सामग्री: माजी लेफ्टनंट जनरल D. S. हुडा आणि काँग्रेस अध्यक्ष राहुल गांधी

नुकतंच हुडा यांनी 'सर्जिकल स्ट्राईकवर जरा जास्तच राजकारण केलं गेलं,' असं विधान केलं होतं. पण काँग्रेस पक्षाच्या सुरक्षा विषयक टास्क फोर्सवर माझी नियुक्ती झाली असली तरी मी कोणत्याही पक्षाचा सदस्य नाही, असं त्यांनी स्पष्ट केलं आहे.

पण हे स्पष्ट करण्यामागे काही खास कारण होतं का, असं विचारल्यावर ते म्हणाले, "तसं मला स्पष्ट करावं लागलं कारण मी औपचारिकरीत्या काँग्रेस पक्षात सामील झालो की काय, असं लोक मला विचारू लागले.

"काँग्रेसनं मला राष्ट्रीय सुरक्षेवर एक व्हिजन डॉक्युमेंट तयार करण्याचं काम सोपवलं आहे. मी कोणत्याही पक्षाचा सदस्य नाहीये आणि माझा तसा काही विचारही नाहीये."

भारतीय सैन्यातून निवृत्त झाल्यावर हुडा सध्या त्यांच्या पत्नीसोबत दिल्लीत राहत आहेत

दरम्यान, त्यांच्या या प्रतिक्रियेनंतर हुडा हे निष्पक्ष आहेत, हे लोक मानायला तयार नाहीत.

हुडा काँग्रेस पक्षात आल्याचं काँग्रेस समर्थक सोशल मीडियावर सांगत आहेत. हुडा यांनी काँग्रेसला केलेल्या मदतीवरूत त्यांचं भाजपविषयी काय मत असेल, हे ध्यानात येतं, असं ते काँग्रेस समर्थक सांगत आहेत.

काँग्रेसच्या या टास्क फोर्समध्ये सध्यातरी हुडा हे एकमेव सदस्य आहेत. ते सुरक्षा आणि परराष्ट्र संबंध विषयातले इतर अभ्यासक यांचा अभ्यास गट तयार करून देशाच्या एकूण सुरक्षेवर एक धोरण तयार करणार आहेत.

सप्टेंबर 2016मध्ये पाकिस्तानविरोधात भारतीय सैन्यानं सर्जिकल स्ट्राइक केला, असं सरकारनं सांगितलं. त्याचं नेतृत्व हुडा यांनी केलं  होतं. राष्ट्रीय सुरक्षेबाबतच व्हिजन डॉक्युमेंट आपण एक महिन्यात तयार करू असं त्यांनी सांगितलं.

राष्ट्रीय सुरक्षेवर कार्य करणाऱ्या जाणकारांनी अशा डॉक्युमेंटची गरज असल्याचं अनेकदा सांगितलं आहे. त्याचा अधिक फायदा भारताच्या सुरक्षा आणि परराष्ट्र धोरणाला होऊ शकतो, असं त्यांना वाटतं.

पण हे काम हाती आल्यानं हुडा यांना पुस्तक वाचण्याचा छंद कमी करावा लागणार आहे. सुरक्षा क्षेत्रातली पुस्तक वाचायला हुडा यांना खूप आवडतं.

सध्या त्यासोबत ते अजून एक काम करत आहेत, ते म्हणजे याच विषयावर न्यूजपेपर आणि मॅगझीनमध्ये लेख लिहिणं. या क्षेत्रात त्यामुळं देश-विदेशात होणाऱ्या घटनांवर त्यांचं बारकाईनं लक्ष असतं.

त्यांना पुलवामा घटनेविषयी विचारलं असता ते सांगतात की, या बाबत लोकांमध्ये खूप राग आहे. पण सरकारनं भावनेच्या आहारी...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

बहुचर्चित 'सर्जिकल स्ट्राइक' मोहिमेचे नायक मानले जाणारे माजी लेफ्टनंट जनरल D. S. हुडा यांच्या रूपात काँग्रेसने स्वतःचा नायक पक्षाच्या राष्ट्रीय सुरक्षाविषयक टास्क फोर्सवर नियुक्ती झाली आहे. त्यामुळं काँग्रेसलाही स्वतःचे अजित डोवाल मिळाले आहेत. असं म्हटलं जात आहे.


सामग्री: माजी संरक्षण मंत्री जॉर्ज फर्नांडिस यांच्या निधनानंतर अनेकांनी आपल्या शोकसंवेदना व्यक्त केल्या आहेत.

"मी जया जेटली यांच्याबाबत विचार करतेय. आपण ज्या जगात राहतो तिथे फार अन्याय होतो. देव त्यांच्या आत्म्याला शांती देवो."

जया जेटली यांना हिंमत मिळो, जेव्हा संपूर्ण कुटुंब जॉर्जना सोडून गेलं तेव्हा जया यांनी जॉर्ज यांची काळजी घेतली, त्यांच्यावर प्रेम केलं."

"जॉर्ज फर्नांडिस यांच्या एका आवाहनावर पूर्ण भारतीय रेल्वेचं काम थांबत असे. ते आता आपल्यात नाहीत. त्यांच्याबरोबर दीर्घकाळ घालवलेल्या जया जेटलींचा मी विचार करतेय"

माजी संरक्षण मंत्री जॉर्ज फर्नांडिस यांच्या निधनानंतर जया जेटली यांच्यासाठी ट्विटरवर हे संदेश लिहिले जात आहेत. पत्रकारही जॉर्ज फर्नांडिस यांच्या अंत्यसंस्काराची माहिती जया जेटली यांनाच विचारत आहेत.

जया जेटली आणि जॉर्ज फर्नांडिस आपलं नातं मैत्रीचं असल्याचं सांगायचे. जया जेटली बराच काळ जॉर्ज फर्नांडिस यांच्याबरोबर एकत्र राहिल्या. त्याला सामान्यपणे 'लिव्ह इन रिलेशनशिप' असं म्हटलं जातं.

मात्र 'लिव्ह इन रिलेशनशिप'मध्ये होते म्हणून जनतेने त्यांना नाकारलं नाही. आणि महत्त्वाचं म्हणजे या नेत्यांनीही हे सत्य कधी लपवलं नाही.

बीबीसीशी बोलताना जया जेटली त्यांच्या नातेसंबंधांबद्दल बोलताना म्हणाल्या, "अनेक प्रकारचे मित्रमैत्रिणी असतात आणि मैत्रीचेही विविध स्तर असतात. महिलांना एक प्रकारच्या बौद्धिक सन्मानाची गरज असते. आपल्या पुरुषप्रधान समाजात अनेकांना असं वाटतं की, महिला डोक्याने आणि शरीराने कमकुवत असतात. जॉर्ज फक्त असे होते ज्यांनी माझ्यावर विश्वास दाखवला आणि महिलांनाही राजकीय विचार असू शकतात हे मान्य केलं."

राजकीय काम करता करता ही मैत्री आणखी दृढ होत गेली. जया जेटली त्यांचे पती अशोक जेटली यांच्यापासून विभक्त झाल्या. जॉर्ज फर्नांडिसही पत्नी लैला यांच्यापासून विभक्त झाले. 1980 च्या दशकात जॉर्ज आणि जया एकत्र राहू लागले.

जया यांच्या मते त्यांच्या आणि जॉर्ज यांच्या नात्यात प्रेमाचा भाग नव्हता. लोक काहीबाही बोलायचे. राजकारण म्हणजे फुलांचा बिछाना नाही. तुमचा बिछाना कोणीतरी येऊन व्यवस्थित करेल याची वाट पाहू नको, असं जॉर्ज सांगायचे.

जॉर्ज यांच्याबरोबर राहणं हा जया यांचा निर्णय होता. जास्त अवघड वाटू लागलं तर त्या सोडून जायला मोकळ्या आहेत असं जॉर्ज त्यांना नेहमी सांगायचे.

30 वर्षांआधी लिव्ह इन रिलेशनशिप या...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

माजी संरक्षणमंत्री जॉर्ज फर्नांडिस यांच्याबरोबर अनेक वर्षं राहिलेल्या जया जेटली असोत की मग माजी पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांच्याबरोर बराच काळ व्यतित केलेल्या राजकुमारी कौल असोत, अशा नातेसंबंधावर मौन का बाळगलं जातं?


सामग्री: माजी सरन्यायाधीश रंजन गोगोई

अयोध्या निकालाचा अंतिम निर्णय रंजन गोगोई यांनीच सरन्यायाधीशपदी असताना दिला होता. रंजन गोगोई यांना काही वादांनाही तोंड द्यावं लागलं होतं. त्यांच्या कारकीर्दीचा घेतलेला हा आढावा...

2 जानेवारी 2018. या दिवशी अभूतपूर्व अशी घटना घडली होती. भारताच्या इतिहासात पहिल्यांदाच चार न्यायमूर्तींनी पत्रकार परिषद घेतली होती. या पत्रकार परिषदेने देशाच्या राजकीय आणि न्यायपालिका क्षेत्रात भूकंप घडवला.

या पत्रकार परिषदेत तत्कालीन सरन्यायाधीश दीपक मिश्रा यांच्या कामकाजावर नाराजी व्यक्त करण्यात आली होती. या चारही न्यायमूर्तींनी तत्कालीन सरन्यायाधीश दीपक मिश्रा यांना एक पत्रही लिहिलं होतं. या चार न्यायमूर्तींपैकी एक होते रंजन गोगोई.

त्या काळात सर्वोच्च न्यायालय चुकीच्या कारणांमुळे चर्चेत होतं. इतकंच नाही तर केंद्र सरकार तत्कालीन सरन्यायाधीश दीपक मिश्रा यांचे उत्तराधिकारी म्हणून सेवाज्येष्ठतेच्या परंपरेकडे कानाडोळा करत गोगोई यांच्या जागी इतर कुणाची वर्णी लावेल, अशी शक्यता व्यक्त होत होती.

मात्र, 13 सप्टेंबर 2018 रोजी राष्ट्रपती भवनातून जारी करण्यात आलेल्या निवेदनाने या सर्व चर्चांना पूर्णविराम दिला. भारताचे नवे सरन्यायाधीश म्हणून न्या. रंजन गोगोई यांची नियुक्ती करण्यात आली होती.

सरन्यायाधीश दीपक मिश्रा यांच्या निरोप समारंभात दिलेल्या भाषणात न्या. रंजन गोगोई म्हणाले होते, "न्या. दीपक मिश्रा यांनी नागरिक स्वातंत्र्यतेच्या अधिकाराला कायम जपलं. महिला अधिकारांचा पुरस्कार केला आहे. त्यांचे शब्द लोकांसाठी प्रेरणादायी ठरले."

रोस्टर वाद

सरन्यायाधीशपदी वर्णी लागण्यापूर्वी न्या. रंजन गोगोई 12 जानेवारी 2018 रोजी घेतलेल्या ज्या पत्रकार परिषदेमुळे चर्चेत आले त्याच्या केंद्रस्थानी होती सर्वोच्च न्यायालयाची 'रोस्टर सिस्टीम'. कुठल्या खंडपीठासमोर कुठल्या प्रकरणाची सुनावणी होईल आणि केव्हा होईल, याची नोंद असलेली सर्वोच्च न्यायालयाकडे असलेली यादी म्हणजे 'रोस्टर'.

रंजन गोगोई आणि दीपक मिश्रा

हे रोस्टर बनवण्याचा अधिकार सरन्यायाधीशांकडे असतो. त्यांना 'मास्टर ऑफ रोस्टर' म्हणतात. नोव्हेंबर 2017 मध्ये तत्कालीन सरन्यायाधीश दीपक मिश्रा यांच्या नेतृत्त्वाखालील घटनापीठाने सरन्यायाधीशच 'मास्टर ऑफ रोस्टर' असतील, असा निकाल दिला होता.

जोवर सरन्यायाधीश एखादं प्रकरण सोपवत नाही तोवर कुठलेही न्यायमूर्ती त्या प्रकरणात सुनावणी...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

माजी सरन्यायाधीश रंजन गोगोई यांना राज्यसभा सदस्यत्वासाठी राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांनी नामांकित केलंय. रंजन गोगोई हे 17 नोव्हेंबर 2019 रोजी सुप्रीम कोर्टाच्या सरन्यायाधीशपदावरुन निवृत्त झाले होते.


सामग्री: माजी सरन्यायाधीश रंजन गोगोई हे त्यांच्या कार्यकाळाच्या शेवटच्या कालावधीमध्ये अशा काही निर्णयांमध्ये सहभागी होते जे सरकारला अपेक्षित होते.

अयोध्येच्या वादग्रस्त भूमीविषयीच्या संवेदनशील प्रकरणाचा निकाल देणाऱ्या खंडपीठाचे ते अध्यक्ष होते. ज्या वादग्रस्त जमिनीवर एकेकाळी बाबरी मशीद होती, तिथे हिंदू पक्षकारांना राम मंदीर उभारू देण्याचा निर्णय या खंडपीठाने दिला होता. भाजपने आपल्या जाहीरनाम्यामध्ये हे वचन दिलेलं होतं.

हे प्रकरणही जुनंच होतं. सत्तारूढ पक्षाशी संबंधित उजव्या विचारसरणीच्या गटांनी 6 डिसेंबर 1992 रोजी बाबरी मशीद पा़डली. तेव्हापासूनच तिथे मंदीर उभारण्याच्या चर्चा सुरू झाल्या होत्या.

रफाल सौद्यांचं प्रकरणही असंच होतं. जास्त किंमतीत रफाल विमानांचा व्यवहार झाल्याच्या आरोपांची तपासणी होणं गरजेचं नसल्याचं कोर्टाने म्हटलं होतं. या प्रकरणासंबंधीच्या अनेक प्रश्नांची उत्तरं मिळाली नाहीत.

कोर्टाने याबाबत सरकारला प्रश्न विचारायला हवे होते. मोदी सरकारला मिळालेला हा मोठा दिलासा होता कारण त्यांना या वाटाघाटींबाबत पारदर्शक भूमिका घ्यायची इच्छाच नव्हती.

या प्रकरणी मोठं कारस्थान रचण्यात आलं असून यामध्ये राष्ट्रीय संपत्तीचं नुकसान झाल्याचा आरोप याचिकाकर्त्यांनी केला होता. रफालची निर्मिती करणाऱ्या 'दासाँ' कंपनीवर अनिल अंबानींच्या कंपनीची बाजू घेण्यासाठी दबाव आणण्यात आल्याचाही आरोप होता.

या प्रकरणी दाखल करण्यात आलेली पुनर्विचार याचिकाही कोर्टाने फेटाळून लावली. अरुण शौरी आणि यशवंत सिन्हांनी ही पुनर्विचार याचिका दाखल केली होती.

याशिवाय आसाममध्ये एनआरसी लागू करण्याचा महत्त्वाचा निर्णयही रंजन गोगोईंच्या कार्यकाळात घेण्यात आला. भाजपच्या जाहीरनाम्यात ही गोष्टही दीर्घकाळ होती.

आसाममध्ये झालेल्या एनआरसीमध्ये 19 लाख लोक यादीतून बाहेर काढण्यात आले. यांना भारतीय नागरिक मानण्यात आलं नाही. यातले अनेकजण असे होते जे जन्मापासून या देशात राहत आहेत. देशासाठी कारगिलचं युद्ध लढणाऱ्या एका जवानाचाही या यादीत समावेश होता.

एनआरसीवर लक्ष ठेऊन असणाऱ्या खंडपीठाचं नेतृत्त्वही गोगोईंनी केलं होतं. खरंतर हे सरकारचं काम असायला हवं होतं. एनआरसीची योजना राष्ट्रव्यापी करायला नरेंद्र मोदी सरकारला यामुळे मदत झाली.

कार्यकाळात झालेले आरोप

रंजन गोगोई एनआरसीचे खंदे समर्थक आहेत. सरकारला आता देशभरात याची सहजपणे अंमलबजावणी करता यावी यासाठी ते आता ...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांनी राज्यसभेसाठी भारताचे माजी सरन्यायाधीश रंजन गोगोई यांचं नाव सुचवल्यानंतर याविषयी कोणालाही फारसं आश्चर्य वाटलं नाही. खरंतर न्यायाधीशांनी काही अलिखित संकेतांचं पालन करण्याची अपेक्षा असल्याने सहसा अशाप्रकारच्या निर्णयांविषयी लोकं भुवया उंचावल्या जातात. पण यावेळेस तसं झालं नाही.


सामग्री: माझं एक सिक्रेट आहे. खरं पाहाल तर त्यात सिक्रेट ठेवण्यासारखं काही नाही. पण एका गोष्टीविषयी मी माझ्या जीवलगाशी कायम खोटं बोलते.  ती गोष्ट म्हणजे माझा पगार.

माझा बॉयफ्रेण्ड आणि मी एकत्र राहतो. आम्ही सगळंच एकमेकांबरोबर शेअर करतो. आमचं घर, सामान, बँक अकाऊंट, आशा-आकांक्षा, स्वप्न, अगदी आत खोल दडलेली भीतीही... फक्त एक बाब सोडून.

मला माझ्या साथीदाराविषयी सगळं माहिती आहे, अगदी अशा गोष्टी ज्या मला कधीच माहीत करून घ्यायच्या नव्हत्या - जसं काही काळ त्याचे दुसऱ्या बाईशी असणारे संबंध.

त्यालाही मी दारुच्या नशेत केलेल्या सगळ्या मूर्खपणाविषयी माहिती आहे. असा मूर्खपणा जो मी विसरण्याचा आटोकाट प्रयत्न करते आहे.

प्रेम आणि संपूर्ण पारदर्शकता

पण मी त्याला एक गोष्ट सांगितली नाही कधी. माझा पगार. माझ्या अस्तित्वाचा एक मोठ्ठा भाग मी माझ्या साथीदारापासून का लपवून ठेवतेय?

2017 साली या विषयावर एक सर्व्हे झाला होता. त्यात एक महत्त्वाची गोष्ट नमूद केली होती. मिलेनियल म्हणजे 90च्या दशकात जन्मलेल्या मुलींना त्यांच्या पुरुष साथीदारांपेक्षा जास्त पगार मिळवण्याची भीती वाटत होती.

सर्व्हेत सहभागी झालेल्या मुलीने तिचं नाव न सांगण्याच्या अटीवर हेही सांगितलं की, जेव्हा तिला कळलं की तिला तिच्या नवऱ्यापेक्षा जास्त पगार आहे तेव्हा तिला खूप मोठा धक्का बसला. आपण जास्त कमावतो याची तिला लाजही वाटली.

अर्थातच या सर्व्हेनंतर ट्विटरवर तुफान खडाजंगी झाली. काही लेखही प्रसिद्ध झाले की, आजकालच्या मुलींना त्यांच्या पुरुष साथीदारांपेक्षा जास्त पैसा कमावण्यात ना कसली भीती वाटत ना लाज. 2018 आहे यार, आपण सगळेच स्त्री-पुरुष वेतनात समानता यावी म्हणून झगडतोय. नवऱ्यापेक्षा जास्त कमावणाऱ्या बाईचं अर्थातच कौतुक आहे.

हीच सगळी बडबड मी माझ्या मित्र-मैत्रिणींसमोर आणि सोशल मीडियावरही केली. मी म्हटलं की कामाच्या ठिकाणी होणाऱ्या स्त्रियांच्या लैंगिक शोषणावर, पुरुषांकडे कायम स्त्रियांपेक्षा जास्त हक्क असण्यावर एकच उपाय आहे - स्त्री-पुरुषांचं वेतन समान असावं. जास्त नाही तरी निदान समान वेतन मिळावं महिलांना.

मी घडाघडा आकडेवारीही म्हणून दाखवली की वर्ल्ड इकोनॉमिक फोरमच्या सांगण्यानुसार आत्ता असलेली वेतनातली असमानता पूर्णपणे नाहीशी करण्यासाठी किमान 217 वर्ष जावी लागणार आहेत.

पण प्रत्यक्षात काय केलं मी? माझा पगार लपवून ठेवला. लोका शिकवे ब्रह्मज्ञान, आपण कोरडे पाषाण!...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

आजही जर बाई पुरुषापेक्षा जास्त पैसे कमवत असेल तर पुरुषाचा इगो दुखावतो. अशा परिस्थितीत आपण स्त्री-पुरूषांच्या वेतनातली तफावत कशी कमी करणार? UKमधील एका स्त्रीने मांडलेले तिचे अनुभव. लेखिकेच्या इच्छेनुसार तिचं नाव उघड करण्यात आलेलं नाही.


सामग्री: माझं गाव विदर्भातल्या बुलडाणा जिल्ह्यातल्या देऊळगाव राजा तालुक्यात येतं. दिवाळीचा टाईम होता. एका दुकानात मी उभा होतो. माझ्यापुढे एक शेतकरी उभा होता.

बराच वेळ ताटकळत उभा राहिल्यांनंतर, 'शेठ आपलं पाहा लवकर,' असं तो शेतकरी दुकानदाराला म्हणाला.

त्यावर शेठ चिडला आणि म्हणाला, "लेका! वाट पाहून राहिला तर उपकार करून राहिला का? आमच्याकडून उधार नेता तेव्हा नाही का उशीर होत? घरी जाऊन कोणते कांदे निसायचे?"

