इतिहासातला सर्वांत लांबलेला अंतिम सामना ठरला. ही लढाई चुरशीची होईल अशी सर्वांनाच अपेक्षा होती, आणि ती पूर्णही झाली.

जोकोविचचा लढाऊ खेळ

खरं तर वय आणि सध्याची कामगिरी पाहता या सामन्याआधी बहुतेक समीक्षकांनी जोकोविचचं पारडं जड असल्याचं म्हटलं होतं.

पण प्रत्यक्ष सामन्यात फेडररची सर्व्हिस भेदण्यासाठीही त्याला अडीच तासांहून अधिक काळ वाट पाहावी लागली. फेडररनं डावावर वारंवार पकड मिळवली, त्यामुळं नोवाक अनेकदा बचावात्मक खेळताना, झगडताना दिसला.

या विजयासाठी जोकोविचला बराच घाम गाळावा लागला.

पण ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

झगडण्याची हीच वृत्ती आणि निर्णायक क्षणी घाव घालण्याची क्षमता जोकोविचच्या कामी आली. सामन्यातल्या तीन्ही टायब्रेकरमध्ये जोकोविचनं बाजी मारली.

इतकंच नाही, तर त्यानं दोन मॅच पॉइंट्सही वाचवले. पाचव्या सेटमध्ये फेडरर ८-७ असा आघाडीवर होता, तेव्हा सामना जिंकण्याच्या दोन संधी फेडररकडे चालून आल्या होत्या. पण दोन्ही पॉइंट्स जिंकून जोकोविचनं तो गेमही जिंकला आणि ८-८ अशी बरोबरी साधली. पुढे १२-१२ अशी बरोबरी झाली तेव्हा नव्या नियमानुसार टायब्रेकर खेळवण्यात आला. तिथेच जोकोविचनं बाजी मारली.

जोकोविचचा यशाचा मंत्र

"अशा क्षणी मी फक्त स्वतःवरचा विश्वास कायम ठेवण्याचा प्रयत्न करतो, शांत राहतो, बॉल खेळण्यावर लक्ष केंद्रीत करतो. सर्वांत महत्त्वाच्या क्षणी, टायब्रेकरमध्ये मी माझा सर्वोत्तम खेळ केला," असं जोकोविचनं सामन्यानंतर म्हटलं.

दुसरीकडे फेडरर ऐन मोक्याच्या क्षणी आणि टायब्रेकरमध्ये दबावाखाली येताना दिसला. कारकीर्दीतलं नववं विंबल्डन विजेतेपद मिळवून ग्रँड स्लॅम एकेरीत विजेतेपद मिळवणारा सर्वांत वयस्कर पुरुष खेळाडू ठरण्याची संधी त्याच्याकडे होती.

पण सामना जिंकण्याच्या गमावलेल्या दोन्ही संधींची बोच फेडररला आणखी काही काळ लागत राहील. सामना संपल्यावर तो म्हणालाही, "मी हे विसरायचा प्रयत्न करेल. माझअयाकडे संधी होती तशी त्याच्याकडेही होती. आम्ही उत्तम दर्जाचं टेनिस खेळलो."

जोकोविचनं मात्र, हा सामना आपण बराच काळ लक्षात ठेवू, असं म्हटलं आहे. विंबल्डन फायनलमध्ये तीनदा फेडररशी मुकाबला करून तिन्ही वेळा त्याला हरवण्याची कामगिरीही जोकोविचच्या नावावर जमा झाली आहे.

फेडररचं नवं रूप

पराभव झाला असला, तरी रॉजर फेडररचा या सामन्यातला खेळ विसरता येणार नाही. लागोपाठ राफेल नदाल आणि नोवाक जोकोविचसारख्या तगड्या खेळाडूंना तोंड देणं ही सोपी गोष्ट नाही.

फेडररनं ते धाडस दाखवलं. सेमी फायनलमध्ये त्यानं राफेल नदालला हरवलं आणि मग फायनलमध्ये जोकोविचलाही अगदी कडवी टक्कर दिली.

सामना हरल्यानंतर हताश फेडरर

फेडररचं हे वेगळं रूप त्याच्या चाहत्यांना सुखावणारं तर आहेच, शिवाय त्याच्यात अजूनही बरंच टेनिस बाकी असल्याची ग्वाही देणारं आहे. काही आठवड्यांतच तो अडतीस वर्षांचा होणार आहे, आणि ३२ वर्षांच्या जोकोविचलाही तो आव्हान देताना दिसतो आहे.

सामन्यानंतर वयाविषयी विचारलं असता, फेडरर म्हणाला, "आशा आहे की, 37 वर्षांचे झालात म्हणजे सगळं संपलं नाही, असा विश्वास मी...


च्युंग काँग सेंटर या 68 मजल्यांच्या गगनचुंबी इमारतीवर चढून शांततेचं आवाहन करणारं बॅनर लावत, अॅलन रॉबर्ट यांनी चीन आणि हाँगकाँगचे झेंडेही फडकावले.

विशेष म्हणजे, अॅलन रॉबर्ट यांनी यावेळी दोरी किंवा सुरक्षापट्ट्यांचा वापर केला नव्हता.

अॅलन रॉबर्ट हे जगप्रसिद्ध गिर्यारोहक आहेत. उंच उंच इमारतींवर कुठल्याही आधारविना चढाई करण्यात ते वाकबगार मानले जातात. 'स्पायडरमॅन' म्हणून जगभर ते प्रसिद्ध आहेत. ते आता 57 वर्षांचे आहेत.

"मी जे करतोय, त्याने कदाचित वातावरण थोडं निवळेल आणि लोकांच्या चेहऱ्यावर हसू उमटेल, अशी मला आशा आहे," असं अॅलन रॉबर्ट माध्यांशी संवाद साधताना म्हणाले.

सरकारशी संवाद साधत हाँगकाँगमधील जनतेने त्वरित शांतता प्रस्थापित करावी, असा उद्देश अॅलन यांचा होता.

अॅलन रॉबर्ट यांच्या या धाडसी कृतीनंतर सोशल मीडियावर मिश्र प्रतिक्रिया पाहायाला मिळाल्या.

ऑस्ट्रोलियात राहणारे चिनी कलाकार बॅडिएत्झाओ यांनी ट्विटरवर म्हटलं, "हाँगकाँग आणि चीनबद्दल पाश्चिमात्य देश किती अनभिज्ञ आहेत, हेच या झेंड्यावरून दिसून येतं. तुम्हाला कसाई आणि हुकूमशहांसोबत हातमिळवणी करायचीय का?"

अॅलन रॉबर्ट हे कुठलीही पूर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्वसूचना न देता किंवा परवानगी न घेता असे धाडसी प्रयोग करत असतात.

याआधीही त्यांनी हाँगकाँगमधील च्युंग काँग सेंटरसह इतर गगनचुंबी इमारतींवर चढाई केली होती.

गेल्या वर्षी ऑगस्ट महिन्यात हाँगकाँग कोर्टाने अॅलन रॉबर्ट यांच्यावर 365 दिवसांची बंदी आणली होती. त्या बंदीची मुदत संपली की अजून आहे, हे अद्याप कळू शकलं नाही.

यंदाच फिलिपाईन्सची राजधानी मनिलामध्ये 47 मजल्यांच्या इमारतीवर चढाई केल्याने अॅलन रॉबर्ट यांना अटक करण्यात आली होती.

याआधी अॅलन रॉबर्ट यांनी जगातील सर्वांत उंच इमारत अर्थात दुबईतील बुर्ज खलिफा टॉवर, क्वालालंपूरमधील पेट्रोनस टॉवर, तैवानमधील तैपाई 101 इमारत आणि लंडनमधील हेरॉन इमारतीवर यशस्वी चढाई केलीय.

अॅलन रॉबर्ट ज्या इमारतीवर चढले होते, ते च्युंग काँग सेंटर ही इमारत ली का शिंग यांच्या मालकीची आहे.

ली का शिंग यांनी शुक्रवारी वेगवेगळ्या वृत्तपत्रांमध्ये जाहिराती देऊन, हिंसा रोखण्याचं आवाहन केलं. 'चीनवर प्रेम करा, हाँगकाँगवर प्रेम आणि स्वत:वर प्रेम करा', 'रागाला प्रेमाने आळा घाला' आणि 'हिंसा थांबावा' अशी आवाहनं त्यांनी वृत्तपत्रांमधून केली.

ली का शिंग यांनी एक पत्रकही जारी केलं. त्यात ते म्हणतात, 'एक देश, दोन यंत्रणा' यामुळेच आपली सर्वांची भरभराट होऊ शकते.

हाँगकाँगमधील आंदोलकांचा आवाज स्पष्टपणे सरकारपर्यंत पोहोचला असल्याचंही त्यांनी म्हटलं.

हाँगकाँग का धुमसतंय?

