सामग्री: सावित्री देवी

2012 मध्ये एका लेखावर संशोधन करताना मी ग्रीसच्या 'गोल्डन डॉन पार्टी'च्या वेबसाईटवर गेले. तेव्हा माझी नजर एका छायाचित्रावर खिळली.

निळ्या साडीतली एक महिला संध्याकाळच्या पार्श्वभूमीवर असलेल्या हिटलरच्या छायाचित्राकडे रोखून पाहत असल्याचं चित्रात दिसत होतं.

ग्रीसमध्ये असलेल्या परदेशी नागरिकांना हुसकावून लावा, असं या पक्षाचं उघड मत आहे. मग एका वंशवादी पक्षाच्या वेबसाइटवर या हिंदू महिलेचं छायाचित्र का असावं?

माझ्या मनात त्या महिलेबाबत एक जिज्ञासा निर्माण झाली. युरोप आणि अमेरिकेत अतिरेकी उजव्या विचारधारेची लाट आल्यानंतर पुन्हा त्यांचं नाव चर्चेत आलं आहे.

कोण होत्या सावित्री देवी?

तर कोण होत्या या सावित्री देवी? का त्यांच्या विचारांची पुन्हा चर्चा होत आहे? जरी त्या साडीमध्ये दिसत असल्या तरी त्या भारतीय नव्हत्या.

सावित्री देवी

त्यांची आई इंग्रज होती तर वडील ग्रीक-इटालियन होते. त्यांचं नाव मॅक्सिमियानी पोर्तास असं होतं. त्यांचा जन्म लियॉनमध्ये 1905 साली झाला होता.

सुरुवातीपासूनच त्या समानतेच्या  तत्त्वांविरोधात तुच्छतेने बोलत असत. 'सुंदर मुलगी आणि कुरूप मुलगी या दोघी समान कशा असू शकतात?' असं मत त्यांनी एका मुलाखतकारासमोर मांडलं होतं.

'हॉलोकॉस्ट डिनायर' (हिटलरने ज्यूंचा वांशिक संहार केला नाही, असं मानणारा वर्ग) नावाच्या मासिकातल्या अर्न्स्ट झुंडेल यांनी 1978 मध्ये त्यांची मुलाखत घेण्यासाठी एका व्यक्तीला पाठवलं होतं. त्यांना दिलेल्या मुलाखतीमध्ये त्यांनी आपलं मत मांडलं होतं.

त्यांच्यावर ग्रीक राष्ट्रवादाचा प्रभाव होता. 1923 मध्ये त्या अथेंसमध्ये आल्या. पहिलं जागतिक युद्ध संपल्यानंतर ग्रीसच्या सैन्याला अपमान पत्करावा लागला होता.

या अपमानासाठी त्यांनी पाश्चिमात्य आघाडीला दोषी ठरवलं होतं. त्यांचं म्हणणं होतं की ग्रीस आणि जर्मनी हे दोन देश पीडित आहेत.

'हिटलर विष्णूचा अवतार'

आजकाल त्यांनी लिहिलेल्या पुस्तकांची चर्चा इंटरनेटवर सतत होताना दिसते, विशेषतः 'द लाइटनिंग अॅंड सन्स' हे पुस्तक नव-नाझी ऑनलाइन फोरमवर चर्चेत दिसतं.

अॅडॉल्फ हिटलर

'हिटलर हा विष्णूचा अवतार आहे,' असा सिद्धांत या पुस्तकात त्यांनी मांडला होता. भविष्यात राष्ट्रीय समाजवादाचा उदय होईल यावर विश्वास ठेवावा असं देखील या पुस्तकात त्यांनी म्हटलं होतं.

अमेरिकेतील अतिरेकी उजव्या विचारधारेची वेबसाईट 'काउंटर करंट'वर त्यांच्या...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

हिटलरच्या चाहत्या आणि आर्य वंशवादावर नि:सीम प्रेम करणाऱ्या सावित्री देवी या त्यांच्या मृत्यूनंतर विस्मरणात गेल्या होत्या. पण अतिरेकी उजव्या विचारधारेच्या उगमानंतर त्यांचं नाव पुन्हा पुन्हा इंटरनेटवर चर्चेत येताना दिसत आहे.


सामग्री: सावित्रीजोती मालिकेचं पोस्टर

अश्विनी- पहिली भावना खंत होती. माणूस म्हणून आपण कितीही समजूतदार असलो तरी अभिनेता म्हणून या गोष्टीची सवय असली तरी कुठल्याही कलाकृतीचा आणि विशेषत्वाने अशा महान व्यक्तिमत्त्वांचा पडद्यावरचा प्रवास अर्धवट पद्धतीने थांबतो तेव्हा खूप खंत वाटते.

मालिका बंद होतेय हे समजण्याची ही पहिलीच वेळ नाही. या मालिकेच्या बाबतीत म्हणता येईल की महात्मा फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांचं बरंच कार्य दाखवायचं बाकी होतं. ते पूर्ण होऊ शकणार नाही याचं वाईट वाटलं.

ओंकार-मालिका थांबतेय हे कळलं तेव्हा अतिशय दु:ख झालं. कामं सुरू होतात, कामं बंद होतात. पण असं काम दरवेळेला करत असता असं नाही. फुले दांपत्यांचं सहजीवन, कार्य हे दाखवणं बाकी होतं.

कार्य आणि वैचारिक प्रगतीचे टप्पेसुद्धा प्रेक्षकांसमोर येणं बाकी होतं. अशा भूमिका रोज मिळत नाहीत. या सगळ्या गोष्टींचा विचार करून अतिशय वाईट वाटतं आहे.

ऐतिहासिक कलाकृती प्रदर्शित, सुरू होताना वाद निर्माण होतात. भूमिका स्वीकारताना असं काही दडपण होतं?

ओंकार- नाही. दशमी प्रॉडक्शनची एक रिसर्च टीम आहे. या मालिकेसंदर्भात संशोधन हरी नरके सरांनी केलं होतं. महात्मा फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांच्या कामासंदर्भातलं त्यांचं योगदान आपण सगळेच जाणतो.

नरके सर संहिता आणि प्रक्रियेदरम्यान असल्याने ते दडपण नव्हतं. काम कसं करू, ते लोकांपर्यंत कसं पोहोचेल. आपण एका संवेदनशील काळात आहोत. कोणाच्या भावना दुखावल्या जातील हे सांगता येत नाही. ते मनात होतं.

सावित्रीबाई फुले

अश्विनी- हवहवंसं दडपण होतं. कुठलंही नवीन काम सुरुवात हवहवंसं दडपण असतं. या कामाच्या बाबतीत एक टक्क्याने दडपण जास्त होतं. आपण काल्पनिक गोष्ट मांडत नाहीयोत.

इतिहासातल्या एका मोठ्या व्यक्तिमत्त्वाची भूमिका साकारणार आहोत. मालिका साकारण्यासाठी अनेकजण झटत असतात. कलाकार प्रेक्षकांसमोर असतात.

काळाचे संदर्भ, त्याचा अभ्यास, कार्याचे संदर्भ, आजूबाजूच्या व्यक्तिरेखा यासंदर्भात कलाकाराला जबाबदार धरलं जाऊ शकतं कारण प्रेक्षकांना कलाकार दिसतात. ते दडपण होतं.

आपल्याकडून या व्यक्तिरेखेवर कोणत्याही बाबतीत अन्याय होऊ नये. आपल्याकडून असं काही घडू नये ज्याने लोकांच्या भावना दुखावल्या जातील हा विचार डोक्यात असतो.

मालिकेत महात्मा फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांच्या जीवनातले कोणते टप्पे प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचले होते आणि कोणते टप्पे दिसणार...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

महात्मा फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांच्यावर जीवनावर आधारित सावित्रीजोती मालिका अचानक बंद होत आहे. या मालिकेत महात्मा फुले यांची भूमिका साकारणारे ओंकार गोवर्धन आणि सावित्रीबाई फुले यांची भूमिका साकारणाऱ्या अश्विनी कासार यांच्याशी बीबीसी मराठीने केलेली बातचीत.

सावित्रीजोती मालिकेत तुम्ही महात्मा फुले आणि सावित्रीबाई फुले ही भूमिका साकारत आहात. ही मालिका बंद होतेय कळल्यावर पहिली भावना काय होती?


सामग्री: सावित्रीजोती मालिकेचं पोस्टर

स्त्रियांना शिक्षण मिळावं यासाठी अवहेलना झेलून काम करणाऱ्या फुले दांपत्याच्या कामावर आधारलेली कलाकृती आधुनिक काळात प्राईम टाईमच्या स्पर्धेत मात्र पिछाडीवर गेली.

सोनी मराठीवर प्रक्षेपित होणारी ही मालिका दशमी क्रिएशन्सची निर्मिती आहे. सोमवार ते शनिवार संध्याकाळी साडेसात वाजता ही मालिका प्रक्षेपित होत असे. 26 डिसेंबरला मालिका संपत आहे.

यंदाच्या वर्षी 6 जानेवारीपासून या मालिकेला सुरुवात झाली होती. कोरोनामुळे लागलेल्या लॉकडाऊनमुळे बाकी मालिकांप्रमाणेच या मालिकेचं कामकाज स्थगित झालं होतं. मात्र लॉकडाऊन संपल्यानंतर या मालिकेचं शूटिंग सुरू झालं होतं. ओंकार गोवर्धन महात्मा फुले यांची तर अश्विनी कासार सावित्रीबाई फुले यांची भूमिका साकारत आहेत. उमेश नामजोशी या मालिकेचे दिग्दर्शक आहेत.

'सावित्रीबाई फुले समग्र वाङमय' पुस्तकाच्या मुखपृष्ठावरील चित्र

या मालिकेसाठी संशोधन सल्लागार म्हणून कार्यरत हरी नरके यांनी आपल्या ब्लॉगपोस्टमध्ये मालिका बंद होण्यासंदर्भात सविस्तर लिहिलं आहे.

मात्र मालिका बंद होते आहे का? यासंदर्भात सोनी मराठीने कोणतंही प्रसिद्धीपत्रक जारी केलेलं नाही. येत्या काही दिवसात सोनी मराठीतर्फे पत्रक जारी करण्यात येईल असं सांगण्यात आलं आहे.

सावित्रीजोती मालिकेचे निर्माते नितीन वैद्य यांची बाजू जाणून घेण्यासाठी आम्ही प्रयत्न केला. मात्र त्यांच्याशी संपर्क होऊ शकलेला नाही. निर्माता म्हणून त्यांनी बाजू स्पष्ट केल्यास आम्ही या बातमीत ते समाविष्ट करू.

सावित्रीजोतीने पुरवली मूल्यभानाची रसद

नरके लिहितात, "सावित्रीजोती मालिका बंद होत असल्याचं दु:ख होत आहे. टीआरपीच्या रेसमध्ये यशस्वी आणि लोकप्रिय असलेल्या सध्याच्या इतर मराठी वाहिन्या आणि मालिकांबदल माझ्या मनात किंचितही आकस नाही. उलट कुतुहलच आहे. कौतुकच आहे. माणसाला निखळ करमणुकीची गरज असते असे मी मानतो. त्याच्या जोडीला ज्ञान, संस्कृती, वर्तमान, जगाचे व जगण्याचे भान वाढवणार्‍या, रंजनातून सामाजिक प्रबोधन, लोकशिक्षण करणार्‍या सावित्रीजोतीसारख्या मालिकाही आवश्यक आहेत. त्या मूल्यभानाची रसद आणि जगण्याचा पैस विस्तारणारी उर्जा पुरवित असतात."

ते पुढे लिहितात, "या मालिकेने सोनी मराठीला एक व्यापक सामाजिक पाया मिळवून दिला. सोनी मराठीचा रिच बहुजनांमध्ये वाढवला. सावित्री-जोतीची कथा सशक्त आहे. दणकट लेखन, कलाकारांचा उत्तम अभिनय, कसदार...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

समाजसुधारक महात्मा फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांच्या आयुष्यावर बेतलेली 'सावित्रीजोती' मालिका टीआरपी नसल्याने बंद होत आहे.


सामग्री: सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ

विशेष म्हणजे देशाची राजधानी नवी दिल्ली 65व्या क्रमांकावर आहे.

हा सर्व्हे देशातील 111 शहरांत घेण्यात आला.  या यादीतील पहिली 10 शहर पुढील प्रमाणे.

नागरी विकास खात्याचे मंत्री हरदीपसिंग पुरी यांनी ही घोषणा केली. ते म्हणाले ही निवड चार निकषांवर करण्यात आली आहे:

कोलकत्याने या पाहणीत भाग घ्यायला नकार दिला होता, असं ते म्हणाले.

या घोषणेवर संमिश्र प्रतिक्रियी आल्या आहे. शिव खेमका ट्विटरवर लिहितात की पुण्यात टॅक्सी मिळणं कठीण आहे. भाड्याने घर मिळणं त्रासदायक आहे. बाजार आणि गरजेच्या वस्तू जवळ उपलब्ध नसतात.

तर दीपक अय्यर लिहितात की पुणं सुरक्षित शहर आहे. तिथे शाळा आणि महाविद्यालयं चांगली आहेत.

गार्फिल्ड डिसुझा लिहितात की अंधेरी पूर्वेतून अंधेरी पश्चिममध्ये जायला एक तास लागतो, तर मुंबई तिसऱ्या नंबरवर कशी?

तर अमेय फडके लिहितात की मोटरमन संपावर गेलेले असताना टीएमटीची बस मिळत नाही आणि ठाणं सहाव्या नंबरवर कसं?

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

पुणे शहरासाठी आनंदाची बातमी आहे. गृहनिर्माण, नागरी विकास मंत्रालयाच्या Ease of Living Index मध्ये पुणे शहराने देशात पहिला क्रमांक मिळवला आहे. नवी मुंबई दुसऱ्या, बृहन्मुंबई तिसऱ्या आणि ठाणे सहाव्या क्रमाकांवर आहे.


सामग्री: सिंगलिझम म्हणजे काय हो?

ऑफिसमध्ये अविवाहितांना जास्त कामासाठी कायमच असं का गृहित धरलं जातं?

जेनिस चॅक एकदा ऑफीसच्या लंचब्रेकमध्ये बाहेरगावाहून आलेल्या मैत्रिणीला सरप्राईज देण्यासाठी बाहेर गेली. परत येताना ती ट्रॅफिकमध्ये अडकली आणि तिला पाच मिनिटं उशीर झाला. यावरून तिला अनेक प्रश्न विचारले गेले.

"मला प्रश्न तर विचारले गेलेच. पण मला थांबवून जास्तीचं कामही करावं लागलं," जेनीस सांगते. "पण मला माहितीये की, मी जर माझ्या लहान मुलाला डॉक्टरकडे घेऊन गेली असती तर इतका मोठा प्रश्न निर्माण झाला नसता. इतकंच काय तर मी अर्ध्या दिवसाची सुट्टीही घेऊ शकले असते."

ही गोष्ट आहे 10 वर्षांपूर्वीची, जेव्हा जेनिस मेक्सिकोमध्ये एका कंपनीत HR म्हणून काम करत होती. पण ही वृत्ती अमेरिका आणि मेक्सिकोमधल्या आघाडीच्या 100 कंपन्यांमध्ये देखील होती, असं ती सांगते.

विशीत असल्यापासून ती या कंपन्यामध्ये काम करत आहे. अविवाहित असताना आणि पुढे मूलबाळ नसतांनाही तिला हे अनुभव नेहमीच आले.

ज्यांना मुलंबाळं होती त्यांना सुटीसाठी प्राधान्य मिळतं. त्याच वेळी अविवाहित किंवा मूलबाळ नसलेल्या लोकांना आपल्या वयोवृद्ध पालकांची काळजी घेण्यासाठीदेखील वेळ मिळत नाही किंवा त्यांना अनेकदा दौऱ्यांवर पाठवलं जातं.

जेनिस चॅक

जेनिस सांगते, "लोक असं गृहित धरतात की तुम्ही सगळं काही सोडून येऊ शकता किंवा तुम्हाला कशाचीच काळजीच नाही."

ती पुढे सांगते, "खरंतर अविवाहित असतांना अधिक खर्च असतात, सगळी लहान-सहान कामं तुम्हाला स्वत: करावी लागतात आणि समजा काही आर्थिक अडचण आली तर हातभार लावायला कोणीही नसतं."

अविवाहित लोकांवर कामाच्या ठिकाणी कसा अन्याय होतो, याची सविस्तर आकडेवारी उपलब्ध नाही. तरी युकेमध्ये 28 ते 40 या वयोगटातल्या 25,000 अविवाहित लोकांचं एक सर्वेक्षण करण्यात आलं. त्यातल्या दोन तृतीयांश लोकांना असं वाटतं की त्यांच्याकडून जास्त कामाची अपेक्षा केली जाते. या समस्येवरच्या अभ्यासावर अनेक कर्मचारी आणि विश्लेषक अजूनही काम करत आहेत.

कामसू लोक

न्यूयॉर्क विद्यापीठात समाजशास्त्राचे प्राध्यापक एरिक क्लिननबर्ग यांनी युरोप आणि अमेरिकेतल्या अनेक लोकांच्या मुलाखती घेतल्या. त्यांच्या असं लक्षात आलं की "अनेक लोकांची अशी धारणा असते अविवाहित लोक काम करण्यास अधिक तत्पर असतात."

क्लिननबर्ग पुढे सांगतात, "मी अशा अनेक लोकांना भेटलो आहे जे कायम तक्रार करतात की त्यांचे वरीष्ठ हे...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

'हे काम तू प्लीज करून घेशील का? तुझ्या घरी बायका-पोरं नाही ना वाट पाहत आहेत?'


सामग्री: सिंगापूर पोलीस

या ऐतिहासिक भेटीची तयारीसुद्धा जोरदार सुरू आहे. याच तयारीचा एक महत्त्वाचा भाग असेल ती या दोन नेत्यांची सुरक्षा व्यवस्था.

ट्रंप आणि किम आपापली सुरक्षापथकं बरोबर घेऊन येणार असल्याची माहिती सिंगापूरमध्ये अति विशेष व्यक्तींच्या सुरक्षेची माहिती ठेवणाऱ्या राजकीय जाणकारांनी रॉयटर्सला दिली.

ट्रंप आणि किम यांच्या सुरक्षेची जबाबदारी सिंगापूर पोलिसांसह गुरखा जवानांच्या तुकडीवर असेल. गुरखा जवान हे आपल्या शौर्यासाठी आणि उदार मनासाठी ओळखले जातात.

किम जाँग उन आणि डोनाल्ड ट्रंप

सिंगापूरमध्ये गुरखा जवानांची संख्या फार मोठी जरी नसली तरी विशेष प्रसंगांनिमित्त या तुकडीकडे ही जबाबदारी सोपविली जाते.

अलीकडेच शांग्री-ला हॉटेलमध्ये सुरक्षेच्या मुद्द्यांवर झालेल्या जागतिक संमेलनादरम्यान गुरखा जवान तैनात करण्यात आले होते. या संमेलनात भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, अमेरिकेचे संरक्षण मंत्री जिम मॅटीस आणि इतर देशांचे नेते सहभागी झाले होते.

इंग्रजांपर्यंत जातात तार

सिंगापूरमधील गुरखा जवानांच्या नियुक्तीचे तार हे ब्रिटिश परंपरेशी जोडल्या गेलेले आहेत. लष्करी रेजिमेंटकरिता जवळपास दोनशे वर्षं नेपाळमधून भरती करण्यात येत होती.

गुरखा सैनिकांचा पश्चिम जगताशी पहिला संपर्क हा 19व्या शतकात आला, जेव्हा इस्ट इंडिया कंपनीने नेपाळविरोधात युद्ध छेडलं होतं. या युद्धात जरी इंग्रजांचा विजय झाला असला तरी ते गुरखा जवानांच्या शौर्याने आणि युद्धक्षमतेने मोठे प्रभावित झाले.

त्यानंतर इंग्रजांनी ब्रिटिश लष्कारामध्ये त्यांची भरती सुरू केली. आता गुरखा ब्रिटिश, भारतीय आणि नेपाळच्या लष्कारात आपली सेवा देतात. ते ब्रुनेई आणि सिंगापूरच्या सुरक्षादलांचा पण एक भाग आहे.

गुरखा जवानांसाठी स्वतंत्र व्यवस्था

गुरखा जवान हे आपल्या कुटुंबीयांसह सिंगापूरमधील सुरक्षित अशा माऊंट वेरनॉन कॅंपमध्ये राहतात. या परिसरात सर्वसामान्य सिंगापूरवासीयांना प्रवेश नाही.

गुरखा जवानांना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना कडक नियमांचा पालन करावं लागतं. त्यांची मुलं स्थानिक शाळांमध्ये शिकतात. त्यांना स्थानिक महिलांशी विवाह करण्याची परवानगी नाही.

