सामग्री: छगन भुजबळ सध्या केईएममध्ये उपचार घेत आहेत. तिथून डिस्चार्ज मिळाल्यावर ते आर्थर रोड जेलमध्ये जातील. तिथे सर्व कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण केल्यानंतर त्यांची तुरूंगातून सुटका होईल.

"छगन भुजबळ यांच्यावर उपचार सुरू आहेत. कोर्टानं जामीन मंजूर केला असला तरी आमच्याकडे अद्याप कोर्टाची कोणतीच ऑर्डर आलेली नाही. ती येईपर्यंत त्यांच्यावर उपचार सुरू राहतील आणि ऑर्डर आल्यावर त्यांना डिस्चार्ज दिला जाईल," असं केईएमच्या प्रभारी डीन डॉ. धनगौरी शेणवी यांनी स्पष्ट केलं.

केईएम रुग्णालय

भुजबळ यांना केईएम रूग्णालयातील नवीन इमारतीत दुसऱ्या मजल्यावर रूम नं. 43 मध्ये ठेवण्यात आलं आहे.

गुरुवारी मुंबई उच्च न्यायालयानं यावरचा निर्णय राखून ठेवला होता. मात्र शुक्रवारी झालेल्या सुनावणीवेळी भुजबळांना जामीन मंजूर करण्यात आला.

71 वर्षांचे भुजबळ गेल्या 2 वर्षांपासून जेलमध्ये बंद आहेत. या प्रकरणी तपासही पूर्ण झाला असल्यानं त्यांच्या तब्येतीचा विचार करता त्यांना जामीन देण्यात यावा, अशी मागणी भुजबळ यांच्या वकिलांकडून करण्यात आली होती. तसंच, सर्वोच्च न्यायालयानं PMLA कायद्याचं 45(1) हे कलम नुकतंच रद्दही केलं होतं, त्या आधारावरही त्यांच्याकडून जामिनाची मागणी करण्यात आली होती.

भुजबळांच्या अटकेनंतर मोठी राजकीय खळबळही माजली होती. त्यांचे पुतणे समीर भुजबळ यांना देखील अटक करण्यात आली होती. आता छगन भुजबळ यांना जामीन मंजूर झाल्यानंतर नाशिकमध्ये त्यांच्या समर्थकांनी मिठाई वाटून आनंद साजरा केला.

भुजबळांना जामीन मिळाल्यावर या प्रकरणी तक्रार केलेल्या अंजली दमानिया यांनी ट्वीट करत आपलं मत मांडलं. भुजबळांना जामीन मिळाला असला तरी त्यांची निर्दोष मुक्तता झालेली नाही. त्यांच्यावर लवकरच आरोप निश्चित होतील आणि ते पुन्हा तुरुंगात जातील असा दावा त्यांनी केला.

आम आदमी पार्टीच्या नेत्या प्रीती मेनन शर्मा यांनी दावा केलाय की भुजबळांना दोषी ठरवता येईल, एवढे पुरावे आहेत.

राष्ट्रवादीचे नवे प्रदेशाध्यक्ष जयंत पाटील यांनी म्हटलंय की भुजबळांना जामीन यापूर्वीच मिळायला हवा होता.

राष्ट्रवादीच्या खासदार सुप्रिया सुळे यांनी म्हटलंय की भगवान के घर में देर होती है, अंधेर नहीं.

"छगन भुजबळ आता लवकरच सक्रिय राजकारणात परत येतील अशी मी आशा व्यक्त करतो," असं राष्ट्रवादीचे नेते अजित पवार यांनी म्हटलंय. त्यानंतर त्यांनी ट्वीटही केलं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

राष्ट्रवादी काँग्रेसचे नेते आणि माजी उपमुख्यमंत्री छगन भुजबळ यांना काही वेळा पूर्वीच मुंबई उच्च न्यायालयाने अखेर जामीन मंजूर केला आहे. महाराष्ट्र सदन बांधताना पैशांची अफरातफर केल्याच्या आरोपांवरून 14 मार्च 2016 पासून भुजबळ मुंबईतल्या आर्थर रोड जेलमध्ये होते.


सामग्री: छगन भुजबळ हे 2004 पासून येवला-लासलगाव विधानसभा मतदारसंघाचं नेतृत्त्व करत आहेत. यंदा येवल्यातून भुजबळांच्या विरोधात शिवसेनेकडून संभाजी पवार यांच्या रूपानं तगडं आव्हान आहे.

निवडणुकीतील उमेदवार म्हणून येवला हा छगन भुजबळांचा मतदारसंघ असला, तरी त्यांचं मतदान नाशिक पश्चिम मतदारसंघात आहे. सिडको भागातल्या ग्रामोदय मतदान केंद्रावर दरवर्षी भुजबळ कुटुंबीय मतदान करतात आणि दौऱ्यावर निघतात. यंदा मात्र हे चित्र दिसलं नाही.

विशेष म्हणजे, छगन भुजबळांचे पुत्र आणि नांदगाव मतदारसंघाचे राष्ट्रवादीचे उमेदवार पंकज भुजबळ यांनीही मतदान केलं नाही. तेही नांदगावमध्येच तळ ठोकून होते.

अगदी मतदानाची वेळं संपेपर्यंत भुजबळ नाशिक पश्चिममध्ये फिरकले नाहीत आणि मतदानाचा हक्कही बजावला नाही.

भुजबळांसमोर येवल्यात तळ ठोकून राहण्याएवढं आव्हान?

भुजबळ नाशिक पश्चिममध्ये जाऊन मतदान न करता, येवल्यात तळ ठोकून का बसले, हा साहजिक प्रश्न या निमित्तानं उपस्थित होतोय.  2014 च्या विधानसभा निवडणुकीत छगन भुजबळ यांनी सकाळी नाशिकमध्ये मतदान केले आणि त्यानंतर ते मतदारसंघात गेले होते.

'सकाळ'चे उत्तर महाराष्ट्र आवृत्तीचे कार्यकारी संपादक श्रीमंत माने म्हणतात, "येवल्यात छगन भुजबळांसमोर नक्कीच आव्हान आहे. लोकसभेत समीर भुजबळांचा पराभव झाल्याने ते आता विधानसभेला रिस्क घेऊ इच्छित नसल्याचे दिसतात."

"माणिकराव शिंदे यांच्यासारखे भुजबळांचे निकटवर्तीय नेते दूर गेलेत. शिवाय गेल्या तीन वर्षात विविध संकटं त्यांना आली. वातावरण प्रतिकूल असल्यानं मतदारसंघात थांबले असावेत," असा अंदाज श्रीमंत माने व्यक्त करतात.

तर वरिष्ठ पत्रकार दीप्ती राऊत सांगतात, "नरेंद्र दराडे आणि किशोर दराडे शिवसेनेकडून विधानपरिषदेवर निवडून गेलेत, 15 वर्षे भुजबळ आमदार असल्यानं प्रस्थापितविरोधी जनभावना, तुरूंगात जाऊन आल्यानं प्रतिमा मलीन इत्यादी अनेक प्रतिकूल गोष्टी भुजबळांसमोर असल्यानं आव्हान मोठं आहे."

भुजबळ मतदान करून येऊ शकले नसते का?

छगन भुजबळ यांचं मतदान नाशिक पश्चिममधील सिडको भागातील ग्रामोदय मतदान केंद्रात असतं. येवला ते नाशिक पश्चिम हा अंतर सुमारे 100 किलोमीटर एवढा आहे. त्यामुळे कारने हा अंतर दीड-दोन तासात कापता येणं शक्य आहे. मात्र, रस्त्यांची दुरावस्था पाहता कमाल अडीच तास लागू शकतात.

दुसरीकडे, येवल्यातून स्वत: छगन भुजबळ आणि शेजारच्या नांदगावमधून मुलगा पंकज भुजबळ हे उमेदवार होते. मनमाड गाव...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

राष्ट्रवादी काँग्रेसचे नेते छगन भुजबळ यांनी विधानसभा निवडणुकीसाठी मतदान केलं नाही. दरवर्षी सकाळी मतदान करून मग मतदारसंघात फिरणाऱ्या भुजबळांनी यंदा मात्र मतदानाकडे पाठ फिरवली.


सामग्री: छटपूजेवेळी हिंदू भाविक.

माणसाचे आयुष्य मृत्यूनंतर पूर्णपणे संपते, यावर जगभरातील लाखो लोकांचा विश्वास आहे. अशा लोकांची संख्या आता वाढते आहे - ज्यांना या जगात देव नाही, पुनर्जन्म नाही किंवा कुठलीही अध्यात्मिक अवस्था नाही, असं ठामपणे वाटते. या विचारधारेला आता गती मिळू लागली आहे, मोठ्या प्रमाणावर नसला तरी या विचाराला पाठिंबा मिळू लागला आहे. काही देशांमध्ये तर कधी नव्हे तो इतक्या उघडपणे निरीश्वरवादाचा स्वीकार होताना दिसतो आहे.

"आज आजूबाजूला दिसतात तेवढे नास्तिक याआधी जगात कधीच नव्हते, संख्येनेही आणि मानवतेच्या एकूण प्रमाणातही," असं प्रा. फिल झुकरमन यांना वाटतं. झुकरमन हे समाजशास्त्र आणि धर्मनिरपेक्ष अभ्यास या विषयांचे कॅलिफोर्नियातील क्लेरमाउंट येथील पिट्झर कॉलेजमध्ये प्राध्यापक आहेत तसेच 'लिविंग द सेक्युलर लाइफ' या पुस्तकाचे ते लेखकही आहेत.

गॅलप इंटरनॅशनलने 57 देशातल्या 50 हजाराहून अधिक लोकांमध्ये केलेल्या सर्वेक्षणानुसार, 2001 ते 2005 मध्ये धार्मिक असणाऱ्यांचं प्रमाण 77 टक्क्यांहून 68 टक्क्यांवर आलं. तर स्वतःची ओळख नास्तिक अशी सांगणाऱ्यांचं प्रमाण तीन टक्क्यांनी वाढलंय. त्यामुळे जगभरातल्या कट्टर निरीश्वरवाद्यांचं प्रमाण अंदाजे 13 टक्क्यांवर पोहोचलं आहे.

जरी परमेश्वराचं अस्तित्व नाकारणाऱ्यांचं हे प्रमाण बहुमतात नसलं तरी भविष्यातल्या परिस्थितीची ही नांदी असेल का? जागतिक विचारधारेतला हा ट्रेंड असाच चालू राहणार असल्याचं गृहित धरलं तर एक दिवस धर्माचं अस्तित्वच पूर्णपणे संपुष्टात येईल का?

भविष्याबद्दलचं भाकीत आताच वर्तवणं अशक्य आहे. पण धर्म, धर्माचा उगम आणि काही लोकांना धर्माविषयी इतकी आत्मीयता का वाटते किंवा काहींना धर्माचा इतका तिटकारा का वाटतो, यासारख्या माहितीच्या आधारावर येणाऱ्या दशकात किंवा शतकात देव आणि माणसातलं नातं कसं असेल, याचा थोडाबहुत अंदाज लावत येऊ शकतो.

एखाद्या व्यक्तीला वा देशाला निरीश्वरवादाचा पुरस्कार करण्यासाठी असा कोणता ठाम मुद्दा कारणीभूत ठरतो का, याचा अभ्यास अजूनही जाणकार करत आहेत. पण याबाबतचे काही मुद्दे साधारणपणे लक्षात येतात.

सध्याच्या अनिश्चित वातावरणात धर्माचं आवाहन केल्यानं मिळणाऱ्या सुरक्षेची भूमिका. म्हणूनच ज्या देशांमध्ये निरीश्वरवाद्यांची संख्या अधिक आहे, त्या देशांमध्ये नागरिकांना उच्चदर्जाचं आर्थिक, राजकीय आणि मूलभूत गरजांचं स्थैर्य मिळाल्याचं दिसून आलं आहे. यात आश्चर्य...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

निरीश्वरवाद अर्थात देवाचे अस्तित्व नाकारणारी विचारधारा जगात अनेक ठिकाणी मूळ धरू लागली आहे. त्यामुळे अध्यात्म आता इतिहासजमा होणार का? या प्रश्नाचं उत्तर फार क्लिष्ट आणि गुंतागुंतीचं आहे. रेचल न्यूवर यांनी केलेला उहापोह.


सामग्री: छत्तीसगड दिवसभरात केवळ राज्यातल्याच हॉस्पिटल्सना नव्हे तर देशभरातल्या इतर राज्यांनाही ऑक्सिजन पुरवत आहे.

छत्तीसगडचे मुख्यमंत्री भूपेश बघेल यांनी बीबीसीला सांगितलं, "छत्तीसगड ऑक्सिजन उत्पादक राज्य आहे. इथून मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, ओडिशा तसंच इतर राज्यांमध्ये ऑक्सिजन पाठवला जात आहे. छत्तीसगडमध्ये सध्या दररोज 386.92 मेट्रिक टन ऑक्सिजनचं उत्पादन होत आहे. यापैकी राज्यात केवळ 160 मेट्रिक टन इतका वापर होत आहे. उर्वरित ऑक्सिजन इतर राज्यांना पाठवला आहे."

छत्तीसगडमध्ये ऑक्सिजनची निर्मिती करणारे 29 यंत्र आहेत. यापैकी 27 स्प्रिंग असोर्प्शन संयंत्र आहेत. यात 176.92 मेट्रिक टन ऑक्सिजनचं उत्पादन केलं जातं. याचा वापर उद्योग आणि दवाखान्यांमध्ये केला जातो.

पण ऑक्सिजनचं सर्वाधिक उत्पादन राजधानी रायपूरपासून 30 किलोमीटर अंतरावरच्या भिलाई स्टील प्लांटमध्ये केलं होतं.

स्टील प्लांटमधून पुरवठा

भिलाई स्टील प्लांटमध्ये 1959पासून उत्पादन सुरू झालं आहे आणि आज देशातील 260 मीटर लांबीच्या रेल्वेच्या सगळ्यात लांब पटरीसाठी इथून पुरवठा केला जातोय. या कारखान्याची वार्षिक उत्पादन क्षमता 31 लाख 53 हजार टन आहे. याशिवाय या कारखान्यात ऑक्सिजनचही उत्पादन होतं.

गेल्या वर्षी कोरोना आल्यानंतर दवाखान्यांना ऑक्सिजनची गरज पडू लागली तेव्हा इथलं ऑक्सिजन उत्पादन वाढवण्यात आलं.

गेल्या वर्षी ऑगस्ट ते मार्च 2021पर्यंत भिलाईच्या कारखान्यातून 13,002 मेट्रिक टन लिक्विड मेडिकल ऑक्सिजनचा पुरवठा करण्यात आला आहे. याचा देशातल्या वेगवेगळ्या राज्यांतील लोकांना उपयोग झाला आहे.

या काळात सर्वाधिक 5921 मेट्रिक टन लिक्विड मेडिकल ऑक्सिजनची पूर्तता तेलंगणाला करण्यात आली.

मध्यप्रदेश 2640, छत्तीसगड  1955, महाराष्ट्र 999, आंध्रप्रदेश 665, उत्तरप्रदेश 389, ओडिशा 190, गुजरात आणि कर्नाटकला 89 मेट्रिक टन लिक्विड मेडिकल ऑक्सिजनचा पुरवठा करण्यात आला.

गरजेनुसार वाढता पुरवठा

1 एप्रिलला भिलाई कारखान्यातून  279.35 मेट्रिक टन इतकं उत्पादन करण्यात आलं होतं. तर पुरवठा फक्त 75.60 मेट्रिक टन इतका होता. एका आठवड्यानंतर मात्र पुरवठ्याचा आकडा 142.35 मेट्रिक टन इथपर्यंत पोहोचला.

देशभरात ऑक्सिजनची मागणी जसजशी वाढत गेली, तसतसं पुरवठ्याचा आकडाही वाढत गेला. 10 एप्रिलला भिलाईहून 293.12 मेट्रिक टन ऑक्सिजनचा पुरवठा करण्यात आला.

21 एप्रिलला भिलाईहून 364.82 मेट्रिक टन ऑक्सिजनचा पुरवठा...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

कोरोना व्हायरसच्या संकटात देशभरात ऑक्सिजनची कमतरता जाणवत असताना छत्तीसगड अनेक राज्यांना ऑक्सिजनचा पुरवठा करणारं केंद्र बनलं आहे.


सामग्री: छत्तीसगडच्या महिला आयोगाच्या अध्यक्ष किरणमयी नायक

महिला आयोगाच्या अध्यक्ष किरणमयी नायक यांनी बिलासपूरमध्ये आयोजित पत्रकार परिषदेत म्हटलं की, "मुलींनी प्रेमात पडण्याअगोदर विचार करायला हवा."

किरणमयी नायक यांना महिलांविषयी विचारलेल्या एका प्रश्नावर त्यांनी उत्तर देताना म्हटलं, "बहुतेक प्रकरणांमध्ये महिला संमतीनं संबंध ठेवतात. लिव्ह-इन-रिलेशनशिपमध्येही राहतात. त्यानंतर मग एफआयआर करतात, बलात्काराचा गुन्हा नोंदवतात. त्यामुळे मी सगळ्यांना विनंती करेल की आपले नातेसंबंध, प्रतिष्ठा याकडे आधी पाहावं. अशाप्रकारचं कोणतंही नातं तुम्ही ठेवणार असाल तर त्याचे परिणाम नेहमीच वाईट होतात."

विरोधी पक्ष भाजपनं महिला आयोगाच्या अध्यक्षांनी आपलं वक्तव्य मागे घ्यावं आणि माफी मागावी, अशी मागणी केली आहे. तर मुख्यमंत्री भूपेश बघेल यांनी आयोगाच्या अध्यक्षांचा बचाव करत म्हटलंय की, महिला आयोगाच्या अध्यक्षांनी त्यांच्या अनुभवाच्या आधारे वक्तव्य केलं असेल.

बघेल यांनी म्हटलं, "महिला आयोगाच्या अध्यक्षाच्या वक्तव्यावर मी टिप्पणी करणार नाही. ते एक घटनात्मक पद आहे आणि त्यांनी काही म्हटलं असेल तर त्यांच्या अनुभवाच्या आधारावर म्हटलं असेल. आकड्यांच्या आधारे म्हटलं असेल."

रायपूर शहराच्या माजी महापौर किरणमयी नायक वकिलीच्या पेशात होत्या आणि 12 वर्षांपूर्वी त्यांनी 'शरीरासंबंधीच्या कायद्यांचा टीकात्मक अभ्यास' या विषयावर पीएचडी केली आहे.

प्रेम, धोका आणि खटला

किरणमयी नायक सांगतात, "मी माझ्या वक्तव्यावर ठाम आहे. ज्या दिवशी मी हे वक्तव्य केलं त्यादिवशी एका पोलीस कॉन्स्टेबलविरोधात एक महिला तक्रार घेऊन आली होती.  त्या महिलेला माहिती होतं की, ती ज्या पोलीस कर्मचाऱ्यासोबत राहत आहे तो आधीच विवाहित आहे आणि त्याला तीन मुलंही आहेत. पण त्यानं आपल्या बायकोशी फारकत घ्यावी आणि आपल्यासोबत राहावं, अशी या महिलेची इच्छा होती."

गेल्या काही दिवसांपासून आपल्याकडे यापद्धतीचे 18 ते 20 प्रकरणं आल्याचा किरणमयी यांचा दावा आहे.

पण, कबीरधाम जिल्ह्यातील 29 वर्षीय संयुक्ता (बदलेलं नाव) यांचं म्हणणं आहे की, "अंधारात ठेवून घेतलेल्या संमतीला महिलेची अधिकृत संमती समजायला हवं का?"

त्यांनी काही दिवसांपूर्वीच आपल्या प्रियकराविरोधात लैंगिक शोषणाची तक्रार दाखल केली होती.

त्या म्हणतात, "मी ज्या माणसावर प्रेम करत होते, त्यानं माझ्याशी लग्न करण्याचं वचन दिलं होतं. हे मला दोन...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

छत्तीगडमध्ये सध्या राज्य महिला आयोगाच्या अध्यक्षांनी केलेल्या एका वक्तव्यावर जोरात चर्चा सुरू आहे.


सामग्री: छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म नक्की कोणत्या तारखेस झाला, त्या दिवशी कोणती तिथी होती, जयंती तारखेने साजरी करायची की तिथीने यावरही अनेक मत-मतांतरे आहेत. त्यामुळेच प्रत्येक वर्षी शिवजयंतीच्या तारखेबाबत वेगवेगळे विचारप्रवाह दिसून येतात.

या अशा विचारप्रवाहांमुळे शिवाजी महाराजांची सध्याची जन्मतारीख कशाप्रकारे ठरवण्यात आली याचा विचार करण्याचा प्रयत्न येथे करू.

सध्याच्या 19 फेब्रुवारी 1630 या तारखेच्या म्हणजेच फाल्गुन वद्य तृतिया, शके 1551 शुक्ल संवत्सर या तिथीच्या ऐवजी पूर्वी छ. शिवाजी महाराजांच्या जन्माची तारीख वैशाख शुद्ध द्वितिया शके 1549 मानली जात असे. इंग्रजी कॅलेंडरप्रमाणे हा दिवस होता 6 एप्रिल 1627.

