ते लेफ्टनंट कर्नल पदावरती निवृत्त झाले. त्यानंतर त्यांनी माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातही काम केलं. 2005 साली त्यांचे वडील बंधू महिंदा राजपक्षे श्रीलंकेचे अध्यक्ष बनले.

त्यानंतरची 10 वर्ष ते श्रीलंकेचे सैन्य प्रमुखही होते. श्रीलंकेत धुमाकूळ घातलेल्या लिबरेशन टायगर्स ऑफ तमिळ इलम म्हणजेच एलटीटीईच्या पाडावाचं श्रेयही याच गोटाभाया राजपक्षे यांना जातं.

श्रीलंकेतल्या गृहयुद्धात जवळपास 1 लाख लोकांनी प्राण गमावले. 2009 साली गृहयुद्ध संपलं. तरीदेखील लोक बेपत्ता होण्याचा सिलसिला सुरूच होता. या दरम्यान आत्मसमर्पण केलेल्या कट्टरतावाद्यांना ठार करण्यात आल्याचे आरोप झाले आहेत. याच काळात तब्बल 20 हजारांहून जास्त नागरिकही बेपत्ता झाले आहेत.

त्या काळात एक पांढरी व्हॅन श्रीलंकेच्या रस्त्यावरून सतत फिरायची. ही व्हॅन मानवाधिकार कार्यकर्ते किंवा एलटीटीई समर्थकांना उचलून न्यायची. गृहयुद्ध संपल्यानंतर ज्येष्ठ पत्रकार एस. व्यंकटनारायण यांनी गोटाभाया राजपक्षे यांची मुलाखत घेतली होती.

त्यावेळी गोटाभाया यांनी एलटीटीईच्या खात्म्याचं श्रेय त्यांचे वडील बंधू आणि तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष महिंदा राजपक्षे यांना दि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ल्याचं व्यंकटनारायण सांगतात.

ते म्हणतात, "महिंदा राजपक्षे यांनी गोटाभाया यांना सांगितलं की काहीही करून त्यांना हे युद्ध संपवायचं आहे. यासाठी त्यांना जी शस्त्रास्त्रं हवी, त्यांनी सांगावी. गोटाभाया यांनी या खास मोहिमेसाठी भारताकडून शस्त्रास्त्रं मागितली होती. मात्र, त्यावेळी मनमोहन सिंह सरकारची डीएमकेसोबत आघाडी होती. त्यामुळे त्यांनी मदत केली नाही. गोटाभाया यांनी चीन आणि पाकिस्तानकडून मदत मागितली आणि त्यांनी ती शस्त्रास्त्र गोटाभाया यांना पुरवली."

धार्मिक ध्रुवीकरणाचा फायदा

नऊ भावंडांपैकी गोटाभाया पाचव्या क्रमांकाचे. श्रीलंकेतील बहुसंख्य सिंहला समुदायाचे गोटाभाया हे श्रीलंकेतील सर्वात शक्तीशाली समजल्या जाणाऱ्या राजघराण्यातील आहेत.

राष्ट्राध्यक्ष निवडणुकीत त्यांना 52.55% मतं मिळाली. या निवडणुकीत त्यांच्या विरोधात सजित प्रेमदासा यांचं आव्हान होतं. सजित प्रेमदासा यापूर्वीच्या मैत्रिपाला सिरीसेना सरकारमध्ये महत्त्वाच्या पदावर होते.

गोटाभाया राजपक्षे आपले बंधू आणि माजी राष्ट्राध्यक्ष महिंदा राजपक्षे यांच्यासह

श्रीलंकेत याचवर्षी एप्रिल महिन्यात इस्टर संडेच्या दिवशी साखळी बॉम्बस्फोट झाले. त्यात 250 हून जास्त लोकांचा मृत्य झाला. तर 500 हून अधिक गंभीर जखमी झाले होते.

या घटनेनंतर श्रीलंकेत धार्मिक ध्रुवीकरण स्पष्टपणे जाणवू लागलं. सिंहली समाजातील बौद्ध बहुसंख्याक त्यांनी मुस्लिमांवर बहिष्कार टाकला.

या धार्मिक ध्रुवीकरणाचा थेट फायदा गोटाभाया राजपक्षे यांना झाला. दक्षिण आशिया विषयाचे अभ्यासक प्रा. एस. डी. मुनी सांगतात की गोटाभाया यांचा निवडणूक प्रचार असुरक्षितता आणि सरकारच्या अपयशांवर केंद्रित होता.

ते म्हणतात, "देशातील असुरक्षिततेच्या मुद्द्यावर गोटाभाया यांचा निवडणूक प्रचार केंद्रित केला होता. याचा फायदा त्यांना निवडणुकीत झाला. देशातील दहशतवाद आणि कट्टरतावादाचा सामना करण्यासाठी आपण सक्षम असल्याचा त्यांचा दावा होता. त्यांना दुसरा फायदा झाला तो मैत्रिपाला सिरीसेना सरकारच्या अपयशांचा. हे सरकार नालायक असल्याचं ते म्हणत. त्यांचे प्रतिस्पर्धी सजित प्रेमदासा हेदेखील त्याच सरकारमध्ये असल्याने याचाही फायदा त्यांना झाला."

अल्पसंख्यकांमधली भीती कशी घालवणार?

धार्मिक ध्रुवीकरणामुळे श्रीलंकेतील अल्पसंख्यक मुस्लीम आणि तमिळ समाजामध्ये एक प्रकारची भीती आहे. गृहयुद्धादरम्यान गोटाभाया यांनी केलेल्या कारवायांमुळेसुद्धा ते...


ते सांगायचे, बहुतांश अभिनेत्यांना अभिनयाशिवाय इतर गोष्टीच शिकायच्या आहेत.

बॉडीबिल्डिंगचा अभिनयाशी काय संबंध आहे? घोडेस्वारी आणि तलवारबाजीचा अभिनयाशी काय संबंध आहे? असा प्रश्न त्यांनी या मुलाखतीत विचारला होता.

त्यावेळी ऋषी कपूर म्हणाले होते, शरिरातले स्नायू बळकट बनवण्याआधी चेहऱ्यावरचे हावभाव तरी शिकून घ्या. अभिनय शिका. आज अभिनेते सर्वप्रथम आपला शर्ट उतरवण्याचीच घाई करतात.

या मुलाखतीत ऋषी कपूर म्हणाले होते, सध्याच्या काळात चांगला अभिनय करू शकणारे अभिनेतेच टिकू शकतात. इतर कामात कितीही पारंगत असले तरी अभिनयाचा दर्जा साधारण असलेले कलाकार इथं काम करू शकणार नाहीत.

एक अभिनेता म्हणून माझं कधीच कौतुक झालं नाही, असं ऋषी कपूर म्हणायचे. याचे जबाबदार ते स्वतःलाच मानत. प्रेक्षक आणि समीक्षकांसमोर कोणतीही नवी गोष्ट आपण केली नाही, याचा त्यांना खेद वाटायचा.

मी अभिनेत्रीसोबत रोमान्स करायचो. झाडांच्या आजूबाजूला नाचत होतो. उटी, काश्मीर आणि स्वित्झर्लंडमध्ये गाणी गात होतो. सगळ्या जगात माझं नाव स्वेटरमॅन पडलं होतं. मला कधीच वेगळ्या भूमिका दिल्या गेल्या नाहीत. त्याच वेळी माझ्या समकालीन अभिनेत्यांना वे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

गवेगळ्या प्रकारच्या भूमिका करण्याची संधी मिळत होती.

'माझी स्टाईल नव्हती कारण मी नैसर्गिक अभिनेता होतो'

त्या मुलाखतीत ऋषी कपूर यांनी आपली काहीच तक्रार नाही, असं सांगितलं. मुलाखतीत ऋषी कपूर पुढे म्हणाले होते, "माझं 25 वर्षांचं लांबलचक रोमँटिक करिअर राहिलं. मोठा स्टार नसलो तरी पाच मोठ्या अभिनेत्यांपैकी एक मी होतो. त्यावेळी 25 वर्षांपर्यंत असं करिअर कोणत्याच अभिनेत्याचं नव्हतं."

देव आनंद, जितेंद्र, राजेश खन्ना आणि अमिताभ बच्चन यांनीसुद्धा तीन वर्षांचा ब्रेक घेतला होता. आज फिल्म इंडस्ट्रीमध्ये तीन खानांनी (आमिर खान, सलमान खान आणि शाहरूख खान) 25 वर्षं काम केलं. कारण सध्याच्या काळात हे सोपं आहे.

आपल्या अभिनयाची कोणतीही स्टाईल नाही. पण मी एक नैसर्गिक अभिनेता आहेत, असं कपूर म्हणायचे.

ज्या अभिनेत्यांची स्टाईल होती. ते एक कलाकार या नात्याने असुरक्षित होते. त्यामुळे त्यांना या स्टाईलचा आधार घ्यावा लागला होता, असं त्यांचं मत होतं.

ऋषी कपूर यांनी गेल्या काही काळापासून वेगवेगळ्या भूमिका स्वीकारल्या. या काळात अशा भूमिका करण्याची संधी मिळत आहे, याचा त्यांना आनंद वाटायचा.

पूर्वीच्या काळी प्रत्येक अभिनेत्याला तीन-चार सिनेमे हरवणे-सापडणे या कहाणीशी संबंधित असलेले मिळायचे. किंवा श्रीमंत-गरिब यांची प्रेम कहाणी असलेले सिनेमे त्यावेळी असत, असं कपूर यांनी मुलाखतीत सांगितलं होतं.

'ऋषिकेश-गुलजार यांच्यासोबत काम करण्याची संधी मिळाली नाही'

त्यावेळी ऋषिकेश मुखर्जी आणि गुलजार वेगळ्या प्रकारचे सिनेमे बनवायचे. पण त्यांच्यासोबत काम करण्याची संधी कधीच मिळाली नाही, याची खंत ऋषी कपूर यांना असल्याचं त्यांनी मुलाखतीत सांगितलं होतं.

सध्याच्या काळात मल्टीप्लेक्स आले आहेत. चांगला सिनेमा पाहण्याची इच्छा असलेल्या संवेदनशील प्रेक्षकांसाठी एक हक्काचं ठिकाण बनलं आहे. यामुळेच माझ्यासारख्या अभिनेत्यांना वेगवेगळ्या भूमिका करण्याची संधी मिळत आहे. नाही तर 40-50 वयातच अभिनेत्यांना संन्यास घ्यावा लागत होता, असं कपूर यांनी मुलाखतीत सांगितलं होतं.

शेवटच्या काळामध्ये ऋषी कपूर यांनी हिरो-हिरॉईनच्या वडीलांची भूमिका करणार नाही असं ठरवलं होतं. ते म्हणायचे मला सध्या तरी फक्त वेगळ्या भूमिका करायच्या आहेत आणि प्रत्येक भूमिका वेगळ्या पद्धतीने साकारून दाखवायची आहे. त्यांना आणि अमिताभ बच्चन यांना एकत्र पाहायला लोकांना आवडत होतं. 27 वर्षांनंतर ऋषी कपूर आणि...


ते साबरमती आश्रमाला भेट देतील की नाही याबाबत अद्याप संदिग्धता आहे. मात्र या तयारीत कोणत्याही प्रकारची उणीव राहणार नाही यासाठी निकराचे प्रयत्न सुरू आहेत. मोटेरा स्टेडियमधील कार्यक्रमानंतर मोदी आणि ट्रंप साबरमती आश्रमाला भेट देतील आणि तिथेच चर्चा करतील असं गुजरात सरकारच्या सुत्रांनी ANI या वृत्तसंस्थेला सांगितलं. बीबीसीने अद्याप या बातमीवर शिक्कामोर्तब केलेलं नाही.

सध्या शहरात विद्युत रोषणाई करण्यात आली आहे. ट्रंप यांच्या 22 किमी रोड शो दरम्यानच्या परिसरात सुरक्षा व्यवस्था कडक करण्यात आली असून ठिकठिकाणी पोलीस तैनात करण्यात आले आहेत. डोनाल्ड ट्रंप, मेलानिया ट्रंप आणि मोदी यांचे होर्डिंग संपूर्ण शहरात लावण्यात आले आहेत. नमस्ते ट्रंप हा कार्यक्रम भारत अमेरिका व्यापारी संबंध प्रस्थापित करण्यासाठी महत्त्वाचं मानलं जात आहे.

सध्या अहमदाबाद शहराला छावणीचं रूप आलं आहे. सगळीकडे पोलीस तैनात झाले आहेत. तैनात झालेल्या पोलिसांबरोबर ज्येष्ठ पोलीस अधिकारीही आहेत. या रस्त्यावर कायम पोलिसांच्या गाडीचा सायरन ऐकू येतो. ज्या लोकांनी काळे कपडे घातलेत किंवा रस्त्यावर पडलेल्या वस्तू याकडे गांभीर्याने पाहिलं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

जात आहे.

रस्त्याच्या बाजूला सुरक्षा तपासणीसाठी केबिन उभारण्यात आल्या आहेत. ज्या ठिकाणाहून ट्रंप यांचा ताफा जाणार आहे तिथल्या रोड शो मध्ये सहभागी व्हायचं असेल तर सुरक्षा तपासणी करणं अनिवार्य आहे. या 22 किमीच्या मार्गावर लोखंडी बॅरिकेड उभारले आहेत.

अहमदाबादचे पोलीस उपायुक्त विजय पटेल यांनी पत्रकार परिषदेत दिलेल्या माहितीनुसार या कार्यक्रमासाठी 12000 पोलिसांना तैनात करण्यात आलं आहे. पोलीस दल, राखीव पोलीस दल यांच्याबरोबरच साबरकांठा, मेहसेना, बनासकांठा  या जिल्ह्यातून आयपीएस अधिकाऱ्यांना पाचारण करण्यात आलं आहे.

याबरोबरच US Secret service,  NSG आणि SPG चे अधिकारीही या कार्यक्रमात सुरक्षा व्यवस्था पाहतील.

अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार पोलिसांतर्फे या मार्गावर कोणताही गैरप्रकार टाळण्यासाठी Anti Drone technology  चा वापर केला जाणार आहे. या मार्गावर NSG ची अँटी स्नायपर टीम तैनात राहील.

रविवारी रस्त्यावर ज्या गाड्या दिसत आहेत, त्या अहमदाबाद महापालिकेच्या , पोलिसांच्या आणि किंवा सार्वजनिक बांधकाम विभागाच्या आहेत. सध्या हे विभाग या तयारीत व्यस्त आहेत.

अहमदाबाद महापालिकेचे आयुक्त विजय नेहरा यांनी ट्वीट करत लोकांना रोड शोला येण्याचं आणि भारतीय संस्कृती आणि विविधतेचं प्रदर्शन करण्याचं आवाहन केलं.

या रोड शो साठी एक लाख लोक येण्याची अपेक्षा आहे. अहमदाबाद महापालिकेने या रोड शोला इंडिया रोड शो असं नाव दिलं आहे.

आपापल्या संस्कृतीचं प्रदर्शन व्हावं या उद्दिष्टाने तिथे ठिकठिकाणा व्यासपीठ उभारण्यात आलं आहे. उदा. आसामची संस्कृती पाहण्यासाठी त्या राज्यासाठी उभारलेल्या स्टेजवर कलाकार कला दाखवतील. एअरपोर्ट सर्कल भागात पश्चिम बंगाल आणि राजस्थान या राज्याचं व्यासपीठ उभारण्यात आलं आहे.

अहमदाबाद महापालिकेची प्राणी नियंत्रण विभागाची गाडी सध्या सतत रस्त्यावर गस्त घालत आहे. त्यामुळे या मार्गावर गायीचा त्रास जवळजवळ संपला आहे.

विमानतळाच्या परिसरातून जवळपास 50 माकडांना जेरबंद करण्यात आलं आहे.

रविवारी परिसरातील बहुतांश दुकानं बंद होती. सोमवारीही दुकानं बंद ठेवण्याचा आदेश देण्यात आला आहे.

रोड शो मध्ये कसं सहभागी व्हाल?

अहमदाबादमध्ये 16 विधानसभा क्षेत्रं आहेत. प्रत्येक विधानसभा क्षेत्रातून लोकांना उभं राहण्यासाठी विशिष्ट जागा उभारण्यात आल्या आहेत. उदा. विजालपूर विधानसभा क्षेत्रातील सदर बाझार विभागात अहमदाबाद कँन्ट...


तेजश कोठारी मुंबईच्या नायर रुग्णालयातील लसीकरण केंद्रात आपल्याला आलेला अनुभव सांगतात. तेजश यांच्यासह साठ-सत्तर जणांना तिथे चार तास ताटकळत वाट पाहावी लागली, पण त्यांना लस मिळू शकणार नसल्याचं सांगण्यात आलं.

भारतात 18 ते 44 वयोगटासाठी कोव्हिड प्रतिबंधक लसीकरणाला सुरुवात होऊन आता बारा दिवस झाले आहेत. पण मुंबईत अजूनही लोकांना लशीसाठी कोविन अॅपवर नाव नोंदवण्यात आणि अपॉइंटमेंट घेताना अडचणी येत आहेत.

पण नोंद करण्याचा पहिला टप्पा पार केल्यावरही बुधवारी मुंबईत काहींना लस मिळण्यात अडचणी आल्या.

कोविन अॅपवर सकाळी लसीकरणासाठीचे वेळ नोंदणी सुरू असल्याचं दिसल्यावर तेजश यांनी लगेच 11 ते 2 दरम्यानची वेळ घेतली. नायर हॉस्पिटलमध्ये त्यांना लशीच्या डोससाठी वेळ मिळाली होती.

तेजश यांच्याप्रमाणेच इतर सुमारे सत्तर जणांनी नायर हॉस्पिटलमध्ये वेळ नोंदवली होती आणि त्यांना वेळ मिळाल्याची पोचपावती तसंच एसएमएसही आला होता. पण नायर रुग्णालयात पोहोचल्यावर वेगळं चित्र दिसलं.

लसीकरणावरून गोंधळाची परिस्थिती

लस घेण्यासाठी नायर रुग्णालयात आलेले एक नागरिक सांगतात, "साधारण साडेदहा वाजता आम्ही साठ सत्तर जण इथे आलो होतो. त... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्यांनी आमची रिसिट आणि आधार कार्ड पाहून आणि आम्हाला बाजूला बसायला सांगितलं. दहा पंधरा मिनिटांनंतर आम्हाला सांगण्यात आलं की तुमची अपॉइंटमेंट वैध नाहीतुम्हाला पुन्हा नोंदणी करावी लागेल, आज तुम्हाला लस देऊ शकत नाही.

"आम्ही आरोग्य सेतू अॅप चेक केलं तर आमची अपॉइंटमेंट तिथून गेलेली दिसली. पण आम्ही रीसीट डाऊनलोड करून ठेवली होती. पावती दाखवल्यावर अधिकाऱ्यांनी हा तांत्रिक बिघाड असल्याचं सांगितलं."

गर्दी जमा झाल्यानं पोलिस तिथे आले आणि लोकांना जायला सांगू लागले कारण सोशल डिस्टंसिंग राखणं शक्य नव्हतं.

काहींनी नायर हॉस्पिटलच्या प्रशासनाशी आणि तिथल्या अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधला. तेव्हा त्यांना आपण काहीच करू शकत नसल्याचं अधिकाऱ्यांनी सांगितलं.

तर आरोग्य विभागाच्या हेल्पलाईनवरून हा केंद्र सरकारचा प्रश्न आहे, असं उत्तर मिळाल्याचं काहीजण सांगतात. हा लोकांच्या जीवाशी खेळ झाला, अशी प्रतिक्रिया जमलेल्या लोकांमध्ये उमटली. कुणीच प्रतिसाद देत नाहीये की जबाबदारी देत नाहीये, अशी तक्रार त्यांनी केली आहे.

चार तासांनंतरही अनेकांना नेमकं काय होत आहे याचं उत्तर मिळालं नाही. इथे नोंदणी करून आलेले अनेकजण हे दूरच्या उपनगरांतून आले होते. त्यांनीही घडल्या प्रकाराबद्दल नाराजी व्यक्तत केली आहे.

कोविन अपमध्ये तांत्रिक अडचणी?

या सगळ्या गोंधळाविषयी आम्ही नायर रुग्णालयाच्या प्रशासनाशी संपर्क साधला. इथले डीन डॉ. रमेश भारमल माहिती देतात की, "महापालिकेकडून सर्व लसीकरण केंद्रांना निश्चित कोट्यानुसार लशीचे डोस आणि नावं नोंदवलेल्या लोकांची यादी दिली जाते. त्या यादीनुसारच आम्ही डोस देतो."

मग अडचण कुठे आली आहे? डॉ. भारमल सांगतात, "की कोविन अपनं काहीजणांना वेळ नोंदवू दिली, पण दहा पंधरा मिनिटांनंतर त्यांची अपॉइंटमेंट रद्द झाली त्यामुळे हा गोंधळ उडाला."

पण आपल्याला नोंदणी रद्द झाल्याचा मेसेज आलेला नाही असा दावा लोकांनी केला आहे.

मुंबई महापालिकेकडे दुसऱ्या दिवशी उपलब्ध होणाऱ्या डोसेस नुसार आदल्या दिवशी नोंदणी खुली होते. पण मंगळवारी कोविन वेबसाईटच्या सर्व्हरला तांत्रिक अडचणी येत असल्याचं महापालिकेनं जाहीर केलं होतं.

मग नोंदणीसाठी वेळ खुली कशी झाली, हा प्रश्न उभा राहतो. दरम्यान, कोविन अपद्वारा नोंदणी प्रक्रियेत अशा अडचणी सुरुवातीपासूनच येत असल्याचं लसीकरण मोहिमेतील एक आरोग्य कर्मचारी सांगतात.

मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनीही त्याची दखल घेत केंद्राकडे...


तेजस्वी यादव

बिहारमध्ये निवडणुकांचं बिगूल वाजलं आहे. नितीश कुमार, लालूप्रसाद यादव या मोठ्या नेत्यांची दुसरी फळीही आता रिंगणात आहे. लालूप्रसाद यांचे चिरंजीव आणि बिहारचे माजी उपमुख्यमंत्री असलेले तेजस्वी यादव यांच्या राजकीय कारकीर्दीसाठी ही निवडणूक महत्त्वाची आहे.

बिहारच्या राजकारणात उपमुख्यमंत्रिपदापर्यंत आगेकूच करणाऱ्या तेजस्वी यांनी क्रिकेटच्या मैदानावर विशेषत: आयपीएल स्पर्धेत मुशाफिरी केली आहे असं सांगितलं तर! विश्वास बसत नाहीये? पण हे अगदी खरं आहे. तेजस्वी यादव 2009 ते 2012 या कालावधीत दिल्ली डेअरडेव्हिल्स या आयपीएल संघाचा भाग होते.

2012 मध्ये आयपीएलमधील एकेक वाद उफाळून समोर येत होते. संसदेत यावर बोलताना लालू प्रसाद यादव म्हणाले होते की, माझा मुलगी तेजस्वी आयपीएल स्पर्धेत दिल्ली संघाचा भाग आहे. पण त्याला संघात निवड झालेल्या खेळाडूंना पाणी देण्यासाठीच ठेवलं आहे. खेळायची संधीच देत नाहीत.

लालूंचे हे उद्गार एका राजकारण्याचे नसून, एका त्रस्त बापाचे होते.

तेजस्वी यांचा आयपीएल प्रवास

बॅटिंग करू शकणारा बॉलर अशी तेजस्वी यांची डोमेस्टिक क्रिकेटमधली ओळख होती. प्रत्येक आयपीएल संघ नव्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तरुण खेळाडूंना ताफ्यात सामील करतो, जेणेकरून त्यांना शिकण्याची संधी मिळावी. याच विचारातून तेजस्वी यांना दिल्लीने संघात समाविष्ट केलं.

2009 मध्ये वीरेंद्र सेहवाग दिल्ली डेअरडेव्हिल्सचा कर्णधार होता. त्यावेळी दिल्ली संघात पॉल कॉलिंगवूड, एबी डीव्हिलियर्स, तिलकरत्ने दिलशान, गौतम गंभीर, ग्लेन मॅकग्रा, आशिष नेहरा, डॅनियल व्हेटोरी, डेव्हिड वॉर्नर अशा एकापेक्षा एक खेळाडूंचा समावेश होता.

2009 मध्ये दिल्लीने प्लेऑफ्समध्ये प्रवेश केला होता. पहिल्या सेमी फायनलमध्ये डेक्कन चार्जर्सने दिल्लीला ६ विकेट्सनी नमवलं होतं.

2010 मध्ये दिल्लीचं नेतृत्व गौतम गंभीरच्या हाती आलं. मात्र तरीही तेजस्वीला एकाही मॅचमध्ये खेळण्याची संधी मिळाली नाही. दिल्लीला त्या हंगामात प्लेऑफ्ससाठी पात्र होता आलं नाही. 14 मॅचेसमध्ये त्यांनी 7 मॅचेस जिंकल्या तर 7 हरल्या. दिल्लीला पाचव्या क्रमांकावर समाधान मानावं लागलं.

2011 मध्ये पुन्ही वीरेंद्र सेहवागकडे दिल्लीचं नेतृत्व सोपवण्यात आलं. मात्र तरीही तेजस्वीला एकाही मॅचमध्ये खेळवण्यात आलं नाही. त्या हंगामात दिल्लीने जेमी होप्स, वरुण आरोन, अजित आगरकर, आरोन फिंच, कॉलिन इन्ग्राम, इरफान पठाण, रोलँफ व्हँन डर मर्व्ह यांना संघात समाविष्ट केलं होतं. त्या हंगामात दिल्लीची कामगिरी सर्वसाधारण झाली. 14 पैकी त्यांना फक्त 4 मॅचेस जिंकता आल्या तर 9 मध्ये पराभवाला सामोरं जावं लागलं.

तेजस्वी यादव

2012 मध्येही वीरेंद्र सेहवागच दिल्लीचा कर्णधार होता. त्या हंगामात दिल्लीने डग ब्रेसवेल, महेला जयवर्धने, ग्लेन मॅक्सवेल, मॉर्ने मॉर्केल, केव्हिन पीटरसन, आंद्रे रसेल, रॉस टेलर अशा मोठ्या खेळाडूंना ताफ्यात समाविष्ट केलं. तेजस्वीच्या नशिबी सलग चौथ्या हंगामातही एकही मॅच खेळण्याचं भाग्य नव्हतं. दिल्लीने दमदार प्रदर्शन करत प्राथमिक फेरीत 16 पैकी 11 मॅचेस जिंकल्या आणि प्लेऑफसाठी पात्र होण्याचा मान मिळवला. पहिल्या क्वालिफायर मॅचमध्ये कोलकाताने दिल्लीला 18 रन्सनी नमवलं. दुसऱ्या क्वालिफाइंग मॅचमध्ये चेन्नईने दिल्लीला 86 रन्सने नमवलं.

2013 मध्ये महेला जयवर्धनकडे दिल्लीचं कर्णधारपद देण्यात आलं. गुलाम बोदी, जोहन बोथा, जीवन मेंडिस, बेन रोहरर या खेळाडूंना घेण्यात आलं. सेहवागही संघात होता. परंतु तेजस्वीला संघात स्थान मिळालं नाही. दिल्लीला गुणतालिकेत तळाचं स्थान मिळालं. दिल्लीने 16पैकी फक्त 3 मॅचेस जिंकल्या.

स्थानिक क्रिकेटमध्ये...


तेजस्वी यादव

बुधवारीही (4 नोव्हेंबर) सकाळपासून 16-17 सभा घेतल्या. त्यानंतर मधेपुराच्या सागर सेवा सदनमध्ये त्यांची मुलाखत बीबीसीने घेतली. यावेळी तेजस्वी यादव यांनी नितीश कुमार सरकारवर आरोपांच्या फैरी झाडल्या. बिहारमध्ये बेरोजगारी हा मुद्दा कधीच नव्हता. या निवडणुकीत हा प्रमुख मुद्दा बनला आहे. लोक स्थलांतर करत आहेत. तसंच नितीश कुमार यांचं सरकार भ्रष्टाचारी असून त्यांनी 60-60 घोटाळे केल्याचा आरोप तेजस्वी यादव यांनी केला.

तेजस्वी यादव यांच्या मुलाखतीतील संपादित अंश इथं देत आहोत.

प्रश्न - तुम्हाला प्रतिसाद कसा मिळतोय, काय अपेक्षा आहेत?

उत्तर - लोकांमध्ये खूप उत्साह आहे. आम्ही एक अजेंडा पुढे ठेवला आहे. कमाई, शिक्षण, औषध आणि सिंचन. हेच निवडणुकीचे मुद्दे असतील. आम्ही याच गोष्टी लोकांसमोर मांडायचं ठरवलं आहे. भ्रष्टाचार हा इथला प्रमुख मुद्दा आहे. नितीशकुमार यांच्याविरुद्ध लोकांमध्ये फक्त आक्रोशच नाही, तर द्वेषसुद्धा आहे. गेल्या 15 वर्षांपासून त्यांचं सरकार आहे. पण लोकांना काहीच मिळालं नाही. लोकांना स्थलांतर करावं लागलं. यामुळेच आम्ही महागठबंधन करून निवडणूक लढवण्याचा निर्णय घेतला.

प्रश्न -... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

या निवडणुकीचा अजेंडा 10 लाख रोजगार हा आहे. हे एक आंदोलन असल्याचं तुम्ही म्हणत आहात. पण ही कल्पना लोकांकडून मिळाली की तुमचीच कल्पना लोकांकडून मांडली गेली?

उत्तर - आम्ही निवडणुकीत कधीच बेरोजगारी हा मुद्दा बनल्याचं आतापर्यंत पाहिलं नाही. पण बिहारमध्ये कोरोना काळात बेरोजगारीचा दर सर्वाधिक आहे. इथं बेरोजगारी दर 46 टक्के आहे. लोकांमध्ये गेल्यानंतर त्यांच्या अडचणी तुम्हाला समजतात.आम्ही आधीही लोकांचे मुद्दे घेतले. कोरोना काळात बेरोजगारी हटाव यात्रेवर आम्ही निघालो होतो. लोकांच्या मूलभूत गरजा म्हणजेच अन्न, वस्त्र, निवारा यांचा मुद्दा आम्ही पुढे केला होता. 15 वर्षं राज्याची सत्ता उपभोगणाऱ्यांकडे कोणताच उपाय नाही.

प्रश्न - तुम्ही 15 वर्षांची गोष्ट करत आहात. पण NDA आघाडी तुमच्या वडिलांचा जंगलराज हा मुद्दा बनवण्याचा प्रयत्न करत आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आपल्या सभांमध्ये लालू-राबडी यांचा काळ आठवा, असं सांगत असतात. याबाबत तुम्ही काय सांगाल? तुमचं सरकार आल्यास कायदा आणि सुव्यवस्था कशी राखली जाईल?

उत्तर - गेल्या 15 वर्षांत त्यांनी काहीच केलं नाही. म्हणूनच जंगलराजचा मुद्दा बनवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

ते इतिहासातील गोष्टी उकरून काढण्याचा प्रयत्न करत आहेत. पण आम्हाला भविष्याची काळजी आहे. ते काय म्हणतात, याने काहीच फरक पडत नाही. सध्याचं वास्तव काय आहे, यावर चर्चा होऊ शकते.

सरकारी संस्थांनी दिलेल्या माहितीवर चर्चा करता येऊ शकेल. तुम्ही NCRB ने आमच्या सरकारबाबत दिलेला अहवाल पाहा. या 15 वर्षांतली आकडेवारी पाहा. शिवाय, आम्ही सरकारमध्ये होतो, तेव्हाच्या 18 महिन्यांच्या काळातील आकडेवारी बघा. गुन्हेगारी प्रचंड वाढली आहे.

प्रश्न - तुम्ही दिलेली आश्वासनं पूर्ण करू शकत नाही, असं विरोधकांचं म्हणणं आहे. तुम्हाला काय वाटतं?

उत्तर - नितीश कुमार हे स्वतः थकले आहेत. त्यांना बिहार सांभाळता येत नाही. बिहारचं एकूण बजेट 2 लाख 13 हजार कोटी इतकं आहे. यापैकी 40 टक्के रक्कम ते खर्च करू शकत नाहीत. राईट टू एज्यूकेशनचे 24 ते 25 हजार रुपये ते खर्च न होता शिल्लक राहतात.

नितीश कुमार 500 कोटींच्या जाहिराती देतात. इतका पैसा आहे, पण लोकांना नोकऱ्या देण्यासाठी त्यांच्याकडे पैसे नाहीत. 30 हजार कोटी रुपयांचा घोटाळा होतो. 60-60 घोटाळे करण्यासाठी पैसा आहे.

राष्ट्रीय मानक संस्थेच्या सूचनेनुसार पद वाढवा, इतर विभागांचा जिर्णोद्धार होईल....


तेल अविव्हजवळच्या लोड शहरात दंगली उसळल्यानंतर आणीबाणी जाहीर करण्यात आली आहे.

लोड शहरामध्ये उसळलेल्या दंगलींमध्ये इस्रायली अरबांचा सहभाग होता. यामध्ये गाड्या पेटवून देण्यात आल्या. तर एका कारवर रॉकेट आदळल्याने इस्रायली अरब बाप-लेकीचा यात मृत्यू झाला.

गाझामधल्या द हनाडी टॉवर या 13 मजली इमारतीवर हवाई हल्ला करण्यात आला. हल्ला होण्याच्या दीड तास आधीच इथले रहिवासी आणि स्थानिकांनी परिसर रिकामा करावा अशा सूचना देण्यात आल्या होत्या, असं रॉयटर्स वृत्तसंस्थेने म्हटलंय.

पण आपण रॉकेट्सनी हल्ला करत गाझामधल्या दहशतवाद्यांना लक्ष्य करत असल्याचं इस्रायलच्या सैन्याने म्हटलंय.

गेल्या काही वर्षांमधला हा सर्वांत भयानक हिंसाचार असून यामध्ये आतापर्यंत 40 जण मारले गेले आहेत.

सोमवार संध्याकाळपासून पॅलेस्टाईन कट्टरवाद्यांनी मध्य आणि दक्षिण इस्रायलच्या दिशेने हजारापेक्षा जास्त रॉकेट्स डागली असल्याचं इस्रायलच्या लष्कराने म्हटलंय.

तेल अविव्हजवळच्या लोड शहरात झालेल्या दंगलींत अनेक वाहनं, दुकानं, सिनेगॉग पेटवून देण्यात आले.

तर इमारतींवर हवाई हल्ला करण्यात आल्यानंतर तेल अविव आणि बीरशेबावर 200 पेक्षा जास्त ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

क्षेपणास्त्रं डागल्याचं पॅलेस्टाईन कट्टरवाद्यांनी म्हटलंय.

तेल अविवजवळच्या लोड शहरात इस्रायली अरबांनी निदर्शनं केली. त्याचं रूपांतर नंतर दंगलींत झालं. आंदोलकांनी पोलिसांवर दगडफेक केली, तर प्रत्युत्तरादाखल पोलिसांनी स्टेन ग्रेनेड वापरले. या दंगलींत 12 जण जखमी झाले आहेत.

एका कारवर रॉकेट आदळल्याने इस्रायली अरब बाप-लेकीचा यात मृत्यू झाला, तर आई या हल्ल्यात जखमी झाल्याची बातमी टाईम्स ऑफ इस्रायलने दिली आहे.

हॉलॉनमध्ये हल्ला झालेली बस

सिनेगॉग आणि काही दुकानंही पेटवून देण्यात आल्याचं इस्रायली माध्यमांनी म्हटलंय.

जेरूसलेममध्ये अशांतता निर्माण झाल्यानंतरच्या गेल्या काही दिवसांमध्ये दोन्ही बाजूंनी शांतता बाळगण्याचं आवाहन आंतरराष्ट्रीय समुदायाकडून करण्यात येतंय.

कट्टरवाद्यांनी इस्रायलमधल्या जेरुसलेम आणि इतर भागांच्या दिशेने शेकडो रॉकेट्स डागलेली आहेत.

इस्रायलमधल्या या भागांमध्ये 3 जण मारले गेले आहेत. तर इस्रायलने केलेल्या हवाई हल्ल्यात किमान 28 पॅलेस्टाईन नागरिक मारले गेले आहेत.

हमास या कट्टरवादी गटाने गेल्या काही वर्षांत पहिल्यांदाच जेरुसलेमच्या दिशेने रॉकेट्स डागत मर्यादेचं उल्लंघन केलं असल्याचं इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांनी म्हटलंय.

गाझावर हमासचा ताबा आहे. आणि जेरुसलेममधल्या अल्-अक्सा मशीदीचं आपण इस्रायली आक्रमकपणा आणि दहशतवादापासून संरक्षण करायचा प्रयत्न करत असल्याचं हमासने म्हटलंय.

मुस्लिम आणि ज्यूंसाठी पवित्र अशा या मशिदीच्या इथे सोमवारी इस्रायली पोलीस आणि पॅलेस्टाईन नागरिकांमध्ये झटापटी झाल्या होत्या.

2017नंतरचा हा जेरूसलेममधला सगळ्यात भयंकर हिंसाचार आहे. जेरुसलेमच्या पूर्वेला राहणाऱ्या पॅलेस्टाईन कुटुंबांना त्यांच्या राहत्या घरातून हुसकावण्याचा प्रयत्न ज्यू लोक करत असल्याच्या रागातून हा हिंसाचार उफाळून आला. शहराच्या अरब बहुल भागात आंदोलक आणि पोलिसांमध्ये होत असलेल्या चकमकींमुळे इथे गेला महिनाभर तणाव होता.

सध्याच्या युद्धाविषयी

'शत्रूने निवासी इमारतींना लक्ष्य केल्याने' आपण तेल अविव आणि त्याच्या उपनगरांवर रॉकेट्स डागल्याचं हमासने म्हटलंय.

रात्रीच्या अंधारात शहराच्या आकाशातून उजेडाचा ओरखडा उठवत जाणारी, इस्रायलची प्रतिरोधक रॉकेट्स डागल्यानंतर स्फोट होणारी काही क्षेपणास्त्रं व्हीडिओमध्ये दिसतात.

तेल अविव जवळच्या रिशॉन लझिऑनमध्ये रॉकेट हल्ल्यात 50 वर्षांची एक महिला मारली...


तेलंगणा विधानसभा बरखास्त तर होणारच ती तर काळ्या दगडावरची रेघ होती. नव्यानं स्थापन झालेल्या तेलंगणा राज्याच्या विधानसभेची पहिली निवडणूक 16व्या लोकसभेच्या 2014च्या निवडणुकीसोबतच झाली होती. आंध्र प्रदेशचं विभाजन झाल्यावर, पहिलं सरकार स्थापन झालं ते के. चंद्रशेखर राव यांच्या नेतृत्वाखाली 2 जून 2014 रोजी.

सरकारचा नऊ महिन्यांचा कार्यकाळ शिल्लक असूनही मुख्यमंत्र्यांनी विधानसभा बरखास्त करण्याची शिफारस केली. ती राज्यपाल ESL नरसिम्हा यांनी तत्काळ मान्य केली. तसंच केसीआर यांना काळजीवाहू मुख्यमंत्री म्हणून काम पाहण्यास सांगितलं आहे.

आता निवडणुका कधी घ्यायच्या याचा निर्णय निवडणूक आयोग घेईल. त्यात केंद्र सरकारचं मतही महत्त्वाचं ठरणार आहे.

मोदी सरकारच्या काही निर्णयांवर टीका करतानाच केसीआर यांनी नरेंद्र मोदी यांच्याशी व्यक्तिगत पातळीवर चांगले संबंध ठेवले होते. आंध्र प्रदेशला विशेष राज्याचा दर्जा देण्याच्या मुद्दयावरून लोकसभेत दाखल करण्यात आलेल्या अविश्वास प्रस्तावाच्या वेळी बोलताना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी केसीआर याचं कौतुक केलं होतं.

मुख्यमंत्र्यांनी घेतली मोदींची भेट.

विधानसभा बरखास्तीच... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा निर्णय घेण्यापूर्वी केसीआर यांनी दिल्लीमध्ये पंतप्रधानांची भेटही घेतली होती. डिसेंबर महिन्यात होऊ घातलेल्या राजस्थान, छत्तीसगढ आणि मध्य प्रदेश या तीन राज्यांच्या निवडणुकांबरोबरच तेलंगणामध्येही निवडणूक होणे अपेक्षित आहे.

नेमकं धोरण काय?

विधानसभेचा कार्यकाळ शिल्लक असताना मुदतीआधी ती बरखास्त करणे हा जनतेच्या पैशांचा अपव्यय नाही का? केसीआर यांनी काहीही कारणं दिली असली तरी राजकीय पार्श्वभूमी हेच प्राथमिक कारण आहे.

केसीआर यांना केंद्राच्या राजकारणात अधिक रस आहे. स्वत:ला केंद्रात महत्त्वाचं स्थान मिळवायचं आणि राज्याची धूरा मुलगा के. तारका रामाराव यांच्या हाती सोपवायची असा त्यांचा इरादा आहे.

विधानसभा बरखास्त झाल्यावर पक्षाची जाहीर सभा झाली.

बहुतांश राजकीय निरिक्षकांचं म्हणण्यानुसार, मोदी लाट आता ओसरली आहे आणि काँग्रेसला फारसं काही साध्य करता आलेलं नाही. त्यामुळेच प्रादेशिक पक्षांना चांगले दिवस येतील आणि केंद्रात महत्त्वाची जबाबदारी मिळेल, अशी प्रादेशिक नेत्यांची धारणा झाली आहे. त्यासाठी देवेगौडा यांच्या पंतप्रधानपदाचा दाखला दिला जातो.

केंद्रात चर्चेत राहायचं असेल तर प्रदेशातलं राजकारण त्यांच्याभोवती फिरायला हवं, याची जाणीव केसीआर त्यांना आहे. त्यातूनच हे मुदतपूर्व निवडणुकीचं घोडं पुढे दामटवण्यात आलं आहे.

केंद्रात केसीआर यांच्या इमेज बिल्डिंगचं काम आधीच सुरू झालं आहे. तेलंगणाच्या प्रगतीचे दाखले देणाऱ्या होर्डिंगची दिल्लीतली संख्या वाढली आहे.

केंद्र आणि राज्याच्या निवडणुका एकत्र झाल्या तर सगळा फोकस नरेंद्र मोदी आणि राहुल गांधी यांच्यावरच राहील. राष्ट्रीय महत्त्वाचे मुद्दे चर्चेत राहतील. त्यामुळे निवडणुकांचा सूर आणि अजेंडा राज्यातल्या नेत्यांच्या हातात राहणार नाही.

यातून केसीआर यांच्या हाती काहीच लागणार नाही. एवढेच नव्हे तर त्याचा नकारात्मक परिणामही होऊ शकेल. तसंच, उत्तरेतल्या तिन्ही राज्यात भाजपला फटका बसला आणि काँग्रेसनं चांगली कामगिरी केली तर त्यातून तेलंगणामध्येही काँग्रेसला फायदा मिळेल. काँग्रेस हा राज्यातला प्रमुख विरोधी पक्ष आहे.

