पाहा व्हीडिओ : राहुल गांधी यांच्याबद्दल तीन शब्दांत काय सांगाल?

132 वर्षांचा इतिहास असलेल्या काँग्रेस पक्षाला संजीवनीची गरज होती.

देशातला सगळ्यांत मोठा विरोधी पक्ष अशी बिरुदावली मिरवणाऱ्या काँग्रेसला 2014च्या सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये वीस टक्क्यांपेक्षाही कमी मतं मिळाली होती. याच निवडणुकीत नरेंद्र मोदीप्रणित भारतीय जनता पक्षाने दणदणीत विजय मिळवत सत्ता संपादन केली होती.

या निवडणुकांमध्ये एकूण 543 जागांपैकी काँग्रेसला 44 म्हणजे दुसऱ्या शब्दांत जेमतेम आठ टक्के मते मिळाली. काँग्रेसची आतापर्यंतची ही सगळ्यांत वाईट कामगिरी ठरली.

2014 निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाला मिळालेली मतं.

त्या निवडणुकीनंतर अर्ध्या डझन राज्यांमध्ये काँग्रेसवर पराभवाची नामुष्की ओढवली. आता केवळ कर्नाटक आणि पंजाब या मोठ्या राज्यांसह तीन छोट्या राज्यांमध्ये काँग्रेसची सत्ता आहे.

गुजरात आणि हिमाचल प्रदेश या राज्यांमध्ये काँग्रेस सत्तेत येण्याची शक्यता धुसर आहे.

"2009 ते 2014 या कालावधीत शहरी तसंच ग्रामीण अशा दोन्ही प्रदेशांतला मतदार काँग्रेसपासून दुरावला. काँग्रेसने लोकप्रिय मतांपैकी नऊ टक्के मतं गमावली. समाजातील विवि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ध घटक तसंच अल्पसंख्य घटकांपासून काँग्रेसची नाळ तुटली आहे," असं राजकीय विश्लेषक सुहास पळशीकर यांनी सांगितलं.

ज्या राज्यांमध्ये काँग्रेसला पराभवाचा सामना करावा त्याठिकाणी विजयपथावर परतण्यात काँग्रेसला अपयश येतं, हा समज रुढ झाला आहे. तामिळनाडूसारख्या राज्यात काँग्रेसने शेवटची निवडणूक 1962 मध्ये जिंकली होती.

पश्चिम बंगालसारख्या राजकीयदृष्ट्या संवेदनशील राज्यात 1977 नंतर काँग्रेसला निवडणुकांमध्ये बाजी मारता आलेली नाही. ही उदाहरणं काँग्रेसच्या पीछेहाटीचं द्योतक आहेत.

उत्तर प्रदेश आणि बिहार राज्यांमध्ये काँग्रेसला नुकताच पराभवाला सामोरं जावं लागलं होतं. या राज्यांमध्ये काँग्रेसला सत्ता मिळवण्याची सुतराम शक्यता नाही.

राहुल काँग्रेसला तारणार?

अशा परिस्थितीत 47 वर्षीय राहुल गांधी ओढग्रस्तीला लागलेल्या काँग्रेस पक्षाला तारू शकतील का?

अमेठी या गांधी कुटुंबीयांचा बालेकिल्ला असणाऱ्या मतदारसंघातून विजय मिळवत राहुल गांधींनी 13 वर्षांपूर्वी राजकारणातील मुख्य प्रवाहात प्रवेश केला.

गांधी घराण्यातील पाचव्या पिढीचे प्रतिनिधी असणाऱ्या राहुल यांना राजकारण मनापासून आवडत नाही. सुरुवातीच्या काळात राजकारणापासून त्यांनी सुरक्षित अंतर ठेवलं होतं. राजकारणातला जांगडगुत्ता, धावपळ यात त्यांना विशेष रस नाही.

2013 पासून राहुल गांधी काँग्रेसमधले दुसऱ्या क्रमांकाचे नेते आहेत. मात्र त्यानंतरही काँग्रेसच्या नशिबात काहीही बदल घडला नाही. राहुल गांधी यांनी युवा आघाडी बळकट करण्याचा प्रयत्न केला. पक्षाचं कामकाज एखाद्या कॉर्पोरेट कंपनीप्रमाणे चालवण्याचा त्यांचा प्रयत्न होता. मात्र त्याने काँग्रेसच्या कामगिरीवर विशेष परिणाम जाणवला नाही. काँग्रेसची घसरण सुरूच राहिली.

गेल्या काही वर्षात काँग्रेसची मतदारांशी नाळ तुटली आहे.

मात्र काही दिवसांपूर्वी बदल घडला. सप्टेंबर महिन्यात राहुल विचारपूर्वक अमेरिकेच्या दौऱ्यावर रवाना झाले. या दौऱ्यात ते विद्यार्थी, प्रशासक, पत्रकार, डिप्लोमॅट्स अशा विविध क्षेत्रांतील धुरिणांना भेटले.

सोशल मीडियावरची मोहीम यशस्वी

या दौऱ्यात त्यांनी स्वत:च्या मर्यादा मान्य केल्या. बर्कले येथील कॅलिफोर्निया विद्यापीठात केलेल्या भाषणात राहुल यांनी पंतप्रधान मोदी माझ्यापेक्षा उत्तम संवादक असल्याचं मान्यही केलं होतं.

सोशल मीडियावरील त्यांची मोहीम अखेर फळली. सोशल मीडियावर ते आता अधिक मोकळेपणाने वावरतात. सोनिया गांधींच्या...


पाहा व्हीडिओ : लंडनच्या शारदाताईंसाठी धम्मचक्र परिवर्तन दिन असा असतो खास

लंडन शहरात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचं काही काळ वास्तव्य होतं. त्या घराचं महाराष्ट्र सरकारनं आता स्मारकात रुपांतर केलं आहे. शारदाताई दररोज न चुकता या स्मारकाला भेट देतात. आंबेडकरांच्या पुतळ्याला वंदन करतात.

इथं येणं हा त्यांच्या दैनंदिन आयुष्याचा अविभाज्य भाग झाला आहे.

डॉ. आंबेडकरांनी जगण्यासाठी सन्मान दिला असं शारदा तांबे सांगतात

इथे येण्यामागची भावना शारदाताई उलगडून सांगतात. त्या म्हणतात, ''तेव्हा समाजात जातीभेद होता, आम्हाला घराबाहेर उभं केलं जायचं. आंबेडकरांनी आम्हाला बौद्ध धर्म दिला. त्यानंतर आम्ही मुक्त पक्ष्याप्रमाणे भरारी घेतली.''

65 वर्षीय शारदा तांबे लंडनमध्ये आंबेडकर स्मारकाजवळच राहतात.

''डॉ. आंबेडकरांमुळे आम्हाला सन्मान मिळाला. त्यांच्यामुळेच सर्वकाही मिळालं. आयुष्य घडलं. माझ्यासाठी जगात त्यांच्यापेक्षा मोठं कोणीच नाही,'' असं शारदाताई सांगतात.

लंडनस्थित डॉ. आंबेडकरांचे स्मारक

''मी स्मारकापासून जवळ राहते. चार बसस्टॉप दूर माझं घर आहे. पण मी लांब राहत असते तरी मी एक आड एक दिवस इथे आले असते. इथ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ं येणं माझ्यासाठी श्रद्धेय आहे. खूप दूर राहत असते तर महिन्यातून एकदा किंवा आठवड्यातून एकदा अशी फेरी नक्कीच मारली असती.''

त्या पुढे सांगतात, ''डॉ. आंबेडकरांच्या स्मारकाचं दर्शन घेण्याची संधी मला रोज मिळते. त्यासाठी रोज संध्याकाळी मी इथं येते. स्मारकाचा दरवाजा बंद असेल तर इथला दिवा प्रज्वलित करून जाते.''

मुंबई ते लंडन हे संक्रमण शारदाताईंसाठी सोपं नव्हतं. 2002मध्ये त्या लंडनमध्ये राहण्यास आल्या. मुंबईत राहणाऱ्या कुटुंबाला आर्थिक आधार देण्यासाठी त्यांना लंडनला येणं भाग होतं. तेव्हापासून त्या लंडनमध्ये घरकाम करतात.

डॉ. आंबेडकरांच्या प्रतिमेला वंदन करताना शारदा तांबे

लंडन का? यामागचं कारण त्या उलगडतात. "पैशाचा खूप प्रॉब्लेम होता. मला येणं भाग होतं. मुलं मोठी होती. त्यांना समजावलं की पैशाची गरज आहे. मी एकटी जायला घाबरले नाही कुणाच्या समोरही. फक्त इंग्रजीचा प्रॉब्लेम होता. मोडकंतोडकं इंग्रजी बोलून काम चालवून न्यायचे''.

डॉ. आंबेडकरांचा दिलेला संदेश तरुण पिढीसाठी महत्त्वाचा आहे असं शारदाताई सांगतात. त्या म्हणाल्या, ''शिक्षण घेऊन मुलींनी वाटचाल करावी. बाबासाहेबांसारखं शिक्षण त्यांनी घ्यायला हवं. बाबासाहेबांच्या वेळी वीजपुरवठा नव्हता. एका बत्तीच्या खांबाखाली बसून त्यांनी शिक्षण पूर्ण केलं. आता मुलामुलींना सोयीसुविधा मिळतात. त्यांचा फायदा घेऊन बाबासाहेबांनी दिलेला शिक्षणाचा मंत्र जपायला हवा. आयुष्यात पुढे जाण्यासाठी शिक्षण आवश्यक आहे.''

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : लिहिता वाचता येत नव्हतं, मग कॅमेरा उचलला...

माया खोडवे या कचरावेचक महिलेच्या कॅमेरा शिकण्याची सुरूवात अशी झाली.

"नाशिकच्या एका संस्थेनं आम्हा कचरावेचक महिलांना कॅमेरा चालवण्याचं प्रशिक्षण दिलं. उद्देश हा होता की आमच्या समस्या मांडणाऱ्या छोट्या छोट्या फिल्म आम्ही स्वतः तयार कराव्यात.

प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यावर आम्ही डंपिंग ग्राऊंडवर शूट करण्यासाठी गेलो. माझ्यासोबत इतरही कचरावेचक महिला आणि आमचे प्रशिक्षक होते. आमचं काम झालं तेव्हा सगळे चहा प्यायला निघाले. मी म्हटलं मी नंतर येते मला अजून काही शॉटस घ्यायचे आहे. कळत काही विशेष नव्हतं, पण म्हटलं करून पाहू.

मी थोडं पुढे जाऊन इतर कचरा वेचणाऱ्या बायकांचं शूटिंग करत होते. तेवढ्यात दोन पोलीस आले. माझ्या हातात त्यांनी महागडा कॅमेरा पाहिला आणि काहीही न विचारता सरळ मला मारलं. त्यांना मी चोर वाटले. नाहीतर माझ्यासारख्या बाईकडे अशी वस्तू कशी असणार?

माझ्यासारखी साधी कचरावेचक बाई! तेव्हा माझ्या हातात कॅमेरा होता म्हणून पोलिसांनी मारलं. आज तोच कॅमेरा हाती आहे म्हणून लोकांचे प्रश्न काही अंशी का होईना सुटत आहेत."

माया खोडवेंच्या नव्या घ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रात गेलं की आजकाल झोपटपट्टीतल्या घरातही दिसणाऱ्या टीव्हीची उणीव प्रकर्षानं जाणवते. पण दर्शनी भागातच दिसतो तो नवा कॉम्प्युटर. तोसुद्धा एडिटिंगच्या सॉफ्टवेअर्सनी सुसज्ज असलेला.

शेजारच्या टेबलवर लॅपटॉप. डिजिटल कॅमेरा, टॅब्लेट, एक मोठा व्यावसायिक कॅमेरा आणि सगळ्या चार्जरच्या वायरींचं जंजाळ. यातल्या बऱ्याच वस्तू त्यांनी कर्ज काढून घेतल्या आहेत, तर काही त्या ज्या संस्थेत काम करतात त्यांनी दिल्या आहेत.

आम्रपली नगर या नाशिकच्या उपनगर भागातल्या झोपडपट्टीतलं घर सोडून त्या नुकत्याच या नव्या घरात राहायला आल्या आहेत.

बाबासाहेबांच्या संविधानानं दाखवला रस्ता

फक्त टेक्नालॉजीच नाही तर पुस्तकांचीसुद्धा त्यांच्या घरात कमतरता नाही. त्यांच्या घरातल्या पुस्तकांच्या ढिगात आंबेडकर, संपत्ती वितरण कायदा, संविधान आणि डेव्हिड जोसेफ श्वार्झचं 'The Power of Thinking Big' अशी वेगवेगळ्या विषयांची आणि लेखकांची पुस्तकं दिसतात.

"पुस्तकांनी मला प्रेरणा दिली. बाबासाहेबांच्या संविधानानं रस्ता दाखवला. दलितांचे, वंचितांचे हक्क काय असतात, ते हक्क मिळवण्यासाठी कसा लढा द्यायला हवा हे मला राज्यघटनेनं शिकवलं.

माया खोडवेंच्या घरात पुस्तकं आणि कॅमेरा असे सुखनैव नांदतात.

आणि बाबासाहेबांमुळे कळालं की एक महिला म्हणून माझे काय हक्क आहेत. स्त्रियांचा संपत्तीतही वाटा आहे, आणि तो त्यांना मिळालाच पाहिजे. स्त्रियांना समान अधिकार आहेत, त्यांनाही माणूस म्हणून जगण्याचा अधिकार आहे."

शालेय शिक्षण न झालेल्या माया बोलत असतात. आम्रपाली नगरच्या लोकांसाठी आणि इतरांसाठीही त्या वचिंतांच्या हक्कांसाठी लढणाऱ्या मायाताई आहेत.

त्यांच्यांकडे पाहिल्यावर लक्षात येतं की कार्यकर्त्यात असावा तसा आक्रमकपणा त्यांच्यात नाही. मृदू बोलणं, सौम्य वावर आणि दिलखुलास हास्य. या लहानशा कार्यकर्तीनं मोठ्यामोठ्या सरकारी अधिकाऱ्यांना लोकांच्या प्रश्नांची दखल कशी घ्यायला लावली असेल?

"हा आहे ना माझा सोबती," हातातल्या कॅमेऱ्याकडे बोट दाखवत त्या म्हणतात. "आपल्या प्रश्नांसाठी आता आरडा-ओरडा नाही करावा लागत. कॅमेऱ्यानं शूट करायचं आणि सत्य अधिकाऱ्यांपुढे मांडायचं. शंभरातल्या नव्वद वेळेस सोल्यूशन निघतंच. तेही आवाज न वाढवता."

ज्या कॅमेऱ्यामुळे मार खावा लागला आज त्याच कॅमेऱ्यामुळे माया खोडवेंना अधिकाऱ्यांकडून मानसन्मान मिळत आहे.

लिहिता-वाचता येतं नव्हतं, मग कॅमेरा उचलला

सुरूवातीच्या काळात माया...


पाहा व्हीडिओ : लोंगवा : एक गाव दोन देश

गावकऱ्यांचं नागरिकत्व एकाच देशाचं आहे, मात्र शाळा दोन देशांच्या आहेत आणि गावातली मुलं कोणत्याही देशाच्या शाळेचं शिक्षण घेऊ शकतात. असं गाव भारतात आहे. यावर विश्वास बसेल का?

आमचाही बसला नव्हता, जोवर आम्ही लोंगवामध्ये पोहोचलो नव्हतो.  नागालॅण्डच्या निवडणूका दिमापूर, कोहिमासोबत इतर भागांतून कव्हर केल्यानंतर जेव्हा आम्ही भारत-म्यानमार सीमेवरच्या या लोंगवा गावाकडे चाललो होतो, तोपर्यंत त्याच्या या ऐकलेल्या वर्णनानं अचंबित होतो. अगदी टोकाच्या मॉन जिल्ह्यातल्या या गावापर्यंत दिमापूरहून पोहोचायलाच 9 तास लागतात.

ईशान्येकडच्या या हिमालयाचं रूप पाहात, आसामच्या सीमेवरच्या चहाच्या मळ्यांना अधून मधून स्पर्श करत कोन्याक नागांच्या या राज्यापर्यंत प्रवास करतानाच दुर्गमतेची कल्पना येत होती. कदाचित या दुर्गमतेमुळेच टिकलेल्या नागा संस्कृतीनं तुलनेनं इथे अलिकडेच आलेल्या या देशांच्या सीमारेषा पुसून टाकल्या असाव्यात.

नागालॅण्ड हा जरी एकसंध नागा जमातीचा प्रदेश वाटत असला तरीही तो नागांच्याच अनेक उपजातींमध्ये विभागला गेला आहे. उदाहरणार्थ, राजधानी कोहिमा आणि त्याच्या आ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

जूबाजूचा प्रदेश हा अंगामी नागांचा आहे, जे एकूण नागांच्या लोकसंख्येमध्ये सर्वाधिक आहेत आणि म्हणून राजकारणात त्यांचं वर्चस्व अधिक आहे. तसा म्यानमार आणि अरूणाचलच्या सीमेलगत असलेल्या नागालॅण्डच्या मॉन जिल्ह्यासह आजूबाजूचा प्रदेश हा कोन्याक नागांचा प्रदेश म्हणून ओळखला जातो.

नागा 'हेडहंटर्स'

मुळात सारेच नागा हे योद्धा वृत्तीचे, पण या कोन्याक नागांचा इतिहास काही औरच. हे 'हेडहंटर्स' होते. म्हणजे एकेकाळी, टोळी स्वरूपात रहात असताना, पलिकडच्या दुसऱ्या राज्यातल्या खेड्यांवर ते हल्ला करायचे, युद्धं व्हायची आणि त्यात मारल्या गेलेल्या शत्रूंचं शिर कापून घेऊन यायचे. ही मानवी शिरं मोठ्या दिमाखात ते आपल्या घरांच्या दर्शनी भागावर लावून ठेवायचे.

अर्थात, नागालॅण्ड भारतात समाविष्ट झाल्यावर या 'हेडहंटिंग'वर सरकारनं कायमस्वरूपी बंदी घातली. अशा या 'हेडहंटंर्स' कोन्याक नागांच्या सामाज्याचं केंद्रस्थान होतं लोंगवा गाव, जे आता दोन देशांचं यजमानपद भूषवतंय.

लोंगवा गाव

सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत फक्त वळणावळणांचा आणि पर्वतरांगांचा रस्ता आम्हाला आंतरराष्ट्रीय सीमारेषेपर्यंत घेऊन जातो. कोन्याक नागांच्या प्रदेशात प्रवेश करताक्षणीच त्यांचं वेगळेपण जाणवायला लागतं.

नजरेत न मावणाऱ्या पर्वतरांगांकडे पाहत राहिलं तर प्रदर्शनात मांडावी अशी प्रत्येक टापूवर ठेवलेली नागांची बांबूंच्या भितींची आणि मातीनं लिंपलेली घरं दिसायला लागतात. पहाडांवर विखुरलेली ही एकेकटी घरं पहायला मोठी गंमत वाटते. असं वाटतं की हे सगळे एकमेकांशी भांडून वेगळेवेगळे राहताहेत आणि यांचं एक असं गाव नाहीच आहे. पण नंतर समजतं की इथं डोंगरावर ते फक्त शेतीच करतात आणि ही त्यांची 'फार्म हाऊसेस' आहेत!

मॉन या जिल्ह्याच्या गावापासून 40 किलोमीटरवर मग एका रांगेच्या अगदी शिखरावर लोंगवा दिसायला लागतं.

लोंगवा महाल

महालाचा एक भाग भारतात तर एक म्यानमारमध्ये

अगदी निटनेटक्या, सारवलेल्या स्वच्छ बाबूंच्या घरांमधून वळणावळणाचा रस्ता चढाईवर एका मोठ्या मैदानाशी जाऊन पोहोचतो आणि तुमच्या समोर येतो एक मोठा लाकडी महाल उतरत्या छपराचा.

इतर छोट्या घरांपेक्षा त्याचं वेगळेपण आणि भव्यता लगेच डोळ्यात भरते. हाच आहे लोंगवाच्या मुख्य राजाचा, 'आंग'चा राजमहाल, ज्याला भारत आणि म्यानमारची आंतरराष्ट्रीय सीमारेषा विभागते. याच महालाचा एक भाग भारतात आहे आणि एक म्यानमारमध्ये.

हे वैशिष्ट्य केवळ या एका घराचंच नाही तर...


पाहा व्हीडिओ : व्हिएतनामधला हिंदू धर्म संपुष्टात येणार?

2000 वर्षांचा इतिहास असलेला चंपा समुदाय अजून शिल्लक आहे. मात्र इथल्या हिंदू धर्माचं अस्तित्व संपण्याच्या मार्गावर आहे. प्राचीन काळी चंपा परिसर हा हिंदू राज्य आणि हिंदू धर्माचा बालेकिल्ला होता.

चंपामध्ये शिल्लक असलेली मंदिरं इथं कोणे एकेकाळी हिंदू धर्माचं प्राबाल्य होतं याची साक्ष देतात.

इथं दुसऱ्या शतकापासून 18 व्या शतकापर्यंत चम समाजाची सत्ता होती. चम समाजात हिंदू नागरिक मोठ्या संख्येनं होते. नंतर, यातल्या अनेकांनी बौद्ध किंवा मुस्लीम धर्म स्वीकारला.

इथले हिंदू आता कमी-कमी होत चालले आहेत. या हिंदूंनाच शोधण्यासाठी आम्ही त्यांच्या न्गेप या गावात पोहोचलो.