(त्यामुळे जेथे शके 1549 येते तेथे इसवी सन 1627 आणि शके 1551 येते तेथे इसवी सन 1630 साल स्मरणात ठेवावे. शालीवाहन शक आणि इसवी सन यांच्यामध्ये 78 वर्षांचा फरक आहे.)

लोकमान्य टिळकांचे योगदान

छ. शिवाजी महाराजांच्या जन्मतिथीबाबत सुरुवातीच्या काळात प्रयत्न करणाऱ्यांमध्ये लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळकांचे आणि वि. का. राजवाडे यांचे नाव आधी घेतले जाते.

टिळकांनी शिवाजी महाराजांच्या जन्मतिथीबाबत विशेष प्रयत्न करुन काही मते मांडली होती. 14 एप्रिल 1900 च्या दिवशी केसरीमध्ये छापलेल्या लेखात त्यांनी याचा सविस्तर ऊहापोह केला होता.

शिवाजी महाराजांच्या जन्मतारखेबाबत निश्चित माहिती उपलब्ध होत नसल्याबद्दल त्यांनी खंत आणि नाराजी व्यक्त केली होती.

बखरकारांनी वेगवेगळ्या नोंदी केल्यामुळे शिवाजी महाराजांची जन्मतारीख नक्की कोणती असावी यावर एकमत नव्हते.

डी. व्ही. आपटे आणि एम. आर. परांजपे लिखित 'Birth Date of Shivaji' पुस्तक

डी. व्ही. आपटे आणि एम. आर. परांजपे यांनी 'Birth Date of Shivaji' नावाने लिहिलेल्या पुस्तकात हे नमूद केले आहे. आपटे आणि परांजपे यांचे पुस्तक 'द महाराष्ट्रा पब्लिशिंग हाऊस लिमिटेडटने 1927 साली प्रकाशित केले आहे.

टिळकांनी काही मुद्द्यांचा विचार तेथे केला होता.

ते लिहितात,

1) कवी भूषण यांनी 'शिवभूषण' या काव्यात शिवाजी महाराजांच्या जन्मतारीख दिलेली नाही.

2) सभासद बखर ही शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर सुमारे पंधरा वर्षांनी लिहिली गेली. त्यामध्येही तारखेचा उल्लेख नाही.

केवळ एके ठिकाणी वयाचा उल्लेख येतो ते म्हणजे जिजाबाई शहाजी महाराजांना भेटायला बंगळुरूला गेल्या तेव्हा शिवाजी महाराज 12 वर्षांचे होते.

3)...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

गेले अनेक दशके महाराष्ट्रात शिवजयंती नक्की कोणत्या तारखेने साजरी करायची याबाबत वाद-प्रतिवाद केले जात आहेत.


सामग्री: छत्रपती शिवाजी महाराजांचे वंशज आणि भाजपचे नेते उदयनराजे भोसले यांनी केलेल्या या विधानावरून सध्या चर्चा सुरू झालीये.

'इंडियन एक्सप्रेस' या इंग्रजी वृत्तपत्रात मंगळवारी (15 ऑक्टोबर) उदयनराजे भोसले यांची मुलाखत छापून आली. 'शिवकालीन किल्ले लग्न आणि इतर कार्यक्रमांना देण्याबाबत सरकारच्या नव्या धोरणाबाबत गोंधळ दिसून येतो. याबाबत तुमचं मत काय,' असा प्रश्न मुलाखतीदरम्यान उदयनराजे यांना विचारण्यात आला होता.

या प्रश्नाचं उत्तर देताना उदयनराजेंनी म्हटलं, "यात चुकीचं काय आहे? माध्यमांनी या प्रकरणाला चुकीचं वळण दिलं आहे. मी पर्यटनमंत्री जयकुमार रावल यांच्याशी बोललो. त्यांनी मला त्यांची योजना समजून सांगितली आहे. किल्यांवरची मंदिरं लग्नासमारंभासाठी भाड्याने देण्याचा सरकारचा विचार आहे. या काही चुकीचं असल्याचं मला वाटत नाही. आपण मंदिरामध्ये लग्न ठेवतोच ना. खरं तर ही आपली परंपरा आहे. तसंच काही देशांची अर्थव्यवस्था पर्यटन व्यवसायावर अवलंबून आहे. आपण आपले किल्ले पर्यटनासाठी भाडेतत्वावर दिल्यास देशाची अर्थव्यवस्था सुधारण्यासाठी आपल्याला मदतच होईल."

वक्तव्यावर स्पष्टीकरण

उदयनराजेंची मुलाखत प्रसिद्ध झाल्यानंतर दुर्गप्रेमींनी त्यावर तीव्र नाराजी व्यक्त केली. तसंच या प्रकरणावरून उदयनराजेंना सोशल मीडियावरही प्रचंड ट्रोल करण्यात आलं. यानंतर उदयनराजे यांनी आपल्या वक्तव्याबाबत स्पष्टीकरण दिलं.

त्यांनी म्हटलं, "प्रत्येक गडकिल्ल्यावर असलेल्या मंदिरात त्या परिसरात राहणारे लोक साध्या पद्धतीने विवाह सोहळे आयोजित करत असतात. त्यामुळे तिथं विवाहसोहळे आयोजित करण्यात काही गैर आहे, असं मला वाटत नाही."

"माझ्या बोलण्याचा चुकीचा अर्थ काढला गेला. बोलण्याला वेगळा अँगल दिला गेला. गडकिल्ल्यांवर पर्यटन वाढलं पाहिजे. पण तिथं बार, रेस्टॉरंटसारख्या संस्कृतीला माझा काय सर्वांचाच विरोध असेल," असं उदयनराजे यांनी स्पष्ट केलं.

एका महिन्यापूर्वी महाराष्ट्र सरकारनं गडकिल्ल्याच्या पर्यटनाबाबत एका नवीन धोरणाची घोषणा केली होती. त्यावेळीही या मुद्द्यावर बरीच चर्चा झाली. सोशल मीडियावरही उलट-सुलट प्रतिक्रिया पहायला मिळल्या.

उदयनराजे यांचं वक्तव्य आणि महाराष्ट्र सरकारचं पर्यटन धोरण याबद्दल लोकांचं मत काय आहे, हे जाणून घेण्याचा आम्ही प्रयत्न केला.

'गडकिल्ले ही महाराष्ट्राची अस्मिता'

दुर्ग संशोधक भगवान चिले यांनी उदयनराजेंच्या वक्तव्याचा विरोध केला....\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

"गडकिल्ले लग्नसमारंभासाठी भाडेतत्त्वावर देण्यात काही चुकीचे वाटत नाही. आपण मंदिरांमध्ये लग्न लावत नाही का? गडकिल्ले भाडेतत्वावर दिल्यास देशाची अर्थव्यवस्था सुधारेल."


सामग्री: छत्रपती संभाजी महाराज यांचं चित्र (डॉ. कमल गोखले यांच्या पुस्तकातून)

'लोकसत्ता'चे संपादक आणि लेखक गिरीश कुबेर यांचं 'रेनेसाँ स्टेट: द अनरिटन स्टोरी ऑफ मेकिंग ऑफ महाराष्ट्र' हे इंग्रजी भाषेतील पुस्तक अलीकडेच प्रकाशित झालं. महाराष्ट्राची जडण-घडण उलगडून दाखवताना त्यांनी 'डेक्कन आफ्टर शिवाजी' या प्रकरणामध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर काय झालं, याची मांडणी केली आहे.

कुबेर लिहितात: 'अखेर वारशाचा वाद संपुष्टात आणण्यासाठी संभाजींनी सोयराबाई आणि त्यांच्याशी निष्ठा असणाऱ्यांना ठार केलं. त्यांपैकी काही जण शिवाजींच्या अष्टप्रधान मंडळातील होते. या रक्तपातामुळे शिवाजींनी तयार केलेल्या मौल्यवान अशा कतृत्ववान मंडळीच्या फळीचा अंत झाला. नंतर संभाजींना याची मोठी किंमत चुकवावी लागली.'

पुस्तकात छत्रपती संभाजी यांच्याविषयीचं लिखाण "खोडसाळपणाचं" असल्याचा आरोप करत भाजपने पुस्तकावर बंदीची मागणी केली आहे. राष्ट्रवादीच्या अमोल कोल्हेंनी पुस्तकातून हा भाग वगळण्याची मागणी केली आहे. तर गिरीश कुबेरींनी माफी मागावी, असं काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष नाना पटोलेंनी म्हटलं आहे. संभाजी ब्रिगेड आणि इतर मराठा संघटनांनी आक्रमक भूमिका घेतल्या आहेत.

पण या गोंधळात मूळ मुद्द्यांबद्दल बोलणं आवश्यक आहे. संभाजी महाराज आणि सोयराबाईंचं नातं नेमकं कसं होतं? शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर रायगडावर काय नाट्य घडत होतं? सोयराबाईंनी संभाजी महाराजांविरोधात कट रचले होते का? सोयराबाईंचा मृत्यू नेमका कसा झाला? याबद्दल इतिहासात काय पुरावे आहेत? इतिहासकारांची काय मतं-मतांतरं आहेत? आणि त्याबद्दल कुबेरांचं काय म्हणणं आहे? या प्रश्नांची उत्तरं ऐतिहासिक पुराव्यांच्या आधारे शोधण्याचा प्रयत्न करत आहोत.

'पट्टराणी' सोयराबाई आणि 'युवराज' संभाजी

शिवाजी महाराजांची पट्टराणी म्हणून मान मिळालेल्या सोयराबाई या मोहिते घराण्यातल्या. धाराजी मोहिते आणि संभाजी मोहिते या मातब्बर लढवय्यांनी शहाजी राजेंच्या सैन्यात पराक्रम गाजवला. त्यातील संभाजी मोहिते यांची मुलगी सोयराबाई. शिवाजी महाराजांसोबत त्यांचा विवाह झाल्याची निश्चित तारीख सापडत नाही. त्यांना पुढे बाळीबाई उर्फ दीपाबाई आणि राजाराम ही दोन अपत्ये झाली.

रायगड

6 जून 1674 या दिवशी रायगडावर झालेल्या शिवराज्याभिषेक सोहळ्यात सोयराबाईंना पट्टराणीचा मान मिळाला. त्यावेळी सोयराबाईंखेरीज महाराजांच्या इतर तीन पत्नी हयात...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

शिवाजी महाराजांच्या पत्नी सोयराबाई यांची हत्या शिवाजी महाराजांचे पुत्र संभाजी महाराज यांनीच केल्याचं कथन अलीकडेच प्रकाशित झालेल्या एका पुस्तकात करण्यात आलं. त्यामुळे राजकीय प्रतिक्रिया तर उमटल्याच, पण मराठा इतिहासाच्या काळजावरची ही जखम पुन्हा भळभळू लागली आहे.


सामग्री: छात्र भारतीच्या मुलांची जुहू पोलीस स्टेशनच्या आवारात निदर्शनं केली.

सकाळी या परिसराला पोलीस छावणीचं स्वरूप आलं होतं. पोलिसांनी भाईदास हॉल येथे कार्यक्रमासाठी आलेल्या शंभरहून अधिक विद्यार्थ्यांना खबरदारीचा उपाय म्हणून पोलिस व्हँनमध्ये भरून विलेपार्ले रेल्वे स्टेशनला सोडलं.

जुहू पोलिस स्टेशनमध्ये सुमारे 200 तरुण-तरुणी पोलीस स्टेशनच्या आवारात जमिनीवर बसून गाणी गात होती. या आंदोलकांना व्हॅनमध्ये भरून पोलिसांनी नजीकच्या पोलिस ठाण्यात नेलं आणि दुपारी उशीरा सर्वांना सोडून देण्यात आलं.

छात्रभारती कार्यकर्ता अनुप संखे यांनी बीबीसीला सांगितलं, "आजच्या कार्यक्रमाला तीन महिन्यांपूर्वीच पोलिसांनी परवानगी दिली होती. परंतु कालच्या महाराष्ट्र बंदच्या पार्श्वभूमीवर कायदा-सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होऊ नये म्हणून आज परवानगी नाकारण्यात आली."

पोलिसांनी भाईदास हॉल येथून 125 विद्यार्थ्यांना गाडीत भरून विलेपार्ले रेल्वे स्टेशनला सोडलं. तिथून विद्यार्थी ठिकठिकाणी निघून गेले.

परिसराला पोलीस छावणीचं स्वरूप

राष्ट्रीय छात्र संमेलनात बोलण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आलेल्या अलाहाबादच्या रिचा सिंग आणि हरयाणाचे प्रदीप नरवाल या विद्यार्थी नेत्यांनादेखील सांताक्रूज पोलिसांनी ताब्यात घेतलं होतं. मात्र दुपारी उशीरा त्यांनादेखील सोडून देण्यात आलं.

पुण्यात गुन्हा दाखल

दरम्यान,  जिग्नेश मेवाणी आणि उमर खालिद यांच्यावर 31 डिसेंबर रोजी पुण्यात शनिवारवाडा इथं केलेल्या भाषणात तेढ निर्माण करणारे विधान केल्याचा गुन्हा दाखल झाला आहे.

विश्रामबाग पोलीस ठाण्यात अक्षय बिक्कड यांनी केलेल्या तक्रारीवरुन गुन्हा नोंदवण्यात आल्याची माहिती पोलिसांनी दिली.

भीमा-कोरेगाव येथे झालेल्या कार्यक्रमापूर्वी पुण्यात शनिवारवाडा इथं 31 डिसेंबर रोजी एल्गार परिषद झाली होती. त्यात केलेल्या भाषणात या दोघांनी केलेल्या वक्तव्यामुळे दोन समाजात तेढ आणि द्वेषाची भावना निर्माण झाली, अशी तक्रार करण्यात आली होती.

या विधानांमुळे अज्ञात व्यक्तींनी भीमा-कोरेगाव विजयस्तंभ परिसरात दगडफेक आणि जाळपोळ केली, असं तक्रारीत म्हटलं होतं. त्यावरून पोलीसांनी गुन्हा दाखल केला आहे.

हे पाहिलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

मुंबईच्या भाईदास सभागृहात गुरुवारी आयोजित छात्र भारतीच्या सभेला परवानगी नाकारण्यात आली. गुजरातचे दलित नेते आणि आमदार जिग्नेश मेवाणी आणि दिल्लीच्या जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठाचे विद्यार्थी उमर खालिद या सभेत भाषण करणार होते.


सामग्री: छायाचित्रकार आणि टीव्ही वार्ताहरांना कोरोनाचा सर्वाधिक फटका बसला आहे.

35 वर्षांच्या या कॅमेरामनचा रिपोर्ट पॉझिटिव्ह आला. पण त्यांना ना कोणता त्रास होत होता, ना कोरोनाची काही लक्षणं त्यांच्यात दिसत होती.

"हा आम्हा सगळ्यांसाठीच एक मोठा धक्का होता. कामाशिवाय ते इतर कारणांनी घराबाहेरही पडलेले नव्हते," जय महाराष्ट्र न्यूज चॅनलचे संपादक प्रसाद काथे सांगतात.

तेव्हापासून या 7 वर्षं जुन्या न्यूज चॅनलमधल्या 15 जणांचे रिपोर्ट पॉझिटिव्ह आले आहेत. यातले बहुतेक रिपोर्टर्स आणि कॅमेरामन आहेत. तीन आठवड्यांपूर्वी या न्यूज चॅनलने पत्रकारांना वार्तांकनासाठी बाहेर म्हणजेच 'फील्डवर' पाठवणं थांबवलं. यातले बहुतेकजण आता घरीच विलगीकरणात आहेत.

अंधेरीच्या गजबजलेल्या भागात एका 8 मजली इमारतीतली या न्यूज चॅनलची 12,000 चौरस फुटांची, 2 स्टुडिओ असणारी न्यूजरूम आता बंद आहे. एक इलेक्ट्रिशियन आणि प्रॉडक्शन कन्ट्रोल रूमचा एक तंत्रज्ञ, असे दोनच जण आता या न्यूजरूममध्ये असतात.

चॅनलच्या 120 कर्मचाऱ्यांपैकी बहुतेकांची म्हणजे पत्रकारांपासून तंत्रज्ञ ते वाहन चालकांपर्यंत सगळ्यांची कोव्हिडसाठी चाचणी करण्यात आलेली आहे. हळूहळू या चाचण्यांचे अहवाल येतायत.

"व्हायरसच्या संसर्गामुळे आता एक लाईव्ह न्यूज चॅनल चालवणं एक आव्हान झालंय. म्हणूनच चॅनल सुरू ठेवण्यासाठी आम्ही वेगळी आखणी केली," काथेंनी माझ्याशी बोलताना सांगितलं.

गेल्या तीन आठवड्यांपासून 'जय महाराष्ट्र' ही वृत्तवाहिनी 28 मिनिटांची 6 बातमीपत्रं एका दिवसात प्रसारित करत आहे. पूर्वी याच वाहिनीवर एकूण 18 लाईव्ह बातमीपत्रं व्हायची. उरलेल्या वेळात रेकॉर्डेड बातम्या आणि सध्याच्या घडामोडींविषयीचे कार्यक्रम दाखवण्यात येतायत.

घरून प्रसारण सुरू

कोरोना व्हायरसच्या संसर्गाचा फटका बसलेली ही एकमेव वृत्तसंस्था नाही. जवळपास 100 पत्रकारांना या विषाणूची लागण झालेली आहे.

म्हणूनच आता अनेक न्यूज चॅनल्सचे अँकर्स नेहमीच्या भव्य स्टुडिओऐवजी त्यांच्या घरी बसून बातम्या देताना दिसतात. त्यांच्यापाठी त्यांच्या नेटवर्कचं ब्रँडिंग वा लोगो असतो. घरचं ब्रॉडबँड वा 4G मोबाईल हॉटस्पॉट वापरून याचं प्रसारण होतं.

आता अनेक न्यूज चॅनल्सचे अँकर्स नेहमीच्या भव्य स्टुडिओ ऐवजी त्यांच्या घरी बसून बातम्या देताना दिसतात.

"अनेकदा ग्लिच येतात. कधी कधी बुलेटिन सुरू असताना मध्येच अँकरच्या घरातली वीज जाते. कधी कधी इंटरनेट डिस्कनेक्ट होतं....\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

काही दिवसांपूर्वी मुंबईतले अनेक पत्रकार कोरोना व्हायरससाठीची चाचणी करून घ्यायला रांगेत उभे होते. यातच एका मराठी वृत्तवाहिनीच्या स्टुडिओमधले एक कॅमेरामन होते .


सामग्री: छेड काढणाऱ्या मुलांचा प्रतिकार करण्याची जगावेगळी पद्धत.

अनेकदा महिला त्याकडे दुर्लक्ष करतात किंवा त्याची तीव्रता जर अधिक असेल तर प्रतिकार करतात. पण अॅमस्टरडॅममधल्या एका विद्यार्थिनीने एक जगावेगळा मार्ग शोधून काढला आहे.

तिची छेड काढणाऱ्या व्यक्तीसोबत ती सेल्फी घेते आणि कॅटकॉलर या तिने तयार केलेल्या इन्स्टाग्राम अकाउंटवर टाकते. 20 वर्षांच्या नोआ जानसामाने गेल्या काही दिवसांपासून आपली छेड काढणाऱ्यांसोबत सेल्फी घ्यायला सुरुवात केली आहे.

ती सेल्फी घेते आणि कॅटकॉलर या इंस्टाग्रामवर अकाउंटवर टाकते.

तिनं बीबीसीला सांगितलं की ती जेव्हा रस्त्यावरुन फिरत असताना तिची नेहमीच छेड काढली जायची. काही जण तर तिला शारीरिक संबंधांची मागणी देखील करायचे.

"जर माझी कुणी छेड काढली, तर काय करावं हे मला सुचतचं नव्हतं. जर मी प्रतिकार केला तर परिस्थिती आणखी बिघडेल, ही भीतीदेखील मला सतावत होती."

"या गोष्टीकडं दुर्लक्ष करण्याची पण माझी इच्छा नव्हती. काही लोक छेडछाड करून सहीसलामत सुटतात आणि त्यांच्यावर काही कारवाईही होत नाही, हे पाहून मला दुःख वाटलं.

तेव्हापासून मी छेड काढणाऱ्यांना सेल्फी काढण्याची विनंती करू लागले. ते लोक लगेच तयार होत असत. काहींना तर अभिमानदेखील वाटतो," ती सांगते.

'छेड काढणाऱ्यांकडं दुर्लक्ष करून चालणार नाही.'

"सेल्फी घेण्यामागचा उद्देश काय, असं मला त्यांच्यापैकी फारसं कुणी विचारत नाही. त्यामुळं मी त्यांना सांगत नाही. आतापर्यंत फक्त एकाच व्यक्तीनं मला विचारलं की हे नेमकं कशासाठी आहे. मी त्याला याबद्दल सांगितले. पण त्याने तरीदेखील सेल्फी घेऊ दिला," नोआ सांगते.

