'वंचित बहुजन आघाडीच्या नेतृत्वाबद्दल आपल्याला आदर आहे. मात्र, आपण आता वंचित बहुजन आघाडीचं काम थांबवत आहोत,' असं पडळकर यांनी माध्यमांशी बोलताना सांगितलं.

लोकसभा निवडणुकीवेळी गोपीचंद पडळकरांनी भाजपमधून वंचित बहुजन आघाडीत प्रवेश केला. त्यांनी सांगलीमधून वंचितच्या तिकीटावर लोकसभेची निवडणूकही लढवली होती. चुरशीच्या झालेल्या या लढतीत पडळकर यांना तीन लाखांहून अधिक मते मिळाली होती.

राज्यात वंचितच्या उमेदवारांना मिळालेल्या मतांमध्ये पडळकर यांना पहिल्या क्रमांकाची मते मिळाली होती. वंचित बहुजन आघाडीला सोडत असताना पडळकर यांनी भाजप सरकारच्या कामावर समाधानी असल्याचं सांगितलं.

पडळकर यांनी म्हटलं, "धनगर आरक्षणाबाबत सरकारने प्रतिज्ञापत्र दाखल केलेलं आहे. आरक्षणाचा विषय कोर्टात आहे. त्यामुळे धनगर आरक्षणाला सरकारचं पाठबळ आहे. सरकारने समाजासाठी एक हजार कोटी दिले आहेत. 22 आदिवासी योजना सुरू केल्या आहेत. त्यामुळे भाजप सरकार धनगर समाजासाठी चांगलं काम करत असल्याची लोकांची भावना आहे आणि ती खरी आहे,"

लोकसभा निवडणुकीच्या प्रचारादरम्यान भाजपवर टीका करणारे पडळकर आता भाजपमध्ये जाण्याची चर्चा सुरू आहे. याबद्दल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

विचारलं असता पडळकर यांनी म्हटलं, "अजून माझी देवेंद्र  फडणवीस यांच्यासोबत चर्चा झाली नाही. पण ही चर्चा झाल्यानंतर माध्यमांना कळवू."

भाजपमध्ये प्रवेश करणार?

धनगर आरक्षणाच्या मुद्द्यावरून झालेल्या आंदोलनात पडळकर हे सध्या राज्यातला सेना-भाजपाच्या सरकारमध्ये मंत्री असणाऱ्या महादेव जानकर यांच्यासोबत आघाडीवर होते. जानकरांच्या राष्ट्रीय समाज पक्षातही ते होते. त्यानंतर ते भाजपमध्ये गेले.

आटपाडी-खानापूर परिसरात काम करताना सांगली जिल्ह्यातला भाजपचा चेहरा आणि धनगर आरक्षणाचे समर्थक म्हणूनही ते पुढे आले. पण त्यानंतर भाजपचे सांगलीचे खासदार असलेले संजयकाका पाटील यांच्यासोबतचे त्यांचे वाद जास्त गाजले.

धनगर आरक्षणाच्या मुद्द्यावर आणि आश्वासनावर भाजप सरकारनं फसवणूक केली, या मुद्द्यावर बाहेर पडून पडळकर वंचित बहुजन आघाडीत गेले होते.

लोकसभा निवडणुकीवेळी बीबीसी मराठीला दिलेल्या मुलाखतीत पडळकर यांनी भाजप सरकारच्या आरक्षणाच्या भूमिकेवर टीका केली होती. त्यावेळी त्यांनी म्हटलं होतं, "आम्ही आंदोलन उभं केलं. पण आरक्षणाच्या मुद्द्यावर सरकार चालढकल करतंय हे लक्षात आलं. मग आम्ही बाहेर पडलो"

कोण आहेत गोपीचंद पडळकर?

गोपीचंद पडळकर हे दुष्काळी भागातल्या आटपाडीचे आहेत. या आटपाडीतलं पडळकरवाडी हे त्यांचं गाव. या गावाचं वैशिष्ट्य म्हणजे इथल्या एकूण 100 कुटुंबांमध्ये 40 जण डॉक्टर आहेत.

खानापूर विधानसभा मतदारसंघातून त्यांनी दोनदा निवडणूकही लढवली आहे. 2009 मध्ये 'रासप'चे रिपब्लिकन डाव्या लोकशाही आघाडीतले उमेदवार म्हणून आणि 2014 मध्ये भाजपतर्फे पराभूत झाले, पण त्याच वेळेस वाढत गेलेल्या धनगर आरक्षण आंदोलनात त्यांचं नेतृत्व पुढे येत गेलं.

पडळकरांचं राजकारणाव्यतिरिक्त काम म्हणजे ते चित्रपटाचे लेखक, निर्माते आणि अभिनेतेही आहेत.

रविकांत तुपकरांचा स्वाभिमानीला रामराम

 तर दुसरीकडे स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेचे युवा प्रदेशाध्यक्ष रविकांत तुपकर यांनी देखील पक्षाचा राजीनामा दिला आहे. तुपकर बुलढाणा इथं कार्यकर्त्यांचा मेळावा घेऊन पुढच्या राजकीय वाटचालीचा निर्णय घेणार असल्याची माहिती आहे.

दरम्यान, तुपकर यांच्या भाजप प्रवेशाची जोरदार चर्चा आहे. याबाबत तुपकर यांच्याशी संपर्क होऊ शकला नाही. त्यामुळं त्यांची भूमिका अजूनही समजू शकली नाही.

स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेचे माजी युवा प्रदेशाध्यक्ष रविकांत तुपकर यांचे एक भाषण सध्या सोशल मीडियावर चांगलंच व्हायरल...


'वागले की दुनिया' या मालिकेनं लोकप्रियतेचा नवा इतिहास रचला होता.

कुंदर शाह यांची वागले की दुनिया ही मालिका दूरदर्शनवर प्रचंड गाजली होती. त्यामध्ये भारती आचरेकरांनी साकारलेली राधिका वागळे आजही प्रेक्षकांच्या स्मरणात आहे.

कुंदन शाह यांनी दिग्दर्शित केलेला शेवटचा चित्रपट 'पी से पीएम तक' हा ठरला. भरत जाधव यांनी या चित्रपटात महत्त्वाची भूमिका केली होती.

भारती आचरेकर यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना कुंदन शाह यांच्या आठवणी सांगितल्या. वागले की दुनिया एवढी लोकप्रिय होऊ शकली कारण त्यामागे कुंदन शाह यांची साधेपणाची शैली होती, असं त्या म्हणाल्या.

'वागले की दुनिया'च्या वेळच्या आठवणी भारती आचरेकर यांच्या शब्दांत...

...आणि वागले की दुनियाची भट्टी जमली

"वागले की दुनिया' या मालिकेला पुढच्या वर्षी 30 वर्षं होतील. अजूनही मला देशभरातले प्रेक्षक 'राधिका वागले' म्हणून ओळखतात. कुंदन शाह यांच्या या मालिकेचे फक्त 19 एपिसोड झाले होते आणि तरीही एवढी लोकप्रियता मिळाली होती. आजच्या पिढीला हे लोकप्रियतेचं गणित उलगडणारच नाही.

चित्रपट दिग्दर्शक कुंदन शाह

कुंदन शाह यांचं वैशिष्ट्य त्यांच्या सादरीकरणाच्या साधेप... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

णात होतं आणि तेच लोकांना भावलं. त्यांच्या चित्रपट आणि मालिकांमधली पात्र लोकांना आपली वाटली. ती खरी वाटली, हे त्यांच्या दिग्दर्शनाचं कौशल्य होतं.

मराठी नाटकांवर प्रेम

कुंदन शाह सच्चा कलाकार होता. ते तसे इंट्रोव्हर्ट होते. पण त्यांचं निरीक्षण अगदी बारिक असे. त्यांचं रंगभूमीच्या कलाकारांवरही प्रेम होतं. ते नेहमी मराठी नाटकं बघायला येत असत. मराठीही चांगलं बोलायचे ते.

'वागले की दुनिया'ची भट्टी जमली याची अनेक कारणं आहेत.  आर. के. लक्ष्मण यांची लेखणी, कुंदन शाह यांचं दिग्दर्शन आणि दुर्गा खोटेंचं प्रॉडक्शन अशी विलक्षण टीम होती. वागले की दुनिया करायची ठरवल्यावर अंजन श्रीवास्तवचं नाव वागळे म्हणून निश्चित झालं, पायलट एपिसोडही झाला आणि मग मला कुंदनजींनी काँटॅक्ट केला. पायलट एपिसोडमध्ये मी नव्हतेच.

वेगळी शैली

कुंदनजींना राधिका वागळे ही अगदी साधी- सरळ गृहिणी अपेक्षित होती. त्यांची दिग्दर्शनाची शैली वेगळी होती. प्रत्येक एपिसोडसाठी आमच्या 4- 5 मीटिंग व्हायच्या. आर. के. लक्ष्मण स्वतः प्रत्येक कॅरॅक्टर अगदी अॅक्टिंग करून समजावायचे.

त्यानंतर असंच एका एपिसोडचं 4- 5 दिवस शूटिंग व्हायचं. आजच्या टीव्ही मालिकांच्या जगात हे आश्चर्यकारक वाटेल.

साधेपणावर कुंदन शाह यांचं प्रेम होतं. मराठी आणि बंगाली लोक वेगळे असतात. त्यांची सिंपलीसिटी मला भावते, असं ते नेहमी म्हणत. हा साधेपणा त्यांना दक्षिण भारतीय आर. के. लक्ष्मण यांच्या लेखणीत सापडला, असं मला वाटतं.

मध्यमवर्गीय साधेपणा

बऱ्याचदा रिहर्सलदरम्यान राधिका वागळे म्हणून वावरताना आवाजाची पट्टी खाली ठेवायला सांगायचे. कमरेवर हात ठेवून बोलू नको, असंही सुचवायचे. मध्यमवर्गीय साधेपणाकडे नेणाऱ्या अशा छोट्या- छोट्या बारकाव्यांकडे त्यांची नजर असायची.

त्यांच्या 'जाने भी दो यारों'सारख्या चित्रपटांमधून किंवा इतर मालिकांमधूनही हेच बारकावे दिसतात आणि प्रेक्षकांनाही तेच भावतात.

भारती आचरेकर

आपल्या वेगळ्या नजरेतून राजकीय परिस्थितीकडे पाहून भाष्य करणारा दिग्दर्शक आपण गमावला असला, असं भरत जाधव यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं.

पी से पीएम तक

"सही रे सही नाटकातील माझी भूमिका शाह यांना आवडली होती.  त्यामुळंच त्यांनी 'पी से पीएम तक'साठी माझी निवड केली," असं भरत जाधव म्हणाले.

भरत जाधव यांनी या चित्रपटाच्या सांगितलेल्या आठवणी त्यांच्याच शब्दांत....

छोट्या भूमिकांकडेही लक्ष

शाह यांची काम...


'विकिपीडिया' असं तुम्हा-आम्हाला परिचित असणाऱ्या या भांडाराचं नाव.

सुरुवातीच्या काळात विकिपीडियावर बरीच टीका झाली. चुकीची माहिती पसरवत असल्याची ही टीका असे. पण या सर्व टीकांना सामोरं जात, बऱ्याच सुधारणा-दुरुस्त्या करत विकिपीडियाची घोडदौड सुरूच राहिली. परिणामी सर्वात मोठ्या यशाचे ते मानकरी ठरले.

आजची स्थिती अशी आहे की, वेबजगतातील सर्वाधिक लोकप्रिय असणाऱ्या 15 वेबसाईट्सपैकी एक विकिपीडिया आहे.

आजच्या घडीला विकिपीडिया 316 भाषांमध्ये उपलब्ध आहे. 5 कोटी 6 लाख लेख आतापर्यंत या वेबसाईटवर आहेत. या वेबसाईटचं काम स्वयंसेवी संपादकांकडून सांभाळलं जातं, हे विशेष.

अर्थात, या रंजक गोष्टीही मला विकिपीडियावरच सापडल्या!

विद्यार्थ्यांपासून राजकारण्यांपर्यंत, आणि अर्थात पत्रकारही, एखाद्य व्यक्तीबद्दल, घटनेबद्दल किंवा कुठलीही माहिती जाणून घेण्यासाठी सर्वात आधी विकिपीडियाकडे धाव घेतात. जरी विकिपीडियाने स्वत:हून सांगितलंय की, प्राथमिक स्रोत म्हणून विकिपीडिया वापरू नका, तरीही!

आम्ही तुम्हाला विकिपीडियाबाबतच्या पाच रंजक गोष्टी इथं सांगणार आहोत.

1. जॉर्ज डब्ल्यू बुश - संपदानासाठी अक्षरश: ऑनलाईन लढाई

जॉर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्ज डब्ल्यू बुश यांनी 20 जानेवारी 2001 रोजी अमेरिकेचे 43 वे अध्यक्ष म्हणून शपथ घेतली. म्हणजेच, विकिपीडियाची सुरुवात झाल्याच्या पाच दिवसांनंतर.

जॉर्ज बुश यांच्यावरील लेख विकिपीडियावर प्रकाशित करण्यात आलं आणि विकिपीडियाच्या 'ओपननेस' या मुख्य तत्त्वावरच चिंता व्यक्त करण्यात आली.

डेव्हिड गेरार्ड हे स्वंयसेवी संपादक आहेत. अगदी विकिपीडियाच्या सुरुवातीच्या काळापासून. हे गेरार्ड सांगतात की, कुणीही एडिटचं बटन दाबून माहिती बदलू शकतो.

"विकिपीडिया हे एका चांगल्या हेतूने काम करणाऱ्यांचा गट आहे, जो चांगलं काहीतरी करण्याचा सर्वतोपरी प्रयत्न करतोय, हे लोकांना कळलं असेल अशी आशा आहे," असंही गेरार्ड सांगतात.

मात्र, अर्थातच सगळेच काही चांगले नसतात.

जॉर्ज डब्ल्यू बुश यांच्यावरील लेख विकिपीडियावर प्रकाशित करण्यात आला आणि त्यात प्रचंड बदल होऊ लागले. उदाहरणादाखल सांगायचं, तर गल्फ वॉरबद्दल. एकाने अमूक बदल केले, त्यात दुसरी कुणीतरी आणखी बदल करत असे. हे असं चक्र सुरू झालं. इथेच विकिपीडियाच्या संपादनासंदर्भातल्या नियमांची सुरुवात झाली, असं म्हणता येईल.

काही युजर्सना बंधनं घालण्यात आली. ती कशी, तर संपादनाची मर्यादा घालून देण्यात आली. विशेषत: नवीन युजर्स आणि निनावी नावानं अकाऊंट उघडणाऱ्या युजर्सना ही प्रामुख्यानं बंधनं होती.

जिमी वेल्स एक प्रसंग आठवून सांगतात की, "एक अॅडमिन बुश यांचं पेज अनलॉक करून ते सांभाळण्यासाठी पुढे आला. तो अत्यंत आशावादी वगैरे होता. मात्र, त्याच्या आठ तासांच्या मूर्खपणानंतर तोच म्हणाला, मी हे पेज लॉकच करतो, तेच बरंय."

2. कोरोनाची अचूक माहिती देण्यासाठी खास टीम

5 जानेवारी 2020 चा तो दिवस. विकिपीडियाच्या संस्थापकाने एक पेज तयार केलं, त्याचं नाव होतं - '2019-2020 चायना न्युमोनिया आऊटब्रेक'.

हा आजार दुसरा-तिसरा कुठला नसून, 2020 हे संपूर्ण वर्ष ज्यानं जगभर धुमाकूळ घातला, तो कोरोनाच होय.

विकिपीडियानं मग आपल्या पेजचं नाव बदललं आणि ठेवलं - 'कोव्हिड-19'.

कोरोनाच्या प्रत्येक मुद्द्यावर एखादं छोटंसं पुस्तक बनू शकेल, इतकी माहिती विकिपीडियावर संपादित करण्यात आली. आतापर्यंत 100 हून अधिक जणांनी या पेजचं संपादन केलंय.

खरंतर कोरोनाबाबत गेल्या काही महिन्यांमध्ये बऱ्याच अफवा, चकीची माहिती इत्यादी पसरत होती. मात्र, डेव्हिड सांगतात की, वैद्यकीय किंवा आरोग्याचा विषय ज्यावेळी येतो, तेव्हा विकिपीडिया आपली गुणवत्ता टिकवून ठेवत...


'विकी डोनर' रेडा !

नरेंद्र सिंग पानिपत जिल्ह्यातल्या डिढवाडी गावात राहतात. त्यांच्या घरात प्रवेश करताच संपूर्ण हॉल प्रमाणपत्रांनी भरलेला दिसून येतो. ही प्रमाणपत्रं  त्यांच्याकडच्या रेड्यांनी मिळवून दिल्याचं ते सांगतात.

"पहिल्यांदा आमच्याकडे 'गोलू' होता, तोही हरियाणाची शान होता. आता त्याचा मुलगा आहे 'शहेनशाह', जो बापापेक्षाही कमाल आहे," प्रमाणपत्रांना हात लावत नरेंद्र अभिमानानं सांगतात.

शहेनशहाला बघण्याची इच्छा आणि उत्सुकता अशी वाढत जाते. आपल्या पोराचं कौतुक सांगावं असं रेड्याचं कौतुक सांगताना नरेंद्र थकत नाहीत. शेवटी घराशेजारी असणाऱ्या त्यांच्या डेअरी फार्मकडे घेऊन जातात आणि अखेर त्या शहेनशाहचं दर्शन होतं.

काय चीज आहे शहेनशाह?

दोन एकरभर पसरलेल्या नरेंद्र यांच्या डेअरी फार्ममध्ये अनेक गाई-म्हशी आहेत. नरेंद्र त्यांच्या म्हशींबद्दल सांगत असतानाच नजर डेअरीतल्या भल्यामोठ्या मच्छरदाणीकडे जाते. तिथे काय आहे? असं विचारल्यावर नरेंद्र सांगतात, "ती जागा आहे शहेनशाहची, त्याला डास चावू नयेत म्हणून खास मच्छरदाणी लावलेली आहे."

सकाळ-संध्याकाळ शहेनशाहला 5 किलोमीटर अंतर चालवलं जातं, असं नरेंद्र ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

सांगतात.

शहेनशाहकडे घेवून जाताना ते त्याच्याबद्दल आणखी माहिती सांगतात, "शहेनशाह मुर्रा जातीचा रेडा असून त्याचं वय साडेचार वर्षं आहे. त्याची उंची साडेपाच फूट तर वजन 17 क्विंटल (1700 किलो) आहे. शहेनशाहची शारीरिक वाढ बघून हा जगातला एकमेव रेडा आहे ज्याच्याशी कुणी स्पर्धा करू शकत नाही, असं माझ्या लक्षात आलं आणि मी याचं नाव शहेनशाह ठेवलं."

25 किलो चारा, 10 लीटर दूध आणि 1700 किलोंचं धूड

1700 किलो वजनाच्या शहेनशाहचा दिवस सकाळी 4 वाजता सुरू होतो. चारापाणी करून झाल्यानंतर 8 वाजता त्याला नरेंद्र सिंग यांच्या शब्दांत 'स्वीमिंग पूल'मध्ये सोडलं जातं. त्याच्या अंघोळीसाठी डेअरी फार्ममध्ये खास 'स्वीमिंग पूल' बांधण्यात आला आहे. तब्बल 3 तास तो या डबक्यात घालवतो. त्यानंतर शहेनशाहला दररोजचा खुराक दिला जातो.

"दररोज 10 लीटर दूध, 20 ते 25 किलो चारा आणि इतर 8 किलो फीड," असा शहेनशाहचा डेली खुराक असल्याचं नरेंद्र सांगतात.

शहेनशाहचं वजन 1700 किलो असल्याचं नरेंद्र सिंग सांगतात.

शहेनशाहच्या व्यायामाबद्दल ते सांगतात, "सकाळ-संध्याकाळ त्याला 5 किलोमीटर एवढं अंतर चालवलं जातं. शिवाय मान आणि छाती खुलवण्यासाठी जमिनीशी टक्कर घ्यायला लावली जाते."

मिल, मिक्श्चर आणि औषधपाण्याचा विचार केल्यास शहेनशाहच्या महिन्याभराच्या खुराकासाठी 20 ते 25 हजारांचा खर्च येत असल्याचं नरेंद्र सांगतात. पण यापेक्षा कित्येक पटीनं अधिक पैसे ते महिन्याभरात कमावतात.

कसे काढतात स्पर्म?

स्पर्म काढण्यासाठी नरेंद्र आठवड्यातून एकदा शहेनशाहला कर्नालला घेऊन जातात. स्पर्म काढण्याच्या प्रक्रियेबद्दलही नरेंद्र सांगतात.

"कर्नालला जाताना आम्ही शहेनशाह आणि डेअरीमधली एक म्हैस बरोबर घेऊन जातो. ही म्हैस रीपिटरी (गरोदर राहू शकणार नाही अशी) असते. तिथे गेल्यानंतर शहेनशाह आणि म्हैस यांचा संबंध घडवून आणला जातो. त्यापूर्वी शहेनशाहच्या लिंगाला निप्पल लावलं जातं. हे निप्पल कंडोमप्रमाणेच असतं. संबंध झाल्यावर ते निप्पल काढलं जातं आणि त्यातले स्पर्म कलेक्ट करतात."

म्हशीबरोबर सबंधांदरम्यान वापरण्यात येणारं निप्पल.

"शहेनशाहाला एकदा कर्नालला घेऊन गेलं की, तो एका दमात 750 ते 900 डोस इतके स्पर्म देतो. त्याच्या स्पर्मचा एक डोस 300 रुपयांना विकला जातो. शहेनशाहचे स्पर्म विकून आम्ही महिन्याला 3 लाख रुपये कमावतो," नरेंद्र पुढे सांगतात.

