डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. अटल 26 वर्षांच्या ज्या महिला पेशंटविषयी सांगत होते, तिला गंभीर अवस्थेत हॉस्पिटलमध्ये आणण्यात आलं होतं. तिच्यावर नागपूरच्या उमरेड तालुक्यात बलात्कार झाल्याचं सांगण्यात येत आहे. पण हे कृत्य करणाऱ्यांनी इथेच न थांबता तिच्यावर 2.5 किलोंच्या दगडाने हल्ला करून तिचा जीव घेण्याचाही प्रयत्न केला.

14 ऑगस्टच्या संध्याकाळी तिला हॉस्पिटलमध्ये आणण्यात आलं, तेव्हा तिची खूपच प्रकृती चिंताजनक होती. तिच्या चेहऱ्याला आणि डोक्याला जबर जखम झाली होती, जबड्याचं हाड मोडलं होतं आणि डाव्या डोळ्याच्या खोबणीतून बुब्बूळ बाहेर आलं होतं. तिच्या संपूर्ण शरीरावर जखमा होत्या आणि बराच रक्तस्राव झाला होता.

नेमकं काय झालं होतं?

नागपूरपासून 85 किलोमीटर अंतरावर असलेल्या उमरेडच्या वेस्टर्न कोलफिल्ड लिमिटेडच्या (WCL) कोळशाच्या खाणीत ही महिला काम करते. तिथे असलेल्या एका वे-ब्रिजपासून हाकेच्या अंतरावरच ही घटना घडली, तेही भारताच्या 72व्या स्वातंत्र्यदिनाच्या अगदी एक दिवस आधी.

'गोकुळ' ही WCLची खाण जंगलाच्या मधोमध असून ती 2015 साली कार्यान्वित झाली आहे. 756 हेक्टरवरील ही खाण 11 वर्षं सुरू राहणार आहे.

इथे चार वे-ब्रिज आहेत. या वे-ब्रिजवर किंवा धर्मकाट्यावर आधी रिकाम्या ट्रकचं वजन केलं जातं, त्यानंतर ट्रक भरून पुन्हा त्याचं वजन केलं जातं, जेणेकरून भरलेल्या मालाचं वजन कळू शकेल. पण या वे-ब्रिजवर कोणतंही स्वच्छतागृह नाही.

वे-ब्रिज 1

ही घटना घडली त्यादिवशी वे-ब्रिज क्रमांक 4 वरील एक कर्मचारी न आल्यामुळे पीडितेला तिथे पाठवण्यात आलं होतं. पीडितेकडे रिकाम्या ट्रकचं आणि भरलेल्या ट्रकचं वजन यांची काँप्युटरवर नोंद करण्याची जबाबदारी होती.

त्या दिवशी तिथे काम करणारी ती एकटीच महिला होती. दुपारी 1.50 वाजता जेवण झाल्यानंतर पीडित महिला शौचालयात गेली. या खाणीच्या कँटिनपासून हा वे-ब्रिज 500 मीटर अंतरावर आहे. आणि तिथून बांबूच्या तट्ट्यांपासून बनवलेलं हे शौचालय 300 फूट अंतरावर एका नाल्यावर आहे. या वे-ब्रिजपासून चिखलाने भरलेला रस्ता तुडवत संडासापर्यंत जावं लागतं.

इथल्या काळ्याकुट्ट रस्त्याच्या बाजूने वे-ब्रीजवर अनेक ट्रक रांगेने उभे होते. उमरेड पोलीस ठाण्यातील निरीक्षक प्रकाश हाके सांगतात, "वे-ब्रिज क्रमांक 1वर असलेल्या CCTVतील फुटेजवरून ही महिला दुपारी 2 च्या आसपास टॉयलेटला जाताना दिसते. तिच्या मागेमागे संशयितही जाताना दिसतो. 17 मिनिटांनंतर संशयित परत येताना...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"हे कृत्य माणसाचं नाही, कुठल्यातरी जनावरचं वाटत होतं," नागपूरच्या ऑरेंज सिटी हॉस्पिटलच्या अतिदक्षता विभागाचे प्रमुख डॉ. राजेश अटल सांगत होते. "ती वेदनेने कण्हत होती. तिचा श्वास संथ झाला होता आणि श्वास घेतानाही तिला त्रास होत होता. तिच्या डोक्यावर आणि चेहऱ्यावर जोरदार प्रहार करण्यात आला होता."


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. आंबेडकर यांची दुर्मीळ मुलाखत

हा विचार कुणा अराजकवाद्याचा नसून भारतीय घटनेच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा आहे. 1953 सालच्या जून महिन्यात बीबीसीला दिलेल्या स्फोटक मुलाखतीत त्यांनी हे वक्तव्य केलं होतं.

'India's Challenge: Will The Democratic Experiment Succeed?' या विशेष मालिकेत बीबीसीने भारताच्या या नवजात लोकशाहीचा आढावा घेतला. यात डॉ. आंबेडकरांशीही बातचीत करण्यात आली. बीबीसीचे ज्येष्ठ पत्रकार एडन क्रॉली यांनी ही मुलाखत घेतली होती.

बाबासाहेब आंबेडकर

भारतीय लोकशाहीचा आत्मा असणारी घटना लिहिण्यात आंबेडकरांचा मोठा वाटा होताच, शिवाय ते नेहरूंच्या हंगामी सरकारमध्ये कायदा मंत्रीही होते. 1951 साली त्यांनी मंत्रिपदाचा राजीनामा देताना नेहरू सरकारवर उपेक्षित समाजांसाठी पुरेसे प्रयत्न न केल्याचा आरोप केला होता.

त्यानंतर 1952 साली स्वतंत्र भारतातल्या पहिल्या लोकसभा निवडणुका पार पडल्या होत्या. या निवडणुकीत काँग्रेसला स्पष्ट बहुमत मिळालं तर आंबेडकरांच्या 'शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन' पक्षाचा दारुण पराभव झाला होता.

संसद प्रांगणात डॉ. आंबेडकर.

1953 मध्ये बीबीसीशी बोलताना डॉ. आंबेडकर नेमकं काय म्हणाले ते सविस्तर मुलाखतीत ऐकता येईल. या मुलाखतीचं हे शब्दांकन -

'भारतात लोकशाही काम करणार नाही'

प्रश्न: डॉ. आंबेडकर, भारतात लोकशाही काम करेल असं वाटतं का?

नाही, ती फक्त नावापुरती असेल. म्हणजे लोकशाहीचा लवाजमा... पंचवार्षिक निवडणुका, पंतप्रधान, इत्यादी.

प्रश्न: तुम्हाला निवडणुका महत्त्वाच्या वाटतात का?

नाही. त्यातून चांगले लोक तयार होत नसले, तर त्या महत्त्वाच्या नाहीत.

प्रश्न: पण सत्ताबदलाच्या दृष्टीने त्या महत्त्वाच्या नाहीत का?

पण बदल घडवण्यासाठी मतदान करायचं हा विचार रुजलाय का? लोकांना अजून ती समज आलेली नाही. आपली निवडणूक पद्धती लोकांना उमेदवार निवडण्याचं स्वातंत्र्य देते का? उदाहरणार्थ, काँग्रेसने बैलाला मत द्या असं आवाहन केलं. आता तो बैल कुणाचं प्रतिनिधित्व करतोय याचा लोक विचार करतात का? त्या बैलाच्या चिन्हावर एखादं गाढव उभं आहे की, कोणी सुशिक्षित व्यक्ती उभी आहे हा विचार कोणीच करत नाही.

डॉ. आंबेडकर.

प्रश्न: मी पक्षपद्धतीवर बोलणार नाही, पण तुम्ही 'नावापुरती' म्हणता तेव्हा तुम्हाला काय अभिप्रेत आहे?

इथे लोकशाही काम करणार नाही, कारण इथली समाजव्यवस्था संसदीय लोकशाहीशी विसंगत आहे.

प्रश्न:...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"इथे (भारतात) लोकशाही काम करणार नाही, कारण इथली समाजव्यवस्था संसदीय लोकशाहीशी विसंगत आहे."


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. आंबेडकरांच्या विचारांतून प्रेरणा घेऊन दारूबंदीसाठी झटणाऱ्या सत्यभामा सांगतात, "आज माणूस म्हणून जगण्याचा जो हक्क मिळाला आहे त्याचं श्रेय डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनाच द्यावं लागेल. दहावीत असताना त्यांचा आम्हाला धडा होता. त्यामध्ये त्यांनी 'शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा' असा संदेश दिला होता. पण या गोष्टीचा अर्थ कळण्यासाठी बराच काळ जावा लागला. जेव्हा मी शिक्षण घेतलं तेव्हा मला 'वाचाल तर वाचाल' या वाक्याचा अर्थ कळला."

"आज एक महिला म्हणून मला समाजात जगताना, माणूस म्हणून वावरताना जे हक्क मिळाले आहेत ही बाबासाहेबांचीच देणगी आहे, असं मला वाटतं. आंबेडकरी चळवळीत काम करताना अनेक संकटं आलं पण त्यांच्या विचारांची शिदोरी माझ्यासोबत होती म्हणूनच मी त्या संकटांवर मात करू शकले," असं सत्यभामा सांगतात.

गेल्या अनेक वर्षांपासून बीड जिल्ह्यात दारूबंदींची आणि महिला हक्कांची चळवळ चालवणाऱ्या कार्यकर्त्या अशी सत्यभामा यांची ओळख आहे. गेल्या 14-15 वर्षांपासून त्या दलित, महिला आणि वंचितांच्या प्रश्नावर काम करत आहेत.

"शोषितांच्या सर्वांगीण उन्नतीसाठी झटणं, हेच माझं ध्येय आहे," असं त्या सांगतात. "आंबेडकरांनी सांगितलेलं शिक्षणांचं महत्त्व माझ्या मनावर लहान वयातच उमटलं होतं. आधी ते फक्त दलितोद्धारक आहेत, असं वाटायचं. पण जसजसं त्यांचं कार्य आणखी कळत गेल, तसतसं त्यांचा मोठेपणा मला जाणवू लागला," असं त्या सांगतात.

'अडाणी राहिल्यामुळं हालअपेष्टा होतात'

बीड जिल्ह्यातील माजलगाव येथील सादोळा इथे जन्मलेल्या सत्यभामांचे वडील मुंबईला मजुरीला गेले आणि तिथेच त्यांनी दुसरं लग्न केलं. पाच मुलांची जबाबदारी त्यांच्या आईवर आणि आजीवर पडली. अतिशय कष्टात आजी आणि आईंनी त्यांना वाढवलं आणि शिक्षण दिलं.

"अडाणी राहिल्यामुळं समाजात ज्या हालअपेष्टा भोगाव्या लागतात त्या त्यांनी जवळून पाहिल्या होत्या. त्यामुळं आपल्या नाती अडाणी राहता कामा नये, असं माझ्या आजीला वाटत होतं," सत्यभामा सांगतात.

"जमेल तसं शिक्षण घेत मी दहावीत पोहोचले. पण त्याच वेळी माझ्यावर आणि बहिणीवर चोरीचा खोटा आरोप लावण्यात आला. त्यामुळं काही दिवस मला तुरुंगात राहावं लागलं. तुरुंगातून बाहेर येण्यासाठी मानवी हक्क अभियानाचे अॅड. एकनाथ आव्हाड यांनी मला मदत केली. त्यांच्यामुळेच मला बाबासाहेबांच्या कार्याची ओळख झाली आणि माझ्या आयुष्याला कलाटणी मिळाली."

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी दलितांना समान...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"आपल्या स्वार्थासाठी नेते मंडळी वाट्टेल ते करायला तयार असतात. पण महिलांना त्यांचे हक्क मिळवून देणारं हिंदू कोड बिल मंजूर होत नाही म्हणून मंत्रिपदाचा राजीनामा देणारे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मला पूजनीय वाटतात," असं सामाजिक कार्यकर्त्या सत्यभामा सौंदरमल सांगतात.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. आंबेडकरांविषयीच्या भावना लीलाबाई ओव्यांमधून कशा व्यक्त करतात, ते या व्हीडिओतून दिसतं.

ग्रामीण भागात गायल्या जाणाऱ्या बाबासाहेबांविषयीच्या ओव्या PARI म्हणजेच पीपल्स अर्काईव्ह ऑफ रूरल इंडियानं संकलित केल्या आहेत.

सौजन्य : PARI

ओवी गायिका- लीलाबाई शिंदे

विशेष आभार- लीलाबाई कांबळे, जितेंद्र माईद

कॅमेरा- संयुक्त शास्त्री

एडिटिंग- ज्योती शिनोली

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याविषयीच्या भावना, त्यांच्या कार्याची महती, त्यांच्याबद्दलची कृतज्ञता जात्यांवरील ओव्यांतूनही व्यक्त होत आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. आशिष देशमुखांनी गेल्या वर्षीच भाजपमधून काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला होता. त्यामुळे आता देवेंद्र फडणवीस यांना नागपूर दक्षिण-पश्चिममधून आपल्या माजी सहकारी आमदारांचं आव्हान असेल.

डॉ. आशिष देशमुख हे काँग्रेसचे माजी प्रदेशाध्यक्ष रणजित देशमुख यांचे चिरंजीव आहेत. देशमुख हे विदर्भ राज्याचे खंदे समर्थक म्हणून ओळखले जातात. गेली पाच वर्ष त्यांनी भाजपात असतानाही प्रत्येक अधिवेशनात स्वतंत्र विदर्भाचा मुद्दा लावून धरला होता.

त्यामुळे मुख्यमंत्र्यांविरोधात देशमुख यांच्याकडून वेगळ्या विदर्भाच्या मुद्द्यावरच निवडणूक लढली जाणार असल्याचं सांगण्यात येतं.

देशमुख यांनी या निवडणुकीत वेगळ्या विदर्भाचा मुद्दा लावून धरला तर ते मुख्यमंत्र्यांना अडचणीचे ठरू शकते. देशमुखांना निवडणूक मैदानात उतरवून फडणवीस यांना त्यांच्याच मतदारसंघात अडकवून ठेवण्याची काँग्रेसची रणनीती आहे.

आशिष देशमुखांची राजकीय कारकीर्द

आशिष देशमुख यांनी 2009 साली भाजपच्या तिकिटावर नागपुरच्या सावनेर मतदार संघातून विधानसभा निवडणूक लढविली होती. पण त्यात त्यांना अपयश आलं होतं. नंतर देशमुख यांनी स्वतंत्र विदर्भ राज्यासाठी आंदोलन सुरु केले.

देवेंद्र फडणवीस हे भाजपचे प्रदेशाध्यक्ष असताना त्यांनी आशिष देशमुख

भारतीय जनता पक्षाचे तत्कालीन प्रदेशाध्यक्ष देवेंद्र फडणवीस यांनीही आशिष देशमुख यांच्या आंदोलनात भाग घेतला. पुढे 2014 साली आशिष देशमुख यांना सावनेरऐवजी नागपूर जिल्ह्यातील काटोलमधून भाजपने उमेदवारी दिली आणि ते निवडून आले.

पण मुख्यमंत्र्यांवर वेळोवेळी टीका करत आशिष देशमुख यांनी भाजपची नाराजी ओढवून घेतली. नंतर भाजपचे बंडखोर नेते यशवंत सिन्हा, शत्रुघ्न सिन्हा आणि अरुण शौरी यांचे राज्यात कार्यक्रम आयोजित करून आशिष देशमुख यांनी भाजपसाठी अडचण केली.

आमदारकीची साडेचार वर्षे झाल्यावर त्यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला आणि काँग्रेसमध्ये परत आले. आता मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या विरोधात मागील दोन विधानसभांमध्ये प्रफुल्ल गुडदे-पाटील यांनी निवडणूक लढविली होती. पण या वेळेस पक्षाने आशिष देशमुख यांना मैदानात उतरविले.

देवेंद्र फडणवीस यांनी मुख्यमंत्रिपदाची सूत्रं हाती घेतल्यानंतर नागपूर मेट्रो, एम्स हॉस्पिटल, आयआयएम, ट्रीपल आयटी असे अनेक प्रकल्प नागपूरमध्ये आणले. त्यामुळे विकासाच्या मुद्दयांवरच मुख्यमंत्री निवडणूक लढवत असल्याचं भाजपचं म्हणणं आहे.

दुसरीकडे आशिष...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस हे नागपुरच्या दक्षिण - पश्चिम विधानसभा मतदार संघातून विधानसभा निवडणूक लढवित आहेत. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना त्यांच्या मतदारसंघातच अडकवून ठेवण्यासाठी काँग्रेसनं डॉ. आशिष देशमुखांना उमेदवारी दिली आहे.

या लढतीचे सर्वांत ताजे अपडेट्स तुम्ही इथे पाहू शकता -  देवेंद्र फडणवीस चवथ्यांदा आमदार होणार का?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांचा भारताच्या राष्ट्रपतीपदाचा कार्यकाळ संपत आला आणि नव्या राष्ट्रपतींच्या निवडणुकीचं वारं वाहू लागलं होतं. ते वर्ष होतं 2007...

दिल्लीत सोनिया गांधींनी '10, जनपथ' या निवासस्थानी युनायटेड प्रोग्रेसिव्ह अलायन्स अर्थात युपीएच्या वरिष्ठ नेत्यांची बैठक बोलावली होती. या बैठकीला तत्कालीन पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंग, राष्ट्रवादीचे अध्यक्ष शरद पवार यांच्यासह अनेक दिग्गज मंडळी उपस्थित होती. युपीएकडून राष्ट्रपतीपदाच्या उमेदवाराचं नाव ठरवण्यासाठी हे सर्वजण जमले होते.

बैठकीत विविध नावांची पडताळणी सुरू झाली. नेहमीसारखं सर्वात आधी सर्व राज्यांच्या राज्यपालांची यादी पाहिली गेली. त्यात कुणी राष्ट्रपतीपदाचा उमेदार बनू शकतो का, याची शहानिशा केली जात होती.

एक एक नाव पाहत असतानाच राजस्थानच्या तत्कालीन राज्यपालांचं नाव पुढे आलं आणि सोनिया गांधी पटकन म्हणाल्या, "आजवर भारतात कुणी महिला राष्ट्रपती झाली नाही."

सोनिया गांधींच्या समोर बसलेले सर्व दिग्गज नेते सगळं समजून गेले. सोनिया गांधी यांचं ते वाक्य म्हणजे, राजस्थानच्या तत्कालीन राज्यपालांना राष्ट्रपतीपदासाठी युपीएकडून उमेदवार बनवण्यावर शिक्कामोर्तब होता.

राजस्थानच्या तत्कालीन राज्यपाल - म्हणजेच युपीएकडून राष्ट्रपतीपदासाठी उमेदवार ठरलेल्या व्यक्ती होत्या - प्रतिभा पाटील.

शरद पवारांनीच हा प्रसंग प्रतिभा पाटलांच्या गौरव सोहळ्यात सांगितला होता. पवारांनी पुढे म्हटलं होतं की, राजकारणाच्या पलिकडे जात मैत्री जपणारे भैरवसिंग शेखावत त्यावेळी राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत उभे होते. भैरवसिंग शेखावत हे अजातशत्रू व्यक्तिमत्त्व होते. मात्र, प्रतिभा पाटलांनाही चांगला पाठिंबा मिळाला.

इथे नमूद करावं लागेल की, भाजपप्रणित एनडीएकडून भैरवसिंग शेखावत उमेदावर होते. मात्र, तरीही तेव्हा एनडीएचा घटकपक्ष असलेल्या शिवसेनेने 'महाराष्ट्राची कन्या' म्हणून प्रतिभा पाटील यांनाच पाठिंबा दिला होता.

अशा तऱ्हेने प्रतिभा पाटील राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत उतरल्या आणि जिंकल्याही. त्या राष्ट्रपतीपदाची निवडणूक विजयी झाल्या, त्या दिवसाला आज म्हणजे 21 जुलै 2020 रोजी 13 वर्षे पूर्ण झाली.

प्रतिभा पाटील यांच्या रुपानं भारताला पहिल्यांदाच महिला राष्ट्रपती लाभल्या. प्रतिभा पाटील 2012 पर्यंत देशाच्या सर्वोच्च पदावर कार्यरत राहिल्या. त्यांच्या कारकीर्दीतल्या बऱ्याच गोष्टींचा आजही अनेकजण कौतुकानं...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

प्रतिभा पाटील राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत विजयी झाल्या त्या दिवसाला आज म्हणजे 21 जुलै 2020 रोजी 13 वर्षे पूर्ण झाली.  त्यानिमित्ताने प्रतिभा पाटील यांना उमेदवारी देण्याचा निर्णय कसा घेतला गेला, त्यांची राजकीय कारकीर्द कशी होती याचा घेतलेला आढावा.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. एस. शुजात बुखारी एक स्वाभिमानी काश्मिरी होते. आपली भाषा आणि संस्कृती यांचा त्यांना अभिमान होतो. काश्मीरमधील हिंसाचार आणि निदर्शनं यामध्ये संवाद सुरू राहिला पाहिजे, याचं ते समर्थन करायचे. त्यांच्या या खुल्या विचारांनीच त्यांचा बळी घेतला.