सिंगापूरमध्ये प्रशिक्षण घेण्याआधी 18 किंवा 19 वर्षं वयाचे असतानाच त्यांची भरती केली जाते. त्यांच्या सेवानिवृत्तीच वय हे 45 वर्षं आहे.

खुकरी बाळगणारे गुरखा

सिंगापूर पोलिस दलात नेपाळच्या दुर्गम भागातून या गुरखा जवानांची भर्ती करण्यात आली...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप आणि उत्तर कोरियाचे नेता किम जाँग-उन यांच्या सिंगापूरमध्ये येत्या 12 जूनला होणाऱ्या भेटीकडे सगळ्या जगाचं लक्ष लागलं आहे. कधीकाळी एकमेकांना पाण्यात बघणारे हे दोन नेते आता लवकरच एकमेकांसमोर उभे ठाकणार आहेत.


सामग्री: सिंगापूर भेटीदरम्यान ट्रंप आणि किम जाँग-उन

दक्षिण कोरियात झालेल्या एका पत्रकार परिषदेत ते बोलत होते. त्यांच्याबरोबर दक्षिण कोरिया आणि जपानचे परराष्ट्र मंत्री देखील उपस्थित होते.

प्याँगयांगनं आण्विक नि:शस्त्रीकरण करणार असल्याचं वचन दिल्याचं त्यांनी सांगितलं.

2020 पर्यंत आण्विक नि:शस्त्रीकरण

उत्तर कोरियानं पुढच्या अडीच वर्षांत म्हणजेच 2020 पर्यंत आण्विक नि:शस्त्रीकरण करावं अशी अमेरिकेची इच्छा आहे, असंही ते म्हणाले आहेत.

अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री माईक पॉम्पेओ सध्या दक्षिण कोरियाच्या दौऱ्यावर आहेत. यावेळी उत्तर कोरियाबरोबर आणखी एक मोठा करार व्हायचा आहे, असं वक्तव्य त्यांनी केलं.

ते म्हणाले, "मोठ्या प्रमाणावर नि:शस्त्रीकरण... आम्हाला अपेक्षा आहे की पुढच्या अडीच वर्षांत हे होऊ शकतं."

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप आणि उत्तर कोरियाचे सर्वेसर्वा किम जाँग-उन यांच्या ऐतिहासिक सिंगापूर भेटीच्या एक दिवसानंतर अमेरिकेच्या परराष्ट्र मंत्र्यांनी हे वक्तव्य केलं आहे.

सिंगापूरमध्ये दोन्ही नेत्यांमध्ये कोरियाच्या द्विपकल्पात आण्विक नि:शस्त्रीकरण करण्याच्या अनुषंगानं मोठी पावलं उचलण्यावर सहमती झाली आहे.

पण या भेटीचा तपशील अजूनही बाहेर आलेला नाही. त्यामुळे उत्तर कोरिया हे नि:शस्त्रीकरण कधी करणार हे अजून स्पष्ट झालेलं नाही. त्यामुळे या बैठकीवर टीका होत आहे.

माईक पॉम्पेओ

उत्तर कोरियाकडून आता अण्वस्त्रांचा धोका नाही, त्यामुळे प्रत्येकाला अधिक सुरक्षित वाटेल असं वक्तव्य अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी याआधी केलं होतं.

परंतू या वक्तव्याच्या विश्वसनीयतेवर शंका व्यक्त केली जात आहे, कारण करारानुसार उत्तर कोरिया आपली अण्वस्त्र आणि त्यांना लाँच करण्यासाठी लागणारी क्षेपणास्त्र स्वत:कडे ठेवणार आहे असं बोललं जातं.

तसंच या नि:शस्त्रीकरणविषयी उत्तर कोरियानं कोणत्याही प्रकियेवर सहमती दर्शवलेली नाही.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

संपूर्ण आण्विक नि:शस्त्रीकरण झाल्याशिवाय उत्तर कोरियावरील निर्बंध उठवले जाणार नाहीत असं अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री माईक पॉम्पेओ सांगितलं आहे.


सामग्री: सिंगापूरचं विकास प्रारूप अनेक देशांसाठी प्रेरणादायी ठरलं आहे.

नंतर सिंगापूरमधल्या बाजारात फेरफटका मारत असताना, माझ्या भोवताली नूडल्स सूप, बार्बेक्यू पोर्क आणि स्वीट साटे यांचे सुवास दरवळत होते, मात्र या फास्टफूड च्या भाऊगर्दीत काही दुकानांवर 'येथे सकस खाद्य पदार्थ मिळतील' किंवा 'आम्ही पौष्टिक खाद्य तेल वापरतो,' अशा पाट्याही नजरेस पडत होत्या.

हा बदल दिसून येण्याचे एक प्रमुख कारण म्हणजे सिंगापूर प्रशासनाच्या आरोग्य विभागातर्फे चालवला जाणारा 'हेल्दी डायनिंग प्रोग्राम'. सकस भोजन कार्यक्रमांतर्गत, सकस  खाद्यान्न आणि खाद्यपेय यांचे पर्याय उपलब्ध करून देणाऱ्या विक्रेत्यांना प्रोत्साहनपर सरकारी आर्थिक अनुदान दिले जाते. सिंगापूर प्रशासनाने आरोग्यपूर्ण आहाराचा पर्याय देऊन, नागरिकांची खाद्यविषयक मानसिकता बदलण्याच्या दृष्टीने उचललेले हे पाऊल लहानसे वाटले तरी एका महत्त्वपूर्ण बदलाचे द्योतक म्हणता येईल.

मलेशिया द्वीपकल्पाच्या दक्षिणेला वसलेल्या सिंगापूरमधील प्रशासनयंत्रणा, प्रारंभापासूनच  देशाच्या उज्ज्वल भवितव्यासाठी, अन्य प्रगत देशांच्या सहयोगाने, नवीन गोष्टी शिकून, सुधारणा घडवून आणण्यासाठी, आग्रही राहिली आहे. याचाच एक भाग म्हणून सिंगापूर प्रशासनाने ब्रिटिश सरकारच्या वर्तनविषयक मानसशास्त्रीय अभ्यासगट 'नज युनिट'शी सहयोग करण्याचे धोरण स्वीकारले.

'नज युनिट', नोबेल पदक विजेत्या 'नज थिअरी' या संकल्पनेवर आधारलेले आहे. साध्या सोप्या योजनांद्वारे, नागरिक त्यांचे निवडीचे स्वातंत्र्य अबाधित ठेवूनही, योग्य पर्याय निवडण्यास प्रवृत्त होतात, असं 'नज थिअरी' संकल्पना सांगते.

नज थिअरी सामाजिक शास्त्रातील महत्त्वाचा सिद्धांत आहे.

आजच्या घडीला, सर्वच प्रगत देशानी 'नज थिअरी' ही संकल्पना 'फॅशन' म्हणून उचलून धरली असली तरी फार पूर्वीपासूनच सिंगापूर मधील विविध  कार्यप्रणालींमधून या संकल्पनेचा वापर होत आला आहे. अर्थात असे घडण्यामागील कारण समजून घ्यायचं असेल तर मात्र आपल्याला सिंगापूरच्या  इतिहासात डोकावून पाहावे लागेल.

शिस्त, कार्यक्षमता यांसाठी सर्वश्रुत असलेले आणि त्याहीपेक्षा महत्त्वाचे म्हणजे च्युइंगम सारख्या वस्तूंच्या विक्री वर कायद्याने बंदी आणणारे सिंगापूर हा देश आज जगभरातील महत्त्वाच्या आर्थिक केंद्रांपैकी एक म्हणून गणला जातो. अर्थात, हे यश आत्यंतिक प्रयत्नांतूनच साध्य झाले आहे. मलेशियन गणतंत्रातून बाहेर पडल्यानंतर १९६५ साली...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

"कॉफी प्लीज," सिंगापूरमधील सुसज्ज कॅफेमध्ये, एक वयस्क ग्राहक, दाट दुधाच्या गोड मिट्ट कॉफीची मागणी करत होते. तेव्हा तिथल्या विक्रेत्या स्त्रीला मी विचारलं, "येणारे ग्राहक यापेक्षा काही वेगळ्या आरोग्यपूर्ण पदार्थांची मागणी करीत नाहीत का?" त्यावर ती विक्रेती सूचक हसून म्हणाली, "लोक सवयीचे गुलाम असतात, पण त्यांच्या सवयी हळूहळू बदलता येतात."


सामग्री: सिंगापूरच्या जोआना सांगतात की तिला बागकामामुळे मानसिक शांतता मिळते. आज त्यांच्या बागेत 100 हून अधिक वनाषौधी आणि मसाल्यांची झाडं आहेत.

"घरच्या बागेत उगवलेल्या भाज्या खाल्ल्या की चवीतला फरक कळतोच," त्या हसत हसत उत्तरतात.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

'आजकाल कोणाला उसंत नाही, सगळे कामाच्या गराड्यात अडकलेले आहेत. मला पण नोकरीचा खूप स्ट्रेस होता.'


सामग्री: सिंगापूरमध्ये कॅमेऱ्यांसमोर एकमेकांना भेटतानाचे त्यांचे फोटोही क्लिक करताच ऐतिहासिक झाले. त्यांनी एकमेकांकडे पाहून स्मितहास्य केलं, हँडशेक केले आणि मग एका बैठकीच्या हॉलकडे दोघंही रवाना झाले.

मैत्रीचं निदर्शक असणारा हँडशेकचा हा फोटो खास होताच, आणि प्रत्येक वेळी असे हस्तांदोलनाचे फोटो खास असतातच. कारण त्यांच्याद्वारे काहीतरी मोठा बदल घडत असल्याची चिन्हं स्पष्ट कळवली जातात.

अशी हायप्रोफाईल हस्तांदोलनं अखेरपर्यंत जगाच्या लक्षात राहून जातात.

पाहूयात इतिहासात नोंद झालेली 10 हस्तांदोलनं.

चेंबरलिन आणि हिटलर

22 सप्टेंबर 1938 - जर्मनीचे हुकूमशहा अडॉल्फ हिटलर आणि ब्रिटिश पंतप्रधान नेव्हल चेंबरलिन यांच्या हस्तांदोलनाची इतिहासात नोंद झाली.

जर्मनीमधील बोन इथून जवळच असलेल्या हॉटेल ड्रीसेनमध्ये ही भेट झाली होती. जर्मनीने सुडेटनलॅंडचा ताबा घेतल्यामुळे ही चर्चा भेट झाली होती.

ब्रिटीश पंतप्रधान नेव्हल चेंबरलिन आणि अडॉल्फ हिटलर

चेंबरलिन यांना शांतता प्रस्थापित केल्याचा आत्मविश्वास होता. पण पुढच्या वर्षीच दुसरं महायुद्ध सुरू झालं.

2. चर्चिल, ट्रुमन आणि स्टॅलिन

23 जुलै 1945 - अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष हॅरी ट्रुमन, ब्रिटिश पंतप्रधान विन्सटन चर्चिल, सोव्हिएट नेते जोसेफ स्टॅलिन यांनी हस्तांदोलन केलं. पोट्सडॅम परिषदेनंतर त्यांनी एकमेकांचे हात हातात घेतले.

विन्सटन चर्चिल, हॅरी ट्रुमन, जोसेफ स्टॅलिन

दुसऱ्या महायुद्धानंतर युरोपचं, विशेष करून जर्मनीच भवितव्य ठरवण्यासाठी ही परिषद झाली. या परिषदेला फ्रान्सचे नेते चार्ल दे गोल यांना बोलवण्यात आलं नव्हतं.

3. जॉन्सन आणि ल्युथर किंग ज्युनिअर

2 जुलै 1964 - अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष लिंडन बी. जॉन्सन आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग ज्युनिअर यांच्यातील हस्तांदोलन इतिहासाच्या पानात नोंद झालं आहे. व्हाईट हाऊसमध्ये सिव्हिल राईट्स अॅक्टवर सही केल्यानंतर त्यांनी हे हस्तांदोलन केलं.

लिंडन बी. जॉन्सन आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग ज्युनिअर

या कायद्याने वर्ण, रंग, धर्म, लिंग आणि देश यांवर आधारित सार्वजनिक ठिकाणचा आणि रोजगारांमधील भेदभाव संपवण्यात आला.

4. माओ आणि निक्सन

21 फेब्रुवारी 1972 - कम्युनिस्ट चीनचे नेत माओ झेडाँग आणि अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष रिचर्ड निक्सन यांच्यातील बीजिंगमधील हस्तांदोलनाची इतिहासाने दखल घेतली आहे.

माओ आणि निक्सन

चीन आणि अमेरिका यांच्यातील 23 वर्षांच्या...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

उत्तर कोरियाचे सर्वेसर्वा किम जाँग-उन आणि अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांची भेट जगभरात गाजली. उत्तर कोरिया आणि अमेरिकेच्या पदावर असणाऱ्या नेत्यांनी भेटण्याची ही पहिलीच वेळ होती.


सामग्री: सिंगापूरमध्ये पाण्याची गुणवत्ता ठरवत आहेत साक्षात राजहंस, कशी ते पाहण्यासाठी व्हीडिओवर क्लिक करा.

शिवाय, मध्ययुगात युरोपात पसरलेला प्लेग उंदरांमुळे नाही माणसांमुळे? शिंकताना कोणता धोका असतो? हे माहिती आहे का?

'ड्रंक ड्रोनिंग'साठी आता अमेरिकेत शिक्षा होणार, अॅप्सना फसवणाऱ्या 'महिला' रोबॉट्सवर चीनमध्ये संक्रांत.. हे वाचून गंमत वाटली ना? मग हा व्हीडिओ पाहा आणि अधिक जाणून घ्या!

तुम्हाला हे नक्की आवडेल

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

पृथ्वी सात वेळा स्वतःभोवती फिरते तेवढ्या काळात जगभरात अनेक अशा गोष्टी घडतात ज्या आपल्याला थक्क करून टाकतात. प्रत्येक आठवड्याला आम्ही तुम्हाला अशा निवडक पाच गोष्टी सांगतो. आता या पुढच्या गोष्टी वाचून पाहा -


सामग्री: सिंदखेडचे लखोजीराजे जाधव आणि म्हाळसाराणी यांच्या जिजाऊ या कन्या. 1598 साली जिजाऊंचा जन्म झाला. या जन्मस्थळाच्या विकासासाठी निधी देऊ असं आश्वासन दिलं होतं. तो 315 कोटींचा निधी तातडीने उपलब्ध करून देण्याची मागणी गेल्यावर्षी  खासदार सुप्रिया सुळे यांनी केली होती.

'जिजाऊंच्या जन्मस्थळ विकासासाठी देऊ असं आश्वासन दिलेले 311 कोटी कुठे आहेत?' असा सवाल जाधव घराण्याच्या 17व्या पिढीशी संबंधित असलेल्या शिवाजीराजे जाधव यांनी केला आहे. अद्यापही राजमाता जिजाऊंचं जन्मस्थळ विकासाच्या प्रतीक्षेत आहे असं शिवाजीराजे जाधव यांचं म्हणणं आहे.

हे पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

12 जानेवारीला छत्रपती शिवाजी महाराजांची आई जिजामाता यांचा 422वा जन्मदिन आहे. दरवर्षीप्रमाणे जिजाऊंच्या जन्मस्थळी सिंदखेड राजा इथे शिवप्रेमींची गर्दी जमली आहे.


सामग्री: सिंधुताई सपकाळ यांनी 1994 साली पुण्यातील पुरंदर तालुक्यात अनाथ मुलांसाठी 'ममता बाल सदन' नावाची संस्था स्थापन केली. अनाथ मुलांसाठी त्यांनी केलेल्या कामांमुळे महाराष्ट्रासह देशभरात त्या 'अनाथांची माय' म्हणून परिचित झाल्या.

सिंधुताई सपकाळ या गेली 40 वर्षे सामाजिक कार्य करत आहेत. त्यांना आजवर 750 हून अधिक पुरस्कारांनी गौरवण्यात आलं आहे. अनाथ मुलांना आईसारखी माया देणाऱ्या सिंधुताई नेहमी अभिमानाने सांगतात की, मी हजारहून अधिक मुलांची आई आहे.

प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला सात जणांना पद्मविभूषण, 10 जणांना पद्मभूषण, तर 102 जणांना पद्मश्री पुरस्कार घोषित झाले आहेत.

गायक एसपी बालसुब्रह्मण्यम यांना पद्मविभूषण (मरणोत्तर), माजी लोकसभा अध्यक्षा सुमित्रा महाजन यांना पद्मभूषण, तर लोजपचे नेते रामविलास पासवान यांना पद्मभूषण (मरणोत्तर) पुरस्कार जाहीर करण्यात आलं आहे.

जपानचे माजी पंतप्रधान शिंजो आबे यांना पद्मविभूषण पुरस्कार जाहीर करण्यात आला आहे.

महाराष्ट्रातील पद्मश्री पुरस्काराचे मानकरी :

एस पी बालसुब्रह्मण्यम

पद्मविभूषण पुरस्कार :

पद्मभूषण पुरस्कार :

प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला पद्म पुरस्कारांची घोषणा करण्यात आली आहे. भारतरत्न पुरस्कारानंतरचे पद्म पुरस्कार प्रतिष्ठेचे मानले जातात. राजकारण, कला, क्रीडा अशा विविध क्षेत्रातील मान्यवरांना केंद्र सरकारतर्फे गौरवण्यात येतं.

इतर राष्ट्रीय पुरस्कारांचीही घोषणा

दैनंदिन जीवनात मानवाच्या संरक्षणासाठी उत्तम कामगिरी बजावणाऱ्या देशातील 59 व्यक्तींना आज 'जीवन रक्षा पदक पुरस्कार' जाहीर झालेत. यात महाराष्ट्रातील तिघांचा समावेश आहे.

महाराष्ट्रातील परमेश्वर बालाजी नागरगोजे यांना 'उत्तम जीवन रक्षा पदक' जाहीर झाले आहे. तर 'जीवन रक्षा पदक' पुरस्कार अनिल दशरथ खुले आणि बाळासाहेब ज्ञानदेव नागरगोजे यांना जाहीर झाला आहे.

देशातील 52 तुरुंग अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना उल्लेखनीय कार्यासाठी आज सुधारात्मक सेवा पदक जाहीर झाले. यात महाराष्ट्रातील तिघांचा समावेश आहे.

हवालदार सर्वश्री उत्तम विश्वनाथ गावडे, संतोष बबला मंचेकर आणि बबन नामदेव खंदारे यांना उल्लेखनीय सेवेसाठी 'सुधारात्मक सेवा पदक'जाहीर झाले.

एका कर्मचाऱ्याला मरणोत्तर सुधारात्मक शौर्य सेवा पदक जाहीर झाले आहे.

पोलीस पदकांचीही घोषणा झाली असून, राज्यातल्या 57 पोलिसांना हा पुरस्कार झाला आहे. चार पोलीस अधिकाऱ्यांना उत्कृष्ट...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

सामाजिक कार्यकर्त्या सिंधुताई सपकाळ यांना भारत सरकारने 'पद्मश्री' पुरस्कार जाहीर झाला आहे.


सामग्री: सिंधू संस्कृतीच्या कलाकृतींपैकी एक

1. दुष्काळामुळे सिंधू संस्कृती लयास गेली?

सलग 900 वर्षं पडलल्या भीषण दुष्काळामुळे सुमारे 4,350 वर्षांपूर्वी सिंधू संस्कृती अस्ताला गेली, असा निष्कर्ष IIT खरगपूरच्या वैज्ञानिकांनी अभ्यासाअंती काढला आहे.

लोकमत ने दिलेल्या वृत्तानुसार, या नवीन अभ्यासामुळे त्या काळात 200 वर्षांचा दुष्काळ पडला होता, हा गैरसमजही आता दूर झाला आहे.

या अभ्यासात वैज्ञानिकांनी पाच हजार वर्षांच्या कालखंडातील पाऊसमानातील बदलांचा अभ्यास केला.

सिंधू संस्कृतीच्या प्रदेशात सुमारे 900 वर्षं पावसाने दडी मारल्याने सिंधू संस्कृती ज्या नद्यांच्या काठांवर विकसीत झाली होती, त्या पार आटून गेल्या. त्यामुळे लोकांनी पूर्व आणि दक्षिणेकडे स्थलांतर केलं.

2. काँग्रेसच्या कर्नाटक निवडणूक यादीत लिंगायत, OBC

कर्नाटक निवडणुकीसाठी उमेदवारांची पहिली यादी जाहीर करताना काँग्रेसने जातीय समीकरणांचा ताळमेळ राखण्याचा प्रयत्न केला आहे. हिंदूस्थान टाइम्सच्या बातमीनुसार, काँग्रेसने 218 उमेदवारांची यादी जाहीर केली आहे. त्यापैकी 52 उमेदवार इतर मागासवर्गीय जातीतले (OBC) आहेत.