"जुलै ते फेब्रुवारी हे आठ महिने स्पर्मला चांगली मागणी असते....


'विरोधकांनी केंद्र सरकारवर अविश्वास दाखवला आहे तर वाचकांचा सरकारवर विश्वास आहे का?' असा प्रश्न आजच्या 'होऊ द्या चर्चा' सदरात आम्ही वाचकांना विचारला होता.

मजकूर उपलब्ध नाही

Facebook पोस्ट समाप्त, 1

त्यावर आलेल्या या काही निवडक आणि संपादित प्रतिक्रिया -

अनिकेत कदम सविस्तर मुद्द्यात मत व्यक्त करत 'आपला केंद्र सरकारवर पूर्ण विश्वास आहे', असं लिहितात.

1) या पूर्वीच्या सरकारने जे कित्येक वर्षं केलं ते आता बदललं जातंय, हा त्यांचा पोटशूळ आहे.

2) एवढी वर्षं एकाच पक्षाने अक्षरशः राज्य केलं. आता दुसऱ्या कुणाला तरी करू दया, कारण कितीही जाहिरातबाजी झाली तरी एका मताने प्रॅक्टिकली खरंच फरक नाही पडत.

3) आपण भारतीय नागरिक म्हणून 45 वर्षांत जे बदलू शकलं नाही ते 5 वर्षांत बदलेल अशी अपेक्षा ठेवतोय.

तर दुसऱ्या बाजुला, सरकारवर आपला अजिबात विश्वास नाही असं तुषार लिहितात, "100 दिवस विश्वास ठेवला 15 लाख येणार होते, 'अच्छे दिन' येणार होते. 'अच्छे दिन' सोडा, 15 लाख पण नाही आले. मग विश्वास उडून गेला सरकारवरचा."

मुळात सर्व पक्ष एका माळेचे मणी आहेत, अशी टीका हर्षल जाधव करतात. "कोणत्याही पक्षाला जनतेची काह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ीच पडली नाही आहे. आपल्याला खिसे भरायला मिळतायत ना, जनता मेली तरी चालेल आपण मजेत राहायचं. कधी कधी सभेत, पत्रकार परिषदेत चार अश्रू ढाळायचे. मग जनता त्या रडण्याला भुलून पुढच्या निवडणुकीत त्यांना मतदान करणार. वर्षानुवर्षं हे चक्र असचं सुरू आहे"

सरकारवर विश्वास ठेवण्याचं कारणच नाही, असं दादाराव तायडे यांना वाटतं. "EVM, पैसा, ताकदीचा वापर करून सत्ता काबीज केली, त्या सरकारबाबत विश्वासाचा मुद्दा येतोच कुठे? गरिबाला गाजर दाखवण्याचा सरकारचा एक कलमी कार्यक्रम आहे."

उपसाहात्मक बोलत राहुल लिहितात की, "हे सरकार सामान्य लोकांशी काम करणार नाही याचा आम्हाला विश्वास आहे."

मिलिंद म्हात्रे लिहितात, "आमचा आता कोणत्याच पक्षावर विश्वास राहिलेला नाही. फक्त आता निवडणुकूत राष्ट्रपती राजवट हा पर्याय उपलब्ध असावा."

"उद्योगांसाठी या सरकारपासून प्रोत्साहन मिळत आहे, त्यामुळे आपला विश्वास आहे," असं सचिन जगताप लिहितात.

"काँग्रेसवरही नाही आणि भाजपवरही नाही, फक्त मनसेवर आपला विश्वास आहे," असं विशाल कोल्हे लिहितात. पण त्यांना प्रत्युत्तर देत पुण्यशील गेडाम लिहितात, "मनसे पक्ष हा केवळ नाशिक, मुंबई आणि पुण्यापर्यंतच ताकद आहे. त्यांनी केंद्रापेक्षा राज्याकडे लक्षं द्यावे." नरेंद्र मंत्रीही असंच उत्तर देतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


'वी-डेम इन्स्टिट्यूट'च्या 2020 लोकशाही अहवालामध्ये केवळ भारताचाच नाही तर जगभरातील इतर अनेक देशांचा समावेश आहे. या देशांतही लोकशाही कमकुवत झाल्याचा दावा या अहवालातून करण्यात आला आहे.

स्वीडनमधील गोटेनबर्ग विद्यापीठाशी संलग्न असलेल्या 'वी-डेम इन्स्टिट्यूट'नं हा अहवाल तयार केला आहे. भारतातील लोकशाहीच्या ढासळत्या परिस्थितीबद्दल आपल्याला चिंता आहे, असं या संस्थेचे अधिकारी म्हणतात.

अहवालातील 'उदार लोकशाही निर्देशांका'मध्ये भारताला 179 देशांच्या यादीत 90वं स्थान देण्यात आलं आहे. या यादीत पहिल्या क्रमांकावर डेन्मार्क आहे.

भारताच्या शेजारी देशांचा विचार केला तर श्रीलंका 70व्या आणि नेपाळ 72व्या स्थानावर आहे. भारतापेक्षाही खालच्या क्रमांकावर पाकिस्तान आणि बांग्लादेश आहेत. पाकिस्तानचा क्रमांक या यादीत 126 वा आहे, तर बांग्लादेशचा क्रमांक 154वा आहे.

या अहवालात भारतावर कोणतंही वेगळं प्रकरण नाहीये, पण मोदी सरकारच्या काळात मीडिया, सिव्हिल सोसायटी आणि विरोधी पक्षांच्या विरोधाचा अवकाश आंकुचन पावला आहे. त्यामुळेच लोकशाहीच्या व्यवस्था राखण्याबाबतचं भारताचं स्थान डळमळीत झालं आहे.

वी-डेम इन्स्टिट्यूटच... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

े अधिकारी सांगतात की हा अहवाल तयार करताना जागतिक निकष आणि स्थानिक माहिती विचारात घेतली गेली आहेत. अन्य अहवालांपेक्षा आपला अहवाल वेगळा असल्याचं या संस्थेचा दावा आहे, कारण तो अतिशय गुंतागुंतीच्या डेटावर आधारित आहे. हा अहवाल पाहिल्यावरच लक्षात येतं की, यामध्ये डेटा, त्याचं विश्लेषण, ग्राफिक्स, चार्ट आणि नकाशांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला आहे.

लोकशाहीच्या मानकांमध्ये भारत कुठे आहे?

संस्थेचे संचालक स्टाफन लिंडबर्ग यांनी बीबीसीला दिलेल्या एका इंटरव्ह्यूमध्ये म्हटलं, "हे मी किंवा पाश्चिमात्य देशांमधील गोरे लोक भारत किंवा अन्य देशांतील लोकशाहीच्या परिस्थितीवर भाष्य करतोय असं नाहीये. आमचं तीन हजारहून अधिक तज्ज्ञांचं नेटवर्क आहे. त्यामध्ये भारतात काम करणारे लोकही आहेत. हे लोक सिव्हिल सोसयटी तसंच राजकीय पक्षांना ओळखतात. त्यांची क्षमता पक्की आहे."

ते पुढे सांगतात की, त्यांचे सहकारी कोणत्याही एका देशात 400 हून अधिक निकषांच्या आधारे लोकशाहीची परिस्थिती तपासण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामध्ये अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, मीडियाचं स्वातंत्र्य, नागरी समाजाचं स्वातंत्र्य, निवडणुकींची गुणवत्ता, माध्यमांमध्ये वेगवेगळ्या विचारांना असलेलं स्थान हे प्रमुख निकष आहेत.

स्टाफन लिंडबर्ग

लिंडबर्ग सांगतात, "लोकशाहीचा आधारस्तंभ असलेले यातले अनेक घटक भारतात कमकुवत होत आहेत. मोदी सत्तेवर येण्याच्या दोन वर्षं आधीच याची सुरूवात झाली होती. मात्र त्यात लक्षणीयरित्या घसरण ही 2014 साली मोदी सत्तेवर आल्यानंतर झाली.

लिंडबर्ग यांनी म्हटलं, "माझ्या मते गेल्या पाच ते आठ वर्षांत परिस्थिती अधिक बिघडली आहे. भारत आता जे देश लोकशाही व्यवस्थेसाठी ओळखले जात नाहीत, अशा देशांच्या पंक्तित बसण्याच्या मार्गावर आहे. आमच्या निकषांवरून असं दिसून आलं की, गेल्या काही वर्षांत माध्यमांकडून सरकारची बाजू घेण्याचं प्रमाण खूप वाढलं आहे. सरकारकडून पत्रकारांना त्रास देणं, माध्यमांवर सेन्सॉरशिप लादण्याचा प्रयत्न करणं, पत्रकारांना अटक अशा घटनांमध्येही वाढ झाली आहे."

लोकशाहीची व्याख्या काय?

लोकशाही धोक्यात आहे का हे समजून घेण्यापूर्वी मुळात लोकशाही म्हणजे काय आणि तिचं महत्त्व काय आहे, हे समजून घेणं आवश्यक आहे.

लोकशाहीमध्ये सामान्य जनता मतदान करून आपले प्रतिनिधी निवडते आणि त्यानंतर बहुमत मिळवणारा पक्ष सरकार स्थापन करतो.

प्रसारभारतीचे माजी अध्यक्ष आणि उजव्या...


'वीस वर्षं एकत्र राहतोय, तरी असं घडलं. आता परत जायचं नाही.'

अनेक जण आपले विस्कटलेले उद्योग, घरं परत उभी करून नेहमीचा दिनक्रम परत सुरू करू पाहत आहेत, तर काहींना घरी परतण्याची वाट आता बिकट वाटत आहे.

अशोक आणि रमा आठवले भीमा कोरेगांवपासून 5 किलोमीटर अंतरावर असणाऱ्या सणसवाडीचे, पण १ तारखेच्या मध्यरात्रीपासून ते आपल्या तीन मुलांसह पुण्यात राहताहेत.

अगोदर ते एका बुद्धविहारात राहिले आणि नंतर आता एका परिचितांच्या घरी पुण्यातच राहतात. पुढे काय होणार त्यांना माहित नाही. त्यांचं म्हणणं आहे की आता ते कधीच परत सणसवाडीत जाणार नाही.

"वीस वर्षांपासून आम्ही सणसवाडीत राहतोय. आजवरचा अनुभव खूप चांगला होता. मिळूनमिसळून रहायचो. आम्ही कधीही जातीयतेला थारा दिला नाही. सगळे समाज एकमेकांच्या कार्यक्रमांत सहभागी असायचे. पण आता आमच्याकडे काही नाही. आमचं सगळं जळून गेलं. आता आम्हाला सणसवाडीत परत जायचं नाही. आता विश्वास राहिला नाही. वीस वर्षं एकत्र राहतोय, तरी असं घडलं. आता परत जायचं नाही," पुण्याच्या जिल्हाधिकाऱ्यांकडे गाऱ्हाणं घेऊन आलेल्या रमा आठवले पाणीभरल्या डोळ्यांनी रडत रडत सांगतात.

अशोक आणि रमा आठवले

आठ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

वले कुटुंबीयांनी सोमवारी पुण्याचे जिल्हाधिकारी सौरभ राव यांची भेट घेतली आणि सणसवाडी सोडून अन्यत्र कुठेही त्यांचं पुनर्वसन करण्याची मागणी केली. त्यांच्या गावात त्यांच्यासोबत जे झालं ते ते विसरू शकत नाहीयेत.

 "माझा छोटा व्यवसाय होता. फॅब्रिकेशन वर्कशॉप होता, एक छोटं किराणा मालचं दुकान होतं. आमचे गावातले संबंधही एकदम चांगले होते. गेल्या तीन वर्षांपासून आम्ही आमच्या 'पंचशील बौद्धशील ट्रस्ट'तर्फे अनेक कार्यक्रम करतो. मी तर गावात एक मोफत वाचनालयही सुरू केलं आहे. गावानं मला त्यात मदत केली आहे," पण तरीही असं का झालं हा प्रश्न अशोक आठवलेंना सतावतो आहे.

 "या वर्षी आम्ही हा मानवंदनेला भीमा कोरेगांवला येणाऱ्या सगळ्यांसाठी मोफत न्याहरीचा कार्यक्रम घेतला होता. सकाळी सात वाजल्यापासून तो सुरू होता. गावातलेही अनेक जण येऊन गेले. ११ वाजेपर्यंत हा कार्यक्रम सुरळीत चालला. नंतर एक बातमी पसरली की कोरेगांवमध्ये दंगल झाली आणि त्यात एकाचा मृत्यू झाला. त्यानंतर सणसवाडीतलं वातावरण बदललं. दगडफेक सुरू झाली, गाड्या जाळायला सुरुवात झाली. दोन्हीकडून उद्रेक सुरू झाला," अशोक आठवले त्या दिवशी काय झालं ते सांगतात.

अशोक आणि रमा आठवले कुटुंबासोबत

 "आम्ही म्हटलं की या वादात पडायचं नाही आपल्याला म्हणून शटर ओढून बंद करून बसलो. मला फोन आला की तू इकडं ये आणि तुझ्या लोकांना समजावून सांग. मी म्हटलं इतके पोलीस जर काही करू शकत नसतील तर मी काय करणार? मला सांगण्यात आलं की तू जर आला नाहीस तर तुझं घर पेटवून टाकण्यात येईल. मी फोन बंद करून गप्प बसून राहिलो. दुपारी साडे तीनच्या सुमारास हजार एक जणांचा जमाव माझ्या घरावर चालून आला आणि हल्ला केला," आठवले पुढे सांगतात.

"आम्ही मागच्या दारानं बाहेर पडलो आणि ओढ्यामध्ये जाऊन लपलो. माझ्या मुलांना मी पुढं पाठवलं आणि आम्ही तिथं लपून राहिलो. थोड्या वेळानं कोणी ओळखणार नाही या बेतानं आम्ही निघालो गावातून जायला. पण रस्त्यात एकानं मला ओळखलं आणि धरून ठेवलं. मला मारायला सुरुवात केली. तरीही मी सुटून पळालो," अशोक आठवून सांगतात.

अशोक सध्या त्यांना झालेल्या जखमांवर पुण्याच्या ससून रुग्णालयात उपचार घेत आहेत. रमा यांनी शिक्रापूर पोलीस स्टेशनमध्ये तक्रार दिली आहे, तर अशोक यांचा जबाब नोंदवून पंचनामा करण्यात आला आहे.

भीमा कोरेगावात तणाव

 भीमा कोरेगांव आणि पंचक्रोशीत फिरताना आठवड्याभरानंतरही या घटनेच्या जखमा उघडपणे दिसतात. पेरणे...


'व्हजायनल सीडिंग' ही पद्धत वैद्यकीय क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणात वापरली जाणारी पद्धत नाही, पण गेल्या काही महिन्यांपासून पाश्चिमात्य देशांत या पद्धतीची लोकप्रियता वाढत आहे.

सिझेरियन पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळांची रोग प्रतिकार क्षमता वाढावी म्हणून त्यांच्या आईच्या योनीतील स्राव बाळांच्या संपूर्ण शरीराला आणि तोंडाला लावले जातात, याला व्हजायनल सीडिंग म्हणतात.

जेव्हा बाळ नैसर्गिक पद्धतीनं जन्म घेतं तेव्हा त्याचं शरीर या स्रावांनी माखलेलं असतं. त्यामुळं त्या बाळाची रोगप्रतिकारक क्षमता वाढते असं म्हटलं जाते. यामुळं जीवाणूंच्या संसर्गाचा धोका कमी होतो अशी मान्यता आहे.

जन्मानंतरचा काळ बाळासाठी महत्त्वपूर्ण असतो.

जेव्हा बाळ गर्भात असतं त्यावेळी तिथं वातावरण सुरक्षित असतं. त्या ठिकाणी जीवाणूंचा संसर्ग होण्याची शक्यता धूसर असते. पण जेव्हा बाळ जन्म घेतं तेव्हा त्याच्यात आणि जीवाणूंमध्ये एक प्रकारचं अदृश्य नातं निर्माण होतं.

त्यांच्या दोघातलं हे नातं दीर्घकाळ टिकणारं असतं आणि जसं पहिल्या डेटला गेल्यावर पहिला संपर्क महत्त्वपूर्ण असतो, त्याचप्रमाणे बाळ आणि जीवाणूंचा पहिला संपर्क महत्त्वाचा असतो.

"ब... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ाळ जेव्हा जन्म घेतं तेव्हा सर्वांत आधी त्याची रोगप्रतिकारक प्रणाली जीवाणूंना प्रतिसाद देते. त्या बाळाची रोगप्रतिकारक प्रणाली सुरळीतरीत्या चालण्यासाठी हे आवश्यक असतं," असं बर्मिंगहम युनिव्हर्सिटीचे प्राध्यापक पीटर ब्रॉकलहर्स्ट सांगतात.

सिझेरियन पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळात आणि नैसर्गिक पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळाच्या सूक्ष्मजीवांशी आलेल्या संपर्कात खूप फरक असतो. शास्त्रीय परिभाषेत त्याला Difference between the microbiomes असं म्हणतात. याचा अर्थ असा की दोन वेगळ्या पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळांचे मायक्रोबायोम हे वेगळं असतात. जीवाणू, विषाणू इत्यादी सूक्ष्मजीव ज्या वातावरणात एकत्रितरीत्या वाढतात त्या प्रणालीला मायक्रोबायोम म्हणतात.

जन्मानुसार त्या बाळांच्या मायक्रोबायोमची अवस्था वर्षभर तशीच राहते.

नैसर्गिक पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळाचा संपर्क त्याच्या आईच्या योनीतून स्रवलेल्या द्रवांशी होतो त्या स्रावांमध्येच अनेक सूक्ष्मजीव असतात. त्या सूक्ष्मजीवांशी बाळाचा संपर्क येतो.

पण सिझेरियन पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळांचा सूक्ष्मजीवांशी संपर्क खूप उशिरा येतो. हे सूक्ष्मजीव त्या बाळाच्या आईच्या शरीरावरील नसतात, असं ब्रॉकलहर्स्ट सांगतात.

सिझेरियन पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळांमध्ये दमा आणि अॅलर्जीचं प्रमाण का जास्त असतं यावर ब्रॉकलहर्स्ट सध्या काम करत आहेत. त्यांच्या या संशोधन प्रकल्पाचं नाव 'बेबी बायोम स्टडी' असं आहे.

"मायक्रोबायोम"

त्यामुळेच रोगप्रतिकारक प्रणाली आणि सूक्ष्मजीवांमध्ये संपर्क निर्माण होणं महत्त्वपूर्ण ठरतं.

आपलं शरीर रोगाचा प्रतिकार करू शकतं. अर्थात, आपलं शरीर धोकादायक हल्ल्याला परतावून लावू शकतं. पण सूक्ष्मजीव आणि आपल्या शरीरातील रोगप्रतिकारक पेशींचं नातं हे संघर्षमय असतं.

याही पुढं जाऊन युनिव्हर्सिटी कॉलेज लंडनचे मेडिकल मायक्रोबायोलॉजीचे प्राध्यापक ग्राहम रूक म्हणतात, "मायक्रोबायोम हा आपल्या रोगप्रतिकारक प्रणालीचा शिक्षक असतो."

"या दोघांतलं नातं हे अनोखं असतं. असं समजा की ही शिक्षण प्रणाली आहे. आपल्या मेंदूसारखी. जितकी तुमच्याकडं माहिती अधिक आणि अनुभव अधिक तितका मेंदू चांगल्या प्रकारे काम करू शकतो. अगदी तसंच काम इथं देखील होतं. जसं मेंदूला डेटा हवा असतो तसाच रोगप्रतिकारक प्रणालीला देखील डेटा हवा असतो," असं रूक सांगतात.

हा डेटा कुठून येतो हे तुम्हाला ठाऊक आहे का?

शरीरातले सूक्ष्मजीव जी रसायनं तयार करतात...


'व्हाईट हाऊस, सौदी मशिदीजवळ, क्लिफ्टन' हा दाऊदचा कराचीतला पत्ता पाकिस्तानने जाहीर केलेल्या यादीत नमूद करण्यात आलाय.

याआधी अंडरवर्ल्ड डॉन दाऊद इब्राहिम आणि त्याच्या बायकोला कोव्हिड 19ची लागण झाली असून या दोघांना कराचीतल्या आर्मी हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आल्याच्या बातम्या आल्या होत्या.

पण या बातम्यांमध्ये तथ्य नसल्याचं दाऊदाचा भाऊ अनीस इब्राहिमने म्हटल्याचं वृत्त द क्विंटने दिलं होतं.

IANS वृत्तसंस्थेला फोनवरून दिलेल्या मुलाखतीत अनीसने याविषयीचा खुलासा केला. कोरोना व्हायरसची साथ जरी जगभरात पसरलेली असली तरी दाऊद आणि संपूर्ण कुटुंबातले सगळे सदस्य नीट असून ते त्यांच्या घरी असल्याचं अनीसने या मुलाखतीत म्हटलंय. शिवाय UAE आणि पाकिस्तानमध्ये आपण वेगवेगळे उद्योग चालवत असल्याचंही अनीसने IANS ला दिलेल्या मुलाखतीत म्हटलं.

अशाप्रकारे एखाद्या कारणानं चर्चेत येण्याची दाऊदची ही पहिलीच वेळ नाही. 80 च्या दशकात गुन्हेगारी जगतात प्रवेश झाल्यापासून दाऊद कायमच चर्चा आणि वादांचा केंद्रबिंदू राहिला आहे.

