स्मिता झगडे

याचा फटका मुंबईतल्या स्मिता झगडे यांनाही बसला. स्मिता झगडे यांची नोकरीही गेली. अशा परिस्थितीत खचून न जाता स्मिता यांनी टॅक्सी चालवण्याचा निर्णय घेतला आणि त्या घराबाहेर पडल्या.

टॅक्सी चालवून कोरोनामुळे ओढवलेल्या आर्थिक संकटावर मात - पाहा व्हीडिओ

मुंबईतील काळाचौकी परिसरात राहणाऱ्या स्मिता एकल माता आहेत. स्मिता त्यांचे आई-वडील आणि भाऊ वहिनी यांच्यासोबत एका छोट्या घरात राहतात. स्मिता यांचे वडीलही ड्रायव्हर होते. स्मिता यांना एक मुलगी असून तिच्या शिक्षणाचा खर्च आणि उदरनिर्वाहासाठी त्यांना घराबाहेर पडणं भाग होतं.

स्मिता झगडे

चालक शिकत आहे...

स्मिता सांगतात, " मी 2010 मध्ये गाडी शिकले.. त्यानंतर मी नोकरी शोधायला सुरुवात केली. मला याच क्षेत्रामध्ये नोकरी करायची होती. योगायोगाने मला एका ठिकाणी नोकरी मिळाली. तीसुद्धा ही फोर व्हिलर ट्रेनर म्हणून. मी ती नोकरी सात वर्षं केली. मात्र आता कोरोनामुळे जे लॉकडाऊन लागलं, त्यामध्ये माझी नोकरी गेली. जवळजवळ 3 महिने मी घरातच होते. कंपनीनेही माझा पगार बंद केला होता. हातात काहीच शिल्लक राहत नव्हतं. मग विचार केला की, घर तर चाललं पाहिजे. बऱ्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

च जबाबदाऱ्या आपल्यावर आहेत. माझी मुलगी शिक्षण घेत आहे. तिच्याही भविष्याचा प्रश्न आहे. त्यामुळे बसून चालणार नाही. "

"आपल्याकडे एक कला आहे ड्रायव्हिंगची. आपण आतापर्यंत लोकांना प्रायव्हेट गाडी शिकवत होतो, ती गाडी फक्त आता आपल्याला टॅक्सीच्या रुपात चालवायची आहे. माझ्या भावाने गाडी घेऊन जवळ जवळ अडीच वर्ष झाली होती. तेव्हा मला वाटलं की ही अडीच वर्ष का वाया घालवली?" स्मिता सांगतात.

स्मिता झगडे यांचं घर

मुंबईसारख्या शहरात टॅक्सीचा व्यवसाय आणि तो ही एका महिलेने करावा हा विचारच त्यांच्या घरच्यांना पटेनासा होता. त्यांच्या घरच्यांनी सुरूवातीला स्मिता यांना नकार दिला. मात्र स्मिता यांनी त्यांचा विचार घरच्यांना पटवून दिला आणि मग भावाची गाडी घेऊन स्मिता टॅक्सी व्यवसायात उतरल्या.

मुलीच्या धाडसाचं पालकांना कौतुक

स्मिता यांचे वडील अशोक झगडे यांना त्यांच्या मुलीच्या धाडसाचं कौतूक वाटतं आहे. तिच्याबद्दल सांगताना त्यांच्या डोळ्यातील अभिमान आणि चेहऱ्यावरील आनंद स्पष्टपणे दिसत होता.

ते सांगतात "माझी मुलगी असून, जे मुलगा करू शकत नाही ते करायचं धाडस दाखवते... याचा मला अभिमानही आहे आणि आनंदही आहे. मी ड्रायव्हर आहे, म्हणून मी तिला ट्रेनिंग दिलं अथवा तिला सपोर्ट केला, असं मी काहीच केलं नाही. तिने तिच्या जिद्दीने या व्यवसायात पाऊल ठेवलं आहे."

मुंबईत लॉकडाऊन असल्याने अनेकजण घरून काम करत आहेत. शिवाय लोकल ट्रेन्सही बंद आहेत. या सर्वांचा परिणाम टॅक्सी व्यवसायावरही मोठ्या प्रमाणात झाला आहे. परंतु लवकरच हे चित्र बदलेल असा विश्वास स्मिता व्यक्त करतात.

त्या सांगतात " ज्या मानाने आपल्या मुंबईत मुंबईकर राहातात. त्यातले निम्मे काय पाव भाग ही बाहेर नाहीयेत. तरीही एवढा बिझनेस आहे. तेव्हा स्वाभाविक आहे, जेव्हा आपली पूर्ण मुंबई कामावर जाण्यासाठी बाहेर पडेल, तेव्हा नक्कीच यापेक्षा तिप्पट व्यवसाय होईल."

"मी इतर महिलांना सांगू इच्छिते की, जर तुम्हाला टॅक्सी चालवायची असेल तर हा टॅक्सीचा व्यवसाय कमीत कमी तुम्हाला महिन्याला 25 ते 30 हजार रुपये मिळवून देईल. यामुळे आपल्या संसारामध्ये बऱ्याच मोठ्या प्रमाणात हातभार लावू शकाल. आपण आपल्या घरच्यांना, मुलाबाळांना अधिक सुख देऊ शकतो.

स्मिता यांनी टॅक्सी चालवायला सुरुवात केल्यावर त्यांना सुरूवातीला काही विचित्र अनुभव आल्याचं स्मिता सांगतात, मात्र त्यासोबतच चांगली लोकं ही भेटल्याचं सांगायला त्या विसरल्या...


स्मिता पाटील आणि राज बब्बर यांचा मुलगा प्रतीक बब्बरने गर्लफ्रेंड सान्या सागरसोबत मराठमोळ्या पद्धतीत लखनऊमध्ये लग्न केलं.

हळदीपासून ते लग्नापर्यंत सर्व विधी मराठी पद्धतीने पार पाडले.

महाराष्ट्रीयन पद्धतीने का केलं लग्न?

३२ वर्षांच्या प्रतीकवर लहानपणापासूनच महाराष्ट्रीयन संस्कृतीचा प्रभाव आहे. त्याच्या जन्मानंतर काही दिवसांतच स्मिता पाटील यांचं निधन झालं. त्यानंतर स्मिता यांच्या आई-वडिलांनी प्रतीकचा सांभाळ केला.

त्यामुळेच कदाचित, लहानपणापासूनच आईच्या प्रेमाला मुकलेल्या प्रतीकने लग्नासारख्या आयुष्यातल्या महत्त्वाच्या क्षणी आई आणि आपल्या आजी-आजोबांच्या आठवणीत मराठमोळ्या पद्धतीनं लग्न केलं.

आपल्या लग्नाबद्दल बोलताना एका मुलाखतीत प्रतीक म्हणाला की, "या क्षणाला मी फार आनंदी आहे. मला जशी पार्टनर हवी होता सान्या अगदी तशीच आहे. ती माझ्यासाठीच बनली आहे हे जाणून घ्यायला मला जास्त वेळ लागला नाही."

प्रतीक आणि सान्या एकमेकांना १० वर्षांपासून ओळखतात. मात्र २०१७मध्ये त्यांनी एकमेकांना डेट करायला सुरुवात केली. गेल्यावर्षी प्रतीकने सान्याला लग्नाची मागणी घातली. त्यानंतर २२ जानेवारीला दोघांचा साख... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रपुडा झाला.

मीडिया रिपोर्टनुसार, लग्नानंतर दोघंही मुंबईत मोठं रिसेप्शन देणार आहेत. यावेळी बॉलिवूड आणि राजकारणाल्या अनेक मोठ्या व्यक्ती नवीन जोडप्याला आशीर्वाद देण्यासाठी हजर राहण्याची शक्यता आहे.

सान्या सागर कोण आहे?

सान्या सागर बहुजन समाज पार्टीचे नेते आणि मायावती यांचे निकटवर्तीय पवन सागर यांची मुलगी आहे.

तिनं गोल्डस्मिथ युनिव्हर्सिटी ऑफ लंडनहून आपलं कॉलेजचं पूर्ण केलं आहे. सोबतच तिनं फिल्म अकादमीतून फिल्ममेकिंगमध्ये पदवी मिळवली आहे.

त्याशिवाय तिनं आपलं फिल्ममेकिंग स्पेशलायझेशन लंडनच्या अकादमीतून पूर्ण केलं आहे. सध्या ती बॉलिवूडमध्ये क्रिएटीव्ह रायटर म्हणून नाव कमावण्याच्या प्रयत्नात आहे.

प्रतीक बब्बरने २००८ मध्ये 'जाने तू या जाने ना' या चित्रपटातून बॉलिवूड डेब्यू केला होता. यानंतर 'धोबी घाट', 'दम मारो दम', 'एक दिवाना था'या चित्रपटांमध्ये प्रतीक दिसला.

अलिकडेच रिलीज झालेल्या  'मुल्क', 'बागी २' आणि 'मित्रों' या चित्रपटांमध्येही त्यानं काम केलं आहे. त्याशिवाय लवकरच प्रतीकचे 'छिछोरे' आणि 'ब्रह्मास्त्र' हा चित्रपट रिलीज होणार आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


स्मिथची शतकं यंत्रवत झाली होती.

हा प्रसंग आहे 2011 वर्ल्डकपमधला. तारीख होती 16 मार्च. मॅच होती ऑस्ट्रेलिया-कॅनडा. कॅनडाच्या हरवीर बैदवाननं चेंडू जोरात टोलावला, पण तो हवेत गेला. कॅच म्हटल्यावर हरणासारखं पळणाऱ्या त्या मुलाचे डोळे लकाकले. जीवाचं रान करून तो मुलगा पळत सुटला.

मात्र त्याच्याआधी फिल्डिंगमधला दादा रिकी पॉन्टिंग त्या चेंडूखाली येऊन पोहचला होता. अफाट पळणारा तो मुलगा पॉन्टिंगवर हलकेच आदळला. पॉन्टिंगने कॅच नीट घेतला. मागे वळला आणि त्या मुलाच्या दिशेनं जळजळीत कटाक्ष टाकला आणि रागानं चेंडू जमिनीवर फेकून मारला.

तो मुलगा बावरुन गेला. विकेटचं सेलिब्रेशन करायला आलेले सहकारीही गोंधळले. त्या विकेटचं सेलिब्रेशन झालंच नाही. मॅच संपल्यानंतर पॉन्टिंगनं आक्रस्ताळ्या वर्तनासाठी माफी मागितली.

एकवीस वर्षांच्या त्या मुलाला आयुष्यभराची शिकवण मिळाली. भविष्यात आपण कर्णधार झालो तर असं वागायचं नाही याची. सळसळती ऊर्जा भरलेल्या 'त्या' पोरगेल्या मुलाचं नाव होतं- स्टीव्हन स्मिथ.

स्मिथने प्रतिष्ठेचा अॅलन बॉर्डर पुरस्कार पटकावला तो क्षण.

पॉन्टिंगचं ते वागणं चुकीचंच होतं. पण आदर करावा असं स्मिथ काहीच... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

करत नव्हता. तो अंतिम अकरात का होता याचंही ठोस उत्तर कोणाकडेच नव्हतं.

मेन बॉलर्सना विश्रांती मिळावी त्यावेळी तो 3-4 ओव्हर्स टाकायचा. विकेट मिळाली तर उत्तम, नाही मिळाली तरी फारसं काहीच बिघडत नव्हतं.

बॅटिंगला यायचा ज्या नंबरवर पाठवतील त्या. आणि फारतर 20 धावा करून बाद व्हायचा. काहीतरी इनोव्हेटिव्ह खेळताना आऊट व्हायचा.

त्यानं विकेट फेकल्यानं काहीच फरक पडायचा नाही. ऑस्ट्रेलिया जिंकायचंच सवयीप्रमाणे. 'बिट्स एण्ड पिसेस प्लेयर' ही संज्ञा त्याला चपखल होती आणि जोडीला फाजील आत्मविश्वास होता.

शाळेत असल्यापासून या मुलाच्या खेळाची चर्चा व्हायची. 'नेक्स्ट बिग थिंग' असं काहींनी त्याचं वर्णनही करून ठेवलं होतं. कोणानंतर नेक्स्ट तर शेन वॉर्ननंतर.

वॉर्ननंतर ऑस्ट्रेलियाला फिरकीपटूचा शोध सुरू होता (तो आजही सुरूच आहे म्हणा...) तर स्मिथची स्पिन बॉलिंग पाहून हाच तो वॉर्नचा वारसदार असं पक्कं करण्यात आलं.

स्टीव्हन स्मिथची गेल्या तीन वर्षातील आकडेवारी अचंबित करणारी होती.

ब्राऊन रंगाचे भुरभुरणारे केस, चेहऱ्यावरचं मिश्कील हास्य, ऑस्ट्रेलियाच्या घोटीव सिस्टिमला साजेसं अॅथलेटिक बॉडीस्ट्रक्चर आणि संपूर्ण शरीरात असणारी सळसळती ऊर्जा- असा हा एकदम फंकी, 'यो-लुकिंग', तरणाबांड स्मिथ ऑस्ट्रेलियाचा फिरकीपटू झाला होता. वनडेत थोडंबहूत सगळ्याच गोष्टी करणाऱ्या स्मिथला 'बॅगी ग्रीन' कॅप देण्याचा क्षण येऊन ठेपला.

स्मिथचं नशीब किती भारी- क्रिकेटची मक्का अर्थात लॉर्ड्सवर पाकिस्तानविरुद्ध त्यानं कसोटीत पदार्पण केलं- विशेषज्ञ फिरकीपटू म्हणून.

वेगात चेंडू टाकताना त्याला फ्लाइट देणं एवढ्यापुरतं त्याचं फिरकीचं कौशल्य मर्यादित होतं. वनडेत वेळ कमी असतो, पण टेस्टमध्ये फलंदाजांनी त्याला हेरलं. ऑस्ट्रेलियाच्या अटॅकमधली ही विक लिंक आहे हे जाणलेल्या फलंदाजांनी स्मिथच्या गोलंदाजीवर मनमुराद रन्स केल्या.

विशेषज्ञ स्पिनर असल्यानं तो आठव्या नंबरवर बॅटिंगला यायचा. ऑस्ट्रेलियाच्या मोठ्या विजयात स्मिथचं स्पिनर म्हणून अपयश खपून जायचं.

हळूहळू हा प्रयोग फसायला लागला. बाहेरच्या चेंडूला बॅट लावणं, चेंडू हवेत उडवणं, आत येणाऱ्या चेंडूवर उडणारी त्याची त्रेधातिरपीट, स्थिरावल्यानंतरही सणकी पद्धतीनं विकेट फेकणं या सगळ्यामुळे बॅटिंगमध्येही तो अपयशी ठरत गेला आणि थोड्याच दिवसात सजग निवडसमितीनं स्मिथची गच्छंती केली.

स्मिथचे चाहते जगभर पसरले आहेत.

नेक्स्ट बिग थिंग सोडा, तो...


स्मृती इराणी

एक महिला असतानाही महिलांविषयींचा असा दृष्टिकोन चूक असल्याचं मत बीबीसी मराठीच्या अनेक वाचकांनी म्हटलं आहे. आज होऊ द्या चर्चामध्ये वाचकांनी दिलेल्या मतांपैकी काही निवडक आणि संपादित मतं इथं देत आहोत.

विषय महिलांचा आहे, म्हणून आजच्या या गोषवाऱ्यात महिलांच्या मतांना प्राधान्य देण्यात आलं आहे.

प्रज्ञा कंकाळ म्हणतात, "पाळी ही नैसर्गिक गोष्टी आहे. तुम्ही या गोष्टीला देवधर्माशी जोडतात कशाला? पाळी आल्यावर स्त्री मंदिरात जाऊन आली तरी तिचं काही वाकडं होतं नाही. स्वानुभव सांगते, काहीच होत नाही. सारं थोतांड आहे. स्त्रियांचं मानसिक खच्चीकरण करण्यासाठी हेतुपुरस्सर समाजाने रचलेले कटकारस्तान आहे. या गोष्टीला महत्त्व देण्यापेक्षा महिलांच्या सुरक्षेकडे लक्ष द्या जरा."

अॅड. वंदना खरात गायकवाड म्हणतात, "बुध्दी असलेल्या लोकांना हे तर माहिती पाहिजे ना, ज्या मासिक रक्ताला विटाळ मानताय तेच रक्त बाळाला जन्म देतं. तुम्ही-आम्ही, तुमचे आईवडील आणि त्यांचे पूर्वज ज्यातून जन्मले, काय तर म्हणे विटाळ."

पायल ठाकूर म्हणतात, "तुम्ही आपले सॅनिटरी नॅपकिन्स हातात घेऊन मंत्रालयात जाता काय? तुमच्या एकंदर व्यक्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तिमत्त्वावरून आपल्याला किती लागत असतील नाही. कुणी तुम्हाला मंत्री बनवले?"

शुभांगी जुमले म्हणातात, "बघा, एक स्त्री असूनही याकडे बघण्याचा दृष्टिकोन कसा आहे? मासिक पाळी ही नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. उदाहरण, मी मागच्या वेळी नाशिकमध्ये मासिक पाळी आली असताना मंदिरात गेले होती."

माहेश्वरी घाग यांच्या मते "हजारो वर्षांपासून ज्या परंपरा आम्ही मानतो, त्या अशा अचानक कुणाच्या तरी सांगण्यावरून का सोडाव्यात? आम्ही हिंदू म्हणून जन्माला आलो आणि या धर्माचे नियम आम्ही पाळू. गैर हिंदू किंवा नास्तिक लोकांनी हा विषय हाताळू नये."

स्वाती ओळकर म्हणतात, "स्मृतीजी, भंपक मॉडर्न लोकांना कसला आलाय धर्म आणि विधिनिषेध? त्यांचा आणि त्यांच्या पाठीराख्यांचा एकच धर्म - नागडेपणा."

आसावरी शास्त्री म्हणतात, "ज्या रक्तस्रावातून नवा जीव जन्म घेतो, तो रक्तस्राव अपवित्र असेल तर संपूर्ण मानवजात अपवित्र आहे. कारण त्या स्रावातच मानवाचा देह आकार घेतो. त्याचं प्राथमिक पोषण त्यामुळेच होते. तेव्हा स्मृती इराणी बाई तुम्ही तुध्दा तेवढ्याच अपवित्र आहात जेवढे सॅनिटरी पॅड्स."

समृद्धी अनंत म्हणतात, "या काळात महिलांनी सुरुवातीचे दोन दिवस आराम करायला हवा. त्याने नक्कीच मदत होते. टीका करणं थांबवा. काळजी आणि सन्मान महत्त्वाचा."

विशाल मोकळ लिहितात, "पाळीचे रक्ताळलेले कपडे घालून आत जाण्याची कुणीही परवानगी मागीतली नाही. बगल देण्याचं काम एक स्त्री करते, याचा संताप आहे. फक्त महिलांना आत प्रवेश आहे, हाच एक विषय आहे. ते महिलांनी ठरवावं. तसंच भारतात अशी कोणतीच महिला दर्शन घेणार नाही, हे स्पष्ट आहे."

रमेश भोसले पाटील यांच्यामते, "मंदिरच जर का विटंबली गेली असती तर देवाने ती स्थिती महिलांना दिलीच नसती. मुळात मंदिर नाही तर मेंदू शुद्ध करण्याची गरज आहे सगळ्यांना."

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


स्मृती इराणी

त्यांच्या संपर्कात आलेल्या लोकांनी खबरदारीचे उपाय करण्याचं आवाहनसुद्धा त्यांनी केलं आहे.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

सध्या त्यांची प्रकृती ठीक असल्याचंसुद्धा त्यांनी स्पष्ट केलं आहे.

'गो कोरोना गो' म्हणणाऱ्या रामदास आठवलेंना कोरोनाची लागण

केंद्रीय मंत्री रामदास आठवले यांना कोरोनाची लागण झाली आहे.

सोमवारी पायल घोष या अभिनेत्रीने रिपाईमध्ये प्रवेश घेतला. त्या कार्यक्रमाला अनेक कार्यकर्ते उपस्थित होते. रामदास आठवले यांनी त्यानंतर कोरोनाची चाचणी घेतली त्यामध्ये त्यांना कोरोना असल्याचं आढळलं आहे.

भारतात कोरोनाची लाट आल्यानंतर रामदास आठवले यांनी 'गो कोरोना गो' अशा घोषणा दिल्या होत्या. त्याची त्यावेळी खूप चर्चा झाली होती.

"माझी कोरोनाची चाचणी पॉझिटिव्ह आली आहे. खबरदारीचा उपाय म्हणून रुग्णालयात दाखल होण्याचा वैद्यकीय सल्ला मी पाळणार आहे. या दरम्यान  माझ्या संपर्कात आलेल्यांनी खबरदारी म्हणून आपली कोरोना चाचणी करून घ्यावी. प्रकृती चांगली आहे. काळजी नसावी. सध्याचे आयोजित कार्यक्रम रद्द केले आहेत," असं ट्वीट रामदास आठवले यांनी केलं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


स्मृती इराणी

मुंबईतल्या 'यंग थिंकर्स कॉन्फरन्स'मध्ये इराणी यांना शबरीमाला मंदिरातील महिलांच्या प्रवेशासंदर्भात प्रश्न विचारण्यात आला. त्यावर त्यांनी हे मत व्यक्त केलं.

"मी केंद्रीय मंत्री असल्याने सुप्रीम कोर्टाच्या निर्णयाविषयी काही बोलू शकत नाही. मला पूजा करण्याचा अधिकार आहे पण अपमान करण्याचा नाही. आपण हे अंतर समजायला हवं आणि त्याचा आदर करायला हवा," असंही इराणी यांनी म्हटलं आहे.