शतकांपासून हिंदूंचे वास्तव्य

दुपारची वेळ होती आणि सूर्य डोक्यावरही आला होता. हे गाव खूप छोटं असून मुख्य महामार्गापासून बरंच आतल्या भागात आहे. एका घराबाहेर डोक्यावर मुंडासं बांधलेला आणि सदरा परिधान केलेले इनरा जाका फोनवर कुणाशी तरी बोलत उभे होते. त्यांच्या घरातल्या किचनमध्ये जेवण शिजत असल्याचं जाणवत होतं.

तरुण असलेल्या इनरा जाका यांची भाषा व्हिएतनामी भाषेपेक्षा वेगळी होती. ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

फोनवरचं बोलणं झाल्यावर त्यांनी आमचं स्वागत केलं. त्यांनी सांगितलं की, मी चम भाषेत माझ्या वडिलांशी बोलत होतो.

घराबाहेर जेवणासाठी टेबल ठेवलं होतं. दारावर एक-दोन मूर्ती लावण्यात आल्या होत्या. इनरा जाका आणि इनरा सारा हिंदू धर्माचं पालन करतात. गेल्या काही शतकांपासून त्यांचे पूर्वज याच भागात राहत आले आहेत.

पितापुत्रांच्या या जोडीला हिंदू धर्माचं बाह्य जगाकडून होणाऱ्या परिणामांपासून केवळ संरक्षणच करायचं नसून चम संस्कृतीला जिवंतही ठेवायचं आहे. तसंच, त्यांना चम संस्कृतीच्या हरवलेल्या साहित्य आणि कलेचा शोधही घ्यायचा आहे.

इनरा सारा हे चम भाषेतले कवी आणि कादंबरीकार आहेत. त्यांनी मोठ्या मेहनतीनं चम साहित्यातल्या जुन्या कवींचा शोध घेत त्या पुन्हा छापल्या आहेत. त्यांनी लहानपणापासूनच आपल्या समाजाच्या सुवर्ण काळाबद्दल ऐकल्याचं ते सांगतात.

ते सांगतात की, "माझे लहानपणीचे शिक्षक आणि नातेवाईक मला पूर्वीच्या कथा आणि तेव्हाच्या सामान्य जीवनाबाबत सांगत असत. मोठा झाल्यावरही माझ्या आठवणींमध्ये जुन्या कथाच येतात."

हिंदू धर्माच्या संरक्षणाचा प्रयत्न

वडील चम समाजाच्या साहित्याला पुनरुज्जीवित करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. तर, मुलगा हिंदू धर्म वाचवण्याचा प्रयत्न करत आहे. यासाठी इनरा जाका आणि इनरा सारा हे पितापुत्र चार वेळा भारतात येऊन गेले आहेत आणि एकदा विश्व हिंदू संमेलनातही सहभागी झाले आहेत.

इनरा जाका याबद्दल सांगतात, "भारताकडून प्रेरणा घेऊन इथे हिंदू धर्माबद्दल लोकांना माहिती देण्याचा आम्ही प्रयत्न करत आहोत. पण, इथला हिंदू धर्म भारतापेक्षा एकदम निराळा आहे."

हिंदू धर्मातल्या कोणत्या जुन्या परंपरा आणि रीतीरिवाज तुम्ही पाळता असं आम्ही इनरा जाका यांना विचारलं. तेव्हा ते म्हणाले, "आमचे आजी-आजोबा आणि आई-वडील सांगायचे की आपण डोंगरांची पूजा करायचो. तसंच, आम्ही आजही शिवभक्त आहोत. इथे सगळी शंकराचीच मंदिरं आहेत."

सध्या चम समाजाची लोकसंख्या 2 लाख आहे. तीन प्रांतांमध्ये ही लोकसंख्या पसरली असून यात जवळपास 70 हजार नागरिक हिंदू आहेत. चंपा क्षेत्रात चार मंदिरं असून ज्यातल्या दोन मंदिरात आजही पूजा होते.

इनरा जाका आणि इनरा सारा हे पिता-पुत्र

इथला हिंदू धर्म संपुष्टात येण्याची शक्यता आहे. इनरा जाका यांना आम्ही विचारलं की, तुम्ही रामायण, महाभारत, भगवतगीता यांसारखे हिंदू धर्मग्रंथ वाचले आहेत का? त्यावर ते सांगतात, "आमच्या समाजातून हे ग्रंथ आता...


पाहा व्हीडिओ : शेतकऱ्यांच्या मृत्यूला जबाबदार कोण? रिपोर्टर - मयुरेश कोण्णूर, शूटिंग आणि एडिटिंग - शरद बढे.

सरकारी यंत्रणांच्या हलगर्जी आणि निष्ठूर वर्तनाला शेतकरी बळी पडले, असे ताशेरे आयोगाने ओढले आहेत.

माध्यमांतून प्रसिद्ध झालेल्या वृतांची दखल घेत हे आदेश दिले आहेत. महाराष्ट्र सरकारचे मुख्य सचिव आणि केंद्रीय कृषी मंत्रालयाचे सचिव यांना ही नोटीस बजावण्यात आली आहे.

हॉस्पिटलमध्ये दाखल असलेले, डिसचार्ज नंतर उपचार सुरू असलेल्या सर्व पीडित शेतकऱ्यांना मोफत आणि चांगले उपचार द्यावेत, अशी सूचनाही आयोगानं दिली आहे.

याशिवाय अशा घटना घडू नयेत, यासाठी काय उपाययोजना केल्या आहेत, जबाबदार अधिकाऱ्यांवर काय कारवाई झाली, याची विचारणाही आयोगानं केली आहे.

नेमकं धोरण काय?

कृषी विभागाकडून मिळालेल्या माहितीनुसार आत्तापर्यंत कीटकनाशकांच्या फवारणीमुळे विषबाधा होऊन विदर्भात 31 शेतकऱ्यांचे बळी गेले आहेत.

यात यवतमाळ जिल्ह्यात सर्वाधिक मृत्यू झाले आहेत. यवतमाळमध्ये 19, अकोल्यात 6,  नागपूरमध्ये 2, अमरावतीत 2 आणी भंडारा जिल्ह्यात 2 शेतकऱ्यांचा मृत्यू झाला आहे.

या पीडितांना सरकारकडून काय मदत मिळाली आहे,... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

तसंच पीडित कुटुंबांचं पुनर्वसन करण्यासाठी काय धोरणात्मक पावलं उचलली आहेत, याची माहिती मानवाधिकार आयोगानं मागवली आहे.

देशातील बहुसंख्य शेतकरी शिक्षित नाहीत, त्यामुळं शेती उत्पादनं आणि इतर तंत्रज्ञानांच्या सुरक्षित वापरांसाठी ते सरकारी यंत्रणांवर अवलंबून असतात, असं आयोगानं म्हटलं आहे.

सरकारी विभागांच्या निष्ठूर आणि हलगर्जी वर्तनाला शेतकरी बळी पडले आहेत, असं आयोगानं म्हटलं आहे.

कापसाच्या शेतात कीटकनाशक फवारणीच्या तंत्राची पुरेशी माहिती नसल्यानं शेतकऱ्याच्या जगण्याच्या हक्कांची पायमल्ली झाली आहे, असंही आयोगानं म्हटलं आहे.

दरम्यान या प्रकरणांत 5 कृषी सेवा केंद्रांवर गुन्हे दाखल केले आहेत, तर 5 केंद्राचे परवाने रद्द केल्याची माहिती कृषी विभागाच्या गुणवत्ता नियंत्रण विभागाचे संचालक एम. एस. घोलप यांनी दिली.

या प्रकरणाची चौकशी करण्यासाठी विशेष तपास पथकाची नियुक्ती करण्याची घोषणा सरकारनं केली आहे. गृह विभागाच्या अतिरिक्त सचिवांच्या नेतृत्वाखाली ही चौकशी होणार आहे.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : शॉपिंगचा आनंद लूटा. पण, त्याचवेळी ग्राहक म्हणून राहा सावध

असा अनुभव आपल्यापैकी काहींना आला असेल. ऑनलाईन खरेदी करताना पैसे तर दिले गेले पण सेवा किंवा वस्तू मिळालीच नाही, असं झालं तर काय करायचं हे समजत नाही.

रश्मीच्या बॅंकेच्या खात्यातून पैसे तर वळते झाले होते पण दिवसभर वाट पाहूनही तिला तिकीच बुकिंगचा कोणताच संदेश आला नव्हता. ऑनलाईन बुकिंग करणाऱ्या कंपनीकडे फोन केला तर जबाबदारीने उत्तर मिळत नव्हतं. अजूनही रश्मीत्याविरुद्ध दाद मागतच आहे.

हे एक प्रातिनिधिक उदाहरण होतं. पण, ऑनलाईन खरेदीच नाही तर दुकानात जाऊन केलेली खरेदी करतानाही आपल्याला फसवणुकीचा अनुभव येऊ शकतो.

कुठे मागाल दाद?

फक्त पैशाचीच नाही तर वस्तूचा दर्जा, प्रत आणि किंमत यातही फसवणूक होऊ शकते. अशावेळी एकतर ग्राहकाने सावध राहण्याची गरज आहे. त्यातूनही जर फसवणूक झालीच तर ग्राहक म्हणून आपले हक्क बजावण्याची आवश्यकता असते.

ग्राहक हक्कांविषयी जागृती निर्माण करण्यासाठी विश्वास उटगी गेले कित्येक वर्षं काम करत आहेत. दुकानदार किंवा सेवा पुरवठादारांकडून फसवणूक झाली तर काय करायचं हे त्यांनी अगदी सविस्तरपणे सांगितलं.

... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

पहिली पायरी असते ती लेखी तक्रारीची. लेखी तक्रारीला कंपनीकडून आठवड्याभरात उत्तर आलं नाही तर आपल्याला ग्राहक न्यायालयात दाद मागण्याचा अधिकार आहे, असं ते सांगतात.

ग्राहक संरक्षण कायदा

"ग्राहक संरक्षण कायदा-2005 नुसार ग्राहक न्यायालयात त्याची सुनावणी होते. अर्थात तक्रारीबरोबरच आपल्याला पुरावेही सादर करावे लागतात," असं ते म्हणाले.

लेखी तक्रारीशिवाय मात्र पुढे दाद मागता येत नाही. शिवाय तक्रारीचा कुठलाही फॉर्म नाही. तुम्ही तुमच्या शब्दात आपलं गाऱ्हाणं मांडू शकता, असं ते म्हणाले.

वर दिलेलं उदाहरण ऑनलाईन व्यवहारांचं आहे. त्यात रश्मीनं बुकिंग केलं होतं ऑनलाईन सेवा देणाऱ्या कंपनीकडे आणि तिकीट होतं विमान कंपनीचं. अशावेळी काय करायचं, असा प्रश्न पडतो. अशीच काहीशी अवस्था ऑनलाईन शॉपिंग करतानाही असते.

"तुमचा पहिला संपर्क ज्या कंपनीशी येतो तिथं दाद मागायची. ईमेल किंवा लेखी उत्तर सात दिवसात मिळालं नाही तर मग कोर्टाची पायरी चढायची," उटगी यांनी सांगितलं.

पण जर ऑनलाईन शॉपिंग केलं असेल आणि साईट दुसऱ्या देशातली असेल तर मात्र त्या देशाचे नियम लागू होतात.

दाद मागण्याचा आपला हक्क आहेच. पण, त्याशिवाय आपली फसवणूक होऊ नये यासाठी काही काळजी आपण घेतली पाहिजे. म्हणूनच उटगी यांच्या मते सरसकट सगळ्या वस्तू ऑनलाईन घेऊ नयेत.

आणि विश्वसनीय साईटवरच हे व्यवहार करावे. दुकानातही वस्तू आणि मूल्य पारखून खरेदी करावी.

ग्राहक म्हणून काय घ्याल खबरदारी

सर्वांत महत्त्वाचा भाग म्हणजे जाहिरातींना फसू नका आणि अशा जाहिराती करणं हा गुन्हा आहे तेव्हा जाहिरातदारांची तक्रार आवर्जून करा असं ते सांगतात.

फसवणूक टाळण्यासाठी खालील मुद्दे लक्षात ठेवले पाहिजेत.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ : सरकार अंगणवाडी सेविकांवर आंदोलनाची वेळ का आणतं?

ताराबाई पतंगे अशाच एक सेविका. "आमचं काम जर इतकं महत्त्वाचं आहे, तर सरकार आमच्यावर आंदोलनाची वेळ का आणतं?" अंगणवाडी सेविका ताराबाई पतंगे अगदी थेटपणे प्रश्न विचारतात.

ताराबाई गेली 34 वर्षं पालघर जिल्ह्यातल्या वडोली नवापाडा येथे अंगणवाडी सेविका म्हणून काम करत आहेत. पण एवढ्या वर्षांच्या सेवेनंतरही त्यांना सरकारकडून केवळ 4,968 रुपये मानधन मिळतं.

अंगणवाडी सेविका ताराबाई पतंगे

अंगणवाडी सेविकांना मानधनवाढ मिळावी, म्हणून ताराबाई आणि त्यांच्यासारख्याच अन्य अंगणवाडी सेविकांनी फेब्रुवारी महिन्यात संप पुकारला होता.

मात्र, आता सरकारनं अंगणवाडी सेविका आणि कर्मचाऱ्यांना महाराष्ट्र अत्यावश्यक सेवा कायद्याच्या (MESMA) कक्षेत आणण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यामुळं अन्यायाविरोधात दाद मागण्याचा अधिकारही सरकारनं काढून घेतला असल्याची भावना अंगणवाडी कर्मचाऱ्यांच्या मनात आहे.

या असंतोषामागचं कारण ताराबाईंचा दिनक्रम पाहिल्यावर लक्षात येतं.

असा असतो अंगणवाडी सेविकांचा दिवस

अंगणवाडी उघडते सकाळी नऊ वाजता. पण ताराबाईंचं काम साडेआठलाच सुरू ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

होतं. सकाळी साफसफाई, मुलं आल्यावर त्यांच्याकडून प्रार्थना, गाणी म्हणवून घ्यायची, त्यांना नाश्ता द्यायचा आणि मग पूर्वप्राथमिक शिक्षण द्यायचं, यात ताराबाईंचा सकाळचा वेळ जातो.

अंगणवाडीची वेळ संपली, तरी ताराबाईंचं काम सुरूच राहतं. ताराबाई मग आजारी व्यक्ती, गरोदर महिला किंवा स्तनदा मातांची विचारपूस करायला पाड्यावर जातात.

"कोणाकडे एखाद्याचा मृत्यू झाला तर त्यांच्याकडेही आम्ही जातो. या लोकांच्या सुखा-दुःखात आम्ही नेहमी सहभागी असतो."

पाड्यावरच्या कुपोषित मुलांकडे तर जास्त लक्ष द्यावं लागतं, असं ताराबाई सांगतात. "आठवड्याला आम्हाला मुलांचं वजन घ्यावं लागतं. कुपोषित मुलांना पालकांनी अंगणवाडीत आणलं नाही तर आम्हाला त्यांच्या घरी जाऊन त्यांना आणावं लागतं. त्यांना खाऊ घालावं लागतं."

ताराबाई अंगणवाडीत काम करत असतानाचा क्षण.

मुलांचं, स्त्रियांचं आरोग्य आणि आहार, लसीकरण, किशोरवयीन मुलींच्या समस्या अशा अनेक बाबतींतही अंगणवाडी सेविका महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळंच त्यांना अनेकजण 'ताई' म्हणून संबोधतात.

या सर्व कामाची माहिती, अहवाल जतन करणं हाही अंगणवाडी सेविकांवरील जबाबदारीचा एक भाग आहे. आरोग्य विभाग, ग्रामसेवक, पंचायत समिती आणि सरकारच्या विविध विभागांच्या अधिकाऱ्यांना काही माहिती हवी असेल, तर अनेकदा ते अंगणवाडी सेविकांशीच संपर्क साधतात.

"एक लाख पगार घेणाऱ्या अधिकाऱ्यालाही जेवढी माहिती नसेल तेवढी अंगणवाडी सेविकेला माहिती असते. कारण ती प्रत्येकाच्या घराघरात जाते. आपला पाडा, आपलं गाव, आपली मुलं म्हणून ती काम करत असते," असं ताराबाई सांगतात.

MESMA वर सरकार ठाम

ताराबाईंसारख्या अंगणवाडी सेविकांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असल्याचं महिला व बालकल्याण विभागाच्या मंत्री पंकजा मुंडे मान्य केलं आहे, पण MESMA हटवण्यास मात्र नकार दिला आहे.

पंकजा यांनी मंगळवारी विधानपरिषदेत आपली बाजू मांडली.

लहान मुलांना शिकवताना ताराबाई.

"महाराष्ट्र कुपोषणापासून मुक्त होण्यासाठी आपण जी पावलं उचलत आहोत त्यात सर्वात महत्त्वाचं काम हे अंगणवाडीच्या माध्यमातून होत आहे, हे निर्विवाद सत्य आहे. अंगणवाडी सेविका हा आमच्या विभागाचा कणा आहे."

महाराष्ट्रात कुपोषणाचा आकडा शून्यावर न्यायचा आहे, तर अंगणवाडी ही अत्यावश्यक सेवा नाही का? असा प्रश्न पंकजा यांनी विचारला.

"एक अंगणवाडी सेविका एक महिना संपावर गेली, तर एक महिना मुलांना पोषण आहार मिळत...


पाहा व्हीडिओ : सावधान ! तुम्हाला फेसबुकवर दिसत असलेली माहिती खरी आहे का?

कोण आहेत ही माणसं जी अशी ट्विटर हँडल्स आणि फेसबुक पेजेस किंवा वेबसाईट्स चालवतात, ज्यांच्यावर फेक न्यूज पसरवण्याचा आरोप आहे?

फेक न्यूज पसरवण्यासाठी व्हॉट्सअॅपला जबाबदार धरलं जातंय. भारतात 20 कोटींहून जास्त लोकं व्हॉट्सअॅप वापरतात.

वेगवेगळ्या अहवालांनुसार फेक न्यूजमुळे 2018मध्ये आतापर्यंत 24 जणांचा बळी गेला आहे.

याच विषयाच्या खोलात जाण्यासाठी आम्ही पोहोचलो ग्वाल्हेरमध्ये. शहरातल्या प्रसिद्ध राम मंदिरासमोरच्या शॉपिंग कॉम्प्लेक्समध्ये आकाश सोनी यांचं कार्यालय आहे.

आकाश स्वतःची ओळख 'बाल स्वयंसेवक' अशी करून देतात. ते वयाच्या चौथ्या वर्षापासून राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाशी जोडले गेले आहेत.

गेल्या 'सहा वर्षांपासून' आकाश सोनी 'बीजेपी ऑल इंडिया' नावाचं फेसबुक पेज चालवतात. या पेजला जवळपास 12 लाख लोकांनी लाईक केलं आहे.

आकाश स्वतःची ओळख 'बाल स्वयंसेवक' अशी करून देतात.

फॅक्ट-चेकर वेबसाईट 'अल्ट न्यूज'ने 'बीजेपी ऑल इंडिया' फेसबुक पेजवरून सातत्याने खोट्या बातम्या पसरवल्या जात असल्याचं म्हटलं आहे.

'अल्ट न्यूज'नुसार या फ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेसबुक पेजवर एक फोटो आहे. त्यात पाकिस्तानचे माजी पंतप्रधान शाहिद खाकान अब्बासी यांना अमेरिकेतल्या एका विमानतळावर तपासादरम्यान कपडे काढायला सांगण्यात आल्याचं म्हटलं आहे. ही बातमी खोटी होती.

ही बातमी का छापली यावर आकाश सोनी स्वतःचा युक्तीवाद मांडतात. कधी ते पोस्टमध्ये चूक झाल्याचं कबूल करतात. तर कधी प्रसार माध्यमांमध्ये सगळीकडेच चुकीच्या बातम्या दाखवल्या जातात. तर मग आपल्यालाच का विचारलं जातंय, असा युक्तीवाद करतात. ते अल्ट न्यूजची विश्वासार्हता आणि त्यांच्या फंडिंगवरही प्रश्नचिन्हं उपस्थित करतात.

फॅक्ट-चेकर वेबसाईट 'अल्ट न्यूज'ने 'बीजेपी ऑल इंडिया' फेसबुक पेजवरून सातत्याने खोट्या बातम्या पसरवल्या जात असल्याचं म्हटलं आहे.

आकाश सोनी सांगतात ते 'वुई सपोर्ट अमित शहा', 'वंदे मातरम' आणि स्वतःच्या नावानेही फेसबुक पेज चालवतात.

आकाश अनेक फेसबुक ग्रुप्सचे सदस्यही आहेत. आपण 350 व्हॉट्सअॅप ग्रुप्सचे सदस्य आहोत आणि या ग्रुप्सवरून सतत जी माहिती मिळते ती फेसबुकवर पोस्ट करतो, असं आकाश सांगतात.

आकाश सांगतात त्यांना या फेसबुक पेजने नवी ओळख दिली आहे. या पानावर समस्येचा उल्लेख करताच त्याचं समाधान मिळतं.

सीसीटिव्ही कॅमेऱ्यांनी सुसज्ज आकाश यांच्या कार्यालयात दाराजवळच्या भिंतीवर स्वामी विवेकानंद यांचं मोठं पोस्टर आहे.

हातात मोबाईल, कपाळावर टिळा आणि कुर्ता घातलेल्या आकाश सोनी यांच्या टेबल-खुर्चीसमोर सोफा ठेवला आहे.

