मुख्यमंत्र्यांसह एकूण 12 जणांनी शपथ घेतली. त्यात भाजपचे 5, महाराष्ट्रवादी गोमांतक पक्षाचे 2, गोवा फॉरवर्ड पक्षाचे 3 आणि अपक्षांचे 2 मंत्री यांचा समावेश आहे.

गोव्याचे मुख्यमंत्री मनोहर पर्रिकर यांच्यावर शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार पार पडल्यानंतर याबाबत केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी आणि भाजपचे राष्ट्रीय अध्यक्ष अमित शाह यांनी घटक पक्षांशी चर्चा केली. त्यानंतर हा निर्णय झाला, अशी माहिती बीबीसी मराठीच्या स्वाती पाटील राजगोळकर यांनी दिली.

रविवार आणि संपूर्ण दिवस या घडामोडी सुरू होत्या. महत्त्वाची खाती आणि दोन उपमुख्यमंत्रिपदं सहयोगी पक्षांना देण्याचा निर्णय झाल्यानंतर प्रमोद सावंत यांच्या नावावर शिक्कामोर्तब होऊ शकला.

गोवा विधानसभेत आता भारतीय जनता पक्षाचे आता 12 आमदार आहेत. 2017 साली भाजपने महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाच्या 3, गोवा फॉरवर्ड पार्टीच्या 3 आणि 3 अपक्षांच्या साथीने राज्यात सरकार स्थापन केलं होतं. तर 14 आमदार असूनही काँग्रेसच्या वाट्याला विरोधी पक्षाची भूमिका आली. राष्ट्रवादी काँग्रेसचाही एक आमदार विधानसभेत आहे. गोवा विधानसभेत 4 जागा रिक्त आहेत.

राजकीय वर्तुळात भाजप नेते प्रमोद... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

सावंत यांचं नाव सर्वांत जास्त चर्चिलं गेल. पर्रिकरांचे अंत्यदर्शन घेण्यासाठी पणजीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदींसह अनेक भाजप नेते दाखल झाले होते.

मगोपचे सुदिन ढवळीकर आणि गोवा फॉरवर्डचे विजय सरदेसाई या दोघा आमदारांना उपमुख्यमंत्रिपद देण्यास भारतीय जनता पक्ष तयार झाला, त्यानंतर चर्चा पुढं जाऊ शकल्या.

शनिवारी संध्याकाळी काँग्रेसचे गटनेते चंद्रकांत कवळेकर यांनी राज्यपाल मृदुला सिन्हा यांना पत्र लिहून सत्तास्थापनेचा दावा केला होता. त्यानंतर रविवारी पर्रिकर यांच्या निधनानंतरही काँग्रेसने दुसऱ्यांदा सत्तास्थापनेचा दावा केला.

कोण आहेत प्रमोद सावंत?

प्रमोद सावंत यांचा जन्म 24 एप्रिल 1973 रोजी झाला. त्यांनी शिवाजी विद्यापीठामधून बॅचलर ऑफ आयुर्वेद, मेडिसीन, सर्जरीची पदवी संपादन केली आहे. त्यांनी मास्टर ऑफ सोशल वर्क ही पदवीसुद्धा मिळवली आहे.

केंद्रीय मंत्री राज्यवर्धनसिंह राठोड यांच्याबरोबर प्रमोद सावंत (डावीकडे)

सावंत हे साई लाइफ केअर नावाची संस्था चालवतात. तसंच सेंट्रल काउन्सिल फॉर इंडियन मेडिसीनच्या राष्ट्रीय कार्यकारिणीचे ते सदस्य आहेत.

2012 साली प्रमोद सावंत यांनी साखळी मतदारसंघातून निवडून येत गोवा विधानसभेत प्रवेश केला. त्यानंतर 2017 साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीतही ते पुन्हा एकदा विजयी झाले. सध्याच्या विधानसभेत त्यांची अध्यक्षपदी निवड करण्यात आली.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


मुगाबे आणि मोदी नवी दिल्लीत.

भारत आणि झिंबाब्वे यांचे संबंध बहुपेडी आहेत. यातील मुख्य पदर आहे तो आर्थिक संबंधांचा. या दोन्ही देशातील व्यापाराचा इतिहास खूप मोठा आहे. झिंबाब्वेमध्ये 15 व्या शतकात मुतापा घराण्याचं राज्य होतं. तेव्हापासून भारतातले व्यापारी झिंबाब्वेमध्ये जाऊन व्यापार करत आहेत.

त्यानंतर झिंबाब्वेच्या स्वातंत्र्यलढ्यालाही भारताने पाठिंबा दिल्याचा इतिहास आहे. त्या देशाला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधींनी स्वातंत्र्याच्या सोहळ्याला 1980मध्ये हजेरी लावली होती.

त्यानंतरच्या 14 वर्षांमध्ये मुगाबे यांनी सहा वेळा भारताला भेट दिली. भारताचे पंतप्रधान किंवा राष्ट्रपती यांनी साधारण याच काळात चार वेळा झिंबाब्वेचे दौरे केले.

पण यानंतर मात्र दोन्ही देशांच्या राष्ट्रप्रमुखांनी उभय देशांना भेटी दिल्या नाहीत. तरीही भारतातल्या Indian Railway Construction Company (IRCON), Rail India Technical and Economic Services (RITES) अशा कंपन्यांनी झिंबाब्वेमध्ये चांगलीच गुंतवणूक केली होती.

यशस्वी स्वातंत्र्यलढ्यानंतर राष्ट्राध्यक्ष रॉबर्ट मुगाबे.

याच पार्श्वभूमीवर चीनने 2... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

000 मध्ये चीनने आफ्रिकेतल्या देशांबरोबरचे व्यापारसंबंध सुधारण्यासाठी फोरम ऑफ चायना-आफ्रिका को-ऑपरेशनची सुरुवात केली. त्याची पहिली बैठक बीजिंगमध्ये झाली.

शिखर परिषदांची सुरुवात

यातून धडा घेत भारतानेही आफ्रिकेतले आपले व्यापारी हितसंबंध जपायला इंडिया-आफ्रिका फोरम शिखर परिषदेची सुरुवात केली. आतापर्यंत अशा तीन शिखर परिषदा पार पडल्या आहेत.

2008मध्ये दिल्लीत झालेल्या आणि त्यानंतर इथियोपियातल्या आदिस अबाबामध्ये 2011मध्ये झालेल्या शिखर परिषदांमध्ये जास्त देश सहभागी झाले नव्हते.

पण त्यानंतर चर्चेत आली ती 2015मध्ये दिल्लीत झालेली तिसरी शिखर परिषद!

तिसरी भारत-आफ्रिका शिखर परिषद अनेक अर्थांनी लक्षणीय ठरली

भारतात नुकताच सत्तापालट झाला होता आणि त्यानंतर होणारा हा आंतरराष्ट्रीय स्तरावरचा पहिलावहिला कार्यक्रम यशस्वी करण्याची जबाबदारी मोदी सरकारला पार पाडायची होती.

याआधीच्या शिखर परिषदांमध्ये जेमतेम 10 ते 15 राष्ट्रांचे प्रमुख सहभागी झाले होते. पण या परिषदेत मात्र 40 राष्ट्रप्रमुखांनी उपस्थिती नोंदवली.

मोदी जॅकेट आणि मुगाबे

याच शिखर परिषदेच्या निमित्ताने रॉबर्ट मुगाबे 20 वर्षांनी भारतात आले. या परिषदेत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सर्वच राष्ट्रप्रमुखांसाठी भारतीय पेहराव दिले होते.

या पेहरावात प्रामुख्याने नेहरू जॅकेटचा, ज्याला पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नवी ओळख दिली, अशा 'मोदी जॅकेट'चा समावेश होता.

सगळ्या राष्ट्रप्रमुखांनी मोदी जॅकेट घालून फेटे वगैरे काढून फोटो काढला, पण मुगाबे यांनी शेवटपर्यंत हे जॅकेट घालायला नकार दिला.

मुगाबे यांनी शेवटपर्यंत हे जॅकेट घातलंच नाही.

करड्या रंगाचा सूटबुट हा मुगाबे यांचा पेहराव जगप्रसिद्ध आहे. मोदी यांच्या 'मोदी जॅकेट'चा आग्रह मोडून त्यांनी या फोटोसाठीही तोच सूट घातला.

त्यावेळी 'न्यू झिंबाब्वे' या वृत्तपत्राने ZANU-PF या मुगाबेंच्या पक्षातल्या एका नेत्याची या विषयावर मुलाखत घेतली होती. या नेत्याने म्हटलं होतं, "मुगाबेंमध्ये बंडखोरीची वृत्ती आहे. इतरांचं म्हणणं ऐकायला त्यांना आवडत नाही. यापूर्वीही इंग्लंडमध्ये राणी एलिझाबेथ यांच्यासमोर ब्रिटिशी जंलटमन ड्रेस घालायला त्यांनी नकार दिला होता."

या नेत्याने पुढे सांगितलं, "मुगाबे एवढे वयस्कर आहेत की त्यांच्या पाठीला आधार लागतो. त्यासाठी ते नेहमी विशिष्ट पद्धतीने शिवलेले एकसारखेच कपडे घालतात. तसंच त्यांच्या छातीवरचं सुरक्षा कवच भारतीय...


मुधोळ हाऊंड

प्रत्येक महिन्याच्या शेवटच्या रविवारी पंतप्रधान मोदी यांच्या मन की बात कार्यक्रमाचं प्रसारण होतं.

या कार्यक्रमात मोदी यांनी लॉकडाऊन, आदिवासी समाज, शेती आणि रोजगार यांसारख्या विषयांवर माहिती दिली.

यावेळी पंतप्रधान मोदी यांनी भारतीय लष्करातील सोफी आणि विदा या श्वानांचा उल्लेख केला. श्वानांनी कशाप्रकारे देशाच्या रक्षणात योगदान दिलं, याबाबत मोदींनी माहिती दिली.

या दरम्यान मोदींनी मुधोळ हाऊंड या भारतीय प्रजातीचा उल्लेख केला.

यावेळी मोदी म्हणाले, "श्वानांच्या भारतीय प्रजातीसुद्धा अत्यंत सक्षम असतात. यामध्ये मुधोळ हाऊंड, हिमाचली हाऊंड, राजापलायम, कन्नी, चिप्पी पराई, कोम्बाई यांचा समावेश आहे.

 या श्वानांना पाळण्याचा खर्च कमी असतो. भारतीय वातावरणाची या श्वानांना सवय असते. त्यामुळे भारतीय सुरक्षा बलाने या भारतीय श्वानांना आपल्या पथकात समाविष्ट करून घेण्याचा निर्णय घेतला आहे.

गेल्या काही वर्षांत भारतीय लष्कर, CISF, NSG ने मुधोळ हाऊंडला आपल्या श्वानपथकात समाविष्ट केलं. तुम्ही या श्वानांबाबत इंटरनेटवरून माहिती मिळवा, यांची क्षमता आणि सौंदर्य पाहून तुम्हाला खरंच आश्चर्य वाटेल. ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

पुढच्या वेळी श्वान पाळण्याचा विचार करत असताना तुम्हाला या प्रजाती नक्कीच पाळू वाटतील," असं मोदी म्हणाले.

मोदींनी उल्लेख केलेल्या वरील प्रजातींपैकी महाराष्ट्र आणि परिसरात हमखास आढळणारी प्रजात म्हणजे मुधोळ हाऊंड.

कर्नाटकच्या बागलकोट जिल्ह्यातील मुधोळ या गावावरून या प्रजातीचं नाव ठेवण्यात आलं आहे.

मुधोळ हाऊंड शिकार आणि सुरक्षा करण्यासंबंधीत कौशल्यामुळे अत्यंत लोकप्रिय आहेत. मुधोळ हाऊंड कुत्रे अत्यंत वेगाने धावू शकतात. यांची हालचाल अतिशय चपळ असते. यांच्यातील उर्जा, तीक्ष्ण नजर आणि गंध ओळखण्याची क्षमता खूप जास्त आहे.

इंडियन एक्सप्रेस मधील एका बातमीनुसार, वरील गुणांमुळेच या प्रजातीच्या काही पिलांना 2016 मध्ये मेरठमध्ये भारतीय लष्कराच्या रिमाऊंट अँड वेटर्नरी कोअर (RVC)  मध्ये नेण्यात आलं.

RVC च्या इतिहासात पहिल्यांदाच इथं एखादी भारतीय श्वानाची प्रजात आणली गेली होती. याठिकाणी लॅब्राडोर आणि जर्मन शेफर्ड यांच्यासारख्या विदेश प्रजातीच्या कुत्र्यांना प्रशिक्षण देण्यात येतं. पुढे हे कुत्रे प्रशिक्षित होऊन भारतीय लष्कराचा भाग बनतात.

लष्करातील अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, प्रशिक्षणात सहभागी झालेल्या आठपैकी सहा मुधोळ हाऊंड कुत्र्यांना श्रीनगर हेडक्वार्टर 15 कोअर आणि नगरोटा हेडक्वार्टर 16 कोअर मध्ये फिल्ड एव्हल्यूशन आणि सुटेबिलिटी ट्रायलसाठी तयार करण्यात आलं.

या कुत्र्यांना पश्मी किंवा करवानी नावानेसुद्धा ओळखलं जातं. दख्खनच्या पठारी प्रदेशात अनेक गावांमध्ये हे कुत्रे पाळली जातात.

त्यांना अत्यंत प्रेमाने आणि सन्मानाने पाळल्यास हे अतिशय प्रामाणिकपणे वागतात, असं म्हटलं जातं. पण या कुत्र्यांची वागणूक थोडी रागीट असते. अनोळखी लोकांनी हात लावणं या कुत्र्यांना आवडत नाही.

काय आहे इतिहास?

मुधोळ हाऊंड कुत्रे राखणदारी करण्यासाठी साध्या कुत्र्यांच्या तुलनेत प्रचंड हुशार असतात. ते अत्यंत गंभीर व चाणाक्ष असतात.

कर्नाटकातील मुधोळ गावात 750 कुटुंब या कुत्र्यांचं पालन करत आहेत. थोडे मोठे झाल्यानंतर या कुत्र्यांची विक्री केली जाते.

पण हा कुत्रा दक्षिण भारतात कसा पोहोचला, याची कहाणी अत्यंत रंजक आहे.

मध्य आशिया आणि अरेबिया हे मुधोळ हाऊंड प्रजातीचं मूळ स्थान असल्याचं सांगितलं जातं. या परिसरातून हा कुत्रा भारताच्या पश्चिमेपर्यंत आला. पुढे महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेशात तो दाखल झाला. हा कुत्रा याच परिसरात मोठ्या...


मुनव्वर फारूकी यांच्या वकिलांच्या टीममधील केशवम चौधरी यांनी बीबीसीशी बोलताना या वृत्ताला दुजोरा दिला आहे. "अथक परिश्रमांनंतर मुनव्वर फारुकी यांची सुटका झाल्याचं" त्यांनी पुढे सांगितलं.

मुनव्वर फारूकी यांना शनिवारी रात्री उशिरा इंदोर जेलमधून सोडण्यात आलं. फारूकी याचे कुटुंबीय आणि वकील इंदोर जेलच्या बाहेर त्यांची सुटका होण्याची वाट पहात होते.

मुनव्वर फारूकी यांचे वकील केशवम चौधरी म्हणाले, "मुनव्वर फारूकीला सर्वोच्च न्यायालयाने जामीन दिला. त्याचसोबत त्यांच्या प्रॉडक्शन वॉरंटवर स्टे देण्यात आलाय. तरी देखील जेल प्रशासनाकडून अलाहाबाद कोर्टाच्या आदेशाची मागणी करण्यात आली. मात्र, सर्वोच्च न्यायालयाचे आदेश स्पष्ट असल्याचं प्रशासनाला लक्षात आलं."

कॉमेडियन मुनव्वर फारूकीला इंदोर पोलिसांनी 1 फेब्रुवारीला अटक केली होती. मुनव्वरसोबत चार लोकांना या प्रकरणी अटक करण्यात आली होती.

मुनव्वर आणि इतरांवर हिंदू देवी-देवता आणि केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांच्याबाबत आक्षेपार्ह विधान केल्याचा आरोप होता.

मुनव्वर फारूकी इंदोरच्या मुनरो कॅफेमध्ये कार्यक्रमासाठी आले होते. त्याचदरम्यान हिंदू रक्षक संघटनेच्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा कार्यकर्त्यांनी गोंधळ सुरू केला.

त्यानंतर फारूकी यांना अटक करण्यात आली. अटक केल्यापासून फारूकी जेलमध्ये होते. त्यांनी अनेकवेळा जामीनासाठी याचिका दाखल केली होती.

मध्यप्रदेश हायकोर्टच्या इंदोर खंडपीठाने "अशा लोकांना शिक्षा झालीच पाहिजे" असं म्हणत त्यांचा जामीन अर्ज फेटाळून लावला होता.

शुक्रवारी सुप्रीम कोर्टाकडून मुनव्वर फारूकी यांना अंतरीम जामीन मंजूर झाला होता.

जुनागड आणि डोंगरीमधला कलाकार

28 वर्षांचा मुनव्वर फारुकी मूळचा गुजरातच्या जुनागडचा आहे, पण तिथून तो वडिलांसोबत मुंबईत डोंगरी परिसरात राहायला आला.

आधी छोटी-मोठी कामं केल्यावर मुनव्वरनं काही काळ ग्राफिक्स डिझायनिंगही केलं, पण 2019 मध्ये तो स्टँड अप कॉमेडीकडे वळला.

या क्षेत्रात तसा नवखाच असूनही मुनव्वरला गेल्या वर्षभरात लोकप्रियता मिळू लागली. यूट्यूबवर आता त्याचे पाच लाखांहून अधिक सबस्क्रायबर्स झाले आहेत आणि लाखो लोक त्याचे व्हीडिओ पाहतात.

डोंगरीवरचे त्याचे जोक्स तर सोशल मीडियावर गाजले. पण त्याचवेळी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि त्यांच्या सरकावरवर टिप्पणी करणारे त्याचे व्हीडिओजही व्हायरल झाले आहेत. कुणाला ते पसंत पडले, तर कुणी त्यावर तीव्र नाराजी व्यक्त करतं.

मुनव्वरनं केलेल्या काही जोक्सना आक्षेप घेत गेल्यावर्षी 19 एप्रिल रोजी उत्तर प्रदेश पोलिसांतही त्याच्यावर तक्रार दाखल करण्यात आली होती. मध्य प्रदेश पोलिसांनी मुनव्वरला अटक केल्यावर उत्तर प्रदेश पोलिसांनीही त्याची कस्टडी मागितली आहे.

1 जानेवारी रोजी मुनव्वर इंदूरच्या छप्पन दुकान परिसरातील मन्रो कॅफेमध्ये कार्यक्रम सादर करण्यासाठी गेला होता.

तेव्हा भाजपच्या स्थानिक आमदार मालिनी गौर यांचे पुत्र एकलव्य गौर तिथे आले. त्यांनी स्टेजवर चढून मुनव्वरला जाब विचारला.

एकलव्य गौर स्वतःला हिंदूरक्षक संघटनेचे नेते म्हणवतात. त्यांचा दावा आहे की मुनव्वर यांनी या शोमध्ये हिंदू देवी देवतांचा अपमान केला.

इंदूरमधल्या स्थानिक माध्यमांना दिलेल्या प्रतिक्रियेत गौर म्हणतात, "तो एक 'सीरियल ऑफेंडर' आहे आणि हिंदू देवी-देवतांवर जोक्स करतो. मला मुनव्वरच्या शो-विषयी कळलं तेव्हा मी तिकीट काढलं आणि पाहायला गेलो. अपेक्षेप्रमाणेच तो हिंदू देवतांचा अपमान करत होता आणि गृहमंत्री अमित शहांचं नाव गोध्रा दंगलीशी जोडत खिल्ली उडवत होता."

पण त्यादिशी प्रेक्षकांमध्ये उपस्थित असलेल्या अनेकांचा दावा आहे, की गौर स्टेजवर गेले तेव्हा...


मुबारक बेगम मशीद

रविवारी (19 जुलै) पहाटे दिल्लीत मुसळधार पाऊस झाला. या पावसानं जुन्या दिल्लीतील एका मशिदीचा घुमट कोसळला. पावसात अनेकदा जुन्या इमारतींचं नुकसान होतं.

जुन्या दिल्लीतील चावडी बाजार परिसरातल्या अरुंद गल्ल्यांमध्ये, हौज काझी चौक परिसरात लाल विटांनी बांधलेली ही मशीद...19 व्या शतकातली ही मशीद 'रंडी की मशीद' म्हणून ओळखली जायची. आजही या परिसरात बरेचजण या नावानेच ओळखतात.

शिवराळ भाषेत वापरल्या जाणाऱ्या या शब्दाचा अर्थ वेश्या असा होतो. वेश्येच्या नावानं मशीद कशी, म्हणून अनेकांच्या भुवयाही उंचावू शकतात. पण या जुन्या काळात ही मशीद 'रंडी की मशीद' म्हणूनच प्रसिद्ध असली तरी तिचं मूळ नाव 'मुबारक बेगम की मशीद' असं होतं.

1823 साली बांधण्यात आलेली ही मशीद मुबारक बेगमनं बांधली की तिच्या स्मरणार्थ बांधण्यात आली, हे स्पष्ट नाहीये. मात्र, मशिदीच्या मौलवींनी बीबीसी मराठीशी बोलताना दावा केला की, "ही मशीद मुबारक बेगम यांनीच बांधलीय. त्या अत्यंत भल्या महिला होत्या."