स्मृती इराणी यांच्या या वक्तव्याचा व्हीडिओ सोशल मीडियावर उपलब्ध आहे. इंटरनेटवर हा व्हीडिओ आल्यानंतर त्याची चर्चा व्हायला लागली आणि  #SmritiIrani ट्रेंड व्हायला लागलं.

स्मृती यांचं वक्तव्य अपरिपक्व आहे, असं मत अनेकांनी व्यक्त केलं आहे. तर काहींनी त्यांचं समर्थनही केलं आहे.

तर इराणी यांनी हा व्हीडिओ फेक न्यूज असल्याचा खुलासा केला आहे.

काय आहेत प्रतिक्रिया?

"प्रिय स्मृती इराणी, मासिक पाळीदरम्यान रक्तानं माखलेलं पॅड पर्समध्ये ठेवून कुणी हिंडत नाही. पण त्या काळात महिला मित्र-मैत्रिणांच्या घरी जातात, चित्रपट बघतात, स्वयंपाक करतात, खेळात सहभागी होतात आणि देशासाठी पदकंही जिंकतात. त्यामुळे तुमच्या बोलण्याचा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नेमका अर्थ काय आहे?" असं एका ट्वीटर युजरने म्हटलं आहे.

"एक महिला म्हणून स्मृती इराणी आपलं मत मांडत आहे. परंपरावादी महिलांनाही बोलण्याचा अधिकार आहे आणि स्मृती इराणी परंपरावादी मूल्यांसहित जगत आल्या आहेत, लहानाचं मोठ्या झाल्या आहेत," असं एका वापरकर्त्यानं म्हटलं आहे.

हे प्रकरण म्हणजे फेक न्यूज आहे, असं म्हटल्यानंतरही स्मृती इराणी यांच्यावर टीका होत आहे.

"याला फेक न्यूज म्हणणं हे अतीच झालं. कारण इराणी यांच्या भाषणाचा व्हीडिओ अनेक चॅनेल्सकडे उपलब्ध आहे," नम्रता ददवाल यांनी असं ट्वीट केलं आहे.

सुप्रीम कोर्टाचा निकाल

वय आणि वर्गाचा विचार न करता सर्व महिलांना शबरीमाला मंदिरात प्रवेश दिला जावा, असा आदेश गेल्या महिन्यात सुप्रीम कोर्टाने दिला आहे.

एखाद्याची श्रद्धता आणि धर्माविषयीचं स्वातंत्र्य याला बंधन घालण्याची परवानगी पितृसत्ताक पद्धतीला देता येणार नाही, असं न्यायालयानं म्हटलं होतं.

यापूर्वी 10 ते 50 वयोगटाच्या महिलांना शबरीमाला मंदिरात प्रवेश नव्हता. न्यायालयानं या परंपरेला घटनात्मदृष्ट्या चुकीचं ठरवलं आहे.

सुप्रीम कोर्टाचा आदेश आणि पोलिसांची सुरक्षा या दोन्ही गोष्टी असूनही शबरीमाला मंदिरात प्रवेश करण्यासाठी महिलांना संघर्ष करावा लागत आहे. मंदिर प्रवेश करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या महिला कार्यकर्त्या आणि पत्रकारांना मारहाणही झाली आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


स्मृती मंधाना

1. टाँटन इथे झालेल्या मॅचमध्ये, वेस्टर्न स्टॉर्म संघाकडून खेळताना स्मृतीने केवळ 18 चेंडूत अर्धशतक पूर्ण केलं.

2.  महिला क्रिकेटमध्ये ट्वेन्टी-20 प्रकारात वेगवान अर्धशतकाचा विक्रम सोफी डेव्हाइनच्या नावावर आहे. .. सोफीनेही 18 चेंडूतच अर्धशतक पूर्ण केलं होतं.

3.  वेस्टर्न स्टॉर्म आणि लोबोर लाइटनिंग या संघांदरम्यान झालेला हा सामना पावसामुळे प्रत्येकी सहा ओव्हर्सचा करण्यात आला. वेस्टर्न स्टॉर्म संघाने स्मृतीच्या 19 चेंडूत 52 धावांच्या वेगवान खेळीच्या जोरावर 85 धावांची मजल मारली. स्मृतीने चौकार आणि 4 षटकारांसह आपली खेळी सजवली.

स्मृतीने 18 चेंडूत अर्धशतक पूर्ण केलं.

4. इंग्लंडमध्ये सुरू असलेल्या किया सुपर लीग ट्वेन्टी-20 स्पर्धेत खेळणारी स्मृती मन्धाना भारताची पहिलीच खेळाडू आहे.

5. स्मृती या स्पर्धेत वेस्टर्न स्टॉर्म संघाकडून खेळते आहे. याआधी स्मृती ऑस्ट्रेलियातल्या बिग बॅश ट्वेन्टी-20 स्पर्धेत ब्रिस्बेन हिट संघाचं प्रतिनिधित्व केलं होतं.

6. गेल्या महिन्यात IPL स्पर्धेवेळी महिलांचा मैत्रीपूर्ण ट्वेन्टी-20 सामना खेळवण्यात आला. स्मृतीने या सामन्यात आयपीएल ट्रेलब्लेझर्स... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

संघाचं नेतृत्व केलं होतं.

7. सांगलीच्या स्मृतीने पाच वर्षांपूर्वी भारतासाठी पदार्पण केलं. भारतासाठी खेळताना 42 ट्वेन्टी-20 सामन्यात 857 रन्स केल्या आहेत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


स्मृती मन्धाना

फोर्ब्स इंडियाच्या 30 Under 30 2019 यादीमध्ये स्मृती मंधानानं स्थान पटकावलं आहे. याधी सुद्धा स्मृती मंधानाने ICC वनडे क्रमवारीत अव्वल स्थानी झेप घेतली आहे.

टीम इंडियाचं रनमशीन झालेल्या सांगलीकर स्मृतीची आतापर्यंतची वाटचाल अनेकींसाठी प्रेरणादायी अशीच आहे.

गेल्या वर्षी स्मृतीची वर्षातील ICCच्या वुमन क्रिकेटर ऑफ द इअर आणि सर्वोत्कृष्ट वनडे प्लेयर ऑफ द इअर या पुरस्कारांसाठी निवड झाली. ICCच्या वनडे आणि ट्वेन्टी-20 संघातही स्मृतीची निवड झाली होती.

भावाबहिणीचं नातं नेहमीच खास असतं. एकमेकांच्या वस्तू वापरणं, गुपितं शेअर करणं आणि बरंच काही. स्मृती आणि श्रवण या भावाबहिणींची गोष्टही अशीच काहीशी.

भावापासून प्रेरणा

भाऊ क्रिकेट खेळतो म्हणून तिची या खेळाशी ओळख झाली. भाऊ करतोय ते आपणही करावं, असं तिला वाटू लागलं. ती इतकी लहान होती की तिच्या मापाचे क्रिकेटचे कपडेही उपलब्ध नव्हते.

भावाच्या क्रिकेट पोशाखातूनच तिच्या मापाचे कपडे आईने तयार केले. हा कस्टमाइज्ड युनिफॉर्म परिधान करून तिने बॅट हातात घेतली.

भावाची प्रॅक्टिस झाली की तिला बॅटिंग मिळत असे. दोघांचाही बॅटिंग स्टान्स एकसार... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

खाच. जन्मगावी मुंबईत सुरू झालेलं हे वेड मंधाना कुटुंब सांगलीत स्थायिक झालं, तेव्हाही कायम राहिलं.

आधी टीममधली लिंबूटिंबू खेळाडू म्हणून तिची गणना व्हायची. पण ही क्रिकेटची आवड अवखळ नाही, हे आईबाबांच्या लक्षात आलं होतं. मग इतर मुलींबरोबर क्रिकेट खेळणं सुरू झालं.

अव्वल दर्जाच्या क्रिकेटची झलक दाखवण्यासाठी म्हणून वडिलांनी मेरठमध्ये झालेल्या U19 स्पर्धेला स्मृतीला नेलं. मोठ्या वयाच्या मुलींचं क्रिकेट आणि त्यातील धोके पाहून ती क्रिकेट सोडेल, असा पालकांचा होरा होता.

पण झालं उलटंच. तिचं क्रिकेटचं वेड आणखी पक्कं झालं. आणि अभ्यासाच्या बरोबरीने सुरू झाला व्यावसायिक क्रिकेटपटू होण्याचा प्रवास.

वयाच्या अकराव्या वर्षीच महाराष्ट्राच्या U19 संघात तिची निवड झाली. मात्र अंतिम अकरात खेळायला मिळेल, या प्रतीक्षेतच दोन वर्ष गेली.

खेळायला मिळालं. मात्र त्याचवेळी तिच्यासमोर दोन पर्याय होते. सायन्समध्ये करिअर किंवा क्रिकेट. सायन्सकडे वळलं तर क्रिकेटला वेळ मिळणार नाही याची जाणीव आईला होती. स्मृतीने क्रिकेटची निवड केली आणि भारतीय महिला क्रिकेट संघाला युवा तारा मिळाला.

स्मृती मन्धाना

त्याच वर्षी बडोदा इथं महिला आंतरराज्य U19 क्रिकेट स्पर्धेत स्मृतीने गुजरात संघाविरुद्ध 224 धावांची मॅरेथॉन खेळी साकारली.

या खेळीने स्मृतीचं नाव क्रिकेटवर्तुळात चमकलं. हाच सूर अन्य दोन स्पर्धांमध्ये कायम राखत स्मृतीने चॅलेंजर ट्रॉफी स्पर्धेसाठी संघात स्थान पटकावलं.

मोठ्या शहरातील समकालीन खेळाडू चांगल्या मैदानांवर, उत्तम सोयीसुविधांसह सराव करत असताना स्मृती सांगलीत काँक्रीट पिचवर अनंत तांबवेकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली सराव करत होती.

सकाळी सराव, मग शाळा आणि संध्याकाळी पुन्हा सराव, हे शिस्तबद्ध आयुष्य स्मृती शालेय वर्षांमध्ये जगली.

या सगळ्या प्रयत्नांची फलश्रुती म्हणजे 2013 मध्ये भारतीय संघात तिची पहिल्यांदा निवड झाली.

2014 मध्ये ICC महिला T20 म्हणजेच महिला क्रिकेटच्या ट्वेन्टी-20 वर्ल्डकपसाठी स्मृतीची भारतीय संघात निवड झाली. या स्पर्धेत सहभागी होण्यासाठी स्मृतीला बारावीची परीक्षा सोडावी लागली.

वर्ल्डकपनंतर इंग्लंडच्या दौऱ्यावर जायचं असल्याने स्मृतीचं अभ्यासाचं अख्खं वर्ष जाणार होतं. हॉटेल मॅनेजमेंट अभ्यासक्रम तिला खुणावत होता, मात्र इंग्लंड दौऱ्यात तिला करिअरची रेसिपी गवसली.

भारतीय महिला संघाने इंग्लंड दौऱ्यात टेस्ट मॅच जिंकली. आठ वर्षांनंतर...


स्वत:च्या आंतरजातीय प्रेमविवाहाला विरोध करणाऱ्या पालकांकडून जीवाला धोका आहे, असं या मुलीचं म्हणणं आहे.

न्यायालयानं या मुलीच्या सुरक्षेची काळजी घेण्याचे आदेश राज्य सरकारला दिले आहेत. तसंच पीडित मुलीनं पोलिसात तक्रार दाखल करावी असंही न्यायलयानं सुचवलं आहे. या प्रकरणाची पुढची सुनावणी 21 मे रोजी होणार आहे.

पीडित मुलीनं आधी पोलिसात तक्रार देण्याचा प्रयत्न केला होता, पण पोलिसांनी तिची तक्रार नोंदवून घेतली नाही, असा आरोप पीडितचे वकील नितीन सातपुते यांनी केला आहे. याबाबत पुढच्या सुनावणीच्यावेळी प्रतिज्ञापत्र सादर करणार असल्याचंही त्यांनी सांगितलं आहे.

स्वत:च्या आंतरजातीय प्रेमविवाहाला विरोध करणाऱ्या पालकांकडून जीवाला धोका आहे, म्हणून आपल्याला पूर्णवेळ पोलीस संरक्षण मिळावं, अशी मागणी पीडितेनं कोर्टात केली होती.

कोण आहे ही मुलगी?

उच्च न्यायालयात तिनं दाखल केलेल्या या याचिकेत म्हटल्याप्रमाणे ही 19 वर्षीय तरुणी मराठा समाजातली आहे आणि पुणे जिल्ह्यातल्या नवलाख उंबरे या गावची ती रहिवासी आहे. ती कायदा अभ्यासक्रमाच्या दुसऱ्या वर्षात ती पुण्यात शिकते.

कॉलेजमध्ये असतानाच तीन वर्षांपूर्वी ती म... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ातंग समाजातल्या एका 19 वर्षीय तरुणाबरोबर प्रेमात पडली आणि त्या दोघांनीही कायद्यानं विवाहाचं वय येताच लग्न करायचं ठरवलं. तीन महिन्यांपूर्वी तिच्या घरी या प्रेमप्रकरणाबद्दल कळल्यानंतर तिच्या कुटुंबीयांनी प्रखर विरोध सुरू केला.

"त्यानंतर आम्हाला धमक्या देणं सुरू झालं. लग्नाचा प्रयत्न केलात तर दोघांना मारून टाकू, असं सांगितलं," या याचिकाकर्त्या मुलीनं सांगितलं. "माझा मोबाईल काढून घेतला, कॉलेज बंद केलं. त्यांना वेगळ्या जातीतला मुलगा नको होता. जात वगैरे गोष्टींना आताच्या काळात काहीही महत्त्व नाही, मी माझ्या पालकांना हे समजावण्याचा खूप प्रयत्न केला. पण त्याउलट माझंच स्वातंत्र्य पूर्णपणे गेलं."

पुढे ती तिच्या याचिकेत म्हणते की तिच्या घरून होणारा छळ एवढा वाढत गेला की 26 फेब्रुवारीला तिने आत्महत्येचा प्रयत्न केला. त्यानंतर ती काही काळ हॉस्पिटलमध्ये दाखल होती. पण घरी परत आल्यावरही तिच्यावर दबाव टाकण्याचे प्रयत्न थांबले नाहीत.

या याचिकेनुसार, 22 मार्चला व्यवसायानं वकील असलेल्या तिच्या काकांनी तिच्या डोक्याला एक गावठी पिस्तूल लावून तिला धमकावलं, की जर हे प्रेमसंबंध त्यांनी तात्काळ संपवले नाहीत तर तुझ्या मित्रालाही मारून टाकू. तिला मारहाणही केली.

या सगळ्यातून बाहेर पडायची संधी ही मुलगी शोधत होती. ती सांगते की 27 फेब्रुवारीला घरच्यांबरोबर तिरुपतीला जात असताना ती पळून गेली. तेव्हापासून ती घरी परतलेली नाही.

कायद्यानं योग्य वय होताक्षणी लग्न करण्याचा त्यांचा दोघांचाही निर्णय आहे. तोपर्यंत कुटुंबीयांकडून असलेला धोका लक्षात घेता तिने पोलिसांकडे दाद मागितली, पण त्यांच्याकडून प्रतिसाद मिळाला नसल्याचा तिचा दावा आहे. म्हणून तिने आता न्यायालयाकडे संरक्षण मागितल्याचं ती सांगते.

या मुलीच्या कुटुंबीयांनी मात्र, ज्या घटना तिने याचिकेत कथन केल्या आहेत त्या घडल्याचं नाकारलं आहे.

या मुलीच्या चुलत भावाने बीबीसीशी बोलताना सांगितलं, "तिनं माध्यमांना आणि याचिकेत जी काही विधानं केली आहेत, ती खोटी आहेत. तिचा कुणीही छळ केला नाही किंवा पिस्तुलाचा धाक दाखवला नाही. उलट तिच्या पालकांनी तिला उत्तम शिक्षण दिलं आहे आणि ते व्यवस्थित झाल्यावर लग्नाचं पाहू, असं त्यांचं म्हणणं होतं. पण झालेल्या प्रकाराने तेही व्यथित झाले आहेत आणि न्यायपालिका जे ठरवेल ते ठरवेल."

या मुलीच्या वतीनं एड.नितीन सातपुते उच्च न्यायालयात बाजू मांडताहेत

या मुलीच्या वतीनं...


स्वतंत्र पॅनलनं केलेल्या तपासात हा प्रकार उघडकीस आला आहे. माहिती उपलब्ध नसलेले जवळपास 200 मृत्यूही यामुळेच झाले असावेत, असंही या तपास अहवालात म्हटलं आहे.

या पेशंटाच्या जीवनाबद्दल कोणताही सन्मान ठेवण्यात आला नाही, असं या अहवालात म्हटलं आहे.

ज्या प्रमाणात ही वेदनाशामक इंजेक्शन देण्यात आली, त्याचं वैद्यकीय समर्थन करता येणार नाही, असंही अहवालात म्हटलं आहे.

या प्रकरणात डॉ. जेन बार्टन यांना जबाबदार धरण्यात आलं आहे. लिव्हरपूलचे माजी बिशप जेम्स जोन्स यांच्या नेतृत्वाखाली हा तपास करण्यात आला.

बिशप जॉन्स

जोन्स म्हणाले, "आमच्या पॅनलनं पाहिलेल्या कागदपत्रांतून असं दिसून येतं की या 12 वर्षांच्या काळात वॉर्डमध्ये हे वेदनाशामक इंजेक्शन देण्याच्या प्रकाराला क्लिनिकल असिस्टंट डॉ. बार्टन जबाबदार आहेत."

पेशंटना उपचार देण्यात त्यांचा काही सहभाग नसला तरी ही वेदनाशामक औषधं दिली जात असल्याची त्यांना कल्पना होती आणि ते थांबवण्यासाठी त्यांनी काहीही केलं नाही, असं त्यांनी म्हटलं आहे.

या उपचारांबद्दल मृत पेशंटच्या नातेवाईकांनी केलेल्या तक्रारींकडे दुर्लक्ष करण्यात आल्याचही या अहवालात म्हटलं आहे.

या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

प्रकरणातील 10 रुग्णांच्या मृत्यूची चौकशी 2009ला झाली. यातील 6 जणांचे हे फोटो.

या प्रकारात शिस्तभंगाची कारवाई झालेले एकमेव अधिकारी म्हणजे डॉ. बार्टन आहेत. 1996 ते 1999 या काळात झालेल्या 12 पेशंटच्या मृत्यूंना त्यांना जबाबदार धरण्यात आलं. त्यांनी त्यानंतर निवृत्ती पत्करली.

या संदर्भात फौजदारी किंवा दिवाणी स्वरूपाची जबाबदारी निश्चित करण्याचं काम पॅनलचं नव्हतं, असं जोन्स म्हणाले. पण भविष्यातील न्यायिक प्रक्रियेसाठी याचा उपयोग होईल, असंही ते म्हणाले.

पोलिसांनी 1998 ते 2006 या काळात झालेल्या 92 मृत्यूंची चौकशी केली आहे, पण यात कायदेशीर कारवाई झालेली नाही. पोलीस अधिकारी ऑलिव्हेया पिकेनी यांनी पॅनलला तपास कार्यात पूर्ण सहकार्य केल्याचं सांगितलं.

या मृत्यूसंदर्भात पाहिल्यांदा चिंता व्यक्त करण्यात आली ती 1998ला. या संदर्भात काही कुटुंबांनी चौकशीची मागणी केली होती आणि त्यासाठी मोहीम राबवली होती.

डॉ. जेन बार्टन

2003मध्ये प्रा. रिचर्ड बेकर यांनी अहवाल सादर केला. तो 10 वर्षांनंतर प्रसिद्ध करण्यात आला. यामध्ये त्यांनी या हॉस्पिटलमध्ये काही गुंगीच्या औषधांचा नियमित वापर होत असल्याचं म्हटलं होतं. यामुळे काही रुग्णांचं आयुष्य कमी झालं असं म्हटलं होतं.

जनरल मेडिलक काऊन्सिलनं 2010मध्ये ही औषधं प्रिस्क्राईब केल्याबद्दल डॉ. बार्टन यांना जबाबदार धरलं होतं. यावर डॉ. बार्टन यांनी त्यांच्यावर कामाचा अनावश्यक ताण होता, असा खुलासा केला होता.

पण मनुष्यवध होईल असा निष्काळजीपण सिद्ध होण्यासाठी पुरावे त्यांच्या विरोधात नसल्याचं क्राऊन प्रोसेक्युशन सर्व्हिसनं म्हटलं होतं.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


स्वतंत्र भारताला पहिलं वैयक्तिक ऑलिम्पिक पदक मिळवून देणारे खाशाबा जाधव

अशावेळी क्रीडा क्षेत्रात ज्यांनी भारताची प्रतिमा उंचावली अशी दोन व्यक्तिमत्व म्हणजे हॉकीचे जादूगार मेजर ध्यानचंद आणि कुस्तीतले पैलवान खाशाबा जाधव...पैकी ध्यानचंद यांचा जन्मदिवस आपण क्रीडादिवस म्हणून साजरा करतो. पण, मराठमोळ्या खाशाबांचं आयुष्य काही कमी प्रेरणादायी नाही. ऑलिम्पिकमध्ये स्वतंत्र भारताला पहिलं वैयक्तिक मेडल मिळवून देण्याचा मान त्यांच्याकडे जातो.

१९५२च्या हेलसिंकी ऑलिम्पिकमध्ये कुस्तीच्या बँटमवेट प्रकारात त्यांनी कांस्य जिंकलं होतं.