दाऊदची सुरुवात

दाऊदचे वडील - इब्राहीम कासकर मुंबई पोलिसांत कॉन्स्टेबल होते. डोंगरी - नागपाडा ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

भागामध्ये कॉन्स्टेबल इब्राहीम कासकरना मान होता. इब्राहीम - अमीना कासकर जोडप्याला 12 मुलं. त्यापैकी एक - दाऊद.

सातवीमध्ये शाळा सोडल्यानंतर दाऊदने परिसरातल्या टवाळ मुलांसोबत लहान चोऱ्यामाऱ्या, लोकांच्या गळ्यातल्या साखळ्या हिसकावणं, पाकिटमारी, मारहाण अशा कारवाया सुरू केल्या. किशोरवयात डोंगरीतल्या गल्लीतल्या मुलांची गँग तयार करणारा दाऊद विशीत येईपर्यंत पठाण गँगला आव्हान देऊ लागला होता. सातवीमध्ये शाळा सोडलेला हाच दाऊद पुढे मुंबईचा आणि नंतर भारतातला सगळ्यात मोठा 'डॉन' बनला.

दाऊदने त्याचा भाऊ शब्बीरसोबत स्वतःच्या गटाच्या कारवाया करायला सुरुवात केली. मीडियाने याला नाव दिलं - डी कंपनी (दाऊद कंपनी). दाऊदचा भाऊ अनीस आता या कंपनीसाठीचे सगळे व्यवहार सांभाळत असल्याचा कयास आहे.

19 वर्षांच्या दाऊदने भाऊ शब्बीर आणि आपल्या साथीदारांसोबत मुंबईतल्या कर्णाक बंदर भागामध्ये बँकेचे पैसे लुटले आणि गुन्हेगारी जगताचं आणि मुंबईतल्या वर्तमानपत्रांचंही लक्ष या तरुणाकडे गेलं.

हे पैसे हाजी मस्तानचे आहेत असं समजून दाऊदने ही लूट केली. पण त्याने चोरलेले पैसे हे मेट्रोपॉलिटन को-ऑपरेटिव्ह बँकेचे होते आणि हा मुंबईतला दशकभरातला सगळ्यात मोठा दरोडा होता. आपल्या मुलाचं कृत्य ऐकून इब्राहिम कासकरना धक्का बसला.

दाऊद इब्राहिम

दाऊद इब्राहिमवर ज्येष्ठ पत्रकार एस. हुसैन झैदी यांनी पुस्तक लिहिलंय. 'डोंगरी टू दुबई' या पुस्तकामध्ये या प्रसंगाचं वर्णन करताना ते लिहितात, "इब्राहिमचं त्याच्या मित्रांचं आणि हितचिंतकांचं असं स्वतःचं एक नेटवर्क होतं. त्यांच्यामार्फत त्याने दोन्ही मुलांचा शोध घ्यायला सुरुवात केली. अनेक दिवस शोधल्यानंतर ते दोघं भायखळ्यातल्या एका मित्राच्या घरी लपून बसल्याचं या संतापलेल्या बापाला समजलं. तिथून तो दोघांनाही घरी घेऊन आला. हे दोघे आई अमीनाचा ओरडा आणि शिव्या शाप माना खाली घालून ऐकत असतानाच माळ्यावर जाऊन इब्राहिमने स्टीलचं कपाट उघडलं. क्राईम ब्राँचचा हेड कॉन्स्टेबल म्हणून अभिमानाने जो चामडी पट्टा तो घालायचा, तो घेऊन इब्राहिम खाली आला. संतापलेल्या इब्राहिमने दोन्ही मुलांना इतकं झोडपून काढलं की त्यांच्या पाठीची सालटी निघाली. शेवटी इतरांनी इब्राहिमला पकडून हातातून बेल्ट हिसकावून घेतल्यानंतर हा मार थांबला."

"पण हा बाप इतक्यावर थांबला नाही. अमीनाने या दोघांना अन्न-पाणी देण्यापूर्वीच इब्राहिमने त्यांना फरफटत घराबाहेर काढलं, टॅक्सीत...


'व्हॅटिकन सिटी' सध्या एका वेगळ्याच गोष्टीसाठी चर्चेत आहे. भूतपिशाच्च आणि अतिंद्रिय शक्ती यांची बाधा झालेल्या लोकांची बाधा कशी उतरवावी याविषयीचा एक विशेष कोर्स व्हॅटिकन सिटीमध्ये घेण्यात आल्यामुळे जगभरात याविषयी चर्चा सुरू झाली आहे.

'व्हॅटिकन सिटी' हे स्थान ख्रिश्चन धर्मीयांसाठी अत्यंत पवित्र समजलं जातं. पोप हे सर्वोच्च ख्रिश्चन धर्मगुरू व्हॅटिकन मध्ये राहतात. जगभरातल्या ख्रिश्चन धर्मगुरूंना याठिकाणी धर्मासंदर्भातल्या विविध गोष्टींचं प्रशिक्षण दिलं जातं.

तसं पाहिलं तर, 'चमत्कारांचा दावा' आणि  'भूतपिशाच्च' यांच्यावरील विश्वास या गोष्टी व्हॅटिकन सिटी आणि पोप यांच्यासाठी नव्या नाहीत. ख्रिश्चन धर्मीयांमध्ये एखाद्या व्यक्तीला संत घोषित करण्याचे अधिकार हे केवळ पोप आणि व्हॅटिकन सिटीला आहेत.

ख्रिश्चन धर्मात व्यक्तीला संत घोषित करण्यासाठी त्या व्यक्तीनं दोन चमत्कार केले असण्याची पूर्वअट आहे. मदर तेरेसा यांना गेल्या वर्षी संतपद देण्यात आलं. त्यासाठी त्यांनी दोन चमत्कार केल्याचा दावा व्हॅटिकन सिटीमार्फत करण्यात आला होता. त्या अनुषंगानं या चमत्कारांच्या विषयावर जगभरातल्या विवेकवादी लोकांनी जोर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

दार टीका केली होती.

या टीकेला न जुमानता चमत्काराचे निकष बदलण्यात आले नाहीत. आता भूतपिशाच्च उतरवण्यासाठी धर्मगुरूंचं शिक्षण करून व्हॅटिकन सिटी आणि पोप काळाची चाकं उलटी फिरवण्याचा प्रयत्न करत आहेत असं वाटतं.

जगभरातल्या धर्मगुरूंनी या अभ्यासक्रमाला हजेरी लावली आहे.

विज्ञानवादी विचाराची खूप मोठी परंपरा असलेल्या युरोपमध्ये धर्माच्या नावावर असल्या बाष्कळ गोष्टी खपवल्या जातात ही गंभीर बाब आहे.

अभ्यासक्रमाची पार्श्वभूमी

या कोर्समागची पार्श्वभूमी सांगताना असं म्हटलं जातं की, केवळ इटलीमध्ये 50 हजार पेक्षा अधिक लोक दरवर्षी भूतपिशाच्च उतरवणे यासाठी अतिंद्रिय शक्तींवर विश्वास ठेवून धर्मगुरूंची मदत घेतात.

संपूर्ण युरोपचा विचार केला तर ही संख्या काही लाखांत जाईल. आधुनिक विज्ञानाच्या मते भूतपिशाच्च अतिंद्रिय शक्ती यासारख्या कोणत्याही गोष्टीला काहीही वैज्ञानिक आधार नाही.

कोणत्याही प्रयोगाआधारे त्यांचे अस्तित्व सिद्ध करता येत नाही. भीतीपोटी समाजमनावर गोष्टींचा पगडा असला तरी त्यांना वास्तवात कोणताही आधार नाही. अनेकवेळा स्किझोफ्रेनिया सारख्या मानसिक आजारांमध्ये रुग्ण व्यक्तीला विविध भास आणि भ्रम होत असतात.

या लक्षणांमध्ये कोणीही बोलत नसताना आवाज ऐकू येणे, समोर एखादी व्यक्ती नसली तरीही ती दिसणे, अश्या गोष्टी आजारामुळे मेंदूत झालेल्या रासायनिक बदलातून घडून येतात.

2005 पासून या अभ्यासक्रमाचं आयोजन करण्यात आलं आहे.

विकसनशील देश नव्हे तर विकसित देशांमध्ये देखील या आजारांविषयी टोकाचे अज्ञान असल्यामुळे आजारी व्यक्तीला आणि काही वेळा त्यांच्या नातेवाईकांना देखील या गोष्टी अतिंद्रिय शक्तींमुळे अथवा भूतपिशाच्च यांच्या प्रभावातून घडून आल्या आहेत असं वाटू शकतं.

आयुष्यातील शिक्षण, अर्थकारण, कौटुंबिक ताणतणाव यांच्यामधून व्यथित झालेल्या व्यक्तीला आपल्या आयुष्यात चाललेला वाईट कालखंड हा भूतपिशाच्च किंवा अतिंद्रिय शक्तींच्या प्रभावातून होत आहे असं वाटू शकतं.

आपल्या त्रासाला बाह्य शक्तींना जबाबदार धरण्याची आदिम मानसिकता आपल्या सर्वांमध्ये असते. चांगल्या धर्मश्रद्धेनं लोकांना आपल्या आयुष्यातल्या प्रश्नांची कारणमिमांसा तपासून त्याप्रमाणे उत्तरं शोधायला शिकवणं अपेक्षित असते. त्याऐवजी लोकांची दिशाभूल करून त्यांना अतिंद्रिय शक्तींसारख्या चुकीच्या गोष्टींच्या मागे लावणं हे धोक्याचं आहे.

अशा व्यक्तींना खरंतर मनोविकारतज्ज्ञ आणि...


'शिवतीर्था'वर सुरू असलेल्या सेनेच्या दसरा मेळाव्यात ते बोलत होते.  यावेळी बोलताना उद्धव यांनी युतीमधील तडजोड, राम मंदिर, शिवसेनेची धोरणं यावर भाष्य केलं तसंच विरोधकांवर टीका केली.

दादर येथील शिवाजी पार्कवर पार पडणारा 'दसरा मेळावा' हा शिवसैनिकांसाठी नेहमीच खास असतो. शिवसेना स्थापन केल्यानंतर शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंनी दसरा मेळावा घेण्याचा पायंडा पाडला होता.

राम मंदिर प्रकरणी न्यायालयानं न्याय दिला तर ठीक आहे, नाहीतर मंदिरासाठी विशेष कायदा करा, ही शिवसेनेची मागणी कायम आहे. आम्हाला राजकारणासाठी राम मंदिर नको आहे. ती देशाची आणि हिंदुंची मागणी आहे. प्राण जाए पर वचन ना जाए, हीच शिवसेनेची नीती आहे. आम्ही वचन दिलंय आणि ते पाळणारच, असं उद्धव यांनी म्हटलं.

उद्धव यांनी म्हटलं, "युती केल्यावर अनेकांना वाटलं, की शिवसेना झुकली. आम्ही केवळ भाजपची अडचण समजून घेतली. आता तुम्ही महाराष्ट्राची अडचण समजून घ्या, असं मी भाजपला म्हणतो."

देशात अस्थिर सरकार येऊ नये यासाठी लोकसभेला युती केली. लपून-छपून शिवसेना काही करणार नाही. आम्ही वैरही उघड करू आणि प्रेमही उघड करू. म्हणूनच आम्ही युती केली, असं उद्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

धव यांनी म्हटलं.

युतीबद्दल बोलताना पुढे त्यांनी म्हटलं, "आम्ही हिंदुत्वासाठी भाजपशी युती केली. भाजपला पाठिंबा नाही द्यायचा, तर काय कलम 370 ला पाठिंबा देणाऱ्या काँग्रेसला द्यायचा?"

काँग्रेस-राष्ट्रवादी आता थकली आहे, या सुशीलकुमार शिंदेंच्या विधानावर उद्धव यांनी भाष्य केलं.  काय करून थकलात, असा प्रश्न विचारून उद्धव यांनी म्हटलं, की काँग्रेस-राष्ट्रवादीनं एकत्र यायला हवं असं सुशीलकुमार यांनी म्हटलं. पण एकत्र येण्याआधी त्यांनी आपला नेता कोण हे ठरवावं.

अजित पवारांना टोला

अजित पवारांच्या डोळ्यात अश्रू पाहिले. मगरीचे अश्रू ऐकले होते, ते प्रत्यक्ष पाहिलेही, असा टोला उद्धव यांनी अजित पवारांच्या राजीनामा नाट्यावर लगावला.

"तुमच्या डोळ्यात तुमच्या कर्माने अश्रू आले आहेत. माझ्या शेतकऱ्याच्या डोळ्यात अश्रू होते ते तुम्हाला दिसले नाहीत," असं उद्धव यांनी म्हटलं.

सुडाचं राजकारण सेना सहन करणार नाही

शरद पवार यांना ईडीनं बजावलेल्या नोटीशीबद्दल उद्धव यांनी म्हटलं, की सत्ता असल्यामुळे सुडाचं राजकारण केल्याचा आरोप आमच्यावर केला. सूडाचं राजकारण कुणी करायला गेलं तर सेना सहन करणार नाही. पण 2000 साली शिवसेनाप्रमुखांबरोबर जे केलं ते काय होतं?

शिवसेनाप्रमुखांवर 'सामना'च्या अग्रलेखाच्या निमित्तानं जो खटला दाखल केला, ते सुडाचं राजकारण नव्हतं? असा प्रश्न उद्धव यांनी उपस्थित केला.

बाबरी मशीद पडली तेव्हा शरद पवार आणि कंपूचंच सरकार होतं. तेव्हा आपल्यासोबत कोणी नव्हतं. तुम्हा शिवसैनिकांच्या जोरावर शिवसेनाप्रमुखांनी मुंबई वाचवली, अशी आठवण उद्धव यांनी जमलेल्या शिवसैनिकांना करून दिली.

शिवसेना काय करणार?

मी सत्तेत होतो, सत्तेत आहे आणि सत्तेत राहणार हा विश्वास व्यक्त करत उद्धव यांनी सत्तेत आल्यावर आपले प्राधान्यक्रम काय असतील हे नमूद केलं.

शेतकऱ्यांसाठी मला कर्जमाफी नको आहे, कर्जमुक्ती हवीये असं उद्धव यांनी म्हटलं.

10 रुपयांत जेवणाची थाळी देणार, वीज वापराचा दर 30 टक्क्यांनी कमी करणार तसंच सुदृढ महाराष्ट्रासाठी 1 रुपयांत रोगांच्या चाचण्या करणारी केंद्रं स्थापन करणार, अशी आश्वासनं उद्धव यांनी दिली.

बाळासाहेबांची धोरणं जगानंही स्वीकारली

370 कलम, राम मंदिर शिवसेनाप्रमुखांचं स्वप्न होतं. या विषयांवर अमित शाह बोलल्याप्रमाणे वागत आहेत. बांगलादेशी घुसलेत त्यांना बाहेर हाकला ही पण शिवसेनाप्रमुखांची भूमिका होती.

भूमिपुत्रांना...


'श्रीराम' असं लिहिलेल्या विटा मंदिराच्या बांधकामासाठी गोळा करण्यात आल्या आहेत.

राम मंदिर वि. बाबरी मशीद: अयोध्या वाद एक राष्ट्रीय मुद्दा कसा बनला

बुधवारी त्यांनी उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांची भेट घेतली असून गुरुवारी ते आयोध्येत येणार आहेत. यापूर्वी त्यांनी काही मुस्लीम नेत्यांशी याविषयावर चर्चा केली आहे. या पार्श्वभूमीवर जाणून घेऊया, हा वाद नेमका आहे तरी काय?

16व्या शतकापासूनचा वाद

1528 साली अयोध्येमध्ये बाबरी मशिदीची उभारणी झाली. मुघल सम्राट बाबरने ही मशिद बांधल्याचं मानलं जातं.

पण ज्या जागेवर ही मशीद बांधली गेली, तिथे भगवान रामाचा जन्म झाला होता, अशी हिंदूंचं म्हणणं होतं. या वादातून या परिसरात 1853 साली प्रथम धार्मिक दंगली झाल्या.

1859 मध्ये ब्रिटिश राजवटीने वादग्रस्त जागेत प्रवेशावर निर्बंध लादले. मशिदीच्या आतल्या बाजूला मुस्लिमांनी प्रार्थना करावी आणि बाहेरच्या बाजूला हिंदूंनी, अशी परवानगी देण्यात आली.

बाबरी मशीद

अयोध्याच्या प्रकरणातील पहिला खटला 1885 साली महंत रघुबीर दास यांनी दाखल केला. त्यांनी मशिदीबाहेर चबुतऱ्यावर मंदिर बांधण्याची मागणी केली होती. पण ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ती फेटाळण्यात आली.

1949: स्वतंत्र भारतामध्ये मशिदीत रामाच्या मूर्ती सापडल्या. काही हिंदूंनीच या मूर्ती इथं ठेवल्याचा दावा करत मुस्लिमांनी निषेध केला. त्यानंतर हे ठिकाण वादग्रस्त ठरवून इथं कुलूप लावण्यात आलं.

संघर्षाची सुरुवात

1984:  विश्व हिंदू परिषदेच्या नेतृत्वाखाली रामजन्मभूमी 'मुक्त' करण्यासाठी समितीची स्थापना करण्यात आली.

1986: जिल्हा दंडाधिकाऱ्यांनी हिंदूंना प्रार्थना करण्यासाठी वादग्रस्त मशिदीचे कुलूप काढण्याचे आदेश दिले. याला मुस्लिमांनी विरोध करत बाबरी मशीद संघर्ष समितीची स्थापना केली.

1989: विश्व हिंदू परिषदेने राम मंदिरासाठी आंदोलन तीव्र केलं. शिवाय वादग्रस्त जागेजवळ मंदिराचा शिलान्यास केला.

1990: तत्कालीन पंतप्रधान चंद्रशेखर यांनी चर्चेतून वाद सोडवण्याचा प्रयत्न केला, पण त्यात ते अपयशी ठरले. भाजप नेते लालकृष्ण अडवाणी यांच्या नेतृत्वाखाली उत्तर आणि पश्चिम भारतात राममंदिर बांधण्यासाठी आंदोलन सुरू झालं.

1992: 'कारसेवकां'नी 6 डिसेंबरला मशीद पाडली. त्यानंतर देशभर दंगली उसळल्या. यात 2000पेक्षा जास्त लोक मारले गेले.

1992ला बाबरी मशीद पाडण्यात आली.

1998: अटल बिहारी वाजपेयी यांच्या नेतृत्वाखाली राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीचं (NDA) सरकार सत्तेत आलं.

2002: अयोध्येचा वाद सोडवण्यासाठी वाजपेयी यांनी अयोध्या समितीची स्थापना केली. ज्येष्ठ अधिकारी शत्रुघ्न सिंह यांची हिंदू आणि मुस्लीम नेत्यांशी चर्चेसाठी नियुक्ती.

फेब्रुवारी 2002: उत्तर प्रदेशच्या विधानसभा निवडणुकीसाठीच्या जाहीरनाम्यात भाजपने राम मंदिर बांधण्याचा मुद्दा घेतला नाही. त्यामुळं 15 मार्चपासून 'आम्हीच मंदिराचं काम सुरू करू', अशी घोषणा विश्व हिंदू परिषदेनं केली. त्यामुळं शेकडो कार्यकर्ते अयोध्येत जमू लागले.

अयोध्येतून परत येणाऱ्या कारसेवकांच्या एका ट्रेनवर गुजरातच्या गोधरा स्टेशनवर हल्ला झाला. यात 58 कार्यकर्ते ठार झाले. आणि त्यानंतर अख्ख्या गुजरातमध्ये दंगली उसळल्या.

13 मार्च 2002: सर्वोच्च न्यायालयाने अयोध्येमध्ये 'जैसे थे' स्थिती कायम ठेवण्याचे आदेश दिले. सरकारने ताब्यात घेतलेल्या जमिनीवर शिलापूजनाची परवानगी नाकारली. केंद्र सरकारने आदेशाचं पालन करण्याची हमी दिली.

सप्टेंबर 2010 : अलाहाबाद उच्च न्यायालयाने अयोध्येची वादग्रस्त जागा तीन हिश्यांमध्ये विभागण्याचा निर्णय दिला. यात 'रामजन्मभूमी' म्हणवली गेलेली जागा हिंदूंना तसेच या परिसरातील...


'संजू' या चित्रपटाने 3 दिवसात 100 कोटींची कमाई केली खरी पण, सोशल मीडियावर या चित्रपटावर अनेक उलट सुलट प्रतिक्रिया पाहायला मिळाल्या.

राजकुमार हिराणी यांनी लेखन आणि दिग्दर्शन केलेल्या 'संजू' चित्रपटात रणबीर कपूर, मनिषा कोइराला, परेश रावल, दिया मिर्झा, सोनम कपूर, विकी कौशल, जिम सौरभ आणि अनुष्का शर्मा यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत.

'संजू' या चित्रपटातून संजय दत्तची भलामण केली आहे, असं तुम्हाला वाटतं का? असा प्रश्न आम्ही आमच्या वाचकांना विचारला. त्यावर आम्हाला भरभरून प्रतिसाद मिळाला.

कौस्तुभ जंगम आपल्या प्रतिक्रियेत लिहितात, 'तो देशद्रोही आहे. 257 निष्पाप मुंबईकरांच्या मृत्यूला आणि कोट्यवधीच्या मालमत्तेच्या विनाशाला तो कारणीभूत आहे. अशा माणसावर चित्रपट काढणंच मुळात चूक आहे आणि त्याचं उदात्तीकरण करणं हे आपली बुद्धी गहाण पडली असल्याचं लक्षण आहे.'

'कोणत्याही व्यक्तीवर मसाला चित्रपट होऊ शकतो. किती मनोरंजन, ज्ञान घ्यायचं अणि किती पैसे, वेळ द्यायचा हे सर्वस्वी आपल्यावर आहे. अशा सिनेमासाठी U/A सर्टिफिकेट असणं आवश्यक आहे.' असं मत महेंद्र जाधव यांनी व्यक्त केलं आहे.