मशीद नेमकी कुणी बांधील, याबाबत दुमत असलं तरी, एक मात्र खरं की, ज्या काळात बादशाह, त्यांच्या पत्नी किंवा अमीर-उमराव हेच केवळ मश... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

िदींची उभारणी करायचे, त्याकाळात एका गणिकेनं मशीद बांधणं किंवा तिच्यासाठी मशीद बांधून घेणं दोन्ही गोष्टी विशेषच होत्या.

त्यामुळेच मुबारक बेगम हे त्याकाळी प्रस्थ असणार हे उघड होतं... त्यांचा फारसा इतिहास उपलब्ध नाही. पण जो आहे, त्यातून त्यांच्याबद्दलच्या अनेक रंजक गोष्टी समोर येतात. त्यांपैकीच एक म्हणजे नाव मुबारक आणि वास्तव्य दिल्लीतलं असलं तरी या बाई मूळच्या हिंदू होत्या. मराठी होत्या...आणि त्यातही त्या मूळच्या पुण्याच्या होत्या.

काही ठिकाणी त्यांचं नाव चंपा असल्याचं म्हटलं आहे. पण त्याबद्दलही फारशी माहिती उपलब्ध नाही. मग ही चंपा किंवा जे काही नाव असेल, ती मुबारक बेगम झाली कशी? पुण्याहून या मुलीने थेट दिल्ली कधी गाठली आणि ज्या जुन्या दिल्लीत मुघल संस्कृतीच्या खुणा पावलोपावली आढळतात तिथे त्यांच्या नावे मशीद कशी उभी राहिली?

मुबारक बेगम यांचं आयुष्य

मूळ हिंदू असलेल्या मुबारक यांनी इस्लामचा स्वीकार केला. बीबी महरतून मुबारक-उल-निसा-बेगम असं भारदस्त नाव असलेल्या या बेगम 'जनरल बेगम' या सुटसुटीत नावानंच ओळखल्या जायच्या. त्याचं कारण म्हणजे त्यांनी दिल्लीचा पहिला ब्रिटीश रेसिडन्ट जनरल डेव्हिड ऑख्टरलोनी याच्याशी विवाह केला होता. (काही इतिहासकार त्या डेव्हिडच्या अंगवस्त्र असल्याचंही सांगतात.)

जनरल डेव्हिड हे अकबर शाह दुसरा याच्या काळात दिल्लीमध्ये रेसिडन्ट होते.

नातं काहीही असलं तरी त्यांचं जनरल डेव्हिडच्या आयुष्यातलं स्थान हे अतिशय महत्त्वाचं होतं. मौलवी जफर मसान यांनी 'द हिंदू'मध्ये मुबारक बेगम यांच्याबद्दल लिहिलेल्या लेखात म्हटलं आहे, की मुबारक बेगम या जनरल डेव्हिड यांच्या अतिशय आवडत्या होत्या.

त्यांच्या 13 बायकांपैकी त्या एक होत्या आणि त्यांच्या धाकट्या मुलाची आईही होत्या. त्यांचा विवाह झाला होता. वयानं डेव्हिड यांच्यापेक्षा लहान असल्या तरी नात्यातला त्यांचा अधिकार जास्त असावा. म्हणूनच जनरल डेव्हिडने त्यांच्यापासून झालेल्या आपल्या मुलांना मुस्लिम पद्धतीनं वाढविण्याचा निर्णय घेतला. ती स्वतः लोकांना निझार (भेटवस्तू) आणि खिलत (मानाचे पोशाख) वाटायची.

दिल्ली विद्यापीठातील इतिहास विभागाचे सहयोगी प्राध्यापक अनिरुद्ध देशपांडे सांगतात, "मुबारक बेगमचा ब्रिटीश आणि मुघल दोन्हीही गट तिरस्कार करत.

मुबारक बेगम स्वत: लेडी ऑख्टरलोनी म्हणवून घेत, जे ब्रिटिशांना आवडत नसे आणि त्या स्वत:ला 'कुदासिया बेगम'ही (सम्राटाची आई)...


मुमताज बेगम

ही कुठल्या पुस्तकातली कहाणी नाही, तर 95 वर्षांपूर्वी घडलेल्या एका खूनखटल्याची गोष्ट आहे. या कथेतली तीन प्रमुख पात्रं, म्हणजे इंदूरचे महाराज तुकोजीराव होळकर तृतीय, एकेकाळी त्यांच्या राजमहालात नर्तकी असलेली मुमताज बेगम आणि मुंबईतील एक श्रीमंत व्यवसायिक अब्दुल कादर बावला.

बावला आणि मुमताज यांच्या गाडीवर 1925 साली मुंबईच्या अतिश्रीमंत मलबार हिल परिसरात गोळीबार झाला होता, आणि त्याचे पडसाद पुढची काही वर्ष महाराष्ट्रातल्या समाजकारणात उमटत राहिले. देशभरच नाही तर परदेशातही त्याची चर्चा झाली आणि त्यामुळे तुकोजीरावांना इंदूरच्या सिंहासनावरून पायउतार व्हावं लागलं.

मोहम्मद अली जिनांपासून प्रबोधनकार ठाकरेंपर्यंत अनेक नेते, पत्रकार आणि समाजसुधारकांनी या प्रकरणात कुणाच्या ना कुणाच्या बाजूनं भूमिका घेतल्या होत्या. त्या कहाणीत पुढे बाबासाहेब आंबेडकर, शाहू महराजांपासून ते विनायक दामोदर सावरकरही येतात.

पत्रकार धवल कुलकर्णी लिखित 'बावला मर्डर केस : लव्ह, लस्ट अँड मर्डर इन कलोनियल इंडिया' पुस्तकाचे मुखपृष्ठ

मुंबईच्या गुन्हे इतिहासात बावला मर्डर केस नावानं गाजलेला हा खटला 95 वर्षांनंतर पु... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

न्हा चर्चेचा विषय बनलाय, कारण त्यावर लेखक-पत्रकार धवल कुलकर्णी यांनी लिहिलेलं 'बावला मर्डर केस : लव्ह, लस्ट अँड मर्डर इन कलोनियल इंडिया' हे पुस्तक 28 जानेवारी 2021 रोजी प्रकाशित होणार आहे.

बावला मर्डर प्रकरण नेमकं काय आहे?

घटना आहे 12 जानेवारी 1925 रोजीची. अब्दुल कादर बावला आणि मुमताज गाडीनं फेरफटका मारून मलबार हिल परिसरातल्या घरी परतत होते. सोबत त्यांचा ड्रायव्हर आणि व्यवस्थापक मॅथ्यूही गाडीत होते. हँगिंग गार्डनच्या कोपऱ्यावर, रिज रोडवरून गिब्स रोडकडे त्यांची गाडी जात होती.

अचानक मागून दुसरी एक गाडी आली आणि बावलाच्या गाडीला धडक मारून पुढे जाऊन थांबली. त्यातून सात-आठ माणसं उतरली आणि त्यांनी बावला-मुमताज यांच्या गाडीवर हल्ला चढवला. बावला यांनी प्रतिकार केला तेव्हा त्यांच्यावर गोळ्या झाडण्यात आल्या. हल्लेखोर मुमताजला गाडीतून खेचून काढण्याच प्रयत्न करत होते, त्यांनी तिच्या चेहऱ्यावर चाकूनं वारही केले.

त्यानंतर जे घडलं, त्याचं वर्णन धवल कुलकर्णी 'बॉलिवूड स्टाईल तुफान मारामारी' अशा शब्दांत करतात. केवळ योगायोगानं ब्रिटिश सैन्यात काम करणारे चार अधिकारी तिथे आले आणि त्या योगायोगानं पुढे इंदूरचा इतिहास बदलला.

अब्दुल कादर बावला

चौघेही गोल्फ खेळून परतताना वाट चुकल्यानं नेमके त्याच रस्त्यावर आले, आणि समोरचं दृष्यं पाहून मुमताजला वाचवण्यासाठी धावले. सैनिकांच्या हातात गोल्फ स्टीक सोडून दुसरं काही नव्हतं आणि हल्लेखोर बंदूक, कुकरी, चाकूनं वार करत होते. झटापटीत लेफ्टनंट सीगर्ट यांना गोळ्याही लागल्या.

पण तशातही एका हल्लेखोराला, शफी अहमदला त्यांनी पकडलं. बाकीचे निसटले, मुमताज वाचली, पण बावलाचा मृत्यू झाला.

"मग तपासात शफी अहमद हा इंदूरच्या पोलिस खात्यात रिसालदार पदावर असल्याचं समोर आलं, आणि या प्रकरणाला कलाटणी मिळाली," असं धवल कुलकर्णी सांगतात.

मुमताज आणि बावला कोण होते?

मुमताज केवळ बावलानं 'ठेवलेली बाई' नव्हती, तर त्याआधी ती इंदूरचे महाराज तुकोजीराव होळकर (तृतीय) यांच्या महालात राहायची. तिच्याविषयी त्यावेळच्या वृत्तपत्रांत वेगवेगळे दावे समोर येतात. कुणी तिचं वर्णन गायिका, नर्तकी म्हणून करतं तर कुणी ती तुकोजीरावांच्या जनानखान्यात रखेल असल्याचं म्हणतं.

मुमताज बेगम

पण मुमताज मूळची पंजाबच्या अमृतसरमधली होती, तिची आई मुंबईत राहायची आणि इंदूरला तुकोजीरावांच्या महालात मुमताजची रवानगी झाली होती याविषयी एकमत आहे....


मुमताज शेख

पण त्यांना आता वाटतं की त्यामागे बळ केवळ डॉ बाबासाहेब आंबेडकरांचं होतं. चालायला लागल्या तेव्हा माहीत नव्हतं, पण आता एका मुक्कामी पोहोचल्यावर मागे बघतांना त्यांना वाटतं की त्या बाबासाहेबांच्या 'शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा' या सांगितलेल्या रस्त्यावरच चालत गेल्या.

"बाबासाहेब आंबेडकरांबद्दल शाळेमध्ये अगदी सुरुवातीला जे ऐकलं होतं त्याच्या मागेपुढे काहीही माहीत नव्हतं. मला तर 'जय भीम' म्हणायलाही लाज वाटायची, मी कम्फर्टेबल नसायचे"

"तोपर्यंत ते दलितांचे कोणीतरी आहेत, संविधान हे त्यांनी दलितांसाठी लिहिलेलं आहे, असंच काहीतरी माहीत होतं. निळ्या रंगाचं आम्ही काही घालायचो नाही कारण तो 'त्यांचा' रंग आहे असं सांगितलं होतं... ", मुमताज सांगतात.

"माझ्या आयुष्याकडे तुम्ही पाहाल तर मी शिकायला लागले आणि माझ्यासारख्या ज्या महिला आहेत त्यांना संघटित करून संघर्ष करायला लागले. हा सगळा बाबासाहेबांचा प्रभाव आहे. पण तो ठरवून नाही. ते म्हणाले होते की, 'शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा.' मी बाबासाहेबांचं पुस्तक वाचलं आणि त्यातली ही ओळ पाहून असं वागू या असं ठरवलं, असं काही झालं नाही. ते कळत नकळ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त होत गेलं. आता 'जय भीम' म्हणणं हे किती अभिमानास्पद वाटतं हे कसं सांगू? सांगतांनाही आता अंगावर काटा आला," बोलतानाही मुमताज यांचा आवाज कातर होतो.

मुंबईच्या वस्त्यांसोबतच महाराष्ट्रभर प्रौढ साक्षरता, कौटुंबिक हिंसा, बलात्कार पीडितांचं पुनर्वसन आणि 'राईट टू पी'च्या मोहिमेच्या माध्यमातून शौचालयांसाठी चळवळ चालवणाऱ्या, महाराष्ट्रभर ओळख असलेल्या मुमताज शेख यांचं व्यक्तिगत आयुष्य पाहिलं की या त्यांच्या रस्त्याची कल्पना येते आणि बाबासाहेबांबद्दल त्या अशा भावूक का होतात हेही समजतं.

मुमताज स्वत:च्या आयुष्याला एखाद्या सिनेमाची कथाच समजतात, इतकी वादळं आणि वळणं त्यात आहेत त्यात. एका गरीब मुस्लीम कुटुंबात त्या जन्मल्या.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी दलितांना समान हक्क मिळावेत म्हणून लढा दिला. आज 21व्या शतकात हेच आंबेडकर जगभरातल्या विविध समान हक्क चळवळीतल्या कार्यकर्त्यांना प्रेरणा देत आहेत. महिलांपासून समलैंगिकांपर्यंत आणि अफ्रिकेपासून युरोपापर्यंत ते हजारो तरुण-तरुणींनाजगण्याची उमेद आणि संघर्षासाठी बळ देत आहेत. अशाच लढवय्यांच्या या कहाण्या सांगणारी बीबीसीची सीरिज #आंबेडकरआणिमी 14 एप्रिलच्या आंबेडकर जन्मदिवसाच्या निमित्ताने...

आई अहमदनगरच्या कर्जत तालुक्याची आणि वडील केरळचे. पण कामासाठी म्हणून हे कुटुंब मुमताज 7 वर्षांची असतानाच मुंबईत आलं आणि त्यानंतर चेंबूरच्या वाशीनाक्याजवळची सह्याद्रीनगर ही वस्तीच त्यांच्या पटकथेसारख्या वाटण्याऱ्या आयुष्याचा सेट बनला.

वडील भावाला घेऊन घर सोडून निघून गेले आणि मागे उरल्या फक्त आई आणि लेक. आई जगण्यासाठी आश्रित म्हणून दुसऱ्या एका कुटुंबात राहू लागली म्हणून मुमताजला मामाकडे ठेवण्यात आलं.

नववीपर्यंत शाळा झाली, पण त्यानंतर इतर कोणत्याही गरीब आणि पारंपारिक मुस्लीम कुटुंबात होतं तेच झाली. पंधरावं वर्षं उलटताक्षणी लग्न लावून देण्यात आलं.

'कोरो'नं आयुष्याला वळण दिलं

"नववीत मी नापास झाले आणि मग 15 वर्षांची झाल्यावर माझं लग्न लावून देण्यात आलं. लगेचच पुढच्या वर्षी मला मुलगीही झाली. मी कायम म्हणते की माझं आयुष्य एकदम फिल्मी आहे. म्हणजे लग्न, मग मुलगी झाल्यावर वगैरे वाटलं की आता सिनेमासारखा हॅप्पी एंडिंग आहे. पण तसं नव्हतं," मुमताज सांगतात.

'कोरो' म्हणजेच 'कमिटी ऑफ रिसोर्स ओर्गनायझेशन' या संस्थेनं त्यांच्या आयुष्यात प्रवेश केला आणि चित्रपटाच्या पटकथेसारखंच त्यांच्या आयुष्यानं आणखी एक, पण...


मुरलीधर शिंगोटे

गुरुवारी (6ऑगस्ट) जेव्हा शिंगोटेंनी देह ठेवला तेव्हा पुण्य नगरी, मुंबई चौफेर, कर्नाटक मल्ला, आपला वार्ताहर, यशोभूमी ही पाच वर्तमानपत्र मागे सोडून गेले आणि त्यामागे अनंत आठवणी.

पत्रकारितेशी तसा अर्थाअर्थी संबंध नसताना एखादा पेपर 25 पेक्षा अधिक वर्षं सुरू ठेवणं हे साधंसुधं काम नाही. शिंगोटेंनी ते केलं.

ही सुरुवात कशी झाली याविषयी सांगताना दिव्य मराठीचे संपादक संजय आवटे सांगतात, "बाबांकडे आधी नवा काळची एजन्सी होती. त्यानंतर कालनिर्णय समुहाने वृत्तपत्र सुरू केलं. त्याची एजन्सी शिंगोटेंनी घेतली. मग नवा काळ च्या लोकांनी कंत्राट संपवलं. कालांतराने वर्तमान हे कालनिर्णय समुहाचं वर्तमानपत्रही बंद झालं. तिथून पुढे मग त्यांनी स्वतःचं वर्मानपत्र काढलं."

साधेपणा हा जगण्याचा पाया

साधेपणा हा मुरलीधर शिंगोटेंच्या जगण्याचा पाया होता. एखाद्या वृतसमूहाचा मालक म्हटला की त्याच्यामागे एक विशिष्ट वलय असतं. शिंगोटेंच्या मागे ते वलय साधेपणाचं होतं.आपल्या कंपनीतल्या सर्व कामगारांना समानतेने वागवणं हे त्यांचं वैशिष्ट्य होतं. ते कोणालाही अंतर देत नसत.

ज्येष्ठ पत्रकार राही भिडे यांना शिंगोट... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेंबरोबर काम करण्याचा प्रदीर्घ अनुभव आहे. त्यांच्या साधेपणाचे अनेक किस्से त्यांनी बीबीसी मराठीला सांगितले.

त्या सांगतात, "माझी पुणे आवृत्तीची संपादक म्हणून नेमणूक झाली होती. काही दिवसांनी शहरातल्या व्यक्ती मला भेटायला येऊ लागल्या. एक दिवशी उल्हासदादा पवार मला भेटायला आले. दारात पेपर टाकून एक व्यक्ती झोपलेली दिसली. त्यांनी माझ्याकडे विचारणा केली. मलाही त्यावेळी कल्पना नव्हती. थोडी चौकशी केल्यावर कळलं की ते बाबा शिंगोटे आहेत.

आम्हाला आश्चर्यांचा धक्का बसला. ते रात्रभर प्रिटिंग प्रेसमध्ये काम करून दिवसा आराम करत. शेवटी मी त्यांच्या झोपण्याची व्यवस्था ऑफिसमध्ये केली."

नागपुरातील ज्येष्ठ पत्रकार नितीन कुलकर्णी यांनीही शिंगोटेंच्या साधेपणाचा किस्सा सांगितला. "पुण्य नगरीची नागपूर आवृत्ती सुरू होणार होती. तेव्हा आम्ही खूप उत्साहात होतो. पहिल्या आवृत्तीच्या प्रकाशन समारंभाला नितीन गडकरी येणार होते. आम्ही सगळी माणसं खाली चहा पित होते.

आमच्याबरोबर अत्यंत साधे कपडे घातलेला आणि साध्याशा चपला घातलेला एक माणूस उभा होता. गडकरी आले आणि त्यांनी विचारणा केली, की काय बाबा कसं काय चाल्लंय. मग कळलं की ती व्यक्ती म्हणजे आमच्या वृत्तपत्राची मालक होती. आम्ही त्यांना अक्षरश: वाकून नमस्कार केला."

साम टीव्हीचे वरिष्ठ निर्माते नवनाथ सकुंडे सांगतात, "1997-98 च्या सुमारास मी मानखुर्द स्टेशनवर पेपर विकायचो. त्याच काळात मी लेखही लिहायचो. एकदा बाबा मला भेटायला आले. पेपर विकणारा आणि पेपरमध्ये लिहिणारी अशी व्यक्ती पाहून त्यांना आश्चर्य वाटलं.

त्यांनी मला थेट लेख पाठवत जा असा आदेश दिला. नंतर बराच काळ मी आपला वार्ताहर मध्ये लिहायचो. कालांतराने माझा आणि त्यांचा संपर्क कमी झाला. पण ते कायम माझ्या लक्षात राहिले. कामात हयगय नाही आणि कष्टकऱ्यांना कायम पाठिंबा आणि आधार त्यांनी दिला."

कष्टाची जोड

साधेपणाला त्यांनी कष्टाची जोड दिली. वितरण हा त्यांचा आत्मा होता. त्याचबरोबर त्यांनी वाचकांची नसही ओळखली होती. पुण्य नगरी हा तसा घरोघरी जाणारा पेपर नाही, मात्र तो स्टॉलवरचा पेपर होता.

मग त्या अनुषंगाने पेपरमधील मजकूर ठरवला. अर्धा पान शब्दकोडे हा त्यातलाच एक भाग होता. उदा. लोकलमध्ये प्रवास करणाऱ्या व्यक्तीला काय आवडेल किंवा रिक्षेवाला या लोकांना काय वाचायला आवडतं ही नस ओळखून त्यांनी मुंबई चौफेर, आपला वार्ताहर अशी दैनिकं सुरू केली. मराठी व्यक्ती असून...


मुलगी कॅनडात सुरक्षितरीत्या पोहोचली असली तरी या घटनेनंतर सौदी अरेबियात महिलांवर असलेल्या निर्बंधांकडे जगाचं लक्ष वेधलं गेलं.

सौदीमध्ये महिलांच्या हक्कांवर चर्चा सुरू असताना सौदी अरेबिया सोडून कॅनडात पलायन केलेल्या आणखी एका तरुणीने तिची हकीकत बीबीसीला सांगितली.

24 वर्षांच्या सालवाने तिच्या 19 वर्षांच्या बहिणीसह 8 महिन्यांपूर्वी सौदी अरेबियातून पळ काढला असून ती सध्या माँटरिअलमध्ये राहते. तिनं सांगितलेली गोष्ट तिच्याच शब्दात.

अशी केली तयारी?

गेली सहा वर्ष आम्ही देश सोडण्याची तयारी करत होतो. पण देश सोडण्यासाठी आम्हाला पासपोर्ट आणि राष्ट्रीय ओळखपत्र लागणार होतं. ही कागदपत्र मिळवण्यासाठी आम्हाला पालकांची संमती लागणार होती. सौदी अरेबियात महिलांना बऱ्याच गोष्टींसाठी पुरुष नातेवाईकाची संमती घ्यावी लागते.