तिला हा प्रकल्प महिनाभर चालवायचा आहे.

नोआ म्हणते, "माझ्या मित्रांना ही कल्पनादेखील नसते की महिलांना कोणत्या त्रासाचा सामना रोज करावा लागतो."

'समाजात जागरुकता निर्माण व्हावी म्हणून मी हे सेल्फी घेते.'

"जगातल्या 50 टक्के समाजाला रोज कोणत्या ना कोणत्या त्रासाला सामोरं जावं लागतं. पण उरलेल्या अर्ध्या समाजाच्या हे गावी देखील नसतं, हे जरा मला विचित्रच वाटतं."

"मला या पुरुषांचा अपमान करायचा नाही. तर मला फक्त या गोष्टीबद्दल जागरुकता निर्माण करायची आहे," असं ती म्हणते.

"जर या पुरुषांनी मला म्हटलं की आमची छायाचित्रं काढून टाका तर मी ती जरूर काढून टाकेन. मला त्यांचं आयुष्य उद्ध्वस्त करायचं नाहीये," अशी ती पुस्ती जोडते.

तिला अनेक लोकांचं समर्थन मिळत...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

जगात असा एकही कोपरा नसेल जिथे महिलांची छेड काढली जात नाही. छेड काढणे, शिटी मारणे, अश्लील शेरेबाजी करणे या गोष्टींचा त्रास महिलांना जगभर सहन करावा लागतो.


सामग्री: जंक फुडमुळे मासिक पाळी नियंत्रित करणाऱ्या हार्मोन्सवर परिणाम होतो आणि त्यामुळे पाळी उशीरा येणं किंवा वेळेपेक्षा जास्त लांबणं असे प्रकार घडू शकतात.

अन्नात हिमोग्लोबिनची कमतरता असेल पाळीच्या वेळी कमी रक्तस्राव होऊन त्रास होऊ शकतो.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

समतोल आहारामुळे पाळीचं चक्र नियमित राहातं. पाळीमध्ये अगोदरपासूनच गुंतागुंत असेल तर आहारात योग्य बदल केल्यानं फायदा होऊ शकतो.


सामग्री: जंक फूड विरुद्ध पौष्टिक आहार?

मेंदूसाठी चार व्यायाम केल्याने तुमचा संकल्प पूर्ण होऊ शकतो, असा दावा येल विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांनी केला आहे.

एका संशोधनानुसार काही सोप्या टिप्स तुम्हाला पोषक आहार निवडण्यासाठी मदत करू शकतात. मानसिक प्रशिक्षणाच्या काही सोप्या टिप्स पाळून अनेकांची पोषणशून्य अन्नपदार्थांप्रतिची ओढ कमी झाली आहे आणि त्यांनी पोषक आहाराला पसंती दिली आहे.

मनोनिग्रहाच्या या टिप्स तुम्ही अंगीकारल्यास काय खावं, याचा विचार करतानाच तुमचा कल आपोआपच पौष्टिक पदार्थांकडे असेल.

गरजेपेक्षा जास्त खाणं ही हानिकारक आणि दिवसेंदिवस वाढत असलेली समस्या आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या माहितीनुसार जगभर 1.9 अब्ज लोक ओव्हरवेट म्हणजे अतिवजनी आहेत आणि 1975 पासून जगभरात लठ्ठपणा तिप्पटीने वाढला आहे.

मात्र अन्नपदार्थाविषयी आपण जो विचार करतो, त्यामुळे आपल्या खाण्यापिण्याच्या सवयी बदलू शकतात आणि यातून वजन वाढण्याच्या समस्येचा आपण सामना करू शकतो, असं अमेरिकेतील येल विद्यापीठातील संशोधकांना वाटतं.

तर या संशोधकांनी परीक्षण केलेल्या आणि परिणामकारक ठरलेल्या चार मानसिक कसरती बघूया:

1.. जेवणापूर्वी जंक फूडविषयी नकारात्मक विचार करा

या संशोधनात लोकांना काही विशिष्ट पदार्थ केवळ सहा सेकंदांसाठी दाखवण्यात आले. मात्र त्या सहा सेकंदांसाठी त्यांना त्या पदार्थाच्या नकारात्मक बाजूंवर लक्ष केंद्रित करायला सांगण्यात आलं.

यात केवळ त्या पदार्थाचा आरोग्यावर होणाऱ्या दुष्परिणामांचा विचार करावा, असं नाही, तर त्या पदार्थाची चव, त्याचा स्पर्श कशाबद्दलही विचार करण्याचं स्वातंत्र्य होतं.

पोषणशून्य आहाराला पर्याय निवडू शकता का?

यानंतर संशोधनात सहभाही सर्वांना त्या पदार्थाला गुण द्यायला सांगण्यात आलं. तेव्हा ज्यांनी असं प्रशिक्षण घेतलं आहे, त्यांची त्या पदार्थाविषयीची इच्छा किंवा क्रेव्हिंग इतर लोकांपेक्षा 20 टक्क्यांनी कमी झालेली आढळली.

एखाद्या पदार्थाप्रति तुमची इच्छा कमी करणं महत्त्वाचं ठरू शकतं, कारण पोषणशून्य आहार जसं की जंक फूड खाण्याची इच्छाच पुढे लोकांच्या खाण्यापिण्याच्या सवयी आणि वजन ठरवत असते.

2.जेवणापूर्वी पौष्टिक आहाराविषयी सकारात्मक विचार करा

यानंतर शास्त्रज्ञांनी उलट प्रयोग केला. त्यांनी लोकांना तेवढ्याच वेळेसाठी पोषक पदार्थाविषयी सकारात्मक विचार करायला सांगितलं.

पौष्टिक आहार आकर्षक दिसतो

याचाही चांगला परिणाम दिसला....\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

दरवर्षी हजारो लोक वजन कमी करण्याचा, फिट राहण्याचा  संकल्प करतात. पण फक्त शरीर मेहनत न घेता तुम्ही तुमच्या मेंदूला हॅक करून वजन कमी करू शकलात तर?


सामग्री: जंगलात कॉफीच्या जवळपास 100 प्रकारच्या प्रजाती आढळतात. त्यापैकी केवळ दोन प्रकारची कॉफी आपण पेय म्हणून वापरतो.

लागवडीखालील कॉफीच्या पिकासाठी जंगली कॉफी टिकणे गरजेचे आहे आणि त्यामुळेच सध्याची परिस्थिती गंभीर असल्याचे शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे.

जगात पाचपैकी एक वनस्पती धोक्यात आहे आणि 60% ही संख्या "खूपच जास्त" आहे.

क्यूच्या रॉयल बॉटोनिक गार्डनचे डॉ. अॅरॉन डेव्हिस म्हणतात, "जंगली कॉफी नसती तर आज आपण जी कॉफी पितो ती मिळाली नसती."

"कॉफी लागवडीचा इतिहास बघितला तर कॉफीची पैदास करण्यासाठी जंगली कॉफीचाच वापर करण्यात आलेला आहे."

यासंदर्भात 'Science Advances' या मासिकात एक संशोधन छापून आलेले आहे. त्यानुसार दीर्घकालीन जागतिक कॉफी उत्पादनासाठी 'महत्त्वाच्या' असलेल्या कॉफीसह जंगली कॉफीच्या संवर्धनासाठी करण्यात आलेले उपाय 'अपुरे' पडत आहेत.

आज माहिती असलेल्या जंगली कॉफीपैकी 75 प्रकारच्या प्रजाती नामशेष होण्याचा धोका आहे. तर 35 प्रकारच्या कॉफींना धोका नाही. उर्वरित 14 प्रजातींबाबत अजून पुरेशी माहिती मिळालेली नाही.

याशिवाय, 28% जंगली कॉफीचे उत्पादन मळ्यांमध्ये होत नाही आणि केवळ निम्म्या जाती बियाण्यांच्या बँकेत संरक्षित ठेवल्या जातात.

ग्लोबल चेंज बायोलॉजीने केलेल्या दुसऱ्या एका अध्ययनात असे आढळले आहे की वातावरण बदल लक्षात घेता IUCN रेड यादीच्या नामांकनानुसार जंगली अरॅबिका जातीची कॉफीदेखील लोप पावण्याच्या मार्गावर आहे.

केवळ वातावरण बदलामुळे या कॉफीचे उत्पन्न 50% घटण्याचा धोका असल्याचे या अभ्यासात आढळले आहे.

कॉफीच्या लागवडीसाठी कॉफी अरॅबिकाच्या बियाण्यांचा वापर होतो.

इथियोपियाला अरॅबिया कॉफीचे माहेरघर मानले जाते. तेथील वर्षावनात ही कॉफी नैसर्गिकरित्या वाढते.

आदिस अबाबमधील इन्वॉरमेंट अँड कॉफी फॉरेस्ट फोरमचे डॉ. तॅडेसे वोल्डेमारियम गोले सांगतात, "अरॅबिका कॉफीचे महत्त्व लक्षात घेता जंगलात या कॉफीला उद्भवलेला धोक्याचा अभ्यास करण्यासाठी आपण सर्वतोपरी प्रयत्न करायला हवे."

जंगली कॉफी आणि तिचे महत्त्व

जगात कॉफीचे अनेक प्रकार आहेत. मात्र कॉफीप्रेमींपैकी फारच थोड्यांना माहिती असेल की हे सर्व प्रकार कॉफिया अरॅबिका आणि कॉफिया रोबस्ट या कॉफीच्या केवळ दोनच जातींपासून तयार होतात.

खरेतर या दोन जातींशिवाय जंगलात नैसर्गिकरित्या वाढणाऱ्या कॉफीच्या तब्बल 122 जाती आहेत.

या जंगली कॉफींपैकी बऱ्याचशा चवीला चांगल्या नसतात....\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

जगभरात कॉफीच्या जवळपास 124 प्रजाती आढळतात. यापैकी 60% प्रजाती लवकरच नामशेष होण्याची भीती आहे. नुकताच याविषयीचा सखोल अभ्यास प्रसिद्ध करण्यात आला आहे.


सामग्री: जंगलात जाऊन वनौषधी गोळा करणं आणि गावोगाव फिरून ती औषधं म्हणून विकणं हा या वैदू समाजाचा पारंपारिक व्यवसाय. पण काळ बदलत गेला, औषधांचं विज्ञान बदललं, पण भटका वैदू समाज शिक्षणापासून लांब राहिल्यानं जुन्याच कामात अडकून राहिला आहे.

शैक्षणिक आणि आर्थिक परिस्थितीत जुन्या रूढी परंपरा, अंधश्रद्धा समाजावर आपला प्रभाव बळकट करतात, जात पंचायती आपला वचक बळकट करतात. आणि जेव्हा दुर्गा सारख्या स्वातंत्र्याची जाणीव झालेल्या व्यक्तीच्या त्या आड येतात, तेव्हा लढा अटळ असतो. आज दुर्गा गुडिलु या महाराष्ट्रातल्या जातपंचायतीविरोधातल्या लढ्याच्या चेहरा बनल्या आहेत.

त्या राज्यभर फिरतात आणि ज्या ज्या भागात वैदू समाजातले लोक आहेत तिथपर्यंत हे काम पोहोचवण्याचा प्रयत्न करतात. दुर्गा गुडिलुंचं संस्थात्मक कार्य आता आकार घेऊ लागलं आहे.

पण हा सगळा संघर्ष करण्याची आणि पुढे जाण्याची प्रेरणा कोण आहे? दुर्गा यांचं उत्तर असतं की त्यांची प्रेरणा डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आहेत.

वाचा - ’बाबासाहेबांमुळेच मी जातपंचायतीविरुद्ध लढले’

शूट/एडिट - शरद बढे, बीबीसी प्रतिनिधी

हे पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

दुर्गा गुडिलु या महाराष्ट्रातल्या जातपंचायतीविरोधातल्या लढ्याच्या चेहरा बनल्या आहेत. भटक्या वैदू समाजातल्या बालविवाह आणि जातपंचायत सारख्या प्रथा या तरुणीने मोडून काढल्या आहेत.


सामग्री: जंगली प्राण्यांचं मांस खाल्ल्यानेचे कोरोना व्हायरसचा प्रसार सुरू झाल्याचं सांगण्यात येतंय, यादृष्टीनेच हे पाऊल उचलण्यात आलंय.

जंगली प्राण्यांचं मांस खाण्यावर चीन सरकारने बंदी घातली होती. पण याच्याही एक पाऊल पुढे जात शेंजेंन शहरामध्ये कुत्रे आणि मांजरीचं मांस खाण्यावरही बंदी घालण्यात आलीय.

चीनमध्ये दरवर्षी तीन कोटी कुत्र्यांची मांसासाठी कत्तल होत असल्याचं ह्युमेन सोसायटी इंटरनॅशनल नावाच्या संस्थेने म्हटलंय.

कोरोना व्हायरसच्या संसर्गानंतर शरीरात काय बदल होतात?

मांजरीचं मांस खाणं ही गोष्ट चीनमध्येही सामान्य नाही. तिथल्या बहुतांश लोकांनी या प्राण्यांचं मांस पूर्वी कधी खाल्लं नव्हतं, किंवा आता खायची त्यांची इच्छाही नाही.

रॉयटर्स वृत्तसंस्थेने दिलेल्या बातमीनुसार शेंजेंन सरकारने सांगितलंय, "कुत्रे आणि मांजरी पाळीव प्राणी म्हणून माणसाच्या जवळचे आहेत. आणि पाळीव प्राण्यांचं मांस खाण्यावर विकसित देशांमध्ये आणि हाँगकाँग आणि तैवानमध्ये बंदी आहे. ही बंदी मानवतेला धरून आहे."

प्राण्यांसाठी काम करणाऱ्या ह्युमन सोसायटी इंटरनॅशनलने शेंजेनच्या या निर्णयाचं स्वागत केलंय.

या संस्थेचे तज्ज्ञ डॉ. पीटर ली यांनी सांगितलं, "या निर्णयामुळे हा क्रूर व्यापार थांबण्याच्या दृष्टीने आपण पहिलं पाऊल टाकू. हे ऐतिहासिक ठरेल. कारण चीनमध्ये दरवर्षी एक कोटी कुत्रे आणि 40 लाख मांजरींची मांसासाठी कत्तल होते."

पण या उपाययोजनांसोबतच चीनने कोरोनाच्या रुग्णांवरच्या उपचारांसाठी अस्वलाचं पित्त वापरायलाही परवानगी दिलेली आहे. अस्वलाच्या पित्तात असणाऱ्या अॅसिडचा वापर चीनमध्ये मूतखडा आणि यकृताच्या विकारांवरच्या देशी उपचारांसाठी केला जातो. मग हे पित्त कोरोना व्हायरससाठीही परिणामकारण ठरत असल्याचे पुरावे अद्याप मिळालेले नाहीत.

अॅनिमल एशिया फाऊंडेशन नावाच्या संस्थेचे प्रवक्ते ब्रायन डेली यांनी AFP वृत्तसंस्थेला सांगितलं, "या धोकादायक व्हायरसच्या उपचारांसाठी आपण जंगली प्राण्यांवर अवलंबून रहायला नको, कारण या आजाराचा स्रोत जंगली प्राणीच आहेत."

जंगली प्राण्यांचा बाजार

जंगली प्राण्यांची विक्री आणि त्यांचं मांस खाण्यावर चीन सरकारनने फेब्रुवारीमध्ये बंदी घातली होती.

जंगली प्राणी आणि मांसाची विक्री होणाऱ्या वुहानमधल्या बाजारपेठेतून कोरोना व्हायरस पसरायला सुरुवात झाल्यानंतर हे पाऊल उचलण्यात आलं होतं.

जंगली प्राण्यांद्वारेच हा व्हायरस माणसांत...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

चीनच्या शेंजेंन शहरामध्ये कुत्रे आणि मांजरींचं मांस खाण्यावर आता बंदी लावण्यात आली आहे. असं करणारं चीनमधलं हे पहिलं शहर आहे.


सामग्री: जग अमेरिकेकडे कसं पहातं?

अमेरिका हा 'जगातला सर्वात महान देश' असल्याचं राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप यांनी वारंवार बोलून दाखवलेलं आहे. पण प्यू रिसर्च सेंटरने नुकत्याच केलेल्या 13 देशांच्या पाहणीमध्ये अमेरिकेची जगभरातली प्रतिमा सुधारण्यासाठी ट्रंप यांनी फारसा प्रयत्न  केला नसल्याचं आढळलंय.

युरोपातल्या अनेक देशांमधल्या सामान्यांमध्ये अमेरिकेबद्दल सकारात्मक भावना असण्याचं प्रमाण सध्या गेल्या 20 वर्षांत सर्वात कमी असल्याचं या पाहणीत आढळलंय. युकेमध्ये 41टक्के जणांचं अमेरिकेबद्दलचं मत चांगलं होतं. तर फ्रान्समध्ये हे प्रमाण होतं 31 टक्के. 2003पासूनची ही सर्वात कमी पातळी आहे. जर्मनीत हे प्रमाण फक्त 26 टक्के आहे.

अमेरिकेने कोरोना व्हायरसच्या साथीला दिलेला प्रतिसाद हे या मागचं मुख्य कारण आहे. अमेरिकेने साथीची ही परिस्थिती योग्य रीतीने हाताळली, असं या पाहणीतल्या प्रश्नांना उत्तरं देणाऱ्यांपैकी फक्त 15 टक्के जणांना वाटतं.

हवामान बदलाविषयीची भूमिका

हवामान बदलाविषयी राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप यांचं नेमकं मत काय आहे, हे सांगणं कठीण आहे. कारण हवामान बदल हे 'महागडं थोतांड' आहे असंही ते म्हणाले होते, आणि 'हा अतिशय गंभीर विषय असून माझ्यासाठी अत्यंत महत्वाचा आहे,' असंही त्यांनी म्हटलं होतं.

पण एक गोष्ट खरी आहे, ती म्हणजे पदावर आल्याच्या सहा महिन्यांतच त्यांनी अमेरिका पॅरिस हवामान करारातून बाहेर पडत असल्याचं जाहीर करत संशोधकांना धक्का दिला होता. 200 देशांनी पृथ्वीचं तापमान 2 अंश सेल्शियसपेक्षा वाढू न देण्यासाठी प्रयत्न करण्याचं या करारानुसार ठरवलेलं आहे.

ग्रीन हाऊस वायूंचं उत्सर्जन करण्यामध्ये चीन पाठोपाठ अमेरिकेचा नंबर लागतो. आणि जर ट्रंप पुन्हा निवडून आले, तर ग्लोबल वॉर्मिंगवर नियंत्रण ठेवणं अशक्य होईल, असा इशारा संशोधकांनी दिलेला आहे.

'पॅरिस करारामुळे अनेक अमेरिकन उत्पादकांवर आलेल्या अधिकच्या निर्बंधांमुळे त्यांना उद्योग बंद करावा लागला असता,' असं ट्रंप यांनी म्हटलं होतं. कोळसा, तेल आणि गॅस निर्मितीसाठी येणारा खर्च कमी करण्यासाठी ट्रंप यांनी प्रदूषणासाठीचे अनेक निर्बंध उठवताना हेच सांगितलेलं आहे.

पण असं असलं तरी तुलनेने स्वस्तात मिळणारा नैसर्गिक वायू आणि अक्षय्य ऊर्जेसाठी करण्यात आलेले प्रयत्न यामुळे अमेरिकेतल्या अनेक कोळसा खाणी बंद झालेल्या आहेत.

अमेरिकन सरकारच्या आकडेवारीनुसार 2019मध्ये अपारंपरिक ऊर्जा स्रोतांद्वारे झालेली...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष हे फक्त त्या देशाचे नेते नसतात. कदाचित ते जगातली सर्वात सामर्थ्यवान व्यक्तीही असतात. ते काय निर्णय घेतात याचा परिणाम आपल्या सगळ्यांच्याच आयुष्यावर होतो. डोनाल्ड ट्रंपही याला अपवाद नाहीत. डोनाल्ड ट्रंप यांच्या कार्यकाळात जग कसं बदललंय?


सामग्री: जग त्यांना 'रॉकेट वुमन' वा 'मंगळावरून आलेली स्त्री' म्हणून ओळखतं. चार वर्षांपूर्वी भारताच्या अवकाश संशोधन केंद्राच्या मंगळ यानानं यशस्वी प्रक्षेपण केल्याचं घवघवीत यश साजरं करणाऱ्या साडी परिधान केलेल्या महिलांचा सूचक फोटो प्रसिद्ध झाला.

यातून देशाच्या अवकाश कार्यक्रमात महिलांचा असलेला महत्त्वपूर्ण सहभाग अधोरेखित झाला होता, बी. पी. दाक्षयणी त्यांच्यापैकीच एक होत्या. त्यांनी एका अशा चमूचं नेतृत्व केलं ज्या गटानं उपग्रहाच्या उड्डाणाबाबत महत्त्वपूर्ण जबाबदारी पेलली, उपग्रहानं नेमक्या कोणत्या दिशेनं उड्डाण करायचं, ते सुनिश्चित करत, मूळ मार्गापासून तो भरकटू नये याची खात्री देण्याचं जोखीमेचं काम त्यांच्याकडे होतं.

