डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोमशेखर

आता आपल्यालासुद्धा व्यक्त होता येईल अशी भावना त्यांच्या चेहऱ्यावर होती. पडवीत बसून ते आम्हा सर्वांची चर्चा अगदी मन लावून ऐकत होते.

पण खरंच त्यांना माझ्याकडे व्यक्त होता आलं? मी त्यांना समजून घेण्यात कमी पडलो? आमच्यात भाषेचा अडसर होता? कर्नाटकात सर्वत्र हे असंच चालतं?

गुजरातच्या निवडणुका झाल्या आणि सगळ्यांच्या नजरा कर्नाटककडे लागल्या. कर्नाटकात नेमकं काय होणार याची उत्सुकता मला सुद्धा लागली आहे. मग एक आठवड्यासाठी का होईना कर्नाटकात जाऊन यायचं मी ठरवलं. कर्नाटकातल्या इतर शहरांसोबतच मी हसनला भेट देण्याचा निर्णय घेतला.

हसन हा जिल्हा आणि आसपासचा परिसर जेडीएस म्हणजेच धर्मनिरपेक्ष जनता दलाचा बालेकिल्ला. या पक्षाची मुहूर्तमेढच इथं रोवली गेली होती.

बसच्या 3 तासांच्या प्रवासातच माझ्या लक्षात आलं की इथं जेडीएसचा किती आणि कसा प्रभाव आहे ते. वोक्कलिगा समाजातली मंडळी इथं मोठ्या प्रमाणात जेडीएसला मतदान करतात. माजी पंतप्रधान एच. डी. देवेगौडा त्यांचे सर्वोच्च नेते.

वाटेत बस ज्या ठिकाणी थांबली तिथं पानसुपारीवाल्यापासून ते नारळपाणीवाल्यापर्यंत सर्वंचजण जेडीएसबद्दल चांगलं बोलत होते.

हसनमध्ये गेल्यानंतर तिथल्याच एका कॉलेजमध्ये शिकणाऱ्या सुधन्वा नावाच्या विशीतल्या तरुणानं मला त्याच्या गावात नेण्याचं कबूल केलं. उगाने असं त्याच्या गावाचं नाव. हसन शहरापासून ते साधारण २५ किलोमीटर अंतरावर आहे.

हसन शहर सोडलं तर आजूबाजूच्या सर्व गावांना निसर्गानं भरभरून दिलं आहे.

संध्याकाळचे पाच वाजून गेले होते. उन्हाळ्याचे दिवस असल्यानं अंधार जरा उशिराच पडायला सुरुवात होणार होती. रस्त्याच्या दुतर्फा असलेली नारळाची झाडं आणि मावळतीचा सूर्य यामुळे उगाने गावातलं ते वातावरण अगदीच निसर्गरम्य वाटत होतं.

उगाने गावाकडे जाणारा रस्ता

मी येणार असल्याची माहिती त्यानं गावात आधीच दिली होती. त्यामुळे त्यांच्या गावातली काही मंडळी मला भेटण्यासाठी आणि चर्चा करण्यासाठी जमलेली होती.

आपुलकीनं स्वागत

गावातल्या कच्च्या रस्त्यांवरून प्रवास करून आम्ही एका सरकारी शाळेपाशी जाऊन पोहोचलो. 3 खोल्यांची ती शाळा तशी जीर्ण झाली होती. पण गावातल्या गरिबांसाठी तोच एक आधार होता.

शाळेपासून काहीच अंतरावर सुधन्वाचं घर होतं. त्याच्या दारी पोहोचताच लुंगीतल्या एका वयस्कर माणसानं आम्हाला हटकलं. नमस्कार-चमत्कार झाल्यानंतर सुधन्वानं त्यांच्याशी माझी ओळख करून दिली. मी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

त्यांना काहीतरी माझ्याशी बोलायचं होतं. गावात मी आल्याची उडती खबर त्यांना लागली होती. म्हणूनच गावातल्या अय्यंगारांच्या घरी येण्याचं धाडस त्यांनी केलं होतं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोमालियात स्त्रियांच्या जननेंद्रियाची शस्त्रक्रिया केली जाते.

दाहीर नूर यांच्या मुलीला खतनासाठी नेण्यात आलं. 17 जुलैला प्रचंड रक्तस्रावामुळे त्यांच्या मुलीचा मृत्यू ओढवला.

Female genital mutilation (FGM) ही या देशाची प्रथा आहे. या भागातली लोकांना यात काही वावगं वाटत नाही. शस्त्रक्रियेतले धोके त्यांना ठाऊक आहेत, असं दाहीर यांनी 'व्हॉइस ऑफ अमेरिका'शी बोलताना सांगितलं.

युनिसेफच्या आकडेवारीनुसार सोमालियातली 98 टक्के स्त्रियांची एफजीएम शस्त्रक्रिया झालेली आहे.

सोमालियाच्या घटनेनुसार FGMवर प्रतिबंध आहे. पण ते बेकायदेशीर मानलं जात नाही. FGMमध्ये स्त्रीच्या जननेंद्रियाचा काही भाग कापला जातो. वैद्यकीय कारणांव्यतिरिक्त कारणांसाठी अशा प्रकारे जननेंद्रियाच्या बाह्य भागाला इजा झाली तर स्त्रीला कायमस्वरुपी आरोग्यविषयक समस्या उद्भवू शकतात.

मी आयुष्यात अशा पद्धतीनं  FGM झालेलं पाहिलेलं नाही, असं डॉ. अब्दीराहमान ओमार हसन यांनी सांगितलं. डॉ. अब्दीराहमान हे धुसमारेब शहरातील हन्नानो हॉस्पिटलचे डीन आहेत. दाहीर नूर यांच्या मुलीला त्याच हॉस्पिटलमध्ये उपचारांसाठी आणलं होतं.

त्या मुलीचा जीव वाचवण्यासाठी प्रयत्नांची शर्थ करणाऱ्या डॉक्टरांच्या चमूत डॉ. अब्दीराहमान यांचा समावेश होता. त्या मुलीला धनुर्वात झाल्याचं डॉक्टरांनी सांगितलं. खतना करताना निर्जंतुकीकरण करण्यात आलेली उपकरणं न वापरल्याने जंतुसंसर्ग होतो. मात्र या सगळ्यानंतरही आपल्या मुलीच्या मृत्यूसाठी कोणीही जबाबदार नसल्याचं नूर यांचं म्हणणं आहे.

मुलींच्या वडिलांची हे प्रकरण पुढे रेटण्याचा निर्णय घेतला असता तरी त्याचा उपयोग नव्हता, असं गालकायो एज्युकेशन सेंटर फॉर पीस अँड डेव्हलपमेंट या महिला हक्कांसाठी काम करणाऱ्या संस्थेच्या संचालिका हावा अदेन मोहम्मद यांनी स्पष्ट केलं. कारण या मुलीची खतना करणाऱ्या स्त्रियांना अटक झालेली नाही.

आणि समजा अटक झाली तरी त्यांना कठोर शिक्षा होईल असा कडक कायदा नाही, असं त्यांनी रॉयटर्स वृत्तसंस्थेला सांगितलं.

सोमालियात दररोज अशा शस्त्रक्रिया होत असतात असंही त्यांनी सांगितलं.

सोमालियात FGM कायदेशीर गुन्हा करण्याच्या प्रयत्नांना राजकारण्यांनी खीळ घातल्याचं चित्र आहे. याला विरोध केल्यास किंवा त्यावर बंदी घातल्यास मतदार दूर जाण्याची राजकारण्यांना भीती आहे. ही प्रथा धर्माशी जोडली जाते. ही प्रथा न पाळणाऱ्या मुलींना सतत ऐकवलं जातं.

हे...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

स्वत:च्या दहा वर्षांच्या लेकीची खतना (जननेंद्रियाचा काही भाग कापण्याची प्रथा) करण्याचं धक्कादायक समर्थन सोमालियातील एका वडिलांनी केलं आहे. या शस्त्रक्रियेनंतर या मुलीचा मृत्यू झाला.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोलहून बीबीसी प्रतिनिधी लॉरा बिकर या संपूर्ण भेटीचं विश्लेषण करतात.

सोमवारच्या भेटीनं ट्रंप यांना खरंच काय मिळालं? सर्वप्रथम अणुचाचण्या जिथं केल्या जातात ती जागा बंद केली जाणार आहे. हे अजून झालेलं नाही, पण ते होईल असं आम्ही ऐकलंय. ते कधी होईल हे आपल्याला बघावं लागेल.

ट्रंप यांना संपूर्ण नि:शस्त्रीकरण करण्याचं वचन मिळालंय. पण त्यात दोन महत्त्वाच्या संकल्पना नाहीत. निश्चित आणि खात्रीलायक हे शब्द मात्र त्यात नाही.

अमेरिकेला नेमकं तेच हवंय. मात्र कागदोपत्री त्यांना असं काहीही सांगण्यात आलेलं नाही. ट्रंप यांना हवं असलेलं नि:शस्त्रीकरण कदाचित ट्रंप यांना मिळेलही पण ते कधी हे सध्या निश्चित नाही.

युद्धकैद्यांचे अवशेष परत देऊ असं किम यांनी ट्रंपना सांगितलं आहे. त्यामुळे अमेरिकेतले काही लोक नक्कीच सुखावले असतील.

मग किम जाँग-उन यांना काय मिळालं? तर त्यांची रॉकस्टारची प्रतिमा तयार झाली आहे. सहा महिन्यापूर्वी एकटा राहणारा, मानवाधिकारांचं उल्लंघन करणारा, सतत युद्धाची भाषा करणारा हुकुमशहा अशी त्यांची प्रतिमा होती. मात्र सिंगापूरमध्ये त्यांचं स्वागत करण्यात आलं.

सगळ्यांत महत्त्वाचं म्हणजे किम आता युद्धाच्या बाता मारणार नाहीत. अमेरिका आणि दक्षिण कोरिया यांच्यादरम्यान लष्करी कवायती होत होत्या. ट्रंप जाणूनबुजून उद्युक्त करतात असं किम गेल्या बऱ्याच काळापासून बोलत आहेत. या लष्करी कवायती थांबणार असल्याचं ट्रंप म्हणाले आहेत.

या युद्ध कवायती थांबवल्यामुळे आमचा बराच पैसा वाचेल असं ट्रंप म्हणाले. त्यामुळे ही भेट दोन्ही बाजुंसाठी सकारात्मक होती की फक्त किम यांचं पारडं जड होतं हे सांगणं सध्या कठीण आहे, कारण बैठकीचा संपूर्ण तपशील बाहेर आलेला नाही. कागदोपत्री तरी किम जाँग-उन हे खेळ जिंकले असं समजायला हरकत नाही.

जगभरातून प्रतिक्रिया

या ऐतिहासिक भेटीनंतर जगभरात अनेक प्रतिक्रिया उमटल्या.

रशियानं राक्षस हा राक्षस असतो, अशी प्रतिक्रिया दिली आहे.

इराणशी असलेला अणुकरार नुकताच अमेरिकेनं मोडला आहे, त्यामुळे इराणनं अमेरिकेवर विश्वास न ठेवण्याचा सल्ला दिला आहे

भेटीबाबत बहुतांश प्रतिक्रिया सकारात्मक आहेत. दक्षिण कोरियाचे राष्ट्राध्यक्ष मून जे इन यांनी नुकतीच किम यांची भेट घेतली होती. "दोन्ही कोरिया आणि अमेरिकेची ही भेट शांतता आणि सहकार्याचा एक नवा इतिहास रचेल," असं ते म्हणाले.

दक्षिण कोरियाच्या वर्तमानपत्रात सोमवाच्या भेटीचा...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सिंगापूरमध्ये सोमवारी ट्रंप आणि किम यांनी एका करारावर स्वाक्षरी केली. आम्हा दोघांसाठीही ही भेट अपेक्षेपेक्षा चांगली झाली, असं ट्रंप यांनी म्हटलं आहे. पण असं खरंच झालं आहे का?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोलापुरात मोदींचं स्वागत घोंगडी आणि पुणेरी पगडी भेट देऊन करण्यात आलं.

देहू-आळंदी पालखी मार्ग, घरकुलांची पायाभरणी, स्मार्ट सिटी, ड्रेनेज योजना अशा विविध विकासकामांचं भूमिपूजन मोदींनी आज केलं. यावेळी मोदींसोबत मंचावर महाराष्ट्राचे राज्यपाल के. विद्यासागर राव, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, केंद्रीय रस्ते दळणवळण मंत्री नितीन गडकरी, हेही उपस्थित होते.

सोलापुरात मोदींचं स्वागत घोंगडी आणि पुणेरी पगडी भेट देऊन करण्यात आलं. मोदींनीही यावेळी मराठीतून जनसागराशी संवाद साधत कार्यक्रमात अनेकांना आश्चर्याचा धक्का दिला.

"पंढरपूरच्या विठ्ठल रुख्मिणीला, सोलापूरचं दैवत सिद्धेश्वर, अक्कलकोटच्या स्वामी समर्थांना मी साष्टांग नमस्कार करतो. तसंच इथं जमलेल्या प्रत्येकाला अभिवादन करतो," असं मोदी यावेळी आपलं भाषण सुरू करताना म्हणाले.

यावेळी मोदी काय काय म्हणाले?

मोदी सोलापुरात

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस काय म्हणाले?

दरम्यान, पंतप्रधान मोदींच्या दौऱ्याला धनगर समाजाच्या कार्यकर्त्यांनी विरोध केला आहे. धनगर समाजाला आरक्षण देण्याचं आश्वासन पूर्ण न झाल्यानं या दौऱ्यावर बहिष्कार घालण्यात येईल, असं धनगर समाजाच्या नेत्यांनी जाहीर केलं होतं.

मोदी हे फसव्या घोषणा करतात, असा विरोधाचा सूर राष्ट्रवादीनं निदर्शनांद्वारे लावला आहे. दोन कोटी तरुणांना रोजगार, सोलापूरला टेक्स्टाईल हब करण्याचं आश्वासन, धनगर आणि मुस्लीम आरक्षण, अशा विविध मागण्यांवरून आंदोलन सुरू आहेत.

दुसरीकडे, शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांनी बीडमध्ये सभा घेताना फडणवीस सरकारवर कडाडून टीका केली. 'दुष्काळ गंभीर, पण शिवसेना खंबीर' अशा शब्दात ठाकरे यांनी जनतेला आश्वस्त करण्याचा प्रयत्न केला.

"मी एक दुष्काळ आटवतो, तुम्हीही एक दुष्काळ आटवा," अशा शब्दांत शिवसेनेला मतं देण्याचं आवाहन त्यांनी केलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

विविध विकासकामांच्या भूमिपूजन कार्यक्रमासाठी सोलापुरात आलेल्या पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी आज स्थानिक तसंच राष्ट्रीय मुद्द्यांवर भाष्य केलं. यादरम्यान त्यांनी विरोधकांवर हल्लाही चढवला आणि जाता जाता उपस्थित जनतेला ' तीळगुळ घ्या, गोड गोड बो ला ,' अशा शुभेच्छाही दिल्या.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोलापूर

एकीकडे राज्यात कोरोनाबाधितांची संख्या वाढत असताना सोलापूरने पहिल्या लॉकडाऊनमध्ये सुमारे 19 दिवस शून्य रुग्णसंख्येवर काढले. त्यामुळे शहरवासीयांच्या ग्रीन झोनमध्ये कायम राहण्याच्या आशा पल्लवित झाल्या होत्या.

पण पहिलं लॉकडाऊन संपायला दोन दिवस उरले असतानाच शहरात पहिला कोरोनाग्रस्त रुग्ण 12 एप्रिल रोजी आढळला आणि त्यानंतर चित्र बदललं. फक्त दीड महिन्यातच सोलापुरातील कोरोनाग्रस्तांची संख्या सुमारे साडेपाचशेच्या वर गेली आहे.

एकीकडे राज्य सरकार रेडझोनबाबत शिथितला आणून इतर जिल्ह्यांना मोकळीक देत असताना मुंबई, ठाणे, पुणे, औरंगाबादप्रमाणे सोलापूरही रेडझोनमध्येच आहे.

सोलापुरात इतक्या कमी वेळेत कोरोनाचा प्रसार कसा झाला, त्यामागची कारणं नेमकी काय, या प्रश्नांचं उत्तर शोधण्याचा प्रयत्न बीबीसी मराठीने केला आहे.

सोलापूर जिल्ह्यातील कोव्हिड-19 संदर्भातली आकडेवारी (23 मे 2020 पर्यंत)

शेकडो नागरिक पुणे-मुंबईतून परतले

सोलापूर जिल्हा राज्याच्या सीमावर्ती भागात आहे. इथं मोठ्या प्रमाणात शेजारील राज्यातील अनेक नागरीक स्थायिक झाले आहेत. विशेषतः यंत्रमाग कामगार, मोजमजुरी करून जगणारे, बिडी कामगार, बांधकाम मजूर यांची संख्या शहरात लक्षणीय आहे. याशिवाय शहरी गरीब मध्यमवर्गीय नागरिकही मोठ्या प्रमाणात आहेत.

गेल्या काही वर्षांपासून बहुतांश कुटुंबातील कुणी ना कुणी व्यक्ती कामाच्या निमित्ताने पुण्या-मुंबईत राहतो. हिंजवडीत काम करणाऱ्या इंजिनिअरपासून इतर छोटी-मोठी कामे करणाऱ्या मजूरांचा समावेश आहे. तसंच अनेक विद्यार्थी पुण्या-मुंबईत शिक्षण घेत आहेत.

दैनिक 'सांज'चे संपादक अविनाश कुलकर्णी सांगतात, "मुंबई-पुण्यात कोरोनाचे रुग्ण वाढत असतानाच अनेक नागरिक सोलापुरात परतत होते. या नागरिकांची नोंद ठेवणारं कुणीच नव्हतं. गावावरून नातेवाईक आल्याची माहिती अनेकजण क्वारंटाईन होण्याच्या भीतीने लपवत होते. याचाच परिणात आज कोरोना सोलापुरात इतका वाढला आहे.

शहरात लॉकडाऊन जाहीर होण्यापूर्वी आणि नंतर सुमारे एक लाखांपेक्षा जास्त नागरिक पुण्या-मुंबईवरून परतल्याचं सांगण्यात येत आहे. पण मार्च महिन्यात पुण्या-मुंबईवरून आलेल्या लोकांची माहिती प्रशासनाकडे पूर्णपणे उपलब्ध नाही. महापालिकेने केलेल्या सर्वेक्षणातही याची अचूक माहिती नोंदवली गेली नाही.

या लोकांची अचूक माहिती उपलब्ध असल्यास आवश्यक उपाययोजना करून संबंधित नागरिकांवर विशेष लक्ष देता आलं असतं. ...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सध्या जगभरात सगळीकडेच कोरोना व्हायरसचा हाहाकार सुरू आहे. रोजच वाढत असलेले आकडे पाहून कोरोनाचा प्रसार किती वेगाने होतो, याबाबतचे अहवाल, आकडेवारी आपल्याला रोज मिळत आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोलापूर जिल्ह्यातल्या वाकाव गावातल्या सुभद्रा सदाशिव कोकाटे यांची 5 एकर पेरुची बाग पावसामुळे आडवी झाली आहे.

2. आमच्याकडे 15 दिवसांपासून पाऊस सुरू आहे. त्यामुळे चार एकरावरं सोयाबीन पूर्ण सडलं. शेवटी उभ्या वावरात ट्रॅक्टर फिरवावा लागला.  30  क्विंटलच्या जवळपास सोयाबीन झालं असतं, पण पावसानं तोंडचा घास पळवला. - दीपक वाघ, जालना, मराठवाडा

3. आमच्याकडे आठ दिवसांपासून दररोज पाऊस सुरू आहे. पावसामुळे कापूस खाली लोंबलाय, बोंडं खराब झालीय. 15 एकरवर आम्हाला साधारणपणे 150 क्विंटल कापूस होतो, यंदा 80 क्विंटलपर्यंत कापूस व्हायची शक्यता आहे. अजून काही कुणी शेताची पाहणी करायला आलं नाही. -  नितेश भुरे, नांदेड, मराठवाडा

4. पावसामुळे आमचं सोयाबीन वाहून गेलं आहे. जी काही हाती लागली ती काळीडक पडली आहे. पाच एकरात माझा 40 क्विंटल सोयाबीन होते, यंदा ती 9 क्विंटल झाली आहे. मागच्या वर्षी पंचनामे होऊनही काहीच मदत मिळाली नाही, यंदा काय होईल माहिती नाही. -  सुभाष खेत्रे, बुलडाणा, विदर्भ

महाराष्ट्रातल्या शेतकऱ्यांची ही काही प्रातिनिधिक उदाहरणं.

बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचा पट्टा तयार झाल्यामुळे महाराष्ट्रात गेल्या काही दिवसांपासून सतत पाऊस पडत आहे. या पावसामुळे राज्यातल्या या शेतकऱ्यांप्रमाणेच इतर शेतकऱ्यांचं हजारो हेक्टरवरील शेतीचं नुकसान झालं आहे.

