पाहा व्हीडिओ : MPSC च्या उमेदवारांचा दिवस कसा असतो?

सदाशिव पेठेतल्या पुना हॉस्पिटलजवळ एका अतिशय जीर्ण झालेल्या एक मजली इमारतीत समाधान राहतात. या इमारतीत साधारण 5-6 खोल्या आहेत. प्रत्येक खोली 10 बाय 10 ची. या प्रत्येक खोलीमध्ये फक्त MPSC करणारे विद्यार्थी राहतात. हे सर्व जण मराठवाड्यातल्या खेड्यांतून डोळ्यात अधिकारी बनण्याचं स्वप्न घेऊन आले आहेत.

समाधान एक साधा सरळ, पण महत्त्वाकांक्षी तरुण. त्यांच्याबरोबर बोलत असताना त्यांची सुरू असलेली धडपड आणि यशापयशाच्या खेळातून स्वतःला सावरत ध्येय गाठण्याची त्यांची जिद्द दिसून येते.

समाधान यांनी 12 वी पर्यंतचं शिक्षण बीडमध्येच केलं. तेव्हा त्यांचं शिक्षणात खूप लक्ष नव्हतं. मग ते MPSC कडे कसे वळलो?

"मी नववीमध्ये होतो तेव्हा माझा मोठा भाऊ MPSC ची परीक्षा देऊन तहसीलदार झाला. तेव्हापर्यंत तहसीलदार काय असतं मला माहिती नव्हतं. मग हळूहळू ती क्रेझ बघून, दादाला मिळणारी प्रतिष्ठा बघून कुठेतरी असं वाटू लागलं की, आपणही या क्षेत्रात यायला पाहिजे."

सुरुवातीचे दिवस

मग MPSCची तयारी करायला समाधान यांनी पुणे गाठलं. मात्र पुण्यातले सुरुवातीचे दिवस त्यांच्यासाठी ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

थोडे कठीण होते.

"सुरुवातीला दीड महिना खोलीच मिळाली नाही. तेव्हा मग मी कात्रजला मामाच्या मुलाकडे राहायचो. तिथून ये-जा करायचो. क्लास झाला की मग एक-दोन तास रूम शोधण्यासाठी जायचे. खोल्या मिळायच्या मात्र ते दलाली मागायचे. माझ्याजवळ पैसा जास्त नसल्याने ते नको वाटायचं. मग एका मित्रानं मला ही खोली दाखवली. तेव्हा मी इथं आलो. आमच्या या हॉस्टेलमध्ये सात खोल्या आहेत. प्रत्येक खोलीत MPSC करणारीच मुलं आहेत. ही सर्व मराठवाड्यातीलच आहेत. इथे प्रत्येक खोलीला 1800 रुपये भाडं आहे. माझ्या या 10 बाय 10 च्या खोलीत मी आणि अजून एक जण राहतो."

समाधान 2012 पासून पुण्यात राहत आहेत. त्यांनी आतापर्यंत अनेक स्पर्धा परीक्षा दिल्या आहेत. परिश्रम करून, अभ्यास करूनसुध्दा यशानं त्याला दोन-चार मार्कांनी हुलकावणी दिल्याचे ते सांगतात.

परंतु 2014 मध्ये त्याच्या प्रयत्नांना यश आलं आणि ते PSI (पोलीस उपनिरीक्षक) पदासाठीची परीक्षा उत्तीर्ण झाले. त्यांना कॉल लेटर आलं मात्र त्यांनी ही संधी सोडली.

"माझी 2014 ची प्रिलिमनरी टेस्ट दोन मार्कांनी हुकली. तेव्हा मी खूप निराश झालो. त्यानंतर मी 2014 मध्येच आलेल्या PSI (पोलीस उपनिरीक्षक) (वर्ग २) च्या परीक्षेवर लक्ष केंद्रित केलं."

"PSI ची पूर्व, मुख्य आणि शारीरिक, अशा तिन्ही परीक्षा मी पास झालो. 20 मे 2015 ला माझी निवड झाली होती. मात्र तेव्हा माझ्या मनात विचार येऊ लागला की, आपण इथे UPSC करण्यासाठी आलो होतो. मात्र इंग्रजी येत नसल्यानं आपण MPSC वर लक्ष केंद्रीत करून वर्ग 1 च्या परीक्षांकडे वळलो. मग आता क्लास 2 ची नोकरी का करायची? आपल्यात क्षमता आहेत. माझे अगदी जवळचे मित्र क्लास 1 पोस्टसाठी सिलेक्ट झालेत. मग आपण का नाही होणार? PSI जर स्वीकारलं तर एक वर्ष संपूर्ण ट्रेनिंगसाठी जाईल. तिथं कसलाच अभ्यास करता येणार नाही. त्यामुळे मी ती संधी सोडली."

अमर्याद खर्च आणि काळजीसुद्धा

समाधान यांना फक्त अभ्यासाचीच काळजी नाही. त्यांना खर्चावरही लक्ष द्यावं लागतं. आपल्या अनेक आवडी-निवडींना मुरड घालत ते परीक्षांची तयारी करत आहेत.

"कधी कधी रस्त्यानं जाताना एखादं टी-शर्ट आवडतं. पण आता जर ते घेतलं तर महिन्याचा हिशोब बिघडेल, असं म्हणत मी मनाला समजावतो. सकाळी नाश्त्याला साबुदाणा खिचडी, उपमा, शिरा, असे अनेक पर्याय उपलब्ध असतात. मात्र मी दररोज पोहे खातो. कारण पोहे 10 रुपयांत मिळतात," असं समाधान सांगतात.

MPSC च्या...


पाहा व्हीडिओ : अजिंठातल्या गुहाचित्रांचं नवं रुप साकारणारे हात

अनेक चित्रं दिसत नाहीत, धूसर झाली आहेत. तर काही चित्रांची मोडतोड झाली आहे. ही चित्रं कशी असतील याचा अभ्यास करून ती पूर्ण करण्याचा ध्यास काही चित्रकारांनी घेतला आहे. त्यापैकीच आहेत एम. आर. पिंप्रे आणि विजय कुलकर्णी हे दोन चित्रकार. त्यांनी अजिंठ्यातील अनेक चित्रं पुनरुज्जीवित केली आहेत.

औरंगाबादपासून सुमारे 100 किमी अंतरावर असलेल्या अजिंठा लेण्यांचा परिसर अत्यंत रमणीय आणि घोड्याच्या नालीच्या आकाराचा आहे. येथील लेणींकडे बौध्द वास्तूशास्त्र, भित्तीचित्रं आणि शिल्पकृतीचा आदर्श नमुना म्हणून पाहिलं जातं.

1899मध्ये जॉन स्मिथ या ब्रिटिश अधिकाऱ्याला वाघाच्या शिकारीदरम्यान या लेण्यांचा शोध लागला होता. पुढच्या वर्षी म्हणजेच 2019मध्ये ही लेणी जगासमोर येण्याच्या घटनेस 200 वर्षं पूर्ण होत आहेत. युनेस्कोने 1983मध्ये या लेण्यांना जागतिक वारसास्थळाचा दर्जा दिला.

अजिंठ्यातले विजय कुलकर्णी यांनी काढलेलं चित्र

सुमारे 2000 वर्षांपूर्वींचा चित्रकलेचा हा एक उत्तम नमुना आहे. या चित्रांमधील शरीररचना, केशरचना, वास्तूकला, कपड्यांवरील नक्षीकाम,... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

दागदागिने, शिल्पकला आदी अनेक गोष्टींमधून तो काळ आपल्यासमोर उलगडत जातो.

येथील विहार, चैत्यगृह, स्तूप आदी गोष्टी रसिकांना आकर्षित करतात. या लेण्यातील शिल्प आपल्याला बरंच काही सांगत असतात, आपल्याशी बोलत असतात मात्र सामान्य माणूस त्याचा अर्थ लावू शकत नाही. बौध्दांच्या जीवनातील अनेक प्रसंग या लेण्यांमध्ये चित्रित केले आहेत.

चित्रांचा अर्थ

ही लेणी चित्रांमध्ये सर्वश्रेष्ठ समजली जातात. जवळपास 500पेक्षा जास्त जातककथा या लेण्यांमध्ये चित्रित केल्या आहेत. मात्र त्यापैकी बरीचशी चित्रं आता नष्ट होत चालली आहेत. या चित्रांचा नेमका काय अर्थ आहे हे सांगणारी फारच थोडी माणसं आज आहेत. त्यापैकी दोन नाव म्हणजे एम.आर. पिंप्रे आणि विजय कुलकर्णी ही चित्रकारद्वयी.

अजिंठाचे विहंगम दृश्य

पिंप्रे यांची 350 चित्रं

एम. आर. पिंप्रे गेली 55 वर्षें अजिंठ्यावरील चित्रांचा अभ्यास करत आहेत. त्यांनी आतापर्यंत अजिंठ्यातील 350 चित्रं काढली आहेत.

या चित्रांबद्दल पिंप्रे सांगतात, "अजिंठ्याची फोटोग्राफी खूप झाली, लिखाण भरपूर झालं. मात्र 2000 वर्षांपूर्वीचं जे अजिंठ्याचं चित्रं आहे ते अजून लोकांसमोर आलेलं नाही. जगाच्या कानाकोपऱ्यातून इथं लोकं येतात. हजारो लाखो रुपये खर्च करतात. प्रत्यक्षात लेण्यांमध्ये गेल्यानंतर त्यांना काहीच चित्रं दिसत नाही. लेण्यांमधल्या सुमारे 70% पेंटिंग्ज्सची दुर्दशा झालेली आहे. जी चित्रं शिल्लक आहेत. ती सहज दिसतही नाहीत."

एम. आर. पिंप्रे

चित्रं फक्त अजिंठ्याचीच

औरंगाबादमधील ताज विवांता या हॉटेलमध्ये एका भागात अजिंठ्याच्या चित्रांचं प्रदर्शनच भरलंय असं दिसतं. ती आहे आर्ट गॅलरी चित्रकार विजय कुलकर्णी यांची.

मुंबईच्या जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट्समधून शिक्षण घेतलेले कुलकर्णी हे अबस्ट्रॅक्ट पेंटींग्ज करायचे. त्यांनी त्याची अनेक प्रदर्शनं देखील भरवली आहेत. मात्र अजिंठ्याच्या चित्रांचा त्यांच्या मनावर असा प्रभाव पडला की त्यांनी इतर चित्रं काढायचं बंद केलं. याबदद्ल ते सांगतात...

विजय कुलकर्णी

"मी जवळजवळ 40 वर्षांपासून अजिंठा पेटिंग करतो. आम्हाला पुरातत्व खात्याकडून परवानगी मिळाली होती. अजिंठ्यात बसून चित्रं काढण्याची संधी ही एक अनोखी गोष्ट आहे. कारण साधारणतः तिथे बसून कोणालाच पेंटिंग करण्यास परवानगी नाही. मात्र आम्हाला ती मिळाली होती. त्यामुळे ही चित्रं काढत असताना मला अजिंठ्याची इतकी गोडी निर्माण झाली की लक्षात आलं...


पाहा व्हीडिओ : अफगाणिस्तानात आज होत आहे मतदान

संघर्षग्रस्त अफगाणिस्तानातील निवडणुकांकडे जगाचे लक्ष लागून राहिले आहे. तालिबान आणि इस्लामिक स्टेटच्या बंडखोरांनी निवडणुकांवर बहिष्कार टाकण्याचे आवाहन केलं आहे. या निवडणुका म्हणजे बनाव असल्याचा दावा करत या संघटनांनी जणू निवडणुका होऊ न देण्याचा विडा उचलला आहे.

त्यामुळे मतदानाच्या दिवशी देशात विविध ठिकाणी हिंसक घटना घडल्या.

अफगाणिस्तानात शनिवारी मतदानादिवशी विविध ठिकाणी हिंसक घटना घडल्या

हिंसक घटना

1. काबूलमध्ये झालेल्या आत्मघाती हल्ल्यात 15 लोक ठार झाल्याची बातमी टोलो न्यूजने दिली आहे.

2. काबूलमध्ये झालेल्या दुसऱ्या एका हल्ल्यात 3 ठार तर 30 जण जखमी झाले आहेत. ही बातमी AFP वृत्तसंस्थेने दिली आहे.

3. काबूलमध्ये वायव्य भागात स्फोटकं निकामी करताना दोन पोलीस अधिकारी जखमी झाल्याची बातमी AP वृत्तसंस्थेने दिली आहे.

4. उत्तरेकडील कंडूज या शहरात झालेल्या स्फोटात 3 लोक ठार तर 50 जण जखमी झाले आहेत.

5. घोर प्रांतात पोलिसांवर हल्ला झाला असून या स्फोटात चार जण ठार झाले आहेत. काही वृत्तांत मृतांची संख्या 11 सांगण्यात आली आहे.

तांत्रिक अडचणी

1. न... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

िवडणुकीत मतदारांची पडताळणी करण्यासाठी बायोमेट्रिक्स पद्धती वापरली जात आहे. त्यात अडचणी आल्याने अनेक मतदान केंद्रावर मतदान होऊ शकले नाही. उरुझगान प्रातांत काही लोकांनी बायोमेट्रिक मशीनची मोडतोड केली.

2. मतदान प्रक्रियेची जबाबदारी शिक्षकांवर सोपवण्यात आली आहे, पण बऱ्याच केंद्रांवर शिक्षक उशिरा पोहोचल्याने मतदान केंद्रं उशिरा सुरू झाली.

निवडणूक आकड्यांमध्ये

1. 250 जागांसाठी 2500 उमेदवार मैदानात आहेत.

2. मतदारांची एकूण संख्या 90 लाख आहे.

3. 7,000 हजार मतदान केंद्रं सुरू करण्यात आली असली तरी सुरक्षेच्या कारणामुळे यांतील 5 हजार मतदान केंद्रावरच मतदान होऊ शकले.

4. मतदान सुरळीत होण्यासाठी 70 हजार सुरक्षा रक्षकांची नियुक्ती करण्यात आली आहे.

निवडणुका का महत्त्वाच्या?

जवळपास सर्व अफगाणी नागरिकांना तालिबान सोबतचे युद्ध संपून चांगलं जीवन, रोजगार आणि शिक्षण मिळावं, असं वाटतं. अफगाणिस्तानच्या मित्र राष्ट्रांनाही इथं लोकशाही बळकट व्हावी. असं वाटतं.

निवडणूक लढवत असलेले अनेक उमेदवार सुशिक्षित आणि तरुण आहेत, संघर्षाने ग्रासलेल्या देशात बदल घडवण्यासाठी ते मदत करू इच्छितात. पण सर्व राजकीय नेते भ्रष्ट आणि असक्षम आहेत, अशी एक भावना मतदारांमध्ये तयार झाल्याचं इथले पत्रकार सांगतात.

सध्याच्या विधिमंडळीची मुदत 2015ला संपल्यानंतर निवडणूक घेणं आवश्यक होतं. पण 2014ला झालेल्या राष्ट्राध्यक्ष निवडणुकीतील वादातून सगळ्यांना खीळ बसली आणि देशात गृहयुद्धाला सुरुवात झाली.

कायद्यातील बदलानंतरही अफगाणिस्तानातील खरी सत्ता राष्ट्राध्यक्षांकडेच आहे. राष्ट्राध्यक्षपदाची निवडणूक 2019ला होत आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : आपल्या पूर्वजाचा हा सांगाडा 36 लाख वर्षं जुना

दक्षिण आफ्रिकेत मनुष्याचा सर्वांत जुना सांगाडा सापडला आहे. या सांगडा 36 लाख वर्षं जुना असल्याचा दावा संशोधकांनी केला आहे.

माणसाच्या या पूर्वजाला 'लिटिल फूट' असं नाव देण्यात आलं आहे. या सांगाड्याचं उत्खनन, त्याची स्वच्छता आणि या हाडांची एकत्र मांडणी करण्यासाठी 20 वर्षांचा कालावधी लागला.

या सांगाड्याच्या कालखंडाबद्दल वाद आहेत. दक्षिण आफ्रिकेतील संशोधकांनी हा सांगाडा 36 लाख वर्षांपेक्षा जुना असल्याचं म्हटलं आहे.

यापूर्वी मिळालेल्या सर्वांत जुन्या सांगाड्याचं नाव लुसी आहे. 'लुसी' इथिओपियामध्ये मिळाली होती.

याचाच अर्थ असा की लुसीच्याही आधी 5 लाख वर्षं 'लिटिल फूट' अस्तित्वात होती.

'लिटिल फूट' आणि 'लुसी' ऑस्ट्रॅलोपिथेकस या मनुष्याच्या वंशाशी संबंधित आहेत. पण ते वेगवेगळ्या प्रजातींमधील आहेत.

हा शोध विविध कारणांनी महत्त्वाचा मानला जात आहे. मनुष्याचे पूर्वज आफ्रिका खंडाच्या मोठ्या भूभागावर वास्तव्यास होते. तसेच या पूर्वजांच्या प्रजातींमध्ये मोठं वैविध्य होतं, असं यातून दिसतं.

'लिटिल फूट' स्टर्कफोंटाईन गुहांत सापडली. या ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

गुहा जोहान्सबर्गच्या वायव्येला आहेत.

हे संशोधनाचं काम 20 वर्ष सुरू होतं

ही लहान मुलगी असावी आणि ती गुहेच्या कड्यावरून पडली असावी, असं संशोधकांना वाटतं.

मुख्य संशोधक प्रा. रॉन क्लर्क म्हणाले, "हा सांगडा लहान आहे. पण याचं महत्त्व मोठं आहे. एका लहान हाडापासून या संशोधनाची सुरुवात झाली. आपली उत्क्रांती समजून घेण्यात हे संशोधन मदत करत आहे."

"या गुहांतून ही जीवाश्म मिळवणं फारच कष्टाचं काम होतं. ही हाडं फारच नाजूक आहेत आणि ती नैसर्गिक गाळात दबलेली होती," असं त्यांनी सांगितलं.

"सुई इतक्या लहान साधनांचा वापर करूनही यातलं काही उत्खनन करण्यात आलं आहे. म्हणूच याला इतका कालावधी लागला," असं त्यांनी सांगितलं.

विश्लेषण : अॅंड्र्यु हार्डिंग, बीबीसी न्यूज, जोहान्सबर्ग

लिटिल फूटच्या संशोधनावरून असं दिसतं की, ती एप किंवा माकडांच्या जवळची नव्हे तर माणसांसारखी होती. तिचे बाहू, हाताचा पंजा लहान असणं हेच दाखवत. बहुधा ती झाडांवर झोपत असावी.

मानवाच्या 'फॅमिली ट्री'मध्ये लिटिल फूटचं नेमक स्थान शोधण्याचं काम सुरू आहे. पण लुसीपेक्षा तिचा कालावधी नक्कीच जुना आहे. इथिओपियामध्ये लुसीचं जीवाश्म सापडलं होतं, पण तो पूर्ण सांगाडा नव्हता.

याचाच अर्थ असा की आपले प्राचीन पूर्वज संपूर्ण आफ्रिकेत विखुरले होते.

दक्षिण आफ्रिकेतील या गुहा संशोधकांसाठी खजिना ठरत आहेत आणि मानवी उत्क्रांतीबद्दल आपली समज वाढवण्यात मदत करत आहेत.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : इराक-इराण भूकंपात अनेक बेघर

हा अंदाज सूर्य, चंद्र आणि ग्रहांच्या स्थितीवर अवलंबून असतो. हा अंदाज एका स्वयंघोषित वैज्ञानिकानं व्यक्त केला होता. या वैज्ञानिकाचं 1979 साली निधन झालं.

पण, 11 मे 2011 ला दिवंगत राफेल बेंडानी यांनी भूकंपाचा अंदाज वर्तवला होता. त्यामुळे अनेक लोकांनी रोमपासून दूर राहण्याचा निर्णय घेतला. त्यांच्या लिखाणात कोणत्याही भौगोलिक ठिकाणाचा, महिन्याचा किंवा दिवसाचा उल्लेख नव्हता हे विशेष.

अनेक पद्धती

न्यूझीलंडमध्ये सुद्धा एका माजी जादूगारानं असाच एक अंदाज वर्तवल्यामुळे तिथल्या लोकांमध्ये अस्वस्थता निर्माण झाली होती.

क्राईस्टचर्चमध्ये फेब्रुवारी 2011 ला 6.3 इतक्या तीव्रतेचा भूकंप झाल्यानंतर केन रिंग यांनी लगेचच 20 मार्चला असा आणखी एक भूकंप येण्याचा अंदाज वर्तवला. मून शॉट पृथ्वीच्या केंद्रस्थानातून गेल्यामुळे हा भूकंप झाल्याचं त्यांनी सांगितल्यामुळे या भीतीपोटी अनेकांनी शहर सोडलं.

भूकंपाचा अंदाज बांधणं हे कायमच वादग्रस्त असतं. असं ब्रिटिश जिऑलॉजिकल सर्व्हेतील सेस्मॉलॉजी विभागाचे प्रमुख डॉ. ब्रायन बाप्टी यांनी सांगितलं.

"भूकंपाची उत्तम जाण आणि अभ्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

स असूनसुद्धा भूकंप कधी, कुठे होणार, किती तीव्रतेचा असणार याचा उत्तम अंदाज बांधलेलं कोणतंही उदाहरण डोळ्यासमोर नाही." ते सांगत होते.

