यरुशलम पोस्टने दिलेल्या वृत्तानुसार, इराणच्या अनेक नेत्यांनी शास्त्रज्ञाच्या हत्येचा बदला घेतला जाईल असं म्हटलं आहे. त्या पार्श्वभूमीवर इस्रायलने हे पाऊल उचललं आहे.

ज्यूबहुल लोकसंख्येच्या ठिकाणी कडेकोट सुरक्षाव्यवस्थेचा बंदोबस्त करण्यात आला आहे.

योग्यवेळी मोहसीन फखरीजादेह यांच्या हत्येचा बदला घेतला जाईल, असं इराणचे राष्ट्राध्यक्ष हसन रुहानी यांनी म्हटलं आहे.

उच्चस्तरीय अणुशास्त्रज्ञाच्या हत्येचा इराणचे नेते अयोतुल्ला अली खामनेई यांनी निषेध केला आहे. हे प्रकरण अतिशय गांभीर्याने घेतलं जाईल आणि दोषींनी कठोर शिक्षा केली जाईल असंही खोमनेई यांनी म्हटलं आहे.

'इराणी अणुबॉम्बचे जनक' होते मोहसिन फखरीजादेह

इराणचे प्रमुख अणुशास्त्रज्ञ मोहसिन फखरीजादेह यांची हत्या करण्यात आल्याचं इराणच्या संरक्षण मंत्रालयाने सांगितलंय.

इराणची राजधानी तेहरानला लागून असणाऱ्या अबसार्ड शहरामध्ये त्यांच्यावर हल्ला करण्यात आल्याची माहिती मिळतेय. या हल्ल्यानंतर फखरीजादेह यांना रुग्णालयात नेण्यात आलं, पण त्यांचा जीव वाचवता आला नाही.

फखरीजादेह यांच्या हत्येचा निषेध करत ही 'एखाद्या देशाचा पाठिंबा असलेली दहशतवादी घ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

टना' असल्याचं म्हटलंय.

गुप्तचर यंत्रणांनी दिलेल्या माहितीनुसार इराणच्या गुप्त अण्वस्त्र कार्यक्रमामागे मोहसिन फखरीजादेह हेच होते. त्यांना 'इराणी अणुबॉम्बचे जनक' म्हटलं जाई. पण आपला आण्विक कार्यक्रम हा शांततापूर्ण उद्देशांसाठी असल्याचं इराणने वेळोवेळी म्हटलं होतं.

वर्ष 2010 ते 2012 या काळात इराणच्या 4 अणुशास्त्रज्ञांची हत्या करण्यात आली आणि यामागे इस्त्रालयचा हात असल्याचं इराणने म्हटलं होतं.

आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्था एएफपीने मोहसिन फखरीजादेह यांच्या हत्येचं वृत्त दिलं.

कशी करण्यात आली हत्या?

इराणच्या संरक्षण मंत्रालयाने प्रसिद्ध केलेल्या निवेदनात म्हटलंय, "संरक्षण मंत्रालयाच्या संशोधन आणि नवीन उत्पादन विभागचे प्रमुख मोहसिन फखरीजादेह यांना घेऊन जाणाऱ्या कारला सशस्त्र दहशतवाद्यांनी लक्ष्य केलं."

मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार फखरीजादेह यांचे अंगरक्षक आणि दहशतवादी यांच्यात झटापट झाली. यामध्ये ते गंभीर जखमी झाले. त्यांना स्थानिक रुग्णालयात नेण्यात आलं, पण दुर्दैवाने त्यांना वाचवण्याचे वैदयकीय पथकाचे प्रयत्न अयशस्वी ठरले.

इराणच्या फारस वृत्तसंस्थेनुसार, या हल्ल्यादरम्यान तिथे असणाऱ्यांना आधी एक स्फोट ऐकू आला आणि नंतर मशीनगनमधून गोळीबार करण्याचा आवाज आला.

या चकमकीदरम्यान तीन - चार दहशतवादीही मारले गेल्याचं तिथे हजर असणाऱ्यांनी म्हटलंय.

यामागे इस्त्रायलचा हात?

इराणचे परराष्ट्र मंत्री जवाद जरीफ यांनी ट्वीट केलंय, "दहशतवाद्यांनी आज इराणच्या एका प्रमुख वैज्ञानिकाची हत्या केलीय. या भेकड कारवाईमागे इस्त्रायलचा हात असल्याचे गंभीर संकेत मिळत असून हत्यारांनी युद्ध करण्याचा इरादा यातून दिसतो. आंतरराष्ट्रीय समुदाय, विशेषतः युरोपियन युनियनला इराणची विनंती आहे की त्यांनी आपली लाजिरवाणी दुटप्पी भूमिका सोडून या दहशतवादी घटनेचा निषेध करावा."

तर इराण आपल्या वैज्ञानिकाच्या हत्येचा बदला नक्की घेईल असं इराणी लष्कराच्या इस्लामिक रेव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) ने म्हटलंय.

मोहसिन फखरीजादेह कोण होते?

मोहसिन फखरीजादे इराणचे सर्वात महत्त्वाचे अणु शास्त्रज्ञ होते आण् IRGCचे ज्येष्ठ अधिकारी होते. पाश्चिमात्य देशांतल्या संरक्षण तज्ज्ञांच्या मते ते इराणमधले अतिशय प्रभावशाली व्यक्ती होते आणि इराणच्या अण्वस्त्र कार्यक्रमामध्ये त्यांची महत्त्वाची भूमिका होती.

फखरीजादे यांनीच इराणमध्ये अण्वस्त्र कार्यक्रम सुरू केला होता,...


यवतमाळ जिल्ह्यात कीटकनाशकांतून विषबाधेच्या घटनांमुळं शेतकरी हेल्मेट परिधान करून कीटकनाशकांची फवारणी करत आहेत.

बीटी कॉटन गुलाबी बोंडअळीसमोर प्रभावहीन ठरल्यामुळे शेतकऱ्यांना अतिविषारी कीटकनाशक वापर करावा लागला. त्यामुळे एक प्रकारे 30हून अधिक शेतकऱ्यांच्या मृत्यूला बीटी बियाण्यांचं अपयशच जबाबदार आहे का, असा प्रश्न आता शेतकरी विचारत आहेत.

अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय कापूस सल्लागार समितीच्या तांत्रिक माहिती विभागाचे प्रमुख के. आर. क्रांती यांनी गुलाबी बोंडअळीनं बीटी कॉटनला प्रतिकारशक्ती विकसित केली असल्याची माहिती बीबीसी मराठीला दिली. क्रांती नागपूरमधल्या सेंट्रल इन्स्टिट्यूट ऑफ कॉटन रिसर्च (CICR) या संस्थेत संचालक म्हणून कार्यरत होते.

इमेलवर दिलेल्या मुलाखतीत त्यांनी गुलाबी बोंडअळीनं कशा प्रकारे बीटी कॉटनला प्रतिकार क्षमता विकसित केली याची सविस्तर माहिती दिली आहे.

बीटी कॉटन हे जनुकीय बदल करण्यात आलेलं बियाणं 2002 साली पहिल्यांदा 'बोलगार्ड-1' या नावानं भारतात उपलब्ध झालं.

कापसावरील सर्वाधिक उपद्रवी समजणाऱ्या 3 प्रकारांच्या बोंडअळींना प्रतिबंध करण्याची क्षमता यात असल्याचं सांगण्यात आलं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

.

ते म्हणाले "CICR आणि इंडियन काउन्सिल ऑफ अॅग्रीकल्चर रिसर्च (ICAR) मध्ये माझ्या टीमने गुलाबी बोंडअळीनं बोलगार्ड1 आणि बोलगार्ड2 या दोन्ही बियाणांना प्रतिकार क्षमता विकसित केल्याचं सिद्ध केलं आहे."

सुरुवातीची काही वर्षं या बीटी तंत्रज्ञानानं गुलाबी बोंडअळीला चांगला अटकाव केला होता.

पण गेल्या 2 -3 वर्षांत बोलगार्ड 1 आणि बोलगार्ड 2 या दोन्ही वाणांच्या कापसांच्या बोंडांचे गुलाबी बोंडअळी मोठं नुकसान करत आहे, असं त्यांनी सांगितलं.

प्रयोगशाळांतील चाचण्यांनी गुजरात, महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा या राज्यांत बीटी कॉटनला गुलाबी बोंडअळीनं प्रतिकार क्षमता विकसित केल्याचं निर्विवाद सिद्ध केल आहे, असं क्रांती यांनी सांगितलं.

2009 मध्ये इंडियन अॅग्रिकल्चर रीसर्च इन्स्टिट्यूटमधील संशोधक डॉ. ध्रुव आणि डॉ. गुजर यांनी गुजरातमध्ये महत्त्वाची नोंद केली.

यात बोलगार्ड1 या बीटी कॉटनला गुलाबी बोंडअळी प्रतिकारशक्ती दाखवत असल्याची त्यांच्या लक्षात आलं.

हे संशोधन 'पेस्ट मॅनेजमेंट' या जर्नलमध्ये 2011 ला प्रसिद्ध झालं आहे.

2006 ला गुलाबी बोंडअळीला अटकाव बोलगार्ड2 हे बियाण बाजारात आलं.

बोलगार्ड 2ही ठरले अपयशी

क्रांती सांगतात, "ICAR आणि CICR यांनी 2014, 2015 आणि 2016 या वर्षी केलेल्या सर्व्हेमध्ये गुलाबी बोंडअळीने बोलगार्ड 2साठी प्रतिकार क्षमता विकसित केल्याचं निष्पन्न झालं आहे."

गुलाबी बोंडअळी बोलगार्ड 2मधील cry1Ac+cry2Ab या विषारी जनुकांनां प्रतिकार करत असल्याचं, या सर्व्हेमधून लक्षात आलं होतं.

गुलाबी बोंडअळी

तब्बल 40 ते 80 टक्के कापसांच्या बोंडात गुलाबी बोंडअळी मिळाली होती, असं क्रांती यांनी सांगितलं.

'सध्या कीटकनाशकच उपाय'

गुलाबी बोंडअळीवर परिणामकारक ठरणारं आणि तातडीनं उपलब्ध होऊ शकणारे जी. एम. तंत्रज्ञान सध्यातरी उपलब्ध नाही, असं क्रांती यांनी सांगितलं.

गुलाबी बोंडअळीपुढे बीटी कॉटन अपयशी ठरत असल्याचा अहवाल कृषी विभागाने जुलै महिन्यातच सरकारला दिला आहे.

ही माहिती कृषी विभागाच्या गुणवत्ता नियंत्रण विभागाचे संचालक एम. एस. घोलप यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना दिली.

सध्याच्या परिस्थितीमध्ये कीटकनाशक वापरण्याला अन्य पर्याय नसल्याचं घोलप यांनी सांगितलं.

कापसावर अमेरिकन बोंडअळी, ठिपक्यांची बोंडअळी आणि गुलाबी बोंडअळी या 3 प्रकारच्या बोंडअळींचा मोठा उपद्रव असतो.

यातील अमेरिकन बोंडअळी आणि...


यवतमाळमध्ये अजूनही सुरक्षा साधनांशिवाय फवारणी सुरू आहे.

एकट्या यवतमाळमध्ये कीटकनाशकांच्या फवारणीदरम्यान १९ जणांचा मृत्यू झाला आहे, तर एकूण विदर्भात हा आकडा २४ पर्यंत पोहोचला आहे. शेकडो शेतकरी मृत्यूच्या उंबरठ्यावरून परतले आहेत.

प्रश्न आता हा विचारला जातो आहे की, ही भीषण दुर्घटना कल्पनेच्या पलिकडची होती का? की यवतमाळची कीटकनाशक फवारणी हा एक टाईम बॉम्ब होता जो कधीतरी फुटणार होता?

सुरक्षा साधनांचं काय?

महाराष्ट्र सरकारनं आता उच्चस्तरीय चौकशी समिती नेमली आहे आणि दोषी कीटकनाशक कंपन्यांवर कारवाईची भाषा सरकार करतं आहे. सोबतच कीटकनाशक फवारतांना वापरायची सुरक्षा साधनंही पुरवणं सरकारनं बंधनकारक केलं आहे. पण ही प्रशासनावर पडणारी जबाबदारी टाळता येणार आहे का? सुरक्षेचे हे उपाय दुर्घटनेअगोदरच शेतकऱ्यांपर्यंत का पोहोचवले नाहीत हा प्रश्न विचारला जातो आहे.

बहुतांश शेतकरी कीटकनाशकांच्या निवडीसाठी आणि त्यांच्या मात्रांसाठी खाजगीरित्या चालवल्या जाणाऱ्या कृषी सेवा केंद्रांच्या चालकांवरच सल्ल्यासाठी अवलंबून राहतात.

जबाबदारी कुणाची?

कोणती कीटकनाशकं किती विषारी आहेत, त्यांची किती मात्रा किती प्रमाणात... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

वापरायची आहे, ती कोणत्या पिकांसाठी वापरायची आहेत, ती वापरतांना सुरक्षेचे कोणते उपाय घ्यायचे आहेत हे शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवणे ही कृषी विभागाची जबाबदारी आहे.

कृषी सहाय्यक अधिकारी, कृषिसेवकही त्यासाठी नेमले जातात, पण तरीही शेतकऱ्यांचे आणि मजुरांचे जीव कसे गेले हा प्रश्न विचारला जातो आहे.

धोकादायक फवारणी

डॉ चेतन दारणे स्वत: दंतचिकित्सक आहेत, पण शेतकऱ्यांच्या सुरक्षेच्या प्रश्नावर यवतमाळमध्ये गेल्या काही वर्षांपासून काम करत आहेत. त्यांचं निरीक्षण हे आहे की, शेतकऱ्यांचं जे आणि जसं प्रबोधन व्हायला हवं ते होत नाही आणि त्यामुळे सर्रास धोकादायक पद्धतीनं कीटकनाशक फवारणी होते.

"शेतकरी वा मजूर इतके शिक्षित नसतात की ते सगळं समजू शकतील. हे शासनाच्या पातळीवरचं अपयश आहे. कृषी सहाय्यकाचं काम आहे की, त्यानं गावागावांत जायला हवं. माहिती द्यायला हवी. इथं कृषि सेवक आठवड्या पंधरवड्यातून एकदा येतो. त्यामुळं या शेतकऱ्यांचं हवं ते प्रबोधनच होत नाही", असं डॉ. चेतन दारणे यांनी बीबीसीला सांगितलं.

"दुसरी गोष्ट म्हणजे ज्या इमरजन्सी सुविधा स्थानिक आरोग्य केंद्रात उपलब्ध असायला हव्यात त्याही इथे नाहीत.  त्यासाठी थेट यवतमाळला शासकीय रुग्णालयात जावं लागतं. इथे तर रक्ताचीही तपासणी होत नाही. साधा मजूर त्या तपासणीचे दोनशे अडीचशे रुपयेसुद्धा भरू शकत नाही", असंही दारणे म्हणाले.

'...पण प्रश्न रोजीरोटीचा आहे'

दारणेंचे शब्द पुढच्या काहीच वेळात प्रत्यक्ष पहायला मिळातात. यवतमाळच्या या दुर्घटनेची कारणं शोधत जेव्हा आम्ही जिल्हाभर फिरलो तेव्हा दिसलं की, जरी बहुतांश फवारणी संपली असली तरी अजूनही काही शिवारांमध्ये ती सुरु आहे. शेतकरी आणि शेतमजूर उघड्या अंगानं फवारणी करत आहेत.

शेतमजुरांपर्यंत अजूनही सुरक्षेसंदर्भातल्या सूचना पोचलेल्या नाहीत.

सावरगांवहून कळंबकडे जातांना रस्त्यालगतच्या कापसांच्या शेतामध्ये फवारणी करून परततांना काही मजूर आम्हाला दिसले. त्यांच्या  पाठीवर स्प्रे पंप लावले आहेत...  बोलतांना हे समजतं की, त्यांना माहिती आहे - त्यांच्यासारखे १९ जण कीटकनाशकांमुळे दगावले आहेत. मग त्यांना भीती वाटते का?

"आम्ही तर जे शेतकरी सांगतात तेच करतो. आम्हाला तरी अजून कोणा अधिकाऱ्यानं वगैरे येऊन काही सांगितलं नाही. आम्ही जे करतो ते पोटासाठी करतो. त्यातूनही आमच्या जिवाला काही झालंच तर झालं... आता काय करायचं?" निनंता बोंद्रे सांगतात.

पण त्यांना कोणी कृषि...


यश गांधी

आयुष्यातील सर्व आव्हानांचा सामना करत यश गांधी IIM लखनौपर्यंत पोहोचला आहे.

यशचा IIM लखनौपर्यंत पोहोचण्याचा प्रवास खूप प्रेरणादायी आहे. कारण सेरेब्रल पाल्सी आणि डिस्लेक्सिया यांसारख्या अत्यंत गंभीर आजाराने यश त्रस्त आहे. लटपटत चालणाऱ्या यशचं स्वप्नांच्या दिशेनं जाताना मात्र अजिबात लटपटला नाही.

यश गांधी आणि कुटुंबीय

अनंत अडचणीनंतरही यशने मॅनेजमेंटसाठीची कॉमन एन्ट्रन्स टेस्ट अर्थात CAT ची तयारी केली आणि 92.5 गुण मिळवून उत्तीर्ण झाला. यशने केवळ पालकांचंच नाव मोठं केलं नाही, तर अनेक तरुणांसाठी तो आदर्श ठरलाय.

यशला ज्याप्रकारचे आजार आहेत, अशा विद्यार्थ्यांना परीक्षा देताना रायटरची आवश्यकता भासते. कारण ते स्वत:च्या हाताने पेपर लिहू शकत नाहीत.

'मी स्वत:ला इतर मुलांसारखंच मानतो'

सेरेब्रल पाल्सी आणि डिस्लेक्सिया यांसारख्या आजारांमध्ये शरीरातील आवश्यक स्नायू कमकुवत होतात. IIM लखनौमध्ये 2020-22 या शैक्षणिक वर्षासाठी दिव्यांग कोट्यातून यश गांधी दाखल झालाय. यशचे गुण पाहता त्याला मोठमोठ्या IIM संस्थांकडून प्रस्ताव आले. मात्र, यशने IIM लखनौची निवड करण्याचा निर्णय घेतला.

बीबीसी हिंदीशी ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

बोलताना यश म्हणाला, "लहानपणापासूनच मला अभ्यासाची आवड आहे. अभ्यास हेच आयुष्य बनवलं. त्यामुळे अभ्यासात कुठलीच अडचण आली नाही. बारावीतच मी ठरवलं होतं की, मला पुढे MBA कराचंय आणि तेव्हाच त्यादृष्टीने तयारी सुरु केली. 2019 मध्ये CAT साठी अर्ज भरला."

आजवरच्या संघर्षमय प्रवासाबद्दल आठवत यश सांगतो, "लहानपणापासूनच अभ्यासात रस होता. मात्र, गणित समजायला मला थोडा त्रास व्हायचा. माझं लेखनही नीट व्हायचं नाही."

"मी प्रचंड नाराज असायचो. अगदी MBA चं स्वप्न मनातून काढून टाकण्याचाही विचार आला. पण मग माझ्या आई-वडिलांनी मला समजावलं. तसंच, बारावीत शिकणारा माझा लहान भाऊ हर्षलने मला गणित विषय शिकवला आणि माझी देखभालही केली," असं यश सांगतो.

यश म्हणतो, "काही लोकांनी मला समजावण्यासाठी खूप प्रयत्न केले, मदत केली, मात्र काहीजणांनी थोडीशी इच्छाही दर्शवली नाही. पण मला त्यांच्या भूमिकेनं फरक पडत नाही. कारण मी मला कुणापेक्षा कमी समजत नाही. इतर सर्वसामान्य लोकांप्रमाणेच मी मला मानतो. आपण स्वत:मुळे कधीच निराश व्हायला नको. एखादी गोष्टी आपल्याने होणार नाही, असाही आपण विचार करायला नको. माझ्या अनुभवावरून मी केवळ एवढंच सांगू शकतो की, वेळ लागेल, पण काही अशक्य नाही."

भारतातल्या सर्वात मोठ्या कंपनीत काम करण्याचं यशचं स्वप्न आहे.

'जन्मानंतर हालचालच होत नव्हती'

 यशच्या यशस्वी वाटचालीत त्याच्या आई-वडिलांचा मोठा वाटा आहे. यशचे वडील अवधेश गांधी एका खासगी कपंनीत काम करतात, तर आई जिग्ना शाह घरातून टिफिन सर्व्हिस चालवतात.

यशचे वडील अवधेश गांधी म्हणतात, "यश ज्यावेळी जन्मला, तेव्हा त्याचं शरीर अजिबात हालचाल करत नव्हतं. यश जेव्हा सात महिन्यांचा झाला, तेव्हा डॉक्टरांनी सांगितलं की, मोठा होईपर्यंत याची सर्व देखभाल करावी लागेल.

यशनं स्वत:च्या पायावर उभं राहावं, एवढंच आमचं ध्येय होतं. कारण आम्ही आज आहोत, उद्या नसू. तेव्हा त्यानं कुणावर अवलंबून राहू नये. त्यामुळे त्याचे सर्व दु:ख-वेदना आम्ही सहन करायला तयार होतो, पण त्याला स्वत:च्या पायावर उभं राहिलेलं पाहायचं होतं."