हाँगकाँगमध्ये राहणाऱ्या आरोपींना चीनच्या मुख्य भूमीत पाठवण्यासाठी मांडलेल्या विधेयकाविरोधात हाँगकाँगचे रहिवासी आक्रमक झालेत.

संशयित गुन्हेगारांवर खटला चालवण्यासाठी त्यांना चीनच्या मुख्य भूमीमध्ये पाठवणं या वादग्रस्त प्रत्यार्पण विधेयकामुळे शक्य होऊ शकतं. चीनच्या राजकीय विरोधकांनाही या विधेयकामुळे लक्ष्य करणं या विधेयकामुळे चीनला शक्य होईल.

त्यामुळे गेल्या काही महिन्यांपासून लाखो लोक हाँगकाँगमध्ये या विधेयकाविरोधात निदर्शनं करत आहेत.

चीनच्या न्याय व्यवस्थेविषयी अनेक शंका व्यक्त केल्या जातात. या विधेयकामुळे हाँगकाँगच्या सध्याच्या स्वतंत्र न्याय व्यवस्थेवर घाला येईल आणि ब्रिटिशांच्या या जुन्या कॉलनीतील लोकांना याचा फटका बसेल, असं टीकाकारांचं म्हणणं होतं.

धार्मिक किंवा राजकीय आरोप असणाऱ्या व्यक्तीचं चीनला प्रत्यार्पण करण्यात यावं यासाठी या कायद्यात तरतूद करण्यात आली असून या विधेयकामुळे पळवाटा बंद होण्यास मदत होणार असल्याचं या विधेयकाला...


छगन भुजबळ

"अशा पत्रांना मी काही फारशी किंमत देत नाही. कुणी अशी धमकीची पत्रं दिल्यानं मी माझं काम थांबवणार नाही. बाबासाहेब आंबेडकरांनी तो मनुस्मृती ग्रंथ जाळला आणि देशाला संविधान देऊन सगळ्यांना समतेचा अधिकार दिला. मग 5 हजार वर्षं आमच्यावर अन्याय करणारा मनुस्मृती त्या विचारांना परत आणत असेल तर तो आम्ही परत परत जाळणार. त्यांच्या विरुद्ध बोलणार, मी कुणालाही घाबरत नाही," असं छगन भुजबळ यांनी म्हटलं आहे.

नेमकं प्रकरण काय?

माजी उपमुख्यमंत्री छगन भुजबळ यांना ठार मारणाच्या धमकीचं तीन पानी पत्र आलं आहे. "शिवप्रतिष्ठानचे भिडे गुरुजी यांच्या विषयी कोणतीही टिपण्णी करू नका अन्यथा तुमचा दाभोळकर, पानसरे होईल," असा पत्रातील मजकुराचा आशय आहे. यासंदर्भात नाशिकमध्ये पोलिस तक्रार दाखल करण्यात आली आहे. रविवारी सकाळी भुजबळ यांच्या नाशिकमधल्या भुजबळ फार्मच्या पत्त्यावर हे पत्र आलं. या तीन पानी टाईप केलेल्या पत्रात शिवराळ भाषेचा वापर करण्यात आला आहे

'भिडे गुरुजींबद्दल वाक्‍यही तोंडातून काढू नये अन्यथा तुमचा दाभोळकर-पानसरे झालाच म्हणून समजा,' अशा आशयाची धमकी त्यात देण्यात आली आहे.

या पत्रात मनुस्मृतीविरो... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

धात न बोलण्याचा इशारा सुद्धा भुजबळ यांनी देण्यात आला आहे.

पोलीसांनी घेतली पत्राची दखल

यासंदर्भात रविवारी दुपारी माजी आमदार जयंत जाधव यांनी नाशिक पोलीस आयुक्तांकडे लेखी तक्रार दाखल केली.

या धमकीची गंभीर दखल घ्यावी. संबंधितांवर कारवाई करावी अशी मागणी त्यांनी पोलिसांकडे केली आहे.

पोलीस उपायुक्त लक्ष्मीकांत पाटील यांनी या प्रकरणी तपास सुरू केल्याची माहिती दिली आहे.

शिवप्रतिष्ठानने फेटाळले आरोप

दरम्यान, भिडे यांच्या शिव प्रतिष्ठान हिंदुस्थाननं निनावी पत्राकडे लक्ष देऊ नये असं म्हटलं आहे.

"अशा निनावी पत्राची कुणीही दखल घेऊ नये. अशी प्रेमपत्रं आम्ही किंवा आमचे कार्यकर्ते कुणाला पाठवत नाहीत. आमच्या कार्यकर्त्यांना देव, देश, धर्म या कामात रस आहे, अशा पत्रात नाही. भुजबळांनी निवांत राहावं," अशी प्रतिक्रिया शिवप्रतिष्ठान हिंदुस्थानचे प्रवक्ते नितीन चौगुले यांनी प्रतिक्रिया दिली.

भुजबळांनी व्यासपीठावरून केलेल्या टीकेला आम्ही व्यासपीठावरूनच उत्तर देऊ, असं बीबीसी मराठीशी बोलताना चौगुले म्हणाले.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


छगन भुजबळ

1. CAA : जन्माचा दाखला मी सुद्धा देऊ शकत नाही : छगन भुजबळ

नागरिकत्व दुरुस्ती कायदा (CAA) विषयी बोलताना अन्न व नागरी पुरवठा मंत्री छगन भुजबळ यांनी म्हटलंय की, नागरिकत्व सिद्ध करण्यासाठी मी सुद्धा जन्माचा दाखला देऊ शकत नाही. लोकमतनं ही बातमी दिली आहे.

"आसाममध्ये मुस्लिमांपेक्षा जास्त हिंदूंना नागरिकत्व सिद्ध करता आले नाही. मला जर विचारलं की तुमच्या आई-वडिलांचा जन्म दाखला दाखवा, तर ते मी देऊ शकत नाही. तसंच माझ्याकडेसुद्धा खरा जन्म दाखला नसून, घरच्यांनी जबरदस्तीनं शाळेत टाकलं आणि तेव्हा शाळेच्या शिक्षकांनी माझी जन्म तारीख स्वत:च्या मनाने टाकून दिली. त्याच्यापलीकडे काहीच नाही," असं भुजबळ म्हणाले यांनी म्हटलंय. ते मुंबईत बोलत होते.

ते पुढे म्हणाले, "मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे हे CAA बाबत बोलले असतील, पण त्यांनी NRCला पाठिंबा दिला नाही. आमच्या पक्षाचा मात्र या तिन्ही गोष्टींना विरोध आहे. आदिवासी भागातील नागरिकांकडे कोणतेही कागदपत्रे नाहीत. तर अनेक समाजातील लोक भटकंती करत असतात. त्यांचे राहण्याचे कोणतेही एक ठिकाण नाही. त्यामुळे त्यांच्याकडे कागदपत्रे कुठून येणार?"

2. 'मोदी सरकारन... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

े राजकारणावरच भर दिल्याने घसरला अर्थव्यवस्थेचा आलेख'

मोदी सरकारनं फक्त राजकारणावर भर दिल्यानं अर्थव्यवस्थेचा आलेख घसरला आहे अशी टीका आरबीआयचे माजी गव्हर्नर रघुराम राजन यांनी केली आहे. लोकसत्तानं ही बातमी दिलीय.

रघुराम राजन

"लोकसभा निवडणुकीत यश मिळवल्यानंतर मोदी सरकारनं राजकीय अजेंडा राबवण्यावर जास्त भर दिला. अर्थव्यवस्थेत येणाऱ्या समस्या सोडवण्याऐवजी सोशल अजेंड्याला जास्त महत्त्व दिलं. त्यामुळेच अर्थव्यवस्थेचा आलेख घसरला. सध्या भारतीय अर्थव्यवस्थेची स्थिती दुर्दैवी आहे. केंद्र सरकारला फक्त राजकारणात रस आहे. त्याचा परिणाम अर्थव्यवस्था ढासळण्यात होतो आहे, " असंही रघुराम राजन यांनी म्हटलं आहे.

3. बोन्सायमध्ये जगातील पहिली डॉक्टरेट मराठी महिलेची

बोन्सायमध्ये जगातील पहिली डॉक्टरेट मिळवण्याचा मान पुण्यातील प्राजक्ता काळेंना प्राप्त झाला आहे, सकाळनं ही बातमी दिली आहे.

फ्रान्समधल्या पॅरिसमधील युरोपियन आंतरराष्ट्रीय विद्यापीठाकडून काळेंना डॉक्टरेट प्रदान करण्यात आली आहे.

प्राजक्ता काळे

बोन्साय कलेच्या वाढीसाठी प्रयत्न करण्याची जबाबदारी माझ्यावर आली आहे. आज इंडोनेशिया, तैवान, चीन, जपान, बेल्जियम, इटली या देशांमध्ये बोन्सायकडे केवळ एक कला म्हणून न पाहता एक व्यवयाय म्हणून पाहिले जात आहे. भारतात मात्र अशी स्थिती नाही. त्यामुळे एक व्यवसायनिर्मिती क्षेत्र म्हणून याचा विचार व्हावा, असं त्यांनी यावेळी म्हटलं.