शिवाय, या यादीत लिंगायत समाजाचे 42 आणि वोकलीगास समाजाचे 39 उमेदवार आहेत. या दोन्ही समाजांचं तिथं वर्चस्व असल्याचं मानलं जातं.

सत्ताधारी काँग्रेसने 36 दलितांनाही तिकीट दिलं आहे. तसंच 17 उमेदवार ST असून 15 मुस्लीम आणि 17 ब्राह्मण आहेत.

यापैकी 138 उमेदवारांचं वय 51 ते 70 वर्षांच्या दरम्यान आहे.

3. भाजपशासीत 3 राज्यांमध्ये SC/STचा नविन कायदा

SC/ST अॅट्रॉसिटी कायद्याबाबत अलीकडेच सुप्रीम कोर्टाने दिलेल्या निर्देशांच पालन करण्याचे आदेश छत्तीसगड, राजस्थान आणि मध्यप्रदेश सरकारांनी त्यांच्या पोलीस यंत्रणांना दिले आहेत. या तिन्ही राज्यांमध्ये भाजपचं सरकार आहे.

अॅट्रॉसिटी अॅक्टचा अनेक ठिकाणी गैरवापर होत असून तो टाळण्यासाठी या कायद्याअंतर्गत गुन्हा नोंदवण्यापूर्वी चौकशी करण्यात यावी, असं सुप्रीम कोर्टाने मार्चमध्ये म्हटलं होतं.

सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशांबाबत केंद्र सरकार पुनर्याचिका करण्याच्या तयारीत असताना तीन राज्यांनी या निर्देशांची अंमलबजावणी करण्याचे आदेश यंत्रणेला दिले आहेत, अशी बातमी इंडियन एक्सप्रेसच्या पहिल्या पानावर आहे.

हिमाचल प्रदेश सरकारने याबाबत अधिकृत लेखी आदेश दिले नसले तरी न्यायालयाच्या आदेशांचं पालन करण्याविषयी त्यांनी पोलीस यंत्रणेला...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

आजच्या विविध वृत्तपत्रं आणि वेबसाइट्सवर प्रसिद्ध झालेल्यांपैकी या आहेत पाच महत्त्वाच्या बातम्या.


सामग्री: सिंधूताई सपकाळ

महाराष्ट्रातून विविध क्षेत्रातील पाच जण पद्मश्री पुरस्काराचे मानकरी ठरले आहेत. परशुराम आत्माराम गंगावणे (कला), नामदेव सी. कांबळे (साहित्य आणि शिक्षण), गिरीश प्रभुणे (सामाजिक कार्य), जसवंतीबेन जमनादास पोपट (उद्योग आणि व्यापार) आणि सिंधुताई सपकाळ (सामाजिक कार्य)

परशुराम आत्माराम गंगावणे

कला क्षेत्रातील पद्मश्री पुरस्कार महाराष्ट्रातील परशुराम गंगावणे यांना जाहीर झाला आहे. परशुराम गंगावणे गेल्या 45 वर्षांपासून आदिवासी पारंपरिक लोककला जतन आणि प्रसार करण्याचे काम करत आहेत. आव्हानात्मक परिस्थितीतही त्यांनी ही लोककला जोपासली असल्याने त्यांचे कार्य विशेष ठरले.

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कुडाळ तालुक्यात पिंगुळी गावात परशुराम गंगावणे यांनी कळसूत्री बाहुल्यांची कला जोपसली आहे. कळसूत्री बाहुल्यांच्या माध्यमातून आतापर्यंत त्यांनी अनेक लोककथा सादर केल्या आहेत.

आदिवासी कलेचा हा वारसा पुढे चालू ठेवण्यासाठी परशुराम गंगावणे यांनी गुरे आणि गोठा विकून त्याठिकाणी लोककलेचे संग्रहालय बनवले आहे. त्यांनी कलाआंगण चॅरिटेबल ट्रस्टही सुरू केले आहे या संग्रहालयात पपेट, चित्रकथा, कळसूत्री पहायला मिळतात.

सिंधुताई सपकाळ

सिंधुताई सपकाळ यांनी 1994 साली पुण्यातील पुरंदर तालुक्यात अनाथ मुलांसाठी 'ममता बाल सदन' नावाची संस्था स्थापन केली. अनाथ मुलांसाठी त्यांनी केलेल्या कामांमुळे महाराष्ट्रासह देशभरात त्या 'अनाथांची माय' म्हणून परिचित झाल्या.

सिंधुताई सपकाळ या गेली 40 वर्षे सामाजिक कार्य करत आहेत. त्यांना आजवर 750 हून अधिक पुरस्कारांनी गौरवण्यात आलं आहे. अनाथ मुलांना आईसारखी माया देणाऱ्या सिंधुताई नेहमी अभिमानाने सांगतात की, मी हजारहून अधिक मुलांची आई आहे.

नामदेव कांबळे

गावकुसाबाहेरील स्त्रियांच्या वेदना मांडणारे विदर्भातील लेखक नामदेव कांबळे यांना साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातला पद्मश्री पुरस्कार घोषित झाला आहे. 'राघववेळ' या कांदबरीसाठी 1995 साली साहित्य अकदमीच्या पुरस्काराने त्यांचा सन्मान करण्यात आला होता.

वाशीममधील शिरपूर गावात शेतमजूर कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला. वाशीम येथील राणी लक्ष्मीबाई शाळेत ते शिक्षक होते. याच शाळेत त्यांनी सुरुवातीला सुरक्षारक्षकाचीही नोकरी केली.

अस्पर्श,राघववेळ, ऊनसावली, साजरंग अशा आठ कांदबऱ्या, चार कवितासंग्रह, दोन कथासंग्रह, चरित्र लेखन, भाषण संग्रह असे साहित्य त्यांच्या नावावर...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला सात जणांना पद्मविभूषण, 10 जणांना पद्मभूषण, तर 102 जणांना पद्मश्री पुरस्कार घोषित झाले आहेत.


सामग्री: सिक्कीममधल्या जलविद्युत प्रकल्पांना 'झोंगु' मधल्या लेपचा जमातीचा का आहे विरोध ?

कांचनजंगा बायोस्फिअर रिझर्व्हच्या पायथ्याशी झोंगु हा निसर्गसुंदर भाग आहे. इथल्या डोंगररांगांमधून तीस्ता आणि ऱ्होंगयोंग या नद्या वाहतात. आणि याच नद्यांकाठच्या डोंगररांगांमध्ये लेपचा आदिवासी वर्षानुवर्षं राहत आहेत.

मायालमीत लेपचा ही 'जोंगु'मधल्या हिग्याथांग गावात राहते. ती म्हणते, "कांचनजंगा शिखर आणि तीस्ता, रंगीत, ऱ्होंगयोंग यासारख्या नद्या आमच्यासाठी पवित्र आहेत. आमचं शरीर कांचनजंगा शिखराच्या बर्फापासून बनलं आहे आणि मृत्यूनंतर आमचा आत्मा याच नद्यांमधून प्रवास करत जातो. तिथे आमचे पूर्वज राहतात, असं आम्ही मानतो."

लेपचा हे सिक्कीमचे मूळ रहिवासी आहेत आणि या जमातीचं संरक्षण करण्याच्या दृष्टीने केंद्र सरकारने झोंगु भाग त्यांच्यासाठी संरक्षित करून ठेवला आहे. लेपचा जमातीशिवाय दुसरं कुणीही इथे कायमचं राहू शकत नाही किंवा जमीनही घेऊ शकत नाही.

सिक्कीममधला 'झोंगु' हा भाग लेपचा आदिवासींसाठी संरक्षित करण्यात आला आहे.

झोंगु भागात सध्या सुमारे 4 हजार लेपचा आदिवासी राहतात. त्यासोबतच सिक्कीम, तिबेट, दार्जिलिंग, नेपाळ आणि पश्चिम बंगाल या भागांत मिळून राहणाऱ्या लेपचांची संख्या सुमारे 50 हजार इतकी आहे.

आणि आता त्यांच्यासमोर स्वत:चं अस्तित्व टिकवण्याचं आव्हान आहे. कारण सिक्कीममधल्या नद्यांवर मोठ्या प्रमाणात जलविद्युत प्रकल्प उभे राहत आहेत. लेपचा जमातीनुसार यामुळे त्यांच्या अस्तित्वाला आणखी धोका आहे आणि म्हणून हे आदिवासी तीस्ता, ऱ्होंगयोंग, रंगीत या नद्या वाचवण्यासाठी लढा देत आहेत.

"या नद्या आमची जीवनरेखा आहेत. धरणांमुळे त्या रोखल्या जात आहेत. जर नदीच राहिली तर नाही आमची शेती, फळबागायत, मासेमारी यांवर त्याचा परिणाम होईल," मायालमीत सांगते.

छोटं राज्य, मोठे प्रकल्प

सिक्कीममधल्या या नद्यांवर 20 पेक्षा जास्त जलविद्युत प्रकल्प उभारण्यात आले आहेत. एकट्या तीस्ता नदीवरच चार मोठे जलविद्युत प्रकल्प आहेत आणि आणखी दोन प्रकल्पांचं काम बंद पडलं आहे.

यातच येतो आहे तीस्ता-4 हा जलविद्युत प्रकल्प. नॅशनल हायड्रोइलेक्ट्रीक पॉवर कॉर्पोरेशन म्हणजेच NHPC हा प्रकल्प उभारत आहे.

या प्रकल्पांच्या विरोधात लढण्यासाठी इथल्या रहिवाशांनी 'अफेक्टेड सिटिझन्स ऑफ तीस्ता' (म्हणजे तीस्ता प्रकल्प प्रभावित नागरिक) या संस्थेची स्थापना केली आहे. मायालमीत आणि तिचे सहकारी याबद्दल...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

उत्तर सिक्कीममध्ये तीस्ता नदीवर 'तीस्ता-4' हा 520 मेगावॉटचा जलविद्युत प्रकल्प होऊ घातला आहे. नॅशनल ग्रीन ट्रिब्युनल म्हणजेच राष्ट्रीय हरित लवादाने या प्रकल्पाला हिरवा कंदील दिला असला तरी इथल्या लेपचा समुदायाने या प्रकल्पाबदद्ल अनेक प्रश्न उपस्थित केले आहेत.


सामग्री: सिगारेट

कॉलेजमध्ये असताना मी कॉल सेंटरमध्ये काम करायचो. तिथेही मोठ्या संख्येने तरुण सिगारेट ओढायचे. तेव्हा तर दिवसाला दहा सिगारेट ओढून व्हायच्या." 32 वर्षांच्या जस्टीन जोसने बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितले.

जस्टीन सहाय्यक दिग्दर्शक म्हणून एका प्रॉडक्शन हाऊसमध्ये काम करतो. "गेल्या चार-पाच वर्षांपासून मी सिगारेट ओढणं कमी केलं होतं. आता लॉकडाऊनच्या पाच महिन्यांत सिगारेट पूर्णपणे बंद करण्याची संधी मिळाली." असंही तो सांगतो.

तर मीडियामध्ये काम करणाऱ्या अमितालाही (बदललेले नाव) गेल्या दहा वर्षांपासून सिगारेट ओढण्याची सवय होती. "पण लॉकडॉऊनमध्ये सर्वकाही बदललं. नाईलाजाने का होईना सिगारेट सोडण्याच्या दिशेने प्रवास सुरू झाला." अमिताने बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितले.

सिगारेटचं व्यसन महिलांमध्येही आहे.

कोरोना व्हायरसचा संसर्ग रोखण्यासाठी लॉकडॉऊन लागू होऊन आता तब्बल चार महिने उलटले आहेत. सुरुवातीच्या काळात महाराष्ट्रात तर सर्वच ठप्प होतं. त्यामुळे तंबाखू, गुटखा, सिगारेट उपलब्ध होत नव्हते.

लॉकडॉऊनच्या प्रतिकूल परिस्थितीत सिगारेट सोडल्याची अशी अनेक उदाहरणं समोर येत आहेत. मोठ्या संख्येने लोकांनी सिगारेट सोडण्याचा प्रयत्न केल्याचे विविध सर्वेक्षणांमधूनही समोर आले आहे.

"सुरुवातीला वाटले की, हा काही दिवसांचाच प्रश्न आहे. त्यामुळे मी संयम ठेवला. पण मग सिगारेट मिळतच नाही म्हटल्यावर अस्वस्थ वाटायलाही सुरुवात झाली."  जस्टीन सांगत होता.

 'लॉकडॉऊनमुळे सिगारेट सोडता आली'

लॉकडॉऊन सुरू झाल्यावर दुकानांसोबत वाहतुकीचेही सर्व पर्याय बंद होते. कोरोना व्हायरसची दहशतही प्रचंड होती. अशा परिस्थितीत कितीही इच्छा झाली तरी घराबाहेर पडणं शक्य होत नव्हतं.

अत्यावश्यक सेवा सुरू असल्याने केवळ किराणा आणि भाजीपाला घरी येत होता. अशा परिस्थितीमध्ये सिगारेट विकत घेता येत नव्हती.

डॉक्टर्स सांगतात, सुरुवातीला सिगारेट मिळत नाही म्हणून अनेकांना त्रास झाला. पण 'हीच ती वेळ' हे देखील अनेकांनी ओळखले. लॉकॉऊनच्या परिस्थितीचे नामी संधीत रुपांतर करत अनेकांनी गेल्या पाच महिन्यांत सिगारेटला स्पर्शही केला नाही.

मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. सागर मुंदडा सांगतात, "एप्रिल आणि मे महिन्यात मला दिवसाला 7-8  फोन कॉल्स येत होते. सिगारेट मिळत नसल्याने चिडचिड होतेय, काय करायचे ते कळत नाहीय, प्रचंड अस्वस्थ वाटतंय. अशा तक्रारी होत्या. तेव्हा सिगारेट सोडण्यासाठी मी अशा सगळ्यांना...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

"मी दहावीत होतो तेव्हापासून मला सिगारेट ओढण्याची सवय लागली. माझे वडील सिगारेट ओढायचे. ते पाहून मला ही 'कूल' गोष्ट आहे असे वाटायचे.


सामग्री: सिडल कुटुंबीय चिनी नववर्ष साजरं करण्यासाठी हुवेई प्रांतात गेले होते.

कोरोना व्हायरसमुळे अनेक कुटुंबांचीही  ताटातूट होत आहे. यापैकीच एक असलेल्या सिडल दाम्पत्यावरही एकमेकांपासून दूर जाण्याची वेळ आली आहे.

जेफ सिडल यांना आपल्या चिमुकल्या मुलीसाठी पत्नीला चीनमध्ये एकटं सोडून जावं लागत आहे.

जेफ सिडल ब्रिटिश नागरिक आहेत तर त्यांच्या पत्नी सिन्डी या चिनी आहेत. त्यांना 9 वर्षांची एक मुलगी आहे - जास्मिन. सिन्डी या पती जेफ आणि मुलगी जास्मीनसोबत चिनी नवीन वर्ष साजरं करण्यासाठी मायदेशी आल्या होत्या.

मात्र नेमकं याच काळात चीनमध्ये कोरोनाच्या साथीने डोकं वर काढलं आणि नवीन वर्षाच्या उत्साहावर पाणी फिरलं.

हुबेई प्रांतातल्या वुहान शहरातून कोरोना व्हायरस पसरल्याचा अंदाज आहे. कोरोना व्हायरसचे सर्वाधिक म्हणजे तब्बल 3,500 रुग्ण या हुबेई प्रांतात आढळले आहेत.

शिक्षण आणि नोकरीसाठी हुबेईला पसंती

हुबेई प्रांतात मोठ्या प्रमाणावर परदेशी नागरिक राहतात. शिक्षण आणि नोकरीसाठी जगभरातले लोक हुबेईला पसंती देतात. सिन्डी यांचं माहेरही याच हुबेई प्रांतातलं.

वुहान आणि हुबेईमध्ये अडकलेल्या आपल्या नागरिकांना परत बोलवण्यासाठी अनेक देश प्रयत्न करत आहेत. अमेरिका आणि जपानने तर विशेष विमान पाठवून हजारो नागरिकांना माघारी आणलं आहे.

भारत सरकारनेही एअर इंडियाच्या एका विशेष विमानाने वुहानमध्ये अडकलेल्या 323 भारतीयांना भारतात परत आणलं. याशिवाय मालदिव्ह्सचे 7 नागरिकही भारताने तिथून बाहेर काढले.

सिडल जोडपंही 1 फेब्रुवारीला ब्रिटनला परत जाणार होतं. मात्र विषाणूचा फैलाव रोखण्यासाठी स्थानिक प्रशासनानं विमानतळ, सार्वजनिक वाहतूक आणि रस्ते वाहतूक पूर्णपणे बंद केली आणि त्यामुळे त्यांचं फ्लाईट रद्द करण्यात आलं.

या जोडप्याने ब्रिटिश वकिलातीकडे धाव घेतली. तिथे त्यांना सांगण्यात आलं, की जेफ आपल्या मुलीसोबत ब्रिटनला परतू शकतात. मात्र सिन्डीकडे 2008 सालापासून ब्रिटनचा कायमस्वरूपी व्हिसा असला तरी ब्रिटिश नागरिकांना हुबेईमधून बाहेर काढण्यासाठी पाठवण्यात येणाऱ्या विशेष विमानात त्यांना जाता येणार नाही.

बीबीसीशी बोलताना जेफ म्हणाले, "परराष्ट्र कार्यालयाने मला सांगितलं, की चीनच्या प्रशासनाने त्यांच्या नागरिकांना देश न सोडून जाण्याचे निर्देश दिल्याने ब्रिटनचं विशेष विमान केवळ ब्रिटिश नागरिकांनाच घेऊन जाऊ शकतं.

"त्यामुळे मी आणि ब्रिटिश पासपोर्ट असणारी माझी 9...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

कोरोना व्हायरसने चीनमध्ये आतापर्यंत 300हून अधिक जणांचा बळी घेतलाय तर सहा हजारांहून जास्त जणांना या विषाणूचा संसर्ग झाला आहे.


सामग्री: सिनाय ट्रेल पूर्ण करण्यासाठी एकूण 12 दिवस लागतात.  220 किलोमीटरचा हा प्रवास असतो. हा प्रदेश अकाबाच्या आखातातून सुरू होत इजिप्तचं सर्वोच्च शिखर असलेल्या जेबेल कॅथरिनापर्यंत जातो.

सिनाय प्रदेशात भटकंती करताना जेबेल कॅथरिना नजरेस पडतं. ख्रिश्चन परंपरेप्रमाणे सेंट कॅथरिनचा रोमन साम्राज्यात मृत्यू झाल्यानंतर काही परग्रहवासियांनी तिला या पर्वतावर नेलं होतं. तिथल्या शिखरावर एक प्रार्थनास्थळ बांधण्यात आलं आहे.

सुएझच्या आखातात सूर्य मावळतीला जातो. सिनाय हा दोन भूप्रदेशांना जोडणारा दुवा आहे. या प्रवासात एका विशिष्ट जागेवरून पश्चिमेकडे बघितलं तर आफ्रिकेकडे सूर्य मावळताना दिसतो. सकाळी हाच सूर्य आशिया खंडातून उगवलेला बघायला मिळतो.

यावर्षी हा प्रवास 550 किमीपर्यंत वाढला आहे. हा प्रवास पूर्ण करायला आता 42 दिवस लागतात. हे पर्यटन इथल्या बिडोईन जमातीसाठी उत्पन्नाचं साधन ठरत आहे.

सिनायचा 550 किमीचा परिसर

आणखी पुढे गेलं तर सिनायचा आणखी सुंदर भाग बघायला मिळतो. त्यामुळे या भागात फक्त कट्टरवाद्यांचं वर्चस्व आहे, हा दृष्टिकोन बदलण्यास मदत होते. उत्तर सिनायमध्ये अनेक हल्ले झाले आहेत. हा एक बंदिस्त लष्करी परिसर आहे.

मुझईना आणि अल्गात जमातीचे लोक उन्हापासून संरक्षणासाठी गुहेत बसले आहेत. आज सुमारे आठ जमातीतील 50 बेडोईन लोक सिनाय भागात स्वयंपाकी, गाईड, व्यापारी किंवा यजमानाचं  काम करतात.

लहान वयाचे बेडोईन लोक प्रशिक्षणार्थी म्हणून काम करतात. जुन्या पिढीकडून नव्या पिढीला ज्ञान मिळावं अशी वातावरणनिर्मिती करावी, असा या प्रदेशाचा एक उद्देश आहे. त्यामुळे उज्ज्वल भविष्याची आशा अजूनही टिकून आहे.

लहान बेडोईन मुलं त्यांच्या वडिलांबरोबर किंवा त्यांच्या भावांबरोबर येतात. उंटावर वजन पेलण्यासारख्या गोष्टी शिकतात. अनेक नवीन मार्ग, पाण्याचे विविध स्रोत, जागांची नावं, काही जागांच्या गोष्टी आणि लोकांना मार्गदर्शन करण्यासाठी ज्या गोष्टी लागतात त्या सगळ्या शिकतात.