काश्मीरमध्ये स्थानिक माध्यमं बळकट आहेत. खरं तर हाच एक आशेचा किरण आहे. जुन्या श्रीनगरच्या न्यूजस्टँडवर तुम्हाला स्थानिक भाषेतील आणि इंग्रजीमधील किमान 10 वृत्तपत्र पाहायला मिळतील.

शुजात बुखारी यांचं वृत्तपत्र रायझिंग काश्मीर हा उर्जा आणि संपादकीयमधील शक्ती यासाठी ओळखला जात होता.

शुजात यांनी तरुण आणि प्रतिभासंपन्न टीम उभी केली होती. आपल्या टीममध्ये महिलाही आहेत, यांचा त्यांना अभिमान होता.

त्यांनी एक सशक्त, जिज्ञासू आणि निःपक्ष प्रेसचा दृष्टिकोन समोर ठेवला. ते फक्त सरकारलाच नाही तर विभाजनवाद्यांना ही जबाबदार धरत.

काश्मीरची सखोल माहिती

यापूर्वी शुजात बुखारी भारतातील प्रमुख वृत्तपत्र 'द हिंदू'चे प्रतिनिधी होते. भारतात भूमिका निर्माण करण्यात महत्त्वाचं काम करणाऱ्या वृत्तपत्रांपर्यंत काश्मिरची भूमिका पोहोचवण्याचं काम ते चोखपणे करत होते.

शुजात शांत, हसतमुख आणि उदारमतवादी होते. त्यांच्यात मित्र बनवण्याचं मोठं कसब होतं. शिवाय त्यांच्याकडे माहितीचा खजिना होता.

शुजात बुखारी

जर तुम्हाला काश्मीरबद्दल जाणून घ्यायचं असेल तर शुजात एक अशी व्यक्ती होती जे तुम्हाला काश्मीरबद्दल रचलेल्या गोष्टी न सांगता सत्याच्या खोलापर्यंत नेत.

त्यांचा संपर्क मोठा होता आणि बाहेरच्या जगात काश्मीरबद्दल काय मत आहे, हे जाणून घेण्यासाठी ते उत्सुक असत.

त्यांच्या कार्यालयात बोलवलं होतं

एक वर्षांपूर्वी मी श्रीनगरमध्ये होतो तेव्हा त्यांनी त्यांचा एक मोबाईल मला दिला होता. याचा ते वापर करत नव्हते. काश्मीरमध्ये आंतरराष्ट्रीय नंबर काम करत नव्हता. काश्मीर एक अशी जागा आहे जिथं विनासंपर्क राहणं नक्कीच तुम्हाला योग्य वाटणार नाही.

मला त्यांचं कार्यालय पाहायचं होतं. त्यांनी माझ्या भेटीचं आणि तिथल्या कर्मचाऱ्यांशी चर्चेच नियोजन केलं होतं.

'रायझिंग काश्मीर'च्या कार्यालयात जात असताना पाऊस आल्यानं मला थोडा उशीर झाला. तेव्हा शुजातचा फोन आला. त्यांनी विचारलं, "अँडी तू कुठं आहेस, आम्ही तुझी कधीपासून वाट पाहतोय. आमच्याकडे तुझ्यासाठी काश्मिरी चहा आणि काश्मिरी पेस्ट्रीज आहेत."

काश्मिरी पाहुणाचाराचे उत्तम...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

काश्मीर एक असा वाद आहे की ज्यामध्ये नेहमी भल्या माणसांचाच बळी गेला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. ओक हे सध्या ऑक्सिजन सप्लायवर आहेत. ते हाय फ्रिक्वेंसी नेजल कॅन्युला (HFNC) म्हणजेच रेस्पिरेटरी सपोर्टवर आहेत. ते सध्या आयसीयूमध्ये आहेत.

YouTube पोस्ट समाप्त, 1

मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी 12 एप्रिलला कोव्हिड टास्क फोर्सची घोषणा केली होती. मृत्यूदर कमी करण्यासाठी तसेच कोरोनाचा संसर्ग नियंत्रणात आणण्यासाठी कोणत्या उपाययोजना करता येतील, याबाबत अभ्यास करून सूचना देण्यासाठी या टास्क फोर्सची स्थापना करण्यात आली होती.

या टास्क फोर्समध्ये वैद्यकीय क्षेत्रातील नामवंत डॉक्टरांचा समावेश असून डॉ. संजय ओक हे या टास्कचे प्रमुख आहेत.

काही दिवसांपूर्वीच डॉ. संजय ओक यांनी बीबीसी मराठीला मुलाखत दिली होती. गेल्या अडीच महिन्यांत या टास्क फोर्सने कोरोनावर कशाप्रकारे काम केले? राज्यात दररोज रुग्णसंख्या वाढत असताना पुढील नियोजन काय आहे? अशा अनेक प्रश्नांची सविस्तर उत्तरं त्यांनी दिली होती.

महाराष्ट्रात संमिश्र परिस्थिती आहे. एका बाजूला रुग्णसंख्या वाढते आहे. दुसऱ्या बाजूला रिकव्हरी रेटही चांगला आहे. हे कसं शक्य झालं?

आपल्याला अजून विश्रांती घेऊन चालणार नाही. टेस्ट मोठ्या संख्येने होत आहेत. कारण लक्षणं असलेल्या रुग्णांनी टेस्ट करुन घेणं गरजेचं आहे. यामुळे पॉझिटिव्ह असलेल्या रुग्णांवर वेळेत उपचार सुरू होतात.

आपण दुखणं अंगावर काढतो. पावसाळ्यात सर्दी, खोकला, ताप हे आपल्याला सामान्य वाटणारे आजार आहेत. पण ही वेळ दुखणं अंगावर काढायची नाही. प्रत्येकाने स्वत:ला विचारायला हवे आपल्याला कोव्हिड-19 तर नाही ना?

आपल्याला दोन नवीन औषधं मिळालेली आहेत. रेमडेसिव्हिर आणि फॅव्हिपिराविर ही ती औषधं आहेत. ही अँटीव्हायरल आहेत. ही औषधं नियंत्रण मिळवण्यात मदत करतील. फॅव्हिपिराविर गोळ्या डॉक्टरांनी दवाखान्यातून लिहून दिल्या तरी घेता येतील.

लोक बाहेर गर्दी करताना दिसत आहेत. लोकांमध्ये कोरोनाबद्दलचीभीती कमी झाली आहे. हे सकारात्मक वाटते की घातक आहे ?

यापुढे आपण न्यू नॉर्मल आयुष्य जगू. मास्क लावल्याशिवाय घराबाहेर पडणार नाही. बाहेर पडल्यावर हस्तांदोलन करुन भेटणार नाही. कदाचित भारतीय पद्धतीने नमस्कार करू. दिवाळीत जशी आपण लक्ष्मीची पावलं काढतो तसं सोशल डिस्टंन्सिंगसाठी आरोग्य लक्ष्मीची पावलं हॉस्पिटलमध्ये लावण्याबाबत मी बोललो आहे.

आपण बाहेर पडताना हा प्रश्न स्वत: विचारायला हवा की, मी ज्या कामासाठी बाहेर पडतोय ते काम बाहेर न पडता होऊ शकते...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

राज्याच्या कोव्हिड टास्क फोर्सचे प्रमुख डॉ. संजय ओक यांना कोरोनाची लागण झाली आहे. त्यांच्यावर सध्या मुंबईतील फोर्टिस रुग्णालयात उपचार सुरू आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. जयंत नारळीकर

आज त्यांचा वाढदिवस आहे. त्यानिमित्तानं बीबीसी मराठीनं घेतलेली त्यांची मुलाखत पुन्हा प्रसिद्ध करत आहोत. या मुलाखतीत त्यांनी अनेक सद्य विषयांवरचं त्यांचं चिंतन मुक्तपणे मांडलं, दर्शकांनी विचारलेल्या प्रश्नांनाही अगदी मनमुराद उत्तरं दिली.

प्रश्न: डॉ नारळीकर, सध्या आम्ही सारे गोंधळलेले आहोत. डार्विनच्या सिद्धांतांविषयी, आईनस्टाईनच्या सिद्धांतांविषयी जे आम्ही शिकलो, पाठ्यपुस्तकांतून वाचलं त्यापेक्षा वेगळं आम्हाला काही सांगितलं जातं आहे. या सगळ्या कल्लोळाकडे कसं पहायचं? डार्विनचं म्हणणं चूक होतं? आईनस्टाईनचं संशोधन त्याच्यापूर्वीच भारतात झालं होतं?

डॉ. नारळीकर: मी कदाचित तुमचा गोंधळ अधिक वाढवेन, पण त्याला काही हरकत नसावी. आपल्याकडे संस्कृतात एक वचन आहे, 'वादे वादे जायते तत्त्वबोध:'  जेव्हा विज्ञानाचे वेगवेगळे पैलू घेऊन लोक संशोधन करत असतात वा वाद करत असतात तेव्हा असा असा हा गोंधळ होणं स्वाभाविक आहे. ते आपल्या हिताकरताच होतं.

डार्विनच्या 'ओरिजिन ऑफ स्पिशीज'बद्दल आपण बोलतो तेव्हा हे ध्यानात घ्यायला हवं की पृथ्वीवर जिवांची उत्पत्ती नेमकी कशी झाली याचं नेमकं उत्तर आपल्याला माहीत नाही. अशा वेळेस वेगवेगळे वाद निर्माण होणं साहजिक आहे.

खुद्द डार्विनही हा दावा करू शकत नाही की, पृथ्वीवर जीवोत्पत्ती कशी झाली वा त्यांच्यासाठी योग्य वातावरण कसं मिळालं याचं नेमकं उत्तर नाही. आपण केवळ असा विचार करायला हवा की, आपण फक्त शोधत जायचं आणि कधीतरी आपल्याला उत्तर मिळेल. उदाहरणार्थ माझे गुरू फ्रेड हॉयल आणि त्यांचे सहकारी विक्रमसिंघे यांनी जीवोत्पत्तीची एक वेगळी कल्पना मांडली होती की, हे जीव बाहेरील अंतराळातून धुमकेतूमार्फत पृथ्वीच्या वातावरणात आले. ती कल्पना होती. उत्तर आपल्याला माहीत नाही. जेव्हा उत्तर माहीत नसतं तेव्हा वाद होतात वा भांडणंही होतात.

प्रश्न: वैज्ञानिक वाद होतात ते तर समाज पाहात असतोच आणि त्यातून काही नवं संशोधन होत असतं. पण जेव्हा एखादे मंत्री डार्विनच्या सिद्धांतावर, माकड आमचे पूर्वज नव्हते असं म्हणतात किंवा दुसरे म्हणतात की, आईनस्टाईननं जे म्हटलं ते आमच्याकडे वेदांमध्ये पूर्वीच होतं, तेव्हा राजकीय अभिनिवेशानं केलेल्या या विधानांकडे तुमच्यातला वैज्ञानिक कसं पाहतो?

डॉ. नारळीकर :  कोण हे विधान करतंय, हे आपण बघायचं. जी व्यक्ती हे विधान करते तिची पार्श्वभूमी आपल्याला माहिती हवी. त्यावरून ठरवता...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

जागतिक कीर्तीचे ज्येष्ठ खगोलशास्त्रज्ञ डॉ. जयंत नारळीकर नेहमीच आपल्या संशोधनासोबतच समाजाभिमुख विज्ञाननिष्ठ भूमिकांसाठी ओळखले जातात. मग त्यांची फलज्योतिषाला आव्हान देणारी भूमिका असो, वा विज्ञान सोपं करून सांगण्यासाठी केलेलं मराठी विज्ञानकथालेखन असो, डॉ नारळीकर कायमच समाजाला सतत विचार करायला प्रवृत्त करणारं व्यक्तिमत्व राहिलं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. जयसिद्धेश्वर महास्वामी

न्यायालयाने CRPC 156 (3) नुसार गुन्हा दाखल करण्याचे आदेश पोलिसांना दिले आहेत.

सोलापूर लोकसभा मतदारसंघ अनुसूचित जातींसाठी राखीव आहे. निवडणूक लढवताना जयसिद्धेश्वर महास्वामी यांनी दाखल केलेला जातीचा दाखला बनावट असल्याचं सांगत जातपडताळणी समितीने तो रद्द केला आहे. त्यानंतर अक्कलकोटचे तहसिलदार संतोष शिरसाठ यांनी न्यायालयात फिर्याद दाखल केली होती अशी माहिती एबीपी न्यूजने दिली आहे.

खासदार महास्वामी यांनी अर्ज दाखल करताना बेडा जंगम जातीचं प्रमाणपत्र दिलं होतं. पण जातीचा दाखलाच रद्द झाल्याने त्यांची खासदारकी जाण्याची शक्यता आहे.

खासदार डॉ. जयसिद्धेश्वर महास्वामी यांनी सादर केलेला बेडा जंगम जातीचा दाखला बनावट असल्याची तक्रार सोलापुरातील रिपाइं नेते प्रमोद गायकवाड, मिलिंद मुळे आणि विनायक कंदकुरे यांनी केली होती. गेल्या आठ महिन्यापासून त्यावर सुनावणी सुरु होती. 15 फेब्रुवारीला सुनावणी पूर्ण झाली.

याप्रकरणी नियुक्त दक्षता समितीने तपास करुन आपला अहवाल सादर केला. त्यानंतर सोमवारी याप्रकरणी निकाल देण्यात आला आहे. खासदार जयसिद्धेश्वर महास्वामी यांनी पुराव्यांसाठी दाखल केलेला दाखलाही संशयास्पद असल्याचं समितीने म्हटलं आहे.

तर, दक्षता समिती तक्रारदाराच्या दबावात काम करत असून त्रयस्थ समितीमार्फत तपास व्हावा, अशी मागणी जयसिद्धेश्वर महास्वामी यांच्या वकिलाने केली होती. पण जिल्हा जात पडताळणी समितीने हा अर्ज फेटाळून लावत सुनावणी पूर्ण झाल्याचं जाहीर केलं.

"बाजू मांडण्याची पुरेशी संधी दिली नाही"

जातीचा दाखला अवैध ठरवल्याच्या समितीच्या निर्णयाविरुद्ध उच्च न्यायालयात जाणार, असं महास्वामी यांचे वकील अॅड. संतोष न्हावकर यांनी सांगितलं आहे. ते पुढे सांगतात, "जातपडताळणी समिती तक्रारदाराच्या दबावाखाली काम करत होती. खासदार महास्वामी यांना पुरेशी संधी देण्यात आली नाही. पुरावा देण्याची संधी न देता गडबडीत निकाल देण्यात आला. त्यामुळे या निर्णयाविरुद्ध आम्ही उच्च न्यायालयात जाणार आहोत. आमची बाजू भक्कम आहे. तिथं आम्हाला नक्की न्याय मिळेल, याची खात्री आहे."

निकालाची प्रत

"कॅव्हेट दाखल करणार"

निर्णयाला स्थगिती मिळवण्याचा खासदार महास्वामी यांचा उद्देश आहे. त्यामुळे कॅव्हेट दाखल करून या निर्णयाला स्थगिती मिळवण्याचे प्रयत्न हाणून पाडण्यात येतील, असं तक्रारदार प्रमोद गायकवाड यांनी म्हटलं आहे.

"डॉ. जयसिद्धेश्वर...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सोलापूर लोकसभा मतदारसंघाचे खासदार नुरंदस्वामी गुरुबसय्या हिरेमठ उर्फ डॉ. जयसिद्धेश्वर शिवाचार्य महास्वामी यांच्यावर गुन्हा दाखल करावा असे आदेश सोलापूर जिल्हा सत्र न्यायालयाने दिले आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. जे. के. मिश्रा

प्रयागराजच्या प्रसिद्ध डॉक्टर रमा मिश्रा यांना फोनवरून हे सर्व सांगताना अश्रू अनावर झाले आणि त्या रडू लागल्या. त्यांची हतबलता केवळ यासाठी नव्हती की, त्यांच्या डोळ्यांसमोर हॉस्पिटलचा हलगर्जीपणा, डॉक्टर आणि कर्मचाऱ्यांकडून उपेक्षा आणि सुविधांच्या अभावी पतीचा मृत्यू झाला, तर यासाठीही होती की, त्या चार रात्रीत त्यांनी बऱ्याच लोकांचा याच पद्धतीनं जीव जाताना पाहिला.

80 वर्षीय डॉक्टर रमा मिश्रा प्रयागराजमधील प्रसिद्ध स्त्रीरोगतज्ज्ञ आहेत आणि अलाहाबाद (आताचं प्रयागराज) च्या मोतीलाल नेहरू मेडिकल कॉलेजमध्ये प्राध्यापक म्हणूनही त्यांनी काम केलं आहे.

स्वरूपराणी नेहरू हॉस्पिटल याच मेडिकल कॉलेजशी संबंधित आहे. डॉ. रमा मिश्रा आणि त्यांचे पती डॉ. जे. के. मिश्रा हे गेल्या आठवड्यात कोरोना पॉझिटिव्ह आढळले. त्यानंतर ते दोघेही उपचारासाठी स्वरूपराणी हॉस्पिटलमध्ये दाखल झाले होते.

डॉ. रमा मिश्रा सांगतात, "कोव्हिड रिपोर्ट पॉझिटिव्ह आल्यानंतर सुरुवातीला आम्ही क्वारंटाईन झालो. मात्र, त्यांची ऑक्सिजन लेव्हल कमी होती. मेडिकल कॉलेजच्या डॉक्टरांनी सल्ला दिलाय की हॉस्पिटलमध्ये दाखल करा. खरंतर हॉस्पिटलमध्ये बेड्सची कमतरता होती. मात्र, आमच्या परिचयाच्या एका डॉक्टरने बेड्सची व्यवस्था केली. मात्र, त्यानंतर जी परिस्थिती होती, ती प्रचंड भीतीदायक होती."

डॉ. रमा मिश्रा आणि त्यांचे पती डॉ. जे. के. मिश्रा 13 एप्रिलला हॉस्पिटलमध्ये गेले. हॉस्पिटलच्या कोव्हिड वॉर्डात एकच बेड मिळू शकला. डॉ. रमा मिश्रा सांगतात की, "त्या रात्री फरशीवरच झोपावं लागलं. कारण दुसऱ्या दिवशी आम्हाला बेड मिळाला."

डॉ. रमा मिश्रा

त्या पुढे सांगतात, "मला बेड मिळाला नाही. मात्र, मला ऑक्सिजनचीही आवश्यकता नव्हती आणि माझे रिपोर्ट पॉझिटिव्ह असूनही माझी तब्येत इतका वाईट नव्हती. त्या रात्री माझ्या पतीला कुठलं तरी इंजेक्शन देण्यात आलं. मात्र, आम्हाला सांगितलं नाही की नेमकं कुठलं इंजेक्शन दिलं.

"विचारल्यानंतरही सांगितलं नाही. दुसऱ्या दिवशी पुन्हा इंजेक्शन दिलं गेलं. त्या रात्री आम्ही तिथं जे पाहिलं, ते प्रचंड भयंकर होतं. रात्रभर रुग्ण ओरडत होते. त्यांच्याकडे पाहणारा कुणीच नव्हता. अधून-मधून नर्स येत होत्या, डॉक्टर येत होते. ते केवळ ओरडून रुग्णांना गप्प बसायला सांगत होते किंवा एखादा इंजेक्शन देत होते. त्यातले अनेक लोक पांढऱ्या कपड्यात गुंडाळून बाहेर नेले जात होते....\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"अलाहाबाद शहरातील ज्या स्वरूपराणी हॉस्पिटलमध्ये पाच दशकांपर्यंत माझ्या पतीने लोकांवर उपचार केले, ज्या ठिकाणी अनेक डॉक्टर्स घडवले त्याच हॉस्पिटलमध्ये त्यांनी उपचाराअभावी हतबल होत प्राण सोडले. मी स्वतः डॉक्टर असूनही त्यांची काहीच मदत करू शकले नाही."


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. तृप्ती गिलाडा-बेहेती

हे आर्त आवाहन आहे लोकांचे प्राण वाचवण्यासाठी जीवाची बाजी लावणाऱ्या एका डॉक्टरचं. कोरोनाविरोधात लढणाऱ्या कोव्हिड योद्ध्याचं.

मुंबईतील संसर्गजन्य आजारतज्ज्ञ डॉ. तृप्ती गिलाडा-बेहेती यांनी राज्यातील कोरोनाच्या परिस्थितीपाहून आलेले विचार एका व्हीडिओच्या माध्यमातून मांडले आहेत.

YouTube पोस्ट समाप्त, 1

मुंबईमध्ये कोरोना रुग्णांची संख्या दिवसेंदिवस वाढत आहे. कोट्यावधी लोकांच्या या स्वप्ननगरीत, अॅम्ब्युलन्सच्या सायरनचे आवाज दिवसरात्र घूमू लागले आहेत. कोरोनाने हळूहळू आपला विळखा घट्ट केलाय.

दररोज डोळ्यादेखत होणारे मृत्यू, जीवाच्या आकांताने तडफडणारे रुग्ण पाहून आरोग्य कर्मचाऱ्यांमध्ये आजारासमोर निराशेची भावना निर्माण होऊ लागली आहे.

मुंबईतील हाताबाहेर जाणारी परिस्थिती, डॉ. तृप्ती त्यांनी एका व्हीडिओच्या माध्यमातून लोकांसमोर ठेवण्याचा प्रयत्न केलाय.