शेठचं हे वाक्य ऐकून शेतकरी अजून मागे सरकला. मी त्या शेतकऱ्याच्या मागेच उभा होतो.

माझ्या शेजारीच गॉगल लावून एक पोरगं उभं होतं, त्याच्या एका हातात थैली होती. पुढचे 10 सेकंद शांततेत गेले आणि मग त्यानं बोलायला सुरुवात केली.

"शेठ, जरा व्यवस्थित बोला की माझ्या बापाशी. आता नगदीमध्ये किराणा माल नेतोय. तुम्ही आम्हाला उधारीत सामान देता, फुकटात नाही. जितकं देता त्याच्यापेक्षा कितीतरी अधिक पटीनं कमावलंय तुम्ही शेतकऱ्याच्या जीवावर. जरा अदबीनं बोला."

हे ऐकून शेठ नरमला, त्याचे डोळेच चमकले. शेतकऱ्याकडे पाहून शेठ म्हणाला, "अरे! हा तुझा पोरगा आहे का? बाळा तुझ्या बापाचे आणि आमचे जुने संबंध आहेत, जुना व्यवहार आहे आमचा. आम्ही असंच बोलत असतो."

यानंतर शेतकरी बापानं पोराला नमतं घ्यायला सांगितलं आणि ते बाप-लेक तिथून निघून गेले.

पण, मला हा प्रसंग शेतकऱ्यांच्या पुढच्या पीढीची चुणूक दाखवून देणारा वाटतो - शेतकरी बापाला अपमान गिळून गप्प बसायची सवय लागली असली, तरी पोरगं मात्र गप्प बसणार नाही.

दुष्टचक्र

शेतकऱ्यांच्या यापूर्वीच्या पिढ्यांनी शेतीसाठी त्यांच्या जमिनी गहाण ठेवल्या. पण त्यावेळेस त्यांना हे कळालं नाही की, त्यांनी फक्त जमिनीच नाही, तर जमिनींसोबतच स्वत:चा स्वाभिमान आणि अस्तित्वही गहाण ठेवलं होतं.

माझा बाप जेव्हा बँकेत कर्जासाठी चकरा मारायचा, तेव्हा त्याला चपरासीसुद्धा विचारायचा नाही. 10 टक्के कमिशन दिलं तर बापाच्या कर्जाची फाईल मंजूर व्हायची, त्याला बँकेबाहेरील चहाच्या टपरीवर चहा पाजला जायचा. त्याचे पैसेही माझाच बाप द्यायचा.

काय भावना असतील, तेव्हा बापाच्या मनात असा विचार जरी आला की अंगावर काटा येतो. 'बकरा खुद चल के आया कटने को,' अशी ही रीत.

दुसरा पर्याय असायचा सावकरी कर्जाचा. आजही गावागावांमध्ये 20 टक्के व्याजानं सावकार लोक सर्रास पैसे देतात. आता सावकारीचं स्वरूप तेवढं बदलत चाललंय.

खासगी फायनान्स कंपन्या आता 'आधुनिक...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

आज महाराष्ट्र शेतकरी दिन. माजी मुख्यमंत्री वसंतराव नाईक यांच्या जन्मदिन (1 जुलै) हा राज्य कृषी दिन म्हणून पाळला जातो. या निमित्ताने शेतकऱ्यांच्या स्थितीवर टाकलेला एक प्रकाशझोत.


सामग्री: माझं नाव... काहीही सांगितलं तरी काय बिघडतं, कारण जी काय थोडीफार मानसिक शांतता शिल्लक आहे, माझी नाहीच, माझ्या घरच्यांची, त्यासाठी मी माझं खरं नाव सांगणार नाही. नाव, गाव असं समजलं की बाकीची माहिती काढणं अवघड नसतं.

आज माझं वय 30 झालंय, मुलगी नाही, बाईच झालेय मी. गेल्या काही वर्षांपासून एकटी राहातेय. तुम्हाला प्रश्न पडले असतील त्यांची उत्तरं - नाही, लग्न केलं नाही. हो, घरचे अनेकदा मागे लागले होते, भांडणं झाली पण लग्न केलं नाही.

कारण करायची हिंमतच झाली नाही. आधी वाटायचं की माझं प्रेम ज्या मुलावर होतं, त्याच्याशी लग्न झालं नाही, माझ्या परिकथेचा शेवट 'आणि ते सुखात राहू लागले' असा झाला नाही, म्हणून त्या अधुऱ्या प्रेमासाठी मी लग्न केलं नाही.

पण मनात कुठेतरी माहीत होतं, हेच कारण नाहीये. रिलेशनशिप्सची इतकी भयंकर भीती बसली आहे, की आता वाटतं नाही, पुढे आयुष्यात दुसऱ्या कोणासोबत राहाता येईल किंवा कोणाशी जुळवून घेता येईल.

आयुष्याच्या वेगवेगळ्या वळणांवर प्रत्येक स्त्रीला कठीण प्रसांगाना सामोरं जावं लागतं. त्यावेळी तिच्या मनावर होणाऱ्या परिणामांचा क्वचितच कुणी विचार करतं. 'बाईचं मन' या मालिकेतून आम्ही तिच्या मनात डोकावून पाहण्याचा प्रयत्न करत आहोत. हा लेख एक भाग आहे. या सीरिजचा भाग आहे. प्रेमभंग झाल्यानंतर एखाद्या तरूण मुलीच्या मनात काय चालतं? ती कोणकोणत्या प्रसंगातून जाते, एका नात्याचा अंत झाल्यानंतर ती परत दुसरं नातं स्वीकारू शकते का हे जाणण्याचा यात प्रयत्न केला आहे.

मी वयाच्या 18 व्या वर्षी धाडकन प्रेमात पडले, आणि अधून-मधून पडत राहिले. वय वाढलं तसं लक्षात आलं की क्रश असला तरी तो आपल्यासाठी योग्य मुलगा असेलच असं नाही.

मग 22व्या वर्षी भेटला आकाश (अर्थातच त्याचंही हे खरं नाव नाही). आमचं प्रेम कसं जुळलं, आम्ही रिलेशनशिपमध्ये कसे आलो हा या लेखाचा विषय नाही त्यामुळे ते सांगत बसत नाही. इतकंच की तो मला पाहाता क्षणी आवडला आणि रप्पकन प्रेमात पडले.

आम्ही इंजिनिअरिंग करायला आपआपली गावं सोडून मोठ्या शहरात आलोच होतो. नव्या शहरातलं नवं स्वातंत्र्य, नवं नातं झिंग आणणारं होतं. स्वतःच्या गावात असणारी बंधन नव्हती, पप्पा पाहातील, मावशीच्या एरियात जायला नको अशी भीती नव्हती.

एकमेकांबरोबर फिरून फिरून दमलो तेव्हा ठरवलं की एकत्र राहायचं. लिव्ह-इनचा फंडा तेव्हा नवा नवा आला होता, त्याचं आकर्षण होतंच. दोघांना एकत्र राहाता यावं...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

ते गाणं आहे ना, फिके वाटे जग सारे, येती पुन्हा पुन्हा साऱ्या आठवणी... ब्रेकअप के बाद! तसं काहीसं झालंय माझं. इतकी वर्षं होऊन गेली तरी मध्येच हताश वाटतं, रिकामं रिकामं वाटतं, कधी कधी वाटतं संपवून टाकावं आयुष्य. लोक याला प्रेम म्हणतील, माझे डॉक्टर मला क्लीनिकली डिप्रेस्ड म्हणतात.


सामग्री: माझा अभिमन्यू करण्याचा प्रयत्न केला गेला, पण मला आत जायचं माहितीये, तसंच बाहेर येणंही माहितीये, असं म्हणत आपल्याविरोधात राजकारण सुरू आहे, मात्र मी खंबीर आहे, असं पंकजा यांनी कार्यकर्त्यांना म्हटलं.

या मेळाव्याला तु्म्ही गर्दी केली आहे. पुढच्या वर्षी यापेक्षा जास्त गर्दी करू. एकदा आपल्याला शिवाजी पार्क भरवायचं आहे, असं पंकजा मुंडेंनी म्हटलं.

भाजपच्या नेत्या आणि माजी ग्रामविकास मंत्री पंकजा मुंडे या आज दसरा मेळाव्यानिमित्त संत भगवान बाबांच्या अनुयायांशी संवाद साधत आहेत. आज (25 ऑक्टोबर) सकाळीच पंकजा मुंडे यांनी गोपीनाथगडावर जाऊन दर्शन घेतलं.

पंकजा मुंडे सावरगावात पोहोचल्यानंतर पंकजा मुंडे यांच्या हस्ते भगवान बाबांची आरती झाली.

सावरगावच्या भगवान भक्तीगडावर पंकजा मुंडे ऑनलाईन मेळावा घेत आहेत.

मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी पावसामुळे नुकसान झालेल्या शेतकऱ्यांसाठी जाहीर झालेल्या 10 हजार कोटी रुपयांच्या पॅकेजचं पंकजा मुंडे यांनी स्वागत केलं. मात्र, ही मदत पुरेशी नसल्याचंही त्यांनी म्हटलं.

"10 हजार कोटी रुपयांचं पॅकेज पुरेसं नाही. त्यामुळे त्यात वाढ करून शेतकऱ्यांची दिवाळी गोड करा, अशी विनंती मी त्यांना करणार आहे," असं पंकजा मुंडे यांनी म्हटलं.

'...तर फडात बसलेली माणसंही बाहेर काढता येतात'

कोरोनाकाळात माझ्या प्रयत्नांमुळे ऊसतोड कामगारांना घरी सुखरूप पाठवण्यात आलं. त्यासाठी मी मुख्यमंत्र्यांना विनंती केली आणि त्यांनी ते ऐकलं, असं पंकजा यांनी म्हटलं.

पंकजा मुंडे यांनी म्हटलं, "आता ऊसतोड कामगारांसमोर निर्माण झालेले प्रश्न मी सरकारसमोर, शरद पवारांसमोर मांडणार आहे. माझा ऊसतोड कामगार लाचारी पत्करणार नाही. लोकांचे कारखाने सुरू होऊन चालले असून आम्ही आता गप्प बसणार नाही. "

"ऊसतोड कामगारांबद्दल जो निर्णय घ्यायचाय, तो 27 तारखेला होणाऱ्या बैठकीत घ्यावा. नाहीतर फडात बसलेली माणसंही बाहेर काढता येतात," असा इशारा पंकजा यांनी म्हटलं.

"ऊसतोड कामगारांचे निर्णय हे मुंबईत बसून होत नाहीत. मग काय धाब्यावर बसून निर्णय घ्यायचे? ऊसतोड कामगारांचा नेता मुंबईत किंवा दिल्लीत बसलं तर काय बिघडतं?"

पंकजा मुंडे यांची भाजपच्या राष्ट्रीय सचिवपदी निवड झाली आहे. त्याबद्दल बोलताना पंकजा यांनी म्हटलं की, मला जे पद मिळालं आहे ते माझ्या प्रवासातील मला मिळालेली संधी आहे. ही संधी तुमच्या भल्यासाठी आहे. महाराष्ट्र सोडून निघून चालले असं काही...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

"पंकजाताई बाहेर येत नाही, राजकारण करत नाही असा अपप्रचार झाला. पण, कोरोना असल्यामुळे सभा घेऊ नका, अशी विनंती अधिकाऱ्यांनी मला केली होती. पण, मी आता बाहेर आलीये," असं म्हणत पंकजा मुंडे यांनी आपलं राजकारण संपल नाही, कोरोना काळात आपण नियमांचं पालन करत असल्याचं म्हटलं.


सामग्री: माझा नवरा सतत कामात गढलेला असे. त्याला भावभावना आहेत की नाहीत असं वाटत असे.

मी माझं फेसबुक अकाऊंट उघडलं, तेव्हा त्याच्याकडून एक मेसेज आला होता.

त्याचा मेसेज म्हटल्यावर मला धक्काच बसला. त्याने मला का मेसेज केला?

माझा नवरा घरी नव्हता. मी एकटीच होते. तरीही अस्वस्थपणे मी आजूबाजूला पाहिलं.

तो वेडगळपणा होता. मी स्वत:लाच हसले आणि मेसेज उघडला.

हाय! मला तुझ्याशी मैत्री करायची आहे.

मी हसले. मेसेजकडे क्षणभर टक लावून पाहिलं. मेसेजला रिप्लाय द्यावा की दुर्लक्ष करावं हे मला कळेना.

अगदीच अनोळखी माणसाला मी रिप्लाय करावा? माझ्या नवऱ्याला हे कळलं तर काय होईल? त्याची प्रतिक्रिया काय असेल?

नवऱ्याच्या विचारानं मला राग आला.

त्याच्या उदासीनतेमुळे अनोळखी व्यक्तीकडून आलेलं एक हाय सुद्धा मला त्रस्त करू शकतं.

परिस्थिती वेगळी असती तर मी त्या मेसेजकडे दुर्लक्षच केलं असतं. पण मी रागानं धुमसत होते. आणि या रागातच मी हाय असा रिप्लाय दिला.

प्रचलित समजांना छेद देत देशातील तरुण आणि वयस्क महिला जीवनात बंड पुकारताना दिसून येत आहेत. बीबीसीची खास सीरिज #HerChoiceच्या माध्यमातून अशा 12 महिलांच्या सत्य घटना आम्ही तुमच्यासमोर घेऊन येत आहोत.

त्याचं नाव आकाश होतं. मी त्याला ओळखत नव्हते पण फार विचार न करता फेसबुकवर त्याची फ्रेंड रिक्वेस्ट अॅक्सेप्ट केली.

का कुणास ठाऊक पण मी एअरहोस्टेस आहे असं त्याला वाटत होतं.

खरं काय हे मी त्याला सांगू शकत होते, पण एअरहोस्टेस असण्याच्या कल्पनेने मी सुखावले.

लहानपणापासून मी सुंदर आहे, असं मला सांगण्यात आलं. उजळ वर्ण, बदामाच्या आकाराचे डोळे, नाकीडोळी नीट आणि कमनीय बांधा- मी आकर्षक दिसते हे नक्की.

पण पालकांना माझ्या लग्नाची घाई झाली होती. म्हणूनच त्यांना आवडलेल्या पहिल्याच मुलाशी त्यांनी माझं लग्न लावून दिलं.

या माणसाला माझ्या भावभावनांमध्ये काहीच रस नव्हता. माझ्याशी प्रेमळपणे वागण्यातही त्याला स्वारस्य नव्हतं.

नवऱ्याबद्दल माझ्या मनात काही कल्पना होत्या. माझ्याकडे प्रेमळ नजरेनं पाहणारा, मला सुखद धक्का देणारा, सरप्राइजेस देणारा, कधीतरी माझ्यासाठी चहा तयार करणारा असं काहीसं माझ्या डोक्यात होतं.

पण माझा नवरा एखाद्या यंत्राप्रमाणे होता. सकाळी उठल्यावर कामावर जाणं, रात्री उशिरा परतणं, घरी आल्यावर जेवणं आणि झोपणे असं त्याचं रुटिन असतं.

तो कामानिमित्तानं बिझी असतो हे मला समजत नव्हतं असं नाही....\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

सोशल मीडियाच्या माध्यमातून पुरुषांशी बोलणं म्हणजे फ्लर्ट करणं असा अर्थ होतो का?


सामग्री: माझा प्रश्न ऐकून तो हसायला लागला आणि म्हणाला, "अरे ही निवडणूक थोडीचं आहे. ही तर 2019 च्या सार्वत्रिक निवडणुकांची सराव परीक्षा आहे."

"2019 मध्ये त्यांची खरी परीक्षा आहे. त्या परीक्षेची तयारी म्हणून भाजप अध्यक्ष अमित शहा गुजरात निवडणुकांकडे पाहत आहेत. ही तर त्यांच्यासाठी एक पायलट स्टडी आहे असं म्हणा हवं तर," असं तो म्हणाला.

"या निवडणुकीत जर काही चुका झाल्या तर त्या सुधारून 2019 ला परत निवडून येता येण्याच्या दृष्टीतून भाजप या निवडणुकांकडे पाहत आहे," असं तो म्हणाला.

निवडणुका शंका-कुशंका, तर्क-वितर्क, स्पर्धा, अनिश्चितता आणि धक्कातंत्राच्या जोरावर लढवल्या जातात.  पण, या निवडणुकांमध्ये हे कुठंच दिसत नाही. सध्या जे काही सुरू आहे ते सर्व स्क्रिप्टेड वाटत आहे.

भाजप तर प्रचाराच्या लाटेवर स्वार झाला आहे. सध्या जो काही थोडा-फार संघर्ष आणि एकमेकांची टर उडवलेली दिसत आहे ते निव्वळ मनोरंजन आहे.

लोकशाही शाबूत आहे हे दाखवण्यासाठी हे सर्व सुरू आहे असं आपण म्हणू शकतो. भाजपची खरी नजर तर 2019 च्या लोकसभा निवडणुकांवर आहे. आज सुरू असलेला संघर्ष हा केवळ टाईमपास आहे.

मोदींची जादू

माझा मित्र पुढं म्हणतो, "गेल्या काही निवडणुकांचे निकाल पाहिले तर पंतप्रधान मोदी हे लोकांच्या हृदयावर राज्य करतात असं दिसून येतं."

"भले ही मोदींच्या भाषणात मोठ्या-मोठ्या घोषणा असतात. पण, त्यांचं भाषण ऐकलं की लोकांना स्फूर्ती येते," असं तो म्हणतो.

"मोदींचं भाषण ऐकलं की त्यांना असं वाटतं की मोदींना खरचं काही तरी करून दाखवण्याची इच्छा आहे. एक खास उद्दिष्ट डोळ्यासमोर ठेऊन मोदी आपली पूर्ण शक्ती पणाला लावत आहे असा भास लोकांना होतो," असं तो म्हणतो.

तर दुसऱ्या बाजूला विरोधी पक्ष आहे ज्यांच्या हाती ना कुठला मुद्दा आहे ना कुठला कार्यक्रम. विरोधी पक्ष पूर्णपणे विखुरलेला दिसत आहे.

मोरारी बापू, स्वामीनारायण पंथाचे प्रमुख, जग्गी वासुदेव यांच्या सारख्या अनेक धार्मिक गुरुंनी मोदींना चांगल्या कामाचं प्रामाणपत्र दिलं आहे.

दुसरीकडे राहुल गांधी यांना असं प्रमाणपत्र फक्त त्यांच्या मार्शल आर्ट्सच्या गुरुकडूनच मिळालं आहे.

राहुल गांधी आयकिडो नावाचं जे मार्शल आर्ट शिकत आहेत, त्याचा राजकारणाशी काही संबंध नाही.

मोदींना अमित शहांची साथ आहे. तसंच राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची पूर्ण शक्ती मोदींच्या पाठीशी आहे.

निष्क्रिय विरोधक

भाजपच्या निवडणूक प्रचारात असलेला...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

मी माझ्या एका निवडणूक विश्लेषक मित्राला विचारलं, 'तुला गुजरात निवडणुकीबद्दल काय वाटतं?'


सामग्री: माझ्या आधीच्या जॉबमध्ये माझी बॉस महिला होती, आणि जरा तापट होती. काहीही झालं की फायरिंग ठरलेलं असायचं. मग माझे सहकारी (यात पुरुषही आले) आणि मी एकमेकांची समजूत घालायला म्हणायचो, "जाऊ दे, she must be PMSing."  म्हणजे पीएमएसने पछाडलंय तिला.

असा कोणता हा कोडवर्ड होता? तर पीएमएस (PMS) म्हणजे प्री मेस्ट्रुअल सिंड्रोम. पाळी येण्याच्या आधी महिलांमध्ये जी शारीरिक आणि मानसिक लक्षणं दिसतात त्याला प्री-मेस्ट्रुअल सिंड्रोम म्हणतात. याला प्री-मेन्स्ट्रुअल सिड्रोम असं नाव असलं तरी ही लक्षणं पाळीतही हमखास दिसतात. ही लक्षणं काही महिलांना सौम्य जाणवतात तर काहींना याचा अतिशय त्रास होतो.

29-वर्षांची राधिका (बदललेलं नाव) एका वकिलांच्या ऑफिसमध्ये काम करते. कागदपत्रांशी संबंधित काम असल्यामुळे तिला फार लक्षपूर्वक नोंदी ठेवाव्या लागतात.

पाळी जवळ आली की तिला धडकी भरते. "बऱ्याच जणांना, अगदी महिलांनाही वाटतं की पाळी म्हटलं की फक्त शारीरिक त्रास होतो. कोणाची कंबर दुखते, कोणाच्या पायात गोळे येतात, कोणाचं पोटं दुखतं. पण मला असं काही न होताही खूप त्रास होतो असं सांगितलं तर?" ती विचारते आणि उत्तरही तीच देऊन टाकते की, "तर कोणी पटकन विश्वास ठेवणार नाही."

"मला पाळीत सहसा शारीरिक त्रास होत नाही, पण पाळी यायच्या आधी आणि पाळीच्या काळात खूप कंटाळा येतो, लहानसहान गोष्टींनी मुड जातो. राग-राग होतो. अनेकदा कामातही फोकस नसल्याने चुका होतात. काही दुखतं का विचारलं तर विशेष त्रास होत नसतो, पण मन दुखतंय असं कसं सांगणार?