'इतर मुलांपेक्षा अधिक मेहनत करावी लागली'

 यशनं प्रचंड मेहनत घेतल्याचं त्याचे वडील सांगतात. ते म्हणतात, "यशला आम्ही तो लहान असल्यापासूनच सर्वसामान्य मुलांच्या शाळेतच प्रवेश दिला. शाळेत त्याला शिकताना बरेच अडथळे यायचे आणि इतर विद्यार्थ्यांसोबतच्या स्पर्धेत तो कमी पडायचा. मात्र, हळूहळू तो शिकत...


यशवंत मनोहर

विदर्भ साहित्य संघाच्या 98 व्या वर्धापन दिनानिमित्त 14 जानेवारीला हा पुरस्कार सोहळा नागपूर येथे पार पडला.

'जीवनव्रती' हा पुरस्कार यशवंत मनोहर यांना देण्याचा निर्णय विदर्भ साहित्य संघाच्या समितीने घेतला होता. यासंदर्भातील निमंत्रण साधारण महिन्याभरापूर्वीच त्यांना देण्यात आले होते.

माझी मूल्यं नाकारून मी हा पुरस्कार स्वीकारू शकत नाही, असं म्हणत यशवंत मनोहर यांनी हा पुरस्कार स्वीकारायला विरोध केला आहे.

तर विदर्भ साहित्य संघाचे अध्यक्ष मनोहर म्हैसाळकर यांनी डॉ. यशवंत मनोहर यांच्या तत्वांविषयी आम्हाला आदर आहे, पण  त्यांनीबी आमच्या परंपरांचा आदर करावा, असं म्हटलं आहे.

पुरस्कार का नाकारला?

यशंवत मनोहर यांनी माध्यमांसमोर आपली भूमिका मांडताना सांगितलें"माझी इहवादी भूमिका, माझी लेखक म्हणून भूमिका याची कल्पना साहित्य संघाला असेल असा माझा समज होता. व्यासपीठावर काय काय असेल अशी विचारणा मी केली होती. पण सरस्वतीची प्रतिमा असणार आहे असे त्यांनी मला सांगितले. तेव्हा माझी मूल्य नाकारून हा पुरस्कार स्वीकारणे मला शक्य नव्हते म्हणून मी तो नम्रपणे नाकारला."

"अशा समारंभांमध्ये सरस्वती ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ऐवजी सावित्रीबाई फुले, भारताची राज्यघटना यांच्या प्रतिमा का ठेवता येऊ शकत नाहीत? वाड:मयीन कार्यक्रमात साहित्यिक पु.ल. देशपांडे, कुसुमाग्रज अशा लेखकांचे फोटो का लावले जात नाहीत?" असेही प्रश्न त्यांनी उपस्थित केले.

"आम्ही आमची परंपरा बदलणार नाही'

यशवंत मनोहर यांनी सरस्वतीच्या प्रतिमेला विरोध केला असला तरी आम्ही आमची परंपरा बदलणार नाही, असं मत विदर्भ साहित्य संघाचे अध्यक्ष मनोहर म्हैसाळकर यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना मांडलं.

त्यांनी म्हटलं, "साधारण महिन्याभरापूर्वी जीवनव्रती हा पुरस्कार डॉ. यशवंत मनोहर यांना द्यावा असा निर्णय समितीने घेतला. त्यांच्या घरी जाऊन आमच्या पदाधिकाऱ्यांनी त्यांना निमंत्रण दिले आणि त्यांनीही ते स्वीकारले. पण काल ते कार्यक्रमाला आले नाहीत.

"विदर्भ साहित्य संघाचा हा अत्यंत मानाचा पुरस्कार मानला जातो. कार्यक्रम संपत असताना त्यांचा निरोप आला की ते कार्यक्रमाला येणार नाहीत. त्यांना व्यासपीठावर सरस्वतीची प्रतिमा असण्यावर आक्षेप होता. यशवंत मनोहर स्वत: सहा वर्ष विदर्भ साहित्य संघाच्या कार्यकारिणीवर यापूर्वी होते. त्यांनी आमच्या विशेषांकासाठी लेखही लिहिला आहे. त्यांना आमच्या परंपरांची कल्पना आहे. समारंभ कसा पार पडतो याचीही त्यांना कल्पना आहे. तेव्हा त्यांची आताची भूमिका ही विसंगत आहे."

यशवंत मनोहर यांच्या या भूमिकेची तुम्हाला कल्पना होती का? या प्रश्नावर म्हैसाळकर म्हणाले, "माझे एकच म्हणणे आहे की आम्ही डॉ.यशवंत मनोहर यांच्या तत्त्वांचा आदर करतो. त्यांनी त्यांच्या तत्त्वाशी तडजोड करू नये. पण आमच्याही परंपरांचा त्यांनी आदर करावा. आमच्या साहित्य संघाच्या लोगोमध्ये 'विदर्भ सारस्वतांची भूमी आहे' असा संदेश आहे.

"सरस्वतीला आम्ही सारस्वतांचे प्रतिक मानतो. तेव्हा याठिकाणी देव-देवतांचा प्रश्न येत नाही. आम्ही केवळ प्रतिमेसमोर समयीची ज्योत पेटवतो आणि कार्यक्रमाला सुरूवात करतो."

याठिकाणी सावीत्रीबाई फुले, ताराबाई शिंदे, फातिमा शेख यांच्या प्रतिमा असणं त्यांना अपेक्षित होते. अशी काही मागणी त्यांनी केली होती का?यासंदर्भात बोलताना ते म्हणाले, "माझ्यापर्यंत त्यांचे कोणतेही पत्र आलेले नाही किंवा अशी कोणतीही विनंती त्यांनी केलेली नव्हती. त्यांना सरस्वतीची प्रतिमा नको होती.

"आम्ही आमच्या परंपरेनुसार कार्यक्रम पार पडला. आम्ही काय वाईट केले ज्यात बदल करणं आवश्यक आहे. त्यामुळे प्रत्येक कार्यक्रमाचा कुळाचार...


यशवंत सिन्हा यांनी विद्यमान अर्थमंत्री अरुण जेटली यांच्यावर एका लेखाद्वारे हल्ला चढवला होता. त्याला उत्तर देत जेटलींनी गुरुवारी सांयकाळी "India@70, Modi@3.5" या पुस्तकाच्या विमोचनाच्या वेळी यशवंत सिन्हांवर टोला लगावला.

ते बोलले, "India@70, Modi@3.5, Applicant @80", अर्थात 'भारताची 70 वर्षं, मोदी सरकारची 3.5 वर्षं, आणि 80व्या वर्षी नोकरीसाठी अर्जकर्ता".

अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या सरकारमध्ये अर्थमंत्री राहिलेले यशवंत सिन्हा यांनी बुधवारी 'इंडियन एक्स्प्रेस'मध्ये एक लेखातून केंद्र सरकारच्या अर्थधोरणांवर जोरदार टीका केली होती.

देशाच्या अर्थव्यवस्थेसाठी मोदी सरकारच्या धोरणांना जबाबदार ठरवत सिन्हांनी त्याचं खापर जेटलींवर फोडलं.

त्या आधी सिन्हांचे पुत्र आणि मोदी सरकारमधील नागरी विमान वाहतूकमंत्री जयंत सिन्हा यांनीही गुरुवारी या टीकेला उत्तर दिलं होतं.

जेटलींच्या '80व्या वर्षी नोकरीसाठी अर्जकर्ता' या टीकेला उत्तर देत यशवंत सिन्हा म्हणाले, "जर मी नोकरी शोधत असतो तर जेटली तिथं अर्थमंत्री नसते."

लेखाला लेखातूनच उत्तर

यशवंत सिन्हा यांचे पुत्र आणि विद्यमान मंत्री जयंत सिन्हा यांनी टाइम्स ऑफ ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

इंडिया या वृत्तपत्रात  New economy for new India - नव्या भारताची नवी अर्थव्यवस्था या शीर्षकाखाली हा लेख लिहिला आहे. या लेखातून त्यांनी टीकेला उत्तर द्यायचा प्रयत्न केला आहे.

या लेखात जयंत यांनी लिहिलं आहे की, "खुली, पारदर्शी आणि इनोव्हेशन्सवर आधारित अर्थव्यवस्थेसाठी काही मूलभूत बदल केले आहेत."

बुधवारी 'इंडियन एक्सप्रेस'मध्ये लिहिलेल्या लेखात यशवंत सिन्हांनी लिहिलं होतं की, देशाची अर्थव्यवस्था गर्तेत जाते आहे. भाजपात अनेक लोकांना ही गोष्ट माहिती आहे, पण भीतीपोटी कोणी काही बोलत नाही.

'I need to speak up now' (मला आता बोलायलाच हवं) या लेखात त्यांनी लिहिलं होतं, "देशाच्या अर्थमंत्र्यांनी अर्थव्यवस्थेची स्थिती बिघडवली आहे. अजूनही मी बोललो नाही तर माझ्या राष्ट्रीय कर्तव्याप्रती अन्याय होईल."

पितापुत्राची जुगलबंदी

यशवंत सिन्हा लिहितात, "आज अर्थव्यवस्थेची काय परिस्थिती आहे? खासगी गुंतवणूक कमी होते आहे. औद्योगिक उत्पादन कमी होतं आहे. सेवा आणि बांधकाम क्षेत्रात मंदी आहे. निर्यात धोक्यात आहे. नोटबंदी असफल झाली आहे. जीएसटीमुळे अनेकांचं नुकसान झालं आहे. नवीन संधीचं कुठेही नाव नाही. प्रत्येक तिमाहीत वाढीचा दर कमी होतांना दिसतो आहे."

काँग्रेसने लगेच या परिस्थितीचा फायदा उचलत या भूमिकेची री ओढली आणि भाजप सरकारवर ताशेरे ओढले.

जयंत यांचं प्रत्युत्तर

आता जयंत सिन्हा यांनी या लेखाला प्रत्युत्तर दिलं आहे. ते लिहितात, "भारतीय अर्थव्यवस्थेपुढील आव्हानांबाबत भरपूर लेख आले आहेत. दुर्दैवाने त्यात अनेक संकुचित तथ्यांवर निष्कर्ष काढले आहेत. त्याचवेळी अर्थव्यवस्था बदलणाऱ्या  मूलभूत सुधारणांकडे दुर्लक्ष केलं आहे.

ते पुढे लिहितात, "एक दोन तिमाहींचे निकाल, आकडेवारीवरून मूलभूत सुधारणांनी होणारे दूरगामी फायदे दिसत नाहीत. नव्या भारताच्या निर्माणासाठी हे आवश्यक आहे. तसंच अरब देशांपेक्षा जास्त कामगारांना संधी द्यायची असेल तर या सुधारणा गरजेच्या आहेत."

यशवंत सिन्हा यांनी नोटबंदीच्या निर्णयावर आणि जीसटी लागू करण्याच्या पद्धतीवर अनेक प्रश्न उभे केले होते. जयंत यांनी त्याला उत्तर दिलं आहे. ते म्हणतात, "जीएसटी, नोटबंदी, डिजिटल पेमेंटमुळे अर्थव्यवस्थेचं चित्र पालटणार आहे."

जयंत यांच्या मते, "कराच्या जाळ्याबाहेरचे व्यवहार आता अधिकृतरित्या होतात. विविध मंत्रालयाची धोरणं आता नियमबद्ध पद्धतीनं ठरतात. नैसर्गिक साधनसंपत्ती आणि परवाने पारदर्शी...


यशवंतराव एकूण साडेसहा वर्षं महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री होते. त्यातली 4 वर्षं, 1956 ते 1960 हे द्वैभाषिक राज्याचे, म्हणजे महाराष्ट्र आणि गुजरात एकत्र, मुख्यमंत्री राहिले. 1 मे 1960 रोजी मुंबई संयुक्त महाराष्ट्र स्थापन झाल्यानंतर नव्या मराठी राज्याचे अडीच वर्षं पहिले मुख्यमंत्री ते राहिले.

हा केवळ महाराष्ट्राच्याच नव्हे तर देशाच्या पायाभरणीचा काळ होता. सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक या साऱ्याच अंगांनी नव्या देशाची पायाभरणी सुरू होती. भाषावार प्रांतरचना नवी होती. यशवंतरावांचा हा काळ संयुक्त महाराष्ट्राच्या आंदोलनानंही भारावलेला काळ होता.

ते हक्काचं आणि अस्मितेचं आंदोलन होतं. महाराष्ट्राची ती अस्मिता जपून नवे आर्थिक स्त्रोत तयार करणे, सामाजिक उतरंडीत खाली राहिलेल्या वर्गांना नव्या रचनेत समान संधी मिळवून देणे, आधुनिक शिक्षण आणि उद्योग ही जगाची दिशा होती तीच महाराष्ट्राचीही दिशा असेल अशी आखणी करायची होती. यालाच आपण पायाभरणी म्हणू शकतो.

त्यामुळेच आज मागे वळून पाहतांना यशवंतरावांच्या कोणत्या निर्णयांचे वा धोरणांचे दूरगामी परिणाम झाले हे आठवणं महत्वाचं ठरावं. या धोरण आणि निर्णयांचं महत्वं हे आ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हे की जर ते झाले नसते तर आजच्या महाराष्ट्रात अनेक क्षेत्रांत असमतोलाचे चित्र दिसले असते.

लोकशाहीचे विकेंद्रीकरण आणि पंचायत पद्धती

अनेक जणांचं असं मत आहे की ही महाराष्ट्राला यशवतंरावांनी दिलेली अमूल्य देणगी आहे आणि त्यामुळं महाराष्ट्रानं देशातल्या इतर राज्यांनाही रस्ता दाखवला. भारत स्वतंत्र झाल्यावर सत्तेच्या विकेंद्रीकरणासाठी सगळेच आग्रही होते. ब्रिटिशांच्या काळात प्रांतांची निवडून आलेली सरकारं होतीच. त्याखाली लोकल बोर्ड होते.

पण खेडं हे केंद्रस्थान मानून गावागावापर्यंत लोकशाही नेण्यासाठी, स्थानिक पातळीवरही निर्णयाचे अधिकार देण्यासाठी पंचायत पद्धती आणण्यावर पंडित नेहरुंचा भर होता. बलवंतराय मेहता समितीनं त्यासाठी केलेल्या शिफारसींनुसार काही राज्यांनी ती प्रत्यक्षातही आणली.

पण यशवंतराव चव्हाणांना त्यात काही त्रुटी जाणवत होत्या. त्यानुसार महाराष्ट्रानं स्वतंत्र अभ्यास केला, त्यासाठी वसंतराव नाईकांच्या अध्यक्षतेखाली समिती नेमली. यशवतंरावांच्या स्वत:च्या सूचना आणि आग्रह होते. त्यानुसार आठ महिन्यांनी महाराष्ट्रानं स्वत:चं पंचायत राज्य विधेयक आणलं.

8 डिसेंबर 1961 रोजी ते विधिमंडळानं संमत केलं आणि 1 मे 1962 पासून ते अंमलात आणलं गेलं. यानुसार महाराष्ट्रात जिल्हा परिषद, पंचायत समिती आणि ग्रामपंचायत अशी त्रिस्तरीय रचना अस्तित्वात आली.

महाराष्ट्रामध्ये ही व्यवस्था अन्य कोणत्याही राज्यापेक्षा जास्त यशस्वी ठरली. 1952-56 या काळात यशवंतराव स्थानिक स्वराज्य संस्था विभागाचे मंत्री होते. या काळातला त्यांचा अनुभव महाराष्ट्राला उत्तम पंचायत राज्य व्यवस्था देण्यात झाला असं म्हटलं जातं. या पद्धतीमुळं दोन गोष्टी प्रामुख्यानं झाल्या.

एक म्हणजे सत्ता केवळ केंद्र वा राज्यातल्या नेतृत्वाच्या हाती न केंद्रीत होता, ती गावपातळीपर्यंत विभागली गेली. निर्णय घेण्याचे अधिकार आणि ते प्रत्यक्षात आणण्याची प्रशासकीय व्यवस्था गावांपर्यंत तयार झाली. त्याची स्वायत्तता हीसुद्धा एक देणगी होती आणि असं म्हटलं गेलं की अनेक आमदार, खासदारांचा त्याला तेव्हा विरोध होता कारण त्यांचं काहीच चालणार नव्हतं. पण यशवंतरावांनी ती प्रसंगी वाईटपणा पत्करुन प्रत्यक्षात आणलं.

यशवंतरावांचे त्या काळातलं काम जवळून पाहिलेले ज्येष्ठ पत्रकार अरुण साधू, 'लोकसत्ते'च्या 2010 सालच्या दिवाळी अंकातल्या यशवंतरावांवरच्या त्यांच्या लेखात लिहितात, "विधेयकातील काही तरतुदींवर...


यशस्विनी सिंह देसवाल

आता तिचं लक्ष्य 2021 मध्ये होणाऱ्या टोकियो ऑलिंपिककडे लागलं आहे.

माजी ज्युनियर वर्ल्ड चॅम्पियन असलेली देसवाल हिनं भारतामध्ये आणि जगभरात आपली क्षमता सिद्ध केलीय आणि तिनं मिळवलेल्या यशामुळे ती सुपरिचित आहे.

2019 मध्ये आयएसएसएफ वर्ल्ड चॅम्पियनशिपमधील तिच्या सर्वोच्च कामगिरीमुळे तिला टोकियोचं तिकीट मिळालं होतं.

वडिलांमुळे यशस्विनीला नेमबाजीची आवड

देसवाल हिच्यामध्ये शूटिंगची आवड तिचे वडील एस एस देसवाल यांच्यामुळे निर्माण झाली. तिचे वडील इंडो-तिबेट सीमा पोलिस (आयटीबीपी) मध्ये वरिष्ठ अधिकारी आहेत.

ते 2010 मध्ये दिल्लीत झालेल्या राष्ट्रकुल स्पर्धेत नेमबाजीची स्पर्धा पाहण्यासाठी तिला घेऊन गेले होते.

यानंतर यशस्विनीनं आंतरराष्ट्रीय नेमबाज आणि माजी पोलिस अधिकारी टीएस ढिल्लन यांच्या नेतृत्वात शूटिंगची प्रॅक्टिस सुरू केली. शूटिंगच्या या प्रवासात तिच्या कुटुंबीयांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत तिच्यासाठी शूटिंग रेंज तयार केली.

यशस्विनीने सुरुवातीलाच मोठी भरारी घेत 2014 मध्ये आयोजित केलेल्या 58 व्या राष्ट्रीय नेमबाजी स्पर्धेत विविध स्पर्धांमध्ये तीन सुवर्ण पदके जिंकली.

यान... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ंतर तिनं कधीही मागं वळून पाहिलं नाही आणि ती राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा जिंकत गेली. दरम्यान 2017 मध्ये तिने ज्युनियर वर्ल्ड चॅम्पियनशिपही जिंकली.

यशस्विनीसमोर यापुढे काय आव्हानं आहेत?

यशस्विनी देसवाल हिला तिच्या कुटुंबीयांकडून मोठा पाठिंबा मिळाला. त्यामुळं तिच्या प्रशिक्षण आणि त्यासाठीच्या साहित्याच्या गरजांची पूर्तता होऊ शकली. भारतीय नेमबाजांना उपकरणे आणि प्रशिक्षणाच्या पायाभूत सुविधांच्या तीव्र कमतरतेमुळं संघर्ष करावा लागत असल्याचं ती सांगते.

यशस्विनीला तिचा खेळ आणि अभ्यासामध्ये संतुलन राखणं देखील एक मोठं आव्हान होतं. तिला आपला सराव, अभ्यास आणि परीक्षांसाठी वेगळा वेळ काढावा लागे.

अनेकदा विविध स्पर्धांमध्ये आपली पुस्तकं स्वतःबरोबर बाळगावी लागल्याचं ती सांगते. ती म्हणते की केवळ तिच्यासाठीच नव्हे तर तिच्या कुटुंबातील सदस्यांसाठीही हे खूपच आव्हानात्मक होतं. कारण त्यांनाही देश-विदेशातील विविध स्पर्धांमध्ये तिच्याबरोबर जावं लागे.

शूटिंगच्या रेंजमध्ये देसवाल सातत्यानं आपली उत्कृष्ट कामगिरी दाखवत असते. 2017 मध्ये तिनं जर्मनीमधील आयएसएसएफ ज्युनियर वर्ल्ड चॅम्पियनशिपमध्ये जागतिक विक्रम करण्याबरोबरच सुवर्णपदकही जिंकलं आणि त्यानंतर एकाएकी ती प्रकाशझोतात आली.

खरं तर ब्राझीलमध्ये 2019 च्या आयएसएसएफ वर्ल्ड चॅम्पियनशिपमध्ये सुवर्णपदक जिंकणं हा आतापर्यंतचा तिचा सर्वात मोठा क्षण आहे. यामुळेच टोकियो ऑलिम्पिकच्या 10 मीटर एअर पिस्तूल प्रकारात तिनं स्थान मिळवलं.

क्रीडा क्षेत्रात सुविधांची आवश्यकता - यशस्विनी

महिलांना पाठिंबा दिला गेला तर त्या बरंच काही करू शकतात, असा विश्वास यशस्विनी व्यक्त करते.

प्रत्येक पावलावर तिच्याबरोबर उभ्या राहिलेल्या तिच्या कुटुंबीयांची ती खूप आभारी असल्याचं ती सांगते.

ती म्हणते, भारतासारख्या देशात महिलांना आवश्यक असणारा कौटुंबिक आधार मिळत नाही. अधिकाधिक महिलांना खेळामध्ये आणण्याकरिता प्रेरित करण्यासाठी लोकांनी त्यांची मानसिकता बदलली पाहिजे.