त्या म्हणतात, "मुंबईतील परिस्थिती दिवसेंदिवस वाईट होत चालली आहे. रुग्णालयात ICU बेड्स वेटिंगवर आहेत. ऑक्सिजनवर असलेल्या रुग्णांवर घरीच उपचार करावे लागत आहे. हे चित्र भयावह आहे."

ही भयावह परिस्थिती मांडताना डॉ. तृप्ती यांनी आपल्या भावनांना अश्रूंच्या स्वरूपात वाट मोकळी करून दिली.

पाणावलेल्या डोळ्यांनी डॉ. तृप्ती विनंती करताना म्हणतात, "कृपा करून सुरक्षित रहा. एकवर्ष तुम्हाला कोरोना संसर्ग झाला नाही. म्हणजे, स्वत:ला सुपरहीरो समजू नका. तुमची रोगप्रतिकारशक्ती चांगली आहे. काहीच होणार नाही. या फाजील आत्मविश्वासात राहू नका."

कोरोना संसर्गाच्या दुसऱ्या लाटेत मुंबईत युवा वर्गात मोठ्या प्रमाणात संसर्ग पसरल्याचं पहायला मिळतंय.

आपला अनुभव लोकांसोबत शेअर करताना डॉ. तृप्ती म्हणतात, "आमच्याकडे एक 35 वर्षांचा मुलगा व्हॅन्टिलेटरवर आहे. आता लोकांना आम्ही मदत करू शकत नाहीये. तुमच्यापैकी कोणावर ही पाळी येऊ नये. एवढीच अपेक्षा आहे."

"प्रत्येक डॉक्टर या भावनिक अनुभवातून जातोय. याचं कारण आम्ही इतके लाचार कधीच नव्हतो. कोव्हिड तुमच्या आसपास प्रत्येक ठिकाणी आहे. त्यामुळे काळजी घ्या," असं आवाहन डॉ. तृप्ती मुंबईकरांना करतात.

त्या पुढे म्हणतात, "घरातून बाहेर पडताना मास्क घाला. संसर्ग झाला नाही किंवा होऊन गेला म्हणजे पुन्हा होणार नाही असं नाही. त्यामुळे नाक आणि तोंड मास्कने पूर्ण झाकून घ्या."

देशात पसरलेला डबल म्युटंट रोगप्रतिकारशक्तीला चकवणारा असल्याने, संसर्ग...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"मला इतकं असहाय्य आणि लाचार कधीच जाणवलं नाही. म्हणून तुमच्याशी काही गोष्टी बोलाव्याशा वाटल्या. जेणेकरून तुम्ही सुरक्षित राहिलात, तर माझ्या मनाला शांती मिळेल."


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. तेलतुंबडे यांच्यावरील भीमा कोरेगाव हिंसाचार प्रकरणात गुन्हे रद्द करण्यास सर्वोच्च न्यायायलयाने नकार दिला होता. त्यानंतर त्यांना जामिनासाठी 11 फेब्रुवारीपर्यंत अवधी देण्यात आला होता.

शुक्रवारी (1 फेब्रुवारीला) त्यांचा अटकपूर्व जामीन अर्ज पुणे सत्र न्यायालयाने फेटाळला. त्यामुळे त्यांना अटक करण्याचं ठरवलं, असं पुणे पोलीस सहाय्यक पोलीस आयुक्त शिवाजी पवार यांनी PTI वृत्तसंस्थेला सांगितलं.

त्यानंतर पहाटे साडेतीन वाजण्याच्या सुमारास पोलिसांनी मुंबई विमानतळावर अटक केली.

आधी मुंबई पोलिसांनी त्यांची चौकशी केली आणि नंतर त्यांना पुणे पोलिसांच्या ताब्यात देण्यात आलं. "चौकशीनंतर पुणे पोलिसांनी त्यांना अटक केली," अशी माहिती पुणे पोलीस सहआयुक्त शिवाजी बोडखे यांनी दिली.

याआधी डॉ. तेलतुंबडे यांच्या पत्नीला या अटकेविषयी पुणे पोलिसांनी सूचना दिली होती. पण पोलिसांनी याविषयी आणखी काहीही माहिती दिली नाही, असं तेलतुंबडे यांचे वकील रोहन नाहर यांनी बीबीसी मराठीला सांगितलं.

"ही अटक बेकायदेशीर आहे आणि सु्प्रीम कोर्टाच्या आदेशाचा अवमान आहे. आम्ही आज (शनिवारी) या विरोधात पुणे सत्र न्यायालयात आव्हान देणार आहोत," असंही नाहर यांनी सांगितलं.

तेलतुंबडेंवर नक्की कोणते आरोप?

31 डिसेंबर 2017ला झालेल्या एल्गार परिषदेनंतर कोरेगाव भीमा हिंसाचार प्रकरणात काही विचारवंतांना, लेखकांना 28 ऑगस्ट 2018 ला अटक करण्यात आली होती. हे अटकसत्र सुरू असताना आनंद तेलतुंबडे यांच्या घरावरही धाड टाकण्यात आली होती.

आनंद तेलतुंबडेंच्या मते पोलिसांनी कोणताही वॉरंट नसताना त्यांच्या अनुपस्थितीत घराची झडती घेतली. घराचे चित्रीकरण केलं आणि घर पुन्हा बंद केलं. तेव्हा तेलतुंबडे मुंबईत होते. हा सगळा प्रकार समजल्यावर त्यांची पत्नी गोव्याला गेली आणि पोलिसांत तक्रार दाखल केली.

सोशल मीडियावर पडसाद

या अटकेची त्यांना भीती होती, म्हणून डॉ. तेलतुंबडे यांनी काही दिवसांपूर्वी एक पत्र लिहून एकूणच प्रकरणाबाबत सविस्तर माहिती देत अटक टाळण्यासाठी मदतीचं आवाहनही केलं होतं.

त्यावेळी लेखिका अरुंधती रॉय यांनीही तेलतुंबडे यांना अटक झाली तर भारताच्या इतिहासातला काळा दिवस असेल, असं म्हटलं होतं.

शनिवारी सकाळी ज्येष्ठ वकील इंदिरा जयसिंग यांनी ट्वीट केलं आहे, "डॉ. आनंद तेलतुंबडे यांना मध्यरात्री 3.30 वाजता अटक करण्यात आली. ही अटक सुप्रीम कोर्टाच्या आदेशाचं उल्लंघन आहे. सुप्रीम कोर्टानं...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

डॉ. आनंद तेलतुंबडे यांचा नक्षलवाद्यांशी संबंध असल्याच्या आरोपांवरून पुणे पोलिसांनी त्यांना शुक्रवारी रात्री उशिरा अटक केली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. दिनेश शर्मा

एकीकडे कोव्हिड योद्ध्यांसाठी टाळ्या वाजतात.. त्यांच्या कामाचं कौतुक म्हणून फुलांचा वर्षाव करतो. मात्र, दुसरीकडे आपल्या समाजातच एक विदारक चित्र पहायला मिळतंय. कर्तव्यासाठी जीवाची पर्वा न करणाऱ्या या कोव्हिड योद्ध्यांवर हल्ले होतायत. डॉक्टर, आरोग्य कर्मचाऱ्यांना मारहाण केली जात असल्याचं चित्र आहे.

महाराष्ट्रात पोलीस आणि डॉक्टरांवर झालेल्या हल्ल्याच्या लेखाजोखा या लेखात मांडण्यात आला आहे.

महाराष्ट्रात कोव्हिड योद्ध्यांवर झालेले हल्ले -

याबाबत बीबीसीशी बोलताना पोलीस उपमहानिरीक्षक (कायदा-सुव्यवस्था) विनायक देशमुख म्हणाले, "कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर आरोग्य कर्मचाऱ्यांवर हल्ल्याच्या 65 घटना राज्यात घडल्या आहेत. डॉक्टर रुग्णांकडे लक्ष देत नाहीत. रुग्णांवर योग्य उपचार केले नाहीत. डॉक्टर वेळेवर उपलब्ध नव्हते. रुग्णाचा मृत्यू अचानक कसा झाला. अशा अनेक कारणांवरून नातेवाईकांकडून डॉक्टरांना मारहाण केल्याच्या घटना घडल्या आहेत. पोलिसांनी आरोपींविरोधात कायदेशीर कारवाई केली आहे."

"लॉकडाऊन योग्य पद्धतीने पाळताना पोलीस आणि सामान्यांमध्ये अनेकदा खटके उडतात. पोलिसांवर हल्ला केला जातो. त्यांना मारहाण होते. गेल्या चार महिन्यात पोलिसांवर हल्ला करण्याच्या 336 घटना घडल्या. यात 891 पेक्षा जास्त आरोपींना अटक करण्यात आली आहे," असं पोलीस उपमहानिरीक्षक विनायक देशमुख पुढे म्हणाले.

अमरावतीत डॉक्टरला धक्काबुक्की

अमरावतीच्या सुपर स्पेशालिस्ट रुग्णालयात 25 ऑगस्टला (मंगळवारी) संध्याकाळी मृत रुग्णाच्या नातेवाईकांनी डॉक्टर आणि वॉर्डबॉयशी धक्काबुक्की केल्याचा प्रकार घडला. कोव्हिड-19 मुळे रुग्णाचा मृत्यू झाल्यानंतर मृतदेह नातेवाईकांच्या ताब्यात देण्यावरून हा प्रकार घडला. या प्रकरणी तक्रारीनंतर गाडगेनगर पोलीस स्टेशनमध्ये गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे.

याबाबत बीबीसीशी बोलताना अमरावतीचे पोलीस आयुक्त यशवंत सोळंके म्हणाले, "मंगळवारी संध्याकाळी सुपर स्पेशालिस्ट रुग्णालयात डॉक्टर, आरोग्य कर्मचारी आणि रुग्णाच्या नातेवाईकांमध्ये मृतदेह ताब्यात देण्यावरून बाचाबाची झाली. नातेवाईकांनी डॉक्टरांना धक्काबुक्की केली. या प्रकरणी 6-7 आरोपींवर गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे. मृत व्यक्तीचे अंत्यसंस्कार झाल्यानंतर नातेवाईकांना अटक केली जाईल."

नाशिकमध्ये डॉक्टरला मारहाण

नाशिकच्या ग्लोबल रुग्णालयातील डॉ. दिनेश पाटील यांच्यावर 3 ऑगस्टला...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

देशभरातील पोलीस, डॉक्टर, नर्स आणि आरोग्य कर्मचारी कोरोनाग्रस्तांचे प्राण वाचवण्यासाठी स्वत:चा जीव धोक्यात घालत आहेत. आपल्या कुटुंबापासून महिनोंमहिने दूर राहून सामान्यांसाठी दिवस-रात्र झटत आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. नरेंद्र दाभोळकरांच्या सहाव्या स्मृतीदिनानिमित्त एन. राम मंगळवारी पुण्यात आले होते. पहिल्या दाभोळकर स्मृती व्याख्यानादरम्यान बोलताना त्यांनी अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या मुद्द्यावरही भाष्य केली.

बीबीसी मराठीच्या जान्हवी मुळे यांनी एन राम यांच्याशी बातचीत केली. त्यांच्या मुलाखतीचा हा संपादित अंश.

प्रश्न :  आपण जेव्हा अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याविषयी बोलतो, तेव्हा कार्यकर्ते आणि कलाकार विशेषतः भाजप सरकारच्या राजवटीत हे स्वातंत्र्य धोक्यात आल्याचं म्हणतात. पण जेव्हा डॉ. दाभोळकरांची हत्या झाली, तेव्हा काँग्रेस सत्तेत होतं. मग तुम्हाला वाटतं, की राजकीय पक्ष किंवा राजकीय विचार अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या दडपशाहीसाठी जबाबदार आहेत, की आपल्या समाजाचा हा आंतरिक किंवा मूळ स्वभाव आहे?

एन राम : मला वाटतं दोन्हीही. तुम्ही आकडेवारी बघितली, फक्त पत्रकारांचं उदाहरण घेतलं, तर माझ्याकडे काही आकडे आहेत 2004 पासूनच्या दशकातले. ही माहिती फक्त पत्रकारांविषयीची आहे. 2004 आधीच्या दहा वर्षांत भारतात दहा पत्रकारांची हत्या झाली, असं CPJ चा अहवाल सांगतो. पुढच्या दशकात बाराहून अधिक जणांची हत्या झाली. याला परिस्थितीही जबाबदार आहे.

काश्मीरमधलं भारतातलं कव्हरेज निराशाजनक - एन राम - पाहा व्हीडिओ

हेही खरं आहे, की 2013 साली डॉ. दाभोळकरांची हत्या झाली, तेव्हा भाजप सत्तेत नव्हतं, केंद्रातही. म्हणजे सत्तेत कोण आहे यानं फरक पडत नाही. त्या त्या वेळी कोण सत्तेत होतं, याचा काही संबंध नाही. वाईट प्रवृत्ती किंवा विरोधातल्या व्यक्ती किंवा गुन्हेगारही अशा हत्या करू शकतात, ज्यांना पत्रकारांचं काम सहन होत नाही. त्यांच्या दृष्टीनं जे दुर्जन किंवा दुष्ट आहेत त्यांना ते बाजूला करू पाहतात.

हा विरोधाचा किंवा विरोधी मतांचा सामना करण्याचा अर्ध-फॅसिस्ट प्रकार आहे. तुम्ही म्हणालात ते योग्य आहे. केवळ सत्ताधारी सरकारला दोष देऊन चालणार नाही. हे आपल्या व्यवस्थेतही भिनलं आहे. सरकार चांगलं असेल तरीही तपासात अडथळे आणले जाऊ शकतात.

प्रश्न :  अशा परिस्थितीत काम करणं पत्रकारांसाठी आणखी कठीण बनतं?

एन राम : हो. पण ते कुठल्या राज्यांत आहात, तुम्ही कशी काळजी घेता त्यावर अवलंबून आहे. मला वाटतं, पत्रकारांच्या संरक्षणासाठी त्यांच्या संस्थांनी मोठी जबाबदारी घ्यायला हवी. मला वाटतं धोका आहे, पण धोक्याची अतिशयोक्ती व्हायला नको.

देशात सध्या भीती आणि धमकी भरलेलं वातावरण...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

काश्मीरमधलं कलम 370 हटवल्यानंतर निर्माण झालेल्या परिस्थितीचं भारतातलं कव्हरेज निराशाजनक असल्याची प्रतिक्रिया द हिंदू ग्रुप चे अध्यक्ष आणि माजी संपादक एन. राम यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना दिली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. निकिता बिळगी, फिलाडेल्फिया, यूएसए

बहुतांश देशांमध्ये आरोग्यक्षेत्रातील कर्मचारी, वयस्कर व्यक्ती किंवा ज्यांना कॅन्सरसारखे आजार आहेत अशा व्यक्तींना प्राधान्यानं लस दिली जाते आहे.

लसीकरणाची प्रक्रिया ही सगळीकडे काहीशी समान आहे. आधी नोंदणी करून मगच तुम्ही लस टोचून घेण्यासाठी नियोजित ठिकाणी जाऊ शकता. तुमची सगळी कागदपत्र तिथे तपासली जातात आणि तुम्हाला दुसरा कुठला आजार, अलर्जी नाही याची खात्री करून घेतली जाते.

दुष्परिणामांची माहिती दिल्यावर किंवा संमतीपत्रावर सही केल्यानंतर लस टोचली जाते. लस घेतल्यावर पंधरा ते तीस मिनिटं तिथेच बाजूला थांबावं लागतं, म्हणजे लशीचा काही थेट परिणाम होत नाही ना, हे पाहिलं जातं.

लस घेतल्यानंतरचा अनुभव कसा असतो?  यूएसए, यूके आणि जर्मनीत राहणाऱ्या तीन डॉक्टर्सशी आम्ही बोललो. या तिघांनाही लशीचा पहिला डोस मिळाला आहे.

डॉ. निकिता बिळगी, फिलाडेल्फिया, यूएसए

डॉ. निकिता बिळगी अमेरिकेतल्या फिलाडेल्फिया शहरात राहतात आणि फिजिकल थेरपीस्ट म्हणून करतात. कोव्हिडची साथ पसरल्यावरही त्यांचं काम थांबलं नव्हतं.

डॉ. निकिता बिळगी, फिलाडेल्फिया, यूएसए

"आम्ही रुग्णांना उपचार देणं थांबवू शकत नाही. कारण शस्त्रक्रियेनंतर त्यांना फिजियोथेरपीची गरज असते. मी पीपीई घालून, मास्क आणि ग्लव्ज घालून आवश्यक उपचार देत होते.

'फ्रंटलाईन वर्कर' असल्यानं मला लस घेण्याची संधी लवकर मिळाली. इथे मॉडर्ना आणि फायझर दोन्ही लशी उपलब्ध आहेत आणि वेगवेगळ्या कंपन्या किंवा संस्थांना लस पुरवणाऱ्या फार्मसीचा ज्यांच्याशी करार आहे त्यानुसार लस दिली जाते."

नऊ जानेवारीला निकिता यांना मॉडर्नाच्या लशीचा पहिला डोस मिळाला. त्या सांगतात, "कुठलंही इंजेक्शन घेतलं, की पहिल्या दिवशी असं दुखणं किंवा अवघडणं अपेक्षित असतंच. नशीबानं मला फार काही त्रास झाला नाही. फक्त लस घेतली तो हात खूप दुखत होता, अवघडल्यासारखा झाला.

"पण चोविस तासात दुखणं कमीकमी होत गेलं. मला ताप, मळमळण, थंडी वाजणं, यातलं काही झालं नाही. आता माझा पुढचा डोस अठ्ठावीस दिवसांनंतर आहे."

निकिता यांचा लस घेण्यामागे आणखी एक उद्देश आहे. "मी लस घेतली आणि मला थोडेफार दुष्परिणाम झाले, तरी त्याची माहिती सीडीसीला कळते आहे. म्हणजे माझ्यासारख्या लोकांना आलेल्या अनुभवाचा ते अभ्यास करू शकतील. एकप्रकारे आम्ही विज्ञानाला मदत करतो आहोत."

डॉ. निकिता बिळगी, फिलाडेल्फिया, यूएसए

अमेरिकेत पूर्ण...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

16 जानेवारीपासून भारतात लसीकरणाला सुरूवात होत आहे. पण परदेशात राहणाऱ्या काही मराठी भाषिकांना याआधीच लशीचा डोस मिळाला आहे. त्यांचे अनुभव आम्ही जाणून घेतले.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. निशिगंधा वाड

अभिनेत्री सुलेखा तळवलकर यांचं वैयक्तिक युट्यूब चॅनेल आहे. त्यावर 'दिल के करीब' हा मुलाखतींचा कार्यक्रम त्या करतात. 19 डिसेंबर रोजी या चॅनेलवरून सुलेखा यांनी डॉ. निशिगंधा वाड यांची घेतलेली मुलाखत प्रसारित झाली.

या कार्यक्रमात डॉ. निशिगंधा यांनी त्यांच्या अभिनयातील प्रवासाच्या बरोबरीने शैक्षणिक क्षेत्रातील वाटचाल, सामाजिक क्षेत्रातील काम, कुटुंबीय यांच्याविषयी सांगितलं.

मराठी आणि हिंदी चित्रपट तसंच मालिका यामध्ये डॉ. निशिगंधा गेली अनेक वर्ष कार्यरत आहेत. नव्वदीच्या दशकातल्या प्रमुख मराठी अभिनेत्रींमध्ये त्यांचं नाव घेतलं जातं.

निशिगंधा दोन डॉक्टरेट पदवीप्राप्त असून तिसरीचं काम सुरू आहे. सामाजिक संस्थेच्या माध्यमातूनही त्या कार्यरत आहेत.

एका प्रश्नाच्या उत्तरादरम्यान डॉ. निशिगंधा वाड असं म्हणाल्या की, "निसर्गाच्या विरोधात जाणारा अनैसर्गिक प्रवास थोडा पचनी पडत नाही. समलिंगी संबंधाबाबत माझं वैयक्तिक मत थोडं वेगळं आहे. माझ्या मुलीला मी या विषयावर बोललेलं आवडत नाही. आताच्या पिढीला असं वाटतं की हाऊ कॅन यू कॉन्ट्रॅडिक्ट? (तुम्ही विरोधी मत कसं मांडू शकता) तुम्ही नॉर्मल नाहीयेत. प्रत्येकाला वैयक्तिक आवडनिवड, प्राधान्य आहे. पण देअर इज ऑल्सो चॉईस ऑफ ट्रिटमेंट ना? असं मला वाटतं.

दिल के करीब या मुलाखतीत बोलताना डॉ. निशिगंधा वाड

मी असा विचार करते की, अशा लोकांनी (त्यांच्या मानवी हक्कांबाबत आपण बोलतो). सगळ्या गोष्टी मला कळतात असं नाही. माझ्या आकलनाप्रमाणे मला असं वाटतं की अशा कपलने एखादं मूल दत्तक घेतलं तर त्या मुलाच्या मानवी हक्कांचं काय? प्रश्न उभा राहतोच ना? त्या मुलांना नैसर्गिक आई आणि वडील यांची ओळख कशी करून द्यायची? त्यांना तुम्ही हे अधिकार देताय पण त्या मुलांच्या ह्यूमन राईट्सचं काय? त्या मुलांना ह्यूमन राईट्सचं कळेपर्यंत तो किंवा ती गोंधळलेली नसेल का? असेल की नाही?"

