डॉक सारांशित करण्यासाठी: ती ओळ आहे- 'अंग्रेजो के मित्र सिंधिया ने छोडी राजधानी थी'

सुभद्रा कुमार चौहान यांच्या या ओळीचा संदर्भ देत 1857च्या उठावात सिंधिया (शिंदे) घराण्याने झाशीच्या राणीला साथ दिली नाही, असा आरोप वेळोवेळी करण्यात येतो.

2010 साली ग्वाल्हेरमध्ये भाजपशासित महापालिकेच्या वेबसाईटने या कुटुंबावर आरोप करत लिहिलं होतं- सिंधिया घराण्याने राणी लक्ष्मीबाई यांना कमकुवत घोडा देऊन दगाफटका केला.

तेव्हा ज्योतिरादित्य सिंधिया यांच्या समर्थकांनी वेबसाईटवरचा आक्षेपार्ह मजकूर तात्काळ काढून टाकावा, अशी मागणी भाजपच्या तत्कालीन महापौर समीक्षा गुप्ता यांच्याकडे केली होती. त्याकाळी यशोधरा राजे सिंधिया ग्वाल्हेरच्या भाजपच्या खासदार होत्या. त्यासुद्धा सिंधिया घराण्यातल्याच आहेत.

झाशीच्या राणीबद्दल काय बोलल्या होत्या वसुंधरा राजे?

ऑगस्ट 2006मध्ये राजस्थानच्या मुख्यमंत्री वसुंधरा राजे सिंधिया यांना राणी लक्ष्मीबाईंच्या पुतळ्याच्या अनावरणासाठी इंदूरमध्ये आमंत्रित करण्यात आलं होतं. तेव्हा त्यांना विरोधाचा सामना करावा लागला.

त्यावेळी वसुंधरा राजे यांनी सर्व आरोप फेटाळले आणि एक स्त्री म्हणून आपल्या मनात राणी लक्ष्मीबाईंविषयी नितांत आदर आहे, असं म्हटलं होतं.

निवडणुका आल्या की नेहमीच सिंधिया राजघराण्यावर चिखलफेक करण्यासाठी आपापल्या सोयीने इतिहास उकरून काढला जातो.

मध्य प्रदेश भाजपचे वरिष्ठ नेते कैलाश विजयवर्गीय यांनीदेखील अनेकदा सिंधिया कुटुंबावर अशाप्रकारचे आरोप केले आहेत.

राजस्थानच्या विद्यमान मुख्यमंत्री वसुंधरा राजे सिंधिया आणि त्यांची बहिण यशोधरा राजे सिंधिया दोघीही भाजपमध्येच आहेत. तरीदेखील भाजप नेते ज्योतिरादित्य सिंधिया यांना लक्ष्य करण्यासाठी राणी लक्ष्मीबाईंचं नाव घेत आरोप करतात.

विनायक दामोदर सावरकर यांनीदेखील त्यांच्या '1857 चे स्वातंत्र्यसमर'  या पुस्तकात या राजघराण्यानी इंग्रजांना साथ दिल्याचा आरोप केला होता.

ग्वाल्हेर राजघराण्याच्या उपलब्ध कागदपत्रांचे अभ्यासक आशिष द्विवेदी म्हणतात, "कवितेला इतिहास म्हणून सादर केलं जाऊ शकत नाही. 'बुंदेलो हरबोलों के मुह हमने सुनी कहानी थी', असं स्वतः सुभद्रा कुमारी चौहान यांनी आपल्या कवितेत म्हटलं आहे. म्हणजेच त्या लोकांकडून ऐकलेल्या गोष्टी किंवा कहाण्या ऐकवत आहेत. सुभद्रा कुमारी चौहान यांनी कागदपत्रांचा अभ्यास करून ही कविता लिहिलेली नाही. सावरकर हेदेखील इतिहासकार नव्हते."

'ग्वाल्हेरची...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

'खूब लडी मर्दानी, वह तो झांसी वाली रानी थी '.

हिंदीतल्या सुप्रसिद्ध कवियित्री सुभद्रा कुमारी चौहान यांची ही कविता खूपच लोकप्रिय आहे. पण या कवितेतली एक ओळ ग्वाल्हेरच्या शिंदे राजघराण्याला अजूनही अस्वस्थ करते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: ती दोन आठवड्यात बारीक होतेही. कॅमेरा तिच्या कमरेवर स्थिरावतो आणि ती म्हणते, "या लग्नाच्या मोसमात फक्त वजन कमी करा, आत्मविश्वास नाही."

म्हणजे बारीक मुलगी सुंदर असते आणि जर ती बारीक नसेल तर तिच्यात आत्मविश्वास नसतो.

अनेक दशकांपासून सगळ्या स्त्रियांना गोरी, सडपातळ, उत्तम गृहिणी, मुलाबाळांचा सांभाळ करणारी तसंच घर आणि ऑफिसमध्ये संतूलन ठेवणारी असं तिचं चित्रण केलं जात आहे.

मात्र एक नवीन संशोधनात समोर आलं आहे की आशियात ज्या जाहिराती दाखवल्या जातात त्या जाहिरातींमध्ये नवऱ्याचं चित्रण कसं होतं? त्यात फक्त स्त्रियाच नाही तर पुरुषांचं चित्रणही रुढीवादी पद्धतीनं होतं.

फक्त 9 टक्के जाहिरातींमध्ये पुरुषांना घरचं काम करताना किंवा मुलांचा सांभाळ करताना दाखवलं जातं. तीन टक्के जाहिरातीत वडील मुलांची काळजी घेताना दाखवले आहेत.

वातावरण बदलण्याचा प्रयत्न

चीन, भारत आणि इंडोनेशियात या वर्षीच्या पहिल्या सहा महिन्यात दाखवलेल्या 500 पेक्षा जास्त जाहिरातींचं आंतरराष्ट्रीय मीडिया कंपनी इबिक्विटी आणि मल्टीनॅशनल कंपनी यूनिलिवरनं हे सर्वेक्षण केलं आहे.

या संशोधनात असं समोर आलंय की दोन टक्के जाहिरातींमध्ये 40 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या पुरुषांना दाखवलं आहे. जे लोक सौंदर्याच्या व्याख्येत बसत नाही त्यांना दाखवण्याचं प्रमाण फक्त एक टक्का होतं.

जाहिरातींमुळे वातावरण बदलण्याचा गेल्या अनेक वर्षांपासून प्रयत्न होत आहेत तेव्हाचे हे आकडे आहेत हे विशेष.

हॅवेल्स कंपनीने पंख्याची जाहिरात करताना एका युवा जोडप्याला लग्नाची नोंदणी करताना दाखवलं आहे.

नवरा म्हणतो की लग्नानंतर त्याची पत्नी आपलं नाव बदलणार नाही उलट तो आपल्या नावामागे पत्नीचं नाव लावेल.

एरियल कंपनीच्या जाहिरातीत, एक पिता आपल्या मुलीला ऑफिसच्या कामाबरोबर तिच्या नवऱ्याचा शर्ट धुताना, मुलांना होमवर्कमध्ये मदत करताना, त्यांची खेळणी गोळा करताना, चहा करताना आणि स्वयंपाक करताना पाहतो आणि हे सगळं पाहत असताना आपण आपल्या पत्नीला ही सगळं कामं करण्यासाठी आपण मदत करत नाही याचं त्यांना वाईट वाटतं. या सगळ्यासाठी ते वडील जबाबदार आहेत कारण त्यांनी आपल्या मुलांना घरातली कामं करायला शिकवलं नाही.

मग ते मुलीला पत्र लिहून सांगतात की ते आता कपडे धुण्यापासून सुरुवात करतील जेणेकरून आईला कामात मदत होईल.

OECD (Organisation for Economic co operation and development) च्या एका सर्वेक्षणात असं दिसलं आहे...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

जाहिरातीत दीपिका पादुकोणला लग्नाचं आमंत्रण येतं. ती छान छान कपडे खरेदी करायला जाते आणि ते फिट होतील की नाही याविषयी चिंता करण्याऐवजी ती  केलॉग्स कॉर्नफ्लेक्स  खाते जेणेकरून तिला दोन आठवड्यात तिला बारीक होता येईल.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: ती मुलं जिवंत असतील असं आम्हाला वाटलं नव्हतं, असं त्यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं.

सततच्या वाढत्या पाण्यामुळे त्यांच्या टीमला अनेक अडचणींना तोंड द्यावं लागलं. “ती मुलं जिवंत असतील अशी एक अंधुक आशा होती आणि त्या आशेवरच आम्ही पुढे जात राहिलो. शेवटी ती मुलं व्यवस्थित सापडली.

“मी खूप खुश आहे आणि मला वाटतं थाई जनताही खूप खुश आहे,” युकोंगकाव सांगतात. “सरतेशेवटी ती अंधुक आशा सुखद शेवटात बदलली.”

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

थाई नेव्ही सीलचे प्रमुख रिअर अॅडमिरल अर्पाकॉर्न युकोंगकाव आणि त्यांच्या टीमने थायलंडच्या गुहेत अडकलेल्या मुलांना वाचवण्यासाठी प्रयत्नांची शर्थ केली.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: ती मुलगी पहिल्यांदाच हा खेळ पाहत होती. हीच मुलगी म्हणजे सुमित्रा नायक.

सुमित्रा आज भारताच्या राष्ट्रीय रग्बी संघातील महत्त्वाची खेळाडू आहे.

सुमित्राने भुवनेश्वरच्या कलिंगा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सच्या मैदानात रग्बी खेळायला सुरुवात केली. त्यावेळी तिचं वय खूप कमी होतं. तिने आपल्या आयुष्याच्या सुरुवातीलाच अतिशय बिकट दिवस पाहिले.

सुरुवातीची आव्हानं

सुमित्राचा जन्म 8 मार्च 2000 ला ओडिशाच्या जजपूर जिल्ह्यातील डुबरी गावात झाला.

पण सुमित्राचे वडील तिच्या आईला खूप मारहाण करायचे. त्यामुळे तिने आपल्या तिन्ही मुलांना घेऊन गाव सोडण्याचा निर्णय घेतला.

एकदा तर सुमित्राच्या आईला जिवंत जाळण्याचा प्रयत्नही वडिलांनी केला होता. पण त्यातून त्या वाचल्या.

या परिस्थितीतून जात असलेल्या सुमित्राच्या आईने आपल्या मुलांना या वातावरणापासून दूर ठेवण्याचा निर्णय घेतला.

सुमित्राला चांगल्या पद्धतीने वाढवण्यासाठी तिने प्रयत्न सुरू केले.

आईने सुमित्राला कलिंगा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्स शाळेत चौथ्या इयत्तेत प्रवेश मिळवून दिला.

या संस्थेत आदिवासी समुदायातील मुलांना शिक्षण आणि क्रीडा प्रशिक्षण मोफत देण्यात येतं.

सुमित्राची आई एक ब्युटी पार्लर चालवते. तिला रग्बी या खेळाविषयी काहीच माहिती नव्हती. खेळाडूंना एकमेकांच्या अंगावर पडणं, चेंडू हिसकावत धावणं आदी गोष्टी पाहून त्यांना पहिल्यांदा भीती वाटली.

पण सुमित्राने आपल्या आईची समजूत घातली. या खेळाचं प्रशिक्षण योग्य प्रकारे दिलं जातं, आपली काळजी घेण्यासाठी तंत्र शिकवलं जातं, हे तिने आईला समजावून सांगितलं.

पुढे आईने पाठिंबा दिल्यामुळेच आपण खेळ चालू ठेवून हा पल्ला गाठू शकल्याचं सुमित्रा सांगते.

रग्बीमध्ये असं कमावलं नाव

सुमित्राने मैदानावर उतरताच रग्बीमध्ये नाव कमावण्यास सुरुवात केली. तिने एकामागून एक पदकांची रांगच लावली.

आपल्या कारकिर्दीत सुरुवातीच्या टप्प्यात सुमित्राने कठोर सराव केला. आपल्या तंत्रातील चुका सुधारण्यासाठी तिने प्रचंड मेहनत घेतली.

2016 मध्ये सुमित्राची निवड राष्ट्रीय संघात झाली. त्यावेळी भारताने एशियन चँपियनशिप (16 वर्षांखालील) स्पर्धेत कांस्यपदक पटकावलं.

सुमित्राला परदेशातील मैदानावर खेळायला जास्त आवडतं. तिथं अनेकांना भेटण्याची आणि त्यांच्याकडून खेळातील बारकावे समजून घेण्याची संधी मिळते, असं तिला वाटतं.

2019 मध्ये झालेली एशियन वुमन्स रग्बी चँपियनशीप...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

2008 ची गोष्ट आहे. 8 वर्षांची एक मुलगी ओडिशातील एका क्रीडांगणाबाहेर उभी होती. खेळाडूंचा एक गट अंड्याच्या आकाराच्या चेंडूच्या मागे पळापळी करत होता.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: ती मुळची उत्तराखंडच्या डेहराडूनची. शिव्याने 2011 साली वयाच्या 23 वर्षी आपला जॉब सोडला आणि प्रवासाला लागली. 2013 साली तिने आपलं घर सोडलं, होतं नव्हतं सगळं विकलं आणि जगभर फिरणारी जिप्सी बनली.

“आता माझ्याकडे काय आहे विचाराल तर तेवढंच सामान जे दोन बॅगांमध्ये मावेल. बस्स!” ती म्हणते.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

शिव्या नाथ, 30-वर्षांची ब्लॉगर सगळं जग फिरली आहे, तेही एकटीने.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: ती मोठी झाल्यावर समस्या आणखी गंभीर होणार आहे.

हे वाचलंत का?

पंतप्रधान मोदींकडे ही मुलगी मदत का मागतेय?

कॅरम, सापशिडी खेळत मुलांना शिकवणाऱ्या शिक्षकांची गोष्ट

'मी 17 वर्षं शिक्षक होतो पण मला लिहिता, वाचता येत नव्हतं'

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

या मुलीला गंभीर आजार आहे. त्यामध्ये हाडं अत्यंत नाजूक असतात. ती कधीही तुटू शकतात.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: ती म्हणजे ज्या नेत्यांनी निवडणुकीआधी पक्षांतर केले होते त्यांची आता काय स्थिती आहे.

या निवडणुकीत तब्बल 35 नेत्यांनी पक्षांतर करून महायुतीची उमेदवारी मिळवण्यात यश मिळवलं होतं.

निवडणुकीच्या तोंडावर तत्कालीन सत्ताधारी भाजप-सेना महायुतीत प्रवेश करण्यासाठी अनेक नेत्यांची रांग लागली होती.

लोकसभा निवडणुकीत भाजपने मिळवलेलं प्रचंड यश पाहता विधानसभेतही त्याचीच पुनरावृत्ती होईल असा अंदाज लावत अनेकांनी महायुतीत जाणं पसंत केलं.

महायुतीच्या जागावाटपाचं गणित मांडून भाजप-सेनेने हे नेते अक्षरशः वाटून घेतले. या सगळ्यांचा सर्वांत मोठा फटका राष्ट्रवादीला बसला होता.

पण निवडणुकीनंतर घडलेल्या नाट्याने समीकरणच बदलून गेलं. शिवसेनेचा मुख्यमंत्री बनवून राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि काँग्रेस पक्ष सत्तेत सहभागी झाल्यामुळे महायुतीत मोठा भाऊ म्हणून निवडणुकीला सामोरे गेलेल्या भाजपला आता विरोधात बसावं लागलं आहे.

पण, उद्धव ठाकरे यांचं महाविकास आघाडी सरकार स्वतःच्याच ओझ्याने, एकमेकांमध्ये पाय अडकून पडणार असल्याचा दावा भाजप नेते वारंवार करताना दिसतात.

इतकंच नव्हे पुढच्या दोन-तीन महिन्यात, वर्षभरात हे सरकार पडेल, अशी भाकितंही नेत्यांकडून करण्यात येतात.

नेत्यांनी पक्ष सोडून जाऊ नये, यासाठीच भाजप असे दावे करत असल्याचं महाविकास आघाडीच्या नेत्यांकडून सांगण्यात येतं.

त्यामुळे निवडणुकीच्या एका वर्षानंतर पक्षांतरीत नेत्यांची स्थिती नेमकी काय, हे जाणून घेण्यासाठीचा हा प्रयत्न...

अब्दुल सत्तार

पक्षांतर करून मंत्रिपद मिळवलेल्या नेत्याचं सध्याचं एकमेव उदाहरण म्हणजे अब्दुल सत्तार. मूळचे काँग्रेसचे असलेल्या अब्दुल सत्तार यांनी निवडणुकीच्या तोंडावर शिवसेनेत जाण्याचा निर्णय घेतला. निवडणुकीआधी सत्तार यांची तत्कालीन मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्याशी भेटही झाली होती.

मात्र युतीच्या समीकरणात औरंगाबादमधील सिल्लोड मतदारसंघ शिवसेनेकडे असल्यामुळे सत्तार यांनी शिवसेनेत प्रवेश करावा, असा तोडगा निघाला. पण हेच सत्तार यांच्या पथ्यावर पडलं.

त्यांनी आपली आमदारकी तर टिकवलीच. शिवाय, युती तुटली तरी सत्तेत राहण्यात, किंबहुना मंत्रिपद मिळवण्यात अब्दुल सत्तार यांना यश आलं. सध्याच्या महाविकास आघाडी सरकारमध्ये अब्दुल सत्तार यांच्याकडे महसूल, ग्रामविकास आणि बंदरे या खात्यांचं राज्यमंत्रिपद आहे.

गेल्या वर्षी शपथविधीनंतर काही दिवसांतच अब्दुल सत्तार हे कॅबिनेट मंत्रिपद न...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांच्या महाविकास आघाडी सरकारची वर्षपूर्ती नुकतीच झाली. वर्षपूर्तीनंतर सरकारच्या कामगिरीचा कशी झाली, विरोधी पक्ष म्हणून भाजपची कामगिरी कशी झाली याची चर्चा यानिमित्ताने झाली. पण त्याचबरोबर आणखी एका विषयाची उत्सुकता जनसामान्यांना आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: ती म्हणजे महायुतीला पुन्हा लोकांनी कौल दिलाय, असा अंदाज सर्वांनी व्यक्त केलाय. 145 हा बहुमताचा आकडा आहे. सर्व पोल्सनुसार महायुतीला स्पष्ट बहुमत मिळू शकतं.