4. शेतकरी कर्जमाफीची दुसरी यादी जाहीर

महाविकास आघाडी सरकारनं शेतकरी कर्जमाफी योजनेतील लाभार्थ्यांची दुसरी यादी शनिवारी जाहीर केली. या यादीत 22 लाख शेतकर्‍यांचा समावेश आहे. झी न्यूजनं ही बातमी दिली आहे.

दुसऱ्या यादीत राज्यातील 36 जिल्ह्यांपैकी 15 जिल्ह्यातील सर्व शेतकर्‍यांची नावं आहेत. तर 6 जिल्ह्यांमध्ये निवडणुका असल्यामुळे तिथल्या शेतकऱ्यांची यादी मात्र जाहीर करण्यात आलेली नाही.

यापूर्वी सरकारनं अर्थसंकल्पीय अधिवेशनाच्या पहिल्या दिवशी म्हणजेच 24 फेब्रुवारीला 15 हजार 558 शेतकऱ्यांची पहिली यादी जाहीर केली होती.

दरम्यान, औरंगाबाद आणि जालना जिल्ह्यातील विविध भागांना अवकाळी पावसाचा तडाखा बसला आहे. यामुळे अवकाळी पावसाचे संकट बळीराजाच्या दारात उभे ठाकले आहे.

5. तृप्ती देसाईंची इंदुरीकर महाराजांना कायदेशीर नोटीस

निवृत्ती महाराज इंदुरीकर यांना तृप्ती देसाईंनी वकिलामार्फत कायदेशीर नोटीस पाठवली आहे. महिलांचा...


छगन भुजबळ सध्या केईएममध्ये उपचार घेत आहेत. तिथून डिस्चार्ज मिळाल्यावर ते आर्थर रोड जेलमध्ये जातील. तिथे सर्व कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण केल्यानंतर त्यांची तुरूंगातून सुटका होईल.

"छगन भुजबळ यांच्यावर उपचार सुरू आहेत. कोर्टानं जामीन मंजूर केला असला तरी आमच्याकडे अद्याप कोर्टाची कोणतीच ऑर्डर आलेली नाही. ती येईपर्यंत त्यांच्यावर उपचार सुरू राहतील आणि ऑर्डर आल्यावर त्यांना डिस्चार्ज दिला जाईल," असं केईएमच्या प्रभारी डीन डॉ. धनगौरी शेणवी यांनी स्पष्ट केलं.

केईएम रुग्णालय

भुजबळ यांना केईएम रूग्णालयातील नवीन इमारतीत दुसऱ्या मजल्यावर रूम नं. 43 मध्ये ठेवण्यात आलं आहे.

गुरुवारी मुंबई उच्च न्यायालयानं यावरचा निर्णय राखून ठेवला होता. मात्र शुक्रवारी झालेल्या सुनावणीवेळी भुजबळांना जामीन मंजूर करण्यात आला.

71 वर्षांचे भुजबळ गेल्या 2 वर्षांपासून जेलमध्ये बंद आहेत. या प्रकरणी तपासही पूर्ण झाला असल्यानं त्यांच्या तब्येतीचा विचार करता त्यांना जामीन देण्यात यावा, अशी मागणी भुजबळ यांच्या वकिलांकडून करण्यात आली होती. तसंच, सर्वोच्च न्यायालयानं PMLA कायद्याचं 45(1) हे कलम नुकतंच रद्दही केलं होतं, त्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आधारावरही त्यांच्याकडून जामिनाची मागणी करण्यात आली होती.

भुजबळांच्या अटकेनंतर मोठी राजकीय खळबळही माजली होती. त्यांचे पुतणे समीर भुजबळ यांना देखील अटक करण्यात आली होती. आता छगन भुजबळ यांना जामीन मंजूर झाल्यानंतर नाशिकमध्ये त्यांच्या समर्थकांनी मिठाई वाटून आनंद साजरा केला.

भुजबळांना जामीन मिळाल्यावर या प्रकरणी तक्रार केलेल्या अंजली दमानिया यांनी ट्वीट करत आपलं मत मांडलं. भुजबळांना जामीन मिळाला असला तरी त्यांची निर्दोष मुक्तता झालेली नाही. त्यांच्यावर लवकरच आरोप निश्चित होतील आणि ते पुन्हा तुरुंगात जातील असा दावा त्यांनी केला.

आम आदमी पार्टीच्या नेत्या प्रीती मेनन शर्मा यांनी दावा केलाय की भुजबळांना दोषी ठरवता येईल, एवढे पुरावे आहेत.

राष्ट्रवादीचे नवे प्रदेशाध्यक्ष जयंत पाटील यांनी म्हटलंय की भुजबळांना जामीन यापूर्वीच मिळायला हवा होता.

राष्ट्रवादीच्या खासदार सुप्रिया सुळे यांनी म्हटलंय की भगवान के घर में देर होती है, अंधेर नहीं.

"छगन भुजबळ आता लवकरच सक्रिय राजकारणात परत येतील अशी मी आशा व्यक्त करतो," असं राष्ट्रवादीचे नेते अजित पवार यांनी म्हटलंय. त्यानंतर त्यांनी ट्वीटही केलं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


छगन भुजबळ हे 2004 पासून येवला-लासलगाव विधानसभा मतदारसंघाचं नेतृत्त्व करत आहेत. यंदा येवल्यातून भुजबळांच्या विरोधात शिवसेनेकडून संभाजी पवार यांच्या रूपानं तगडं आव्हान आहे.

निवडणुकीतील उमेदवार म्हणून येवला हा छगन भुजबळांचा मतदारसंघ असला, तरी त्यांचं मतदान नाशिक पश्चिम मतदारसंघात आहे. सिडको भागातल्या ग्रामोदय मतदान केंद्रावर दरवर्षी भुजबळ कुटुंबीय मतदान करतात आणि दौऱ्यावर निघतात. यंदा मात्र हे चित्र दिसलं नाही.

विशेष म्हणजे, छगन भुजबळांचे पुत्र आणि नांदगाव मतदारसंघाचे राष्ट्रवादीचे उमेदवार पंकज भुजबळ यांनीही मतदान केलं नाही. तेही नांदगावमध्येच तळ ठोकून होते.

अगदी मतदानाची वेळं संपेपर्यंत भुजबळ नाशिक पश्चिममध्ये फिरकले नाहीत आणि मतदानाचा हक्कही बजावला नाही.

भुजबळांसमोर येवल्यात तळ ठोकून राहण्याएवढं आव्हान?

भुजबळ नाशिक पश्चिममध्ये जाऊन मतदान न करता, येवल्यात तळ ठोकून का बसले, हा साहजिक प्रश्न या निमित्तानं उपस्थित होतोय.  2014 च्या विधानसभा निवडणुकीत छगन भुजबळ यांनी सकाळी नाशिकमध्ये मतदान केले आणि त्यानंतर ते मतदारसंघात गेले होते.

'सकाळ'चे उत्तर महाराष्ट्र आवृत्तीचे कार्यकारी संपादक... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

श्रीमंत माने म्हणतात, "येवल्यात छगन भुजबळांसमोर नक्कीच आव्हान आहे. लोकसभेत समीर भुजबळांचा पराभव झाल्याने ते आता विधानसभेला रिस्क घेऊ इच्छित नसल्याचे दिसतात."

"माणिकराव शिंदे यांच्यासारखे भुजबळांचे निकटवर्तीय नेते दूर गेलेत. शिवाय गेल्या तीन वर्षात विविध संकटं त्यांना आली. वातावरण प्रतिकूल असल्यानं मतदारसंघात थांबले असावेत," असा अंदाज श्रीमंत माने व्यक्त करतात.

तर वरिष्ठ पत्रकार दीप्ती राऊत सांगतात, "नरेंद्र दराडे आणि किशोर दराडे शिवसेनेकडून विधानपरिषदेवर निवडून गेलेत, 15 वर्षे भुजबळ आमदार असल्यानं प्रस्थापितविरोधी जनभावना, तुरूंगात जाऊन आल्यानं प्रतिमा मलीन इत्यादी अनेक प्रतिकूल गोष्टी भुजबळांसमोर असल्यानं आव्हान मोठं आहे."

भुजबळ मतदान करून येऊ शकले नसते का?

छगन भुजबळ यांचं मतदान नाशिक पश्चिममधील सिडको भागातील ग्रामोदय मतदान केंद्रात असतं. येवला ते नाशिक पश्चिम हा अंतर सुमारे 100 किलोमीटर एवढा आहे. त्यामुळे कारने हा अंतर दीड-दोन तासात कापता येणं शक्य आहे. मात्र, रस्त्यांची दुरावस्था पाहता कमाल अडीच तास लागू शकतात.