त्यांच्या एका सहकारी मैत्रिणीनं या कामाचं अगदी चपखल वर्णन केलं- त्या म्हणाल्या, हे म्हणजे असं आहे की भारतातून गोल्फ बॉल मारायचा आणि लॉस एंजेलिसमधल्या एका होलमध्ये तो अचूक गेला पाहिजे, अशी अपेक्षा करायची. ते होलसुद्धा असं की जे अखंडपणे फिरतं आहे.

हे नक्कीच अवघड काम होतं, त्यात एका भारतीय पत्नीनं ते पार पाडावयाचं म्हणजे तिच्यासाठी ती तारेवरची कसरतच. पण प्रचंड इच्छाशक्तीच्या जोरावर, खूप वर्षांपूर्वीच एका 'पारंपारिक, जुन्या विचारांच्या आणि कर्मठ' घरातल्या मुलीनं विज्ञान शाखेत करियर करण्याचा निर्णय घेतला होता. तेव्हाच ही दिशा सुस्पष्ट झाली होती.

कर्नाटकमधल्या भद्रावती शहरात 1960च्या दशकात त्यांचं बालपण गेलं, सुरूवातीला वडिलांनीच त्यांच्या आवडीला प्रोत्साहन दिलं आणि पुढे त्याची चांगली भरभराट झाली. त्याकाळी त्यांच्या शहरात, फक्त एकच स्त्री अभियांत्रिकी शाखेतून शिक्षण घेतलेली होती, त्याचं एवढं अप्रुप होतं की ती जेव्हा जेव्हा यांच्या घराच्या आजूबाजूनं जात असे, तिला पाहण्यासाठी दाक्षयणी धावत जात असत.

त्यावेळी मुलींना शिक्षण देण्याला तितकेसं प्राधान्य नव्हतं आणि शिकल्या तरी विद्यापीठात वगैरे जाणं हा खूपच दुर्मिळ मामला असे. पण मुलीनं शिक्षण घेण्याची त्यांच्या वडिलांची खूप इच्छा होती. गणितात उत्तम गती असणारे त्यांचे वडील लेखापाल होते. त्यांच्या प्रोत्साहनामुळेच दाक्षयणी यांनी अभियांत्रिकी शाखेचं शिक्षण घेण्याची इच्छा दर्शवली.

मात्र त्यानंतर मतभेदाची ठिणगी पडली. दाक्षयणी यांना पदव्यूत्तर पदवीचं शिक्षण घ्यायचं होतं. तर त्यांच्या वडिलांना बीएस.सी पर्यंतचं शिक्षण पुरेसं वाटलं.

अखेरीस दाक्षयणीला तिचा मार्ग...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

घर चालवणं ही एक पूर्णवेळ जबाबदारी आहे. एखाद्या नोकरीपेक्षाही ती फार मोठी असते. पण हे सर्वं करत असताना जेव्हा एखादी महिला नोकरीसुद्धा करते तेव्ह तिनं एक उंची सुरुवातीलाच गाठलेली असते. पण हीच उंची तेव्हा 'मंगळझेप' ठरते जेव्हा ती माऊली इस्रोसारख्या संस्थेत मंगळयानाची गणितं निश्चित करते.


सामग्री: जगजीत सिंग या होस्टेलमध्ये राहत असत. जगजीत सिंग पहाटे 5 वाजता उठून 2 तास रियाज करायचे. त्यामुळं इतर मुलं त्यांच्या रूमच्या जवळपास राहणं टाळत असत.

ते स्वतः ही झोपत नसत आणि इतरांनाही झोपू देत नसत.

ऑल इंडिया रेडिओनं त्यांना उपशास्त्रीय गायनात नापास केलं होतं, तर शास्त्रीय गायनात बी ग्रेडचे गायक म्हणून दर्जा दिला होता, हे फार कमी जणांना माहीत आहे.

प्रसिद्ध दिग्दर्शक सुभाष घई आणि जगजीत सिंग आपापल्या कॉलेजकडून बेंगलुरू इथे झालेल्या एका अंतरराज्य युवा महोत्सवात सहभागी झाले होते.

जगजीत सिंग यांच्यावर पुस्तक लिहिणारे सत्या सरन यांनी घई यांचा संदर्भ देत ही आठवण सांगितली आहे.

जगजीत सिंग (मागच्या रांगेत मध्यभागी) यांचा कॉलेज काळातील फोटो. उजवीकडे पुरुषोत्तम लाल आणि डावीकडे जोगिंदर सिंह. खुर्चीवर मध्यभागी प्राचार्य सूरज भान

"घई यांना हा दिवस चांगलाच लक्षात आहे. ते म्हणतात, रात्री 11 वाजता जगजीतचा नंबर आला. निवेदकानं पंजाब विद्यापीठाचा विद्यार्थी शास्त्रीय गायन गाणार, अशी घोषणा करताच उपस्थित हसू लागले. त्यांच्या दृष्टीनं पंजाब भांगडासाठी प्रसिद्ध होतं."

ते जेव्हा स्टेजवर आले, तेव्हा लोक शिट्या वाजवू लागले. जगजीत फ्लॉप होतो की काय असं घईंच्या मनात आलं होतं. त्या कोलाहलात ते गाऊ लागले. डोळे बंद करून त्यांनी आलाप सुरू केला.

30 सेकंदांनंतर त्यांनी गायला सुरुवात केली. हळूहळू जादूच झाली. उपस्थित श्रोते शास्त्रीय गायनाचे दर्दी होते. थोड्याच वेळात सभागृहात टाळ्या वाजू लागल्या. थांबून थांबून वाजणाऱ्या टाळ्यांनी नंतर सभागृहच डोक्यावर घेतलं.

"जेव्हा त्यांनी गायन थांबवलं तेव्हा टाळ्यांचा पाऊस पडत होता. इथे जगजीत सिंग यांना पहिला पुरस्कार मिळाला," असं घई म्हणाले.

1965 ला जगजीत सिंह मुंबईत आले. तेव्हा त्यांची ओळख त्यावेळची उद्योन्मुख गायिका चित्रा सिंग यांच्याशी झाली.

चित्रा सिंग म्हणतात, "जेव्हा मी पहिल्यांदा जगजीत सिंगना बाल्कनीत पाहिलं, तेव्हा त्यांनी टाईट पॅंट परिधान केली होती. त्यामुळं त्यांना चालताना अडचण होत होती."

"ते माझ्या शेजारी गाण्यासाठी आले होते. माझे शेजारी म्हणाले होते, काय सुंदर गातात ते! काय सुरेख आवाज मिळाला आहे!," चित्रा सांगतात.

त्या म्हणतात, "जेव्हा मी पहिल्यांदा ऐकलं तेव्हा मला त्यांचा आवाज आवडला नाही. एका मिनिटांतच मी टेप बंद करण्यास सांगितलं."

2 वर्षांनंतर जगजीत आणि चित्रा योगायोगानं...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

जालंधरमधील डीएव्ही कॉलेज त्यावेळी जालंधर टाऊनशिपच्या बाहेर होतं. या कॉलेजचं होस्टेल कॉलेजच्या समोरच्या रस्त्यावर होतं.


सामग्री: जगतारसिंग जोहल

काही मिनिटांतच हे विमान लाहोरच्या धावपट्टीवर उतरलं. विमान होतं शेजारच्या देशातल्या इंडियन एअरलाइन्सचं! जम्मू-नवी दिल्ली मार्गावरच्या या विमानाचं अपहरण करून ते थेट पाकिस्तानमध्ये उतरवण्यात आलं होतं.

यामागे कोणत्याही दहशतवादी संघटनेचा हात नव्हता. हे कृत्य होतं स्वतंत्र खलिस्तानची मागणी करणाऱ्या शीख जहालवादी तरुणांचं! या घटनेला ३६ वर्षं उलटून गेल्यानंतर पुन्हा स्वतंत्र खलिस्तान, शीख जहालवाद आणि शीख-हिंदू समाजातली दरी, हे प्रश्न चर्चेत आले आहेत.

निमित्त आहे पंजाबमध्ये घडणाऱ्या जगतारसिंग जोहल प्रकरणाचं!

नेमकं झालं काय?

ब्रिटनमधून भारतात लग्नासाठी आलेल्या जगतारसिंग जोहल या ३० वर्षांच्या ब्रिटीश नागरिकाला पंजाब पोलिसांनी अटक केली. पंजाबमध्ये झालेल्या सहा हत्यांमागे जगतारसिंगचा सक्रीय हात असल्याचा आरोप पोलिसांनी लावला आहे.

पंजाब पोलिसांच्या ताब्यात जगतार सिंग

ही अटक झाल्यानंतर पंजाब पोलीस जगतारचा छळ करत आहेत, त्याचे हातपाय बांधून त्याला मारहाण केली जात आहे, त्याला विजेचा शॉक दिला जात आहे, अशा अनेक गोष्टी बाहेर येत आहेत.

विशेष म्हणजे, जगतारसिंग जोहल हा ब्रिटीश नागरिक असल्याने या गोष्टीचे पडसाद ब्रिटनमध्येही उमटत आहेत.

इंग्लंडमध्ये शीख समुदायाचा टक्का मोठा आहे. जगतारसिंगच्या भावांना पंजाब पोलिसांनी दाद न दिल्याने आता इंग्लंडमधील शीख समुदायानं निदर्शनं सुरू केली आहेत.

गेल्या गुरुवारी लंडनच्या व्हाइटहॉल इथं जगतारसिंग जोहलच्या सुटकेची मागणी करत अनेक शीख रस्त्यावर उतरले होते. इंग्लंडमधल्या काही खासदारांनीही या मागणीला पाठिंबा दिला आहे.

जगतारसिंगचं कुटुंबीय कोर्टाच्या बाहेर प्रतीक्षा करताना.

पंजाबमधल्या शिखांचीही नेमकी हीच भावना असल्याचं दिसतं.

पंजाबमध्ये हिंदू आणि शीख या दोन समुदायांमध्ये गेल्या अनेक वर्षांपासून अविश्वासाचं वातावरण आहे. त्यामुळेच या घटनेची चर्चा करणं आवश्यक आहे.

हिंदू-शीख समुदायातली दरी

या सगळ्या वादाला किनार आहे ती पंजाबमधल्या हिंदू आणि शीख या दोन्ही समाजांमधली दरीची! या दरीची मुळं इतिहासात आहेत. हा इतिहास साधारण स्वातंत्र्यानंतर सुरू होतो.

स्वातंत्र्यपूर्व काळात 1940 मध्ये मुस्लीम लीगच्या लाहोर अधिवेशनात मुस्लिमांसाठी स्वतंत्र पाकिस्तानचा ठराव मंजूर करण्यात आला. मग हिंदूंसाठी आणि मुस्लिमांसाठी तयार झालेल्या वेगवेगळ्या देशांमध्ये शिखांना स्वतंत्र स्थान मिळणार नाही, अशी भावना...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

३० सप्टेंबर १९८१ची सकाळ! पाकिस्तानच्या लाहोरच्या विमानतळाच्या वाहतूक नियंत्रण कक्षात (ATC) अचानक गडबड सुरू झाली. प्रवासी वाहतूक करणारं एक विमान कोणत्याही परवानगीविना पाकिस्तानच्या हद्दीत घुसलं होतं.


सामग्री: जगती कॅम्पमध्ये राहणाऱ्या काश्मिरी पंडित - अनिता कुमारी

जम्मूमध्ये विस्थापितासांठी तयार करण्यात आलेल्या शिबिरांमध्ये 30 वर्षांसाठी राहिल्यानंतर ही कुटुंब आता या टाऊनशिपमध्ये येऊन स्थिरावली आहेत.

या टाऊनशिपचं उद्घाटन माजी पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंग यांनी 4 मार्च 2011 रोजी केलं होतं.

काश्मीर खोऱ्यामध्ये1980-90 दरम्यान निर्माण झालेल्या परिस्थितीमुळे मोठ्या संख्येने काश्मिरी हिंदू कुटुंब आपली घरं सोडून निघून आली होती. 19 जानेवारी 1990 रोजी खोऱ्यातून काश्मिरी पंडितांचं सर्वांत मोठं विस्थापन झालं होतं.

त्या काळामध्ये दहशतवादी संघटना जाहिरातींद्वारे काश्मिरी पंडितांना काश्मीर सोडण्याची धमकी देत असत. काश्मिरी पंडितांना मोठ्या प्रमाणावर लक्ष्य करण्यात आलं. यामुळे लोकांच्या मनात भीती निर्माण झाली. काश्मीरमधून विस्थापित झाल्यानंतर ही कुटुंब जम्मू आणि देशातल्या तर शहरांमध्ये स्थायिक झाली.

केंद्र सरकारने कलम 370 आणि 35A हटवून राज्याचं दोन केंद्र शासित प्रदेशांमध्ये विघटन केल्यापासून विस्थापित काश्मिरी पंडितांच्या 'घरवापसी' विषयीची चर्चा पुन्हा नव्याने सुरू झाली आहे.

सुरक्षेची हमी कोण देणार?

काश्मिरी पंडितांना आपापल्या घरी परतायचं नाही, अशातली गोष्ट नाही. पण जगती टाऊनशिपमध्ये राहणारी कुटुंब विचारतात - आमच्या सुरक्षेची हमी कोण देणार? आणि परतल्यानंतर आमच्या पोटापाण्याचं काय?

या विस्थापित कुटुंबांच्या मनातला राग अजूनही धुमसतोय आणि सरकारने घेतलेल्या या निर्णयामुळे पुन्हा एकदा एक नवी उमेद आकार घेत आहे. त्यांना वाटतंय की कदाचित आता त्यांना आपल्या भूमीवर परतता येईल.

जगती टाऊनशिपमध्ये राहणाऱ्या अनिता यांनी बीबीसी हिंदीला सांगितलं 'हा निर्णय घेऊन सरकारने सुरुवात तर चांगली केली आहे. पण आम्ही तिथे सुरक्षित असू की नाही हे आम्हाला माहीत नाही. जर आता केंद्र सरकार आम्हाला आश्वासन देत असेल तर आम्ही घरी परत जायचा विचार करू. आमचं स्वतःचं नाव असेल, स्वतःची वेगळी ओळख असेल. आमची ओळख आमच्या भूमीवरून आहे. जेव्हा आम्ही काश्मीरला जातो तेव्हा आमच्या बोलीमध्ये बोलतो."

विस्थापित होण्याचं दुःख सांगताना अनिता म्हणतात, "याक्षणी आम्ही कुठलेच नाहीत. आम्हाला सांगा, आमचं असं काय आहे? जर आता सरकारने आता आम्हाला उचलून दुसरीकडे न्यायचं ठरवलं तर आम्ही करणार? आमच्याकडे रेसिडन्स प्रुफ नाही. आम्हाला एक रेसिडन्स प्रुफ देण्यात यावं म्हणजे आम्हाला जगता...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

विस्थापित काश्मिरी पंडितांची हजारो कुटुंब सध्या जम्मू शहरापासून 25 किलोमीटर दूर असणाऱ्या टाऊनशिपमध्ये राहत आहेत.


सामग्री: जगनमोहन रेड्डी

1) आंध्र प्रदेश: अडीच लाखांहून अधिक टॅक्सी चालकांना प्रत्येकी 10 हजार रुपये

कोरोना व्हायरसला रोखण्यासाठी देशव्यापी लॉकडाऊन जारी करण्यात आलाय. मात्र, या लॉकडाऊनमुळे अनेक व्यवसाय ठप्प झालेत. रिक्षा आणि टॅक्सी वाहतुकीलाही मोठा फटका बसलाय.

मात्र, आंध्र प्रदेशातील वायएस जगनमोहन रेड्डी सरकारनं तब्बल 2 लाख 62 हजार 495 टॅक्सी आणि रिक्षा चालकांना प्रत्येक 10 हजार रुपये देण्याचा निर्णय घेतलाय. इंडिया टुडेनं ही बातमी दिली.

वायएस जगनमोहन रेड्डी यांनी निवडणूक प्रचारादरम्यान वायएसआर वाहन मित्र योजनेचं आश्वासन दिलं होतं आणि त्यानंतर 4 ऑक्टोबर 2019 ला योजना प्रत्यक्षात आली होती.

काल आंध्र प्रदेशातील 13 जिल्हाधिकाऱ्यांच्या व्हीडिओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे वायएस जगनमोहन या योजनेबाबत माहिती दिली. यासाठी सरकारला 262 कोटी रुपयांचा खर्च येणार आहे.

कोरोनाच्या काळात अशा प्रकारची मदत खूप उपयोगाची ठरणार असल्याची भावना रिक्षा आणि टॅक्सी चालकांनी व्यक्त केली.

2) अशोक चव्हाणांची कोरोनावर मात, रुग्णालयातून डिस्चार्ज

सार्वजनिक बांधकाम मंत्री अशोक चव्हाण यांनी कोरोना व्हायरस आजारावर मात केलीय. त्यांना रुग्णालयातून घरीही सोडण्यात आलं आहे, मात्र, 14 दिवस त्यांना होम क्वारंटाईन होण्याचा सल्ला देण्यात आलाय. टीव्ही 9 मराठीनं ही बातमी दिलीय.

अशोक चव्हाण यांना 25 मे रोजी कोरोना व्हायरसची लागण झाल्याचे निष्पन्न झाले होते. त्यानंतर त्यांना नांदेडमधून मुंबईत उपचारासाठी आणण्यात आलं. त्यानंतर 10 दिवसांची अशोक चव्हाणांची कोरोनाची टेस्ट निगेटिव्ह आली.

आता मुंबईतील निवासस्थानी अशोक चव्हाण 14 दिवस होम क्वारंटाईन झालेत.

दरम्यान, यापूर्वी महाविकास आघाडी सरकारमधीलच गृहनिर्माण मंत्री जितेंद्र आव्हाड यांनीही कोरोनावर मात केली होती.

3) किमती कमी करून फ्लॅट विका, पियुष गोयल यांचा बिल्डरांना सल्ला

किंमती कमी करून फ्लॅटची विक्री करण्याचा सल्ला केंद्रीय वाणिज्य मंत्री पियुष गोयल यांनी बिल्डरांना दिलाय. मुंबई मिररनं ही बातमी दिली.

कोव्हिड-19 चं संकट संपल्यावर रेडी रेकनरचे दर कमी करण्याबाबतही विचार केला जाईल, असंही पियुष गोयल म्हणाले.

पियुष गोयल यांनी केंद्रीय वणिज्य मंत्र्याच्या नात्यानं देशातील काही निवडक बिल्डरांसोबत वेबिनार केला.

बाजाराची स्थिती सुधारण्याची वाट पाहत बसण्यापेक्षा किंमती कमी करून फ्लॅट विकण्याचा सल्ला गोयल यांनी दिला.

4)...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

वेगवेगळी वृत्तपत्रं आणि वेबसाइटवर प्रसिद्ध झालेल्या बातम्यांपैकी पाच महत्त्वाच्या बातम्यांचा आढावा.


सामग्री: जगभरात आणखी काही काळ लोकांना लॉकडाऊनचा सामना करावा लागणार आहे. यापूर्वी साथीचे रोग आले आणि अनेकांचा जीव घेतला. पण, कोव्हिड-19 झपाट्यानं पसरतोय.

इटली, अमेरिका हे देश तर हॉटस्पॉट झाले आहेत.  सध्या फक्त अत्यावश्यक सेवा सुरू ठेवण्यात येत आहेत.

कोरोनाची लस यावर्षी जरी तयार झाली तरी  जून 2021 पर्यंत ती उपलब्ध होणार नाही.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

दररोज तुम्ही कोरोना व्हायरसविषयक बातम्या पाहत असाल. तेव्हा हे संकट कधी संपेल असा विचार तुमच्या मनात येत असेल.


सामग्री: जगभरात करण्यात येत असलेल्या वेगवेगळ्या अभ्यासातून असं आढळून येतं की पौगंडावस्थेत घेतलेली भरपूर, गाढ आणि शांत झोप ही वर्तमान आणि भविष्यात व्यक्तीच्या उत्तम मानसिक आरोग्यासाठी गरजेची आहे.

झोपेची कमतरता किंवा गाढ झोप न येणे, हे कुमारावस्थेतील नैराश्याचं अगदी सामान्य लक्षण आहे. तुम्हाला कितीही झोप आली असेल, पण कसली तरी चिंता लागून असेल तर तुम्ही झोपूच शकणार नाही, हे स्वाभाविक आहे. अगदी प्रौढांच्या बाबतीतही असंच घडतं. नैराश्यग्रस्त असलेल्या 92% लोकांना झोपेचा त्रास असतो.

याहूनही अधिक महत्त्वाचं हे की अनेकांना झोपेचा त्रास हा नैराश्यापूर्वीच सुरू झालेला असतो आणि त्यामुळे भविष्यात मानसिक आरोग्याशी संबंधित आजारांचा धोका वाढू शकतो.

या सर्वांचा अर्थ असा लावायचा का की किशोरवयीन मुलांची झोप गांभीर्याने घेण्याचा विषय आहे? आणि यामुळे भविष्यात नैराश्याचा धोका कमी होऊ शकतो का?