बीबीसी एक्झिट पोल करत नाही. पण इतर संस्थांनी एक्झिट पोल्स केले आहेत त्याचं वृत्तांकन बीबीसीने केलं आहे.

युतीचा विजय होईल का?

दुपारी तीननंतर मतदान संपेपर्यंत आकडेवारीत फार फरक पडलेला नाही. आताच्या स्थितीवरून भाजपा-शिवसेनेला 200 पेक्षा जास्त जागा मिळतील. आता फक्त भाजप मेजॉरिटीमध्ये येईल का ते पाहायचं आहे, असं मत राजकीय विश्लेषक यशवंत देशमुख यांनी मांडलं आहे.

काँग्रेस आणि एनसीपी आघाडी आणि महायुती यांच्यात 10 टक्क्यांपेक्षा जास्त मतांचा गॅप आहे. आणि हा गॅप फारच मोठा आहे.

टर्नआउट कितीही असलं तरीही मुंबई, कोकणात युती नक्की येणार आहे.  ज्यांनी अधिक प्रयत्न केलेत त्यांच्या पारड्यात अधिक मतं पडली आहेत, असं मत राजकीय विश्लेषक यशवंत देशमुख यांनी एबीपी माझावर सुरू असलेल्या चर्चेवर मांडलं.

'मुंबईत वन साइडेड मॅच होणार नाही'

सत्ता कुणाची येईल हे ठरवण्यामध्ये मुंबईचा वाटा निर्णायक असेल असं मत ज्येष्ठ पत्रकार रोहित चंदावरकर यांनी व्यक्त केलं.

"मुंबई शहराचा विचार केला तर राष्ट्रवादीनं मुंबईत अस्तित्व वाढवलं नाही. आघाडीला मुंबई कधीच कम्फर्टेबल झोन नव्हता. मुख्य स्पर्धा भाजप आणि शिवसेनेमध्येच दिसते. भाजपने मुंबईमध्ये बऱ्यापैकी प्रगती केलीय. मुंबई, कोकण पट्टा भाजपानं आपल्याकडे वळवला. साम दाम दंड भेद वापरून त्यांनी आघाडीच्या अनेक नेत्यांना आपल्या पक्षाकडे वळवलं, याचा परिणाम निवडणुकीच्या निकालावर होईल," असं चंदावरकरांना वाटतं.

मध्य मुंबईत सचिन अहिर हा मोठा मोहरासुद्धा शिवसेनेनी गळाला लावला. हा सगळा पट्टा सेना-भाजपाने कॅप्चर केला. नारायण राणेसुद्धा एका दबावाखाली भाजपमध्ये आहेत. कोकण, पालघर, ठाण्यात छोट्या मार्जिनमध्ये खेळ फिरेल याबद्दल काही सांगू शकत नाही. मुंबई, पुण्यात शहरी भागात मतदान कमी झालंय.

स्वीप इतका वन साइडेड होईल असं मला वाटत नाही. वरचष्मा राहीलच पण इतक्या मोठ्या प्रमाणावर राहील असं मला वाटतं, असं रोहित चंदावरकर यांना वाटतं.

आघाडीने प्रचाराचा जोर उशिरा लावला का?

काँग्रेस राष्ट्रवादीने सुरुवातीला प्रभावी प्रचार केला नाही पण नंतर त्यांनी मुसंडी मारल्याचं मत ज्येष्ठ पत्रकार राही भिडे यांनी बीबीसीवर झालेल्या चर्चेत मांडलं.

काँग्रेस-राष्ट्रवादीने...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सर्व एक्झिट पोल्सचे निकाल आले आहेत. सर्व पोल्सनुसार राज्यात पुन्हा शिवसेना भाजपचीच सत्ता येणार, असा अंदाज सर्व पोल्सनी व्यक्त केला आहे. या सर्व पोल्समध्ये एक गोष्ट समान आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: ती म्हणते की माझं खरं उदिष्ट हे शोधणं आहे की भविष्यात मानवाने आपल्या शरीरात बदल करून नवीन ओळख मिळवण्याकडे आपण कसं पाहतो?

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

व्हिक्टोरिया मोडेस्टाकडे अनेक कृत्रिम पाय आहेत. काही नैसर्गिक पायासारखे दिसतात तर काही नाही.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: ती सहावीत असताना तिच्यावर हल्ला झाला होता. पण त्यातून ती सावरली आणि आज फॅशन डिझायनिंगचंही काम करते.

रूपा आता खूश आहे.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

अॅसिड हल्ला झालेली रूपा आग्र्यातल्या शीरोझ कॅफेमध्ये काम करते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तीन दिवसांनंतरसुद्धा परिस्थिती नियंत्रणाखाली येऊ शकली नाही. बुधवारी उच्च न्यायालयाने दिल्ली पोलिसांना फटकारलं तर दुसऱ्या बाजूला राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार अजित डोभाल यांनी ईशान्य दिल्लीतील दंगलग्रस्त भागाला भेट देऊन लोकांशी चर्चा केली.

यावेळी यमुनेच्या दुसऱ्या ताटवरच्या परिसरातील मुस्लिमांवर अत्याचार झाल्याचं एका ज्येष्ठ मुस्लीम व्यक्तीने अजित डोभाल यांना सांगितलं. यादरम्यान, त्यांनी RSS आणि अमित शाह यांचं नाव घेतलं. तेव्हा दोभाल म्हणाले, "माझ्या कानांना गरज आहे इतकंच बोला."

ज्या ठिकाणी मुस्लीम कमी संख्येने आहेत, अशा ठिकाणी त्यांच्यावर अत्याचार होत आहे. आपण कोणत्याच हिंदूवर अत्याचार होऊ देत नसल्याचंही त्या व्यक्तीने सांगितलं. ते म्हणाले, "RSS आणि अमित शाह यांच्या इशाऱ्यावर सगळं होत आहे."

यावर डोभाल यांनी त्यांना रोखण्याचा प्रयत्न केला. पण ती व्यक्ती बोलत राहिली. नंतर अजित डोभाल तिथून निघून गेले.

याच घडामोडींदरम्यान अजित डोभाल यांना एक मुस्लीम मुलगी रडत रडत म्हणाली, "आम्ही इथं सुरक्षित नाही. दुकानं जाळली गेली आहेत. आम्ही विद्यार्थी आहोत, पण आम्ही अभ्यास करू शकत नाही. पोलीस त्यांचं काम करत नाहीत. आम्ही घाबरलेलो आहोत. रात्री आम्हाला झोप येत नाही.

याला उत्तर देताना डोभाल म्हणाले, "तुम्ही काळजी करू नका. आता पोलीस काम करतील. मी पंतप्रधान आणि गृहमंत्री यांच्या सूचनेनंतर इथं आलो आहे. तुम्ही संयम बाळगा, इंशाअल्ला, सर्वकाही ठिक होईल. टेंशन घेऊ नका. आपण एकमेकांच्या अडचणी वाढवणार नाही तर सोडवूयात."

अजित डोभाल यांनी लोकांना भेटून सुरक्षेबाबत विश्वास दिला. कुणालाही घाबरण्याची गरज नाही. डोभाल म्हणाले, "माझा संदेश सर्वांसाठी आहे. इथं कुणीच शत्रू नाही. जे आपल्या देशावर प्रेम करतात. आपल्या शेजाऱ्यांचं भलं व्हावं, असं वाटत असेल तर सर्वांनी सलोख्याने राहिलं पाहिजे. इथं सर्वजण एकत्र राहतात. कुणी कुणाचे शत्रू नाहीत. काही समाजकंटक आहेत. पण आपण त्यांच्याबाबत कठोर भूमिका घेऊ. पोलीस त्यांचं काम करतील. इंशाअल्ला, इथं शांतता प्रस्थापित होईल."

यावेळी प्रेम भावना कायम ठेवण्याचं आवाहन अजित डोभाल यांनी लोकांना केलं. आपला एक देश आहे, आपण सर्वांनी मिळून राहिलं पाहिजे. देशाला पुढे घेऊन जायचं आहे, असं ते म्हणाले.

ईशान्य दिल्लीतील परिस्थितीवर ड्रोनच्या मदतीने नजर ठेवली जात असल्याचंही डोभाल यांनी लोकांना सांगितलं.

डोभाल यांच्यासोबत...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

नागरिकत्व दुरुस्ती कायद्यावरून झालेल्या धार्मिक हिंसाचारामुळे दिल्लीत आतापर्यंत 42 जणांचा मृत्यू झाला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तीन महिन्यांपूर्वी निवडणुकीचा धुरळा उडाला तेव्हा मुख्यमंत्री के.चंद्रशेखर राव यांचा तेलंगण राष्ट्रसमिती पक्ष एकतर्फी बाजी मारेल असं चित्र होतं. मात्र आता निवडणुकांचा हा पट रंगतदार अवस्थेत आहे.

तेलंगण राष्ट्रसमितीच्या विरोधात भाजप वगळता सर्व पक्ष एकवटणं ही राजकीय पटलावरची सगळ्यांत मोठी घडामोड ठरली.  काँग्रेस, तेलगू देसम पक्ष आणि इतर छोट्या पक्षांनी मिळून पीपल्स फ्रंट नावाची एक आघाडी स्थापन केली आहे. राज्याच्या राजकीय इतिहासातली अतिशय महत्त्वाची घटना आहे.

हा प्रयोग यशस्वी झाला तर राष्ट्रीय पातळीवर दुरगामी परिणाम होऊ शकतो. राष्ट्रीय स्तरावर भाजपविरोधात आघाड्या स्थापन करण्याच्या हालचालींना वेग तर येईलच, पण त्याचबरोबर राज्य पातळीवर युती होण्याची शक्यता आहे.

इतकंच नाही तर आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री एन. चंद्राबाबू नायडू यांच्यासाठी सुद्धा हा वैयक्तिक विजय असेल. 2019 मध्ये सर्व पक्षांना भाजपच्या विरोधात एकत्र करण्याची नायडू यांची योजना आहे.

तेलंगणा विधानसभेच्या 119 जागांवर सध्या तिहेरी लढत बघायला मिळते आहे. या लढतीच्या तिसऱ्या टोकाला भाजपचे आव्हान आहे.

या निवडणुका KCR यांच्यासाठी किती महत्त्वाच्या आहेत हे सर्वेक्षणातून कळतं. यापैकी एकाही सर्वेक्षणात KCR यांना बहुमत मिळेल असं दिसत नाही तर पीपल्स फ्रंट सत्ताधारी पक्षाला कडवं आव्हान देईल असं या सर्वेक्षणात म्हटलं आहे.

इतकंच काय तर सट्टा बाजारातही सगळा माहोल हा तेलंगणा राष्ट्र समितीच्या विरोधात आहे.

सुरुवातीच्या काळात KCR असा दावा करत होते की त्यांचा पक्ष 100 पेक्षा अधिक जागा मिळवून पुन्हा सत्तेवर येईल. आता मात्र त्यांच्या दाव्यांतील हवा कमी होताना दिसत आहे.

मी निवृत्ती पत्करेन

ते स्वत:च्याच पराभवाची चर्चा करताना दिसत आहेत. एका प्रचारसभेत ते म्हणाले, "जर TRSचा पराभव झाला तर मला काही वाटणार नाही. मी निवृत्ती पत्करेन माझ्या फार्म हाऊसवर जाऊन आराम करेन."

त्यांनी गेल्या साडेचार वर्षांत उत्तम कामगिरी केली आहे, त्यामुळे त्यांना पुन्हा सत्तेत आणणं ही जनतेची जबाबदारी आहे असंच ते लोकांना सांगत असावेत.

2014 मध्ये सगळ्यांत तरुण राज्याचे ते मुख्यमंत्री म्हणून त्यांनी सूत्रं हातात घेतली होती. लोकांच्या कल्याणासाठी काम करणारं सरकार म्हणून त्यांची ख्याती आहे.

या सरकारने लोककल्याण योजनांसाठी 52 हजार कोटी रुपये खर्च केले. त्यामुळे अनेक लोक या सरकारला लोकप्रिय सरकार...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

तेलंगणात निवडणुकांचा ज्वर तीव्र झाला आहे. 7 डिसेंबरला होणार असलेल्या निवडणुका राज्यातल्या सगळ्यांत बहुचर्चित निवडणुका आहेत. या निवडणुकांकडे पुढील वर्ष होणाऱ्या लोकसभेच्या महासंग्रामाची रंगीत तालीम म्हणून पाहिलं जात आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तीन मुलांची आई पूजा देवी यांनी नुकतंच कठूआ ते जम्मू रस्त्यावर प्रवाशी बस चालवली. जम्मूच्या बस स्टँडवर त्यांनी प्रवाशांना सोडलं, तेव्हा ड्रायव्हिंग सीटवर बसलेल्या महिलेला पाहायला अनेकांनी गर्दी केली.

त्यांनंतर त्यांचे फोटो सोशल मीडियावर व्हायरल झाले. जुन्या विचारांना छेद देणाऱ्या पुजा यांचं सोशल मीडियात खूप कौतूक होत आहे. त्यांच्याविषयी आणखी जाणून घेण्यासाठी पाहा हा व्हीडिओ.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

पूजा देवी जम्मू आणि काश्मीरच्या पहिल्या महिला बस ड्रायव्हर बनल्या आहेत. त्या जम्मूमधल्या कठूआ जिल्ह्यात राहतात.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तीन वर्षांपूर्वी विकी सायमंड्स यांच्या मणक्याला इजा झाली आणि त्या व्हीलचेअरला खिळल्या, पण विकलांगता त्यांना थांबबू शकली नाही.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

हा डान्स क्लास अनोखा आहे कारण इथे तुम्हाला अनेक व्हीलचेअरवर डान्स करणारे नर्तक दिसतील.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तीरथ सिंह रावत

आजकाल महिला फाटकी जीन्स घालत आहे, हे संस्कार आहेत काय, असं वक्तव्य त्यांनी केलं आहे.

देहरादून येथील बाल अधिकार संरक्षण आयोगाच्या एका कार्यशाळेचं तीरथ सिंह रावत यांच्या हस्ते उद्घाटन झालं. यादरम्यान त्यांनी म्हटलं की, लहान मुलांमध्ये कसे संस्कार यावेत, हे त्यांच्या पालकांवर अवलंबून असतं. एनडीटीव्हीने हे वृत्त दिलं आहे

यादरम्यान बोलताना रावत यांनी एक किस्सा सांगितला.

ते म्हणाले, "मी एकदा विमानातून जात असताना पाहिलं की एक महिला तिच्या दोन लहान मुलांसह एकदम जवळ बसली होती. तिनं फाटकी जीन्स घातलेली होती. मी त्या महिलेला विचारलं की, ताई कुठे जायचं? तर दिल्लीला जायचं असं त्यांनी सांगितलं. तिचे पती जेएनयूमध्ये प्राध्यापक आहेत आणि ती महिला एक एनजीओ चालवते."

"त्यानंतर माझ्या मनात विचार आला की, जी महिला एक स्वयंसेवी संस्था चालवते आणि जिने स्वत: फाटकी जीन्स घातली आहे, ती महिला समाजात कोणते संस्कार पसरवेल? आम्ही जेव्हा शाळेत शिकत होतो, तेव्हा असं काही नव्हतं," असंही रावत म्हणाले.

रावत पुढे म्हणाले, "आजकालच्या मुलांमध्ये व्यसनाधीनता वाढत आहे. यापासून मुलांना वाचवायचं असेल तर त्यांना संस्कार दिले पाहिजेत. तसंच आपण पाश्चिमात्य गोष्टींनी प्रेरित व्हायला नको. चांगले संस्कार झालेली मुलं कोणत्याच क्षेत्रात अयशस्वी होऊ शकत नाही."

काँग्रेसची टीका

तीरथ सिंह रावत यांच्या या वक्तव्यावर काँग्रसेनं टीका केली आहे.

काँग्रेस नेते संजय झा यांनी  ट्वीट करत म्हटलंय, "फाटकी जीन्स घातल्यामुळे आपली संस्कृती धोक्यात येते. त्यामुळे महिलांनी ते टाळायला हवं, असं उत्तराखंडच्या मुख्यमंत्र्यांनी म्हटलं आहे. भाजप, हे तुमचे मुख्यमंत्री तीरथ सिंह रावत आहेत. तुम्ही याचं समर्थन करता का?," असा सवाल झा यांनी उपस्थित केला आहे.

"ज्या आधुनिक भारताकडे आपण वाटचाल करत आहोत, त्यातल्या मुख्यमंत्र्यांची ही मानसिकता आहे का," असा सवाल युवक काँग्रेसनं उपस्थित केला आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री तीरथ सिंह रावत सतत चर्चेत येत आहे. आधी अचानकपणे मुख्यमंत्रिपदी निवड झाली म्हणून त्यांची नावाची चर्चा होती. आता मात्र महिलांविषयी केलेल्या एका वक्तव्यामुळे ते चर्चेत आले आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तीरा कामत

16 कोटी रुपये किंमतीच्या या इंजेक्शनसाठी क्राऊड फंडिगच्या माध्यमातून पैसे उभे करण्यात आले, तर या इंजेक्शनवरची इम्पोर्ट ड्यूटी आणि जीएसटी सरकारने माफ केला होता.

कागदपत्रं दाखल करून या इंजेक्शनचे पैसे भरण्यात आल्यानंतर या आठवड्याच्या सुरुवातीला अमेरिकन औषध कंपनीने हे इंजेक्शन भारतात पाठवलं.

आज (26 फेब्रुवारी 2021) सकाळी 10 वाजता मुंबईच्या हिंदुजा हॉस्पिटलमध्ये तीराला हे इंजेक्शन देण्यात आलं. पुढचे 24 तास आता डॉक्टर्स तीरावर लक्ष ठेवून असतील.

याबाबत बोलताना हिंदूजा रुग्णालयाच्या लहान मुलांच्या न्यूरोलॅाजिस्ट डॅा निलू देसाई म्हणाल्या," तीराला शुक्रवारी सकाळी इंजेक्शन देण्यात आलंय. तिची प्रकृती चांगली आहे. हे सिंगल डोस इंजेक्शन असल्याने एकदाच दिलं जाणार आहे."

"या इंजेक्शननंतर तिच्या प्रकृतीत सुधारणा होईल अशी आम्हाला आशा आहे. शनिवारी तीराला डिस्चार्ज देण्यात येईल."