निशिगंधा वाड यांची मुलाखत पाहिल्यानंतर समीर समुद्र यांनी फेसबुक पोस्टच्या माध्यमातून आपले विचार मांडले आहेत.

ते म्हणतात, दिल के करीब कार्यक्रमातली तुमची मुलाखत पाहिली. एलजीबीटी कपल, मूल्यव्यवस्था, पालकत्व यासंदर्भात तुमचे विचार ऐकले. या विषयासंदर्भात तुमची मतं ऐकून मी आश्चर्यचकित झालो नाही कारण बहुतांश भारतीय माणसं अशा पारंपरिक पद्धतीनेच समलैंगिकतेकडे बघतात. म्हणूनच मी याविषयी लिहितो आहे.

मुलाखतीत तुम्ही उल्लेख...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

'दिल के करीब' मुलाखतीत अभिनेत्री निशिगंधा वाड यांनी समलैंगिक संबंधांसंदर्भात आपली भूमिका मांडली होती. त्या भूमिकेवर टीका करणारी पोस्ट समीर समुद्र यांनी फेसबुकवर लिहिली.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. पांडुरंग वामन काणे.

संस्कृत, धर्मशास्त्र, भारतीय विद्या (म्हणजे इंडोलॉजी), हिंदू तसंच मुस्लीम कायदा, याबरोबरच फ्रेंच आणि जर्मन भाषेचा अभ्यास असलेल्या पां. वा. काणे यांचा जन्म 7 मे 1880 मध्ये चिपळूणमधल्या पेढे परशुराम इथं झाला. दापोलीत शालेय शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी महाविद्यालयीन शिक्षणासाठी मुंबईचा रस्ता धरला.

'हिस्टरी ऑफ धर्मशास्त्र' या आपल्या ग्रंथासाठी काणेंना अनेक सन्मान मिळाले. पण फक्त एक अभ्यासक म्हणून त्यांची ओळख मर्यादित नव्हती. चिपळूणच्या सरकारी शाळेपासून ते भारतरत्न पुरस्कारापर्यंतच्या डॉ. काणेंच्या प्रवासावर एक नजर टाकूया.

1) शिक्षणक्षेत्रात भरीव कामगिरी

M.Aनंतर काणेंनी कायद्याकडे वळत LLMसुद्धा पूर्ण केलं. स्वतः उच्चशिक्षित असलेल्या काणेंनी शिक्षक म्हणूनही मोठं काम केलं. रत्नागिरीच्या सरकारी शाळेपासून सुरूवात करत डॉ. काणेंनी शिकवण्यासाठी मुंबई गाठली. मुंबईत सरकारी शाळेत शिक्षक म्हणून काम केल्यानंतर काही काळात त्यांनी एल्फिन्स्टन आणि विल्सन यांसारख्या महाविद्यालयांमध्ये प्राध्यापक म्हणून काम केलं.

डॉ. काणेंना महामहोपाध्याय ही पदवी ब्रिटिश सरकारने दिली.

शैक्षणिक जीवनात भाऊ दाजी पारितोषिक, दक्षिणा फेलोशिप, झाला वेदान्त पारितोषिक, मंडलिक सुवर्णपदक यांसारखे अनेक सन्मान त्यांनी मिळवले.

मुंबईच्याच गव्हर्नमेंट लॉ कॉलेजमध्ये सुद्धा त्यांनी शिकवलं होतं. भारतातल्या सर्वांत जुन्या विद्यापीठांपैकी एक अशा मुंबई विद्यापीठाच्या उपकुलगुरूपदाचाही कार्यभार त्यांनी 1947 ते 1949दरम्यान सांभाळला.

2) वकिली आणि संशोधन

"शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर काणेंनी मुंबईतच वकिली सुरू केली. मुंबईत असताना काणे गिरगावात राहत असत. ट्रामनं प्रवास करण्याचा तो काळ होता. ते कोर्टात वकिली करत आणि एशियाटिक सोसायटीच्या लायब्ररीत आपला इतर अभ्यास करत असत," त्यांच्या कार्याबद्दल बोलताना संस्कृतचे अभ्यासक डॉ. गणेश उमाकांत थिटे यांनी सांगितलं.

डॉ. काणेंनी एशियाटिक सोसायटीत संशोधनाचं काम केलं.

'हिस्टरी ऑफ धर्मशास्त्र' हा काणेंनी लिहिलेला ग्रंथ आजही प्राचीन भारतीय कायदेव्यवस्था आणि नियमावलीबाबत प्रमाण मानला जातो.

"कायदा या अर्थानं 'धर्म' हा शब्द इथे आलेला आहे. प्राचीन तसंच मध्ययुगीन भारतात धार्मिक आणि नागरी कायदेव्यवस्था कशी होती याबाबतचा ज्ञानकोषच एकप्रकारे डॉ. काणेंनी तयार केला होता. आजही या विषयाच्या अभ्यासासाठी या ग्रंथाला...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

आजपर्यंत महाराष्ट्रातून मोजक्याच मान्यवरांना भारतरत्न या सर्वोच्च नागरी सन्मानानं गौरवलं गेलं आहे. 1958 साली महाराष्ट्रातून महर्षी कर्वे या पुरस्काराचे पहिले मानकरी ठरले. महाराष्ट्राला दुसरं भारतरत्न मिळालं 1963 साली महामहोपाध्याय पांडुरंग वामन काणे यांच्या रूपानं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. प्रमोद सावंत

सरकारी डॉक्टरपासून करिअर सुरू केलेले प्रमोद सावंत गोव्याचे मुख्यमंत्री बनले आहेत. तरुण वयात मुख्यमंत्री बनलेल्या प्रमोद सावंत यांच्यासमोर आव्हानंही तितकीच मोठी आहेत. घटक पक्षांना सांभाळून घेण्याची कसरत करत त्यांना गोव्यातील अनेक समस्यांवर 'उपचार' करावा लागणार आहे.

पर्रिकर यांच्या निधनानंतर काँग्रेसने सत्तास्थापनेसाठी प्रयत्न केले होते. पण भारतीय जनता पक्षाने वेगवान हालचाली करत गोव्याचं सत्ता हातून सुटणार नाही, याची खबरदारी घेतली. गोवा विधानसभेत भारतीय जनता पक्षाचे आता 12 आमदार आहेत.

महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाचे ३, गोवा फॉरवर्ड पार्टीचे 3 आणि 3 अपक्षांच्या साथीने भाजपने सरकार स्थापन केलं आहे. तर 14 आमदारांची संख्या असणारा आणि गोवा विधानसभेत सर्वांत मोठा असणारा काँग्रेस विरोधी पक्षात आहे. त्याचप्रमाणे राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचा एक सदस्य विधानसभेमध्ये आहे.

केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी, भाजपचे राष्ट्रीय अध्यक्ष अमित शहा यांनी घटक पक्षांशी दीर्घ चर्चा केल्यानंतर प्रमोद सावंत यांच्या नावावर शिक्कामोर्तब करण्यात आलं. भारतीय जनता पक्षाला सत्तेतील सहकारी पक्षांच्या मागण्या पूर्ण करत पक्षातील निष्ठावानांची मर्जीही राखायची होती. म्हणूनच गोवा फॉर्वर्ड आणि महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष यांनाही खूश करण्याचा प्रयत्न भाजपने केला आहे.

पण पर्रिकराचे उत्तराधिकारी म्हणून पुढे आलेले प्रमोद सावंत आहेत तरी कोण?

कोण आहेत प्रमोद सावंत?

प्रमोद सावंत यांचा जन्म 24 एप्रिल 1973 रोजी झाला. त्यांनी कोल्हापूरमधून 'बॅचलर ऑफ आयुर्वेद, मेडिसिन, सर्जरी' ही पदवी संपादन केली आहे आणि टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठातून 'मास्टर ऑफ सोशल वर्क' ही पदवी मिळवली आहे.

2012 साली प्रमोद सावंत यांनी साखळी मतदारसंघातून निवडून येत गोवा विधानसभेत प्रवेश केला. त्यानंतर 2017 साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीतही ते पुन्हा एकदा विजयी झाले. सध्याच्या विधानसभेत त्यांची अध्यक्षपदी निवड करण्यात आली.

"प्रमोद सावंत यांची प्रतिमा स्वच्छ असून त्यांना रा. स्व. संघाची पार्श्वभूमी लाभली आहे," असं मत 'गोवा 365' वाहिनीच्या संदेश प्रभुदेसाई यांनी व्यक्त केलं. बीबीसी मराठीशी बोलताना ते म्हणाले, "सावंत हे भारतीय जनता युवा मोर्चाचे अध्यक्षही होते. त्यामुळे पक्षाचा एक तरुण चेहरा म्हणून त्यांच्याकडे पाहिलं जातं. RSS केडरमधील असल्यामुळं त्यांना विशेष महत्त्वही...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

गोव्याचे मुख्यमंत्री मनोहर पर्रिकर यांच्या निधनानंतर मुख्यमंत्रिपदाची धुरा प्रमोद सावंत यांच्याकडे सोपवण्यात आली आहे. त्यांच्याबरोबरच विजय सरदेसाई आणि सुदिन ढवळीकर अशा दोन उपमुख्यमंत्र्यांनीही शपथ घेतली. त्यामुळे प्रथमच गोव्याला दोन उपमुख्यमंत्री लाभले आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

आतापर्यंत समतेसाठी अनेक आंदोलनं झाली, भारतीय राज्यघटनेने या देशातल्या सर्व जाती-धर्मांना समान हक्क प्रदान केला. पण पाण्याच्या प्रश्नावरुन जातीय आणि धार्मिक अस्मिता कशा उफाळून येतात याची उदाहरणं आपण आजही समाजात पाहतो आहोत. तथाकथित सवर्ण, उच्चधर्मीय, उच्चजातीय लोकांकडून केला जाणारा दुजाभाव, द्वेष, अत्याचार अजूनही समाजात पाझरताना दिसतो.

चवदार तळ्याचा सत्याग्रह होत असताना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी लोकांना उद्देशून म्हटलं होतं, "चवदार तळ्याचे पाणी प्यायल्याने तुम्ही आम्ही अमर होऊ अशातला भाग नाही. आजपावेतो चवदार तळ्याचे पाणी प्यायलो नव्हतो तरी तुम्ही आम्ही काही मेलो नव्हतो. चवदार तळ्यावर जावयाचे ते केवळ तळ्याचे पाणी पिण्याकरिता नाही. इतरांप्रमाणे आम्हीही माणसे आहोत हे सिद्ध करण्याकरिताच त्या तळ्यावर आपल्याला जावयाचे आहे."

भारतातील जातीव्यवस्थेने शोषण केलेल्या तसंच त्यावेळी सवर्णांकडून 'अस्पृश्य' मानल्या जाणाऱ्या दलित जातींना सरकारी आणि सार्वजनिक मालमत्तेवर समान हक्क देणारा कायदा 1923 साली मुंबई कायदे मंडळाने संमत केला. त्याची अंमलबजावणी करण्यासाठी महाड नगरपालिकेच्या पुढाकाराने डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची सभा आयोजित करण्यात आली.

सार्वजनिक ठिकाणं, पाणवठे आणि चवदार तळं अस्पृश्यांसाठी खुलं करण्यात यावं यासाठी झालेल्या सत्याग्रहात सवर्ण समाजातील नेते मंडळीही सहभागी झाली होती. या ऐतिहासिक सत्याग्रहात तीन हजारांहून अधिक लोक सहभागी झाल्याची सरकार दफ्तरी नोंद आहे. 'आम्हीही माणसे आहोत' हे जगाला ठणकावून सांगण्यासाठीचा लढा मात्र अजूनही संपलेला नाही. त्यामुळे या महाडच्या सत्याग्रहाचं मोल आजही अधोरेखीत होतंय.

चवदार तळे

पाणी घेतलं म्हणून 'सवर्णां'कडून मारहाण

अगदी काही दिवसांपूर्वीची घटना आहे. उत्तर प्रदेशच्या गाजियाबादमधील डासनामध्ये एका मुस्लीम मुलाला मंदिराच्या आवारातील पाणी पिण्यावरुन मारहाण करण्यात आली. ही मारहाण करतानाचा व्हीडिओ शूट करण्यात आला आणि तो सोशल मीडियावर व्हायरल झाला. त्यानंतर उत्तर प्रदेशमधील पोलिसांनी  यादव आणि या दोन तरुणांना अटक केली. या मारहाणीत आरिफच्या डोक्याला आणि हाता-पायांना दुखापत झालीये. त्याला बेशुद्ध होईपर्यंत मारण्यात आलं असं त्याने बीबीसीशी बोलताना सांगितलं.

ज्या मंदिराच्या परिसरात पाणी पिण्यावरुन आसिफला मारहाण झाली त्या मंदिराच्या प्रवेशद्वारावर मुस्लीमांना...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

महाडच्या चवदार तळ्याचा ऐतिहासिक सत्याग्रह 20 मार्च 1927 या दिवशी झाला होता. त्यानंतर अनेक वर्षं हा दिवस 'समता दिन' तसंच 'सामाजिक सबलीकरण दिन' म्हणून साजरा केला जातो.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. माईसाहेब आंबेडकर

1947 सालातील डिसेंबरचा महिना. भारताला स्वातंत्र्य मिळून चार-साडेचार महिने लोटले होते. भारताच्या राज्यघटनेच्या निर्मितीची धुरा खांद्यावर घेतलेले डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर दिल्लीतून मुंबईत काही कामानिमित्त आले होते.

मुंबईत आल्यावर बाबासाहेब विलेपार्ले येथील एस. राव या आपल्या उच्चशिक्षित मित्राला नेहमी भेटायला जात असत. इथेच एस. राव यांच्या मुलींची मैत्रीण डॉ. शारदा कबीर बाबासाहेबांना पहिल्यांदा भेटल्या.

या काळात बाबासाहेब डायबेटीस, न्युरायटीस, संधिवात, रक्तदाब अशा आजारांनी त्रस्त होते. मुंबईतील गिरगाव येथील डॉ. मालवणकर यांच्या क्लिनिकमध्ये ते नियमित तपासणी करत असत. या क्लिनिकमध्ये डॉ. शारदा कबीरही काम करत होत्या. उपचारादरम्यान त्यांची बाबासाहेबांशी विविध विषयांवर चर्चा होत असे. त्यातून ओळखही वाढत गेली.

माईसाहेब आंबेडकर

बाबासाहेबांबद्दल शारदा यांना प्रचंड आदर होता. त्यांनी त्यांच्या आत्मकथेत लिहिलंय, "डॉक्टरसाहेबांच्या सहवासात मला त्यांच्या ऐतिहासिक कार्याची जवळून प्रचिती आली आणि मी अक्षरश: दिपून गेले होते."

बाबासाहेबांच्या दुसऱ्या लग्नाची गोष्ट

1947 सालच्या डिसेंबर महिन्यातच बाबासाहेब क्लिनिकमध्ये आले असताना म्हणाले, "माझे लोक व सहकारी मला आग्रह करीत आहेत की सहचारिणी करा, परंतु मला माझ्या आवडीची, योग्यतेची व अनुरूप स्त्री मिळणे फार कठीण आहे. माझ्या कोट्यवधी लोकांसाठी मला अधिक जगायला पाहिजे व जगण्यासाठी माझ्या लोकांच्या आग्रहाचा गंभीरपणे विचार करणे क्रमप्राप्त आहे. अशा सुयोग्य स्त्रीचा शोध घेणे मी तुमच्यापासून सुरू करतो."

माईसाहेबांनी 'डॉ. आंबेडकरांच्या सहवासात' या आपल्या आत्मकथेत ही आठवण लिहून ठेवली आहे.

बाबासाहेबांनी शारदा कबीर यांना लग्नाची मागणी घातली. मात्र त्यांनी सोबत हेही सांगितलं की, आपल्या वयातील फरक आणि माझी प्रकृती यामुळे तू नकार दिलास तरी मला बिलकुल दु:ख होणार नाही.

यानंतर शारदा कबीर गोंधळात पडल्या. काय उत्तर द्यावं त्यांना कळलं नाही. त्यांनी वेळ मागून घेतला. तोपर्यंत बाबासाहेब पुन्हा दिल्लीत निघून गेले होते. दरम्यान शारदा यांनी डॉ. मालवणकर यांच्याशी याबाबत चर्चा केली. तसंच स्वतःच्या भावाचाही सल्ला मागितला.

शारदा कबीर यांचे थोरले बंधू म्हणाले, "म्हणजे तू भारताची कायदेमंत्रीण होणार तर. अजिबात नकार देऊ नकोस. पुढे जा."

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या दुसऱ्या पत्नी डॉ. सविता (माईसाहेब) आंबेडकर यांचा या आठवड्यात (27 जानेवारी) जन्मदिन होता. माईंच्या शब्दात सांगायचं तर, बाबासाहेबांच्या निधनानंतर त्यांचं आयुष्य म्हणजे एक 'कसोटीपर्व' होतं. बाबासाहेबांना मारल्याचा त्यांच्यावर संशय का व्यक्त करण्यात आला? त्याचा त्यांच्यावर काय परिणाम झाला? माईंना पुन्हा सार्वजनिक जीवनात यायला कुणी मदत केली? माईसाहेब आंबेडकरांच्या जीवनातले काही महत्त्वाचे प्रसंग टिपणारा हा लेख.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचं प्रवेशद्वार

मराठवाड्यातल्या आजच्या चाळीशी-पन्नाशीतल्या लोकांनी हा लढा प्रत्यक्ष, अप्रत्यक्षपणे भोगला आहे. त्या 17 वर्षांतील नामांतर लढ्यानं दिलेले घाव आजही ताजे आहेत. भलेही जखमा भरून निघाल्या असतील. पण व्रण अजूनही कायम आहेत. भीमा कोरेगावच्या हिंसाचाराच्या पार्श्वभूमीवर 14 जानेवारीच्या नामविस्तार दिन सोहळ्याला वेगळं महत्त्व प्राप्त झालं आहे.

काल-परवा हीच मंडळी वीर योद्ध्यांच्या स्मृतीस अभिवादन करण्यासाठी भीमा कोरेगावला गेली होती. तीच मंडळी नामांतर लढ्यात वीर मरण आलेल्यांचे स्मरण करतील. कारण इतिहास विसरून नामानिराळे होता येत नाही. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर म्हणाले होते, 'जे आपला इतिहास विसरतात ते आपले भविष्य घडवू शकत नाहीत.'

पण काही मंडळी इतिहासच बदलून लोकांची दिशाभूल करतात. त्यामुळेच आपला इतिहास आठवावा लागतो. आपल्या इतिहासाचा धांडोळा घेण्याचा प्रयत्न करावा लागतो, या प्रयत्नांतूनच नवी वाट सापडत असते.

या लढ्याचा इतिहास असाच प्रेरणादायी आहे. तसेच तो दिल्या-घेतल्याचा हिशेब मांडणारा आहे. हा लढा कुणाच्या अस्मितेला ठेच पोहोचवणारा नव्हता. कुणाचा दुस्वास करणारा तर मुळीच नव्हता. ज्या डॉ. बाबासाहेबांनी झोपडी-झोपडीत ज्ञानाचा प्रकाश आणला, त्या महामानवाला अभिवादन करण्याचा हा एक छोटासा प्रयत्न होता.

विद्यापीठाच्या प्रवेशद्वारासमोर असलेला डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा पुतळा

हे केवळ आंदोलन नव्हते, तर त्याला सामाजिक लढ्याचे स्वरूप आलं होतं. अनेक पुरोगामी संघटना आणि व्यक्तींचा या लढ्याला सक्रिय पाठिंबा मिळत होता. विरोधकही गप्प नव्हते. तेही दंड थोपटून उभे ठाकले होते. म्हणून तर नामांतराची लढाई संपायला १७ वर्षं लागली. एवढा दीर्घकाळ हा संघर्ष लांबत गेला.

चळवळीची पार्श्वभूमी

1972ला दलित पॅंथरची स्थापना झाली. गायरान जमिनी मिळाव्यात, विद्यार्थ्यांच्या शिष्यवृत्तीत वाढ व्हावी, गावातील पाणवठ्यांवर पाणी भरता यावे, यासाठी दलित पॅँथरचं आंदोलन सुरू होतं. त्या बरोबरच औरंगाबादच्या मराठवाडा विद्यापीठाला डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे नाव द्यावे, ही मागणी जोर धरू लागली.

1974च्या मराठवाडा विकास आंदोलनातही नामांतराची मागणी झाली. दलित युवक आघाडी ही नामांतराची याचा पाठपुरावा करत असे. 1977ला तत्कालीन मुख्यमंत्री वसंतदादा पाटील यांनी या मागणीची दखल घेतली. तसं आश्वासनही दिलं. मात्र 1978ला महाराष्ट्रात...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

मराठवाडा विद्यापीठाचा नामविस्तार होऊन २४ वर्षं झाली पण अजूनही नामांतर किंवा नामविस्तार म्हटलं की एक प्रदीर्घ लढा आठवतो.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी 26 फेब्रुवारी 1955ला बीबीसी रेडिओला दिलेल्या या प्रदीर्घ मुलाखतीत महात्मा गांधी यांच्या भूमिकेबाबत परखड मतं व्यक्त केलं होती. ही मुलाखत ऐकण्यासाठी इथं क्लिक करा  आणि हीच मुलाखत शब्दरुपात खाली वाचा.

