17 जानेवारीच्या सकाळी मोहम्मद युसूफ पुजवाला हे गावातल्या लोकांच्या गराड्यात होते. तेव्हा एक शेजारी धावत त्यांच्याकडे आला आणि त्याने पुजवालांना बातमी सांगितली - "तुमच्या मुलीचा मृतदेह आम्हाला घरापासून काही अंतरावर झुडुपांत सापडला आहे."

" माझ्या मुलीचं काहीतरी वाईट झालं आहे, असं मला वाटत होतं." असं पुजवाला यांनी बीबीसीला सांगितलं. जेव्हा ते बीबीसीशी बोलत होते तेव्हा शेजारीच बसलेली त्यांची पत्नी नसीमा बीवी मुलीच्या नावाने आक्रोश करत होत्या.

आसिफाच्या मृत्यूप्रकरणी पोलिसांनी आठ जणांना अटक केली आहे. यात सेवानिवृत्त शासकीय अधिकारी, चार पोलीस अधिकारी आणि एका अल्पवयीन व्यक्तीचा समावेश आहे.

आसिफाचं अपहरण कसं झालं?

आसिफा आणि तिचं कुटुंब जम्मू शहरापासून 72 किलोमीटर अंतरावर राहत होतं.  यावर्षी 10 जानेवारीला ती बेपत्ता झाली.

पुजवाला हे भटक्या मेंढपाळांशी संबंधित मुस्लीम समुदायातील आहेत. त्यांना गुज्जर असं संबोधलं जातं. आपल्या बकरी आणि म्हशींना चरायला हिमालयात नेतात.

"घोड्यांना घरी परत आणण्यासाठी आसिफा जंगलात गेली होती. घोडे परत आले, पण आसिफा आली नाही," आसिफाची आई सांगते. नसीमा यांनी त्यांच्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा पतीला हे सांगितलं. ते आणि त्यांचे काही शेजारी आसिफाचा शोध घ्यायला निघाले. बॅटरी, कंदील आणि कुऱ्हाड सोबत घेऊन ते रात्रभर तिला शोधत राहिले. पण त्यांना ती काही सापडली नाही.

दोन दिवसानंतर, म्हणजेच 12 जानेवारीला कुटुंबीय पोलिसांत तक्रार दाखल करायला गेले. "पण पोलीस काही मदत करत नव्हते," असं पुजवाला सांगतात.

"आसिफा एखाद्या मुलासोबत पळून गेली असेल," असंही एका पोलीस कर्मचाऱ्याने म्हटल्याचं ते सांगतात.

ही बातमी पसरताच गुज्जरांनी निदर्शनं करायला सुरुवात केली. त्यांनी रास्ता रोको केला. अखेर मुलीच्या शोधासाठी दोन पोलीस कर्मचारी नियुक्त करण्यात आले. यातला एक दीपक खजुरिया यालाच नंतर गुन्ह्याप्रकरणी अटक करण्यात आली आहे.

पाच दिवसांनंतर आसिफाचा मृतदेह सापडला. "तिचं शरीर छिन्नविच्छिन्न झालं होतं. पाय तोडण्यात आले होते. तिची नखं काळी पडली होती आणि तिच्या दंडावर आणि बोटांवर लाल खुणा होत्या," नसीमा सांगतात.

तपासात काय पुढे आलं?

23 जानेवारीला म्हणजेच आसिफाचा मृतदेह सापडल्याच्या सहा दिवसांनंतर जम्मू-काश्मीरच्या मुख्यमंत्री मेहबुबा मुफ्ती यांनी क्राईम ब्रांचला घटनेची चौकशी करण्याचे आदेश दिले.

चौकशीतून समोर आलं की काही दिवस आसिफाला स्थानिक मंदिरात बांधून ठेवण्यात आलं आणि औषधं देऊन तिला बेशुद्धावस्थेत ठेवण्यात आलं. आरोपपत्रानुसार तिच्यावर काही दिवस सातत्याने बलात्कार करण्यात आला, तिचा छळ करण्यात आला आणि शेवटी तिची गळा दाबून हत्या करण्यात आली. त्यापूर्वी दोनदा तिच्या डोक्यावर दगडानं वार करण्यात आले."

60 वर्षीय निवृत्त शासकीय अधिकारी संजी राम यांनी पोलीस अधिकारी सुरेंद्र वर्मा, आनंद दत्ता, तिलक राज आणि खजुरिया यांना हाताशी धरून हा गुन्हा केला.

राम यांचा मुलगा विशाल, त्यांचा अल्पवयीन भाचा आणि त्याचा मित्र परवेश कुमार यांच्यावरही बलात्कार आणि खुनाचे गुन्हे नोंदवण्यात आले आहेत.

खजुरिया आणि इतर पोलीस अधिकारी तर आसिफाच्या घरच्यांसोबत तिची बेपत्ता होण्याची तक्रार दाखल करण्यासाठी त्यांच्याबरोबर गेले होते  आणि तिला शोधण्यासाठीही ते सोबत होते.

चौकशी अधिकाऱ्यांच्या मते आसिफाचे रक्ताळलेले आणि मातीने माखलेले कपडे फॉरेन्सिक लॅबला पाठवण्यापूर्वी या पोलीस कर्मचाऱ्यांनी धुतले होते.

घटनेचे व्यापक पडसाद

या घटनेमुळे हिंदूबहुल जम्मू आणि मुस्लीमबहुल काश्मीर यांच्यात असलेला अंतर्विरोध चव्हाट्यावर आला आहे. 1989 मध्ये काश्मीर खोऱ्यात...


18 एप्रिलला तारा (नाव बदललेले आहे) घरगुती हिंसाचार पीडितांना मदत करणारं कुणी मिळतंय का, याचा इंटरनेटवर शोध घेत होती. तोपर्यंत लॉकडाऊन लागू होऊन जेमतेम तीन आठवडे झाले होते.

तिच्या लग्नाला 15 वर्षं झाली आहेत आणि या काळात तिच्या पतीने तिचा अनेकदा छळ केला. कधी शाब्दिक, कधी भावनिक, कधी मानसिक तर कधी शारीरिक… पण तिला नोकरी होती. त्यामुळे दिवसातला बराच वेळ ती घराबाहेर असायची. शिवाय तिचा नवरा नोकरीनिमित्त बरेचदा फिरतीवर असायचा. त्यामुळे तोही दूर रहायचा. मात्र, या लॉकडाऊनने सगळंच बदललं.

"मी सतत भीतीच्या छायेत असते. कुठल्या गोष्टीवरून माझ्या नवऱ्याचा मूड खराब होईल, सांगता येत नाही," तारा दबक्या आवाजात बीबीसीशी फोनवर बोलत होती. नवऱ्याला आणि सासूला ऐकू जाऊ नये म्हणून तिने घराच्या वरच्या खोलीतून आम्हाला कॉल केला होता.

दोघंही तिला सारखं टोचून बोलतात आणि छळ करतात, असं तिचं म्हणणं आहे. ती सांगत होती, "मी चांगली बायको नाही, चांगली आई नाही, असे टोमणे मला सारखे ऐकून घ्यावे लागतात. त्यांना रोजच चमचमीत जेवण लागतं. मला एखाद्या नोकरासारखी वागणूक मिळते."

सातत्याने होणारा छळ आणि मारहाण असह्य होऊन एक दिव... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

स ताराने मदत घेण्याचा निर्णय घेतला. तिला इंटरनेटवर 'Invisible Scar' नावाच्या सपोर्ट ग्रुपचं फेसबुक पेज दिसलं. तिने त्यांना संपर्क केला.

Invisible Scar संस्थेच्या संस्थापिका एकता वर्मा यांनी सांगितलं, "आम्हाला मदतीसाठीचे अनेक फोन येत आहेत."

तारानेही एकता यांना फोन केला होता. एकता वर्मा यांनी सांगितलं की, त्यांनी ताराला सगळे पर्याय सांगितले - पोलिसांमध्ये तक्रार दाखल करता येते. कायदेशीररीत्या वेगळं होण्यासाठी घटस्फोटासाठी अर्ज करता येऊ शकतो किंवा मग नवऱ्याला सांगून दोघंही कौन्सिलरची मदतही घेऊ शकतात.

मात्र, ताराने सांगितलं की, तिने एकदा नवऱ्याला पोलिसांत जाण्याची धमकी दिली होती. त्यानंतर त्याने मारझोड करणं बंद केलं. पण काही दिवसांनंतर नवऱ्याने पुन्हा मारझोड सुरू केली. त्यामुळे पोलिसात तक्रार देणं, हा पर्याय उपयोगाचा नसल्याचं ताराचं म्हणणं आहे. "मला फक्त देवच वाचवू शकतो. मी माझ्या आई-वडिलांना आणि माझ्या मुलाला त्रास देऊ शकत नाही."

तक्रारींमध्ये मोठी वाढ

एकता वर्मा म्हणतात, "जोडीदार छळ करत असला तरी बहुतेक प्रकरणांमध्ये बायका त्यांना सोडचिठ्ठी द्यायला तयार नसतात. त्यांचं म्हणणं असतं की, असा काहीतरी उपाय सांगा ज्यामुळे नवऱ्याला अद्दल घडेल आणि ते चांगलं वागतील."

भारतीय समाजात घटस्फोटित महिलांकडे आदराने बघितलं जात नाही. त्यामुळे नवरा कितीही मारहाण करत असला, छळ करत असला तरी भारतात स्त्रिया सहसा घटस्फोटाचा पर्याय निवडत नाहीत.

अगदी मोजके आई-वडील आहेत जे नवरा चांगला नाही म्हणून त्याच्यापासून वेगळं होण्याच्या आपल्या मुलीच्या निर्णयाला खंबीरपणे पाठिंबा देतात. मुलीला मुलं असली तरी तिच्या पाठीशी उभे राहतात.

लॉकडाऊनमध्ये नवऱ्याच्या घरातून शेल्टर होममध्ये किंवा माहेरी जाऊन रहायचं म्हटलं तरी सार्वजनिक वाहतूक बंद असल्याने तेही शक्य होत नाही.

महिलांविरोधातल्या जेवढ्या तक्रारी नोंदवल्या जातात त्यापैकी 32% म्हणजे जवळपास एक तृतीयांश केसेस या नवरा किंवा त्याच्या नातेवाईकांकडून होणाऱ्या छळाच्या असतात. ही आकडेवारी 2018 या वर्षातली आहे.

2018 साली घरगुती हिंसाचाराच्या 1,03,272 गुन्ह्यांची नोंद करण्यात आली होती.

2015-16 च्या राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्व्हेनुसार जवळपास 33% महिलांना जोडीदारांकडून शारीरिक, लैंगिक किंवा भावनिक अत्याचाराचा सामना करावा लागला आहे.

यापैकी केवळ 14 टक्के स्त्रियांनीच याविरोधात तक्रार दाखल केली. असं असलं...


18 जुलै रोजी कमलराणी वरुण यांना कोरोनाची लागण झाली होती. त्यानंतर लखनऊस्थित SGPGI मध्ये उपचारासाठी दाखल करण्यात आलं होतं. आज (2 ऑगस्ट) पहाटे त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला.

मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी कमलराणी वरुण यांच्या निधनाबाबत दु:ख व्यक्त केलं. शिवाय, योगी आदित्यनाथ आज अयोध्येच्या दौऱ्यावर जाणार होते. मात्र, तो दौरा रद्द करण्यात आला आहे.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

कमल राणी वरुण या उत्तर प्रदेशातील योगी आदित्यनाथ यांच्या सरकारमध्ये तंत्रशिक्षण मंत्री होत्या. 2017 साली पार पडलेल्या विधानसभा निवडणुकीत त्या कानपूरमधील घाटमपूर मतदारसंघातून विजयी झाल्या होत्या.

घाटमपूर विधानसभा मतदारसंघातून विजयी होणाऱ्या भाजपच्या त्या पहिल्याच नेत्या होत्या. गेल्याच वर्षी कमल राणी वरुण यांची कॅबिनेट मंत्रिपदी वर्णी लागली होती.

कमलराणी यांनी संसदेत घाटमपूर लोकसभा मतदारसंघाचं दोनवेळा प्रतिनिधित्व केलं आहे. 1996 साली त्या पहिल्यांदा खासदार झाल्या. त्यानंतर 1998 सालच्या लोकसभा निवडणुकीतही त्यांनी घाटमपूरमधून विजय मिळवला होता.

केंद्र सरकारच्या कामगार कल्याण समिती आणि उद्योग समितीच्या सदस्या म्हणूनही त... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्यांनी काम पाहिले आहे. 1997 साली महिलांच्या सशक्तीकरणासाठी स्थापन झालेल्या समितीच्याही त्या सदस्या होत्या.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


18 फेब्रुवारी2019 युतीच्या घोषणेनंतर गळाभेट घेताना उद्धव ठाकरे आणि अमित शाह, शेजारी तत्कालिन मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस

केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांचे शब्द शिवसेनेला चांगलेच झोंबले आहेत. सत्तेच्या मोहापायी शिवसेना बाळासाहेब ठाकरे यांचे सिद्धांत विसरली, असं म्हणत शाह यांनी शिवसेनेला डिवचलं.

शिवसेना नेत्यांना शाह यांचे शब्द जिव्हारी लागले आणि त्यांनी अमित शाहांना प्रत्युत्तर दिलं.

प्रसारमाध्यमांशी बोलताना शिवसेना खासदार संजय राऊत यांनी म्हटलं, "बंद खोलीत झालेल्या चर्चेचा फायदा भाजप, नरेंद्र मोदी आणि अमित शाह यांना झाला. हे सर्वांना ठाऊक आहे."

अमित शाह यांनी मुख्यमंत्रिपदाचा विषय उकरून काढल्याने शिवसेना-भाजपत पुन्हा शाब्दिक युद्ध सुरू झालं आहे. त्यामुळेच एकेकाळी राजकारणात एकमेकांचे सोबती असलेल्या या दोन्ही पक्षांचा काडीमोड झाला आहे का, या प्रश्नाचं उत्तर शोधण्याचा आम्ही प्रयत्न केला.

अमित शाह यांनी नेमकं काय म्हटलं?

रविवारी केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा महाराष्ट्र दौऱ्यावर होते. भाजप कार्यकर्त्यांना संबोधित करताना शाह यांनी मुख्यमंत्री पदावरून शिवसेनेला टार्गेट केलं.

"सत्तेच्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

मोहापायी बाळासाहेब ठाकरे यांचे सिद्धांत तापी नदीत टाकून हे सत्तेवर बसले," या शब्दात केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी शिवसेनेवर हल्लाबोल केला.

लोकसभा निवडणुकीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदींचा फोटो लावून शिवसेनेने मतं मागितली. याची आठवण करून देत. त्यांनी शिवसेना पक्षप्रमुख आणि मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरेंवर टीका केली.

"NDA चं सरकार बनेल, देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री होतील असं स्पष्ट केलं होतं. तेव्हा तुम्ही काहीच का बोलला नाहीत? अशा प्रकारचं कोणतही वचन देण्यात आलं नव्हतं," असं अमित शाह यांनी म्हटलं.

सत्तेसाठी आम्ही लाचार नाही- संजय राऊत

राज्यात सत्तांतर झाल्यापासून अनेक मुद्यांवर शिवसेना-भाजप नेत्यांमध्ये शाब्दिक चिखलफेक सुरू आहे.

संजय राऊत

केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांच्या टीकेला उत्तर देताना शिवसेना खासदार आणि प्रवक्ते संजय राऊत यांनी म्हटलं, "सत्तेसाठी खोटं बोलण्याची आमच्यामध्ये लाचारी नाही."

'105 आमदार, देशाची प्रचंड आर्थिक यंत्रणा, तपासयंत्रणा हाती असतानाही महाराष्ट्रात सत्ता मिळाली नाही, ही त्यांची वेदना मी समजू शकतो,' असं म्हणत राऊत यांनी भाजपच्या वर्मावर बोट ठेवलं.

"मी त्यांच्या दुखात सहभागी आहे, उद्धव ठाकरे मुख्यमंत्री आहेत. हे वास्तव त्यांनी स्विकारायला हवं," असं राऊत पुढे म्हणाले.

कोण खरं, कोण खोटं?

2019 च्या निवडणुका शिवसेना-भाजप एकत्र लढले. पण, निवडणूक निकालानंतर भाजपने मुख्यमंत्री पदाचं दिलेलं वजन पाळलं नाही, असा आरोप उद्धव ठाकरेंनी केला.

शिवसेनेने राष्ट्रवादी कॉंग्रेस आणि कॉंग्रेससोबत वेगळी चूल मांडत सत्ता स्थापन केली.

भाजप नेत्यांनी मुख्यमंत्रिपदाबाबत कोणतंही वचन दिलं नसल्याची भूमिका कायम ठेवली होती. दीड वर्षानंतर अमित शाह यांनी पुन्हा हा विषय उकरून काढलाय.

मात्र, खरं कोण आणि खोटं कोण? हे अजूनही जनतेला समजू शकलेलं नाही. या मुद्यावर राजकीय आरोप-प्रत्यारोप सुरूच आहेत.

शिवसेना-भाजपमध्ये कायमचा काडीमोड झालाय?

मुख्यमंत्रिपदाच्या मुद्यावरून अमित शाह आणि शिवसेना नेत्यांची वक्तव्य म्हणजे या दोन पक्षांमध्ये पुन्हा एकत्र येण्याचे सर्व मार्ग बंद झाले का?

यावर बोलताना राजकीय विश्लेषक राही भिडे सांगतात, "राजकारणात कोणीच-कोणाचा कायमचा शत्रू किंवा मित्र नसतो. राजकारण नेहमीच सत्तेसाठी सोयीनुसार केलं जातं."

उदाहरण देण्यासाठी त्या कॉंग्रेस आणि राष्ट्रवादी कॉंग्रेसचं उदाहरण देतात.

सोनिया गांधी...


18 मे 2007ला चार मीनारनजीकच्या मक्का मशिदीत झालेल्या स्फोटात 16 लोकांचा मृत्यू झाला होता.

हैद्राबादच्या बीबीसी प्रतिनिधी दीप्ती बाथिनी यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, रेड्डी यांनी हाय कोर्टात राजीनामा सादर केला. त्यांनी राजीनाम्याचं कोणतंही कारण अधिकृतपणे सांगितलेलं नाही.

तेलंगणा ज्युडिशिअल ऑफिसर्स असोसिएशनचे ते अध्यक्ष आहेत.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

चार मीनारनजीक असलेल्या या मशिदीच्या वजूखान्यात 18 मे 2007ला झालेल्या स्फोटात 16 लोकांचा मृत्यू झाला होता. या घटनेनंतर लोकांनी केलेल्या तीव्र आंदोलनादरम्यान पोलिसांच्या गोळीबारात मृत्यू पावलेल्या पाच लोकांचाही यात समावेश आहे.

सुरुवातीला या स्फोटामागे हरकतुल जमात-ए-इस्लामी म्हणजेच हूजी या कट्टरवादी संघटनेचा हात असल्याची शंका घेण्यात आली होती. तसंच 50हून अधिक मुस्लीम तरुणांना ताब्यात घेण्यात आले होते.

आंध्र प्रदेशच्या दहशतविरोधी पथकासहीत नॅशनल इन्व्हेस्टिगेटिंग एजन्सी (NIA) आणि CBIने या प्रकरणाची स्वतंत्र चौकशी केली होती.

पण तीन वर्षांनंतर 2010मध्ये पोलिसांनी अभिनव भारत नावाच्या संघटनेशी संबधित स्वामी असीमानंद याला अटक केली होती.

या अटकेन... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ंतर स्वामी असीमानंद यांनी केलेल्या एका वक्तव्याने सगळ्यांनांच अचंबित केलं होतं. स्फोट प्रकरणात अटक करण्यात आलेल्या मुस्लीम युवकांप्रती सहानुभूती दर्शवित ते सगळे निष्पाप असल्याचं स्वामी म्हणाले होते.

या प्रकरणात अटक करण्यात आलेला तरुण जागीरदार, अब्दुल नईम, मोहम्मद इमरान खान, सइद इमरान, जुनैद आणि रफीउद्दीन अहमद यांची न्यायालयाने मुक्तता केली होती.

नंतर आंध्रप्रदेश सरकारच्या अल्पसंख्याक आयोगाने 61 मुस्लीम तरुणांना निष्पाप असल्याचं प्रमाणपत्रही दिलं होतं.

स्वामी असीमानंद व्यतिरिक्त अभिनव भारतचे लोकेश शर्मा, देवेंद्र गुप्ता आणि साध्वी प्रज्ञा सिंह ठाकूर यांना या प्रकरणात आरोपी करण्यात आलं होतं.

यातील काही आरोपी हे समझौता एक्स्प्रेस आणि मालेगाव बाँबस्फोटाच्या घटनेतही आरोपी होते.

असं असलं तरी लोकेश शर्मा आणि देवेंद्र गुप्ता यांच्या विरोधात अधिक पुरावे मिळू शकले नाही, असं NIAने न्यायालयात सांगितलं.

मशिदीचा मिस्त्री एक हिंदू होता

भारतातील सगळ्यांत मोठं अंगण असलेली मक्का मशीद ही कुतुबशाहीच्या काळातील एक ऐतिहासिक वास्तू आहे. चार मीनारजवळच ही मशीद उभारण्यात आली.