सौदी अरेबियात पुरुष असे गाजवतात महिलांवर अधिकार

सुदैवाने माझ्याकडे राष्ट्रीय ओळखपत्र होतं. मी विद्यापीठात शिकत असताना हे ओळखपत्र काढलं होतं. इंग्रजी भाषेची परीक्षा देण्यासाठी मी पासपोर्टही काढला होता. पण माझ्या कुटुंबाने पासवर्ड काढून घेतलं. ते मला परत मिळवायचं होतं.

मी किल्ली चोरली... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आणि डुप्लिकेट किल्ली बनवण्यासाठी दुकानात गेले. खरंतर त्यांच्या परवानगीशिवाय मला घरातून बाहेर पडता येत नव्हतं. पण ते झोपले असताना मी घरातून बाहेर पडले. पण जर का मी सापडले असते तर मार खाल्ला असता.

किल्ली मिळाल्यानंतर मी माझा आणि माझ्या बहिणीचा पासपोर्ट मिळवला आणि वडील झोपी गेले असताना मी त्यांचा मोबाईलही चोरला.

त्यांच्या फोनवरून मी गृहमंत्रालयाच्या वेबसाईटवरील वडिलांचा नोंदणीकृत नंबर बदलून त्या जागी माझा नंबर टाकला.

त्यांच्याच फोनवरून मी आम्हा दोघींना देश सोडून जाण्यासाठी परवानगी देऊ केली.

पलायनाचा दिवस

घरी सगळे झोपले असताना आम्ही घरातून पळ काढला. त्यावेळी आम्ही फार तणावाखाली होतो. आम्हा दोघींना गाडी चालवता येत नाही, म्हणून आम्ही टॅक्सी बोलावली. सुदैवाने सौदीतील बहुतेक टॅक्सी चालक परदेशी आहेत. कुणी तरी एकट्याने प्रवास करत असेल तर त्यांना विचित्र वाटत नाही. आम्ही रियाधमधील किंग खालीद विमानतळावर पोहोचलो. आम्ही काय करत आहोत, हे जर कुणाच्या लक्षात आलं असतं तर आम्हाला मारूनच टाकल असतं.

कॉलेजच्या शेवटच्या वर्षात असताना मी एका हॉस्पिटलमध्ये काम करत होते, त्यामुळे विमानाचं तिकीट आणि ट्रान्झिट व्हिसासाठी लागणारे पैसे माझ्याकडे होते. बेरोजगारांना जे फायदे मिळतात, त्यातूनही मी काही पैसे साठवले होते.

मी आणि माझी बहीण विमानात बसलो. विमानातून प्रवास करण्याची ही माझी पहिलीच वेळ होती. मला आनंद झाला होता, भीतीही वाटत होती. भावभावनांचा कल्लोळ माजला होता.

आम्ही घरात नाही हे लक्षात येताच, वडिलांनी तातडीने पोलिसांना फोन केला. पण तोपर्यंत फार उशीर झाला होता. मी गृहमंत्रालयाच्या अकाऊंटवर वडिलांचा फोन नंबर बदलून तिथं माझा नंबर अपडेट केला होता. त्यामुळे गृहमंत्रालयातील अधिकारी जेव्हा वडिलांना फोन करायचे तेव्हा तो कॉल मला येत होता. पोलिसांनी वडिलांसाठी पाठवलेले मेसजही मलाच येत होते.

कॅनडात पोहोचले तो क्षण

खरंतर सौदीमध्ये महिलांसाठी काही जीवन नाही. मी विद्यापीठात शिक्षण घेतलं आहे. शिक्षण संपल्यानंतर मी दिवसभर घरीच असायचे, मला काहीच काम नव्हतं.

पुरुष महिलांपेक्षा वरचढ असतात असं मला सांगितलं जायचं. रमजान महिन्यात उपवास करण्यासाठी आणि नमाज पठणासाठी माझ्यावर सक्ती केली जायची.

जर्मनीत मी एका वकिलाची भेट घेतली. आश्रय मिळवण्यासाठी मला अर्ज करायचा होता. मी त्या वकिलाला माझी कथा सांगितली. मी कॅनाडात आश्रय मागण्याचा निर्णय...


मुलांचं शंकानिरसन

ब्रिटनमधल्या पेशाने फॅमिली डॉक्टर असणाऱ्या पून कृष्णन यांना सहा वर्षांचा मुलगा आहे. बीबीसी रेडिओ स्कॉटलंडशी बोलताना डॉक्टर पूनम यांनी सांगितलं, "तुम्ही मुलांच्या मनातल्या शंका दूर करायला हव्या.

जसं सर्दी -खोकला किंवा उलट्या - जुलाब विषाणूमुळे होतात, तसाच कोरोनाव्हायरसही एकप्रकारचा विषाणू असल्याचं त्यांना सांगायला हवं.

"पालकांनी याविषयी मुलांशी मोकळेपणाने बोलण्याची गरज असल्याचं डॉक्टर पूनम सांगतात. "मीदेखील माझ्या मुलाशी याविषयी बोलतेय. आणि उपचारांसाठी माझ्याकडे येणाऱ्या पालकांनाही असं करण्यासाठी प्रोत्साहित करतेय."

कोरोना व्हायरससारख्या प्रत्येक मोठ्या गोष्टीविषयी मुलांशी नेमकं कसं बोलायचं हे त्यांचं वय किती आहे, यावर अवलंबून असल्याचं लहान मुलांचे मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. रिचर्ड वुल्फसन सांगतात.

ते म्हणतात, "लहान मुलं, विशेषतः सात वा सहा वर्षांपेक्षा कमी वय असणारी मुलं त्यांच्या आजूबाजूला होत असलेल्या घटनांविषयींच्या चर्चांमधून अनेक गोष्टी शिकत असतात. कारण त्यांचे आई-वडीलही या घटनांविषयी बोलत असतात. मुलांसाठी हे सगळं घाबरवून टाकणारं ठरू शकतं.

सगळ्यात आधी तुम्ही मुला... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ंना दिलासा द्यायला हवा. नेमकं काय होणार आहे हे तुम्हालाही माहीत नाही. पण मुलांना ती सुरक्षित असतील, सगळेजण ठीक असतील याची हमी द्यायला हवी. काहीजण आजारी पडू शकतात, पण त्यापेक्षा जास्त काही घडणार नसल्याचं त्यांना सांगायला हवं."

व्यवहार्य काय?

तुमच्या मुलांना याचा संसर्ग होईल की नाही याविषयी तुम्हाला माहिती नसलं तरी आशावादी असणं महत्त्वाचं असल्याचं डॉ.वुल्फसन सांगतात. उगीच काळजी करत राहू नये. ते सांगतात, "फक्त मुलांना दिलाला देऊन भागणार नाही. तुम्ही त्यांना सशक्त बनवायला हवं." संसर्गाचा धोका टाळण्यासाठी काय करायला हवं हे मुलांना सांगणं गरजेचं असल्याचं डॉ. वुल्फसन म्हणतात. गोष्टी आपल्या नियंत्रणात असल्याची जाणीव मुलांना करून द्यावी.

डॉक्टर वुल्फसन म्हणतात, "मुलांना हे सांगायला हवं की काही गोष्टी स्वतःच्या स्वतः करूनही ती स्वतःला आणि सगळ्यांनाच निरोगी ठेवू शकतात. म्हणजे वारंवार हात धुणं, खोकताना तोंड झाकणं..."

"म्हणजे मुलांच्याही लक्षात येईल की आपणही काहीतरी करू शकतो, त्यांना काहीही न करता बसून रहायला सांगणं योग्य नाही."

असा विश्वास मुलांच्या मनात निर्माण केल्याने आणि बचावासाठीच्या काही गोष्टी त्यांना शिकवल्याने या आजारापासून स्वतःचं आणि कुटुंबाचं संरक्षण करण्यासाठी आपणही काही करू शकतो, याची जाणीव मुलांना होईल.

बचाव

पण इतकंच करून भागणार नाही.

लहान मुलांमध्ये सगळ्या गोष्टींविषयी कुतुहल असतं. ती सतत प्रश्न विचारतात. गोष्टींना हात लावतात आणि आपलं जेवण - पाणी दुसऱ्यांसोबत वाटून घेतात. याचा अर्थ म्हणजे 'लहान मुलं ही संसर्ग पसरण्याचं एक मोठं माध्यम असतात आणि आपण त्यांना सुरुवातीपासूनच या महत्त्वाच्या गोष्टी शिकवायला हव्यात' असं डॉ. पूनम कृष्णन सांगतात.

लहान मुलांना स्वच्छताविषयक सवयींविषयी शिकवल्याने एकप्रकारे समाजाच्या सुरक्षिततेलाच हातभार लागतो.

फेक न्यूज आणि मुलं

आई-वडिलांमुळेच मुलांची काळजी वाढू शकते, असं डॉक्टर वुल्फसन सांगतात. ते म्हणतात, "लहान मुलांवर त्यांच्या आई-वडिलांचा प्रभाव असतो. जर आई-वडील चिंतेत असल्याचं, काळजीत असल्याचं त्यांना दिसलं, आई-वडील त्यांच्या मित्रमंडळींसोबतही गंभीर चर्चा करताना दिसले, तर लहान मुलंही अनेकदा काळजीत पडतात."

म्हणूनच मुलं आजूबाजूला असताना पालकांनी स्वतःच्या वर्तनाविषयी खबरदारी घ्यायला हवी. पण शाळेत घडतं ते पालकांच्या हाताबाहेरचं असतं.

डॉक्टर वुल्फसन म्हणतात,...


मुलांच्या मनाचा असा कडेलोट का होतोय? याची चर्चा आता सुरू झाली आहे. अर्थात असं काहीतरी धक्कादायक, अघटीत घडल्याशिवाय संबंधित प्रश्नांकडे समाजाचं लक्षच जात नाही. चर्चाविश्व ढवळून निघत नाही, याचंच वैषम्य वाटतं.

पालकांच्या असंख्य आशा आणि अपेक्षांचं ओझं घेऊन मुलं शाळा-महाविद्यालयांत येतात. मुलांच्या पाठीवरच्या दप्तराचं ओझं उघड्या डोळ्यांना दिसतं. त्याचं वजन मोजता येतं. पण मन-मेंदूवरचं ओझ, दडपण कितीतरी पटींनी जास्त असलं तरी ते काही दिसत नाही, म्हणून त्याकडे दुर्लक्ष होते.

शाळा-महाविद्यालयांमधला अभ्यास प्रत्यक्ष जगण्यापासून तुटलेला असतो. तो इतका निरस आणि कंटाळवाणा असतो की त्यासाठी बुद्धी, कौशल्य आणि अंगभूत क्षमता यांचा अतिशय कमीत कमी वापर करायला लागतो. शिकणं म्हणजे समृद्ध होणं, उन्नत होणं असे काही नसतं. या प्रक्रियेला मुले कंटाळतात. त्यात 'मूल्यमापन म्हणजे केवळ लेखी परीक्षा!' असा इथला खाक्या आहे.

काही सांस्कृतिक समूहातील मुलांकडे लिहून व्यक्त होण्याच्या कौशल्यांचा पिढीजात अभाव आहे/असतो. (याचा अर्थ ही मुलं काहीच शिकायच्या लायकीची नसतात, असं नव्हे! परीक्षा आणि इथली विशिष्ट व्यवस्था मात्र लेबल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

लावत असा गिल्ट पुष्कळ मुलांना देते.)

दोष कुणात - विद्यार्थ्याचा की शिक्षणपद्धतीचा?

नववी-दहावीपासून पुढच्या परीक्षांतले प्रश्नं विशिष्ट साच्याचे असतात. अनेकदा तर ते केवळ स्मरणावर आधारित असतात. आधी म्हटल्याप्रमाणे ज्या मुलांकडे पाठांतराला पूरक 'सांस्कृतिक भांडवल' नसतं, त्या मुलांचं यात मरण होतं. घोकंपट्टी किंवा पाठांतर अपरिहार्य बनतं. या गोष्टी आपसूकच मन-मेंदूवरचा ताण वाढवतात. मुलांना त्रासाच्या खाईत ढकलतात.

शैक्षणिक मानसशास्त्र सांगतं की "प्रत्येक मूल वेगळं असतं, युनिक असतं. मूल स्वत:च्या गतीने शिकतं."

आपल्याकडे 'सर्वांसाठी शिक्षण' याचा विचार करताना आम्ही मुलांच्या व्यक्तिमत्त्वातील वैविध्य नाकारलं आहे! एखाद्या घटकाविषयी वर्गात एकदा 'लेक्चर' दिलं जातं. त्यातल्या आशयाचं मुलांना आकलन व्हावं, असं शाळा-महाविद्यालयांचं भन्नाट गृहीतक असतं. पुढे जाताना मुलांना किती समजलेलं आहे, याची खात्री करून घेतली जात नाही.

दहावीनंतरचा अभ्यासक्रम भयंकर बोजड आहे. विषयाच्या संकल्पना स्पष्ट झालेल्या नसताना, विषयाचं आकलन नसताना, त्यांचा अभ्यास स्वत: कसा करायचा आणि करड्या शिस्तीच्या वातावरणात लेखी परीक्षा द्यायची! मुलांवर काय बितत असेल? याची कल्पनाच केली बरी.

अभ्यासाच्या शाखा जर का तांत्रिक स्वरूपाच्या असतील आणि उत्तरं परक्या भाषेत लिहायची असतील तर मुलांच्या मेंदूचं भजं होतं. परीक्षेत विचारलेल्या अपेक्षित प्रश्नांची 'अपेक्षित उत्तरं' सर्वच मुलांना लिहिता आली पाहिजेत, ही अपेक्षाच मुळात किती अमानुष आहे.

नुसती घोकमपट्टी?

विषयांचं आकलन झालेलं नसताना लेखी परीक्षेला सामोरं जायची वेळ ओढवते तेव्हा 'शैक्षणिक रितेपण' मुलांना खायला उठतं. कॉपी करण्याचा मोह मुलांना होतो. संकल्पना पुरेशा स्पष्ट झालेल्या नसताना पाठ करून पेपरात उतरवणं (आणि पेपर लिहिल्यावर विसरून जाणं!) हीदेखील एकप्रकारची कॉपीच (कॉपी-पेस्ट) आहे, हे मानायला व्यवस्था तयार नाहीये.

पाठांतरवाली 'कॉपी-पेस्ट' करून किंवा प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष कॉपी करून पेपर लिहून गुण मिळवून इथपर्यंत आलेले लोक आज धोरणकर्ते आहेत किंवा महत्त्वाच्या जागी बसलेत आणि ते कॉपीच्या विरोधात वगैरे असतात! त्यांच्या या कॉपीविरोधी मानसिकतेला नैतिकतेच्या मोजपट्ट्या लावायच्या नसतात! तसं केलं की ते भलतं खवळतात, अंगावर येतात.

मूल्यमापन म्हणजे 'फीड बॅक' घेणे. मूल्यमापनाचा अपरिहार्य भाग म्हणून परीक्षांचं विशिष्ट महत्त्व...


मुलांना खायला घालण्यासाठी काहीच नसल्यामुळे या महिलेला मुलांच्या समाधानासाठी दगडं शिजवण्याचं नाटक करावं लागलं. आठ मुलांची आई असलेल्या या महिलेचं नाव आहे पेनिना बहाती कित्साओ.

पेनिना निरक्षर आणि विधवा आहेत. त्या लोकांचे कपडे धुतात आणि त्याद्वारे कुटुंबाचा उदरनिर्वाह चालवतात. पण, कोरोना व्हायरसच्या उद्रेकामुळे त्यांचं काम थांबलं.

पेनिना यांच्यावर अशी परिस्थिती ओढवली की मुलांना खाऊ घालायला त्यांच्याकडे काहीच नव्हतं. त्यामुळे मग मुलांच्या समाधानासाठी त्यांनी दगडं शिजवायला सुरुवात केली.

आई जेवण बनवत आहे, हे बघून बघून शेवटी मुलं झोपी जातील, असा विचार पेनिना यांनी केला.

त्यांची शेजारी प्रिस्का मोमानी यांनी या प्रकाराचा व्हीडिओ बनवला आणि तो सोशल मीडियावर शेअर केला. पेनिना यांच्या मुलांच्या रडण्याचा ऐकून प्रिस्का तिथं गेल्या होत्या.

केनियातून मदतीचा हात

पेनिना यांच्याविषयी माहिती कळताच लोकांनी त्यांच्यासाठी पैसे जमा केले आणि त्यांना सगळीकडून फोन यायला लागले.

केनियातल्या NTVला दिलेल्या मुलाखतीत त्यांनी सांगितलं, "लोकांनी मला मोबाईल अपच्या माध्यमातून पैसे पाठवले. एका शेजाऱ्यांना माझं बँके... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त खातं काढून दिलं."

भांड्यात ठेवलेले दगड

"केनियातील लोक इतक्या मोठ्या प्रमाणावर मदत करतील असं वाटलं नव्हतं. हे सगळं माझ्यासाठी एका चमत्कारासारखं आहे," असं त्या सांगतात.

त्यांनी केनियातल्या टुको न्यूज वेबसाईटला दिलेल्या मुलाखतीत म्हटलं, "मी दगडं शिजवून मुलांचं समाधान करण्याचा प्रयत्न करत होते, हे माझ्या मुलांना समजलं होतं. पण माझ्याकडे दुसरा कोणता पर्यायही नव्हता."

पेनिना या केनियातल्या मोम्बासा शहरात राहतात. त्यांच्या घरात ना लाईटचं कनेक्शन आहे, ना त्यांच्याकडे पाणी येतं.

आफ्रिकेत काय चाललंय?

आफ्रिका सेंटर फॉर डिसीज कंट्रोलनं (ACDC) कोरोनावरील उपचारासाठी औषधं आणि लशींची ट्रायल सुरू केली आहे. आफ्रिका खंडातल्या 52 देशांमध्ये कोरोनाचे रुग्ण आढळले आहेत आणि 37 हजारांहून अधिक रुग्णांवर उपचार सुरू आहेत.

आफ्रिका CDC मते, इतर जगाची तुलना केल्यास आफ्रिका खंडातील कोरोनाच्या रुग्णांचं प्रमाण कमी आहे. तसंच अनेक देशांमध्ये कोरोनावरील उपचारासाठी औषधं आणि लशींची ट्रायल घेतली जात आहे.

झाम्बियामध्ये सध्या अँटी-मलेरिया औषध असलेल्या हायड्रोक्सीक्लोरोक्विनचं ट्रायल सुरू आहे. दक्षिण आफ्रिकेत जागतिक आरोग्य संघटनेसोबत मिळून इबोलावरील अँटी-व्हायरल ड्रग रेमडेसिव्हिरचं ट्रायल सुरू आहे. नायजेरियातही एका औषधाचं ट्रायल सुरू आहे.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू कता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


मुलांना सतत व्हीडिओ गेम खेळण्यापासून परावृत्त करण्यासाठी चीन सरकारनं चक्क गेम खेळायच्या वेळांवरच कर्फ्यू लावला आहे.

चीनमध्ये 18 वर्षांखालील मुलांवर रात्री दहा ते सकाळी आठ वाजेपर्यंत ऑनलाइन गेम खेळण्यावर बंदी घालण्यात आली आहे. मुलांना दररोज केवळ दीड तास तसंच वीकेण्ड आणि सुट्टीच्या दिवशी तीन तास गेम खेळण्याची परवानगी देण्यात आलेली आहे.

व्हीडिओ गेमच्या व्यसनामुळे लहान मुलांचे आरोग्य धोक्य़ात आले आहे. मुलांचं हे नुकसान टाळण्यासाठी चीन सरकारनं हे पाऊल उचललं आहे.

अल्पवयीन मुलांच्या वेळांच्या मर्यादाबाबत अधिकृत सरकारी मार्गदर्शक तत्त्वे मंगळवारी सादर करण्यात आली आहेत. यामध्ये अल्पवयीन मुलांनी ऑनलाइन गेम्सवर किती खर्च करावा यावर मर्यादा घालण्यात आल्या आहेत.

चीन ही गेमिंग बाजारपेठेतील सर्वात मोठी बाजारपेठ आहे.

आठ ते 16 वर्षांपर्यंतची मुलं गेमसाठी प्रति महिना 200 युआन (दोन हजार रुपये किंवा 29 डॉलर्स) खर्च करू शकतात, तर सोळा ते अठरा वर्षांमधली मुलं गेमसाठी प्रति महिना 400 युआन (चार हजार रुपये किंवा 57 डॉलर्स) इतका खर्च करू शकणार आहेत.

यापूर्वीही घालण्यात आले होते निर्बंध

चीन गेमिंग क्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

षेत्रातील जगातील दुसऱ्या क्रमांकावरील आघाडीची बाजारपेठ आहे. रिसर्च फर्मने दिलेल्या माहितीनुसार या वर्षी पहिल्यांदाच अमेरिकेने चीनला गेमिंग उत्पादनात मागे टाकले आहे.

तरुणांवर गेम्सचा होणारा परिणाम घातक आहे त्यासाठी चीन सातत्यानं प्रयत्न करत आहे.

सतत गेम खेळल्यानं मुलांची जवळची दृष्टी खराब होते. यामुळेच यापूर्वी चीननं ऑनलाइन गेमवर पैसे खर्च करण्याची मर्यादा आणि वयोमर्यादा याद्वारे निर्बंध घातले होते.

