वर्ल्ड बँक आणि आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीने (IMF) त्यावेळी प्रत्येक सुविधा आणि मदत थांबवली होती. तब्बल 67 टन सोनं गहाण ठेवण्यात आलं. यापैकी 40 टन सोनं बँक ऑफ इंग्लंडकडे तर 20 टन सोनं युनियन बँक ऑफ स्वित्झर्लंडकडे गहाण ठेवण्यात आलं. आणि सहा कोटी डॉलर्स घेण्यात आले.

याच्या बदल्यात IMFकडून 22 लाख डॉलर्सचं कर्ज मिळालं. तेव्हा महागाईचा दर 8.4 टक्क्यांवर आलेला होता.

12 नोव्हेंबर 1991ला वर्ल्ड बँकेने प्रसिद्ध केलेल्या 'India - Structural Adjustment Credit Report' या अहवालानुसार यानंतरच भारतात सत्ता परिवर्तनानंतर पंतप्रधान झालेले पी. व्ही. नरसिंह राव यांनी IMF-वर्ल्ड बँकेची धोरणं स्वीकारायचं ठरवलं.

राव पंतप्रधानपदी असताना अर्थमंत्री होते डॉ. मनमोहन सिंग. उदारमतवादी अर्थव्यवस्थेच्या धोरणामार्फत त्यांनी तीन पावलं उचलली - जागतिकीकरण (Globalisation), बाजार अर्थव्यवस्था आणि निधीचं वितरण. या तिन्ही पावलांच्या आधारावरच वर्ल्ड बँक-IMFकडून भारताने मोठं कर्ज घेतलं.

भारतीय अर्थव्यवस्था मंदीच्या वाटेवर आहे का? पाहा व्हीडिओ

वर्ल्ड बँकेच्या सगळ्या अटी मान्य करण्यात आल्या आणि गुंतवणुकीत रचनात्मक बदल होऊ ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

लागले. भारतात परदेशी गुंतवणूक येऊ लागली. लायसन्स राज संपवण्यासाठी उद्योगांना सूट देण्यात येऊ लागली.

औद्योगिक उदारमतवाद झपाट्याने पसरला. सरकारी कंपन्यांमध्ये निर्गुंतवणुकीला सुरुवात झाली आणि पाहता पाहता भारतीय अर्थव्यवस्थेची घोडदौड सुरू झाली.

आर्थिक सुधारणांच्या या पहिल्या टप्प्यानंतर आलेल्या सरकारनेही ही घोडदौड कायम ठेवली. भारतीय अर्थव्यवस्थेचा वृद्धी दर पाहिला तर तो 1991 पासून 2010 पर्यंत जगातल्या इतर देशांपेक्षा बराच चांगला होता. आर्थिक विकासाच्या या पद्धतीने भारतातल्या त्या वर्गालाही एक संजीवनी दिली जो वर्ग कर कक्षेत येत नाही.

जी क्षेत्रं असंघटित होती, मॉनिटायझेशपासून दूर होती, त्यामधल्या लोकांचीही बाजारातून खरेदी करण्याची क्षमता वाढली. विशेषतः पायाभूत सेवा क्षेत्रामधील कामगार वर्ग हा पूर्णपणे असंघटित होता. त्यांना काम मिळालं. आणि मजुरीमुळे GDP - अर्थव्यवस्थेच्या प्रगतीचा दर वाढायला मदत झाली.

इथे तीन पातळ्यांवर भारताचा आर्थिक विकास झाला. भारतीय कंपन्यांची गणना बहुराष्ट्रीय कंपन्यांमध्ये (मल्टीनॅशनल कंपनी) होऊ लागली. बहुराष्ट्रीय कंपन्यांनी भारतामध्ये पैसा गुंतवणं सुरू केलं. शहरातल्या मध्यमवर्गाच्या उत्पन्नामध्ये झपाट्याने वाढ झाली.

प्रगती राहिली सुरू

नंतर आला अटल बिहारी वाजपेयींचा (1998-2004) काळ. सुवर्ण चतुष्कोन रस्ता योजनेने ग्रामीण भारताला शहराशी जोडण्यात आलं आणि भारताचा चेहरामोहरा बदलायला सुरुवात झाली. देशभरात शहरांच्या बाहेरही नॅशनल हायवे बांधण्यात आले. त्याने या रस्त्यांना लागून असणाऱ्या जमिनींची विक्री वाढली. याचा थेट फायदा उत्पादन आणि निर्मितीशी संबंधित बाजारपेठेला आणि उद्योगाला मिळाला.

कुठे कुणाची जमिनीमुळे कमाई झाली तर कुणाला मुख्य बाजारपेठेच्या जवळ असल्यामुळे लाभ झाल. यामुळे एकंदरीतच देशातल्या सुमारे तीन हजार गावांचं रूपडं पालटलं.

नियोजन आयोगाच्या 2001-02च्या अहवालानुसार या पूर्ण प्रक्रियेमध्ये असंघटित क्षेत्रातल्या 40 कोटी लोकांचं रूपांतर ग्राहकांमध्ये झालं. ज्या मोसमात शेती व्हायची नाही किंवा शेती नष्ट झाली तर त्यावेळी शेतकरी आणि मजूरही गावांमधून शहरांमध्ये मजुरीसाठी आले आणि मिळकतीमुळे त्यांची वस्तू विकत घेण्याची क्षमता वाढली. बिस्किटं-ब्रेडपासून साबण आणि दुचाकी वाहनांपर्यंत देशांतर्गत कंपन्यांच्या उत्पादनांसाठीची मागणी वाढली.

आकडेवारीनुसार देशातला मध्यमवर्ग 10 कोटींवरून 15...


वर्ल्डकप 2019 मध्ये सहभागी झालेल्या संघांचे कर्णधार

सर्वाधिक रन्स

वर्ल्कपमध्ये सर्वाधिक धावांचा विक्रम भारताच्या सचिन तेंडुलकरच्या नावावर आहे. मास्टर ब्लास्टर सचिनने 1992, 1996, 1999, 2003, 2007 आणि 2011 अशा सहा वर्ल्डकपमध्ये खेळताना धावांचा विक्रम रचला. आजही हा विक्रम अबाधित आहे.

वर्ल्डकपमध्ये सर्वाधिक धावांचा विक्रम सचिन तेंडुलकरच्या नावावर आहे.

सर्वाधिक विकेट्स

ऑस्ट्रेलियाचा महान गोलंदाज ग्लेन मॅकग्रा या यादीत अव्वलस्थानी आहे. 'विकेट टू विकेट' गोलंदाजीसाठी मॅकग्रा प्रसिद्ध होता. धावा रोखणं आणि विकेट्स पटकावणं या दोन्ही आघाड्या मॅकग्राने वर्षानुवर्षे यशस्वीपणे सांभाळल्या.

वर्ल्डकपमध्ये सर्वाधिक विकेट्स ऑस्ट्रेलियाच्या ग्लेन मॅकग्राच्या नावावर आहे.

यंदाच्या वर्ल्डकपमध्ये सहभागी संघांची आतापर्यंतची कामगिरी

ऑस्ट्रेलियाच्या संघाने आतापर्यंत पाचवेळा वर्ल्डकपवर नाव कोरलं आहे. याची प्रचिती त्यांच्या कामगिरीतून येते. ऑस्ट्रेलियाचं विजयी होण्याचं प्रमाण 75 टक्के म्हणजे डिस्क्टिंशनसारखं आहे.

ऑस्ट्रेलियाची वर्ल्डकपमधली कामगिरी अचंबित करणारी आहे.

सर्वाधिक धावसंख्या आणि नीचांकी धा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

वसंख्या

ऑस्ट्रेलियाने अफगाणिस्तानच्या मर्यादित अनुभवाचा फायदा उठवत चारशेची वेस ओलांडली होती. वर्ल्डकपमध्ये सर्वाधिक धावसंख्येचा विक्रम त्यांच्या नावावर आहे.

श्रीलंकेने कॅनडाचा 36 धावांत खुर्दा उडवला होता.

कॅनडाच्या नवखेपणाचा फायदा उठवत श्रीलंकेने त्यांचा 36 धावांत खुर्दा उडवला होता.

इनिंग्जमध्ये सर्वोत्तम प्रदर्शन

ग्लेन मॅकग्राने नामिबियाला सळो की पळो करून सोडलं.

सर्वाधिक शतकं

वर्ल्डकपमध्ये सर्वाधिक शतकांचा विक्रम सचिन तेंडुकरच्या नावावर आहे.

भागीदारीचे विक्रम (विकेट्सच्या क्रमाने)

ख्रिस गेल आणि मार्लन सॅम्युअल्स

वेगवान शतक

वर्ल्डकपमध्ये वेगवान शतक आयर्लंडच्या केव्हिन ओब्रायनच्या नावावर आहे. केव्हिनने 2011 वर्ल्डकपमध्ये इंग्लंडविरुद्ध 50 चेंडूत शतक पूर्ण केलं होतं.

सर्वाधिक षटकार

वर्ल्डकपमध्ये सर्वाधिक षटकारांचा विक्रम ख्रिस गेल आणि एबी डी'व्हिलियर्स यांच्या नावावर संयुक्तपणे आहे. या दोघांनी वर्ल्डकपमध्ये प्रत्येकी 37 षटकार लगावले आहेत. ख्रिस गेल यंदाच्या वर्ल्डकपमध्येही खेळणार असून, षटकारांच्या रकान्यात भर घालण्यासाठी तो उत्सुक आहे. वर्ल्डकपनंतर निवृत्त होणार असल्याचं गेलने जाहीर केलं आहे. षटकारांच्या भरघोस पुंजीसह खेळाला अलविदा करण्याचा गेलचा प्रयत्न असेल.

सर्वाधिक सामने

वर्ल्डकपचे सर्वाधिक सामने खेळण्याचा विक्रम रिकी पॉन्टिंगच्या नावावर आहे. ऑस्ट्रेलियाचा माजी कर्णधार असलेल्या पॉन्टिंगने वर्ल्डकपमध्ये 46 मॅचेस खेळल्या आहेत. सचिन तेंडुलकर 45 सामन्यांसह दुसऱ्या स्थानी आहे.

सर्वाधिक कॅचेस

वर्ल्डकपमध्ये सर्वाधिक कॅचेस रिकी पॉन्टिंगच्याच नावावर आहेत. त्याने 28 कॅच टिपले आहेत. श्रीलंकेचा कुमार संगकारा कीपिंगच्या बाबतीत अव्वल स्थानी आहे. संगकाराने 41 कॅच घेतले आहेत तर 13 बॅट्समनना स्टंपिंग केलं आहे.

यंग अँड ओल्ड

कॅनडाचा नितीश कुमार हा वर्ल्डकपमध्ये खेळणारा सगळ्यात लहान वयाचा खेळाडू आहे. सोळाव्या वर्षी नितीशने वर्ल्डकप पदार्पण केलं होतं. नेदरलँड्सचा नोलन क्लार्क हा वर्ल्डकपमध्ये खेळणारा सगळ्यात वयस्कर खेळाडू आहे. 47 वर्षांचा नोलन 1996 वर्ल्डकपमध्ये खेळला होता.

हे वाचलंत का?

2019 क्रिकेट वर्ल्डकपमधले 10 संघ आणि त्यांचा इतिहास

2019 क्रिकेट विश्वचषकाचं वेळापत्रक: भारत-पाकिस्तान कधी आमनेसामने?

वर्ल्डकप ते पॅकअप: चार वर्षात संघाबाहेर झालेल्या 8 खेळाडूंची कहाणी

(बीबीसी मराठीचे सर्व...


वर्ष 1642. अनुभवी डच नाविक अबेल तास्मन मोहिमेवर निघाला होता. मोठ्या मिशा नि हनुवटीवर दाढी असलेल्या तास्मनला तिथल्या तिथे न्याय देण्याची लहर येत असे- एकदा त्याने दारूच्या नशेत असताना त्याच्या जहाजावरील कर्मचाऱ्याला फाशी देण्याचा प्रयत्न केला होता. दक्षिण गोलार्धामध्ये एक विस्तृत खंड अस्तित्वात आहे, अशी त्याची खात्री होती आणि हा खंड शोधण्याचा त्याने निश्चय केला होता.

त्या वेळी जगाचा हा भाग युरोपीयांसाठी बहुतांशाने गूढ होता, पण या भागात मोठा जमिनीचा तुकडा असणार अशी त्यांची अढळ धारणा होती- या भागाला Terra Australis असं नावही देण्यात आलं होतं. उत्तरेकडील आपल्या खंडाचा समतोल साधण्यासाठी त्यांनी हे नामकरण केलं. प्राचीन रोमन काळापासून त्यांनी हा निर्धार केलेला होता, पण त्याची चाचणी आत्ताच होणार होती.

तर, 14 ऑगस्टला तास्मन इंडोनेशियातील जकार्ता इथल्या त्याच्या तळावरून समुद्री सफरीला निघाला. त्याच्या सोबत दोन लहान जहाजं होती. आधी ते पश्चिमेला गेले, मग दक्षिणेला गेले, मग उत्तरेला गेले आणि अखेरीस न्यूझीलंडमधील साउथ आयलँडवर जाऊन पोचले.

स्थानिक माओरी लोकांशी आलेला त्यांचा पहिला संपर्क सुखद नव्हत... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा. दुसऱ्या दिवशी अनेक जण तराफे घेऊन समुद्रात आले आणि डच जहाजांमध्ये संदेशवहन करणारी एक छोटी होडी माओरी तराफावाहकांनी मोडून टाकली. यात चार युरोपीय मृत्युमुखी पडले. नंतर आणखी 11 तराफे आले, त्यांच्यावर युरोपीय नाविकांनी तोफेचा गोळा फेकला- यात माओरी लोकांचं काय झालं ते अज्ञात आहे.

इथे तास्मनची मोहीम संपली- या दुर्दैवी ठिकाणाला त्याने Moordenaers Bay (खुनशी उपसागर) असं नाव दिलं. यातला उपरोध त्याला जाणवला नसावा. या नवीन भूमीवर पायही न ठेवता तो अनेक आठवडे प्रवास करून पुन्हा माघारी गेला. आपण दक्षिणकडचा मोठा खंड शोधला, असं तास्मनला खरोखरच वाटत होतं, पण तिथे त्याला काही व्यापारी उद्दिष्ट गाठायचं नव्हतं. त्यामुळे तो तिथे परतला नाही.

अबेल तास्मन

(तोवर ऑस्ट्रेलियाबद्दलची माहिती मिळाली होती, पण आपण शोधत होतो तो दंतकथेची महती प्राप्त झालेला खंड हा नव्हे, असं युरोपीयांना वाटत होतं. मग त्यांचा विचार बदलला तेव्हा त्यांनी या खंडाचं नाव Terra Australis वरून ठेवलं).

आपला अंदाज आधीपासूनच योग्य होता, याची कल्पना तास्मनला नव्हती. एक खंड खरोखरच अज्ञात राहिलेला होता.

2017 साली भूगर्भशास्त्रज्ञांच्या एका गटाने झिलँडिया (Zealandia), माओरी भाषेत 'ते रिउ-अ-माउइ', या खंडाचा शोध लागल्याचं जाहीर केलं, तेव्हा हा विषय माध्यमांमध्ये गाजला होता. हा खंड 49 लाख चौरस किलोमीटर इतका विशाल असून, त्याचं आकारमान मादागास्करच्या सुमारे सहा पट आहे.

जगातील विश्वकोश, नकाशे व सर्च-इंजिनं हट्टी असल्यामुळे अजूनही जगातील सात खंडांचीच माहिती तिथे नोंदवलेली आहे, पण या संशोधकांनी आत्मविश्वासाने जगाला सांगितलं की, ही माहिती चुकीची आहे. एकूण आठ खंड आहेत- आणि नवीन खंड आधीचे सर्व विक्रम मोडणारा आहे. हा भूभाग जगातील सर्वांत लहान, सर्वांत निमुळता व सर्वांत तरुण खंड आहे. पण यातील पेच असा आहे की, या खंडाचा जवळपास 94 टक्के भाग पाण्याखाली आहे आणि न्यूझीलंडसारखी केवळ काही मोजकी बेटंच वरती आहेत. इतका काळ हा भाग दृष्टीस पडलेला नव्हता.

"काही गोष्टी उघड असूनही त्यांचा शोध लागायला वेळ जातो, तसं हे एक उदाहरण आहे," असं 'न्यूझीलंड क्राउन रिसर्च इन्स्टिट्यूट जीएनएस सायन्स'मधील भूगर्भशास्त्रज्ञ अँडी ट्यूलॉच सांगतात झिलँडियाचा शोध लावणाऱ्या चमूमध्ये त्यांचा सहभाग होता.

पण ही केवळ सुरुवात आहे. वरील शोधाला चार वर्षं लोटली असली, तरी या खंडाभोवतीचं गूढतेचं वलय कायम आहे. या खंडाशी...


वर्ष 2018 हे आतापर्यंतच चौथ्या क्रमांकाचं उष्ण वर्ष होण्याच्या मार्गावर आहे. जागतिक हवामान संघटनेनं (World Meteorological Organization) ही माहिती दिली आहे.

2018मधील पहिल्या दहा महिन्यांचं तापमान 1850 ते 1900मधील तापमानाच्या पातळीपेक्षा 1 डिग्री सेल्सिअसने जास्त आहे.

The State of the Climate Report या अहवालात ही माहिती देण्यात आली आहे. गेली 22 वर्षं आतापर्यंतची 20 उष्ण वर्षं ठरली आहेत. यातील पहिल्या क्रमांकाची चार वर्षं 2015 ते 2018 ही आहेत.

असाच ट्रेंड सुरू राहिला तर 2100चं तापमान 3-5 डिग्रीने वाढलेलं असेल, असं या अहवालात म्हटलं आहे.

2018मधील वाढलेल्या 0.98 डिग्री सेल्सियस तापमानाला 5 जागतिक आकडेवारीचा आधार आहे.

2017शी तुलना करता 2018 थोडं थंड होतं. याच कारण म्हणजे La Niña प्रभाव हे आहे. यामुळे समुद्राच्या पृष्ठभागावरील तापमान कमी येतं. तर 2019मध्ये सुरुवातीला कमकुवत अशा El Niñoचा प्रभाव असणार आहे, त्यामुळे 2018शी तुलना करता हे 2018 जास्त गरम असणार आहे.

शास्त्रज्ञांचं मत असं आहे की तापमानामुळे होणारी वाढ समुद्राची वाढती पातळी, समुद्राची वाढती आम्लता आणि हिमनद्यांचं विरघळणं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

याकडे लक्ष वेधते.

WMOचे सरसचिव पेटेरी टलास म्हणाले, "तापमान नियंत्रणात ठेवण्यासाठी जी उद्दिष्ट ठेवली आहेत ती मार्गावर नाहीत. ग्रीनहाऊस वायूंचं केंद्रीकरण होण्याने उच्चांक गाठला आहे. असाच ट्रेंड राहिला तर या शतकाच्या अखेरीस जगाचं सरासरी तापमान 3-5 डिग्री सेल्सियस इतकं वाढलेलं असेल."

WMOच्या अहवालात म्हटलं आहे की 2009-2018मध्ये सरासरी तापमान वाढ 0.93 डिग्री इतकी होती. औद्योगिक क्रांतीच्या पूर्वी 1850 ते 1900च्या या कालावधीतील तापमानाची जी बेसलाईन ठरवण्यात आली आहे, त्याच्याशी ही तुलना करण्यात आली आहे. हीच तुलना गेल्या 5 वर्षांशी केली तर ही वाढ 1.04 डिग्री इतकी आहे.

WMOच्या उपसचिव एलेना मॅनिकनोव्हा म्हणाल्या, "ही फक्त आकडेवारी आहे, असं समजू नका."

"1 डिग्रीच्या काही प्रमाणात जरी तापमान वाढलं तरी त्याचा परिणाम माणसाचं आरोग्य, अन्न आणि पिण्याच पाण्याची उपलब्धता, प्राणी आणि वनस्पतींचं अस्तित्व, समुद्री जीवसृष्टी आणि प्रवाळ या सर्वांवर याचा परिणाम होतो," असं त्या म्हणाल्या.

"आर्थिक उत्पादकता, अन्नसुरक्षा, शहरं आणि पायाभूत सुविधा यांची नैसर्गिक संकटांशी सामना करण्याची क्षमता यावरही परिणाम होतो. याचा परिणाम हिमनद्यांचं वितळणं, पाण्याचा पुरवठा, किनाऱ्यावर राहाणारे लोक आणि बेटांवरील लोक यांच्या भविष्यावरही होतो. वाढत्या तापमानाचा प्रत्येक डिग्री महत्त्वाचा आहे," असं त्या म्हणाल्या.

2018मधील काही महत्त्वाच्या घटनांची नोंद या अहवालात घेण्यात आली आहे. भारतातील केरळ आणि जपानमध्ये आलेल्या महापुरांची दखल यात घेण्यात आली आहे.

युरोपमध्ये आलेल्या उष्णतेच्या लाटेमुळे जंगलांत आगी पसरण्याच्या घटनाही घडल्याचं यात म्हटलं आहे.

तर जुलै आणि ऑगस्ट आर्क्टिकमधील उच्च तापमानाच्या घटना, अमेरिका, ग्रीस इथंही आगीच्या घटना नोंद या अहवालाने घेतली आहे.

हा अहवाल बनवणाऱ्या संशोधकांच्या मते हवामान बदलाचे परिणाम आता स्पष्ट दिसू लागले आहेत. प्रा. टिम ऑसबोर्न म्हणाले, "ग्रीनहाऊस वायूंचे परिणाम आता दिसू लागले आहेत. ते जागतिक पातळीवर आहेत."