त्याशिवाय, तेलंगणातला उन्हाळा हा काही निवडणुकांच्या दृष्टीनं सोयीचा काळ नाही.

केसीआर यांचा ज्योतिषशास्त्र आणि मुहूर्तांवर विश्वास आहे, असं काही जणांचं म्हणणं आहे. पण ते निवडणुका घेण्याचं मुख्य कारण असेल असं वाटत नाही.

फारतर त्यातून त्यांनी निर्णय जाहीर केल्याची वेळ निवडली...


तेलंगणाच्या नालगोंडाच्या जिल्ह्यात ऑनर किलिंगचं हे प्रकरण समोर आलं आहे. जिल्ह्यातील मिरयालागुडा शहराच्या बाहेर 24 वर्षीय पेरुमल्ला प्रणय या युवकाची त्याच्या गरोदर पत्नीसमोर निर्घृणपणे हत्या करण्यात आली.

डॉक्टरकडून पत्नीची तपासणी करून ते दोघं हॉस्पिटलमधून बाहेर पडले होते. तेव्हा दोन अज्ञात व्यक्तींनी धारदार शस्त्रांनी प्रणयच्या मानेवर जोरदार प्रहार केले. त्यात प्रणयचा जागच्या जागीच मृत्यू झाला.

प्रणय आणि अमृता यांचं यावर्षी 31 जानेवारीला लग्न झालं होतं. त्यांचा प्रेमविवाह होता आणि त्यामुळेच दोघांचे कुटुंबीय त्यांच्यावर नाराज होते. दरम्यान प्रणयच्या घरच्यांनी अमृताला स्वीकारलं होतं. अमृताच्या घरचे मात्र नाराज होते.

हे सगळं प्रकरण ऑनर किलिंगचं असावं, असा पोलिसांना संशय आहे.

"हे प्रकरण ऑनर किलिंगचं आहे असं समजूनच या प्रकरणाचा तपास करत आहोत," अशी माहिती जिल्ह्याचे पोलीस अधीक्षक रंगनाथ यांनी बीबीसी तेलुगूशी बोलताना दिली.

अमृताच्या वडिलांवर संशय

प्रणय दलित समाजाचा तर अमृता आर्य वैश्य समुदायाची आहे. अमृताच्या वडिलांचा रिअल इस्टेटचा व्यवसाय आहे. पोलिसांना अमृताच्या वडिलांवर हत्या के... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ल्याचा संशय आहे. कारण दोघांनी कुटुंबीयांच्या मर्जीविरुद्ध लग्न केलं होतं.

प्रणय आणि अमृता

त्या दोघांची मैत्री झाली तेव्हा प्रणय 10वीत आणि अमृता 9वीत शिकत होती. दोघांचं शिक्षण बी.टेक.पर्यंत झालं आहे. दोघांनी आपल्या कुटुंबीयांकडे लग्नाची परवानगी मागितली होती.  अमृताचे वडील मारुती राव यांनी लग्नाला ठाम नकार दिला होता.

मुलीला परत बोलावण्याचे प्रयत्न

त्यानंतर दोघांनी हैद्राबादमध्ये जाऊन आर्य समाजाच्या विधींनुसार लग्न केलं. दोघं परत आले आणि प्रणयच्या घरात राहू लागले.

लग्नानंतर मारुती राव यांनी मुलीला परत बोलावण्याचा प्रयत्न केला मात्र तिने याला नकार दिला.

प्रणयच्या लग्नानंतर दोनच महिन्यात त्यांना प्रणयची हत्या करायची होती आणि त्यामुळे प्रणयसुद्धा काळजीत होता, असं सांगण्यात येतं.

त्यातच अमृता गरोदर राहिली.

शुक्रवारी प्रणय आणि त्याची आई अमृताला घेऊन मिरयालागुडाच्या खासगी इस्पितळात तपासणीसाठी घेऊन गेली आणि तिथेच ही घटना घडली.

सीसीटीव्हीत कैद झाली घटना

ते दुपारी 12 वाजता आत गेले. 1.30 वाजता तपासणी झाल्यावर जेव्हा ते बाहेर आले तेव्हा एका व्यक्ती त्यांचा पाठलाग करू लागली. ते काही अंतरावर गेले होते तोवर या व्यक्तीने प्रणयच्या मानेवर धारदार शस्त्राने दोनदा वार केले आणि त्यात प्रणयचा जागीच मृत्यू झाला.

हल्लखोराने घटनास्थळी हत्यार टाकून पळ काढला. ही संपूर्ण घटना सीसीटीव्हीत कैद झाली. त्याच्या मदतीने खुन्याची ओळख पटली आहे. मात्र अजून त्याला अटक झालेली नाही.

रुग्णालयातून घरी जातांना अमृता आणि प्रणय

पोलिसांनी बीबीसीला सांगितलं, "लग्नानंतर काही दिवसांनी पोलीस महानिरीक्षकांना भेटून सुरक्षेची मागणी केली होती. कारण त्यांना अमृताच्या वडिलांकडून धोका वाटत होता. पोलीस अधीक्षकांनी मारुती राव यांना बोलावलं. तेव्हा त्यांनी काहीही वेडंवाकडं न करण्याची शाश्वती दिली होती."

अमृताचे काका श्रवण यांना या प्रकरणात सहआरोपी करण्यात आलं आहे.

ही हत्या भाडोत्री गुंडांकडून केली असावी असा पोलिसांना संशय असून हल्लेखोराला पकडण्यासाठी पोलिसांनी 2 पथकं बनवली आहेत.

शहरापासून दूर जाण्याचा सल्ला

प्रणयचे वडील म्हणाले, "मारुती राव कोट्यधीश माणूस आहे. ते पैशाच्या बळावर काहीही करू शकतात. म्हणून मी माझ्या मुलाला आणि सुनेला शहरापासून दूर जाण्याचा सल्ला दिला होता. मात्र माझ्या सुनेने त्याला नकार दिला. माझ्या वडिलांचं मन वळवेन तसंच आम्ही...


तेलंगणाच्या रंगरेड्डी जिल्ह्यातील अब्दुल्लापूरमेट विभागाच्या तहसीलदार विजया रेड्डी या सोमवारी (4 नोव्हेंबर) दुपारी त्यांच्या चेंबरमध्ये होत्या. तेव्हा ही भयंकर घटना घडली. त्यात तहसीलदार विजया रेड्डी यांचा मृत्यू झाला.

अब्दुल्लापूरमेट विभागाच्या गोरेल्ली गावातील सुरेश नावाच्या शेतकऱ्यानं हे कृत्य केल्याचं पोलिसांनी सांगितलं आहे.

दुपारच्या जेवणाच्या सुट्टीत सुरेश तहसील कार्यालयात आला. तहसीलदार चेंबरमध्ये येताच दार पेटवून दिलं आणि विजया यांनाही पेटवलं, अशी माहिती प्रत्यक्षदर्शींनी दिली आहे. या घटनेत सुरेशसह तहसीलदार विजया यांचा चालक आणि अन्य एक व्यक्ती भाजली आहे.

जखमींना हयातनगर येथील एका हॉस्पिटलमध्ये नेण्यात आलं. जखमींपैकी एकाची प्रकृती अत्यंत गंभीर असल्याचं पोलिसांनी सांगितलं आहे.

घटनेची माहिती मिळताच रंगरेड्डीचे जिल्हाधिकारी, राचकोंडाचे पोलीस आयुक्त महेश भागवत आणि पोलीस उपायुक्त सनप्रीत सिंग यांनी घटनास्थळी धाव घेतली.

मृत तहसीलदाराचं पूर्ण नाव पुट्टा विजया रेड्डी असं होतं. त्यांचे पती सुभाष रेड्डी हे पदवी महाविद्यालयात प्राध्यापक आहेत. त्यांना एक मुलगा आणि एक मुलगी अशी दोन अपत्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

य आहेत.

विजया रेड्डी मूळच्या नालगोंडा जिल्ह्यातील मुनीक्कोडू मंडलम कलवालपल्ली गावच्या होत्या. त्यांनी 2009 मध्ये गट-2 मधून सरकारी नोकरीला सुरुवात केली होती.

'जमिनीच्या वादातून हल्ला'

सुरेशनं हा हल्ला जमिनीच्या वादातून केला असून तपास सुरू आहे आणि लवकरच यासंबंधीचे अधिक तपशील जाहीर करण्यात येतील, अशी माहिती राचकोंडाचे पोलीस आयुक्त महेश भागवत यांनी प्रसारमाध्यमांना दिली.

सुरेशच्या जमिनीसंदर्भात खटला सुरू असून जमीन तपशिलाबाबत महसूल नोंदीत दुरुस्ती केल्यामुळे वाद निर्माण झाल्याचं पोलिसांनी सांगितलं.

विजया रेड्डी यांच्यावर झालेल्या हल्ल्यावर राज्यमंत्री सविता इंद्र रेड्डी यांनी खंत व्यक्त केली. महसूल विभागाच्या अडचणींचा राग एखाद्या अधिकाऱ्याच्या जीवावर काढणे अतिशय वाईट असल्याचं त्यांनी म्हटलं.

उपजिल्हाधिकारी तसंच तहसीलदार असोसिएशनतर्फेही या घटनेचा तीव्र निषेध करण्यात आला आहे.

तेलंगणा राज्याच्या उपजिल्हाधिकारी असोसिएशनच्या प्रवक्त्या व्ही. लच्छी रेड्डी आणि तेलंगणा तहसीलदार असोसिएशनचे प्रवक्ते एस. रामू यांनी अब्दुल्लापूरमेटच्या तहसीलदार विजया रेड्डी यांच्यावरचा हल्ला अतिशय क्रूर असल्याचं म्हटलं आहे.

या संदर्भात त्यांनी एक निवेदन प्रसिद्ध केलं आहे. "कामाच्या ठिकाणी घुसून तहसीलदाराला जिवंत जाळणं ही अत्यंत दुःखद घटना आहे. कामाच्या ठिकाणी कर्मचाऱ्यावर ही वेळ येणं अतिशय धक्कादायक आहे," असं या पत्रकात म्हटलं आहे.

तेलंगणा गॅझेट अधिकाऱ्यांच्या संघटनेच्या अध्यक्षा व्ही. ममता आणि सरचिटणीस ए. सत्यनारायण यांनीही "तहसीलदाराचा असा मृत्यू ओढवणे अमानवी" असल्याचं म्हटलं आहे.

या घटनेमुळे राज्यातील कर्मचाऱ्यांचं खच्चीकरण होईल. अशा घटना टाळण्यासाठी सरकारी कर्मचाऱ्यांना सुरक्षा पुरवायला हवी, असंही त्यांनी म्हटलं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


तेलंगणातली निवडणूक ही तेलंगणा राष्ट्र समिती आणि अन्य पक्ष अशी झाली.

बीबीसी तेलुगूचे संपादक GS राममोहन यांनी तेलंगणाचा विजयाचा अर्थ उलगडून सांगितला.

 1. कल्याणकारी योजना

मुख्यमंत्री चंद्रशेखर राव यांनी नव्या राज्यातल्या जनतेसाठी भरमसाठ कल्याणकारी योजना जाहीर केल्या. या योजनांची काही प्रमाणात यशस्वी अंमलबजावणी हे राव आणि पर्यायाने TRSच्या निवडणुकीतील विजयाचा मंत्र आहे.

चंद्रशेखर राव यांनी शेतकऱ्यांसाठी राबवलेली योजना लक्षणीय ठरली. 'रायुतू बंधू' म्हणजेच 'शेतकऱ्यांचा मित्र' योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना दोन पिकांसाठी मिळन प्रति एकर 8,000 रुपये देण्याचा निर्णय त्यांच्या सरकारने घेतला. अन्य राज्यांमध्ये शेतीशी निगडीत प्रश्नांनी सत्ताधाऱ्यांना अडचणीत आणलं. मात्र राव यांच्या पक्षाला शेतकऱ्यांसाठी योजनेनं तारलं आहे.

तब्बल 43, 791 कोटी रुपये खर्चून मिशन भगीरथ योजना कार्यान्वित करण्यात आली. यानुसार प्रत्येक गावात पिण्याचं शुद्ध पाणी देण्यात येत आहे. कल्याणलक्ष्मी योजनेअंतर्गत लग्नासाठी आर्थिक साहाय्य देण्यात येतं. मायलेकांच्या आरोग्यासाठी अम्मा ओडी आणि केसीआर किट योजना राबवण्यात आली.

आरोग्यल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

क्ष्मी योजनेअंतर्गत गरोदर महिला, ज्येष्ठ नागरिक तसंच आजारी व्यक्तींना निधी पुरवण्यात येतो. डबल बेडरुम हाऊसिंग योजनेअंतर्गत गरीब जनतेला घरं देण्यात आली.

2. जातींसाठी योजना

राव प्रशासनाने जातीनिहाय योजना हाती घेतल्या. भिक्षुकी करणाऱ्यांना ब्राह्मणांना राव प्रशासनाने आर्थिक साहाय्य केलं. तेलंगणा मेंढीवाटप योजनेअंतर्गत 1 कोटी 28 लाख लोकांना मेंढ्यांचं वाटप करण्यात आलं.

प्रत्येक जातीसाठी काही ना काही योजना राव यांनी जाहीर केली आणि तो निधी त्या समाजापर्यंत पोहोचेल, याची काळजीही घेतली. त्यामुळे चंद्रशेखर राव यांचीही लोकप्रियता वाढली. लोकशाही व्यवस्थेतलं सरकार असलं तरी चंद्रशेखर राव यांचा कारभार एखाद्या सरंजामासारखा आहे. एखाद्या राजाप्रमाणे त्यांची प्रशासनावर हुकूमत आहे.

के. टी. रामा राव हे तेलंगणा राष्ट्र समिती पक्षाचा आधुनिक चेहरा आहेत.

3. 'लार्जर दॅन लाईफ' प्रतिमा

तेलंगण राज्याच्या निर्मितीत चंद्रशेखर राव यांची भूमिका मोलाची आहे. त्यांनी केलेल्या आमरण उपोषणामुळे आणि नंतरच्या तीव्र आंदोलनामुळे या राज्याची निर्मिती शक्य झाली. त्यामुळे 'लार्जर दॅन लाईफ' अशी त्यांची प्रतिमा आहे.

मात्र त्याचवेळी त्यांचा मुलगा के.टी. रामा राव हा पक्षाचा आधुनिक चेहरा आहे. राज्यातील शहरांचं व्यवस्थापन याकडे त्यांनी लक्ष वेधलं. युवा मतदारांना आकृष्ट करण्यात के.टी. रामा राव यांचा मोठा वाटा आहे.

खेडोपाड्यात पोहोचलेले आणि त्यांच्यासारखं बोलणारे चंद्रशेखर राव आणि त्यांचा हायटेक मुलगा ही जोडी मतदारांना आश्वासक वाटली.

4. युतीचा काँग्रेसला फटका

तेलुगू देसम पार्टी आणि काँग्रेस यांच्यात झालेली युती तेलंगणा राष्ट्र समितीसाठी त्रासदायक ठरू शकते अशी शक्यता वर्तवण्यात आली होती. मात्र प्रत्यक्षात TDPशी युती करणं काँग्रेसवर बुमरँग झालं. काँग्रेसचा स्वतंत्र तेलंगणाला विरोध होता. TDPनेही स्वतंत्र तेलंगणविरोधात भूमिका घेतली होती. या दोन पक्षांचं एकत्र येणं म्हणजे स्वतंत्र तेलंगण राज्याचे शत्रू एकत्र येण्यासारखं आहे, असा आरोप तेलंगणा राष्ट्र समितीने केला. तो मतदारांना पटला, असंच आकड्यांवरून दिसत आहे. टीडीपीशी युती करणं काँग्रेसच्या अंगलट आल्याचं चित्र निकालानंतर दिसतं आहे.

तेलंगणामध्ये TRSनं 88 जागा मिळवत सत्ता राखली आहे. तर काँग्रेसला फक्त 19 जागा जिंकता आल्या आहेत. भाजपला इथं 1 जागेवर समाधान मानावं लागलं. तर TDPनं 2 जागा जिंकल्या...


तेलतुंबडेंवर नक्की कोणते आरोप?

31 डिसेंबर 2017ला झालेल्या एल्गार परिषदेनंतर भीमा कोरेगाव हिंसाचार प्रकरणात काही विचारवंतांना, लेखकांना 28 ऑगस्ट 2018 ला अटक करण्यात आली होती. हे अटकसत्र सुरू असताना आनंद तेलतुंबडे यांच्या घरावरही छापा मारण्यात आला होता.

आनंद तेलतुंबडेंच्या मते पोलिसांनी कोणतंही वॉरंट नसताना त्यांच्या अनुपस्थितीत घराची झडती घेतली. घराचे चित्रीकरण केलं आणि घर पुन्हा बंद केलं. तेव्हा तेलतुंबडे मुंबईत होते. हा सगळा प्रकार समजल्यावर त्यांची पत्नी गोव्याला गेली आणि पोलिसांत तक्रार दाखल केली.

31 ऑगस्ट 2018ला तत्कालीन अतिरिक्त पोलीस महासंचालक परमबीर सिंह यांनी पुण्यात एक पत्रकार परिषद घेतली होती. त्यात पाच कार्यकर्त्यांसह आनंद तेलतुंबडे यांचाही भीमा कोरेगाव प्रकरणात सहभाग असल्याच्या समर्थनार्थ एक पत्र सादर केलं. ते पत्र कुणी 'कॉम्रेड' यांनी लिहिल्याचा पोलिसांनी उल्लेख केला.

"एप्रिल 2018मध्ये पॅरिसमध्ये एक परिषद आयोजित केली होती. त्यात आनंद तेलतुंबडेंची मुलाखतही झाली होती. त्या परिषदेचा खर्च माओवाद्यांनी केला होता आणि मुलाखत घेण्याची व्यवस्थाही माओवाद्यांनी केली होती," असा आर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ोप पोलिसांनी केला होता.

परिषदेच्या आयोजकांनी या आरोपांचा स्पष्ट शब्दात निषेध केला आहे, असं तेलतुंबडे यांचं म्हणणं आहे.

भीमा-कोरेगाव हिंसाचार

दरम्यान, FIR रद्द करण्यासाठी तेलतुंबडे यांनी मुंबई उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली होती. न्यायालयाने पोलिसांना तेलतुंबडे यांच्याविरोधात असलेल्या आरोपांची यादी असलेले प्रतिज्ञापत्र सादर करण्यास सांगितलं. पोलिसांनी ते सादरही केले. या आरोपांचा प्रतिवाद करणारे सर्व मुद्दे मांडले आणि कोणताही गंभीर गुन्हा उभा राहत नाही हे सिद्ध केल्याचं तेलतुंबडे यांनी सांगितलं.

या आरोपांशिवाय IIT मद्रासमध्ये पेरियार स्टडी सर्कल आयोजित करण्याची जबाबदारी 'आनंद' नामक व्यक्तीची होती, असं पोलिसांनी सादर केलेल्या कागदपत्रांत म्हटलं आहे.

"मात्र मी तेव्हा खरगपूरच्या IITमध्ये प्राध्यापक होतो. त्यामुळे हे शक्य नाही," असं तेलतुंबडे म्हणतात.

त्याचप्रमाणे अनुराधा गांधी मेमोरियल कमिटीच्या बैठकीत त्यांनी 'उत्तम' सल्ला दिल्याचा उल्लेख पोलिसांच्या सादर केलेल्या कागदपत्रांत आहे. मात्र अनेक वर्षं या संस्थेच्या बैठकीलाच गेलेलो नाही, असं ते म्हणतात.

आणखी एका पत्रात 'आनंद'ने गडचिरोली येथील सत्यशोधन तडीस नेण्यासाठी आयोजन करण्याची जबाबदारी घेतली होती असा उल्लेख आहे. "या पत्रातला 'आनंद' मीच आहे असं तात्पुरतं समजलं तरी मी कमिटी फॉर प्रोटेक्शन ऑफ डेमोक्रॅटिक राईट्स (CPDR)चा सदस्य आहे. मानवी हक्क उल्लंघनांच्या संशयास्पद प्रकरणाचं सत्यशोधन करणं ही या संस्थेची जबाबदारी असली तरी अशी कुठलीही कमिटी स्थापन केली नाही," असं ते म्हणाले.

'सुरेंद्र' नामक एका व्यक्तीकडून 'मिलिंद' यांच्यातर्फे आनंद तेलतुंबडे यांनी 90,000 घेतल्याची एक खरडलेली टेप आहे. मात्र त्यात काहीही तथ्य नसल्याचं तेलतुंबडे यांचं मत आहे.

या आरोपांवरून अटक होण्याआधी आनंद तेलतुंबडे यांनी एक खुल पत्र लिहिलं आहे. त्या पत्रातील संपादित अंश पुढील प्रमाणे : -

मला याची पूर्ण कल्पना आहे की माझं हे पत्र भाजप-राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ यांनी आणि त्यांच्या आधीन असलेल्या प्रसार माध्यमांनी घातलेल्या गोंधळात हरवून जाईल. मात्र, तरीही यानंतर मला कधी संधी मिळेल माहिती नाही आणि म्हणूनच तुमच्याशी बोलणं महत्त्वाचं आहे, असं मला वाटतं.

ऑगस्ट 2018 मध्ये पोलिसांना गोवा इन्स्टिट्युट ऑफ मॅनेजमेंटच्या प्राध्यापकांच्या कॉम्प्लेक्समधल्या माझ्या घरावर छापा टाकला तेव्हापासून माझं...