उमेश केशवे यांनी, 'गुन्हेगार... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ाला महापुरुष करू नये' असं म्हटलं आहे. "चित्रपटात एक बाजू दाखवली गेली. त्याच्या घरी सापडलेली हत्यारं, गुंड लोकांशी असणारा सलोखा आणि त्याच्यामुळे निष्पाप लोक मारले गेलेत. चित्रपट काढला म्हणजे केलेलं पाप  कमी होत नाही," असं ते लिहितात.

संदीप जाधव यांनी देखील 'संजू' चित्रपट म्हणजे वाईट गोष्टींचा गौरव आहे, हे व्हायला नको, असं म्हटलंय. "जेव्हा नथुराम गोडसेबद्दल बोलताना लक्षात ठेवलं पाहिजे. शेवटी त्याला ही बोलायचं अधिकार आहे म्हणून नाटकाला विरोध करणं चूक आहे", असं मत मांडलं आहे.

प्रेक्षकांनी हा चित्रपट केवळ मनोरंजन म्हणून पाहावा, असा सल्ला उदयसिंह राजेभोसले यांनी दिला आहे.

'कोणी कोणत्या विषयावर चित्रपट काढायचा आणि कोणी बघायचा हा ज्याचा त्याचा विषय आहे. आता या चित्रपटातून काय चांगलं (ड्रगचं व्यसन कसं सोडलं किंवा माज कसा उतरला/उतरवला) घेण्यासारखं आहे ते महत्त्वाचं. आणि गुन्हेगारी संबंध आपल्याला कसे अपायकारक आहेत, हेही या चित्रपटातून लक्षात येतं', असं मत प्रसाद यांनी ट्वीट करून व्यक्त केलं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


'साडे सात तासांची झोप आणि मुलींशी भेट'

कर्नाटक विधानसभेसाठी मतदान पार पडलं 12 मेला आणि लगेच तीन दिवसांत मतमोजणी होते आहे. पण हे तीन दिवसही उमेदवारांसाठी महत्त्वाचे आहेत.

निवडणुकीच्या रणधुमाळीनंतर दैनंदिन आयुष्यात काही बदल झाला का, असा प्रश्न विचारल्यावर महाराष्ट्र एकीकरण समितीचे उमेदवार मनोहर किणेकर दिलखुलास हसले.

"प्रचार सुरू होता तेव्हा सलग चार तास झोप नशिबात नव्हती. मतदानाच्या दिवशी साडे सात तास झोपलो," असं त्यांनी हसत हसत सांगितलं.

"कुटुंबापासून मधल्या काळात दूरच गेलो होतो. माझ्या मुली बाहेर असतात. मतदान झालेल्या दिवशी त्या बेळगावात आल्या. इतर नातेवाईकही घरी आले आहेत. सकाळी त्यांच्याबरोबर वेळ घालवतो, जे गेल्या काही दिवसांत शक्य झालं नव्हतं."

मतदानानंतर मतमोजणी पर्यंत उमेदवार काय करतात?

पण मतदान झालं असलं तरी राजकारण संपत नाही. "रोज दीड-दोनशे कार्यकर्त्यांना भेटतो आहे. त्यांच्याकडून निवडणुकीदरम्यानच्या काळातला आढावा घेतला. निवडणुकीतल्या सगळ्या शक्यतांवर त्यांच्याशी चर्चा केली."

प्रणिती शिंदे : निकालाच्या आदल्या दिवशी झोप उडाली

सोलापूरच्या काँग्रेसच्या आमदार प्रणिती शिंदे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यांना निवडणूक निकाल दहावी बोर्डाच्या परीक्षेसारखा वाटतो.

"मी दोनदा आमदार झाले तेव्हा दिवाळीचा मोसम होता. पण माझं कशातही लक्ष नव्हतं. निकालाच्या दिवशी तर झोप उडाली होती," प्रणिती शिंदे यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं.

प्रणिती शिंदे यांना निकालाच्या आधी झोप लागत नाही

"मी स्वत: काउंटिंग बूथवर जात नाही. पण दर तासाला फोन येतो. पहिल्या निवडणुकीत स्थिती दोलायमान होती. सहाव्या फेरीनंतर मग निकाल स्पष्ट होत गेला. मला हे ठळकपणे आठवतं."

प्रणिती यांना मतमोजणी पूर्ण होईपर्यंत काहीही दुसरं सूचत नाही. त्यांच्या मते दिवसभराची काम कार्यकर्त्यांच्या भेटी हे सुरूच राहतं. पण, त्याला मनातल्या 'टेन्शन'ची किनार असते.

पूनम महाजन : मॉर्निंग वॉक पुन्हा सुरू

भाजपच्या मुंबईतल्या खासदार पूनम महाजनही सांगतात 2014ची लोकसभा निवडणूक त्यांच्यासाठी खास होती.

"2009मध्ये मी निवडणूक हरले होते. त्यामुळे 14ची खास तयारी केली. कार्यकर्त्यांशी भेटीगाठी वाढवल्या. राष्ट्रीय पक्ष संघटनेच्या बरोबरीने प्रचारात भाग घेतला."

2014च्या लोकसभा निवडणुकीवेळी मतदान आणि मतमोजणी यामध्ये तब्बल एक महिना महाजन यांना मिळाला. "पण पक्ष जबाबदारी म्हणून मधल्या काळात इतर उमेदवारांचा प्रचार करायचा होता. माझ्या मतदारसंघात मतदान झालं म्हणून काम थांबलं नाही. राज्यभर दौरे सुरूच होते."

पूनम महाजन व्यायामाची काळजी घेतात

"शिवाय प्रचाराच्या तोफा थंडावल्या तरी मतदान किती झालं, विजयाची शक्यता किती आहे, मतदान करताना मतदारांनी कुठल्या मुद्यांचा विचार केला याचा आढावा घेण्याचं काम अव्याहत सुरू होतं."

खाजगी आयुष्यात मात्र पूनम यांना वेगळीच चिंता सतावत होती. "प्रचाराच्या काळात भरपूर चालणं झाल्यामुळे आपोआप व्यायाम होत होता. तोच स्टॅमिना आणि ताकद टिकवायची होती. म्हणून मग चौपाटीवर दोन ऐवजी चार फेऱ्या मारायला सुरुवात केली."

राहुल शेवाळे : आघाडीच्या बोलणीचा काळ

शिवसेनेच्या राहुल शेवाळेंनी 2014मध्ये पहिल्यांदा लोकसभेची निवडणूक लढवली आणि जिंकलीही. त्यांनाही मतदान आणि मतमोजणी दरम्यान महिनाभराची सुटी मिळाली होती. ते महत्त्व देतात कार्यकर्त्यांबरोबर वेळ घालवण्याला.

"कोणता उमेदवार जिंकू शकतो, उमेदवार का जिंकतो किंवा हरतो याची मीमांसा करण्याचा हा काळ आहे. निवडणुकीनंतर आघाडी करण्याची वेळ आली तर त्याची बोलणीही याच काळात सुरू होतात. तसंच कार्यकर्त्यांना भेटून त्यांचे आभार मानतो. कारण ते...


'सामना'च्या सोमवारच्या (22 फेब्रुवारी) अग्रलेखाचा विषय होता पेट्रोल-डिझेलच्या वाढत्या किंमतींचा. मात्र, यातूनही राम मंदिराच्या वर्गणीवर निशाणा साधला गेला. या अग्रलेखात म्हटलंय की, "राम मंदिरासाठी 'चंदा वसुली' करण्यापेक्षा पेट्रोल-डिझेलचे भाव चंद्राला भिडत आहेत, ते खाली आणा. त्यामुळे रामभक्तांच्या चुली पेटतील आणि श्रीरामही खुश होतील."

'सामना' हे शिवसेनेचे मुखपत्र आहे. मात्र, अनेकदा सोयीस्कररित्या 'सामना' आणि पक्षाची (शिवसेना) भूमिका वेगळी ठरवली जाते. मात्र, यावेळी तसं होतानाही दिसत नाही. कारण पक्षाचे प्रमुख आणि महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनीही राम मंदिरासाठी गोळा केली जाणाऱ्या वर्गणीवर टीका केलीय.

17 फेब्रुवारी रोजी मुख्यमंत्र्यांच्या मुंबईतील 'वर्षा' या निवासस्थानी शिवसेनेच्या सर्व संपर्कप्रमुख, जिल्हाप्रमुख आणि काही आमदारांची बैठक बोलावण्यात आली होती.

या बैठकीत बोलताना उद्धव ठाकरे म्हणाले, "रामाच्या नावाने काही लोक घरोघरी पैसे मागण्यासाठी जात आहेत. पण आपल्याला तसं करायचं नाही. बाबरी मशिद प्रकरणात शिवसेना रस्त्यावर उतरली होती. आता भाजप पैसे गोळा करण्यासाठी रस्त्यावर ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आली आहे."

"देखो ये काम ना करो, राम का नाम बदनाम ना करो," असा टोलाही उद्धव ठाकरे यांनी भाजपला लगावला होता.

इतकंच नव्हे, तर राम मंदिराच्या उभारणीसाठी वर्गणी गोळा केली जाईल, असं गेल्यावर्षी डिसेंबर महिन्यात ज्यावेळी घोषित झालं, तेव्हा तर शिवसेनेचं मुखपत्र 'सामना'त विशेष अग्रलेखच छापण्यात आला होता. अग्रलेखाचा मथळा होता - 'रामाची वर्गणी'.

या अग्रलेखातून अनेक आरोप करण्यात आले, टीका करण्यात आली. "चार लाख स्वयंसेवक हे मंदिराच्या वर्गणीनिमित्ताने संपर्क अभियान राबवणार आहेत. हे संपर्क अभियान म्हणजे रामाच्या आड 2024 चा निवडणूक प्रचार आहे. रामाच्या नावाचा राजकीय प्रचार केव्हातरी थांबवायलाच हवा."

राम मंदिर निर्माणासाठी वर्गणी गोळा करण्यासाठी चार लाख स्वयंसेवक नक्की कोण आहेत? त्यांना नेमके कोणी नेमले? असे प्रश्नही या अग्रलेखातून उपस्थित केले होते.

सुरुवातीला उल्लेख केल्याप्रमाणे, राम मंदिरासाठी ज्यावेळी आंदोलन सुरू होतं, तेव्हा भाजपच्या खांद्याला खांदा लावून शिवसेना सक्रीय होती. महाराष्ट्रात काँग्रेस-राष्ट्रवादीसोबत सत्ता स्थापन केल्यानंतरही राम मंदिराच्या मुद्द्यावर शिवसेनेनी आपली भूमिका बदलली नव्हती. मात्र, आता शिवसेनेनं राम मंदिरासाठीच्या वर्गणीबाबत घेतलेल्या भूमिकेमुळे अनेकांना आश्चर्याचा धक्का बसला आहे.

राम मंदिराचं राजकीय श्रेय भाजप एकट्याने घेऊ पाहतंय, याची शिवसेनेला भीती वाटतेय का? आणि विशेषत: शिवसेना काँग्रेस-राष्ट्रवादीसोबत सत्तेत असल्यानं राम मंदिराच्या वर्गणीच्या मोहिमेत सक्रीयपणे सहभागी होत नाही, त्यामुळे भाजपला श्रेय घेण्याचा मार्ग मोकळा होतोय का, याचीही भीती शिवसेनेला आहे का? की आणखी काही शक्यता यात आहेत? हे आपण या बातमीतून तपासून पाहणार आहोत.

आम्ही या प्रश्नांचा आढावा घेण्यासाठी शिवसेना आणि भाजप यांच्या आजवरच्या राजकीय प्रवासाचा अभ्यास असणाऱ्या वरिष्ठ पत्रकारांशी बातचीत केली.

राम मंदिराच्या वर्गणीवरील शिवसेनेच्या टीकेचा अर्थ काय?

यादरम्यान वरिष्ठ पत्रकार संदीप प्रधान बीबीसी मराठीशी बोलताना म्हणाले, "ज्या पद्धतीने राम मंदिराच्या भूमिपूजनाचा कार्यक्रम भर कोरोनाच्या काळात नरेंद्र मोदी आणि भाजपनं केला, ते पाहता शिवसेना जरी भाजपसोबत असती, तरीही राम मंदिराचं श्रेय भाजपनं शिवसेनेला घेऊ दिलं नसतं."

"राम मंदिरासाठी यापूर्वी सुद्धा बऱ्याच गोष्टी गोळा केल्या होत्या. जगभरातून निधी गोळा झाला होता. तसंच,...


'सामना'तील बातम्या असोत किंवा पत्रकारांना दिलेल्या मुलाखती, या सर्वांमध्ये त्यांनी समान सत्तावाटपासाठी आग्रही भूमिका लावून धरली आहे. ते अनेकदा तर अशी सततची टीका करत आहेत, जशी पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांनीही भाजपवर केलेली नाही.

भाजप आणि सेना यांच्यात चर्चा होण्याच्या काळात संजय राऊत यांनी अशी टोकाची भूमिका घेणं आणि शिवसेनेच्या इतर नेत्यांनी मात्र याबाबत फारशी वक्तव्यं न करणं, हे पाहता शिवसेना नक्की कोणती रणनीती वापरत आहे, हा प्रश्न पडतोच.

24 ऑक्टोबर रोजी जाहीर झालेल्या निकालात महाराष्ट्र आणि हरियाणा या दोन्ही राज्यांच्या मतदारांनी सत्ताधारी भाजपाला स्पष्ट कौल दिला नाही. महाराष्ट्रापेक्षा हरियाणाची स्थिती अधिक अस्पष्ट असूनही भाजपानं तिथं दुष्यंत चौटालांच्या जेजेपी पक्षाच्या मदतीने सरकार स्थापन केलं आणि तिथं मुख्यमंत्री मनोहरलाल खट्टर यांनी शपथही घेतली.

परंतु महाराष्ट्रात निवडणूकपूर्व युती असूनही भाजप-सेना यांनी सरकार स्थापन केलेलं नाही. इतकंच नाही तर मुख्यमंत्री कोण होणार, याबद्दलही साशंकता निर्माण झाली आहे.

समान वाटपाची चर्चा आणि संजय राऊत यांची वक्तव्यं

निवडणुकीचा निकाल लागल्यानंत... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

र भारतीय जनता पार्टीला गेल्या निवडणुकीपेक्षा 17 जागा कमी मिळाल्याचं स्पष्ट झालं. त्याचप्रमाणे शिवसेनेच्या जागाही कमी झाल्या आहेत. परंतु भाजपची ताकद कमी झाल्यामुळे शिवसेनेची 'बार्गेनिंग पॉवर' वाढली अशी चर्चा सुरू झाली. शिवसेनेच्या कार्यकर्त्यांनी वरळीचे नवनिर्वाचित आमदार आणि सेनेचे नेते आदित्य ठाकरे यांचे 'भावी मुख्यमंत्री' म्हणून बॅनर्स लावायला सुरुवात केली.

तर तिकडे संजय राऊत यांनी समान सत्तावाटपाची भाषा वापरत भाजपवर टीका सुरू केली. निवडणुकांचे निकाल लागल्यावरच शिवसेनेचे नेते संजय राऊत यांनी "महाराष्ट्राची जनता आणि शिवसेनेचे कार्यकर्ते आदित्य ठाकरे यांना मुख्यमंत्रिपदी बसलेलं नक्कीच पाहाण्याची इच्छा आहे," असं वक्तव्य केलं. शिवसेना आणि भाजपा यांची किंवा भाजपाची इतर पक्षांशी चर्चा सुरू होण्याआधीही राऊत यांनी अशी वक्तव्यं सुरू केली होती.

त्यानंतर हातात कमळ घेतलेल्या वाघाचं एक व्यंगचित्र ट्वीट करून त्यांनी आता 'भाजपला आमच्याशिवाय पर्याय नाही', असं सूचित केलं. 2014 साली भाजपने राष्ट्रवादी काँग्रेसकडून मिळालेल्या पाठिंब्यानंतर सरकार स्थापन केलं होतं. आता मात्र तसं करता येणार नाही, 'आमच्याशिवाय पर्याय नाही' याचे संजय राऊत आता स्पष्ट संकेत देऊ लागले.

अडीच वर्षं मुख्यमंत्रिपद

भारतीय जनता पार्टी आणि शिवसेना निवडणुकीच्या आधीच युतीमध्ये होते. 'आम्हाला सत्तेची हाव नाही परंतु युतीच्या दिलेला शब्द आता पाळायला हवा, युतीचा धर्म पाळला पाहिजे,' असंही संजय राऊत निकालांनंतर म्हणाले.

मात्र मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी अडीच-अडीच वर्षं मुख्यमंत्रिपदाबाबत कोणताही फॉर्म्युला ठरवला नव्हता, असं पत्रकारांशी बोलताना सांगितलं.

यावर संजय राऊत यांनी मुख्यमंत्रिपद आणि जबाबदारी याच्या समान वाटपाबद्दल बोलत असलेल्या पत्रकार परिषदेचा व्हीडिओ दाखवूनच उत्तर देऊ लागले. "सत्ता, पद आणि जबाबदाऱ्यांचे समान वाटप होईल, असं मुख्यमंत्री स्वतः सांगत आहेत. या शब्दांचा डिक्शनरीतला अर्थ बदललेला नाही," असंही ते म्हणाले.

"भाजप आणि मुख्यमंत्री यांच्याबाबतीत एकदम टीकेची भूमिका स्वीकारल्याचं दिसून येतं. महाराष्ट्राची कुंडली आम्ही बनवणार. कुंडलीत कोणता ग्रह कोठे ठेवायचा आणि कोणते तारे जमिनीवर आणायचे, कोणत्या ताऱ्याला चमकवायचं याची ताकद आजही शिवसेनेकडे आहे," असं वक्तव्य राऊत यांनी केलं होतं.

'शिवसेनेनं ठरवलं तर आपल्या ताकदीवर सरकार बनवेल'

संजय राऊत...


'सावित्रीच्या सोबतिणी'हे खास नाव यासाठी कारण जसं सावित्रीबाई फुले यांनी महिलांना शिक्षणाची दारं उघडी करून दिली तसंच या सगळ्या स्त्रियांनी भारतातल्या महिलांच्या हक्कांसाठी प्रयत्न केले,लढा दिला. म्हणूनच या महिला, काही सावित्रीबाईंच्या काळाच्या आधीच्या तर काही नंतरच्या पण सर्वार्थाने 'सावित्रीच्या सोबतिणी'.

अनुसूया साराभाई. त्यांना प्रेमाने सगळे जण मोटाबेन म्हणायचे आणि त्या नावाला त्या आयुष्यभर जागल्या. अनुसूया साराभाई भारततल्या कामगार चळवळीच्या अग्रणी समजल्या जातात.

अनुसूयांचा जन्म 1885 साली गुजरातधल्या अहमदाबादमध्ये एका धनिक परिवारात झाला. आईवडिलांचं छत्र लहानपणीच हरवल्यामुळे त्यांचा सांभाळ काकांनी केली. त्यावेळेच्या प्रथांप्रमाणे त्यांचं लग्न 13 व्या वर्षींच झालं पण ते फार काळ टिकलं नाही. त्या आपल्या माहेरी परत आल्या. यानंतर त्यांचे बंधू अंबालाल यांनी अनुसूया यांना पुढच्या शिक्षणासाठी प्रोत्साहन दिलं आणि लंडनला पाठवलं.

अनुसूया आणि त्यांच्या भावातले बंध अतिशय घट्ट होते. आईवडिलांनंतर या भावंडांनीच एकमेकांना आधार दिला होता. लंडनला निघताना अनुसूया यांना कदाचित कल्पनाही नसेल की भविष्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त आपण भावंड एकमेकांच्या विरोधात उभे ठाकू आणि हे वादही साधेसुधे नसतील तर भारतीय समाजाचं चित्र बदलतील.

 लंडनमधल्या वास्तव्याने अनुसूया यांच्यावर खूप प्रभाव पडला. त्या समाजावादाच्या फॅबियन तत्त्वज्ञानाने प्रभावित झाल्या होत्या. त्यांनी इंग्लंडमधल्या सफ्रेज (महिलांचे हक्क) चळवळीतही भाग घेतला. सुरुवातीच्या या घटनांनी त्यांच्या आयुष्याची दिशा बदलली.

या मालिकेतील इतर महिलांविषयी तुम्ही या ठिकाणी वाचू शकता

अनुसूया यांच्या भाची गीता साराभाई यांनी त्यांच्या आयुष्यातल्या काही गोष्टी लिहून काढल्या आहेत. एका ठिकाणी त्या लिहितात, "इंग्लंडचं खुलं वातावरण अनुसूयांच्या बंडखोर स्वभावाला फारच रूचलं. तिथे त्या अनेकदा अनोळखी रस्त्यांवरून एकट्याच भटकायच्या, बर्नाड शॉ, सिडनी आणि बिअट्रीस बेव यांसारख्या तत्त्वज्ञांची भाषणं ऐकायच्या, बॉलरूम डान्सिग शिकल्या आणि मनसोक्त सिगरेट ओढायलाच्या." अनुसूया यांनी नंतरच्या आयुष्यात यापेक्षा अत्यंत वेगळी जीवनपद्धती स्वीकारली आणि गांधीजींच्या अनुयायी बनल्या.