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


वर्षभरापूर्वी मोनिक यांनी मशरुमसंदर्भात एक टेड टॉक पाहिला. फंगी नावाच्या व्याख्यात्याने मशरुमच्या नेटवर्कविषयी सांगितलं. मशरुम हे खऱ्या अर्थाने वर्ल्ड वाईड वेब आहेत. जंगलाखाली त्यांचं स्वत:चं असं नेटवर्क असतं. झाडांना अडचण जाणवली तर ती एकमेकांना मदत करतात.

मोनिक यांना कोरोना होऊन आता 24 आठवडे उलटले आहेत. कोरोनाविरुद्धचा त्यांचा लढा अजूनही सुरूच आहे. मागे वळून आठवताना, मशरुमबाबतचा टेड टॉक त्यांना आठवतो.

मोनिक यांना प्रदीर्घ मुक्कामी राहणाऱ्या या विषाणूने ग्रासलं आहे. त्यांच्या केस स्टडीचा डॉक्टर अभ्यास करत आहेत. त्या मार्चमध्ये आजारी पडल्या. त्यांना कोरोनाची सौम्य लक्षणं जाणवत होती. पण ही लक्षणं त्यांच्या शरीरातून कधीच गेली नाहीत. पाच महिन्यांनंतरही आपल्या शरीरात काय होतंय हे त्यांना अद्याप समजू शकलं नाही.

मोनिक मोकळ्याढाकळ्या स्वभावाच्या आहेत. हायपरअॅक्टिव्ह असल्याचं त्या सांगतात. थाई बॉक्सिंग आणि जिऊ जित्सू हे त्या शिकलेल्या आहेत. सेंट्रल लंडनमधल्या आर्ट गॅलरीतल्या नोकरीसाठी दररोज 12 मैल सायकल चालवत जातात आणि येतात. मात्र गेल्या काही आठवड्यात त्यांचं आयुष्य पूर्णत: बदलून गेलं आह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

े. आता त्यांच्या बेडरुममधल्या भिंतीवर फ्रेश राहाण्यासाठी काय करायचं हे लिहून ठेवलं आहे.

मी आळशी नाही असं त्या सांगतात. काही दिवशी त्या जिना उतरून खाली जातात. त्यांचं शरीर त्यांना साथ देत नाही. त्यांच्या मनातली अस्वस्थता बाहेर काढायला त्यांना इन्स्टाग्रामचा आधार वाटतो. तिथे त्या कोरोनाची लक्षणं इलस्ट्रेशन फॉर्ममध्ये नोंदवून ठेवतात. डायरीच्या माध्यमातून त्या लोकांना आपल्याबद्दल सांगतात. आपल्याप्रमाणेच कोरोना ज्यांच्या शरीरात ठाण मांडून बसला आहे त्यांच्याशी कनेक्ट होण्याचा त्यांचा प्रयत्न असतो.

कोरोना विषाणूचा अभ्यास जगभर सुरू आहे. परंतु काहींच्या शरीरात मुक्कामी आलेल्या विषाणूने डॉक्टरांनाही पेचात टाकलं आहे. सौम्य लक्षणं आढळलेल्या लोकांच्या शरीरातला हा विषाणू औषधांनी जात का नाही?

मोनिक आणि त्यांची मैत्रीण साधारण एकाच वेळेस आजारी पडल्या. त्या दोघींनी एकत्र ट्रेन प्रवास केला होता. सुरुवातीला त्यांचा एकमेकींशी संपर्क असे. त्यांची लक्षणंही साधारण सारखीच होती. पण नंतर त्यांचा एकमेकींशी संपर्क तुटला. आमचं बोलणं बंदच झालं.

पहिल्या दोन आठवड्यांमध्ये त्यांना खूपच अशक्त वाटत असे. त्यांना एवढं बरं वाटत नसे की अंथरुणातून उठायचीही ताकद नसे. लंडनमध्ये बऱ्यापैकी थंड वातावरण होतं. तरीही त्या जेमतेम कपड्यात असत. शरीर थंड ठेवण्याकरता बर्फ कपाळाला चोळत असत. थर्मामीटर मिळेनासे झाले पण मला ताप असावा असं त्या सांगतात.

मला वाटतं हे म्हणणंही खूप विचित्र आहे. खूप काही वाटत राहतं. पण ते चूक की बरोबर ते समजत नाही.

दुसऱ्या आठवड्यात त्यांना श्वास घ्यायला त्रास होऊ लागला. हॉस्पिटलमध्ये नेण्यासाठी अॅम्ब्युलन्स आली. त्यांच्या शरीरातली ऑक्सिजनची पातळी ठीक म्हणता येईल एवढीच होती. लक्षणांबरोबरीने मला पॅनिक अटॅक आला असावा असं त्यांनी सांगितलं. त्यांची कोरोना चाचणी झाली नाही. कारण त्यावेळी युकेमध्ये त्यावेळी टेस्टिंगचं प्रमाण अतिगंभीर केसेसपुरतं मर्यादित ठेवण्यात आलं होतं.

बरं होण्यासाठी त्यांनी घरगुती उपचार सुरू केले. लसूण आणि मिरपूड खाताना काहीच चव जाणवली नाही. ठसकासुद्धा लागला नाही. एकदम थकल्यासारखं वाटत होतं. दिवसातून दोन लोकांना मेसेज करणंही त्रासदायक वाटे अशी अवस्था होती.

दोन आठवड्यांनंतर काही लक्षणं कमी झाली परंतु त्यांची जागा नव्या लक्षणांनी घेतली. माझ्या छातीत दुखू लागलं. त्या वेदना असह्य होत. छातीत डाव्या बाजूला आगीचा लोळ...


वर्षा गायकवाड

मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे गेल्या दोन दिवसांपासून राज्यात लॉकडॉऊन लागू करण्यासंदर्भात बैठका घेत आहेत. 10 एप्रिल रोजी झालेल्या सर्वपक्षीय बैठकीत पुढील 8-14 दिवसांसाठी लॉकडॉऊन जाहीर केला जाऊ शकतो असे संकेत देण्यात आले.

रविवारी (11 एप्रिल) मुख्यमंत्री आणि कोव्हिड टास्क फोर्स समितीचीही बैठक पार पडली. या बैठकीत कोरोनाची रुग्णसंख्या आणि उपाययोजना याचा आढावा घेण्यात आला. संसर्गाची साखळी तोडण्यासाठी किती दिवसांचा लॉकडॉऊन आवश्यक आहे यावरही यावेळी चर्चा करण्यात आली.

लॉकडाऊन लागू झाल्यास राज्यातील जवळपास 32 लाख विद्यार्थ्यांच्या दहावी आणि बारावी बोर्डाच्या परीक्षांचे काय होणार? सीबीएसई आणि आयसीएसई या केंद्रीय बोर्डाच्या परीक्षांबाबत राज्य सरकार कसा निर्णय घेणार?  परीक्षा पुढे ढकलणार की परीक्षेसाठी काही वेगळा पर्याय राबवला जाणार? असे अनेक प्रश्न उपस्थित करण्यात येत आहेत.

बोर्डाच्या परीक्षा पुढे ढकलणार?

राज्य शिक्षण मंडळाच्या नियोजित वेळापत्रकानुसार दहावीची परीक्षा 29 एप्रिल ते 21 मे दरम्यान तर बारावीची परीक्षा 23 एप्रिल ते 20 मे दरम्यान होणार आहे.

शालेय शिक्षणमंत्री वर्षा गायकवाड ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यांनी 31 मार्च रोजी बीबीसी मराठीला दिलेल्या मुलाखतीत म्हटलं होतं की, लॉकडाऊन असलेल्या जिल्ह्यांत परीक्षा होणार नाहीत. त्या ठिकाणी जूनमध्ये परीक्षा देण्याची संधी मुलांना असेल असं स्पष्ट केलं होतं.

राज्य सरकारने नुकतीच महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाची परीक्षा पुढे ढकलली आहे. 11 एप्रिल रोजी एमपीएससीची जी परीक्षा होणार होती ती झालेली नाही. परीक्षेच्या दोन दिवस आधी ती पुढे ढकलण्यात आली.

याच धर्तीवर बोर्डाच्या परीक्षांबाबत काय निर्णय घेतला जाणार? असा प्रश्न विद्यार्थी आणि पालकांच्याही मनात आहे.

पर्यटनमंत्री आदित्य ठाकरे यांनीही दहावी आणि बारावी बोर्डाच्या परीक्षांबाबत लवकरच निर्णय घेण्यात येणार असल्याची माहिती दिली आहे.

ते म्हणाले, "दहावी आणि बारावी विद्यार्थ्यांचे अनेक संदेश आमच्यापर्यंत पोहचत आहेत. शालेय शिक्षणमंत्री वर्षा गायकवाड यांच्यापर्यंत विद्यार्थ्यांच्या मागण्या पोहचवल्या आहेत. त्या सुद्धा विविध संबंधित घटकांशी चर्चा करत आहेत. विद्यार्थ्यांची सुरक्षा आणि करिअर धोक्यात येणार नाही."

पण परीक्षा पुढे ढकलणे हा काही उपाय नाही असंही काही विद्यार्थ्यांचं म्हणणं आहे.

सलोनी कांबळी मुंबईत बारावी विज्ञान शाखेत शिकते. बीबीसी मराठीशी बोलताना ती म्हणाली, "आता परीक्षा पुढे ढकलली तरी जून महिन्यात रुग्णसंख्या आटोक्यात येईलच असे नाही. तसंच कोरोनाचा धोका तेव्हाही राहणार आहे. मग त्यापुढे परीक्षा कधी घेणार आणि निकाल कधी जाहीर करणार?"

"यापेक्षा सरकारने लेखी परीक्षेला दुसरा पर्याय दिला पाहिजे आणि परीक्षा घेतली पाहिजे. जेणेकरून पुढील प्रवेश प्रक्रिया सुरळीत होऊ शकतील," असंही सलोनी सांगते.

'देशातील सर्व विद्यार्थ्यांसाठी समान निर्णय घ्या'

बोर्डाच्या परीक्षांची पद्धती बदलण्यासाठी सरकारला इतर केंद्रीय बोर्डाच्या परीक्षा पद्धतीचाही विचार करावा लागणार आहे. बोर्डाच्या परीक्षा या देशभरात एकसमान पातळीवर होत असतात.

रमेश पोखरियाल निशंक

शिवसेनेचे खासदार अरविंद सावंत यांनी केंद्रीय शिक्षणमंत्री रमेश पोखरियाल यांना देशातील बोर्डाच्या सर्व विद्यार्थ्यांसाठी समान निर्णय घेण्याची मागणी केली आहे.

ते म्हणाले, "देशातील सर्व दहावी तसंच बारावीच्या विद्यार्थ्यांच्या परीक्षांसंदर्भात धोरण आखुन समान निर्णय घेण्यात यावा. सीबीएसई, आयसीएसई आणि एसएससीप्रमाणे राज्य पातळीवरील विविध बोर्ड असल्यामुळे एकसमान निर्णय घेतला तर विविध राज्यातील...


वर्षा गायकवाड यांच्या माहितीनुसार, "पहिली ते दहावीच्या मराठी आणि उर्दू माध्यमाच्या विद्यार्थ्यांसाठी राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषदेने चार यूट्यूब चॅनेल सुरू केले आहेत. लवकरच हिंदी आणि इंग्रजी माध्यमांसाठी सुद्धा सुरु होणार आहेत."

"इयत्ता तिसरी ते बारावीसाठी जिओ टीव्हीवर एकूण 12 चॅनेल सुरु करण्यात आले आहेत. महाराष्ट्र हे एकमेव असे राज्य आहे, ज्याने चार माध्यमांमध्ये शैक्षणिक चॅनेल सुरू केले आहेत," असेही गायकवाड यांनी सांगितलं.

काही दिवसांपूर्वी केंद्रीय मनुष्यबळ विकास मंत्रालयाकडून देशभरातील सर्व शाळांसाठी ऑनलाईन शिक्षणासंदर्भात नवीन नियम जाहीर करण्यात आले होते.हे नियम देशातील सर्व शिक्षण मंडळांना बंधनकारक असणार आहेत.

पण राज्य सरकारकडून यापूर्वीच जाहीर करण्यात आलेल्या नियमावली आणि केंद्राच्या आताच्या नियमावली यामध्ये तफावत असल्याने पदवी परीक्षांप्रमाणेच शालेय शिक्षणात नवीन संभ्रम निर्माण झाला आहे. त्यामुळे बीबीसी मराठीनं या सगळ्या गोष्टींचा आढावा घेतला होता. ते आपण सविस्तर पाहूया :

केंद्र सरकारच्या नियमावलीनुसार, प्ले ग्रुप ते सिनियर केजीपर्यंतचे ऑनलाईन वर्ग दर दिवशी 30 ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ घेता येणार नाही.

पहिली ते आठवीच्या ऑनलाईन शिक्षणासाठी दिवसाला 30-45 मिनिटांच्या दोन तासिका तर नववी ते बारावीसाठी दिवसाला 30-45 मिनिटांच्या चार तासिका याहून अधिक काळ ऑनलाईन वर्ग चालवता येणार नाही अशा स्पष्ट सूचना नियमावलीमध्ये देण्यात आल्या आहेत.

केंद्र सरकारच्या या नियमावलीमुळे महाराष्ट्रात मात्र नव्याने संभ्रम निर्माण झालाय. कारण राज्य सरकारने यापूर्वीच 15 जून 2020 या तारखेला ऑनलाईन शाळांच्या तासिकांबाबतचा शासन निर्णय काढला आहे.

त्यानुसार पहिली ते दुसरी या दोन इयत्तांना ऑनलाईन वर्ग भरवण्याची परवानगी देण्यात आलेली नाही. तर तिसरी ते पाचवीसाठी एक तास, सहावी ते आठवी दोन तास आणि नववी ते बारावीपर्यंत तीन तास इतका वेळ शाळांना ऑनलाईन शिक्षणासाठी देण्यात आला आहे.

कुणाच्या नियमावलीचे पालन करायचे ? केंद्र सरकारच्या की राज्य सरकारच्या ?

सध्या महाराष्ट्रात सीबीएसई, आयसीएसई, केंद्रीय विद्यालय, एसएससी आणि एचएससी बोर्डाच्या शाळा ऑनलाईन शिक्षण देत आहेत. यामध्ये सीबीएसई, आयसीएसई आणि केंद्रीय विद्यालय या शाळा केंद्रीय बोर्डाच्या आहेत. तर एसएससी आणि एचएससी या राज्य शिक्षण मंडळाच्या शाळा आहेत.

15 जूनपासून राज्यातील सर्व बोर्डाच्या शाळा राज्य सरकारच्या नियमावलीनुसार ऑनलाईन शिक्षण देत आहेत. आता शाळा व्यवस्थापन, शिक्षक आणि पालक यांनी कुणाच्या नियमांचे पालन करायचे असा प्रश्न त्यांच्यासमोर आहे.

राज्य सरकार आणि केंद्र सरकारमध्ये समन्वय नसल्याने हा शिक्षणाच्या बाबतीत सगळा गोंधळ उडत असल्याचं पालकांचे म्हणणे आहे. विद्यापीठ पदवी परीक्षांवरुनही केंद्र सरकार विरुद्ध राज्य सरकार असा वाद सुरू असताना आता ऑनलाईन शिक्षणावरुनही दोन्ही सरकारच्या नियमावलीमध्ये तफावत दिसून येत आहेत.

"केंद्र सरकारला कायम उशिरा जाग का येते? आता जुलै महिना सुरू झाल्यावर केंद्राने नियमावली जाहीर केली. शैक्षणिक वर्ष 15 जूनपासून सुरू झाले आहे. आता राज्य सरकारच्या नियमावलीनुसार मुलं नव्याने ऑनलाईन शिक्षण घेत आहेत," असं मत शिक्षक-पालक संघटनेच्या प्रमुख अरुंधती चव्हाण यांनी व्यक्त केलं.

कोरोना आधीचं जग आणि कोरोनानंतरचे जग यामध्ये प्रचंड मोठा फरक आहे. ज्येष्ठ नागरिकांपासून ते लहान मुलं सगळ्यांचेच आयुष्य बदललं आहे. तेव्हा ऑनलाईन शाळांमध्ये मुलांनीही लगेच शिक्षण सुरू करावं अशी अपेक्षा आपण करू शकतो का? असाही प्रश्न शिक्षण तज्ज्ञांकडून विचारला...


वर्षा त्यांच्या टीमसोबत

या संकटाच्या काळात अपराजिता यांनी लखनौमध्ये मोफत शववाहन सेवा 'एक कोशिश ऐसी भी' सुरू केलेल्या वर्षा वर्मा यांना फोन केला. वर्षा आणि त्यांची टीम लगेच तिथं हजर झाल्या आणि त्यांनी अपराजिता यांच्या पतीचा मृतदेह स्मशामभूमीपर्यंत पोहोचवला.

अपराजिता एकट्याच आपल्या पतीचे अंत्यसंस्कार करण्यासाठी तिथं पोहोचल्या. पण वर्षा वर्मा यांनी अपराजिता यांना एकटं वाटू दिलं नाही.

अपराजिता यांनी सांगितलं, "वर्षा माझ्यासोबत होती. मग ते 30 सेकंदांसाठी का असेना पण त्याक्षणी वर्षानं मला एकटं वाटू दिलं नाही. शहरात माझे अनेक मित्र आणि नातेवाईक आहेत. पण त्यावेळी मी एकटीच माझ्या नवऱ्याच्या चितेसमोर उभी होती. आयुष्यात मी कधीच हे क्षण विसरू शकणार नाही."

6 दिवसांपूर्वीच वर्षा वर्मा यांची जवळची मैत्रीण मेहा श्रीवास्तव यांचं निधन झालं होतं. 38 वर्षीय मेहा यांचं कोरोनामुळे निधन झालं होतं.

मेहा श्रीवास्तव यांना वर्षा यांनी स्वत: अग्नी दिला आणि तेव्हाच गाठ बांधली की, कोरोनामुळे आपल्या जवळच्या व्यक्तींना गमावलेल्या लोकांना मदत करायची.

'मृतदेहाला कुणी हात लात नाही'

कोरोना व्हायरसचा भयानक हल्ला आ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

णि संक्रमणाची भीती यामुळे कोरोना रुग्णांपासून त्यांचे कुटुंबीयही दूर राहणं पसंत करत आहेत.

वर्षा सांगतात, "याविषयी तुम्हाला काय सांगू, आम्ही तर त्या कुटुंबीयातल्या मृतदेहांनाही पाहिलं आहे, जिथं पूर्ण कुटुंब बाहेर थांबून आमचा व्हीडिओ बनवत होतं. पण पीपीई कीटमध्ये ठेवलेल्या मृतदेहाला हात लावायची कुणी हिम्मत केली नाही."

वर्षा यांनी गेल्या 2 वर्षांपासून बेवारस मृतदेहांवर अंत्यसंस्कार करण्याचं काम सुरू केलं होतं. पण कोरोनाच्या संकटामुळे त्यांच्या कामाची व्याप्ती वाढली आहे. असं असलं तरी सध्या वर्षा आणि त्यांच्या दोन सदस्यीय टीमकडे संसाधनांची कमतरता आहे. त्यांच्याकडे फक्त एक भाडेतत्वावर घेतलेली गाडी आहे. या गाडीची आसनं काढून तिथं स्ट्रेचर ठेवण्यासाठी जागा बनवण्यात आली आहे.

मेहा श्रीवास्तव यांच्या मृत्यूनंतर वर्षा आपली पीपीई कीट घालून दररोज सकाळी घराबाहेर पडतात. त्यांनी त्यांचा फोन नंबर सार्वजनिक केला आहे आणि मंगळवारी त्यांना वेगवेगळ्या ठिकाणांवरून 9 मृतदेह उचलण्यासाठीचे फोन आले होते.

बीबीसीसोबत बोलताना वर्षा लखनौच्या इंदिरा नगरस्थित सरकारी लोहिया हॉस्पिटलमध्ये पोहोचल्या होत्या. तिथं त्यांनी त्यांचा फोन डॉ. गुप्ता यांच्याकडे सोपवला.

डॉ. गुप्ता हो लोहिया हॉस्पिटलच्या कोव्हिड कंट्रोल रूमचे इन्चार्ज आहेत. त्यांच्या टीममधील 4 जणांपैकी 3 डॉक्टर कोरोना पॉझिटिव्ह आहेत.

डॉ. गुप्ता सांगतात, "वर्षा यांच्यासारखे लोक मोठी मदत करत आहेत. आमच्या शववाहिकेचा चालक कोरोना पॉझिटिव्ह आहे. आम्ही आता एक नवीन चालक नियुक्त केला आहे. पण जेव्हा मृतदेहांची संख्या वाढायची तेव्हा आम्हाला मुख्यमंत्री कार्यालयातून शववाहिका मागवावी लागत असे. पण आज ते सगळे व्यस्त आहेत. त्यामुळे आम्हाला वाहन मिळू शकत नाहीयेत. पण वर्षा यांच्या प्रयत्नांमुळे आम्ही त्वरित मृतदेहांना बाहेर काढू शकत आहोत. यामुळे रुग्णांचे मृतदेह आणि आम्हालाही काहीच त्रास होत नाहीये."

डॉ. गुप्ता

'मदतीसाठी हात हवेत'

वर्षा यांनी गेल्या बुधवारी अशाचप्रकारे 8 जणांना अंत्यसंस्कारासाठी स्मशानभूमीत पोहोचवलं आहे. गेल्या 6 दिवसांत वर्षा यांच्या टीमनं 36 हून अधिक कोरोना पॉझिटिव्ह व्यक्तींच्या मृतदेहांना स्मशानात पोहोचवलं आहे. आमच्या या कामासाठी लोक आर्थिक मदत देत आहेत, पण हे काम असंच पुढे चालू ठेवण्यासाठी आम्हाला लोकांची गरज आहे, असं वर्षा सांगतात.