युनिव्हर्सिटी ऑफ ससेक्समधले मानसशास्त्रज्ञ फेद ऑर्केड यांनी 15 ते 24 वयोगटातल्या मुला-मुलींच्या डेटाचा अभ्यास केला. 2020 साली हा अभ्यास प्रकाशित करण्यात आला आहे. या अभ्यासात असं आढळून आलं की 15 वर्ष वयाच्या किशोरवयीन मुला-मुलींना ज्यांना नैराश्य किंवा ताण नाही मात्र त्यांची झोप नीट नाही, अशांना त्यांच्याच वयाच्या गाढ आणि पुरेशी झोप घेणाऱ्या इतर मुला-मुलींच्या तुलनेत वयाच्या 17, 21 किंवा 24 व्या वर्षी नैराश्य किंवा ताणाचा त्रास होण्याची शक्यता अधिक आहे.

प्रौढांमध्येदेखील पुरेशी झोप न येणं हे भविष्यातील नैराश्याचं प्रारंभिक लक्षण असू शकतं. आणखी एक संशोधन झालं आहे. यात वेगवेगळ्या 34 अभ्यासांचं एकत्रित विश्लेषण करण्यात आलं. यात तब्बल दीड लाख लोकांचा 3 महिने ते 34 वर्षांपर्यंतच्या अभ्यासाचा डेटा होता. या एकत्रित विश्लेषणात असं आढळलं की ज्यांना झोपेचा त्रास आहे त्यांना भविष्यात नैराश्याचा आजार जडण्याची शक्यता दुप्पट असते.

पुरेशी झोप मिळाली नाही तर त्याचा आपल्यावर नकारात्मक परिणाम होत असतो. यामुळे आपण कुटुंब, मित्र यापासून एकटे राहू लागतो, अलिप्तता वाढते, उत्साह मावळतो, चिडचिड वाढते. या सर्व गोष्टी व्यक्तीच्या नातेसंबंधावर वाईट परिणाम करतात आणि यामुळे नैराश्य येण्याचं धोका मोठ्या प्रमाणावर वाढतो.

या व्यतिरिक्त काही बायोलॉजिकल घटकांचाही विचार करायला हवा. झोपेच्या कमतरतेमुळे शरीराचा दाह (इन्फ्लमेशन) वाढतो. याचाही मानसिक आरोग्याच्या अडचणीत हातभार...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

सकाळ होऊन गेलेली असेल. घरातली सगळी माणसं उठून आपापल्या कामाला लागली असतील. पण घरातली कुशोरवयीन मुलं-मुली अजूनही अंथरूणात लोळत पडली असतील. तर तुम्ही काय कराल? थेट खोलीत जाऊन त्यांना गदागदा हलवून उठवाल? तुमच्यापैकी अनेकांना असंच वाटत असलं तरी या प्रश्नाचं उत्तर 'नाही' असं आहे.


सामग्री: जगभरात कोरोना व्हायरसचे विविध स्ट्रेन म्हणजेच प्रकार आढळले आहेत.

बहुतेक वेळा हे छोटे-छोटे बदल, ज्याला म्युटेशन असं म्हणतात, फारसे अपायकारक नसतात आणि त्यामुळे विषाणूच्या एकंदरित प्रकृतीमध्ये फारसा फरकही पडत नसतो.

मात्र, काही म्युटेशन विषाणूच्या स्पाईक प्रोटीनमध्ये बदल घडवून आणतात. या स्पाईक प्रोटीनच्या मदतीने विषाणू मानवी पेशीमध्ये प्रवेश करत असतात.

अशा प्रकारे बदल होऊन तयार झालेला विषाणूचा नवीन प्रकार (स्ट्रेन किंवा व्हेरियंट) कधी कधी घातक ठरू शकतो. नवा व्हेरियंट मूळ विषाणूपेक्षा अधिक वेगाने पसरू शकतो, त्यामुळे अधिक गंभीर आजार होऊ शकतो किंवा त्यावर लस प्रभावी ठरत नाही. युके, दक्षिण आफ्रिका आणि ब्राझिलमध्ये असे व्हेरियंट आढळले आहेत आणि तिथून ते इतर देशांमध्येही पसरले आहेत.

अत्यंत संसर्गजन्य व्हेरियंटच्या प्रसारामुळे अमेरिकेत 'आजाराच्या चौथ्या लाटेची' शक्यता असल्याचं गेल्या आठवड्यात अमेरिकेच्या एका ज्येष्ठ आरोग्य अधिकाऱ्याने  म्हटलं होतं.

शास्त्रज्ञांच्या मते ब्राझिलमधला व्हेरियंट अधिक संसर्गजन्य आहे आणि कोरोनाचा एकदा संसर्ग झाल्यामुळे निर्माण झालेली रोगप्रतिकारक शक्ती या व्हेरियंटवर प्रभावी न ठरण्याचीही शक्यता असते. तिकडे ब्रिटनमधल्या व्हेरियंटची अमेरिका आणि युरोपमधल्या काही लोकांना लागण झाली आहे.

विषाणूच्या जिनोमचा अभ्यास करणारे जगभरातले संशोधक सध्या कोरोना विषाणूमध्ये होत असलेल्या अशा गंभीर बदलांचा शोध घेत आहेत. कोरोनाची लागण झालेल्या रुग्णाच्या नमुन्यात आढळणाऱ्या विषाणूचा जिनोम सिक्वेन्स लावून विषाणूमध्ये काही बदल झाला आहे का, हे तपासलं जातं. शास्त्रज्ञ विषाणूचा जेनेटिक कोड काढून त्यात होणारे बदल ट्रॅक करतात.

कोरोना विषाणूचा जिनोम शोधून काढणारा भारत जगातला पाचवा देश आहे. भारतात कोरोना विषाणूची लागण झालेला पहिला रुग्ण गेल्या जानेवारीत केरळमध्ये आढळला होता. तेव्हापासून आजवर भारतात एक कोटींहून अधिक जणांना याची लागण झालीय. कोरोनाग्रस्तांच्या आकडेवारीत भारताचा क्रमांक दुसरा आहे. पहिला क्रमांक अमेरिकेचा आहे. भारतात कोरोनामुळे दीड लाखांहून अधिक जणांचा मृत्यू झाला आहे.

देशभरातली कोव्हिड रुग्णांची संख्या कमी होताना दिसत असली तरी काही राज्यांतली रुग्णसंख्या वाढू लागली आहे.

कोव्हिड-19 आजार पसरवणाऱ्या कोरोनाच्या Sars-CoV-2 विषाणूच्या स्थानिक नमुन्यांच्या जेनेटिक्सची माहिती ट्रॅक करून ती साठवून...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

कोव्हिड-19 ची जागतिक साथ पसरवणारा कोरोना विषाणूदेखील इतर विषाणूंप्रमाणेच एका व्यक्तीमधून दुसऱ्या व्यक्तीमध्ये जाताना स्वतःमध्ये काही छोटे-छोटे बदल करत असतो.


सामग्री: जगभरात कोरोनामुळे आतापर्यंत 9 लाख 40 हजारहून अधिक जणांचा मृत्यू झाला आहे.

कोरोनाचा सर्वाधिक प्रसार अमेरिका, ब्राझील आणि भारत या तीन देशात झाला आहे. मात्र, युरोपमध्ये कोरोनाची पुन्हा लाट येण्याची शक्यता आहे.

कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर यूकेमध्ये पुन्हा काटेकोर नियमांसाठी पावलं उचलली जात आहेत. कोरोनाची दुसरी लाट रोखण्यासाठी कमी कालावधीसाठी बंधनं घातली जातील.

दुसरीकडे, इस्रायलमध्ये पुन्हा देशव्यापी लॉकडाऊन जाहीर करण्यात आलाय. विकसित देशांपैकी इस्रायल पुन्हा लॉकडाऊन जाहीर करणारा दुसरा देश ठरलाय.

कुठल्या देशाला सर्वाधिक फटका?

कोरोनाची जगभरातील सध्याची आकडेवारी पाहता, अमेरिकेत सर्वाधिक रुग्ण आहेत. 60 लाखांपेक्षा अधिक रुग्ण एकट्या अमेरिकेत असून, 1 लाख 97 हजारहून अधिक जणांचा मृत्यू झाला आहे.

अमेरिकेतील जुलैपर्यंतची आकडेवारी पाहात, गेल्या दीड महिन्यात तुलनेने रुग्णसंख्या कमी होत आहे.

भारतात मात्र रुग्णसंख्या वाढीची रोजची आकडेवारी लाखाच्या जवळ पोहोचलीय. कोरोनाचे सर्वाधिक रुग्ण असलेल्या देशांच्या यादीत भारत दुसऱ्या स्थानी पोहोचलाय.

तिसऱ्या स्थानी ब्राझील आहे. ब्राझीलमध्ये 44 लाखांहून अधिक रुग्णसंख्या असून, सुमारे 1 लाख 34 जणांचा मृत्यू झाला आहे.

भारतात कोरोनाग्रस्तांची संख्या 50 लाखांहून अधिक

भारतात कोरोना रुग्णांची एकूण संख्या 51 लाख 18 हजार 253 एवढी झाली आहे. ही आकडेवारी 17 सप्टेंबर 2020 च्या सकाळी 8 वाजेपर्यंतची आहे. 17 सप्टेंबरच्या या आकडेवारीत तब्बल 97 हजार 894 रुग्णसंख्येनं वाढ झाली.

भारतात बरे होणाऱ्या रुग्णांचे प्रमाणही लक्षणीय आहे. आजवर 40,25,079 रुग्ण बरे झाले आहेत, तर 10,09,976 अॅक्टिव्ह रुग्ण आहेत. तर कोरोनामुळे भारतात आतापर्यंत 83 हजार 198 रुग्ण दगावले.

भारतातील सर्वाधिक रुग्णसंख्या असलेले पाच राज्य :

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

कोरोना रुग्णांच्या जगभरातील संख्येनं तीन कोटींचा टप्पा पार केला आहे. अमेरिकेतील जॉन्स हॉपकिन्स विद्यापीठाने ही आकडेवारी जाहीर केलीय.


सामग्री: जगभरात मोठ्या संख्येने कोरोनाग्रस्तांवर रेमडेसिव्हिरच्या मदतीने उपचार केले जात आहेत. त्यामुळे जागतिक आरोग्य संघटनेने रेमडेसिव्हिरचा वापर कोव्हिड-19 मुळे होणारे मृत्यू कमी करण्यासाठी होतो का, यावर अभ्यास केला होता.

जागतिक आरोग्य संघटनेच्या अभ्यासातील निष्कर्ष

(स्रोत-जागतिक आरोग्य संघटना)

रेमडेसिव्हिर सोबतच  WHOने हायड्रॉक्सिक्लोरोक्विन, लोपिनाविर आणि इंटरफेरॉन या औषधांचाही अभ्यास केला. फेब्रुवारी महिन्यात जागतिक आरोग्य संघटनेच्या 'कोव्हिड-19 रिसर्च फोरम'ने यावर अभ्यास करण्याची शिफारस केली होती.

रेमडेसिव्हिरची ट्रायल

जागातिक आरोग्य संघटनेचा रेमडेसिव्हिरबाबतचा ट्रायल रिपोर्ट "MedRvix" नावाच्या प्री-प्रिंट जर्नलमध्ये छापण्यात आला आहे. या अभ्यासाचा अजून पिअर-रिव्हू होणं बाकी आहे.

ICMR काय म्हणतंय?

रेमडेसिव्हिरच्या ट्रायलविषयी  इंडियन काउंसिल ऑफ मेडिकल रिसर्चनं (ICMR) प्रसिद्धीपत्रक जारी केलं आहे.

त्यात ICMRचे  संचालक डॉ. बलराम भार्गव यांनी म्हटलं आहे की, "रेमडेसिव्हिरच्या ट्रायलसाठी चार औषधांची चाचणी करण्यात आली. मात्र, अंतरिम निष्कर्षानुसार कोणत्याही औषधाने मृत्यूदर कमी होत नाही किंवा रुग्णालयात दाखल रुग्णांना व्हॅन्टिलेटरची गरज भासणं कमी होत नाही" ICMR च्या माहितीनुसार, ट्रायलच्या निष्कर्षानंतर इंटरफेरॉनची चाचणी थांबवण्यात आली आहे. मात्र निष्कर्ष अजूनही अचूक करण्यासाठी रॅमडेसिव्हिरची ट्रायल सुरू ठेवण्यात येणार आहे. चांगली उपचारपद्धत विकसीत करण्यासाठी चाचणी सुरू ठेवण्यात येईल, असं स्पष्ट करण्यात आलं आहे.

महाराष्ट्र सरकारची भूमिका

भारतामध्येही डॉक्टरांकडून मोठ्या प्रमाणात रेमडेसिव्हिरचा वापर कोव्हिड-19 झालेल्या रुग्णांसाठी केला जातोय. महाराष्ट्रात मध्यम आणि तीव्र स्वरूपाचा त्रास असलेल्यांना रेमडेसिव्हिर औषध दिलं जातं आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या अभ्यासाचा महाराष्ट्र सरकार गांभीर्याने विचार करणार का? याबाबत बीबीसीने राज्याचे आरोग्यमंत्री राजेश टोपे यांच्याची चर्चा केली.

बीबीसीशी बोलताना आरोग्यमंत्री राजेश टोपे म्हणाले, "जागतिक आरोग्य संघटनेच्या अभ्यासात रेमडेसिव्हिरमुळे कोरोनाग्रस्तांच्या मृत्यूचं प्रमाण कमी होत नसल्याचं स्पष्ट झालंय. राज्यातही मोठ्या संख्येने कोव्हिड-19 रुग्णांना रेमडेसिव्हिर दिलं जातंय. त्यामुळे, महाराष्ट्र सरकार या रिपोर्टचा निश्चित अभ्यास करेल. हा रिपोर्ट फार गांभीर्याने...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

कोरोना व्हायरस विरोधात कोणतीही लस किंवा औषध उपलब्ध नाही. अशा परिस्थितीत रुग्णांचे जीव वाचवण्यासाठी कोव्हिड-19 विरोधातल्या लढाईत रेमडेसिव्हिर डॉक्टरांच्या हातात असलेलं एकमेव शस्त्र मानलं जात आहे. पण, कोरोना व्हायरस विरोधातील युद्धात हे शस्त्र देखील निकामी ठरतंय. डॉक्टरांच्या हाती असलेली ही रेमडेसिव्हिर नावाची ढाल कोव्हिड-19 ला रोखण्यास असमर्थ असल्याचं दिसून आलं आहे.


सामग्री: जगभरात व्हॉट्सअॅपचे 1.5 अब्ज युजर्स आहेत.

कारण सुरक्षेसंदर्भात एक चूक या अॅपमध्ये राहिल्यामुळे लोकांच्या स्मार्टफोनमध्ये एक चुकीचं सॉफ्टवेअर इन्स्टॉल झालं आहे, असं समोर आलं आहे.

या सॉफ्टवेअरमुळे काही विशिष्ट युजर्सवर पाळत ठेवली जाते, असं व्हॉट्सअॅपनंच जारी केलेल्या एका पत्रकात म्हटलं आहे. हे सॉफ्टवेअर इस्रायलमधील NSO ग्रुपनं बनवलं आहे, असं वृत्त फायनान्शियल टाईम्सने दिलं आहे.

कंपनीनं आपल्या 1.5 अब्ज ग्राहकांना व्हॉट्सअॅप अपडेट करण्याची विनंती  केलं आहे. यासंबंधीचं पहिलं प्रकरण या महिन्यात समोर आलं होतं.

सतत सुरक्षिततेवरून संशयाच्या भोवऱ्यात राहणारी फेसबुक कंपनी व्हॉट्सअॅपची मालक आहे. त्यामुळे नवीन प्रश्नं उद्भवण्याची शक्यता आहे.

व्हॉट्सअॅप कॉलच्या माध्यमातून हे चुकीचं सॉफ्टवेअरला लोकांच्या फोनमध्ये इन्स्टॉल झालं आहे. एखाद्या युजरने कॉलचं उत्तर नाही दिलं तरीसुद्धा हे सॉफ्टवेअर फोनमध्ये इन्स्टॉल होऊ शकतं, असं कंपनीने सांगितलंय.

व्हॉट्सअॅपनं बीबीसीला सांगितलं की, "हा दोष सर्वांत आधी आमच्याच सुरक्षा टीमला लक्षात आला. यासंबंधीची माहिती आम्हीच काही मानवाधिकार कार्यकर्ते आणि अमेरिकेच्या न्यायपालिकेकडे या महिन्याच्या सुरुवातीला सोपवली होती."

"अशा अनेक खासगी कंपनी असतात ज्या सरकारच्या मदतीने लोकांच्या मोबाईल्समध्ये शिरण्याचा प्रयत्न करतात, त्यासाठी तसे छुपे स्पायवेअर तयार करतात. हा हल्ला अशाच एका कंपनीने केल्यासारखं दिसतंय," असं कपनीनं पत्रकात म्हटलं आहे.

व्हॉट्सअप अपडेट कसं करावं?

गुगल प्ले स्टोअर ओपन करा.

स्क्रीनवर डाव्या दिशेला वर असलेल्या मेनूवर क्लिक करा.

माय अॅप्स अँड गेम्स ओपन करा.

व्हॉट्सअॅप गेल्या काही दिवसांमध्ये आपोआप अपडेट झालं असेल तर अपडेट नावाचं बटण दिसेल. नवीन व्हर्जनसाठी अपडेटवर क्लिक करा.

व्हॉट्सअॅपचं सध्या 2.19.134 हे लेटेस्ट व्हर्जन कार्यरत आहे.

Ios साठी

अॅप स्टोअर उघडा

स्क्रीनच्या तळाशी अपडेटवर क्लिक करा

व्हॉट्सअॅप गेल्या काही दिवसात अपडेट झालं असेल तर अॅप्सच्या यादीत ते दिसेल. ओपन असं बटनही दिसेल. व्हॉट्सअॅप आपोआप अपडेट झालं नसेल तर अपडेट नावाचं बटण दिसेल

आयओएसवर सध्या व्हॉट्सअॅपचं 2.19.51 हे व्हर्जन कार्यरत आहे.

NSOचं म्हणणं काय?

NSO या इस्रायलमधील एका कंपनीला याआधी "Cyber arms dealer" म्हणून ओळखलं गेलं आहे.

या ग्रुपचं Pegasus हे सॉफ्टवेअर टार्गेट केलेल्या...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

तुम्ही तुमचं शेवटचं व्हॉट्सअॅप शेवटचं कधी अपडेट केलं होतं? एवढ्यात नसेल केलं तर नक्की करा, असा कंपनीने सुचवलं आहे.


सामग्री: जगभरात स्त्रियांचं सरासरी आयुर्मान पुरुषांपेक्षा जास्त आहे. स्त्रियांमधले सेक्स हार्मोन इस्ट्रोजेनही आयुष्य वाढवतात, पण पुरुषांमधले टेस्टोस्टिरोन आयुर्मान घटवण्यासाठी ओळखले जातात.

म्हणजे महिला मुळातच जास्त आयुष्य जगण्यासाठी बनलेल्या असतात का?

शास्त्रज्ञ काय सांगतात पाहा हा व्हीडिओ.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

स्त्रिया पुरुषांपेक्षा अधिक काळ जगतात. पण याचा अर्थ असा का की त्या पुरुषांपेक्षा जास्त निरोगी असतात?


सामग्री: जगभरातली सरकारं या आकड्याच्या आधारे लोकांचे जीव वाचवण्यासाठीची पावलं उचलतायत. शिवाय लॉकडाऊन नेमका कधी उठवता येईल, यासाठीचे संकेतही या आकड्यावरून मिळताहेत.

हा आकडा आहे - बेसिक रिप्रॉडक्शन नंबर. म्हणजेच पुनरुत्पादन वा पुनर्निर्मितीचा मूलभूत आकडा. याला म्हटलं जातंय R0 (उच्चार - आर नॉट (0 अर्थात शून्य याला नॉट असंही म्हटलं जातं.)

YouTube पोस्ट समाप्त, 1

R0 म्हणजे काय?

रोगाच्या प्रसाराची क्षमता किती आहे, याचा अंदाज या पुनरुत्पादन संख्येवरून लावता येतो. संसर्गाने बाधित एक व्यक्ती हा विषाणू पुढे सरासरी किती लोकांपर्यंत विषाणूचा प्रसार करू शकतो, हे हा आकडा सांगतो.

कुणाचंही शरीर रोगासाठी पूर्णपणे 'इम्यून' म्हणजे रोगाचा संसर्ग होऊ न शकणारं नाही, आणि आजारी पडू नये म्हणून लोक त्यांच्या वागण्यात बदल करणार नाहीत, या दोन गोष्टी यासाठी गृहीत धरण्यात आल्या आहेत.

रोग प्रसारासाठीचा असा सर्वात मोठा आकडा आहे, तो गोवर (Measles) या रोगाचा. या रोगाची पुनरुत्पादन संख्या आहे 15. म्हणजेच या रोगाचा प्रचंड मोठा उद्रेक होऊ शकतो.