यातच आता मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे सोमवारी (19 ऑक्टोबर) सोलापूर जिल्ह्याचा दौरा करणार आहेत. तर राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार रविवार आणि सोमवारी (18 व 19 ऑक्टोबर) मराठवाड्याच्या दौऱ्यावर आहेत. विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीसही 9 जिल्ह्यांचा दौरा करून नुकसानीची पाहणी करणार आहे.

पण, नुसती पाहणी नको, ओला दुष्काळ जाहीर करून तातडीनं मदत करा, अशी शेतकऱ्यांची मागणी आहे. यामुळे ओला दुष्काळ काय असतो आणि आणि महाराष्ट्र सरकार ओला दुष्काळ जाहीर करणार का, याची माहिती आपण आता जाणून घेणार आहोत.

ओला दुष्काळ काय असतो?

ओला दुष्काळ ही दुष्काळाच्या विरुद्ध परिस्थिती असते. एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रात काही काळ सतत पाऊस पडल्यास त्यामुळे होणारं शेतीचं नुकसान म्हणजेच ओला दुष्काळ होय.

एखाद्या भागात दिवसभरात 65 मिलिमीटरपेक्षा अधिक पाऊस झाल्यास आणि या पावसामुळे 33 टक्क्यांहून अधिक पिकांचं नुकसान झाल्यास त्या भागाचा समावेश ओला दुष्काळग्रस्त भागात केला जातो.

याअंतर्गत कोरडवाहू शेतीसाठी जवळपास 13 हजार...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

1. माझ्या बहिणीची 5 एकर पेरूची बाग जागेवर आडवी झाली, इतका पाऊस पडलाय. बागेतली सगळी झाडं उपटून पडली. जी बाग 15 वर्षं जीव लावून सांभाळली, तिचं भविष्य झिरो झालंय. यंदा 20 ते 22 लाखांचं नुकसान होणार आहे. तलाठी पंचनामा करून गेलाय. - गोरक्षनाथ भांगे, सोलापूर, पश्चिम महाराष्ट्र


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोलापूरमधल्या लोकमंगल भंडारकवठे साखर कारखान्याला त्यांचा ऊस गेला आहे. पण कारखान्याने त्यांच्या ऊसाचं बिल अजून दिलं नाही, असं मकांदर सागंतात. याविषयी कारखान्याशी संपर्क साधला असता त्यांनी याविषयावर प्रतिक्रिया द्यायला नकार दिला आहे.

ऊस तुटून गेल्यावर 14 दिवसांत ऊसाचं बिल शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यावर जमा होणं अपेक्षित आहे. पण साखर कारखान्यांकडून तसं होताना दिसत नाहीये.

त्यामुळे साखर आयुक्तांनी 13 साखर कारखान्यांवर RRC कारवाईचे आदेश दिले आहेत. विशेष म्हणजे 13 पैकी 7 कारखाने एकट्या सोलापूर जिल्ह्यातले आहेत. ही कारवाई झाली तर कारखान्यातली साखर आणि इतर मालमत्ता जप्त होऊ शकते. साखर आयुक्तांनी महसूल वसूली प्रमाण (RRC) दिल्यानंतर संबंधित जिल्हातील जिल्हाधिकारी जप्तीची प्रक्रिया सुरू करतात.

"ज्या 13 कारखान्यांनावर ही कारवाई केली आहे त्यांनी शेतकऱ्यांच्या बिलातली 40 टक्के रक्कमही दिली नाही. शेतकऱ्यांच्या हितासाठी साखर आयुक्तालयाला साखर कारखान्यांवर निगराणी ठेवावी लागते," असं साखर आयुक्त शेखर गायकवाड यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं. तसंच आणखी 15 कारखान्यांना याच संदर्भात सुनावणीची नोटीस पाठवलीये, असंही त्यांनी सांगितलं.

शेतकरी अब्दुल रझाक मकांदर यांची पत्नी

वर्षभर राबल्यावर ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना शेवटी पैसे मिळतात. त्यावर त्यांच्या सगळ्या आर्थिक गोष्टी अवलंबून असतात. घरच्या लोकांचा दवाखान्याचा मोठा खर्च, लग्न, मुलांच्या कॉलेजची फी, शेतीच्या मशागतीचा खर्च असं सगळं त्या बिलावरचं अवलंबून असतं. पण तेच वेळेवर नाही मिळालं तर अनेक ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना सावकारांकडून व्याजावर पैसे घेण्यावाचून पर्याय नसतो.

मार्च 2021 पर्यंत राज्यातल्या 13 कारखान्यांनी सुमारे 556  कोटी 75 लाख रुपये थकवले आहेत. यंदा 187 कारखाने ऊसाचं गाळप करत आहेत. तर त्यापैकी सगळ्यांत जास्त म्हणजे 41 कारखाने हे केवळ सोलापूर जिल्ह्यात आहेत.

दरवर्षी दिवळीच्या दरम्यान राज्यात ऊस गाळपचा हंगाम सुरू होतो. तर पुढच्या वर्षी एप्रिल-मेपर्यंत कारखाने ऊस गाळप करतात. पण यंदा फेब्रुवारीअखेरच 31 कारखान्यांनी ऊस गाळप थांबवलं आहे. यामध्येही सोलापूर जिल्ह्यतल्या 25 कारखान्यांचा समावेश आहे.

RRC अंतर्गत कारवाई करणं म्हणजे काय?

Revenue and Recvory Certificate म्हणजे महसूल वसुली प्रमाणपत्र. कारखान्यांना गाळप हंगाम सुरू व्हायच्याआधी उसाला जाहीर केलेल्या रास्त आणि...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"ऑक्टोबर 2020मध्ये माझ्या ऊसाला तोड लागली. सगळा मिळून 430 टन ऊस गेला. पण त्यापैकी फक्त 70 टनाचे पैसेच मिळाले आहेत. बाकीच्या पैशासाठी मी कारखान्याकडे हेलपाटे घालतोय. माझी पत्नी दवाखान्यात आहे. तिच्या उपचारासाठी मला व्याजाने पैसे घ्यावे लागले आहेत," सोलापूरच्या कुरघोट गावचे शेतकरी अब्दुल रझाक मकांदर बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगत होते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोलो वनस्पती

मोदींनी त्यांच्या भाषणात जम्मू-काश्मीरसाठी सरकारनं घेतलेल्या निर्णयाचा उल्लेख केला आणि यामुळे राज्यातल्या लोकांना कसा फायदा होणार आहे, हेसुद्धा सांगितलं.

लडाखविषयी बोलताना त्यांनी एका वनस्पतीचं नाव घेतलं, तिचा 'संजीवनी बुटी' असा उल्लेख केला.

मोदींनी म्हटलं,"लडाखमध्ये 'सोलो' नावाची एक वनस्पती आहे. जाणकार सांगतात की, जास्त उंचीवरच्या आणि बर्फाच्छादित प्रदेशातील सुरक्षारक्षकांसाठी ही वनस्पती संजीवनी म्हणून काम करते. कमी ऑक्सिजन असलेल्या ठिकाणी रोगप्रतिकारक शक्ती टिकवून ठेवण्याची काम ही वनस्पती करते."

"अशी वनस्पती जगभरात पोहोचायला हवी की नको? अशा अनेक वनस्पती जम्मू-काश्मीर आणि लडाखमध्ये आहेत. या वनस्पतींची विक्री झाली, तर तिथल्या शेतकऱ्यांना फायदा होईल. त्यामुळे मी देशातील उद्योजक आणि अन्न उत्पादकांना आवाहन करतो की, जम्मू-काश्मीर आणि लढाखमधील स्थानिक वस्तूंना जगभरात पोहोचवण्यासाठी पावलं उचलावीत," ते पुढे म्हणाले.

सोलो वनस्पती काय आहे?

सोलो नावाची ही औषधी वनस्पती लडाखमध्ये आढळते. याशिवाय सैबेरियाच्या पर्वतरांगातही या वनस्पतीचं अस्तित्व आहे.

या वनस्पतीमध्ये बरेच औषधी गुण आहेत, असं Defence Institute of High Altitude and Research (DIHAR)चे संचालक डॉ. ओ.पी. चौरसिया सांगतात.

नरेंद्र मोदी

"भूक लागत नसेल, तर ती समस्या या वनस्पतीमुळे दूर करता येऊ शकते. तसंच यामुळे स्मृती तल्लख होते. इतकंच नाही तर सोलोचा वापर डिप्रेशनवर औषध म्हणूनही केला जातो," असं चौरसिया सांगतात.

सोलो वनस्पती 15 ते 18 हजार फूट उंचीवर आढळते. लडाखमध्ये ही वनस्पती खारदुंग-ला, चांगला और पेझिला या प्रदेशात आढळते.

लडाखमधील स्थानिक लोक या वनस्पतीपासून एक पदार्थ बनवतात, याला स्थानिक भाषेत तंगथुर म्हटलं जातं.

लडाखमध्ये हा पदार्थ लोकप्रिय आहे आणि आरोग्य उत्तम राहावं, तिचं सेवन केलं जातं.

सोलो वनस्पती

डॉ. चौरसिया सांगतात, "सोलो वनस्पतीच्या तीन प्रजाती प्रामुख्यानं आढळतात. यात सोलो कारपो (पांढरा), सोलो मारपो (लाल) आणि सोलो सेरपो (पिवळा) समावेश होतो."

भारतात लडाख हे एकमेव ठिकाण आहे, जिथं सोलो वनस्पती आढळते. लडाखमधील स्थानिक वैद्य आणि डॉक्टर या वनस्पतीचा वापर करून औषधी बनवतात. यासाठी  प्रामुख्यानं सोलो कारपोचा वापर केला जातो.

सोलो वनस्पतीचं वैज्ञानिक नाव रोडियाला (Rhodiola) आहे. DIHARमध्ये गेल्या 10 वर्षांपासून या वनस्पतीवर...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी 8 ऑगस्टला देशाला उद्देशून भाषण केलं, तेव्हा ते काय म्हणतात याकडे संपूर्ण देशाचं लक्ष लागलं होतं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडिया

बिहारमधील सरण जिल्ह्यातील रहिवासी मनोज सिंह व्हॉट्स-अॅपवरच्या स्वतःच्या उपस्थितीबाबत एखाद्या व्यावसायिकाप्रमाणे गंभीर आहेत.

या व्यतिरिक्त आणखी डझनभर व्हॉट्स-अॅप ग्रुपचे ते सदस्यही आहेत. त्यातील एक ग्रुप रक्तदानासंबंधीचा आहे.

ते सांगतात, "मी यूपी-बिहारच्या सीमेवर राहतो, दोन्ही बाजूच्या तीन ग्रुपचा मी सदस्य आहे. एवढंच नव्हे तर सरणमध्ये जवळपास सात-आठ न्यूज-ग्रुपचा मी सदस्य आहे. त्या ग्रुपमध्ये ज्या लिंक शेअर होतात, त्यातून आम्हाला क्षणाक्षणाची बातमी मिळत राहते आणि माझ्या ग्रुपमध्ये ती तत्काळ शेअर करतो. निवडणुकीच्या वातावरणात मेसेजच्या येण्या-जाण्याची वर्दळ जरा वाढलेय."

त्यांच्या गावातील लोकांमध्ये मनोज सिंह यांचं स्थान एखाद्या नेत्याइतकंच आहे.

ते सांगतात, "बिहारमधील सारण जिल्ह्यात जवळपास 3800 लोकांचं व्हॉट्स-अॅप नेटवर्क आणि 5000 लोकांचं फेसबुक नेटवर्क चालवणं हे काही सोपं काम नाहीये."

व्यवसायासोबतच व्हॉट्स-अॅप वापरत त्यांचा दिवस आरामात निघून जातो.

कोणत्याही राजकीय पक्षाचा संदेश काही मिनिटांमध्ये हजारो लोकांपर्यंत पोचवण्यासाठी मनोज सिंह यांच्यासारखे लोक उपयोगी ठरतात.

बिहारमधील निवडणुकीत असे लोक कधी राजकीय पक्षांसाठीचे 'सोशल मीडिया योद्धे' होऊन जातात याचा त्यांनाही अंदाज नसतो.

कोरोना साथीच्या काळात विधानसभा निवडणुकांना सामोरं जाणारं बिहार हे पहिलं भारतीय राज्य आहे. इथे जूनमध्ये आभासी सभांची सुरुवात झाली आणि सप्टेंबरमध्ये निवडणुकांची घोषणा झाली. ही सगळी निवडणूक समाजमाध्यमांवरूनच लढली जाईल, असं तेव्हा वाटत होतं.

परंतु, निवडणूक आयोगाने प्रत्यक्षातील सभांना परवानगी दिल्यानंतर, आभासी सभांचा रंग उडायला लागला.

आता तर अशी परिस्थिती आहे की, तेजस्वी यादव यांनी एका दिवसांत 19 निवडणूक सभा संबोधित करण्याचा विक्रम केल्याचा राष्ट्रीय जनता दलाचा दावा आहे.

मनोज सिंह

यापूर्वी त्यांचेच वडील लालू यादव यांच्या नावावर हा विक्रम होता, त्यांनी एका दिवसात 16 निवडणूक सभा संबोधित केल्या होत्या, असं सांगितलं जातं.

पण सगळी जनता काही सभेला जात नाही, त्यामुळे मनोज सिंह यांच्यासारखे लोक या निवडणुकीत नेत्यासारखीच भूमिका पार पाडत आहेत.

भारतीय जनता पक्ष (भाजप), राष्ट्रीय जनता दल (राजद), जनता दल- संयुक्त, काँग्रेस- या सर्वच पक्षांनी बिहारमधील निवडणुकांसाठी स्वतःच्या 'सोशल मीडिया वॉर रूम' तयार केल्या आहेत.

व्हॉट्स-अॅपला...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"मी लाकडांचा व्यवसाय करतो, आणि त्यासोबत समाजसेवादेखील करतो. सोशल मीडियाला समाजसेवेचं माध्यम म्हणून वापरतो. 'अनुभव जिंदगी का' या नावाने तीन व्हॉट्स-अॅप ग्रुप चालवतो. प्रत्येक ग्रुपमध्ये २५६ सदस्य आहेत. मी राहतो त्या परिसरात दहा किलोमीटरच्या आसपास कोणा गरीबाला किंवा आजारी व्यक्तीला मदत लागली, तर ती मी करतो."


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडिया कंपन्यांना अधिक जबाबदार बनवण्यासाठी कडक कायदा करण्याची गरजही जगभर व्यक्त होतेय. जर्मनीने तीन वर्षांपूर्वी केलेला  NetzDG हा कायदा एक मॉडेल म्हणून जगभरातून पुढे येतोय.

तुर्कस्तान, रशिया आणि ब्राझिल या देशांसह 12 देशांच्या सरकारांमध्ये जर्मनीसारखा कायदा लागू करण्यासाठी हालचाली सुरू झाल्या आहेत. पाहूया हा स्पेशल रिपोर्ट.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सोशल मीडियाचे प्लॅटफॉर्मच्या कार्यपद्धतीत बदल झाले पाहिजेत, असा आग्रह अमेरिकेन निवडणुकीतील राष्ट्राध्यक्षपदाचे दोन्ही उमेदवार धरत आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडिया जायंट असलेल्या फेसबुकने रिलायन्स इंडस्ट्रीजच्या रिलायन्स जिओमध्ये तब्बल 43 हजार 574 कोटी रुपयांची गुंतवणूक केली आहे.

या करारानंतर फेसबुकची रिलायन्स जिओमध्ये 9.99 टक्क्यांचे शेअर्स खरेदी केले आहेत. त्यामुळे आता फेसबुक रिलायन्स जिओमधली सर्वात मोठी शेअरहोल्डर बनली आहे.

फेसबुकने आपल्या न्यूजरूम पेजवर या करारासंबंधीची माहिती प्रसिद्ध केली आहे. "ही गुंतवणूक भारताप्रति आमची वचनबद्धता आणि रिलायन्स जिओने भारतात जे बदल घडवले त्याप्रति आमचा उत्साह दर्शविते.

चार वर्षांपेक्षा कमी कालावधीत रिलायन्स जिओने 38.8 कोटी लोकांना इंटरनेटशी जोडलं आहे. याने नवीन उद्योगांना पुढे नेण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आणि लोकांना नव्या पद्धतीने जोडण्याचं काम केलं.

फेसबुकने म्हटलं आहे, "आम्ही (फेसबुक) भारतात जिओच्या माध्यमातून अधिकाधिक लोकांशी कनेक्ट करण्यासाठी कटिबद्ध आहोत."

पुढे असंही म्हटलं आहे, "भारतात डिजिटल टेक्नॉलॉजीच्या सहाय्याने सामाजिक आणि आर्थिक पातळीवर वेगाने बदल घडत आहेत. गेल्या 5 वर्षात भारतात जवळपास 56 कोटी लोक इंटरनेट वापरू लागले आहेत."

"सर्व प्रकारच्या उद्योगांना नवीन संधी उपलब्ध करून देणं, हा आमचा उद्देश आहे. विशेषतः संपूर्ण भारतात पसरलेल्या 6 कोटींहून जास्त सूक्ष्म, लघू आणि मध्यम उद्योगांना सक्षम करणं हे आमचं लक्ष्य आहे. कारण, हेच लहान उद्योग देशात जास्तीतजास्त रोजगार उपलब्ध करून देतात.

"कोरोना विषाणुच्या या काळात आपण सर्वांनी एकत्र येत या जागतिक आरोग्य संकटाचा सामना करणं आणि येणाऱ्या काळात लोकांना आणि त्यांच्या उद्योग-व्यवसायांना मदत करण्यासाठी ठोस व्यासपीठ तयार करणं अत्यंत आवश्यक आहे."

कंपनीने आपली उद्दिष्टं स्पष्ट करताना सांगितलं की रिलायन्स जिओसोबत भागीदारी केल्याने भारतीयांसाठी शक्यतांच्या नव्या संधी खुल्या होणार आहेत. त्यासोबतच या भागीदारीचा फोकस वाढत्या डिजिटल अर्थव्यवस्थेत परिणामकारकरीत्या काम करणे आणि लोकांसाठी व्यवसायाचे नवे मार्ग तयार करणं असेल.

फेसबुक-रिलायन्स जिओ करार किती महत्त्वाचा?

बीबीसी प्रतिनिधी निखील इनामदार यांच्या मते हा करार फेसबुकला भारतात आणखी एक मोठं पाऊल रोवायला मदत करेल. यासोबतच जिओ ज्या सेवा आपल्या ग्राहकांना देते त्या सेवांमध्ये सुसंगतता आणण्यातही मदत होईल. यात लाईव्ह टिव्हीपासून ते म्युजिक स्ट्रिमिंग आणि मनी ट्रान्सफरचाही समावेश आहे.

सध्या फेसबुकचे सर्वाधिक युजर्स...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

लॉकडाऊनमुळे उद्योगधंदे बंद असताना जगातल्या दोन मोठ्या कंपन्यांना एक मोठी घोषणा केली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडिया व्हायरल फोटो

त्यांचा हा व्हायरल फोटो खरंच पराभवानंतरचा आहे का? आणि त्या खरंच रडल्या का?

पंकजा मुंडे यांचा हा फोटो चुकीच्या कॅप्शनसह शेअर करण्यात येत असल्याचं बीबीसीच्या फॅक्ट चेकमध्ये उघड झालं आहे.

महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीचा निकाल नुकताच जाहीर झाले. त्यामध्ये राज्याच्या ग्रामविकास मंत्री पंकजा मुंडे यांचा परळीमधून झालेला पराभव सर्वांत महत्त्वाचा मानला जात आहे.

परळीतून भाजपच्या पंकजा मुंडे यांना राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या धनंजय मुंडे यांनी पराभूत केलं. या निवडणुकीत पंकजा यांना 91 हजार 413 तर धनंजय यांना 1 लाख 21 हजार 555 मतं मिळाली. एकूम 30 हजार 142 मताधिक्याने धनंजय मुंडे यांनी विजय मिळवला आहे.

परळीमधला प्रचार अतिशय चुरशीचा राहिला होता. संपूर्ण प्रचारादरम्यान दोन्ही पक्षांकडून एकमेकांवर जोरदार टीका टिप्पणी झाली. प्रचाराच्या अखेरच्या टप्प्यात एका व्हीडिओ क्लिपमुळे परळीमधलं वातावरण ढवळून निघालं होतं.

सोशल मीडिया व्हायरल फोटो

या व्हीडिओ क्लिपमधल्या भाषणात धनंजय मुंडेंनी अपमान केल्याचं पंकजा मुंडे यांनी सांगितलं. त्यानंतर त्यांना व्यासपीठावरच चक्कर येऊन त्या पडल्याही होत्या. हे सगळं प्रचाराच्या शेवटच्या दिवशी शनिवारी 19 ऑक्टोबरला घडलं.

ही फोटो कधीचा आहे?

त्यानंतर सगळ्या राज्याचं लक्ष परळीकडे लागलेलं होतं. त्यानंतर टीव्ही 9 मराठी वृत्तवाहिनीने मतदानापूर्वी पंकजा मुंडे यांच्याशी बातचित केली. 21 ऑक्टोबर रोजी त्यांच्या युट्यूब चॅनेलवर ही मुलाखत अपलोड करण्यात आलेली आहे.