तीराची प्रकृती सध्या स्थिर असून ती डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली असल्याचं तीराचे बाबा मिहीर कामत यांनी बीबीसी मराठी सांगितलं.

तीरा कामतला ज्यावेळी इंजेक्शनची गरज होती आणि त्यासाठी तिच्या पालकांकडून अभियान राबवलं जात होतं, तेव्हा बीबीसी मराठीनं दखल घेत, सविस्तर बातमी केली केली होती. ती बातमी खालीलप्रमाणे :

"तुमची मुलगी 6 महिन्यांपेक्षा जास्त वाचणार नाही. कारण तिच्यासाठी भारतात उपचार नाहीत, असं तीराचं निदान करताना डॉक्टरांनी आम्हाला पहिल्याच दिवशी सांगितलं," तीराचे बाबा मिहीर कामत मला फोनवर सांगत होते.

"जन्म झाला तेव्हा तिचा आवाज एकदम खणखणीत होता. तिचं रडणं अगदी वेटिंग रूममध्येही व्यवस्थित ऐकू आलं. मेंदू एकदम शार्प आणि इतर बाळांपेक्षा ती जन्मतःच उंच होती. लांब... एखाद्या बाणासारखी... म्हणून तिचं नाव आम्ही तीरा ठेवलं," असं मिहीर कामत त्यांच्या लेकीबद्दल सांगतात.

बाळ घरी आलं आणि सारं काही छान सुरू होतं.  पण लवकरच परिस्थिती बदलली. मध्येच तीरा आईचं दूध पितानाच गुदमरायची. कधी डी-हायड्रेट व्हायची. एकदा तिचा श्वास काही सेकंदांसाठी थांबला.

तीरा कामत

पण लहानगी तीरा लसीचे दोन थेंब दिल्यावर गुदमरली आणि धोक्याची घंटा तिच्या आईबाबांच्या आणि डॉक्टरांच्या मनात वाजली.

तीराचे बाजूला पडणारे हात, दूध पिताना तिचं कोंडणं, इंजेक्शन दिलं तरी प्रतिकार न करणं या सगळ्याकडे पाहत तिला न्यूरॉलॉजिस्टकडे नेण्याचा सल्ला देण्यात आला आणि निदान झालं - SMA Type 1...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

SMA Type 1 आजाराशी लढणाऱ्या तीरा कामत या चिमुकलीला झोलजेन्स्मा इंजेक्शन आज (26 फेब्रुवारी 2021) सकाळी देण्यात आलं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तीरा कामत

तीराला SMA टाईप-1 म्हणजेच स्पायनल मस्क्युलर अॅट्रोफी या मज्जातंतूशी निगडित दुर्मिळ आजार झाला आहे. यात मज्जातंतू हळूहळू मरू लागतात आणि मेंदूकडून स्नायूंना जाणारे सिग्नल मंदावत गेल्याने स्नायूंवरही नियंत्रण राहत नाही.

तीरा सध्या घरी असून तिची तब्येत स्थिर आहे. तीरासाठी कामत कुटुंबाने घरीच हॉस्पिटलसारखा सेटअप तयार केला असून तीरा अजूनही व्हेंटिलेटरवर आहे. अन्न देण्यासाठी सर्जरी करून लावण्यात आलेल्या ट्युबने तिला फीड दिलं जातंय.

कोणी केली मदत?

तीराच्या इंजेक्शनसाठी लागणारा कर माफ व्हावा यासाठी केंद्र आणि राज्य या दोन्ही सरकारांनी आपल्याला मदत केल्याचं तिच्या पालकांनी सांगितलं.

बीबीसी मराठीशी बोलताना तीरा कामतचे वडील मिहीर कामत यांनी सांगितलं, "केंद्र सरकारच्या अर्थखात्याने कस्टम्सच्या मुंबईतल्या कमिशनरना थेट एक पत्र पाठवलंय. कस्टम्स अॅक्टच्या कोणत्या कलमांनुसार तीराच्या इंजेक्शनवरची ड्यूटी माफ करण्यासाठीचं रेकमेंडेशन देण्यात येतंय, याविषयी त्यात लिहिलेलं आहे. यात कस्ट्म्स ड्युटी आणि जीएसटीचा समावेश आहे. माजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी यासाठी केंद्राला पत्र लिहीलं होतं.

तीराला SMA - Type 1 हा दुर्धर आजार झाला आहे.

"त्याचवेळी उद्धवजींच्या मुख्यमंत्री कार्यालयानेही आम्हाला मदत केली. अभिनेते निलेश दिवेकर यांनी आमच्यासाठी खूप धावपळ केली. त्यांनी मुख्यमंत्री कार्यालयाच्या मार्फत आरोग्य भवनामधून याच कस्टम्स ड्युटी आणि जीएसटीसाठीची दोन सर्टिफिकेट्स आम्हाला मिळवून दिली. आम्हाला राज्य आणि केंद्र अशा दोन्ही सरकारांकडून पॉझिटिव्ह रिस्पॉन्स मिळालाय," असं तीराच्या वडिलांनी बीबीसीला सांगितलं.

"आम्ही सगळ्यांचे आभार मानतो. आम्हाला खरंच सगळ्यांची मदत झाली. सरकारवर आणि लोकांच्या चांगुलपणावर आमचा पुन्हा एकदा विश्वास बसला. लोकांनी तीराला पाहिलं, तिची कहाणी ऐकली आणि कोणतेही प्रश्न न विचारता आम्हाला मदत केली. कुठेच कमतरता नव्हती.

कधी येणार इंजेक्शन?

कर माफीची पत्रं हा तीरासाठी इंजेक्शन आणण्यातला एका मोठा आणि महत्त्वाचा टप्पा असला, तरीही अजून प्रत्यक्ष इंजेक्शन यायला काही दिवसांचा कालावधी लागणार आहे.

तीराच्या काही चाचण्या करण्यात आल्याअसून तिच्या तब्येतीविषयीचे रिपोर्ट्स 'झोलजेन्स्मा' इंजेक्शन तयार करणाऱ्या कंपनीला पाठवण्यात आले आहेत. आता हे रिपोर्ट्स पाहून ही कंपनी भारतात औषध पाठवण्यासाठीचं पेपरवर्क...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

SMA - Type 1 आजाराशी लढणाऱ्या लहानग्या तीरा कामतचं आयुष्य वाचवण्यासाठी आवश्यक इंजेक्शनवरची कस्टम्स ड्युटी आणि GST माफ करण्यात यावी यासाठीचं पत्र कामत कुटुंबियांना मिळालेलं आहे. यामुळे आता पुढचे सोपस्कार करण्यात त्यांना मदत होणार आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तीरा कामत

तीराला SMA टाईप-1 म्हणजेच स्पायनल मस्क्युलर अॅट्रोफी या मज्जातंतूशी निगडित दुर्मिळ आजार झाला आहे. यात मज्जातंतू हळूहळू मरू लागतात आणि मेंदूकडून स्नायूंना जाणारे सिग्नल मंदावत गेल्याने स्नायूंवरही नियंत्रण राहत नाही.

तीरा सध्या घरी असून तिची तब्येत स्थिर आहे. तीरासाठी कामत कुटुंबाने घरीच हॉस्पिटलसारखा सेटअप तयार केला असून तीरा अजूनही व्हेंटिलेटरवर आहे. अन्न देण्यासाठी सर्जरी करून लावण्यात आलेल्या ट्युबने तिला फीड दिलं जातंय.

या आजारामुळे दूध पिताना तीराचा श्वास कोंडायचा, इंजेक्शन देतानाही ती कसलाच प्रतिकार करायची नाही. या आजारावर उपचारासाठी शरीरात नसलेलं एक जनुक शरीरात सोडलं जातं. त्यासाठी एक औषध रुग्णाला देतात. त्याची किंमत आहे 16 कोटी रुपये. शिवाय, हे उपचार भारतात उपलब्ध नाही.

पण तीराची प्रकृती अत्यंत नाजूक असल्याने उपचारासाठी तिला अमेरिकेला नेण शक्य नव्हतं. त्यामुळे तीराच्या आई-वडिलांनी भारतातच हे इंजेक्शन मागवण्याचा निर्धार केला. पण, एवढी मोठी रक्कम उभारणं आयटी कंपनीत काम करणारे तीराचे वडील मिहीर आणि फ्रिलान्स इलस्ट्रेशन आर्टिस्ट असलेली तिची आई प्रियांका यांच्यासाठी सोपं नव्हतं.

तीरा कामत

ही रक्कम कशी उभारता येईल, याचा विचार करत असतानाच कॅनडामध्ये अशाप्रकारे उपचारासाठी लागणारा मोठा खर्च क्राऊड फंडिंगच्या उभारण्यात आल्याचं त्यांना कळलं आणि त्यांनीही क्राऊड फंडिंग करण्याचा निश्चय केला.

वेगवेगळ्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरून त्यांनी लोकांना आवाहन केलं. Teera_fights_SMA या इन्स्टाग्राम पेजच्या आणि फेसबुकवरच्या Teera Fights SMA या पेजवरून त्यांनी तीराच्या तब्येतीचे अपडेट्स द्यायला सुरुवात केली. तीरा झोपली की मधल्या वेळेत तिचे आईबाबा सोशल मीडियावर अपडेट पोस्ट करणं, लोकांना मदतीसाठी संपर्क करणं या सगळ्या गोष्टी करायचे.

बीबीसी मराठीशी बोलताना मिहीर यांनी सांगितलं, "अनेकांनी आमची कहाणी ऐकली. आम्हीही रोज जे काही होतंय ते सगळं सांगायला लागलो. लोकांना तीराची कहाणी भिडली. त्यांना ती त्यांच्या मुलीसारखी, भाचीसारखी वाटली. असं अनेक लोकांनी आम्हाला थोडे-थोडेही पैसे दिले आहेत. कोणी बसचा पास काढण्याऐवजी पैसे दिले.

तीरा कामत

अगदी शूटिंग लोकेशनवरच्या कारपेंटरनेही आम्हाला पैसे दिलेत. लहान - लहान गावांतून आम्हाला लोकांनी पैसे दिलेत."

त्यांच्या प्रयत्नांना यश आलं. लोकांनी या आवाहनला भरभरून प्रतिसाद दिला...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

दुर्मिळ आजाराने ग्रस्त 5 महिन्याच्या चिमुकल्या तीराच्या औषधावरील 6 कोटी रुपयांचं आयात शुल्क आणि जीएसटी केंद्र सरकारने माफ केलं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुकाराम मुंढे

गुरुवारी झालेल्या फेसबुक लाईव्हमध्ये त्यांनी नागरिकांशी संवाद साधला. मुंढे यांनी मराठी आणि हिंदीतून लोकांशी संवाद साधला.

ते पुढे म्हणाले, "दीड महिन्यानंतर पुन्हा लॉकडाऊनवर बोलायची वेळ आली आहे. स्थिती खराब होत चालली आहे. आपण निवडलेला मार्ग योग्य आहे का हे तपासण्याची वेळ आली आहे. शहरासाठी योग्य काय ते आपण निवडू. आकडेवारी पाहिली ३ जून नंतरची, आधीचं तर नागपूरमध्ये ४०० केसेस होत्या, आज २४०० पेक्षा केसेस आहेत. प्रति १०० केसेस मृत्यूदर एक टक्क्यापेक्षा खाली होता तो १.५६ एवढा झाला आहे. केसेस कमी होणं, मृत्यूदर कमीत कमी करणं हे आपलं उद्दिष्ट आहे."

४५ दिवसानंतर मिशन बिगिन नंतर मृत्यूदर तीन पटींनी वाढला आहे. ही चिंताजनक गोष्ट आहे. हे रोखण्यासाठी राहणीमान बदल करण्यासाठी आवश्यक. राहणं-खाणंपिणं-भेटणं यात बदल करायला हवा. कोव्हिडनुरुप जगायला हवं, असं मुंढे म्हणाले

"मिशन बिगिन सुरू झालं, लोकांनी बदल अंगीकारलेले नाहीत. इन्फेक्शन रेट वाढलेला आहे. नियमावली आहे त्याचं पालन झालेलं नाही. ४५ दिवसात २००० पेक्षा जास्त केस. आपण कुठेतरी चुकतोय हे बघायला हवं. नियम परिपूर्ण पद्धतीने पाळले जात नाहीत. लॉकडाऊन लावायचं का कर्फ्यू लावायचं ही वेळ आली आहे, असा इशारा मुंढे यांनी दिला आहे.

"हे आपल्याला नको असेल तर वागण्यात बदल करायला हवेत. आपल्या जगण्यात बदल घडायला हवा. तसं झालं नाही तर लॉकडाऊन लावायला लागेल. कर्फ्यू लावावा लागेल," असं त्यांनी स्पष्ट केलं आहे.

लॉकडाऊनला महापौरांचा विरोध

नागपूर शहरातील कोरोनाचे वाढते रुग्ण ही चिंतेची बाब आहे. मात्र लॉकडाऊन हा त्यावर पर्याय असू शकत नाही. लॉकडाऊन सामान्य नागरिकांसाठी आर्थिकदृष्ट्या कंबरडे मोडणारा ठरेल. त्यामुळे लॉकडाऊन घोषित करताना शंभर वेळा विचार करावा, असं महापौर संदीप जोशी यांनी म्हटलं आहे.

लॉकडाऊन केला अथवा कर्फ्यु लावला म्हणजे रुग्णसंख्या कमी होईल, हे १०० टक्के खरे नाही. कोरोनावर विजय मिळविण्यासाठी लॉकडाऊन हा १०० टक्के उपाय नाही. दुर्दैवाने ही संख्या वाढत असेल तर तुम्ही, आम्ही, व्यापारी आणि सर्वांनाच एकत्रितपणे, संघटितपणे कार्य करणे गरजेचे आहे, असं महापौर संदीप जोशींचं म्हणणं आहे.

जिल्हाधिकाऱ्यांचा विरोध

आयुक्त मुंढे यांच्या या पावलाला जिल्हाधिकारी रवींद्र ठाकरे यांनी विरोध दर्शविला आहे.

लॉकडऊनचा हा निर्णय महापालिका आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी एकट्यानेच घेतला, असा...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कोरोनाचा प्रसार रोखण्यासाठी सरकारने दिलेले नियम पाळणं अत्यावश्यक आहे. या नियमांचं पालन झालं नाही तर पुन्हा लॉकडाऊन लागू करावं लागेल असा इशारा नागपूर महापालिकेचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी दिला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुकाराम मुंढे

तुकाराम मुंढे आज (11 सप्टेंबर) नागपूरहून मुंबईला रवाना झाले आहेत. मुंढे यांच्या शासकीय निवासस्थानापासून शेकडो लोक निरोप देण्यासाठी स्वयंस्फूर्तीने जमले होते. काहींनी यावेळी मुंढे यांची गाडी थांबवण्याचा देखील प्रयत्न केला.

त्यानिमित्ताने हा लेख पुन्हा प्रसिद्ध करत आहोत.

तुकाराम मुंढे म्हटलं की सतत होणारे वाद आणि बदल्या हे समीकरण पक्कं झालं आहे. का होतं असं?

2008 मध्ये एक तरुण अधिकारी नागपूर जिल्हा परिषदेचा सीईओ म्हणून रुजू झाला. सर्वप्रथम त्यांनी शिक्षकांकडे मोर्चा वळवला. वेळेवर उपस्थित राहण्याची सक्ती केली. शिक्षकांना ड्रेस कोड सुरू केला, "जर शिक्षक शाळेत दहा वाजता हजर झाले नाहीत तर दहा वाजून पाच मिनिटांनी शाळेचं दार बंद करणार." अशी अभूतपूर्व शिस्त त्यांनी शिक्षकांना लावली. तमाम शिक्षकांना धडकी भरली. जिल्हा परिषदेला आलेली मरगळ दूर केली. परिणामी जिल्हा परिषदेला आयएसओ मानांकन मिळालं. हा अधिकारी म्हणजे तुकाराम मुंढे.

कोरीव मिश्या, विना फ्रेमचा चष्मा, करारी भावमुद्रा आणि टापटीप व्यक्तिमत्त्वाचे तुकाराम मुंढे मुळचे मराठवाड्यातील बीडचे. त्यांचे वडील शेतकरी होते. त्यांचं बालपण शेती करण्यात गेलं. भाऊ एमपीएससीच्या परीक्षा देऊन अधिकारी झाला तेव्हा तुकाराम यांनीही हे स्वप्न पाहिलं.

 कला शाखेत प्रवेश घेतला. मात्र सुरुवातीला ते युपीएससीची कोणतीही परीक्षा पास झाले नाहीत. मग त्यांनी शिक्षकी पेशा स्वीकारला. तरीही अधिकारी होण्याची उर्मी त्यांना स्वस्थ बसू देईना. मे शेवटी 2004 मध्ये त्यांनी जोमाने प्रयत्न केले आणि ते भारतातून 20 व्या क्रमांकाने उत्तीर्ण झाले.

तुकाराम मुंढे जिथे जातील तिथल्या प्रशासनाला धडकी भरते. वर्तमानपत्राचे रकानेच्या रकाने त्यांच्या बातम्यांनी भरून निघतात. मग याच सगळ्या गोंधळात त्यांची बदली होते. लोक आंदोलनं करतात. पुन्हा त्याची बातमी. पुन्हा नवीन ठिकाणी गेलं की पहिले पाढे पंचावन्न. मुंढेच्या कारकिर्दीचा आता तो अविभाज्य घटक झाला आहे.

दणदणीत सुरुवात

प्रशिक्षण झाल्यानंतर सहायक सोलापूरचे सहायक जिल्हाधिकारी म्हणून त्यांची नियुक्ती झाली. त्यानंतर देगलूरचे सहायक जिल्हाधिकारी म्हणून नियुक्ती झाली  नियमांवर बोट ठेवून काम करणं ही त्यांची खासियत आहे. ही ओळख त्यांनी कारकीर्दीच्या सुरुवातीपासूनच निर्माण केली आहे.  कायदा काय म्हणतो त्याप्रमाणे यांचं काम सुरू असतं त्यामुळे सुरुवातीपासून...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

तुकाराम मुंढे यांची नागपूर महानगर पालिका आयुक्तपदाहून बदली झाली आहे. आता ते मुंबईला काम करतील.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुकाराम मुंढे

राज्याची उपराजधानी असलेल्या नागपूर महानगर पालिकेत गेल्या पंधरावर्षांपासून भाजपची सत्ता आहे. शिवाय केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी आणि माजी मुख्यमंत्री विद्यमान विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस हे नागपूरचे असल्याने त्यांचं महापालिकेच्या कामकाजाकडे थेट लक्ष असतं.

