डॉक सारांशित करण्यासाठी: कार्यक्रमात प्रत्येक गोष्ट, कधी काय होणार आहे, काय प्रश्न असतील, हे आधीपासूनच ठरलेलं दिसत होतं. कोणतीही समजूतदार व्यक्ती त्याचा अंदाज लावू शकत होती.

कार्यक्रमात त्यांची मुलाखत गीतकार प्रसून जोशी घेत होते. त्यांनी पण चांगला अभिनय केला. त्यांनी असे प्रश्न विचारले की, पंतप्रधान मोदी अगदी गहिवरून गेले.

कार्यक्रमात पंतप्रधानांनी प्रगतीपुस्तक सादर केलं. त्यात अनेक गोष्टींचा उल्लेख केला. पाकिस्तानबद्दल ते असं बोलले जे आपण पहिल्यांदाच ऐकलं.

त्यांच्या बोलण्यातून निवडणुकीच्या तयारीची झलक दिसत होती. त्यांनी कर्नाटकातल्या लिंगायतांचे गुरू बसवेश्वरांचा उल्लेख केला. त्यांच्या पुतळ्याजवळसुद्धा ते गेले.

पंतप्रधान मोदी मॅचो मॅनसारखे बोलतात, जसं सलमान खान दबंगसारखा बोलतो.

कार्यक्रमात बोलताना त्यांनी अशा गोष्टी सांगितल्या ज्यावरून असं वाटेल की, त्यांनी किती काम केलंय. खरं तर भारत पाकिस्तानसमोर जितका वाकला आहे तितका आतापर्यंत कधीच नव्हता, असं एका बाजूला टीकाकार सांगतात.

देशात दहशतवाद वाढलाय, काश्मीरमध्ये हिंसाचार वाढलाय. कथित सर्जिकल स्ट्राईकच्या आधी आणि नंतर अशा अनेक घटना घडल्या. पण नरेंद्र मोदी इथे बोलताना असं बोलले की, जणू पाकिस्तानने भारतासमोर गुडघेच टेकले आहेत.

रंग माझा वेगळा

देशातल्या बलात्काराच्या घटनांवर त्यांनी मौन सोडलं. पण खूप वेळानंतर. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी छोट्या छोट्या गोष्टींवर ट्वीट करतात, पण संपूर्ण देशाला हादरवून सोडणाऱ्या बलात्काराच्या घटनांवर ते काहीही बोलले नाही.

आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, कोणत्याही कामाबद्दल बोलताना ते काम आपणच पहिल्यांदा केलं, असा त्यांचा आविर्भाव असतो. अरब आणि इस्राईल या दोन्ही देशांच्या दौऱ्यांचा प्रचारही त्यांनी असाच केला होता.

आपला मुद्दा मांडण्याची त्यांची शैली अत्यंत प्रभावशाली आहे. आवाजातला चढ-उतार ते छान सांभाळतात. त्यांचा कितीही मोठा टीकाकार असला, तरी तो त्यांचं बोलणं ऐकतोच.

एवढ्या खुबीनं आपण केलेल्या कामांची स्तुती आपणच करून लोकांसमोर मांडणारा पंतप्रधान विरळाच! लंडनमधल्या कार्यक्रमात त्यांना विचारलेले प्रश्नही त्यांची प्रशंसा करणारेच होते.

प्रश्न विचारणारे ठरवल्यासारखं प्रश्न विचारत होते आणि सभागृहातली प्रत्येक व्यक्ती त्यांची स्तुती करत होती. त्याच वेळी बाहेर मात्र त्यांच्याविरोधात निदर्शनं सुरू होती.

'मोदीनामा'चा जप मोदीमुखातूनच

हा कार्यक्रम म्हणजे मोदींनी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

नरेंद्र मोदी कमालीचे शो मॅन आहेत. लंडनमध्ये वेस्टमिन्स्टरच्या सेंट्रल हॉलमध्ये 'भारत की बात, सबके साथ' या कार्यक्रमात दोन तास वीस मिनिटांमध्ये त्यांनी लेखाजोखा मांडला. सगळा कार्यक्रम ठरवून केल्यासारखा वाटत होता.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: कार्यक्रमातील केरळमधल्या महिला.

देखणा पुरुष नेमका कसा ओळखावा? मी आणि माझ्या काही मैत्रिणी हिवाळ्यातल्या एका संध्याकाळी या प्रश्नावर गप्पा मारत बसलो होतो.

"तो जास्त उंच नसावा आणि जास्त बुटकाही नसावा. थोडासा जाड असला तरी चालेल. म्हणजे मला बारीक व्हायची गरज नाही," असं माझी एक बुटकी आणि लठ्ठ मैत्रीण पटकन म्हणाली.

"मला जाड आणि पोट पुढे आलेला माणूस अजिबात चालणार नाही. ते वाईटच दिसतात. त्याच्या अंगावर केस तर अजिबातच चालणार नाहीत." माझ्या एक स्पष्टवक्त्या मैत्रिणीनं तिच्या भावना व्यक्त केल्या. "टायटॅनिकमध्ये लिओनार्डो दी कॅप्रिओनं 'ती' चित्रं काढली होती. त्याची जशी नखं होती, तशी नखं मला आवडतील." असंही ती म्हणाली.

एका मैत्रिणीला कुरळ्या केसांची खूप आवड. "करडे, कुरळे केस आणि हिप्पी लुक असावे. तसंच एक झकास गॉगल त्यानं लावला तर ती माझी खरी आवड असेल," असं ती म्हणाली.

माझ्या मैत्रिणींच्या भावना ऐकून मी मात्र बुचकळ्यातच पडले होते. कुणीही 6 फूट उंच, गोरा, काळे केस असलेला आणि स्ट्राँग बायसेप्स असलेला तरुण हवा, असं म्हटलं नाही.

या चर्चेमुळे महिलांचा अपमान होत असल्याचं विरोध करणाऱ्यांचं म्हणणं होतं.

मला वाटलं या मुलींना हृतिक रोशन, शाहरूख खान, रणवीर सिंग यांच्यासारखा तरुण हवा असेल. पण, या मुलींच्या स्वप्नात यातलं कुणीच नव्हतं.

त्यांना एखाद्या 'हीरो'सारख्या तरुणाची अपेक्षाच नव्हती. त्यांचे हीरो हे सध्याच्या हीरोंपेक्षा एकदम निराळेच होते.

एखादा प्रसिद्ध टीव्ही डिबेट शो जेव्हा 'कोण सुंदर आहे? केरळच्या महिला की तामिळ महिला?' यांसारखे विषय चर्चेला निवडतात, तेव्हा माझ्या मैत्रिणींनी हा विषय उलटा करून चर्चा करायचं ठरवलं.

पण दोन प्रांतातल्या लोकांची शारीरिक दृष्ट्या तुलना करण्याला माझा विरोध होता. जे टीव्ही शो करत आहेत, तेच माझ्या मैत्रिणीही करत नव्हत्या का?

महिलांना फक्त त्यांच्या बाह्यरूपावरून ओळखणं आणि एका प्रांतात सर्व महिलांना एकाच मापात मोजणं मला मंजूर नाही.

प्रत्येक प्रांतांतल्या सर्व महिला एकसारख्या असतीलच, असं नाही. माझी शेजारीण वेगळे कपडे घालते आणि माझ्यापेक्षा वेगळ्या रूपातच ती सगळयांसमोर वावरते.

कार्यक्रमातील तामिळनाडूमधल्या महिला.

पण या टीव्ही शोनं एक पाऊल पुढे टाकत सोशल मीडियावरही हा विषय चर्चेसाठी मांडला. त्यानंतर विरोधाची एक लाट उसळली. या कार्यक्रमामुळे महिलांचा अपमान होत असल्याचं विरोध करणाऱ्यांचं...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

'मल्याळी महिला आणि तामिळ महिला यांत सुंदर कोण?' हा प्रश्न एका टीव्ही चॅनलनं एका चर्चेच्या कार्यक्रमात विचारल्यानंतर अनेकांनी विरोध नोंदवला आहे. अखेर त्याचं प्रक्षेपण थांबवण्याचा निर्णय घेण्यात आला.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काल घराबाहेर पडले तेव्हा झुडपामध्ये एक मास्क पडलेला दिसला. मास्क बघून मेंदूची चक्र उलट फिरायला लागली आणि मी अचानक फ्लॅशबॅकमध्ये गेले.

पीटीआयच्या फोटो जर्नलिस्टनेही अशी अनेक छायाचित्रं आपल्या कॅमेऱ्यातून टिपली आहेत.

ती छायाचित्रं बघताना कोरोना वॉरियर्सचे जे चेहरे आतापर्यंत तुमच्या मनात होते त्यात अचानक नवा चेहरा दिसायला लागतो.

तो चेहरा असतो हॉस्पिटल्समधून कोरोनाचा कचरा उचलणाऱ्या स्वच्छता कर्मचाऱ्यांचा. या कर्मचाऱ्यांकडे आतापर्यंत कदाचित तुम्ही कोरोना वॉरियर्स म्हणून बघितलं नसेल. मात्र, हा लेख वाचल्यावर कोरोनाशी लढा देण्यात आपले हे शिपाईसुद्धा काही कमी नाही, याची पुरेपूर कल्पना तुम्हाला येईल.

कोरोना विषाणू येताना आपल्यासोबत अनेक आव्हानं घेऊन आलेला आहे. यापैकीच एक आहे 'कोरोनाशी लढताना निर्माण होणारा कचरा'.

कोव्हिड-19 आजारावरचे उपचार, डायग्नोसिस आणि विलगीकरण या सर्व प्रक्रियांमध्ये अनेक प्रकारच्या वस्तुंचा वापर होतो.

वेस्ट एक्सपर्ट म्हणजेच कचरा व्यवस्थापनतज्ज्ञ यांच्या मते प्रत्येक राज्यातून दररोज 1 ते 1.5 टन कचरा निर्माण होतो.

या कचऱ्याची विल्हेवाट लावण्यासाठी केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण बोर्डाने काही दिशानिर्देश जारी केले आहेत.

कोव्हिड-19 कचरा हाताळणे (Handling), त्यावर प्रक्रिया (Treatment) आणि विल्हेवाट (Disposing) हे सर्व घनकचरा व्यवस्थापन नियम 2016 आणि जैववैद्यक कचरा व्यवस्थापन नियमांतर्गत करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

हॉस्पिटलमधून येणारा सर्व प्रकारचा कचरा - मग तो सर्जरीचा असो, औषधांचा असो किंवा उपचारादरम्यान निघालेला असो - हा सर्व जैववैद्यक म्हणजेय बायोमेडिकल कचरा असतो.

सरकारी दिशानिर्देश

सरकारी दिशानिर्देशांनुसार आयसोलेशन केंद्रं, रुग्णांचे नमुने गोळा करणारी केंद्रं, चाचण्या करण्यात येणाऱ्या लॅब यासाठी वेगवेगळे नियम आहेत आणि क्वारंटाईन केंद्र आणि होम क्वारंटाईनसाठी वेगळे नियम आहेत.

आयसोलेशन वॉर्ड्स (अलगीकरण कक्ष) : कोव्हिड-19च्या कचऱ्यासाठी वेगवेगळ्या रंगाचे आणि डबल-लेअर्ड बॅग किंवा डबे ठेवले पाहिजे. त्यावर लेबल असायला हवं. ज्या ट्रॉलीमधून कोव्हिड कचरा नेतात त्यातून दुसरा कचरा नेता कामा नये. कोव्हिड कचरा हाताळणाऱ्या सॅनिटेशन स्टाफला दुसरं कुठलंही काम किंवा इतर कचरा उचलण्याचं काम देता कामा नये.

क्वारंटाईन सेंटर्स (विलगीकरण केंद्र) : बायोमेडिकल वेस्ट पिवळ्या पिशव्यांमध्ये गोळा करावा....\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

भारतात लॉकडाऊनचा दुसरा टप्पा सुरू झाला आहे आणि या लॉकडाऊन-2 मध्ये घराबाहेर पडताना चेहऱ्यावर मास्क वापरणं सर्वांसाठीच बंधनकारक करण्यात आलं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काल झालेल्या या हल्ल्यात 12 जणांचा बळी गेला असून 10 गंभीर जखमी आहेत.

पोलिसांनी दिलेल्या माहितीत म्हटलं आहे की लाँग याच्याविरोधात लोकांनी पूर्वी पोलिसांत तक्रारी केल्या होत्या. लाँग याने स्वःच्या घरी काही महिन्यांपूर्वी गोंधळ घातला होता, त्यात हस्तक्षेप करण्यासाठी पोलिसांना बोलवावं लागलं होतं, अशी माहिती पुढं आली आहे. मानसोपचार तज्ज्ञांनी लाँग याला पोस्ट ट्रॉमॅटिक स्ट्रेस डिसऑर्डर हा आजार असण्याची शक्यता व्यक्त केली होती. या आजाराला PTSD असंही म्हटलं जात. एखाद्या धक्कादायक घटनेनंतर काही लोक नैराश्येत जावू शकतात. त्यांच्या हातून हिंसक घटनाही घडतात.

इऑन लाँग

इथल्या थाउजंड ओक्स शहरात हा प्रकार घडला आहे. बॉर्डरलाईन बार आणि रेस्तराँ नावाच्या या बारमध्ये हा हल्ला झाला आहे.

ही भयंकर घटना असल्याचं ट्विट डोनाल्ड ट्रंप यांनी केलं आहे. तसंच त्यांनी पोलिसानं दाखवलेल्या धासडाचं कौतुक केलं आहे.

या ठिकाणी एका म्यूजिक नाईटचं आयोजन करण्यात आलं होतं. साधारण 200 जण यावेळी या बारमध्ये उपस्थित होते.

पार्टी सुरू असताना डान्स फ्लोअरवर फायरिंग करण्यात आल्याचं प्रत्यक्षदर्शींनी सांगितलं. सुरुवातीला हा फटाक्यांचा आवाज आहे असं काहींना वाटलं. जीव वाचवण्यासाठी अनेकांनी खिडक्या फोडून बाहेर उड्या मारल्या तर काहींनी टॉयलेटचा सहारा घेतला.

या गोळीबारात 12 जणांचा बळी गेला आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया राज्यातील एक बारमध्ये गोळीबार करणाऱ्या संशयिताची ओळख पटली आहे. नैराश्येतून त्याने हे कृत्य केलं असावं असा संशय आहे. इआन डेव्हिड लाँग (28) असं त्याचं नाव असून त्याने स्वतःवरही गोळी झाडून घेतली, त्याचा मृतदेह घटनास्थळी मिळाला आहे. लाँग हा माजी सैनिक होता.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काल मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्याशी चर्चा झाल्यानंतर आदित्य ठाकरे यांनी आज पत्रकार परिषद घेतली. फडणवीस यांच्यासोबत काय चर्चा झाली याबाबत अनेक प्रश्न आदित्य ठाकरेंना विचारण्यात आली. त्या प्रश्नांची सफाईदारपणे उत्तरं देणारे आदित्य ठाकरे एका प्रश्नाने काहीसे गोंधळून गेले.

आदित्यजी तुम्हाला एखाद्या स्पेशल व्यक्तीकडून काही स्पेशल गिफ्ट मिळालं आहे का असा प्रश्न पत्रकाराने विचारताच आदित्य ठाकरे हसले. क्षणभराचा पॉज घेऊन ते म्हणाले. तुम्ही सगळे लोक आला आहात ना?

या अनपेक्षित प्रश्नाने आणि त्यांच्या उत्तराने परिषदेत हशा पिकला. पुन्हा सर्वांच्या नजरा आपल्याकडे वळल्या आहेत असं पाहता आदित्य ठाकरेंनी दोन्ही हात जोडले आणि पुन्हा हसले.

दरम्यान, काही दिवसांपूर्वी आदित्य ठाकरे हे बॉलीवुड अभिनेत्री दिशा पटनीसोबत दिसले होतं. त्यानंतर सोशल मीडियावर चर्चेला उधाण आलं होतं. काही लोकांनी दिशाला ट्रोल करण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा ती म्हणाली होती की दोन मित्र बाहेर जेवणासाठी जाऊ शकत नाहीत का? मी मुलगा आणि मुलगी असा भेदभाव करत नाही. मला मैत्रिणी आहेत तसेच मित्र देखील आहेत.

विधानसभेत जाणार का?

शिवसेना प्रवक्ते संजय राऊत म्हणाले होते की आदित्य ठाकरे हे चांगले मुख्यमंत्री होऊ शकतील. याबाबत विचारलं असता आदित्य ठाकरे म्हणाले, सध्या माझ्या कामाचा फोकस वेगळा आहे. सध्या माझ्यासमोर दहावी बोर्डच्या विद्यार्थ्यांच्या समस्या सोडवणं हा प्रश्न आहे. त्यावेळी आदित्य ठाकरेंनी राऊत यांच्या वक्तव्यावर भाष्य करायचं टाळलं होतं.

सर्व कार्यकर्त्यांची आणि युवा सेनेच्या पदाधिकाऱ्यांची इच्छा आहे की तुम्ही विधानसभेत जावं. तर तुम्ही विधानसभेत जाणार का? असाही प्रश्न त्यांना विचारला.

या प्रश्नाला उत्तर देताना ते लगेच म्हणाले मी दर सेशनला विधानसभेत जातो आणि मला जी निवेदनं मुख्यमंत्र्यांना द्यायची आहेत ती देतो.

मग बोलले कशावर?

पत्रकार परिषदेत बोलताना ते म्हणाले, SSCच्या विद्यार्थ्यांना अंतर्गत गुण मिळावेत. जेणेकरून त्यांना पुढच्या वर्गात प्रवेश घेणं सोपं जाईल.

काल रात्री साडे अकरा वाजेपर्यंत माझी आणि मुख्यमंत्र्यांची SSC बोर्डाच्या विद्यार्थ्यांबाबत चर्चा झाली. CBSE आणि ICSEच्या विद्यार्थ्यांच्या गुणपत्रिकेत इंटरनल चे गुण जोडले जातात त्यामुळे त्यांची टक्केवारी वाढते पण SSC बोर्डाच्या विद्यार्थ्यांचे गुण मात्र जोडले जात नाहीत. त्यामुळे त्यांची...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

शिवसेना नेते आदित्य ठाकरे यांचा आज वाढदिवस. त्यानिमित्ताने त्यांना अनेक शुभेच्छा आल्या. कार्यकर्त्यांनी शुभेच्छांचे पोस्टरही लावले. पण सर्वांना उत्सुकता होती की आदित्य ठाकरेंना सर्वांत खास काय गिफ्ट मिळालं? हे जाणून घेण्याची.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काल संध्याकाळीच पंचगंगा नदीचं पाणी 43 फुटांवर पोहोचलं. तेव्हाच महापालिकेने धोक्याचा इशारा दिला. 2005 च्या पुराच्या आठवणी अनेकांच्या मनात जाग्या झाल्या आहेत. इतिहासाची पुनरावृत्ती होण्याचा धोका असल्याने आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा पथकं तैनात आहे, असं प्रशासनातर्फे सांगण्यात आलं.

कुंभी, कासारी ,सरस्वती, तुळशी आणि भोगावती या पाच नद्यांची मिळून पंचगंगा नदी बनते. त्यामुळं पंचगंगा नदीची पाणीपातळी इतर नद्यांचया परिसरात पाऊस पडत असला तरी वाढते. शहरात पावसाने अधून मधून थोडी उघडीप दिली असली तरी धरण क्षेत्रात सुरू असलेल्या मुसळधार पावसामुळे कोल्हापूर जिल्ह्यात गंभीर पूर परिस्थिती  निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

सध्या पाणीपातळी 43.1 इंच आहे. राधानगरी धरण 92 टक्के भरलं आहे. जर हे धरण 100 टक्के भरलं तर पाणी नदीत सोडलं जाईल आणि नदीच्या पाण्याची पातळी आणखी वाढेल. पाणी पातळी 46 फुटांवर जाण्याची भीती व्यक्त करण्यात येत आहे.

छायाचित्रकार संजय शहापुरे यांनी ड्रोनच्या साहाय्याने टिपलेली पंचगंगेची दृश्य पाहण्यासाठी क्लिक करा.

कोल्हापूर रत्नागिरी राज्य महामार्गावर पाणी आल्याने वाहतूक बंद करण्यात आली आहे.

राधानगरी धरण भरलं

राधानगरी धरण काल संध्याकाळीच 90 टक्के भरलं होतं. हे धरण 100 टक्के भरल्याणनंतर धरणाचे स्वयंचलित दरवाजे आपोआप उघडतात.

असे दरवाजे उघडणारं हे एकमेव धरण आहे. बाकी धरणातून  पाण्याचा विसर्ग केला जातो.

दुथडी भरून वाहणाऱ्या पंचगंगा नदीची दृश्य पाहा.