या मुलाखतीत बोलताना पंकजा मुंडे म्हणाल्या, "मी जेव्हा ती क्लिप पाहिली, दोन-तीन वेळा ते सगळं माझ्यासमोरून गेलं. तो राग, तो तिरस्कार, ते हावभाव या सगळ्या गोष्टींनी मला खूप हर्ट केलं. यामुळे माझा आत्मविश्वास गेला होता. तुमचं यातून खच्चीकरण व्हावं म्हणून हे केलं जात असल्याचं काही महिलांनी सांगितलं. तेव्हा मला कळलं की आता आपण बाहेर पडलं पाहिजे."

पंकजा मुंडे हे बोलत असताना त्यांच्या चेहऱ्यावरच्या हावभावाचा स्क्रिनशॉट काढून हा फोटो रडताना असल्यासारखं भासवण्यात आलं. जर पूर्ण मुलाखत पाहिली तर त्यावेळी पंकजा मुंडे रडल्या नव्हत्या, हे लक्षात येईल. पण निवडणुकीत पंकजा यांचा पराभव झाल्यानंतर हाच दुःखी हावभावांचा फोटो विविध सोशल मीडिया अकाऊंटवरून पोस्ट करण्यात येत आहे. पराभव सहन न झाल्यामुळे पंकजा मुंडे ढसाढसा रडल्याचं सांगण्यात आलं. जे...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

या फोटोमध्ये पंकजा मुंडे रडत आहेत, असंच तुम्हाला वाटत आहे का? हा फोटो सध्या व्हायरल होत आहे. यामध्ये परळी इथं झालेल्या पराभवामुळे पंकजा मुंडे ढसाढसा रडत असल्याचं सांगत हा फोटो पोस्ट करण्यात येत आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडिया, टीव्ही आणि वेबसाईट्सवर या फोटोची बरीच चर्चा झाली. या सर्वांचा विचार केल्यावर एकच गोष्ट लक्षात आली ती म्हणजे आमीर खान तुर्कस्तानला गेले आणि भारतातल्या अनेकांना ते रुचलं नाही. पण का?

उत्तर कदाचित हे असावं - कारण तुर्कस्तान पाकिस्तानचा मित्र आहे किंवा मग भाजप खासदार सुब्रमण्यम स्वामी यांनी म्हटल्याप्रमाणे तुर्कस्तान 'अँटी-इंडिया' (भारतविरोधी) आहे.

मात्र, या दोन्ही बाबी खऱ्या आहेत का?

तुर्कस्तानमध्ये भारताचे राजदूत म्हणून काम सांभाळलेले एम. के. भद्रकुमार सांगतात, "हे अगदी चुकीचं आहे. जे कुणी असं म्हणत आहेत त्यांना तुर्कस्तानविषयी काहीच माहिती नाही."

तुर्कस्तान भारताचा मित्र आहे की शत्रू? हे जाणून घेण्यासाठी या दोन्ही देशांच्या संबंधांचा इतिहास तपासावा लागेल.

मैत्रीचा पहिला प्रयत्न

1947 साली भारताला स्वातंत्र्य मिळालं आणि भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू सुरुवातीपासूनच ज्या देशांशी मैत्री स्थापित करायला प्राधान्य द्यायचे त्यापैकी एक देश होता तुर्कस्तान

दिल्लीतील जेएनयू विद्यापीठात पश्चिम आशिया विषयाचे प्राध्यापक ए. के. पाशा सांगतात की, दुसरं महायुद्ध संपलं तेव्हापासूनच तुर्कस्तानशी चांगले संबंध प्रस्थापित करण्याची नेहरूंची इच्छा होती.

प्रा. पाशा सांगतात, "तिथे मुस्तफा कमाल पाशा यांनी ऑटोमन सुलतानाला हटवून धर्मनिरपेक्ष, लोकशाही संघराज्याची स्थापना केली होती.  पहिल्यांदा एक मोठं मुस्लिम राष्ट्र धर्मनिरपेक्ष देश होणार असल्याने नेहरू फार प्रभावित झाले होते. भारतानंही असंच बनावे, अशी त्यांची इच्छा होती."

मात्र, दुसऱ्या महायुद्धानंतर जग अमेरिका आणि तत्कालीन सोव्हिएत संघ या दोन ध्रुवांमध्ये विभागलं गेलं. त्यानंतर सुरू झाला शीतयुद्धाचा काळ. या काळात तुर्कस्ताननं अमेरिकेचा हात धरला आणि पाश्चिमात्य राष्ट्रांची सैन्य संघटना असलेल्या नाटोमध्ये सहभागी झाला. पाकिस्तानसुद्धा अमेरिकेसोबत गेला.

भारताची निराशा झाली. कारण भारत शीतयुद्धात तटस्थ होता. पाश्चिमात्य राष्ट्रांचं नेतृत्व करणाऱ्या अमेरिकेचा गट असो किंवा साम्यवादी सोव्हिएत संघाच्या नेतृत्त्वाखालील गट यापैकी कुठल्याही गटात भारत सहभागी झाला नाही.

शीतयुद्ध काळात दुरावा वाढला

प्रा. पाशा सांगतात, "नेहरू यांना या गोष्टीचं खूप वाईट वाटलं की, आपण प्रयत्न करूनही तुर्कीने अमेरिकेसोबत जात पाश्चिमात्य देशांशी हातमिळवणी केली."

अशाप्रकारे शीतयुद्ध...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

प्रसिद्ध अभिनेता आमिर खान तुर्कस्तानचे अध्यक्ष अर्दोआन यांच्या पत्नीला भेटल्याचे फोटो आले आणि एकच वाद उफाळला.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियाचा अतिवापर मानसिक आरोग्यावर नकारात्मक प्रभाव टाकू शकतो, या चिंतेतून ही घोषणा करण्यात आली आहे.

फेसबुक, इन्स्टाग्रामवर तुम्ही किती वेळापासून स्क्रोल करत आहात हे तुमचं तुम्हालाही समजणार आहे. या टूलमुळे निर्धारित वेळ पूर्ण झाल्यानंतर रिमांइडरही लावता येईल आणि काही वेळासाठी नोटिफिकेशन्सही बंद करता येतील.

या नव्या टूलमुळे सोशल मीडियाच्या वापरावर परिणाम होईल का? यामुळे फार काही फरक पडणार नाही, असं काही लोकांचं म्हणणं आहे.

"यामुळे लोकांच्या फेसबुक आणि इन्स्टाग्राम वापरण्यात फार काही बदल होईल, असं मला वाटत नाही," असं Oxford Internet Instituteच्या ग्रँट ब्लँक यांनी न्यूजबीटला सांगितलं.

"लोकांनी जास्तीत जास्त वेळ फेसबुकवर व्यतीत करावा, पण सतत येणारी नोटिफिकेशन कंटाळवाणी वाटू नयेत, म्हणून आपल्या व्यावसायिक वृद्धीचं संतुलन राखण्याचा हा प्रयत्न आहे, असं मला वाटतं," ब्लँक पुढे सांगतात.

डिसेंबर 2017मध्ये फेसबुकनं एक ब्लॉग पोस्ट केला होता. त्यामध्ये फेसबुकवर जास्तीत जास्त वेळ व्यतीत केल्यानंतर होणाऱ्या नकारात्मक परिणामांबद्दल सांगितलं होतं.

मिशिगन विद्यापीठातल्या एका विद्यार्थ्याला सलग 10 मिनिट फेसबुकवर स्क्रोल करण्यास सांगितलं होतं. दिवसाच्या शेवटी या मुलाला अतिशय कंटाळवाणं वाटत होतं. याउलट जी मुलं इतर मुलांसोबत चाट करत होती त्यांची स्थिती ठीक होती.

जी माणसं एखाद्या लिंकवर अनेकदा क्लिक करताता अथवा एकच पोस्ट दोनदा लाईक करतात, त्यांचं मानसिक आरोग्य सरासरीपेक्षा वाईट असतं.

'माझ्या वेळेचा दुरुपयोग'

लाईफस्टाईल व्लॉगर आणि इन्स्टाग्रामच्या वापरकर्त्या एम. शेल्डन यांच्या मते, मित्र काय करत आहेत, हेच मी दिवसभर बघत असते.

"हा आपल्या कामाचा एक भाग असला तरी मला वाटतं की, फोन आणि सोशल मीडियाच्या वापरावर आपण खूप अवलंबून आहोत आता. मला थोडा मोकळा वेळ मिळाला तर मी तो स्क्रोल करण्यात घालवते," शेल्डन सांगतात.

"मी 24 तास सोशल मीडियावर असते. सतत सोशल मीडियावर असणं ही माझी गरज आहे. हे नवीन टूल किती उपयोगी आहे किंवा कसंय मला माहिती नाही. मी सोशल मीडियाचा खूप जास्त वापर करते, हे मला माहिती आहे. त्यामुळे नवीन काय कळणार हे सांगणं कठीण आहे", शेल्डन सांगतात. "पण रिमाइंडर नोटिफिकेशन्सची मदत होऊ शकते", असं त्यांना वाटतं.

"यामुळे फोन थोडा वेळ बाजूला ठेवावा, याची जाणीव मला होऊ शकते. गेल्या 6 तासांपासून तुम्ही हे अॅप वापरत...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

आपल्या अॅप्सवर लोकांनी किती वेळ घालवावा यावर बंधन घालता यायला हवं, यासाठी फेसबुक आणि इन्स्टाग्राम नवीन टूलची निर्मिती करत आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियामुळे तरुणांच्या मतदानावर कसा परिणाम होतो? - पाहा व्हीडिओ

भारतीय जनता पक्षाने तर यासाठी 9 लाख 'सेल फोन प्रमुखां'ची फौज तैनात केली आहे, तर काँग्रेसनं त्यांच्या कार्यांची माहिती शेअर करण्यावर भर दिला आहे. पण या सोशल मीडियावरच्या प्रचाराचा तरुणांच्या मतदानावर परिणाम होतो का? तो कसा आणि किती होतो? हे समजून घेण्यासाठी आम्ही 4 एप्रिलला (गुरुवार) लातूर जिल्ह्यातील मोहनाळ गाव गाठलं.

इथल्या धनंजय मुंडेला आम्ही भेटलो. 27 वर्षांचा धनंजय सध्या स्पर्धा परीक्षेची तयारी करतोय. पण त्यामुळे तो काही स्वतःला पुस्तकांच्या समुद्रात बुडवून घेतोय, असं नाही. धनंजय बऱ्यापैकी सोशल मीडियावर अॅक्टिव्ह असल्याचं सांगतो.

मोहनाळ येथील तरुण मतदार

सकाळी झोपेतून उठल्याउठल्या तो मोबाईल हातात घेतो आणि इंटरनेट ऑन केलं. सगळ्यात आधी तो व्हॉट्सअॅपवरील मेसेजेस 'चेक' करतो आणि मग फेसबुकवरचे नोटिफिकेशन्स पाहतो. ते एक-एक क्लिअर केल्यावरच तो बेडवरून उठतो आणि ब्रश हातात घेऊन बाकीचं आवरायला सुरुवात करतो.

आपल्यापैकी अनेकांचं आयुष्य बहुदा असंच असावं. पण सर्वांचे सकाळचे मेसेजस, नोटिफिकेशन्स वेगवेगळे असू शकतात.

काय होते धनंजयला आलेले मेसेज?

धनंजयला सकाळीच व्हॉट्सअॅपवर एक व्हीडिओ आला. त्याविषयी तो सांगतो, "सकाळी उठून व्हॉट्सअॅप चेक केलं, तेव्हा शरद पवारांचा एक व्हीडिओ आला होता. 1993 सालचा तो व्हीडिओ होता. किल्लारी भूकंपाच्या वेळी शरद पवारांनी कसं काम केलं, हे त्या व्हीडिओत सांगण्यात आलं आहे."

व्हॉट्सअप मेसेज

यानंतर त्याला अजून एक मेसेज व्हॉट्सअॅपवर आला. या मेसेजमध्ये लातूरच्या लोकसभा उमेदवारांच्या शैक्षणिक पात्रतेची तुलना करण्यात आली होती.

या मेसेजेसविषयी धनंजय सांगतो, "भाजपचे सुधाकर शृंगारे दहावी पास आहेत तर काँग्रेसचे मच्छिंद्र कामत पदवी पास आहे, हे सांगणारा एक मेसेज आला आहे. विरोधक मुद्दामहून शृंगारे यांना टार्गेट आहेत, असं त्यात म्हटलं आहे."

लातूर लोकसभा मतदारसंघात 18 एप्रिलला मतदान आहे.

धनंजय मुंडे

धनंजय हे सांगत असतानाच त्याच्याशेजारी बसलेल्या मनमोहन मुंडेनं व्हॉट्सअॅप ऑन केलं आणि तो सांगू लागला, "मला सकाळीच ABP न्यूज चॅनेलचा लोकसभा निवडणुकीचा सर्व्हे आला आहे. यात महाराष्ट्रात कोणत्या पक्षाला, किती जागा मिळणार, हे सांगितलं आहे."

26 वर्षांचा मनमोहन सध्या शेती करतो. पण दिवसभरात अनेकदा, अगदी तासातासाला व्हॉट्सअॅप चेक करत असतो, असं...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

लोकसभा निवडणुकीच्या मतदानाला सुरुवात झाली आहे. देशातील तरुण मतदारांपर्यंत पोहोचण्यासाठी राजकीय पक्ष सोशल मीडियावरून प्रचार करताना दिसून येत आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावर असे फोटो शेअर करण्यात आले होते.

टीव्हीवर प्रक्षेपित होणाऱ्या आयसीसीच्या स्पर्धांमध्ये सहभागी संघांना दोन रंगांचे किट सादर करावे लागतील असं पत्रक आयसीसीने जारी केलं. या नियमातून स्पर्धा आयोजित करणाऱ्या यजमान देशाला सूट देण्यात आली. उदाहरणार्थ यंदाचा वर्ल्ड कप इंग्लंडमध्ये आहे. त्यामुळे इंग्लंड संघाला एका किटमध्येच खेळण्याची सूट आहे.

आयसीसीच्या पत्रकानंतर बांगलादेश, श्रीलंका, अफगाणिस्तान आणि दक्षिण आफ्रिका यांनी मुख्य किटसह पर्यायी किट लाँच केलं.

आयसीसीने दोन स्वतंत्र रंगांचे किट असा उल्लेख केला आहे. फुटबॉलमध्ये होम आणि अवे म्हणजेच घरच्या मैदानावर मॅच असताना 'होम जर्सी' तर प्रतिस्पर्धी संघाच्या मैदानावर खेळताना 'अवे जर्सी' परिधान करून खेळतात. मात्र आयसीसीने होम आणि अवे जर्सी असा उल्लेख केला नाही.

दरम्यान न्यूझीलंड, वेस्ट इंडिज आणि ऑस्ट्रेलिया या संघांच्या जर्सीचा रंग अन्य कोणत्याही संघांच्या जर्सीशी मिळताजुळता नसल्याने त्यांना पर्यायी किटची गरज नसल्याचं स्पष्ट झालं.

आयसीसीच्या पत्रकानुसार, निळा आणि हिरवा रंग जर्सीत असणाऱ्या संघांनाच पर्यायी जर्सी परिधान करावी लागेल हे स्पष्ट झालं.

पीटीआय वृत्तसंस्थेनं दिलेल्या बातमीनुसार भारतीय संघ अफगाणिस्तान आणि इंग्लंडविरुद्ध ऑरेंज जर्सीत खेळायला उतरेल. कारण अफगाणिस्तान आणि इंग्लंड दोन्ही संघांच्या जर्सी निळ्या रंगाच्या आहेत. मात्र अफगाणिस्तानविरुद्धच्या लढतीत टीम इंडिया नेहमीच्या निळ्या रंगाच्या जर्सीतच खेळायला उतरली होती.

टीम इंडियाची जर्सी इंग्लंडविरुद्ध बदलणार का?

बीसीसीआयने टीम इंडियाच्या पर्यायी जर्सीबाबत कोणतीही घोषणा केलेली किंवा ट्वीट केलेलं नाही.

मात्र सोशल मीडियावर टीम इंडियाच्या या ऑरेंज जर्सीचे कथित फोटो अनेकांनी सोशल मीडियावरून शेअर केले.

टीम इंडियाची पर्यायी जर्सी अशी दिसणार का?

पाकिस्तान संघानेही अद्याप पर्यायी जर्सीबद्दल कोणतीही घोषणा केलेली नाही किंवा पर्यायी जर्सी लाँच केलेली नाही.

दोन्ही संघांच्या जर्सीज एकाच रंगाच्या असतील तर चाहत्यांचा गोंधळ उडू नये म्हणून फुटबॉलसह अनेक खेळांमध्ये दोन जर्सी वापरल्या जातात.

क्रिकेटमध्ये दक्षिण आफ्रिकेच्या संघाने नेहमीच्या हिरव्या रंगाच्या जर्सीच्या बरोबरीने पिंक जर्सी वापरली आहे. ब्रेस्ट कॅन्सरविषयी जागरुकता वाढवण्यासाठीच्या अभियानाला पाठिंबा म्हणून ही जर्सी वापरली जाते.

आयपीएल...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

इंग्लंडविरुद्धच्या मॅचमध्ये टीम इंडिया ऑरेंज जर्सीत खेळायला उतरणार का?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावर कलम 377 हा टॉप ट्रेंड ठरला. तिथंही लोकांनी या निर्णयाचं स्वागत केलं.

बीबीसी मराठीनं 'समलैंगिकता आता कायद्याने गुन्हा नाही, पण समाज मान्यता देईल का? तुम्हाला काय वाटतं?' असा प्रश्न वाचकांना विचारला होता. त्यापैकी काही निवडक प्रतिक्रिया अशा.

डेक्स्टर मुरगन यांनी यावर प्रतिक्रिया देताना लिहिलं आहे,"भारत एका दिखाऊ सहिष्णू राष्ट्राकडून खरोखर सहिष्णू आणि मुक्त असणाऱ्या राष्ट्राकडे वाटचाल करत आहे."

"मानवतेच्या दृष्टिकोनातून पहिला तर हा योग्य निर्णय आहे. न्यायालयानं मान्यता दिल्याने आता समाजही मान्यता देईल. फक्त थोडा अवधी लागेल,"असं श्याम ठाणेदार यांना वाटतं.

डॉ. अमोल मोलावदे यांनी काही प्रश्न उपस्थित करत त्याचं मत मांडलं आहे. ते लिहितात, "अनैसर्गिक म्हणजे काय हो? जे निसर्गात नसते ते. पण समलैंगिकता निसर्गात आहे. मग कोणत्या तत्त्वावर आपण अनैसर्गिक बोलता? हर एक गोष्ट जी निसर्गात आहे त्याला मान्य करावेच लागेल. मग आज करा नाहीतर उद्या पण मान्य करावेच लागेल."

सौरभ सूर्यवंशी यांच्यामते,"सगळं समाजमान्यतेसाठी राखून ठेवलं असतं तर लोकांचं जगणं मुश्किल होईल. समाजाने लोकांच्या खाजगी आयुष्यात कशाला डोकावायचे?"

"समलैंगिकांच्या काय भावना असतात माहीत नाही पण त्या खरंच नैसर्गिक भावना असतील तर या निर्णयाचे स्वागत," असं संगीता रामटेके म्हणतात. "समाज तर बऱ्याच गोष्टींना मान्यता नाही देत. पण देश कायद्यावर चालतो. समाजमान्यतेवर नाही," असंही त्या म्हणतात.

दादाराव अरुणाबाई पंजाबराव म्हणतात, "LGBT हा एक समाजाचा भाग आहे. आणि ते असणंही नैसर्गिक आहे. मग आपण का म्हणून त्याचं प्रेम हे गुन्हा ठरवावं?"

पुण्यातील समलिंगी जोडपं अमित गोखले आणि समीर समुद्र यांनी २०१० साली अमेरिकेत कायद्याची मान्यता नसताना लग्न केलं होतं. त्यांच्या या लग्नाला २०१४ साली कायदेशीर मान्यता मिळाली. या जोडप्याशी आज आम्ही फेसबुक लाईव्हमध्ये चर्चा केली.

पुण्यातील समलिंगी जोडपं अमित गोखले आणि समीर समुद्र यांना आनंदाश्रू अनावर झाले.

समीर म्हणाले, "माझ्याकडे माझ्या भावना शब्दात व्यक्त करता येत नाही. इतके दिवस नागरिक म्हणून आमचा दर्जा दुय्यम होता. कायद्याच्या नजरेत आम्ही गुन्हेगार होतो. समाज आम्हाला स्वीकारू शकत नाही, याचं दु:ख व्हायचं."