सातवा कुतुबशाही राजा मोहम्मद कुतुब याने 1616-1617मध्ये या मशिदीच्या बांधकामास सुरुवात केली. इंजिनिअर फैजुल्लाह बेग यांनी या मशिदीचा आराखडा तयार केला होता.

औरंगजेबाने हल्ला केल्याने या मशिदीचं बांधकाम मध्येच थांबवाव लागलं.

या मशिदीचा मिस्त्री हा एक हिंदू होता आणि त्याच्या देखरेखीखाली 8,000 मजूर याचं बांधकाम करत होते, अशी माहिती इतिहासकार देतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


18 वर्षांच्या कालावधीमध्ये 48,000 लोकांचा अभ्यास करून करण्यात आलेलं हे संशोधन ब्रिटिश मेडिकल जर्नलमध्ये प्रकाशित झालंय.

व्हिगन, शाकाहारी आणि मांसाहारी अशा तीन गटांच्या प्रत्येकी हजार लोकांची पाहणी केली असता व्हिगन आणि शाकाहारी गटांमध्ये हृदयाच्या धमन्यांशी निगडीत रोगांचं प्रमाण 10% कमी आढळलं. पण या गटात अर्धांगवायूचं प्रमाण तीन टक्क्यांनी अधिक होतं.

लोक शाकाहारी असोत वा मांसाहारी त्यांनी आरोग्यासाठी चांगले विविध प्रकारचे पदार्थ खायला हवेत असं आहारतज्ज्ञांचं म्हणणं आहे.

हा अभ्यास काय सांगतो?

यामध्ये ईपीआयसी-ऑक्सफर्डच्या आकडेवारीचं यामध्ये विश्लेषण करण्यात आलंय. ईपीआयसी-ऑक्सफर्ड हा एक महत्त्वाचा आहार आणि आरोग्य विषयक प्रकल्प आहे.

या पाहणीमध्ये सामील झालेल्यांपैकी अर्धे लोक मांसाहारी होते. 1993 ते 2001च्या दरम्यान त्यांना या पाहणीत सामील करण्यात आलं. एकूण 16 हजार लोक व्हिगन आणि शाकाहारी होते.

व्हिगन आहारामध्ये कोणत्याही प्राणीजन्य पदार्थांचा म्हणजे दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थांचाही समावेश नसतो.

7,500 लोकांनी पेसेटेरियन (Pescetarian) असल्याचं सांगितलं. म्हणजे हे लोकं मासे खातात पण ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

मांस खात नाहीत.

या सगळ्यांकडून सुरुवातीला त्यांच्या आहाराविषयीची माहिती घेण्यात आली. 2010मध्ये पुन्हा एकदा ही माहिती त्यांच्याकडून घेण्यात आली.

पण फक्त आहारच नाही तर या काळात त्यांची तब्येत कशी होती, धूम्रपान आणि इतर शारीरिक घडामोडी आणि बदलांविषयीची माहिती त्यांच्याकडून घेण्यात आली.

हृदयाच्या धमन्याशी निगडीत (Coronary Heart Disease) एकूण 2820 प्रकरणं आढळली. तर स्ट्रोक म्हणजे लकवा वा अर्धांगवायूच्या 1072 घटना आढळल्या. यामध्ये ब्रेन हॅमरेज (मेंदूमधील नस फाटणं)च्या 300 घटनांचाही समावेश होता.

मांसाहारी लोकांच्या तुलनेत मासे खाणाऱ्यांमध्ये हृदयाच्या धमन्यांशी निगडीत रोगांचा धोका 13%ने कमी होता. तर व्हिगन आणि शाकाहारी लोकांमध्ये हा धोका 22% कमी होता.

पण शाकाहारी लोकांना अर्धांगवायूचा धोका 20% जास्त असल्याचं आढळलं.  व्हिटामिन बी-12 च्या कमतरता हे यामागचं कारण असू शकतं असं संशोधकांचं म्हणणं आहे. पण यावर अजून संशोधन होणं गरजेचं असल्याचंही त्यांनी म्हटलंय.

अशी ही शक्यता आहे की एखाद्या व्यक्तीचा आहार आणि रोग होण्याचा धोका यामध्ये संबंध नसेल आणि हा कदाचित मांस न खाणाऱ्या लोकांच्या जगण्याच्या पद्धतींतला फरक असेल.

व्हिगन आणि शाकाहारी असणं चूक आहे का?

याचं उत्तर 'नाही' असल्याचं ब्रिटिश डाएटेटिक असोसिएशनच्या डॉ. फ्रँकी फिलिप्स म्हणतात. कारण हे एक असं संशोधन होतं जिथे लोकांवर फक्त लक्ष ठेवण्यात आलं होतं.

त्या म्हणतात, "त्यांनी लोकांच्या खाण्याच्या सवयींचा अनेक वर्षं अभ्यास केला म्हणून हे एक कारण असू शकतं. पण हे त्यामागचं एकमेव कारण नाही."

"लोकांनी योग्य आखणी करून चांगला आहार घ्यावा आणि विविध प्रकारच्या खाद्यपदार्थांचं सेवन करावं. पण मांसाहारी लोकांनी असं करण्याची गरज नाही. कारण ते भाज्या न खाताही मांस आणि बटाटे खाऊन जगू शकतात."

लोकांच्या खाण्यापिण्याच्या सवयी बदलल्या का?

या संशोधनामध्ये सामील झालेल्या लोकांशी संशोधकांनी पुन्हा संपर्क साधला आणि त्यांना त्यांच्या आहाराबद्दल विचारलं.

पण व्हिगन आणि शाकाहारी लोकांच्या आहारात बदल झाला असावा असं डॉ. फिलिप्स यांचं म्हणणं आहे.

त्या म्हणतात, "हा डेटा काही दशकांपूर्वी गोळा करण्यात आला होता. आजचं शाकाहारी जेवण हे 20 वा 30 वर्षांपूर्वीच्या शाकाहारी जेवणापेक्षा आणि व्हिगन जेवणापेक्षा खूप वेगळं असू शकतं."

"व्हिगन आणि शाकाहारी पदार्थांमध्ये मोठ्या प्रमाणात बदल झाला...


1857 च्या उठावाच्या काही दिवसांपूर्वीच झाशीच्या राणीने ईस्ट इंडिया कंपनीचे गव्हर्नर जनरल लॉर्ड डलहौसी यांना हे पत्र लिहिलं होतं.

लॉर्ड डलहौसी यांना लिहिलेलं पत्र

लंडनमधल्या व्हिक्टोरिया अँड एलबर्ट म्युझियमच्या रिसर्च क्युरेटर दीपिका अहलावत यांनी या पत्रासंबंधी सविस्तर माहिती दिली.

त्या म्हणतात, "बॉरिंग कलेक्शन नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या कागदपत्रात या पत्राचाही समावेश आहे. लेविन-बेथम बॉरिंग एक ब्रिटीश अधिकारी होते. त्यांनी भारतीय राजे-महाराजे यांची चित्र, त्यांच्याशी संबंधित कागदपत्र आणि इतर साहित्य गोळा केले होते."

झाशीच्या राणींनी लिहिलेल्या या पत्रात त्या रात्रीचा उल्लेख आहे ज्या रात्री त्यांच्या पतीचं निधन झालं होतं. ईस्ट इंडिया कंपनीने 'डॉक्ट्रीन ऑफ लॅप्स' नावाचं एक धोरण आखलं होतं. या धोरणानुसार भारतीय संस्थानचा राजा अक्षम असेल किंवा संस्थानसाठी वारस जन्माला घालण्याआधीच त्याचा मृत्यू झाला तर ते संस्थान विसर्जित होईल.

पत्रात या डॉक्ट्रीन ऑफ लॅप्सच्या भीतीने झाशीला नवा राजा मिळावा, यासाठी त्यांच्या पतीने विधिवत एका मुलाला दत्तक घेतलं होतं. त्याचं नाव दामोदर. मात्र, लॉर्ड डलहौसी ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यांनी दत्तक दामोदरचा वारस म्हणून स्वीकार केला नाही, असा उल्लेख केला आहे.

ऑस्ट्रेलियन वकिलाची मदत

दामोदरला वारस म्हणून मान्यता मिळावी, यासाठी झाशीच्या राणीने जॉन लँग या ऑस्ट्रेलियन वकिलांचीही मदत घेतली होती.

राणी लक्ष्मीबाई यांनी जेव्हा दामोदरला दत्तक घेतलं तेव्हा इंग्रजांनी ते बेकायदेशीर घोषित केलं. त्यामुळे राणी लक्ष्मीबाईंना त्यांचा झाशीचा महाल सोडावा लागला.

त्यांनी 'रानी महल' नावाच्या एका तिमजली हवेलीमध्ये आश्रय घेतला होता.

कायदेशीर लढाईसाठी राणीने वकील जॉन लँग यांची मदत घेतली. त्यांनी नुकताच ब्रिटिश सरकारच्या विरोधातला एक खटला जिंकला होता.

लँग यांचा जन्म ऑस्ट्रेलियामध्ये झाला होता आणि ते मेरठमध्ये The Moffusilite नावाचं एक वर्तमानपत्र चालवत होते.

लँग यांना फारसी आणि हिंदुस्तानी अशा दोन्ही भाषा चांगल्या येत होत्या. ईस्ट इंडिया कंपनीचे प्रशासकीय अधिकारी त्यांच्यावर नाराज होते कारण लँग नेहमीच त्यांना कायदेशीररीत्या घेरण्याचा प्रयत्न करत होते.

लँग जेव्हा पहिल्यांदा झाशीला आले तेव्हा राणीने त्यांना आणण्यासाठी एक घोड्यांचा रथ आग्र्याला पाठवला.

त्यांना झाशीला आणण्यासाठी राणीने आपले दिवाण आणि एका जवळच्या अनुयायाला पाठवलं होतं.

या अनुयायाच्या हातात बर्फानं भरलेली एक बादली होती. त्यात पाणी, बियर आणि निवडक वाइनच्या बाटल्या ठेवलेल्या होत्या. पूर्ण रस्त्यात एक नोकर त्यांना पंख्याने वारा घालत होता.

ते झाशीला पोहोचले तेव्हा लँग यांना पन्नास घोडेस्वारांनी एका पालखीत बसवून रानी महालपर्यंत आणलं. इथे राणीने एक शामियाना तयार ठेवला होता.

राणी लक्ष्मीबाई या शामियानाच्या एका कोपऱ्यात पडद्यामागे बसल्या होत्या. तेवढ्यात अचानक त्यांचा दत्तकपुत्र दामोदरने पडदा बाजूला केला.

लँग यांची नजर राणीकडे गेली. या घटनेनंतर रेनर जेरॉस्च यांनी एक पुस्तक लिहिलं. 'द रानी ऑफ झाँसी, रेबेल अगेन्स्ट विल'.

या पुस्तकात रेनर जेरॉस्च यांनी जॉन लँग यांचं वक्तव्य दिलं होतं. ते म्हणतात, ''राणी एक मध्यम उंचीची पण तगडी महिला होती. तरुणपणी त्यांचा चेहरा खूपच सुंदर असावा पण याही वयात त्यांच्या चेहऱ्याचं आकर्षक रूप कमी झालं नव्हतं. मला एक गोष्ट थोडी आवडली नाही ती म्हणजे त्यांचा जरा जास्तच गोल चेहरा. हां, त्यांचे डोळे खूप सुंदर होते आणि नाकही खूपच नाजूक होतं. त्या फार गोऱ्या नव्हत्या. सोन्याचे कानातले सोडले तर त्यांनी एकही दागिना घातला नव्हता....


1876 मध्ये युरोपातील चहापानाचं दृश्य

एकतर त्या वस्तऱ्याला धार नव्हती किंवा तो माणूसच शिकाऊ असावा, कारण त्या क्षणी फॉर्च्यून यांना वाटत होतं की "जणू काही तो माझं मुंडण करत नाहीए, तर डोकं तासतोय."

1848 साली चीनच्या शांघाय शहराजवळ घडलेली ही घटना. फॉर्च्यून हे ईस्ट इंडिया कंपनीचे गुप्तहेर होते. चीनच्या आतल्या प्रदेशात जाऊन तिथे चहाची पानं चोरण्याच्या मोहिमेवर जाण्याचं काम त्यांच्यावर आलं होतं.

मात्र या कामासाठी त्यांना सर्वांत आधी वेश बदलायचा होता. त्यासाठीची पहिली अट म्हणजे चिनी परंपरेप्रमाणे डोक्याचा समोरच्या भागाचं मुंडण करायचं. यानंतर फॉर्च्यून यांच्या डोक्याला एक शेंडी जोडण्यात आली. त्यानंतर त्यांना चिनी पेहराव घालण्यात आला. तसंच त्यांना त्यांचं तोंड बंद ठेवण्याची ताकीदही देण्यात आली होती.

मात्र आणखी एक अडचण होती. फॉर्च्यून यांची उंची सामान्य चीनी व्यक्तीपेक्षा जवळपास फूटभर जास्त होती. त्यावरही एक उपाय काढण्यात आला. "फॉर्च्यून चीनच्या भिंतीच्या पलीकडून आलेले आहेत आणि तिथल्या माणसांची उंची जास्त असते", असं त्यांनी चिनी लोकांना सांगायचं ठरलं.

चहाचं गुपित शोधण्यासाठी रॉबर्ट फॉर्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

च्यून यांना ईस्ट इंडिया कंपनीने चीनमध्ये पाठवलं होतं.

हे काम खूप धोक्याचं होतं. ते पकडले गेले तर शिक्षा एकच - मृत्युदंड. कारण चहाची शेती हे चीनचं गुपित होतं आणि तिथले राजे शतकानुशतके हे गुपित लपवण्याचा प्रयत्न करत आले होते.

फॉर्च्यून यशस्वी झाले तर चहावर चीनचा हजारो वर्षांपासून असलेला एकाधिकार समाप्त होईल आणि त्यानंतर ईस्ट इंडिया कंपनी भारतात चहाची शेती करून जगभर तो चहा निर्यात करेल असं नियोजन होतं.

रोज तब्बल दोन अब्ज पेले चहा!

एका संशोधनानुसार पाण्यानंतर जगात दुसऱ्या क्रमांकाचं पेय म्हणजे चहा आहे. जगभरात जवळपास दोन अब्ज लोक दिवसाची सुरुवात चहाने करतात.

मात्र हे पेय आपल्यापर्यंत कसं पोहोचलं, याचा विचार क्वचितच कुणी करत असेल.

चहाची ही कहाणी एखाद्या रहस्य कथेपेक्षा कमी नाही. ही अशी कथा आहे, ज्यात हेरगिरीचा रोमांच आहे, सुदैवी क्षण आहेत आणि दुर्दैवी घटनाही घडल्या आहेत.

हवेत उडणारी पानं

चहाची सुरुवात कशी झाली, याबद्दलच्या अनेक कहाण्या सांगितल्या जातात. त्यातल्याच एका कथेनुसार प्रसिद्ध चिनी बादशाह शिनूंग यांनी स्वच्छतेच्या हेतूनं तमाम जनतेला पाणी उकळून पिण्याचा आदेश दिला.

एक दिवस जंगलात बादशाहसाठी पाणी उकळणं सुरू असताना काही पानं हवेने उडून त्या उकळत्या पाण्यात पडली. शिनूंग ते पाणी प्यायले तेव्हा त्यांना त्या पाण्याची चव तर आवडलीच, शिवाय ते पाणी प्यायलानंतर त्यांच्या शरीरात स्फूर्तीही आली.

चहाची पानं

ती चहाची पानं होती. ते पाणी प्यायल्यानंतर बादशाहने जनतेलाही चहाच्या पानांचा वापर करून बघण्यास सांगितले. त्यानंतर हे पेय चीनच्या कानाकोपऱ्यात पोहोचलं.

पोर्तुगिजांनी चहाचा व्यापार सुरू केला तेव्हा म्हणजे 16व्या शतकात युरोपला सर्वांत आधी चहाची ओळख झाली. एका शतकाच्या आत चहा जगाच्या वेगवेगळ्या भागात पोहोचला. मात्र इंग्रजांना चहा इतका आवडला की तिथे घरा-घरात चहाचा घमघमाट येऊ लागला.

ईस्ट इंडिया कंपनीवर पश्चिमेसाठी लागणाऱ्या प्रत्येक सामानाच्या व्यापाराची जबाबदारी होती. त्यांना चीनकडून महागड्या दरात चहा विकत घ्यावा लागायचा आणि तिथून मोठा सागरी प्रवास करून जगभर पोहोचवला जायचा. मात्र त्यामुळे चहाचे दर खूप वाढायचे.

म्हणून आपण स्वतःच भारतात चहाची शेती करावी, असं इंग्रजांना वाटू लागलं.

यातला सर्वात मोठा अडथळा होता तो म्हणजे चहाचं झाडं कसं उगवायचं आणि त्यापासून चहा कसा मिळवायचा. याविषयी कुणालाच माहिती नव्हती....


1888ला नॅशनल जिओग्राफिकचा पहिला अंक प्रसिद्ध झाला.

गौरवर्णीयांच्या व्यतिरिक्त अमेरिकन लोकांकडे आमच्याकडून दुर्लक्ष करण्यात आलं आणि गौरवर्णीयांव्यतिरिक्त इतरांचं साचेबद्ध चित्रण करण्यात आलं.  काही गटांना क्रूर किंवा इतरांपेक्षा वेगळं दाखविण्यात आलं, असं संपादक सुझान गोल्डबर्ग यांनी स्वतःच सांगितलं.

नागरी हक्क चळवळीचे प्रणेते मार्टिन ल्युथर किंग यांच्या हत्येला 50 वर्षं पूर्ण झाल्याच्या निमित्ताने मॅगझिनतर्फे आपल्या आत्तापर्यंतच्या कव्हरेजचा पुनर्आढावा घेतला जात आहे.

या मासिकाचा एप्रिल महिन्याचा अंक हा वर्णाभेदावर आधारित असून त्यात इतिहासकारांना भूतकाळातील मुद्द्यांकडे लक्ष देण्याविषयी विचारणा केली आहे.

"वर्णद्वेषाचा वापर हा राजकीय हेतूसाठी केला जात असल्याच्या कृतीची आज कबुली देऊ या आणि आपण यापेक्षा चांगले आहोत हे सिद्ध करू या," असं गोल्डबर्ग यांनी लिहिलं आहे. "अनेक दशकं आमचं कव्हरेज वर्णद्वेषी होतं," असं त्यांनी त्यांच्या संपादकीयमध्ये लिहिलं आहे.

मॅगझिनमधील काही संग्राहित साहित्य बघून आपण निःशब्द झाल्याच गोल्डबर्ग म्हणाल्या. "यात 1916मधील ऑस्ट्रेलियन आदिवासींचं एक छायाचित्र असून त... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्याला 'दक्षिण ऑस्ट्रेलियन ब्लॅकफेलोज' अशी ओळ देण्यात आली आहे. मानव जातीच्या बुद्धिमत्तेच्या तुलनेत ही सगळी माणसं सर्वांत खालच्या पातळीवर असल्याचं सांगण्यात आलं,"  गोल्डबर्ग म्हणाले.

Twitter / @NatGeo

व्हर्जिनिया विद्यापीठातील प्राध्यापक जॉन एडविन मॅसन यांनी सांगितलं की, नॅशनल जिओग्राफिकने माध्यम म्हणून प्रचंड अधिकारवाणीनं केवळ वर्णद्वेषासंबंधी वृत्ती वाढविण्याचंच काम केलं. 1970पर्यंत मॅगझिनने गौरवर्णीय नसलेल्यांना डावलल्याचं दाखवताना त्यांना केवळ कामगार किंवा घरगुती नोकर दाखविल्याचं मॅसन यांनी लक्षात आणून दिलं.

पाश्चिमात्य तंत्रज्ञानाच्या पुढे मूळ रहिवासी किंवा आदिवासींची तुलना Us and Them - 'आम्ही आणि ते' अशा भेदातूनच केली गेली. 'सुसंस्कृत आणि असंस्कृत' अशी वातावरण निर्मिती केली गेली, या मुद्द्याकडेही प्रा. मॅसन यांनी लक्ष वेधलं. यासंदर्भात पॅसिफिक आयलँडवरील महिलांची भरपूर छायाचित्रही प्रसिद्ध करण्यात आल्याचं त्यांनी दाखवून दिलं.

1962 मधील वर्णद्वेषी दक्षिण आफ्रिकेवरील लेखांत समस्यांविषयी क्वचितच लिहिण्यात आलं आहे. 1977मधील दुसरा लेख जो कृष्णवर्णीय नेत्यांच्या शासनाला विरोध दर्शवणारा होता, असं या प्राध्यापकांनी सांगितलं.

मार्टिन ल्युथर किंग

नॅशनल जिओग्राफिक : दृष्टिक्षेपात

नॅशनल जिऑग्राफिक सोसायटी या नॉन-प्रॉफिट एज्युकेशन ग्रुपची स्थापना झाल्यानंतर मॅगझिनचा पहिला अंक सप्टेंबर 1888मध्ये प्रकाशित झाला.

1980 मध्ये 1 कोटी 20 लाख अंक असलेल्या या मॅगझिनचे सध्या 60 लाख अंक प्रकाशित होतात.

जानेवारी 1905पूर्वी ते फक्त लेख छापत होते. नंतर त्यांनी छायाचित्रांचं कव्हरेजही सुरू केलं.

1982 मध्ये पिरॅमिड ऑफ गाझाच्या छायाचित्रात फेरफार करून त्यांनी ते कव्हरवर छापलं. हा घोटाळा पहिलं डिजिटल फोटोशॉप स्कँडल म्हणून गाजला.

