इम्रान खान यांच्या भाषणाची क्लिप सध्या सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहे. पाकिस्तानमधील विरोधी पक्ष PML-N चे नेते ख्वाजा आसिफ यांनी संसदेत म्हटलं, "इम्रान खान यांनी ओसामा बिन लादेनचा उल्लेख शहीद असा केला. ओसामा आमच्या देशात कट्टरवाद घेऊन आला. तो कट्टरवादी होता आणि तुम्ही त्याला शहीद म्हणता?"

ख्वाजा यांनी म्हटलं, "ओसामा एक दहशतवादी होता. त्यानं आपल्या देशाला बरबाद केलं आणि तुम्ही त्याला शहीद म्हणत आहात? ज्यापद्धतीनं मी इम्रान खान यांचं म्हणणं ऐकलं आहे, त्याच पद्धतीनं तुम्ही माझं आणि बिलावल भुट्टोंचं म्हणणं ऐकण्याची क्षमता ठेवायला हवी. आपल्यावरील टीका  ऐकण्यासाठी निधडी छाती पाहिजे. पाकिस्तानच्या संसेदत सगळ्यांत कमी वेळ देणारे पंतप्रधान इम्रान खान आहेत. ते फक्त त्यांचं म्हणणं तेवढं मांडतात. इतरांना मात्र बोलू देत नाहीत."

पंतप्रधानांच्या या वक्तव्यावर वाद सुरू झाल्यानंतर त्यांचे विशेष सचिव डॉ. शाहबाज गिल यांनी ट्वीट करत म्हटलं, "अतिशय अयोग्य पद्धतीनं पंतप्रधानांच्या वक्तव्याला वादग्रस्त ठरवलं जात आहे. पंतप्रधान इम्रान खान हे कट्टरवादाविरोधात आहेत. त्यांनी दोनदा आपल्या भाषणात ओसामा किल्ड (ओसा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

माला ठार केल्याचा) असा उल्लेख केला आहे."

गुरुवारी इम्रान खान यांनी संसदेतल्या भाषणात म्हटलं होतं, "आम्ही दहशतवादाविरोधातल्या युद्धात अमेरिकेला पाठिंबा दिल्यानंतर अपमान अनुभवला आहे. अमेरिका अफगाणिस्तानात अयशस्वी झाल्यानंतर आम्हाला दोष देण्यात आला. अमेरिकेनं एबोटाबादमध्ये येऊन ओसामाचा खात्मा केला, त्याला शहीद केलं. त्यानंतर जगभरात आमची काय स्थिती झाली, प्रत्येक देश आमचा तिरस्कार करायला लागला आहे."

इम्रान खान यांचं वक्तव्य हिंसक कट्टरवादाच्या पाठिंब्यासाठी आहे, असं पाकिस्तानातील विरोधी पक्ष पाकिस्तान पीपल्स पार्टीचे नेते बिलावल भुट्टो यांनी म्हटलं आहे.

पाकिस्तानमधले खासदार मुस्तफा नवाझ खोखर पाकिस्तान पीपल्स पार्टीचे प्रवक्ते आहेत.

त्यांनी म्हटलंय, "इम्रान खान यांच्या वक्तव्यामुळे मला दु:ख झालं आहे. कुणाच्या हातांमध्ये हा देश सोपावला आहे, असा प्रश्न मनात येतोय. त्यांच्या वक्तव्यातून असं वाटतं की ते स्वत:च देशाच्या सुरक्षेसाठी धोका बनले आहेत."

मुस्तफा यांनी म्हटलं, "आज ते ओसामाला शहीद म्हणत आहेत. पण, जे अल्-कायद्याच्या हल्ल्यात शहीद झालेत, त्यांना आम्ही काय उत्तर द्यावं? आमच्या तरुण पीढीला आम्ही काय सांगावं की ओसामानं जो मार्ग निवडला, तोच निवडा? आमच्या तरुणांसाठी आम्हाला ओसामा आदर्श बनवायचा आहे का? इम्रान खान पूर्वीपासूनच तालिबान खान या नावानं प्रसिद्ध होते. ते तालिबानची कार्यालयं सुरू करण्याच्या गोष्टी करत. आज त्यांनी त्यांची इच्छा जाहीर केली आहे. देश कोणत्या हातात आहे, याविषयी आम्हाला दु:ख वाटत आहे."

ओसामा बिन-लादेनला अमेरिकेनं पाकिस्तानमध्ये 2011ला एका मोहिमेदरम्यान ठार केलं होतं.

गेल्या वर्षी इम्रान खान अमेरिका दौऱ्यावर गेले होते, तेव्हा त्यांनी म्हटलं होतं, "पाकिस्ताननेच अमेरिकेला ओसामाच्या बाबतीत गुप्त माहिती पुरवली होती. त्यानंतर अमेरिकेनं मोहीम यशस्वी केली होती."

इम्रान खान यांनी वॉशिंग्टनमधील US इन्स्टिट्यूट ऑफ पीसमध्ये बोलताना म्हटलं होतं की, "2 मे 2011 रोजी मला जितका अपमान झाल्यासारखं वाटलं, तितकं यापूर्वी कधीच वाटलं नाही. कारण, अमेरिकेनं पाकिस्तानला काही न सांगता मोहीम पूर्ण केली. जो देश अमेरिकेचा सहकारी होता, त्यानेच पूर्ण प्रकरणात आमच्यावर विश्वास ठेवला नाही. आता पुन्हा असा अपमान सहन करण्याची इच्छा नाही."

इम्रान खान नियमितपणे त्यांच्या मुलाखतीत ओसमा बिन लादेनचा उल्लेख दहशतवादी करणं...


इम्रान खान यांनी सरकारी उधळपट्टी आणि दिखाऊपणा यावर सातत्याने टीका केली आहे. सत्ता स्वीकारल्यानंतर त्यांनी आता या उधळपट्टीस चाप लावण्याच्या दिशेने प्रयत्न सुरू केले आहेत.

वृत्तसंस्था पीटीआयनं माहिती मंत्री फवाद चौधरी यांच्या हवाल्याने याबद्दलचं वृत्त दिलं आहे.

"राष्ट्रपती, पंतप्रधान यांच्यासह सर्व अधिकारी, मुख्य न्यायाधीश, सिनेटचे सभापती, नॅशनल असेंब्लीचे सभापती, मुख्यमंत्री क्लब किंवा बिझनेस क्लासने प्रवास करतील," असं त्यांनी म्हटलं आहे.

पाकिस्तानची अर्थव्यवस्था सध्या कठीण प्रसंगातून जात आहे, शिवाय देशावर कर्जाचं ओझं वाढत आहे.

देशाची आर्थिक स्थिती सुधारणे हे पाकिस्तानातल्या नवीन सरकार समोरचं सर्वांत मोठं आव्हान आहे.

पाकिस्तानातील सर्वसाधारण निवडणुकांचा निकाल लागल्यानंतर इम्रान खान यांनी देशाला उद्देशून केलेल्या पहिल्या भाषणातच सरकारी खर्चात कपात करण्याचं मनोदय जाहीर केला होता.

ते म्हणाले होते, "सरकारमध्ये साधेपणा होता. इथं निवडलेले नेते स्वतःवरच खर्च करतात. टॅक्स देणाऱ्या जनतेचा पैसा निर्दयीपणे उडवला जातो. मी देशाच्या कराच्या पैशाचं संरक्षण करीन."

माहिती मंत्री चौधरी म्हणाल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

े, "पाकिस्तानच्या लष्करप्रमुखांना यापूर्वीही फर्स्ट क्लासने प्रवास करायला परवानगी नव्हती. ते नेहमीच बिझनेस क्लासने प्रवास करतात."

पाकिस्तानच्या कॅबिनेटने पंतप्रधान, राष्ट्रपती आणि इतर अधिकारी यांचा निधी संदर्भातील विशेषाधिकारालाही चाप लावला आहे.

चौधरी यांनी दावा केला आहे की पाकिस्तानचे माजी पंतप्रधान नवाज शरीफ यांनी विशेषाधिकारात 51 अब्ज रुपये खर्च केले आहेत.

निवडणूक जिंकल्यानंतर इम्रान खान यांनी लहान घरात राहण्याचा आणि पाकिस्तानाची आर्थिक परिस्थिती लक्षात घेत सरकारची कामगिरी सुधारण्याचं आश्वासन दिलं होतं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


इम्रान ताहीर

बॉल थांबून वळला आणि बेअरस्टोच्या बॅटची कड घेऊन कीपरच्या ग्लोव्ह्जमध्ये विसावला. बॉल कीपरने टिपला हे बघताच ताहीरने हात फैलावले, विधात्याचे आभार मानले आणि तो धावत सुटला. आणि नेहमीप्रमाणे जगभरातल्या चाहत्यांना ताहीरचं अतरंगी असं विकेटचं सेलिब्रेशन अनुभवायला मिळालं.

इम्रान ताहिरचं विकेटनंतरचं सेलिब्रेशन अनोखं असतं.

विकेट मिळाल्याच्या आनंदात ताहीर मैदानाच्या कुठल्याही टोकाला धावत सुटतो. शोऑफ पेक्षा आनंदातिरेकात तो बेभान होतो. ताहीरचं वय आहे ४० पण एखाद्या शाळकरी मुलाच्या उत्साहाने तो आजही प्रत्येक विकेट साजरी करतो.

धावणं म्हणजं एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जाणं. कदाचित धावणं ताहीरच्या आयुष्याचं प्रतीक आहे.

जन्म लाहोर अर्थात पाकिस्तानचा. लहानाचा मोठाही तिथेच झाला. क्रिकेटच्या शोधात आठ वर्षं इंग्लंड. आणि मग प्रेमाच्या पूर्ततेसाठी दक्षिण आफ्रिका. ताहीरच्या मैदानावरच्या यशाइतकंच तीन विभिन्न देशांची संस्कृती आपलीशी करण्याचं कौशल्य अचंबित करणारं.

ताहीरने क्रिकेटची धुळाक्षरं पाकिस्तानातच गिरवली. मोठं कुटुंब होतं आणि परिस्थिती बेतास बेत अशी. स्विंग ऑफ सुलतान असं पाकिस्तानच्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

फास्ट बॉलर्सना म्हटलं जातं. पण ताहीरला फिरकीची जादू जवळची वाटली. प्रतिभाशाली खेळाडूंची खाण असं पाकिस्तानला म्हटलं जातं.

एकापेक्षा एक सरस खेळाडू तिथे जन्माला येतात. अनेकजण नैसर्गिक प्रतिभेला मेहनतीची जोड देऊन कर्तृत्ववान होतात. वयोगट स्पर्धांमध्ये ताहीर स्वत:ला सिद्ध करू पाहत होता.

इम्रानचे चाहते जगभरात पसरले आहेत.

१९९८ साली U19 वर्ल्डकपच्या निमित्ताने ताहीर पाकिस्तानच्या संघाचा भाग म्हणून ताहीर दक्षिण आफ्रिकेत गेला. मॅच सुरू असताना त्याने स्टेडियममध्ये तिला पाहिलं. तिनेही त्याला पाहिलं. दुसऱ्या दिवशी विमानतळावर भेट झाली. तेव्हा मोबाईलचा जमाना नव्हता परंतु इमेल होते. इमेल आयडींची देवाणघेवाण झाली.

प्रेमांकुर डिजिटल माध्यमातून विहरू लागले. ताहीर पाकिस्तानात परतला. पाकिस्तान संघात स्थान मिळवणं इतकं सोपं नाही हे त्याच्या लक्षात आलं. घरातला मोठा या नात्याने कमावण्याची जबाबदारी होती. जगण्यासाठी पैसा आणि आवडीसाठी क्रिकेट यासाठी त्याने इंग्लंड गाठलं.

फॅक्टरीमध्ये बारा तास काम केलं. स्वत:चं जेवण स्वत: तयार करू लागला. हळूहळू त्याच्या फिरकीची किमया इंग्लंडमध्ये काऊंटी क्रिकेटमध्ये दिसू लागली. दूरवरच्या आफ्रिकेत प्रेमाच्या आणाभाका पाठवल्या जायच्या. मोबाइलचं प्रस्थ वाढल्यावर बोलणं होऊ लागलं. काऊंटी क्रिकेटने ताहीरला आर्थिक आधार दिला.

इंग्लंडमध्ये ढगाळ वातावरणात स्विंग करणारे बॉलर अत्यंत खपणीय. परंतु ताहीरने आपल्या बोटातली जादू पिचरुपी कॅनव्हासवर दाखवायला सुरुवात केली. स्पिन बॉलर म्हणून ताहीरची ओळख प्रस्थापित झाली. घरचे पाकिस्तानमध्ये, प्रेम आफ्रिकेत आणि ताहीर इंग्लंडमध्ये असं आठ वर्ष चाललं.

इम्रान ताहीर

आता एकत्र यायला हवं हे जाणून ताहीरने भावी पत्नीच्या वडिलांशी बोलणी केली. त्यांना लग्न मान्य होतं परंतु मुलीने दक्षिण आफ्रिकेतच राहावं अशी त्यांची इच्छा होती. प्रेमाची ताकद किती मजबूत आहे हे ताहीरने सिद्ध केलं. जगण्यासाठी मायभूमी सोडून इंग्लंड गाठलं होतं. आता प्रेमासाठी कर्मभूमी झालेलं इंग्लंड सोडलं.

२००६ मध्ये तिच्यासाठी तो दक्षिण आफ्रिकेत पोहोचला. नवीन देश, नवीन माणसं. स्टेडियमसमोरच्या एका खोलीत तो राहत होता. यथावकाश लग्न झालं. ताहीरची फिरकी किती किमयागार ठरू शकते याचा अंदाज दक्षिण आफ्रिकेतील जाणकार मंडळींना आला. तो स्थानिक क्रिकेट खेळू लागला.

पाच वर्षांत ताहीरने एका सर्वस्वी अनोळखी देशात स्वत:ला सिद्ध...


इयन ग्रीन यांनी वेगवेगळ्या शेतात चड्ड्या पुरल्या.

एल्गीन शहराच्या उत्तरेस असणाऱ्या कॉर्स्की फार्म्सचे मालक इयन ग्रीन यांनी त्यांच्या 2800 एकराच्या शेतीत वेगवेगळ्या ठिकाणी चड्ड्या पुरल्या आहेत.

त्यांची अशी थेअरी आहे की, कापडाचं जितकं जास्त विघटन होईल तितकी मातीची गुणवत्ता चांगली.

क्वालिटी मीट स्कॉटलंड (QMS) आणि अॅग्रीकल्चर अँड हॉर्टिकल्चर डेव्हलपमेंट बोर्ड (AHDB) यांच्या सहकार्यानं या चाचण्या केल्या गेल्या.

''मातीत असणारे जिवाणू या सुती कापडावर तुटून पडतात, त्यामुळे त्याचं जितकं जास्त विघटन होईल तितकं चांगलं,'' असा विचार 'सॉईल माय अँडीज' या टेस्टमागे होता, असं इयन ग्रीन सांगतात.

''आम्ही वेगवेगळ्या शेतांमध्ये या चड्ड्या पुरल्या. काही ठिकाणची माती चांगली होती, काही ठिकाणची नाही,'' असंही ते म्हणाले.

पुरलेल्या चड्ड्यांचं काय झालं हे पाहण्यासाठी स्पे नदीच्या उगमाजवळ असलेल्या इयन ग्रीन यांच्या शेतात अनेक अधिकारी आणि इतर शेतकरी जमले होते.

'आश्चर्याची गोष्ट'

ग्रीन म्हणाले, ''अनेक शेतकरी आश्चर्यचकित झाले होते, आता ते ही हा प्रयोग करुन पाहात आहेत.''

''या प्रयोगाचे निकाल पाहण्यासारखे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

होते. इथल्या जमिनीत आर्द्रता खूप आहे, ऑक्सिजनची कमतरता आहे, साहजिकच या चड्ड्यांवर काहीच परिणाम झाला नाही'' असं ग्रीन म्हणाले.

''पण आम्ही आमच्या शेतांत खूप पीक घेतो, इथे चड्ड्या पुरताना आम्ही त्यावर भरपूर चिखल लावला होता आणि त्यांचं पूर्ण विघटन झालं होतं.''

''ह्या चड्ड्या सुती आहेत हे महत्त्वाचं आहे,'' असंही त्यांनी सांगितलं.

संपूर्ण स्कॉटलंडमधले शेतकरी या चाचणीच्या मदतीनं मातीची गुणवत्ता आणि इतर बाबी तपासून पाहतील, अशी आशा QMSच्या प्रवक्त्यांनी व्यक्त केली.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


इरफान आणि युसुफ पठाण सय्यद मुश्ताक अली ट्रॉफीसह

इंडियन प्रीमिअर लीग या स्पर्धेचं स्वरुप ग्लोबल असलं तरी ही स्पर्धा स्थानिक आहे. मात्र आयपीएलच्या छायेत होणारी एक स्पर्धा खऱ्या अर्थाने भारतव्यापी असते. आयपीएलमध्ये चमकणारे अनेक खेळाडू पहिल्यांदा या स्पर्धेच्या व्यासपीठावर छाप उमटवतात. आयपीएलसारखा जनाधार नसला तरी ट्वेन्टी-20 फॉरमॅटकरता नवनवीन खेळाडू समोर आणणाऱ्या या स्पर्धेचा घेतलेला आढावा.

स्पर्धेचं स्वरुप कसं असतं?

बीसीसीआयने 2006-07 मध्ये या स्पर्धेची सुरुवात केली. त्यावेळी 27 रणजी संघ 5 गटात विभागण्यात आले होते.  गटवार अव्वल आणि दुसऱ्या क्रमांकावरील संघ बाद फेरीत जातात.

2012-13 मध्ये नॉकआऊट फेरीचं रुपांतर सुपरलीग फेरीत करण्यात आलं. 2015-16 मध्ये सर्व संघांना चार गटांमध्ये विभागण्यात आलं. 2016-17 हंगामात एकत्रित संयुक्त झोन तयार करण्यात आलं.

सय्यद मुश्ताक अली स्पर्धेदरम्यानचं दृश्य

2018-19 हंगामात नव्या संघांची भर पडली. झोनल सिस्टम रद्द करण्यात आली. सर्व संघ पाच गटांमध्ये विभागण्यात आले. गटवार अव्वल आणि दुसऱ्या क्रमांकाचे संघ सुपर लीग स्टेजसाठी पात्र ठरतील. सुपर लीगचे गटाच्या ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

विजेत्यांमध्ये अंतिम मुकाबला होतो.

किती संघ सहभागी होतात?

देशभरातले तब्बल 38 संघ या स्पर्धेत सहभागी होतात. देशाच्या कानाकोपऱ्यात मॅचेस होतात.

संघांची आणि मॅचेसची संख्या प्रचंड असल्याने सगळ्याच मॅचचं थेट प्रक्षेपण शक्य नसतं. मात्र नॉकआऊट राऊंडच्या मॅचेस टीव्हीवर पाहायला मिळतात.

सय्यद मुश्ताक अली स्पर्धेदरम्यान

गेल्या वर्षी नोव्हेंबर-डिसेंबर ही स्पर्धा झाली होती. आंतरराष्ट्रीय वेळापत्रक, देशांतर्गत बाकी स्पर्धा, हवामान, मैदानांची उपलब्धता हे सगळं लक्षात घेऊन स्पर्धेचं नियोजन केलं जातं. साधारण महिनाभर ही स्पर्धा चालते.

सय्यद मुश्ताक अली कोण आहेत?

सय्यद मुश्ताक अली हे भारताचे माजी क्रिकेटपटू. 11 टेस्टमध्ये त्यांनी भारताचं प्रतिनिधित्व केलं. अल्प कारकीर्दीतही त्यांनी 612 रन्स करताना 2 शतकं 3 अर्धशतकं झळकावली.

विदेशी भूमीवर कसोटीत शतक झळकावणारे ते पहिले भारतीय फलंदाज ठरले. त्यांनी 1936 मध्ये इंग्लंडविरुद्ध ओल्ड ट्रॅफर्ड इथं 112 रन्सची खेळी केली होती.

फर्स्ट क्लास क्रिकेटचा त्यांच्याकडे दांडगा अनुभव होता. दहाहून अधिक संघांचं प्रतिनिधित्व करताना त्यांनी 226 मॅचमध्ये 13,213 रन्स केलया. यामध्ये 30 शतकं आणि 63 अर्धशतकांचा समावेश आहे. त्यांच्या नावावर 162 विकेट्सही आहेत.

विजय मर्चंट आणि त्यांनी सलामीला येत संघाच्या विजयात निर्णायक भूमिका बजावली आहे. मुश्ताक अली त्यांच्या आक्रमक आणि खणखणीत फटकेबाजी ओळखले जात.

1964 मध्ये त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने गौरवण्यात आलं. मेरलीबोन क्रिकेट क्लबने त्यांना आजीवन सदस्यत्व दिलं.

त्यांच्याप्रती आदरांजली म्हणून अखिल भारतीय स्वरुपाच्या ट्वेन्टी-20 स्पर्धेल त्यांचं नाव देण्यात आलं.

या स्पर्धेचं महत्त्व काय?

देशांतर्गत सर्व खेळाडू या स्पर्धेत खेळतात. अखिल भारतीय स्वरुपाची स्पर्धा असल्याने या स्पर्धेत केलेल्या प्रदर्शनाची देशभर चर्चा होते.

युवराज सिंग या स्पर्धेत खेळताना

आयपीएल संघांचे टॅलेंट स्काऊट या स्पर्धेकर्डे फीडर स्पर्धा म्हणून पाहतात. टॅलेंट स्काऊट मंडळी सय्यद मुश्ताक अली स्पर्धेत चांगलं प्रदर्शन करणाऱ्या खेळाडूंकडे लक्ष ठेऊन असतात.