याच कार्यालयात रात्री उशिरापर्यंत वेगवेगळ्या फेसबुक पेजेससाठी माहिती गोळा करत असल्याचं ते सांगतात.

त्यांची विचार करण्याची पद्धत एखाद्या डिजिटल न्यूजरूममध्ये काम करणाऱ्या प्रोफेशनलसारखी आहे. सकाळी काय छापायचं, ऑफिसच्या आधी किंवा नंतर लोकांना काय वाचायला आवडेल, दुपारी लोकांना काय बघायला आवडेल, या सर्व गोष्टी ध्यानात धरून ते फेसबुक पोस्ट टाकतात.

एका सूत्रानुसार गुगल अॅड्सच्या माध्यमातून अनेक जण महिन्याला लाखो रुपये कमावतात. त्यामुळे लोकांना फेसबुक पेजवर आणून तिथे क्लिक करायला बाध्य करणं गरजेचं असतं.

आकाश सोनी यांचा फोन

'बीजेपी ऑल इंडिया' पेजवर भाजप आणि नरेंद्र मोदी यांच्या समर्थनातल्या बातम्यांव्यतिरिक्त प्रत्येक सबस्क्राईबरला काहीना काही तरी मिळावं, असा प्रयत्न आहे. उदाहरणार्थ राशीभविष्य, आरोग्य, क्रीडा क्षेत्र, मनोरंजन आणि याव्यतिरिक्त हिंदू धर्माशी निगडीत बाबी.

आकाश सोनी सांगतात, "मी आणि माझा मित्र...


पाहा व्हीडिओ : सीमाप्रश्नाविषयी बेळगावच्या तरुणांना काय वाटतं?

बेळगावच्या न संपलेल्या सीमालढ्याचा परिणाम इथल्या स्थानिक राजकारणावरही दिसून येतो. पण ६० वर्षांहून अधिक काळ न सुटलेल्या या प्रश्नाचा परिणाम बेळगावातल्या नव्या तरुण पिढीवर काय आणि कसा होतो?

हाच प्रश्न घेऊन 'बीबीसी मराठी'ची टीम बेळगावात पोहोचली. वेगवेगळ्या क्षेत्रात काम करणाऱ्या, आपले पाय रोवू पाहणाऱ्या आणि तरीही स्वत:ची स्वतंत्र सामाजिक आणि राजकीय जाणीव असणाऱ्या बेळगावातल्या तरूणांशी आम्ही बोललो.

पुण्या-मुंबई आणि बेंगळुरूशी समान मैत्री असणाऱ्या बेळगावातल्या या नव्या पिढीमध्येही बरीच मतं-मतांतरं आहेत. मागच्या पिढ्यांपेक्षा काहींचे विचार वेगळे आहेत तर काही मागच्या पिढीचा लढा पुढे नेण्याचा मानस व्यक्त करतात.

बेळगावातल्या नव्या पिढीला सीमाप्रश्न आणि त्यासाठीचा लढा आजही तितकाच महत्त्वाचा वाटतो का?

'मराठी माणूस सोयीसुविधांपासून वंचित'

मैथिली कपिलेश्वरकर माध्यम संयोजक आहेत. घरातल्या मागच्या पिढ्या सीमालढ्यात भाग घेतांना त्यांनी पाहिल्या आहेत.

त्या सांगतात, "मला हा नक्कीच महत्त्वाचा प्रश्न वाटतो. आमच्या भाषिक स्वातंत्र्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ची गळचेपी होते आहे आणि त्यासाठी ज्या मूलभूत सुविधा उपलब्ध करून दिल्या गेल्या पाहिजेत त्याच इथे नाहीत.

महाराष्ट्रापेक्षा इथे कर्नाटकात सोयीसुविधा चांगल्या आहेत असं म्हटलं जातं, पण मराठी माणूस जर त्या उपभोगूच शकत नसेल तर त्यांचा उपयोग काय?

चर्चेत सहभागी झालेले बेळगावचे तरुण-तरुणी.

म्हणूनच आम्हाला महाराष्ट्रात जायचं आहे कारण तो आमच्या अस्मितेचा प्रश्न आहे. जी सीमालढ्याची चळवळ सुरू आहे, आजही त्यात माझ्या पिढीचा सुज्ञ तरुण आहे. माझी पिढी असेल वा माझ्यानंतर येणारी, जे या अस्मितेच्या लढ्यामध्ये होरपळले आहेत ते सगळे या लढ्यात सहभागी आहेत."

'संघर्ष केवळ प्रशासकीय पातळीवर'

स्वाती कुलकर्णी लग्न होऊन बेळगावात आल्या आणि इथल्याच झाल्या. इथल्या सांस्कृतिक चळवळीत त्या कार्यरत आहेत, त्यांची नाट्यसंस्था आहे.

"ठीक आहे की मला कानडी भाषा येत नाही, पण ती मला समजावी, कळावी ही माफक अपेक्षा असते, यासाठी काही प्रयत्न केले जात नाहीत. पूर्वी एकेकाळी इथे ७०-७२ टक्के मराठी लोक होते. आता तशी परिस्थिती नाही. त्यामुळे सजग झालेला मराठी माणूस आता इथून महाराष्ट्रात स्थलांतरित होतो आहे," त्या म्हणतात.

पण पुढे त्या म्हणतात, "माझ्या स्वत:साठी हा मुद्दा आता महत्त्वाचा राहिलेला नाहीये. कारण माणसां-माणसांमध्ये आता काही प्रॉब्लेम नाही. जो काही आहे तो केवळ प्रशासकीय पातळीवर आहे. कानडी आता शाळेतच अनिवार्य विषय असल्यानं मुलं आता ती भाषा शिकतात आणि म्हणून नव्या पिढीच्या दृष्टीनं तो काही महत्त्वाचा प्रश्न राहिलेला आहे असं मला दिसत नाही."

कर्नाटक विधानसभा.

'सीमाप्रश्न माझ्यासाठी गौण, मला विकास हवा'

सुदीप बिलावर हॉटेल व्यावसायिक आहेत आणि त्यांचं पण म्हणणं तेच आहे. "माझ्यासाठी सीमाप्रश्न आता महत्त्वाचा उरलेला नाही. इथं बेळगावात सगळ्या सुविधा आहेत. थोडीफार तडजोड करावी लागते, पण ते चालायचंच. हे नक्की की मराठी माणसांना आजही जो संघर्ष करावा लागतो तो सांगण्यासाठी माझ्याकडे शब्द नाहीत. पण पूर्वीसारखी सक्ती आता वाटत नाही. सीमाप्रश्न आजच्या पिढीला सुसंगत वाटत नाही.

"आजच्या पिढीला शिक्षण पाहिजे, नोकरी पाहिजे, पैसा पाहिजे आणि विकास पाहिजे. या प्रश्नात सुप्रीम कोर्ट जो निर्णय देईल तो मला मान्य आहे. काही वर्षांपूर्वी मला हे विचारलं असतं तर मी म्हटलं असतं की बेळगाव महाराष्ट्रात जायला पाहिजे, पण आता मी म्हटतो की ते कर्नाटकातच राहिलं पाहिजे. कारण इथला विकास,...


पाहा व्हीडिओ : सौदीचे पत्रकार जमाल खाशोगी यांच्यासोबत नेमकं काय झालं?

सौदी अरेबियाची सरकारी वृत्तसंस्था असलेल्या  SPAने शाही सरकारच्या एका सूत्राच्या हवाल्याने सांगितलं की जर त्यांच्या देशाविरुद्ध कोणत्याही प्रकारची दंडात्मक कारवाई झाली तर त्याचं उत्तर आणखी एका मोठ्या कारवाईने दिलं जाईल.

या सूत्राचं नाव सांगण्यास मात्र या वृत्तसंस्थेने नकार दिला.

खाशोग्जी यांच्या हत्येला सौदी अरेबिया जबाबदार आहे, असं लक्षात आलं तर ते सौदीला 'शिक्षा' केली जाईल, असं वक्तव्य अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी केलं होतं.

'सौदी पत्रकार जमाल खाशोग्जींच्या खुनाचं रेकॉर्डिंग आहे' - टर्कीचा दावा

सौदी अरेबियाचे पत्रकार जमाल खाशोग्जी यांचा मृत्यू इस्तंबूलमधील सौदीच्या वकिलातीत झाल्याचे ऑडिओ आणि व्हीडिओ पुरावे आपल्याकडे असल्याचं टर्कीने बीबीसीला सांगितलं आहे.

सौदी अरेबिया सरकारचे टीकाकार मानले जाणारे खाशोग्जी यांना 2 ऑक्टोबर रोजी टर्कील्या सौदीच्या वकिलातीत प्रवेश करताना शेवटचं पाहण्यात आलं होतं. तेव्हापासून ते बेपत्ता आहेत.

टर्कीच्या गुप्तचर विभागाकडे त्यांच्या खुनाचे कागदोपत्री पुरावे आहेत, ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

असं या तपासाशी निगडित एका सूत्राचं म्हणणं आहे.

सौदी अरेबियाच्या गृहमंत्र्यांनी मात्र या आरोपांचा इन्कार केला आहे.

सौदी अरेबियाच्या अधिकृत वृत्तसंस्थेनुसार, प्रिन्स अब्दुलाझीज बिन नैफ बिन अब्दुलाझिज म्हणाले, "त्यांना मारून टाकण्याचे आदेश खोटे आहेत आणि या आरोपांमध्ये काही तथ्य नाही."

खाशोग्जी मंत्र्यांबरोबर बाहेर पडले होते, या तपशीलाचा सौदीने पुनरुच्चार केला असून संपूर्ण सत्य जाणून घेण्याची सौदीचीही इच्छा असल्याचंही या वृत्तसंस्थेनं सांगितलं आहे.

जमाल खाशोग्जी

खाशोग्जी यांच्या बेपत्ता होण्यामुळे आणि कथित खुनाच्या बातम्यांमुळे आंतरराष्ट्रीय पातळीवर संतापाचं वातावरण निर्माण झालं आहे. तसंच व्यापार विश्वात सौदीच्या विश्वासार्हतेला तडा गेला आहे.

व्हर्जिन ग्रूपचे सर रिचर्ड ब्रॅन्सन यांनी सौदीतील एक अब्ज डॉलरची गुंतवणूक थांबवण्याचा निर्णय घेतला आहे. तर अनेक उद्योगपती आणि मीडिया कंपन्यांनी या महिन्याच्या शेवटी प्रस्तावित असलेली गुंतवणूक परिषद रद्द केली आहे.

अमेरिकेने या परिषदेला उपस्थित राहण्याबाबत पुनर्विचार करावा, अशी विनंती अमेरिकेच्या संसदेच्या फॉरेन अफेअर्स कमिटीने राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांना केली आहे. असं असलं तरी अमेरिकेचे ट्रेझरी सेक्रेटरी स्टिव्हन मनुचीन या परिषदेला हजर राहणार असल्याचं त्यांनी CNBC या अमेरिकन वृत्तवाहिनीला सांगितलं.

रेकॉर्डिंग नक्की काय आहे?

ताज्या बातम्यांनुसार वकिलातीत हल्ला आणि झटापट झाल्याचं कळतंय. टर्कीच्या संरक्षण खात्यातील सूत्रांनी ऑडिओ आणि व्हीडिओ रेकॉर्डिंग असल्याची खात्रीलायक माहिती बीबीसी अरेबिकला दिली आहे.

वॉशिंग्टन पोस्टने एका सूत्राच्या हवाल्यानुसार एक माणूस खाशोग्जी यांना मारहाण करताना ऐकू येत आहे. या रेकॉर्डिंगमध्ये त्यांना ठार करताना आणि त्यांचे शरीराचे तुकडे करताना दिसत आहे.

"तिथे अरबी बोलणाऱ्या अनेक व्यक्तींचा आवाज ऐकू येत आहे," असं आणखी एका सूत्राने वॉशिंग्टन पोस्टला सांगितलं. "त्यांची कशाप्रकारे चौकशी सुरू होती, कसा छळ करण्यात आला आणि कसा खून झाला ते यातून कळतं."

सौदीचे पत्रकार जमाल खाशोगी हे 2 ऑक्टोबरपासून बेपत्ता आहेत.

खाशोग्जी एका वृत्तपत्रासाठी स्तंभलेखक होते. या आठवड्याच्या सुरुवातीला स्तंभलेखक केमाल ओझ्रूक यांनी खाशोगी यांना मारतानाचा व्हीडिओ उपलब्ध असल्याचा आरोप केला होता. ओझ्रूक तुर्की सरकारचे निकटवर्तीय मानले जातात.

खाशोग्जी वकिलातीत...


पाहा व्हीडिओ : हिमालयाच्या कुशीत वसलेला वुलर लेक दिवसेंदिवस प्रदूषित होत आहे.

त्याच्या डोळ्यात निरागसपणा असला तरी आजवर आयुष्याने दाखवलेल्या कठोर क्षणांचं प्रतिबिंबही त्याच्या डोळ्यात दिसतं.

वडिलांच्या मृत्यूनंतर लहान वयातच तो घरात कुटुंबप्रमुखाची जबाबदारी निभावू लागला.

"माझे वडील बकऱ्या विकायचे आणि ते वुलर सरोवरामध्ये पडलेलं प्लास्टिक देखील उचलायचे." तो सांगत होता.

बिलालच्या वडिलांनीच त्याला लाकडी बोट कशी वल्हवायची हे शिकवलं. या बोटीच्या एका टोकावर गुडघ्यात पाय दुमडून बसायचं आणि हातात वल्हं घेऊन प्लास्टिक कसं गोळा करायचं याचं कसब त्यानं वडिलांकडूनच आत्मसात केलं आहे.

बिलाल लहान असल्यापासूनच वुलर सरोवरामध्ये स्वच्छतेचं काम करतो.

"वडील कॅन्सर झाल्यानं वारले. सध्या या वुलर सरोवरालाही कॅन्सर झाल्यासारखं वाटतं", बिलाल काहीसा हतबल होऊन सांगत होता.

आकसत चाललेलं सरोवर

आशियातील मोठा आणि हिमालयाच्या कुशीतला हा वुलर सरोवर शुद्ध पाण्यासाठी ओळखला जायचा. भारत प्रशासित काश्मीरमध्ये श्रीनगरच्या उत्तरेला 40 किलोमीटरवर वुलर लेक आहे.

1990मध्ये रामसर वेटलँड्स कन्व्हेन्शन या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत भ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ारतानं या सरोवराची पूर्णतः काळजी घेतली जाईल, असं आश्वासन दिलं होतं. पण, यासाठी फार प्रयत्न झाले नाहीत, असं पर्यावरणवाद्यांचं म्हणणं आहे.

'वेटलँड्स इंटरनॅशनल' या आंतरराष्ट्रीय संस्थेनं दिलेल्या माहितीनुसार 1911 सालच्या तुलनेत आता हे सरोवर 45 टक्क्यांनी आटलं आहे.

वुलर सरोवरामुळे काश्मीरमधील अनेकांना आपल्या कुटुंबाचा खर्च वाचवणं शक्य होतं.

बिलालचे वडील वयाच्या आठव्या वर्षीच गेले. त्यांच्या कुटुंबानं सगळे पैसे त्यांच्या उपचारावर खर्च केले. पैसे कमवण्यासाठी बिलालनं शाळाही सोडली.

वुलर सरोवर हे तेव्हा जणू त्याचं घर होतं. मात्र, आता उत्पन्नाचा स्रोत झाला आहे.

बिलाल वुलर सरोवर मध्ये दररोज नाव घेऊन जातो आणि त्यातील प्लॅस्टिकच्या पाण्याच्या बाटल्या गोळा करतो. दिवसभरात 100 ते 200 प्लास्टिक बाटल्या गोळा केल्यावर त्या विकून त्याला दिवसाकाठी 150 रुपये मिळतात.

वुलर सरोवरामध्ये नावेतून फिरून अशा बाटल्या गोळा करण्याचं कसब त्याने इतर अनेक मुलांना शिकवलं आहे.

आणि बिलाल रातोरात प्रसिद्ध झाला...

"मी पैसे कमावण्याच्या दृष्टीने हे सरोवर कधीच स्वच्छ करत नाही. हे मी सगळ्यांच्या फायद्यासाठी करतो आहे. कारण सरोवर स्वच्छ राहिलं तरच सगळ्यांना पिण्यासाठी स्वच्छ पाणी मिळेल", बिलाल सांगतो.

बंदीपोरातील एका स्थानिक चित्रपट निर्मात्यानं बिलालवर डॉक्युमेंट्री बनविली आणि तो रातोरात काश्मीरमध्ये प्रसिद्ध झाला.

बिलालला तिथल्या स्थानिकांच्या भवितव्यासाठी वुलर सरोवर स्वच्छ ठेवायचा आहे.

श्रीनगर महानगरपालिकेनं त्याला 'स्वच्छ भारत अभियानाचा' ब्रँड अँबेसेडर बनवलं आहे.

तसंच सरकारनं त्याच्या शाळेचा दर महिन्याचा 8 हजार रुपयांचा खर्च उचलण्यासही सुरुवात केली असून तो नियमित शाळेतही जाऊ लागला आहे.

वुलर सरोवराला पर्टनस्थळ बनवण्यासाठी तो स्वच्छ करणं सध्या आवश्यक आहे. बिलाल यासाठी स्वतः प्रयत्न करेल असा सरकारला विश्वास आहे.

"ट्रक भरभरून कचरा इथे टाकला जातो. तसंच श्रीनगरहून वाहून आलेला कचराही इथं साठतो, " असं बिलालनं सांगितलं.

सरोवरात बिलालसोबत जात असतानाच एका घोड्याचा मृतदेह बोटीच्या बाजूनं वाहत गेला. संपूर्ण सरोवरात हिरव्या जलपर्णींचं साम्राज्य पसरलेलं दिसलं. बिलाल मात्र प्लास्टिक बाटल्या, पत्र्याचे कॅन पाण्यातून काढण्यात मग्न होता.

सरकारची कार्यवाही?

'वुलर कन्झर्वेशन अॅण्ड मॅनेजमेंट अथॉरिटी' (WCMA)चे प्रमुख असलेले निसार अहमद म्हणाले की, "सरकारनं...


पाहा व्हीडिओ : हे मुंबईकर अरबी समुद्रात राहतात

10 सप्टेंबर 2013 चा तो दिवस होता. मुंबईच्या गिरगाव चौपाटीवर दीड दिवसांच्या गणपतीच्या विसर्जनाला सुरुवात झाली होती. कुटुंबासह लोकांनी मोठी गर्दी केली होती.

मी तेव्हा मुंबई महापालिकेच्या सुरक्षा पथकाचा आणि लाईफ गार्ड टीमचा समन्वयक म्हणून हा सगळा सोहळा पाहत होतो. विसर्जनासाठी एक-एक गणपती समुद्राच्या पाण्यात जाऊ लागले.

प्रत्येक जण आपल्या घरच्या गणपतीसह गुडघाभर पाण्यात जात होता. गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर याचा गजर सुरूच होता. ढोल-ताशे दणाणून वाजत होते. तेवढ्यात एकच गोंधळ उडाला. लोकांनी एकच आरडा-ओरडा सुरू केला. या गोंधळाने ढोल-ताशांचा आवाजही थांबला. पाण्यातून बाहेर येत लोक सैरा-वैरा धावू लागले.

वयाची पन्नाशी गाठलेले सागरी अभ्यासक प्रदीप पाताडे यांना त्यावेळी आलेला अनुभव अगदी डोळ्यासमोर चित्र उभं राहील असा विषद करून सांगत होते.

ते पुढे सांगतात, "समुद्रातून बाहेर पडलेले काही जण तर किनाऱ्यावर येऊन वाळूत अक्षरशः गडाबडा लोळत होते. आमच्या बचाव पथकाचे लोक पटकन या लोकांच्या दिशेनं धावत गेले.

समुद्री खेकड्याची एक जात

सगळे जण पायाला ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

काहीतरी चावल्याची तक्रार करत होते. लाईफ गार्ड टीम आणि महापालिकेचे कर्मचारी हे ऐकून बुचकळ्यात पडले. मी मात्र, घडला प्रकार समजून चुकलो होतो.

विसर्जनाला समुद्रात गेलेल्यांवर स्टींग रे आणि जेली फिश या माशांचा हल्ला झाला होता. या मौसमात हे मासे किनाऱ्यांकडे आपला मोर्चा वळवतात.

दोन दिवस आधीच इथल्या कोळ्यांच्या जाळ्यात स्टींग रे आणि जेली फिश मोठ्या प्रमाणात आल्याचं मी पाहिलं होतं. त्यामुळे हे तेच मासे होते हे मला कळलं. या माशांमुळे शरीराला डंख झाल्यास, तीव्र वेदना होतात. पण, त्यांचं विष शरीरात पसरतं की नाही हे कोणालाच माहीत नव्हतं.

पाण्यातून बाहेर आलेल्या 70-80 जणांना आम्ही हॉस्पिटलमध्ये दाखल केलं. डॉक्टरांनाही कळत नव्हतं नेमकं काय झालं. या प्रत्येकाचं निरीक्षण करण्यासाठी  हॉस्पिटलनं त्यांना एक दिवस ठेऊन घेतलं. तेव्हा हे प्रकरण मुख्यमंत्र्यांपर्यंत पोहोचलं होतं. चौकशीचे आदेशही देण्यात आले.

मात्र, मूळ कारणाकडे कोणाचंच लक्ष गेलं नाही. ते म्हणजे अरबी समुद्रातले विलक्षण मासे!"

गणपती विसर्जनाच्या दिवशी या ब्लू बटन जेली फिशच्या हल्ल्यानंतर अनेकांना हॉस्पिटलमध्ये दाखल करावं लागलं होतं.