ऑलिम्पिक मेडलचा रोमांचक प्रवास

आज खाशाबा जाधव हे भारतीय क्रीडा क्षेत्रात एक चालती बोलती दंतकथा आहेत. पण, त्यांनी मेडल कसं जिंकलं ही कहाणी अगदीच रोमांचक आहे. जाधव यांच्या आयुष्यावर ज्येष्ठ क्रीडा पत्रकार संजय दुधाणे यांनी 'ऑलिम्पिकवीर खाशाबा जाधव' या नावाचं पुस्तक लिहिलं आहे. त्यात मेडल जिंकलेल्या प्रसंगाचं वर्णन केलेलं आहे.

'ऑलिम्पिक स्पर्धा संपायला फक्त २-३ दिवसच बाकी होते. बाकी भारतीय खेळाडूंचं आव्हान आटोपलेलं होतं. त्यामुळे संघाबरोबर असलेले  व्यवस्थापक दिवाण प्रताप ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

चंद यांना शहर बघण्याची घाई झाली होती. इतरांनाही युरोपातलं हे शहर मनसोक्त भटकायचं होतं.' दुधाणे आपल्यासमोर तो दिवस उभा करतात.

मॅटवरच्या कुस्तीशी खाशाबांनी जुळवून घेतलं हे त्यांच्या यशाचं गमक

या पर्यटनाच्या नादात प्रताप चंद खाशाबांच्या मॅचचा दिवसही विसरले. आणि उलट खाशाबांना म्हणाले, 'तुझी मॅच उद्या आहे. तेव्हा आज तू आमच्याबरोबर हिंडायला चल.'

खाशाबा मात्र एका मनसुब्याने हेलसिंकीत आले होते. त्यांचं लक्ष कुस्ती सोडून इतर कुठेही नव्हतं. त्यांनी फिरायला नकार दिला आणि रिकाम्या वेळात इतर पैलवानांचे सामने बघतो असं सागून ते मैदानाच्या दिशेनं निघाले. किट कुठे ठेवायचं म्हणून ते त्यांनी बरोबर घेतलं.

इतर दोन पैलवानांचा सामना सुरू असताना एक विचित्र गोष्ट घडली. खाशाबांना त्यांचं नाव ध्वनीक्षेपक यंत्रातून ऐकू आलं. खरंतर इंग्रजी समजणं कठीणच होतं. पण, नशिबाने जाधव हे आडनाव त्यांना कळलं. त्यांनी चौकशी केली. तर पुढचा सामना त्यांचा असल्याचं त्यांना कळलं.

जाधव यांच्याबरोबर तेव्हा भारतीय संघातील कुणीही नव्हतं. वेळ तर अजिबात नव्हता. तयार होऊन कुस्तीसाठी उतरायचं हा एकमेव पर्याय होता.

शेवटी जाधव सामन्यासाठी मॅटवर उतरले. नशिबाने पहिला प्रतिस्पर्धी न आल्यामुळे बाय मिळाला. त्यानंतर कॅनडा, मेक्सिको आणि जर्मनीच्या मल्लांवर त्यांनी लीलया मात केली.

तर रौप्यही जिंकलं असतं...

त्या काळात गटवार कुस्तीच्या प्राथमिक फेऱ्या होत असत. त्यानुसार खाशाबांना त्यांच्या गटात पाच सामने खेळायचे होते. पुढची क्वार्टर फायनलची लढत रशियाच्या मेमेदबेयोव्हविरुद्ध होती. हा प्रतिस्पर्धी तगडा आहे याची कल्पना खाशाबांना होती.

खाशाबांनी पदक जिंकलं, यश साजरं करायला बरोबर कुणी भारतीय नव्हतं

मॅचची तयारीही त्यांनी केलेली होती. पण, प्रत्यक्ष मॅटवर ही लढत तासभरापेक्षा जास्त चालली. आणि खाशाबांना ०-३ असा पराभव पत्करावा लागला. काही जाणकारांच्या मते, मॅचमध्ये पंचांचे काही निर्णयही खाशाबांच्या विरुद्ध गेले असा उल्लेख संजय दुधाणे यांनी आपल्या पुस्तकात केला आहे.

ही मॅरेथॉन लढत खेळून खाशाबा दमले होते. पण, पुढच्या पंधरा मिनिटांत त्यांना पुढची फेरी खेळावी लागली. खरंतर ऑलिम्पिक स्पर्धेत दोन सामन्यांमध्ये किमान अर्ध्या तासाची विश्रांती आवश्यक आहे. स्पर्धेचा तसा नियमच आहे.

पण, हे सगळं नाट्य घडत असताना खाशाबा एकटेच तिथे होते. संघाचे व्यवस्थापक नव्हतेच. त्यामुळे त्यांची...


स्वतःची लघवी प्यायलाने आपल्या आरोग्यविषयक अनेक जुन्या तक्रारी दूर झाल्याचा दावा इंग्लंडच्या 33 वर्षांच्या योग शिक्षिका केली ओकली यांनी केला आहे. लघवी प्यायल्यानं त्यांचा थायरॉईडचा त्रास आणि बऱ्याच काळापासून असलेलं दुखणं बरं झालं.

दोन वर्षांपूर्वी त्यांनी प्रेस असोसिएशन या वृत्तसंस्थेला आपण स्वतःची लघवी पित असल्याचं सांगितलं होतं. काही जण याला 'युरीन थेरेपी' म्हणतात. मात्र वैज्ञानिक भाषेत याला युरोफेजिया असं म्हटलं जातं.

केली म्हणतात, "मी ऐकलं होतं की लघवी प्यायल्याने शरिराची रोगप्रतिकारक यंत्रणा सुधारते, आरोग्य उत्तम रहातं आणि कांती सुधारते. मग मी विचार केला, हे करून बघावं."

यानंतर त्यांनी हा उपाय सुरू केला. आता त्या दररोज एक भांडं स्वतःची ताजी लघवी पितात. शिवाय एक सूती कापड लघवीत बुडवून चेहऱ्यावर लावतात. यामुळे त्वचा तजेलदार झाल्याचा त्यांचा दावा आहे.

विशेष म्हणजे केवळ केली या एकमेव व्यक्ती नाहीत ज्यांनी नुकतेच युरोफेजियाचे फायदे सांगितले आहेत.

वजन कमी करते लघवी

गेल्याच आठवड्यात कॅनडाच्या अलबर्टामध्ये राहणाऱ्या 46 वर्षांच्या लीह सैम्पसन यांनी 'द सन'कडे असाच दावा केला. लघवी प्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यलाने वजन कमी होण्यास मदत होतं, असं त्यांचं म्हणणं आहे.

त्यांचं वजन 120 किलो होतं. मला काहीही करून वजन कमी करायचं होतं, असं त्या सांगतात. यासाठी लघवी उपयोगी असल्याचं कळल्यावर त्यांना आश्चर्य वाटलं.

त्या सांगतात, "माझ्या मित्राने मला युरीन थेरपीची एक युट्यूब लिंक पाठवली. त्यानंतर मी स्वतःची लघवी प्यायले. मी खूप जास्त मीठ खात असल्याचं माझ्या लगेच लक्षात आलं आणि त्यानंतर जेवणातून मीठ बाद करण्याची शपथच घेतली."

लीह आता लघवी पिण्याव्यतिरिक्त दात घासल्यावर केल्यानंतर लघवीनेच चूळ भरतात आणि आईड्रॉप म्हणूनही त्याचा वापर करतात.

अर्थात, लघवीचा वापर करण्याआधी जरा थांबा आणि विचार करा. कारण डॉक्टर तसा सल्ला देत नाहीत.

पण 39 वर्षांच्या फेथ कँटर यांनी काही दिवसांपूर्वीच असं जाहीर केलं की त्यांनी लघवी पिणं सुरू केलं आहे.

फेथ मूळच्या अबरदीनच्या आहेत. सध्या त्या पोर्तुगालमध्ये राहतात. त्या सांगतात, एकदा डास चावल्याने त्यांना अॅलर्जी झाली आणि त्यांचा डोळा सुजला. त्यानंतर त्यांनी लघवी पिण्याचा प्रयत्न केला.

त्या म्हणतात सुरुवातीला लघवी पिणं खूप किळसवाणं वाटायचं. मात्र तीनच दिवसांत सूज उतरली.

फेथ सांगतात, "त्यानंतर रोज सकाळी मी स्वतःची लघवी प्यायला सुरुवात केली आणि आता मला आधीपेक्षा कमी डास चावतात. आता कुठलाही किडा चावल्यावर मला सूज येत नाही आणि खाजही येत नाही."

जूनमध्ये एका अज्ञात महिलेचा व्हिडियो व्हायरल झाला होता. या व्हिडियोमध्ये ती तिच्या कुत्र्याची लघवी पिताना दिसते.

त्या व्हीडिओत ती म्हणते, "जेव्हा मी कुत्र्याची लघवी प्यायले, त्यावेळी मला खूप तणाव होता, मी उदास होते आणि माझ्या चेहऱ्यावर खूप मुरूम होते."

डॉक्टरांच्या मते लघवी पिणे योग्य नाही

बरेचजणं लघवी पित असले तरी अनेक डॉक्टरांच्या मते हे आरोग्यासाठी चांगलं नाही. एकतर लघवी म्हणजे शरिरातली घाण असते.

डॉ. जुबैर अहमद यांनी बीबीसी थ्रीला सांगितलं, "लघवीमध्ये जीवाणू म्हणजेच बॅक्टेरिया नसतात, असा सर्वसाधारण समज आहे. मात्र तुमचं मूत्रपिंड म्हणजे किडन्यांमध्ये काही दोष नसेल, तेव्हाच लघवी जीवाणूरहित असते."

"लघवी शरिरातून बाहेर पडताना त्यात जीवाणूंचा संसर्ग होऊ शकतो. ती प्यायल्याने तुमच्या शरिरात जीवाणू जाऊन तुमच्या तब्येतीवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. काही गंभीर आजारही होऊ शकतात."

डॉ. अहमद यांच्या मते संसर्गाची लक्षणं वेगळी केली तरीही युरोफेजियाच्या शारीरिक...


स्वतःची लैंगिक इच्छा स्वतःच शमवायची उर्मी अतिशय नैसर्गिक आहे. माणसं, माकडं हस्तमैथुन करतात.  कुत्रे आणि ब्लू व्हेलही स्वमैथुन करतात.

जर आपण पुरुषांच्या हस्तमैथुनबद्दल बोलत असतो, तर हा प्रश्न कदाचित पडलाच नसता. ती अगदीच सामान्य गोष्ट आहे इथपासून ते यामुळेच स्त्रियांवरचे लैंगिक अत्याचार कमी व्हायला मदत होते अशा काही निष्कर्षांची चर्चाही झाली असती.

मग आजच एवढा गदारोळ का?

ही चर्चा करण्याचं कारण म्हणचे नुकत्याच प्रदर्शित झालेल्या 'वीरे दी वेडिंग' या चित्रपटात स्वरा भास्करचं पात्र व्हायब्रेटरच्या साहाय्याने हस्तमैथुन करताना दाखवलं आहे.

याच सीनमुळे ट्विटरवर वादळ उठलं आहे. साहजिक आहे, स्वरा भास्करने जो रोल केला आहे, त्या बाईचं लग्न झालं आहे. ती नवऱ्याला गृहीत न धरता आणि न विचारता आपल्या लैंगिक इच्छा स्वत:च पूर्ण करत आहे. सेक्स म्हणजे बाईचं समर्पण, तिने द्यायचं आणि पुरुषांने घ्यायचं, अशा कल्पनांना ती बळी पडत नाही. ती तिच्या नवऱ्याकडून खूश नाही आणि तिने तिचा मार्ग शोधला आहे.

पण यासाठी स्वरा भास्कर सोशल मीडियावर जाम ट्रोल होतेय.

फिरकी या अकाऊंटवरून एकाने ट्वीट केलं, "मी माझ्या आजीसोब... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त हा पिक्चर पाहायला गेलो. जेव्हा तो हस्तमैथुनाचा सीन आला तेव्हा आम्हाला खूपच लाज वाटली."

आरती अग्रवाल लिहितात की, "स्वरा भास्करने तिच्या चित्रपटात जे काही केलं, ते सॉफ्ट पॉर्नपेक्षा काही वेगळं नाही. आणि याला भारतात बॅन केलं नाही."

मी आजीला घेऊन या पिक्चर पाहायला गेलो होतो, अशा आशयाचं ट्वीट अनेकांनी केलं. अशा लोकांना टोमणा मारण्याचा मोह जम्मू-काश्मीरचे माजी मुख्यमंत्री ओमर अब्दुल्ला यांनाही आवरला नाही.

त्यांनी लिहिलं, "एवढे सगळे जणं आपआपल्या आज्यांना घेऊन पिक्चरला चाललेत हे फारच गोड आहे. माझीही आजी आत्ता असती तर किती मजा आली असती."

अर्थात स्वरा भास्करला पाठिंबा देणारेही कमी नाहीयेत. महिला सक्षमीकरणाचा खरा संदेश देण्यात हा चित्रपट कमी पडला, अशी टीका या चित्रपटावर झाली होती.

त्यावर सोनिया मरियम थॉमस यांनी ट्वीट केलं की, "ज्यांना कोणाला वाटतं असेल की 'वीरे दी वेडिंग' हा सिनेमा अजून वैचारिक, योग्य संदेश देणारा असावा, त्यांनी हे लक्षात ठेवावं की प्रत्येक स्त्री-केंद्री चित्रपटाने काही संदेश दिलाच पाहिजे असं नाही. बायका फक्त मजा करतात हे तुम्हाला का सहन होत नाही?"

पण होतंय काय, की सगळं लक्ष तो सिनेमा, आणि त्या सिनेमातल्या अभिनेत्री, त्यांनी केलेल्या भूमिका यावर केंद्रित होत आहे.

पण ज्या बायका आपल्या लैंगिक समाधानासाठी झगडतात, कदाचित संपूर्ण समाधानी नसतात, हस्तमैथुनाबद्दल बोलायला घाबरतात आणि केलंच कधी तर प्रचंड गिल्ट घेऊन जगतात त्यांचं काय?

मुळात बायका हस्तमैथुन करतात का? अर्थातच हो! पण त्यांचा हा प्रवास पुरुषांइतका सोपा नसतो. कोणत्याही पुरुषाला विचारा तू शेवटचं हस्तमैथुन कधी केलं होतं, त्याचं उत्तर असेल, आज सकाळी, काल, परवा, एका आठवडयापूर्वी, जास्तीत जास्त महिन्यापूर्वी.

बाईला हाच प्रश्न विचार तर? तुम्हाला उत्तर मिळणारच नाही.

कारण आपल्या लैंगिक इच्छा आकांक्षांविषयी एखादी स्त्री आपल्या नवऱ्याशीही खुलेपणाने बोलू शकत नसेल तर या विषयावर चारचौघात काय बोलणार. पण आकडेवारी बघितली तर लक्षात येतं की, हस्तमैथुन करणाऱ्या बायकांची संख्या कमी नाही.

"जगभरात जवळपास 62 टक्के स्त्रिया हस्तमैथुन करतात," हैद्राबाद येथील सेक्सॉलॉजिस्ट डॉ. शर्मिला मुजूमदार सांगतात.

अर्थात भारतात अशी आकडेवारी उपलब्ध होणं कठीण आहे कारण भारतीय स्त्रियांना आपण हस्तमैथुन करतो हे सांगण्यात संकोच किंवा अपराधी वाटतं.

महिलांनी हस्तमैथुन...


स्वतःला काँग्रेस कार्यकर्ता म्हणवणाऱ्या गौरव पंधी याने हा व्हीडिओ शेअर केला आहे. रविवारी केलेल्या ट्वीटमध्ये तो म्हणतो, "पंतप्रधान मोदी ही काय प्रकारची भाषा आहे. पंतप्रधानपदावरील व्यक्तीने अशी भाषा आणि तीही जाहीरपणे वापरावी, हे योग्य आहे का? हे धक्कादायक असून विश्वास बसणार नाही, अशा प्रकारचं आहे. किमान तुमच्या पदाची तरी मान ठेवा."

हा व्हीडिओ 2 लाख 70 हजार वेळा पहिला गेला आहे. हा व्हीडिओ फेसबुकवर अनेक वेळा शेअर झाला आहे.

पण ही क्लिप खोटी असल्याचं आम्हाला दिसून आलं आहे.

वस्तुस्थिती

मोदी यांनी कोणतीही शिवराळ भाषा वापरलेली नाही, असं आम्हाला दिसून आलं आहे.

पाटणा इथं मोदींच्या भाषणातील 15 सेकंदांचा भाग यासाठी वापरला आहे. या क्लिपवर क्विंट या वेबसाईटचा लोगो आहे. या वेबसाईटने असा कोणताही व्हीडिओ बनवलेला नाही, असा खुलासा केला आहे. त्यांनी प्रसिद्ध केलेल्या मोठ्या व्हीडिओतील काही भाग ही क्लिप बनवण्यासाठी खोडसाळपणाने वापरला आहे.

मोदी यांची काही गुजराती वाक्य वारंवार दाखवून गोंधळ निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला आहे, असं दिसतं.

मूळ भाषणात मोदी म्हणतात, "भविष्यात पाण्यावरून लढाई होणार हे म... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ाहिती आहे, तर आपण आत्ताच काळजी का घेत नाही."

यातील 'लढाई थवानी छे' हे गुजराती वाक्य या व्हीडिओत वारंवार दाखवण्यात आलं आहे. या गुजराती वाक्याचा अर्थ लढाई सुरू होणार आहे, असा होतो.

हा मूळ व्हीडिओ 47 मिनिटांचा असून हा व्हीडिओ भाजपच्या ट्वीटर हँडलवर आहे.

या रॅलीत पंतप्रधान मोदी गुजरातमधील जलसंकटावर बोलत होते.

या रॅलीत त्यांनी आयुष्यमान भारत, कुंभमेळ्यातील स्वच्छता, विकलांगासाठी सरकारच्या योजना यावरही भाष्य केलं आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


स्वदेशी उत्पादनांसाठी प्रसिद्ध योगगुरु बाबा रामदेव यांची पतंजली कंपनीचं नाव चर्चेत होतं. मात्र ड्रीम11 कंपनीने बाजी मारत अधिकार मिळवले.

इंडियन प्रीमिअर लीग स्पर्धेचा तेरावा हंगाम 19 सप्टेंबर ते 9 नोव्हेंबर या कालावधीत युएईत होणार आहे. कोरोनाच्या प्रादुर्भावामुळे यंदाचा हंगाम भारताबाहेर खेळवण्यात येणार आहे.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

टायटल स्पॉन्सरशिपसाठी पतंजली, बायजू, अनअकादमी, कोका कोला, ड्रीम11, अमेझॉन, स्विगी, टाटा अशा अनेक कंपन्या शर्यतीत होत्या.

भारत आणि चीन यांच्यातील संबंध दुरावल्याने चिनी वस्तूंवर बहिष्कार घालण्याची मागणी केली जात होती. व्हिवो कंपनीने विरोध लक्षात घेऊन यंदाच्या हंगामाच्या स्पॉन्सरशिपमधून माघार घेतली. व्हिवोने माघार घेतल्यामुळे बीसीसीआयने टायटल स्पॉनरशिपसाठी जाहिरात दिली.

ड्रीम11 कशाशी संबंधित कंपनी?

ड्रीम 11 कंपनी यंदाच्या हंगामासाठी बीसीसीआयला 222 कोटी रुपये देईल, असं वृत्त  ANI आणि PTI नं दिलं आहे.

ड्रीम11 हा ऑनलाईन फॅन्टसी स्पोर्ट्स कंपनी आहे. याद्वारे चाहत्यांना ऑनलाईन क्रिकेट, हॉकी, फुटबॉल, बास्केटबॉल खेळता येतं.

हर्ष जैन आणि भाविश सेठ या भारतीय... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

उद्योजकांनी 2008 मध्ये या कंपनीची स्थापना केली होती. 2018 मध्ये ड्रीम11 चे चार दशलक्ष  युझर्स होते. काही दिवसांपूर्वीच आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून निवृत्त झालेला महेंद्रसिंग धोनी ड्रीम11 कंपनीचा सदिच्छादूत (ब्रँड अम्बॅसिडर) आहे.

ड्रीम11 हा फँटसी गेमिंग प्लॅटफॉर्म असून, यामध्ये ग्राहकांना क्रिकेट, फुटबॉल, बास्केटबॉल, कबड्डी, हॉकी, व्हॉलीबॉल खेळता येतं. ग्राहकांना व्हर्च्युअल टीम तयार करता येते. सर्वाधिक गुण पटकावणाऱ्या ग्राहकाला बक्षीस मिळतं. ड्रीम11 फँटसीमध्ये पैसे देऊन आणि विनाशुल्क असे दोन्ही स्वरुपाचे गेम्स खेळता येतात. हा गेम खेळण्यासाठी ग्राहकाचं वय 18 किंवा त्यापेक्षा जास्त असणं आवश्यक आहे. ड्रीम11 गेम खेळण्यासाठी पॅनकार्डद्वारे ग्राहकाला अकाऊंट व्हेरिफाय करावं लागतं.

टीम इंडियाच्या भारतात होणाऱ्या मॅचेसकरता पेटीएमकडे प्रायोजकत्व आहे आणि आयपीएलमध्ये अंपायर्सचे सेंट्रल स्पॉन्सर आहेत.