पाळीच्या काळातला माझ्या व्यक्तिमत्वातला बदल इतका लक्षात येण्यासारखा असतो की माझ्याबरोबर काम करणाऱ्या मुलांना, अगदी आमच्या ऑफिसबॉयला ही कळतं. त्यावरून त्यांच्यात जोकही होत असणार. पण तिचे 'ते' दिवस चालू असतील असं म्हणत फिदीफिदी हसण्यासारखी गोष्ट नाहीये ही. मला जो त्रास होतो तो मलाच माहितेय. कधी-कधी तर इतकं टोकाचं नैराश्य असतं की बेडवरून उठू नये असं वाटतं. पण सांगणार कोणाला, लोक म्हणतील नवीन फॅड काढलं."

पण पाळी संपल्यासंपल्या राधिकाच्या मानसिक अवस्थेत बदल होतो आणि जणू काही घडलंच नाही अशा थाटात ती पूर्वीसारखीच हसती-खेळती राधिका होते.

नाशिकच्या सह्याद्री हॉस्पिटलमध्ये स्त्रीरोग तज्ज्ञ असणाऱ्या डॉ गौरी पिंप्राळकर सांगतात की, "अनेकदा महिलांची मासिक पाळी चालू असते तेव्हा त्यांना चिडचिडेपणा, अस्वस्थ वाटणं, रडू येणं अशा गोष्टींना सामोरं जावं...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

पीएमएस हा शब्द ऐकलाय का तुम्ही? शहरातल्या कॉर्पोरेट ऑफिसमध्ये काम करत असाल आणि तुमची बॉस महिला असेल तर हा शब्द तुम्ही वापरला असल्याची शक्यता नक्कीच जास्त आहे. इतर कोणी कशाला, मी स्वतः अनेकदा वापरला आहे.


सामग्री: माझ्या तुमच्या मिळता तारा...

प्रथमच उत्तर कोरियाच्या सर्वोच्च नेत्यानं दक्षिण कोरियाच्या भूमीवर आपले पाय ठेवले आहेत. दक्षिण कोरियातल्या पनमुनजोम येथे सैन्यविरहित क्षेत्रात दोन्ही देशांच्या प्रमुखांची भेट झाली.

पनमुनजोम येथे सैन्य सीमारेषा पार करून पीस हाऊसकडे चर्चेसाठी जाताना दोन्ही नेते.

कोरियाच्या सरकारी टीव्हीने एक व्हीडिओ प्रसिद्ध केला आहे. या व्हीडिओत दोन्ही नेते मुलांसोबत दिसत आहेत.

किम जाँग-उन यांनी सीमेपर्यंत कारने प्रवास केला.

"तुम्हाला भेटून आनंद झाला," असं मून जे इन यांनी किम जाँग-उन यांना म्हटलं. दोन्ही देशांमध्ये अणू कार्यक्रमावर चर्चा होण्याची शक्यता आहे.

किंग जाँग-उन यांच्यासोबत त्यांचं शिष्टमंडळ देखील आहे.

कोरियाई युद्धामुळे विभक्त झालेल्या 60,000 लोकांची आणि त्यांच्या कुटुंबीयांबाबतही चर्चा होणार आहे.

उत्तर कोरियामध्ये डांबून ठेवलेल्या विदेशी नागरिकांच्या सुटकेबाबतही चर्चा होऊ शकते.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

भारतीय वेळेनुसार सकाळी साडे पाच वाजता  उत्तर कोरियाचे सर्वेसर्वा किम  जाँग- उन दक्षिण कोरियात पोहोचले. 1953ला झालेल्या कोरियाई युद्धानंतर दोन्ही देश वेगळे झाले होते.  त्यानंतर या दोन्ही देशांत टोकाचं वैर होतं. त्यांच्या भांडणामुळे जगात दोन तट पडण्याची भीती निर्माण झाली. पण आज एक नवी सुरुवात झाली आहे.


सामग्री: माझ्या नागरिकत्वाच्या कागदपत्रांविषयी त्यांनी विचारलं पण नाही. त्यांना मी सरकारच्या नव्या नियमांविषयी विचारलं तर त्यांना काहीही माहीत नव्हतं.

काही तपास न करता सरळ पोलीस घरी येतात. गेल्या काही दिवसांपासून NRC च्या (नॅशनल रजिस्ट्री ऑफ सिटीझन्स) नावाखाली आम्हाला त्रास देत आहेत."

2009 मध्ये भारतीय वायूसेनेतून निवृत्त झालेल्या आसामच्या सादुल्लाह अहमद यांचं हे म्हणणं आहे.

सध्या NRC बाबत बंगाली मुस्लिमांकडून अशाच प्रकारचे आरोप होत आहेत.

NRC ची दुसरी यादी 30 जुलैला जाहीर झाली. त्या यादीनुसार आसाममधले 40 लाख नागरिक बेकायदेशीर आहेत. "काही लोक आम्ही मुस्लीम असल्यानं आम्हाला त्रास देत आहेत," असं अहमद यांचं म्हणणं आहे.

आसाममध्ये मुस्लिमांची संख्या 34 टक्के आहे. त्यातले बहुतांश लोक बंगाली मुसलमान आहेत जे गेल्या 100 वर्षांत भारतात स्थायिक झालेत. हे लोक अतिशय गरीब, अशिक्षित आणि अकुशल कामगार आहेत.

या संदर्भात गुवाहाटी हायकोर्टातले जेष्ठ वकील हाफिज रशीद अहमद चौधरी सांगतात, "NRCची पहिली यादी जानेवारी 2018 मध्ये घोषित झाली. त्या यादीचे नियम वेगळे होते.

पण त्यानंतर वेगवेगळ्या अधिसूचना लागू केल्या गेल्या. या अधिसूचना सुप्रीम कोर्टाच्या नियमांच्याविरूद्ध आहेत. याच अधिसूचनांमुळे लोकांच्या समस्या वाढल्या आहेत."

या अधिसूचनांविषयी अधिक माहिती देताना चौधरी सांगतात, "जर कोणत्याही कुटुंबातल्या कोणत्याही सदस्याला फॉरेनर्स ट्रिब्युनलने परदेशी घोषित केलं तर त्या कुटुंबातल्या कोणत्याही सदस्याचं नाव NRCमध्ये येणार नाही.

मग त्यांच्याकडे नागरिकत्व सिद्ध करायला कितीही कागदपत्र असोत. कारण पोलिसांचं ती कागदपत्र पाहून समाधान होत नाही आणि ते प्रकरण फॉरेनर्स ट्रिब्युनलमध्ये पाठवून देतात."

आसाममध्ये घुसखोरांविरुद्ध 1979 मध्ये मोठं आंदोलन झालं. तब्बल सहा वर्ष चाललेल्या या आंदोलनानंतर 15 ऑगस्ट 1985 साली राजीव गांधी सरकार आणि आंदोलनकर्त्या नेत्यांमध्ये करार झाला होता. त्यानुसार सुप्रीम कोर्टाच्या देखरेखीखाली NRC अपडेट करायचं काम सुरू होतं.

आसाम करारानुसार 25 मार्च 1971 नंतर भारतात आलेल्या सगळ्या बांगलादेशी नागरिकांना भारत सोडून जावं लागणार आहे, भले ते मुस्लीम असो वा हिंदू.

म्हणून बंगाली हिंदूंच्या मनातही भीतीचं सावट आहे. सिलचरमधल्या आमराघाटमध्ये राहाणाऱ्या जुतिका दास या अशाच एक हिंदू आहेत.

आपली कहाणी सांगतांना त्यांना अश्रू अनावर...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

"व्हेरिफिकेशन करायला आलेले बॉर्डर पोलीस सरळ माझ्या आणि माझ्या मुलांचा फोटो मागायला लागले. का हवा असं विचारलं तर म्हणाले की, तुमच्या प्रकरणाला फॉरेनर्स ट्रिब्युनलमध्ये पाठवायचं आहे.


सामग्री: माझ्या बालपणी मला माझे आई-वडील कायम सांगायचे की माझा जन्म जिंकण्यासाठीच आहे. मी माझ्या आयुष्याची पहिली सहा वर्षँ यावर विश्वासही ठेवला.

मी उशिरा बोलायला शिकलो, पण तरीही आपल्याला आपल्या बहिणींसारखं वाचता यावं असं स्वप्न उराशी धरून मी शाळेत जायला लागलो. शाळेच्या पहिल्या वर्षी गोष्टी सोप्या होत्या. आम्ही सरळ रेषेत उभं रहावं, खाली बसावं, शांत बसावं आणि बाथरूमला वेळेत जावं अशा माफक अपेक्षा आमच्याकडून होत्या.

मग दुसऱ्या इयत्तेत गेल्यावर आम्हाला वाचायला शिकायचं होतं. पण माझ्यासाठी हे म्हणजे अगदी चिनी वर्तमानपत्र उघडून पाहण्यासारखंच होतं. त्या ओळींचा अर्थ काय हे काही केल्या मला समजायचं नाही. सहा-सात, आठ वर्षांच्या मला आपल्यासमोरचा हा पेच कुणाला समजावूनही सांगता यायचा नाही.

मला आठवतं, मी रोज रात्री प्रार्थना करत असे, हे देवा, उद्या सकाळी उठताच मला वाचायला यायला लागू देत. कधी कधी तर मी दिवा लावून हातात एखादं पुस्तक घेऊन आपल्याला वाचता येण्याचं वरदान मिळालं आहे का हे पाहायचो. पण तो चमत्कार कधीच झाला नाही.

शाळेत असताना मला ढ मुलांच्या रांगेत बसावं लागायचं. त्या मुलांनाही वाचता यायचं नाही. मला हे कळायचं नाही की मी त्या रांगेत कसा बसायला लागलो. मला हेही कळायचं नाही की, तिथून बाहेर कसं पडायचं आणि मला हे सुद्धा कळायचं नाही की मी नेमकं काय विचारू?

आमचे शिक्षक त्या रांगेला 'ढ मुलांची रांग' कधीच म्हणले नाहीत. तसा आमचा कधीच छळ झाला नाही, पण इतर मुलं तिला 'ढ' मुलांची रांग म्हणायचे. एकदा तुम्ही त्या रांगेत बसायला लागलात की तुम्हीही स्वतःला 'ढ' समजू लागता.

पालक-शिक्षकांच्या बैठकीत शिक्षक कायम माझ्या पालकांना सांगायचे, "तो हुशार आहे, येईल त्याला सगळं हळूहळू." मला असंच म्हणत तिसऱ्या इयत्तेत ढकलण्यात आलं.

"तो हुशार आहे, येईल त्याला सगळं हळूहळू, म्हणत मला चौथ्या इयत्तेत ढकलण्यात आलं.

"तो हुशार आहे, येईल त्याला सगळं हळूहळू," म्हणत मला पाचव्या इयत्तेतही ढकलण्यात आलं.

पण मला काहीच जमत नव्हतं.

पाचवीत जाईपर्यंत आपल्याला वाचता येईल याची अपेक्षाच मी सोडून दिली होती. मी रोज सकाळी उठून, आवरून, जणू काही मी युद्धाला जातो आहे अशा तऱ्हेत शाळेत जायचो. मला वर्गाचा तिटकारा होता. तिथे अतिशय त्रासदायक आणि गुंतागुंतीचं वातावरण होतं. त्यातून तरण्यासाठी मला मार्ग शोधावे लागत होते.

इयत्ता सातवीत मला शाळेतला बराच वेळ मुख्याध्यापकांच्या कार्यालयात...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

जॉन कोरकोरान यांचं बालपण न्यू मेक्सिकोमध्ये गेलं. 1940-1950चा तो काळ. सहा भावंडांपैकी ते एक. ते शाळेत गेले, विद्यापीठात गेले. 1960च्या दशकात ते शिक्षक झाले. 17 वर्षें शिक्षकाची नोकरी केली. पण, एक गुपित त्यांनी मनाशी दडवून ठेवलं होतं. कोणतं होतं ते गुपित?


सामग्री: माझ्या भूमिकांनी मला खूप काही शिकवलं, असं रेश्मा म्हणतात.

खरंतर फिल्म इंडस्ट्रीत करिअर करण्यासाठी नव्यानं मुंबईत आलेल्यांपैकी मी नाही. गेली 15 वर्षं मी मुंबईत राहतेय. सध्या मी 'तुझं माझं ब्रेक अप' या सीरियलमध्ये काम करतेय. त्याआधी 'देहभान', 'ठष्ठ' अशा नाटकांमध्ये मी भूमिका केल्या आहेत. त्यामुळेच एकेक टप्पा गाठत चित्रपटामध्ये काम करणं हे माझं स्वप्न होतं.

चित्रपटात काम करण्याची संधी आली तेव्हा म्हणूनच मी खूप उत्साहानं आणि त्याचा ध्यास घेऊन त्या युनिटमध्ये ऑडिशन द्यायला गेले. आता ती फिल्म रिलीज झालीय. त्यामुळे मी त्या फिल्मचं आणि फिल्मशी जोडलेल्या माणसांचं नाव सांगणार नाही.

भूमिकेसाठी 'फालतू अपेक्षा'

त्या चित्रपटातल्या एका व्यक्तिरेखेसाठी दिग्दर्शकाच्या समोर माझी ऑडिशन झाली. ऑडिशन चांगली झाली आणि मी त्या व्यक्तिरेखेसाठी योग्य आहे, असंही मला सांगण्यात आलं. माझा हा पहिलाच चित्रपट होता आणि मोठ्या पडद्यावर अवतरण्याची एक चांगली संधी मला मिळाली होती.

मी खूपच खूश झाले. माझ्या मानधनापेक्षाही मी त्या व्यक्तिरेखेचाच जास्त विचार करत होते. चित्रपटाच्या दृष्टीनं माझी मनातल्या मनात जोरदार तयारी चालली होती. आणि अशातच मी माझ्या मैत्रिणीकडे पुण्याला गेल्यावर या सगळ्याबद्दल मला एक धक्कादायक गोष्ट कळली.

आपण आहोत तसं व्यक्त होता आलं पाहिजे, असं रेश्मा यांना वाटतं.

मला जो रोल देण्यात आला होता त्यासाठी माझ्या मैत्रिणीनेही ऑडिशन दिली होती. हा रोल हवा असेल तर आमच्या काही 'फालतू अपेक्षा' आहेत, असं तिला सांगण्यात आलं होतं.

मला धक्काच बसला. जो रोल मी करणार होते त्यासाठी त्यांच्या काही 'फालतू अपेक्षा' होत्या आणि मी मात्र मनापासून त्या रोलची तयारी करत होते, मला संधी मिळाल्याच्या आनंदात होते.

माझ्या स्वप्नांवर एका क्षणात घाला आला होता. मी चिडले, दुखावले गेले, अपमानित झाले. मनात भावनांचा कल्लोळ माजला होता. माझ्या मैत्रिणीला जे सांगण्यात आलं होतं ते ऐकून माझा त्यावर आधी विश्वासच बसत नव्हता. माझ्यासाठी हे सगळं सहन होण्याच्या पलीकडचं होतं. पण मी त्याविरुद्ध आवाज उठवायचं ठरवलं.

सगळ्यांत आधी तर मी माझं ज्यांच्याशी बोलणं झालं होतं त्यांच्याकडे याबद्दल तक्रार केली. यावर, 'मी त्या माणसाला समजावून सांगतो', असं मला सांगण्यात आलं. पण मी ज्याच्याविरुद्ध तक्रार केली होती त्या माणसानं मला दुसऱ्या दिवशी सकाळी फोन केला आणि 'डेट्स मॅच होत...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

त्या अनुभवाबद्दल बोलणं अजूनही मला नकोसं वाटतं, खूप मनस्ताप होतो. पण मी त्यावर बोलणं महत्त्वाचं आहे. 2016 मध्ये ती घटना घडली तेव्हा मी माध्यमांसमोर येऊन ठामपणे माझं म्हणणं मांडलं होतं. 'मला तुमच्याशी काही बोलायचं आहे', असा तो मेसेज होता. तेव्हा मी जे बोलले तेच पुन्हा बोलणार आहे.


सामग्री: माझ्या मनात विचार येतो, माझ्या नोकरीचं काय होणार? खरंतर मी त्या काही मोजक्या नशीबवान लोकांपैकी एक आहे ज्यांना उत्तम पगार आहे, जे ऑफिसच्या बाहेर राहूनही काम करू शकतात. मी इथे यूकेमध्ये बसून लिहितोय. इथे माझ्या अनेक सेल्फ-एम्प्लॉईड मित्रांना पुढचे अनेक महिने पैसे मिळणार नाही, याची चिंता सतावते आहे. माझ्या अनेक मित्रांची नोकरी गेली आहे.

ज्या कॉन्ट्रॅक्टच्या आधारावर मला माझं 80% वेतन मिळतं ते डिसेंबरमध्ये संपेल. कोरोना विषाणुचा अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसला आहे. अशा परिस्थितीत जेव्हा मला नोकरीची गरज असेल तेव्हा असं कुणी असेल का जो नोकर भरती करत असेल?

भविष्याविषयी अनेक अंदाज वर्तवले जात आहेत. मात्र, सरकार आणि समाज कोरोना विषाणुचा सामना कसा करतात आणि या विषाणुचा अर्थव्यवस्थेवर कसा परिणाम होतो, यावर ते अवलंबून आहे. आपण या परिस्थितीतून अधिक चांगली,अधिक मानवीय, अधिक सहिष्णू अर्थव्यवस्था उभारू, अशी आशा करूया. मात्र,परिस्थिती आहे त्याहून वाईटही होऊ शकते.

माझं संशोधन आधुनिक अर्थव्यवस्थेच्या मूळ तत्त्वांवर आधारित आहे - जागतिक पुरवठा साखळी(globle supply chains), वेतन (wages) आणि उत्पादकता (productivity). हवामान बदल आणि कामगारांचं ढासळतं मानसिक आणि शारीरिक आरोग्य, यावर आर्थिक घडामोडींचा कसा परिणाम होत असतो, याकडे माझं लक्ष असतं.

सामाजिक आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या उत्तम भविष्य निर्माण करायचं असेल तर आपल्याला खूप वेगळ्या प्रकराच्या अर्थव्यवस्थेचा अंगिकार करावा लागेल, असं मला वाटतं आणि आज कोव्हिड-19 च्या संकटात तर माझं हे म्हणणं यापूर्वी कधीही नव्हतं इतकं चपखल लागू होतं.

आर्थिक दृष्टीकोनातून बघितलं तर संभाव्य भवितव्यं चार प्रकारची असू शकतात : पहिलं आपण आणखी क्रूर, रानटी भविष्यात ढकललं जाऊ किंवा दुसरं मजबूत भांडवलशाही व्यवस्था निर्माण होईल किंवा तिसरं म्हणजे भक्कम समाजवादी राज्यव्यवस्थेची स्थापना होऊ शकते आणि चौथं म्हणजे परस्पर सहकार्यावर आधारित एक मोठा समाज निर्माण होऊ शकतो.

छोट्या बदलांनी परिस्थिती बदलणार नाही

हवामान बदलाप्रमाणेच कोरोना विषाणुसुद्धा काही अंशी आपल्या आर्थिक रचनेचा परिणाम आहे. वरवर बघता या दोन्ही समस्या 'पर्यावरणीय' आणि 'नैसर्गिक' वाटत असल्या तरी त्या सामाजिक आहेत.

उदाहरणार्थ हवामान बदलाचं कारण हरितवायू उत्सर्जन आहे. मात्र, हे खूप ढोबळ स्पष्टीकरण झालं. हवामान बदलाची समस्या खऱ्या अर्थाने समजून घ्यायची...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

गेल्या काही महिन्यांपासून कोरोना विषाणुच्या संकटात सापडलेलं जग पुढच्या सहा महिन्यांनंतर, वर्षभरानंतर, दहा वर्षांनंतर आजच्या तुलनेत कसं असेल? माझ्या प्रियजनांसाठी भविष्यात काय वाढून ठेवलं आहे? माझ्या कुटुंबीयांचं, मित्रमंडळींचं काय होणार? या विचारांनी मला रात्र-रात्र झोप येत नाही.


सामग्री: माझ्या मैत्रिणीच्या ७-८ वर्षांच्या लेकानं काही महिन्यांपूर्वी घराच्या बाल्कनीत बॅट सरसावून हे जाहीर केलं, तेव्हा आम्ही सगळे खळखळून हसलो होतो. पण पण गेल्या काही दिवसांपासून हार्दिक त्याच्या वादग्रस्त वक्तव्यांमुळं चर्चेत आल्यापासून त्याच मैत्रिणीची झोप उडाली आहे.

'टीव्हीवर हार्दिकची बातमी ऐकल्यापासून माझा लेक विचारतो आहे, की हार्दिकला काय झालं? काय उत्तर द्यायचं त्याला? आपले हीरो मातीच्या पायांचे असू शकतात, हे त्याला कळेल का?' तिनं प्रश्न विचारला. मी तिला एवढंच म्हणू शकले, 'ही संधी आहे, त्याच्याशी बोलण्याची. मुलींविषयी कसं बोलायचं नाही आणि का, हे त्याला सांगता येईल.'