प्रदीप पाताडे यांच्या मनात या घटनेमुळे खूप मोठं कुतूहल निर्माण झालं होतं.

नोकरीसोडून निसर्गाकडे धाव...

पाताडेंनी नोकरी सोडण्याचा निर्णय घेतल्यानंतर स्वतःला निसर्गाच्या अभ्यासात झोकून दिलं. मुंबईतल्या धारावीमध्ये राहत असल्यानं ते समोरच असलेल्या महाराष्ट्र नेचर पार्कमध्ये फुलपाखरं-पक्ष्यांचा अभ्यास करण्यासाठी नेहमीच जायचे. पण, पक्षी आणि फुलपाखरांबद्दल अनेकांना माहिती असते.

अरबी समुद्रातल्या माशांबद्दल सामन्यांमध्ये अजूनही कुतूहल आणि गूढ कायम असल्याचं त्यांना या प्रसंगानंतर दिसून आलं. या घटनेनंतर पाताडेंनी मुंबईच्या सागरी वैविध्याचा अभ्यास करण्याचा निश्चय केला.

मुंबईकरांना मासे चावले. पण मी मात्र माशांच्या अधिक जवळ गेलो, असं पाताडे सांगतात.

गिरगावात लहानपण गेल्यामुळे पाताडेंना अरबी समुद्र आणि त्यातले सागरी जीव यांच्याबद्दल आपुलकी आणि कुतूहल पहिल्यापासूनच होतं. 1992 ला ते गिरगाव चौपाटीवरच्या मफतलाल स्विमिंग पूलचे सदस्य झाले आणि त्यानंतर विंड सर्फिंग, बोट कयाकिंग हे क्रीडा प्रकारही त्यांनी आत्मसात केले.

मुंबईतल्या लाटांवर स्वार होऊन विंड सर्फिंग आणि कयाकिंग करताना प्रदीप पाताडेंनी अनोखे सागरी जीव त्यांच्या आजूबाजूनं गेल्याचं...


पाहा व्हीडिओ : २६/११ हल्ल्यातील पुराव्यांवरून भारत-पाकिस्तानचे आरोप प्रत्यारोप

बीबीसी उर्दूच्या इस्लामाबाद प्रतिनिधी शुमाइला जाफरी यांनी या खटल्याशी संबंधित वकिलांशी चर्चा केली.

या प्रकरणाची सुनावणी शेवटच्या टप्प्यात आहे, असं वकिलांचं म्हणणं आहे.

26 नोव्हेंबर 2008 रोजी भारताची आर्थिक राजधानी मुंबईमध्ये हल्ला झाला होता. या हल्ल्याला नऊ वर्ष पूर्ण झाली आहेत. पाकिस्तानातल्या बचाव पक्षाचे वकील रिजवान अब्बासी यांनी बीबीसीला मुलाखत दिली.

रावळपिंडीच्या अदियाला तुरुंगात या खटल्याची सुनावणी सुरू आहे. याच तुरुंगात सात आरोपी आहेत. या प्रकरणात 72 साक्षीदारांची साक्ष तपासण्यात आल्याची माहिती अब्बासी यांनी दिली.

"अद्यापही काही आणखी साक्षीदारांची साक्ष आम्हाला हवी आहे. सध्या या प्रकरणाची सुनावणी अंतिम टप्प्यात आहे," असं अब्बासी म्हणाले.

"या खटल्याला इतका वेळ का लागत आहे?" असं बीबीसीनं विचारलं. या खटल्यामध्ये येणाऱ्या अडचणींना अब्बासी यांनी भारतालाच जबाबदार ठरवलं आहे.

"सुरुवातीला बराच वेळ वाया गेला. भारताच्या अधिकाऱ्यांनी आम्हाला सहकार्य केलं नाही. पाकिस्तानी अधिकाऱ्यांना भारतात पुरावे गोळ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ा करण्यासाठी येऊ दिलं नाही," असं अब्बासी म्हणाले.

"यानंतर एका चौकशी समितीची स्थापना करण्यात आली. पण भारतानं पुराव्यांची तपासणी करू दिली नाही," असं अब्बासी यांचं म्हणणं आहे.

"पाकिस्ताननं भारताला 24 साक्षीदार पाठवण्याची विनंती केली होती. पण भारतानं त्यांना पाठवलं नाही," असं अब्बासी यांनी सांगितलं.

विशेष सरकारी वकील उज्ज्वल निकम यांनी बीबीसीला दिलेल्या मुलाखतीमध्ये अब्बासी यांच्या म्हणण्याचं खंडन केलं आहे.

"भारतानं चौकशीसाठी पूर्ण सहकार्य केलं आहे. पाकिस्तानमध्ये भारतातून साक्षीदार पाठवता येणार नाहीत," असं निकम यांनी स्पष्ट केलं आहे.

"भारताच्या साक्षीदारांच्या सुरक्षेचा प्रश्न आहे. त्यामुळं आम्हाला त्यांना पाकिस्तानला पाठवता येणार नाही. आवश्यक असल्यास पाकिस्तानचे अधिकारी भारतात येऊन साक्षीदारांची साक्ष घेऊ शकतात," असं निकम यांनी म्हटलं.

"या प्रकरणाशी संबंधित आम्ही जी निवेदनं दिली आहेत त्यांचं उत्तर भारताकडून आलं नाही," असं अब्बासी म्हणाले.  भारत कधीच त्यांच्या साक्षीदारांना पाठवणार नाही असं पाकिस्तानच्या वकिलांना वाटतं.

"या प्रकरणाचा भारताला मुत्सद्देगिरीसाठी फायदा करून घ्यायचा आहे," असं अब्बासी यांचं म्हणणं आहे.

मार्च 2012मध्ये आणि ऑक्टोबर 2013मध्ये पाकिस्तानचं एक शिष्टमंडळ भारतात पुरावे गोळा करण्यासाठी गेलं होतं.

"पहिला दौरा तर निष्फळ झाला होता आणि दुसऱ्या दौऱ्यामध्ये साक्षीदारांशी बोलण्याची परवानगी भारतानं दिली नव्हती," असं अब्बासी यांनी म्हटलं.

या शिष्टमंडळात वकील, तपास करणारे अधिकारी आणि न्यायालयीन अधिकारी होते.

"भारतानं पुराव्यांच्या नावाखाली काही फाइल्स दिल्या आहेत. त्यामध्ये केवळ आरोप आहेत. भारतानं ठोस असे काही पुरावे दिले नाहीत. त्या कागदपत्रांचं कोर्टात काही महत्त्व नाही," असं अब्बासी म्हणाले.

या फाइल्स कोर्टात सादर करू शकत नाही असं अब्बासी यांनी म्हटलं. दरम्यान भारताने पाकिस्तानचे दावे फेटाळून लावले आहेत.

बचाव पक्षांची जी भूमिका आहे. पण याबाबत सरकारी पक्षाच्या वकिलांचं काय म्हणणं आहे?

"भारतानं निष्काळजीपणा केल्यामुळं हा खटला तेवढा सशक्त झाला नाही," असं सरकारी पक्षाचे वकील अक्रम कुरेशी यांचं म्हणणं आहे. "भारतानं महत्त्वाचे पुरावे आमच्याकडं सोपवलेच नाहीत."

"भारतानं आम्हाला हत्यारं, गोळ्या आणि मोबाइल फोन तपासण्यासाठी पाठवलेच नाहीत," असं त्यांचं म्हणणं आहे.

या केसच्या...


पाहा व्हीडिओ : ‘पूर आला तरी जंगल सोडणार नाही’

केरळमधील मेप्पाडीच्या दाट जंगलात वेलुता, त्यांच्या दोन बायका वगळता आता फारसं कुणी उरलेलं नाही.

या जंगलातले अनेक आदिवासी चांगल्या राहणीमानाच्या शोधात आधीच शहरात जाऊन वसले आणि जे मागे राहिले होते, त्यांना केरळ सरकारने ऑगस्टमध्ये आलेल्या महापुरानंतर बळजबरीने स्थलांतरित केलं.

प्रशासनानं या महापुराला 1924 नंतरचा या शतकातील दुसरा सर्वांत मोठा पूर घोषित केलं आहे.

भूस्खलनात घर गमावलेल्या आदिवासींच्या पुनर्वसनाची हमी केरळ सरकारने दिली. चोल नायक आदिवासींपैकी अनेक तरुणांनी आधीच मदत छावण्यांचा आसरा घेतला तर काही जण अजूनही कायमस्वरूपी पुनर्वसनाची वाट बघत याच जंगलात कशीतरी गुजराण करत आहेत.

चेरिया वेलुता

मात्र केरळमध्ये अस्तित्वात असलेल्या या एकमेव शिकारी आदिवासी जमातीतील सर्वांत वयोवृद्ध चेरिया वेलुता यांना आपलं जंगल सोडायचं नाही. आपण अजूनही या जंगलात गुजराण करू शकतो, असा विश्वास त्यांना वाटतो. जन्म आणि मृत्यू तर निसर्गाच्या हाती आहे, यावर त्यांचा विश्वास आहे.

चेरिया यांची भेट घेण्यासाठी आम्ही वायनाड जिल्ह्यातील मुप्पाईनाडू पंचायतीतून आठ किलोमी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

टरचा ट्रेक चढून गेलो. त्यांचं जंगलाप्रती प्रेम आणि शहरातील सुरक्षित जीवनाला दिलेला ठाम नकार, यामागची कहाणी आम्हाला जाणून घ्यायची होती.

डोंगराच्या त्या पायवाटेवरून जाताना उंचच उंच जंगली झाडांवर वाढलेल्या कंच हिरव्या वेली आम्हाला दिसल्या. वेलुता यांच्या घराकडे जाणाऱ्या वाटेत आम्हाला हत्तीची विष्ठा दिसली. या अर्थ हत्तींचा कळप आमच्या आसपासच होता. या विचारानेच आमचा थरकाप उडाला.

तुम्ही किती वेळा घाबरून जीव वाचवण्यासाठी पळ काढालं? पाऊस पडल्यावर पूर तर येणारच, हे निसर्गाचं चक्रच आहे, वेलुता म्हणतात.

सडपातळ बांध्याचे वेलुता यांना आम्ही भेटलो तेव्हा त्यांना आमच्याशी बोलायला नकारच दिला. मात्र आमच्यासोबत M. सुनील कुमार होते. वेलुता त्यांना ओळखायचे. सुनील यांनी त्यांना समजावलं तेव्हा ते आमच्याशी बोलायला तयार झाले.

ते आमच्याशी चोल नायक आदिवासी भाषेतच बोलले. मलयाळम-कन्नड मिश्रीत अशी ही बोली आहे. बोलताना मध्येच ते तेलाने चापून चोपून बसवलेल्या आपल्या दाट सोनेरी केसातून हात फिरवायचे आणि एक मोठं हास्य त्यांच्या चेहऱ्यावर उमटायचं.

दोन-तीन लहान मुलंही तिथे आसपास खेळत होती. ती मध्येच येऊन आमच्या कॅमेऱ्याकडे कुतूहलाने बघायची.

वेलुतांना आमचा पहिला प्रश्न होता की आदिवासींनी जंगल सोडून गावांत जावं, यासाठी सरकारने अन्न, सुरक्षा आणि निवाऱ्याचं आश्वासन देऊन इतरांचं मन वळवलं. मग त्यांना जंगल का सोडायचं नाही?

वेलुता यांनी मान हलवली आणि म्हणाले, "तुम्ही किती वेळा घाबरून जीव वाचवण्यासाठी पळ काढाल? पाऊस पडल्यावर पूर तर येणारच, हे निसर्गाचं चक्रच आहे. तुम्ही पावसाला घाबरून, पूर येईल म्हणून घाबरून जाऊन जंगल सोडलं तर उद्या कदाचित पाणी नाही म्हणून तुम्हाला मरण येईल."

"कुणाचा मृत्यू कधी होईल, हे कुणालाच माहिती नाही. मृत्यूला घाबरत जगणं मूर्खपणा आहे. खरंच मोठा धोका असेल तर त्याची पूर्वकल्पना निसर्ग देतोच आणि अशा परिस्थितीत कुठे आसरा घ्यायचा, हे मला माहीत आहे," ते सांगतात.

"या जंगलातली झाडं-झुडपं, गुहा, इथली सुरक्षित ठिकाणं, सगळं मला माहीतीये. मी इतकी वर्षं कुठल्याच त्रासाविना इथे आरामात राहत आलोय. मला फक्त एकाच गोष्टीची काळजी वाटते ती म्हणजे बाहेरची माणसं इथे आणतात ते अन्न आणि आजार."

मोठा धोका येणार असेल तर निसर्ग त्याची पुर्वकल्पना आधीच देतो.

वेलुता आठवड्यातून एकदा डोंगराच्या माथ्यावर असलेल्या इतर आदिवासींना भेटायला किंवा सरकारने...


पाहा व्हीडिओ : ‘मासिक पाळीदरम्यान मला गोठ्यात झोपावं लागतं’

हिमाचल प्रदेशच्या कुल्लूमधल्या जाना गावातली विमला देवी एका मुलाची आई आहे. त्या मासिक पाळी आल्यावर घरात पाऊल ठेवत नाहीत. मुलगा आणि नवऱ्यापासून वेगळ्या अशा घराखालील गोशाळेत त्या झोपतात.

कुलू-मनालीमध्ये वर्षभर जगभरातून पर्यटक येत असतात. इथला सुंदर निसर्ग पर्यटकांना आकर्षित करतो. पण या कुलूची अजून एक वेगळी बाजूही आहे. कुलूच्या डोंगराळ भागातील गावांमधल्या बऱ्याचशा महिला मासिक पाळी आल्यावर गोशाळेत झोपतात. मासिक पाळीत महिलांना वेगवेगळ्या भेदभावांना आजही तोंड द्यावं लागतं. त्याचंच हे एक उदाहरण आहे. ही प्रथा बंद व्हावी, म्हणून इथं जनजागृतीही केली जात आहे.

या महिलांना कुटुंबापासून वेगळं गायीच्या शेणाच्या वासासह झोपणं अजिबात आवडत नाही. पण त्यांच्याकडे कोणताच पर्याय शिल्लक नसतो.

विमला देवी

विमला देवी सांगतात, "आम्ही कोणालाही स्पर्श करू शकत नाही. त्या दिवसांमध्ये महिलांना अस्वच्छ मानलं जातं. एकटं रहावं लागतं. त्यामुळे खूपच विचित्र वाटतं."

इथल्या लोकांची अशी धारणा आहे की, मासिक पाळीच्या वेळी महिला घरात आल्या तर घर अपवित्र होतं आणि या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

चा देवांना राग येतो.

जुन्या चालीरीती

काही दिवसांपूर्वी प्रीता देवी लग्न करून कुलूमधल्या धर्मोट गावात आल्या. BA पास झालेल्या प्रीता यांना या प्रथेचा सामना करणं सोपं नव्हतं. प्रीता सांगतात, "या जुन्या चालीरीती आहेत. पण आम्हाला याचं पालन करावंच लागतं. सुरुवातीली मी नीट झोपूसुद्धा शकत नव्हते. खूप भीती वाटायची. पण या प्रथेचं पालन करावं लागतं. नाहीतर देवाचा कोप होईल, असं सांगितलं जातं."

परंतु हिमाचल महिला कल्याण मंडळाच्या मधुर वीणा यांना वाटतं की जुन्या प्रथापरंपरा आता बदलल्या पाहिजेत. त्या सांगतात, "बदल जरी हवे असले तरी ते लवकर होणार नाहीत. इथे पुरुष प्रधान समाज आहे. त्यामुळे बदलाला वेळ लागेल. जागरुकता निर्माण झाल्यावर महिला याबाबत विचार करू लागतील."

बदलांचे प्रयत्न

महिलांना गोशाळेत झोपावं लागू नये म्हणून यावर्षी काही प्रयत्न होताना दिसत आहेत.

कुलूमध्ये सरकार 'नारी गरिमा' कार्यक्रमांतर्गत जागरुकता निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. गोशाळेत राहिल्यानं महिलांना आजार होऊ शकतात हे समजवण्याचा प्रयत्न सध्या या कार्यक्रमातून होत आहेत.

प्रीता देवी

या एक वर्षाच्या कार्यक्रमात पथनाट्य, लोकगीतं आणि नृत्य या कलांच्या माध्यमातूनही जागृती निर्माण करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

कुलूचे उपायुक्त युनूस सांगतात, "लोकांच्या धारणा एकदम बदलणं सोपं नाही. सन्मानानं जगण्याचा अधिकार सगळयांना आहे. ज्या गावात आम्ही जागरुकता निर्माण करण्यासाठी जातो, त्या गावात डॉक्टर आणि अंगणवाडी सेविकांना घेऊन जातो. कारण लोकांच्या आस्था या विषयाशी जोडलेल्या आहेत. आम्ही काही पुजाऱ्यांशीही चर्चा केली, त्यातील काहींनी आम्हाला सहकार्य केलं."

किती बदल झाला आहे?

जानेवारी २०१८मध्ये ज्या गावापासून या जागृती निर्माण करणाऱ्या कार्यक्रमाची सुरुवात झाली, त्या गावात आम्ही पोहोचलो.

तिथे गेल्यावर कळलं की, नक्कीच अजून बरेच बदल होणं आवश्यक आहेत. पण गावात या विषयावर चर्चा सुरू झाल्या आहेत आणि यावर बोललं जात आहे. पुरुषही या विषयावर पुढाकार घेऊन बोलत आहेत.

जाना गावातले पुजारी जगत राम सांगतात, "इथे याबद्दल जागरुकता आहे. मंदिरात जाण्याचा विषय असेल तरी आम्ही त्यांना कुठपर्यंत अडवू शकू? पण, देवासाठी सगळेच समान आहेत. देवाचे दरवाजे सगळ्यांसाठीच खुले आहेत."

काही लोक असेही आहेत, ज्यांचा या बदलांना विरोध आहे. याच गावातल्या बुद्धी देवींचं म्हणतात हा तर परंपरेचा एक भागच...


पाहा व्हीडिओ रिपोर्ट -

पाहा व्हीडिओ - मुख्यमंत्र्यांच्या दत्तक गावात काय आहे परिस्थिती?

फेटरी गावच्या शीला बानाईत यांचं हे म्हणणं आहे.

केंद्र सरकारच्या 'सांसद आदर्श ग्राम योजने'च्या धर्तीवर राज्यात 2015 मध्ये 'आमदार आदर्श ग्राम योजना' सुरू करण्यात आली. प्रत्येक आमदारानं आपल्या मतदारसंघातील तीन ग्रामपंचायती निवडाव्यात आणि जुलै 2019पर्यंत त्यांचा 'आदर्श ग्राम' म्हणून विकास करावा, असं या योजनेसंबंधीच्या शासन निर्णयात सांगण्यात आलं आहे.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या योजनेअंतर्गत नागपूर जिल्ह्यातल्या काटोल तालुक्यातलं फेटरी हे गाव दत्तक घेतलं. त्यांच्या पत्नी अमृता फडणवीस फेटरीला नियमितपणे भेट देतात.

पण त्यांनी कार्यक्रमापुरतं न येता गावात येऊन गावातली परिस्थिती पाहावी तसंच मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनीही गावाला भेट द्यावी, अशी भावना फेटरीतल्या ग्रामस्थांनी बीबीसी मराठीकडे बोलून दाखवली.

'नाल्यातलं पाणी घरात जातं'

फेटरीची लोकसंख्या 4,500 इतकी असून गावातील बहुतांश लोकांचा उदरनिर्वाह शेतीवर चालतो. फेटरी गावात आम्हाला शीला बानाईत भेटल्या. त्यांच्या घराबाहेरून नाल्याचं पाणी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

वाहतं, ज्यामुळे आपल्याला त्रास होत असल्याचं त्यांनी सांगितलं.

त्या म्हणाल्या, "आमच्या घरासमोरून नाल्याचं पाणी वाहतं. पाऊस आल्यावर ते घरात जातं. इतका त्रास आहे की, नाल्यामुळे मच्छर होत आहेत. आमची लहान-लहान पोरं आहेत, साप निघतात इथं. समजा एखाद्या पोराला काही कमी-जास्त झालं तर कोण जबाबदारी घेणार? रस्त्यावर पाय घसरतात. कुणी पडलं, काही मोडलं तर कोण जबाबदार राहणार?"

"नालीतून मच्छर तयार होतात आणि त्यापासून बिमाऱ्या होतात. या नालीतून सगळ्याच प्रकारचं पाणी जातं, त्याच्यापासून बिमाऱ्या होणारच आहेत ना," त्या पुढे सांगतात.

खोदलेल्या रस्त्यांमुळे नागरिक त्रस्त

फेटरीतील वृद्ध रमेश पवार रस्त्यावरच्या खड्ड्यात अडखळून पडले होते. यामुळे त्यांच्या डोळ्याला जखम झाली होती.

बीबीसीशी बोलताना त्यांनी सांगितलं, "नाले नाहीत, रोड नाहीत. अडीच-तीन वर्षं झाले रोड खोदून ठेवलेत. त्यावरून जाताना लोक पडतात. मी स्वत: पडलो. डोळा जेमतेम वाचला माझा, पण त्यासाठी मला 5 हजार रुपये खर्च आला. अशी परिस्थिती या गावात आहे."

गावातील रस्ता खोदून ठेवला आहे.

मुख्यमंत्र्यांच्या आदर्श गावाच्या दाव्याबद्दल ते सांगतात, "मला हे म्हणायचं आहे, की सोय केली तर त्याला आदर्श गाव म्हणता येईल. सोयच नाही केली, तर आदर्श गाव कसं म्हणता येईल?"