तीन वर्षांपूर्वी हा प्रदेश खुला झाल्यानंतर इजिप्त आणि इतर देशातील लोकांनी या प्रदेशातून प्रवास केला. हा गट फिरत असताना त्यांना वाटेत एक प्रार्थनास्थळ लागतं. हे प्रार्थनास्थळ सिनायच्या एका भागात लपलं आहे. या प्रार्थनास्थळाला ज्यू, ख्रिश्चन, आणि इस्लाम या तिन्ही धर्मांचं अधिष्ठान लाभलं आहे.

उंचावर उभा असलेला गाईड नासिर मन्सूर इथल्या परिसरातील खडकांच्या आणि झाडांच्या रचनेची माहिती...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

इजिप्त म्हटले की डोळ्या पुढं येतात ती म्हणजे पिरॅमिड आणि ममी. पण या देशावर निसर्गाने मुक्त हस्ताने उधळण केली आहे. इजिप्तमधील असाच एक नितांत सुंदर प्रदेश म्हणजे सिनाय होय. इजिप्तने हा प्रदेश 3 वर्षांपूर्वी भटकंतीसाठी खुला केला आहे.


सामग्री: सिनेमाचे दिग्दर्शक अभिजित पानसे यांचा वरळीच्या एट्रिया मॉलमध्ये आयोजित खास शोच्या वेळेस अपमान झाला असं सांगण्यात येत आहे. त्यावरूनच आता शिवसेना आणि मनसे यांच्यामध्ये वाद सुरू झाला आहे.

या शो दरम्यान पानसे आणि राऊत यांच्यात मीडियाच्या प्रतिनिधींसमोर वाद झाल्याचं वृत्त लोकसत्तानं दिलं आहे.

लोकसत्ताने दिलेल्या बातमीमध्ये सामनाचे संपादक आणि खासदार संजय राऊत यांच्या ट्वीटचा उल्लेख करण्यात आला आहे. "ठाकरे The Biopic…लहान मेंदूत अहंकाराचा कचरा साचला की संयम आणी कृतज्ञता या शब्दांचे मोल नष्ट होते. ठाकरे चित्रपटाचा हाच संदेश आहे," असं ट्वीट राऊत यांनी केलं होतं.

सध्या मात्र राऊत यांच्या ट्वीटरवर अशा प्रकारचं कुठलंही ट्विट दिसत नाही.

पण या सिनेमाच्या निमित्ताने केवळ संजय राऊत यांचीच चर्चा होत असून दिग्दर्शक पानसे यांना डावलण्यात आल्याचा आरोप मनसेतर्फे करण्यात आला आहे.

मनसेनं त्यांच्या पाठिंब्यासाठी पोस्टरबाजी सुद्धा केली आहे.

राज ठाकरे यांचे समर्थक किर्तीकुमार शिंदे यांनी "अभिजित मित्रा तू चुकलास" अशा नावाने एक पत्रच फेसबूकवर प्रसिद्ध केलं आहे. यामध्ये सिनेमाच्या प्रमोशनमध्ये तसंच इतरत्र अभिजित कोठेही दिसत नाहीत असे शिंदे म्हणतात.

'एट्रिया मॉलमध्ये पानसे यांना बसण्यास जागा देण्यात आली नाही, ते उशिरा आले असं कारण दिल्याचं आपल्याला समजलं' असे शिंदे यांनी फेसबूक पोस्टमध्ये म्हटलं आहे.

तसंच शिंदे यांनी मनसैनिक तुझ्या बाजूने आहेत असं या पत्रात म्हटलं आहे.

ते लिहितात, "हे सगळं तुझ्यावरच्या प्रेमापोटीच. म्हणून तर #isupportabhijeetpanase या हॅशटॅगसह हजारो महाराष्ट्र सैनिक काल रात्रीपासून स्वत:च्या भावना व्यक्त केल्या आहेत.

आता तूसुद्धा तुझ्या भावना व्यक्त कर. आम्ही सर्वजण तुझ्यासोबत खंबीरपणे उभे आहोत."

मनसेने #isupportabhijeetpanase ही मोहीम ट्वीटरवर सुरू केल्यावर त्यावर मनसेच्या विविध पदाधिकाऱ्यांनी प्रतिक्रिया व्यक्त केल्या आहेत.

संदीप देशपांडे यांनी "मा. बाळासाहेब हे सामान्य शिवसैनिकाला सुद्धा प्रेमाने वागवायचे त्याचा अपमान नाही करायचे हाच ठाकरे चित्रपटाचा संदेश आहे जो या चित्रपटाची निर्मिती करण्याऱ्यांना सुद्धा कळला नाही," अशा शब्दांमध्ये राऊत यांचे नाव न घेता ट्वीट केलं आहे.

तर अमेय खोपकर यांनी "एक 'संजय' होता, ज्याने धृतराष्ट्राला दूर 'दर्शन' घडवलं! आणि आता एक 'संजय'... महाराष्ट्रात दिग् 'दर्शन'...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्यावर आधारित ठाकरे या सिनेमावरून नवा वाद सुरू झाला आहे.


सामग्री: सिनेमाच्या शेवटच्या 15 मिनिटांत शेकडो रजपूत महिलांना पद्मावती जोहरमध्ये उडी मारायला प्रवृत्त करते. आगीचे भडकणाऱ्या ज्वाळा, अंगभरून दागिने आणि गडद लाल साड्या घातलेल्या बायका, त्यामध्ये एक गर्भवती स्त्री देखील असते.... आणि या सगळ्यांच्या मागे क्रूर, हपापलेला आणि रागानं डोळे लाल झालेला अलाउद्दीन खिलजी.

काळे कपडे, केस मोकळे सो़डून धापा टाकत किल्ल्याच्या पायऱ्या चढत खिलजी येतो आणि मग शेवटचं ते जोहरचं दृश्य.

जोहर या प्रथेचं उदात्तीकरण

आपला समाज आणि नवऱ्याची प्रतिष्ठा जपण्यासाठी आगीत उडी घेणाऱ्या पद्मावतीला पाहणं हे एक बलात्कारासारखा लैंगिक अत्याचार पाहण्यासारखंच क्रूर वाटतं.

हा सगळा हिंसक प्रकार चुकीचा किंवा बुरसटलेला जुना विचार असं न दाखवता, उलट या सिनेमात जोहरला एक महान त्यागाचं प्रतीक करून ठेवलं आहे. जोहरचं उदात्तीकरण केलं आहे.

युद्धात जिंकलेल्या विजेत्यापासून आपलं रक्षण करण्यासाठी पराभव झालेल्या पतीच्या बायका आगीत उडी मारून नाईलाजानं जीव द्यायच्या म्हणजे 'जोहर' करायच्या, त असं  इतिहासामध्ये नमूद केलं आहे, हे खरं.

सती प्रथेसारखाच हा स्त्रियांनी स्वतःने घेतलेला निर्णय नसून हे त्या काळच्या सामाजिक दबावातून नाईलाजानं उचललेलं पाऊल आहे. या प्रथेचं गुणगान करणं हे सती किंवा केशवपन प्रथेचं गुणगान करण्यासारखंच आहे.

समाजाच्या प्रतिष्ठेचं ओझं स्त्रियांवर टाकून ती राखण्यासाठी स्त्रियांनी आगीत उडी मारावी, असं म्हणणाऱ्यांचं मला आश्चर्य वाटतं. स्त्रियांवरच पुन्हा प्रतिष्ठेचं ओझं टाकणाऱ्या प्रथेचं गुणगान गातात म्हणून याला विरोध होत नाहीये, याचं मला आश्चर्य वाटतं.

स्त्रीचं अस्तित्व

अशा खोट्या प्रतिष्ठेसमोर स्त्रियांच्या जिवाची काहीही किंमत नाही. एवढंच नव्हे तर जोहरसाठीसुद्धा राणी पद्मावतीला पतीची परवानगी घ्यावी लागते!

सिनेमातील पद्मावतीच्या पात्रावरून वाद नक्की व्हायला पाहिजे पण, त्यासाठीची माझी कारणं करणी सेनेच्या अगदी उलट आहेत.

सिनेमा पाहिल्यावर असं वाटतं पद्मावतीचं काही अस्तित्वचं नाही. तिला एखाद्या सुंदर वस्तूसारखं दाखवण्यात आलं आहे.

एक राजानं तिला मिळवलंय आता तिचं रक्षण करू पाहतोय तर दुसरा तिला मिळवण्यासाठी युद्ध करतोय. लग्नानंतर तिचं काहीच अस्तित्व नाही. तिचं जीवन फक्त पती आणि त्याच्या जातीय अस्मितेच्या अवतीभोवती फिरताना दाखवलं आहे.

चुकीच्या कारणासाठी विरोध?

एका ऐतिहासिक काव्यावर बनवलेल्या या सिनेमात...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

पद्मावत पाहून मी सिनेमा थिएटरबाहेर पडले तर असं वाटत होतं जणू माझंच सर्वांग जळत आहे. माझ्या हृदयात आणि डोक्यात आग भडकली आहे असं वाटू लागलं होतं. काहीसा राग आणि काहीसा संभ्रम अशी माझी अवस्था होती. या चित्रपटात दाखवलेल्या हिंसक दृश्यांनी माझ्या मनावर आघात झाले असं वाटू लागलं होतं.


सामग्री: सिरम इन्स्टिट्यूट

जग अशा टप्प्यावर येऊन थांबलंय जिथं प्रत्येक आशेचा किरण हा अस्तित्वाला आधार वाटतो आहे. 'सिरम' मध्ये मानवाच्या अस्तित्वाला आव्हान देणाऱ्या कोरोना विषाणूविरोधात  ब्रिटनच्या 'ऑक्सफर्ड विद्यापीठा'तील संशोधकांनी जी लस निर्माण केली तिची निर्मिती होते आहे.

या लशीचं नाव आहे 'कोविशिल्ड'.  तिच्या उत्पादनाचा पहिला टप्पा जेव्हा सुरू झाला आहे, तेव्हा 'बीबीसी मराठी'च्या टीमला विशेष प्रवेश देण्यात आला.

पुण्याच्या हडपसर-मांजरी परिसरातल्या शेकडो एकरच्या 'सिरम इन्स्टिट्यूट'च्या परिसराकडे सगळं जग आशेनं डोळे लावून बसलं आहे.

कारण या महामारीतून जगाला बाहेर काढू शकणाऱ्या लशीचे अब्जावधी डोस पुढच्या काही महिन्यांमध्ये इथे तयार होणार आहेत.

आजमितीला जगात सर्वाधिक लशींचं उत्पादन 'सिरम'च्या या परिसरात होतं.  वर्षाला 1.5 अब्ज डोसेस, म्हणजे जगाच्या एकूण गरजेच्या 65 टक्के उत्पादन एकटी 'सिरम' करते.

म्हणूनच, सध्या ज्या युद्धपातळीवर ज्या प्रचंड संख्येनं जगाला लस हवी आहे, त्यासाठी 'सिरम' शिवाय दुसरा पर्याय कोणता असू शकला असता?

या जबाबदारीची जाणीव 'सिरम'च्या परिसरात जाणवत राहते.  इथं कोणालाही प्रवेशाला परवानगी नाही.  आम्हाला सुद्धा इथं येण्याअगोदर 'कोविड'ची टेस्ट करून घ्यावी लागली आहे.  ती निगेटिव्ह असेल तरच इथं परवानगी आहे. 'सिरम'च्या पहिल्यापासून असलेल्या परिसरातल्या काही इमारती आता 'कोविशिल्ड'च्या उत्पादनासाठी राखीव झाल्या आहेत.

'सिरम'चा स्वत:चा 'एसईझेड' परिसरही त्यालाच लागून उभा आहे.  तिथं आणि शेजारी असलेल्या मांजरीच्या परिसरात नव्यानं काही इमारती आधुनिक तंत्रज्ञानासह उभारल्या जाताहेत.

सध्या इथं अनेक रोगांच्या लशींची निर्मिती सुरु आहे.  ती कधीच थांबणार नाही.  जगातल्या 170 देशांना 'सिरम' लशी पुरवते.  त्यामुळे कोरोना लशीसाठी ते काम थांबणं शक्य नाही.

म्हणूनच नवीन फॅसिलिटी उभारण्याचं कामही सुरू आहे.  त्या बांधण्यासाठी परदेशांतले तंत्रज्ञ आवश्यक होते आणि लॉकडाऊन सुरु झाल्यावर विमानं बंद झाली.

पण 'सिरम'चं काम थांबणं कोणत्या सरकारसाठी परवडणारं नव्हतं.  त्यामुळे 'वंदे भारत' सारख्या विशेष योजनांतून आवश्यक तंत्रज्ञांना इथं आणलं गेलं, असं आम्हाला सांगितलं गेलं.  कारण एकच, 'सिरम' मध्ये कोरोना प्रसार थांबण्यासाठी आवश्यक लस तयार होणार आहे.

ब्रिटनच्या ऑक्सफर्ड विद्यापीठात शोधल्या जाणाऱ्या लशीवर सर्वांच्या आशा...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

जेव्हा पुण्याच्या हडपसर इथल्या 'सिरम इन्स्टिट्यूट'मध्ये आम्ही प्रवेश करतो, तेव्हा इथं आधुनिक जगाची जगण्याची आशा जिवंत आहे अशी भावना सतत साथीला असते.


सामग्री: सिरसौद ठाणे क्षेत्रातल्या भावखेडी गावात ही घटना घडली आहे. बुधवारी सकाळी वाल्मिकी समाजातील दोन मुलं, रोशनी (12 वर्षे) आणि अविनाश (10 वर्षे) पंचायत भवनसमोरच्या रस्त्यावर शौचास बसली होती. पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, हकीम आणि रामेश्वर या दोन व्यक्तींनी त्यांच्यावर हल्ला केला. हकीमने या मुलांना रस्ता खराब न करण्याविषयी हटकले आणि दोघांनी मिळून दोन्ही मुलांवर हल्ला केला.

पोलिसांनी दोघा आरोपींना अटक केली आहे. ही दोन्ही मुलं नात्याने आत्या-भाचा होते. हत्येच्या घटनेनंतर परिसरात तणाव वाढीस लागल्यामुळे, अधिक पोलीस बळ तैनात करण्यात आले.

"हाकीम आणि रामेश्वर यादव यांनी मुलांना बेदम मारलं, त्यांचा जीव जाईपर्यंत त्यांना मारलंय. मी तिथे पोचेपर्यंत ते दोघंही पळून गेले होते,'' असं अविनाशचे वडील मनोज वाल्मिकी यांनी सांगितलं.

या घटनेनंतर पोलिसांनी दोन्ही मुलांचे मृतदेह पोस्टमॉर्टेमसाठी शिवपुरी येथे पाठवले होते.

मनोज वाल्मिकी यांचे आरोप

रोशनी मनोज यांची लहान बहीण होती, त्यांनी तिचा मुलीप्रमाणे सांभाळ केला होता. अविनाश आणि रोशनी एकाच वयाचे असल्याने भावा-बहिणीसारखे राहायचे.

मनोज यांच्या घरी शौचालय बनवण्यास आडकाठी करण्यात आली होती. शौचालय उभारण्यासाठी पंचायतीकडे पैसाही आला होता, परंतु "या लोकांनी ते उभारू दिले नाही." असं मनोज यांनी सांगितलं. शौचालय न बांधल्यामुळे आमच्या कुटुंबाला शौचासाठी बाहेर जावं लागायचे. या लोकांमुळे गावात माझ्या कुटुंबाला वाईट वागणूक मिळायची, असाही आरोप मनोज यांनी केला आहे.

दोन वर्षांपूर्वी घर बांधण्यासाठी मनोजनी रस्त्यावरील लाकूड कापून घेतले होते, त्यावेळचा राग दोन्ही हल्लेखोरांच्या मनात होता. ते नेहमीच शिवीगाळ करायचे आणि धमक्या द्यायचे. कामाची मजुरीही कमी द्यायचे, असेही मनोज यांनी सांगितलं.

मनोज यांच्याकडे कुठलीही जमीन नाही, पोट भरण्यासाठी ते मोलमजुरी करतात.

पोलीस काय म्हणतात -

सिरसौद पोलीस स्टेशनचे प्रभारी अधिकारी आर. एस. धाकड म्हणाले की, "दोन्ही मुलं उघड्यावर शौचाला बसली होती, आरोपींनी आधी त्यांना हटकलं आणि मग काठीनं मारहाण केली.''

शिवपुरीचे एस. पी. राजेश चंदल म्हणाले की, "दोन्ही आरोपींना अटक करण्यात आली आहे आणि त्यांच्यावर खुनाचा आरोप लावण्यात आला आहे. त्यांची चौकशी सुरू आहे."

राजकारण सक्रिय

या घटनेमुळे राजकारणही तापत आहे. बहुजन समाज पार्टीच्या प्रमुख मायावती यांनी दोन्ही लहान...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

मध्यप्रेदशातील शिवपुरी जिल्ह्यात उघड्यावर शौचास बसलेल्या दलित मुलांना जबर मारहाण करून त्यांची हत्या करण्यात आल्याची धक्कादायक घटना घङली आहे.


सामग्री: सिराज आणि साजिदा

पण भारत सरकारनं सिराजवर बेकायदा सीमा ओलांडल्याचा आरोप ठेवला आणि त्यांना त्यांच्या जन्मभूमीत, पाकिस्तानात पाठवून देण्यात आलं.

या सर्व गोष्टींची सुरुवात 24 वर्षापूर्वी झाली. कमी गुण मिळाल्यामुळे सिराज आणि त्यांच्या पालकांमध्ये वाद झाला. त्यावेळी सिराज फक्त 10 वर्षांचे होते.

कराचीला जाण्याचा निर्धार करून सिराज यांनी पाकिस्तानातल्या शरकूल गावातल्या घरातून पळ काढला. पण लाहोर रेल्वे स्टेशनवर सिराज चुकीच्या ट्रेनमध्ये बसले आणि कराचीला जाण्याऐवजी भारतात पोहोचले.

शरकूल गावातल्या घराबाहेर खाटेवर बसलेले सिराज दावा करतात की, "काही दिवस मी कराचीतच आहे असं मला वाटत होतं. पण नंतर कळलं की मी भारतात आलो आहे."

घराच्या मागे असलेल्या पर्वतांप्रमाणे सिराज शांत दिसत असले तरी ते आतून खूपच उदास आणि गंभीर होते.

"मी 3 वर्षं अहमदाबादमधल्या मुलांच्या कारागृहात घालवली. तिथून सुटल्यानंतर मी मुंबईला पोहोचलो. तिथं मी माझ्या आयुष्याला वळण द्यायचा प्रयत्न केला," सिराज पुढे सांगतात.

पाहा व्हीडिओ : चुकीची ट्रेन पकडून 'तो' भारतात आला अन्...

सुरुवातीचे काही दिवस सिराज यांना मुंबईतल्या फुटपाथवर उपाशी झोपावं लागलं. पण नंतर मात्र ते यशस्वी कूक बनले. 2005पर्यंत सिराज योग्य तितका पैसा कमावत होते.

याच दरम्यान शेजाऱ्यांच्या सहाय्यानं सिराज यांची भेट साजिदा यांच्याशी झाली आणि दोघांनी लग्न करण्याचा निर्णय घेतला.

बीबीसीशी बोलताना साजिदा डोळ्यातलं पाणी पुसत सांगतात, "सरकारनं माझं आयुष्य उद्ध्वस्त केलं. मुलं त्यांच्या वडिलांनी भेटण्यासाठी आसुसलेली आहेत. भारतात एका माणसासाठी जागा नव्हती का? आता मी सरकारला विनंती करते की, त्यांनी मला आणि माझ्या मुलांना पासपोर्ट द्यावा जेणेकरून आम्ही पाकिस्तानात जाऊन सिराज यांना भेटू शकू."

सिराज यांनी आत्मसमर्पण केलं तेव्हा...

सिराज यांनी 2009मध्ये स्वत:ला पाकिस्तानी सांगून भारतीय अधिकाऱ्यांसमोर आत्मसमर्पण केलं. त्यानंतर या समस्येला सुरुवात झाली.

पाकिस्तानात जाऊन आई-वडिलांना भेटता यावं यासाठी सिराज यांनी आत्मसमर्पण केलं होतं. कारण त्यांचे आई-वडिल बऱ्याच वर्षांपासून सिराज यांना शोधत होते.

"2006मध्ये आम्हाला पहिलं मुल झालं. तेव्हापासून मला माझ्या आई-वडिलांची खूप आठवण यायला लागली. माझ्या भल्यासाठीच ते माझ्यावर रागावल्याची मला जाणीव झाली होती," सिराज सांगतात.