भूकंपाचा अंदाज वर्तवण्याबाबच्या अनेक पद्धती विश्वासार्ह नाहीत असं त्यांनी सांगितलं. रोममध्ये जो अंदाज वर्तवला गेला त्याला कोणताच आधार नव्हता आणि त्यामुळे लोकांना त्याचं गांभीर्य कळलं नाही.

बीबीसीचे विज्ञानविषयक प्रतिनिधी जोनाथन अमोस यांनी सांगितलं की, "भूकंपतज्ज्ञ हे सतत भूकंप प्रवण केंद्राच्या आसपास खडकांच्या हालचालीची पाहणी करत असतात. त्यामुळे ज्या ठिकाणी दबाव निर्माण होतो त्याची माहिती त्यांना मिळते म्हणून शेवटच्या क्षणी धोक्याची सूचना मिळते.

"जपान आणि कॅलिफोर्निया या ठिकाणचे वैज्ञानिक खडकांमध्ये भूकंपाचा इशारा देणारे सिग्नल शोधत असतात. त्यामुळे प्रत्यक्ष भूकंपाच्या तीस सेकंद आधी सूचना मिळू शकतो. इतक्या वेळात आपत्कलीन यंत्रणा आपापल्या ठिकाणाहून निघून जिथे भूकंप झाला आहे त्या ठिकाणी पोहोचू शकतात." असंही त्यांनी सांगितलं.

पण, मोठ्या क्षेत्रावर पसरणाऱ्या भूकंपाचा अंदाज बांधणं कठीण आहे.

अमोस सांगतात, "हे म्हणजे एखाद्या मातीच्या ढिगाऱ्यावर सतत वाळू टाकत राहणे आणि कोणत्या बाजूच्या कोणत्या वाळूच्या कणामुळे तो ढिगारा कोसळला याचा अंदाज बांधण्यासारखं आहे. या पद्धतीत खूप वैविध्य आहे आणि लोक अनेक शतकांपासून ही पद्धत विकसित करण्याचा प्रयत्न करत आहेत."

जपानच्या भूकंपप्रवण बेटांभोवतालच्या भूकवचाखालील भेगांवर सर्वांचं लक्ष आहे.

बेडकाचा इशारा

पण, एका गृहितकानुसार प्राण्यांनुद्धा भूकंपाचा अंदाज वर्तवता येतो.

2010 साली जर्नल ऑफ झुलॉजीनॆ बेडकांच्या संख्येसंदर्भात एक अहवाल प्रसिद्ध केला. त्यानुसार इटलीत लाक्विलामध्ये 2009 साली 6.3 इतक्या तीव्रतेचा भूकंप झाला तेव्हा तिथले बेडूक त्याआधीच त्यांची प्रजननाची जागा सोडून निघून गेले होते. त्यांचं हे वर्तन अतिशय अनाकलनीय होतं.

ब्रिटिश जिऑलॉजिकल सर्व्हेतील सेस्मॉलॉजी विभागाचे प्रमुख डॉ. ब्रायन बाप्टी सांगतात, "या क्षणी आम्हाला जगात जिथं सतत भूकंप होतात असेच काही भाग माहीत आहेत."

यामुळे भूकंपतज्ज्ञांना भूगर्भात होणाऱ्या हालचाली, भूकंप आणि त्याचे परिणाम यांचा अंदाज वर्तवता येतो. "पण तरी भूकंपाचा तंतोतंत अंदाज वर्तवण्यापासून हे दूरच आहे."

आणि जी संतमंडळी नैसर्गिक आपत्तींचा अंदाज सांगतात त्यांचं काय?

"इंडोनेशिया आणि जपानच्या काही भागांमध्ये मोठ्या...


पाहा व्हीडिओ : उत्तरांच्या शोधात मुक्ता दाभोलकर

52 महिन्यांनी या प्रकरणात एक नवं वळण येतं आहे आणि त्यात झालेल्या तपासाभोवती काही प्रश्न उभे राहत आहेत.

सुरुवातीला झालेला तपास विशिष्ट हेतूनं चुकीच्या दिशेनं केला का? याची चौकशी शासनानं करावी असं मुंबई हायकोर्टानं म्हटलं आहे.

सुरुवातीला महाराष्ट्र पोलिसांकडे असलेला तपास कोर्टाच्या हस्तक्षेपानंतर CBIकडे सोपवण्यात आला.

CBIनं तपासाची दिशा बदलत 'सनातन'संस्थेशी संबंधित काही व्यक्तींना संशयित म्हणून अटक केली. पण अद्याप डॉ. दाभोलकरांचे मारेकरी तपास यंत्रणांच्या हाती लागलेले नाहीत.

डॉ. दाभोलकरांच्या हत्येनंतर जेव्हा या प्रकरणाचा तपास पुणे पोलीस आणि महाराष्ट्र ATS मिळून करत होते, तेव्हा जानेवारी २०१४ मध्ये मनीष नागोरी आणि विकास खंडेलवाल या दोघांना त्यांनी संशयित म्हणून अटक केली.

त्यांच्याकडे सापडलेली बंदूक आणि त्याच नंतर न्यायालयात सादर झालेला बेलेस्टिक रिपोर्ट यांच्या आधारे डॉ. दाभोलकरांच्या हत्येतल्या त्यांच्या सहभागाचा दावा पोलिसांनी केला होता.

सीबीआयकडे तपास

मे 2014 मध्ये न्यायालयाच्या आदेशानंतर या प्रकरणाचा तपास CBIकडे सोपवण्यात आल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा. एका याचिकेद्वारे उच्च न्यायालय या तपासावर लक्ष ठेवून होतं.

CBIनं त्यांच्या तपासाअंतर्गत सनातन संस्थेशी संबंधित वीरेंद्र तावडे याला अटक केली आणि सोबतच सारंग अकोलकर आणि विनय पवार यांचाही संशयित मारेकरी म्हणून शोध सुरू केला.

सप्टेंबर २०१६ मध्ये CBIनं दाखल केलेल्या चार्जशीटमध्येही हा उल्लेख केला.

पण त्याअगोदरच महाराष्ट्र पोलिसांनी अटक केलेल्या नागोरी आणि खंडेलवाल या दोघांनाही वेळेत चार्जशीट दाखल न झाल्यानं जामीन मंजूर झाला होता.

आता तपासावरून निर्माण झालेल्या प्रश्नांची उत्तरं न्यायालयानं सरकारला द्यायला सांगितली आहेत.

१२ ऑक्टोबरला उच्च न्यायालयात न्यायमूर्ती धर्माधिकारी आणि न्यायमूर्ती डांगरे यांनी याचिकेवर सुनावणी करताना या मुद्द्यावर म्हटलं की,

"आम्ही हे जाणून घेऊ इच्छितो की, काही व्यक्तींना अटक झाली, मुद्देमाल हस्तगत केला गेला आणि नंतर या व्यक्ती सुटल्या ही तपास अधिकाऱ्यांकडून मुद्दामहून झालेली कृती होती का? की हे अधिकारी तपासाचा केवळ देखावा करत होते का? गुन्हेगारांशी त्यांचा काही संबंध होता का? त्यामुळेच तपासाची दिशा चुकली का?"

 डॉ. नरेंद्र दाभोलकर यांच्या कन्या मुक्ता दाभोलकर म्हणतात,

"पहिल्यांदा जेव्हा महाराष्ट्र पोलिसांकडे केस होती तेव्हा, आपल्याला सगळ्यांनाच माहिती आहे की त्यांनी प्लँचेट करून डॉक्टरांचे खुनी शोधायचा प्रयत्न केला होता. किती करूण विनोद आहे हा. कोर्टानं आता यासंदर्भात महाराष्ट्र सरकारनं भूमिका घ्यावी असं म्हटलेलं आहे, म्हणजे पोलिसांनी चुकीच्या दिशेनं तपास केला का?

नागोरी आणि खंडेलवाल नावाच्या दोन माणसांना पकडण्यात आलं होतं. प्रत्यक्षात त्यांना सोडून देण्यात आलं. काहीही त्याच्यातून निष्पन्न झालेलं नाही. खूप वेळ गेला त्याच्यामध्ये. म्हणजे अशास्त्रीय आणि चुकीच्या दिशेनं केलेल्या तपासात त्यांनी मौलिक वेळ गमावला."

न्यायालयाकडून कानपिचक्या

न्यायालय आपल्या आदेशात अधिक कठोर होत पुढे म्हणतं,

"जसं याचिकाकर्ते म्हणतात, तशी ही तपासातली गंभीर त्रुट आहे, ज्यामुळे मारेकरी फरार झाले. जर पोलीस दलातली कोणती व्यक्ती यासाठी जबाबदार असेल तर आम्ही आशा करतो की, वरिष्ठ अधिकारी शिस्तपालनाची कारवाई करतील."

"ही एक गंभीर त्रुट आहे आणि वरिष्ठांनीही ती तशीच पाहिली पाहिजे. यावर काय कारवाई केली याचा अहवाल आम्हाला सादर करण्यात यावा."

उच्च न्यायालयाची ही निरीक्षणं आणि आदेशाविषयी आम्ही...


पाहा व्हीडिओ : ओव्यांमधून बाबासाहेबांविषयीच्या व्यक्त झालेल्या भावना

धान्य दळता-दळता महिला एका लयीमध्ये ओव्या गातात. डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याविषयीच्या भावना अशाच काही ओव्यांमधून व्यक्त होतात.

ग्रामीण भागात गायल्या जाणाऱ्या बाबासाहेबांविषयीच्या ओव्या PARI म्हणजेच पीपल्स आर्काईव्ह ऑफ रूरल इंडियाने संकलित केल्या आहेत.

लीलाबाई शिंदे यांनी म्हटलेल्या जात्यावरील ओवीत बाबासाहेबांविषयीचा जिव्हाळा आणि आदर व्यक्त होतो. PARIने यावर्षी एप्रिलमध्ये लीलाबाईंची भेट घेतली.

डॉ. आंबेडकरांविषयीच्या भावना लीलाबाईंनी ओवीतून मांडल्या

लीलाबाईंचं आज वय ६० वर्ष आहे. लीलाबाईंना हा ओव्यांचा वारसा आई जाई साखळे यांच्याकडून मिळाला. बाबासाहेबांविषयी आदर आणि कृतज्ञता सांगणाऱ्या या ओव्या-

भीम भीम म्हणू भीम माझा गुरुभाऊ

सोन्याच्या सळई देते तांदळाला घाव

भीम भीम म्हणू भीम साखरेचा खडा

ध्यान येता मनी गोड झाल्यात दातदाढा

भीम भीम म्हणू भीम साखरेची पुडी

नाव घेतल्यानी सुद झाली माझी कुडी

बुद्धाच्या मंदिराला सोन्याची कवाड

माझ्याही बाळाला लई बुद्धाची आवड

पांढऱ्या साडीला नेसते गं घाई घाई

बाबासाहेबांची दीक... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्षा घेती माझी आई

या ओव्यांमध्ये बाबासाहेबांविषयी कृतज्ञता व्यक्त करताना बाबासाहेबांचं त्यांच्या आयुष्यात असलेलं महत्त्व ओवीत अधोरेखित होत जातं.

बाबासाहेबांना प्रेमाने संबोधताना भीम, भीमबाबा तर कधी भीमराया म्हटलं आहे. लीलाबाईंना बाबासाहेब हे गुरुस्थानी आहेत, मार्गदर्शक आहेत. त्या त्यांचा उल्लेख गुरुभाऊ म्हणून करतात.

याच मार्गदर्शनामुळे बौद्ध धम्माची दीक्षा आणि त्यामुळे आयुष्यावर झालेला प्रभाव त्यांना महत्त्वाचा वाटतो.

'महापरिनिर्वाणानंतर बाबासाहेब हे स्वर्गात जाऊन इंद्रसभेचे राजे झाले आहेत', असं वर्णन करताना हिंदू पुराणातील मिथकांचा वापर ओव्यांमध्ये करण्यात आला आहे.

शेवटी 'बाबासाहेबांना गाडीतून नेत असताना त्यांच्या मागे आम्ही चालत राहणार आहोत', असं सांगताना लीलाबाई बाबासाहेबांच्या विचारांनी प्रेरणा घेत, शिक्षणाचा मार्ग निवडत तसंच बौद्ध धर्माच्या शिकवणीने चालत राहू असं सुचवतात.

(छायाचित्र सौजन्य : संयुक्ता शास्त्री/PARI)

हे पाहिलंत का?

पंजाबमधील दलित समाज शिक्षणात अग्रेसर

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : ओशोंशी सेक्सवरून मनात ईर्षेचा प्रश्नच नाही - मा आनंद शीला

रोल्स रॉयस गाड्यांचा ताफा, रोलेक्स घड्याळं, डिझायनर कपडे आणि फ्री सेक्सला समर्थन केल्यामुळे ओशो किंवा भगवान रजनीश हे वादग्रस्त ठरले होते. 70च्या दशकात भगवान रजनीशांना भारतात अमाप प्रसिद्धी मिळाली होती आणि 80च्या दशकात अमेरिकेतून ते भारतात परतले. सुमारे वीस वर्षांच्या काळात ओशोंचा समुदाय जगभर पसरला. या विस्तारात त्यांच्या खासगी सचिव मा आनंद शीला यांचा मोठा वाटा होता.

भारतात ओशोंच्या शिष्यांची संख्या दिवसेगणिक वाढू लागली होती. अमेरिकेतही ओशोंचा समुदाय वाढू लागला होता. त्यांच्या वाढणाऱ्या समुदायाचा आवाका लक्षात घेता पुण्यातील आश्रमाची जागा अपुरी पडू लागली आणि भगवान रजनीश आपल्या नव्या आश्रमासाठी जागेचा शोध घेऊ लागले. त्यांना ज्या प्रकारचा आश्रम बांधायचा होता त्यासाठी हजारो एकर जागा लागणार होती. पण भारतात भगवान रजनीशांचा समुदाय वादग्रस्त ठरत असल्यामुळे त्यांना इतक्या मोठ्या प्रमाणात जागा मिळण्यासाठी अनंत अडचणी येऊ लागल्या. रजनीश यांच्या खासगी सचिव लक्ष्मी यांनी अनेक प्रयत्न करूनही हवी तशी जागी मिळत नव्हती.

त्यावे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ळी एक तरुणी पुढं आली आणि ओशोंना म्हणाली, "जर तुमची इच्छा एखाद्या व्यक्तीला पूर्ण करता येत नसेल तर दोष त्या व्यक्तीचाच आहे. जर भारतात हवी तशी जागा मिळत नसेलही पण दुसऱ्या देशात तर मिळू शकते ना?"

त्या तरुणीची जिद्द पाहून ओशोंनी लक्ष्मी यांना हटवलं आणि मा आनंद शीला या ओशोंच्या खासगी सचिव झाल्या. ओशोंचं खासगी सचिव होणं म्हणजे आश्रमाचं सर्व प्रशासन तुमच्या हाती येणं असं समीकरण होतं.

शीला पटेलच्या त्या मा आनंद शीला झाल्या

1949मध्ये मा आनंद शीला यांचा बडोद्यात जन्म झाला. त्यांचे वडील अंबालाल पटेल हे ओशोंचे शिष्य होते. ओशो नेहमी त्यांच्या घरी येत असत. त्यावेळी शीला या 16 वर्षांच्या होत्या. त्या सांगतात, "ओशोंना पाहिलं आणि मी तात्काळ त्यांच्या प्रेमात पडले आणि संन्यास घेतला." नंतर त्या अमेरिकेत शिक्षणासाठी गेल्या आणि भारतात परतल्या. त्यानंतर त्या ओशोंच्या पुणे येथील आश्रमात राहू लागल्या.

शीला यांच्याबरोबर रजनीश

ओशोंना काय हवं आहे, त्यांच्या विस्ताराच्या काय योजना आहेत याचा शीला यांना योग्य अंदाज येत असे.

नेटफ्लिक्सची डॉक्युमेंट्री वाइल्ड वाइल्ड कंट्रीमध्ये त्या सांगतात, आम्हाला ज्या गोष्टी साकारायच्या होत्या त्यासाठी पैशांची गरज होती आणि ओशोकडे मेडिटेशन हे प्रोडक्ट होतं. ओशोंकडे मार्केटिंगची क्षमता होती त्यांनी ते प्रोडक्ट तयार केलं आणि मला संस्था कशी चालवायची हे माहीत होतं.

आश्रम नव्हे हे तर शहरच

भारतात जागा मिळत नसल्यामुळे त्यांनी आश्रम अमेरिकेत स्थापन करायचा असं ठरवलं. अमेरिकेतच शिक्षण घेतल्यामुळे तिथं कामं कशी करून घेता येतात हे शीला यांना चांगलं ठाऊक होतं. त्यामुळेच त्यांनी ओशोंना सांगितलं आपण अमेरिकेत जाऊ मी जागा शोधते. ओशोंनी परवानगी दिल्यानंतर त्यांनी अमेरिकेतील ओरेगॉन येथे 64,000 एकर जागा विकत घेतली.

पुणे आश्रमात जागा अपुरी पडत असल्यामुळे ओशोंनी अमेरिकेत जाण्याचा निर्णय घेतला होता.

त्या ठिकाणी आश्रम बांधण्यास सुरुवात झाली. तो आश्रम नव्हताच ते एक शहरच होतं. सर्व सोयी सुविधांनी सज्ज असं ते शहर वसवण्यात आलं. त्या ठिकाणी शेती करून अनुयायांची अन्नाची गरज भागवायची, सर्व दृष्टीनं परिपूर्ण असं शहर वसवायचं असा ओशोंचा विचार होता. हा विचार प्रत्यक्षात आणण्यासाठी झटत होत्या त्या आनंद शीला.

जर 150च्या वर लोक एकत्र आले आणि त्यांनी मतदान करून ठराव मंजूर केला तर त्यांना अमेरिकेत शहराची स्थापना करता येते....


पाहा व्हीडिओ : कंजारभाट समाजातील तरुणांचा कौमार्यचाचणीविरुद्ध एल्गार

अनीताचं लग्न झालं तेव्हा तिचं वय होतं 22 वर्ष. आज तिच्या लग्नाला दोन वर्ष झाली आहेत. लग्नानंतर दुसऱ्या दिवशी पार पडलेला कौमार्य चाचणीचा तो प्रसंग आठवला की अनीताचे अश्रू आजही थांबत नाहीत.

कंजारभाट समाजातील नवविवाहित महिलांना या कौमार्य चाचणीचा सामना करावा लागतो. कंजारभाट या भटक्या-विमुक्त जमातीत मोडणाऱ्या समाजाची लोकसंख्या दोन लाखांच्या आसपास आहे. नवरी मुलगी 'खरी' आहे की 'खोटी' हे ठरवण्यासाठी 'गुणपद्धत' ही प्रथा या जातीत आहे. जातीची स्वतंत्र घटना आहे.  ती पाळणं जातीतल्या सर्वांना बंधनकारक असते आणि जात-पंचायत त्याविषयीचा न्यायनिवाडा करते.

लग्नाच्या विधीचाच एक भाग म्हणून कौमार्य चाचणी घेतली जाते. त्याशिवाय लग्न ग्राह्य धरलं जात नाही. त्यावर शिक्कामोर्तब करण्याचा अधिकार कंजारभाट समाजाच्या पंचांकडे म्हणजेच जात-पंचायतीकडे असतो.

नवविवाहित जोडप्याला लग्नाच्या रात्री किंवा दुसऱ्या दिवशी एका खोलीत पाठवलं जातं. गादीवर सफेद चादर किंवा सफेद कपडा अंथरला जातो. यावेळी खोलीबाहेर दोन्हीकडचे नातेवाईक आणि पंच उपस्थित असतात. शारीरिक स... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ंबंध करताना रक्तस्त्राव झाला तर नवरी मुलगी 'खरी' म्हणजेच कौमार्य शाबूत होतं, असं समजलं जातं. जर चादरीवर रक्त आढळलं नाही तर त्याचे परिणाम नवऱ्यामुलीला भोगावे लागतात. तिला चारित्र्यहीन म्हणून हिणवलं जातं.

कंजारभाट जातपंचायतीची घटना 2000 साली लेखी स्वरूपात उपलब्ध करण्यात आली

चप्पलेने मारण्याची प्रथा!

बायकोचं चारित्र्य सिद्ध झालं नाही तर या समाजातल्या पुरुषांना लग्न मोडायचा अधिकार असतो. खोलीतून बाहेर आल्यावर जमलेल्या सर्वांसमोर नवऱ्यामुलाला प्रश्न विचारला जातो, 'तुझी पत्नी खरी आहे की खोटी.' नवऱ्यामुलाने खोटी आहे, असं उत्तर दिलं तर तिला चप्पलेने मारण्याची प्रथाही आहे.

पहिल्या रात्री स्त्रीला रक्तस्त्राव होतो, हा प्रचलित समज आतापर्यंत अनेक तज्ज्ञांनी चुकीचा ठरवला आहे.

"पहिल्यांदा शरीरसंबंध होताना रक्तस्त्राव न होण्याची अनेक कारणं आहेत," असं दिल्लीस्थित स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. सोनिया नाईक सांगतात.