कोल्हापूर जिल्ह्यात पावसानं उघडीप दिली असली तरी धरण क्षेत्रामध्ये अजूनही पावसाचा जोर कायम आहे त्यामुळे पंचगंगा नदीची पाणी पातळी 44 फुटांवर पोहचलीय. हे पाणी शहरातल्या अनेक सखल भागात शिरलय त्यामुळं 50 हून अधिक जणांच स्थलांतर करण्यात आल आहे..कोल्हापूर शहरातल्या सुतारवाडा परिसरातल्या नागरिकांचे शहरातल्या चित्रदुर्ग मठात स्थलांतर करण्यात आले आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

गेले दोन दिवस पडत असलेल्या मुसळधार पावसाने कोल्हापुरात पंचगंगेच्या पाण्यानं धोक्याची पातळी गाठली आहे. महापालिकेकडून हाय अॅलर्ट जारी करण्यात आला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: कालच दोन आरोग्यसेवकांना ही लस दिल्यानंतर त्यांना तिचा त्रास झाला. दोघांना प्राथमिक उपचारानंतर आता बरं वाटतंय. इतर हजारो लोक ज्यांना लस देण्यात आली ते ही बरे आहेत. पण, आरोग्य तज्ज्ञांनी सावधानतेचा इशारा दिला आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कोरोनाच्या फायझर लसीचे डोस सामान्य नागरिकांना देण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. त्याचवेळी औषध नियामक मंडळाने एक इशाराही दिलाय. ज्यांना इतर कुठलीही अॅलर्जी आहे, त्यांनी ही लस घेऊ नये असं त्यांनी म्हटलंय.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: कालच मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी एका कार्यक्रमात बोलताना "ज्यांच्या खासदारांची संख्या दोनअंकी नाही, तेसुद्धा पंतप्रधानपदाचं स्वप्न पाहात आहेत. त्यामुळे पंतप्रधानपद आहे की संगीतखुर्ची हेच कळत नाही" असं म्हणत शरद पवारांवर निशाणा साधला. त्यामुळे शरद पवार पंतप्रधान होण्याची शक्यता सध्याच्या घडीला आहे का? याची चर्चा पुन्हा सुरु झाली आहे.

नुकतंच शरद पवार यांनी लोकसभा निवडणूक लढणार असल्याचे संकेत दिले आहेत. गेल्या लोकसभा निवडणुकांआधी त्यांनी आता फक्त राज्यसभेच्या माध्यमातून संसदीय राजकारण करणार असल्याचं स्पष्ट केलं होतं.

"मी माढा लोकसभा मतदारसंघातून निवडणूक लढवावी, अशी मागणी विजयसिंह मोहिते पाटील यांनी केली आहे. मात्र माझी निवडणूक लढण्याची इच्छा नाही, पण याबाबत विचार करून सांगू," असं शरद पवार यांनी पुण्यात एका कार्यक्रमात म्हटलं आहे.

त्यांच्या या वक्तव्यानंतर शरद पवारांची ही नवी खेळी असल्याचं बोललं जात आहे, तर दुसऱ्या बाजूला पवारांच्या नेहमीच्याच स्टाइलचा हा 'स्ट्रोक' असल्याची चर्चा राजकीय वर्तुळात सुरू आहे.

शरद पवार जे बोलतात ते करत नाहीत आणि जे बोलत नाहीत ते मात्र करतातच, अशी त्यांची महाराष्ट्राच्या राजकारणात ख्याती आहे असं राजकीय निरीक्षक किंवा पवारांचं राजकारण जवळून पाहणारे विश्लेषक सांगतात.

त्यामुळेच राज्यसभेत असणाऱ्या शरद पवारांनी लोकसभेत जाण्याबाबत विचार करु असं म्हटल्यानंतर या वक्तव्याचा अर्थ काढण्याचा प्रयत्न राजकीय विश्लेषक करत आहेत. काहींना हे वक्तव्य महत्त्वाचं वाटत आहे तर काही विश्लेषकांना ते अजिबात महत्त्वाचं वाटत नाही.

अधुरी एक कहाणी...

शरद पवारांना याआधी पंतप्रधानपदाने वारंवार हुलकावणी दिली आहे. ते आतापर्यंत तीनदा पंतप्रधानपदाच्या अगदी जवळ आले होते असं राजकीय निरीक्षक मानतात.  1991 साली राजीव गांधींची हत्या झाल्यानंतर सोनिया गांधींना राजकारणात रस नव्हता आणि काँग्रेसकडे मोठा उमेदवार नव्हता. तेव्हा पवारांच्या नावाची चर्चा झाली. मात्र तेव्हा पंतप्रधानपद पी.व्ही. नरसिंह रावांच्या वाट्याला गेलं.

1999 साली जेव्हा वाजपेयींचं सरकार 13 महिन्यांत कोसळलं तेव्हा शरद पवार विरोधी पक्ष नेते होते. संसदीय प्रघाताप्रमाणे सत्तास्थापनेचं निमंत्रण त्यांना मिळायला हवं होतं. पण तसं झालं नाही. एव्हाना काँग्रेसच्या अध्यक्षपदाची सूत्रं सोनिया गांधीच्या हातात होती. त्यांच्या परदेशी जन्माचा मुद्दा उपस्थित करून...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

निवडणुका जवळ आल्या की शरद पवार पंतप्रधान होणार का अशी चर्चा सुरू होते. आगामी 2019 ची निवडणूकही त्याला अपवाद नाही. याआधीही अनेकदा त्यांची पंतप्रधानपदासाठी त्यांच्या नावाची अनेकदा चर्चा झाली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: कालपर्यंत या दुर्घटनेतील 12 जणांचे मृतदेह सापडले होते. आज सकाळपासून चार मृतदेह सापडले आहेत. त्यामध्ये एका लहान मुलाचा आणि एका युवतीचा समावेश आहे. ब्रह्मनाळ येथील संदीप राजोबा यांनी मृतांची संख्या आणकी वाढण्याची भीती व्यक्त केली आहे.

सांगली जिल्ह्यातल्या ऊस पट्ट्यामधल्या ब्रह्मनाळ गावाजवळ कृष्णा आणि येरळा या दोन नद्यांचा संगम होतो. त्यामुळे पुराचा धोका या गावाला होताच. गेल्या काही दिवसांपासून सुरू असलेल्या मुसळधार पावसामुळे गावकरी हवालदिल झालेले होते.

गुरुवारी सकाळपर्यंत गाव पुराच्या पाण्याने वेढले गेले. त्यातूनच ग्रामपंचायतीच्या बोटीतून बाहेर पडण्याचा निर्णय झाला. सकाळी नऊच्या सुमारास 30 जणांना घेऊन ही बोट निघाली होती. त्यानंतर बोटीतील 16 जणांचा मृत्यू झाला आहे.

ब्रह्मनाळ गावातील नागरिक आणि स्वाभिमानी संघनेचे कार्यकर्ते संदीप राजोबा यांनी याबाबत सांगितले की, "गेले तीन दिवस गावचे सरपंच आणि पोलीस पाटील प्रशासनाकडे बोटी मागत होते. पण त्यांनी आम्हाला बोटी दिल्या नाहीत. त्यांनी आम्हाला सांगितले की तुमचे गाव बॅकवॉटर्समध्ये येते त्यामुळे तुम्हाला बोटी देऊ शकत नाहीत."

ते पुढे म्हणतात, "आज आणि काल अशी भयानक परिस्थिती निर्माण झाली की संपूर्ण ब्रह्मनाळ गावात पाणी शिरले आहे. त्यामुळे लोकांना राहायचे की मरायचे असा प्रश्न निर्माण झाला होता. ज्या बोटीतून लोकं निघाली होती, त्या बोटीची क्षमता 18 लोकांची आहे आणि जवळपास 30 लोक निघाले होते. त्यानंतर ही घटना घडली."

दुर्घटना घडल्यानंतरही प्रशासनाची मदत मिळाली नसल्याचा आरोप गावकऱ्यांनी केला आहे. संदीप राजोबा पुढे म्हणाले की, "आम्हाला प्रशासनाची कुठलीही मदत मिळाली नाही. आमच्या गावच्या सरपंचांनी बोटी मागितल्या तेव्हा आम्ही बोटी देऊ शकत नाही असं सांगितलं. आपत्तीनंतरही प्रशासनानं कोणतीही मदत वेळेत दिली नाही. घटना घडून अडीच तास झाले तरी प्रशासनाकडून कोणीही या गावात पोहचलेलं नाही. प्रशासनाची वेळेत मदत पोहचली नाही आणि शेजारच्या गावातील लोकं आमच्या मदतीला पोहचली."

मुख्यमंत्र्यांनी काय दिले उत्तर?

गावकऱ्यांनी प्रशासनावर केलेल्या आरोपाबाबत बीबीसी मराठीच्या वतीने स्वाती पाटील-राजगोळकर यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना प्रश्न विचारला. त्यावर मुख्यमंत्र्यांनी उत्तर देताना म्हटले की, "त्याठिकाणी रेस्क्यू ऑपरेशन सुरुच होते. काही गावं पहिली येतात आणि काही नंतर येतात. या गावात...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सांगली जिल्ह्यातील पलूस तालुक्यातल्या ब्रह्मनाळमधील गावकरी पुरातून सुटका करण्यासाठी बोटीनं जात असताना ही बोट उलटली आतापर्यंत 16 लोकांचा यामध्ये मृत्यू झालेला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काल्पनिक आणि वास्तविक जगात कायद्याचा वापर कसा केला जातो याविषयीचा कोर्स कोलकात्यातील नॅशलन युनिव्हर्सिटी ऑफ ज्युडिशिअल सायन्स (NUJS) येथे शिकवला जाणार आहे.

"सर्जनशील विचार रुजवण्यासाठी हा प्रयोग केला जात आहे," असं प्रा. शौविक कुमार गुहा यांनी बीबीसीला सांगितलं.

अमेरिकेतल्या काही युनिव्हर्सिटींमध्ये तसंच इंग्लडमधल्या एक युनिव्हर्सिटीमध्ये हा विषय शिकवला जात आहे.

'काल्पनिक साहित्य आणि कायदा यातील संवाद : रॉलिंग यांच्या पॉटर विश्वाचा विशेष अभ्यास' ('An interface between Fantasy Fiction Literature and Law: Special focus on Rowling's Potterverse') असं या कोर्सचं नाव आहे. हा 45 तासांचा अभ्यासक्रम आहे.

या कोर्समधल्या काही मुद्द्यांतून भारतातील सामाजिक आणि वर्ग हक्कांच्या स्थितीची तुलना या काल्पनिक सीरिजमधल्या काही पात्रांशी केली आहे. उदाहरणार्थ, हॅरीचा तो छोटा नोकर दॉबी, जो गुलामगिरीचं प्रतीक बनतो किंवा ते भयावह वाटणारे वेअरवुल्फ, ज्यांना समाजात योग्य वागणूक दिली जात नाही.

डिसेंबरमध्ये हा कोर्स सुरू होणार आहे. 40 जणांना त्यात प्रवेश असून तो वर्ग फुल्ल झाला आहे. काही विद्यार्थ्यांनी मात्र प्रत्यक्ष भेटून या कोर्सची क्षमता वाढवण्याची विनंती केली आहे, असं गुहा सांगतात.

Game of Thrones किंवा StarTrek या सीरिजपेक्षा हॅरी पॉटरची भारतातील लोकप्रियता लक्षात घेऊन हा कोर्स तयार केला आहे, असं त्यांचं म्हणणं आहे.

NUJSमधल्या चौथ्या आणि पाचव्या वर्षांतील B.A L.L.B (H)च्या विद्यार्थ्यांना हा कोर्स वैकल्पिक विषय म्हणून घेता येणार आहे.

गुहा यांच्या मते, आपल्या शिक्षण व्यवस्थेत विद्यार्थांना केवळ चाकोरीबद्ध कायद्याच्या बाबींचा अभ्यास करायला प्रवृत्त केलं जातं. मग याआधी कधी न उद्भवलेल्या प्रसंगावर सध्याचे कायदे विद्यार्थ्यांना वापरता येतील का?

देशात सध्या प्रचंड बदल घडत आहेत. त्यामुळे एखाद्या नवख्या परिस्थितीकडे कसं बघावं, याचा अभ्यास काल्पनिक उदाहरणं देऊन केला जात आहे.

"विद्यार्थ्यांनी त्यांच्या कंफर्ट झोनमधून बाहेर येऊन" काल्पनिक कथांतून धडे घ्यावेत. हॅरी पॉटरच्या कथा वाचत किंवा बघत आताचे विद्यार्थी लहानाचे मोठे झाले आहेत."

राजकीय हितासाठी मीडियाचा कसा वापर केला जातो, याची हॅरी पॉटरच्या कथेत अनेक उदाहरणं आहेत. त्याचा आताच्या वास्तविक जगाशीही संबंध लागतो. काही परिस्थितीत वैधानिक संस्था कशा अपयशी ठरल्या आहेत हे जे. के...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

हॅरी पॉटरच्या काल्पनिक जगातील काही धडे आता कोलकात्यातल्या एका लॉ युनिव्हर्सिटीत शिकवले जाणार आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काळवीट म्हणजे काळ्या रंगाचं हरीण. ही हरणाची प्रजात दुर्मीळ गटात मोडते.

सध्या चर्चेत असलेली ही घटना 26 सप्टेंबर 1998 ची आहे. या घटनेच्या दोन दिवसांनंतर 28 सप्टेंबरला सलमानवर घोडा फार्म्समध्ये आणखी एका काळवीटाची शिकार केल्याचा आरोप आहे.

त्याच वर्षी बिश्नोई समुदायानं सलमान खानच्या विरुद्ध खटला दाखल केला आणि दहा दिवसांनंतर त्याला अटक करण्यात आली. लगेचच जामीन मिळाला. तेव्हापासून हा खटला सुरू आहे. आज त्याला दोषी ठरवण्यात आलं.

पण हा खटला इतका का गाजला? त्यात देशातला सगळ्यांत प्रसिद्ध अभिनेता गुंतला आहे म्हणून की काळवीट खरंच इतका महत्त्वाचा प्राणी आहे म्हणून?

कुठे कुठे सापडतो?

पहिल्यांदा काळवीट म्हणजे काय ते बघू या. काळवीट किंवा ब्लॅक बकला इंडियन एंटिलोप असंही म्हटलं जातं. भारत, पाकिस्तान आणि नेपाळमध्ये काळवीट सापडतात.

काही परिसरात त्यांची संख्या सामान्य प्रमाणात आहे पण संरक्षित क्षेत्रात त्यांची लोकसंख्या वाढते आहे. काही परिसरात ते पिकांना नुकसानदायी असतात, अशीही स्थानिकांची तक्रार आहे.

काळवीट ज्या परिसरात राहतात त्या क्षेत्रांची संख्या कमी होत आहे. पण तरीही काही गोष्टी काळवीटांच्या बाबतीत संतुलित पद्धतीनं घडत आहेत.

काळवीटाबदद्ल एक विशेष गोष्ट म्हणजे परिस्थितीनुरूप बदलून जुळवून घेण्यात ते पटाईत असता. पण तरीही वाढती मानवी लोकसंख्या, त्याबरोबरीने वाढणारी पाळीव प्राण्यांची संख्या आणि आर्थिक विकास यामुळे जंगलावरचा दबाव वाढत आहे.

वजन आणि उंची किती?

उदयपूरमध्ये मुख्य वनसंरक्षक राहुल भटनागर यांनी बीबीसीला सांगितलं की, काळवीट शेड्यूल 1 मध्ये येणारा प्राणी आहे आणि त्याच्या शिकारीवर पूर्णपणे बंदी आहे.

ते म्हणाले, "काळवीट सामान्यत: वाळवंटी प्रदेशात दिसतो. याची भरमसाठ शिकार झाली आहे आणि त्यातून ही प्रजाती वाचवण्यासाठी कायद्याचा आधार घेतला जातोय."

काळवीटाचं वजन 34-45 किलोग्रॅम असतं. खांद्याची उंची 74-88 सेंटीमीटर असते. मादीचं वजन 31-39 किलोग्रॅम असतं. ती उंचीनं थोडी कमी असते.

नरासारखाच मादीचासुद्धा पांढुरका भुरा रंग असतो. दोघांच्याही डोळ्याच्या चारी बाजूला तोंड, पोटाचा काही भाग आणि पायाजवळच्या भागावर पांढरा रंग असतो. शिंगांची लांबी ही नर आणि मादी यांच्यातला फरक ओळखण्याची खूण असते. नराची शिंगं मोठी असतात तर मादीच्या बाबतीत असं होत नाही.

हरीण रंग बदलतो

काळवीट रंग बदलतो ही आणखी एक विशेष गोष्ट आहे. मान्सूनच्या...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सलमान खान आणि काळवीट असे दोन शब्द एकत्र येतात तेव्हा सलमान अडचणीत आहे, असं समजून जायचं. सलमान खानवर राजस्थानच्या जोधपूरमध्ये दोन काळवीटांची शिकार करण्याचा आरोप आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काळवीट शिकार प्रकरणात शिक्षा प्रकरणात अभिनेता सलमान खानला पाच वर्षांची शिक्षा झाली आहे. काही लोक याला कायद्याचा विजय मानत आहेत, तर सलमान खानचे चाहते यावर नाराज आहेत.

सलमानला झालेल्या शिक्षेबद्दल पाकिस्तानमध्येही उलटसुलट प्रतिक्रिया उमटत आहेत. विशेष म्हणजे पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री ख्वाजा आसिफ यांनी सलमान खान अल्पसंख्याक असल्याने त्याच्याबद्दल भेदभाव होत आहे, अशी प्रतिक्रिया दिली आहे.

काही जणांनी सलमानला झालेली शिक्षा फारच जास्त असल्याचं मत व्यक्त केलं आहे.

पाकिस्तानातील नेते आणि पाकिस्तानातील सेलेब्रिटी सलमानची बाजू घेत आहेत.

मावरा होकेन ट्विटरवर म्हणते, "ज्या जगात मानवी हक्कांना काही किंमत नाही, तिथं एका चांगल्या माणसाला अनेक वर्षांपूर्वी मारलेल्या एका प्राण्याच्या गुन्ह्यात शिक्षा देण्यात आली आहे."

ती म्हणते, "तुम्ही मला कितीही चांगलं किंवा वाईट म्हणून शकता पण जे झालं ते वाईट झालं आहे. लक्षात ठेवा अशा माणसामुळेच मानवता जिवंत आहे. सलमान खानला पाच वर्षांची शिक्षा झाल्याबद्दल मला फार दुःख होत आहे,"असं ती लिहिते.

पाकिस्तानचा वेगवान गोलंदाज शोएब अख्तर म्हणतो, "सलमान खानला झालेल्या शिक्षेमुळं मला फार दुःख होत आहे."

शोएब ट्विटरवर पुढे लिहितो, "कायदा आपलं काम करत आहे. भारताच्या सन्मानीय न्यायालयानं दिलेल्या निर्णयाचा आदर राखला पाहिजे. तरीसुद्धा मला असं वाटतं की, ही शिक्षा थोडी जास्त आहे. त्यांचे कुटुंब आणि चाहते यांच्यासाठी मी प्रार्थना करतो. तो लवकरच तुरुंगातून बाहेर येईल अशी आशा आहे."

सलमान खानला झालेल्या शिक्षेवर सर्वसामान्य पाकिस्तानी नागरिकही प्रतिक्रिया देत आहेत.

एहतेशाम उल हक म्हणतात, "सलमान खान फार चांगला माणूस आहे. काही महिन्यांपूर्वी माझी त्यांच्याशी लंडनमध्ये भेट झाली होती. मी त्यांना म्हटलं होतं तुमचे पाकिस्तानात बरेच चाहते आहेत, तुम्ही पाकिस्तानात तुमच्या चाहत्यांना भेटायला का जात नाही? त्यावर त्यांनी वचन दिलं होतं की, ते लवकरच पाकिस्तानात येतील. आता हे कधी शक्य होईल?"

हसन औवैस लिहितात, "मी पाकिस्तानात आहे आणि मी फक्त प्रार्थना करू शकतो. परमेश्वर करो भाईला लवकर जामीन मिळावा."

काही लोकांनी ख्वाजा आसिफ यांच्यासारखं सलमानला झालेल्या शिक्षेचा संबंध धर्माशी जोडला आहे.

इरशाद लिहितात, "पाकिस्तानमध्ये सर्व मुस्लिमेतर सुरक्षित आहेत. पण भारतात मुस्लीम सुरक्षित नाहीत. गुन्हा हा नाही की मी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सलमान खानला काळवीट शिकार प्रकरणात पाच वर्षांची शिक्षा झाली यावर पाकिस्तानातही प्रतिक्रिया उमटत आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काळवीट शिकार प्रकरणात सलमान खानला जोधपूर न्यायालयाने गुरुवारी सलमान खानला दोषी ठरवलं होतं. तसेच त्याला 5 वर्षांची शिक्षाही सुनावली होती. आता 50 हजार रुपयांच्या जातमुचलक्यावर सलमानला सोडण्यात यावं, असं न्यायालयानं जामीन अर्जाच्या सुनावणीच्या वेळी सांगितलं.

शिक्षा सुनावल्यानंतर सलमानची रवानही जोधपूरच्या मध्यवर्ती तुरुंगात करण्यात आली होती. संध्याकाळी जमीनाबाबतचे सर्व सोपस्कार पूर्ण केल्यानंतर सलमानची सुटका करण्यात आली.