नवीन कोरोना व्हायरस ज्याचं अधिकृत नाव आहे Sars- CoV - 2, याची पुनरुत्पादन संख्या आहे 3 च्या जवळपास. पण हे अंदाज वेगवेगळे आहेत.

एकपेक्षा मोठी संख्या धोकादायक का?

पुनरुत्पादन संख्या म्हणजेच रिप्रॉडक्शन नंबर 1 पेक्षा जास्त असला तर संसर्गाच्या केसेस घातांकात वाढतात. म्हणजे समजा क्रेडिट कार्डचं बिल भरलं नाही तर जसा आकडा झपाट्याने मोठा होतो, अगदी तसंच.

पण हाच आकडा जर समजा लहान असेल तर मग या रोगाचा प्रसार मग काही काळाने मंदावतो आणि थांबतो, कारण नवीन लोकांना लागण होत नसल्याने साथ आटोक्यात येते.

म्हणूनच जगभरातल्या देशांच्या सरकारांना Sars-CoV 2च्या पुनरुत्पादनाचा दर तीनवरून एकच्याही खाली आणायचाय.

आणि याच कारणासाठी आपण आपल्या नातेवाईकांना भेटू शकत नाही, ऑफिसला न जाता घरून काम करतोय आणि मुलांच्या शाळा बंद आहेत.

लोकं एकमेकांच्या संपर्कात आली नाहीत, तरच हा व्हायरसच पसरू शकणार नाही.

प्रातिनिधिक छायाचित्र

R नंबर स्थिर असतो का?

लोकांचं वागणं जसं बदलतं, रोगप्रतिकारकशक्ती लोकांमध्ये जसजशी निर्माण होते, तसा हा R नंबर बदलतो.

पूर्ण लॉकडाऊन लावण्यात आल्यानंतर, विलगीकरण आणि सोशल डिस्टन्सिंगमुळे या R नंबरमध्ये कसा आणि किती बदल झालाय, याविषयीचा अभ्यास करायचा प्रयत्न लंडनच्या इम्पिरिअल कॉलेजमध्ये केला जातोय. तिथे...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

कोरोना व्हायरसचा धोका नेमका किती मोठा आहे, हे समजून घेण्यासाठी एक आकडा अतिशय महत्त्वाचा आहे.


सामग्री: जगभरातल्या 70% विद्यार्थ्यांवर या जागतिक साथीचा आणि लॉकडाऊनचा परिणाम झालेला आहे.

पण आता लॉकडाऊनचे निर्बंध हळुहळू शिथील करण्यात येतायत आणि ऑगस्टनंतर शाळा सुरू करण्याची तयारी करण्यात येतेय.

मनुष्यबळ विकास मंत्रायल, गृह खातं आणि आरोग्य खात्यासोबत मिळून यासाठीची मार्गदर्शक तत्त्वं तयार करण्यात येत असल्याचं मनुष्यबळ विकास मंत्री रमेश पोखरियाल निशंक यांनी म्हटलंय.

या बदललेल्या परिस्थितीत शाळा सुरू झाल्यानंतर शिकवण्याच्या आणि शिकण्याच्या पद्धतीही बदलतील. शिक्षणासोबतच सोशल डिस्टंन्सिंगही महत्त्वाचं असेल.

रमेश पोखरियाल निशंक

शिक्षणाची पद्धत बदलणार का?

भारताचे मनुष्य बळ विकास मंत्री रमेश पोखरियाल निशंक यांनी बीबीसीसोबत चर्चा केली. मुलांना शाळेत जात येत नाही तोपर्यंत ऑनलाईन वर्गांच्या माध्यमातून शाळा मुलांच्या घरापर्यंत येणार असल्याचा दावा त्यांनी केलाय.

ण शाळेतल्या वर्गात बसून शिकण्याला ई लर्निंग हा पर्याय ठरू शकतो का? पण सध्या आपल्याकडे यासाठीचा इतर कोणताही पर्याय उपलब्ध नाही आणि अन्यथा मुलांचं शिक्षण अजिबातच होऊ शकणार नाही, घरी बसल्या बसल्या मुलांना शिक्षण घेण्याची संधी मिळत असल्याचं मनुष्यबळ विकास मंत्र्यांनी म्हटलंय.

ते म्हणाले, "मुलांना घरबसल्या ऑनलाईन शिक्षण देण्याचा शिक्षण खात्याचा प्रयत्न आहे. आम्ही मुलांना निराश होऊ दिलं नाही, पालकांनाही काळजीत टाकलेलं नाही. आज शिक्षक आणि पालक असे दोघे मिळून मुलांची काळजी घेत आहेत."

पण भारतासारख्या देशात आजही फक्त 23 -24 टक्के लोकांच्या घरीच इंटरनेट उपलब्ध आहे. असं असताना शहरापासून दुर्गम गाम्रीण भागांपर्यंत सगळ्यांना समान शिक्षण मिळू शकतंय का?

शहरांतल्या अनेक घरांमध्ये लॅपटॉप्स आणि डेस्कटॉप्स असतीलही. पण गावांमधल्या बहुतेक घरांमध्ये इंटरनेट फक्त मोबाईल फोनवर आहे. असं असताना लहानशा मोबाईलवर इतका अभ्यास कसा होणार?

याविषयी बोलताना केंद्रीय मंत्री म्हणाले, "आम्ही अगदी दुसऱ्या टोकाला राहणाऱ्या मुलांच्या शिक्षणाचीही काळजी घेत आहोत. ज्यांच्याकडे इंटरनेट आणि स्मार्टफोन नाही त्यांनी काळजी करण्याचीी गरज नाही. आम्ही त्यांच्यासाठी वेगळा अभ्यासक्रम आणू. गरज पडल्यास रेडिओचाही वापर करू."

पूर्णपणे ऑनलाईन शिक्षण देण्यासाठी भारतातलं शिक्षण तंत्रज्ञान सज्ज आहे का, याविषयी बोलताना त्यांनी सांगितलं, "असं होईल हे कोणालाच माहीत नव्हतं. कोणीच सज्ज नव्हतं. पण एक दिवस असा येईल जेव्हा...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

कोरोना व्हायरसचा प्रसार रोखण्यासाठी लॉकडाऊन लावण्यात आल्यानंतर शाळा - कॉलेजेसही बंद झाली. भारतातले प्राथमिक शिक्षणापासून ते विद्यापीठ पातळीपर्यंत 33 कोटी पेक्षा जास्त विद्यार्थी सध्या घरी बसून आहेत.


सामग्री: जगभरातल्या जवळपास 160 पेक्षा जास्त देशांमध्ये तो साजरा केला जातो. विशेष म्हणजे, यातल्या अनेक देशांमध्ये तर ख्रिश्चन मुख्य धर्मही नाही.

या विविधतेमुळेच ख्रिसमस साजरा करण्याच्या पद्धतीही देशोदेशी वेगवेगळ्या आहेत. अर्थात प्रत्येक पद्धतीमुळे आनंद दुप्पट होतो, हे वेगळं सांगायलाच नको.

यातल्या काही देशांमध्ये ख्रिसमस कसा साजरा होतो, हे बघणं खरंच मजेशीर आहे. काही रीतीरिवाज तर तुमच्यासाठी धक्कादायकही असतील.

1. मुलांना घाबरवा, मजा घ्या!

हॅलोविनमध्ये जसं वेगवेगळी भयानक सोंगं घेऊन एकमेकांना घाबरवण्याची अहमहमिका सुरू असते, तसंच काहीसं ऑस्ट्रियात ख्रिसमसदरम्यान करतात.

ऑस्ट्रियातले क्रँपस.

मस्ती करणाऱ्या, आईवडिलांचं न ऐकणाऱ्या मुलांना हा भयानक दिसणारा क्रँपस घाबरवतो. जसं सांताक्लॉज चांगलं वागणाऱ्या मुलांना गिफ्ट्स देतो, तसंच क्रँपस वाईट वागणाऱ्या मुलांना आपल्या पोतडीत टाकून पळवून घेऊन जातो.

आपल्याकडे जसं 'आईवडिलांचं ऐकलं नाही की, गणपती कान कापतो', त्यातलाच हा प्रकार!

म्हणूनच बरेच आईवडील अशी भयंकर वस्त्र घालून निघतात, आपल्याच बदमाश बहादुरांना घाबरवायला!

2. ख्रिसमस म्हणजे फ्राईड चिकन

'उगवत्या सूर्याच्या देशात' म्हणजेच जपानमध्ये बौद्ध आणि शिंटो हे दोन धर्म जास्त प्रचलित आहेत. आतापर्यंत या देशात ख्रिश्चन धर्माचा प्रसार इतर देशांपेक्षा कमीच झालेला आहे. तरीही तिथं ख्रिसमस साजरा करण्यात कोणीच मागे राहत नाही.

जपानमधलं फ्राईड चिकन.

पण गेल्या काही वर्षांमध्ये जपानमध्ये ख्रिसमसच्या काळात फ्राईड चिकन खाण्याचं प्रमाण वाढलं आहे. किंबहुना ख्रिसमस म्हणजे फ्राईड चिकन, असं समीकरणच रूढ होत चाललं आहे.

या काळात तब्बल 36 लाखांपेक्षा जास्त कुटुंबं कॉलेस्ट्रॉलची पर्वा न करता बिनधास्त फ्राईड चिकनवर आडवा हात मारतात. हे फ्राईड चिकन इतकं लोकप्रिय आहे की, अमेरिकन फूड कंपन्यासाठी खास फेस्टिव्हल स्पेशल मेन्यू ठरवतात. अनेकदा ख्रिसमसच्या एक आठवडा आधीपासूनच तुमची ऑर्डर नोंदवावी लागते.

3. देर आए, दुरुस्त आए

तुम्हाला एखाद्या रशियन किंवा युक्रेनियन माणसाला ख्रिसमसच्या शुभेच्छा द्यायच्या असतील तर प्लीज, 25 डिसेंबरला देऊ नका!

तो तुमच्याकडे अगदीच तुच्छतेनं बघण्याची शक्यता आहे.

मॉस्कोमध्ये ख्रिसमस 7 जानेवारीला.

कारण रशिया आणि त्याच्या आसपासच्या 13 देशांमध्ये अगदी सनातनी ख्रिश्चन धर्म पाळला जातो. या देशांमध्ये ख्रिसमस 25 डिसेंबरला नाही, तर 7...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

डिसेंबरच्या थंडीनं हातपाय पसरायला सुरुवात केली की जगभरातल्या आबालवृद्धांना वेध लागतात ते ख्रिसमसचे! ख्रिसमस हा तसा धर्मातीत सण आहे.


सामग्री: जगभरातल्या शीख समाजाने वेगवेगळ्या देशांमध्ये प्रतिकात्मक आंदोलनंही केली होती. कॅनडाचे पंतप्रधान जस्टिन ट्रुडो आणि संयुक्त राष्ट्र संघानेही याविषयी वक्तव्य केलं होतं. त्याही वेळी भारत सरकारनं नाराजी व्यक्त केली होती.

पण पॉपस्टार रिहाना आणि पर्यावरण कार्यकर्ती ग्रेटा थनबर्गबरोबर इतरही काही आंतरराष्ट्रीय सेलिब्रिटीजनं 'आपण या आंदोलनाविषयी का बोलत नाही?' अशा आशयाचं ट्वीट केल्यानंतर मात्र गदारोळ उडलाय.

पण भारतातून या ट्वीट्सवर नाराजीच्या प्रतिक्रिया का उमटल्या? भारत सरकारनं या ट्वीट्सना अधिकृतपणे उत्तरं का दिली? आणि महत्त्वाचं म्हणजे भारताबाहेरून पाठिंबा मिळाल्याने शेतकरी आंदोलनाचा फायदा झाला की नुकसान?

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

दिल्लीच्या सीमांजवळ गेले दीड दोन महिने सुरू असलेल्या आंदोलनाकडे जगाचं लक्ष यापूर्वीच गेलं होतं.


सामग्री: जगभरातील तरुण मुलींची एक अख्खी पिढी आपण गमावून बसू असं युनिसेफच्या तज्ज्ञांनी म्हटलंय.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

युनिसेफ आणि यूएन विमेन यांच्या मते कोरोना काळात दर तीन महिन्यांनी जवळपास दिड कोटी महिलांना कौटुंबिक हिंसाचाराचा सामना करावा लागतोय.


सामग्री: जगभरातील लोकांमध्ये संपर्काचं एक नवं माध्यम तयार केल्यानंतर फेसबुक आता अख्ख्या जगासाठी एक नवीन चलन निर्माण करण्याचा प्रयत्न करतंय. हे फेसबुकचं आणि पैशाचंही भविष्य आहे.

फेसबुकच्या लिब्रा नावाच्याया नवीन क्रिप्टोकरंसीद्वारे फेसबुक मेसेंजर तसंच व्हॉट्सअॅपवरून लोक एकमेकांना पैसे पाठवू शकतील.

यामध्ये पेमेंट्सच्या क्षेत्रातील पेपॅल आणि व्हिसा, टॅक्सी अॅप कंपन्या उबर आणि लिफ्ट, काही मोठे गुंतवणूकदार, असे सगळे दिग्गज सहभागी आहेत. म्हणजे टेक्नॉलॉजी आणि फायनान्सच्या जगतातल्या सगळ्या सुपरहिरोंनी एकत्र येऊन हा खूपच महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प हाती घेतलाय. त्यामुळे टेक्नॉलॉजीमधला ऍव्हेंजर्स एन्डगेम काहींना वेडेपणाचाही वाटू शकतो.

लिब्राद्वारे पैसे पाठवणं हे मेसेज पाठवण्याइतकं सोपं असंल, असा फेसबुकचा दावा आहे.

आत्ताच्या चलन प्रणालीतील अनेक चुका दुरुस्त करत अब्जावधी लोकांना पैशांच्या वापरासाठीचं अधिक स्वातंत्र्य देण्याचा हा प्रयत्न असल्याचं फेसबुकच्या डेव्हिड मार्कस यांनी सांगितलं. पण लिब्राविषयी अनेक प्रश्नं विचारले जात आहेत.

आणि एवढे प्रश्नं की आता अमेरिकेच्या एका खासदाराने विनंती केली आहे की US संसदेने या प्रकल्पाची सुरक्षितता तपासल्याशिवाय फेसबुकने हा प्रकल्प सामन्यांसाठी लाँच करू नये.

"मी फेसबुकला विनंती करते की त्यांनी आम्हाला आधी हे क्रिप्टोकरंसी कितपत सुरक्षित आहे, हे पडताळू द्यावं. नंतर नियमन संस्थांच्या शिफारसींनुसार कंपनीने याबाबतीत पुढे जावं," असं डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या खासदार मॅक्सीन वॉटर्स म्हणाल्या.

त्यातल्या त्यात आणखी एक मोठा प्रश्न म्हणजे - कशाला? म्हणजे नवीन जागतिक चलनाची गरज काय आहे? आणि आपल्याला ते खरंच फेसबुककडून हवंय का?

हे चलन कुणासाठी?

लिब्रा मिशन स्टेटमेंटमध्ये असं म्हटलंय की जगभरातल्या 1.7 अब्ज लोकांकडे बँक खाती नाहीत आणि त्यांना त्यांच्या नातेवाईकांना पैसे पाठवणं खूप खर्चिक पडतं, त्यामुळे ही नवीन कामी येईल. पण यामुद्द्यावर आधीच केनियामधील एम-पेसा (Mpesa) किंवा वर्ल्डरेमिट (WorldRemit) सारखे टेक्नॉलॉजी स्टार्टअप काम करत आहेत.

पण या मार्गाने हवाला किंवा मनी लाँडरिंगसारखे प्रकार होऊ नये, यासाठी लोकांची पडताळणी न करता क्लिष्ट बँकिंग व्यवहार लिब्रामध्ये कशाप्रकारे पार पडतील, तेसुद्धा अगदी स्वस्तात, हे मात्र अजून स्पष्ट नाही.

"मनी लाँडरिंगसाठीच्या नियमांचं पालन करणं हे सर्वात कठीण आणि खर्चिक...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

फेसबुकच्या मन्लो पार्क मुख्यालयातली एखादी लहानशी टीम काही काळासाठी कशावरतरी काम करते आणि मग त्याचा नाद सोडून दुसरं काहीतरी हाती घेतलं जातं - त्यातला हा प्रकार नाही, अशी कुजबूज आहे. हे प्रकरण वेगळं आहे.


सामग्री: जगभरातील व्यापाराच्या 12 टक्के मालाची सुवेझ कालव्यातून केली जाते.

मंगळवारी (23 मार्च) चीनहून नेदरलॅंडला जाणारं मालवाहू जहाज सुवेझ कालव्यात अडकलं. हे जहाज बाहेर काढण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. पण जहाज अडकल्याने जगभरातील व्यापारावर याचा मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

डेन्मार्कच्या सी-इंटेलिजन्स या कल्सल्टंसी फर्ममध्ये प्रॉडक्ट आणि ऑपरेशन उपाध्यक्ष नील्स मैडसेन यांच्या माहितीप्रमाणे, हे जहाज येत्या 48 तास अडकून राहिलं तर फार मोठे परिणाम भोगावे लागतील.

न्यूज एजेंसी रॉयटर्सशी बोलताना ते म्हणतात, "पुढील तीन ते पाच दिवस अशीच परिस्थिती राहिली तर जगभरातील व्यापारावर याचा मोठा परिणाम होण्यास सुरूवात होईल. मालाची ने-आण थांबल्याने महागाई वाढण्याची शक्यता आहे."

सुवेझ कालवा बंद झाल्याने बुधवारी (24 मार्च) तेलाच्या किमती सहा टक्क्यांनी वाढल्या होत्या.

सुवेझ कालवा म्हत्त्वाचा का आहे? हे आपण सविस्तर जाणून घेऊया...

1) पूर्व आणि पश्चिमेला जोडणारा महत्त्वाचा दूवा

इजिप्तमध्ये असलेला सुवेझ कालवा भूमध्य समुद्राला लाल समुद्राशी जोडतो. हा कालवा 193 किलोमीटर लांब आहे. आशिया आणि युरोप यांच्यातील हा कालवा सर्वात छोटी लिंक आहे.

सुवेझ कालवा मालवाहतुकीसाठी 1869 मध्ये सुरू करण्यात आला. सुवेझ कालवा सुरू होण्याच्या अगोदर पूर्व आणि पश्चिमेच्या देशातून ये-जा करणारी मालवाहतूक करणारी जहाजं दक्षिण अफ्रिकेच्या केप-ऑफ-गुड होपला वळसा घालून प्रवास करत.

जागतिक समुद्र परिवहन परिषदेच्या माहितीनुसार, सुवेझ कालव्यामुळे आशिया आणि युरोपातील मालवाहू जहाजांचं नौ हजार किलोमीटरचं अंतर कमी झालं.

2) दैनंदिन दळणवळण 9.5 अब्ज

कन्सल्टन्सी फर्म लॉईट्स लिस्टच्या माहितीनुसार, बुधवारी 40 मालवाहू जहाज आणि 24 टॅंकर्स सुवेझ कालवा पार करण्यासाठी वाट पहात होते.

या जहाजांवर अन्न, सीमेंट तर, टॅंकर्समध्ये पेट्रोलियम पदार्थ आहेत. न्यूज एजेंन्सी ब्लुमबर्गच्या माहितीनुसार, जनावरांचा चारा आणि पाणी नेणारे टॅंकर्सही अडकून पडले आहेत.

सुवेझ कालव्याची भौगोलिक परिस्थिती पहाता, याला 'चोक पॉइंट' म्हणून ओळखलं जातं.

एका अंदाजानुसार, सुवेझ कालव्यातून दरवर्षी 19 हजार जहाजातून 120 कोटी टन मालाची ने-आण केली जाते. लॉईट्स लिस्टच्या माहितीनुसार, सुवेझ कालव्यातून दररोज 9.5 अब्ज मूल्य असलेली जहाजं ये-जा करतात.

3) सप्लाय चेनसाठी अत्यंत महत्त्वपूर्ण

जाणकारांच्या माहितीनुसार,...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

सुवेझ कालवा सागरी मालवाहतुकीचा कणा समजला आतो. सुवेझ कालव्यामुळे आशिया आणि युरोप खंडातील जलवाहतूक शक्य झाली. जगभरातील व्यापाराच्या दृष्टीने हा कालवा अत्यंत महत्त्वाचा आहे.


सामग्री: जगाची लोकसंख्या जवळपास 7.6 अब्ज आहे. UNICEFच्या आकडेवारीनुसार जगात दररोज 3 लाख 53 हजार मुलं जन्माला येतात. पण प्राण्यांच्या बाबतीत ही संख्या किती असेल.

बीबीसीच्या More or Less या कार्यक्रमात हाच प्रश्न विचारण्यात आला आणि या प्रश्नाचं उत्तर शोधण्याचा प्रयत्नही झाला.