काही खेळाडूंना ट्रायलसाठी बोलावलंही जातं. काहींना लिलावावेळी संघात सहभागी करून घेतलं जातं.

शेवटच्या हंगामातील मानकरी कोण?

2019-20 हंगामात कर्नाटकसाठी खेळणाऱ्या देवदत्त पड्डीकलने 12 मॅचेसमध्ये 64.44 सरासरीने आणि  175.75...


इरफान खानच्या पब्लिक रिलेशन टीमने प्रसिद्धीपत्रकाद्वारे ही बातमी कळवली आहे.

"2018 साली इरफान खान यांना एका दुर्मिळ कॅन्सरचं निदान झालं होतं. तेव्हापासून ते या आजाराशी झुंजत होते. त्यांच्या सानिध्यात जे पण आले त्यांना देखील इरफान यांच्या लढ्यातून प्रेरणा मिळाली होती. अतिशय दुःखद अंतःकरणाने ही बातमी आम्ही तुम्हाला सांगत आहोत," असं या प्रसिद्धीपत्रकात म्हटलं आहे.

पाहा त्यांचा जीवनप्रवास

त्यांना व्हर्सोव्ह्यातील कब्रस्तानात दुपारी तीन वाजता दफन करण्यात आलं. यावेळी त्यांच्या घरचे काही निवडक लोक आणि मित्रमंडळी उपस्थित होते, असंही पुढे सांगण्यात आलं.

इरफान खान यांनी हासील, मकबूल, पानसिंह तोमर, द लंच बॉक्स, सलाम बाँबे, हैदर, हिंदी मीडियम अशा अनेक दर्जेदार हिंदी काम केलं होतं. फेब्रुवारीत आलेला अंग्रेजी मीडियम हा त्यांचा अखेरचा प्रदर्शित सिनेमा ठरला.

ऑस्कर विजेत्या स्लमडॉग मिलिनेयर या सिनेमात त्यांनी मुंबईच्या एका पोलिसाची भूमिका साकारली होती.

एवढंच नव्हे तर लाईफ ऑफ पाय, ज्युरासिक वर्ल्ड आणि स्लमडॉग करोडपती या हॉलिवुडपटांमध्येही त्यांनी काम केलं होतं.

इरफान खान यांच्या अभिनय क्षेत्राती... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ल योगदानासाठी त्यांनी आतापर्यंत अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आलं होतं. 2011 साली त्यांना भारत सरकारकडून कला क्षेत्रातील पद्मश्री पुरस्कार देण्यात आला.

2013 साली आलेल्या पानसिंग तोमर चित्रपटासाठी त्यांना राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळाला. तर 2018 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या हिंदी मीडियम चित्रपटातील भूमिकेसाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा फिल्मफेअर पुरस्कार देण्यात आला.

याशिवाय त्यांना आयफा, झी सिने अवॉर्ड्स, स्क्रिन अवॉर्ड्स यांच्यासह इतर अनेक पुरस्कार देण्यात आले होते.

इरफान खान अंग्रेजी मीडियम सिनेमामध्ये

5 मार्च 2018ला इरफान यांनी त्यांना गंभीर आजार झाला असल्याचं सांगितलं होतं. त्यानंतर सगळेच जण इरफान यांना नेमका कोणता आजार झाला याचा अंदाज लावत होते.

पण नंतर इरफान खान यांनी स्वतः त्याला 'न्युरोएंडोक्राईन ट्यूमर' झाल्याचं ट्वीट करून स्पष्ट केलं. या रोहगाविषयी तुम्ही अधिक इथे वाचू शकता - इरफान खान यांना झालेला दुर्मीळ आजार नेमका काय होता?

सतत नवं करण्याचा प्रयत्न

इरफान खान यांनी 2017 मध्ये बीबीसी साऊंड्सला एक मुलाखत दिली होती. अभिनय क्षेत्रात सातत्याने नवं काहीतरी करण्याचा प्रयत्न असल्यामुळे आपण नव्या भूमिका निवडत असल्याचं इरफान म्हणाले होते.

"कोणत्याही चित्रपटाची स्क्रिप्ट वाचताना एक माणूस म्हणून ही स्क्रिप्ट मला प्रभावित करू शकते किंवा नाही याचा विचार करून मी भूमिका स्वीकारत होतो. कोणत्याही चित्रपटांच्या फ्रँचायझीशी जोडले जाऊन त्याच प्रकारची भूमिका करण्यापेक्षा प्रेक्षकांना काय नवीन देता येईल, याचा प्रयत्न मी करतो.

प्रेक्षकांना माझे चित्रपट पाहताना कंटाळा येऊ नये, त्यांना एक वेगळा अनुभव मिळावा, याची मी काळजी घेतो. यात मी किती यशस्वी ठरलो मला माहिती नाही. पण कोणताही चित्रपट करताना याच गोष्टीचा विचार सर्वप्रथम माझ्या मनात येतो," असं इरफान यांनी बीबीसीच्या मुलाखतीत म्हटलं होतं.

बॉलिवुड शोकाकुल

इरफान यांच्या निधनाचं वृत्त मिळताच बॉलिवुड जगत शोकाकुल झालं आहे.

इरफान खान यांच्या निधनाचं वृत्त मिळालं. ही सगळ्यात वाईट आणि अस्वस्थ करणारी बातमी आहे. त्यांच्यात एक अतुलनीय टॅलेंट होतं. ते एक चांगले सहकारी होते. त्यांच्या जाण्याने जागतिक सिनेमा क्षेत्रात एक पोकळी निर्माण झाली आहे, अशी प्रतिक्रिया अमिताभ बच्चन यांनी दिली आहे.

अभिनेते अक्षय कुमार यांनीही...


इरफान यांना न्यूरोएंडोक्राईन ट्यूमर हा आजार झाल्याचं त्यानं ट्विटरद्वारे सांगितलं होतं. हा आजार दुर्मिळ समजला जातो. शरीराच्या कोणत्याही भागात हा ट्युमर होऊ शकतो.

5 मार्च 2018ला इरफान यांनी त्यांना गंभीर आजार झाला असल्याचं सांगितलं होतं. त्यानंतर सगळेच जण इरफान यांना नेमका कोणता आजार झाला याचा अंदाज लावत होते.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

पण नंतर इरफान खान यांनी स्वतः त्याला 'न्युरोएंडोक्राईन ट्यूमर' झाल्याचं ट्वीट करून स्पष्ट केलं.

'...तुमचे संदेश पाठवत राहा'

इरफान खान यांनी तेव्हा ट्वीट केलं होतं की, "जीवनात आलेले अनपेक्षित बदल तुम्हाला पुढे जायला शिकवतात. गेल्या काही दिवसांत माझ्याबाबतीत हेच घडलं आहे. मला न्यूरोएंडोक्राईन ट्यूमर झाला आहे आणि हे स्वीकारणं फार कठीण आहे. पण माझ्या आजूबाजूला जे लोक आहेत, त्यांच्या प्रेम आणि आशीर्वादामुळे मला शक्ती मिळाली आहे. त्यामुळे मला आशेचा किरण दिसतो आहे. सध्या, या आजाराच्या उपचारासाठी मला दुसऱ्या देशात जाऊन उपचार करावे लागणार आहेत. पण, माझी इच्छा आहे की तुम्ही तुमचे संदेश मला पाठवत राहा."

हा मेंदूशी निगडीत आजार आहे का?

आपल्या या आजाराबद्दल इरफान... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

पुढे सांगितलं होतं की, "आजाराच्या नावात न्यूरो ऐकून लोकांना वाटतंय की हा आजार डोक्याशी संबंधित आहे. पण, असं नाही. या आजाराबद्दल अधिक माहिती तुम्हाला गूगलवर नक्की मिळेल. ज्यांनी या आजाराबद्दल माझ्याकडून जाणून घेण्यासाठी वाट पाहिली त्यांच्यासाठी अनेक वेगळ्या कथा घेऊन मी परतणार आहे."

काय होतं या आजारात?

एनएचएस डॉट युके यांच्याकडील माहितीनुसार, न्यूरोएंडोक्राईन ट्यूमर हा एक दुर्मीळ प्रकारचा ट्यूमर असून तो शरीराच्या विविध भागात निर्माण होऊ शकतो.

हा ट्यूमर जास्तकरून आतड्यांमध्ये होतो. रक्तामध्ये हार्मोनचे वहन करणाऱ्या रक्ताच्या पेशींवर या ट्यूमरचा सुरुवातीला परिणाम होतो. हा आजार बऱ्याचदा मंद गतीने वाढतो. प्रत्येक प्रकारात असं होईलच असंही नाही.

या ट्यूमरची लक्षणं काय?

रुग्णाच्या शरीरातल्या कोणत्या भागात ट्यूमर आहे, यावरून लक्षणं कोणती आहेत हे ठरतं. जर ट्यूमर पोटात असेल तर पोटाच्या तक्रारी सतावतात. फुप्फुसात असल्यास कफाचा त्रास जाणवत राहतो. तसंच, हा आजार झाल्यानंतर रुग्णाचे ब्लड प्रेशर आणि रक्तातली साखर यांचे प्रमाण वाढतं किंवा घटत राहतं.

आजाराची कारणं काय?

या आजाराची नेमकी कारणं काय आहेत याच्या निष्कर्षाप्रत अद्यापही डॉक्टर पोहोचू शकलेले नाहीत. न्यूरोएंडोक्राईन ट्यूमर होण्याची कारणं अनेक असू शकतात. तसंच हा आजार अनुवांशिकरित्याही होऊ शकतो.

अभिनेता इरफान खान

ज्यांच्या परिवारात पूर्वी कोणाला हा आजार झाला आहे त्यांच्या शरीरात हा ट्यूमर उद्भवण्याची शक्यता अधिक असते. सखोल रक्त चाचण्या, स्कॅन आणि बायोप्सी यानंतरच हा ट्यूमर कळून येतो.

उपचार काय केले जातात?

ट्यूमर कोणत्या पातळीचा आहे, शरीराच्या कोणत्या भागात आहे आणि रुग्णाची तब्येत कशी आहे यावरून त्यावरचे उपचार ठरवले जातात. ऑपरेशनकरून हा ट्यूमर काढण्यात येतो. बहुतेक प्रकरणांमध्ये आजारावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी ऑपरेशनचा पर्याय स्वीकारला जातो. तसंच, रुग्णांना अशी औषधं दिली जातात, ज्यांच्या परिणामांमुळे शरीरात हार्मोन कमी प्रमाणात सोडले जातात.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


इराक सैन्य

काही दिवसांपूर्वीच कुर्दिस्तानमध्ये जनमत चाचणी घेण्यात आली होती. इराकपासून विलग होण्याचा कौल इथल्या नागरिकांनी दिला होता. यानंतर तीन आठवड्यांनंतर इराकचं सैन्य किरकुकमध्ये दाखल झालं आहे.

कुर्द भागातून इस्लामिक स्टेटला हुसकावून लावल्यानंतर कुर्दांचं नियंत्रण असलेल्या या प्रदेशावर ताबा मिळवण्याच्या दृष्टीनं इराकचं सैन्य पुढे जात आहे.

मोहीम नक्की काय?

25 सप्टेंबरला घेण्यात आलेल्या जनमत चाचणीत किरकुकसहित कुर्द नियंत्रणात असलेल्या प्रांतांनी इराकपासून विलग होण्यासाठी मतदान केलं होतं.

किरकुक कुर्दिस्तानमध्ये येत नाही. मात्र इथं राहत असलेल्या कुर्द लोकसंख्येला जनमत चाचणीत मतदान करण्याची संधी देण्यात आली होती.

इराकचे पंतप्रधान हैदर अल अबादी यांनी या मतदानाला अवैध ठरवलं होतं. मात्र कुर्दिस्तानच्या सरकारनं हे मतदान वैध असल्याचा दावा केला होता.

या प्रदेशातील वातावरण निवळावं यासाठी इराक सरकार आणि कुर्द सरकारशी चर्चा करत असल्याचं अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितलं.

जनमताचा कौल देशाच्या एकतेला दुभंगणारा आहे. हे टाळण्यासाठी सैन्यानं किरकुकमध्ये कारवाई केली आहे असं पंतप्रधान अबा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

दी यांनी सांगितलं.

के-1 सैन्याचा तळ, बाबा गुरगुर तेलक्षेत्र, गॅस क्षेत्र आणि सरकारी तेल कंपनीच्या कार्यालयावर सैन्यानं नियंत्रण मिळवलं आहे असं इराक सैन्याच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितलं.

किरकुकच्या दिशेने जाणारं इराकचं सैन्य

प्रतिकाराविना किरकुकमधील सैन्यानं माघार पत्करली आहे असं इराकच्या सरकारनं सांगितलं.

मात्र किरकुकच्या दक्षिणेकडच्या भागात दोन्ही सैन्याच्या तुकड्यांमध्ये संघर्ष झाल्याचं वृत्त आहे. बीबीसीच्या कॅमेरामननं एका सुरक्षा चौकीजवळ गोळीबाराचा आवाज ऐकल्याचं कळवलं आहे.

सोमवारी दुपारी दोन्ही सैन्यांकडून होणाऱ्या कारवाईपासून वाचण्यासाठी हजारो लोक किरकुक सोडून जात असताना इराक सैन्य शहरात दाखल होत होतं.

सोशल मीडियावर प्रसिद्ध झालेल्या छायाचित्रात इराकचं सैन्य गर्व्हनरच्या कार्यालयात असल्याचं उघड झालं होतं.

रॉयटर्स या वृत्तसंस्थेनं दिलेल्या वृत्तानुसार इराक सैन्यानं कुर्द झेंडा काढून घेतल्याचंही स्पष्ट झालं आहे. इराक सैन्य वेगानं दाखल झाल्यानंतर कुर्द नेते आणि सैन्यानं एकमेकांवर धोका दिल्याचा आरोप केला.

कटाचा आरोप

सत्ताधारी कुर्दिस्तान डेमोक्रॅटिक पार्टीचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद बर्जानी यांच्या नेतृत्वाखालील पशमर्गा जनरल कमांड या स्वायत्त लष्करांन 'पॅट्रियाटिक युनियन ऑफ कुर्दिस्तान' (पीयुके) या पक्षावर कुर्दिस्तानच्या लोकांविरुद्ध कट रचल्याचा आरोप केला.

पीयुके पक्षानं या आरोपांचा इन्कार केला आहे. आपलं सैन्य माघारी घेत असल्याचा आरोपही त्यांनी नाकारला आहे. किरकुकच्या लढाईत आमचे अनेक सैनिक मारले गेले आहेत मात्र केडीपीच्या एकाही सैनिकाला काहीही झालेलं नाही, असं त्यांनी म्हंटलं आहे.

किरकुकच्या मुद्यावरून इराकचे नेते एकमेकांविरुद्ध उभे ठाकले आहेत.

दरम्यान तुर्कस्ताननं इराकचं समर्थन केलं आहे. इराकमधून पीकेकेचं अस्तित्व हटवण्यासाठी कोणत्याही स्वरुपाची मदत देण्यासाठी तयार असल्याचं तुर्कस्ताननं म्हटलं आहे.

इराकप्रमाणे आपल्या देशातील कुर्द लोकसंख्या स्वतंत्र देशाची मागणी करेल अशी भीती तुर्कस्तानला आहे.

तुर्कस्तानात 1980च्या दशकापासून कुर्द फुटीरतावादी संघटना कार्यरत आहे. पीकेके संघटना फुटीरतावादी असल्याचं युरोपीय देश आणि अमेरिका मानतात.

विवादाचं मूळ काय?

किरकुक इराकमधला तेलसंपन्न प्रदेश आहे. या प्रदेशावर ताबा मिळवण्यासाठी इराक आणि कुर्द सरकार यांच्यात संघर्ष सुरू आहे. या कुर्द बहुल क्षेत्रात मात्र...


इराकमध्ये यापूर्वीही सामूहिक कबरी मिळाल्या आहेत.

संयुक्त राष्ट्रांनी केलेल्या तपासात या कबरी सापडल्या.

या कबरींमध्ये जवळपास 12000 लोकांचे मृतदेह असण्याची शक्यता संयुक्त राष्ट्रांनी व्यक्त केली आहे.

2014मध्ये इराकच्या बऱ्याच भागावर इस्लामिक स्टेटने ताबा मिळवला होता. विरोध करतील त्या सर्वांना मारून टाकण्याचा सपाटा इस्लामिक स्टेटने लावला होता.

अमेरिका, इराक आणि मित्रराष्ट्रांच्या फौजांसमोर इस्लामिक स्टेटचा पाडाव झाला. सध्या इराकमधील फारच कमी भूप्रदेश इस्लामिक स्टेटच्या ताब्यात आहे.

संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालात म्हटले आहे की, आतापर्यंत 212 सामूहिक कबरी मिळून आल्या आहेत. त्यातील 95 कबरी निनेवाहत, 37 किरकूकमध्ये आणि 36 कबरी सलाह अल-दिनमध्ये आणि 24 कबरी अनबारमध्ये मिळाल्या आहेत.

या कबरींमध्ये महिला, वृद्ध, अपंग, परदेशी नागरिक, इराकचे सैनिक आणि मुलांचे मृतदेहही मिळाले आहेत.

इराकमधील संयुक्त राष्ट्रांचे विशेष प्रतिनिधी असलेले जान कुबीस म्हणाले, "आमच्या अहवालातून या प्रदेशांतील वेदना, कौर्य दिसून येतं. ज्या कुटुंबाचा याचा फटका बसला त्यांना न्याय मिळण्यासाठीही एक पायरी आहे."

जे बेपत्ता... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

आहेत, त्यांना भेडसावत असलेल्या समस्या यातून दिसल्या आहेत.

इस्लामिक स्टेटने 2014ला इराकच्या मोठ्या भूभागावर कब्जा केला. 2017मध्ये इराकच्या पंतप्रधानांनी इस्लामिक स्टेट विरुद्धचं युद्ध संपल्याची घोषणा केली.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


इराण अण्वस्त्र निर्मिती करण्याचा प्रयत्न करत आहे, त्याबाबत आमच्याकडे पुरावे आहेत असा दावा इस्राईलनं केला आहे. हा दावा इराणनं फेटाळून लावला आहे.

इस्राईलच्या दाव्यामध्ये तथ्य आहे, अशी माहिती आमच्या गुप्तहेर खात्यानं दिल्याचं अमेरिकेनी म्हटलं आहे.

2015 साली अमेरिका, यूके, रशिया, फ्रान्स, चीन आणि जर्मनी या सहा देशांनी इराणसोबत अणू करार केला होता. त्यानंतर इराणवर असलेले निर्बंध हटवण्यात आले होते.

आम्हाला केवळ अणू ऊर्जा हवी आहे, अण्वस्त्र निर्मितीमध्ये आम्हाला रस नाही असं म्हणत इराणनं अमेरिका आणि इस्राईलचा दावा फेटाळला आहे.

"इराण आपल्या वचनाशी बांधील आहे की नाही याची स्वतंत्ररीत्या पडताळणी करण्यासाठी आम्ही एका विशेष निरीक्षकाची नियुक्ती केली आहे. त्यांच्या हालचालीवर आमचं लक्ष आहे," असं यूके सरकारच्या प्रवक्त्यानं म्हटलं आहे.

फ्रान्स, ब्रिटन आणि जर्मनीनं इराणबरोबरच्या अणू करारात कायम राहण्याचा निर्णय घेतला आहे.

ब्रिटन, जर्मनी आणि फ्रान्सचं या कराराला समर्थन आहे.

इराणनं अण्वस्त्र निर्मितीचा एकदा प्रयत्न केला आहे. त्याबाबत आमच्या हाती पुरावे लागले आहेत. आमच्या हाती गुप्त फाइल्सची ह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

जारो पानं आहेत. त्या आधारावर आम्ही हा दावा केला आहे, असं इस्राईलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेत्यानाहू यांनी म्हटलं आहे.

इस्राईलचा हा दावा 'बालिश' आहे असं इराणनं म्हटलं. अणू करारात राहायचं की नाही यावर अमेरिका लवकरच निर्णय घेणार आहे. "डोनाल्ड ट्रंप यांच्या निर्णयावर प्रभाव टाकण्यासाठी इस्राईलनं ही खेळी केली," असं इराणनं म्हटलं आहे.

12 मे रोजी डोनाल्ड ट्रंप अणू कराराबाबत निर्णय घेणार आहेत.

"या करारात ज्या काही त्रुटी आहेत त्या दुरुस्त करण्यात याव्यात अन्यथा मी इराणवरील निर्बंधांबाबत पुनर्विचार करेन," असं डोनाल्ड ट्रंप यांनी या करारात सहभागी असलेल्या देशांना म्हटलं आहे.

"इस्राईलनं पुरवलेली माहिती नाविन्यपूर्ण आणि महत्त्वाची आहे," असं व्हाईट हाऊसनं म्हटलं आहे.

"इराणकडून गुप्तपणे अणू चाचण्या केल्या जातात. ही बाब अमेरिकेच्या गुप्तहेर खात्यानं आधीच सांगितली होती. इस्राईलनं केलेला दावा हा अमेरिकेच्या गुप्तहेर खात्यानं पुरवलेल्या माहितीशी साधर्म्य साधणारा आहे," असं अमेरिकेनं म्हटलं आहे.