याच काळात चीननं नवीन व्हिडिओ गेम्सच्या परवानग्यांवर अंकुश लावला. पुढील नऊ महिने हे निर्बंध चालू होते. यामुळे गेमिंग क्षेत्राला मोठा धक्का बसला होता.

काही मोठ्या व्हीडिओ गेम कंपन्यांनी सरकारचे निर्बंध आणि नियम योग्य असल्याचं म्हटलं आहे. परंतु हे निर्बंध राबवणं आणि मुलांच्या वयाची पडताळणी करणं कठीण असल्याचं म्हटलं जात आहे. तरीही नवीन नियम चीनमधल्या सर्व ऑनलाइन गेमिंग प्लॅटफॉर्मवरून लागू होतील.

व्हीडिओ गेम किती धोकादायक असतात?

गेल्या वर्षी वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशनने (WHO) गेमचं व्यसन म्हणजे 'गेमिंग डिसऑर्डर' असल्याचं नमूद केलं होतं.

अमेरिकेच्या सायकिएट्री असोसिएशनने अलिकडेच सादर केलेल्या मानसिक आरोग्याच्या नियमावलीत याचा उल्लेख केलेला नसला, तरी गेमिंग डिसॉर्डरवर यापुढे अभ्यास केला जावा अशा सूचना दिल्या आहेत.

काही देशांनी मात्र गेमचे व्यसन ही सार्वजनिक आरोग्याची समस्या मानली आहे आणि या समस्येचे निराकरण करण्यासाठी खासगी व्यसनमुक्ती केंद्र स्थापन केली आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


मुलांशी त्यांच्या वयानुसार मोकळेपणाने, त्यांना समजेल अशा शब्दांत आणि खरं बोलणं हेच सगळ्यात योग्य असल्याचं तज्ज्ञ सांगतात.

4 वर्षांच्या अयानचा दिवस आजोबांच्या अवतीभवती जायचा. अगदी लहान असल्यापासून त्यांच्यासोबत बाहेर जाणं, घरात त्यांच्याशी खेळणं याची त्याला सवय होती.

पण आजोबा आजारी पडले आणि गोष्टी बदलल्या. डॉक्टरला भेटून घरी येणारे आजोबा कधी 2-3 दिवस, तर कधी त्यापेक्षाही जास्त दिवसांनी घरी येत. दादू घरी कधी येणार, हे विचारून अयान आईला हैराण करायचा.

हळुहळू त्याला आजोबांच्या आजारी असण्याची सवय झाली. पण आजोबांचं निधन झालं त्या दिवशीच्या गोष्टी अजूनही अयानच्या लक्षात आहेत.

अयानची आई, टेसियाना नवानी सांगतात, "तो शाळेतून आला तेव्हा गर्दी दिसू नये, म्हणून मी त्याला माझ्या मैत्रिणीसोबत ठेवलं. पण नंतर नमस्कार करण्यासाठी त्याला आणलं. आजोबांना असे कपडे का घातले होते, त्यांना असं अस्ट्रॉनॉटसारखं गुंडाळलं का होतं असे प्रश्न त्याला पडले. मी ही मग त्याचा आधार घेत आजोबा आता देवाला मदत करण्यासाठी स्पेसमध्ये जात असल्याचं सांगितलं. त्याने विचारलं, मग ते परत कधी येतील? आम्ही म्हटलं - काही दिवसांनी.... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

"

दीड वर्षं उलटून गेल्यावरही या सगळ्या गोष्टी अयानच्या लक्षात आहेत आणि दादू परत येतील अशी आशाही आहे. आणि आता त्याला खरं कसं सांगायचं हा प्रश्न त्याच्या आईबाबांना पडलाय.

याविषयी बोलताना मुंबईतल्या केईएम हॉस्पिटलच्या माजी प्राध्यापिका डॉ. शुभांगी पारकर सांगतात. "मुलांशी त्यांच्या वयानुसार आणि त्यांची इमोशनल मॅच्युरिटी समजून बोलावं. लहान मुलं त्यांच्या आजूबाजूला घडणाऱ्या गोष्टी, संभाषणं यातून माहिती टिपत असतात. त्यामुळे त्यांच्याशी थेट बोललं नाही तर ही मुलं अवतीभवती घडणाऱ्या घटनांचे आपल्या परीने अर्थ लावतात. अनेकदा घरातली मोठी माणसंही दुःखातून वा धक्क्यातून सावरत असल्याने मुलांना ही निधन झालेली व्यक्ती 'देवाघरी' गेली किंवा काही दिवस लांब राहणार आहे, असं सांगितलं जातं. पण हे खरंतर ती वेळ सावरून नेण्यापुरतं असतं. हे मूल थोडं मोठं झाल्यावर त्याला समजेल अशा पद्धतीने परिस्थिती सांगावीच लागते."

लहान मुलांना मृत्यूविषयी कसं सांगायचं?

याविषयी बोलताना न्यू होरायझेन्स चाईल्ड डेव्हलपमेंट सेंटरचे डेव्हलपमेंटल पीडिअॅट्रिशियन डॉ. समीर दलवाई सांगतात, "अगदी लहान मुलांना मृत्यू म्हणजे काय हे समजत नसतं. पण त्यांना आनंद आणि दुःख, भीती, काळजी या भावना कळत असतात.

आपल्या जवळची व्यक्ती आनंदात आहे का, सुरक्षित आहे का याविषयीचे प्रश्न त्यांना पडतात. अशावेळी कुटुंबातल्या जवळच्या व्यक्तीचा मृत्यू झाल्यास, ती व्यक्ती आता आपल्यामध्ये परत येणार नसली, तरी तिला आता त्रास होत नाहीये असं मुलांना सांगता येईल. गोष्टी लपवल्या तर मग मुलांना नक्की काय चाललंय याविषयीची शंका यायला लागते."

रेणुका खोत 4 वर्षांच्या असताना त्यांच्या आईचा मृत्यू झाला. बीबीसी मराठीशी बोलताना त्यांनी सांगितलं, "मला आई आता नीटशी आठवत नाही. पण जाताना ती माझं नाव घेत होती ही तिची माझ्याकडची शेवटची आठवण...ती गेल्यानंतर माझ्या शेजारी बसून कोणी माझ्याशी बोललं नाही. मला नीट सांगितलं नाही. इतकंच काय तिच्या आठवणी, दागिने, साड्या माझ्यासाठी जपून ठेवल्या नाहीत. माझ्या आईच्या चांगल्या आठवणींचा उल्लेख होण्याऐवजी तिच्या मृत्यूविषयीच सतत बोललं जायचं.

नवीन मेमरीज निर्माण करण्याचा प्रयत्न झाला नाही. काय झालं ते विसरण्याची संधी, आपल्या समाजाकडून त्या मुलाला दिली जात नाही...एकदा समजवून सांगितलं, आठवणी जपून ठेवल्या तर त्या मुलांना मदत होईल. त्यांचं ते सगळं तोडून टाकू नका. माझ्या आईचं...


मुलायम सिंह यांनी तत्कालीन पंतप्रधान मनमोहन सिंह यांना शुभेच्छा दिल्या होत्या का?

युपीएच्या प्रमुख सोनिया गांधी यांच्या बाजूला समाजवादी पक्षाचे नेते मुलायम सिंह यादव बसले होते. भाषणादरम्यान मुलायम यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदींना पुन्हा पंतप्रधान होण्यासाठी शुभेच्छा दिल्या. मुलायम यांच्या समाजवादी पक्षासह अनेक पक्ष काँग्रेससह मोदींविरुद्ध उभे ठाकले आहेत. अशा परिस्थितीत मुलायम यांनी केलेल्या वक्तव्याने विरोधी पक्ष अवाक झाले.

आपल्या भाषणादरम्यान मुलायम म्हणाले, ''माझी इच्छा आहे की सदनातील सदस्यांनी पुन्हा निवडून यावं. मलाही हेच वाटतं. आम्हाला बहुमत मिळू शकत नाही. मोदीजी, तुम्ही पुन्हा पंतप्रधान व्हावं. मला वाटतं सदनातील सदस्यांचं आरोग्य चांगलं राहावं आणि सगळ्यांनी मिळून सभागृहाचं कामकाज चालवावं''.

मुलायम यांचे उद्गार

मुलायम यांच्या भाषणानंतर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी बोलण्यासाठी उभे राहिले. त्यांनी मुलायम सिंह यादव यांचे आभार मानले. मुलायम बोलत असताना सोनिया गांधी यांच्या चेहऱ्यावरील विस्यमचकित झाल्याचे भाव पुरेसे बोलके होते.

विरोधी पक्षाचे नेते गोंधळात

सोनिया गांधी यांच्या मागे राष्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ट्रवादी काँग्रेसच्या खासदार सुप्रिया सुळे बसल्या होत्या. या वक्तव्यात काहीच वावगं नाही असं सुप्रिया यांनी सांगितलं. 2014 मध्ये मुलायम यांनी मनमोहन सिंह यांनाही पुन्हा पंतप्रधान होण्यासाठी शुभेच्छा दिल्या होत्या, असं आम्ही ऐकलं आहे.

मुलायम सिंह यांनी भाषणादरम्यान पंतप्रधान नरेंद्र मोदींना पुन्हा पंतप्रधान होण्यासाठी शुभेच्छा दिल्या.

खरंच असं घडलं होतं? मुलायम सिंह यांनी पाच वर्षांपूर्वी खरोखरंच असं भाषण केलं होतं? त्यांनी सर्व सदस्यांच्या समक्ष मनमोहन सिंह यांना पुन्हा पंतप्रधान होण्यासाठी शुभेच्छा दिल्या होत्या?-नाही. त्यांनी असं केलं नव्हतं.

2014 मध्ये मुलायम यांनी केलेलं भाषण ऐकलं तर सत्य काय हे समजू शकतं.

मुलायम त्यावेळी म्हणाले होते, ''अध्यक्ष महोदया (मीरा कुमार) विषण्ण करणाऱ्या परिस्थितीत तुम्ही धैर्याने सभागृहाच्या कामकाजाचं नेतृत्व केलं आहे. यासाठी आम्ही सगळे तुमचं अभिनंदन करतो आणि तुम्हाला धन्यवादही देतो. आपापसात कितीही मतभेद असले तरी आमचा तुमच्यावर पूर्ण विश्वास होता''.

ते पुढे म्हणाले होते, ''यांनाही धन्यवाद देतो. विरोधी पक्षांनाही धन्यवाद देतो. पंतप्रधान मनमोहन सिंह, सोनियाजी गांधी यांना विशेषकरून धन्यवाद देतो. त्यांच्या मार्गदर्शनानुसार आपण वाटचाल करतो आहोत. म्हणून त्यांची भूमिका महत्वाची आहे. जेव्हा जेव्हा आम्ही काही सूचना केल्या तेव्हा त्यांनी त्याप्रकरणात लक्ष घातलं. म्हणून त्यांचे मनापासून धन्यवाद.

मुलायम यांनी त्यावेळी लालकृष्ण अडवाणी यांचे आभार मानले होते.

मुलायम सिंह यांचं भाषण चर्चेत आहे.

अडवाणीजी, तुम्ही सभागृहातील ज्येष्ठ नेते आहात. 1972 पासून तुम्ही लोकसभेचा भाग आहात. तुम्ही वय, अनुभव आणि कर्तृत्वाने ज्येष्ठ आहात. अवघड परिस्थितीत तुम्ही पक्षाला बळकटी प्राप्त करून दिली आहे. एकच खंत आहे- वाईट वाटून घेऊ नका. आता तुमचा पक्ष मजबूत स्थितीत येतो आहे, त्यात तुमची महत्वपूर्ण भूमिका आहे.

तुमच्याशी आमचे वैचारिक मतभेद आहेत. ते देशासाठीचे मुद्दे होते, लहानसहान मुद्दे नाहीत. मात्र तुम्हाला तिथून इथे बसवण्यात आलं आहे. तसं घडायला नको होतं. हे आम्ही तुम्हाला सांगू इच्छितो. म्हणूनच तुम्ही कमकुवत होत आहात. आम्ही तुमच्या भल्याचं बोलत आहोत. ते कमकुवत झाल्याने तुम्ही कमकुवत झाला आहात. अडवाणीजींशी अनेक मुद्यांवरून संघर्ष झाला आहे.

धन्यवाद पण...

मला असं वाटतं की सभागृहातील सदस्यांनी पुन्हा...


मुलींना असं वाटतं की चुकीच्या मुलाबरोबर राहण्याऐवजी एकटं राहणं कधीही चांगलं.

छत्र्या, भिंती, जमीन, झाडांवर प्लॅस्टिकच्या पिशवीत A4 साईझच्या कागदावर मँडरिन भाषेत मुलामुलींचे बायोडाटा ठेवले होते. पण यांचं काम काय?

हा एकप्रकारे लग्नाचा आठवडी बाजार आहे. 2005पासून हा बाजार दर आठवड्याच्या शेवटी भरतो. आधी इथे लोक व्यायाम करायला यायचे. आता ते मुलामुलींची लग्न जुळवायला येतात.

चीनमध्ये महागाई वाढतेय आणि आपल्या जोडीदाराकडून मुलामुलींच्या अपेक्षासुद्धा वाढत आहेत. म्हणून ते उशिरा लग्न करतात किंवा लग्नच करत नाही. लग्नाबाबत त्यांचा दृष्टिकोन बदलत आहे.

ग्रेस यांनी आपल्या भाच्यासाठी मुली शोधल्या. पण त्या मुलींच्या कुटुंबीयांनी त्यांना नकार दिला.

चीनसारख्या देशात असं होणं स्वाभाविक आहे. अमेरिका, जपान, भारत प्रत्येक देशात असंच चित्र तयार होतंय. जसं भारतात मुलांनी लग्न केलं नाही तर त्यांचे पालक काळजीत पडतात, त्याचप्रमाणे चीनमधल्या पालकांनाही त्यांच्या मुलांच्या लग्नाची चिंता असतेच.

या पार्कमध्ये आमची ओळख ग्रेसबरोबर झाली. ऑस्ट्रेलियात राहणाऱ्या ग्रेस इथे आपल्या भाच्यासाठी मुलगी शोधत होत्या. मात्र... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

अनेक मुलींच्या कुटुंबांनी त्यांच्या प्रस्तावाला नकार दिला.

लक्षाधीश मुलांना मागणी

ग्रेस यांनी आम्हाला त्यांचा भाचा झांग शी मिंग याचा फोटो मोबाईलवर दाखवला. "माझा भाचा महिन्याला 5,000 युआन (जवळपास 50,000 रुपये) कमावतो. पण मुलींच्या कुटुंबाची मागणी आहे की त्याने महिन्याला कमीतकमी 10,000 युआन (म्हणजे साधारण एक लाख रुपये) कमवावेत. यामुळे तो स्वत:साठी मुलगी शोधू शकत नाही."

चीनमध्ये मुलांना लग्नाच्या आधी घराची सोय करावी लागते आणि इथं घरांच्या किंमती कोटींमध्ये आहेत.

इथे छत्रीवर मुलामुलींचा असा बायोडाटा लिहिला असतो.

पार्कमध्ये बसलेल्या मुलींच्या घोळक्यातून एक मुलगी हसत म्हणाली, "चीनच्या संस्कृतीमध्ये लग्नाआधी मुलांना आपल्या घराची व्यवस्था करावी लागते. कारण मुली फर्निचर घेऊनच येतात."

पण ग्रेस योग्य वेळेची वाट पाहत आहे.

चीनमध्ये शिक्षण झाल्यावरसुद्धा जर मुलीचं लग्न झालं नाही तर तिला लेफ्टओव्हर म्हणजे उरलीसुरली असं म्हटलं जातं आणि तिला चांगल्या नजरेनं पाहिलं जात नाही.

ग्रेस यांनी मला सांगितलं, "इथे ज्या मुलींचे आईवडील आले आहेत त्या मुली पस्तिशीच्या आसपास आहेत. त्यांच्याकडे चांगलं शिक्षण आणि नोकऱ्या आहेत. योग्य व्यक्ती निवडण्याची पातळी उंचावली आहे. जेव्हा या मुलीचं वय 40 पर्यंत पोहोचेल तेव्हा त्यांची निवडीची चाळणी बदलेल."

चीनमध्ये पुरुषांसाठी लग्नाचं वय 22 आणि मुलींसाठी ते 20 आहे.

लग्नासाठी येणाऱ्या अडचणींसाठी सरकारच्या 'वन चाईल्ड' धोरणाला जबाबदार ठरवलं जात आहे.

2005 पासून प्रत्येक आठवड्याच्या शेवटी इथे लग्नााचा बाजार भरतो

खरंतर भारतासारखं चीनमध्ये सुद्धा बहुतांश कुटुंबांमध्ये मुलगाच जन्माला यावा अशी इच्छा असते. अनेक वर्षांपासून सुरू असलेल्या या धोरणामुळे लोकांचा मुलीऐवजी मुलांकडे कल वाढला होता. त्यामुळे चीनमधलं लिंग गुणोत्तर बिघडलं.

मुलींची घटती संख्या

संयुक्त राष्ट्रांच्या लोकसंख्या विभागाच्या 2016 च्या आकडेवारीनुसार चीनमध्ये 1000 पुरुषांमागे फक्त 868 महिला आहेत.

पार्कमध्ये आलेल्या बहुतांश पालकांना एकुलतं एक मुल होतं. मात्र या समस्येला शहरीकरणाला जास्त जबाबदार ठरवलं जातं.

स्थानिक पत्रकार एडेरा लियांग सांगतात, "चीनमध्ये लग्न करण्याची ही पारंपरिक पद्धत नाही. इथं येणारी बहुतेक कुटुंब रुढीवादी आहेत. ज्या मुलांचे आई बाप इथं आहेत त्यांचं वय 35-40 किंवा त्यापेक्षा जास्त आहे. त्यांच्या आईवडिलांना इथे...


मुलींनी पाळीदरम्यान हॉस्टेलच्या धार्मिक नियमांचा भंग केला, अशी तक्रार हॉस्टेल प्रमुखांनी मुख्याध्यापकांकडे केली होती. त्यानंतर सर्व विद्यार्थिनींना स्वामीनारायण संप्रदायाच्या परंपरांबद्दल एक मोठं व्याख्यान देण्यात आलं. त्याचबरोबर ज्या मुलींना पाळी सुरू आहे त्यांनी स्वेच्छेनुसार समोर येण्याचं आवाहन करण्यात आलं.

स्वामीनारायण संप्रदायाच्या नियमाअंतर्गत मासिक पाळीदरम्यान महिलांना मंदिरात आणि स्वयंपाकघरात जाण्यास मनाई असते.

या घटनेने प्रचंड मानसिक धक्का बसला असल्याचं विद्यार्थिनींनी सांगितलं आहे आणि या घटनेसाठी जबाबदार असलेल्या लोकांवर कायदेशीर कारवाई करण्याची मागणी त्यांनी केली आहे.

गुजरात राज्य महिला आयोगाच्या अध्यक्ष लीलाबेन अंकोलिया यांनी बीबीसी गुजरातीचे पत्रकार भार्गव पारीख यांच्याशी बोलताना सांगितलं की पोलिसांकडे चार लोकांविरुद्ध तक्रार करण्यात आली असून त्यात महाविद्यालयाच्या मुख्याध्यापकांचा समावेश आहे.

राष्ट्रीय महिला आयोगाने या घटनेच्या चौकशीसाठी एक समिती नेमली आहे. ही समिती महाविद्यालयाचा दौरा करणार आहे.

महाविद्यालय प्रशासनाने देखील या घटनेवर आश्चर्य व्यक्त केसं असून या ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

घटनेची चौकशी केली जाईल आणि याबाबतीत कोणतीही हयगय केली जाणार नाही.

मात्र कच्छ विद्यापीठाच्या कुलगुरूंच्या मते हे प्रकरण हॉस्टेलचं आहे आणि नियमभंग केलेल्या विद्यार्थिनींनी माफीही मागितली आहे.

विद्यार्थिनींचं काय म्हणणं आहे?

बीबीसी गुजरातीसाठी काम करणारे स्थानिक पत्रकार प्रशांत गुप्ता यांनी कॉलेजच्या काही विद्यार्थिनींशी बातचीत केली. त्यापैकी एक विद्यार्थिनी म्हणाली, "11 फेब्रुवारीला एक-एक करत सर्व विद्यार्थिनींना बाथरूममध्ये नेण्यात आलं आणि आम्हाला पाळी सुरू आहे की नाही, याची तपासणी करण्यात आली. त्यांनी आम्हाला हात लावला नाही, मात्र त्यांच्या बोलण्याने आम्ही इतक्या घाबरून गेलो की आम्ही कपडे काढून त्यांना शहानिशा करू दिली."

त्याचबरोबर कायदेशीर कारवाईसाठी आधी हॉस्टेल सोडावं लागेल, असं विद्यापीठाच्या कार्यकारी समितीचे सदस्य प्रवीण पिंडोरिया यांनी सांगितल्याचा आरोप विद्यार्थिनींनी लावला आहे.

महाविद्यालयाच्या मुख्याध्यापक रीताबेन, समन्वयक अनिताबेन आणि शाळेच्या मुख्याध्यापिका दक्षाबेन यांनी विद्यार्थिनींना भावनिक साद घातल्याचा आरोपही त्यांनी लावला.