'स्किलचं ट्रेनिंग झालं, पण रोजगार नाही'

'कौशल्य विकास योजने'अंतर्गत गावातल्या 30हून अधिक तरुणांना मुंबईत ट्रेनिंग देण्यात आलं. पण अद्याप हे तरुण नोकरीच्या प्रतीक्षेत आहे.  19 वर्षांचा तरुण हर्षल लंगडे यांपैकीच एक.

हर्षल लंगडे

त्यानं सांगितलं, "आमचं मुंबईत 3 महिन्यांचं स्किल ट्रेनिंग झालं. तिथं आम्हाला ITI चा अभ्यासक्रम शिकवला, इलेक्ट्रिकची कामं शिकवली. ज्यावेळी ट्रेनिंग सुरू झालं, त्यावेळी त्यांनी म्हटलं होतं की तुम्हाला 100 टक्के जॉब मिळेल. जॉब मिळेल म्हणून मग मुंबईला जाऊ देण्यासाठी आम्ही घरच्यांना राजी केलं. पण आता आम्हाला मुलाखतीला बोलावतात आणि मग 'जा, ठीक आहे, नंतर सांगतो तुम्हाला' असं सांगून नोकरीला टाळाटाळ करतात."

हर्षल सध्या शेती करतोय.

गावातील तरुणांशी चर्चा केली तेव्हा त्यांचं म्हणणं होतं, की गावात उच्चशिक्षण घेतलेले बहुसंख्य तरुण बेरोजगार आहेत. त्यांच्यासाठी सरकारने काहीतरी करायला हवं.

संडास, पाणी, वीज आणि ग्रंथालयाची सुविधा

गावात घरोघरी संडासचं बांधकाम झाल्याचं दिसून येतं. गावातील बहुसंख्य लोक संडासचा...


पाहा व्हीडिओ:

फालमताला माहीत आहे की तिला या सुंदर दिसण्याची किंमत मोजावी लागणार आहे. ही किंमत आहे तिच्या प्राणांची. एकदा ती तयार झाली तर तिच्या कमरेला 'सुसाइड बाँब' लावला जाणार आहे.

बोको हरामच्या कचाट्यात अडकलेल्या शेकडो मुलींपैकी ती एक होती. आत्मघातकी हल्ले घडवून आणण्यासाठी या मुलींचा वापर केला जातो. फालमता त्यांच्या तावडीतून सही सलामत सुटली.

बोको हरामच्या बंडखोरांनी तिला पकडल्यानंतर तिच्यासोबत काय झालं? याची हकीकत तिनं बीबीसीला सांगितली.

फालमता 13 वर्षांची होती. नायजेरिया आणि कॅमेरुनच्या सीमेवर असलेल्या गावात ती आपल्या नातेवाईकाच्या घराकडे जात होती. त्यावेळी दोन तरुणांनी तिचं अपहरण केलं.

तिला एका छावणीमध्ये ठेवण्यात आलं. तिच्यासोबत इतर नऊ मुली होत्या. "सुरुवातीला मला तिथून पळून जावंसं वाटलं पण मला कळलं की माझ्यासमोर आता पर्याय नाही. त्या छावणीच्या आजूबाजूला खूप सारे बंदूकधारी पहारा देत असत. त्यामुळं तिनं पळून जायचा विचार सोडला," तिनं सांगितलं.

त्यांनी तिला पर्याय दिला, एकतर आमच्यापैकी कुणाशी तरी लग्न कर किंवा 'मिशन'वर जा. तिनं लग्नाला नकार दिला.

तिला त्यावेळी माहीत नव्हतं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

की हे 'मिशन' काय आहे?

फालमता सांगते, "छावणीची स्थिती खूप भीतीदायक होती. तिथं सर्वांचा छळ केला जायचा. आम्हाला अशी भीती वाटायची की नायजेरियन सैनिक इथं आले तर ते आमची सुटका करणार नाहीत. उलट आम्हाला हल्लेखोरांच्या पत्नी समजून आमच्यावर हल्ला करतील, अशी भीती सतावत होती."

छावणीतलं जीवन खूप एकसुरी होतं. सकाळी उठणं, प्रार्थना करणं, खाणं-पिणं, पुन्हा प्रार्थना करणं असंच होतं. दिवसभर आम्ही कुराणचं पठण करायचो.

एके दिवशी तिला सांगण्यात आलं तुझी एका महत्त्वपूर्ण कामासाठी निवड करण्यात आली आहे. तिला मेंदी लावण्यात आली. तिला वाटलं आपलं लग्न लावून दिलं जात आहे.

फालमता सांगते, "अल्लाला न माणणाऱ्या लोकांना मारलं तर मी थेट स्वर्गात जाऊ शकेन, असं तिथल्या लोकांनी मला सांगितलं होतं."

तिच्या कमरेला बाँब बांधण्यात आला. गर्दीच्या ठिकाणी जाऊन याचं बटण दाबलं तर तू स्वर्गात जाशील असं तिला वारंवार सांगण्यात आलं होतं.

तिच्यासोबत दोन मुलींनाही या मिशनवर पाठवण्यात आलं. हे मिशन आपण अर्धवट सोडून देऊ, असं त्यांनी ठरवलं. फालमताने त्या ठिकाणाहून पळ काढला. तिला एक माणूस भेटला त्याला तिनं मदत मागितली. तो माणूसही बोको हरामचाच निघाला. त्याने तिला त्याच्यासोबत नेलं. तिचं दुसऱ्यांदा अपहरण झालं होतं.

हिंसेचा इतिहास

पहिली महिला सुसाइड बाँबर (आत्मघातकी हल्लेखोर) म्हणून सना मेहयदाली हीच नाव घेतलं जात. 1985मध्ये लेबनॉन येथे तिनं इस्राईलच्या दोन सैनिकांना ठार केलं होतं. तेव्हापासून महिलांचा सुसाइड बाँबर म्हणून वापर करण्यात आला आहे.

"नायजेरिया, कॅमेरुन, नायगर या ठिकाणी गेल्या काही वर्षांत अनेक महिलांचा सुसाइड बॉम्बर म्हणून वापर करण्यात आला आहे. 2017मध्ये 232 आत्मघातकी हल्ले घडवण्यात आले. त्यामध्ये 1225 नागरिक ठार झाले. बंडखोरांनी 454 महिलांचा या कामासाठी वापर केला. त्यापैकी एक तृतियांश महिला या अल्पवयीन होत्या," असं एलिझाबेथ पिअर्सन यांनी म्हटलं आहे. पिअर्सन यांनी बोको हरामवर संशोधन केलं आहे.

फातिमा अकिलू या मानसोपचार तज्ज्ञ आहेत. त्या नीम फाउंडेशनसाठी काम करतात. बोको हराममुळे नकारात्मक परिणाम झालेल्या लोकांना समुपदेशन करण्याचं काम नीम फाउंडेशनकडून केलं जातं.

कॅम्पमध्ये कुराण शिकवलं जायचं

"बोको हराममध्ये काम करणारे बंडखोर हे त्यांच्या विचारधारेने प्रभावित झालेले असतात. जर हे काम करताना तुमचा मृत्यू झाला तर तुम्ही थेट स्वर्गात जाल असं...


पाहा व्हीडिओ: 'माझ्या वागणुकीमुळे माझे नातलग माझ्यापासून दूर झाले होते.'

तुषार नातू अगदी शांतपणे नशेच्या गर्तेत हरवलेल्या दिवसांविषयी सांगतात.

जेमतेम 18 वर्षांच्या वयात तुषार यांना अमली पदार्थांची चटक लागली होती. गांजा, चरस, भांग, अफू, गर्द अर्थात ब्राऊन शुगर. तुषार यांना अशी व्यसनं जडत गेली होती.

"शेवटी आईनं आत्महत्येचा प्रयत्न केला. अखेरचा जालीम उपाय म्हणून मला जेलमध्येही टाकण्यात आलं. पत्नीकरवीच तक्रार दिली होती," ते सांगतात.

तुषार यापूर्वी मेंटल हॉस्पिटल आणि पुनर्वसन केंद्रात वारंवार दाखल झाले. पण प्रत्येक वेळी बाहेर आल्यावर ते पुन्हा नशेच्या जाळ्यात अडकत गेले.

"माझ्या हट्टी आणि जिद्दी स्वभावामुळे आणि चंचल मनोवृत्तीमुळे मी टिकू शकलो नाही आणि पुन्हा पुन्हा व्यसन करत गेलो," ते सांगतात.

नागपूरच्या एका व्यसनमुक्ती केंद्रात आम्ही तुषार यांची भेट घेतली. निमित्त ठरली एक युवा समाजसेविका.

नागपूरमध्ये 'BBC She' उपक्रमाअंतर्गत झालेल्या चर्चेदरम्यान तिनं अमली पदार्थांच्या व्यसनाविषयी चिंता व्यक्त केली आणि या विषयावर अधिक वार्तांकन होण्याची गरज बोलून दाखवली.

त्यानंतर जे चित्र समोर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आलं, ते धक्कादायक होतं.

'उडता' महाराष्ट्र?

भारतात नशेची समस्या म्हटलं की वारंवार पंजाबचं नाव पुढे केलं जातं. इतकं की बॉलिवूडनेही त्याची दखल घेतली आणि पंजाबचा 'उडता पंजाब' झाला. पण महाराष्ट्रातली आकडेवारीही धक्कादायक आहे. अमली पदार्थांच्या सेवनामुळे होणाऱ्या आत्महत्यांमध्ये महाराष्ट्र देशात पहिल्या स्थानावर आहे.

नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड्स ब्युरोच्या (NCRB) 2014 सालच्या माहितीनुसार देशभरात सुमारे 3,647 जणांनी अमली पदार्थांच्या नशेपाई आत्महत्या केली होती. त्यातल्या 1,372 आत्महत्या एकट्या महाराष्ट्रात होत्या. हे प्रमाण 37 टक्के होतं, म्हणजेच दर तिसरी आत्महत्या महाराष्ट्रात झाली होती.

या यादीत तामिळनाडू (552 आत्महत्या) दुसऱ्या तर केरळ (475 आत्महत्या) तिसऱ्या स्थानावर आहे. तर याच काळात पंजाबमध्ये नशेच्या अमलाखाली 38 आत्महत्यांची नोंद झाली.

देशात वेगवेगळ्या पदार्थांचं नशेसाठी सेवन होत असल्याचं सामाजिक कार्यकर्ते आणि समुपदेशकांच्या निदर्शनास आलं आहे. त्यात गांजा, चरस, भांग, अफू, ब्राऊन शुगर, कोकेनसारखे अमली पदार्थ तर आहेतच, पण सहज उपलब्ध होणारी टर्पेंटाईन, व्हाईटनरसारखी रसायनं आणि अगदी नेल पॉलिश आणि पेट्रोलचाही समावेश आहे.

दारू पिणाऱ्याच्या तोंडाला येतो तसा वास या पदार्थांचं सेवन केल्यावर येत नाही. त्यामुळं त्यांचं व्यसन एखाद्याला जडलं असेल तर ते कुटुंबीयांनाही लक्षात येत नाही.

महिलांमधल्या व्यसनाधीनतेकडे दुर्लक्ष?

महिलांमधल्या व्यसनाधीनतेचं प्रमाण समजणं आणखी कठीण आहे, कारण अनेक महिला समोरही येत नाहीत. 'मुक्तांगण' या महाराष्ट्रातल्या मोठया व्यसनमुक्ती केंद्राच्या संचालिका मुक्ता पुणतांबेकर यांनी या समस्येच्या मुळाकडे लक्ष वेधलं.

"स्त्रियांच्या व्यसनाधीनतेकडे कलंक म्हणून पाहिलं जातं. घरचे ती गोष्ट लपवण्याचा प्रयत्न करतात आणि तिला डॉक्टरकडेही नेलं जात नाही," असं त्या सांगतात.

तर नागपूरच्या चिकित्सा मानसशास्त्रज्ञ आणि समुपदेशक डॉ. स्वाती धर्माधिकारी सांगतात, "महिलांना योग्य उपचार मिळत नाहीत जसे पुरुषांना मिळतात. केवळ मुलींसाठी असलेली व्यसनमुक्ती केंद्रं कमी आहेत, त्यामुळं त्यांचं शोषण सहज शक्य होतं."

डॉ. स्वाती धर्माधिकारी

खरं तर देशात सर्वाधिक सरकारमान्य व्यसनमुक्ती केंद्रं (Integrated Rehabilitation Centre for Addicts अर्थात IRCA) ही महाराष्ट्रात आहेत. देशभरात अशा एकूण 435 केंद्रांपैकी 69 केंद्रं...


पाहा व्हीडिओ: कर्नाटकाच्या राजकारणावर मठांचा प्रभाव नेमका कसा असतो?

कर्नाटकच्या निवडणुकीला नेहमी अध्यात्मिक असा राजकीय रंग असतो. तो रंग इथल्या धार्मिक मठांनी आणलेला असतो. या राज्यातल्या सामाजिक जीवनावर जेवढा या लिंगायत, वीरशैव यांच्यासोबत इतर समाजातील मठांचा प्रभाव असतो, तितकाच तो राजकीय जीवनावर आणि निवडणुकांवरही असतो.

यंदा तर स्वतंत्र लिंगायत धर्माच्या मुद्द्यावर कर्नाटकची निवडणूक येऊन ठेपल्यानं तर या मठांची भूमिका अधिक निर्णायक झाली आहे.

"धर्मपीठ हे नेहमी विधानसभा वा संसद त्यांच्यापेक्षा श्रेष्ठ असते," हुबळीच्या प्रसिद्ध मूरसावीर मठाचे प्रमुख गुरुसिद्ध राजयोगेंद्र स्वामी जेव्हा हे विधान करतात तेव्हाच कर्नाटकच्या निवडणूक आणि राजकारणावरचा धार्मिक मठांचा प्रभाव स्पष्ट होतो.

हुबळीचा हा शेकडो वर्ष जुना मठ उत्तर कर्नाटकातल्या प्रभावशाली मठांमध्ये गणला जातो. त्यामुळेच हा मठ आणि त्याच्या अधिपत्याखाली येणारे अन्य मठ कोणाला 'आशीर्वाद' देतात यावर उत्तर कर्नाटकातली राजकीय गणितं ठरू शकतात.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी कर्नाटक प्रचारादरम्यान एका मठाच्या व्यासपीठावर.

हा मठ असेल, वा अन्य मठ, कर्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नाटकात कायम हे निरीक्षण मांडलं जातं, की त्यांचा पाठिंबा एखाद्या उमेदवाराला मिळाला की त्याचा विजय निश्चित मानला जातो. त्या मठाचे हजारो भक्त, जे त्या भागातले मतदार असतात, या उमेदवारामागे उभे राहतात.

परिणामी अध्यात्माची ही केंद्रं एक प्रकारची राजकीय सत्ताकेंद्रं सुद्धा असतात असं म्हटलं जातं. पण यासंदर्भात हुबळीमध्ये राजयोगेंद्र स्वामींना विचारलं तेव्हा त्यांनी ते अमान्य केलं.

मठांचे प्रमुख मात्र प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष प्रकारे मठ हे राजकारणाच्या जवळ जात नाही असं सांगतात.

बसवेश्वर

"मठ कोणत्याही प्रकारच्या राजकीय कार्यक्रमात भाग घेत नाही. हे सगळे नेते आशीर्वाद घेण्यासाठी आमच्याकडे येतात. आमच्या अनुयायांना ते आवडतं. ते पाहतात की हा नेता मठात येतो. अनुयायांना हे बरोबर समजू शकतं की स्वामीजी या नेत्याबद्दल नेमका काय विचार करतात. त्याचा परिणाम निवडणुकीवरही होतो," असं राजयोगेंद्र स्वामी मान्य करतात.

"पण आम्ही स्वत:हून जाहीरपणे काहीही म्हणत नाही. देव तुमचं भलं करो इतकंच म्हणतो, बास," ते हलकसं हसत सांगतात.

कर्नाटकात यंदाच्या निवडणुकीत तर मठांची राजकीय भूमिका अधिक निर्णायक झाली आहे. लिंगायत आणि वीरशैव लिंगायत हे दोन्ही समाज वेगळे असून लिंगायत हा स्वतंत्र धर्म म्हणून मान्य करण्याचा राज्यातल्या काँग्रेस सरकारच्या शिफारसीनंतर राजकीय आणि धार्मिक हलकल्लोळ माजला.

या दोन्ही समाजांच्या राज्यभर विखुरलेल्या धार्मिक मठांमध्ये आणि मठाधिपतींमध्ये राजकीय दरी निर्माण झाली.

जवळपास 30 लिंगायत मठांनी काँग्रेसला जाहीर पाठिंबा दिला, तर काही मठ आजही लिंगायत समाजाचे सर्वात मोठे राजकीय नेते असलेल्या आणि भाजपचे मुख्यमंत्रीपदाचे उमेदवार असलेल्या बी. एस. येडियुरप्पांच्या मागे उभे राहिलेत.

पण कर्नाटकातले हे धार्मिक मठ पहिल्यांदाच राजकीय आखाड्यात उतरले आहेत का? स्थानिक जाणकारांशी बोलल्यावर समजतं की, राजकीय क्षेत्रातला, विशेषत: निवडणुकांवरचा या मठांचा वा मठाधिपतींचा प्रभाव काही नवा नव्हे.

निवडणुकीत मठांच्या भूमिकेबाबत प्राध्यापक हरिश रामस्वामी यांनी भूमिका मांडली.

राज्याच्या वेगवेगळ्या भागांमध्ये आपला प्रभाव असलेल्या मठांचा कोणत्या उमेदवाराला पाठिंबा आहे, यावर अनेक गणितं ठरतात. म्हणूनच निवडणूक आल्यावर दिल्लीपासून अनेक नेत्यांच्या कर्नाटकात वेगवेगळ्या मठांच्या भेटीगाठी सुरू होतात.

"कर्नाटकचं राजकारण समजून घ्यायचं असेल तर हे समजणं...


पाहा व्हीडिओ: जंगली प्राणी 'आमटे आर्क'मध्ये दाखल झाल्यावर काय घडलं?

डॉ. प्रकाश आमटे, डॉ. मंदा आमटे आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी गडचिरोलीच्या दुर्गम जंगलात 1972 साली आदिवासींच्या आरोग्यासाठी काम करायला सुरुवात केली. हळूहळू हे काम विस्तारत गेलं.

आरोग्यासोबतच शिक्षण, आदिवासींची उपजिविका आणि वन्यजीव संरक्षण यामध्ये गेली चार दशकं काम सुरू आहे. आमटेंनी प्राण्यांसोबतच्या नात्याला वेगळा आयाम दिला आहे. जंगली प्राण्यांना हाताळू नका, असा शासकीय अधिनियम आहे. गेली चार दशकं प्राण्यांशी जिव्हाळ्याचं नातं तयार करणारे डॉ. प्रकाश आमटे या नियमानुसार कारवाई होत असल्यानं दु:खी झाले आहेत.

घुबडाला गोंजारताना डॉ. प्रकाश आमटे यांची तिसरी पिढी

मॅगेसेसे पुरस्कार विजेते डॉ. प्रकाश आमटे गेली चार दशकं महाराष्ट्रात गडचिरोलीमध्ये अनाथ जंगली प्राण्यांसाठी अनाथालय चालवतात. 1973साली सुरू झालेल्या प्राण्यांच्या अनाथालयाला 1991 मध्ये रेस्क्यू सेंटरची मान्यता मिळाली. जंगली प्राणी आणि माणूस यांच्यात वेगळं नातं जपणारं ठिकाण म्हणून हे 'आमटे आर्क' प्रसिद्ध आहे.

खरंतर 'रेकग्निशन ऑफ झू अधिनियम 2009' नुसार जंगली प्राण्यांना जव... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ळून हाताळण्यावर बंदी आहे. यासंदर्भात सेंट्रल झू ऑथोरिटीनं गेल्या ऑक्टोबरमध्ये 'आमटे आर्क'ला नोटीस बजावली. 2009मध्ये हा अधिनियम आल्यानंतर अशा प्रकारची ही पहिलीच नोटीस आहे. या निमित्तानं माणूस आणि जंगली प्राणी यांच्यातल्या नात्याचा वेध घेण्यासाठी बीबीसी मराठीची टीम हेमलकसाला पोहोचली.

"आज जास्परचं वय १५ वर्षं आहे. आमचा जास्पर म्हणजे तरस. इंग्रजीत त्याला हायना म्हणतात. जास्पर दोन महिन्याचा होता तेव्हा त्याला स्थानिक आदिवासींनी आमच्याकडे आणून दिलं. कारण त्याची आई नव्हती. तो अनाथ होता. तशीच गोष्ट एल्सा या बिबट्याच्या बछड्याची," डॉ. प्रकाश आमटे सांगत होते.

जास्पर नावाचा हा तरस दोन महिन्याचा असताना अनाथालयात आला.

बिबट्या, तरस या प्राण्यांना हिंस्त्र म्हटलं जातं. आमटे यांच्या म्हणतात, "बिबट्या, तरस क्रूर आहेत हा गैरसमज आहे. गेल्या ४४ वर्षांपासून मी गडचिरोलीच्या जंगलात काम करतोय. वेगवेगळ्या प्रकारचे प्राणी इथे राहिले आहेत. त्यांनी कधी आपापसातही हल्ला केला नाही, की कधी माझ्यावरही हल्ला झाला नाही. मी प्राण्यांना प्रेम दिलं आणि प्राण्यांनीही मला प्रेम दिलं."