ते म्हणाले, "आम्ही खूप सहन केलं आहे. पण आता मी खूप खुश आहे. मला आता आमचं नातं कोणापासूनही लपवण्याची गरज नाही. आम्ही...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

समलैंगिकता आता भारतात गुन्हा राहिलेला नाही. समलिंगी संबंध गुन्हा ठरवणाऱ्या कलम 377 संदर्भात सुप्रीम कोर्टाने दिलेल्या या ऐतिहासिक निर्णयानंतर देशभरातील समलिंगी व्यक्ती आणि त्यांच्या हक्कांसाठी काम करणाऱ्या संस्था, संघटनांनी आनंदोत्सव साजरा केला. देशभरातील LGBTQ  समुदायाने दिल्लीत फ्लॅश मॉबचं आयोजनं केलं तर मुंबईसह इतर शहरांतही आनंदोत्सव साजरा करण्यात आला.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावर ट्रोल करणं, आडवेतिडवे प्रश्न विचारणं हे आता काही नवं नाही. पण अशा एका प्रश्नाला उत्तर दिल्यामुळे आणि त्याउत्तरात प्रश्न विचारण्याचा बाप काढणं मुंबईच्या महापौरांना महागात पडलं आहे.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

मुंबईच्या महापौर किशोरी पेडणेकर यांनी एका वृत्तवाहिनीला दिलेली मुलाखत ट्विटरवर शेअर केली होती. 1 कोटी लोकांना लस देण्यासंदर्भात पालिकेने काढलेल्या ग्लोबल टेंडरचा आणि त्याला 9 कंपन्यांनी प्रतिसाद दिल्याचा त्यात उल्लेख होता.

त्यावर एका व्यक्तीने कंत्राट कोणाला दिले असा प्रश्न विचारला होता. त्याला उत्तर देताना महापौरांनी 'तुझ्या बापाला' असे उत्तर दिले. यानंतर महापौरांवर ट्वीटरवर टीका होऊ लागली. त्यानंतर त्यांनी ट्वीट डीलिट केले. न्यूज 18 लोकमतने ही बातमी प्रसिद्ध केली आहे.

2. 'मातोश्री 'ने आमच्यासाठी दरवाजे बंद केले आहेत, आम्ही मातोश्रीवर जाणे बंद केलेले नाही'

राज्यातील राजकीय घडामोडींना आणि राजकीय नेत्यांच्या विधानांचं सत्र पुन्हा एकदा सुरू झाल्याचं चित्र दिसत आहे. माजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दोन दिवसांपूर्वी राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार यांची त्यांच्या निवासस्थानी भेट घेतली.

त्यानंतर ते एकनाथ खडसे यांच्या जळगावमध्ये भेट देऊन आले.

देवेंद्र फडणवीस

या भेटीवर शिवसेना नेते संजय राऊत यांनी टिप्पणी केली होती. 'असेच एक दिवस ते मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांचे निवासस्थान मातोश्रीवरही येतील' अशी टिप्पणी राऊत यांनी फडणवीसांसदर्भात केली होती. त्याला फडणवीस यांनी 'मातोश्री 'ने आमच्यासाठी दरवाजे बंद केले आहेत, आम्ही मातोश्रीवर जाणे बंद केलेले नाही'  असं उत्तर दिलं आहे.

जळगाव नंतर देवेंद्र फडणवीस यांनी नांदेडमध्ये  शंकरराव चव्हाण शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय आणि रुग्णालयाला भेट दिली. त्यानंतर पत्रकारांशी बोलताना त्यांनी राऊत यांना उत्तर दिले आहे. ही बातमी महाराष्ट्र टाईम्सने प्रसिद्ध केली आहे.

3. 'जनता ठरवेल काम किती केलं आणि वसुली किती केली ते'

मुंबई महानगर पालिकेच्या निवडणुका पुढे ढकलल्या जाण्याचा शिवसेनेचा डाव आहे तो आम्ही हाणून पाडू असं विधान भाजपचे नेते आशीष शेलार यांनी दोन दिवसांपूर्वी केलं होतं. त्याला मुंबईच्या महापौर किशोरी पेडणेकर यांनी उत्तर दिलं होतं.

'शिवसेना कामाच्या बळावर निवडणूक जिंकते. शिवसेनेनं मुंबईत चांगलं काम केलं आहे, त्यामुळे निवडणूक हरण्याचा प्रश्नच...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

आज विविध वृत्तपत्र आणि वेबसाईटवर प्रसिद्ध झालेल्या बातम्यांपैकी पाच मोठ्या बातम्यांचा थोडक्यात आढावा...

1.  ट्विटरवर  बाप काढणं मुंबईच्या महापौरांना पडलं महागात


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावर तीही खास करून ग्रामीण भागात सध्या या सिनेमाची चर्चा जोरात सुरू आहे. कोणतही मोठं बॅनर नसलेला हा सिनेमा ग्रामीण भागातील तरुणाईसाठी चर्चेचा विषय ठरला आहे.

बबनच्या यूट्यूबरील ट्रेलरला 19 लाखांपेक्षा जास्त व्ह्यूज मिळाले आहेत. तर या सिनेमातल्याच 'साज ह्यो तुझा' या गाण्यानं 25 लाख व्ह्यूजचा टप्पा कधीच पार केला आहे. 'ख्वाडा' या पहिल्याच सिनेमासाठी राष्ट्रीय पुरस्कार मिळवणारे दिग्दर्शक भाऊराव कऱ्हाडे यांनी या सिनेमाचं दिग्दर्शन केलं आहे.

कोल्हापूरच्या शिवाजी विद्यापीठातला विद्यार्थी आणि पैलवानकी करत असलेला मतीन शेख यानं फेसबूकवर या सिनेमाचा उल्लेख देशी बोलपट असा केला आहे. तो म्हणतो, "एका धनगराच्या पैलवान पोरावर गावातील सरंजाम पांढरपेशी वर्ग कसा अन्याय करतो आणि या अन्यायाची परतफेड कशी होते हे या सिनेमातून मांडले आहे."

तर स्वप्नील माचवे फेसबूक पोस्टमध्ये म्हणतात, "मातीचा स्पर्श आणि बोलीभाषेचा गोडवा अप्रतिम कथानक आणि त्याहूनही सुरेख अभिनय. आजपर्यंत पाहिलेल्या सर्वोत्तम मराठी चित्रपटांपैकी एक, असा सिनेमा आहे."

सज्जन यादव यानं या सिनेमाची 'पोस्ट'भर स्तूती केली आहे. बबन पाहून खूप वेळ झोप लागली नाही, असं तो म्हणतो.

राम वडगावकर यानं फेसबूक पोस्टमध्ये मराठी मातीतील अस्सल गावठी आणि रांगडा बबन नक्की पाहा, अशी प्रतिक्रिया दिली आहे.

तर अक्षय कदम यानं ट्वीट करून बबन यावर्षीचा मराठीतील सर्वोत्तम सिनेमा असल्याचं म्हटलं आहे. सैराटनंतरचा सर्वोत्तम सिनेमा असं त्यांनं बबनचं वर्णन केलं आहे.

ग्रामीण भागातील भावविश्व मांडलं

या सिनेमाचे दिग्दर्शक भाऊराव कऱ्हाडे अहमदनगर जिल्ह्यातल्या गव्हाणवाडीतले आहेत. इथून काही अंतरावर पुण्यातलं शिरूर आहे. ते म्हणतात, "ग्रामीण भागात आजूबाजूला काय चालतं तेच मी सिनेमातून दाखवतो. दुसरं काही मला शक्यही नाही. ग्रामीण भागातल्या प्रेक्षकांना त्यांच्या जीवनाबद्दल पाहायला नक्कीच भावेल."

'ख्वाडा' या सिनेमाच्या निर्मितीसाठी कऱ्हाडे यांना स्वतःची जमीन विकावी लागली होती. यावेळी त्यांचे 5 मित्र प्रमोद चौधरी, भाऊसाहेब शिंदे, मोनाली संदीप फंड, योगेश बिंबळे आणि चंद्रकात राऊत यांनी या सिनेमच्या निर्मितीची जबाबदारी पेलली आहे.

"ख्वाडाला राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाल्यानं या सिनेमाची निर्मिती सोपी गेली. बबनच्या निर्मितीसाठी मित्रच पुढे आले," कऱ्हाडे सांगतात.

या सिनेमाचं काम 2 वर्षं सुरू होतं. बबनची...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

'एम-80'वरून एक तरुण डेअरीत दूध घालतो, याच एम-80 वरून प्रेयसीसोबत फिरतो, म्हशींच्या धाराही काढतो. गावच्या राजकारणातून हाणामारीही होते. 'हम खडे तो सरकारसे बडे,' असं त्यांच्या तोडचं वाक्य आहे, जोडीला शिव्याही आहेत. पश्चिम महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागात सर्रास दिसणारं हे चित्र साकारण्यात आलं आहे 'बबन' या सिनेमात.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावर त्या पुरुषाचं नाव जाहीर करावं की कायद्यानुसार लैंगिक अत्याचारासंदर्भात स्थापन्यात आलेल्या कार्यालयातील लैंगिक अत्याचाराविरोधी तक्रार समितीकडे तक्रार केली पाहिजे?

हा प्रश्न तेव्हा उपस्थित झाला जेव्हा राया सरकार या वकील महिलेने विद्यापीठात शिकणाऱ्या स्त्रियांना त्यांच्यावर जर कुणी लैंगिक अत्याचार केले असतील तर त्यांची नाव सांगा, असं आवाहन केलं.

या स्त्रियांनी पाठवलेल्या खासगी संदेशांवर आधारित 68 प्राध्यपकांची नावांची यादी राया सरकार यांनी फेसबुकवर जाहीर केली आहेत. यातील बहुतेक सर्वजण भारतीय आणि प्रसिद्ध विद्यापीठांतील आहेत. सोबतच या स्त्रियांची ओळख गुत्प ठेवण्यात आली.

ही नावं जाहीर करताना सरकार यांनी कुणाचीच परवानगी घेतली नाही, या आरोपांचीही कुठलीच माहिती दिली नाही, किंवा या आरोपांची संस्थांतर्गत किंवा इतर कोणतीही कायदेशीर चौकशी झाली होती का, हेही सांगितलं नाही.

राया यांनी त्यांच्या फेसबुक पेजवर लिहिलं आहे की त्यांचा उद्देश इतर विद्यार्थीनींना या प्राध्यापकांपासून असलेल्या धोक्याबद्दल सावध करणं आहे.

अपेक्षेपेक्षा जास्त संदेश मिळाले असल्याचंही त्यांनी म्हटलं आहे. सरकार म्हणतात की प्राध्यापकांची नावं जाहीर करण्याशिवाय स्त्रियां अशा प्रकरणांमध्ये कायदेशीर मदत कशी घेऊ शकतात, हे ही समजावून देण्याचा त्यांचा मानस आहे.

मतमतांतरे

पण अशी नावांची यादीच सोशल मीडियावर जाहीर करणं कितपत योग्य, यावर मतमतांतरे आहेत.

आणि यावरूनच आणखी एका वादाला तोंड फुटतं - महिलांना लैंगिक अत्याचारांविरोधात असलेल्या कायद्यात किंवा त्याच्याशी संबंधित समितीकडे जाण्यात अडचण आहे का?

राया सरकार यांना एका व्यक्तीविषयी तक्रार पाठवणाऱ्या सोनल केलॉग यांनी बीबीसीला सांगितलं की त्यांनी हा मार्ग निवडला कारण त्यांना कायदेशीर प्रक्रियेत विश्वास नाही.

त्या सांगतात की एखाद्या वरिष्ठ प्राध्यापकाविरुद्ध तक्रार करायला विद्यार्थीनींना मोठं धाडस दाखवावं लागतं. त्यानंतर एखादी चौकशी समिती नेमली गेली तर त्यावरही याच व्यक्तीचा प्रभाव असतो आणि संस्थेची भूमिक सहानुभूतीची नसते.

सोनल केलॉग आणि त्यांच्या मैत्रिणीची एकाच व्यक्तीविरुद्ध तक्रार होती. याची तक्रार त्यांनी गुजरात विद्यापीठाच्या कुलगुरूंकडे केली होती. पण कोणतीही कारवाई झाली नव्हती.

सोशल मीडियावर अशा प्रकारे नावं जाहीर करण्याचा गैरवापर होऊ शकतो, हे त्या मान्य करतात. पण त्या म्हणतात की जर...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कामाच्या जागी जर एखाद्या स्त्रीनं विरोध करूनही एखादा पुरुष तिला स्पर्श करत असेल, शरीर संबंधाची मागणी करत असेल किंवा आक्षेपार्ह भाषेचा वापर करत असेल तर त्या महिलेनं काय करावं?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावर फिरणारे 'ते'फोटो तुम्ही पाहिलेच असतील. कॉफिन घेऊन जाणाऱ्या लांबच लांब रांगा, मरणातही न सरलेलं एकाकीपण... आई मुलांना हात लावू शकत नाही, नवरा बायकोला धीर देऊ शकत नाही, जेष्ठांना डोक्यावरून हात फिरवून लहानांना आशिर्वाद देता येत नाही. कधी नव्हे ती अशी वेळ आलीये की आपल्या प्रियजनांना वाचवायचं असेल तर त्यांच्यापासून लांब पळणं हा एकमेव मार्ग आहे.

इटलीच्या हॉस्पिटलमध्ये शेवटच्या घटका मोजणाऱ्या अनेकांना आपल्या आप्तेष्टांना ना डोळाभरून पाहाता येतंय ना त्यांच्या चेहऱ्यावरून शेवटचा हात फिरवता येतोय.

आपली प्रिय व्यक्ती कोरोना व्हायरसला बळी पडली तरी त्यांचे अंत्यसंस्कार पाहणं अनेकाच्या नशिबात नाही,आणि त्यांच्या मृतदेहाला कवटाळून धाय मोकलून रडणंही!

कोरोना व्हायरसने काय केलं असेल तर माणसाला माणसापासून लांब केलं! कितीही क्लिशे वाटत असला तरी हा डायलॉग खराच आहे. कोरोना व्हायरसपासून स्वतःचा बचाव करायचा असेल तर इतरांपासून स्वतःला आणि स्वतःपासून इतरांना लांब ठेवण्याशिवाय गत्यंतर नाही. विलगीकरण, आयसोलेशन, क्वारंटिन, सोशल डिस्टन्स हे सगळे शब्द आता परवलीचे शब्द झालेत.

गेल्या काही दिवसांमध्ये तुमच्या बाबतीत असं झालं का की आपल्या मित्राला कडकडून मिठी मारावीशी वाटली पण मारता आली नाही, आपली बहीण परदेशातून सुखरूप परत आली पण तिला भेटायलाही जाता आलं नाही, अचानक आलेल्या आपत्तीमुळे गावाकडे जावं लागलं पण वडिलांचा हात हातात घेऊन त्यांची खुशाली विचारता आली नाही, की वर्क फ्रॉम होममध्ये बिझी असणाऱ्या नवराबायकोला अनेक दिवसांनी मनासारखा एकांत मिळाला खरा, पण एकमेकांच्या शेजारी बसण्याचीही धास्ती वाटायला लागली...

चुकूनही आपण एकमेकांना स्पर्श होणार नाही, याची काळजी घेतो आहोत, झालाच तर खसाखसा साबणाने हात धुवत आहोत. नाही याबद्दल हरकत काहीच नाही, हे करायलाच हवंय. पण या सगळ्यांत आपण एका महत्त्वाच्या मानवी गरजेपासून मुकतोय... स्पर्श!

हा स्पर्श आपल्या आयुष्यात किती महत्त्वाचा असतो? त्याच्यावाचून आपलं काही अडतं का?

बीबीसीच्या क्लॉडिया हेमंड या रेडियोसाठी मानसिक आरोग्यावर बेतलेला कार्यक्रम करतात. त्यांनी तज्ज्ञांशी बोलून आपल्या आयुष्यातलं स्पर्शाचं महत्त्व समजून घेतलं.

जीवनाशी होणारी पहिली ओळख - स्पर्श

गर्भात असलेल्या भ्रूणाला जाणवणारी सगळ्यांत पहिला संवेदना म्हणजे स्पर्श. त्यानंतर बाळाच्या ऐकू येणं, वास येणं किंवा चव घेता येणं अशा...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कोरोना व्हायरसने काय केलं असेल तर माणसाला माणसापासून लांब केलं. विलगीकरण,आयसोलेशन, क्वारंटाईन, सोशल डिस्टन्स हे सगळे शब्द आता परवलीचे शब्द झालेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावर फिरत असलेल्या फोटोमध्ये हा तरुण हवेत पिस्तुल रोखताना दिसतो. पोलीस या तरुणाला घेऊन जात असताना प्रसार माध्यमांच्या प्रतिनिधींनी त्याला त्याचं नाव विचारलं. हा तरुण अल्पवयीन आहे.

आम्ही फेसबुकवर या नावाने सर्च केल्यावर गोळीबाराच्या आधीची काही माहिती मिळाली. हे फेसबुक अकाउंट व्हेरिफाईड नाही. मात्र, या खात्यावरून जे फोटो आणि व्हिडियो शेअर करण्यात आले त्यावरून जामियामध्ये गोळीबार करणारा तरुण हाच असल्याचं कळतं.

गोळीबार करण्यापूर्वीची सर्व माहिती एका या फेसबुक अकाउंटवरून घटनास्थळावरूनच पोस्ट करण्यात येत होती.

बीबीसी इंडियन स्पोर्ट्सवुमन ऑफ द इयर

फेसबुक फीडच्या अनेक पोस्ट्समध्ये हा तरुण स्वतःला हिंदुत्व समर्थक असल्याचं सांगतो. या प्रोफाईलवर पूर्वी पोस्ट करण्यात आलेल्या काही फोटोंमध्ये हा तरुण  हातात पिस्तुल आणि मोठी कट्यार घेऊन दिसतो.

गोळीबार करण्यापूर्वी तरुणाने काय लिहिलं?

जामिया भागात फायरिंग करण्यापूर्वी  तरुणाने केव्हा आणि काय म्हटलं, बघूया.

30 जानेवारी, सकाळचे 10.43 वा. - कृपया सर्व बंधुंनी मला SEE FIRST करावं

10.43 AM - लवकरच सांगेन. उपदेश राणा

10.44 AM - CAAच्या समर्थनार्थ बसलेल्या एका व्यक्तीचा फोटो.

12.53 PM - जामिया भागातून फेसबुक लाईव्ह. यात गर्दी दिसते.

1.00 PM - एक मिनिट में बहन ** रहा हूं.

1.00 PM - आजादी दे रहा हूं.

1.00 PM - माझ्या घराकडे लक्ष ठेवा.

1.00 PM - मी इथे एकटाच हिंदू आहे.

1.09 PM - कॉल करू नका.

1.14 PM - माझ्या अंतयात्रेत मला भगव्यात गुंडाळून न्या आणि जय श्री रामच्या घोषणा द्या.

1.22 PM - इथे कुठलाच हिंदू मीडिया नाही.

1.25 PM - शाहीन बाग खेल खत्म.

यानंतरच्या काही फेसबुक लाईव्हमध्ये तरुणाने खांद्यावर बॅग घेऊन धरणं आंदोलन सुरू असलेल्या ठिकाणी दिसतो. या व्हीडियोमध्ये तो काहीच बोललेला नाही.

गोपाल मूळचा कुठला आहे?

दिल्ली पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार हल्लेखोर गोपाल नोएडालगतच्या जेवर इथला राहणारा आहे. जेवरमध्ये आंतरराष्ट्रीय विमानतळ उभारण्यात येत आहे.

गोपालने त्याच्या फेसबुक इंट्रोमध्ये लिहिलं आहे - "रामभक्त गोपाल नाम है हमारा. बायो में इतना ही काफी है. बाकी सही समय आने पर. जय श्री राम."

फेसबुक बायोमध्ये आपण बजरंग दलाशी संबंधित असल्याचं तो सांगतो. बजरंग दल राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाशी संबंधित संघटना आहे.

मात्र, 28 जानेवारी रोजी टाकलेल्या एका...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

दिल्लीतील जामिया भागात गोळीबार करणाऱ्या तरुणाला पोलिसांनी अटक केली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावर या एक्झिट पोलनंतर धाकधूक वाढली आहे

हे एक्झिट पोल पाहिल्यावर EVM हॅक झाले आहेत, असा मत डॉ. अमित अरोसकर नावाच्या एका ट्विटर युजर यांनी व्यक्त केले आहे.

काही लोकांनी आता "नरेंद्र मोदीच पुन्हा पंतप्रधान होतील," असा संदेश देणारे ट्वीटस केले आहेत. अनंत प्रकाश यांनी "राजतिलक की करो तैयारी, आ गए फिर भगवाधारी," असं ट्वीट केलं आहे.

सर्व वाहिन्यांवर वेगवेगळे एक्झिट पोल आल्यानंतर कॉमेडियन अतुल खत्री यांनी नमो टीव्ही वाहिनीवर उपहासात्मक टीका केली आहे. "नमो टीव्हीवरच्या एक्झिट पोलचा अंदाज आहे की 542 पैकी 542 जागा भाजपला मिळतील," असं त्यांनी फेसबुकवर लिहिलं आहे.

अभिनेते दिग्दर्शक भरत दाभोळकर यांनी "या पोलनंतर आता विरोधी पक्ष 24 मे ऐवजी मे 24 मध्ये (पाच वर्षांनंतर 2024 मध्ये) बैठक होईल," असं लिहिलं आहे.