भारतीय प्रशासकीय सेवेच्या गेल्या तेरा वर्षांच्या काळात तुकाराम मुंडे यांच्या १२ वेळा बदल्या झाल्या आहेत, त्यामुळे शिस्तप्रिय आणि तडफदार असा लौकिक असलेल्या मुंडे यांना नागपूर महानगर पालिकेत आयुक्त म्हणून पाठविण्यामागे मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांचा काय हेतू आहे यावर चर्चा सुरु झाली आहे.

"महाराष्ट्र शासनाने नागपूर महानगरपालिकेच्याआयुक्तपदी तुकाराम मुंढे यांची नियुक्ती केली, महाराष्ट्र शासनाच्या या निर्णयाचे मी स्वागत करतो. विद्यमान आयुक्त अभिजीत बांगर यांनी प्राशसकीय शिस्त लावून प्रत्येक क्षेत्रात आपल्या प्रशासकीय नेतृत्वाचा ठसा उमटवला. स्वच्छ सर्वेक्षणात उत्तम कामगिरी केली. यापुढे नवे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वात  प्रशासन अधिक जोमाने काम करेल आणि नागपूर शहराचा विकास जोमाने होण्यास होईल," अशी प्रतिक्रिया महापौर संदीप जोशी यांनी दिली आहे.

काँग्रेसला आनंद

तर तुकाराम मुंडे यांच्या सारखा तडफदार अधिकारी पालिकेत आयुक्त म्हणून आल्यामुळे महापालिकेतील गेल्या पंधरा वर्षांतील भाजपच्या आशीवार्दाने झालेले घोटाळे बाहेर येतील, असं माजी केंद्रीय मंत्री आणि काँग्रेस नेते विलास मुत्तेमवार यांनी म्हटलंय.

"आमचं सरकार असतांना २००३ मध्ये तेव्हाचे मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांनी टी. चंद्रशेखर यांना महापालिकेचे आयुक्त म्हणून आणले होते तेव्हा नागपूर शहराचा संपूर्ण विकास झाला होता," असंही मुत्तेमवार म्हणाले.

आता कर्तव्यदक्ष तुकाराम मुंडे महापालिका आयुक्त म्हणून येत असल्यामुळे आनंद असल्याचं मुत्तेमवार म्हणाले.

मुळात गेली पंधरा वर्षं भाजपची सत्ता असतांना महापालिकेच्या कामातून नागपूर ही खऱ्या अर्थाने उपराजधानी झाली नाही अशी ओरड होती.

महापालिकेत सर्वकाही अलबेल?

नितीन गडकरी केंद्रात मंत्री झाल्यावर आणि देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री झाल्यावर नागपूर महापालिकेला केंद्र सरकार आणि राज्य सरकराच्या योजनांतून मोठी रक्कम पायाभूत सुविधेसाठी मिळाली. यातून शहरभरात सिमेंटचे रस्ते, उड्डाणपूल, इलेक्ट्रिक सिटी बसेसे मिळाल्या.

पण गेल्या वर्षात केंद्रीय मंत्री नितीन...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

नागपूर महानगर पालिकेच्या आयुक्तपदी शिस्तप्रिय अधिकारी म्हणून प्रसिद्ध असलेले भारतीय प्रशासकीय सेवेतील अधिकारी तुकाराम मुंढे यांची नियुक्ती झाल्याने नवी चर्चा सुरु झाली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुझ्यात जीव रंगला

त्यांच्या अभिनयापेक्षाही कोकणस्थ ब्राह्मणी भूमिकेला कशा या कोकणस्थ बायकाच शोभून दिसतात याचंच त्यांना कौतुक होतं. पडद्यावरच्या आणि पडद्यामागच्या जातींची सांगड घालताना कुठेतरी विशिष्ट जातीची व्यक्ती त्या जातीच्या भूमिकेला न्याय देऊ शकते अशी भावना त्यांच्या बोलण्यात असावी कदाचित.

सुजय डहाकेच्या विधानामुळं मला ही गोष्ट आठवली आणि त्यानं जे म्हटलंय ते अगदीच टीका करुन सोडून देण्यासारखं नाहीये हे जाणवलं. त्यावर विचार करताना अगदी शाळेत असल्यापासून पाहत असलेल्या मालिकाही आठवल्या.

खासगी वाहिन्यांमध्ये झी मराठीचा (पूर्वीचं अल्फा मराठी) एकछत्री अंमल असण्याचा हा काळ. सुरुवातीपासून या चॅनेलचा तोंडावळा मध्यमवर्गीय ब्राह्मणी होता. त्यांचा टार्गेट ऑडिअन्सही प्रामुख्यानं पुण्या-मुंबईतलाच होता.

झी मराठी हा इंडस्ट्रीतला आद्य आणि लीडिंग प्लेअर आहे, म्हणून आपण त्यांचं उदाहरण घेऊ. कारण त्यापाठोपाठ सुरू झालेल्या चॅनेल्सना बहुतांश वेळा झी मराठीला फॉलो करायला लागल्याचं दिसलंय.

तर झी मराठीच्या सुरुवातीच्या मालिकांपासून ते अगदी आताआतापर्यंतच्या मालिकांच्या बहुतांश नायिका ब्राह्मण समाजातल्या आहेत. म्हणजे सुकन्या कुलकर्णी, मृणाल देवपासून भार्गवी चिरमुले, प्रिया बापट, मृण्मयी देशपांडे, मुक्ता बर्वे, स्पृहा जोशी, उर्मिला कानिटकर ते सध्याच्या अक्षया देवधर, गायत्री दातार, अनिता दाते...अनेकांना अजूनही नावं आठवतील.

आभाळमाया

या सगळ्या जणींच्या जातींचा मी कधी विचार केला नव्हता. पण आता सोशल मीडियावर जोरदार चर्चा सुरु झाल्यावर जेव्हा आठवून पाहिलं तेव्हा लक्षात आलं. किंबहुना माझ्या फेसबुक टाईमलाईनवर अनेकांनी ही नावं आठवून दिली.

त्या सगळ्याजणी जातीमुळे तिथे पोहोचल्या असं माझं म्हणणं नाही, पण इतर जातींच्या तुलनेत एकाच समाजातल्या मुलींना जास्त संधी मिळाली, हे वास्तव नाकारता येणार नाही.

इतर जातीतल्या मुलीही कशा वेगवेगळ्या मालिकांमध्ये नायिका आहेत, अशी यादी देताना प्राजक्ता गायकवाड (संभाजी), एकता लब्धे (विठू माऊली), शिवानी सोनार (राजाराणीची गं जोडी) अशी वेगवेगळी नावं सोशल मीडियावर पुढे आली खरी...पण तुलना केली तर ही नावं फार नसतील.

असं का असावं?

शिक्षणामध्ये ब्राह्मण समाजाला सर्वांत आधी संधी मिळाली हे सर्वांना ठाऊक आहेच. त्याबरोबरीने त्यांनी संगीत, साहित्य, नाट्यकलांमध्ये रुची घेतली. शहरी, मध्यमवर्गीय ब्राह्मण समाजांमध्ये...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

मी पुण्यात शनिवार पेठेतल्या एका काकूंकडे पेईंग गेस्ट म्हणून राहत होते. त्यावेळी 'होणार सून मी' या घरची मालिका सुरू होती. श्रीच्या आयांबद्दल बोलताना त्या एकदम म्हणाल्या होत्या, 'सगळ्या अगदी गोखल्यांच्या सुना वाटताहेत. कोकणस्थच आहेत ना...' असं म्हणून त्यांनी सुहिता थत्ते, पूर्णिमा ओक, लीना भागवत अशा कलाकारांची नावं कौतुकानं सांगितली होती.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुमचं गोंगाटात नीट काम होतं का की एकांतात?

बिनभिंतींची खुली कार्यालयं फक्त थंडगार आणि गजबजलेली नसतात तर आपल्या मेंदूवरही आघात करतात. त्यामुळे काही कंपन्या आता आपल्या कार्यालयांमध्ये भिंती आणि दरवाजे परत आणू पाहत आहेत.

इतर तंत्रज्ञान अधिकाऱ्यांचं अनुकरण करत ख्रिस नॅगल यांनीही पाच वर्षांपूर्वी आपल्या टीमला बिनभिंतीच्या कार्यालयात नेलं. सर्वांनी एकत्र यावं, एकमेकांसोबत मिसळून सहज काम करावं, अशी त्यांची इच्छा होती. पण लवकरच ही घोडचूक झाल्याचं नॅगल यांना उमगलं. प्रत्येक कर्मचारी विचलित झाला होता, त्यांच्या कार्यक्षमतेवरही परिणाम झाला होता. स्वत: नॅगल आणि इतर नऊ कर्मचारी खूप नाराज होते.

कधी वैयक्तिक फोन कॉलच्या आवाजांनी तर कधी इतर कशाने या खुल्या कार्यालयात कामात सतत अडथळे येत होते. आमच्यापैकी अनेक जण खुल्या कार्यालयाचे बळी ठरले होते आणि आजही ठरत असतील.

एप्रिल 2015 साली खुल्या कार्यालयात स्थलांतर केल्यानंतर तीन वर्षांनी नॅगेल यांनी आता त्यांची कंपनी पुन्हा 10,000 चौरस फुटाच्या जागेत हलवली आहे. या कार्यालयात प्रत्येकाला दार लावून घेता येईल अशी स्वतंत्र जागा आहे.

असंख्य कंपन्यांनी आपली कार्यालयं खुली केली आहेत. अमेरिकेत 70 टक्के कार्यालयं बिनभिंतींची आहेत. त्यापैकी खूप कमी जण पुन्हा पारंपारिक दरवाजे असलेल्या कार्यालयाकडे परतले आहेत.

पण एका संशोधनानुसार खुल्या कार्यालयात आपली कार्यक्षमता 15 टक्क्यांनी घसरते, एकाग्रतेने काम करणं अवघड होतं आणि एक जण आजारी पडला तर इतरांनाही त्यातं संक्रमण होऊन आजारी पडण्याचं प्रमाण दुप्पट झालं होतं. यामुळे खुल्या कामाच्या ठिकाणांबद्दल विरोधी मत जोरकस झालं आहे.

खुल्या ऑफिसांमध्ये खरंच कामाची उत्पादकता वाढते?

तंत्रज्ञान क्षेत्रातील बऱ्याच जणांनी नॅगेल यांच्याकडे एका स्वतंत्र आणि बंदिस्त जागी काम करण्याची इच्छा व्यक्त केली आहे. "आपल्याला खुलं ऑफिस अजिबात आवडत नाही, हे अनेकजण मान्य करतात. यामुळे त्यांना काम व्यवस्थित करवून घेता येत नाहीत आणि बरचसं काम घरी करावं लागतं," असं नॅगेल म्हणतात.

खुल्या कार्यालयांची संकल्पना लवकर लयाला जाईल, असं सध्यातरी दिसत नाही. पण काही कंपन्यांनी नॅगेल यांचं अनुकरण करून प्रत्येक कर्मचाऱ्याला स्वतंत्र जागा असेल, अशा कार्यालयात परतायला सुरुवात केली आहे.

जेवढी एकाग्रता असेल तेवढी चांगली

आपल्याला चार भिंती आणि दारं बंद करता येणारी वेगळी जागा अधिक...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

आजकाल बऱ्याच कंपन्यांमध्ये मधल्या भिंती पाडून मोठमोठाली ऑफिसेस बनवण्याची संकल्पना आली आहे. म्हणे याने कामाच्या ठिकाणी समानता येते, आणि लोकांमध्ये संवाद वाढतो. पण हे कितपत खरं आहे?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुमचं व्यक्तिमत्त्व नेमकं कशाप्रकारचं आहे?

स्मार्टफोन्स आणि कम्प्युटरवर लागोपाठ येणारे मेसेज आपल्याला बिझी ठेवतात. पण अशी शक्यता आहे की यामुळे आपलं नुकसानच जास्त होतंय.

कारण प्रत्येक मेसेजनंतर आपल्याला असं वाटतं की ही कामाशी निगडीत बाब आहे, याचं उत्तर आपण द्यायला हवं.  पण असं सतत कशाशी कनेक्ट असणं म्हणजे आपल्या हातात जे काम आहे त्यावर आपलं लक्ष्य नाही असं तर नाही ना?

ज्या कंपन्यांना आपल्या कर्मचाऱ्यांकडून जास्तीत जास्त काम करून घ्यायचं आहे, त्यांच्यासमोरही हीच समस्या आहे.

पण एक अशी व्यक्ती आहे जिला आपली सगळ्यांचीच काम करण्याची पद्धत बदलायची आहे. जर आपल्याला कार्यालयांमध्ये मोठा बदल घडवायचा असेल तर त्यासाठी कार्यपद्धती बदलायला हवी असं त्यांचं म्हणणं आहे.

एखादी व्यक्ती कोणत्याही कंपनीसाठी किती महत्त्वाची आहे हे तिच्या कौशल्यांवरून नाही तर त्यांच्या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करण्याच्या क्षमतेवरून ठरेल, असं ते म्हणतात.

फोकस करा

कॅल न्यूपोर्ट हे जॉर्जटाऊन युनिव्हर्सिटीमध्ये प्राध्यापक आहेत आणि त्यांनी 'डीप वर्क एण्ड डिजिटल मिनिमलिजम' यासारखी बेस्टसेलर पुस्तकं लिहिली आहेत.

आपली ऑफिसेस ही सुविधांनुसार तयार करण्यात आली असून आपल्या मेंदूने अधिक चांगल्या रीतीने काम करावं यासाठी कार्यालयांची रचना करण्यात येत नसल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

नॉलेज सेक्टरच्या नोकऱ्यांमध्ये मानवी बुद्धीच्या मदतीने काम होतं. तिथे सतत नेटवर्कशी कनेक्टेड असणं गरजेचं असतं आणि एकाचवेळी अनेक कामं हाताळावी लागतात.

पण या गोष्टी सखोल विचारांसाठी किंवा तत्पर विचारांसाठी या गोष्टी अनुकूल नाहीत.

न्यूपोर्ट म्हणतात, "बुद्धीशी निगडीत कामं करताना आपला मेंदू हा आपला सर्वांत मोठा स्रोत असतो. आणि नवीन विचार निर्माण करण्याची त्याची क्षमता असते. पण याचा फायदा आपण घेऊ शकत नाही."

काही लोक अनेक कामं एकाचवेळी करायचं ठरवतात. पण हे आपल्यालाही माहित आहे की एकाचवेळी एकापेक्षा जास्त गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करणं मेंदूसाठी कठीण असतं.

एकाच वेळी अनेक गोष्टी करणाऱ्या लोकांचं आपल्या मनावर असामान्य नियंत्रण असतं असं आधी मानसशास्त्रज्ञांना वाटत होतं.

पण असं नसल्याचं आता सिद्ध झालं आहे. अशी दैवी देणगी कोणाकडेही नसते. प्रत्यक्षामध्ये मल्टिटास्किंग करणारे (एकाच वेळी अनेक कामं करणारे) लोक डोकं लावून करायच्या कामांमध्ये मागे पडतात.

मर्यादित क्षमता

मानवी मेंदूची...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

एकाच वेळी अनेक कामं करणाऱ्या व्यक्तीला अष्टावधानी म्हटलं जातं आणि एकाच वेळी एकाच कामात जीव ओतून काम करणाऱ्या व्यक्तीला एकाग्रचित्ती किंवा एकलक्ष्यी म्हटलं जातं. विज्ञान याबाबत काय सांगतं?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुमची मुलं दहावी किंवा बारावीत असतील तर कॉलेजात प्रवेशासाठी 99 टक्के गुण लागतील का अशी चिंता तुम्हाला भेडसावत असेल,

तुमची मुलं कॉलेजात शिकत असतील तर त्यांना नोकरी मिळेल का ही काळजी तुम्हाला सतावत असेल.

नव्या शिक्षण धोरणाने नोकरीत सवलत मिळू शकेल?

5+ 3+ 3+ 4 काय आहे?

देशाच्या नव्या शिक्षण धोरणात अशा प्रश्नांची उत्तरं पालक शोधत आहेत.

शालेय शिक्षणापासून सुरुवात करूया. नव्या शिक्षण व्यवस्थेत आधीच्या 10+2 म्हणजे दहावी बारावी या टप्प्याऐवजी आता सरकारने 5+ 3+ 3+ 4 असा फॉर्म्युला आणला आहे.

5 म्हणजे प्री स्कूलची तीन वर्ष आणि पहिली-दुसरी इयत्ता

3 म्हणजे तिसरी-चौथी आणि पाचवी इयत्ता

3 म्हणजे सहावी-सातवी आणि आठवी

4 म्हणजे नववी, दहावी, अकरावी आणि बारावी

या प्रणालीनुसार लहान मुलं आता सहाव्या वर्षाऐवजी तिसऱ्या वर्षीच शाळेत जायला सुरुवात करतील. आताच्या रचनेत सहा वर्षांची मुलं पहिल्या इयत्तेत जातात. नव्या संरचनेतही सहाव्या वर्षी मुलंमुली पहिलीतच असतील. परंतु त्याआधीच्या तीन वर्षांचं शिक्षण औपचारिक पद्धतीत गणलं जाईल. प्ले स्कूलची तीन वर्ष शालेय शिक्षणाचा भाग असेल.

तीन भाषांचा पर्याय

याव्यतिरिक्त भाषेसंदर्भात नव्या संरचनेत महत्त्वपूर्ण बदल करण्यात आला आहे. नव्या शिक्षण व्यवस्थेत तीन भाषांमधून शिक्षण देण्याचा पर्याय मांडण्यात आला आहे. दुसऱ्या शब्दात सांगायचं तर पाचवीपर्यंत मुलामुलींना त्यांच्या मातृभाषेत किंवा स्थानिक भाषेत शिक्षण देण्याचा प्रस्ताव आहे.

याबरोबरचं हे नमूद करण्यात आलं की जिथे शक्य असेल तिथे आठवीपर्यंत हेच सूत्र अवलंबण्यात यावं. संस्कृत भाषेबरोबरीने तामिळ, तेलुगू, कन्नड भाषेत शिक्षण देण्यात येण्यावर भर देण्यात आला आहे.