1973 मध्ये डॉ. प्रकाश आमटे आणि त्यांची पत्नी डॉ मंदा आमटे यांनी गडचिरोलीच्या जंगलात हेमलकसा इथे लोकबिरादरी प्रकल्पांतर्गत आदिवासींच्या आरोग्यासाठी काम सुरू केलं. या भागात माडिया आणि गोंड या आदिवासी जमाती राहतात.

"आमच्याकडे येणारे आदिवासी अगदी मोठा आजार झाल्यावर यायचे किंवा शिकारीदरम्यान जखमी झाल्यानं यायचे. जखमी पेशंटची संख्या खूप असायची. कारण आदिवासींचं मुख्य अन्न हे शिकारीवर अवलंबून असायचं, " अशी माहिती आमटे यांनी दिली.

डॉ. प्रकाश आमटे यांचे वडील बाबा आमटे हे जेष्ठ समाजसेवी. बाबा आमटे यांनी सुरू केलेल्या लोक बिरादरी संस्थेला केंद्र सरकारनं आदिवासींच्या सेवेसाठी गडचिरोलीच्या जंगलात हेमलकसामध्ये 50 एकर जागा दिली. तिथेच प्रकाश आमटे यांनी काम सुरू केलं.

आदिवासी रुग्णांना तपासताना डॉ. मंदा आमटे. 90च्या दशकातील छायाचित्र.

माकडाच्या पिल्लापासून सुरूवात

आम्ही प्रकाश आमटेंना विचारलं, तुम्ही आदिवासींच्या आरोग्यासाठी काम करत होतात, तर मग प्राण्यांचं अनाथालय कसं सुरू झालं.

ते म्हणाले, "एकदा आम्ही जंगलातून जात होतो. आदिवासी माकडाची शिकार करून घेऊन चालले होते. त्या मेलेल्या मादीला बिलगून माकडाचं जिवंत पिल्लू दूध पित होतं. तोपर्यंत आम्हाला माहित नव्हतं की माणसं...


पाहा व्हीडिओ: जंगली प्राणी 'आमटे आर्क'मध्ये दाखल झाल्यावर काय घडलं?

डॉ. प्रकाश आमटे, डॉ. मंदा आमटे आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी गडचिरोलीच्या दुर्गम जंगलात 1972 साली आदिवासींच्या आरोग्यासाठी काम करायला सुरुवात केली. हळूहळू हे काम विस्तारत गेलं.

आरोग्यासोबतच शिक्षण, आदिवासींची उपजिविका आणि वन्यजीव संरक्षण यामध्ये गेली चार दशकं काम सुरू आहे. आमटेंनी प्राण्यांसोबतच्या नात्याला वेगळा आयाम दिला आहे. जंगली प्राण्यांना हाताळू नका, असा शासकीय अधिनियम आहे. गेली चार दशकं प्राण्यांशी जिव्हाळ्याचं नातं तयार करणारे डॉ. प्रकाश आमटे या नियमानुसार कारवाई होत असल्यानं दु:खी झाले आहेत.

घुबडाला गोंजारताना डॉ. प्रकाश आमटे यांची तिसरी पिढी

मॅगेसेसे पुरस्कार विजेते डॉ. प्रकाश आमटे गेली चार दशकं महाराष्ट्रात गडचिरोलीमध्ये जंगली प्राण्यांसाठी अनाथालय चालवतात. 1973साली सुरू झालेल्या प्राण्यांच्या अनाथालयाला 1991 मध्ये रेस्क्यू सेंटरची मान्यता मिळाली. जंगली प्राणी आणि माणूस यांच्यात वेगळं नातं जपणारं ठिकाण म्हणून हे 'आमटे आर्क' प्रसिद्ध आहे.

खरंतर 'रेकग्निशन ऑफ झू अधिनियम 2009' नुसार जंगली प्राण्यांना जवळून ह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ाताळण्यावर बंदी आहे. यासंदर्भात सेंट्रल झू ऑथोरिटीनं गेल्या ऑक्टोबरमध्ये 'आमटे आर्क'ला नोटीस बजावली. 2009मध्ये हा अधिनियम आल्यानंतर अशा प्रकारची ही पहिलीच नोटीस आहे. या निमित्तानं माणूस आणि जंगली प्राणी यांच्यातल्या नात्याचा वेध घेण्यासाठी बीबीसी मराठीची टीम हेमलकसाला पोहोचली.

"आज जास्परचं वय १५ वर्षं आहे. आमचा जास्पर म्हणजे तरस. इंग्रजीत त्याला हायना म्हणतात. जास्पर दोन महिन्याचा होता तेव्हा त्याला स्थानिक आदिवासींनी आमच्याकडे आणून दिलं. कारण त्याची आई नव्हती. तो अनाथ होता. तशीच गोष्ट एल्सा या बिबट्याच्या बछड्याची," डॉ. प्रकाश आमटे सांगत होते.

जास्पर नावाचा हा तरस दोन महिन्याचा असताना अनाथालयात आला.

बिबट्या, तरस या प्राण्यांना हिंस्त्र म्हटलं जातं. आमटे यांच्याबद्दल म्हणतात, "बिबट्या, तरस क्रूर आहेत हा गैरसमज आहे. गेल्या ४४ वर्षांपासून मी गडचिरोलीच्या जंगलात काम करतोय. वेगवेगळ्या प्रकारचे प्राणी इथे राहिले आहेत. त्यांनी कधी आपापसातही हल्ला केला नाही, की कधी माझ्यावरही हल्ला झाला नाही. मी प्राण्यांना प्रेम दिलं आणि प्राण्यांनीही मला प्रेम दिलं."

1973 मध्ये डॉ. प्रकाश आमटे आणि त्यांची पत्नी डॉ. मंदा आमटे यांनी गडचिरोलीच्या जंगलात हेमलकसा इथे लोकबिरादरी प्रकल्पांतर्गत आदिवासींच्या आरोग्यासाठी काम सुरू केलं. या भागात माडिया आणि गोंड या आदिवासी जमाती राहतात.

"आमच्याकडे येणारे आदिवासी अगदी मोठा आजार झाल्यावर यायचे किंवा शिकारीदरम्यान जखमी झाल्यानं यायचे. जखमी पेशंटची संख्या खूप असायची. कारण आदिवासींचं मुख्य अन्न हे शिकारीवर अवलंबून असायचं, " अशी माहिती आमटे यांनी दिली.

डॉ. प्रकाश आमटे यांचे वडील बाबा आमटे हे जेष्ठ समाजसेवी. बाबा आमटे यांनी सुरू केलेल्या लोकबिरादरी संस्थेला केंद्र सरकारनं आदिवासींच्या सेवेसाठी गडचिरोलीच्या जंगलात हेमलकसामध्ये 50 एकर जागा दिली. तिथेच प्रकाश आमटे यांनी काम सुरू केलं.

आदिवासी रुग्णांना तपासताना डॉ. मंदा आमटे. 90च्या दशकातील छायाचित्र.

माकडाच्या पिल्लापासून सुरूवात

आम्ही प्रकाश आमटेंना विचारलं, तुम्ही आदिवासींच्या आरोग्यासाठी काम करत होतात, तर मग प्राण्यांचं अनाथालय कसं सुरू झालं.

ते म्हणाले, "एकदा आम्ही जंगलातून जात होतो. आदिवासी माकडाची शिकार करून घेऊन चालले होते. त्या मेलेल्या मादीला बिलगून माकडाचं जिवंत पिल्लू दूध पित होतं. तोपर्यंत आम्हाला माहित नव्हतं की माणसं...


पाहा व्हीडिओ: फेसबुक तुम्हाला व्यसनाधीन बनवत आहे का?

'वागणं सर्वस्वी बदलून टाकेल असं जणू काही कोकेन घेऊन इंटरफेसवर विखरुन टाकल्यासारखं आहे हे. म्हणूनच तुम्हाला त्या विशिष्ट साइटवर पुन्हा पुन्हा यावसं वाटतं', असं मोझिला आणि जॉबोनचे माजी कर्मचारी अझा रस्किन यांनी सांगितलं.

"तुमच्या फोनच्या स्क्रीनवर अवतरणारा प्रत्येक इंटरफेस आकर्षक व्हावा यासाठी अक्षरक्ष: शेकडो इंजिनियर्स राबत असतात. तुम्हाला त्या विशिष्ट साइटची सवय लागावी हाच त्यांच्या कामाचा हेतू असतो", रस्किन सांगतात.

2006 मध्ये रस्किन यांनी इन्फिनिटी स्क्रोल नावाचं अॅप तयार केलं. सोशल मीडियातील वेगवेगळ्या साइटची सवय लागावी हा त्यामागचा उद्देश होता. त्यावेळी ते काँप्युटवरर आधारित कन्स्टलटन्सीसाठी काम करत होते.

तुम्हाला फेसबुकचं व्यसन लागलंय का?

इन्फिनिट स्क्रोलमध्ये वाचकांना, प्रेक्षकांना क्लिक न करता स्वाइप डाऊनचा पर्याय मिळतो.

"तुम्ही तुमच्या मेंदूला भावनांवर विचार करण्याचाही वेळ दिला नाहीत, तर माणूस अकारण स्क्रोल करतच राहतो. अनोख्या क्लृप्त्यांद्वारे युजर अधिकाअधिक वेळ स्क्रीन पाहात राहील याची तजवीज केली जाते."

सामान्यत: ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

युजरने जेवढा वेळ स्क्रीन पाहण्यात घालवला पाहिजे त्यापेक्षा हा वेळ जास्त असतो.

फेसबुक हे लोकप्रिय समाजमाध्यम आहे.

लोकांना सोशल मीडिया इंटरफेसचं व्यसन लागावं असा माझ्या कामाचा उद्देश कधीच नव्हता. त्यामुळे मला आता अपराधी वाटतं आहे, असं रस्किन यांनी सांगितलं.

पण ते हेही नोंदवतात की, हल्ली अनेक डिझायनर्स फक्त इंटरफेसचं सवयरुपी व्यसन लोकांना लागावं यासाठी नियुक्त केले जातात

"निधी पुरवठ्याचा ओघ कायम राहावा, स्टॉकची किंमत बाजारात वाढत राहावी यासाठी लोकांनी अॅपवर व्यतीत केलेला वेळ वाढत राहणं आवश्य असतं आणि त्यासाठीच हे सगळं केलं जातं. आकड्यांवर एवढा भर असतो, त्यावेळी लोकांना खिळवून ठेवण्यासाठी नवनवीन शक्कली लढवल्या जातात", रस्किन सांगतात.

वाया जाणारा वेळ

फेसबुकच्या माजी कर्मचाऱ्याने यासंदर्भात महत्त्वाचा मुद्दा मांडला.

सोशल मीडिया आणि स्लॉट मशीन यांच्यात खूप साम्य आहे, असं सँडी पॅराकिलास यांनी सांगितलं. फेसबुकला रामराम केल्यानंतर त्यांनी फेसबुक वापरणं सोडून दिलं.

"सिगरेट सोडल्यावर जसं वाटतं तसं मला वाटलं." फेसबुकमध्ये वर्षभर काम करत असताना व्यसनरूपी सवयीचा धोका जाणवल्याचं त्यांनी सांगितलं.

अझा रस्किन फेसबुकसाठी काम करायचे

"हे प्रॉडक्ट आणि सेवा यांची व्यसनासारखी सवय होत असल्याचं आता हळूहळू लोकांना समजू लागलं आहे. लोकांना गुंतवून ठेवण्यासाठी अनेक कल्पना अमलात आणल्या जातात. लोकांच्या आवडीनिवडींनुसार जाहिराती सादर केल्या जातात" , ते म्हणाले.

दरम्यान लोकांना आपले मित्र, नातेवाईक, हितचिंतक यांच्याशी कनेक्ट होण्याकरता फेसबुकची निर्मिती करण्यात आली आहे. लोकांना साइटची सवय होऊन त्याचं व्यसन लागावं असा विचार आमच्या डोक्यात नाही, असं फेसबुकने बीबीसीला सांगितलं. कुठल्याही स्टेजला हा विचार आमच्या डोक्यात नव्हता, असंही फेसबुकनं सांगितलं आहे.

परिणामकारक लाइक्स

सोशल मीडिया वापरणाऱ्यांसाठी 'लाइक्स'चं महत्त्व मोठं असतं. थम्ब्सअपचे अंगठे, हार्ट किंवा रीट्वीट यापैकी एकाद्वारे पसंती दर्शवली जाते.

फेसबुकवरच्या लाइक पर्यायाच्या संयुक्त संशोधक लिआ पर्लमन यांनी लाइक्समागची भूमिका मांडली. लाइक्सवरून व्हर्च्युअल माध्यमातली पत समजत असल्याचं पर्लमन यांनी सांगितलं.

लिह पर्लमन यांनी चार वर्ष फेसबुकमध्ये काम केलं

त्या पुढे म्हणतात, "समाजाचं काय म्हणणं आहे याला पुष्टी हवी असेल तर मी फेसबुकवर जाते."

"मला एकटं वाटतंय, जरा...


पाहा व्हीडिओ: ब्रेस्ट कॅन्सर म्हणजे स्तनाच्या कर्करोगाची 12 लक्षणं

ब्रेस्ट कॅन्सरविषयी जागरुकता निर्माण करण्याचं काम वर्ल्ड वाइड ब्रेस्ट कॅन्सर, NHS यांनी सुरू केलं आहे.

त्यांनीच ब्रेस्ट कॅन्सरची 12 लक्षणं कशी ओळखायची याबाबत मार्गदर्शन केलं आहे.

स्तनाची त्वचा राठ होणं, स्तनावर खळी सदृश्य खाच दिसणं, स्तनाग्राभोवतीची त्वचा तडकणं, स्तनाग्रातून स्त्राव होणं,

ब्रेस्ट कॅन्सरविषयी जागृती हवी.

खाज येणं किंवा वेदना होणं अशी काही लक्षणं जाणवत असतील, तर तत्काळ डॉक्टरचा सल्ला घ्यावा.

आक्रसलेली स्तनाग्रं, नसा फुगणं, उंचवटा येणं, व्रण उठणं, त्वचा संत्र्याच्या सालीसारखी होणं, आकारात बदल होणं, गाठ येणं अशी लक्षणं जाणवली तरिही

या 12 लक्षणांप्रमाणेच आणखी काहीही वेगळं जाणवलं, तरी तत्काळ डॉक्टरला दाखवा, असा सल्लाही तज्ज्ञांनी दिला आहे.

भारतातली स्थिती

भारतात दरवर्षी ब्रेस्ट कॅन्सरच्या एक लाखांच्या वर केसेस नोंदवल्या जातात. त्यापैकी सुमारे 50000 महिला मृत्युमुखी पडत असल्याचा सरकारचा आकडा आहे.

त्यावरून ब्रेस्ट कॅन्सरच्या धोक्याची कल्पना येते.  2012मध्ये तर 144937 केसेस नोंदल्या गेल्या. तर, 702... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

18 महिलांचा मृत्यू झाला.

त्याच वर्षी अमेरिकेत ब्रेस्ट कॅन्सरच्या 232714 नोंदल्या गेल्या. तसंच 43909 महिलांचा मृत्यू झाला. चीनमध्ये 1,87,213 केसेसची नोंद झाली. तर 47,984 महिलांचा मृत्यू झाला.

ही आकडेवारी ब्रेस्ट कॅन्सर इंडियानं ग्लोबोकॉन प्रकल्पात झालेल्या तुलनात्मक अभ्यासातून पुढे आली आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ: मिठाईसाठी तुम्ही किती पैसे खर्च करू शकता?

याच सूरतमधली एक मिठाई सध्या एका वेगळ्याच कारणामुळे चर्चेत आहे. कारण या मिठाईची किंमत चक्क 9,000 रुपये प्रति किलो आहे.

'गोल्डन स्वीट' नावाची ही मिठाई बघण्यासाठी सध्या शहरातल्या '24 कॅरेट' या दुकानात मोठी झुंबड उडाली आहे. पण ही मिठाई इतकी महाग का आहे?

दुकानाचे मालक रोहन बीबीसीशी बोलताना म्हणाले, "आम्ही पाच प्रकारच्या मिठाया तयार केल्या आहेत, त्या तयार करण्यासाठी आम्ही सर्वोत्तम पदार्थांचा वापर केला आहे."

"या मिठाईसाठी लागणारं केशर आम्ही स्पेनहून मागवलं आहे. आम्ही 180 नंबरचा काजू आणि सोन्याचं पान या मिठाईसाठी वापरलं आहे. या मिठाईसाठी लागणारं सोनं हे दागिन्यासाठी लागणाऱ्या सोन्यापेक्षासुद्धा महाग आहे. ते खाण्यासाठी वापरायचं असल्यामुळे त्याच्यावर प्रक्रिया करावी लागली आणि त्यामुळे ते जास्त महाग झालं."

रोहन यांचं कुटुंब गेल्या आठ पिढ्यांपासून मिठाईचा व्यवसाय करत आहे. ते सांगतात, "आम्ही काजू कतली, नर्गिस कलाम, पिस्ता बादशाह, ड्रायफ्रूट बहार, आणि केसर कुंज हे प्रकार तयार केले आहेत."

नुकतंच त्यांच्या दुकानाला 50 वर्षं पूर्ण झाली, त्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यामुळे काहीतरी विशेष करण्याचं त्यांनी ठरवलं. आणि त्यांनी ही 9,000 रुपये प्रति किलोची मिठाई बनवली.

व्वा! सुवर्ण महोत्सव साजरं करायला याहून अधिक अस्सल काय म्हणावं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडिओ: मुंबई हल्ल्यातील आरोपी हाफिज सईद याची मुलाखत

मुंबईवर झालेल्या 26/11च्या हल्ल्यांचा मास्टरमाइंड हाफिज सईद होता, असा भारताचा दावा आहे.

बीबीसी प्रतिनिधी शुमाईला जाफरी यांना दिलेल्या मुलाखतीत हाफिज सईदनं पाकिस्तानातली त्याची प्रतिमा, त्याच्यावर होणारे आरोप आणि भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदींविषयी त्याचं मत व्यक्त केलं.

'लोकांना जागरूक करायला राजकारणात'

हाफिज सईदनं नुकतीच राजकारण प्रवेशाची घोषणा केली होती. त्यानं मिली मुस्लीम लीग नावाच्या पक्षाची स्थापनाही केली, पण पाकिस्तानच्या निवडणूक आयोगानं त्याच्या निवडणूक लढण्यावर बंदी घातली.

राजकारणात का यावंसं वाटलं, या प्रश्नाचं उत्तर देताना त्यानं सांगितलं, "मला वाटतं की, पाकिस्तानला एक करायची आणि पाकिस्तानी लोकांना जागरूक करण्याची ही योग्य वेळ आहे. त्याच पायावर काम करण्यासाठी मी राजकारणात येत आहे."

त्याच्यासारखी वादग्रस्त व्यक्ती पाकिस्तानमध्ये ऐक्य निर्माण करू शकते का? तो सांगतो, "लोक मला ओळखतात आणि त्यांना मी कोण आहे, हे देखील माहीत आहे."

राजकारणात येण्यासाठी मुस्लीम लीगचं व्यासपीठ वापरणार का, याचं उत्तर देताना तो म्हणाला, ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

"इन्शाअल्ला, नक्कीच वापरणार."

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्याबद्दल

पाकिस्ताननं हाफिज सईदवर कारवाई करावी, यासाठी भारताकडून पाकिस्तानवर खूप काळापासून दबाव टाकण्यात येत आहे. हाफिज सईदवरही पाकिस्तानमध्ये भारतविरोधी भाषणं केल्याचे आरोप ठेवले गेले आहेत.

बीबीसी प्रतिनिधी शुमाईला जाफरी यांच्याशी बातचीत करताना हाफिज सईद

भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदींबद्दल विचारल्यावर हाफिजनं कठोर भाषेत आरोप करायला सुरुवात केली. "मी कधीच कपोलकल्पित गोष्टी करत नाही. माझी विधानं तथ्यांवर आधारित आहेत. मोदींबद्दल माझं मत आहे की, ते ढाक्याला गेले होते. तिथं त्यांनी सगळ्यांसमोर विधान केलं, पाकिस्तानचे दोन तुकडे करण्यात माझा हात आहे. मी रक्त सांडलं."

हाफिज सईद म्हणाला, "माझी इच्छा आहे की, मला आणि मोदींना जगानं आरोपीच्या पिंजऱ्यात उभं करावं, आणि त्यांनीच ठरवावं की सर्वांत मोठा दहशतवादी कोण आहे!"

हाफिज सईदच्या आरोपांवर भारताची प्रतिक्रिया जाणून घेण्यासाठी भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाशी आम्ही संपर्क साधला. पण या प्रकरणी कोणतीही प्रतिक्रिया देण्यास नकार दिला.

संघटनेवरील बंदीबद्दल

लष्कर-ए-तोयबावर बंदी घातल्यानंतर पाकिस्ताननं नुकतंच सईदच्या जमात-उद-दावावरही बंदी घातली आहे.

पण म्हणजे 'एक कोटी डॉलर्सचा इनाम डोक्यावर असलेला दहशतवादी' ही हाफिज सईदची आंतरराष्ट्रीय पातळीवरची ओळख पाकिस्तानला मान्य आहे का?

हाफिज सईद म्हणतो, "अमेरिकेनं भारताला पाठिंबा द्यायला सुरुवात केली आणि त्या दोन देशांनी मिळून आमच्यावर (जमात-उद-दावा) बंदी घालायला सुरुवात केली. त्यांनी पाकिस्तान सरकारवरही दबाव टाकायला सुरुवात केली आहे."