तिला पटलं, आणि मला हे जाणवलं, की खरंच ही संधी आहे क्रिकेटमधल्या आणि भारतीय समाजातल्या स्त्रियांविषयीच्या मानसिकतेविषयी बोलण्याची.

'मर्दानगी' की महिलाविरोधी मानसिकता?

महिलांना दुय्यम स्थान देणं, त्यांना एखाद्या वस्तूसारखं समजणं, त्यांच्यावर मालकीहक्क गाजवणं आणि अशा विचारसरणीतून अनेक महिलांसोबत संबंध हे 'मर्दानगी'चं समजणं आणि अभिमानानं मिरवणं ही मानसिकता नवी नाही.

आणि हो, आपल्या समाजात अशी जीवनशैली असणं हे पुरुषांना माफ आहे, स्त्रियांना नाही. म्हणजे एखाद्या स्त्रीनं तिच्या आयुष्यातल्या पुरुषांविषयी साधं बोलणंही अजून अनेकांना सहन होत नाही. मग ती गोष्ट जाहीरपणे मिरवण्याचा प्रश्नही येत नाही.

इथे हार्दिकच्या जीवनशैलीवर बोलण्याचा माझा उद्देश नाही. आपल्या वैयक्तिक आयुष्यात कुणासोबत आणि कितीजणींसोबत संबंध ठेवायचे, ही सर्वस्वी त्याची खासगी बाब आहे आणि त्यावर कुणीही टिप्पणी करणं योग्य ठरणार नाही. अनेक गर्लफ्रेण्ड्स असलेला हार्दिक पहिलाच क्रिकेटरही नाही.

पण आपल्या आयुष्यात आलेल्या स्त्रियांविषयी टीव्हीवर जाहीरपणे बोलताना त्यानं दाखवलेला अनादर एक प्रकारे चीड आणणारा आहे.

तसंच आपण 'ब्लॅक' असल्याचा उल्लेख करत केलेली टिप्पणी वर्णभेदी पूर्वग्रहांना खतपाणी घालणारी आहे. इथेच हार्दिक चुकला, आणि त्यानं ते कबूलही केलं आहे.

त्यावेळी त्याच्यासोबत असलेला के. एल. राहुलनंही मग बोलण्याच्या ओघात तीच चूक केली. बीसीसीआयनं बजावलेल्या नोटिशीला उत्तर देताना दोघांनीही माफी मागितली आहे.

पण बीसीसीआयनं या गोष्टीकडे दुर्लक्ष न करता, हार्दिक आणि राहुलचं निलंबन केलं आहे आणि चौकशीनंतर त्या दोघांवरही किमान काही सामने बंदीची कारवाई होण्याची शक्यता आहे.

एरवी हार्दिक जे...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

"मला हार्दिक पंड्या व्हायचं आहे."


सामग्री: माझ्या या मित्रासोबत कोणत्याच मुलीला भीती किंवा दडपण वाटत नाही. हे त्याचे 'संस्कार' आहेत. 'संस्कार' शब्द आल्यामुळे तुम्हालाही लक्षात आलं असेल की कोणत्या संदर्भात बोलतेय. भाजपचे उत्तर प्रदेशमधले आमदार सुरेंद्र सिंह यांनी हाथरस प्रकरणावर बोलताना विधान केलंय की 'मुलींना संस्कार दिले तर बलात्कार होणारच नाहीत'.

"बलात्काराच्या घटना काही शासन किंवा शिक्षा थांबवू शकत नाहीत. सगळ्या आईवडिलांनी आपल्या तरूण वयात आलेल्या मुलींना बोलण्यावागण्याचे, शालीन राहाण्याचे संस्कार दिेले तर अशा घटना थांबू शकतील," असं एक सोपं उत्तर त्यांनी शोधून काढलं.

असं म्हणणारे सुरेंद्र सिंह एकटेच नाहीयेत, किंवा त्यांचा पक्षही एकमेव नाहीये. आजही भारतात हजारो लोकांच्या मनात हाच विचार आहे की बलात्काराला जबाबदार बाईच असते. "लडके हैं, गलती हो जाती हैं," असं मुलायम सिंह यादवही म्हणाले होतेच की.

राजकीय नेत्यांनाच का जबाबदार ठरवायचं? यात सर्वसामान्य माणसं आहेतच. आपला समाज अजूनही तसाच विचार करतो.

गेल्या वर्षी मे महिन्यात दिल्लीतल्या एका बाईंचा व्हीडिओ व्हायरल झाला होता आणि त्याता त्या एका मॉलमध्ये असणाऱ्या काही कमी कपड्यातल्या मुलींशी भांडत होत्या. त्या मुली ऐकत नाहीत म्हणून जोरजोरात ओरडायला लागल्या आणि आसपासच्या पुरूषांना सांगायला लागल्या की 'यांना धरा आणि यांच्यावर बलात्कार करा.'

मग या बाईंचे संस्कार काय होते?

'बलात्कार होऊ द्यायचा नसेल तर व्यवस्थित कपडे घातले पाहिजेत.' हे मी, तुम्ही, बाकी महिलांनी हजार वेळा ऐकलं असेल. काही जणींनी अनेकींना ऐकवलंही असेल. 'बलात्कारासाठी मुळात बाई जबाबदार, पुरुष बिचारे महिलांच्या तोकड्या कपड्यांना बळी पडतात' असं म्हणणारे 100 पैकी 80 लोक आजही सापडतील.

पण महिलांच्या तोकड्या कपड्यांना जबाबदार धरणारे हे सोईस्करपणे विसरतात की बलात्कार 80 वर्षांच्या गावखेड्यातल्या म्हातारीवर होतो, 10 वर्षांच्या चिमुरडीवर होतो आणि 8 महिन्यांच्या बाळाला तर आपण काय कपडे घातले हे कळतही नसतं तरीही होतो. मग इथे महिलांच्या कपड्यांचा संबंध काय?

मागच्या वर्षी व्हॅलेंटाईन डेला एक कपल कुठल्याशा टेकडीवर झाडामागे बसलं होतं तर तथाकथित संस्कृतीरक्षकांनी त्यांच्यावर हल्ला करून त्या मुलीचा विनयभंग केला. त्यानंतर फिरलेल्या अनेक मेसेजसमध्ये एक गोष्ट कॉमन होती मुलीचा विनयभंग झाला हे चुकीचंच, पण मुलीने मुळात अशा ठिकाणी जावंच कशाला, मुलासोबत बसावंच...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

काही महिन्यांपूर्वीची गोष्ट आहे, एका मित्राला दुपारी जेवायला घरी बोलावलं होतं. योगायोगाने एक दुसरी मैत्रिणही आली. हे दोघं माझे कितीही घनिष्ठ मित्र असले तरी एकमेकांचे जिगरी दोस्त नव्हते. दुपारची संध्याकाळी झाली, संध्याकाळची रात्र पण आमच्या गप्पा संपेनात. मित्राला म्हटलं राहून जा इथे आज. मैत्रिण राहाणारच होती. त्याने लगेच विचारलं, "अगं मला चालेल, पण तुझ्या मैत्रिणीला अडचण नको व्हायला." यावर माझी मैत्रिण म्हणाली, "तुझ्या जागी कोणीही असता तर मला ऑकवर्ड झालं असतं, तू असताना काहीच अडचण नाही."


सामग्री: माझ्या लहानपणी प्रसिद्ध गायक गुरुदास मान यांचं पारंपरिक पंजाबी भाषेतलं गाणं मी नेहमी ऐकायचे. आपलं हृदय जर तरुण असेल तर वय हे केवळ एक आकडाच ठरतं, असा त्या गाण्याचा भावार्थ होता.

जेव्हा ३५ वर्षीय भारतीय बॉक्सर मेरी कोम हिला कॉमनवेल्थ गेम्समध्ये मेडल मिळवताना पाहिलं, तेव्हा हे गाणं या मणिपुरी बॉक्सरसाठीच लिहिलं असावं असा मला भास झाला.

या स्पर्धेत मेरी कोमपेक्षा अर्ध्या वयाची भारतीय शूटर मनू भाकर हिनं देखील सुवर्णपदक मिळवलं आहे. मनू केवळ १६ वर्षांची असून हे तिचं कॉमनवेल्थ गेम्समधलं पहिलं मेडल आहे.

भारतीय खेळाडूंनी अनपेक्षितरित्या कॉमनवेल्थ गेम्समध्ये ६६ पदकांची कमाई केली. या ६६ पदकांपैकी २६ पदकं ही सुवर्ण आहेत. या २६ पदकांपैकी १२ पदकं ही महिलांनी मिळवली आहेत. तर मिक्स्ड-डबल्समध्येही त्यांच्यामुळे सुवर्ण पदक खेचून आणलं आहे.

ईशान्य भारतातल्या मणिपूरपासून, महाराष्ट्रातल्या तेजस्विनीपर्यंत आणि उत्तरेतल्या वाराणसीपासून दक्षिणेतल्या सिंधूपर्यंत शहर- गावांमधून आलेल्या महिलांची ही कामगिरी आहे. हरयाणातल्या दूरच्या खेड्यांमधून आलेल्या मुलींची गोष्ट तर प्रेरणादायी आहे. प्रत्येकीच्या यश आणि विजयामागे एक खडतर प्रवास आहे.

यात काहींनी गरिबी आणि अपुऱ्या संधींमधून वाट काढली, तर काहींनी लैंगिक भेदाचे जोखड दूर सारत आपला विजय साकार केला.

ट्रेनिंगसाठी 40 किमी सायकल प्रवास

या गेम्समध्ये पहिलं सुवर्ण मिळवणारी मीराबाई चानू मणिपूरमध्ये आपल्या ट्रेनिंग सेंटरपर्यंत पोहोचण्यासाठी पूर्वी ४० किलोमीटरचा प्रवास सायकलने करायची.

त्यावेळी मीराबाईकडे वेटलिफ्टिंग करण्यासाठी लोखंडी रॉड देखील नसायचे. त्यामुळे ती बांबूचा वापर करत असे. रोजच्या आहारात लागणारं चिकन आणि दूध हे तिच्यासाठी तर दुरापास्तच होतं.

मेरी कोमला केवळ गरिबीचा सामना करावा लागला नाही तर, जेव्हा सन २०००मध्ये तिनं महिला बॉक्सर होण्याचा निर्णय घेतला तेव्हा तिला स्वतःच्या लोकांकडूनच विरोध सहन करावा लागला होता.

बॉक्सिंगमुळे इजा झाली तर लग्न कोण करेल?

मेरी कोमच्या पालकांचाच मुळात तिला विरोध होता. कारण, बॉक्सिंगमुळे तिच्या नाकाला किंवा चेहऱ्याला इजा झाली तर तिच्याशी लग्न कोण करेल हा प्रश्न तिच्या पालकांना पडला होता.

सरिता देवी आणि मेरी कोम या मणिपूरच्या बॉक्सर महिलांनी आता अन्य महिलांसाठी बॉक्सिंग खेळाचा मार्ग सोपा केला आहे. तर, हरयाणामधल्या महिलांनी पुरुषांचा अजून एक...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

कठुआ आणि उन्नावमध्ये घडलेल्या घटना सध्या संपूर्ण भारतात चर्चेच्या केंद्रस्थानी आहेत. ८ वर्षांच्या मुलीवर बलात्कार करून तिची हत्या करण्यात आली. कोण जाणे तिची स्वप्नं काय होती? कदाचित ती मोठी झाली असती तर तिला तिची स्वप्नं पूर्ण करता आली असती. भारतातल्या या पार्श्वभूमीवर दूर ऑस्ट्रेलियात वातावरण मात्र काहीसं वेगळं आणि चांगलं आहे. इथे होत असलेल्या कॉमनवेल्थ गेम्समध्ये भारतीय महिलांनी उत्तम कामगिरी केली आहे.


सामग्री: माझ्या लाडक्या व्यक्तीबरोबर मी राहायचा विचार करत होते. तेवढ्यात त्या व्यक्तीनं तिचं मन बदललं. हा माझ्यासाठी खूप मोठा धक्का होता, मला तर वाटलं आता मी पूर्वीसारखी कधीच होणार नाही.

प्रेमभंग

प्रेमभंगाचं दुःख पचवण्यासाठी मी कधीच सक्षम नव्हते. काहीतरी वेगळं करत राहायचं एवढंच मला कळायचं. मी बाहेर जायचे, दारू प्यायचे आणि ते क्षण विसरायचा प्रयत्न करायचे.

काहीही फायदा होत नाही याचा. कसा होणार? मुळात आपण काहीही विसरत नाही. अगदी मनातून पुसून टाकणे वगैरे काही करू शकत नाही.

तर गेल्या वर्षी, मी काहीतरी वेगळं करायचं ठरवलं. माझं वय 32 वर्षं होतं आणि मी लंडन सोडलं. जिथे मी वयाची 27 वर्षं राहिले ते शहर सोडलं आणि एका गावात जाऊन राहायला लागलो.

शहर सोडायचं म्हणजे नात्यातून बाहेर पडायचं असं मी ठरवलंच होतं. मला सारखी भीती वाटायची, की मी माझ्या 'एक्स' प्रियकराला बसमध्ये भेटेन, रस्त्यात गाठेन किंवा एखाद्या कोपऱ्यात तरी तो मला दिसेलच. हा विचारच असह्य व्हायचा मला. त्यापेक्षा भलत्याच ठिकाणाहून नवीन सुरुवात करणं माझ्यासाठी सोपं होतं. माझ्याकडे फारसे पैसे नव्हतेच (खात्यात दोन पौंड वगैरे शिल्लक असतील).

पण मला एक प्रोजेक्ट मिळाला होता आणि त्याचं बजेटही चांगलं होतं. त्यामुळे मला लवकरात लवकर ते करायचं होतं. त्यानंतरच्या आठ महिन्यांत मी जरा चांगलं काहीतरी करायचा प्रयत्न केला - `हार्ट थेरपी' वगैरेसाठी मी भरपूर चालले, समुद्रात सूर मारले, मी भिजले, खूप खूप व्यायाम केला. पण तरीही ती उदासीनता तिथेच होती.

एका पक्क्या शहरी माणसासाठी ते गावाकडचं जिणं एकाकी पाडणारं होतं. माझ्या कुटुंबाचा मला भक्कम पाठिंबा होता, पण मला माझ्या मैत्रिणीची आठवण येत होती. थोड्या काळानंतर माझ्या बऱ्याच मित्रांनी मला फोन करणं कमी केलं. अर्थात, काळ कोणासाठी थांबतो? मला भेट देण्याची वचनं हवेत विरली, आणि मला जास्तीत जास्त एकाकी वाटायला लागलं.

त्यातून मला प्रश्न पडले : चांगला प्रेमभंग वगैरे काही असतो का? प्रेमभंग हाताळण्याचा काही योग्य मार्ग अस्तित्वात तरी आहे का?

माझ्याकडे कुणी लव्हगुरू नव्हता. आता एका वर्षानंतर मीच मला काय सापडलं त्याबद्दल हा लेख लिहित आहे.

प्रेमभंग काय असतो?

"सुरुवातीला हे आपलं भावनिक नुकसान असतं,'' असं बिहेवियरल सायकॉल़ॉजिस्ट आणि नातेसंबंधांचे प्रशिक्षक जो हेमिंग्ज विषद करतात.

``पण ही भावना सगळ्यांमध्ये वेगवेगळी असते. दुःख, त्रास आणि...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

प्रेमभंगासारखं दुःख नाही हो. बरोब्बर एक वर्षापूर्वी माझा प्रेमभंग झाला होता. प्रेमात असताना तर मी पूर्ण जन्माची वगैरे वचनं दिली घेतली होती आणि अचानक सगळं संपून गेलं.


सामग्री: माझ्याकरता हा एक भावनिक क्षण आहे. मला असे वाटते आहे की, ज्यांचे नाव आपल्या देशाच्या आधुनिक इतिहासामध्ये नोंदवले गेलेले आहे ते मराठी साहित्य संमेलनाची मुहूर्तमेढ रोवणारे महादेव गोविंद रानडे (माझे चुलत आजोबा शंकर पांडुरंग पंडित हे त्यांचे जवळचे स्नेही आणि सहकारी होते), या संमेलनाचे अध्यक्षपद भूषवलेले सर्व थोर मराठी साहित्यिक आणि ज्यांच्या लेखनामुळे भारतीय साहित्य नावाचे महान सृजनात्मक कार्य समृद्ध झालेले आहे, असे सर्व संमेलनांमध्ये सहभागी झालेले सगळेच लेखक, या सर्वांच्या छायेत मी आज उभी आहे.

माझ्याकरता हा क्षण भावनिक असण्याचे आणखी एक कारण म्हणजे माझे वडील रणजीत सीताराम पंडित यांच्याकडून माझे स्वतःचे महाराष्ट्राशी असलेले नाते. त्यांच्याबद्दल थोडक्यात तुम्हाला सांगू इच्छिते.

संस्कृत विद्वानांच्या एका नामांकित कुटुंबातले माझे वडील स्वतःही संस्कृतचे विद्वान होते. त्यांनी 'मुद्राराक्षस', कालिदासाचे 'ऋतुसंहार' आणि 'राजतरंगिणी' या तीन अभिजात संस्कृत ग्रंथांचे इंग्रजीमध्ये भाषांतर केले होते. त्यांपैकी 'राजतरंगिणी' हा ग्रंथ म्हणजे कल्हण पंडिताने बाराव्या शतकामध्ये लिहिलेला काश्मिरी राजांचा इतिहास आहे. माझ्या वडिलांना या ग्रंथाचे विशेष आकर्षण होते, कारण संस्कृत आणि काश्मीर हे दोन विषय त्यांच्या अगदी जिव्हाळ्याचे होते.

ब्रिटिश अंमल असताना त्यांना ज्या अनेकवेळा तुरुंगात जावे लागले होते, त्यांपैकी दोन तुरुंगवाऱ्यांमध्ये मिळून त्यांनी हे भाषांतर केले आणि ते आपले काश्मिरी श्वशुर पंडित मोतीलाल नेहरू यांना अर्पण केले. हे भाषांतर प्रकाशित झाले, तेव्हा त्यांचे मेव्हणे, जवाहरलाल नेहरू यांनी त्याची प्रस्तावना लिहिली.

डॉ. अरुणा ढेरे आणि श्री. प्रशांत तळणीकर यांनी अतिशय कष्टपूर्वक हा प्रदीर्घ इतिहास माझ्या वडिलांच्या आणि त्यांच्या स्वतःच्या मातृभाषेमध्ये आणला, याबद्दल मी त्यांची मनःपूर्वक ऋणी आहे. मी खात्रीने सांगू शकते की, इतर कशाहीपेक्षा माझ्या वडिलांना या गोष्टीचा मनस्वी आनंद झाला असता.

देशभक्तीचा वारसा

माझ्या आई आणि वडिलांनी महात्मा गांधी यांच्या नेतृत्वाखाली स्वातंत्र्याच्या राष्ट्रीय चळवळीमध्ये भाग घेतला होता. या काळात माझी आई विजयालक्ष्मी पंडित हिला तीन वेळा, तर माझ्या वडिलांना चार वेळा तुरुंगवास घडला होता. वडिलांच्या चौथ्या तुरुंगवासाच्या वेळी बरेलीतल्या तुरुंगामध्ये माझे वडील गंभीर आजारी पडले. त्या तुरुंगातले एकूण...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

यवतमाळ येथे 11  ते 13  जानेवारी  या कालावधीत  होणाऱ्या 92व्या अखिल भारतीय  मराठी साहित्य  संमेलनाच्या उद्घाटक म्हणून ज्येष्ठ साहित्यिका नयनतारा सहगल यांना आमंत्रित करण्यात आले होते. मात्र त्यांच्या निवडीवरून झालेल्या वादानंतर संमेलनाच्या आयोजकांनी सहगल यांना उपस्थित राहण्यास नकार कळवला.

संमेलनाच्या व्यासपीठावरून उद्धाटनाच्या भाषणाद्वारे नयनतारा सहगल जी भूमिका मांडणार होत्या, ती आता त्यांनी बीबीसी मराठीवर व्यक्त केली आहे. नयनतारा यांचे उद्घाटनाचे संपूर्ण भाषण इथे देत आहोत. सध्याच्या सामाजिक-राजकीय परिस्थितीवर भाष्य करताना त्यांनी जे महत्त्वाचे मुद्दे मांडले आहेत, ते ठळक केले आहेत.  मूळ इंग्रजी भाषणाचा अनुवाद प्रशांत तळणीकर यांनी केला आहे.


सामग्री: माझ्यावर असलेली बंदी तात्काळ उठवण्यात यावी, बिनशर्त माफी मागावी आणि 25 लाख रुपये नुकसान भरपाई म्हणून देण्यात यावेत असं कुणाल कामरांनी म्हटलं आहे.

टाइम्स ऑफ इंडियानुसार, कुणाल कामरांच्या वकिलांनी म्हटलं की  "इंडिगोने कामरांवर प्रवास बंदी घातल्यामुळे त्यांचे देशातील अनेक शो रद्द होऊ शकतात त्यामुळे ही नोटीस पाठवण्यात आली आहे. इंडिगोने घातलेली बंदी ही DGCAच्या नियमांविरोधात आहे."