यशस्विनी असेही म्हणते की, देशाला खेळाच्या अशा मूलभूत पायाभूत सुविधांची आवश्यकता आहे ज्यामुळे महिला खेळाडूंना अधिक प्रोत्साहन मिळेल आणि तेही विशेषत: प्रारंभिक टप्प्यात.

(हा लेख यशस्विनी सिंगने ईमेलद्वारे बीबीसीला दिलेल्या उत्तरांवर आधारित आहे.)

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब,...


यशस्वी जैस्वाल

मंगळवारी राजस्थान आणि चेन्नई मॅच होती. मॅचपूर्वी टॉससाठी चेन्नईचा कॅप्टन धोनी आणि राजस्थानचा कॅप्टन स्टीव्हन स्मिथ पिचपर्यंत गेले. टॉस झाला आणि दोन्ही कॅप्टन्स परतू लागले. धोनीला पाहून प्रत्येकजण हाय फाईव्ह देऊ लागला. न्यू नॉर्मलनुसार हातांच्या मुठी पंचसारख्या करून नमस्कार चमत्कार होतात.

तिथे राजस्थानकडून पदार्पण करणारा यशस्वी जैस्वाल होता. उत्तर प्रदेशातल्या भदोहीचा हा मुलगा. मुंबईत येऊन मैदानावरच्या तंबूत राहून, पाणीपुरी विकून परिस्थितीशी संघर्ष करत धावांच्या राशी ओततोय. गेल्या वर्षी U19 वर्ल्डकपला मॅन ऑफ द सीरिज होता. राजस्थाननने त्याला संधी दिली आहे.

धोनी समोर आल्यावर यशस्वीच्या चेहऱ्यावर आनंद होताच पण मोठ्या प्लेयरला भेटल्याचं समाधान त्याच्या डोळ्यात दिसत होतं. सगळे हाय फाईव्ह देत होते. धोनीला पाहून यशस्वीने गुरुजींना करतात तसा रीतसर हात जोडून नमस्कार केला, धोनीने नीट पाहिलं आणि छानसं स्माईल दिलं. धोनी चाळिशीत आलाय. यशस्वी विशीत आहे.

धोनीने करिअरमध्ये असंख्य पोरांना संधी दिलेय, त्यांच्या कठीण काळात ठामपणे मागे उभा राहिलाय, खेळत असताना सल्ला दिलाय. असे असंख्य ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यशस्वी धोनीने पाहिलेत. यशस्वीसाठी ही सुरुवात आहे. या टप्प्यावरून हरवून जाणारेही खूप आहेत. मोठ्ठा पल्ला गाठायचाय पण अजूनतरी त्याचे पाय जमिनीवर आहेत. तो स्थित्यंतराचा क्षण होता. एकीकडे सूर्यास्त जवळ आहे, एकीकडे झुंजूमूंजू होतंय.

सोशल मीडियावर यशस्वीच्या या नमस्काराची भरपूर चर्चा रंगली.

यशस्वीने धोनीला नमस्कार केला तो क्षण

यशस्वी जैस्वालने मंगळवारी राजस्थानसाठी पदार्पण केलं. एक खणखणीत चौकार लगावून यशस्वीने चुणूक दाखवली. मात्र एका उसळत्या बॉलवर पूल करण्याचा त्याचा प्रयत्न फसला. पहिल्या मॅचमध्ये 6 रन्स करून तो तंबूत परतला.

आयपीएल स्पर्धेच्या निमित्ताने असंख्य युवा खेळाडूंना त्यांचं कर्तृत्व सिद्ध करण्यासाठी व्यासपीठ मिळतं. मोठ्या खेळाडूंबरोबर वावरण्याचा, सराव करण्याचा अनुभव मिळतो. काहींना टीम इंडियाचे दरवाजे उघडतात. काहींचा प्रवास भरकटतोही. यशस्वीच्या नावातच यश आहे. आता कुठे सुरुवात झालेय, पण इथपर्यंतचा त्याचा प्रवास खाचखळग्यांनी भरलेला होता.

गेल्या वर्षी U19 वर्ल्डकप स्पर्धेत चमकदार कामगिरीनंतर यशस्वी जैस्वालचे प्रशिक्षक ज्वाला सिंह यांनी बीबीसीशी संवाद साधला होता.

"यशस्वी अकरा वर्षांचा असेल तेव्हा मी पहिल्यांदा त्याला खेळताना पाहिलं. त्याच्याशी बोलल्यावर कळलं की त्याचा जगण्याचाच संघर्ष तीव्र आहे. त्याच्याकडे मुंबईत राहण्यासाठी घर नव्हतं, ना खाण्यासाठी पैसे होते. मुंबईतल्या एका क्लबमध्ये गार्डबरोबर तंबूत राहत असे. दिवसभर क्रिकेट खेळत असे, संध्याकाळी पाणीपुरी विकण्याचं काम करत असे. त्या लहान वयात तो उत्तर प्रदेशातलं भदोही हे गाव सोडून स्वप्ननगरी असलेल्या मुंबईत आला होता".

यशस्वी जैस्वाल

"तो काळ त्याच्यासाठी अवघड होता. घराची आठवण येणं साहजिक. एकप्रकारे त्याने त्याचं बालपण गमावलं होतं. पण त्याला काहीतरी करून दाखवायचं होतं. माझा प्रवासही असाच काहीसा होता. मीही लहान वयात गोरखपूरहून मुंबईला आलो होतो. यशस्वी ज्या सगळयातून जात होता त्या सगळ्यातून मीही गेलो होतो. त्याच्या अडचणी मी समजू शकत होतो.

"घरून अगदी कमी पैसे येत होते. इथे काय चाललंय हे तो घरी सांगू शकत नव्हता. इथली परिस्थिती कळली तर घरचे परत बोलावून घेण्याची भीती मनात होती. तेव्हा मी ठरवलं की या मुलाला बळ द्यायचं. याला मदत करायला हवी. याला ट्रेनिंग मिळायला हवं. याला खेळाकरता जे काही लागेल ते पुरवायला हवं. तेव्हापासून तो माझ्यासोबत आहे," ज्वाला सिंह...


यशस्वी जैस्वालने धोनीला नमस्कार केला तो क्षण

टीम इंडिया आणि रॉयल चॅलेंजर्स बेंगळुरू संघाचा कर्णधार विराट कोहली आणि त्याची पत्नी अनुष्का शर्मा यांच्यासंदर्भातील माजी खेळाडू सुनील गावस्कर यांनी काढलेल्या उद्गारांमुळे वाद निर्माण झाला.

याप्रकरणी गावस्कर यांनी प्रतिक्रिया दिली आहे. कोहलीच्या वाईट कामगिरीसाठी आपण अनुष्काला दोष देत नसल्याचं स्पष्टीकरण गावस्कर यांनी दिलं आहे.

गुरुवारी पंजाब-बेंगळुरू मॅच झाली. पंजाबचा कर्णधार लोकेश राहुलच्या दिमाखदार शतकी खेळीच्या बळावर पंजाबने बेंगळुरूचा धुव्वा उडवला. या मॅचमध्ये विराटने दोन कॅच सोडले आणि बॅटिंगमध्ये त्याने अवघ्या एक रनचं योगदान दिलं.

एरव्ही स्वत:च्या कामगिरीने संघासमोर वस्तुपाठ सादर करणाऱ्या कोहलीला पंजाबविरुद्ध फिल्डिंग आणि बॅटिंगमध्ये लौकिकाला साजेशी कामगिरी करता आली नाही. कोहलीच्या सर्वसाधारण कामगिरीविषयी गावस्कर समालोचन करत असताना म्हणाले, हा लॉकडाऊनचा परिणाम असू शकतो. कारण लॉकडाऊन काळात तो अनुष्काबरोबर खेळत होता.

कोरोना काळात विराट आणि अनुष्काचा घरातल्या घरात क्रिकेट खेळतानाचा व्हीडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला होता. गावस्करांनी त... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्याचा संदर्भ लक्षात घेऊन टिप्पणी केली. परंतु कोहलीचे चाहते, अनुष्काचे चाहते आणि बेंगळुरू संघाचे चाहते यांना गावस्करांचं भाष्य पटलेलं नाही.

"मि. गावस्कर तुमचं बोलणं शालीनतेला धरून नव्हतं. क्रिकेटर नवऱ्याची कामगिरी लौकिकाला साजेशी झाली नाही यामध्ये त्याच्या पत्नीला मध्ये आणण्याची काय गरज आहे? गेली अनेक वर्ष कॉमेंट्री करताना तुम्ही खेळाडूंच्या वैयक्तिक आयुष्याचा आदर केला आहे. मग विराट आणि मलाही तोच आदर मिळावा असं तुम्हाला वाटत नाही का?

"विराटच्या खेळाविषयी बोलण्यासाठी, वर्णन करण्यासाठी तुमच्याकडे असंख्य शब्द-वाक्यप्रयोग होते जे तुम्हाला उपयोगात आणता आले असते. माझं नाव घेण्याची काय गरज होती? 2020 वर्षामध्येही गोष्टी बदलेल्या नाहीत हे यातून स्पष्ट होतं. क्रिकेटसंदर्भात गोष्टींमध्ये मला ओढून आणण्याची सवय कधी थांबेल? मि.गावस्कर, तुम्ही महान क्रिकेटपटू आहात. जंटलमन्स गेम असलेल्या क्रिकेटविश्वात तुमचं नाव आदराने घेतलं जातं. तुमचं बोलणं ऐकल्यावर मला जे वाटलं ते मांडावंसं वाटलं", असं अनुष्काने इन्स्टाग्रामवर लिहिलं आहे.

2. राहुल टेवाटियाचा चमत्कार

एका ओव्हरमध्ये 30 रन्स कुटणारा राहुल टेवाटिया हे नाव क्रिकेटरसिकांच्या स्मरणात राहील.

पंजाबने मयांक अगरवालच्या शतकाच्या बळावर 223 धावांचा डोंगर उभारला होता. राजस्थानने स्टीव्हन स्मिथ आणि संजू सॅमसनच्या भागीदारीच्या बळावर शंभरपर्यंत मजल मारली. स्मिथ आऊट झाला आणि रॉबिन उथप्पाऐवजी राहुल टेवाटियाच्या आगमनाने सगळ्यांनीच भुवया उंचावल्या.

राहुल टेवाटिया

पिंच हिंटर अर्थात कमी बॉलमध्ये जास्तीत जास्त रन्स करण्यासाठी पाठवलेला प्लेयर याकरता टेवाटिया आला मात्र पंजाबच्या बॉलर्सनी त्याची चांगलीच कोंडी केली. रवी बिश्नोई, ग्लेन मॅक्सवेल आणि जेमी नीशाम यांनी त्याला अडचणीत टाकलं. त्याला चौकार-षटकार मारता येईना आणि आऊटही होत नव्हता. रनरेट प्रतिओव्हर 17 असा गगनाला भिडला होता. संजू सॅमसन एकीकडे थंड डोक्याने षटकारांची लयलूट करत होता. पण त्याच्यावरचं दडपण वाढत चाललं होतं. एका क्षणी टेवाटियाच्या नावावर 23 बॉलमध्ये 17 रन्स होत्या.

सोशल मीडियावर टेवाटियाचा उद्धार केला गेला. राजस्थानने टेवाटियाला पाठवून हातची मॅच घालवली असं अनेकांचं म्हणणं पडलं. टेवाटियाला 'रिटायर्ड हर्ट' करा असा नाराही काहींनी दिली.

टेवाटियाने शेल्डॉन कॉट्रेलने टाकलेल्या 18व्या ओव्हरमध्ये तब्बल 5 सिक्स लगावले आणि 30 धावा...


यशासारखं यश नाही हे जरी खरं असलं तरी त्यामागे अनेक अपयशी विद्यार्थी आहेत. त्यांचा विचार फारसा होताना दिसत नाही. आणखी एक वर्षं हे तीन शब्द हलवून सोडतात. त्या कोरोनाच्या संकटामुळे यावर्षी परीक्षा लांबल्या आहेत. त्यामुळे परीक्षेचं चक्र आणखी बदललं आहे. त्यामुळे अपयशी विद्यार्थ्यांचा विचार व्हायला हवा.

शु्क्रवारी लागलेल्या निकालांमुळे जे विद्यार्थी मुलाखतीत पास होऊ शकले नाही, त्यांना जास्त दु:ख झालं असेल. पण जे विद्यार्थी पूर्व आणि मुख्य परीक्षेत पास होऊ शकले नाहीत, त्यांच्या खपल्याही नक्कीच निघाल्या असतील. परीक्षेच्या कोणत्याही टप्प्यावर अपयश आलं तर  खरंच काय करावं?

स्वीकार

सर्वप्रथम अपयशाचा खिलाडू पद्धतीने स्वीकार करावा आणि नेमकं हेच कठीण असते. पण त्याला पर्याय नाही. निकाल जाहीर झाला की तो बदलणार नसतो त्यामुळे स्वतःला बदलण्याशिवाय गत्यंतर नाही. अपयश भोगून घ्या. सर्व प्रकारच्या भावनांचा निचरा होऊ द्या, जवळच्या व्यक्तींशी बोला, मार्गदर्शकांचा सल्ला घ्या. थोडा ब्रेक घ्या आणि एकदा हे सगळं पार पडलं की मग अपयशाचा विचार करू नका. त्याचा काहीही फायदा होणार नसतो. हे सगळं बोलायला सोपं असलं तरी ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

प्रत्यक्षात अंमलात आणणं कठीण आहे. पण ते करावं. त्यामुळे कोणतीही गोष्ट मनात राहत नाही. आपण मोकळे होते आणि भविष्याचं चित्र थोडं स्पष्ट दिसू लागतं.

प्रातिनिधिक फोटो

विश्लेषण

निकालांचे कवित्व संपल्यावर गुणतालिका येतील. ती नीट पहा. कमी मार्क मिळाले तर ते का मिळाले याचं विश्लेषण करा. मुळात ती गुणतालिका त्रयस्थपणे पहा. त्यात भावनिकरीत्या गुंतून जाऊ नका.

अगदी कमी फरकाने पोस्ट गेली असेल तर दु:खाचा पुन्हा एकदा उमाळा येण्याची शक्यता आहे. तो टाळा. आपण यादीत नाही हे स्वीकारा. पुढे काय सुधारणा करता येईल याचा विचार करा. स्वत:बद्दल कठोर भूमिका घ्या. थोडक्यात काय तर भविष्याचा विचार करा.

'जलो मगर दीप के समान'

स्पर्धा परीक्षा ही प्रकिया वेळखाऊ आहे याचा आतापर्यंत अंदाज तुम्हाला आला असेलच. पूर्व,  मुख्य, तर कुणी मुलाखतीच्या म्हणजे अंतिम टप्प्यातून बाहेर पडतो. तिन्ही प्रक्रियेतून बाहेर पडण्याची प्रक्रिया ही त्रासदायकच असते. निकालाच्या दिवशी विशेषत पूर्व आणि मुख्य परीक्षेतून बाहेर पडलेल्यांना एक प्रकारची उत्सुकता आणि एक प्रकारचा गंड निर्माण होतो. नकळत तुलना होते आणि अभ्यासावरचे लक्ष उडतं. तेव्हा आपले कोणी मित्र मैत्रिणी यादीत असल्यास त्यांचे मनापासून अभिनंदन करा आणि पु्न्हा अभ्यासाला लागा.

कोण कसा लायक नव्हता, कोण फक्त आरक्षणाच्या भरवशावर तिथपर्यंत पोहोचला आहे, कोणाचा वशिला होता का? यावर मित्र-मैत्रिणींत, व्हॉट्स अप ग्रुपवर चर्चा टाळा. त्याने फक्त मानसिक त्रास होतो. त्यापेक्षा पुढील वर्षी आपला त्या यादीत कसा समावेश होईल याचा विचार करा, त्याची आखणी करा.

हल्ली एमपीएससी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांकडे काही लोक तुच्छतेने पाहतात. तुम्ही अपयशी झालात की ही लोक पुन्हा त्यांचा जीभेचा पट्टा सुरू करतात. पण त्यांच्याकडे अजिबात लक्ष देऊ नका.

अनुकरण.. पण जपून..

आता जे विद्यार्थी यादीत आले आहेत, त्यांचा सत्कार समारोह होईल. त्यात ते टिप्स सांगतील, युट्यूबवर व्हीडिओ अपलोड करतील, वर्तमानपत्रात लेख लिहितील. त्यात फार स्वत:ला गुंतवून घेऊ नका, प्रत्येकाचं व्यक्तिमत्त्व वेगळं असतं, प्रत्येकाची अभ्यासाची शैली वेगळी असते. त्याचा फायदा तुम्हाला होईलच असं नाही. त्यांनी केलेल्या चांगल्या गोष्टी आत्मसात करा. खूप व्याख्यानं ऐकू नका. त्यामुळे गोंधळून जाण्याची शक्यता निर्माण होते. पहिला प्रयत्न करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी हे अतिशय महत्त्वाचं आहे....


यशोमती ठाकूर

24 मार्च 2012 रोजी अमरावतीमधल्या अंबादेवी मंदिराजवळ उल्हास रौराळे या पोलिसासोबत अॅड. यशोमती ठाकूर यांनी वाद घातला आणि मारण्याचा प्रयत्न केला. यशोमती ठाकूर तेव्हा आमदार होत्या. शासकीय कामात अडथळा निर्माण करण्याचा गुन्हा त्यांच्यावर 2012मध्ये दाखल करण्यात आला होता.

आठ वर्षांनी या प्रकरणाचा निकाल लागला. जिल्हा न्यायालयात हे आरोप सिद्ध झाले आणि न्यायालयाने यशोमती ठाकूर यांना 3 महिने शिक्षा आणि 15 हजार रुपयांचा दंड सुनावला.

ठाकूर यांच्यासोबतच त्यांचे कार चालक आणि दोन कार्यकर्त्यांनाही दोषी ठरवण्यात आलेलं आहे. तर फितूर होऊ साक्ष दिल्याबद्दल एका पोलिसालाही शिक्षा सुनावण्यात आलीय.

या प्रकरणी यशोमती ठाकूर यांना जामीन मिळालेला आहे.

न्यायालयाने सुनावलेल्या या निर्णयाबद्दल बोलताना महिला आणि बालकल्याण मंत्री यशोमती ठाकूर म्हणाल्या, " न्यायालयीन प्रक्रियेचा मी सदैव आदर केला आहे. मी स्वत: वकील आहे. त्यामुळे या प्रकरणावर मी फार भाष्य करणं योग्य नाही. आम्ही उच्च न्यायालयात दाद मागणार आहोत. याक्षणी मी इतकंच सांगू शकते की शेवटी विजय सत्याचा होईल."

"कर्तव्य करणाऱ्या एका पोलिसावर हात... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

उचलण्याचा गंभीर गुन्हा यशोमती ठाकूर यांनी केला असल्यामुळे त्यांनी नैतिक जबाबदारी घेत राजीनामा द्यावा, त्यांना मंत्रिमंडळात राहण्याचा अधिकार नाही," अशी मागणी भाजप नेते शिवराय कुलकर्णी यांनी केली आहे.

याविषयी प्रतिक्रिया देताना यशोमती ठाकूर म्हणाल्या, "बाकी राजीनामा देण्याच्या मागणीबाबत, तर एका महिलेच्या मागे आता अख्खा भाजप लागेल. त्यांना इतकंच काम आहे. भाजप सोबत माझी वैचारिक लढाई आहे, आणि मला राजकीय आयुष्यातून संपवण्यासाठी त्यांचे प्रयत्न आहेत, पण मी माघार घेणार नाही. भाजपशी माझी लढाई सुरूच राहील."

तर "एका जुन्या केस चा निकाल लागला त्या आधारे महिला व बालविकास मंत्री यशोमती ठाकूर यांचा राजीनामा भाजपा मागत आहे. त्यांचा या देशाच्या न्याय प्रक्रियेवरच विश्वास नाही. या प्रकरणात यशोमती ठाकूर यांनी हायकोर्टात जायचा निर्णय घेतला आहे. बाकी जलयुक्त शिवारची चर्चा मीडियातून गायब करण्यासाठी भाजपं याचा राजकीय मुद्दा बनवण्याचा प्रयत्न करतेय. पण राज्याची जनता सूज्ञ आहे, ती भाजपच्या अजेंड्याला बळी पडणार नाही,"  असं महारष्ट्र प्रदेश काँग्रेसचे प्रवक्ते अतुल लोंढे यांनी म्हटलंय.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


यशोमती ठाकूर

कोर्टाने ठाकूर यांना तीन महिन्यांची शिक्षा ठोठावली. त्यानंतर त्यांना या शिक्षेवर स्टे मिळाला आहे. विरोधकांनी यशोमती ठाकूर यांनी राजीनामा देण्याची मागणी केली आहे. मात्र, मी राजीनामा देणार नाही, असा आक्रमक पवित्रा यशोमती ठाकूर यांनी घेतलाय.

त्याचसोबत राष्ट्रीय महिला आयोगाच्या अध्यक्ष रेखा शर्मा यांनी महाराष्ट्रात कथित लव जिहादची प्रकरणं वाढल्याचा आरोप केलाय. याबाबत बीबीसी मराठीने यशोमती ठाकूर यांच्याशी बातचीत केली.

प्रश्न - काही दिवसांपूर्वी तुम्हाला कोर्टाने दोषी ठरवलं. या प्रकरणी तुम्ही जास्त बोलला नाहीत. तुमच याबाबत काय म्हणणं आहे?