या प्रश्नाची उकल करण्यापूर्वी आपण अगदी साध्या प्रश्नाचं उत्तर शोधू. हा प्रश्न म्हणजे प्राणी कुणाला म्हणायचं. ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरीनुसार, 'जैविक घटकांवर जगणारा, विशेष प्रकारची ज्ञानेंद्रीय आणि मज्जासंस्था असलेला आणि उत्तेजनांना प्रतिसाद देणारा सजीव म्हणजे प्राणी,' होय.

स्तन असणारे किंवा नसणारे, पाठीचा कणा असणारे किंवा नसणारे, अंडी देणारे किंवा थेट पिलांना जन्म देणारे सगळ्या जीवांचा प्राण्यांत समावेश होतो.

आता आपण मुख्य प्रश्नाकडे वळू. हा प्रश्नाचं उत्तर शोधण्यासाठी या प्रश्नाचा आवाका किती मोठा आहे हे पाहू.

निव्वळ ब्रिटनचा जर विचार केला तर जननक्षम जंगली सशांची संख्या 4 कोटी इतकी आहे. एका सशाची मादी एकावेळी 3 ते 7 पिलांना जन्म देते. म्हणजे दररोज जवळपास 1,917,808 इतकी सशांची पिलं दररोज जन्माला येत असावीत. असं असेल तर सशांची संख्या प्रचंड वाढेल का? तसं होत नाही कारण सुदैवाने म्हणा किंवा दुर्दैवाने कारण यातील बरीच पिलं लहान असतानाच विविध कारणांनी मरतात.

ससा हा प्राणी जवळजवळ सगळ्या देशांत आढळणार प्राणी आहे. पण जगात असे अनेक प्राणी आहेत, जे काही भागांतच दिसतात. यातीलच एक प्राणी म्हणजे हंबोल्ट पेग्विन होय. हा प्राणी चिली आणि पेरू या देशांतच सापडतो.

हा प्राणी एकाचवेळी दोन अंडी घालतो. असं वर्षभरातून काही वेळा ते अंडी देतात. पण प्रत्येक अंड्यातून पेंग्विन जन्माला येईलच असं नाही. आतापर्यंतच्या अंदाजनुसार दरवर्षी 14 हजार 400 हंबोल्ट पेंग्विन जन्मला येतात.  म्हणजे दिवसाला केवळ 40 हंबोल्ट पेंग्विन जन्म घेतात.

संख्येनं जास्त नसल्याने ते सध्या अस्तित्वाची लढाई लढत आहेत.

आता जरा जगात अमाप संख्येने असलेल्या प्राण्यांविषयी बोलू. जसं की कोंबडी. जागतिक खाद्य संघटने दिलेल्या माहितीनुसार दररोज 6 कोटी 20 लाख कोंबडीची पिलं जन्माला येतात.

मधमाशीविषयी बोलायचं झाल तर उन्हाळयात एक राणी मधमाशी दरदिवशी 1500 अंडी घालते. जानेवारी 2018 मध्ये ब्रिटनमधल्या नॅशनल बी युनिटने गणना केली तर त्या देशात 2 लाख 47 हजार 461 मधमाशांची पोळी सापडली. म्हणजे उन्हाळ्यात एकट्या...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

उन्हाळयात एक राणी मधमाशी दररोज 1500 अंडी घालते. युनायटेड किंगडममध्ये जानेवारी 2018मध्ये नॅशनल बी युनिटनं केलेल्या पाहणीत यूकेमध्ये 2,47,461 इतके मधमाशांचे पोळे आढळून आले होते. आता विचार करा निव्वळ यूकेमध्ये जर इतक्या मधमाशा असतील तर जगात दररोज किती मधमाशा जन्माला येतं असतील? आकडेवारी करणं खरंच कठीण आहे ना?  पृथ्वीच्या पाठीवर तर अनेक प्राणी, पक्षी आणि जीवजंतू आहेत आणि दररोज अनेक प्राण्यांना पिलं होत असतील. मग जगात दररोज जन्माला येणाऱ्या प्राण्यांची संख्या असेल तरी किती?


सामग्री: जगाच्या औद्योगिक इतिहासातली ही सर्वात मोठी दुर्घटना होती. मध्य प्रदेशातील भोपाळ मधल्या युनियन कार्बाईड फॅक्टरीमधून 3 डिसेंबर 1984 च्या पहाटे झालेल्या विषारी वायूच्या गळतीने त्या दिवसापासून आतापर्यंत हजारोंचा जीव घेतलाय.

भोपाळमधल्या युनियन कार्बाईडच्या प्लांट - सीमध्ये पहाटेच्या सुमारास गॅस गळती सुरू झाली. वाहत्या वाऱ्यासोबत हा गॅस शहरात पसरला आणि गाढ झोपेतले बेसावध लोक श्वास घ्यायला तडफडू लागले.

सरकारी आकडेवारीनुसार या दुर्घटनेनंतर काही तासांमध्येच जवळपास 3,000 लोकांचा मृत्यू झाला होता.

पण बिगर-सरकारी स्रोतांनुसार ही संख्या यापेक्षा जवळपास तिप्पट होती. मृत्यूचं हे सत्रं पुढचं अनेक वर्षं सुरू होतं. या दुर्घटनेत आजवर हजारोंचा बळी गेल्याचं म्हटलं जातं. युनियन कार्बाईडच्या फॅक्टरीतून त्या रात्री सुमारे 40 टन वायूची गळती झाली होती.

त्या रात्री काय घडलं...

युनियन कार्बाईड फॅक्टरीतल्या टँक नंबर 610 मधील विषारी मिथाईल आयसोसायनाइट वायूचा पाण्याशी संपर्क आल्यानं हे घडलं. रासायनिक प्रक्रियेमुळे टँकमध्ये दाब निर्माण झाला आणि ही टाकी उघडली. त्यातून वायू गळती झाली. कारखान्याच्या जवळ असणाऱ्या झोपडपट्टीला याचा सगळ्यात जास्त फटका बसला.

कामाच्या शोधात दूरवरच्या गावातून येऊन या झोपडपट्टीत राहिलेल्या कामगारांचा आणि त्यांच्या कुटुंबाचा जीव, या वायू गळतीमुळे गुदमरला. या झोपडपट्टीतल्या बहुतेकांचा झोपेतच जीव गेला. केवळ तीन मिनिटांमध्ये या विषारी वायूने या लोकांचा बळी घेतला.

धोक्याची सूचना देण्यासाठी कंपनीत असलेला भोंगाही अनेक तास वाजलाच नाही. खरंतर हा भोंगा ताबडतोब वाजणं अपेक्षित होतं. चुरचुरणाऱ्या डोळ्यांनी धापा टाकत जे लोक हॉस्पिटलमध्ये पोचले, त्यांच्यावर नेमके कोणते उपचार करायचे, याची कल्पना डॉक्टर्सना नव्हती. शिवाय भोपाळमधल्या दोन हॉस्पिटल्समध्ये लोकांची इतकी गर्दी झाली होती, की रुग्णांसाठी जागाच नव्हती. हॉस्पिटल्समध्ये आलेल्या काहींना अंशतः अंधत्त्व आलेलं होतं, काहींना गरगरत होतं आणि सगळ्यांनाच श्वास घ्यायला त्रास होत होता.

एका अंदाजानुसार पहिल्या दोन दिवसांत सुमारे 50 हजार लोकांवर उपचार करण्यात आलं. मिथाईल आयसोसायनाइट गॅसचा दुष्परिणाम झालेल्या लोकांवर नेमके काय उपचार करायचे हे सुरुवातीला डॉक्टर्सना माहित नव्हतं. कारण यापूर्वी असं कधीच घडलेलं नव्हतं.

त्या रात्रीचं वार्तांकन

भोपाळच्या ज्या भागामध्ये ही वायू...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

एखादी जखम भरून येण्यासाठी 35 वर्षं पुरेशी असतात का? भोपाळ वायू दुर्घटनेबाबत या प्रश्नाचं उत्तर 'हो' असं येणार नाही. 3 डिसेंबर 1984 च्या रात्री घडलेल्या त्या दुर्घटनेच्या आठवणी आणि जखमा अजूनही ताज्याच आहेत.


सामग्री: जगात कोणत्या देशाकडे किती शस्त्रास्त्रं आहेत याचा तपशील ठेवणारी संस्था स्टॉकहोम इंटरनॅशनल पीस रिसर्च इंस्टिट्यूटने आपला वार्षिक अहवाल प्रसिद्ध केला आहे.

या संस्थेच्या आण्विक निशस्त्रीकरण, शस्त्र नियंत्रण या विभागाचे प्रमुख शेनन काइल यांनी बीबीसीला सांगितलं की, "जगात अण्वस्त्रांची निर्मिती घटली आहे पण दक्षिण आशिया याला अपवाद आहे."

त्यांनी सांगितलं, "2009 या वर्षी भारताकडे 60-70 अणुबाँब होते आणि पाकिस्तानकडे 60 अणुबाँब होते. पण दोन वर्षांत दोन्ही देशांकडे असलेल्या अणुबाँबची संख्या दुप्पट झाली आहे."

शेनन काइल सांगतात, "भारतापेक्षा पाकिस्तानकडे जास्त अणुबाँब आहेत. विविध स्रोतांकडून मिळालेल्या माहितीनुसार भारताकडे 130-140 अणुबाँब आहेत तर पाकिस्तानकडे 150-160 अणुबाँब आहेत."

सध्या भारत आणि पाकिस्तानमध्ये तणावाचं वातावरण आहे त्यामुळे अण्वस्त्रांची संख्या वाढू शकते असा अंदाज आहे. तसं पाहायला गेलं तर दोन्ही देशांमध्ये अण्वस्त्र स्पर्धा नाही. जशी अमेरिका आणि रशियामध्ये पाहायला मिळाली होती.

ते सांगतात की "मी याला स्ट्रॅटेजिक आर्मी काँपिटिशन किंवा रिव्हर्स मोशन न्यूक्लियर आर्मी रेस असं म्हणेल. मला वाटतं नजीकच्या भविष्यात या स्थितीमध्ये काही बदल घडणार नाही."

2019 मध्ये कुणाकडे किती आहेत अणुबाँब

अण्वस्त्रांचा खर्च किती?

भारत आणि पाकिस्तानमध्ये संरक्षणावर बजेटचा मोठा भाग खर्च केला जातो. पण नेमका कोणता देश अण्वस्त्रांवर किती खर्च करतो हे  सांगणं कठीण असल्याचं शेनन सांगतात.

दोन्ही देश हाच दावा करतात की आमच्याकडे असलेली अण्वस्त्रं सुरक्षित आहेत. शेनन सांगतात की अण्वस्त्रांची निर्मिती कमी झाली आहे पण त्यांना अद्ययावत करण्याच्या तंत्रज्ञानावर सध्या भर दिला जात आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

गेल्या दहा वर्षांत भारत आणि पाकिस्तानची अणुबाँबची संख्या दुप्पट झाली आहे.  या दोन-तीन वर्षांचा विचार केला तर असं लक्षात येतं की, भारताच्या तुलनेत पाकिस्तानमध्ये अण्वस्त्रांची निर्मिती जास्त झाली आहे.


सामग्री: जगात गोंधळाची परिस्थिती निर्माण होऊ नये, याची काळजी घेण्याची जबाबदारी युरोपवर आहे. युरोप मोठ्या शक्तींच्या हातचं खेळणं बनू नये, असं ते म्हणाले.

युरोझोनचं स्वतंत्र बजेट असलं पाहिजे आणि युरोप अधिक एकसंध बनला पाहिजे, असं ते म्हणाले.

जर्मनीच्या चॅन्सेलर अँगेला मर्केल यांनी मॅक्रोन यांच्या काही कल्पनांना औपचारिक पाठबळ दिलं आहे. पण इतर बरेच विषय बर्लिनमध्ये वादग्रस्त आहेत. खरं सामर्थ्य हे ऐक्यात आहे, असं ते म्हणाले.

त्यांनी राष्ट्रवादी शक्तींना स्मरणशक्ती नसते, अशी टीका केली. तसेच पुरोगामी शक्तींनी एकत्र आलं पाहिजे, ती अस्थिर जगाची गरज आहे, असं ते म्हणाले.

ते म्हणाले, "आपले प्रयत्न हाणून पाडण्यासाठी अनेक शक्ती कार्यरत आहेत. या शक्ती आपल्या सार्वजनिक चर्चांत हस्तक्षेप करतात, सहिष्णू लोकशाही मूल्यांवर हल्ला करतात आणि आपण एकमेकांविरोधात लढवण्यासाठी प्रयत्न करतील."

सध्याच्या जागतिक संरचनेमध्ये आपल्याला हे फार गांभीर्याने घ्यावं लागेल आपली शक्ती आपल्या ऐक्यात आहे.

गेल्या आठवड्यात मॅक्रॉन यांनी राष्ट्रवाद म्हणजे देशप्रेमाचा विश्वासघात असल्याचं म्हटलं होतं. पहिल्या महायुद्धाच्या समाप्तीच्या वर्षपूर्ती निमित्त आयोजित समारंभात त्यांनी हे वक्तव्य केलं होतं. यावर मॅक्रॉन यांच्यावर टीका केली होती.

मॅक्रॉन यांच्या भाषणानंतर जर्मन आणि फ्रान्सच्या नेत्यांनी स्थलांतर, संरक्षण क्षेत्रातील सहकार्य,  डिजिटल क्षेत्रांतील कंपन्यांची कररचना यावर चर्चा केली.

युरोझोनसाठी नियंत्रित एकत्रित बजेटची घोषणही होण्याची शक्यता आहे.

मर्केल म्हणाल्या, "मॅक्रॉन यांनी महत्त्वाचे मुद्दे मांडले आहेत. फ्रान्स आणि जर्मनीमधील सहकार्याची गरज अधोरेखित झाली आहे."

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

जर्मनी आणि फ्रान्समध्ये अधिक चांगले संबंध प्रस्थापित झाले पाहिजेत, असं मत फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्यएल मॅक्रॉन यांनी व्यक्त केलं आहे. जर्मनीच्या संसदेत ते बोलत होते. बर्लिनमध्ये युद्धातील मृतांना श्रद्धांजली वाहण्यासाठी आयोजित कार्यक्रमासाठी ते उपस्थित होते.


सामग्री: जगात दर पाचव्या मिनिटाला एका पँगोलीनची हत्या होते, कारण त्याचं मटण रुचकर मानलं जातं. त्याच्या खवल्यांचा वापर चिनी औषधांमध्ये होतो.

शिकारीमुळे पँगोलीनच्या आठही प्रजातींना धोका निर्माण झाला आहे. गेल्या दशकभरात एक लाखांहून जास्त पँगोलीन मारण्यात आले आहेत.

या शिकारीवर ब्रिटिश शास्त्रज्ञांनी फिंगरप्रिंटिंगचा उपाय शोधला आहे. काय आहे ही पद्धत आणि ती कशी उपयोगी पडेल? पाहा हा व्हीडिओ.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

पँगोलीन या सस्तन प्राण्याची जगात सर्वाधिक तस्करी होते. नामशेष होण्याच्या मार्गावर असलेल्या या प्राण्याची शिकार रोखण्यासाठी काय केलं जातं आहे?


सामग्री: जगातलं मुलींच्या शिक्षणासाठीची सर्वात वाईट जागा म्हणून दक्षिण सुदानकडे पाहिलं जातं

पण बऱ्याच विकसनशील देशांत पुरेशा शाळाच नाहीत. अनेक कुटुंबांमध्ये अगदी प्राथमिक प्रश्न आहे तो, शाळेपर्यंत पोचायचं कसं?

संयुक्त राष्ट्रांच्या आकडेवारीनुसार, गेल्या दशकभरात जगातील सर्वाधिक गरीब देश शाळांच्या अभाव ही समस्या सोडवण्यात तसूभरही प्रगती करू शकलेले नाहीत.

त्यानंतर आणखी एका अहवालात शिक्षणाची गुणवत्ता तपासली गेली आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या म्हणण्यानुसार याचा निष्कर्ष धक्कादायक होता. या अहवालात, ६० कोटीपेक्षा अधिक मुलं शाळेत तर जातात पण शिकत काहीच नाहीत, असं म्हटलं आहे.

नायजरमध्ये 5 पैकी 4 प्रौढ महिला अशिक्षित आहेत.

समृद्ध पाश्चिमात्य देशांत शिक्षणात मुलांपेक्षा मुली पुढे असतात. पण जगातल्या गरीब देशांमध्ये विशेषतः आफ्रिकेतल्या देशांमध्ये शाळेत जाणाऱ्या मुलींची संख्या फारच कमी आहे.

आज 'जागतिक कन्या दिना'च्या निमित्ताने आपण जगातल्या अशा ठिकाणांवर नजर टाकू या, जिथे मुलांना शिक्षणासाठी जाणं खूप कठीण आहे. अशा ठिकाणांची यादी काधली आहे.

संघर्षग्रस्त प्रदेश

या १० देशांमध्ये बहुतांश ठिकाणी मुलींसाठी शाळाच नाही.

नाजुक परिस्थिती असलेल्या या देशांमध्ये, अनेक कुटुंब गरिबी, अनारोग्य, अपुरा आहार, युद्ध आणि संघर्षामुळे शाळेचा प्रश्न दुर्लक्षित राहिला आहे.

दक्षिण सुदानमधले निर्वासित

अशा संघर्षग्रस्त आणि गरीब राष्ट्रांमध्ये मुलींकडून शाळेत जाण्याऐवजी इतर कामांची अपेक्षा केली जाते. अनेक मुलींची लग्न करून दिलं जातं. म्हणजे शिक्षणाचा विषयच संपला.

BBC Innovators: बाळांचा जीव वाचवणारी शँपूची बाटली

संयुक्त राष्ट्रांच्या आकडेवारीनुसार, संघर्षग्रस्त प्रदेशात मुलींचं शिक्षणापासून वंचित राहण्याचं प्रमाण दुपटीनं जास्त असतं.

चाडमधले निर्वासित : युद्ध आणि संघर्षामुळे लाखो महिला निरक्षर राहिल्या.

खालील आधारावर क्रमवारी दिलेली आहे:

•प्राथमिक शाळांतलं मुलींचं प्रमाण

•माध्यमिक शाळांमधलं मुलींचं प्रमाण

•प्राथमिक शिक्षण पूर्ण करणाऱ्या मुलींचं प्रमाण

•माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करणाऱ्या मुलींचं प्रमाण

•मुलींची शाळेत जाण्याची वार्षिक सरासरी

•निरक्षर महिलांची संख्या

•शिक्षकांची प्रशिक्षण पातळी

•शिक्षक- विद्यार्थी प्रमाण

•शिक्षणावर होणारा सार्वजनिक खर्च

याशिवाय, सीरियासारख्या काही देशांत खात्रीलायक आकडेवारी उपलब्ध नसल्याने त्यांचा या...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

समृद्ध देशांमध्ये शाळांमध्ये कशाकशाला प्राधान्य द्यायचं यावरून मतभेद होतात. कुठल्या विषयाला जास्त महत्त्वं द्यायचं, कोणाला अभ्यासात जास्त मदतीची गरज आहे आणि शाळेतल्या कुठल्या सुविधेवर सार्वजनिक निधी खर्च करायचा? यावर वादविवाद होतात.


सामग्री: जगातला सगळ्यांत मोठा उभयचर प्राणी चीनमध्ये आहे आणि तो जवळजवळ नामशेष होत आला आहे. तशीच गत आणखी पाच प्राण्यांच्या प्रजातींची होणार आहे.

अमूर बिबळ्या, काळा गेंडा, बोर्निअन ओरँगउटान, क्रॉस रिव्हर गोरिला, सुमात्रन हत्ती हे प्राणीही मोजकेच शिल्लक राहिले आहेत.

संवर्धकांच्या मते, जगातल्या वन्य प्राण्यांची संख्या 1970च्या तुलनेत 58% कमी झाली आहे.

शिकार, तस्करी आणि अधिवास नष्ट होणं ही या प्राण्यांच्या नामशेष होण्यामागची मुख्य कारणं आहेत.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

नामशेष होण्याच्या मार्गावर असलेले हे प्राणी ओळखीचे वाटत आहेत का? ते मोजकेच उरलेत आता!


सामग्री: जगातली चॉकलेटची किंमत सतत वाढत असते. ती 2015च्या तुलनेत 2025 साली दुप्पट झालेली असू शकते.

चॉकलेट खाणं आरोग्यासाठी फायद्याचं असतं. चॉकलेटमुळं वाढत्या वयाच्या चिन्हांना अटकाव होणं, अँटी-ऑक्सिडंट परिणाम, तणावमुक्त होणं, रक्तदाब नियंत्रणात येण्यासारखे फायदे होतात, यासारखे समज चॉकलेट खाण्यामागचं मोठं कारणं असल्याचं दिसतं.

जगातले सगळ्यांत मोठे 'चॉकोहॉलिक्स' म्हणजे चॉकलेटवेडे कुठे आहेत?

वर्षानुवर्षं जगात तयार होणाऱ्या एकूण चॉकलेटपैकी अर्ध्याहून अधिक चॉकलेट हे पश्चिम युरोप आणि उत्तर अमेरिकेत खाल्लं जातं. जगातला सगळ्यांत 'गोडघाश्या' देश म्हणून स्वित्झर्लंड ओळखला जातो, जिथे 2017 साली दरडोई 8 किलोपेक्षा जास्त चॉकलेट खाल्लं गेलं.