दरम्यान आज जामीन अर्जावर सुनावणी असल्याने सकाळपासूनच कोर्टाबाहेर प्रचंड गर्दी जमायला सुरुवात झाली होती, असं बीबीसीचे प्रतिनिधी नितीन श्रीवास्तव यांनी सांगितलं.

काळवीट शिकार प्रकरण 1998 मध्ये झालेलं होतं. असे 4 खटले सलमान खानवर दाखल करण्यात आले होते. बिष्णोई समाजानं हे सलमान आणि इतर अभिनेत्यांविरोधात हे दावे दाखल केले होते.

या प्रकरणात अभिनेता सैफ अली खान, अभिनेत्री तब्बू, सोनाली बेंद्रे आणि नीलम यांची न्यायालयाने निर्दोष मुक्तता केली आहे.

1998 ला हम साथ साथ है या सिनेमाच्या शूटिंगवेळी हा प्रकार घडला होता. या प्रकरणात सलमान खानवर 4 गुन्हे नोंद होते. मथनिया आणि भवाद या ठिकाणी काळविटांच्या शिकार प्रकरणी 2, कांकाणीमध्ये हरणांची शिकार प्रकरणी 1 आणि आर्म्स अॅक्ट प्रकरणात 1 असे एकूण 4 गुन्हे सलमान खानवर नोंद होते. तीन काळविटांच्या शिकारीप्रकरणी सलमानला पहिल्यांदा जोधपूरच्या न्यायालयानं एका वर्षाची शिक्षा सुनावली होती.

सलमान खानच्या मुंबईतल्या घराबहेर चाहत्यांची गर्दी जमली होती.

मुंबईत सलमान खानच्या सुटकेची बातमी कळताच त्याच्या निवासस्थानाजवळ चाहत्यांनी गर्दी केली. मुंबईतल्या बीबीसीच्या पत्रकार सुप्रिया सोगले यांनी दिलेल्या माहितीनुसार सलमानचे फॅन गुरुवारपासूनच त्याच्या बांद्र्यातल्या गॅलक्सी अपार्टमेंटजवळ गर्दी करायला सुरुवात केली होती. शनिवारी जामीन मंजूर झाल्याची बातमी आल्यानंतर ही गर्दी वाढली. काही चाहते मिठाई घेऊनही आले होते.

हरणाच्या शिकारप्रकरणी सलमानला 10 एप्रिल 2006 मध्ये पाच वर्षांची शिक्षा झाली होती. जोधपूरजवळच्या मथानियानजीक घोडा फार्म याठिकाणी 28-29 सप्टेंबर 1998 रोजी शिकार करण्यात आली होती. या प्रकरणी जोधपूर हायकोर्टानं सलमानला जामीन दिला होता. या दोन्ही प्रकरणी जोधपूर हायकोर्टात 12 मे रोजी खटल्याची सुनावणी पूर्ण झाली होती.

सलमान खानच्या बांद्र्यातल्या गॅलक्सी अपार्टमेंटबाहेर...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

काळवीट शिकार प्रकरणात सलमान खानला जोधपूर न्यायालयाने गुरुवारी सलमान खानला दोषी ठरवले होते. दोन दिवसांपासून कोठडीत असलेल्या सलमान खानला शनिवारी न्यायालयाने जामीन मंजूर केला. संध्याकाळी उशीरा मुंबईत पोहोचलेल्या सलमानला बघायला वांद्र्यातल्या त्याच्या निवासस्थानाबाहेर चाहत्यांनी गर्दी केली होती.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काळा पैसा परत आणणं आणि बेहिशेबी संपत्तीच्या विरोधात हे पाऊल असल्याचं तेव्हा सरकारने स्पष्टीकरण दिलं होतं.

या निर्णयामुळे भारताची अर्थव्यवस्था कॅशलेस होण्यास मदत होईल, असंही सांगण्यात आलं होतं. या निर्णयाचा संमिश्र परिणाम झाला.

या निर्णयामुळे काळा पैसा बाहेर आला की नाही हे फारसं स्पष्ट झालेलं नाही. मात्र या निर्णयामुळे कर संकलनाला मदत झाल्याची शक्यता आहे.

डिजिटल व्यवहारांमध्ये वाढ झाली हेही खरं आहे. मात्र चलनातल्या नोटांचं प्रमाण वाढीवच राहिलं.

आश्चर्य आणि गोंधळ

या निर्णयाला नोटबंदी किंवा निश्चलनीकरण असं म्हटलं जातं. जेव्हा हा निर्णय जाहीर झाला तेव्हा सगळीकडे गोंधळाचं वातावरण होतं.

ज्या नोटांवर बंदी आली होती. त्या बदल्यात नवीन नोटा बँकेत उपलब्ध होत्या. मात्र त्याची मर्यादा फक्त 4000 रुपये होती आणि तेही मर्यादित काळासाठीच.

निरीक्षकांच्या मते या निर्णयामुळे अर्थव्यवस्थेवर खूप परिणाम झाला. गरीब आणि ग्रामीण भागातील रोख पैशावर अवलंबून असलेल्या या वर्गाला मोठ्या प्रमाणात फटका बसला.

उर्जित पटेल

अर्थव्यवस्थेच्या बाहेर जो काळा पैसा होता ते परत आणण्याचं सरकारचं उद्दिष्ट असल्याचं सरकारचं मत होतं. या पैशामुळे भ्रष्टाचार आणि इतर बेकायदेशीर कृत्यांमध्ये वाढ होते. हा पैसा करउत्तपन्नाच्या अंतर्गतही येत नाही.

ज्यांच्याकडे मोठ्या प्रमाणात रोख पैसा आहे त्यांना या पैशाच्या बदल्यात नवीन नोटा घेण्यासाठी अडचण निर्माण झाली.

मात्र ऑगस्ट 2018 मध्ये रिझर्व्ह बँकेने प्रकाशित झालेल्या एका अहवालानुसार नोटबंदीपूर्वी चलनात असलेल्या 99% नोटा बँकांमध्ये पुन्हा जमा झाल्या . या अहवालाबाबत सगळीकडे आश्चर्य व्यक्त करण्यात आलं होतं आणि टीकाही झाली होती.

आधी असं सांगितलं की, जितका काळा पैसा चलनात आल्याचं सांगण्यात आलं तितका पैसाच चलनात नव्हता. किंवा अशीही शक्यता होती की त्यांनी नोटा बदलून घेण्याचे इतर मार्ग निवडले असावेत.

जास्त कर गोळा झाला का?

2018ला एक अधिकृत अहवाल प्रकाशित करण्यात आला होता. त्यानुसार नोटबंदीमुळे करसंकलनात सुधारणा  झाल्याचं सांगण्यात आलं होतं. कर चुकवणाऱ्या अनेक व्यक्तींची नावं समोर आली होती.

दोन वर्षांपूर्वी करसंकलनाचा दर एक आकडी होता हे खरं आहे. 2016-17 या काळात कर संकलनाचा दर 14.5 टक्क्यांनी वाढला आहे. त्यानंतर पुढल्या वर्षी हा आकडा 18 टक्क्यांवर पोहोचला.

आयकर भरण्याच्या प्रमाणात मोठ्या प्रमाणात वाढ...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

8 नोव्हेंबर 2016 ला भारत सरकारने चलनातील 85% नोटा परत घेण्याचा निर्णय घेतला. एका रात्रीत   500 आणि 1000 च्या नोटांवर बंदी  घातली. या निर्णयाला आज 4 वर्षं पूर्ण झाली आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काशीत खरंच मशीद बांधली गेली का?

आता या वादाला कायदेशीर आधारही मिळाला आहे. सुन्नी सेंट्रल वक्फ बोर्ड आणि ज्ञानवापी मशीद प्रबंधक समितीने या आदेशाला हायकोर्टात आव्हान द्यायचं ठरवलं आहे.

वाराणसीत काशी विश्वनाथ मंदिर आणि त्याला लागूनच असलेली ज्ञानवापी मशीद यांच्या बांधण्याबद्दल तसंच जीर्णोद्धाराबद्दल अनेक समजुती आहेत. पण ठोस स्वरूपाची ऐतिहासिक माहिती बरीच कमी आहे. फक्त दावे आणि सांगोवांगी गोष्टी अनेकदा कानावर पडतात.

सर्वसाधारणपणे असं समजलं जातं की काशी विश्वनाथ मंदिर औरंगजेबाने तोडलं होतं आणि तिथे मशीद बांधली होती. पण ऐतिहासिक कागदपत्रांचा अभ्यास केला तर लक्षात येतं की दिसतंय, त्यापेक्षा हे प्रकरण बरंच गुंतागुतीचं आहे.

इतिहासकारांचं म्हणणं काय?

काही इतिहासकारांचं म्हणणं आहे की, ज्ञानवापी मशीद 14 व्या शतकात जौनपूरच्या शर्की सुलतानांनी बांधली होती आणि यासाठी त्यांनी इथे आधीपासून अस्तित्वात असलेलं काशी विश्वनाथाचं मंदिर तोडलं होतं. पण अनेक इतिहासकारांना हे दावे मंजूर नाहीत.

या दाव्यांना सत्य सिद्ध करायला कोणतेही पुरावे आढळत नाहीत. ना शर्की सुलतानांनी बांधलेल्या वास्तूंची पुरावे मिळतात, ना त्यांच्या काळात मंदिरं पाडली जाण्याचे.

आता राहाता राहिला प्रश्न काशी विश्वनाथ मंदिराचा. तर याचं श्रेय अकबराच्या नऊ रत्नांपैकी एक राजा तोरडमल यांना दिलं जातं. त्यांनी हे मंदिर अकबराच्या आदेशावरून सन 1585 मध्ये दक्षिण भारतातले एक विद्वान नारायण भट्ट यांच्या मदतीने बांधलं होतं.

मंदिर आणि मशीद एकाच प्रांगणात

वाराणसीतल्या काशी विद्यापीठात इतिहासाचे माजी प्राध्यापक डॉ. राजीव द्विवेदी म्हणतात की, "विश्वनाथ मंदिर राजा तोरडमल यांनी बांधलं, याचे ऐतिहासिक दाखले आहेत आणि तोरडमल यांनी अशा प्रकारची अनेक मंदिरं बांधली. आणखी एक गोष्ट म्हणजे, या वास्तू त्यांनी अकबराच्या आदेशावरून बांधल्या याचे कोणतेही ठोस ऐतिहासिक पुरावे नाहीत. राजा तोरडमल यांचं अकबराच्या दरबारातलं स्थान असं होतं की, हे काम करायला त्यांना कोणत्या आदेशाची गरज नव्हती."

प्राध्यापक द्विवेदी असंही म्हणतात की, विश्वनाथ मंदिराचं पौराणिक महत्त्व फार आधीपासून आहे. पण याआधी इथे एखादं भव्य मंदिर असावं याबद्द्ल इतिहासात खरीखुरी माहिती नाही. इतकंच नाही, तोरडमल यांनी बांधलेलं मंदिरही फार मोठं नव्हतं.

दुसरीकडे असंही समजलं जातं की, ज्ञानावापी मशीद मंदिर पडल्यानंतरच बांधली गेली आणि हे...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

वाराणसीतल्या ज्ञानवापी मशिदीत मंदिराचे अवशेष शोधण्यासाठी कोर्टाने भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाला आदेश दिल्यामुळे पुन्हा एकदा मंदिर-मशिदीचा वाद उफाळून येऊ शकतो.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मिरमध्ये गेल्या काही दिवसांपासून बर्फवृष्टी सुरू आहे. तुम्हाला जाणून घ्यायचंय सध्या तिथं कसं वातावरण आहे.

बर्फ पडतोय आणि महामार्गावर ट्रकांच्या लांबचलांब रांगा आहेत. ट्रकच्या बोनेटवर ठेवलेल्या स्टोव्हवर ड्रायव्हर राम सिंह जेवण बनवत आहेत. तितक्यात काही लागलं म्हणून ते उठले आणि त्यांच्यासोबत असलेले लोक त्या संधीचा फायदा घेत त्या आचेवर आपले हात गरम करू लागले. तर ही सध्याची काश्मिरची स्थिती आहे.

जम्मू-श्रीनगर हायवेवर दोन दिवसांपासून ट्राफिक जाम आहे. या गाड्यांचे ड्रायव्हर आणि क्लिनर हे बर्फात बसले नाहीत तर त्यांचाच बर्फ झाला आहे. थंडीमुळे त्या लोकांचा दोन रात्रींपासून डोळा लागला नाही. या गोष्टीचा ते सातत्याने पुनरुच्चार करत आहेत.

40 वर्षांचे राम सिंह बीबीसीला सांगतात, "गेल्या दोन दिवसात आम्हाला काय त्रास झाला ते तुम्हाला कसं सांगावं साहेब?"

राम सिंह हे अंबालातले आहेत. बर्फवृष्टीमुळे ते अनंतनाग संगम इथं फसले आहेत. गेल्याच आठवड्यात ते दिल्लीहून मालाने भरलेला ट्रक घेऊन काश्मीरमध्ये आले. रस्ते बंद झाल्यामुळे त्यांच्यासारखे शेकडो ड्रायव्हर एका जागी अडकले आहेत. पोलिसांनी हिरवा कंदील दिल्याशिवाय त्यांना तिथून हालणं शक्य नाही.

आपल्या ट्रकच्या खिडकीतून डोकं बाहेर काढून राम सिंह सांगतात, "माहीत नाही हा बर्फ पडणं कधी थांबेन आणि मी माझ्या घरी कधी परत जाईन."

बर्फवृष्टीमुळे जम्मू-श्रीनगर हायवेवरील वाहतूक प्रशासनानं बंद केली आहे. त्यामुळेच हायवेवर मोठी रांग लागली आहे. या हायवेला काश्मिरची लाइफ लाइन म्हटलं जातं. हा हायवे काश्मीरला उर्वरित भारतासोबत जोडतो.

याच हायवेवर अडकलेले संतोष सांगतात, "माझं आत्ताच माझ्या मुलाशी बोलणं झालं. मी घरी कधी येणार असं तो विचारत होता. त्याला मी काय उत्तर देऊ. आम्हाला याचा बिल्कुल अंदाज नाही की हा रस्ता कधी सुरू होईल? आणि आम्ही जम्मूला जाऊ शकू. ट्रकमध्ये बसून राहणं किंवा झोपणं ही सोपी गोष्ट नाही. तापमान मायनसमध्ये आहे. थंडीशी आम्ही तर झगडतोय पण त्याचबरोबर जेवण आणि पैशांची चणचण आम्हाला जाणवू लागली आहे."

जम्मू-श्रीनगर हायवे 300 किमी लांब आहे. जवाहर टनेलमध्ये बर्फ जमा झाल्यामुळे रस्ते बंद झाले आहेत. रविवारी झालेल्या बर्फवृष्टीमुळे भूस्खलन झालं आहे. त्यामुळे ट्रकच नाही तर इतर गाड्यादेखील हायवेवर अडकल्या आहेत.

बर्फवृष्टी कधी थांबेल?

हवामान खात्याचा अंदाज आहे की 23 जानेवारीपर्यंत जोरदार...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

थंडीचं वातावरण आणि काश्मीरमध्ये पडणाऱ्या बर्फाचं वर्णन ऐकून तुम्ही काश्मिरमध्ये जाण्याच्या तयारीत तर नाहीत ना? जर काश्मीरला जायचं असेल तर थोडं थांबा आधी हे वाचा. मगच तुमचा निर्णय घ्या.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मिरी पंडित

माझा जन्म काश्मीरमध्ये एका पंडित कुटुंबात झाला. दहशतीच्या ज्या काळामध्ये पंडितांनी काश्मीरमधून पलायन केलं ते मी माझ्या डोळ्यांनी पाहिलं. दहशतीच्या सावटाखाली जगणं हे किती त्रासदायक असतं हे मी पूर्णपणे समजू शकते.

माझ्या कुटुंबाने जेव्हा काश्मीरमधून पळ काढला तेव्हा मी फक्त पाच वर्षांची होते. मला अगदी नीट आठवतंय की आम्ही रस्त्याने जात असताना अचानक कर्फ्यू लावण्यात आला. मग मुख्य रस्त्यांऐवजी गल्ल्यांमधून जात घरी पोहोचणं, अश्रुधुराचे गोळे, बंदुकधाऱ्यांची दहशत.

मला अजूनही ती रात्र स्पष्टपणे आठवतेय जेव्हा काही दहशतवादी आमच्या घरात बंदुका घेऊन घुसले होते.

त्या रात्री आणि पुढच्या अनेक रात्री आम्ही झोपू शकलो नाही. कडाक्याच्या थंडीमध्ये मध्यरात्री काश्मीर कायमचं सोडणं मी आजपर्यंत विसरू शकलेले नाही.

काश्मीरमधून पलायन केल्याला आता जवळपास 30 वर्षं झाली आहेत. पण इतक्या मोठ्या कालावधीनंतरही मी ती भयावह घटना माझ्या मनातून काढून टाकू शकलेले नाही.

जर माझ्या या जखमा आजही ताज्या असतील तर विचार करा की काश्मीरमधल्या त्या निरागस मुलांचं काय होत असेल जी बंदुकीच्या सावलीमध्येच लहानाची मोठी होत आहेत. त्या निष्पापांना काय वाटत असेल जेव्हा त्यांना 'दुश्मन' म्हणत पेलेट गनने टार्गेट करण्यात येतं?

त्या तरुणाचे काय हाल होत असतील ज्याला फक्त शंका आली म्हणून ताब्यात घेतलं जातं? कसं वाटत असेल त्या काश्मिरी बायकांना ज्यांचा नवरा किंवा तरूण मुलगा ताब्यात घेण्यात आल्यानंतर कधी परतलाच नाही?

काश्मिरी पंडितांची ढाल केली जातेय

हे सगळे प्रश्न तुम्हाला छळतात का हे मला माहित नाही, पण काश्मीरच्या समस्येची झळ सोसणारी एक काश्मिरी म्हणून मला हे सगळे प्रश्न बेचैन करतात.

आपल्याच देशातले नागरिक अडचणीत असल्याचा आनंद साजरा करणारे लोक पाहून मला त्रास होतो. काश्मिरी पंडितांची ढाल करून काश्मीरच्या मुसलमानांवर होणाऱ्या जबरदस्तीला आधीही योग्य ठरवण्यात आलं होतं. आता तर धार्मिक तिरस्काराचा उन्माद टोकाला गेलेला आहे.

काश्मीरमध्ये नेमकी परिस्थिती कशी आहे?

एक काश्मिरी पंडित म्हणून मी याचा जाहीर निषेध करते. माझ्या नावाखाली कोणत्याही प्रकारचा अन्याय करत तो योग्य ठरवण्याच्या प्रयत्नांचा हिस्सा होणं, मला अजिबात मान्य नाही.

मी पीडित आहे याचा अर्थ असा होत नाही की दुसऱ्या कोणत्यातरी विनाशाचा आनंद साजरा करीन. मला हे पाहून दुःख होतं की माझं नाव आणि...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

विस्थापित काश्मिरी पंडितांचं नेमकं दु:ख काय आहे? काश्मीरहून देशात अन्य ठिकाणी स्थलांतरित झालेल्या काश्मिरी पंडित समाजातील महिलेचं मनोगत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मिरी विद्यार्थ्यांना यवतमाळात मारहाण

शिक्षणासाठी जम्मू-काश्मीरहून यवतमाळमध्ये आलेल्या चार विद्यार्थ्यांना युवा सेनेच्या कार्यकर्त्यांनी मारहाण केली. याप्रकरणी लोहारा पोलिस ठाण्यात 10 ते 12 कार्यकर्त्यांविरुद्ध गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे.

युवासेनेनं या घटनेचा निषेध करत कारवाई करणार असल्याचं म्हटलं आहे. पण हे कार्यकर्ते मनसेमधून युवासेनेमध्ये आलेले स्वयंघोषित युवासैनिक असल्याचं यवतमाळ शिवसेनेचा दावा आहे.

मारहाण झालेले विद्यार्थी शहरातील दयाभाई पटेल शारीरिक शिक्षण महाविद्यालयातले आहेत. बुधवारी रात्री युवासेनेच्या काही कार्यकर्त्यांनी या विद्यार्थ्यांना वैभवनगर परिसरात गाठले आणि 'काश्मीरमध्ये परत जा' असं म्हणत त्यांना मारहाण करायला सुरवात केली.

या मारहाणीचा व्हीडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाल्यानंतर ही घटना समोर आली.

पोलिसांपुढे जबाब नोंदवताना काश्मिरी विद्यार्थी

मारहाण झालेल्या विद्यार्थ्यांनी लोहारा पोलिसात तक्रार दाखल केली आहे. त्यानंतर युवा सेनेच्या कार्यकर्त्यांची धरपकड सुरू करण्यात आली आणि जिल्हा पोलीस अधीक्षक एम. राजकुमार यांनी घटनेच्या चौकशीचे आदेश दिले.

"आरोपी युवा सेनेचे असल्याचं व्हीडिओवरून स्पष्ट होत आहे. त्याबाबतची अधिक माहिती घेऊन कारवाई करण्यात येईल. विद्यार्थ्यांचं वैद्यकीय तपासणी करण्यात येत आहे. त्यांच्या तक्रारीवरून गुन्हेही दाखल करण्यात आले आहे. मारहाणीच नेमकं कारण अद्याप अस्पष्ट असून चौकशीअंती ते समोर येईल," अशी राजकुमार यांनी माहिती दिली.