दुसरीकडे, येवल्यातून स्वत: छगन भुजबळ आणि शेजारच्या नांदगावमधून मुलगा पंकज भुजबळ हे उमेदवार होते. मनमाड गाव सोडल्यास या दोन्ही मतदारसंघातील बहुतांश भाग ग्रामीण आहे. त्यामुळे भौगोलिकदृष्ट्या हा मतदारसंघ मोठा आहे.

मतदानाच्या दिवशी भुजबळ दुपारपर्यंत येवल्यात आणि दुपारनंतर येवला-नांदगाव सीमेवर होते.

जाण्या-येण्याचा मार्ग आणि त्यात जाणार वेळ हे एक कारण असलं तरी येवला, नांदगावात तळ ठोकून राहण्याला काही राजकीय अंग सुद्धा आहेत.

त्याबाबत श्रीमंत माने म्हणतात, "भुजबळांनी मांजरपाड्याचं पाणी येवला, नांदगावात आणलं. त्यानंतर ते गेले दोन महिने सातत्यानं कॅनलवर फिरतायत, आजूबाजूच्या गावांमध्ये जात होते. मतदानाच्या दिवशी त्यांचा चेहरा समोर दिसला, तर लोकांना केलेलं काम आठवेल, असा तर्क यामागे असावा."

बीबीसी मराठीनं स्वत: छगन भुजबळ यांच्याशीही संपर्क साधला. भुजबळ म्हणाले, "येवल्यात स्वत: मी उमेदवार होतो, बाजूला पंकज भुजबळ उमेदवार होते. तिथून नाशिक 100 किलोमीटर आहे. जाऊन-येऊन पाच तास गेले असते. म्हणजेच अर्धा दिवस गेला असता. निवडणूक चालू होती. आमचे मतदारसंघ पण मोठे-मोठे होते. त्यामुळं जाणं शक्य नव्हतं."

'मतदान करणं नैतिक जबाबदारी, मात्र व्यक्ती स्वातंत्र्यांचाही भाग'

छगन भुजबळ हे महाराष्ट्राचे माजी...


छटपूजेवेळी हिंदू भाविक.

माणसाचे आयुष्य मृत्यूनंतर पूर्णपणे संपते, यावर जगभरातील लाखो लोकांचा विश्वास आहे. अशा लोकांची संख्या आता वाढते आहे - ज्यांना या जगात देव नाही, पुनर्जन्म नाही किंवा कुठलीही अध्यात्मिक अवस्था नाही, असं ठामपणे वाटते. या विचारधारेला आता गती मिळू लागली आहे, मोठ्या प्रमाणावर नसला तरी या विचाराला पाठिंबा मिळू लागला आहे. काही देशांमध्ये तर कधी नव्हे तो इतक्या उघडपणे निरीश्वरवादाचा स्वीकार होताना दिसतो आहे.

"आज आजूबाजूला दिसतात तेवढे नास्तिक याआधी जगात कधीच नव्हते, संख्येनेही आणि मानवतेच्या एकूण प्रमाणातही," असं प्रा. फिल झुकरमन यांना वाटतं. झुकरमन हे समाजशास्त्र आणि धर्मनिरपेक्ष अभ्यास या विषयांचे कॅलिफोर्नियातील क्लेरमाउंट येथील पिट्झर कॉलेजमध्ये प्राध्यापक आहेत तसेच 'लिविंग द सेक्युलर लाइफ' या पुस्तकाचे ते लेखकही आहेत.

गॅलप इंटरनॅशनलने 57 देशातल्या 50 हजाराहून अधिक लोकांमध्ये केलेल्या सर्वेक्षणानुसार, 2001 ते 2005 मध्ये धार्मिक असणाऱ्यांचं प्रमाण 77 टक्क्यांहून 68 टक्क्यांवर आलं. तर स्वतःची ओळख नास्तिक अशी सांगणाऱ्यांचं प्रमाण तीन टक्क्यांनी वाढलंय. त्यामुळे जगभर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ातल्या कट्टर निरीश्वरवाद्यांचं प्रमाण अंदाजे 13 टक्क्यांवर पोहोचलं आहे.

जरी परमेश्वराचं अस्तित्व नाकारणाऱ्यांचं हे प्रमाण बहुमतात नसलं तरी भविष्यातल्या परिस्थितीची ही नांदी असेल का? जागतिक विचारधारेतला हा ट्रेंड असाच चालू राहणार असल्याचं गृहित धरलं तर एक दिवस धर्माचं अस्तित्वच पूर्णपणे संपुष्टात येईल का?

भविष्याबद्दलचं भाकीत आताच वर्तवणं अशक्य आहे. पण धर्म, धर्माचा उगम आणि काही लोकांना धर्माविषयी इतकी आत्मीयता का वाटते किंवा काहींना धर्माचा इतका तिटकारा का वाटतो, यासारख्या माहितीच्या आधारावर येणाऱ्या दशकात किंवा शतकात देव आणि माणसातलं नातं कसं असेल, याचा थोडाबहुत अंदाज लावत येऊ शकतो.

एखाद्या व्यक्तीला वा देशाला निरीश्वरवादाचा पुरस्कार करण्यासाठी असा कोणता ठाम मुद्दा कारणीभूत ठरतो का, याचा अभ्यास अजूनही जाणकार करत आहेत. पण याबाबतचे काही मुद्दे साधारणपणे लक्षात येतात.

सध्याच्या अनिश्चित वातावरणात धर्माचं आवाहन केल्यानं मिळणाऱ्या सुरक्षेची भूमिका. म्हणूनच ज्या देशांमध्ये निरीश्वरवाद्यांची संख्या अधिक आहे, त्या देशांमध्ये नागरिकांना उच्चदर्जाचं आर्थिक, राजकीय आणि मूलभूत गरजांचं स्थैर्य मिळाल्याचं दिसून आलं आहे. यात आश्चर्य वाटण्यासारखं ते काय?

झुकरमन म्हणतात, "समाजात आलेल्या स्थैर्यामुळे धार्मिक विचारांवरचा विश्वास हळूहळू कमी होताना दिसतो आहे." भांडवलशाही, तंत्रज्ञानाचा वापर आणि शिक्षण यांचा परस्परसंबंध म्हणजे धार्मिकतेला हरताळ हेच समीकरण काही लोकसंख्येच्या बाबत दिसून येतं, असंही त्यांनी नमूद केलं आहे.

विश्वासार्हतेचा पेच

जपान, युके, कॅनडा, दक्षिण कोरिया, नेदरलँड, चेक रिपब्लिक, इस्टोनिया, जर्मनी, फ्रान्स आणि उरुग्वे (जेथे बहुतांश लोकसंख्या मूळची युरोपीय आहे) या देशांमध्ये शतकापूर्वी वा त्याही आधी धर्म सर्वोच्च स्थानी होता. पण आता त्याच देशात धर्मावर विश्वास असणाऱ्यांचं प्रमाण घसरलं आहे. या बदलामागे मोठं स्थित्यंतर आहे.

या देशांमध्ये भक्कम शिक्षणसंस्था, सुरक्षेची हमी देणारी सामाजिक प्रणाली, तुरळक असमानता आणि तुलनेने अधिक आर्थिक सुबत्ता दिसते. "मुळात आपल्याबरोबर काही विपरीत घडेल याबाबतची भीती या लोकांमध्ये कमीच आहे," असं मत न्यूझीलंडमधील ऑकलंड विद्यापीठातले मानसशास्त्रज्ञ क्वेंटिन अटकिन्सन यांचं आहे.

युक्रेनमध्ये एक भाविक प्रार्थना करताना.

देव मानणाऱ्यांची संख्या जगात अनेक ठिकाणी कमी होताना दिसते....


छत्तीसगड दिवसभरात केवळ राज्यातल्याच हॉस्पिटल्सना नव्हे तर देशभरातल्या इतर राज्यांनाही ऑक्सिजन पुरवत आहे.

छत्तीसगडचे मुख्यमंत्री भूपेश बघेल यांनी बीबीसीला सांगितलं, "छत्तीसगड ऑक्सिजन उत्पादक राज्य आहे. इथून मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, ओडिशा तसंच इतर राज्यांमध्ये ऑक्सिजन पाठवला जात आहे. छत्तीसगडमध्ये सध्या दररोज 386.92 मेट्रिक टन ऑक्सिजनचं उत्पादन होत आहे. यापैकी राज्यात केवळ 160 मेट्रिक टन इतका वापर होत आहे. उर्वरित ऑक्सिजन इतर राज्यांना पाठवला आहे."

छत्तीसगडमध्ये ऑक्सिजनची निर्मिती करणारे 29 यंत्र आहेत. यापैकी 27 स्प्रिंग असोर्प्शन संयंत्र आहेत. यात 176.92 मेट्रिक टन ऑक्सिजनचं उत्पादन केलं जातं. याचा वापर उद्योग आणि दवाखान्यांमध्ये केला जातो.