"ट्रंप हे योग्य निर्णय घेऊन अणू करारात राहतील अशी आशा मी बाळगतो," असं वक्तव्य इराणचे अणू ऊर्जा संस्थेचे प्रमुख अली अकबर सालेही यांनी म्हटलं आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


इराण सरकारच्या स्वतःच्या अहवालात 20 जुलैपर्यंत देशात कोरोनासदृष्य लक्षणांमुळे 42 हजार लोकांचा मृत्यू झाल्याचं म्हटलं आहे. मात्र, कोरोना विषाणू संसर्गाने केवळ 14,405 लोकांचा मृत्यू झाल्याचं इराणच्या आरोग्य मंत्रालयाचं म्हणणं आहे.

इराणमध्ये कोरोनाचे मृत्यू सरकारी आकडेवारीपेक्षा 3 पटीनं जास्त?

मृतांच्या आकडेवारीप्रमाणेच कोरोना रुग्णांच्या आकडेवारीतही घोळ आहे. कोरोनाग्रस्तांच्या सरकारी आकडेवारीपेक्षा प्रत्यक्ष आकडेवारी त्यापेक्षा दुप्पट आहे. इराणमध्ये जवळपास 2 लाख 48 हजार जणांना कोरोनाची लागण झाल्याची माहिती सरकारतर्फे देण्यात आली आहे. मात्र, सरकारच्या अहवालात ही संख्या दुप्पट म्हणजे जवळपास 4 लाख 51 हजार एवढी आहे.

कोरोना विषाणूने ज्या देशांमध्ये थैमान घातलं त्यात इराणचाही समावेश आहे. गेल्या काही आठवड्यात इराणमध्ये कोरोना संसर्गाची दुसरी लाट आल्याने कोरोनाग्रस्तांच्या संख्येत मोठी वाढ झाली आहे.

इराणमध्ये फेब्रुवारीच्या तिसऱ्या आठवड्यात पहिला कोरोनारुग्ण आढळला होता. मात्र, बीबीसी फारसी सेवेच्या हाती जी यादी आणि वैद्यकीय अहवाल लागला आला आहे त्यानुसार इराणमध्ये कोव्हिड-19 आजाराने पहिला म... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ृत्यू 22 जानेवारी रोजी झाला होता.

कोरोना विषाणूचा उद्रेक झाल्यापासूनच अनेकांनी इराण सरकारतर्फे सार्वजनिक करण्यात येत असलेल्या माहितीवर साशंकता व्यक्त केली होती.

राष्ट्रीय आणि प्रादेशिक पातळीवरच्या आकडेवारीत तफावत आहे. शिवाय संख्याशास्त्रज्ञांनीही आपापली वेगवेगळी आकडेवारी दिली आहे.

टेस्टिंगच्या मर्यादा बघता संपूर्ण जगभरातच कोरोनाग्रस्तांची संख्या वास्तविक संख्येपेक्षा कमीच आहे. मात्र, बीबीसीला मिळालेल्या माहितीवरून हे स्पष्ट होतं की इराण सरकारकडे मृतांची संपूर्ण आकडेवारी उपलब्ध असूनही त्यांनी कोरोनाग्रस्तांची दररोज प्रसारित होणारी आकडेवारी कमी सांगितली. याचाच अर्थ जाणिवपूर्वक कमी आकडेवारी सांगण्यात आली.

अहवाल कुठून मिळाला?

इराण सरकारमधल्या एका सूत्राने नाव उघड न करण्याच्या अटीवर हा वैद्यकीय अहवाल बीबीसी फारसी सेवेला दिला आहे.

यात हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आलेल्या सर्व रुग्णांचा संपूर्ण तपशील आहे. यात रुग्णाचं नाव, वय, लिंग, लक्षणं, हॉस्पिटलमध्ये दाखल झाल्याची तारीख, किती दिवस हॉस्पिटलमध्ये उपचार घेतले, रुग्णाला पूर्वीच एखादा आजार होता का, असा सर्व तपशील आहे.

'सत्य सर्वांसमोर यावं' आणि 'जागतिक आरोग्य संकटावरून सुरू असलेलं राजकारण थांबावं', या हेतूने हा अहवाल देत असल्याचं सूत्राने बीबीसीला सांगितलं.

कोरोनामुळे झालेले प्रत्यक्ष मृत्यू आणि सरकारी आकडेवारी यातलं अंतर आणि जूनच्या मध्यापर्यंत इराणमध्ये झालेले अतिरिक्त मृत्यू (excess mortality) ही दोन्ही आकडेवारी सारखीच आहे.

अतिरिक्त मृत्यू किंवा एक्सेस मॉरटॅलिटी म्हणजे सर्वसामान्यपणे जेवढे मृत्यू होणं अपेक्षित असतं त्यापेक्षा जास्त मृत्यू.

अहवाल काय सांगतो?

कोरोना संसर्गामुळे इराणमध्ये सर्वाधिक मृत्यू राजधानी तेहरानमध्ये झाले आहेत. तेहरानमध्ये कोव्हिड-19 किंवा तत्सम लक्षणं असणाऱ्या मृतांची संख्या आहे 8,120.

तर इराणमध्ये कोरोनाचं केंद्रबिंदू असणाऱ्या क्‌योम शहरात दर 1000 लोकांमागे 1 मृत्यू झाला आहे. क्योममधल्या मृतांची एकूण संख्या 1,419 इतकी आहे.

विशेष म्हणजे इराणमध्ये जवळपास 1900 बिगर-इराणी लोकांचा कोरोना संसर्गाने मृत्यू झाला आहे. त्यामुळे अफगाणिस्तानसारख्या शेजारील राष्ट्रातून आलेल्या शरणार्थींच्या मृत्यूच्या संख्येतही घोळ असल्याचं दिसतं.

बीबीसीच्या हाती लागलेल्या अहवालानुसार कोरोना संकटाच्या उद्रेकाच्या सुरुवातीच्या दिवसात आरोग्य...


इराणचं चलन रियालच्या मूल्यात खूप घसरण झाली आहे

आंदोलक संसदेकडे जात असताना पोलिसांनी जमावाला पांगवण्यासाठी अश्रुधुराचा वापर केला.

2012नंतर तेहरानमध्ये झालेलं हे सर्वांत मोठं आंदोलन आहे. 2012ला आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांमुळे इराणची अर्थव्यवस्था मोडकळीस आली होती, त्या विरोधारात नागरिकांनी मोठी निदर्शनं केली होती.

बीबीसीच्या कसरा नाजी म्हणतात, "या आंदोलनामुळे सरकारच्या भूमिकेत लगेच बदल झाला असून सरकारनं अण्विक धोरणावर जागतिक शक्तींशी चर्चा करण्याची भूमिका घेतली आहे."

इराणवरील निर्बंध 2016मध्ये उठवण्यात आले होते. पण अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी मे महिन्यात या करारातून अमेरिका बाहेर पडणार असल्याची घोषणा केली.

इराणची राजधानी तेहरान इथं झालेली व्यापाऱ्यांची निदर्शन.

अमेरिकेच्या या नव्या निर्बंधांचे परिणाम ऑगस्टपासून दिसण्यास सुरुवात होईल. शिवाय हा अण्विक करार कोलमडण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे इराणचं चलन रियालचं डॉलरच्या तुलनेतलं मूल्य घटलेलं आहे. अनधिकृत चलन बाजारात तर मोठीच किंमत मोजावी लागत आहे. एका डॉलरची किंमत 90 हजार रियाल इतकी खाली उतरली आहे.

ट्रंप यांनी अण्विक करा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रातून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेण्यापूर्वी 1 डॉलरची किंमत 65 हजार रियाल इतकी होती. तर 2017च्या अखेरीस हे मूल्य 42,890 रियाल इतकं होतं.

मोबाईल विक्रीचा व्यवसाय करणाऱ्या तेहरानमधल्या 2 शॉपिंग सेंटरच्या व्यापाऱ्यांनीही संप केला.

माहिती आणि संवाद तंत्रज्ञान मंत्री मोहंमद जावेद अझारी जहरोमी म्हणाले, "व्यापाऱ्यांना निर्यातीसाठी चलन उपलब्ध करून देण्याचं आश्वासन देण्यात आल्यानंतर व्यापाऱ्यांनी आंदोलन मागे घेतलं."

इराणच्या सरकारनं रियालचं ढासळणारं मूल्या रोखण्यासाठी प्रयत्न केले. पण व्यापाऱ्यांचा असा दावा आहे की इराणच्या सरकारला रोख चलनाची मागणी पूर्ण करता आलेली नाही.

इराणमधल्या आर्थिक समस्यांमुळे गेल्या डिसेंबरमध्ये आणि जानेवारी महिन्यात सरकार विरोधात आंदोलनं झाली होती. पण ही आंदोलनं ईतर प्रांतातील शहरांत झाली होती.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता)


इराणचे परराष्ट्र मंत्री जवाद जरीफ

देशाच्या परराष्ट्र धोरणांवर इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्डसचा दबदबा असून इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड्सनीच रशियाच्या इशाऱ्यांवरून इराणला सीरियातल्या अंतर्गत युद्धात सहभागी व्हायला लावल्याचं ते बोलताना या ऑडिओ टेपमध्ये ऐकू येतं.

इराणच्या परराष्ट्र मंत्र्यांच्या या वक्तव्याची सगळीकडे चर्चा होतेय. सोशल मीडियावरून अनेकांनी या वक्तव्याबद्दल आश्चर्य आणि खेद व्यक्त केलाय.

जवाद जरीफ हे एक उदारमतवादी, तोलून-मापून बोलणारे अनुभवी राजकारणी असल्याचं मानलं जातं आणि त्यांनी असं विधान केल्याबद्दलही लोकांकडून आश्चर्य व्यक्त केलं जातंय.

राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीच्या आधी लीक झाली टेप

या संभाषणाची टेप नेमकी कोणी लीक केली, हे अजून स्पष्ट झालेलं नाही. पण इराणमध्ये होऊ घातलेल्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीच्या बरोबर आधी हे संभाषण लीक झालेलं आहे. परिणामी इराणमधल्या सत्ता संघर्षाला एक नवं वळण मिळू शकतं.

आपण राष्ट्राध्यक्ष हसन रुहानींची जागा घेण्याच्या शर्यतीत नसल्याचं जरीफ यांनी म्हटलंय. पण इराणमधल्या कट्टर विचारसरणीच्या गटाचा त्यांच्यावर विश्वास नाही.

पण क... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ट्टर विचारसरणी असणारा गट आणि इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्लाह अली खोमेनी यांच्यासोबतच देशातल्या प्रमुख राजकारण्यांसमोरच्या अडचणी या टेपमुळे वाढणार हे स्पष्ट आहे.

इराणमधल्या सगळ्या सरकारी बाबींवर अजूनही अयातुल्लाह अली खोमेनींचं मत निर्णायक असतं आणि इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड्स या इराणमधल्या सगळ्यात शक्तिशाली सुरक्षा दलावर त्यांचंच नियंत्रण आहे.

घोटाळा?

हे टेप लीक प्रकरण म्हणजे एक घोटाळा असल्याचं इराणमधल्या एका वर्तमानपत्राने म्हटलंय.

बीबीसी आणि इतर परदेशी माध्यमांपर्यंत तीन तासांची एक टेप आलेली आहे. दोन महिन्यांपूर्वी तयार करण्यात आलेल्या सात तासांच्या एका व्हीडिओतला हा एक भाग असावा, असं या टेपवरून वाटतंय.

राष्ट्राध्यक्ष रुहानींचे पदावर दोन कार्यकाळ पूर्ण झाल्यानंतर हा व्हिडिओ तयार करण्यात आला होता.

या टेपमध्ये इराणचे परराष्ट्रमंत्री जरीफ हे आपलं म्हणणं पुढची अनेक वर्षं कोणीही ऐकणार नसल्याचं आपल्याला वाटतं, असं दोनदा म्हणताना ऐकू येतात.

इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड्स देशाची धोरणं ठरवतं आणि देशाचं परराष्ट्र धोरण त्यांच्या युद्धनीतिनुसार ठरवलं जात असल्याची तक्रार वारंवार करतात.

इराणची प्रतिक्रिया

या टेपमधला आवाज परराष्ट्र मंत्र्यांचा नसल्याचं इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या प्रवक्त्यांनी म्हटलेलं नाही.  पण जरीफ यांची ठराविक वक्तव्यं संदर्भापासून वेगळी काढत प्रसिद्ध करण्यात आल्याचं त्यांनी म्हटलंय. गरज पडल्यास ही संपूर्ण मुलाखत प्रसिद्ध करण्यात येणार असल्याचं त्यांनी सांगितलंय. या टेपचं रेकॉर्डिंग परराष्ट्र मंत्रालयाकडे नसून ते सुरक्षित ठेवणं परराष्ट्र मंत्रालयाची जबाबदारी नसल्याचं प्रवक्त्यांनी म्हटलंय.

माजी जनरल सुलेमानी स्वतःचं म्हणणं खरं करत - जरीफ

रिव्होल्यूशनरी गार्ड्सचे माजी कमांडर जनरल कासिम सुलेमानी यांचा जरीफ या टेपमध्ये उल्लेख करतात. ते अनेकदा स्वतःच्या कामासाठी आपल्याकडे येत, असं म्हणतात. जानेवारी 2020मध्ये जनरल सुलेमानी अमेरिकेच्या ड्रोन हल्ल्यात मारले गेले होते.

रशियाच्या परराष्ट्र मंत्र्यांसोबतच्या बैठकीमध्ये कशी ठराविक भूमिका घेण्यात यावी अशी सुलेमानींची इच्छा होती, याबद्दल ते सांगतात.

सीरिया सरकारला पाठिंबा देण्यासाठी करण्यात येणाऱ्या रशियाच्या हवाई हल्ल्यांना पूरक म्हणून इराणी दलाने जमिनीवर उतरावं अशी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांची इच्छा होती आणि म्हणून...


इराणच्या कुड्स सेनेचे प्रमुख कमांडर कासिम सुलेमानी यांच्या हत्येनंतर आखातात तणावाची स्थिती निर्माण झाली आहे. सुलेमानी यांच्या अंत्ययात्रेला अमेरिकाविरोधी घोषणाबाजी झाली.

सुलेमानी यांच्या हत्येचा आम्ही बदला घेऊ असं इराणने म्हटलं. त्यांच्या या धमकीनंतर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी इराणला इशारा दिला आहे, 'जर तुम्ही काही हालचाल केली तर याद राखा गाठ आमच्याशी आहे.'

"इराणचे 52 तळ आमच्या निशाण्यावर आहेत. त्यांनी काही जरी हालचाल केली तर त्यांच्यावर जलद आणि भेदक हल्ला केला जाईल," असं ट्वीट डोनाल्ड ट्रंप यांनी केलं.

गेल्या काही वर्षांपासून इराण ही आमची डोकेदुखी बनल्याचं ट्रंप म्हणाले. अमेरिकेवर हल्ला करण्याचा विचार इराणने पुन्हा पुन्हा बोलून दाखवला आहे. "जर अमेरिकेच्या संपत्तीला अथवा अमेरिकन व्यक्तीला जर काही हानी झाली तर त्यांच्या 52 तळांवर आम्ही निशाणा लावलेला आहे ही गोष्ट त्यांनी लक्षात ठेवावी," असं ट्रंप म्हणाले.

इराकमध्ये रॉकेट हल्ला, सुलेमानींच्या हत्येनंतर आखातात तणाव

राजधानी बगदादसह इराकमधील अन्य काही ठिकाणी रॉकेट हल्ले झाल्याची माहिती इराकच्या लष्करानं दिली. हे र... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ॉकेट हल्ले अमेरिकन दूतावासाजवळील ग्रीन झोन, बगदादजवळील जदरिया आणि अमेरिकन सुरक्षारक्षकांच्या बलाद एअरबेसवर झाले.

प्रतिकात्मक छायाचित्र

या रॉकेट हल्ल्यांमध्ये कुठलीही जीवितहानी झाली नसल्याचं इराकच्या लष्करानं सांगितलं. इराणसमर्थक कट्टरतावाद्यांनी गेल्या काही आठवड्यांमध्ये असे हल्ले केले होते. मात्र, अमेरिकेच्या हवाई हल्ल्यात इराणचे कमांडर कासिम सुलेमानी हे ठार झाल्यानंतर आखातातील तणावात वाढ झालीय.

कताइब हिजबुल्लाह संघटनेनं इराकच्या सैन्याला रविवारी अमेरिकन तळांपासून किमान एक हजार किलोमीटर मागे हटण्यास सांगितलं होतं.

इराक पोलिसांच्या माहितीनुसार, जदरियामध्ये मिसाईल हल्ल्यात पाच लोक जखमी झाले आहेत. हे वगळता इतर कुठेही नुकसान झालं नाहीय.

तर 'रॉयटर्स'नं इराकी सैन्याचा हवाला देत माहिती दिलीय की, हे रॉकेट ग्रीन झोनच्या जवळील जदरिया आणि अमेरिकनं सुरक्षारक्षकांच्या बलाद हवाईतळावर पडले. मात्र, यात कुठलीही जीवितहानी झाली नाही.

"सेलिब्रेशन स्केअर, जदरिया परिसर, सलाहुद्दीन प्रांताचं हवाईतळ यांना निशाणा करुन रॉकेटहल्ला करण्यात आला, ज्यात कुणाचाही मृत्यू झाला नाही. आणखी माहिती अजून यायची आहे," असंही रॉयटर्सनं म्हटलंय.

अमेरिकेच्या हल्ल्यात कासिम सुलेमानी ठार

इराणी कुड्स कमांडर जनरल कासिम सुलेमानी यांना अमेरिकेनं इराकमधील बगदाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर हवाई हल्ल्यात ठार केलं. सुलेमानी हे इराणच्या कुड्स सेनेचे प्रमुख होते.

कुड्स ही सेना इराणच्या 'इस्लामिक रिव्हॉल्युशन गार्ड कॉर्प्स' म्हणजेच IRGC चं विशेष पथक आहे.

याच हल्ल्यात कताइब हिजबुल्लाहचा कमांडर अबू महदी अल मुहांदिस हा देखील ठार झाल्याचं अमेरिकेने सांगितलं आहे.

कोण होते कासिम सुलेमानी?

इराणच्या कर्मन प्रांतात 11 मार्च 1957 रोजी कासिम सुलेमानी यांचा जन्म झाला होता. 80 च्या दशकात इराण इराकमध्ये युद्ध झालं होतं. या युद्धावेळी इराणच्या 'इस्लामिक रिव्होल्युशन गार्ड्स कॉर्प्स' या सेनेनी महत्त्वपूर्ण बजावली होती. 1980 मध्ये ते या सेनेत सामील झाले.

1980 ते 1988 या काळात झालेल्या इराण-इराक युद्धावेळी सुलेमानी यांनी साराल्लाहच्या 41 व्या तुकडीचं नेतृत्व केलं होतं. इराणची पूर्वेची सीमा सांभाळण्याची जबाबदारी या तुकडीकडे होती.

इराकविरोधात झालेल्या अनेक कारवायांमध्ये जनरल सुलेमानी यांचा सहभाग होता. ऑपरेशन डॉन 8, कर्बाला 4 आणि कर्बाला 5 या ऑपरेशनमध्ये त्यांचा सहभाग होता....


इराणमध्ये अमेरिकेविरोधातील आंदोलन

हा तणाव आता निवळतोय, मात्र ज्या मूलभूत कारणांसाठी दोन्ही देश युद्धाच्या उंबरठ्यावर पोहोचले होते, त्या कारणांमध्ये कोणताही बदल झालेला नाही, म्हणूनच युद्धाचे ढग केव्हाही गहिरे होऊ शकतात.

1. तणाव खरंच कमी झाला आहे का?

अनेक जाणकारांच्या मते तणाव कमी झालेला नाही. सुलेमानी यांच्या हत्येने इराणी नेते आतून हादरले आहेत. सुलेमानी यांच्या हत्येचा बदला घेण्यासाठी जे करता येईल ते त्यांनी केलं. अमेरिकेच्या तळांना लक्ष्य करण्याचा इराणचा प्रयत्न होता. याद्वारे इराण अमेरिकाला संदेश देऊ इच्छित होता. म्हणूनच इराणने आपल्या जमिनीवरून क्षेपणास्त्रं दागली.

या कारवाईचे व्यावहारिक आणि राजकीय परिणामही होते. इराणला लवकरात लवकर कृतीतून संदेश द्यायचा होता. त्याचवेळी त्यांना युद्ध होऊ द्यायचं नव्हतं.

युक्रेनचं विमान क्षेपणास्त्रांनी चुकीने पाडल्याचं इराणने मान्य करण्यामागे तणाव कमी करण्याचा प्रयत्न होता, असं सांगितलं जात आहे. मात्र हे खरं नाही.

युक्रेनचं विमान चुकून पाडल्याचं इराणने मान्य केलं.

विमान पाडण्यात आमची काहीही भूमिका नाही, अशी इराणची स्वाभाविक प्रतिक्रिया होती.... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

मात्र अमेरिकेने आमच्या गुप्तचर यंत्रणेकडे वेगळीच माहिती असल्याचं स्पष्ट केलं, विमान पाडल्याचं पुरावे मिळाले, असं युक्रेनने सांगितलं आणि स्वतंत्र तपासकर्त्यांनी विमान पाडल्यावर शिक्कामोर्तब केलं, तेव्हा इराणकडे चूक कबूल करण्यावाचून पर्याय उरला नाही.

बुलडोझरच्या मदतीने घटनास्थळावरचा विमानाचे अवशेष दूर केले जात असताना इराणला नक्की काय घडलं याचा अंदाज आला होता. अपघात घडली आहे अशी पुसटशी शंका आली असती तर अधिकाऱ्यांनी ढिगारा दूर करण्याचं काम सुरूच केलं नसतं.