काय आहे व्हीडिओत?

व्हीडिओमध्ये युवा सेनेचे कार्यकर्ते काही तरुणांना 'वंदे मातरम' म्हणण्यास भाग पाडत असल्याचं दिसतं. 'तुमचं नाव काय आणि तुम्ही कुठून आलात?' असे प्रश्न विचारत त्यांना विचारले जातात. "शिक्षणासाठी तुम्ही इकडे येता आणि तिकडे तुम्ही आमच्या जवानांना मारता. तुम्ही इकडे यायचं नाही, परत जा," अशी धमकीही या देण्यात आल्याचे व्हिडिओमध्ये दिसत आहे.

मारहाण झालेल्या विद्यार्थ्यांपैकी उमर राशीद याने बीबीसीशी बोलताना सांगितलं, "बाजारातून परत येताना काही तरुणांनी आम्हाला घेरले. 'तुम्ही तिकडे दंगे करता,' असं ते आम्हाला म्हणाले. ते आम्हाला शिकू देत नाहीत. आम्हाला इकडे त्रास देतात, त्यामुळं लवकरात लवकर आम्ही सगळे परत जाणार आहोत.

"आमच्या बरोबरच्या विद्यार्थ्यांनाही मारहाण करण्यात आली. आम्ही जवळपास 80 विद्यार्थी शिक्षणासाठी इकडे आले आहोत. त्यापैकी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

काश्मीरच्या पुलवामामध्ये 14 फेब्रुवारीला CRPFच्या तुकडीवर झालेल्या हल्ल्यानंतर काश्मिरी विद्यार्थ्यांना मारहाणीच्या काही बातम्या देशभरातून येत आहेत. यवतमाळमध्येही चार विद्यार्थ्यांना मारहाणीची घटना गुरुवारी समोर आली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मीर म्हटलं की तणाव, पोलीस, लष्कर हे चित्र नेहमी समोर येतं. पण काश्मीरच्या लाल चौकात अतिशय भक्तिभावाने गणपती बाप्पाची स्थापना केली जाते. दहा दिवस अतिशय आनंदोत्सवात गणेशोत्सव साजरा केला जातो.

या उत्सवात काश्मिरी मुस्लीम, पंडित, शीख, बंगाली आणि मराठी माणसांचा मोठा सहभाग असतो. लाल चौकात असलेल्या पंचमुखी मारुती मंदिरात गणेशोत्सवात गणपतीची प्राणप्रतिष्ठा केली जाते. गेल्या 37 वर्षांपेक्षा जास्त कालावधी पासून ही परंपरा असल्याची माहिती श्रीनगरचे अमित वांछो देतात.

गणपती उत्सव हा प्रामुख्याने महाराष्ट्रातील महत्त्वाचा उत्सव मानला जातो. मग श्रीनगरमध्ये गणेशोत्सव कसा असा प्रश्न आपल्या पडणं साहजिकच आहे.

सांगलीतील सूवर्णकारांचा पुढाकार

सांगली जिल्ह्यातले सोने -चांदीच्या दागिन्यांचे कारागीर गेल्या साठ वर्षांपासून श्रीनगरमध्ये व्यवसायानिमित्त राहतात. लाल चौकातील हरिसिंग हायस्ट्रीटजवळ मोठी सराफ पेठ( ज्वेलरी मार्केट) आहे. याच मार्केटमध्ये मराठी कारागीर सोनं रिफायनींगचं काम करतात.

श्रीनगरसहित संपूर्ण जम्मू काश्मीरमध्ये जवळजवळ शंभर महाराष्ट्रीयन कुटुंब राहतात. त्यांनीच लाल चौकातल्या हनुमान मंदिरात गणेशोत्सव साजरा करण्याची सुरुवात झाली. गणपती म्हणजे विघ्न दूर करणारा, सुख शांती देणारा, त्यामुळे काश्मीरमध्ये गणपतीचं आगमन आनंद देणारं, चेतना निर्माण करणारं असल्याची भावना अमित वान्छो व्यक्त करतात.

सराफ पेठेतील बहुतांश कारागीर हे सांगली, माण, खटाव, कडेगाव ,पलूस, सांगोला या तालुक्यांमधले आहेत. हे कारागीर वर्षभर काम करतात हिवाळ्यात डिसेंबरअखेरीस महाराष्ट्रात परत येत असतात. यंदा मात्र  370 कलम रद्द झाल्यानंतर अनेक कारागीर वेळेआधीच महाराष्ट्रात परतले.

त्यात सांगलीतील परतलेले कारागीर अतिवृष्टी मुळे संपर्कात नव्हते. अनेकजण पुरात अडकले होते. तसंच काश्मीरमध्ये संपर्क बंद होता. त्यामुळे कोणाचाच संपर्क होत नव्हता.

पुण्यातून गेली गणेशमूर्ती

अशा स्थितीमुळे यंदा गणपतीची स्थापना होईल की नाही अशी शंका श्रीनगरमध्ये होती. कारण दरवर्षी मूर्ती महाराष्ट्रातून आणली जायची. यंदा ही परंपरा खंडित होईल की काय, अशी परिस्थिती निर्माण झाली होती.

श्रीनगरमधील सामाजिक कार्यकर्त्यांनी पुण्यातील सरहद संस्थेच्या संजय नहार यांच्याशी संपर्क साधला. संजय नहार यांनी मूर्ती महाराष्ट्रातून पाठवण्याच ठरवलं. पुण्यातील बाबू गेणू गणपती मंडळाने ही मूर्ती दिली....\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

श्रीनगरच्या लाल चौकात गणेशोत्सव साजरा केला जातो, वाचून अनोखं वाटतंय ना? पण हे खरं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मीरचे इन्स्पेक्टर जनरल विजय कुमार यांनी बीबीसीला सांगितलं, "काश्मीरमधून 21 जणांना अटक केली आहे. यात एका कलाकाराचा समावेश आहे. ते पॅलेस्टिनींच्या समर्थनार्थ भित्तीचित्र बनवतात."

27 वर्षांच्या मुदासिर गुल यांना शुक्रवारी श्रीनगरहून अटक करण्यात आली. त्यांना भित्तीचित्र काढल्याप्रकरणी अटक करण्यात आली आहे. या भित्तीचित्रात लिहिलं होतं की, आम्ही सगळे पॅलेस्टिनी आहोत.

मुदासिर यांचे भाऊ बदरूल इस्लाम यांनी म्हटलं, "पोलिसांनी त्याला अटक केली आणि त्या पुलावर चढायला सांगितलं. त्यानंतर त्यांनी त्या भित्तीचित्रांना काळी शाई फासली.

"खरं तर त्याला एक दिवस आधीच अटक करण्यात आली होती. असं असतानाही कुटुंबीयांना त्यांच्यावरील आरोपांविषयी काही सांगण्यात आलं नव्हतं."

शनिवारी जम्मू-काश्मीरच्या पोलिसांनी एक निवेदन प्रसिद्ध करत त्यात म्हटलं आहे की, काश्मीरच्या रस्त्यावर हिंसा, अराजकता आणि अव्यवस्था भडकावण्याची कुणालाही परवानगी नाही.

निवेदनात म्हटलंय, "काश्मीर खोऱ्यातील शांतता आणि व्यवस्था बिघडवण्यासाठी जे लोक पॅलेस्टिनींच्या दुर्भाग्यपूर्ण स्थितीचा फायदा उचलण्याचा प्रयत्न करत आहे, अशा लोकांवर जम्मू-काश्मीर पोलीस बारीक लक्ष ठेवून आहे. आम्ही एक प्रोफेशनल फोर्स आहोत, ज्यांना जनतेचं दु:ख समजतं."

शनिवारीच 22 वर्षांच्या मोहम्मद इरफान यांना अटक करण्यात आली.

मोहम्मद इरफान यांना त्यांच्या कुटुंबानेच पोलिसांच्या स्वाधीन केलं. मोहम्मद इरफान यांच्या 17 वर्षांच्या छोट्या भावाला पोलिसांनी अटक केली होती. त्याच्या सुटकेच्या बदल्यात मोहम्मद इरफान यांना पोलिसांच्या हवाली करण्यात आलं.

मोहम्मद इरफान यांची आई गुलशन सांगतात, "रात्री जवळपास 1 वाजता सशस्त्र दलानं दरवाजा वाजवला आणि ते आत आले. ते माझ्या मुलाला इरफानला शोधत होते. त्यांना इरफान सापडला नाही म्हणून ते माझ्या छोट्या मुलाला घेऊन गेले. उद्या इरफानला पोलीस स्टेशनला घेऊन या तरच तुमच्या लहान मुलाची सुहैलची सुटका करू, असं ते म्हणाले."

इरफान यांनी शुक्रवारी श्रीनगरमध्ये पॅलेस्टिनींच्या समर्थनार्थ झालेल्या एका निदर्शनात सहभाग घेतला होता.

इस्रायल आणि पॅलेस्टाईन यांच्यातील तणाव वाढल्यानंतर या आठवड्यात काश्मीरमध्ये अनेक ठिकाणी पॅलेस्टिनींच्या समर्थनार्थ निदर्शनं झाली आहेत.

गुलशन सांगतात, "ही निदर्शनं काश्मीरच्या बाबतीत नव्हती. ते तर पॅलेस्टिनींसाठी होतं. यात चुकीचं काय आहे?"

"त्यांनी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

पॅलेस्टिनी नागरिकांच्या समर्थनार्थ निदर्शन करणाऱ्या 21 जणांना जम्मू-काश्मीर पोलिसांनी अटक केली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मीरच्या पंपोर भागात अंदाजे 20,000 लोक केशराच्या शेतीवर अवंलबून आहेत. दरवर्षी नाजूक फुंलांमधून मिळणाऱ्या या दुर्मिळ आणि महाग पदार्थाचा रंग यंदा कमी पावसानं फिका पडला आहे.

केशराच्या शेतात दूर-दूरपर्यंत फुलं दिसेनाशी झाली आहेत. गेल्या पाच महिन्यांपासून इथं पाऊसच पडलेला नाही. म्हणून यावर्षी केशरचं उत्पादन फक्त पाच टक्केच झाल्याचं शेतकऱ्यांचं म्हणणं आहे.

सप्टेंबर-ऑक्टोबर महिन्यात केशर तयार होतं. आम्ही शेतात गेलो तेव्हा तिथं काही मुली ही फुलं शोधत होत्या. पण त्यांनाही काहीच हाती आलं नाही.

सईद खुर्शीद अहमद हे केशराचे पिढीजात शेतकरी. याबद्दल बोलताना त्यांच्या चेहऱ्यावर निराशा स्पष्टपणे दिसत होती.

"दरवर्षी केशराचं उत्पन्न घटत चाललं आहे. 2013 मध्ये माझ्या जमिनीतून 200 तोळे केशर निघालं होतं. 2014 मध्ये उत्पन्न 60 तोळ्यांनी घटलं. 2015 मध्ये 90 तोळे उत्पन्न झालं. 2016 मध्ये 60 तोळे उत्पन्न झालं तर 2017 मध्ये त्याहून कमी उत्पन्न झालं."

सईद खुर्शीद

"ज्या व्यक्तीकडे 100 तोळे केशर उगवायचं, आता त्याच्याकडे दोन-चार तोळ्यांचं उत्पन्न होतं. याचं मुख्य कारण पाणी आहे. आता तर अल्लाहनं पाऊस पाडणं पण बंद केलं आहे."

"माझं कुटुंब केशरावरच अवलंबून आहे. घरातले सर्वजण हाच व्यवसाय करतात. सरकारनं काहीतरी भरपाई दिली पाहिजे," असं खुर्शीद म्हणतात.

शेतकऱ्यांचं मोठं नुकसान

"2017 हे वर्ष केशरसाठी खूप खराब होतं. गेल्या चार महिन्यांपासून भयंकर दुष्काळ पडल्यामुळे ही परिस्थिती ओढवली आहे," असं जम्मू आणि काश्मीर केशर संघाचे अध्यक्ष अब्दुल माजिद म्हणतात.

"पाऊस नसल्यामुळे केशर पूर्णपणे संपलं आहे. काही ठिकाणी पाण्यासाठी ट्युबवेल लावण्यात आले होते. पण त्यानं काही फायदा झाला नाही. केशर उत्पन्नासाठी सिंचनाच्या सुविधा उपलब्ध असणं आवश्यक आहे," असं माजिद म्हणतात.

ते पुढे सांगतात, "केशराचं उत्पादन वाढावं म्हणून सरकारनं 2010 साली 400 कोटी रुपये गुंतवून 'नॅशनल सॅफ्रन' योजना सुरू केली होती. डबघाईला आलेल्या केशर उद्योगाला चालना देणं हे 'नॅशनल सॅफ्रन' मिशनचं उद्दिष्ट होतं. पण सात वर्षं झाली तरी या योजनेच्या उद्दिष्टांची पूर्तता झाली नाही."

अब्दुल मजीद

"एकट्या पंपोर भागात अंदाजे 17 मेट्रिक टन केशरचं उत्पादन व्हायचं. पण या वर्षी तर फक्त दोन-चार टक्केच उत्पादन झालं."

"काही ठिकाणी तर शेतकऱ्यांच्या हाती काहीच लागलं नाही. या दुष्काळामुळं जवळपास दोन अब्ज...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

काश्मीरच्या पंपोर भागात केशराची शेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या पदरी यावर्षी निराशा आहे. कमी पावसामुळे ही परिस्थिती ओढवल्याचं शेतकऱ्यांचं म्हणणं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मीरच्या विलीनीकरणासंदर्भात सरदार पटेल यांच्या भूमिकेविषयी काश्मीरमधले काँग्रेसचे नेते सैफुद्दीन सोझ यांनी वक्तव्य करून वादाला तोंड फोडलं होतं.

जर पाकिस्तान हैदराबाद संस्थान प्रदेशावरील आपला दावा सोडायला तयार झालं असत तर सरदार पटेल यांची पाकिस्तानला काश्मीर देण्याविषयी काहीच हरकत नव्हती, असा दावा सोझ यांनी केला होता.

सोझ यांनी 'काश्मीरः ग्लिंप्स ऑफ हिस्टरी अँड द स्टोरी ऑफ स्ट्रगल' या पुस्तकात विविध घटना आणि वेगवेगळ्या व्यक्तिंनी दिलेल्या माहितीच्या आधारावर हा दावा केला होता.

पण, सरदार पटेल हे खरंच काश्मीर पाकिस्तानला देऊ इच्छित होते का? या दाव्यात सत्यता किती आहे.

काश्मीरविषयी सरदार यांचा प्रस्ताव

या पुस्तकात सोझ लिहितात, पाकिस्तानचे काश्मीर ऑपरेशनचे प्रमुख सरदार हयात खान यांच्यासमोर लॉर्ड माऊंटबेटन यांनी सरदार पटेल यांचा एक प्रस्ताव ठेवला होता.

त्यानुसार, या प्रस्तावात सरदार पटेल यांनी तयारी दाखविली होती की जर पाकिस्तान हैदराबादवरचा दावा सोडायला तयार असेल तर काश्मीर पाकिस्तानला देण्यात त्यांची काहीच हरकत नाही.

हयात खान यांनी हा निरोप पाकिस्तानचे पहिले पंतप्रधान लियाकत अली यांना कळवला.

पण, पंजाबहून मोठा भूभाग असलेल्या हैदराबादला काश्मीरच्या दगडांसाठी सोडून देण्याइतका मी वेडा नाही असं म्हणत लियाकत अली यांनी हा प्रस्ताव फेटाळला होता.

काश्मीर देण्यास भारताची हरकत नव्हती?

काश्मीर प्रकरणाचे जाणकार ए. जी. नुराणी यांच्या एका लेखाचा उल्लेख पण सोझ आपल्या पुस्तकात करतात.

सरदार पटेल हे काश्मीर देण्यास तयार होते, असं भुत्तो म्हणाले होते.

'अ टेल ऑफ टू स्टेट्स' या नावाच्या लेखात नुराणी लिहितात, सरदार पटेल हे जुनागड आणि हैदराबादच्या बदल्यात काश्मीर देण्यास तयार होते, असं पाकिस्तानचे माजी राष्ट्रपती झुल्फिकार अली भुत्तो यांनी म्हटलं होत.

लेखात नुराणी लिहितात, हे वक्तव्य भुत्तो यांनी 1972मध्ये एका जीरगा पंचायतमध्ये( आदिवासींची पंचायत) केलं होतं. सुरुवातीच्या काळात काश्मीर पाकिस्तानबरोबर जाण्याला सरदार पटेल यांची कुठलीच हरकत नव्हती.

असाच दावा भारताचे पूर्व गृहसचिव आणि सरदार पटेल यांचे विश्वासू व्ही. पी. मेनन हेसुद्धा करतात.

गोंधळलेले राजा हरिसिंह

मेनन आपल्या 'इंटिग्रेशन ऑफ द इंडियन स्टेट्स' या पुस्तकात लिहितात, 3 जूनला देशातल्या संस्थांनासमोर एकतर भारतात सामील व्हा किंवा पाकिस्तानाबरोबर जा, असा पर्याय...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

काश्मीरच्या विलीनीकरणासंदर्भात सरदार पटेल यांची भूमिका नेमकी काय होती? हैदराबाद संस्थानाविषयी त्यांचं मत काय होतं? काश्मीर आणि हैदराबाद संस्थान यांचा परस्पर संबध काय होता? सरदार पटेल यांचा आज (31 ऑक्टोबर) जन्मदिन. त्यानिमित्तानं या प्रश्नांची उत्तरं आपण जाणून घेणार आहोत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मीरमधील परिस्थितीबाबत माहिती देण्यासाठी मलिक यांनी आज श्रीनगरमध्ये पत्रकार परिषद घेतली. तेव्हा त्यांनी जाहीर केलं, "पुढील दोन ते तीन महिन्यांत ही भरती होईल. आम्ही तरुणांना आवाहन करतोय की त्यांनी या भरतीत सहभागी व्हावे. या राज्याच्या इतिहासात ही सर्वांत मोठी नोकरभरती असेल, जी एकाच वेळी केली जात आहे. या भरतीशिवाय केंद्र सरकारकडून लष्कर, निमलष्करी दलाची वेगळी भरती होईल."

काश्मीरला विशेष दर्जा देणारी कलम 370 रद्द केल्याबद्दल ते म्हणाले, "सरकारने इथल्या लोकांच्या भल्यासाठीच हा निर्णय घेतला आहे. लोक मागे राहून जात होते, कारण त्यांचा विकास नव्हता होत. ते काम आता होणार आहे, म्हणून यावर वाद घालण्याची गरजच नाही."

"निश्चिंत राहा, पुढच्या सहा महिन्यात काश्मीरमध्ये एवढा विकास घडेल की पलीकडच्या काश्मिरातले लोकही म्हणतील की आम्हाला त्यांच्यासारखं व्हायचंय. यासाठी केंद्र सरकार सातत्याने बैठका घेत आहेत आणि केंद्रीय मंत्रालयांचे शिष्टमंडळ भेट देत आहेत," असं ते पुढे म्हणाले.

काश्मीरचा विशेष दर्जा काढून घेतल्यानंतर एकाही नागरिकाचा जीव आम्ही जाऊ दिला नाही, हे सरकारचं मोठं यश असल्याचं ते म्हणाले. शिवाय, लवकरच फोनबाबतचे निर्बंध दूर होतील, असंही त्यांनी म्हटलंय. "जे निर्बंध आहेत ते सर्वांनी समजून घ्यायला हवेत. फोन आणि इंटरनेटचा फायदा दहशतवाद्यांना, पाकिस्तानींना अधिक आहे. हे आमच्या विरोधातील एकप्रकारचे हत्यार आहे, म्हणून आम्ही त्यावर निर्बंध घातले आहेत. हळूहळू आम्ही ते सुरू करू."

यावेळी त्यांनी काश्मीरबाबत काँग्रेसनं अजूनही आपली भूमिका स्पष्ट केलेली नसून निवडणुकीत लोक त्यांना जोड्यानं मारतील, असंही वक्तव्य केलं. "राहुल गांधी यांनी काश्मीरबाबत राजकीय असंमजपणा दाखवला आहे. त्यामुळे आज पाकिस्तानने संयुक्त राष्ट्राला दिलेल्या पत्रात त्यांच्या वक्तव्यांचा उल्लेख केला आहे.

"जेव्हा संसदेमध्ये त्यांच्या पक्षाचा नेता काश्मीरच्या मुद्द्याला संयुक्त राष्ट्रांशी जोडून बोलत होता, तेव्हाच राहुल गांधींनी बोलायला हवं होतं. त्याच वेळी त्यांनी त्या नेत्याला थांबवून सांगायला पाहिजे होतं की आमची काश्मीरबाबत ही भूमिका आहे. आजतागायत त्यांनी भूमिका स्पष्ट केलेली नाही.