जून 1985च्या अंकाच्या कव्हरवर हिरव्या डोळ्यांच्या अफगाणी युवतीचं छायाचित्र छापलं गेलं. ते जगप्रसिद्ध झालं आणि अजूनही त्यावर बातम्या होत असतात.

तुम्ही हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


19 नोव्हेंबर 1917ला अलाहाबाद इथं आनंद भवनमध्ये पंडित जवाहरलाल आणि कमला नेहरू यांच्या मुलीचा जन्म झाला.

19 नोव्हेंबर 1917 ला अलाहाबाद इथं आनंद भवनमध्ये मुलीचा जन्म झाला. त्या मुलीचं नाव ठेवण्यात आलं इंदिरा प्रियदर्शिनी.

मुलीचा जन्म झाल्यानं नेहरू कुटुंबातील काही सदस्य नाराज होते. पण जवाहरलाल नेहरू अतिशय आनंदात होते.

राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांच्यासोबत इंदिरा.

इंदिरा यांचा फिरोज गांधी यांच्याशी 26 मार्च 1942 ला अलाहाबादमध्ये विवाह झाला.

लग्नानंतर दोघेही काश्मीरला फिरायला गेले. काश्मीर हे नेहरू- गांधी कुटुंबाचं आवडतं ठिकाण.

इंदिरा गांधी 1959-60 मध्ये काँग्रेसच्या अध्यक्ष झाल्या.

तत्कालीन राष्ट्रपती व्ही. व्ही. गिरी यांनी 18 मार्च 1971 ला इंदिरा गांधींना पंतप्रधानपदाची शपथ दिली. त्या देशाच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान झाल्या.

फॅमिली फोटो : संजय, राजीव, मेनका, सोनिया, प्रियांका आणि राहुल गांधी यांच्यासह इंदिरा.

राहुल आणि प्रियांका गांधी यांच्यासह आजीच्या भूमिकेत इंदिरा गांधी.

जानेवारी 1969 - लंडनमध्ये महाराणी एलिझाबेथ यांच्यासमवेत.

जुलै 1972 मध्ये पाकिस्तानचे राष्ट्रपती ज़ुल्फिक... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ार-अली-भुट्टो यांच्याबरोबर सिमल्यामध्ये. इथेच त्या महत्त्वाच्या सिमला करारावर दोन्ही देशांच्या प्रमुखांनी स्वाक्षऱ्या केल्या.

एका प्रसन्न क्षणी... उत्तर भारतातील तीज सण सामान्य महिलांसमवेत साजरा करताना इंदिरा गांधी.

हीच ती जागा! कार्यालयातून 1, सफदरजंग रोड या निवासस्थानाकडे निघालेल्या इंदिरा गांधी. 31 ऑक्टोबर 1984ला दोन अंगरक्षकांनी इथेच त्यांची हत्या केली.

तीन मूर्ती भवनमध्ये इंदिरा गांधी यांचा मृतदेह अंत्यदर्शनासाठी ठेवण्यात आला होता.

तीन नोव्हेंबर 1984 ला इंदिरा गांधींच्या पार्थिवावर अंत्यसंस्कार करण्यात आले.

याशिवाय, हेही वाचा -

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


19 फेब्रुवारीला एआयएडीएमकेनं पट्टाली मक्कल कटची (PMK) आणि भाजपसोबत युती केल्याची घोषणा केली.

तामिळनाडूत लोकसभेच्या 39 जागा आहेत. एआयएडीएमकेनं यातील 7 जागा PMKसाठी तर 5 जागा भाजपसाठी सोडल्या आहेत.

AIDMK आणि भाजपच्या युतीची घोषणा होताच दुसऱ्याच दिवशी म्हणजे 20 फेब्रुवारीला DMKनं काँग्रेससोबत आघाडीची घोषणा केली. तसंच काँग्रेसला 10 जागा देण्याचंही मान्य केलं. यात पाँडिचेरीच्या एकमेव जागेचाही समावेश आहे.

इतकंच नाही तर VCK आणि MDMKसुद्धा आघाडीत लवकरच सामील होईल असंही सांगितलं.

2014 मध्ये भाजपा-MDMK आणि विजयकांत यांची MDMK यांनी राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी (NDA)च्या बॅनरखाली एकत्र निवडणूक लढवली होती.

मात्र तामिळनाडूत त्यांना फारशी जादू दाखवता आली नाही. कारण NDAला फक्त 2 जागा जिंकता आल्या.

त्यातली एक जागा PMKनं तर दुसरी जागा भाजपनं जिंकली होती. बाकी सगळ्या म्हणजे 37 जागांवर जयललिता यांच्या एआयएडीएमके पक्षाचे उमेदवार निवडून आले.

विशेष म्हणजे जयललिता यांचा पक्ष AIADMK 2014 ला स्वबळावर मैदानात उतरली होती. त्यांनी कुणासोबतही आघाडी केली नव्हती. तरीही त्यांनी 37 जागा जिंकल्या होत्या.

आताप... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

र्यंत राज्यात आघाडीचं गणित कसं होतं?

1998, 2004  आणि 2009 लोकसभा निवडणुकीनंतर दिल्लीच्या सत्तेचा राजमार्ग अर्थातच तामिळनाडूतून जात होता.

1998 मध्ये AIDMKनं 18 खासदारांसह NDAचं सरकार बनवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. ज्यानंतर अटलबिहारी वाजपेयी पंतप्रधान झाले होते. हे सरकार 1999 मध्ये केवळ एका मतानं पडलं होतं.

यानंतर 2004 मध्ये तामिळनाडूत DMK, PMK, MDMK, CPI आणि CPMची आघाडी झाली. आणि त्यांनी राज्यातल्या सगळ्या म्हणजे 39 जागा जिंकल्या.

त्यावेळी AIADMK आणि भाजपला एकही जागा मिळाली नाही.

2009 मध्ये DMK, काँग्रेस आणि VCKच्या महाआघाडीला 27 जागा जिंकता आल्या. तर AIDMK, DMK, CPI आणि CPMच्या आघाडीला 12 जागा मिळाल्या.

अनेक केंद्रीय मंत्री देणारं राज्य

2004 च्या निवडणुकीनंतर काँग्रेस आणि भाजपात केवळ 7 जागांचं अंतर होतं. काँग्रेसनं 145 तर भाजपनं 138 जागा जिंकल्या होत्या.

काँग्रेसच्या नेतृत्वातील UPAनं तामिळनाडूतील सहकाऱ्यांना सोबत घेऊन सरकार बनवलं. त्यामुळेच तामिळनाडूचं महत्व राष्ट्रीय राजकारणात वेळोवेळी आधोरेखित झालं.

2004 आणि 2009 च्या सरकारांमध्ये तामिळनाडूतून अनेक खासदार मंत्री झाले. 2004 मध्ये तामिळनाडूला 14 केंद्रीय मंत्रिपदं मिळाली तर 2009 मध्ये 10 केंद्रीय मंत्रिपदं मिळाली.

करुणानिधींच्या घरी मोदींची भेट

2018 मध्ये करुणानिधींच्या घरी जाऊन पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी त्यांची भेट घेतली. प्रकृतीची विचारपूस केली. मात्र ऑगस्ट 2018 मध्ये दीर्घ आजारानं त्यांचं निधन झालं.

याआधी काहीच महिनेआधी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी चेन्नईत करुणानिधींच्या घरी पोहोचले होते. इतकंच नाही तर त्यांनी दिल्लीत येऊन आपल्या घरी राहावं आणि उपचार करावेत असंही मोदींनी म्हटलं होतं.

या घटनेमुळे राजकीय वर्तुळात चर्चांना उधाण आलं होतं. मोदींचा इशारा साफ होता. त्यांना DMKसारखा मजबूत साथीदार NDAच्या बाजूला हवा होता.

पण 20 फेब्रुवारीला मोदींच्या या मनसुब्यांना सुरूंग लागला. कारण DMKनं काँग्रेससोबत आघाडीची घोषणा केली.

रजनीकांत आणि कमल हासन

करूणानिधी आणि जयललिता यांच्या मृत्युमुळे तामिळनाडूच्या राजकारणात पोकळी निर्माण झाली आहे. ती पोकळी भरण्यासाठी आपण राजकारणात येत असल्याचं 31 डिसेंबर 2017 ला सुपरस्टार रजनीकांत यांनी म्हटलं होतं.

मात्र आपणाला केवळ विधानसभा निवडणुका लढवण्यात रस असल्याचं त्यांनी स्पष्ट केलं होतं.

त्यानंतर...


19 फेब्रुवारीला राज्यभरात सर्वत्र उत्साहात शिवजयंती साजरी होतेय. शहरा-गावांमध्ये आणि गडकिल्ल्यांवरही मोठे उत्सव आयोजित केले जातायत.

पण यंदा कोरोनाकाळातल्या लॉकडाऊनमध्ये सुरु असलेले सार्वजनिक कार्यक्रमांवरचे निर्बंध अद्यापही कायम आहेत. त्याआधारेच आतापर्यंत झालेल्या सणसभारंभांवरही, उत्सवांवरही सरकारनं उपस्थितांच्या संख्येवर मर्यादा घातली. त्यानुसार यंदा शिवजयंती उत्सवाच्या कार्यक्रमांवरही तशी मर्यादा आणत केवळ 10 व्यक्तीच उपस्थित राहू शकतील असं बंधन घातलं गेलं होतं.

गृह विभागानं प्रसिद्ध केलेल्या पत्रकात यंदा कोव्हिड-19 च्या पार्श्वभूमीवर शिवजयंती उत्सव साधेपणानं साजरा करणं अपेक्षित आहे, असं म्हणतांना नमूद केलं आहे, 'कोणत्याही प्रकारे प्रभात फेरी, बाईक फेरी, मिरवणुका काढण्यात येऊ नयेत. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पुतळ्याला अथवा प्रतिमेला पुष्पहार अर्पण करण्याचा कार्यक्रम आयोजित करून त्या ठिकाणी सोशल डिस्ट्न्सींगचं पालन करून 100 व्यक्तींच्या उपस्थितीत शिवजयंती साजरी करण्याची परवानगी देण्यात येत आहे.'

'100 जणांना परवानगी दिली म्हणजे उपकार केले नाहीत'

पण अनेक शिवप्रेमी संघटनांनी अशा प... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्रकारच्या कोणत्याही बंधनांची गरजच नसल्याचं म्हटलं आहे. "एक म्हणजे 10 वरून 100 पर्यंत आकडा करून सरकारनं कोणतेही उपकार केले नाहीत. आमची मागणी आहे की सरकारनं असला आदेशच पूर्ण रद्द करावा. स्टेज टाकून जे कार्यक्रम होतात त्याला परवानगी द्यावी. किमान 500 लोकांना तरी परवानगी असावी, " असं 'संभाजी ब्रिगेड'चे प्रदेश संघटक संतोष शिंदे म्हणाले.

गृह विभागानं त्यांच्या आदेशात कोणीही मंच उभारून पोवाडे, नाटक, व्याख्यान यांचं आयोजन करू नये आणि त्याऐवजी ऑनलाईन प्रक्षेपण करावं, असं म्हटलं आहे.

"शिवजयंती वर्षातून एकदाच साजरी होते आणि राज्यभरात सर्वांनी खर्च करून तयारी केली आहे. मग सरकार केवळ शिवजयंतीलाच का विरोध करत आहे? कॉंग्रेसच्या नव्या प्रदेशाध्यक्षांचे कार्यक्रम सुरू आहेत, राष्ट्रवादीची संवाद यात्रा होते आहे, शिवसेनेने बाळासाहेब ठाकरे यांची जयंती साजरी केली, निवडणुका होत आहेत. त्यांच्या स्टेजवर माणसं उभी रहायला जागा नाही मग आम्हालाच का बंधनं घातली जात आहेत? हा सरकारचा दुटप्पीपणा आहे," असं शिंदे म्हणाले.

राज्य सरकारच्या पहिल्या मार्गदर्शक सूचना येताच उत्साहाने जयंती साजरी करणारे शिवप्रेमी नाराज झाले. कोरोनाच्या लॉकडाऊनचे बहुतांश नियम शिथिल झाले आहेत, बाजारांतली गर्दी वाढली आहे, सार्वजनिक वाहतूकही पूर्ववत सुरू झाली आहे. बहुतांश पक्षांचे, आंदोलनांचे कार्यक्रम गर्दीसहित होत आहेत. असं असतांना आता शिवजयंतीवर बंधन का, असा नाराजीचा सूर शिवप्रेमींमध्ये होता.

'एल्गार परिषदेला परवानगी, मग शिवजयंतीला विरोध का?'

मुख्य विरोधक भाजपनेही वेळ दवडता सरकारवर निषाणा साधला . भाजपने या निमित्ताने शिवसेनेला पुन्हा एकदा हिंदुत्वाच्या मुद्द्यावर खिंडीत गाठायचा प्रयत्न केला.

भाजपचे मुख्य प्रवक्ते केशव उपाध्ये यांनी म्हटलं,"छत्रपती शिवाजी महाराजांची जयंती साजरी करण्यास निर्बंध घालणा-या महाविकास आघाडी सरकारनं आपला खरा रंग दाखवला आहे. हिंदू समाजाबाबत प्रक्षोभक वक्तव्य करणाऱ्या शर्जिल उस्मानीला अटक करायला महाविकास आघाडी सरकार टाळाटाळ करतं. सत्ता टिकवण्यासाठी शिवरायांचे नाव घेऊन राजकारण करणाऱ्या शिवसेनेने 'घालीन लोटांगण'चा आणखी एक प्रयोग महाराष्ट्रात सादर केला आहे. धार्मिक भावना भडकावणाऱ्या एल्गार परिषदेला परवानगी देतांना आघाडी सरकार मागेपुढे बघत नाही, मात्र शिवजयंती राज्यकर्त्यांच्या डोळ्यात का खुपते?"

आता या निर्णयावरून सर्वत्र नाराजी व्यक्त...


19 वर्षं वयाच्या एका मुलीवर मुंबईत तिच्या वाढदिवसादिवशीच सामूहिक बलात्कार होण्याची घटना घडली आहे. या मुलीला औरंगाबादच्या बेगमपुराधल्या रुग्णालयात दाखल केलं आहे. तिची प्रकृती स्थिर असली तरी नीट नसल्याचं पोलिसांनी सांगितलं. ती सध्या बोलण्याच्या स्थितीमध्ये नसल्याचंही पोलिसांनी सांगितलं. इंडिया टुडेनं हे वृत्त प्रसिद्ध केलं आहे.

बेगमपुरा पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, "7 जुलै रोजी ही मुलगी मुंबईला गेली होती. तिच्या चार मित्रांनी तिचा वाढदिवस तिच्या घरात साजरा करण्याचं ठरवलं. केक कापल्यानंतर चौघांनीही तिच्यावर बलात्कार केला. त्यानंतर घरी परतल्यावर तिनं याबाबत पालकांना काहीही सांगितलं नाही. 24 जुलै रोजी गुप्तांगामध्ये वेदना जाणवू लागल्यानंतर तिला औरंगाबादमधल्या रुग्णालयात दाखल करण्यात आलं. तिच्यावर बलात्कार झाल्याचा संशय आल्यामुळे डॉक्टरांनी पोलिसांना याची माहिती दिली. 30 जुलै रोजी तिनं ही घटना आपल्या वडिलांना सांगितली. तिच्या वडिलांनी बेगमपुरा पोलिसांमध्ये तक्रार केल्यानंतर सामूहिक बलात्काराचा गुन्हा नोंदवण्यात आला."

चुनाभट्टी पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, "याप्रकरणी तपास सुरू असून, ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

अद्याप कोणालाही अटक झालेली नाही."

2. कुलभूषण जाधव यांना आज भारतीय दुतावासातील अधिकारी भेटणार

भारतीय नौदलाचे माजी अधिकारी कुलभूषण जाधव यांना आज भेटण्यासाठी भारतीय वकिलातीला परवानगी मिळाली आहे. पाकिस्तानच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते महंमद फैजल यांनी ही माहिती गुरुवारी दिली. भारतीय वकिलातीमधील अधिकारी आज जाधव यांची भेट घेणार आहेत.

कुलभूषण जाधव

पाकिस्तानी लष्करी न्यायालयानं कुलभूषण यांच्यावर हेरगिरीचा आरोप करून फाशीची शिक्षा सुनावली होती. मात्र भारतानं आंतरराष्ट्रीय न्यायालयात दाद मागितल्यावर या हेगमधल्या न्यायालयानं या लष्करी न्यायालयाच्या निवाड्याचा पुन्हा आढावा घ्यावा, भारतीय अधिकाऱ्यांना कुलभूषण यांची भेट घेण्यास परवानगी देण्यात यावी असा निकाल दिला. महाराष्ट्र टाइम्सने हे वृत्त प्रसिद्ध केलं आहे.

3. 'भाजपाची बी टीम या आरोपावर स्पष्टीकरण दिलं तरच चर्चा'

"वंचित बहुजन आघाडी हा भाजपचा ब संघ आहे, असा आरोप काँग्रेस नेत्यांनी लोकसभा निवडणुकीच्या वेळी केला होता. त्याबाबत आज त्यांची काय भूमिका काय आहे, हे स्पष्ट केलं तरच आघाडीसाठी चर्चा करू" असं विधान प्रकाश आंबेडकर यांनी केलं आहे.

बाळासाहेब थोरात यांची महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेसच्या अध्यक्षपदी निवड झाल्यानंतर वंचित बहुजन आघाडीबरोबर आघाडी करण्याची इच्छा त्यांनी व्यक्त केली होती. त्यानंतर आंबेडकर यांनी आपली भूमिका स्पष्ट केली आहे.

प्रकाश आंबेडकर

'वंचित बहुजन आघाडीची 288 जागा लढवायची तयारी आहे. उमेदवारांची पहिली यादी ऑगस्ट महिन्याच्या अखेरपर्यंत जाहीर होईल', असं त्यांनी सांगितलं. इतकंच नाही तर उमेदवार यादी जाहीर केल्यानंतर काँग्रेसबरोबर बोलणी करण्यात काही अर्थ राहाणार नाही असंही आंबेडकर यांनी स्पष्ट केलं. हे वृत्त लोकसत्ताने प्रसिद्ध केलं आहे.

4. 'पक्षात घेण्यासाठी शिवसेनेने 25 फोन केले'

शिवसेनेने मला पक्षात घेण्यासाठी आतापर्यंत 25 फोन केल्याचा खळबळजनक दावा विरोधीपक्षनेते विजय वडेट्टीवार यांनी केला आहे. चंद्रपूरमध्ये एका कार्यक्रमात बोलताना वडेट्टीवार यांनी हा गौप्यस्फोट केला. एबीपी माझानं हे वृत्त प्रसिद्ध केलं आहे.

विजय वडेट्टीवार

"मला शिवसेनेकडून पक्षांतरासाठी वारंवार फोन येत आहेत. मला काही दिवसांपासून 'वर्षा'वरून आणि बांद्र्यावरून फोन येत आहेत. बांद्र्यावरून येणारे फोन जास्त आहेत. मला बांद्र्यावरून आतापर्यंत 25 फोन आले आहेत आणि भेटायला बोलवत...


19 वर्षांची ही पीडित मुलगी तिच्या कोचिंग क्लासला जाताना ही घटना घडली अशी माहिती तिच्या वडिलांनी दिली. ते एका खासगी शाळेत शिक्षक आहेत.

PTIनं दिलेल्या वृत्तानुसार तिन्ही आरोपी फरार असल्याचं पोलिसांनी म्हटलं आहे.

पीडितेच्या वडिलांनी बीबीसीला फोनवर झालेल्या संभाषणात सांगितलं की, तिनं 2017मध्ये बारावीची परीक्षा दिली होती आणि पुढच्या अभ्यासक्रमाच्या पूर्वपरीक्षेच्या तयारीसाठी ती कोचिंग क्लासला जात होती.

"बुधवारी तिने नेहमीसारखी बस पकडली आणि क्लास जवळच्या स्टँडवर उतरली. तिथंच तिला तीन आरोपींपैकी एक आरोपी भेटला. बोलता बोलता तो तिला बस स्टँडच्या मागच्या शेतामध्ये घेऊन गेला जिथं त्याला उरलेले दोन आरोपी येऊन भेटले."

पीडितेच्या वडिलांचं म्हणणं आहे की आरोपीनं तिला प्यायला पाणी दिलं जे पिऊन ती बेशुद्ध पडली. त्यानंतर त्यांनी तिला दुचाकीवरून जवळच्याच एका विहिरीवर नेलं जिथं त्यांनी आळीपाळीनं तिच्यावर बलात्कार केला.

पीडितेच्या वडिलांनी दिलेल्या माहितीनुसार पीडितेनं त्यांना त्याच दिवशी चार वाजता फोन केला. तो फोन तिनं आरोपींपैकी कोणा एकाच्या मोबाईलवरून केला होता. पीडितेनं त्यांना सांगितलं की ति... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ला बरं वाटत नाहीये आणि त्यांनी तिला ताबडतोब घरी घेऊन जावं.

"आम्ही पोहोचलो तेव्हा माझ्या मुलीनं झाल्याप्रकाराबद्दल आम्हाला सांगितलं. आम्ही तिला महिला पोलीस ठाण्यात घेऊन गेलो आणि तिथं पोलिसांनी तिन्ही आरोपींविरूद्ध 'झिरो FIR' दाखल केली."