चॉकलेटच्या नव्या बाजारपेठा

सध्या जरी जगातल्या प्रगत देशांमधल्या बाजारपेठांमध्ये चॉकलेटला सर्वाधिक मागणी असली, तरी भविष्यात इतरत्रही वाढीच्या संधी असतील. प्रत्येकी 1 अब्जाहून अधिक लोकसंख्या असणाऱ्या भारत आणि चीन या देशांकडे यादृष्टीने पाहिलं जात आहे. वेगाने होणारं शहरीकरण, वाढता मध्यमवर्ग, आणि ग्राहकांच्या बदलणाऱ्या आवडीनिवडी यामुळे चॉकलेटची भूक वाढताना दिसत आहे.

भारत सध्याची जलदगतीने वाढणारी चॉकलेटची बाजारपेठ आहे. इथे चॉकलेटची मागणी गेल्या काही वर्षांमध्ये वाढत चालली आहे. भारतात 2016 साली 2,28,000 टन चॉकलेट खाल्लं गेलं. 2011च्या तुलनेत 2016 साली 50% जास्त चॉकलेट खाल्लं गेलं.

भारतीय लोकांचा गोड खाण्याकडे जास्त कल असतो आणि चॉकलेट हा त्यांचा आवडता पदार्थ झाला आहे. काही लोक तर याला आरोग्यदायी मानतात आणि वरचेवर खाताना मागे-पुढेही पाहत नाहीत.

चीनमध्ये 1980च्या दशकात आर्थिक सुधारणा होत असताना चॉकलेट हा एक दुर्मिळ पदार्थ मानला जात होता. तेव्हापासून चीन चॉकलेट खरेदीच्या बाबतीत इतर देशांपेक्षा मागे राहिला आहे. इथे दरवर्षी सरासरी दरडोई 1 किलो चॉकलेट खाल्लं जातं.

"कॉफी कल्चर" सारख्या नवीन संकल्पना आपल्याशा केल्या जात असल्याने इथली परिस्थिती बदलत आहे. यामुळे चॉकलेटचा वापर आणि खरेदी यावर परिणाम होत आहे. लाखो सधन चीनी लोक आता उच्च दर्जाचे विदेशी पदार्थ ऑनलाईन खरेदी करतात. यामुळे 'अलिबाबा' सारख्या रिटेलर्सना सतत पुढे राहण्यासाठी त्यांच्या व्यावसायिक धोरणांचा पुनर्विचार करण्याची गरज भासत आहे.

चॉकलेटचं उत्पादन धोक्यात

असं असूनही, चॉकलेट उत्पादकांना अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. चॉकलेट उत्पादनातला...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

2050 पर्यंत चॉकलेट उरणार नाही, असं अनेक लेखांमधून समोर येतंय की आपली वाटचाल चॉकलेट टंचाईच्या दिशेने सुरू आहे.


सामग्री: जगातले सर्वाधिक रुग्ण आणि मृत्यू अमेरिकेत घडतायत. अमेरिकेचा मृत्यूदर जगभरात सर्वांत वाईट आहे असं काहींचं म्हणणं आहे पण डोनाल्ड ट्रंप यांना हे मान्य नाही. युरोपात अजूनही कोव्हिडमुळे कडक निर्बंध आहेत. पण या सगळ्याची सुरुवात जिथून झाली त्या चीनमध्ये आता चित्रपटगृहं पुन्हा एकदा उघडतायत. अर्थात सिनेरसिकांसाठी हा अनुभव वेगळाच असणार आहे. इथे अनेक निर्बंधांसह चित्रपट पाहावे लागणार आहेत. या सगळ्याचा आढावा घेऊ या.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

जगभरातला कोरोना रुग्णांचा आकड वेगाने दीड कोटीकडे सरकतोय. गेला काही काळ कोरोनाने अमेरिकेत थैमान घातलंय.


सामग्री: जगातल्या 40 वर्षांखालील 40 प्रभावी व्यक्तींचा पाच वेगवेगळ्या विभागांमध्ये समावेश करण्यात आलेला आहे. यादी तयार करण्याच्या पद्धतीत फॉर्च्युनने यंदा पहिल्यांदाच हा बदल केला आहे.

आदर पूनावालांविषयी सुरुवात करतानाच फॉर्च्युनने म्हटलं आहे की 'आज आपल्या संपूर्ण ग्रहावर आदर पूनावाला यांच्यापेक्षा जास्त मागणी खचितच कुणाला असेल.'

याचं कारणही तसंच आहे. आदर पूनावाला जगातल्या सर्वांत मोठ्या लस उत्पादन करणाऱ्या पुण्यातल्या 'सिरम इन्स्टिट्युट ऑफ इंडिया' या कंपनीचे प्रमुख आहेत आणि संपूर्ण जगाला भेडसावणाऱ्या कोरोना विषाणूवरच्या लसीच्या उत्पादनासाठी जगातल्या मोठमोठ्या फार्मा कंपन्या त्यांच्यासोबत करार करू इच्छित आहेत. यापैकी अॅस्ट्राझेनका आणि नोव्हाव्हॅक्स या दोन कंपन्यांनी सिरम इन्स्टिट्युटसोबत करार केले आहेत.

ऑक्सफोर्ड विद्यापीठ आणि अॅस्ट्राझेनका ही फार्मा कंपनी मिळून कोव्हिड-19 आजारावरील लस विकसित करत आहेत. या लसीच्या उत्पादनासाठी त्यांनी पुण्यातल्या सिरम इन्स्टिट्युटशी करार केला आहे. तसंच नोव्हाव्हॅक्स इंका ही अमेरिकी फार्मा कंपनीसुद्धा कोव्हिड-19 प्रतिबंधक लसीवर संशोधन करत आहे.

या कंपनीनेदेखील लसीचं संशोधन आणि उत्पादन यासाठी सिरमशी करार केला आहे. या करारानुसार उच्च मध्यम किंवा उच्च उत्पन्न असणारे देश वगळता इतर देशांसाठी सिरमला या लसीचं उत्पादन करता येईल.

स्वस्त दरात लस उपलब्ध करून देणारी कंपनी अशी सिरमची आधीपासूनची ओळख आहे. जवळपास 50 वर्षांपूर्वी आदर पूनावाला यांच्या वडिलांनी या कंपनीची स्थापना केली होती. ही कंपनी दरवर्षी 1 अब्ज 50 लाख लसींचे डोस तयार करते.

यात लहान मुलांना देण्यात येणाऱ्या पोलियोपासून ते गोवरपर्यंतच्या लसींचा समावेश आहे. युनिसेफ आणि गावी यांच्या कार्यक्रमाअंतर्गत जगभरातल्या अल्प आणि मध्यम उत्पन्न असणाऱ्या देशांमधल्या लहान मुलांसाठी या लस उपलब्ध करून देण्यात येतात.

यावर्षी सिरम इन्स्टिट्युट कोव्हिड प्रतिबंधक लसीच्या उत्पादनातही हात आजमावत आहे. सिरम इन्स्टिट्युट अॅस्ट्राझेनका आणि नोव्हाव्हॅक्स या दोन्ही लसीचे 2 अब्ज डोज तयार करणार आहे. तसंच या लसीच्या एका डोसची किंमत जवळपास 3 डॉलर्स इतकी असेल. लस कमीत कमी किंमतीत उपलब्ध व्हावी, यासाठी गेट्स फाउंडेशन आणि GAVI प्रयत्न करणार आहेत.

दरम्यान, फॉर्च्युनच्या या यादीत उद्योगपती मुकेश अंबानी यांची जुळी मुलं इशा अंबानी आणि आकाश अंबानी आणि Byju's या...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

फॉर्च्युन मॅगझिनने यावेळी फायनान्स, टेक्नॉलॉजी, आरोग्य, राजकारण आणि प्रसार माध्यमं अशा पाच प्रकारात '40 Under 40' यादी जाहीर केली आहे. यात पुण्यातल्या सिरम इन्स्टिट्युटचे सीईओ आदर पूनावाला यांचा आरोग्य क्षेत्रातल्या 40 प्रभावी व्यक्तींमध्ये समावेश करण्यात आला आहे.


सामग्री: जगातल्या एकूण तेलापैकी 30 टक्के तेल आखातातून येतं. परंतु सध्या मागणीपेक्षा जास्त तेल बाजारात उपलब्ध आहे. नॉन-ओपेक देशांबरोबरच अन्य देशांमध्ये तेल उपलब्ध आहे. भारतसुद्धा आता अमेरिकेकडून तेल आयात करू लागलाय.

अमेरिकेने केलेल्या कारवाईनंतर या स्थितीचं रूपांतर युद्धात व्हावं, अशी इच्छा ट्रंप यांचीही नसेल, कारण हे वर्ष अमेरिकेत निवडणुकीचं वर्ष आहे. निवडणुकीच्या काळात तेलाच्या किमती सहसा आटोक्यात ठेवल्या जातात.

जर अमेरिकेत तेलाचे भाव वाढले तर ट्रंप निवडणुकीत पराभूत होऊ शकतात, म्हणून ट्रंप त्या वाटेने जाणारच नाहीत.

इराण काय करू शकतं?

अमेरिकाच काय, इराणचीही स्थिती तशीच आहे. अमेरिकेविरोधात युद्ध व्हावं अशी इराणचीही इच्छा नाही. पण इराण काहीतरी कारवाई नक्कीच करेल.

इराण अमेरिकेच्या तेलक्षेत्रावर हल्ला करायची शक्यता आहे. पण मध्यपूर्वेत अमेरिकेचं कोणतंही तेलक्षेत्र नाही. त्यामुळे इराण सौदी अरेबियावर तर हल्ला करणार नाहीना, अशी भीती व्यक्त होत आहे. आणि त्याचमुळे चिंतेचं वातावरण तयार झालं आहे.

आखातील तेल निर्यात करणारे तीन मोठे देश म्हणजे सौदी अरेबिया, इराक आणि कुवेत. यांचं तेल होर्मुज सामुद्रधुनीमार्गे बाहेर जातं. मात्र या मार्गावर समुद्री सुरुंग लावून या मार्गाचं तेल इराण अडवेल असं वाटत नाही. कारण तेलाचा मार्ग इराणनं थांबवला तर अमेरिकासुद्धा इराणचं चीनला जाणारं तेल थांबवेल.

चीन सध्या इराणकडून मोठ्या प्रमाणात तेल घेतो. त्यात अडथळा आलेला इराणला चालणार नाही. अशा स्थितीत हा मार्ग बंद करण्याचा पर्याय इराण वापरेल असं वाटत नाही. फारतर इराण ड्रोन किंवा क्षेपणास्त्राद्वारे हल्ला करेल. या मार्गात फार मोठा अडथळा इराण आणेल असं वाटत नाही.

इराणमुळं सर्व परिस्थिती हाताबाहेर जाईल आणि तेलाच्या किमती हाताबाहेर जातील असं वाटत नाही.

भारतावर सर्वांत मोठं संकट

भारत हा अमेरिका आणि रशियाकडूनही तेल आयात करतो. परंतु भारताचं सर्वाधिक तेल आखाती देशांमधून येतं आणि त्यात इराक पहिल्या क्रमांकावर आहे. त्यापाठोपाठ सौदी अरेबिया, ओमान आणि कुवेत यांचा नंबर लागतो.

तेलाच्या मार्गात अडथळ येईल याची भारताला चिंता नाही परंतु तेलाच्या किंमती वाढतील ही भारताची चिंता आहे. आता तेलाच्या किमती प्रतिबॅरल 3 डॉलरने वाढली आहे.

तीन डॉलरनी किमती वाढणं भारतासाठी मोठी गोष्ट आहे. कारण भारतात जे पेट्रोल-डिझेल, LPG घेणारे लोक आहेत किंवा तेल विकत घेणाऱ्या कंपन्या आहेत ते...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

अमेरिकेने केलेल्या लष्करी कारवाईनंतर आखातामध्ये तणाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे तेलाची पूर्ण बाजारपेठ चिंतेमध्ये आहे.


सामग्री: जगातल्या सहाव्या क्रमांकाच्या सगळ्यात मोठ्या अर्थव्यवस्थेत एप्रिल-जून 2020 या तिमाहीत -23.9 टक्के इतकी घसरण झाली होती.

आता अंदाज लावला जात आहे की, जानेवारी ते मार्चच्या तिमाहीत 0.7 टक्के सकारात्मक विकास दराची नोंद होऊ शकते. गेल्या तिमाहीत विकास दर 0.1 टक्के होता.

कोणत्या क्षेत्रात विकासाची शक्यता?

एप्रिल 2020 पासून लॉकडाऊनचा अर्थव्यस्थेवर नकारात्मक परिणाम पाहायला मिळत आहे. पण, सप्टेंबर महिन्यानंतर या स्थितीत सुधारणा पाहायला मिळालीय. अर्थ मंत्रालयाच्या या आकड्यांवर एकदा नजर टाकूया...

वरचे आकडे अर्थव्यवस्था पूर्वपदावर येत असल्याचं दर्शवतात. सरकारसुद्धा याच आकड्यांच्या आधारे अर्थव्यवस्था सुधारल्याचा दावा करत आहे. पण हे पूर्ण सत्य नाहीये.

2020-21 या आर्थिक वर्षाचा विकास दर -11.5 टक्के आहे, असं क्रेडिट रेटिंग एजन्सी मूडीजचं म्हणणं आहे. 2021-22 मध्ये हा विकास दर 10.6 टक्के असेल असा अंदाज या संस्थेनं वर्तवला आहे.

लॉकडाऊननंतरच्या दोन-तीन महिन्यांमध्ये 12 कोटी लोक बेरोजगार झाले होते. बेरोजगारीची समस्या आजही कायम आहे आणि सरकार यात अपयशी ठरल्याचं बोललं जात आहे.

भारतीय अर्थव्यवस्थेवर बारीक लक्ष ठेवणारी 'सेंटर फॉर मॉनिटरिंग इंडियन इकॉनॉमी' या संस्थेनं बीबीसीकडे एक अहवाल दिला. त्यानुसार यंदा विकास दर नकारात्मक राहिल, असं दिसून येत आहे.

राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालय (NSO)च्या मते, भारतीय अर्थव्यवस्थेला यंदा स्वातंत्र्यानंतर सर्वाधिक वाईट कामगिरीचा सामना करावा लागू शकतो.

यंदा अर्थव्यवस्था 7.7 टक्क्यांपर्यंत राहिल. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियानं हा दर 7.5 टक्क्यांपर्यंत असण्याचा अंदाज वर्तवला आहे.

या संस्थेनं निर्यातीत 8.3 टक्के, तर आयातीत 20.05 टक्क्यांनी घसरण होण्याचा अंदाज वर्तवला आहे. याशिवाय मागणीतही मोठ्या प्रमाणावर फायदा झाल्याचं दिसून आलेलं नाही. बँकांकडून मागण्यात येणाऱ्या कर्जप्रकरणात कमी दिसून आली आहे, कारण यंदा अधिक कॉर्पोरेट हाऊसेसनं त्यांच्या योजनांना स्थगिती दिली आहे.

पण, नोव्हेंबर 2020पासून  क्रेडिट डिमांडला (कर्जाच्या मागणीचं प्रमाण) चांगली मागणी आहे. सेंटर फॉर मॉनिटरिंग इंडियन इकॉनॉमीच्या ताज्या अहवालानुसार, 15 जानेवारीपर्यंत बँकांनी क्रेडिट डिमांडमध्ये 6.1 टक्क्यांनी वाढ झाल्याचं सांगितलं आहे,.

V आकाराची रिकव्हरी किती खरी?

अर्थ मंत्रालयासहित रिझर्व्ह बँक आणि इतर सगळ्या सरकारी संस्थांनी दावा...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

भारतीय अर्थव्यवस्था आता पूर्वपदावर येत आहे का? याचं स्पष्ट उत्तर हो असं आहे. कारण कोरोना संकटामुळे बसलेल्या फटक्यातून नकारात्मक विकास दरापासून भारतीय अर्थव्यवस्था गेल्या तिमाहीत सकारात्मक विकास दरापर्यंत पोहोचली आहे. गेल्या तिमाहीपासून सकारात्मक विकास दर कायम आहे.


सामग्री: जगातील विविध औषध कंपन्या लशीच्या संशोधनाच्या कामात रात्रंदिवस गुंतल्या आहेत. लस बनवण्यासाठी आवश्यक ते सर्व प्रयत्न त्यांच्याकडून करण्यात येत आहेत. तसंच लस बनवणं, परीक्षण आणि चाचणी यांबाबतचे नियम पुन्हा एकदा नव्याने तयार करण्यात येत आहेत.

जगाच्या कानाकोपऱ्यात ही लस पोहोचवण्याची गरज भासणार आहे, त्यामुळे यासाठी आवश्यक नियोजन योग्य प्रकारे करावं लागणार आहे. पण लस मिळवण्याच्या स्पर्धेत कमकुवत देशांच्या तुलनेत श्रीमंत देश पुढे असतील का, हा प्रश्नही तज्ज्ञांसमोर आहे.

मग अशा स्थितीत लस सर्वप्रथम कुणाला मिळेल? त्याची किंमत काय असेल? अख्ख्या जगावर हे संकट आलेलं असताना सर्वांना समान पद्धतीने याचं वाटप होईल, याची खात्री कशी पटवली जाईल?

साधारणपणे, कोणत्याही संसर्गजन्य आजारावर लस तयार होण्यासाठी तसंच त्याची चाचणी होऊन वितरण होण्यासाठी अनेक वर्षांचा कालावधी लागतो. तरीसुद्धा ती लस यशस्वी ठरेल किंवा नाही याची पूर्णपणे खात्रीसुद्धा देता येत नाही.

आजपर्यंत फक्त एका संसर्गजन्य रोगाचं समूळ नायनाट करण्यात मानवाला यश आलं आहे. तो म्हणजे देवी.

पण देवी रोग पूर्णपणे नाहीसा होण्यासाठी तब्बल 200 वर्ष लागली.

बाकी पोलिओ ते धनुर्वात, गोवर, गालगुंड किंवा टीबीपर्यंत आपण लसीकरणासह किंवा त्याशिवाय जगत आहोत.

कोरोनावरची लस कधीपर्यंत मिळू शकेल?

कोव्हिड-19 वरच्या लशीची चाचणी आधीच सुरु करण्यात आली आहे.

संशोधन ते वितरण हा पाच ते दहा वर्षांचा कालावधी काही महिन्यांवर आणण्यात आला आहे. दरम्यान, उत्पादनही करण्यास सुरुवात झाली आहे. प्रभावी लस तयार करण्यासाठी गुंतवणूकदार आणि उत्पादकांनी कोट्यवधी डॉलर्सचा धोका पत्करला आहे.

रशियाच्या स्पुटनिक व्ही लशीने सकारात्मक परिणाम दाखवले आहेत. रशियामध्ये या कोरोनावरचं लसीकरण ऑक्टोबर महिन्यात सुरू होईल.

चीननेसुद्धा कोरोनावरची लस यशस्वीरित्या बनवली. सर्वप्रथम लष्करातील अधिकाऱ्यांना लशीचं वितरण सुरू करण्यात आल्याचं चीनने सांगितलं. पण या दोन्ही लशी इतक्या वेगात कशा बनल्या याबाबत तज्ज्ञ शंका व्यक्त करत आहेत.

जागतिक आरोग्य संघटनेच्या तिन्ही टप्पे पूर्ण केलेल्या लशींच्या यादीत या दोन्ही लशींचं नाव नाही. खरंतर लशीची चाचणी मानवावर अधिक व्यापक स्वरुपात घेण्याची आवश्यकता आहे.

यावर्षीच्या अखेरपर्यंत लस उपलब्ध होईल, असं सांगितलं जात आहे. पण जागतिक आरोग्य संघटनेच्या मते लस हाती येण्यासाठी 2021च्या मध्यापर्यंत वाट...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

कोरोनावरची लस बनवण्याचा प्रयत्न जगभरात सर्वत्र सुरू आहे. पण ही लस बनल्यानंतरची स्थिती काय असेल? सर्वप्रथम कुणाला ही लस देण्यात येईल?


सामग्री: जणू काही त्याने लघुग्रहाला टाळीच दिली होती. जसं ते उतरलं तेव्हा त्याने जमिनीवर नायट्रोजन गॅस सोडला आणि तिथली माती आणि दगड गोळा केले. त्यानंतर अंतराळायानाने परत उड्डाण केले. आता ते परत पृथ्वीकडे येतंय. पण त्यासाठी आणखी 3 वर्षं लागणार आहेत.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)

\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:

पृथ्वीपासून 330 मिलियन किमी दूर बेन्नू नावाचा एक इवलासा लघुग्रह आहे. त्याची लांबी केवळ 550 मीटर आहे. नुकतंच त्याठिकाणी नासाचं ओसायरिस अंतराळयान केवळ 50 सेकंदासाठी उतरलं होतं.