सिराज यांच्या मते, मुंबईच्या...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

सिराज आणि साजिदा त्यांच्या 3 मुलांसोबत भविष्याची स्वप्न पाहत जगत होते. सिराज कुकचं काम करत असे तर साजिदा गेल्या 13 वर्षांपासून गृहिणीची भूमिकेत होत्या.


सामग्री: सिसिली हे इटलीतलं एक बेट आहे. इथली नगर परिषद परदेशी लोकांना तिथं स्थायिक होण्यासाठी मदत करत आहे.

अगदी अत्यल्प किंमतीमध्ये इथे घर दिलं जातंय. या गावात तुम्हाला कायमचं राहायचं असेल तर एक युरो म्हणजेच 80 रुपये पुरेसे आहेत.

2019 साली इथली घटती लोकसंख्या पाहून सिसिलीच्या ग्रामीण भागातल्या संबुका नावच्या गावच्या अधिकाऱ्यांनी हा निर्णय घेतला आहे.

गावात अनेक घरं पडून आहेत. इथे लोक राहात नाहीत, यामुळेच ही घरं साधारण 80 रुपयांत विकायचा निर्णय अधिकाऱ्यांनी घेतला आहे.

युरोपातल्या अनेक गाव आणि खेड्यांमधून, संबुकामधूनही लोक बाहेर पडले आहेत. या गावात सध्या फक्त 5,800 लोकं राहतात. इथले स्थानिक आसपासच्या शहरांमध्ये राहायला गेले आहेत.

यासाठीच संबुकाच्या नगर परिषदेने ही रिकामी घरं खरेदी केली असून ही घरं जगभरातल्या लोकांना अत्यंत कमी किंमतीत विकण्याचा निर्णय घेतला आहे. लोकांना इथे येण्यासाठी आकर्षित करण्याचा हा एक प्रयत्न आहे.

सुंदर घराचं स्वप्न साकार

जगभरातल्या अनेक लोकांना या निर्णयामुळे आपलं स्वप्नातलं घर वसवण्याची संधी प्राप्त झाली आहे.

या संदर्भात संबुकाचे महापौर लिओनार्डो सिकारियो सांगतात, "लोकांनी नगर परिषदेची प्रक्रिया पूर्ण करून घरं खरेदी करावीत. आम्ही सोळा घरांचा लिलावही केला. ती सर्व घरं परदेशी लोकांनी विकत घेतली आहेत. अनेक कलाकारांनीही यात स्वारस्य दाखवलं आणि ते इथे येऊन राहायला लागले.''

संबुकाचे महापौर लिओनार्डो सिकारियो

संबुकाचे उपमहापौर आणि आर्किटेक्ट ज्यूसेप केसियोपो सांगतात, की अनेक संगीत आणि नृत्य कलाकार, पत्रकार, लेखक अशा अनेक लोकांनी घरं खरेदी केली आहेत, ही सर्व लोकं उत्तम अभिरूची असणारी आहेत. त्यांच्यामुळे इथल्या सौंदर्यात भर पडणार आहे.''

"जगभरातल्या लोकांनी आमच्या संस्कृतीमध्ये रस दाखवलाय आणि आतापर्यंत 60 घरं विकली गेली आहेत,'' असं संबुकाच्या रहिवासी मारिसा मोंटलबानो यांनी सांगितलं.

अर्थात, ही घरं खरेदी करताना एकच अट ठेवण्यात आली आहे, ती म्हणजे घराची डागडुजी घर खरेदी करणाऱ्यानंच करायची. पण ही दुरुस्ती करण्यासाठी लोकांना बरेच पैसे खर्च करावे लागू शकतात. तसंच खरेदी करणाऱ्यांना या डागडुजीसाठी तीन वर्षांचा वेळ दिला जात आहे.

एका युरोमध्ये घर

एका युरोमध्ये घर या योजनेमुळे संबुका रातोरात प्रसिद्ध झालं. योजनेला सुरुवात झाल्यानंतर 40 घरं बाजारभावानं विकली गेली आहेत.

संबुकामधली घरं खरेदी...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

इटलीत जाऊन राहावं, असं अनेकांचं स्वप्न असेल. तुमच्या खिशात जर 80 रुपये असतील तर तुम्ही इटलीतल्या सिसिलीमध्ये स्थायिक होऊ शकता.


सामग्री: सिसिलीया मंडुकाने नुकताच आपला पगार वाढवला आहे.

सिसिलीयाने नुकतीच स्वतःला 7000 पाऊंडांची वार्षिक पगारवाढ दिली आणि स्वतःचा वार्षिक पगार 37,000 पाऊंड केला.

"ही पगारवाढ घेण्याआधी माझ्या मनात अनेक शंका होत्या," तिने बीबीसीशी बोलताना सांगितलं.

"मी अनेक लोकांशी याबाबतीत बोलले. मला कल्पना होती की माझ्या कामाचं स्वरूप बदललं आहे. मला हेही माहीत होतं की मी माझ्या टारगेटच्या पलीकडे जाऊन अनेक गोष्टी साध्य केल्या होत्या."

ती पुढे सांगते, मला माहितेय की तार्किकदृष्ट्या विचार केला या पगारवाढीसाठी मी पात्र होते. पण माझ्या मनात अनेक शंका होत्या, मी स्वतःवरही शंका घेत होते. बरं, जास्त पगारवाढ घेतली असती तर मी हावरी ठरले असते, कारण आपल्याला शिकवलं जातं ना, ठेविले अनंते तैसेची राहावे, चित्ती असु द्यावे समाधान.

पण जेव्हा मी माझ्या सहकाऱ्यांशी याबाबत बोलले, त्यांच्याकडे सल्ला मागितला तेव्हा त्यांनी सांगितलं की या पगारवाढीसाठी मी नक्कीच पात्र आहे, आणि ती मला मिळालीच पाहिजे, असं तिने बीबीसीला सांगितलं.

सिसिलीयाची कंपनी ग्रँट ट्री युकेमधल्या व्यवसायांना सरकारी निधी मिळवून देण्यासाठी मदत करते. त्या कंपनीत करणारे सगळे 45 कर्मचारी आपला पगार स्वतः ठरवतात आणि त्याचा आढावाही त्यांना हवा तेव्हा घेऊ शकतात.

स्वतःचा पगार स्वतः ठरवण्याची मुभा हे काही कंपन्यांमधलं नवी पद्धत आहे, खासकरून त्या कंपन्या ज्या नव्या, तरूण आणि क्रिएटिव्ह लोकांना आपल्याकडे आकर्षित करू इच्छितात.

कोणीच नाही म्हणत नाही

स्वतःची पगारवाढ स्वतःच ठरवायची ही प्रोसेस कंपनीनुसार वेगळी आहे, ग्रँट ट्री कंपनीत कर्मचारी आधी सारख्याच कामासाठी इतर कंपनीत काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना किती पगार दिला जातो याची माहिती घेतात. स्पष्टच सांगायचं झालं तर ते सोडून गेले तर पुन्हा कर्मचारी भरती करायला कंपनीला किती खर्च येईल हे पाहातात.

मग कंपनी आपल्याला जास्तीत जास्त किती पगार देऊ शकते, तसंच आपण इथे आल्यापासून आपल्यात किती बदल झाला, आपल्या कामात किती प्रगती झाली याचा आढावा घेतात.

"या सगळ्यावर आधारित तुम्हाला एक प्रपोजल बनवावं लागतं ज्याचा आढावा तुमचे सहकारी घेतात," सिसिलीया सांगते.

"हे महत्त्वाचं आहे, कारण तुमचे सहकारी तुमच्या पगारवाढीच्या प्रपोजलला हो किंवा नाही म्हणण्यासाठी नसतात तर ते तुम्हाला प्रश्न विचारण्यासाठी आणि फीडबॅक देण्यासाठी असतात."

सहकाऱ्यांच्या फीडबॅकनंतर...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

सिसिलीया मंडूका ही 25-वर्षांची तरूणी जिथे काम करते तिथे कर्मचारी स्वतःच्या कामांचं मूल्यमापन स्वतः करून स्वतःचा पगार किती असावा हे ठरवतात.


सामग्री: सिस्का कंपीनीविरोधात तक्रार झाल्यानंतर अशा प्रकारच्या जवळपास अडिचशे तक्रारींची नोंद झाली आहे. या केसमुळे जातआधारित भेदभावावर चर्चा सुरू झालीये. भारतीय दलित कर्मचाऱ्यांचं काय म्हणणं आहे याची दखल आता माध्यमांमध्ये घेतली जातेय.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

अमेरिकेत राहणाऱ्या दलितांनी कामाच्या ठिकाणी होणाऱ्या भेदभावाच्या विरोधात आवाज उठवायला सुरुवात केली आहे.


सामग्री: सीताबाई महाराष्ट्रातील नंदुरबार जिल्ह्यातील अंबाबारी गावात राहणाऱ्या लोक संघर्ष मोर्चाच्या कार्यकर्त्या होत्या. गेल्या 25 वर्षांत लोक संघर्ष मोर्च्यात त्या कायम पुढे असायच्या.

त्यांच्या गावात  एकदा एका धरणामुळे अनेक लोक विस्थापित होणार होते तेव्हाही त्यांनी मोठा संघर्ष केला होता. तो संघर्ष आजपर्यंत सुरू आहे. या संघर्षासाठी त्यांना अनेकदा कारावासही भोगावा लागला.

वन जमिनीच्या लढाईतही त्यांनी मुंबईत उपोषण केलं होतं. वन अधिकार कायद्याच्या लढाईतही त्या अग्रेसर होत्या. नंदुरबार ते मुंबई या 480 किमी यात्रेत 5000 लोकांच्या साथीने केलेल्या आंदोलनात सीताबाईंचा सहभाग महत्त्वपूर्ण होता. 2018 मध्ये मुंबईला निघालेल्या पायी मोर्चात त्यांचा महत्त्वाचा वाटा होता.

सीताबाईंचं संपूर्ण कुटुंब विविध आंदोलनात सहभागी असे. दिल्लीत शेतकऱ्यांचं आंदोलन सुरू झाल्यानंतर 22 डिसेंबरला अंबानींच्या आंदोलनातही त्यांनी सहभाग नोंदवला होता. आता 16 जानेवारीपासून ते 27 जानेवारीपर्यंत त्या दिल्लीतल्या आंदोलनात सहभागी होण्यासाठी आल्या होत्या. मात्र थंडीच्या कडाक्याने त्यांचा मृत्यू झाला.

सीताबाई आदिवासी समाजाच्या शेतकरी होत्या आणि अनेक आंदोलनात त्यांनी आणि त्यांच्या कुटुंबियांनी भाग घेतला होता. उद्याा त्यांच्या मुळगावी मृतदेहावर अंत्यसंस्कार केले जातील.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

26 जानेवारीला शेतकऱ्यांच्या आंदोलनात सहभागी होण्यासाठी सीताबाई तडवी महाराष्ट्रातील नंदुरबार जिल्ह्यातून गेल्या होत्या. तिथून परतताना जयपूर येथे थंडीच्या कडाक्यामुळे त्यांचा मृत्यू झाला.


सामग्री: सीती

सीती यांच्यावर किम जाँग-नाम यांच्या चेहऱ्यावर VX नावाचं नर्व्ह एजंट फासल्याचा आरोप होता. 2017 मध्ये क्वालालंपूर विमानतळावर ही घटना घडली होती.

ती आणि व्हिएतनामधील तिची सहआरोपी दोआन थी ह्याँग यांनी त्यांच्यावरील हत्येच्या आरोपांचा इन्कार केला होता. हा एक टीव्ही शोमधील प्रँक आहे, काहीतरी गंमतीशीर प्रकार आहे, असं त्यांना सांगण्यात आलं होतं, असं त्या दोघी तेव्हा म्हणाल्या होत्या.

आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर घडलेल्या या प्रकारामुळे तिथले लोक स्तब्ध झाले होते. ही बातमी आंतरराष्ट्रीय प्रसारमाध्यमांमध्ये गाजली होती.

गेल्या अनेक महिन्यांपासून उशीर झाल्यानंतर सोमवारी बचाव पक्षाचा जबाब नोंदवला जाणार होता. यात ह्याँग यांही आपला जबाब नोंदवणार होत्या.

पण सुनावणीदरम्यान, सरकारी वकिलांनी विनंती केली की सीती यांच्यावरील आरोप मागे घेतले जावेत. यासाठी त्यांनी कुठलंही कारण दिलं नाही.

न्यायाधीशांनी ही मागणी मान्य केली आणि सीती यांना सोडण्यात आल्याचा निर्णय दिला. AFP या वृत्तसंस्थेने ही बातमी दिली आहे.

पण याचा अर्थ तिची आरोपांतून मुक्तता झाली आहे असा होत नाही. आरोप सिद्ध झाले असते तर त्यांना मृत्युदंडाची शिक्षा झाली असती.

"मला आनंद झाला. हे असं काही होईल याची मला कल्पना नव्हती," असं त्यांनी AFP वृत्तसंस्थेला सांगितलं. कोर्टातून बाहेर निघताना त्या बोलत होत्या.

किम जाँग-नाम यांच्या हत्येचा घटनाक्रम

12 फेब्रुवारी 2017. मलेशियाची राजधानी क्वालालंपूरच्या एका रेस्टॉरंटमध्ये काही मित्र जमले होते. सीती आयस्याह या इंडोनेशियन महिलेचा 25वा वाढदिवस ते साजरा करत होते. तिच्या मित्रमंडळींपैकी एकाच्या फोनमधील व्हिडिओमध्ये ती हसताना, केकवरच्या मेणबत्त्या विझवताना आणि गाताना दिसत होती.

त्या रात्रीचं जे वर्णन आयस्याहनं केलं आहे त्यानुसार, आपल्याकडे एक आनंदाची बातमी असल्याचं तिनं तिच्या मित्रमैत्रिणींना सांगितलं. तिला टीव्हीवरच्या एका रिएलिटी शोमध्ये काम मिळालं होतं. आता तिला क्वालालंपूरमधल्या बदनाम सार्वजनिक स्नानगृहातली नोकरी सोडून दूर जाता येणार होतं. तिच्या मित्रमैत्रिणींनी तिच्यासाठी ड्रिंक टोस्ट केलं, "आता तू स्टार होणार!"

दुसऱ्या दिवशी सकाळी सीती आयस्याहने क्वालालंपूर विमानतळावर आपलं लक्ष्य हेरलं. निळा टी शर्ट आणि स्पोर्ट्स जॅकेट घातलेला गलेलठ्ठ, टक्कल पडलेला माणूस. तो चेक-इनच्या जवळ पोहोचला असतानाच ती धावत तिथं गेली आणि...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

उत्तर कोरियाचे सर्वेसर्वा किम जाँग-उन यांचा भाऊ किम जाँग-नाम यांच्या हत्येचा आरोप सीती आयस्याह या महिलेवर होता. आता या महिलेवरचे आरोप मागे घेण्यात आले आहेत.


सामग्री: सीनू कुमारी

सीनू कुमारीने एक अशी पँटी तयार केली आहे ज्यातल्या स्मार्ट लॉकमुळे स्त्रिया बलात्कारापासून वाचू शकतील. ती याला 'रेप प्रूफ पँटी' म्हणते.

तिने या पँटीमध्ये असं कापड वापरलं आहे जे ब्लेडने कापता येत नाही. यात एक स्मार्ट लॉक, एक GPS आणि एक रेकॉर्डरही लावला आहे.

ही पँटी तयार केली म्हणून केंद्रीय बालविकास मंत्री मनेका गांधींनी आपलं कौतुक केलं आहे, असं सीनूने सांगितलं. ती आता या पँटीचं पेटंट मिळवण्याच्या प्रयत्नात आहे.

नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड ब्युरोच्या (NCRB) ताज्या आकडेवारीनुसार देशात दररोज साधारण 79 बलात्कार होतात. मध्य प्रदेशात सगळ्यांत वाईट अवस्था आहे. 2016च्या आकडेवारीनुसार 28,947 बलात्कारांच्या घटनांची नोंद झाली. यात सर्वाधिक 4882 घटना मध्य प्रदेशमध्ये झाली आहे.

उत्तर प्रदेशात 4,818 तर महाराष्ट्रात 4,189 घटनांची नोंद झाली.

या पँटीची वैशिष्ट्ये काय?

19 वर्षांची सीनू उत्तर प्रदेशातल्या फारुखाबाद जिल्ह्यातल्या एका निम्न मध्यमवर्गीय कुटुंबातली आहे. तिचे वडील शेतकरी आहेत. सीनू तिच्या वडिलोपार्जित घरापासून दूर आपल्या लहान बहीण-भावांसोबत राहते.

या पँटीविषयी ती बीबीसीला सांगते, "ही पँटी पटकन कापता येत नाही, तसंच जाळता ही येत नाही. यात एक स्मार्ट लॉकही लावलं आहे, जे फक्त पासवर्डने उघडता येतं. यात एक बटण आहे जे दाबलं की लगेच इमर्जन्सी 100 नंबर डायल होईल आणि यात लागलेल्या GPSमुळे पोलिसांना तुमचं लोकेशन मिळेल. रेकॉर्डिंग सिस्टिममुळे तुमच्या आसपास जे काही घडत आहे त्याचा आवाजही रेकॉर्ड होत राहील," सीनू पुढे सांगते.

'रेप प्रुफ पॅन्टी' दाखवताना सीनू कुमारी

समजा कुणाला पोलिसांचा नाही तर दुसरं कोणाचा नंबर सेट करायचा असेल तर?

यावर सीनू म्हणते, "कोणत्या नंबरवर फोन लागणार, हे सेटिंगवर ठरतं. 100 आणि 1090 हे नंबर सुरक्षेसाठी कायम उपयोगी असतात. पोलीस स्टेशनही सगळीकडे असतात. म्हणूनच हे नंबर सेट केले आहेत."

ही पँटी बनवायला जवळपास चार हजार रुपये खर्च आला आहे.  यासाठी तिला तिच्या कुटुंबाचाही पूर्ण पाठिंबा होता.

खासदाराची मदत

फारुखाबादचे भाजप खासदार मुकेश राजपूत यांनी केंद्र सरकारला याबाबत एक अधिकृत पत्र लिहिलं आहे. सीनूने या पँटीचं पेटंट घेण्यासाठी अलाहबादच्या National Innovation Foundationकडे अर्ज केला आहे.

पण ही पँटी बाजारात आणण्यापूर्वी त्यात काही सुधारणांची गरज आहे.

सीनू सांगते की महिलांना ही...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

उत्तर प्रदेशातल्या एका साध्या घरातून आलेल्या एका मुलीने जगभरातल्या सगळ्या मुलींना बलात्कारापासून वाचवण्याचा चंग बांधला आहे.


सामग्री: सीफर म्हणतात, "गुंतवणूकदार आम्हाला एकच प्रश्न विचारत होते - काँडम शाकाहारी आहेत का?"

तोपर्यंत काँडमला जास्त लवचिक बनवण्यासाठी प्राण्यांच्या चरबीचा वापर होतो, हे सीफर आणि जाईलर यांना माहीत नव्हतं.

बर्लीनचे हे दोन उद्योजक पर्यावरणाबाबत जागरूक असलेल्या ग्राहकांसाठी 8 अब्ज डॉलर्सच्या जागतिक काँडम मार्केटमध्ये स्वतःचं स्थान निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत होते.

शाकाहारी काँडमची मागणी करणाऱ्या ग्राहकांची मोठी संख्या बघून त्यांना आश्चर्य वाटलं. चार वर्षांत टिकाऊ आणि शाकाहारी उत्पादनांच्या त्यांच्या ब्रँडचा व्यवसाय 50 लाख युरोपर्यंत पोचला.

त्यांच्या कंपनीचं नाव आहे 'आईन्हॉर्न'. जर्मन भाषेत याचा अर्थ होतो युनिकॉर्न.

योगायोग असा की एक अब्ज डॉलरचा व्यवसाय करणाऱ्या स्टार्ट-अप कंपन्यांसाठी (उदा. Airbnb आणि Deliverroo) या 'युनिकॉर्न कंपनीज' हा शब्द वापरला जातो.

सीफर आणि जाईलर यांच्या कंपनीने त्यांचं उद्दिष्टं अजून गाठलेलं नाही. मात्र, शाश्वत पर्यावरण केंद्रस्थानी ठेवत उद्योग उभारण्यात त्यांना यश मिळालं आहे. या उद्योग समुहासाठी संधीची नवी क्षितीजं उघडली आहेत.

पशु-उत्पादन नाही

जर्मनीत गर्भनिरोधासाठी गोळ्यांनंतर सर्वांत जास्त पसंती काँडमला आहे. पण एकदा सीफर हे काँडम आणण्यासाठी गेले तेव्हा त्यांचं लक्ष सहजच काँडमच्या ब्रॅंडिंगकडे गेलं आणि त्यांना वाटलं की जग इतकं पुढे आलंय पण काँडमच्या बाबतीत मात्र अजूनही जुनाट कल्पनांमध्येच आपण अडकलो आहोत.