कौटुंबिक कारणास्तव त्यांना लंडनहून अर्ध्यातून परत यावं लागलं. त्यानंतर त्यांनी सामाजिक कार्य करायला सुरुवात केली. त्यातले अनेक प्रकल्प सुतगिरण्यांमध्ये काम करणाऱ्या महिला कामगार आणि त्यांच्या मुलांच्या विकासासाठी काम करणारे होते. अनुसूया यांनी 'स्त्रियो अने तेमनाा राजकीय अहधुसरो' म्हणजेच महिला आणि त्यांचे हक्क या विषयावर पत्रकही लिहिलं होतं.

भाऊ मालक तर बहीण कामगार नेता, एक आंदोलन आणि गांधीजींची मध्यस्थी : अनुसूया साराभाई

पण एका घटनेने त्यांचं आयुष्य पूर्णपणे बदललं. त्यांच्या शब्दात सांगायचं झालं तर, "एका दिवशी सकाळी मी 15 कामगारांचा एक गट माझ्या घरासमोरून जाताना पाहिला. मी त्यातल्या काहींना ओळखत होते म्हणून त्यांना हाक मारली पण त्या लोकांना कसलीच शुद्ध नव्हती. तुमची ही अवस्था कशामुळे झाली विचारल्यावर ते लोक म्हणाले, ताई आम्ही आताच 36 तासांची कामाची पाळी संपवून घरी जातोय. आम्ही न थांबता सलग दोन दिवस आणि एक रात्र काम केलंय."

कामगारांची अशी अवस्था आणि त्यामागची कारणं कळल्यानंतर अनुसूया हादरून गेल्या. त्या लोकांचं जगणं, गरिबी, त्यांना ज्या परिस्थितीत काम करावं लागतं ती परिस्थिती, शोषण पाहिल्यानंतर त्यांनी ठरवलं की या कामगारांच्या हक्कांसाठी आवाज उठवायचा, मग भले आपल्याला यासाठी आपल्या परिवाराच्या, विशेषतः आपल्याला कायम पाठिंबा देणाऱ्या...


'सावित्रीच्या सोबतिणी'हे खास नाव यासाठी कारण जसं सावित्रीबाई फुले यांनी महिलांना शिक्षणाची दारं उघडी करून दिली तसंच या सगळ्या स्त्रियांनी भारतातल्या महिलांच्या हक्कांसाठी प्रयत्न केले,लढा दिला. म्हणूनच या महिला, काही सावित्रीबाईंच्या काळाच्या आधीच्या तर काही नंतरच्या पण सर्वार्थाने 'सावित्रीच्या सोबतिणी'.

महिला, विशेषतः मुस्लीम महिलांचं आयुष्य सुधारण्यासाठी आवाज उठवणाऱ्या लेखिका, संपादिका, संघटक, समाजसुधारक, साहित्यिका आणि शिक्षणतज्ज्ञ म्हणून सुगरा हुमायूँ मिर्झा यांच्याकडे बघितलं जातं.

सर्वात आधी त्यांनी स्वतःला बुरख्याच्या जोखडातून मुक्त केलं. बुरखा न घालता घराबाहेर पडणाऱ्या हैदराबादच्या दख्खन भागातल्या त्या पहिल्या मुस्लीम महिला असल्याचं मानलं जातं. बुरख्याशिवाय घराबाहेर पडणं त्यांच्यासाठी नक्कीच सोपं नव्हतं. त्यासाठी त्यांना बराच संघर्ष करावा लागला.

सुगरा हुमायूँ मिर्झा यांच्या संघर्षाने स्त्रियांच्या भविष्यातल्या पिढ्यांसाठी पाया रचला.

सुगरा हुमायूँ मिर्झा यांच्या याच संघर्षाने स्त्रियांच्या येणाऱ्या पिढ्यांसाठी एक मजबूत पाया रचला. त्यांचं लेखन, सामाजिक कार्य आणि संघटन कौशल्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

य यांचा विशेषतः दख्खनच्या भागात मुलींच्या आयुष्यावर मोठा परिणाम झाला.

या मालिकेतील इतर महिलांविषयी तुम्ही या ठिकाणी वाचू शकता

मुलींना शिक्षणाची कवाडं खुली झाली. अनेक स्त्रियांनी स्वतःचं म्हणणं मांडण्यासाठी लेखणी हातात घेतली. अनेक महिला सामाजिक कार्यात सहभागी झाल्या. त्या आजही अनेकींसाठी प्रेरणास्त्रोत आहेत.

1884 साली हैदराबादमध्ये सुगरा हुमायूँ मिर्झा यांचा जन्म झाला. मरियम बेगम आणि डॉ. सफदर अली यांची ही सगळ्यात धाकटी लेक. त्यांचे वाडवडील इराण आणि तुर्कस्तानातून येऊन स्थायिक झाले होते. मात्र, त्यांनी दख्खनलाच स्वतःची मातृभूमी मानलं. आयुष्यभर याच मातृभूमीची सेवा केली.

सुगरा यांच्या आई मरियम बेगम मुलींच्या शिक्षणासाठी आग्रही होत्या. सुगरा घरीच ऊर्दू आणि फारसी शिकल्या.

1901  साली पाटण्याच्या सैय्यद हुमायूँ मिर्झा यांच्याशी त्यांचा निकाह झाला. ते बॅरिस्टर होते आणि त्यांचं शिक्षण लंडनमध्ये झालं होतं.  वकिली व्यवसायानिमित्त ते हैदराबादला आले होते. तिथे इतर काही बॅरिस्टर मित्रांच्या मदतीने त्यांनी 'अंजुमन-ए-तरक्की-ए-निस्वाँ'ची स्थापना केली. तिथेच त्यांना सुगरांविषयी समजलं. सुगरांच्या व्यक्तिमत्त्वाने ते प्रभावित झाले.

लग्नानंतर सुगरा आता सुगरा हूमायूँ मिर्झा या नावाने ओळखल्या जाऊ लागल्या. स्वतः हूमायूँ मिर्झादेखील मुलींनी शिकावं आणि सामाजिक कार्यात भाग घ्यावा, या मताचे होते. त्यामुळे सुगरा यांच्या शिक्षणात कुठलाच अडथळा आला नाही.

सामाजिक कार्यात त्या अधिक जोमाने भाग घेऊ लागल्या. हुमायूँ मिर्झा यांच्यावर सुगरा किती प्रेम करायच्या, हे हूमायूँ मिर्झा यांच्या मृत्यूनंतर सुगरा यांनी लिहिलेल्या एका काव्यातून स्पष्ट होतं - "मौत ने कर दिया बरबाद मुझे ऐ लोगों..."

हैदाबाद दख्खन प्रांतातल्या त्या पहिल्या महिला संपादक असल्याचं मानलं जातं.  'अन-निसा' (स्त्री) आणि 'जेब-उन-निसा' या प्रकाशनांच्या त्या संपादक होत्या. हैदराबाद आणि लाहोरमधून ही नियतकालिकं प्रकाशित व्हायची आणि ती महिलांच्या आयुष्याशी संबंधित असायची.

स्त्रियांचं समाजातलं स्थान सुधारण्यासाठी या दैनिकात चर्चा व्हायची.  या नियतकालिकांमधलं बहुतांश लिखाण महिलाच करायच्या. यामध्ये सुगरा यांची प्रवासवर्णनंही असायची. अन-निसा नियतकालिकाचं संपूर्ण काम स्वतः सुगरा सांभाळायच्या.

सुगरा यांनी 1919 साली तैय्यबा बेगम यांच्यासोबत मिळून 'अंजुमन-ए-ख्वातीन-ए-दक्कन'ची स्थापना...


'सावित्रीच्या सोबतिणी'हे खास नाव यासाठी कारण जसं सावित्रीबाई फुले यांनी महिलांना शिक्षणाची दारं उघडी करून दिली तसंच या सगळ्या स्त्रियांनी भारतातल्या महिलांच्या हक्कांसाठी प्रयत्न केले,लढा दिला. म्हणूनच या महिला, काही सावित्रीबाईंच्या काळाच्या आधीच्या तर काही नंतरच्या पण सर्वार्थाने 'सावित्रीच्या सोबतिणी'.

वर्ष होतं 1928. महिलांना सरकारी नोकरीमध्ये आरक्षण द्यावं किंवा नाही, या मुद्द्यावर त्रावणकोर राज्यात जोरदार वाद-विवाद सुरू होता. प्रत्येकजण आपली बाजू आपल्या पद्धतीने मांडताना दिसत होता.

त्रिवेंद्रमच्या एका सभेतसुद्धा याच विषयावर चर्चा सुरू होती. याठिकाणी राज्यातील सुप्रसिद्ध विद्वान टी. के. वेलू पिल्लई यांचं भाषण सुरू होतं. विवाहित महिलांना सरकारी नोकरी देण्याच्या विरोधात ते आपलं मत मांडत होते.

अॅना चंडी : हायकोर्टाची पहिली महिला न्यायाधीश

दरम्यान, 24 वर्षीय अॅना चंडी व्यासपीठावर चढल्या. सरकारी नोकऱ्यांमध्ये महिलांना आरक्षण देण्याबाबत त्या युक्तिवाद करू लागल्या.

ही चर्चा एखाद्या व्यासपीठावर होत नसून प्रत्यक्ष न्यायालयातील युक्तिवाद सुरू आहे की काय, असंच चित्र त्यावेळी निर्माण झ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ालं होतं.

या नोकऱ्या विवाहित महिलांना मिळाव्यात की अविवाहित महिलांना, यावरून सुद्धा अनेक मतमतांतरं होती.

टी. के. वेलू पिल्लई आपल्या युक्तिवादात म्हणत होते, "सरकारी नोकऱ्या महिलांच्या वैवाहिक जीवनातील जबाबदाऱ्यांमध्ये अडथळा ठरू शकतात. संपत्तीच्या मुद्द्यावरून पुरुषांचा आत्मसन्मान दुखावला जाईल."

वकिलीचं शिक्षण घेतलेल्या अॅना चंडी यांनीही आपला युक्तिवाद सर्वांसमोर मांडला. "पुरुषांसाठी महिला फक्त घरगुती सुखप्राप्तीचं साधन आहेत, असं याचिकाकर्त्यांना वाटतं. याच आधारे महिलांच्या नोकरी शोधण्याच्या प्रयत्नांवर बंदी घालण्याचा प्रयत्न आहे. त्यांच्या दृष्टीने महिला स्वयंपाकघराच्या बाहेर पडल्यास वैवाहिक सुखात बाधा येईल, असं त्यांना वाटतं, हे सदर याचिकेवरून स्पष्ट होतं," असं त्या म्हणाल्या.

या मालिकेतील इतर महिलांविषयी तुम्ही या ठिकाणी वाचू शकता

चंडी यांनी आपला मुद्दा ठामपणे मांडला. "महिलांच्या कमाईमुळे संकट काळात कुटुंबाला आधार मिळेल. फक्त अविवाहित महिलांना नोकरी मिळणार असल्यास अनेक महिलांची लग्न करण्याची इच्छा नसेल," असं मत अॅना चंडी नोंदवलं.

केरळच्या इतिहासकार आणि लेखिका जे. देविका सांगतात, "अॅना चंडी या सभेत भाग घेण्यासाठी खास कोट्टायमहून त्रिवेंद्रमला दाखल झाल्या होत्या. त्यांच्या याच भाषणामुळे राज्यातील महिला आरक्षणाच्या मागणीला बळ मिळालं. यानंतरही बराच काळ या मुद्द्यावरील चर्चा सुरू होती.

महिला आरक्षणाची मागणी करणाऱ्या मल्याळी महिलांमध्ये अॅना चंडी यांचं नाव अग्रक्रमाने घेतलं जातं.

कायद्याची पदवी घेणारी पहिली महिला

अॅना चंडी यांचा जन्म त्रावणकोर राज्यात 1905 सालाच्या मे महिन्यात झाला. 1926 मध्ये अॅना चंडी कायद्याची पदवी मिळवणाऱ्या केरळमधील पहिल्या महिला ठरल्या.

जे देविका पुढे सांगतात, "सिरीयन ख्रिश्चन कुटुंबात जन्मलेल्या अॅना चंडी कायद्याचं शिक्षण घेण्यासाठी कॉलेजमध्ये दाखल झाल्या, तेव्हा ती गोष्ट त्यांच्यासाठी सोपी नव्हती. तिथं त्यांची चेष्टा व्हायची. पण अॅना चंडी एक अतिशय मजबूत व्यक्तिमत्त्वाच्या महिला होत्या."

गुन्हेगारी प्रकरणातील कायद्याच्या चौफेर ज्ञानासाठी अॅना चंडी यांना ओळखलं जायचं.

राजकारणात प्रवेश

महिला आरक्षणासाठी आवाज उठवणाऱ्या अॅना चंडी यांनी समाजातील तसंच राजकारणातील महिलांचं स्थान याविषयी नेहमीच आपली भूमिका मांडली.

1931 ला त्रावणकोरमध्ये श्री मूलम पॉप्युलर असेंब्लीसाठी त्यांनी...


'सावित्रीच्या सोबतिणी'हे खास नाव यासाठी कारण जसं सावित्रीबाई फुले यांनी महिलांना शिक्षणाची दारं उघडी करून दिली तसंच या सगळ्या स्त्रियांनी भारतातल्या महिलांच्या हक्कांसाठी प्रयत्न केले,लढा दिला. म्हणूनच या महिला, काही सावित्रीबाईंच्या काळाच्या आधीच्या तर काही नंतरच्या पण सर्वार्थाने 'सावित्रीच्या सोबतिणी'.

सन 1930 ची गोष्ट आहे. कमलादेवी चट्टोपाध्याय तेव्हा 27 वर्षांच्या होत्या. त्यांना बातमी कळाली की, गांधीजी दांडी यात्रेव्दारे मिठाच्या सत्याग्रहाची सुरुवात करणार आहेत. त्यानंतर देशभरातल्या समुद्रकिनाऱ्यांवर मीठ बनवलं जाईल, पण महिला या आंदोलनात सहभागी होणार नाहीत कारण गांधीजींनी या आंदोलनात महिलांची भूमिका चरखा चालवणं आणि दारूच्या दुकानांची घेराबंदी करणं इतकीच मर्यादित ठेवली होती. कमलादेवींना ही बाब खटकली.

त्यांच्या 'इनर रिसेस, आऊटर स्पेसेस' या आत्मचरित्रात कमसादेवींनी या गोष्टीचा उल्लेख केला आहे. त्या लिहितात, "मला वाटलं की महिलांनाही मिठाच्या सत्याग्रहात सहभागी होण्याची संधी मिळाली पाहिजे आणि मी थेट महात्मा गांधीशी चर्चा करण्याचं ठरवलं."

भारतात निवडणूक लढवणारी पहिली महिला

गांधीजी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तेव्हा प्रवास करत होते, त्यामुळे कमलादेवी त्या ट्रेनमध्ये पोहचल्या आणि गांधीजींना भेटल्या. ही भेट खरतंर छोटी होती पण इतिहास बदलवणारी ठरली. सुरुवातीला गांधीजींनी महिलांनी या सत्याग्रहात सहभागी होऊ नये ही गोष्ट कमलादेवींच्या गळी उतरवण्याचा प्रयत्न केला, पण कमलादेवींचा युक्तिवाद ऐकून त्यांनी महिलांना या सत्याग्रहापासून लांब ठेवण्याचा आपला निर्णय बदलला आणि महिला तसंच पुरुष बरोबरीने या सत्याग्रहात सहभागी होतील याची ग्वाही दिली. महात्मा गांधींचा हा निर्णय ऐतिहासिक ठरला.

या निर्णयानंतर महात्मा गांधींनी मिठाच्या सत्याग्रहासाठी दांडी यात्रा केली आणि मुंबईमध्ये या सत्याग्रहाचं नेतृत्व करण्यासाठी सात सदस्यांची टीम बनवली, यात कमलादेवी आणि अवंतिकाबाई गोखले यांचा समावेश होता.

महिलांच्या दृष्टीने महत्त्वाचं पाऊल

या निर्णयानंतर महात्मा गांधींनी मिठाच्या सत्याग्रहासाठी दांडी यात्रा केली आणि मुंबईमध्ये या सत्याग्रहाचं नेतृत्व करण्यासाठी सात सदस्यांची टीम बनवली, यात कमलादेवी आणि अवंतिकाबाई गोखले यांचा समावेश होता.

या मालिकेतील इतर महिलांविषयी तुम्ही या ठिकाणी वाचू शकता

न्यूयॉर्क विद्यापीठाच्या प्रोफेसर आणि महिलांसाठी काम करणाऱ्या सामाजिक संस्थेच्या संस्थापक रूचिरा गुप्तांच्या मते, "या घटनेने स्वातंत्र्य लढ्यात महिलांचा सहभाग लक्षणीयरित्या वाढला. त्यानंतर काँग्रेस पक्षात, राजकारणात आणि स्वातंत्र्यानंतरही महिलांचं योगदान उल्लेखनीय ठरलं."

मिठाच्या सत्याग्रहादरम्यान घडलेले कमलादेवींचे अनेक किस्से सांगितले जातात. पोलिसांशी संघर्ष करणाऱ्या कमलादेवींनी मिठाची पाकिटं बनवायला सुरुवात केली. एक दिवशी त्या मुंबई स्टॉक एक्सचेंजमध्ये दाखल झाल्या आणि तिथे या मिठाच्या पाकिटांचा लिलाव केला. कमलादेवींच्या निडर व्यक्तिमत्वामागे त्यांच्या आई आणि आजीची प्रेरणा होती.

बालविवाह, वैधव्य आणि पुर्नविवाह

त्यांचा जन्म मंगळूरमध्ये एका गौड सारस्वत कुटुंबात झाला होता. त्यांचे वडील अनंतथैया धारेश्वर कलेक्टर होते आणि उदारमतवादी विचारांचे होते. पण कमलादेवींच्या लहानपणीच त्यांचा मृत्यू झाला. कमलादेवींच्या आईने कुटुंबाची सगळी जबाबदारी हाती घेतली. त्या काळात मुली शाळेत जात नव्हत्या, पण कमलादेवींच्या आई, गिरिजादेवींनी आपल्या मुलीला शिकवण्यासाठी घरी शिक्षक येतील अशी व्यवस्था केली.

पतीच्या मृत्यूनंतर सामाजिक दडपणाखाली गिरिजादेवींनी आपल्या मुलीचं लग्न...


'सावित्रीच्या सोबतिणी'हे खास नाव यासाठी कारण जसं सावित्रीबाई फुलेंनी महिलांना शिक्षणाची दारं उघडी करून दिली तसंच या सगळ्या स्त्रियांनी भारतातल्या महिलांच्या हक्कांसाठी प्रयत्न केले,लढा दिला. म्हणूनच या महिला, काही सावित्रीबाईंच्या काळाच्या आधीच्या तर काही नंतरच्या पण सर्वार्थाने 'सावित्रीच्या सोबतिणी'.

प्रश्न - तुम्ही फेमिनिस्ट आहात का?

उत्तर - हो, आहे. पण ब्रा जाळणाऱ्यांपैकी मी नाही.

एका पत्रकाराने विचारलेल्या प्रश्नाला इंदरजीत कौर यांनी हे उत्तर दिलं होतं.

इंदरजीत कौर. या महिलेनेच मोठ्या धाडसाने आणि समजुतदारपणे महिलांसाठी नव्या संधीचे दरवाजे उघडले.

इंद्रजीत कौर : भारत-पाकिस्तान फाळणीनंतर निर्वासितांसाठी काम करणारी महिला

इंदरजीत कौर यांनीच मुलींना निडरपणे घरातून बाहेर पडून जगाला डोळे भिडवण्याचं धाडस दिलं होतं.

इंदरजीत कौर यांच्या नावासमोर 'पहिल्या' किंवा 'प्रथम' हे विशेषण अनेकवेळा आलं.

इंदरजीत कौर स्टाफ सिलेक्शन समितीच्या (SSC) पहिल्या महिला अध्यक्ष होत्या. पंजाबी युनिव्हर्सिटीच्या पहिल्या महिला कुलगुरु त्या राहिल्या.

कौर यांची कहाणी कोणत्याही व्यक्तीसाठी प्रेरणादायक अशीच आहे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

. 1 सप्टेंबर 1923 ला पंजाबच्या पटियालामध्ये कर्नल शेर सिंह संधू यांच्या घरी मुलगी जन्माला आली.

शेर सिंह संधू आणि त्यांची पत्नी करतार कौर यांचं हे 'पहिलं'च अपत्य.

या मुलीचं नाव इंद्रजीत कौर असं ठेवण्यात आलं. त्यावेळी घरात मुलगा जन्मल्यावर ज्याप्रकारे आनंद साजरा केला जायचा, तसाच आनंद कर्नल शेर सिंह संधू यांनी इंदरजीत कौर यांच्या जन्माचा दिवस धुमधडाक्यात साजरा केला.

या मालिकेतील इतर महिलांविषयी तुम्ही या ठिकाणी वाचू शकता

कर्नर शेरसिंह एक पुरोगामी आणि उदारमतवादी व्यक्ती म्हणून ओळखले जात.

त्यांनी कधीच जुन्या प्रथा, पुराणमतवादी विचार तसंच त्यावेळी सुरू असलेल्या पडदा पद्धतीला आपल्या मुलांच्या विकासाच्या आड येऊ दिलं नाही. याच विचारसरणीमुळे इंदरजीत संधू यांना पुढे जाण्यासाठी पाठबळ मिळालं.

इंदरजीत यांनी आपलं प्राथमिक शिक्षण पटियालाच्या व्हिक्टोरिया गर्ल्स स्कूलमधून पूर्ण केलं.

दहावीनंतर कुटुंबात त्यांच्या पुढील शिक्षणाबाबत चर्चा होऊ लागली.