व्हिवो कंपनीने 2018 ते 2022 या पाच वर्षांच्या कालावधीसाठी 2,190 कोटी रुपये मोजून प्रायोजकत्व पटकावलं होतं. दुसऱ्या शब्दात व्हिवो कंपनी आयपीएलच्या प्रत्येक हंगामासाठी बीसीसीआयला 440 कोटी रुपये देतं.

पतंजलीचंही नाव होतं चर्चेत

हरिद्वार स्थित पतंजली कंपनीचा वार्षिक टर्नओव्हर 10,500 कोटींचा आहे. पतंजलीने कर्जाच्या विळख्यात अडकलेली रुची सोया ही कंपनी ताब्यात घेतली होती. 4,350 कोटी रुपये खर्चून पतंजलीने रुची सोयावर ताबा मिळवला होता.

स्वदेशी उत्पादनांसाठी प्रसिद्ध पतंजलीला आयपीएलच्या माध्यमातून जागतिक बाजारपेठ खुणावते आहे. आयपीएल प्रायोजकत्व मिळवण्यासाठी विचार सुरू असल्याचं एस. के. तिजारावाला यांनी सांगितलं.

व्होकल फॉर लोकल सूत्रानुसार भारतीय ब्रँडला ग्लोबल व्यासपीठ मिळू शकतं. मात्र प्रायोजकत्वासाठी अर्ज भरण्याबाबत अंतिम निर्णय झालेला नाही असंही त्यांनी स्पष्ट केलं.

व्हिवोसोबतचा करार स्थगित करण्यात आला असला तरी त्याचा अर्थ बीसीसीआयवर आर्थिक संकट आलंय असा अर्थ होत नाही.

व्हिवोसोबतचा करार स्थगित करणं हा परिस्थितीनुरुप निर्णय आहे. बीसीसीआय प्रत्येकवेळी दुसरा पर्याय तयार ठेवतं.

सर्व खेळाडू, राज्य संघटना, अधिकारी यांच्या सहकार्याने बीसीसीआयचं कामकाज हे चांगलं चाललेलं आहे. त्यामुळे एखाद्या वर्षी अडचण आली तरी त्याचा मोठा परिणाम होत नाही, असं बीसीसीआयचे अध्यक्ष आणि टीम इंडियाचे माजी कर्णधार सौरव गांगुली यांनी सांगितलं....


स्वप्निल ढवळे

ही व्यथा आहे स्वप्निल ढवळे या शिरूरमधल्या तरुणाची. पदवीचं शिक्षण घेतल्यानंतर पाच-सहा वर्षं सलग महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC)च्या परीक्षेसाठी अभ्यास करून अखेर स्वप्निलनं स्वप्न साकार केलं. पण अद्याप नियुक्ती झाली नसल्याने ते 'स्वप्न'चं आहे.

मराठा समाजाला देण्यात आलेल्या सामाजिक आणि शैक्षणिक मागास (SEBC) आरक्षणाला 9 सप्टेंबर 2020 रोजी सुप्रीम कोर्टानं स्थगिती दिली आणि 5 मे 2021 रोजी अंतिम निकालात SEBC चं आरक्षणच रद्द केलं.

या निकालाचा फटका स्वप्निलसारख्या 365 जणांना बसलाय. खरंतर मराठा आरक्षणाच्या या न्यायालयीन प्रक्रियेमुळे MPSC तून निवड झालेल्या 413 जणांच्या नियुक्त्या गेल्या वर्षभरापासून थांबल्या आहेत.

या 413 पैकी 48 जण SEBC तून निवडले गेलेत, तर 365 जण इतर आणि खुल्या प्रवर्गातून निवडलेले आहेत.

काही महिन्यांपूर्वी या उमेदवारांनी नियुक्त्यांसाठी आझाद मैदानात आंदोलन केलं होतं.

स्वप्निल ढवळे हा तरुण मराठा समाजातील आहे. मात्र, खुल्या प्रवर्गातून निवड झालीय. मराठा समाजातील आणखी 79 जण असे आहेत, जे खुल्या प्रवर्गातून उत्तीर्ण झालेत.

"आयुष्यातली महत्त्वाची वर्षं MPSC... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

च्या अभ्यासात घालवली आणि आता पोस्ट निघाल्यावर ती मिळेनाशी झालीय," अशी खंत स्वप्निलनं बीबीसी मराठीशी बोलताना व्यक्त केली.

'13 टक्क्यांसाठी 87 टक्क्यांवर अन्याय'

आता SEBC चा लाभ न घेतलेल्या 413 पैकी 365 जणांनी आता आवाज उठवण्यास सुरुवात केलीय.

"413 विद्यार्थांपैकी SEBC चे 48 म्हणजे 13% उमेदवारांसाठी इतर समाजातील 365  म्हणजे 87% पात्र उमेदवारांवर अन्याय होत आहे. उर्वरित इतर समाजातील 87% (365) उमेदवारांवर एकतर्फी अन्याय होत आहे," अशी भावना SEBC व्यतिरिक्त इतर उमेदवारांकडून व्यक्त केली जातेय.

तसंच, "आम्ही प्रचंड मेहनत घेऊन 5-6 वर्षं अभ्यास करून सरकारी सेवेत रूजू होण्याचं स्वप्न पाहिलं. आमच्यातील बहुतांश जणांचे आई-वडील शेतकरी, शेतमजूर, कामगार असे आहेत. आम्ही काबाड कष्ट करून सरकारी सेवेत रूजू होण्यासाठी जीवाचं रान करून आभ्यास केला आणि उपजिल्हाधिकारी, पोलीस उपअधीक्षक, तहसीलदार अशा पदांसाठी निवडले गेलो. तरीही शासन आम्हाला नियुक्ती देत नाही. आम्ही प्रचंड आर्थिक, सामाजिक आणि मानसिक तणावाला सामोरे जात आहोत," अशा भावना या तरुण-तरुणींनी बीबीसी मराठीजवळ व्यक्त केल्या.

हे झालं SEBC अंतर्गत आरक्षण न घेतलेल्या 365 जणांचं. मात्र, ज्यांनी SEBC अंतर्गत आरक्षण घेतलंय, त्यांचीही व्यथा वेगळी नाहीय.

'आरक्षण रद्द झालं त्यात आमची चूक काय?'

एकूण 413 पैकी 48 जण SEBC मधून निवडले गेलेत. त्यांच्यातील काही विद्यार्थ्यांशी बीबीसी मराठीनं बातचीत केली.

नाव न प्रसिद्ध करण्याच्या अटीवर एका उमेदवारानं म्हटलं, "MPSC परीक्षेच्या प्रक्रियेत आरक्षणाचा लाभ घेतला, कारण तेव्हा आरक्षण देण्यात आलं होतं. आरक्षणच उपलब्ध नसतं, तर ना लाभ घेण्याचा प्रश्न उरला असता, ना त्यातून निवड होण्याचा."

या उमेदवाराचे गुण हे खुल्या प्रवर्गातून निवड झालेल्या अनेकांच्या तुलनेत अधिक आहेत. याबाबतही बोलताना म्हणाला, "माझे गुण खुल्या प्रवर्गातील उमेदवारापेक्षा जास्त आहेत. हे आरक्षण नसतं तरीही मी तहसीलदार हे पद मिळावलं असतं. पण तेव्हा आरक्षण होतं, त्याचा लाभ घेतला."

"सरकारनं आरक्षण दिलं, हायकोर्टानं त्यावर शिक्कामोर्तब केला म्हणून ते घेतलं. यात आमचा काय दोष आहे? आता आरक्षण रद्द झालं, तर मग आमची उमेदीची 5-6 वर्षं का फुकट जावी? सरकारनं यावर उपाय काढला पाहिजे," असं म्हणत हा तरुण अस्वस्थ होतो.

काही महिन्यांपूर्वी या उमेदवारांनी नियुक्त्यांसाठी आझाद मैदानात आंदोलन केलं...


स्वप्नील असनोडकर

दीड महिन्यात वर्षभराची पुंजी मिळवण्याची शक्यता, प्रसिद्धी, टीम इंडियासाठी निवड होण्याची शक्यता मोठ्या खेळाडूंचं मार्गदर्शन, सपोर्ट स्टाफकडून मिळणारा पाठिंबा असं सगळं डोक्यात असतं. काहींना संधी मिळते. त्या संधीचं ते सोनं करतात. काहीजण चमकू लागतात आणि मग एकदम लुप्त होतात. वन सीझन वंडर्स झालेल्या अशा खेळाडूंविषयी...

1. स्वप्नील असनोडकर (राजस्थान रॉयल्स)

आयपीएलचा पहिला हंगाम परिकथेसारखा होता. राजस्थान रॉयल्सने पहिल्यावहिल्या हंगामाचं जेतेपद पटकावलं. जगप्रसिद्ध फिरकीपटू शेन वॉर्नच्या जादूई नेतृत्वाखाली खेळणाऱ्या असंख्य बिनचेहऱ्याच्या खेळाडूंनी एकत्र येत जेतेपद साकारलं. त्यापैकीच एक होता गोव्याचा छोट्या चणीचा सलामीवीर स्वप्नील असनोडकर.

स्वप्नील असनोडकर

दक्षिण आफ्रिकेचा कॅप्टन ग्रॅमी स्मिथच्या साथीने स्वप्नील सलामीला येऊ लागला. वय, भाषा, संस्कृती यांची बंधनं दूर सारत या जोडीने राजस्थानच्या डावाचा नियमितपणे पाया रचला. स्वप्नीलने या हंगामात 9 मॅचेसमध्ये 311 रन्स केले. पुढच्या हंगामांमध्ये स्वप्नील नियमित दिसेल असा तज्ज्ञांचा होरा होता. स्वप्नील दिसलाही पण त्याची बॅट तळपल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी नाही.

तीन हंगांमात मिळून त्याने जेमतेम शंभरी गाठली. कामगिरी नसल्याने मिळणाऱ्या संधी कमी झाल्या. आयपीएलच्या पटावरून 2011 मध्ये स्वप्नील जो गायब झाला तो आजतागायत. गोव्यासाठी खेळताना दिसतो. पण आयपीएलशी नातं तुटलं ते तुटलंच.

2. पॉल वल्थाटी (किंग्ज इलेव्हन पंजाब)

मूळचा मुंबईकर परंतु चमकला किंग्ज इलेव्हन पंजाबसाठी. पॉलने आयपीएल पदार्पण केलं राजस्थानसाठी पण त्याचं नाव देशाला कळलं जेव्हा त्याने 2011मध्ये पंजाबसाठी खेळताना चेन्नईविरुद्ध शतक झळकावलं तेव्हा. त्या हंगामात पॉलने दोन अर्धशतकंही झळकावली. स्वप्नवत अशा हंगामात पॉलने 14 मॅचेसमध्ये 463 रन्स केले. सात विकेट्सही पटकावल्या.

पॉल वल्थाटी

पंजाब संघात पॉलचं स्थान पक्कं झालं असं वाटू लागलं. मात्र 2012च्या हंगामात पॉलच्या खेळातल्या उणीवा प्रतिस्पर्ध्यांनी हेरल्या. त्याला फक्त 30 रन्स करता आले. पुढच्या वर्षी खेळला पण चमकला नाहीच. पॉल नंतर एअर इंडियासाठी खेळू लागला. मुंबईत अकादमीत लहान मुलांना क्रिकेट शिकवण्याचं काम तो करतो.

3. मनप्रीत गोणी (चेन्नई सुपर किंग्स)

प्रतिभा हेरणं आणि त्या प्रतिभाकौशल्याला पैलू पाडणं यात महेंद्रसिंग धोनी वाकबगार आहे. धोनीने पंजाबच्या या हट्टाकट्या उंचपुऱ्या फास्ट बॉलरला पाहिलं. त्याची साधीसोपी अॅक्शन पाहिली.

मनप्रीत गोणी

पहिल्याच हंगामात धोनीने गोणीच्या बॉलिंगवर विश्वास ठेवला. कॅप्टनच्या विश्वासाला सार्थ ठरवत गोणीने 17 विकेट्स घेतल्या. फोर-सिक्स हाणू शकेल अशी बॅटिंगही करू शकत असल्याने गोणीची उपयुक्तता वाढली. नशीब म्हणजे त्याच वर्षी त्याने टीम इंडियासाठी पदार्पण केलं. पण पहिल्या हंगामात गोणीने जो करिश्मा दाखवला तो त्याला नंतर दाखवता आला नाही.

चेन्नईने वगळल्यानंतर पंजाबने त्याला संघात घेतलं. 18 बॉलमध्ये 43 रन्ससाठी मॅन ऑफ द मॅच पुरस्कार सोडला तर उल्लेखनीय नोंद नाही. दुखापती आणि वैयक्तिक आयुष्यातील घडामोडींमुळे गोणी आयपीएल चाहत्यांच्या विस्मृतीत गेला तो गेलाच.

4. कामरान खान (राजस्थान रॉयल्स)

टॅलेंट हुडकून त्याला पुढे आणण्यासाठी प्रसिद्ध शेन वॉर्नने तुमची दखल घ्यावी, तुम्हाला चार गोष्टी शिकवाव्यात यापेक्षा तरुण क्रिकेटरला काय हवं असू शकतं? मूळच्या उत्तर प्रदेशातील फास्ट बॉलर कामरान खानला शेन वॉर्नसारखा मेन्टॉर लाभला. डावखुऱ्या आणि वेगवान कामरानने क्रिकेटचाहत्यांचं लक्ष वेधून घेतलं. सौरव गांगुलीसारखा महान बॅट्समन समोर असताना...


स्वप्नीलच्या वर्गशिक्षकांनी ही गोष्ट गांभीर्याने घेतली. यामागचं कारण जाणून घेण्यासाठी त्याला बोलावून घेतलं. चर्चेदरम्यान सुरुवातीला स्वप्नील शांतच होता. काही वेळानंतर तो मोकळेपणाने बोलू लागला.

अखेर, शिक्षकांना संपूर्ण परिस्थिती समजली. त्यांनी तातडीने स्वप्नीलच्या आई-वडिलांना बोलावून ही गोष्ट त्यांच्या कानावर घातली. शिक्षकांनी सांगितलेल्या गोष्टींबद्दल आपण कधीच विचार केला नव्हता, याचं स्वप्नीलच्या आई-वडिलांना वाईट वाटलं.

शिक्षकांनी नेमकं असं काय सांगितलं? स्वप्नीलची कामगिरी खालावण्याचं काय बरं कारण होतं? त्याच्या मनात नेमकं काय सुरू होतं?

या सगळ्याचं उत्तर म्हणजे स्वप्निलच्या आई-वडिलांचं घरगुती भांडण. त्यांच्यातील भांडणं काय नवी नव्हती. ती नेहमीच व्हायची. पण स्वप्नील मोठा होऊ लागला होता. त्याला बरं-वाईट कळू लागलं होतं. घरातलं वातावरण शांत नसल्यामुळे त्याला सतत बाहेरच राहावं असं वाटायचं. दिवसभर तो मित्रांमध्ये खेळत राहायचा.

घरात आल्यानंतरही स्वप्नील जास्त कुणाशी बोलायचा नाही. तो विचलित झाला होता. या परिस्थितीत कसं वागावं, काय करावं, काहीच त्याला कळत नव्हतं. मनात सारख्या त्याच गोष्टीं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

चा विचार यायचा. परिणामी स्वप्नीलची अभ्यासातली कामगिरी खालावली होती.

लॉकडाऊन आणि घरगुती हिंसाचार

वर दिलेली परिस्थिती तुम्ही अनेक कुटुंबांमध्ये पाहिली असेल. गेल्या वर्षी आलेल्या कोरोना संकटानंतर या स्थितीत आणखी जास्त वाढ होण्याची भीती तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.

कोरोना संकटामुळे गेल्या वर्षी 23 मार्च रोजी देशभरात लॉकडाऊन लावण्यात आला. त्यावेळी 23 मार्च ते 16 एप्रिलदरम्यान म्हणजेच लॉकडाऊन सुरू झाल्यानंतर जवळपास पहिल्या तीन आठवड्यात राष्ट्रीय महिला आयोगाकडे घरगुती हिंसाचाराच्या 239 तक्रारी आल्या होत्या. तर, लॉकडाऊन आधीच्या तीन आठवड्यात केवळ 123. म्हणजेच कोरोना काळात घरगुती-कौटुंबिक हिंसाचार कसा वाढला, याचा अंदाज आपल्याला येऊ शकेल.

या भांडणांना तोंड दिलेल्या व्यक्तींना कोरोना काळातील कटू आठवणींसोबतच या हिंसाचाराच्या जखमाही आठवणीत राहणार आहेत. या घरगुती भांडणांचा परिणाम लहान मुलांवर होणार नाही, तरच नवल.

पण ही बाब फक्त लॉकडाऊनपुरतीच मर्यादित नाही. 2018 मधील आकडेवारीनुसार, महिलांविरोधातल्या जेवढ्या तक्रारी नोंदवल्या जातात त्यापैकी 32% म्हणजे जवळपास एक तृतीयांश केसेस या नवरा किंवा त्याच्या नातेवाईकांकडून होणाऱ्या छळाच्या असतात.

2018 साली घरगुती हिंसाचाराच्या 1 लाख 3 हजार 272 गुन्ह्यांची नोंद करण्यात आली होती.

2015-16 च्या राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्व्हेनुसार जवळपास 33% महिलांना जोडीदारांकडून शारीरिक, लैंगिक किंवा भावनिक अत्याचाराचा सामना करावा लागला आहे. यापैकी केवळ 14 टक्के स्त्रियांनीच याविरोधात तक्रार दाखल केली. असं असलं तरी राष्ट्रीय महिला आयोगाकडे येणाऱ्या घरगुती हिंसाचाराच्या तक्रारींमध्ये वाढच होत असल्याचं आयोगाच्या अध्यक्ष रेखा शर्मा यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं होतं.

अर्थात, म्हणजेच कौटुंबिक तसंच पती-पत्नींच्या भांडणाचं प्रमाण वाढलं आहे. पण, अशा प्रकारच्या भांडणांमध्ये सर्वाधिक भरडली जातात ती म्हणजे त्यांची मुलं.

भांडणाचा मनावर होणारा परिणाम

घर म्हटलं की भांड्याला भांडं लागतंच असं म्हटलं जातं. पण त्या भांड्यांचा आवाज किती कर्णकर्कश आहे, हे तपासण्याची आता वेळ आली आहे का, असा प्रश्न पडू लागला आहे.

प्रौढ व्यक्ती भांडणं करून कदाचित विसरून जात असतील. पण या गोष्टी लहान मुलांच्या लक्षात राहतात. त्यातही जर आपल्या आई-वडिलांचं भांडण असेल, तर त्यावेळी वापरण्यात आलेले शब्द मुलांच्या मनावर खोलवर रुतली...


स्वस्त स्मार्टफोनमुळे अनेकांना स्वस्त इंटरनेट मिळालं आहे.

गेल्या तीन महिन्यात भारतात 17 लोकांचा जमावाकडून झालेल्या मारहाणीत मृत्यू झाला आहे. प्रसारमाध्यमांच्या मते, हा आकडा आणखी जास्त आहे. मुलं पळवणारी टोळी सक्रिय झाल्याची अफवा व्हॉट्सअॅपवर पसरल्यामुळे या हत्या झाल्या आहेत. त्यामुळे एखाद्या गावात त्यांची स्थानिक भाषा बोलू न शकणाऱ्या अनोळखी व्यक्तींवर स्थानिकांनी हल्ले करण्याचं प्रमाण वाढलं आहे.

या अफवा आधी दक्षिण भारतात सुरू झाल्या. पण हे लोण देशभरात पसरायला वेळ लागला नाही. गेल्या तीन महिन्यांत 20पेक्षा अधिक लोकांचा मृत्यू झाल्याचं सांगण्यात येत आहे.

सोशल मीडियावरील मेसेज थांबवणं अवघड होत आहे, असं पोलिसांचं मत आहे.

त्रिपुरात झालेल्या हत्येच्या घटनास्थळाची दृश्यं

नुकत्याच झालेल्या एका हत्येत त्रिपुरा भागात एका माणसाची हत्या झाली. गावात ठिकठिकाणी जाऊन सोशल मीडियावरच्या अफवांवर विश्वास ठेवू नका हे सांगायला त्या माणसाची सरकारने नेमणूक केली होती हे विशेष.

परिस्थिती हाताबाहेर का गेली?

आता मात्र ही परिस्थिती फारच गंभीर होत आहे. टेलिकॉम रेग्युलेशन अथॉरिटी ऑफ इंडिया (TRAI) च्या मते, भ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ारतात 100 कोटी लोक फोन वापरतात. कोट्यवधी लोकांच्या हातात अत्यंत कमी काळात इंटरनेट आलं आहे. बहुतांश लोकांसाठी मोबाईल फोन हे इंटरनेट वापरण्याचा पहिला मार्ग आहे.

"ग्रामीण भागातील अनेक लोकांसाठी माहितीचा हा अचानक झालेला विस्फोट आहे. त्यामुळे त्यांच्याकडे जे येतंय ते सगळंच खरं आहे असं त्यांना वाटतंय. त्यामुळे खरं काय आणि खोटं काय यात त्यांना फरक दिसत नाही." असं Alt news चे संस्थापक प्रतिक सिन्हा यांनी बीबीसीला दिलेल्या मुलाखतीत सांगितलं होतं.

भारतात व्हॉट्सअॅपचे 20 कोटी युजर्स आहेत. भारत ही व्हॉट्सअॅपची सगळ्यांत मोठी बाजारपेठ आहे. याचाच अर्थ असा की, ती प्रचंड प्रमाणात पसरली आहे. त्यामुळे फक्त मेसेजेस पसरत नाही तर लोकांना एकत्र आणण्याचं कामसुद्धा या माध्यमामुळे होत आहे.