माध्यमिक टप्प्यांमध्ये विद्यार्थ्यांना परकीय भाषेचा पर्याय देण्यात येऊ शकतो.

तज्ज्ञ याला राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा अजेंडा म्हणत आहेत. दक्षिण भारतातला मुलगा दिल्लीत आला तर तो हिंदीत शिकेल, मग तो त्याची मातृभाषा कशी शिकणार?

बोर्डाची परीक्षा

शालेय शिक्षणात बोर्ड परीक्षांसंदर्भात बदल करण्यात आला आहे. गेल्या दहा वर्षात बोर्डाच्या परीक्षेत सातत्याने बदल करण्यात आले आहेत. कधी दहावीची परीक्षा वैकल्पिक करण्यात आली तर कधी गुणांऐवजी श्रेणी देण्याचा प्रस्ताव देण्यात आला.

नव्या संरचनेत परीक्षा पद्धतीत बदल करण्यात येणार आहे. बोर्डाच्या परीक्षा होतील पण त्या दोन वेळा होतील. मात्र त्यामध्ये उत्तीर्ण...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

तुम्ही एका शाळेत जाण्याचं वय झालेल्या मुलाचे आईवडील असाल तर तुम्हाला प्रश्न पडला असेल की नव्या शिक्षण धोरणानंतरही तुमच्या मुलाला किंवा मुलीला नर्सरीत प्रवेश मिळवण्यासाठी अटीतटीच्या स्पर्धेला सामोरं जावं लागेल का?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुमच्या आयुष्यातले महत्त्वाचे क्षण टिपण्यासाठी तुम्ही एक व्यक्ती नेमता.

कॅनडातल्या एका वधुसोबत कदाचित असंच झालं. मग तिने वर्षभर त्या वेडिंग फोटोग्राफरचा इंटरनेटवर सतत अपप्रचार करून तिचा व्यवसाय उद्ध्वस्त केला. तिचा राग कमी झाला का, देव जाणे! पण तिला यासाठी मोठी किंमत मोजावी लागली - तब्बल 1 लाख 15 हजार डॉलर, म्हणजेच अंदाजे 75 लाख रुपये!

ते झालं असं, आपल्या लग्नाचे फोटो काढण्यासाठी कॅनडातील एमिली लिआओ यांनी अमारा वेडिंग नावाच्या एका फोटोग्राफी कंपनीची निवड केली. ठरल्याप्रमाणे त्यांनी अमारा वेडिंगला अॅडव्हान्स दिलं. त्यांनी लग्नाचे फोटो काढले तसंच लग्नासाठी इतर सेवा (मेकअप, फुलं) प्रदान केल्या.

अमारा वेडिंगच्या फोटोग्राफर किटी चॅन यांनी त्यांना फोटो सुद्धा दिले. पण हे फोटो आमच्या मनासारखे आले नाही, असं म्हणत एमिली यांनी उरलेले पैसे देण्यास नकार दिला. चॅन यांनी एमिली आणि त्यांच्या पतीकडे पैशांची मागणी केली. पण ते त्यांनी दिलेच नाही.

मग 2015 साली फोटोग्राफर चॅन यांनी एमिली आणि त्यांच्या पतीला न्यायालयात खेचलं. हे प्रकरण न्यायालयात असतानाच एमिली यांनी 'अमारा वेडिंग' विरोधात फेसबुक आणि चीनमधील सोशल मीडिया विबोवर बदनामी करणारा मजकूर टाकण्यास सुरुवात केली.

साहजिकच अमारा वेडिंगच्या व्यवसायाला त्याचा फटका बसला आणि बघता बघता त्यांचा धंदा बंद पडला.

न्यायाधीशांसमोर एमिली यांना आपले फोटो समाधानकारक नाहीत, असा दावा सिद्ध करता आला नाही. त्यामुळे न्यायालयाने त्यांनाच दंड ठोठावला. त्या विरोधात त्यांनी वरिष्ठ न्यायालयात दाद मागितली पण तिथं देखील अमारा वेडिंगच्या बाजूने निकाल लागला.

या मोहिमेत त्यांनी हेतुपुरस्सर त्यांची बदनामी केल्याचं न्यायालयाने सांगितलं आणि न्यायालयाने 1 लाख 15 हजार डॉलरचा (अंदाजे 75 लाख रुपये) दंड ठोठावला.

22 फेब्रुवारी रोजी ब्रिटिश कोलंबिया सुप्रीम कोर्टाने हा निर्वाळा दिला.

काही काळानंतर एमिली यांना आपल्या चुकीची जाणीव झाली. त्यांनी चॅन यांची माफी मागितली पण तोपर्यंत त्यांचं नुकसान जे झालं होतं ते झालंच.

"एमिली यांच्या कृतीमुळे माझं व्यावसायिक नुकसान झालं. ते आता कधीच भरून निघू शकत नाही," असं चॅन यांनी CBC न्यूजला गेल्या आठवड्यात म्हटलं.

"जर तुम्ही इंटरनेटवर कुणाविरोधात काही बोलाल तर तुम्हाला परिणामाला सामोरं जावं लागेल इतकंच मला लोकांना दाखवून द्यायचं होतं," असं चॅन म्हणाल्या.

हेही...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

असं अनेकदा होतं... तुमच्या आयुष्यातले महत्त्वाचे क्षण टिपण्यासाठी तुम्ही एक व्यक्ती नेमता. आणि मग ती व्यक्ती कधी अप्रतिम काम करते आणि आपले ते क्षण आपल्यासोबत आजीवन असतात. पण ते क्षण जर मनासारखे नाही टिपले गेले तर...?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुमच्या खिशामध्येच एक गुप्तहेर लपलेला असू शकतो, असा विचार कधी तुम्ही केलाय का?

कल्पना करा, की तुमच्या फोनवरच्या सगळ्या गोष्टींचा - अगदी एनक्रिप्टेड मेसेजेचा अॅक्सेस मिळेल असं एखादं सॉफ्टवेअर दुरूनच (रिमोटली) हॅकर्सना तुमच्या फोनवर इन्स्टॉल करता आलं तर? त्या सॉफ्टवेअरने त्यांना तुमच्या फोनचा माईक आणि कॅमेराही कन्ट्रोल करता आला तर?

हे वाटतंय तितकं अशक्य नाही आणि या सॉफ्टवेअरचा वापर हा जगभरातल्या पत्रकार, कार्यकर्ते आणि वकिलांवर पाळत ठेवण्यासाठी करण्यात येत असल्याचे ठोस पुरावे आम्ही तपासलेले आहेत.

पण कोण करतंय हे आणि का? आणि आपल्या खिशातल्या या संभाव्य स्पायवेअरचं करायचं काय?

हे सॉफ्टवेअर इतकं शक्तिशाली आहे की त्याचं वर्गीकरण शस्त्रांमध्ये केलं आहे.

माईक मरे हे सॅन फ्रान्सिस्कोच्या लुकआऊट मध्ये सायबर सिक्युरिटी स्पेशालिस्ट आहेत. ही कंपनी सरकार, उद्योग आणि ग्राहकांना त्यांचे फोन आणि डेटा सुरक्षित ठेवायला मदत करते.

हेरगिरी (Espionage)साठीचं आतापर्यंतच सर्वांत आधुनिक सॉफ्टवेअर कसं काम करतं, हे ते समजावून सांगतात. हे सॉफ्टवेअर इतकं प्रभावी आहे की त्याचं वर्गीकरण शस्त्रांमध्ये करण्यात आलं आहे आणि काही सक्त नियमांनुसारच त्याची विक्री करता येते.

"हे सॉफ्टवेअर वापरणारा तुम्हाला तुमच्या जीपीएसवरून ट्रॅक करू शकतो," माईक सांगतात.

"ते कोणत्याही क्षणी मायक्रोफोन आणि कॅमेरा ऑन करू शकतात आणि तुमच्या आजुबाजूला घडणाऱ्या सगळ्या गोष्टी रेकॉर्ड करू शकतात.  तुमच्याकडे असणाऱ्या सगळ्या सोशल मीडिया अॅप्सचा अॅक्सेस त्यांना मिळतो, तुमचे सगळे फोटो, तुमचे कॉन्टॅक्ट्स, तुमच्या कॅलेंडरमधली माहिती, तुमचा इमेल आणि तुमच्याकडील प्रत्येक डॉक्युमेंट हे सॉफ्टवेअर चोरतं."

"हे सॉफ्टवेअर तुमच्या फोनचं रूपांतर अक्षरशः एखाद्या उपकरणात करतं, ज्याच्या साहाय्याने ते तुमचं सगळं बोलणं ऐकू शकतात, तुमच्यावर पाळत ठेवू शकतात आणि फोनमधलं सगळं चोरू शकतात."

स्पायवेअर गेले अनेक वर्षं अस्तित्वात आहे, पण या सॉफ्टवेअरने एक वेगळीच पातळी आता गाठली आहे.

डेटा पाठवला जात असताना हे सॉफ्टवेअर इंटरसेप्ट (मधल्या मधे पकडणं) करत नाही, कारण तोपर्यंत हा डेटा इनक्रिप्टेड (एखाद्या कोडमध्ये रूपांतरित) झालेला असतो.

सॉफ्टवेअर तुमचा डेटा तुमच्या फोनवर असतानाच चोरतं. त्यासाठी तुमच्या फोनवरचं प्रत्येक फंक्शन ते आपल्या ताब्यात घेतं आणि हे तंत्रज्ञान इतकं प्रगत आहे की ते...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

अनेकांसाठी त्यांचा स्मार्टफोन म्हणजे जग दाखवणारा एक झरोका असतो. पण हाच फोन कोणाला तरी तुमच्या खासगी आयुष्यातही डोकावू देत असेल तर?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुमच्या मनातील याच प्रश्नांचा बीबीसी मराठीनं तज्ज्ञांशी बोलून उत्तरं शोधली आहेत.

भारत सरकारने 1 मे 2021 पासून 18 वर्षांवरच्या सगळ्यांचं लसीकरण सुरू केलं खरं, पण वस्तुस्थिती ही आहे की, अनेक केंद्रांवर सध्या 'लस उपलब्ध नाही' असे बोर्ड झळकत आहेत.

मुंबईत तर अधिकृतपणे तीन दिवस सगळ्या केंद्रांवर लसीकरण बंद आहे. पुरेशा लशी राज्यात पोहोचलेल्या नाहीत. अशावेळी ज्यांचा लशीचा पहिला डोस झालाय, त्यांची अडचण झालीय की, दुसरा डोस त्यांना वेळेवर मिळत नाहीय.

लशीचा एक डोस कोरोनाविरोधात किती परिणामकारक?

लशीच्या दुसऱ्या डोसला 'बूस्टर डोस' असं म्हटलं जातं. म्हणजे पहिल्या डोसला पूरक आणि वर त्याची ताकद वाढवणारा डोस.

हा पहिला डोस कोरोनाचा निम्मा धोका कमी करतो, असं युकेमध्ये झालेलं एक संशोधन सांगतं. युकेच्या सार्वजनिक आरोग्य विभागाने ऑक्सफर्डची कोव्हिशिल्ड लस आणि फायझर लशीवर हे संशोधन केलं. आणि त्यातले निष्कर्ष असं सांगतात की -

तज्ज्ञांच्या मते, लशीचा पहिला डोस घेतल्यानंतर अँटीबॉडी तयार व्हायला दोन ते चार आठवड्यांचा कालावधी लागतो. त्यामुळे काही केसेसमध्ये लोकांना मधल्या काळात कोव्हिड झाला असला तरी घाबरण्याचं कारण नाही. एकतर अशा रुग्णांची लक्षणं सौम्य होती. त्यांच्यापासून इतरांना संसर्ग होण्याचा धोका कमी झाला होता.

नानावटी रुग्णालयाचे संसर्गजन्य आजारांविषयीचे तज्ज्ञ डॉ. राहुल तांबे याविषयी सांगतात, "लशीचा पहिला डोस हा रोगाविषयीची प्रतिकारक शक्ती शरीरात जागवण्याचं काम करतो. त्यामुळे शरीरात अँटिबॉडीज् तयार होण्याची प्रक्रिया सुरू होते. पण, दुसरा डोस ही प्रक्रिया अधिक वेगवान करतो. त्यामुळे अँटीबॉडीज आणि प्रतिकार शक्ती काम करण्याचं प्रमाण वाढतं. तेव्हा पहिला डोस संसर्गाचा धोका कमी करत असला तरी दुसरा डोसही आवश्यक आहे."

पण काही कारणांनी दुसऱ्या डोसला उशीर झाला तर..? सध्या महाराष्ट्रात लस उपलब्ध होत नाहीत, तर काहींना इतर काही वैद्यकीय कारणांमुळे दुसरा डोस शक्य झालेला नाही.

इतर आजारांमुळे रुग्णालयात दाखल असलेले लोकही दुसरा डोस घेऊ शकलेले नाहीत.

दुसऱ्या डोसला उशीर झाला तर काय करायचं?

कोविन डॅशबोर्ड पाहिलात तर लगेच लक्षात येईल 29 एप्रिल पर्यंत देशात 14 कोटी 93 लाख लशींचे डोस दिले गेलेत. पण यातले 12 कोटी 38 लाख डोस हे पहिले डोस आहेत. फक्त 2 कोटी 54 लाख लोकांचे दोन्ही डोस झालेत.

महाराष्ट्रात तर 1 कोटी 32 लाख लोकांचा एक डोस...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

तुम्ही कोरोना लशीचा दुसरा डोस घ्यायला गेलात आणि तिथे लस मिळालीच नाही तर...? दुसरा डोसला उशीर झाला तर...? किंवा मिळालाच नाही तर...? पहिल्या डोसमुळे तुम्ही सुरक्षित आहात का?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुमच्या मुलाचा वंश काय? असा प्रश्न मला विचारण्यात आला असं मेगन यांनी सांगितलं. मी यासंदर्भात जे संभाषण झालं ते सांगणार नाही असं त्या म्हणाल्या. तो प्रसंग माझ्यासाठी खूपच अवघडून टाकणारा होता. मला धक्का बसला होता. हॅरी आणि माझं नातं उमलत होतं तेव्हाच हा प्रश्न विचारण्यात आला असंही त्यांनी सांगितलं.

प्रत्येकाला हिरो आणि व्हिलन अशा स्टोरीत स्वारस्य आहे. हे असं का आहे मला माहिती नाही. प्रत्येकाला हिरो आणि व्हिलन अशा स्वरुपाच्या कहाण्यांमध्ये स्वारस्य आहे असं मेगन मर्कल यांनी ऑप्रा विन्फ्रे यांच्या मुलाखतीदरम्यान सांगितलं.

मेगन आणि हॅरी राजघराण्यासंदर्भात आणि त्यांच्या स्वतंत्र राहण्याबाबत मुलाखतीत काय बोलतात याकडे अनेकांचं लक्ष आहे.

राणीने माझं स्वागत केलं. त्यांचा सहवास नेहमीच हवाहवासा वाटतो. राजघराण्यातील प्रत्येकाने माझं स्वागत केलं असं मेगन यांनी सांगितलं.

प्रसिद्ध मुलाखतकार ऑप्रा विन्फ्रे यांनी प्रिन्स हॅरी आणि मेगन मर्कल यांची मुलाखत घेतली.

ऑप्रा विन्फ्रे यांच्या मुलाखतींच्या कार्यक्रमाचं प्रसारण 25 वर्षांनंतर थांबवण्यात आलं. मात्र आजही अमेरिकेतील टीव्ही क्षेत्रातील अग्रगण्य व्यक्तींमध्ये त्यांची गणना होते.

2018 मध्ये गोल्डन ग्लोब पुरस्कार सोहळ्यात ऑप्रा यांनी केलेल्या भाषणानंतर, त्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत उमेदवार असतील अशी चिन्हं होती.

मायकेल जॅक्सन, लान्स आर्मस्ट्राँग, सारा फर्ग्युसन अशा वलयांकित व्यक्तिमत्वांना कारकीर्दीतील अवघड टप्प्यांबाबत बोलतं करणं ऑप्रा यांची खासियत आहे.

मेगन आणि हॅरी यांनी मुलाखतीदरम्यान अनेक संवेदनशील विषयावर भाष्य केलं. काय आहेत हे मुद्दे, जाणून घेऊया.

1.तीन दिवसांपूर्वीच केलं होतं लग्न

प्रिन्स हॅरी आणि माझं लग्न थाटामाटात झालं. मात्र जाहीर लग्नाआधी तीन दिवस आधी आम्ही छोटेखानी पद्धतीने विवाहबद्ध झालो होतो. आर्चबिशप ऑफ कँटरबरी यांना आम्ही सांगितलं की लग्नसोहळा हा जगासाठी असेल. आमचं लग्न वेगळ्या पद्धतीने व्हावं असं आम्हाला वाटतं.

2. केट यांच्याशी झालेला वाद खरा होता?

फ्लॉवर गर्लच्या पोशाखासंदर्भात प्रसिद्ध झालेल्या बातम्या सनसनाटी स्वरुपाच्या होत्या. प्रत्यक्षात त्याच्या उलट घडलं होतं. केट फ्लॉवर गर्ल कपड्यासंदर्भात खूश नव्हत्या. त्यामुळे मलाच कसंतरी वाटलं, माझ्या डोळ्यातून अश्रू ओघळले. मात्र त्यानंतर केट यांनी माझ्यासाठी फुलांचा गुच्छ आणि आणि नोटही...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

प्रिन्स हॅरी आणि मेगन मर्कल यांनी ऑप्रा विन्फ्रे यांना दिलेल्या मुलाखतीनंतर त्याची बरीच चर्चा सुरू झाली आहे. या मुलाखतीत मेगन मर्कल अनेक गौप्यस्फोट केले आहेत. पण त्यांनी केलेल्या वक्तव्यांवर ब्रिटिश राजघराण्याकडून मात्र अजून अधिकृतपणे कुठलीही प्रतिक्रिया आलेली नाही.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्हाला ओम पुरींचा 'अर्धसत्य' हा चित्रपट आठवतो ना? पानवलकरांच्याच 'सूर्य' नावाच्या कथेवर हा चित्रपट आधारित आहे. आयुष्याच्या उत्तरार्धात पानवलकर खंगत गेले. त्यात नियतीचा काही भाग असेल किंवा त्यांच्या जडणघडणीचा.