"जेव्हा देशात निवडणुका होतील, त्यांच्या विरोधकांना काहीही बोलण्याची गरज नाही. विरोधकांनी एवढं जरी म्हटलं की हे कलम 370 चे समर्थक आहेत, तर लोक त्यांना बुटाने मारतील," असं ते...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

काश्मीरमध्ये पुढच्या दोन ते तीन महिन्यात 50 हजार सरकारी नोकऱ्या भरू, अशी घोषणा जम्मू-काश्मीरचे राज्यपाल सत्यपाल मलिक यांनी केली आहे


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मीरमधील माजी सनदी अधिकारी शाह फैझल यांनी केलेलं हे ट्वीट चांगलंच वादग्रस्त ठरलं.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

मूळचे काश्मीरचेच असलेले शाह फैझल हे 2010 साली केंद्रीय लोकसेवा आयोगाच्या परीक्षेत देशभरातून अव्वल आले होते. काश्मीरप्रश्नी सरकारच्या भूमिकेवर त्यांनी सातत्यानं प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहेत. त्यातच विंग कमांडर अभिनंदन यांच्या सुटकेनंतर पाकिस्तानी पंतप्रधानांना थेट नोबेल शांतता पुरस्कारासाठी पात्र ठरविल्यामुळं सोशल मीडियावर त्यांच्यावर चांगलीच टीका होत आहे.

नोबेल पुरस्कार ही जरी काहीशी अतिशयोक्ती मानली तरी अभिनंदन यांची सुटका हा पाकिस्तानी पंतप्रधानांचा 'मास्ट्ररस्ट्रोक' असल्याचं मत अनेकांनी व्यक्त केलं. इम्रान खान ज्याप्रकारे माध्यमांना सामोरे गेले त्यातून त्यांच्या नेतृत्वाची परिपक्वता दिसून आली, त्यांच्याकडून शांततेसाठी पुढाकार घेतला जात आहे, अशाप्रकारची मतंही समोर आली.

"दोन्ही बाजूंनी तणाव कमी करण्याचा दबाव असताना इम्रान खान यांनी एक पाऊल पुढं टाकत भारतीय पायलटला सोडण्याची घोषणा केली. खान यांच्या रिव्हर्स स्विंगनं केंद्र सरकार आणि भाजपमधील मुत्सद्दी चक्रावून गेले," असं मत भारतीय परराष्ट्र सेवेतील माजी अधिकारी आणि सामरिक तज्ज्ञ के. सी. सिंह यांनी व्यक्त केलं आहे.

मात्र इम्रान खान यांचं एकूण व्यक्तिमत्त्व आणि त्यांचा राजकीय प्रवास पाहता भावी काळात ते खरंच भारतासोबतचे संबंध सुधारण्यास उत्सुक आहेत का, हा प्रश्न आहे.

इम्रान खान यांची दुहेरी नीती

"इम्रान खान हे पाकिस्तानचं नेतृत्व करतात. आर्थिकदृष्ट्या खंक झालेल्या आपल्या देशाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर वेगळं पडू न देणं हे सध्याच्या घडीला त्यांच्यासमोरचं सर्वांत मोठं आव्हान आहे. अभिनंदन यांची सुटका किंवा त्याआधीही पत्रकार परिषदेतील त्यांची शांततेसंदर्भातील भूमिका याकडे याच दृष्टिनं पहायला हवं," असं मत ज्येष्ठ पत्रकार रशीद किडवाई यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना व्यक्त केलं.

"शांततेची भाषा आणि त्याची अंमलबजावणी या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत, हेदेखील यासंदर्भात लक्षात घ्यायला हवं. पाकिस्तानच्या पंतप्रधानपदी आल्यानंतर किंवा त्यापूर्वीही इम्रान खान यांनी कट्टरपंथ, मसूद अझर किंवा हाफिझ सईद यांच्यासंदर्भात कोणतंही भाष्य केलेलं नाही. इम्रान यांचे त्यांच्या लष्कराशी सलोख्याचे संबंध असण्यात काहीच गैर नाही. पण लष्कराचा त्यांच्यावर किती प्रभाव आहे. याचा विचारही...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

'इम्रान खान यांना नोबेल शांतता पुरस्कारानं गौरविल्यास दक्षिण आशियातील पाकिस्तानची भूमिकाच बदलू शकते. इम्रान यांनी नेतृत्वाची एक उंची प्रस्थापित केली आहे. पुरस्कारामुळे भारत-पाकिस्तान संबंध सुधारण्यासाठी त्यांना अजून प्रोत्साहन मिळू शकतं. ते या पुरस्कारासाठी पात्र आहेत.'


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मीरमध्ये एकूणच निर्माण झालेली तणावाची परिस्थिती आणि अफवांचं फुटलेलं पेव यांमुळे जम्मू-काश्मिरचे राज्यपाल सत्यपाल मलिक यांनी रविवारी एक पत्रक प्रसिद्ध केलं. निवडणुकांमुळे खोऱ्यात सैनिकांची संख्या वाढविण्यात आल्याचं मलिक यांनी या पत्रकाद्वारे स्पष्ट केलं. या गोष्टीचा संदर्भ इतर कशाशीही जोडला जाऊ नये, असं आवाहनही मलिक यांनी केलं.

मलिक यांनी बीबीसीला सांगितलं, "काश्मीरमध्ये लोक अफवा पसरवत आहेत. तेव्हा मी काय करू शकतो, हे कसं थांबवू शकतो? वेगानं पसरणाऱ्या अशा अफवांवर लोकांनी विश्वास न ठेवता शांतता राखली पाहिजे. अफवांमुळे लोकांच्या मनात विनाकारण भीती निर्माण होते. लष्कराकडून सुरक्षेशी संबंधित काही गोष्टींची काळजी घेतली जात आहे पुलवामा हल्ल्याच्या पार्श्वभूमीवर ही उपाययोजना करण्यात येत आहे."

निवडणूक प्रक्रिया सुरळीत पार पाडण्यासाठी अतिरिक्त सैन्य

मलिक यांनी म्हटलं, की पुलवामामधील हल्ल्यानंतर भारतातील लोकशाही व्यवस्था खिळखिळी करण्यासाठी कट्टरपंथीयांकडून जोरदार प्रयत्न केले जाऊ शकतात. या प्रयत्नांना खीळ घालण्यासाठीच सुरक्षा दलांकडून आवश्यक ती पावलं उचलली जात आहेत. या प्रयत्नांना केवळ निवडणूक प्रक्रिया सुरळीतपणे पार पाडण्याच्या दृष्टीनंच पाहिलं पाहिजे.

रविवारी काश्मीरमध्ये कडेकोट बंद पाळला गेला.

"येत्या काही दिवसांत निवडणूक आयोगाची एक मोठी टीम इथला दौरा करणार आहे. निवडणुकांसंबंधी निर्णय घेण्यासाठीच हा दौरा आहे. येत्या काही दिवसांत काश्मीरध्ये सुरक्षा दलांची संख्या वाढवली जाऊ शकते," असंही मलिक यांनी सांगितलं.

जमात-ए-इस्लामीचे कार्यकर्ते आणि अन्य काही फुटीरतावाद्यांना ताब्यात का घेतलं, या प्रश्नाचं उत्तर देताना सत्यपाल मलिक यांनी सांगितलं, "काश्मीरमध्ये ही काही विशेष बाब नाहीये. हे लोक राजकीय आणि सामाजिक प्रश्नांवर कट्टरता पसरवतात. 'जमात'च्या लोकांचा उल्लेख यासंदर्भात विशेषत्वानं करायला हवा. दक्षिण काश्मिरमध्ये हे लोक युवकांना कट्टरपंथी बनवतात. जेव्हा कोणतीही चकमक होते, तेव्हा त्यांचे कार्यकर्ते सामान्यांना मशिदींमधून दगडफेक करायला उद्युक्त करतात."

पेट्रोल-डिझेलच्या पुरवठ्यावर मर्यादा

स्थानिक प्रशासनानं रविवारी पेट्रोलियम पदार्थांचा पुरवठा मर्यादित करण्याचेही आदेश दिले आहेत. यामुळं आधीच दहशतीच्या सावटाखाली असणाऱ्या काश्मीरमधली परिस्थिती अधिकच बिकट झाली आहे.

काश्मिरचे विभागीय आयुक्त बशीर अहमद खान यांनी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

फुटीरतावादी नेत्यांची धरपकड झाल्यानंतर आणि काश्मीरमध्ये सैनिकांची संख्या वाढवण्यात आली आहे. त्यातच कलम 35-ए वर सर्वोच्च न्यायालयात सोमवार होणाऱ्या सुनावणीमुळे फुटीरतावादी नेत्यांनी रविवारी काश्मीर बंदची घोषणाही केली होती. या परिस्थितीत काश्मीरमध्ये अफवांचे पेव फुटले आहे. राज्यपाल सत्यपाल मलिक यांनी नागरिकांना अफवांवर विश्वास न ठेवण्याचे आवाहन केलं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मीरमध्ये कलम 370 च्या विरोधात जोरदार निदर्शनं

श्रीनगरमधील सौरा प्रदेशात सरकारच्या कलम 370 हटवण्याच्या निर्णयाविरोधात विरोध पाहायला मिळाला. ही निदर्शने किरकोळ असल्याचं सरकारचं म्हणणं आहे. मात्र आम्ही ज्या ठिकाणी पोहोचलो त्याठिकाणी जुम्याच्या नमाजनंतर आम्हाला मोठ्या प्रमाणात माणसं पाहायला मिळाली.

ईद सणाच्या निमित्ताने अनेक ठिकाणी जमावबंदीच्या नियमातून सूट देण्यात येईल असं सरकारनं जाहीर केलं होतं. मात्र ज्या ठिकाणी आंदोलनं-निदर्शनं सुरू आहेत त्याठिकाणी कडक नाकाबंदी लागू करण्यात आहे.

श्रीनगरमधील सौरामध्ये आंदोलनाचा व्हीडिओ

सौरातील सगळ्यात मोठं हॉस्पिटल शेर-ए-काश्मीर इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेसहून ईदगाहकडे रस्ता जातो. त्या रस्त्यावर अर्ध्या तासात हजारोंच्या संख्येने माणसं उतरलेली पाहायला मिळाली.

ही सगळी माणसं सरकारच्या निर्णयाचा विरोध करत होती. सुरुवातीला सुरक्षा यंत्रणांनी त्यांना जाऊ दिलं. मात्र थोड्या वेळानंतर सुरक्षायंत्रणांनी त्यांच्यादिशेने गोळीबार सुरू केला.

मशिदीच्या बाहेर नमाजानंतर आंदोलन झालं.

सुरुवातीला पोलिसांनी हवेत गोळीबार केला. नंतर त्यांनी पॅलेट गनचा वापर केला. त्यामुळे तिथे चेंगराचेंगरीसदृश परिस्थिती निर्माण झाली. प्रत्येकजण स्वत:ला वाचवण्यासाठी सैरावैरा धावू लागला.

सौरा इन्स्टिट्यूटमध्ये आठ जखमींना दाखल केल्याचं आम्ही पाहिलं. यामध्ये दोन महिलांचा समावेश होता. एका तरुण मुलाच्या पायाला गोळी लागली होती. बाकी लोकांना पॅलेट लागल्या होत्या.

ईदची तयारी

ईदचा सण काही दिवसांवर आला आहे. ईद-उल-अजहा असं त्याचं नाव आहे. यात कुर्बानी हा विधी असतो. लोकांनी या सणासाठी अनेक बकऱ्या आणि बोकड लोकांनी तयार ठेवले आहेत.

ज्या लोकांसाठी कुर्बानी देणं महत्त्वाचं आहे, त्यांना बकरी किंवा बोकड मिळणं अवघड झालं आहे. कारण ईदगाहच्या ठिकाणीच प्राण्यांचा बाजार भरतो.

ईदचा सण जवळ आला आहे मात्र त्याचं वातावरण काश्मीरमध्ये नाही.

ईद सणासाठीचं उत्साही वातावरण कुठेही अनुभवायला मिळत नाहीये. खरेदीचं वातावरण दिसत नाहीये. ज्या रस्त्यावर जाण्याची सूट देण्यात येत आहे तिथे माणसं खरेदीसाठी बाहेर पडत आहेत. शोपिया, पुलवामासारख्या ठिकाणी तर जनजीवन ठप्प झालं आहे. याठिकाणी कलम 370 हटवण्याविरोधात सर्वाधिक प्रमाणावर आंदोलनं-निदर्शनं झाली आहेत.

ईदच्या तयारीबाबत आम्ही लोकांना विचारलं. त्यावेळी त्यांनीच आम्हाला ईद कधी आहे?...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

काश्मीरमध्ये जम्मूतील पूंछ, राजौरी, डोडा आणि किश्तवाड प्रदेशात सलग सहा दिवस जमावबंदी लागू आहे. या सगळ्या ठिकाणी कर्फ्यूसारखं वातावरण आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मीरमध्ये तैनात सैनिक

परंतु गेल्या चार दिवसांमध्ये जम्मू आणि काश्मीर राज्यामध्ये गोंधळाचे वातावरण तयार झाले आहे.

काश्मीरमध्ये नेमकं चाललंय काय? प्रत्येकाच्या मनात हाच प्रश्न आहे. नेमकं उत्तर कोणालाच माहित नाही. पण गेल्या १५ दिवसांमध्ये मोठी घबराट निर्माण झाली आहे. आधीपासून मोठा बंदोबस्त असणाऱ्या खोऱ्यामध्ये सुरक्षा दलांची जास्त कुमक तैनात करण्यात आलेली आहे आणि अमरनाथ यात्रा रद्द करण्यात आली आहे.

राज्य सरकारमधील विविध अधिकाऱ्यांनी केलेली गोंधळात टाकणारी वक्तव्यं, प्रत्यक्ष परिस्थिती वेगळी असतानाही सर्व काही सुरळीत असल्याचं राज्यापालांनी म्हणणं आणि यासगळ्याबाबत लोकांना कोणताही दिलासा न देता केंद्र सरकारने बाळगलेलं गूढ यामुळे नेमकं काय घडतंय हे माहित नसल्याने  वाढत असलेल्या भीतीला खतपाणी घातलं गेलं.

केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा

सरकारी आकडेवारीनुसार जास्तीची 38,000 कुमक गेल्या 10 दिवसांमध्ये काश्मीरमध्ये तैनात करण्यात आली आहे. तर अमरनाथ यात्रेची सुरुवात होत असताना यात्रेकरूंच्या सुरक्षेसाठी आणि एकूणच यात्रा सुरळीत पार पडावी म्हणून 40,000 सैनिक तैनात करण्यात आले होते.

 पहिल्यांदाच अमरनाथ यात्रा अशी रद्द करण्यात आली असून भाविकांना परत जाण्यास सांगण्यात आलं आहे. या मार्गावरच ताब्यात घेण्यात आलेला स्नायपर (बंदुकीने लांबूनही अचूक वेध घेणारा), एण्टी टँक भूसुरुंग आणि इतर दारुगोळा पाहता या यात्रेला धोका असल्याचं स्थानिक अधिकाऱ्यांनी म्हटलं होतं.

खरंतर यापूर्वी खोऱ्याने यापेक्षा वाईट परिस्थितीमध्ये यापेक्षा मोठ्या प्रमाणात सैन्य - शस्त्रास्त्रं तैनात झालेलं पाहिलं आहे. पण यासर्वांदरम्यान भाविकांना कोणतीही अडचण आली नव्हती. परंपरेनुसार ही यात्रा वर्षातून एकदाच 15 दिवस चालायची. पण गेल्या तीस वर्षांमध्ये खोऱ्यामधल्या वाढलेल्या सशस्त्र तणावादरम्यान हिंदुत्त्वाचं राजकारण करताना जास्तीत जास्त भाविकांना जाता यावं, म्हणून कालावधी वाढवून तब्बल 2 महिन्यांपर्यंत करण्यात आला होता.

1990 च्या दशकामध्ये मोठ्या घडामोडी होत असतानाही 1995 पर्यंत कोणत्याही धोक्याशिवाय ही यात्रा सुरळीतपणे पार पडली होती. 1995मध्ये हरकत-उल्-अन्सार नावाच्या तुलनेने कमी माहिती असलेल्या दहशतवादी संघटनेने या यात्रेवर हल्ला करण्याची धमकी दिली. त्यानंतर भारतातल्या उजव्या विचारसरणीच्या हिंदुत्ववादी राजकीय संघटनांनी हा मुद्दा उपस्थित केला.

काश्मीरमध्ये...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

काश्मीरला विशेष दर्जा देणारं कलम 370 रद्द करण्याचा निर्णय आज घेण्यात आला. तसेच या राज्याचं विभाजन करून तेथे दोन केंद्रशासित प्रदेश तयार करण्याचा प्रस्ताव असणारं विधेयक मांडण्यात आलं आहे. यापैकी जम्मू आणि काश्मीरमध्ये विधानसभा असेल तर लडाखमध्ये विधानसभा नसेल.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मीरमध्ये पुलवामा येथे झालेल्या हल्ल्यात 40 जवानांचा मृत्यू झाल्यानंतर असा विरोध केला जात आहे. पाकिस्तानातील जैश ए महम्मद कट्टरपंथी संघटनेने या हल्ल्याची जबाबदारी घेतली आहे.

या वर्ल्ड कपमध्ये पाकिस्तानवर बंदी घालण्यात यावी यासाठी भारत आयोजकांवर दबाव आणत असल्याचंही सांगण्यात येत आहे. हे असंच होईल, याबाबत कोणतीही स्पष्टता नाही.

या 46 दिवस चालणाऱ्या स्पर्धेला भारताच्या विनंतीवरून इतर 8 देशांचे संघ का धोक्यात आणतील किंवा त्यांचे पाकिस्तानशी असणारे क्रीडा संबंध धोक्यात आणतील, असा प्रश्न आहे.

भारतात क्रिकेटचं नियामक मंडळाच्या (BCCI) अधिकाऱ्यांनी "क्रिकेट खेळणाऱ्या देशांनी दहशतवादाचा पुरस्कार करणाऱ्या देशाशी संबंध तोडावेत, यासाठी प्रयत्न केले जातील," असं म्हटलं आहे.

16 जूनच्या सामन्याबद्दल कोणताही निर्णय झालेला नाही, असंही या पदाधिकाऱ्याने सांगितलं.

पुलवामा हल्ल्यामुळं भारतात निर्माण झालेला संताप आणि उद्रेकामुळं नरेंद्र मोदी सरकारवर पाकिस्तानला चोख प्रत्युत्तर देण्यासाठी दबाव वाढत आहे. दक्षिण आशियातील या दोन अण्वस्त्रधारी देशांमधील क्रिकेट संबंधांवर राजकीय संबंधांचा नेहमीच परिणाम राहिला आहे.

मुंबईत 2008 साली झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यानंतर दोन्ही देशांमध्ये एकही द्विपक्षीय मालिका झालेली नाही. त्यापूर्वीही दोन्ही देशांनी एकमेकांशी क्रिकेट न खेळण्याची अनेकदा वेळ येऊन गेली आहे.

उदाहरणार्थ, दीर्घकाळ शत्रुत्वाच्या कालखंडानंतर 18 वर्षांनी 1978मध्ये दोन्ही देशांमधलं क्रिकेट सुरू झालं. जगातील सर्वांत लाभदायक क्रिकेट स्पर्धा मानल्या जाणाऱ्या इंडियन प्रिमिअर लीगमधून पाकिस्तानी खेळाडूंना बाहेर ठेवण्यात आलं आहे.

जॉर्ज ऑरवेलनं अशा प्रकारच्या खेळांना 'वॉर मायनस शूटिंग' असं संबोधलं होतं. सध्या भारत आणि पाकिस्तानमधलं शत्रुत्व पाहिलं तर त्याचं वर्णन अनेक जण 'वॉर मायनस  मिसाइल' असं करतील.

यापूर्वीही भारत-पाकिस्तान यांमधील खेळ देशभक्ती आणि अंधराष्ट्रीयतेने भारल्याचं दिसून आलं आहे. पूर्वी उजव्या विचारांच्या लोकांकडून दिल्लीमधील खेळपट्टीही उखडण्यात आली होती.

अहमदाबाद मधील एका सामन्यात पाकिस्तानी खेळाडूंना हेल्मेट घालून क्षेत्ररक्षण करावं लागलं होतं तर कराचीच्या स्टेडियममध्ये एकदा जाळपोळही झाली होती.

'A Corner of Foreign Field' या भारतीय क्रिकेटवरील पुस्तकात लेखक रामचंद्र गुहा लिहितात, "1947च्या पूर्वी आणि त्यानंतरही हिंदू...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

जर तुम्ही भारतीय माध्यमांमधल्या हेडलाइन्स वाचल्या असतील तर भारत-पाकिस्तान यांच्यात 16 जून रोजी मँचेस्टरमध्ये होणाऱ्या वर्ल्डकप सामन्यावर भारत कदाचित बहिष्कार टाकेल, असं जाणवू शकेल.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काश्मीरमध्ये पुलवामात CRPF जवानांवर हल्ला झाला. त्या हल्ल्यात 40 हून अधिक जवानांनी प्राण गमावले. त्यानंतर भारत आणि पाकिस्तानमध्ये तणावाचं वातावरण निर्माण झालं. भारताच्या परराष्ट्र सचिवांनी पाकिस्तानच्या उच्चायुक्तांना समन्स बजावले.