पण ऑक्सिजनचं सर्वाधिक उत्पादन राजधानी रायपूरपासून 30 किलोमीटर अंतरावरच्या भिलाई स्टील प्लांटमध्ये केलं होतं.

स्टील प्लांटमधून पुरवठा

भिलाई स्टील प्लांटमध्ये 1959पासून उत्पादन सुरू झालं आहे आणि आज देशातील 260 मीटर लांबीच्या रेल्वेच्या सगळ्यात लांब पटरीसाठी इथून पुरवठा केला जातोय. या कारखान्याची वार्षिक उत्पादन क्षमता 31 लाख 53 हजार टन आहे. याशि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

वाय या कारखान्यात ऑक्सिजनचही उत्पादन होतं.

गेल्या वर्षी कोरोना आल्यानंतर दवाखान्यांना ऑक्सिजनची गरज पडू लागली तेव्हा इथलं ऑक्सिजन उत्पादन वाढवण्यात आलं.

गेल्या वर्षी ऑगस्ट ते मार्च 2021पर्यंत भिलाईच्या कारखान्यातून 13,002 मेट्रिक टन लिक्विड मेडिकल ऑक्सिजनचा पुरवठा करण्यात आला आहे. याचा देशातल्या वेगवेगळ्या राज्यांतील लोकांना उपयोग झाला आहे.

या काळात सर्वाधिक 5921 मेट्रिक टन लिक्विड मेडिकल ऑक्सिजनची पूर्तता तेलंगणाला करण्यात आली.

मध्यप्रदेश 2640, छत्तीसगड  1955, महाराष्ट्र 999, आंध्रप्रदेश 665, उत्तरप्रदेश 389, ओडिशा 190, गुजरात आणि कर्नाटकला 89 मेट्रिक टन लिक्विड मेडिकल ऑक्सिजनचा पुरवठा करण्यात आला.

गरजेनुसार वाढता पुरवठा

1 एप्रिलला भिलाई कारखान्यातून  279.35 मेट्रिक टन इतकं उत्पादन करण्यात आलं होतं. तर पुरवठा फक्त 75.60 मेट्रिक टन इतका होता. एका आठवड्यानंतर मात्र पुरवठ्याचा आकडा 142.35 मेट्रिक टन इथपर्यंत पोहोचला.

देशभरात ऑक्सिजनची मागणी जसजशी वाढत गेली, तसतसं पुरवठ्याचा आकडाही वाढत गेला. 10 एप्रिलला भिलाईहून 293.12 मेट्रिक टन ऑक्सिजनचा पुरवठा करण्यात आला.

21 एप्रिलला भिलाईहून 364.82 मेट्रिक टन ऑक्सिजनचा पुरवठा करण्यात आला.

असं असलं तरी राज्यातील हॉस्पिटलमधल्या ऑक्सिजन साठ्याविषयी विरोधी पक्षानं सवाल उपस्थित केले आहेत.

आरोग्य विभागाची आकडेवारी सांगते की, राज्यात 1 मार्च रोजी कोरोनाच्या सक्रिय रुग्णांची संख्या 2880 इतकी होती. यातही बहुतेक रुग्ण होम आयसोलेशनमध्ये होते.

पंधरवड्यानंतर रुग्णांची संख्या वाढली, पण राज्यात केवळ 197 रुग्ण होते ज्यांना ऑक्सिजनची गरज होती. यातही इतर आजारांशी लढत असलेले रुग्ण सामील होते. या सगळ्या 197 रुग्णांसाठी फक्त 3.68 मेट्रिक टन ऑक्सिजनची गरज लागत होती.

पण एका महिन्यानंतर म्हणजेच 15 एप्रिलनंतर राज्यात 5,898 रुग्णांना ऑक्सिजनी गरज लागली आणि हॉस्पिटलमधी ऑक्सिजनच्या विक्रीचा आकडा 110.30 मेट्रिक टन पर्यंत पोहोचला.

विरोधकांचे आरोप

आज राज्यातील कोरोना रुग्णसंख्येची आकडेवारी वाढत असताना राज्यातील दवाखान्यांना 160 मेट्रिक टन ऑक्सिजनची गरज आहे.

राज्यातल्या वेगवेगळ्या दवाखान्यांत ऑक्सिजन बेड्ससाठीची मागणी वाढत आहे आणि मोठ्या संख्येनं लोकांना ते शोधावे लागत आहेत.

राज्याचे माजी मुख्यमंत्री रमण सिंह म्हणतात, "भिलाई स्टील प्लांट हा देशातील सगळ्यात मोठा स्टील प्लांट आहे....


छत्तीसगडच्या महिला आयोगाच्या अध्यक्ष किरणमयी नायक

महिला आयोगाच्या अध्यक्ष किरणमयी नायक यांनी बिलासपूरमध्ये आयोजित पत्रकार परिषदेत म्हटलं की, "मुलींनी प्रेमात पडण्याअगोदर विचार करायला हवा."

किरणमयी नायक यांना महिलांविषयी विचारलेल्या एका प्रश्नावर त्यांनी उत्तर देताना म्हटलं, "बहुतेक प्रकरणांमध्ये महिला संमतीनं संबंध ठेवतात. लिव्ह-इन-रिलेशनशिपमध्येही राहतात. त्यानंतर मग एफआयआर करतात, बलात्काराचा गुन्हा नोंदवतात. त्यामुळे मी सगळ्यांना विनंती करेल की आपले नातेसंबंध, प्रतिष्ठा याकडे आधी पाहावं. अशाप्रकारचं कोणतंही नातं तुम्ही ठेवणार असाल तर त्याचे परिणाम नेहमीच वाईट होतात."

विरोधी पक्ष भाजपनं महिला आयोगाच्या अध्यक्षांनी आपलं वक्तव्य मागे घ्यावं आणि माफी मागावी, अशी मागणी केली आहे. तर मुख्यमंत्री भूपेश बघेल यांनी आयोगाच्या अध्यक्षांचा बचाव करत म्हटलंय की, महिला आयोगाच्या अध्यक्षांनी त्यांच्या अनुभवाच्या आधारे वक्तव्य केलं असेल.

बघेल यांनी म्हटलं, "महिला आयोगाच्या अध्यक्षाच्या वक्तव्यावर मी टिप्पणी करणार नाही. ते एक घटनात्मक पद आहे आणि त्यांनी काही म्हटलं असेल तर त्यांच्या अनुभवाच्या आधा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रावर म्हटलं असेल. आकड्यांच्या आधारे म्हटलं असेल."

रायपूर शहराच्या माजी महापौर किरणमयी नायक वकिलीच्या पेशात होत्या आणि 12 वर्षांपूर्वी त्यांनी 'शरीरासंबंधीच्या कायद्यांचा टीकात्मक अभ्यास' या विषयावर पीएचडी केली आहे.

प्रेम, धोका आणि खटला

किरणमयी नायक सांगतात, "मी माझ्या वक्तव्यावर ठाम आहे. ज्या दिवशी मी हे वक्तव्य केलं त्यादिवशी एका पोलीस कॉन्स्टेबलविरोधात एक महिला तक्रार घेऊन आली होती.  त्या महिलेला माहिती होतं की, ती ज्या पोलीस कर्मचाऱ्यासोबत राहत आहे तो आधीच विवाहित आहे आणि त्याला तीन मुलंही आहेत. पण त्यानं आपल्या बायकोशी फारकत घ्यावी आणि आपल्यासोबत राहावं, अशी या महिलेची इच्छा होती."

गेल्या काही दिवसांपासून आपल्याकडे यापद्धतीचे 18 ते 20 प्रकरणं आल्याचा किरणमयी यांचा दावा आहे.

पण, कबीरधाम जिल्ह्यातील 29 वर्षीय संयुक्ता (बदलेलं नाव) यांचं म्हणणं आहे की, "अंधारात ठेवून घेतलेल्या संमतीला महिलेची अधिकृत संमती समजायला हवं का?"

त्यांनी काही दिवसांपूर्वीच आपल्या प्रियकराविरोधात लैंगिक शोषणाची तक्रार दाखल केली होती.

त्या म्हणतात, "मी ज्या माणसावर प्रेम करत होते, त्यानं माझ्याशी लग्न करण्याचं वचन दिलं होतं. हे मला दोन वर्षांनंतर माहिती झालं की त्याचं लग्न झालंय आणि त्याला दोन मुलंही आहेत. त्यामुळे माझ्याकडे लैंगिक शोषणाची तक्रार दाखल केल्यावाचून दुसरा पर्यायही नव्हता. अशा दगाबाज व्यक्तीला जन्मठेपेची शिक्षा मिळावी यासाठी मी प्रयत्न करणार आहे, जेणेकरून या प्रकरणातून इतरांनाही एक धडा मिळेल."

भाजप नेत्या आणि महिला आयोगाच्या माजी अध्यक्ष हर्षिता पांडेय यांचं म्हणणं आहे की, किरणमयी नायक यांचं वक्तव्य महिला विरोधी आहे.