तेंडुलकरांनी त्या अवस्थेचं वर्णन असं केलं आहे की पानवलकर तर आपल्या डोळ्यासमोर उभे राहतातच पण पानवलकरांची ती अवस्था आपल्यातच भिनतेय असं वाटू लागतं.

तो लेख वाचून संपला की एक प्रकारचा मानसिक थकवा येतो. पुढचा काही वेळ काही सुचत नाही. डोळ्यांसमोर कितीतरी वेळ पानवलकर आणि ते लिहिणारे तेंडुलकर गरगर फिरत राहतात.

विजय तेंडुलकर नावाच्या अथांग सागरातील ही एक छोटीशी लाट नुकतीच अंगावर घेतली असते आणि त्या समुद्रात झोकून देऊन त्यांच्या शाब्दिक लाटांबरोबर हिंदोळे घेण्याची अनिवार इच्छा अजून प्रबळ होत जाते.

विजय तेंडुलकरांच्या साहित्याची ओळख कॉलेजमध्ये असताना झाली. त्यांच्याविषयी वाचलं जरी असलं तरी त्यांनी लिहिलेलं फारसं वाचलं नव्हतं. घरी लायब्ररीतून त्यांची पुस्तकं यायची तेव्हा ती थोडीफार वाचून ते फार भडक लिहितात असं वाटलं. गेल्या एक दोन वर्षांपासून त्यांचं साहित्य पुन्हा वाचायला घेतलं आणि त्यांची जादू आजतागायत कमी व्हायला तयार नाही.

सशक्तपणा हा तेंडुलकरांच्या लेखनाचा आत्मा आहे असं मला वाटतं. आजुबाजूच्या व्यक्तीचं, परिस्थितींचं अचूक निरीक्षण, माणसांची पारख, त्यांच्याबरोबर असलेले गहिरे संबंध, त्यातून उमगलेलं आयुष्याचं तत्त्वज्ञान, हे कितीतरी कंगोरे तेंडुलकरांच्या लेखनात जाणवतात. त्यातून आसपासच्या व्यक्तींकडे पाहण्याची वेगळी दृष्टी तेंडुलकर नकळतपणे आपल्याला देतात.

मला तेंडुलकर पत्रकारापेक्षा कथालेखक म्हणून जास्त भावतात. त्यांच्या कथा एका बैठकीत बसून संपवतो असं होत नाही. त्या एक एक करून वाचाव्यात. त्यांच्यावर नीट चिंतन करावं आणि मगच पुढे जावं. नाहीतर मजा नाही.

'तेंडुलकरांच्या निवडक कथा' हे पुस्तक म्हणजे भन्नाट कथांची खाण आहे. एखाद्याने अगदी मन लावून दागिना घडवावा अशा पद्धतीने त्यांनी या कथा रचल्या आहेत. कोणतीही कथा उचलून वाचा, काहीतरी नवीन सापडण्याची हमी मिळतेच.

तेंडुलकरांच्या स्त्री पुरुष नातेसंबंधांवरच्या कलाकृती तर पहायला आणि वाचायलाच हव्यात. सखाराम बाईंडर नाटक हा त्याचा पारिपाक आहे. 'यथेच्छ दारू प्यावी, स्त्रियांचा हवा तसा, हवा तेव्हा उपभोग घ्यावा,' अशा टिपिकल पुरुषी फँटसी त्यांनी या नाटकात मांडल्या आहेत....\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

विजय तेंडुलकरांच्या 'हे सर्व कोठून येते?' या पुस्तकात लेखक श्री. दा. पानवलकर यांचं व्यक्तिचित्रिण केलं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्हाला माहितीये, कोणत्याही घडीला आपल्या या पृथ्वीवर 23 अब्ज कोंबड्या असतात. म्हणजे मानवी लोकसंख्येच्या तिप्पट कोंबड्या या जगात आहेत. विक्रीच्या दृष्टीने पैदास करण्यात आलेल्या कोंबड्यांची संख्या वाढल्याने जंगली कोंबड्यांच्या संख्येत घट झाली आहे.

"आज जिवंत असणाऱ्या पक्ष्यांच्या कोणत्याही प्रजातीपेक्षा कोंबड्याची एकूण संख्या अनेक पटींनी जास्त आहे," असं युनिव्हर्सिटी ऑफ लीस्टरमधले भूगर्भशास्त्रज्ञ डॉ. कार्यस बेनेट म्हणतात. ते याविषयीच्या संशोधनाचे प्रमुख होते. "आपण कोंबड्यांच्या ग्रहावर राहतो, असं आपणं म्हणू शकतो."

आपल्यामुळे पर्यावरणामध्ये घडत असलेल्या बदलांचं द्योतक या कोंबड्या असल्याचं शास्त्रज्ञ म्हणतात. लंडनमध्ये पुरातत्त्व विभागाने केलेल्या उत्खननामध्ये कोंबड्यांची काही हाडं आढळली होती. आज आपण पाहतो तो पक्षी त्या काळातील त्याच्या मूळ वंशजांपेक्षा प्रचंड मोठे बदल झाले असल्याचं संशोधनात आढळलंय. मानवानं कोंबड्या पाळण्यास आठ हजार वर्षांपूर्वी सुरुवात केली.

खरंतर इव्हॉल्यूशन किंवा उत्कांती घडून येण्यासाठी लक्षावधी वर्षांचा कालावधी लागतो. पण कोंबड्यांमध्ये मात्र फार झपाट्याने बदल झाले आहेत.

कोंबड्यांविषयीची आकडेवारी

कोंबड्यांमध्ये कालागणिक कसा बदल घडला, याचा अभ्यास करण्यासाठी संशोधकांनी पुरातत्त्व संशोधनाचा आधार घेतला. भूगर्भामध्ये आणि पर्यायवरणामध्ये त्या त्या काळात काय घडलं याचं या कोंबड्या द्योतक असल्याचं ते म्हणतात.

आपण आता Anthropocene काळामध्ये आहोत. म्हणजे असा काळ जेव्हा पर्यावरणामध्ये घडणाऱ्या मोठ्या बदलांसाठी माणूस कारणीभूत असतो.

"माणसाच्या कृत्यांमुळे एकूणच पृथ्वीवरच्या भूभागांत, समुदात, वातावरणात आणि पृष्ठभागात बदल घडलाय. या ग्रहावर असणाऱ्या मिनीवर राहणाऱ्या पृष्ठवंशीय प्राण्यांमध्ये माणसांमुळे बदल घडलाय. तसेच बदल आपण सध्या ज्या प्रकारच्या कोंबड्या पहातो, त्यामध्ये घडले आहेत. बदललेल्या जीवशास्त्राच्या या कोंबड्या द्योतक आहेत." डॉ. बेनेट म्हणतात.

"पुढच्या पिढ्यांनी जर आपल्या आत्ताच्या काळातल्या दगडांचा अभ्यास केला तर त्यांना कदाचित त्यामध्ये 'टिन कॅन्स, काचेच्या बाटल्या, आणि प्लास्टिकचे अवशेष मिळतील. आणि या सगळ्यामध्येच कोंबड्यांची हाडंही असतील," त्या म्हणतात.

पृथ्वीवर सध्या असणाऱ्या प्राण्यांच्या एकूण प्रजातींपैकी पाळीव प्राण्यांची संख्या सर्वात जास्त आहे.

सध्या आढळणारी पाळीव कोंबडी,...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सांगली जिल्ह्यात स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेनं मुख्यमंत्र्यांच्या ताफ्यात कडकनाथ कोंबड्या सोडून आंदोलन केलं. कडकनाथ कोंबडी पालनात गुंतवणूक करण्याचं आमिष दाखवून अनेकांची फसवणूक झाल्याचा आरोप आहे. राज्यात कोंबडीचं हे प्रकरण चर्चेत आल्यामुळे कोंबड्यांचा इतिहास जाणून घ्यायला नको का?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्हाला हा व्हॉट्सअॅप मेसेज कोणी ना कोणी जरूर पाठवला असेल. हाच कशाला, भारताचं चलन युनेस्कोनं जगात सर्वोत्तम आहे, असं युनेस्कोचं म्हणणं आहे किंवा तुमचा धर्म धोक्यात आहे आणि त्याला वाचवायची गरज आहे, यातला कुठला ना कुठला मेसेज तुम्हाला जरूर आला असेल.

आणि असा मेसेज आला रे आला की तुम्हीही बहुधा मागचा पुढचा विचार न करता फॉरवर्डचं बटन दाबलं असेल. अशानेच तुम्ही फेक न्यूजच्या जाळ्यात अडकत जाता.

फेकन्यूजच्या समस्येनं सारं जग त्रासलं आहे. म्हणून याच समस्येच्या मुळाशी जायचा प्रयत्न करत बीबीसीनं एक रिसर्च प्रसिद्ध केला आहे. ज्यात समोर आलं की लोक देशभक्तीच्या भावनेपोटी खोटे राष्ट्रवादी मेसेजेस शेअर करत असतात.

हा रिसर्च बीबीसीच्या #BeyondFakeNews प्रोजेक्ट अंतर्गत केला गेला होता. चुकीच्या किंवा खोट्या माहितीविरोधात आंतरराष्ट्रीय पातळीवर उचललेलं हे एक पाऊल आहे.

बीबीसीच्या रिसर्चमध्ये समोर आलं की पंतप्रधान नरेंद्र मोदी ज्या अकाउंटसला फॉलो करतात त्यापैकी जवळपास 56 टक्के अकाउंट व्हेरिफाईड नाही आहेत. या व्हेरिफाईड नसलेल्या अकाउंट्सवरूनच भाजपचा 61 टक्के प्रचार होतो.

या रिसर्चविषयी बोलताना भाजपचे प्रवक्ते गोपाळकृष्ण अग्रवाल म्हणतात, "फेकन्यूज आजच्या काळातलं सगळ्यांत मोठं आव्हान आहे यात तिळमात्र शंका नाही. बरं, आता निवडणुका जवळ आल्यात, त्या पार्श्वभूमीवर हे आव्हान अधिकच कठीण आहे. 2019च्या निवडणुकांसाठी अनेक लोक सोशल मीडियावर आताच सक्रिय झालेत. या लोकांचं कामच फेकन्यूज पसरवणं आहे."

अर्थात अग्रवाल हेही म्हणतात की निवडणुका जवळ आल्या की विरोधी पक्षाचे लोक काहीही बोलायला लागतात, पोस्ट करायला लागतात.

"कधी कोणी गोरक्षेच्या नावाखाली फेकन्यूज पसरवतात तर कधी कोणी दलितांच्या नावावर."

पण ते हेही मान्य करतात की फेक न्यूजचा प्रसार रोखणं फक्त सरकारच्याच नाही तर सगळ्यांच्या हिताचं असलं तरी त्याला अंकुश लावणं कठीण आहे.

भारतात पाच राज्यांच्या विधानसभा निवडणुकींचे बिगुल वाजलेत. त्याबरोबरच काही महिन्यातच देशाची जनता आपलं नवं सरकारही निवडेल.

अशात फेक न्यूजचा प्रसार होण्याची शक्यता जास्त आहे. याला आळा घालण्यासाठी राजकीय पक्ष काय योजना राबवत आहेत?

काँग्रेस प्रवक्त्या प्रियंका चतुर्वेदी म्हणतात, "फेक न्यूजमुळे दंगलसदृश्य परिस्थिती ओढावते. फेक न्यूजवर विश्वास ठेवून दुकानं बंद केली जातात, व्यवसाय बरबाद केले जातात. फेक न्यूज येत्या...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

'भारताच्या राष्ट्रध्वजाला जगातला सर्वोत्तम राष्ट्रध्वज म्हणून घोषित केलं आहे.'


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही आधीच्या तुलनेत आता जास्त खर्च करत आहात की कमी हे कॅल्क्युलेटर वापरून जाणून घेऊ शकता.

एखाद्या वर्षांत तुम्ही एखाद्या वस्तूसाठी किती खर्च केलात, यासाठी आम्ही Retail Price Index (RPI)वापरलं. एखाद्या वस्तूसाठी तुम्ही कोणत्या वर्षात किती खर्च केलात, हे तुम्ही याद्वारे जाणून घेऊ शकता.

Consumer Price Index (CPI) म्हणजे एका निर्धारित कालावधीत एखादी वस्तू किंवा सेवा यांचा किती ग्राहकांनी वापर केला. याद्वारे महागाईचं मूल्यमापन केलं जातं.

सद्यस्थितीत भारतात दोन संस्था CPI मोजायचं काम करतात. Labour Bureauच्या माध्यमातून आर्थिक आणि कृषी क्षेत्रातील CPIचं मोजमाप केलं जातं.

याशिवाय The Ministry of Statistics and Programme Implementation (Mospi) 2011 पासून संयुक्तपणे शहरी आणि ग्रामीण CPI  मोजत आहेत. इथं आम्ही  Labour Bureauच्या आकड्यांचा वापर केला आहे कारण ते व्यापक माहिती उपलब्ध करून देतात.

मोजमाप करण्याचं वर्ष

यासाठीचा बेस म्हणून सीरिजच्या पहिल्या वर्षाला गणण्यात आलं आहे. या वर्षासाठीचा निर्देशांक 100 आहे, असं साधारणपणे समजलं जातं. यानंतरच्या वर्षांचा निर्देशांक दाखवतो की, बेस ईयरपासून वस्तूंची किंमत किती बदलली आहे.

वस्तूंची यादी

Labour Bureauनं वेगवेगळ्या 5 गटांमध्ये 392 वस्तूंचं वर्गीकरण केलं आहे. या गटांचं उपगटांत विभाजन करण्यात आलं आहे. प्रत्येक उपगटातून आम्ही दररोज वापरण्यात येणाऱ्या 26 वस्तू निवडल्या आहेत.

गणित

सरकार या 329 वस्तूंसाठी दर महिन्याला विक्री किंमत जाहीर करते. वस्तूची वार्षिक किंमत ठरवण्यासाठी सर्व महिन्यांची सरासरी काढावी लागते. आतापर्यंत 2018च्या नोव्हेंबरपर्यंतचा डेटा उपलब्ध आहे.

मर्यादा:

सद्यस्थितीत Labour Bureauकडून जारी करण्यात आलेल्या RPIसाठी 2001चं वर्षं आधारभूत मानण्यात आलं आहे. याचा अर्थ या सीरिजमध्ये वस्तूंच्या ज्या किंमती आहेत त्यांची 18 वर्षांपूर्वीच्या किमतीशी तुलना करण्यात आली आहे.

तेव्हापासून अर्थव्यवस्थेत अनेक बदल झाले आहेत. Mospiनं जी CPIची गणना केली आहे त्यासाठी त्यांनी 2010 आणि त्यानंतर 2012 या वर्षाला आधारभूत मानलं आहे.

 Labour Bureau च्या आकडेवारीत फक्त 7 क्षेत्रांमधील लोकांच्या उत्पादनांना सामील करण्यात आलं आहे.

1) कारखाने

2) खाण

3) जंगल

4) रेल्वे

5) सार्वजनिक वाहतूक

6) वीज उत्पादन आणि वितरण

7) बंदरं

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

नोव्हेंबर 2018पासून महागाईत 4.80 टक्क्यांनी वाढ झाल्यानं वस्तूंच्या किंमती वाढत आहेत. आज तुम्ही ज्या वस्तूंचा वापर करत आहात, 10 वर्षांनंतर त्यांची किंमत काय असेल, याचा तुम्ही कधी विचार केला का?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही इथे खूप सारे पक्षी पाहू शकता. जेव्हा खायला दाणा मिळतो, तेव्हा मोठ्या संख्येनं ते येतात. अन्नाचं प्रमाण कमी झालं, की कमी पक्षी येतात. अन्नासाठी त्यांचा शोध सुरु असतो, हे आमच्या लक्षात आलं. मग मी विचार केला, त्यांच्यासाठीच अन्न निर्माण का करून का नये? आपण आपल्यासाठी शेत लावतो, त्यांच्यासाठीही लावूयात. तिथून ही सुरुवात झाली.

पाऊस पडतो तेव्हा मी पक्ष्यांसाठी शेत लावतो. ते कसे येतात आणि रोपांवर बसतात, कसं खातात त्याचं निरीक्षण करतो. कधी कधी ते मला पीक घेऊ देत नाहीत. आधी मी शेताच्या एका कोपऱ्यात त्यांच्यासाठी थोडी बाजरी ठेवायचो. पण लॉकडाऊनमध्ये मी नीट ठरवलं. मी शेताच्या पाव एकरात मका लावला आहे आणि पाव एकरात त्यांच्यासाठी बाजरी लावली आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

शेतीनं समाजात खूप बदल घडवले आहेत. त्यामुळे चांगल्या सुधारणा झाल्या आहेत असं काहींना वाटतं. पण या बदलांमुळे आपण बरंच काही गमावलं आहे. भूजल पातळी कमी झाली, जंगल नष्ट झालं. सगळे पक्षी आणि कीटक या बदलांशी जुळवून घेण्याचा प्रयत्न करतायत. विकासाचं हे चित्र आशादायक नाही.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही एकाच वेळी किती संभाषणांमध्ये गुंतलेले असता?

व्यग्रतेच्या भावनेनं तुम्ही वेढलेले आहात का? कधीकधी आपल्य़ाला असं वाटतं की, आपण याएवढे व्यस्त याआधी कधीच नव्हतो. पण हा विचार काही तितकसा खरा नसतो, असं प्रतिपादन ऑलिव्हर बर्कमन यांनी केलं आहे. बीबीसी रेडिओ 4 वरून प्रक्षेपित होणाऱ्या कार्यक्रमात त्यांनी या विषयाचा विविध अंगांनी वेध घेतला.

आधुनिक जीवनशैलीतल्या काही बोचऱ्या मुद्द्यांपैकी एक वादग्रस्त मुद्दा म्हणजे लोकांची व्यस्तता. भोवताली एक नजर टाकली तर जो तो आपापल्या कामात व्यस्त झालेला दिसतो. उद्योगप्रधान जगतात केलेल्या एका सर्वेक्षणात `आम्हाला वाजवीपेक्षा अधिक काम दिलं जातं, त्यामुळं कुटुंब आणि मित्रमंडळींसाठी वेळच देता येत नाही,` अशा आशयाच्या तक्रारी संशोधकांना उत्तरांमध्ये मिळाल्या.