मुलाखतकार: त्यांनी [गांधींनी] दृष्टिकोनामध्ये मूलभूत बदल घडवला, असं तुम्हाला वाटत नाही?

आंबेडकर: अजिबातच नाही. किंबहुना, त्यांनी कायम दुतोंडीपणा केला. त्यांनी दोन नियतकालिकं चालवली : इंग्रजीमधून 'हरीजन', त्याआधी 'यंग इंडिया' आणि गुजरातमध्ये आणखी एक 'दीनबंधू' का अशाच कोणत्यातरी नावाचं पत्र त्यांनी चालवलं होतं. ही दोन वर्तमानपत्रं तुम्ही वाचलीत, तर श्री. गांधी लोकांना कसं फसवत होते, ते तुमच्या लक्षात येईल. इंग्रजी वर्तमानपत्रात त्यांनी जातिव्यवस्था आणि अस्पृश्यतेचा विरोधक असल्याचा आणि लोकशाहीवादी असल्याचा पवित्रा घेतला. पण तुम्ही त्यांचं गुजराती नियतकालिक वाचलंत, तर त्यांच्यातील सनातनी माणूस आपल्याला दिसतो. जातिव्यवस्था, वर्णाश्रमधर्म आणि सर्व युगांमध्ये भारताला जखडून ठेवलेल्या सनातनी तत्त्वांचं समर्थन ते या गुजराती पत्रातून करत होते.

खरंतर, 'हरीजन'मधून गांधींनी केलेली विधानं आणि गुजराती वर्तमानपत्रामधून त्यांनी केलेली विधानं, यांचा तुलनात्मक अभ्यास करून कोणीतरी गांधींचं चरित्र लिहायला हवं. त्यांच्या या वर्तमानपत्रीय लेखनाचे सात खंड आहेत. पाश्चात्त्य जगामध्ये केवळ इंग्रजी पेपर वाचला जातो, तिथे आपली प्रतिष्ठा जपण्यासाठी गांधींनी इंग्रजी पेपरमधून लोकशाही आदर्शांचं समर्थन करत असल्याची भूमिका घेतली. पण देशी भाषेतील वर्तमानपत्रात ते लोकांशी प्रत्यक्षात काय बोलत होते, तेही आपण बघायला हवं. त्याचा कोणी संदर्भही देताना दिसत नाही. त्यांची सर्व चरित्रं 'हरीजन' आणि 'यंग इंडिया'ला आधारभूत मानून लिहिलेली आहेत, त्यात गांधींच्या गुजराती लेखनाचा संदर्भ घेतलेला नाही.

मुलाखतकार: मग अनुसूचीत जाती आणि रचनांसाठी देवाप्रमाणे वागण्यामागे त्यांचा नक्की कोणता हेतू होता.

आंबेडकर: त्यांना केवळ [अस्पृश्यता निर्मूलन करायचं होतं, पण] हे पाहा, अनुसूचीत जातीबाबत दोन मुद्दे आहेत. एक तर, अस्पृश्यतेचं उच्चाटन करावं, असं आम्हाला वाटतंच. पण त्याचसोबत आम्ही इतर वर्गांच्या पातळीला यावं यासाठी आम्हाला समान संधीही मिळायला हवी, केवळ अस्पृश्यता पुसून टाकल्याने हे होणार नाही. गेली दोन हजार वर्षं आपण अस्पृश्यता टिकवून ठेवली आहे,...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

लोकशाहीबाबत बाबासाहेब आंबेडकरांच्या  एक्सक्लूझिव्ह मुलाखती  नंतर बीबीसीच्या अर्काइव्हमधून आम्ही तुमच्यासाठी बाबासाहेबांची आणखी एक एक्सक्लूझिव्ह आणि स्फोटक मुलाखत घेऊन आलो आहोत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. भागवत यांच्या कुटुंबीयांचं म्हणणं आहे की, गरिबी आणि खालच्या जातीतील असल्याने कॉलेजमधले सीनिअर्स त्यांचा सतत छळ करायचे आणि यामुळेच त्यांनी मेडिकल कॉलेजच्या हॉस्टेलमध्ये गळफास घेऊन आत्महत्या केली. मेडिकल कॉलेजच्या व्यवस्थापनाने मात्र हा आरोप फेटाळून लावला आहे.

या प्रकरणात कुटुंबीयांनी केलेल्या तक्रारीवरून पोलिसांनी प्राथमिक तपास सुरू केला असला तरी अजून एफआयआर नोंदवला नाहीये.

कुटुंबीयांनी भागवत देवांगण यांच्या पाच सीनिअर्सविरोधात तक्रार केली आहे.

गेल्या 9 दिवसांपासून या प्रकरणाचा तपास करणारे जबलपूरच्या गढा पोलीस ठाण्याचे प्रभारी राकेश तिवारी यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं, "या प्रकरणात आरोप करण्यात आलेल्या सर्व विद्यार्थ्यांचे जबाब नोंदवण्यात आले आहेत. सध्या कोव्हिड असल्याने अनेक डॉक्टरांची चौकशी होऊ शकलेली नाही. डीन आणि अंटी रॅगिंग समितीची बैठकही आहे. आवश्यक ते सर्व आम्ही करत आहोत."

भागवत देवांगण मध्यप्रदेशातील जबलपूर इथल्या नेताजी सुभाष चंद्र बोस मेडिकल कॉलेजमधून ऑर्थोपिडिक विषयात पदव्युत्तर शिक्षण घेत होते.

डॉ. भागवत देवांगण यांचे थोरले भाऊ प्रल्हाद देवांगण यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं, "माझ्या लहान भावाने माझ्याकडे अनेकदा तक्रार केली होती की, कॉलेजमध्ये सीनिअर्स त्याची गरिबी आणि जात यावरून सतत त्याला मारहाण करतात आणि शारिरीक-मानसिक त्रास देतात. कॉलेज व्यवस्थापनालाही याची माहिती होती. मात्र, त्यांनी कधीच यात हस्तक्षेप केला नाही आणि म्हणूनच माझ्या भावाने आत्महत्या केली."

मात्र, हॉस्टेलच्या आत रॅगिंग किंवा इतर कुठल्याही प्रकारची छळवणूक झाली नसल्याचं मेडिकल कॉलेजच्या हॉस्टेलचे वॉर्डन आणि कॉलेजच्या अँटी रॅगिंग कमिटीचे सदस्य डॉ. अरविंद शर्मा यांचं म्हणणं आहे.

आत्महत्या करणाऱ्या विद्यार्थ्याने कधीही हॉस्टेलमध्ये छळवणूक होत असल्याची तक्रार केली नव्हती. डॉ. अरविंद शर्मा म्हणाले, "छळवणूक आणि रॅगिंगचा विषय विभागाशी संबंधित आहे. ज्या विद्यार्थ्यांवर आरोप करण्यात आले आहेत त्यापैकी कोण-कोण हॉस्टेलवर राहतं, हे मला तपासावं लागेल."

जातीय छळ

छत्तीसगडच्या जांजगीर-चंपा जिल्ह्यातल्या राहौद या छोट्या वस्तीतील असलेले भागवत देवांगण चार भावंडांपैकी दुसऱे होते.

त्यांचे वडील वस्तीतच भाांड्यांचं दुकान चालवतात. देवांगण अति-मागास आणि अनुसूचित जातीत येतात. भागवत देवांगण अति-मागास वर्गातून होते.

सहावीपर्यंत स्थानकि...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

छत्तीसगढच्या जांजगीर चांपा इथे वैद्यकीय अभ्यासक्रमाचे विद्यार्थी डॉ. भागवत देवांगण यांच्या जबलपूर मेडिकल कॉलेजमध्ये झालेल्या कथित जातीय छळानंतर आत्महत्येवरून निदर्शनं सुरू झाली आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. मनमोहन सिंग या राजकारणाबाहेरच्या व्यक्तिमत्वाला अर्थमंत्रिपदी नेमणं नंतर भारतानं वेगानं आर्थिक धोरणबदलांची वेगानं पावलं टाकणं याचा इतिहास मोठा रोचक आहे. 1991च्या वर्षभरात एखाद्या पॉलिटिकल थ्रिलर सिनेमात घटना घडाव्यात तशा घटना घडत गेल्या. डॉ. सिंग या घटनांचे साक्षीदार होते.

राजीव गांधींची हत्या आणि नवे पंतप्रधान

चंद्रशेखर यांचं सरकार कोसळल्यानंतर देशात निवडणुकांच्या प्रचाराचा झंझावात सुरु होता. त्यामध्येच 21 मे 1991 रोजी राजीव गांधी यांची तामिळनाडूत हत्या करण्यात आली. त्यामुळे केवळ काँग्रेस पक्षच नाही तर एकूणच मध्यवर्ती राजकीय केंद्रामध्ये गोंधळाचं आणि अनिश्चिततेचं वातावरण तयार झालं.

नवा नेता निवडीच्या प्रक्रियेत थोडा काळ गेल्यानंतर 20 जून रोजी काँग्रेस पक्षाच्या संसद सदस्य मंडळाने पी. व्ही. नरसिंह राव यांची नेता म्हणून निवड केली.

नरसिंह रावांना धक्का का बसला?

भारतीय अर्थव्यवस्थेची गाडी रुळावरून पूर्णपणे घसरली आहे हे तोपर्यंत सर्व देशाला समजलं होतं. इराकनं कुवेतवर केलेल्या चढाईमुळे आखाती युद्धाला सुरुवात झाली होती. त्यामुळे तेलाचे दरही गगनाला भिडले होते.

एनआरआय मंडळींनी भारतातील गुंतवणुकीचा हात आखडता घेतला आणि त्यामुळे भारतातील डॉलर्सची गंगाजळी लक्षणीयरित्या आटली.

या लोकांनी भारतीय बँकांमधले ऑक्टोबर 1990 पासून डॉलर्स काढून घ्यायला सुरुवात केली. केवळ तीन महिन्यात त्यांनी 20 कोटी डॉलर्स माघारी नेले.

1991च्या एप्रिल ते जून या महिन्यात 95 कोटी डॉलर्स काढून घेण्यात आले. भारताने अल्पमुदतीची कर्जं भरपूर घेतल्यामुळेही अर्थव्यवस्थेवर ताण आला होता. या सर्व पार्श्वभूमीवर नरसिंह राव पंतप्रधान झाले होते.

20 जून रोजी त्यांच्याकडे कॅबिनेट सेक्रेटरी नरेश चंद्रा आठ पानांची एक नोट घेऊन आले. येणाऱ्या पंतप्रधानांनी आणि काही मंत्रालयांनी विशेषतः अर्थ मंत्रालयाने कोणती पावलं तातडीनं उचलायला हवीत याची कल्पना देणारी ती नोट होती.

ही नोट वाचताच नरसिंह राव यांनी नरेश यांना विचारलं, "खरंच देशाची आर्थिक स्थिती इतकी वाईट आहे का?"

त्यावर चंद्रा यांनी, "नाही… याहूनही वाईट आहे", असं उत्तर दिलं. त्यानंतर चंद्रा यांनी चंद्रशेखर सरकारनं केलेल्या प्रयत्नांची माहिती दिली आणि कोणत्याही स्थितीत देशावर दिवाळखोरीची स्थिती येणार नाही यासाठी आपण प्रयत्न करण्याची गरज असल्याचं नरसिंह राव यांना सांगितलं.

नव्या अर्थमंत्र्यांची निवड

आता...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

बरोबर 29 वर्षांपूर्वीचा हा काळ आहे. भारत एका मोठ्या अर्थक्रांतीच्या आणि धोरण क्रांतीच्या उंबरठ्यावर होता. ही धोरणबदलांची क्रांती घडवण्यात तेव्हाचे पंतप्रधान पी. व्ही. नरसिंह राव आणि अर्थमंत्री डॉ. मनमोहन सिंग यांचा मोठा वाटा आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. मीरा चढ्ढा-बोरवणकर महाराष्ट्राच्या पोलीस महासंचालक पदावरून गेल्या वर्षी निवृत्त झाल्या.

आजही ग्रामीण भागात मासिक पाळी आल्यावर मुली शाळा सोडतात. मी जेव्हा माझं बालपण आठवते तेव्हा मासिक पाळी आल्यानंतरच्या अडचणींवर कशी मात केली ते आठवतं. त्याचं सर्व श्रेय मी माझ्या आईला देते.

माझं बालपण पंजाबच्या फजलिका या ग्रामीण भागात गेलं. वडील पंजाब पोलीस दलात नोकरीला होते. आई गृहिणी. आम्ही दोन बहिणी आणि दोघं भाऊ. पण मुली आहात म्हणून असं वागा, असं आम्हाला कधी सांगितलं नाही. मी माझ्या भावांपेक्षा वेगळी आहे, हे माझ्या गावीही कधी नव्हतं.

कधी काळी माझ्या आत्याने पाळी असल्यावर अमूकला हात लावू नकोस, असं सांगितल्याचं आठवतं. पण आईने कधीच कशाला मनाई केली नाही. पाळीच्या चार दिवसात तुम्ही वेगळे आहात, असं कधीच तिने जाणवू दिलं नाही. अगदी पाळी असतानाही सायकलवर पाच किलोमीटर अंतर कापून शाळेत जायचो. आम्ही बहिणी सायकलवर अखंड हिंडायचो.

घराबाहेर मोकळं वातावरण नसतानाही आम्ही चौकटी मोडायला एका पायावर तयार असायचो. घोडेस्वारीचा मला छंद जडला. तो अनेक वर्षं मी जोपासला. अगदी पाळी असतानाही.

मीरा चढ्ढा बोरवणकर भावंडासोबत (सर्वांत उजवीकडे)

पाळीच्या त्रासाचा बाऊ केला तर मुलींच्या मानसिकतेवर परिणाम होतो, असं मला वाटतं. घरातल्या आई-वडिलांची भूमिका महत्त्वाची होती. म्हणून पाळी ही माझ्यासाठी टॅबू किंवा स्टिग्मा कधीच नव्हती.

मी वयाच्या पंचविशीपर्यंत आईसोबत राहात होते. या चार दिवसांचं तिने अवडंबर केलं असतं तर माझ्या आयुष्यातला कितीतरी वेळ वाया गेला असता. मासिक पाळी ही नैसर्गिक आहे, हा विचार सकारात्मकतेने आईने माझ्यात रुजवला.

#पाळीविषयीबोलूया या बीबीसी मराठीच्या विशेष लेखमालिकेतला हा पहिला लेख आहे. पाळीविषयीचे समज-गैरसमज यावर चर्चा घडवणं, पाळीदरम्यानच्या आरोग्य समस्यांचा वेध घेणं, हा या लेखमालेचा उद्देश आहे.

आईचं लग्नाआधीचं घर पाकिस्तानच्या लायलपूरमध्ये होतं. भारत-पाक फाळणीनंतर ती पंजाबमध्ये आली. ती काही काळ निर्वासितांच्या छावणीत शिक्षिका म्हणून काम करायची. स्वतंत्र विचारांची, संवेदनशील आणि आयुष्यभर पुरतील असे समानतेचे संस्कार रुजवणारी माझी आई आजही तितकीच सजग आणि एक उत्तम वाचक आहे.

तिचे आज महिला दिनाच्या दिवशी आभार मानायला हवेत!

एकही दिवस सुट्टी घेतली नाही!

मला वाटतं आपण सर्वांनीच मासिक पाळीबद्दल मोकळेपणाने बोलायला हवं. नैसर्गिक क्रिया...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

महिलांच्या आयुष्यातली  महत्त्वाची  गोष्ट असणाऱ्या मासिक पाळीविषयी आता कुठे  हळूहळू  बोललं जाऊ लागलं आहे. आपल्या  व्यक्तिम त्वात  मासिक पाळीविषयीच्या संस्कारांचा कसा वाटा आहे ,  या विषयी   मीरा  चढ्ढा  बोरवणकर यांनी  बीबीसी प्रतिनिधी प्राज क्ता  धुळप यांना सांगितलेले अनुभव.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. यशवंत मनोहर

'जीवनव्रती' हा पुरस्कार यशवंत मनोहर यांना देण्याचा निर्णय विदर्भ साहित्य संघाच्या समितीने घेतला होता. यासंदर्भातील निमंत्रण साधारण महिन्याभरापूर्वीच त्यांना देण्यात आले होते.

माझी मूल्यं नाकारून मी हा पुरस्कार स्वीकारू शकत नाही, असं म्हणत यशवंत मनोहर यांनी हा पुरस्कार स्वीकारायला विरोध केला आहे.

तर विदर्भ साहित्य संघाचे अध्यक्ष मनोहर म्हैसाळकर यांनी डॉ. यशवंत मनोहर यांच्या तत्वांविषयी आम्हाला आदर आहे, पण त्यांनीबी आमच्या परंपरांचा आदर करावा, असं म्हटलं आहे.

याबाबत बीबीसी मराठीनं मराठी साहित्यविश्वातील साहित्यिकांच्या प्रतिक्रिया जाणून घेतल्या. तत्पूर्वी, यशवंत मनोहर आणि विदर्भ साहित्य संघ यांच्या विस्तृत भूमिका आपण समजून घेऊ. म्हणजे, पुढील चर्चा करता येऊ शकते.

यशवंत मनोहर आणि विदर्भ साहित्य संघ यांच्या भूमिका काय?

यशंवत मनोहर यांनी माध्यमांसमोर आपली भूमिका मांडताना सांगितलें, "माझी इहवादी भूमिका, माझी लेखक म्हणून भूमिका याची कल्पना साहित्य संघाला असेल असा माझा समज होता. व्यासपीठावर काय काय असेल अशी विचारणा मी केली होती. पण सरस्वतीची प्रतिमा असणार आहे असे त्यांनी मला सांगितले. तेव्हा माझी मूल्य नाकारून हा पुरस्कार स्वीकारणे मला शक्य नव्हते म्हणून मी तो नम्रपणे नाकारला."

"अशा समारंभांमध्ये सरस्वती ऐवजी सावित्रीबाई फुले, भारताची राज्यघटना यांच्या प्रतिमा का ठेवता येऊ शकत नाहीत? वाड:मयीन कार्यक्रमात साहित्यिक पु.ल. देशपांडे, कुसुमाग्रज अशा लेखकांचे फोटो का लावले जात नाहीत?" असेही प्रश्न त्यांनी उपस्थित केले

डॉ. यशवंत मनोहर

याबाबत यशवंत मनोहर यांनी बीबीसी मराठीशी अधिक विस्तृतपणे भूमिका मांडली.

ते म्हणाले, "कुणा एका व्यक्ती किंवा विदर्भ साहित्य संघावरील रागाचा मुद्दा नाहीय, हा मुद्दा मूल्यांचा आहे, व्यवस्थेचा मुद्दा आहे. मी भारत आणि महाराष्ट्रातील प्रबोधनाचा एक प्रतिनिधी आहे. शिवरायांपासून शाहू-फुले-आंबेडकरांच्या परंपरेला मी माझी आदरणीय परंपरा मानतो. मग सरस्वतीची मूर्ती असलेल्या व्यासपीठावर पुरस्कार स्वीकारणं म्हणजे मीच मला खोडून काढणं, मीच मला नकारणं ठरलं असतं. म्हणून मी स्पष्टपणे पत्रात म्हटलंय की, मी आयुष्यभर जी मूल्य जपली, त्या मूल्यांच्या विरोधात स्वत: कृती करणं हे मला मीच खोडून काढल्यासारखं आहे."

"संविधान, भारतीय प्रबोधनानुसार, परिवर्तनाच्या चळवळीचे हात धरून चाललो आहे. मी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

प्रसिद्ध कवी आणि विचारवंत डॉ. यशवंत मनोहर यांनी विदर्भ साहित्य संघातर्फे देण्यात येणारा 'जीवनव्रती' पुरस्कार नाकारला. पुरस्कार सोहळ्याच्या व्यासपीठावरील सरस्वतीच्या पुतळ्याला त्यांनी विरोध केला आणि त्यातून पुरस्कार न स्वीकारण्याचा निर्णय घेतला.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. राज सिंह कोहली 3 वर्षांचे असताना. जालियनवाला बागेत मृतदेहांच्या ढिगाऱ्याखाली अडकलेले आजोबांचे भाऊ बलवंत सिंह यांना भेटले

ब्रिटिश असणं म्हणजे, "वसाहतवादाच्या अपराधभावनेचं ओझं सतत खांद्यावर वागवण्यासारखं आहे," असं स्वतः ब्रिटिश नागरिक असलेले रग्बी उद्योजक डॉ. राज सिंह कोहली यांना वाटतं.

आई जगजीत कौर कोहलींसोबत डॉ. राज सिंह कोहली

जालियनवाला बाग हत्याकांडाला शंभर वर्षं पूर्ण झाल्या निमित्ताने ब्रिटिश संसदेत दोन्ही पक्षातील काही सदस्यांनी हा मुद्दा मांडत शेकडो निशस्त्र भारतीयांना ठार केल्याप्रकरणी ब्रिटिश सरकारने माफी मागावी, अशी सूचना केली होती. त्यावर राज सिंह कोहली यांनी आपलं म्हणणं मांडलं.