या पार्श्वभूमीवर पाकिस्तानची राजधानी इस्लामाबाद येथे पंतप्रधान इम्रान खान यांनी राष्ट्रीय सुरक्षा समितीची गुरुवारी बैठक घेतली. या बैठकीमध्ये त्यांनी काश्मीरचा हल्ला आणि त्यानंतर झालेल्या राजकीय घडामोडींचा वेध घेतला. कोणतीही चौकशी न करता भारताने पाकिस्तानवर टीका केल्याचं इम्रान खान म्हणाले.

"काश्मीरमध्ये झालेल्या घटनेचा पाकिस्तानशी काहीही संबंध नाही. या हल्ल्याचा कट भारतातच रचला गेला. त्याची अंमलबजावणीही भारतातच झाली. पाकिस्तानी सुरक्षा एजन्सीने दहशतवादाचा बिमोड करण्याचं कार्य जलदगतीने करावं," असं या बैठकीत इम्रान खान यांनी सांगितल्याचं  एक्सप्रेस ट्रिब्यूननं म्हटलं आहे.

हाफिज सईदच्या जमात-उद-दावावर पाकिस्तानमध्ये बंदी घालण्यात आली.

पाकिस्ताननं भारताला सहकार्य करण्याचा प्रस्ताव दिला आहे. या प्रस्तावाला भारतानं सकारात्मकतेनं घ्यावं असं देखील इम्रान खान यांनी बैठकीत म्हटल्याचं . पाकिस्तानचं वृत्तपत्र डेली टाइम्सनं म्हटलं आहे. भारतानं जर पुरावा दिला तर गुन्हेगारांना आम्ही शिक्षा करू अशी चर्चा झाली.

मात्र, काश्मीरमधील लोकांना मृत्यूची भीती का वाटते याचं आत्मपरीक्षण भारतानं करावं असं देखील या बैठकीत इम्रान खान म्हणाले.

'भारतानं सारासार विचार करून भूमिका घ्यावी'

अशा कठीण परिस्थितीमध्ये भारतानं संवेदनशीलतेनं वागावं असा सल्ला डेली टाइम्सनं आपल्या अग्रलेखात दिला आहे. पंतप्रधान इम्रान खान यांनी पुलवामा हल्ल्यानंतर जे वक्तव्य केलं त्यानंतर भारतीय अधिकाऱ्यांनी त्यांच्याविरोधात बोलण्याची घाई केली. पाकिस्ताननं दहशतवादविरोधी भूमिका घेतली आहे याचा विचार भारतानं करावा असं देखील यात म्हटलं आहे.

पाकिस्ताननं दहशतवादविरोधात भूमिका घ्यावी याचा पुनरूच्चार भारतीय परराष्ट्र खात्यातील मुत्सद्द्यांनी केला पण गेल्या 10 वर्षांपासून आम्ही हेच करत आहोत असं डेली टाइम्सनं म्हटलं आहे.

जर भारतीय अधिकाऱ्यांनी आपल्या वक्तव्यांवर ताबा ठेवावा आणि आपला फाजिल देशाभिमान बाजूला ठेऊन अर्थपूर्ण बोलणी केली तर ती दोन्ही देशांच्या फायद्याची राहील असा चिमटा देखील डेली टाइम्सनं काढला आहे.

भारताच्या हल्ल्याची...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

जर भारत आक्रमक बनला आणि हल्ला केला तर त्यांचा निकराने सामना करा, भारताच्या कृत्याचा योग्य समाचार घ्या असा आदेश पाकिस्तानचे पंतप्रधान इम्रान खान यांनी दिला असल्याचं पाकिस्तानी वृत्तपत्र  द एक्सप्रेस ट्रिब्यून नं म्हटलं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: कासगंजमध्ये या घटनेनंतर जमावबंदी लावण्यात आली आहे आणि आता या हिंसाचाराची धग उत्तर प्रदेशसोबतच सर्वत्र पोहोचत आहे. नेमकं काय घडलं त्या दिवशी कासगंजमध्ये?

26 जानेवारी म्हणून काही तरुणांनी शहरातून बाईकवरून तिरंगा रॅली काढली. जेव्हा रॅली बड्डूनगर भागातून जात होती, तेव्हा त्यात सहभागी तरुणांचा मुस्लीम समाजातल्या काही लोकांसोबत वाद झाला. त्यानंतर या वादाने हिंसक वळण घेतलं.

दोन्ही बाजूंनी दगडफेक आणि जाळपोळीच्या घटनाही घडल्या. आणि मग गोळीबारही झाला. यात चंदन गुप्ता नावाच्या तरुणाचा मृत्यू झाला तर नौशाद नावाचा तरुण गंभीर जखमी झाला.

चंदन गुप्ता या तरुणावर शनिवारी अंतीम संस्कार करण्यात आले आणि त्यानंतर पुन्हा एकदा शहरात अचानक हिंसा भडकली.

सहावर गेट भागातल्या जवळपास दोन डझन दुकानांना लुटून पेटवण्याचा प्रयत्न झाला. याशिवाय नदरई गेट आणि बाराद्वारी भागांमध्ये अनेक दुकानांना आग लावण्यात आली.

कासगंजमधील वातावरण

शुक्रवारनंतर कोणाचा मृत्यू झाल्याची बातमी आलेली नसली तरी वाहन आणि दुकानं जाळण्याच्या घटना शनिवारी रात्री उशिरापर्यंत सुरू होत्या.

दरम्यान हिंदू आणि मुस्लिमांमध्ये एकमेकांप्रती निर्माण झालेला द्वेष थांबायचं नाव घेत नाही आहे. शिवाय दोन्ही समाजांमध्ये पोलीस प्रशासनाविरोधातही नाराजी आहे.

कासगंजमधये प्रवेश केल्यानंतर नदरई गेटपासून पुढं एक किलोमीटर दूरवरील घंटाघर आणि बाराद्वारपर्यंत जळालेली दुकानं, अद्याप तिथून निघणारे धुराचे लोट आणि जागोजागी जळालेली वाहनं, मागील दोन दिवसांपासून इथल्या रस्त्यांवर हेच दृष्य पाहायला मिळत आहे.

शनिवारी दिवसभर पोलिसांच्या वाहनांमुळं आणि सायरनमुळं कासगंजच्या रस्त्यांवर पसरलेली शांतता भंग पावत होती. मुख्य रस्त्यावर फक्त पोलीस आणि सुरक्षा दलाचे जवानच दिसत होते. गल्लीबोळातून अनेक वेळा लोकांचा जमाव पोलिसांपासून स्वतःला लपवत रस्त्यांवरील दृष्य पाहण्यासाठी अधूनमधून डोकावत होता.

तिरंगा रॅली

जिथं सर्वाधिक हिसेंच्या घटना घडल्या त्या नदरई गेटच्या परिसरात आम्ही पोहोचलो तेव्हा अंधार पडला होता. तिथंच एका गल्लीत काही अंतर चालल्यावर आम्हाला एका घराबाहेर शेकोटीच्या आजूबाजूला बसलेले दहा-बारा लोक दिसले. या लोकांकडे बघूनच इथं एखादी दुर्घटना घडली असावी, याचा अंदाज येत होता.

हे घर होतं त्याच चंदन गुप्ताचं जो शुक्रवारी झालेल्या हिंसाचारात गोळी लागून मृत्यू पावला होता.

बाहेर बसलेल्या लोकांपैकी एक होते चंदन...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

उत्तर प्रदेशच्या कासगंजमध्ये प्रजासत्ताक दिनाला काढण्यात आलेल्या एका तिरंगा रॅलीदरम्यान दोन समुदायांमध्ये संघर्ष झाला. त्याला हिंसेचं गालबोट लागलं आणि यात एका तरुणाचा जीवही गेला.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: कासारी गावातल्या हिस्टरेक्टोमी झालेल्या महिला

अनेक कमी वयातील महिलांच्या अज्ञानाचा फायदा उचलून खासगी डॉक्टर गरज नसतानाही त्यांची हिस्टरेक्टोमी करतात. या महिलांनाही गर्भाशय काढणं सोयीचं वाटतं, कारण ऊसतोडीसाठी त्यांना स्थलांतर करायचं असतं. ऊसतोडीच्या ठिकाणी त्यांची परिस्थिती बिकट असते.

याविषयीच्या बातम्या बीबीसीसह इतर माध्यमांनी दाखवल्यानंतर आणि स्वयंसेवी संस्थेच्या दबावानंतर बीड प्रशासनाने आता कडक पावलं उचलली आहेत.

अनावश्यक हिस्टरेक्टोमीवर नियंत्रण शक्य?

बीडच्या एका व्हॉट्सअॅप ग्रुपवर गर्भाशय काढण्याविषयीचे दिवसाला किमान दोन ते तीन मॅसेज येत असतात. या व्हॉट्सअॅप ग्रुपवर जिल्हाधिकारी, जिल्हा शल्यचिकित्सक (सिव्हिल सर्जन), आरोग्य यंत्रणेचे प्रमुख अधिकारी आणि खासगी रुग्णालंयाचे डॉक्टर आहेत.

गर्भाशय काढावं की काढू नये, याची परवानगी घेण्यासाठी खासगी डॉक्टर केसची माहिती या व्हॉट्सअॅप ग्रुपवर टाकतात. त्यानंतर खरंच महिलेला गर्भाशय काढण्याइतका गंभीर आजार आहे का, याची जिल्ह्याच्या सिव्हिलसर्जनकरवी सरकारी तज्ज्ञ डॉक्टरांकडून तपासणी केली जाते. आणि आवश्यक असेल तरच खासगी डॉक्टरांना परवानगी दिली जाते.

19 एप्रिलपासून हे बीडमध्ये बंधनकारक करण्यात आलंय. त्यानुसार एप्रिल महिन्याच्या बारा दिवसात 45 महिला रुग्णांना हिस्टरेक्टोमीची परवानगी देण्यात आलीये. सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे बहुतांश महिलांचं वय 40च्या पुढे आहे.

सरकारी अधिकाऱ्यांच्या मते अनावश्यक असलेल्या हिस्टरेक्टोमीचं प्रमाण सरकारी हस्तक्षेपामुळे खाली आल्याचं सकारात्मक चित्र दिसतंय.

हिस्टरेक्टोमीच्या बाबतीत बीडचं प्रशासन इतकं खडबडून जागं होण्यामागचं एक कारण म्हणजे गेल्या महिन्यात समोर आलेली काही माहिती. बीड जिल्ह्यातील अनेक खासगी डॉक्टर महिलांच्या अज्ञानाचा फायदा घेत आहेत, कुठलंही कारण नसताना त्या महिलांची गर्भाशयं आजारावर उपचार म्हणून काढली जात आहेत.

बीडमध्ये लोकसभा निवडणुकीचं मतदान 18 एप्रिलला पार पडलं. पण ऐन प्रचाराच्या रणधुमाळीत गर्भाशय काढण्याच्या प्रकरणांनी अनेक राष्ट्रीय माध्यमांचं लक्ष वेधून घेतलं.

खरंतर गेली अनेक वर्षं याविषयीच्या बातम्या येतच होत्या, पण निवडणुकीच्या प्रचारामध्ये 'गर्भाशय' हा खळबळजनक मुद्दा बनला. मनसे नेते राज ठाकरे यांनीही आपल्या भाषणात त्याचा उल्लेख केला.

खासगी रुग्णालयांची झाडाझडती

एकीकडे हा राजकीय मुद्दा बनत होता तेव्हा...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

ऊसतोड मजुरांचा जिल्हा म्हणूनही ओळख असलेल्या बीडमध्ये गर्भाशय काढण्याची शस्त्रक्रिया अधिक प्रमाणावर होत असल्याचं दिसून आलं आहे. हिस्टरेक्टोमी ही शस्त्रक्रिया करून घेणाऱ्या या महिलांपैकी बहुतांश महिला ऊसतोड मजूर असल्याचंही आढळून आलं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही आठवड्यांपूर्वी, म्हणजे 17 ऑगस्ट 2018ला सध्या रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या मंडळावर काम करणारे S. गुरुमूर्ती यांनी एक ट्वीट केलं होतं.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

"शबरीमला मंदिरात सर्वांना प्रवेशाची मागणी केरळच्या पुराला जबाबदार आहे का, या मुद्द्यावर सुप्रीम कोर्टाच्या न्यायमूर्तींना विचार करायला हवा. जर यात थोडी जरी शक्यता असेल तर अय्यपन देवाच्या विरोधात कोर्टाने निर्वाळा करणं लोकांना आवडणार नाही," असं ते म्हणाले होते.

या त्यांच्या वक्त्यव्यावर सोशल मीडियामधून टीकेची झोड उठल्यावर त्यांनी आपल्या आधीच्या वक्तव्याला दुजोरा देणारे अजून काही बेताल ट्वीट केले.

राज्यघटनेला अपेक्षित असलेल्या मूलभूत अधिकार आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनावर पुराणमतवादी आणि धर्माधिष्ठित हल्ले कसे सातत्याने होतात, याचंच हे आणखी एक उदाहरण.

वास्तविकपणे पाहता भारताच्या घटनेप्रमाणे वैज्ञानिक दृष्टिकोन, मानवतावाद, चौकस बुद्धी आणि सुधारणावाद विकसित करणं, हे प्रत्येक नागरिकाचं मूलभूत कर्तव्य आहे. याच्यावर घाला घालण्याचं काम देशातील तथाकथित ख्यातकीर्त लोक त्यांच्या वक्तव्यांमधून तसंच कृतीमधून करत असतात, हे अतिशय वाईट तर आहेच, पण देशाच्या सर्वांगीण विकासाला मारकही आहे.

विज्ञानाचं सामर्थ्य

वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि प्रयोगशाळेतील विज्ञानाचे प्रयोग यामध्ये फरक आहे. प्रयोगशाळेमध्ये केले जाणारे प्रयोग हे नक्कीच महत्त्वाचे आहेत. पण त्यामध्ये विज्ञानाचा मूलभूत हेतू आणि विज्ञान ज्या सामाजिक आणि आर्थिक पार्श्वभूमीवर उभं राहतं, हे लक्षात घेतलं जाईलच असं नाही.

वैज्ञानिक दृष्टिकोन (scientific temper) या संकल्पनेत दोन महत्त्वाचे मुद्दे सामावलेले आहेत - एक म्हणजे, समाजातील सर्वांगीण विकासामध्ये विज्ञानाचं महत्त्व अधोरेखित करणं. आणि दुसरं, आधुनिक सामाजिक मूल्यांच्या प्रगतीसाठी विज्ञानाचं महत्त्व ठसवून सांगणं.

विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या विकासामुळे सामान्य जनतेचं जीवनमान उंचावलं जातं, याबद्दल कोणतंही दुमत असायचं कारण नाही. उदाहरणच घ्यायचं झालं तर, आयुष्यमान वाढवणं अथवा दारिद्र्य आणि हालअपेष्टा कमी करण्यापासून ते आपल्या भौतिक जगाला समजून घेण्यासाठी या विश्वाची उकल करणे आणि त्यायोगे मानवी समाजाच्या अत्युच्च उत्कर्षासाठी विज्ञानानं अनेक संधी आणि मार्ग खुले केले आहेत.

तथापि, ज्या समाजात विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाचा विकास होतो, त्याच समाजातील सत्ता संबंधांमुळे...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

माकडांपासून वाचण्यासाठी हनुमान चालिसाचं मंत्रपठण करा, असं वक्तव्य उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी नुकतंच केलं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही कंपन्या लोकांना घरून काम करू देण्यासाठी उत्सुक आहेत. पण कर्मचाऱ्यांची पसंती कशाला आहे? घरून काम करण्यात काही धोके आहेत का? जाणून घेऊया बीबीसी प्रतिनिधी निना नानजी यांच्याकडून...

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि  Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कोरोना व्हायरसचा उद्रेक सुरू झाल्यापासून आपल्या पैकी अनेक जण घरूनच काम करत आहेत. आता हळूहळू ही साथ कमी होईल. मग पुढे भविष्यात कार्यालयांचं काम कसं चालेल?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही कंपन्या विशेषतः मोठा तोटा झालेल्या कंपन्या सरळ विकण्यात येणार आहेत. तर इतर कंपन्यांमधले काही सरकारी शेअर विकण्यात येणार आहेत. बरेचदा खाजगीकरण आणि निर्गुंतवणूक समानार्थी मानलं जातं. मात्र, ते तसं नाही. एखाद्या कंपनीचं खाजगीकरण झाल्यास त्या कंपनीच्या व्यवस्थापनावर सरकारचं नियंत्रण राहत नाही. कंपनीचे 51 टक्के शेअर्स खरेदी करणाऱ्याला विकले जातात. तर निर्गुंतवणुकीत सरकार आपले काही शेअर्स विकते आणि त्यामुळे कंपनीच्या व्यवस्थापनावर सरकारचंच नियंत्रण असतं.

अर्थसंकल्पातली तूट भरून काढण्यासाठी आणि कल्याणकारी योजनांवर खर्च करण्यासाठी आवश्यक असणारा निधी उभारण्याची ही एक पद्धत.

त्यामुळे प्रश्न उपस्थित होतो की निर्गुंतवणूक आणि खाजगीकरणाच्या माध्यमातून मोदी सरकार एवढी मोठी रक्कम उभी करू शकेल का? आणि सरकार हे कशापद्धतीने करू इच्छिते?

गेल्या दोन वर्षात मोदी सरकारने आपलं निर्गुंतवणुकीचं लक्ष्य पार केलं आहे. उदाहरणार्थ सरकारने 2018-19 सालासाठी 80 हजार कोटी रुपये एवढं उद्दिष्ट निर्धारित केलं होतं आणि प्रत्यक्षात त्यांनी जवळपास 85 हजार कोटी रुपयांचा निधी उभारला होता. त्यामुळे या आर्थिक वर्षातही सरकार आपलं लक्ष्य गाठेल, अशी अपेक्षा आहे.

सरकार हे लक्ष्य निश्चितच गाठेल, याची नीती आयोगाचे उपाध्यक्ष राजीव कुमार यांना खात्री वाटते. ते म्हणतात, "आम्ही तीन मार्गांनी हे उद्दिष्ट पूर्ण करू शकतो. सरकारी मालमत्तेचं निर्गुंतवणुकीकरण, खाजगीकरण आणि मुद्रीकरण. आम्हाला आशा आहे की आम्ही 1 लाख 5 हजार कोटी रुपयांचा निधी सहज उभारू."

नीती आयोगाचं एक काम म्हणजे निर्गुंतवणुकीसाठी योग्य अशी सरकारी कंपनी किंवा मालमत्ता शोधणे आणि त्याविषयी सरकारला सल्ला देणे. त्यामुळेच आयोगाचे उपाध्यक्ष राजीव कुमार यांची यात महत्त्वाची भूमिका आहे. निर्गुंतवणूक आणि खाजगीकरणासाठी नीती आयोगाने सुचवलेल्या एकूण 46 कंपन्यांपैकी 24 कंपन्यांना केंद्रीय मंत्रिमंडळाने मान्यता दिल्याचा दावा राजीव कुमार यांनी बीबीसीला दिलेल्या मुलाखतीत केला आहे. ते म्हणाले, "एअर इंडिया कंपनीच्या खाजगीकरणाची बरीच चर्चा तुम्ही ऐकली असेल. या कंपनीच्या विक्रीसाठी नवीन पॅकेजची घोषणा झालेली तुम्हाला लवकरच दिसेल."

'महाराजा'चा लिलाव

असं खरंच घडलं तर एअर इंडियाची विक्री यावर्षीचं सर्वात महत्त्वाचं खाजगीकरण असेल. गेल्यावर्षीही मोदी सरकारने एअर इंडिया विक्रीसाठी काढली होती. मात्र, त्यावेळी कुणीही...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

भारत सरकारने 2019-20 या आर्थिक वर्षासाठी निर्गुंतवणुकीचं जे लक्ष्य निर्धारित केलंय ते आहे 1.05 लाख कोटी रुपये. ही खूप मोठी रक्कम आहे. सरकारी मालकीच्या किंवा पीएसयू असलेल्या तब्बल 24 कंपन्यांचं निर्गुंतवणुकीकरण आणि खाजगीकरण करण्याला केंद्रीय मंत्रिमंडळाने मंजुरी दिली आहे. या निर्गुंतवणुकीची प्रक्रिया लवकरच सुरू होणार आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही कारणांमुळे मास्क वापरणं शक्य नसल्यास नागरिकांनी रुमाल, गमछा किंवा इतर कापड वापरावं, अशी सूचना सरकारने केली आहे.

मास्कची अशी मागणी आणि आवश्यकता बघता काही फॅशन डिझाईनर्सनी आता अगदी ड्रेस किंवा सूटला मॅचिंग मास्कही देणं सुरू केलं आहे. त्याच्याही एक पाऊल पुढे गेले आहेत पिंपरी-चिंचवडचे शंकर कुऱ्हाडे.

'पुणे तिथं काय उणे' या म्हणीची परिणतीच देत कुऱ्हाडे यांनी चक्क सोन्याचा मास्क बनवून घेतला आहे. साडेपाच तोळ्यांच्या या मास्कची किंमत आहे 2 लाख 90 हजार रुपये.