व्यवसायाने पत्रकार असलेले आणि इंदरजीत कौर यांचे चिरंजीव रुपींदर सिंह सांगतात, "तरूण आणि आकर्षक मुलींचे तातडीने लग्न करून द्यावं, असं माझ्या आईच्या आजोबांचं मत होतं. पण आईच्या दृढनिःश्चय आणि त्यांच्या वडिलांच्या सहकार्याने त्यांना शिक्षणाचा मार्ग खुला होण्यासाठी मदत झाली."

यादरम्यान कर्नल शेर सिंह यांची बदली पेशावरला करण्यात आली. इंदरजीत पुढील शिक्षण घेण्यासाठी लाहोरला गेल्या.

तिथं त्यांनी आर. बी. सोहनलाल ट्रेनिंग कॉलेजमध्ये बेसिक ट्रेनिंग कोर्स केला. लाहोरच्याच शासकीय महाविद्यालयातून त्यांनी दर्शनशास्त्र विषयात एम. ए. पर्यंतचं शिक्षण घेतलं.

यानंतर त्या व्हिक्टोरिया गर्ल्स इंटरमीजिएट कॉलेजमध्ये कंत्राटी पद्धतीने शिकवू लागल्या.

1946 मध्ये पटियालाच्या महिला शासकीय महाविद्यालयात त्यांनी तत्त्वज्ञान शिकवणं सुरू केलं.

यानंतर काही दिवसांनी भारत-पाकिस्तानची फाळणी झाली. दरम्यान शेकडोंच्या संख्येने शरणार्थी पाकिस्तानातून भारतात येऊ लागले.

रुपींदर सिंह सांगतात, "त्यावेळी इंदरजीत कौर यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. एक कार्यकर्त्याच्या स्वरूपात त्या काम करू लागल्या. त्यांनी माता साहिब कौर संघटना स्थापन करण्यासाठी मदत केली. या संघटनेच्या त्या सचिव बनल्या."

या संघटनेच्या अध्यक्ष सरदारनी मनमोहन कौर यांच्या मदतीने पटियालात सुमारे 400 कुटुंबाचं पुनर्वसन करण्यात आलं. या कामात इंदरजीत...


'सावित्रीच्या सोबतिणी'हे खास नाव यासाठी कारण जसं सावित्रीबाई फुलेंनी महिलांना शिक्षणाची दारं उघडी करून दिली तसंच या सगळ्या स्त्रियांनी भारतातल्या महिलांच्या हक्कांसाठी प्रयत्न केले,लढा दिला. म्हणूनच या महिला, काही सावित्रीबाईंच्या काळाच्या आधीच्या तर काही नंतरच्या पण सर्वार्थाने 'सावित्रीच्या सोबतिणी'.

मुथुलक्ष्मी रेड्डी हे नाव ऐकल्यावर चटकन त्या कोण हे लक्षात येणार नाही, पण ही अशी महिला होती जिची ओळख 'अनेक क्षेत्रातली पहिली' म्हणून करून देता येईल.

त्यांनी वैद्यकीय क्षेत्रातील पदवी घेतली होती आणि त्या पहिल्या 'हाऊस सर्जन' होत्या. कायदेमंडळाच्या पहिल्या महिल्या सदस्यही होत्या.

मुथुलक्ष्मी रेड्डी यांचा जन्म 30 जुलै 1886 साली तामिळनाडूमधील पुदुकोट्टाई इथं झालं होता. त्यांच्या वडिलांचं नाव नारायण स्वामी अय्यर होतं. ते महाराजा कॉलेजचे प्राचार्य होते. त्यांची आई चंद्राम्मल या देवदासी होत्या.

मुथुलक्ष्मी यांच्या वडिलांनी मॅट्रिकपर्यंत त्यांना स्वतःच घरी शिकवलं. काही शिक्षकही त्यांना घरी शिकवायला यायचे. मॅट्रिकच्या परीक्षेत त्या प्रथम आल्या.

मात्र तरीही मुलगी असल्यामुळे त्यांना पुढील ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

शिक्षणासाठी प्रवेश नाकारला गेला. त्यांच्या प्रवेशावरून त्याकाळी सनातन्यांनी रान उठवलं होतं.

देवदासी प्रथेविरुद्ध लढणाऱ्या मुथुलक्ष्मी

पण मुथुलक्ष्मी यांची अभ्यासातली रुची पाहून पुदुकोट्टाईचे राजे मार्तंड भैरव थोंडामन यांनी त्यांना पुढील शिक्षणासाठी प्रवेशही मिळवून दिला आणि शिष्यवृत्तीही. त्याकाळी शाळेत जाणारी ती एकमेव मुलगी होती.

मद्रास मेडिकल कॉलेजच्या सर्जरी डिपार्टमेंटमध्ये प्रवेश मिळवणारी पहिली भारतीय महिला म्हणजे मुथुलक्ष्मी रेड्डी. त्या केवळ प्रवेश मिळवून थांबल्या नाहीत, तर मद्रास मेडिकल कॉलेजमधून सर्जरी या विषयात अव्वल येत गोल्ड मेडलही मिळवलं.

या मालिकेतील इतर महिलांविषयी तुम्ही या ठिकाणी वाचू शकता

त्यांची ओळख केवळ वेगवेगळ्या क्षेत्रात कर्तृत्व गाजवणारी 'पहिली महिला' एवढ्यापुरतीच मर्यादित नव्हती, तर त्यांनी महिलांच्या मुक्ती आणि सक्षमीकरणासाठीही प्रयत्न केले, असं डॉक्टर व्ही शांता यांनी 'Muthulakshmy Reddy - A Legend unto herself' या पुस्तकात म्हटलं आहे.

मुथुलक्ष्मी यांचा विवाह डॉ. टी सुंदर रेड्डी यांच्याशी एप्रिल 1914 साली झाला. लग्नाआधी त्यांनी आपल्या पतीला एकच अट घातली होती...त्यांनी मुथुलक्ष्मी यांच्या सामाजिक तसंच गरजूंना वैद्यकीय मदत देण्याच्या कामात कोणताही हस्तक्षेप करू नये.

इंग्लंडमध्ये महिला आणि मुलांच्या आरोग्यासंबंधीचा एक कोर्स करण्यासाठी त्यांची निवड झाली होती. मुथुलक्ष्मी यांच्या पालकांनी इंग्लंडला जाण्यासाठी विरोध केला. त्यावेळी तामिळनाडूचे तत्कालिन आरोग्यमंत्री पानगल राजा यांनी एका वर्षासाठी मुथुलक्ष्मी यांना आर्थिक सहाय्य करण्याची सूचना केली.

पण लवकरच त्यांच्या लक्षात आलं, की केवळ वैद्यकीय मदत पुरेशी नाहीये आणि म्हणूनच त्या अॅनी बेझंट यांच्या मार्गदर्शनाखाली महिला चळवळीमध्ये सहभागी झाल्या. विमेन्स इंडियन असोसिएशननं 1926 साली त्यांना मद्रास कायदे मंडळाच्या सभासद म्हणून नामांकित केलं. 1926 ते 1930 या कालखंडात त्या कायदे मंडळाच्या सभासद होत्या.

सुरूवातीला ही जबाबदारी स्वीकारण्याबद्दल त्या साशंक होत्या. त्यामुळे आपल्या वैद्यकीय क्षेत्रातील कामावर परिणाम होईल अशी भीती त्यांना वाटत होती. पण महिलांनी घराप्रमाणेच राष्ट्राच्या उभारणीतही आपल्या कौशल्यांचा वापर करावा, असंही त्यांना वाटत होतं.

बालविवाह प्रतिबंधक कायदा, देवदासी प्रथा संपुष्टात आणणारा तसंच महिला आणि लहान मुलांची...


'सावित्रीच्या सोबतिणी'हे खास नाव यासाठी कारण जसं सावित्रीबाई फुलेंनी महिलांना शिक्षणाची दारं उघडी करून दिली तसंच या सगळ्या स्त्रियांनी भारतातल्या महिलांच्या हक्कांसाठी प्रयत्न केले,लढा दिला. म्हणूनच या महिला, काही सावित्रीबाईंच्या काळाच्या आधीच्या तर काही नंतरच्या पण सर्वार्थाने 'सावित्रीच्या सोबतिणी'.

रखमाबाई राऊत ओळखल्या जातात त्या 1884-90 या काळात गाजलेल्या एका खटल्यासाठी आणि त्याहूनही त्यांच्या 'माझ्या संमतीशिवाय झालेल्या लग्नात मी नांदणार नाही, मला तुरुंगवासाची शिक्षा झाली तरी चालेल' या ठाम भूमिकेसाठी.

त्या काळी नवऱ्याने आपल्या बायकोला सोडणं फारच सामान्य बाब होती, पण रखमाबाई कदाचित भारतातल्या पहिल्या महिला होत्या ज्यांनी आपल्या नवऱ्याकडे कायदेशीर घटस्फोट मागितला.

रखमाबाईंमुळेच भारतात, खासकरून महाराष्ट्रात संमतीवयाबद्दल चर्चा, वाद सुरू झाले. पुढे त्यांच्याच खटल्यामुळे ब्रिटिशकालीन भारतात 'संमतीवयाचा कायदा 1891' लागू झाला.

रखमाबाईंचा जन्म 1864 साली मुंबईमध्ये त्यांचा जन्म झाला. त्याकाळच्या परंपरांप्रमाणे वयाच्या अकराव्या वर्षीच रखमाबाईंचं लग्न त्यांच्या विधवा आईनं लावून दिलं. ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

मात्र सासरी न जाता त्या आईसोबतच राहिल्या.

या मालिकेतील इतर महिलांविषयी तुम्ही या ठिकाणी वाचू शकता

त्यानंतर रखमाबाईंच्या आईंनी पुन्हा लग्न केलं. सावत्र वडिलांचा, सखाराम अर्जुन यांचा रखमाबाईंवर खूप प्रभाव होता. वयाची विशी गाठेपर्यंत रखमाबाई सासरी नांदायला गेल्याच नाहीत. त्याकाळी नवऱ्याच्या घरी जायला नाही म्हणणं ही फार मोठी गोष्ट होती.

शेवटी रखमाबाईंचे पती, दादाजी भिकाजी, यांनी रखमाबाईंनी नांदायला यावं म्हणून कोर्टात केस दाखल केली. आपली बाजू मांडताना रखमाबाईंनी 'मला हे लग्न मान्य नाही कारण हे लग्न झालं तेव्हा मी अतिशय लहान होते, आणि माझी संमती या लग्नाला नव्हती,' असा युक्तिवाद केला.

कोर्टाने लग्न टिकवावं अशा अर्थाचा निकाल दिला, तो साहजिकच रखमाबाईंना मान्य होण्यासारखा नव्हता. कोर्टाने रखमाबाईंपुढे दोन पर्याय ठेवले, एकतर नवऱ्याकडे नांदायला जाणं किंवा सहा महिन्यांची कैद. रखमाबाईंना तुरुंगवास मंजूर होता पण संमतीशिवाय झालेलं लग्न नाही.

रखमाबाई राऊत: मर्जीविरूद्ध झालेलं लग्न धुडकावून लावणारी महिला

एका बाजूला खटला चालू होता, तर दुसऱ्या बाजूला समाजातून रखमाबाईंवर मोठ्या प्रमाणात टीका होत होती. ही टीका करणाऱ्यांमध्ये अग्रणी होते स्वातंत्र्यसैनिक बाळ गंगाधर टिळक.

टिळकांचा रखमाबाईंना आणि त्या अनुषंगाने येणाऱ्या संमतीवयाच्या कायद्याला प्रखर विरोध होता. टिळकांनी आपल्या वर्तमानपत्रांमधून रखमाबाईंवर कडाडून टीका केली.

 एका ठिकाणी ते लिहातात, "रखमाबाई, (पंडिता) रमाबाई यांच्यासारख्या स्त्रियांना चोर, व्याभिचारी आणि खुनी अशा लोकांना दिल्या जाणाऱ्या शिक्षा दिल्या पाहिजेत." (द मराठा 12 जून 1887)

तरीही रखमाबाईंनी हार मानली नाही. कोर्टाच्या निर्णयाविरुद्ध त्यांनी ब्रिटनच्या महाराणी व्हिक्टोरिया यांना पत्र लिहिलं. महाराणींनी कोर्टाचा निर्णय रद्दबातल ठरवला. अखेरीस रखमाबाईंच्या पतीने पैशांच्या बदल्यात खटला मागे घेतला. याच खटल्यानंतर बहुचर्चित 'एज ऑफ कन्सेंट अॅक्ट 1891' हा कायदा पास झाला. या कायद्यामुळे मुलींच्या सेक्स करण्याचं, पर्यायाने लग्नाचं वय 10 वरून 12 करण्यात आलं. या कायद्याचं उल्लघंन झालं तर याला बलात्कारासारख्याच शिक्षेची तरतूद होती.

पहिल्या महिला प्रॅक्टिसिंग डॉक्टर

कायदेशीर घटस्फोट घेणारी पहिली महिला इतकीच रखमाबाईंची ओळख नाही. त्या भारतातल्या पहिल्या महिला प्रॅक्टिसिंग डॉक्टर आणि पहिल्या महिला MD होत्या....


'सावित्रीच्या सोबतिणी'हे खास नाव यासाठी कारण जसं सावित्रीबाई फुलेंनी महिलांना शिक्षणाची दारं उघडी करून दिली तसंच या सगळ्या स्त्रियांनी भारतातल्या महिलांच्या हक्कांसाठी प्रयत्न केले,लढा दिला. म्हणूनच या महिला, काही सावित्रीबाईंच्या काळाच्या आधीच्या तर काही नंतरच्या पण सर्वार्थाने 'सावित्रीच्या सोबतिणी'.

साल 1925. आसामातल्या नौगावात आसाम साहित्य सभेची बैठक सुरू होती. महिलांना शिकण्यासाठी प्रोत्साहन देण्याबाबत बैठकीत चर्चा होत होती, मुलींच्या शिक्षणाच्या विकासावर भर दिला जात होता.

या बैठकीत महिला आणि पुरुष दोघेही सहभागी होते. पण महिलांची बसण्याची व्यवस्था पुरुषांपासून वेगळी करण्यात आली होती. वेतापासून तयार करण्यात आलेल्या एका पडद्यामागे महिला बसल्या होत्या.

चंद्रप्रभा सैकियानी व्यासपीठावर आल्या आणि माईकवरून गर्जल्या, "तुम्ही सगळ्या पडद्यामागे का बसलायत…" त्यांनी सगळ्यांना पुढे येऊन बसायला सांगितलं.

या मालिकेतील इतर महिलांविषयी तुम्ही या ठिकाणी वाचू शकता

चंद्रप्रभा सैकियानींच्या बोलण्याने सभेतल्या महिला इतक्या प्रभावित झाल्या की पुरुषांपासून त्यांना वेगळं करणारी ती वेताची भिंत मोडू... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

न काढत त्या पुरुषांसोबत येऊन बसल्या.

आसाममध्ये त्या काळात प्रचलित असणारी पडद्याची प्रथा मोडून काढण्यामध्ये चंद्रप्रभांची ही कृती महत्त्वाची मानली जाते.

16 मार्च 1901ला आसाममधल्या कामरूप जिल्ह्यातल्या दोइसिंगारी गावात चंद्रप्रभांचा जन्म झाला.

त्यांचे वडील रतिराम मजुमदार गावचे सरपंच होते आणि त्यांनी त्यांच्या मुलीच्या शिक्षणसाठी खूप प्रयत्न केले.

चंद्रप्रभा सैकयानी: अविवाहित माता जिने आसाममधली पडदापद्धत संपवली

चंद्रप्रभा फक्त स्वतःच शिकून थांबल्या नाहीत. त्यांनी त्यांच्या गावातल्या शिक्षण घेणाऱ्या इतर मुलींकडेही लक्ष दिलं.

चंद्रप्रभा यांचे नातू अंतनू सैकिया सांगतात, "13 वर्षांच्या असताना त्यांनी त्यांच्या गावातल्या मुलींसाठी प्राथमिक शाळा सुरू केली. तिथे या किशोरवयीन शिक्षिकेला पाहून शाळेची पाहणी करणारे इन्स्पेक्टर प्रभावित झाले आणि त्यांनी चंद्रप्रभा सैकियानींना नौगांव मिशन स्कूलची शिष्यवृत्ती दिली. नौगाव मिशन स्कूलमध्येही त्यांनी मुलींसोबत शिक्षणाविषयी होणाऱ्या भेदभावाविषयी आवाज उठवणं सुरू ठेवले. असं करणाऱ्या त्या पहिला महिला असल्याचं मानलं जातं."

1920-21मध्ये त्यांनी किरण्मयी अग्रवाल यांच्या मदतीने त्यांनी तेजपूरमध्ये महिला समितीची स्थापना केली.

चंद्रप्रभा आणि इतर स्वातंत्र्य सैनिकांनी 'वस्त्र यज्ञ' म्हणजे परदेशी कपड्यांवर बहिष्कार घालणारी मोहीम राबवली आणि या कपड्यांची होळी केली. यामध्ये महिला मोठ्या संख्येने सहभागी झाल्या असल्याचं चंद्रप्रभांवर कादंबरी लिहीणाऱ्या निरुपमा बोरगोहाई सांगतात. याच दरम्यान गांधीजी तेजपूरला आले होते.

'अभियात्री' या निरुपमा बोरगोहाईंच्या कादंबरीला साहित्य अकादमी पुरस्कारही मिळाला होता. मागास जातीत जन्माला आलेल्या चंद्रप्रभा सैकियांनींच लग्न त्या अगदी लहान असतानाच त्यांच्यापेक्षा वयाने अतिशय मोठ्या पुरुषासोबत लावण्यात आलं होतं आणि त्यांनी या लग्नाला नाकारलं होतं असं निरुपमा बोरगोहाई सांगतात.

चंद्रप्रभा सैकियानी अतिशय हिकमती होत्या, असं लेखिका निरुपमा बोरगोहाई सांगतात.

शिक्षिका म्हणून काम करत असताना चंद्रप्रभा यांना एका वेगळ्या नात्यातून दिवस गेले आणि त्या अविवाहित माता झाल्या. हे नातं फार काळ टिकलं नाही पण या नात्यातून जन्माला आलेल्या मुलाला त्यांनी स्वतःकडेच ठेवण्याचा निर्णय घेतला आणि स्वतःच त्याचं पालनपोषण केलं.

चंद्रप्रभा सैकियानींनी फक्त मुलींच्या...


'सावित्रीच्या सोबतिणी'हे खास नाव यासाठी कारण जसं सावित्रीबाई फुलेंनी महिलांना शिक्षणाची दारं उघडी करून दिली तसंच या सगळ्या स्त्रियांनी भारतातल्या महिलांच्या हक्कांसाठी प्रयत्न केले,लढा दिला. म्हणूनच या महिला, काही सावित्रीबाईंच्या काळाच्या आधीच्या तर काही नंतरच्या पण सर्वार्थाने 'सावित्रीच्या सोबतिणी'.

स्त्रीवादी विचारवंत, कथाकार, कादंबरीकार, कवयित्री, बंगालमध्ये मुस्लीम मुलींच्या शिक्षणासाठी चळवळ उभी करणाऱ्या, मुस्लीम महिलांना संघटित करणाऱ्या कार्यकर्त्या...रुकैया सखावत हुसैन यांचं व्यक्तिमत्त्वं बहुआयामी होतं.

त्यांनी मुस्लीम मुलींसाठी शाळा सुरू केली. त्या शाळेने शेकडो मुलींचं आयुष्य बदललं. मात्र, त्यांना केवळ मुस्लीम महिलांची काळजी नव्हती. त्या स्त्री जातीचा सन्मान आणि त्यांच्या अधिकारांसाठी लढा देत होत्या. त्यांना एक असा समाज आणि जग बनवण्याची इच्छा होती जिथे सर्व एकत्र नांदतील. जिथे स्त्रियांच्या हाती जगाचा कारभार असेल.

या मालिकेतील इतर महिलांविषयी तुम्ही या ठिकाणी वाचू शकता

रुकैया यांचा जन्म 1880 साली अखंड भारतातील रंगपूर जिल्ह्यातील पैराबंद भागात झाला. आज हा भाग बांगलादेशात... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आहे. त्यांचं घराणं जमीनदारांचं होतं. त्यांच्या भावांना आधुनिक शाळा-महाविद्यालयांमधून शिक्षण मिळालं. मात्र, बहिणींना नाही.

रुकैया यांना शिक्षणाची अत्यंत आवड होती. त्यांच्या थोरल्या बंधूने सर्वांपासून लपून रुकैया यांना शिकवलं. रात्री घरातले सगळे झोपले की, रुकैया यांचे थोरले बंधू घरातल्या एका कोपऱ्यात त्यांना शिकवायचे, असं सांगतात.

मुस्लीम मुलींच्या शिक्षणासाठी लढणाऱ्या रुकैया हुसेन

रुकैया खूप हुशार होत्या. जगाकडे बघण्याचा त्यांचा दृष्टिकोन वेगळा होता. त्यांच्या थोरल्या भावाला हे चांगलंच ठाऊक होतं. म्हणूनच रुकैया यांच्या लग्नाची वेळ आली त्यावेळी त्यांना खूप काळजी वाटली. त्यांच्याच प्रयत्नांनी 1898 साली रुकैया यांचं लग्न बिहारमधील भागपूरमधल्या सखावत हुसैन यांच्याशी झालं. सखावत रुकैया यांच्यापेक्षा वयाने खूप मोठे होते.

सखावत बरेच शिकलेले आणि विकासाची कास धरणारे होते. अधिकारी पदावर होते. त्यांच्या सहवासानेच रुकैया यांना बरंच काही करण्याची संधी मिळाली. मात्र, दोघांची सोबत फार काळ टिकली नाही. 1909 साली सखावत हुसैन यांचं निधन झालं.