"खेळात सक्रिय असणाऱ्या मुलींच्या बाबतीत किंवा हस्तमैथून केलं असेल तर हायमन (पडदा) नसू शकतं. अशा स्थितीत पहिल्या वेळी रक्तस्त्राव होण्याची शक्यता नसते. तसंच समंजस जोडीदार पहिल्या वेळी कोणताही रक्तस्त्राव होऊ न देता संभोग करू शकतो. समाजात पहिल्या रात्रीविषयी चुकीचे समज आहेत," असं त्या म्हणाल्या.

कौमार्य चाचणीत नापास झालं तर काय होतं, हे अनीताने बालपणापासून पाहिलं होतं. लग्नाआधीच अनीताचे होणाऱ्या नवऱ्यासोबत संबंध होते. पण पुढे काय वाढून ठेवलंय, याची तिला पुसटशीही कल्पना नव्हती.

प्रातिनिधिक फोटो

"मला वाटलं होतं जात-पंचायतीसमोर माझा नवरा माझ्या बाजूनं उभा राहील. पंचांनी त्याला मी खरी आहे की खोटी असं जेव्हा विचारलं, तेव्हा त्याने स्वच्छ, कोरी चादर दाखवली. रक्ताचा एकही डाग नव्हता. त्याने मला खोटं ठरवलं," असं ती म्हणाली.

"मला धक्का बसला. लग्नाआधी सहा महिन्यापांसून ज्याला मी ओळखते तो माझा नवरा असा का वागला? हा प्रश्न मला अजूनही सतावतो," ती सांगते.

"पंच मला खोटं म्हणाले आणि निघून गेले. मी एकटी पडले. माझं रडणं थांबत नव्हतं," ती म्हणाली.

अनीताच्या नवऱ्याला हे लग्न मान्य नव्हतं. पण सामाजिक कार्यकर्त्यांच्या दबावामुळे त्याच्यावर दडपण आलं. कौमार्य चाचणीच्या त्या घटनेची माहिती काही सामजिक कार्यकर्त्यांना लागली आणि त्यांनी पोलिसांमध्ये तक्रार दाखल केली.

अनीता सासरी गेली पण तिच्या यातना काही थांबल्या नाहीत. "खोटी ठरले...


पाहा व्हीडिओ : कमला मिल आग : तर ही दुर्घटना टळली असती?

कमला मिल कंपाऊंडची दुर्घटना थांबवता आली असती का? असे प्रश्न आता विचारले जात आहेत.

कारण, या परिसरातल्या व्यावसायिक आस्थापनांनी अतिक्रमणाविरुद्ध यापूर्वीच महापालिकेकडे तक्रारी केल्या होत्या, असं आता समोर येत आहे.

तक्रारींकडे महापालिकेचं दुर्लक्ष?

आरोप हा होतो आहे की, महापालिकेनं अतिक्रमणांविषयीच्या या तक्रारींकडे पूर्ण दुर्लक्ष केलं आणि ही अतिक्रमणंच आगीला कारणीभूत ठरली.

आगीपासून सुरक्षिततेच्या नियमांचंही इथे उल्लंघन करण्यात आलं, असा दावा करण्यात आला आहे. सामाजिक कार्यकर्ते मंगेश कसाळकर यांनी हे आरोप केलेले आहेत.

"मी जेव्हा दोन महिन्यांपूर्वी तक्रार केली, तेव्हा महापालिकेनं मला लिखित उत्तर दिलं की, आम्ही हे सर्व तपासलं आहे आणि इथे कुठलंही अतिक्रमण नाही. मग इतक्या लोकांचा जीव कसा गेला?" असा प्रश्न मंगेश कसाळकर यांनी विचारला आहे.

महापालिकेनं आपल्याला आठ डिसेंबरला लिहिलेल्या पत्राची प्रतही कसाळकर यांनी माध्यमांना दाखवली.

काय आहे रेस्टॉरंटच्या मालकांचं म्हणणं?

कमला मिल परिसरातल्या हॉटेल व्यावसायिकांनी मात्र या आरोपांत तथ्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

य नसल्याचं म्हटलं आहे.

कमला मिलमधली सकाळची स्थिती

वन अबव्ह हे रेस्टॉरंट आगीच्या भक्ष्यस्थानी पडलं. या रेस्टॉरंटनं आगीपासून सुरक्षिततेच्या सर्व नियमांचं पालन केलं असल्याचा आणि सर्व परवाने घेतले असल्याचा दावा केला आहे.

"आम्ही दर चार महिन्यांनी सुरक्षेचा आढावा घेत असतो. त्यामुळेच आमचे कर्मचारी आमच्या आवारात अडकलेल्या व्यक्तींना लवकरात लवकर बाहेर काढू शकले."

"आग लागल्यावर आम्ही गॅसचे स्विच बंद केले. त्यामुळं आणखी मोठी जीवितहानी टळली," असं वन अबव्ह तर्फे जारी करण्यात आलेल्या निवेदनात म्हटलं आहे.

पाच अधिकारी निलंबित

या आरोपांत किती तथ्य आहे, हे चौकशीअंतीच स्पष्ट होईल. पण कारवाईची कुऱ्हाड अधिकाऱ्यांवर पडण्यास सुरुवात झाली आहे.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी आज संध्याकाळी घटनास्थळाला भेट दिली आणि त्यांनंतर मुंबई महापालिका आयुक्तांना पंधरा दिवसांत चौकशी अहवाल सादर करण्यास सांगितलं आहे.

मुख्यमंत्र्यांनी ट्वीट करताना असं म्हटलं आहे की, "पाच अधिकाऱ्यांना निलंबित करण्यात आलं आहे, पण यानंतरही अधिकारी किंवा मालक यांपैकी कुणीही जबाबदार आढळलं, तर हयगय न करता त्यांच्यावर फौजदारी कारवाई करण्यात येईल."

"येथील आस्थापनांचे सुरक्षा ऑडिट करण्याचे आदेश मी दिले आहेत आणि जर अतिक्रमण आढळलं तर त्यावर कारवाई करण्यात येईल", असंही मुख्यमंत्र्यांनी म्हटलं आहे.

आणखी वाचा

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : कसं झालं हैदराबाद मुक्त?

हैदराबादचा मुक्तिसंग्राम हा भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यापेक्षा जास्त गुंतागुंतीचा होता. मुख्य म्हणजे हा लढा भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीच्या बरोबरच सुरू झाला तरी तो संपला देश स्वतंत्र झाल्याच्या तब्बल 13 महिन्यांनंतर, म्हणजे 17 सप्टेंबर 1948 रोजी.

15 ऑगस्ट 1947ला देशात तिरंगा फडकत असताना देशाच्या उदरस्थानी असलेल्या हैदराबाद संस्थानात मात्र तिरंगा फडकवणे गुन्हा होता.(ज्यात आजचे तेलंगण, कर्नाटकचे २ जिल्हे आणि महाराष्ट्रातले ८ जिल्हे म्हणजेच संपूर्ण मराठवाडा)

भारतात 535च्या वर संस्थानं होती. भारत स्वतंत्र्य झाल्यावर ही संस्थानं खालसा करावी अशी मागणी जनतेच्या वतीनं जोर धरू लागली होती. काही संस्थानिक नेहरू-पटेल यांना सहकार्य करून भारतात विलीन होण्यासाठी प्रयत्न करू लागले तर साहजिकच काही संस्थानांचा याला विरोध होता.

हैदराबाद हे संस्थान देशातलं सर्वांत श्रीमंत संस्थान होतं. हैदराबाद संस्थानचे प्रमुख 'मीर उस्मान अली ७ वा निजाम' याला देखील आपण स्वतंत्र राहावं वाटत होतं. त्यामुळेच भारत स्वतंत्र होणार हे लक्षात येताच चले जावच्या चळवळीला निजामानं विरोध केला ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

होता.

मराठवाडा मुक्तिसंग्राम स्तंभ

अर्थात संस्थान भारतात विलीन होणार नाही, याचा अंदाज महात्मा गांधी, नेहरू-पटेल यांना जसा होता, तसाच स्वामी रामानंद तीर्थ आणि गोविंदभाई श्रॉफ, आ. कृ. वाघमारे, बाबासाहेब परांजपे, साहेबराव बारडकर, अनंत भालेराव आणि मराठवाडा भागातील हजारो स्वातंत्र्य सैनिकांना आला होता.

स्टेट काँग्रेस, लीग ऑफ सोशालिस्ट वर्कर्स, प्रजा परिषद, साहित्य सभा अशा कितीतरी संघटना आणि संस्थांच्या साहाय्यानं मुक्तिसंग्रामाचा हा लढा अधिक व्यापक बनवत नेला. अत्याचार करणारे मुस्लीम होते, पण या लढ्याला धार्मिक रंग लागू न देण्याची खबरदारी स्वातंत्र्य सैनिकांनी घेतली होती.

निजामाचं लष्कर

निजामाकडे नियमित लष्कर तर होतंच. पण त्याबरोबरच इत्तेहादचे रझाकार आणि सामान्य जनतेवर अत्याचार करण्यासाठी रोहिलेदेखील आणले गेले होते. निजामाच्या लष्करात 42,000 सैनिक तर 25,000 रोहिले बाहेरच्या राज्यातून आणले.

हैदराबाद संस्थानानं रझाकार नावाची लष्करी संघटना उभारली होती. तिचा प्रमुख होता कासिम रिझवी. त्याला साथ मिळाली ती बहादूर यार जंग यांची, जे 'मजलिस-ए-इत्तेहादूल मुसलमीन' या पक्षाचे अध्यक्ष होते.

आपण 'मुसलमान' आहोत, म्हणजे शासक असून दुसऱ्यावर अधिसत्ता गाजवण्यासाठीच आपला जन्म झालाय असे जे तत्त्वज्ञान (अनल मलिक या अर्थाचे) बहादूर यार जंग यांनी मांडले होते ते संस्थानातील प्रशासनात आणण्यासाठी कासिम रिझवी यांनी सर्व ते केलं.

संस्थानात मुस्लीम अल्पसंख्य असले तरी बहुसंख्याकांना डावललं जात होतं, उर्दूची सक्ती, निझामाची प्रार्थना सक्ती, अन्य भाषांचा कोणताही कार्यक्रम किंवा प्रयत्न उधळून लावणे, बिगर मुस्लिमांवर कर लादणे, भारतीय स्वातंत्र्य लढ्याला संस्थानात शिरकाव करू न देणे असले जुलमी प्रकार रिझवी आणि त्यांचे रझाकार करायचे.

लुटालूट, बलात्कार, पळवापळवी हे नित्याचं त्याने करून टाकलं होतं. त्यावेळच्या काही अहवालामध्ये सारी आकडेवारी उपलब्ध आहे. त्यानुसार 45 ते 48 या काळात बायका पळवून नेण्याची आणि बलात्कार झाल्याची नोंद आहे. भारताच्या मध्यभागी "पाकिस्तान' निर्माण करावं, अशी रिझवी, इत्तेहाद आणि बहादूर यार जंग यांचे मनसुबे होते आणि निझाम त्याला अनुकूल होता.

गोविंदभाई श्रॉफ यांचा पुतळा

निझामाला जिन्ना यांच्या पाकिस्तानात रस नव्हता. आपण जनतेवर शासन करण्यासाठीच जन्माला आलो अशी त्याची धारणा होती. निजामाने स्वतःचे कायदे, स्वतःचं चलन,...


पाहा व्हीडिओ : कोल्हापूरचं हे गॅरेज एवढं स्पेशल का?

कारण या 11 मुलांपैकी 6 जण गतिमंद आहेत, तिघे मूकबधीर आहेत, एका दृष्टिहीन आहे आणि एकाला अर्धांगवायू झाला आहे. आणि या सर्वांना एकत्र आणून हे गॅरेज चालवत आहेत महेश सुतार.

जेव्हा आम्ही या गॅरेजबद्दल ऐकलं तेव्हा हे खरंच आहे का, हे पाहण्यासाठी आम्ही कोल्हापूर गाठलं. फुलेवाडीत गेल्यानंतर अनेक गॅरेज डोळ्यासमोरून गेली.

इथे पोहोचलो तेव्हा काही असं वेगळं दिसलं नाही. एखाद्या गॅरेजवर जसं काम चालतं तसंच काम या गॅरेजवरसुध्दा सुरू होतं. ही सर्व मुलं विकलांग असूनदेखील एखाद्या सराईत मॅकेनिकप्रमाणे ती काम करत होती. म्हणजे केवळ चाकात हवा भरणं किंवा बाईक-कार धुणे, एवढंच नाही तर गाड्यांची सर्व्हिसिंग करणे, पंक्चर काढणे, अशी अवघड वाटणारी कामंसुध्दा ही मुलं कुणाच्याही मदतीविना करत होती.

'...आपणच यांच्यासाठी काहीतरी करावं'

या आगळ्यावेगळ्या प्रयोगाबद्दल आम्ही या गॅरेजचे मालक महेश सुतार यांच्याशी बोललो. महेश यांचं M. A. B. P. Ed. पर्यंतचं शिक्षण झालं आहे. मग उच्चशिक्षित असूनही त्यांनी गॅरेज सुरू करण्याचा निर्णय का घेतला?

गॅरेजमध्ये काम करताना मेकॅनिक

"... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

मी छोटा जॉब करत होतो मुंबईमध्ये. जॉब करताकरता मला अनुभव आला की, माझा एक भाऊ आहे जो मतिमंद आहे. त्याच्याकडे दुर्लक्ष होत आहे. मग मी त्याला कुठेतरी जॉब मिळावा या हेतूने काही लोकांशी संपर्क साधला. सगळ्या लोकांनी मला नकारात्मक उत्तर दिलं. मग मी ठरवलं, आपणच या मुलांसाठी काहीतरी करूया. या हेतूने मी हे गॅरेज सुरू केलं."

जेव्हा महेश यांनी ही कल्पना सत्यात उतरवण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा त्यांना अनेक अडचणी आल्या.

महेश सुतार

सगळ्यांत पहिली अडचण म्हणजे अशी मुलं मिळतील कुठे आणि त्यांना गॅरेजपर्यंत आणायचं कसं?

महेश यांनी त्यांच्या आसपासच्या 'स्पेशल'मुलांचा सर्व्हे केला. त्यानंतर त्यांनी मुलांच्या पालकांशी संपर्क साधला. तरीही निराशाच पदरी पडत होती.

"मी या पालकांच्या घरी गेलो आणि त्यांना माझ्या गॅरेजविषयी सांगितलं. तुमच्या मुलांना तिथं शिकण्यासाठी पाठवा अशी त्यांना विनंती केली. सुरुवातीला कोणताही पालक आपल्या मुलाला पाठवण्यासाठी तयार झाला नाही. अनेक जण तर म्हणाले, की आम्हाला पैशांची कमी नाही. आमच्या मुलानं कशाला काम करायचं. उलट तुम्हाला पैसे हवे तर आम्ही देतो अशाही प्रतिक्रिया आल्या. हे सर्व ऐकून माझं मन नाराज झालं. मात्र मी खचलो नाही," ते सांगतात.

"या दरम्यान माझ्याकडे एक मुलगा आला. त्याला मी शिकवलं, त्याच्यात मला बदल दिसू लागला. त्यानंतर त्या मुलाला घेऊन मी परत या सर्व पालकांकडे गेलो आणि त्यांना सांगितलं, 'आज जसं या मुलात झालेला बदल तुम्हाला दिसतोय, तसाच बदल तुमच्या मुलामध्येही होऊ शकतो. तो स्वतःच्या पायावर उभा राहू शकतो.' असं समाजावून सांगितल्यावर एक-एक पालक तयार होत गेले आणि माझ्या गॅरेजमध्ये मुलांची संख्या वाढली."

पालकांचं मन वळवण्याचा प्रयत्न

कोल्हापुरातील व्यावसायिक किरण फाटक यांचा मुलगा अजिंक्य या गॅरेजमध्ये आता काम करतो.

अजिंक्यचं बॉर्डरलाईन रिटार्डेशन आहे. ही गोष्ट जेव्हा त्याच्या पालकांना समजली तेव्हा काय करावं, हे सुचत नव्हतं. त्या दिवसांबद्दल सांगताना किरण फाटक भावनिक होतात.

किरण फाटक

"माझा मुलगा जरासा मतिमंद आहे आणि त्याचं बॉर्डरलाईन रिटार्डेशन आहे. ज्यावेळेस ही गोष्ट लक्षात आली, तेव्हा आम्ही या गोष्टीमुळे खूपच चिंतातूर झालो आणि हादरून गेलो. तो शारीरिकदृष्ट्या सक्षम आहे. मात्र बुद्धीतून त्याला चालना मिळत नाहीये. यासाठी त्याला आम्ही वेगळ्याप्रकारे शिक्षण द्यायचा प्रयत्न केला."

त्यांनी...


पाहा व्हीडिओ : कोल्हापूरच्या अंबाबाईच्या प्रसादाची गोष्ट

अंबाबाईच्या मंदिरात दर्शनासाठी राज्यासह परराज्यातून मोठ्या संख्येने भाविक येतात. या भाविकांना देवीचा प्रसाद म्हणून लाडू दिला जातो.

जून 2016 पासून अंबाबाईच्या मंदिरात कळंबा कारागृहातील कैद्यांनी बनवलेल्या लाडूच्या प्रसादाची विक्री होते.

हे लाडू बनवण्यासाठी कळंबा कारागृहातील बेकरी विभागात लाडूचा स्वतंत्र विभाग तयार करण्यात आला आहे.

कारागृहात प्रवेश केल्यानंतर बाहेरच स्वच्छ जागेत चणाडाळ वाळत घातलेली पाहायला मिळते.

शेजारीच या लाडू विभागातले काही पुरुष कैदी बुंदी पाडण्याचं काम करताना दिसतात.

कारागृहातील पुरुष कैद्यांचाही प्रसाद बनवण्यात सहभाग असतो.

ही बुंदी साखरेच्या पाकात मिसळली जाते. त्यानंतर, महिला कैद्यांकडे ती सामुग्री दिली जाते. इथं काही महिला कैदी लाडू वळण्याचं काम करतात. तर, काहीजणी वळलेल्या लाडूचं वजन करून त्याचं पॅकिंग करतात.

कारागृहातील 40 महिला आणि 27 पुरुष  कैदी लाडू बनवण्याच्या कामात व्यग्र असतात.

कळंबा कारागृहात लाडू बनवण्याचं काम करताना.

लाडू बनवताना स्वछतेची काळजी घेतली जात असल्याचा दावा कारागृह प्रशासन ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

करतं.

दररोज कमीत कमी 3,000 ते 5,000 लाडू इथे बनवले जातात. तर नवरात्रोत्सवात दररोज किमान 20,000 ते 25,000 लाडूंची विक्री होते.

उत्सव काळात किमान 100 महिला आणि पुरुष कैद्यांची टीम लाडू बनवण्याचं काम अहोरात्र करत असते.

मागणी तसा पुरवठा करण्याची जबाबदारी या बंदीजनांनी घेतल्यानं मंदिरात कधीही लाडू प्रसाद कमी पडत नाही.

"हा प्रसाद करताना आम्हाला आनंद मिळतो. कंटाळा येत नाही. चीडचीड होत नाही. त्यामुळं समाधान देणारं हे काम असंच मिळत राहो," अशी इच्छा इथं जन्मठेपेची शिक्षा भोगणाऱ्या सुप्रिया मोघे व्यक्त करतात.

मंदिरातील प्रसादाचे लाडू बनवण्याचं काम हे आधी बचतगटामार्फत केलं जात होतं. पण महिला बचत गटाकडून मागणी आणि पुरवठा याचा ताळमेळ बसत नव्हता. त्यातूनच लाडू बनवण्याचं काम कारागृहातील महिला कैद्यांनी करावं, असा प्रस्ताव पुढे आला.

कारागृहात स्वतंत्र विभाग तयार करण्यात आला आहे.

पश्चिम महाराष्ट्र देवस्थान समितीचे तत्कालीन अध्यक्ष आणि जिल्हाधिकारी डॉ. अमित सैनी यांनी कळंबा कारागृह प्रशासनाकडे याबाबत विचारणा केली होती. सुरुवातीला समाजातून या उपक्रमाला विरोध करण्यात आला.

विरोध झाला पण...

महिलांची मासिक पाळी, गुन्हेगारी पार्श्वभूमी यांच्यामुळे त्या महिलांत सात्विक भाव नसणार, अशी कारणं देत विरोध झाला. पण अखेर ही सगळी कारणं खोडून काढत या महिला कैद्यांकडे अंबाबाईच्या लाडूप्रसादाचे काम देण्यात यश आले.

"बंदीजनांकडून प्रसादाचे लाडू बनवण्याला सुरुवातीला विरोध झाला. पण नंतर कैद्यांना रोजगार मिळत असल्यानं कारागृहात स्वतंत्र विभाग तयार करण्यात आला. यासाठी आवश्यक ती सर्व साधनसामग्री उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. हा उपक्रम राबवणं गरजेचं होत," असं कारागृह अधीक्षक शरद शेळके सांगतात.

तसंच, देवस्थान समितीनेही हे काम सुरू ठेवण्याचा निर्णय घेतल्यानं हा ठेका पुन्हा कारागृह प्रशासनाकडे देण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.

'कोणतीही तक्रार आलेली नाही'

"कळंबा कारागृहातील महिला कैद्यांकडून प्रसादाचे लाडू बनवणं हा स्तुत्य उपक्रम आहे. सरकारी अधिकाऱ्यांच्या निगराणीखाली प्रसाद तयार केला जात असल्यानं कोणत्याही प्रकारची भेसळ होत नाही. आजपर्यंत याबद्दल कोणतीही तक्रार आलेली नाही. त्यामुळं महिला कैद्याकडून प्रसादाचे लाडू बनवून घेण्यावर एकमत आहे," असं पश्चिम महाराष्ट्र देवस्थान समितीचे अध्यक्ष महेश जाधव यांनी सांगितलं.