कुऱ्हाडे यांचा हाताच्या पाचही बोटात अंगठ्या, मनगटात कडं, गळ्यात सोन्याचा गोफ आहे, ते वेगळंच. गेल्या काही महिन्यांपासून सोन्याच्या किमतीं गगना भिडलेल्या असतानाच, या प्रकाराची चांगलीच चर्चा होते आहे.

आपल्याला ही कल्पना कशी सुचली, याबाबत कुऱ्हाडे सांगतात, "कोल्हापुरात एका व्यक्तीने चांदीचा मास्क घातल्याचं टीव्हीत पाहिलं. त्यामुळे सोन्याचं मास्क बनवावा, असा विचार माझ्या मनात आला. लगेच सोनारांना याबाबत सांगून त्यांच्याकडून एका आठवड्यात हा मास्क तयार करून घेतला."

पण आता सोन्याचा मास्क म्हटलं तर हवा खेळती राहणं शक्य नाही. यावरही कुऱ्हाडे यांनी तोडगा काढला आहे. श्वास घेणं शक्य व्हावं, म्हणून या मास्कवर छोटी-छोटी छिद्रं पाडण्यात आल्याचं ते सांगतात.

पण या मास्कमुळे कोरोना व्हायरसची लागण होईल किंवा नाही, याबाबत कुऱ्हाडे यांनी खात्रीशीर माहीत नसल्याचं सांगितलं. पण "येणारा वर्षभर तरी कोरोना कायम राहणार, अशा बातम्या येत असल्यामुळे आपण हा मास्क वापरतच राहू, असंही त्यांनी सांगितलं."

आता सोन्याचं मास्क बनवल्यानंतर या गोष्टीची गावात तसंच सोशल मीडियावर चर्चा होणार नाही तरंच नवलच...

सोशल मीडियावर चर्चा होत असलेल्या या मास्कचं काही लोकांना नवल वाटतंय, तर काहींना हा 'पैशाचा माज'.

ट्विटरवर विकी साळुंखे लिहितात, "असे अनेक लोक आहेत, ज्यांना जमीन किंवा इतर मालमत्ता विकून तगडा पैसा मिळालेला असतो. आणि त्यातून ते असे सोन्याचे शर्ट, मोठमोठ्या साखळ्या आणि आता हे मास्क बनवून घेतात. सारंकाही फक्त पब्लिसिटीसाठी."

तर बालसुब्रहमण्यम लिहितात, "हा मास्क त्याला कोरोनापासून वाचवेलही, पण गुंडांपासून?"

तर गौरव अगरवाल सुचवतात, की "एकदा काय सरकारने असे सुवर्ण मास्क सर्वांना वाटले की मग लोक दिवसा काय, रात्री झोपतानासुद्धा तोंडावरचा मास्क काढणार नाही."

आता सोनं परिधान करण्याची आवड...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कोरोना व्हायरस साथीच्या काळात शासनाने सर्वांना मास्क वापरणं अनिवार्य केलं आहे. मास्क न वापरल्यास नागरिकांना संबंधित प्रशासनाकडून 100 ते 500 रुपयांपर्यंतचा दंड आकारण्यात येत आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही कारणास्तव न्यायमूर्ती स्वतःला एखाद्या प्रकरणापासून दूर ठेऊ पाहत असतील किंवा माघार घेऊ इच्छित असतील तर त्यांना त्याचा कायदेशीर अधिकार आहे पण त्याचं कारण देणं आवश्यक असतं असं न्या. जोसेफ कुरिअन यांनी म्हटलं होतं.

"सर्वोच्च न्यायालय म्हणजेच पारदर्शी न्यायसंस्था. या सर्वोच्च संस्थेची जबाबदारी खांद्यावर घेणाऱ्या न्यायाधीशांनी एखाद्या केसमधून माघार घेण्याचा निर्णय घेतला असेल, तर त्यांनी त्याचं कारणही देणं अपेक्षित असतं. अन्यथा सर्वसामान्य नागरिकांच्या मनात शंकेला वाव उरतो." असं न्यायमूर्ती जोसेफ कुरिअन यांनी म्हटलं होतं.

जेव्हा त्यांनी राष्ट्रीय न्यायालयीन नियुक्ती आयोग कायदा घटनाबाह्य ठरवला होता त्यावेळी झालेल्या सुनावणीवेळी त्यांनी हे म्हटलं होतं. तेव्हा कुणीच हा विचार केला नव्हता की एक दिवस सर्वोच्च न्यायालयात गौतम नवलखांचा खटला येईल आणि त्यावरील सुनावणीपासून दूर राहण्याचा निर्णय न्यायमूर्ती घेतील.

गेल्या सोमवारी (30 सप्टेंबर) रोजी आधी सरन्यायाधीश रंजन गोगोई, मग मंगळवारी न्यायमूर्ती एनवी रमन्ना, न्यायमूर्ती बी सुभाष रेड्डी आणि न्यायमूर्ती  बी. आर. गवई तर गुरुवारी न्यायमूर्ती रवींद्र भट यांनी गौतम नवलखा यांच्या केसच्या सुनावणीतून माघार घेण्याचा निर्णय घेतला आणि तशी घोषणा केली.

सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे, यापैकी कुठल्याही न्यायमूर्तीने याचं कारण स्पष्ट केलं नाही.

सुप्रीम कोर्टात एखाद्या केसवर सुनावणी सुरू असताना विद्यमान खंडपीठ जेव्हा त्यापासून दूर राहण्याचा निर्णय घेतं, तेव्हा ती केस आता नव्या खंडपीठाकडे पाठवण्यात येते. याचाच अर्थ गौतम नवलखा प्रकरणी आता नवं खंडपीठ सुनावणी करेल. सर्वोच्च न्यायालयाने शुक्रवारी गौतम नवलखाची अटक 15 ऑक्टोबरपर्यंत स्थगित केली आहे.

गौतम नवलखा कोण आहे?

गौतम नवलखांना एक पत्रकार आणि मानवाधिकार कार्यकर्ता म्हणून ओळखले जाते. त्यांच्यावर पुण्याच्या विश्रामबाग पोलीस स्टेशनात एफआयआर दाखल करण्यात आलेली आहे. 8 जानेवारी 2018 रोजी दाखल करण्यात आलेल्या एफआयआरमध्ये सात महिन्यांनंतर 22 ऑगस्टला गौतम नवलखा यांचे नाव जोडले गेले.

नवलखा यांनी एफआयआर रद्द व्हावी आणि अटक होऊ नये यासाठी मुंबई उच्च न्यायालयात धाव घेतली होती. तिथे त्यांची केस फेटाळण्यात आल्यावर, त्यांनी सर्वोच्च न्यायालयात न्याय मागितला आहे, या केसमधून एक एक न्यायाधीश बाजूला जात असल्यानं कोंडी तयार झाली आहे.

गौतम नवलखा...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

भीमा कोरेगाव दंगलीत हिंसाचार भडकवण्याचा आरोप असलेले कार्यकर्ते गौतम नवलखा यांच्या प्रकरणावरील सुनावणी करण्यापासून सुप्रीम कोर्टाचे न्यायमूर्ती एस. रवींद्र भट यांनी माघार (Recusal) घेतली. असं करणारे ते या प्रकरणातले पाचवे न्यायमूर्ती ठरले.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही कॅफे तिथल्या पदार्थांसाठी प्रसिद्ध असतात तर काही तिथे रंगणाऱ्या माहोलसाठी. पण इथियोपियामध्ये एका बंद पडलेल्या विमानाचं कॅफेमध्ये केलेलं हे रूपांतर कमालच आहे.

या कॅफे मालकानं बंद पडलेलं विमान लिलावामध्ये विकत घेतलं. आणि मग त्याचं कॅफे केलं.

पारंपरिक पेयांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या या कॅफेमध्ये सध्या लोक गर्दी करत आहेत.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

अनेकदा विमानातलं जेवण म्हटलं की लोक नाक मुरडतात. पण इथोपियातील बुरयू शहरातल्या हा कॅफे जरा हटके आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही जण अजूनही बेपत्ता आहेत.

पोलिसांकडून मिळालेल्या प्राथमिक माहितीनुसार, सर्व विद्यार्थी डहाणूच्या बाबूभाई पोंदा कनिष्ठ महाविद्यालयातले होते. त्यांनी समुद्रात फेरफटका मारायला धीरज हंभिरे यांच्या बोटीतून जाण्याचं नियोजन केलं.

त्यात जान्हवी सुरती (17), सोनाली सुरती (17) आणि संस्कृती मायावंशी (17) रा. डहाणू मसोली, यांचा बुडून मृत्यू झाला आहे. बचाव कार्य अजूनही सुरू असून काही जण बेपत्त असल्याचं सांगितलं जात आहे.

पालघर जिल्ह्यातलं डहाणू

डहाणू पारनाका बीच इथे सकाळी 11.30 वाजता ही घटना घडली. एका बोटीतून हे विद्यार्थी समुद्रात गेले होते. पण अचानक ही बोट उलटली आणि सर्व विद्यार्थी पाण्यात पडले. यावेळी समुद्रात असलेल्या इतर बोटींतील मच्छिमारांनी या विद्यार्थ्यांना वाचवण्यासाठी धाव घेतली.

मुलंमुली बोटीवर जात असताना काढण्यात आलेला फोटो

या ठिकाणी मदत कार्य सुरू असून तटरक्षक दलाचे हेलिकॉप्टरही शोध कार्यात सहभागी झाले आहे, अशी माहिती पालघरचे पोलीस अधीक्षक मंजुनाथ सिंगे यांनी दिली.

ONGCचं हेलिकॉप्टर अपघातात 4 ठार

अरबी समुद्रातच ONGCच्या पाच कर्मचाऱ्यांना घेऊन जाणारं डॉफिन AS365 N3 हे पवनहंस हेलिकॉप्टर क्रॅश झाल्याचं ONGCने सांगितलं आहे.

या हेलिकॉप्टरमध्ये ONGCच्या पाच कर्मचाऱ्यांसोबत दोन पायलट होते. ONGCने दिलेल्या माहितीनुसार चार जणांचं शव बाहेर काढण्यात आली आहेत.

बचाव कार्य सुरू असल्याचे फोटो @indiannavy या नौदलाच्या ट्विटर अकाऊंटवरून प्रसिध्द करण्यात आले आहेत.

इतरांचा शोध घेण्यासाठी क्रॅश झाला त्या भागात ONGCच्या बोटी आणि हेलिकॉप्टर, तसंच तटरक्षक आणि भारतीय नौदल युद्धपातळीवर काम करत असल्याचं ONGCने म्हटलं आहे.

हेलिकॉप्टरने सकाळी 10.20ला जुहू हेलिबेसवरून झेप घेतली होती. सकाळी 10.40 वाजता ते ONGCच्या समुद्रातील लाँचपॅडवर पोहचणं अपेक्षित होतं. मात्र 10.35 वाजता हेलिकॉप्टरचा संपर्क तुटला होता.

या घटनेमागच्या कारणांचा शोध घेतला जात असल्याचं ONGCने एका प्रसिद्धीपत्रकात म्हटलं आहे.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

पालघर जिल्ह्यातल्या डहाणूजवळ 35 ते 40 विद्यार्थ्यांना समुद्रात घेऊन गेलेली बोट बुडाली आहे. यातील 32 जणांना वाचवण्यात आलं असून 3 विद्यार्थिंनींचा मृत्यू झाला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही जण तर एक-दोन डेट्समध्येच ती/तो माझ्या सारखी/सारखा नाही, असं म्हणतात.

नातेसंबंधाच्या या नव्या युगात 'माझ्या टाईप'च्या जोडीदाराचा शोध अंतहीन आहे. मात्र, कुणी हे जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला आहे का की जगात 'माझ्या टाईप'सारखी गोष्ट खरंच अस्तित्वात आहे का?

यासंबंधी नुकतंच एक सर्वेक्षण करण्यात आलं. यात असं आढळलं की आपण वयातलं अंतर, शिक्षण, केसांचा रंग आणि त्यांची लांबी या आधारावर आपला जोडीदार निवडतो. मात्र, आपण आपल्या स्वभावाशी साधर्म्य असणारा जोडीदार शोधतो, याचे पुरावे या सर्वेक्षणात मिळाले नाही.

असं असलं तरी आणखी एका संशोधनात असा निष्कर्ष काढण्यात आला आहे की तुम्ही तुमच्या स्वभावाचा जोडीदार शोधत असाल तर तुम्हाला आरशात बघण्याची गरज आहे.

जर्मनीमध्ये 12 हजारांहून जास्त लोकांवर जवळपास 9 वर्षं हे संशोधन करण्यात आलं. यात त्याच लोकांचा समावेश करण्यात आला जे मोकळ्याढाकळ्या स्वभावाचे होते. जे नवनवीन अनुभवांसाठी तयार होते. ज्यांना इतरांचं बोलणं सहज पटायचं आणि जे प्रामाणिक होते.

संशोधन करणाऱ्या पथकाने या लोकांच्या रोमँटिक संबंधांवर 9 वर्षं लक्ष ठेवलं. या लोकांना हेदेखील सांगण्यात आलं होतं की तुम्ही तुमच्या जोडीदारालाही या संशोधनाचा भाग व्हायला सांगावं.

9 वर्षांनंतर या संशोधनात केवळ 332 अशा व्यक्ती उरल्या ज्या कमीत कमी 2 रोमँटिक नात्यात गुंतल्या होत्या. इतक्या मोठ्या सर्व्हेमध्ये केवळ 332 व्यक्तीच एकाहून जास्त रोमँटिक नात्यात असणं, आश्चर्याची बाब होती. मात्र, यावरून संशोधक ठोस निष्कर्षावर येऊ शकले. या 332 लोकांनी त्यांच्या वर्तमान जोडीदाराची तिच वैशिष्ट्यं सांगितली जी त्यांच्या जुन्या पार्टनरमध्ये होती.

याचा अर्थ असा होता की संशोधनात सहभागी असणाऱ्या व्यक्तींना हे वाटत असलं की आपल्या जोडीदाराविषयी असलेल्या त्यांच्या अपेक्षा बदलल्या आहेत. तरी वास्तवात मात्र, ते आपल्या जोडीदारात विशिष्ट गुण शोधत होते आणि हा गुण त्यांना त्यांच्या पहिल्या जोडीदारात मिळाला होता आणि दुसऱ्या जोडीदारातही मिळाला आणि याच गुणामुळे ते दुसऱ्या पार्टनरशी जुळवून घेऊ शकले.

'आपल्या टाईप'चा जोडीदार का शोधतो?

तुम्हाला ही बाब मान्य होवो अथवा न होवो, एक गोष्ट मात्र खरी आहे. तुम्ही जोडीदार शोधत असाल तर असं होऊ शकतं की तुम्ही अशी व्यक्ती शोधता जिच्यात तुमच्या पहिल्या म्हणजेच तुमच्या 'एक्स'चेच गुण असतील आणि तसे स्वभावगुण असलेली व्यक्ती तुम्हाला...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

ब्रेकअपनंतर तुम्ही अनेकांना हे म्हणताना ऐकलं असेल की ती माझ्या टाईपची नव्हती किंवा तो माझ्या टाईपचा नव्हता. तिचा आणि माझा स्वभाव जुळत नव्हता.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही जण तर हडप्पा संस्कृती ही आर्य किंवा वैदिक संस्कृती असल्याचंही म्हणतात. या दाव्यांमधलं नेमकं तथ्य काय आहे हे शोधणं आता सोपं होणार आहे. नवीन संशोधनानुसार प्राचीन DNAचा अभ्यास करून भारतातील प्रागैतिहासिक कालखंडाचं पुनर्लेखन करण्यात आलं आहे. प्राचीन भारतीय संस्कृती ही एका विशिष्ट समुदायामुळं नाही तर वेगवेगळ्या स्थलांतरितांमुळं विकसित होत गेली आहे.

भारतीय संस्कृती ही  स्वतःला आर्य म्हणवून घेणाऱ्या लोकांपासून विकसित झाली असं हिंदू उजवे अभ्यासक मानतात. आर्य हे मुळात भटके होते. घोडेस्वारी, पशुपालन करणारे आर्य कुशल योद्धेही होते. हिंदू धर्माचे सर्वांत प्राचीन धार्मिक ग्रंथ अर्थात वेदांची रचना ही आर्यांनीच केल्याचं मानलं जातं. आर्य हे मूळचे भारतीयच होते आणि भारतातूनच ते आशिया तसंच युरोपच्या अन्य भागात पसरले, असा युक्तिवादही हिंदुत्त्ववादी करतात.

इंडो-युरोपियन भाषासमूह, ज्यांतील भाषा आजही भारत आणि युरोपमधले लोक बोलतात, त्यांचा विकास आर्यांमुळेच झाल्याचं मानलं जातं.

19व्या शतकातील युरोपियन अभ्यासकांनीही आर्य हा एकमेव शुद्ध वंश असल्याचं मानलं होतं. अडॉल्फ हिटलरचं आर्यांच्या वांशिक शुद्धतेबद्दलचं मतही सर्वांना परिचित आहे.  युरोप जिंकणाऱ्या आर्यांचे आपण वंशज आहोत, असं हिटलर अभिमानानं सांगायचा.

आर्य ही संकल्पना भाषिक

अभ्यासक जेव्हा 'आर्य' ही संज्ञा वापरतात, तेव्हा त्यांना 'इंडो-युरोपियन' भाषा बोलणारा समुदाय अपेक्षित असतो. मीदेखील या लेखात 'आर्य' हा शब्द त्याच संदर्भानं वापरला आहे. हिटलर किंवा उजव्या कट्टरपंथी विचारवंतांप्रमाणे आर्यांचा उल्लेख वांशिक संदर्भाने केलेला नाही.

अनेक भारतीय विद्वान आर्य हे भारताबाहेरून आले होते, या सिद्धान्तावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करतात. आर्य किंवा इंडो-युरोपियन भाषा बोलणाऱ्या समुदायांपैकी एक समूह भारतातील एका संस्कृतीचा अस्त होत असतानाच्या कालखंडात इथे आला. ही लोप पावणारी संस्कृती म्हणजेच हडप्पा किंवा सिंधू संस्कृती. ज्यावेळी जगाच्या अन्य भागात इजिप्शियन आणि मेसोपोटेमियन संस्कृती अस्तित्त्वात होत्या, त्याच काळात भारताच्या वायव्य भागात (जो आता पाकिस्तानात आहे) हडप्पा संस्कृती अस्तित्त्वात होती. मात्र हिंदू उजवे विचारवंत हे हडप्पन संस्कृती आर्य किंवा वैदिक संस्कृतीचाच एक भाग असल्याचं मानतात.

हडप्पन आणि वैदिक संस्कृती भिन्न

गुजरातमधील धोलावीरा ही हडप्पा संस्कृतीचे अवशेष सापडलेल्या...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

आर्य मूळचे भारतीय होते की बाहेरून आले या प्रश्नावर गेल्या काही वर्षांमध्ये अनेकदा चर्चा, वाद-विवाद झाले आहेत. उजव्या विचारधारेच्या अनेक हिंदुत्ववादी संघटना आर्य हे बाहेरून आले नाहीत, ते मूळचे भारतीयच होते असा दावा करतात.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही जणांना 'वर्क फ्रॉम होम' असल्यामुळे त्यांचा वेळ तसा बऱ्यापैकी जातोय. पण बाकीच्यांचं काय?

इंटरनेटवर किती पिक्चर पाहणार? टिकटॉवर किती व्हीडिओ करणार? अजून काहीतरी टाईमपास हवा ना… त्यातूनच फेसबुकवर एक ट्रेंड सुरू झालाय... आपल्या मित्रमैत्रिणींचे जुने फोटो काढून त्यावर कमेंट करण्याचा…!

बरं या कमेंटही आता स्माईल 🤪 थम्स-अप 👍🏻 सुंदर 👌🏻,अशा नाहीयेत... तर कल्पनाशक्ती लढवून अगदी काव्यात्मक शैलीतल्या आहेत. विचार करायला वेळच वेळ आहे ना आता…

तुमच्याही जुन्या फोटोवर अशा काही ओळी आल्या आहेत का? नसतील तर फेसबुकवर सुरू झालेल्या या ट्रेंडमधली ही साहित्याची काही लेणी नक्की वाचा -

ट्रेंडच्या या लाटेवर मार्क झुकेरबर्गही?

ज्या फेसबुकवर ही मैफल सजली आहे, तिथे आता मैफलीचा आयोजक बसला असेल तर तोही फसणारच.

भावांच्या या शायरीमधून अगदी फेसबुकचा संस्थापक मार्क झुकरबर्ग हेही सुटले नाही. लोकांनी अगदी मार्क यांच्याही जुन्या फोटोवर मराठीतून  आपल्या काव्यात्मक भावना व्यक्त केल्या आहेत.

त्यातूनच आमच्या एका व्हॉट्सअॅप ग्रुपवर हाही मेसेज आला -

“माझ्या जुन्या फोटोवर एका विशिष्ट भारतीय भाषेमध्ये काही कमेंट येत आहेत. त्यातल्या बऱ्याचशा कमेंट या मुंबईमधून येत आहेत. बहुधा हा एखादा ट्रेंड असावा,” अशी मार्क झुकरबर्गची पोस्ट आणि त्याखाली त्यानं त्याच्या जुन्या फोटोवर मराठीतून केलेली कविताही टाकली आहे.