यशोमती ठाकूर- कोर्टाच्या आदेशाचा आपण आदर केला पाहिजे. स्वत: वकील असल्याने मी यावर जास्त काही बोलले नाही. आठ वर्षांपूर्वी परिस्थिती काय होती. त्यावेळी ही गोष्ट राजकीय फ्रेम का करण्यात आली या सर्वांवर आपण विचार केला पाहिजे. हा चिटींग किंवा फ्रॉडचा गुन्हा नाही.

एका शुल्लक कारणावरून गोंधळ घालण्यात आला आहे. ज्यांनी हा फ्रेम केला त्यावेळी त्या लोकांना वाटलं असावं हिला अडथळा आणला पाहिजे. यामागे राजकीय हेतू आहेच. पण, आता आम्हाला शिक्षेला स्टे ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

मिळालेला आहे. या प्रकरणातून माझी निर्दोष मुक्तता होऊन जाईल.

प्रश्न - तुमच्या राजीनाम्याची मागणी होत आहे. दोष सिद्ध झाल्यानंतर मंत्र्याला पदावर राहण्याचा अधिकार नाही अशी मागणी होत आहे.

यशोमती ठाकूर- कशाचा दोष आहे हे देखील जाणून घेतलं पाहिजे. ही चिटिंग किंवा धोका देण्याचा गुन्हा नाही. राजकीय हेतूने कोणी काही केलं असेल तर त्याला सडेतोड उत्तर देण्यासाठी आम्ही तयार आहोत. पण, मग भाजपेच असे किती मंत्री आहेत, किती लोक आहेत ज्यांच्यावर विविध प्रकारचे गुन्हे आहेत. धोका दिल्याचे, त्रास देण्याचे आहेत त्याबाबत त्यांनी बोलावं. पहिल्यांदा स्वत:च्या घरात काय आहे त्याकडे पहावं.

प्रश्न - तुमच्यावर आरोप आहे पोलिसांना मारहाण करण्याचा. याबाबत काय म्हणाल.. तुम्ही म्हणताय फक्त सरकारी कामात अडथळा आणण्याचा प्रयत्नाचा आरोप आहे.

यशोमती ठाकूर- हा आरोप हात उगारण्याचा नाही. त्यांनी तो फ्रेम करण्याचा प्रयत्न केला. शासकीय कामामध्ये अडथळा आणण्याचा प्रयत्न केल्याचा दोष सिद्ध झालाय. तुम्ही समजून घेतलं पाहिजे, त्यावेळी आमच्या जिल्ह्यामध्ये कोण राज्य करत होतं आणि त्यावेळी काय झालं. यावर आता जास्त बोलण्यात अर्थ नाही. आता हे प्रकरण कोर्टात आहे.

प्रश्न - पण, तुम्हाला असं वाटतं का, की असं होण्याची गरज नव्हती. तुम्हाला वाटतं का की चूक झाली?

यशोमती ठाकूर- हो, जे झालं ते टाळता आलं असतं. सक्षम महिला दिसल्यानंतर लोकांच्या पोटात दुखतं आणि हा त्याच्याच प्रकार आहे. मला अजिबात दु:ख वाटत नाही. मी एकदम क्लिन आहे. हा पैसे घेण्याचा गुन्हा आहे का? नाही.

प्रश्न - यशोमती ठाकूर राजीनामा देणार का?

यशोमती ठाकूर- राजीनामा देण्याचं काहीच कारण नाही. कोर्टाने स्टे दिल्यानंतर राजीनामा देण्याची गरज काय. ही चिटिंगची केस आहे का? यात पैशाच्या व्यवहार आहे का, खूनाचं प्रकरण आहे का? अजिबात नाही..मग कशासाठी राजीनामा. मग, जी मंडळी राजीनामा मागत आहेत त्यांचं खोदून काढलं तर खूप काही बाहेर निघेल.

प्रश्न - तुम्ही अग्रेसिव्ह आहात. तुम्हाला असं वाटतं हा आक्रमकपणा तुमच्या विरोधात जातो? कांग्रेस गांधींची विचारधारा जपणारा पक्ष आहे. अशा पक्षात आक्रमक महिला नेता आहे. त्यामुळे हा आक्रमकपण नियंत्रित असावा असं तुम्हाला वाटतं?

यशोमती ठाकूर- असं वागायला पाहिजे का नाही…याबाबत आता काय बोलणार. हा स्वभाव आहे. चांगलं आणि वाईटही आहे. ज्या ठिकाणी बोलावं लागतं त्याठिकाणी बोलावं लागतं....


यशोमती ठाकूर

महाविकास आघाडीतील नेत्यांना स्थिर सरकार हवं असेल, तर त्यांनी काँग्रेस नेतृत्त्वाविषयी वक्तव्य करणं थांबवावं, असा इशारा राज्याच्या महिला व बालकल्याण मंत्री आणि काँग्रेसच्या प्रदेश कार्यकारी अध्यक्षा यशोमती ठाकूर यांनी दिला आहे.

यशोमती ठाकूर नेमकं काय म्हणाल्या?

"महाराष्ट्रात स्थिर सरकार हवं असेल तर काँग्रेसच्या नेतृत्वावर टीका करणं थांबवावं, असं आवाहन मी महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेस कमिटीच्या कार्यकारी अध्यक्ष या नात्याने महाविकास आघाडीतील सहकारी नेत्यांना करते. प्रत्येकाने आपल्या आघाडीचे मूलभूत नियम पाळावेत," असं ट्वीट मंत्री यशोमती ठाकूर यांनी केलं.

"आमचं नेतृत्व हे अतिशय शक्तिशाली आणि स्थिर आहे. आमचा लोकशाही मूल्यावर प्रचंड विश्वास असल्यानेच राज्यात महाविकास आघाडी सरकार बनू शकलं," असंही ठाकूर पुढे म्हणाल्या.

यशोमती ठाकूर यांनी शनिवारी (5 डिसेंबर) सकाळी हे ट्वीट केलंय. यात त्यांनी काँग्रेस, महाराष्ट्र काँग्रेस, काँग्रेस नेते राहुल गांधी, के. सी. वेणूगोपाल, एच. के. पाटील, महाराष्ट्र काँग्रेस प्रदेशाध्यक्ष आणि महसूल मंत्री बाळासाहेब थोरात यांनाही टॅग केलंय.

हे ट्वीट... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

करताना यशोमती ठाकूर यांनी कुणाच्या वक्तव्याबाबत ही प्रतिक्रिया दिली, याचा उल्लेख केला नाही. पण या ट्वीटवरून राज्य तसंच देशातील राजकीय वर्तुळात चर्चा सुरू झाली आहे.

शरद पवार नेमकं काय म्हणाले?

3 डिसेंबर 2020 रोजी राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार यांनी लोकमत मीडिया ग्रुपचे अध्यक्ष विजय दर्डा यांना एक मुलाखत दिली होती.

या मुलाखतीत शरद पवार यांनी राहुल गांधी यांच्या नेतृत्वाबाबत एक वक्तव्य केलं होतं. त्याच्याकडेच यशोमती ठाकूर यांचा रोख असल्याचं सांगितलं जात आहे.

विजय दर्डा यांनी घेतलेल्या मुलाखतीत शरद पवार यांनी अनेक विषयांवर आपली भूमिका स्पष्ट केली. यावेळी काँग्रेसमधील नेतृत्त्व आणि पक्षाची पुढील दिशा या विषयावर शरद पवार यांना प्रश्न विचारण्यात आला.

याला उत्तर देताना शरद पवार म्हणाले, "कुठल्याही राजकीय पक्षाच्या नेतृत्वाची मान्यता त्यांच्या कार्यकर्त्यांमध्ये किती आहे, हे महत्त्वाचं असतं. आज काँग्रेस पक्षातील रँक अँड फाईटची मनस्थिती लक्षात घेतली तर अजूनही नेहरू घराण्याविषयीची आस्था काँग्रेस पक्षात आहे. सोनिया गांधी किंवा राहुल गांधी हे दोघेही त्या कुटुंबाचे प्रतिनिधीत्व करत असल्याने बहुसंख्य लोक त्या विचारांचे आहेत, हे आपण मान्य केलं पाहिजे."

यशोमती ठाकूर

दरम्यान, दर्डा यांनी पवार यांना ओबामा यांच्या राहुल गांधीवरील वक्तव्यावर प्रतिक्रिया विचारली. त्याबाबत बोलताना ओबामा यांनी भारताच्या अंतर्गत विषयांवर वक्तव्य केलं नसतं तर बरं झालं असतं, असंही पवार यांनी म्हटलं.

यामध्ये राहुल गांधींच्या नेतृत्वात सातत्य कमी आहे, या शरद पवारांच्या वक्तव्यावरूनच वाद निर्माण झाल्याची चर्चा राजकीय विश्लेषकांमध्ये आहे आणि याच वक्तव्याला डोळ्यांसमोर ठेवून यशोमती ठाकूर यांनी ट्विटरवरून प्रत्युत्तर दिल्याचं म्हटलं जातंय.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


यशोमती ठाकूर

या प्रकरणी यशोमती ठाकूर यांना जामीन मिळाला असून या निर्णयाला त्या उच्च न्यायालयात आव्हान देणार असल्याचे त्यांनी सांगितलं. मला न्याय मिळेल, असा आशावादही त्यांनी व्यक्त केला.

हे काही एकच प्रकरण नाही, याआधी आणि नंतरही यशोमती ठाकूर वेगवेगळ्या प्रसंगावेळी त्यांच्या आक्रमक स्वभावामुळे चर्चेत आल्या आहेत.

खरंतर काँग्रेसच्या विद्यार्थी संघटनेपासून राजकीय संघर्ष करत महाराष्ट्राच्या कॅबिनेट मंत्रिपदापर्यंत यशोमती ठाकूर पोहोचल्या आहेत. त्यांच्या या राजकीय प्रवासाबद्दल आपण या बातमीतून जाणून घेणार आहोत. तत्पूर्वी, ज्या वादामुळे त्या आता चर्चेत आल्या आहेत, ते नेमकं काय प्रकरण आहे, हे थोडक्यात पाहू.

यशोमती ठाकूर आता चर्चेत का आल्या आहेत?

आठ वर्षांपूर्वी म्हणजे 2012 साली अमरावती शहर वाहतूक पोलिसांशी यशोमती ठाकूर यांचा वाद झाला होता. अमरावतीच्या वरिष्ठ पोलिसांच्या आदेशावरून गांधी चौक ते चुना भट्टी असा 'वन वे' ठरवण्यात आला होता आणि बॅरिकेड्सही लावण्यात आले होते. मात्र, एका कार्यक्रमानिमित्त जाण्यासाठी निघालेल्या यशोमती ठाकूर यांनी वन वेमधूनच गाडी नेली. त्यामुळे पोलीस हवालदाराने त्यांची ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

गाडी अडवली.

आमदारांची गाडी अडवल्याने यशोमती ठाकूर यांच्यासोबतचे तीन कार्यकर्ते संतापले. पोलीस हवालदार आणि त्यांच्या बाचाबाची झाली. हा वाद काहींनी मोबाईलमध्ये शूट केला. त्यामुळे यशोमती ठाकूर यांच्यासह चार जणांवर शासकीय कामात अडथळा निर्माण करणे आणि ड्यूटीवरच्या पोलिसाला मारहाण करणे असे गुन्हे दाखल झाले.

याच प्रकरणात अमरावती जिल्हा न्यायालयाने यशोमती ठाकूर यांना तीन महिन्यांची शिक्षा आणि 15 हजाराचा दंड ठोठावला.

असा आहे यशोमती ठाकूर यांचा प्रवास

महाराष्ट्रातील महाविकास आघाडीच्या सरकारमध्ये यशोमती ठाकूर यांच्याकडे महिला व बालविकास मंत्रिपदाचा कार्यभार आला.

अॅड. यशोमती ठाकूर या मूळच्या तिवसा तालुक्यातील गुरुकुंज मोजरी इथल्या आहेत. त्या 2009 पासून तिसऱ्यांदा या मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करत आहेत.

यशोमती ठाकूर यांना त्यांच्या वडिलांकडून राजकीय वारसा मिळाला. त्यांचे वडील भैयासाहेब उर्फ चंद्रकांत ठाकूर यांनी देखील तिवसा मतदारसंघाचे दोनदा प्रतिनिधित्व केलं. काँग्रेसचे ते ज्येष्ठ नेते होते. त्यामुळे यशोमती ठाकूर यांच्यावर लहानपणापासून काँग्रेसच्या विचारांचा प्रभाव होता. त्यांच्या आजीदेखील जिल्हा परिषद सदस्य होत्या.

2004 मध्ये तिवसा मतदारसंघातून यशोमती ठाकूर यांनी पहिल्यांदा विधानसभा निवडणूक लढवली. मात्र त्यावेळी त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. मात्र पराभवानंतर त्या खचून गेल्या नाही. त्या अधिक जोमाने कामाला भिडल्या. त्यानंतर लवकरच काँग्रेसच्या युवा नेता म्हणून त्या पुढे आल्या.

2004 ते 2009 मध्ये महाराष्ट्र प्रदेश युवक काँग्रेसच्या महासचिवपदी निवड झाली. या दरम्यान राज्य महिला आयोगाच्या सदस्यपदी काम करण्याची संधी त्यांना मिळाली.

राहुल गांधीच्या यंग ब्रिगेडमध्ये त्यांचा समावेश झाल्यावर गुजरात, दीव-दमण, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड या राज्याच्या निरीक्षकाची धुरा त्यांच्यावर सोपवण्यात आली. यासोबतच महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेस कमिटी सचिव पदावरही त्यांची निवड झाली. सध्या त्या अखिल भारतीय काँग्रेस समितीच्या सचिव आणि महाराष्ट्र राज्य काँग्रेसच्या कार्याध्यक्ष आहेत.

2004 मध्ये राजकीय आखाड्यात पराभूत झाल्यानंतर, मतदार संघातील प्रश्न सोडवण्यासाठी त्यांनी स्वत:ला झोकून दिलं. शेतकरी, महिलांच्या प्रश्नांवर त्यांनी अनेक धडक आंदोलने केली. या कामाच्या जोरावर 2009 मध्ये यशोमती ठाकूर पहिल्यांदा विधानसभेत गेल्या. त्यानंतर सलग...


या  निकालानंतर बीबीसी गुजराती सेवेचे प्रतिनिधी सागर पटेल यांनी नरोडा पटिया इथं पीडितांशी चर्चा केली. या प्रकरणातील एक पीडित रुकसाना यांनी विस्तारानं त्यांची भूमिका मांडली.  त्यांच्या कुटुंबातील दोन जणांची हत्या करण्यात आल्याचं रुकसाना यांनी सांगितलं.

रुकसाना सांगतात, "आमचं 8 जणांचं कुटुंब इथेच राहत होतं. 2002मधली गोष्ट आहे. मी नाश्ता करत होते आणि माझी बहीण जिची हत्या झाली ती तेव्हा कपडे धूवत होती. माझ्या आईचाही या दंगलीत मृत्यू झाला. आम्ही घरात असतानाच बाहेर गोंधळ सुरू झाला. त्यामुळे आम्ही सगळे गोपीनाथ गंगोत्री सोसायटीच्या दिशेनं पळालो. पण, तेव्हा आम्हाला सगळ्यांनी घेरलं."

रुकसाना सांगतात की, त्या वेळी त्यांची बहीण, आई आणि शेजारीच्या अनेकांना मारण्यात आलं.

माया कोडनानी यांची निर्दोष मुक्तता करण्यात आली.

तुम्हाला तेव्हा काय मदत मिळाली, या प्रश्नावर त्यांनी सांगितलं की, आम्ही जेव्हा गंगोत्री सोसायटीच्या दिशेनं पळालो तेव्हा आम्हाला कोणतीही मदत मिळाली नाही. या निकालावर खूष नसल्याचं त्या सांगतात.

रुकसाना पुढे सांगतात, "मी या निकालावर खूष नाही. एक महिला असूनही त्यांनी महिलांसोबतच वाईट क... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ृत्य केलं आहे, लोकांना मारलं आहे. महिलेनंच महिलांच्या इज्जतीचं रक्षण केलेलं नाही. हेच जर त्यांच्यासोबत किंवा त्यांच्या मुलीसोबत झालं असतं तर चाललं असतं का? त्यामुळे असे लोक सुटले तर दुःख होणारच."

तर, दुसऱ्या एका पीडितेनं सांगितलं की त्यांनी ही दंगल होताना स्वतः पाहिलं आहे.

त्या सांगतात, "लहान मुलांना मारणाऱ्यांना निर्दोष सोडलं यावर विश्वास बसत नाही. आम्ही त्या वेळी घडलेला प्रकार आमच्या डोळ्यांनी पाहिला आहे."

या प्रकरणातल्या अजून एक पी़डित शरीफा बीबी शेख सांगतात, "माझी चार मुलं, एक मुलगी आणि मी असे त्या वेळी घरात होते. गोंधळ झाल्यावर आम्ही एका ढाब्यापर्यंत पळालो. माझ्या 16 वर्षांच्या मुलाला माझ्यासमोर मारण्यात आलं. माझ्या मुलाला तलवारीनं मारून पेट्रोल टाकून जाळण्यात आलं. कोर्टाच्या निर्णयानं मला दुःख झालं आहे."

या प्रकरणी शिक्षा मिळालेल्या बाबू बजरंगी यांच्याबद्दल त्या सांगतात, कोडनानी यांच्याप्रमाणे बाबू बजरंगी यालाही सोडून दिलं जाईल.

शरीफा बीबी शेख यांच्या मुलाचा दंगलीत मृत्यू झाला होता.

त्या पुढे सांगतात, "हळूहळू सगळ्यांनाच सोडून दिलं जाईल. मला न्याय मिळालेला नाही. सुटल्यानंतर हे लोक पुन्हा त्याच गोष्टी करतील याची आम्हाला भीती आहे. कोणताही नेता आमच्या या अडचणींबद्दल बोलत नाही. आमची अशी मागणी आहे की यांना शिक्षा झाली पाहिजे, जेणेकरून ते पुन्हा या गोष्टी करणार नाहीत. आता माझ्या घरात चार मुलांपैकी तीन मुलं आणि एक मुलगी आहे. माझ्या मृत मुलाची मला खूप आठवण येते, तो घरातला एकुलता एक कमावणारा मुलगा होता. त्यामुळे दोषींना फाशीची शिक्षाच झाली पाहिजे."

या दंगलीची झळ बसलेली अन्य एक पीडित महिला रडून सांगत होती की, अनेक जण हा परिसर सोडून निघून गेले आहेत. तिला देखील हा परिसर सोडून जायचा आहे. पण, पैसे नसल्याने ती सोडून जाऊ शकत नाही.

हिंदू आणि मुस्लिमांमध्ये शांतता नांदेल की नाही, या बद्दल त्या साशंक आहेत. त्यामुळे त्यांच्या मनात भीती निर्माण झाली आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


या 'देशा'चा पहिला उपग्रह पुढील वर्षी प्रक्षेपित केली जाणारा आहे, असं Asgardiaच्या वेबसाईटवर म्हटलं आहे. पृथ्वीच्या कक्षेतील ही खरीखुरी नो मॅन्स लॅंड असेल, असंही वेबसाईटवर म्हटलं आहे. या देशाला संयुक्त राष्ट्र मंजुरी देतील अशीही त्यांना आशा आहे.

पण काही तज्ज्ञांना मात्र हे व्यवहार्य वाटत नाही. आंतरराष्ट्रीय कायद्यांनी बाह्य अवकाशावर देशांना सार्वभौमत्व सांगता येत नाही, असा मुद्दा काही तज्ज्ञ मांडतात.

युरोपियन स्पेस एजन्सीसाठी 15 वर्षं काम केलेले संशोधक लेना द विन म्हणतात, ''Asgardiaचं नागरिकत्व मिळण्यापूर्वी लोकांच्या अर्जांची योग्य छाननी केली जाईल आणि नंतर त्यांना पासपोर्टही दिला जाईल.

त्या म्हणाल्या, "ज्या ठिकाणी तुम्ही पाय ठेऊ शकत नाही अशा देशाचे तुम्ही नागरिक कसे होऊ शकता, असं वाटणं सहाजिक आहे. ही कल्पनाच मुळात डोक्यात बसणं कठीण आहे."

"मी नेदरलॅंडची नागरिक आहे आणि आता पॅरिसमध्ये आहे. तुम्ही ज्या देशाचे नागरिक आहात, तिथं राहताच असं नाही," असं त्या म्हणाल्या.

ASGARDIA अवकाशातील नवा देश असेल.

व्हिएना येथील Aerospace International Research Center ही खासगी कंपनी या प्रकल्पाचं सं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

चलन करत आहे. या कंपनीची स्थापना रशियातील संशोधक आणि उद्योगपती डॉ. इगर अशरबेली यांनी केली आहे.

पॅरिसमध्ये त्यांनी या प्रकल्पाची घोषणा केली. पत्रकार मला मूर्ख रशियन शास्त्रज्ञ म्हणतील, असं ते म्हणाले.

पृथ्वीवरील देशांच्या कायद्यांपासून मुक्त असं हे ठिकाण असेल, असं ते म्हणाले.

या प्रकल्पामुळे पृथ्वीवरील सर्व लोकांसाठी व्यवसाय आणि विज्ञानात अनेक संधी निर्माण होतील, असा दावा या कंपनीनं केला आहे.

या देशाचं राष्ट्रगीत आणि ध्वज ठरवण्यासाठी स्पर्धाही घेतली जात आहे.