चौकीदार बिनय शर्मा यांनी ट्वीट केलंय की "एक्झिट पोलचे भाकीत पाहाता राहुल गांधी यांनी बद्रीनाथला गेलं पाहिजे आणि पाच वर्षे आत्मपरीक्षण केलं पाहिजे."

रॉक बिट्टो यांनी काँग्रेसच सरकार स्थापन करेल, असं मत व्यक्त केलं आहे. "माझ्या कल्पना जर बरोबर असतील आणि मतदान पारदर्शकरीत्या झालं असेल तर काँग्रसेला सरकार स्थापन होण्याएवढ्या जागा मिळतील," असं ट्वीटमध्ये लिहून बिट्टो यांनी मी हे पुन्हा रिट्वीट करेन असं लिहिलं आहे.

नायाब हुसेन यांनी एक्झिट पोलमध्ये प्रादेशिक पक्षांनी चांगली कामगिरी केली असल्याचं दिसत आहे, असं निरीक्षण नोंदवलं आहे.

ABP न्यूज टीव्हीने दिलेल्या माहितीमध्ये 47 टक्के मतं प्रादेशिक पक्षांना, भाजपला 31 टक्के आणि काँग्रेसला 22 टक्के मतं मिळतील, असं ट्वीट केलं आहे. तसंच दक्षिण भारतातील एखादा प्रादेशिक पक्ष किंगमेकर होईल असं दिसत असल्याचं ते म्हणतात.

"जोपर्यंत अंडी उबवली जात नाहीत तोपर्यंत कोंबड्यांची मोजणी करू नका," असं नीरज कुमार यांनी ट्वीट केलं आहे.

"एक्झिट पोल हे साधारणतः चुकीचे असतात. म्हणून मी 23 मे पर्यंत थांबेन. अर्थात मला NDA सरकार सत्तेत यावं असं वाटतं," असं तुषार कोतवाल यांनी ट्वीट केलं आहे.

तुम्हाला काय वाटतं या एक्झिट पोलबद्दल? या पोस्टवर कमेंट करा...

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

23 मे रोजी लोकसभेच्या निवडणुकांचा निकाल जाहीर होत आहे. आज शेवटच्या टप्प्यातले मतदान संपल्यावर एक्झिट पोल जाहीर झाले. सोशल मीडियावर याबाबत संमिश्र प्रतिक्रिया व्यक्त होत आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावर हा फोटो दीक्षा यांनी टाकला आणि चर्चेला उधाण आलं. त्याला कारण ठरला तिचा नऊ वर्षांचा चुलतभाऊ.

सगळीच लहान मुलं अशी असतात. त्यांना नवनवीन गोष्टी ट्राय करायच्या असतात, आणि 'पिंटू-चिंकी कित्ती हुशार' म्हणून त्यांचं कौतुकही होतं. पण म्हणून आपण लहान मुलांना सगळ्याच गोष्टी करू देतो का?

मुलांनी काय करायचं आणि मुलींनी काय करायचं याचे आडाखे पक्के असतात समाजाचे आणि त्याबाहेर जाऊन कोणी काही नवीन ट्राय करायचं म्हटलं तर ते कोणालाच मान्य होत नाही.

म्हणूनच एखादा लहान मुलगा रडायला जरी लागला तरी 'काय रडतोस मुळूमुळू मुलींसारखा' असं म्हणून त्याला हिणवलं जातं. एखादा नाजूक असला, किंवा शांत असला तर बायल्या या शब्दाचा अर्थही कळायच्या आत त्याला ते लेबल चिकटवलं जातं.

अलाहबादच्या 'लिटिल कझ'च्या बाबतीत काही वेगळं घडलं नाही. तो नेहमीच्या उत्सुकतेने नवीन गोष्टी ट्राय करत असताना कोणीतरी त्याच्यावर डाफरलं, 'छक्का आहेस का तू'?

त्यानंतर जे घडलं ते सहसा भारतीय घरांमध्ये घडत नाही. दीक्षा बिजलानी या त्याच्या चुलत बहिणीने सगळा किस्सा ट्विटरवर शेअर केला आहे.

"लिटिल कझबरोबर तेच होतं जे आपल्या कोणाच्याही घरात होईल. त्याला चिडवताच, रागवतात, त्याच्यावर सगळे हसतात, कोणी त्याला समजून घेत नाही. तेच ते नेहमीचं जे सगळ्या पुरुषसत्ताक घरांमध्ये घडतं. आपले पुरुष तरी या पितृसत्ताक दमनातून कुठे सुटलेत?" दीक्षा बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगतात.

"त्या दिवशीही तेच झालं. माझ्या छोट्या चुलतभावाची आई कुठेतरी बाहेर जात होती. आवरुन झाल्यावर तिने छानशी लिपस्टिक लावली. तिच्याकडची एक मिनी लिपस्टिक संपत आली होती. माझी काकू ती फेकणार तेवढ्यात लिटिल कझने ती मागितली. काकूने फारसा काही विचार न करता त्याला दिली", दीक्षा सांगत होत्या.

"त्याने ती घेतली आणि आईसारखीच आरशासमोर उभं राहून लावली. ते पाहिल्यावर घरातून कोणीतरी जोरात ओरडलं, 'काय छक्का आहेस का असले धंदे करायला?' त्याला बिचाऱ्याला या शब्दाचा अर्थही माहीत नसेल."

"पण आपल्याला कोणीतरी खूप वाईट म्हणतं आहे एवढं त्याला कळलं. तो पलंगाखाली जाऊन लपला. आम्ही भावंड त्याची समजूत काढायला गेलो तर तो पडद्यामागे जाऊन लपला. जणू काही आपला लिपस्टिक लावलेला चेहरा सगळयांपासून लपवत होता."

मानसशास्त्राची विद्यार्थिनी असणाऱ्या दीक्षाला या सगळ्या वागण्याचा फार राग आला. पण घरातल्या मोठ्यांशी वाद घालून या प्रश्नाचं उत्तर...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सोशल मीडियावर हा फोटो दीक्षा यांनी टाकला आणि चर्चेला उधाण आलं. तिची ट्विटरवरची पोस्ट व्हायरल झाली. त्याला कारण ठरला तिचा नऊ वर्षांचा चुलतभाऊ. 'लिटिल कझ'ला गुलाबी रंग आवडतो, स्वयंपाक घरात लुडबूड करायला आवडते आणि आईची लिपस्टिक घेऊन ट्राय करायलाही आवडते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावरच्या उजव्या विचारसरणीच्या ग्रुप्समध्ये एक प्रक्षोभक आणि भावना भडकवणारा लेख वेगाने फिरतो आहे.

लेखाचं शीर्षक आहे- सोनिया गांधी हिंदूंचा तिरस्कार करतात-प्रणव मुखर्जींचं प्रतिपादन

गेल्या काही दिवसात भाजपचा पाठिंबा असलेल्या व्हॉट्सअपग्रुप्सवर हा लेख सैरावैरा फॉरवर्ड केला जात आहे. फेसबुक आणि ट्वीटरवरही हा लेख झपाट्याने शेअर होतो आहे.

काहींनी वेबसाईट्सच्या लिंकही दिल्या आहेत. पोस्टकार्ड न्यूज, हिंदू एक्झिबिशन, परफॉर्म इन इंडिया या अशा वेबसाईट्सनी या फेक लेखाला प्रसिद्धी दिली आहे.

प्रणव मुखर्जींनी आपल्या पुस्तकात सोनिया गांधी हिंदूंचा तिरस्कार करतात असं लिहिलं आहे अशा आशयाचे लेख या वेबसाईट्सनी गेल्यावर्षी अपलोड केले होते.

सोशल मीडियावर गेल्यार्षी फेब्रुवारी-मार्चमध्ये या वेबसाईट्सच्या लिंक शेअर होत असल्याचं रिव्हर्स इमेज सर्चद्वारे सिद्ध झालं.

सात पुस्तकं नावावर असणाऱ्या प्रणव मुखर्जींनी सोनिया गांधी यांच्याबद्दल 'द कोअलिशन इयर्स' या 2017 मध्ये प्रकाशित झालेल्या पुस्तकात खरंच असं लिहिलं आहे का?

या गोष्टीची शहानिशा करण्यासाठी, आम्ही प्रणव मुखर्जींच्या कन्या शर्मिष्ठा मुखर्जी यांच्याशी संवाद साधला. त्या प्रणब मुखर्जींच्या कार्यालयाचंही काम पाहायच्या.

सोनिया गांधी हिंदूंचा तिरस्कार करायच्या अशा आशयाचं कोणतंही लिखाण प्रणव मुखर्जी यांनी केलेलं नाही असं त्यांच्या कार्यालयातर्फे सांगण्यात आलं. ही बातमी पसरवणाऱ्या लेखांमध्ये कोणतंही तथ्य नाही, प्रपोगंडा गळी उतरवण्यासाठी असं भासवलं जात आहे.

7 जून 2018 रोजी प्रणब मुखर्जी नागपूर येथे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या कार्यक्रमात सहभागी झाले होते. शर्मिष्ठा यांनी 6 तारखेला ट्वीट करून वडील प्रणब यांना इशारा दिला होता.

शर्मिष्ठा यांनी त्यांच्या ट्वीटमध्ये म्हटलं होतं, ''लोक तुमचं भाषण विसरतील. तुम्ही संघाच्या व्यासपीठावर असल्याचे फोटो आणि व्हीडिओ वेगाने शेअर आणि फॉरवर्ड केले जातील. चिथावणीकारक मेसेजद्वारे तुमचे फोटो, व्हीडिओ शेअर केले जातील. नागपूरला संघाच्या व्यासपीठावर जाऊन तुम्ही भाजप आणि राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाला संशयास्पद आणि फेक बातम्या पसरवण्यासाठी आवतण देत आहात''.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

काँग्रेसच्या माजी अध्यक्ष सोनिया गांधी हिंदूंचा तिरस्कार करतात असे उद्गार माजी राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांनी काढले होते असे मेसेज सोशल मीडियावर फिरत आहेत. काय आहे सत्य?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावरही शेतकरी आणि या विधेयकांच्या समर्थनार्थ तसंच विरोधामध्ये प्रतिक्रिया व्यक्त होत आहे. या वादात सोमवारी (21 सप्टेंबर) अभिनेत्री कंगना राणावतनंही उडी घेतली.

कंगना राणावत हिने पंतप्रधान नरेंद्र मोदींचं ट्वीट रिट्वीट केलं.

या विधेयकांचा MSP वर परिणाम होणार नाही, याचं आश्वासन देणारं ट्वीट पंतप्रधानांनी केलं होतं. कंगनानं तेच ट्वीट रिट्वीट केलं.

त्याचबरोबर तिने सोशल मीडियावर जे काही लिहिलं त्यावरून तिला टीकेला सामारं जावं लागलं.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

कंगनानं म्हटलं, "पंतप्रधानजी, जर कोणी झोपला असेल, तर त्याला जागं करता येतं. पण ज्यानं झोपेचं सोंग घेतलंय. जाणूनबुजून काही न समजल्याचं दाखवत असेल तर आपण समजावून सांगून काही होणार नाही. हे तेच आतंकवादी आहेत, ज्यांनी CAA मध्ये एकाचंही नागरिकत्व नाही गेलं तरीही रक्ताचे पाट वाहवले होते."

कंगनाच्या या ट्वीटनंतर #Arrest_Castiest_Kangna हा हॅशटॅग ट्रेंड होऊ लागला. इतरही अनेक हॅशटॅग ट्रेंड होऊ लागले. कंगना राणावतला अटक करण्याची मागणीही होऊ लागली.

कंगनानं शेतकऱ्यांना 'दहशतवादी' म्हटलं अशी टीका सोशल मीडियावर होऊ लागली.

कंगनाचं काय म्हणणं आहे?

सोशल मीडियावर सोमवारी (21 सप्टेंबर) ट्रोल झाल्यानंतर कंगनानं टाइम्स ऑफ इंडियानं वेबसाइटवर प्रसिद्ध केलेली एक बातमी रिट्वीट करत आपली बाजू मांडली.

कंगननं आपल्या ट्वीटमध्ये म्हटलं, "CAA बद्दल जे लोक चुकीची माहिती आणि अफवा पसरवत होते, ज्यांच्यामुळे हिंसाचार झाला, तेच लोक आता कृषी विधेयकावर चुकीची माहिती पसरवत आहेत आणि देशात दहशत निर्माण करत आहेत. तेच लोक दहशतवादी आहे. मी काय म्हटलं हे तुम्हाला माहितीये. पण तरीही चुकीची माहिती पसरवत आहेत."

कंगनानं अजून एक ट्वीट करून म्हटलं, की जर मी शेतकऱ्यांना 'दहशतवादी' म्हटल्याचं सिद्ध करावं, तसं असेल तर मी ट्वीटर सोडेन.

कंगनानं पहिल्या ट्वीटनंतर आपले दोन ट्वीट केले. पण तिने मूळ ट्वीट डिलीट नाही केलं.

कंगना तिच्या ट्वीटवर ठाम आहे. 'आपण कृषी विधेयकाबद्दल गैरसमज पसरवणाऱ्यांना दहशतवादी म्हटलं, शेतकऱ्यांना नाही,' हीच तिची भूमिका आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

केंद्र सरकारनं मंजूर केलेल्या कृषी विधेयकांमुळे हरियाणा आणि पंजाबमधील शेतकऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर रोष दिसून येत आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावरील काहीजणांकडून मास्क आणि दारू यांबाबतच्या मीम्ससाठी 1953 साली प्रदर्शित झालेल्या 'श्यामची आई' सिनेमातील दृश्यांचा आधार घेतला जात आहे.

'श्यामची आई' सिनेमा पांडुरंग सदाशिव साने अर्थात साने गुरुजींच्या पुस्तकावर आधारित असून आचार्य अत्रेंनी या सिनेमाचं दिग्दर्शन आणि निर्मिती केली होती. 1954 साली हा सिनेमा भारत सरकारच्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्काराचा पहिला मानकरी ठरला होता.

'श्यामची आई'वरील मीम्सवर सामाजिक कार्यकर्ते हेरंब कुलकर्णी यांनी आक्षेप घेतला असून त्यांनी महाराष्ट्राचे गृहमंत्री अनिल देशमुख यांच्याकडे याबाबत ईमेलद्वारे तक्रारही नोंदवली आहे.

त्या 'मीम्स'मध्ये नेमकं आक्षेपार्ह काय आहे?

बीबीसी मराठीशी बोलताना हेरंब कुलकर्णी म्हणाले, "श्यामची आई पुस्तकाने 85 वर्षं महाराष्ट्रातील अनेक पिढ्यांना संस्कारी बनवले आहे. नैतिक प्रेरणा रुजवल्या आहेत. श्याम आणि त्याची आई हे प्रेम, विवेक, संस्कार सामाजिक भान याचे प्रतीक बनले आहेत. समाज अशा प्रतिकांनी प्रेरणा घेत असतो. तेव्हा इतर सगळे विषय सोडून केवळ 'श्याम' आणि 'श्यामची आई' यावर अनेक प्रतिमाभंजन करणारी चित्रे येऊ लागतात, दहा वर्षाच्या मुलाला तोंडी दारू पिण्याची भाषा टाकली जाते, तेव्हा ते अस्वस्थ करणारे आणि संतापजनक असते."

हेरंब कुलकर्णी यांनी आक्षेप नोंदवलेल्या मीम्समध्ये श्यामची आईच्या तोंडी 'श्याम, बायकोला दारुचा वास येऊ नये आणि कोरोना होऊ नये यासाठी काय वापरशील?'  हे प्रश्नार्थक वाक्य, तर श्यामच्या तोंडी 'मास्क' असं उत्तर दाखवण्यात आलंय.

हेरंब कुलकर्णी यांनी या मिमवर आक्षेप घेतला. मात्र, त्यांच्या म्हणण्यांनुसार, माझ्या आक्षेपानंतर सोशल मीडियावरील अनेकांनी आणखी अशाच पद्धतीचे बदनामीकारक मीम्स तयार केले आहेत.

मात्र, श्यामची आई किंवा श्याम हे कादंबरीतील पात्र आहे. त्यामुळे त्याकडे दुर्लक्ष नाही का करता येणार, असा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे. मात्र,त्यावर उत्तर देताना हेरंब कुलकर्णी प्रश्न विचारतात, "राम आणि कृष्ण या काल्पनिक व्यक्तिरेखा होत्या, असेही मानणारे लोक आहेत. पण त्यांच्यावरील चित्रपटातील प्रतिमांची ही अशा प्रकारच्या मीम्स लोक करतील का?"

ते पुढे म्हणतात, "पुतळ्याची विटंबना करताना तो दगडाचा असतो असा युक्तिवाद आपण करतो का? मानबिंदू लक्षात घेतले पाहिजेत आणि मानबिंदू म्हणजे त्यांचे विचार त्यामुळे अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य आणि विकृती यात फरक करायला...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

प्रतिभावंत लेखक आणि समाजसुधारक साने गुरुजी यांच्यावरील मीम्समुळे सध्या वादाला तोंड फुटलं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोशल मीडियावरून समाजात अशातंता पसरवणारी माहिती संबंधित वेबसाईटनं काढली नाही तर जर्मनीमध्ये त्यांना 50 यूरो म्हणजेच साधारण 3800 रुपयांचा दंड आकारण्यात येणार आहे.

या कायद्यानुसार, संबंधित वेबसाईटला नोटीस दिल्यानंतर 24 तासांच्या आत असा मजकूर काढावा लागणार आहे.

सोशल नेटवर्कसह इतर मीडिया साईट्ला हा कायदा लागू होणार आहे. ज्याच्या कक्षेत 20 लाख लो येणार आहेत.

प्रक्षोभक माहितीचा सामना करण्यासाठी ट्विटरनं नुकतंच आपल्या मार्गदर्शकतत्त्वांमध्ये बदल केला आहे.

फेसबूक, ट्विटर आणि यूट्यूबवरच्या माहितीवर यामध्ये प्रामुख्यानं लक्ष ठेवलं जाणार आहे. त्याचबरोबर रेड्डीट, टंब्लर आणि रशियन सोशल नेटवर्क व्हीके यांवरही तेवढंच लक्ष असणार आहे.

याशिवाय व्हिमीओ आणि फ्लिकर यांनासुद्धा या कायद्याच्या तरतुदी लागू होऊ शकतात.

जलद कारवाई

जून 2017 मध्ये 'The Netzwerkdurchsetzungsgesetz (NetzDG)' हा कायदा पास करण्यात आला. तर ऑक्टोबर 2017 मध्ये तो अंमलात आला आहे.

दरम्यान, जर्मन सरकारनं सोशल नेटवर्क साइट्सना 2017च्या अखेरीपर्यंत NetzDG कायद्याच्या तयारीसाठी वेळ दिला होता.

नामांकित सोशल मीडिया वेबसाइटवर जर्मनीमधून खोट्या बातम्या (fake news), धर्म, वंशाविरुद्ध अप्रचार पसरवण्याच्या अनेक घटना 2017मध्ये समोर आल्या होत्या.

त्यानंतर जर्मनीमध्ये यावर आळा घालण्यासाठी नियम करण्याची मागणी करण्यात आली होती.

जर्मन सरकारच्या न्याय विभागानं दिलेल्या माहितीनुसार, यासंबंधीचे फॉर्म सरकारी संकेतस्थळावर उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे.

या फॉर्मचा उपयोग करून जर्मन नागरिक NetzDG या कायद्याअंतर्गत वेबसाईटवरील प्रक्षोभक मजकूर आणि व्हीडिओविरुद्ध तक्रार करू शकणार आहेत.

या कायद्याअंतर्गत सोशल मीडिया कंपन्यांना जलद कारवाई करावी लागणार आहे. त्यासाठी संबंधित कंपन्यांना स्वतंत्र यंत्रणा उभारावी लागणार आहे. जेणेकरून कर्मचाऱ्यांना ताबडतोब कारवाई करता यावी, असं या कायद्यात नमुद करण्यात आलं आहे.

बहुतांश ऑनलाइन सामग्री 24 तासांच्या आत काढावी लागणार आहे. तर काही 'क्लिष्ट तक्रारी' निवारण्यासाठी एक आठवड्याची मुदत दिली जाणार आहे.

NetzDG कायद्याअंतर्गत मजकूर तपासण्यासाठी फेसबुकनं जर्मनीमध्ये शेकडो कर्मचाऱ्यांची नव्यानं भरती केली आहे.

NetzDG वरून मतभेद

या कायद्यामुळे जर्मनीत नव्या वादाला तोंड फुटलं आहे. यामुळं सेन्सॉरशिप लादली जाण्याची आणि अभिव्यक्ती...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

संपूर्ण जगात सोशल मीडियावर भडकावू भाषणं, शिवीगाळ, खोट्या बातम्यांची संख्या वाढत आहे. असा मजकूर ताबडतोब इंटरनेटवरून हटवण्यासाठी जर्मनीमध्ये लवकरच नव्या कायद्याची अंमलबजावणी होणार आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोसायटी ऑफ इंडियन ऑटोमोबाईल मॅन्युफॅक्चरर्स (सियाम)नुसार जुलैमध्ये 2,00,790 वाहनांची विक्री झाली. हा गेल्या 9 महिन्यांतला नीचांक आहे. यानुसार स्पोर्टस युटिलिटी व्हेईकल (एसयुव्ही)मध्ये 15% तर प्रवासी वाहनांच्या विक्रीत 36% घट नोंदवण्यात आली आहे.