तिथेचं त्यांना वाटलं की नवा ग्राहक या नव्या पर्यावरणपूरक उत्पादनाला पसंती देणार नाही.

सुरुवातीला सीफर यांचे व्यावसायिक भागीदार जाईलर यांनी ही कल्पना आवडली नाही. मात्र नंतर त्यांना ही कल्पना पसंत पडली आणि ई-कॉमर्ससाठी हे आदर्श उत्पादन असल्याचं त्यांना वाटू लागलं.

त्यांना असा उद्योग उभारायचा होता जो पृथ्वीच नाही तर कंपनीतील कामगारांच्या दृष्टीनेही योग्य आणि शाश्वत असेल.

स्टार्टअप उद्योगात आपले पाय रोवण्याचा प्रयत्न सीफर हे गेल्या 10 वर्षांपासून करत होते पण हाती काही ठोस लागत नव्हतं. कोट्यधीश होणं हे आपलं स्वप्न असल्याचं ते सांगतात पण केवळ कोट्यधीश होणं हाच आपला उद्देश नव्हता असं ते सांगतात.

सीफर म्हणतात, "लहानपणी कुणी मला विचारलं असतं की मोठं झाल्यावर तुला काय व्हायचं आहे तर मी सांगितलं असतं कोट्यधीश. पण मी माझ्या मित्रांना आणि काही सहकाऱ्यांना पाहिलं. ते श्रीमंत होते पण...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

2015 साली फिलीप सीफर आणि वाल्डेमर जाईलर नवीन व्यवसायासाठी क्राउड फंडिंग गोळा करत होते.


सामग्री: सीबीआय कोर्टाच्या निर्णयाला इशरतची आई शमीमा कौसर न्यायालयात आव्हान देणार आहेत. शमीमा कौसर यांच्या वकील वृंदा ग्रोवर यांनी बीबीसीशी बोलताना ही माहिती दिली.

"इशरत जहाँ लष्करे तैय्यबाची कट्टरतावादी होती. हा गोपनीय अहवाल नाकारता येऊ शकत नाही. त्यामुळेच तिन्ही अधिकाऱ्यांना निर्दोष मुक्त केलं जात आहे," असं न्यायालयानं म्हटलं आहे.

जून 2004मध्ये इशरत जहाँसह तीन जणांना बनावट चकमकीत ठार केल्याचा आरोप या तीन अधिकाऱ्यांवर होता. गुजरात सरकारने सीबीआयला या तीन आरोपींविरोधात खटला चालवण्याची परवानगी दिली नाही.

इशरत जहाँची आई आणि बहीण

सामाजिक कार्यकर्त्या तिस्ता सेटलवाड यांना वाटतं की, या प्रकरणात दिल्लीहून दबाव टाकण्यात आला. त्या म्हणतात, "2014 नंतर ज्या पण केसेस झाल्या त्यामध्ये तपास यंत्रणांवर दबाव टाकण्यात आला आहे. मला तर वाटतं थेट दिल्लीहून दबाव टाकण्यात आला आहे. तपासात याआधी जे पुरावे हाती आले आहेत ते सादर केले जाऊ नयेत यासाठी प्रयत्न केले गेले आहेत."

इशरत जहाँ प्रकरणात पुढे काय होण्याची शक्यता?

इशरत जहाँची आई शमीमा कौसरच्या वकील वृंदा ग्रोवर बीबीसीशी बोलताना म्हणतात, "सीबीआय कोर्टाचा आदेश बनावट एन्काउंटर आणि खटला सुरू करण्याआधी परवानगी मागण्यासाठी सुप्रीम कोर्टाच्या कायद्याचं उल्लंघन आहे."

"सीआरपीसीच्या 197 कलमानुसार, सरकारी कर्मचाऱ्याविरोधात खटला सुरू करण्याआधी परवानगी घेण्याची कायद्यातील सुरक्षा, या प्रकरणात लागू होत नाही. कारण, सीबीआयच्या तपासात हे कट करून घडवून आणलेला एन्काउंटर होतं हे समोर आलं आहे," असं त्या पुढे म्हणतात.

इशरतचं अपहरण करण्यात आलं. दोन दिवस तिला अवैध पद्धतीने ताब्यात ठेवण्यात आलं आणि त्यानंतर तिला ठार मारण्यात आलं. सीबीआयने साक्षीदारांचे जबाब, फॉरेंन्सिक आणि वैज्ञानिक पुरावे गोळा केले आहेत. त्यातून ही गोष्ट स्पष्ट होते, असं वृंदा ग्रोवर म्हणतात.

त्या पुढे म्हणतात, "कोर्टासमोर असलेल्या सर्व पुराव्यांकडे दुर्लक्ष करत. सीबीआय कोर्टाला गुजरात सरकारने दिलेल्या माहितीवर विश्वास ठेवण्यात आला. सुरूवातीपासून कोर्टात आणि कोर्टाबाहेर गुजरात सरकारने आरोपी पोलिसांचा बचाव केला."

वृंदा ग्रोवर म्हणतात, इशरत जहाँचे आतंकवादी कारवायांशी संबंध असल्याचा कोणताही पुरावा नाही.

त्या पुढे सांगतात, "गुजरात पोलीस कर्मचाऱ्यांची सुटका करण्याचा आदेश या एन्काउंटरला खरा ठरवतो. याचा अर्थ असा की, ज्या व्यक्तीला...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाच्या खटल्यात सीबीआयच्या विशेष न्यायालयानं बुधवारी (31 मार्च) क्राइम ब्रँचच्या तीन अधिकाऱ्यांची मुक्तता केली. गिरीश सिंघल, तरुण बारोट आणि अंजू चौधरी यांची सीबीआय विशेष न्यायालयानं सर्व आरोपातून मुक्तता केली आहे.


सामग्री: सीबीआय विशेष न्यायालयानं तिन्ही अधिकाऱ्यांनी केलेली कारवाई योग्य असल्याचं म्हटलं आहे.

"इशरत जहाँ ही लष्करे तैय्यबाची कट्टरतावादी होती. हा गोपनीय अहवाल नाकारता येऊ शकत नाही. त्यामुळेच तिन्ही अधिकाऱ्यांना निर्दोष मुक्त केलं जात आहे," असं न्यायालयानं म्हटलं आहे.

जून 2004मध्ये इशरत जहाँसह तीन जणांना बनावट चकमकीत ठार केल्याचा आरोप या तीन अधिकाऱ्यांवर होता.

यापूर्वी तत्कालीन पोलिस महासंचालक पीपी पांडे, तत्कालीन डीआयजी डी जी वंजारा आणि तत्कालिन पोलिस उपायुक्त एन के अमीन यांनाही आरोपमुक्त करण्यात आलं होतं.

इशरत जहां चकमक प्रकरणातून डी. जी. वंजारा आणि अमीन आरोपमुक्त

दोनवर्षांपूर्वी म्हणजे 2 मे 2019 रोजी सीबीआयच्या विशेष न्यायालयाने इशरत जहां 'बनावट' चकमक प्रकरणात गुजरातचे माजी पोलीस अधिकारी डी. जी. वंजारा आणि एन. के. अमीन यांच्यावरील आरोप मागे घेतले होते.

गुजरात सरकारने सीआरपीसीच्या कलम 197 अन्वये या दोघांविरोधात खटला चालू देण्याची परवानगी दिली नव्हती. वंजारा आणि अमीन हे दोघं इशरत जहां बनावट प्रकरणात आरोपी होते. त्यांच्यावर सीबीआय न्यायालयात आरोप ठेवण्यात आले होते. या आरोपातून आपली मुक्तता व्हावी अशी अपील दोघांनी न्यायालयाकडे केली होती.

याआधी, कोर्टाने या प्रकरणात सुनावणी 16 एप्रिल रोजी पूर्ण केली होती.

सीआरपीसीच्या कलम 197 नुसार जर एखाद्या सरकारी अधिकाऱ्याविरोधात कार्यवाही करायची असेल तर राज्य सरकारची परवानगी मिळणं आवश्यक आहे. गुजरात सरकारने ती परवानगी नाकारली. याआधी या दोन्ही माजी अधिकाऱ्यांनी न्यायालयाकडे आरोपातून मुक्तता करावी अशी याचिका सादर केली होती. ती न्यायालयाने फेटाळली होती.

इशरतच्या आईचा विरोध

या दोघांनी केलेल्या याचिकेला इशरत जहांची आई शमीमा कौसर यांनी विरोध केला होता. 197 कलमान्वये सरकारी अधिकाऱ्याला कर्तव्याचं पालन योग्यरीत्या करता यावं म्हणून त्याच्यावर खटला चालण्यासाठी राज्य सरकारची परवानगी असावी असा नियम आहे. पण हे प्रकरण वेगळं आहे असं कौसर यांचं म्हणणं होतं.

या प्रकरणात अपहरण, बंदी बनवणं आणि नंतर हत्या असे प्रकार घडले आहेत. सरकारी अधिकाऱ्याच्या कर्तव्याच्या कक्षेत या गोष्टी येत नाहीत असा युक्तिवाद कौसर यांनी केला होता.

वंजारा यांनी म्हटलं की, "गुजरात पोलिसांद्वारे ज्या चकमकी झाल्या आहेत त्यात ठार होणाऱ्या लोकांपैकी काही जण विदेशी होते, काही जण याच देशातले होते, ते...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाच्या खटल्यात सीबीआय विशेष न्यायालयानं बुधवारी (31 मार्च) क्राइम ब्रँचच्या तीन अधिकाऱ्यांची आरोपातून मुक्तता केली. गिरीश सिंघल, तरुण बारोट आणि अंजू चौधरी यांची सीबीआय विशेष न्यायालयानं सर्व आरोपातून मुक्तता केली आहे.


सामग्री: सीबीआयनं भाजप आमदार कुलदीप सिंह सेंगर यांच्यासह इतर आरोपींविरोधात कोर्टात चार्जशीट दाखल केलं. या चार्जशीटमध्ये हत्येचा प्रयत्न किंवा कट असा उल्लेख नसून, केवळ एक अपघात असं नमूद करण्यात आलंय.

याच वर्षी जुलै महिन्यात घडलेल्या या दुर्घटनेत बलात्कार पीडित तरूणी आणि तिचा वकील गंभीररीत्या जखमी झाले होते. तसेच, दुर्घटनाग्रस्त कारमध्ये पीडितेचे दोन नातेवाईक मृत्यूमुखी पडले होते.

या प्रकरणात आरोपींविरोधातील हत्येचे आरोप हटवण्यात आल्याची माहिती सीबीआयच्या प्रवक्त्यांनी दिलीय.

"कुलदीप सिंह यांच्याविरोधात आयपीसी कलम 120 (बी) अन्वये गुन्हेगारी स्वरूपाचा कट रचणे आणि ट्रक ड्रायव्हर आशिष कुमार पाल यांच्याविरोधात कलम 304, 279 आणि हलगर्जीपणानं गाडी चालवण्यासारखे आरोप लावण्यात आले आहेत," असं सीबीआयच्या प्रवक्त्यांनी सांगितलं.

या प्रकरणात हत्येचा प्रयत्न किंवा हत्येचा कट रचल्याचे सीबीआयला कोणतेही पुरावे मिळाले नाहीत, असंही सीबीआयच्या प्रवक्त्यांनी सांगितलं.

काय आहे घटना?

उन्नाव बलात्कार पीडित मुलगी 28 जुलै 2019 रोजी रायबरेलीला जात असताना एका ट्रकने तिच्या कारला धडक दिली होती. त्यात पीडित मुलगी गंभीररीत्या जखमी झाली तर तिच्या दोन नातेवाईकांचा मृत्यू झाला. या कारमध्ये असणारे पीडितेचे वकीलही जखमी झाले होते.

या ट्रक-कार धडक घटनेची सात दिवत चौकशी करण्याचे आदेश सुप्रीम कोर्टाने CBIला दिले होते. CBIला गरज पडल्यास ते एखादा आठवडा जास्त वेळ घेऊ शकतात, असंही कोर्टाने म्हटलं होतं.

कार-ट्रक धडकेची ती घटना अपघात आहे की घातपात, याची चौकशी होत होती. योगी आदित्यनाथ यांच्या सरकारने हा तपास CBIकडे सोपवला होता.

या प्रकरणी कुलदीप सिंह सेंगर यांच्यासह 10 लोकांवर खुनाचा गुन्हा दाखल करण्यात आला होता.

पीडितेला 25 लाखाची नुकसानभरपाई देण्याचा तसंच पीडित मुलगी आणि तिच्या कुटुंबीयांना सुरक्षा पुरवण्याचे आदेशही दिले होते.

दरम्यान, उन्नाव बलात्काराची सगळी प्रकरणं उत्तर प्रदेशातून दिल्लीला वळते करण्याचे आदेश सुप्रीम कोर्टाने दिले होते. पीडितेच्या कुटुंबाने लिहिलेल्या चिठ्ठीवर सुनावणी करताना सुप्रीम कोर्टाने आता या प्रकरणी 45 दिवसांत सुनावणी पूर्ण करण्याचे आदेश दिले होते.

दरम्यान, उन्नाव बलात्कार प्रकरणात आरोपी असलेले आमदार कुलदीप सिंह सेंगर यांची भाजपने हकालपट्टी केली आहे. त्यांच्यावर सध्या पाच खटले सुरू आहेत, ज्यापैकी बलात्काराच्या प्रकरणाची...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

उन्नाव रस्त्यावर झालेल्या एका घटनेत बलात्कार पीडिता आणि तिचं कुटुंब जात असताना अपघात झाला होता. या घटनेत दोन जणांचा मृत्यू झाला होता. या प्रकरणात बलात्काराचा आरोप असलेले भाजप आमदार कुलदीप सिंह सेंगर यांच्याकडे संशयाची सुई वळली होती.


सामग्री: सीमाभागात शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी भारतीय सैन्य जबाबदारीनं वागत आहेत, असं राजनाथ सिंह यांनी या बैठकीत म्हटलं.

देशाच्या सीमांचं रक्षण भारत सरकार बांधील आहे आणि आमच्या बांधिलकेवर कुणीही शंका उपस्थित करता कामा नये, असंही त्यांनी म्हटलं.

त्यांनी पुढे म्हटलं, की लाईन ऑफ कंट्रोलजवळ चीनचं सैन्य मोठ्या प्रमाणात तैनात असणं आणि त्यांनी आक्रमक कारवाया करणं, ही बाब दोन्ही देशांमध्ये झालेल्या सहमतीचं उल्लंघन करणारी आहे.

दोन्ही देशांच्या वरिष्ठ नेत्यांनी सीमाभागात शांतता प्रस्थापित करण्यावर सहमती व्यक्त केली आहे आणि दोन्ही देशांतील आपापसातील संबंध वाढवण्यासाठी हे गरजेचं आहे. तसंच यासाठी कोणत्याही मतभेदाला वादापर्यंत ताणता कामा नये, या गोष्टीवर सिंह यांनी जोर दिला आहे.

"चीननं भारताला सहकार्य करावं आणि सीमेवरील तणावाची परिस्थिती लवकरात लवकर मिटवण्यास मदत करावी. यासाठी चीननं पँगाँग खोरे आणि सीमाभागात तैनात असलेलं सैन्य कमी करावं. या परिस्थितीला समजूतदारपणे सांभाळायला हवं आणि कुणीही असं काम करू नये जेणेकरून परिस्थिती अधिक चिघळेल," असंही त्यांनी म्हटलं.

चीनच्या संरक्षण मंत्र्यांनी काय म्हटलं?

चीनमधील वर्तमानपत्र साउथ चायना मॉर्निंग पोस्टनं चीनची सरकारी वृत्तसंस्था शिन्हुआचा हवाला देत लिहिलंय की, गेल्या महिन्यात सीमाभागात झालेल्या तणावासाठी चीननं भारताला जबाबदार धरलं आहे आणि चीनच्या संरक्षण मंत्र्यांनी भारताच्या संरक्षण मंत्र्यांकडे तणाव कमी करण्याचं आवाहन केलं आहे.

दोन्ही नेत्यांमध्ये जवळपास 2 तास चर्चा झाली. या चर्चेत वेई फेंघे यांनी कथितरित्या म्हटलं, "सीमाभागातील तणावाची कारणं आणि सत्य परिस्थिती स्पष्ट आहे. याची संपूर्ण जबाबदारी भारताची आहे."

त्यांनी असंही म्हटलं, "चीन आपल्या क्षेत्रातील एक इंचही जमीन सोडू शकत नाही. राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी चीनचं सैन्य पूर्णपणे बांधील आणि सक्षम आहे."

या भागात शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी भारत तणाव निर्माण करणार नाही, अशी आशाही त्यांनी व्यक्त केली आहे.

"दोन्ही देशांच्या वरिष्ठ नेत्यांमध्ये यावर सहमती झाली आहे आणि भारतानं तणाव वाढवू नये, तसंच चुकीच्या बाबींचा प्रचार करू नये," असं त्यांनी म्हटलं.

भारत आणि चीनच्या सैन्यादरम्यान गलवान खोऱ्यात घडलेल्या हिंसक चकमकीनंतर पहिल्यांदाच दोन्ही देशांच्या नेत्यांनी समोरासमोर येत चर्चा केली.

14-15जून दरम्यान झालेल्या या चकमकीत...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

भारताचे संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह आणि चीनचे संरक्षण मंत्री वेई फेंघे यांची 4 सप्टेंबरला मॉस्कोमध्ये बैठक झाली.


सामग्री: सीमेजवळच्या एका प्रदेशावरून यांच्यात गेली तीन दशकं वाद सुरू आहे. पण हे फक्त दोन देशांमधलं भांडण नाहीय. यात इतरही अनेक देश गुंतलेत. या गुंतागुंतीची ही सोपी गोष्ट.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

आझरबैजान आणि आर्मेनिया हे आग्नेय युरोपातले दोन देश आहेत. सध्या संपूर्ण जग कोरोनाशी लढत असताना हे दोन देश शस्त्रास्त्रांनी एकमेकांशी लढतायत.


सामग्री: सीमेवर पोहोचण्यासाठीच्या मार्गावर दोन्हीकडे असलेले काँक्रीट बाँबने उडवून रस्ता बंद करता येतो.

या गावचं नाव आहे योंगाम री. या गावानंतर उत्तर आणि दक्षिण कोरिया यांच्यातील विसैन्यकृत क्षेत्राला सुरुवात होते.

असं म्हणतात की या क्षेत्रात जवळपास दहा लाखांपेक्षा जास्त भूसुरुंग अंथरलेले आहेत.

गावाच्या चेहऱ्यावर आजही दहशत

या गावात एक वृद्धाश्रम आहे. इथं काही महिला जेवणाची वाट पाहात आहेत. विविध प्रकारचे मासे, पोर्क-भात, एक सलाद आणि कोरियाची 'राष्ट्रीय दारू' सोजू टेबलावर ठेवण्यात आली आहे.

गावातील वृद्धाश्रमातील लोकांना युद्धाचं स्मरण नको असतं.

या लोकांनी देशाची हिंसेनं माखलेली फाळणी पाहिली आहे. त्यांच्या चेहऱ्यावर आजही त्या आठवणींच्या भीतीची छाया दिसते.

90 वर्षांच्या ली सून जा यांनी 1950 मध्ये याच गावात झालेला नरसंहार पाहिला आहे.

युद्धाची भीती वाटते

"माझे पती आता जिवंत नाहीत. मुलं मोठी झाली आहेत आणि ती दुसऱ्या ठिकाणी स्थायिक झाली आहेत. गेल्या काही वर्षांत इथला तणाव वाढला आहे. पण मी माझं हे गाव सोडणार नाही. मनात एक विचार वारंवार येतो, तो म्हणजे जर पुन्हा युद्ध सुरू झालं तर...? सहाजिकच, भीतीही वाटते."

ली सून जा

ली सून जा या वृद्धाश्रमातल्या एकमेव महिला आहेत, ज्या बोलायला तयार झाल्या. इतरांनी मात्र उत्तर कोरिया विषयी बोलायला मात्र ठाम नकार दिला. कारण त्यांच्यापैकी काही महिला उत्तर कोरियातूनच आल्या होत्या तर काहींचे नातेवाईक आजही तिथं राहतात.

किम जाँग उन यांच्याबद्दल चर्चा नाही

पण उत्तर कोरियाचे नेते किम जाँग उन क्षेपणास्त्रांच्या चाचण्यांवर चाचण्या घेत आहेत, हे मात्र ली सून जा यांना माहीत नाही. त्या म्हणतात, "मी टीव्ही पाहत असते. पण टीव्हीवर किम यांच्याबद्दल फार कमी दाखवलं जातं. तसंही उत्तर कोरियाला युद्ध आवडतं. खरंतर काळजी याच विषयाची आहे."