लंडन इन्स्टिट्यूट ऑफ स्पेस पॉलिसी अँड लॉ या संस्थेचे संचालक प्रा. सेड मॉस्टेशर या प्रकल्पाला आंतरराष्ट्रीय कायद्यांनी कशी परवानगी मिळेल यावर शंका उपस्थित केली.

ASGARDIA सहभागी होण्यासाठी 50 हजार अर्ज आले आहेत.

"सर्व राष्ट्रांनी The Outer Space Treaty मान्य केली आहे. बाह्य अवकाशावर कोणाचीही मालकी असणार नाही, हे सर्वांनी स्वीकारलं आहे. " असं ते म्हणाले.

ते म्हणाले, "Asgardia कोणत्याही स्वयंशासित देशाशी संबंधित नाही. याचे नागरिक पृथ्वीवर राहतील, त्यामुळे याला मान्यता मिळण्याची शक्यता कमी आहे. "

या प्रकल्पात सध्या फक्त एकाच व्यक्तीने पैसा पुरवला आहे. पण भविष्यात निधीसाठी Crowdfundingचा वापर होणार आहे.

मॉस्टेशर म्हणतात यावरून या प्रकल्पाकडे विश्वासार्ह व्यावसायिक मॉडेल नाही, असं दिसतं.

इगर अशरबेली म्हणतात, "आम्ही अवकाशात नवीन कायदेशीर चौकट बनवू. आम्ही प्रचलित कायदे स्वीकारून हे करणार आहोत. नव्या जगाच्या अवकाश संशोधनाला योग्य असं हे कायदे असतील."

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


या 14 जणांमध्ये मुंबईची मानसी जोशी आहे. विशेष म्हणजे, या यादीतील ती एकमेव पॅराअॅथलिट आहे. किंबहुना, टाईम मासिकावर झळकलेली ती आतापर्यंतची एकमेव पॅराअॅथलिट आहे.

एवढंच नव्हे, तर याच आठवड्यात मानसीला आणखी एक जागतिक भेट मिळाली आहे. अमेरिकेच्याच 'बार्बी डॉल' बनवणाऱ्या बाहुल्यांच्या कंपनीने मानसीला रोल मॉडेल मानून तिच्यासारखी एक बाहुलीच बाजारात आणली आहे.

मानसीसारखा या बाहुलीला प्रोस्थेटिक लेग म्हणजे कृत्रिम पाय आहे. अशा बाहुलीमुळे पॅराअॅथलिटच्या व्यथा आणि समाजाने त्यांना ते आहेत तसं स्वीकारण्याची गरज अधोरेखित होईल, असं ही बाहुली बनवणाऱ्या मॅटेल या अमेरिकन कंपनीने म्हटलं आहे. खुद्द मानसीला याबद्दल काय वाटतं?

'पॅरास्पोर्ट्स आणि अपंगत्वाकडे बघण्याचा देशाचा दृष्टिकोन बदलावा'

बीबीसी मराठीला दिलेल्या मुलाखतीत मानसीने आपली भूमिका मांडली. अपंग लोकांना सार्वजनिक ठिकाणी आणि प्रवासात मिळणाऱ्या सुविधा (खरंतर असुविधा) याबद्दल ती नेहमीच निर्भिडपणे बोलते.

समाजाने अशा लोकांना स्वीकारण्याची गरजही ती वारंवार स्पष्टपणे व्यक्त करते. पण यात कुठेही आक्रस्ताळेपणा नसतो. अनेकदा ती फक्त कृतीने बोलते. वर्ल्ड चॅ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

म्पियन म्हणून मिळालेल्या व्यासपीठाचा वापर करते. आताही अगदी थोडक्यात तिने आपल्या भावना व्यक्त केल्या.

"टाईम एशियाच्या मुखपृष्ठावर झळकणे हा मोठा सन्मान आहे. टाईमसारख्या अंकावर माझा फोटो बघून पॅरास्पोर्ट्स आणि अपंग लोकांकडे बघण्याची भारतीय आणि आशियाई समाजाची नजर बदलेल, अशी मी आशा करते. बार्बी डॉलमुळे लहान मुलींवर नकळत संस्कार होतील. कारण जितक्या लहान वयात आपण नेहमीसारख्या नसलेल्या लोकांना सामावून घेण्याबद्दल आणि लोकांच्या विविधतेबद्दल बोलू, तितक्या लवकर हे बदल समजात घडून येतील."

पेशाने सॉफ्टवेअर इंजिनिअर असलेल्या मानसीच्या बोलण्यात नेहमीच विचारांची स्पष्टता असते. मनात भावना कितीही उचंबळून आल्या असल्या तरी बोलणं-वागणं एकदम संयत असतं. बोलते तर ती खूपच तोलून मापून.

तिने दिलेल्या प्रतिक्रियेवरून तुम्हाला हे लक्षात आलं असेल. टाईम मासिकामध्ये वर्णी लागल्यामुळे जबाबदारी वाढली का, या प्रश्नालाही तिने विचारपूर्वक उत्तर दिलं.

"माझी आतापर्यंतची मेहनत, प्रयत्न आणि कोर्टवरची कामगिरी याचा झालेला गौरव मला सुखावतो. तसंच यामुळे मी देशात आणि जगातही जास्त लोकांपर्यंत पोहोचणार आहे. त्यांना माझे विचार, माझी बाजू सांगू शकणार आहे. लोकांनी अपंग लोकांना स्वीकारावं आणि त्यांचं अस्तित्व मान्य करावं यासाठी व्यापक चर्चा घडवून आणण्याचा माझा मानस आहे."

मानसीचं आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे स्वत:वरचा आणि मेहनतीवरचा विश्वास. म्हणूनच तर आठ वर्षांपूर्वी रस्ते अपघातात पाय गमावल्यावर तिने सहा वर्षांत जागतिक पॅरा बॅडमिंटन स्पर्धेचं अजिंक्यपद पटकावलं. आताही लॉकडाऊनमुळे न डगमगता पुढच्या वर्षीची ऑलिम्पिक तयारी तिने सुरू ठेवली आहे. तिच्या सारख्या अँथलीटसाठी कठीण असं ब्लेड-रनिंगचं कौशल्य ती शिकली आहे.

धावणं ही सामान्य क्रिया जेव्हा नव्याने शिकावी लागते...

लॉकडाऊनमुळे मागचे सहा महिने क्रीडाविश्वात अगदी सामसूम असली तरी स्वत:  मानसी सध्या खूश आणि समाधानी आहे. 2020 मध्ये पॅराअॅथलिटसाठी असलेले टॉयसा आणि इंडियन स्पोर्ट्स लिजंडसारखे पुरस्कार तिने पटकावले. बीबीसी इंडियन स्पोर्ट्स वुमन ऑफ दि ईयर या पुरस्कारासाठीही अंतिम पाच नामांकनामध्ये तिचा समावेश होता. त्यानंतर आता टाईम मासिक आणि बार्बी डॉलचे हे सन्मान तिला मिळाले.

त्यापलीकडे जाऊन तिला आणखी एका गोष्टीचा अभिमान आहे. लॉकडाऊनच्या काळात ती मनाला आणि शरीराला सुदृढ करण्यासाठी योग आणि ध्यानधारणा शिकली. तसंच...


या 16 वर्षांच्या काळात राजकारणात ठाकरे बंधू समोरासमोर आले. अनेक आरोप-प्रत्यारोप केले गेले. पण राजकारणापलीकडे कौटुंबिक कार्यक्रमात ते एकत्र दिसले.

त्यांच्या खाजगी आयुष्यतल्या संवादांमुळे भविष्यात ते एकत्र येण्याच्या शक्यता वर्तविण्यात आल्या.

'राज आणि उद्धव या ठाकरे बंधूंनी एकत्र यावं. त्यांची एकत्र ताकद ही महाराष्ट्र जिंकेल.' मागच्या 16 वर्षांत अशी अनेक विधानं महाराष्ट्रातल्या मोठ्या राजकारण्यांनी केली आहेत.

स्वत: बाळासाहेब ठाकरे यांनीही राज आणि उद्धवने भविष्यात एकत्र यावं ही इच्छा बोलून दाखवली होती. पण राजकीय मंचावर या दोन्ही भावांनी एकत्र येणं टाळलं.

23 जानेवारीला बाळासाहेब ठाकरे यांच्या जन्मदिनाच्या निमित्ताने त्यांच्या पूर्णाकृती पुतळ्याचं अनावरण करण्यात आलं. या कार्यक्रमाच्या निमित्ताने राज आणि उद्धव एकत्र आले. त्या दरम्यान दोघांमध्ये सुरू असलेला संवाद माध्यमांच्या कॅमेर्‍यातून सुटला नाही.

यानिमित्ताने राज-उद्धव ठाकरे राजकारणाच्या निमित्ताने एकत्र येणार का? ते एकत्र आले पाहिजेत का? कौटुंबिक संबंध कार्यक्रमात ठाकरे बंधू एकत्र दिसत असले तरी  राजकारणात ते एकत्र मंचावर येतील... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

का? हे प्रश्न पुन्हा उपस्थित होऊ लागले.

उद्धव आणि राज यांच्यातील राजकीय संघर्ष

राज हे सुरवातीपासून राजकारणात सक्रीय होते. बाळासाहेब ठाकरे यांच्या प्रत्येक दौऱ्यात, त्यांच्या सभांमध्ये राज हे सोबत असतं. उद्धव ठाकरे यांची राजकारणातली 'एन्ट्री' उशीरा झाली. राज यांच्यावर असलेल्या जबाबदाऱ्यांमध्ये उद्धव यांचा हस्तक्षेप वाढत होता, असं राज यांचे निकटवर्तीय सांगतात.

1991 साली सुधाकर नाईक मुख्यमंत्री असताना राज यांनी महाराष्ट्राचा दौरा केला. राज्यात हिवाळी अधिवेशन सुरू होतं. राज हे हिवाळी अधिवेशनादरम्यान बेरोजगारीच्या मुद्यावर विधानभवनावर युवकांचा मोर्चा घेऊन धडकणार होते. त्यावेळी बाळासाहेब ठाकरे यांनी राज यांना फोन करून या मोर्चादरम्यान उद्धवही भाषण करतील, असा निरोप दिला. तेव्हा राज कमालीचे नाराज झाल्याचं पत्रकार सांगतात.

त्यानंतर उद्धव आणि राज यांच्यातील राजकीय वादाची दरी वाढत गेली. 2004-05 च्या काळात बाळासाहेब ठाकरे यांनी उद्धव ठाकरे यांची कार्याध्यक्षपदी निवड करून त्यांचा उत्तराधिकारी निवडला. महाबळेश्वरला झालेल्या अधिवेशनात राज ठाकरे यांनीच उद्धव ठाकरे यांच्या नावाचा प्रस्ताव मांडला. बाळासाहेब ठाकरे यांनी तो राज यांना मांडायला लावला, असं राजकीय विश्लेषक सांगतात.

ज्येष्ठ पत्रकार राही भिडे सांगितात, "2005 साली नारायण राणे यांनी उद्धव यांच्या नेतृत्वावर टीका करून शिवसेना सोडली. नारायण राणे यांच्या जागेवर पोटनिवडणुक होणार होती. या पोटनिवडणुकीच्या प्रचारासाठी शिवसेनेने आपली ताकद पणाला लावली. सर्व नेते कोकणात गेले पण राज ठाकरे गेले नाहीत. हे बाळासाहेबांच्या लक्षात आलं. मग त्यांनी राज यांना फोन करून प्रचारासाठी जायला सांगितलं.

राज ठाकरे प्रचारासाठी कोकणात गेले पण त्यांनी फक्त कॉंग्रेसच्या धोरणांबाबत टीका केली. नारायण राणे यांच्याविरुद्ध एका शब्दाचीही टीका केली नाही. तेव्हापासून राज ठाकरे यांच्या मनात स्वतंत्र पक्ष काढण्याचा विचार घोळत होता."

त्यानंतर राज यांनी शिवसेना सोडली आणि 9 मार्च 2006 साली महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेची स्थापना केली. राज यांच्या राजकीय आयुष्यातल्या या कलाटणीचं कारण उध्दव ठाकरेंचं नेतृत्व होतं.

राज आणि उद्धव एकत्र येण्याची शक्यता किती?

या सर्व राजकीय घटनांनंतर राज ठाकरे यांनी भाषणांमधून उद्धव यांच्यावर अनेकदा टीका केली. उद्धव यांनीही राज यांच्यावर टीका केली आहे.

पण उद्धव ठाकरे हे...


या 20 रुग्णांपैकी 8 रुग्ण एकट्या दिल्लीत आहेत, तर बंगळुरूतील लॅबमध्ये सात रुग्णांची नोंद झालीय.

केंद्र सरकारच्या माहितीनुसार 25 नोव्हेंबर ते 23 डिसेंबर या कालावधीत ब्रिटनहून भारतात परतणाऱ्यांना ट्रेस केलं जात आहे.

दुसरीकडे, सात जानेवारीपर्यंत युकेतून भारतात आणि भारतातून युकेत अशा फ्लाइट्स बंद असतील.

आधीच्या कोरोना व्हायरसपेक्षा नवीन स्ट्रेन हा अधिक वेगाने पसरत असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात. पण नवीन स्ट्रेन अधिक धोकादायक असेलच असे नाही असंही तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले.

भारतात आतापर्यंत एक कोटींहून अधिक लोकांना कोरोनाची लागण झाली आहे. जगभरात कोरोना रुग्णसंख्येत अमेरिकेनंतर भारत दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.

"कोरोना व्हायरसचा नवीन प्रकार स्ट्रेन हा विध्वंस घडवून आणू शकतो आणि आपली आरोग्य यंत्रणा नियंत्रणाबाहेर जाऊ शकते," असे मत क्रिटिकल केअर एक्सपर्ट डॉ. ए. फथाहुद्दीन यांनी बीबीसीशी बोलताना व्यक्त केले होते.

कोरोना व्हायरसच्या नवीन प्रकाराची लागण झालेल्या सहा भारतीयांच्या संपर्कात आलेल्या नागरिकांना शोधण्याचे काम सुरू आहे.

देशातील सर्व आंतरराष्ट्रीय विमानतळांवर युकेतून भारतात येणाऱ्या सर्व प्रवा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

शांची RT-PCR टेस्ट करण्यात येत आहे.

कोरोना पॉझिटिव्ह येणाऱ्या रुग्णांचे नमुने जिनोम सीक्वेंससाठी सरकारमान्य प्रयोगशाळेत पाठवण्यात येतात. याठिकाणी नवीन स्ट्रेनची लागण झाल्याचे निष्पन्न होते.

गेल्या महिन्याभरात युकेहून 33 हजार प्रवाशी भारतात पोहचले आहेत. यापैकी 114 प्रवाशांना कोरोनाची लागण झाल्याचे आढळून आले. अशा सर्वांचे नमुने जीनोम सीक्वेंसिंगसाठी प्रयोगशाळेत पाठवण्यात येतात.

कोरोना व्हायरसचा नवीन प्रकार समोर आल्याने जगभरात पुन्हा एकदा पर्यटनावर निर्बंध लावण्यात आले आहेत. आतापर्यंत कॅनडा, जपान, स्पेन, स्वीडन आणि फ्रांसमध्ये कोरोनाचा नवीन स्ट्रेन आढळला आहे.

युकेमध्ये कोरोनाच्या नवीन प्रकाराची रुग्ण संख्या झपाट्याने वाढत आहे. सोमवारी (28 डिसेंबर) यूकेत 41,385 कोरोना रुग्णांची नोंद करण्यात आली तर 357 लोकांचा मृत्यू झाला.

कोरोनाचा नवीन प्रकार काय आहे?

सप्टेंबर महिन्यात दक्षिण इंग्लंडमध्ये पहिल्यांदा सापडलेल्या नव्या व्हेरिएंटमध्ये लंडन, दक्षिण-पूर्व इंग्लंड आणि इंग्लंडच्या पूर्व भागात अलीकडच्या काही आठवड्यांत पॉझिटिव्ह केसेसमध्ये वाढ झाल्याने नवीन व्हायरस वेगाने पसरल्याचा ठपका ठेवण्यात आला आहे.

कोरोना पॉझिटिव्ह आढळलेल्या दोन तृतीयांश लोकांमध्ये कोरोनाचा नवीन स्ट्रेन असू शकतो असा अंदाज व्यक्त केला जात असल्याचे ऑफिस फॉर नॅशनल स्टॅटिस्टिक्सने (ONS) म्हटले आहे.

कोरोनाच्या नवीन प्रकारात तीन बाबी एकत्र येताना दिसून येत आहेत.

या कारणांमुळे नवा स्ट्रेन अधिक वेगाने पसरू शकतो अशी शक्यता बीबीसीचे आरोग्य आणि विज्ञान प्रतिनिधी जेम्स गॅलाघर यांनी व्यक्त केली आहे. लस परिणामकारक असेल असे मत तज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


या 25 सेकंदांच्या व्हीडिओमध्ये कन्हैया बोलताना दिसत आहेत, "हनुमान हा कष्टकरी वर्गाचा देव आहे. तुम्हाला तो कुठेही दिसतो. त्याने दुसऱ्याच्या बायकोसाठी लंका जाळली. सुग्रीव रामाचा मित्र होता. त्याला फसवण्यासाठी ते तयार झाले होते."

चौकीदार स्क्विंटी नावाच्या एका ट्विटर युजरने हा व्हीडिओ एका कॅप्शनसकट ट्विट केला आहे. "हनुमानाने दुसऱ्याच्या बायकोसाठी लंका जाळली असं म्हणणं अपमानास्पद आहे. हा फक्त हिंदूच नाही तर स्त्रियांचाही अपमान आहे. हे लोक स्त्रियांवर अत्याचार होताना पाहतात."

या ट्विटर पेजवर हा व्हीडिओ 50,000 पेक्षा जास्तवेळा पाहिला गेला आहे. तो हजारपेक्षा अधिक वेळा फेसबुक आणि ट्विटरवर शेअर झाला आहे.

हा दावा गोंधळात टाकणारा आहे असं आमच्या लक्षात आलं.

कन्हैया कुमार यांनी या व्हीडिओत बोललेली वाक्य खरी आहेत. मात्र ती वेगळ्या अर्थाने वापरलेली आहेत. त्यांच्या व्हायरल क्लिपमधील काही भाग दाखवण्यात आला आहे.

वास्तव

ही 25 सेकंदांची व्हायरल क्लिप कन्हैया यांच्या एका भाषणातून घेतली आहे. ही क्लिप News Of Bihar या नावाने 30 मार्च 2018 ला अपलोड करण्यात आली आहे.

यू ट्यूब पेजनुसार कुमार यांनी साडे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नऊ मिनिटांचं एक मोठं भाषण मोतिहारीत दिलं होतं. तेव्हा ते All India Student's Federation (AISF) चे सदस्य होते. ही संस्था कम्युनिस्ट पक्षाशी निगडीत संस्था आहे.

मोठ्या क्लिपमध्ये काय म्हणाले ते ऐकूया...

"हनुमानाने दुसऱ्याच्या बायकोसाठी संपूर्ण लंका जाळली आणि इथे हनुमानाच्या नावाखाली लोकांची घरं जाळली जातात. या देशात रामाची परंपरा जपली जाते. सावत्र आईसाठी आयुष्यातल्या सर्व सुखांचा त्याग करण्याचीही तयारी इथल्या लोकांची असते."

उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्यावरही त्यांनी टीका केली. ते म्हणतात, "योगीजी जंगलातून भगवी वस्त्र घालून आले आहेत. आता त्यांना मुख्यमंत्री व्हायचं आहे. ते रामाचं भक्त असल्याचं सांगतात. रामाने आपली गादी सोडली आणि तो वनवासात गेला. हा फरक तुम्ही समजून घेण्याची गरज आहे."

हिंदू-मुस्लीम यांच्यातल्या संघर्षाबद्दल बोलताना ते म्हणतात, "रामाला त्याच्या मैत्रीपेक्षा नैतिकता जास्त महत्त्वाची होती. मात्र या लोकांनी रामाच्या नावाखाली सर्व सीमा आखल्या आहेत."

पण खोडसाळपणे हा व्हीडिओ एडिट करून त्यांनी देवाचा किंवा स्त्रियांचा अपमान केलाय असं दाखवण्यात आलं आहे.

त्यामुळे व्हीडिओत दाखवण्यात आलेला कन्हैयाकुमार यांचा हा दावा दिशाभूल करणारा आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


या 59 अॅप्समुळे देशाच्या सार्वभौमत्व, अखंडता आणि शांततेला धोका असल्याचं भारत सरकारचं म्हणणं आहे.

टिक टॉकवर भारतात बंदी आणल्यानं 'बाईटडान्स' या कंपनीचं 45 हजार कोटी रुपयांचं नुकसान होऊ शकतं, असं 'ग्लोबल टाइम्स' या चिनी वृत्तपत्राचं म्हणणं आहे.

बाईटडान्स ही टिकटॉकची मुख्य कंपनी आहे. या रकमेवरूनच टिकटॉकनं भारतातील किती बाजार व्यापला होता, हे आपल्या लक्षात येऊ शकतं.

मात्र टिकटॉकवर बंदी आणल्यानं आता याच प्लॅटफॉर्मवरील काही भारतीय कंपन्या टिकटॉकची जागा घेण्यासाठी धडपड करू लागल्या आहेत. त्यात विशेषत: 'चिंगारी' आणि 'रोपोसो' या कंपन्यांनी आघाडी घेतली आहे.