तेलुगू देसम पक्षानं राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीतून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला आहे.

1. टीडीपीच्या मंत्र्यांचे राजीनामे

विभाजनानंतर आंध्र प्रदेशला विशेष राज्याचा दर्जा देण्यावरून केंद्र सरकार आणि आंध्र प्रदेशच्या सरकारमध्ये तणावाचे वातावरण होते. यातून तोडगा निघू न शकल्यानं तेलुगू देसम पार्टीनं राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीतून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला. लोकसत्तानं यासंदर्भातली बातमी दिली आहे.

आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री आणि तेलुगू देसम पार्टीचे प्रमुख चंद्राबाबू नायडू यांनी केंद्रातले त्यांचे मंत्री अशोक गणपती राजू आणि वाय. एस. चौधरी यांना मंत्रिपदाचा राजीनामा देण्याचे आदेश दिले. गुरुवारी हे मंत्री आपल्या पदाचा राजीनामा देतील.

दरम्यान आंध्र प्रदेशला विशेष राज्याचा दर्जा देता येणार नाही. मात्र राज्यासाठी विशेष पॅकेज देण्यास आम्ही कटिबद्ध आहोत, असं अर्थमंत्री अरूण जेटली यांनी पत्रकार परिषदेत स्पष्ट केलं.

2. दारिद्र्य रेषेखालील कुटुंबाना रेशन दुकानातून साखर नाही

दारिद्र्य रेषेखालील कुटुंबांना रेशन दुकानांवर यापुढे साखर मिळणार नाही. राज्यातल्या 45 लाख कुटुंबांना या निर्णयाचा फटका बसणार आहे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

. दारिद्रय रेषेखालील कुटुंबाना पूर्वीप्रमाणे साखर देण्याचा प्रस्ताव राज्य सरकारनं केंद्र सरकारकडे पाठवला होता. मात्र केंद्र सरकारनं हा प्रस्ताव फेटाळून लावला. एबीपी माझाने याबाबतची बातमी दिली आहे.

अन्न आणि नागरी पुरवठा मंत्री गिरीश बापट यांनी विधानसभेत लेखी उत्तरात यासंदर्भात माहिती दिली. दुसरीकडे अंत्योदय योजनेतल्या गरीब कुटुंबांना रेशनवर मिळणाऱ्या साखरेचे दर वाढवले आहेत. अंत्योदय योजनेतल्या कुटुंबांना रेशनवर एक किलो साखर 20 रुपयांना मिळणार आहे. पूर्वी 15 रुपये प्रतिकिलो दरानं साखर मिळत होती.

3. पीएनबी घोटाळा 29 हजार कोटींचा

पंजाब नॅशनल बँकेचा घोटाळा 12 हजार 700 कोटींचा नव्हे तर 29 हजार कोटी रुपयांचा असल्याचं उघड झालं आहे. यूपीए सरकारच्या काळात 9 हजार कोटी रुपयांचा अपहार झाला तर भाजप सरकारच्या काळात 20 हजार कोटी रुपयांचा भ्रष्टाचार झाल्याचं स्पष्ट झालं आहे. एबीपी माझाने यासंदर्भात वृत्त दिलं आहे.

पीएनबी घोटाळा 29 हजार कोटींचा झाला असल्याचं उघड झालं आहे.

पीएनबीच्या कागदपत्रांची छाननी सीबीआय, आयकर विभाग, ईडी आणि सीरियस फ्रॉड इन्व्हेस्टिगेशन ऑफिस करत आहेत. बँकिंग व्यवस्थेतलं एलओयू अर्थात लेटर ऑफ अंडरटेकिंग हे बँक आणि कर्ज घेणाऱ्या कंपनीत करार असतो. कर्ज घेणं आणि ते फेडणं यासंदर्भात अटींचा सविस्तर तपशील यामध्ये असतो. एलओयूच्या अटींचं पालन न करता कोट्यवधींचा भ्रष्टाचार केल्याचं समोर येत आहे.

4.  भारतीय क्रिकेटपटू मालामाल

भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळानं (बीसीसीआय) क्रिकेटपटूंसाठी नवी करार रचना जाहीर केली. सकाळनं यासंदर्भातलं वृत्त दिलं आहे. भारतीय क्रिकेटपटूंच्या मानधनात भरघोस वाढ झाली आहे. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामने खेळणाऱ्या पुरुष आणि महिला करारबद्ध खेळाडूंना एकूण 102.90 कोटी रुपये बीसीसीआयतर्फे देण्यात येणार आहे. देशांतर्गत क्रिकेटपटूंनाही 200 टक्के वाढ मिळणार आहे.

बीसीसीआयने भारतीय क्रिकेटपटूंसाठी नवी करारपद्धती जाहीर केली.

कसोटी, एकदिवसीय आणि ट्वेन्टी-20 असे तिन्ही प्रकार खेळणाऱ्या खेळाडूंसाठी बीसीसीआयने आता ए+ अशी नवी श्रेणी तयार केली आहे. यामध्ये कर्णधार विराट कोहलीसह रोहित शर्मा, शिखर धवन, भुवनेश्वर कुमार, जसप्रीत बुमरा यांचा समावेश आहे. या खेळाडूंना वर्षाकाठी सात कोटी रुपये मानधन म्हणून मिळणार आहे.

एकदिवसीय आणि ट्वेन्टी-20 प्रकारात खेळणाऱ्या महेंद्र सिंग धोनीचा अ श्रेणीत समावेश आहे. या...


तेव्हा उन्नाव आणि कठुआ इथं लहान मुलींवर बलात्कार होऊन काही दिवस उलटले होते. देशभरात थोडंफार आंदोलनाचं, निषेधाचं वारं होतं. दिल्लीतल्या निर्भया प्रकरणानंतर प्रथमच थोडंफार वातावरण तयार होत होतं. पण त्यातही सोशल मीडियावर व्यक्त होण्यापलीकडे फारसं होत नव्हतं. किरण नगरकर अशा विषयांवर सतत आपलं मत उघडपणे मांडायचे म्हणून त्यांना भेटायचं ठरवलं होतं.

त्यांना भेटण्याचा कोणताच मार्ग माहिती नव्हता. एका पत्रकार मित्राने त्यांच्या घरचा नंबर दिला होता तो सुरू नव्हता. शेवटी त्यांना नंबरसाठी इ-मेलच पाठवला. किरण नगरकरांचं त्याला उत्तर आलं. त्यांचा पत्ताही बदलला होता. तो त्यांनी नीट सांगून कसं यायचं हे सांगितलं. वेळही दिली.

नगरकरांसारख्या इतक्या मोठ्या लेखकानं वेळ द्यायला चटकन हो म्हणणं थोडं आश्चर्यकारक होतंच पण त्यांना भेटायचं म्हणून धाकधूक वाटायला लागली. त्यांच्याशी बोलायचं म्हणजे माझा होमवर्क नीट पाहिजे म्हणून त्यांच्या सगळ्या जुन्या बातम्यांची कात्रणं डोळ्यांखालून घातली. काय.. कसं बोलायचं याचा हिशेब करत त्यांच्या फ्लॅटसमोर उभा राहिलो. पण दार उघडून समोर आलेले नगरकर एकदम भारी मोकळ्या स्वभावाचे निघाले.... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हा कोण मुलगा, मला दुपारचा भेटणार, प्रश्न विचारत बसणार असला एकही विचार त्यांच्या मनात आला नसावा. उलट भरभरून स्वागत करत त्यांनी मुलाखतीला सुरूवात करायला सांगितलं.

किरण नगरकर

उन्नाव, कठुआचे बलात्कार, कदाचित "पद्मावत" की कोणत्या चित्रपटाला तेव्हा होत असलेला विरोध, डोनल्ड ट्रंप यांनी बांधायला काढलेली मेक्सिकोची भिंत असं एकेक विषयांवर बोलणं सुरू झालं. नुकतेच कोणत्यातरी एका निदर्शनात सहभागी झाले होते. त्यावरूनच त्यांनी बोलायला सुरुवात केली.

एखाद्या चुकीच्या गोष्टीला विरोध करायला आपण घराबाहेर पडलंच पाहिजे. तुम्ही कितीजण जमता याला काही महत्त्व नाही, तुम्ही घराबाहेर पडून जमता याला महत्त्व आहे. सुशिक्षित लोक सारखे आपल्याच जगात रमायला लागले तर ते धोक्याचं लक्षण आहे. तिकडे अमेरिकेत ट्रंपनी भिंत बांधायला काढली तर तिथले सगळे बुद्धिजीवी आंदोलनात उतरले. आपल्याकडे मात्र असलं काही होत नाही, असं म्हणतच बोलायला सुरुवात केली.

बोलताबोलता आमची गाडी इतिहासावर गेली. नगरकर म्हणाले आपण महात्मा गांधी, पं. जवाहरलाल नेहरू, मौलाना आजाद यांना कधीच विसरून गेलो आहे. आपल्याला अहिंसेच्या बळावर स्वातंत्र्य मिळालं असताना आज सगळ्यांना हिंसेचा मार्ग जवळचा वाटाला लागलाय.

अरे सामाजिक प्रश्नांसाठी आयुष्य देणारे आगरकर, नामदार गोखले, रानडे, महर्षी कर्वे आपल्याच महाराष्ट्रात होते. त्यांची तरी आठवण ठेवा असं वाटतं. आपण आपला इतिहाससुद्धा वाचायला तयार नाही.

पुढे तर म्हणाले, ज्या समाजाला सामाजिक प्रश्नांवर विचार करायला वेळ नाही तो समाज संपूनच जावा असं मला वाटतं.

आमचं बोलणं सुरू असताना त्यांच्या घराच्या जवळून सतत एका धार्मिक कार्यक्रमाचे आवाज येत होते. त्या आवाजामुळं बोलण्याला त्रासही व्हायचा. एकवेळ अशी आली की आम्हाला बोलताच येईना. त्यावर ते म्हणाले, "बघितलंस. हे सगळं असं झालं आहे. प्रत्येकाला केवळ स्वतःचा विचार करायचा आहे. दुसऱ्याचा कोणालाच विचार करायचा नाही. आपल्यापेक्षा वेगळं मत दुसऱ्याचं असू शकतं असं कुणालाच वाटत नाही. विनोदाची जागा आता द्वेषानं घेतली आहे."

"एकेकाळी देशामध्ये टोकाचे विरोधकही एकमेकांशी बोलायचे, गप्पा मारायचे. त्यांच्यात मतभेद असायचे पण संवादही असायचा. एका कार्यक्रमात विचारवंत, लेखक, विरोधक एकमेकांवर कडाडून टीका करायचे पण ते झालं की त्यांच्यात हसतखेळत गप्पा व्हायच्या. आज हे सगळं अवघड झालं आहे. आता राजकारण्यांना आणि विशेषतः...


तेव्हा प्रश्न असा पडतो की, ज्याचं कुठे अस्तित्वही नव्हतं त्या प्रजातीनं आता इंग्लंडमध्ये खळबळ का माजवली आहे?

सरकारचं म्हणणं आहे की कोरोनाची ही प्रजाती अधिक वेगानं पसरत आहे.

सरकार या प्रजातीविषयी अधिक माहिती मिळवत आहे. पण, सध्यातरी अनिश्चितता आणि अनेक अनुत्तरित प्रश्न सगळ्यांसमोर आहेत.

विषाणू हे नेहमीच म्यूटेट (रूप बदलत) होत असतात. त्यामुळे विषाणू जर रुप बदलत असेल तर त्यावर लक्ष केंद्रीत करणं महत्त्वाचं असतं.

या प्रजातीची चिंता का?

तीन गोष्टींमुळे या प्रजातीनं सगळ्यांचं ध्यान आकर्षित केलं आहे.

या सगळ्या गोष्टींमुळे नवीन प्रजातीचा प्रसार होत आहे. असं असलं तरी या प्रजातीविषयी निश्चित अशी माहिती नाहीये.

योग्य वेळी योग्य ठिकाणी ही प्रजाती पोहोचली तर तिचा प्रसार अधिक वाढू शकतो. याचं लंडन हे उदाहरणं आहे, जिथं आतापर्यंत कडक निर्बंध लादण्यात आले नव्हते.

"सध्या यासंदर्भात प्रयोगशाळेत प्रयोग करणं गरजेचं आहे. पण, सध्याची परिस्थिती पाहता या प्रयोगांचा निकाल येण्यासाठी आणि प्रजातीचा प्रसार थांबवण्याची कार्यवाही करण्यासाठी आपण काही महिने थांबू शकतो असं मला वाटत नाही," असं Covid-19 Geno... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

mics UK Consortiumचे प्राध्यापक निक लोमन व्यक्त करतात.

किती वेगानं प्रसार?

सप्टेंबर महिन्यात पहिल्यांदा या प्रजातीविषयी माहिती मिळाली. नोव्हेंबरमध्ये कोरोनाच्या एक-चतुर्थांश रुग्णांमध्ये ही प्रजाती आढळून आली. डिसेंबरमध्ये एकूण कोरोना रुग्णांच्या दोन-तृतीयांश रुग्णांमध्ये ही प्रजाती आढळली.

ब्रिटनचे पंतप्रधान बोरिस जॉन्सन यांनी म्हटलंय की, विषाणूच्या नव्या प्रजातीविषयी ठोस अशी माहिती नाहीये. पण, यामुळे कोरोनाची लागण होते आणि पहिल्यापेक्षा 70 टक्के अधिक वेगानं त्याचा प्रसार होतो.

यावरून कोरोना व्हायरसची ही नवी प्रजाती किती वेगानं पसरतेय याचा तुम्हाला अंदाज येईल.

शुक्रवारी इम्पिरिअल कॉलेज लंडन येथील डॉ. एरिक व्होल्झ यांनी सादर केलेल्या सादरीकरणात ही 70% संख्या दिसून आली.

चर्चेदरम्यान ते म्हणाले, "हे सांगणं खरोखरच घाईचं होईल. पण, आतापर्यंत आपण जे पाहत आहोत त्यावरून ही प्रजाती वेगान पसरत आहे. यापूर्वी कधीही पसरली नाही त्या वेगानं पसरत आहे. त्यामुळे यावर लक्ष ठेवणं गरजेचं आहे."

ही प्रजाती किती संसर्गजन्य असू शकते, याचा निश्चित असा आकडा नाही.

पण, हा प्रसार 70 टक्क्यांपेक्षा अधिक किंवा 70 टक्क्यांहून कमीसुद्धा असू शकतो, असं मला याविषयावर काम करणाऱ्या काही तज्ज्ञांनी सांगितलं.

पण, ही प्रजाती अधिक संसर्गजन्य आहे की नाही, हा प्रश्न कायम राहतो.

नॉटिंग्हम विद्यापीठातील विषाणूशास्त्रज्ञ प्रो. जोनाथन बॉल म्हणाले, "सार्वजनिक क्षेत्रातील पुराव्यांचं प्रमाण पुरेसं नाहीये. त्यामुळे व्हायरसचा संसर्ग खरोखरच वाढला आहे का याविषयीचं ठामपणे आताच सांगता येणार नाही."

नवी प्रजाती किती दूर पसरलीय?

असं म्हटलं जात आहे की. ही प्रजाती एकतर यूकेमधील एखाद्या रूग्णात सापडली  किंवा मग कोरोना व्हायरसच्या म्यूटेशनवर नियंत्रण ठेवण्याची सुविधा नसलेल्या देशातून इंग्लंडमध्ये पोहोचली.

ही नवीन प्रजाती इंग्लंडमध्ये सगळीकडे आढळून आली आहे. पण, लंडनमध्ये अधिकाधिक रुग्णांमध्ये ती आढळलीय.

जगभरातील विषाणूच्या अनुवांशिक नमुन्यांवर नजर ठेवणाऱ्या Nextstrainची आकडेवारी सांगते की, डेन्मार्क आणि ऑस्ट्रेलियामध्ये ही प्रजाती आढळून आली आहे आणि तिथं ब्रिटनमधून आलेल्या रुग्णांमुळेच तो आढळला आहे. नेदरलँडमध्येही काही प्रकरणं समोर आली आहेत.

दक्षिण आफ्रिकेत या प्रजातीप्रमाणेच एक प्रजात आढळली आहे, पण  या दोन्ही प्रजातींमध्ये काही संबंध नसल्याचं समोर आलं...


तेव्हा बीबीसीने एक लेख प्रकाशित केला होता. ब्रिटनच्या न्यायालयांमध्ये मल्ल्या यांच्या प्रत्यर्पणाआधी भारतीयांच्या प्रत्यर्पणाची प्रकरणं आली होती का? त्यांचं पुढे काय झालं मग? याआधी कोणाला ब्रिटनहून भारतात प्रत्यर्पित केलं गेलं आहे का? अशा प्रश्नांचा आढावा त्या लेखातून घेण्यात आला होता. तोच लेख पुन्हा प्रकाशित करत आहोत.

22 सप्टेंबर 1992 साली भारत आणि ब्रिटनमध्ये प्रत्यर्पण करारावर सह्या झाल्या. त्यानंतर इक्बाल मेमन उर्फ इक्बाल मिर्ची पहिले असे भारतीय बनले ज्यांना या प्रकरणात कोर्टात जावं लागलं.

अर्थात या केसमध्ये सबळ पुरावे नसल्यामुळे गुन्हा सिद्ध होऊ शकला नाही आणि भारत सरकारला इक्बाल मिर्ची यांना केसचा खर्च द्यावा लागला.

एप्रिल 1995 साली स्कॉटलंड यार्डने मिर्ची यांच्या घरावर छापे मारून त्यांना 1993 चे मुंबई साखळी बॉम्बस्फोट आणि ड्रग्सच्या प्रकरणांमध्ये अटक केली होती.

पण जेव्हा केस कोर्टात पोहोचली, तेव्हा त्यांच्यावर आधी लावलेले आरोप बदलून लंडनच्या राईस मिलच्या मॅनेजरच्या हत्येचा आरोप लावला गेला. नोकरी सोडल्यानंतर या मॅनेजरची लगेचच मुंबईत हत्या झाली होती.

त्यावेळेस कोर्टाने यात काह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी अर्थ नाही, असं म्हणत प्रत्यर्पणाच्या विनंतीला नकार दिला होता.

भारताने याविरोधात कोणतंही अपिल केलं नाही आणि भारत सरकारला याचा कायदेशीर खर्च इक्बाल मिर्ची यांना द्यावा लागला.

ब्रिटिश कोर्टातलं दुसरं असं प्रकरण म्हणजे मोहम्मद उमरजी पटेल उर्फ हनीफ टायगरचं प्रत्यर्पण. ही एक हाय प्रोफाईल केस होती. 1993 साली सुरतच्या एका बाजारात झालेल्या कथित ग्रेनेड हल्ल्यात एका शाळकरी मुलीचा मृत्यू झाला होता. या प्रकरणी हनीफ यांचा शोध चालू होता.

गर्दी असलेल्या रेल्वेस्थानकावर दुसरा ग्रेनेड हल्ला करण्याची योजना आखण्याचाही त्यांच्यावर आरोप आहे. एप्रिल 1993 ला झालेल्या या हल्ल्यात 12 रेल्वे प्रवासी गंभीररित्या जखमी झाले होते.

2017 साली माध्यमांमध्ये बातम्या आल्या की प्रत्यर्पणापासून वाचवण्यासाठी टायगर हनीफची केस ब्रिटनच्या गृहमंत्र्यांकडे 'अजूनही विचाराधीन' आहे. गृहमंत्रालयाच्या प्रवक्त्यांनी बीबीसीला सांगितलं की यात अजून काहीही बदल झालेला नाही.

ब्रिटनहून आतापर्यंत फक्त एक प्रत्यर्पण

2002 च्या गुजरात दंगलींच्या प्रकरणात समीर भाई वीनू पटेलला 16 ऑक्टोबर 2016 साली ब्रिटनहून भारतात आणलं गेलं होतं. ब्रिटनहून भारतात प्रत्यर्पणाच्या केसेसमध्ये इतकंच यश आतापर्यंत भारताच्या वाट्याला आलं आहे.

पटेल यांनी आपल्या प्रत्यर्पणाला विरोध केला नाही. उलट यासाठी आपली सहमती दिला. त्यामुळे हे प्रकरण मोठ्या कायदेशीर प्रक्रियेतून सुटलं.

त्यांना 9 ऑगस्टला अटक झाली आणि 22 सप्टेंबरला ब्रिटिश गृहमंत्री अँबर रड यांनी प्रत्यर्पणाच्या आदेशावर सही केली.

प्रत्यर्पणानंतर त्यांना भारतात दोषी ठरवलं गेली की नाही, याची कोणती माहिती उपलब्ध नाही.

भारतातून तीन प्रत्यर्पण

15 नोव्हेंबर 1993 ला लागू झालेल्या भारत-ब्रिटन प्रत्यर्पण करारानुसार आतापर्यंत तीन व्यक्तींना भारतातून ब्रिटनमध्ये प्रत्यर्पित केलं गेलं आहे.

मनिंदर पाल सिंह

मनिंदर पाल सिंह (भारतीय नागरिक) : ब्रिटिश युवती हॅना फोस्टरच्या हत्येच्या प्रकरणात 29 जुलै 2017 ला भारतात प्रत्यर्पित केलं गेलं.

सौमेय्या केतन सुरेंद्र (केनियन नागरिक) : फसवणुकीच्या एका प्रकरणात 8 जुलै 2009 साली ब्रिटनमध्ये प्रत्यर्पित केलं गेलं.