वर्षा पुढे सांगतात, "मला आर्थिक मदत मिळत...


वर्षाच्या या काळात एरवी जगभरातून येणाऱ्या पर्यटकांनी गजबजणाऱ्या रस्त्यांवर आता तुरळक लोकच पाहायला मिळतात. कोरोना व्हायरसच्या वाढत्या प्रादूर्भावामुळे यंदा पर्यटकच नव्हते.

लेह हा लोकसंख्येची घनता कमी असलेला प्रदेश आहे. इथे प्रतिचौरस किलोमीटर 3 व्यक्ती अशी इथली लोकसंख्येची घनता आहे. पण 21 जूनपर्यंत इथे कोरोनाचे 212 रुग्ण आढळले होते.

कोरोनाच्या या चिंतेत लडाखमध्ये भारत-चीनदरम्यान झालेल्या चकमकीमुळे अजूनच भर पडली आहे.

गुरुवारी (18 जून) लडाख बुद्धिस्ट असोसिएशनच्या एका गटानं लेहमध्ये एका मार्चचं आयोजन केलं होतं. प्रत्यक्ष ताबारेषेवर (LAC) मृत्यूमुखी पडलेल्या सैनिकांना श्रद्धांजली अर्पण करण्यासाठी या मार्चचं आयोजन करण्यात आलं होतं. पण कोव्हिड-19 चा प्रादूर्भाव रोखण्यासाठी लादण्यात आलेल्या निर्बंधांमुळे त्यांना थांबविण्यात आलं.

गलवान खोरं आणि पँन्गॉगच्या परिसरात जाणारे रस्ते बाहेरच्या लोकांसाठी, ज्यामध्ये माध्यमांच्या प्रतिनिधींचाही समावेश आहे, बंद करण्यात आले आहेत.

लेहमधील अधिकाऱ्यांच्या मते हालचालींवरील हे निर्बंध कोरोना व्हायरसच्या संसर्गामुळे लादण्यात आले आहेत. मात्र लेह भाजपचे अ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ध्यक्ष डोरजेय आंगचुक यांनी बीबीसीशी बोलताना म्हटलं, की कोणतीही माहिती शक्यतांच्या आधारे लोकांपर्यंत पोहचू नये, यासाठी माध्यमांवर इथे बंधनं घालण्यात आली आहेत.

लेहपासून गलवान खोरं अवघ्या 160 मैल अंतरावर आहे, पण तरीही लेहमधल्या स्थानिकांना इथली नेमकी परिस्थिती काय आहे, याची कल्पना नाहीये.

प्रत्यक्ष ताबारेषेच्या भारतीय बाजूकडील संपर्काची साधनं गेल्या काही आठवड्यांपासून बंद आहेत.

मोदींच्या वक्तव्यानंतर संभ्रम आणि संताप

'आपल्या भूभागात कोणतीही घुसखोरी झाली नाहीये,' या पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या वक्तव्यानंतर लडाख आणि देशातील इतर भागातही संभ्रम निर्माण झाला.

नामग्याल डरबोक हे डरबोकचे माजी काऊन्सिलर आहेत. हा भाग गलवान खोऱ्याला लागूनच आहे. पंधरा दिवसांपूर्वीच ते आपल्या गावाकडून लेहला परतले होते. त्यांनी म्हटलं, "जर त्यांनी (चीनने) आपल्या प्रदेशात घुसखोरीच केली नाही, तर इतक्या मोठ्या प्रमाणावर सैन्य तैनात का करण्यात आलंय?"

त्यांनी पुढे म्हटलं, "पंतप्रधान भलेही घुसखोरी झाली नाही, असं म्हणत असतील. पण आम्हाला घुसखोरी झालीये हे कळतंय. आम्ही गलवान खोऱ्यातील कुरणांपैकी एका भागात आमच्या घोड्यांना चरायला सोडायचो. पण तो भाग आता चीनच्या नियंत्रणाखाली आहे. मग याचा अर्थ काय?"

लेह भाजपचे अध्यक्ष आंगचुक यांनी म्हटलं, "प्रत्यक्ष ताबारेषेच्या आपापल्या भागात दोन्ही देशाचे सैनिक गस्त घालताना दिसतात. पण LAC च्या इथं अचूक सीमांकन नसल्यामुळे कधीकधी दोन्ही देशाच्या सैनिकांकडून सीमारेषा ओलांडली जाते. अशावेळी जेव्हा सैनिक आमनेसामने येतात, तेव्हा LAC वर झटापटी होतात. पण चिनी सैन्यानं आपल्या भूभागात घुसखोरी केली नाही."

कर्नल सोनम वांगचुक (निवृत्त) 1999 साली पाकिस्तानविरोधात झालेल्या कारगील युद्धात सहभागी झाले होते. त्यांनी सांगितलं, "गलवानमध्ये आपण आपले 20 सैनिक गमावले. याचाच अर्थ काहीतरी वादाचा मुद्दा उपस्थित झालाच असणार, नाहीतर तुम्ही तुमचे सैनिक का गमवाल? तुम्ही त्यांच्या भूभागात घुसखोरी केली नाही किंवा त्यांनी तुमच्या भूभागात केली नाही, तर मग ही झटापट कशामुळे झाली?"

पंतप्रधानांच्या वक्तव्यानंतर संताप आणि संभ्रम निर्माण झाल्याचं लक्षात आल्यानंतर लगेचच दुसऱ्या दिवशी पंतप्रधान कार्यालयाकडून स्पष्टीकरण देण्यात आलं.

त्यामध्ये म्हटलं होतं- सर्वपक्षीय बैठकीत माहिती देण्यात आली की,"चिनी सैन्य LAC च्या प्रदेशात आल्यामुळे भारतीय...


वर्सोवा किनाऱ्यावर गुरुवारी जवळपास ८० पिल्लांनी अंड्यातून बाहेर आल्या-आल्या समुद्राकडे धाव घेतली. 'वर्सोवा रेसिडेंट व्हॉलेंटिअर्स' या स्वंयंसेवी संस्थेचे अफ्रोज शाह आणि त्यांचे सहकारी या वेळी तिथे उपस्थित होते. त्यांचे सहकारी आणि वन खात्याच्या अधिकाऱ्यांनी समुद्राकडे जाणाऱ्या या कासवाच्या पिल्लांना सुरक्षित समुद्रात पोहोचवण्याची जबाबदारी घेतली.

मुंबईत कासवं आली कुठून?

मुंबईच्या किनाऱ्यावर ही कासवं कशी आली यामागे अनेक तर्क आणि कारणं ऐकवली जात आहेत. मुंबईतील वन अधिकाऱ्यांपासून ते पर्यावरणवादी, प्राणीतज्ज्ञांपर्यंत सगळेच या घटनेमुळे आश्चर्यचकित झाले आहेत. पण, मुंबईच्या सागरी जीवनाच्या दृष्टीने ही महत्त्वाची बाब मानली जात आहे. या कासवांचा मुंबईत जन्म होण्यामागची कारणं अस्पष्ट असल्याने त्यांच्या जन्मामागचं गूढ मात्र कायम राहिलं आहे.

ऑलिव्ह रिडले कासवं ही संकटग्रस्त प्राण्यांच्या यादीत असल्याने त्यांची काळजी घेण्याविषयीची मागणी आता मुंबईतील वन्यजीव प्रेमी आणि पर्यावरणवाद्यांकडून केली जात आहे.

वन्यजीव आणि पर्यावरण तज्ज्ञ आणि स्प्राऊट्स संस्थेचे संचालक आनंद पेंढारकर सांगतात, "या कासवांना... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हाताळणं किंवा त्यांचा जन्म होण्याच्या जागी माणसांनी गर्दी करणे चूकच आहे. त्यामुळे वन विभागाने तत्काळ या भागाच्या सुरक्षेची काळजी घेतली पाहिजे. तसंच ऑलिव्ह रिडले कासवांचा जन्म होण्याचा हा मोसम असल्याने अन्य ठिकाणीही त्यांची अंडी असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही."

किनारे स्वच्छ झाल्यामुळे कासवांचा जन्म?

वर्सोवा किनारा स्वच्छतेची मोहीम स्थानिक नागरिकांनी उभी केली होती. मुंबईतल्या वर्सोवा इथे देखील टनावारी प्लॅस्टीकचा कचरा साठल्याने हा किनारा अस्वच्छ झाला होता. म्हणून वर्सोवा रेसिडेंट व्हॉलेंटिअर्स या संस्थेनं गेल्या १२६ आठवड्यांपासून या किनाऱ्याची शनिवार-रविवार या काळात मुंबई महानगरपालिकेच्या साथीने स्वच्छता केली. त्यानंतर आता हा किनारा स्वच्छ झाला आहे.

या किनाऱ्याची स्वच्छता झाल्यानंतर याठिकाणी ऑलिव्ह रिडले कासवांचा जन्म झाल्याने याबाबत कुतूहल निर्माण झालं आहे. किनारा स्वच्छतेसाठी पुढाकार घेणारे अफ्रोज शहा याबाबत सांगतात, "हा किनारा गेल्या काही वर्षांपासून अस्वच्छ होता. म्हणून आम्ही स्थानिकांनी हा किनारा स्वच्छ करण्याचा निर्धार केला. किनारा स्वच्छ करणे म्हणजे नुसतं प्लॅस्टिक काढणं नव्हे, तर त्या ठिकाणाचा मूळ आधिवासाचं रूप परत आणणे आणि यात आम्ही यशस्वी झालो. ही कासवं येण्यानं आमचा उद्देश साध्य झाला आहे."

 या स्वच्छतेमुळेच कासवं इथे प्रजननासाठी परतल्याचा स्थानिकांचा दावा आहे. पण याला अभ्यासकांनी पूर्ण दुजोरा दिलेला नाही. मुंबईचे मुख्य वन संरक्षक एन. वासुदेवन यांनाही स्वच्छता हेच कारण असेल असं वाटत नाही.

वासुदेवन सांगतात, "ऑलिव्ह रिडले जातीच्या कासवांनी अंडी घालण्यासाठी मुंबईच्या किनाऱ्याला प्राधान्य द्यावं ही आनंददायी बाब आहे. मात्र, केवळ स्वच्छतेमुळेच या कासवांचा जन्म इथे झाला हे एकच कारण असू शकत नाही. जोपर्यंत या किनाऱ्यावर कासवांचा जन्म होण्याच्या घटनांमध्ये सातत्य निर्माण होणार नाही तोपर्यंत स्वच्छतेमुळेच कासवानं हा किनारा निवडला असं बोलणं धाडसाचं ठरेल."

याबद्दल बोलताना स्प्राऊट्स संस्थेचे संचालक आनंद पेंढारकर सांगतात की, "स्वच्छता हा एकच निकष कासवांच्या जन्मासाठी असू शकणार नाही. मुंबईतला मढचा समुद्र किनारा हा अत्यंत स्वच्छ आणि काहीसा एकाकी किनारा आहे. मात्र, तिथे आजपर्यंत किंवा अन्य किनाऱ्यांवर अशा घटना दिसल्या नाहीत. पण, म्हणून मुंबईतल्या किनाऱ्यांवर अशा घटना घडणार नाहीत असंही नाही. यासाठी या...


वल्लभगढमध्ये ही घटना घडली

ही या प्रकरणातील तिसरी अटक आहे. मारेकऱ्यांना पिस्तुल पुरवणाऱ्या व्यक्तीचं नाव अझरू आहे असं पोलिसांनी सांगितलं. पोलिसांनी अनेक ठिकाणी छापे मारले. त्यानंतर अझरू सापडला असं सांगण्यात आलं आहे.

हरियाणामधल्या फरिदाबाद जिल्ह्यात 28 ऑक्टोबरला 21 वर्षांच्या मुलीची गोळ्या झाडून हत्या करण्यात आली होती. या प्रकरणी दोन आरोपींना अटक केल्याचं हरियाणाचे गृहमंत्री अनिल वीज यांनी म्हटल्याचं वृत्त एएनआय या वृत्तसंस्थेने दिलं आहे.

फरिदाबाद जिल्ह्यातल्या अगरवाल कॉलेजबाहेर दुपारी तीन वाजण्याच्या सुमाराला ही घटना घडली.

निकिता तोमर असं मृत्यू झालेल्या मुलीचं नाव आहे. ती बीकॉमच्या तिसऱ्या वर्षात शिकत होती. परीक्षा देऊन कॉलेजमधून बाहेर पडल्यावर दोन तरुणांनी पिस्तुलाचा धाक दाखवत तिला गाडीत नेण्याचा प्रयत्न केला. तिने प्रतिकार केल्यावर त्यांनी तिच्यावर गोळ्या झाडल्या.

या हल्ल्यात निकिता गंभीर जखमी झाली. तिला तातडीने हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आलं. मात्र, उपचारादरम्यान तिचा मृत्यू झाला. महाविद्यालयाबाहेरचा सर्व प्रकार सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यामध्ये कैद झाला.

घटनेनंतर हजारो लोक रस्त्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ावर उतरले

या प्रकरणी फरिदाबाद पोलिसांनी तौसिफ आणि रेहान, नावाच्या दोन तरूणांना अटक केल्याचं वृत्त टाइम्स ऑफ इंडियाने दिलं आहे.

या प्रकरणातला तौसिफ हा आरोपी निकिताच्याच शाळेत शिकायचा.

गेले काही महिने तो निकिताला त्रास देत होता, असं तिच्या कुटुंबीयांचं म्हणणं आहे. आकसातून आपल्या बहिणीची हत्या करण्यात आल्याचं निकिताच्या भावाने पोलीस तक्रारीत म्हटलं आहे.

2018 सालीसुद्धा तौसिफविरोधात तक्रार दाखल केली होती. मात्र, नंतर सामोपचाराने प्रकरण मिटवण्यात आलं होतं.

तोमर कुटुंबीयांचा दावा आहे की तौसिफच्या कुटुंबीयांकडे राजकीय पाठबळ आहे त्यामुळे त्यांनी धमकावून आम्हाला हे प्रकरण मिटवायला लावलं होतं.

आरोपी निकिताला गेल्या कित्येक महिन्यांपासून त्रास देत होता असं निकिताच्या वडिलांनी तक्रारीमध्ये म्हटलं आहे.

वल्लभगडमध्ये रास्ता रोको

वल्लभगडमध्ये रास्ता रोकोदरम्यान, घटनेनंतर वल्लभगढमध्ये तणावाचं वातावरण आहे. घटनेचा निषेध करणाऱ्या संतप्त जमावाने दुकानाची तोडफोडही केल्याचं समजतं. यानंतर पोलिसांनी जमावाला शांत केल्यानंतर निदर्शकांनी रास्तारोको केला. ज्या ठिकाणी ही घटना घडली त्याच ठिकाणी निदर्शनं करण्यात आली. यात पीडित मुलीचे कुटुंबीय आणि मित्र-मैत्रिणीही सहभागी झाले होत्या.

हरयाणात मोठ्या प्रमाणावर निदर्शनं

राष्ट्रीय महिला आयोगानेही या घटनेची दखल घेत या प्रकरणातल्या आणखी एका आरोपीला अटक करण्याची मागणी पत्र हरियाणा पोलिसांना पाठवणार असल्याचं म्हटलं आहे. पोलिसांनी या प्रकरणात भारतीय दंड संहितेच्या कलम 302 (हत्या) आणि कलम 34 अंतर्गत गुन्हा दाखल केला आहे.

तोमर कुटुंबीयांना न्याय मिळेल असं आश्वासन हरियाणाचे गृह मंत्री अनिल विज यांनी म्हटलं आहे.

महिलांविरोधात वाढते गुन्हे

राजधानी दिल्लीपासून अगदी जवळ हरियाणातील ही घटना धक्कादायक आहेच, पण अलिकडे अशा अनेक घटनांनी देशातील महिलांच्या सुरक्षिततेबद्दल प्रश्नचिन्ह उपस्थित केलं आहे. ऑक्टोर महिन्यातच उत्तर प्रदेशातील हाथरसमध्ये एका मुलीचा बलात्कार करून तिला मारहाण झाल्याची घटना घडली. उपचारादरम्यान तिचा मृत्यू झाल्यानंतर उ.प्र. पोलिसांनी मध्यरात्री तिच्यावर अंत्यसंस्कार केल्याने प्रकरणाने वेगळंच वळण घेतलं. तपासादरम्यान उ. प्र. प्रशासनाने त्या मुलीवर बलात्कार झालाच नसल्याचं सांगितल्याने या प्रकरणाचा गुंता वाढत गेला. अजूनही या प्रकरणाची चौकशी सुरू आहे.

महाराष्ट्रात फेब्रुवारी...


वसंतपंचमीला विठ्ठल- रखुमाईचं लग्न झालं असं मानतात. पंढरपुरात वसंत पंचमीला हा देवाचा लग्नसोहळा रंगतो. यंदाही विठ्ठल- रखुमाईचा लग्नसोहळा पंढरपुरात रंगला. पांढऱ्याशुभ्र पोषाखात अलंकारानं नटलेला विठोबा आणि सालंकृत रखुमाईची मूर्ती यांच्यामध्ये आंतरपाट धरून लग्न लावलं जातं. वसंत पंचमी ते रंगपंचमीपर्यंत विठ्ठलाला शुभ्र पोषाख करून गुलाल उधळण्याची प्रथा आहे, असं म्हणतात.

देशातल्या काही भागात वसंत पंचमीला सरस्वतीची पूजा करण्याची पद्धत आहे. त्याच बरोबर अनेक ठिकाणी आजच्या दिवशी कामदेव आणि रती यांचं पूजन करण्याचीही प्रथा आहे.

याविषयी पंचांगकर्ते दा. कृ. सोमण म्हणाले, "भारतीय संस्कृतीत प्रेमाचं वेगळं महत्त्व आहे. आजचा दिवस प्रेमात, आनंदात घालवतात. भारतात अनेक ठिकाणी रती आणि कामदेव यांचं पूजन करण्याची प्रथा आहे. हा भारतीयांचा व्हॅलेनटाईन डे आहे असं म्हटलं तरी हरकत नाही."

पुराणाचे अभ्यासक आणि प्रसिद्ध लेखक देवदत्त पटनाईक सांगतात, "कालिदासाच्या काळात वसंत पंचमीला 'मदनोत्सव' असं म्हटलं जात असे. या दिवशी मदनदेवता म्हणजे कामदेवतेची पूजा करण्याची प्रथा होती. आपण आपल्या शरीराची पूजा करायचो. रतिक्रीडेची... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

पूजा व्हायची. रस, भाव, शृंगार यांचा हा उत्सव आहे."

पुराणांमध्ये उल्लेख

पुराणांपेक्षा संस्कृत नाटकांमध्ये मदनोत्सवाचा उल्लेख आहे. 'मृच्छकटिक' किंवा कालिदासाच्या 'मालविकाग्निमित्र' या नाटकांत राजे-रजवाडे आपल्या राजवाड्यात मदनोत्सव साजरा करतात, असे उल्लेख आहेत. हळूहळू ही परंपरा लोप पावली, असं मुंबईत राहणारे पटनाईक सांगतात.

बंगालमध्ये अजूनही वसंत पंचमीला प्रेमाच्या उत्सवाचं रूप आहे. या दिवशी मुलं-मुली एकमेकांना प्रपोज करतात.

"पश्चिम बंगालमध्ये वसंत पंचमीच्या दिवशी सरस्वतीची पूजा करतात. हा प्रेमाचा दिवस म्हणून साजरा करण्याची परंपराही इथे जुनी आहे, पण गेल्या काही वर्षांत लोक दिवस प्रेमाचा दिवस 'व्हॅलेनटाईन डे'सारखाच साजरा करू लागले आहेत. आपल्या गर्लफ्रेंड किंवा बॉयफ्रेंडबरोबर वेळ घालवतात", असं कोलकत्यातले पत्रकार शुभम बोस सांगतात.

"पूर्वीच्या काळी सरस्वती पूजेच्या दिवशी मुली पहिल्यांदा साडी नेसत," अशी माहितीही शुभम बोस यांनी दिली.

वसंत पंचमी येते तो वसंत ऋतू प्रसन्न वातावरणाचा असतो. हवामान छान असतं. गुलाबी थंडी पडलेली असते. योगायोगाने व्हॅलेंटाईन डेही याच सुमारास येतो.

वसंत पंचमीला प्रेमासाठीचा शुभमुहूर्त आहे, असं अनेक जण मानतात. पण "प्रेमाला मुहूर्त नसतो. किंबहुना मुहूर्त पाहून केलं जातं ते प्रेमच कसलं?" पटनाईक हसत हसत विचारतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


वसिम जाफर

42वर्षीय जाफरने 31 टेस्टमध्ये भारताचं प्रतिनिधित्व केलं. टेस्ट मॅचेसमध्ये जाफरच्या नावावर 1944 धावा आहेत. टेस्टमध्ये जाफरने 34.10च्या सरासरीने 5 शतकं आणि 11 अर्धशतकं झळकावली. जाफरने 2 वनडे सामन्यात भारताचं प्रतिनिधित्व केलं.

फर्स्ट क्लास क्रिकेटमध्ये जाफरने 260 सामने खेळताना 19, 410 रन्स केल्या. फर्स्ट क्लास क्रिकेटमध्ये जाफरच्या नावावर 57 शतकं आणि 91 अर्धशतकं आहेत. जाफरने 314 धावांची सर्वोत्तम खेळी केली होती. जाफरने शेवटच्या मॅचमध्येही 57 धावांची खेळी केली होती.