भारतात सध्या 'चीनविरोधी भावना' प्रचंड आहे. त्यामुळे या भावनेवर स्वार होऊन कदाचित या कंपन्या आपली पोळी भाजून घेऊनही शकतात. किंबहुना, या भारतीय कंपन्यांसाठी लोकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी याहून मोठी संधी नाही.

मात्र, चिंगारी असो किंवा रोपोसो, या 'देशी' कंपन्यांना टिकटॉकसारखं मार्केट काबिज करता येईल का? याचं उत्तर आपण शोधणार आहोत.

तत्पूर्वी चिंगारी, रोपोसो किंवा तत्सम भारतीय कंपन्या नेमक्या काय आहेत, त्यांची सद्यस्थिती काय आहे, हे आपण जाणून घेऊ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

या.

'चिंगारी' काय आहे?

टिकटॉकची भारतातील बाजाराची स्पेस काबिज करण्यासाठी 'चिंगारी' हे अॅप सर्वांत जास्त प्रयत्नशील दिसतं. काही दिवसांपूर्वी महिंद्रा ग्रुपचे चेअरमन आनंद महिंद्रा यांनी म्हटलं होतं की, "मी कधीच टिक टॉक वापरलं नव्हतं, पण आता 'चिंगारी' डाऊनलोड केलं आहे."

आनंद महिंद्रा यांच्यासारखेच अनेक भारतीय 'स्वदेशी'चे पुरस्कर्ते आहेत. ते हे अॅप वापरण्यासाठी पुढे सरसावले आहेत.

चिंगारीचे तासागणिक तीन लाखांनी युजर्स वाढत असल्याचा दावा चिंगारीचे सहसंस्थापक सुमित घोष यांनी केला आहे.

चिंगारी नोव्हेंबर, 2018 पासून गूगल प्ले तर 2019च्या जानेवारीपासून अॅपल स्टोरवर उपलब्ध आहे. चिंगारीचे आताचे युजर्स 80 लाखांच्या वर पोहोचले आहेत.

चिंगारीची वैशिष्ट्यं काय आहेत?

चिंगरीची रचना टिकटॉकच्या जवळ जाणारी आहे. नवीन व्हीडिओ पाहण्यासाठी स्क्रीन स्वाईप करावी लागते. कुठल्याही व्हीडिओला लाईक किंवा कमेंट करायची असल्यास, युजर्सचा चिंगारी अॅपवर अकाऊंट असणं बंधनकारक आहे.

चिंगारी अॅप इन्स्टॉल करताना कॅमेरा, लोकेशन आणि माईकच्या वापराची परवानगी अॅपला द्यावी लागते.

अॅपवरील परफॉर्मन्सच्या हिशोबानं काही पॉईंट्स मिळतात. या पॉईंट्सचे रोख रकमेतही रूपांतर करतात आणि युजर्सना देतात.

हे अॅप इंग्रजीत तर आहेच, मात्र हिंदी, मराठी, तेलुगू, तामिळ, गुजरात इत्यादी भारतीय भाषांमध्येही उपलब्ध आहे.

रोपोसो, मित्रों, शेअर चॅट.... असेही अनेक पर्याय

गुगल प्लेस्टोरवरील मोफत अॅप्सच्या यादीत रोपोसो हे अॅप सध्या अव्वल स्थानी आहे.

सरकारनं चिनी अॅप्सवर बंदी आणण्याआधी रोपोसो अॅप साडेसहा कोटीवेळा डाऊनलोड केलं गेलं होतं. मात्र बंदीनंतर 10 कोटी डाऊनलोड्सच्या जवळ पोहोचलं आहे, असा दावा रोपोसो अॅपच्या कंपनीनं केला आहे.

प्रत्येक तासाला सहा लाख नवीन युजर्स रोपोसो अॅपवर येत आहेत, असंही कंपनीचं म्हणणं आहे.

चिंगारी, रोपोसो यासारखेच मित्रों, शेअरचॅट, ट्रेल इत्यादी आणखीही अॅप्स आहेत.

चिनी अॅप्सवरील बंदीनंतर मित्रों अॅप जवळपास एक कोटी लोकांनी डाऊनलोड केलं. मात्र, हे अॅप इतर अॅपपासून क्लोन केल्याचं वृत्त आहे. शिवाय, या अॅपचा सोर्स कोड सुद्धा पाकिस्तानी डव्हलपर्सकडून केवळ अडीच हजार रुपयांमध्ये घेतल्याचंही वृत्त आहेत.

शेअरचॅट अॅपही भारतीय आहे. हेही टिक टॉकच्या 'स्पेस'वर नजर ठेवून आहे. ग्रामीण भागातील अनेक युजर्समध्ये शेअरचॅट आधीच लोकप्रिय आहे.

संधी आणि...


या अडचणींवर तोडगा काढण्यासाठी ब्रॉडकास्ट इंजिनिअरिंग कन्सल्टंट इंडिया लिमिटेड ही सरकारी कंपनी सरसावली आहे. तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने या अडचणींवर मात करता येईल, असं या कंपनीचं म्हणणं आहे. त्यासाठी रिस्टबँड बनवण्याचा पर्याय या कंपनीने दिला आहे.

कंपनीचे अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक जॉर्ज कुरुविला यांच्या मते रिस्टबँडच्या मदतीने क्वारंटाईनमध्ये असणारी व्यक्ती घराबाहेर तर पडत नाही ना, यावर लक्ष ठेवता येईल. शिवाय बॉडी टेम्परेचरसुद्धा नोंदवता येईल.

कुरुविला सांगतात, "या बँडमध्ये जिओ फेसिंग तंत्रज्ञानाचा वापर केला जाईल. यातून क्वारंटाईनमध्ये असणारी व्यक्ती त्याचं उल्लंघन तर करत नाही ना, यावर लक्ष ठेवता येईल. यासाठी मोबाईल जीपीएसची मदत घ्यावी लागेल."

हॉटस्पॉट परिसरांमध्ये स्थानिक प्रशासनाला घरोघरी जाऊन नमुने गोळा करावे लागतात. त्यांची चाचणी करून मग सर्वांचा ट्रॅक ठेवावा लागतो. अशा परिसरांमध्ये लोकांवर लक्ष ठेवण्यासाठी हे बँड मोलाची मदत करू शकतील, असं कुरुविला यांचं म्हणणं आहे.

हॉटस्पॉट परिसर सील केल्यानंतर प्रत्येक घरातल्या प्रत्येक व्यक्तीला हा बँड दिला जाईल. यानंतर स्थानिक प्रशासनात... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ील कर्मचारी एका सर्व्हरवरून या घरांमध्ये कुणा-कुणाला कोरोनाची लक्षणं दिसतात, यावर लक्ष ठेवतील. अशा लोकांना तात्काळ ट्रॅक करून आयसोलेट करता येईल.

एकापेक्षा जास्त हॉटस्पॉट परिसरांमध्ये हे तंत्रज्ञान वापरता येईल. शिवाय रिस्टबँडसुद्धा सॅनिटाईझ करून एकापेक्षा जास्त वेळा वापरता येईल.

बाजारात कधी येणार?

जॉर्ज कुरुविला सांगतात की हे बँड अगदी हातातल्या घड्याळांसारखेच असतील. असे बँड बनवणाऱ्या 4-5 भारतीय कंपन्यांच्या संपर्कात असल्याचं त्यांनी सांगितलं. या कंपन्यांकडे स्वॉफ्टवेअर आहे. मात्र, काही हार्डवेअर आयात करावे लागतील. या संपूर्ण प्रक्रियेसाठी 10-15 दिवस लागतील.

हे बँड सर्वप्रथम डॉक्टर आणि आरोग्य कर्मचाऱ्यांना द्यावे. त्यांचा ट्रॅक ठेवावा. यातून हे बँड किती उपयोगी आहेत, हे कळेल. सर्व प्रकारची शहानिशा झाल्यानंतरच स्थानिक प्रशासन आणि सरकारला हे बँड द्यावे, असा सल्ला कुरुविला यांनी दिल आहे.

हाँगकाँगमध्ये लोकांना क्वारंटाईन करण्यासाठी असे बँड वापरले जात आहेत.

कुरुविला सांगतात की अशाप्रकारच्या रिस्टबँडविषयी सरकारशी सध्यातरी कुठलीची चर्चा झालेली नाही. काहीतरी ठोस कृती झाल्यानंतर सरकारशी चर्चा करता येईल. मात्र, त्यासाठी किमान महिनाभराचा वेळ लागेल.

बँडच्या मर्यादा

या रिस्टबँडच्या काही मर्यादाही आहेत. भारतात जगाच्या तुलनेत असिम्प्टमॅटिक कोरोनाग्रस्तांची संख्या जास्त आहे. म्हणजे असे रुग्ण ज्यांना कोरोनाची लक्षणच नाहीत. त्यामुळे केवळ शरीराचं तापमान मोजून एखाद्या व्यक्तीला कोरोनाचा संसर्ग झाला आहे की नाही, हे कसं कळणार?

एखाद्या व्यक्तीने आपला स्मार्टफोन घरीच ठेवला आणि तो बाहेर पडला तरीदेखील या बँडच्या मदतीने त्याला ट्रॅक करता येणार आहे का?

यावर जॉर्ज कुरुविला म्हणतात, "तंत्रज्ञानाच्या स्वतःच्या मर्यादा असतात. यात अधिक खोलात गेलो तर इतर अनेक प्रकारच्या अडचणी उद्भवू शकतील. उदाहरणार्थ लोकांकडून त्यांची अधिक माहिती घ्यावी लागेल. या सर्वांवर सध्या विचारविनिमय सुरू आहे.

कोणत्या देशात सुरू आहे वापर?

होम क्वारंटाईनच्या उल्लंघनाचे प्रकार जगभर घडत आहेत आणि त्यावर पाळत ठेवण्यासाठी काही देशांनी अशाप्रकारचे रिस्टबँड वापरायला सुरुवातही केली आहे. पूर्वी स्मार्टफोनच्या माध्यमातून क्वारंटाईनमध्ये असणाऱ्या व्यक्तींवर लक्ष ठेवलं जायचं. मात्र, आपलं लोकेशन कळू नये, म्हणून फोन घरातच ठेवून लोक बाहेर पडू लागले. त्यातून अशाप्रकारच्या...


या अधिवेशनात एक मुद्दा सर्वांत जास्त चर्चेत राहिला. तो म्हणजे महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे बदललेला झेंडा.

पूर्वी निळ्या, भगव्या आणि हिरव्या रंगात असलेला मनसेचा झेंडा आता पूर्णपणे भगवा बनला आहे. खालच्या बाजूला तपकिरी रंगात पक्षाचं नाव लिहिलेलं आहे. पण यात सर्वांत महत्त्वाची आणि उल्लेखनीय गोष्ट म्हणजे या झेंड्यावर शिवकालीन राजमुद्रेची प्रतिमा आहे.

मनसेच्या या नव्या झेंड्याचं अनावरण झाल्यानंतर महाराष्ट्रातील राजकीय विश्वात जोरदार चर्चा रंगू लागली आहे. या झेंड्यावरून काही जण शिवाजी महाराजांची राजमुद्रा वापरल्यामुळे राज ठाकरें आणि मनसेवर टीका करताना दिसत आहेत. तर काहीजण झेंड्यावर राजमुद्रा वापरण्यास काहीच हरकत नसल्याचं मत व्यक्त करत आहेत.

राजमुद्रेचा समावेश The Prevention of Insult To National Honour 1971मध्ये करण्यात यावा अशी विनंती आर.आर. पाटील फाउंडेशनचे विनोद पाटील यांनी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांना पत्राद्वारे केली आहे.

तसंच निवडणूक आयोगालाही पत्र पाठवून अशी राजमुद्रा वापरण्यापासून मनसे पक्षाला रोखावं असं त्यांनी सांगितलं आहे.

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या राजमुद्रेप्रती त्यांच्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा अनुयायांची श्रद्धा आणि भावना निगडीत आहेत. तिचा पक्षाद्वारे गैरवापर झाल्यास त्यांच्या भावनांना धक्का पोहोचेल आणि कायदा-सुव्यवस्थेलाही धक्का पोहोचेल असं त्यांनी निवडणूक आयोगाला लिहिलेल्या पत्रात म्हटलं आहे.

विनोद पाटील यांनी मुख्यमंत्र्यांना पाठवलेले पत्र

सोशल मीडियावरही नव्या झेंड्याबाबत प्रचंड उत्सुकता आहे. झेंड्याच्या अनावरणानंतर याबाबत प्रतिक्रियांचा पाऊस पडत असल्याचं चित्र आहे. यापैकी काही प्रतिक्रिया बीबीसीच्या वाचकांसाठी.

'अवहेलना होऊ नये'

झेंड्याचा वापर करताना काळजी घ्यावी, राजमुद्रेची अवहेलना होऊ नये, असं मत नितीन शहासने या फेसबुक वापरकर्त्याने व्यक्त केलं आहे.

नितीन सांगतात, "शिव मुद्रा ज्या गोष्टीवर उमटत होती ती फायनल ऑर्डर होती. ती एक सनद होती ,तो एक अधिकार आहे. आपण हा शिवरायांचा अधिकार स्वतःकडे घेऊ नका."

"झेंड्याचा वापर राजकीय असतो. तो कुठेही लावला जातो, कुठेही वापरला जातो, गाडीला लावला जातो. त्यामुळे तो पडून शिव मुद्रेची अवहेलना होण्याची शक्यता आहे," असं त्यांचं म्हणणं आहे.

तर पक्षाचा ध्वज आणि रंग बदलून मनसेला काय संदेश द्यायचा आहे, असा प्रश्न शरद मराठे यांनी विचारला आहे.

कांचन पवार यांनीही झेंडा बदलण्यावर टीका केली आहे. यामुळे जनतेचा विश्वास गमवाल, असं त्यांनी म्हटलंय.

अमोल सपकाळे यांच्या मते, राजमुद्रा महाराजांची ओळख आहे, त्यावरून राजकारण करण्यात येऊ नये.

मनसेच्या बदललेल्या झेंड्यावर केवळ नकारात्मक प्रतिक्रिया आहेत, असं नाही. तर काहीजण पक्षाच्या नव्या झेंड्याचं स्वागत करताना दिसत आहेत.

शिवाजी महाराजांचं नाव वापरून यापूर्वीही राजकारण झालेलं असल्यामुळे यात काही गैर नाही, असं मत काहीजण व्यक्त करत आहेत.

सोशल मीडियावर या मुद्द्यावरून दोन्ही बाजूंनी चर्चेचे फड रंगले आहेत.

हा स्वराज्याचा प्रसार

प्रथमेश करेकर यांनी झेंड्यावरील राजमुद्रेचा वापर म्हणजे स्वराज्याचा प्रसार असल्याचं म्हटलं आहे.

अरूण निकम यांनी हा निर्णय स्तुत्य आहे. परंतु महाराष्ट्राच्या सर्वांगीण विकासाबाबत ठोस उपाययोजना करण्यात यावी, अशी अपेक्षा व्यक्त केली आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


या अपघाताची चौकशी करण्याचे आदेश नागरी विमान वाहतूक मंत्री सुरेश प्रभू यांनी दिले आहेत.

UY एव्हिएशन या कंपनीचं हे चार्टर्ड फ्लाईट होतं. या कंपनीचे हेड ऑफ ऑपरेशन्स अनिल चौहान म्हणाले, "पायलट आणि कोपायलट आमच्या कंपनीचे कर्मचारी होते. वैमानिकाचा  5000 तासांपेक्षा जास्त त्यांनी फ्लाइंगचा अनुभव होता. आम्ही आमची टीम घटनास्थळावर पाठवली आहे. डीजसीए आणि पोलिसांना आम्ही सहकार्य करत आहोत."

"अपघातग्रस्त विमान आम्ही नुकतंच खरेदी केलं होतं. ते 22 वर्षं सेवेत होतं.  Indamer या कंपनीकडे या विमानाच्या मेंटेनन्सचं काम होतं आणि आम्ही आज ते टेस्ट फ्लाईटसाठी उडवत होतो. फ्लाईट जवळपास तासभर हवेत होतं आणि जुहूच्या विमानतळावर उतरवण्याच्या तयारीत असतानाच हा अपघात झाला."

या अपघाताच्या वृत्तात काल काय घडलं त्याचे अपडेट्स -

संध्याकाळी 5.30 - चौकशीनंतर कठोर कारवाई केली जाईल - मुख्यमंत्री

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी घटनास्थळाला भेट दिली. अपघाताच्या चौकशीचे आदेश दिल्याचं त्यांनी सांगितलं. मीडियाशी बोलताना ते म्हणाले, "भर वस्तीत विमान पडल्यानं ही धक्कादायक घटना आहे. कन्स्ट्रक्शन साइटवर पडल्याने जास्त जीविह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ानी झाली नाही. केंद्रीय नागरी विमान वाहतूक मंत्र्यांनी या घटनेच्या चौकशीचे आदेश दिले आहेत. चौकशीनंतर कठोर कारवाई केली जाईल."

संध्याकाळी 4.40 - नेमकं काय घडलं? घटनास्थळावरून LIVE

बीबीसी मराठीचे प्रतिनिधी मयुरेश कोण्णूर यांनी घटनास्थळावरून घेतलेला परिस्थितीचा आढावा.

दुपारी 4.15  - लेडी पायलटची होती टेस्ट ड्राईव्ह?

घटनास्थळावर असणाऱ्या मुक्त पत्रकार अमित शाह यांनी यासंदर्भात दिलेल्या माहितीनुसार, महिला वैमानिक टेस्ट ड्राईवह करत होती. विमानाची चाचणी सुरू होती. उड्डाणापूर्वी वैमानिक पूजा करतानाचा हा एक फोटो शाह यांनी बीबीसीला शेअर केला आहे.

दुपारी 4.00 - अपघाताच्या चौकशीचे आदेश - सुरेश प्रभू

नागरी विमान वाहतूक मंत्री सुरेश प्रभू यांनी या घटनेबद्दल ट्वीट करताना  याविषयी दुःख व्यक्त केलं आहे. या अपघाताची चौकशी करायचे आदेश DGCA ला दिल्याचं त्यांनी म्हटलंय.

दुपारी 15.40  'मी माणूस जळताना पाहिलं'

अचानक स्फोटासारखा आवाज आला. जवळ जायची भीती वाटत होती. आरडा ओरडा ऐकला. एक माणूस जळत असताना पाहिलं आणि कळलं की प्लेन क्रॅश झालंय, असं या घटनेचे प्रत्यक्षदर्शी प्रदीप चारण यांनी बीबीसीला सांगितलं.

दोन मिनिटांच्या अंतरावर असताना मी आवाज ऐकला. लगेच जवळपासचे 100- 150 लोक जमले. 10- 15 मिनिटात पोलीस आणि फायर ब्रिगेडचे जवान दाखल झाले, अशी माहिती आणखी एक प्रत्यक्षदर्शी जयंतीलाल सोळंकी यांनी बीबीसीला दिली.

दुपारी 15.35 - नागरिकांचा मदतीसाठी पुढाकार

विमान अपघात झाल्या त्याच्या आसपास राहणाऱ्या नागरिकांनी भर पावसातही बचाव पथकातील पोलिसांना आणि फायर ब्रिगेडच्या कर्मचाऱ्यांना मदतीची तयारी दाखवली. अपघात झाला त्याच्या समोरच्या इमारतीत राहणाऱ्या ज्योती, कुसूम, तरुणा आणि विनिता पटेल यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं की, आवाज ऐकून त्या घाबरल्या आणि बाहेर आल्या. "हा भाग खूप गजबजलेला आहे. इथे मोठ्या जीवितहानीची शक्यता होती. आमची इमारत फक्त 20 फुटांवर आहे. नशिबानं या अपघातातून बचावलो."

अपघातस्थळी बचावकार्य करणाऱ्या पोलिसांना आणि अग्निशमन दलाच्या जवानांना या चौघीजणी पाणी देत आहेत.

दुपारी 3.10 - पावसामुळे मदत कार्यात अडथळा

मुंबईच्या घाटकोपर भागात मुसळधार पाऊस सुरू झाल्यामुळे विमान अपघाताच्या ठिकाणी मदत कार्यात अडथळा येत आहे. सुरुवातीला मोठा आवाज आला तो कसला ते कळत नव्हतं, असं प्रत्यक्षदर्शींनी सांगितलं. बीबीसी मराठीचे प्रतिनिधी जान्हवी...


या अपघातात 60 जण जखमी झाले आहेत.

अपघातग्रस्त विमान हे Bek Air कंपनीचं होतं. शुक्रवारी (27 डिसेंबर) सकाळी अलमाटी विमानतळावरून या विमानानं उड्डाण केलं होतं.

'रॉयटर्स' या वृत्तसंस्थेचा वार्ताहर घटनास्थळाजवळच उपस्थित होता. या भागामध्ये प्रचंड धुकं असल्याची माहिती या वार्ताहराने दिली. या अपघातातून अनेक प्रवासी सुखरुप बचावल्याची माहिती विमानतळावरील अधिकाऱ्यांनी दिली आहे.

कझाकिस्तानमधील सर्वात मोठं शहर असलेल्या अलमटीवरून हे विमान नूर-सल्तन शहराकडे निघालं होतं.

विमानाला नेमका अपघात कशामुळे झाला, हे अद्याप समजलेलं नाहीये. स्थानिक वेळेनुसार 7 वाजून 22 मिनिटांनी या विमानाचा ताबा सुटला आणि ते एका दुमजली इमारतीला जाऊन धडकलं. विमान इमारतीला धडकल्यानंतर सुदैवानं आग लागली नाही.