ब्रिटिश पंतप्रधान थेरेसा मे यांनीही या घटनेवर खेद व्यक्त केला. "हा ब्रिटिश वसाहतीखालील भारतीय इतिहासाला लागलेला कलंक आहे", अशी प्रतिक्रिया त्यांनी दिली. मात्र अधिकृत माफी मागितली नाही.

डॉ. कोहली यांच्या आजोबांचे भाऊ बलवंत सिंह जालियनवाला बाग हत्याकांडात मृतदेहांच्या ढिगाऱ्याखाली पडले आणि कित्येक तास तिथेच अडकले होते. डॉ. राज सिंह कोहली यांनी बीबीसी एशियन नेटवर्कला सांगितले, "मला वाटतं आता माफी मागणे व्यर्थ आहे. खरंतर काहीसं अयोग्यच."

बर्मा मिलिट्री पोलिसात असिस्टंट डेप्युटी कमिश्नर असलेले डॉ. राज सिंह कोहली यांचे पणजोबा कॅप्टन सरदार बहादूर सिंह ग्रेवाल

"गोळीबार सुरू झाला तेव्हा त्यांच्यापैकी दोघे (आजोबा) पळून जाण्यात यशस्वी झाले. ते भिंतीवरून उड्या मारून गेले की एखाद्या उघड्या गेटमधून पळून गेले, हे मी खात्रीलायक सांगू शकत नाही", ते सांगत होते.

मात्र गोळीबारानंतर त्यांना भारत सोडावा लागला.

"माझे पणजोबा बर्मा मिलिट्री पोलिसात असिस्टंट डेप्युटी कमिश्नर होते. त्यांनी आपल्या मुलांना भारत सोडायला सांगितले."

"आणि अशा रीतीने ते भारतातून बाहेर पडले."

ब्रिटनच्या महाराणी यांनी 1997 साली, तर पंतप्रधान डेव्हिड कॅमरून यांनी 2013 साली अमृतसरला भेट दिली. घडलेल्या घटनेविषयी दोघांनीही खेद व्यक्त केला होता.

जालियनवाला बागेच्या भिंतींत बुलेटच्या खुणा आजही दिसतात

मात्र एवढ्यावर डॉ. राज सिंह कोहली यांच्या 78 वर्षांच्या आई जगजीत कौर यांचं समाधान झालं नाही.

त्या म्हणाल्या, "सरकारने गोळीबाराची परवानगी दिली असो किंवा नसो. मात्र त्यांनीच नियुक्त केलेल्या अधिकाऱ्यांपैकी एकाने केलेली ही चूक होती, हे सरकारने मान्य करून कबूल केलं...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

जालियनवाला बाग हत्याकांडाबद्दल ब्रिटिश सरकारने माफी मागणे 'व्यर्थ' आहे, ही भावना आहे 13 एप्रिल 1919 रोजी अमृतसरमध्ये घडलेल्या नरसंहारातून जिवंत बचावलेल्या तीन सुदैवी शिखांचे वंशज डॉ. राज सिंह कोहली (37) यांची.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. रिचर्ड हॅरिस

थायलंडच्या चियांग राय भागातील थाम लुआंग नांग नोव ही गुहा एक प्रसिद्ध पर्यटनस्थळ आहे. म्यानमारच्या सीमेला लागून असलेली ही गुहा अनेक किमी खोल आहे.

त्याच गुहेत गेल्या आठवड्यात 11 ते 16 या वयोगटातल्या 12 मुलांनी 25 वर्षांच्या प्रशिक्षकासोबत प्रवेश केला आणि तिथं अडकले.

नऊ दिवसांच्या प्रयत्नानंतर शोधपथकाला या 13 जणांना शोधण्यात यश मिळालं. आणि शोध लागल्यावर खरी परीक्षा सुरू झाली.

पाहा व्हीडिओ : थायलंडमधल्या गुहेत अडकलेल्या मुलांना असं बाहेर काढत आहेत

ऑस्ट्रेलियातल्या अॅडलेडचे भूलतज्ज्ञ (anaesthetist) डॉ. रिचर्ड हॅरिस याच काळात थायलंडमध्ये सुटीवर होते. त्यांनी आपली सुटी आवरती घेतली आणि शोधमोहिमेत स्वयंसेवक म्हणून सहभागी झाले.

गुहेत सापडलेल्या मुलांची तब्येत तपासण्यासाठी आत गेलेल्या डॉक्टरांच्या पथकात ते सहभागी झाले आणि सलग तीन दिवस आतमध्ये मुलांसोबत राहिले.

त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली सगळ्यात अशक्त मुलाला पहिल्यांदा गुहेबाहेर आणण्याचा निर्णय घेण्यात आला. दोन दिवसांत टप्प्याटप्प्यानं सगळ्यांनाच गुहेबाहेर सुरक्षित आणण्यात आलं.

डॉ. हॅरिस उर्फ हॅरी हे गुहेतून बाहेर पडणाऱ्या शेवटच्या लोकांपैकी होते, असं सांगितलं जातं.

मुलांच्या सुरक्षित सुटकेचा आनंद साजरा केला जात असताना डॉ. हॅरिस यांच्यावर व्यक्तिगत आघात झाला. ही मोहिम संपल्यावर काही वेळातच, बुधवारी डॉक्टर हॅरिस यांच्या वडिलांच्या निधनाची बातमी आली.

दक्षिण ऑस्ट्रेलियातल्या रुग्णवाहिका सेवेत डॉ. हॅरिस कार्यरत आहेत. शोध मोहिमेत आलेल्या शारीरिक आणि मानसिक ताणाच्या पार्श्वभूमीवर या निधनामुळे हॅरिस यांच्या कुटुंबीयांचं दु:ख बळावलं.

"या सगळ्या घडामोडींमुळे पूर्ण आठवडा खूपच गडबडीचा होता," असं 'मेडस्टार'चे डॉ. अॅण्ड्र्यू पिर्यस म्हणाले. त्यांनी या विषयावर गोपनियता राखण्याची विनंती केली.

"हॅरी हा अतिशय उमदा माणूस आहे. या मोहिमेत मदत करण्याचा निर्णय घेताना त्यानं दुसऱ्यांदा विचार केला नसणार," असंही त्यांनी म्हटलं.

'शोध मोहिमेचा महत्त्वाचा भाग'

ब्रिटिश डायव्हर्सनी डॉ. हॅरिस यांच्या नावाचा आग्रह धरला. त्यामुळे थायलंडच्या सरकारमधील उच्चपदस्थांनी त्यांना या मोहिमेत सहभागी होण्याची विनंती केली, असं ऑस्ट्रेलिया सरकारनं स्पष्ट केलं.

"ते या शोध मोहिमेचा अविभाज्य भाग होते," असं परराष्ट्र मंत्री ज्युली बिशप यांनी सांगितलं. अशा प्रकराच्या बचाव मोहिमेचे डॉ....\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

डॉ. रिचर्ड हॅरिस या ऑस्ट्रेलियन डॉक्टरांनी थायलंडच्या त्या गुहेत कौशल्याची पराकाष्ठा केली.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. शाहीद जमील

कोरोना विषाणूच्या वेगवेगळ्या प्रकारांचा (व्हेरियंट) शोध घेण्यासाठी भारत सरकारनं एक पॅनल तयार केलं होतं. सार्स-सीओव्ही-2 जिनोम सिक्वेन्सिंग कंसोर्टिया (INSACOG) नावाचं हे पॅनल होतं.

रॉयटर्सशी बोलताना डॉ. जमील यांनी त्यांच्या राजीनाम्याच्या वृत्ताला दुजोरा दिला. राजीनाम्याचं कारण मात्र त्यांनी स्पष्टपणे सांगितलं नाही. ते म्हणाले, "मी कारण सांगण्यास बांधील नाहीय."

मात्र, त्याचवेळी डॉ. जमील यांनी रॉयटर्सशी बोलताना असं म्हटलं की, "ज्यासाठी धोरण ठरवलंय, त्या पुराव्यांकडे विविध प्राधिकरणं लक्ष देत नाहीत."

INSACOG ची देखरेख करणारे बायोटेक्नोलॉजी विभागाच्या सचिव रेणू स्वरूप यांनी डॉ. शाहीद जमील यांच्या राजीनाम्यावर कुठलीच प्रतिक्रिया दिली नाहीय.

रॉयटर्स वृत्तसंस्थेनं केंद्रीय आरोग्यमंत्री हर्षवर्धन यांचीही डॉ. जमील यांच्या राजीनाम्यावर प्रतिक्रिया घेण्याचा प्रयत्न केला. मात्र, त्यांनी कुठलाच प्रतिसाद दिला नाही.

INSACOG च्या आणखी एका सदस्यानं रॉयटर्सशी बोलताना म्हटलं की, सरकार आणि डॉ. जमील यांच्यात थेट मतभेदाची माहिती आपल्याला नाही.

याच पॅनलच्या वरिष्ठ शास्त्रज्ञांनी नाव न प्रसिद्ध करण्याच्या अटीवर रॉयटर्सला सांगितलं की, "डॉ. जमील यांच्या राजीनाम्यानं विषाणूनच्या विविध व्हेरियंटच्या शोधावर काही परिणाम होईल, असं मला वाटत नाही."

न्यूयॉर्क टाइम्समध्ये केलेली टीका

डॉ. जमील यांनी नुकतंच न्यूयॉर्क टाइम्स वृत्तपत्रात लेख लिहून भारतातील कोव्हिड-19 च्या हाताळणीवर टीका केली होती. कमी टेस्टिंग, लसीकरणाचा मंदावलेला वेग आणि आरोग्य कर्मचाऱ्यांची आवश्यकता अशा मुद्द्यांना या लेखात स्पर्श केला होता.

डॉ. जमील यांनी लेखात लिहिलं होतं, "भारतातील माझे शास्त्रज्ञ साथी या सर्व पद्धतीचं समर्थन करतात. मात्र, त्यांना पुराव्यांवर आधारित धोरणांसाठी विरोधाचा सामना करावा लागतोय."

देशातील कोरोनासंबंधी डेटा जमवण्याबाबत डॉ. जमील म्हणाले होते, "30 एप्रिल रोजी 800 भारतीय शास्त्रज्ञांनी पंतप्रधानांना विनंती केली होती की, डेटा मिळायला हवा. जेणेकरून संशोधन, अंदाज आणि विषाणू रोखणं यांसाठी मदत होईल."

"कोरोनाची साथ नियंत्रणाबाहेर असताना, डेटाच्या आधारे निर्णय घेणं आताही घातक आहे," असं ते म्हणाले होते.

INSACOG च्या एका सदस्यानं 'द हिंदू' या वृत्तपत्राशी बोलताना म्हटलं की, डॉ. जमील यांच्या राजीनाम्याचं कारण सरकारी दबाव असू...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

भारत सरकारच्या INSACOG पॅनलचे अध्यक्ष डॉ. शाहीद जमील यांनी पदाचा राजीनामा दिला आहे. डॉ. शाहीद जमील हे वरिष्ठ साथरोगतज्ज्ञ आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. शीतल आमटे यांच्या मृत्यूने आमटे कुटुंबीयांवर मोठं अरिष्ट आल्याचं सांगून आमटे कुटुंबीय या धक्क्यातून हळूहळू सावरत असल्याचं त्यांनी सांगितलं. आनंदवनचा निर्णय करण्याची ही वेळ नाही, विचारांची दिशा योग्य पद्धतीने जाण्यासाठी सावरण्याची गरज असल्याचं त्या म्हणाल्यात.

"जे घडले ते फार दुर्देवी आहे. आमटे कुटुंबीयांना यातून सावरायला वेळ लागेल. शीतल अतिशय बुद्धिमान होत्या. शीतल यांनी जे काही स्वप्नं बघितली होती आणि त्या स्वप्नांची पुढची दिशा जी काही होती, ते पूर्ण करण्यासाठी आमटे कुटुंबीय कटिबध्द आहे," असं त्या म्हणाल्या.

आजवर समाजाने आनंदवनाला दिलेले सहकार्य यापुढेही कायम राहील याची आम्हाला आशा आहे. आमटे आणि करजगी परिवार सध्या दुखा:त आहेत.

करजगी कुटुंबीयांनी जाहीर एक पत्र लिहून जे प्रश्न आनंदवनावर उपस्थित केले आहेत त्यावर आता आनंदवनाचा निर्णय करण्याची ही वेळ नाही, असं पल्लवी आमटे म्हणाल्यात.

आमटे आणि करजगी कुटुंबीयांना या दुख:तून सावरण्यासाठी खूप वेळ जाईल, पण काळ अनेक प्रश्नांची उत्तरे देईल असंही त्या पुढे म्हणाल्या.

डॉ.  शीतल यांच्या मृत्यूचा तपास पोलीस करत आहेत. त्या तपासातून सत्य पुढे येईलच पण आनंदवनाचं कधीही भरून न निघणारं नुकसान डॉ. शीतल यांच्या जाण्याने झालं असल्याचं त्यांनी सांगितलं.

सुहासिनी करजगी आणि शिरीष करजगी या शितल आमटेंच्या सासूसासऱ्यांनी एक खुलं पत्र लिहून आमटे कुटुंबीयांना जाब विचारला आहे. त्यात त्यांनी अनेक सवाल विचारले आहेत. तसंच कौस्तुभ आमटे यांच्याबाबतही काही प्रश्न उपस्थित केले आहेत.

"शितलला कसलाही मानसिक त्रास नाही आणि हा त्रास तिच्यावर जबरदस्ती लादला जातोय आणि तो पण तिच्या सख्या आई-वडीलांन कडून हे तीचे खंर दुर्भाग्य आहे," असा गंभीर आरोप करजगी दांपत्याने पत्रातून केला होता.

तपास कुठवर आलाय?

"पोलिसांनी जप्त केलेल्या मुद्देमालातून डॉ. शीतल यांच्या मृत्यू प्रकरणाचा तपास पुढे नेण्याचा आमचा प्रयत्न सुरू आहे. सध्याच्या तपासावरून डॉ. शीतल यांनी आत्महत्या केली असावी अशी वस्तुस्थिती दिसते. पण न्यायसहाय्यक प्रयोगशाळेचा अहवाल आल्यावरच या संदर्भात अधिकृत माहिती जाहीर केली जाईल," अशी माहिती चंद्रपूरचे पोलीस अधीक्षक अरविंद साळवे यांनी बीबीसी मराठीला दिली आहे.

डॉ. शीतल आमटे-करजगी यांच्या मृत्यूप्रकरणात चंद्रपूर पोलिसांचा तपास सुरू आहे. डॉ. शीतल यांच्या मृत्यूस कारणीभूत औषधासह न वापरलेली...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

महारोगी सेवा समितीच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी डॉ. शीतल आमटे-करजगी यांच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या सासरच्यांनी एक पत्रक जारी करून आमटे कुटुंबीयांवर आरोप केले होते. त्याच्या उत्तरादाखल आमटे कुटुंबातील सदस्य पल्लवी कौस्तुभ आमटे यांनी आमटे कुटुंबीयांची भूमिका जाहीर केली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. श्री ठाणेदार

ट्रंप-बायडेन यांच्यात सत्तेसाठी सुरू असलेली लढत अत्यंत चुरशीची  बनली आहे. पण, आपल्यासाठी ही निवडणूक अजून एका कारणामुळे महत्त्वाची आहे. एक भारतीय मराठमोळा मुंबईकर आहे, जो अमेरिकेत 'आमदार' बनलाय.

अमेरिकेच्या मिशिगन राज्यात डेमॉक्रॅटिक पक्षाचे डॉ. श्री ठाणेदार 93 टक्के मतं मिळवून आमदार म्हणून निवडून आले. गेल्या 41 वर्षांपासून अमेरिकेत राहणारे 65 वर्षांचे श्री ठाणेदार अमरिकन लोकांचं 'प्रतिनिधीत्व हाऊस ऑफ रिप्रेझेन्टेटिव्हज'मध्ये करणार आहेत.

अमेरिकेची निवडणूक प्रक्रिया कशी असते? त्यांचा अनुभव कसा होता? परप्रांतीय म्हणून त्यांच्याकडे पाहिलं गेलं? या अनेक विषयांवर त्यांच्याशी चर्चा केली.

ही निवडणूक प्रक्रिया कशी होती? तुम्ही उमेदवार म्हणून ही प्रक्रिया पाहिली आहे? या निवडणुकीत तुमचा अनुभव कसा होता?

सर्वात मोठा फरक म्हणजे पक्षाचं तिकिट पक्षश्रेष्ठी किंवा हायकमांड ठरवत नाहीत. प्रत्येक पक्ष आपल्या मतदारांनी निवडून दिलेल्या व्यक्तीला उमेदवार ठरवतो.

ट्रंप रिपब्लिकन पक्षातर्फे उमेदवार निवडले गेले. त्यांना हायकमांडने निवडलं नाही. 2016 मध्ये ट्रंप यांच्यासमोर 30 उमेदवार होते. त्यातून त्यांची निवड झाली. त्यामुळे ही प्रक्रिया खूप चांगली आहे. पक्षांतर्गत लोकशाही आहे. हा महत्त्वाचा मुद्दा आहे. पॉवर हायकमांडकडे नाही तर लोकांकडे आहे.

आताची निवडणूक अत्यंत चुरशीची होती. 'कांटे की टक्कर' म्हणावी लागेल. यामागची कारणं काय?

डेमोक्रॅटीक पक्षाला असं वाटलं की, ट्रंपबद्दल लोक खूप नाराज आहेत. त्यामुळे ट्रंप निवडून येणार नाहीत आणि मोठ्या मतांनी निवडणूक हरतील. या निवडणुकीत अमेरिकाभर डेमोक्रॅटिक पक्षाची निळी लाट पहायला मिळेल अशी पक्षाला अपेक्षा होती.

लोकांचा कल जाणण्यासाठी पक्षाने लोकांचं पोलिंग केलं. त्यात बायडन ट्रंप यांच्यापेक्षा 10-12 टक्के मतांनी पुढे होते. पण आता असं लक्षात आलंय की, ते पोलिंग चुकीचं होतं. खरंतर एका शास्त्रीय पद्धतीने हे करण्यात आलं होतं. मग, ते चुकीचं का होतं? तर, ट्रंप यांना लोकांचा छूपा पाठिंबा आहे. 5-10 टक्के लोक ज्यांना ते 'शाय ट्रंप सपोर्टर' असं म्हणतात. हे लोक ट्रंपना मत देणार हे उघडपणे सांगत नाहीत.

ट्रंप यांचा बोलण्याचा स्वभाव, स्टाईल, वागण्याची पद्धत त्यामुळे अनेक लोकांना सांगायचं नाहीये की त्यांचा ट्रंपना पाठिंबा आहे. अशामुळे निवडणूक आधीचा पोलिंग डेटा चुकीचा ठरला. त्यामुळे...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

अमेरिकेचा राष्ट्राध्यक्ष कोण होणार? व्हाईट हाऊसचं तिकीट होणाला मिळणार? याची उत्कंठा जगभरातील लोकांप्रमाणे भारतीयांना देखील आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉ. सारा मार्टिन्स डा सिल्व्हा या स्कॉटलंडमधील आघाडीच्या स्त्रीरोगतज्ज्ञ असून त्या वंध्यत्त्वावरील उपचारांमध्ये तज्ज्ञ आहेत. युनिव्हर्सिटी ऑफ डंडीमध्ये त्या 'रिप्रोडक्टिव्ह मेडिसिन' (Reproductive Medicine)च्या प्राध्यापक आहेत.

पुरुषांमधल्या वंध्यत्त्वावर संशोधन करून एकूणच असमानता आणि अन्यायाविषयी काम करण्याचं सारा यांचं ध्येय आहे.

सारा मार्टिन्स डा सिल्व्हा - पुरुषांमधल्या वंध्यत्वावर उपचार शक्य आहेत का?

दिल्लीमध्ये सुरू असलेल्या BBC 100 Women कार्यक्रमात बोलताना डॉ. सारा मार्टिन्स डा सिल्व्हा यांनी महिला केंद्रीत भविष्यकाळातील 'फर्टिलिटी'विषयीची आपली मतं मांडली.

त्या म्हणाल्या, "सध्या जगभरात असणारी असमानता आणि प्रजननासाठी महिलांवर असणारं दडपण कमी करण्यासाठी आपण विज्ञान, तंत्रज्ञान, गुंतवणूक आणि नाविन्य याच्या आधारे आपण पुरुषांच्या प्रजननविषयक आरोग्याबाबत संशोधन करू शकतो अशी मला आशा आहे."

म्हणजे पुरुषांच्या अंतवर्स्त्रांद्वारे  त्यांच्या आरोग्याविषयीची माहिती मिळू शकणारी यंत्रणा विकसित झाली तर? पुरुषांच्या वंध्यत्त्वाविषयीच्या अशा अत्यंत वेगळ्या कल्पना सारा यांनी या व्यासपीठावर मांडल्या.

2030मधल्या भविष्याविषयीच्या आपल्या कल्पना मांडताना सारा म्हणतात, तोपर्यंत पुरुषांच्या वंध्यत्त्वावरील उपचार हे फक्त महिलांमधील वंध्यत्त्वाच्या उपचारांशी निगडीत राहणार नाहीत. फक्त महिलांनीच या अनावश्यक आणि खासगी हक्कांचं उल्लंघन करणाऱ्या उपचारांना का सामोरं जावं, असा सवाल त्या करतात.