"मी अल्लाचे आभार मानतो. त्यानेच मला हा खेळ खेळण्यासाठी प्रतिभा दिली. माझ्या घरचे, नातेवाईक यांचा या प्रवासात सिंहाचा वाटा आहे. प्रशिक्षक, निवडसमितीचे आभार मानतो. ज्या कॅप्टन्सच्या मार्गदर्शनाखाली मी खेळलो त्यांचे माझ्यावर ऋण आहेत. विविध संघांच्या सपोर्ट स्टाफची भूमिका उल्लेखनीय आहे. बीसीसीआय, मुंबई क्रिकेट असोसिएशन आणि विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन यांनी मला संधी दिली. इंडियन ऑईल कॉर्पोरेशनने 20 वर्षं माझी काळजी घेतली. अंजुमन-ए-इस्लाम शाळेत मी क्रिकेटची धुळाक्षरं गिरवली. सुधीर नाईक सरांचं मला मार्गदर्शन लाभलं. चंद्रका... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ंत पंडित सरांनी माझ्यावर विश्वास ठेवला", असं जाफरने म्हटलं आहे.

वसिम जाफर

"भारताचं प्रतिनिधित्व करायला मिळणं, वेस्ट इंडिज आणि पाकिस्तानविरुद्ध द्विशतकी खेळी हे कारकीर्दीतील अविस्मरणीय क्षण राहतील. सचिन तेंडुलकर, राहुल द्रविड, सौरव गांगुली, वीरेंद्र सेहवाग, व्हीव्हीएस लक्ष्मण या दिग्गजांबरोबर खेळण्याची संधी मिळाली. मुंबई क्रिकेटने मला खडूस क्रिकेटर म्हणून ओळख दिली. मी भारतासाठी खेळावं अशी वडिलांची इच्छा होती. ही इच्छा प्रत्यक्षात साकारू शकलो याचा अभिमान आहे. निवृत्त झालो असलो तरी क्रिकेटशी ऋणानुबंध सदैव कायम राहतील", असं जाफरने सांगितलं.

जाफरच्या कारकीर्दीचा आढावा

ही गोष्ट आहे साधारण 3 वर्षांपूर्वीची. स्थानिक क्रिकेटमधली रणजी करंडक स्पर्धा सगळ्यांत प्रतिष्ठेची स्पर्धा. रणजी स्पर्धेत सर्वाधिक धावा नावावर असणाऱ्या वसिम जाफरचं नशीब रुसलं होतं. टीम इंडियासाठी सलामीवीराची भूमिका निभावलेला वसिम वर्षानुवर्षे मुंबई क्रिकेटचा आधारस्तंभ होता. वसिम एका सरकारी कंपनीसाठी करारबद्ध होता.

क्रीडापटूंना भरती करण्याचं अनेक कंपन्यांचं धोरण असतं. खेळत असताना या खेळाडूंना अन्य कर्मचाऱ्यांप्रमाणे दररोज येऊन विशिष्ट काम करण्याची सक्ती नसते, कारण त्यांचा बहुतांश वेळ सराव, स्पर्धा आणि प्रवासात जातो. मात्र decategorised झाल्यानंतर, म्हणजे एखादा हंगाम पूर्ण हुकल्यानंतर खेळाडूला अन्य कर्मचाऱ्यांप्रमाणे काम करावं लागतं.

मात्र दुखापतीमुळे संपूर्ण हंगाम खेळू न शकल्याने वसिमला अन्य कर्मचाऱ्यांप्रमाणे काम करायला सांगण्यात आलं. मात्र वसिमला खेळायचं होतं.

वसिम जाफर

मुंबई क्रिकेटपासून दुरावलेल्या वसिमने अन्य संघटनांशी संपर्क साधला. त्याने मित्रांशी चर्चाही केली. नावावर तगडी आकडेवारी असतानाही वसिमला अनेक नकार मिळाले. अनेक वर्षं तळपत्या उन्हात, जिवंत खेळपट्टयांवर, चांगल्या गोलंदाजांविरुद्ध ओतलेल्या धावांच्या राशी उपयोगाच्या ठरणार नाहीत, असं चित्र होतं.

मात्र त्याच वेळी एक आशेचा किरण प्रकटला. उत्तम संघबांधणी झालेल्या विदर्भ संघाला एका सीनियर खेळाडूची आवश्यकता होती, जो बॅटिंग तर करेलच मात्र त्याहीपेक्षा युवा खेळाडूंसाठी मेंटॉर म्हणूनही महत्त्वाचा असेल.

वसिमला विदर्भच्या रूपात हक्काचा संघ मिळाला आणि विदर्भला भक्कम असा आधारवड मिळाला.

वसिम जाफर

मूळच्या त्या भागातल्या नसलेल्या, संघटनेशी संलग्न नसलेल्या मात्र संघाची गरज म्हणून घेण्यात...


वसिम जाफर

भारतीय लोकांचा 'क्रिकेट हा धर्म' आहे असं आपण गंमतीने म्हणतो तेव्हा त्या मागे लोकांचं क्रिकेटवर असलेलं प्रेम अभिप्रेत असतं. त्या पलीकडे भारतीय क्रिकेटमध्ये आतापर्यंत ना कधी धार्मिक वाद निर्माण झाला ना कधी खेळाडूंच्या धर्मावर बोट ठेवलं गेलं.

सुनील गावसकरांच्या फोर इतकंच कौतुक फॅन्सना सलीम दुराणींच्या पॅव्हेलियनमधलं घड्याळ फोडणाऱ्या सिक्सवर होतं. नंतरही महम्मद अझरुद्दिनच्या कप्तानीखाली सचिन तेंडुलकर उदयाला आला आणि बहरला. भारतीय टीमला अझरुद्दिन आणि सचिन दोघांची गरज होती. भारतीय क्रिकेटच्या जवळजवळ शंभर वर्षांच्या इतिहासात कधीच धार्मिकतेचा उल्लेखही झाला नाही.

पण, सध्या मात्र उत्तराखंडच्या रणजी टीममध्ये निर्माण झालेल्या वादामुळे भारतीय क्रिकेटमध्ये धार्मिकता किंवा जातीयवाद घुसलेला किंवा तो घुसवण्याचा प्रयत्न झाल्याचं दिसतंय.

उत्तराखंड क्रिकेट टीमचे कोच वसिम जाफर यांच्यावर तिथल्या क्रिकेट असोसिएशनचे सचिव महिम वर्मा आणि रणजी टीमचे मॅनेजर नवनीत मिश्रा यांनी टीममध्ये जातीयवाद पसरवल्याचा आरोप केलाय.

त्यानंतर वसिम जाफर यांनी कोच पदाचा राजीनामा दिला असला तरी असोसिएशनला खरमरीत पत्र... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

लिहून आपल्यावरचे सगळे आरोप फेटाळले आहेत.

उत्तराखंड क्रिकेटमध्ये नेमकं काय घडलं?

वसिम जाफर यांची ओळख क्रिकेट फॅन्सना वेगळी करून द्यायला नको. भारतीय रणजी क्रिकेटच्या इतिहासात सर्वाधिक दीडशे मॅचेस खेळण्याचा अनुभव त्यांच्याकडे आहे. तर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही भारतीय टीमचं प्रतिनिधित्व करताना 31 टेस्टमध्ये त्यांनी 1944 रन केले आहेत. विरेंद्र सेहवाग आणि गौतम गंभीरच्या उदयापूर्वी वसिम जाफर भारतीय टेस्ट टीमचे नियमित ओपनर होते.

क्रिकेटमधून निवृत्ती पत्करल्यावर ते आधी बांगलादेश राष्ट्रीय टीमचे बॅटिंग कोच होते. आणि त्यानंतर गेल्यावर्षी जून महिन्यात वसिम जाफर यांची नियुक्ती उत्तराखंड क्रिकेट टीमचे कोच म्हणून झाली. त्यानंतर मागच्या सहा महिन्यात घडलेलं हे सगळं नाट्य आहे.

उत्तराखंड टीमचे कोच असताना वसिम जाफर यांनी टीममध्ये गुणवत्ता डावलून मुस्लीम खेळाडूंना संधी दिली आणि टीम हडल दरम्यान खेळाडूंना 'रामभक्त हनुमान की जय' या घोषणा देण्यापासून रोखलं असे आरोप त्यांच्यावर झाले.

शिवाय कोरोना काळात अख्खी टीम लॉकडाऊनचे निर्बंध पाळत असताना बायो-बबलचे नियम धुडकावून एका शुक्रवारी जाफर यांनी नमाज पठणासाठी ड्रेसिंग रुममध्ये मौलवी आणल्याचा आरोपही त्यांच्यावर आहे.

आणि हे आरोप करणारे दुसरे-तिसरे कुणी नाही तर उत्तराखंड क्रिकेट असोसिएशनचे सचिव आणि टीमचे मॅनेजर आहेत. टीमच्या खेळाडूंनी असोसिएशनकडे जाफर यांच्या विरोधात तक्रारी केल्याचं या दोघांनी म्हटलंय.

तर जाफर यांनी या प्रकरणानंतर मंगळवारी आपला राजिनामा असोसिएशनकडे पाठवून दिला. पण, तसं करताना आपल्या वरचे आरोप फेटाळले आहेत. उलट टीम निवडीत आपलं मत विचारात घेतलं जात नाही आणि आपल्याला निर्णय स्वातंत्र्य नाही, असं गाऱ्हाणं त्यांनी मांडलं आहे.

वसिम जाफर यांनी काय स्पष्टीकरण दिलं?

वसिम जाफर यांनी बुधवारी एक पत्रकार परिषद घेऊन आपलं निवेदन पत्रकारांसमोर वाचून दाखवलं. हे निवेदनही मोठं आहे. आणि आपल्यावर झालेल्या आरोपांचा त्यांनी क्रमश: परामर्श घेतला आहे.

वसिम जाफर म्हणतात, "माझ्यावरील जातीयवादाचे आरोप गंभीर आहेत. आणि मी ते गंभीरतेनं घेतो. मला गेली अनेक वर्षं ओळखणाऱ्या लोकांनी आतापर्यंत माझ्यावर असे आरोप कधीच केले नाहीत. मी एका विशिष्ट समाजाच्या लोकांना टीम निवडीत प्राधान्य देतो असा आरोप माझ्यावर झाला. पण, सय्यद मुश्ताक अली ट्रॉफीसाठी ज्या 22 जणांची टीममध्ये निवड झाली त्यात फक्त तीन...


वसिमाच्या घरात एकूण 6 भावंडं. 4 बहिणी, 2 भाऊ आणि आई-वडील. वडिलांचं मानसिक आरोग्य पहिल्यापासूनच बरं नसल्यानं त्यांच्याकडून कोणतंही काम होत नव्हतं. त्यामुळे मग वसिमाची आई मोलमजुरी करून, लोकांच्या इथं भांडीकुंडी करून घर सांभाळायच्या. मोठा भाऊ ऑटो रिक्षा चालवून आईला मदत करायचा.

काही वर्षांपूर्वीची गोष्ट. त्यांच्या घरात ना लाईटची सुविधा होती, ना पाणी वेळेवर यायचं. शाळेत जाणाऱ्या वसिमाला हे बघून एक चीड निर्माण झाली आणि व्यवस्थेत बदल करण्यासाठी त्यांनी व्यवस्थेतच जागा निर्माण करायचं मनाशी पक्कं केलं. याची सुरुवाती गावातल्या मराठी शाळेपासून झाली.

गावाच्या शाळेत शिक्षण

वसिमा यांचं दहावीपर्यंतचं शिक्षण गावातल्या शाळेत झालं. ती सांगते, "माझं 10 वीपर्यंतचं शिक्षण गावातच झालं. त्यानंतर 12 किमी अंतरावर कॉलेज होतं. त्यासाठी दररोज 6 किमी पायी चालत जावं लागायचं. अकरावीला नियमितपणे वर्षभर चालत जाऊन कॉलेज केलं मी."

"12वीला मात्र मी एकटीच कॉलेजला जायचे, बाकी मुलींना पालक पाठवायला तयार नव्हते. त्यामुळे मग मी माझ्या आजोळी कंधारच्या जवळ बासोटी गाव आहे, तिथं राहिले. बासोटीहून गावाहून कंधार 10 किमी आहे,... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तिथून बसनं डेली अपडाऊन करायचे."

यानंतर वसिमाने यशवंतराव चव्हाण मुक्त विद्यापीठातून बीए केलं आणि त्यानंतर स्पर्धा परिक्षांच्या तयारीची सुरुवात केली.

ती सांगते "2015ला माझं बीए कम्प्लीट झालं. 2015-16ला मी स्पर्धा परिक्षेचा अभ्यास सुरू केला. गावाकडे पुस्तकं, वर्तमानपत्रं नसायची त्यामुळे खूप अडथळा होता. लायब्ररीची सुविधा नव्हती. आमच्या समाजात मुलीवर खूप बंधनं असतात. नांदेडला होते तर तिथं पण लायब्ररीला जात येत नव्हतं. समाजातल्या खूप साऱ्या लोकांचा विरोध होत होता. कारण एक तर मी मुलगी होते हा पहिला मुद्दा, आमच्या समाजात मुलींच्या शिक्षणाला विरोध आहे. मुलींना शिकवण्याची मानसिकताच नाही लोकांची."

आणि दुसरं म्हणजे परंपरेनं लादलेली अनेक बंधनं जसं की पडदा पद्धती आहे, अशा स्थितीत लायब्ररीला जाणं, तिथं पंधरा- पंधरा तास अभ्यास करणं लोकांना पटणारं नव्हतं. त्यामुळे मला नांदेडला अभ्यास करता येत नव्हता."

आपल्या बहिणीची कुचंबना बघून वसिमा यांचा भाऊ शेख इम्रान यांनी त्याचं शिक्षण सोडलं आणि ऑटो रिक्षा चालवायला घेतली. वसिमाला शिक्षण थांबवायचं नव्हतं.

ती सांगते "माझा भाऊ मला म्हणाला की, तू पुण्यात जा, तिथं तुला अभ्यासासाठी चांगलं वातावरण मिळेल. त्यामुळे  2016ला मी पुण्याला गेले. तिथं लायब्ररी जॉईन केली, अभ्यास केला.  MPSCच्या पहिल्या प्रयत्नात मी पूर्व परीक्षा पास केली, पण, मुख्य परीक्षेत दोन मार्क्स कमी मिळाले. 2018मध्ये मात्र मला STIची पोस्ट मिळाली आणि मी नागपूरला जॉईन केलं. पण, मला ऑफिस वर्क पेक्षा लोकांमध्ये जाऊन त्यांच्यात मिसळून त्यांचे प्रश्न सोडवायला आवडतं. म्हणून मग मी सर्व्हिस करता करता अभ्यास चालू ठेवला आणि आता मला उप-जिल्हाधिकारी पद मिळालं आहे."

अभ्यास कसा केला?

MPSCची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांचा हा प्रश्न असतो की, नेमका परीक्षेचा अभ्यास कसा करायचा?

वसिमा सांगते, "MPSCच्या अभ्यासाला आपण ज्यावेळी सुरुवात करतो, तेव्हा खूप जणांना परीक्षेचं स्वरूपच समजत नाही. खरं तर इथं कोणत्याही एका विषयाचं स्पेसिफिक नॉलेज नकोय, तर जनरल नॉलेज गरजेचं आहे. दुसरं म्हणजे महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाला काय अपेक्षित आहे, त्यांचा प्रश्न विचारण्याचा कल कसा आहे, कोणत्या अभ्यासक्रमावर कसे प्रश्न विचारले जातात,  हे प्रश्नपत्रिकांचं विश्लेषण केल्यावर कळतं आणि बहुतांश लोक तेच करत नाही. विश्लेषण न केल्यामुळे त्यांची अभ्यासाची दिशा चुकते. एकदा...


वसुंधरा राजे

येत्या दहा महिन्यांत तिथे विधानसभेच्या निवडणुका होणार आहेत. त्या पार्श्वभूमीवर झालेल्या पोटनिवडणुकीत काँग्रेसचे उमेदवार विक्रमी मतांनी विजयी झाले आहेत.

या निकालांमुळे आनंद झालेल्या काँग्रेसला राजस्थानमध्ये वनवास संपल्यासारखं वाटत आहे.

पोटनिवडणुकांमध्ये अलवर लोकसभा क्षेत्रात काँग्रेसच्या डॉ. कर्ण सिंह यांनी भाजपाचे उमेदवार आणि राज्यातील मंत्री जसवंत यादव यांचा मोठ्या फरकानं पराभव केला आहे.

अजमेरमध्ये काँग्रेसच्या रघू शर्मा यांनी भाजपचे उमेदवार रामस्वरुप यांना पराभूत केलं आहे.

भाजपला विश्वास

भिलवाडा जिल्ह्यात मांडलगढ विधानसभा जागेवर काँग्रेसचे विवेक धाकड यांनी भाजपच्या शक्तीसिंह यांचा पराभव केला.

भाजपचे प्रदेशाध्यक्ष अशोक परिणामी म्हणाले की, ते निकालांचा अभ्यास करत आहेत. तसंच, आगामी विधानसभा निवडणुकांत ताज्या दमानं उतरतील.

माजी मुख्यमंत्री अशोक गेहलोत म्हणाले, "भाजपनं शेवटच्या घटका मोजायला सुरुवात केली आहे."

राजस्थान काँग्रेसचे अध्यक्ष सचिन पायलट यांच्या मते, "भाजपबद्दल लोकांच्या मनात खूप राग आहे."

या निवडणुकांत भाजपला आपल्या नेतृत्वावर, बूथ लेवलचं व्यवस्थापन, जात... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ींचं समीकरण, विकासकार्य आणि हिंदूत्वावर अतिशय विश्वास होता.

पण या गोष्टीमुळे भाजपाविरुद्ध उसळलेला जनक्षोभ थांबला नाही.

स्वाभाविक दावेदार

काँग्रेसनं निवडणुकांत नेतृत्वाचं एकीकरण आणि प्रस्थापितांविरुद्ध असंतोष या गोष्टींवर भर दिला. त्याचा त्यांना लाभ झाला.

दिल्लीतील नेत्यांनी, प्रदेशातल्या नेत्यांना एकजूट दाखवण्याचा आदेश दिला होता.

अजमेरमधील भाजप उमेदवार रामस्वरूप लांबा

म्हणून माजी मुख्यमंत्री गेहलोत, पायलट आणि माजी केंद्रीय मंत्री सी. पी. जोशी तिन्ही जागांवर उमेदवारी अर्ज दाखल करताना उपस्थित होते.

अलवरसाठी भंवर जितेंद्र सिंह आणि अजमेरसाठी सचिन पायलट यांना उमेदवार म्हणून पहिली पसंती होती.

पण या दोन्ही जागांवर जेव्हा वेगळी नावं आली. त्यावर, भाजपाचे प्रभारी अविनाश खन्ना यांनी, काँग्रेसच्या मुख्य नेतृत्वानं उमेदवारांना वाऱ्यावर सोडलं आहे, अशा शब्दात टीका केली होती.

अलवरची निवडणूक

निवडणुकीची प्रक्रिया जशीजशी पुढे सरकली तसं भाजपच अडचणीत सापडली. या निवडणुकांत मुख्यमंत्री वसुंधराराजे यांनी नेतृत्व हातात घेतलं होतं.

राजेंनी या मतदारसंघाचे दौरे केले. त्या सामान्य लोकांना भेटल्या.

मतदारांना आकर्षित करण्यासाठी वसुंधरा राजे यांनी जातिनिहाय गट तयार केले. वेळोवेळी या गटाची स्वतंत्रपणे भेट घेतली.

पण या प्रयोगाचा उपयोग झाला नाही.

गेल्या काही काळापासून गोरक्षणाच्या मुद्द्यावरून अलवर सतत चर्चेत आहे.

हा धार्मिक आधारावर ध्रुवीकरणाचा प्रयत्न आहे, भाजपला याचा लाभ होईल, असं काही विश्लेषकांना वाटत होतं.

धर्माच्या नावावर...

अलवरमध्ये मिळालेल्या मतांच्या संख्येच्या तुलनेत भाजपला बरंच नुकसान सहन करावं लागलं आहे.

अल्वरचे स्थानिक पत्रकार देवेंद्र भारद्वाज सांगतात, "सरकारनं कोणतीच विकासकामं केली नाहीत, उलट आधीच्या सरकारनं जी कामं केली ती थांबवली. त्यामुळे लोक नाराज होते."

मांडलगढ येथे भाजप उमेदवार शक्तीसिंह हांडा प्रचारादरम्यान

भारद्वाज पुढे सांगतात, "धर्माच्या नावावर ध्रुवीकरण करण्याचा प्रयत्न लोकांनी हाणून पाडला."

भाजप सरकारनं सगळा माहौल आपल्या बाजूनं वळवण्यासाठी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचा बाडमैर येथे दौरा आयोजित केला. ऑईल रिफायनरीच्या स्थापनेसाठी 'कामाची सुरुवात'ही केली होती.

विधानसभा निवडणुकांवर परिणाम

या समारंभात मोदी यांनी राजे यांच्या कामभाराची स्तुती केली. पण जनतेनं त्याला महत्त्व दिलं नाही....


वसुंधरा राजे आणि सचिन पायलट

भाजपच्या तीन खासदारांचं निधन झाल्यामुळे इथे पोटनिवडणुका घ्याव्या लागल्या होत्या.

राजस्थानमध्ये मांडलगढ मतदारसंघातून काँग्रेसचे विवेक धाकड विजयी ठरले आहेत.  त्यांनी 12,976 मतांनी विवेक विजय मिळवत भाजपच्या शक्ती सिंग हाडा यांचा पराभव केला.

अलवर मतदारसंघात भाजपचे जसवंत सिंग यादव यांनी काँग्रेसच्या करण सिंग यादव यांना कडव्या झुंजीत धोबीपछाड केलं.

अजमेर मतदारसंघात काँग्रेसच्या रघू शर्मा यांनी भाजपच्या रामस्वरूप लांबा यांना हरवलं.