कुणाल कामरांच्या नोटीसला कायदेशीर उत्तर दिली जाईल असं इंडिगो एअर लाइन्सच्या प्रवक्त्यांनी सांगितलं आहे.

याआधी काय घडलं?

पत्रकार अर्णब गोस्वामी यांना विमानात छळण्याप्रकरणी स्टँड-अप कॉमेडिअन कुणाल कामरा यांच्यावर इंडिगो एअरलाइन्सने सहा महिन्यांची बंदी घातली आहे. त्यापाठोपाठ सरकारी विमान कंपनी एअर इंडिया तसंच खासगी कंपनी स्पाईसजेटनेही कुणाल यांच्यावर प्रवासबंदी घातली आहे.

मंगळवारी इंडिगोच्या एका विमानात प्रवास करताना कामरा यांनी गोस्वामी यांना शिवीगाळ करणं आणि अपशब्द वापरण्याच्या प्रकरणावरून इंडिगोने कामरा यांच्यावर ही बंदी घातली आहे.

नक्की प्रकरण काय?

कॉमेडियन कुणाल कामरा आणि अर्णब गोस्वामी इंडिगोच्या विमानात प्रवास करत होते. तेव्हा कामरा यांनी गोस्वामी यांच्या पत्रकारितेवर टीका केली. "गोस्वामी भित्रट आहे," असं ते म्हणाले.

कामरा यांनी या संपूर्ण घटनेचं त्यांनी चित्रीकरण केलं आणि सोशल मीडियावर पोस्ट केलं. त्यानंतर ट्विटर युजर्सने परस्पराविरोधी प्रतिक्रियाही दिली.

याबाबत कामरा यांनी एक निवेदनही जारी केलं. ते म्हणतात, "मी आज लखनौला जाणाऱ्या विमानात अर्णब गोस्वामी यांना भेटलो. त्यांना मी संवाद साधण्याची विनंती केली. आधी त्यांनी फोनवर बोलत असल्याचं भासवलं. मी त्यांची वाट पाहिली. त्यावेळी सीटबेल्टचा संकेत बंद होता. मला त्यांच्या  पत्रकारितेबद्दल काय वाटतं, याबद्दल एक स्वगतही सादर केलं. माझ्या कोणत्याही प्रश्नाचं उत्तर देण्यास त्यांनी नकार दिला. मी मानसिकदृष्ट्या अस्थिर असल्याचे ते म्हणाले."

"नंतर सीटबेल्टचा लावण्यास सांगण्यात आलं आणि एअरलाईन कर्मचाऱ्याने मला जागेवर जाण्यास सांगितलं. टेक ऑफ झाल्यानंतर मी त्यांच्याकडे पुन्हा गेलो आणि बोलू शकतो का, अशी विचारणा केली. ते काहीतरी पाहत असल्याचं ते म्हणाले. त्यावेळी 'रिपब्लिक टीव्ही'चे लोक प्रेक्षकांच्या वैयक्तिक आयुष्याबरोबर जे करतात तेच मी केलं. मला त्याबद्दल काहीही पश्चात्ताप नाही...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

पत्रकार अर्णब गोस्वामीचा विमानात व्हीडिओ काढल्याप्रकरणी इंडिगो एअरलाइन्सने स्टॅंड अप कॉमेडिअन कुणाल कामरांवर सहा महिन्यांची बंदी घातली. या बंदीला आव्हान देत कुणाल कामरांनी इंडिगोला कायदेशीर नोटीस बजावली आहे.


सामग्री: माझ्याविरुद्ध प्रसिद्ध झालेली बातमी खोटी असल्याचा दावा करत त्यांनी म्हटलं आहे की "माझे व्यवसाय पूर्णतः कायदेशीर आहेत." त्यांच्या कंपन्यांच्या चढता आलेख आणि वडील अमित शहा यांचा चढता राजकीय आलेख यांच्यात संबंध असू शकतो, असा दावा 'द वायर'ने केला आहे.

"माझ्या कंपनीला मिळालेलं कर्ज शुद्ध आर्थिक निकषांवर आणि कायद्याला धरून आहे," असंही ते म्हणाले. या कर्ज मिळण्याच्या प्रक्रियेवर 'द वायर'मधल्या बातमीने प्रश्नचिन्ह उपस्थित केलं आहे. मी कर्ज पूर्णतः फेडलं आहे, असा दावा जय यांनी केला आहे.

भारतीय जनता पक्षानेही संध्याकाळी या वृत्ताचं खंडन केलं. रेल्वे मंत्री पीयूष गोयल यांनी पत्रकार परिषदेत हे वृत्त असत्य असून बदनामीच्या उद्देशानं लिहिलं गेल्याचा दावा केला. जय शहा यांची कंपनी वैध मार्गानेच व्यवसाय करते आणि त्यांच्या उत्पन्नाचे सगळे स्रोत उघड असल्याचंही त्यांनी सांगितलं.

''विकास' जयसोबत खेळतोय'

अमित शहा यांचा मुलगा जय शहा यांच्या मालकीच्या कंपनीचं उत्पन्न 2015-16 या एका वर्षात कैक पटींनी वाढलं असल्याची बातमी 'द वायर' या वेबसाईटनी दिली आणि सोशल मीडियावरही यासंबंधी चर्चेला ऊत आला.

सोशल मीडियावर #AmitShahKiLoot हा हॅशटॅग दिवसभर ट्रेंड होत आहे. यावर अनेकांनी उलट-सुलट प्रतिक्रिया व्यक्त केल्या आहेत.

#LiesAgainstShah हा हॅशटॅग अमित शहा समर्थक वापरत होते. समर्थक आणि विरोधकांसोबतच सामान्य नागरिकांनीही या ट्विटर आणि सोशल युद्धात भाग घेतला.

राजकीय, सामाजिक क्षेत्रांतील अनेक जण याबाबत सोशल मीडियावरून व्यक्त झाले. सामान्य व्यक्तींनीही हा हॅशटॅग वापरून यावर विविध प्रतिक्रिया नोंदवल्या.

फझलूर रहमान यांनी ट्वीट करुन म्हटलं आहे की, "विकास अमित शहाच्या घरात सापडला असून तो सध्या अमित शहांचा मुलगा जयसोबत खेळत आहे."

काही दिवसांपूर्वी सोशल मीडियावर #विकास पगला गया है हा ट्रेंड होता. त्यात मोदी सरकारला अपेक्षित असलेला विकास नेमका गेला कुठे? असा प्रश्न लोकांनी विचारला होता.

 आता अमित शहांच्या मुलाची बातमी आणि विकास गेला कुठे या दोन गोष्टींवर कोट्या करून लोक ट्विटरवर पोस्ट करताना दिसले. यातल्या बहुतेक प्रतिक्रिया अमित शहा आणि त्यांच्या मुलाचा निषेध करणाऱ्या होत्या.

तरी काही पोस्ट मात्र अमित शहा, जय शहा यांची बाजू घेऊन ही बातमी खोटी आहे, असं सांगणाऱ्याही आहेत.

"अमित शहांच्या मुलासंबंधी आलेली बातमी ही फेक न्यूज असून तिचा फुगा...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

भारतीय जनता पक्षाचे अध्यक्ष अमित शहा यांच्या मुलाची - जय शहाची - मालकी असलेल्या कंपनीची उलाढाल अवाजवी प्रमाणात वाढल्याची बातमी 'द वायर' या वेबसाईटने दिल्यानंतर आता जय शहा 'वायर'वर 100 कोटी रुपयांचा अब्रू नुकसानीचा दावा ठोकणार आहेत.


सामग्री: माझ्यासोबत कोणीच खेळत नसायचं, मुलं मला मुसलमान म्हणून चिडवायचे, म्हणायचे हा बिफ खातो, याच्या घरचे लोक दंगली करतात.

शाळेत शिकणाऱ्या काही मुस्लीम मुलांसोबत बीबीसीने संवाद साधला. त्यांच्यासोबत बोलल्यावर असं जाणवलं त्यांना शाळेत इतर मुलं बरोबरीची वागणूक देत नाहीत.

त्यांना "पाकिस्तानी" म्हणून हिणवलं जातं. या मुलांसोबत खेळायला इतर मुलं तयार होत नाही. शाळेतील इतर मुलं  मुस्लीम मुलांबरोबर जेवण करण्यासही तयार नसतात अशी धक्कादायक माहिती समोर आली.

बीबीसीतर्फे, सीटू तिवारी आणि समीरात्मज मिश्र यांनी लहान मुलांबरोबर केलेल्या संवादावर आधारित.

हे पाहिलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

भारतातील सुमारे 40 कोटी नागरिक दलित अथवा मुस्लीम समाजातील आहेत. इतक्या मोठ्या संख्येने असूनही त्यांच्यावर अत्याचाराच्या घटना आजही घडत आहेत, हे वास्तव आहे. म्हणून या समाजांच्या समस्या सर्वांसमोर आणण्यासाठी  ही बीबीसीची  आठ लेखांची एक विशेष मालिका आहे.


सामग्री: माटुंगा स्टेशनच्या अधीक्षक ममता कुलकर्णी या 1992 पासून मध्य रेल्वेच्या सेवेत आहेत. त्या मुंबई मंडळातल्या पहिल्या सहाय्यक स्टेशन मॅनेजर आहेत.

"या स्टेशनमध्ये एकूण 41 महिला कर्मचारी काम करतात. यामध्ये 17 तिकिट बुकिंग क्लर्क, 6 रेल्वे सुरक्षा बल, 1 मॅनेजर, 8 तिकिट चेकींग स्टाफ, 5 पॉईंट कर्मचारी, 2 उद्घोषक तसंच 2 सफाई कर्मचारी आहेत. यांचं काम 24x7 असतं," अशी माहिती ममता कुलकर्णी यांनी दिली.

लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड्समध्ये नाव आल्यानं त्या आनंदात आहेत. त्या म्हणाल्या, "आम्हाला फार आनंद झाला. मी तर इथे सुरुवातीला 12-12 तास बसून काम केलं आहे. आधी थोड्या अडचणी जाणवायच्या. तेव्हा आमचे कर्मचारी रात्री-बेरात्रीही मला कॉल करत. पण आता सहा महिने झाले. आता सर्व सुरळीत झालं आहे."

हरियाणाच्या रुबी जाठ. त्या आरपीएफमध्ये आहेत

या स्टेशनवरील रेल्वे सुरक्षा दलाच्या (RPF) कर्मचारी रूबी जाठ यांच्याशीही बीबीसीनं संवाद साधला. मूळ हरियाणाच्या असलेल्या रुबी सांगतात, "मला नोकरीत रुजू होऊन दोन वर्षं झाली आहेत. मला मराठी येत नसल्यानं थोडी अडचण होती. मात्र इथल्या सर्व कर्मचाऱ्यांनी मला सांभाळून घेतलं."

त्या पुढे सांगतात, "आमचं काम तीन शिफ्टमध्ये चालतं - सकाळी 8 ते दुपारी 4, दुपारी 4 ते रात्री 11, रात्री 11 ते सकाळी 8. प्रत्येक शिफ्टमध्ये 2 RPF महिला कर्मचारी ड्युटीवर असतात."

अर्चना माने गेल्या 20 वर्षांपासून माटुंगा स्टेशनवर सफाई कर्मचारी म्हणून कार्यरत आहेत. त्या स्टेशनवरील अनेक घडामोडींच्या साक्षीदार आहेत.

सफाई कर्मचारी अर्चना माने

"मी इथं अनेक स्टेशन मास्तरांबरोबर काम केलं आहे. आता हे पूर्णपणे महिलांचं स्टेशन झाल्यानं मला छान वाटतं आहे," असं त्या म्हणाल्या.

महिला संचलित रेल्वे स्टेशन या मागची भूमिका स्पष्ट करताना, मध्य रेल्वेचे मुख्य जनसंपर्क अधिकारी सुनिल उदासी म्हणाले की, "माटुंगा हा भाग शिक्षणाचं हब म्हणून ओळखला जातो. इथं अनेक शाळा आणि कॉलेज आहेत. इथल्या प्रवाशांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर विद्यार्थी आहेत. ज्याप्रमाणे आई आपल्या मुलांना प्रेमानं, लाडानं बऱ्याच गोष्टी समजावून सांगते, सांभाळते, त्याचप्रमाणे या मुलांसोबत या महिला कर्मचारी वागतील असाही एक विचार होता."

महिला कर्मचारी माटुंगा स्टेशनवर तिकीट तपासताना

महिलांच्या सुरक्षेबाबत सांगताना ते म्हणाले की, माटुंगा स्टेशनच्या एका बाजूला माटुंगा वर्कशॉप आहे आणि दुसऱ्या बाजूला दादर...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

मुंबईतलं माटुंगा स्टेशन हे संपूर्णपणे महिला कर्मचारी असलेले भारतातलं पहिलं रेल्वे स्टेशन ठरलं आहे. या विक्रमाची नोंद लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्डस् मध्येही झाली आहे.


सामग्री: माडी शर्मा यांच्या 'वुमेन्स इकॉनॉमिक अँड सोशल थिंक टँक' या स्वयंसेवी संस्थेने हा दौरा आयोजित केला आहे.

भारतीय वंशाच्या माडी शर्मा ब्रिटीश नागरिक आहेत. आपण एकेकाळी समोसे विकून उदरनिर्वाह करायचो, असा दावा माडी शर्मा यांनी केला आहे. सध्या त्या एका स्वयंसेवी संस्थेच्या अध्यक्षा आहेत. ही एनजीओ दक्षिण आफ्रिका, युरोपीय देश आणि भारत सरकारसोबत मिळून काम करत असल्याचा त्यांचा दावा आहे.

युरोपीय देशाच्या खासदारांनी दिल्लीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची भेट घेतली आणि त्यानंतर काश्मिरचा दौरा केला.

जम्मू-काश्मिरचा विशेष राज्याचा दर्जा काढून घेतल्यानंतर परदेशी शिष्टमंडळाचा हा पहिलाच काश्मीर दौरा होता. काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेससारख्या विरोधी पक्षांनी हा मोदी सरकारतर्फे प्रायोजित असलेला दौरा असल्याचं म्हटलं आहे.

माडी यांनी युरोपीय महासंघाच्या खासदारांना काश्मीर दौऱ्यावर आमंत्रित करताना म्हटलं होतं, की यावेळी या खासदारांची दिल्लीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यासोबत विशेष बैठकही आयोजित करण्यात येईल.

28 ऑक्टोबर रोजी या शिष्टमंडळाने दिल्लीत पंतप्रधानांची भेट घेतली. या भेटीचे फोटो प्रेस इन्फोर्मेशन ब्युरो म्हणजेच पीआयबीने प्रसिद्ध केले होते.

युरोपीय महासंघाचे एक खासदार क्रिस डेव्हिस यांनादेखील दौऱ्याचं आमंत्रण पाठवण्यात आलं होतं. मात्र, काश्मीरमध्ये आपल्याला स्थानिकांशी मोकळेपणाने संवाद साधायचा आहे, अशी अट त्यांनी घातल्यावर त्यांना पाठवलेलं आमंत्रण मागे घेण्यात आलं होतं.

क्रिस डेव्हिस यांनी माडी शर्मांचं आमंत्रण पत्र बीबीसीला उपलब्ध करून दिलं. या आमंत्रण पत्रातल्या माहितीवरून कळलं, की या दौऱ्याचा खर्च भारतातल्याच 'इंटरनॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ नॉन अलाईड स्टडीज' या स्वयंसेवी संस्थेने केला होता. खासदारांचा हा दौरादेखील खाजगी स्वरुपाचा होता.

मात्र, युरोपीय महासंघातल्या खासदारांचा काश्मीर दौरा आयोजित करणाऱ्या आणि या खासदारांची पंतप्रधानांशी भेट घालून देणाऱ्या मधु शर्मा उर्फ माडी शर्मा आहेत तरी कोण, असा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे.

कोण आहेत माडी शर्मा?

माडी शर्मा यांचं खरं नाव मधु शर्मा आहे. त्या भारतीय वंशाच्या ब्रिटीश नागरिक आहेत. त्या युरोपीय महासंघाच्या आर्थिक आणि सामाजिक समितीच्या (ईईएससी) सदस्यही आहेत.

ईईएससी ही युरोपियन महासंघाची सल्लागार समिती आहे. या समितीत सामाजिक आणि आर्थिक क्षेत्राशी संबंधित लोक असतात....\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

युरोपातील 23 खासदारांच्या काश्मिर दौऱ्यावरून निर्माण झालेल्या वादात एक नाव बरंच चर्चेत होतं, ते म्हणजे माडी शर्मा.


सामग्री: माणसांना लागण होणारे 75 टक्के नवीन आजार प्राण्यांमध्ये निपजलेले असतात, असं 'प्रेडिक्ट' या संस्थेने म्हटलं आहे. संसर्गजन्य आजारांवरील जगभरच्या तज्ज्ञांना एकत्र आणणारी ही अमेरिकन सरकारच्या निधीवर चालणारी संस्था आहे. 'प्रेडिक्ट'मधील वैज्ञानिकांनी 1200 नवीन प्राणिजन्य आजार नमूद केले आहेत. पण अजून आपल्याला माहीत नसलेले सुमारे सात लाख असे प्राणिजन्य आजार असावेत, असा वैज्ञानिकांचा अंदाज आहे.

या संदर्भात वैज्ञानिकांनी उंटावर विशेष लक्ष केंद्रित केलं आहे. वैज्ञानिकांना पडलेली ही उंटाची भुरळ खुद्द उंटाला मात्र भयकारक वाटते आहे.

ईशान्य आफ्रिका, आशिया व मध्यपूर्व प्रदेशांमधील माणसं उंटांच्या रूपातील हे लांब मान असलेले, पाठीवर मदार असणारे हे सस्तन प्राणी लाखो वर्षांपासून पाळले जात आहेत. अनेक समाज दूध व मांसासाठी, आणि लग्न व संपत्तीसाठीदेखील उंटांवर अवलंबून असतात.

उंटांचे मालक अनेकदा हे 'संवेदनशील जीव' असल्याचं म्हणतात. पण एखाद्या उंटाच्या रक्ताचा नमुना घेण्यासाठी सुई घेऊन त्याच्या जवळ गेलं किंवा नाकातून व गुदाशयातून स्वॅब घेण्यासाठी क्यू-टिप त्याच्या जवळ नेली, की हा प्राणी किती संतापू शकतो याचा अंदाज येतो.

"तो तुम्हाला लाथ मारू शकतो. तुमच्यावर थुंकू शकतो. तुमच्यावर लघवी करू शकतो," असं वॉशिंग्टन स्टेट युनिव्हर्सिटीमधील पाळत अधिकारी मिलिसन्ट मिनायो सांगतात. मर्साबित, केनिया इथे उंटांचे व कळप राखणाऱ्यांचे नमुने घेण्यासाठी त्यांनी गेली दोन वर्षं बरेच दिवस खर्च केले आहेत. "अशा वागण्यामुळे उंटांच्या संपर्कात असलेल्या कोणालाही तो संसर्ग होऊ शकतो," असं त्या म्हणतात.

"तो संसर्ग" म्हणजे 'मर्स' अर्थात 'मिडल ईस्ट रेस्पिरेटरी सिन्ड्रोम' (मध्यपूर्व श्वसनविकार) हा कोरोना विषाणूचा नवीन प्रकार असून कोव्हिड-19पेक्षा तो किमान 10 टक्के अधिक प्राणघातक असल्याचं सिद्ध झालेलं आहे. सौदी अरेबियामध्ये 2012 साली हा विषाणू आढळला. जागतिक आरोग्य संघटनेने 2016 साली "मर्स- कोरोना विषाणूचा 1761 व्यक्तींना संसर्ग झाल्याचं प्रयोगशाळेतील प्रयोगांद्वारे नमूद केलं होतं, आणि या विषाणूमुळे किमान 629 जणांचा मृत्यू ओढवला."

त्या वर्षाच्या उत्तरार्धात एका रुग्णालयात या विषाणूचा प्रादुर्भाव झाल्यावर केवळ उंट पाळणाऱ्यांमध्येच नव्हे, तर इतरही लोकांमध्ये याबद्दल भीती निर्माण झाला.

पण उंट या विषाणूचे वाहक असले, तरी मर्सचा धोका मुख्यत्वे मानवनिर्मित आहे. मानवाने...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

माणसांना कोव्हिड-19ची लागण होण्यापूर्वी तो प्राण्यांमध्ये निपजला, असं मानलं जातं. पुढच्या जागतिक साथीबाबतही असंच घडण्याचा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे.


सामग्री: माणसाचं लक्ष वेधून घेण्यासाठी ठराविक प्रकारचे हावभाव तयार व्हावेत यासाठी कुत्र्याच्या डोळ्यांजवळचे स्नायू विशिष्ट पद्धतीने विकसित झालेले असतात असं संशोधकांच्या लक्षात आलं आहे.

कुत्र्याच्या चेहऱ्यावरचे स्नायू बदलल्यामुळे त्याचा चेहरा एखाद्या लहान मुलासारखा होतो आणि त्यामुळे त्यांचे तात्काळ लाड केले जातात.