प्रसादाच्या लाडूविषयी भाविकांना...


पाहा व्हीडिओ : गुजरातच्या डांग भागात तीन धरणप्रकल्पांमुळे आदिवासींना विस्थापित व्हावं लागणार आहे.

आदिवासी बहुल डांग जिल्ह्यातील बहुसंख्य लोकाचा उदरनिर्वाह शेतीवर अवलंबून आहे. धरणाचं काम कधीही सुरू होऊ शकतं, अशी या परिसरात चर्चा आहे, त्यामुळे धरणांच्या दहशतीखालीच आदिवासी जगत आहेत.

लोकांनी घाबरून जाऊ नये असं सरकारचं म्हणणं आहे. पण याबदद्ल प्रशासकीय यंत्रणा आणि राज्य सरकार मुद्दाम गप्प आहेत, असा आरोप होतो आहे.

डांग जिल्ह्यातील दाबदर गावातील रायज भोये इतर ग्रामस्थांसारख्याच घाबरलेल्या आहेत. त्या विचारतात, "जेव्हा धरण बांधलं जाईल, तेव्हा मी माझ्या मुलांसह कुठं जाणार?"

गंगलूभाई रडकाभाई इथंच राहतात. ते म्हणतात, "जर आमची जमीन गेली तर आमची मुलं उपाशी मरतील. आमची सर्व जमीन पाण्यात बुडणार आहे."

"धरण बांधणार आहेत, असं वर्तमानपत्रांतून छापून येतं असतं. जर सरकार धरण बांधणार असेल तर आम्हाला लढावं लागेल", असं ते म्हणाले.

रायज भोये

केंद्र सरकारच्या एनव्हायर्मेंट क्लिअरन्सच्या वेबासाईटनुसार, डांग जिल्ह्यात चिक्कर, दाबदर आणि केलवण असे तीन धरण प्रकल्प नियोजित आहेत. पार-तापी-नर्मदा लिंक नावच्या ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

या प्रकल्पाशी संबंधित माहिती विविध सरकारी वेबसाईटवर उपलब्ध असून ही माहिती लोक शेअरही करत आहेत.

स्थानिक लोकांच्या माहितीनुसार, या प्रकल्पाचा उद्देश समुद्राला मिळणाऱ्या विविध स्थानिक नद्यांचं पाणी गुजरातच्या इतर भागांत पोहोचवणे हा आहे. पण या धरणांचा डांगला काही लाभ होणार नाही.

उपलब्ध आकडेवारीनुसार, जर धरणं झाली तर 30पेक्षा जास्त गावातील जवळपास 1600 कुटुंबांवर आणि त्यांच्या शेती तसंच जंगलांवर याचा परिणाम होणार आहे.

गुजरातच्या निवडणुका तोंडावर आहेत. या पार्श्वभूमीवर गुजरातचे जलसंपदा राज्यमंत्री नानूभाई वनानी आणि डांगमधील भाजपचे कार्यकर्ते लोकांतील भीती चुकीची आहे, असं आवर्जून सांगतात.

धरणं केव्हा बांधली जाणार, लोकांना किती आणि कधी भरपाई मिळणार या प्रश्नावर नानूभाई वनानी बीबीसीशी बोलताना म्हणाले, "सध्या प्रक्रिया सुरू आहे. सध्या प्रोजेक्ट रिपोर्टवर काम सुरू आहे."

डांगचे जिल्हाधिकारी बी. कुमार सांगतात की, त्यांना या धरणांच्या कामाबद्दल काहीही माहिती नाही.

"राज्य सरकारने जिल्हा प्रशासनाला अद्याप लेखी स्वरूपात काहीही कळवलेलं नाही," असं ते म्हणाले.

दाबदर

बुडीत क्षेत्रातील दुसऱ्या गावातही आम्ही गेलो. या गावातही हीच चर्चा होती. या संदर्भात इथं आंदोलनही झालेलं आहे.

अंजूबाई गावित जवळच्या बेसकात्री गावात शेती आणि पशुपालन करतात. त्या म्हणाल्या, "जेव्हापासून धरणांच्या कामाची चर्चा सुरू झाली आहे, तेव्हापासून लोक घाबरले आहेत. इथे कुणीही सुखानं खाऊ शकत नाही की झोपू शकत नाही."

त्या म्हणाल्या, "महिला घाबरल्या आहेत. मुलांचं शिक्षण कसं होणार? त्यांची लग्न कशी होतील? इथून दुसरीकडं जावं लागलं तर आमचे काय होतील? मालमत्ता, वडिलोपार्जित संपत्ती कुठं घेऊन जाणार? असे प्रश्न त्या विचारतात.

"जर धरण बनलं तर गावाची सर्व जमीन पाण्यात बुडेल", असं त्या सांगतात. अंजूबाईंची थोडीफार जमीन असून त्यावर त्या उसाची शेती करतात.

7 वर्षांपूर्वी इथे सर्व्हे करण्यासाठी आलेल्या कर्मचाऱ्यांनी महिलांशी गैरवर्तन केल्याचं अनेक लोक सांगतात.

गावीत म्हणतात, त्यानंतर सर्व्हे करण्यासाठी कुणी आलं नाही. पण वर्तमानपत्रांतून मात्र बरंच काही छापून येत असतं. विस्थापित होणाऱ्यांना दर महिन्याला 750 रुपये देण्यात येणार असल्याचं बोललं जातं. यात आमचा उदरनिर्वाह कसा चालणार, आमच्या मुलांचं शिक्षण कसं होणार, असे प्रश्न त्या उपस्थित करतात.

स्थानिक पत्रकार...


पाहा व्हीडिओ : गुड फ्रायडेला चर्चमध्ये होतं संस्कृतमधल्या उपनिषदाचं वाचन

ख्रिश्चन धर्मीय येशू ख्रिस्तांच्या मृत्यूच्या दिवसाला गुड फ्रायडे मानतात, तर त्यानंतर येणाऱ्या रविवारी येशू ख्रिस्ताचं पुनरुत्थान झालं म्हणून इस्टर संडे साजरा केला जातो. ख्रिश्चन धर्मातल्या काही महत्त्वाच्या सणांपैकी हे सण असून त्यांना आध्यात्मिक महत्त्व आहे.

ख्रिश्चन धर्मीयांच्या या सणामध्ये मात्र धार्मिक सलोख्याच्या निमित्तानं होणारा एक वेगळा उपक्रम आयोजित केला जात आहे.

महाराष्ट्र, गोवा, गुजरात, कर्नाटक या राज्यांमधल्या काही चर्चमध्ये या दिवशी ख्रिश्चन धर्मातील प्रार्थनांच्या बरोबरीनं संस्कृत भाषेतील नारायण उपनिषदाचं वाचन होताना पाहायला मिळत आहे.

भेद मिटवण्यासाठी...

पांडुरंगशास्त्री आठवले यांच्या स्वाध्याय परिवाराचे सदस्य असलेले हिंदू धर्मीय नागरिक गुड फ्रायडेच्या दिवशी चर्चमध्ये जाऊन विश्वशांतीचा संदेश देणाऱ्या नारायण उपनिषदाचं वाचन करतात. हिंदू धर्मीयांकडून केल्या जाणाऱ्या उपनिषदातील श्लोकांच्या वाचनामुळे दोन धर्मांतील अनोखा सलोखा यावेळी दिसत असल्याचे ख्रिश्चन धर्मगुरू सांगतात.

स्वाध्याय परिवाराचे सदस्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

य कर्जत इथल्या चर्चमध्ये गुड फ्रायडेच्या दिवशी नारायण उपनिषदाचं वाचन करताना.

या उपक्रमाबद्दल माहिती देताना स्वाध्याय परिवाराचे प्रतिनिधी आमोद दातार सांगतात, "1991 साली पांडुरंगशास्त्री आठवले यांनी स्वतः या उपक्रमाची सुरुवात केली. गुड फ्रायडे हा तसा ख्रिश्चन धर्मीयांसाठी दुःखाचा प्रसंग. अशावेळी त्यांच्या दुःखात एकप्रकारे सहभागी होण्यासाठी आम्ही चर्चमध्ये जातो. तसंच दुसरी महत्त्वाची बाब म्हणजे, दोन धर्मांतले भेद मिटवण्यासाठी भक्तीचा आधार घेतला पाहिजे असं आम्ही मानतो."

ते पुढे सांगतात, "नारायण उपनिषदांमधून विश्वशांतीचा संदेश दिला असल्यानं आम्ही त्याचं वाचन चर्चमध्ये करतो. तैतिरिय अरण्यकामधला 10वा प्रपाठ हा नारायण उपनिषदाचा असून ते संस्कृत भाषेमध्ये लिहिलं गेलं आहे. याला ख्रिश्चन धर्मीयांकडून कोणतीही हरकत घेतली जात नाही. उलट त्यांचं सहकार्यच असतं."

दातार पुढे या नारायण उपनिषदातला पहिला मंत्र सांगतात, "सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशंभुवम् । विश्वं नारायणं देवम् अक्षरं परमं पदम्।।, विश्वतः परमान्नित्यं विश्वं नारायणं हरिम् । विश्वमेवेदं पुरुषस्तद्विश्वमुपजीवति।।

तर, याचा अर्थ असा होतो की, हजारो मस्तकवान्, अनंत डोळ्यांच्या, विश्वकल्याण करणाऱ्या देवाला (तसेच) सर्वव्यापक, पाण्याचा आश्रय घेणाऱ्या (पंचमहाभूतात राहणाऱ्या) नित्य, श्रेष्ठ, ज्ञानी भक्ताला प्राप्य, अशा नारायणाचं ध्यान केलं पाहिजे. जगाहून श्रेष्ठ असा नित्यस्वरूप, सर्वस्वरूप नारायण पाप व अज्ञान नाश करणारा आहे. हा दृश्यमान विश्वपुरुष परमात्मस्वरूपच आहे. हा परमात्मा विश्वस्वरूप असूनही स्वतःच्या व्यवहारासाठी जगाचा आश्रय घेतो. अशा परमात्म्याचे ध्यान केलं पाहिजे. या मंत्रानेच चर्चमध्ये वाचनाला सुरुवात होते.

दुरावा टाळण्यासाठी...

या उपक्रमाबद्दल ख्रिस्त धर्मगुरू फादर फ्रान्सिस दिब्रेटो यांनी बीबीसीकडे आपलं मत व्यक्त केलं. दिब्रेटो सांगतात, "भारत हा बहुसांस्कृतिक, बहुभाषिक आणि बहुधार्मिक देश आहे. प्रत्येकाची उपासना करण्याची, प्रार्थना करण्याची पद्धत निराळी आहे आणि हे या विविधतेचं सौंदर्य आहे. पण, या वैविध्यामुळे दोन भिन्न धर्मीयांमध्ये दुरावा येता कामा नये."

दिब्रेटो पुढे सांगतात, "त्यामुळे एकमेकांना भेटणं, एकमेकांच्या आनंदात सहभागी होणं हे महत्त्वाचं असल्याचं आम्ही मानतो. यातून स्नेहभाव वाढीस लागतो आणि सलोख्याचं वातावरण तयार होतं. त्यामुळे आम्ही...


पाहा व्हीडिओ : चीनच्या आडमुठेपणामुळे आसामला पुराचा धोका

द्विपक्षीय करारानुसार बीजिंगकडून पुराची वेळोवेळी माहिती मिळत होती. तरीही वेळोवेळी आलेल्या पुरानं आसाममध्ये थैमान घातलं. आता तर चीनकडून मिळणारी माहिती बंद झाल्याने पुराची भीती कित्येक पटींनी वाढली आहे.

आशियातील मोठ्या नद्यांपैकी एक असलेल्या ब्रह्मपुत्रा नदीचा उगम चीन नियंत्रित तिबेटमध्ये होतो. ही नदी भारतातून वाहत पुढे बांगलादेशमधून बंगालच्या उपसागराला मिळते.

जलऊर्जा केंद्रांच्या नूतनीकरणाचं काम सुरू असल्यानं माहिती देता येत नसल्याचं चीननं सप्टेंबरमध्येच कळवलं आहे.

चीनचा प्रतिसाद नाही

सध्याची स्थिती काय आहे याविषयी माहिती बीबीसीनं मागितली. मात्र त्याला प्रतिसाद मिळाला नाही.

डोकलामच्या प्रश्नावरून दोन महिने चीन आणि भारत यांच्यात वाद शिगेला पोहोचला असतानाच चीननं ब्रह्मपुत्रेविषयी ही भूमिका घेतली.

ब्रह्मपुत्रेला येणाऱ्या पुरामुळे दर पावसाळ्यात आसाममध्ये हजारो लोक विस्थापित होतात. यावर्षी पुरानं राज्यात सुमारे 500 लोकांचा बळी घेतला.

घर राहील का?

"या नदीमुळे मी आतापर्यंत पाच वेळा विस्थापित झालो आहे," आसाममधील गोलाघाट जिल्ह्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ातील भव्य नदीपात्र दाखवत बिमती हजारिका यांनी बीबीसीला सांगितलं.

बिमती हजारिका

"दरवेळी आम्हाला नवीन जागेत हलवतात. पुढे ती जागाही पाण्याखाली जाते. यापूर्वीची चारही गावं आजही पाण्याखाली आहेत. आता तर सध्या राहात असलेल्या गावालाही धोका आहे," असं 60 वर्षीय बिमती सांगतात.

बिमती तात्पुरत्या झोपडीत राहात आहेत. बांबूच्या आधारे उभारण्यात आलेल्या या झोपडीत त्यांच्या पाठोपाठ आम्ही गेलो.

"नदीच्या पुरानं माझं जगणं मुश्किल केलं आहे. आता पूर आला तर कुठे जावं लागेल ते माहिती नाही. पण लवकरच बाडबिस्तरा हलवावा लागेल हे नक्की," असं बिमती  म्हणाल्या.

पुढे काय?

आसामच्या वायव्येला असणाऱ्या अनेक गावांची हीच स्थिती आहे.

गावातली मोठी माणसं वारंवार येणाऱ्या पुरामुळे बदलाव्या लागलेल्या गावांच्या खुणा दाखवतात. तर, तरुणांना मात्र वर्तमानाबरोबर भविष्याचीही चिंता सतावते आहे.

गावांची स्थिती

"चीनच्या निर्णयाची माहिती आम्हाला बातम्या वाचून समजली. तेव्हापासून आम्ही चिंतेत आहोत," असं संदीप गोगोई हा कॉलेजकुमार सांगितो.

चीनकडून माहिती मिळत असतानाही पुराचा फटका बसत होताच, पण किमान लोकांचं स्थलांतर करण्यास तरी वेळ मिळायचा. आता तशी माहिती मिळाली नाही तर काय होईल? गावं आणि लोक कोणीही सुरक्षित राहू शकणार नाही, असंही संदीप म्हणतो.

बांगलादेशला माहिती मिळते

दिल्ली आणि बीजिंग यांच्यात ब्रह्मपुत्रेच्या पाण्याविषयी माहिती देण्याबाबत करार झालेला आहे. 15 मे ते 15 ऑक्टोबर या काळात माहिती देणं अपेक्षित आहे.

यावर्षी, आतापर्यंत चीनकडून कोणतीही माहिती आलेली नाही, अशी माहिती परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते रवीश कुमार यांनी ऑगस्ट महिन्यात दिली होती. काही आठवड्यांनी चीनच्या अधिकाऱ्यांनीही माहिती दिली नसल्याचं स्पष्ट केलं.

गेल्या वर्षी आलेल्या पुराचा जलविद्युत केंद्राला फटका बसला होता. त्याची दुरुस्ती आणि नूतनीकरण सुरू असल्यानं माहिती गोळा केलेली नसल्याचं चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते गेंग शुंग यांनी सप्टेंबरमध्ये पत्रकार परिषदेत सांगितलं.

नूतनीकरणाच्या कामाच्या प्रगतीवर माहिती देणं अवलंबून असल्याची पुस्तीही त्यांनी जोडली होती.

बीबीसीला मिळालेल्या माहितीनुसार, चीन ब्रह्मपुत्रेच्या पाण्याविषयी माहिती बांगलादेशला नियमित देत आहे. बांगलादेशलाही या नदीच्या पुराचा दरवर्षी फटका बसतो.

आसाम सरकार चिंतेत

ब्रह्मपुत्रेच्या वरच्या पात्रात काय सुरू असतं...


पाहा व्हीडिओ : जात्यावरच्या ओव्यांमधून बाबासाहेब आंबेडकरांचे विचार

धान्य दळता-दळता महिला एका लयीमध्ये ओव्या गातात. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याविषयीच्या भावना अशाच काही ओव्यांमधून व्यक्त होतात.

ग्रामीण भागात गायल्या जाणाऱ्या बाबासाहेबांविषयीच्या ओव्या PARI म्हणजेच 'पीपल्स अर्काइव्ह ऑफ रूरल इंडिया'नं संकलित केल्या आहेत.

लीलाबाई शिंदे यांनी म्हटलेल्या जात्यावरील ओवीत बाबासाहेबांच्या विषयीचा जिव्हाळा आणि आदर व्यक्त होतो. PARIनं यावर्षी एप्रिलमध्ये लीलाबाईंची भेट घेतली.

डॉ. आंबेडकरांविषयीच्या भावना लीलाबाईंनी ओवीतून मांडल्या.

पुणे जिल्ह्यातल्या लव्हार्डे गावच्या लीलाबाई शिंदेंनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना उद्देशून काही ओव्या गायल्या आहेत.

पारीच्या 'ग्राईंडमिल साँग्ज डेटाबेस' प्रोजेक्टसाठी आम्ही जेव्हा त्यांना भेटायला गेलो, तेव्हा या ओव्या आमच्या कॅमेऱ्यासमोर गाण्याची आम्ही त्यांना विनंती केली.

आधी त्यांनी थोडे आढेवेढे घेतले. मात्र नंतर त्या तयार झाल्या. घराबाहेरच्या पडवीत ठेवलेल्या जात्याजवळ त्या आम्हाला घेऊन गेल्या आणि त्या जात्याजवळ बसल्या.

आंबेडकर हे माझे गुरू आहेत, भाऊ आह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेत, असं लीलाबाई ओवीतून सांगतात.

जातं फिरवण्यासाठी खुंटा हातात घेऊन त्यांनी आंबेडकरांचं कौतुक करणाऱ्या ११ ओव्या आमच्यासाठी गायल्या.

"भीम माझा गुरुभाऊ"

भीम भीम म्हणू भीम माझा गुरुभाऊ

सोन्याच्या सळई देते तांदळाला घाव

भीम भीम म्हणू भीम साखरेचा खडा

ध्यान येता मनी गोड झाल्यात दातदाढा

भीम भीम म्हणू भीम साखरेची पुडी

नाव घेतल्यानी सुद झाली माझी कुडी

'भीम माझा गुरुभाऊ' या पहिल्या ओवीत लीलाबाई डॉ. आंबेडकरांबद्दल म्हणतात, ते त्यांच्यासाठी गुरू आहेत, विश्वासातले आहेत आणि भाऊ आहेत.

या ओवीत लीलाबाई म्हणतात, त्या मोठ्या भाग्याच्या आहेत, जणू तांदूळ कांडणारं त्यांचं मुसळ सोन्याचं झालं आहे. भीमाचं नाव घेतल्यानं त्यांचं तोंड गोड होतं आणि त्यांचा विचार केल्यानं शरीर शुद्ध होतं.

माझ्याही बाळाला बुद्धाची आवड

बुद्धाच्या मंदिराला सोन्याची कवाड

माझ्याही बाळाला लई बुद्धाची आवड

पांढऱ्या साडीला नेसते गं घाई घाई

बाबासाहेबांची दिक्षा घेती माझी आई

"बुद्धाच्या मंदिराला सोन्याचं कवाड आहे," असं लीलाबाई त्यांच्या चौथ्या ओवीत सांगतात.

त्यांच्या मुलाला बुद्धाचीच खूप आवड आहे, असंही पुढच्या ओळीत गातात.

बाबासाहेबांकडून बौद्ध धम्माची दीक्षा घेण्यासाठी आपली आई घाईघाईनं पांढरी साडी नेसत असल्याबद्दल लीलाबाई या ओवीत गातात.

भीमानी ब्राम्हण गं केलं साले

आमच्या लोकाला कोणं म्हणे वाले वाले

आमच्या भीमानी ब्राम्हण गं केलं साले

पाचव्या ओवीत त्या म्हणतात, "आम्हाला वेगळं, परकं कोण म्हणतं?" आम्ही तुमच्यासारखे नाही, जातीबाह्य आहोत असं कोण म्हणतं?

भीमानं तर ब्राह्मण मेव्हणे केले, याची आठवण त्या करून देतात. (बाबासाहेबांच्या दुसऱ्या पत्नी सविता ब्राह्मण होत्या, त्याचा हा संदर्भ आहे.)