वसुंधरा विरुद्ध पायलट

राजस्थानमध्ये डिसेंबरमध्ये विधानसभा निवडणुका होणार आहेत. त्या पार्श्वभूमीवर या पोटनिवडणुकांकडे विधानसभेची रंगीत तालीम म्हणून पाहिलं जात आहे. भाजपच्या मुख्यमंत्री वसंधुरा राजे यांच्यासाठी या पोटनिवडणुका अग्निपरीक्षा होती.

राजस्थानमध्ये सचिन पायलट यांच्याकडे काँग्रेसची धुरा आहे. डिसेंबरमध्ये होणाऱ्या विधानसभा निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर त्यांच्यासाठी हा विजय मोठा आहे.

काँग्रेस तसंच भाजपच्या राष्ट्रीय नेतृत्वाने पोटनिवडणूक प्रचाराच्या रणधुमाळीपासून दूर राहण्याचा निर्णय घेतला होता. त्यामुळे हा सामना वसुंधर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा राजे विरुद्ध सचिन पायलट असाच रंगला.

'भाजपला नाकारलं'

लोकांनी भाजपला नाकारलं असल्याचं काँग्रेसचे नवनिर्वाचित अध्यक्ष राहुल गांधींनी म्हटलंय.

तर आम्ही अजून मेहनत करू, असं मुख्यमंत्री वसुंधरा राजेंनी म्हटलंय.

बंगालमध्ये तृणमूल

ममता बॅनर्जी

राजस्थानमध्ये सत्ताधारी भाजपला धक्का बसला असला बंगालमध्ये ममतांची घोडदौड कायम आहे. सत्ताधारी तृणमूल काँग्रेसने नाओपाडा ही विधानसभेची जागा काँग्रेसकडून हिसकावून घेतली आहे.

उलबेरिया या मुस्लीमबहुल लोकसभा मतदारसंघाच्या पोटनिवडणुकीत तृणमूलच्या साजीदा अहमद यांनी भाजपच्या अनुपम मलिक यांचा तब्बल साडे चार लाख मतांनी परभाव केला.

तृणमूलच्या सुलतान अहमद यांच्या निधनानंतर ही जागा रिकामी झाली होती. उलबेरियामध्ये 76 टक्के तर नोआपाडा मतदारसंघात 75 टक्के मतदान झालं होतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


वस्तुनिष्ठ निकष पद्धतीने निकाल जाहीर करू असं सीबीएसई बोर्डाने स्पष्ट केलंय. यासाठी स्वतंत्र ऑनलाईन परीक्षा घेतली जाणार की यापूर्वी घेतलेल्या अंतर्गत परीक्षांच्या आधारे गुण देणार हे मात्र अस्पष्ट आहे.

दुसऱ्या बाजूला एसएससी बोर्डाने मात्र दहावीचा निकाल कसा जाहीर केला जाईल? याबाबत अंतिम निर्णय घेतलेला नाही. दहावीच्या विद्यार्थ्यांचे मूल्यांकन तोंडी परीक्षा, प्रात्यक्षिक किंवा इतर कोणत्या माध्यमातून केले जाईल याबाबत विद्यार्थी, पालक आणि शिक्षकांमध्ये संभ्रम कायम आहे.

याबाबत गोंधळ आणि भीतीचे वातावरण असण्याचे कारण म्हणजे अकरावी प्रवेशासाठी विद्यार्थ्यांमध्ये प्रचंड स्पर्धा असते. नामांकित महाविद्यालयात प्रवेश मिळावा यासाठी विद्यार्थ्यांसाठी एक-एक टक्का महत्त्वाचा मानला जातो. अशा परिस्थितीमध्ये गुण देताना नि:पक्षपात आणि एकसमान पद्धती अवलंबण्याचे आव्हान प्रशासनासमोर आहे.

तेव्हा दहावीचा निकाल कसा जाहीर करणार? अकरावीची प्रवेश प्रक्रिया कशी पार पडणार? सीबीएसईप्रमाणे एसएससी बोर्ड सुद्धा वस्तुनिष्ठ निकष पद्धती (ऑब्जेक्टिव्ह) वापरणार की परीक्षेचा नवीन पर्याय शोधणार? आताच्या अपवादात्मक परिस्थितीत ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

शिक्षण विभागासमोर कोणते पर्याय आहेत?  याचा आढावा आपण या बातमीत घेणार आहोत.

एसएससी आणि सीबीएसई बोर्ड विद्यार्थ्यांना गुण कशाच्या आधारे देणार?

दहावीची परीक्षा रद्द केल्याने त्यांचा निकाल अंतर्गत मूल्यमापन करून किंवा इतर पर्यायी पद्धतीच्या आधारे करता येईल का याबाबत चर्चा करून आम्ही निर्णय घेऊ अशी माहिती शालेय शिक्षणमंत्री वर्षा गायकवाड यांनी दिली.

"ज्या विद्यार्थ्यांना जास्त गुण अपेक्षित असतील त्यासाठी त्यांना कशी संधी देता येईल याबाबतही लवकरच निर्णय जाहीर करू. एकसमान पद्धती राबवण्यासाठी इतर बोर्डांप्रमाणेच असेसमेंटचा निर्णय घेण्यात येईल," असंही वर्षा गायकवाड यांनी सांगितलं.

पण एसएससी बोर्डाच्या परीक्षा पद्धतीनुसार केवळ 20 गुणांसाठी अंतर्गत मूल्यमापन (तोंडी परीक्षा) केले जाते. त्यामुळे 20 गुणांच्या आधारे दहावीचा पूर्ण निकाल जाहीर केला जाऊ शकता का? असाही प्रश्न उपस्थित करण्यात येतोय.

सीबीएसई बोर्डासाठी मात्र अंतर्गत मूल्यमापन आणि ऑब्जेक्टिव्ह परीक्षेचा पर्याय तुलनेने शक्य आहे असं शिक्षणतज्ज्ञ सांगतात.

याविषयी बोलताना सीबीएसई बोर्डाच्या पोद्दार शाळेच्या मुख्याध्यापिका अवनीता बीर सांगतात, "वस्तुनिष्ठ निकषांच्या आधारावर म्हणजे केंद्रीय बोर्ड काही वेगळ्या पर्यायांचा विचार करत आहे असे दिसते. यात इंटरनल असेसमेंट, प्रोजेक्ट्स, असाईनमेंट्स किंवा ऑब्जेक्टिव्ह (MCQ) असे पर्याय असू शकतात. वर्षभरात शालेय स्तरावर घेतलेल्या अशाच परीक्षांच्या गुणांवरही निकाल जाहीर करू शकतात."

अकरावीची प्रवेश प्रक्रिया कशी पार पडते?

दहावीच्या निकालाच्या आधारे अकरावी, डिप्लोमा, आयटीआय, स्किल डेव्हलपमेंट अशा विविध अभ्यासक्रमांसाठी प्रवेश होतात. यापैकी विद्यार्थ्यांचा सर्वाधिक कल अकरावी प्रवेशासाठी असतो.

एसएससी बोर्डाच्या माध्यमातून दरवर्षी जवळपास 14 लाख विद्यार्थी तर सीबीएसई आणि आयसीएसई बोर्डातून सुमारे एक लाख विद्यार्थी ही परीक्षा देतात. त्यामुळे राज्यात अकरावी प्रवेशासाठी प्रचंड स्पर्धा असते.

शैक्षणिक वर्ष 2019-2020 मध्ये शिक्षण विभागाच्या आकडेवारीनुसार, राज्यात अकरावी ऑनलाईन प्रवेशासाठी जवळपास 5 लाख 60 हजार प्रवेशाच्या जागा आहेत. तर डिप्लोमासाठी 1 लाख 5 हजार आणि आयटीआयसाठी 1 लाख 45 हजार जागा उपलब्ध आहेत.

म्हणजेच परीक्षा देणारे विद्यार्थी पंधरा ते सोळा लाख आणि अकरावी प्रवेशाच्या जागा केवळ साडे सात लाख अशी परिस्थिती आहे.

यंदा...


वाईट गोष्टींचंही नावीन्य असतं, त्याप्रमाणे परिस्थिती वाईट असली तरी अनुभव थोडा वेगळा होता. मी मेट्रोतून उतरून घरी जायला निघालो. ऑटोवाल्याला बिचकत सांगितलं की "जरा हळू चालव". पण ग्राहकांचं ऐकतील ते ऑटोवाले कसले. त्यांनी ऑटो दामटला.

आम्ही ज्या रस्त्यावरून जात होतो, त्या रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला नाला होता. अचानक धुरक्यातून एक म्हैस धावत ऑटोसमोर आली. आता आपलं काही खरं नाही, असं वाटत असतानाच ऑटोवाल्याने कसंतरी माझा जीव वाचवला! म्हैस निघून गेली.

आजही तो प्रसंग आठवला की अंगावर काटा येतो. साधं दिसणारं धुरकं किती प्रकारे धोकादायक असू शकतं, याचा प्रत्यय आला.

नवरात्र सुरू झाली की दिल्लीत थंडीची चाहूल लागते. वातावरणात गारवा पसरलेला असतो. जीवघेण्या उकाड्यातून सुटका मिळालेली असते. त्यामुळे दिल्लीकर सुखावले असतात. दिवाळीचे वेध लागले असतात आणि प्रदूषणाच्या बातम्या यायला सुरुवात होते.

दिवाळी जवळ आली की तमाम दिल्लीकरांच्या काळजात धडकी भरते. पंजाब आणि हरियाणात गहू वा अन्य पिकांचे बुडखे जाळून शेतजमिनीच्या भाजणीचा हंगाम सुरू होतो, तेव्हाच वायव्येकडून दिल्लीत येणारे थंड वारे वाढू लागतात. म्हणजे पंजाब- ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हरियाणातून आलेली हवा धूरच वाहून आणते.

त्याचवेळी दिल्लीत हलकं धुकं पसरण्यास सुरुवात झालेली असते. या सगळ्याचा परिणाम म्हणजे दिल्लीची हवा प्रचंड प्रदूषित होते. त्यात हौशी दिल्लीकर दिवाळीत प्रचंड फटाके फोडतात. त्यामुळे या त्रासात आणखी भर पडते. परिणामी दिल्लीचा श्वास कोंडला जातो.

दिवाळी सुरू झाली की दिल्लीकरांचा दिवस आधी हवेचा वेध घेऊन होतो. दिवाळी संपते तशी तशी हवा आणखी खराब होत जाते. वातावरणात धुरक्याची दाट चादर पसरल्यासारखी वाटते. ही चादर गडद होत जाते. अगदी समोरचंही नीट दिसत नाही. वातावरण उदास होतं. सूर्य उगवलेला असतो पण त्यावरही धुरकं दिसतं. त्यामुळे एखाद्या चित्रपटात फ्लॅशबॅकमध्ये दाखवतात तसं धुसर वातावरण दिल्लीत बघायला मिळतं.

हे प्रदूषण मोजतात कसं, याचा अंदाज दिल्लीबाहेरच्या लोकांना नसतो. फक्त आकडेवारी त्यांच्या डोळ्यावर आणि कानावर आदळत राहते.

प्रदूषण मोजतात कसं?

Air Quality Index या मापकाद्वारे हवेचा दर्जा ठरतो. विविध वायूंचं प्रमाण एकत्रित करून हा index काढला जातो. PM10, PM2.5 अशा धुळीच्या कणांमुळे वायुप्रदूषण होतं. या घटकांचं वाऱ्यात प्रमाण किती, यावरून धोक्याचा अंदाज येतो.

मुख्यत: PM 2.5 या घटकामुळे हवा प्रदूषित होते. हे प्रमाण 90च्या कमी म्हणजे हवा चांगली असते. त्यापेक्षा जास्त म्हणजे धोक्याची पातळी वाढायला सुरुवात होते.

शनिवारी सकाळी 8 वाजता दिल्लीची हवा काही अशी होती. (आकडे AQICN.ORG या वेबसाईटवरून)

सध्या AQI 400 ते 700 दरम्यान आहे. हा आकडा अगदी 900 पर्यंतही जातो. त्यामुळे परिस्थितीची कल्पना करूनच अंगावर काटा येतो. ही पातळी साधारणपणे 300च्या खाली क्वचितच येते. त्यामुळे शुद्ध हवेसाठी दिल्लीकरांचा झगडा वर्षंभरच असतो, असं म्हटलं तरी अतिशयोक्ती ठरणार नाही.

दिल्ली शहराला प्रदूषणाचा विळखा काही नवीन नाही. तो कमी करण्यासाठी CNGवर धावणाऱ्या बसेस, ऑटो आणि गाड्या, संपूर्णतः इलेक्ट्रिक मेट्रो, असे अनेक उपाय योजण्यात आले आहेत. मात्र वाढती लोकसंख्या, रस्त्यांवरील वाढती वाहनं, अनियमित कारखान्यांमधून निघणारा धूर, अशा अनेक गोष्टींमुळे प्रदूषण कमी व्हायला तयार नाही.

आरोग्याला जबर धोका

या प्रदूषणामुळे गेल्या काही वर्षांत दिल्लीकरांच्या समस्या वाढत चालल्या आहेत. सकाळी उठलं की उत्साही वाटत नाही. कामाला निघालं की पांढुरकं वातावरण असतं,  थोडंसंही चाललं तरी छातीत भरून आल्यासारखं वाटतं, श्वास घ्यायला त्रास...


वाघीण

वनाधिकारी या वाघिणीला जेरबंद करण्याचा प्रयत्न करतील, मात्र तसं न झाल्यास वनाधिकारी वाघिणीला मारण्याचा निर्णय घेऊ शकतात. आम्ही या प्रक्रियेत हस्तक्षेप करणार नाही, असं न्यायालयाने स्पष्ट केलं.

या वाघिणीने पाच जणांना ठार केल्याचं वनाधिकाऱ्यांचं म्हणणं आहे. मात्र यासाठी खरंच ही वाघीण जबाबदार आहे का, असा सवाल प्राणी हक्कांसाठी लढणाऱ्या कार्यकत्यांनी केला आहे.

T1 नावाच्या या वाघिणीला ताब्यात घेऊन गुगीचं इंजेक्शनने शांत करण्याचा आमचा प्रयत्न असेल, असं वनाधिकारी प्रदीप राहुरकर यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

पण वाघिणीला ताब्यात घेण्यात यश आलं नाही तरच तिला मारण्याचा निर्णय घेऊ, असं त्यांनी सांगितलं.

या वाघिणीचं शेवटचं दर्शन यवतमाळ जिल्ह्यात झालं होतं.

या वाघिणीचे दोन बछडे आणि T2 नावाच्या एका वाघालाही गुगीचं इंजेक्शनने शांत करण्याचा प्रयत्न असल्याचं अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केलं. याच परिसरात दिसलेला या वाघाने मात्र आजवर कुणावरही हल्ला केल्याची नोंद नाही.

सतत होणाऱ्या जंगलतोडीमुळे प्राण्यांच्या अधिवासावर मानवी आक्रमण झालं आहे. यामुळे प्राणी-मानव संघर्ष ऐरणीवर आला आहे.

गेल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्या काही वर्षात देशभरातल्या वाघांची संख्या कमी होते आहे. मात्र शिस्तबद्ध प्रयत्नांमुळे 2006 नंतर वाघांची संख्या हळूहळू वाढताना दिसते आहे.

वाघिणीला जिवंतपणी ताब्यात घेण्यासाठीचं आवश्यक ज्ञान आणि कौशल्य वन खात्याकडे नाही. या प्रयत्नात ते वाघिणीला ठार करतील असा युक्तिवाद करत दोन याचिकाकर्त्यांनी न्यायालयात धाव घेतली होती.

"T1 वाघीण आणि तिच्या कुटुंबातील सदस्यांना वाचवण्याचा आमचा प्रयत्न आहे, कारण त्यांचा कोणताही दोष नाही. पर्यावरण आणि वनजीवनाचं संवर्धन करण्याच्या दृष्टीने वाघांना वाचवणं अत्यावश्यक आहे," असं याचिकाकर्ते अजय दुबे यांनी बीबीसीला सांगितलं.

नंतर कोर्टाने त्यांची याचिका फेटाळून लावली.

जगात असलेल्या एकूण वाघांपैकी 60 टक्के भारतात आहेत. 2014 मध्ये झालेल्या गणनेत वाघांची संख्या 2,226 असल्याचं स्पष्ट झालं होतं. 2011 मध्ये ही संख्या 1,706 होती, म्हणजेच ही वाढ 30 टक्के आहे.

वन्यजीव रक्षण करणाऱ्या संस्था, वाघांच्या संवर्धनासाठी सरकारने हाती घेतलेल्या मोहिमा तसंच गावागावात घेण्यात आलेल्या जनजागृती कार्यक्रमांमुळे ही वाढ झाल्याचं सांगण्यात आलं.

उसाच्या शेताला घर मानणारा बिबट्या

मात्र गेल्या काही वर्षांमध्ये पुन्हा वाघांचे मृत्यू होऊ लागले आहेत. 2015 वर्षात देशात 80 वाघांचा मृत्यू झाल्याचं अधिकाऱ्यांनी सांगितलं. 2014 मध्ये हे प्रमाण 78 एवढं होतं.

गेल्या वर्षी राज्यातल्या एका कोर्टाने चार जणांचा जीव घेणाऱ्या एका वाघाला मारण्याचा दुसऱ्या एका कोर्टाचा निर्णय कायम ठेवला. व्याघ्रसंवर्धन कार्यकर्त्यांचं म्हणणं होतं की या वाघाला मारण्याऐवजी त्याला गुंगी देऊन दुसरीकडे हलवण्यात यावं.

वाघांकडून लोकांवर होणारे हल्ले अनेकदा चुकीच्या टायमिंगची परिणती असतात. अनेकदा अशा हल्ल्यांमध्ये वाघ मग त्याच्या भक्ष्याला जंगलात ओढून नेतात.

अशा घटना एकाच परिसरात काही काळात घडल्या की मग तिथे नरभक्षक असल्याची गोष्ट वणव्यासारखी पसरते.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


वाघीण, पांढरकवडा

पांढरकवडा वनविभागाअंतर्गत मुकुटबन परिक्षेत्रातील मांगुर्ला नियतक्षेत्रातील राखीव वन कक्षमध्ये वाघीण मृतावस्थेत आढळून आली.

रविवारी (25 एप्रिल) सकाळी सुमारे 10.30 वाजता गस्तीदरम्यान वनरक्षकाला वाघीण मृतावस्थेत आढळून आली.

वाघिणीचं वय 4 वर्ष असावे असं अंदाज आहे. वाघिणीच्या पुढच्या पायाचे पंजे तोडल्याचेही आढळून आले आहे.

शिकारीसाठी एका छोट्या गुहेजवळ फास लावण्यात आला होता. रानडुक्कराच्या शिकारीसाठी परिसरात फासे लावले जातात. वाघीण त्या फासात अडकली आणि गुहेत शिरली. त्यानंतर शिकाऱ्यांनी गुहेबाहेरील परिसर जाळला. त्यात गुदमरून वाघिणीचा मृत्यू झाला.

मृत्यूची खात्री पटण्यासाठी शिकाऱ्यांनी धारदार शस्त्राने वाघिणीला टोचले असावे, असाही अंदाज आहे. गुहेच्या तोंडाशी आग लावल्याचे जळालेल्या लाकडांवरून निदर्शनास आले आहे.

वाघिणीच्या मृत्यूप्रकरणी गुन्हा दाखल

वाघिणीच्या मृत्यूनंतर विभागीय वन अधिकारी सुभाष पुराणिक (वन्यजीव), पांढरकवडा, मुकुटबन वनपरिक्षेत्र अधिकारी व्ही.जी. वारे, प्रधान मुख्य वनसंरक्षक प्रकाश महाजन यांचे प्रतिनिधी तसेच मानद वन्यजीव रक्षक डॉ. रमजान विरानी, राष्ट्रीय व... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्याघ्र संवर्धन प्राधिकरण, दिल्ली यांचे प्रतिनिधी यांनी घटनास्थळी भेट दिली आणि वस्तुस्थितीचे पाहणी केली.

सदर जागेची तपासणी केली असता वाघ नाल्याला लागून असलेल्या गुहेत मृत अवस्थेत दिसून आला. गळ्यात तारेचा फास अडकल्याचे, धारदार हत्याराने मारल्याचे आणि गुहेच्या तोंडाशी आग लावल्याचे जाळलेल्या लाकडांवरून निदर्शनास आले आहे.

वन विभागाच्या पथकाने शवविच्छेदन केले असून अहवाल प्राप्त झाल्यानंतर मृत्यूचे नेमके कारण कळेल. सध्या प्रकरणाचा तपास केला जात आहे.

या प्रकरणी प्राथमिक वनगुन्हा जारी करून गुन्ह्याचा तपास सहायक वनसंरक्षक (जंकास व कॅम्पा), पांढरकवडा हे करीत आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)


वाचकांच्या मते, आधीच इंधनाचे दर खूप वाढलेले असताना फक्त 2 रुपयांनी दर कमी करणं पुरेसं नाही.

भाग्यश्री पाटोळे जगताप म्हणतात, GST मधून पेट्रोल, डिझेल आणि गॅसला बाहेर ठेवण्याचा हेतूच हा आहे की, या गोष्टींच्या दरात अनियंत्रित वाढ करता यावी. सरकार या गोष्टींच्या किमती खूप वाढवतं आणि मग एक दोन रुपयांनी कमी करतं.

सचिन चोभे म्हणतात, केंद्र व राज्य सरकारांनी पेट्रोलवर १३० टक्के कर घेऊन भारतीयांची लूट सुरुच ठेवली आहे.

काही वाचकांचं म्हणणं आहे की, इंधनाचे दर कमी झाले असले तरी ते कुठल्याही अर्थानं स्वस्त झालेले नाहीत. विराज कोकणे म्हणतात की, ही शुद्ध फसवणूक आहे.