"त्या दोन देशांसमोर पाकिस्तान कमकुवत देश आहे, हे सत्य आहे. देशासमोर आर्थिक संकटं आहेत. त्या आर्थिक संकटांमुळे पाकिस्तान अडचणीत सापडला आहे आणि आमच्यावर बंदी घातली आहे."

आरोप आणि कोर्ट

हाफिजचं म्हणणं आहे की, तो जेव्हा जेव्हा न्यायालयात गेला, कोर्टानं त्याचा युक्तिवाद मान्य केला आहे. एवढंच नाही, तर त्याच्या विरोधातले कोणतेही आरोप सिद्ध होत नसल्याचं कोर्टानं सांगितलं आहे.

पाकिस्तानमधल्या पंजाब प्रांताच्या कायदामंत्र्यांनी असं विधान केलं होतं की, ज्या लोकांचा वापर देशातले सत्ताधारी 'अॅसेट' म्हणून करतात, त्यांच्यावरचे आरोप कोर्टात सिद्ध होतील, अशी अपेक्षा कशी ठेवणार! बीबीसीच्या प्रतिनिधींनी हाफिजला या विधानाची आठवण करून दिली.

यावर हाफिजचं...


पाहा व्हीडिओ: मुलांच्या भवितव्याबद्दल काय म्हणाली सनी लिओनी

त्याच्या उत्तरादाखल सनी म्हणते, "एक सारखेपणा आहे, गट्स (हिंमत)"

जेव्हा मी तिची मुलाखत घ्यायला गेले तेव्हा ही हिंमत तिच्या चेहऱ्यावर, तिच्या बोलण्यावागण्यात मला पदोपदी दिसली.

तिनं मला सांगितलं की त्या पत्रकाराबरोबर तो सीन शूट करणं अतिशय कठीण होतं.

तिच्याबाबतीत विशेष मत

सनी सांगते, "मला ते फार विचित्र वाटलं. कारण ते फार वाईट प्रश्न होते. आम्ही ते तसेच ठेवले कारण हे प्रश्न लोकांच्या मनात असतात आणि मला त्याचं उत्तर द्यायचं होतं."

सनी लिओनीचं नाव गेल्या पाच वर्षांत भारतात सगळ्यांत जास्त वेळा गुगलवर शोधलं गेलेलं नाव आहे. लोक तिला पाहू इच्छितात, तिच्याविषयी जाणून घेण्याची लोकांची इच्छा असते. पण तिच्याविषयी लोकांनी आधीच आपलं मत तयार करून ठेवलं आहे.

नावावर वाद

सनी मानते की तिच्याविषयी असं मत तयार होण्यासाठी ती स्वत: बऱ्याच अंशी जबाबदार आहे.

"मी माझ्या आयुष्याबाबत आणि माझ्या विचारांबाबत अतिशय पारदर्शी आहे. पण लोक मला मागच्या व्यवसायाशी जोडूनच बघतात. त्यात त्यांची काही चूक नाही. पण वेळेनुसार मीसुद्धा बदलले आहे. मला अपेक्षा आ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

हे की लोक माझ्यात झालेल्या या बदलाला समजून घेतील."

सनीनं आयटम नंबर म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या गाण्याबरोबरच चित्रपटात लीडरोल सुद्धा केला आहे. नुकतंच तिनं 'द लस्ट' नावाचं परफ्यूमसुद्धा बाजारात आणलं आहे.

ब्रॅंडच्या या नावामुळे तुझी आधीची प्रतिमा अधोरेखित होत आहे असं वाटत नाही का? असा प्रश्न मी विचारला.

तिनं नकार दिला आणि सांगितलं की इतक्या कमी वयात आपल्या नावाचं परफ्युम बाजारात येणं कोणत्याही मुलीसाठी स्वप्नवत आहे. जेव्हा हे स्वप्न सत्यात उतरण्याची चिन्हं निर्माण झाली तेव्हा हेच नाव सुचलं.

सनी म्हणते, "बाकी परफ्युमची नावं अशीच असतात. उदा. सिडक्शन किंवा फायर अँड आईस."

करनजीत कौर हे सनी लिओनीचं खरं नाव आहे.

तिच्या आयुष्यावर तयार झालेल्या वेब सीरिजला हे नाव द्यायला शिरोमणी गुरुद्वारा प्रबंधक समितीनं विरोध केला होता. त्यांच्या मते कौर या नावाला वेगळं महत्त्व आहे आणि सनीचं काम पॉर्नशी निगडित आहे.

सनीजवळ जेव्हा मी याबाबत बोलले तेव्हा ती म्हणाली की हे नाव तिच्या पासपोर्टवर आहे. हे नाव तिच्या आईवडिलांनी दिलं आहे आणि यावर स्पष्टीकरण देण्यासाठी ते या जगात नाहीत.

ती म्हणाली, "तसंही माझं खरं नाव करनजीत कौर आहे आणि माझ्या कामासाठी मी सनी लिओनी हे नाव वापरते."

पॉर्न इंडस्ट्रीमधल्या कामाची तिला अजिबात लाज वाटत नाही. ही तिची निवड होती असं तिनं मला सांगितलं.

भारतात खासगीपणे पॉर्न व्हीडिओ पाहण्यावर कोणतीही बंदी नाही, मात्र पॉर्न व्हीडिओ, छायाचित्रं पाठवणं बेकायदेशीर आहे.

पॉर्न हब ही जगातली सगळ्यांत मोठी पॉर्नसाईट आहे. त्यांच्या मते अमेरिका, ब्रिटन, कॅनडा या देशानंतर भारतात सगळ्यांत जास्त पॉर्न पाहिलं जातं.

मग भारतातसुद्धा कायदेशीर पॉर्न इंडस्ट्री असायला हवी का?

या प्रश्नाचं उत्तर देताना तिनं एका क्षणाचाही विलंब केला नाही. ती म्हणाली, "हा माझा निर्णय नाही. भारत सरकारचा आणि इथल्या लोकांचा हा निर्णय असेल."

मात्र असं झालं तर लैंगिक संबंधाबद्दल मोकळेपणा येईल का? अमेरिकेत त्यांचा अनुभव काय सांगतो?

या प्रश्नाच्या उत्तरादाखल सनी म्हणाली की खासगी आवडनिवड कोणावरही थोपवू नये. समाजाच्या विचारसरणीसाठी प्रत्येक कुटुंबाचं योगदान असतं. त्याचप्रमाणे मुलीची विचारसरणी तिच्या आईवडिलांमुळे तयार होते.

सनीच्या आईवडिलांना तिचा निर्णय अमान्य होता. पण तिच्या मते तिच्या आईवडिलांनी तिला एक स्वतंत्र विचारांची मुलगी म्हणून मोठं केलं....


पाहा व्हीडिओ: रशियासह तणावानंतर युक्रेनमध्ये मार्शल लॉ

रशियाच्या संभाव्य हल्ल्याची शक्यता असलेल्या किनारी भागात 30 दिवसांसाठी हा मार्शल लॉ लागू असेल.

या कायद्यानुसार या भागांत आंदोलन, मोर्चे काढता येणार नाहीत. शिवाय नागरिकांना लष्करी सेवेसाठी बोलवलं जाऊ शकतं.

रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष पुतिन यांनी या निर्णयाबद्दल काळजी व्यक्ती केली आहे.

रशियाने 2014ला ताब्यात घेतलेल्या क्रिमायापासून काही अंतरावर रशियाने समुद्रातील युक्रेनच्या 3 बोटींवर रशियाने गोळीबार केला आणि या बोटी जप्त केल्या. यामध्ये युक्रेनचे खलाशी जखमी झाले आहेत. रशियाची ही कृती म्हणजे आगळिक असल्याची टीका युक्रेनने केली आहे.

रशियाने ही जहाजांनी बेकायदेशीररीत्या समुद्रात प्रवेश केल्याचं म्हटलं आहे. रशियाने युक्रेनच्या या खलाशांची साक्षही टीव्हीवर प्रसारित केली असून त्यामध्ये युक्रेनचे खलाशी त्यांची कृती रशियासाठी प्रक्षोभक असल्याचं मान्य करताना दिसतात.

गेल्या काही वर्षांतील रशिया आणि युक्रेन यांच्यात पहिल्यांदाच खुला संघर्ष होत आहे. तर रशियाचं पाठबळ असलेले फुटीरतावादी आणि रशियाचे स्वयंसेवक 2014पासून युक्रेनच्या फौजांशी पूर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्वी युक्रेनमध्ये संघर्ष करत आहेत.

बऱ्याच पाश्चात्य देशांनी रशियाच्या कृतीचा विरोध केला आहे.

युक्रेनच्या राष्ट्राध्यक्षांनी रशियाच्या जमिनीवर हल्ल्यांची भीती अतिशय गंभीर असल्याचं म्हटलं आहे.

न्यूयॉर्कमध्ये युनायटेड नेशन्सच्या सुरक्षा परिषदेची तातडीची बैठक झाली. या बैठकीत रशिया आणि पाश्चात्य देशातील वाद स्पष्ट झाले.

अमेरिकेचे परराष्ट्रमंत्री माईक पॉम्पेओ यांनी रशियाची कृती म्हणजे अंतरराष्ट्रीय कायद्यांचं उल्लंघन असल्याचं म्हटलं आहे.  तर राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी जे घडत आहे ते आवडलेलं नाही असं प्रतिक्रिया दिली आहे.

जर्मनीच्या चॅन्सलर यांच्याशी पुतिन यांनी चर्चा केली.

युक्रेनने जाणीवपूर्वक रशियाच्या संघराज्याच्या नियमांचं उल्लंघन केलं आहे, अशी प्रतिक्रिया क्रेमलिनकडून देण्यात आली आहे.

मार्शल लॉ म्हणजे काय?

युक्रेनमधील 276 खासदारांनी मार्शल लॉ पाठिंबा दिला. युक्रेनमधील 27पैकी 10 प्रांतात मार्शल लॉ लागू झाला आहे.  मार्शल लॉची अंमलबजावणी 27 डिसेंबरपर्यंत होईल.

31 मार्च 2019ला युक्रेनमध्ये राष्ट्राध्यक्ष पदासाठी निवडणूक होणार आहे. ती टाळण्यासाठी मार्शल लॉ लागू केला आहे, अशी टीका काहींनी केली. हा आरोप त्यांनी नाकारला आहे.  रशियासोबत संघर्ष झालाच तर पूर्ण सत्ता हाती हवी, असं त्यांनी म्हटलं आहे. युक्रेनच्या सुरक्षा परिषदेने 60 दिवसांचा मार्शल लॉ लागू करावा अशी मागणी केली आहे.

रविवारी काय घडलं?

सकाळी युक्रेनच्या बर्डियांसक आणि निकोपोल या गनबोटी आणि याना कापा ही टगबोट काळ्या समुद्रातल्या ओडेसा बंदरावरून अझोव समुद्राजवळील मरिपोल या शहराकडे जाण्यासाठी निघाल्या होत्या.

रशियाने या नौका रोखण्याचा प्रयत्न केल्याचं युक्रेनचं म्हणणं आहे. तसंच टगबोटीला धक्का देण्याचा प्रयत्न केला. तरीही त्या कर्च सामुद्रधुनीपर्यंत गेल्या. तिथे त्यांना रशियाच्या युद्धनौकांनी रणगाड्यांनी अडवलं.

रशियाने या भागात दोन फायटर जेट्स आणि दोन हेलिकॉप्टर्स तैनात केले होते. या नौका बेकायदेशीरपणे आमच्या सागरी हद्दीत प्रवेश करत आहेत असा आरोप रशियाने केला आहे. त्याचप्रमाणे सुरक्षेच्या कारणास्तव तिथली जलवाहतूक थांबवण्यात आली आहे.

युक्रेनच्या नौदलाच्या मते नौका त्या भागातून जात असताना बंद पडल्या. या हल्ल्यात नौकेतील सहा लोक जखमी झाले.

समुद्रावाटे मरिओपोलला जाण्याच्या योजनेबाबत रशियाला माहिती दिल्याचंही युक्रेनचं म्हणणं...


पाहा व्हीडिओ: रात्री बेरात्री पाणी आणण्यासाठी जावं लागतं.

"गावापासून दोन किलोमीटरवर ही विहीर आहे, त्या विहिरीत छोटासा झरा आहे, दर दोन-अडीच तासांनी विहिरीत पाणी जमा होतं. कधी कधी तासन् तास वाट बघूनही झऱ्याला पाझर फुटत नाही. मग त्या विहिरीपासून दीड किलोमीटर लांब असलेल्या दुसऱ्या विहिरीवर पाणी भरण्यासाठी जावं लागतं. एकूणच पाण्यासाठी 3 ते 4 किलोमीटरची पायपीट करावी लागते. आम्ही पूर्ण दिवस यातच अडकून पडतो," भूनी सांगतात.

भूनी शेलुकार आणि त्यांची नात राणी पाण्यासाठी दररोज 4 किलोमीटर पायपीट करतात.

आम्ही भूनी यांच्या घरून निघालो तेव्हा त्यांच्या घरी पाण्याचा एक थेंबही नव्हता. आता या विहिरीतही पाणी नाही. झरा फुटेल तेव्हा दोन तासांनी विहिरीतल्या डबक्यात पाणी जमा होईल आणि काहीतरी मिळेल, म्हणून आता वाट बघण्याशिवाय दुसरा कुठलाच पर्याय या महिलांकडे नाही. आणि कधीच नसतो.

"क्या करें? हमारे गाँव में पानी की बहोत बड़ी समस्या है, साब! आप जल्दी हमारे लिये पाणी लेके आओ, साब," त्या हतबल होऊन म्हणतात.

पाणी येण्याची वाट बघताना महिला.

पहिल्या विहिरीत पाणी येईल म्हणून भूनी तासभर वाट पाहतात. पण आधीच लागलेल्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

या रांगांमुळे बकेटभरसुद्धा पाणी मिळणार नाही आणि अजून दोन तास वाट बघावी लागेल म्हणून त्या पुढच्या विहिरीवर जाण्याचा निर्णय घेतात.

पाण्यासाठी पायपीट

या दोन विहिरींमधील अंतर दीड किलोमीटर इतकं आहे. भूनी यांच्यासोबत त्यांची नात राणीसुद्धा त्यांच्या पाठोपाठ निघते.

दुपारच्या 12 वाजताचा सूर्य आग ओकत असतो. मात्र भूनी यांची पाण्यासाठी चाललेली पायपीट सुरूच असते. दुसऱ्या विहिरीवर त्या पोहोचतात तर तिथली परिस्थिती काही वेगळी नसते.

त्या थकून विहिरीशेजारी बसून जातात. आता काय करावं, अशी नैराश्याची चिन्हं त्यांच्या चेहऱ्यावर स्पष्टपणे उमटतात.

तेवढ्यात एक मुलगा चटकन उठतो. भूनी यांची अवस्था न बघवल्यामुळे तो विहिरीत उतरतो आणि त्यांनी दोरीनं बांधलेली एक प्लॅस्टिकची डबकी पाण्यात सोडतो. थोडं-थोडं पाणी भरून तो वर पाठवतो आणि अखेर भूनी यांचे हंडे आणि राणीची कळशी भरून देतो.

अखेर पाण्यानं भरलेले हंडे-कळशी डोक्यावर घेऊन आजी-नातीचा परतीचा प्रवास सुरू होतो.

माखलाच्या गावकऱ्यांची पाण्यासाठीची पायपीट दिवसरात्र अशीच सुरू असते. आणि एवढी पायपीट करूनही पदरी पडलेलं पाणी मात्र अस्वच्छच असतं. चाळणी लावली की पाणी स्वच्छ झालं, अशी गावकऱ्यांची धारणा असते. पण त्यातल्या जीवजंतूंचं काय?

'एकवेळचं जेवण नसलं तरी चालेल पण...'

"पहिल्या विहिरीपासून दुसऱ्या विहिरीवर जावं लागतं आणि तिथेही पाणी मिळालं नाही तर जवळपास चार किलोमीटर लांबच्या हापशीवर गावकऱ्यांना पाणी भरायला जावं लागतं," पाणी आणण्यासाठी कराव्या लागणाऱ्या कसरतीबद्दल भूनी सांगतात.

आणि उन्हाळा सुरू झाला की पाण्याचं दुर्भिक्ष्य अधिक जाणवायला लागतं. म्हणून पाण्यासाठीची ही वणवण भटकंती रात्रीही सुरू असतेच.

"विहिरीला दिवसापेक्षा रात्री चांगला पाझर असतो. म्हणून रात्री विहिरीवर गर्दी खूप असते. पाणीही भरपूर मिळतं. पण पाण्याची एक फेरी केल्यानंतर दुसऱ्या फेरीसाठी शरीरात ताकद राहत नाही," असं भूनी सांगतात.

"पाण्यासाठीची पायपीट सुरू करण्यापूर्वी घरची सगळी कामं आटोपावी लागतात. एकवेळचं जेवण नसलं तरी चालेल पण पाण्यासाठीची भटकंती ठरलेली आहे," भूनी सांगतात.

पण कधीकधी तर इतकी पायपीट करूनही भूनी यांना रिकाम्या भांड्यांनी परत यावं लागतं. पाण्यासाठी दोन-तीन फेऱ्या झाल्या की शरीर गळून जातं.

"गळून बसल्यानं कसं होणार, साहेब? घरची कामंही हातावेगळी करावी लागतात. घरातली सगळी माणसं पाणी भरण्यासाठी बाहेर पडली तरी...


पाहा व्हीडिओ: सिंगापूरच्या भेटीत किम वाचणार अपेक्षांचा पाढा

म्हणूनच या भेटीवर सिंगापूर हा देश दोन कोटी सिंगापूर डॉलर म्हणजेच अंदाजे 100 कोटी रुपये खर्च करणार आहे. या रकमेतली अर्धी रक्कम ही केवळ या दोघांच्या सुरक्षेसाठी खर्च करण्यात येणार आहे.

या भेटीत अमेरिका आणि उत्तर कोरियामध्ये एखादा करार झाल्यास सिंगापूरला इतिहास नेहमी आठवलं जाईल, असं किम यांनी लूंग यांना भेटल्यानंतर म्हटलं आहे.

दरम्यान, 5 जूनला सिंगापूरचे परराष्ट्र मंत्री विवियन बालकृष्णन यांनी वाशिंगटनमध्ये म्हटलं होतं की, "या भेटीच्या यजमानपदासाठी सिंगापूरनं स्वत:हून हात पुढे केला नव्हता, तर अमेरिकेनं यासाठी आम्हाला विचारणा केली होती. मला वाटतं की, सिंगापूरच्या लोकांना याचा अभिमान असायला हवा. निष्पक्ष, विश्वासू आणि सुरक्षित असल्यामुळेच आमच्या सिंगापूरची भेटीसाठी निवड करण्यात आली आहे."

उत्तर कोरियाच्या अपेक्षा काय?

या भेटीतून अमेरिकेला काय हवंय, हे तर जगजाहीर आहेच - उत्तर कोरियाने आण्विक नि:शस्त्रीकरण करावं.

पण कित्येक दशकं पैसा आणि मेहनती घालून जमवलेली ही अण्वस्त्रं उत्तर कोरियाने त्यागली तर त्यांना त्याबदल्यात काय मिळणार?... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

साहजिकच या त्यागाची परतफेड म्हणून उत्तर कोरियाच्याही काही मागण्या आणि अपेक्षा असतीलच.

ट्रंप आणि किम यांच्या ऐतिहासिक बैठकीवर साऱ्या जगाचं लक्ष लागून आहे

अमेरिका उत्तर कोरियानजीक अनेक वर्षं युद्धनौका, युद्धविमानं आणि सैन्य पाठवत आला आहे. या प्रकाराला आळा घालण्याची मागणी किम करू शकतात.

दक्षिण कोरियाबरोबरच्या सैन्य कारवाईंसाठीच्या कसरती थांबवण्याचा त्यांनी याआधीही आग्रह केला होता.

सोबतच उत्तर कोरियाची अर्थव्यवस्था सुधारण्याचं किम जाँग-उन यांचं उद्दिष्ट आहे. त्यामुळे त्यांच्या देशावरचे आंतरराष्ट्रीय निर्बंध उठवण्याची मागणी करण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

सोबतच, किम यांना आता जागतिक पातळीवर एक महत्त्वाचा नेता व्हायचं आहे. अमेरिका, रशिया, चीन, दक्षिण कोरियासारखाच मान उत्तर कोरियाला मिळावा, त्यांनाही त्याच पातळीवरची वागणूक मिळावी, यासाठी ते प्रयत्नशील आहेत.

किम यांचं सिंगापूरमध्ये आगमन

भेटीच्या आदल्या दिवशी म्हणजेच सोमवारी उत्तर कोरियाच्या सरकारी वृत्तसंस्था सहसा किम यांच्याभोवतीच्या ताज्या घडामोडींवर बातम्या देत नाही. या सिंगापूर भेटीचाही तिथे फार थोडाच उल्लेख आहे, पण रोडोंग सिनमन वृत्तपत्राने आपल्या संपादकीयमध्ये किम जाँग-उन सिंगापूरमध्ये असल्याच्या वृत्तांना दुजोरा दिला आहे.

"या भेटीतून घेऊन आपण नव्या युगातल्या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी नवी नाती निर्माण करत आहोत," असं या लेखात म्हटलं आहे.