कुलविंदर सिंह उप्पल (भारतीय नागरिक) : 14 नोव्हेंबर 2013 साली अपहरण आणि बंदी बनवून ठेवण्याच्या एका केसमध्ये ब्रिटनच्या ताब्यात देण्यात आलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स...


तेव्हा राज कपूर आपल्या पहिल्या सिनेमासाठी स्टुडिओ शोधत होते. नर्गिसची आई जद्दनबाई फेमस स्टुडिओमध्ये 'रोमिओ अँड ज्युलिएट'चं शूटिंग करत असल्याचं राजना समजलं. तिथं कोणत्या प्रकारच्या सोयी आहेत, हे राजना जाणून घ्यायचं होतं.

राज कपूर थेट त्यांच्या घरी पोहोचले तेव्हा नर्गिस यांनीच दरवाजा उघडला. दार उघडण्यासाठी त्या स्वयंपाकघरातून धावत आल्या होत्या. स्वयंपाकघरात त्या भजी तळत होत्या.

या धांदलीमध्ये त्यांचा हात केसांना लागला आणि हाताचं बेसन केसांनाही लागलं. बस्स! नर्गिसच्या याच रूपावर राज कपूर भाळले.

'आग'चं शूटिंग

त्यानंतर त्यांनी हाच प्रसंग अगदी हुबेहूब ऋषी कपूर आणि डिंपल कपाडिया यांच्यासाठी 'बॉबी' सिनेमात वापरला. पण या भेटीवर नर्गिस कशा व्यक्त झाल्या, हे फारच कमी लोकांना माहिती आहे.

या घटनेबाबत नर्गिस यांनी आपली सगळ्यात जवळची मैत्रिण नीलमला सांगितल्याचं TS जॉर्ज यांनी 'द लाइफ अँड टाइम्स ऑफ नर्गिस' पुस्तकात लिहून ठेवलं आहे. नीलमला सांगताना नर्गिस म्हणाल्या होत्या, "एक जाडजूड, निळ्या डोळ्यांचा मुलगा आमच्या घरी आला होता. 'आग'चं शूटिंग सुरू होतं, तेव्हापासून हा मुलगा माझ्यावर लाईन मारत होत... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा," असंही त्यांनी नीलमला सांगितलं होतं.

जेव्हा नर्गिस राज कपूरचा पहिला सिनेमा म्हणजे 'आग'मध्ये काम करण्यासाठी तयार झाल्या, तेव्हा पोस्टरवर तिचं नाव कामिनी कौशल आणि निगार सुल्ताना यांच्या नावांच्या वर लिहिलं जावं, असा आग्रह नर्गिसच्या आईने धरला होता.

पृथ्विराज कपूर यांच्या आग्रहावरून जद्दनबाई आपल्या मुलीच्या कामासाठी फक्त दहा हजार रुपयांची फी घेण्यास तयार झाल्या.

कपूर घराणं

परंतु त्यानंतर आपल्या बहिणीला 40 हजार रुपये मेहनताना द्यावा, अशी मागणी नर्गिस यांचा भाऊ अख्तर हुसैन यांनी केली... आणि तसं झालंही.

कपूर घराणे एकाच फ्रेममध्ये

'आग'चं शूटिंग खंडाळ्यात झालं होतं. नर्गिसची संशयखोर आई जद्दनबाई त्यांच्याबरोबर खंडाळ्याला गेली होती. जेव्हा राज कपूर यांनी 'बरसात' चित्रपटाचं शूटिंग काश्मीरमध्ये करण्याची इच्छा व्यक्त केली तेव्हा जद्दनबाई यांनी त्याला थेट नकार दिला. मग शेवटी महाबळेश्वरमध्येच काश्मीर तयार करण्यात आलं आणि शूटिंग झालं.

या नात्याबद्दल कपूर घराण्यातही तणाव होता. पृथ्विराज कपूर यांनी आपल्या मुलाला समजावण्याचा प्रयत्न केला, मात्र त्यांच्यावर काहीही परिणाम झाला नाही. 'आवारा' चित्रपटाच्या वेळेस जद्दनबाईंचं निधन झालं.

त्यामुळे नंतर त्यांना रोखणारं कुणीच राहिलं नाही.

'RK फिल्म्स'ची जान

बरसात चित्रपट तयार करताना नर्गिस राज कपूरच्या पूर्ण प्रेमात पडल्या. 'फर्स्ट फॅमिली ऑफ इंडियन सिनेमा- द कपूर्स' या पुस्तकात मधू जैन लिहितात, "नर्गिसनं आपलं हृदय, आत्मा इतकंच काय तर पैसासुद्धा राज कपूरच्या सिनेमात गुंतवायला सुरुवात केली."

"जेव्हा आरके स्टुडिओला पैसे कमी पडू लागले तेव्हा तिनं आपलं सोन्याचं कडंही विकलं. RK स्टुडिओला पैसे मिळवून देण्यासाठी तिनं बाहेरच्या निर्मात्यांकडे 'अदालत', 'घर संसार' आणि 'लाजवंती' असे सिनेमे केले.

नर्गिसबद्दल राज कपूर यांनी नंतर असंवेदनशील उद्गार काढले होते, जे खूप गाजले होते. ते म्हणाले होते, "माझी पत्नी माझ्या मुलांची आई आहे, मात्र माझ्या चित्रपटांची आई तर नर्गिसच आहे."

नर्गिस RK फिल्म्सची जान होत्या. त्यांचं शूटिंग नसलं तरी त्या सेटवर उपस्थित राहायच्या.

'राज कपूर स्पीक्स'

एकदा राज कपूर नाशिकजवळ एका धबधब्याजवळ 'आह' चित्रपटाचं शूटिंग करत होते. तेव्हा शूटिंग पाहाण्यासाठी त्यांनी आपला चुलत भाऊ कर्नल राज खन्नाला बोलावलं होतं.

राज कपूर यांची मुलगी रितू नंदा यांनी 'राज कपूर स्पीक्स' या...


तेव्हा वर्ग सुरू झाला होता. आणि समोर 20-21 वर्षांची मुलं त्यांच्या शिक्षिका आणि फळ्याकडे बघत होती.

अचानक आज्जी दिसल्यावर पहिल्या बाकावर बसलेल्या मुलीला वाटलं, शिक्षिकेची आई किंवा नातेवाईक आली आहे.

त्यांनी शिकवण्यात गुंग झालेल्या शिक्षिकेला तसं सांगितलंही.

पण, आज्जीबाई उडालेली गंमत बघत शांतपणे त्या मुलीच्या शेजारी रिक्त असलेल्या बाकावर बसल्या.

जमलेल्या 70-80 मुलांप्रमाणेच या आज्जीही ICWA या अवघड समजल्या जाणाऱ्या वाणिज्य अभ्यासक्रमाच्या पहिल्या कोर्सचा धडा गिरवणार होत्या.

नाही. हा प्रसंग मी काजोलच्या 'हेलिकॉप्टर इला' चित्रपटातून चोरलेला किंवा उचललेला नाही.

हा अगदी ओरिजिनल प्रसंग आहे. आणि आता 65 वर्षांच्या झालेल्या त्या आजी श्रीमती विनया नागराज यांनी काही तासांपूर्वीच मला तो सांगितला. विशेष म्हणजे या आजीनी गेल्याच आठवड्यात ICWAचा अभ्यासक्रम पहिल्या प्रयत्नात पूर्णही करून दाखवला आहे.

या अभ्यासक्रमाची यशस्वीतेची टक्केवारी 15 ते 20 इतकी असते. म्हणजे शंभरामध्ये फक्त 15 ते 20 मुलं परीक्षा पास होतात. सीएच्या खालोखाल कठीण अभ्यासक्रम तो मानला जातो. आणि त्यात विनया नागराज यांनी 59% ग... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ुण मिळवून बाजी मारली आहे.

'मुलं चांगल्या ठिकाणी नोकरीला आहेत. नातू आता समजदार झाला आहे. मग अशावेळी फक्त टीव्ही बघत का वेळ घालवायचा. त्यापेक्षा कॉलेजनंतर जे करता आलं नाही ते स्वप्न का पूर्ण करू नये,' असं म्हणत विनया यांनी आपला मागच्या दोन वर्षांचा काळ सत्कारणी लावला आहे.

'मुलगी सीए असेल तर मुलगा मिळणार नाही'

विनया यांचं बालपण आधी कोल्हापूर आणि पुढे मुंबईत विले पार्ल्याला गेलं आहे. माध्यमिक शिक्षणक्रम म्हणजे तेव्हाची अकरावी त्यांनी उपजत हुशारीमुळे 14व्या वर्षीच पूर्ण केली. त्यानंतर बीकॉमही त्या मुंबईच्या डहाणूकर कॉलेजमधून 18 व्या वर्षी झाल्या.

पण, ते वर्षं होतं 1974 मुंबई सारख्या ठिकाणीही मुली फारशा बाहेर दिसायच्या नाहीत. आणि कॉलेजमध्ये सुद्धा एखादी मुलींची रांग सोडली तर बाकी अख्खा वर्ग मुलांनीच भरलेला असायचा, असं विनया सांगतात.

अशा परिस्थितीत मुलीला सीए व्हायचंय ही गोष्ट वडिलांना आणि घरी रुचणारी नव्हती. सीएच नाही तर मुलीने नोकरी करण्यालाही घरून विरोध होता.

त्यामुळे विनया यांचं हे स्वप्न तेव्हा अपूर्णच राहिलं.

पुढे काही कारणांनी एमकॉमची परीक्षाही त्यांना देता आली नाही.

तेवढ्यात लग्न झालं आणि दोन मुलांबरोबर प्रापंचिक जबाबदाऱ्याही वाढल्या. या धबडग्यात सीए व्हायचंय हे ही विनया विसरून गेल्या. त्यांची त्याबद्दल तक्रारही नव्हती.

सासरच्या सहकार्याने त्यांनी बँक ऑफ बडोद्यात नोकरी मात्र मिळवली. आणि घर-संसार सांभाळत स्केल-टू ऑफिसर पर्यंत बढती मिळवली. अर्थात, या सगळ्यांत घरच्या ज्या जबाबदाऱ्या येत होत्या - घरची आजारपणं, कुणाचं दुखणं-खुपणं हीच त्यांच्यासाठी प्राधान्याची गोष्ट होती.

अगदी घरातली गरज पाहून 2001 मध्ये त्यांनी या नोकरीतूनही स्वेच्छा निवृत्ती घेतली.

बँकेत आणि घरातंही त्यांचं काम चोख होतं. करत असलेल्या कामात त्याही समाधानी होत्या.

पण, 2017 मध्ये त्यांचे पती वारले. दोन्ही मुलं सुमेध आणि सुकृत त्यांच्या त्यांच्या नोकरीच्या ठिकाणी आणि संसारात रमली होती. नातू नऊ वर्षांचा म्हणजे जाणत्या वयाचा होता. अशा वेळी निवृत्त माणसाने काय करावं?

असा विचार जेव्हा विनया यांनी केला तेव्हा त्यांना आठवलं, त्यांचं एकेकाळचं स्वप्न सीए होण्याचं.

त्यांनी चौकशी केली वयोमर्यादा आणि आणि आताच्या अभ्यासक्रमाची. मग कळलं इतक्या वर्षांनी आर्टिकलशिप शिवाय सीए शक्य होणार नाही.

पण, आयसीडब्ल्यूए म्हणजे सीएमए शक्य होईल आणि...


तेव्हापासून आपल्या अभिनयाने त्यांनी प्रेक्षकांची मने जिंकली. 2014 ला आलेल्या 'लय भारी' या अॅक्शनपॅक चित्रपटातून त्यांनी मराठी चित्रपटसृष्टीतही प्रवेश केला.

रितेशचा 'हाऊसफुल 4' हा चित्रपट दिवाळीच्या मुहूर्तावर प्रदर्शित होण्यासाठी सज्ज आहे. त्याच्या प्रमोशनसाठी रितेश देशमुख आपल्या सहकलाकारांसोबत ठिकठिकाणी फिरताना दिसत आहेत. पण चित्रपटाच्या प्रमोशनसोबतच निवडणुकीला उभ्या असलेल्या आपल्या दोन भावांसाठीही तो जोरदार प्रचार करतानाही दिसत आहेत.

माजी मुख्यमंत्री दिवंगत विलासराव देशमुख यांना तीन मुलं. थोरले अमित देशमुख गेली दहा वर्षे आमदार आहेत. रितेश यांनी बॉलीवूडमध्ये आपलं बस्तान बसवलं आहे. तर जिल्हा परिषद सदस्य असलेले धीरज पहिल्यांदाच विधानसभेच्या आखाड्यात उतरले आहेत.

विधानसभा निवडणुकीत अमित देशमुख हे लातूर शहर तर धीरज देशमुख हे लातूर ग्रामीण मतदारसंघातून उभे आहेत. दोघांच्याही प्रचारात देशमुख कुटुंबीय आक्रमकपणे उतरले आहेत. नुकत्याच आयोजित एका प्रचारसभेत रितेश देशमुख यांनी आपल्या भावांच्या प्रचारासाठी एक तडफदार भाषण केलं.

सोप्या गोष्टींची सवय नाही

आपल्या भाषणादरम्यान रितेश यांनी म्हटलं,... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

"लातूर शहर आणि लातूर ग्रामीण या मतदारसंघांना प्रचंड मोठा वारसा आहे. विलासराव देशमुख, शिवराज पाटील-चाकूरकर आणि दिलीपराव देशमुख यांचा वारसा या मतदारसंघांना लाभला आहे. आपले आमदार अमित देशमुख आणि आज धीरज देशमुखसुद्धा हा वारसा चालवणार आहेत, याची ग्वाही मला तुमच्या उत्साहात दिसते."

"मुंबईत असताना बऱ्याच वेळा मला लोकांनी विचारलं,की यावेळी निवडणुकीला उभे राहणार आहात का? अवघड परिस्थिती आहे. त्यावेळी मी म्हटलं, अवघड परिस्थिती असली तर काय झालं? आम्ही लातूरकर आहोत, सोप्या गोष्टींची आम्हाला सवय नाही. तुमचा आशीर्वाद असेल, प्रेम असेल आणि विश्वास असेल तर इथं कुठलीही गोष्ट अडचणीची आहे, असं मला वाटत नाही."

राजकीय परिस्थितीवर भाष्य

भाषणात रितेश यांनी पुढं म्हटलं, "आमचा व्यवसाय अॅक्टींगचा आहे. आम्हाला मेकअप करून कॅमेऱ्यासमोर उभं राहावं लागतं. तेव्हाच चांगलं दिसतो. यांच्या रस्त्यात इतके खड्डे आहेत. निवडणुकांपूर्वी हे खड्डे भरतील. हे म्हणजे मेकअप करण्यासारखं आहे. मेकअप किती जरी चांगला असला तरी तो खरा चेहरा लपवू शकत नाही. तुमचा खरा चेहरा लोकांसमोर येणार आणि आलेला आहे. मी विरोधकांना सांगू इच्छितो, की तुम्ही आता काळजी करा."

बॉलीवूड अभिनेते राजकीय घडामोडींवर भाष्य करणं सहसा टाळताना दिसतात. पण रितेश देशमुख सडेतोड भाषणं करतात. गेल्या काही काळात तसंच यंदाच्या निवडणुकीत ते बऱ्यापैकी सक्रीय झाले आहेत. सध्याच्या राजकीय परिस्थितीवर टीकाही करताना दिसतात. एरवी फक्त आकर्षक फोटों आणि चित्रपटविषयक प्रमोशनने भरलेलं त्यांचं ट्विटर अकाऊंट यंदा राजकीय पोस्टनी फुलून गेलं आहे.

बॉलिवुडवर लक्ष केंद्रीत

रितेश यांच्या राजकारणाच्या प्रवेशावर तसंच निवडणूक लढवण्याबाबत वारंवार चर्चा होत असतात. पण राजकारणात उतरण्याची त्यांची मानसिकता सध्यातरी नाही, असं सकाळचे वरीष्ठ पत्रकार हरी तुगावकर सांगतात.

त्यांनी सांगितलं, "राजकीय कुटुंबातून असल्यामुळे रितेशच्या राजकारणातील प्रवेशाबद्दल बोललं जातं. पण सध्या रितेशनी अभिनय क्षेत्रावर आपलं लक्ष केंद्रीत केलेलं आहे. बहुतांश वेळ ते मुंबईतच असतात. रितेश देशमुखांना अनेकदा राजकारणावर प्रश्न विचारले जातात. आपण राजकारणात प्रवेश करणार असल्याच्या शक्यता त्यांनी त्या-त्या वेळी फेटाळून लावल्या आहेत."

लोकसभेची तयारी?

लोकसभा निवडणुकीपूर्वी रितेश देशमुख लोकसभा निवडणूक लढवणार, अशी चर्चा होती. तेव्हा रितेश यांनी सध्या आपला तसा...


तेव्हापासून शीतयुद्धादरम्यान वापरण्यात येणाऱ्या अनेक गुप्त पद्धतींचा खुलासा अमेरिकेच्या गुप्तचर संस्था CIAने केलाय. कबुतरांना कशा प्रकारे प्रशिक्षण देऊन त्यांचा हेरगिरीसाठी वापर करण्यात यायचं, हे CIAने सांगितलंय.

सोव्हिएत संघामधल्या संवदेनशील भागांमध्ये जाऊन तिथले फोटो गुप्तपणे क्लिक करण्याचं प्रशिक्षण या कबुतरांना देण्यात यायचं. एखाद्या खिडकीजवळ जाऊन उपकरण कसं ठेवायचं, हे देखील कबुतरांना शिकवण्यात यायचं, असं CIAने सांगितलंय. कबुतरांसोबतच डॉल्फिन्सचाही अशाचप्रकारे हेरगिरीसाठी वापर करण्यात येई.

गुप्तचर संस्थेने हाती घेतलेली मोहीम यशस्वी करण्यासाठी या प्राण्यांची मोठी मदत झाल्याचं CIAचं म्हणणं आहे.

CIAचं मुख्यालय व्हर्जिनियामध्ये आहे. या मुख्यालायत एक म्युझियम आहे पण ते आता सामान्य जनतेसाठी खुलं नाही.

मी एकदा त्या संग्रहालयाच्या तेव्हाच्या संचालकांची मुलाखत घेतली होती आणि अचंबित करणाऱ्या अनेक गोष्टी मला तिथे पहायला मिळाल्या होत्या. तिथे एका कबुतराचं मॉडेल होतं, ज्यावर कॅमेरा बांधण्यात आला होता.

तेव्हा मी दुसऱ्या महायुद्धाशी संबंधित एक पुस्तक लिहीत होतो. ब्रिटनकडून केल्या जाणाऱ्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

या कबुतरांच्या वापराविषयीची माहिती मी तेव्हा गोळा करत होतो. कॅमेरा बांधलेलं कबुतराचं मॉडेल CIA म्युझियममध्ये पाहून माझं कुतूहल वाढलं. पण त्यावेळी त्यांनी मला याविषयीची फार काही माहिती दिली नाही.

1970मध्ये झालेल्या या ऑपरेशनचं सांकेतिक नाव होतं 'टकाना'. यामध्ये फोटो काढण्यासाठी कबुतरांचा वापर करण्यात आला होता.

गुप्त मोहिमेसाठी कबुतरांचा वापर

कबुतरांचं वैशिष्ट्यं म्हणजे त्यांची स्मरणशक्ती खूप चांगली असते. शिवाय कबुतरं अगदी आज्ञाधारक असतात.

त्यांना कुठल्याही भागातून उडवलं तरी अनेक मैलांचं अंतर कापून घरी कसं परतायचं, हे त्यांना माहीत असतं. म्हणूनच CIA कबुतरांचा वापर गुप्त मोहिमेसाठी करत असे.

पूर्वीच्या काळी कबुतरांचा वापर निरोप पोहोचवण्यासाठी केल्याचं ऐकिवात आहे. पण हेरगिरीसाठी पहिल्यांदा कबुतरांचा वापर करण्यात आला तो पहिल्या महायुद्धादरम्यान.

ब्रिटीश गुप्तचर विभागाच्या फारशा प्रसिद्ध नसलेल्या MI 14(डी) - MI 149(D) शाखेने दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान गुप्तपणे कबुतर सेवा सुरू केली.

यामध्ये कबुतरांना एखाद्या डब्यामध्ये ठेवून पॅराशूटला बांधून युरोपातल्या आकाशात सोडून देण्यात येई. या कबुतरांच्या सोबत काही सामानही असे.

एका माहितीनुसार सुमारे एक हजारापेक्षा जास्त कबुतरं गुप्त माहिती गोळा करून परत आली होती. यामध्ये व्ही1 रॉकेट जिथून लाँच करण्यात आलं त्या जागेची आणि जर्मन रडार स्टेशनचीही माहिती होती.

या युद्धानंतर ब्रिटनच्या गुप्तचर विभागांच्या संयुक्त कमिटीमध्ये 'कबुतरांची सब कमिटी' तयार करण्यात आली होती. शीत युद्ध सुरू असताना कबुतरांचा आणखी चांगला वापर कसा करता येईल याचा या कमिटीने विचार केला होता.

CIAचे प्रयोग

नंतर ब्रिटनने याप्रकारचे बहुतेक प्रयोग बंद केले. पण कबुतरांची ताकद लक्षात घेत सीआयएने त्यांचा अधिक चांगला वापर करण्याबाबत विचार केला. या ऑपरेशन टकानामध्ये इतरही प्राण्यांचा वापर झाल्याचं समजतं. सीआयएने एका कावळ्याला इतकं प्रशिक्षित केलं होतं की तो 40 ग्रॅम वजनाची वस्तू कोणत्याही इमारतीच्या खिडकीवर ठेवू शकत असे, असं फाईल्समध्ये म्हटलंय.