भीमाच्या तुऱ्याला इकत घेते जाई

माळीण बाई तुझ्या टोपलीत काई

भीमाच्या तुऱ्याला इकत घेते जाई

आली आगीणगाडी गाडीला तुरकाठी

माझ्या भीमाच्या राज्यात ढोर वढाती मराठी

या सहाव्या ओवीमध्ये लीलाबाई माळणीला विचारतात, "तुझ्या टोपलीत काय आहे?" भीमाच्या फेट्याला तुरा म्हणून शोभून दिसेल म्हणून तिच्याकडनं जाई घ्यायची आहे, असं त्या कौतुकानं तिला सांगतात.

या ओवीत समृद्धीचं, सन्मानाचं प्रतीक असलेली तुरकाठ्या लावलेली आगगाडी येत असल्याचं त्या सांगतात.

तुरकाठ्यांमधून समृद्धी आणि भविष्यात मिळणारा मान दर्शवला आहे. ज्यांनी आजवर दलितांना ही हीन दर्जाची कामं करायला...


पाहा व्हीडिओ : नेट न्यूट्रॅलिटी चा अंतामुळे छोट्या कंपन्यांवर गदा

या नव्या निर्णयानुसार इंटरनेट सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्या आता वेगवेगळ्या मोबाईल नेटवर्क कंपन्यांचा इंटरनेटचा वेग आणि डेटा नियंत्रित करू शकतात. तसंच ग्राहक कोणत्या सेवा वापरतात, हे बघून त्यानुसार शुल्क आकारणी करू शकतात.

अर्थात इंटरनेट सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्यांना याबाबतची आगाऊ सूचना मोबाईल नेटवर्क कंपन्यांना देणंही बंधनकारक आहे. पण या निर्णयामुळे एकंदर इंटरनेट वापरीच्या स्वातंत्र्यावर गदा येणार आहे.

या निर्णयाविरोधात आता अमेरिकेत लढाई सुरू झाली आहे. न्युयॉर्कचे अॅटर्नी जनरल एरिक श्नायडरमन यांनी तर फेडरल कम्युनिकेशन्स कमिशनच्या निर्णयाविरोधात कायदेशीर तक्रार दाखल करणार असल्याची घोषणा केली आहे.

नेट न्युट्रॅलिटीमुळे भारतात सगळ्यांना एकाच किमतीत इंटरनेट वापरता येईल.

पण FCCचे अध्यक्ष अजित पै यांच्या मते या बदलांमुळे इंटरनेटच्या विश्वात नवनवीन कल्पना प्रत्यक्षात आणणं शक्य होईल. "तसंच ग्रामीण भागातल्या लोकांना वेगवान इंटरनेट सेवा देण्यासाठी इंटरनेट पुरवणाऱ्या कंपन्या गुंतवणूक करू शकतील."

नियमांमधील हे बदल म्हणजे 'इंटरनेट स्वातं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त्र्याची पुनर्स्थापना' आहे, असंही ते म्हणाले. पण या निर्णयामुळे FCCचं इंटरनेट सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्यांवरचं नियंत्रण पूर्णपणे नाहीसं होणार आहे.

भारतातल्या नेट न्युट्रॅलिटीचं काय?

अमेरिकेत ही परिस्थिती असली, तरी भारतात मात्र नेट न्युट्रॅलिटी जास्तीत जास्त सक्षम होत आहे. भारतातल्या ग्राहकांना कमीत कमी दरात इंटरनेट सेवा मिळावी, यासाठी भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरण (TRAI) कसोशीने प्रयत्न करत आहे.

अमेरिकेत नेट न्युट्रॅलिटीवर निर्बंध लादले गेले आहेत.

दूरसंचार प्राधिकरणाने नुकतंच नेट न्युट्रॅलिटीला पाठिंबा देणाऱ्या काही तरतुदी प्रकाशित केल्या आहेत. त्यामुळे इंटरनेटसंबंधी धोरणात भारत जगात सगळ्यांत जास्त सक्षम होण्याच्या मार्गावर आहे.

नेट न्युट्रॅलिटी याचा अर्थ असा आहे की इंटरनेट सेवा पुरवणाऱ्यांनी सर्व ट्रॅफिकला समान वागणूक मिळावी, कुठल्याही कंटेटसाठी वेगळी किंमत आकारू नये. जेणेकरून युजर्सना सर्व वेबसाईट एकाच स्पीड आणि समान पैशात वापरता याव्या.

हे तत्त्व म्हणजे मोफत इंटरनेटचा वापर सर्वांना समसमान मिळण्याचा पाया आहे.

30 नोव्हेंबर रोजी TRAIने केलेल्या या तरतुदी माहिती प्रसारण मंत्रालयाने मान्य केल्या तर भारत इंटरनेट हक्कासंबंधात सगळ्यांत आघाडीवर असेल.

नेट न्युट्रॅलिटीला सामान्य जनतेचा पाठिंबा बघता, सरकार या तरतुदी मान्य करेल. पण त्याचे कायद्यात रूपांतर होईल की नाही, याबाबत साशंकता आहे.

भारतात इंटरनेट हक्कासाठी लढणाऱ्या युजर्सनी अनेक दिवस हा मुद्दा उचलून धरल्यावर ट्रायने फेब्रुवारी 2016ला डेटासाठी असमान दर आकारण्याला प्रतिबंध घातला.

आता हे प्रकरण आणखी पुढे गेलं आहे. इंटरनेट सेवा पुरवणाऱ्यांनी ऑनलाईन सेवांसाठी स्पीड कमी करण्यासाठी प्रतिबंध घातला आहे, आणि सगळा मजकूर बघण्यासाठी एकच स्पीड असावी, असं सांगितलं आहे.

पण याचा मोठ्या प्रमाणावर स्वीकार होण्यासाठी आणि या वादग्रस्त मुद्यांना बगल देण्यासाठी दोन मूलभूत विषयांवर ते लक्ष देणार आहेत.

भारतात इंटरनेट युजर्सची संख्या दिवसेंदिवस वाढतो आहे.

पहिली म्हणजे, ओवर द टॉप (OTT) सेवा, जसं की स्काईप आणि व्हॉट्सअॅप, जे केवळ मेसेजेच नाही तर टेलिकॉम सेवा पुरवणाऱ्या सगळ्यांत मोठ्या अॅप्स आहेत. कधी कधी युजर्स या सेवा वापरण्यासाठी पैसै मोजतात.

कधीकधी लोक फोन करण्याऐवजी फ्री कॉलचा वापर करतात. त्यामुळे टेलिकॉम सेवा उपलब्ध करून देणाऱ्यांच्या उत्पन्नात घट होते.

TRAIने घोषणा...


पाहा व्हीडिओ : पवित्र कुराणच्या जीर्ण झालेल्या प्रती जबल-ए-उल-नूर-कुराण या ठिकाणी ठेवल्या जातात.

कुराण जीर्ण झालं तरी ते फेकून देऊ नये अशी मुस्लिमांची धारणा आहे. पण जीर्ण झालेल्या प्रती ठेवायच्या कुठे? हा प्रश्न अनेकांना पडतो. अशा वेळी एका संस्थेनी पुढाकार घेऊन जीर्ण कुराणाच्या प्रतींचा प्रश्न मार्गी लावला आहे.

पाकिस्तानमधील क्वेटा शहराबाहेर असलेल्या डोंगर रांगांमध्ये कुराणाच्या जुन्या प्रती पुरल्या जातात. या डोगरांना जबल-ए-नूर-उल-कुराण म्हणतात. याचा अर्थ आहे, 'प्रकाशाचा डोंगर'.

या ठिकाणी खूप जुन्या प्रती पुरल्या जातात. काही प्रती या 600 वर्षांहून अधिक जुन्या असाव्यात असं इथल्या व्यवस्थापकांचं म्हणणं आहे.

जीर्ण झालेल्या प्रती जबल-ए-नूर-उल-कुराण या ठिकाणी आणून ठेवल्या जातात.

"माझ्या भावाची पवित्र कुराणावर फार श्रद्धा होती. कुणाचं कुराण जुनं झालं तर तो ते घेऊन येत असे आणि त्याचे जतन करून ठेवत असे.  त्याच्याकडे अशा अनेक प्रती जमा झाल्या. त्याचे मित्र देखील त्याची या कामी मदत करत असत," असं जबल-ए-नूर-उल-कुराणचे व्यवस्थापक अब्दुल रशीद लेहरी सांगतात. "त्याच्यासोबतच मी देखील हे काम कर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ू लागलो," असं ते सांगतात.

जबल-ए-उल-नूर-कुराणचे व्यवस्थापक अब्दुल रशीद लेहरी

"आमच्याकडे कुराणांच्या प्रतींचे रोज अनेक गठ्ठे येतात. आम्ही त्यांची वर्गवारी करतो. काही प्रतींची स्थिती बऱ्यापैकी असते त्यांना आम्ही दुरुस्त करतो आणि पुन्हा लोकांना देतो. ज्या प्रती खूप जीर्ण झाल्या आहेत त्या आम्ही भुयारात एका पिशव्यांमध्ये ठेवतो," असं येथील कर्मचारी अब्दुल कुद्दुस सांगतात.

"सध्या या भुयाराची लांबी 3 किमी आहे. रोज अनेक कुराणांच्या प्रती या ठिकाणी येतात. रोज थोडं-थोडं भुयार खोदून ग्रंथांसाठी जागा तयार केली जाते. जीर्ण झालेल्या कुराणांच्या प्रती आमच्याकडे पाठवा असं आवाहन आम्ही  पाकिस्तानमधील लोकांना करतो. त्यामुळे आमच्याकडे रोज अनेक प्रती येतात," असं कुद्दुस सांगतात.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : पहिली मासिक पाळी साजरी करण्यासाठी जिथं लाखोंचं कर्ज काढलं जातं

माझ्या अनेक मैत्रिणींनी पहिली पाळी वेगळ्या पद्धतीनं साजरी केली आहे. त्यापैकी मला काही कार्यक्रमात आमंत्रण होतं. 'पुष्पवती महोत्सवम्' (उमलणाऱ्या कळीचा उत्सव) या कार्यक्रमामुळे माझ्या मैत्रिणींना दहा दिवस शाळा बुडवावी लागायची.

जेव्हा मुलींना पहिल्यांदा पाळी येते तेव्हा तिला घरात वेगळं बसवलं जातं. तिच्यासाठी भांडी वेगळी ठेवली जातात आणि तिला वेगळं प्रसाधनगृह वापरायला सांगितलं जातं. पुढचे पाच ते अकरा दिवस तिला अंघोळ करायची परवानगी नसते. नातेवाईक आणि मित्रमैत्रिणींच्या उपस्थितीत एक कार्यक्रम केला जातो.

चांगल्या स्थळांसाठी अट्टाहास

'बीबीसी शी पॉप अप' या उपक्रमाअंतर्गत आंध्र प्रदेश विद्यापीठात विद्यार्थिनींशी चर्चा करण्यात आली. विशाखापट्टणमच्या विद्यार्थिनींनी संवाद साधताना मासिक पाळी आल्यावर त्यांच्या आयुष्यावर काय परिणाम झाला ते सांगितलं.

मुलीची पहिली पाळी इतक्या थाटामाटात साजरी केली जाते मग हीच बाब एक कलंक म्हणून का बघितली जाते असा प्रश्न तीन वर्षांपासून या विद्यापीठात शिकणाऱ्या बिहारच्या एका विद्यार्थिनीनं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

विचारला.

मी आजुबाजूला विचारलं तेव्हा मुलीला चांगली स्थळं मिळावी म्हणून त्याचा गाजावाजा केला जातो असं मला सांगण्यात आलं. पहिल्या पाळीचे अनुभव सांगण्यासाठी आणखी काही विद्यार्थिनीदेखील सरसावल्या.

या विषयावर विविध वयोगटातल्या आणि विविध सामाजिक आर्थिक स्तरातल्या मुलींशी या बाबतीत चर्चा करण्यात आली. तेव्हा वेगळं बसणं आणि अंघोळ न करू देणं या दोन बाबींबद्दल सगळ्यांनी एकमुखानं विरोध दर्शवला. मासिक पाळीचा त्यांच्या शरीरावर आणि मनावर कसा परिणाम झाला हे मुद्दे विरोधाच्या केंद्रस्थानी होतं.

पाळीमुळे प्रगतीला खीळ

स्वप्ना 22 वर्षांची आहे. तिला पंधराव्या वर्षी पहिल्यांदा पाळी आल्यानंतर सहा महिन्यातच नात्यातल्या एका मुलाशी तिचं लग्न झालं. तो व्यवसायाने सुतार आहे. तिनं नुकतीच दहावीची परीक्षा दिली. "काय होतंय हे कळण्याच्या आतच माझं लग्न झालं. सोळाव्या वर्षी मी गरोदर होते. माझ्या स्त्रीत्वामुळे माझ्या स्वप्नांना खीळ बसली होती. आता मात्र मी ती पूर्ण करणार आहे," स्वप्ना सांगत होती.

सामाजिक कार्यकर्त्यांच्या मते आता मुलींना 12व्या किंवा 13व्या वर्षी पाळी येते. सार्वजनिकपणे त्याचा बोभाटा न करता त्यांच्या आरोग्याकडे आणि त्यांच्या शिक्षणाकडे लक्ष द्यायला हवं असं त्यांचं ठाम मत आहे.

नातेवाईकांचा दबाव

महिला अॅक्शनच्या स्वर्णा कुमारी या जेंडर सेन्सेटायझेशन आणि बालविवाहाच्या मुद्द्यावर काम करतात. त्यांच्या मते मुलींवर एका रात्रीत स्त्री होण्याचा उगाचच दबाव असतो.

"शारीरिक बदलांवर शिक्षण देणं आणि त्या दिवसांतली स्वच्छता शिकवण्याऐवजी पालकांचा हा बदल साजरा करण्याकडे जास्त कल दिसतो. मासिक पाळीची जाहीर वाच्यता करणं आणि त्याचा उत्सव मोठ्या प्रमाणात साजरा करणं याची एक स्पर्धा समाजात दिसून येते," त्या बोलत होत्या. महिला अॅक्शन ही संस्था शाळा आणि शहरी झोपडपट्ट्यांमध्ये मासिक पाळीबद्दल माहिती देण्याचं काम करतात.

या कार्यक्रमाच्या वेळचं पालकांची वागणूक मला आवडत नाही-अनुराधा

12 वर्षांची गायत्री मासिक पाळीची वाट पाहत आहे. पण त्याचवेळी तिला या गोष्टीचा सार्वजनिक उत्सव नकोय. पण तिचे पालक तिचं ऐकतील का याबाबत ती साशंक आहे.

"पाळीच्या जाहीर वाच्यतेबद्दल मला काळजी वाटते. मी सध्या शेजारच्या मुलांबरोबर खेळते आणि त्यात मी खूप खूश आहे. पाळी आल्यानंतर हे सगळं बदलेल याची मला कल्पना आहे. कारण माझ्या मोठ्या बहिणीबरोबर हेच झालं होतं. आता ती मी किंवा...


पाहा व्हीडिओ : पैशाची गोष्ट : स्टार्ट अप खरंच फायद्याचे आहेत का?

मधल्या काळात आपल्या सातत्यपूर्ण कामगिरीने ते नाव कमावून आहेत. मेरू, कारवाले, मॅजिकब्रिक्स, ऑनबाईक्स, रेडबस अशी कितीतरी उदाहरणं देता येतील.

गेल्या दशकात युवकांनी स्टार्ट अपच्या माध्यमांतून चांगला पैसा उभा केला आहे.

घरातून उद्योगाची फारशी पार्श्वभूमी नसलेले पण, नवीन कल्पना राबवून त्यातून आर्थिक उलाढाल निर्माण करणारे तरुण आता पुढे येतायत. अशा सेवा किंवा वस्तू पुरवणाऱ्या कंपन्यांनाच मॅनेजमेंटच्या भाषेत स्टार्ट अप असं म्हणतात.

'झाडू मारणारा झाला उद्योजक'

विजय गायकवाड हे यशस्वी स्टार्ट अपचं एक मूर्तीमंत उदाहरण आहे. सातारा गावात 8 हजार रुपयांच्या पगारावर हा माणूस झाडू मारण्याचं काम करत होता.

पुढे त्यांनी कंपनी सुरू केली ती ही झाडू मारण्याची म्हणजेच सफाई कामांची सेवा देणारी. गावातल्या सर्व सफाई कामगारांना एकत्र करून त्यांनी ही सेवा सुरू केली.

आणि आज साताऱ्यापासून मुंबईपर्यंत त्यांची कंपनी सफाई सेवा पुरवते आणि त्यांच्या कंपनीची उलाढाल आहे आठ कोटी रुपयांची.

गायकवाड यांनी सफाई कामगार पुरवणारी सेवा सुरू केली. ( प्रातिनि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

धिक छायाचित्र)

मुंबईतले व्हेंचर कॅपिटल उद्योजक आणि गायकवाड यांना आर्थिक पाठबळ देणारे प्रताप काकरिया यांनी गायकवाडांचं उदाहरण विस्तारानं समजावून सांगितलं.

'विजय गायकवाड हे स्टार्ट अपचं सगळ्यात मोठं उदाहरण आहे. कारण, त्यांनी जी सेवा लोकांना देऊ केली आहे, त्याची लोकांना गरज होती.

ती कल्पना तेव्हा बाजारात नवीन होती आणि कल्पना फक्त मुंबईतच नाही तर देशभर राबवता येईल अशी होती. म्हणजेच धंदा वाढवणं शक्य होतं. याच गोष्टी स्टार्ट अपना तारून नेतात.' काकरिया यांनी स्पष्ट केलं.

आणखी काय लागतं स्टार्ट अपना?

धंदा करण्याची मानसिकता, नेतृत्व गुण, स्वत: सुरुवात करण्याची जोखीम आणि धंदा पुढे नेण्याचं स्वप्न आणि अर्थातच आर्थिक पाठबळ... या गोष्टी असतील तर स्टार्ट अप नक्की यशस्वी होऊ शकतो.

प्रताप काकरिया यांनी पंतप्रधान मोदींनी दिलेलं भजी विकण्याचं उदाहरण पुन्हा एकदा दिलं.

"सर्वसामान्यपणे भजी लोकांना आवडतात. त्याचा दर्जा कायम ठेवला तर तुमच्या भजींवर लोक तुटून पडतील. मुख्य म्हणजे भजी विकण्याचा धंदा पुढे जाऊन वाढू शकतो. हे काही निकष आहेत स्टार्ट अपना आर्थिक पाठबळ देणाऱ्या कंपन्यांचे. त्या निकषात भजी विकण्याचा धंदाही चपखल बसतो," असं काकरिया म्हणतात.

'शिकत असताना सुरू होऊ शकतो स्टार्ट अप'

असं म्हणतात आंघोळ करताना आर्किमिडिजला वस्तूमानाचा सिद्धांत सुचला. सांगण्याचा मुद्दा हा की शोध जसा कुठेही, कधीही लागतो स्टार्ट अपची कल्पनाही कधीही सुचते.

यासाठी साहिल वैद्य यांचं उदाहरण घ्या. मुंबई आयआयटीला एनर्जी विषयात बीटेक करत असताना त्यांनी 'द मिनिमलिस्ट' ही डिजिटल ब्रँडिंग कंपनी सुरू केली. सोबतीला त्यांचा चिराग जेंडर हा मित्र होता.

साहिलला लिहायची आवड आणि कल्पकतेचं वरदान तर चिराग तंत्रज्ञान वापरण्यात माहिर. दोघांनी शिक्षण सुरू असताना द मिनिमलिस्ट नावाचं एक फेसबुक पेज सुरू केलं.

अवतीभवती घडणाऱ्या गोष्टींवर चित्रात्मक भाष्य करणारं हे पेज होतं. काम असं चोख होतं की वर्षभरात पेजला एका लाखांच्या वर लाईक्स आले. इतकंच नाही तर समोरून डिजिटल ब्रँडिंग आणि ब्रँड पोझिशनिंगच्या ऑफर चालून आल्या.

त्यातून जन्म झाला द मिनिमलिस्ट या कन्सल्टन्सीचा. आज पवईच्या त्यांच्या ऑफिसमध्ये 60 डिजिटल कलाकार काम करतात.

कोक, एअरटेल, आयसीआयसीआय, डान्स विथ माधुरी यासारख्या 200 कंपन्या त्यांच्याकडून ब्रँडिंग करून घेतात. आता कंपनीची उलाढाल कोट्यवधी रुपयात...


पाहा व्हीडिओ : प्रिन्स चार्ल्सच्या लग्नाला गेले होते मुंबईचे डब्बेवाले!

मुंबईच्या डबेवाल्यांचं आणि लंडनच्या राजघराण्याचं आपुलकीचं नातं आहे. कारण 2005 मध्ये प्रिन्स चार्ल्स आणि कॅमिला यांचा विवाहसोहळा झाला होता. त्याचं शाही निमंत्रण डबेवाल्यांना होतं.

डबेवाल्यांच्या वतीने या लग्नाकरिता मुंबईहून दोन डबेवाल्यांना लंडनला पाठवण्यात आलं होतं. त्यापैकी एक होते - सोपान लक्ष्मण मरे.

पहिला विमानप्रवास

लंडनच्या त्या शाही लग्नाबद्दल विचारलं असता आजही सोपान मरे यांच्या मनात त्या आठवणी ताज्या असल्याचं ते सांगतात.