पुरुषांमधला 'स्पर्म काऊंट' म्हणजेच शुक्राणुंचं प्रमाण कमी होत असून मूल जन्माला घालणं त्यांच्यासाठी कठीण होत जातंय. ही आपल्यासाठी धोक्याची घंटा असल्याचं सारा म्हणतात.

गेल्या काही वर्षांमध्ये या विषयीचे पुरावे अत्यंत सढळपणे आढळत असल्याचं त्या म्हणतात. पुरुषांमधली शुक्राणूंची संख्या का कमी होत आहे आणि हे कसं रोखता येईल यावर संशोधन करण्याचं आवाहन त्यांनी जगभरातल्या संशोधकांना केलंय.

सारा म्हणतात, "वंध्यत्व ही काही फक्त महिलांची अडचण नाही." पुरुषांमधल्या वंध्यत्त्वावर संशोधन करून एकूणच असमानता आणि अन्यायाविषयी काम करण्याचं सारा यांचं ध्येय आहे.

अरण्या जोहर : 'कविता, समानता आणि भविष्य'

कवयित्री आणि स्त्रीवादी कार्यकर्त्या अरण्या जोहर यांनी BBC 100 Women मध्ये बोलताना, महिला कशाप्रकारे भविष्याचं नेतृत्त्व करू शकतात, याबद्दल उपस्थितांशी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

वंध्यत्व ही काही फक्त महिलांची अडचण नाही, असं सारा मार्टिन्स डा सिल्व्हा यांचं म्हणणं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉक्टर अशोक मिश्रा

मिश्रा शहरातले प्रसिद्ध डॉक्टर आहेत. त्यांचं घर आणि दवाखाना मदरशाजवळ आहे. 27 मार्च रोजी दुपारी 12 वाजता दंगलखोरांनी मदरशावर हल्ला केला होता.

अशोक मिश्रा यांनी त्यांच्या घरात मदरशामधल्या 20 मुलांना आणि 2 शिक्षकांना आश्रय दिला. यामध्ये मदरशाचे संचालक मौलाना नजीर अहमद नदवी हेसुद्धा होते.

दंगलखोर जमावानं मदरशावर हल्ला केला त्यावेळी डॉ. मिश्रा रुग्णांना तपासत होते. तेव्हा एका महिलेनं त्यांना सांगितलं की, दंगेखोरांनी मदरशावर हल्ला केला आहे आणि मुलं घाबरून घरामागे उभी आहेत. अशोक मिश्रा यांनी क्षणाचाही विलंब न करता मुलांना घरात लपवून ठेवलं.

"मी त्या मुलांना म्हणालो की, तुम्ही अजिबात घाबरू नका, आम्ही सर्व तुमच्या पाठीशी आहोत.  त्यांच्यासोबत 2 शिक्षकसुद्धा होते. सर्वांना रिलॅक्स व्हा, असं सांगितलं. त्यांनीही माझं ऐकलं. सर्व जण घाबरलेले होते. तुम्हाला कुणी काही करणार नाही, असा विश्वास त्या मुलांना दिला...." त्या दिवशीच्या घटनेबद्दल डॉ. मिश्रा सांगतात.

"वातावरण शांत झाल्यानंतर मी मुलांना सांगितलं की, पोलीस जे काही विचारतील त्याची खरी उत्तरं द्या. कुणाला घाबरायची गरज नाही. तुम्ही सगळं खरं सागितलं तरच सर्व काही पोलिसांना समजेल. त्यांना असं आश्वस्त करणं माझं कर्तव्य होतं. कोणत्याही परिस्थितीत मी त्या मुलांची सुरक्षा केलीच असती. ते नाही म्हणाले असते तरी मी त्यांना घरी घेऊन आलोच असतो," मिश्रा पुढे सांगतात.

भीती कशाची ?

अशोक मिश्रांना दंगलखोर जमावाची भीती वाटली नाही का? यावर ते सांगतात, "भीती कशाची वाटणार? या प्रकरणात मला काही भीती वाटली नाही. माणुसकीच्या नात्यानं त्यांना घरात आश्रय देणं माझं कर्तव्य होतं आणि मी ते बजावलं."

रोसडामध्ये पहिल्यांदाच असा तणाव निर्माण झाला, असं मिश्रा यांचं म्हणणं आहे. "कालपर्यंत तर रोसडा शहरात लोक एकमेकांना चाचा-भैया म्हणून हाक मारत होते. असं वातावरण होतं जिथं धार्मिक सहिष्णुता कधी पणाला लागली नव्हती," मिश्रा सांगतात.

अशोक मिश्रांच्या दवाखान्यातलं एक कॅलेंडर माझं लक्ष वेधून घेत होतं. त्यावर लिहिलं होतं, 'अयोध्या करती है आव्हान, ठाठ से हो रहा मंदिर का निर्माण.'

हे कॅलेंडर सरस्वती शिशु विद्या मंदिराचं होतं. ते बघून मी त्यांना विचारलं, "कॅलेंडर तुमच्याकडे कसं काय आलं? राम मंदिर बांधलं जावं असं तुम्हाला वाटतं का?"

"सरस्वती विद्या मंदिराचे प्रचारक आले होते आणि तेच हे...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

बिहारच्या समस्तीपूर जिल्ह्यातल्या रोसडामध्ये गेल्या आठवड्यात दोन समाजांमध्ये दंगल झाली. दंगलखोर मशीद आणि मदरशावर हल्ले करत होते तेव्हा शहरातील डॉक्टर अशोक मिश्रा मदरशांमधल्या मुलांना स्वत:च्या घरात आश्रय देत होते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉक्टर त्यांना बसण्याची खूण करत म्हणाल्या, "हो, असं होतं कधीकधी. ही स्पेशल कंडिशन आहे."

मात्र, डॉक्टरांच्या विरोधाभासी उत्तराने तो अधिकच उद्विग्न झाला. त्याने चिडूनच विचारलं, "हिचं पोट खूप वाढलं. त्यामुळे आम्हाला वाटलं जुळं असेल. तिला सतत उलट्याही होतात.  प्रेगनंसी हार्मोनही खूप जास्त आहे - काही लाखांत. हार्मोनची पातळी इतकी जास्त असेल तर स्कॅनमध्ये भ्रृण दिसायला हवं. पण, तुम्ही म्हणताय भ्रृण नाहीच."

तिला गर्भधारणा होऊन तीन महिने झाले होते.

डॉक्टर म्हणाल्या, "याला मोलार प्रेगनंसी म्हणतात. तिला गर्भधारणा झाली असली तरी पोटातला गर्भ वाढत नाही."

मोलार प्रेगनन्सी म्हणजे काय?

सामान्यपणे सुदृढ गर्भ तयार होण्यासाठी आणि त्याच्या उत्तम वाढीसाठी शुक्राणू बीजांडाला चिकटतो त्यावेळी वडिलांच्या क्रोमोझोम्सची (गुणसूत्र) एक जोडी आणि आईच्या क्रोमोझोम्सची एक जोडी गर्भाला मिळत असते.

मात्र, मोलार प्रेगनन्सी 'अॅबनॉर्मल प्रेगनन्सी' असते. वडिलांचा सुदृढ शुक्राणू आईच्या रिकाम्या बीजांडाला चिकटतो. या बिजांडामध्ये क्रोमोझोम्स नसतात किंवा दोन शुक्राणू रिकाम्या बीजांडाला चिकटतात. अशावेळी तयार होणाऱ्या गर्भामध्ये केवळ वडिलांचे क्रोमोझोम्स असतात. आईचे नसतात. याला Complete Molar Pregnancy म्हणतात.

मोलार प्रेगनंसीमध्ये गर्भाची सामान्य वाढ होत नाही. एखाद्या मोत्यासारख्या बुडबुड्‌यासारखा गर्भ तयार होतो.

पार्शिअल मोलर प्रेगनन्सी म्हणजे काय?

जेव्हा दोन शुक्राणू एका सुदृढ बीजांडाला चिकटतात अशावेळी क्रोमोझोम्सच्या तीन जोड्‌या तयार होतात. अशा गर्भधारणेत कधी-कधी गर्भ वाढत असल्याची लक्षणं दिसतात. मात्र, ही गर्भधारणाही अॅबनॉर्मल असल्याने वाढीची लक्षणं दिसली तरी गर्भाची प्रत्यक्ष वाढ होत नाही.

मोलार प्रेगनन्सीची लक्षणं कोणती?

यात पोटाचा आकार खूप जास्त वाढतो. खूप उलट्या होतात. ब्लिडिंगही जास्त होतं. ही मोलार प्रेगनंसीची प्रमुक लक्षणं आहेत. प्रेगनन्सी हार्मोन्सचं प्रमाण खूप मोठ्या प्रमाणावर वाढतं आणि त्यामुळेच उलट्‌याही जास्त होतात.

प्रेगनन्सी हार्मोन म्हणजे काय?

Beta-HCG हे एक विशेष हार्मोन असतं. स्त्रीला गर्भधारणा झाली की तिच्या शरीरात हे हार्मोन स्रवतं. सामान्य गर्भधारणेच्या तुलनेत मोलार प्रेगनंसीमध्ये या हार्मोनचं प्रमाण खूप जास्त असतं.

गर्भधारणेच्या पहिल्या तीन महिन्यात स्कॅनिंग करतात. यात गर्भाची वाढ व्यवस्थित होत आहे का? मोलार...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"हे काय आहे डॉक्टर? तुम्ही म्हणाला होतात की माझ्या बायकोला दिवस गेलेत आणि आता तुम्ही स्कॅनमध्ये बाळ दिसत नाही, असं म्हणताय?" तिच्या नवऱ्याने जरा ओरडूनच विचारलं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉक्टरांकडे गेल्यानंतर डॉक्टर म्हणतात, अरे साधा 'फ्लू' आहे, तीन-चार दिवसात ठणठणीत होशील. आपण औषध घेतो आणि काही दिवसात ताप गायब होऊन आपण कामावर परततो.

कोरोना लस - संपूर्ण भारतीय बनावटीची कोरोना लस ऑगस्टमध्ये येण्याची शक्यता

जगभरात दरवर्षी लाखो लोक 'फ्लू' मुळे आजारी पडतात. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या माहितीनुसार, अंदाजे 3 ते 6 लाख लोकांना दरवर्षी 'फ्लू' मुळे आपला जीव गमवावा लागतो. 'फ्लू' जरी साधा वाटत असला तरी काहीवेळा हा आजार गंभीर स्वरूपाचा, तर काही प्रकरणांमध्ये जीवघेणा ठरू शकतो.

फ्लू शॉट्स म्हणजे काय?

'इन्फ्लूएन्झा' व्हायरसमुळे होणाऱ्या इन्फेक्शनला 'सिझनल फ्लू' असं म्हणतात. सामान्यांना या 'फ्लू' पासून सुरक्षा देण्यासाठी लस उपलब्ध आहे. याला फ्लू शॉट्स असं म्हंटलं जातं.

जागतिक आरोग्य संघटनेच्या माहितीनुसार, 'फ्लू'पासून बचावासाठी लस अत्यंत प्रभावी हत्यार आहे. 'फ्लू' विरोधातील लसीमुळे 'इन्फ्लूएन्झा' व्हायरसमुळे होणारे गंभीर आजार रोखता येऊ शकतात आणि सामान्यांचे जीव वाचवता येऊ शकतात.

'फ्लू' विरोधातील लस 'इन्फ्लूएन्झा' व्हायरसमुळे होणाऱ्या आजारांपासून संरक्षण करते. लस घेतल्यानंतर दोन आठवड्यांनी शरीरात 'फ्लू' विरोधात अॅंटीबॉडीज किंवा रोगप्रतिकारक शक्ती तयार होते. डॉक्टरांच्या मते, लसीमुळे 'फ्लू' आणि 'स्वाईन फ्लू' पासून संरक्षण होण्यास मदत मिळते.

'इन्फ्लूएन्झा' व्हायरसमुळे होणाऱ्या 'फ्लू'ची लक्षणं

जागतिक आरोग्य संघटनेच्या माहितीनुसार, अचानक ताप येणं, ड्राय कफ, डोकेदुखी, स्नायू आणि सांधेदुखी, घसा कोरडा पडणं आणि सर्दी ही 'सिझनल फ्लू' ची लक्षणं आहेत. जगभरात लाखो लोक डॉक्टरांकडे न जाता किंवा औषध न घेताही बरे होतात.

कोव्हिड-19 काळात फ्लू-शॉट्स किती फायदेशीर?

इन्फ्लूएन्झा सदृश्य आजार, फ्लू आणि 'स्वाईन फ्लू' मध्ये फुप्फुसांवर आघात होतो. योग्य उपचार वेळीच मिळाले नाहीत तर, न्यूमोनिया होण्याची शक्यता असते.

तज्ज्ञांच्या मते रुग्णाला न्यूमोनिया असल्यास, कोरोना व्हायरस इंन्फेक्शन होण्याची दाट शक्यता असते. त्यामुळे कोव्हिड-19 काळात 'फ्लू-शॉट्स' कोरोना व्हायरस विरोधात प्रभावी नसले, तरी आजारापासून दूर राहण्यासाठी सर्व वयोगटातील लोकांनी फ्लू-शॉट्स घ्यावेत असं मत तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.

याबाबत बीबीसीशी बोलताना बालरोगतज्ज्ञ डॉ. राजीव बालन म्हणतात, "कोव्हिड-19 आणि फ्लूमध्ये विषाणू फुप्फुसातील एकाच रिसेप्टरला बाइंड...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

ऋतूत झालेला बदल ज्याला आपण सिझन चेंज असं म्हणतो किंवा तापमानात अचानक झालेल्या बदलामुळे अनेकांना ताप येतो.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉक्टरांकडे न जाता, थांब जरा… असं म्हणत पहिला प्रश्न विचारतो, 'डॉ. गुगल' ला.

बरोबर?

आपल्यापैकी प्रत्येकाने विविध कारणांसाठी 'डॉ. गुगल' ची मदत घेतलीय. अहो, 'डॉ. गुगल' म्हणजे आपलं गुगल सर्च. आजकाल कोणत्याही प्रश्नाचं उत्तर 'गुगल' कडे मिळतं.

हे खरं असलं तरी, 'गुगल' वर वैद्यकीय माहिती घेऊन औषधं घेणं अजिबात योग्य नाही. स्वत:च स्वत:चे डॉक्टर बनणं चुकीचं आहे.

कोरोना संसर्गाच्या काळात रुग्णालयात जाणं धोक्याचं आहे, असा विचार अनेकांच्या मनात येत असल्याने, लोक आपल्याला काय झालंय? हे शोधण्यासाठी गुगलवर सर्च करण्याचं प्रमाण वाढलं आहे.

गुगलवर 'चेस्ट पेन'चा सर्च वाढला

कोरोना संसर्गाच्या काळात 'गुगल' वर 'चेस्ट पेन' हा सर्च अचानक वाढला आहे. मोठ्या संख्येने लोक 'चेस्ट पेन' नावाने गुगलवर सर्च करत आहेत. अमेरिकेतील 'मायो क्लिनिक' मधील संशोधकांनी केलेल्या अभ्यासात, कोव्हिड-19 काळात गुगलवर 'चेस्ट पेन' नावाचा सर्च 34 टक्क्यांनी वाढल्याचं समोर आलं आहे. हे संशोधन 'सायन्स डेली'  या जर्नलमध्ये छापण्यात आलं आहे.

कोव्हिडच्या सुरुवातीला लोक कफ, ताप याबद्दल सर्च करत होते. पण, त्यानंतर 'चेस्ट पेन'चा सर्च वाढल्याचं पाहायला मिळालं.

भीतीपोटी केलं सर्च

वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, कोरोना संसर्गाच्या काळात बदलेली लाईफस्टाईल. वर्क फ्रॉम होम, तासनतास कंप्युटरसमोर काम, खाण्यापिण्याच्या वेळेत झालेला बदल. शरीराची हालचाल कमी होणं, यामुळे अनेकांना छातीत कळ येत असल्याचं वाटतंय. लोक घाबरून पहिल्यांदा काय झालंय हे जाणून घेण्यासाठी गुगलला प्रश्न विचारत आहेत.

पुण्यात रहाणाऱ्या 37 वर्षांच्या रूपेश सिंह (नाव बदललेलं आहे) यांना काही दिवसांपूर्वी अचानक छातीत दुखल्यासारखं वाटलं. IT मध्ये कार्यरत असल्याने वर्क फ्रॉम होम, तासंनतास कंप्युटरसमोर बसणं आलंच.

ते म्हणतात "काम करत असताना अचानक छातीत कळ आली. याआधी असं झालं नव्हतं. कळायला मार्ग नव्हता नक्की काय झालंय? कोरोनाचा काळ असल्याने डॉक्टरकडे जायचं का? हा प्रश्न होता. म्हणून लक्षणं 'गुगल' करून पाहण्याचा प्रयत्न केला. त्यानंतर डॉक्टरांना फोन करून माहिती दिली."

खरंतर, झालं काहीच नव्हतं. पण, डॉक्टर, हॉस्पिटल यांच्यापेक्षा पहिलं गुगल करून पहावं असा विचार करून गुगल सर्च केल्याचं ते सांगतात.

डॉक्टरांकडे जाण्यापेक्षा लोक 'डॉ. गुगल' ला का विचारत आहेत? हे आम्ही तज्ज्ञांकडून जाणून घेण्याचा प्रयत्न...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

'जरा, छातीत दुखतंय' असं आपण अनेकवेळा म्हणतो. मग, नक्की काय झालं असेल? अॅसिडीटी असेल का आणखी काय? हे शोधण्यासाठी प्रयत्नांची शर्थ करतो.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉक्टरांच्या कामाबद्दल त्यांच्या पत्नी तृप्ती राख यांना आज अभिमान वाटतो.

'मुलगी वाचवा अभियाना' अंतर्गत डॉ. राख यांनी आजपर्यंत 786 महिलांच्या नि:शुल्क प्रसूती केल्या आहेत, कारण त्यांनी मुलींना जन्म दिला होता.

त्यांच्या या कार्यासाठी बच्चन यांनीही त्यांचा 'रिअल हिरो' असा गौरव केला आहे.

कशी झाली अभियानाची सुरुवात

आजही काही कुटुंबांमध्ये मुलगा जन्माला यावा, अशीच अपेक्षा असते. मुलगा जन्मला की आनंद साजरा होतो, मिठाई वाटली जाते.

मुलगी झाल्यास अनेकांचा हिरमोड होतो. नातेवाईक दवाखाना सोडून जातात, मुलीची आई रडत बसते.

कुलदीपक शोधण्याच्या या नादात मुलामुलींचे गुणोत्तर बिघडत आहे, हे 2011च्या जनगणनेत प्रकर्षाने जाणवलं.

भारतात दर 1000 मुलांमागे 914 मुली जन्माला येतात. ही स्थिती सुधारण्याची नितांत गरज आहे.

डॉ. गणेश राख यांनी पुण्यात 2007 मध्ये मेडीकेअर हॉस्पिटल सुरू केले. मुलींच्या जन्मदराची ही स्थिती पाच वर्षं पाहिल्यानंतर 2012 मध्ये त्यांनी एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला.

"मुलगी जन्मल्यास कोणतीही फी घ्यायची नाही, असा मी 2012 साली निर्धार केला. तसंच प्रत्येक मुलीचा जन्म सेलिब्रेट करायचंही ठरवलं," असं डॉ. राख यांनी बीबीसीला सांगितलं.

पुढे या निर्धाराचं 'मुलगी वाचवा अभियानात' रूपांतर झालं.

हमालाच्या मुलाचा संघर्ष

डॉ. गणेश यांना बालपणापासून कुस्तीपटू व्हायचं होतं. पण घरी अठराविश्वे दारिद्र्य. वडील पुण्यात हमाल होते. आई लोकांच्या घरी धुणी-भांडी करायची. मग हे स्वप्न पूर्ण होणार तरी कसं?

पहिलवानी करायची म्हटलं की अंगात ताकद लागते, खूप खावं लागतं.

'गरज पडल्यास मी पुन्हा हमाली सुरू करीन', असं म्हणत डॉ. राख यांच्या अभियानाला त्यांचे वडील आदिनाथ विठ्ठल राख यांनी पाठिंबा दिला.

"सर्वांचं जेवण तू एकटाच संपवशील आणि बाकी सगळे उपाशी राहतील," असं डॉक्टरांची आई त्यांना म्हणायची.

त्यामुळं गणेश यांनी मग डॉक्टरकी करायचं ठरवलं. आईचा आधार घेत अभ्यासावर लक्ष केंद्रित केलं.

समाजात भेदभावाला सामोरे जात आणि परिस्थितीवर मात करत गणेश डॉक्टर झाले.

आधी विरोध

सुरुवातीला या अभियानाला डॉक्टरांच्या घरच्यांचा विरोध होता. परिस्थिती बेताची आणि मुलगी लहान म्हणून डॉक्टरांच्या बायकोने विरोध केला. त्यांच्या भावांचाही विरोध होताच.

2011 सालच्या जनगणनेतील मुलींच्या जन्मदरानं डॉ. राख यांना चिंतेत टाकलं होतं.