योंगाम री या गावासारखी डझनभर गावं उत्तर कोरियाच्या सीमेवर वसली आहेत. प्रत्येक गावात मोठाले बंकर तयार आहेत. असं म्हटलं जात की या बंकरमध्ये लपलं तर अणूबाँब आणि रासायनिक हल्ल्यापासूनही बचाव करता येतो.

सीमेवरील गावांत अणूबाँब प्रतिबंधक बंकर उभारण्यात आले आहेत.

अनेक विनंत्या केल्यानंतर आम्हाला एका बंकरमध्ये जाण्याची आणि तिथं शूटिंग करण्याची परवानगी मिळाली.

लोखंड आणि काँक्रीट यांचा वापर करून ही बंकर बांधण्यात आले आहेत. या भिंतींची रुंदी 4 फूट इतकी आहे. या बंकरमध्ये...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

दक्षिण कोरियातल्या या गावात सकाळचे 10.30 वाजले आहेत. सीमेवर असलेल्या या गावात निरव शांतता पसरली आहे. लष्कराच्या वाहनांनी ही अधूनमधून भंग होते.


सामग्री: सीमेवर भारत-चीन दरम्यान सुरू असलेल्या घडामोडींवर संसदेत माहिती देताना राजनाथ सिंह यांनी म्हटलं, "पूर्व लडाख आणि गोगरा, कोंगका ला आणि पँगाँग लेकच्या उत्तर तसंच दक्षिण भागात हालचाली दिसून येत आहेत. LAC वर काही ठिकाणी चीननं मोठ्या प्रमाणावर सैनिक आणि हत्यारं तैनात केली आहेत. आपलं लष्करही या आव्हानाला सामोरं जायला तयार आहे."

चीनच्या या कारवाईला प्रत्युत्तर देताना आपल्या सेनेनंही आवश्यक ती तैनाती केली असल्याचंही राजनाथ सिंह यांनी सांगितलं.

संरक्षण मंत्र्यांनी म्हटलं, "LAC वर तणाव वाढत असल्यामुळे दोन्ही देशाच्या सैनिक कमांडर्सची 6 जून 2020 ला बैठक झाली. डिसएन्गेजमेंट करण्यावर सहमतीही झाली. LAC चा स्वीकार केला जाईल आणि जैसे थे परिस्थिती बदलेल अशी कारवाई होणार नाही, ही गोष्टही या बैठकीत मान्य झाली होती."

"या सहमतीचं उल्लंघन करून चीननं 15 जूनला गलवानमध्ये हिंसक परिस्थिती निर्माण केली. आपल्या सैनिकांना प्राण गमवावे लागले. चीनलाही या झटापटीत नुकसान सहन करावं लागलं."

 काँग्रेसनं संरक्षण मंत्र्यांच्या भाषणावर प्रतिक्रिया देत सरकारला काही प्रश्न विचारले.

राहुल गांधी यांनी ट्वीट करुन म्हटलं की, संरक्षण मंत्र्यांच्या विधानावरून हे स्पष्ट होतंय की मोदींनी देशाची दिशाभूल केली आहे. देश नेहमीच लष्कराच्या पाठिशी उभा आहे. पण मोदीजी तुम्ही लष्कराच्या बाजूने कधी उभं राहणार?

पक्षाचे प्रवक्ते रणदीप सिंह सुरजेवाला यांनीही एक ट्वीट करून म्हटलं की, देश लष्करासोबत एकजूट होऊन उभा आहे. पण चीनने आपल्या भूमीत घुसखोरी करण्याचं दुःसाहस कसं केलं? मोदीजींनी याबद्दल देशाची दिशाभूल का केली?

जून महिन्यात भारत-चीन दरम्यान काय झालं?

15 आणि 16 जूनच्या रात्री गलवान खोऱ्यात प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेवर चिनी जवानांसोबत झालेल्या हिंसक चकमकीत भारताच्या एका कर्नलसह 20 जवान शहीद झाले. या चकमकीत चिनी जवानांनी खिळे लावलेल्या लोखंडी रॉडचा हत्यार म्हणून वापर केल्याचं सांगितलं जात होतं.

या घटनेनंतर दोन्ही देशांमधला तणाव अधिकच वाढला. दोन्ही देशांनी एकमेकांवर अतिक्रमण केल्याचा आरोप केला.

2020 च्या मे महिन्यात काही वृत्तांनुसार भारत आपला भूभाग समजत असलेल्या गलवान खोऱ्यातील काही ठिकाणी चिनी सैनिकांनी तंबू उभारले, तसंच अवजड साहित्यासहीत शिरकाव केला.

भारताचे आघाडीचे सुरक्षा विश्लेषक अजय शुक्ला यांनी त्यावेळी चिनी सैन्याने भारतीय लष्कराची गस्त असलेल्या...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

चीननं प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषा (LAC) आणि आसपासच्या परिसरात सैनिकांच्या तुकड्या आणि हत्यारं तैनात केली आहेत, अशी माहिती देशाचे संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी दिली.


सामग्री: सीमेवरच्या हिंसक झटापटीनंतर भारत सरकारने चीनकडून होणाऱ्या आयातीवरचं अवलंबित्व कमी करण्यासाठी काही ठोस पावलं उचलली. चीनकडून केल्या जाणाऱ्या टीव्ही आणि मोबाईल फोनच्या आयातीवर अंकुशही लावण्यात आलाय.

पण या उपाययोजनांचा किती परिणाम झालेला आहे हे तीन महिन्यांनंतरच व्यवस्थित समजू शकणार असल्याचं चीनविषयीचे अभ्यासक सांगतात.

निर्बंध लावले याचा अर्थ भारत - चीन द्विपक्षीय व्यापार झपाट्याने कमी होईल, असा होत नसल्याचं तज्ज्ञ सांगतात.

दिल्लीतल्या FORE स्कूल ऑफ मॅनेजमेंटमध्ये चीनविषयी घडामोडींचे अभ्यासक डॉ. फैसल अहमद सांगतात, "हा (चीनवर अंकुश लावणं) एक पर्याय आहे.  सीमेवरच्या तणावाबाबतची नाराजी व्यक्त करण्यासोबतच द्विपक्षीय व्यापारातलं असंतुलन कमी करण्यासाठीही याचा वापर केला जातोय."

ते पुढे सांगतात, "भारतासाठी चीनसोबतचं द्विपक्षीय व्यापारातलं नकारात्मक असंतुलन हा एक गंभीर मुद्दा आहे. कारण यामुळे भारत सरकारला क्षेत्रीय व्यापक आर्थिक भागीदारी (Regional Comprehensive Economic Partnership - RCEP)  संघटनेच्या बाहेर राहणं भाग आहे. कारण यामुळे चीनकडून होणाऱ्या आयातीत आणखी वाढ होऊ शकते."

गेल्या अनेक वर्षांप्रमाणेच 2019 मध्येही द्विपक्षीय व्यापारात पारडं चीनच्या बाजूने झुकलेलं होतं. दोन्ही देशांतल्या 100 अब्ज डॉलर्सच्या व्यापारातला चीनचा वाटा दोन तृतीयांश होता.

व्यापारातलं वाढतं संतुलन

भारताने उचललेल्या या पावलांमुळे चीनसोबतच्या व्यापारातलं संतुलन काहीसं सुधारतंय.

रंजक बाब म्हणजे एकीकडे जानेवारी ते जून या काळात चीनकडून होणाऱ्यात आयातीत घट झालीय तर दुसरीकडे भारताकडून चीनला निर्यात होणाऱ्या सामानात वाढ झालेली आहे.

एप्रिल महिन्यात भारताने चीनला सुमारे 2 अब्ज डॉलर्सच्या वस्तूंची विक्री केली. जुलैमध्ये हे प्रमाण वाढून सुमारे 4.5 अब्ज डॉलर्स झालं. चीनला करण्यात आलेल्या भारताच्या निर्यातीत यावर्षी जानेवारी ते जूनपर्यंत 6.7 टक्के वाढ झाली.

दोन्ही देशांतल्या व्यापाराविषयीची सहा महिन्यांची आकडेवारी चीनने प्रसिद्ध केली आहे. या आकडेवारीनुसार गेल्या वर्षीच्या तुलनेत या वर्षी जानेवारी ते जून या कालावधीत भारताच्या चीनकडून होणाऱ्या आयाततीत 24.7% घट झालेली आहे, पण एप्रिलपासून जुलैपर्यंतच्या आकड्यांवर नजर टाकल्यास त्यात दर महिना वाढ होताना दिसते.

चीनच्या आयातीचं प्रमाण एप्रिलमध्ये 3.2 अब्ज डॉलर्स होतं, जुलैमध्ये यात वाढ होऊन हे...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

एप्रिल महिन्यात पंतप्रधान मोदींनी पहिल्यांदा 'आत्मनिर्भर भारता'ची घोषणा दिली, तर मे महिन्यात चीनसोबत सीमेवर तणाव सुरू झाला. पण असं असूनही गेल्या तीन महिन्यांमध्ये दोन्ही देशांमधील व्यापारात वाढ झालेली आहे.


सामग्री: सीरियन डेमोक्रॅटिक फोर्सेसने (SDF) बागूज या इस्लामिक स्टेटच्या गडावर ताबा मिळवत आपला पिवळा झेंडा फडकावला आहे. जगभरातून आलेल्या जिहादींसाठी हे शेवटचं ठिकाण असल्याचं सांगण्यात येतं.

SDFच्या मते सीरियामध्ये सुरू झालेल्या अघोषित बंडखोरीला अखेर पूर्णविराम मिळाला आहे.

मात्र सीरियातून हा गट पूर्णपणे स्वतंत्र झाल्यावरही वैश्विक पातळीवरही त्याचा धोका अजून कायम आहे. नायजेरिया, अफगाणिस्तान, आणि फिलिपिन्स आणि अन्य देशांत या संघटनेचं अस्तित्व आहे.

बागूज येथे विजयाची घोषणा करताना SDF चे प्रवक्ते अदनान आफरीन म्हणाले, "आज SDF अधिकृतरीत्या इस्लामिक स्टेटच्या विरोधात सर्व लढाया संपवून विजयाची घोषणा करत आहे. भौगोलिक रूपात आता उत्तर पूर्व सीरियात ISचं अस्तित्व संपलं आहे."

या लढाईत वायुदलाच्या माध्यमातून मदत करणाऱ्या अमेरिकेने हा दावा शुक्रवारीच केला होता. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष 21 मार्चला एक फोटो जारी करत इस्लामिक स्टेटला नेस्ताबूत करण्यात यश मिळाल्याचं सांगितलं.

गेल्या वर्षीही ट्रंप यांनीही इस्लामिक स्टेटचा पाडाव करण्याचा दावा केला होता आणि अमेरिकेच्या सैन्याला परत बोलावण्याची घोषणा केली होती. त्यानंतर काही काळ सैन्य ठेवणार असल्याची घोषणा ट्रंप यांनी केली होती.

कुर्डिश सैनिकांच्या नेतृत्वात SDFने पूर्व सीरियाच्या बागूजला IS च्या ताब्यातून सोडवण्याची मोहीम मार्च महिन्याच्या सुरुवातीला सुरू केली होती. मात्र सामान्य लोक तिथे फसल्याचं लक्षात येताच सैनिकांचा कारवाई मंदावली होती.

हजारो महिला आणि लहान मुलांनी SDFच्या बचाव पथकात आसरा घेतला आहे. त्यात अनेक परदेशी नागरिकांचाही समावेश आहे.

हजारो मुलं फरार

सामान्य नागरिकांशिवाय इस्लामिक स्टेटचे अनेक सैनिक बागूज सोडून फरार झाले आहेत. जे तिथे होते ते लष्कराशी लढले. या लढाईदरम्यान अनेक आत्मघाती हल्ले झाले.

एक वेळ अशी होती की ISने सीरिया आणि इराकच्या 88 हजार चौ. किमी परिसरावर ताबा मिळवला होता.

आपल्या ताकदीच्या जोरावर इस्लामिक स्टेटच्या नियंत्रणात असलेला सीरिया आणि इराकचा परिसर ब्रिटन एवढा मोठा होता. तिथे एक कोटीपेक्षा अधिक लोकांवर ते बंदुकीच्या धारेवर राज्य आपलं राज्य चालवत होते. इस्लामिक स्टेटमधील हजारो मुलं अजूनही फरार आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

अमेरिकेच्या पाठिंब्यावर  लढत असलेल्या कुर्डिश सैनिकांनी इस्लामिक स्टेटचा पाडाव केल्याचा दावा केला आहे.


सामग्री: सीरियन नेत्या हेफरीन खलफ

34 वर्षीय हेफरीन खलफ सीरियात विविध समाजांमध्ये समानतेसाठी लढा देत होत्या. सीरियाच्या उत्तर भागात टर्कीच्या हल्ल्याचा त्यांनी तीव्र विरोध केला होता.

उत्तर सीरियाला कुर्दिश भाषेत रोजावा म्हटलं जातं आणि या भागाचं नियंत्रण कुर्दांच्या हाती होतं.

अहरार अल-शर्किया नावाच्या गटाने खलफ यांच्या हत्येची जबाबदारी नाकारली असली तरी, पुरावे आणि समोर असलेले तथ्य वेगळंच चित्र मांडतात. अहरार अल-शर्किया हा गट टर्की-पुरस्कृत सीरियन राष्ट्रीय सैन्यासाठी (SNA) लढतो. टर्की सरकारनेही यावर प्रतिक्रिया देण्यास नकार दिला आहे.

सर्व समाजात बरोबरी

हेफरीन खलफ यांनी फ्युचर सीरिया पक्षाच्या स्थापनेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. कुर्द, सीरियन अरब आणि ख्रिश्चनांबरोबर काम करत सीरियाची पुनउर्भारणी करणं, हे फ्युचर सीरिया पक्षाचं लक्ष्य आहे.

खलफ यांची मैत्रीण आणि माजी सहकारी नुबाहर मुस्तफा म्हणाल्या, "मी माझी बहीण, कॉम्रेड आणि माझ्यासाठी एक नेता असलेली व्यक्ती गमावली आहे.

"ती इतर महिलांसाठी काम करणारी महिला होती, तिला लोकांना सक्षम करायचं होतं. सीरियात शांतता नांदावी यासाठी ती प्रयत्नशील होती."

फ्युचर सीरिया पार्टीच्या स्थापनेत हेफरीन यांची भूमिका मोलाची होती.

12 ऑक्टोबर 2019च्या सकाळी साडेपाच वाजता खलफ उत्तर सीरियातील अल-हसाकाह शहराच्या दिशेने निघाल्या होत्या. रक्कामध्ये त्यांच्या पक्षाच्या मुख्यालयापासून तीन तासांच्या अंतरावर त्या MH4 हायवेवरून जात होत्या.

या भागातून अमेरिकेच्या लष्कराने माघार घेऊन फक्त तीन दिवस झाले होते. अमेरिकेच्या लष्कराने माघार घेतल्यानंतर टर्कीचे राष्ट्राध्यक्ष रसिप अर्दोआन यांना सीरियात घुसून लष्करी मोहीम राबवण्याची परवानगी मिळाली. हा हायवे सीरियाच्या सीमेजवळ नाही. मात्र प्रत्यक्षदर्शींचं म्हणणं आहे की टर्कीहून सीरियात आलेल्या सैन्याची एक तुकडी हायवेवरून दक्षिणेकडे जात होती.

ही तुकडी राष्ट्राध्यक्ष बशर अल-असद यांच्या केंद्र सरकारच्या लष्करातील नसून टर्की-पुरस्कृत SNAचा भाग होती.

SNA काय आहे?

SNAची स्थापना 2019मध्ये स्थापना झाली होती. 41 गट मिळून स्थापन झालेल्या SNAमध्ये एकूण 70,000हून अधिक सैनिक आहेत.

टर्कीने या गटांना प्रशिक्षित केलं असून त्यांना हत्यारंही पुरवली आहेत. अमेरिकेच्या लष्कराने माघार घेतल्यानंतर ही तुकडी उत्तर पूर्व सीरियात कुर्द फौजांशी लढत आहेत.

12 ऑक्टोबर 2019...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

सीरियाच्या कुर्द नेत्या हेफरीन खलफ यांच्या हत्येमागे टर्की-पुरस्कृत सीरियन राष्ट्रीय सैन्याचा हात होता, असं बीबीसी न्यूज अरबीच्या शोधमोहिमेत असं स्पष्ट झालं आहे.


सामग्री: सीरियन माध्यमांच्या वृत्तांनुसार, उत्तरेकडील सीमेवर सरकारनं सैन्य तैनात केले होते. मात्र, अमेरिकेच्या निर्णयाचं पालन करत त्या भागातील अस्थिर स्थिती पाहता सर्व सैन्य माघारी बोलवण्याचा निर्णय घेतला होता.

सीमेवरील कुर्दांच्या सशस्त्र दलाला हतबल आणि असहाय्य करण्यासाठी टर्कीनं गेल्याच आठवड्यात हल्ला चढवला होता.

कुर्दांच्या अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जवळच संघर्ष सुरू झाल्यानं एन इस्सा या उत्तरेकडील कॅम्पमधून आयएस सदस्यांचे 800 नातेवाईक पळाले आहेत.

टर्कीचं आक्रमण आणि अमेरिकेची माघार यामुळं आंतरराष्ट्रीय स्तावरून ओरड सुरू झाली. कारण सीरियातल्या आयसिसशी लढण्यासाठी सीरियन डेमोक्रेटिक फोर्स (SDF) महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.

सीरिया आणि कुर्दांमधील करार काय आहे?

उत्तर सीरियातील कुर्दांच्या प्रशासनाच्या माहितीनुसार, करारानुसार संपूर्ण सीमेवर सीरिया आपलं सैन्य तैनात करेल.

"टर्कीच्या सैन्यानं आक्रमण करून ज्या भागावर ताबा मिळवलाय, तो भाग मुक्त करण्यासाठी आणि त्यांच्याशी लढण्यासाठी सीरियन सैन्य एसडीएफला मदत करतील. शिवाय, आफ्रीनसारख्या शहरांना, ज्यांवर टर्कीच्या सैन्यानं ताबा घेतलाय, तेही मुक्त करण्याचा मार्ग मोकळा होईल." असं एसडीएफनं म्हटलंय.

2018 साली दोन महिन्यांच्या ऑपरेशननंतर टर्कीचे सैन्य आणि सीरियातील टर्की समर्थक यांनी कुर्दांना आफ्रीनमधून बाहेर पडण्यास भाग पाडले होते.

गेल्या अनेक वर्षांपासून संरक्षण देणाऱ्या अमेरिकेनं साथ सोडल्यानं सीरियासोबतचा करार कुर्दांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे.

मात्र, सीरियन सरकारनं करारात नेमके काय आश्वासनं दिलंय, हे कळू शकलं नाहीय.

दुसरीकडे, एसडीएफ प्रमुखानं फॉरेन पॉलिसी मॅगझिनमधील लेखात म्हटलंय, "असाद सरकार आणि रशियाशी वेदनादायी तडजोड होईल. आम्ही त्यांच्या आश्वासनांवर विश्वास ठेवत नाही. खरं सांगायचं तर कुणावर विश्वास ठेवणंच कठीण आहे. मात्र आम्हाला तडजोड किंवा आमच्या लोकांचा नरसंहार यातलं एक निवडायचं असेल, तर आम्ही आमच्या लोकांच्या आयुष्याची निवड करू."

अमेरिकेनं अचानक सैन्य मागे घेतल्यानं एसडीएफला सीरियन सरकारशी करार करावा लागलाय. अमेरिकेच्या निर्णयामुळं टर्कीचा मार्गही मोकळा झाला होता.

अमेरिकेच्या या निर्णयाला एसडीएफनं 'पाठीत खंजीर खुपसण्याची' उपमा दिलीय.

सीरियातून सैन्य मागे घेण्याचा अमेरिकेचा निर्णय

कुर्दांविरोधात टर्कीच्या वाढत्या मोहिमांमुळं अमेरिका...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

अमेरिकेनं सैन्य मागे घेतल्यानं सीरियन डेमोक्रेटिक फोर्सनं (SDF) सीरियाशी करार केलाय. टर्कीच्या आक्रमणाला रोखण्याचे प्रयत्न करण्यासाठीं उत्तरेकडील सीमेवर सैन्य पाठवण्यास सीरियन सरकार तयार झालं असल्याची माहिती सीरियातल्या कुर्दांनी दिलीय.


सामग्री: सीरियन सरकारच्या ताब्यात असलेल्या रासायनिक शस्त्रास्त्रे असणाऱ्या साइटवर हा हल्ला करण्यात आला आहे. या हल्ल्यात 3 नागरिक जखमी झाल्याचा दावा सीरियाने केला आहे.