झिरो FIR म्हणजे कोणत्याही पोलीस स्टेशनमध्ये दाखल करता येण्याजोगी FIR.

पीडितेच्या आईनं आरोप केला की पोलिसांनी आरोपींना अटक करण्यात चालढकल केली. आरोपी खुलेआम गावात फिरत होते आणि आमच्याविरूद्ध तक्रार केली तर तुम्हाला संपवून टाकू अशी धमकीही त्यांनी दिल्याचं पीडितेच्या आईनं म्हटलं आहे.

तीन आरोपींपैकी एक जण भारतीय सैन्यात आहे तर इतर दोघं उपजीविकेसाठी छोटीमोठी कामं करतात,  अशी माहिती पीडितेच्या वडिलांनी दिली.

पीडितेच्या आईनं आरोप केला की कमीत कमी दोन पोलीस स्टेशनमधले कर्मचारी त्यांच्या कुटुंबानं केस दाखल करू नये म्हणून प्रयत्न करत होते. लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट ही की पीडितेचं गाव आणि जिथं गुन्हा घडला ती जागा दोन वेगवेगळ्या पोलीस ठाण्यांच्या अखत्यारित आहेत.

पीडितेच्या आईनं आरोप केला की या गुन्ह्यात तीनपेक्षा अधिक माणसांचा सहभाग आहे.

महिला पोलीस ठाण्यातल्या एका अधिकाऱ्यांनी सांगितलं की 'झिरो FIR' दाखल करून घेतल्यानंतर त्यांनी ही केस महेंद्रगड पोलीस ठाण्याकडे हस्तांतरित केली, कारण गुन्हा त्या पोलीस ठाण्याच्या अधिकारक्षेत्रात घडला होता.

"आम्ही लगेचच तिची वैद्यकीय चाचणी केली. त्याचा रिपोर्टही आम्ही कनिना पोलिसांना पाठवला आहे, कारण ते याबाबत पुढे तपास करत आहेत," रेवाडीचे पोलीस अधीक्षक राजेश दुग्गल यांनी सांगितलं.

पोलीस निरीक्षक अनिरूद्ध कुमार यांनी बीबीसीला सांगितलं की, ते या केसबाबत अधिक तपास करण्यात व्यग्र आहेत. त्याच्याकडून कोणताही उशीर झालेला नाही. भारतीय दंड विधानाच्या कलम 376D (सामूहिक बलात्कार) आणि कलम 365 (अपहरण) खाली गुन्हा नोंदवण्यात आलेला आहे.

महेंद्रगड जिल्ह्याचे पोलीस अधीक्षक विनोद कुमार यांनी बीबीसीला सांगितलं की, ते आरोपींचा शोध घेण्यासाठी छापे टाकत आहोत. स्थानिक पोलिसांनी पीडितेला तिचं स्टेटमेंट घेण्यासाठी बोलवलं असावं.

पीडितेला हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यापासून रोखलं होतं की नाही याबद्दल काही माहीत नसल्याचंही त्यांनी सांगितलं. पोलीस योग्य ते सोपस्कार पार पाडत असल्याचंही त्यांनी सांगितलं.

पीडितेला न्याय मिळावा यासाठी रेवाडीमध्ये गावकऱ्यांकडून...


1911 च्या मे महिन्यात लंडनला जाण्याची तयारी करणारा भारतीय संघ

ऐतिहासिकदृष्ट्या गमतीची एक गोष्ट म्हणजे खास ब्रिटिशांसाठीचा, उच्चवर्गीय असा समजला जाणारा हा खेळ पूर्वी त्यांचीच कॉलनी असणाऱ्या एका देशाचं वेड बनलेला आहे. त्याहीपेक्षा विलक्षण गोष्ट म्हणजे आता भारत जागतिक क्रिकेटमधली एक सुपरपॉवर आहे.

भारतीयांसाठी ही बाब अतिशय महत्त्वाची आहे कारण त्यांच्यामते त्यांची क्रिकेट टीम - "'टीम इंडिया" भारतीय ऐक्याचं प्रतीक आहे आणि यातले खेळाडू देशातल्या विविधतेचं प्रतिनिधित्व करतात.

क्रिकेट खेळणारा देश

माजी क्रिकेटपटू राहुल द्रविड म्हणतो, "गेल्या दशकभरामध्ये भारतीय क्रिकेट टीम ही देशाचं प्रतिनिधित्व सर्वाथाने करत आहे. या टीममधले सदस्य भिन्न संस्कृतींचे आहे, वेगवेगळ्या भाषा बोलणारे आहेत आणि समाजाच्या विविध स्तरांतून आलेले आहेत."

पण क्रिकेट आणि भारत देशातलं हे नातं ना नैसर्गिक होतं ना टाळता न जेण्याजोगं.

12 वर्षं आणि फसलेल्या तीन प्रयत्नांनंतर पहिली क्रिकेट टीम 1911च्या उन्हाळ्यात क्रिकेटच्या मैदानात उतरली. लोकप्रिय हिंदी चित्रपट - लगान - पाहिलेल्या अनेकांना असं वाटू शकतं की ही 'राष्ट्रीय टीम' ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

इंग्रज साम्राज्याच्या विरुद्ध असेल. पण तसं नसून ही टीम खरंतर इंग्रजांनीच तयार केली होती.

पहिल्या भारतीय क्रिकेट टीमच्या बातम्या प्रसिद्ध झाल्या होत्या.

भारतीय उद्योगपती, संस्थानिक आणि प्रचारकांनी ब्रिटिश सरकार, प्रशासकीय अधिकारी, पत्रकार, सैनिक आणि व्यावसायिक प्रशिक्षक या सगळ्यांच्या सोबत काम करत भारतीय क्रिकेट टीम अस्तित्वात आणली.

विराट कोहली आणि त्याची टीम 2019च्या आयसीसी वर्ल्ड कपच्या मोहीमेवर निघायच्या शंभरपेक्षा जास्त वर्षांपूर्वी, ब्रिटिश अधिकारी आणि स्थानिक उच्चभ्रूंच्या प्रयत्नांतून उभ्या राहिलेल्या भारतीय क्रिकेट टीमने ब्रिटिश साम्राज्यामध्ये देशाचं प्रतिनिधित्त्व केलं होतं.

रणजींची जादू

भारतीय क्रिकेट टीमच्या निर्मितीची कथा दीर्घ आणि सुरस आहे.  1898 मध्ये पहिल्यांदा ही कल्पना मांडण्यात आली ती कुमार श्री रणजीत सिंह ऊर्फ रणजी यांच्यामुळे. भारतीय राजकुमार असलेल्या रणजी यांच्या बॅटिंग करिश्म्याने फक्त ब्रिटनच नाही तर सगळं ब्रिटिश साम्राज्यच प्रभावित झालं होतं.

भारतीय क्रिकेटचा प्रचार करणाऱ्यांनी टीम तयार करण्यासाठी रणजी यांच्या प्रसिद्धीचा फायदा घ्यायचं ठरवलं. पण रणजी आपल्या क्रिकेटमधल्या प्रसिद्धीचा फायदा घेत नवनगरचे राजा झाले होते. या स्वतंत्र टीमसाठीच्या मोहीमेमुळे आपल्या राष्ट्रीयत्त्वाचा प्रश्न येईल आणि त्याचा परिणाम इंग्लंडच्या क्रिकेट टीमचं मैदानात प्रतिनिधित्व करण्यावर होईल, अशी भीती त्यांना वाटली.

पण ब्रिटिश राजवटीमध्ये असेही काही जण होते ज्यांच्यावर रणजी यांच्या क्रिकेटमधील अचंबित करणाऱ्या यशाचा परिणाम झाला नव्हता. तेव्हाच्या 'बॉम्बे'चे माजी गव्हर्नर लॉर्ड हॅरिस हे त्यापैकीच एक. रणजी त्यांना नेहमीच एका स्वैर पक्ष्याप्रमाणे वाटत.

चार वर्षांनी पुन्हा हालचालींना सुरुवात झाली. यावेळी प्रयत्न करणाऱ्या व्यक्ती वेगळ्या होत्या. आता ब्रिटिश भारतातील युरोपियन यासाठी हालचाली करत होते. त्यांना त्यांच्या देशांतल्या टीम्सनाही आकर्षित करायचं होतं. त्यांनी स्थानिक उच्चभ्रूच्या सोबतीने भारतीय क्रिकेट टीम उभी करायचा प्रयत्न केला. या देशाकडे क्रिकेटसाठीचं 'डेस्टिनेशन' म्हणून त्यांना सर्वांना आकर्षित करायचं होतं.

1911 भारतीय संघ ससेक्स काऊंटी क्रिकेट क्लबविरोधात खेळला होता

पण हिंदू, पारशी आणि मुस्लीम यांच्यामध्ये या टीममधल्या त्यांच्या प्रतिनिधित्वावरून तीव्र मतभेद झाले आणि हा प्रयत्नही फोल ठरला....


1918 साली आलेल्या फ्लूची लागण जगातल्या एक तृतीयांश लोकसंख्येला झाली होती.

48 वर्षांच्या गांधींच्या गुजरातमधल्या आश्रमात संसर्गजन्य स्पॅनिश फ्लूची साथ पसरली होती. गांधीजी दक्षिण आफ्रिकेतून परतल्याला 4 वर्षं उलटून गेली होती.

त्यांच्या आयुष्यातल्या या पहिल्या प्रदीर्घ आजारपणात त्यांनी आराम केला आणि फक्त पातळ पदार्थांचं सेवन केलं. त्यांच्या आजारपणाची वार्ता पसरल्यानंतर एका स्थानिक वर्तमानपत्राने लिहिलं होतं, "गांधीजींचं आयुष्य हे फक्त त्यांच्या एकट्याचं नाही - संपूर्ण भारताचं आहे."

जून 1918 मध्ये मुंबईला परतणाऱ्या सैनिकांच्या बोटीवर या फ्लूची मोठ्या प्रमाणात लागण झाली आणि तिथून हा आजार भारतभर पसरला. आरोग्य अधिकारी जे. एस. टर्नर यांनी लिहिलं होतं, "हा आजार रात्री येणाऱ्या चोरासारखा झपाट्याने आणि कपटी हेतूने आला."

सप्टेंबर महिन्यात दक्षिण भारतात या साथीची दुसरी लाट आली आणि सगळ्या किनारपट्टीवर आजार पसरला.

इन्फ्लूएन्झा म्हणजेच फ्लूच्या या साथीमध्ये तेव्हा 1.7 ते 1.8 कोटी भारतीयांचा बळी गेल्याचा अंदाज आहे. म्हणजेच हे प्रमाण पहिल्या महायुद्धातल्या बळींपेक्षाही जास्त होतं. भारताच्या तेव्ह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ाच्या लोकसंख्येच्या जवळपास 6% जण या साथीत मारले गेले. यामध्ये महिलांचं प्रमाण पुरुषांच्या तुलनेत जास्त होतं. कारण त्या कुपोषित होत्या. कोंदट, हवा खेळती न राहणाऱ्या वातावरणात त्यांना राहावं लागत होतं.

घरातल्या आजारी व्यक्तींची काळजीही याच महिला घेत होत्या. जगातल्या त्यावेळेच्या लोकसंख्येच्या तुलनेत एकूण 33 टक्के लोकांना

त्यावेळी जगभरातील एकूण लोकसंख्येच्या 33 टक्के लोकांना याचा संसर्ग झाला होता आणि यामुळे 5 ते 10 कोटी लोकांचा बळी गेला होता.

सुदैवाने गांधीजी आणि त्यांचे सहकारी या तापातून बरे झाले. पण उत्तर भारतातल्या कोरड्या पडलेल्या गावात राहणारे प्रसिद्ध हिंदी कवी आणि लेख सूर्यकांत त्रिपाठी ऊर्फ निराला यांची पत्नी आणि कुटुंबातले अनेक सदस्य या फ्लूच्या तापात दगावले.

निराला लिहितात, 'पापणी लवताच जणू ते नाहीसे झाले.' गंगा नदीचं पात्र मृतदेहांनी भरल्याचंही त्यांनी लिहून ठेवलंय. मृतदेहांची संख्या वाढत होती आणि त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार करण्यासाठी पुरेसं सरण उपलब्ध नव्हतं. या अडचणीत भर म्हणजे मान्सून पुरेसा न झाल्याने दुष्काळ पडला. परिणामी लोकांची उपासमार झाली आणि लोक खंगले. लोंढेच्या लोंढे शहरात आले आणि फ्लूची साथ झपाट्याने पसरली.

तेव्हाच्या आणि आताच्या वैद्यकीय परिस्थितीत फरक आहे. पण रोगावर इलाज मात्र अदयाप उपलब्ध नाही.

1918 चा फ्लू आला तेव्हा 'अँटीबायोटिक्स' उपलब्ध नव्हती आणि गंभीररीत्या आजारी असणाऱ्यांना सेवा द्यायला पुरेशी वैद्यकीय यंत्रणाही अस्तित्वात नव्हती. भारतीयांनी तोपर्यंत पाश्चिमात्य औषधांचा स्वीकार मोठ्या प्रमाणावर केलेला नव्हता आणि म्हणूनच उपचारांसाठी बहुतेकजण हे देशी औषधींवर अवलंबून असत.

असं असलं तरी एका शतकाच्या अंतराने झालेल्या या दोन्ही रोगांच्या साथीमध्ये काही साम्य आहे. शिवाय या फ्लूच्या साथीतून आणि या साथीला देण्यात आलेल्या अपुऱ्या प्रत्युत्तरातूनही काही शिकण्यासारखं आहे.

मुंबईच्या गर्दीत साथीचा फैलाव वेगानं

मुंबईमध्ये तेव्हाही गर्दी होती. मुंबईच्या या गर्दीतूनच या साथीचा मोठा फैलाव झाला होता. तसंच होण्याची भीती आता तज्ज्ञ (Virologist) व्यक्त करत आहेत. 2 कोटींपेक्षा जास्त लोकसंख्या असलेलं मुंबई शहर हे महाराष्ट्रातलं आणि देशातलं सर्वात जास्त लोकसंख्येचं शहर आहे. आजच्या घडीला महाराष्ट्रातल्या कोरोना बाधित रुग्णांची संख्या देशात सर्वाधिक आहे.

1918 चा जुलै उजाडेपर्यंत या फ्लूच्या...


1925मध्ये गॅस्टन रॅमन यांनी एक प्रयोगही सुरू केला ज्याचं वर्णन त्यांनी केलं 'Interesting' म्हणजे मनोरंजक.

त्या आधी काही वर्षे, एक फ्रेंच पशूवैद्य घटसर्पाच्या लशीची घोड्यांवर चाचणी घेत होते. अचानक त्याच्या लक्षात आलं की काही प्राण्यांना लस टोचल्याच्या ठिकाणी गळू येतं आणि याच प्राण्यांत उत्तम रोगप्रतिकारकशक्ती निर्माण होते. तेव्हा त्याच्या मनात विचार आला, लशीत आणखी काय मिसळावं जेणेकरून हे घडेल?

पुढे वर्षभर रॅमन यांनी, त्यांना माहिती होतं त्यानुसार, स्वयंपाकघरातील तऱ्हेतऱ्हेचे घटक वापरून प्रयोग केले. घटसर्पाच्या लशीसोबतच त्यांनी रूग्णांना टॅपिओका, स्टार्च, लॅसिथिन (हे तेलाचं विशिष्ट मिश्रण बरेचदा चॉकलेटमध्ये वापरतात), अगदी ब्रेडचा चुराही टोचला.

हे प्रयोग यशस्वी ठरले. ज्या प्राण्यांना लशीसोबत रॅमनने दिलेले मिश्रण टोचले त्यांच्यात लक्षणीय रितीने अधिक प्रतिपिंडे (अँटीबॉडीज) निर्माण झाली, यातून असं निष्पन्न झालं की त्याचं घटसर्पापासून अधिक उत्तम रितीने रक्षण होईल.

आणि यातूनच 'adjuvants (अ‍ॅडज्यूव्हंटस् - सहयोगी)' हे क्षेत्र उदयास आलं. 'Adjuvare'  या लॅटीन शब्दाचा अर्थ आहे मदत करणे किंवा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

सहकार्य करणे. ज्यावरून या शाखेला नाव देण्यात आलं आहे. लस अधिक प्रभावी करण्यासाठी हे सहयोगी घटक (adjuvants) लशीत मिसळले जातात. अजूनही त्यांचा वापर सार्वत्रिकरित्या होतो आणि अजूनही हे घटक तितकेच विचित्र आहेत.

अ‍ॅल्यूमिनियम एक सहयोगी घटक म्हणून सर्रास वापरलं जातं. घटसर्प, धनुर्वात आणि डांग्या खोकल्यासह इतर बऱ्याच लशी तसंच हेपिटायटीस ए, हेपिटायटीस बी प्रतिबंधक लशी, एच.आय.व्ही. जपानी मस्तिष्कशोथ (Japanese encephalitis), मेंदूज्वर (मेनिन्जायटीस), अँथ्रेक्स, न्यूमोकॉकस आणि हिमोफिलस इन्फ्लुएंझा बी प्रतिबंधक लशींमधे अ‍ॅल्युमिनियम आढळते.

लस तयार करण्यासाठी विचित्र घटक पदार्थ का वापरले जातात?

इतर प्रसिद्ध सहयोगी घटक म्हणजे 'squalene (स्क्वालिन)', शार्कच्या यकृतापासून हा तेलकट पदार्थ तयार करतात आणि क्विलजा झाडाच्या फांद्यांचा रस. याच्या फांद्यांची पावडर करून पाण्यात मिसळल्यास फेस तयार होतो. त्यामुळे पारंपरिकरित्या हा रस अँडीज पर्वतरांगांतील मापूचा लोक साबण बनवण्यासाठी वापरतात. यात सर्वांत नवीन आहेत आणि जे अधिकच विचित्र आहेत जसे की जीवाणूंचे गळलेले अवशेष किंवा bacterial ghosts जे पेशींच्या मृत कवचापासून बनतं, यांच्या वापरासाठी अजून परवाना मिळालेला नाही.

असा अंदाज आहे की दर वर्षी या लशी दोन ते तीन दशलक्ष लोकांचा जीव तर वाचवतातच पण त्यांचा आयुष्यभराच्या अपंगत्वापासून बचावही करतात. या विजयात सहयोगी घटकांचा वाटा किती याचं कोणी मोजमाप आतापर्यंत केलेलं नाहीये. पण लशीला आणखी जोमाने प्रतिसाद देण्यास शरीराला उद्युक्त करून ते लस अधिक प्रभावशाली बनवून, लोकांचा बचाव दीर्घकाळ करू शकतात.

काही वयोगटांसाठी जसं की वृद्ध व्यक्तींमध्ये, सहयोगी घटक नसलेल्या लशीचा बिलकूल उपयोग होत नाही. बिंगबिंग सन म्हणतात, " सहयोगी घटक नसतील तर प्रतिपिंडं (अँटीबॉडीज) काही आठवड्यांनी नाहीशा होतील. पण सहयोगी घटकांमुळे त्या काही वर्षं टिकून राहू शकतील". ते डलियन युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजीमध्ये केमिकल इंजिनिअर आहेत. ते एका प्रकारच्या हेपिटायटीस बीच्या लशीचं उदाहरण देतात. "जर त्यात सहयोगी घटक नसतील तर अँटीबॉडीज खूप धीम्या गतीने तयार होतील. त्यांच्यात जलद उत्पादन क्षमता नसते." असं ते म्हणतात.

अनेक शतके हे अगदी वेगवेगळे घटक लशींच्या निर्मितीत एवढे गरजेचे का हे अजूनही एक रहस्यच आहे. आता शास्त्रज्ञ यामागचं गुपित शोधण्यामागे लागले आहेत.

 गैरसमजातला...


1926मध्ये मद्रास विधानपरिषद निवडणुकांमध्ये महिलांना उमेदवारीची संधी मिळाली.आर्यलँडच्या नेत्या मार्गरेट कमिन्स यांनी कमलादेवींना उमेदवारीसाठी प्रोत्साहन दिलं.

कमलादेवी ती निवडणूक कमी मतांच्या फरकाने हरल्या पण त्यांनी महिलांच्या राजकीय पदांमधल्या भागीदारीचा मार्ग सुकर केला.

कमलादेवींनी सहकार चळवळ मजबूत केली आणि इंडियन को-ऑपरेटिव्ह युनियनची स्थापना केली. या संस्थेने भारत-पाकिस्तान फाळणी दरम्यान आलेल्या निर्वासितांचं फरीदाबादमध्ये पुनर्वसन केलं.

स्वातंत्र्यानंतर त्यांनी स्थानिक कलाकारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी सेंट्रल कॉटेज इंडस्ट्रीज एम्पोरियम आणि क्राफ्ट्स काउन्सिल ऑफ इंडियाची स्थापना केली. लोककलांना प्रोत्साहन देण्यासाठी इंडियन नॅशनल थिएटरची स्थापना केली. हीच संस्था पुढे जाऊन प्रसिद्ध नॅशनल स्कूल ऑफ ड्रामा बनली. कमलादेवींच्या प्रयत्नांनी संगीत नाटक अकादमीची स्थापना झाली.

कमलादेवींना आपल्या कार्यासाठी पद्मभूषण, पद्मविभूषण तसंच रेमन मॅगसेसे पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आलं.