युक्रेनचं विमान क्षेपणास्त्राने चुकीने पाडल्याचं मान्य करण्यामागे इराणमधील अंतर्गत समस्यांशी निगडीत होतं. काही महिन्यांपूर्वी इराणमध्ये भ्रष्टाचार आणि ढासळणाऱ्या अर्थव्यवस्थेविरोधात मोठ्या प्रमाणावर आंदोलनं झालं होती. इराणला घरच्या आघाडीवर बसलेला फटका कमी करायचा होता, मुळात अमेरिकेबरोबरचा तणाव कमी करणं हा त्यांचा उद्देशच नव्हता.

2. अमेरिकेची रणनीती कायम

अमेरिकेने सुलेमानीला का मारलं? येमेनमध्ये इराणच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याला मारण्याचा प्रयत्न का केला? कायदेशीर आणि औपचारिकदृष्ट्या अमेरिकेचं उत्तर असं- संभाव्य हल्ला रोखण्यासाठी आम्ही असं केलं.

मात्र अमेरिकेचा तर्कवाद अनेक तज्ज्ञांना पटणारा नाही. अमेरिकेतील डोनाल्ड ट्रंपविरोधी गटालाही हा युक्तिवाद मान्य नाही.

हल्ले करण्यामागे बचाव म्हणजेच स्वसंरक्षण हेच कारण पुढे केलं जात आहे. थोड्या कालावधीसाठी हे कारण समर्थनीय ठरू शकतं.

अमेरिकेने इराणचे लष्करप्रमुख सुलेमानी यांना ठार केलं.

इराणला पुढची कारवाई काळजीपूर्वक आणि सगळया गोष्टींची पडताळणी करूनच करावी लागेल. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी इराणला बेचिराख करू अशी धमकी दिली आहे. मध्यपूर्वेतील प्रश्नांपासून दूर राहण्याचे संकेत त्यांनी दिले आहेत. ही अन्य देशांची समस्या असल्याचं ट्रंप यांचं म्हणणं आहे.

अमेरिकेकडून इराणची अर्थव्यवस्था खिळखिळी करण्याचे सगळे प्रयत्न सुरू राहतील. अमेरिकेने इराणसमोर वाटाघाटींचा, चर्चेचा मार्ग ठेवलेला नाही.

अमेरिकेने इराणवर बदल्याच्या कारवाईसाठी दडपण आणलं. अमेरिकेला इराणवर पुन्हा जोरदार आक्रमण करायचं आहे. मध्य पूर्वेतील आपली संसाधनं कमी व्हावीत असं त्यांना वाटत नाही. मात्र अमेरिकेला दोन्ही गोष्टी एकत्र करायच्या नाहीत.

3. इराणचं डावपेचात्मक लक्ष्य बदललेलं नाही

इराणची अर्थव्यवस्था डळमळीत असली, नागरिकांमध्ये...


इराणममध्ये होणाऱ्या 'एशियन नेशन्स कप चेस चँपियनशिप' खेळायला तिनं नकार दिला आहे.

इराणमध्ये 26 जुलै ते 4 ऑगस्ट दरम्यान होणाऱ्या 'एशियन नेशन्स कप चेस चँपियनशिप'मध्ये खेळायला तिनं नकार दिला आहे. कारण इराणमध्ये कायद्यानं महिलांना हेडस्कार्फ वापरून डोकं झाकण्याची सक्ती आहे. पण केवळ इराणच्या नागरिक असलेल्या महिलांनाच नव्हे तर बाहेरच्या देशांतून येणाऱ्या महिलांनाही हा नियम पाळावाच लागतो.

पण सौम्याला हा तिच्या व्यक्तिस्वातंत्र्यावर घाला वाटतो आहे.

हेडस्कार्फ, बुरखा, हिजाब घालायचं की नाही, हे स्वातंत्र्य खेळाडूंना असायला हवं आणि खेळ ही धार्मिक नियम आणण्याची जागा नाही, अशी ठाम भूमिका सौम्याने घेतली आहे. तिनं तिची भूमिका फेसबुक पोस्टवरही लिहिली आहे.

सौम्याच्या या निर्णयाची केवळ भारतीय खेळजगतातच नव्हे तर जागतिक पातळीवर चर्चा होते आहे. 'बीबीसी मराठीच्या' मयुरेश कोण्णूर यांनी तिला तिच्या या निर्णयाबद्दल अधिक बोलतं केलं.

प्रश्न : हेडस्कार्फ घालण्यास सक्ती हे इराणमध्ये न खेळण्याचं एकमेव कारण होतं?

सौम्या : हो. एकच कारण होतं की मला हेडस्कार्फ जबरदस्तीनं घालायचा नव्हता. इतर कोणी हेडस्कार्फ परिध... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ान केला तर मला काही प्रॉब्लेम नाही. पण जबरदस्तीनं मला तो घालायचा नव्हता. म्हणून मी इराणला न जाण्याचा निर्णय घेतला.

सौम्या स्वामीनाथन

प्रश्न : 'खेळ आणि धर्म असे एकत्र करता येणार नाही' असं तू तुझ्या पोस्ट मध्ये म्हणतेस. तुला नेमकं काय म्हणायचंय?

सौम्या : मी सगळ्या धर्मांचा समान आदर करते. कोणत्याही धार्मिक स्थळांवर जायचं असेल तर मी तिथल्या योग्य मर्यादांचं पालनही करते. पण खेळामध्ये मात्र त्याला काही जागा नाहीये. अर्थात माझ्या स्वातंत्र्यावर त्याचा परिणाम होतो. कारण जबरदस्तीनं मी काही का करावं, हा खरा प्रश्न आहे.

प्रश्न : खेळांमध्ये महिलांसाठी असलेले ड्रेस कोड हे नेहमीच चर्चेचा विषय असतात. अनेक खेळाडू उघडपणे बोललेही आहेत. तुझं त्याबद्दल मत काय आहे?

सौम्या : खेळांमध्ये काही ड्रेस कोड असतात. पण ते खेळाच्या अनुषंगानं असतात. आम्ही त्यांचं पालन करतो. पण धार्मिक अंगानं ते का असावेत हा प्रश्न आहे. खेळाडू तिथं खेळण्यासाठी गेले आहेत. त्यांच्या देशाचं प्रतिनिधित्व ते करताहेत. खेळासंबंधित जे ड्रेस कोड आहेत ते आम्ही नक्की फॉलो करू.

प्रश्न : सौदी अरेबियामध्येही असे नियम आहेत. पण त्या देशानं बाहेरच्या खेळाडूंसाठी ते शिथिल केले होते. तुझी भूमिका काय?

सौम्या : मी आतापर्यंत 30 देशांमध्ये खेळण्यासाठी गेले आहे आणि कोणत्याही देशात मला असं अनाकलनीय नियम फॉलो करावे लागले नाहीत. हे चांगलं झालं की सौदी अरेबियानं गेल्या वर्षी अपवाद केला होता आणि असे अनेक देश आहेत जिथं असे नियम नाहीत. इराणमध्येही खेळांसाठी हे असे नियम बाजूला केले तर खूप चांगलं होईल.

प्रश्न : तुझी ही भूमिका नेमकी कशासाठी आहे? खेळासाठी, व्यक्तिस्वातंत्र्यासाठी की धार्मिक विचारांसाठी?

सौम्या : खेळाडूंचे अधिकार टिकवले गेले पाहिजेत, असं माझं मूळ म्हणणं आहे. ते करण्यासाठी तुम्ही काहीही केलंत तर ते चांगलं होईल. तेवढीच माझी अपेक्षा आहे. बाकी काही नाही.

हा व्हीडिओ पाहिलात का?

पाहा व्हीडिओ : सोंगट्यांना हात न लावता खेळा बुद्धिबळ

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


इरावती लवाटे यांनी राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांना एक पत्र लिहत इशारा दिला आहे की, "31 मार्चपर्यंत सरकारने आम्हाला मरणाची परवानगी दिली नाही तर तुम्ही (पती नारायण) माझा गळा दाबून खून करावा. असं झाल्यास तुम्हाला खुनाच्या गुन्ह्यात फाशी होईल आणि दोघांचं जीवन संपून जाईल."

नारायण आणि इरावती हे दांपत्य मुंबईतील गिरगावच्या एका चाळीत राहतं. नारायण लवाटे एसटी महामंडळात काम करायचे तर इरावती शिक्षिका म्हणून निवृत्त झाल्या आहेत. त्यांना कुणीही वारसदार नाही. गेली अनेक वर्षं ते इच्छामरणाच्या हक्कासाठी लढत आहेत.

गेली अनेक वर्षं त्यांनी सरकारकडे यासाठी पत्रव्यवहार केला आहे. बीबीसीने त्यांच्या या लढ्याची दखल घेणारी बातमी यापूर्वी प्रसिद्ध केली आहे.

इच्छामरण या विषयावर जशी भारतात चर्चा सुरू आहे, तशीच चर्चा जगभरात सुरू आहे. काही देशांनी या संदर्भात पुढाकार घेत कायदेसुद्धा केले आहेत. विशेषतः ज्यांना असाध्य व्याधी आहेत, अशांना इच्छामरणाचा अधिकार देण्याचे कायदे काही ठिकाणी झाले असल्याचं दिसून येतं.

नारायण आणि इरावती यांना इच्छामरणासाठी संघर्ष करत आहेत.

अमेरिकेतील काही राज्यांमध्ये अशा प्रकारचे कायदे ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

दिसून येतात.

ऑक्टोबर 2015 मध्ये कॅलिफोर्नियामध्ये असाध्य आजारांनी ग्रस्त असणाऱ्यांना इच्छामरणाचा हक्क देणारा कायदा करण्यात आला आहे.

या राज्यात ब्रिटानी मायनार्ड यांना कॅन्सर झाला होता. त्यांना इच्छामरणाचा हक्क मिळावा यासाठी 'Right to Die' ही मोहीम सुरू झाली होती. त्यानंतर कॅलिफोर्नियात हा कायदा करण्यात आला.

अमेरिकेतील ओरेगॉन, वॉशिंग्टन, व्हेरमाँट, मोंटाना, न्यू मेक्सिको या राज्यांत या स्वरूपाचा कायदा पूर्वीपासूनच आहे.

तर जून 2016मध्ये कॅनडामध्ये असाध्य व्याधी असलेल्यांना इच्छामरण देण्याचा कायदा करण्यात आला आहे. 'Medically assisted death for terminally ill people' असं या कायद्याचं नाव आहे.

अशाच प्रकारचा कायदा अस्तित्वात असलेल्या देशांमध्ये स्वित्झर्लंड, नेदरलँड, अल्बानिया, कोलंबिया, बेल्जियम आणि जपान या देशांचाही समावेश आहे.

स्वित्झर्लंडमध्ये assisted suicide, म्हणजे मदत घेऊन केलेल्या आत्महत्येला परवानगी आहे, जर मदत करणाऱ्या व्यक्तीचा त्यात काही स्वार्थ नसेल.

नुकताच नोव्हेंबर 2017मध्ये ऑस्ट्रेलियातल्या व्हिक्टोरिया राज्यात असाध्य आजारग्रस्त लोकांना इच्छामरण देण्याचा अधिकार देणारा कायदा मंजूर करण्यात आला आहे.

नेदरलँड्समध्ये जर एखादी व्यक्ती खूपच असाध्य आजाराने ग्रस्त असेल आणि दुःखात असेल तर तिला इच्छामरणाची परवानगी मिळते. त्यासाठी त्यांचं वय 16 ते 18 असायला हवं. आणि त्यांच्या पालकांची परवानगी असणं आवश्यक नसलं तरी त्यांच्याशी शहानिशा केली जाते.

म्हणून या देशात इच्छामरणाचं प्रमाण इतर देशांच्या तुलनेत जास्त आहे, पण ते कधी वाढलं नाही. 2010 च्या आकडेवारीनुसार नेदरलँड्समध्ये झालेल्या एकूण मृत्यूंपैकी 2.8% मृत्यू इच्छामरणाने झाले होते.

2007-08च्या सर्वेक्षणानुसार युकेमध्ये हे प्रमाण एकूण मृत्यूंच्या 0.21 टक्के होतं तर फ्रांसमध्येही 2009च्या मोजणीनुसार जवळपास तेवढ्याच इच्छामरण पत्करलं. आणि उल्लेखनीय म्हणजे युके आणि फ्रांसमध्ये इच्छामरण अजूनही बेकायदाशीर आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


इरिट्रिआ देशात सार्वजनिक फोन्सचा वापर होतो.

हे फार आश्चर्यकारक नाही, कारण इथिओपियापासून 1993 साली स्वतंत्र झाल्यापासून इरिट्रिआत एकाच पक्षाचं सरकार आहे. इसाईस अफवेरकी हे राष्ट्राध्यक्ष आहेत.

सरकारने विरोधी पक्ष आणि स्थानिक खासगी प्रसारमाध्यमांवर बंदी घातली आहे. सरकारवर टीका करणाऱ्या काही टीकाकारांना तुरुंगात टाकण्यात आलं आहे. तरुण मुलांना सैन्यात भरती होणं सक्तीचं आहे.

सरकारच्या जुलमी धोरणामुळे इरिट्रिआमधून अनेकांनी पळ काढला आहे. काहींनी सहारा वाळवंट, भूमध्य समुद्राची अवघड वाड पत्करून युरोप गाठण्याचा प्रयत्न केला आहे.

बीबीसीच्या अमाहारिकच्या जिबाट तमीराट यांनी इरिट्रिआ सरकारच्या निगराणीखाली या देशाला भेट दिली. सरकारचं नागरिकांच्या दैनंदिन आयुष्यावर किती जाचक नियंत्रण आहे, याचा अंदाज तुम्हाला येईल.

1. सिमकार्ड मिळणं दुरापास्त

सरकारी मालकीच्या इरिटेल कंपनीतर्फे इ  रिट्रिआमध्ये टेलिकॉम सेवा पुरवली जाते. कंपनीची सेवा वाईट आहे आणि सरकारचं कंपनीवर नियंत्रण आहे.

इरिट्रिआमध्ये इंटरनेटचा वापर फक्त एक टक्का असल्याचं इंटरनॅशनल टेलिकम्युनिकेशन युनियनच्या अहवालात म्हटलं आहे.

इरिट्रिआमध... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्ये सिमकार्ड मिळवणं हे कदाचित अमेरिकेचा व्हिजा मिळवण्याइतकंच कठीण. सिमकार्ड मिळवण्यासाठी नागरिकांना स्थानिक सरकारकडे अर्ज दाखल करावा लागतो.

जरी तुम्हाला सिमकार्ड मिळालं तरी त्याच्या माध्यमातून इंटरनेट वापरता येत नाही, कारण मोबाईल डेटा नावाचा प्रकारच इथे अस्तित्वात नाही.

लोकांना केवळ वायफायच्या माध्यमातून इंटरनेट वापरता येतं, पण त्याचा वेग अगदी संथ असतो. ट्विटर आणि फेसबुकसारख्या सोशल मीडिया वेबसाईट्स वापरण्यासाठी नेटिझन्स VPNसारखं व्हर्च्युअल खासगी नेटवर्क वापरतात, जेणेकरून सरकारची सेन्सॉरशिप टाळता येऊ शकेल.

सिमकार्ड मिळण्यात असलेल्या अडचणी लक्षात घेऊन, बहुतांश नागरिक अजूनही सार्वजनिक फोन सुविधेचा वापर करतात. आमच्या भेटीदरम्यान सुरुवातीचे चार दिवस आम्हीही याच फोन्सच्या माध्यमातून संपर्क केला. त्यानंतर तीन सदस्यीय बीबीसी टीमला मिळून एक सिमकार्ड मिळालं. हे आम्हाला इरिट्रिआ सोडताना परत करायचं होतं.

2. ATM नाही, बँकेतूनच काढावे लागतात पैसे

नागरिक त्यांच्या बँकेच्या खात्यातून किती पैसे काढू शकतात, यावर सरकारने नियंत्रण आणलं आहे. इरिट्रिआचं चलन नाकफा आहे. एखाद्या नागरिकाच्या खात्यात कोट्यवधी रुपये असले तरी तो प्रत्येक महिन्यात 330 डॉलर्स एवढीच रक्कम काढू शकतो.

इरिट्रिआचं चलन नाफका आहे.

अस्मारा ही इरिट्रिआची राजधानी. इथे आम्ही एका व्यक्तीला भेटलो. 1986ची टोयोटा कोरोला गाडी विकत घेण्यासाठी त्याला दर महिन्याला 5,000 नाकफा, असे 11 महिने पैसे काढावे लागले. त्यानंतर त्याने गाडी विकणाऱ्याला 55,000 नाकफा रोख रक्कम दिली आणि उरलेले 55,000 बँकेद्वारे ट्रान्सफर केले.

सगळी रक्कम बँकेद्वारे ट्रान्सफर व्हावी, असं सरकारला वाटतं, परंतु रोख रकमेची चणचण असल्याने दुकानदारांना रोख रक्कम हवी असते.

लग्नासाठी अपवाद केला जातो. लग्नंसमारंभ हे मोठे सोहळे असतात आणि त्यासाठी 5,000 नाकफापेक्षा जास्त खर्च येतो.

इरिट्रिआत लग्नं झोकात होतात.

एखाद्या घरी लग्न ठरलं असेल तर यजमानाला स्थानिक सरकारकडे जावं लागतं. "मला 5,000 नाफकेपेक्षा जास्त रक्कम काढण्याची परवानगी द्या," अशी विनंती स्थानिक सरकारने बँकेकडे करावी लागते.

पैसे काढण्यावर सरकारने निर्बंध का लादले आहेत, यासंदर्भात इरिट्रिआच्या नागरिकांनी आम्हाला वेगवेगळ्या गोष्टी सांगितल्या. लोकांनी अधिकाअधिक पैशांची बचत करावी आणि चलनवाढ नियंत्रणात राहावी, यासाठी सरकार असं करत असावं, असं...


इलेयन चाँग

मी अमेरिकन युनिव्हर्सिटीमध्ये होते तेव्हा पहिल्यांदा स्त्रीबीज दानाबद्दल ऐकलं. या विषयाबद्दल माझ्या मनात उत्सुकता निर्माण झाली. मी शुक्राणू आणि स्त्रीबीज दानाचा समाजशास्त्रीय आणि मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून अभ्यास केला. आणि आपण अशी काही गोष्ट देऊ शकतो या विचारांनीच मला आनंद झाला.

स्त्रीबीज संगोपन करणाऱ्या बॅंकांना सदृढ, तरुण आणि सुशिक्षित महिला दात्यांची गरज असते. पण अश्वेत महिलांची (woman of colour) नेहमीच कमतरता पडते अशी माहिती मला आमच्या प्राध्यापकांकडून मिळाली.

एका स्त्रीबीजाची किंमत साधारणतः 3,000 डॉलर (अंदाजे 1.94 लाख रुपये) इतकी असते. जेव्हा या प्राध्यापकांनी लेक्चर हॉलमध्ये ही किंमत सांगितली तेव्हा सर्वांनाच आश्चर्य वाटलं आणि सर्वांच्या तोंडून ओह!... असा आवाज निघाला.

मी अमेरिकेत स्थायिक झालेल्या चीनी वंशाच्या लोकांचा विचार केला. त्यांच्यापैकी काही जणांना बाळ होण्यासाठी काही अडचणी येत असतील.

त्यांना पालक होण्याची इच्छा असेल, पण काही शारीरिक अडचणींमुळे त्यांना होता येत नसेल हा विचार मनाला सुन्न करून गेला.

माझ्या मित्रांपैकी काही जण समलैंगिक आहेत. त्यांनी देखी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ल त्यांच्या भावना मला सांगितल्या. जर कुणी स्त्रीबीजं दान करत असेल तर आम्हाला पालक होता येईल असं त्यांनी मला सांगितलं.

मी माझी स्त्रीबीजं दान करण्याचा निर्णय घेतला. खूप साऱ्या गोंडस लहान मुलांचे फोटो असलेल्या अधिकृत वेबसाइटवर मी स्त्रीबीजं दान करण्यासाठी नोंदणी केली.

पण दुर्दैव असं की मला स्त्रीबीज दान करता येणार नाही असं डॉक्टरांनी सांगितलं. स्त्रीबीजदात्याला एक तपासणी करावी लागते त्या तपासणीत मी 'नापास' झाले होते.

जो कुणी 1980 ते 1997 दरम्यान सहा महिन्यांपेक्षा अधिक काळ यूकेमध्ये राहिला असेल ती व्यक्ती अमेरिकेमध्ये रक्त, कि़डनी किंवा स्त्रीबीज दान करण्यासाठी अपात्र ठरवली जाते. कारण त्या व्यक्तीला बीएसई संक्रमणाचा धोका असतो.

मी स्त्रीबीज दान करू शकत नाही हे कळल्यावर निराश झाले. पण माझ्या मनातून हा विचार काही केल्या जात नव्हता.

मी माझ्या पोस्ट ग्रॅज्युएशनसाठी युकेमध्ये परतल्यावर पुन्हा एकदा तपासणी करण्याचा निर्णय घेतला.

मी पुन्हा एका दुसऱ्या वेबसाइटवर नोंदणी केली. त्यांच्या वेबसाइटवर देखील खूप साऱ्या बाळांचे फोटो होते. यूकेमध्ये दात्याला एकाच वेळी 990 डॉलर (अंदाजे 65 हजार रुपये) मिळतात. पण मी ही गोष्ट पैशांसाठी करतच नव्हते.