या इंडस्ट्रीला ताबडतोब एक मदत पॅकेज मिळणं गरजेचं असल्याचं सियामचे महासंचालक विष्णु माथूर म्हणतात. जीएसटीचे दर तात्पुरते कमी केल्यासही इंडस्ट्रीला थोडा दिलासा मिळेल असं ते म्हणतात.

माथुर म्हणतात, "ऑटो इंडस्ट्रीची परिस्थिती जास्त खराब होऊ नये म्हणून या क्षेत्राच्या प्रतिनिधींनी नुकतीच सरकारसोबत चर्चा केली. आम्ही मदत पॅकेज देण्याची मागणी केली. गाड्यांवरचे जीएसटीचे दर कमी करण्यात यावेत, स्क्रॅपेज पॉलिसी आणण्यात यावी आणि वित्तीय क्षेत्र - विशेषतः गैरबँकिंग वित्तीय कंपन्या मजबूत करण्याची मागणी करण्यात आली आहे."

तर दुसरीकडे फेडरेशन ऑफ ऑटोमोबाईल डीलर्स असोसिएशन (फाडा)नुसार या मंदीमुळे गेल्या तीन महिन्यांमध्ये दोन लाख लोकांनी रोजगार गमावला आहे.

आशिया खंडातली तिसऱ्या क्रमांकाची अर्थव्यवस्था असणाऱ्या भारतामध्ये गेल्या वर्षभरामध्ये वाहन खरेदीमध्ये मोठी घट झाली आहे. गैर-बँकिंग वित्तीय संस्थांनी कमी कर्ज दिल्याचा हा परिणाम असल्याचं म्हटलं जातंय.

याच कारणामुळे देशातल्या सर्वात मोठ्या कार उत्पादक कंपन्या - मारुती सुझुकी आणि टाटा मोटर्सनी आपल्या उत्पादनात कपात केलीय. परिणाम हजारो नोकऱ्या कमी झाल्या. या सगळ्यामुळे वाहन उद्योगामध्ये आतापर्यंतची सर्वात मोठी घट नोंदवण्यात आली आहे.

भारतीय बाजारपेठेमध्ये मारुती सुझुकीचा हिस्सा 51% आहे. या कंपनीने जानेवारीमध्ये 1.42 लाख गाड्यांची विक्री केली. पण गेल्या सहा महिन्यांमध्ये 31 %ची घट झालेली आहे आणि जुलैमध्ये फक्त 98,210 गाड्यांची विक्री झाली.

देशांतर्गत बाजारपेठेतली दुसरी मोठी वाहन उत्पादक कंपनी असणाऱ्या ह्युंडाईच्या विक्रीमध्येही मोठी घट झाली आहे. जानेवारीमध्ये ह्युंडाईच्या सुमारे 45,000 वाहनांची विक्री झाली होती. पण यामध्ये 15% घट होत जुलैमध्ये फक्त 39,000 वाहनांची विक्री झाली.

शेअर बाजारातही या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये मोठी घसरण पहायला मिळाली आहे. जानेवारीपासून आतापर्यंत मारुतीच्या शेअर्सच्या किंमतीत 22% घसरण झाली आहे तर याच कालावधीत टाटा मोटर्सचे शेअर्स 29%नी घसरले आहेत.

या तुलनेत मुंबई शेअरबाजाराचा निर्देशांक सेंसेक्समध्ये...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सलग 9 व्या महिन्यामध्ये भारतातल्या वाहन उद्योगाने घसरण नोंदवली आहे. या वर्षीच्या जुलै महिन्यामधली विक्रीची आकडेवारी ही गेल्या 18 वर्षांतली सर्वात खराब कामगिरी आहे. या कालावधीत विक्रीमध्ये 31% घसरण नोंदवण्यात आली.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोहराबुद्दीन शेख आणि त्यांची पत्नी कौसरबी यांना 2005 मध्ये कथित एन्काऊंटरमध्ये मारण्यात आलं.

सर्व 22 आरोपींना कोर्टानं पुराव्यांअभावी निर्दोष मुक्त केलं आहे. हा निकाल सुनावताना कोर्टानं मात्र हतबलता व्यक्त केली आहे.

"तीन मृतांच्या नातेवाईकांबाबत मला दुःख वाटतं, पण मी असहाय्य आहे. कोर्ट पुराव्यांच्या आधारावर चालतं. दुर्दैवानं पुरावे गायब आहेत," असं न्यायाधिशांनी निकाल सुनावताना म्हटलं आहे.

तर कोर्टाच्या निर्णयावर खूश नसल्याचं सोहराबुद्दीन यांचे भाऊ रबाबुद्दीन यांनी सांगतिलं आहे. या निकालाला उच्च न्यायालयात आव्हान देणार असल्याचं त्यांनी म्हटलं आहे. त्यांनी न्यायाधीशांच्या निर्णयावर प्रश्न उपस्थित केले आहेत.

तुलसी प्रजापती चकमक प्रकरण सत्य असल्याचं कोर्टानं मानलं आहे, तर सोहराबुद्दीन चकमकीचे पुरेसे पुरावे नसल्याचं कोर्टानं म्हटलं आहे, अशी माहिती बचाव पक्षाचे वकील वहाब खान यांनी दिली आहे.

नेमकं प्रकरण काय?

सोहराबुद्दीन शेख हा गुजरात आणि राजस्थान पोलिसांना हवा असलेला अट्टल गुन्हेगार होता. स्थानिक मार्बल फॅक्टरी मालकांकडून खंडणीच्या नावावर पैसे उकळण्याचं काम करत असे.

नोव्हेंबर 2005 मध्ये दोन्ही राज्य पोलिसांतर्फे एका कथित एन्काऊंटरमध्ये सोहराबुद्दीनचा खात्मा करण्यात आला. केंद्रीय गुन्हे अन्वेषण विभाग अर्थात सीबीआयच्या तपासानुसार हे एन्काऊंटर रचण्यात आलं होतं.

सीबीआयच्या म्हणण्यानुसार, शेख आणि त्याची पत्नी कौसरबी हैदराबादहून सांगलीला जात होते. त्यावेळी गुजरात आणि राजस्थान पोलिसांनी वाटेतच रोखून त्यांचं अपहरण केलं. गांधीनगरजवळ त्यांच्यावर गोळ्या झाडण्यात आल्या. मारण्यापूर्वी सबइन्स्पेरक्टरने कौसरबी यांच्यावर बलात्कार केल्याचा कथित आरोप आहे.

तुलसी प्रजापती हा शेख याचा सहाय्यक या प्रकरणातील साक्षीदार आहे. दोन्ही बनावट चकमकी पाहणाऱ्या प्रजापतीला डिसेंबर 2006मध्ये गुजरातमधील बनसकांठा जिल्ह्यात कथितरीत्या मारण्यात आलं.

बनावट चकमकप्रकरणी सीबीआयने 38 लोकांवर आरोप निश्चित केले होते. यापैकी 16 जणांची सुटका करण्यात आली आहे.

अमित शहा यांची याप्रकरणातून निर्दोष सुटका करण्यात आली आहे.

यामध्ये भारतीय जनता पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष आणि खासदार अमित शहा यांचा समावेश आहे. शहा त्यावेळी गुजरातचे गृह राज्यमंत्री होते. शहा यांच्याव्यतिरिक्त काही वरिष्ठ पोलीस अधिकाऱ्यांची देखील सुटका करण्यात आली. आयपीएस अधिकारी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सोहराबुद्दीन शेख चकमक प्रकरणी मुंबईच्या विशेष सीबीआय कोर्टानं सर्व आरोपींची निर्दोष मुक्तता केली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सोहैल बट्ट नावाचा माणूस शीख धर्मीय लोक आणि पाकिस्तानातील त्यांच्या नेत्यांबद्दल आक्षेपार्ह बोलत असल्याचं व्हीडिओत दिसत आहे.

व्हीडिओत एक अज्ञात माणूस काही प्रश्न विचारतो. त्याला उत्तर देताना सोहैल बट्ट म्हणतो, "शीख धर्मीय मशिदीच्या बाजूला असलेल्या जमिनीवर डोळा ठेऊन आहेत. ती जमीन त्यांची आहे याचा त्यांच्याकडे कोणताही पुरावा नाही."

सोहैल बट्ट लाहौर शहरातल्या नौलखा बाजार इथल्या शहीदी स्थान भाई तारु जी जवळचा ऐतिहासिक गुरुद्वारा शहीद गंजच्या जवळच्या जमिनीविषयी बोलत आहे. शीख धर्मीयांसाठी ही अतिशय पवित्र जागा आहे कारण 1745 मध्ये भाई तारू यांची याठिकाणी हत्या करण्यात आली होती.

त्या व्हीडिओत सोहैल बट्ट दावा करताना दिसतात. ते म्हणतात की, ती जमीन जवळच्याच एका मशिदीची आहे. मदरसा उभारण्यासाठी त्यांनी ती देण्यात आली आहे.

इतिहास काय सांगतो?

पाकिस्तानातील एक नामवंत इतिहासकारांनी नाव न सांगण्याच्या अटीवर सांगितलं की अठराव्या शतकाच्या सुरुवातीला या जागी मशीद होती, मुघलांच्या काळात ती बांधण्यात आली होती.

शीखांनी या जागेवर कब्जा केला तेव्हा याच परिसरात शीख योद्धा भाई तारू सिंह यांच्या स्मरणार्थ गुरुद्वारा उभारण्यात आला. मुघल गव्हर्नरांच्या हातून भाई तारु सिंह यांचा मृत्यू झाला.

पंजाब प्रांतावर इंग्रजांनी कब्जा केला तेव्हा हे प्रकरण न्यायालयात गेलं. परंतु प्रत्यक्षात हा गुरुद्वाराच राहिला.

1940 मध्ये भारतातील सगळ्यांत मोठ्या ब्रिटनच्या न्यायालयाने अर्थात प्रीव्ही काऊंसिलने शीख समाजाच्या बाजूने निर्णय दिला. ती जमीन आणि गुरुद्वाराचा अधिकार शीखांकडेच राहिला. न्यायालयाने सांगितलं की अनेक वर्षं ही वास्तू गुरुद्वाराच होती. त्यादरम्यान मुसलमानांनी जागेवर किंवा वास्तूवर दावा सांगितला नाही.

फाळणीनंतरही हे प्रकरण वादग्रस्तच राहिलं. 1988 साली सबळ पुराव्यांअभावी ही जमीन गुरुद्वाराची असल्याचा निर्णय लाहौरच्या उच्च न्यायालयाने दिला होता.

आजही या जागेची जबाबदारी इवैकुई ट्रस्ट प्रॉपटी बोर्डाकडे आहे. बोर्डाने सोहैल बट्ट यांचे दावे पूर्णपणे फेटाळले आहेत.

शीख समाजाचं काय म्हणणं?

या घटनेमुळे जगभरातील शीख बांधव दु:खी आहेत आणि त्यांच्या भावना दुखावल्या आहेत, असं शीख गुरुद्वारा प्रबंधक कमिटीचे अध्यक्ष सतवंत सिंह यांनी फेसबुकरच्या व्हीडिओत म्हटलं आहे.

सोहैल बट्ट यांचा व्हीडिओ पाकिस्तान सरकारच्या धोरणाविरुद्ध आहे आणि पंतप्रधान...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

पाकिस्तानमध्ये लाहौर इथल्या नौलखा बाजार परिसरात असलेल्या गुरुद्वारा 'शहीदी स्थान भाई तारू जी' संदर्भात एक व्हीडिओ भारतात सोशल मीडियावर व्हायरल होतो आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौंदर्य प्रसाधानांच्या इंडस्ट्रीतल्या वाईट प्रथा आणि लोकांचा होणार छळ याचा बीबीसी शोध घेतंय.

स्वतःला जगाच्या फॅशन राजधान्यांपैकी एक म्हणणाऱ्या लंडनमधल्या ते या प्रकारच्या छळाला बळी पडलेत.

भीतीमुळे अनेक पीडित समोर येऊन बोलायला तयार नाहीत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

“माझी मैत्रिण एका बुटीकमध्ये काम करत होती आणि त्यांनी तिला दर्शनी भागात काम करायला मनाई केली. कारण त्यांना वाटलं की ती खूप कुरुप आणि जाड आहे. ती समोर दिसली तर लोक दुकानात येणार नाहीत,” मेकअप आर्टिस्ट झॅक सांगते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौंदर्यामुळे आयुष्य जर प्रगतीपथावर राहतं तर त्याचे काही दुष्परिणामही असतात!

तुम्ही फार देखणे आहात का? आपल्यापैकी कुणी याचा सखोल विचार केलेला नाही, असं नाही. आपण जर नसाल तर निदान आपण तसं दिसण्याचं स्वप्न तर किमान बघितलेलंच असतं.

आता सौंदर्य हे वर की शाप, यावर मानसशास्त्रात बऱ्याच कालावधीपासून संशोधन चाललं आहे. ज्यांना बांधेसूद शरीर लाभलंय, त्यांचं नक्कीच कौतुक होतं. पण त्यांना याची किंमतही मोजावी लागते का?

सामाजिक मानसशास्त्रज्ञ लिसा स्लॅटेरी वॉकर आणि टोनिया फ्रिवर्ट यांनी शार्लटमधील युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्थ कॅरोलिनामध्ये प्रत्यक्षातील पुराव्यांसह परीक्षण सादर केलं आहे. आणि तुमचा अजिबातच विश्वास बसणार नाही, असं निष्कर्ष हाती आले आहेत.

जर वरवर पाहिलं तर या सौंदर्याभोवती एक वलय कायम असतंच. आता हे बघा ना, एखादी व्यक्ती गुणी दिसली आणि सहयोगी असली तर आपण हे ठरवूनच टाकतो, की त्या व्यक्तीवर सगळ्याच बाबतीत कृपादृष्टी असणार आहे. "एखाद्या व्यक्तीला भेटल्यावर सुरुवातीच्या काळातील संवादापासूनच व्यक्तिमत्त्वाचे पैलू आपल्याला जाणवतात," असे वॉकर म्हणाल्या.

मानशास्त्रज्ञ म्हणतात, "जे सुंदर ते उत्तम मानलं जातं. आता उदाहरण द्यायचं झालं तर '30 रॉक' या सिटकॉमच्या प्रेक्षकांना हे `द बबल'म्हणून माहिती आहे. यातल्या जॉन हॅमचं पात्र कितीही अपुरं असलं तरीही स्वतःच्या देखणेपणामुळे त्याला आपण सर्वगुणसंपन्न असल्याचा भास त्याला होत राहतो.

कुणाच्या घशात काहीतरी अडकल्यावर एक डॉक्टर म्हणून करायची जी 'हायमलिक' क्रिया असते तीपण त्याला सहजपणे करता आली नाही, परंतु त्याच्या नैसर्गिक चार्ममुळे ते कसंतरी आपली मेडिकलची पदवी मिळवली.

सौंदर्याचं उणेपण

उपलब्ध असलेल्या पुराव्यांनुसार हे `बबल' खरंच अस्तित्वात आहे. वॉकर आणि फ्रिवर्ट शिक्षण व्यवस्थेतली उदाहरणं देतात. शाळेत आणि युनिव्हर्सिटीमधले शिक्षक देखणे विद्यार्थी अधिक सक्षम किंवा प्रतिभावान असतात, असं शिक्कामोर्तब करतात, आणि अर्थातच त्यांच्या गुणांवर त्याचा चांगला परिणाम होतो.

आता हा पारदर्शी 'बबल' वर्षागणिक फुगतच राहतो. "अर्थात हा संकलित परिणाम आहे,'' असं फ्रिवर्ट विषद करतात. त्या म्हणतात की यामुळे "तुमच्यात अधिक आत्मविश्वास येतो आणि तुमची श्रद्धा सकारात्मक बनते आणि तुमच्या सक्षमता आजमावायला अनेक संधी मिळतात."

कामाच्या ठिकाणी तुमचा चेहरा म्हणजे तुमचं नशीब बनतो. या सर्व गोष्टींचा विचार केला...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

तुम्हाला टीव्हीवरच्या जाहिरातीतली ती मुलगी आठवत असेल, जी फेयरनेस क्रीम लावून मुलाखतीला जाते आणि तिला नोकरी मिळते. किंवा तो तरुण जो शाहरुख खानने दिलेल्या क्रीममुळे एका मुलीला डेटवर घेऊन जाण्यात यशस्वी ठरतो. अॅड क्रीमचं असल्यामुळे त्यांचं सौंदर्य आहे, असं दाखवण्यात आलंय. ते कितपत खरं ते तुम्ही ठरवा. मात्र आज या लेखाच्या निमित्ताने एक मोठा उलगडा आम्ही करणार आहोत - सौंदर्यामुळे आयुष्य जर प्रगतीपथावर राहतं तर त्याचे काही दुष्परिणामही असतात!


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौदी अरेबिया आणि इराणमध्ये युद्ध झाल्यास त्याचा परिणाम जागतिक अर्थव्यवस्थेवर होईल, असं सलमान यांनी म्हटलंय.

दोन आठवड्यांपूर्वी सौदी अराम्कोच्या तेलसाठ्यांवर ड्रोन हल्ला झाला होता आणि सौदी अरेबियाने यामागे इराण असल्याचं म्हटलं होतं. त्यानंतर सलमान यांनी पुन्हा म्हटलं, की जर इराणला आवर घातला नाही, तर त्यांना आंतरराष्ट्रीय पटलावर अभय मिळत असल्याचा भास होईल. यातून युद्धजन्य परिस्थिती उद्भवू शकते.

 CBS न्यूजला दिलेल्या मुलाखतीत सलमान यांनी इराणसोबतच्या संबंधांव्यतिरिक्त अन्य विषयांवरही भाष्य केलं.

"पत्रकार जमाल खाशोग्जी यांच्या हत्येची जबाबदारी काही प्रमाणात आपण स्वीकारत असलो, तरी या हत्येचे आदेश आपण व्यक्तिशः दिले नव्हते," असंही त्यांनी CBS न्यूजशी बोलताना सांगितलं.

मोहम्मद बिन सलमान

युवराज मोहम्मद बिन सलमान यांच्या हाती सध्या प्रत्यक्षरित्या सत्ता नसली तरी सगळी सूत्रं तेच हलवत असल्याचं म्हटलं जातं. रियाधमधल्या सरकारवर टीका करणारे सौदी पत्रकार जमाल खाशोग्जी यांच्यावर युवराज सलमान यांनीच हल्ला घडवून आणल्याचा संशय आहे.

टर्कीमधल्या सौदी अरेबियाच्या दूतावासामध्ये 2 ऑक्टोबर 2018 मध्ये खाशोग्जी यांची हत्या करण्यात आली होती.

CBSच्या '60 मिनिट्स न्यूज' कार्यक्रमात रविवारी (29 सप्टेंबर) युवराज मोहम्मद बिन सलमान यांनी मुलाखत दिली. त्यांनी म्हटलं, "सौदी सरकारसाठी काम करणाऱ्या व्यक्तींनी हत्या केल्याने सौदी अरेबियाचा नेता म्हणून मी याची पूर्ण जबाबदारी घेतो."

पत्रकार जमाल खाशोग्जी

पण खाशोग्जीच्या हत्येचे आदेश आपण दिले नाहीत किंवा अशा प्रकारे त्यांची हत्या करण्यात येणार असल्याचंही आपल्याला माहीत नव्हतं, असं त्यांनी म्हटलं.

खाशोग्जींच्या खुनाचा 'कट' रचण्यात आल्याचं सौदी अधिकाऱ्यांचं म्हणणं असून याविषयी 11 जणांची तपासणी सुरू आहे.

'कच्च्या तेलाच्या किमती भडकतील'

सौदी अरेबियाच्या तेलसाठ्यांवर झालेल्या हल्ल्यामागे आपला कोणताही सहभाग नसल्याचं इराणने म्हटलंय.

पण सौदीच्या राजवटीचे उत्तराधिकारी असलेले युवराज मोहम्मद बिन सलमान म्हणतात, "इराणला रोखण्यासाठी जगाने कठोर आणि ठाम पावलं उचलणं गरजेचं आहे, नाही तर जगाच्याच अडचणी वाढतील."

"कच्च्या तेलाचा पुरवठा विस्कळीत होईल आणि कच्च्या तेलाच्या तेलाच्या किमतीचा भडका उडेल. अशी दरवाढ आतापर्यंत कधीही पाहण्यात येणार नाही."

"जगभरातल्या इंधन पुरवठ्यापैकी 30% पुरवठा, जगभरातल्या...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

इराणला रोखण्यासाठी जगाने जर पावलं उचलली नाहीत तर जगभरात कच्च्या तेलाच्या किमतीचा भडका उडेल, असा इशारा सौदी अरेबियाचे युवराज मोहम्मद बिन सलमान यांनी दिला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौदी अरेबियाचा आरोप आहे की इराणच्या सांगण्यावरूनच हे हल्ले करण्यात आलेले आहेत. येमेनमधले हुथी बंडखोर इराणच्या बाजूला झुकलेले आहेत.