सध्या राष्ट्रीय महिला आयोगाच्या सल्लागार म्हणून काम करणाऱ्या हर्षिता पांडेय यांनी बीबीसीला सांगितलं, "सध्याचं सामाजिक वातावरण पाहिलं तर खूप मुश्किलीनं महिला बलात्कारासंबंधीची तक्रार करण्यासाठी समोर येतात. त्यामुळे अशा परिस्थितीत करण्यात आलेल्या या वक्तव्यामुळे तक्रारीसाठी समोर येणाऱ्या महिलांचं मनोधैर्य खचेल आणि लैंगिक शोषणासाठी पुरुषांना बळ मिळेल."

हर्षिता पांडेय यांच्या मते, "काही उदाहरणांच्या आधारे एखाद्या विषयाचं सार्वत्रीकरण करता येऊ शकत नाही. महिला आयोगाच्या अध्यक्षांचं हे वक्तव्य आयोगावरील महिलांचा विश्वास कमी करण्यास कारणीभूत ठरू शकतं."

त्यांनी म्हटलं, "किरणमयी नायक ज्या घटनात्मक...


छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म नक्की कोणत्या तारखेस झाला, त्या दिवशी कोणती तिथी होती, जयंती तारखेने साजरी करायची की तिथीने यावरही अनेक मत-मतांतरे आहेत. त्यामुळेच प्रत्येक वर्षी शिवजयंतीच्या तारखेबाबत वेगवेगळे विचारप्रवाह दिसून येतात.

या अशा विचारप्रवाहांमुळे शिवाजी महाराजांची सध्याची जन्मतारीख कशाप्रकारे ठरवण्यात आली याचा विचार करण्याचा प्रयत्न येथे करू.

सध्याच्या 19 फेब्रुवारी 1630 या तारखेच्या म्हणजेच फाल्गुन वद्य तृतिया, शके 1551 शुक्ल संवत्सर या तिथीच्या ऐवजी पूर्वी छ. शिवाजी महाराजांच्या जन्माची तारीख वैशाख शुद्ध द्वितिया शके 1549 मानली जात असे. इंग्रजी कॅलेंडरप्रमाणे हा दिवस होता 6 एप्रिल 1627.

(त्यामुळे जेथे शके 1549 येते तेथे इसवी सन 1627 आणि शके 1551 येते तेथे इसवी सन 1630 साल स्मरणात ठेवावे. शालीवाहन शक आणि इसवी सन यांच्यामध्ये 78 वर्षांचा फरक आहे.)

लोकमान्य टिळकांचे योगदान

छ. शिवाजी महाराजांच्या जन्मतिथीबाबत सुरुवातीच्या काळात प्रयत्न करणाऱ्यांमध्ये लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळकांचे आणि वि. का. राजवाडे यांचे नाव आधी घेतले जाते.

टिळकांनी शिवाजी महाराजांच्या जन्मतिथीबाब... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त विशेष प्रयत्न करुन काही मते मांडली होती. 14 एप्रिल 1900 च्या दिवशी केसरीमध्ये छापलेल्या लेखात त्यांनी याचा सविस्तर ऊहापोह केला होता.

शिवाजी महाराजांच्या जन्मतारखेबाबत निश्चित माहिती उपलब्ध होत नसल्याबद्दल त्यांनी खंत आणि नाराजी व्यक्त केली होती.

बखरकारांनी वेगवेगळ्या नोंदी केल्यामुळे शिवाजी महाराजांची जन्मतारीख नक्की कोणती असावी यावर एकमत नव्हते.

डी. व्ही. आपटे आणि एम. आर. परांजपे लिखित 'Birth Date of Shivaji' पुस्तक

डी. व्ही. आपटे आणि एम. आर. परांजपे यांनी 'Birth Date of Shivaji' नावाने लिहिलेल्या पुस्तकात हे नमूद केले आहे. आपटे आणि परांजपे यांचे पुस्तक 'द महाराष्ट्रा पब्लिशिंग हाऊस लिमिटेडटने 1927 साली प्रकाशित केले आहे.

टिळकांनी काही मुद्द्यांचा विचार तेथे केला होता.

ते लिहितात,

1) कवी भूषण यांनी 'शिवभूषण' या काव्यात शिवाजी महाराजांच्या जन्मतारीख दिलेली नाही.

2) सभासद बखर ही शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर सुमारे पंधरा वर्षांनी लिहिली गेली. त्यामध्येही तारखेचा उल्लेख नाही.

केवळ एके ठिकाणी वयाचा उल्लेख येतो ते म्हणजे जिजाबाई शहाजी महाराजांना भेटायला बंगळुरूला गेल्या तेव्हा शिवाजी महाराज 12 वर्षांचे होते.

3) मल्हार रामराव चिटणीस यांनी लिहिलेल्या बखरीमध्ये वैशाख शुद्ध द्वितीया शके 1549 गुरुवार असा उल्लेख आहे. त्यानुसार इंग्रजी तारीख पडताळली तर ती 6 एप्रिल 1627 येते. मात्र गणिती आकडेमोड करुन पाहिल्यास गुरुवारच्या ऐवजी शनिवार येतो. चिटणीस बखर शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर 130 वर्षांनी लिहिण्यात आली आहे.

4) रायरी बखर प्रा. फॉरेस्ट यांनी लिहिली होती. त्यामध्ये एके ठिकाणी शिवाजी महाराजांच्या जन्माचे शक 1548 आणि एके ठिकाणी 1549 लिहिले आहे. शिवाजी महाराजांचा मृत्यू शके 1602 म्हणजे 1680 साली झाला असे लिहिले आहे. मात्र या बखरीत केवळ वर्षांचा उल्लेख आहे. जन्मतारखेचा नाही.

5) धार येथील 'काव्येतिहास संग्रहा'मध्ये तिथी वैशाख शुद्ध पंचमी, शके 1549 आणि सोमवार हा जन्मवार दिला आहे. मात्र यामध्ये नक्षत्र चुकीचे देण्यात आले आहे.

6) बडोदा येथे छापून प्रकाशित झालेल्या 'शिवदिग्विजय' ग्रंथामध्ये शके 1549, प्रभव संवत्सर, वैशाखद्वीतिया, गुरुवार, रोहिणी नक्षत्र अशी माहिती दिली आहे. व जन्मवार गुरुवार दिला आहे. चिटणीस बखरीप्रमाणे यातही गोंधळ दिसतो.

7) बडोदा येथे प्रकाशित झालेल्या 'श्रीशिवप्रताप' ग्रंथात शके 1549चे...


छत्रपती शिवाजी महाराजांचे वंशज आणि भाजपचे नेते उदयनराजे भोसले यांनी केलेल्या या विधानावरून सध्या चर्चा सुरू झालीये.

'इंडियन एक्सप्रेस' या इंग्रजी वृत्तपत्रात मंगळवारी (15 ऑक्टोबर) उदयनराजे भोसले यांची मुलाखत छापून आली. 'शिवकालीन किल्ले लग्न आणि इतर कार्यक्रमांना देण्याबाबत सरकारच्या नव्या धोरणाबाबत गोंधळ दिसून येतो. याबाबत तुमचं मत काय,' असा प्रश्न मुलाखतीदरम्यान उदयनराजे यांना विचारण्यात आला होता.

या प्रश्नाचं उत्तर देताना उदयनराजेंनी म्हटलं, "यात चुकीचं काय आहे? माध्यमांनी या प्रकरणाला चुकीचं वळण दिलं आहे. मी पर्यटनमंत्री जयकुमार रावल यांच्याशी बोललो. त्यांनी मला त्यांची योजना समजून सांगितली आहे. किल्यांवरची मंदिरं लग्नासमारंभासाठी भाड्याने देण्याचा सरकारचा विचार आहे. या काही चुकीचं असल्याचं मला वाटत नाही. आपण मंदिरामध्ये लग्न ठेवतोच ना. खरं तर ही आपली परंपरा आहे. तसंच काही देशांची अर्थव्यवस्था पर्यटन व्यवसायावर अवलंबून आहे. आपण आपले किल्ले पर्यटनासाठी भाडेतत्वावर दिल्यास देशाची अर्थव्यवस्था सुधारण्यासाठी आपल्याला मदतच होईल."

वक्तव्यावर स्पष्टीकरण

उदयनराजेंची मुलाखत प्रसिद्ध झा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ल्यानंतर दुर्गप्रेमींनी त्यावर तीव्र नाराजी व्यक्त केली. तसंच या प्रकरणावरून उदयनराजेंना सोशल मीडियावरही प्रचंड ट्रोल करण्यात आलं. यानंतर उदयनराजे यांनी आपल्या वक्तव्याबाबत स्पष्टीकरण दिलं.