आधी दहा रुपयांनी दर वाढवले आणि आता दोन रुपयांनी कमी केले यात काय तीर मारला? असं प्रवीण बाड यांनी फेसबुकवर लिहिलं आहे.

पेट्रोल-डिझेलचे भाव अजून कमी व्हायला हवेत. असा सर्वसाधारण सूर दिसून येत आहे.

भारताचा आर्थिक विकास का मंदावला आहे?

राकेश कुलकर्णींच्या मते दर अजून कमी व्हायला हवेत. अनिल पाटील म्हणतात पेट्रोलची किंमत सात रुपयांनी वाढवली आणि कमी करताना फक्त दोन रुपयांनी केली. तसंच सिलेंडरची किंमत दिड रुपयांनी वाढेल असं सांगून प्रत... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्यक्षात 50 रुपयांनी वाढवली आहे. हेच ते अच्छे दिन आहेत यात शंकाच नाही.

सरकारनं एक्साइज ड्युटी कमी करून जणू काही जनतेवर उपकार केले आहेत असं गिरीश पिसेंनी लिहीलं आहे.

आज 2 रुपये कमी केलेत उद्या चार रुपये वाढवतील. गेली 2 वर्ष इंधनावर दुष्काळ टॅक्स लावलेला आहे. आता तर दुष्काळही नाही आहे. सरकारनं सगळे छुपे खर्च कमी केले पाहिजेत. असं सुद्धा वाचकांचं म्हणणं आहे.

क्रुड ऑईलच्या किमती पाहिल्या तर पेट्रोल डिझेलच्या किमती अजून कमी व्हायला हव्यात. तसंच या गोष्टी GSTच्या अंतर्गत आल्या पाहिजेत असं याकुब सदलगे म्हणतात.

पेट्रोल-डिझेल चे भाव वाढल्यामुळे, जीवनावश्यक वस्तू महाग होतात. मात्र, पेट्रोल-डिझेल चे भाव कमी झाल्यास, त्या प्रमाणात जीवनावश्यक वस्तूंच्या किंमती कमी होतात का? असा सवाल अजितोव यांनी उपस्थित केला आहे.

२०१४ पासून जागतिक स्तरावर क्रूड ऑईलच्या किंमती फार कमी झाल्यात. मात्र भाजप-मोदी सरकारनं पेट्रोल-डिझेलचे भाव सतत वाढवले आहेत. साठ वर्षे काँग्रेस भ्रष्टाचार करीत रहाली. मात्र, मोदी अवाढव्य भ्रष्टाचार केवळ साठ महिन्यांत (पाच वर्षांत) करू इच्छित आहे.

किरण बावीस्कर मिश्कीलपणे म्हणतात की 2 रूपये म्हणजे खूपच झालं एवढी अपेक्षा नव्हती.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


वाचा 12 जानेवारीचा पूर्ण घटनाक्रम -

10.00: राजकारण करतंय काँग्रेस - भाजप

हा सुप्रीम कोर्टाचा अंतर्गत मामला आहे, आणि यावर कुठलंही राजकारण व्हायला नको, असं भाजपचे प्रवक्ते संबित पात्रा यांनी म्हटलं आहे.

ते पुढे म्हणाले, "मला आश्चर्य वाटतं आणि दु:खही होतं की काँग्रेस, ज्यांना लोकांनी अनेकदा निवडणुकांमध्ये नाकारलं आहे, आता यातून राजकीय फायदा शोधत आहेत. ते याविषयावर उघडे पडले आहेत."

7.30 : न्या. लोया मृत्यूप्रकरणी योग्य चौकशी करावी - काँग्रेसची मागणी

काँग्रेसने पत्रकार परिषद बोलवून सांगितलं की, सुप्रीम कोर्टाच्या पूर्ण पीठानं चार न्यायमूर्तींनी आज जे काही प्रश्न उपस्थित केले आहेत, त्यांच्यावर मार्ग काढावा.

काँग्रेसचे अध्यक्ष राहुल गांधी म्हणाले, "या देशातल्या लोकांचा न्यायव्यवस्थेवर विश्वास आहे. सुप्रीम कोर्टाच्या न्यायमूर्तींनी उपस्थित केलेल्या मुद्द्यांकडं गांभीर्याने पाहण्यात यावं.

"न्या. लोया यांच्या मृत्यूची चौकशी योग्यरीतीने करण्यात यावी," असं गांधी यावेळी म्हणाले.

6.50 : अॅटर्नी जनरल बोलले

"सुप्रीम कोर्टाचे न्यायमूर्ती त्यांच्यातल्या मतभेदांचे मुत्सद्देगिरीनं पूर्ण निराकर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ण करतील," असं अॅटर्नी जनरल के. के. वेणूगोपाल म्हणाले.

5.00: 'सुप्रीम कोर्टात आज अनिष्ट घडलं'

निवृत्त न्यायमूर्ती नरेंद्र चपळगांवकर यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना या घटनेला 'अनिष्ट' म्हटलं आहे.

ते म्हणाले, "न्यायधीश कोर्टात आले की आपण उभे राहतो, हा लिखित नियम नसून केवळ एक संकेत आहे, जो आपण पाळतो. असे अनेक संकेत आहेत, जे सगळ्यांनी पाळायला हवेत."

"न्याय व्यवस्थेत मतभेद होतात आणि ते व्यक्त करण्याचे मार्गही असतात. पण त्याच्या पलीकडेही हे गेले, म्हणजे तेवढं गंभीर कारण असावं," असं ते म्हणाले.

पुढे काय? असं विचारल्यावर, "(आज ज्यांनी पत्रकार परिषद घेतली) त्या न्यायाधीशांनी आपसात एकत्र बसून मार्ग काढायला हवा. आज ना उद्या त्यांना तसं वाटेल, आणि त्यातच न्यायालयाची प्रतिष्ठा आहे," असं ते म्हणाले.

न्यायमूर्तींनी आज केलेल्या काही महत्त्वपूर्ण वक्तव्यांबद्दल मात्र चपळगांवकर यांनी बोलणं टाळलं. ते म्हणाले, "आपल्याला ज्या विषयाची माहिती नाही, त्याबददल मत देऊ नये. जे झालं त्याची जाहीर चर्चा बरोबर नाही. त्यामुळे इतरांना न्यायव्यवस्थेला गृहित धरून मतं व्यक्त करण्याची फूस मिळू नये, एवढीच माझी इच्छा आहे."

"न्यायव्यवस्था टिकली तर सामान्य माणूस टिकेल. नाहीतर काय होईल?"

3.00: 'आता पंतप्रधानांनी मार्ग काढावा'

"आपल्या वाढणारी लोकशाहीत आपण आणीबाणीसारख्या घटना पाहिल्या आहेत. तशीच ही एक आहे," असं भाजपचे ज्येष्ठ नेते आणि वकील सुब्रमण्यम स्वामी टाइम्स नाऊ वाहिनीसोबत बोलताना म्हणाले.

"आज सुप्रीम कोर्टाच्या ज्या चार न्यायमूर्तींनी ही पत्रकार परिषद घेतली आहे, त्यांच्यासमोर मी अनेकदा हजर झालो आहे. त्यांचं विषयांवरचं सखोल ज्ञान, न्यायसंस्थेची समज आणि मुद्देसूद बोलण्याची कलेचा मी आदर करतो. आणि ते खूप संयमी आहेत. त्यांनी 30-40 वर्षं अडकून पडलेले खटले मार्गी लावले आहेत. म्हणून आज जेव्हा ते अशी पत्रकार परिषद घेतात, तेव्हा त्यांच्याकडे बोट दाखवण्यापेक्षा ते काय म्हणतायत, त्यांचं म्हणणं लक्ष देऊन ऐकण्याची गरज आहे," असं ते पुढे म्हणाले.

"आज जसं हे न्यायमूर्ती म्हणाले, की त्यांना सरन्यायाधीशांना समजावणं कठीण झालं आहे, मला वाटतं, आता पंतप्रधानांनी सरन्यायाधीशांना फोन लावून बोलावं, आणि यावर काहीतरी तोडगा काढायला हवा."

"न्यायव्यवस्था संकटात आहे, पण कोलमडली नाही आहे. हे एक बरं केलं की या न्यायमूर्तींनी राजीनामा दिला नाही. कारण तसं झालं असतं तर फारच...


वाजपेयी याचं सगळ्यात मोठं वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची सहृदयता. विरोधी विचारधारा असलेल्यांनाही शत्रू न मानणं आणि उत्कृष्ट वाक्चातुर्य. अर्थात, त्यांची सगळं वागणं म्हणजे सद्वर्तनच, असं मानण्याचं काही कारण नाही. त्यांची प्रतिमा अशी तयार झाली किंवा त्यापद्धतीने तयार करण्यात आली की ते एक राजकारणी आहेत हेही त्यांचे चाहते विसरून जातात.

राजकारणात प्रतिमेपेक्षा मोठं काहीच नाही. या प्रतिमेला 'जनसत्ता'चे माजी संपादक आणि ज्येष्ठ पत्रकार प्रभाष जोशी 'संघाचा मुखवटा' मानतात. वाजपेयी संघाचे आजीवन प्रचारक होते. प्रदीर्घ अशा राजकीय कारकीर्दीत संघासाठी ते संघाचे दूत म्हणून कार्यरत होते.

2001मध्ये प्रवासी भारतीयांसमोर भाषण करताना ते न्यूयॉर्कमध्ये म्हणाले होते, 'मी आज पंतप्रधान आहे. उद्या नसेन. मात्र संघाचा स्वयंसेवक आधीही होतो, नेहमीचा राहीन.'

त्यांचं हे बोलणं अगदी खरं, सच्चं आणि ठाशीव आहे. वाजपेयी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे पूर्णवेळ प्रचारक होते. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाने त्यांना जनसंघात काम करण्यासाठी पाठवलं होतं. मोरारजी देसाई यांच्या सरकारमध्ये ते परराष्ट्र मंत्री होते. त्यावेळी अडवाणी माहिती आणि प... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्रसारण मंत्री होते. 1977मध्ये जनसंघाचं जनता पार्टीत विलीनीकरण झालं.

एकाच वेळी दोन संघटनांचं सदस्य असू नये, असा असा मुद्दा थोड्या दिवसांनंतर समाजवादी पक्षानं विशेषत: जॉर्ज फर्नांडिस यांनी मांडला. जे लोक जनता पार्टीत आहेत त्यांनी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघातही असावं, हे बरोबर नाही. असा तो मुद्दा होतो. वाजपेयी-अडवाणी यांनी सरकार सोडलं पण राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाशी प्रतारणा केली नाही. हा त्यांचा त्याग होता.

अटल बिहारी वाजपेयी

यानंतर 1980मध्ये जनसंघाची नव्याने मांडणी झाली. भारतीय जनता पक्ष असं त्याचं नामकरण झालं. महत्त्वाची गोष्ट अशी की भाजपचा जन्म होण्यापूर्वी वाजपेयी-अडवाणी संघाच्या आदेशानुसार एकमेकांच्या साथीने राजकारणात होते. 2004 मध्ये इंडिया शायनिंग या घोषणेसह वाजपेयी-अडवाणी जोडी मैदानात उतरली मात्र त्यांना पराभवाला सामोरं जावं लागलं. हिंदुत्वाचा मुद्दा बळकट करण्यात या जोडीची भूमिका निर्णायक होती.

भारताला हिंदू राष्ट्र बनवणं हे संघाने जाहीर केलेलं उद्दिष्ट होतं. हिंदू वर्चस्ववादी असं राष्ट्र घडवणं संघाचा मानस आहे. संघ कोणालाही आणि कोणत्याही पद्धतीने उत्तर देण्यास बांधील नाही. मात्र लोकशाही पद्धतीने निवड झालेला देशाचा पंतप्रधान भारतीय जनता पक्षाचा असला तर त्यांना सरसंघचालकांच्या आदेशांचं पालन करावं लागतं.

मुरली मनोहर जोशी आणि लालकृष्ण अडवाणी

अटल बिहारी वाजपेयींच्या निकटवर्तियांमध्ये जसवंत सिंह यांचा समावेश होतो. 1996मध्ये पंतप्रधान झाल्यावर वाजपेयींनी जसवंत सिंह यांची अर्थमंत्री म्हणून नियुक्ती केली होती. 1998मध्ये वाजपेयींनी आपल्या संभाव्य मंत्र्यांची यादी तयार केली. ही यादी राष्ट्रपती भवनात पाठवली जाणार होती. त्याचवेळी तेव्हांचे सरसंघचालक के. सी. सुदर्शन यांनी वाजपेयींची भेट घेतली. सुदर्शन यांच्या सूचनेनुसार या यादीतून जसवंत यांचं नाव वगळण्यात आलं.

मंत्र्यांची निवड हा पंतप्रधानांचा विशेषाधिकार असतो. मात्र पंतप्रधान राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाशी संलग्न असतील तर गोष्टी बदलतात. आजीवन पदावर राहण्यासाठी नियुक्त सरसंघचालकांच्या समोर पंतप्रधानांचा विशेषाधिकार परास्त होतो. जसवंत सिन्हा यांच्याऐवजी यशवंत सिन्हा यांची मंत्रिमंडळात वर्णी लागली. संघाला अर्थमंत्री म्हणून जसवंत सिंह पसंत नव्हते.

मोदी सरकार खुलेपणाने आपल्या सरकारचं प्रगतीपुस्तक संघाच्या नेतृत्वाकडे मूल्यांकनासाठी सोपवते.

त्यावेळी मुखवटा धारण...


वाजपेयींचे जवळचे मित्र अप्पा घटाटे यांनी जेव्हा त्यांना हे सांगितलं तेव्हा ते जोरात हसले आणि म्हणाले की, "असं असेल तर मग त्यांना बोलू का दिलं जात नाही?"

तेव्हा वाजपेयी संसदेत 'बॅक बेंचर' होते, पण तरी वाजपेयींनी उपस्थित केलेले मुद्दे नेहरू अगदी कान देऊन ऐकायचे.

किंगशुक नागा त्यांच्या 'Atal Bihari Vajpayee: A Man for All Seasons' या पुस्तकात लिहितात की, एकदा भारत दौऱ्यावर आलेल्या ब्रिटिश पंतप्रधानांची वाजपेयी यांच्याशी भेट घालून देतांना नेहरू म्हणाले, "हे विरोधी पक्षातलं उगवतं नेतृत्व आहे. माझ्यावर नेहमी टीका करतात पण यांचं भविष्य उज्ज्वल आहे."

नेहरूंचा फोटो गायब

एकदा एका परदेशी पाहुण्यांसमोर वाजपेयींचा परिचय नेहरूंनी भावी पंतप्रधान असा करून दिला. वाजपेयी यांच्या मनात नेहरूंबद्दल अतिशय आदर होता.

1977 साली परराष्ट्र मंत्री म्हणून वाजपेयी पदभार स्वीकारण्यासाठी साऊथ ब्लॉक येथील कार्यालयात गेले तेव्हा त्यांना असं लक्षात आलं की भिंतीवरचा नेहरूंचा फोटो गायब आहे.

किंगशुक नाग सांगतात की, त्यांनी सचिवांना विचारलं, नेहरूंचा इथे असलेला फोटो कुठे आहे. खरंतर वाजपेयी तो फोटो पाहून नाखूश होतील अ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

सा विचार करून अधिकाऱ्यांनी तो फोटो तिथून काढून टाकला होता. वाजपेयी यांनी तो फोटो पुन्हा मूळ जागी लावण्याचा आदेश दिला.

बीबीसीच्या स्टुडिओमध्ये किंगशुक नाग आणि रेहान फजल.

प्रत्यक्षदर्शी सांगतात की, नेहरू ज्या खुर्चीवर बसायचे त्या खुर्चीवर जेव्हा वाजपेयी बसले तेव्हा त्यांनी म्हटलं, "कधी स्वप्नात सुद्धा या खोलीत बसेन असं वाटलं नव्हतं." परराष्ट्र मंत्री झाल्यावर त्यांनी नेहरूंच्या परराष्ट्र धोरणात फारसा बदल केला नव्हता हे उल्लेखनीय.

शक्ती सिन्हा यांनी वाजपेयी यांचे खासगी सचिव म्हणून काम बघितलं होतं. ते सांगतात की, सार्वजनिक भाषणांच्या वेळी वाजपेयी फारशी तयारी करत नसत, पण लोकसभेतल्या भाषणासाठी मात्र ते कसून अभ्यास करत.

सिन्हा सांगतात,"वाजपेयी संसदेच्या ग्रंथालयातून पुस्तकं, मासिकं, आणि वर्तमानपत्र मागवून घेत आणि आपल्या भाषणावर काम करत. ते मुद्दे काढत आणि त्यावर विचार करत. ते कधीच आपलं पूर्ण भाषण लिहित नसत, पण दुसऱ्या दिवशी लोकसभेतल्या भाषणाचा आराखडा त्यांच्या डोक्यात असायचा."

अडवाणी यांना न्यूनगंड होता

मी शक्ती सिन्हा यांना विचारलं की, मंचावर इतकं सुंदर भाषण करणारे वाजपेयी 15 ऑगस्टचं लाल किल्ल्यावरचं भाषण का वाचायचे? सिन्हा यांनी सांगितलं की, लाल किल्ल्यावरून त्यांना कोणत्याही प्रकारचा धोका पत्करायचा नव्हता. त्या मंचासाठी त्यांच्या मनात एक प्रकारचा पवित्र भाव होता.

"आम्ही त्यांना सांगायचो की, तुम्ही जसं नेहमी बोलता तसंच तुम्ही बोला पण ते आमचं ऐकायचे नाहीत. ते लोकांनी दिलेलं भाषण वाचायचे नाहीत. आम्ही लोक त्यांना माहिती पुरवण्याचं काम करत असू. पण त्याची काटछाट करून आपल्या मुद्द्यांचा त्यात ते समावेश करत."

अटलबिहारी वाजपेयी यांचे निकटवर्तीय असलेल्या अडवाणी यांनी एकदा बीबीसीला सांगितलं होतं की, अटलजींच्या भाषणामुळे त्यांना न्यूनगंड वाटायचा.

अडवाणी यांनी सांगितलं  होतं, "जेव्हा अटलजींनी चार वर्षं भारतीय जनसंघांचं अध्यक्षपद भूषवलं तेव्हा मला तुमच्यासारखं भाषण करता येत नाही हे सांगून मी नकार दिला."

"त्यांनी मला सांगितलं की, तुम्ही संसदेत उत्तम बोलता. मी म्हटलं, संसदेत बोलणं वेगळं असतं आणि हजारो लोकांच्या समोर बोलणं वेगळं असतं. मी जेव्हा पक्षाचा अध्यक्ष झालो तेव्हा मला आयुष्यभर न्यूनगंड होता की, मी त्यांच्यासारखं भाषण कधीच देऊ शकलो नाही."

पण आश्चर्याची गोष्ट ही आहे की, लोकांना आपल्या भाषणानं मंत्रमुग्ध...


वाझेंचा शिवसेनेशी असलेला संबंध लक्षात घेता विधिमंडळाच्या अधिवेशनापासून ते त्याबाहेरच्या राजकीय आरोप-प्रत्यारोपांमध्ये शिवसेना लक्ष्य आहे. राज्यातल्या 'महाविकास आघाडी' सरकारचं नेतृत्व करणारा हा पक्ष कोंडीत पकडला गेला आहे.

पण या प्रकरणावर, विशेषत: सचिन वाझेंच्या अटकेनंतर, या सरकारमध्ये समान वाटा असणाऱ्या कॉंग्रेस आणि राष्ट्रवादीची भूमिका अद्याप स्पष्ट नाही. विशेषत: राष्ट्रवादी काँग्रेसची प्रतिक्रिया महत्वाची आहे कारण गृहमंत्रालय त्यांच्या अखत्यारित आहे.

'राष्ट्रवादी'चे अध्यक्ष शरद पवार यांना रविवारी पत्रकार परिषदेत याबद्दल विचारलं असता त्यांनी उत्तर देणं टाळलं आणि इतर राज्यांमध्ये सध्या चालू असलेल्या निवडणुकांबाबतच बोलणं पसंत केलं.

याचा अर्थही असा काढला गेला की वाझे प्रकरण 'राष्ट्रवादी' आणि पर्यायानं आघाडी सरकारसाठीही सोपं राहिलेलं नाही आहे. भूमिका घेण्याची अडचण होत आहे.

'राष्ट्रवादी'ची तातडीचं बैठक

या पार्श्वभूमीवर आज शरद पवारांनी आज, सोमवारी, मुंबईत पक्षाच्या सगळ्या मंत्र्यांची बैठक दुपारी ४ वाजता बोलावली आहे.

या बैठकीत वाझे प्रकरणावर, 'राष्ट्रवादी'च्या ताब्यातील गृहमंत्राल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

याच्या कामगिरीवर, अनिल देशमुख यांच्या कामावर चर्चा होण्याची शक्यता आहे.

देशमुख वगळता 'राष्ट्रवादी'च्या कोणत्याही बड्या नेत्यानं वा मंत्र्यानं अद्याप या प्रकरणावर प्रतिक्रिया दिलेली नाही आहे. विधिमंडळातही जेव्हा देवेंद्र फडणवीस आणि त्यांचे विरोधी पक्षातले सहकारी सरकारवर तुटून पडत होते तेव्हाही एकटे अनिल देशमुख त्याला तोंड देत होते.

शिवसेनेचे अनिल परब वगळता, 'राष्ट्रवादी' आणि शिवसेनेतले इतर कोणीही या विषयावर बोललं नाही. अधिवेशनानंतर झालेल्या पत्रकार परिषदेत उद्धव ठाकरे बोलले, पण सोबत असलेले अजित पवार त्यावर काहीही बोलले नाहीत.