पोलीस सातत्याने जनजागृतीचं काम करत आहेत.

व्हॉटसअॅप वैयक्तिक मेसेजेस पाठवण्याचं मुख्य साधन असल्यामुळे लोक त्यावर जे येईल त्यावर विश्वास ठेवतात. कारण त्यांना ते मेसेजेस त्यांचे नातेवाईक किंवा मित्रमंडळी पाठवत असतात. त्यामुळे त्याची पडताळणी करण्याची शक्यता फारच कमी असते.

पुढच्या तीन वर्षांत भारतता इंटरनेट युजर्सची संख्या 30 कोटी होणार आहे, असं तंत्रज्ञान विश्लेषक प्रसांतो के रॉय यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं. "हे नवे इंटरनेट युजर्स इंग्रजी बोलणारे नाहीत. सामाजिक उतरंडीच्या खालच्या पायरीवर असलेले अल्पशिक्षित लोक आहेत. त्यामुळे ते जास्तीत जास्त व्हीडिओ आणि संगीतच पाहणार आहेत."

व्हीडिओ हा फेक न्यूजचा सगळ्यात मोठा स्रोत आहे. त्यामुळे चुकीचे समज पसरायला वेळ लागत नाही. एखादा हिंसेचा किंवा बेदम मारहाणीचा एखादा व्हीडिओ शोधा. त्याला वर्तमानातला एखादा संदर्भ जोडून लगेच पाठवलं की, काही मिनिटांतच तो फेसबुक आणि व्हॉट्सअॅपवर व्हायरल होतो.

त्याहीपेक्षा महत्त्वाचं म्हणजे व्हॉट्सअॅपच्या तंत्रज्ञानामुळे परिस्थिती आणखीच गुंतागुंतीची झाली आहे.

"व्हॉट्सअॅप हे End to End encryption  या तंत्रज्ञानावर आधारित आहे. त्यामुळे कोणी कधी फोन केला किंवा मेसेज केला यासारखी महिती कायदा व सुव्यवस्था सांभाळणाऱ्या काय अगदी व्हॉट्सअॅपला मिळवणंसुद्धा कठीण होतं. नेहमीचे फोन किंवा SMS च्या बाबतीत ही माहिती मिळवणं सोपं असतं," असंही रॉय म्हणाले.

"फक्त तुम्ही ज्यांना मेसेज पाठवला ती व्यक्ती आणि तुम्ही हा मेसेज वाचू शकतात. अगदी व्हॉट्सअॅप सुद्धा हे मेसेज वाचू शकत नाही", ते...


स्वातंत्र्य चळवळीत राजकीय भान निर्माण करणारी, अनेक सामाजिक बदलांसाठी आग्रही राहणारी ते आताची 24 बाय 7 पत्रकारिता…पेन ते काँप्युटर, खिळे जुळवण्यापासून ते डिजिटल प्रिंटिंग, मुद्रित माध्यमं, टीव्ही चॅनेल्स ते हातातल्या मोबाईलवर वेळोवेळी येणारे अपडेट्स… पत्रकारिता बदलत राहिली आहे.

या बदलांशी स्वतःला जुळवून घेताना माध्यमांना अनेक आव्हानांचाही सामना करावा लागला, आजही लागत आहे. ही आव्हानं नेमकी काय आहेत आणि या आव्हानांना सामोरं जाणाऱ्या मराठी पत्रकारितेचं भविष्य काय आहे, याचा आढावा घेण्याचा प्रयत्न बीबीसी मराठीनं केला. त्यासाठी बीबीसीनं विविध माध्यमांमध्ये कार्यरत असलेल्या ज्येष्ठ पत्रकारांशी संवाद साधला.

'वाचण्यापेक्षा पाहणं हे जास्त सोपं आणि इंटरेस्टिंग'

"प्रिंट, टीव्ही किंवा इतर कुठलाही प्लॅटफॉर्म पूर्णपणे संपणार नाही. पण टीव्ही चॅनेल्स असो की वृत्तवाहिन्या यांच्यासमोरचं आज सर्वांत मोठं आव्हान म्हणजे लोकांच्या टीव्ही पाहण्याच्या सवयींमध्ये होत असलेला बदल," असं मत एबीपी माझाचे संपादक राजीव खांडेकर यांनी व्यक्त केलं. लोक आता प्रस्थापित माध्यमांकडून ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मकडे वळत असल्याचं त्यां... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नी म्हटलं.

राजीव खांडेकर यांनी म्हटलं, "25 वर्षांपूर्वी परिस्थिती अशी होती, की लोक आदल्या दिवशी घडलेल्या गोष्टी दुसऱ्या दिवशी वर्तमानपत्रात वाचायचे. त्यानंतर एक काळ असा होता, की दिवसभरात घडलेल्या गोष्टी संध्याकाळी टीव्हीवर बघितल्या जायच्या. नंतर घटना घडली, की लगेच दिसायला लागली. आता टीव्ही किंवा वर्तमानपत्राची बातमी ब्रेक करण्याची क्षमता कमी होत चाललीये. आज बातम्या सोशल मीडियावर ब्रेक होत आहेत. टीव्हीवर ते अधिक वेगानं लोकांसमोर पोहोचताना दिसतं एवढंच."

माध्यमांमधले हे बदल सांगत असतानाच आता पत्रकारितेतलं भविष्य हे डिजिटल आणि व्हीडिओ असल्याचंही त्यांनी म्हटलं. त्याचप्रमाणे प्रादेशिक भाषांमधील कन्टेन्ट हा अधिक वाचला जाईल, असंही त्यांनी नमूद केलं.

"मोबाईल टीव्ही हे आता माहितीचं प्रमुख माध्यम असेल आणि व्हीडिओ हा त्याचा महत्त्वाचा भाग असणार आहे. लोकांना आता वाचण्यापेक्षा पाहणं हे जास्त सोपं आणि इंटरेस्टिंग वाटतं. त्यामुळेच व्हीडिओ हे येत्या काळात महत्त्वपूर्ण ठरतील.

'पत्रकारिता एंटरटेनमेंटला रिप्लेस करू पाहतेय'

''आपला चेहरा रोज टीव्हीवर दिसत असला तरी आपण दीपिका पदुकोण नाही. आपण वारीत नाचत वगैरे असलो तरी माधुरी दीक्षित नाही हे पत्रकारांनी लक्षात घ्यायला हवं. पत्रकारिता एंटरटेनमेंटला रिप्लेस करू पाहत आहे.  रिपोर्टिंग म्हणजे ज्युनियर्सनी करायची गोष्ट असाही दृष्टिकोन आहे. लोकांमध्ये जाऊन, त्यांच्याशी बोलूनच बातम्या व्हायला हव्यात. ते कमी होत चाललं आहे. आर्मचेअर जर्नलिझम रूढ होतं आहे,'' असं मुंबई मिररच्या सहाय्यक संपादक अलका धूपकर यांनी सांगितलं.

पेपरस्टॉल

त्या पुढे म्हणाल्या, ''पत्रकारितेत फिल्डवर जाऊन काम करणं अपेक्षित आहे. परंतु पत्रकारांना फिल्डवर पाठवण्यासाठी माध्यम संस्था उत्सुक नाहीत. त्यामुळे राज्याच्या कानाकोपऱ्यातल्या बातम्या, तिथलं जग पोहोचतच नाही.

"पत्रकारांवर विविध प्रकारचा दबाव आहे. अब्रूनुकसानीचा दावा ठोकून पत्रकारांना त्रास देण्याचा प्रकार केला जातो. राजकीय पक्षांच्या विरोधात केलेल्या बातम्यांची नोंद घेतली जाते. तुम्ही आमच्या पक्षाविरोधात बातमी दिलीत तर तुमच्या पेपरला दिल्या जाणाऱ्या जाहिराती कमी करून टाकू अशा पद्धतीने आर्थिक नाड्या आवळल्या जातात," असं अलका धूपकर सांगतात.

''वेबपोर्टल्सची संख्या वाढते आहे परंतु पेपर किंवा चॅनेलप्रमाणे त्यांचं रेव्हेन्यू मॉडेल तयार होऊ शकलेलं नाही....


स्वातंत्र्यवीर सावरकर

भाजपानं गायीबद्दल घेतलेल्या भूमिकेत कसा बदल दिसून येतो हे सांगण्यासाठी गोव्याचे माजी मुख्यमंत्री आणि भाजपाचे दिवंगत नेते मनोहर पर्रिकर आणि केंद्रीय मंत्री किरेन रिजिजू यांच्या वक्तव्यांचा उल्लेख केला होता.

पण सावरकर यांचे गायीसंदर्भातील विचार झेपणं कठीण जाईल असं सर्व पक्ष एकमेकांकडे बोट दाखवून का म्हणतात?  त्यांचे गायीबद्दलचे विचार नक्की काय होते हे पाहाणं आवश्यक आहे.

'गाय एक उपयुक्त पशू'

सावरकर आणि त्यांचे गायीबद्दलचे विचार स्पष्ट करताना नेहमी त्यांच्या 'गाय एक उपयुक्त पशू आहे' या वाक्याचा नेहमीच उल्लेख होतो. गायीबद्दलचे त्यांचे हे सुप्रसिद्ध विधान त्यांच्या 'क्ष किरण' या निबंधातील दुसऱ्या प्रकरणाचे शीर्षक आहे.

या शीर्षकात सावरकरांनी गाय : एक उपयुक्त पशू, माता नव्हे, देवता तर नव्हेच नव्हे असं स्पष्ट म्हटलं आहे. समग्र सावरकर वाड्मयाच्या पाचव्या खंडात हा निबंध समाविष्ट करण्यात आला आहे.

'गोरक्षण आणि गोभक्षण असा भेद ब्रह्मसृष्टीत नाहीच'

ब्रह्मसृष्टीचा पुरस्कार करणाऱ्या लोकांबद्दल सावरकरांनी काही रोखठोक प्रश्न उपस्थित केले आहेत. ब्रह्मसृष्टीनुसार सर्वांना अगद... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी पशूंनाही देवाचे अवतार मानण्यावर त्यांनी अत्यंत तीव्र शब्दांत कोरडे ओढले आहेत.

आपण आज कोणत्या काळात राहात आहोत याचीही आठवण त्यांनी या निबंधात करुन दिली आहे. प्रश्न ब्रह्मसृष्टीतला आणि उत्तर आजच्या मायासृष्टीतले असे केल्यास मोठा गोंधळ उडेल याचीही त्यांनी आठवण दिली आहे.

मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी सावरकरांचे सगळे विचार कळले आहेत का? असा प्रश्न विचारला आहे.

"ब्रह्मसृष्टीत जर गाय आणि गाढव समानच आहेत म्हणून गायीचे पंचगव्य पिण्याच्या संस्काराच्या ठायी असते. मग यज्ञादी धर्मविधीत गाढवीचे पंचगाढव्य ब्राह्मणाने प्यावे की काय?" असा प्रश्न ते विचारतात.

"सुबुद्ध आणि दयाशील आणि प्रामाणिक माणसाच्या डोऴ्यांवर धर्माची झापड पडली, की त्याची बुद्धी भ्रंशते असं ते ठामपणे सांगतात. गोरक्षण आणि गोभक्षण दोन्हीही का केले जाऊ नये? ब्रह्मवादाने या दोन्हीला स्वीकारले आहे. भक्षण आणि रक्षण हा भेदच ब्रह्मसृष्टीत नाही. 'नासतो विद्येत भावः नाभावो विद्यते सतः' ही ब्रह्मसृष्टी. मग गोभक्षण का करु नये," असं ते म्हणतात.

'...तर डुक्कर रक्षण संघ का नको?'

गायीला देव मानून त्याचा अतिरेक केला जातो याबद्दलही सावरकरांनी स्पष्ट विचार मांडले आहेत. गायीत देव आहेत असं पोथ्या सांगतात. आपल्याकडे वराहवतारी देव डुक्कर झाले होते, असंही पोथ्या सांगतात. मग गोरक्षण का करावे? डुक्कर-रक्षण संघ स्थापून डुक्कर पूजा का करु नये? अशी रोखठोक भूमिका ते घेतात.

ज्याअर्थी गोरक्षण, गोपूजा, गोभक्ती या कल्पनाच मुळी मायासृष्टीतल्या आहेत तर त्या स्वीकारणं आणि नाकाराणं हे सुद्धा व्यावहारिक, प्रापंचिक आणि तुलनात्मक विवेकानं होऊ शकतात असं सावरकर म्हणतात.

'गायीला देव मानणं म्हणजे माणुसकीला कमीपणा आणणं'

मायासृष्टीत जोवर मनुष्य आणि गाय-बैल हे पशू आहेत. तोवर मनुष्याने त्याच्याहून सर्व गुणांमधिये हीन असलेल्या पशूस देव मानणे म्हणजे मनुष्याला पशूहून कमी मानण्यासारखे आहे आणि माणुसकीला कमीपणा आणण्यासारखे आहे, असं सावरकरांचं मत होतं.

मनुष्याहून सर्व गुणांमध्ये अत्युच्च असेलल्या प्रतिकासच मनुष्याच्या देवाचे प्रतीक मानणे उचित आहे. पाहिजे तर गाढवाने त्याच्याहून श्रेष्ठ असलेल्या गाईस देव मानावे, पण मनुष्याने तसे करण्याचा गाढवपण करु नये, असं ते स्पष्ट करतात.

'शेण खाणं ही शिवी आहे, संस्कार नव्हे'

गायीचं शेण आणि मूत्र प्राशन करण्यावर सावरकर अत्यंत कडक शब्दांमध्ये टीका करतात. पंचगव्य...


स्वातंत्र्यसेनानी गोविंदभाई श्रॉफ यांचा औरंगाबाद येथे असलेला पुतळा

मराठवाड्याच्या जडण-घडणीत महत्त्वपूर्ण योगदान देणारे नेते अशी ओळख असलेल्या गोविंदभाई श्रॉफ यांचा जन्म 24 जुलै 1911 रोजी झाला आणि मृत्यू 21 नोव्हेंबर 2002 रोजी झाला. आज त्यांचा जन्मदिन. ते जाऊन आज 16 वर्षांनंतर मराठवाड्यात त्यांचं नाव क्वचितच ऐकायला किंवा पाहायला मिळतं, अशी खंत त्यांचे सहकारी आणि अनुयायी व्यक्त करतात.

"गोविंदभाई गेल्यानंतर मराठवाड्यातल्या आंदोलनातला आवेश कमी झाला आहे. ते पाहून मला असा प्रश्न पडतो की गोविंदभाईंना मराठवाडा विसरला आहे का?" संजीव उन्हाळे प्रश्न विचारतात.

"गोविंदभाई श्रॉफ फक्त मराठवाड्याचेच नेते नव्हते तर ते महाराष्ट्राचेही महत्त्वपूर्ण नेते होते. त्यांनी अखेरच्या क्षणापर्यंत मराठवाड्याची अस्मिता जोपासली. पण त्यांनी कधीही मराठवाडा स्वतंत्र राज्य व्हावं, अशी मागणी केली नाही," उन्हाळे सांगतात.

"पूर्वी कोणताही मुख्यमंत्री अथवा केंद्राचा मंत्री असो, चिकलठाणा विमानतळावर ते उतरले तर आधी ते गोविंदभाईंच्या घरी जात असत. त्यांच्या मागण्या काय आहेत. त्यांच्या काय काय सूचना आहेत याची ते आधी दखल घेत... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

असत. मगच पुढच्या कार्यक्रमाकडे ते राजकीय नेते वळत असत," उन्हाळी जुन्या आठवणी सांगतात.

भूमिगत राहून लढा दिला

भारतात जेव्हा ब्रिटिशांपासून स्वातंत्र्य मिळावं म्हणून चळवळ सुरू होती, तेव्हा मराठवाड्यात हैद्राबादच्या निझामाविरोधात समांतर आंदोलन सुरू होतं.

"गोविंदभाई श्रॉफ यांनी भौतिकशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी घेतली होती. त्यानंतर ते औरंगाबादमध्ये सरकारी हायस्कूलमध्ये शिक्षक म्हणून रुजू झाले. 1920ला लोकमान्य टिळकांच्या निधनानंतर स्वातंत्र्य लढ्याची सूत्रं गांधींजींकडं आली. स्वामी रामानंद तीर्थ हे त्यावेळचं एक मोठं व्यक्तिमत्त्व. 1937मध्ये त्यांच्या नेतृत्वाखाली जालना जिल्ह्यातील परतूर येथे एक बैठक झाली. त्या बैठकीत मराठवाड्यातील जनतेचे प्रश्न मांडण्यासाठी एक संघटना असावी असा प्रस्ताव समोर आला. त्याच वेळी गोविंदभाई श्रॉफ यांनी आपली नोकरी सोडून राजकारणात प्रवेश केला," अशी माहिती परभणीत राहणारे ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते अॅड. अनंत उमरीकर यांनी दिली.

"मराठवाडा मुक्तिसंग्रामाच्या लढ्याच्या दोन बाजू होत्या. एक म्हणजे चळवळी सत्याग्रह-आंदोलन आणि दुसरी बाजू म्हणजे भूमिगत चळवळ. सत्याग्रहाचे नेतृत्व स्वामी रामानंद तीर्थ यांनी केलं होतं तर भूमिगत चळवळीचं नेतृत्व गोविंदभाईंनी केलं होतं.

"15 ऑगस्ट 1947ला भारत स्वतंत्र झाला, पण मराठवाडा निझामाच्या ताब्यात होता. भारतावर दबाव टाकण्यासाठी निझामाने रझाकार या संघटनेची स्थापना केली. रझाकारांविरोधात लढण्यासाठी केवळ शांततेच्या मार्गाने लढता येणार नाही, असं ओळखून स्टेट काँग्रेस कमिटीनं एका अॅक्शन कमिटीची स्थापना केली आणि शस्त्रास्त्रं मिळवली. रझाकारांचा प्रतिकार करण्यासाठी ही शस्त्रास्त्रं वापरा असं कमिटीनं लोकांना सांगितलं. या सर्व गोष्टींमध्ये गोविंदभाईंनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली," असं उमरीकर सांगतात.

"पत्रकं वाटणं, चळवळीसाठी वातावरण तयार करणं, क्रांतिकारकांना संरक्षण मिळण्याची व्यवस्था करणं या सर्व गोष्टी गोविंदभाईंनी पाहिल्या. त्यांचं व्यक्तिमत्त्व इतकं भारदस्त होतं की त्यांच्याकडे पाहिलं की तरुण भारावून जात आणि लढ्यात उतरत. भारत स्वतंत्र झाल्यावर जबाबदारीपूर्वक त्यांनी ती शस्त्रास्त्रे लोकांकडून परत घेतली आणि सरकारकडे जमा केली," असं उमरीकर सांगतात.

मराठवाड्याच्या विकासाचा ध्यास

"मराठवाड्याच्या एकूण सांस्कृतिक आणि राजकीय जीवनावर इतका प्रभाव दुसऱ्या कोणत्याच नेत्याचा...


स्वातंत्र्याच्या मागणीचे असे कोणतेही प्रयत्न घटनेचे उल्लंघन करणारे आहेत, असं स्पॅनिश न्यायालयानं म्हटलं आहे.

तत्पूर्वी पंतप्रधान मारियानो राहोय यांनी गेल्या रविवारी कॅटलोनियातील वादग्रस्त मतदानानंतर कॅटलोनियातील प्रांतिक सरकारनं स्वातंत्र्याची घोषणा करू नये, असा इशाराही दिला आहे.

तर कॅटलोनियाचे नेते कार्ल्स प्युइकडेमाँट यांनी पुढील आठवड्यात होत असलेल्या अधिवेशनात ते स्वातंत्र्याची घोषणा करतील असं सूचित केलं होतं.

सोशॅलिस्ट पार्टीचा विरोध

न्यायालयानं हा निर्णय देताना कॅटलोनियाच्या सोशॅलिस्ट पार्टीची बाजू उचलून धरली आहे.

न्यायालयानं म्हटलं आहे की, स्वातंत्र्याची घोषणा करण्यासाठी प्रांतिक संसदेच्या अधिवशेनाला परवानगी देणं म्हणजे सोशॅलिस्ट पार्टीच्या खासदारांच्या हक्कांवर गदा आणण्यासारखं आहे.

कॅटालोनियात रविवारी झालेल्या जनमत चाचणीत अनियमित असल्याच्या तक्रारी होत्या

रविवारी झालेलं जनमत होऊच नये, यासाठी न्यालायानं दिलेला निर्णय कॅटलोनियाच्या नेत्यांनी झुगारला होता. स्पेनच्या सरकारनं हे जनमत बेकायदेशीर ठरवत, त्याला न्यायालयात आव्हान दिलं होतं.

रविवारी झालेल्या जनमतात 22 लाख नागर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

िकांनी भाग घेतला होता, त्यातील 90 टक्के लोकांनी स्वातंत्र्यासाठी मतदान केल्याचा दावा जनमत आयोजित करणाऱ्यांनी केला होता.

पण अंतिम निकाल जाहीर करण्यात आलेला नसून, जनमतात अनियमितता असल्याचे दावेही झाले आहेत.

स्पेनच्या न्यायालयाच्या आदेशांची अंमलबजावणी करणाच्या प्रयत्नात असलेल्या पोलिसांनी मतपेट्या जप्त करण्याचा आणि मतदारांना पांगवण्याचा प्रयत्न केल्यामुळे हिंसक घटनाही घडल्या होत्या.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


स्वातंत्र्यानंतर 60 वर्षं देशाच्या राजकारणाला काँग्रेसनंच आकार दिला आहे. पण 2014च्या निवडणुकीत हा पक्ष फक्त 44 जागा जिंकू शकला.  संसदीय पक्षाचा दर्जा न मिळण्याइतकी या पक्षाची अवस्था बिकट झाली आहे.