बीबीसी घेऊन आलंय एक खास सीरिज 'सावित्रीच्या सोबतिणी'त्या महिलांच्या आयुष्यावर प्रकाश टाकायला ज्यांनी लोकशाही... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

, मानवी हक्क आणि महिला सबलीकरण यासाठी मोठं काम केलं पण ज्यांच्याविषयी आजही फारशी माहिती नाही. या दहा महिला जर भारतीय इतिहासात नसत्या तर आज आपल्याला वेगळंच चित्र दिसलं असतं.

या मालिकेतील हे व्हीडिओ पाहिलेत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


1927 साली पहिल्यांदा भगतसिंग यांना अटक झाल्यानंतर तुरुंगात काढलेला फोटो (हा फोटो चमन लाल यांनी उपलब्ध करून दिला)

मात्र, तुरुंगातील कैद्यांना थोडसं वेगळं वाटलं, कारण पहाटे चार वाजता वॉर्डन चरत सिंहने येऊन सांगितलं की, सगळ्यांनी आपापल्या कोठड्यांमध्ये जा.

मात्र, चरत सिंहने कारण सांगितलं नाही. वरिष्ठांकडून आदेश असल्याचंच त्यांनी सांगितलं.

नेमकं काय घडलंय, याचा विचार कैदी करत असतानाच, तुरुंगातील नाभिक बरकत पुटपुटत गेला की, भगतसिंग, राजगुरू आणि सुखदेव यांना फाशी दिली जाणार आहे.

हे कानावर पडल्यानंतर काहीसे निश्चिंत असलेल्या कैद्यांमध्ये अस्वस्थता पसरली. कैद्यांनी बरकतला विनवण्या केल्या की, भगतसिंग यांच्या काहीही गोष्टी असतील, मग पेन, कंगवा किंवा घड्याळ, ते आम्हाला आणून द्या. जेणेकरून आम्ही आमच्या नातवंडांना सांगू शकू की, आम्ही भगतसिंग यांच्यासोबत तुरुंगात होतो.

बरकत भगतसिंग यांच्या कोठडीत गेला आणि त्यांचं पेन, कंगवा घेऊन आला. सर्व कैद्यांमध्ये एकप्रकारे स्पर्धा सुरु झाली की, त्या वस्तू कुणाला मिळायला हव्यात. अखेर चिठ्ठी उडवण्यात आली.

लाहोर कॉन्स्पिरसी केस

आता सर्व कैदी शांत झाले होते.... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त्यांच्या नजरा कोठडीबाहेरून जाणाऱ्या रस्त्याकडे लागल्या होत्या. भगतसिंग आणि त्यांचे साथीदार शेवटचा प्रवास त्याच मार्गाने करणार होते.

याच पेनानं भगतसिंग, सुखदेव आणि राजगुरू यांच्या फाशीच्या निर्णयावर न्यायाधीशांनी सही केली होती.

त्यापूर्वी एकदा भगतसिंग आणि त्यांच्या साथीदारांना त्याच रस्त्यानं घेऊन जात होते, त्यावेळी पंजाब काँग्रेसचे नेते भीमसेन सच्चर यांनी मोठ्या आवाजात विचारलं होतं की, तुम्ही आणि तुमच्या साथीदारांनी लाहोर कॉन्स्पिरसी केसमध्ये स्वत:चा बचाव का केला नाही?

त्यावेळी भगतसिंग यांनी उत्तर दिलं होतं की, "क्रांतिकारकांना प्राणाची आहुती द्यावीच लागते. कारण त्यांचे प्राण गेल्यानेच मोहिमेला आणखी ताकद मिळते. कोर्टात अपिल केल्यानं मोहिमेला ताकद मिळत नाही."

वॉर्डन चरत सिंह हे भगतसिंग यांची काळजी घेत असत. त्यांच्याकडून जे शक्य होतं, ते सर्वकाही चरत सिंह हे करत असत. चरत सिंह यांच्यामुळेच लाहोरच्या द्वारकादास लायब्ररीतून भगतसिंग यांच्यापर्यंत तुरुंगात पुस्तकं पोहोचत असत.

तुरुंगातील आयुष्य

भगतसिंग यांना पुस्तकं वाचनाचा छंद होता. त्यांनी एकदा त्यांच्या शाळेतील मित्र जयदेव कपूर यांना पत्रात कुलबीर यांच्या माध्यमातून काही पुस्तकं पाठवण्याची विनंती केली होती. त्यात कार्ल लिबनेख्त यांचं 'मिलिट्रिझम', लेनिन यांचं 'लेफ्ट विंग कम्युनिझम' आणि आप्टन सिंक्लेयर यांच्या 'द स्पाय' या पुस्तकांचा समावेश होता.

भगतसिंग आणि बटुकेश्वर दत्त (हा फोटो चमन लाल यांनी उपलब्ध करून दिला)

भगतसिंग यांचं तुरुंगातील आयुष्य फारच खडतर होतं. त्यांच्या कोठडी क्रमांक 14 ची फरशी नीट नव्हती. फरशी इतकी खराब अवस्थेत होती की, गवत उगवलं होत. भगतसिंग यांचं पाच फूट दह इंचाचं शरीर कसंतरी त्या कोठडीत झोपू शकेल, एवढीच ती कोठडी होती.

भगतसिंग यांना फाशी देण्याच्या दोन तास आधी त्यांचे वकील प्राणनाथ मेहता त्यांना भेटण्यासाठी पोहोचले होते. मेहता यांनी नंतर लिहिलंय की, भगतसिंग त्यांच्या छोट्याशा कोठडीत एखाद्या वाघाप्रमाणे फेऱ्या मारत होते.

'इंकलाब जिंदाबाद'

भगतसिंग यांनी हसत हसतच मेहतांचं स्वागत केलं आणि विचारलं, तुम्ही माझं 'रिव्हॉल्युशनरी लेनिन' पुस्तक आणलं नाही का?

मेहतांनी ते पुस्तक दिल्यानंतर भगतसिंग यांनी तातडीने ते पुस्तक वाचायला सुरुवात केली. त्यांनी एवढ्या तातडीने पुस्तक वाचायला सुरुवात केली, जसं की त्यांच्याकडे आता वेळच उरला नाही.

भगतसिंग...


1931 में कोर्नेलिया सोराबजी

त्यांच्यावर अनेक प्राणघातक हल्ले झाले, पण प्रत्येक वेळी त्या वाचल्या आणि आपल्या ध्येयावर ठाम राहिल्या. महिलांना कायदा क्षेत्रात आणण्याचे आणि वकिली करण्याची परवानगी मिळवण्याचे श्रेय त्यांना जाते.

त्यांचे नाव आहे - कॉर्नेलिया सोराबजी

बीबीसी विटनेस हिस्ट्रीचे प्रतिनिधी क्लेअर बोस यांच्याशी इतिहासकार आणि त्यांचे भाचे सर रिचर्ड सोराबजी यांनी संवाद साधला. यावेळी त्यांनी कॉर्नेलिया यांच्याबाबत अधिक माहिती सांगितली.

कॉर्नेलिया यांनी स्वतंत्र संघर्ष करत आपले ध्येय गाठले आणि अनेक महिलांचे आयुष्यही वाचवले.

कशी झाली सुरुवात?

कॉर्नेलिया  यांचा जन्म नोव्हेंबर 1866 मध्ये नाशिक येथे झाला. त्यावेळी भारतात ब्रिटिश राजवट होती. त्यांचे आईवडील पारशी होते पण नंतर त्यांनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारला. त्यांच्यावर ब्रिटिश राजवटीचा प्रभाव होता आणि आपल्या मुलांच्या यशाचा मार्ग इंग्लंडमधूनच जातो असे त्यांना वाटले.

कॉर्नेलिया अभ्यासात प्रचंड हुशार होत्या. त्याकाळी मुंबई विद्यापीठात प्रवेश घेणाऱ्या त्या पहिल्या महिला विद्यार्थी ठरल्या. युकेमध्ये पुढील शिक्षण घेण्यासाठी त्यांना शिष्यवृ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त्तीही मिळाली.

ऑक्सफर्ड विद्यापीठात कायद्याचा अभ्यास करणाऱ्याही त्या पहिल्या महिला ठरल्या, पण अंतिम परीक्षेत त्यांना पुरुषांबरोबर बसण्याची परवानगी देण्यात आली नाही. याविरोधात त्यांनी कोर्टात अपीलही केले.

अखेर कॉर्नेलिया यांच्यासाठी विद्यापीठाला आपल्या नियमात बदल करावे लागले आणि त्यांना परीक्षेला बसण्याची परवानगी मिळाली. 1892 साली बॅचलर ऑफ सिव्हिल लॉची परीक्षा देणाऱ्या ब्रिटनमधील त्या पहिल्या महिला होत्या.

त्यांच्या एका पत्रात त्या लिहितात, "मला कायद्याचा अभ्यास करायचा होता आणि जेव्हा मी माझी इच्छा पूर्ण केली तेव्हा माझं स्वप्न पूर्ण झालं असं मला वाटलं."

रिचर्ड सोराबजी सांगतात, "त्या बाहेरून खूप शांत दिसायच्या, पण त्यांच्या मनात अनेक गोष्टींबाबत कुतूहल होते. ते जाणून घेण्यासाठी त्या कायम आग्रही असायच्या."

ब्रिटननंतर भारतात संघर्ष

ऑक्सफर्डमधून कायदेशीर शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्या भारतात परतल्या. त्यांना उदरनिर्वाहासाठी बॅरिस्टर म्हणून काम करायचं होतं पण त्यावेळी भारत आणि ब्रिटनमध्ये महिलांना वकिली करण्याचा अधिकार नव्हता.

भारतात अनेक राजघराणी होती. कॉर्नेलिया अनेक राजघराण्यांमध्ये ओळखल्या जायच्या. या कुटुंबांमधील महिलांना पुरुषांच्या आधिपत्याखाली राहावे लागत हे कॉर्नेलिया यांना कळलं. महिलांना त्यांचे स्वतंत्र अधिकार नव्हते.

भारतात तेव्हा पडदा प्रथा होती. महिलांना आपल्या कुटुंबाव्यतिरिक्त इतर पुरुषांशी संवाद साधणं लांबच होतं, त्यांच्याकडे पाहण्याचीही परवानगी नव्हती.

कॉर्नेलिया यांना असे आढळून आले की, अनेक महिला पुरुष प्रधान कौटुंबिक अत्याचाराच्या बळी ठरत आहेत. त्यांना कौटुंबिक मालमत्तेतही कोणतेही अधिकार नव्हते.

या विरोधात काहीही बोलल्यास जीवघेणा हल्ला होण्याचा धोका होता. बाहेरच्या लोकांना घरात प्रवेश करण्यास बंदी असल्याने आणि महिलांना बाहेर जाण्यास मनाई असल्यामुळे अशा अत्याचाराच्या घटना पोलिसांपर्यंत, अधिकाऱ्यांपर्यंत पोहचण्याचा मार्ग नव्हता.

अशा परिस्थितीत कॉर्नेलिया यांनी या महिलांना मदत करण्याचा निर्णय घेतला. हिंदू आणि मुस्लिम समाजातील महिलांवरील अत्याचार रोखण्यासाठी आणि त्यांना न्याय मिळवून देण्यासाठी आपल्याला सरकारी कायदेशीर सल्लागार बनवावे, असे आवाहन त्यांनी सरकारला केले. पण सरकारने तत्कालीन नियमांचा हवाला देऊन त्यांची मागणी फेटाळली.

तरीही त्यांनी मागे न हटता संघर्ष करायचे ठरवले. तब्बल 20...


1936 मध्ये नेहरुंनी आपल्या आत्मचरित्रात लिहिलं आहे, "धर्माच्या सामूहिक जाणीवेबद्दल मला कायमच धास्ती वाटत आली आहे.  जिथे तर्क आणि विवेकाला स्थान नाही, अशा अंधश्रद्धा, परंपरावाद, रुढीप्रियता आणि शोषणाबद्दल मी बोलत आहे."

लोकशाहीत धर्माचं स्थान काय असावं याबद्दलच्या नेहरुंच्या विचारसरणीची पहिली परीक्षा 1950 मध्ये झाली. राष्ट्रपती राजेंद्र प्रसाद यांनी नेहरूच्या इच्छेविरुद्ध गुजरातमधील सोमनाथ मंदिराच्या जीर्णोद्धार कार्यक्रमात जाण्याचा निर्णय घेतला. दहाव्या शतकात महमूद गजनवीने हे मंदिर लुटून उद्धवस्त केलं होतं.

नेहरूंच्या मते एका धर्मनिरपेक्ष देशाच्या राष्ट्रपतीने अशाप्रकारे धर्माशी संबंधित असलेल्या गोष्टींशी स्वतःला जोडून घ्यायला नको. पण राजेंद्र प्रसाद नेहरूंच्या या भूमिकेशी सहमत नव्हते.

राजेंद्र प्रसाद यांनी नेहरुंच्या आक्षेपाला उत्तर देताना म्हटलं होतं, की माझा माझ्या धर्मावर विश्वास आहे आणि मी स्वत:ला त्यापासून वेगळं करू शकत नाही. प्रसिद्ध पत्रकार दुर्गा दास यांनी आपल्या 'इंडिया फ्रॉम कर्झन टू नेहरू अँड आफ्टर' या पुस्तकात याचा उल्लेख केला आहे.

कुंभ स्नानाला नेहरूंचा नकार

1... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

952 मध्येही पंडीत नेहरू आणि राजेंद्र प्रसाद यांच्या परस्पर विरोधी विचारांची झलक पाहायला मिळाली होती. राजेंद्र प्रसाद यांनी काशीमध्ये  काही पंडितांचे पाय धुतले होते.

हे समजल्यानंतर नेहरूंनी नाराजी व्यक्त करणारं पत्र लिहिलं. या पत्राला प्रसाद यांनीही उत्तर दिले. त्यांनी म्हटलं, "देशातील सर्वांत मोठ्या पदावरील व्यक्तीही एखाद्या विद्वानाच्या समोर लहानच असते."

या वादानंतर नेहरूंचा कल तत्कालीन उपराष्ट्रपती सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांच्याबाजूने झुकायला लागला. लालबहादूर शास्त्री यांचे सचिव सी.पी. श्रीवास्तव यांनी आपल्या आत्मचरित्रात म्हटलं, "शास्त्रींनी एकदा नेहरूंना कुंभमेळ्यात स्नान करण्याचा सल्ला दिला. यावर उत्तर देताना नेहरूंनी म्हटलं होतं की, मला गंगा नदी खूप प्रिय आहे. मी अनेकवेळेला गंगेत डुबकी मारली आहे. पण कुंभमेळ्यात जाऊन मी असं काही करणार नाही."

शास्त्रींची गोळवलकर गुरूजींसोबत चर्चा

लाल बहादुर शास्त्रींचे विचार नेहरूंपेक्षा वेगळे होते. त्यांना आपली 'हिंदू' ही ओळख दाखविण्याबद्दल काही वावडं नव्हतं. पण भारताच्या धार्मिक एकतेविषयी त्यांना शंकाही नव्हती.

1965 मध्ये भारत-पाकिस्तान युद्धावेळी आपल्या पक्षाच्या विचारसरणीपलीकडे जाऊन त्यांनी आरएसएसचे त्यावेळचे प्रमुख गोळवलकर गुरूजींचा सल्ला घेतला होता. इतकंच नाही तर शास्त्री यांच्या पुढाकाराने त्यावेळी दिल्लीतील वाहतूक व्यवस्थेच्या संचलनाची जबाबदारीही आरएसएसकडे सोपवण्यात आली.

लालकृष्ण अडवाणींनी आपल्या 'माय कंट्री माय लाईफ' या आत्मचरित्रात लिहिलंय, 'नेहरूंप्रमाणे शास्त्री यांनी जनसंघ आणि आरएसएसविषयी कोणताही आकस बाळगला नाही.'

इंदिरा गांधींची धर्मनिरपेक्ष प्रतिमा

इंदिरा गांधी जेव्हा सत्तेत आल्या तेव्हा त्या टोकाच्या समाजवादी आणि धर्मनिरपेक्ष विचारसरणीच्या होत्या. त्यांनी आपल्या पहिल्या कार्यकळात पंतप्रधानपदाची शपथ ईश्वराच्या नावाने न घेता सत्यनिष्ठेच्या नावावर घेतली होती.

पण 1967 मध्ये जेव्हा हजारो गोरक्षक आंदोलकांनी संसद भवनाला घेराव घातला, तेव्हा त्यांच्यासमोर आव्हान उभं राहिलं.

त्यावेळी पोलिसांच्या गोळीबारात सहा जणांचा मृत्यू झाला, पण इंदिरा गांधींनी साधुंची मागणी पूर्ण केली नाही. शिवाय आंदोलनाला सर्मथन देणारे मंत्री गुलजारी लाल नंदा यांना मंत्रिमंडळातून हटवण्यासाठी त्यांनी या घटनेचा वापर करून घेतला.

इंदिरा गांधी देवधर्माकडे कशा वळल्या?

1980...


1938 साली माथेरान येथे जन्म झालेल्या कर्नाडांचं प्राथमिक शिक्षण मराठीत झालं. त्यानंतर ते कर्नाटकातील धारवाड या गावात स्थलांतरित झाले. त्यांनी पुढे धारवाड येथे कला शाखेत पदवी मिळवली. नंतर ते इंग्लंडला गेले. तिथे तत्त्वज्ञान, राजकारण आणि अर्थशास्त्र या विषयांचा त्यांनी अभ्यास केला. ते रोह्डस स्कॉलरही होते.

ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेसमध्ये काही काळ नोकरी केल्यानंतर त्यांनी लिखाणाचा पेशा पूर्णवेळ स्वीकारला आणि मद्रास प्लेयर्स या नाटकाच्या एका गटात सामील झाले. 1974-75 या काळात पुण्यातील FTII या संस्थेचं अध्यक्षपदही भूषवलं. यादरम्यानच्या आठवणी त्यांचे पुतणे किरण कर्नाड यांनी फेसबुक पोस्टच्या माध्यमातून जागवल्या.

ते म्हणतात. "गिरीश बाप्पा (म्हणजे काका) प्रभात रोडवर असलेल्या FTII चे प्राचार्य होते. तिथे अनंत नाग,ओम पुरी आदी नट शिक्षण घेऊन नुकतेच बाहेर पडत होते. मी मग तिथे रहायला गेलो. तिथे बंगल्यावर गिरीशबाप्पांना भेटायला कारंथांसारखे अनेक साहित्यिक, नट, इंग्रजी मराठी पत्रकार यायचे. गिरिशबाप्पांचे थोरले बंधू वसंत कर्नाडही काही काळ तिथे रहात होते."

"या काळात नॅशनल फिल्म आर्काईव्हचे ऑफिसही श... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेजारीच असल्याने बंगल्यावर सतत लोकांचा राबता असे. या गदारोळात माझ्या बरोबरचे अनेक ट्रेनीज यानाही त्यांच्या आग्रहाखातर घेवून जायचो. सर्वांना गिरीश कर्नाड या सहा फूट देखण्या कलाकाराला पहावं भेटावंसं वाटत असे. या सगळ्यांशी गिरीशबाप्पा अत्यंत आस्थेने आणि प्रेमाने बोलायचे, हस्तांदोलन करायचे. त्यांची विचारपूस करायचे चहापाणी द्यायचे. एवढा मोठा कलाकार माणूस असूनही एकदाही त्यांनी 'किरण या तुझ्या माणसांशी मित्रांशी भेटायला मला वेळ नाही. त्याना कृपया घरी आणू नकोस' असे कधीही म्हटले नाही. किती साधा पण किती मोठा माणूस."

लिखाणातलं वैविध्य

प्रसिद्ध लेखक आणि अनुवादक उमा कुलकर्णी यांनी कर्नाड यांच्या आत्मचरित्राचा आणि त्यांच्या चार नाटकांचा  मराठीत अनुवाद केला आहे. गिरीश कर्नाडांच्या आठवणींना उजाळा देताना त्या म्हणतात, "कर्नांडांच्या आधी मी आधी ज्या लेखकांच्या कथा कादंबऱ्या अनुवादित केल्या त्यांना मराठी येत नव्हतं. यांना मराठी येत होतं. त्यामुळे ते माझे सगळे अनुवाद तपासून बघायचे. त्यामुळे माझं काम हलकं झालं. माझ्या काही सूचना असतील तर ते ऐकून घेत असत. आपलंच खरं करायचा त्यांचा स्वभाव नव्हता. संस्थांतर्गत काम केल्यामुळे, तसंच चित्रपटात, नाटकात काम केल्यामुळे, त्यांना माणसांना सोबत घेऊन जायची सवय होती."

"मी त्यांचा आत्मचरित्राचा अनुवाद करत होते. मराठी वाचकांना रुचेल, किंवा आवडेल असा महाराष्ट्राशी निगडीत भाग घ्यावा अशी सूचना मी त्यांना केली. तेव्हा त्यांच्या मूळ कन्नड आत्मचरित्रातला भाग काढून टाकला आणि महाराष्ट्रातला भाग टाकला," उमा कुलकर्णी पुढे सांगतात.