अपघातस्थळी बचावकार्य सुरू आहे.

अपघाताचं नेमकं कारण शोधण्यासाठी विशेष समिती नेमण्यात आली आहे. कझाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष कासिम-जोमार्ट तोकायेव यांनी या अपघातात मृत्यूमुखी पडलेल्या प्रवाशांच्या नातेवाईकांचं सांत्वन केलं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


या अपघातात कॅप्टन दीपक साठे यांच्यासह 18 प्रवाशांचा मृत्यू झाला. मात्र, कोळीकोड आणि 2010 साली मंगळुरूला झालेल्या विमान अपघातात साधर्म्य आहे. दोन्ही अपघात एअर इंडिया एक्सप्रेस विमानाचेच झाले.

दोन्ही विमानतळं टेबल-टॉप रन-वे म्हणजेच पठारावर धावपट्टी असलेली आहेत. दोन्ही अपघातात विमानं धावपट्टीवर घसरली, रन-वे सोडून पुढे गेली आणि दुर्घटनाग्रस्त झाली.

2010 मंगळुरू अपघाताची चौकशी एअर मार्शल भूषण गोखले (नि) यांनी केली होती. विमान अपघाताचा संपूर्ण अहवाल त्यांनी सरकारला सादर केला होता. त्यामध्ये काही शिफारशी आणि सूचना देण्यात आल्या होत्या. आता 10 वर्षांनंतर पुन्हा एअर इंडिया एक्सप्रेस विमानाचा अपघात झाला आहे.

बीबीसीने  एअर मार्शल भूषण गोखले (नि) यांच्याशी चर्चा करून दोन्ही घटनांमध्ये साधर्म्य आहे का? याबाबत जाणून घेतलं. त्याचसोबत प्रवासी सुरक्षा  आणि कोळीकोड अपघाताची कारणं जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला.

कोळीकोड एअरपोर्टवर झालेल्या विमान दुर्घटनेकडे तुम्ही कसं पाहाता? देशातली ही दुसरी दुर्घटना आहे?

या घटनेनंतर लोक टेबल-टॉप रन-वे बाबत बोलतायत. मी मंगळुरूमध्ये झालेल्या विमान दुर्घटनेची चौकशी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

केली होती. त्याठिकाणी रन-वे टेबल-टॉप होता.

यात दोन्ही बाजूला दरी असते आणि मोठ्या पठारावर रन-वे बनवण्यात आलेला असतो. कालिकतचा रन-वे मंगळुरूपेक्षा मोठा आहे. तिथे व्हाईट बॉडी एअरक्राफ्ट लॅन्ड होतात. त्यामुळे दोघांची तुलना केली आणि रन-वेच्या लांबीचा विचार केला तर कालिकत अधिक सुरक्षित आहे.

या दुर्घटनेत त्यातल्या एक गोष्ट वेगळी झाली की 'रन-वे 10' च्या बाजूने विमानाने लॅन्ड केलं. विमान पलिकडे गेलं पण, या ठिकाणी दरी मंगळुरू इतकी जास्त खोल नाही. विमानतळाच्या भिंतीला जाऊन विमान धडकलं.

या दुर्घटनेत कॉकपीटमध्ये दोन्ही पायलटचा मृत्यू झाला. दीपक साठे एक चांगले पायलट होते. हवाई दलातही त्यांचं खूप चांगलं करिअर होतं. त्यामुळे एका उमद्या अधिकाऱ्याला आपण गमावलं आहे.

कॅप्टन दीपक साठे यांच्याबद्दल तुम्ही काय माहिती देऊ शकाल का?

कॅ. साठे अत्यंत चांगले पायलट होते. खूप चांगले अधिकारी होते. त्यांना गोल्ड मेडल मिळालं होतं. 'स्वॉर्ड ऑफ ऑनर'ही मिळाला होता. ते एक टेस्ट पायलट होते. टेस्ट पालयट होणं सोप नसतं.

दीपक साठे

त्यांना विमान उडवण्याचा खूप दांगडा अनुभव होता. फायटर,  जॅग्वार आणि माल वाहतूक करणाऱ्या विमानांचा अनुभव होता. ते खूप हुशार आणि चांगले अधिकारी होते.

टेबल-टॉप रन-वे धोक्याचे आहेत का? त्यांचं ऑडिट होण्याची गरज आहे का? सुरक्षेच्या उपाययोजनांकडे कशा प्रकारे लक्ष द्यावं?

2000 साली पाटण्यात 'अलायन्स एअर' च्या विमानाचा अपघात झाला. हा टेबल-टॉप रन-वे नाही. पण रन-वे छोटा होता. विमानाच्या अप्रोचमध्ये झाडं होती. दोन्ही पायलट आणि 58 लोकांचा यात मृत्यू झाला होता. 10 वर्षानंतर मंगळुरू आणि आताची घटना. 10 वर्षांचा हा योगायोग झालाय.

एक सांगायचं तर एअर इंडियाचं फ्लाइट सेफ्टी रेकॉर्ड खूप चांगलं आहे. जगभरात एअर इंडिया सुरक्षेच्या बाबतीत पाचव्या क्रमांकावर आहे. त्यामुळे लोकांनी आपल्या एअरलाइन्सवर विश्वास ठेवला पाहिजे. असे अपघात होऊ नयेत. पण, अपघात झालाच तर त्यावर चांगल्या रितीने तोडगा काढला जाता. हा मुद्दा मला अधोरेखित करायचा आहे.

टेबल-टॉप रन-वे बाबत लोकांनी अजिबात विचार करणं गरजेचं नाही. अनेक देशातील विमानतळावर निरनिराळ्या प्रकारच्या नैसर्गिक गोष्टी असतात. उदाहरणार्थ, लेहमधील स्कार्डू, अंदमानमध्ये रन-वे च्या एका बाजूला क्लिफ आहे. त्यामुळे प्रत्येक विमानतळावर विविध परिस्थिती पाहायला मिळते. त्यासाठी पायलटला स्पेशल ट्रेनिंग दिलं...


या अपघातामुळे प्रवाशांच्या सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. मुंबई लोकल अपघातात जीव गमावलेला प्रफुल्ल एकटा नाही. या आधीही काही घटना प्रवाश्यांच्या जीवावर बेतल्या आहेत.

या पार्श्वभूमावर बीबीसी मराठीने त्यांच्या वाचकांना प्रश्न विचारला होता की, मुंबईचा लोकल प्रवास सुरक्षित करण्यासाठी काय पावलं उचलली जायला हवीत? त्यावर वाचकांच्या अनेक प्रतिक्रिया आल्या. त्यातल्याच या काही प्रातिनिधिक प्रतिक्रिया.

रुकेश बडेकर म्हणतात, "गाड्या पुरेशा आहेत पण त्या वेळेवर येत नाहीत. त्यामुळे गर्दी वाढते. जर सिग्नल यंत्रणा सुधारली तर नक्कीच गर्दीवर नियंत्रण येईल."

"गर्दीच्या स्थानकांदरम्यान खुर्च्यांशिवाय गाड्या सोडा. आणखी करायचं म्हटलं तर लोकलला पर्याय उपलब्ध करुन द्या. गर्दीच्या ठिकाणी बस सेवा किंवा आणखी कोणतीही सार्वजनिक वाहतूक सुविधा उपलब्ध करुन द्या आणि त्यासाठी रस्ते मार्गावरील गर्दी कमी करा," असंही ते पुढे म्हणतात.

"रेल्वेचा फुटबोर्ड आणि फलाटामधील अंतर १सें.मी. इतके कमी करावे. जेणेकरून व्हीलचेअर पण जाईल आणि कुणाचा पाय अडकणार नाही," अशी सूचना विवेक एम. एन. यांनी केली आहे.

"दिल्ली मेट्रोच्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा धर्तीवर फलाटावर ट्रेनचे दरवाजे येतील एवढीच मोकळीक सोडून बाकी फलाटाच्या किनाऱ्यावर रेलिंग बसवावे. फलाटावर दरवाजा येणार आहे त्या ठिकाणी रांगेत उभे राहण्यासाठी आणि चढण्यासाठी पट्ट्या आखून घ्याव्या. म्हणजे सगळे शिस्तीत चढतील आणि उतरतील," असंही विवेक लिहितात.

लोकल ट्रेन डबलडेकर करावी असं शकील सुलतान यांचं मतं आहे.

मधुकर पवार यांना वाटतं की, लोकलचे दरवाजे ऑटोमॅटिक करावेत.

"अपंगाच्या डब्यात गर्दीच्या वेळेस अनेकदा धडधाकट लोकही चढतात. मला असं वाटतं की, त्या डब्याला विशिष्ट असा रंग द्यावा. जेणेकरून इतरांना कळेल की हा अपंगांचा डबा आहे आणि ते त्यात चढणार नाहीत," अशी सूचना केली आहे महेंद्र बनसोडे यांनी.

रजनीश मेळेकर प्रवाशांच्या चुकीवरही बोट ठेवतात. प्रफुल्ल भालेरावच्या अपघाताविषयी बोलताना ते म्हणतात, की त्यात मध्य रेल्वेची काही चूक नाही.

"लोकल ट्रेनची फ्रिक्वेन्सी वाढवावी. सर्व ट्रेन 15 डब्यांच्या कराव्यात. प्रत्येक स्टेशनला दोन्ही बाजूने प्लॅटफॉर्म असावेत. आणि मुख्य म्हणजे ऑफिसच्या वेळा बदल्याव्यात," अशा प्रकारच्या अनेक सूचना केल्या आहेत सतीश पाटकर यांनी.

ऑफिसच्या वेळा बदलाव्यात अशी सूचना विद्याधर काकतकर यांनीही केली आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


या अपेक्षांवर काम करण्याऐवजी, नव्या टीमला प्रोत्साहन देण्याची त्यांची गती मंदावलेली दिसते आहे.

राहुल गांधी तरुण आहेत पण कामातील तीव्रता दाखवण्याऐवजी ते पारंपरिक पद्धतीने निर्णय घेताना दिसत आहे. राहुल गांधी यांच्या कामाच्या पद्धतीनं असा संकेत मिळत आहे की ते पक्षातील त्या जुन्या पिढीला कायम ठेवतील आणि नव्या पिढीला मात्र नेतृत्वाची संधी दाखवण्यासाठी ताटकळत बसावं लागणार आहे.

अशोक गेहलोत यांना त्यांनी संघटन आणि प्रशिक्षण विभागाचे सरचिटणीस बनवलं आहे. हा त्यांचा निर्णय अनेक दृष्टीने महत्त्वपूर्ण आहे. हे मोठं पद आहे. संघटन प्रभारी सरचिटणीस, काँग्रेस अध्यक्षांचे राजकीय सचिव आणि कोषाध्यक्ष ही तीन पदं काँग्रेसमध्ये महत्त्वपूर्ण आहेत.

अशोक गेहलोत यांच्यासोबत राहुल गांधी

त्यांनी ही निवड करून जनार्दन द्विवेदींसाठी पुढचा मार्ग बंद केला. गहलोत यांची निवड राजस्थानच्या रणभूमीच्या दृष्टीनं महत्त्वपूर्ण आहे. तिथं आता प्रदेश अध्यक्ष सचिन पायलट यांच्या हातात राज्याच्या काँग्रेसची सूत्रं आहेत.

राजस्थानमध्ये मुख्यमंत्री वसुंधराराजे यांना शह देण्यासाठी काँग्रेस सचिन पायलट यांना पुढं करू शकतं आणि जर काँ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ग्रेसनं सत्ता पालटवली, तर तिथं पायलट काँग्रेसचे मुख्यमंत्रीपदाचे दावेदार बनलेले दिसतील.

सचिन पायलट

अशोक गेहलोत यांची निवड काँग्रेसमधल्या जुन्या पिढीला सकारात्मक संदेश देणारी आहे. तर, राजीव सातव आणि जितेंद्र सिंह यांची गुजरात आणि ओडिशाच्या प्रभारीपदी केलेली निवड पक्षातील नव्या नेतृत्वाला दिलासा देणारी आहे. त्यांची निवड करून गांधी यांनी संतुलन साधण्याचा प्रयत्न केला आहे. त्याच बरोबर, गुजरातचे विरोधी पक्षनेते परेश धनानी आणि प्रदेश अध्यक्ष अमित चावडा हे चाळिशीतले आहेत.

चावडा हे काँग्रेसचे सर्वांत तरुण प्रदेशाध्यक्ष आहेत, ओबीसी नेते आहेत. तरुण नेतृत्वाला पुढं आणून पक्षात ऊर्जा भरण्याचं काम करून राहुल यांनी भरत सोलंकी गटाला संतुष्ट करण्याचा प्रयत्न केलेला दिसतोय. कारण चावडा हे सोलंकी यांचे नातेवाईक आहेत.

मोतीलाल व्होरा हे सोनिया गांधी यांचे विश्वासू सहकारी मानले जातात.

एक महत्त्वपूर्ण गोष्ट अशी की राहुल गांधी, मोतीलाल व्होरा यांना कोषाध्यक्ष पदावर राहू देतात की नाही याबाबत चर्चा आहे. 80 वर्षांचे व्होरा हे सोनिया गांधी यांचे विश्वासू सहकारी मानले जातात. असंही होऊ शकतं की, मोतीलाल व्होरा यांचं पद कायम ठेवलं जाईल, पण त्यांच्यासोबत कामकाज कनिष्क सिंह पाहतील.

गेल्या काही वर्षांपासून कनिष्क सिंह हे व्होरा यांच्या सोबत काम करत आहेतच. त्यांना या पदासाठी तयार केलं जात आहे, अशी चर्चा गेल्या कित्येक दिवसांपासून सुरू आहे.

पटेल यांना गांधी कटुंबानंतर काँग्रेसमधला सर्वांत शक्तिशाली नेता समजलं जातं.

तसंच, सोनिया गांधी यांचे राजकीय सल्लागार अहमद पटेल यांना कोणतं पद दिलं जाईल? पटेल यांना गांधी कटुंबानंतरचा काँग्रेसमधला सर्वांत शक्तिशाली नेता समजलं जातं. गांधी हे पटेल यांच्या अनुभवाचा फायदा आघाडीतील इतर पक्षाच्या नेत्यांशी जवळीक साधण्यासाठी करून घेऊ शकतात.

देशात एकूण 20हून असे पक्ष आहेत जे नरेंद्र मोदी यांच्याविरोधात एक मोठी आघाडी उभारण्यासाठी इच्छुक आहेत. जागावाटपासाठी ज्या क्लिष्ट वाटाघाटी होतात, त्यात पटेल यांचा अनुभव कामाला येऊ शकतो.

किंवा असं होऊ शकतं का? राहुल गांधी हे राजकीय सचिव हे पद रद्द करतील!

जर राजू आणि अजय माकन यांची वर्णी काँग्रेस अध्यक्ष कार्यालयात लावू शकले तर ते राजकीय सचिव हे पद आरामात रद्द करू शकतात.

राहुल गांधी यांच्यासमोरचं आव्हान कठीण आहे. त्यासाठी त्यांना कठोर निर्णय आणि वेगवेगळ्या स्तरावर...


या अभिनेत्रीला जूनमध्ये मुलगी झाली. 54 व्या वर्षी मातृत्व स्वीकारल्यामुळे टीकेच्या धनी झालेल्या ब्रिजेट यांनी टीकेला उत्तर दिलं आहे.

त्या म्हणतात, "काही महिलांना वाटतं की बापरे, ही किती म्हातारी आहे! या वयात गरोदरपण? पण ज्या पुरुषांना साठीत किंवा सत्तरीत मुलं झालीत त्यांच्याविषयी या महिला काही म्हणत नाहीत."

"प्रत्येकाला कदाचित हे आवडणार नाही आणि मी त्यांच्या मताचा आदर करते. पण माझ्या आयुष्यात मी काय करावं हा माझा प्रश्न आहे. माझ्या नवऱ्याचं आणि माझं नात घट्ट आहे," असं त्यांनी पीपल मॅगझिनला सांगितलं.

ब्रिजेट निल्सन यांनी 39 वर्षांच्या मात्तिया देस्सी यांच्याशी 2006 मध्ये लग्न केलं. वयाच्या 40 व्या वर्षी त्यांनी आपली स्त्रीबीजं गोठवायला सुरुवात केली.

त्या सांगतात की, स्वतःची स्त्रीबीजं वापरून नैसर्गिकपणे गरोदर राहण्याची शक्यता फारच कमी होती. अगदी 3 ते 4 टक्के. पण IVF तंत्रज्ञानाव्दारे तब्बल 14 वर्षांनी त्या गरोदर राहिल्या.

फ्रिदा ही देस्सीपासून झालेली त्यांची पहिली मुलगी आहे. पण त्यांच्या आधीच्या लग्नामधून त्यांना चार मुलं झालेली आहेत.

वयस्कर मातृत्वाचं प्रमाण वाढतंय. 1990 पासू... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

न चाळीशीनंतर गरोदर राहाणाऱ्या स्त्रियांचं प्रमाण दुप्पट झालं आहे.

मेनोपॉजनंतरचं मातृत्व

यूकेच्या नॅशनल ऑफिस ऑफ स्टॅटिस्टिक्स (ONS)च्या एका सर्वेक्षणात दिसून आलं की, 2016 मध्ये चाळीशीनंतर गरोदर राहणाऱ्या स्त्रियांचं प्रमाण 2 टक्क्यांनी वाढलं आहे. गंमत म्हणजे इतर सगळ्या वयोगटांमध्ये गरोदर राहाण्याच्या प्रमाणाचा टक्का घसरला आहे.

पन्नाशीनंतर गरोदर राहाणाऱ्या स्त्रियांचा स्वतंत्र उल्लेख या सर्वेक्षणात केला नसला तरी वंध्यत्व निवारण केंद्रांमधले तज्ज्ञ मात्र सांगतात की, पन्नाशीनंतर गरोदर राहण्याचे उपचार घेणाऱ्या महिलांची संख्या वाढली आहे.

केअर फर्टिलिटी केंद्राच्या समूह संचालक डॉ. जेनी एल्सन सांगतात की, "पन्नाशी ओलांडलेल्या अनेक महिला गरोदर राहण्यासाठी त्यांच्याकडे उपचार घ्यायला येतात. त्यासाठी त्यांनी खास माहितीपत्रक तयार केलं आहे."

वयस्कर महिलांना होणारी मुलं निरोगी असली आणि त्यांना कुठलाही त्रास होत नसला तरी वय वाढलं की धोका वाढतो. पन्नाशी ओलांडलेल्या महिला सहसा दान केलेलं स्त्रीबीज वापरतात. काही जणीं मात्र तरुण वयातच आपली स्त्रीबीज गोठवतात जी त्यांना नंतर वापरतात येतात.

"पन्नाशी ओलांडलेल्या महिलांची निवड करताना आम्ही जास्त काळजी घेतो. कारण त्यांना डायबेटिस होण्याची शक्यता जास्त असते, कोलेस्टेरॉलचा त्रास असू शकतो आणि ब्रेस्ट कॅन्सरचीही सुरुवात असू शकते," जेनी सांगतात.

ब्रिजेट निल्सन

उतारवयात गरोदर राहाण्याचा ट्रेंड जरी असला तर पस्तिशीनंतर बाळांना जन्म देणं धोकादायकच समजलं जातं. याचं कारण असं की या वयात वाढतं ब्लडप्रेशर, फिट येण्याची शक्यता आणि गरोदरपणात होणाऱ्या डायबेटिसचा धोका असतो.

वयस्कर महिला गरोदर राहाण्यासाठी जर स्वतःची स्त्रीबीजं वापरत असतील तर वाढत्या वयामुळे बाळात जनुकीय दोष निर्माण होण्याचाही धोका असतो.

पन्नाशीनंतर बाळाला जन्म देणाऱ्या महिलांना स्तनपान देण्यात काही अडचण येत नाही पण बाळाला जन्म दिल्यानंतर लगेचच मेनोपॉजला सामोरे जाणाऱ्या स्त्रियांना काही अडचणींचा सामना नक्कीच करावा लागतो.

"बाळाचा जन्म झाल्यानंतर स्त्रीच्या शरीरात हार्मोनल बदल घडतात. स्त्रियांना कदाचित मेनोपॉजचा सामना करावा लागू शकतो. भावनिकदृष्ट्या त्या कोलमडू शकतात. शरीरात हॉट फ्लशेस येऊ शकतात. त्यात बाळामुळे रात्रीची जागरण झाली तर परिस्थिती आणखी बदलू शकते," जेनी सांगतात.

तरीही, पन्नाशीनंतरच्या महिला तरुण...


या अभ्यासासाठी ग्रामीण भागातील महिलांनी मासिक पाळीच्या काळात वापरलेले सॅनिटरी पॅड्स गोळा करण्यात आले.

भारताच्या काही राज्यांमध्ये आरोग्यसेविका गावागावात जाऊन महिलांनी पाळीत वापरलेले सॅनिटरी पॅड्स गोळा करत आहेत. यामागचा त्यांचा उद्देश जितका अनोखा आहे तितकाच महत्त्वपूर्णही. सर्व्हायकल कॅन्सरचं निदान प्रत्यक्षात आणण्याकरिता त्यांचे प्रयत्न सुरू आहेत.