काँग्रेससमोर मोठी समस्या

सध्या देशातल्या 29 राज्यांपैकी 19 राज्यांत भाजप आणि सहयोगी पक्षांचं सरकार आहे. तर काँग्रेसचं सरकार केवळ चार राज्यांत आणि एका केंद्रशासित प्रदेशात आहे.

पण नुकत्याच झालेल्या गुजरात विधानसभेच्या निवडणुकीत काँग्रेसनं चांगली कामगिरी केली आहे. त्यामुळे काँग्रेसच्या कार्यकर्त्यांमध्ये आणि समर्थकांमध्ये उत्साह निर्माण केला आहे. पण आज पक्षासमोर एक मोठा मुद्दा आ वासून उभा आहे.

तो  म्हणजे भाजपची सत्ता असलेल्या राज्यांत कोणत्याही प्रकारचा मोठा विरोध होऊ देत नाही. इतर ठिकाणी उलट परिस्थिती आहे. तिथं भाजप मोठे मुद्दे जनतेच्या समोर आणताना दिसतो. पण भाजपशासित राज्यात कोणतेही मोठे मुद्दे पुढे आणण्यात काँग्रेस अयशस्वी का होतं?

देशाच्या राजकारणात सगळ्यांत जुना पक्ष असलेला काँग्रेस पक्ष मोठे मुद्दे उचलण्यात मात्र सक्षम का नाही? याबद्दल 'बीबीसी'नं ज्येष्ठ पत्रकार कल्याणी शंकर यांच्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

याशी बातचीत केली.

काँग्रेस एक मोठा राजकीय पक्ष आहे. देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देण्यात काँग्रेसचा मोठा वाटा आहे. काँग्रेसकडे महात्मा गांधी आणि जवाहरलाल नेहरू यांच्यासारखे मोठे नेते होते. 1950 आणि 1960च्या दशकात तो एक मोठा पक्ष होता. पण इंदिरा गांधी आल्यावर 1967 साली त्यांचा प्रभाव कमी व्हायला सुरुवात झाली. पण त्यावेळी 2014सारखी स्थिती झालेली नव्हती.

आज काँग्रेसचं सरकार फक्त पाच राज्यांत आहे. कर्नाटक, पंजाब, मिझोरम, मेघालय, आणि पुडुच्चेरी या राज्यांत काँग्रेसचं सरकार आहे. त्यात पंजाब आणि कर्नाटक हीच मोठी राज्ये आहेत. 2018 साली कर्नाटकमध्ये निवडणुका होणार आहेत. त्या निवडणुकीचे निकाल काय लागतील, हे आताच सांगता येणं कठीण आहे.

काँग्रेसला काय करावं लागेल?

गुजरात निवडणुकीत राहुल गांधी यांनी त्यांचं झुंजार रूप दाखवलं आणि त्यामुळे काँग्रेसमध्ये उत्साह संचारला. 2जी खटल्यात झालेला निर्णय काँग्रेससाठी उत्साहवर्धक आहे. राजस्थानमध्ये झालेल्या पोटनिवडणुकांत देखील काँग्रेसनं चांगली कामगिरी केली आहे. त्यामुळे काँग्रेस अस्तंगत होत आहे, असं मला अजिबात वाटत नाही.

काँग्रेस अजून जिवंत राहील. पण त्यासाठी नवनियुक्त अध्यक्ष राहुल गांधींना भरपूर कष्ट घ्यावे लागतील. त्यांच्या कार्यकर्त्यांना अगदी शुन्यातून सुरुवात करावी लागणार आहे.

त्यांना 24x7 नेता होण्याची गरज आहे. राहुल गांधींना कार्यकर्त्यांना भेटण्याची गरज आहे. 2018ची निवडणूक खूपच आव्हानात्मक आहे.

गुजरातकडून अपेक्षा

काँग्रेससाठी ही वेळ सध्या नक्कीच वाईट आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदींना गुजरातमध्ये कौतुकास्पद विजय मिळालेला नाही. 2019ला लोकसभा निवडणुका आहेत. या निवडणुका सहा महिने आधी होण्याचीसुद्धा शक्यता आहे.

लोकसभा निवडणुकीआधी आठ राज्यांत निवडणुका आहेत. त्यांतील काही राज्यांत काँग्रेसला यश मिळवणं आवश्यक आहे. तरच काँग्रेसला लोकसभा निवडणुकांत चांगलं यश मिळवता येऊ शकेल.

भाजपकडे मोठे नेते आहेत. त्यांची यंत्रणा उत्तम आहे. ते चांगलं मायक्रो मॅनेजमेंट करताना दिसतात. मागच्या 3 वर्षांत काँग्रेसचा आलेख खाली घसरत आहे. काँग्रेसकडे राज्यस्तरावरील मोठे नेते नाहीत. जे छोटे नेते आहेत, त्यांना मोठं करण्यासाठी पक्षाने काहीही प्रयत्न केलेले नाहीत.

पंजाबमध्ये अमरिंदर सिंग, कर्नाटकात सिद्धारमय्या असे मोठे नेते आहेत. अशा राज्यांत काँग्रेस भाजपाला फारसं पुढे येऊ देत नाही. जिथे...


स्वातंत्र्यानंतर काँग्रेसच्या एकूणच भूमिकेमध्ये दोन गोष्टी महत्त्वाच्या होत्या.

पहिली म्हणजे पक्षातले जुन्या विचारसरणीचे लोक. यांची संख्या अतिशय मोठी नसली तरी बऱ्यापैकी होती. पण त्यांची ही विचारसरणी सांप्रदायिक नव्हती किंवा मुस्लिमांबाबत त्यांच्या मनात कोणतेही वाईट हेतूही नव्हते. पण मुस्लिमांना न दुखावता हिंदूंच्या भावनांचा आदर करणं शक्य आहे अशी या परंपरावादी काँग्रेसजनांची विचारधारा होती. यासगळ्यांचं नेतृत्व गोविंद वल्लभ पंत करत होते.

दुसरा गट सरदार वल्लभभाई पटेलांचा होता. या गटाचं असं ठाम मत होतं की समाजातला एखादा गट बहुसंख्याक आहे की अल्पसंख्याक हे न पाहता कायदा सर्वांसाठी समान लागू झाला तरच स्वतंत्र भारत एक आधुनिक देश होऊ शकेल.

म्हणूनच 22-23 डिसेंबर 1949 ला गुप्तपणे फैजाबादच्या बाबरी मशीदीत रामलल्लाच्या मूर्तीची स्थापन करण्यात आली तेव्हा गोविंद वल्लभ पंत यांच्या नेतृत्त्वाखालील युनायटेड प्रॉव्हिन्स सरकारने हिंदू समाजातल्या या लोकांच्या मताला काहीसा दुजोरा दिला. पण सरदार पटेल यांना हे काही पटलं नाही.

9 जानेवारी 1950ला त्यांनी एक पंत यांना एक पत्रं लिहिलं. यामध्ये त्यांनी आधु... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

निक राष्ट्राच्या पहिल्या तत्त्वाचा पुनरुच्चार केला, "असे प्रश्न बळाचा वापर करून सोडवता येणार नाही. म्हणून अशा परिस्थितीत शांतता राखण्यासाठी कायदा आणि सुव्यवस्थेची गरज आहे. शांतपणे मनं वळवून घेण्याची इथे गरज आहे. जर कोणी आक्रमक प्रवृत्तीने वा बळजबरीने एकतर्फीपणे काही करत असेल तर त्यांना संरक्षण देता कामा नये."

पण तो स्वतंत्र भारताच्या आयुष्यातला अगदी सुरुवातीचा काळ होता आणि  या किरकोळ वाटणाऱ्या वादापेक्षा अतिशय महत्त्वाचे मुद्दे राष्ट्रीय नेत्यांसमोर होते. देशाच्या नवीन घटनेला अंतिम स्वरूप देण्याचं काम करण्यात हे राष्ट्रीय नेते व्यग्र होते आणि येत्या काही वर्षांत आणि दशकांत या ही धर्मनिरपेक्ष विचारसरणी रुजेल याची त्यांना खात्री होती.

अपेक्षेप्रमाणेच अयोध्येमध्ये कायदेशीर प्रक्रियेला सुरुवात झाली. परिस्थिती 'जैसे थे' ठेवण्यात यावी असे आदेश देत ही 'वादग्रस्त जागा' कुलुपबंद करण्यात आली. नेहरूंचा भारत आकार घेत होत होता. उदारमतवाद, समाजवाद, बहुलतावाद आणि धर्मनिरपेक्षता याविषयीच्या कल्पना आणि विचारसरणी यांना एकप्रकारे बौद्धिक मान्यता मिळाली.

हिंदू महासभा आणि नव्याने तयार झालेल्या भारतीय जनसंघासारख्या धार्मिक किंवा सांप्रदायिक गटांना हिंदू बहुसंख्यांकाचे प्रतिनिधी म्हणून स्वतःचं ठोस स्थान निर्माण करणं कठीण जात होतं. 1952मध्ये झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये या संघटनांची कामगिरी अतिशय वाईट होती. तर दुसरीकडे राजकीय घडामोडींची सूत्रं ही पूर्णपणे इंडियन नॅशनल काँग्रेसच्या हातात होती आणि त्यांना निवडणुकांमध्ये यशही मिळत होतं. बहुसंख्य समाजाचं प्रतिनिधित्व करणारा पक्ष म्हणून स्वतःला मांडत असतानाच मुस्लिम नेत्यांना आणि त्यांच्या भावनांनाही सामावून घेण्याची कला काँग्रेसला जमली होती आणि तसं करायची त्यांची इच्छाही होती.

जोपर्यंत काँग्रेस मजबूत, ठाम आणि एकत्र होती तोपर्यंत देशातल्या सांप्रदायिक आणि धार्मिक शक्तींना देशामध्ये आपलं स्थान फारसं निर्माण करता आलं नव्हतं. पण 1967मध्ये झालेल्या चौथ्या सार्वजनिक निवडणुकांनंतर हे चित्र बदललं. काँग्रेस नेतृत्वात अंतर्गत वाद झाले आणि पक्षातली धर्मनिरपेक्षतेविषयीची स्पष्टता कमी व्हायला लागली.

बदलाची सुरूवात

दुसरीकडे इंदिरा गांधींच्या सरकारने संस्थानिकांना देण्यात येणारे तनखे बंद केल्यानंतर धार्मिक हिंदू राजकीय गटांनी इंदिरा गांधींवर याचं खापर फोडत या सगळ्यांचं भांडवल केलं. या...


स्वातंत्र्यानंतर पहिल्यांदाच 144 पुरुषांच्या परेडला लीड करण्याचा मान मिळालेल्या भारतीय लष्करातील लेफ्टनंट भावना कस्तुरी यांचं हे मत आहे.

26 वर्षीय भावना हैदराबादच्या आहेत. त्यांनी उस्मानिया विद्यापीठातून मास्टर्सपर्यंत शिक्षण पूर्ण केलं आहे. शालेय शिक्षणासोबतच भावना यांना नृत्य आणि गायनातही रस होता.

त्यांनी शास्त्रीय नृत्यामध्ये डिप्लोमा केला आहे. वयाच्या 23व्या वर्षांपर्यंत सामान्य जीवन जगणाऱ्या या मुलीला कधी वाटलं नव्हतं की असा इतिहास तिच्याकडून लिहिला जाईल.

स्वातंत्र्याच्या 71 वर्षांनंतर प्रजासत्ताक दिनाच्या परेडला लीड करण्याचा बहुमान मिळालेल्या पहिल्या महिला ठरलेल्या भानवा आनंदात आहेत.

"23 वर्षांनंतर आर्मी कॉर्प्सच्या गटाला परेड करण्याची संधी मिळाली आहे. तसंच मला लीड करण्याची संधी मिळाली आहे. यामुळे मला आनंद झाला आहे," भावना सांगतात.

लेफ्टनंट भावना कस्तुरी

'तू मुलगी आहेस...'

"कुटुंबीयांचा पाठिंबा असल्यामुळे इथपर्यंत पोहोचणं कठीण नव्हतं. पण एक मुलगी आहे, याची जाणीव बऱ्याच वेळा लोकांनी करून दिली," भावना सांगतात.

"मुलगी आहे तिला घरात बसवा आणि तिचं लग्न करा, असं नातेवाईक... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

म्हणायचे. पण पण माझ्या आई-वडिलांनी कुणाचं काही ऐकलं नाही. त्यांनी मला उंच झेप घेण्याची मोकळिक दिली.  आज इथं पोहोचल्याचा जितका आनंद मला आहे, त्याहून अधिक माझ्या घरच्यांना आहे. बरेच दिवस घरी बोलणं होत नाही, पण मी जे काही करत आहे त्यामुळे त्यांना अभिमान वाटतो," असं भावना सांगतात.

भावना यांचे पती लष्करात अधिकारी आहेत. त्यांच्या प्रवासात पतीचीही साथ लाभली आहे.

भावना यांना अशाप्रकारे लीड करण्याची संधी कधी मिळालेली नव्हती. कॉलेजमध्ये असताना त्यांनी एनसीसीत प्रवेश घेतला.

एनसीसीमध्ये प्रवेश घेतल्यानंतर लष्करात महिलांसाठी खूप संधी आहेत, हे त्यांच्या लक्षात आलं. महिला सगळीकडे यश प्राप्त करत आहेत आणि लष्करातही चांगलं काम करू शकतात, असं त्यांना वाटतं.

'...तेव्हा थकवा पळून जातो'

ऑफिसर ट्रेनिंग अॅकॅडमीमध्ये कडक शिस्तीची ट्रेनिंग दिली जाते.

ट्रेनिंगच्या दिवसांमधील घटना आठवून भावना सांगतात, "लष्कराची ड्यूटी आणि शिस्त खूपच कठीण असते. एकदा तर पळून जायचा विचार मनात आला."

"18 किलोच्या वजनाची बॅग आणि हातात एक रायफल घेऊन 40 किलोमीटर धावावं लागतं. त्यावेळी हे सर्व सोडावं, असं मनात आलं होतं. पण हरायचं नाही, ही एकच गोष्ट मनात सतत असायची. ट्रेनिंग अकादमीत तुम्ही जेव्हा जाता तेव्हा एक सामान्य माणूस असता. पण ट्रेनिंग संपवून बाहेर पडल्यानंतर तुम्ही अधिकारी होता. त्यावेळी थकवा वगैरे सगळं दूर पळून जातो," असं त्या सांगतात.

पीरियड लीव्ह

जगभरातल्या वेगवेगळ्या क्षेत्रांत महिलांना मासिक पाळीदरम्यान सुटी देण्याची मागणी समोर येत आहे. पण भावना यांना ही बाब गरजेची वाटत नाही.

त्यांच्या मते, "मासिक पाळी हे जीवनाचं सत्य आहे आणि एका लष्करातील व्यक्तीच्या दृष्टीनं ही काही समस्या असू शकत नाही. लष्करात जितक्या महिल्या होत्या त्या सर्वांना मदत करत होत्या. जीवन एक संघर्ष आहे आणि प्रत्येक जण संघर्ष करत असतो. पण असं असलं तरी तुम्ही या समस्यांपासून पळ काढू शकत नाही. तुम्हाला तुमची स्वप्न पूर्ण करायची असतील तर अशा समस्या अडसर ठरत नाहीत."

3 वर्षांत जीवन बदललं

भावना यांना नृत्य आणि गायनाची आवड आहे. कुटुबीयांसह वेळ घालवणं त्यांना आवडतो. गेल्या 3 वर्षांत त्यांचं आयुष्य बदललं आहे आणि नवीन जबाबदाऱ्या मिळाल्या आहेत. नृत्य आणि गायन त्यांच्यासाठी पॅशन असून आजही वेळ मिळाला तर त्या गायन आणि नृत्याचा सराव करतात.

लष्करातील अनुभवाविषयी त्या सांगतात,...


स्वातंत्र्योत्तर काळातली काँग्रेसची सेवाग्रामच्या ऐतिहासिक परिसरातली बहुतेक पहिलीच CWC ची बैठक असेल. 2014 नंतर डबघाईला आलेल्या काँग्रेसचे सगळे ज्येष्ठ आणि उदयोन्मुख नेते आणि सर्व सामान्य कार्यकर्ते त्या निमित्तानं त्यांच्या पक्षाच्या परंपरेबद्दल शिकतील अशी अपेक्षा आहे.

मात्र या बैठकीपूर्वी काँग्रेसला सेवाग्राम आश्रम प्रतिष्ठाननं गांधी आश्रम किंवा आश्रमासमोरील यात्री निवासात बैठकीस जागा देण्यास परवानगी नाकारली  आणि १९७५ नंतर सर्वोदय आणि काँग्रेसमधील संबंधात आलेला दुरावा परत एकदा प्रकर्षाने पुढे आला आहे.

कमकुवत झालेल्या काँग्रेस पक्षाला सेवाग्राम आश्रम चालवणाऱ्या आजच्या कार्यकारिणीने परवानगी नाकारून गहजबच केला आहे. एकेकाळी महात्मा गांधींच्या नेतृत्वातील या लोक-चळवळीचा असा अपमान अलीकडे खचितच झाला असेल. मात्र ह्या बैठकीच्या निमित्तानं सर्वोदयात १९७५ नंतर माजलेली दुफळी सुद्धा समोर आली आहे.

'संघाशी हात मिळवणी'

आचार्य विनोबा भावे यांचे निकटचे अनुयायी आणि सध्या रायगडच्या गागोदे आश्रमात सर्वोदयाचं काम अव्याहतपणे सुरु ठेवणारे ज्येष्ठ सर्वोदयी विजय दिवाण यांनी तर आश्रमाच्या सध्याच्या कार्यकार... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

िणी विरोधात दोन-पानी पत्रकच काढलं आहे. आश्रम प्रतिष्ठाननं काँग्रेस पक्षाला बैठक घेण्यास नकार दिला तो चुकीचा आहे, असं त्यांचं मत आहे.

त्या पत्रकात त्यांनी आजचे सेवा संघाचे आणि सेवाग्राम आश्रम प्रतिष्ठानचे लोक नेहरू-विनोबा यांचे प्रखर विरोधक असून ते सर्व जयप्रकाश नारायण यांच्या तालमीत तयार झाले आहेत आणि त्यांची राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाशी हात मिळवणी केली आहे, असा आरोप केला आहे.

बीबीसी मराठीशी बोलताना दिवाण म्हणाले, "खंत वाटते हो, काही दोन-पाच लोक काँग्रेस सारख्या राष्ट्रीय पक्षाला, ज्याला बापू आणि विनोबा दोघांचाही वारसा आहे, एवढे हतबल करतात. सर्वोदयी सुद्धा आपल्या मार्गापासून भरकटले आणि काँग्रेसने सुद्धा आपला वारसा गमावला, आपला मूळ विचार सोडला, नाहीतर सर्वोदय आणि काँग्रेस हे सहोदर होते, विरोधक नव्हे."

अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटीनं एक आठवड्यापूर्वीच असं ठरवलं की पक्षाच्या CWCची बैठक सेवाग्राममध्ये घ्यावी. तसे आदेश महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेस कमिटीला देण्यात आले होते. प्रदेश कमिटीनं मग त्यांच्या वर्ध्यातल्या स्थानिक नेत्यांना तयारी करण्याचे आदेश दिले.

वर्ध्याचे नेते, जे खचितच सेवाग्राम आश्रमाकडे भ्रमण करतात, ते आश्रम प्रतिष्ठानच्या दारात उभे  राहिले. मात्र त्यांना सांगण्यात आले की आश्रमात कुठल्याही राजकीय पक्षाला त्यांची बैठक घेता येणार नाही. वर्ध्याच्या जिल्हाधिकाऱ्यांकडे झालेल्या बैठकीत आश्रम प्रतिष्ठानचे अध्यक्ष टी. आर. एन. प्रभू यांनी बैठकीसाठी आश्रम आणि यात्री निवास देण्यास असहमती दर्शवली.

सेवाग्राममध्ये गांधींचा वारसा सुरु ठेवणारे पाच प्रतिष्ठान आहेत. त्यांचा स्वतःचा परिसर आहे. या सर्व ट्रस्टचं मिळून सेवाग्राम कॉम्प्लेक्स तयार होतं. बापू सेवाग्राम-आश्रमात १९३६ च्या एप्रिलमध्ये वास्तव्याला आले, त्यानंतर स्वातंत्र्य चळवळीचा महत्वाचा टप्पा  इथूनच संचालित झाला. त्या सगळ्या इतिहासाचा हे आश्रम प्रांगण साक्षीदार आहे.

स्वातंत्र्यापूर्वी कराचीचे लोक गांधीजींना प्रेरणास्थान मानत असत.

काँग्रेस पक्षाचा आग्रह होता की त्यांची CWCची बैठक सेवाग्राम आश्रम प्रतिष्ठानच्या प्रांगणात - म्हणजे जिथं महात्मा गांधींची कुटी आणि त्यालगत अन्य कुटीर आहेत - किंवा आश्रमासमोरील यात्री निवासमध्ये व्हावी.

लगतच्या नई तालीम समितीच्या प्रांगणात शांती भवन आहे - जिथं पहिली 'आंतरराष्ट्रीय शांती बैठक' पार पडली होती, तिथं ही बैठक झाली असती,...