हे टार्गेट - म्हणजे ही वस्तू जिथे ठेवायची आहे ती जागा एका लाल लेझर लाईटने मार्क केली जाई. आणि एका खास लँपच्या माध्यमातून हा पक्षी परत येई. युरोपात एकदा CIAने एका पक्ष्याकरवी एका इमारतीच्या खिडवकीवर पाळत ठेवण्यासाठीचं यंत्र ठेवलं होतं.

सोव्हिएत संघ रासायनिक...


तैवान न्यूज या वेबसाईटनुसार, "पिंगटाँग काऊंटीमध्ये ट्रॅफिक सिग्नलवरच्या दिव्यांमध्ये जोडप्यांचं डिझाईन असणाऱ्या 40 पादचारी चिन्हांचं अनावरण नुकतंच करण्यात आलं आहे."

लाल रंगाच्या दिव्यात त्यातील माणूस गुडघ्यांवर बसून प्रेयसीला प्रपोज करताना दिसून येत आहे, तर हिरव्या रंगाचा माणूस प्रेयसीचा हात हातात घेऊन रस्ता ओलांडताना दिसून येत आहे.

डिसेंबरमध्ये पिंगटाँग काऊंटी पोलिसांकडून या डिझाईन्सची मर्यादित कालावधीकरिता चाचणी घेण्यात आली होती.

डिसेंबरमध्येच त्यांनी 2018पासून संपूर्ण देशभरात ही डिझाईन्स वापरण्यासाठी हिरवा कंदील दाखवला होता. त्यांच्यानुसार, या नव्या प्रणालीमुळे देशातले 18 वर्षं जुने असलेले ट्रॅफिकचे दिवे जास्त आकर्षक दिसतील.

"या डिझाईनमुळे पिंगटाँग काऊंटी प्रेक्षणीय बनेल आणि प्रेमानं गजबजलेलं वाटेल," असं पिंगटाँग काऊंटीचे महापौर पेन-मेन-अॅन यांनी तैवान न्यूजशी बोलताना सांगितलं.

"या नवीन डिझाईन्समधून सुरक्षेसाठी खबरदारी बाळगण्याचं सांगण्यात आलं आहे," असं डिझायनर चेंग-दा-वेई सांगतात.

"यामुळे लोकांचं सुरक्षित प्रवासाकडे लक्ष वेधलं जाईल, तसंच तरूणांमध्ये जागरुकता वाढण्यास मदत होईल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

," असं त्यांनी डिसेंबरमध्ये अॅपल डेलीला सांगितलं होतं.

असं असलं तरी ट्रॅफिक लाईट डिझाईनमध्ये बदल करणारा तैवान हा काही पहिला देश नाही. संस्कृतीविषयक जागरुकतेसाठी बऱ्याच देशांनी यापूर्वीच असं पाऊल उचललं आहे.

मेलबर्न शहरातल्या ट्रॅफिक लाईट सिग्नलवरील महिला पात्रं.

नेदरलँडमधल्या यूट्रेक्ट शहरात ट्रॅफिक लाईटवर मिफ्फी या सशाच्या कार्टून प्रतिमेचं चित्रण करण्यात आलं होतं. डिक ब्रूना यांना श्रद्धांजली म्हणून असा बदल करण्यात आला होता.

तसंच मार्च 2017मध्ये लिंगभेदाकडे लक्ष वेधण्यासाठी ऑस्ट्रलियाच्या मेलबर्न शहरात ट्रॅफिक लाईट सिग्नलवर महिलाविषयक पात्र डिझाईन करण्यात आले होते.

(केरी अॅलन यांचा रिपोर्ट)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


तो अनुभव आठवडाभर माझ्या मनात जिवंत होता. मी एका वेगळ्याच विश्वात असल्याचा भास मला होत होता. त्याला कारणही अर्थात तसंच होतं.

माझं लग्न होत नव्हतं. गुजरातमधल्या ज्या शहरात मी राहतो तिथे पुरुषांच्या तुलनेत स्त्रियांची संख्या कमी आहे. त्यामुळे माझ्यासारख्या अनेक तरुणांची लग्नं होत नाहीत.

लग्न ठरवण्यासाठी गेलेल्या माझ्या आईवडिलांना बरंच काही ऐकावं लागायचं. तुमच्या मुलाला सरकारी नोकरी असती तर बरं झालं असतं.

खाजगी कंपनीतल्या नोकरीचा काय भरवसा? शिवाय तुमच्याकडे फार जमीनही नाही, वगैरे.

त्यावेळी माझा पगार 8,000 रुपये महिना होता. मी घरात सर्वात थोरला होतो आणि लग्न जुळत नव्हतं. मला वाटायचं कुठलंही स्थळ चालेल. लग्न झालं तर किमान समाजात मान तरी राहील.

जेव्हा माझ्यापेक्षा कमी पगार असलेल्या माझ्या मित्राचं लग्न झालं तेव्हा तर हद्दच झाली. त्याच्या वडिलांकडे 20 एकर जमीन होती, म्हणूनही असेल कदाचित...

आनंदाचा सोपा मार्ग

आम्ही चार मित्र होतो. दारु पिण्यासाठी अधून-मधून जवळच्या शहरात जायचो.  कदाचित 'त्या' दिवशी माझ्या मित्रांना माझं दुःख कळलं असावं.

ग्लासमध्ये बिअर ओतत माझा मित्र म्हणाला, "अरे, इतकी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

काळजी का करतो? चल माझ्याबरोबर. लग्न झाल्यावरही इतकी मजा येणार नाही. हे जग किती सुंदर आहे ते बघ. त्याचा आनंद घे. ये माझ्याबरोबर..."

मला काहीच सुचत नव्हतं. पण माझे मित्र मला समजावत होते. अखेर आम्ही सगळे एका हॉटेलमध्ये गेलोच.

मी बऱ्याचदा ब्लू फिल्मस् बघितल्या होत्या. पण खऱ्या आयुष्यात एका स्त्रीसोबत मी पहिल्यांदाच होतो.

त्यानंतर मला सवयच लागली. मी वारंवार हॉटेलमध्ये जाऊ लागलो. पाच वर्षं झाली. स्वतःच्या आनंदासाठीचा हा सोपा मार्ग होता.

मात्र एक दिवस माझ्या वडिलांना कळलं आणि त्यांचा पारा चढला. माझ्यावर हात उचलू शकत नव्हते. त्यामुळे खूप आरडाओरडा केला.

"असं करताना लाज वाटली नाही? एकदा आपल्या आई-बहिणींचा तरी विचार करायला हवा होता. त्या कुठल्या तोंडानं समाजात फिरतील?."

आई आणि बहीण... दोघीही रडत होत्या. बहिणीच्या सासरीसुद्धा हे कळलं होतं.

कुटुंबीय नाराज

मी म्हटलं, "मित्रांनी दारू पाजली आणि हॉटेलमध्ये घेऊन गेले. मी नशेत होतो. मला कळलंच नाही." नंतर चूक झाली म्हणून सगळ्यांची माफी मागितली.

"मग इतकी वर्षं तीच चूक वारंवार कशी होत राहिली?" या वडिलांच्या प्रश्नाचं उत्तर मी देऊ शकलो नाही.

बहीण आणि भाऊजी सुद्धा ओरडत होते. ते सर्व ऐकून जणू मी एखादा गुन्हाच केलाय की काय असं मला वाटू लागलं.

तीन दिवस वडील माझ्याशी बोलले नाही आणि तिसऱ्या दिवशी सरळ म्हणाले, "तुझ्यासाठी एका विधवेचं स्थळ आलं आहे. तिला पाच वर्षांचा मुलगा आहे. पण मुलगी चांगल्या घरातली आहे."

"मुलीच्या वडिलांना तुझ्याबद्दल सगळं माहीत आहे. पण ते लग्नाला तयार आहेत. तुझंही वय झालं आहे. तू 31 वर्षांचा आहेस. या स्थळाला नाही म्हणू नको."

"आता तर पगारपाणीही चांगलं आहे. आता लग्न कर. आम्हालाही त्यातच सुख आहे." असंही वडिल म्हणाले.

पण मला दुसरी एक मुलगी आवडायची. जिथे मी सेक्स वर्कर्सकडे जायचो त्या हॉटेलमध्ये ती हाऊसकिपिंगचं काम करायची.

तिचा पगार कमी असला तरी तिच्यात काहीतरी वेगळं होतं.

हसायची तेव्हा खूप सुंदर दिसायची. पण तिलाही माझं सेक्सवर्करकडे जाणं आवडायचं नाही. म्हणून तिने माझ्याशी लग्न करायला नकार दिला.

तिने दुसऱ्या मुलाशी लग्न केलं तेव्हा मला धक्काच बसला.

आता मी पूर्णपणे एकाकी पडलो होतो. कुणाचीतरी साथ हवी होती. असं कुणीतरी जो माझ्या भावना समजून घेईल आणि आयुष्यभर माझ्यासोबत राहील.

वैवाहिक आयुष्य आता हवंहवंसं वाटायला लागलं होतं.

माझ्या घरच्यांनाही समाजात...


तो जिथे जातोय तिथे वायरलेस इंटरनेट उपल्ब्ध नाही आणि फोनचा डेटाही तिथे चालत नाही. म्हणजेच मग तिथे गेल्यावर त्याला सोशल मीडिया पाहायला मिळत नाही आणि इमेल्सही पाहता येत नाही.

अगदी फोन करण्यासाठी किंवा घेण्यासाठीही ठराविक ठिकाणी गेल्यावरच सिग्नल मिळतो. "माझा फोन फक्त वेळ दाखवण्यापुरता उरतो," डेव्हिड म्हणतो. तो एका डिजिटल कॉन्फरन्स कॉलिंग कंपनीचा संस्थापक आहे.

4 दिवसांच्या या सुटीदरम्यान पहिला एक-दीड दिवस तो संपर्कक्षेत्राच्या बाहेर असल्यामुळे कासावीस असतो. डेटा कनेक्टिविटी कुठे मिळतेय का, हे तो पुन्हापुन्हा तपासून पाहतो. मंद वायरलेस कनेक्शन असलेल्या जवळच्या हॉटेलला जावं का, याचा विचार करतो.

 जेव्हा कधी फोनला सिग्नल मिळतो, तेव्हा तो ऑफिसला फोन करण्याचा प्रयत्न करतो. यासगळ्यापासून दूर राहणं, त्याला सुरुवातीला तरी कठीण जातं. "असं वाटतं की जणू आभाळच कोसळतंय. अशी सेपरेशन अॅंक्झायटी (एखाद्या गोष्टीपासून दूर होण्याची चिंता) आपल्याला अगदी वेडं  करते," तो म्हणतो.

चिंतेचं युग

ऑनलाईन वेळ घालवणं हे अनुत्पादक वा निष्फळ असतं, हे आपल्याला माहितीच आहे. पण ही समस्या वाढत आहे.

 यापूर्वी कधीही लोक ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त्यांच्या स्मार्टफोनच्या इतके आहारी गेले नव्हते असं 2016मध्ये डिलॉईटने केलेल्या अभ्यासात म्हटलं आहेत. तर Pew Reserchनुसार फेसबुकचे 1.86 बिलियन अॅक्टिव्ह युजर्स आहेत. (म्हणजे दर सात लोकांपैकी दोघे) आणि इंटरनेट वापरणाऱ्यांपैकी 24% आता ट्विटर वापरतात, तर 29% लिंक्डइन वापरतात. त्याहीपेक्षा महत्त्वाचं म्हणजे फेसबुकने असं सांगितलं की, युजर्स सरासरी रोज 50 मिनिटं फेसबुकवर असतात.

पण जरी आपण काम करत असताना फेसबुकच्या चर्चांमध्ये सहभागी व्हायचं नाही, किंवा जेवणाच्या टेबलवर फोन वापरायचा नाही असं ठरवलं, तरी असे अनेकजण आहेत ज्यांना हे करणं कठीण जातं.

सोशल मीडियापासून दूर जाण्याने हुरहूर निर्माण होते आणि पुन्हा लॉग इन करण्याची इच्छा होते, असं बोस्टन विद्यापीठातील मानसशास्त्राचे प्राध्यापक स्टेफान हॉफमन सांगतात.

याला डिजिटल अॅँक्झायटी म्हणता येईल. स्वतःच्या सोशल मीडिया वापराबाबतची ही दीर्घकालीन नकारात्मक भावना असते.

सोशल मीडियाचा वापर कमी करण्यात जर अपयश आलं तर ते अधिक निराश करणारं असतं, असं हॉफन सांगतात. ज्यांना फोनपासून दूर राहणं जमत नाही त्यांना निराश वाटण्याची शक्यता असते.

स्मार्ट फोनमुळे मिळालेली कनेक्टिविटी वा संपर्क आपण गमावू, अशी भीती काही जणांना असते. कारण भविष्यातले धोके किंवा राजकीय बातम्यांवर आपण नजर ठेवायला हवी, असं त्यांना वाटत असतं. हा "चिंता करण्याचा काळ" आहे असं हॉफमन म्हणतात.

यामागची कारणं काय?

ऑनलाईन कमी वेळ घालवावा, असं आपल्यापैकी अनेकांना वाटतं, पण फोनपासून दूर झाल्यानंतर त्यांच्यामध्ये अॅँक्झायटी (काळजी, चिंता, हुरहूर लागल्याची)ची लक्षणं दिसून येतात. फोनपासून दूर करण्यात आलेल्या तरुण मुलांपैकी जवळपास 75% मुलं अस्वस्थ होत बोटांनी चाळे करताना, किंवा खाजवताना दिसली.

हंगेरियन अकॅडमी ऑफ सायन्सेस आणि बुडापेस्टमधील इओटव्हॉस लोरांड युनिव्हर्सिटीने हा प्रयोग केला. आपल्याला फोनच्या वापरामध्ये बदल का करायचा आहे याची नीट कारणमीमांसा केली तर ही अस्वस्थता कमी होऊ शकते असं 'जॉय ऑफ मिसिंग आऊट' या पुस्तकाच्या लेखिका क्रिस्टिना क्रुक म्हणतात.

आपल्याला पटणाऱ्या एखाद्या गोष्टीसाठी किंवा गोष्टीमुळे लॉग ऑफ केल्यास परत लॉग ऑन करण्याचा मोह टाळता येऊ शकतो. उदाहरणार्थ सोशल मीडियावर कमी वेळ घालवल्याने घरच्यांसोबत किंवा मित्रांसोबत जास्त वेळ घालवता येईल, याची स्वतःलाच आठवण करून देणं.

फोनपासून दूर जाण्याने काही...


तो दिवस माझ्या चांगलाच स्मरणात आहे. माझा मुलगा हर्षू तेव्हा मुंबई IITमध्ये इंजिनियरिंगचे शिक्षण घेत होता. M.Techच्या अभ्यासक्रमाचे त्याचे चौथे सेमेस्टर सुरू होते. तो मुंबईला हॉस्टेलवर रहात असे. तो दोनतीन दिवसांच्या छोट्या सुट्टीवर घरी आला होता.

दुसऱ्या दिवशी हर्षूने मला आणि सुलूला (हर्षूची आई) आमच्या बैठकीच्या खोलीत बोलावून घेतले आणि गंभीर चेहऱ्याने 'मला तुम्हाला काही महत्त्वाचे सांगायचे आहे' असे सांगितले. मला वाटले चिरंजीवांनी कुणा मुलीबरोबर सूत जुळवले असणार. मनातल्या मनात मी, 'ये शादी नही हो सकती...' अशा डायलॉग्जची जुळवाजुळव करायला सुरुवात केली.

हर्षूने बोलायला सुरुवात केली. तो नुकताच एका शिबिराला जाऊन आला होता. तरुणतरुणींची स्वतःबद्दल, समाजाबद्दल, देशाबद्दल आणि एकूणच आयुष्याबद्दल समज विकसित व्हावी असा या शिबिरामागील उद्देश होता. त्या शिबिरात सामील झालेल्या तरुणाईला त्यांच्या लैंगिकतेबद्दल सजग करण्याच्या दृष्टीने एक सत्र आयोजिले होते. हर्षूने त्या सत्राची हकीगत सांगायला सुरुवात केली.

पण त्याने कोणाशी जमवले आहे हे ऐकायला मी अधीर झालो होतो. पण या पठ्ठ्याच्या सत्राच्या हकीगतीचे गुऱ्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हाळ संपेचना! त्या सत्राच्या शेवटी कुणाला काही सांगायचे आहे का, असे विचारल्यावर याने हात वर केला आणि सर्वांना असे सांगितले की, "माझ्या लैंगिक कलाबद्दल माझी मनस्थिती व्दिधा आहे. मी भिन्नलैंगिक नाही. मी समलैंगिक आहे असे मला वाटते!"

हर्षूचे हे बोलणे ऐकून मी स्तंभित झालो. मला काय प्रतिक्रिया द्यावी हे कळेनासे झाले. हा आपली खेचत तर नाही ना? असेही वाटून गेले. शेवटी मी त्याला विचारले की तू जे सांगतो आहेस याबद्दल तुझी खात्री आहे का? त्यावर त्याने मान डोलावून, 'हो!' असे उत्तर दिले.

सुलूने त्याला काही प्रश्न विचारले. प्रश्न नक्की काय होते ते या क्षणी मला स्मरत नाही, कारण हर्षूच्या या कथनामुळे माझ्या डोक्यात विचारांचे मोहोळ उठलेले होते.

प्रातिनिधिक छायाचित्र

मला समलैंगिकता या विषयाबद्दल थोडीफार माहिती होती. पण ती साहित्य, सिनेमा आणि मासिकांमध्ये कधीमधी वाचलेले लेख या माध्यमातून. हा विषय थेट माझ्या उंबऱ्याला येऊन भिडेल हे माझ्यासाठी सर्वस्वी अनपेक्षित होते.

आमची चर्चा, 'हं! ठीक आहे. आपण यावर सगळेच जरा विचार करू!' या नोटवर संपली. फार काही प्रश्नोत्तरे झाली नाहीत. हर्षू दोन दिवसांनी मुंबईला गेला. आम्हालाही आपापले रुटीन होते, कमिटमेंट्स होत्या. सुलूच्या खांद्यावर तिच्या कारखान्याची जिम्मेदारी होती. (आजही आहे. सुलू मेकॅनिकल इंजिनियर आहे.) मी स्वेच्छानिवृत्त असलो तरी माझे PhDचे काम सुरू होते.

लोकांना कळले तर काय होईल..?

आम्ही आपापल्या कामाला लागलो, किंबहुना तसा प्रयत्न करू लागलो. पण डोक्यात गिरमिट फिरायला लागले होते. याचा नक्की अर्थ काय? आम्ही पुढे काय करायचे? हर्षूच्या मनावर काही परिणाम तर झाला नसेल? 'आम्हाला त्याच्याबद्दल काय वाटले असेल?' हा विचार त्याचे डोके पोखरत असेल का? त्याच्या होस्टेलवरच्या मित्रांना हे कळले तर काय होईल? आमच्या कुटुंबीयांना हे कळले तर काय होईल?... एक ना दोन!

प्रातिनिधिक छायाचित्र

का किंवा कसे हे कळत नाही, पण त्या दिवशी कोठल्याही प्रकारचे रडणे किंवा रागावणे किंवा उलटसुलट बोलणे असे घडले नाही. माझ्यात आणि सुलूमध्ये याबद्दल फार काही चर्चा झाली नाही. पण सुलू मला म्हणाली की, 'हर्षूच्या डोक्यात उगाचच नसते काहीतरी खूळ शिरले आहे. काही दिवसांनी ते आपोआप निघून जाईल.' पण मला मात्र तसे वाटत नव्हते.

एका सर्वस्वी अपरिचित परिस्थितीचा आपण सामना करत आहोत हे मला उमगले होते. सुलू वरकरणी शांतचित्त दिसत...


तो वांद्र्याच्या ज्या भाड्याच्या घरामध्ये राहात होता त्याच फ्लॅटमध्ये त्याने आत्महत्या केली.

सुशांतच्या आत्महत्येचं कारण अद्याप समजलेलं नाही. परंतु त्याला गेले सहा महिने नैराश्यानं ग्रासलेलं होतं असं सांगितलं जातंय. सुशांतचा मुंबईत स्वतःचा एक फ्लॅट होता पण त्याला मोठ्या घरात राहायचं होतं म्हणून तो या फ्लॅटमध्ये गेल्या आठ महिन्यांपासून राहात होता. या फ्लॅटमध्ये तो एकटाच राहात नसे.

त्याच्याबरोबर त्याचे क्रिएटिव्ह मॅनेजर, त्याचा एक मित्र आणि जेवण करणारा एक नोकरही राहात होता. रविवारची सकाळ सुशांतच्या आयुष्यातली शेवटची सकाळ असेल असा या घरात राहाणाऱ्या कोणीही विचार केला नव्हता. सुशांत सिंहच्या नोकराने पोलिसांना सांगितले, सकाळपर्यंत सर्व काही ठीक होतं.

सकाळी 6.30 वाजता सुशांत उठला होता. 9 वाजता त्याला डाळिंबाचा रस दिला आणि तो त्याने प्यायलाही होता. त्यानंतर 9 वाजता सुशांतने बहिणीशी गप्पा मारल्या. त्यानंतर अभिनयाची कारकीर्द ज्याच्या बरोबर सुरू केली त्या महेश शेट्टीशीही त्याने फोनवर संवाद साधला. हे दोघे एकता कपूरच्या किस देश मे होगा मेरा दिल मालिकेत होते. दोघेही चांगले मित्र होते. सुशांतन... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

े शेवटचा फोन त्यालाच केला.