एक विद्यार्थिनी म्हणाली, "त्यांनी आमच्याकडून एक चिठ्ठी लिहून घेतली की हे प्रकरण आम्ही फार वाढवणार नाही तसंच आम्हाला कॉलेज किंवा संप्रदायाशी कोणतीही अडचण नाही."

तर काही विद्यार्थिनींच्या मते कोणतीही बळजबरी झालेली नाही.

एक विद्यार्थिनी म्हणाली, "पाळीदरम्यान मुलींना वेगळं बसावं लागतं. हा संस्थेचा नियम आहे. काही विद्यार्थिनींनी हा नियम पाळला नाही. त्यासाठी एक विशेष नोंदवही असते. त्यात गेल्या दोन महिन्यात एकाही मुलीने नाव लिहिलं नाही."

एक दिवस एका शिक्षिकेने येऊन कोणकोणत्या मुलींना पाळी सुरू आहे, अशी विचारणा केली. तेव्हा सर्वांनी नकारार्थी उत्तरं दिली आणि हवं तर त्या स्वत: तपासणी करू शकतात, असं विद्यार्थिनी म्हणाल्या.

विद्यार्थिनी पुढे म्हणाल्या, "मुलींनी स्वत:हून तपासणी करू दिली. मात्र काही दिवसांनी काही विद्यार्थिनींनी आरोप केला की त्यांना बळजबरीने असं करायला लावलं, मात्र असं काही झालेलं नव्हतं."

महाविद्यालय प्रशासनाचं काय म्हणणं आहे?

महाविद्यालय प्रशासनाने या प्रकरणाची चौकशी करण्याचं आश्वासन दिलं आहे. मात्र मुलींनीच नियम तोडल्याचं म्हटलं आहे.

कच्छ विद्यापीठाच्या कुलगुरू दर्शना ढोलकिया म्हणाल्या, "मासिक पाळी सुरू असताना इतर लोकांबरोबर खानावळीत जेवू शकत...


मुलींवर संस्कार नसल्यानं बलात्काराच्या घटनांत वाढ होत आहे, असं उत्तर प्रदेशातील बलिया विधानसभा मतदारसंघातील भाजप आमदार सुरेंद्र सिंह यांनी म्हटलं आहे. महाराष्ट्र टाईम्सनं ही बातमी दिली आहे.

"आपल्या तरुणी मुलींना संस्कारीत वातावरणात राहण्याच्या, चालण्याच्या आणि एक शालीन व्यवहार दर्शवण्याच्या पद्धती शिकवणं हा आई-वडिलांचा धर्म आहे. अशा घटना केवळ चांगल्या संस्कारांनीच थांबवल्या जाऊ शकतात. अशा घटनांना शासन आणि तलवारी रोखू शकत नाहीत," असंही त्यांनी म्हटलं आहे.

"आपल्या तरुण मुलींवर संस्कार करणं हा सर्वांचा धर्म आहे. माझा धर्म आहे, सरकारचा धर्म आहे. परंतु, कुटुंबाचाही हा धर्म आहे. जिथे सरकारचा धर्म संरक्षण करण्याचा आहे. तिथं मुलांना संस्कार देणं हा कुटुंबांचा धर्म आहे. सरकार आणि संस्कार मिळून देशाला सुंदर रुप देऊ शकतात. त्यासाठी दुसरं कुणीही समोर येणार नाही," असंही त्यांनी म्हटलंय.

2. योगीजींच्या राज्यात महिला पोलीस नाही का? - संजय राऊत यांचा सवाल

हाथरस येथील कथित बलात्काराच्या प्रकरणात पीडितेच्या कुटुंबाला भेट देण्यासाठी काँग्रेस नेत्या प्रियंका गांधी निघाल्या होत्या. यावेळी युपी पोलिस... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ांनी प्रियंका गांधींसोबत गैरवर्तन केल्याचा दावा करणारा एक फोटो सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहे.

दिल्ली आणि नोएडा फ्लाय ओव्हरवर पोलिसांनी काँग्रेस कार्यकर्त्यांवर लाठीमार सुरू केली. त्यावेळी प्रियांका गांधी स्वत: रस्त्यावर उतरल्या आणि लाठीचार्ज रोखण्याचा प्रयत्न केला. तेव्हा एक पोलीस कर्मचारी प्रियंका गांधी यांना रोखण्यासाठी त्यांचा कुर्ता खेचताना दिसत आहे. या प्रकाराचा फोटो सोशल मीडियावर व्हायरल झाल्यानंतर विरोधकांकडून याविरोधात प्रतिक्रिया उमटल्या आहेत.

हिंदुस्तान टाईम्सनं ही बातमी दिलीय.

शिवसेना खासदार संजय राऊत यांनी हा फोटो ट्वीट करत म्हटलं की, योगीजींच्या राज्यात महिला पोलीस नाहीत का?

राज्याचे गृहनिर्माण मंत्री जितेंद्र आव्हाड यांनी म्हटलं, "याची इतिहासात नोंद होईल आणि भविष्य माफ करणार नाही."

महाराष्ट्र युवक काँग्रेसचे अध्यक्ष सत्यजीत तांबे यांनी ट्वीट करत म्हटलं, "भाजपावालो, करारा जवाब मिलेगा."

3. मराठा आरक्षणासाठी राजा म्हणून नाही तर सेवक होऊन लढणार - संभाजीराजे छत्रपती

मराठा आरक्षणासाठी राजा म्हणून नाही तर समाजाचा सेवक म्हणून शेवटपर्यंत लढणार, असं वक्तव्य खासदार संभाजीराजे छत्रपती यांनी केलं आहे. सकाळनं ही बातमी दिली आहे.

कोल्हापूर जिल्ह्यातील पाटगाव येथे सकल मराठा समाजाच्या वतीनं आयोजित संघर्ष यात्रेच्या प्रसंगी ते बोलत होते.

संभाजीराजे पुढे म्हणाले, "मराठा आरक्षणाचा प्रश्न संसदेत योग्यपणानं लावून धरू. यासाठी सगळ्याच मराठी नेत्यांनी आरक्षणाचा मुद्दा उचलून धरावा. सर्वोच्च न्यायालयात आरक्षण टिकले पाहिजे यासाठी विशेष प्रयत्न होणे आवश्यक आहेत."

4. मुंबई लोकल सुरू करण्यासाठी राज्य सरकारकडून प्रस्ताव नाही : पीयूष गोयल

मुंबई लोकल सुरू करण्याबाबत महाराष्ट्र सरकारकडून रेल्वे मंत्रालयाला अजून कोणतीही मागणी आली नसल्याचं रेल्वेमंत्री पीयूष गोयल यांनी स्पष्ट केलं आहे. एबीपी माझानं ही बातमी दिली आहे.

केंद्र सरकारनं केलेल्या नव्या कृषी कायद्यातील गैरसमज दूर करण्यासाठी पीयूष गोयल यांनी मुंबईतील वाय बी चव्हाण सेंटर येथे पत्रकार परिषद घेतली. यावेळी मुंबई लोकल कधी सुरू होणार असा प्रश्न त्यांना विचारण्यात आला.

त्यावर ते म्हणाले, " मुंबई लोकल सुरू करण्यासाठी राज्य सरकारचा अजून कोणताही प्रस्ताव आला नाही. जोपर्यंत राज्यसरकार प्रस्ताव पाठवत नाही तोपर्यंत आम्ही निर्णय घेऊ शकत नाही."

दरम्यान, मुंबई लोकल 15...


मुलीचं लग्न असल्यानं घरातल्या जबाबदाऱ्या होत्या आणि दुसरीकडे हॉस्पिटलमधलं कामही.

सरला यांनी सोबत काम करणाऱ्या मैत्रिणीला आपल्या या समस्येबद्दल सांगितलं, तेव्हा तिने त्यांना डॉक्टरांकडे जाण्याचा सल्ला दिला. स्वतः सरला यांनाही कळत होतं की, डॉक्टरांकडे जायला हवं, मात्र घरातली कामं आणि नोकरी यामध्ये त्यांनी स्वतःच्या शारीरिक तक्रारीकडे दुर्लक्षच केलं.

मात्र त्रास वाढल्यानंतर त्यांनी डॉक्टरांना दाखवण्याचा निर्णय घेतला. डॉक्टरांनी तपासणी केल्यावर कळलं की, सरला यांना गर्भाशयातील एंडोमीट्रियल कॅन्सर आहे आणि तो पसरला आहे. डॉक्टरांना सरला यांचं ऑपरेशन करावं लागलं.

सरला यांनी आधीच उपचार सुरू केले असते, तर कॅन्सरच्या पहिल्या टप्प्यातच योग्य ते निदान झालं असतं.

सरला सुशिक्षित होत्या आणि एका हॉस्पिटलमध्येच काम करत होत्या. पण अनेकदा असं दिसून येतं की, महिला आपल्या आरोग्याकडे पुरेसं लक्ष देत नाहीत. एकमेकींशी बोलूनच त्या आपल्या समस्यांवर तोडगा शोधण्याचा प्रयत्न करतात. कधीकधी संकोचूनही त्या इतक्या खाजगी गोष्टींवर बोलणं टाळतात आणि डॉक्टरांनाही मोकळेपणानं आपल्याला काय होतं हे सांगत नाहीत.

पण जे ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

सरला यांच्याबाबतीत घडलं तसं मेनोपॉजनंतर रक्तस्राव होणं अनेकांच्या बाबतीत घडत का? या प्रश्नाचं उत्तर जाणून घेण्याआधी मेनोपॉज म्हणजे काय हे समजून घ्यायला हवं. भारतीय महिलांच्या बाबतीत मेनोपॉज साधारण वयाच्या कोणत्या टप्प्यावर येतो?

स्त्रीरोगतज्ज्ञ असलेल्या डॉक्टर एसएन बसू या सांगतात, "जेव्हा तुमच्या शरीरातील ओव्हरीचं कार्य थांबतं, तेव्हा मेनोपॉज आला असं म्हणतात. याकाळात गर्भाशयाच्या आतल्या आवरणाची जाडी कमी होते आणि मासिक पाळी म्हणजे दर महिन्याला होणारा रक्तस्राव थांबतो. एखाद्या महिलेला मेनोपॉज आला आहे की नाही, हे समजून घेण्यासाठी ब्लड टेस्ट केली जाते. यात एफएसएच लेव्हल पाहिली जाते. जर याचं प्रमाण 30 पेक्षा जास्त असेल तर त्या महिलेला मेनोपॉज आला आहे, असं म्हटलं जातं."

वयाच्या कोणत्या टप्प्यावर मेनोपॉज येतो?

जगभरात महिलांचं मेनोपॉजचं सरासरी वय 49-51 असल्याचं मानलं जातं. पण भारतात महिलांचं मेनोपॉजचं वय 47-49 आहे. याचाच अर्थ भारतीय महिलांना जगातील महिलांच्या तुलनेत मेनोपॉज लवकर येतो.

डॉक्टरांच्या मते जसं सगळ्या महिलांसाठी गर्भावस्था एकसारखी नसते, तसंच मेनोपॉजची लक्षणं, त्यावेळेची शारीरिक-मानसिक अवस्थाही सगळ्या महिलांमध्ये एकसारखी नसते. काही महिलांना मेनोपॉजच्या आधी नियमितपणे मासिक पाळी येत असते. काही महिलांमध्ये मासिक पाळीमधला रक्तस्त्रावहळूहळू कमी होतो आणि मग पाळी थांबते. काही महिलांमध्ये मासिक पाळीचं चक्र बदलत आणि पाळी महिन्याच्या महिन्याला न येता अनियमितता यायला लागते.

या कालावधीला पेरीमेनोपॉज म्हणतात आणि याचा कालावधी काही महिने ते तीन-चार वर्षेही असू शकतो. जर एखाद्या महिलेला शेवटची पाळी आल्यानंतर 12 महिने पाळी आली नाही तर त्या महिलेचा मेनोपॉज सुरू झाला असं समजलं जातं.

पण मेनोपॉजनंतर जर एखाद्या महिलेला ब्लीडिंग होत असेल, तर ही गोष्ट सामान्य नसते.

स्त्रीरोगतज्ज्ञ भावना चौधरी मेनोपॉजनंतर होणाऱ्या रक्तस्त्रावाच्या कारणाबद्दल बोलताना सांगतात की, अनेकदा वय वाढतं तसं महिलांमध्ये योनीमार्ग कोरडा पडणं, गर्भाशयाचं अस्तर जास्त जाड किंवा पातळ होणं, इन्फेक्शन अशा समस्या निर्माण होतात.

मेनोपॉजनंतर रक्तस्त्राव होण्याची कारणं अनेकदा किरकोळही असतात, तर कधीकधी कॅन्सरसारख्या जीवघेण्या आजाराचं लक्षणही असू शकतं.

डॉ. एसएन बसू सांगतात, "मेनोपॉजनंतर तुम्हाला केवळ स्पॉटिंग होवो की जास्त रक्तस्त्राव होवो, तातडीनं...


मुलीचं संगोपन करण्याच्या आनंदाच्या शोधात उत्तर प्रदेशात राहणारी सविता आणि तिचे पती एका अनाथालयात गेले. तिथे त्यांना एका गोड मुलीच्या रूपात नवं जगच मिळालं. एकमेकांसाठी अनोळखी असलेले हे आईवडील आणि ती मुलगी आता एकमेकांच्या आयुष्याचा अविभाज्य घटक बनलेत.

उत्तर प्रदेशात राहणारी सविता आपल्या आयुष्यात या नव्या पाहुणीला आणण्याचं कारण सांगते, "मी अशा ठिकाणाहून आले आहे जिथे मुलीला ओझं मानलं जातं. तिच्या जन्मापूर्वी लपून-छपून गर्भलिंगनिदान केलं जातं. तिचा जन्मा झाला फक्त तिच्या सासरी पाठवायचं असतं.

"मात्र ही मानसिकता बदलून स्वतःच्या मुलीचं संगोपन करण्याची माझी इच्छा होती. प्रेम आणि आदर यावर मुलीचाही तेवढाच हक्क आहे जेवढा मुलाचा. त्यामुळेच एक मुलगा असूनही मी एका मुलीला समानता आणि प्रेम असलेलं आयुष्य देण्याचा निर्णय घेतला. आज माझी मुलगी पिहू सर्वांची लाडकी झाली आहे," ती सांगते.

या देशात 'मुलगी नको' असं म्हणणारे अनेक आहेत. तसंच काही जण असेही आहेत जे मुलगी दत्तक घेऊन स्वतःच्या आणि त्यांच्या आयुष्यातली पोकळी दूर करत आहेत. इतकंच नाही तर मुलांच्या तुलनेत मुलींना दत्तक घेणाऱ्यांची संख्या खूप मोठी आहे.
... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

महाराष्ट्र अव्वल

सेंट्रल अडॉप्शन रिसोर्स एजेंसी (CARA) या संस्थेच्या 2018-19च्या आकडेवारीनुसार या वर्षभरात लोकांनी जवळपास 60% मुली दत्तक घेतल्या आहेत. मुलांपेक्षा मुलींना दत्तक घेण्याचं प्रमाण जास्त आहे. 2018-19 साली भारतात एकूण 3,374 बाळं दत्तक घेण्यात आलं. यापैकी 1,977 मुली होत्या आणि 1,397 मुलं.

सविता पाटील त्यांची मुलगी पिहू आणि मुलासह

दत्तक प्रक्रियेत CARA नोडल संस्थेची भूमिका बजावते. ही संस्था प्रामुख्याने अनाथ, सोडलेल्या आणि आत्मसमर्पण करणाऱ्या मुलांना दत्तक देण्यासाठी काम करते.

नव्या आकडेवारीनुसार भारताबाहेरून 653 मुलं दत्तक घेण्यात आली. यात 421 मुली आणि 232 मुलं आहेत. अशाप्रकारे यावर्षी एकूण 4,027 मुलं दत्तक घेण्यात आली.

दत्तक घेण्याच्या बाबतीत महाराष्ट्र आघाडीवर आहे. महाराष्ट्रात एकूण 477 मुलं दत्तक घेण्यात आली.

ही आकडेवारी अनेक वर्षांपासून अशीच आहे. 2016-17 साली भारतात 3,210 मुलं दत्तक घेण्यात आली. यात 1,975 मुली तर 1,295 मुलं होती. 2015-16 साली 3,011 मुलं दत्तक घेण्यात आली. यात 1,855 मुली तर 1,156 मुलं होती. 2017-18 साली 3,276 मुलं दत्तक घेण्यात आली. मात्र त्यावर्षी किती मुलं आणि किती मुली दत्तक घेण्यात आला, त्याची आकडेवारी उपलब्ध नाही.

भारतात स्त्री आणि पुरुष यांचं प्रमाण कधीच समान होऊ शकलेलं नाही. शिवाय, स्त्री भ्रृणहत्या एक मोठी समस्या आहे. 2011 सालच्या जनगणनेनुसार भारतात 1,000 पुरुषांमागे 943 स्त्रिया आहेत.

हरियाणा, दिल्ली, जम्मू आणि काश्मीर, चंदीगड आणि महाराष्ट्र या राज्यांमध्ये हे प्रमाण 900च्याही खाली आहे. अशावेळी दत्तक घेण्याची ही आकडेवारी बघून थोडं आश्चर्य वाटतं.

वंशाचा दिवा हवा, ही मानसिकता असणाऱ्या या समाजात मुलींना अधिक दत्तक घेतलं जात आहे. या परिवर्तनाचं कारण काय?

संवेदनशील लोकांना हव्या मुली

याविषयी सविता सांगते, "मी अशा अनेकांना भेटली आहे ज्यांना मूल दत्तक घ्यायचं आहे. अनेकदा अशीच जोडपी मूल दत्तक घेतात, ज्यांना स्वतःचं अपत्य नाही. यापैकी ज्यांना आपला वंश पुढे न्यायचा आहे, ते त्यांच्या नातेवाईकांकडूनच मुलगा दत्तक घेतात. मात्र ज्यांना केवळ अपत्य हवंय, ते मुलगी दत्तक घेण्यावर भर देतात."

"जे संवेदनशील असतात तेच दत्तक घेतलेल्या अपत्याला स्वीकारतात. त्यामुळेच मुलींकडे त्यांचा अधिक कल असतो. कारण समाजात त्यांची परिस्थिती वाईट आहे. पूर्वीच्या तुलनेत आता समाजातही बराच बदल...


मुलीची आई

प्रश्न...एका आईचे शेकडो प्रश्न. ज्या आईच्या आठ वर्षांच्या मुलीवर सामूहिक बलात्कार झाला आणि तिची गळा दाबून हत्या करण्यात आली तिचे प्रश्न...एका अशा आईचे प्रश्न जिच्या मुलीवर झालेल्या अत्याचारानं धार्मिक भेद आणखी अधोरेखित केले आहेत.

"आमची मुलगी...तिनं कोणाचं काय नुकसान केलं होतं? काय खाल्लं होतं? कसली चोरी केली होती?  का मारलं त्यांनी तिला?"

"तिथून दूर घेऊन गेले. गाडीतून नेलं की उचलून नेलं...माहिती नाही. कसं मारलं माहिती नाही...?"

प्रश्न संपतच नाहीत. एका पाठोपाठ एक...येतातच.

खरंतर, प्रश्न नाहीतच ते... एका मातेच्या ह्रदयातला आक्रोश!

बकरवाल समाजातल्या महिला

कठुआच्या दुर्गम नाला पर्वतरांगांमध्ये त्या आमच्यावर प्रश्नांच्या फैरी झाडत होत्या. त्यावेळी माझ्या डोळ्यासमोर आठ वर्षांच्या त्या मुलीचाच चेहरा येत होता.

आईसारखाच चेहरा, तसेच मोठे मोठे डोळे, गोरा रंग.

पण हे काही क्षणच...

पुन्हा त्यांच्याशी बोलू लागलो तेव्हा त्या सांगत होत्या, "माझी मुलगी देखणी होती. हुशार होती. जंगलात जाऊन वेळेत परत यायची."

"पण त्या दिवशी ती परतलीच नाही आणि मग तिचा मृतदेहच मिळाला."

जवळच बकऱ्या, गाय... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी फिरत आहेत. बकरवाली कुत्रे जवळच बांधलेले आहेत. घोडेही चरत आहेत...असं त्यावेळचं तिथलं चित्रं होतं.

"तिलाही घोड्यांची आवड होती. तिला त्यांच्याबरोबर खेळायला आवडायचं, घोड्यावरून ती रपेटही मारायची," तिची बहीण सांगत होती.

घोड्यांना चरवण्यासाठी ती त्या दिवशी जंगलात घेऊन गेली होती. तिथूनच तिचं अपहरण करण्यात आलं आणि सात दिवस सामूहिक बलात्कार केल्यावर तिचा मृतदेह जंगलात फेकून देण्यात आला.

मुलीची बहिण

दु:खात बुडालेली तिची आई म्हणते, "माझ्या तीन मुली होत्या. आता दोनच राहिल्या आहेत."

भावाच्या मुलीच अपघातात निधन झाल्यानंतर त्यांनी या मुलीली भावाकडे सांभाळण्यासाठी दिलं होतं.

ही दुर्घटना घडली तेव्हा त्या मुलीचे आईवडील सांबा भागात मुक्कामाला होते. तर ती मामासोबत कठुआमध्ये राहात होती.

तिच्या वडिलांशी बोलताना बीबीसीचे प्रतिनिधी फैसल मोहम्मद अली.

सात दिवसांनी तिचा मृतदेह मिळाला, पण तो ताब्यात मिळवण्यासाठी खूप प्रयत्न करावे लागले, असे तिचे वडील सांगतात.