दोन दिवसांपूर्वीच सौदी अरेबियाच्या किनाऱ्यावर उभे असलेले दोन तेलाचे टँकर आणि चार जहाजांचंही नुकसान करण्यात आलं होतं.

या प्रकरणीही संशयाची सुई इराणकडे वळली होती, पण इराणने या हल्ल्यांमध्ये आपला हात असल्याचा इन्कार केला आहे.

इराण आणि अमेरिकेच्या दरम्यान असलेला अणुकरार रद्द झाल्याने तसंच त्यानंतर मध्य-पूर्वेत अमेरिकेने आपलं सैन्य तैनात केल्याने या भागात आधीच अस्थिरता निर्माण झाली आहे.

सौदी अरेबियाचे परराष्ट्र मंत्री अदेल अल-झुबेर यांनी एका पत्रकार परिषदेत सांगितलं की, "आम्हाला या भागात कोणत्याही प्रकारचा संघर्ष नकोय. आम्ही युद्ध टाळण्यासाठी शक्य ते सगळे प्रयत्न करू, पण जर कोणी आम्हाला जर युद्धासाठी चिथावणी दिली तर आम्ही त्याचं जशास तसं उत्तर द्यायला सक्षम आहोत."

दुसरीकडे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी इराणला निर्वाणीचा इशारा दिला आहे. ट्रंप यांनी रविवारी केलेल्या ट्वीटमध्ये म्हटलं आहे की, "जर इराणला युद्ध करायचं असेल तर इराणचा सर्वनाश निश्चित आहे. यापुढे कधीही अमेरिकेला धमकी देण्याची हिंमत करू नका."

या ट्वीटबरोबरच ट्रंप यांनी इराण संदर्भात आपली भूमिका बदलल्याचं लक्षात येतं आहे. काही दिवसांपूर्वीच ट्रंप यांनी आपल्या सहकाऱ्यांना सांगितलं होतं की अमेरिकेला इराणवर कोणताही दबाव टाकायचा नाही ज्यातून युद्धसदृश्य परिस्थिती निर्माण होईल.

इराणनेही या संदर्भात नरमाईची भूमिका घेऊन चर्चेची तयारी दाखवली होती. शनिवारी, इराणचे परराष्ट्र मंत्री मोहम्मद जावेद झरिफ यांनी सरकारी वृत्तसंस्था इर्नाला सांगितलं होतं की, "युद्ध होईल अशी शक्यताच नाही कारण आम्हाला युद्ध नकोय आणि या भागात आम्हाला कोंडीत पकडण्याची क्षमता आपल्यात आहे अशा भ्रमात कोणी नसावं."

आखाती देशांची आपातकालीन बैठक

सौदी अरेबियाचे प्रिन्स सलमान यांनी आखाती देशांच्या नेत्यांची आपातकालीन बैठक बोलावली आहे. ही बैठक 30 मे रोजी मक्केमध्ये होईल. तर दुसरीकडे संयुक्त अरब अमिरातीच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने म्हटलंय की, आखाती देशांमध्ये उद्भवलेल्या या समस्येचा सामना सगळ्यांना मिळून करावा लागेल.

सौदी अरेबियाचे परराष्ट्र मंत्री अदेल अल-झुबेर

दरम्यान, सौदी अरेबियाच्या सहकारी सुन्नी देशांनी सौदीच्या तेलाच्या टँकरवर झालेल्या...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

गेल्या मंगळवारी सौदी अरेबियाच्या महत्त्वाच्या तेलाच्या पाईपलाईन्सवर हवाई हल्ले झाले होते. याला येमेनमध्ये सक्रिय असणारे हुथी बंडखोर जबाबदार आहेत, असं समजण्यात आलं होतं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौदी अरेबियाचे परराष्ट्र मंत्री अदल अल झुबेर

या घटनेसाठी अनियंत्रित एजंट जबाबदार आहे, पण या हत्येत सलमान यांचा काही हात नसल्याचं सौदी अरेबियाचे परराष्ट्र मंत्री अदल अल झुबेर यांनी फॉक्स न्यूजला सांगितलं.

खाशोग्जी  हेयुवराज सलमान आणि सौदी सरकारचे टीकाकार मानले जायचे. सलमान हे सौदी अरेबियाचे सर्वांत शक्तिशाली व्यक्ती आहेत, असं देखील म्हटलं जातं.

सौदी अरेबियाचे प्रिन्स मोहम्मद-बिन सलमान

2 ऑक्टोबर रोजी तुर्कीच्या इस्तंबूल येथील सौदी अरेबियाच्या दूतावासात खाशोग्जी गेले आणि परत आलेच नाही. ते इथून सुखरूप बाहेर पडले, असं सौदी अरेबियानं दोन आठवडे म्हटलं.

पण आंतरराष्ट्रीय दबावामुळे त्यांनी मान्य केलं की खाशोग्जी यांचा एका मारहाणीत मृत्यू झाला. त्यानंतर अनेक प्रश्न उपस्थित झाले.

आंतरराष्ट्रीय दबाव आणखी वाढल्याने खाशोग्जी यांचं नेमकं काय झालं, हे सांगणं सौदीला भाग होतं. तुर्कीच्या अधिकाऱ्यांना वाटतं की त्यांची हत्या सौदीच्या एजंट्सनी केली असावी.

अखेर खाशोग्जी यांची हत्या झाल्याची कबुली झुबैर यांनी दिली.

गुन्हेगारांना शिक्षा होणार

"या घटनेची चौकशी होईल आणि गुन्हेगारांना शिक्षा होईलच. ज्या लोकांनी हे कृत्य केलं आहे त्यांनी अधिकारांचं उल्लंघन केलं आहे. निश्चितच ही एक मोठी चूक आहे," असं झुबैर म्हणाले.

खाशोग्जी यांचा मृतदेह कुठे आहे याची माहिती नसल्याचं त्यांनी सांगितलं.

या प्रकरणात 18 जणांना अटक झाल्याचं सौदी अरेबियानं सांगितलं. गुप्तहेर खात्याच्या यंत्रणेत बदल घडावा यासाठी युवराज सलमान यांच्या अध्यक्षतेखाली एक टीम बनवण्यात आली आहे.

आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चर्चा

सौदी अरेबियानं दिलेले स्पष्टीकरण अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी अमान्य केलेलं आहे. सौदी अरेबियाकडून जोपर्यंत स्पष्ट उत्तर मिळणार नाही तोपर्यंत माझं समाधान होणार नाही असं ते म्हणाले.

या घटनेमुळे सौदी अरेबियावर निर्बंध लादले जाऊ शकतात. त्यांच्यासोबत शस्त्रांचा व्यवहार बंद केल्यानं आमच्याच अडचणीत वाढ होईल, असं अमेरिकेनं स्पष्ट केलं आहे.

जमाल खाशोग्जी

ब्रिटन, फ्रान्स, जर्मनीनं एक निवेदन जाहीर केलं आहे. "या प्रकरणात काय झालं, हे सांगण्यात यावं. या हत्येचं कोणत्याच प्रकारे समर्थन होऊ शकत नाही. आम्ही या हत्येचा निषेध करतो," असं ते म्हणाले.

सौदी अरेबियाचे शेजारी राष्ट्र युवराज सलमान यांच्या पाठीशी उभे आहेत. या प्रकरणाचा छडा लावण्यामुळे...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

पत्रकार जमाल खाशोग्जी यांची हत्या ही 'मोठी चूक' आहे, पण यामध्ये युवराज मोहम्मद बिन सलमान यांची काही भूमिका नाही, असं स्पष्टीकरण सौदी अरेबियानं दिलं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौदी अरेबियाचे युवराज मोहम्मद बिन सलमान यांनी निर्वासित जीवन जगत असलेल्या जमाल खाशोग्जी या पत्रकाराची हत्या करण्यासाठी परवानगी दिली होती, असं या अहवालात म्हटलं आहे.

अमेरिकेच्या जो बायडन प्रशासनाने शुक्रवारी (26 फेब्रुवारी) एक गुप्त अहवाल सार्वजनिक केला.

अमेरिकेत राहत असलेल्या जमाल खाशोग्जी या पत्रकाराला जिवंत पकडणं किंवा मारण्याच्या योजनेला सौदी युवराजांनी परवानगी दिली होती, असं यामध्ये म्हटलं आहे.

म्हणजेच, खाशोग्जी यांच्या हत्येसाठी अमेरिकेने थेट सौदी अरेबियाचे युवराज सलमान बिन मोहम्मद यांचं नाव घेतलं आहे. पण युवराजांनी हा आरोप स्पष्टपणे फेटाळून लावला आहे.

2018 मध्ये पत्रकार जमाल खाशोग्जी यांची इस्तांबूलमधल्याल सौदी अरेबियाच्या वाणिज्य दुतावासात हत्या करण्यात आली होती. त्यावेळी खाशोग्जी हे आपली काही खासगी कागदपत्र घेण्यासाठी वाणिज्य दूतावासात गेले होते.

जमाल खाशोग्जी यांना सौदी सरकारचे टीकाकार म्हणून ओळखलं जात होतं.

2018 मध्ये झालेल्या या हत्येचे आदेश सौदी अरेबियाच्या युवराजांनीच दिले आहेत, असा ठाम विश्वास CIA या अमेरिकन गुप्तहेर संस्थेला होता.

पण आजपर्यंत अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांनी सार्वजनिकरित्या हे कधीच म्हटलं नव्हतं.

अमेरिकेत आता राष्ट्राध्यक्षपदी जो बायडन आहेत. माजी राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप यांच्या तुलनेत बायडन यांची भूमिका थोडी वेगळी असणार आहे. सौदी अरेबियातील मानवाधिकार आणि कायद्याचं राज्य या संदर्भात ते कठोर भूमिका घेतील, असं मानलं जात आहे.

मात्र दुसरीकडे, आखाती देशांमध्ये सौदी अरेबिया हा देश अमेरिकेचा खूपच जुना आणि महत्त्वाचा सहयोगी आहे.

व्हाईट हाऊसने दिलेल्या माहितीनुसार, गुरुवारी बायडन यांनी सौदी अरेबियाचे बादशाह शाह सलमान यांच्याशी फोनवर बातचीत केली होती.

अमेरिका जागतिक मानवाधिकार आणि कायद्याचं राज्य या गोष्टींना किती महत्त्व देतं, हे त्यांनी शाह सलमान यांना सांगितलं होतं.

पण, बायडन प्रशासन आता सौदी अरेबियासोबतचा शस्त्रांचा करार मोडण्याचा प्रयत्न करत असल्याची बातमी रॉयटर्स वृत्तसंस्थेने सूत्राच्या हवाल्याने दिली आहे.

या कराराने मानवाधिकार संदर्भात चिंता वाढवल्या असून बायडन प्रशासन भविष्यात शस्त्रास्त्रांची विक्री फक्त स्वयंसंरक्षणापुरतीच मर्यादित ठेवण्याचा विचार करत असल्याचं सांगितलं जात आहे.

सौदी अरेबियाच्या एजंटनीच खाशोग्जींची हत्या केली, असं आतापर्यंत सौदी अरेबियाकडून...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

अमेरिकन गुप्तहेर संघटनेच्या एका अहवालात सौदी अरेबियाच्या युवराजांवरच हत्येसंदर्भात आरोप करण्यात आला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौदी अरेबियाच्या महिला अधिकाऱ्यांवर जानेवारीत एक गाणं व्हायरल झाल होतं

शेख़ साद अल-हिजरी हे सौदी अरेबियाच्या असिर प्रांताचे फतवा प्रमुख आहेत. 'द इविल्स ऑफ वुमेन ड्रायविंग' या चर्चासत्रात बोलताना अल-हिजरी म्हणाले, "महिलांकडं फक्त अर्ध डोकं असतं, आणि त्यातही सारखी शॉपींग करून त्या अर्ध्याचंही अर्ध होतं."

त्यांच्या या वक्तव्याचा व्हीडियो सौदी अरेबियाच्या सोशल मीडियामध्ये व्हायरल झाला आहे. तसेच त्यावर भरपूर चर्चाही झाली.

यानंतर मात्र त्यांच्या धार्मिक उपदेशांवर आणि अन्य धार्मिक घडामोडींवर ताबडतोब बंदी घालण्यात आली.

सौदी अरेबियात महिलांच्या गाडी चालवण्यावर बंदी आहे. यावरून तिथं मोठ्या प्रमाणात विरोध प्रदर्शनंही झाली आहेत.

सोशल मीडियावर विरोध

सोशल मीडियावर धर्मगुरूंच्या वक्तव्याला चोख प्रत्युत्तरही मिळालं. 'महिलांकडं अर्ध डोकं असतं', असा अरेबिकमधून हॅशटॅग 24 तासांत तयार होऊन तब्बल 1.19 लाख ट्वीट झाले.

ट्विटरवर शिक या ट्विटरकरानं लिहीलं, "देवा शप्पथ सांगतो. खरंतर तुमचंच अर्ध डोकं आहे, म्हणूनचं तुमच्यासारखी लोकं असा कट्टर विचार माडतात. महिलाच पुरुषांना मोठं करतात आणि पुरुषांच्या यशामागंही त्याच असतात."

सौदी अरेबियातल्या महिला.

साद यांच्यावर बंदी घालून काही फायदा होणार नाही असं एक ट्विटर युजर म्हणतो. "असे काळ्या दाढीवाले भरपूर आहेत. तेच असं बिनडोक फतवे काढतात."

दुसरीकडे सोशल मीडियावर त्यांच्या वक्तव्याचं समर्थनही दिसून आलं. "साद महिलांच्या बरोबरही नाहीत आणि विरोधातही नाहीत", असा अरेबिक हॅशटॅग 24 तासांत 20 हजार वेळा ट्वीट झाला.

शेख़ साद अल-हिजरी

अब्दुल रहान अहमद असिरी यांच्या ट्वीट केलं - "शेख साद-अल हिजरी यांना आमच्या आई-बहिणींची काळजी आहे. त्याच्यावर बंदी घालण्यासारखं काहीही चुकीचं ते बोलले नाहीत. असिरचे गवर्नर, जरा देवाला घाबरा. धर्मनिरपेक्षतेचं पांघरून घेऊ नका," असं लिहीलं आहे.

असीर प्रांताच्या प्रवक्त्यानुसार साद यांच्यावरील भाषणबंदी ही केवळ व्यासपीठांवरून समाजात वाद निर्माण करणाऱ्या मुद्द्यांपुर्तीच मर्यादीत आहे, असं सांगण्यात आलं आहे.

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"महिला गाडी चालवण्याच्या लायकीच्या नसतात कारण त्या अर्ध्या डोक्याच्या असतात," असं बोलून सौदी अरेबियाचे एक धर्मगुरू चांगलेच फसले आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौदी अरेबियाला येमेनमध्ये अपयश का येतंय?

सौदी अरेबियाच्या अराम्को कंपनीच्या तळावर झालेल्या हल्ल्यासंदर्भात अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी तीव्र शब्दांत प्रतिक्रिया व्यक्त केली आहे.

हा हल्ला कोणी केला आहे याची माहिती आहे असं ट्रंप म्हणाले. प्रत्युत्तर कारवाईनंतर याबाबत तपशीलवार माहिती देण्यात येईल असं ट्रंप म्हणाले.

ट्रंप यांनी ट्वीट करून म्हटलं आहे की, 'सौदी अरेबियाच्या तेल कंपनीवर हल्ला झाला आहे. आम्हाला हा हल्ला कोणी घडवून आणला हे ठाऊक आहे. सौदीकडून दुजोरा मिळाल्यानंतर आम्ही ही माहिती जाहीर करू शकू. सौदीची काय प्रतिक्रिया आहे याकडे आमचं लक्ष आहे. त्यानंतरच आम्ही निर्णय घेऊ शकू'.

ट्रंप यांच्या ट्वीटमधून अमेरिका लष्करी कारवाई करू शकते असं संकेत मिळत आहेत. शनिवारी सौदीची कंपनी अराम्कोच्या तळावर झालेल्या हल्ल्यानंतर तणाव वाढला आहे.

ट्रंप आणि सौदीचे राजे

जूनमध्ये अमेरिकेने इराणवर हल्ल्याची योजना गुंडाळली होती तेव्हा ट्रंप यांनी असा आक्रमक पवित्रा घेतला होता. त्यावेळी इराणने अमेरिकेचं ड्रोन पाडलं होतं. शनिवारी अराम्को कंपनीच्या तळावर झालेल्या हल्ल्यामुळे जागतिक स्तरावरच्या पाच ट्क्के तेल वितरणावर परिणाम झाला आहे. येमेनच्या हुथी बंडखोरांनी या हल्ल्याची जबाबदारी स्वीकारली. मात्र त्यांना इराणचं समर्थन मिळालं आहे.

हल्ल्यानंतर एका दिवसात अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री माईक पॉम्पेओ यांनी या हल्ल्यासाठी इराणला जबाबदार धरलं होतं. हा हल्ला येमेनने केला याचे कोणतेही पुरावे नाहीत. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप इराणचे राष्ट्राध्यक्ष हसन रुहानी यांनी भेटू शकतात अशी शक्यता आहे.

सौदीच्या ज्या तेलतळांवर हल्ला झाला ते पाहता, हा हल्ला येमेनने केला असावा असं वाटत नाही असा अमेरिकेत मतप्रवाह आहे. संशयाची सुई इराक आणि इराणच्या दिशेने आहे.

सौदीची अवस्था केविलवाणी का?

शनिवारी झालेल्या हल्ल्यात सौदी अरेबियाच्या 19 केंद्रांना फटका बसला आहे. 10 ड्रोनच्या साह्याने एवढा भाग काबीज करणे शक्य नाही असं अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांनी सीएनएनशी बोलताना सांगितलं.

हुथी बंडखोरांनी 10 ड्रोनच्या साह्याने हल्ला केल्याचा दावा केला होता. अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांनी सॅटेलाईट इमेज शेअर केली आहे. सौदीच्या वायव्येकडील भागांना हल्ल्याचा फटका बसला आहे. येमेनहून त्या भागात हल्ला करणं अवघड आहे असं अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांचं म्हणणं आहे....\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

तेल उत्पादनाच्या बाबतीत अग्रेसर सौदी अरेबिया लष्करी ताकदीच्या बाबतीत एवढा दुबळा का?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौदी युवराज मोहम्मद बिन-सलमान

गेल्यावर्षी मेमध्ये ट्रंप त्यांच्या एअर फोर्स वन या विमानाने रियाधमध्ये दाखल झाले. या दौऱ्यादरम्यान त्यांनी माजी राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा यांच्या पश्चिम आशियासंबंधीच्या धोरणाला पूर्णपणे बगल दिली होती. ओबामा यांनी इराणसोबत अणुकरार करून चूक केल्याचं ट्रंप यांना नेहमीच वाटत होतं.

डोनाल्ड ट्रंप यांनी त्यांच्या परदेश धोरणात पश्चिम आशियाला सर्वोच्च स्थान दिलं आहे. येमेनमध्ये युद्ध सुरू झाल्याने बराक ओबामा यांनी शस्त्रास्त्र खरेदीवर बंदी लादली होती. ट्रंप यांनी ही बंदी उठवली.

मानवाधिकारांबाबत उपदेश करण्यापासूनही ट्रंप यांनी अंतर राखलं. याबदल्यात सौदी युवराज मोहम्मद बिन-सलमान यांनीही व्हाईट हाऊस, अमेरिकेची गुप्तचर संस्था, पेंटॅगॉन आणि हॉलीवूडचा दौरा केला. याशिवाय लंडनमध्येही त्यांचं स्वागत झालं. मात्र त्यावेळी युद्धविरोधी निदर्शनांचा सामना त्यांना करावा लागला.

दुसरीकडे सौदी अरेबियाही आधुनिकतेची कास धरत काही महत्त्वाच्या सुधारणा करण्यात आल्या. ज्यात महिलांना गाडी चालविण्याचा अधिकार देण्यात आला. मनोरंजनासाठीचे नियम शिथिल करण्यात आले आणि धार्मिक बाबतीत लक्ष ठेवणाऱ्या अधिकाऱ्यांचे काही अधिकारही काढून घेण्यात आले.

यादरम्यान सौदीने एका महत्त्वाकांक्षी योजनेचीही घोषणा केली. या योजनेअंतर्गत सौदीच्या उत्पन्नाचं मुख्य स्रोत असलेल्या तेलाव्यतिरिक्त वेगळ्या स्रोताची पायाभरणी करण्यात येणार आहे. वाळवंटात पाचशे अब्ज डॉलर खर्चून भविष्यातल्या शहराची निर्मिती करण्यात येणार आहे.

तेलावरचं अवलंबित्व कमी करण्याच्या उद्देशाने हे पाऊल उचलण्यात आलं आहे. सौदीमध्ये गेल्यावर्षी आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूक संमेलन आयोजित करण्यात आलं होतं. या संमेलनाच्या उद्घाटन सोहळ्यात जगभरातील देशांनी सहभाग घेतला.