त्यांनी म्हटलं, "प्रत्येक गडकिल्ल्यावर असलेल्या मंदिरात त्या परिसरात राहणारे लोक साध्या पद्धतीने विवाह सोहळे आयोजित करत असतात. त्यामुळे तिथं विवाहसोहळे आयोजित करण्यात काही गैर आहे, असं मला वाटत नाही."

"माझ्या बोलण्याचा चुकीचा अर्थ काढला गेला. बोलण्याला वेगळा अँगल दिला गेला. गडकिल्ल्यांवर पर्यटन वाढलं पाहिजे. पण तिथं बार, रेस्टॉरंटसारख्या संस्कृतीला माझा काय सर्वांचाच विरोध असेल," असं उदयनराजे यांनी स्पष्ट केलं.

एका महिन्यापूर्वी महाराष्ट्र सरकारनं गडकिल्ल्याच्या पर्यटनाबाबत एका नवीन धोरणाची घोषणा केली होती. त्यावेळीही या मुद्द्यावर बरीच चर्चा झाली. सोशल मीडियावरही उलट-सुलट प्रतिक्रिया पहायला मिळल्या.

उदयनराजे यांचं वक्तव्य आणि महाराष्ट्र सरकारचं पर्यटन धोरण याबद्दल लोकांचं मत काय आहे, हे जाणून घेण्याचा आम्ही प्रयत्न केला.

'गडकिल्ले ही महाराष्ट्राची अस्मिता'

दुर्ग संशोधक भगवान चिले यांनी उदयनराजेंच्या वक्तव्याचा विरोध केला.

त्यांनी म्हटलं, "राजस्थान-गोव्यातील किल्ल्यांच्या धर्तीवर इथं हे धोरण आणलं जात आहे. या किल्ल्यांची पार्श्वभूमी वेगळी आहे. गोव्याचे किल्ले हे पोर्तुगिजांचे होते. राजस्थान सरकारचं ध्येयधोरण वेगळं असेलं. पण महाराष्ट्राच्या किल्ल्यांचा इतिहास त्याग आणि धैर्याचा आहे. किल्ले आपली अस्मिता आहे. किल्ले म्हणल्यानंतर शिवाजी महाराजांचा उल्लेख येतो. त्यांनी केलेल्या पराक्रमांचा उल्लेख केल्याशिवाय किल्ल्यांचा इतिहास लिहिला जाऊ शकत नाही."

शिवसेना नेते अनिल परब यांनी या विषयावर शिवसेनेची भूमिका स्पष्ट केली. त्यांनी म्हटलं, "गडकिल्ले हे आपलं पवित्र स्थान आहेत. त्यांचं पावित्र्य कुठेही धोक्यात येता कामा नये, याची काळजी प्रत्येकाने घेतली पाहिजे. कोणत्याही स्थितीत गडकिल्ल्यांची हानी होवू नये."

'किल्ल्यांचं दुर्गमत्त्व जपावं'

किल्ल्यात पर्यटनाला प्रोत्साहन देताना शासकीय भूमिका ही केवळ रोप-वे करणे, रस्ते बनवणे तसंच पायऱ्या करणे एवढ्यापुरतीच मर्यादित आहे. ती चुकीची आहे, असं भगवान चिले यांनी म्हटलं.

"हे अत्यंत चुकीचं आहे. किल्ले दुर्गमपणाचं प्रतीक आहे. ते तुम्ही घाम गाळतच चढले पाहिजेत. रोप-वेने तुम्ही काही...


छत्रपती संभाजी महाराज यांचं चित्र (डॉ. कमल गोखले यांच्या पुस्तकातून)

'लोकसत्ता'चे संपादक आणि लेखक गिरीश कुबेर यांचं 'रेनेसाँ स्टेट: द अनरिटन स्टोरी ऑफ मेकिंग ऑफ महाराष्ट्र' हे इंग्रजी भाषेतील पुस्तक अलीकडेच प्रकाशित झालं. महाराष्ट्राची जडण-घडण उलगडून दाखवताना त्यांनी 'डेक्कन आफ्टर शिवाजी' या प्रकरणामध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर काय झालं, याची मांडणी केली आहे.

कुबेर लिहितात: 'अखेर वारशाचा वाद संपुष्टात आणण्यासाठी संभाजींनी सोयराबाई आणि त्यांच्याशी निष्ठा असणाऱ्यांना ठार केलं. त्यांपैकी काही जण शिवाजींच्या अष्टप्रधान मंडळातील होते. या रक्तपातामुळे शिवाजींनी तयार केलेल्या मौल्यवान अशा कतृत्ववान मंडळीच्या फळीचा अंत झाला. नंतर संभाजींना याची मोठी किंमत चुकवावी लागली.'

पुस्तकात छत्रपती संभाजी यांच्याविषयीचं लिखाण "खोडसाळपणाचं" असल्याचा आरोप करत भाजपने पुस्तकावर बंदीची मागणी केली आहे. राष्ट्रवादीच्या अमोल कोल्हेंनी पुस्तकातून हा भाग वगळण्याची मागणी केली आहे. तर गिरीश कुबेरींनी माफी मागावी, असं काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष नाना पटोलेंनी म्हटलं आहे. संभाजी ब्रिगेड आणि इतर मराठा सं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

घटनांनी आक्रमक भूमिका घेतल्या आहेत.

पण या गोंधळात मूळ मुद्द्यांबद्दल बोलणं आवश्यक आहे. संभाजी महाराज आणि सोयराबाईंचं नातं नेमकं कसं होतं? शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर रायगडावर काय नाट्य घडत होतं? सोयराबाईंनी संभाजी महाराजांविरोधात कट रचले होते का? सोयराबाईंचा मृत्यू नेमका कसा झाला? याबद्दल इतिहासात काय पुरावे आहेत? इतिहासकारांची काय मतं-मतांतरं आहेत? आणि त्याबद्दल कुबेरांचं काय म्हणणं आहे? या प्रश्नांची उत्तरं ऐतिहासिक पुराव्यांच्या आधारे शोधण्याचा प्रयत्न करत आहोत.

'पट्टराणी' सोयराबाई आणि 'युवराज' संभाजी

शिवाजी महाराजांची पट्टराणी म्हणून मान मिळालेल्या सोयराबाई या मोहिते घराण्यातल्या. धाराजी मोहिते आणि संभाजी मोहिते या मातब्बर लढवय्यांनी शहाजी राजेंच्या सैन्यात पराक्रम गाजवला. त्यातील संभाजी मोहिते यांची मुलगी सोयराबाई. शिवाजी महाराजांसोबत त्यांचा विवाह झाल्याची निश्चित तारीख सापडत नाही. त्यांना पुढे बाळीबाई उर्फ दीपाबाई आणि राजाराम ही दोन अपत्ये झाली.

रायगड

6 जून 1674 या दिवशी रायगडावर झालेल्या शिवराज्याभिषेक सोहळ्यात सोयराबाईंना पट्टराणीचा मान मिळाला. त्यावेळी सोयराबाईंखेरीज महाराजांच्या इतर तीन पत्नी हयात होत्या.

संभाजी दोन वर्षांचे असताना त्यांच्या आई सईबाई यांचा बाळंतपणानंतरच्या आजारपणात मृत्यू झाला होता.

शिवराज्याभिषेक सोहळ्यात संभाजींना युवराजपदाचा मान देण्यात आला. शिवाजी महाराजांच्या पश्चात संभाजी हे वारसदार असतील हे गृहित धरून इंग्रजांनी संभाजींना नजराणा दिला. पण राजारामाला नजराणा दिल्याची नोंद इंग्रजांच्या कागदपत्रांमध्ये नाही, असं इतिहास संशोधक डॉ. कमल गोखलेंनी लिहिलं आहे.

सोयराबाईंविषयी महाराष्ट्रातल्या अनेक इतिहासकारांनी जे संशोधनपर लेखन केलं आहे, ते प्रामुख्याने त्यांचे सावत्र पुत्र संभाजी महाराज यांच्या चरित्राच्या निमित्ताने.

रायगडावरील गृहकलह

शिवराज्याभिषेक सोहळ्याच्या वेळी सोयराबाईंचा पुत्र राजाराम याचं वय अवघं 4 वर्षं होतं.

"संभाजीसारखा मानपान आपल्या मुलाला मिळाला नाही, याचा अर्थ याच्यापुढे चालून येणारा वारसा हक्कही राजारामला मिळणार नाही, असे मनात येऊन सोयराबाईंना दुःख झाले असेल तर ते सर्वसाधारपणे मनुष्यस्वभावाला धरून स्वाभाविकच वाटते," असं डॉ. कमल गोखले लिहितात.

शिवराज्याभिषेकानंतर रायगडावर भोसले घराण्यात अंतर्गत कलह सुरू झाले होते, याविषयीचे संदर्भ 'शिवदिग्विजय' बखरीत...


छात्र भारतीच्या मुलांची जुहू पोलीस स्टेशनच्या आवारात निदर्शनं केली.