ते म्हणाले, "पोलीस म्हणाले की, बकरवाल्यांपैकीच कोणा तिला मारलं नसेल कशावरून? गावकरी तर असं वाईट काम कधीच करणार नाहीत."

हिरवी शाल परिधान केलेली तिची आई म्हणते, "तिचा नैसर्गिक मृत्यू असता तर सहन केलं असतं. जगात अनेक जण मरतात, तशीच ती गेली."

डोक्याला पगडी बांधलेले तिचे वडील म्हणाले, "आम्ही आमच्या मुलीला आमच्या कब्रस्तानमध्ये दफनही करू शकलो नाही. रात्रीच तिला दुसऱ्या गावात न्यावं लागलं."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


मुल्ला बरादर पाकिस्तानमध्ये झालेल्या चर्चेस उपस्थित झाल्यानंतर अपह्रतांना सोडण्यात आलं.

सुटका करण्यात आलेल्या 11 जणांमध्ये हक्कानी या सशस्त्र गटातील एकाचा समावेश आहे.

वर्षभरापूर्वी उत्तर अफगाणिस्तानातून तालिबानने सात अभियंत्यांचं अपहरण केलं होतं. त्यापैकी तीन भारतीय होते.

अमेरिकेशी शांतता चर्चा ठप्प झाल्यानंतर पहिल्यांदाच तालिबानने अमेरिकेच्या शांतीदूताची भेट घेतल्यानंतर हे वृत्त आलं आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी अमेरिकेत तालिबानी शिष्टमंडळासोबत आयोजित करण्यात आलेली एक गुप्त बैठक रद्द केली होती.

त्याच्या एक महिन्यानंतर झलमय खलिदाद यांनी गेल्या आठवड्यात या गटाच्या वरिष्ठ सदस्यांची भेट घेतली. कैद्यांचं हस्तांतरण हा प्रमुख विषय या बैठकीत चर्चिला गेला, अशी माहिती बीबीसीला मिळाली.

अफगाणिस्तानच्या तुरुंगातून तीन महत्त्वाच्या तालिबानी सदस्यांना सोडण्यात आलं. त्यापैकी एक निमरोझ प्रांतात प्रतिसरकार मधील राज्यपालाचाही यामध्ये समावेश असल्याचं बंडखोर सदस्यांमधल्या सूत्रांनी सांगितलं.

न्यूयॉर्क टाईम्सने दिलेल्या बातमीनुसार, अमेरिकन सरकारने घोषित केलेल्या विशेष जागतिक दहश... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तवाद्यांच्या यादीत अब्दुल रशिद बलूच हा होता.

कुनार प्रांतात दुसरं प्रतिसरकार चालवणारा हक्कानी ग्रुपचा सदस्यही यावेळी सोडण्यात आला. अमेरिकन तसंच अफगाण सैन्यावर मागच्या काही वर्षात झालेल्या हल्ल्यांमागे या कट्टरवाद्याचा हात असल्याचं सांगण्यात येतं.

त्याशिवाय आणखी आठ कट्टरवाद्यांनाही समझोत्यानुसार सोडून देण्यात आलं, अशी माहिती असोसिएटेड प्रेस वृत्तसंस्थेने दिली आहे.

या तालिबानी कमांडरना बागराम परिसरातील विशेष सुरक्षा बंदोबस्तात ठेवण्यात आलं होतं.

तिन्ही भारतीय अभियंत्यांचं नाव अद्याप उघड करण्यात आलं नाही. अपह्रत अभियंत्यांपैकी एकाची सुटका यावर्षी मार्चमध्ये करण्यात आली होती. पण बाकीच्या सहकाऱ्यांना बराच काळ वाट पाहावी लागली.

उत्तर बागलान परिसरातील एका वीज केंद्रात काम करणारे हे अभियंते मे 2018 मध्ये उत्तर भागात फिरायला गेले होते. अफगाणिस्तानात अपहरण ही एक गंभीर समस्या बनली आहे. इथं कट्टरवादी समूह देशातील विविध भागांमध्ये कार्यरत आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


मुळात ज्याप्रकारे एकामागून भाषांना अभिजात ठरवण्यात आले आहे, तेच हास्यास्पद आहे आणि आपण त्या स्पर्धेचा केवळ एक भाग बनलो आहोत. अभिजात हे बिरुद मिळवलेल्या भाषांनी आणि भाषकांनी ते मिळवून कोणतेही तीर मारलेले नाहीत. त्यांच्या भाषिक समस्या यामुळे सुटलेल्या नाहीत.

याबाबत जे स्वतःला जाणकार समजतात ते खरेतर आंधळे भाषाभिमानी आहेत किंवा हा दर्जा मिळाल्यावर आपल्याला भरमसाठ निधी मिळणार आहे, त्यातून एखादं विद्यापीठ उभं राहील आणि त्यात आपण कोणतंतरी पद भूषवू अशा कल्पनाविलासातील लोक आहेत. त्यांना जाणकार म्हणावे की भाबडे की धोरणी हा बिकट प्रश्न आहे.

अभिजात म्हणजे काय?

मुळात एखाद्या भाषेस 'अभिजात' दर्जा देण्यासाठी केंद्र सरकारने काही निकष घालून दिलेले आहेत ते असे:

या निकषांमध्ये आपापल्या भाषा बसवण्याचा प्रपंच गेली दोन दशकं भारतभर चालू आहे. आधी संस्कृत आणि तामीळ या भाषांना हा दर्जा होता. त्यानंतर एकामागून इतर तीन प्रमुख द्रविड भाषा (कन्नड, तेलुगू आणि मल्याळम) या अभिजात म्हणून स्वीकारण्यात आलेल्या आहेत.

संस्कृत ही एक अभिजात भाषा आहे, कारण त्या भाषेत अनेक प्राचीन ज्ञानपरंपरा, साहित्य, शास्त्रे यांचे जतन... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

केलेले आहे. त्याच बरोबर या ज्ञानपरंपरांची साखळी खंडित होत किंवा अखंडपणे आजवर टिकलेली आहे. तीच परिस्थिती तामीळची आहे.

मराठीचा उगम कधी?

गेल्या काही वर्षांत चार प्रमुख दाक्षिणात्य भाषांना अभिजात दर्जा मिळाला, म्हणून महाराष्ट्रातूनही अभिजातपणाची मागणी जोर धरू लागली. पुरातनत्व कमी पडलं की अनेकदा अत्यंत दूरान्वयाने संबंधित पुरावा किंवा लागूच न होणारा पुरावा म्हणून कोणत्यातरी प्राचीन भारतीय कालखंडातील ग्रंथाचे नाव आद्यग्रंथ म्हणून पुढे केले जाते.

तसाच काहीसा 'महाराष्ट्री प्राकृता'शी मराठीचा संबंध प्रस्थापित करून तिसऱ्या शतकातील 'गाथासप्तशती' (गाथासत्तसई असे महाराष्ट्री प्राकृतातील नाव) हा ग्रंथ आदिग्रंथ म्हणून पुढे करण्यात आला. यात गंमत अशी की तिसरे शतक इतका काळ मागे नेल्यावर मध्यंतरीच्या या काळात नेमक्या कोणत्या कोणत्या ग्रंथांची वर्णी लावायची हा प्रश्न पडतो.

आपण अकराव्या शतकातला श्रवणबेळगोळचा शिलालेख आणि मग संतसाहित्य असा प्रवास ऐकलेला असतो. 'महाराष्ट्री प्राकृत' आणि मराठीचा संबंध लावणे हे केवळ अटीत बसवण्याचा अट्टाहास होय. मुळात केवळ नावात 'महाराष्ट्री' असल्याने संबंध प्रस्थापित झाला, इतकी ती सहज सोपी गोष्ट नाही.

महाराष्ट्री प्राकृतची नाळ ज्या निकषांवर मराठीशी जोडता येते, तशीच ती गुजरातीशी देखील जोडता येईल. आणि उद्या ज्या निकषांवर मराठीला अभिजात ठरवले जाईल, त्याच निकषांवर गुजरातीदेखील हा दर्जा मागू शकेल.

[यावर अधिक वाचण्यासाठी पाहा ब्लोख, झूल (१९१४) 'फ़ॉर्मेशन आव मराठी लॅंग्विज' (इंग्रजी भाषांतर: देव राज चनाना) नवी दिल्ली: मोतीलाल बनारसीदास. मराठी भाषांतराचा तपशील: परांजपे, वासुदेव गोपाळ (१९४१) मराठी भाषेचा विकास. पुणे: वासुदेव गोपाळ परांजपे. मूळ फ्रेंच : La Formation de la Langue Marathe यातील उपोद्‍घातातील $ 10, 11, 19-24 हे भाग अवश्य पाहावेत.]

जुनं तेच सोनं का?

मला वाटतं वासाहतिक आधुनिकतेला सामोरे जाताना भारतीयांनी आपली अस्मिता इतिहासात शोधण्याचा प्रयत्न केला. औद्योगिक आधुनिकता पश्चिमेची तर आध्यात्मिक, ऐतिहासिक वारसा भारताचा असे भाबडे द्वैत आपल्या मनात अजूनही रुजलेले आहे का?

इंग्रजीसारखी अजिबात अभिजात नसलेली आधुनिक भाषा आज जग गाजवत आहे आणि आपण आपल्या भाषांच्या आधुनिकतेची कदर न करता, तिची व्यवहार्यता कशी वाढेल यावर गंभीर उपाययोजना न करता तिला अभिजात म्हणवून घेण्यात धन्यता मानीत आहोत, हे निव्वळ...


मुळात प्रश्न हा की त्या माहितीवर कुणाचा अधिकार आहे - तुमचा की गुगलचा?

हाच पेच ब्रिटनच्या एका न्यायालयात सुटला, जेव्हा गुगलविरोधातल्या एका 'Right to be forgotten' खटल्याचा निकाल एका व्यावसायिकाच्या बाजूने लागला.

गुगलविरोधात हा खटला भरणाऱ्या या व्यावसायिकाचं नाव न्यायालयीन प्रकरणातील निर्बंधामुळे देण्यात आलेलं नाही.

दहा वर्षांपूर्वी या व्यक्तीला इतरांच्या संभाषणांवर पाळत ठेवण्याच्या गुन्ह्याखाली सहा महिने तुरुंगवासाची शिक्षा झाली होती.

त्या गुन्ह्याशी निगडीत सर्व माहिती गुगलच्या सर्च इंजिनमधून काढून टाकण्यात यावी, अशी विनंती या व्यावसायिकाने गुगलकडे केली होती. नंतर हे प्रकरण न्यायालयात गेलं आणि अखेर काही दिवसांपूर्वी न्यायाधीश मार्क वर्बी यांनी या व्यक्तीच्या बाजूने निकाल दिला.

पण त्याच वेळी दुसऱ्या एका व्यावसायिकाने दाखल केलेली याचिका न्यायाधीशांनी फेटाळून लावली. कारण त्याचा गुन्हा यापेक्षाही गंभीर स्वरूपाचा होता.

कोर्ट केस हरलेल्या या व्यावसायिकाने दहा वर्षांहून अधिक काळापूर्वी हिशोबात घोळ घातल्याच्या प्रकरणात चार वर्षं जेलमध्ये काढली होती.

या दोन्ही व्यावसायिकांना दोषी ठरवण्यात... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आलं, त्या वेळेस आलेल्या बातम्या गुगल सर्चमधून काढून टाकण्याचे निर्देश गुगलला दिले होते. आता या लिंक्सचा काहीही संबध नसल्याचं त्यांचं म्हणणं होतं.

गुगलने सर्च इंजिनमधून या लिंक्स काढून टाकण्यास नकार दिल्यावर या दोघांनी गुगलला कोर्टात खेचलं होतं. गुगलनेही आम्हाला न्यायालयाचा निकाल मान्य असेल, असं म्हटलं होतं.

"आम्ही 'right to be forgotten'चं पालन करण्याचा कसोशीन प्रयत्न करत असतो. पण त्याच वेळी लोकहिताची माहिती सर्च इंजिनमधून काढण्यात येणार नाही, याचीही काळजी घेतो," असं गुगलच्या निवेदनात म्हटलं आहे.

"न्यायालयानं आमच्या प्रयत्नांना मान्यता दिली याबद्दल आम्हाला आनंद आहे, आणि या प्रकरणामध्ये त्यांनी दिलेल्या निकालाचाही आम्ही आदर करतो," असं ते पुढे म्हणाले.

या निकालाविषयी समजावून सांगताना न्यायाधीश म्हणाले की, एक व्यक्ती सातत्याने लोकांची दिशाभूल करत होता तर दुसऱ्या व्यक्तीने पश्चात्ताप झाल्याचं दर्शविलं आहे.

न्यायिक पायंडा

युरोपियन युनियनच्या कोर्ट ऑफ जस्टिसने 2014च्या एका प्रकरणात 'right to be forgotten'चा कायदा स्पष्ट केला आहे. तेव्हा स्पेनचे रहिवासी मारिओ कॉस्टेजा गोन्सालिस यांनी त्यांच्या आर्थिक मालमत्तेविषयीची माहिती इंटरनेटवरून काढून टाकण्याची मागणी गुगलकडे केली होती.

अशा 'right to be forgotten' नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या विनंतींनुसार आपण आजवर आठ लाख पानं काढून टाकल्याचं गुगलने सांगितलं आहे. असं असलं तरी एखादी माहिती जर लोकहिताची असेल, तर गुगल ते काढून टाकण्यास नाकारू शकतं, असं त्यांनी स्पष्ट केलं आहे.

इंटरनेट्या मुक्त वापरासाठी काम करणाऱ्या ओपन राईट्स ग्रुपने हा निकाल कायदा स्पष्ट करणार ठरेल, असं म्हटलं आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


मुस्लिमांनी सोशल साईटवर फोटो शेअर करू नये, असे करणे हे इस्लामविरोधी असल्याचं दारुल उलूम देवबंदने स्पष्ट केले.

सोशल मीडियावर फोटो टाकणं इस्लामविरोधात आहे, त्यामुळे मुस्लिमांनी सोशल मीडियावर फोटो अपलोड करू नये, असा फतवा दारुल उलूम देवबंदने काढला आहे.

सामनामधील वृत्तानुसार दारुल उलूम देवबंदला एका व्यक्तीने विचारलं होतं की, "मी किंवा माझ्या पत्नीने फेसबुक आणि व्हॉट्सअॅपवर फोटो टाकणं इस्लामच्या विरोधात आहे की नाही?"

त्या प्रश्नाला उत्तर देत दारुल उलूम देवबंदने या फतव्यात म्हटलं आहे की मुस्लिमांनी फेसबुक, व्हॉट्सअॅप, ट्विटर, इन्स्टाग्रामवर फोटो शेअर करू नये. हे इस्लामविरोधी आहे.

आंतरधर्मीय विवाहाला धार्मिक द्वेषाचा रंग देणे चुकीचे

प्रत्येक आंतरधर्मीय विवाहाला धार्मिक द्वेषाचा रंग देणं चुकीचं आहे, असं केरळ उच्च न्यायालयानं म्हटलं आहे.

प्रत्येक आंतरधर्मीय विवाहाला धार्मिक द्वेषाचा रंग देणं चुकीचे, असं केरळ उच्च न्यायालयानं म्हटलं आहे.

इंडियन एक्सप्रेसमधील वृत्तानुसार, न्यायालयानं म्हटलं आहे की अनेक धार्मिक संघटनांकडून आंतरधर्मीय विवाहाला 'लव जिहाद' संबोधलं जातं. मात्र आंतरधर्मीय विवाहा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ला असा रंग देणं चुकीचं आहे. यामुळे सामाजिक एकतेला धक्का पोहचत आहे.

जालियानवाला बाग हत्याकांडाची माफी मागा

१९१९ मध्ये घडलेल्या जालियानवाला बाग हत्याकांड घटनेबद्दल थेरेसा मे यांच्या ब्रि़टन सरकारने माफी मागावी, अशी मागणी इंग्लंडमधील लेबर पक्षाचे नेते विरेंद्र शर्मा यांनी केली आहे.

जालियानवाला बाग हत्याकांड घटनेबद्दल थेरेसा मे सरकारनं माफी मागावी अशी मागणी इंग्लंडमधील कामगार पक्षाचे नेते विरेंद्र शर्मा यांनी केली आहे.

भारतीय वंशाचे शर्मा हे एलिंग साऊथहॉल भागातून निवडून आलेले संसद सदस्य आहेत. मंगळवारी लंडनमधील हाऊस ऑफ कॉमन्समध्ये त्यांनी पंतप्रधान थेरेसा मे यांनी स्वतः माफी मागावी, अशी मागणी केली.

सोबतच जालियानवाला बाग हत्याकांड इतिहासातील एक लाजिरवाणी घटना आहे, असा धडा शालेय पाठ्यपुस्तकांमध्ये घालावा, असंही त्यांनी मागणीत नमूद केले आहे.

अन्य राज्यातील परिवहन सेवांच्या तुलनेत महाराष्ट्रातील एसटी बस सेवा पिछाडीवरच असल्याचं समोर आलं आहे.

लाल डब्बा पिछाडीवर

अन्य राज्यांमधील परिवहन सेवांच्या तुलनेत महाराष्ट्रातील एसटी बस सेवा पिछाडीवरच असल्याचं वृत्त लोकसत्तामध्ये आलं आहे.

अनेक वर्षांत राज्यातील एसटीची कामगिरी आणि प्रगती कमीच झाल्याचे एसटी महामंडळाच्या वेतन सुधारणा समितीने केलेल्या परीक्षणातून स्पष्ट करण्यात आले आहे.

रस्त्यावरील वाहतुकीत एसटीचा वाटा हा अवघा १८ टक्केच असल्याचं या परिक्षणात स्पष्ट करण्यात आले आहे.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


मुस्लिमांवर होणाऱ्या अत्याचारात गेल्या काही काळात वाढ झाली आहे, अशी चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे.

या पत्राचा हा अनुवाद.

आम्ही विविध सेवांतील आणि वेगवेगळ्या बॅचचे सेवानिवृत्त प्रशासकिय अधिकारी आहोत. देशातील बेबंद हिंसाचाराच्या सततच्या घटनांबद्दल आपली चिंता नोंदवली पाहिजे, असं आम्हाला वाटतं. प्रामुख्यानं, अल्पसंख्याकांना केलं जाणारं लक्ष्य आणि या हल्ल्यांविषयी कायद्याची अंमलबजावणी करणाऱ्यांमध्ये असलेल्या निरुत्साहाविषयीची ही चिंता आहे.

बाबरी मस्जिदीचा ढाचा पाडण्याच्या घटनेला 25 वर्षं पूर्ण होत असताना राजस्थानमधील राजसमंदमध्ये पश्चिम बंगालमधील स्थलांतरीत कामगार मोहम्मद अफराजुलच्या करण्यात आलेल्या हत्येनं आम्हा प्रत्येकाला खोलवर हादरून सोडलं.

या क्रूर कृत्याचा करण्यात आलेला व्हिडिओ आणि इंटरनेटवर या हत्येचं करण्यात आलेलं समर्थन यामुळं बुद्ध, महावीर, अशोक, अकबर, शीख गुरू, हिंदू ऋषी आणि गांधी यांनी या समाजाला दिलेली सर्वसमावेशक आणि विविधतेची शिकवण यापासूनच आपण दूर जात आहोत.

सांप्रदायिक विष

कथित मारेकऱ्याच्या समर्थनार्थ उदयपूरमध्ये झालेली हिंसक घटना ही देशातील लोकांमध्ये सांप्रदायिक विष... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

किती खोलवर रुजलं आहे याचं निदर्शक आहे.

गेल्या नऊ महिन्यात अशा अनेक घटना घडल्या. अल्वारजवळील बेहरोर इथं एक एप्रिल रोजी तथाकथित गोरक्षकांनी हल्ला केल्यानं पेहलू खान यांचा तीन एप्रिल रोजी मृत्यू झाला. त्यांनी सांगितलेल्या मारेकऱ्यांना कधीच अटक करण्यात आली नाही. असं असताना इतर सात जणांना अटक करून नंतर जामिनावर सोडून देण्यात आलं.

स्वच्छ भारत अभियानाच्या नावावर 16 जुन 2017 रोजी दुसरी हत्या झाली ती झफर खान यांची. प्रतापगडला हागणदारीमुक्त करण्यासाठी नगरपालिकेचे कर्मचारी संडासास जाणाऱ्या लोकांची बदनामी करत होते. त्याला झफर खान यांचा विरोध होता. प्रतापगड इथं नगराध्यक्ष आणि सफाई कर्मचाऱ्यांनी त्यांना मरेपर्यंत मारहाण केली. या प्रकरणात अद्याप एकालाही अटक झाली नाही. झफर खान यांचं हृदयविकाराच्या झटक्यानं निधन झाल्याचा पोलिसांचा दावा आहे.

अफराजुलची हत्या राजस्थानच्या राजसामंदमध्ये करण्यात आली होती. त्याचा मृतदेह पेटवतानाचा व्हीडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला होता.

तिसरी हत्या ही जुन 2017मध्ये झाली. दिल्लीहून ईदची खरेदी करून परतत असताना 16 वर्षीय जुनैद खानचं सीटवरून ट्रेनमध्ये भांडण झालं. त्याला शिवीगाळ करण्यात आली. अपमान करण्यात आला. असोटी स्टेशनवर त्याला मारहाण करून ट्रेनबाहेर फेकून देण्यात आलं. तिथंच त्याचा मृत्यू झाला.