गिरीश कर्नांडांनी लोककथा, पुराणकथा घेऊन आजच्या काळात विकसित करायचे. लोककथेचा एक नाजूकपणा असतो. तो तसाच समजून घ्यावा लागतो. त्यामुळे त्याचा अनुवाद करतानाही रोमांचित व्हायला होतं. नागमंडल नाटकात दोन शेवट ठेवले आहेत. कर्नाटकात जे. जयश्री नावाच्या एक दिग्दर्शिका आहेत त्या या नाटकाचा तिसरा शेवट दाखवतात. नाटकककार म्हणून असं स्वातंत्र्य देणं हा फार मोठा गुण कर्नाडांमध्ये होता असं उमा कुलकर्णी सांगतात.

एक महायोद्धा हरपला

ज्येष्ठ अभिनेते अमोल पालेकर यांनीही कर्नाड यांच्या आठवणींना उजाळा दिला. "गिरीश कर्नाड या महाकाय व्यक्तिमत्त्वाबरोबर मला अतिशय महत्त्वाचे आणि सुंदर क्षण घालवायला मिळाले हे मी माझं भाग्य मानतो. गिरीशची आणि माझी ओळख 1967 पासून. तो जेव्हा लंडनहून परत आला तेव्हा ययाती...


1942 सालच्या हिवाळ्यात स्टालिनग्राडमध्ये रशियन सैन्याने हिटलरच्या सैन्याचा पराभव केला आणि दुसऱ्या महायुद्धाला कलाटणी मिळाली.

बर्फाच्छादित स्कर्दू आणि गिलगिटमध्ये पाकिस्तानी टोळ्यांविरोधात मेज+र जनरल थिमैय्या यांच्या 19 इंफंट्री डिव्हिजनने 1948 साली दिलेला लढा शौर्य आणि पराक्रमाचं मूर्तीमंत उदाहरण आहे.

मात्र, या सगळ्या लढाया सियाचिनमध्ये गेल्या 36 वर्षांपासून भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात सुरू असलेल्या संघर्षासमोर काहीच नाहीत. कारण या भागात युद्ध करणं तर सोडाच एक श्वास घेणंसुद्धा पराक्रमापेक्षा कमी नाही.

13 एप्रिल 1983 चा दिवस होता. वेळ पहाटे साडे पाच वाजताची. कॅप्टन संजय कुलकर्णी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांना घेऊन 'चिता' हेलिकॉप्टर बेस कॅम्पवरून रवाना झालं.

या हेलिकॉप्टरच्या मागे आणखी दोन हेलिकॉप्टर्स होती. दुपारपर्यंत स्क्वाड्रन लीडर सुरिंदर बैंस आणि रोहित राय यांनी अशी 17 उड्डाणं केली. कॅप्टन संजय कुलकर्णी यांच्यासोबत एक जेसीओ आणि 27 भारतीय जवानांना सियाचीनच्या बिलाफोन्डलाजवळ हेलिकॉप्टरमधून खाली उतरवण्यात आलं.

'Beyond N J 9842 - The Siachen Saga' या पुस्तकात लेखक नितीन गोखले लिहित... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ात, "लेफ्टनंट जनरल पदावरून निवृत्त झालेल्या संजय कुलकर्णी यांनी मला सांगितलं होतं - जमिनीपासून काही फूट उंच उडणाऱ्या हेलिकॉप्टरमधून सकाळी सहा वाजता आमच्यापैकी चौघांनी खाली उड्या मारल्या."

"मला आठवतं खालचा बर्फ किती खोल आणि मजबूत आहे, हे तपासण्यासाठी मी 25 किलो वजनाचं पिठाचं पोतं खाली टाकलं. त्यावरून खालचा बर्फ बऱ्यापैकी टणक असल्याचं आम्हाला कळलं."

"खाली उड्या मारल्यानतंर आम्ही त्या ठिकाणी एक तात्पुरता हेलिपॅड तयार केला. हेलिकॉप्टर अर्धा मिनिट या बर्फावर उतरू शकेल, अशी व्यवस्था आम्ही केली. त्या दिवसाचा अविस्मरणीय किस्सा म्हणजे त्या दिवशी व्हिजिबिलिटी शून्याहूनही कमी होती आणि तापमान होतं उणे 30 अंश सेल्सियस."

उतरताच एका जवानाचा मृत्यू

बिलाफोन्डलाला हेलिकॉप्टरमधून खाली उतरण्याच्या तीन तासातच रेडियो ऑपरेटर मंडल यांना अत्यंत उंचावर होणारा 'हेप' आजार झाला. त्यांचा मृत्यू झाला.

मात्र, या मृत्यूचा भारतीय सैन्याला एक प्रकारे फायदाच झाला. रेडियो ऑपरेटरच नसल्याने रेडियोने काम केलं नाही आणि त्यामुळे पाकिस्तानच्या सैन्याला भारतीय जवान तिथे आहेत, याचा जराही सुगावा लागला नाही.

ऑपरेशन मेघदूतमध्ये भाग घेणारे स्क्वाड्रन लीडर रोहित राय आणि एअर चीफ मार्शल काटरे

बिलाफोन्‍डलाला उतरल्यानंतर थोड्याच वेळात बर्फाचं मोठं वादळ आलं आणि त्यामुळे कुलकर्णी आणि त्यांच्या टीमचा बाहेरच्या जगाशी संपर्क तुटला.

नुकत्याच प्रकाशित झालेल्या 'Full Spectrum India's Wars 1972-2020' या पुस्तकात एअर व्हॉईस मार्शल अर्जुन सुब्रमण्यम लिहितात, "16 एप्रिलला वातावरण स्वच्छ झालं आणि तेव्हा कुठे अधिक जवान आणि वैद्यकीय मदत पाठवण्यात आली. मात्र, तोवर एका जवानाचा मृत्यू झाला होता आणि उर्वरित 27 पैकी 21 जवानांना 'फ्रॉस्ट बाईट' म्हणजेच 'शीतदंश' झाला होता."

पाकिस्तानने बर्फात घालायचे विशेष कपडे जर्मनीहून मागवले

सियाचिनमधल्या या युद्धावर ब्रूकिंग्ज इन्स्टिट्युशनचे सीनिअर फेलो स्टीफन कोहेन यांनी केलेलं वक्तव्य बरंच गाजलं.

ते म्हणाले होते, "भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात सुरू असलेल्या या संघर्षाची तुलना टक्कल पडलेल्या दोन अशा व्यक्तींशी करता येईल जे एकाच कंगव्यासाठी भांडत आहेत."

जवळपास 23 हजार फूट उंचावर 75 किमी लांब आणि जवळपास 10 हजार चौरस किमी परिसरात पसरलेल्या सियाचिन ग्लेशियरचा भाग इतका दुर्गम आहे की 1972 सालापर्यंत भारत आणि पाकिस्तान दोघांनीही या...


1945 साली दुसरं महायुद्ध संपलं आणि भारताच्या स्वातंत्र्यचळवळीला एक नवीन स्वरुप प्राप्त झालं. 1942 च्या लढ्याने आणि सुभाषचंद्र बोस यांच्या नेतृत्वातील Indian National Army  (INA) ने भारतीयांची ताकद दाखवून दिली होती. त्यातच ब्रिटिशांनी जवाहरलाल नेहरू, वल्लभभाई पटेल यांची तुरुंगातून मुक्तता करत भारतीय स्वातंत्र्यचळवळीत चैतन्यच निर्माण केलं.

1945 च्या सुमारास भारताीयांमध्ये एक नवा उत्साह संचारला होता. त्यातच INA च्या जनरल शाह नवाज, गार्डियल सिंग धिल्लन, प्रेम सहगल अधिकाऱ्यांवर ब्रिटिशांनी दिल्लीच्या लाल किल्ल्यात खटला भरला.

हे अधिकारी आधी ब्रिटिश सैन्यातील भारतीय अधिकारी होते.  मात्र त्यांनी ब्रिटिशांबरोबर फितुरी केली, असा आरोप त्यांच्यावर ठेवण्यात आला. त्यामुळे देशभरात संतापाची लाट आली. या अधिकाऱ्यांना लोकांनी नायकाचं रुप दिलं. एकूणच भारतीयांच्या मताकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही हे ब्रिटिशांच्या लक्षात आलं.

तिथे दुसऱ्या बाजूला दुसरं महायुद्ध संपल्यानंतर जागतिक पातळीवर मोठे बदल झाले होते. अमेरिका आणि सोव्हिएत युनियन (रशिया) जगातले शक्तिशाली देश म्हणून उदयाला आले. या दोन देशांनीही भारत... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ाच्या स्वातंत्र्याच्या मागणीला पाठिंबा दिला.

पंडित नेहरू आणि महात्मा गांधी.

ब्रिटिशांचा दुसऱ्या महायुद्धात विजय झाला असला तरी संरक्षण आणि आर्थिक पातळीवर त्यांची परिस्थिती बिकट झाली होती. इंग्लंडमध्ये सत्तांतर झालं होतं. हुजूर पक्षाऐवजी आता मजूर पक्षाची सत्ता आली होती आणि त्यांनी काँग्रेसच्या मागण्यांना पाठिंबा दिला होता. ब्रिटिश सैन्य आता युद्ध करून थकले होतं. मायदेशापासून दूर (म्हणजे भारतातही) राहण्याची त्यांची तयारी नव्हती.

तिसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे ब्रिटिशांच्या त्यांच्या प्रशासनातील भारतीय लोकांवर विश्वास उरला नव्हता. भारतीय लोक आता काहीही ऐकण्याच्या मन:स्थितीत नव्हते. संपूर्ण देशात हरताळ, संप, आंदोलनांचं पीक आलं होतं. भारतीय सैन्यात या बंडखोरीचा शिरकाव झाला होता. सैन्याच्या तिन्ही दलात असलेल्या असंतोषाला 20 जानेवारी 1946 ला कराचीत तोंड फुटलं.  ते लोण मुंबई, लाहोर, दिल्ली या ठिकाणी पोहोचलं.

18 फेब्रुवारी 1946 ला तलवार या युद्धनौकेवर स्वातंत्र्ययुद्धाचे निशाण लावले गेले. 19 फेब्रुवारीला आरमारातील शस्त्र घेऊन भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक बाहेर पडले. सैनिकांनी ब्रिटिशांचा युनियन जॅक हा झेंडा खाली खेचला आणि त्याजागी तिरंगा उभारला आणि ते ब्रिटिश अधिकाऱ्यांवर तुटून पडले. पुढचे चार दिवस हे रणकंदन मुंबईत सुरू होतं.

कॅबिनेट मिशन

या संपूर्ण चळवळींचा परिपाक असा झाला, की ब्रिटिशांनी मार्च 1946 मध्ये 'कॅबिनेट मिशन' भारतात पाठवलं आणि भारतात सत्तांतरणाच्या हालचाली सुरू झाल्या. प्रादेशिक स्वायत्ता आणि एकता अबाधित राहिल अशा प्रकारची योजना त्यांनी मांडली. या योजनेला काँग्रेस आणि मुस्लिम लीग दोघांनीही आधी मान्यता दिली.

मात्र अंतरिम सरकारच्या रचनेबद्दल या दोन पक्षात एकमत होऊ शकलं नाही. या अंतरिम सरकारवर एकसंध भारताची घटना तयार करण्याची जबाबदारी होती. पुढे कॅबिनेट मिशनने ठेवलेल्या प्रस्तावाचा या दोन्ही पक्षांनी वेगळाच अर्थ काढला होता

शेवटी सप्टेंबर 1946 मध्ये अंतरिम कॅबिनेटची स्थापना नेहरुंच्या नेतृत्वाखाली झाली. मुस्लिम लीग आधी या कॅबिनेटमध्ये सहभागी झाली नाही. ऑक्टोबरमध्ये काहीशा निरुत्साहानेच मुस्लीम लीग त्यात सामील झाली.

शेवटी 20 फेब्रुवारी 1947 ला तत्कालीन ब्रिटिश पंतप्रधान रिचर्ड अॅटली यांनी घोषणा केली की ब्रिटिश 30 जून 1948 मध्ये भारत सोडून जातील. विशिष्ट तारखेची घोषणा केल्यामुळे काँग्रेस आणि मुस्लीम...


1953 साली बांधण्यात आलेली ही इमारत एका प्राथमिक शाळेची होती. या पाच मजली इमारतीला तिच्या जागेवरुन उचलून अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मदतीने थोडसं दूर हलवण्यात आलंय

स्थानिक प्रशासनानं दिलेल्या माहितीनुसार या इमारतीजवळच एक नवीन प्रकल्पावर काम सुरू होत आहे. त्यासाठी जागा कमी पडत असल्यानं या बिल्डिंगला सरकवण्याचा निर्णय घेतला गेला.

इंजिनिअर्सकडे ही इमारत पाडण्याचाही पर्याय होता, मात्र त्यांनी ही ऐतिहासिक इमारत एका जागेवरून दुसऱ्या जागेवर हलवण्याचा निर्णय घेतला.

बिल्डिंगला मूळ जागेपासून 62 मीटर अंतरावर सरकविण्यात आलं.

चीनच्या सरकारी मीडियानं दिलेल्या माहितीनुसार इंजिनिअर्सच्या एका टीमनं 198 रोबोटिक टाँगोच्या मदतीनं इमारत हलवली.

चिनी सरकारकडून नियंत्रित केल्या जाणाऱ्या सीसीटीव्ही न्यूज नेटवर्कनं म्हटलं आहे की, इमारत हलविण्याचं काम 18 दिवसात पूर्ण करण्यात आलंय. 15 ऑक्टोबरला बिल्डिंग शिफ्ट करण्याचं काम पूर्ण केलं गेलं.

वृत्तसंस्थानी म्हटलं आहे की, स्थानिक प्रशासनानं या ऐतिहासिक इमारतीचं जतन करण्याचा निर्णय घेतला असून त्यादृष्टिनं डागडुजीचं काम सुरू आहे.

इमारत एका जागेवरून दुसऱ्या ज... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ागेवर हलविण्याचे अनेक मार्ग आहेत, मात्र बहुतांश वेळा इंजिनिअर्स अशा इमारतींना मोठ्या प्लॅटफॉर्मच्या मदतीनं हलवतात, जे जास्त क्षमतेच्या क्रेननं खेचले जातात.

यावेळी चिनी इंजिनिअर्सनी रोबोटिक लेग्जचा वापर केला, ज्यांना खाली चाकं लावण्यात आली होती. चिनी इंजिनिअर्सनी पहिल्यांदाच या तंत्राचा वापर केलाय.

विशेष म्हणजे शांघायच्या इंजिनिअर्सकडे अशाप्रकारे इमारत हलविण्याचा अनुभव आहे.

2017 साली 135 वर्षांपूर्वी बांधलेल्या आणि जवळपास दोन हजार टन वजनाच्या ऐतिहासिक बौद्ध मंदिराला त्याच्या मूळ स्थानापासून जवळपास 30 मीटर अंतरापर्यंत सरकविण्यात आलं होतं. या मंदिराला हलविण्यासाठी पण 15 दिवस लागले होते.

या वर्षाच्या सुरूवातीलाही चीनमधील इंजिनिअर्सनी इमारत बांधणीच्या क्षेत्रात एक नवीन विक्रम प्रस्थापित केला होता. त्यांनी चीनमधल्या वुहान शहरात दहा दिवसात हजार खाटांचं हॉस्पिटल बांधलं होतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


1954 मध्ये भारताने तिबेटवरचा चीनचा हक्कही स्वीकारला. म्हणजेच तिबेट चीना भाग असल्याचं भारताने मान्य केलं. टहिंदी-चिनी, भाई-भाई'ची घोषणाही झाली.

चीनचे पहिले पंतप्रधान चाऊ एन लाय जून 1954 ते जानेवारी 1957 दरम्यान 4 वेळा भारत दौऱ्यावर आले. ऑक्टोबर 1954 मध्ये तत्कालीन पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरूसुद्धा चीनला गेले.

नेहरूंच्या चीन दौऱ्याबाबत अमेरिकेतल्या न्यूयॉर्क टाईम्स वृत्तपत्रातही छापून आलं होतं. एका बिगर-कम्युनिस्ट देशाच्या पंतप्रधानाचा 'पीपल्स रिपब्लिक ऑफ चायना' बनल्यानंतरचा हा पहिलाच दौरा असल्याचं यात म्हटलं होतं. न्यूयॉर्क टाईम्सने लिहीलं होतं, "विमानतळापासून शहरापर्यंतच्या अंतरावर सुमारे 10 किलोमीटरपर्यंत चीनचे नागरिक टाळ्या वाजवत उभे होते."

दुसऱ्या बाजूला तिबेटची परिस्थिती बिघडत चालली होती आणि चीनचं आक्रमण वाढत होतं.

1950 मध्ये चीनने तिबेटवर हल्ला करत तिबेटला आपल्या अधिपत्याखाली आणलं. तिबेटवरील चीनच्या हल्ल्यामुळे संपूर्ण परिसरातील भू-राजकीय (Geopolitical) परिस्थिती बदलली.

या दौऱ्यात नेहरू फक्त चिनी पंतप्रधानानांच नाही तर पीपल्स रिपब्लिक ऑफ चायनाचे प्रमुख माओ यांनाही भेटले.
... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

चीनने हल्ला करण्यापूर्वी तिबेटची चीनच्या तुलनेत भारताशी जास्त जवळीक होती. पण पुढे तिबेट एक स्वतंत्र देश राहू शकला नाही.

स्वीडनचे पत्रकार बर्टील लिंटनर त्यांच्या 'चायना इंडिया वॉर' या पुस्तकात लिहितात, "तेव्हाच्या नेहरू सरकारमध्ये गृहमंत्री असणारे सरदार वल्लभभाई पटेल त्या मोजक्या नेत्यांपैकी एक होते ज्यांना तिबेटमधल्या बदलाचं महत्त्वं समजलं होतं. याबद्दल पटेल यांनी त्यांच्या मृत्यूच्या एक महिना अगोदर म्हणेजच नोव्हेंबर 1950 मध्ये नेहरूंना एक पत्रही लिहिलं होतं."

'आदर्शवादी नेहरू'

पटेल यांनी आपल्या पत्रात लिहिलं होतं,"तिबेटचा चीनमध्ये समावेश झाल्यामुळे चीन आता आपल्या दरवाजापर्यंत पोहोचला आहे. याचे परिणाम आपल्याला समजायला हवेत. आतापर्यंतच्या इतिहासात ईशान्य सीमेबाबत आणत क्वचितच चिंतीत झालो आहोत. उत्तरेत हिमालय पर्वत सगळ्या धोक्यांमध्ये आपल्यासाठी सुरक्षा कवच म्हणून उपयोगी ठरतो.

तिबेट आपला शेजारी होता. त्यांच्याकडून आपल्याला कधीच कोणता त्रास झाला नाही. चीन पूर्वी विभाजित होता. त्यांच्यासमोर घरगुती प्रश्न होते. त्यामुळे त्यांनी कधीच आपल्याला त्रास दिला नाही. पण आता परिस्थिती बदलली आहे."

याच पुस्तकात बर्टिल लिंटनर यांनी लिहिलं आहे, "आदर्शवादी नेहरू नव्या कम्युनिस्ट शासित चीनला समजून घेण्यात अयशस्वी ठरले. दोन्ही देशांमध्ये मैत्री हाच एक मार्ग आहे, असं त्यांना वाटायचं. नेहरूंच्या मते, भारत आणि चीन हे दोन्ही देश अत्याचाराविरुद्ध विजय मिळवून उभे राहिले आहेत. दोन्ही देशांनी आशिया, आफ्रिकेत स्वतंत्र झालेल्या नव्या देशांसोबत मिळून काम केलं पाहिजे."

1950 च्या दशकाच्या मध्यापासून चीनने भारतीय भूभागावर अतिक्रमण करायला सुरुवात केली. चीनने 1957 मध्ये अक्साई चीनच्या मार्गे पश्चिमेकडे 179 किलोमीटर रस्ता बांधला.

25 ऑगस्ट 1959 ला पहिल्यांदा सीमेवर दोन देशांच्या सैनिकात चकमक झाली.  तेव्हा चीनच्या गस्ती पथकाने नेफा आघाडी वरील लोंगजूवर हल्ला केला होता. याच वर्षी 21 ऑक्टोबरला लडाखमधल्या कोंगकामध्ये गोळीबार झाला. यामध्ये भारताचे 17 सैनिक मृत्युमुखी पडले.

 चीनने अचानक हल्ला केल्याचा आरोप भारताने केला. पण चीनने ही स्वयंसंरक्षणात्मक कारवाई असल्याचं स्पष्टीकरण दिलं.

'सत्ता बंदुकीच्या नळीद्वारे मिळते', असं माओ यांनी चिनी कम्युनिस्ट पार्टीच्या सेंट्रल कमिटीच्या बैठकीत नोव्हेंबर 1938 मध्ये म्हटलं होतं.

यानंतर चिनी कम्युनिस्ट...


1957मध्ये सोव्हिएत रशियाने स्पुटनिक उपग्रह अवकाशात सोडत अंतराळ क्षेत्रात आघाडी घेतली. आता वैद्यकीय क्षेत्रातही अशीच पहिली झेप आपण घेतली असल्याचा रशियाचा दावा आहे.

पण तज्ज्ञांनी याविषयी शंका व्यक्त करत असं करणं इतकं सोपं नसल्याचं म्हटलंय. ज्याप्रकारे या लशीची घोषणा करण्यात आली त्यावरून आंतरराष्ट्रीय पातळीवर सुरू असणारी भीषण स्पर्धा दिसून येते. 'व्हॅक्सिन नॅशनलिजम' म्हणजेच लसीवरून सुरू झालेल्या या राष्ट्रवादाच्या युद्धात शॉर्टकट्स, हेरगिरी, अनैतिक जोखीम आणि मत्सर या सगळ्याबाबतचे आरोप करण्यात येत आहेत.