'राष्ट्रवादी'ची भूमिका काय आहे याविषयी कुतूहल यासाठीही आहे की केवळ वाझे यांच्या अटकेवर मुंबई पोलिसांसाठी हे प्रकरण थांबेल अशी चिन्हं नाही आहेत. वाझे यांच्या नंतर मुंबई पोलिस दलातील त्यांच्या काही सहकाऱ्यांची आणि काही अधिकाऱ्यांचीही चौकशी होईल असे संकेत मिळताहेत.

तसं झालं आणि वाझेंसारखी कारवाई झाली, तर ते गृहमंत्रालयासाठी नामुष्कीचं ठरेल. शिवाय देवेंद्र फडणवीसांच्या नेतृत्वातील भाजप याचा सातत्यानं राजकीय मुद्दा बनवत आहे. त्यामुळेच 'राष्ट्र्रवादी'नं घेतलेलं मौन हे त्यांचं गृहमंत्रालय ज्यात अडकलं आहे त्या अडचणीचा पुरावा मानला जातो आहे.

'मित्रपक्षाचे दोष आपल्या खांद्यावर नको'

दुसरीकडे काँग्रेसनंही वाझेंच्या अटकेनंतर अद्याप प्रतिक्रिया दिली नाही आहे. नाना पाटोले यांनी या प्रकरणाच्या सुरुवातीला हे कसे भाजप आणि केंद्रीय यंत्रणांचं राजकीय कारस्थान आहे आणि अंबांनींचं हेलिपॅड अशा प्रकारची वक्तव्यं केली.

महाविकास आघाडी

पण त्याने थिअरीचा धुरळाच अधिक उडाला. वाझे यांची अटक, अद्याप समोर आलेले स्थितिजन्य पुरावे या पार्श्वभूमीवर काँग्रेसच्या नेत्यांचं मौन आहे.

अन्वय नाईक प्रकरण, मोहन डेलकर प्रकरण यावर कॉंग्रेसचे नेते, प्रवक्ते सातत्यानं पाठपुरावा करताहेत. समाजमाध्यमांवर प्रतिक्रिया देत आहेत. पण वाझेंच्या अटकेनंतर अंबानी प्रकरणार कॉंग्रेसची भूमिका काय हे अद्याप गुलदस्त्यात आहे.

"राष्ट्रवादी आणि कॉंग्रेस सध्यातरी या प्रकरणात पडणार नाहीत आणि सावधच भूमिका घेतील. कारण वाझेंना परत नोकरीत घेणं, त्यांच्याकडे विविध तपास देणं हे सगळं शिवसेनेची सत्ता आल्यावरच झालं आहे.

त्यामुळं त्यांचे दोष हे दोन मित्रपक्ष आपल्या खांद्यावर घेणार नाहीत. हे सरकार एका समान कार्यक्रमावर बनलं आहे आणि त्यात जे विषय...


वाढदिवसाच्या निमित्ताने विराट कोहलीनं अॅप लाँच केलं आहे. या अॅपच्या प्रमोशनसाठी रेकॉर्ड केलेल्या व्हीडिओत केलल्या या वक्तव्यावरून सोशल मीडियावर कोहलीला ट्रोल केलं जात आहे. यावर बीबीसी मराठीने 'होऊ द्या चर्चा'मध्ये वाचकांच्या प्रतिक्रिया जाणून घेतल्या.

त्यातील काही निवडक आणि संपादित प्रतिक्रिया इथं देत आहोत.

अनिकेत देशमुख म्हणतात, "भारतात कमावलेला पैसा इटलीत जाऊन उधळणाऱ्यांनी देशभक्ती शिकवू नये. भारतात फॅसिस्टवादाने उच्चांक गाठला आहे. राजकारण्यांनंतर खेळाडूसुद्धा त्यांच्या फायद्यासाठी लोकांच्या देशप्रेमाचा गैरफायदा घेत आहेत."

सुहास बच्छाव म्हणतात, "लग्न इटलीला केलं. आवडता खेळाडू दक्षिण आफ्रिकेचा हर्षल गिब्ज. एवढंच देशप्रेम आहे तर विजय माल्याच्या टीमकडून का खेळतो? 200 शतकं जरी केली तरी तुझं देशप्रेम सचिनपेक्षा जास्त नसणार."

दया पवार म्हणतात, "खेळाडू म्हणून या गोष्टींकडे दुर्लक्ष केलं पाहिजे. कोणाला कुठले खेळाडू आवडायला हवेत हे तू कसं सांगू शकतोस? तिथं पाकिस्तानात तू स्वत: प्रसिद्ध आहेस हे विसरलास का? दुसरी गोष्ट परवेझ मुशर्रफ यांना सचिन तेंडुलकर आवडतो, त्याचं काय?"

गजानन शिंदे यां... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

च्या मते, "फक्त आपल्या देशातील व्यक्ती, कलाकार, क्रिकेटर, लेखक यांचे फॅन असावं हे चुकीचे आहे. कारण कोणाचे फॅन असणं हे विनाकारण नसतं. त्यांच्यातील एखादा गुण आवडतो, योग्य वाटतो मग संबंधित व्यक्ती आवडायला लागते. त्यामुळे विराट कोहलीचं हे वक्तव्य चुकीचे वाटतं. आवड देश बघून नसते."

श्याम ठाणेदार म्हणतात, "विराटचे हे वक्तव्य अखिलाडू आहे. विराटने आपलं लक्ष फक्त क्रिकेटवर केंद्रित करावं. विनाकारण वादग्रस्त वक्तव्य करू नयेत. देशभक्तीचे प्रमाणपत्र वाटण्याचे काम राजकारणी करतात तेच खूप झालं. अशा वक्तव्यांनी विराट विषयी आदर कमी होईल."

विकास इंगळे महाजन यांना विराटचं बरोबर आहे, असं वाटतं. ते म्हणतात, "आपल्या देशात प्रगती करणाऱ्यांवर जळणारे खूप आहेत. जे विराटच्या विरोधात लिहीत आहेत ते सगळे त्याची प्रसिद्धी, पैसा, कला याचा मत्सर करणारे आहेत. तो असं का बोलला?  त्याला काय प्रश्न विचारला गेला होता? याची माहिती करून घ्या आणि मगच त्याच्या विरोधात बोला."

आदित्य कदम म्हणतात, "विराटने या प्रश्नाचं उत्तर द्यायला नको होतं. जो विराटला 'ओव्हररेटेड' म्हणाला त्याची कमाल वाटते. विराटने सगळ्या फॉर्मॅटमध्ये धावा केल्या आहेत. इंग्लंड किंवा ऑस्ट्रेलियामध्ये सध्या त्याच्यासारखा कोणीही नाही."

कल्याणकर म्हणतात, "आम्हाला क्रिकेट आवडत नाही. ह्याचा अर्थ असा नाही की आम्ही भारतात राहू नये."

"विराट कोहलीचा आवडता खेळाडू हर्षल गिब्ज आहे," असं गौतम म्हणतात.

बाळासाहेब मुरकुटे म्हणतात, "एवढंच देशप्रेम तर तो विजय माल्याच्या टीमकडून का खेळतो?"

संजय वावळे म्हणतात, "परदेशातील अनेकांना विराट आवडतो. मग त्यांना भारतात राहायला घेणार का? विराट कोहलीची ही कमेंट अगदी अखिलाडू आहे."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


वातावरणातील बदलांमुळे अमेरिकेतलं तापमान -53 अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाण्याची शक्यता आहे. लोकांनी घरातून बाहेर पडल्यानंतर खोल श्वास घेऊ नये, तसंच कमीत कमी बोलावं असा सल्ला लोवा राज्यातील हवामान विभागातील अधिकाऱ्यांनी दिला आहे.

जवळपास 5.5 कोटी लोक शून्याहून कमी तापमान अनुभवण्याची शक्यता आहे.

यामुळे विस्कॉन्सिन, मिशिगन, इलिनॉय, अलाबामा आणि मिसिसीपी राज्यांत आणीबाणीची स्थिती जाहीर करण्यात आली आहे.

"सध्याच्या थंड हवेची तीव्रता इतकी जास्त आहे की, अशी परिस्थिती पिढ्यानपिढ्यांमध्ये एकदाच येते, असं मी म्हणेन," असं National Weather Service (NWS) चे हवामानतज्ज्ञ जॉन गॅगन यांनी म्हटलं आहे.

केवळ 10 मिनिटं या तीव्र वातावरणात काढल्यास हिमबाधा होऊ शकते, अशी सूचना NWSनं जारी केली आहे.

मंगळवार ते गुरूवार या कालावधीत सर्वाधिक थंड तापमानाची नोंद होण्याची शक्यता आहे. या काळात शिकागो शहर अंटार्क्टिकाहून अधिक थंड राहण्याची शक्यता आहे.

इलिनॉयमधील तापमान -33C राहण्याची शक्यता आहे. विस्कॉन्सिनमध्ये 2 तर इलिनॉयमध्ये 6 फूट बर्फवृष्टीचा अंदाज आहे. अलाबामा आणि जॉर्जिया या राज्यांतही हिमवृष्टीची शक्यता आह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

े.

राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप यांनी वाद कसा सुरू केला?

'सामान्य माणूस हवामान बदलासाठी कारणीभूत आहेत का,' असा प्रश्न अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी उपस्थित केला आहे.

"हवामान बदलानं हे काय आक्रित घडत आहे?" असं त्यांनी ट्वीट केलं आहे.

सरकारच्या National Oceanic and Atmospheric Administrationनं ट्वीट करत म्हटलं आहे की, हवामानात बदल होतोय, असं या हिमवृष्टीमुळे सिद्ध होत नाही.

"उत्तर ध्रुवाच्या वरील हवामानात अचानक बदल झाल्यामुळे ही स्थिती निर्माण झाली," असं विभागाचं म्हणणं आहे. याला कारण म्हणून गेल्या वर्षी मोरोक्कोत गरम हवेमुळे झालेला स्फोट सांगितला जात आहे.

वातावरणातील बदल मानवप्रेरित आहे आणि यामुळे हिवाळा अधिक प्रकर्षानं जाणवू शकतो, असं जगातल्या अग्रगण्य शास्त्रज्ञांनी म्हटलं आहे.

हवामानाचा काय परिणाम?

या हवामानामुळे लोकांची लूट केली जात आहे, असं पोलिसांनी म्हटलं आहे.  स्थानिक माध्यमांनुसार, 78,340 रुपयांचं  Canada Goose  जॅकेट घातलेल्या लोकांना टार्गेट करण्यात आलं आहे.

याशिवाय Hamilton या संगीत कार्यक्रमाचे तिकीट 4,500 रुपयांना म्हणजेच नेहमीच्या दरापेक्षा निम्म्या दरानं विकले जात आहेत.

तसंच गेल्या 85 वर्षांच्या इतिहासात बुधवारी आणि गुरुवारी असं चौथ्यांदा शहरातील Brookfield Zoo बंद ठेवण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.

याशिवाय मंगळवारी USमध्ये येणाऱ्या अथवा बाहेर पडणाऱ्या 1,100हून अधिक फ्लाईट्स रद्द करण्यात आल्या आहेत.  तसंच हजारो शाळा आणि सरकारी कार्यालयं बंद ठेवण्यात आली आहेत.

"अनेक पिढ्यांनंतर आलेला हा अनुभव आहे," असं मिल्वाकी शहराचे महापौर टॉम बॅरेट यांनी म्हटलं आहे.

USच्या अनेक शहरांत आश्रयगृह स्थापन करण्यात आले आहेत.

"बाहेर पडण्यासाठी कोणताही रात्र योग्य नाही," असं बॅरेट यांनी म्हटलं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


वातावरणातील मिथेन वायूच्या अतिरिक्त प्रमाणासाठी गायी म्हशींचे ढेकर आणि त्यांच्या पोटातून निघणारा गॅस जबाबदार आहे.

मिथेनचं अतिरिक्त उत्सर्जन थांबवण्यासाठी गायींच्या आहारात सुधारणा आणण्याचा प्रयत्न वैज्ञानिक करत आहेत. त्यांना लसूण, ओरेगॅनो, केशर आणि अन्य भाज्या खायला घालून त्यांचा परिणाम तपासण्याचा प्रयत्न सुरू आहे.

गायीच्या पोटातून निघणारा गॅस कमीत कमी धोकादायक व्हावा यासाठी कॅलिफोर्निया विद्यापीठातल्या वैज्ञानिकांनी संशोधनाद्वारे नुकताच तोडगा काढला आहे.

वैज्ञानिकांच्या मते, गायीला सागरी शेवाळं खाऊ घातलं तर मिथेनचं प्रमाण कमी होऊ शकतं आणि त्यामुळे पर्यावरणाचं रक्षण होण्यास मदत होते.

या संशोधनाअंतर्गत वैज्ञानिकांनी एक डझन दुभत्या गायींना खाण्यासाठी सागरी शेवाळ खाऊ घातलं. त्यानंतर त्यांच्या पोटात तयार होणाऱ्या मिथेनचं प्रमाण तीस टक्क्यांनी कमी झाल्याचं त्यांच्या लक्षात आलं.

या संशोधनात सहभागी असलेले पशुतज्ज्ञ अरमिया केब्रियाब म्हणतात, "संशोधनाचे निकाल पाहून मला आश्चर्य वाटलं. सागरी शेवाळामुळे असा परिणाम होऊ शकतो याची मला कल्पना नव्हती."

त्यांच्या मते या संशोधनाचा आधारावर त्यांची ट... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ीम सहा महिन्यांपर्यंत गायींचा सागरी शेवाळाचा आहार वाढवून त्याचा परिणाम पाहू इच्छितात. हे संशोधन यावर्षी ऑक्टोबर महिन्यात सुरू होईल.

या संशोधनात सहभागी असलेले पशूतज्ज्ञ मायकेल  हुचेन्स सांगतात, "आपण जर खाण्यात थोडासा बदल करून वातावरणात असलेल्या मिथेनचं प्रमाण कमी करू शकलो तर कार्बन उत्सर्जनावर सकारात्मक परिणाम होईल."

गाय पर्यावरणासाठी धोका?

संयुक्त राष्ट्रांच्या फूड अँड अॅग्रिकल्चर ऑर्गनायझेशनच्या 2014 च्या अहवालानुसार गाय, बकरी, मेंढी हे प्राणी दिवसभर रवंथ करतात आणि ढेकर देतात.

पोटात अनेक प्रकारचे जीवाणू असतात. गवत आणि पानासारख्या फायबरयुक्त पदार्थांना छोट्या तुकड्यात तोडून ते पदार्थ पचण्यासाठी मदत करतात. या प्रक्रियेत पोटातून मिथेन गॅस बाहेर निघतो.

नोव्हेंबर 2006 मध्ये आलेल्या संयुक्त राष्ट्राच्या एका अहवालानुसार जागतिक हवामानबदलासाठी जबाबदार असलेल्या कार्बन डायऑक्साईडचं जितकं उत्सर्जन गाडीच्या धुरामुळे होतं त्यापेक्षा कितीतरी अधिक प्रमाणात गायीच्या पोटातून होतं. या अहवालानुसार वातावरणाला सगळ्यात जास्त धोका गाय आणि म्हशीमुळे आहे.

वाहनांमधून कार्बन डायऑक्साईडचं उत्सर्जन होतं तर गायीच्या शरीरातून मिथेनचं उत्सर्जन होतं. कार्बन डायऑक्साईडच्या तुलनेच मिथेन वातावरणासाठी जास्त धोकादायक आहे. हे वायू ग्रीन हाऊस गॅसेसला अतिरिक्त प्रमाणात बांधून ठेवतात आणि हेच ग्लोबल वॉर्मिंगचं सगळ्यांत मोठं कारण आहे.

न्यूझीलंडने तर गायी म्हशींवर कर लावण्याचा प्रस्ताव समोर ठेवला आहे. शेतकऱ्यांनी त्याला कडाडून विरोध केला. मात्र या प्रस्तावामुळे हवामान बदलात गायी म्हशींच्या योगदानाचा मुद्दा अधोरेखित झाला आहे.

गायींच्या पोटातून निघणाऱ्या मिथेनचा वापर गाड्यांसाठी करण्याचा विचार कॅलिफोर्नियामध्ये झाला होता यावरून मिथेनचं उत्सर्जन कमी करण्याचे प्रयत्न किती जोरावर आहेत याचा अंदाज येईल.

दुधाची चव तशीच ठेवून त्यांच्या खाण्याचं नियमन कसं करता येईल यावरही चर्चा सुरू आहे.

एशियन जर्नल ऑफ अॅनिमल सायन्सेसमध्ये 2014ला प्रकाशित झालेल्या एका शोधनिबंधात 2010 पर्यंत गायींमुळे मिथेनच्या प्रमाणात सातत्याने वाढ झाली आहे आणि जगाच्या इतर भागांतील गायींच्या तुलनेत भारतीय गायी सगळ्यांत पुढे आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


वाद घाला, पण भांडण नको

"एखाद्या संभाषणादरम्यान आपले जेव्हा दुसऱ्याशी मतभेद होत असले तरीही आपण आपल्या भाषेतून, शब्दातून, हावभावांमधून दुसरी व्यक्ती दुखावणार नाही, याची काळजी घेत असतो. आपण काही तडजोड करायचा प्रयत्न करतो. आपण दुसऱ्याशी काय आणि कसं बोलतोय, याकडे आपलं सतत लक्ष असतं. त्यांना आपलं म्हणण पटावं, तेही न वाद घालता, यासाठी हा सगळा खटाटोप चाललेला असतो," त्या सांगतात.

तुम्हीही अनेकदा असेच वागत असाल, हो ना?

कामाच्या ठिकाणी खटके उडू नये, हा आपला सगळ्यांचाच प्रयत्न असतो. ज्या व्यक्तीच्या शेजारी जवळजवळ दररोज आठ तास बसायचं आहे, तिच्याशी कुणाला वाद घालवासा वाटेल.

जर तुमचे मतभेद तुमच्या बॉसशी असतील तर मग तुमचे वाद घालण्याचे चान्सेस अजूनच कमी होतील. पण कामाच्या ठिकाणी वाद टाळणं योग्य नाही, असं Harvard Business Review Guide to Dealing with Conflict at Work च्या लेखिका एमी गॅलो सांगतात.

"सगळ्यांनाच वाटतं की आपलं कामाचं ठिकाण एकदम आदर्श असावं, जिथे कुणाचंच कुणाशीच भांडण नाही, कुठलाही वाद नाही. पण जर आपण वाद घातला नाही, मतभेद व्यक्त केले नाहीत तर आपण चांगलं काम करूच शकत नाही. ते शक्यच न... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ाहीये," असं त्या सांगतात.

वेगवेगळ्या विचारसरणीची माणसं एकत्र आली की त्यांच्यात मतभेद असणारच.

गॅलो पुढे सांगतात, "अनेक संस्था सर्वसमावेशक धोरणाविषयी बोलतात. त्यांना वेगवेगळ्या विचारसरणीची माणसं हवी असतात. पण जेव्हा त्या संस्था कर्मचाऱ्यांमधल्या मतभेदांना महत्त्व देत नाहीत, तेव्हा असा संदेश जातो की आम्हाला वेगवेगळी मतं ऐकायची नाहीत."

आता विज्ञानाचंच उदाहरण घ्या. नवनवे सिद्धांत फक्त प्रयोगांनीच सिद्ध होतात, असं नाही. कधीकधी दुसऱ्या एका संशोधकाने त्यांना आव्हान दिलं तरीही काही थिअरीज सिद्ध होतात, किंवा काही नवीन संशोधन पुढे येतं.

ऑफिसमध्ये वाद घाला, पण पुढच्याचा आदर ठेवा

कोलंबिया विद्यापीठातले प्राध्यापक स्टुअर्ट फायरस्टीन यांना वाटतं की अशी आव्हानं आवश्यक आहेत, अगदी ज्याला आव्हान दिलं गेलं त्याच्यासाठीही.

"माझ्या प्रयोगशाळेत असे अनेक प्रसंग घडलेत, जेव्हा मी एखादं संशोधन प्रसिद्धीला देण्यापूर्वी त्याचा पहिला मसूदा कुणाला तरी वाचायला दिला आणि त्या आढावा घेणाऱ्याने त्यातल्या काही मोठ्या चुका माझ्या लक्षात आणून दिल्या. यावरून मी नाराज तर होणार नाहीच, उलट मी त्या माणसाचे आभार मानले पाहिजेत. नाहीतर ते तसंच प्रसिद्ध झालं असतं आणि अख्ख्या गावासमोर माझं पितळ उघडं पडलं असतं. आता फक्त मला आणि त्या आढावा घेणाऱ्यालाच माहितीये की मी काय मूर्खपणा केला होता ते."

वाद-प्रतिवादाने फायदाच होतो, हे विज्ञानाने सिद्ध केलं आहे.

"विज्ञानाची रचनाच अशी आहे की वाद प्रतिवाद होत राहावेत. मला अजूनही त्या मीटिंग आठवतात जिथे लोक कुत्र्या-मांजरांसारखे भांडतात, पण मीटिंगनंतर तेच लोक गळ्यात गळे घालून बारमध्ये जाताना दिसतात. हे असंच असायला हवं. तुमच्यात कितीही मतभेद असले तरी एकमेकांप्रती आदर हवाच."

तुम्हाला असं वाटू शकतं की ही सततचे वाद आणि कधीकधी भांडणं सहन करण्यासाठी गेंड्याची कातडी असावी लागते. साहाजिकच एका ऑफिसमध्ये असताना सगळे एका ध्येयाने प्रेरित असता, कुणी नवनवीन कल्पना पुढे आणत असतं तर कुणाला वैज्ञानिक तथ्यं शोधून काढायची असतात. पण या सगळ्यात आपण कुठेतरी चुकीचे आहोत, हे कुणालाच ऐकायला आवडत नाही. त्यामुळे वाद होतात, तर त्यातून कुणा ना कुणाला त्रासही होतोच.