सोपान सांगतात, "ज्यावेळी प्रिन्स चार्ल्स यांच्या लग्नाचं निमंत्रण आलं तेव्हा आमच्याकडे पासपोर्टसुद्धा नव्हता. माझ्या पासपोर्टसाठी मी गावातल्या शाळेत जाऊन आधी माझा दाखला आणला आणि अवघ्या 2-3 दिवसात भारत सरकारने विशेष मदत केल्यानं आमची पासपोर्टची व्यवस्था झाली."

प्रिन्स चार्ल्स आणि कॅमिला

"इथून आम्ही विमानाने लंडनला गेलो. तोपर्यंत आम्ही मित्रा-मित्रांमध्ये बोलत असतानासुद्धा मुंबईहून पुण्याला विमानाने जाऊ या, एवढंच बोलायचो. आम्हाला फक्त विमान कसं उडतं आणि कसं उतरतं हे पाहायचं होतं. मात्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

र हे शाही निमंत्रण मिळाल्यानंतर आमचं स्वप्न सत्यात उतरलं. सुरुवातीला भीती वाटली. मात्र नंतर हा प्रवास काही अवघड नाही असं वाटलं."

कडक सुरक्षा बंदोबस्तात आम्ही राहिलो

लंडनला गेल्यानंतर त्यांचं कशाप्रकारे स्वागत झालं, याबद्दल ते आवर्जून सांगतात. तिथल्या सुरक्षाव्यवस्थेबद्दलही सांगतात.

सोपान मरे

"आम्ही जेव्हा लंडनला उतरलो, तेव्हा तिथे लंडनला बरीच थंडी होती. तेव्हा लगेच विमानतळावर आम्हाला घेण्यासाठी आलेल्या राजघराण्यासाठी काम करणाऱ्या व्यक्तींनी कोट दिले. तिथून आम्ही थेट राणी एलिझाबेथ यांच्या राजवाड्यासमोर असलेल्या ताज ग्रूपच्या हॉटेलमध्ये गेलो. तिथेच आमची 8 दिवस राहण्याची सोय केली होती. आमच्यासाठी एवढी कडक सुरक्षा व्यवस्था होती की, आम्ही कुठेही जाताना सुरक्षारक्षक आमच्यासोबत असायचे."

"आम्ही राजाच्या कुटुंबाचे पाहुणे असल्यानं आम्हाला कुठेही काहीही कमी पडू नये, त्रास होऊ नये म्हणून आम्हाला कडक सुरक्षा देण्यात आली होती. त्यांनी आम्हाला दोन कॉर्डलेस फोन दिले होते. तरीपण आम्हाला इकडे तिकडे जायची कुठेच परवानगी नव्हती. कुठेही जाताना आम्ही कॉर्डलेसवरून सुरक्षा रक्षकांना फोन करायचो. ते ताबडतोब गेटवर यायचे आणि तिथून ते आम्हाला पाहिजे तिथे फिरायला घेऊन जायचे," मरे पुढे सांगतात.

जयपूरची राणी बनली ट्रान्सलेटर

मरे यांना इंग्रजी येत नसल्यानं त्यांना संवाद साधण्यासाठी भाषेची फार मोठी अडचण जावणत होती.

याबद्दल ते सांगतात, "आम्ही राजघराण्याचे पाहुणे असल्याने तिथे आम्हाला कसलीच कमतरता भासली नाही. पण प्रिन्स चार्ल्स आणि त्यांच्या मातोश्री राणी एलिझाबेथ यांच्याशी बातचीत करताना आम्हाला इंग्रजी येत नसल्यानं अडचण जाणवली. तेव्हा जयपूरची राणी पद्मिनीदेवी या आमच्यासाठी अनुवादक बनल्या. पद्मिनीदेवी देखील या लग्नाला आल्या होत्या. त्यांनी आमची अडचण समजून घेऊन आमचं म्हणणं राणी एलिझाबेथ यांना सांगायची जबाबदारी स्वीकारली. आम्ही हिंदीमध्ये बोलायचो आणि त्या आमचं बोलणं त्यांना इंग्रजीत सांगत. पुन्हा राणींचं बोलणं आम्हाला हिंदीमध्ये सांगत. त्यांची आम्हाला खूप मदत झाली."

सुरक्षा रक्षकांच्या ताफ्यात लंडनदर्शन

एखाद्या मंत्र्याला जशी सुरक्षा असते अशा सुरक्षेत मरे यांनी लंडनदर्शन केलं. याबद्दल ते उत्साहाने सांगत होते. "आम्ही 3 दिवस लग्नाचा पूर्ण आनंद घेतला. मात्र त्यानंतरचे 4 दिवस आम्ही संपूर्ण लंडन फिरण्याचा आनंदही लुटला. सकाळी 7 वाजता आम्ही...


पाहा व्हीडिओ : बँकेतले घोटाळे आणि आपण...

नीरव मोदींचा घोटाळा 11,500 कोटी रुपयांचा आहे. पण मागच्या तीन ते चार वर्षांत एक लाखांपेक्षा जास्त रकमेची अफरातफर झालेले एकूण 25,800 बँक घोटाळे आहेत.

सर्वसामान्यांशी संबंधित घोटाळे

25,000पेक्षा जास्त झालेले हे घोटाळे आहेत अफरातफरीचे. म्हणजे कधी डेबिट कार्ड किंवा क्रेडिट कार्डाची चोरी आणि ऑनलाईन गैरव्यवहार करून खात्यातले पैसे गायब करणं किंवा तुमच्या कार्डवरून ऑनलाईन शॉपिंग करणं असे हे फसवणुकीचे प्रकार आहेत.

रिझर्व्ह बँकेची आकडेवारी बघितली तर अशी मागच्या चार वर्षांतली प्रकरणं एकत्र करून लोकांना किमान 2 अब्ज रुपयांचा चुना लागला आहे.

बँकेतले पैसे कसे ठेवू सुरक्षित?

बनावट वेबसाईट

इथं ऑनलाईन चोर बँकेची बनावट वेबसाईट बनवतो. ही साईट दिसते मूळ साईटसारखीच. साईटच्या स्पेलिंगमध्ये एखाद्या अक्षराचा फरक असतो.

आपण नजरचुकीनं ही साईट उघडतो. त्यात आपली माहिती भरतो. आणि बँक अकाऊंट, पासवर्ड सारखी गोपनीय माहिती मग चोरांच्या हातात पडते.

त्यामुळे ऑनलाईन व्यवहार करताना वेबसाईट नकली तर नाही ना याची नीट खात्री करून घ्या.

सगळ्यात जास्त फसवणूक बनावट एटीएम का... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

र्ड वापरून झाली आहे

ATM कार्ड

ATM चा गैरफायदा दोन प्रकारे घेतला जातो. एकतर तुमचं कार्ड चोरून मग फोनवर तुमच्याकडून पिन नंबर घेणं.

आणि दुसरं म्हणजे एटीएम मशिनमध्ये फेरफार करून. यात मशिनमध्ये तुम्ही जिथे कार्ड आत सरकवता तिथं स्किमर बसवला जातो.

पिन नंबर टाईप करतो तिथे गोंद लावलेली असते. त्यातून त्यांना पिन नंबरही कळतो. आणि स्किमरमुळे डेबिट कार्डावरचा मॅग्नेटिक डेटा अलगदपणे चोरला जातो.

तेव्हा एटीएम सेंटरवर गेलात की स्किमर दिसत नाही ना आणि चिकटसा पदार्थ किपॅडवर नाही ना हे निश्चितपणे पाहा.

खोटे फोन आणि ईमेल

खोटे फोन कॉल आणि ईमेलपासूनही सावध राहा. कार्डावरचा तुमचा सीवीवी नंबर किंवा ओटीपी नंबर तुमच्याकडे मागितला जातो. आणि त्यानंतर तुमच्या अकाऊंटवरचे पैसे गायब होतात.

सुरक्षित वाय-फाय नेटवर्कचा वापर करा

ही पद्धत अलीकडे सर्रास वापली जाते. तेव्हा फोनवर तुमची बँकेविषयीची माहिती उघड करू नका.

वाय-फाय नेटवर्क

लोकल ट्रेन, मॉल किंवा एकूणच खुलं असलेलं वाय-फाय नेटवर्क वापरत असाल तर तुम्हाला बँकेचे व्यवहार करताना सावध राहण्याची गरज आहे.

कारण, वाय-फायच्या माध्यमातूनही तुमची माहिती चोरांना कळत असते. मोफत डेटा मिळतो म्हणून आपण सार्वजनिक वाय-फायचा उपयोग करतो.

पण, अशावेळी जास्त सावध राहण्याची गरज आहे.

काय काळजी घ्याल?

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : बाबासाहेबांना हवा होता साम्यवाद, लोकशाही नाही?

आणि पुढे घटना लागू झाल्यानंतर 1951मध्ये भारतात पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुकाही पार पडल्या. तेव्हापासून देशात लोकशाहीबद्दल अनेक मतं व्यक्त होत आहेत.

बीबीसीला 1953मध्ये दिलेल्या एका एक्सक्लुझिव मुलाखतीत खुद्द डॉ. आंबेडकरांनीही लोकशाहीबद्दल वेगळं मत व्यक्त केलं होतं. भारतासाठी लोकशाही योग्य नाही, असं ते त्यात म्हणाले.

अर्थात त्यामागे काही कारणं आहेत. काय होती ती कारणे, काय म्हणाले होते डॉ. आंबेडकर...  त्यांचं भारतीय लोकशाहीवरचं विश्लेषण वाचूया.

'लोकशाही नावापुरती राहील'

प्रश्न - भारतात लोकशाही चालेल असं तुम्हाला वाटतं का?

डॉ. आंबेडकर - नाही. इथं लोकशाही फक्त नावापुरती असेल.

प्रश्न - तुम्हाला नक्की काय म्हणायचं आहे?

डॉ. आंबेडकर - म्हणजे लोकशाहीशी संबंधित गोष्टी सुरू राहतील. निवडणुका होतील, पंतप्रधान ठरेल, या गोष्टी सुरूच राहतील.

प्रश्न - पण, लोकशाहीसाठी निवडणुका महत्त्वाच्या आहेत...

डॉ. आंबेडकर - असं नाही. जर त्यातून चांगला नेता निर्माण झाला तरच निवडणुका महत्त्वाच्या.

डॉ. आंबेडकरांचा लोकशाहीला विरोध का होता?

प्रश्न... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

- निवडणुकांमुळे मतदारांना नेता बदलाचे हक्कही मिळतात...

डॉ. आंबेडकर - हो. खरं आहे. पण हे त्यांच्यासाठी ज्यांना आपलं मत सरकार बदलू शकतं हे माहीत आहेत. भारतात ही समज कुणाला नाही. आमची निवडणूक प्रक्रिया नेता निवडून देण्याइतकी सक्षम नाही. उदाहरण सांगायचं तर, मागच्या निवडणुकीत काँग्रेसनं लोकांना सांगितलं, बैलाला मत द्या. हा बैल कुणाचं प्रतिनिधित्व करतो याचा विचारच कुणी केला नाही. कुणी गाढव असेल जो बैलाचं प्रतिनिधित्व करत असेल. किंवा कुणी खरंच शिकलेली व्यक्ती असेल. पण, लोकांनी फक्त बैलाला मत दिलं.

प्रश्न - तुम्ही म्हणता तशी भारतात लोकशाही चालली नाही. तर दुसरा कुठला पर्याय तुम्हाला दिसतो?

डॉ. आंबेडकर - मला निश्चित सांगता येणार नाही. पण, साम्यवादाचा एखादा प्रकार इथं योग्य ठरू शकेल.

प्रश्न - साम्यवाद चालेल असं तुम्हाला का वाटतं? लोकांचं जीवनमान त्यामुळे सुधारेल का?

डॉ. आंबेडकर - हो. मला तरी तसंच वाटतं. या देशात निवडणुकांशी कुणाला देणंघेणं आहे? लोकांना खायला अन्न पाहिजे. त्यांच्या भौतिक गरजा पूर्ण व्हायला पाहिजेत.

अमेरिके सारख्या देशात लोकशाही ठीक आहे. मी नुकताच तिथं जाऊन आलो आहे. तिथे भविष्यात कधी साम्यवाद येईल असं वाटत नाही. कारण अमेरिकन माणसाचं सरासरी उत्पन्न भारतीयापेक्षा खूप जास्त आहे.

प्रश्न - भारतातली लोकशाही कोसळेल असं वाटतं का?

डॉ. आंबेडकर - हो. ती कोसळेल.

हे वाचलंत का?

हे पाहिलं आहे का?

पाहा व्हीडिओ - रोबो काय करतील देव जाणे!

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : बीबीसी रेडिओवर मराठीतून पहिल्या बातम्या 1942 मध्ये प्रसारित झाल्या होत्या.

 कधी-कधी काळाचा पडदा थोडासा सरकतो, त्या आडून एखादा हसरा चेहरा डोकावतो, एक मधुर आवाज तुमच्या कानावर पडतो आणि थक्कच करून जातो...

वेणू चितळे हे असंच एक प्रभावी व्यक्तिमत्त्व. 1942 मध्ये दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान बीबीसीनं मराठीतून प्रसारण सुरू केलं होतं. तेव्हा वेणू चितळे लंडनहून मराठीत आणि इंग्रजीतही बातम्या द्यायच्या.

सत्तर-ऐंशी वर्षांपूर्वीच्या काळात एका मराठी मध्यमवर्गीय मुलगी शिक्षणासाठी परदेशात जाते, बीबीसीसाठी वृत्तनिवेदन आणि वार्तांकन करू लागते, तेही युद्ध ऐन भरात असताना...  हे सारंच आज रोमांचक वाटतं.

पण वेणूताईंचं आयुष्य अशा अशक्य वाटणाऱ्या गोष्टींनी भरलं होतं.

आईविना वाढलेली लेक

वेणूताईंचा जन्म  सालचा. वेणू जेमतेम सहा वर्षांची असताना त्यांच्या आईचं निधन झालं. त्यानंतर मोठ्या भावंडांनीच त्यांचा सांभाळ केला.

आधी पुण्यात हुजूरपागा आणि मग मुंबईला सेंट कोलंबा शाळेत वेणूताईंचं शिक्षण झालं.

मराठीचं बीबीसीशी नातं नवं नाही. पुण्याच्या वेणू चितळे यांच्या रूपानं बीबीसी आणि मराठीचा ऋणानुबंध जुळल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा होता.

वेणूताईंचं कुटुंब परंपरा जपणारं पण पुढारलेल्या विचारांचं होतं. कॉम्रेड विष्णू (भाई) चितळे आणि चितळे अॅग्रो प्रॉडक्ट्सची स्थापना करणारे श्रीकृष्ण चितळे हे त्यांचे बंधू.

साहजिकच त्या काळातही वेणूताईंच्या शिक्षणाला घरून प्रोत्साहनच मिळालं.

शिक्षणासाठी इंग्लंडला प्रस्थान

मुंबईच्या सेंट कोलंबा शाळेतच वेणूताईंना एक जीवाभावाची मैत्रीण मिळाली - जोहाना अॅड्रियाना क्विन्टा ड्यू प्री म्हणजेच क्विनी.

क्विनी खरं तर वेणूताईंची शिक्षिका, पण दोघींच्या वयांत फारसं अंतर नव्हतं.

क्विनीच्या सल्ल्यानंच वेणूताईंनी पुढे शिकण्याचं ठरवलं आणि विल्सन कॉलेजलाही अॅडमिशनही घेतली. पण याचदरम्यान वेणूताईंच्या घरी त्यांच्या लग्नाविषयी चर्चा होऊ लागली.

वेणूताईंच्या कन्या ज्योत्स्ना दामले आपल्या आईच्या आठवणी सांगतात, "एका ज्योतिषानं 'हिचं लग्न बहिणीसाठी त्रासाचं ठरेल' असं भाकित केलं. तेव्हा बहिणीवरच्या प्रेमापोटी तिनं लग्नच न करण्याचा निर्णय घेतला."

लग्न नाही करायचं, तर पुढे काय? असा प्रश्न उभा राहिला.

तेव्हा क्विनीनं तरुण वेणूला इंग्लंडला नेण्याची तयारी दाखवली. घरच्यांनीही विरोध केला नाही.

क्विनीनं वेणूताईंना पाश्चात्य संस्कृतीची ओळख करून दिली, पण त्यांची भारतीय मुळं जपण्याचाही सल्ला दिला.

इंग्लंडमध्ये प्रदीर्घ वास्तव्य

१९३४ साली वेणू इंग्लंडला रवाना झाल्या. तिथं त्यांनी आधी माँटेसरीचा कोर्स केला आणि मग लंडनच्या युनिव्हर्सिटी कॉलेजमध्येही दाखल झाल्या.

पण याच सुमारास दुसऱ्या महायुद्धाला सुरुवात झाली. मग भारतात परतण्याऐवजी वेणूताईंनी इंग्लंडमध्ये थांबण्याचा निर्णय घेतला.

बीबीसीच्या ईस्टर्न सर्व्हिसनं भारतीय भाषांत प्रसारण सुरू केलं. त्यात वेणू चितळे या मराठी विभागासाठी काम करीत असत.

वेणूताईंवर दीर्घ अभ्यास आणि लेखन करणाऱ्या डॉ. विजया देव यांनी त्याविषयी अधिक माहिती दिली.

"त्यांच्या या निर्णयामागचं कारण काही पत्रांतून स्पष्ट होतं. ज्या देशानं आपल्याला नवी दिशा दिली, त्या लोकांचं आपण काही देणं लागतो, या भावनेतून वेणूताईंनी स्वयंसेवक म्हणून काम करण्याचं ठरवलं. तेही साडी, गमबूट आणि वर जड हेल्मेट अशा अवतारात."

"त्या काळात वेणूताई अधूनमधून भाषांतराचं कामही करत असत. त्यांचा एक लेख पाहून माहिती मंत्रालयातील अधिकाऱ्यानं वेणूताईंना बीबीसीमध्ये धाडलं."

१९४० साली वेणूताई बीबीसीमध्ये दाखल झाल्या. आवाज, बोलण्याची आणि लिहिण्याची शैली...


पाहा व्हीडिओ : बीबीसी रेडिओवर मराठीतून पहिल्या बातम्या 1942 मध्ये प्रसारित झाल्या होत्या.

१९४२ मध्ये दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान बीबीसीनं मराठीतून प्रसारण सुरू केलं होतं. तेव्हा वेणू चितळे लंडनहून मराठीत आणि इंग्रजीतही बातम्या द्यायच्या. वेणूताईंची ही कहाणी बीबीसी मराठीनं काही दिवसांपूर्वी प्रसिद्ध केली.

बीबीसीच्या संग्रहात वेणूताईंचा आवाज गवसेल असं त्यांच्या कुटुंबीयांनाही वाटलं नव्हतं. त्यांच्यासाठी हे एक खास सरप्राईज होतं.

वेणूताईंची लेक नंदिनी आपटे यांनी बीबीसी न्यूज मराठीच्या व्हीडिओच्या माध्यमातून पहिल्यांदाच आपल्या आईचा रेडियोवरील आवाज ऐकला.

आईचा 75 वर्षांपूर्वीचा आवाज ऐकल्यावर नंदिनी आपटे यांना काय वाटलं? त्यांच्याच शब्दांतली ही प्रतिक्रिया --

पुण्याच्या वेणूताई चितळेंनी 1942 मध्ये दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान बीबीबीसाठी मराठीतून बातम्या दिल्या होत्या.

उत्साह, आश्चर्य आणि आनंद

मी अगदी उत्साहात, काहीशा घाईघाईतच मला पाठवण्यात आलेली लिंक उघडून पाहिली.

सुरूवातीला भराभर व्हीडिओ पाहिला, कहाणी वाचली. तेव्हा अनेक गोष्टींकडे खरंतर माझं लक्षही गेलं नाही- हे स्वाभाविकच आहे.

मग थोड्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यावेळानं शांतपणे बसून मी पुन्हा ही बातमी पाहिली, तेव्हा कुठे मला बऱ्याच गोष्टी जाणवल्या.

उपलब्ध माहिती आणि कमी वेळात ही कहाणी बांधली गेली होती. अडीच मिनिटांत एवढं सगळं सांगणं ही सोपी गोष्ट नाही.

मी दुसऱ्यांदा व्हीडिओ पाहिला, तेव्हा सुरुवातीला असलेल्या आवाजानं माझं लक्ष वेधलं. रेडियोवरून युद्धासंबंधी बातम्या देणारा तो आवाज.

अगदी खरं सांगायचं, तर मी तो आवाज, उच्चार काहीच ओळखीचं नव्हतं.  'नमस्ते महाराष्ट्र' म्हणताना खास शैलीत शेवटच्या 'र' वर दिलेला भर वेगळा वाटला.

पण लक्ष देऊन पुन्हा पुन्हा ऐकल्यावर मला वाटलं, हा माझ्या आईचा आवाज असावा. माझ्या आईचा तिच्या तरूणपणीचा आवाज.

पण तरीही माझ्या मनात शंका डोकावली. कदाचित, रेडिओचा आभास व्हावा यासाठी हा कुणा दुसऱ्याचा आवाज तर वापरला नसावा?

मला वाटलं, हे स्पष्ट व्हायला हवं. म्हणून मी जान्हवीला मेसेज करून विचारलं, हा माझ्या आईचा ओरिजिनल आवाज आहे का?

तिनं अगदी लगेचच रिप्लाय केला, "होय, हा त्यांचाच आवाज आहे."