कोव्हिड 19 वरची लस ही वैद्यकीय क्षेत्रातल्या एखाद्या पुरस्कारासारखी मानाची झाली आहे. यामुळे लोकांचा जीव वाचेल फक्त म्हणून हे महत्त्वं आलेलं नाही. तर यामुळे जगात कोव्हिडमुळे निर्माण झालेली संकटं नष्ट व्हायला मदत होईल आणि हे करण्यात ज्याला यश मिळेल त्याला मानाचं किंवा विजेत्याचं स्थानही मिळेल.

कोणत्याही वैदयकीय उत्पादनासाठी अशाप्रकारचे गंभीर राजकीय डावपेच झाल्याचं आपण यापूर्वी कधीही पाहिलं नसल्याचं अमेरिकेतल्या जॉर्जटाऊन विद्यापीठातले ग्लोबल हेल्थ लॉचे प्रोफेसर लॉरेन्स गॉस्टिन म्हणतात. ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ते सांगतात, "कोव्हिड 19च्या लशीबद्दल देशांमध्ये अशी चढाओढ आहे कारण सुपरपॉवर म्हणून जगात ओळखले जाणाऱ्या देशांना या लशीद्वारे आपली विज्ञानातली प्रगती दाखवायची आहे. आपलं राजकीय वर्चस्व दाखवण्याचा हा एक प्रयत्न आहे."

लशीसाठी जगभरात जे प्रयत्न सुरू आहेत त्यापैकी साधारण सहा प्रयोग आता ट्रायलच्या टप्प्यात पोहोचले असल्याचं वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशनने म्हटलंय. यामध्ये चीनचे तीन, ब्रिटनचा एक, एक अमेरिका आणि एक जर्मनी - अमेरिका एकत्र करत असलेला प्रयोग असे मिळून सहा लशींच्या ट्रायल्स सुरू आहेत.

खरंतर कोणतीही लस तयार करण्यासाठी सहसा अनेक वर्षांचा काळ लागतो. पण सध्या सगळीकडेच ही प्रक्रिया लवकरात लवकर पूर्ण करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. रशियाने स्पुटनिक लशीच्या नोंदणीच्या नेहमीच्या प्रक्रियेत काटछाट गेल्याने काळजी व्यक्त करण्यात येतेय.

रशियाच्या गुप्तहेर यंत्रणांनी संशोधन हॅक केल्याचा आरोप जुलै महिन्यात ब्रिटन, अमेरिका आणि कॅनडाने केला होता. पण रशियाने हे आरोप फेटाळून लावले होते. यानंतरच्या आठवड्यांमध्ये अमेरिकेच्या न्याय विभागाने दोन चिनी हॅकर्सवर लशीसंबंधीची माहिती चोरण्याचा आरोप केला होता. चीनच्या गुप्तहेर संघटनेच्या वतीने हे काम केल्याचा आरोप या चिनी हॅकर्सवर होता.

चीनने हे आरोप फेटाळले आणि व्हायरसविषयीची आपल्याकडची माहिती आपण जगाला दिली असून इतर देशांना आपण मदत करत असल्याचं चीनने म्हटलं.

वैद्यकीय चाचण्यांसाठी लागणारा दीर्घ कालावधी हे सगळ्या जगासाठी सध्या चिंतेचं मोठं कारण आहे.

ग्लोबल हेल्थ प्रोग्रामचे संचालक थॉमस बोलिकी सांगतात,"नक्कीच शॉर्टकट घेतला जातोय. विशेषतः रशियाच्या बाबत हे घडलेलं आहे. लस तयार करणं कठीण काम नाही पण ती लस सुरक्षित आणि परिणामकारण आहे, हे सिद्ध करणं कठीण आहे. पण जर देशांना फक्त लस तयार करण्यात रस असेल, तर ते शॉर्टकट स्वीकारू शकतात."

अमेरिकेतल्या जॉर्जटाऊन विद्यापीठातले ग्लोबल हेल्थ लॉचे प्रोफेसर लॉरेन्स गॉस्टिन

शेवटच्या टप्प्यामध्ये मोठ्या प्रमाणात चाचण्या न करता लशीची नोंदणी करण्याच्या रशियाच्या निर्णयावर पश्चिमेतल्या देशांकडून टीका करण्यात येतेय.

अमेरिकेतल्या कोरोना व्हायरस टास्क फोर्समधले एक महत्त्वाचे सदस्य असणाऱ्या डॉ. अँथनी फाऊची यांनी रशियाच्या लशीची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता याविषयी शंका व्यक्त केलीय. तर ही टीका म्हणजे मत्सर असल्याचं म्हणत रशियाने या टीकाकारांना उत्तर...


1960ला झालेला हा करार भारत रद्द करेल अशी चर्चा उरी हल्ल्यावेळीही सुरू झाली होती.

दोन्ही देशांमध्ये अधूनमधून तणावपूर्ण परिस्थिती, कारगीलसारखी युद्धस्थिती उद्भवूनही हा करार कायम राहिला आहे.

सिंधू पाणीवाटप करार काय आहे?

1. सिंधू नदीचे क्षेत्र 11.2 लाख किलोमीटर इतके मोठे आहे. त्यातील 47 टक्के क्षेत्र पाकिस्तानात, 39 टक्के भारतात, 8 टक्के चीनमध्ये आणि अफगाणिस्तानात 6 टक्के क्षेत्र आहे.

2. भारताची फाळणी होण्याआधीच पंजाब आणि सिंध प्रांत यांच्यामध्ये पाणीवाटपाचं भांडण सुरू झालं होतं, असं ओरेगन स्टेट युनिवर्सिटीच्या अॅरन वुल्फ आणि जॉशुआ न्यूटन यांनी केलेल्या अभ्यासात नमूद केलं आहे.

3. 1947 साली भारत आणि पाकिस्तानच्या अभियंत्यांनी भेटून पाकिस्तानात जाणाऱ्या दोन प्रवाहांवर जैसे थे करारावर स्वाक्षरी केली. त्यानुसार पाकिस्तानला सतत पाणी मिळत राहिले. हा करार 31 मार्च 1948 पर्यंत लागू होता.

4. 1 एप्रिल 1948 रोजी पाकिस्तानावर दबाव आणण्यासाठी हे प्रवाह रोखले, त्यामुळे पाकिस्तानातील 17 लाख एकर जमिनीवर परिणाम झाला असं जमात अली शाह यांचं मत आहे. त्यानंतर झालेल्या समझोत्यानुसार पाण्याचा प्रवाह पुन... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्हा सुरू करण्यात आला.

5. अॅरन वुल्फ आणि जॉशुआ न्यूटन यांनी केलेल्या अभ्यासानुसार 1951 मध्ये पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी टेनेसी व्हॅली अथॉरिटीचे माजी प्रमुख डेव्हिड लिलियंथल यांना भारतात बोलावले. त्यांनी पाकिस्तानला भेट देऊन सिंधू नदीच्या पाणी वाटपावर लेख लिहिला. हा लेख जागतिक बँकेचे प्रमुख आणि लिलियंथल यांचे मित्र डेव्हीड ब्लॅक यांनी वाचला. त्यांनी भारत आणि पाकिस्तान यांच्याशी संपर्क केला. त्यानंतर दोन्ही पक्षांमध्ये बैठका सुरू झाल्या.

6. या बैठका जवळपास दशकभर चालल्या आणि 19 सप्टेंबर 1960 कराचीमध्ये सिंधु नदी पाणी वाटपावर स्वाक्षरी करण्यात आली.

7. या कराराअंतर्गत सिंधू नदीसह तिच्या उपनद्यांचे पूर्व आणि पश्चिम नद्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले. सतलज, व्यास आणि रावी नद्यांना पूर्व नद्या तसेच झेलम, चिनाब, सिंधू यांना पश्चिमी नद्या ठरविण्यात आले.

8. या करारानुसार पूर्वेकडील नद्यांचे पाणी काही अपवाद सोडल्यास भारत कोणत्याही बंधनांविना वापरू शकतो. पश्चिमेच्या नद्यांचे पाणी पाकिस्तानने घेण्याचे ठरवले. मात्र त्यातील काही नद्यांचे पाणी ठराविक प्रमाणात वापरण्याचा अधिकार भारताला देण्यात आला. त्यामध्ये वीज निर्मिती, शेतीसाठी पाणी वापरण्याची मुभा देण्यात आली.

9. करारानुसार एका सिंधू आयोगाची स्थायी स्वरूपात स्थापना करण्यात आली. यामध्ये दोन्ही देशांचे कमिशनर ठराविक काळानंतर एकमेकांना भेटतील व समस्यांवर चर्चा करतील असे ठरले.

10. जर दोन्हीपैकी एक देश एखाद्या प्रकल्पावर काम करत असेल आणि दुसऱ्या देशाला त्याच्या संरचनेबद्दल शंका असेल तर दोन्ही देशांची बैठक होऊन त्याला उत्तर द्यावे लागेल. जर आयोगाला त्यातून मार्ग काढता आला नाही तर दोन्ही देश तो प्रश्न सोडवण्याचा प्रयत्न करतील.

11. तसेच या पलीकडे जाऊन वाद सोडवायचा असेल तर तटस्थ तज्ज्ञाच्या मदतीने कोर्ट ऑफ आर्बिट्रेशनमध्ये जाण्याचा मार्ग सुचविण्यात आला आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


1966 ला स्थापन झालेल्या शिवसेना राज्यातला महत्त्वाचा आणि मोठा पक्ष झाला आहे.

१९६६च्या दसऱ्याच्या मुर्हूतावर मुंबईतल्या मराठी माणसाचं हित जपणारी एक संघटना म्हणून स्थापन झालेली शिवसेना आज राज्यातला एक मोठा आणि महत्त्वाचा राजकीय पक्ष ठरला आहे.

आज ना उद्या शिवसेना सरकारमधून बाहेर पडेल असं वाटणाऱ्या लोकांचे अंदाज चुकवून उद्धव ठाकरे यांनी हिंदुत्वाच्या आड लपून सध्यातरी सरकारमध्ये राहण्याचे समर्थन केलं आहे.

पण त्यामुळे शिवसेनेच्या सध्याच्या भूमिकेतील विसंगती काही पुरेशी लपून राहात नाहीत.

उद्धव ठाकरे यांच्याकडे सेनेचं नेतृत्व आलं त्यालाही आता बराच काळ लोटला आहे.

बाळ ठाकरे यांची ओळख चतुरस्र आणि वलयांकित नेते अशी होती.

सेनेचे संस्थापक बाळ ठाकरे यांच्या चतुरस्र आणि वलयांकित नेतृत्वाच्या पार्श्वभूमीवर उद्धव ठाकरे हे मवाळ आहेत आणि त्यांना बाळासाहेबांच्या भाषणबाज नेतृत्वाचं कसब साधलेलं नाही.

त्यामुळे त्यांच्या नेतृवाखाली शिवसेनेची वाटचाल कशी आणि कितपत होणार अशा शंका यापूर्वीही घेतल्या गेल्या आहेत.

पण गेली जवळपास पंधरा वर्षं पक्षाची धुरा त्यांच्याकडे आहे. या काळात एकीकडे आपलेच चुलतभाऊ राज... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ठाकरे यांच्याशी सामना करत त्यांनी पक्ष सांभाळला आहे आणि आता भाजपच्या हातात हात घालून सरकार चालवतानाच भाजपाशी दोन हात करण्याच्या आविर्भावात वावरून पक्ष टिकवायचा आणि वाढवायचा अशा किचकट आव्हानाने ते ग्रासलेले आहेत.

उद्धव यांच्या कारकिर्दीमधला गुंतागुंतीचा टप्पा

२०१४ नंतर त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीमधला एक गुंतागुंतीचा टप्पा आला आणि तो पार पाडण्यात ते सध्या मग्न आहेत.

अनेक चढउतार पाहिलेल्या शिवसेनेने आपल्या पन्नाशीच्या टप्प्यावर एक नवाच राजकीय प्रयोग सुरू केला. तो होता 'डबल रोल'चा प्रयोग.

शिवसेनेच्या स्थापनेला 51 वर्ष पूर्ण झाली आहेत.

२०१४च्या ऑक्टोबर महिन्यात सुरु केलेल्या या प्रयोगाला यंदाच्या ऑक्टोबर मध्ये तीन वर्षं पुरी होताहेत.

सिनेमात दुहेरी भूमिका करणारे नट पडद्यावर एकाच वेळी दोन भूमिका करताना दिसले तरी प्रत्यक्षात ते एकावेळी एकाच भूमिकेचं चित्रीकरण करत असतात. पण शिवसेनेच्या या डबल रोलमध्ये मात्र खरोखरीच्या राजकारणात एकाचवेळी दोन भूमिका करण्याची कसरत चालू आहे.

दुहेरी भूमिकेचा इतिहास

अर्थात हा काही शिवसेनेचा पहिला डबल रोल नाही; १९८०च्या दशकाच्या अखेरीस मराठी बांधवांचा पक्ष आणि सकल हिंदू बांधवांचा पक्ष अशा दुहेरी भूमिका सेनेने निभावल्या होत्याच.

पुढच्याच दशकात मुंबईकरांचा पक्ष आणि मराठवाड्याचा पक्ष अशा दुहेरी भूमिका शिवसेनेने वठवल्या.

डबल रोल करणाऱ्या नटांना सिनेमात डबल मानधन मिळतं की नाही आपल्याला माहित नाही; पण असे डबल रोल करून राजकारणात डबल फायदा मिळवण्याचा सेनेचा हेतू राहिला आहे हे तर स्पष्टच आहे.

राजकारणात डबल रोल केल्यामुळे काही वेळा डबल फायदा होतो; पण मुदलात ती कसरत करणाऱ्या पक्षांची किंवा नेत्यांची दमछाक होत असणार हेसुद्धा उघडच आहे.

शिवसेनेची सुद्धा अशीच दमछाक होतेय आणि आपण नक्की कोण आहोत याच्याबद्दल नेत्यांचा आणि कार्यकर्त्यांचा गोंधळ उडतोय.

नवनवे पेचप्रसंग

जेव्हा एखादा राजकीय पक्ष स्वतःची नेमकी ओळख काय आणि आपल्याला नक्की कुठे जायचे याच्याबद्दल गोंधळून जातो तेव्हा डबल रोलचे तात्कालिक फायदे मागे पडतात आणि पक्षापुढे सतत नवनवे पेचप्रसंग उभे राहतात.

अलिकडेच शिवसेनेच्या एका बैठकीत पक्षाचे मंत्री आणि आमदार यांच्याविषयीच्या नाराजीचा भडका उडाल्याच्या बातम्या आल्या होत्या. त्या बातम्या म्हणजे अशा पेचप्रसंगाची नांदी म्हणायला पाहिजे.

असं काही घडलं की, पक्षाच्या नेत्यांना आणि...


1967 - नाथू लामध्ये चीन आणि भारतीय सैनिक मारले गेले होते. मृत सैनिकांच्या आकड्यांबाबत दोन्ही देशांकडून वेगवेगळे दावे करण्यात येतात.

1975- अरुणाचल प्रदेशातील गस्ती दलावर नियंत्रण सीमा रेषेजवळ चीनी सैनिकांनी हल्ला केला होता.

भारत आणि चीनच्या इतिहासात 2020 या वर्षाचा उल्लेखही आता 1962, 1967 आणि 1975 प्रमाणे केला जाईल. कारण 45 वर्षांनंतर भारत-चीन सीमेवर इतक्या संख्येने सैनिकांचा मृत्यू झालाय.

दोन्ही देशांसाठी सीमेवरील तणाव हा नवीन नाहीय. पण सीमा वादावर चर्चा सुरू असतानाही दोन्ही देशांचे राजकीय, व्यापारी आणि आर्थिक संबंध गेल्या अनेक वर्षांपासून सुरू आहेत.

गेल्या सहा वर्षांत जेव्हापासून पंतप्रधान नरेंद्र मोदी सत्तेत आले तेव्हापासून आतापर्यंत दोन्ही देशांमध्ये 18 वेळा भेटी आणि चर्चा झाल्या आहेत. दोन्ही देशांमधील संबंध सुधारण्याचे प्रयत्न या दृष्टीनेच चर्चा आणि भेटींकडे पाहण्यात आलं.

त्यामुळेच गेल्या दोन दिवसांपासून सीमेवर सुरू असलेल्या हिंसक झटापटींनंतर, अचानक असं काय घडलं? असा प्रश्न विचारला जातोय. हिंसक हल्ला करेपर्यंत भारत-चीन संबंध इतके का बिघडले?

लडाखमध्ये भारताकडून रस्ता बनवला जा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तोय ही चीनसाठी चिंतेची बाब आहे की या चकमकीमागे दुसरं काही कारण आहे.

दोन्ही देशांच्या घडामोडींवर अभ्यास असणाऱ्या तज्ज्ञांशी बीबीसीने चर्चा केली. त्यांच्यानुसार लडाखमध्ये रस्ता बांधणे हे एक कारण असू शकतं पण हे एकमेव कारण नक्कीच नाहीय.

रस्त्याचे काम

भारत-चीन सीमेवर 3812 किमी परिसरात रस्त्याचे बांधकाम करण्यात येईल, असं सुरक्षा मंत्रालयाच्या 2018-19 च्या वार्षिक अहवालात म्हटलं होतं.

यापैकी 3418 किमी रस्ते बनवण्याचे काम बॉर्डर रोड्स ऑर्गनायझेशन म्हणजेच बीआरओला देण्यात आलं. यापैकी जवळपास सर्व योजना पूर्ण करण्यात आल्या आहेत.

भारत-चीनमधल्या वादाचे हेच कारण असल्याचे मत तज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे.

हिंदुस्तान टाईम्सचे संरक्षण बीट कव्हर करणारे वरिष्ठ पत्रकार राहुल सिंह सांगतात, "गेल्या पाच वर्षात भारतीय सीमा अधिक सुसज्ज बनवण्याकडे जास्त लक्ष दिले गेले आहे."

त्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, "याआधीही भारतीय सीमेवर दोन्ही देशांकडून छोट्या मोठ्या कारवाया होत होत्या. 2017 पूर्वीही 2013 आणि 2014 मध्ये चुमार याठिकाणी अशा घडामोडी घडल्या होत्या. पण यावेळी अधिक हालचाली होत आहेत."

माजी मेजर जनरल अशोक मेहता यांनी प्रत्यक्ष नियंत्रण सीमा रेषेवर कथित चिनी सैन्याच्या हालचालींचे प्रमुख कारण पूल आणि हवाई पट्ट्यांचं काम असल्याचं म्हटलं. यामुळे या ठिकाणी सैन्याची गस्तही वाढली आहे."

त्यांच्या मते या तणावामागे एकमेकांशी संबंधित अनेक विषय गुंतलेले आहेत. "आपल्याला हे विसरुन चालणार नाही की, भारताने जेव्हा जम्मू-काश्मिरचा विशेष दर्जा काढून घेतला आणि केंद्रशासित प्रदेशाचे नकाशे जाहीर केले तेव्हा लडाखच्या भारतीय क्षेत्रात अक्साई चीनचा समावेश केला होता. चीनला यामुळे काही विशेष आनंद झाला नव्हता," असं मेहता यांनी म्हटलं.

कलम 370 संपुष्टात

5 ऑगस्ट 2019 रोजी भारताने जम्मू-काश्मीरला विशेष दर्जा देणाऱ्या कलम 370 च्या नियमांना रद्द करण्याचा निर्णय घेतला. या निर्णयामुळे जम्मू-काश्मीर आणि लडाख असे दोन केंद्रशासित प्रदेश बनले.

चीनने भारत सरकारच्या या निर्णयाचा विरोध केला होता. लडाखला जम्मू-काश्मीरपासून वेगळं करत केंद्रशासित प्रदेश घोषित केल्याने चीन नाराज होता.

त्यावेळी भारताच्या या निर्णयाचा विरोध करत चीन परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ता हुअ चुनइंग यांनी म्हटलं होतं, "भारताने चीनच्या पश्चिम सीमेला आपल्या सीमेवर दाखवल्याचा चीन कायम विरोध...


1967 ते 1975 या कालावधीत सुएझ कालव्यात चौदा व्यापारी जहाजं फसली होती.

सुएझ कालव्यात अडकलेल्या 400 मीटर लांब आणि 60 मीटर रुंद 'एव्हर गिव्हन' जहाजाला हटविण्याच्या प्रयत्नांना अखेर यश आलं. मंगळवारपासून (23 मार्च) हे जहाज सुएझ कालव्यात अडकलं होतं.

हे जहाज मोकळं करण्यासाठी लाखो टन वाळू उपसावी लागली. त्यानंतर सुएझ कालव्यातील वाहतुकीचा मार्ग मोकळा झाला.

ही काही किरकोळ गोष्ट नव्हती. सुएझ कालव्यातून दर दिवशी 9.5 अब्ज डॉलर्सच्या सामानाची वाहतूक होते. 'एव्हर गिव्हन' जहाजाच्या घटनेचा आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला फटका बसलाच, पण सुएझ कालवा व्यापारी वाहतुकीसाठी बंद होण्याची ही पहिलीच वेळ नव्हती.