सौदी अरेबियामध्ये बरंच काही बदलत आहे. मात्र हे सर्व होत असतानाच अनेक घटना अशाही घडत आहेत ज्या युवराज मोहम्मद-बिन सलमान हे एक उदारमतवादी सुधारक असू शकत नाही, असेच संकेत देत आहेत.

त्यांनी भ्रष्टाचाराच्या प्रकरणामध्ये अनेक प्रिन्स आणि व्यापाऱ्यांना एका आलिशान हॉटेलमध्ये नजरकैदेत ठेवल्याची घटनाही याचंच एक उदाहरण.

इतकंच नव्हे तर त्यांनी लेबेनॉनचे पंतप्रधान साद हरिरी यांच्याकडेही राजीनाम्याची मागणी करून त्यांना काही काळ नजरकैदेत ठेवल्याचं बोललं जातं आहे.

त्यांच्या सुधारणांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करणाऱ्या प्रत्येक...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

डोनाल्ड ट्रंप यांनी अमेरिकेच्या अध्यक्षपदावर विराजमान झाल्यानंतर सर्वात पहिला परदेश दौरा केला तो सौदी अरेबियाचा. त्यामुळे अर्थातच सौदीच्या नागरिकांमध्ये आनंदाचं वातावरण होतं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौदीचे युवराज मोहम्मद

सौदी अरेबियाचे राजकुमार मोहम्मद बिन सलमान अल सौद यांचं नाव जेमतेम काही लोकांनी ऐकलं असेल. पण 33 वर्षीय मोहम्मद बिन सलमान हे जगाला खनिज तेलाचा अमर्याद पुरवठा करणाऱ्या सौदी अरेबियाचे सर्वेसर्वा आहेत.

सौदीतील कर्मठ परंपरांना छेद देत सुधारणांची मोहीम राबवल्याबद्दल पाश्चिमात्य देशांनी मोहम्मद यांच्या नेतृत्वशैलीचं कौतुक केलं होतं. मोहम्मद यांनी सौदीत महिलांवरील ड्रायव्हिंगची बंदी रद्द केली.

मात्र शेजारील राष्ट्र येमेनेशी युद्धाचा निर्णय घेतल्याप्रकरणी मोहम्मद यांच्यावर जोरदार टीकाही झाली होती. या युद्धामुळे मानवजातीवर संकट ओढवलं असं अनेकांनी म्हटलं. या युद्धाचा परिणाम म्हणून सौदी आणि कतार यांच्यातील राजनयिक संबंध दुरावले. त्यातूनच गल्फ कॉऑपरेशन काऊंसिल (जीसीसी) मध्ये फूट पडली.

सौदी पत्रकार जमाल खाशोग्जी यांच्या हत्येनंतर मोहम्मद यांना पदावरून दूर करावे अशी मागणीही जोर धरत होती. खाशोग्जी यांनी मोहम्मद यांच्या धोरणांना सातत्याने विरोध केला होता. ऑक्टोबर 2018 मध्ये इस्तंबूल येथील सौदीच्या दूतावासात सौदीच्या गुप्तचर सूत्रांनी खाशोग्जी यांची हत्या केली.

मोहम्मद बिन सलमान यांचा जन्म 31 ऑगस्ट 1985 रोजी झाला होता. प्रिन्स सलमान बिन अब्दुल अझिझ अल सौद आणि त्यांच्या तिसऱ्या पत्नी फहदाह बिन्त फलाह बिन सुलतान यांचे ते मोठे चिरंजीव.

राजधानी रियाध शहरातील किंग सौद विद्यापीठात राजे मोहम्मद यांनी कायद्याच्या पदवीचं शिक्षण घेतलं. त्यांनी प्रशासनात अनेक भूमिका भूषवल्या. 2009मध्ये मोहम्मद यांची त्यांच्या वडिलांच्या सल्लागारपदी नियुक्ती करण्यात आली. मोहम्मद यांचे वडील त्यावेळी रियाधचे गव्हर्नर होते.

मोहम्मद यांच्याकडे 2013 मध्ये सौदीच्या मंत्रिपदाची जबाबदारी देण्यात आली. 2012मध्ये मोहम्मद यांची क्राऊन प्रिन्सपदी म्हणजे युवराज पदावर नियुक्ती झाली. नायफ बिन अब्दुल अझिझ यांचा मृत्यू झाल्याने त्यांची निवड झाली.

सौदीतलं वातावरण वेगळं आहे.

जानेवारी 2015मध्ये किंग अब्दुल्ला बिन अब्दुल अझिझ यांचा मृत्यू झाला आणि सलमान यांच्याकडे वयाच्या 79व्या वर्षी सौदीच्या राजेपदाची सूत्रं हस्तांतरित झाली.

त्यांनी मोहम्मद यांची संरक्षणमंत्रिपदी नियुक्ती केली.

मोहम्मद यांनी संरक्षणमंत्रिपदाची सूत्रं हाती घेताच अन्य अरब राष्ट्रांच्या बरोबरीने येमेनमध्ये मार्च 2015मध्ये लष्करी आक्रमण केलं. इराणमधील बंडखोरांप्रमाणे, सौदी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सौदी अरेबियाचे युवराज मोहम्मद बिन सलमान अल सौद भारताच्या दौऱ्यावर आले आहेत. पुलवामा इथं झालेल्या हल्ल्याच्या पार्श्वभूमीवर त्यांच्या दौऱ्याला मोठं महत्त्व आलं आहे. जगातील आघाडीच्या तेलउत्पादक राज्याचे युवराज या नात्याने त्यांचा दौरा आर्थिक तसेच राजकीय पातळीवर विशेष महत्त्वाचा ठरणार आहे. या दौऱ्याच्या निमित्ताने त्यांच्या कारकिर्दीचा हा आढावा.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौदीचे राजकुमार मोहम्मद बिन सलमान यांच्याबरोबर मोदी

मुस्लीम देशातल्या मीडियामध्येही मोदींच्या विजयाला महत्त्व देण्यात आलं आहे.

अरब न्यूजमध्ये तलमीझ अहमद लिहितात, "मोदींनी पहिल्या 5 वर्षांमध्ये आखाती देशांसोबत चांगले संबंध निर्माण केले आहेत आणि पुढेही ते कायम राहातील."

"भारताची ऊर्जा सुरक्षा आणि विकास आखाती देशांमधल्या तेलाच्या उत्पादनावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. भारत 80 टक्के पेट्रोलियम गरजांची पूर्तता आखाती देशांतून करतो. याशिवाय भारतातील पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी आखाती देशांची गुंतवणूक खूपच महत्त्वाची आहे," असं त्यांनी लिहिलं आहे.

"आखाती देशांमध्ये लाखो भारतीय काम करतात. यामुळेच मोदी आखाती देशांना महत्त्व देतात. मोदींनी पहिल्या टर्ममध्ये या मुस्लीम देशांचा दौरा केला होता. इतकंच नाही तर संयुक्त अरब अमिरात आणि सौदी अरेबियानं मोदींना देशातील सर्वोच्च किताब देऊन सन्मानित केलं होतं," असंही या लेखात म्हटलं आहे.

"आखाती देशासोबत भारताचे संबंध प्राचीन संस्कृतीपासून आहेत आणि मोदींच्या या विजयानंतर हे संबंध अधिक मजबूत होतील," असंही म्हटलं आहे.

'धार्मिक राजकारणात वाढ'

पाकिस्तानच्या मीडियात मोदींच्या विजयाची चर्चा आहेच, पण त्याशिवाय साध्वी प्रज्ञा सिंह यांच्या विजयालाही महत्त्व देण्यात आलं आहे.

पाकिस्तानचं वर्तमानपत्र 'द एक्स्प्रेस ट्रिब्यून'च्या लेखात म्हटलं आहे, "भारतात मुस्लिमांविरुद्धच्या बॉम्ब हल्ल्यातील आरोपी साध्वी प्रज्ञा सिंह यांना भोपाळमधून हिंदू राष्ट्रवादी पक्ष भाजपच्या तिकिटावर विजय मिळाला आहे. दहशतवादी हल्ल्याचा आरोप असलेली व्यक्ती भारताच्या संसदेत निवडून जाण्याची ही पहिलीच वेळ आहे."

पाकिस्तानमधील प्रसिद्ध वर्तमानपत्र 'डॉन' (Dawn) मध्ये मोदींच्या विजयावर प्रखर टीका करण्यात आली आहे.

डॉनच्या संपादकीयात लिहिलंय की, "धार्मिक राजकारणात वाढ होत आहे, हे जपाकिस्तानसोबतची चर्चा पुन्हा सुरू होईल, हीसुद्धा आशा आहे,"गातल्या सगळ्यात मोठ्या लोकशाहीनं दाखवून दिलं आहे. यामुळे लोकशाहीवर त्याचे पडसाद दिसून येतील. मोदी आश्वासनं पूर्ण करण्यात अपयशी ठरले आहेत आणि मतदानात त्यांना फटका बसेल, असं राजकीय विश्लेषकांचं म्हणणं होतं. पण असं न होता मोदींना निवडणुकीत प्रचंड विजय मिळाला.

"या निवडणुकीचा निकाल चकित करणारा आहे, आणि धार्मिक तेढ आणि जातीय राजकारणातून मतदारांवर प्रभाव पाडता येऊ शकतो, हे सांगणारा...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

भारताच्या 17व्या लोकसभा निवडणुकीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या नेतृत्वाखालील भारतीय जनता पक्षाला स्पष्ट बहुमत मिळालं आहे. आंतरराष्ट्रीय माध्यमांमध्ये मोदींच्या या विजयाला 'हिंदू राष्ट्रवादी' पक्षाचा विजय म्हणून संबोधलं जात आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौदीत महिलांचं चित्र काढण्यास मान्यता नाही.

हे सांगताना सौदीत राहणाऱ्या प्रेरणा यांचा स्वर नाराजीचा असतो. गेल्या काही महिन्यांमध्ये सौदीचे राजे सलमान यांनी यांनी महिलांवरील अनेक निर्बंध मागे घेण्याची घोषणा केली आहे. आता कला क्षेत्रातही हे स्वातंत्र्य मिळावं अशी प्रेरणा यांची इच्छा आहे.

प्रेरणा गेली 30 वर्षं सौदीतच राहत आहेत. त्या कलाकार आहेत. मूळच्या नागपूरच्या असलेल्या प्रेरणा यांनी भोपाळ विद्यालयातून फाइन आर्ट्समध्ये पदव्यूत्तर शिक्षण घेतलं आहे.

सौदी अरेबियात कला क्षेत्रात कार्यरत व्यक्तींवर विविध स्वरुपाचे निर्बंध आहेत. सौदी राजे आणि प्रशासनाच्या निर्देशांचं सक्त पालन करूनच ही कलाकार मंडळी आपला आविष्कार व्यक्त करतात. कोणतंही प्रदर्शन सुरू होण्यापूर्वी कलाकारांना कडक अशा सेन्सॉरशिपला सामोरं जावं लागतं.

सौदीत अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर काही निर्बंध आहेत.

बीबीसीशी बोलताना प्रेरणा म्हणाल्या, "इथं जेव्हाही प्रदर्शन भरवण्यात येतं तेव्हा कशाला अनुमती आहे आणि कशाला नाही अशी एक नियमांची जंत्रीच देण्यात येते. याचा अन्वयार्थ असा की, तुम्ही धर्माशी निगडीत कशावरही चित्र काढू शकत नाही."

"दुसरं महत्त्वाचं म्हणजे कोणत्याही महिलेचं चित्र काढू शकत नाही. जर महिलेचं चित्र काढायचंच असेल तर चेहरा आणि अन्य गोष्टी धुसर ठेवण्याची अट आहे. कोणत्याही चित्रात महिलेचे डोळे आणि नाक दाखवू शकत नाही. एखाद्या वेळेस महिलेचं चित्र ही गरज असेल तर केवळ आकृतीबंध रेखाटता येऊ शकतो. मात्र त्यातही महिला पूर्ण कपड्यात असणं अनिवार्य आहे."

सौदीमध्ये महिलेचं चित्र काढणं पाप करण्यासमानच मानलं जातं. मध्ययुगीन इतिहास आणि संस्कृतीचे अभ्यासक अमेरिकेचे लेखक हंट जनीन आणि मार्गारेट बशीर यांनी आपल्या 'कल्चर्स ऑफ द वर्ल्ड: सौदी अरब' पुस्तकात याबाबत तपशीलवार लिहिलं आहे. जागतिक कलाविश्वाला सौदीचं योगदान म्हणजे मशीदी आणि शायरी.

प्रतिबंधाचं कारण काय?

या दोघांच्या मते सौदीत कलेवर धार्मिक कारणास्तव प्रतिबंध आहेत. कलाकार आपल्या रेखाटनात कोणत्याही जीवित प्राण्याचं चित्र रेखाटू शकत नाहीत. हा प्रतिबंध इस्लाममधील एका नियमाचा भाग आहे.

एखाद्या माणसाचं चित्र असेल तर त्याचे डोळे आणि नाक धुसर दाखवावे लागतात.

या नियमानुसार केवळ अल्लाच जीवनाबद्दल काही भाष्य करू शकतात. इस्लामच्या मान्यतेनुसार कोणतीही व्यक्ती एखाद्या प्राण्याचं चित्र काढत असेल तर तो देव होण्याचा...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

भारत आणि सौदी अरेबियातल्या चित्रांमध्ये एक मूलभूत फरक असतो. सौदीतल्या चित्रांचे विषय असतात इमारती, वाळवंट, उंट, खजुराची झाडं असं काहीतरी. इथं तुम्ही महिलेचं चित्र रेखाटू शकत नाही.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौमित्र चॅटर्जी

ऑस्करविजेते दिग्दर्शक सत्यजित रे यांच्याबरोबर सौमित्र यांनी काम केलं होतं.

त्यांची कारकीर्द सहा दशकांपेक्षा प्रदीर्घ काळ विस्तारली होती. सौमित्र यांनी तीनशेहून अधिक चित्रपटात अभिनय केला. ते संहितालेखक, रंगभूमीकार आणि कवीही होते.

काही दिवसांपूर्वी त्यांची कोरोना चाचणी घेण्यात आली. ती निगेटिव्ह आली. मात्र त्यांची प्रकृती ढासळली. त्यांना हॉस्पिटलमध्ये व्हेंटिलेटवर ठेवण्यात आलं. सोमवारी सकाळी त्यांची प्राणज्योत मालवली.

सौमित्र चॅटर्जी यांनी सत्यजित रे यांच्या 14 चित्रपटात मुख्य भूमिका केल्या.

अप्पू ट्रायॉलॉजीतील अपूर संसार हा सौमित्र यांचा पहिला चित्रपट. सत्यजित रे यांच्या 14 चित्रपटात त्यांनी प्रमुख भूमिका केली.

2012मध्ये सौमित्र यांना दादासाहेब फाळके पुरस्काराने गौरवण्यात आलं. 2004 मध्ये त्यांना पद्मविभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आलं होतं. फ्रान्सचा सर्वोच्च पुरस्कार 'लीजन द ऑनर'ने गौरवण्यात आलं.

सौमित्र यांनी शाळेत असतानाच काम करायला सुरुवात केली. कॉलेजात असताना एका मित्राने सौमित्र यांची सत्यजित रे यांच्याशी ओळख करून दिली. ही अवचित झालेली भेट होती. पण यातूनच रे आणि सौमित्र यांचे ऋणानुबंध जुळले.

रे यांनी मला चित्रपटासाठी विचारलं, तेव्हा काय उत्तर द्यावं ते मला कळलं नाही. रंगभूमी आणि सिनेमा यातला फरक मला माहिती नव्हता. मी अभिनयात थोडा अति ठरेन असं मला वाटलं होतं असं सौमित्र यांनी मॅरी सेटन या चित्रपट समीक्षकाशी बोलताना सांगितलं होतं.

सोनार केला चित्रपटात त्यांनी शेरलॉक होम्सप्रमाणे डिटेक्टिव्ह साकारला होता. देवी चित्रपटात लग्नाळू तरुण साकारला. अभिजानमध्ये त्यांनी टॅक्सी ड्रायव्हरची भूमिका केली होती. असानी संकेत चित्रपटात गावातल्या धर्मगुरूची व्यक्तिरेखा साकारली होती. चारुलता या गाजलेल्या चित्रपटात रवींद्रनाथ टागोर यांची भूमिका साकारली होती.

नैसर्गिक संवेदनशील अभिनय हे त्यांचं वैशिष्ट्य होतं असे सेटन यांनी लिहिलं आहे.

रे यांची आठवण निघाली नाही असा एकही दिवस गेला नाही. ते सदैव माझ्या स्मरणात आहेत आणि असतील. ते माझ्यासाठी प्रेरणास्थान आहेत असं सौमित्र यांनी सेटन यांना सांगितलं होतं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

ज्येष्ठ अभिनेते सौमित्र चॅटर्जी यांचं निधन झालं. कोव्हिडशी निगडीत गुंतागुंतीमुळे त्यांचा मृत्यू झाला. ते 85 वर्षांचं होते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: सौम्य शेखर आणि रीमा यांचं 18 फेब्रुवारीला लग्न झालं.

सौम्य शेखर साहू हा 26 वर्षांचा सॉफ्टवेअर इंजीनियर आणि 22 वर्षांची त्याची पत्नी रीमा लग्नानंतर पाच दिवसांनी पाटनगडमधल्या त्यांच्या नवीन घरातल्या किचनमध्ये होते. पाटनागड हे ओरिसातलं एक गाव.

दुपारच्या जेवणासाठी ते वांग्याची भाजी आणि मसूरची डाळ बनवण्याचा विचार करत होते. तितक्यात सौम्यला घराच्या दरवाजावर थाप ऐकू आली. घराबाहेर एक व्यक्ती हातात सौम्यच्या नावानं आलेलं पार्सल हातात घेऊन ऊभी होती.

पार्सल बॉक्सच्या स्टिकरवर ते जयपूर इथल्या एस. के. शर्मा यांनी पाठवलेलं आहे असं लिहिलं होतं. जवळपास 230 किलोमीटर अंतरावरून.

सौम्य ते पार्सल किचनमध्ये घेऊन आला आणि त्यामध्ये काय आहे हे पाहण्यासाठी ते उघडू लागला. पार्सल हिरव्या रंगाच्या कापडात गुंडाळलेलं होतं आणि त्यातून पांढऱ्या रंगाची दोरी बाहेर आलेली होती. पार्सलमध्ये नेमकं काय आहे हे पाहण्यासाठी सौम्यच्या 85 वर्षांच्या आजी जेमामनी त्याच्याजवळ येऊन उभ्या राहिल्या, रीमा त्या दिवसाबद्दल सांगतात.

भेटवस्तू

"हे लग्नाचं गिफ्ट असल्यासारखं दिसत आहे," सौम्यनं त्याच्या पत्नीला सांगितलं. "पण ते कुणी पाठवलं आहे हे मला माहिती नाही. कारण जयपूरमध्ये माझ्या परिचयाचं कुणी नाही," तो पुढे म्हणाला.

जसा त्यानं पांढरा धागा ओढला तसा किचनमध्ये स्फोट झाला. तिघंही खाली कोसळले आणि त्यांच्या शरीरातून रक्तस्राव सुरु झाला. स्फोट एवढा जबरदस्त होता की त्यामुळे छतावरचं प्लास्टर खाली पडलं, किचनमधली खिडकी शेजारच्या मोकळ्या जागेत उडून गेली आणि हिरव्या रंगाच्या भिंतींना तडा गेला.

तिघांच्या शरीरातून बाहेर पडणाऱ्या रक्तामुळे घरात रक्त साचलं होतं. जेमामनी साहू यांना आगीनं लपेटलं होतं. "मला वाचवा. मला वाटतं मी मरणार आहे," सौम्य किंचाळत होता.

रीमानं पतीचे ऐकलेले हे शेवटचे शब्द.

स्फोटानंतर किचनमधली परिस्थिती.

आगीमुळे तिचा चेहरा आणि हाताला जखमा झाल्या. तिच्या फुफ्फुसांमध्ये आगीचा धूर जमा झाला आणि तिला श्वास घेण्यासाठी धडपडावं लागलं. स्फोटाच्या आवाजानं कानांवर तडाखा बसला. त्यामुळे गॅस सिलेंडरचा स्फोट झाला आहे काय? असं विचारत घरात प्रवेश करणाऱ्या शेजाऱ्यांचा आवाज तिला नीटसा ऐकू येत नव्हता. आगीचा धूर डोळ्यांत साचल्यामुळे तिला स्पष्ट दिसत नव्हतं.

असं असतानाही रीमा सरपटतच बेडरूमपर्यंत गेली आणि तिनं सासूला सांगण्यासाठी फोन हातात घेतला. तिच्या सासू एका...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

लग्नाचं गिफ्ट म्हणून आलेल्या पार्सलमध्ये बाँब निघाल्यानं नवरदेवाचा मृत्यू झाला आणि नवऱ्या मुलीला गंभीर दुखापत झाली. या घटनेनंतर महिना उलटूनही पोलीस तपासात प्रगती झालेली नाही. सौतिक बिस्वास यांनी ओडिशाला जाऊन देशाला हादरवून सोडणाऱ्या या घटनेचा घेतलेला आढावा.