स्वाती मोहन

या वैज्ञानिकाचं नाव आहे डॉ. स्वाती मोहन. डॉ. स्वाती मोहन यांनी पर्सिवरन्स रोव्हरच्या नियंत्रण आणि लँडिंग सिस्टमचे नेतृत्व केलं.

डॉ. स्वाती गेल्या 8 वर्षांपासून नासाच्या मार्स रोव्हर पर्सिवरन्स प्रोजेक्टसाठी काम करत आहेत.

या पार्श्वभूमीवर बीबीसीचे प्रतिनिधी विनीत खरे यांनी डॉ. स्वाती मोहन यांच्याशी संवाद साधला.

प्रश्न - इतकी वर्षं काम केल्यानंतर तुम्हाला एवढं मोठं यश मिळालं आहे. तुमचे गेले काही तास कसे राहिले?

उत्तर - हे सगळं एका स्वप्नासारखं आहे. काल जे काही झालं ते आमच्या यशाचं प्रदर्शन होतं. काल सगळं ठीकच होणार होतं. ज्या हजारो लोकांनी या प्रोजेक्टवर काम केलं, त्यांनी आपलं सर्वस्व या प्रोजेक्टला दिलं होतं. सगळ्यांनाच आपलं बेस्ट द्यायचं होतं.

प्रश्न - शेवटच्या काही मिनिटांमध्ये तुमच्या मनात काय विचार येत होते?

उत्तर - मिशन कमेंटेटर म्हणून मी काय होत आहे आणि त्याआधारावर मी काय करायला हवं, याकडे अधिक लक्ष केंद्रित केलं होतं. त्या काही मिनिटांमध्ये खूप काही घडणार होतं आणि ते परफेक्टच असायला हवं होतं. एक गोष्ट झाली की पुढची गोष्ट कोणती होणार याकडे माझं लक्ष असायचं. अ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

संच सुरू होतं. जे काही सुरू होतं ते समजून घेण्यासाठी माझ्यात मोठ्या प्रमाणावर ताकदही शिल्लक नव्हती.

जेव्हा मी टचडाऊनची घोषणा केली आणि लोकांनी जल्लोष सुरू केला तेव्हा माझ्या लक्षात आलं की आम्ही करून दाखवलं. आम्ही जमिनीवर पोहोचलो आणि जसं आम्ही ठरवलं होतं तसंच झालं होतं.

पर्सिव्हिअरन्स रोव्हर

प्रश्न - तुम्ही 8 वर्षं या प्रोजेक्टवर काम केलं. खूप मोठा कालावधी होता...

उत्तर - मला याचा अभिमान वाटतो. आम्ही एका टीममध्ये एकत्र 8 वर्षं काम करत होतो. आम्ही एक कुटुंब झालो होतो. पुढच्या आठवड्यात आमचे रस्ते वेगळे होतील याचं मला दु:ख वाटतं, पण या प्रोजेक्टचा एक भाग असणं माझ्यासाठी सुदैवाची बाब आहे. या प्रोजेक्टसाठी मी सगळ्यात आधी माझ्या झोपेचा त्याग केला. ज्याक्षणी हार्डवेअर जोडण्याचं काम सुरू केलं, तेव्हापासून मी फोनवर राहिले कारण आम्ही नियमितपणे टेस्ट करत होतो.

माझा फोन नियमितपणे माझ्या सोबत होता. गरज पडल्यास प्रत्येक प्रश्नाचं उत्तर देता यावं, यासाठी माझ्या फोनची बॅटरी नेहमीच चार्ज केलेली असायची. या प्रकारची ताकद कायम ठेवणं आव्हानात्मक होतं आणि थोडसं भीतीदायकही. माझ्या कुटुंबाला अनेक गोष्टींचा त्याग करावा लागला. मला कधीही ऑफिसला जावं लागत असे. माझ्या कुटुंबानं मला खूप मदत केली.

प्रश्न - नासामधील तुमचा प्रवास कसा होता आणि यामधील तुमचे सगळ्यात चांगले क्षण कोणते होते?

उत्तर - मी शाळेत असतानाच अंतराळ क्षेत्रात करिअर करण्याचा निर्णय घेतला होता. अमेरिकेत अंतराळ म्हणजे नासा. त्यामुळे मग मी तेव्हा नासाविषयी रिसर्च केला. मी शाळेत असताना माझी पहिली इंटर्नशिप नासा गोडार्ड स्पेस फ्लाईट सेंटरमध्ये होती  त्यानंतर पुढील शिक्षणासाठी मी कार्नेलला गेले आणि तिथं जेट प्रोपल्शन लॅबोरटरीमध्ये बराच वेळ घालवला. तिथं माझी अनेकांशी ओळख झाली.

त्यानंतर मी केनेडी स्पेस सेंटरमध्ये इंटर्नशिप केली. ग्रॅज्यूएट स्कूलमध्ये मला जॉन्सन स्पेस सेंटर, नासा मार्शल सेंटर सोबत काम करण्याची संधी मिळाली. या तऱ्हेनं मला अंतराळ क्षेत्राला वेगवेगळ्या दृष्टिनं पाहण्याची संधी मिळाली. यामुळे मला माझी जागा, अस्तित्व बनवण्यात मदत झाली.

प्रश्न- तुम्हाला कमी  वयात स्टार ट्रेककडून प्रेरणा मिळाली?

उत्तर - हो. मी नऊ किंवा दहा वर्षांची असताना स्टार ट्रेकचा एक एपिसोड पाहिला. त्यात एंटरप्राईसला आकाशगंगेच्या एका कोपऱ्यात फेकलं जातं आणि मग अंतराळाचं सुंदर चित्रं दिसतं....


स्वाती वडलामुदी

'गौरी लंकेश हे नाव तुम्ही ऐकलं आहे ना?'

'या बाईला अटक करा'

'हिला दहा बाप आहेत. म्हणून ती असं काहीबाही लिहित आहे.'

पत्रकार स्वाती वडलामुदी यांनी काढलेल्या व्यंगचित्राला मिळालेल्या या काही प्रतिक्रिया वजा धमक्या आहेत. रामायणाचा संदर्भ देत, स्वाती यांनी हे व्यंगचित्र रेखाटलं. या चित्रात राम आणि सीता या रामायणातील व्यक्तिरेखांचा समावेश होता.

कठुआ आणि उन्नाव अत्याचार घटनांनी देशाला हादरवलं. या घटनांनी व्यथित झालेल्या स्वाती यांनी व्यंगचित्राच्या माध्यमातून स्वत:च्या भावनांना वाट मोकळी करून दिली.

व्यंगचित्रात सीता सकाळी वर्तमानपत्र हातात घेऊन असल्याचं दाखवलं आहे. देशातल्या महिलांवरील अत्याचारांच्या घटना वर्तमानपत्राचे मथळे होते. सीता रामाला म्हणते, 'रामभक्तांनी पकडून ठेवण्यापेक्षा रावणाने मला ओलीस ठेवलं हे बरं झालं.' व्यंगचित्रातील सीतेच्या तोंडी असलेल्या या उद्गारांनी वादाला तोंड फुटलं आहे. सोशल मीडियावर स्वाती यांना ट्रोल्सनी लक्ष्य केलं आहे.

फेसबुकवर 5000पेक्षा जास्त नेटिझन्सनी हे कार्टून शेअर केलं आहे. ट्विटरवर असंख्य जणांनी हे कार्टून रीट्वीट केलं आहे.

स्वात... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी एका राष्ट्रीय पातळीवरील दैनिकासाठी वरिष्ठ प्रतिनिधी म्हणून काम करतात. राजकीय आणि सामाजिक विषयांवर उपहासात्मक शैलीत त्या सोशल मीडियावर व्यंगचित्रे काढतात. अशी चित्रं काढणं आवडता छंद असल्याचं स्वाती सांगतात.

हे व्यंगचित्रासंदर्भात स्वाती यांच्याशी बीबीसी तेलुगू प्रतिनिधी पृथ्वीराज यांनी संवाद साधला.

स्वाती यांनी काढलेलं हे व्यंगचित्र

व्यंगचित्र रेखाटण्यामागचा संदर्भ स्वाती यांनी समजावून सांगितला. "काश्मीरातील कठुआ इथे आठ वर्षाच्या चिमुरडीवर अमानुष अत्याचार करण्यात आले. तिच्यावर सामूहिक बलात्कार करण्यात आला. त्यानंतर तिला निर्घृणपणे मारण्यात आले. उत्तर प्रदेशातल्या उन्नाव येथे आमदारांच्या घरासमोर एका लहान मुलीने आत्महत्या करण्याचा प्रयत्न केला. या मुलीच्या वडिलांचा पोलीस कोठडीत संशयास्पदरीत्या मृत्यू झाला. उत्तर प्रदेश सरकारने एका माजी केंद्रीय मंत्र्यांविरोधातील खटला मागे घेतल्याचं कथित प्रकरण उघडकीस आल्याने तणाव वाढला होता. या सगळ्याचा संदर्भ कार्टूनला आहे.",  असं स्वाती यांनी सांगितलं.

त्या पुढे सांगतात, "बहुतांश घटनांमध्ये भारतीय जनता पक्षाचे नेते गुन्ह्यात सामील आहेत किंवा गुन्हा करणाऱ्यांना भारतीय जनता पक्षाचं समर्थन आहे. अनेक भाजप नेत्यांवर बलात्काराचे गुन्हे दाखल आहेत. यापैकी अनेकजण रामभक्त असल्याचं अभिमानाने सांगतात आणि जय श्रीरामच्या घोषणा मोठमोठ्याने देतात. महिलांना आई तसंच देवता म्हणून मान देत असल्याचा ते दावा करतात."

"रावणाने सीतेला ओलीस ठेवलं होतं पण तिच्यावर अत्याचार केले नाहीत. कथित रामभक्तांची बीभत्सता पाहिली तर सीता त्यांच्या तावडीत सापडली असती तर काय अवस्था झाली असती याची कल्पनाच करवत नाही", असंही त्या म्हणाल्या.

पत्रकार गौरी लंकेश यांची हत्या करण्यात आली होती.

व्यंगचित्र अपलोड केल्यानंतर स्वाती यांना इंटरनेटवरून असंख्य धमक्या आल्या. स्वाती यांना अटक व्हावी अशी मागणीही अनेकांनी केली आहे.

धमक्या मिळाल्यानंतर स्वाती यांच्या कुटुंबीयांना चिंतेनं घेरलं आहे. धमक्या मिळू लागल्यापासून मी सुखाने झोपू शकलेले नाही असं स्वाती सांगतात. देशातल्या लोकांची मानसिकता किती मागास पद्धतीची आहे याचं हे द्योतक आहे. पुरुषसत्ताक मानसिकता किती प्रबळ आहे हे सिद्ध होत आहे.

उजव्या विचारसरणीच्या लोकांनी तक्रार केल्यानंतर स्वाती यांच्याविरोधात गुन्हा दाखल करण्यात आला. स्वाती यांच्या व्यंगचित्राने हिंदू...


स्वामी असीमानंद हे 2007 समझौता एक्स्प्रेस बाँबस्फोट प्रकरणात मुख्य आरोपी आहेत.

18 फेब्रुवारी 2007च्या रात्री दिल्लीहून लाहोरला जाणाऱ्या समझौता एक्स्प्रेसमध्ये बॉम्बस्फोट झाला होता. यात 68 लोकांचा जीव गेला होता.

सुरुवातीला या प्रकरणाची चौकशी हरियाणा पोलिसांनी केली आणि नंतर या हे प्रकरण National Investigation Agency किंवा NIA कडे सोपवण्यात आलं होतं.

पाकिस्तानची तीव्र प्रतिक्रिया

इस्लामाबादस्थित भारतीय राजदूताला पाकिस्तानच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने बोलावून घेत या खटल्याच्या निकालाविषयी नाराजी व्यक्त केली. पाकिस्तानच्या प्रभारी परराष्ट्र सचिवांनी आरोपींची मुक्तता झाल्याबद्दल निषेध व्यक्त केला.

"या खटल्याची वाटचाल अतिशय कूर्म गतीने सुरू होती, हे आम्ही भारताला कळवलं होतं. या खटल्यातील आरोपींना भारत मदत करत होता, जेणेकरून ते निर्दोष सुटतील. पाकिस्तानने वारंवार हा मुद्दा रेटला होता, कारण या हल्ल्यात 44 निष्पाप पाकिस्तानी नागरिकांनी जीव गमावला होता."

ते पुढे म्हणाले, "या खटल्याचा निकाल म्हणजे भारताच्या दुतोंडी भूमिकेचं प्रतीक आहे. आमच्यावर कट्टरतावादाला खतपाणी घालत असल्याचा आरोप होतो. प... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्रत्यक्षात भारताने त्यांना मदत केली आहे. या आरोपींनी सार्वजनिकपणे आपल्या गुन्ह्याची कबुली दिली आहे. यासंदर्भात भारताने सर्व न्यायालयीन पर्यायांची चाचपणी करावी, जेणेकरून आरोपींना शिक्षा होईल."

पाहा हा खास रिपोर्ट

गेल्या 12 वर्षात या प्रकरणात काय काय झालं?

18 फेब्रुवारी 2007

भारत आणि पाकिस्तानमध्ये धावणारी समझौता एक्स्प्रेस 2001च्या संसदेवरील हल्ल्यानंतर बंद करण्यात आली होती. जानेवारी 2004 मध्ये ही गाडी पुन्हा सुरू करण्यात आली. आठवड्यातून दोनदा ही ट्रेन चालायची.

18 फेब्रुवारी 2007ला ही ट्रेन दिल्लीहून लाहोरला चालली होती. तेव्हा हरियाणाच्या पानिपत जिल्ह्यातील दिवाना रेल्वे स्टेशनजवळ ट्रेन असताना त्यात बॉम्बस्फोट झाला. यात 68 लोकांना जीव गमवावा लागला आणि 12 जण गंभीर झाले. मृत्युमुखी पडलेल्यांमध्ये अधिक जण पाकिस्तानी नागरिक होते.

या घटनेच्या दोन दिवसांनी पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री खुर्शीद अहमद कसुरी भारतात येणार होते. बाँबस्फोटांची दोन्ही देशांमध्ये कठोर शब्दांमध्ये निंदा करण्यात आली, पण यामुळे कसुरी यांचा भारत दौरा रद्द झाला नाही.

भारतीय प्रशासनानं दुखापतग्रस्त 7 पाकिस्तानी नागरिकांना घेऊन जाण्यासाठी पाकिस्तानच्या वायुदलाच्या विमानाला देशात यायची परवानगीही दिली.

19 फेब्रुवारी 2007

19 फेब्रुवारीला दाखल FIRनुसार, रात्री 11: 53ला दिल्लीपासून जवळपास 80 किमी अंतरावर असलेल्या पानिपतमधील दीवाना रेल्वे स्टेशनजवळ ट्रेनमध्ये स्फोट झाला. यामुळे ट्रेनच्या दोन जनरल डब्यांना आग लागली. प्रवाशांना दोन स्फोटांचा आवाज ऐकायला आला आणि त्यानंतर ट्रेनच्या डब्यांमध्ये आग पसरली.

मृत्युमुखी पडलेल्या 68 जणांमध्ये 4 रेल्वे कर्मचारी आणि 16 लहान मुलांचा समावेश होता.

नंतर पोलिसांना घटनास्थळावरून दोन सुटकेस बाँब मिळाले, ज्यांचा स्फोट झाला नव्हता.

20 फेब्रुवारी, 2007

प्रत्यक्षदर्शींच्या साक्षीनुसार पोलिसांनी दोन संशयितांची चित्रं प्रसिद्ध केली. हे दोघं दिल्लीत ट्रेनमध्ये बसले होते आणि रस्त्यात कुठेतरी उतरले आणि त्यानंतर स्फोट झाला.

संशयितांची माहिती देणाऱ्यांना एक लाख रुपये देण्याची घोषणा पोलिसांनी केली. हरियाणा राज्य सरकारनं या खटल्यासाठी एका विशेष चौकशी समितीची स्थापना केली.

15 मार्च 2007

हरियाणा पोलिसांनी इंदूरमधून दोन संशयितांना ताब्यात घेतलं. या स्फोटासंबंधीची ही पहिली अटक होती.

सुटकेसच्या कव्हरच्या माध्यमातून...


स्वामी चिन्मयानंद

कोण आहेत स्वामी चिन्मयानंद? आणि त्यांचं साम्राज्य कसं पसरलं यावर बीबीसी हिंदीचा हा वृत्तांत.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

उत्तर प्रदेशात स्वामी चिन्मयानंद यांच्यावर लैंगिक शोषणाचे आरोप होण्याची ही पहिलीच वेळ नाही. काय घडलंय यावेळेस?

"स्वामी चिन्मयानंद यांनी माझ्या असहायतेचा फायदा घेत आंघोळ करताना माझा एक व्हीडिओ चोरून बनवला. त्याच्या जोरावर ब्लॅकमेल करत माझ्यावर बलात्कार केला. त्याचाही एक व्हीडिओ बनवून एक वर्ष माझं शोषण केलं. मला वाटतंय त्यांना असंच उत्तर द्यायला हवं. कारण त्यांच्याशी लढा देण्याएवढं सामर्थ्य माझ्यात नाहीये."

भाजपचे माजी मंत्री स्वामी चिन्मयानंद यांच्यावर बलात्काराचा आरोप करणारी शाहजहांपूर लॉ कॉलेजमधील विद्यार्थिनी तिची बाजू मांडत होती. याप्रकरणी गेलं वर्षभर ती शांत बसून नव्हती, तर स्वामी चिन्मयानंद यांच्यावर काय कारवाई करता येईल यावर मार्ग शोधण्यासाठी धडपडत होती.

बीबीसीसोबत बोलताना या मुलीनं सांगितलं, "मी लॉचं शिक्षणही त्याच कॉलेजमधून घेतलं आहे. मात्र तोपर्यंत मला काहीच माहीत नव्हतं. एलएलएममध्ये अॅडमिशन घेण्यासाठी कॉलेजच्या प्रिन्सिपलच्या सांगण्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नुसार मी चिन्मयानंदांना भेटले. त्यानंतरच त्यांचा खरा चेहरा माझ्यासमोर आला. शहाजहांपूरमध्ये मी प्रशासन किंवा पोलिसांकडे तक्रार करू शकत नव्हते. कारण ते स्वतःच आश्रमात त्यांचा आशीर्वाद घ्यायला जायचे. माझ्या मित्रानं मला ही गोष्ट सुचवली आणि मग ऑनलाइन कॅमेरा मागवून व्हीडिओ तयार केला."

सध्या स्वामी चिन्मयानंदांवर मुलीचं अपहरण आणि तिला धमकी देण्याचा आरोप आहे. याप्रकरणी सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशानुसार SIT तपास करत आहे. पीडित मुलीची वैद्यकीय तपासणी करण्यात आली आहे. मात्र बलात्काराचा एफआयआर दाखल झालेला नाही.

गेल्या चार दिवसात एसआयटीच्या टीमनं मुमुक्षु आश्रमात जाऊन स्वामी चिन्मयानंदांची चौकशी केली आहे. त्यांचा मोबाईल फोनही एसआयटीनं जप्त केला असल्याचं सांगितलं जात आहे. तपासाच्या पहिल्या दिवशी चिन्मयानंद यांची खोलीही सील करण्यात आली होती. मात्र काही सामान ताब्यात घेतल्यानंतर एसआयटीनं ती खोली पुन्हा उघडली.

मुमुक्षु आश्रम

दुसरीकडे पीडित मुलगी आणि तिच्या वडिलांना पुरावे म्हणून 43 नवीन व्हीडिओ एसआयटी टीमला दिले आहेत. स्वामी चिन्मयानंद यांनी आपल्यावर वारंवार बलात्कार केला असल्याचं सिद्ध करणारे सबळ पुरावे असल्याचा दावा पीडित मुलीनं बीबीसीशी बोलताना केला. मुलीनं दिलेल्या माहितीनुसार इतर मुलींचंही शोषण झालं असल्याचे पुरावे तिच्याकडे आहेत.

स्वामींनी भेटायला दिला नकार

स्वामी चिन्मयानंदांची बाजू जाणून घेण्यासाठी आम्ही त्यांच्याशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केला. मात्र त्यांनी भेटायला आणि माध्यमांशी संवाद साधायला स्पष्ट नकार दिला. मात्र त्यांचे प्रवक्ते आणि वकील ओम सिंह यांनी त्यांच्यावतीनं उत्तरं दिली.

त्यांनी सांगितलं, "स्वामीजींची प्रतिमा खराब करण्याचा आणि सामाजिक पातळीवर त्यांची बदनामी करण्याचा हा कट आहे. एसआयटीच्या चौकशीमध्ये सत्य समोर येईलच."

स्वामी चिन्मयानंद माध्यमांसोबत बोलत नसले तरी ते सध्या ते मुमुक्षु आश्रमाच्या परिसरातच राहत आहेत. एसआयटीनं त्यांना शाहजहांपूरमधून बाहेर पडण्यास मनाई केली आहे. शनिवारी (14 सप्टेंबर) स्वामी चिन्मयानंद यांनी मुमुक्षु आश्रमातर्फे चालविण्यात येणाऱ्या सर्व पाच शिक्षण संस्थांना भेट दिली आणि तिथल्या कर्मचाऱ्यांशीही संवाद साधला.

स्वामी चिन्मयानंद

दरम्यान, एसएस लॉ कॉलेज गुरुवारी (12 सप्टेंबर) बंद ठेवण्यात आलं होतं. यामागचं नेमकं कारण सांगितलं नाही. मात्र चिन्मयानंद तसंच इतर...