पण त्यांच्या वडिलांनी मात्र त्यांना...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

अमिताभ बच्चन यांना आजवर अनेक चित्रपटांमध्ये तुम्ही हिरो म्हणून पाहिलं आहे. पण त्यांच्यासाठी हिरो कोण आहे, माहित आहे? पुण्याचे डॉ. गणेश राख.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉक्टरांच्या मते जसं सगळ्या महिलांसाठी गर्भावस्था एकसारखी नसते, तसंच मेनोपॉजची लक्षणं, त्यावेळेची शारीरिक-मानसिक अवस्थाही सगळ्या महिलांमध्ये एकसारखी नसते.

काही महिलांना मेनोपॉजच्या आधी नियमितपणे मासिक पाळी येत असते. काही महिलांमध्ये मासिक पाळीमधला रक्तस्त्रावहळूहळू कमी होतो आणि मग पाळी थांबते. काही महिलांमध्ये मासिक पाळीचं चक्र बदलत आणि पाळी महिन्याच्या महिन्याला न येता अनियमितता यायला लागते.

या कालावधीला 'पेरीमेनोपॉज' म्हणतात आणि याचा कालावधी काही महिने ते तीन-चार वर्षेही असू शकतो. जर एखाद्या महिलेला शेवटची पाळी आल्यानंतर 12 महिने पाळी आली नाही तर त्या महिलेचा मेनोपॉज सुरू झाला असं समजलं जातं.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

जगभरात महिलांचं मेनोपॉजचं सरासरी वय 49-51 असल्याचं मानलं जातं. पण भारतात महिलांचं मेनोपॉजचं वय 47-49 आहे. याचाच अर्थ भारतीय महिलांना जगातील महिलांच्या तुलनेत मेनोपॉज लवकर येतो.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉक्टरांच्या मते, कोव्हिड-19 नंतर होणाऱ्या या इन्फेक्शनच्या लक्षणाबाबत आई-वडीलांनी आणि घरातील सर्वांनी लक्ष ठेवलं पाहिजे. कोव्हिड-19 नंतर होत असल्याने डॉक्टरांनी या आजाराला 'कोविसाकी' असं नाव दिलं आहे.

गेल्या काही दिवसांपासून राज्यात कोरोनावर यशस्वी मात केलेल्या लहान मुलांमध्ये 'Multisystem Inflammatory Syndrome in Children' (MISC) किंवा 'Paediatric Multisystem Inflammatory Syndrome (PIMS) या आजाराच्या केसेस वाढत आहेत. मुंबई, ठाणे, वाशीच नाही तर वैजापूरसारख्या भागातही कोव्हिड-19 मुक्त झालेल्या मुलांना हे इन्फेक्शन झाल्याचं आढळून आलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कोरोनामुक्त झालोल्या लहान मुलांना एक दुर्मिळ इन्फेक्शन होण्याची शक्यता आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉक्टरांनीही आशा सोडली होती. मात्र जेसन यांनी योग्य आहार आणि व्यायाम याच्या बळावर तब्बल 89 किलो वजन घटवलं.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

जेसन यांना उच्च रक्तदाब, मधुमेह आणि झोपेचा आजार होता. त्यांचं वजन प्रचंड होतं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉक्टरांवर प्रचंड ताण आहे.

कोव्हिडच्या उपचारांसाठी दिल्या जाणाऱ्या स्टिरॉइड्सने रुग्णांमध्ये साखरेचं प्रमाण वाढतं. त्यामुळे डॉ. बक्षी यांच्यासारख्या डायबेटिस विशेषज्ञाची भूमिका रुग्णांसाठी महत्त्वाची ठरते.

कोव्हिड वॉर्डच्या राऊंडवेळी सर्वसाधारणपणे डॉक्टर आपला फोन बरोबर ठेवत नाहीत. म्हणून डॉ. बक्षी यांनी नर्सिंग स्टेशनमध्ये काम करत असलेल्या एका ज्युनियर डॉक्टरचा फोन मागून घेतला आणि पंख्यासमोर विश्रांती घेणाऱ्या सहकाऱ्याचा फोटो टिपून घेतला.

पीपीई म्हणजे पर्सनल प्रोटेक्टिव्ह इक्विपमेंटचा अर्थ होतो एन-95 मास्क, सर्जिकल मास्क, गॉगल, फेस शिल्ड, गाऊन, कॅप.

पीपीई किट परिधान केला की खाता येत नाही, पाणी पिऊ शकत नाही. नैसर्गिक विधींना जाऊ शकत नाही, कुणाची काही मदत घेऊ शकत नाहीत.

तुम्ही विचार करा, तुम्हाला काही महिने असा किट घालून काम करायला सांगितलं तर? तुमची अवस्था काय होईल?

पीपीई किट घालण्याची भीती

इन्स्टाग्राम अकाऊंटवर डॉ. बक्षी यांनी फोटोच्या खाली लिहिलं की, "पीपीई किट घातल्यानंतर अर्ध्या तासात घामाने भिजायला होतं. कारण तुम्ही डोक्यापासून पायापर्यंत पॅक असता.

एका वॉर्डातून दुसऱ्या वॉर्डात जाणारे डॉक्टर, नर्स, वॉर्ड हेल्पर्स, लॅब असिस्टंट, रेडियॉलॉजी स्टाफ, सफाई कर्मचारी आणि अन्य लोकांसाठी समस्या आणखीही आहेत.

पीपीई किट घालून शंभर मीटर चाललं तर धाप लागते. दोन मजले चढून गेलं तर श्वास घेणं अवघड होतं".

पीपीई किट घातला की खाता पिता येत नाही, नैसर्गिक विधींना जाता येत नाही.

डॉ. बक्षी लिहितात, "पीपीई किट घालून जेव्हा माणूस पंख्यासमोर बसतो तेव्हा पंख्याचा मोठा आवाज होतो. पण त्याची हवा आमच्यापर्यंत पोहोचत नाही. बाहेर जोरदार वारा वाहत असला तरी आम्हाला ते कळत नाही. अशा परिस्थितीत काम केल्याने मानसिक परिणामही होतो."

गेल्या वर्षभरापासून जास्त काळ लाखो डॉक्टर, मेडिकल स्टाफ आव्हानात्मक परिस्थितीत कोरोना संकटाशी दोन हात करत आहेत.

मुंबईत रेसिडेंट डॉक्टर असणाऱ्या भाग्यलक्ष्मी सांगतात, "कोव्हिडच्या दुसऱ्या लाटेमुळे आयुष्यात पहिल्यांदा कितीतरी माणसांना नकार द्यावा लागत आहे. व्हेंटिलेटर, ऑक्सिजन बेडच्या शोधात रुग्णांचे नातेवाईक फिरत आहेत. मात्र अशा कठीण परिस्थितीतही आम्हाला नाही सांगावं लागतं, कारण सगळे बेड्स भरलेले आहेत. हे अतिशय निराश करणारं आहे."

डॉक्टरांचे मृत्यू

अधिकृत आकडेवारीनुसार, कोरोना संकटाने आतापर्यंत...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

जुलै महिन्यात बॉम्बे हॉस्पिटलमध्ये डायबेटिसचे डॉक्टर राहुल बक्षी कोव्हिड वॉर्डच्या राऊंडवर होते. तेव्हा त्यांना एका खोलीत पीपीई किट परिधान केलेला एक कर्मचारी टेबल फॅनसमोर बसल्याचं दिसलं. तो कदाचित त्याची कोव्हिड वॉर्डाची आठ तासांची ड्युटी आटोपून थोडी विश्रांती घेत असावा.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डॉन लीनं तिचा कॅन्सरचा अनुभव शेयर केला आहे.

6 लाख फॉलोअर्ससोबत यूट्यूबवर तिनं हा अनुभव शेयर केलाय.

या व्हीडिओत ती तिचे केस कापत आहे.

केस कापण्याच्या तिच्या व्हीडिओला 39 लाख लोकांनी पाहिलं आहे.

अनेक लोकांनी मला त्यांचा पाठिंबा दर्शवला  आहे. अपेक्षेहून जास्त लोक तो व्हीडिओ पाहतील, असं मला वाटलं नव्हतं, असं ती सांगते.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

फेब्रुवारी महिन्यात कोरियाच्या ब्यूटी व्लॉगर डॉन ली हिला रक्ताच्या कर्करोगाचं निदान झालं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डोंगरगाव (ता. नागभीड, जि. चंद्रपूर) येथील बृहदश्मयुगीन शिलास्तंभ

पण पुढची साडेचार वर्षं अमितनं चंद्रपूर व भंडाऱ्यातील गावं पिंजून काढली आणि शंभरहून अधिक एकाश्म स्मारकं हुडकून काढली. त्यानं जमा केलेल्या माहितीने भारतीय पुरातत्व खात्याला संशोधनाची नवी दिशा दिली आहे.

खरं तर अमित एका सरकारी विमा कंपनीत प्रशासकीय अधिकारी आहे. पण इतिहासाची आवड त्याला स्वस्थ बसू देत नाही. जिथे जाईल तिथे तो ऐतिहासिक स्थळांना भेट देतो. 2014 मध्ये चंद्रपुरात बदली झाल्यावर त्यानं अशीच नागभीडला भेट दिली होती.

अमित सांगतो, "नागभीडच्या शिवटेकडीच्या पायथ्याला काही एकाश्म स्मारकं (Menhirs) आहेत. ती पाहण्यासाठी मी तिथे गेलो आणि यासारखी अजून काही स्मारकं आहेत का? याचा शोध घ्यायला लागलो. इथल्या स्थानिकांना मी याबद्दल विचारल्यावर त्यांनी जंगलात अशी काही स्मारकं असू शकतात असं सांगितले. त्यातील काही लोकांनी दिलेल्या माहितीच्या आधारे मी जंगलामध्ये विविध ठिकाणी फिरलो. तेव्हा मला अशी काही ठिकाणं आढळून आली, जिथे मोठ्या प्रमाणात एकाश्म स्मारकं होती."

महापाषाणयुगात मनुष्याच्या मृत्यूनंतर त्यांची आठवण म्हणून त्या दफनस्थळी लहान मोठ्या दगडांचा खच करून त्यामध्ये एक मोठा दगड उभा केला जायचा, त्यालाच एकाश्म स्मारक किंवा शिलास्तंभ म्हणतात.  चंद्रपुर-भंडाऱ्यात सापडलेली एकाश्म स्मारकं ही 1 फुटापासून ते 13 फुट उंचीची आहेत. हे सर्व अखंड शिलास्तंभ आहेत.

चंद्रपूर - भंडाऱ्यामधील बृहद्श्मयुगीन संस्कृतीचा शोध

अमितनं चंद्रपूर आणि भंडारा जिल्ह्यामध्ये अशी आठ नवी स्थळं शोधून काढली आहेत. यामध्ये चंद्रपुरातील डोंगरगाव, नवखळा, कोरंबी, कसरला, बनवाही, मांगली तर भंडाऱ्यातील, चांदी, चन्नेवाडा या गावांतील स्मारकांचा समावेश आहे. मात्र ही गावं शोधण्यासाठी 700 ते 800 गावं पिंजून काढावी लागल्याचं तो सांगतो.

चांदी (ता. पौनी, जि. भंडारा) येथील बृहदश्मयुगीन शिलापेटिका

फक्त एकाश्म स्मारकच नाहीत तर इतिहासपूर्वकाळातील अनेक दगडी रचना अमितनं शोधल्या आहेत. चंद्रपूरच्या जंगलांमध्ये सापडलेली ही स्मारकं महापाषाणयुगातील म्हणजे ती जवळपास 3000 वर्षांपूर्वीची आहेत. या स्मारकांमध्ये एकाश्म स्मारक (Menhirs), शिलावर्तुळ (Cairn circle),  शिलाप्रकोष्ठ (Dolmen) तर काही शिलापेटिका (Capstone)  असे दफनाचे प्रकार आहेत. अमितने 150 हून अधिक शिलास्तंभ, शिलावर्तुळे - 7, स्लॅबवर्तूळ - 33, शिलापेटिका -...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

चंद्रपूरच्या नागभीडमधल्या शिवटेकडीला अमित भगतनं पहिल्यांदा भेट दिली, तेव्हा आपल्या हातून अशा कुठल्या पुरातन स्मारकांचा शोध लागेल असं त्याला वाटलंही नव्हतं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डोक्यापासून टाचेपर्यंत दोरीनं उंची मोजायची आणि तीच दोरी निम्मी करून कमरेभोवती गुंडाळायची.

बघा करून...

निम्म्या दोरीत कंबर मावली नाही, तर त्याचा अर्थ तुमच्या अवयवांभोवती साठलेल्या चरबीचा हा प्रताप आहे.

त्यावर एकदम सोपा उपाय डॉक्टर सांगतात, कमी खा आणि जास्त व्यायाम करा!

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

उंची आणि कमरेचा घेर यांचा काही संबंध असतो आणि तो एक दोरीनं मोजता येतो. करून बघा!


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डोक्यावर तिरपी पांढरी गांधी टोपी, भेदक नजर, धोतराचा सोगा हातात धरलेला आणि तोंडाचा चंबू करून बेरकीपणानं हुंकारत निळूभाऊ बोलत.

ती त्यांची 'स्टाईल' होती. अनेक मिमिक्रीवालेसुद्धा निळूभाऊंची एवढीच नक्कल करत आणि करतात. प्रसंगी पदरची वाक्ये बोलतात आणि निळूभाऊंच्या नावावर खपवतात.

'बाई वाड्यावर या' हे वाक्य कदाचित त्यातलेच! पण हे वाक्य म्हणजे निळूभाऊंची खरी ओळख नव्हे.

खरंतर हे वाक्य निळूभाऊंनी कुठल्या चित्रपटात उच्चारलं होतं याविषयी कोणालाही माहिती नाही. (अगदी त्यांच्या मुलीला, गार्गीलाही ते असं कुठल्या चित्रपटात बोललेत का याविषयी शंका आहे.)

त्यामुळे आजच्या लोकांना 'बाई वाड्यावर या' ही निळूभाऊंची एवढीच आणि अशी ओळख राहणे हे माझ्या खट्टू होण्याचे कारण आहे.

सातारा-पुणे रस्त्यावर खंबाटकी घाटाच्या अलीकडे गेली 9 वर्षे निळूभाऊंचा फोटो रस्त्याच्या कडेला आहे आणि खाली लिहिलं आहे 'मोठा माणूस!'

निळूभाऊंची हीच ओळख मला आहे. 'मोठा अभिनेता' यापेक्षाही 'मोठा माणूस' ही निळूभाऊंची ओळख देखणी आणि खरी आहे.

चित्रपटातून दिसणारे निळू फुले मी वर्षानुवर्षे पाहतच होतो. त्यांची अनेक कामे मी पाहिलेली होती. त्यांच्याविना कुठलाही मराठी चित्रपट पूर्णच होऊ शकत नव्हता.

निळू फुले म्हणजे मराठी चित्रपटातील अमिताभ बच्चन! अनभिषिक्त सम्राट!

निळूभाऊंचं राजकारण

या सम्राटानं महाराष्ट्रातल्या ग्रामीण भागावर राज्य केलं. महाराष्ट्रातल्या सहकार चळवळीतील काँग्रेस नेता त्यांनी हुबेहूब साकारला. अमर्याद सत्ता आणि त्यातून येणारा माज निळूभाऊंनी अनेक भूमिकांतून दाखवला.

निळू फुले आणि डॉ. श्रीराम लागू

माझ्या मते लोहियावादी असणाऱ्या निळूभाऊंनी काँग्रेसवर असा राग काढला. साखर कारखानदार नेत्यांना चव्हाट्यावर आणून बदनाम करण्यात यांचा मोठा वाटा आहे.

हे सारं राजकारण निळूभाऊंना पूर्णतः ठाऊक होतं. किंबहुना हेच निळूभाऊंचं राजकारण होतं. त्याची समज या कामांमधून दिसायची. अशा प्रकारच्या भूमिका करत असताना आवाज, नजर आणि देहबोली या तीन गोष्टींवर निळूभाऊंची हुकूमत विलक्षण होती.

मराठी भाषेचे आणि त्यातल्या विविध बोलींचे त्यांना विचक्षण ज्ञान होते. ही त्यांची भाषा लोकनाट्यातून तयार झालेली होती. ती अस्सल रांगडी मराठी होती.

याचे प्रत्यंतर 'कथा अकलेच्या कांद्याची' आणि 'सखाराम बाईंडर' या नाटकातूनही येत असे. बेदरकार, बेमुर्वतखोर आणि बेजबाबदार हे तीन अवगुण ते सखाराममध्ये...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

'बाई वाड्यावर या' हे गाणं ज्या ज्या वेळेस मी पाहतो त्या त्या वेळेस मी खट्टू होतो. 'बाई वाड्यावर या' असं म्हणणारे निळू फुले आजकाल जास्त 'फेमस' झालेत आणि तीच त्यांची ओळख बनली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डोक्यावर हंडे, कळश्या घेऊन या महिला उन्हातान्हात पाटपीट करत जायच्या. त्यात पाणी मिळेलच याची खात्री नाही.

किमान त्यांचे शारिरीक श्रम कमी व्हावे यासाठी गुजरातच्या एका स्वयंसेवी संस्थेने त्यांना या ढकलगाड्या दिल्या. ही अशी 'वॉटरव्हील्स' पूर्वीपासून आफ्रिकेत आणि भारतात राजस्थानातही वापरली जातात.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

गुजरातच्या बनासकांठा जिल्ह्यातल्या एका आदिवासी जमातीच्या महिलांना पाणी आणण्यासाठी मैलोनमैल पायपीट करत जावं लागायचं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: डोनाल्ड ट्रंप

"ट्रंप हे एखाद्या माफिया डॉनप्रमाणे आहेत," असा आरोप कॉमी यांनी "A Higher Loyalty' या पुस्तकात केला आहे. या आरोपाबरोबरच त्यांनी काही दावे केले आहेत, ज्यांची सर्वत्र चर्चा होत आहे.

राष्ट्राध्यक्षपदी विराजमान झाल्यानंतर ट्रंप यांनी काही महिन्यांतच कॉमी यांची हकालपट्टी केली होती. त्यानंतर कॉमी यांनी हे पुस्तक लिहिलं आहे.

"माझ्यावर असलेल्या रागातूनच कॉमी यांनी हे पुस्तक लिहिलं आहे," असं ट्रंप यांनी ट्वीट केलं. तसंच कॉमी हे खोटारडे आणि विश्वासघातकी आहेत, असं ते म्हणाले.

कॉमी यांचं पुस्तक लवकरच प्रकाशित होणार आहे. त्या पार्श्वभूमीवर त्यांनी ABC न्यूजला मुलाखत दिली. त्या मुलाखतीत कॉमी यांनी ट्रंप यांच्याबाबत केलेल्या सहा खळबळजनक दाव्यांचा हा आहे सारांश -

1. राष्ट्राध्यक्षपदी राहण्याचा नैतिक अधिकार नाही

राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांची मानसिक स्थिती योग्य नाही, असे आरोप यापूर्वी झाले आहेत. या आरोपात काही तथ्य आहे का, असा प्रश्न ABC न्यूजचे अॅंकर जॉर्ज स्टेफानॉपॉलस यांनी केला. त्याला उत्तर देत कॉमी म्हणाले, की ट्रंप यांना स्मृतिभ्रंश झाला आहे किंवा ते पदावर राहण्यास मानसिकदृष्ट्या सक्षम नाहीत, असं मी म्हणणार नाही. पण त्यांना राष्ट्राध्यक्ष पदावर राहण्याचा "नैतिक अधिकार नाही".

पुढं ते सांगतात, "ट्रंप हे सातत्यानं खोटं बोलत आहेत. राष्ट्रीय सुरक्षेसारख्या मोठ्या विषयांवरही ते लोकांना अंधारात ठेवतात आणि लोकांकडून अपेक्षा करतात की त्यांनी त्यांच्या म्हणण्यावर विश्वास ठेवावा. ते स्त्रियांचा आदर करत नाहीत, त्यांना ते मांसाच्या तुकड्यांसारखं वागवतात. अशा व्यक्तीला राष्ट्राध्यक्षपदी राहण्याचा नैतिक अधिकार नाही."

2. माफिया डॉन सारखं वागतात?

कॉमी यांनी या आधी अमेरिकेतील कुख्यात गॅंबिनो माफिया घराण्याचा बिमोड करण्यात भूमिका बजावली होती.

"ट्रंप यांच्याबरोबर काम करताना मला माझ्या अगोदरच्या कामाची आठवण झाली," कॉमी सांगतात. "सगळीकडे सुन्न शांतता आणि डॉन सांगेल तीच पूर्व दिशा, अशी तिथं परिस्थिती आहे. त्यांच्याकडे नैतिकतेला आणि सत्याला काहीही किंमत दिली जात नाही. आपल्या नेत्याप्रती निष्ठाच सर्वांत महत्त्वाची."

ट्रंप यांची डॉनसोबत केलेली तुलना अतिशयोक्तीपूर्ण वाटत नाही का, असा प्रश्न त्यांना ABC च्या न्यूज अॅंकरनं विचारला असता ते सांगतात, "मला तसं वाटत नाही. मी अत्यंत जबाबदारीनं हे विधान करत आहे."

"मला...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप हे नैतिकदृष्ट्या पदावर राहण्यास अयोग्य आहेत, असा आरोप अमेरिकेच्या तपास संस्था FBIचे माजी संचालक जेम्स कॉमी यांनी केल्यानंतर खळबळ उडाली आहे.