सर्व्हायकल कॅन्सरचे जगातील एक चतुर्थांश रूग्ण एकट्या भारतात आढळतात. तरी देशातील कित्येक महिला सर्व्हायकल कॅन्सरसाठीची चाचणी करत नाहीत. कारण ग्रामीण भागात सोयीसुविधा अपुऱ्या आहेत, शिवाय उपचारासाठी प्रचंड खर्च येतो.

"एकतर ग्रामीण भागातील महिला लाजतात, या चाचणीस त्या घाबरतात. तसंच ही चाचणी त्यांना अनावश्यक वाटते," असं 'युरोपियन जर्नल ऑफ कॅन्सर प्रिव्हेंशन' मध्ये लिहिणारे संशोधक सांगतात. आजही भारतातील 90 टक्क्याहून अधिक ग्रामीण महिला मासिक पाळी दरम्यान कापडच वापरतात.

टाटा मेमोरिअल सेंटर आणि नॅशनल इन्स्टिट्यूट फॉर रिसर्च इन रिप्रोडक्टीव हेल्थ इन इंडिया यांच्या मते वापरलेल्या पॅड्सच्या परीक्षणानंतर त्यामधील ह्युमन पॅपिलोमा व्हायरसचं (HPV) अस्ति... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

त्व ओळखता येतं. "हा व्हायरस सर्व्हायकल कॅन्सरसाठी कारणीभूत ठरतो. सर्व्हायकल कॅन्सर ओळखण्याचा हा एकदम सोपा आणि सोयीस्कर मार्ग आहे," असं टाटा मेमोरिअल सेंटरचे संशोधक डॉ. अतुल बुडुख यांनी बीबीसीला सांगितलं.

गोळा करण्यात आलेल्या पॅड्सची लॅबमध्ये तपासणी करण्यात आली.

ग्रामीण महिलांमध्ये सर्व्हायकल कॅन्सरच्या चाचणीबाबत जागरूकता निर्माण करणं खूप मोठं आव्हान असल्याचं ते सांगतात.

"निदान झालेल्यांतले अनेक रूग्ण एकतर या कॅन्सरने धोकादायक पातळी गाठल्यावर दवाखान्यात येतात, किंवा दुसऱ्या एखाद्या आजाराचं निदान करण्यासाठी दवाखान्यात आलेले असताना या कॅन्सरचे निदान होते आणि त्यांना धक्का बसतो."

डीप फ्री़ज डीएनए

या शोधासाठी 30 ते 50 वर्षं वयाच्या एकूण 500 महिलांच्या पॅड्सचा दोन वर्षं अभ्यास करण्यात आला. या सर्व महिला तंदुरूस्त होत्या. तसंच नियमितपणे मासिक पाळी येत होती.

संशोधनादरम्यान महिलांना मासिक पाळीच्या वेळी त्या वापरत असलेले कापड साध्या चेनच्या पिशवीत ठेवायला सांगितले. नंतर ती पिशवी महिलांकडून आरोग्यसेविकांना देण्यात आली. गोळा करण्यात आलेले सर्व कापड -20 सेल्सियस तापमानात ठेवण्यात आले आणि HPV च्या चाचणीसाठी पाठवण्यात आले.

त्यानंतर या कापडांना लागलेल्या रक्तापासून जेनोमिक डीएनए वेगळा करण्यात आला आणि त्याचा अभ्यास पॉलिमर चेन रिअॅक्शन प्रक्रियेद्वारा करण्यात आला. एकूण 24 महिलांमध्ये HPV असल्याचे निदान झालं आणि पुढील तपासणीसाठी त्यांना ग्राह्य धरण्यात आलं. यामध्ये 'कॉल्पोस्कोपी'सारख्या टेस्टचा समावेश होतो, ज्यात गर्भाशयाचे निरीक्षण करून त्यातील पेशी सामान्य आहेत का, त्यांना काही उपचाराची गरज आहे का, याचे निदान करता येते.

संशोधकांनी या अभ्यासादरम्यान महिलांच्या आरोग्याबरोबरच त्यांच्या सामाजिक आणि आर्थिक परिस्थितीची, शौचालय आणि इतर स्वच्छताविषयक सुविधांचीही माहिती जमा केली आहे.

जननेंद्रियांची स्वच्छता महत्त्वाची

जननेंद्रियांच्या स्वच्छतेबद्दल जागरूकतेची आज नितांत गरज आहे, हा या अभ्यासातला एक स्पष्ट निष्कर्ष होता. 2011 सालच्या जनगणनेनुसार देशातल्या 41 टक्के घरांमध्ये बाथरूम नाही. आणि ज्यांच्याकडे आहे, त्यातील 16 टक्के बाथरूमवर छप्पर नाही.

ग्रामीण महिलांचं सॅनिटरी नॅपकीन वापरण्याचं प्रमाण खूप कमी आहे.

अस्वच्छ जननेंद्रियांमुळे डिस्प्लेसियाची वाढ होते आणि सर्व्हायकल कॅन्सर बळकट होतो. मासिक पाळी दरम्यान वापरण्यात...


या अशनीच्या पट्ट्यावर वसाहत करण्याच्या आपल्या इच्छेमागे अनेक आकर्षक कारणं आहेत, पण मुख्य कारण आहे खाणकाम.

पृथ्वीवर मिळणारे मौल्यवान खनिज जमिनीखाली पुरलेले आहेत. तर अशनीवर मात्र सोनं आणि पॅलॅडीयमसारखे धातू पृष्ठभागावरच मोठ्या प्रमाणात आढळून येतात.  त्याशिवाय या वसाहतींचा वापर हा वैज्ञानिक संशोधनासाठीचा तळ म्हणूनही केला जाऊ शकतो. पण अशी वसाहत उभी करणं तितकं सोपं आहे का?

हा अशनीचा पट्टा मंगळ आणि गुरूच्या दरम्यान परिभ्रमण करतो आणि हे एका ग्रहाचे अवशेष असल्याचं मानलं जातं. आपल्या सौरमालेत अशनींचा मुख्य उगम हा पट्टा असला तरी पूर्ण सौरमालेमध्ये इतरही अशनी, उल्का दिसून येतात.

या अशनीचे तीन मुलभूत प्रकार आहेत; स्टोनी, कार्बनेशियस आणि मेटॅलिक. त्यांचा आकार शेकडो मीटर इतका मोठा तर लहान घराइतका छोटाही असतो.

प्लॅनेटरी रिसोर्सेस आणि डीप स्पेस इंडस्ट्रीजसारख्या कंपन्यांनी यापूर्वीच अशनींवर खाणकाम करण्याच्या दृष्टीने गुंतवणुकीला सुरुवात केली आहे आणि २०२५पर्यंत ते प्रत्यक्षात काम सुरू करतील. अर्थात अशनींवर खाणकाम करण्यापेक्षा प्रत्यक्ष वसाहत उभी करणं कितीतरी गुंतागुंतीचं आहे.

सगळ्यात मोठं आव्ह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ान असेल, ते म्हणजे अशा संभाव्य वसाहतींवर मारा करणाऱ्या रेडीएशनचा म्हणजे किरणोत्सर्गाचा. त्या ठिकाणी सौर किरणोत्सर्ग, गुरूच्या किरणोत्सर्गाचा पट्टा आणि त्याहूनही अधिक प्रमाणात कॉस्मिक रेजमधून होणारा किरणोत्सर्ग फार जास्त आहे.

"कॉस्मिक रेज म्हणजे हाय एनर्जी पार्टिकल्स असतात. प्रामुख्याने फक्त प्रोटॉन्स किंवा हाय एनर्जी न्युक्लिअस असतात. ते थेट तुमच्या आरपार शिरतात आणि तुम्हाला अपाय करतात," हार्वर्ड-स्मिथसोनियन सेंटर फॉर अॅस्ट्रोफिजिक्सचे प्रा. मार्टिन एल्वीस सांगतात.

"पृथ्वीच्या भोवतीचं वातावरण अतिधोकादायक किरण शोषून घेत असतं. अवकाश वसाहतीसाठीसुद्धा अशाच प्रकारची संरक्षक ढाल गरजेची असेल. पाणी किंवा बर्फाचा एक जाड थर संरक्षणासाठी वापरता येऊ शकतो. पण तो कित्येक मीटर जाडीचा असायला हवा," असं ते सांगतात.

मंगळावर वसाहत उभारण्यापेक्षा अशनीवर वसाहत करणं किती तरी कठीण असणार आहे.

किरणोत्सर्गाबरोबरच, शून्य किंवा सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षणाखाली दीर्घ काळ राहणं हे मानवी शरीरासाठी हानिकारक असतं.

"International Space Station वरील अंतराळवीरांना दररोज दोन तास रेझिस्टन्स मशीनवर व्यायाम करावा लागतो आणि तरीही इतक्या मोठ्या काळासाठी शून्य गुरुत्वाकर्षणाखाली राहिल्याने त्यांना आरोग्यविषयक समस्यांना तोंड द्यावं लागतंच," नॉर्थ कॅरोलिना स्टेट विद्यापीठात सहाय्यक प्राध्यापक असलेले ऍस्ट्रोफीजिसिस्ट केटी मॅक सांगतात.

त्यामुळे हे परिणाम सौम्य करण्यासाठी म्हणून कोणत्याही अशनीवर दीर्घकालीन वसाहतीसाठी कुठल्या ना कुठल्या प्रकारचे कृत्रिम गुरुत्वाकर्षण गरजेचे असेल, असं संशोधकांना वाटतं.

मंगळाच्या कक्षेबाहेर पडून आणि गुरू आणि शनीच्या प्रदेशात प्रवेश करेपर्यंत, सौर उर्जेचा परिणामकारक वापर करण्यासाठी म्हणून तुम्हाला सौर उर्जेचं विशाल संग्राहक क्षेत्र उभारावं लागेल, असं खगोल शास्त्रज्ञ अलिस्टर रेनॉल्ड्स सांगतात.

तिथे कुठल्या ना कुठल्या प्रकारची उर्जा निर्मितीही आवश्यक असेल.  बहुतेक अवकाश संशोधन मोहिमा आणि मानवनिर्मित उपग्रह उर्जेसाठी सौर रचनेवर अवलंबून असतात. पण उर्जेचा हा स्रोत अशनीवरील वसाहतींसाठी कदाचित तितका प्रभावी ठरणार नाही.

"तुम्ही सूर्यापासून पुढे जात असताना, तुम्हाला 'इनव्हर्स स्केअर लॉ' लागू होतो. जर तुम्ही सूर्यापासून दुप्पट अंतरावर असाल, तर तुमच्याकडे ठराविक सोलर कलेक्टींग पॅनल्समधून येणाऱ्या उर्जेपैकी एक चतुर्थांश...


या अशा प्रस्तावनेनं गोष्ट सुरू होते. यातल्या 'आम्ही'मध्ये सहभागी असतात ते, लालमोहन गांगुली, तपेश मित्तीर आणि फेलूदा ही सत्यजित रे यांनी निर्माण केलेली तीन पात्रं! या तीनही पात्रांनी बंगालमध्ये गेल्या तीन-चार दशकांपासून धुमाकूळ घातला आहे.

चित्रपट दिग्दर्शक म्हणून सत्यजित रे जगविख्यात होते, हे सगळ्यांनाच माहीत असतं. त्यांची अपु ट्रायॉलॉजी, शोनार किल्ला असे चित्रपटही आवर्जून पाहिलेले असतात.

पण याच 'शोनार किल्ला'मधल्या फेलूदाला केंद्रस्थानी ठेवून सत्यजित रे यांनी एक-दोन नाही तर तब्बल 30 दीर्घकथा लिहिल्या आहेत. किशोरवयीन मुलांसाठी लिहिलेल्या या कथा बंगालमध्ये आबालवृद्धांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहेत. आपल्या मराठीत भा. रा. भागवत यांनी जसा फास्टर फेणे लिहिला आहे, तसाच हा फेलूदा!

या 30 कथांपैकी सर्वांत पहिली कथा होती ती, बादशाहची अंगठी या नावाची लखनऊमध्ये घडणारी कथा!

फेलूदाचं वेगळेपण!

सत्यजित रे यांच्या लेखनाचं वैशिष्ट्य इथं प्रकर्षानं जाणवतं. त्यांनी या कथा लिहिल्या आहेत त्या किशोरवयीन मुलांना डोळ्यासमोर ठेवून! त्यामुळे त्यांनी केवळ रंजकपर कथा न लिहिता त्यात काहीतरी नवीन देण्याचा प्रयत्न क... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेला आहे.

फेलूदा कोलकातामध्ये राहत असला, तरी या कथा फक्त कोलकातामध्येच घडत नाहीत. सत्यजित रे वाचकांना बनारस, काठमांडू, सिमला, दार्जिलिंग, अजंठा-वेरूळ, मुंबई, लखनऊ, हरिद्वार-ऋषिकेश, बंगालमधली जंगलं, तराईचा प्रदेश, राजस्थान असं देशभरातच नाही, तर हाँगकाँग आणि लंडनमध्येही फिरवतात.

या प्रत्येक शहरातील प्रेक्षणीय स्थळं, त्या शहराचा इतिहास, महत्त्वाचे रस्ते, खाद्यसंस्कृती अशा सगळ्याची सैर सत्यजित रे घडवतात.

उदाहरणादाखल बोलायचं, तर वर उल्लेख केलेल्या कथेच्या सुरुवातीलाच रे आपल्याला बंगालमधल्या 'जात्रा' या नाटक कंपन्यांच्या प्रकाराबद्दल माहिती देतात.

राजस्थानमध्ये प्रवास करताना राजस्थानी पद्धतीची मिठाई, मुंबईतल्या एका कथेत चौपाटीचं वर्णन, पुरीमधला समुद्रकिनारा, बनारसचे घाट अशा गोष्टी अगदी सहजपणे या कथांमध्ये येतात.

या कथा आपल्याला फेलूदाचा लहान भाऊ तपेश सांगतो. किंबहुना तपेशनेच या कथा फेलूदाच्या प्रकाशकांसाठी लिहिल्या आहेत, असं रे यांनी भासवलं आहे. त्यामुळे कथेत 'मी', 'आम्ही' असे शब्द येतात. परिणामी कथा वाचताना फेलूदा, तपेश आणि लालमोहनबाबू यांच्याबरोबर आपणही त्या साहसात सामील आहोत, असं वाटत राहतं.

साहस आणि थरार

फेलूदा आपल्या फास्टर फेणेसारखाच गुप्तहेर आहे. बंगालीत त्याला सत्यान्वेषी म्हणतात. त्याचं खरं नाव प्रदोष मित्तीर! पण बंगालमध्ये प्रत्येकाला त्याच्या पाळण्यातल्या नावाबरोबरच एक 'डाकनाम' किंवा टोपणनाव असतं. फेलूदा हे त्याचं डाकनाम आहे.

तो तरुण आहे, साहसी आहे, चपळ आहे आणि त्याची बुद्धिमत्ता लाजवाब आहे. आजूबाजूच्या अनेक बारीक गोष्टी तो टिपतो. लोक कसे वागतात, त्यांच्या सवयी काय आहेत, लकबी काय आहेत, त्यांच्या पूर्वायुष्यात काय घडलं, या सगळ्याची माहिती तो मिळवतो आणि त्यावरून निष्कर्ष काढतो.

या गोष्टींमध्ये कधी त्याची गाठ तस्करांशी पडते, तर कधी एखाद्या गावातल्या कुख्यात गुंडाशी, कधी तो एखाद्या चांगल्या घरातल्या पण गुन्हेगारी प्रवृत्तीच्या माणसाचं पितळ उघडं करतो, तर कधी सराईत गुन्हेगारांशी दोन हात करतो.

अगाथा ख्रिस्तीच्या कादंबऱ्या वाचणाऱ्यांना हर्क्युल पॉयरॉ आणि त्याची कार्यपद्धती ठाऊक असते. पॉयरॉ प्रत्येक प्रकरणाच्या शेवटी सगळ्यांना एकत्र जमवून रहस्यभेद करतो. सत्यजित रे यांच्या फेलूदाचाही यात हातखंडा आहे. 'तपेश'च्या भाषेतच सांगायचं, तर तलवारीसारख्या धारदार भाषेत फेलूदा रहस्यभेद करतो.

या कथा लहान मुलांना...


या अहवालात त्यांच्या हाता-पायांना फ्रॅक्चर, तुटलेली नखं आणि पोस्ट ट्रॉमॅटिक डिसऑर्डर (एखाद्या गंभीर घटनेनंतर मनाला बसणारा धक्का) या गोष्टींची नोंद आहे.

त्यांचे वकील अर्शदीप चीमा यांच्यानुसार, "पंजाब आणि हरियाणा हायकोर्टात सादर केलेल्या त्यांच्या वैद्यकीय तपासणीच्या अहवालात या गंभीर जखमांचा मुद्दा समोर आला आहे."

चीमा यांनी म्हटलं की कोर्टाने हरियाणा पोलिसांकडे जुना अहवालही मागितला आहे ज्यात असा दावा केला होता ती त्यांच्या शरीरावर कोणत्याही प्रकारची जखम नाही.

मजदूर अधिकारी संघाचे अध्यक्ष असणाऱ्या शिवकुमार यांना मागच्या महिन्यात पोलिसांनी अटक केली होती.

बीबीसीच्या हाती या अहवालाची एक प्रत आली आहे ज्यात शिवकुमार यांना झालेल्या दुखापतीची माहिती दिली गेली आहे. त्यानुसार शिवकुमार यांच्या उजव्या आणि डाव्या पायाला दुखापत, लंगडत चालणं, उजव्या पायावर सूज, डाव्या पायाचा अंगठा काळा पडणं, डाव्या हाताचा अंगठा आणि तर्जनी काळी पडणं, मनगटावर सूज आणि डाव्या जांघेत काळेपणा अशा गोष्टींचा उल्लेख आहे.

या अहवालानुसार या दुखापती दोन आठवडे जुन्या आहे आणि कोणत्यातरी तीक्ष्ण हत्याराने या दुखापती झाल्या असाव्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यात अशी शक्यता आहे.

या दुखापतींच्या खुणा एका महिन्यानंतरही शिवकुमार यांच्या शरीरावर आहेत ही बाब लक्षात घेण्याजोगी आहे असं वकिलांचं म्हणणं आहे. हायकोर्टाने छत्तीसगडच्या डॉक्टरांना वैद्यकीय तपासणी करायला सांगितलं होतं. सोनीपतच्या (हरियाणा) तुरूंग अधिकाऱ्यांनी सांगितलं की शिवकुमार यांना 2 फेब्रुवारीला जेलमध्ये आणलं गेलं होतं.

त्यांच्यावर कलम 148, 149, 323, 384 आणि 506 या कलमांअतर्गत गुन्हा दाखल केला गेला आहे. ही कलम दंगल पेटवणे आणि धमकी देण्याशी संबंधित आहेत.

या व्यतिरिक्त 12 जानेवारीला त्यांच्यावर खुनाचा प्रयत्न, दंगली आणि गोष्टींसाठी गुन्हा दाखल केला गेला. तिसरा गुन्हाही त्याच दिवशी कुंडली पोलीस स्टेशनमध्ये दाखल केला गेला.

शिवकुमार यांनी डॉक्टरांना सांगितलं की 12 जानेवारीला दुपारी सोनीपतमध्ये मजदूर संघाच्या धरणे आंदोलनावरून पोलिसांशी वाद झाला होता. त्यांचं म्हणणं आहे की यावेळी ते तिथे उपस्थित नव्हते. शिवकुमार यांनी म्हटलं की, "कुंडली पोलीस स्टेशनच्या पोलिसांनी येऊन काही लोकांना अटक केली आणि एसएचओनी मित्राला मारहाणही केली."

पोलिसांचं म्हणणं आहे की शिवकुमार 12 तारखेची घटना घडली तेव्हा तिथेच होते. यावेळी फॅक्टरीच्या गेटवर निदर्शनं करणाऱ्या कार्यकर्त्यांनी पोलिसांवर हल्ला केला होता. या घटनेनंतर त्यांच्यावर खंडणीखोरी आणि खुनाचा प्रयत्न अशी कलम लावली गेली आहेत.

कुटुंबाचं म्हणणं काय?

त्यांच्या कुटुंबाचं म्हणणं आहे की,  शिवकुमार आणि संघटनेच्या अन्य सदस्यांवर यासाठी कारवाई केली गेली कारण कुंडली इंस्ट्रियल एरियामध्ये काम करणाऱ्या मजुरांच्या हक्कांसाठी आवाज उठवतात. संघटनेच्या इतर सदस्यांनी बीबीसीला सांगितलं की 12 तारखेच्या घटनेच्या दिवशीही संघटनेचे लोक, ज्यांच्यात जास्तकरून मजूरच सहभागी आहेत, कोण्या मजुराचं थकित वेतन मिळवण्यासाठी फॅक्टरीच्या बाहेर निदर्शनं करत होते. इथे पोलिसांनी येऊन लाठीचार्ज केला.

त्यांचं म्हणणं आहे की, शिवकुमार आपल्या डोळ्यांच्या समस्येमुळे मजुरांची थकबाकी मिळवून देण्यासाठी इतर लोकांसोबत फारसे जायचे नाहीत. ते मुख्यत्वेकरून सिंघु बॉर्डरवर चाललेल्या शेतकरी आंदोलनातल्या आपल्या तंबूत बसलेले असायचे. इथे अनेक मजूर येऊन आपली थकबाकी मिळवून देण्यासाठी संघटनेकडून मदत मागायचे. त्यांचं म्हणणं आहे की 12 तारखेलाही शिवकुमार तिथेच बसलेले होते.

शिवकुमार यांच्या मते 16 जानेवारीला जेव्हा ते शेतकरी आंदोलनात...