दरम्यान सीरियात या हल्ल्याविरोधात निदर्शने सुरू झाली आहेत शिवाय हा हल्ला आंतरराष्ट्रीय कायद्यांचं उल्लंघन आहे, अशी टीका सीरियाने केली.

शनिवारी सकाळी सीरियन नागरिकांना जाग आली तीच स्फोटांच्या आवाजाने. भारतीय वेळेनुसार सकाळी हे हल्ले करण्यात आले. आतापर्यंत नेमकं काय काय झालं याचे वेळेनुसार अपडेट्स खाली वाचा.

गेल्या आठवड्यात डूमा येथे झालेल्या रासायनिक हल्ल्याच्या प्रत्युत्तरात हा हल्ला झाला, असं सांगितलं जात आहे.

या हल्ल्याच्या वेळी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी अमेरिकेला संबोधित केलं. अमेरिका, फ्रान्स आणि युनायटेड किंगडम या देशांच्या संयुक्त फौजा डूमा शहराकडे कूच करत आहेत असं त्यांनी म्हटलं.

भारतीय वेळेनुसार संध्याकाळी 6.00

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनल्ड ट्रंप यांनी ही मोहीम यशस्वी झाल्याचं म्हटलं आहे. या मोहिमेत सहकार्य केल्याबद्दल त्यांनी फ्रान्स आणि ब्रिटनचे आभार मानले आहेत.

रात्री झालेली हल्ल्याची कार्यवाही ठरल्याप्रमाणे झाली, असं ते लिहितात.

"आमच्या सैन्याचा मला अभिमान आहे. लक्षावधी डॉलर खर्च केल्यानंतर अमेरिकेच्या इतिहासात ही सेना सर्वांत बलवान सेना बनली आहे. आमच्या सैन्याच्या आसपाससुद्धा कुणी नाही", या अर्थाचं त्यांनी ट्वीट केलं.

भारतीय वेळेनुसार संध्याकाळी 5.00

सीरियामधल्या बशर अल असदच्या सरकारविरोधात आतापर्यंत अनेक वेळा गृहयुद्ध आणि अंतर्गत संघर्ष झाले आहेत. यातल्या अनेक असद विरोधकांना असं वाटत होतं की, मित्रराष्ट्रांच्या हवाई हल्ल्यानंतर असद यांचं सरकार कमकुवत होईल. पण ग्राउंड रिपोर्ट काही वेगळं सांगतो आहे.

सीरियातून मिळालेल्या माहितीनुसार, विरोधकांचे नेते मोहम्मद अलौश यांनी पाश्चिमात्य देशांचा हा हल्ला निष्प्रभ ठरल्याचं वक्तव्य केलं आहे. मोहम्मद अलौश हे जैश-अल- इस्लाम या संघटनेचे नेते आहेत.

दुपारी 2.44

दरम्यान या हल्ल्यात तीन नागरिक जखमी झाले असल्याचं सीरियाची शासकीय वृत्तसंस्था सानाने म्हटलं आहे. या वृत्तसंस्थेनं म्हटलं आहे की, "होम्स प्रांतावर डागण्यात आलेल्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यांचा प्रयत्न हाणून पाडण्यात आला आहे. या क्षेपणास्त्रांचा मार्ग बदलण्यात आला आहे. पण यात 3 नागरिक जखमी झाले आहेत."

भविष्यात कुणी रासायनिक...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

अमेरिका, युनायटेड किंगडम आणि फ्रान्सने मिळून सीरियन सरकारच्या लष्करी तळावर हल्ला सुरू केला. भारतीय वेळेनुसार संध्याकाळी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी ट्वीट करून मोहीम फत्ते झाल्याचं सांगितलं.


सामग्री: सीरियाच्या कुर्दीशबहुल भागात हा हल्ला करण्यात आला आहे.

या हल्ल्यांमागे अमेरिकेचा हात आहे का? अशी शंका व्यक्त करण्यात आली होती पण या हल्ल्याशी आपला काही संबंध नसल्याचं अमेरिकेनं स्पष्ट केलं आहे.

अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव माइक पॉंपिओ यांनी सांगितलं की ईशान्य सीरियामध्ये टर्कीने जो हल्ला केला आहे त्याला आम्ही हिरवा कंदिल दिला नाही.  या हल्ल्याला आमची मान्यता नाही असं पाँपिओ यांनी म्हटलं.

ईशान्य सीरियातून आपलं सैन्य मागे घेण्याचा निर्णय अमेरिकेनी घेतला आहे. या निर्णयावर जगभरातून टीका होत आहे. पॉंपिओ यांनी या निर्णयाचं समर्थन केलं आहे.

टर्कीमध्ये असलेल्या जवळपास 36 लाख सीरियन शरणार्थींसाठी निवारा उभारता येईल असा 'सेफ झोन' बनवण्याचा टर्कीचा विचार आहे.

टर्की अशी काहीतरी कारवाई करणार, याचे संकेत काही दिवसांपासून मिळत होते. त्यामुळे कालच अमेरिकेने उत्तर सीरियातून आपलं सैन्य माघारी बोलावलं होतं.

अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी सैन्य माघारी बोलावलं असलं तरी हल्ला केल्यास टर्कीला आर्थिक परिणाम भोगावे लागतील, असा इशारा दिला होता.

सीरियामध्ये ISचा बिमोड करण्यात या कुर्द फौजांची अमेरिकेला साथ मिळाली होती.

त्यामुळेच सीरियाच्या सीमाभागातून सैन्य माघारी बोलवण्याची अध्यक्ष ट्रंप यांची कृती म्हणजे कुर्दांच्या नेतृत्वाखालील सीरियन डेमोक्रेटिक फौजांच्या 'पाठीत खंजीर खुपसण्यासारखं' असल्याचं बोललं जात आहे. विशेष म्हणजे स्वतः रिपब्लिकन पक्षातल्या काही नेत्यांनी या कृतीचा विरोध केला आहे.

चहुबाजूंनी होणाऱ्या या टीकेनंतर ट्रंप यांनी टर्कीने आपली मर्यादा ओलांडली तर टर्कीच्या अर्थव्यस्थेला 'पांगळं' करू, असा दम दिला होता. टर्कीने 'अमानवीय असं काहीही करू नये', असंही ट्रंप यांनी म्हटलं होतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

टर्कीच्या फौजांनी सीरियाच्या उत्तर भागावर हल्ले चढवले आहेत. टर्कीचे पंतप्रधान रेसप तय्यब अर्दोआन यांनी ही माहिती दिली आहे.


सामग्री: सीरियातल्या 14 वर्षांखालील मुलांनी ही चित्रं काढली आहेत. ज्या विदारक परिस्थितीतून ते जात आहेत त्याचं प्रतिबिंब यात दिसत आहे.

या फोटोत अनेक किस्से आहे. असद एअर फोर्स, अँब्युलन्स, मुलांचा खून इत्यादी. संयुक्त राष्ट्रांच्या मते खान शेखाऊन शहरात झालेल्या रासायनिक हल्ल्यात सीरिया सरकारचा हात होता. या हल्ल्यात अनेकांचा मृत्यू झाला होता आणि त्यात मुलांची संख्या वाढली आहे.

या चित्रात रडवेले डोळे आहेत. त्यात लिहिलं आहे, बेला सिरिया.

या चित्रात एका इमारतीवर झालेला हवाई हल्ला दाखवला आहे. मशिन गननं गोळ्या झाडणारे सैनिकही त्यात आहेत. त्यांच्यावर लिहिलं आहे, हे विरोध रोखणारे सैनिक आहेत- त्यांच्यासाठी राष्ट्र, सन्मान, आणि निष्ठा हेच सगळं काही आहे.

अतिशय उदास दिसणाऱ्या एका मुलानं लिहिलं आहे, "हे सीरिया आहे."

युद्धजन्य परिस्थितीमुळे अर्ध्याहून अधिक सीरियाची जनता विस्थापित झाली आहे.

'माझा देश' 2011 पासून आतापर्यंत एक लाखापेक्षा जास्त सीरियायी लोकांना अटक झाली आहे किंवा बेपत्ता झाले आहेत.

या चित्रात एका मुलानं आपल्या बहिण भावांची नाव लिहली आहेत. पिंजऱ्यांच्या माध्यमातून युद्धाच्या परिस्थितीचं कथन केलं आहे. मुलानं लिहिलं आहे, माझे वडील 2010 मध्ये, माझे वडील 2011 मध्ये आणि माझे वडील 2014 मध्ये.

14 वर्षांच्या मइय्यासार यानं या चित्रात आपलं आणि बहिणीचं चित्र रेखाटलं आहे. मइय्यासारनं लिहिलं आहे, दोन वर्षांआधी आमचे वडील आम्हाला सोडून गेले. आम्हाला त्यांच्याविषयी काहीही माहिती नाही. ही माझी आतापर्यंतची सगळ्यांत वाईट आठवण आहे.

हे चित्र सिरीयातलं मुख्य शहर होम्सचं आहे. त्यात शहराच्या क्लॉक टॉवरची आधीची आणि आताची परिस्थिती दाखवली गेली आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

सीरियातलं गृहयुद्ध थांबण्याचं नाव घेत नाहीये. अशात तिथल्या लहान मुलांच्या वाट्याला सर्वांत खडतर आयुष्य आलं आहे. जेव्हा त्यांना चित्रकलेच्या माध्यमातून व्यक्त होण्याची संधी मिळाली तेव्हा त्यांनी त्यांच्या भावनांना अशी वाट करून दिली.


सामग्री: सीरियातून सैन्य मागे घेण्याची घोषणा पुतिन यांनी हमेमिम तळावर केली.

राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी नुकतीच सीरियाला अनपेक्षित भेट दिली. त्या भेटीत पुतिन यांनी सीरियात तैनात असलेल्या सैन्यपैकी काही सैन्य मागे घेण्याची घोषणा केली.

सीरियातल्या गृहयुद्धात राष्ट्राध्यक्ष बशर-अल-असद यांच्या सरकारी फौजांना यश मिळवून देण्यात रशियन सैन्यानं महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.

पुतिन यांनी मागच्या वर्षी अशाच प्रकारची घोषणा केली होती, पण रशियन सैन्याच्या कारवाया सुरुच राहिल्या.

हे सैन्य मागे घेण्यास किती काळ लागेल असं विचारल्यानंतर शोईगू म्हणाले, "हे सगळं सीरियामधल्या परिस्थितीवर अवलंबून आहे."

संरक्षण मंत्री आणि जनरल स्टाफच्या प्रमुखांना सीरियातलं सैन्य कायमचं मागे घेण्याचे आदेश पुतिन यांनी दिल्याचे वृत्त वृत्त रशियन वृत्तसंस्था आरआयए नोव्होस्तीनं दिलं आहे.

"सीरियामध्ये तैनात असलेला रशियन सैन्याचा मोठा भाग मी माघारी बोलवण्याचा निर्णय घेतला आहे," असं पुतिन म्हणाले आहेत.

"दहशतवाद्यांनी पुन्हा डोक वर काढलं तर त्यांच्यावर असे हल्ले केले जातील जे त्यांनी कधीही पाहिलेले नसतील. तसंच दहशतवादी हल्ल्यांमध्ये ज्यांच्या बळी गेला आहे, या हल्यांमध्ये सीरिया किंवा रशियाची जी हानी झाली आहे ती आम्ही कधीच विसरणार नाही," असं पुतिन याबाबत पुढे बोलले आहेत.

इराणसोबत काम करण्याची रशियाची इच्छा पुतिन यांनी व्यक्त केली आहे. तसंच टर्कीसोबत मिळून सीरियामध्ये शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी प्रयत्नशील असल्याचंही ते पुढे म्हणाले आहेत.

मागच्या आठवड्यातच पूर्व सीरियाच्या युफ्रेटस नदीच्या खोऱ्यातून IS च्या जहालवाद्यांचं संपूर्ण उच्चाटन केल्याची घोषणा सीरियानं केली आहे.

हा योगायोग नाही

रशियाच्या राष्ट्राध्यक्षपदाची निवडणूक पुन्हा लढवणार असल्याचं पुतिन यांनी जाहीर केलं आहे. त्याच्या एका आठवड्यातच पुतिन यांनी सीरियातून सैन्य मागे घेण्याची घोषणा केली.

"हा फक्त योगायोग असू शकत नाही," असं बीबीसीचे मॉस्को प्रतिनिधी स्टीव्ह रोझेनबर्ग यांच म्हणण आहे.

"सीरियातून सैन्य माघारी बोलवण्याचा निर्णय रशियन मतदारांना आकर्षित करू शकतो. निवडणुकीचा मुद्दा बाजूला ठेवला तरीही मॉस्कोमधल्या अनेकांना रशियाची सीरियातली मोहीम यशस्वी झाली असंच वाटत," स्टीव्ह पुढे म्हणतात.

स्टीव्ह यांच्या मते सीरियामधल्या गृहयुद्धात हस्तक्षेप करून रशियानं असाद यांची सत्ता कायम...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

रशियानं सीरियामधून सैन्य मागे घेण्यास सुरुवात केली आहे, अशी माहिती रशियाचे संरक्षण मंत्री सर्गेई शोईगू यांनी सोमवारी दिली.


सामग्री: सीरियामधून इस्लामिक स्टेटचा बिमोड करण्यासाठी या कुर्द सशस्त्र संघटनेनं अमेरिकी सैन्याला साथ दिली होती. मात्र, अमेरिकेने सीरियाच्या उत्तर सीमेवरून आपलं सैन्य माघारी बोलावलं आणि त्यानंतर लगेच टर्कीने या कुर्द सशस्त्र दलावर हल्ला चढवला.

हे संपूर्ण प्रकरण काय, याचा हा धांडोळा.

टर्कीला सीरियन कुर्दांची भीती असण्याचं कारण

सीरियामध्ये आयएसचा बिमोड करण्यासाठी सीरियन डेमोक्रेटिक फोर्स (SDF) या आघाडीने महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. SDF नेच अमेरिकेच्या नेतृत्त्वाखालील बहुराष्ट्रीय आघाडीच्या मदतीने आयएसच्या ताब्यात असलेला इशान्य सीरियातला हजारो किमीचा भूभाग सोडवला. SDF ही कुर्द आणि अरब जवानांची आघाडी आहे. या आघाडीत पिपल्स प्रोटेक्शन युनिट (YPG) या कुर्द गटाचा वरचष्मा आहे.

मात्र, YPG कट्टरवादी संघटना असल्याचं टर्कीला वाटतं. त्यांच्या म्हणण्यानुसार YPG टर्कीमध्ये गेल्या तीन दशकांपासून कुर्दांच्या स्वायतत्तेसाठी लढा देणाऱ्या कुर्दीस्तान वर्कर्स पार्टी (PKK) या कट्टरवादी गटाची विस्तारित संघटना आहे. PKK वर टर्कीमध्ये बंदी आहे. अमेरिका आणि युरोपीय महासंघानेदेखील PKKला कट्टरवादी संघटना असल्याचं जाहीर केलं आहे.

खरंतर YPG आणि PKK या दोन्ही संघटनांची विचारधारा एकच आहे. मात्र, आपण पूर्णपणे वेगवेगळ्या आणि स्वतंत्र संघटना असल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

टर्कीने YPGचे चित्र रंगवलं आहे, त्याचा अमेरिकेनेही इनकार केला आहे. असं असलं तरी टर्कीला ते मान्य नाही आणि आपण आपल्या सीमेतून YPG ला हद्दपार करणारच, असा पण त्यांनी केला आहे.

टर्कीने हल्ला का चढवला?

सीरियाच्या सीमेच्या आत कुर्दांपासून मुक्त असा 32 किमीचा एक 'सेफ झोन' असावा, असं टर्कीच्या राष्ट्राध्यक्षांचं म्हणणं आहे. या 32 किमी भूप्रदेशात सध्या टर्कीमध्ये शरण घेतलेल्या जवळपास 20 लाख सीरियन विस्थापितांचं पुनर्वसन करण्याचा त्यांचा मानस आहे.

मात्र, आम्ही आपल्या सीमेचं रक्षण करू, असं कुर्दांचं म्हणणं आहे. 'हा प्रदेश वॉर झोनमध्ये रुपांतरित होण्यासाठी' अमेरिका आम्हाला सोडून गेल्याचा आरोप करत इथे पुन्हा इस्लामिक स्टेटचा उदय होण्याचा धोका असल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

विस्थापित झालेल्या नागरिकांच्या मदतीसाठी आकस्मिक योजना आखल्याचं आणि 'कुठल्याही वाईट परिस्थितीसाठी सज्ज असल्याचं' संयुक्त राष्ट्रांकडून सांगण्यात आलं आहे.

तर 'मर्यादा सोडून' असलेली कुठलीही कारवाई केल्यास...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

टर्कीच्या सैन्याने इशान्य सीरियामध्ये कुर्दांच्या सशस्त्र दलाविरोधात युद्ध पुकारलं आहे.


सामग्री: सीलँड

या एका संदेशामुळे इतिहासाच्या आणि भूगोलाच्या एका वेगळ्याच विश्वात ओढला गेलो. स्वयंभू राजे, जमिनीवर अधिकार सांगणारे दावे, ऐतिहासिक विसंगती, दुसऱ्या महायुद्धातला ब्रिटन, पायरेट रेडिओ स्टेशन, कॉल पकडणे अशा वेगवेगळ्या गोष्टी त्यावेळेस मला करता आल्या.

या इमेलमुळे तर मी एकदम रोमांचित झालो होतो. मला याआधी कधीही कोणत्याही राजकुमाराने इमेल पाठवलेला नव्हता आणि भविष्यातही असं होण्याची शक्यता नव्हती.

सीलॅँड हे चिमुकलं संस्थान इंग्लंडच्या सफॉक किनाऱ्याजवळ आहे. हा जगातला सर्वात लहान देश आहे असं म्हटलं जातं.

खरंतर हा दुसऱ्या महायुद्धात अँटीएअरक्राफ्ट प्लॅटफॉर्म होता. 1942मध्ये तो तयार करण्यात आला होता आणि त्यावेळेस त्याचं नाव ठेवण्यात आलं होतं एचएम फोर्ट रफ्स.

समुद्रात तोफांनी सज्ज असलेला किल्ला

हा किल्ला ब्रिटनच्या सीमेबाहेर होता. शस्त्रांनी सज्जही होता. युद्धकाळात इथं रॉयल नेव्हीचे 300 सैनिक तैनात होते. 1956मध्ये इथून नौदल पूर्णपणे हटवलं आणि हा किल्ला बेवारशासारखा एकाकी झाला.

1966 पर्यंत हा किल्ला निर्जनच होता. मग एकेदिवशी ब्रिटिश फौजेतला एक निवृत्त मेजर इथं आला आणि त्यानं नव्या देशाची स्थापना केली.

हा किल्ला किनाऱ्यापासून 12 किमी दूर आहे आणि नावेतून पाहाता येतो. दिसायला आजिबात खास वाटत नाही. दोन खांबांवर एखाद्या कंटेनरसारख्या इमारतीचं बांधकाम आहे.

नावेतून तिथं गेलं की क्रेनने वर ओढावं लागतं. मगच वर जाता येतं. पण समुद्राचा भणाणता वारा आणि रौद्र लाटा मनात भीती निर्माण करतात.

याच्याबद्दल मला काहीच माहिती नव्हती. त्याच्याशी अनेक कथा निगडित आहेत. हेलिकॉप्टरने घातलेला छापा, गँगस्टर्स, युरोपीय व्यापाऱ्यांनी ताबा घेण्याचा प्रयत्न अशा अनेक घडामोडी इथं घडल्यात.

ब्रिटिश सरकारनं जी कागदपत्रं जाहीर केली आहेत त्यामध्ये या किल्ल्याला 'इंग्लंडच्या पूर्व किनाऱ्यावरचा क्युबा' म्हटलं आहे.

युवराज आणि युवराज्ञी बेट्स

याची एकेक माहिती ऐकायला सुरुवात केली की हॉलिवूडच्या एखाद्या पटकथालेखकानं पटकथा लिहिल्यासारखं वाटतं. एका कुटुंबानं या आऊटपोस्टला चिमुकल्या राष्ट्र बनवून टाकलं. हे पटतच नाही.

तरीसुद्धा या एकाकी जागेमध्ये एका नव्या स्वप्न पाहिलं गेलं. कोणत्याही सरकारचा आपल्यावर अंमल नसून आपण स्वतंत्र आहोत असं घोषित करण्यात आलं. ब्रिटनच्या नाकावर टिच्चून इथे स्वतंत्र सरकार आहे.

सीलँडच्या राजकुमार मायकल यांच्याशी फोनवर बोलणं...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

ही सगळी भन्नाट गोष्ट सुरू झाली एका इमेलमुळे. हा ईमेल आणि त्यापुढे घडत गेलेल्या घटना मी कधीच विसरू शकणार नाही. मे महिन्यात मला सीलँडचे राजकुमार मायकल यांचा आपण बोलू शकतो का असा संदेश मिळाला.