नोंदणीनंतर मला खूप साऱ्या तपासण्यांसाठी बोलवण्यात आलं. त्या ठिकाणी असलेल्या प्रशासक, नर्स आणि डॉक्टरांनी मला खूप सारे प्रश्न विचारले. मी हे नेमकं कशासाठी करत आहे असं त्यांनी मला विचारलं. मी त्यांना एक गोष्ट सांगितली.

माझ्यामुळं कुणाचं कुटुंब पूर्ण होईल याचं समाधान मला मिळेल हे उत्तर मी त्यांना दिलं.

आणखी एक गोष्ट माझ्या लक्षात आली ती म्हणजे यूकेमध्ये वांशिक अल्पसंख्यांकांच्या दात्यांची संख्या खूप कमी आहे.

माझ्या माहितीप्रमाणे चीनी संस्कृतीमध्ये स्त्रीबीज दान करणं निषिद्ध मानलं जातं, याचा कुठेच संदर्भ नाही. पण मी स्त्रीबीजं का दान करत आहे? हे माझ्या आईला समजावून सांगण्यासाठी मला खूप मोठी कसरत करावी लागली.

माझ्या आईला मृत्युपूर्वी अवयव दान करण्याची इच्छा आहे. तिनं वारंवार ही इच्छा बोलून दाखवली आहे. पण स्त्रीबीजं? ही गोष्ट काहीशी वेगळी होती. माझ्या स्त्रीबीजापासून तयार झालेल्या मुलांमध्ये माझी जनुकं असतील. माझे आई-वडील त्या मुलांचा नातवंडं म्हणून स्वीकार करतील? हा प्रश्न माझ्या मनात येऊन गेला.

मी जेव्हा माझा निर्णय माझ्या आईला सांगितला तेव्हा तिची पहिली प्रतिक्रिया होती...


इलॉन मस्क

टेस्ला या इलेक्ट्रिक कार कंपनीच्या समभागांचं मूल्य वाढलं आणि या कंपनीसह 'स्पेस-एक्स' या कंपनीचेही कर्तेधर्ते असणारे इलॉन मस्क यांची निव्वळ संपत्ती 185 अब्ज डॉलरांपलीकडे गेली.

त्यांच्या यशाचं गुपित काय आहे? काही वर्षांपूर्वी नेमक्या याच प्रश्नावर मी त्यांच्याशी चर्चा केली होती. त्यांनी पार केलेल्या या नवीन मैलाच्या दगडाचं निमित्त साधून या जुन्या मुलाखतीला पुन्हा उजाळा देऊन आम्ही ती आपल्या समोर सादर करतो आहोत. तर, व्यवसायामध्ये यश मिळवण्यासाठी इलॉन मस्क यांनी सुचवलेली मार्गदर्शक तत्त्वं अशी:

1. हा काही पैशांचा मुद्दा नाही

व्यवसायाविषयीच्या इलॉन मस्क यांच्या दृष्टिकोनामध्ये हे तत्त्व अत्यंत महत्त्वाचं आहे.

मी 2014 साली त्यांची मुलाखत घेतली तेव्हा त्यांनी त्यांच्याकडे किती संपत्ती आहे याची कल्पना नसल्याचं म्हटलं होतं.

"कुठेतरी रोख रकमेचा ढिग जमवून ठेवल्यासारखी ही गोष्ट नसते," ते म्हणाले. "टेस्ला, स्पेस-एक्स आणि सोलार-सिटी या कंपन्यांमध्ये माझे काही समभाग आहेत आणि त्याला बाजारपेठेत काही मूल्य आहे, एवढंच हे आहे खरंतर."

"नैतिक आणि चांगल्या रितीने" पैशाचा पाठलाग करण्याला त्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ंची काही हरकत नाही, पण व्यक्तीशः त्यांची प्रेरणा अशी नाही, असं ते म्हणाले.

त्यांचा हा दृष्टिकोन अर्थातच परिणामकारक ठरताना दिसतो आहे.

'आयर्न मॅन'मधल्या टोनी स्टार्कचं पात्र रंगवताना रॉबर्ट डाउनी ज्युनिअर यांनी वास्तवातल्या मस्क यांच्या व्यक्तिमत्वातून प्रेरणा घेतली होती, आणि 2014 साली आमची सदर मुलाखत झाली तेव्हा मस्क यांच्याकडील संपत्ती बहुधा 10 अब्ज डॉलर इतकी होती.

त्यांच्या 'टेस्ला' या इलेक्ट्रिक कार कंपनीने विशेष उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे. गेल्या वर्षभरात या कंपनीच्या समभागांचं मूल्य 700 अब्ज डॉलरांवर जाऊन पोचलं. एवढ्या पैशामध्ये फोर्ड, जनरल मोटर्स, बीएमडब्ल्यू, फोक्सवॅगन, फिआट ख्रिस्लर या कंपन्या विकत घेता येतील, आणि तरीही काही रक्कम उरेल, त्यात फरारी विकत घेता येईल.

पण लवकरच वयाच्या पन्नाशीत प्रवेश करणार असलेल्या मस्क यांना श्रीमंतीत मृत्यू यावा असं वाटत नाही. आपला बहुतांश पैसा मंगळावर तळ उभारण्यात खर्च होईल आणि या प्रकल्पात त्यांची सर्व संपत्ती संपली, तरी आश्चर्य वाटायला नको, असं ते म्हणाले.

किंबहुना, पैशाचा चांगला वापर करता आला नाही, या अपयशाची खूण म्हणून अब्जावधी डॉलर बँकेतच ठेवलेल्या स्थितीत आपल्याला मृत्यू यावा, असं बिल गेट्स यांच्याप्रमाणे बहुधा मस्क यांनाही वाटत असावं.

'आयर्न मॅन'मधल्या टोनी स्टार्कचं पात्र रंगवताना रॉबर्ट डाउनी ज्युनिअर यांनी वास्तवातल्या मस्क यांच्या व्यक्तिमत्वातून प्रेरणा घेतली होती,.

2. प्रेरणांचा पाठपुरावा करा

मंगळावरच्या तळाचा इलॉन मस्क यांनी केलेला उल्लेख त्यांच्या यशाच्या गुरुकिल्लीचा निदर्शक आहे.

"भविष्यात गोष्टी अधिक चांगल्या असाव्यात, असं आपल्याला वाटतं," ते म्हणाले. "आयुष्य संपन्न करणाऱ्या या नवीन उत्साहवर्धक गोष्टी आपल्याला हव्याशा वाटतात."

उदाहरणार्थ, स्पेस-एक्स. अमेरिकेचा अंतराळविषयक कार्यक्रम पुरेसा महत्त्वाकांक्षी नसल्याने व्यथित होऊन त्यांनी 'स्पेस-एक्स' कंपनीची स्थापना झाल्याचं त्यांनी मला सांगितलं.

"आपण पृथ्वीपलीकडे जाऊन मंगळावर एखादी व्यक्ती पोचवू, चंद्रावर तळ स्थापन करू, आणि कदाचित अधिक वारंवार अंतराळात जाऊन येऊ, अशी माझी अपेक्षा होती," ते म्हणाले.

पण असं काही घडलं नाही, तेव्हा मस्क यांनी 'मार्स ओयासिस मिशन' ही संकल्पना मांडली. मंगळावर एक छोटे हरितगृह पाठवण्याचे या मोहिमेचे उद्दिष्ट आहे. लोकांना अंतराळाबाबत पुन्हा उत्साह वाटावा आणि 'नासा'ची...


इलॉन मस्क

त्यांच्या या ट्वीटमुळे टेस्ला या कार उत्पादक कंपनीचं बाजार मूल्य तब्बल 14 अब्ज डॉलर्सनी कमी झालंय.

आपल्या कंपनीच्या शेअर्सची किंमत "जरा जास्तच (Too High)" असल्याचं मस्क यांनी ट्वीट केलं, आणि त्याचा परिणाम म्हणून काही गुंतवणूकदारांनी काढता पाय घेतला.

या सगळ्यात टेस्लाच्या शेअर्सचं मूल्य तर घसरलच, शिवाय मस्क यांच्या स्वतःच्या हिश्श्याचं मूल्यही तीन अब्जांनी कमी झालं.

इलॉन मस्क यांनी केलेल्या अनेक ट्वीट्सपैकी एक होतं - "Tesla stock price too high imo,"  म्हणजेच 'माझ्यामते टेस्लाच्या शेअर्सच्या किंमती फारच जास्त आहेत."

याशिवाय आणखी एका ट्वीटमध्ये त्यांनी आपण आपली सर्व मालमत्ता विकायचं ठरवलंय, त्यामुळे गर्लफ्रेंड त्यांच्यावर चिडली आहे, असंही सांगितलं.

वॉल स्ट्रीट जर्नलच्या पत्रकाराने याच बाबत शुक्रवारी मस्क यांच्याशी संपर्क साधला. शेअर्सच्या किंमतीबाबत ते मस्करी करत होते का, आणि हा मजकूर त्यांनी पोस्ट करण्यापूर्वी तपासण्यात आला होता का, असं विचारल्यानंतर मस्क यांचं 'नो' असं उत्तर या पत्रकाराला मिळालं.

इलेक्ट्रिक कार्सची निर्मिती करणाऱ्या टेस्लाच्या शेअर्सच्या किमती यावर्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

षी अतिशय वाढल्या आहेत. आता या कंपनीचं मूल्य सुमारे 100 अब्ज डॉलर्स आहे.

सेक्युरिटी अॅनालिस्ट डॅनियल ईव्हज रॉयटर्सशी बोलताना म्हणाले, "इलॉन मस्क यांची ही विधान काहीशी बेजबाबदार आहेत आणि अशी विधान त्यांच्या गुंतवणूकदारांसाठी डोकेदुखी ठरताहेत. वॉल स्ट्रीय याला वैतागलाय."

असं पहिलं ट्वीट नव्हे

2018मध्ये मस्क यांनी टेस्लाच्या न्यूयॉर्क स्टॉक एक्स्टेंजमधल्या भविष्याबद्दल असंच एक ट्वीट केलं होतं. आपल्याकडे मोठं आर्थिक पाठबळ असून टेस्लाची शेजर बाजारातली नोंदणी रद्द करत कंपनीला 'प्रायव्हेट' करण्याचा मी विचार करतोय, असं मस्क यांनी तेव्हा ट्वीट केलं होतं. यामुळे कंपनीचे शेअर्सच्या अचानक गडगडले होते.

अशा विधानांमुळे शेअर बाजारावर परिणाम होतो, असं म्हणत अमेरिकेच्या सिक्युरिटीज अँड एक्स्चेंज कमिशनने इलॉन मस्क यांना 2 कोटी डॉलर्सचा दंड ठोठावला होता.

एवढंच नव्हे तर यानंतर कुठेही काहीही पोस्ट करण्यापूर्वी ते वकिलांकडून तपासून घेणार, अशी कबुलीसुद्धा मस्क यांना द्यावी लागली होती. आणि असं पुन्हा होणार नाही, याची काळजी घेण्याची तंबी टेस्लाला देण्यात आली होती.

कोरोना व्हायरसच्या उद्रेकामुळे सध्या अमेरिकेत अनेक निर्बंध घालण्यात आलेले आहेत. याच आठवड्याच्या सुरुवातीला मस्क यांनी याविषयी कडवट टीका करणारी ट्वीट्स केली होती.

2019मध्ये थायलंडच्या एका गुहेत अडकलेल्या लहान मुलांना सोडवण्यासाठी झटत असलेल्या एका ब्रिटिश डायव्हरबद्दल केलेल्या वादग्रस्त ट्वीटमुळे मस्क यांना कोर्टासमोरही हजर व्हावं लागलं होतं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


इव्हान्स विलियम

यांच्यापैकी कित्येकांनी होतं नव्हतं ते सर्वकाही विकून युरोपपर्यंतच्या प्रवासखर्चासाठी पैसे जमवले होते. पण आता त्यांना हे कळत नाहीये की मायदेशी परतल्यावर  आपल्या कुटुंबीयांना कसं तोंड द्यायचं.

इव्हान्स विलियमने मला सांगितलं की युरोपला जाण्याचं स्वप्न साकार करण्यासाठी त्याने स्वयंपाकघरातील सिंक सोडून यच्चयावत गोष्ट विकली. बिछाना, फ्रीज, टीव्हीपासून ते जास्तीचे कपडे, मोबाईल सर्वकाही. शिवाय काही कर्जही घेतली. अखेर सहारा वाळवंटामार्गे नायजेरियातून लिबियात जाण्यासाठी एका बनावट एजंट टोळीला देण्यासाठी पुरेसे पैसे त्याच्याकडे जमले.

एकंदरीत, त्याला हे सर्व 750 पाउंड्स पडलं (म्हणजे साधारण 70 हजार रुपयांना). पण त्याची त्याला चिंता नव्हती. सर्व देणी फेडून, कालांतराने घरी परत येऊन स्वतःचा व्यवसाय उभा करण्याइतके पैसे त्याला युरोपात लवकरच कमावता आले असते.

प्रत्यक्षात तसं काहीच घडलं नाही.

त्या बनावट एजंट टोळीने लिबियात तब्बल सहा महिने त्याच्याकडून विना मोबदला बळजबरीने काम करून घेतलं. अखेर भूमध्य सागर पार करण्यासाठी तो मोडक्यातोडक्या बोटीवर चढला. लिबियाच्या तटरक्षक दलाच्या जवानांन... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी त्याला पकडले. त्यांच्यासारख्याच अन्य 140 जणांबरोबर त्याला प्रतिबंध केंद्रांत डांबण्यात आलं.

7 लाख माणसं भूमध्यसमुद्र ओलांडून युरोपात जाण्याच्या बेतात?

मी इव्हान्सला गेल्या महिन्यात भेटलो तोपर्यंत त्याने खूप काही भोगलं होतं. नुकताच तो मायदेशी परतला होता. दक्षिण नायजेरियातील बेनीन शहरात आणखी शंभरेक स्थलांतरितांबरोबर सरकारने ताब्यात घेतलेल्या एका हॉटेलमध्ये राहत होता.

हे लोक इंटरनॅशनल ऑर्गनायझेशन फॉर मायग्रेशनच्या (IOM) मदतीने इथे परतले होते. ज्या अवैध स्थलांतरितांना स्वतःच्या देशात परतायचं आहे, अशांना संयुक्त राष्ट्रसंघाची IOM ही संस्था मदत करते.

त्यांना मग परतीचा निःशुल्क विमानप्रवास, दोन रात्री हॉटेल मधली राहण्याची सोय, शिवाय वरखर्चाला 200 पाउंड्स, आणि  नव्हे तर चांगल्या प्रकारे स्वावलंबी जीवन जगता यावं, यासाठी रोजगाराभिमुख प्रशिक्षण अशी सर्व मदत परत आलेल्या स्थलांतरितांना दिली जाते.

2015 साली ही स्थलांतरितांवरील आपत्ती बरीच चर्चेत होती. त्या वर्षी युरोपियन युनियननं 300 कोटी पाउंड्सची आर्थिक मदत या योजनेला केली.

लिबियन कोस्ट गार्ड

स्थलांतरितांना जर त्यांच्या मूळ देशात नोकरी-पाण्याच्या संधी निर्माण करून दिल्या तर ते लिबिया सोडून आपापल्या मायदेशी परत जातील, अशी युरोपियन युनियनला आशा आहे. कारण अजूनही सात लाख माणसं भूमध्य सागर ओलांडून युरोपात जाण्याच्या बेतात आहेत, असा एक अंदाज आहे.

3,000 नायजेरियन स्थलांतरीत आधीच मायदेशी परत पाठवण्यात आले आहेत आणि येत्या वर्षभरात आणखी 20,000 परतण्याची शक्यता आहे.

पण पुनर्वसनाची ही योजना स्वीकारली तरीही या स्थलांतरितांसाठी असं घरी परतण्याचा अनुभव त्रासदायक आहे.

'कायदेशीररीत्या युरोपात जाणार'

इव्हान्ससारखे बहुतांश अक्षरशः निराधार असतात. पुनर्वसनासाठी त्यांना रोजगाराच्या संधी मिळवून देणं, आणि त्यासाठी शिक्षण देण्याची योजना कौतुकास्पद असली तरी जी कामं मिळत आहेत, ती फारच प्राथमिक आहेत. उदा. केशकर्तन, शिवणकाम, शेती यांचं प्रशिक्षण त्यांना दिलं जातंय.

खरं तर युरोपात यापेक्षा आणखी चांगलं काम करण्याची ज्यांची इच्छा होती, म्हणून हे सगळं त्यांच्यासाठी जरा कमीपणाचंच आहे.

याशिवाय आणखी एक बोचणारा प्रश्न म्हणजे 'लोक काय म्हणणार?' या परत आलेल्या स्थलांतरितांकडे त्यांचं मित्रमंडळ आणि आप्त अपयशी म्हणून पाहतात. बऱ्याच जणांसाठी त्यांच्या आईवडिलांनी सोनंनाणं विकलेलं असतं....


इव्हीएमचं प्रातिनिधीक छायाचित्र

पण निवडणूक आयोगानं मात्र ही चर्चा फेटाळून लावली आहे.

साताऱ्यात खटाव तालुक्यात नवलेवाडीत कोणत्याही पक्षाला मतदान केलं तरी मत भाजपला जात असल्याची तक्रार काही नागरिकांनी केली. प्रशासनानेही प्रसिद्धीपत्रक काढून अशी कोणतीच घटना घडली नसल्याचं स्पष्टीकरण दिलं आहे.

साताऱ्यामध्ये नेमकं काय घडलं?

सातारा मतदारसंघात विधानसभा आणि लोकसभा या दोन्ही निवडणुकांसाठी एकत्रित मतदान सोमवारी (ता. 21) घेण्यात आलं.

साताऱ्याचे खासदार उदयनराजे भोसले यांनी काही दिवसांपूर्वी आपल्या पदाचा राजीनामा देऊन भाजपमध्ये प्रवेश केला. त्यामुळे याठिकाणी विधानसभेच्या निवडणुकीसोबतच लोकसभेची पोटनिवडणूकही घेण्यात येत आहे.

उदयनराजे भोसले या मतदारसंघात भाजपच्या तिकीटावर निवडणूक लढवत आहेत. तर त्यांच्याविरुद्ध राष्ट्रवादी काँग्रेसचे श्रीनिवास पाटील उभे आहेत. तसंच याठिकाणच्या विधानसभा निवडणुकीत राष्ट्रवादी काँग्रेसचे आमदार शशिकांत शिंदे यांच्याविरुद्ध शिवसेनेचे महेश शिंदे यांचं आव्हान आहे.

साताऱ्यातील नवलेवाडीच्या एका मतदारकेंद्रावर इव्हीएम मशिनमध्ये बिघाड होऊन कोणतंही बटन दाबलं तरी मतदान भाज... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

पला होत असल्याची तक्रार करण्यात आली. हा प्रकार दुपारी तीन वाजता घडला. त्यानंतर मतदानाची पुढील प्रक्रिया नवीन मशिनवर पूर्ण करण्यात आल्याचं वृत्त दैनिक सकाळने दिलं आहे.

तक्रारदाराचं काय म्हणणं?

दीपक रघुनाथ पवार हे मतदान करण्यासाठी गेले असता अधिकाऱ्यांनी त्यांना बॅलेट दिला. पण मतदान करण्यापूर्वीच कमळाच्या चिन्हापुढचं लाईट लागून मतदान प्रक्रिया पूर्ण झाल्याचा आरोप त्यांनी केला. असाच प्रकार रोहिणी दीपक पवार, आनंदा ज्ञानेश्वर पवार, माजी उपसरपंच सयाजी श्रीरंग निकम, प्रल्हाद दगडू जाधव, दिलीप आनंदा वाघ यांच्यासोबतही घडल्याचं त्यांनी निवडणूक अधिकाऱ्यांनी सांगितलं. यानंतर आमदार शशिकांत शिंदे तिथं पोहोचले. त्यांनी मतदार, कार्यकर्ते आणि निवडणूक अधिकाऱ्यांशी चर्चा केली. त्यांच्यासमोरही असाच प्रकार घडल्यामुळे त्यांनी मशिनमध्ये बिघाड असल्याचं सांगितलं. त्यानंतर ते मशिन सील करून नवीन मशिनवर पुढचं मतदान घेण्यात आलं. असा उल्लेख सकाळच्या बातमीत आहेत.

इव्हीएम मशिनचे प्रातिनिधीक छायाचित्र

याबाबत नागरिकांमध्ये संभ्रमावस्था असल्याचं स्थानिक पत्रकार विशाल पाटील यांनी सांगितलं. असा प्रकार घडल्याचा काही नागरिकांचा आरोप आहे. पण नागरिकांनी इव्हीएमबाबत लेखी तक्रार दिली नाही, असा कोणताही प्रकार घडला नाही, असं प्रशाननाने म्हटल्याचं पाटील सांगतात.

कोणतंही बटन दाबलं तरी मत भाजपला जात असल्याची तक्रार काही स्थानिक मतदारांनी केली होती, पण प्रशासनाने असं काही झालं नसल्याचं स्पष्टीकरण दिलं आहे, असं स्थानिक पत्रकार महेश पवार सांगतात.