जून 1967 सालची गोष्ट आहे...इजिप्त, सीरिया आणि जॉर्डनचं इस्रायलसोबत युद्ध सुरू झालं होतं आणि दोन्ही बाजूंच्या गोळीबारामध्ये सुएझ कालव्यात 15 व्यापारी जहाजं अडकली होती. इतिहासामध्ये हे युद्ध 'सहा दिवसांचं युद्ध' म्हणूनच ओळखलं जातं. कारण सहाच दिवस हे युद्ध चाललं होतं.

जलवाहतूक

पण तरीही सुएझ कालवा बंद करण्यात आला होता. कालव्यात अडकलेल्या 15 जहाजांपैकी एक बुडालं आणि उरलेली 14 जहाजं पुढची तब्बल आठ वर्षं तिथेच... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

कैद होऊन अडकली होती. पण सुएझ कालवा इतकी वर्षं बंद का ठेवला गेला? आणि या संघर्षाची नेमकी सुरूवात कशी झाली होती?

अरब-इस्रायल युद्ध

राष्ट्रपती गमाल अब्दुल नासिर यांच्या नेतृत्वाखाली इजिप्तने मे, 1967 साली इस्रायलच्या सीमेवर सैनिकांची संख्या वाढवायला सुरूवात केली होती. इस्रायलसोबत कोणत्याही तऱ्हेचा संघर्ष उद्भवलाच, तर या शेजारी देशाला पूर्णपणे उद्धवस्त करण्याचाच त्यांचा हेतू होता.

सीरियानेही इस्रायलला नेस्तनाबूत करण्याच्या धमक्या द्यायला सुरूवात केली. अनेक आठवडे तणाव कायम राहिल्यानंतर पाच जून 1967 ला निर्वाणीची लढाई सुरु झाली. त्याच दिवशी इस्रायलनं सगळ्यांनाच आश्चर्याचा धक्का देत इजिप्तवर बॉम्ब हल्ला केला आणि त्यांच्या हवाई दलाचं 90 टक्के नुकसान केलं.

सीरियाच्या हवाई दलाचीही अवस्था इस्रायलनं अशीच केली होती. जेव्हा हा बॉम्बहल्ला सुरू होता तेव्हा बुल्गारिया, चेकोस्लोवाकिया, फ्रान्स, पोलंड, स्वीडन, पश्चिम जर्मनी, ब्रिटन आणि अमेरिकेची 15 व्यापारी जहाजं सुएझ कालव्यातून प्रवास करत होती.

सुएझ कालव्यात अडकलेलं जहाज

पीटर फ्लैक त्यावेळी ब्रिटनच्या 'एगापेनोर' जहाजावर होते. त्यांनी 2020 साली बीबीसी रेडिओ फोरशी बोलताना म्हटलं होतं, "आमचं जहाज सुएझ कालव्याच्या दक्षिण टोकाला पोहोचलं, आमच्या कॅप्टननं सांगितलं की, इस्रायल आणि अरब देशांदरम्यान युद्ध सुरू झालं आहे."

"आम्ही पुढे सरकलो तसं आम्ही लढाऊ विमानं वाळवंटावरून उडताना पाहिली. मला अजूनही आठवतंय. इस्रायली विमानं खूप खालून उडत होती. इजिप्तच्या हवाई अड्ड्यांवर ते बॉम्ब टाकत होते आणि त्यांचा नेम अचूक होता."

सुएझ कालव्याचा रस्ता

मलेशियाहून रबर आणि प्लॅस्टिकची खेळणी घेऊन चाललेलं 'एगापेनोर' हे ब्रिटीश जहाज सुएझ कालव्यात अडकलेल्या 15 जहाजांपैकी एक होतं.

चीनवरून अक्रोड आणि पाम तेल घेऊन जाणाऱ्या 'मेलम्पुस' जहाजावर त्यावेळी तैनात असलेल्या जॉन ह्यग्स यांनी बीबीसी रेडिओ फोरला सांगितलं होतं, "सिनाईच्या वाळवंटातून दोन इस्रायली लढाऊ विमानांनी उड्डाण केलं. ते आमच्या जहाजावरून गेलं. कानाचे पडदे फाटतील एवढा मोठा त्या विमानाचा आवाज होता."

इस्रायलच्या बॉम्ब हल्ल्यात एक जहाज बुडालं. ते अमेरिकन जहाज होतं. याच दरम्यान सुएझ कालव्यात असलेल्या जहाजांना ग्रेट बिटर तलावात आश्रय घेणं भाग पडलं.

सहा दिवस चाललेल्या लढाईत इस्रायलने इजिप्त, जॉर्डन, सीरिया यांना तडाखा दिला होता.

अमेरिकेतील...


1968मध्ये 'ओपन एरा'ला म्हणजे महत्त्वाच्या टूर्नामेंट्समध्ये व्यावसायिक खेळाडूंसोबत नवख्यांना खेळू द्यायला सुरुवात झाली.

15 वर्षं आणि 122 दिवस वय असणारी कोरी गॉफ ही तेव्हापासून आतापर्यंतची विम्बल्डनसाठी पात्र होणारी सर्वात लहान खेळाडू ठरली आहे. विम्बल्डन पाच वेळा जिंकणाऱ्या व्हिनस विल्यम्सचा तिने 6-4,6-4 असा सरळ सेट्समध्ये पराभव केला.

"लोक गेली अनेक वर्षं कोकोबद्दल बोलत आहेत," दोन वेळा युएस ओपन जिंकलेली अमेरिकन खेळाडू ट्रेसी ऑस्टिनने बीबीसीशी बोलताना सांगितलं.

"आता तिला आंतरराष्ट्रीय ओळख मिळाली आहे. ती अर्थातच एक चांगली अॅथलिट आहे, पण कोर्टवर उतरून ती जिला आदर्श मानते त्या व्हिनसचा सामना करणं ही कठीण गोष्ट आहे."

"ती खूप मोठी होणार आहे आणि ही तर फक्त सुरुवात आहे."

तीन वेळा विम्बल्डन जिंकणारे जॉन मॅकेंरो म्हणतात, "गॉफ ही फक्त शारीरिकदृष्ट्याच नाही तर मानसिकदृष्ट्याही सक्षम आहे. तिचा खेळ मी पाहिला. जर ती 20 वर्षांची होईपर्यंत पहिल्या क्रमांकाची खेळाडू बनली नाही, तर मला आश्चर्य वाटेल."

खेळाचा वारसा लाभलेली गॉफ सात वर्षांची असल्यापासून टेनिसचं प्रशिक्षण घेत आहे. तिचे वडील जॉर्जिया स... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्टेट युनिव्हर्सिटीसाठी बास्केटबॉल खेळायचे. तिची आई कँडी ही पूर्वी जिमनॅस्ट होती, आणि नंतर अॅथलेटिक्समध्ये भाग घ्यायची. या दोघांची लेक दोन वर्षांपूर्वी महत्त्वाच्या टूर्नामेंट्स खेळू लागली. 13 वर्षांची असताना ती युएस ओपन गर्ल्स सिंगल्स फायनल मध्ये पोहोचणारी सर्वात लहान खेळाडू ठरली.  गेल्या वर्षी तिने मुलींसाठीची फ्रेंच ओपन जिंकली. त्यावेळी तिने नुकताच 14वा वाढदिवस साजरा केला होता.

कोरीचे आई-वडील

यावर्षी गॉफचं ध्येय होतं विम्बल्डनसाठी पात्र ठरणं. पण तिच्या 301 क्रमांकाच्या रँकिंगमुळे तिला संधी मिळण्याची शक्यता कमी होती. पण आपल्याला वाईल्ड कार्ड मिळाल्याचं एकदा ऑनलाईन शॉपिंग करत असताना तिला समजलं.

पात्रता स्पर्धेच्या अंतिम फेरीमध्ये तिने 6-1, 6-1 ने बेल्जियमच्या ग्रीट मिन्नेनवर विजय मिळवला. ग्रीटचं जागतिक रँकिंग होतं 129. आणि गंमतीची गोष्ट म्हणजे ही मॅच खेळण्याआधी रात्री 11 वाजता कोकोने विज्ञानाची परीक्षा दिली होती.

अटलांटामध्ये जन्मलेल्या कोकोच्या आदर्श आहेत व्हीनस आणि सेरेना या विल्यम्स भगिनी. म्हणूनच जेव्हा ड्रॉमध्ये कोकोची पहिली मॅच विल्यम्स भगिनींमध्ये मोठ्या असणाऱ्या व्हीनसविरोधात लागली, तेव्हा कोकोकडे जगाचं लक्ष वळलं.

या खेळातल्या दिग्गज खेळाडूंपैकी एक असणाऱ्या व्हीनससमोर कोकोचा टिकाव लागणार का? असा प्रश्न सगळ्यांना पडला.

पण मॅचमध्ये सुरुवातीलाच तिला सूर गवसला आणि तिने पहिल्या सेटमध्ये तिने 3-2 अशी आघाडी घेतली होती तर दुसऱ्यामध्ये 5-4.  आणि सरतेशेवटी तिचा जन्म व्हायच्या आधीच ज्या खेळाडूने 4 ग्रॅण्ड स्लॅम जिंकल्या होत्या अशा खेळाडूला तिने हरवलं.

आपण व्हीनस विल्यम्सला हरवलं या कल्पनेनेच गॉफ 'सुपर शॉक्ड' होती.

मॅचनंतरच्या पत्रकार परिषदेत बोलताना तिने सांगितलं, "मला माझ्या स्वप्नातला ड्रॉ मिळाला. मला याचाच आनंद आहे की मला यशस्वी होणं जमलं. व्हीनस खूपच छान खेळली आणि माझ्यासोबत छान वागली. मी तिला पूर्वी एक-दोनदा भेटले होते तेव्हाही ती माझ्याशी छान वागली होती."

कोरी 'कोको' गॉफ विषयी

1991नंतर आता गॉफ ही विम्बल्डनमध्ये मॅच जिंकणारी सर्वात तरूण खेळाडू ठरली आहे. 1991मध्ये 15 वर्षांच्या अमेरिकन जेनिफर कॅप्रियाटीने 9 वेळा विम्बल्डन विजेत्या मार्टिना नवरातिलोवाचा पराभव केला होता.

गॉफचं बालपण अटलांटा, जॉर्जियामध्ये गेलं. त्यानंतर ती टेनिसखेळण्यासाठी फ्लोरिडाला आली.

गॉफचे सध्याचे कोच आहेत...


1970च्या दशकाच्या सुरुवातीला पहिल्यांदा बलुचिस्तान लिबरेशन आर्मी अस्तित्त्वात आली.

हा तो काळ होता जेव्हा माजी पंतप्रधान झुल्फिकार अली भुत्तो यांच्या पहिल्या कार्यकाळात बलुचिस्तानामध्ये पाकिस्तानी सरकारच्या विरोधात सशस्त्र बंडाला सुरुवात झाली होती.

पण लष्करी हुकुमशहा झिया उल् हक यांनी सत्ता बळकावल्यानंतर बलुच नेत्यांसोबत चर्चा करण्यात आली. याचा परिणाम म्हणून सशस्त्र बंड संपलं आणि बलुचिस्तान लिबरेशन आर्मीही शांत झाली. पाकिस्तानातल्या याच बलुचिस्तान लिबरेश आर्मी (बीएलए) चा समावेश अमेरिकेने जहालवादी संघटनांच्या यादीमध्ये केला आहे.

पण माजी राष्ट्राध्यक्ष परवेझ मुशर्रफ यांच्या काळामध्ये बलुचिस्तान हायकोर्टाचे न्यायाधीश असणाऱ्या न्यायमूर्ती नवाज मिरी च्यांच्या खुनाच्या आरोपात बलुच नेते नवाब खैर बख्श मिरी यांना अटक करण्यात आली.

त्यानंतर 2000 सालापासून बलुचिस्तानाच्या विविध भागांमध्ये सरकारी इमारती आणि सुरक्षा दलांवर हल्ल्यांचं सत्र सुरू झालं.

कालागणिक या हल्ल्यांमध्ये वाढ तर झालीच, पण हे हल्ले होण्याचं क्षेत्र वाढलं. बलुचिस्तानातल्या भिन्न भागांमध्ये हे हल्ले होऊ लागले.

बहुतेकदा बलु... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

चिस्तान लिबरेशन आर्मी या हल्ल्यांची जबाबदारी घेत असे.

नवाबजादा बालाच मिरी 2007 साली सुरक्षादलाकडून मारला गेला.

2006 मध्ये पाकिस्तान सरकारने बलुचिस्तान लिबरेशन आर्मीचा समावेश दहशतवादी संघटनांच्या यादीमध्ये केला. आणि नवाब खैर बख्श मिरी यांचा मुलगा नवाबजादा बालाच मिरी हा या संघटनेचा प्रमुख असल्याचं अधिकाऱ्यांनी जाहीर केलं.

नोव्हेंबर 2007 मध्ये बालाच मिरीचा मृत्यू झाल्याची बातमी आली. अफगाणिस्तानच्या सीमेजवळ सुरक्षा दलांसोबत झालेल्या चकमकीत तो मारला गेल्याचं बलुचिस्तान लिबरेशन आर्मीकडून सांगण्यात आलं.

चिनी तळांना विरोध

बालाच मिरीच्या मृत्यूनंतर ब्रिटनमध्ये राहणारा त्याचा भाऊ नवाबजादा हीरबयार मिरी हा बलुचिस्तान लिबरेशन आर्मीचा प्रमुख झाल्याचं पाकिस्तानी अधिकाऱ्यांनी जाहीर केलं.

पण नवाबजादा हीरबयार मिरीने मात्र आपण एका सशस्त्र गटाचा प्रमुख असल्याचे आरोप वेळोवेळी फेटाळले आहेत.

नवाबजादा बालाच मिरीच्या मृत्यूनंतर बलुचिस्तान लिबरेशन आर्मीचा प्रमुख म्हणून अस्लम बलोचचं नाव समोर आलं. त्याची गणना या आर्मीच्या सेंट्रल कमांडर्समध्ये करण्यात येऊ लागली.

पण एका चकमकीमध्ये अस्लम बलोच जखमी झाला आणि त्याला उपचारांसाठी भारतात आणण्यात आलं. त्यानंतर त्याचे बलुचिस्तान लिबरेशन आर्मीच्या इतर नेत्यांसोबत मतभेद झाल्याच्या बातम्या आल्या.

तब्येत बरी झाल्यानंतर अस्लम बलोच हा बलुचिस्तान आणि अफगाणिस्तानाच्या विविध भागांमध्ये रहात होता.

अस्लम बलोचच्याच काळात बलुचिस्तान लिबरेशन आर्मीमधील महत्त्वाच्या एका गटाकडून आत्मघातकी हल्ल्यांना सुरुवात करण्यात आली. ही संघटना या हल्ल्यांना 'फिदायीन हल्ला' म्हणते.

चीन आणि पाकिस्तानमधील आर्थिक व्यवहारांनाही या संघटनेचा विरोध आहे. आणि त्यांच्या पाकिस्तानातील सध्याच्या कारवायांमध्ये त्यांनी चीनी संस्थांना लक्ष्य केलं.

बालाच मिरीच्या मृत्यूनंतर ब्रिटनमध्ये राहणारा त्याचा भाऊ नवाबजादा हीरबयार मिरी हा बलूचिस्तान लिबरेशन आर्मीचा प्रमुख बनला.

ऑगस्ट 2018 मध्ये पहिल्यांदाच बलुचिस्तान लिबरेशन आर्मीने एका आत्मघातकी हल्ल्याची जबाबदारी घेतली. अस्लम बलोचच्या मुलाने स्वतः चागी जिल्ह्याच्या दालबंदीन इथल्या मुख्यालयावर हा हल्ला केला होता.

तसंच लष्करी प्रकल्पामध्ये काम करणाऱ्या व्यक्तींच्या ज्या बसवर हल्ला करण्यात आला होता, त्यामध्ये चीनी इंजिनियर देखील होते.

इतर सशस्त्र संघटनांसोबत हातमिळवणी

यानंतर...


1971मध्ये रीलिज झालेल्या अमिताभ बच्चन यांच्या आनंद सिनेमाची प्रिंट जतन करून ठेवण्यात आली आहे.

पाच वर्षांपूर्वी त्यांनी आपल्या चित्रपटांच्या प्रिंट्स मुंबईतल्याच एका स्वयंसेवी संस्थेच्या एअर कंडिशन संग्रहालयात ठेवण्यासाठी दिल्या.

सिनेमांच्या प्रिंट्स नीट करून जतन करण्याचं काम ही संस्था करते. ख्यातनाम फिल्ममेकर, आर्कायव्हिस्ट आणि रिस्टोअरर शिवेंद्र सिंह डुंगरपूर यांनी 'फिल्म हेरिटेज फाउंडेशन' या नावाने ही संस्था सुरू केली. संस्थेच्या उत्कृष्ट कामामुळे तिला आंतरराष्ट्रीय पातळीवर ख्याती मिळाल्याचं दिग्दशर्क क्रिस्टोफर नोलान यांचं म्हणणं आहे. स्वतः अमिताभ बच्चन या संस्थेचे ब्रँड अम्बॅसेडर आहेत.

वेगाने लोप पावत चाललेला भारताचा चित्रपट वारसा जतन करावा, यासाठी अमिताभ बच्चन गेली अनेक वर्षं प्रयत्न करत आहेत.

अमिताभ बच्चन गेली अनेक वर्षं यासाठी प्रयत्न करत असले तरी त्याची फारशी वाच्यता झाली नव्हती. गेल्या शुक्रवारी झालेल्या कार्यक्रमाच्या निमित्ताने त्यांचं हे काम लोकांपुढे आलं.

78 वर्षांच्या अमिताभ बच्चन यांना यावर्षीच्या 'इंटरनॅशनल फेडरेशन ऑफ फिल्म आर्काईव्ह्ज' पुरस्काराने सन्मानित करण... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्यात आलं. नोलान आणि फिल्ममेकर मार्टिन स्कोरसेजी यांनी हा पुरस्कार प्रदान केला. यापूर्वी इंगमार बर्गमन, अॅग्नेस वर्डा आणि जीन-ल्युक-गोडार्ड यासारख्या नामवंत सिनेदिग्दर्शक आणि निर्मात्यांना या पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आलं आहे.

मुंबईतल्या एका गोदामात डुंगरपूर यांना 200 सिनेमांच्या प्रिंट्स सापडल्या.

डुंगरपूर सांगतात, "बच्चन यांना कायमच चित्रपटांचं संवर्धन आणि जतन करण्यात मनापासून रस होता आणि त्यांनी त्यादिशेने प्रयत्नही केले."

दिग्गज अभिनेते दिलीप कुमार यांच्या खूप जुन्या चित्रपटांच्या प्रतीच नष्ट झाल्याने ते सिनेमे आपल्याला पाहता आले नसल्याचं दुःख अमिताभ बच्चन यांनी एकदा बोलून दाखवल्याचं डुंगरपूर सांगतात.

भारतात बॉलीवुडसह तब्बल 10 महत्त्वाच्या फिल्म इंडस्ट्रीज आहेत. जगातल्या या सर्वांत मोठ्या सिनेसृष्टीमध्ये दरवर्षी 36 भाषांमध्ये जवळपास 2000 सिनेमे प्रदर्शित होतात.

मात्र, एवढ्या मोठ्या इंडस्ट्रीज असूनही आपल्याकडे केवळ दोन फिल्म आर्काईव्ह्ज (चित्रपट संग्रहालय) आहेत. एक पुण्यात आहे - नॅशनल फिल्म आर्काईव्ज ऑफ इंडिया आणि दुसरी डुंगरपूर यांची खाजगी संस्था. डुंगरपूर म्हणतात, "आपल्या श्रीमंत आणि देदिप्यमान चित्रपट इतिहासाच्या दृष्टीने ही अत्यंत लाजीरवाणी बाब आहे."

काही मोजक्याच चित्रपटांचं संवर्धन आणि जतन होत असल्यामुळे आपले अनेक दर्जेदार चित्रपट एकतर नष्ट झालेत किंवा त्यांच्या ज्या प्रती उपलब्ध आहेत त्या खराब झाल्या आहेत.

आलम आरा (1931) हा भारताचा पहिला बोलपट तर किसान कन्या (1937) हा पहिला रंगीत चित्रपट. मात्र, या दोन्ही सिनेमांच्या प्रती आज उपलब्ध नाहीत.

तुलनेने नवीन असणाऱ्या सिनेमांचीही हीच व्यथा आहे. स्वातंत्र्यांसाठी लढणाऱ्या क्रांतीकारक लक्ष्मी सहगल यांच्यावर 1977 साली एक डॉक्युमेंट्री तयार करण्यात आली होती. त्यात सई परांजपे यांनी लक्ष्मी सहगल यांची भूमिका बजावली होती. त्यानंतर श्याम बेनेगल यांनी 1988 साली तयार केलेली भारत एक खोज ही डॉक्युमेंट्री, या दोन्ही माहितीपटाच्या मूळ प्रती आज अस्तित्वात नाहीत.

बाहुबलीसारखे गाजलेले चित्रपट देणारे दक्षिणेचे सुप्रसिद्ध दिग्दर्शक एस. एस. राजमौली यांनी 2009 साली 'मगदिरा' नावाचा चित्रपद दिग्दर्शित केला होता. या सिनेमाची ओरिजनल नेगेटिव्हही अवघ्या सहा वर्षांत गायब झाल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

1958मधल्या नाईट क्लब सिनेमातलं एक दृश्य. या सिनेमाची प्रत आता जतन...