त्यानंतर मी पुन्हा तो आवाज ऐकला आणि मला त्यातलं साम्य जाणवू लागलं.

बीबीसीच्या ईस्टर्न सर्व्हिससाठी वेणूताई चितळेंनी बातमीपत्र सादर केलं होतं.

75 वर्षांपूर्वीचा आईचा आवाज

मला एक गोष्ट स्पष्ट करायला हवी. आम्ही माझ्या आईचा, तिच्या तारुण्यातला आवाज कधीच ऐकला नव्हता. त्यामुळंच तिचा आवाज ओळखण्यास थोडा वेळ लागला असावा.

इतक्या वर्षांनंतरही ते रेकॉर्डिंग किती स्पष्ट आहे हे ऐकून थक्क व्हायला होतं. जवळपास 75 वर्षांपूर्वीचा हा आवाज आहे.

मला इथं बीबीसीचं कौतुक करावंसं वाटतं. त्यांनी इतकी वर्ष हे रेकॉर्डिंग संग्रहात ठेवलं. ज्या टीमनं हे रेकॉर्डिंग शोधून काढलं त्यांनाही हॅट्स ऑफ.

बीबीसी मराठीला इतक्या वर्षांपूर्वी त्यांच्यासाठी काम करणाऱ्या व्यक्तीची कहाणी मांडावीशी वाटली, हेही कौतुकास्पद आहे. यातूनच एखाद्या संस्थेची प्रकृती दिसून येते- त्यांनी इतिहासाला आणि माणसांनाही महत्त्व दिलं आहे.

माझ्यासाठी तर हा अनुभव अगदी थरारक आणि आनंददायक ठरला आहे.

दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान बीबीसीसाठी वेणू चितळे लंडनहून मराठीत आणि इंग्रजीतही बातम्या देत असत.

प्रतिक्रियांचा पाऊस

बातमी प्रसिद्ध झाल्यानंतर नंदिनीताईंनी आलेल्या प्रतिसादाबद्दल त्या म्हणतात --

मी अनेकांसोबत ही बातमी शेअर केली. पण त्याआधीपासूनच अनेकांच्या मला प्रतिक्रिया आल्या आहेत. सर्वांनीच खूप प्रशंसा केली आहे.

कुणाला...


पाहा व्हीडिओ : मुंबईच्या किनाऱ्यावर विषारी जेलीफिश

ग्लोबल वॉर्मिंग, वाढलेली मासेमारी आणि मुख्यतः मान्सून वाऱ्यांमुळे भारताच्या पश्चिम किनाऱ्यांवर सध्या ब्लू बॉटल जेली फिशनी आपलं बस्तान मांडलं आहे.

ब्लू बॉटल जेली फिश दरवर्षी मान्सूनच्या आगमनानंतर मुंबईच्या किनाऱ्यांवर दिसतात. आकाराने छोटे आणि पाण्यावर तरंगत असल्याने ते भरतीच्या वेळी वाहून किनाऱ्यावर येतात. गेल्या अनेक वर्षांपासून त्यांच्या आगमनाचं आणि पुन्हा जाण्याचं चक्र सुरूच आहे.

किनाऱ्यावरील वाळूत पडलेल्या या जेली फिशना स्पर्श झाल्यास किंवा त्यांना पाय लागल्यास ते दंश करतात आणि तीव्र वेदना होतात. याचा फटका गेल्या शुक्रवारपासून रविवारपर्यंत 100हून अधिक पर्यटक आणि मुंबईकरांना अक्सा, जुहू, गिरगाव, दादर इथल्या किनाऱ्यांवर बसला. पण, यंदा त्यांच्या मुंबईत लांबलेल्या मुक्कामामागे जागतिक तापमान वाढ हे कारण असल्याचं तज्ज्ञांचं मत आहे.

'ग्लोबल वॉर्मिंगमुळे ब्लू बॉटलच्या संख्येत वाढ'

मुंबईच्या किनाऱ्यांवर दिसणाऱ्या ब्लू बॉटल जेली फिशबद्दल जाणून घेण्यासाठी 'सेंट्रल मरीन रिसर्च फिशरीज इन्स्टीट्यूट' (CMFRI) संस्थेत वरिष्ठ वैज्ञानिक म्हणून... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

काम पाहिलेल्या डॉ. विनय देशमुखांशी बीबीसीनं चर्चा केली.

देशमुख सांगतात, "ब्लू बॉटल जेली फिश हे अरबी समुद्राच्या मिड ओशन रिजन म्हणजेच मध्यवर्ती भागात प्रामुख्याने दिसून येतात. मान्सूनच्या आगमनानंतर वाऱ्यांमुळे समुद्रात घुसळण होते आणि हे जेली फिश थेट वाहून देशाच्या पश्चिम किनाऱ्यांवर येतात. गेल्या 5-6 वर्षांत यांच्या संख्येत लक्षणीय वाढ होताना दिसते आहे. याच्यामागे जागतिक तापमान वाढ हे कारण असू शकतं."

ब्लू बॉटल जेली फिश हे अरबी समुद्राच्या मिड ओशन रिजन म्हणजेच मध्यवर्ती भागात प्रामुख्याने दिसून येतात.

ते सांगतात, "अरबी समुद्राचं तापमान 0.8 टक्क्यांनी वाढलं आहे. 2010-11मध्ये अरबी समुद्राच्या या तापमानावाढीबद्दलचा अहवाल CMFRI चे वैज्ञानिक डॉ. विवेकानंदन यांनी दिला होता. समुद्राची तापमान वाढ झाल्यामुळे ब्लू बॉटल जेली फिशचे पुनरुत्पादन जास्त प्रमाणात होतं. त्यामुळे त्यांच्या संख्येत वाढ होते. हे मोठ्या संख्येनं वाढलेले जेली फिश सध्या किनाऱ्यांवर येत आहेत."

'जेली फिशच्या अन्न पुरवठ्यात वाढ'

ब्लू बॉटल जेली फिशबद्दल बॉम्बे नॅचरल हिस्टरी सोसायटी (BNHS) चे संचालक डॉ. दिपक आपटे यांनी बीबीसीशी चर्चा केली. आपटे सांगतात, "तापमान वाढीमुळे त्यांचं पुनरुत्पादन वाढतं ही खरी गोष्ट आहे. मात्र, हे त्यांच्या वाढीमागचं एकमेव कारण नाही. समुद्रातील डेब्रिज, कचरा यामुळे या ब्लू बॉटल जेली फिशना होणारा अन्नाचा पुरवठा वाढला आहे. तसंच त्यांना खाणाऱ्या शिकाऱ्यांची कमी झालेली संख्या हेही त्यांच्या वाढत्या संख्येचं एक कारण आहे."

अशा जलचरांमुळे काही वेगळे संकेत मिळत आहेत काय? या प्रश्नावर बोलताना आपटे सांगतात, "गेल्या काही वर्षांत यांच्यासह इतर प्रकारच्या जेली फिशचं प्रमाणही वाढलं आहे. याचा अर्थ सागरामध्ये मोठ्या प्रमाणात घडामोडी घडत आहेत. याचा अभ्यास होणं गरजेचं आहे. हा अभ्यास झाल्याशिवाय यामागची मूळ कारणं पुढे येणार नाहीत. मोठ्या आणि बऱ्याच काळ चालणाऱ्या अशा संशोधनांचा सरकारी पातळीवरही अभाव दिसतो. यासाठी लवकरच धोरण आखलं गेलं पाहीजे."

'मुंबईचा कचरा आणि वाढती मासेमारी'

या जेली फिशना खाणारी समुद्री कासवं आणि इतर मासे यांच्या संख्येत घट झाल्याची माहिती डॉ. विनय देशमुख यांनी दिली.

ब्लू बॉटल जेली फिश

ते सांगतात, "मुंबईच्या जवळील समुद्रात मासेमारी वाढली आहे. त्यामुळे एकंदरीत माशांची संख्या कमी होत आहे. त्याचबरोबर कोळ्यांकडून फेकलेल्या...


पाहा व्हीडिओ : मुंबईत आगीचं तांडव, 12 जणांचा मृत्यू

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

साकीनाका मेट्रो स्टेशनजवळच्या माखरिया कंपाऊंड परिसरातील 'भानू फरसाण' या फॅक्टरी  पहाटे आग लागली. अग्निशमन दलाने शर्थीचे प्रयत्न करून आग आटोक्यात आणली.

अग्निशमन दलाचे जवान दुर्घटनेत अडकलेल्या मदत करताना.

घटनास्थळी अडकलेल्या 12 जणांना राजावाडी रुग्णालयात दाखल करण्यात आलं होतं. मात्र दाखल करण्यापूर्वीच त्यांना मृत घोषित करण्यात आल्याचं अग्निशमन दलानं सांगितलं.

थेट ग्राउंड झिरोवरून बीबीसी प्रतिनिधी जान्हवी मुळे

सोमवारी पहाटे 4.17 ला अग्निशमन दलाला या दुर्घटनेची माहिती देणारा फोन आला. 4.34 वाजता अग्निशमन दलाच्या तीन गाड्या आणि 4 जंबो टँकर्स यांच्यासह अॅम्ब्युलन्स घटनास्थळी दाखल झाल्या.

फॅक्टरीतल्या विद्युत यंत्रणेत बिघाड झाल्यानं आग लागल्याचा प्राथमिक अंदाज व्यक्त केला जात आहे. आग लागली तेव्हा तिथं अन्नपदार्थाच्या मोठ्या साठ्यासह फर्निचर आणि इतर वस्तू होत्या.

60 फूट X 30 फुटांच्या या कंपाउंडचा पोटमाळा आणि छत आगीमुळे कोसळलं आहे.

"आग लागली तेव्हा कंपाउंडमध्ये 10 ते 15 जण होते. यापैकी 12 जण दुकानात आग आणि ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

धूर कोंडल्यानं पोटमाळ्यावर अडकले. परिणामी त्यांचा होरपळून मृत्यू झाला. आगीमुळे दुकानाचा पोटमाळा कोसळला आहे," अशी माहिती मुख्य अग्निशमन अधिकाऱ्यांनी दिली आहे.

गेल्या 2 वर्षांपासून भानू फरसाण ही फॅक्टरी तिथं सुरू असल्याचं स्थानिकांनी सांगितलं आहे.

रविवारचा दिवस असल्यानं काम बंद होतं, त्यामुळे विद्युत यंत्रणेतल्या बिघाडामुळेच ही आग लागली असल्याचा स्थानिकांचा अंदाज आहे.

आग लागल्याचं सुरुवातीला कुणाच्याच लक्षात आलं नाही, त्यामुळे लोकांना बाहेर पडण्यासाठी उशीर झाल्याचं प्रत्यक्षदर्शींनी बीबीसी मराठीशी बोलतांना सांगितलं आहे.

तुम्ही हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : मुंबईत धुरक्यानं कसं खंडाळ्याचा फील येतोय ना!

हिवाळा मुंबईकरांच्या वाट्याला खरंतर येतच नाही. कडक हिवाळा, कधी कधी होणारी बर्फवृष्टी, आणि धुकं ही उत्तर भारताची मक्तेदारी. पण या हंगामात मुंबईकरांच्या नशिबीही धुक्याची चादर आहे. ही अनपेक्षित सकाळ उगवली ती 9 डिसेंबरला.

छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ असो की बांद्रा टर्मिनसचं रेल्वे स्टेशन किंवा अगदी मरिन ड्राईव्हची चौपाटी, पहाटेपासूनच मुंबई शहरावर धुक्याचं आच्छादन आहे.

गोराईचा पॅगोडालाही गेल्या दोन दिवसांपासून धुरक्यानं वेढलेलं आहे.

आणि त्याचा परिणाम जनजीवनावरही जाणवत आहे.

धुरकटलेली मुंबई

एरवी धुक्याचं चित्र आल्हाददायक असलं तरी शहरातली वाहतूक सेवा सकाळी विस्कळीत झाली होती. लोकल ट्रेन संथगतीने धावत होत्या.

मुंबईतल्या धुक्याचं नेमकं कारण काय, हे जाणून घेण्यासाठी बीबीसीने भारतीय हवामान विभागाच्या मुंबई कार्यालयाचे उपसंचालक कृष्णानंद होसाळीकर यांच्याशी संपर्क साधला.

पहिली गोष्ट त्यांनी स्पष्ट केली ती म्हणजे, "मुंबईतलं धुकं हे धुकं नसून धुरकं आहे. म्हणजे असं की, जमिनीपासून वर गेलं तसं तापमान कमी होतं. पण जमिनीच्या आ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

सपास तापमान वाढलेलं असतं. त्यामुळे धुलिकण, आणि हवेतलं बाष्प वर वातावरणात तरंगतं. यात हवेतली आर्द्रता मिसळते."

"आणि हवा कमी असल्यामुळे, शिवाय तिचा वाऱ्याचा वेग कमी असल्यामुळे हे धुलिकण वातावरणात तरंगत राहतात. यातून जे तयार होतं ते धुरकं."

ओखी वादळाचा परिणाम

अलिकडेच आलेल्या ओखी वादळामुळे परिस्थिती आणखी बदलली आहे. त्याविषयी होसाळीकर यांनी अधिक माहिती दिली.

धुरक्यामध्ये वेढलेलं 'ताज'

"ओखी वादळ मुंबईपासून 200 किमीच्या अंतरावरून गुजरातच्या दिशेनं गेलं. त्या दिवशी मुंबईत दिवसभर पाऊस पडला. त्यामुळे हवेतील आर्द्रता वाढली."

"याचा परिणाम म्हणून दुसऱ्या दिवशी शहरातलं तापमान 8 ते 9 अंश सेल्सिअस पर्यंत घसरलं. त्यानंतर मागील दोन-तीन दिवसांपासून मुंबईत सरासरीपेक्षा कमीच तापमान आहे. त्यामुळे हे धुरकं तयार झालं आहे."

मुंबईचं मरिन ड्राईव्हही असं धुरकटलेलं

आणखी एक गोष्ट होसाळीकर यांनी स्पष्ट केली - "मुंबईत खरा हिवाळा अजून सुरू झालेला नाही. ही फक्त तापमानातली घट आहे. त्यामुळे तापमानात अचानक झालेल्या बदलांसाठी मुंबईकरांनी जुळवून घ्यायला हवं आहे."

त्यासाठी अगदी सकाळी बाहेर न पडण्याचा सल्ला त्यांनी दिला आहे.

धुरकं जाईल कधी?

सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी धुरकं जाणवतं. आणि मुंबईच्या पलिकडे कल्याण, बदलापूर आणि अंबरनाथ या भागात त्याचं प्रमाण खूप आहे.

धुलिकण आणि वायू प्रदूषण त्यात मिसळत असल्यामुळे तब्येतीसाठी हे धुरकं नक्कीच धोकादायक आहे.

धुरक्यामुळे मुंबापुरीचा वेगही मंदावला

मग हे धुरकं जाणार कधी? आणि कसं?

मुंबई हवामान विभागाचे प्रभारी संचालक सुनील कांबळे बीबीसी मराठीला सांगतात, "सध्या मुंबईत कमी दाब आणि संथ गतीने वारे वाहत आहेत. त्यामुळे धुरकं जमा झालेलं दिसत आहे. पण धुरकं नैसर्गिक पद्धतीने जाणं अपेक्षित आहे. थोड्या दिवसात वारे वाहू लागले की धुरकं निघून जाईल."

धुरक्यात काय काळजी घ्याल?

जेव्हाही दिल्लीत किंवा उत्तर भारतात कुठेही धुरकं पसरतं तेव्हा भीती असते त्याच्याबरोबर पसरणाऱ्या रोगांची. पण मुंबईत मात्र डॉक्टरनी धुरकं फारसं हानीकारक नसल्याचा निर्वाळा दिला आहे.

ज्यांना श्वसनाचे किंवा दम्याचा विकार आहे, त्यांनी जरा जपून रहावं, असा सल्ला डॉ. गिरिष जयवंत यांनी दिला आहे.

"हवेतल्या अशुद्धींमुळे विषाणू संसर्गाचा धोका आहे. तेव्हा डॉक्टरांकडे लगेच जा. श्वसनक्रियेत कुठलाही त्रास जाणवला तरी डॉक्टरची मदत घ्या," असं...


पाहा व्हीडिओ : मुलं पळवणाऱ्या टोळीचा 'तो' व्हीडिओ पाकिस्तानातला

यात सर्वांत भयंकर घटना ही बंगळुरूमध्ये घडली. 25 वर्षीय कालू राम यांना जमावानं इतकं मारलं की त्यात त्यांचा मृत्यू झाला.

कालू राम हे मुलं पळवून नेणाऱ्या टोळीतले आहेत, असा लोकांना संशय होता.

त्यानंतर महाराष्ट्र, गुजरात राज्यातही असेच प्रकार समोर आले  होते. पण आता हा व्हीडिओ पाकिस्तानच्या कराची शहरातला असल्याचं समोर आलं आहे.

हा व्हीडिओ पाहिल्यानंतर लक्षात येतं की किडनॅपिंगच्या हेतूनं नव्हे तर मुलांच्या सुरक्षिततेसाठीच्या सोशल कॅम्पसाठी तो तयार करण्यात आला होता.

बंगळुरूमधल्या या फ्लायओव्हरखाली कालू रामला जमावानं मारलं

पण या व्हीडिओतील शेवटचा भाग काढून टाकत त्याला सोशल मीडियावर व्हायरल केलं गेलं.

कराचीतल्या एका कंपनीनं या व्हीडिओची निर्मिती केली होती.

कंपनीशी संबंधित असरार आलम सांगतात की, "भारतात या व्हीडिओचा गैरवापर होत आहे, ही धक्कादायक गोष्ट आहे. हे ऐकून मला कसं वाटतं आहे, मी सांगू शकत नाही. मला त्या व्यक्तीचा चेहरा बघण्याची इच्छा आहे, ज्यानं वाईट हेतूसाठी आमच्या व्हीडिओचा वापर केला."

व्हायरल झालेला मारपीटीचा व... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्हीडिओ

तर मोहम्मद अली सांगतात, "आम्ही जागरुकता निर्माण करण्यासाठी हा व्हीडिओ बनवला होता. पण लोक त्याचा गैरवापर करत आहेत. यामुळे अनेकांचा जीव जात आहे. याला जबाबदार असलेल्या लोकांवर कारवाई व्हायला हवी."

महाराष्ट्रातही घडल्या घटना...

महाराष्ट्रातल्या औरंगाबादमध्ये प्रक्षुब्ध जमावाच्या मारहाणीत दोन जणांचा मृत्यू झाल्याने, 400 जणांवर सदोष मनुष्यवधाचा गुन्हा दाखल झाला आहे.

औरंगाबादमधीलच वाळुंज एमआयडीसीमध्ये बहुरूपी खेळ करणारे एक दाम्पत्य त्यांना राहण्यासाठी घराचा शोध घेत असता, त्यांना मुले पकडणारे म्हणून मारहाण करण्यात आली. योग्य वेळी पोलीस पोहोचल्याने पुढील अनर्थ टळला. सध्या पोलीस दाम्पत्याचा शोध घेत आहेत.

गोंदिया शहरात एका वेडसर व्यक्तीला त्याच्या विक्षिप्त वागण्याने लोकांना भलताच संशय आला आणि मारहाण करण्यात आली. एक पोलीस कर्मचाऱ्याने सदर प्रकार बघितला आणि सदर व्यक्तीस जमावाच्या तावडीतून सोडवले. सदर व्यक्ती तालुक्यातीलच एका गावाची आहे.

(बीबीसी प्रतिनिधी सिकंदर किरमानी यांनी कराची आणि प्रवीण ठाकरे यांनी महाराष्ट्रातून दिलेल्या माहितीवर आधारित)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : मेंढ्याही ओळखू शकतात माणसाचा चेहरा!

केंब्रिज विद्यापीठानं यासंबंधी एक अभ्यास केला आहे. या अंतर्गत काही मेंढ्यांना प्रशिक्षण देण्यात आलं होतं.

त्यानुसार या मेंढ्यांनी अभिनेत्री एमा वॉटसन, अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा आणि बीबीसीच्या वृत्तनिवेदक फियोना ब्रूस यांचे चेहरे अचूकरित्या ओळखले आहेत.

अनोळखी लोकांऐवजी परिचित लोकांचे फोटो ओळखण्यात मेंढ्या सक्षम असल्याचं या प्रशिक्षणानंतर समोर आलं आहे.

मेंढ्यांमध्ये इतर प्राण्यांप्रमाणेच चेहरा ओळखण्याची क्षमता असते, हे यावरून लक्षात येतं.

मेंढ्यांनी यांना ओळखलं...

मेंढ्या या त्यांच्या ओळखीत असलेल्या इतर मेंढ्यांना आणि मेंढपाळांना ओळखतात, असं मागील एका अभ्यासात समोर आलं होतं.

'फोटोवरुन एखाद्या व्यक्तीला ओळखणं मेंढी शिकू शकते का? याचा आम्ही अभ्यास केला,' असं या अभ्यासाचे प्रमुख जेनी मॉर्टन यांनी सांगितलं.

'एखाद्या द्विमितीय वस्तूला किंवा फोटोला मेंढ्या व्यक्ती म्हणून ओळखू शकतील का?' यावर आम्ही लक्ष केंद्रित केलं होतं.