"यापूर्वी कुठल्याही देशाबरोबर आमचे फार चांगले संबंध नसले तरी, जर तो देश आमच्या स्वायत्ततेला धक्का पोहोचवणार नसेल तर आम्ही नक्कीच चर्चतून संबंध सुधारू शकतो," असं या संपादकीयमध्ये म्हटलं आहे.

भेट सिंगापूरमध्येच का?

अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप आणि उत्तर कोरियाचे सर्वेसर्वा किम जाँग उन यांच्या भेटीसाठी दोन्ही कोरिया देशांमधला लष्कर विरहित भाग(DMZ), मंगोलिया आणि बीजिंग ही नावंही सुरुवातीला चर्चेत होती.

उत्तर कोरिया आणि चीन यांच्या दरम्यान मोठ्या प्रमाणावर व्यापारी देवाणघेवाण होते. त्यामुळे अमेरिकेनं बीजिंगच्या नावाला काट मारली. उत्तर कोरियाशी बोलणी करण्यासाठी चीनची मध्यस्थी नको, अशीच त्यांची भूमिका होती.

उत्तर कोरियाचे निवडक देशांशी व्यापारी संबंध आहेत. त्यात सिंगापूर वरच्या क्रमांकावर आहे. 2016मध्ये उत्तर कोरियाच्या व्यापारात सिंगापूरचा क्रमांक आठवा होता.

टक्केवारीत सांगायचं तर उत्तर कोरियाच्या...


पाहा व्हीडिओः फोन करायचाय, गुगल असिस्टंटला सांगा

Artificial Intelligence (AI) म्हणजेच कृत्रिम बुध्दीमत्तेचा वापर करून एका व्यक्तीशी स्वतःच संभाषण करणारा 'Google Duplex' हा प्रयोग गुगलने दोन दिवसांपूर्वी जगासमोर आणला.

त्यात हे तंत्रज्ञान तुमच्यावतीने फोनवर संवाद साधून काही महत्त्वाची कामं तातडीने उरकू शकेल. Google I/O या डेव्हल्पर्सच्या वार्षिक परिषदेत या नवीन तंत्रत्रानाची माहिती देण्यात आली.

हा सध्या केवळ एक प्रयोग असून तो फक्त इंग्रजीमध्येच उपलब्ध आहे, असं गुगलचे CEO सुंदर पिचाई यांनी स्पष्ट केलं आहे. म्हणून भारतीय भाषांना कदाचित थोडी वाट पाहावी लागू शकते.

काही महिन्यांपूर्वीच या दोन्ही कंपन्यांनी आपापले व्हॉइस-अॅक्टिव्हेटड स्पीकर्स - अॅमेझॉन इको आणि गुगल होम भारतीय धाटणीचे उच्चार आणि भाषेसह बाजारात आणले आहेत.

टेक तज्ज्ञांच्या मते, हे सॉफ्टवेअर यशस्वी झाल्यास अॅमेझॉनचं अलेक्सा आणि अॅपलचं सिरी या प्रतिस्पर्ध्यांना ते वरचढ ठरू शकतं.

या परिषदेत आधीच रेकॉर्ड केलेली उदाहरणं प्रेक्षकांसमोर सादर करण्यात आली. त्यात एकानं सलूनची वेळ बुक करण्यास, तर दुसऱ्यानं हॉटेलमध्ये टेबल बुक ठेवण्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

स सांगितलं, आणि गुगल ड्युप्लेक्सने या दोन्ही आज्ञांचं पालन अगदी माणसांसारख्या आवाजातल्या स्वतःच फोन लावून हे संभाषण केलं.

एका संभाषणात तर गुगल असिस्टंटने विचारलेल्या थेट प्रश्नांमुळे कॉलवर असलेली दुसरी व्यक्ती गोंधळलेली वाटली.

सुंदर पिचाई

कम्प्युटरनं काढलेले आवाज हे माणसाच्या आवाजाच्या जवळपास जाणारे वाटले. व्हर्च्युअल मदतीसाठी यापूर्वी वापरलेले आवाज फारच कृत्रिम वाटायचे. या नवीन आवाजात तर "हम्म..." सारखे नैसर्गिक हावभावही टाकण्यात आले आहेत.

या पूर्ण संभाषणात समोरचा आवाज हा मशीनचा आहे, असं कधीही स्पष्ट झालं नाही.

"हे जर सुरळीतपणे मार्गी लागलं तर लोकांचा वेळ वाचेल आणि व्यवसायाचं मूल्यही वाढेल," असं पिचाई म्हणाले.

सुरुवातीला हे सॉफ्टवेअर, वेगवेगळ्या व्यवसायांना त्यांच्या वेळांबद्दल मार्गदर्शन करण्यासाठी वापरलं जाईल. शिवाय, गुगल सर्चमधल्या त्या व्यवसायाशी निगडित वेबपेजवर ती माहिती अपडेट करण्यात येईल.

"यावर विश्वास ठेवणं कठीण आहे," असं डेमोक्रॅटिक क्रिएटिव्ह स्ट्रॅटजीजच्या विश्लेषक बेन बाजारान यांनी या कार्यक्रमानंतर म्हटलं. "गुगल असिस्टंटचं महत्त्व कोणीही कमी लेखू शकत नाही."

"अॅपललाही या स्पर्धेत यावंच लागेल, कारण हे असं सॉफ्टवेअर आहे की त्यासाठी लोक तंत्रवाटा बदलण्यासही कमी करणार नाहीत."

लोकांचा या सॉफ्टवेअरवर विश्वास बसावा लागेल, तरच त्याचा वापर वाढेल, असं इतर तज्ज्ञांचं मत आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


पाहा व्हीडीओ: 'पाणी काढताना दम लागतो. हातपायाला गोळे येतात'

"एक ते दीड किलोमीटर लांबून पाणी भरायला यावं लागतं. तीनवेळा आम्हाला पाणी भरावं लागतं. दिवसभर शेतमजुरीच्या कामाला जातो. पाणी शेंदताना दम लागतो. हातपायाला गोळे येतात. ओझं वाहून आणल्यानं मान दुखते. सगळं अंगं दुखतं."

डोक्यावर पाण्यानं भरलेला हंडा घेऊन चालत येणाऱ्या सीताबाई त्यांना होणारा त्रास सांगत होत्या. घामाच्या धारेबरोबरच डोक्यावरच्या हंड्यातून हिंदकळणारं पाणी त्यांच्या चेहऱ्यावरून ओघळत होतं.

सलग चार वर्षं दुष्काळ बघणाऱ्या मराठवाड्यात पाणीटंचाईनं आणखी कठोर स्वरुप घेतलं आहे. बहतांश ठिकाणी सरकारी यंत्रणेच्या ढिसाळ नियोजनामुळे महिलांची पायपीट अजुनही थांबलेली नाही.

बीबीसी मराठीने मराठवाड्यातील या ग्राऊंड रिपोर्टमध्ये पाणीटंचाईचा सर्वाधिक त्रास सोसणाऱ्या महिलांच्या व्यथा जाणून घेतल्या.

सीताबाई यांना एक ते दीड किलोमीटर अंतरावरून पाणी आणावं लागतं.

औरंगाबाद-हैदराबाद हमरस्त्यावरून जिंतूरकडे वळल्यानंतर शहराच्या बाजारपेठेतून जावं लागतं. इथूनच पंधरा किलोमीटरवर असलेल्या येलदरी धरणातून शहराला पाणीपुरवठा होता.

येलदरी धरणाच्या रस्त्याव... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

र शेवडी आणि माणकेश्वर ही मोठी गावं. येलदरीकडे जाणाऱ्या रस्त्याच्या कडेनेच जिंतूरला पाणीपुरवठा करणारी जलवाहिनी आहे. शेवडी आणि माणकेश्वर या गावांना याच जलवाहिनीचा काय तो आधार.

याच रस्त्यावर असणाऱ्या माणकेश्वर गावानं जलवाहिनीच्या व्हॉल्वमधून गळणाऱ्या पाण्यावर अनेक उन्हाळे काढले आहेत.

पाणीटंचाईची झळ लहान मुलांनाही बसते.

टेकड्यांचा परिसर. खालच्या बाजूला उतारावर वसलेलं गाव. साधारणतः तीन ते साडेतीन हजार लोकसंख्या. गावात बऱ्यापैकी सिमेंटचे रस्ते झालेले.

सायंकाळी आम्ही या गावात पोहोचलो तेव्हा रस्त्यावरच असलेल्या जलवाहिनीच्या व्हॉल्वमधून गळणारं पाणी भरण्यासाठी हंडे घेऊन आलेली काही लहान मुलं तिथं दिसली.

थोडावेळ थांबल्यावर गावातल्या वेगवेगळ्या गल्ल्यांमधून रिकामे हंडे घेऊन येणारी ही मुलं बघून अस्वस्थ वाटलं. इथंच एका दुकानाशेजारी संजय धोपटे भेटले. माणकेश्वर ते जिंतूरदरम्यान ते सीटर रिक्षा चालवतात.

माणकेश्वर (जिंतूर) गावातील हे दृष्य. जिथं पाणी टंचाई आहे तिथंच पॅकेज्ड वॉटरचा धंदा जोरात आहे.

"गावातले लोक शेतात कामाला जातात. ते आता घरी येऊ लागले असतील. थोड्यावेळानं इथं तुम्हाला बाया-माणसांची गर्दी दिसेल," संजय म्हणाले.

"मग ही लहान मुलं?"

"ही होय. त्यांना जसं झेपेल तसं आपलं पाणी ने-आण करतात."

इथंच आम्हाला सुमनबाई बुधवंत भेटल्या. लग्न होऊन या गावात येऊन त्यांना तीस वर्षं झाली. तेव्हापासून दरवर्षी पिण्याचा पाण्याचा प्रश्न भेडसावत असल्याच्या त्या म्हणाल्या.

"लोक रात्री दोन-दोन वाजेपर्यंत पाणी भरतात," सुमनबाई म्हणाल्या. त्यांनीच आम्हाला पिण्याच्या पाण्यासाठी खालच्या गावालगत शेतात एक विहीर असल्याचं सांगितलं.

शेतमजुरी करणाऱ्या सीताबाई घाटे या माणकेश्वरच्या याच विहीरीवर आम्हाला भेटल्या.

तिकडं वळालो. गाव ओलांडून गेल्यावर नागंरलेलं शेत दिसलं. पलिकडं दूरवर एक विहीर आणि तिथं पाणी शेंदण्यासाठी महिलांची झालेली गर्दी नजरेच्या टप्प्यात दिसत होती.

शेताच्या कडेनं एक धुळीनं माखलेली पायवाट. गावात पाणी वाहून आणण्यासाठी महिलांना हाच रस्ता.

उसतोड मजुरीचं काम करणाऱ्या सीताबाई घाटे इथंच आम्हाला भेटल्या. गावाची सार्वजनिक विहीर आणि सीताबाई यांच्या घरादरम्यान अख्ख गाव येतं. गाव ओलांडून त्यांना पाणी न्यावं लागतं.

गावातली बंद पडलेली सार्वजनिक हापशी ओलांडून सीताबाई या एक किलोमीटर अंतरावरून पाणी वाहून आणतात.

गावाच्या एका कडेला पक्क्या...


पाहा शपथविधी सोहळा आणि त्याचं संपूर्ण विश्लेषण LIVE

YouTube पोस्ट समाप्त, 1

मात्र अजित पवार हेच उपमुख्यमंत्री होणार, असं राष्ट्रवादी काँग्रेसचे प्रवक्ते नवाब मलिक यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना स्पष्ट केलं आहे.

मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री कमलनाथ, छत्तीसगडचे मुख्यमंत्री भुपेश बघेल आणि डीएमकेचे एम. के. स्टॅलिन या शपथविधीसाठी उपस्थित होते. महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे अध्यक्ष राज ठाकरे हेसुद्धा या सोहळ्याला उपस्थित होते.

शिवाय इतर महत्त्वाचे नेते व्यासपीठावर उपस्थित होते.

शपथविधीनंतर लगेचच आज रात्री पहिली कॅबिनेट बैठक होणार आहे.

पाहा आजचे ताजे अपडेट्स

10.37 - संजय राऊतांचे चिमटे

संजय राऊत यांनी देवेंद्र फडणवीस यांना विरोधी पक्षाचे नेते झाल्याबद्दल शुभेच्छा देत चिमटे काढले आहेत.

10.15 - मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांची पत्रकार परिषद

मंत्रिमंडळाची आज पहिली बैठक झाली. या बैठकीत 2 निर्णय घेण्यात आले आहेत.

"हे सरकार सर्व सामान्यांचं सरकार असेल, मंत्रिमंडळाच्या पहिल्याच बैठकीत रायगडाच्या संवर्धनासाठी 20 कोटी रुपयांची मंजुरी देण्यात आली आहे. शेतकऱ्यांसाठी जाहीर झालेल्या सर्व योजनांचं वा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

स्तववादी चित्रण देण्याचे आदेश मुख्य सचिवांना देण्यात आले आहेत," अशी माहिती मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी मंत्रिमंडळाच्या पहिल्या बैठकीनंतर झालेल्या पत्रकार परिषदेत दिली आहे.

देवेंद्र फडणवीस यांच्य टीकेला उत्तर देताना मंत्रिमंडळा कुठल्या विभागाचं आहे मग, असा सवाल त्यांनी विचारला आहे.

यावेळी धर्मनिरपेक्ष शब्दावरून विचारण्यात आलेल्या प्रश्नावर मात्र उद्धव ठाकरे यांनी उत्तर देणं टाळलेलं आहे. तसंच प्रश्न विचारणाऱ्या पत्रकारालाच त्यांनी 'सेक्युलरचा अर्थ काय' असा प्रतिसवाल केला.

 9.00 - देवेंद्र फडणवीसांची टीका

माजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी महाविकास आघाडीच्या किमान समान कार्यक्रमावर टीका केली आहे. "महाविकास आघाडीच्या किमान समान कार्यक्रमात वारेमाप घोषणा असल्या तरी मराठवाडा, विदर्भ आणि उत्तर महाराष्ट्र या विकासाच्या वाटचालीत वर्षानुवर्षे मागे राहिलेल्या क्षेत्राचा साधा नामोल्लेख सुद्धा असू नये, हे दुर्दैवी आहे," असं त्यांनी म्हटलं आहे.

7. 10 - शपथविधी सोहळा संपन्न, मोदींकडून अभिनंदन

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ट्वीट करून उद्धव ठाकरे यांचं अभिनंदन केलं आहे.

6.51 - शिवाजी पार्कवर आतषबाजी

6.45 - उद्धव ठाकरे यांनी घेतली मुख्यमंत्रिपदाची शपथ

उद्धव ठाकरे यांच्यानंतर एकनाथ शिंदे, सुभाष देसाई यांनी शपथ घेतली. राष्ट्रवादी काँग्रेसकडून जयंत पाटील आणि छगन भुजबळ यांनी शपथ घेतली. काँग्रेसकडून बाळासाहेब थोरात आणि नितीन राऊत यांनी शपथ घेतली.

6.38 - शपथविधी सोहळ्याला सुरुवात

उद्धव ठाकरे यांचं आगमन झालं आहे, तसंच शरद पवार सुद्ध सोहळ्यासाठी उपस्थित झाले आहेत.

6.36 - राज्यपालांचे आगमन

राज्यपाल भगतसिंग कोश्यारी यांचं आगमन शिवाजी पार्कवर झालं आहे.

6.22 - राज ठाकरे शपथविधीच्या व्यासपीठावर

उद्धव ठाकरे यांच्या शपथविधीच्या व्यासपीठावर राज ठाकरेसुद्धा उपस्थित आहेत.

6.00 - राहुल गांधींचे उद्धव ठाकरेंना पत्र

काँग्रेसचे माजी अध्यक्ष राहुल गांधी यांनी उद्धव ठाकरे यांना पत्र लिहून शुभेच्छा दिल्या आहेत. तसंच शपथविधी सोहळ्यास उपस्थित राहू न शकल्याबद्दल दुःख व्यक्त केलं आहे.

5.50 - उद्धव ठाकरे शिवाजी पार्ककडे रवाना

शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेण्यासाठी शिवाजी पार्ककडे रवाना झाले आहेत.

5.45 - शरद पवार शिवाजी पार्काकडे रवाना

राष्ट्रवादी काँग्रेस प्रमुख शरद...


पाहा संपूर्ण मुलाखत

YouTube पोस्ट समाप्त, 1

भाजप आणि शिवसेनेमधलं इनकमिंग, आदित्य ठाकरेंच्या निवडणूक लढवण्याची चर्चा, वंचित फॅक्टर, अशा अनेक विषयांवर मुनगंटीवार यांनी बीबीसी मराठीच्या प्राजक्ता पोळ यांच्याशी बातचीत केली. त्यांच्या मुलाखतीचा हा संपादित भाग.

भाजपमध्ये मोठं इनकमिंग सुरू आहे. त्यामुळे विधानसभेला युती होणार का, हा सर्वांना पडलेला प्रश्न आहे.

मी याआधी सांगितलं होतं की युती 'होणारच'... चंद्रपूरचा 'च'! त्यामुळे कुणी मनात शंका ठेवू नका.

50-50 टक्के जागांचा फॉर्म्युला उध्दव ठाकरेंनी जाहीर केला. त्यानंतर चंद्रकांत पाटील यांनी ते शक्य नसल्याचं सांगितलं. मग आता कोणता नवीन फॉर्म्युला ठरला आहे?

जेव्हा आमची चर्चा झाली, तेव्हा आमचा जागावाटपाचा एक फॉर्म्युला ठरला होता. हे माध्यमांसमोर कुणी बोलायचं नाही, असं ठरलं होतं. जागावाटप ही काही माध्यमातून करायची नाही.

आमची चर्चा होईल त्यानंतर आम्ही पत्रकार परिषद घेऊन जाहीर करू आणि कुणाच्या वाट्याला कोणती जागा येणार, याचं पत्रक छापून आम्ही जाहीर करू.

देवेंद्र फडणविस आणि सुधीर मुनगंटीवार

पण शिवसेनेला मुख्यमंत्रिपद पाहिजे, हे तर त्यांचे न... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ेते जाहीरपणे माध्यमांमध्ये सांगतात. मग ती चर्चा कॉफी टेबलवर झाली नव्हती का?

हा विषय आमची चर्चा होण्याआधीचा आहे. आमची चर्चा होण्याआधी हे प्रस्ताव त्यांनी माध्यमांसमोर मांडले होते. आता चर्चा झाल्यानंतर हे प्रस्ताव कुणी मांडत नाही.

कोणत्या पक्षाला मुख्यमंत्रिपद द्यायचं, कुणाला मुख्यमंत्री करायचं, हे सर्व अमित शहा आणि उध्दव ठाकरे ठरवतील. जर कार्यकर्त्यांनी मुख्यमंत्री कोण होणार हे निर्णय घ्यायचे ठरवलं तर मग अमित शहा काय करणार? त्यांचे निर्णय त्यांना घेण्याचा अधिकार असू द्या.

आदित्य ठाकरे निवडणूक लढवणार अशी चर्चा आहे. त्यांचे ठिकठिकाणी 'हीच वेळ आहे असे होर्डिंग लागतायेत. कसं बघता या चर्चेकडे?

मी स्वतः आदित्य ठाकरेंना चर्चेदरम्यान निवडणूक लढवावी, असं सांगितलं होतं. निवडणूक यासाठी लढवली पाहिजे की आपल्या ज्या विकासाच्या कल्पना आहेत त्या प्रत्यक्षात उतरवता येतात. आता निर्णय त्यांनी घ्यायचाय. पण यायला अडचण काय...?

भाजपसाठी या निवडणुकीत विरोधक कोण आहे? तुम्ही कुणाला विरोधक मानता?

आम्ही कुणालाच विरोधक मानत नाही. आम्ही भाजपची रेष ही कशी मोठी करायची यासाठी काम केलं पाहिजे, असाच विचार नेहमी केला.

वंचित बहुजन आघाडी आणि MIM यांची युती तुटलेली आहे. याकडे तुम्ही कसं बघता?

आम्ही सर्वांकडे प्रेमाने बघतो. हे सर्वजण देशासाठी काम करतील. निवडणुकीत कुणी कुणाबरोबर राहायचं, हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे.

प्रकाश आंबेडकर यांना आम्ही विरोधक मानतो, असं मुख्यमंत्री म्हणाले होते. तुम्हाला काय वाटतं, वंचित ही भाजपसाठी काही प्रमाणात अडचणीची असेल?

आमचा विरोधक कुणीच नाही, असं मी मानतो. विरोध हा एका कामाचा आणि विचारांचा असतो.

काँग्रेसचा विचार आम्हाला मान्य नाही. त्यांनी भ्रष्टाचार केला आणि फक्त स्वतःवर प्रेम केलं. त्यामुळे विरोधक असं म्हणणंच चुकीचं आहे, असं मला वाटतं. विचारात समानता नाही, एवढाच त्यातला भाग घेतला पाहिजे.

प्रकाश आंबेडकर हे त्यांच्या क्षेत्रात मोठे आहेत. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे नातू आहेत. ते आमचे विरोधक नाहीत, फक्त त्यांची आणि आमची विचारसरणी एक सारखी नाही. माझ्या त्यांना शुभेच्छा आहेत.

काँग्रेसने भ्रष्टाचार केला आणि देशापेक्षा स्वत:वर प्रेम करणारा पक्ष आहे, असं तुम्ही म्हणालात. मग या अशा विचारांचे कार्यकर्ते तुमच्या पक्षाला कसे चालतात?

काँग्रेसमधले चांगले कार्यकर्ते नेते आम्ही घेतोय. काँग्रेसचे जे दिल्लीतले मोठे...