एकेकाळी रानटी असणारा कुत्रा पाळीव होण्यामागेही या डोळ्यांचा मोठा वाटा असल्याचं या अभ्यासातून स्पष्ट झालं आहे.

कुत्र्यांचे हावभाव माणसाचं लक्ष वेधून घेऊ शकतात, असं पूर्वी अभ्यासातून लक्षात आलं होतं. परंतु अमेरिका आणि इंग्लंडमध्ये झालेल्या या नव्या अभ्यासात हे लक्ष वेधून घेण्यासाठी त्याच्या डोळ्यांमध्ये खास बदल होतात असं लक्षात आलं आहे.

'बोलक्या भूवया'

माणसासारखा संवाद साधण्यासाठी होणाऱ्या या बदलांना संशोधकांनी 'बोलक्या भुवया' असं म्हणायला सुरुवात केली आहे. जेव्हा कुत्रा हालचाल करतो तेव्हा माणसानं आपल्याकडं पाहावं अशी त्याची धडपड असल्यासारखं वाटतं, असं पोर्ट्समाऊथ विद्यापीठातील संशोधक आणि या संशोधनाच्या सहलेखिका डॉ. ज्युलियन कामिन्स्की यांनी सांगितलं.

स्नायूंच्या हालचालींमुळे कुत्रा एखाद्या लहान मुलासारखा दिसू लागतो किंवा दुःख झाल्यावर माणसं जशी दिसतात तशी ती दिसू लागतात. यामुळेच मग त्यांना माणसांचे प्रेम मिळायला लागतं.

त्या म्हणतात की कुत्र्याच्या संरक्षणाला माणसाकडून नकळत जरा जास्तच प्राधान्य मिळालेले आहे. त्यामुळेच कुत्र्याच्या पुढच्या पिढ्या ते लक्ष मिळत राहाण्यासाठी उत्क्रांत होत गेल्या असं कामिन्स्की सांगतात.

"माणसाळल्यानंतर पाळीव झालेल्या कुत्र्यांच्या भुवया उंचावण्यासाठी स्नायू विकसित झाल्याचे पुरावे दिसून येतात," असं डॉ. कामिन्स्की सांगतात. त्यांचे संशोधन नॅशनल अकेडमी ऑफ सायन्सेस, अमेरिकेच्या कामकाजाच नोंदवले गेले आहे.

माणसाबरोबर हजारो वर्षे राहिलेल्या कुत्र्यांच्या चेहऱ्यात बदल झाल्याचे अमेरिका आणि इंग्लंडमधील शरीरचना आणि तुलनात्मक मानसशास्त्राचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधकांना दिसून आले आहे.

माणसं जेव्हा कुत्र्याकडे पाहतात तेव्हा कुत्रे आपला खास निरागस भाव चेहऱ्यावर आणतात हे आधीच्या अभ्यासांमध्येही दिसून आले आहे.

"उत्क्रांतीचा विचार केल्यास कुत्र्यांच्या डोळ्यांमध्ये झालेला बदल हा वेगानं झाला आहे आणि माणसाचा त्याच्याशी तात्काळ संवाद होऊ शकतो", असं प्राध्यापक अन बरोज यांनी सांगितले. बरोज या...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

कुत्रा किंवा कुत्र्याचे पिलू पाहिल्यावर त्याचे डोळे आपलं लक्ष का वेधून घेतात याचा विचार तुम्ही केलाय का? किंवा इंटरनेटवर तुम्ही कुत्र्याचे फोटो किंवा व्हीडिओ सर्वात जास्त संख्येने का पाहिले जातात याकडे तुमचे लक्ष गेलंय का? कुत्र्यांच्या डोळ्यांचं हे रहस्य उलगडण्याचा प्रयत्न शास्त्रज्ञ करत आहेत.


सामग्री: माणिकचा भाऊ श्रावण उडगे आणि त्याची आई

सुप्रीम कोर्टानं दिलेल्या नव्या निर्णयानुसार अॅट्रॉसिटी कायद्याअंतर्गत गुन्हा दाखल झाल्यास आरोपीला लगेचच अटक करता येणार नाही. तसंच तपास करून पुढील कारवाई करता येईल असं कोर्टानं म्हटलं.

दलित अत्याचाराची घटना घडल्यानंतर पोलीस तक्रार घ्यायला किती वेळ लावतात? किती कालावधीनंतर गुन्हा दाखल होतो? त्यानंतर कोर्टात केस कधी उभी राहते? निकाल कधी लागतो? वेळकाढूपणा करणाऱ्या यंत्रणेवर काय कारवाई होते? असे अनेक प्रश्न अॅट्रोसिटी कायद्याची हेटाळणी करणाऱ्यांपर्यंत पोहोचत नाहीत, असं ओलवे म्हणतात. त्यांनी दिलेली ही उदाहरणं -

1. आंबेडकर जयंती साजरी केली म्हणून जिवे मारलं

पुण्यातील चिखली इथे राहणाऱ्या उडगे कुटुंबात माणिक हा एकमेव कमावता मुलगा होता. व्यवसायाने कंत्राटदार असलेल्या माणिकने 'संविधान प्रतिष्ठा' नावाची एक संस्था स्थापन केली होती.

14 एप्रिल 2014 रोजी आंबेडकर जयंती साजरी करणाऱ्या माणिकला मध्यरात्रीच्या सुमारास वस्तीतल्या चौघांनी त्याच्या घराबाहेर काढून स्टीलच्या रॉडने निर्घृणपणे मारहाण केली. त्यातच माणिकचा मृत्यू झाला.

ज्यांच्यावर हत्येचा आरोप आहे, ते आज तुरुंगात आहेत. पण अजून त्यांच्यावरचा गुन्हा सिद्ध झालेला नाही. कोर्टाने या आरोपींचा जामीन आतापर्यंत अनेकदा फेटाळला आहे. माणिकचा लहान भाऊ श्रावण अजूनही भीतीच्या सावटाखाली जगतो आहे.

2. सार्वजनिक विहीर खणली म्हणून हत्या केली

दिनांक 26 एप्रिल 2007 : साताऱ्यातील कुळकजाई या गावचं मधुकर घाडगे यांचं कुटुंब एका दलित बौद्ध आणि सुशिक्षित कुटुंबांपैकी एक होतं. ते गावासाठी विहीर खणत होते. मात्र हा प्रकार काही लोकांना आवडला नाही.

त्यात 12 जणांच्या टोळक्याने मधुकर घाडगे यांच्यावर सामूहिक हल्ला करत धारदार शस्त्राने त्यांची हत्या केली.

तुषार मधुकर घाडगे

तीन वर्षांपूर्वी सत्र न्यायालयाने या प्रकरणातल्या सर्व बारा आरोपींना सक्षम पुरावे नसल्याने निर्दोष सोडून दिलं.

3. आंबेडकरांवरील गाण्याची रिंगटोन ठेवली म्हणून हत्या?

वय वर्ष जेमतेम 24 असलेल्या सागर शेजवळने आपल्या फोनवर आंबेडकरांवरील गाण्याची रिंगटोन ठेवली होती. 2015 साली मे महिन्यात सागर एका लग्नाला शिर्डीला गेला होता. एका बियर शॉपमध्ये असताना त्याचा फोन वाजला. त्याची फोनची रिंगटोन होती, "तुम्ही करा रे कितीही हल्ला, लय मजबूत भिमाचा किल्ला."

आधीच दारूच्या नशेत असलेल्या काही लोकांनी...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

अॅट्रॉसिटी कायद्यासंदर्भात सुप्रीम कोर्टाने नुकत्याच दिलेल्या एका निर्णयानंतर देशभरात हिंसक निदर्शनं झाली. या पार्श्वभूमीवर फोटोजर्नलिस्ट आणि ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते सुधारक ओलवे यांनी मुंबईत अॅट्रॉसिटीविषयासंदर्भातल् या  छायाचित्रां चं एक  प्रदर्शन  भरव लं. त्यातली ही छायाचित्रं आणि त्याबरोबरच ओलवेंनी मांडलेला अॅट्रॉसिटी घटनांचा लेखाजोखा...


सामग्री: मातंग समाजातील 24 कुटुंब सध्या लोणीजवळ वास्तव्यास आहेत.

औरंगाबादपासून जवळपास 370 किलोमीटर अंतरावर उदगीर तालुका आहे. याच तालुक्यात साधारण 1,200 लोकवस्तीचं रुद्रवाडी गाव येतं, जिथे हा प्रकार घडला.

सध्या ही 24 कुटुंबं उदगीरजवळच्या लोणी परिसरात एका ओसाड टेकडीवर असलेल्या पडक्या वसतिगृहात वास्तव्याला आली आहेत. उद्गीरला पोहोचल्यानंतर आम्ही या दलित कुटुंबातील एकाशी फोनवरून संपर्क केला. उदगीर ते अहमदपूर रस्त्यावर इच्छापूर्ती मारुती मंदिराजवळ आम्हाला ही व्यक्ती भेटली. तिच्याबरोबर आम्ही पायवाट धरत 'त्या' टेकडीवर पोहोचलो.

इथं एक जुनाट, जीर्ण झालेली इमारत उभी होती. हे होतं बंद पडलेलं श्यामलाल वसतिगृह.

'आता गावात जाणार नाही'

गाव सोडून इथं येऊन राहण्यामागचं कारण काय, असा प्रश्न समोर आलेल्या एका तरुणाला विचारला असता त्याने "सरपंच बाईंनाच विचारा" असं सांगितलं.

समोरून स्वतः सरपंच शालूबाई केरबा शिंदे आल्या. ज्या गावातून 24 कुटुंबांनी गाव सोडण्याचा निर्णय घेतला, त्याच रुद्रवाडी गावाच्या त्या सरपंच आहेत. त्या स्वतः दलित प्रवर्गातील.

सरपंच शालूबाई शिंदे

"कसली सरपंच बाबा? आतापर्यंत लई वेळीस असली भांडण झालीत. अनेक वेळा माझ्या पतीला लक्ष्य करण्यात आलंय. काय कामाची असली पदं!" सरपंच शालूबाई शिंदे सांगू लागल्या.

आतापर्यंत गावात तीन वेळेस अशी भांडण झाल्याचा दावाही शालूबाई करतात.

"दोन वेळा गुणवंत शिंदे या मातंग समाजातील तरुणाच्या कारणावरून, तर यावेळीस आता ऐन लग्नाच्या वेळी हे झालं हाय. आता तिथं जाणं नको आणि ते भांडण पण नको," असं त्या वैतागून म्हणाल्या.

ईश्वर शिंदे

ठिणगी कधी पडली?

शालूबाई शिंदे यांच्या मुलाने सांगितलं की आम्ही नवीन कपडे घातले किंवा रिक्षात मोठ्याने गाणी लावली तर आक्षेप घेतला जातो. मे महिन्यात घडलेल्या एका प्रकाराविषयी ईश्वर शिंदे यांनी त्यांची बाजू सांगितली आम्हाला सविस्तर सांगितली, "माझी चुलत बहीण मनीषा वैजीनाथ शिंदे हिचं 9 मेला लग्न होतं. हळदीच्या दिवशी म्हणजे 8 मेला आम्ही गावच्या मारुती मंदिरासमोर पोहोचलो. तिथं आम्हाला 'इथं काय करत आहात?' असा जाब विचारत काही तरुणांनी मारहाण केली. यानंतर माघार घेत आम्ही घरी पोहोचलो. दुसऱ्या दिवशी घरातील मुलीचं लग्नकार्य गावातच पार पडलं."

गावातलं मंदिर

"गावात काही वाद होऊ नये म्हणून आम्ही गावातील तंटामुक्ती समितीचे अध्यक्ष पिराजी आटोलकर यांच्यासह गावातील काही प्रतिष्ठित...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

लातूर जिल्ह्यातल्या रुद्रवाडी गावात मराठा आणि मातंग समाजातील लोकांमध्ये वाद झाल्यानंतर 24 दलित कुटुंबांनी हे गाव सोडलं आहे. असं नेमकं काय घडलं की एवढ्या लोकांना गाव सोडावं लागलं? या घटनेमागची सत्य परिस्थिती जाणून घेण्यासाठी बीबीसी मराठीनं रुद्रवाडी गाव गाठलं.


सामग्री: मात्र 31 ऑक्टोबरपर्यंत युरोपियन महासंघातून ब्रिटनला बाहेर पडणं कठीण असेल. ब्रिटन बाहेर पडलंच तर कायदेशीर प्रक्रियेला फाटा देत तसं करावं लागेल.

ब्रिटनचे पंतप्रधान बोरिस जॉन्सन यांनी युरोपियन महासंघाला (EU) लिहिलेल्या एका पत्रावर त्यांची सहीच नाहीय. त्यामुळं ते अधिकृत पत्र आहे की नाही, हेही सांगायला कुणी तयार नाहीय.

ब्रेक्झिटवरून गेल्या एक महिन्यापासून संसदीय कारवाई सुरू आहे. यादरम्यान बेन अॅक्ट मंजूर करण्यात आला. या कायद्यानुसार, ब्रिटनच्या पंतप्रधानांनी ब्रेक्झिट टाळण्याची मागणी युरोपियन महासंघाकडे करणं आवश्यक होतं. त्यांतर बोरिस जॉन्सन यांनी काही अवधी मागितला आणि युरोपियन महासंघाला एक पत्र पाठवलं. त्यात त्यांनी बेन अॅक्टची एक प्रत पाठवली. मात्र त्यावर बोरिस जॉन्सन यांच्या सहीऐवजी केवळ नाव छापलेलं आहे.

त्यानंतर पुन्हा एक पत्र पाठवून आधीच्या पत्राचा मजकूर नाकारत म्हटलंय की ब्रिटनला ब्रेक्झिटसाठी यापुढे आणखी वेळ नकोय.

आता येत्या सोमवारीच कळेल की बोरिस जॉन्सन यांचं कुठलं पत्र कायदेशीर आणि न्यायसंगत आहे. पण तरीही, 31 ऑक्टोबरपर्यंत बोरिस जॉन्सन हे कायदा झुगारून ब्रिटनला युरोपियन महासंघातून बाहेर काढण्याची शक्यता सध्यातरी 50 टक्क्यांपर्यंत आहे.

ब्रेक्झिटमुळं ब्रिटनवर काय परिणाम होईल?

ब्रेक्झिटसाठी 2016 साली झालेल्या सार्वमतापासून आजपर्यंत ब्रिटनचं GDP एक टक्क्याने कमी झाल्याचा अंदाज आहे.

देशाच्या औद्योगिक भागांमध्ये जपान आणि जर्मनीतल्या कार कंपन्यांनी आपले कारखाने सुरू केले, कारण ब्रिटनमध्ये कुशल कामगार असल्याचं मानलं जायचं. शिवाय, ब्रिटनमध्ये मजुरी सुद्धा स्थिर राहते.

मात्र, ब्रिटन युरोपियन महासंघातून बाहेर पडला तर इथे तयार होणारी उत्पादनं बाहेर कुठेतरी बनवावी लागतील. त्यामुळं अर्थातच मोठ्या प्रमाणावर रोजगार संकट ओढवेल, कारण सुमारे एक लाख ते दीड लाख नोकऱ्यांवर गदा येईल.

रोजच्या खाण्या-पिण्याच्या वस्तूंवरही ब्रेक्झिटचा परिणाम होताना दिसेल. ब्रिटनच्या कुठल्याही दुकानातील दैनंदिन वापराच्या वस्तू युरोपियन महासंघातल्या इतर सदस्य देशांमधून येतात. त्यामुळे त्या वस्तूही महाग होतील.

ब्रिटनमधल्या शेतकरी आणि मटण उत्पादकांचे सर्वाधिक ग्राहक युरोपियन महासंघाच्या इतर देशांमध्येच आहेत. त्यामुळं तिथेही फटका बसेल. ऑटो, फार्मिंगसह प्रत्येक क्षेत्रावर काही ना काही परिणाम होईलच.

विशेष म्हणजे, याआधी अनेक फार्म मालकांनी...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

ब्रेक्झिट प्रकरण दिवसागणिक वळणं घेतंय. आज एखादी घटना घडली तर दोन-तीन दिवसांनी तिला महत्त्वच उरत नाही किंवा जुनी होऊन जाते, इतक्या वेगवान घडामोडी घडतायत.


सामग्री: मात्र 9 जुलैला होणाऱ्या या सामन्यात एकही बॉल न खेळता भारत अंतिम फेरीत जाण्याची शक्यता आहे. मात्र त्यासाठी वरुण देवाची कृपा विराट कोहलीच्या संघावर व्हायला हवी.

ब्रिटनच्या हवामान विभागाने मंगळवारचं हवामान ढगाळ राहील तसंच हलक्या सरींची शक्यता वर्तवली आहे.

तसं झालं तर टीम इंडिया बसल्याजागी फायनलमध्ये

जर पाऊस जोरात पडला तर मँचेस्टरला होणारा सेमी फायनल मॅचमध्ये अडथळे येण्याची शक्यता आहे आणि त्याहून विपरीत परिस्थिती उद्भवली तर सामना रद्द होण्याची शक्यता आहे.

13 जूनला भारत आणि न्यूझीलंड मध्ये ट्रेंटब्रिजला होणारा सामना पावसामुळे रद्द झाला होता. त्यामुळे दोन्ही संघाला एक एक गुण मिळाला होता. आताही असंच होईल का असा विचार करून निराश होण्याचं कारण नाही.

कारण, लीग मॅचेसमध्ये गुण दिले जातात मात्र सेमी फायनलमध्ये कोणत्याही कारणाने सामना झाला नाही तर एक दिवस आणखी राखीव ठेवला जातो.

मात्र 10 जुलै या राखीव दिवशी सामना झाला तर त्यादिवशी वातावरण ढगाळ वातावरण राहील आणि हलक्या सरी कोसळण्याची शक्यता आहे. असं हवामान विभागाने सांगितलं आहे.

त्यामुळे बुधवारीही पाऊस कोसळला तर दोन्ही देशांना आणखी एक दिवस पुन्हा मिळणार नाही. कारण भारताच्या खात्यात 15 गुण आहे तर न्यूझीलंडच्या खात्यात 11 गुण आहेत. त्यामुळे भारताला फायनलमध्ये आपोआप स्थान मिळेल.

2019 चा वर्ल्ड कपमध्ये लीग मॅचेसमधील 45 पैकी 7 मॅचेसमध्ये पावसाचा परिणाम  दिसून आला आहे. तीन मॅचेस तर अगदी एकही चेंडू न खेळता रद्द झाल्या आहेत. त्यात भारत आणि न्यूझीलंडच्या मॅचचाही समावेश आहे.

दुसऱ्या बाजूला इंग्लंड आणि ऑस्ट्रेलियाला त्यांच्या मॅचमध्ये पावसाचा व्यत्यय यायला नको अशी अपेक्षा आहे. अॅजबेस्टनला होणाऱ्या या मॅचमध्ये पावसाची शक्यता आहे. शुक्रवारी म्हणजे राखीव दिवशीही पावसाची शक्यता हवामान विभागाने वर्तवली आहे.

जर पाऊस झाला नाही तर ऑस्ट्रेलिया एकही बॉल न खेळता अंतिम फेरीत पोहोचेल.

स्वच्छ हवामानासाठी प्रार्थना

दरम्यान अनेक क्रिकेट चाहते आता मँचेस्टरला येण्यास सुरुवात झाली आहे. उपांत्य फेरीच्या वेळी हवामान स्वच्छ असावं इतकीच त्यांना अपेक्षा आहे.

रविवारी मँचेस्टर मध्ये चांगलं ऊन पडलं होतं. दुबईतून मॅच पहायला आलेल्या कुमार आणि त्यांची पत्नी प्रमिला म्हणतात, "पाऊस पडला तरी माझी हरकत नाही. पण सामना व्हायला हवा असंही वाटतं."

मी इथे शिकत असलेल्या काही भारतीय विद्यार्थ्यांशी...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

टीम इंडिया मॅँचेस्टरमध्ये या वर्ल्ड कपची उपांत्य फेरी खेळण्यासाठी दाखल झाली आहे.


सामग्री: मात्र आता त्यांनी हा निर्णय स्थानिक प्रशासनावर सोडल्याने अनेक शहरांमध्ये शाळा 31 डिसेंबरपर्यंत बंदच राहणार आहेत.

त्यामुळे कोणकोणत्या शहरांमध्ये प्रशासनाने शाळा कॉलेजेस बंद ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे? पाहा हा व्हीडिओ.

व्हीडिओ – गुलशनकुमार वनकर

एडिटिंग – सुमीत

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

महाराष्ट्रात दिवाळीनंतर कोरोनाची परिस्थिती पाहून शाळा कधी सुरू करायच्या याबाबत निर्णय घेणार, असं शालेय शिक्षण मंत्री वर्षा गायकवाड काही आठवड्यापूर्वी म्हणाल्या होत्या.


सामग्री: मात्र एकाचवेळी 2500 हून अधिक जवानांना घेऊन जाणाऱ्या व्यवस्थेत काही उणिव राहिली का किंवा एखाद्या महत्त्वाच्या बाबीकडे दुर्लक्ष झाले का? याचा विचार करणं गरजेचं झालं आहे.