मोदींचं विधान...

या घटनांविरोधात भारतात आणि भारताबाहेर जेव्हा रोष व्यक्त होऊ लागला. तेव्हा पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी गोरक्षेच्या नावावर लोकांची हत्या करणं खपवून घेतलं जाणार नाही असं विधान केलं. 15 जुलै 2017ला संसद अधिवेशन सुरू होण्यापूर्वी भाजपच्या राष्ट्रीयस्तरावरील बैठकीत ते पुन्हा एकदा बोलले. राज्य सरकारांनी अशा प्रकरणांमध्ये कारवाई करण्यावर त्यांनी भर दिला. असं असलं तरी हत्या सुरूच आहेत.

पश्चिम बंगालमधून जनावरांची खरेदी केल्यानंतर कूच बिहार इथं घेऊन जात असताना 27 ऑगस्ट 2017ला अन्वर हुसैन आणि हाफीझूल शेख या 19 वर्षींय तरुणांची हत्या करण्यात आली. हत्येची ही चौथी घटना. पहाटेच्यावेळी ते रस्ता चुकले, तिथंच त्यांना जमावानं घेरलं. 50000 रुपयांची मागणी करण्यात आली. ते देऊ शकत नसल्यानं त्या दोघांना मारहाण करून त्यांची हत्या करण्यात आली. या हत्येप्रकरणी तीन लोकांना अटक करण्यात आली असली, तरी जमावातील इतरांना शोधण्याचा प्रयत्न झालेला नाही.

हत्येची पाचवी घटना ही 10 नोव्हेंबर 2017ला घडली. उमर खान आणि...


मुस्लिमांविरुद्ध द्वेष पसरवणं एक राजकीय पाऊल आहे, ज्याला सामाजिक पाठिंबा वाढवण्याचा प्रयत्न होतोय.

गेल्या अनेक दिवसांमध्ये बिहार आणि बंगालमध्ये हिंसाचार आणि तणावाच्या जवळजवळ दहा घटना घडल्या. या सगळ्या घटनांमध्ये एक विशिष्ट पॅटर्न दिसून येत आहे. म्हणूनच या घटना स्थानिक कारणांमुळे झाल्या, असं मानणं कठीण आहे.

सगळ्याच ठिकाणी वादंगाची सुरुवात आणि शेवट एकसारखा आहे. हिंसा करणारे आणि हिंसेचे बळी ठरलेले लोक एकसारखे आहेत. सांगायचा अर्थ असा की, हिंसा आणि जाळपोळीच्या या घटना सुनियोजित, सुसंगठित आणि नियंत्रित नव्हत्या, हे पटणारं नाही.

बिहार आणि बंगालच्या ज्या शहरांमध्ये रामनवमीच्या मिरवणुकीनंतर हिंसाचार आणि जाळपोळीच्या घटना घडल्या, अशा शहरांचा बीबीसीचे दोन प्रतिनिधी रजनीश कुमार आणि दिलनवाज पाशा यांनी दौरा केला

या सगळ्या प्रकरणात नऊ अशा गोष्टी आढळून आल्या ज्यामुळे या काही छुटपूट घटना नाही तर त्यामागे एक मोठा कट होता, असं वाटायला पूर्ण वाव आहे.

1. तरुण, झेंडे, बाईक आणि उग्र मोर्चा

बिहारमध्ये जातीय तणाव आणि मुस्लिमांविरुद्ध हिंसेच्या घटना 17 मार्चपासून सुरू झाल्या. 17 मार्चला केंद्रीय मंत्री अश... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्विनी चौबे यांचा मुलगा अर्जित चौबे यांनी भागलपूरमध्ये हिंदू नववर्षानिमित्त एका शोभायात्रेचं आयोजन केलं होतं.

त्यानंतर रामनवमीपर्यंत औरंगाबाद, समस्तीपूरच्या रोसडा आणि नवादासारख्या शहरात जातीय अस्वस्थता पसरण्यास सुरुवात झाली. या सगळ्या शहरांत रामनवमीच्या मिरवणुकी निघाल्या होत्या. मिरवणुकीत सहभागी झालेल्या तरुणांच्या कपाळांवर भगवी पट्टी होतीच. त्यांच्या मोटरसायकलींवर भगवे झेंडेही होते.

बिहार

अपवाद म्हणून रोसडाच्या मिरवणुकीत बाईक नव्हत्या. पण या मिरवणुकीत सहभागी झालेले लोक खूप उग्र होते आणि त्यांच्या हातात भगवे झेंडे होते.

रामनवमीची मिरवणूक या आधी कधीही निघत नव्हती. म्हणून हिंदू नववर्षाची मिरवणूक एक नवा आविष्कारच आहे.

मागच्या वर्षी उत्तर प्रदेशातल्या सहारनपूरमध्ये महाराणा प्रताप यांच्या जयंतीला एक मिरवणूक काढण्यात आली होती. त्यानंतर तिथे दलितांना लक्ष्य करण्यात आलं होतं. मेवाडच्या राणा प्रताप यांची जयंती म्हणजे सहारनपूरसाठी नवीन गोष्ट होती.

2. मिरवणुकीचं आयोजक

सर्व शहरांतील मिरवणुकींचं आयोजक समान विचारांचं होते. त्यांची नावं वेगवेगळी होती पण सत्ताधारी भाजपशिवाय RSS आणि बजरंग दलसारख्या संघटनाही अप्रत्यक्षपणे जोडल्या गेल्या होत्या. औरंगाबादमध्ये भाजप आणि बजरंग दलाचे नेते प्रत्यक्ष सहभागी होते.

औरंगाबादच्या मिरवणुकीत भाजपचे खासदार सुशील सिंह, भाजपचे माजी आमदार रामाधार सिंह आणि हिंदू युवा वाहिनीचे नेते अनिल सिंह उपस्थित होते. अनिल सिंह यांना अटक करण्यात आली आहे.

रोसडामध्ये भाजप आणि बजरंग दलाच्या नेत्यांविरुद्ध FIR दाखल झाला आहे. भागलपूरमध्ये तर भाजपचे नेते अश्विनी चौबे यांचा मुलगा सामील होता.

यादरम्यान अनेक हिंदू संघटनांचा उदय झाला आणि त्यांनी या मिरवणुकीत हिरीरीने सहभाग नोंदवला. भागलपूरमध्ये 'भगवा क्रांती' आणि औरंगाबादमध्ये 'सवर्ण क्रांती' या संघटनांचा जन्म झाला. जातीय चकमकीनंतर या दोन्ही संघटनांचे नेते भेटायला आणि बोलायला उपलब्ध झाले नाहीत.

याबरोबरच पश्चिम बंगालच्या आसनसोलमध्ये सुद्धा भाजपचा पाठिंबा होता. आसनसोलमध्ये हिंदूंच्या दुकानांना आणि घरांना आग लावण्यात आली होती. इथेही रामलीलाच्या मिरवणुकीच्या वेळी तणाव होता. तिथून हिंदूंना आपली घरं सोडून जावं लागलं.

3. एका ठराविक मार्गावरून जाण्याचा अट्टहास

सगळ्या शहरांमध्ये मिरवणूक मुस्लीमबहुल भागातून काढण्याचा अट्टहास धरला होता. नवादामध्ये रामनवमीच्या...


मुस्लीम आणि ख्रिश्चन समुदायाची लोकसंख्या केरळच्या एकूण लोकसंख्येच्या 48 टक्के आहे. यात मुस्लिमांची संख्या जास्त आहे. पण या अल्पसंख्यांक समुदायाने भाजपला अजूनही सत्तेपासून दूर ठेवलं आहे.

केरळमध्ये सत्ता आलटून-पालटून सीपीएम नेतृत्व करत असलेल्या एलडीएफ आणि काँग्रेस नेतृत्व करत असलेल्या यूडीएफकडे जाते.

पण आता असं वाटतंय की केरळच्या व्दिध्रुवीय राजकारणावर परिणाम होणार आहे, मग हा परिणाम लहान का असेना. भाजप आणि राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाने ख्रिश्चन समुदायातल्या काही गटांना आपल्याकडे ओढण्याचा प्रयत्न सुरू केला आहे.

भाजपने आपली आवडती 'लव्ह-जिहाद' ची भाषाही बोलायला सुरुवात केलीये. यावेळेस त्यांचा रोख ख्रिश्चन समुदायावर आहे. मुस्लिमांच्या तुष्टीकरणाचा विषयही भाजपने काढला आहे. पण अल्पसंख्यांक समुदायांच्या नेतृत्वाने या दोन्ही मुद्द्यांवर प्रश्नचिन्ह उभं केलं आहे.

जेव्हा पंतप्रधान मोदींनी केला हस्तक्षेप

भाजपच्या प्रयत्नांची सुरुवात तेव्हा झाली जेव्हा काही काळापूर्वी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मलंकारा चर्चशी संबंधित असलेल्या 400 वर्षं जुन्या वादात आपल्या पातळीवर हस्तक्षेप केला. सुप्रीम कोर्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

टाच्या निकाला नंतरही कोणताही परस्पर सहमतीने करार झालेला नसताना त्यांनी यात हस्तक्षेप केला.

मागच्या आठवड्यात मलंकारा ऑर्थोडॉक्स सिरीयन चर्च आणि दुसरा गट जॅकबाईट चर्चने संघाचे मोहन भागवतांनंतर तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे नेते मनमोहन वैद्य यांना फोन केला. हा फोन म्हणजे एकप्रकारचा विस्मयकारी घटनाच होती.

चर्चच्या दोन्ही गटांच्या प्रवक्त्यांनी बीबीसी हिंदीला सांगितलं की कोणत्या प्रकारचा ठोस प्रस्ताव नव्हता पण संघाच्या नेत्यांनी या वादात शांततामय उपाय काढण्याचं आश्वासन दिलं आहे.

या लोकांनी भाजपच्या वागण्यात एक खास बदल झाला असल्याकडे लक्ष वेधलं.

जॅकबाईट चर्चचे प्रवक्ते बिशप डॉ. कुरिआकोजे थिओसोफिलोज म्हणतात की, "त्यांनी चर्चशी चांगले संबंध प्रस्थापित केले आहेत. मला आठवत नाही भाजपव्दारे अशा प्रकारचे संबंध प्रस्थापित करण्यासाठी याआधी कोणी पुढाकार घेतला होता. हा नक्कीच विशेष बदल आहे."

बिशप थिओसोफिलोज आणि ऑर्थोडॉक्स चर्चचे प्रवक्ते फादर अब्राहम कोनाट यांनी हे स्पष्ट केलं की संघाच्या नेत्यांसोबत कोणत्याही प्रकारची राजकीय चर्चा झालेली नाही.

फादर कोनाट यांनी बीबीसीला सांगितलं की, "मी त्या बिशपसोबत चर्चा केली जे मीटिंगमध्ये गेले होते. त्यांनी म्हटलं की या चर्चेत निवडणुकीविषयी काहीही चर्चा झालेली नाही. आम्हाला फक्त वादाविषयी सांगितलं."

मलंकारा चर्चचा वाद काय आहे?

मलंकारा चर्चच्या दोन गटांमधले वैचारिक मतभेद 1559 पासून चालू आहेत. मूळ मुद्दा असाय की जॅकबाईट चर्चचे अनुयायी पॅट्रिआर्क ऑफ अँटीओच अँड ऑल द इस्टला आपलं मुख्यालय मानतात. ते मानतात की पॅट्रिआर्कला सेंट पीटरकडून अपोस्टोलिक उमेदवारी मिळाली आहे. दुसरीकडे ऑर्थोडॉक्स गटाचं स्वतःचं मुख्यालय आहे जे केरळमधल्या कोट्टयममध्ये स्थित आहे.

हे मतभेद सोडवण्याचं काम अनेक वर्षांपासून सुरू आहे, पण यावर काहीही उपाय निघालेला नाही. हे प्रकरण 1934 सालीच कोर्टात गेलेलं आहे. सन 2017 मध्ये सुप्रीम कोर्टाने जॅकबाईट गटाच्या लोकांचा चर्चवरचा हक्क संपुष्टात आणला होता.

अशात लेफ्ट फ्रंट सरकारकडून एका अध्यादेशाची गरज होती ज्यामुळे जॅकबाईट गटाला लोकांना दफन करण्याचा अधिकार मिळेल. कारण सुप्रीम कोर्टाच्या निर्णयानंतर त्यांच्या हातातून 52 चर्च निघून गेले आहेत आणि ते आता ऑर्थोडॉक्स गटाकडे आहेत.

जॅकबाईट गटाची इच्छा होती की एलडीएफ सरकारने चर्चबद्दल जैसे थी स्थिती कायम ठेवावी. पण सरकारला सुप्रीम...


मुस्लीम महिला (लग्नासंबंधी हक्कांचे संरक्षण) विधेयक 2019 नुसार 'तलाक, तलाक, तलाक' असं म्हणून घटस्फोट देणाऱ्या व्यक्तीला तीन वर्षापर्यंत शिक्षा देण्याची यात तरतूद आहे.

राज्यसभेत भाजपकडे बहुमत नाहीये. पण नितीश कुमार यांच्या जद(यु) आणि तामिळनाडूच्या अण्णा द्रमुक या पक्षांनी मतदानावर बहिष्कार घातल्यामुळे बहुमताचा आकडा कमी झाला.

मात्र विरोधी पक्षांची एकजूटता यावेळी राज्यसभेत दिसून आली नाही. काही विरोधीपक्षाच्या नेत्यांनी मोक्याच्या क्षणी सभात्याग तर राष्ट्रवादीचे प्रमुख शरद पवार आणि नेते प्रफुल पटेल अनुपस्थित होते.

राज्यसभेत मंजूर झाल्यावर हे विधेयक राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्याकडे स्वाक्षरीसाठी जाईल त्यानंतर हा कायदा लागू होईल. हा कायदा लागू झाल्यानंतर तिहेरी तलाक देणं बेकायदेशीर ठरवलं जाईल आणि तो एक गुन्हा ठरेल.

जनता दल(युनायटेड)ने तिहेरी तलाकच्या या विधेयकाला विरोध केला होता. पण काल पंतप्रधान मोदींनी त्यांच्याशी फोनवरून चर्चा केल्यानंतर जद(यु)चा विरोध मावळल्याचं दिसत आहे.

बिहारमधल्या पुरस्थितीवर चर्चा करण्यासाठी हा फोन करण्यात आला होता. जद(यु)ने जरी विरोध करत वॉकआऊट केला असला... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तरी मतदानाच्या वेळी बाहेर पडून त्यांनी भाजपला एकप्रकारे मदतच केली आहे.

तृणमूल काँग्रेसने या विधेयकाला विरोध केला. कोर्टाने तिहेरी तलाकला बेकायदेशीर ठरवल्यानंतर या विधेयकाची गरज नाही, असं तृणमूलच्या सदस्यांचं म्हणणं होतं. सरकार या विधेयकाबाबत घाई का करत आहे, असा प्रश्नही त्यांनी विचारला.

हे विधेयक चर्चेसाठी सिलेक्ट समितीकडे पाठवावं, अशी मागणी करण्यात आली. पण सत्ताधारी भाजपने संख्याबळाच्या जोरावर ही मागणी फेटाळून लावली.

लोकसभेत 25 जुलै रोजी हे विधेयक मंजूर करण्यात आले होते. भाजपने यावरील मतदानासाठी व्हिप जारी केला होता, ज्यानुसार सर्व भाजप खासदारांना पक्षाची भूमिका स्वीकारणं अनिवार्य होतं.

या विधेयकाचा अर्थ काय? समजून घ्या

'देशासाठी ऐतिहासिक दिवस'

पंतप्रधान मोदी यांनी हे विधेयक राज्यसभेत संमत झाल्यावर हे 'महिला सशक्तिकरणाच्या दिशेनं मोठं पाऊल' असल्याचं ट्वीट करून म्हटलं आहे.

"लांगूलचालनाच्या नावावर देशातील कोट्यवधी माताभगिनींना त्यांच्या अधिकारांपासून वंचित ठेवण्याचं पाप केलं गेलं. मला अभिमान आहे की मुस्लीम महिलांना त्यांचा हक्क आमच्या सरकारने दिला," असं ते म्हणाले.

त्यांनी या विधेयकाच्या बाजूने मतदान करणाऱ्या खासदारांचे आभारही मानले आहेत.

गृहमंत्री अमित शहा यांनीही पंतप्रधान मोदी यांचं अभिनंदन केलं. "आज लोकशाहीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा दिवस आहे."

"पंतप्रधान मोदी यांनी तिहेरी तलाकवर बंदी आणण्याचं आश्वासन दिलं होतं. त्यांनी आपला शब्द पाळला आणि मुस्लीम महिलांना या कुप्रथेतून मुक्त केलं आहे. या विधेयकाला पाठिंबा देणाऱ्या सर्व पक्षांना धन्यवाद," असंही त्यांनी ट्वीट केलं.

अमित शहांचं ट्वीट

यावेळी शिवसेनेचे नेते आणि खासदार संजय राऊत यांनी या विधेयकाच्या मंजुरीला माताभगिनींसाठी एक स्वातंत्र्योत्सव असल्याचं म्हटलं आहे. "हा निर्णय देशातल्या बहुसंख्य मुस्लीम स्त्रियांना गुलामीतून मुक्त करणारा निर्णय आहे. गेल्या 70 वर्षांत जे झालं नाही ते पंतप्रधान मोदींच्या कार्यकाळात झालेलं आहे. मला वाटतं की गेली कित्येक वर्ष गुलामीच्या बेड्यांमध्ये अडकलेल्या मुसलमान माताभगिनींसाठी हा स्वातंत्र्योत्सव आहे. त्यांच्या आयुष्यात जणू काही ईदचा जश्न आला आहे.

"या देशात हिंदूसाठी वेगळे आणि मुसलमानांसाठी वेगळे कायदे चालणार नाहीत. असं समजा की या देशात एक नवी पहाट झाली आहे. देशात आता धर्माच्या आधारावर ध्रुवीकरण होणार नाही, आणि...


मुस्लीम समाजाचं प्रतिनिधित्व करणारे राजबीर खोखर म्हणतात, "नमाज पठणासाठी गावाबाहेर किंवा जवळच्या रोहतक शहरात जा, असं इथल्या मुस्लिमांना सांगण्यात आलं आहे. वासराच्या हत्येच्या आरोपात अटक करण्यात आलेल्या यामीन खोखरला कोर्टानं दोषी ठरवावं किंवा नाही. पण गावानं आधीच त्याला गावात यायला आजीवन बंदी घातली आहे."

राजबीर सांगतात मुस्लीम समाजाला शांततेनं राहायचं आहे, त्यामुळे त्यांना ग्रामसभेचा निर्णय मान्य करावाच लागेल. त्यांचं म्हणणं आहे, कधीकधी दुसऱ्या समाजातल्या तरुणांची माथी शांत ठेवण्यासाठी काही पावलं उचलावी लागतात. "अशाप्रकारच्या बंदीचा काही उपयोग आहे किंवा नाही, हे तर येणारा काळच सांगेल. मात्र, गावात शांतता नांदावी यासाठी सध्यातरी आम्ही या निर्णयाला विरोध करणार नाही."

ते पुढे सांगतात, ग्रामसभेत कधीच कुठलाच ठराव लिखित स्वरुपात मंजूर होत नाही. नेहमी तोंडीच ठराव मंजूर केले जातात आणि जे उपस्थित नसतील त्यांच्यापर्यंत गावातले रखवालदार निर्णय त्यांच्यापर्यंत पोहोचवतो.

कसलीही बंदी नाही, हिंदूंचा दावा

दुसरीकडे, गावातल्या हिंदूंनी मुस्लिमांच्या या आरोपांचं खंडन केलं आहे. सुरेश कुमार या जाट तरुणा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

चं म्हणणं आहे, "ग्रामसभेनं नमाज पठणावर किंवा दाढी ठेवण्यावर किंवा टोपी घालण्यावर बंदी घातलेली नाही. ग्रामसभेच्या बैठकीत केवळ एक निर्णय घेण्यात आला आहे. तो म्हणजे गावातलं कब्रस्तान दुसरीकडे हलवावं."

सुरेश कुमाार हे गावच्या सरपंच प्रमिला देवी यांचे दिर आहेत आणि ग्रामपंचायतीचं सर्व कामकाज तेच बघतात.

बीबीसी पंजाबीनं पोलिसांकडे जाऊन त्यांना या प्रकरणाची माहिती घेण्याचा प्रयत्न केला.

मात्र टिटोली पोलीस ठाण्याचे सहाय्यक पोलीस उप-निरिक्षक नाफे सिंह यांनी त्यांना अशा कुठल्याही निर्णयाची अजिबात माहिती नसल्याचं सांगितलं. रहिवासी भागात आल्यानं कब्रस्तान दुसरीकडे हलवण्याच्या मुद्द्यावरून गेल्या मंगळवारी काही माणसं गोळा झाल्याचं ते म्हणाले. मात्र ग्रामसभेच्या त्या बैठकीत मोठ्या संख्येनं गावकरी हजर असल्याचं मुस्लिमांचं म्हणणं आहे.

गावात उघड तणाव

यामीन आणि शौकीन या दोघांच्या घराजवळ 22 ऑगस्टला एक मेलेलं वासरू आढळलं होतं. त्यानंतर पोलिसांनी दोघांनाही अटक केली. ते वासरू यामीन यानंच मारलं आहे, असं चिडलेल्या गावकऱ्यांचं म्हणणं होतं.