आणि हे शक्य आहे, कारण या लोकांना तुम्हाला कसं वाटतं, हेदेखील कधी कुणी विचारलं नव्हतं. 2014 मध्ये करण्यात आलेल्या एका व्यापक अभ्यासानुसार लोकांनी या सर्वेक्षणात सहभागी व्हायलादेखील नम्रपणं नकार दिला. का? कारण त्यांच्याकडे वेळ नव्हता.

या व्यस्तेमागील सर्वांत साधं डोक्यात येतं ते हे की आजच्या काळात आपल्याकडे कामच इतकी आहेत की वेळच उरत नाही. आपण व्यग्र आहोत कारण आपल्याला करण्यासारख्या खूप गोष्टी आहेत. पण इथंच आपलं समीकरण चुकतं.

लोकांचा काम करण्याचा एकूण वेळ - ज्यासाठी त्यांना पगार मिळतो किेंवा नाही मिळत - तो वेळ गेल्या काही दशकांत युरोप किंवा उत्तर अमेरिकेत वाढलेलाच नाही. आधुनिक काळातल्या पालकांना कायम घोर लागलेला असतो की आपण आपल्या मुलांना पुरेसा वेळ देत नाही आहोत. पण एका अभ्यासानुसार या पिढीचे पालक खरंच आधीच्या पिढीपेक्षा जास्त वेळ आपल्या पाल्यांसोबत घालवत आहे.

बिझी असण्याचे फायदे आहेत आणि तोटेही

"गेल्या 50 वर्षांतल्या काही प्रमुख बदलांवर एक नजर टाकल्यास असं दिसतं की पूर्वीच्या स्त्रियांपेक्षा आजच्या स्त्रिया मोबदला न मिळणारी कामं कमी करत आहेत. तर पुरुषांच्या मोबदला मिळणाऱ्या कामाचं प्रमाण कमी झालं आणि मोबदला न मिळणाऱ्या कामाच्या प्रमाणात वाढ झाली," असं मत ऑक्सफर्ड विद्यापीठाच्या `द सेंटर फॉर द टाईम युज रिसर्च`चे जोनाथन गेरशुनी यांनी मांडलं.

पण "एकंदर कामाचं स्वरूप हे दिसायला खूप आहे असं वाटतं, पण ते तेवढंच असतं," असं ते म्हणतात. त्याखेरीज त्यांनी मांडलेल्या आकडेवारीनुसार "जे लोक आपण खूप बिझी आहोत, असं सतत सांगतात ते...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

आपण खूप बिझी आहोत, अगदी गळ्यापर्यंत कामात बुडालेलो आहोत, असं तुम्हांला वाटतं का? (खरंतर परिस्थिती अशी असते की, तुम्ही खरोखर एवढे व्यग्र नसता!)


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही एखाद्याची मुलाखत घेतल्यानंतर राजकीय समीकरणं बदलतात, असा प्रश्न पत्रकारांनी विचारला. याला उत्तर देताना "सध्याच्या सरकारमध्ये उत्तम समन्वय आहे. आम्ही एकमेकांशी सहकार्य करत आहोत. त्यामुळे राजकीय भूकंप वगैरे येण्याचा प्रश्न नाही.

या भेटीबाबत तुम्हाला हवी ती चर्चा तुम्ही करू शकता. चर्चेला सेन्सॉर नाही. महाराष्ट्रात विरोधी पक्षांसोबतची संवाद ठेवण्याची पद्धत आहे. विचारांमध्ये फरक आहे, म्हणजे त्यांच्याशी संवादच ठेवायचं नही, अशी स्थिती नाही. या भेटीबाबत मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरेंना माहिती होती, असं राऊत म्हणाले.

माजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि शिवसेना नेते संजय राऊत यांची शनिवारी (26 सप्टेंबर) भेट झाली होती. या भेटीनंतर उलटसुलट चर्चांना सुरुवात झाली आहे.

या भेटीबाबत भाजप नेते प्रवीण दरेकर यांनी सांगितलं, "संजय राऊत यांनी सामनासाठी देवेंद्र फडणवीस यांची मुलाखत घेण्याची इच्छा प्रदर्शित केली होती. त्यावर या मुलाखतीसाठी एकदा भेटण्याचे ठरले होते. ती संपूर्ण मुलाखत अनएडिटेड जावी, अशी देवेंद्र फडणवीस यांची इच्छा असल्याने एकदा भेटून प्रारूप ठरविण्यासाठी ही भेट झाली. बिहार निवडणुकीतून परतल्यानंतर ही मुलाखत देण्याचे देवेंद्र फडणवीस यांनी त्यांना सांगितले आहे. या भेटीला कुठलाही राजकीय संदर्भ नाही."

भाजपचे प्रवक्ते केशव उपाध्ये यांनीही असंच ट्वीट केलं आहे.

देवेंद्र फडणवीस यांच्यासोबतची भेट गुप्त नव्हती. सामना वृत्तपत्रात मुलाखती संदर्भात ही भेट होती, असं संजय राऊत यांनी म्हटल्याचं एबीपी माझा या वृत्तवाहिनीनं म्हटलं आहे.

भाजप नेते सुधीर मुनगंटीवार यांनी माध्यमांना या भेटीविषयी सांगितलं, "शिवसेनेनं पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि केंद्रीय मंत्री अमित शाह यांच्यावर पातळी सोडून टीका केली. शिवसेनेसोबत आम्ही फक्त राजकीय दृष्ट्या वेगळे झालेलो नाही तर मनानेही वेगळे झालो आहोत. त्यामुळे इतक्या सहजासहजी सत्तेसाठी ही बैठक असेल असं वाटत नाही. भाजपाच्या कोणत्याही कार्यकर्त्याला हे वाटणार नाही. शिवसेनेबाबत जाऊन सत्ता आणावी असं आम्हाला वाटत नाही."

केंद्रीय मंत्री आणि भाजप नेते रावसाहेब दानवे यांनी एबीपी माझाला दिलेल्या प्रतिक्रिेयेत म्हटलं, "माझी आणि संजय राऊत यांची दिल्लीत भेट दिली. त्यांनी चहाचं निमंत्रण दिलं मी चहा प्यायला गेलो. अशीच भेट आता देवेंद्र फडणवीस आणि संजय राऊत यांची झाली आहे, मला असं वाटतं की या भेटीत काही खास...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

मी काय देवेंद्र फडणवीसांना एखाद्या बंगर किंवा तळघरात भेटलो नाही, तर सगळ्यांसमोर भेटलो. त्यांचनी एक प्रदीर्घ मुलाखत सामनासाठी घ्यायचा प्रयत्न होता, देवेंद्र फडणवीसांची जाहीर मुलाखत घ्यावी, अशी अनेक साहित्यविषयक संस्थांची मागणी होती. आमची भेट फक्त मुलाखतीसंदर्भातच ठरली. आम्ही यादमरम्यान सोबत जेवलोसुद्धा. वेळ, ठिकाण वगैरे गोष्टी लवकरच कळवल्या जातील.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही कधी स्पितीला गेला आहात? उत्तराखंडमधली हिमालयाच्या कुशीतली ती दुर्गम जागा आहे. अगदी निवांत आणि मुख्य म्हणजे मोबाईल कनेक्टिव्हिटी नसलेली. याच कारणासाठी मी तिथे गेले.

आम्ही दोन तरुण स्त्रिया आणि एक ड्रायव्हर एवढेच होतो त्या ट्रिपमध्ये. अजूनही मला ती ट्रिप आठवते. त्या दिवशी मला खरंच खूप मोकळं वाटलं. अगदी स्वतंत्र असल्यासारखं. गाडीच्या टपावर बसून गार वारा अंगावर झेलत केलेला वळणावळणाचा प्रवास आणि अनोळखी प्रदेशात, अनोळखी लोकांबरोबर मारलेल्या गप्पा खूप काही देऊन गेल्या.

रात्री उशीरापर्यंत नव्या ठिकाणी अनोळखी व्यक्तीबरोबर त्याही परक्या पुरुषाबरोबर.. तेही गाडीच्या ड्रायव्हरबरोबर दोन मुलींनी अशा मनसोक्त गप्पा मारणं माझ्यासारख्या तिशीतल्या मध्यमवर्गीय स्त्रीला एरवी अशक्यच. नंतर मोकळेपणा वाढल्यावर तर त्याच्या गाडीत बसून कागदी कपातून चक्क देशी दारूही चाखली आम्ही. धमाल आली. हे सगळं थ्रीलिंग होतंच, पण फक्त थ्रील म्हणून हे केलं का मी? … नाही. त्याहून काही वेगळी, अधिक खोलवर रुतलेली कारणंही आहेत.

वर्षातून किमान एकदा आणि जमलं तर दोनदा असं घरापासून- घरच्यांपासून दूर जायचं. नवऱ्यापासून, मुलापासून दूर आठ दिवस राहायचं. मनस्वीपणे हिंडायचं. विसरायचं मी आई आहे, बायको आहे... शक्यतो मोबाईलची रेंज पोचणार नाही, अशा प्रदेशातच फिरायचं हे 10 दिवस... तर खरी मजा!

मी आणि नवरा दोघेही मनस्वी कलाकार. त्यातून भटकंतीची आवड कॉमन. त्याच्याबरोबर फिरणं मी एंजॉय करतेच. पण तो सोबत असतो तेव्हा, कुठे जायचं, प्रवासात कुठे थांबायचं, कुठल्या हॉटेलात राहणं सोयीचं, कुठे नाही, कुठे सुरक्षित आहे, कुठे नाही वगैरे तोच ठरवतो. मला विचारत नाही असं नाही, पण बायको ही आपली जबाबदारी असल्याच्या थाटात सगळं सुरू असतं.

मलाही ते गैर वाटतं असं नाही. पण कधीकधी अगदी जाणवत राहतं... मनात. हॉटेलमध्ये शिरल्यानंतर रूम चांगली आहे ना, हे बघायला तोच दरवाजा उघडणार, खात्री करणार, मग मी आत शिरणार. मेन्यूकार्ड पहिलं त्याच्या हाती पडणार, अगदी कुलूप लावण्यापासून ते बॅगा उचलण्यापर्यंत सगळी जबाबदारी त्याची. जबाबदारी आणि निर्णयही. यात थोडा ब्रेक हवाच ना?

मूल झाल्यावर या ब्रेकची प्रकर्षानं जाणीव झाली. कारण मूल झाल्यानंतर माझं बाहेर फिरणं कमी झालं, नवऱ्याचं मात्र कायम होतं. आपणही त्याच्यासारखं मनसोक्त हिंडावं असं ठरवून पहिल्यांदा नवऱ्याशिवाय बाहेर पडले. मुलाला या काळात नवरा सांभाळणार...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

आपल्या नवऱ्यापासून दूर, संपर्कक्षेत्राच्या बाहेर या स्त्रीला का जावंसं वाटतं? आधुनिक भारतीय स्त्रीच्या खऱ्याखुऱ्या कहाण्या सांगणाऱ्या #HerChoice या मालिकेतली नवी गोष्ट.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही काय करता, कुठे जाता, कोणाला मेसेज करता.... गूगलला सगळं माहिती असतं.

होय! जगातलं सगळ्यांत लोकप्रिय सर्च इंजिनकडे तुमची सर्वच माहिती आहे, तुमच्या प्रत्येक क्षणाची, तुम्ही एकटे राहात असाल, तरीही...

गूगलच्या अटी आणि शर्तीच्या भल्या मोठ्या करारनाम्यातलं पहिलं वाक्य आहे - "गूगलची सेवा वापरताना मिळत असलेल्या तुमच्या माहितीविषयी आमच्यावर विश्वास ठेवा."

पण तुम्हाला हे माहीत होतं का, की गूगलने गोळा केलेली ही सगळी माहिती नष्ट करण्याची सोयही 'गूगल'नेच करून दिली आहे?

गूगलच्या 'My activity'मध्ये साठवलेली सगळी माहिती नष्ट करण्याची व्यवस्था आहे.

ते कसं करता येईल? त्याच्यासाठी या आहेत काही टिप्स.

1. 'My activity'

आपण करत असलेला प्रत्येक गूगल सर्च आपल्या गूगल खात्याशी जोडला जातो. एवढंच नव्हे तर, गूगलवर सुरू असलेली आपली प्रत्येक हालचाल टिपली जाते, मग ते जीमेलवर पाहिलेला एखादा ईमेल असो वा गूगल फॉर्म्समध्ये भरलेला एखादा फॉर्म!

ती सगळी माहिती 'My Activity' नावाच्या फोल्डरमध्ये जमा होते आणि तिथूनच ती डिलीट करता येते.

त्यात तारीखवार माहिती शोधण्याचाही पर्याय आहे. तुम्ही या फोल्डरमधली सगळीच माहिती नष्ट करू शकता किंवा एखादी विशिष्ट माहिती शोधूनही काढून टाकू शकता.

माहिती नष्ट करण्यासाठी "All products" आणि "All time" हे पर्यायही आहेतच. हे पर्याय निवडताच, त्याचे काय काय परिणाम होतील, हे सांगणारा एक इशारा गूगलकडून तुमच्या स्क्रिनवर झळकेल.

प्रत्यक्षात, गूगलमधील तुमच्या शोधाचा इतिहास, म्हणजेच Search History किंवा गूगलवरील तुमच्या भटकंतीची माहिती अर्थात Browsing history डिलीट केल्याचे कोणतेही परिणाम आपल्या गूगल खात्यावर किंवा त्या अॅप्लिकेशनच्या वापरावर होत नाही.

2. यूट्यूबवरील माहिती हटवणे

युट्यूब म्हणजे जगातली सर्वांत मोठी व्हीडिओ स्ट्रीमिंग साईट. जगातला कुठलाही लोकप्रिय व्हीडिओ आता तिथे असतोच, तो फक्त आपल्याला शोधावा तेवढा लागतो.

आपण यूट्यूबवर काय शोधतो आणि काय बघतो त्यावरही गूगलचं लक्ष असतं. पण ती माहितीही डिलीट करता येते.

यूट्यूबवर गेल्यावर डाव्या हाताला असलेल्या मेन्यूत 'History'वर क्लिक करा. त्यात "Clear all search history" आणि "Clear watch history" हे पर्याय निवडा.

त्यातही सगळी माहिती तसंच विशिष्ट माहिती, सर्च आपल्याला शोधून डिलीट करता येते.

3. जाहिरातदारांना माहिती असलेला डेटा कसा नष्ट करायचा?

गूगल आपली...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

तुम्ही काय 'सर्च' करता, तुमचा आवडता पदार्थ कोणता, तुम्ही कुठे कुठे जाता, कोणत्या वेबसाईटना भेट देता, अशी एकूणच तुमच्या इंटरनेट विश्वातली कुंडली 'गूगल'कडे असते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही जिथे कुठे राहता त्या शहराच्या काही रिचुअल्स असतात. मी 2008 साली पुण्यात शिक्षणासाठी आलो आणि 2013 पर्यंत तिथे शिकलो. पुण्यात राहत नव्हतो तेव्हाही दरवर्षी होणाऱ्या सवाई गंधर्व महोत्सवाचं एक वेगळंच आकर्षण होतं. 'सवाई' ही अशीच एक रिचुअल होती जी चुकवणं शक्यच नव्हतं.

डिसेंबर महिन्यात म्हणजे पुण्यात सांस्कृतिक मेजवानी असते. सगळ्या एक्स्ट्रा-करिक्युलर (पाठ्येतर) गोष्टी आणि (जमला तर) अभ्यास सांभाळून सवाईला जाण्याचं ठरलं. साक्षात स्वरभास्कर पं. भीमसेन जोशींनी सुरू केलेल्या या संगीत महोत्सवात त्या वर्षी संगीत मार्तंड पंडित जसराजांना प्रत्यक्षात पाहायला आणि ऐकायला मिळालं.

त्यापूर्वी मी पंडित जसराजांना लाईव्ह कधीच ऐकलं नव्हतं. आमची सगळी श्रवणभक्ती ही कॅसेट्स, दूरदर्शन किंवा 'सारेगम' सारख्या कार्यक्रमांमध्ये ते परीक्षक म्हणून यायचे त्यावरच होत होती.

जसराजांना पाहायला मिळणार या उत्सुकतेपोटी त्यांची कार ज्या गेटने यायची होती तिथे आम्ही सुरुवातीला थांबून होतो. ते स्टेजवर आले, बसले. मी हे सगळं पहिल्यांदा अनुभवत होतो पण तिथल्या अनेकांना त्यांच्या सगळ्या लकबी, शिरस्ते पक्के ठाऊक होते. मला त्या लोकांचा हेवा वाटला. पण हे आज माझ्या नशिबात आहे याचा पराकोटीचा आनंदही होता.

जसराज मंचावर बसले, स्वरमंडल, तानपुरे सगळ्यांचे गज तापले आणि त्यानंतरचा काळ एखाद्या तंद्रीसारखा होता. पुण्याच्या रमणबागेचा अख्खा आसमंत त्या धीरगंभीर स्वराने आणि थेट परमात्म्याला भेटल्याची अनुभुती देणाऱ्या सुराने मंतरल्यासारखा झाला होता. सुरुवातीला रागदारी झाली. प्रत्येक तानेला गर्दीतले दर्दी माना डोलवत होते, दाद देत होते, समोर बसलेल्या प्रेक्षकांवर जसराजांच्या प्रत्येक स्वराने गारूड केलं होतं.

रागदारी संपली. पुढच्या गायकांची वेळ जवळ येत होती. पण अजून भजन झालं नव्हतं. हा शिरस्ता मला ठाऊक नव्हता. जवळच बसलेला मित्र दबकेच म्हणाला, 'गोविंद दामोदर...', मी काहीच न कळून त्याच्याकडे पाहिलं. पंडितजीही काही क्षण स्तब्ध होते, एकाग्र होते.

पण त्यानंतर जे झालं ते शब्दांत सांगण्याची माझी कुवत नाही. एखाद मिनिट षड्ज आळवल्यानंतर पंडितजींनी त्यांचं दैवत समोर असल्याच्या थाटात त्यांचं प्रसिद्ध 'गोविंद दामोदर माधवेति' हे भजन गायला सुरुवात केली. मृदुंगावर पहिली थाप पडली तेव्हा मैदानात बसलेल्या काही हजार प्रेक्षकांनी टाळ्यांचा कडकडाट केला. त्यानंतर संपूर्ण श्रोतृगण...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

'जय होss'…. पंडित जसराज यांच्या निधनाची बातमी आली आणि एकदम हे शब्द मनातल्या मनात ऐकू आले. मन एकदम 9 वर्षं मागे गेलं, 2011 सालच्या सवाई गंधर्व महोत्सवात.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही जेव्हा एखाद्या गोष्टीचा वास घेता तेव्हा, त्याचे मॉलिक्युल्स तुमच्या नाकात शिरतात.