साहजिकच ही पोस्ट खरी नाही, असं आढळलं

हे वाचून अनेकांना आपल्या ट्रेंडची दखल कशी थेट झुकेरबर्गनं घेतली, असं वाटत असेल तर त्यांनी विचारांना थोडासा ब्रेक लावलेला चांगलं. कारण अर्थातच, आपल्या मराठी ‘भावां’च्या या कल्पनाशक्तीची दखल अजून तरी झुकेरबर्गनं घेतलेली नाहीये. हे हे अकाउंट अर्थातच फेक आहे.

साडी चॅलेंज

फेसबुकवर सध्या फक्त हाच एक ट्रेंड सुरू आहे, असं नाही. मुलींनीही साडी नेसलेला आपला ‘सोलो’ फोटो टाकून आपापल्या मैत्रिणींना टॅग करायला सुरुवात केलीये.

त्यावरूनही वेगळे मीम्स तयार झाले आहेत.

हे सगळे रिकामेउद्योग असं नाकही काहीजण या ट्रेंड्सना मुरडतील.

पण आजूबाजूला सारख्या अस्वस्थ करणाऱ्या बातम्या सुरू असताना आपल्या आयुष्यातले आनंदी, हसरे क्षण आठवून कोरोनाला विसरायला यामुळे नक्कीच मदत होतीये.

तुम्हाला काय वाटतं?

हेही नक्कीच वाचा

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

बैठे बैठे क्या करे, करना है कुछ काम…अशी अवस्था कोरोनामुळे घरातच लॉक-डाऊन होऊन अडकलेल्या अनेकांची झाली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही जणांनी अजयपाल शर्मा यांच्या कृतीचं समर्थन केलं आहे तर काहींनी या कारवाईवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केलं आहे. अजयपाल शर्मा यांच्या कृतीमुळं केवळ पोलिसांची कार्यपद्धतीच नाही तर राज्याची एकूणच कायदा आणि सुव्यवस्था संशयाच्या भोवऱ्यात सापडली आहे.

जवळपास दीड महिन्यांपूर्वी सहा वर्षांच्या एका मुलीची हत्या करून तिचा मृतदेह फेकून देण्यात आला होता. बलात्कार करून या चिमुकलीची हत्या करण्यात आली असावी असा संशय व्यक्त केला गेला.

याप्रकरणी नाजिल नावाची व्यक्ती ही मुख्य संशयित होती. दोन दिवसांपूर्वी पोलिसांसोबत नाजिलची चकमक झाली. या चकमकीदरम्यान अजयपाल शर्मांनी नाजिलच्या पायावर गोळी झाडली. त्यानंतर त्याला ताब्यात घेऊन उपचारांसाठी रूग्णालयात पाठविण्यात आलं.

स्वसंरक्षणासाठी कारवाई?

माध्यमांशी बोलताना पोलीस अधीक्षक अजयपाल शर्मांनी सांगितलं, की सिव्हिल लाइन्स पोलीस स्टेशनच्या अधिकाऱ्यांसोबत नाजिलची चकमक झाली, ज्यामध्ये त्याच्या पायावर गोळी झाडण्यात आली.

मात्र संबंधित आरोपीला शर्मा यांनीच गोळी झाडली, असा दावा सोशल मीडियावर अजयपाल शर्मांच्या फोटोसोबत व्हायल होत आहे.

गोळी अजयपाल शर्मांनी चालवली की अन्य कोणी हे जाणून घेण्यासाठी त्यांच्याशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केला. मात्र त्यांच्याशी संपर्क होऊ शकला नाही.

पोलिसांनी पीडित मुलीच्या कुटुंबाला न्याय मिळवून दिला आहे, त्यांना किमान दिलासा मिळालाय, यामुळे गुन्हेगारांच्या मनात कायद्याचा धाक निर्माण होईल, गुन्ह्यांची संख्या कमी होईल, अशा प्रतिक्रिया सोशल मीडियावर उमटत आहेत. अजयपाल शर्मांना अनेकांनी सिंघमच बनवून टाकलंय.

अजयपाल शर्मा काही दिवसांपूर्वीच रामपूरला आले आहेत. यापूर्वी ते प्रयागराज इथल्या पोलीस मुख्यालयात कार्यरत होते.

मात्र या कारवाईवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करणाऱ्यांची संख्याही मोठी आहे. उत्तर प्रदेशचे माजी पोलीस महासंचालक ए. के. जैन म्हणतात, की जर आरोपीने गोळी चालवली आणि पोलिसांनी स्वसंरक्षणार्थ गोळीबार केला असेल तर त्यात काहीच गैर नाहीये. मात्र बलात्कार आणि हत्येचा आरोपी म्हणून त्याच्यावर गोळी चालवली असेल, तर ही चुकीची गोष्ट आहे.

बीबीसीशी बोलताना एके जैन यांनी म्हटलं की, "आरोपीला अटक करण्याच्या प्रयत्नात असताना पोलिसांनी गोळीबार केला असं मी बातम्यांमधून वाचलं आहे. जर पोलीस अधिकाऱ्यानं स्वतःच्या रक्षणासाठी गोळीबार केला असेल तर ते पूर्णपणे न्याय्य आहे. मात्र...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

उत्तर प्रदेशमधील रामपूरमध्ये बलात्काराच्या आरोपीला गोळी झाडून पकडणाऱ्या पोलीस अधीक्षक अजयपाल शर्मा यांच्या कृतीची सोशल मीडियावर खूप चर्चा होत आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही जणांनी तिच्या या निर्णयाचं स्वागत केलं आहे तर काही जणांनी तिच्यावर टीका केली आहे. बंगाली लेखिका तसलिमा नसरीनने म्हटलं की जायरा वसीमने घेतलेला निर्णय मूर्खपणाचा आहे.

त्यांनी लिहिलं आहे की " ओ माय गूजबम्पस्. बॉलीवुडमधली गुणी अभिनेत्री जायरा सांगत आहे की बॉलीवुडमुळे तिची अल्लाहवरील श्रद्धा कमी झाली. आणि तिने बॉलीवुड सोडलं. काय मूर्खपणाचा निर्णय आहे. मुस्लीम समुदायातल्या कित्येक गुणी मुलींना बुरख्याच्या काळोखात लोटलं जात आहे."

दिल्लीत पत्रकारितेचं शिक्षण घेणारी खुशबू लिहिते, बॉलीवुड सोडायचं आहे तर खुशाल सोडा पण आपल्या फेसबुक पोस्टवर कुराणची शिकवण द्यायची गरज काय? जर तुम्हाला एखादं काम आवडत नसेल तर ते सोडा पण प्रमोशन करायची काय गरज आहे.

तिच्या या निर्णयानंतर मुस्लीम समुदायातील टीव्ही अभिनेत्याने म्हटलं आहे की मी अभिनय करतो आणि ते इस्लामविरुद्ध नाही. टीव्ही अभिनेता इकबाल खान म्हणतो जर जायराला अॅक्टिंग सोडायची असेल तर काही हरकत नाही. हा तिचा स्वतःचा निर्णय आहे. कदाचित ती जे करत असेल ते चुकीचं असेल आणि आता तिला ते करावंसं वाटत नसेल. मी एक अभिनेता आहे आणि मी काही चुकीचं वागत नाही आणि माझं काम मला इस्लामचं पालन करण्यापासून रोखत नाही.

कॅनडातले अभ्यासक तारेक फतेह यांनी ट्वीट केलं आहे. दंगल स्टार जायरा वसीमने बॉलीवुड सोडलं आणि म्हटलं की इस्लामला यापासून धोका होता. जायरा पुढे काय करणार? बुरखा की नकाब?

जायराच्या निर्णयाचं समर्थन देखील केलं जात आहे.

जम्मू काश्मीरचे माजी मुख्यमंत्री ओमर अब्दुल्लाह यांनी म्हटलं आहे की तिच्या निर्णयावर टीका करणारे आपण कोण आहोत? हे तिचं आयुष्य आहे. तिला हवं तसं तिनं जगावं. मला आशा वाटते की ती यापुढे जे काही करेल त्यात तिला आनंद मिळेल.

फोटोग्राफर विरल भयानी सांगतात की मी जायरा वसीम माझ्या नेहमी लक्षात राहील. ती खूप वेगळी होती. ती अगदी थोडंच स्मितहास्य करत असे आणि फोटो देण्यासाठी फारशी उत्सुक नसे. पण तिच्यासोबत काम करणं हे मला आव्हानात्मक वाटायचं. तिच्या भावी वाटचालीसाठी शुभेच्छा.

बॉलीवुडमध्ये काही चित्रपटांत काम केलेली पाकिस्तानी अभिनेत्री यांनी फ्रीडम ऑफ चॉइस असं म्हणत ट्वीट केलं आहे. जायराला निर्णय घेण्याचं स्वातंत्र्य आहे. प्रसिद्धी आणि यशाच्या शिखरावर असताना असा निर्णय घेणं नक्कीच कठीण गेलं असणार. तुझा इथवरचा प्रवास अवर्णनीय होता. आत्मचिंतन करून तुला हा निर्णय घ्यावा...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

दंगल आणि सिक्रेट सुपरस्टारसारख्या चित्रपटांतून झळकलेली बालकलाकार जायरा वसीमने हिंदी चित्रपटसृष्टी सोडली. बॉलीवुड का सोडत आहे याचं कारण देताना जायराने एक फेसबुक पोस्ट लिहिली. तिच्या या पोस्टवर संमिश्र प्रतिक्रिया येत आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही तासात त्यांना लखनऊहून दिल्लीची फ्लाईट पकडायची होती. तेवढ्यात 20 किमी दूर असलेल्या तिलोई गावात 30-40 झोपड्यांना आग लागल्याची बातमी आली.

राजीव गांधी लखनऊऐवजी तिलोईला रवाना झाले.

ज्यांच्या झोपड्या जळाल्या त्यांचं सांत्वन केलं. दरम्यान त्यांच्या मागे उभे असलेले संजय सिंह त्यांच्या कानात काहीतरी सांगत होते. ते म्हणत होते, "सर तुमची फ्लाईट मिस होईल."

मात्र, राजीव गांधी लोकांशी बोलत होते. जेव्हा ते सर्व पीडितांना भेटले, तेव्हा त्यांनी संजय सिंह यांना विचारलं, इथून लखनऊला जायला किती वेळ लागेल?

'द लोटस इअर - पॉलिटिकल लाईफ इन इंडिया इन द टाईम ऑफ राजीव गांधी' हे पुस्तक लिहिणारे लेखक अश्विनी भटनागर सांगतात, "संजय सिंह म्हणाले, कमीत कमी दोन तास. मात्र, तुम्ही स्टेअरिंग सांभाळलं तर आपण 1 तास 40 मिनिटात पोहोचू. राजीव गांधी गाडीत बसत म्हणाले त्यांना निरोप पोचवा आम्ही 1 तास 15 मिनिटांत अमौसी विमानतळावर पोचतोय. राजीव गांधी यांनी गाडी स्पेस शटलच्या वेगाने चालवली. सांगितलेल्या वेळेच्या आधीच ते विमानतळावर पोचले."

फ्लाईटमध्ये पूर्ण नाव सांगण्यास मनाई

वेगात कार चालवण्याची हौस असणारे राजीव गांधी विमान मात्र अत्यंत शिस्तबद्ध पद्धतीने चालवायचे. सुरुवातीला ते डाकोटा विमान उडवायचे. नंतर मात्र बोईंग उडवू लागले. ते जेव्हा-जेव्हा पायलट सीटवर असायचे आपलं पहिलं नाव सांगून प्रवाशांचं स्वागत करायचे.

त्यांच्या कॅप्टन्सनादेखील त्यांचं पूर्ण नाव सांगू नये, अशा सूचना होत्या.

त्याकाळी त्यांना पायलट म्हणून 5000 रुपये पगार होता. त्या काळात हे चांगलं वेतन होतं.

सोनियांजवळ बसण्यासाठी दिली 'लाच'

राजीव गांधी इंजीनिअरिंगचा ट्रायपोस कोर्स करण्यासाठी केम्ब्रिजला गेले तेव्हा 1965 साली त्यांची भेट इटलीमध्ये जन्मलेल्या सोनिया गांधी यांच्याशी झाली आणि पहिल्या नजरेत ते त्यांच्या प्रेमात पडले.

ते दोघंही एका ग्रीक रेस्टॉरंटमध्ये जायचे.

अश्विनी भटनागर सांगतात, "सोनिया यांच्या शेजारच्या टेबलावर बसू द्यावं, यासाठी राजीव यांनी रेस्टॉरंटचे मालक चार्ल्स अॅन्टोनी यांना गळ घातली. ग्रीक व्यापाऱ्याला शोभेल त्याच पद्धतीने चार्ल्स यांनी या कामासाठी त्यांच्याकडून दुप्पट पैसे घेतले."

"यानंतर त्यांनी राजीव गांधी यांच्यावर तयार केलेल्या सिनेमामध्ये सिमी गिरेवाल यांना सांगितलं की 'मी त्याआधी कधीच कुणाला इतक्या प्रेमात बघितलं नव्हतं.' केम्ब्रिजमध्ये शिकताना...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

ही मे 1981 ची घटना आहे. राजीव गांधी अमेठीमधून लोकसभेची पोटनिवडणूक लढणार होते. ते आपल्या मतदारसंघात फिरत होते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही दिवसांपासून त्यांना गावातल्या इतर लोकांचे टोमणे आणि भेदभावाला सामोरं जावं लागत होतं, कारण दिल्लीत झालेल्या तबलीगी जमातच्या कार्यक्रमात सहभागी झालेल्यांच्या ते संपर्कात आले होते.

दिल्लीत 15-17 मार्च मध्ये निजामुद्दीन या ठिकाणी जमाते इस्लामी या संस्थेचा एक धार्मिक कार्यक्रम झाला. या कार्यक्रमासाठी देशातील विविध भागांतून लोक आले होते. काही लोक इंडोनेशिया, मलेशियातूनही आले होते त्यांच्याकडून भारतातील लोकांना कोरोनाचा  संसर्ग  झाला आणि नंतर भारतातील हे लोक विविध भागांमध्ये गेल्यामुळे स्थानिक लोकांमध्ये प्रसार झाला.

देशातील मुस्लीम समाजाला एकाच वेळी दोन गोष्टींचा सामना करावा लागत आहे. देशात कोरोना पसरण्याची किंवा लागण होण्याची भीती जितकी हिंदू, ख्रिश्चन किंवा शीख व्यक्तीला आहे तितकीच भीती मुस्लीम व्यक्तीलाही आहे पण निजामुद्दीनच्या घटनेनंतर देशभरातील सामान्य मुस्लिमांना आणखी एका समस्येचा सामना करावा लागत आहे. ती गोष्ट म्हणजे इस्लामोफोबिया. मुस्लिमांविरोधात द्वेष पसरवणे, त्यांना लक्ष्य करणे.

मुस्लिमांविरोधात फेक न्यूज पसरवणे, अपुरी माहिती देणे आणि त्यांचे जनरलायजेशन करणे या गोष्टी सोशल मीडियावर तर होतच आहेत पण काही वृत्तवाहिन्यांनी देखील मुस्लिमांना सरसकट लक्ष्य केलं आहे.

इस्लामोफोबिया म्हणजे काय, भारतात कोरोना व्हायरसच्या केसेसची संख्या वाढण्यासाठी मुस्लीम जबाबदार आहेत का, मुस्लिमांबद्दल बातम्यांमध्ये ज्या गोष्टी येत आहेत त्या खऱ्या आहेत, हे आपण या लेखात पाहूत.

इस्लामोफोबिया म्हणजे काय?

इस्लामोफोबियाचा शब्दशः अर्थ आहे इस्लाम मानणाऱ्यांची भीती बाळगणे.

बीबीसीच्या न्यूजराउंड या वेबसाइटने सांगितल्यानुसार इस्लामोफोबिया म्हणजे कुणी फक्त मुस्लीम आहे म्हणून गैरइस्लामिक व्यक्तीच्या रोषाला बळी पडणे. गैरइस्लामिक व्यक्ती किंवा समुदायाने बोलणे, टोमणे मारणे, अपमान करणे किंवा कधीकधी त्यांच्यावर हल्ले करण्याची क्रिया इस्लामोफोबिया आहे.

काही लोकांनी केलेल्या चुकीसाठी पूर्ण समुदायालाच जबाबदार धरून त्यांना लक्ष्य करणे 'इस्लामोफोबिया' आहे.

आधी मुस्लिमांना दहशतवादाच्या मुद्द्यावरून इस्लामोफोबियाला सामोरं जावं लागत होतं पण तबलीगीच्या घटनेनंतर मुस्लिमांकडे कोरोना व्हायरसचा प्रसार करणारे या नजेरतून पाहिलं जात आहे.

'वीजेचे दिवे बंद केले नाहीत म्हणून मारहाण'

5 एप्रिल रोजी संध्याकाळी नऊ वाजता सर्वांनी नऊ मिनिटांसाठी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

हिमाचल प्रदेशमधल्या उना जिल्ह्यातल्या बनगढ गावात तर 37 वर्षीय मोहम्मद दिलशाद यांनी आपल्या घरात आत्महत्या केली.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: काही दिवसांपीर्वी मधू पाल यांनी बीबीसीसाठी त्यांची मुलाखत घेतली होती. त्या मुलाखतीत पंढरी यांनी त्यांच्या कामाशी निगडीत विविध किस्से सांगितले होते.

ब्लॅक अँड व्हाईट चित्रपटांपासून आपल्या करिअरची सुरुवात केलेल्या पंढरी यांना सगळे पंढरी दादा या नावाने ओळखत.

चित्रपटसृष्टीत गेली तीन दशकं मेकअप आर्टिस्टचं काम करणारे पंढरी दादा आता 87 वर्षांचे आहेत. परंतु सुरूवातीच्या काळात त्यांनी प्रसिद्ध निर्माते, दिग्दर्शक आणि अभिनेता व्ही.शांताराम यांचा मेक अप करताना त्यांच्या ज्या भावना होत्या त्याच आजही आहे.

1948 मध्ये कोणतंही उद्दिष्ट न ठेवता या जगात आलेल्या पंढरी दादांच्या कामाची शिफारस प्रसिद्ध अभिनेत्री नर्गिस यांनी केली होती.

त्या काळात मेकअप च्या क्षेत्रात दादा व्यक्तिमत्त्व समजले जाणारे उस्ताद बाबा वर्धन यांच्यापासून मेकअपचे धडे घेऊन त्यांनी मॉस्कोहून मेकअप आर्टिस्ट या विषयात डिप्लोमा प्राप्त केला.

'झनक झनक पायल बाजे', 'चित्रलेखा' 'ताजमहाल', 'नुर जहां', 'नील कमल', 'काला पत्थर', 'शोले', 'नागिन', 'मिस्टर इंडिया', 'दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे' अशा 500 पेक्षाही अधिक चित्रपटांमधील अभिनेत्यांना नवीन रंग दिला. त्यामुळे चित्रपटसृष्टीत नवीन आयाम प्रस्थापित झाले.

या कलाकारांमध्ये मीना कुमारी, मधुबाला, नूतन, दिलीप कुमार, राज कपूर, अशोक कुमार, देव आनंद, राजेश खन्ना, सुनील दत्त, अमिताभ बच्चन, राज कुमार, शाहरुख खान, आमीर खान, करीना कपूर, विद्या बालन आणि माधुरी दिक्षीत यांचा समावेश आहे.

घरच्या परिस्थितीमुळे झालो मेकअप आर्टिस्ट

अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित झालेल्या पंढरी जुकर यांनी आपला प्रवास सांगायला सुरुवात केली. ते म्हणतात "मला खरंतर मेकअप आर्टिस्ट वगैरे व्हायचं नव्हतं. कारण मला हे क्षेत्र आवडत नव्हतं. माझ्या वडिलांनासुद्धा सगळ्यांनी हेच सांगितलं की हे क्षेत्र चांगलं नाही. माझ्या गरिबीकडे पाहता माझे शेजारी मेकअप आर्टिस्ट बाबा वर्धन यांनी मला त्यांच्याबरोबर काम करण्याचा सल्ला दिला.

राजकमल फोटो स्टुडिओमध्ये चित्रपट तयार होतात तिथे मी सगळ्या कलाकारांचा मेक अप करायला सुरुवात केली. या कामासाठी मला महिन्याचे 70 रुपये मिळायचे. माझं काम बघून मला प्रदेश या चित्रपटासाठी रशियाला जाण्याची संधी मिळाली. तिथे मी मेकअप विषयातला डिप्लोमा पूर्ण केला.

हे सगळं नर्गिस यांच्या मदतीमुळे शक्य झालं. जर त्यांनी माझ्यावर विश्वास दाखवला नसता...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

चित्रपटसृष्टीत 60 वर्षांचं योगदान दिलेले मेकअप आर्टिस्ट पंढरी जुकर यांचं निधन झालं. ते 88 वर्षांचे होते.