स्वामी चिन्मयानंद

महिनाभरापूर्वी 27 ऑगस्टला उत्तर प्रदेशच्या शहाजहानपूर पोलिसांनी पत्रकार परिषदेत सांगितलं होतं की एका विद्यार्थिनीच्या वडिलांनी दाखल केलेल्या तक्रारीवरून चिन्मयानंद यांच्याविरुद्ध खुनाच्या उद्देशाने अपहरण करण्याचा गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे, तर चिन्मयानंद यांच्या तक्रारीवरून त्या विद्यार्थिनीविरुद्ध खंडणीचा गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे.

शहाजहानपूर पोलिसांच्या या पत्रकार परिषेदपूर्वी सोशल मीडियावर चिन्मयानंद आणि विद्यार्थिनीचे काही व्हीडिओ व्हायरल झाले होते. एका व्हीडिओत चिन्मयानंद यांच्यावर विद्यार्थिनीचं शोषण केल्याचा तसंच तिला धमकावल्याचा आरोप करण्यात आला होता.

हे सगळं प्रकरण सुप्रीम कोर्टात गेलं. उच्च न्यायालयाच्या आदेशाखाली विशेष तपास पथक (SIT) स्थापन करण्यात आली. चिन्मयानंद यांना अटक झाली, मात्र छातीत दुखत असल्याच्या कारणावरून त्यांना संजय गांधी पोस्ट ग्रॅज्युएट इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेसमध्ये उपचारांसाठी दाखल करण्यात आलं.

अखेर 25 सप्टेंबरला चिन्मयानंद यांच्यावर शोषणाचा आरोप करणाऱ्या विद्यार्थिनीला त्यांच्याकडून खंडणी उकळण्याच्या आरोपांवरून अटक करण्यात... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आली.

चिन्मयानंद यांच्यावर भारतीय दंड संहितेच्या कलम 376C, 354D, 342 आणि 506 या कलमांअंतर्गत गुन्हा दाखल करण्यात आलाय, असं SITचे प्रमुख नवीन अरोरा यांनी 20 सप्टेंबरला सांगितलं होतं.

SITच्या या निवेदनानंतर स्वामी चिन्मयानंद यांच्यावर बलात्काराचा गुन्हा का नोंदवण्यात आला नाही, असे प्रश्न विचारले जाऊ लागले. पोलीस चिन्मयानंद यांची बाजू घेत असल्याचा आरोपही झाला.

चिन्मयानंद यांच्यावर नेमके कोणते आरोप?

लैंगिक शोषणप्रकरणी दाखल करण्यात आलेल्या FIRमध्ये चिन्मयानंद यांच्यावर बलात्काराऐवजी नियंत्रण किंवा प्रभुत्व असणाऱ्या व्यक्तीद्वारा शारीरिक संबंध ठेवण्यासाठीचा आरोप 376C दाखल केला.

पाठलाग करणे (354-D), चुकीच्या पद्धतीने डांबून ठेवणे (342) तसंच धमकावण्यासाठी (506) हे आरोप चिन्मयानंद यांच्यावर ठेवण्यात आले आहेत.

पोलिसांचं काम कसं चालतं?

याप्रकरणी चिन्मयानंद यांनी तिथे उपस्थित असल्याचं मान्य केलं आहे. अश्लील संभाषण केल्याचीही त्यांनी कबुली दिली आहे. शरीराला मसाज करून देण्याची गोष्टही त्यांनी मान्य केली आहे. इथपर्यंतच्या सगळ्या गोष्टींची त्यांनी कबुली दिली आहे.

चिन्मयानंद यांना त्यांच्या कृत्याचा पश्चाताप होत आहे, असं SIT प्रमुख नवीन अरोरा यांनी 20 सप्टेंबरला झालेल्या पत्रकार परिषदेत सांगितलं.

स्वामी चिन्मयानंद यांनी बहुतांश आरोप मान्य केले आहेत, हे SITनेच स्पष्ट केलं आहे, मात्र तरीही बलात्काराचा गुन्हा दाखल करण्यात आलेला नाही, याचं कारण अद्यापही स्पष्ट झालेलं नाही.

वकील शिल्पी जैन सांगतात की, कलम 376नुसार मुलीच्या किंवा महिलेच्या तक्रारीत बलात्काराचा उल्लेख असेल तर बलात्काराच्या आरोपांखाली गुन्हा दाखल करण्यात येईल अशी तरतूद आहे. वैद्यकीय साक्षीपुराव्यांची त्यासाठी आवश्यकता नाही.

त्या पुढे सांगतात, "सर्वोच्च न्यायालयाने अनेक खटल्यांमध्ये हा निर्णय दिला आहे. अन्य कोणत्याही साक्षीदाराच्या जबाबीने आरोपांची पुष्टी होण्याची गरज नाही. कलम 376 मुलीचं किंवा महिलेचं सांगणं पुरेसं आहे."

पोलिसांचं काम कसं चालतं?

चिन्मयानंद प्रकरण किंवा लैंगिक शोषण प्रकरणांमध्ये पोलिसांच्या कामकाजाची पद्धत काय असते, यावरून नेहमीच प्रश्न विचारले जातात.

वकील सोनाली करवासरा यांनी सांगितलं की, "अशावेळी पोलिसांनी सगळ्यात आधी FIR दाखल करणं आवश्यक असतं. हे झिरो FIR असतं. म्हणजेच 'हे प्रकरण आमच्या हद्दीत येत नाही', असं पोलीस सांगू शकत...


स्वामी विवेकानंद

त्यांनी हा संदेश आपल्या भाषणातून वेळोवेळी दिला आहे पण एका प्रसंगाची आठवण मात्र खूप प्रासंगिक आहे.

हिंदू धर्माचे अधिष्ठाता म्हणून स्वामी विवेकानंद यांचं नाव घेतलं जातं. मात्र धर्माच्या नावावर माणुसकी सोडणाऱ्या गोरक्षकांना त्यांनी फैलावर घेतलं. त्याचीच ही गोष्ट.

ही गोष्ट आहे फेब्रुवारी 1897ची आहे. कोलकत्यामधल्या बाग बाझार परिसरातली ही घटना आहे. स्वामी विवेकानंद रामकृष्ण परमहंस यांचे एक भक्त प्रियनाथ यांच्या घरी थांबले होते. रामकृष्ण यांचे किती तरी भक्त त्यांना भेटण्यासाठी तिथं आले होते. वेगवेगळ्या विषयांवर चर्चा सुरू होती.

त्याचवेळी तिथं गोरक्षेचा प्रचार करणारा एक कार्यकर्ता आला होता. त्यांच्यात आणि स्वामी विवेकानंद यांच्यात झालेला संवाद शरदचंद्र चक्रवर्ती यांनी शब्दबद्ध केलं आहे. या संवाद स्वामी विवेकानंद यांच्या विचारांच्या अधिकृत संकलानाचा भाग मानला जातो.

स्वामी विवेकानंद यांनी गोरक्षेच्या कामात गुंतलेल्या या व्यक्तीशी स्वामी विवेकानंद यांनी काय संवाद साधला असेल याचा फक्त विचार करा.

1893ला विश्व धर्म संसदेत हिंदू धर्माची पताका फडकावणारे आणि भगवी वस्त्र परिध... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ान करणारे संन्यासी असलेल्या स्वामी विवेकानंदांनी या गोरक्षकाला जे सांगितलं त्याची कल्पना करणं तुमच्यासाठी कठीण जाईल.

काय आहे हा संवाद?

या गोरक्षकाने साधूसारखे कपडे परिधान केले होते आणि डोक्यावर भगवी टोपी होती. तो बंगालच्या बाहेरच्या हिंदी पट्ट्यातला वाटत होता.

स्वामी विवेकानंद आतल्या खोलीतून या गोरक्षकाला भेटण्यासाठी बाहेर आले. नमस्कार केल्यानंतर या व्यक्तीने स्वामी विवेकानंद यांना गाईचं चित्र दिलं.

त्यांचा हा संवाद 'कम्प्लीट वर्क्स ऑफ विवेकानंद'मध्ये देण्यात आला आहे. खरंतर हा संवाद जसाच्या तसा वाचणं योग्य ठरेल.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी स्वामी विवेकानंदांच्या प्रतिमेला वंदन करताना

स्वामी विवेकानंद - तुमच्या एकत्र येण्याचा उद्देश काय आहे?

गोरक्षक - आम्ही देशातील गाईंना कसायांच्या हाती जाण्यापासून वाचवतो. विविध ठिकाणी आम्ही गोशाळा सुरू केल्या आहेत. गोशाळेत आजारी, कमकुवत आणि कसायांकडून विकत घेतलेल्या गाईंचं संगोपन करतो.

स्वामी विवेकानंद - ही तर फारच चांगली बाब आहे. तुमच्या संघटनेच्या उत्पनाचा मार्ग काय, हे जरा सांगाल का?

गोरक्षक - तुमच्यासारख्या महापुरुषांच्या कृपेने जे मिळतं, त्यातूनच आमचं काम चालतं.

स्वामी विवेकानंद - तुमची जमा रक्कम किती आहे?

गोरक्षक - मारवाडी वैश्य समाज या कामासाठी विशेष मदत करतं. त्यांनी या चांगल्या कामासाठी मोठा निधी दिला आहे.

स्वामी विवेकानंद - मध्य भारतामध्ये यावेळी मोठा दुष्काळ पडला आहे. भारत सरकारने म्हटलं आहे की 9 लाख लोक भुकेने मृत्युमुखी पडले आहेत. तुमच्या संघटनेने या परिस्थितीत काही मदतीचं काम केलं आहे का?

गोरक्षक - आम्ही दुष्काळ आणि इतर आपत्तीत काही सहकार्य करत नाही. आमच्या संघटनेच्या स्थापनेचा उद्देश फक्त गोमातेचं रक्षण हाच आहे.

स्वामी विवेकानंद

स्वामी विवेकानंद - तुमच्यासमोर बघता बघता दुष्काळाने लाखो माणसांचा जीव घेतला. तुमच्याकडे मोठ्या प्रमाणावर पैसा होता. दुष्काळाचे चटके झेलणाऱ्या उपाशी माणसांना थोडं खायलाप्यायला देणं तुम्हाला तुमचं कर्तव्य वाटलं नाही का?

गोरक्षक - नाही. हे लोकांच्या कर्माचं फळ आहे. पापामुळेच दुष्काळ पडला आहे. जसं कर्म असतं तसंच फळ मिळतं.

गोरक्षकाचं हे बोलणं ऐकून स्वामी विवेकानंदांच्या मोठ्या डोळ्यांमध्ये राग दिसू लागला. एखाद्या तप्त ज्वाळेप्रमाणे त्यांचा चेहरा लालबुंद झाला. मात्र त्यांनी आपला क्रोध आटोक्यात ठेवला.

स्वामी विवेकानंद...


स्वामी विवेकानंद यांचं मूळ नाव नरेंद्रनाथ दत्त.

समाजवादी माणूस झापडबंद नसतो. भोवतालच्या सम्स्यांना तो निर्भयपणे आणि मोकळ्या मनानं भिडतो. गोहत्या बंदी, स्त्री-पुरुष समानता, आरक्षण, हिंदू मुस्लीम प्रश्‍न यांची विवेकानंदांनी भेदक मांडणी केली आहे.

विवेकानंद हे परिवर्तनाच्या चळवळीतले अग्रदूत असलेले समाजवादी आहेत. सर्वधर्म परिषदेनंतर केवळ एक वर्षानं आपला सर्वांत जवळचा शिष्य अळसिंगा पेरूमल यांना पत्र पाठवून त्यांनी कळवलं, "मी साधू नाही, मी संत नाही. मी गरीब आहे. मला गरीबांच्याबद्दल प्रेम वाटतं आणि दारिद्र्य, अज्ञान यांच्या गाळात रुतून राहिलेल्या वीस कोटी भारतीयांच्या मुक्तीचा मार्ग मी शोधतो आहे."

हे काम कठीण आहे याची त्यांना जाणीव आहे.

20 जून 1894 रोजी हरीदास बिहारीलाल देसाई यांना पत्र पाठवून त्यांनी कळविलं, "हे माझे अभागी भाऊ खेड्यात झोपडीत राहतात आणि हिंदू, मुसलमान, ख्रिश्‍चन या तीनही राजवटीत ते भयानकपणे चिरडले गेले आहेत. त्यामुळे आपण माणूस आहोत, हेच ते विसरून गेलेत. त्यांना त्यांच्या मनुष्यत्वाची जाणीव करून देण्यापासून आपणाला सुरवात करावी लागेल."

नुसतं स्वातंत्र्य मिळवून काही फायदा ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नाही, याची त्यांना दाहक जाणीव आहे.

17 नोव्हेंबर 1894 रोजी आपल्या शिष्यांना पाठविलेल्या पत्रात ते म्हणाले, "इंग्रजांनी आपल्याला राज्य दिलं आणि ते निघून गेले तर ज्यांच्या हातात राज्य येईल, ते इतरांना गुलामासारखे वापरतील."

आणि म्हणून स्वातंत्र्याची नवी रचना शोधताना त्यांनी 1 नोव्हेंबर 1896 च्या पत्रात मेरी हेल यांना सांगितलं, "मी समाजवादी आहे."

समाजवादी माणूस झापडबंद नसतो. भोवतालच्या समस्यांना तो निर्भयपणे आणि मोकळ्या मनाने भिडतो. गोहत्या बंदी, स्त्री-पुरुष समानता, आरक्षण, हिंदू मुसलमान प्रश्‍न यांची विवेकानंदांनी भेदक मांडणी केली आहे आणि त्याचवेळी या देशाच्या नवनिर्माणाचा एक वेगळा मार्ग ते शोधताहेत.

हे सारंच दर्शन विलक्षण आहे.

स्वामी विवेकानंद यांनी गोरक्षकांना खडे बोल सुनावले होते, याविषयीचा उल्लेख विवेकानंद ग्रंथावलीत आहे.

गोहत्येविषयी विवेकानंदांचे विचार

गोहत्या बंदीची धग आज भारतभर सर्वत्र जाणवते आहे.

प्रखर हिंदूत्ववादी विनायक दामोदर सावरकर म्हणाले होते, "गाय हा एक उपयुक्त पशू आहे. ती माता नव्हे, देवता तर नव्हेच नव्हे. एक समर्थ राष्ट्र उभं करायचं असेल, तर भाकड गाय अवश्य कापा."

पण आज अनेकजण हे सोयीस्करपणे विसरून गेलेत.

मात्र विवेकानंदांनी या प्रश्‍नाची सजग मांडणी केली आहे. विवेकानंद ग्रंथावलीच्या तिसर्‍या खंडात पृष्ठ सातवर विवेकानंदांच्या एका शिष्यानं दिलेला अनुभव असा आहे - विवेकानंदांना भेटायला काही गोरक्षक आले. विवेकानंदांनी त्यांना गायींना विसरून त्यांनी जमवलेले सर्व पैसे मध्यप्रदेशात आज माणसं भूकेनं तडफडून मरताहेत, तिकडे पाठवायला सांगितलं.

ती सनातनी मंडळी म्हणाली, "स्वामी, आमचे धर्मग्रंथ सांगतात, ती माणसं मरताहेत, कारण त्यांनी गेल्या जन्मात पाप केलं होतं."

विवेकानंद त्यांना म्हणाले, "मग कसायाच्या हातात जाणार्‍या गायीबद्दलही तिनं गेल्या जन्मात पाप केलं होतं, असं समजून गप्प का बसत नाही?'

ती सनातनी मंडळी म्हणाली, 'स्वामी, गाय ही आमची आई आहे आणि आई कितीही वाईट असली, तरी तिचं रक्षण करावयास हवं.'

विवेकानंद त्यांना उपहासाने म्हणाले, 'आता निघा. आज मला तुमचे आईवडील समजले. हेच आईवडील बरोबर घेऊन हिंडणार्‍या या देशाचं मला नवनिर्माण करायचंय, याची दाहक जाणीव झाली.'

याबाबत विवेकानंदांनी मालमदुरा येथे केलेल्या भाषणात जे सांगितलं, ते विवेकानंद ग्रंथावलीच्या पाचव्या खंडात पृष्ठ 77 वर येते. विवेकानंद...


स्वामी विवेकानंदांनी (1863-1903) पश्चिमेकडील देशांत योगविद्येचा प्रसार केला.

भारतानं जगाला दिलेल्या सात गोष्टी ज्या कदाचित तुम्हाला माहिती नसतील.

1. योगविद्या

जगभरात योगविद्या प्रसिद्ध आहे. संयुक्त राष्ट्रांनी 21 जूनला आंतरराष्ट्रीय योग दिवस म्हणून घोषित केलं आहे. पूर्व-वैदिक काळापासूनच भारतात योग प्रचलित आहे असं सांगितलं जातं.

योगविद्येची मुळं हिंदू, बौद्ध आणि जैन संस्कृतीत आढळतात. स्वत:ला फिट ठेवण्यासाठी आता जगभर लोक योग अभ्यास करताना दिसून योतात. स्वामी विवेकानंदांनी (1863-1903) पश्चिमेकडील देशात योगविद्येचा प्रसार केला होता.

जगदीश चंद्र बोस यांनी मिलीमीटर रेडियो रेंजचा वापर सुरूंग लावण्यासाठी केला होता.

2. रेडियो प्रसारण

नोबेल पुरस्कार विजेते शास्त्रज्ञ गुलइलमो मार्कोनी यांना रेडियो प्रसारणाचा जनक मानल्या जातं.

असं असलं तरी, भारतात जगदीश चंद्र बोस यांनी त्यापूर्वीच मिलीमीटर रेंज रेडियो तरंग मायक्रोवेव्हचा वापर सुरूंग लावण्यासाठी आणि घंटा वाजवण्यासाठी केला होता.

यानंतर चार वर्षांनी लोह-पारा-लोह कोहिरर टेलिफोन डिक्टेटरच्या स्वरूपात उदयास आला आणि रेडियो प्रसारणाच्या वायर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

लेस क्रांतीचा अग्रदूत बनला.

1978 मध्ये भौतिकशास्त्राचे नोबेल विजेता सर नेविल मोट यांनी बोस हे 60 वर्षं पुढचा विचार करत होते असं म्हटलं आहे.

पंजाबमधील नरिंदर सिंह कपानी यांनी फायबर ऑप्टिक्सचा शोध लावला.

3. फायबर ऑप्टिक्स

फायबर ऑप्टिक्सच्या उदयानंतर ट्रान्सपोर्ट, दूरसंचार आणि वैद्यकीय क्षेत्रात क्रांतिकारी बदल झाले.

भारताच्या पंजाबमधील मोगामध्ये जन्मलेल्या नरिंदर सिंह कपानी यांना फायबर ऑप्टिक्सचे जनक मानलं जातं.

1955 ते 1965 च्या दरम्यान कपानी यांनी अनेक शोधनिबंध लिहिले. त्यातील एक शोधनिबंध 1960 मध्ये सायंटिफिक अमेरिकनमध्ये प्रकाशित झाला होता.

या पेपरनं फायबर ऑप्टिक्सच्या संशोधनात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली होती.

साप-शिडीच्या खेळामागे हिंदू मुलांना नैतिकमूल्य शिकवण्याचा उद्देश होता, असं सांगितलं जातं.

4. साप-शिडी

भारतात खेळल्या जाणाऱ्या साप-शिडीच्या खेळापासून प्रेरित होऊन आजचे कॉम्प्युटर वरील खेळ तयार झाल्याचं बोललं जातं.

भारतातील हा खेळ इंग्लंडमध्ये खूपच लोकप्रिय झाला होता.

हिंदू मुलांना नैतिक मुल्यांच शिक्षण देण्याचा उद्देश या खेळामागे होता असं सांगितलं जातं. यातील शि़डीला सद्गुणाचं तर सापाला सैतानाचं प्रतिक मानलं जायचं.

1990 च्या दशकात भट्ट आणि त्यांच्या टीमनं यूएसबी पोर्टचा शोध लावला.

5. यूएसबी पोर्ट

यूएसबी म्हणजेच युनिव्हर्सल सीरियल बस पोर्टच्या शोधामुळं आपण इलेक्ट्रॉनिक साधनांशी जोडले गेलो.

ज्या अजय भट्ट यांनी यूएसबी पोर्टच्या संशोधनात महत्त्वाची भूमिका बजावली त्याचं आयुष्य यामुळे बदलून गेलं.

1990 च्या दशकाच्या सुरुवातीला भट्ट आणि त्यांच्या टीमनं यावर काम करणं सुरू केलं. या दशकाच्या शेवटी यूएसबी हे कंप्युटर कनेक्टिव्हिटीचं मुख्य साधन बनलं.

पण, भट्ट यांच्याबद्दल लोकांना खूप उशीरा म्हणजे 2009 मध्ये कळालं. याला कारण ठरली ती त्यावर्षी आलेली इंटेलची जाहिरात. यानंतर भट्ट यांना 2013 मध्ये गैर-युरोपियन श्रेणीत 'युरोपियन इन्व्हेंटर अवार्ड' नं गौरवण्यात आलं.

शौचालयातील फ्लशचं मूळं सिंधू संस्कृतीत असल्याचे पुरावे आहेत.

6. फ्लश टॉयलेट्स

पुरातत्वीय पुराव्यांवरून सिद्ध होतं की, फ्लशिंग शौचालयाची मुळं सिंधू संस्कृतीत होती.

कांस्ययुगीन संस्कृतीचा भाग असलेल्या कश्मीरमध्ये जलाशय होते. तसंच सांडपाणी वाहून जाण्याची योग्य व्यवस्था होती.

भारतात 15 व्या शतकात झाडपाल्यापासून शॅम्पू बनवला जात...