प्रशासनाने वृत्त फेटाळलं

या प्रकरणावर निवडणूक निर्णय अधिकाऱ्यांनी प्रसिद्धीपत्रक काढून स्पष्टीकरण दिलं आहे. "विविध इलेक्ट्रॉनिक प्रसारमाध्यमं आणि समाजमाध्यमांमध्ये मतदान केंद्र क्रमांक 250, नवलेवाडी, ता. खटाव, जि. सातारा इथं सातारा लोकसभा पोटनिवडणूक आणि कोरेगाव विधानसभा सार्वत्रिक निवडणूक 2019 करिता मतदान प्रक्रियेबाबत बातमी प्रसिद्ध झाली आहे. दिनांक 21 ऑक्टोबर रोजी सकाळी साडेपाच वाजता राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या उमेदवारांचे प्रतिनिधी दीपक रघुनाथ पवार आणि दिलीप आनंदराव वाघ हे यंत्राची चाचणी घेताना उपस्थित होते. यावेळी व्हीव्हीपॅट मतदान चिठ्ठीच्या मुद्रणाबाबत दोन्ही प्रतिनिधींनी आक्षेप घेतला नाही.

प्रशासनाने दिलेलं प्रसिद्धीपत्रक

"सकाळी सात ते दुपारी चार वाजेपर्यंत मतदान प्रक्रिया सुरू असतानाही कोणत्याच...


इशांत शर्मा

300 विकेट्स पटकावणाऱ्या अनिल कुंबळे, कपिल देव, हरभजन सिंह, रवीचंद्रन अश्विन, झहीर खान यांच्या मांदियाळीत इशांतचा समावेश झाला आहे.

सतराव्या वर्षी पदार्पण केलेला इशांत आता तिशीपल्याड पोहोचला आहे. त्याच्या कारकीर्दीतील क्षणचित्रांचा घेतलेला आढावा.

शंभरावी टेस्ट हा कोणत्याही क्रिकेटपटूसाठी कारकीर्दीतला अविस्मरणीय क्षण असतो. भारताच्या संदर्भात फास्ट बॉलरने शंभर टेस्ट खेळण्याचा योग अतीदुर्मीळ आहे. वर्ल्डकपविजेते कर्णधार आणि सार्वकालीन महान अष्टपैलू खेळाडू कपिल देव यांनी भारतासाठी शंभरपेक्षा जास्त टेस्ट खेळल्या आहेत. मात्र त्यांच्यानंतर बॅट्समन आणि स्पिनर्सचं शंभर नंबरी यादीत वर्चस्व आहे.

एक और करेगा? हाँ करूँगा

ऑस्ट्रेलियाचा संघ ऐन भरात असतानाची 2008मधली ही गोष्ट आहे. ऑस्ट्रेलियाच्या विजयरथाने सलग 16 टेस्ट जिंकल्या होत्या. सिडनी टेस्टमध्ये मंकीगेट प्रकरण घडलं. ती टेस्ट मॅचही ऑस्ट्रेलियाने जिंकली होती. पर्थ टेस्टमध्ये ऑस्ट्रेलियाचं पारडं साहजिक जड होतं. ऑस्ट्रेलियाने पर्थमध्ये दशकभरात मॅच गमावली नव्हती. भारतीय संघाने मंकीगेट प्रकरण बाजूला ठेऊन दमदार खेळ करत ऑस्ट्रेलियाला विज... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

यासाठी 413 रन्सचं लक्ष्य ठेवलं.

सलामीवीर गमावल्यानंतर रिकी पॉन्टिंग आणि माईक हसी यांनी ऑस्ट्रेलियाचा डाव सावरला होता. पॉन्टिंगची त्यावेळी जगातल्या सर्वोत्तम बॅट्समनमध्ये गणना होत होती.

जगभरात सगळीकडे खोऱ्याने रन्स करणारा बॅट्समन अशी त्याची प्रतिमा होती. पर्थ तर ऑस्ट्रेलियाचा बालेकिल्ला. पण त्यादिवशी पर्थच्या गडावर पॉन्टिंगला एका पोरगेल्या दिसणाऱ्या मुलाने अक्षरक्ष नाकी दम आणला. त्या मुलाचं नाव होतं इशांत शर्मा. वय वर्ष 19. टप्पा पडून आत येणाऱ्या बॉलसमोर पॉन्टिंगची फेफे उडत होती.

इशांत शर्माने रिकी पॉन्टिंगला सतवलं होतं तो क्षण

क्रीझपासून थोड्या दूर अंतरावरून बॉलिंग करताना इशांतने पॉन्टिंगला जेरीस आणले. भारतीय फास्ट बॉलरने विदेशात टाकलेल्या सर्वोत्तम स्पेलपैकी तो गणला जातो. लांब केस, शिडशिडीत शरीर, अर्धवट दाढी-मिशा मात्र अंगात खूप सारी ऊर्जा सामावलेल्या इशांतला तसं बॉलिंग करताना पाहणं हा सुखद अनुभव होता.

सलग सात ओव्हर इशांत विरुद्ध पॉन्टिंग अशी जुगलबंदी रंगली. इशांतचा सामना बॅकफूटवरून करावं का फ्रंटफूटवरून या पेचात पॉन्टिंग अडकताना दिसत होता. अनेकदा बॉल त्याच्या बॅटजवळून गेला. काही बॉल त्याने अंगावर झेलले. इशांत दमलाय असं दिसत होता.

इशांतची ताकद ओळखणाऱ्या दिल्लीकर भिडू अर्थात वीरेंद्र सेहवागने कर्णधार अनिल कुंबळेला इशांतला आणखी एक ओव्हर देण्याची विनंती केली. फास्ट बॉलरला पुरवून पुरवून वापरलं जातं. सेहवागच्या आग्रहामुळे कुंबळेने इशांतला विचारलं- एक और डालेगा? इशांतने हो म्हटलं. इशांतच्या सलग आठव्या ओव्हरमध्ये पॉन्टिंगचा कॅच पहिल्या स्लिपमध्ये राहुल द्रविडने टिपला. पॉन्टिंगसारख्य मातब्बर बॅट्समनला जाळ्यात फसवत इशांतने जुगलबंदीची मैफल जिंकली. जगाने इशांतची दखल घेतली तो हा स्पेल.

इशांत शर्माचं हे पदार्पण नव्हतं. या भन्नाट स्पेलच्या वर्षभर आधी बांगलादेशविरुद्ध इशांतला टेस्ट कॅप देण्यात आली. बांगलादेशची राजधानी ढाक्यात 2007 झालेल्या त्या टेस्टमध्ये सचिन तेंडुलकर, राहुल द्रविड, सौरव गांगुली, झहीर खान, अनिल कुंबळे खेळले होते. इशांत त्यांच्यापुढे बच्चा होता.

इशांतची पहिली टेस्ट

2021 मध्येही इशांत खेळतो आहे आणि नुसता खेळत नाही तर फास्ट बॉलिंग विभागाचा अलिखित नेता आहे. एका फास्ट बॉलरसाठी 14 वर्षांची कारकीर्द असणं आणि 32व्या वर्षीही आणखी खेळू शकतो हे वाटणंच यश आहे. रणजी क्रिकेटमध्ये दमदार प्रदर्शन करून...


इसवीसनपूर्व 536मध्ये गूढ ढग आणि धुकं पसरलं होतं.

हे वर्ष होतं इसवी सन 536.

मानवी इतिहासातील सर्वांत भयंकर वर्ष म्हणून या वर्षाच वर्णन केलं जातं.

जगाच्या कालखंडातील भीषण वर्ष म्हणण्यापेक्षा खूप भीषण टप्पा म्हणजे हे वर्ष होय, असं हॉवर्ड मध्ययुगीन इतिहासाचे अभ्यासक आणि पुरातत्वशास्त्रज्ञ मायकेल मॅककॉर्मिक यांनी सांगितलं.

युरोप, पूर्व आखात आणि आशिया खंडाच्या काही भागांमध्ये गूढ स्वरूपाचं धुकं पसरलं होतं. आणि थोडंथोडकं नव्हे तर तब्बल 18 महिने राहिलं होतं, असं त्यांनी 'सायन्स' या जर्नलमध्ये लिहिलं आहे.

इसवी सन 536मध्ये तापमान 1.5 ते 2.5 सेल्सिअसने घसरलं होतं. यामुळे गेल्या 2300 वर्षांतला सगळ्यात कडाक्याचा हिवाळा निर्माण झाला होता. चीनमध्ये हिमवृष्टी झाली होती. पीकं नष्ट झाली. माणसांची उपासमार झाली.

आयरिश क्रोनिकलने केलेल्या नोंदीनुसार इसवी सन 536 ते 539 या कालखंडात अन्नधान्याची टंचाई झाल्याची नोंद केली आहे.

इसवी सन 541मध्ये इजिप्तमधल्या पेलूसियमच्या रोमन प्रदेशात प्लेगनं थैमान घातलं होतं.

रोमन साम्राज्यातील एक तृतीयांश जनता या प्लेगची शिकार ठरली. या प्लेगच्या थैमान साम्राज्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

लयाला जायला सुरुवात झाली, असं मॅककॉर्मिक सांगतात.

पण नक्की कशाने हा विनाश ओढवला?

काळं पर्व

सहाव्या शतकाच्या मध्यंतराचा कालखंड हे मानवी इतिहासातलं सगळ्यात भयंकर ठरल्याने त्याला डार्क एज अर्थात काळं पर्व म्हटलं जातं. मात्र त्या गूढ ढगांचं कोडं अद्याप उलगडलेलं नाही.

हॉवर्ड विद्यापीठातील संशोधक इनोव्हेटिव्ह सायन्स ऑफ द ह्यूमन पास्ट या उपक्रमाअंतर्गत काम करत आहेत. त्यांनी स्विस हिमनगाचं चिकित्सक विश्लेषण केलं.

536मधील वसंत ऋतूतील बर्फात ज्वालामुखीच्या राखेतील काचेचे 2 सूक्ष्म तुकडे मिळाले आहेत. यातून आईसलँड किंवा उत्तर अमेरिकेत ज्वालामूखीचा उद्रेक होऊन पूर्ण उत्तर गोलारार्धात त्याची राख पसरली होती, असं दिसून येतं. ज्वालामुखीचं हे धुकं नंतर युरोप आणि आशियातही पसरलं. त्याबरोबरीनं थंडीची लाटही आली. त्यानंतर 540 आणि 547ला पुन्हा 2 ज्वालामुखी उद्रेक झाले.

ज्वालामुखीचं उद्रेक आणि त्यानंतर आलेल्या प्लेगमुळे युरोपमध्ये आर्थिक संकट आलं, ते पुढं 640पर्यंत सुरू राहिलं.

हिमनद्यांतील अवशेष मानवी इतिहासाबद्दल बरंच काही सांगतात.

या कालखंडातील बर्फाचा अभ्यास केला, तर मध्ययुगात अर्थचक्र रुळावर आल्याचं दिसून येतं. या अर्थव्यवस्थेत चांदीचा समावेश झाल्याचं दिसतं.

रोमन इतिहासाच्या अभ्यासक कायली हार्पर म्हणतात, "नैसर्गिक संकटं आणि मानवी प्रदूषण याचे अवशेष बर्फात गोठलेले आहेत. ते त्या-त्या काळाबद्दल नवीन महिती देतात. रोमन साम्राज्य का आणि कसं लयास गेलं आणि मध्ययुगीन कालखंडातील अर्थव्यवस्थेला सुरुवातीची गती कशी मिळाली ही माहितीही यातून मिळेत."

पाश्चात्य इतिहासातील सर्वांत काळ्याकुट्ट कालखंडावर यातून प्रकाश पडतो.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


इस्ट इंडिया कंपनी

त्या वेळी दिल्लीवर मुघल बादशाह जलालुद्दीन मुहम्मद अकबर याचं राज्य होतं.

जगातील सर्वांत श्रीमंत सत्ताधीशांमध्ये अकबराची गणना होत असे. याच दरम्यान ब्रिटनमध्ये यादवी युद्ध सुरू होतं. त्या देशाची अर्थव्यवस्था शेतीवर अवलंबून होती आणि जगातील एकूण उत्पादनापैकी केवळ तीन टक्के मालाचं उत्पादन ब्रिटनमध्ये व्हायचं.

त्या काळी ब्रिटनवर महाराणी एलिझाबेथ राज्य करत होती. पोर्तुगाल व स्पेन यांसारख्या प्रमुख युरोपीय सत्तांनी व्यापारात ब्रिटनला मागे टाकलं होतं. व्यापाऱ्यांच्या रूपातील ब्रिटनचे समुद्री चाचे पोर्तुगाल व स्पेनच्या व्यापारी जहाजांची लूटमार करूनच समाधान मानत असत.

त्याच दरम्यान फिरस्ती ब्रिटिश व्यापारी राल्फ फिच याला हिंदी महासागर, मेसोपोटेमिया, इराणचे आखात व आग्नेय आशिया अशा प्रदेशांमध्ये व्यापारी प्रवास करताना भारतातील संपन्नतेविषयी कळलं.

राल्फ फिच याची ही प्रवासमोहीम इतकी प्रदीर्घ होती की तो ब्रिटनला परतेपर्यंतच्या काळात त्याला मृत मानून त्याचा वारसाहक्कही लागू करण्यात आला होता. पूर्वेकडील प्रदेशांहून मसाले आणण्यासाठी लेवेन्ट कंपनीने दोन अयशस्वी प्रयत्न केले होते.

भा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

रताविषयी राल्फ फिचने दिलेल्या माहितीच्या आधारे दुसरा एक फिरस्ती सर जेम्स लँकेस्टर यांच्यासह ब्रिटनच्या दोनशेहून अधिक प्रभावशाली व व्यावसायिक उद्योजकांनी या दिशेने पुढे जाण्याचा विचार केला.

त्यांनी 31 डिसेंबर 1600 रोजी एका नवीन कंपनीची मुहूर्तमेढ रोवल आणि पूर्वेकडील व्यापारासाठी महाराणीची परवानगी घेतली. या कंपनीची अनेक नावं आहेत, पण ती मुख्यत्वे 'ईस्ट इंडिया कंपनी' म्हणून ओळखली जाते.

ईस्ट इंडिया कंपनीच्या आगमनाची घोषणा

सुरुवातीच्या वर्षांमध्ये इतर प्रदेशांचा प्रवास करून झाल्यावर कॅप्टन विल्यम हॉकिंसने 1608 साली भारतातील सूरत बंदरामध्ये 'हेक्टर' जहाजाचा नांगर टाकला आणि ईस्ट इंडिया कंपनीच्या भारतातील आगमनाची उद्घोषणा झाली.

ब्रिटनचे व्यापारी प्रतिस्पर्धी डच व पोर्च्युगीज आधीपासूनच हिंद महासागरात उपस्थित होते. ईस्ट इंडिया कंपनी स्वतःच्या देशाहून वीस पट मोठ्या, जगातील सर्वांत श्रीमंत देशांपैकी एक असलेल्या भारतातील एक चतुर्थांश लोकसंख्येवर थेट प्रशासन चालवेल, याचा अंदाज तेव्हा कोणालाच आला नाही.

तोवर अकबर बादशाहाचा मृत्यू झाला होता. त्या वेळी श्रीमंतीच्या बाबतीत केवळ चीनमधील मिंग राजघराण्याची बादशाह अकबरशी तुलना करणं शक्य होतं.

लीडनहॉल स्ट्री इथलं न्यू ईस्ट इंडिया हाऊस

खाफी खान निजामुल-मुल्क यांच्या 'मुंतखबुल-बाब' या पुस्तकानुसार, अकबराच्या निधनानंतर मागे उरलेल्या संपत्तीमध्ये पाच हजार हत्ती, बारा हजार घोडे, एक हजार चित्ते, दहा कोटी रुपये, मोठ्या नाण्यांच्या रूपातील शंभर तोळ्यांपासून ते पाचशे तोळ्यांपर्यंतची एक हजार नाणी, दोनशे बहात्तर मण कच्चं सोनं, तीनशेसत्तर मण चांदी, तीन कोटी रुपये किंमतीचे एक मण दागदागिने एवढा पसारा होता.

अकबराचा मुलगा सलिम नुरुद्दीन 'जहाँगीर' ही उपाधी घेऊन सिंहासनावर विराजमान झाला. प्रशासनामध्ये सुधारणा करत त्याने कान, नाक व हात कापण्याची शिक्षा बंद केली. (जनतेसाठी) दारू व इतर अंमली पदार्थांच्या वापरावर बंदी घालण्यात आली आणि खास दिवसांना प्राण्यांची हत्या करण्यावरही बंदी घातली गेली आणि अनेक अवैध कर रद्द करण्यात आले.

रस्ते, विहिरी व निवासगृहं बांधली जात होती. उत्तराधिकाऱ्याचा कायदा कठोरपणे लागू करण्यात आला आणि शहरातील सरकारी रुग्णालयांमध्ये मोफत इलाज करण्याचे आदेश दिले गेले. फिर्यादी करण्यासाठी राजमहालाच्या भिंतीवर न्यायाची एक साखळी लटकावण्यात आली होती.

मुघल बादशहाचं मन वळवण्याचा...


इस्राईल आणि पॅलेस्टाईन दोघांचा जेरुसलेमवर दावा आहे.

डोनाल्ड ट्रंप यांचं यासंदर्भातलं भाषण बुधवारी अपेक्षित आहे. त्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेनं हे जाहीर केलं. पण अधिकाऱ्यांनी असंही सांगितलं की, अमेरिकेचा दूतावास तेल अवीवहून तातडीने जेरुसलेमला हलवण्यात येणार नाही.

अमेरिकेकडून जेरुसलेमला इस्राईलची राजधानी म्हणून मान्यता दिला जाण्याची शक्यता असल्याच्या बातमीनं अरब आणि इतर देशांकडून वेगवेगळ्या प्रतिक्रिया उमटत आहेत.

इस्राईलची राजधानी म्हणून अमेरिकेनं जेरुसलेमला मान्यता दिली तर आमचे इस्राईलबरोबरचे संबंध दुरावतील असे उद्गार तुर्कस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष रेसेप तय्यप अर्दोगान यांनी काढले आहेत.

मुस्लिमांसाठी ही लक्ष्मणरेषा असेल असंही अर्दोगान यांनी म्हंटलंय.

जेरुसलेमला इस्राईलची राजधानी म्हणून मान्यता देण्यासंदर्भात डोनाल्ड ट्रंप यांनी जगभरातल्या नेत्यांशी चर्चा केली.

अमेरिकेनं जेरुसलेमला इस्राईलची राजधानी म्हणून मान्यता दिली तर ती गंभीर घटना असेल ठरेल असं फ्रांसचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी म्हंटलंय.

इस्राईल आणि पॅलेस्टाईनच्या लोकांची मतं लक्षात घेऊनच अमेरिकेनं असा कोणताही न... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

िर्णय घ्यावा असं मॅक्रॉन यांनी सांगितलंय.

महत्त्वाचं म्हणजे पॅलेस्टाईन आणि इस्राईल दोघांचाही जेरुसलेमवर दावा आहे.

दरम्यान, पॅलेस्टाईनचे राष्ट्राध्यक्ष महमूद अब्बास यांनी जागतिक नेत्यांना याप्रकरणी हस्तक्षेप करण्याची विनंती केली आहे. अमेरिकेनं असा निर्णय घेतला तर इस्राईल-पॅलेस्टाईन शांतता प्रक्रियेवर दुष्परिणाम होतील असं त्यांनी म्हटलं आहे.

डोनाल्ड ट्रंप आणि बेंजामिन नेतन्याहू

1995 मध्ये अमेरिकी संसदेनं त्यांचं इस्राईलमधलं दुतावास तेल अवीव शहरातून जेरुसलेममध्ये हलवण्यासंदर्भातला प्रस्ताव पारित केला आहे. पण त्यानंतरच्या सर्व राष्ट्राध्यक्षांनी याबाबतचा निर्णय सतत सहा महिने लांबणीवर टाकला. डोनाल्ड ट्रंप यांनी सुद्धा असंच केलं आहे. यावेळी मात्र त्याची मुदत उलटून गेल्यानंतरही ट्रंप यांनी तो निर्णय लांबणीवर टाकलेला नाही.

यावेळी मात्र ट्रंप दुतावास जेरुसलेमला हवलण्यासाठी मान्यता देतील असं बोललं जात आहे. असं झालं तर अमेरिकेनं जेरुसलेमला इस्राईलची राजधानी म्हणून मान्यता दिल्यासारखं होईल.

जेरुसलेम : अशांततेचं मुख्य कारण

जेरुसलेम हा इस्राईल आणि पॅलेस्टाईनमधला वादाचा मुख्य मुद्दा आहे. पॅलेस्टाईनला अरब आणि मुस्लीम देश पाठिंबा देत आले आहेत. जेरुसलेम शहरात विशेषत: पूर्व जेरुसलेममध्ये ज्यू, इस्लाम आणि ख्रिचन धर्माची पवित्र स्थळं आहेत.

पूर्व जेरुसलेममध्ये ज्यू, इस्लाम आणि ख्रिचन धर्माची पवित्र स्थळं आहेत.

1967 मध्ये मध्य-पूर्वेत झालेल्या युद्धानंतर इस्राईलनं हा भाग ताब्यात घेतला आणि पूर्ण शहरावर आपला दावा केला. पॅलेस्टाईन या शहराकडे भविष्यातली राजधानी म्हणून पाहतं.

1993 च्या 'इस्राईल-पॅलेस्टाईन शांतता करारा'नुसार याविषयीचा अंतिम निर्णय भविष्यातील शांतता चर्चांतून घेतला जाईल असं सांगण्यात आलं होतं.

आंतरराष्ट्रीय समुदायानं मात्र इस्राईलचा जेरुसलेमवरचा दावा कधीही मान्य केला नाही. अगदी अमेरिकेनंही आपलं दुतावास तेल अविवमध्येच उघडलं.