आता जम्मू आणि काश्मीरमधील संवेदनशील परिसरामध्ये इतक्या मोठ्या संख्येने जाणाऱ्या ताफ्यावर मोठा हल्ला होण्याच्या कारणांचा विचार केला जात आहे.

अतिरेक्यांचं हालचालींवर लक्ष

पुलवामा येथे झालेला हल्ला पूर्ण नियोजन करून करण्यात आला असल्याचं दिसतं असं मत ले. ज. दत्तात्रय शेकटकर (निवृत्त) यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना मांडलं.

 ले. ज. शेकटकर म्हणाले, "अशा ताफ्यामध्ये जवान बसमधून प्रवास करत असतात. या बस बुलेटप्रुफ नसतात. ज्या अर्थी जम्मूमधून निघालेल्या ताफ्यावर काश्मीरमध्ये पुलवामाजवळ हल्ला करण्यात आला याचा अर्थ ताफ्याच्या हालचालीची सर्व माहिती वेळोवेळी अतिरेक्यांकडे पोहोचत असणार. अमूक वेळेला ताफा येथे पोहोचला आहे, तमूक वेळेला ताफा या भागात आहे याची माहिती त्यांना मिळत असणार. या हल्ल्याचं नियोजनही आधी बराच काळ सुरू असणार.

आत्मघाती हल्ला करण्यासाठी गाडी मिळवणं, तो करण्यासाठी एखाद्या व्यक्तीला राजी करणं तसंच स्फोटकांसाठी रसायनं मिळवणं, इंधन मिळवणं याचं सगळं नियोजन झालं असणार. या हालचालींची थोडीही कल्पना वेळीच मिळाली असती तर धोका टाळता आला असता."

"भविष्यात असे हल्ले होऊ नये म्हणून सर्व अर्धसैनिक दलांची पुन्हा नव्याने रचना करण्याची, त्यांना नवी दिशा देण्याची गरज आहे" असं मत शेकटकर यांनी मांडलं. "कालच्या हल्ल्यामध्ये एखाद्या उच्चपदस्थ अधिकाऱ्याची हलगर्जी कारणीभूत असेल तर कारवाई झाली पाहिजे", असंही ते म्हणाले.

CRPFचे माजी महासंचालक के. व्ही. मधुसुदनन यांनीही ले. ज. शेकटकर यांच्याप्रमाणेच मत मांडलं आहे.

ते म्हणतात, "अशा मोठ्या संख्येने जवानांसह ताफा जात असताना रस्ता सुरक्षित असल्याचे संकेत मिळाल्याशिवाय ताफा पुढे जात नाही. त्याचप्रमाणे रस्ता सुरक्षित असल्याच्या टीम ताफ्याच्या आधी कार्यरत असतात. पण हा रस्ता प्रवासाचा मुख्य रस्ता आहे. यावरुन बीएसएफ, लष्कराच्या तुकड्यांचाही प्रवास होत असतो. तसेच हा रस्ता वाहतुकीसाठी पूर्ण बंद केला जाऊ शकत नाही. याचा फायदा अतिरेक्यांनी घेतला."

या हल्ल्याचं नियोजन तीन ते चार महिने सुरू असणार अशी शक्यता मधुसुदनन यांनीही व्यक्त केली. ते म्हणतात, "हल्ला करण्यासाठी अतिरेक्यांनी जी तयारी केली त्याची माहिती आधीच मिळणं अवघड...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

जम्मू काश्मीरच्या पुलवामा जिल्ह्यात सीआरपीएफच्या तुकडीवर गुरुवारी झालेल्या हल्ल्यात 34 जवानांनी प्राण गमावले. तर काही जण गंभीर जखमी झालेत. त्यांच्यावर रुग्णालयात उपचार सुरु आहेत.


सामग्री: मात्र गेल्या काही दशकांपासून हा 'स्वर्ग' जळत आहे आणि याचा परिणाम भारत आणि पाकिस्तान या दोन्ही देशांवर होत आहे.

भारत आणि पाकिस्तान या दोन्ही आधीपासूनच तणावपूर्ण असलेले संबंध काश्मीरच्या मुद्द्यावरून पुन्हा एकदा वाढले आहेत.

या तणावाची सुरूवात भारत सरकारच्या निर्णयामुळे झाली. ऑगस्टच्या पहिल्या आठवड्यात भारत सरकारने काश्मीरला विशेष दर्जा देणाऱ्या कलम 370 मधील बहुतांश तरतुदी रद्द केल्या आहेत.

कलम 370 मुळे जम्मू-काश्मीरचा विकास थांबला होता, असं केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी संसदेत म्हटलं.

भारत सरकारच्या या निर्णयानंतर पाकिस्तानकडून आक्रमक प्रतिक्रिया आली. भारताशी राजनैतिक संबंध कमी करणं, व्यापारी संबंध संपवणं आणि समझौता एक्स्प्रेस, थार एक्स्प्रेस रद्द बंद करण्याची घोषणा पाकिस्तानकडून करण्यात आली.

काश्मीरबाबत भारताच्या निर्णयाचा मुद्दा संयुक्त राष्ट्रासह आंतरराष्ट्रीय स्तरावर जिथं शक्य होईल तिथं उपस्थित करणार असल्याचा दावा पाकिस्तानचे पंतप्रधान इम्रान खान यांनी केला. मात्र, काश्मीरच्या मुद्द्यावर द्विपक्षीय चर्चेतून सोडवण्यासाठी भारत कायमच आग्रही राहिला असताना, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पाकिस्तानच्या मुद्द्याची दखल घेतली जाईल का, हा प्रश्न आहे.

मात्र, सर्वात मोठा प्रश्न असा आहे की, संयुक्त राष्ट्राची सुरक्षा परिषद काश्मीरच्या मुद्द्याची दखल घेऊ शकते का?

संयुक्त राष्ट्राचे महासचिव अंटोनियो गुटेरेस यांनी या प्रश्नाचं अप्रत्यक्ष उत्तर दिलंय. गुटेरेस यांनी भारत आणि पाकिस्तान या दोन्ही देशांना 1972 च्या शिमला कराराची आठवण करून दिली. काश्मीर प्रश्नाचा तिढा दोन्ही देशांनी शांततापूर्ण आणि द्विपक्षीय चर्चेतून सोडवावा, असं या करारात म्हटलंय.

1948 साली सर्वात पहिल्यांदा भारतानेच काश्मीरचा मुद्दा संयुक्त राष्ट्रात उपस्थित केला होता.

काश्मीरचा विशेष अभ्यास करणाऱ्या राधाकुमार यांना मनमोहन सिंग सरकारने काश्मीरवरील समितीचं सदस्य बनवलं होतं. राधाकुमार यांनी काश्मीरचा बारकाईनं अभ्यास करून 'पॅराडाईज अॅट वॉर : अ पॉलिटिकल हिस्ट्री ऑफ काश्मीर' हे पुस्तक लिहिलंय.

राधाकुमार म्हणतात, "यात दोन-तीन तांत्रिक गोष्टी आहेत. संयुक्त राष्ट्राने हा मुद्दा अद्याप काढून टाकला नाही. म्हणजे, हा मुद्दा संपलाय, असं संयुक्त राष्ट्राने म्हटलं नाहीय. तिथवरच सुरक्षा परिषदेचे सदस्य या मुद्द्याकडे पाहू शकतं. शिमला करारापासून म्हणजे गेल्या 40...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

काश्मीर... जगातील सर्वात सुंदर ठिकाणांपैकी एक. हिमवर्षावात न्हाऊन निघणारी आणि हिमाखाली लपलेली लहान-मोठी पर्वतं. मोहात पाडणारं खोरं. 'पृथ्वीवरील स्वर्ग' असंही काश्मीरला म्हटलं जातं.


सामग्री: मात्र गोपीनाथ मुंडेंच्या कन्या आणि ग्रामविकास मंत्री पंकजा मुंडे यांनी या सर्व प्रकरणावर कोणतेही भाष्य केले नव्हते. बुधवारी त्यांनी गोपीनाथ मुंडेंच्या अपघाती मृत्यूवरून सुरु झालेल्या उलटसुलट चर्चांवर मौन सोडले. 'दिव्य मराठी'नं दिलेल्या वृत्तानुसार या सगळ्या प्रकारामुळे मुंडे कुटुंबियांना मानसिक त्रासातून जावं लागत असल्याचं पंकजा मुंडे यांनी म्हटलं आहे. 'गोपीनाथ मुंडे यांच्या निधनानंतर मी स्वतः गृहमंत्री राजनाथ सिंह यांच्याकडे सीबीआय चौकशीची मागणी केली होती. ती चौकशी पूर्ण झाली आहे. देशातील ज्येष्ठ लोक याची दखल घेतील,' असा विश्वास पंकजा मुंडे यांनी व्यक्त केल्याचं दिव्य मराठीच्या वृत्तात म्हटलं आहे.

मुंडेचा मृत्यू अपघाती नव्हताच - धनंजय मुंडे

गोपीनाथ मुंडे यांचे पुतणे आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसचे नेते धनंजय मुंडे यांनी मात्र बीबीसी मराठीशी बोलताना गोपीनाथ मुंडेंच्या अपघाती मृत्यूची शक्यता पूर्णपणे फेटाळून लावली होती.

"अचानक ज्या पद्धतीनं गोपीनाथ मुंडे यांचा अपघात झाल्याचं दाखवण्यात आलं, ते संशयास्पद होतं. गाडीची गाडीला जशाप्रकारे धडक बसली होती, ते पाहता त्यांचा मृत्यू होईल हे पटत नाही. मी स्वतःही गोपीनाथ मुंडेंची गाडी पाहिली होती. म्हणूनच त्यांच्या अपघाताबद्दल प्रश्नचिन्ह तेव्हाही निर्माण झालं होतं," असं धनंजय मुंडे यांनी म्हटलं होतं. गोपीनाथ मुंडेंच्या मृत्यूची 'रॉ' मार्फत चौकशी व्हावी अशी मागणीही धनंजय मुंडेंनी माध्यमांशी बोलताना व्यक्त केली होती.

पंकजा मुंडेंनी सीबीआय चौकशीबद्दल उल्लेख केला असला, तरी गोपीनाथ मुंडेंच्या मृत्यूशी संबंधित अनेक प्रश्नांबद्दल त्यांनी स्पष्टपणे बोलणं टाळलं. "मी हॅकर नाही, तपास यंत्रणा नाही, मी केवळ त्यांची एक कन्या आहे," असं भावनिक वक्तव्य पंकजा यांनी केलं.  मात्र गोपीनाथ मुंडेंचा मृत्यू हा अपघात होता की घातपात याबद्दल पंकजा मुंडेंना नेमकं काय वाटतं, हे त्यांच्या वक्तव्यावरून नक्की नाही कळलं.

पंकजा मुंडेंच्या वक्तव्यातला नेमकेपणातला अभाव आणि धनंजय मुंडेंचा दावा यांमुळे गोपीनाथ मुंडेंच्या मृत्यूबद्दलच्या चर्चांना इतक्यात पूर्णविराम मिळणार नाही, हे मात्र स्पष्ट झालं.

काय होते सय्यद शुजाचे आरोप?

लंडनमध्ये एका कथित हॅकरने 2014च्या लोकसभा आणि 2015च्या विधानसभा निवडणुकीत इलेक्ट्रॉनिक व्होटिंग मशिन (EVM) हॅक केले होते आणि त्यातूनच गोपीनाथ मुंडे यांची हत्या झाल्याचा खळबळजनक...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

ईव्हीएम हँकिंगबद्दल माहिती असल्यामुळेच भाजपचे नेते आणि केंद्रीय मंत्री गोपीनाथ मुंडेंची हत्या झाल्याचा आरोप सय्यद शुजा या हॅकरनं केला होता. यानंतर राजकीय आरोप-प्रत्यारोप सुरू झाले.


सामग्री: मात्र धोनी आऊट झाला तो बॉल-नोबॉल असल्याची चर्चा सोशल मीडियावर रंगली आहे.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

41 ते 50 ओव्हर्सदरम्यान तिसरा पॉवरप्ले लागू होतो. यानुसार 30 यार्ड सर्कलच्या बाहेर पाच खेळाडू असू शकतात. धोनी आऊट झाला त्या बॉलआधी फिल्ड पोझिशन दाखवण्यात आली. त्यावेळी न्यूझीलंडचे सहा खेळाडू 30 यार्ड सर्कलच्या बाहेर उभे असल्याचं दिसतं आहे.

मैदानावरील अंपायर रिचर्ड एलिंगवर्थ आणि रिचर्ड केटलबरो यांच्या हे लक्षात आलं नाही. त्यांच्या लक्षात आलं असतं तर बॉल टाकण्याआधी न्यूझीलंडचं फिल्ड प्लेसिंग बदललं असतं. धोनीनं कदाचित त्या ठिकाणी फटका मारला नसता.

बॉल टाकल्यानंतर ही गोष्ट अंपायर्सच्या लक्षात आली असती तर त्यांनी नोबॉल दिला असता. नोबॉल दिल्यानंतर फ्री हिट लागू झाली असती आणि धोनीनं धोका पत्करून दुसरी धाव घेतली नसती.

मात्र नोबॉल दिलेल्या चेंडूवर बॅट्समन रन आऊट होऊ शकतो या नियमाकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही.

न्यूझीलंडनं दिलेल्या 240 धावांचा पाठलाग करताना टीम इंडियाची अवस्था 5/3, 25/4 अशी झाली होती. मात्र रवींद्र जडेजा आणि महेंद्रसिंग धोनी यांच्या भागीदारीमुळे टीम इंडियाच्या विजयाच्या आशा जिवंत होत्या. जडेजा बाद झाल्यानंतरही धोनी जिंकून देईल अशी खात्री चाहत्यांना होती मात्र गप्तीलच्या थ्रोवर धोनी रनआऊट झाला आणि मॅचचं पारडं फिरलं.

धोनी आऊट झाला त्यावेळी सहा प्लेयर्स 30 यार्ड सर्कलच्या बाहेर असल्यानं सोशल मीडियावर उलटसुलट चर्चेला उधाण आलं आहे.

थर्ड अंपायरची चूक?

तिसऱ्या पॉवरप्लेनुसार पाच प्लेयर्स 30 यार्ड सर्कलच्या बाहेर असू शकतात. धोनी रनआऊट झाला त्यावेळी पाचपेक्षा जास्त प्लेयर 30 यार्ड सर्कलच्या बाहेर होते तर अंपायर्सनी नोबॉल द्यायला हवा होता. मैदानावरच्या अंपायर्सना बरीच व्यवधानं असतात. अशा वेळी थर्ड अंपायरने सूचित करायला हवं होतं, ज्येष्ठ क्रीडा पत्रकार शरद कद्रेकर यांना वाटतं.

नोबॉलवर रनआऊट होऊ शकतं हे खरं पण बॉल नोबॉल दिल्यानंतर धोनीने कदाचित दुसरी धाव घेतली नसती. क्रिकेटमध्ये तंत्रज्ञान आलं आहे. किती प्लेयर कुठे उभे आहेत हे टिपून मैदानावरच्या अंपायर्सना सांगता आलं असतं. एरव्ही बारीकसारीक कारणांसाठी तंत्रज्ञान वापरलं जातं पण याबाबतीत वापरलं गेलं नाही, कद्रेकर पुढे सांगतात.

या त्रुटी टाळण्यासारख्या आहेत. धोनीचा रनआऊट किती निर्णायक होता हे सगळ्यांनाच ठाऊक आहे. महत्त्वाच्या मॅचेसमध्ये असा फटका...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

भारत आणि न्यूझीलंड यांच्यात झालेल्या अटीतटीच्या लढतीत महेंद्रसिंग धोनी मार्टिन गप्तीलच्या अफलातून थ्रोवर रनआऊट झाला आणि टीम इंडियाच्या विजयाच्या आशा मावळल्या.


सामग्री: मात्र नागपूरपासून २० किलोमीटर अंतरावर असणाऱ्या वन विकास महामंडळाच्या गोरेवाडा प्रकल्पातल्या जंगलात अशा प्रकारचे मानवी अवशेष आणि त्यांची संस्कृती दाखवणाऱ्या अनेक वस्तू सपाडल्या आहेत.

गोरेवाडा प्रकल्पाच्या जंगलात शीळा वर्तुळातून एका आदिम संस्कृतीच्या पाऊलखुणा सापडल्या आहेत.

नागपूर जवळ असेलेली अनेक जंगलं पर्यटकांसाठी विशेष आकर्षण आहेत. नागपूर-कळमेश्वर रस्त्यावर अतिशय प्रसिद्ध असलेलं गोरेवाडा प्रकल्पाचं जंगलही त्यापैकी एक आहे.

या ठिकाणी महाराष्ट्र वन विकास महामंडळाचं आंतरराष्ट्रीय प्राणी संग्रहालय आणि थीम पार्क सारखे इतर प्रकल्प उभारले जात आहेत.

याच जंगलात मानवी इतिहासाचा समृद्ध वारसा असल्याचं आता समोर आलं आहे.

वन अधिकाऱ्यांच्या मते, गोरेवाडा प्रकल्पाच्या जंगलात अनेक शिळा वर्तुळ असल्याचं नेहमीच दिसायचं परंतु त्यात काय आहे, हे स्पष्ट नव्हतं. त्यामुळे वन विकास महामंडळानं पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजसोबत सामंजस्य करार (MoU) केला आणि या शिळा वर्तुळांचं गुढ उकलण्यासाठी २०१८च्या नोव्हेंबरपासूनच उत्खनन सुरू केलं.

3000 वर्षापूर्वीचे अवशेष सापडले गोरेवाडामध्ये

या ठिकाणी १५ ते १७ मीटर व्यास असलेल्या दोन मोठ्या शीळा वर्तुळांच्या उत्खननात अतिशय महत्वाचे ऐतिहासिक पुरावे हाती लागले आहेत. ही शिळावर्तुळ त्याकाळातल्या मानवी कबरीसुद्धा असू शकतात, असं सांगितलं जात आहे.

असा लागला शोध

या सांगाड्यांच्या शोधाविषयी वन परिक्षेत्र अधिकारी पांडूरंग पखाले यांनी माहिती दिली.

ते म्हणतात, "गोरेवाडा प्रकल्पात गस्ती घालणाऱ्या वन कर्मचाऱ्यांना शिळा वर्तुळाचा शोध लागला. शोध लागल्यानंतर वन विकास महामंडळाच्या अधिकाऱ्यांनी व्यावसायिक उत्खनन करणाऱ्या लोकांना हे काम देण्याचा निर्णय घेतला. त्यातूनच वन विकास महामंडळ आणि डेक्कन कॉलेज यांच्यात सामंजस्य करार करण्यात आणि तीन शिळावर्तुळांचं उत्खनन करण्याची परवानगी देण्यात आली आणि नोव्हेंबर 2018 पासून हे उत्खनन सुरू करण्यात आलं."

तीन हजार वर्षांपूर्वीचे सांगाडे

या वर्तुळांमध्ये तीन हजार वर्षांपूर्वीचे मानवी सांगाडे सापडले आहेत. त्याशिवाय या मानवांना कबरींमध्ये दफन करताना  त्यांच्यासोबत ठेवलेली मातीची भांडी, तांब्याचे दागिने, लोखंडी अवजारं आणि हत्यारांचा समावेश आहे.

या उत्खननामुळे मानवी संस्कृतीचे अनेक पैलू बाहेर येण्याची शक्यता आहे.

तज्ज्ञांच्या मते या महापाषाण काळातल्या कबरी असून...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

हजारो वर्षापूर्वीचे मानवी सांगाडे आणि त्यांची संपूर्ण माहिती इतिहासाच्या पाठ्यपुस्तकातच बघायला मिळते. त्यातही ३००० वर्षापूर्वीचे मानवी अवशेष सापडणं ही अशक्यप्राय गोष्ट आहे.


सामग्री: मात्र निवडणुकीआधी महायुती करून एकत्र लढलेले शिवसेना आणि भाजप यांच्यात 50:50वरून रस्सीखेच सुरू आहे. त्यामुळे निवडणुकीचा निकाल लागून 12 दिवस झाल्यावरही अद्याप सत्तास्थापनेचा पत्ता नाहीये.

विविध अपक्ष विजयी उमेदवारांनी शिवसेना आणि भाजपला स्वतंत्रपणे आपला पाठिंबा जाहीर केला आहे, मात्र सत्ता स्थापन करण्याचा दावा अद्याप कुणाकडूनच करण्यात आला नाही.

दुसरीकडे, 9 नोव्हेंबर 2019 रोजी महाराष्ट्राची विद्यमान विधानसभा विसर्जित होईल. त्यामुळे त्यानंतर राज्यात नवी विधानसभा सुरू होऊन, सत्ता स्थापन होणं अपेक्षित आहे.

सध्या राज्यात काळजीवाहू सरकार कार्यरत आहे.

देवेंद्र फडणवीस यांनी सोमवारी गृहमंत्री अमित शाह यांची भेट घेतली

एकीकडे शिवसेना-भाजप या दोन्ही पक्षांकडून टीका-प्रतिटीका सुरू आहेत, तर दुसरीकडे राजकीय हालचालीही वेगवान झाल्यात.