सकाळी या परिसराला पोलीस छावणीचं स्वरूप आलं होतं. पोलिसांनी भाईदास हॉल येथे कार्यक्रमासाठी आलेल्या शंभरहून अधिक विद्यार्थ्यांना खबरदारीचा उपाय म्हणून पोलिस व्हँनमध्ये भरून विलेपार्ले रेल्वे स्टेशनला सोडलं.

जुहू पोलिस स्टेशनमध्ये सुमारे 200 तरुण-तरुणी पोलीस स्टेशनच्या आवारात जमिनीवर बसून गाणी गात होती. या आंदोलकांना व्हॅनमध्ये भरून पोलिसांनी नजीकच्या पोलिस ठाण्यात नेलं आणि दुपारी उशीरा सर्वांना सोडून देण्यात आलं.

छात्रभारती कार्यकर्ता अनुप संखे यांनी बीबीसीला सांगितलं, "आजच्या कार्यक्रमाला तीन महिन्यांपूर्वीच पोलिसांनी परवानगी दिली होती. परंतु कालच्या महाराष्ट्र बंदच्या पार्श्वभूमीवर कायदा-सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होऊ नये म्हणून आज परवानगी नाकारण्यात आली."

पोलिसांनी भाईदास हॉल येथून 125 विद्यार्थ्यांना गाडीत भरून विलेपार्ले रेल्वे स्टेशनला सोडलं. तिथून विद्यार्थी ठिकठिकाणी निघून गेले.

परिसराला पोलीस छावणीचं स्वरूप

राष्ट्रीय छात्र संमेलनात बोलण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आलेल्या अलाहाबादच्या रिचा सिंग आणि हरयाणाचे प... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्रदीप नरवाल या विद्यार्थी नेत्यांनादेखील सांताक्रूज पोलिसांनी ताब्यात घेतलं होतं. मात्र दुपारी उशीरा त्यांनादेखील सोडून देण्यात आलं.

पुण्यात गुन्हा दाखल

दरम्यान,  जिग्नेश मेवाणी आणि उमर खालिद यांच्यावर 31 डिसेंबर रोजी पुण्यात शनिवारवाडा इथं केलेल्या भाषणात तेढ निर्माण करणारे विधान केल्याचा गुन्हा दाखल झाला आहे.

विश्रामबाग पोलीस ठाण्यात अक्षय बिक्कड यांनी केलेल्या तक्रारीवरुन गुन्हा नोंदवण्यात आल्याची माहिती पोलिसांनी दिली.

भीमा-कोरेगाव येथे झालेल्या कार्यक्रमापूर्वी पुण्यात शनिवारवाडा इथं 31 डिसेंबर रोजी एल्गार परिषद झाली होती. त्यात केलेल्या भाषणात या दोघांनी केलेल्या वक्तव्यामुळे दोन समाजात तेढ आणि द्वेषाची भावना निर्माण झाली, अशी तक्रार करण्यात आली होती.

या विधानांमुळे अज्ञात व्यक्तींनी भीमा-कोरेगाव विजयस्तंभ परिसरात दगडफेक आणि जाळपोळ केली, असं तक्रारीत म्हटलं होतं. त्यावरून पोलीसांनी गुन्हा दाखल केला आहे.

हे पाहिलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


छायाचित्रकार आणि टीव्ही वार्ताहरांना कोरोनाचा सर्वाधिक फटका बसला आहे.

35 वर्षांच्या या कॅमेरामनचा रिपोर्ट पॉझिटिव्ह आला. पण त्यांना ना कोणता त्रास होत होता, ना कोरोनाची काही लक्षणं त्यांच्यात दिसत होती.

"हा आम्हा सगळ्यांसाठीच एक मोठा धक्का होता. कामाशिवाय ते इतर कारणांनी घराबाहेरही पडलेले नव्हते," जय महाराष्ट्र न्यूज चॅनलचे संपादक प्रसाद काथे सांगतात.

तेव्हापासून या 7 वर्षं जुन्या न्यूज चॅनलमधल्या 15 जणांचे रिपोर्ट पॉझिटिव्ह आले आहेत. यातले बहुतेक रिपोर्टर्स आणि कॅमेरामन आहेत. तीन आठवड्यांपूर्वी या न्यूज चॅनलने पत्रकारांना वार्तांकनासाठी बाहेर म्हणजेच 'फील्डवर' पाठवणं थांबवलं. यातले बहुतेकजण आता घरीच विलगीकरणात आहेत.

अंधेरीच्या गजबजलेल्या भागात एका 8 मजली इमारतीतली या न्यूज चॅनलची 12,000 चौरस फुटांची, 2 स्टुडिओ असणारी न्यूजरूम आता बंद आहे. एक इलेक्ट्रिशियन आणि प्रॉडक्शन कन्ट्रोल रूमचा एक तंत्रज्ञ, असे दोनच जण आता या न्यूजरूममध्ये असतात.

चॅनलच्या 120 कर्मचाऱ्यांपैकी बहुतेकांची म्हणजे पत्रकारांपासून तंत्रज्ञ ते वाहन चालकांपर्यंत सगळ्यांची कोव्हिडसाठी चाचणी करण्यात आलेली आहे. हळू... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हळू या चाचण्यांचे अहवाल येतायत.

"व्हायरसच्या संसर्गामुळे आता एक लाईव्ह न्यूज चॅनल चालवणं एक आव्हान झालंय. म्हणूनच चॅनल सुरू ठेवण्यासाठी आम्ही वेगळी आखणी केली," काथेंनी माझ्याशी बोलताना सांगितलं.

गेल्या तीन आठवड्यांपासून 'जय महाराष्ट्र' ही वृत्तवाहिनी 28 मिनिटांची 6 बातमीपत्रं एका दिवसात प्रसारित करत आहे. पूर्वी याच वाहिनीवर एकूण 18 लाईव्ह बातमीपत्रं व्हायची. उरलेल्या वेळात रेकॉर्डेड बातम्या आणि सध्याच्या घडामोडींविषयीचे कार्यक्रम दाखवण्यात येतायत.

घरून प्रसारण सुरू

कोरोना व्हायरसच्या संसर्गाचा फटका बसलेली ही एकमेव वृत्तसंस्था नाही. जवळपास 100 पत्रकारांना या विषाणूची लागण झालेली आहे.

म्हणूनच आता अनेक न्यूज चॅनल्सचे अँकर्स नेहमीच्या भव्य स्टुडिओऐवजी त्यांच्या घरी बसून बातम्या देताना दिसतात. त्यांच्यापाठी त्यांच्या नेटवर्कचं ब्रँडिंग वा लोगो असतो. घरचं ब्रॉडबँड वा 4G मोबाईल हॉटस्पॉट वापरून याचं प्रसारण होतं.

आता अनेक न्यूज चॅनल्सचे अँकर्स नेहमीच्या भव्य स्टुडिओ ऐवजी त्यांच्या घरी बसून बातम्या देताना दिसतात.

"अनेकदा ग्लिच येतात. कधी कधी बुलेटिन सुरू असताना मध्येच अँकरच्या घरातली वीज जाते. कधी कधी इंटरनेट डिस्कनेक्ट होतं. हे सोपं नाही पण आम्ही प्रयत्न करतोय. आम्ही एकही बुलेटिन चुकवलेलं नाही," काथे सांगतात.

भारतात सध्या लॉकडाऊनमुळे लोक घरी आहेत, उद्योग बंद आहेत आणि वाहतूक व्यवस्था ठप्प आहे.

पण अनेक पत्रकार विशेषतः मोठ्या नेटवर्क्ससाठी काम करणारे पत्रकार वार्तांकनासाठी नियमितपणे बाहेर जात होते. यातल्या काही पत्रकारांना कोरोनाची लागण झाली.

चेन्नईमधल्या सुमारे 35 पत्रकारांना कोरोना व्हायरसची लागण झाली. कोलकात्यामध्ये एका क्रीडा छायाचित्रकाराचा मृत्यू झालाय. त्यालाही कोव्हिड-19ची लागण झाली असल्याची शंका डॉक्टरांना आहे.

लुधियानातल्या पंजाब केसरी मीडिया समूहातील 19 कर्मचाऱ्यांना कोरोना व्हायरसचा संसर्ग झाल्याचं वृत्त आहे. कर्मचाऱ्यांनी घरून काम करावं, असं या महिन्याच्या सुरुवातीला त्यांना सांगण्यात आलं होतं.

पंजाब, चेन्नई, कोलकाता, सगळीकडचे पत्रकार कोरोनाने बाधित आढळून येत आहेत.

पण पत्रकारांमध्ये संसर्ग होण्याचं सर्वात जास्त प्रमाण मुंबईत आहे. मुंबई कोरोनाच्या संसर्गासाठीचा देशातला सगळ्यात मोठा हॉटस्पॉटही आहे.

मुंबईतल्या चाचणी करण्यात आलेल्या एकूण 167 पत्रकारांपैकी 53 जणांचे रिपोर्ट्स पॉझिटिव्ह...