वाद घातल्याने तुम्ही 'आपल्याला इगो नाही,' असं म्हणत त्याला नाकारण्यापेक्षा तुम्ही तुमच्या इगोचा चांगला वापर करू शकता, असं क्लेअर फॉक्स सांगतात.

पण हा त्रास करून घेणं...


वादग्रस्त जागा

कांजूरमार्गची जागा मेट्रो कारशेडसाठी देण्याच्या जिल्हाधिकाऱ्यांच्या आदेशाला मुंबई उच्च न्यायालयाने स्थगिती दिली आहे. मुंबई उच्च न्यायालयाने कांजूरमार्गच्या जागेवर सुरू असलेलं काम तात्काळ थांबवण्याचे आदेश दिले आहेत.

बुधवारी मुंबई उच्च न्यायालयात कांजूरमार्गच्या मेट्रो कारशेडसाठी दिलेल्या जागेबाबत सुनावणी झाली. उद्धव ठाकरेंनी कांजूरमार्गची जागा मेट्रोसाठी हस्तांतरित केल्यानंतर महेश गरोडिया यांनी या जागेवर दावा सांगत याविरोधात उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली होती.

या याचिकेवर सुनावणी करताना मुंबई उच्च न्यायालयाने काम थांबवण्याचे आदेश दिले आहेत. त्या जागेची परिस्थिती 'जैसे थे' ठेवण्याचे आदेश कोर्टाने MMRDA ला  दिले आहेत.

कांजूरमार्गच्या जागेचा वाद कोर्टात प्रलंबित असतानाही राज्य सरकारनं ती कारशेडसाठी दिला. वारंवार खोटी कागदपत्र पुढे करत राज्य सरकारनं दिशाभूल केली, असा आरोप याचिकाकर्त्यांनी केला आहे.

जिल्हाधिकाऱ्यांचा आदेश रद्द करून MMRDAनं ती जागा रिकामी करावी, कारशेडचं काम थांबवावं, मग नव्यानं सुनावणी घ्यावी, अशी मागणी जागेवर ताबा सांगणाऱ्या गरोडिया यांनी कोर्टात क... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेली आहे.

तर जिल्हाधिकाऱ्यांचा निर्णय कायद्याच्या चौकटीत बसणारा नाही, त्यामुळे तो रद्द करण्याची मागणी केंद्र सरकारतर्फे अतिरिक्त सॉलिसिटर जनरल अनिल सिंह यांनी कोर्टाकडे केली.

या प्रकरणी आता अंतिम सुनावणी फेब्रुवारीमध्ये होणार आहे.

भाजप-काँग्रेसमध्ये जुंपली

दरम्यान कोर्टाच्या आदेशाची प्रत हाती आल्यानंतर पुढे काय कराचं याचा निर्णय घेतला जाईल, असं मुंबईचे पालकमंत्री आदित्य ठाकरे यांनी ट्वीट करून म्हटलं आहेत.

तसंच या कारशेडमुळे राज्य सरकारचे 5500 कोटी वाचणार आहेत आणि तब्बल 1 कोटी लोकांचा प्रवास सुकर होणार असल्याचा दावा आदित्य ठाकरे यांनी केला आहे.

"या निर्णयावर मुख्यमंत्री हे अधिकारी, महाराष्ट्र सरकारचे वकील, विधी विभागाचे अधिकारी आणि सहकाऱ्यांसोबत चर्चा करतील. त्यानंतर पुढील निर्णय घेतला जाईल," असं उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी म्हटलं आहे.

कोर्टानं स्थगिती दिल्यानंतर भाजपनं उद्धव ठाकरे सरकारवर टीका केली आहे. या प्रकरणी आता आदित्य ठाकरे यांनी राजीनामा द्यावा आणि उद्धव ठाकरेंनी माफी मागावी अशी मागणी भाजप नेते किरीट सोमय्या यांनी केली आहे.

तर भाजप झारीतील कमळाचार्य आहे, त्यांना महाराष्ट्रातली विकासकामं नको आहेत, भाजपला कांजूरमार्गच्या खासगी विकासकाचा पुळका का येतो, अशी टीका काँग्रेस प्रवक्ते सचिन सावंत यांनी केली आहे.

"मी कालच सभागृहात यावर बोललो होतो, केवळ इगो करता निर्णय घेतला होता. आपला इगो सोडा, सुप्रीम कोर्टाने आपल्याला आरे ची जागा दिली आहे. मेट्रो वेळेत धावू लागेल. कोर्टाने राज्य सरकारला अक्षरशः चपराक दिली आहे," असं विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस यांनी म्हटलं आहे.

राज्य सरकारने आरेमध्ये काम सुरू करावं, आम्ही कोणतीही टीका करणार नाही, असंसुद्धा फडणवीस यांनी म्हटलं आहे.

आरे कारशेडवेळी आंदोलन झालं होतं.

कांजूरच्या जागेवरील काम थांबवा- केंद्राची सूचना

केंद्रीय उद्योग संवर्धन आणि देशांतर्गत व्यापार विभागाने (Department for Promotion of Industry and Internal Trade)  मेट्रो कारशेडसाठी निवडलेल्या कांजूरच्या जागेवरून ठाकरे सरकारला पत्र लिहिलं होतं.

या पत्रात सचिव डॉ. गुरूप्रसाद मोहापात्रा यांनी महाराष्ट्र सरकारला कांजुरमार्गच्या जागेवर सुरू असलेलं काम थांबवण्याची सूचना केली होती.

1)मुंबई महानगर विकास प्राधिकरण (MMRDA) ला या ठिकाणी पुढे काम करण्यापासून मज्जाव करा.

2)केंद्र सरकारचं हित...


वादग्रस्त जागा

मेट्रो कारशेडच्या मुद्यावरून सुरू असलेल्या ठाकरे-फडणवीस वादात आता मोदी सरकारने उडी घेतली आहे.

मेट्रो कारशेडसाठी निवडलेल्या कांजुरमार्गच्या जागेचा विषय केंद्राच्या दरबारी पोहोचल्याने राज्यात ठाकरे विरुद्ध मोदी-देवेंद्र वादाचा नवा अंक सुरू झालाय.

कांजुरच्या जागेवरील काम थांबवा- केंद्राची सूचना

केंद्रीय उद्योग संवर्धन आणि देशांतर्गत व्यापार विभागाने (Department for Promotion of Industry and Internal Trade)  मेट्रो कारशेडसाठी निवडलेल्या कांजुरच्या जागेवरून ठाकरे सरकारला पत्र लिहिलं आहे.

या पत्रात सचिव डॉ. गुरूप्रसाद मोहापात्रा यांनी महाराष्ट्र सरकारला कांजुरमार्गच्या जागेवर सुरू असलेलं काम थांबवण्याची सूचना केली आहे

1)मुंबई महानगर विकास प्राधिकरण (MMRDA) ला या ठिकाणी पुढे काम करण्यापासून मज्जाव करा.

2)केंद्र सरकारचं हित जपण्यासाठी जिल्हाधिकाऱ्यांनी दिलेले आदेश तात्काळ मागे घ्या.

अशी विनंती या पत्रात करण्यात आली आहे.

केंद्राच्या पत्रावर राज्य सरकारची भूमिका

महाविकास आघाडी सरकारच्या निर्णयावर मोदी सरकारने कुरघोडी केल्यामुळे येणाऱ्या काळात ठाकरे सरकार विरुद्ध मो... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

दी सरकार असं राजकीय युद्ध छेडलं जाण्याची चिन्ह आहेत.

याबाबत बीबीसी मराठीशी बोलताना अल्पसंख्यांक मंत्री नवाब मलिक म्हणाले, "आधी भाजपकडून ही जागा खासगी मालमत्ता असल्याचं सांगण्यात आलं. आता ही मिेठागरांची जागा केंद्राच्या मालकीची आहे, असं सांगण्यात येतंय. हे सर्व पाहून असं दिसतय की भाजपला मेट्रोमध्ये अडथळा निर्माण करायचा आहे.

कांजुरमार्गमध्ये बनणारी कारशेड दोन मेट्रो लाईनला एकत्र करेल. यामुळे 20 लाख लोकांचा फायदा होईल. यासाठीच भाजपकडून कट-कारस्थान सुरू करण्यात आलंय." असा आरोप नवाब मलिक यांनी केला आहे.

महाविकास आघाडी सरकार केंद्र सरकारला कांजुरमार्गच्या जागेवरून निश्चितच येणाऱ्या काळात उत्तर पाठवेल, असं मलिक पुढे म्हणाले.

मेट्रोचं काम सुरूच राहणार - आदित्य ठाकरे

ही जागा राज्य सरकारचीच असल्याचा दावा पर्यावरण आणि मुंबईचे पालकमंत्री आदित्य ठाकरे यांनी केला आहे. त्यासाठी त्यांनी ट्वीट केलं आहे.

राज्य सरकारच्या महसूल विभागातील नोंदींनुसार ही राज्य सरकारचीच जागा आहे. मुंबई उपनगरच्या जिल्हाधिकाऱ्यांनी त्याची सर्व कायदेशीर पूर्तता केली आहे. त्यामुळे मेट्रोचं काम सुरूच राहणार असल्याचं आदित्य यांनी म्हटलं आहे.

कांजुरमार्गच्या जागेवर केंद्राचा फलक

कांजुरमार्गच्या ज्या 102 एकर जमीनीवर ठाकरे सरकारने मेट्रोची कारशेड बांधण्यासाठी काम सुरू केलं आहे. त्या जागेवर ही जागा केंद्र सरकारच्या मालकीची असल्याचा फलक लावण्यात आला आहे.

सोशल मीडियावर या फलकाचा फोटो चांगलाच व्हायरल झाला आहे. या फलकावर मिठागर उपायुक्तांचा नंबर लिहिण्यात आला आहे. या नंबरवरही संपर्क होऊ शकलेला नाही.

आरे कारशेडवेळी आंदोलन झालं होतं.

कांजुरमार्गच्या जागेचा वाद

मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी ऑक्टोबर महिन्यात मेट्रोची कारशेड आरे कॉलनीमध्ये होणार नाही, असा निर्णय राज्य सरकारने घेतल्याची माहिती दिली.

कारशेड कांजुरमार्गला हलवण्याचा निर्णय झाल्याची माहिती त्यांनी जनतेला उद्देशून केलेल्या भाषणात दिली होती.

"कांजुरमार्गची जागा राज्य सरकारच्या मालकीची आहे. ही जागा शून्य रूपये किमतीनं कारशेडसाठी देण्याचा निर्णय घेण्यात आलाय. ही जागा जनहितासाठी वापरत आहोत," असं मुख्यमंत्र्यांनी आवर्जुन सांगितलं होतं.

मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी आरे कॉलनीतील कारशेड कांजुरमार्गला हलवण्याचा निर्णय घेतल्यानंतर माजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी काही सरकारी...


वादग्रस्त धर्मोपदेशक नित्यानंद यांनी शनिवारी (22 ऑगस्ट) 'कैलास'च्या नाण्यांचं अनावरण केलं. कैलास हा स्वतंत्र देश निर्माण केल्याचा दावा त्यांनी यापूर्वी केला आहे.

गणेश चतुर्थीला कैलासची नाणी जारी करण्यात येईल, असं त्यांनी एका व्हिडिओद्वारे जाहीर केलं होतं. ते म्हणाले की, देशांतर्गत व्यवहारासाठी स्वतंत्र चलन आणि विदेशी व्यापारासाठी वेगळं चलन अस्तित्वात आणलं जाईल.

नित्यानंद यांनी गणेश चतुर्थीला प्रसिद्ध केलेल्या व्हिडिओमध्ये म्हटलं आहे की, कैलाश बँकेचं कामकाज सांभाळण्यासाठी त्यांच्या देशानं दुसऱ्या एका देशाबरोबर सामंजस्य करार केला आहे. या कराराला 'हिंदू गुंतवणूक आणि रिझर्व्ह बँक' असं नाव देण्यात आलं आहे.

स्वामी नित्यानंद यांनी दक्षिण अमेरिका खंडातील इक्वाडोरमध्ये खासगी भूखंड खरेदी केला होता. या भूखंडाचं नाव  'कैलास' असं  ठेवण्यात आलं होतं. नित्यानंद यांनी या भूखंडाला 'हिंदूराष्ट्र' म्हटलंय.

'महान हिंदूराष्ट्र कैलासा'साठी देणग्यांचं आवाहनही नित्यानंद यांनी वेबसाईटवरून केलं होतं.

स्वत:ला ईश्वराचा अवतार मानणाऱ्या नित्यानंदांवर दोन मुलींच्या कथित अपहरणाचा आणि त्यांना कैद करण्याचा आरोप ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आहे. या प्रकरणी अहमदाबाद ग्रामीण पोलीस ठाण्यात गुन्हाही नोंदविण्यात आला आहे.

पोलिसांनी या प्रकरणात नित्यानंद यांच्या 'सर्वाज्ञपीठम' आश्रमातील प्राणप्रिया आणि तत्त्वप्रिया या दोन संचालिकांना ताब्यात घेतलं. या प्रकरणात बालमजुरी, अपहरण, आणि छळवणुकीचे गुन्हे दाखल करण्यात आल्याची माहिती चौकशी अधिकारी के. टी. कमारिया यांनी दिली होती.

2016 मध्ये हे प्रकरण उजेडात आलं. त्यानंतर नित्यानंद फरार आहेत. ते भारतात आहेत की परदेशात याबाबत चौकशी सुरू आहे.

संपूर्ण प्रकरण काय?

बेपत्ता मुलींच्या पालकांकडून गुजरात उच्च न्यायालयात खटला दाखल करण्यात आला आहे. मुलींच्या पालकांच्या मते 2012 मध्ये नित्यानंद यांच्या शैक्षणिक आश्रमाकडून एका शैक्षणिक कार्यक्रमाचं आयोजन करण्यात आलं होतं. त्या कार्यक्रमाला त्यांनी आपल्या चार मुलींना पाठवलं होतं. तेव्हा त्यांचं वय सात ते पंधराच्या दरम्यान होतं.

त्यानंतर या मुलींना अहमदाबादच्या आश्रमात परस्पर पाठवण्यात आल्याचा आरोप या दाम्पत्यानं केला.

ही शाखा अहमदाबाद मधील दिल्ली पब्लिक स्कुलमध्ये आहे. पोलिसांच्या मदतीने जेव्हा त्यांच्या मुलीला शोधण्यासाठी हे दाम्पत्य गेलं, तेव्हा आश्रमात फक्त दोनच मुली आल्याचं त्यांना सांगण्यात आलं. इतर दोन मुलींनी तिथे जाण्यास नकार दिला होता.

त्यांच्या मुलींचं अपहरण झालं असून त्यांना बेकायदेशीर पद्धतीने डांबून ठेवल्याचा आरोप या दांपत्याने केला.

नित्यानंद आणि त्यांच्याशी निगडीत वाद

2010 मध्ये त्यांच्याविरुद्ध अश्लीलता आणि फसवणुकीचा गुन्हा दाखल करण्यात आला होता. त्यांची एक कथित सेक्स सीडीही समोर आली होती. या कथित सीडीमध्ये ते दक्षिण भारतीय अभिनेत्रीबरोबर आपत्तीजनक स्थितीत दिसले होते.

न्यायवैद्यक प्रयोगशाळेत जेव्हा तपासणी झाली तेव्हा ही सीडी खरी असल्याचं आढळलं. माज्ञ नित्यानंदाच्या आश्रमाने भारतात झालेली तपासणी चुकीची असून अमेरिकेतल्या प्रयोगशाळेतल्या तपासणीचा हवाला दिला. त्यात सीडीबरोबर छेडछाड झाल्याचं म्हटलं होतं.

या प्रकरणी नित्यानंदांना अटक करण्यात आली. मात्र काही दिवसातच ते जामीनावर  बाहेर आले. याशिवाय बंगळुरूमधील त्यांच्या आश्रमात एकदा धाड पडली होती.  या धाडीत कंडोमची अनेक पाकिटं आणि गांजा जप्त करण्यात आला होता.

2012 मध्ये नित्यानंदांवर बलात्काराचेही आरोप झाले होते. याप्रकरणी त्यांना तुरुंगवासाची शिक्षा सुनावण्यात आली होती. या वादानंतर ते फरार  झाले...


वादग्रस्त व्हीडिओमधील दृश्यं

राज्य कृषी मूल्य आयोगाचे अध्यक्ष पाशा पटेल, खासदार रामदास तडस तसंच अभिनेते मकरंद अनासपुरे, भारत गणेशपुरे यांनी या परिषदेचं उद्घाटन केलं. स्थानिक भाजप आमदार अनिल बोंडे या परिषदेचे आयोजक होते.

उद्घाटनाच्या दिवशी सायंकाळी 6 वाजता रामपाल महाराज यांचा ग्राम कृषी सप्तखंजिरी प्रबोधनाचा कार्यक्रमही झाला. मात्र 9 फेब्रुवारीला दंडार लोककला उत्सवामध्ये नृत्य सादर करण्यात आलं. या नृत्याचे व्हीडिओ 'अश्लील सादरीकरण' अशा मजकुरासह सोशल मीडियावर व्हायरल झाले. या व्हीडिओमध्ये एका स्त्रीसह सेवानिवृत्त नायब तहसीलदार ठेका धरताना दिसून येत आहे.

ही खरंच शेतकऱ्यांसाठीची परिषद होती की काही बिभत्स प्रदर्शन आयोजकांनी मांडलं होतं, अशी टीका नेटिझन्सकडून होत आहे. यात माजी खासदार नाना पाटोले यांचाही समावेश आहे.

"शेतकरी परिषदेमध्ये सांस्कृतिक कार्यक्रम अपेक्षित आहेत. तुम्ही सांस्कृतिक परिषद म्हटली होती, मग दंडार लोककलेच्या नावाखाली आयोजकांनी कृषी परिषदेत मुली नाचवल्या. शेतकऱ्यांच्या नावाने डान्स कशाला करता?" अशी टीका पटोले यांनी बीबीसीशी बोलताना आयोजकांवर केली आहे.

दरम्यान, सोशल ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

मीडियावरही चौफेर टीका होत असताना आयोजक आमदार अनिल बोंडे यांनी 'या दंडार नृत्याकडे कलेच्या दृष्टीने बघावं,' असं म्हटलं आहे.

बीबीसी मराठीशी बोलताना अनिल बोंडे म्हणाले, "दंडार ही लोककला आहे आणि गेल्या अनेक वर्षांपासून शेतकऱ्यांच्या मनोरंजनासाठी या लोककलेचं आयोजन करण्यात येतं. दंडार कलेच्या सादरीकरणात पुरुष स्त्रीच्या वेशात नृत्य करतात. त्यात गौळण, लावणी असे प्रकार आहेत. शेतकऱ्यांची दैनंदिन तणावातून मुक्तता व्हावी, विरंगुळा व्हावा, मनोरंजन व्हावे या उद्देशाने या कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते."

पण पटोले यांनी यावरही आक्षेप घेतला आहे.

राष्ट्रीय कृषी विकास परिषद

"दंडार गोंधळ आमच्याच भागातील आहे. त्यांनी आम्हाला दंडार शिकवू नये. भंडारा जिल्ह्यात दंडार नावाच्या लोककलेत स्त्रीच्या वेशात पुरुष कला सादर करतात. वरूडच्या परिषदेत स्त्री आणि पुरुष दोघेही होते. बोडे सांगतात की, तो पुरुष होता. आमच्या निरीक्षणात ती बाई वाटत होती," असं ते म्हणाले.

शिवाय, "कृषी परिषदेत शेतकऱ्यांच्या अडचणी, त्यांना काय बियाणं देता येतं, पीकपद्धती, बाजारपेठ कशी असावी, शेतमालाला भाव कसा मिळाला पाहिजे, कमी पैशात शेती कशी करावी, या सगळ्या गोष्टी असायला पाहिजे. कर्जमाफीच्या नावानं शेतकऱ्यांना भाजपमुळेच नैराश्य आलं आहे. शेतमालाला दीडपट भाव दिला नाही," अशी नाराजी त्यांनी व्यक्त केली.

कोण होते सादरकर्ते?

वरूडमध्ये ज्यांनी सादरीकरण केलं ते दंडार लोककला पथक लोकशाहीर माणिक देशमुख यांचं आहे. या क्षेत्रात ते 57 वर्षांपासून आहेत आणि दंडार, पोवाडा सारखे पाच हजाराहून अधिक प्रबोधनात्मक कार्यक्रम त्यांनी केले आहेत.

माणिक देशमुख यांचं 10 जणांचं पथक आहे. विदर्भातील विविध जिल्ह्यात ते कार्यक्रम करतात. कार्यक्रमांची संख्या ग्रामीण भागात जास्त असते. एका शोमागे त्यांना 10 ते 12 हजार मिळतात.

पंकजचा डान्सचा व्हीडिओ चांगलाच वायरल झाला होता.

शासनामार्फत आयोजत सांस्कृतिक महोत्सव शहरी भागात होतो. मुंबई आणि दिल्लीच्या मंत्रालयात त्यांचे कार्यक्रम होतात आणि या सगळ्यातून येण्या-जाण्याचा खर्च आणि कलावंतांना 500 रुपये मिळतात, अशी माहिती त्यांनी दिली.

बीबीसीशी बोलताना ते म्हणाले "दंडार लोककला पुरातन काळापासून सुरू आहे. शिवाजी महाराज, छत्रपती शाहू महाराज यांच्या काळापासून ही लोककला सुरू आहे. वडिलोपार्जित परंपरा आम्ही जोपासतोय. पण मुलं उच्चशिक्षित असल्याने पुढे...