1967 नंतर मात्र इस्राईलनं पूर्व जेरुसलेममध्ये दोन लाख ज्यू लोकांच्या वसाहती वसवल्या आहेत. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर या वसाहती बेकायदेशीर मानल्या जात आहे.

जेरुसलेमला मान्यता मिळाली तर काय होईल?

अमेरिकेनं जेरुसलेमला इस्राईलची राजधानी म्हणून मान्यता दिली तर इस्राईल या भागातील ज्यू लोकांच्या वस्त्या कायदेशीर असल्याचं जाहीर करू शकतं.

जेरुसलेम शहर

सौदी अरेबियानं याला विरोध केला आहे....


इस्राईलचे पंतप्रधान बेन्यामिन नेतन्याहू यांनी सांगितलं की, त्यांनी परराष्ट्र त्यांच्या मंत्रालयाला युनेस्कोतून बाहेर पडण्याची तयारी करायला सांगितलं आहे.

यापूर्वी अमेरिकेनं युनेस्कोवर इस्राईल विरोधी भूमिका घेतल्याचा आरोप करत संस्थेतून काढता पाय घेतला आहे.

अमेरिकेनं युनेस्कोवर पक्षपाताच्या आरोपाशिवाय संस्थेवर वाढत्या आर्थिक बोजाबाबात चिंता व्यक्त केली आहे.

इस्राईलचे पंतप्रधान बेंजामीन नेतन्याहू यांनी एक निवेदन जारी करून अमेरिकेचा निर्णय अत्यंत धाडसी आणि नैतिक असल्याचं म्हंटलंय.

युनेस्को जागतिक वारसा स्थळं निवडण्यासाठी ओळखलं जातं. सध्या संस्थेत नवीन नेता निवडण्यासाठी निवडणुका होत आहेत.

युनेस्को सोपं टार्गेट

बीबीसीचे राजनैतिक विषयाचे प्रतिनिधी जोनाथन मार्कस यांच्या मते अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांच्यासाठी युनेस्को हे एक सोपं लक्ष्य आहे.

ते सांगतात, "साक्षरता, लैंगिक शिक्षण, स्त्री-पुरूष समानता अशा शैक्षणिक आणि विकासाशी निगडीत क्षेत्रांमध्ये काम करणारी ही एक बहुराष्ट्रीय संस्था आहे."

बेंजामीन नेतन्याहू यांनी परराष्ट्र मंत्रालयाला युनेस्कोतून बाहेर पडण्याच्या सूचना ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

केल्या आहेत

"अमेरिकेच्या युनेस्कोतून बाहेर पडण्याच्या निर्णयाचा लोकांच्या दृष्टीनं अर्थ अमेरिका फर्स्ट आणि आंतरराष्ट्रीय सर्वसमावेशक धोरणांना विरोध असा असेल."

"पण या वादाचं मुख्य कारण संस्थेची असलेली इस्राईल विरोधी भूमिका आहे."

नाराजीचं कारण

युनेस्कोनं वेस्ट बँक आणि पूर्व जेरुसलेममधल्या घडामोडींवर इस्राईलवर टीका केली होती.

या वर्षाच्या सुरूवतीला युनेस्कोनं पुरातन हिब्रॉन शहराला पॅलेस्टाईन संस्कृतीचं प्रतिक म्हणून मान्यता दिली होती. यामुळे ज्यू लोकांच्या इतिहासाकडे युनेस्को दुर्लक्ष करत असल्याचं इस्त्रायलचं म्हणणं आहे.

यापूर्वी 2011 साली जेव्हा युनेस्कोनं पॅलेस्टाईनला पूर्ण सदस्यत्व देण्याचा निर्णय घेतला होता, तेव्हा अमेरिकेनं त्यांच्या युनेस्कोला दिल्या जाणाऱ्या निधीत 22 टक्क्यानं कपात केली होती.

अमेरिका हा युनेस्कोचा संस्थापक सदस्य आहे. पण 1984 साली रेगन प्रशासनानं संस्थेवर भ्रष्टाचार आणि सोविएत संघाची बाजू घेतल्याचा आरोप करत नातं तोडलं होतं. 2002 साली अमेरिकेनं पुन्हा या संस्थेशी नातं जोडलं.

याआधी सुद्धा राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी अमेरिकेकडून संयुक्त राष्ट्रांना मदत देण्याबात नापसंती दाखवली होती. अमेरिकेचा वाटा हा बेहिशेबी असल्याचं ट्रंप यांच म्हणण आहे.

संयुक्त राष्ट्रांच्या एकूण निधीपैकी 22 टक्के निधी अमेरिकेकडून येतो. तर शांतता फौजांसाठी 28 टक्के निधी अमेरिका देते.

अमेरिकेचं बाहेर पडणं हे नुकसान

युनेस्कोच्या प्रमुख इरीना बोकोवा यांनी अमेरिकेचा हा निर्णय अत्यंत दु:खद असल्याचं म्हंटलं आहे. पण, संस्थेत गेल्या काही वर्षापासून राजकारण वाढलं असल्याचंही त्यांनी मान्य केलं आहे.

युनेस्को प्रमुखांनी अमेरिकेच्या निर्णयामुळे मोठं नुकसान झाल्याचं सुद्धा सांगितलं.

अमेरिकेचा युनेस्कोतून बाहेर पडण्याचा निर्णय डिसेंबर 2018 साली अंमलात येईल. तोपर्यंत अमेरिका युनेस्कोचा पूर्णवेळ सदस्य असेल.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


इस्राईलच्या गोलन हाईट्स परिसरात असलेल्या लष्करी ठाण्यांवर 20 रॉकेट्स डागण्यात आली होती, अशी माहिती इस्राईलच्या लष्करानं दिली आहे.

त्याला उत्तर देण्यासाठी केलेली कारवाई ही अलिकडच्या काळातली व्यापक हवाई कारवाई असल्याची प्रतिक्रिया लष्कराच्या प्रवक्त्यानं दिली.

इराणकडून त्यावर तत्काळ प्रतिक्रिया देण्यात आलेली नाही. सीरियातल्या यादवीचा सामना करण्यासाठी सरकारच्या मदतीसाठी इराणनं लष्करी तुकड्या तैनात केल्या आहेत.

इराणनं नेहमीच इस्राईलचं अस्तित्व संपवण्याचा निर्धार व्यक्त केला आहे.

सीरियावर गेल्या काही काळात केलेल्या हल्ल्यामुळे इराणकडून असा हल्ला होण्याची शक्यता इस्राईलला वाटत होती. त्यांनी एप्रिल महिन्यात हवाईतळावर केलेल्या हल्ल्यात इराणचे सात जवान ठार झाले होते.

सीरियाची प्रतिक्रिया

इस्राईलच्या या हल्ल्यात 23 लोकांचा मृत्यू झाल्याचं सीरियन ऑब्झर्व्हेटरीनं म्हटलंय. त्यात 5 लष्करी जवानांचा समावेश आहे.

"इस्राईलनं डागलेल्या रॉकेट्स पैकी जास्तीत जास्त रॉकेट्स हाणून पाडण्यात आम्हाला यश आलं आहे," असं सीरियान सैन्यानं म्हटलंय.

या हल्ल्यांमध्ये एक रडार स्टेशन आणि शस्त्रसाठा नष्ट झाल्या... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

चं सीरियन लष्कराच्या प्रवक्त्यांनी सांगितलं आहे.

इस्राईलनं हवेतून जमिनीवर 60 आणि हवेतून हवेत 10 रॉकेट्सचा मारा केला, पण त्यातले अर्धे आम्ही पाडले, अशी प्रतिक्रिया रशियाच्या वतीनं देण्यात आली आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


इस्राईलमध्ये निवडणुकामय वातावरण आहे.

या निवडणुकीतल्या पाच महत्त्वाच्या गोष्टी कोणत्या आणि निवडणुकीतून काय अपेक्षित आहे, यावर एक नजर टाकूया.

1. गेल्या अनेक वर्षांतील सर्वात अटीतटीचा सामना

विद्यमान पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू पाचव्यांदा पंतप्रधानपदासाठी निवडणूक रिंगणात आहेत. ते निवडून आले तर इस्रायलचे संस्थापक डेव्हिड बेन-गुरियन यांच्यानंतर सर्वाधिक काळ पंतप्रधान असण्याचा मान त्यांना मिळणार आहे.

पंतप्रधान नेतन्याहू यांच्यासमोर दोन मोठी आव्हानं आहेत. एक म्हणजे त्यांच्यावर भ्रष्टाचारचे गंभीर आरोप आहेत. या प्रकरणी अॅटर्नी जनरलांसमोर अंतिम सुनावणी होणं बाकी आहे आणि दुसरं मोठं आव्हान आहे त्यांचे प्रतिस्पर्धी बेनी गांत्झ यांचं.

बेनी गांत्झ इस्रायलचे माजी लष्कर प्रमुख आहेत. राजकारणात ते नवखे आहेत. नवखे असूनही त्यांनी इस्रायलसाठी अतिशय महत्त्वाच्या असलेल्या सुरक्षेच्या मुद्द्यावरून नेतन्याहू यांना आव्हान दिलं आहे. शिवाय स्वच्छ, भ्रष्टाचारमुक्त प्रशासनाचं आश्वासनही ते देत आहेत.

इस्रायलमध्ये 63 लाख नागरिक मतदानासाठी पात्र आहेत.

त्यांनी इतर दोन माजी लष्करप्रमुख आणि टीव्हीवर अँकर म्हणून ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

काम करणारे आणि नंतर राजकारणात आलेले याएर लॅपिड यांच्यासोबत ब्लू अँड व्हाईट आघाडी स्थापन केली आहे. ओपनियन पोल्समध्ये सुरुवातीला ही आघाडी नेतन्याहू यांच्या लिकूड पक्षाच्या पुढे होती. आता मात्र चित्र पालटलं आहे.

या अटीतटीच्या लढतीमुळे निवडणूक प्रचार अधिक आक्रमक आणि ओंगळवाणा होत चालला आहे. एकमेकांवर यथेच्छ चिखलफेक सुरू आहे. इस्रायलच्या मतदारांचा कल हा साधारण उमेदवाराची धोरणं आणि कणखर नेतृत्त्व यापेक्षा उमेदवारचं व्यक्तिमत्व कसं आहे, यावरून मत देण्याकडे राहिला आहे.

2. सर्वाधिक मतं मिळवणाऱ्या पक्षाचाच नेता पंतप्रधान होईल, असे नाही

इस्रायलच्या संसदेत आजवर कधीच कुठल्याच एका पक्षाला बहुमत मिळालेलं नाही. इथं नेहमीच आघाडी सरकारं राहिली आहेत.

याचाच अर्थ सर्वाधित मतं मिळाणाऱ्या पक्षाचाच नेता पंतप्रधान होतो, असं नाही. तर 120 सदस्यांच्या नेसेटमध्ये (इस्रायलची संसद) 61 हा बहुमताचा आकडा गाठण्यासाठी पक्षांची जुळवाजुळव करू शकले, अशा व्यक्तीच्याच गळ्यात पंतप्रधानपदाची माळ पडते.

इस्रायलची संसद

काही निवडणुकीपूर्व सर्वेक्षणांचे निकाल नेतन्याहू यांचे पारडं जड असल्याचे सांगतात. नेतन्याहू यांचे उजव्या विचारसरणीच्या आणि धार्मिक पक्षांसोबत चांगले सबंध आहेत. त्यामुळे गांत्झ यांच्यापेक्षा नेतन्याहूच आघाडी सरकार स्थापन करण्याची शक्यता अधिक असल्याचं यातून दिसतं.

संसदेत उजव्या विचारसरणीचे जास्त सदस्य निवडून यावे, यासाठी 'डील' केल्याचा आरोप आहे. मात्र यामुळे वंशद्वेषी सदस्य संसदेत येतील, असं काहींचं म्हणणं आहे.

3. पॅलेस्टाईनसोबत शांतता चर्चेला प्राधान्य नाही

गेल्या काही आठवड्यात गाझा पट्टीत इस्रायल आणि पॅलेस्टाईनच्या लोकांमध्ये तणाव वाढला आहे. शिवाय अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप निवडणुकीनंतर लगेच इस्रायल आणि पॅलेस्टाईनमध्ये गेली कित्येक वर्षं खितपत पडलेला हा मुद्दा निकाली काढण्यासाठी योजना जाहीर करतील, अशी शक्यता आहे.

मात्र ही मरणासन्न शांतता प्रक्रिया या निवडणूक प्रचारातील मुख्य मुद्दाच नाही. या वादावर 'द्वि-राष्ट्र तोडगा' काढण्याचे आंतरराष्ट्रीय प्रयत्न आहेत. मात्र इस्रायलचे नागरिक त्याबाबत फारसे आशादायी नाहीत.

मात्र, नेतन्याहू यांच्या विद्यमान उजव्या विचारसरणीच्या आघाडीतील प्रमुख नेत्यांचा स्वतंत्र पॅलेस्टाईन राष्ट्राला उघड विरोध आहे आणि वेस्ट बँकलाही इस्राईलमध्ये सामावून घ्यावं, अशी त्यांची मागणी आहे....


इस्राईली मॉडेल बार रफेलीने किडॉन सिनेमात मोसाद एजेंटची भूमिका केली आहे.

1986मध्ये जगभरातल्या वर्तमानपत्रांमध्ये एक बातमी छापून आली होती. ही बातमी होती इस्राईलच्या अण्विक कार्यक्रमाची. खरंतर इस्राईलचा अण्विक कार्यक्रम अतिशय गोपनीय होता.

तसं असतानाही ही बातमी फुटली होती. इस्राईलसाठी हे धक्कादायक होतं. इस्राईलकडे इतर कोणत्याही देशांपेक्षा जास्त अण्विक हत्यार आहेत, असं या बातमीत म्हटलं होतं.

आणि ही बातमी पुरवणारा व्यक्ती होता मोर्डेखाई वनुनू. एक इस्राईली नागरिक.

वनुनू यांना पकडण्यासाठी इस्राईलने आखलेली हीच ती योजना होय. या योजनेतील मुख्य भूमिका होती एका महिला गुप्तहेराची. तिचं नाव होतं सिंडी.

वनुनू यांना प्रेमाच्या जाळ्यात ओढायचं आणि लंडनहून बाहेर इतर कुठल्या तरी देशात घेऊन जायचं, अशी योजना आखण्यात आली.

वनुनू यांचं अपहरण करण्यात आलं आणि त्यांच्यावर इस्राईलमध्ये खटला चालवण्यात आला. आजही वनुनू तुरुंगात आहेत आणि सुटकेच्या आशेवर जगत आहेत.

सिंडीनं वनुनू यांना कसं प्रेमाच्या जाळ्यात ओढलं आणि इस्राईलनं ही मोहीम कशी पूर्ण केली, याची ही कथा.

तंत्रज्ञ ते व्हिसलब्लोअर

इस्राईलच्या बिर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

शेवाजवळील नेगेवे वाळवंटात असलेल्या डिमोना अणू प्रकल्पात 1976 ते 1985 दरम्यान वनुनू हे तंत्रज्ञ म्हणून काम करत होते. तिथं ते अणूबाँबसाठी लागणारं प्लूटोनिअम बनवायचं काम करत होते.

बिरशेवाजवळील नेगेवे वाळवंटात असलेल्या डिमोना अणु प्रकल्पाचं 2002 मध्ये घेतलेलं छायाचित्र.

'न्यूक्लिअर विपन्स अँड नॉनप्रोलिफिरेशनः अ रेफरेंस हँडबूक' या पुस्तकानुसार, त्यांनी 'बेन गुरिऑन युनिवर्सिटी'तून तत्वज्ञानाचा अभ्यास केला होता. त्यावेळी वनुनू यांचं वय 30च्या जवळपास होतं.

त्यानंतर ते पॅलेस्टीनच्या नागरिकांबद्दल संवेदना ठेवणाऱ्या गटांच्या संपर्कात आले, त्यातूनचं ते सुरक्षारक्षकांच्या रडारवर आले.

त्यांना 1985मध्ये नोकरीतून काढून टाकण्यात आलं.

नोकरी सोडण्याआधी त्यांनी डिमोना अण्विक प्रकल्प, हायड्रोजन आणि न्युट्रॉन बाँबची जवळपास 60 फोटो गोपनीयपणे घेतली होती. देश सोडताना त्यांनी हे फोटो आणि त्यांच्या निगेटिव्ह सोबत घेतले होते.

ते आधी ऑस्ट्रेलियात पोहचले आणि तिथं त्यांनी ख्रिश्चन धर्म स्वीकारला.

त्यानंतर त्यांनी लंडनस्थित संडे टाइम्सचे पत्रकार पीटर हूनम यांच्याशी संपर्क साधला आणि त्यांना हे गोपनीय फोटो आणि माहिती पुरवली.

जगात खळबळ उडवणारी बातमी

या माहितीच्या आधारावर 5 ऑक्टोबर 1986ला संडे टाइम्समध्ये 'रीव्हील्ड : द सीक्रेटस् ऑफ इस्राईल न्युक्लिअर आर्सेनल' हे वृत्त प्रसिद्ध झालं. या वृत्ताने जगभरात खळबळ उडाली नसती तरच नवल!

'न्यूक्लिअर विपन्स अँड नॉनप्रोलिफिकेशनः अ रेफरेंस हँडबूक'नुसार इस्राईलजवळ फक्त 10 ते 15 अणूबाँब असावेत, असा अमेरिकन गुप्तहेर एजन्सी CIIचा अंदाज होता.

पण वनुनू यांची माहिती काही वेगळच सांगत होती. इस्राईलने प्लुटोनिअम सेपरेशनची यंत्रणा निर्माण केली असून इस्राईलकडे जवळपास 150 ते 200 अण्वस्त्र असावीत, अशी माहिती या वृत्तामुळे जगापुढे आली होती.

20व्या शतकातील घटनांवर  द न्यूयॉर्क टाइम्सने 'पॉलिटिकल सेन्सरशिप' हे पुस्तक प्रसिद्ध केलं होतं. या पुस्तकात या संदर्भात माहिती आहे. यात म्हटलं आहे की वनुनू यांनी दावा केला होता की या गौप्यस्फोटानंतर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष रोनाल रिगन यांच्यासमोर इस्राईलचे तत्कालिन पंतप्रधान शिमोन पेरेस कधीही त्यांच्या देशाकडे अण्वस्त्र नसल्याचा बनाव करू शकले नाहीत.

2008 मध्ये द संडे टाइम्सनं आपल्या वेबसाईटवर 5 ऑक्टोबर 1986 रोजी छापलेला लेख प्रसिद्ध केला होता.

संडे टाइम्सला संपूर्ण...


इस्रायलचे नेतान्याहू, इराणचे रूहानी आणि अमेरिकेचे ट्रंप

युरोपियन मित्रराष्ट्रांच्या सल्ल्याविरोधात निर्णय घेत ट्रंप यांनी, कराराअंतर्गत इराणवर शिथिल करण्यात आलेले आर्थिक निर्बंध पुन्हा लागू करणार असल्याचंही सांगितलं.

ट्रंप यांचे पूर्वाधिकारी बराक ओबामा यांनी या करारासंदर्भातील वाटाघाटी केल्या होत्या. या करारामुळे इराणनं त्यांच्या आण्विक घडामोडींवर बंधनं घातली. त्या बदल्यात इराणवर व्यवहार करण्यासाठी लादण्यात आलेली आंतरराष्ट्रीय बंधनं शिथील करण्यात आली होती.

पण हा करार एक नागरिक म्हणून आपल्यासाठी अतिशय लाजिरवाणा होता, असं ट्रंप मंगळवारी म्हणाले.

हा आतापर्यंतचा सगळ्यांत वाईट करार असल्याचं सांगत ट्रंप यांनी या अण्वस्त्र करारात काही सुधारणा करण्याची इच्छा व्यक्त केली होती.

दरम्यान, बराक ओबामांनी ट्रंप यांची ही घोषणा एक भरकटलेला निर्णय असल्याचं म्हटलं आहे.

इराणबरोबर अजूनही व्यापार करणाऱ्या युरोपियन कंपन्यांनी सहा महिन्यात आपले व्यवहार थांबवावे, अन्यथा अमेरिका त्यांच्यावरही कारवाई करेल, असं अमेरिकेचे राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार जॉन बॉल्टन यांनी सांगितल्याचं वृत्त आहे.

ट्रंप यांचा विरोध... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

का?

इराण करारातील तरतुदींचं पालन करत असल्याचं प्रमाणपत्र अमेरिकन काँग्रेसमध्ये देण्यास ट्रंप यांनी दोनदा नकार दिला आहे. असं असलं तरी त्यांनी पुन्हा इराणवर आण्विक निर्बंध घातलेले नाहीत.

नेतान्याहू आणि ओबामा, नोव्हेंबर 2015

जर 12 मेपर्यंत काँग्रेस आणि युरोपीयन संघानं या करारातील गंभीर त्रुटी सुधारल्या नाहीत, तर ते हा करार रद्द करतील, असा इशारा ट्रंप यांनी जानेवारी महिन्यात दिला होता.

या कराराअंतर्गत इराणच्या आण्विक कार्यक्रमांवर मर्यादित काळासाठी बंधनं आली, पण यामुळे त्यांची बॅलिस्टिक मिसाईलच्या विकासाची प्रक्रिया अजूनही थांबलेली नाही, अशी तक्रार ट्रंप यांनी केली आहे. तसंच अमेरिकेनं इराणला 100 बिलियन डॉलर्सचं (6,600 अब्ज रुपये) घबाड दिलं आहे. हा निधी इराणनं शस्त्रं, कट्टरतावादाला प्रोत्साहन आणि छळ करण्यासाठी मध्य पूर्व आशियात वापरला आहे, असं ट्रंप यांचं म्हणणं आहे.