या अभ्यासाअंतर्गत आठ 'वेल्श माउंटन' जातीच्या मेंढ्यांना प्रशिक्षण देण्यात आलं. यात मेंढ्यांना अपर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

िचित लोकांमधून चार सेलेब्रिटींना ओळखायचं होतं.

यासाठी समोर ठेवलेल्या दोन कॉम्प्युटर स्क्रीनवर दोन वेगवेगळे फोटो मेंढ्यांना दाखवण्यात आले. यात मेंढ्यांनी त्यांच्या नाकाद्वारे स्पर्श करुन अचूक फोटो निवडला.

मेढ्यांनी त्यांच्यासमोर असलेल्या फोटोंमधून सेलेब्रिटींना  अचूकरित्या ओळखलं.

सेलेब्रिटींना ओळखल्यानंतर संशोधकांनी मेंढ्याना एक नवीन काम दिलं. वेगवेगळ्या अँगलने घेतलेल्या फोटोंमधून सेलेब्रिटींना ओळखायची परीक्षा या मेंढ्यांना द्यायची होती.

यातही मेढ्यांनी केलेली कामगिरी लक्ष वेधणारी होती.

चेहऱ्यावरील हावभाव मेंढ्या ओळखू शकतील?

शेवटी या मेंढ्या फोटोंवरुन त्यांच्या मेंढपाळांना ओळखू शकतील का?  हे शोधकर्त्यांना बघायचं होतं.

त्यासाठी मग त्यांनी मेंढपाळ आणि इतर लोकांचे फोटो एकमेकांमध्ये मिसळले. आणि हे सर्व फोटो मेंढ्यांना स्क्रीनवर दाखवण्यात आले.

याही वेळी मेंढ्यांनी अचूकपणे त्यांच्या मेंढपाळांना ओळखलं.

मेढ्यांमध्ये मानव आणि माकड यांच्याप्रमाणेच चेहरा ओळखण्याची क्षमता असते, असं या निकालांवरून स्पष्ट झालं.

'भविष्यात मानवी चेहऱ्यावरील विविध हावभाव मेंढ्या ओळखू शकतील का? हे पाहणं औत्सुक्याचं ठरेल,' असं संशोधक सांगतात.

पार्किन्सन्स आणि ह्युटिंग्टन सारख्या न्युरोडिजनरेटिव्ह आजारांबद्दल अधिक जाणून घेण्याकरता हे संशोधन प्रभावी ठरू शकतं.

या अभ्यासाशी संबंधित शोधनिबंध 'ओपन सायन्स' या रॉयल सोसायटी जर्नलमध्ये प्रकाशित झाला आहे.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : मोदी म्हणतात, सरकारनं सरसकट कर्जमुक्ती द्यावी. (शूटिंग आणि एडिटिंग - शरद बढे. प्रोड्युसर - जान्हवी मुळे)

लातूर जिल्ह्यातल्या भिसे वाघोलीचे गुरलिंग मोदी चिंतेत आहेत की त्यांना कर्जमाफी मिळाली आहे किंवा नाही. इतर सगळ्या शेतकऱ्यांसारखा त्यांनीही फॉर्म भरला, पण त्यानंतर हातात अद्याप काहीही आलं नाही.

"सोसायटीचं पीककर्ज काढलं त्याला तीन-चार वर्ष झाली. ८० हजार कर्ज काढलं, तर त्याच्यात सरकारनं ३८ हजाराची कर्जमाफी दिली - असं म्हणतात. पोहोचली नाही, नुसती म्हणतात माफी. कोपराला नुसता गूळ लावलाय मुख्यमंत्र्यानं, काय चाटू पण देईना आणि माफी पण करेना," गुरलिंग मोदी डोळ्यांत पाणी आणून सांगतात.

पाच एकराला दोन गुंठे कमी असलेल्या शेतात मोदींनी सोयाबीन लावलं होतं. "जमीन पेरली, सोयाबीन काढलं, तेव्हा तीन हजार क्विंटल रुपये भाव होता. आता २५०० आणि २६०० ने ओतून घेताहेत. कसं काय कर्ज फिटायचं?" मोदींचा सवाल आहे.

गुरलिंग मोदी शेतात काम करताना

आणि तो केवळ त्यांचाच नव्हे तर मराठवाडा-विदर्भातल्या कोरडवाहू जमिनीवर सोयाबिन घेणाऱ्या हजारो शेतकऱ्यांचा आहे. सरकार तीन हजारापेक्षा अधिक हमीभावाविषयी आश्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

वस्त करतं, पण बाजारात भाव पडतात.

यंदा तेच झाल्यानं आणि नवं सोयाबीनही बाजारात आल्यानं भाव कोसळले आणि शेतकरी पेरणी, कापणीचाही खर्च निघेना म्हणून हतबल झाला. याच परिस्थितीत कर्जमाफी जाहीर तर झाली आहे, पण मिळत तर नाही त्यामुळे हतबलता अधिक वाढते आहे.

मराठवाडा-विदर्भाच्या या कोरडवाहू पट्ट्यात गेल्या वर्षी शेतकरी तुरीवर अवलंबून होते, पण तेव्हाही भाव गडगडले आणि शेतकरी कोसळले. "दहा हजार तुरीला भाव होता, तो पाच हजारांवर टेकला. कसं काय कर्ज फिटावं?" गेल्या वर्षी तूर घेणारे गुरलिंग मोदी विचारतात. तुरीपेक्षा सोयाबिन साथ देईल असं वाटलं, तर यंदा त्यानंही दगा केला.

कागदपत्रांची पूर्तता केल्यानंतरही मोदी कर्जमाफीपासून दूरच आहेत.

निसर्ग आणि पडणारे भाव यांच्या लहरींमध्ये अडकलेला शेतकरी कर्जचक्रातून बाहेर येईल का हा प्रश्न आम्ही जेव्हा गुरलिंग मोदींना त्यांच्या शेतात उभं राहून विचारतो तेव्हा ते म्हणतात, "सरकारनं सरसकट कर्जमुक्ती द्यावी अशी आमची इच्छा आहे. हे कर्ज तर माफ करावंच, पण त्यानंतर जर शेतमालाला भाव दिला तर शेतकरी एवढा अडचणीत येणार नाही, आत्महत्या करणार नाही, दोन रूपये त्याच्या खिशात राहतील. पण हे कधी? भाव दिला तर," स्वत:चं कर्ज माफ होईल की नाही या चिंतेत असूनही हे मोदी एक मार्ग सुचवतात.

गुरलिंग मोदींच्या मराठवाड्यात अद्यापही अनेक शेतकरी कर्जमाफीच्या प्रतीक्षेत आहेत. सोयाबीनसारख्या कोरडवाहूतल्या पिकांना हमीभावापेक्षा कमी काही मिळू नये यासाठी झगडताहेत. त्याच वेळेस मराठवाड्यासह नगर पट्ट्यामध्ये ऊसदराच्या आंदोलनानं हिंसक वळण घेतलं आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : या आहेत ब्रिटिश शाही विवाहाला जाणाऱ्या भारतीय महिला

तीन वर्षांपूर्वी सुहानी आणि मुंबईतल्या झोपडपट्टीत राहणाऱ्या काही महिलांनी मैना महिला फाऊंडेशनची स्थापना केली. मैना महिला फाऊंडेशन महिलांमध्ये मासिक पाळीसंबंधी जागरुकता निर्माण करण्यासाठी काम करते.

सुहानी यांच्या कामानं हजारो महिलांना सशक्त केलं आहे. गेल्या महिन्यात त्यांना यूकेमध्ये होणाऱ्या शाही विवाह सोहळ्याचं निमंत्रण आलं आहे.

सुहानी जलोटा

प्रिन्स हॅरी आणि मेगन मार्कल यांनी एकूण 7 चॅरिटी संस्थांना त्यांच्या लग्नाचं आमंत्रण दिलं आहे. त्यात मैना महिला फाऊंडेशनचा समावेश आहे.

लग्नाला येणाऱ्या पाहुण्यांनी कोणत्याही भेटवस्तू न आणता या संस्थांना डोनेशन द्यावं, असं आवाहन जोडप्यानं केलं आहे.

संस्थेत उत्साहाचं वातावरण

"विविध क्षेत्रांत काम करणाऱ्या चॅरिटी संस्थांची या जोडप्यानं निवड केली आहे. यात सामाजिक बदलांसाठी खेळाचा वापर, महिलांचं सक्षमीकरण, संवर्धन, पर्यावरण, बेघर, एचआव्ही आणि आर्म्ड फोर्ससंदर्भात काम करणाऱ्या संस्था आहेत. यापैकी बहुतेक चॅरिटी संस्थांचा आकार खूपच लहान आहे. या संस्थांच्या कामावर प्रकाश टाकण्यासाठ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी जोडपं उत्सुक आहे," असं केंझिंग्टन पॅलसनं जारी केलेल्या निवेदनात म्हटलं आहे.

शाही विवाहाचं आमंत्रण.

मैना महिला फाऊंडेशन ही या यादीतली एकमेव परदेशी संस्था आहे. इतर 6 चॅरिटी संस्था यूकेमधल्याच आहेत.

सुहानी यांच्यासोबत त्यांच्या संस्थेतल्या काही सहकारी या शाही विवाह सोहळ्यासाठी यूकेला जाणार आहेत.

"आम्ही याबाबत खूपच उत्सुक आहोत. हा सन्मान मिळाल्यानं आम्हाला छान वाटतंय. आमच्या निवडीबद्दल शाही कुटुंबाकडून आम्हाला फोन आला होता. मेगन यांनीही फोन केला होता. असं काही होईल, असं आम्हाला वाटत नव्हतं," असं त्यांनी प्रतिक्रिया व्यक्त करतांना सांगितलं आहे.

प्रतिकूल परिस्थितीत जनजागृती

मुंबईतल्या गोवंडीमधल्या झोपडपट्टीच्या भागात मैना महिला फाऊंडेशनचं कार्यालय आहे. कार्यालयाकडे जाणारा रस्ता कचऱ्यानं व्यापलेला आहे आणि दोन्ही बाजूला गटारं आहेत. या भागात गुन्हेगारीचं प्रमाण जास्त आहे आणि साक्षरतेचा दरही कमी आहे.

अशा विपरीत परिस्थितीत सुहानी आणि इतरांनी या गटातल्या महिलांना एकत्र आणण्याचं काम सुरूच ठेवलं. त्यांनी या परिसरातल्या महिलांना सॅनिटरी पॅड बनवण्याचं प्रशिक्षण आणि रोजगार दिला. त्या आता दिवसाला 1000 पॅड तयार करतात.

सुहानी आणि त्यांच्या सहकारी.

मैना पॅड पहिल्यांदा जुलै 2015मध्ये तयार झाले आणि मे 2016पर्यंत मुंबईच्या झोपडपट्टीतल्या 1500 महिलांपर्यंत पोहोचले होते.

"मासिक पाळीच्या काळातल्या स्वच्छतेबद्दल त्यांनी आपसांत तसंच खुलेपणानं बोलावं अशी आमची इच्छा आहे. हे सगळं त्यांचा स्वत:बद्दल असलेला दृष्टिकोन आणि आत्मविश्वास यांच्याशी निगडीत आहे. म्हणून आम्ही अशा ठिकाणी युनिट काढायचं ठरवलं जिथं त्या पॅड बनवतील, पाळीबद्दल बोलतील, त्यांच्या नवऱ्याला, भावाला आणि मुलांना जाऊन सांगतील की आम्ही उदरनिर्वाहासाठी सॅनिटरी पॅड्स बनवतो," असं सुहानी सांगतात.

संस्थेचं नाव मैना या पक्षावरून ठेवण्यात आलं आहे. मैना या शब्दाचा अर्थ बोलका असा होतो. या पक्षासारखंच स्त्रियांनी मासिक पाळीच्या काळातील स्वच्छतेबद्दल बोलावं असं त्यांना वाटतं.

मॅन्युफॅक्चरिंग युनिट.

मैना फाऊंडेशनला मिळणारी मदत ही बहुतांशी मोठ्या कंपन्यांच्या कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिब्लिटी फंडातून येते. आता त्यांना प्रसिद्धी मिळत आहे. त्यामुळे आता त्यांना आणखी मदत मिळण्याची सुहानी यांना आशा आहे.

भारतात मासिक पाळीबद्दल उघडपणे बोललं जात नाही. काही कुटुंबांमध्ये पाळी...


पाहा व्हीडिओ : या बाजारपेठेत कोट्यवधी रुपयांची उलाढाल होते.

देशाची 'हिरा नगरी' म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या गुजरातमधील सुरतमध्ये असे हिरे मिळतात.

गटारातून हिरे शोधणं हेच इथल्या पाचशे लोकांच्या रोजगाराचं हेच साधन आहे. मातीत आणि गटारात रोज हिरे मिळणं शक्य नसलं तरी चिकाटीने आणि विश्वासाने ही मंडळी प्रयत्न करत राहतात.

अशा प्रकारचं उत्खनन करून काही लोक महिन्याकाठी पाच आकडी पगारही मिळवतात, असा अंदाज आहे.

जगात 70 टक्के हिऱ्यांना पैलू पाडण्याचं काम गुजरातमधल्या सुरतमध्ये होतं हे उल्लेखनीय.

रस्त्यावर रत्नं

सुरतमधल्या महिधरपुरा, वराछा रोड या भागातील हा मिनी बाजार प्रसिद्ध आहे. रोज कोट्यवधी रुपयाच्या हिऱ्यांचा तेथे व्यापार होतो. हा व्यापार रस्त्यावरच चालतो. अंदाजे 40 हजार लोकांची बाजारात ये-जा असते.

हिऱ्यांचा व्यवहारासाठी येणाऱ्या लोकांकडून काहीवेळा कोणाचा धक्का लागून, कोणाकडून हाताळताना हिरे खाली पडतात. कित्येकदा लोक चक्क तिथे हिरे विसरतातही!

काशीराम

हिऱ्यांचा आकार छोटा असतो. त्यामुळे मातीत पडल्यावर ते हिरे शोधणं कठीण होऊन बसतं.

अनेकदा ते रस्त्यावर पडून गटारातसुद्धा जातात. त्यावरच मंजीभाईस... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ारखे अनेक लोक उदरनिर्वाह करतात.

गटारात हिऱ्यांची खाण

भावनगरमधील मंजीभाई इकडच्या छोट्या गल्लीत गटाराच्या पाण्यात हिरे शोधतात. मंजीभाई सांगतात, "मी पंचवीस वर्षांपासून हिरे शोधण्याचं काम करत आहे. हे कष्टाचं काम आहे. नशिबात असेल तर कधी कधी अनेक हिरे मिळतात, त्यातून माझा घरखर्च निघतो."

मणीभाई गटारातून हिरे शोधताना

मंजीभाईसारखे त्या परिसरात अंदाजे 150 लोक गटाराच्या पाण्यात हिरे शोधत फिरत असतात.

मातीत धन

दुसरीकडे काशीराम हिरा बाजारात रस्त्याच्या धुळीत हिरे शोधतात. 40 वर्षांपासून ते हे काम करत आहेत. त्यामुळे हे या कामात अर्थातच निष्णात आहेत.

काशीराम हिरा पाहून किमतीचा अंदाज लावतात. 'चौकी', 'मारकिश', 'गोल' अशा प्रकारच्या हिऱ्याची पारख ते करू करतात. हिऱ्याच्या प्रकारावरून त्यांना किमतीचा अंदाजही येतो.

काशीरामसारखंच काम शंकरही करतात.

काशीराम मातीत हिरे शोधताना

शंकर सांगतात, "हे मेहनतीचं काम आहे. सकाळी सात ते संध्याकाळी सातपर्यंत आम्ही काम करतो. कधी हिरे मिळतात तर कधी नाही."

सुरत डायमंड असोसिएशनचे माजी अध्यक्ष प्रवीण नानावटी सांगतात, "या उद्योगातून अनेकांना 20-25 हजारापेक्षा जास्त पैसे मिळत असतील. माझ्यासमोर असे अनेक लोक आहेत, जे ड्रायव्हर आहेत पण त्यांची स्वत:चीही गाडी आहे."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : येमेनमधला संघर्ष निर्माण करतंय मानवी संकट

सौदी अरेबियानं सुद्धा त्यांच्याकडे येणार एक क्षेपणास्त्र रोखल्याची बाब स्वीकारली आहे. गेल्या दोन वर्षांपासून येमेनमध्ये सुरू असलेल्या गृहयुद्धातलं हे एक महत्त्वाचे वळण आहे.

हल्ल्याची पार्श्वभूमी

मध्य पूर्वेतल्या सर्वांत गरीब देशांत येमेनचा समावेश होतो. सत्तेसाठी सुरू असलेल्या संघर्षात इथल्या सशस्त्र गटांनी एक-एक करून आपले मित्र बदलले. यामुळे मग कथित जिहादी संघटनांना येमेनमध्ये पाय पसरण्यास संधी मिळाली.

2015 सालापासून येमेनमध्ये लढा देत असलेल्या फौजांमध्ये एकीकडे राष्ट्रपती अब्द रब्बू मंसूर हादी यांची सेना आहे. तर दुसरीकडे हौदी बंडखोर आणि त्यांना सहाय्य करणाऱ्या गटांचा समावेश आहे.

राष्ट्रपती अब्द रब्बू मंसूर हादी यांच्या सत्तेला आंतरराष्ट्रीय समर्थन आहे. सौदीच्या नेतृत्वाखाली एक आंतरराष्ट्रीय आघाडीवरची सेना हौदी बंडखोरांशी तिथं लढा देत आहे.

हौदी बंडखोर सरकार समर्थित सुरक्षा दलासोबत संघर्ष करत आहेत.

इराणकडून हौदी बंडखोरांना शस्त्रास्त्र पुरवली जात आहे, असं सौदी नेतृत्वाला वाटतं.

याच आठवड्यात माजी राष्ट्रपती अली अब्दुल्ल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा सालेह यांनी सौदी आघाडीसोबत चर्चा करण्याचा प्रस्ताव ठेवला होता. सालेह हौदी बंडखोरांच्या बरोबर लढत होते आणि येमेनचा संघर्ष सुरू करणाऱ्या लोकांमध्ये त्यांचा समावेश केला जातो.

पण सोमवारी एका भीषण लढाईत सालेह यांचा मृत्यू झाला आणि चर्चेच्या शक्यतांना पूर्णविराम मिळाला. सालेह यांचा मृत्यू त्याच हौदी बंडखोरांशी लढताना झाला ज्यांच्या साहाय्यानं ते लढत होते.

हौदी बंडखोर सालेह यांच्याकडे धोकेबाज (गद्दार) म्हणून बघायला लागले होते.

संघर्षाची सुरूवात

येमेनच्या संघर्षाची पाळंमुळं 2011 साली झालेल्या अरब क्रांतीमध्ये असलेली दिसून येतात.

मागील आठवड्यातील संघर्षामुळे सना शहरात 100हून अधिक लोक मृत्युमुखी पडले आहेत.

याच अरब क्रांतीच्या लाटेत तत्कालीन राष्ट्रपती अली अब्दुल्ला सालेह यांना सत्ता सोडावी लागली आणि उपराष्ट्रपती अब्द रब्बू मंसूर हादी यांच्या हाती सत्तेची कमान आली.

सत्तेतल्या बदलामुळे येमेनमध्ये राजकीय स्थिरता वाढीस लागेल असं वाटत होतं. पण तसं काही झालं नाही.

यासोबतच येमेनमध्ये एक संघर्ष सुरू झाला. ज्यात एकीकडे माजी राष्ट्रपती सालेह यांची फौज होती, तर दुसरीकडे सध्याचे राष्ट्रपती हादी यांची फौज. हौदी बंडखोरांनीही मग एका गटाद्वारे या संघर्षात भाग घेता.

येमेनवर 30 वर्षं राज्य करणाऱ्या सालेह यांनी राष्ट्रपती हादी यांची सत्ता उलथवण्यासाठी हौदी बंडखोरांशी हातमिळवणी केली.

2014 पासून सालेह यांची फौज आणि हौदी बंडखोरांचं येमेनची राजधानी सनावर नियंत्रण होतं.

पण, यावर्षी डिसेंबरच्या सुरूवातीला या आघाडीत फूट पडली आणि याचं पर्यावसन सालेह यांच्या मृत्यूत झालं.

हौदींची ताकद

हौदी बंडखोर हे येमेनमधील अल्पसंख्याक शिया झैदी मुस्लिमांचं प्रतिनिधित्व करतात.

हौदी बंडखोरांनी सना येथील सालेह यांच्या घरावर हल्ला केला.

2000 साली हौदी बंडखोरांनी तत्कालीन राष्ट्रपती सालेह यांच्या फौजेविरोधात अनेक लढाया केल्या. पण यातला बहुतेक संघर्ष उत्तर येमेनचा मागास भाग म्हणून ओळखला जाणाऱ्या सादाच्या सीमेपर्यंतच मर्यादित राहिला.

पण हौदी यांना सत्तेतून बाहेर पडावं लागलेल्या सालेह यांची साथ मिळाली, तेव्हा 2014च्या सप्टेंबर महिन्यात सनावर त्यांनी नियंत्रण मिळवलं.

तिथून मग त्यांनी येमेनमधलं दुसरं मोठं आणि महत्त्वाचं शहर आदेनकडे कूच केली.

हौदी बंडखोरांच्या वाढत्या प्रभावामुळे 2015 साली सौदी अरेबियाने हादी सरकारला ताकद पुरवण्यासाठी सैनिकी...