रुकैया सर्वांत आधी जगासमोर आल्या त्या एक लेखिका म्हणून. सखावत हुसैन यांचं निधन होण्याआधी रुकैया यांची बांग्ला साहित्य जगतात बऱ्यापैकी ओळख निर्माण झाली होती. आपल्या साहित्यातून त्यांनी स्त्रियांचं समाजातलं स्थान, त्यांना मिळणारी दुय्यम वागणूक जगासमोर मांडण्याचा प्रयत्न केला.

'स्त्री जातिर अबोनति' या त्यांच्या लेखाने तर मोठं वादळ निर्माण केलं. या लेखात महिलांच्या परिस्थितीवर कठोर भाष्य करण्यात आलं होतं. मात्र, वास्तवात हा लेख पुरूषसत्ताक समाजाचा आरसा होता.

पुरूषसत्ताक समाजात महिलांना मिळणाऱ्या वाईट वागणुकीचं वास्तव त्यात मांडलं होतं. यापूर्वी भारतीय समाजात असे प्रश्न कुठल्याच स्त्रीने विचारले नव्हते. त्यांनी हा लेख लिहिला त्यावेळी त्यांचं वय 22-23 वर्षांचं होतं, असं म्हणतात.

'Sultana's Dream' म्हणजेच 'सुलतानाचं स्वप्न' या नावाने त्यांनी एक इंग्रजी कथासंग्रहही लिहिला होता. या कथासंग्रहाला लघु कादंबरीसुद्धा म्हणता येईल. जिथे देश आणि समाजातली सर्व व्यवस्था स्त्रिया चालवतात आणि पुरूष घरात असतात, अशा देशाची ही कहाणी होती.

या कथेला स्त्रीवादी कल्पनाविस्तार, विज्ञान कथा म्हणण्यात आलं. ही कथा 115 वर्षांपूर्वी 1905 साली मद्रासमधून प्रकाशित होणाऱ्या 'इंडियन लेडिज मॅगेझिन'मध्ये छापून आली...


'सावित्रीबाई फुले समग्र वाङमय' पुस्तकाच्या मुखपृष्ठावरील चित्र

या पत्रातून त्यांच्या अंगी असलेल्या विविध गुणांचं दर्शन होतं. कधी त्या सामाजिक सुधारणेसाठी ठाम भूमिका घेतात, तर कधी वास्तवाची दाहकता दाखवतात. आज त्यांच्या जन्मदिनी जोतिबांना लिहिलेली काही पत्रे आपल्यासाठी घेऊन आलो आहोत.

सावित्रीबाईंनी जोतिबांना लिहिलेली ही तिन्ही पत्रं महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळाने प्रकाशित केलेल्या 'सावित्रीबाई फुले समग्र वाङ्मय' या पुस्तकात आहेत.

आंतरजातीय विवाह आणि कुमारी माता

सावित्रीबाईंनी लिहिलेल्या या पत्राची तारीख ही 29 ऑगस्ट 1868 आहे. पण त्यावेळचं हे वास्तव आजही आपण आजूबाजूला पाहतो. शहरी भागातील मूठभर अपवाद वगळता भारताच्या ग्रामीण भागात आजही आंतरजातीय विवाह ही सहजसोपी गोष्ट नाही.

सत्यरूप जोतिबा स्वामी यांस,

सावित्रीचा शिरसाष्टांग दंडवत,

पत्रास कारण की, येथे एक अघटित वर्तमान घडले. गणेश नामे एक ब्राह्मण यास पोथी पुराणांचा नाद असून गावोगाव फिरून पंचांग सांगून उदरनिर्वाह करत करत गावी येता झाला. परंतु येथील नुकतीच वयात आलेली सारजा नामक पोरीवर त्याची प्रीती जडली असोन, त्यापासून ती... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

स सहा महिने दिवस गेले आहेत. त्याचा बोभाटा होऊन गावातील दुरमती दुष्ट टवाळांनी त्या उभयतांस आणून मारपीट करुन गावातील गल्लीबोळातून वाजतगाजत मिरवत ठार मारण्यास चालविले. ही भयंकर गोष्ट मला कळताच मी तेथे धावतपळत गेले व त्या लोकांस इंग्रज सरकारचे भय दाखविले व त्या क्रूर कर्मापासून वळविले. सदुभाऊने तोडीमोडी दावून बोलणे केले की, या भटुकड्याने या महारणीने आमचे गाव सोडून जावे. हे उभयतांनी कबूल केले. या उभयतांस मी वाचविले...

                                                                                आपली

                                                                                सावित्री जोतीबा

- सावित्रीबाई फुले समग्र वाङमय (सावित्रीबाईंनी लिहिलेल्या पत्रामधून)

आंतरजातीय विवाहांना विरोध करणाऱ्या खापपंचायत, जातपंचायत या व्यवस्था समाजात आजही अस्तित्वात आहेत. ऑनर किलिंग, घराण्याच्या प्रतिष्ठेसाठी केल्या जाणाऱ्या हत्या आजही होत आहेत.

विवाहाच्या आधीचं मातृत्व, लग्नाआधीचं गरोदरपण आजही कलंकित मानलं जातं. देशातले सगळे अनाथाश्रम प्रामुख्याने या अशा अविवाहित मातृत्वातून जन्माला आलेल्या संततीनेच भरले आहेत.

या अशा स्थितीत 1868 मध्ये आंतरजातीय प्रेम आणि विवाहपूर्व गरोदरपण या गोष्टी तत्कालीन समाजाला मृत्युदंडाची शिक्षा फर्मावण्याएवढ्या भयानक वाटल्या तर त्यात नवल ते काय?

सावित्रीबाई फुले यांनी जोतिबांना लिहिलेलं मोडी लिपीतील हे पत्र. शेवटी त्यांची स्वाक्षरी आहे.

इथे आश्चर्यकारक गोष्ट अशी घडली की, एक 37 वर्षांची स्त्री ही बातमी कळताच ताडकन उठली आणि धावत घटनास्थळी गेली. एवढंच नाही तर जमलेल्या गर्दीला इंग्रज सरकारची, आजच्या भाषेत कायद्याची भीती दाखवत तिने त्या जोडप्याला गर्दीच्या तावडीतून सोडवलं. त्यांचा जीव वाचवला.

गर्दीला आडवं जात त्या जोडप्याच्या बाजूने ठामपणे उभी राहणारी स्त्री म्हणजे सावित्रीबाई फुले. आंतरजातीय प्रेम आणि विवाहपूर्व गरोदरपण या दोन्ही गोष्टींकडे सावित्रीबाई गुन्हा म्हणून बघत नाहीत, त्या तरुणीला कलंकित मानत नाहीत तर एक सहज मानवी व्यवहार म्हणूनच त्या या सगळ्या घटनांकडे बघतात. म्हणूनच समाज आणि ते जोडपं या दोघांच्या मध्ये त्या उभ्या राहतात.

खुद्द सावित्रीबाईंनी जोतिबा यांना...


'सिम्पोझियम'मध्ये युनानी नाटककार अॅरिस्टोफॅसनेही अशा एका काळाचा उल्लेख केलाय जेव्हा मनुष्य परिपूर्ण होता आणि त्याला दुसऱ्या कोणाचीही गरज भासत नसे.

परिणामी मानवजात अतिशय शक्तीमान झाली आणि देवतांना आव्हान देऊ लागली. पण देवांचा राजा जॉयसने यावर एक तोडगा काढला आणि मानवाची विभागणी स्त्री आणि पुरुष अशा दोन भागांमध्ये केली.

परिणामी माणूस सरळ उभा राहून लागला, दोन पायांवर चालू लागला. त्याचं शरीर जणू दोन भागांमध्ये विभागलं गेलं.

प्लॅटोनुसार यामुळे मानवाला दुसऱ्या भागाची ओढ असते. सेक्स म्हणजे माणसाची पूर्णत्वाची ओढ असल्याचं प्लेटो मांडतात.

आपण त्या प्रत्येक गोष्टीवर प्रेम करतो जी आपली नाही. पण नंतर एक काळ असाही आला जेव्हा सेक्स वाईट गोष्ट असून असं करणं पाप असल्याचं म्हटलं जाऊ लागलं.

ईसवीसन 325मध्ये कॅथलिक चर्चचे आपले नियम बनवले. यामध्ये असं स्पष्टपणे म्हटलं होतं, 'शरीर एक वाईट गोष्ट आहे. शारीरिक सुख व्यर्थ आहे आणि ते मिळवण्याची इच्छा बाळगणं पाप आहे.'

मूल जन्माला घालणं हे सेक्समागचं एकमेव उद्दिष्टं असावं असं त्यांचं मत होतं. जवळपास त्याच काळामध्ये वात्स्यायन ऋषी गंगेच्या तीरावर बसून कामसू... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त्र लिहीत होते. शारीरिक आनंद ही एक अतिशय चांगली गोष्ट असून ती चांगल्या रीतीने कशाप्रकारे मिळवता येऊ शकते, हे सांगत होते.

सेक्समधला मोकळेपणा

प्राचीन भारतीय वास्तुकलेमध्ये अशी अनेक उदाहरणं आहेत ज्यावरून प्राचीन काळामध्ये शरीर संबंधांविषयी लोकांची विचारसरणी किती खुली होती हे दिसून येतं.

ओडिशामधील कोणार्क येथील सूर्य मंदिरावर नग्न मूर्ती कोरण्यात आल्याचं पहायला मिळतं.

याच प्रकारे बौद्ध धर्माशी निगडीत अंजिठा आणि वेरूळच्या लेण्यांमध्येही तरुणींच्या नग्न मूर्ती आढळतात. अजिंठ्याच्या लेण्यांमधलीही चित्रं ख्रिस्ताच्याही 200 वर्षं पूर्वी रेखाटण्यात आली होती. तर वेरुळच्या लेण्यांमधील कलाकृती या पाचव्या ते दहाव्या शतकादरम्यानच्या असल्याचं सांगितलं जातं.

अशा प्रकारे सेक्सचं खुलं चित्रण मध्य प्रदेशातल्या खजुराहोच्या मंदिरांवरही आहे. ही मंदिरं किमान एक हजार वर्षं जुनी आहेत. चंडेल राजांनी ईसवीसन 950 ते 1050 दरम्यानच्या काळात या मंदिरांची बांधणी करून घेतली होती. अशी एकूण 85 मंदिरं बांधण्यात आली, पण त्यापैकी आता फक्त 22 शिल्लक आहेत.

ही देवळं जागतिक वारसा असल्याचं युनेस्कोने 1986मध्ये जाहीर केलं होतं. या देवळांवर हरतऱ्हेचे यौन संबंध पाहायला मिळतात. भिंतीवर प्रत्येक काम आसन चित्रित करण्यात आलेलं आहे. तीन व्यक्ती एकाच वेळी यौन संबंध करतानाही यात दिसतात.

हा विरोधाभास म्हणायला हवा, कारण एकीकडे ज्या भारतात आतापर्यंत समलैंगिकतेला कायदेशीर अपराध मानलं जात असे त्याच देशातल्या प्राचीन मंदिरांमध्ये समलैंगिकता मूर्तींच्या मदतीने समजवण्यात आलेली आहे.

13व्या शतकात माऊंट अबूच्या जवळ उभारण्यात आलेल्या दिलवाडा मंदिरातही संगमरवरात अशाच मूर्ती साकारण्यात आलेल्या आहेत.

समलैंगिकतेचा स्वीकार

समलैंगिकतेला जगातल्या इतर देशांमध्ये मान्यता मिळण्यासाठी झगडावं लागलं. पण प्राचीन भारतामध्ये याच समलैंगिकतेला सामाजिक मान्यता देण्यात आली होती.

समलैंगिकता आणि 'तिसरं लिंग' हे भारतीय समाजात कायमच अस्तित्त्वात होतं, असं अमर दास विल्हेम यांच्या 'तृतीय प्रकृती : पीपल ऑफ द थर्ड सेक्स : अंडरस्टँडिंग होमोसेक्शुऍलिटी, ट्रान्सजेंडर आयडेंटिटी थ्रू हिंदूइजम' मध्ये म्हटलं आहे. मध्यकाळातील आणि संस्कृत ग्रंथांचा अभ्यास करून त्यांनी हा निष्कर्ष काढला आहे.

एके काळी समलैंगिक महिलांना 'स्वारानी' म्हटलं जाई, असंही या पुस्तकात कामसूत्राचा दाखला देत म्हटलंय. या...


'सिरम इन्स्टिट्युट' मध्ये तयार होणाऱ्या कोरोना विरोधातील लशीची माहिती घेण्यासाठी पंतप्रधान पुण्याचा दौरा करणार आहेत.

ठाकरे सरकारच्या वर्षपूर्तीच्या पूर्वसंध्येला नरेंद्र मोदी महाराष्ट्रात येत असल्याने उद्धव ठाकरे आणि नरेंद्र मोदी यांची भेट होणार का? याकडे सर्वांच लक्ष लागलंय.

काय सांगतो राजकीय शिष्ठाचार

राजकीय शिष्ठाचारानुसार देशाचे पंतप्रधान राज्यात शासकीय कामासाठी येत असतील तर, राज्याच्या मुख्यमंत्र्यांनी पंतप्रधानांचं स्वागत आणि कार्यक्रमाला उपस्थित रहाणं अपेक्षित असतं.

त्यामुळे नरेंद्र मोदींच्या स्वागताला राज्याचे मुख्यमंत्री म्हणून उद्धव ठाकरेंना उपस्थित रहाणं अपेक्षित आहे, असं राजकीय विश्लेषकांच मत आहे.

मिळालेल्या माहितीनुसार, पंतप्रधानांच्या शासकीय दौऱ्याआधी पंतप्रधान कार्यालयाकडून मुख्यमंत्री कार्यालयाला पत्र पाठवून दौऱ्याबाबत माहिती दिली जाते.

नरेंद्र मोदींचा पुणे दौरा

पंतप्रधानांच्या दौऱ्याबाबत पत्रकारांना माहिती देताना पुण्याचे विभागीय आयुक्त सौरभ राव म्हणाले, "पंतप्रधान 28 नोव्हेंबरला पुण्यात 'सीरम इन्स्टिट्युट'ला भेट देणार आहेत. दुपारी 12.30 वाजता पंतप्रधान पुण्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ाला पोहोचतील त्यांनंतर हेलिकॉप्टरमधून 'सिरम इन्स्टिट्युट' ला रवाना होतील"

एका तासाच्या आपल्या दौऱ्यात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी पुण्याच्या 'सिरम इन्स्टिट्युट' मध्ये सुरू असलेल्या कोरोना विरोधातील लशीची माहिती घेणार आहेत. पंतप्रधानांच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने एसपीजीची टीम पुण्यात आली असून सुरक्षेची तयारी करण्यात येत असल्याची माहिती राव यांनी दिली आहे.

कोरोनाबाबतची सर्व काळजी घेऊन का दौरा आखण्यात आला आहे. पुण्याचा कार्यक्रम संपल्यानंतर पंतप्रधान हैद्राबादला रवाना होणार आहेत.

दरम्यान, 4 डिसेंबरला पुण्यात 100 देशांचे राजदूत 'सीरम इन्स्टिट्युट' आणि 'जिनिव्हा बायोफार्मास्युटीकल'ला भेट देणार आहेत.

ठाकरे सरकारची वर्षपूर्ती

29 नोव्हेंबर 2019ला शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरेंनी मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतली होती. भाजपशी फारकत घेऊन ठाकरे यांनी राष्ट्रवादी आणि कॉंग्रेससोबत सत्तास्थापन केली आहे.

कोव्हिड काळात शिवसेनेने सामना मुखपत्रातून मोदी-शहा यांच्यावर टीका केली होती.

काही दिवसांपूर्वीच शिवसेनेच्या दसरा मेळाव्यात उद्धव ठाकरेंनी जीएसटीच्या मुद्यावर हल्लाबोल केला होता.

दोन दिवसांपूर्वीच, उद्धव ठाकरेंनी पंतप्रधानांसोबत झालेल्या बैठकीत राज्यात कोरोना विरोधी लशीबाबत टास्क फोर्स स्थापन केल्याची माहिती दिली होती. त्याचसोबत भाजपकडून वीजबिलाबाबत होणाऱ्या आंदोलनांवरून मोदींकडे तक्रार केली होती.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


'सीरियन ऑब्झरवेटरी फॉर ह्युमन राईट्स' यांच्या म्हणण्यानुसार अल-शफह शहरात झालेल्या हल्ल्यात 53 लोकांचा मृत्यू झाला आहे. त्याचवेळी DeirEzzor24 या वेबसाईटने हा आकडा 24 असल्याचं सांगितलं आहे.

कथित इस्लामिक स्टेट (IS) विरुद्ध लढणाऱ्या सीरियाच्या सरकारभिमुख फौजांना पाठिंबा देण्यासाठी रशियन एअरक्राफ्टनं गावावर हल्ला केल्याचं दोन्ही संस्थांचं मत आहे.

पण सोमवारी रशियाच्या संरक्षण मंत्रालयाने 'अल शफह' वर बाँबहल्ला केल्याच्या वृत्ताचा इन्कार केला.

रशियन वृत्तसंस्थांनी दिलेल्या निवेदनानुसार, 'रशियाने मोठ्या लोकवस्तीच्या भागात मुद्दाम हा हल्ला केलेला नाही. फक्त आंतरराष्ट्रीय दहशतवादी संघटनांच्या केंद्रांना लक्ष्य केलं.'

'ग्रेट ब्रिटनमध्ये असलेल्या 'सीरियन ऑब्झरवेटरी फॉर ह्युमन राईट्स' ने अल शफह भागावर झालेल्या हल्ल्याविषयी दिलेली माहितीसुद्धा खोटी असल्याचं' या निवेदनात म्हटलं आहे.

आधी दिलेल्या निवेदनात सहा रशियन लांब पल्ल्याच्या बाँबरनी इस्लामिक स्टेटच्या चौक्यांवर आणि दार अल झोर भागावर हल्ला केल्याचं म्हटलं होतं.

DeirEzzor24 ही एका स्वयंसेवी कार्यकर्त्यांतर्फे चालवण्यात येणारी वेबसाईट आहे. ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त्यांच्या म्हणण्यानुसार रविवारी झालेला हल्ला हा एका लोकवस्तीवर करण्यात आला होता. या वस्तीत अनेक विस्थापित कुटुंबं राहात होती.

या हल्ल्यात ठार झालेल्या 25 जणांमध्ये लहान मुलं आणि स्त्रियांचाही समावेश आहे. अनेक इमारती कोसळल्यामुळे ढिगाऱ्याखाली अनेक जण दबले गेले असू शकतात. यामुळे मृतांचा आकडा वाढण्याची शक्यता आहे.

सीरियन ऑब्झरवेटरी या संस्थेचे सीरियात अनेक माहितीचे स्रोत आहेत. त्यांनीसुद्धा अनेक इमारतींचं नुकसान झाल्याची माहिती दिली आहे आणि मृतांमध्ये 21 बालकांचा समावेश असल्याचं सांगितलं आहे.

अल शफह हे युफ्रेटिस नदीच्या पूर्वेला आणि देर अल झोर शहरापासून दक्षिण भागात 110 किमीवर आहे. इराकची सीमा या शहरापासून फक्त 14 किमीवर आहे.

हा भाग अल्बू कमलाच्या उत्तरेला आहे. हा भाग सीरियाचे सैनिक आणि सरकारच्या बाजूने लढणाऱ्या बंडखोरानी रशियन हवाई दलाच्या मदतीने काबीज केला आहे.

सोमवारी झालेल्या एका वेगळ्या घडामोडीत सीरियन ऑब्झरवेटरीच्या माहितीनुसार आणखी 18 लोकांचा मृत्यू झाला आहे. हा हल्ला सरकारच्या हवाईदलाने आणि तोफांच्या साहाय्याने दमास्कसच्या बाहेरच्या भागात पूर्व गुटा भागात केला आहे.

दोन महिन्यांमध्ये इथले 120 रहिवासी मृत्युमुखी पडल्याचं सीरियन ऑब्झरवेटरीची आकडेवारी सांगते.

अनेक वर्षं गुटा भागात वेढा घातला गेल्यानंतर तिथल्या रहिवाशांची स्थिती दयनीय आहे. लोकांचे अन्नावाचून हाल होत आहेत.

संयुक्त राष्ट्राने मागच्या आठवड्यात दिलेल्या अहवालात अन्नाच्या तुटवड्यामुळे काही जण जनावरांचा चारासुद्धा खात आहेत.

सीरियात बऱ्याच काळापासून चाललेल्या गृहयुद्धात राष्ट्रप्रमुख बशर अल असद यांचा रशिया हा मुख्य सहकारी आहे.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


'स्वराज्य रक्षक संभाजी'मध्ये अमोल कोल्हे

मुंबईमध्ये पार पडलेल्या एका पत्रकार परिषदेमध्ये डॉ. अमोल कोल्हेंच्या पक्ष प्रवेशाची घोषणा करण्यात आली. यावेळी राष्ट्रवादीचे ज्येष्ठ नेते छगन भुजबळ, प्रदेशाध्यक्ष जयंत पाटील, विधिमंडळ पक्षनेते अजित पवार तसंच विधान परिषदेतील विरोधी पक्षनेते धनंजय मुंडे, माजी विधानसभा अध्यक्ष दिलीप वळसे पाटील, राष्ट्रीय प्रवक्ते नवाब मलिक, मुंबई अध्यक्ष सचिन अहीर यांच्या उपस्थितीत अमोल कोल्हे यांनी राष्ट्रवादीत प्रवेश केला.