त्यानंतर तो खोलीत गेला आणि आतून लॉक करुन घेतले. सकाळी 10 वाजता जेवणाबद्दल विचारायला गेल्यावर सुशांतने प्रतिसाद दिला नाही. त्यानंतर दोन तीन तासांनी मॅनेजरने सुशांतच्या बहिणीला फोन केला. बहीण आल्यावर कुलूप उघडणाऱ्या माणसाला बोलावण्यात आलं आणि दरवाजा उघडला.

त्यानंतर त्यांना जे दृश्य समोर दिसलं त्याने सर्वांनाच धक्का बसला. पोलिसांच्या मते सुशांतचा मृत्यू सकाळी 10 ते दुपारी 1 च्या मध्ये झाला असावा. त्याचा मृतदेह पाहून नोकराने पोलिसांना फोन केला. पोलिसांनी माध्यमांशी बोलताना आपल्याला त्याच्या मृत्यूची बातमी दोन वाजता मिळाल्याचे सांगितले. पोलीस 2.30 वाजता त्याच्या घरी पोहोचले आणि तपास सुरू केला.

पोलिसांना अद्याप कोणतीही सुसाईड नोट मिळालेली नाही. त्याच्या मृतदेहाला संध्याकाळी साडेपाच वाजता आरएन कूपर रुग्णालयात नेण्यात आले. तेथे त्याच्यावर पोस्ट मार्टेम होईल. मुंबई डीसीपी झोन-9 च्या अभिषेक त्रिमुखे यांनी म्हटलं आहे की पोस्टमार्टेमचा अहवाल आल्यावरच योग्य कारण सांगता येईल.

अद्याप कोणतीही संदिग्ध वस्तू सापडली नसल्याचं त्यांनी सांगितलं. सुशांत राजपूत 34 वर्षांचा अभिनेता होता. त्याने आपल्या अभिनयाद्वारे बॉलीवूडमध्ये एक वेगळी ओळख निर्माण केली होती.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


तोपर्यंत मुंबई महानगर, पश्चिम आणि मध्य उपनगरं त्याचबरोबर ठाणे, डोंबिवली, कल्याण, भिवंडी या शहरांपर्यंत वीज पुरवठा खंडित झालेला होता आणि त्याचा फटका उपनगरी रेल्वेसेवा, शहरातील अत्यावश्यक सेवा, रस्त्यांवरील सिग्नल यंत्रणेलाही बसला.

पुढच्या दोन तासांमध्ये वीज पुरवठा पुन्हा सुरू करण्यात महावितरणला यश आलं. पण, मुंबईसारख्या औद्योगिक राजधानीत घडलेल्या या प्रकारामुळे काही तास सगळ्याच यंत्रणेचा गोंधळ उडाला हे नक्की.

एरवी मुंबई सारख्या शहरात चोवीस तास वीज पुरवठा सुरू असतो. इथली वीज अचानक गायब होत नाही. पण, असं एखादं वीजसंकट येतं तेव्हा कुतुहल निर्माण होतं, की शहराला असा चोवीस तास पुरवठा कसा शक्य होतो? इथं वीज क्वचितच का जाते? हा वीज पुरवठा कोण करतं?

मुंबईला वीज पुरवठा कसा होतो?

तुम्हाला हे ठाऊक आहे का, की भारतात या घडीला सरकारी आकडेवारीनुसार, एकूण 2 लाख 75 हजार मेगावॅट इतकी वीजनिर्मिती होते. आणि वीज वापराची सरासरी काढली तर देशातल्या प्रत्येक घरात दर तासाला सरासरी एक हजार किलोवॅट इतकी वीजेची मागणी आहे.

महाराष्ट्र राज्याला लॉकडाऊनपूर्वीचा विचार केला तर सरासरी दिवसाला 22 हजार मेगावॅट इतक्या ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

विजेची गरज लागते आणि यातली जवळ जवळ 8 ते 12 टक्के म्हणजे 3300 मेगावॅट वीज ही एकट्या मुंबई शहराला लागते. ही विजेची मागणी अचानक कमी झाली किंवा अचानक वाढली तर पुरवठा आणि मागणी यांच्यातलं संतुलन जाऊन आतासारखं वीजेचं संकट येऊ शकतं.

मुंबईनगरी विजेच्या बाबतीत स्वयंपूर्ण आहे आणि आपली विजेची गरज मागची कित्येक वर्षं स्वत:च पूर्ण करत आलेली आहे. अगदी दहा ते पंधरा वर्षांपूर्वीपर्यंत ही परिस्थिती होती. मुंबईतल्या वीज निर्मिती आणि पुरवठा व्यवस्थेला 'आयलँडिंग व्यवस्था' (बेटावर वीज पुरवठा करणारी व्यवस्था) असं म्हटलं जातं. त्यानंतर मात्र जशी विजेची मागणी वाढली तशी टाटा पॉवर आणि पूर्वी रिलायन्स एनर्जी या कंपन्यांना वीज निर्मिती आणि पुरवठ्याचं कंत्राट देण्यात आलं.

मुंबई पी

इथल्या ऊर्जा निर्मिती प्रकल्पांमधून तयार झालेली वीज उच्च दाबाच्या विजेच्या तारांमधून जवळच्या वीज केंद्रांपर्यंत पोहोचवली जाते. तिथून ती वीज उपकेंद्र आणि पुढे विजेच्या तारांच्या आणि ग्रिड्सच्या माध्यमातून घराघरांपर्यंत पोहोचवली जाते. मुंबईतल्या घरोघरी ही वीज पोहोचवण्याचं काम मुंबई महानगर परिसरात बेस्ट म्हणजेच बाँबे इलेक्ट्रिक सप्लाय अँड ट्रान्सपोर्ट तर उपनगरात टाटा पॉवर आणि अदानी पॉवर या कंपन्यांबरोबरच महावितरण ही कंपनीही करते.

मुंबईला वीज पुरवठा कोण करतं?

मुंबई ही औद्योगिक राजधानी असल्यामुळे इथली विजेची औद्योगिक मागणीही मोठी आहे. त्यासाठीच 1873 साली मुंबईत बाँबे इलेक्ट्रिक सप्लाय अँड ट्रान्सपोर्ट या नावाने एक कंपनी स्थापन करण्यात आली. मुंबईला अखंड विद्युत पुरवठा करणं आणि शहराअंतर्गत वाहतूक सेवा चालवणं हे तिचं मुख्य काम होतं. आताही शहरातील साडे दहा लाख घर आणि कार्यालयांना हीच कंपनी वीज पुरवठा करते.

पण, मुंबई शहर जसं विस्तारलं आणि उपनगरांची वाढ होत गेली तेव्हा विजेच्या वाढत्या मागणीसाठी सरकारी बरोबरच खाजगी कंपन्यांकडून वीज निर्मिती आणि पुरवठा वाढवण्याची गरज निर्माण झाली. त्यातूनच 1990च्या दशकापासून मुंबई शहर आणि उपनगरांना वीज पुरवठा करण्यासाठी टाटा पॉवर, रिलायन्स या कंपन्यांशी करार करण्यात आले. यातील रिलायन्स कंपनीने आपला मुंबई शहराला करत असलेला वीज पुरवठा अलीकडेच म्हणजे 2018 मध्ये अदानी पॉवर या कंपनीला विकला आहे.

थोडक्यात म्हणजे या घडीला दक्षिण मुंबईत बेस्ट, पश्चिम आणि मध्य मुंबईत टाटा तसंच अदानी पॉवर या कंपन्यांकडून पुरवठा होतो. टाटा पॉवर कंपनी एक...


तौक्ते चक्रीवादळ आता रायगड आणि मुंबईच्या दिशेनं वळलाय. किनारपट्टीपासून आत समुद्रात हे चक्रीवादळ असलं तरी किनारपट्टीच्या भागात वाऱ्यामुळे नुकसानीची शक्यता पाहता, प्रशासनाकडून खबरदारी घेण्यात येत आहे.

हवामान खात्यानेही पुढील काही तासांसाठी सतकर्तेचा इशारा दिला आहे.

भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवर तौक्ते चक्रीवादळ घोंगावत आहे. आज (16 मे) सकाळी या चक्रीवादळानं आणखी रौद्ररूप धारण केलं. वेधशाळेनं या वादळानं 'व्हेरी सीव्हियर सायक्लॉनिक स्टॉर्म' म्हणजे अतितीव्र चक्रीवादळाची पातळी गाठली असल्याचं जाहीर केलं आहे.

मुंबईत लाईफगार्ड्स तैनात

मुंबईच्या समुद्रकिनाऱ्यावरील तयारीबाबत काही वेळापूर्वी मुंबईच्या महापौर किशोरी पेडणेकर यांनी माध्यमांना माहिती दिली.

मुंबईच्या महापौर किशोरी पेडणेकर यांनी सांगितलं की, "तौक्ते चक्रीवादळ गोव्याहून पुढे सरकून रत्नागिरीच्या जवळ आलं आहे. आम्ही सर्व परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहोत. या चक्रीवादळामुळे मोठी समस्या निर्माण होऊ शकते. समुद्र किनाऱ्याजवळ लाईफगार्ड्स तैनात करण्यात आलेत."

महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीपासून तौक्ते चक्रीवादळ साधारण दोनशे ते तीनशे किलोमीटरवर असेल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

, पण त्याच्या प्रभावामुळे किनारी प्रदेशात वेगवान वारे वाहण्याची आणि मुसळधार पावसाची शक्यता कायम आहे.

रायगड : समुद्रकिनाऱ्यावरील 5,924 नागरिकांचं स्थलांतर

चक्रीवादळाच्या पार्श्वभूमीवर रायगड जिल्ह्यातील समुद्रकिनारी राहणाऱ्या आतापर्यंत 5 हजार 942 नागरिकांचे स्थलांतर पूर्ण झालं आहे.

अलिबाग-339, पेण-158, मुरुड-1067, पनवेल-168, उरण-451, कर्जत-0, खालापूर-176, माणगाव-490, रोहा- 72, सुधागड-165, तळा- 135, महाड-1080, पोलादपूर-86, म्हसळा- 397,  श्रीवर्धन- 1158 अशी तालुकानिहाय स्थलांतर झालेल्यांची आकडेवारी आहे.

तसंच, रायगडच्या जिल्हा आपत्ती व्यवस्थापन कक्षात चक्रीवादळासंदर्भात उपाययोजनांसाठी 'वॉर रूम' कार्यान्वित करण्यात आली आहे.

रत्नागिरी : घरं, वाहनांवर झाडं पडली, पाऊस सुरूच

रत्नागिरी शहरामध्ये वाऱ्यासह जोरदार पाऊस अद्यापही सुरुच आहे. चक्रीवादळ आता हळुहळू गुहागरच्या देशेनं सरकणार आहे. राजापूर आणि रत्नागिरी जिल्ह्यामध्ये घरांवर, वाहनांवर झाडं कोसळण्याच्या घटना घडल्या आहेत.

तौक्ते चक्रीवादळामुळे रत्नागिरीत झालेलं नुकसान

चक्रीवादळामुळे जिल्हा प्रशासनानं आज रत्नागिरी, राजापूर, गुहागर, दापोली आणि मंडणगड या पाच तालुक्यांमध्ये संचारबंदी लागू केली होती. राजापूर आणि रत्नागिरीमध्ये किती नुकसान झालं आहे याचे आकडे प्रशासनाकडे उपलब्ध झालेले नाहीयेत.

सिंधुदुर्ग : 137 घरांची पडझड, वारा-पाऊस सुरूच

सिंधुदुर्गाला या चक्रीवादळाचा फटका बसला. जवळपास 137 घरांची चक्रीवादळामुळे पडझड झाल्याचे सिंधुदुर्गचे पालकमंत्री उदय सामंत यांनी सांगितलं.

सिंधुदुर्गाचे पालकमंत्री उदय सामंत यांनी सांगितलं की, "काल मध्यरात्रीपासून रत्नागिरी-सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांना फटका बसायला सुरुवात झाली. वारा-पाऊस सुरू झाला. सिंधुदुर्गातून वादळ आता रत्नागिरीपर्यंत पोहोचला आहे.

"या वादळाचा वेग सिंधुदुर्ग-रत्नागिरी दरम्यान काही ठिकाणी 64 किमी प्रति तास, तर काही ठिकाणी 70 किमी प्रति तास होता. प्रशासन सतर्क असल्यानं कुठेही जीवितहानी झाली नाही. मात्र, 137 घरांची पडझड झाली. शाळा, शासकीय कार्यालयं यांचं नुकसान झालंय. शेतकऱ्यांच्या नुकसानाचे पंचनामे करण्याचे आदेश दिलेत. काही कुटुंबांना स्थलांतरित करावं लागलं," सामंत यांनी सांगितलं.

गोव्यात चक्रीवादळामुळे मोठं नुकसान, दोघांचा जीवही गेला

गोव्यात चक्रीवादळामुळे 500 हून अधिक झाडं कोसळली. तसंच, दोन जणांचा मृत्यूही...


त्या आधी अंटार्क्टिका म्हणजे काय आहे, हे थोडंसं जाणून घेऊ या.

अंटार्क्टिका म्हणजे पृथ्वीवर असणाऱ्या सात खंडांपैकी एक खंड. पृथ्वीवरील सर्वात कमी तापमान असणारा प्रदेश म्हणून अंटार्क्टिका प्रसिद्ध आहे, कारण यावर फक्त आणि फक्त बर्फाचं साम्राज्य आहे. याच खंडावर पृथ्वीचा भौगोलिक दक्षिण ध्रुव देखील आहे.

भारत सरकारद्वारे दरवर्षी इथे वैज्ञानिक संशोधन मोहिमा राबविल्या जातात. या अशा ठिकाणी वर्षभर राहण्याची आणि काम करण्याची संधी मला मिळाली ही गणपती बाप्पाचीच कृपा म्हणावी लागेल.

सन 2016. घरापासून 12,000 हजार किलोमीटर दूर सर्वबाजूंनी समुद्राने वेढलेल्या बर्फाने आच्छादलेल्या महाकाय बेटावर राहायला येऊन जवळजवळ 8-9 महिने झाले होते. रोजची कामं करून दिवस काढायचं काम सुरू होतं. या दिवसात सूर्य केवळ 3-4 तासच दिसायचा!

काम नसताना सहकाऱ्यांशी गप्पा मारत वेळ घालवणं यासारखा विरंगुळा इथे नव्हता. अशातच एकेदिवशी सहकाऱ्यांबरोबर गप्पा मारताना एकजण म्हणाला, "अरे! आता गणेशोत्सव 15 दिवसांवर आलाय. आपल्याकडे जोरात तयारी सुरू झाली असेल ना?"

"हो ना रे. आपल्याला आता या सगळ्याची यावर्षी मजा घेता येणार नाही," असं म्हणत ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

दोघंही चुकचुकलो. पण मनात मात्र गणेशोत्सवाचाच विचार घोळत राहिला.

लहानपणापासून घरातील गौरी-गणपतीची आरास करण्यापासून ते पूजा-अर्चा, नैवेद्य करेपर्यंत दहा दिवस कसे जायचे, कळायचंच नाही. मात्र यंदा हे सगळं करता येणार नाही, याची हूरहूर मनाला होत होती.

दोन दिवस याच विचारात गेले. जुन्या आठवणी डोळ्यासमोरून तरळून गेल्या. विचार करता करता सरतेशेवटी मनाने पक्कं केलंच की, यंदा छोट्या प्रमाणात का होईना पण गणेशोतसव साजरा करायचाच.

त्यासाठी सर्वप्रथम एका सहकाऱ्याशी चर्चा केली. त्यानेही माझ्या कल्पनेस होकार दर्शवला. मग काय? लागलो आम्ही तयारीला.

संशोधन केंद्रात "प्रार्थनागृह" नावाची खोली होती. इथे मोहिमेतील सर्व जातीधर्माचे सदस्य प्रार्थना करू शकायचे. आम्ही दर मंगळवारी सामूहिक आरतीचे आयोजन करायचो. म्हणून गणपती याच प्रार्थनागृहात मांडायचा, असं आम्ही ठरवलं. या प्रार्थनागृहात फार आधी कुणी एका गणेशभक्ताने सुंदर अशी सुबक गणेशाची लहानशी मूर्ती आणून ठेवली होती. याच छानशा मूर्तीची गणेशोत्सवाच्या काळात प्राणप्रतिष्ठा करायची, असं ठरलं.

गणपतीच्या मूर्तीचं सारंकाही ठरल्यानंतर आम्ही आमचा मोर्चा आरास करण्याकडे वळविला. आपल्याकडे गणेशोत्सव म्हटलं की गणपती समोरील आरास ही देखील तितकीच महत्त्वाची असते. गणेशोत्सव काळात आराशीला एक प्रकारचं भक्ती-भावनेचं वलय असतं.

ज्याठिकाणी खाण्यापिण्याचं, दैनंदिन आयुष्यात उपयोगी पडणारं सामान हे वर्षातून एकदाच यायचं, तिथे आम्हाला आरास करण्यासाठी सामान मिळणं ही अशक्य गोष्ट होती. तरीदेखील काहीतरी आरास करायचीच, असा निश्चयच आम्ही केला होता. पण कशी, हा प्रश्न माझ्या मनात कायम होता.

माशांच्या पोटात जाणार गणपती - पाहा व्हीडिओ

एके दिवशी माझ्या खोलीच्या खिडकीतून बाहेर पाहिलं तर समोर नजर जाईपर्यंत बर्फच बर्फ दिसला. नुकताच स्नोफॉल झाल्यामुळे बाहेरची शुभ्रता डोळे दिपवणारी होती.

मनात विचार आला, कितीतरी वर्षानुवर्षं हा प्रदेश बर्फाच्छादित आहे. ना इथे मनुष्यवस्ती आहे, ना इथल्या भूभागावर कुठल्याही प्रकारची झाडं आहेत. इथे कुठल्याही प्रकारचा भूचर प्राणी वास्तव्यास नाही.

समुद्रातील मासे, इतर जलचर आणि पेंग्विन पक्षी हीच इथली जैवविविधता. यातील पेंग्विन पक्षी हे समुद्रकिनाऱ्यावर, आमच्या केंद्राजवळ 'शतपावली' करायला यायचे, म्हणून मग ठरवलं की, आराशीची थीम हा अंटार्क्टिकाच असेल.

जरी आम्ही बर्फाच्छादित प्रदेशात राहत असलो तरी...


त्या आपल्या कपड्यांशी संबंधित अंधश्रद्धेचा वापर निषेध आंदोलनादरम्यान करत आहेत. याला 'सारोंग क्रांती' म्हणून संबोधण्यात येत आहे.

सारोंगचा वापर

म्यानमारमध्ये जर कुणी पुरुष एखाद्या महिलेच्या 'सारोंग'खालून गेल्यास तो आपला पुरुषार्थ गमावतो, अशी एक अंधश्रद्धा आहे. पण म्यानमारमध्ये व्यापक स्वरुपात ही गोष्ट अनेक जण मानतात.

म्यानमारमध्ये पुरुषांच्या लैंगिक शक्तीला 'हपोन' असं संबोधलं जातं. तर दक्षिण-पूर्व आशियातील महिला कंबरेवर वापरत असलेल्या एका वस्त्राला सारोंग असं संबोधण्यात येतं.

पोलीस कर्मचारी आणि लष्करी जवान येथील रहिवासी भागात घुसण्याचा आणि लोकांना अटक करण्याच्या प्रयत्नात आहेत. त्यांना यापासून रोखण्यासाठी अनेक शहरांमध्ये महिलांनी आपले सारोंग रस्त्या-रस्त्यांवर लटकवून ठेवले आहेत. काही ठिकाणी याचा परिणामही पाहायला मिळाला.

सोशल मीडियावर येथील काही व्हीडिओसुद्धा व्हायरल झाले होते. यामध्ये पोलीस कर्मचारी गल्लीत घुसण्याआधी हे कपडे तारेवरून खाली उतरवताना दिसतात.

आंदोलक म्यानमारमधील लष्करी राजवटीचा विरोध करत आहेत. देशातील नागरिकांनी निवडून दिलेल्या सरकारमधील नेत्यांना तत्काळ मुक्त करावं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

, अशी मागणी लोकांकडून केली जात आहे.

म्यानमारच्या पंतप्रधान आंग सान सू ची यासुद्धा सध्या अटकेत आहेत. त्यांना एक फेब्रुवारी रोजी लष्कराने सत्तेतून हटवलं होतं.

निवडणुकीत विश्वासघात केल्याच्या उत्तरादाखल ही कारवाई करण्यात आल्याचं लष्कराने म्हटलं. यानंतर लष्करप्रमुखांना सत्ता सोपवण्यात आली होती.

देशात एका वर्षासाठी आणीबाणी घोषित करण्यात आल्याचं लष्कराने म्हटलं आहे.

लैंगिक शक्तीवर परिणामाबाबत अंधश्रद्धा

म्यानमारच्या महिलांच्या मते, त्यांनी सारोंग क्रांती करण्यासाठी परंपरागत मान्यतांचा वापर केला.

हुतून लिन नामक एका विद्यार्थ्याने म्हटलं, "एखाद्या महिलेचं सारोंग हे अशुद्ध कापड असतं. हे जर माझ्यावर ठेवण्यात आलं तर माझी लैंगिक शक्ती कमी होईल, असं मानलं जातं. मी ही अंधश्रद्धा पाळतच लहानाचा मोठा झालो आहे."