सोमवारी 4 नोव्हेंबर रोजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांची दिल्लीत भेट घेतली. "महाराष्ट्राला नवीन सरकारची आवश्यकता आहे आणि ते सरकार महाराष्ट्रात निश्चितपणे बनेल, याबाबत आम्ही पूर्णपणे आश्वस्त आहोत," असं ते या भेटीनंतर पत्रकारांशी बोलताना म्हणाले.

तर राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार यांनीही दिल्लीत काँग्रेस अध्यक्ष सोनिया गांधींना भेटून महाराष्ट्रातल्या राजकीय परिस्थितीची माहिती दिली.

राज्यातली स्थिती भाजपला अनुकूल नाही, मात्र सर्वाधिक मताधिक्य भाजपकडे आहे. सोनिया गांधी यांची पुन्हा भेट घेणार असून, त्यानंतर नेमकं काय ते सांगू शकेन, असं पवार या भेटीनंतर पत्रकारांशी बोलताना म्हणाले.

याच पत्रकार परिषदेत पवार म्हणाले, "आम्हाला विरोधी पक्षाच्या बाकावर बसण्याचा कौल दिला आहे. पण अद्याप आमच्याकडे कुठलाही प्रस्ताव नाही. पण भविष्यात काहीही होऊ शकतं."

महाराष्ट्र : 2019 च्या विधानसभा निकालाचं चित्र

महाराष्ट्राच्या विधनसभा सदस्यांच्या एकूण संख्या 288 आहे. त्यामुळं बहुमताचा आकडा 145 ठरतो. पण बहुमताचा आकडा हा 145 असला, तरी बहुमत सिद्ध करताना सभागृहात उपस्थित उमेदवारांच्या संख्येवर अवलंबून असतो. म्हणजेच, महाराष्ट्राच्या सध्याच्या स्थितीत राष्ट्रवादी काँग्रेस सभागृहात गैरहजर राहिल्यास बहुमतासाठीचा आकडा 115च्या आसपासच येऊ शकतो. अशा परिस्थितीत भाजप सहज बहुमत सिद्ध करू शकतं.

निकालाची आकडेवारी पाहता शिवसेना-भाजप महायुतीला स्पष्ट बहुमत असतानाही अद्याप सत्ता स्थापन...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीचा 24 ऑक्टोबर रोजी निकाल लागला. भाजपला सर्वाधिक जागा मिळाल्या, त्याखालोखाल अनुक्रमे शिवसेना, राष्ट्रवादी आणि काँग्रेस हे पक्ष राहिले.


सामग्री: मात्र निवडणुकीच्या कामांचा हा भार इतका होता, की 270 हून अधिक कर्मचाऱ्यांचा कामाच्या ओझ्यानंच मृत्यू झाला आहे. मृतांच्या कुटुंबीयांना नुकसान भरपाई दिली जाईल, अशी घोषणा निवडणूक आयोगाने केली आहे.

थकवा आणि ताणामुळे ओढावणाऱ्या आजांरानी या निवडणूक कर्मचाऱ्यांचा बळी घेतला. इंडोनेशियाच्या निवडणूक आयोगाचे प्रवक्ते एरीफ प्रियो सुसांतो यांनी सांगितलं, की कामाच्या धकाधकीत 1878 कर्मचारी आजारी पडले आहेत.

सध्या इंडोनेशियामध्ये मतपत्रिकांची मोजणी सुरू आहे. कर्मचारी हातांनी या मतपत्रिका मोजत आहेत.

अपुऱ्या सोयी-सुविधांचा आरोग्यावर परिणाम

17 एप्रिलला झालेल्या मतदानानंतर 70 लाख लोक मतमोजणीच्या प्रक्रियेत गुंतले होते. प्रचंड उष्मा आणि अपुऱ्या सोयी-सुविधांमध्ये हे कर्मचारी काम करत होते. याचा परिणाम त्यांच्या आरोग्यावर झाला.

इंडोनेशियाची लोकसंख्या 26 कोटी आहे. इथं निवडणुकांवर होणारा खर्च कमी करण्यासाठी एकाच वेळी अनेक निवडणुका एकत्र घेतल्या गेल्या.

इंडोनेशियात 19.3 कोटी मतदार आहेत. त्यापैकी 80 टक्के लोकांनी आपला मतदानाचा अधिकार वापरला आहे.

निवडणुकांमध्ये देशभरात जवळपास 8 लाख मतदान केंद्र बनविण्यात आली होती.

कंत्राटी कर्मचाऱ्यांची भरती

निवडणुकीच्या कामासाठी नियुक्त केलेले बहुसंख्य कर्मचारी हे कंत्राटी पद्धतीवर घेतलेले आहेत. सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या नियुक्तीच्या वेळी त्यांची आरोग्य तपासणी करण्यात आली होती. मात्र कंत्राटी स्वरूपाच्या कर्मचाऱ्यांची तपासणी करण्यात आली नव्हती.

सरकार निवडणुकीसाठी सज्ज नव्हतं, अशी टीका सरकारवर होत आहे. निवडणुकीच्या कामकाजासाठी मोठ्या प्रमाणात कंत्राटी कर्मचाऱ्यांची भरती करणं हा सरकारचा निर्णय चुकल्याचं टीकाकारांचं म्हणणं आहे.

22 मे पर्यंत मतमोजणी पूर्ण होणार आहे. त्यानंतर राष्ट्रपती आणि सार्वत्रिक निवडणुकांचे निकाल जाहीर करण्यात येतील.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

भारताप्रमाणेच सध्या इंडोनेशियातही निवडणुकांचे वारे वाहत आहेत. अनेक कर्मचारी अहोरात्र निवडणुकीच्या कामांमध्ये गुंतले आहेत.


सामग्री: मात्र पाच न्यायमूर्तींच्या घटनापीठातल्या एका न्यायमूर्तींनी वेगळ मत मांडत आधार नागरिकांच्या मूलभूत अधिकारांवरच गदा आणत असल्याचं म्हटलं.

त्यांचं हे मत महत्त्वाचं असल्याचं रोनाल्ड अब्राहम आणि एलिझाबेथ एस. बेनेट यांना वाटतं. ते लिहितात...

जवळपास 1 अब्ज 20 कोटी भारतीय नागरिकांकडे आधार ओळखपत्र आहे. सर्व सरकारी योजना, अनुदान आणि इतकंच नाही तर आर्थिक, दूरसंचार यासारख्या खाजगी सेवांसाठीसुद्धा सरकारनं आधार ओळखपत्र अनिवार्य केलं आहे.

मात्र आधारला देशातल्या सिव्हिल सोसायटीतून विरोध झाला. त्यासाठी चार महत्त्वाची कारणं देण्यात आली : वैधता, गोपनीयता, माहितीची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता.

आधार कायदा वैध आहे का?

2016 साली आधार कायदा अस्तित्त्वात आला. तोपर्यंत ही योजना सुरु होऊन जवळपास सात वर्षं झाली होती आणि लाखो लोकांनी आपली बायोमेट्रिक माहिती म्हणजे बोटांचे ठसे, बुब्बुळांचं स्कॅन देऊन ओळखपत्र काढलंसुद्धा होतं.

हा कायदा अस्तित्वात येण्याआधी सरकारनं आधारशी संबंधीत जी काही कारवाई केली होती, ती सर्व कारवाई या कायद्यातल्या एका कलमानं वैध ठरवली.

सरकारला राज्यसभेत बहुमत नाही. तेव्हा आधार विधेयकाला राज्यसभेत होणारा विरोध बघता सरकारनं हे विधेयक वित्त विधेयकाच्या स्वरुपात मांडलं आणि मंजूर करून घेतलं. वित्त विधेयकाला राज्यसभेच्या मंजुरीची आवश्यकता नसते. केवळ लोकसभेची मंजुरी मिळाली तरी त्याचं कायद्यात रुपांतर होतं.

आधार कायद्याला कायदेशीर आव्हान देता येऊ नये, यासाठी हा खटाटोप करण्यात आला आणि अखेर बुधवारी सर्वोच्च न्यायालयानं आधार कायद्याला वैधच ठरवलं.

व्यक्तीची गोपनीयता सुरक्षित राहील?

कायद्याला कोर्टात आव्हान देण्यामागचं सर्वात मोठं कारण म्हणजे गोपनीयतेचा मुद्दा.

बायोमेट्रिक्स म्हणजे व्यक्तीची अत्यंत खाजगी माहिती. या कायद्यामुळे व्यक्तीच्या खाजगीपणाच्या अधिकारावरच गदा येत असल्याचं याचिकाकर्त्यांचं म्हणणं होतं. शिवाय आधार क्रमांकाच्या माध्यमातून कुठल्याही व्यक्तीची संपूर्ण माहिती काढून तिच्यावर पाळत ठेवली जाऊ शकते, असाही आक्षेप नोंदवण्यात आला होता.

मात्र सध्या असलेल्या उपाययोजनांवर विश्वास दाखवत कोर्टानं बहुमतानं हे आक्षेप फेटाळले. त्यामुळे गोपनियतेला कुठेच बाधा पोचत नाही, ही सरकारची भूमिका अधिक पक्की होते. हे धोकादायक आहे.

तुमची माहिती किती सुरक्षित आहे?

आधार अंतर्गत गोळा केलेली माहिती लीक झाल्याच्या अनेक घटना...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

जगातली सर्वांत मोठी आणि तेवढीच विवादास्पद बायोमेट्रीक ओळखपत्र योजना असलेली 'आधार' घटनात्मकदृष्ट्या वैध असल्याचा महत्त्वाचा निर्वाळा सर्वोच्च न्यायालयानं दिला.


सामग्री: मात्र प्रमुख चार पक्ष सोडता इतर पक्षांना या निवडणुकीत फारसे यश मिळालेले उदाहरण दिसत नाही. हे राजकीय पक्ष एखाद्या प्रदेशापुरते मर्यादित असल्याचं दिसून आलं. मात्र मनसेला केवळ कल्याण ग्रामीण मतदारसंघात यश मिळाले आहे.

निकालाचा विचार करता इतर पक्षांमध्ये एमआयएम पक्षाला दोन जागांवर तेही खान्देशात यश मिळाले आहे. मुंबई किंवा मराठवाडा तसेच सोलापूर या एमआयएमला मतं मिळू शकतील अशा भागामध्ये त्या पक्षाला यश मिळालेले नाही.

बहुजन विकास आघाडीने वसई-विरारजवळ आपलं स्थान कायम राखलं आहे. या पक्षाला तिथं तीन जागांवर विजय मिळाला आहे.

प्रहार जनशक्ती आणि समाजवादी पक्षाला प्रत्येकी 2 जागा मिळाल्या आहेत. बाकी इतर लहान पक्षांना एकेका जागेवर समाधान मानावं लागलं आहे. यामध्ये माकप, जनसुराज्य शक्ती, क्रांतीकारी शेतकरी पार्टी, राष्ट्रीय समाज पक्ष, स्वाभिमान पक्ष, यांचा समावेश आहे.

शेतकरी कामगार पक्षाला यंदा रायगड जिल्ह्यात एकही जागा मिळालेली नाही. नांदेड जिल्ह्यात लोहा इथं या पक्षाला एका जागेवर समाधान मानावं लागलं आहे. तर 13 अपक्षांना विधानसभेत जाण्याची संधी मिळाली आहे.

मनसेचं पुन्हा 'एकला चलो रे'

महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेची स्थापना 2006 साली झाली. त्यानंतर झालेल्या पहिल्याच विधानसभा निवडणुकीत म्हणजे 2009 साली महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेला 13 जागा जिंकता आल्या. एका नवख्या पक्षाला इतक्या जागा मिळालेल्या पाहून तेव्हा सर्वच राजकीय विश्लेषकांच्या भुवया उंचावल्या गेल्या.

परंतु ही स्थिती पुढे टिकली नाही. 2014 साली महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचा केवळ एकच आमदार जिंकून विधानसभेत गेला. जुन्नर मतदारसंघात शरद सोनवणे यांचा विजय झाला होता. शरद सोनवणे यांनी मनसे सोडून शिवसेनेत प्रवेश केला. (या निवडणुकीत शरद सोनवणे यांचा शिवसेनेच्या तिकिटावर पराभव झाला.)

राजू रतन पाटील

कल्याण ग्रामीण मतदारसंघात मनसेच्या राजू पाटील यांना 93818 मते मिळाली तर शिवसेनेच्या रमेश म्हात्रे यांना 86668 मते मिळाली आहेत. राजू पाटील यांच्या मतांचा विचार केल्यास त्यांना 47.46 टक्के मते मिळाल्याचे दिसून येते.

राजू रतन पाटील यांच्या विजयानंतर मनसेनं ट्वीट केलेला फोटो

रमेश म्हात्रे यांना 43.84 टक्के मते मिळाली आहेत तर वंचित बहुजन आघाडीच्या अमोल केंद्रे यांना 6189 मते मिळाली आहेत.

मनसेच्या भूमिकेतील बदल

महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेच्या भूमिकेमध्ये सातत्य नाही असा त्यांच्यावर...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

विधानसभा निवडणुकीच्या निकालातून महाराष्ट्राच्या जनतेनं महायुतीला कौल दिल्याचं स्पष्ट झालं. शिवसेना, भाजप, काँग्रेस, राष्ट्रवादी काँग्रेस या पक्षांसोबतच इतर पक्षांनीही या निवडणुकीत राज्यातलं आपलं स्थान आजमावण्याचा प्रयत्न केला.


सामग्री: मात्र भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने अवघ्या काही अवधीतच ट्रंप यांचा दावा फेटाळला.

तसेच, "भारताची ही ठाम भूमिका आहे की भारत आणि पाकिस्तानमधल्या सर्व प्रलंबित विषयांवर फक्त द्विपक्षीय चर्चाच होईल. सीमेपार दहशतवाद संपवल्याशिवाय या चर्चांना सुरुवात होणार नाही. दोन्ही देशांमधल्या सर्व विषयांवर तोडगा काढण्यासाठीच्या आवश्यक तरतुदी याआधीच शिमला करार आणि लाहोर जाहीरनाम्यात नमूद आहेत," असंही भारताकडून स्पष्ट करण्यात आलं.

भारत द्विपक्षीय चर्चेवर का ठाम आहे?

"काश्मीर प्रश्नावरील चर्चेत भारत तिसऱ्या कुणालाही समाविष्ट करणार नाही. कारण तिसरा पक्ष आला, तर मग चौथा येईल, पाचवा येईल आणि त्यात हुर्रियत सुद्धा येईल. त्यामुळे भारत द्विपक्षीय चर्चेवर ठाम राहील. हे भारताचे पूर्वपार चालत आलेले धोरण आहे." असं अरविंद गोखले म्हणतात.

"भारताचं परराष्ट्र धोरण पंडित नेहरूंपासून आतापर्यंत कायम स्थिर राहिलं आहे. त्यामुळे मोदी किंवा आणखी कुणी भारतात सत्तेत आलं, तरी परराष्ट्र धोरण बदलू शकत नाही. त्यामुळे द्विपक्षीय चर्चेवरून भारत मागे हटू शकत नाही." असंही ज्येष्ठ पत्रकार अरविंद गोखले सांगतात.

"कुलभूषण जाधवप्रकरणीही भारताने आंतरराष्ट्रीय न्यायालयात कुणाचीही मदत न घेता खटला लढवत आहे. काही प्रमाणात यशही मिळत आहे. त्यामुळे भारत अशा संवेदनशील मुद्द्यांवर सक्षमपणे लढते. काश्मीरच्या मुद्द्यावरही असेच होईल. कारण भारतात सरकार कुणाचेही असो, पाकिस्तानच्या बाबतीत भारत कायमच द्विपक्षीय चर्चेच्या बाजूने राहिला आहे," असं प्रा. राजेश खरात सांगतात.

प्रा. खरात पुढे सांगतात, "द्विपक्षीय चर्चा झाल्यास भारताला फायदाच होईल. याचं कारण विशेषत: काश्मीरच्या मुद्द्यावर भारताची बाजू कणखर आहे. भारताची बाजू डळमळीत झाली, तरच भारत मध्यस्थाची गरज लागेल. मात्र, सध्या भारताला अशी कोणतीही गरज दिसून येत नाही."

जतीन देसाईंना काश्मीरचा मुद्दा 'त्रिपक्षीय' वाटतो. ते म्हणतात, "शिमला करार आणि लाहोर जाहीरनाम्यानंतर आता परिस्थिती प्रचंड बदलली आहे. भारत-पाकिस्तानसह काश्मीरमधील जनतेचीही मतं वेगळी आहेत. त्यामुळे हा विषय द्विपक्षीय चर्चेऐवजी त्रिपक्षीय चर्चेकडे झुकताना दिसते."

शिमला करार आणि लाहोर जाहीरनामा काय आहेत?

काश्मीर प्रश्न सोडवण्यासाठी मध्यस्थीचा ट्रंप यांचा दावा फेटाळताना भारताने शिमला करार आणि लाहोर जाहीरनाम्याचा संदर्भ दिला. "दोन्ही देशांमधल्या सर्व विषयांवर तोडगा...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी काश्मीरप्रश्नी मध्यस्थीची विनंती केल्याचा दावा अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी सोमवारी पत्रकार परिषदेत केला. पाकिस्तानचे पंतप्रधान इम्रान खान हेही त्यावेळी उपस्थित होते. इम्रान खान यांनीही ट्रंप यांच्या मध्यस्थीच्या प्रस्तावाचं स्वागत केलं.


सामग्री: मात्र माजी मुख्यमंत्री सुशीलकुमार शिंदे यांच्या 'हे दोन पक्ष एकत्र येतील' या सूचक विधानामुळे राजकीय वर्तुळात चर्चेला उधाण आलं आहे.

"राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि काँग्रेस हे दोन्ही पक्ष थकले आहेत. काँग्रेस- राष्ट्रवादी काँग्रेस एकाच आईची लेकरं आहेत आणि एकाच आईच्या मांडीवर आम्ही दोन्ही पक्ष खेळलो आहोत. त्यामुळे भविष्यात आम्ही एकत्र येऊ. खरंतर शरद पवार आणि माझ्या वयात फक्त साडेआठ महिन्यांचा फरक आहे. जे झालं त्याबाबत आमच्याही मनात खंत आहे आणि त्यांच्याही मनात खंत आहे. पण ते कधीही बोलून दाखवत नाहीत. पण वेळ येईल तेव्हा ते नक्की बोलून दाखवतील," असं सुशीलकुमार शिंदे यांनी सांगितलं.

"काँग्रेसचे नेते वारंवार अशा स्वरुपाची विधानं करत आहेत. संकट काळात पवारसाहेबांनी नेतृत्व करावं असं त्यांना वाटतं. परंतु अशी कुठलीही चर्चा राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये नाही. असा कोणताही विचार नाही. निवडणुकीसाठी राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि काँग्रेस एकत्र आहेत. परंतु पक्ष म्हणून एक होण्याचा, विलीनकरणाचा मुद्दा नाही," असं राष्ट्रवादी काँग्रेसचे प्रवक्ते नवाब मलिक यांनी सांगितलं.

सुशीलकुमार शिंदे यांच्या वक्तव्यामुळं दोन्ही पक्षांच्या एकीकरणाची शक्यता निर्माण झालीये का, याबद्दल बोलताना ज्येष्ठ पत्रकार हेमंत देसाईंनी बीबीसी मराठीशी बोलताना म्हटलं, "लोकसभा निवडणुकीनंतर शरद पवारांनी राहुल गांधींची भेट घेतली तेव्हाही राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष काँग्रेसमध्ये विलीन होणार अशा चर्चा रंगल्या होत्या. मात्र पवारांनी त्याला दुजोरा दिला नाही. सुशीलकुमार शिंदे जे म्हणाले आहेत ते योग्यच आहे. राष्ट्रवादीची वेगळी अशी काही विचारसरणी नाही. राष्ट्रवादीच्या नेत्यांना काँग्रेस कसं सामावून घेणार हा खरा प्रश्न आहे', असं ज्येष्ठ पत्रकार हेमंत देसाई यांनी सांगितलं.

सुशीलकुमार शिंदेंच्या वक्तव्याला किती महत्त्व?

हेमंत देसाईंनी पुढे म्हटलं, की सुशीलकुमार शिंदे जे म्हणालेत ते बरोबर आणि तर्काला धरून आहे मात्र काँग्रेसच्या कोणत्याही नेत्याने अशी मागणी केलेली नाही. मुळात सुशीलकुमार शिंदेंच्या बोलण्याला काँग्रेस पक्षात तसंच राजकीय वर्तुळात किती महत्व उरलं आहे हेही ध्यानात घ्यायला हवं.

सुशीलकुमार शिंदे

देसाई यांनी सांगितलं, "आतापर्यंत राज्यात काँग्रेस मोठा पक्ष आणि राष्ट्रवादी दुसऱ्या क्रमांकाचा पक्ष असं आघाडीचं चित्र होतं. मात्र, आता काँग्रेस पूर्णत: विस्कळीत झाली आहे....\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

राज्यात विधानसभेच्या निवडणुका अवघ्या काही दिवसांवर आल्या आहेत. काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसची आघाडी असली तरी आज या दोन्ही पक्षांचं स्वतंत्र अस्तित्त्व आहे.