"आज देशाच्या राजकारणात फार मोठी अस्वस्थता आहे. तरुणाईला योग्य दिशेची गरज आहे. ही जाणीव शरद पवारांसारख्या नेतृत्वामध्ये आहे. त्यामुळे त्यांचे हात बळकट करावे म्हणून मी राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षामध्ये प्रवेश केला आहे," अशी भावना डॉ. अमोल कोल्हे यांनी यावेळी व्यक्त केली.

डॉ. कोल्हे यांनी 2014 मध्ये शिवसेनेत प्रवेश केला होता. शिवाजी महाराजांच्या विचाराचं बोट धरून चालणारा पक्ष म्हणजे शिवसेना आहे, अशी प्रतिक्रिया त्यांनी शिवसेना प्रवेशावेळी दिली होती.

डॉ. अमोल कोल्हे यांच्या पक्ष प्रवेशावेळी बोलताना राष्ट्रवादीचे ज्येष्ठ नेते छगन भुजबळ यांनी म्हट... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

लं, की "डॉ. कोल्हे यांनी छत्रपती शिवाजी महाराज, छत्रपती संभाजी महाराज कसे होते, हे मांडलं. त्यांच्या प्रवेशामुळं पक्षाला मोठा फायदा होईल."

"शिवसेनेचे सुसंस्कृत नेते उद्धव ठाकरे यांच्यासोबत काम करायला मिळाले. आणि आता शरद पवारांसोबत काम करणार आहे," असं ते म्हणाले.

"लहानपणी मी शरद पवार साहेबांची छबी बघण्यासाठी त्यांच्या गाडीमागे धावायचो. परंतु. आज त्यांच्याच पक्षाचं काम करायला मिळत आहे. यापुढे पक्षाचे काम अखंडपणे सुरू राहणार आहे," असे पुढे म्हणाले.

प्रदेशाध्यक्ष जयंत पाटील यांनी डॉ. अमोल कोल्हे यांचं पक्षात स्वागत करताना त्यांना पक्षाचं चिन्ह 'घड्याळ' आणि मफलर भेट म्हणून दिले.

बदनापूरचे माजी आमदार अरविंद चव्हाण, नंदुरबार भाजपचे नेते यश पाटील, किशोर पाटील, भाजप डॉक्टर सेलचे हर्षल पवार यांनीही राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


'हर हिंदू की यही पुकार, पहले मंदिर फिर सरकार'

या घोषणा देत किंवा जाहीर भाषणांमध्ये मोदी सरकारवर तोफ डागत लोकसभा निवडणुकीपूर्वी शिवसेनेनं राम मंदिराचा मुद्दा तापवला होता.

25 नोव्हेंबर 2018 ला उद्धव ठाकरे यांनी अयोध्येचा दौराही केला होता. हे राजकीय शक्तिप्रदर्शन नाही, असं शिवसेनेकडून स्पष्ट करण्यात आलं होतं.

मात्र त्यावेळी भाजप आणि शिवसेनेतील बिनसलेले संबंध पाहता हिंदुत्वाचं राजकारण करून भाजपवर दबाव आणण्याचा शिवसेनेचा हा प्रयत्न असल्याचं मत राजकीय विश्लेषकांनी व्यक्त केलं होतं.

त्यानंतर पुलाखालून बरंच पाणी वाहून गेलं. लोकसभा निवडणुकीसाठी शिवसेना-भाजपची युती झाली. निवडणुकीत भाजपला प्रचंड बहुमत मिळालं. शिवसेनेचेही 18 खासदार निवडून आले. आता पुन्हा शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे हे अयोध्येला जाणार आहेत.

निवडणूक निकालानंतर उद्धव ठाकरे एकवीरा देवीचं दर्शन घेण्यासाठी जातात. यावेळी ते अयोध्येलाही जाणार आहेत. त्यामुळे हे केवळ विजयानंतरचं देवदर्शन आहे की उद्धव ठाकरे यातून भाजपला काही राजकीय संदेश देऊ पाहताहेत, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

'इच्छा व्यक्त करणे म्हणजे नाराजी नाही'

कोल्हापु... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रात अंबाबाईचं दर्शन केल्यानंतर उद्धव ठाकरे यांनी त्यांच्या दौऱ्याबाबत पत्रकारांना सांगितलं. तसंच शिवसेनेच्या लोकसभा उपसभापती पदाच्या मागणीवरही त्यांनी प्रतिक्रिया दिली.

"एखादी इच्छा व्यक्त करणे म्हणजे नाराज होणं नाही, आपली माणसं म्हणून त्यांच्याकडे हक्काने मागणे याला नाराजी समजू नये. ज्या गोष्टी मागायच्या आहेत त्या आम्ही हक्काने मगतो आहोत. ही युती काही झाल तरी आम्ही तुटू देणार नाही. आम्ही 16 तारखेला अयोध्येला जाण्याचा मनोदय केला आहे," असं उद्धव यांनी कोल्हापुरात म्हटलं आहे.

शिवसेनेचे खासदार संजय राऊत यांनी ANI या वृत्तसंस्थेशी बोलताना उद्धव ठाकरेंच्या अयोध्या दौऱ्यात कोणतंही राजकारण नसल्याचं स्पष्ट केलं.

निवडणुकीपूर्वी आम्ही सर्वजण उद्धव ठाकरेंसोबत अयोध्येला गेलो होतो. निवडणुकीनंतरही आम्ही पुन्हा दर्शनाला येऊ, असं आम्ही त्यावेळीही म्हटलं होतं. निवडणूक झाली, आम्हाला बहुमत मिळालं आणि रामाला, अयोध्येला विसरलो असं आम्ही करणार नाही. आमची बांधिलकी आहे, असं राऊत यांनी ANI सोबत बोलताना म्हटलं.

यावेळी मंदिर निर्माणाचं काम सुरू होईल, असा विश्वासही त्यांनी व्यक्त केला.

"आता मंदिर निर्माणाचं काम सुरू झालं नाही, तर देश आमच्यावर विश्वास ठेवणार नाही. यावेळी भाजपला 303 जागा मिळाल्या आहेत. शिवसेनेचे 18 खासदार आहेत. इतर मित्रपक्षांच्या जागा पकडल्या तर आमच्याकडे 350 पेक्षा अधिक जागा आहेत. मंदिर बनविण्यासाठी अजून काय हवं आहे? पूर्ण बहुमत आहे आमच्याकडे. त्यामुळे आता राम मंदिराचा प्रश्न फार काळ रेंगाळणार नाही."

शिवसेनेची भूमिका मांडताना संजय राऊत यांनी एकप्रकारे राम मंदिर हे प्राधान्य असल्याचं आणि त्यासाठी शिवसेना आग्रही असल्याचंच जाणवून दिलं.

राम मंदिर हा दबाव तंत्राचा भाग

लोकमतचे वरिष्ठ सहायक संपादक संदीप प्रधान यांनी यापुढे शिवसेना ही राम मंदिराच्या प्रश्नावर आक्रमक भूमिका घेईल, असा अंदाज बीबीसी मराठीशी बोलताना व्यक्त केला.

उद्धव ठाकरेंचा दुसरा अयोध्या दौरा हा दबाव तंत्राचाच एक भाग असल्याचं संदीप प्रधान यांनी म्हटलं.

"शिवसेना आता सरकारमध्ये आहे. पण मनासारखी मंत्रिपदं मिळाली नसल्यानं पक्षात नाराजी आहे. भाजपला जे प्रचंड बहुमत मिळालं आहे, ते पाहता शिवसेना आता आपला विरोध, नाराजी बोलून दाखवणार नाही. गेल्यावेळेप्रमाणे भाजपवर 'चौकीदार चोर है' सारखी टीका होणार नाही. पण कृतीतून शिवसेना दबाव निर्माण करण्याचा...


'ही आयुष्याची परीक्षा नाही. या परीक्षेपलीकडेही जगात खूप काही आहे, असा विचार करून परीक्षा दिली तर तुम्हाला कमी ताण येईल,' असं पंतप्रधानांनी विद्यार्थ्यांना सांगितलं.

मुलांनी, पालकांनी हे भाषण ऐकलं, पंतप्रधानांना प्रश्न विचारले. पण खरंच यामुळे परीक्षेबद्दलची भीती कमी झाली का? हा प्रश्न अनुत्तरित आहे.

मुळात मुलांमध्ये गेल्या काही वर्षांत दहावी-बारावीच्या परीक्षांचा तणाव का वाढत आहे, हा प्रश्न आहे. पंतप्रधानांच्या परीक्षा पे चर्चाचं हे दुसरं वर्ष. देशाच्या पंतप्रधानांनाही याबतीत मुलांशी संवाद साधायची गरज भासावी इतका हा प्रश्न गंभीर बनला आहे?

मार्कांवर आधारित शिक्षणपद्धतीमुळे तणाव

मुलांवर निश्चितच परीक्षांचा ताण येत आहे, असं मत बाल मानसशास्त्रज्ञ डॉ. आशिष देशपांडे यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना व्यक्त केलं.

"माझ्यामते त्याची तीन मुख्यं कारणं आहेत. एक म्हणजे शिक्षणाच्या चांगल्या संधींच्या प्रमाणात मुलांची संख्या खूप जास्त आहे.  Supply खूप अधिक आहे आणि त्याच्या तुलनेत शिक्षणाच्या provisions कमी आहेत. याचाच परिणाम म्हणजे चांगल्या संस्थांमधील संधींसाठी जास्त गुण मिळवण्याचा दबाव वाढत जात... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ो.

दुसरी गोष्ट आपल्याकडे शिक्षणावर आधारित करिअरच्या संधींनाच आजही मोठ्या प्रमाणावर समाजमान्यता आहे. खेळ, संगीत, चित्रकला अशा कलागुणांच्या आधारे निर्माण होणाऱ्या उदरनिर्वाहाच्या संधी या फारशा प्रस्थापित नाहीत. या कलांमधील शिक्षण घेऊन पुढे काय, असा प्रश्न आजही विचारला जातो."

मुलांमध्ये परीक्षेचा तणाव येण्यामध्ये माध्यमांची भूमिका महत्त्वाची असल्याचंही डॉ. आशिष देशपांडे यांनी आवर्जून नमूद केलं.

"माध्यमांमधून यशस्वी मुलांच्या ज्या गोष्टी समोर येतात, त्याचीच अपेक्षा पालक आपल्या मुलांकडून करतात. Excellence या गोष्टीचं प्रचंड आकर्षण पालकांमध्ये दिसून येतंय.

म्हणजे मुलगा क्रिकेट खेळत असेल तर त्यानं सचिन तेंडुलकरच व्हायला हवं असं वाटतं. मार्कांच्या बाबतीतही पालकांचा हाच अट्टाहास दिसून येतो."

अपेक्षांच्या दबावामुळे मुलांचा गोंधळ

फलटणमध्ये शिक्षिका असलेल्या अनुराधा पाटील यांची मुलगी यावर्षी दहावीला आहे. पालक आणि शिक्षक अशा दुहेरी नात्यानं त्या आपल्या मुलीला येणारं टेन्शन हाताळत आहेत.

बीबीसी मराठीशी बोलताना अनुराधा पाटील यांनी सांगितलं, "घरातून, शाळेतून, अगदी नातेवाईक आणि मित्रपरिवारामधूनही मुलांवर सतत आता दहावी आहे, असं बिंबवलं जातं.

त्यामुळे नववीपर्यंत हसतखेळत अभ्यास करून मार्क मिळवणारी मुलंही अचानकपणे तणावाखाली येतात. दहावी म्हणजे काहीतरी वेगळं असल्यासारखं क्लासेस लावणं, त्यांच्या छंद-आवडीनिवडींवर बंधनं घालणं असे प्रकारही केले जातात. मार्कांच्या अपेक्षा वाढतात. त्यामुळं मुलं गोंधळून जातात."

कसा दूर कराल तणाव?

डॉ. आशिष देशपांडेंनीही मुलांमधलं परीक्षांचं दडपण कमी करण्यासाठी काय करता येईल, यासंबंधी काही गोष्टी आवर्जून सांगितल्या.

1. शाळांनी मुलांच्या सर्वांगीण विकासाचा विचार करायला हवा. सुदृढ मानसिक आरोग्यासाठी खेळ, कला, वाचन यांचं महत्त्वदेखील शाळांनी ओळखायला हवं. मुलांच्या कलागुणांना वाव देणारा, त्यांच्यामधील pro-social skills चा विकास होईल असा अभ्यासक्रम तयार करणं ही आताची गरज आहे. आम्ही गोरेगाव येथील नंदादीप शाळेत हा उपक्रम राबवत आहोत. इथं पहिली ते दहावीच्या विद्यार्थ्यांना गणित, विज्ञान, भाषा या विषयांप्रमाणेच 'मौजे'चाही क्लास असतो. या वर्गात आम्ही मुलांमधील सामाजिक कौशल्यं कशी वाढीस लागतील याचा विचार करतो.

2. मुलं जे काही करत आहेत, ते त्यांना आवडायला हवं याची काळजी पालकांनी घ्यायला हवी. आपला...


(आर्ट वर्क - समृद्धा भांबुरे)

प्रिय राज ठाकरे,

तुम्ही मला आवडता, कारण तुमच्यात लढाऊ बाणा आहे. तुमचा राग व्यवस्थेविरोधात आहे. पण तो तुम्ही चुकीच्या ठिकाणी आणि चुकीच्या पद्धतीनं व्यक्त करत आहात.

एक मराठी माणूस जर लढत असेल, तर ते मला आवडणारच. कारण मीसुद्धा जन्मानं मराठी आहे. पण मी गुजरातमध्ये राहतो. त्यामुळं मी जरी जन्मानं मराठी असलो तरी कर्मानं गुजराती आहे.

मराठी भाषिक असलो तरी आम्ही आठ पिढ्यांपासून गुजरातमध्ये राहतो. माझ्या पूवर्जांचं शिक्षण गुजराती भाषेतच झालं. मीपण गुजरातीतच शिक्षण पूर्ण केलं. मला मराठी आणि गुजराती या माझ्या दोन्ही भाषांचा गर्व आहे.

आता आपण मूळ मुद्द्याकडे वळूया.

राज ठाकरे

1960 पर्यंत तुम्ही आणि मी एकाच राज्यात राहत होतो. तुमच्या पूर्वजांनी महाराष्ट्रात राहणं पसंत केलं, तर माझ्या पूर्वजांनी गुजरातमध्ये.

यामुळेच तुम्ही आणि मी एक असूनही भौगोलिकदृष्ट्या वेगवेगळ्या राज्यांचे निवासी झालो.

माझा जन्म गुजरातमध्ये झाला. इथंच मी लहानाचा मोठा झालो. यामुळंच मला माहीत आहे की गुजरातमधल्या प्रत्येक व्यक्तीच्या नसानसात व्यापार आहे. गुजराती व्यक्ती श्रीनगरमध्ये जाऊन बर्फही वि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

कू शकतो.

आपलाही स्वतःचा व्यवसाय असावा, असा विचार माझ्याही मनात आला. पण मी त्यात कधी यशस्वी ठरू शकलो नाही. कदाचित माझ्या DNAमध्येच व्यापार नसावा.

मुंबई देशाची आर्थिक राजधानी आहे. त्यामागे असलेल्या गुजराती व्यक्तींच्या सहभागाला कुणीही नाकारू शकत नाही. तुमच्याआधी बाळासाहेब ठाकरे गुजरात्यांवर नाराज होते. आणि आता तुम्ही आहात.

देशाची आर्थिक राजधानी

तुम्हाला असं वाटतं का, की गुजराती लोकांमुळे मराठी लोकांचा व्यवसाय नाही चालत?

पण मला माहीत आहे, तुम्ही देवावर विश्वास ठेवणारी व्यक्ती आहात. देवानं सगळ्यांसाठी नियती ठरवून दिली आहे. त्यानुसारच काम होत असतं.

जेव्हा आपण पाकिस्तानविरोधात लढत असतो, तेव्हा सर्वजण भारतीय असतो. पण जेव्हा भारताची गोष्ट येते, तेव्हा "मी मराठी" आणि "तू गुजराती" असं होतं. हे योग्य आहे का?

मुंबईत गुजराती व्यापार करतात, याचा तुम्हाला राग आहे. मला सांगा, मुंबईत राहणाऱ्या गुजराती भाषिकांनी एक महिन्यासाठी कुठलाही व्यापार, व्यवसाय न करण्याचं ठरवलं तर काय होईल?मग बघूया देशाची आर्थिक राजधानी म्हणून मुंबई कधीपर्यंत टिकू शकेल.

देशातल्या राजकीय नेत्यांनी आपली समज आणि काळाच्या मागणीप्रमाणे गुजरात आणि महाराष्ट्राला वेगळं केलं. असं असलं तरी मला वाटतं की आपण एकाच आईची मुलं आहोत.

एकाच भूमीवर तुम्ही आणि मी मोठे झालो आहोत. तुम्ही आणि तुमच्यासारखे विचार करणारे लोक गुजराती आणि मराठी माणसाला कधीही वेगळं करू शकणार नाहीत.

जर गुजरात्यांनी मुंबई सोडली तर माझ्यासारखे मराठी भाषिक जे गुजरातमध्ये राहतात, त्यांना मुंबईत सामावून घ्यावं लागेल. आम्ही मुंबईत येऊ, पण आम्हाला तर व्यापार येत नाही.

मग कसं होणार?

मी मराठी असूनही माझ्या जीवनात मी एकदाच मुंबईला आलो आहे.

मी मुंबईला यावं, अशी माझी अनेकदा इच्छा झाली. पण मी येणं टाळलं. कारण जिथे तुमच्यासारखे लोक द्वेषाची भाषा बोलतात, अशा मुंबईत समुद्र आहे, समृद्धी आहे, पण शांतता नाही.

मन अस्वस्थ असेल तर अशा ठिकाणी कुणीही सुसंस्कृत व्यक्ती कशी राहू शकेल?

मराठी असूनही मी गुजराती पत्रकार आहे. जेव्हाही माझे वाचक, माझ्यावर प्रेम करणारे आणि माझ्या मित्रांना हे कळतं की माझी मातृभाषा मराठी आहे, तेव्हा त्यांना फार आश्चर्य वाटतं. त्यांचा पहिला प्रश्नच हा असतो की, महाराष्ट्रात माझं गाव कोणतं आहे?

मी सांगतो की माझं गाव अमरेली आहे. अमरेली गुजरातच्या सौराष्ट्र प्रदेशातला एक जिल्हा...


(डावीकडून) बराक ओबामा, हिलरी क्लिंटन आणि बिल क्लिंटन

न्यूयॉर्क शहराच्या उपनगरात राहणारे सामाजिक कार्यकर्ते जॉर्ज सोरोस यांच्या घरी बाँब पाठवल्याच्या दोनच दिवसांत ही घटना उजेडात आली आहे.

बिल क्लिंटन हे 1993 ते 2001 या काळात अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष होते तर अमेरिकेच्या परराष्ट्र मंत्री हिलरी क्लिंटन यांनी 2016 मध्ये अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षपदाची निवडणूक लढवली होती. त्यात डोनाल्ड ट्रंप यांच्याकडून त्यांना पराभव पत्कारावा लागला होता.

क्लिंटन यांचं घर न्यूयॉर्क शहरापासून 40 किमी अंतरावर असलेल्या चपाक्वा भागात आहे. न्यूयॉर्क टाइम्सने दिलेल्या बातमीनुसार क्लिंटन यांच्या घरात येणाऱ्या पत्रांची छाननी करणाऱ्या तंत्रज्ञाला एक वस्तू पहिल्यांदा सापडली.

अमेरिकेच्या गुप्तचर विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार हिलरी क्लिंटन यांना पहिलं संशयास्पद पाकिट 23 ऑक्टोबरला पाठवण्यात आलं होतं.

आज सकाळी म्हणजेच 24 ऑक्टोबर 2018 ला बराक ओबामा यांच्या घरी दुसरं पाकिट पाठवण्यात आलं. अमेरिकेच्या गुप्तचर विभागाच्या अधिकाऱ्याने ते लक्षात आणून दिल्याचंही गुप्तचर विभागाच्या या निवेदनात पुढे म्हटलं आहे.

"ही दोन्ही पा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

किटं त्यांच्या नियोजित ठिकाणी पोहोचण्याच्या आधीच लक्षात आलं. ज्यांच्यासाठी ही पाठवली होती त्यांना ती मिळालीही नाही आणि मिळण्याचा धोकाही नाही," असं या निवेदनात सांगितलं आहे.

FBIच्या मते त्यांना या संशयास्पद पाकिटांबद्दल कल्पना होती आणि ते पुढील माहिती घेत आहेत.

ओबामा यांच्या प्रवकत्यांनी या कोणतीही प्रतिक्रिया देण्यास नकार दिला आहे. त्यांनी पत्रकारांना गुप्तचर विभागाच्या निवेदन वाचायला सांगितलं.

याआधी जॉर्ज सोरोस यांच्या घरी अशीच स्फोटकं आढळली होती. सोरोस हे उदारमतवादी विचारांचे मानले जातात आणि त्यांच्या तशा कामांसाठी ते अनेकदा उजव्या विचारांच्या लोकांचे लक्ष्य ठरतात.

व्हाईट हाऊसच्या एका मोठ्या अधिकाऱ्याने सांगितलं की राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांना या घटनेची माहिती देण्यात आली आहे. व्हाईट हाऊस या प्रकरणाला "अत्यंत गंभीरतेने" हाताळत आहे, असं त्यांनी सांगितलं.

दरम्यान, व्हाईट हाऊसच्या प्रवक्त्या सारा सँडर्स यांनी या घटनेचा निषेध केला आहे. "दहशत पसरवण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या या घटना घृणास्पद आहेत. जे कुणी यामागे असतील त्यांना चांगलाच धडा शिकवला जाईल," असं त्या म्हणाल्या.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)