म्यानमारच्या लेखिका मिमी आय सध्या ब्रिटनमध्ये राहतात. त्या सांगतात, "आंदोलक महिला आपल्या हितासाठी या लैंगिक अंधश्रद्धेचा वापर करत आहेत."

त्या म्हणाल्या, "अंधश्रद्धेचं मूळ स्वरुप असं नव्हतं. एखादा पुरुष सारोंगमुळे आपली लैंगिक शक्ती गमावेल, असं आधी कधीच म्हटलं नव्हतं. हे कापड अशुद्ध मानलं गेलं कारण पूर्वी महिलांना फक्त उपभोगासाठी किंवा प्रलोभन म्हणून पाहिलं जात असे. ही महिला कोणत्याही कमजोर पुरुषाला उद्ध्वस्त करू शकते, अशा अर्थाने ते म्हटलं जात होतं.

परंपरेनुसार सारोंगचा उपयोग करणं सौभाग्याचं प्रतीक म्हणून संबोधण्यात येतं, असंही त्यांनी सांगितलं.

त्यांच्या मते, "पूर्वीच्या काळी, युद्धात लढाई करण्यासाठी जात असेलेले पुरुष आपल्या आईच्या सारोंगचा एक तुकडा आपल्यासोबत घेऊन जात असत. 1988 मध्ये झालेल्या बंडादरम्यान आंदोलकांनी आपल्या आईचं सारोंग बंडाना म्हणून वापरलं होतं." (बंडाना म्हणजे डोक्यावर बांधलं जाणारं वस्त्र)

आता म्यानमारच्या महिला आंदोलक सार्वजनिक ठिकाणी सारोंगच्या शक्तीचा वापर करत आहेत.

8 मार्चला जागतिक महिला दिनाच्या मुहूर्तावर महिला आंदोलकांनी आपले सारोंग ठिकठिकाणी रस्त्यांवर लटकवले होते. हे आंदोलनाचा एक भाग असल्याचं म्हटलं गेलं.

लोकशाही समर्थक कार्यकर्त्या थिनजार शुनली यांनी एक फोटो सोशल मीडियावर पोस्ट केला होता.

माझा सारोंग मला म्यानमार लष्करापेक्षा जास्त सुरक्षा देतो, असं त्यांनी फोटोसोबत लिहिलं.

काही आंदोलक महिलांनी जनरल मिन आँग हृाइंग यांच्या फोटोंना सॅनिटरी पॅड्स चिकटवले आणि ते...


त्या काळात अनौपचारिक पद्धतीने हा शब्दप्रयोग अंमली पदार्थांच्या सेवनामुळे होणाऱ्या दुष्परिणामांसाठी वापरला जायचा.

उदाहरणार्थ मेंदूची सक्रियता कमी होणं. सतत पार्ट्यांना जाणाऱ्यांमध्ये ही सर्वसामान्य बाब होती.

न्यूयॉर्कमध्ये जर्मन-अमेरिकी मानसशास्त्रज्ञ हर्बर्ट फ्रायडेनबर्गर यांनी 1974 मध्ये पहिल्यांदा व्यसनाधीन आणि बेघर लोकांच्या एका क्लिनिकमध्ये या आजाराचं निदान केलं. मात्र, ते व्यसनाधीन व्यक्तींचा विचार करत नव्हते.

क्लिनिक चालवणारे स्वयंसेवक अनेक समस्यांना तोंड देत होते. त्यांच्याकडे काम खूप होतं. मात्र, त्यांच्याकडे प्रेरणा नव्हती आणि मानसिकदृष्ट्या ते थकलेले होते.

सुरुवातीला त्यांना हे काम खूप नफा मिळवून देणारं वाटलं होतं. मात्र, आता त्यांची फार चिडचिड होऊ लागली होती. ते खिन्न झाले होते. रुग्णांची नीट काळजी घेणं, त्यांना जमत नव्हतं.

विश्वव्यापी आजार

फ्रायडेनबर्गर यांनी या गंभीर अवस्थेला 'दीर्घकाळ अधिक काम केल्याने येणारा थकवा' म्हटलं. याचं वर्णन करण्यासाठी त्यांनी 'बर्नआउट' शब्द वापरला.

हा शब्द लगेच लोकप्रिय झाला. आज जगभरात हा शब्द वापरला जातो.

बर्नआउट किती व्यापक आहे, ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

याची आकडेवारी येणं खूप अवघड आहे. 2018 साली एकट्या ब्रिटनमध्ये 5,95,000 लोक कामाच्या तणावाने ग्रस्त होते.

खेळाडू याने ग्रासले आहेत. 'यूट्यूब स्टार' ग्रासले आहेत. उद्योजक चिंतेत आहेत. स्वतः फ्रायडेनबर्गर यांनादेखील हा त्रास झाला होता.

गेल्या महिन्यात जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) या विश्वव्यापी समस्येला आजार असल्याचं जाहीर केलं.

आजारांच्या वर्गीकरणाच्या आंतरराष्ट्रीय मॅन्युअलमध्ये याला सततच्या कामाच्या ताणातून उद्भवणारा सिन्ड्रोम म्हटलं आहे.

WHO नुसार बर्नआउटची तीन तत्वं आहेत - थकवा, नोकरीचा कंटाळा आणि खराब कामगिरी

याकडे दुर्लक्ष करणं आणि त्यावर उपचार घ्यायला उशीर करणं धोकादायक आहे. इतर कुठल्याही आजाराप्रमाणे हा आजार वाढू दिला आणि उशिरा उपचार घेतले, तर त्याचा म्हणावा तसा उपयोग होत नाही.

कामाचा कंटाळा

तुम्हाला एकूणातच खूप कंटाळा आला आहे, हे कसं कळणार.

आयर्लँडच्या डब्लिन काउंटीमधल्या मानसोपचारतज्ज्ञ सिओबन मरे म्हणतात, "बर्नआउटच्या सुरुवातीची लक्षणं बरीचशी उदासीनतेसारखी असतात."

मरे यांनी 'द बर्नआउट सोल्युशन' नावाचं पुस्तक लिहिलं आहे. त्या मद्य आणि साखर याचा अतिवापर टाळण्याचा सल्ला देतात.

थकवा दूर होत नसेल तर त्याकडे लक्ष देण्याची गरज आहे.

सकाळी 10 वाजेपर्यंत झोपल्यानंतरही झोपायची इच्छा होत असेल किंवा फिरायची इच्छा होत नसेल तर हे काळजीचं कारण समजावं.

ही लक्षणं दिसू लागल्यास मरे डॉक्टरांकडे जाण्याचा सल्ला देतात.

त्या म्हणतात, "उदासीनता आणि बर्नआउटच्या सुरुवातीची स्थिती सारखी असते. बर्नआउट हा आजार मानण्याची खूप घाई असते. मात्र, अजूनही तो सिन्ड्रोम मानला गेला आहे."

दोघांचं वेगळेपण जाणणाऱ्या व्यावसायिक डॉक्टरांची मदत घेणं महत्त्वाचं आहे. कारण उदासीनतेवर उपचाराचे अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. मात्र, बर्नआउटवर सर्वोत्तम उपचार हा अजूनही जीवनशैलीत बदल करणे, हाच आहे.

तुम्ही बर्नआउटच्या जवळ आहेत, हे तुम्ही कसं ओळखालं?

मरे म्हणतात, "खरंतर ताण खूप महत्त्वाचा आहे आणि अधीर होणं, चांगलं काम करण्याची प्रेरणा देतं."

"मात्र, एखाद्या व्यक्तीला सातत्याने ताण येत असेल आणि बेचैन वाटत असेल ती बर्नआउटची लक्षणं असतात."

उदारणार्थ, तुम्ही काम करत असलेल्या मोठ्या प्रोजेक्टचा विचार करा. त्याविषयी विचार केल्यावर उत्तेजित झाल्यासारखं वाटणं, सामान्य बाब आहे. त्या विचारांनी तुमची झोप उडाली असू शकते.

मात्र, तो प्रोजेक्ट...


त्या जपानच्या आग्नेयेला असलेल्या किकाई बेटांवर राहत होत्या.

या वर्षी जानेवरी महिन्यात ताजिमा यांना हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आलं होतं. त्यांच्या वैद्यकीय अहवालानुसार त्यांचा मृत्यू याच हॉस्पिटलमध्ये झाला.

त्यांच्या नावावर अनेक विक्रमांची नोंद आहे. आशिया खंडातल्या सर्वांत वयोवृद्ध जिवंत व्यक्ती म्हणून त्यांच्या नावाची नोंद झाली. तसंच त्यानंतर या निकषावर संपूर्ण जगात त्या तिसऱ्या क्रमांकावर होत्या.

गिनिज बुकच्या नोंदीनुसार 19व्या शतकात जन्माला आलेल्या आणि 21व्या शतकातही जिवंत असलेल्या ताजिमा या एकमेव व्यक्ती होत्या. त्यांचा जन्म 4 ऑगस्ट 1900 रोजी झाला. म्हणजे त्यांनी 19व्या शतकातले शेवटचे काही दिवस बघितले, विसावं शतक पूर्ण बघितलं आणि 21व्या शतकही त्या तब्बल 17-18 वर्षं जगल्या.

जपानमधल्या प्रसारमाध्यमांच्या म्हणण्यानुसार ताजिमा यांचे सध्या 160 वंशज आहेत, ज्यात नऊ मुलं, 28 नातवंडं, 56 पंतवंडं आणि त्यांची 35 मुलं यांचा समावेश आहे.

ताजिमा यांच्यानंतर जगातली सर्वांत वयोवृद्ध व्यक्तीही जपानमध्येच आहे. जपानच्या चियो योशिदा या आता जगातल्या सर्वांत वयोवृद्ध व्यक्ती बनल्या आहेत. त्यांचं वय ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

116 वर्षं एवढं आहे.

नबी ताजिमा

जपानची वृत्तवाहिनी NHK यांच्या वृत्तानुसार आपल्या आयुष्याच्या काही शेवटच्या दिवसांमध्ये ताजिमा जास्त वेळ झोपूनच होत्या. प्रदीर्घ काळ त्या बोलतही नव्हत्या. त्यांचा आहार मात्र व्यवस्थित होता, दिवसातून तीन वेळा.

शंभर वर्षांपेक्षा जास्त वय असलेले 67,000 लोक सध्या जपानमध्ये आहेत, असं जपानच्या स्थानिक प्रशासनाने स्पष्ट केलं आहे. संपूर्ण आशिया खंडातल्या देशांमध्ये शंभरी पार केलेले एवढे जास्त लोक इतर कोणत्याही देशात नाहीत.

एवढंच नाही, तर वयोवृद्ध नागरिकांच्या बाबतीत इतर कोणत्याही देशांची तुलना जपानशी होऊ शकत नाही. जपान सरकारच्या आकडेवारीनुसार एकूण लोकसंख्येच्या 26 टक्के लोकसंख्या 65 वर्षं किंवा त्यापेक्षा जास्त वयाची आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


त्या तडाखेबाज होत्या, कणखर होत्या. तरी राजकारणाबाहेरही अनेक गोष्टींमध्ये त्यांना रस होता. कुणालाही भुरळ पडावी असं त्यांचं व्यक्तिमत्व होतं.

त्यांना कलाकार, लेखक, चित्रकार आणि प्रतिभावंतांच्या बरोबर वेळ घालवणं आवडत असे. आणि हो... त्यांची विनोदबुद्धीही तल्लख होती.

31 ऑक्टोबर 1984ला त्यांची हत्या झाली. यानंतर माझ्या आयुष्यातून वसंत पूर्णपणे निघून गेला आहे, असं मला वाटू लागलं होतं.

मी सर्वांशी प्रेमानं वागावं आणि सर्वांचा सन्मान करावा यासाठी त्यांनी मला नेहमी प्रोत्साहित केलं होतं.

मी त्यांचा शतशः आभारी आहे. त्यांनी मला खूप काही शिकवलं. कदाचित मलाही माहीत नसेल त्याहून अधिक मला त्यांच्याकडून मिळालं आहे.

जे लोक आयुष्यात खूप तोलून मापून वागतात किंवा समस्या आल्यावर मागे हटतात असे लोक त्यांना आवडत नसत. दांभिकपणा करणाऱ्यांचा तर त्या आपल्या नजरेतूनच पराभव करत असत.

भ्याडपणा त्यांना बिलकुल खपत नसे. प्रवाहाविरुद्ध पोहण्याची त्यांच्यात धमक होती. त्यांनी अनेक सामाजिक आणि राजकीय बंधनं झुगारून दिली होती.

28 ऑगस्ट 1968ला त्यांनी मला पहिल्यांदा पत्र लिहिलं होतं. माझा मुलगा - भगतचा जन्म झाला,... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त्यावेळी अभिनंदन म्हणून त्यांनी हे पत्र लिहिलं होतं.

प्रिय नटवर,

जेव्हा मला माझ्या सचिवानं ही आनंदाची बातमी सांगितली त्याचवेळी मी तुमच्याशी बोलण्याचा प्रयत्न केला. पण काही कारणानं बोलणं झालं नाही.

तुमच्या घरात छोटा पाहुणा आल्याबद्दल तुमचं अभिनंदन. तुमच्या आयुष्यात सर्व प्रकारचा आनंद येवो आणि तुमचा मुलगा मोठा झाल्यावर उज्ज्वल कामगिरी करो हीच ईश्वरचरणी प्रार्थना.

तुमची विश्वासू ,

इंदिरा गांधी

27 जानेवारी 1970मध्ये मी इंदिरा गांधी यांना एक चिठ्ठी पाठवली होती. त्यांना काय म्हणून संबोधित करावं, मायना काय असावा याबद्दल मी खूप विचार केला.

प्रिय मॅडम, मॅडम, प्रिय मिसेज गांधी, प्रिय श्रीमती गांधी, प्रिय प्रधानमंत्री... असा खूप विचार करून मी थकून गेलो. शेवटी नोट पाठवावी असा मी विचार केला आणि लिहिलं -

दोन आठवडे झाले आहेत. मी बिछान्यावर पडून आहे. कारण मला स्लिप डिस्कचा त्रास सुरू झाला आहे. 11 तारखेला मी माझ्या मुलाला टेडी बिअर उचलून द्यायला खाली वाकलो आणि तेव्हाच हा त्रास सुरू झाला.

मला वाटत असे की, मी 40 वर्षांचा होईन तेव्हा माझ्याकडं आनंदी राहण्याची खूप कारणं असतील. माझ्या वेदना कमी होतील. पण मी सध्या दिल्लीपासून दूर आहे. आणि कदाचित त्यामुळे मला अधिक वेदना होत आहेत.

या वेदना असह्य आहेत. कारण मी अंथरुणाला खिळून आहे. हा विचारच त्रासदायक आहे. माझ्याकडे दोन कामं आहेत, एक म्हणजे दिवसभर छताकडे पाहणं आणि दुसरं या छताला रंगरंगोटीची गरज आहे, असा विचार न करणं.

वडील होण्याचे तोटे पण आहेत

तीन दिवसांनी - जानेवारी 30ला इंदिरा गांधींचं मला उत्तर आलं - त्यांनी लिहिलं -

मला माहीत आहे की, तुम्ही सुट्टीवर आहात. पण तुम्ही आजारी असल्याची मला कल्पना नव्हती. स्लिप डिस्क किती वेदनादायी आहे याची मला पूर्ण जाणीव आहे.

तुम्हाला काय वाटत असेल याचा मला पूर्ण अंदाज आहे पण या गोष्टीमुळं तुम्हाला तुमच्या भूतकाळाचा, वर्तमानाचा आणि भविष्याचा विचार करण्याची संधी मिळाली आहे. असा विचार करण्याची गरज प्रत्येकालाच वेळोवेळी पडत असते.

प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्ण आठवड्यातली लगबग तुम्हाला तर माहीतच आहे. अनेक ज्वलंत मुद्दे असताना आणि परदेशातून व्हीआयपी आलेले असताना दिल्लीतलं वातावरण कसं असतं, याची तुम्हाला कल्पना आहेच.

मी उद्या एका दौऱ्यावर जाणार आहे. तुम्ही लवकर बरं होऊन कामावर याल अशी आशा ठेवते. तुम्हाला आठवतं का? के.पी.एस. मेनन...


त्या दिवशीचं तापमान 45 डिग्री होतं. रात्री आठ वाजताही वातावरणात उष्मा जाणवत होता. दर दहा मिनिटांनी जाणारी वीज आणि गोंधळात मला अचानक किंचाळण्याचा आवाज आला.

दरवाज्याआडून पाहिलं एक महिला मला दिसली. तिने पलंगाला घट्ट पकडलं होतं. तिचं नाव सुधा आणि वय साधारण 27 वर्षं.

दुसऱ्याच क्षणी रडत रडत सुधा मटकन खाली बसली. पलंगावर निपचित पडलेल्या रोहितची मृत्यूशी झुंज नुकतीच संपली होती.

तेवढ्यात आपल्या निर्जीव मुलाचा पाय पकडून सुधा जोरात किंचाळली. एक क्षण मला असं वाटलं की तिचा आवाज रुग्णालयाच्या चार भिंतीपल्याड संपूर्ण शहरात घुमतो आहे. डॉक्टरांच्या आदेशानंतर तिला वॉर्डच्या बाहेर नेण्यात आलं.

एका आईचं आपल्या मुलासाठीचं दु:ख किती गहिरं आणि खोल असू शकतं हे गेल्या पंधरवाड्यात आयसीयूच्या वॉर्डात मला कळलं आहे.

इथे लागोपाठ मरत असलेल्या मुलांच्या आयांच्या दु:खाची सीमा नाही. वॉर्डच्या एका कोपऱ्यात उभं राहून त्यांचं रडणं मी ऐकत असते.

चमकी तापाने (एन्सिफिलायटिस) आतापर्यंत 121 मुलांनी आपला जीव गमावला आहे. लहान मुलांच्या मृत्यूंचं तांडव थांबायचं नावच घेत नाहीये.

रोहितचे वडील अनिस साहनी

वॉर्डच्या बाहेर ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

उभे असलेले अनिल सहानी शुद्ध गमावत चाललेल्या त्यांच्या पत्नीला धीर देण्याचा प्रयत्न करत आहे. वॉर्डच्या आत रोहितची आजी तिच्या नातवाच्या पायांवर आपलं डोकं टेकवून रडत होती.

घामाने ओथंबलेले अनिल सांगतात की त्यांचा मुलगा रात्री ठीक होता.

"आधी एक तास त्याला मेडिकल कॉलेजमध्ये दाखल केलं होतं. डॉक्टर सांगतात की आधी तो ब्रेन डेड झाला आणि आता तो मरण पावला."

अनिल असं बोलत होताच तेवढ्यात वॉर्डमधली वीज गेली. मोबाईल फोनच्या उजेडात त्यांच्या डोळ्यातले अश्रू आणि घामाच्या धारा स्पष्टपणे दिसत होत्या.

रुग्णालयात मी थोडी पुढे गेले तेव्हा मला लघवी, घाम, कचरा आणि फिनाईलचा दुर्गंध आला. मोकळ्या जागेत दोन्ही बाजूंना रुग्ण होते. त्यांचे आप्तस्वकीय पाणी, वीज, हात पंखे यांची व्यवस्था होतेय का ते चाचपण्यात मग्न होते.

पिण्याचं पाणी, स्वच्छतागृहं, पंखे आणि खाटांसारख्या मूलभूत सुविधांसाठी आसुसलेल्या मुजफ्फरपूरमधलं हे मेडिकल कॉलेज एक सरकारी हॉस्पिटलऐवजी एक ओसाड रखरखीत प्रदेशच आहे की काय असं क्षणभर वाटतं.

बिहारचे मुख्यमंत्री नितीश कुमार, केंद्रीय आरोग्यमंत्री हर्षवर्धन या सगळ्या मंडळींनी मुजफ्फरपूरचा दौरा केला आहे. मात्र जनतेला आश्वासनांशिवाय काहीही मिळालं नाही.

चमकी तापासारख्या गंभीर आजाराचं थैमान असताना तिथे पिण्याच्या पाण्याची सोय नाही. या मुद्यावर आम्ही जेव्हा केंद्रीय आरोग्यमंत्री हर्षवर्धन यांना विचारणा केली. तेव्हा ते म्हणाले, "हे छोटे छोटे मुद्दे रुग्णालयाची जबाबदारी आहे."

पोकळ आश्वासनं

तिथे रुग्णालयात असलेल्या सोयी-सुविधांच्या बाबतीत विचारल्यावर तिथले अधीक्षक सुनील शाही सरळ उत्तर देत नाहीत. ते मुख्यमंत्री नीतीश कुमार आणि हर्षवर्धन यांच्या दौऱ्याचीच माहिती देत बसतात.

"मुख्यमंत्र्यांनी मुजफ्फरपूरमध्ये टप्प्याटप्प्याने 1500 खाटांचं एक नवीन रुग्णालय उभारण्याची घोषणा केली आहे. त्यातच भारत सरकारने PICU (पेडिआट्रिक इंटेसिव्ह केअर युनिट) तयार करण्याची घोषणा केली आहे. इतकंच नाही तर केंद्रीय आरोग्य मंत्री हर्षवर्धन यांनी हे रुग्णालय एप्रिलच्या आधी तयार होणार असल्याचं आश्वासन घेतलं आहे," ते सांगतात.

मात्र प्रशासनाच्या या घोषणा, आश्वासनं, रोहितचे आईवडील, आजी यांचं दु:ख कमी करू शकत नाही.

सगळं ठीक होतं अचानक...

रोहितच्या मृत्यूनंतर आम्ही त्याच्या कुटुंबीयांना भेटायला राजापुनास गावात पोहोचलो. 1500 घरं असलेल्या या गावातल्या एका...