करारात कोणत्या तरतुदी आहेत?

संयुक्त कृती आराखड्यावर (JCOPA) इराण आणि अमेरिका, UK, फ्रान्स, चीन, रशिया आणि जर्मनी या संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेच्या पाच स्थायी सदस्यांनी स्वाक्षऱ्या केल्या आहेत. (जर्मनीला P5+1 असं संबोधलं जातं.)

इराणने आपल्या अण्वस्त्र हालचालींवर मर्यादा घातल्या आहेत.

या करारामुळे गेल्या 15 वर्षांत इराणकडे असलेल्या एनरिच्ड युरेनियमच्या साठ्यात वाढ झाली आहे. तसंच ते तयार करण्यासाठी लागणाऱ्या सेंट्रिफ्यूजच्या संख्येत 10 वर्षांत मोठी वाढ झाली आहे.

युरेनियमचा अणुभट्टीतील इंधन तयार करण्यासाठी उपयोग होतोच, पण त्याच बरोबर अण्वस्त्र तयार करण्यासाठीसुद्धा उपयोग केला जातो. अणू बाँब तयार करण्यासाठी लागणारा प्लुटोनिअम तयार करता येऊ नये, यासाठी जड पाण्याच्या प्रक्रिया केंद्रातही काही बदल करण्याला इराणनं मंजुरी दिली आहे.

या कराराला सिक्युरिटी काउंसिल ठराव 2231 अन्वये मान्यता देण्यात आली. इराणनं सगळ्या महत्त्वाच्या अटींची पूर्तता करत असल्याचं प्रमाणपत्र इंटरनॅशनल अॅटॉमिक एनर्जी एजन्सीनं (IAEA) दिल्यानंतर या कराराची अंमलबजावणी जानेवारी-2016 पासून सुरू झाली.

ट्रंपना करारात काय 'सुधारणा' हवीये?

इराण कराराविषयी माध्यमांशी बोलताना राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप

अण्वस्त्र करारात असलेल्या काही अटींना काँग्रेसनं मान्यता दिल्याशिवाय इराणवरील आण्विक निर्बंध 12 मे रोजी रद्द करणार नाही, अशी घोषणा ट्रंप यांनी जानेवारीत केली होती.

या अटी...


इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू

इस्रायलनुसार या नव्या कायद्यामुळे ज्यू धर्मीयांना स्वतःची ओळख देणारं एक राष्ट्र मिळणार आहे. या नवीन कायद्यासह आता इस्रायलमध्ये अधिकृत भाषांच्या यादीत हिब्रूला अरेबिक भाषेच्या वरचं स्थान मिळालं आहे.

या कायद्याप्रति संसदेत अरब प्रतिनिधींनी तीव्र रोष व्यक्त करत काळा झेंडे फडकावले तर काहींनी या विधेयकाचा मसुदा फाडला.

इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांनी देशासाठी हा ऐतिहासिक क्षण असल्याचं सांगितलं.

"इस्रायल हे आता ज्यू धर्मीयांचं राष्ट्र म्हणून ओळखलं जाईल आणि ते देशातल्या नागरिकांच्या अधिकारांचा आदर करेल," असं ते म्हणाले.

"थिओडोर हर्झ्ल यांनी 122 वर्षांपूर्वी ज्यूंसाठी वेगळी मातृभूमीची संकल्पना पुढे केली होती. ज्या मूलभूत तत्वावर इस्रायलची स्थापना झाली होती, आज या कायद्यासह आम्ही त्याला अंगीकारलं," अशा शब्दांत बेंजामिन नेतान्याहू यांनी आपल्या भावना व्यक्त केल्या.

हा कायदा पारित झाल्यामुळे इस्रायलमधील अल्पसंख्याक अरब समाज मुख्य प्रवाहापासून दुरावण्याची शक्यता आहे. याआधीही अरब समाजाने आपल्याविरुद्ध भेदभाव होत असल्याची तक्रार अनेकदा केल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

ी आहे.

या कायद्याचं महत्त्व काय?

ज्यू राष्ट्र घोषित केल्याने देशाची प्रतिमा मलीन झाली आहे, असं इस्रायलमधल्या अरब समुदायाचं म्हणणं आहे.

या देशातला अरब समुदाय वेगळा पॅलेस्टाइन राष्ट्र असल्याचं मानतो. इस्रायलच्या 90 लाख लोकसंख्येत त्यांचं प्रमाण 20 टक्के आहे.

कायद्यानुसार अरब समाजाला समान हक्क आहेत, मात्र आम्हाला दुय्यम वागणूक मिळत असल्याची तक्रार या समुदायाने वारंवार केली होती. शिक्षण, आरोग्य आणि निवास याबाबतीत नेहमीच दुजाभाव होतो, असं या समाजाचं म्हणणं आहे.

नागरी हक्क चळवळकर्त्यांनी या कायद्यारूपी घोषणेचा निषेध केला आहे. अरब समाजाने हा कायदा म्हणजे वर्णभेदी असल्याचं म्हटलं आहे. दक्षिण आफ्रिकेत श्वेतवर्णीय लोकांना वर्णद्वेषी भेदभावाला सामोरं जावं लागलं होतं.

देशातील अरब तसंच पॅलेस्टाइन लोकांप्रती इस्रायल राष्ट्राचं धोरण आकसाचं असल्याचं टीकाकारांचं म्हणणं आहे. इस्रायल प्रशासनाने मात्र नेहमीच याचा इन्कार केला आहे.

अरब समाजाने या निर्णयाप्रती तीव्र नाराजी व्यक्ती केली आहे.

कायदा काय म्हणतो?

या कायद्याद्वारे इस्रायल ज्यू राष्ट्र असल्याचं औपचारिकदृष्ट्या जाहीर करण्यात आलं. इस्रायल आता ज्यू धर्मीयांचं माहेरघर असल्याची घोषणा करण्यात आली.

इस्रायलच्या कायद्यानुसार जेरुसलेमला संपूर्ण राजधानीचा दर्जा देण्यात आला. जेरुसलेम आमची भविष्यातली राजधानी आहे, असा दावा पॅलेस्टाइनतर्फे करण्यात येतो.

नव्या कायद्याद्वारे हिब्रूला राज्यभाषेचा दर्जा देण्यात आला. अरेबिक भाषेला इतकी वर्षं हिब्रूप्रमाणे दर्जा होता. तो आता काढून घेण्यात आला आहे.

ज्यू प्रजाती वाढवणं हे राष्ट्रीय मूल्य म्हणून गृहीत धरण्यात येतील.

कायद्याची निर्मिती का?

ज्यू राष्ट्र म्हणून घोषणा करण्याचा निर्णय राजकीयदृष्ट्या संवेदनशील आहे. यासंदर्भात गेली अनेक वर्षं वादविवाद सुरू आहे. याआधी ज्यू बहुल राष्ट्र असल्यासारखी रचना होती मात्र कायद्यामध्ये ज्यू राष्ट्र असा उल्लेख आणि नोंद नव्हती.

इस्रायल ज्यू राजकीय भाष्यकारांच्या मते देशाच्या स्थापनेवेळी मांडण्यात आलेली तत्वं भविष्यात धुसर होत जाण्याची शक्यता आहे.

इस्रायल अरब समाजाचा जन्मदर अन्य घटकांच्या तुलनेत जास्त आहे. इस्रायल-पॅलेस्टाइन संघर्षावर तोडगा म्हणून अन्य पर्याय समोर येत आहेत. अशा परिस्थितीत इस्रायलची रचना ज्यू बहुल राहण्याची शक्यता कमी आहे.

2011 मध्ये यासंदर्भात विधेयक सादर करण्यात आलं...


इस्रायलचे संरक्षण मंत्री नफ्ताली बेनेट यांनी केलेल्या दाव्यानुसार, देशातील प्रमुख बायोलॉजिकल रिसर्च इन्स्टिट्यूटमधील शास्त्रज्ञांनी कोरोना विषाणूविरुद्धच्या अँटीबॉडी विकसित करण्यात यश मिळवलं आहे. अँटीबॉडी विषाणूवर आक्रमण करतात आणि त्यांना शरीरात निष्क्रिय करतात, असं प्रसिद्धी पत्रकात म्हटलं आहे.

संरक्षणमंत्र्यांच्या मते, अँटीबॉडी विकसित करण्याचं काम पूर्ण झालं होतं. ही संघटना आता पेटंट अर्थात स्वामित्व मिळवण्याच्या प्रक्रियेत आहे. ते मिळाल्यानंतर मोठ्या प्रमाणावर याचं उत्पादन घेतलं जाईल.

मंगळवारी इस्राईलच्या संरक्षण मंत्रालयाच्या ट्वीटर हँडलवरून यासंदर्भात तीन ट्वीट करण्यात आले.

IIBR संघटनेने अतिशय महत्वपूर्ण अशा शास्त्रीय संशोधनात यश मिळवलं आहे. या संघटनेनं कोरोना विषाणूला निष्क्रिय करतील अशा अँटीबॉडी तयार केल्या आहेत, असं या ट्वीटमध्ये म्हटलं होतं.

दुसऱ्या ट्वीटमध्ये म्हटलं होतं, की प्रमुख मापदंड - 1. अँटीबॉडी मोनोक्लोनल, नवीन आणि शुद्ध आहेत. हानीकारक प्रथिनांची संख्या कमी आहे. 2. अँटीबॉडी कोरोना विषाणूचा प्रभाव संपुष्टात आणू शकतात. 3.जीवघेण्या अशा कोरोना विषाणूंविरोधात या अँ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

टीबॉडींची चाचणी घेण्यात आली.

मोनोक्लोनल अँटीबॉडी म्हणजे काय?

अमेरिकेच्या नॅशनल कॅन्सर इन्स्टिट्यूटनुसार, मोनोक्लोनल अँटीबॉडी म्हणजे एकप्रकारचं प्रथिन असतं जे प्रयोगशाळेत तयार केलं जातं. रुग्णाच्या शरीरातील विषाणूच्या पेशींना जाऊन ते चिकटतं.

अनेक प्रकारच्या मोनोक्लोनल अँटीबॉडी असतात. त्यांचा उपयोग कॅन्सर रुग्णांवरील उपचारांमध्ये केला जातो.

दिल्लीतल्या सर गंगाराम हॉस्पिटलमधील मेडिसन विभागाचे व्हाईस चेअरमन डॉ. अतुल कक्कड सांगतात की, मोनोक्लोनल अँटीबॉडी नवीन नाही. कॅन्सर, शरीरातील गाठी तसंच इन्फेक्शन दूर करण्यासाठी यांचा उपयोग होतो.

मोनोक्लोनल अँटीबॉडी रेडिमेट असतात. याच्या नावातच मोनो म्हणजे एक आहे. मोनोक्लोनल अँटीबॉडी एका लक्ष्याप्रमाणे काम करतं.

कसं काम करतं?

डॉ. अतुल यांच्या मते आपलं शरीर इन्फेक्शनपासून वाचण्यासाठी शरीर अनेक पद्धतीने काम करतं. शरीर स्वत: इम्युनोग्लोबुलिन अँटीबॉडी बनवतं, जे प्लाझ्मा पेशी बनवतं.

मोनोक्लोनल अँटीबॉडी इम्युनोग्लोबुलिन अँटीबॉडीप्रमाणेच असतं म्हणून नावात 'क्लोन' आहे. मोनोक्लोनल अँटीबॉडीचं लक्ष्य इम्युनोग्लोबुलिन अँटीबॉडीच्या आत एका ठिकाणी असतं. मोनोक्लोनल अँटीबॉडी विषाणूचा संसर्ग झालेल्या पेशीवर जाऊन चिकटतं आणि त्याला निष्प्रभ करतं.

मोनोक्लोनल अँटीबॉडी कसं बनवलं जातं?

डॉ. अतुल यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ज्या पद्धतीच्या पेशींची आवश्यकता असते त्या सुरुवातीला उंदरांमध्ये इंजेक्ट केल्या जातात. त्या प्राण्याला प्रयोगशाळेत आणलं जातं.

यकृताला लागून प्लीहा हा अवयव असतो. प्राण्यांमध्ये या ठिकाणी अँटीबॉडीज तयार होतात. अँटीबॉडी आणि प्लीहामधील पेशी यांना एकत्र करण्यासाठी हायब्रडोमा तयार होतो. हे अँटीबॉडीच बनवतं. हे काढून माणसांच्या शरीरात सोडलं जातं.

इस्रायलच्या परीक्षणानंतरच कोरोना विषाणूचा बीमोड करण्यात हे किती परिणामकारक आहे हे समजू शकेल. जोपर्यंत यासंदर्भातलं संशोधन प्रसिद्ध होत नाही तोपर्यंत आपण काहीही ठोस भाष्य करू शकत नाही.

इस्रायलमधील पत्रकार हरेंद्र मिश्रा यांच्या मते, शास्त्रज्ञांनी शरीरातील अशा प्रथिनांचा शोध लावला आहे जे विषाणूचा नायनाट करू शकेल. लवकरच या संघटनेद्वारे या संशोधनातील तपशीलाविषयी पेपर प्रसिद्ध करण्यात येईल. तूर्तास या अँटीबॉडीबाबत अधिक तपशील जाहीर करण्यात आलेला नाही. माणसांवर याचे प्रयोग करण्यात आले आहेत का याविषयी सांगण्यात आलेलं नाही....


इस्रायलच्या गदेरा शहरात रहाणाऱ्या शर्ली पालकर, यांचा प्रत्येक शब्द, इस्रायल आणि पॅलेस्टाईनमध्ये शिगेला पोहोचलेल्या संघर्षाची साक्ष देतो.

सतत वाजणारे सायरन, आकाशातून वायूवेगाने शहराचा वेध घेण्यासाठी येणारी रॉकेट्स, मिसाईल्स, रात्रीच्या मिट्ट काळोखात शेकडो वीजा चमकाव्यात असा उजेड, इस्रायलमध्ये रहाणारे मराठी या प्रत्येक क्षणाचे साक्षीदार आहेत.

इस्रायल- पॅलेस्टाईन संघर्ष : हल्ल्यानंतर तिथल्या मराठी माणसांची स्थिती कशी आहे?

इस्रायल आणि गाझापट्टीवर नियंत्रण असलेला पॅलेस्टाईन-अरब कट्टरपंथी गट 'हमास' यांच्यात दोन दिवसांपासून तुफ्फान धुमश्चक्री सुरू आहे. याचा फटका इस्रायलच्या अनेक शहरांना बसलाय.

'जीवाचं मोल त्या 30 सेकंदात कळून येतं'

पूर्व जेरूसलेममध्ये इस्रायल-पॅलेस्टिनी नागरीकांमध्ये अनेक दिवसांपासून ताणाव होता. त्यातच सोमवारपासून (10मे) इस्रायली सैन्य आणि कट्टरपंथी-अरब गट हमास यांच्यात लढाई सुरू झाली.

ती रात्र शर्ली पालकर यांना चांगलीच आठवतेय. कुटुंबीयांसोबत त्या गदेरातील आपल्या घरी होत्या.

"दीड वाजल्याच्या सुमारास हे सुरू झालं. आम्ही रात्री चार वेळा उठलो. काहीच कळायला मार्ग नसतो. अचा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

नक सायरन वाजण्यास सुरूवात होते. मग धावत 'शेल्टर रूम' मध्ये (बॉम्ब स्फोटापासून बचावाची खोली) जावं लागतं. पण, यासाठी फक्त 30 सेकंद मिळतात."

इस्रायलमध्ये प्रत्येक घरात बॉम्ब स्फोटापासून बचावासाठी एक खोली असते. याला बंकरही म्हणतात.

त्या रात्रीचा अनुभव सांगताना शर्ली पुढे म्हणतात, "गाढ झोपेत असताना सायरन ऐकून उठेपर्यंत दोन-तीन सेकंद निघून जातात. आई-वडील, मुलं, इतरांना उठवावं लागतं. हे 30 सेकंद अत्यंत महत्त्वाचे असतात. फार कमी वाटतो हा वेळ, पण, जीवाचं मोल कळून जातं."

गदेरा इस्रायलच्या दक्षिणेकडे वसलेलं शहर आहे. तर, शर्ली यांचं ऑफिस अशदोद शहरात आहे.

ऑफिसमध्ये आलेला अनुभव सांगताना त्या म्हणतात, "ऑफिसमध्ये असताना अचानक सायरन वाजला. रॉकेट्स डोळ्यासमोरून गेली. मी, असं चित्र कधीच पाहिलं नव्हतं. मी फक्त प्रार्थना करत होते. हे सर्व थांबूदे, मला सुखरूप घरी जाता येऊदे."

इस्रायलमध्ये सुरू असलेल्या या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे रस्त्यांवर शुकशुकाट आहे. शाळा बंद करण्यात आल्यात. घरातून बाहेर पडताच सायरन वाजला तर? कुठे जायचं ही भीती कायम मनात असल्याचं त्या म्हणतात.

"बिल्डिंगवर अचानक रॉकेट फुटतं. त्याचे काही भाग खाली पडतात. ही परिस्थिती भीतीदायक आहे. रात्री रॉकेट आलं नाही म्हणजे परिस्थिती सुधारली असं नाही. दुसऱ्या शहरात काहीतरी घडत असतं."

इस्रायलच्या रहिवाशांसाठी ही धुमश्चक्री नवीन नाही. पण, आता मध्य इस्रायलमध्ये राजधानी तेल-अविवपर्यंत रॉकेट्स येऊ लागली आहेत.

'सतत सायरन वाजतो, झोपू शकत नाही'

विमान कंपनीमध्ये काम करणारे ओरेन बेंजामिन म्हणतात, गेल्या एक-दोन दिवसात अनेक रॉकेट्स इस्रायलच्या दिशेने सोडण्यात आलेत.

ते म्हणतात, "काल ऑफिसमधून घरी परत जात असताना अचानक रस्त्यातच सायरन वाजला. सुरक्षेसाठी गाडी रस्त्याच्या एका बाजूला उभी करून दुसऱ्या बाजूला गेलो. जीव वाचवण्यासाठी जमीनीवर झोपलो. हा प्रकार कधीही होतो."

स्थानिक रहिवासी सांगतात, बॉम्ब, रॉकेट्स काही नवीन नाहीत. इस्रायली नागरीक मानसिकरित्या तयार असतात. याचं कारण, हा संघर्ष सुरूच असतो. पण, यावेळी भीती जास्त आहे, असं ओरेन म्हणतात.

"रात्रीचं कधीही उठावं लागतं. सायरन वाजताच बॉम्बप्रूफ रूममध्ये जावं लागतं. जीव वाचवण्यासाठी अवघे काही सेकंद मिळतात. त्यामुळे झोपच येत नाही."

एकीकडे इस्रायली सैन्य आणि हमास यांच्यातील संघर्ष तर दुसरीकडे ज्यू आणि अरब नागरिकांवर जमावाने हल्ला...


इस्रायलने गाझा सीमेवर अधिक कुमक तैनात केली आहे.

गुरुवारीही (13 मे) दिवसभर पॅलेस्टाईन कट्टरवादी आणि इस्रायलमधला संघर्ष सुरूच होता. पॅलेस्टाईन कट्टरतावाद्यांनी रॉकेट्सचा मारा केला तर इस्रायलच्या सैन्यानेही त्याला हवाई हल्ल्याने प्रत्युत्तर दिलं.

या हल्ल्यांमुळे गाझामध्ये आतापर्यंत 100 पेक्षा जास्त लोक मारले गेले असून इस्रायलमध्ये 7 जणांचा मृत्यू झालाय.

इस्रायलमध्ये ज्यू आणि अरब गटांमध्येही दंगली सुरू आहेत आणि यामुळे देशांतर्गत यादवी युद्ध पेटण्याची शक्यता असल्याचा इशारा राष्ट्रपतींनी दिलाय.

ही अंतर्गत अशांतता मिटवण्यासाठी संरक्षण मंत्री बेनी गँट्झ यांनी सुरक्षा यंत्रणांची मोठी कुमक तैनात केली असून आतापर्यंत 400 पेक्षा जास्त जणांना अटक केली आहे.

तर गुरुवारी इस्रायलने गाझा सीमेजवळ पायदळाच्या दोन तुकड्या आणि एक सशस्त्र दल तैनात केलं. यासोबतच सैन्याच्या राखीव दलातल्या 7,000 जणांना बोलवून घेण्यात आल्याचंही वृत्त आहे.

हा संघर्ष सध्या हवाई हल्ल्यांद्वारे होतोय आणि जमीन पातळीवरहूनही हल्ले सुरू करायचे का याविषयीचा निर्णय अजून झालेला नाही.

अशा प्रकारचे हल्ले आक्रमकपणे लगेच करावेत, असा प... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:

्रस्ताव इस्रायली सैन्याकडून मांडला जाण्याची अपेक्षा आहे, पण याला लष्कर प्रमुख आणि सरकारी पातळीवरील विविध मंजुरी मिळावी लागेल.

गेले 4 दिवस गाझा पट्टी आणि इस्रायलमध्ये सुरू असलेला संघर्ष हा 2014 पासूनचा सर्वांत भयानक आहे. पूर्व जेरुसलेममध्ये इस्रायली आणि पॅलेस्टाईन गटांमध्ये झालेल्या झटापटींपासून याला सुरुवात झाली होती. त्याचं रूपांतर पॅलेस्टाईनकडून होणारा रॉकेट्सचा मारा आणि इस्रायली हवाई हल्ल्यांमध्ये झालेलं आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)