मात्र दोघांनीही हे आरोप नाकारले आहेत. परिस्थिती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी प्रशासनाला गावात मोठा पोलीस बंदोबस्त तैनात करावा लागला होता. त्यानंतर यामीन आणि त्याचा मदतनीस शौकीन दोघांनाही गोवंश हत्या बंदी कायद्यांतर्गत अटक करण्यात आली.

दरम्यान, गावात तणाव निर्माण झाल्यानं आरोपीची बायको, मुलं आणि भाऊ गाव सोडून गेले. ते अजूनही परतलेले नाही. गावातल्या मुस्लीम बहुल भागामध्ये भीतीचं वातावरण स्पष्ट जाणवतं. मुस्लिमांच्या गल्ल्या ओस पडल्या आहेत आणि जे आहेत तेसुद्धा मीडियाशी या मुद्द्यावर बोलायला घाबरतात.

घटनेच्या महिनाभरानंतरही घटनेतला मुख्य आरोपी यामीन खोखर याच्या घराला टाळं आहे.

ग्रामसभेच्या कथित आदेशाबद्दल बोलताना राजबीर सांगतात, "प्रकरणाला राजकीय वळण देण्यासाठी येणाऱ्या मुस्लीम नेत्यांना घरी येऊ देऊ नका, असे आदेशही ग्रामसभेनं दिले आहेत."

हिंदुंबरोबर गावातील तळ्याजवळ अनेक वर्षं पत्ते खेळणारे आणि हिंदुंशी घरोब्याचे संबंध असणारे सत्तर वर्षांचे मीरसिंह खोखर सांगतात की ग्रामसभेनं चार निर्णय घेतले.

"वासराची हत्या करण्याचा आरोप असलेला मुख्य आरोपी यामीनला गावात प्रवेश मिळणार नाही. मुस्लिमांना नमाज अदा करायची असेल तर त्यांनी रोहतक किंवा इतर कुठल्या ठिकाणी जावं, मात्र गावात नाही. मुस्लिमांचं कब्रस्तान एक...


मूल झाल्यानंतरच्या अपेक्षित नेहमीच्या गोंडस - गोजिरवाण्या भावनांच्या अगदी उलट असं हे विधान.

बाळाचा जन्म झाला की घरात सगळीकडे आनंदी आनंद असतो, बाळाच्या आईच्या आयुष्यातला हा सगळ्यात सुंदर काळ असतो या आणि अशा अनेक गोष्टी वर्षानुवर्षं ऐकलेल्या असतात. पण अनेक नव-मातांसाठी वास्तव यापेक्षा प्रचंड वेगळं आणि धक्कादायक असतं.

साधारणपणे 15 ते 20 टक्के महिलांना बाळंतपणानंतर या पोस्टपार्टम डिप्रेशनचा त्रास होतो.

पोस्टपार्टम ब्ल्यूज आणि पोस्टपार्टम डिप्रेशन

बाळंतपणानंतर जसे स्त्रीच्या शरीरामध्ये जसे बदल होतात, तसेच बदल मनातही होतात. त्याच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर वेगवेगळ्या तीव्रता दिसून येतात.

बाळंतपणानंतर लगेच जाणवणारं सौम्य प्रकारचं नैराश्य म्हणजे पोस्टपार्टम ब्ल्यूज. बाळाची काळजी आपल्याला घेता येईल का, आपल्याला पुढे सगळं जमेल का याप्रकारची ही चिंता असते. बाळ झालेल्या जवळजवळ 40 ते 50 % महिलांमध्ये हे ब्लूज आढळत असल्याचं डॉ. हमीद दाभोलकर सांगतात. ते म्हणतात, "साधारण एका आठवड्यात पोस्टपार्टम ब्लूजची लक्षणं कमी होतात. पण त्यापेक्षा जास्त काळ ही लक्षणं राहिली आणि त्याची तीव्रता वाढली, त्याचा पर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

िणाम दैनंदिन आयुष्यावर व्हायला लागला तर त्याचं रूपांतर पोस्टपार्टम डिप्रेशनमध्ये झालंय असं समजलं जातं.साधारणतपणे 15 ते 20 टक्के महिलांना बाळंतपणानंतर या पोस्टपार्टम डिप्रेशनचा त्रास होतो."

आयुष्याच्या वेगवेगळ्या वळणांवर प्रत्येक स्त्रीला कठीण प्रसांगाना सामोरं जावं लागतं. त्यावेळी तिच्या मनावर होणाऱ्या परिणामांचा क्वचितच कुणी विचार करतं. 'बाईचं मन' या मालिकेतून आम्ही तिच्या मनात डोकावून पाहण्याचा प्रयत्न करत आहोत. हा लेख या सीरिजचा भाग आहे.

बाळंतपणानंतर घरामध्ये आनंदाचं वातावरण असतं. हा काळ कुटुंबाच्या आयुष्यातला चांगला काळ समजला जातो. पण आजूबाजूला असं आनंदाचं वातावरण असूनही या नवीन आईला मात्र निराश वाटत असतं. वेगवेगळे विचार मनात यायला लागतात. आत्मविश्वास कमी झाल्यासारखं वाटतं. काही करू नये असं वाटायला लागतं किंवा आजूबाजूच्या माणसांवर चिडचिड होऊ लागते. झोपेवर परिणाम होतो. भुकेवर परिणाम होतो.

काही वेळा त्यातून टोकाच्या भावना डोक्यात येतात. स्वतःचा जीव घ्यावा किंवा बाळाचा जीव घ्यावा असे विचार डोकावू  लागतात.

घालमेल, राग आणि नैराश्य

"माझ्या मुलाच्या जन्माच्या वेळी माझी मोठी मुलगी 5 वर्षांची होती. माझी सतत चिडचिड व्हायची. नवरा कामानिमित्त बाहेर असायचा आणि मग सगळा राग लेकीवर निघायचा..." बाळंतपणानंतरच्या नैराश्याविषयी विचारल्यानंतर 38 वर्षांच्या बिंदी गुडखा भडाभडा बोलू लागतात.

"घरात कामं पडलेली असायची, पण मला बसून रहावंसं वाटायचं. क्षणात राग यायचा, क्षणात रडू कोसळायचं. काय होतंय ते कळायचं नाही. तान्हं बाळ रात्री जागलं की माझी चिडचिड व्हायची. दुसरीकडे पाच वर्षांच्या माझ्या मोठ्या मुलीलाही आई हवी असायची. पण काहीही कारण नसताना मला तिचा राग यायचा. खरंतर ती देखील लहानच होती. रागाच्या भरात कधीतरी तिला मी फटका द्यायचे आणि मग नंतर एकटीच रात्ररात्र रडत बसायचे. माझा नवरा कामानिमित्त बाहेर असायचा. आणि मला होणारा त्रास नेमका काय आहे, ते सासूला समजत नव्हतं. "

"काय होतंय ते खरंतर मलाही समजत नव्हतं. तासाभरापूर्वी ठेवलेली वस्तूही सापडायची नाही. मला माझ्या बाळाची ओढ होती, त्याच्याविषयी प्रेम वाटायचं, पण सोबतच खूप चिडचिड - वैताग व्हायचा. घरातली कामं, मोठं मूल हे सगळं सांभाळणं मला जमत नाहीये, असं मला वाटत होतं. तर आम्ही हे सगळं केलं, तर तुला का जमत नाही, असं सासूचं म्हणणं होतं."

पेशाने पत्रकार असलेल्या प्राची कुलकर्णींचा...


मूळचा ठाण्याचा असलेला प्रसाद दलाल हा विद्यार्थी सध्या अमेरिकेतल्या न्यूजर्सीमध्ये राहतोय. त्याने बीबीसी मराठीशी बोलताना न्यूयॉर्क परिसरातलं सध्याचं वातावरण कसं आहे हे सांगितलं.

'भारतात आई-बाबांसोबत राहिलो असतो तर सुरक्षित राहिलो असतो. कारण अमेरिकेत कोरोनामुळे परिस्थिती दिवसेंदिवस बिकट होत चालली आहे. अमेरिका लॉकडाऊन का करत नाही ते सुद्धा कळत नाहीये. भीतीच्या वातावरणाने आम्हाला ग्रासून टाकलंय,'  हे उद्गार आहेत सध्या अमेरिकेतल्या न्यूजर्सी इथे असलेल्या प्रसाद दलाल याचे. न्यूयॉर्क इथे शिक्षण घेत असलेला प्रसाद सध्या अमेरिकतल्या कोरोनाच्या वाढत्या उद्रेकामुळे धास्तावला आहे.

चीनमधून कोरोनाच्या प्रादूर्भावाला सुरुवात झाली आणि आता तो जगभर चांगलाच पसरला आहे. विशेषतः अमेरिका आणि युरोप खंडात या व्हायरसने अक्षरश: रौद्ररुप धारण केलंय. अमेरिकेतला कोरोनाग्रस्तांचा आकडा 1 लाख 25 हजारांवर गेला असून मृतांचा आकडाही 2 हजारांवर पोहोचलाय.

मृत्यूमुखी पडलेल्यांपैकी 1 हजार जण हे केवळ न्यूयॉर्क परिसरातले आहेत. हे आकडे दिवसागणिक बदलत आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी रविवारी (29 मार्च) अमेरिके... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तली सोशल डिस्टंसिंगची नियमावली येत्या 30 एप्रिलपर्यंत लागू केली आहे. मात्र, संपूर्ण देशात लाखो रुग्ण सापडूनही देश लॉकडाऊन केलेला नाही. तसंच, येत्या इस्टर संडेपर्यंत अमेरिका पूर्ववत होईल असा विश्वासही ते सातत्याने व्यक्त करत आहेत. मात्र, यामुळे नागरिकांमधली चिंता वाढीस लागली आहे.

याच न्यूयॉर्क शहरात अनेक भारतीय नागरिक वास्तव्याला आहेत. इथून जवळच असलेल्या न्यूजर्सीमध्ये ठाण्याचा प्रसाद दलाल हा विद्यार्थी राहतो. मास्टर ऑफ सायन्स इन इन्फॉर्मेशन सिस्टम्स करण्यासाठी न्यूयॉर्कमधल्या पीस युनिव्हर्सिटीमध्ये त्याने प्रवेश घेतला असून तो पदवीच्या शेवटच्या वर्षाला आहे.

न्यूयॉर्क-न्यूजर्सी परिसरात वाढलेल्या कोरोनाग्रस्तांच्या संख्येमुळे प्रसाद आणि त्याच्या मित्रांमध्ये भीतीचं वातावरण आहे. नेमकी तिथली सध्याची परिस्थिती जाणून घेण्यासाठी मी प्रसादसोबत स्काईप व्हीडिओ कॉलद्वारे संपर्क करुन माहिती घेतली.

प्रश्न : न्यूयॉर्क-न्यूजर्सीमध्ये कोरोनामुळे वातावरण कसं झालंय?

प्रसाद : अमेरिकेत कोरोनाच्या केसेस वाढतच आहेत आणि त्यातही सगळ्यांत जास्त न्यूयॉर्कमध्ये वाढत असल्याने इथे भीतीचं वातावरण पसरलेलं आहे. आम्ही विद्यार्थी खूप घाबरलो आहोत. आज भारतात कोरोनाग्रस्तांचा आकडा हजारापर्यंत पोहचण्याआधीच संपूर्ण लॉकडाऊनची घोषणा करण्यात आलीये.

मात्र, इथला कोरोनाग्रस्तांचा आकडा काही लाखात पोहोचला असूनही जनजीवन सुरळीतपणे सुरू आहे. फक्त इथल्या कंपन्यांनी त्यांच्या कर्मचाऱ्यांना वर्क फ्रॉम होम करायला सांगितल्याने रस्त्यांवर विशेष गर्दी नाहीये, मात्र बाकी सगळं व्यवस्थित सुरू आहे. न्यूयॉर्क आणि न्यूजर्सीत अजिबात लॉकडाऊन नाहीये. लोकांनी भीतीने स्वत:ला घरातच क्वारंटाईन केलंय.

प्रश्न : ग्रोसरी स्टोअर्स ओपन आहेत का?

प्रसाद : ग्रोसरी स्टोअर्स ओपन आहेत. वॉलमार्ट, कॉस्को, पटेल ब्रदर्स हे सगळं सुरू आहे. पण, ग्रोसरी स्टोअर्सच्या रांगेत पुढच्या किंवा मागच्या व्यक्तीला काय झालंय हे आपल्याला माहीत नसतं. त्यामुळे ग्रोसरी स्टोअर्समध्ये जायलाही खूप भीती वाटतेय. तसंच, आता जीवनावश्यक वस्तूंचा साठाही संपत चाललाय. टॉयलेट पेपर, सॅनिटायझर या सगळ्याचाच तुटवडा झालाय. या वस्तू मिळत नाहीयेत.

अमेरिकेतलं प्रसिद्ध इंडियन ग्रोसरी स्टोअर म्हणजे पटेल ब्रदर्स. पण आम्हाला आता अशी माहिती मिळालीये, की हे स्टोअर बंद होणार आहे. कारण भारतात लॉकडाऊन असल्याने तिथून अमेरिकेत माल येणं...


मूळचा साताऱ्याच्या कराडमधला असलेला प्रसाद हा मेकॅनिकल इंजिनिअर आहे. 2017 मध्ये इंजिनिअरिंग पूर्ण केल्यावर प्रसादचं शेवटच्या वर्षी कँपसमधून प्लेसमेंट झाली पुण्यात त्याने एक वर्ष नोकरी केली. पण कार्पोरेट जगात मन रमलं नाही. म्हणून जुलै 2018मध्ये नोकरीचा राजीनामा दिला आणि पुण्यात MPSCची तयारी सुरू केली.

प्रसादचे वडील MSEBमध्ये (Maharashtra State Electricty Board) ऑपरेटर आहेत. आई गृहिणी आहे. प्रसादचं शालेय शिक्षण हे आदर्श विद्या मंदीर उंब्रज इथं झालं. त्याचं माध्यमिक शिक्षण हे जवाहर नवोदय विद्यालय सातारा इथं झालं.

कराडमधल्या शासकीय अभियांत्रिकी कॉलेजमधून त्यांनं मेकॅनिकल इंजिनिअरिंग पूर्ण केलं. एक वर्षं नोकरी केली तेव्हाच प्रसादने MPSC च्या अभ्यासासाठी  पैसे साठवले होते, जेणकरून तयारी दरम्यान घरच्यांवर ताण येणार नाही.

अभ्यासाची तयारी कशी करावी?

●पूर्ण वर्षाचा प्लॅन तयार करा.

●स्पीड रीडिंग करायला शिका.

●वर्तमान पत्रावर वेळ घालवू नका.

●रोज  MCQ सोडवा.

●मुख्य परीक्षेची आधी तयारी करा.

●इंग्लिश आणि मराठीचा पेपरकडे गांभीर्यानं पाहा

●कोचिंग क्लासची गरज नाही पण...

"MPSC च्या अभ्यासाच्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा सुरुवातीला वर्षभराचं प्लॅनिंग करायला पाहिजे. सगळा सिलॅबस समजून घ्यावा. आधीच्या प्रश्नपत्रिका चाळाव्यात. आयोगाने कोणत्या विषयाला किती महत्त्व दिलं आहे, ते बारकाईने पाहावं. मग तज्ज्ञांचं योग्य मार्गदर्शन घ्यावं. त्यामुळे एकंदर आपला दृष्टिकोन कसा असावा हे लक्षात येतं. अभ्यासाच्या सुरुवातीला रेफरन्स बुक्स वाचावीत," असं प्रसादनं सांगितलं.

"कोणतंही वाचन करताना मी वाचनात स्पीड ठेवला. आवाका मोठा असल्यानं ते उरकण्यासाठी जलद वाचनाची सवय करून घ्यायला पाहिजे. अभ्यास करताना तसंच परीक्षेच्यावेळीही याचा खूप फायदा होतो. कारण सगळेच पेपर वेळेत सोडवता येत नाहीत. तुमच्या कामात स्पीड असेल तर ते सहज शक्य आहे. सकाळचा वेळ बेसिक किंवा रेफरन्स बुक्स यावर घालवला, तर दुपारी अगदी 20-30 मिनिटे न्युजपेपर वाचायचो. पण अनेकजण पेपरमध्येच खूप वेळ घालवतात. ते मला वाटतं योग्य नाहीये. पेपरमधल्या सगळ्याच बातम्या महत्त्वाच्या नसतात. ठराविक बातम्या वाचायला पाहिजेत."

दररोज केवळ अभ्यास करणं चुकीचं आहे. दिवसभरातला काहीवेळ हा जुने प्रश्न सोडवण्यात घालवला पाहिजे, असंही प्रसादला वाटतं.

"मी रोज संध्याकाळी जेवण झाल्यावर 40 ते 50 MCQ (Multiple Choice Questions) सोडवायचो. मला वाटतं त्याचा मला सगळ्यात जास्त फायदा झालाय. सकाळी 7 च्याआधीच मी लायब्ररीत जायचो. एकावेळी मी एकाच विषयाचा अभ्यास करायचो. संध्याकाळी त्या विषयाचे प्रश्न सोडवायचो," प्रसाद सांगतो.

"मी मुख्य परीक्षेचा जवळजवळ 70 ते 80 टक्के अभ्यास हा पूर्व परीक्षेच्याआधीच केला. मग शेवटच्या 3 महिन्यात पूर्व परीक्षेचा अभ्यास सुरू केला. कारण मुख्य परीक्षा तुमचं भवितव्य ठरवते आणि पूर्व परीक्षेनंतर त्याच्या अभ्यासाला वेळ पुरत नसल्याचं," प्रसाद सांगतो.

मुख्य परीक्षेत मराठी आणि इंग्लिशचा पेपर असतो. अनेकजण तो पेपर गांभीर्यानं घेत नाहीत. त्याचा व्यवस्थित अभ्यास करत नाहीत. पण ते हक्काचे मार्क्स असतात. रोज थोडा अभ्यास केला तर ती गुंतवणूक असते. कारण इतर ठिकाणी MCQमध्ये मार्क्स जाण्याची शक्यता असते, याउलट मराठी आणि इंग्लिशच्या पेपरमध्ये तसं सहसा होत नाही. Authentic किंवा ठोस माहितीवर भर असावा. त्यासाठी इकॉनॉमिक सर्व्हे, इंडिया इअर बुक वाचावेत. तर सरकारी वेबसाईट दोन्ही परीक्षेच्याआधी चाळून घ्याव्यात.

दरम्यान, MPSC/UPSCचा अभ्यास म्हटलं की कोचिंग क्लासेस आले. त्यासाठी भरमसाट पैसे मोजावे लागतात. पुणे-मुंबईसारख्या...


मूळची डॉक्टर असलेली भाषा काही काळ पुन्हा रुग्णसेवा करताना दिसेल.

भारतीय वंशाची भाषा मुखर्जी ब्रिटिश नागरिक आहे. तिचं बालपण कोलकात्यात गेलं. ती 9 वर्षांची असताना तिचे कुटुंबीय ब्रिटनमध्ये स्थायिक झाले. ऑगस्ट 2019 ला भाषाने 'मिस इंग्लंड'चा किताब जिंकला.

मिस इंग्लंड निवडण्यात आल्यानंतर भाषा जगभरात ठिकठिकाणी सामाजिक कार्यात सहभाग नोंदवत आहे. मागच्या आठवड्यातच ब्रिटनला परतल्याचं तिने सीएनएनला दिलेल्या एका मुलाखतीत सांगितलं.

मिस इंग्लंडचा किताब जिंकण्यापूर्वी भाषा बोस्टनच्या पिलग्रिम हॉस्पिटलमध्ये ज्युनियर डॉक्टर होती. ती श्वसनरोग तज्ज्ञ आहे.

इंग्लंडमध्ये कोरोना व्हायरसने थैमान घातल्यामुळे तिने पुन्हा डॉक्टरकीच्या सेवेत परतण्याचा निर्णय घेतला. देशाला तिची गरज असल्यामुळे हा निर्णय घेतल्याचं भाषाने मुलाखतीत सांगितलं.

भाषाने फॉक्स न्यूजशीही संवाद साधला होता.

तिनं म्हटलं, "हा काही कठीण निर्णय नव्हता. मी आफ्रिका, टर्कीला गेले होते. भारतासह इतर आशियाई देशांमध्ये  फिरले. आणखी काही देशांना भेट देण्याचंही नियोजन होतं.  पण कोरोना व्हायरसमुळे माझा प्रवास मला थांबवावा लागला. मला माहीत होतं, की ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

माझ्यासाठी सर्वात चांगली जागा आता हॉस्पिटलच असेल."

भाषा मुखर्जी जगभरातील विविध देशांचा प्रवास करत असताना इंग्लंडमध्ये कोरोना व्हायरस हात-पाय पसरत होता.

भाषा सांगते, "मला मित्र-मैत्रिणींकडून व्हायरसबाबत माहिती मिळत होती. देशात परतल्यानंतर सर्वप्रथम पूर्वी काम करत असलेल्या हॉस्पिटलशी संपर्क साधला. तिथं डॉक्टर म्हणून पुन्हा आपली सेवा देण्याची इच्छा व्यक्त केली."

सध्यातरी परदेश प्रवास करून आल्यामुळे भाषा मुखर्जी 15 दिवसांसाठी क्वारंटाईन कक्षात आहे. हे संपल्यानंतर ती आपलं काम सुरू करू शकेल.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)