ते तुमच्या नाकातल्या म्युकसला चिकटतात आणि यात वासग्रहण करणारे रिसेप्टर्स असतात.

मानवी नाकात जवळपास 400 रिसेप्टर्स असतात आणि माणसांना जवळपास 1 कोटी अब्ज वास कळतात.

हेही पाहिलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

एखाद्या गोष्टीचा वास आपल्याला कसा वाटेल, चांगला की वाईट हे आपल्या जीन्सवर ठरतं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही बिझी असाल तर हे तंत्रज्ञान तुमच्या वतीनं संवाद साधेल. पण लोक खरंच याचा वापर करतील? हा प्रश्न आहे.

"आम्ही या तंत्रज्ञानावर अनेक वर्षांपासून काम करत आहोत. याला ‘गुगल ड्युप्लेक्स’ असं म्हणतात," अशी माहिती गुगलचे सीईओ सुंदर पिचई यांनी कॅलिफोर्निया इथं एका परिषदेत दिली.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

गुगलचा व्हॉईस असिस्टंट लवकरच तुमच्या फोनवर येणार आहे. हे तंत्रज्ञान, अगदी माणसारखंच संवाद साधू शकेल.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही म्हणाल यात काय विशेष आहे. ही सामान्य बाब आहे. पण दुकानदार असलेले देवनाथ कुणी सामान्य व्यक्ती नाहीत. तब्बल 4 वेळा खासदार राहिलेल्या फनी गोपाल सेनगुप्ता यांचे ते चिरंजीव आहे. फनी गोपाल सेनगुप्ता 1952 ते 1967 या काळात चारवेळा पूर्णिया लोकसभा मतदारसंघातून निवडणूक जिंकून खासदार झाले.

देवनाथ सेन सांगतात, "वडिलांशी कधी संपत्तीबद्दल बोलणं व्हायचं तेव्हा ते म्हणायचे की तुम्ही स्वत: कमवा. तुम्हाला खूप आनंद होईल. हेच ध्यानात ठेवा की तुमच्यासाठी तुमच्या वडिलांनी काहीही मागे ठेवलं नाही. तेव्हापासून मेंदूत एक गोष्ट पक्की झाली की ईमानदारीची भाकरीच खाणार."

फनी गोपाल सेनगुप्ता यांचा पारंपरिक व्यवसाय कविराजाचा होता. ललित मोहन सेनगुप्ता यांचं कुटुंब 1890 मध्ये बांग्लादेशमधून येऊन पूर्णियामध्ये स्थायिक झालं.

ललित मोहन यांना तीन मुलं होती. सगळ्यात मोठा मुलगा शिक्षक, त्यानंतर फनी गोपाल सेनगुप्ता आणि सगळ्यात लहान कविराज. अर्थात सगळ्यात लहान असलेल्या मुलाचा अकाली मृत्यू झाला आणि पारंपरिक व्यवसाय करणारं कुणी राहिलं नाही.

पूर्णिया जिल्ह्याच्या स्थापनेला जेव्हा 250 वर्ष पूर्ण झाली तेहा प्रशासनानं 'वल्लरी' नावाची पत्रिका छापली. त्यानुसार फनी गोपाल सेनगुप्ता यांचा जन्म 1905 साली पूर्णियामध्येच झाला.

ड्रायफूटचं दुकान चालवणारे देवनाथ सांगतात की, "फनी गोपाल 1929 मध्ये राष्ट्रीय काँग्रेसच्या संपर्कात आले. त्यानंतर 1929, 1932, 1940 आणि 1944 मध्ये त्यांना तुरूंगवासही भोगावा लागला. 1933 मध्ये त्यांचं लग्न झालं. मात्र त्या काळात बराचवेळ ते तुरूंगातच होते. त्यामुळे माझ्या आईची आई म्हणजे आजी म्हणायची की, "मी माझ्या मुलीच्या गळ्यात घागर बांधून तिला विहिरीत ढकलून दिलंय."

ईमानदारीचं दुसरं नाव म्हणजे फनी गोपाल सेनगुप्ता

पूर्णिया आणि भागलपूरमधून आपलं शिक्षण पूर्ण करणाऱ्या फनी गोपाल सेनगुप्ता यांचं बांग्ला, हिंदी, उर्दू आणि इंग्रजी भाषेवर प्रभुत्व होतं.

कुटुंबाजवळ फनी गोपाल यांच्याबाबतची जी कागदपत्रं मिळाली त्यात 'द सर्चलाइट' दैनिकाचं एक पत्रंही आहे. ज्यात संपादक सुभाषचंद्र सरकार यांनी टागोरांच्या कवितांचा अनुवाद केल्याने फनी गोपाल सेनगुप्ता यांचे आभार मानले आहेत.

या पत्रात त्यांनी लिहिलं आहे की, या कविता ते 'प्रदीप'च्या संपादकांना पाठवत आहेत.

कुटुंबाजवळ फनी गोपाल सेनगुप्तांची एक डायरीसुद्धा आहे. ज्यात त्यांनी रोजचा दिनक्रम अत्यंत...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

72 वर्षांचे देवनाथ सेन दररोज ऑटो रिक्षानं पूर्णिया बस स्टँडजवळ असलेल्या विकास बाजारात येतात. दुकान उघडतात आणि आपलं काम सुरू करतात. हा त्यांचा रोजचा दिनक्रम आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही म्हणाल हे कसं शक्य आहे? तिथं प्रोफेशनल फोटोग्राफर्स त्यांच्या लाखो रुपयांच्या कॅमेऱ्याने काढलेली छायाचित्रं पाठवतील. तिथं मोबाइलनं पाठवलेल्या फोटोंचा काय निभाव लागणार?

ही गोष्ट दुर्मीळ वाटत असली तरी अशक्य मात्र नक्कीच नाही. रॉनी सेन या कोलकात्याच्या फोटोग्राफरनं झारखंडमधील झरीया येथील कोळशांच्या खाणीत जाऊन मोबाईलनं फोटो काढले. त्याने आयफोन 5 हे मॉडेल त्यासाठी वापरलं होते. हे काम जगभर गाजतंय आणि त्याच्या फोटोंचं पुस्तकही आलेलं आहे.

पण हे वाटतं तितकं सोपं देखील नाही. त्यासाठी मेहनत आणि एका विशिष्ट दृष्टिकोनाची गरज आहे हे आपल्याला विसरून चालणार नाही.

तंत्रज्ञानाच्या शिरकावामुळं अनेकांना कॅमेरा घेणं आणि फोटो काढणं परवडू लागलं आहे. त्याचवेळी फोटोग्राफीत पूर्वीसारखी अस्सल मजा राहिली नाही अशी देखील ओरड आपल्याला ऐकायला मिळते.

पण मोबाइलनं काढलेल्या फोटोंमुळे आपण व्यावसायिक छायाचित्रकार म्हणून नावारुपाला येऊ शकतो का? याचा विचार करणं हे आवश्यक ठरतं.

मोबाइल फोटोग्राफीमुळं या कलेचं लोकशाहीकरण झालं आहे हे देखील आपल्याला कबूल करावं लागेल. आता आपण नेहमी ऐकतो खरी फोटोग्राफी- खोटी फोटोग्राफी. यामध्ये काही तथ्य आहे का असा प्रश्न ओघानंच येतो.

एक गोष्ट लक्षात घेतली पाहिजे ती म्हणजे खरी फोटोग्राफी वा खोटी फोटोग्राफी या व्यक्तीसापेक्ष कल्पना आहेत. प्रत्येक तांत्रिक क्रांतीचे फायदे-तोटे असतात.

मोबाईल कॅमेरा बाजारात येऊन फारफारतर पाच वर्षं झाली आहेत. इतक्या कमी कालावधीतच तंत्रज्ञानामुळं तोटा होत आहे असा निष्कर्ष काढणं अयोग्य आहे.

मोबाइल कॅमेऱ्याचं तंत्रज्ञान रोज बदलत आहे. त्यात सुधारणा होत आहेत. मोबाईलमुळे खरी फोटोग्राफी अस्ताला जातेय असं मानणारा वर्ग बहुतांशी फिल्म कॅमेरा वापरणारा होता. फिल्म कॅमेरा आणि डार्क रूममध्ये फोटो डेव्हलप करण्याची एक वेगळी मजा होती. जी मजा आज मोबाईलमध्ये नाही हे खरं आहे.

कारण आपल्याला मोबाइल स्क्रीनवर फोटो लगेच दिसतो. परंतु त्याचबरोबर मोबाइलमुळे या कलेचं लोकशाहीकरण झालं आहे हे आपल्याला मान्यच करावं लागेल.

निरीक्षण केलं तर एक गोष्ट कळेल की मोबाइलनं फोटो काढणारे बहुतांश फोटोग्राफर्स बरेचदा नेहमीचं जगणं डॉक्युमेंट करत आहेत. त्यांचे फोटो हे रोजच्या लोकांचं जगणं मांडणारे आहेत.

मोबाइल हे माध्यम सतत तुमच्याबरोबर राहू शकतं. कॅमेऱ्याबाबत तसं म्हणता येणार नाही. त्यामुळे जाता येता रस्त्यावर...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कल्पना करा की तुम्ही तुमच्या मोबाइल फोननं काही फोटो काढले आणि ते एखाद्या स्पर्धेला पाठवले. तिथं आलेल्या असंख्य छायाचित्रांपैकी काही मोजक्या छायाचित्रांना बक्षीस दिलं जाणार आहे. त्यात तुम्ही पाठवलेलं छायाचित्र देखील आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही या गाडीत प्रवेश करता, पण तुम्ही चुकीची गाडी पकडल्याचं तुमच्या लक्षात येतं...

अशा वेळी तुम्ही काय करता?

तुम्हाला चुकीची गाडी पकडल्याचं कळल्यानंतर तुम्ही गाडीतून बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करणं स्वाभाविक आहे.

पण गाडी सुटलेली असल्यास पुढचं स्टेशन कोणतं आहे, तिथून कोणती गाडी पकडावी लागेल, ती गाडी किती वेळात मिळेल, ऑफिसला जायला तिथून किती वेळ लागेल, या गोष्टींचा तुम्ही विचार कराल.

हे सगळं करण्यात काही वेळ जाईल. यानंतर तुम्ही विचार कराल की ऑफिसला उशीरा पोहोचल्यास काय होईल. कुणाला मेसेज करून निरोप द्यावा लागेल इत्यादी. अखेरीस तुम्ही लोकल ट्रेन पकडून ऑफिसला पोहोचाल.

पण, चुकीची गाडी पकडल्यापासून ते योग्य गाडी पकडणं आणि ऑफिसला पोहोचणं या कालावधीत तुम्हाला तणाव आला, त्याचा तुमच्या शरीरावर काय परिणाम होईल, याचा तुम्ही विचार केला आहे का?

या काळात तुमचा मेंदू किती वेगाने काम करत होता, तुम्ही इतक्या चपळाईने योग्य गाडी कशी काय पकडू शकलात?

या दरम्यान, तुमच्या शरीरात जे काही बदल झाले, असेच बदल चित्ता मागे लागलेल्या हरणाच्या शरीरातही होत असतात.

तुमचा मेंदूही तेच करत असतो. आपला जीव वाचवण्यासाठी तुम्हाला वेगाने धावण्याची गरज असते, तेव्हा तुम्ही धावता. एखाद्या वेळी धाडस दाखवायचं असेल, ते तुम्ही दाखवता. तसंच अंधारात पाहायचं असल्यास तुमच्या डोळ्यांची बुबुळं त्यानुसार लहान-मोठी होतात.

सोप्या शब्दात सांगायचं तर, तणावपूर्ण परिस्थिती निर्माण होते, त्यावेळी आपला मेंदू शरीराची सगळी ऊर्जा त्या स्थितीशी निपटण्यासाठी खर्ची घालतो.

उदाहरणार्थ, कुणी तुमच्यावर चाकूने  हल्ला करणार असेल, अशा वेळी तुमचा मेंदू तुमच्या पायांमध्ये किंवा मांडीत शक्ती एकवटतो, त्यामुळे त्या ठिकाणाहून तुम्ही पळून जाऊ शकता.

त्याठिकाणी, अशा वेळी, मेंदू दैनंदिन जेवणातून मिळालेली ऊर्जा अन्न पचवण्यासाठी खर्च करणार नाही. किंवा एखादी जखम भरून निघण्यासाठीही उर्जा वापली जाणार नाही. कारण, ती वेळ जीव वाचवण्याची असेल, त्यामुळे तिथं लक्ष केंद्रित केलं जाईल.

त्यामुळे तणावपूर्ण स्थिती टाळणं हेच तुमच्यासाठी फायदेशीर आहे. तुम्हाला ताण देणाऱ्या घटना सारख्यासारख्या होत असल्यास ते 'क्रोनिक स्टेस'मध्ये रुपांतरीत होऊ शकतात.

क्रोनिक स्ट्रेस काय असतो?

दिल्लीच्या सेंट स्टीफन्स रुग्णालयातील मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. रुपाली शिवलकर यांच्या मते, "तणाव ही एक मानसिक आणि शारिरीक...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कल्पना करा... सोमवारचा दिवस आहे. तुम्हाला ऑफिसला पोहोचण्यासाठी उशीर होत आहे. रेल्वे स्टेशनवर पाय ठेवण्यासाठी जागा नाही. पण बऱ्याच वेळानंतर एक लोकल ट्रेन येते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही विचारता : काय झालं?

हुंदका आवरत ते म्हणतात, "आता सांगून काय अर्थ आहे?"

दिनेश सुजानी यांचे 52 वर्षांचे वडील बंधू भंवरलाल सुजानी यांना कोरोनाची लागण झाली होती. मात्र, त्यांना लागण झाल्याचा रिपोर्ट त्यांच्या मृत्यूनंतर आला.

दिनेश सांगतात की, देशाची आयटी राजधानी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या बंगळुरू शहरातल्या 18 हॉस्पिटल्सने त्यांच्या भावाला दाखल करून घ्यायला नकार दिला होता.

दिनेश आपल्या भावाला स्कूटरवरून घरापासून 5 किमी अंतरावर असलेल्या हॉस्पिटलमध्ये घेऊन गेले होते. नाईट कर्फ्यू असल्याने त्यांना ऑटो रिक्शा किंवा टॅक्सी काहीच मिळालं नाही.

हे सांगताना दिनेश यांना पुन्हा रडू कोसळलं.

"मी त्यांना (हॉस्पिटल कर्मचाऱ्यांना) सांगितलं की, त्यांचे नाडीचे ठोके मंदावले आहेत. त्यांना श्वास घ्यायला त्रास होतोय आणि उलट्याही होत आहेत. ते माझ्या भावाला घेऊन आत गेले. एक्स-रे काढला आणि बाहेर आले. त्यांच्या हातात एक कागद होता. त्यावर इंग्रजीत काहीतरी खरडलं होतं. ते मला म्हणाले यांना इथून घेऊन जा."

दिनेश तिथून निघाले. जवळच्याच दुसऱ्या हॉस्पिटलला गेले. इथून त्यांना अॅम्ब्युलन्स मिळाली आणि पुढे एकापाठोपाठ एक अनेक हॉस्पिटल्सचे उंबरठे त्यांनी झिजवले. यात खाजगी आणि सरकारी दोन्ही हॉस्पिटल्स होती.

दिनेश सुजानी यांनी बीबीसीला सांगितलं, "त्यांनी आम्हाला दारातूनच परत पाठवलं."

दिनेश यांना या प्रकरणाची पोलीस तक्रार दाखल करायची नाही.

डोळ्यात पाणी दाटून येत असतानाच ते म्हणाले, "नाही...आम्हाला काहीही करायचं नाही."

भंवरलाल सुजानी यांच्या मागे चार मुलं आणि पत्नी आहेत. दोन मुलींची लग्नं झाली आहेत, तर सर्वात धाकटा मुलगा 22 वर्षांचा आहे. या कुटुंबाचा रेडिमेड कपड्यांचा व्यवसाय आहे. अल्प उत्पन्न असणाऱ्या लोकांच्या भागात त्यांचं दुकान आहे.

देशभरात अनेकांना असाच अनुभव

रुग्णांना उपचार नाकारणाऱ्या हॉस्पिटल्सच्या असंवेदनशीलतेला बळी पडणारे भंवरलाल सुजानी पहिले नाहीत.

मार्चच्या तिसऱ्या आठवड्यापासून देशात लॉकडाऊन सुरू झाला. तेव्हापासून कोरोनाग्रस्त किंवा संशयित कोरोनाग्रस्तांना हॉस्पिटलमध्ये भरती करून घेण्यास नकार दिल्याच्या बातम्या देशाची राजधानी दिल्लीपासून मुंबई, कोलकाता, हैदराबाद सगळीकडूनच येत आहेत.

देशात कोरोना संसर्गामुळे मृत्यू झालेल्या पहिल्या व्यक्तीलाही हॉस्पिटल्सच्या या नव्या 'वर्क प्रॅक्टिस'चा अनुभव आला होता. 'वर्क प्रॅक्टिस'...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

दिनेश सुजानी… काहीतरी सांगायचा प्रयत्न करत असतात. पण त्यांना अश्रू आवरत नाहीत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही सायबर इडियट आहात का?

तुम्ही जेव्हा मदतीसाठी IT विभागातल्या व्यक्तीला फोन करता तेव्हा समोरची व्यक्ती तुम्हाला मूर्ख समजत असते. त्या व्यक्तीच्या अधिकारवाणीच्या सूरावरूनच हे जाणवतं.

आपल्यासारख्यांना हे IT तज्ज्ञ PEBKAC (Problem exists between Keyboard and Chair किंवा किबोर्ड आणि खुर्चीच्या मध्ये असलेली समस्या) म्हणतात. हे म्हणजे तुम्ही आणि मी.

अशावेळी तुमचा पारा चढतो. मात्र तो चढण्यापूर्वी स्वतःलाच विचारा: तुम्ही मागचा डेटा बॅकअप कधी घेतला होतात? किती ऑनलाईन अकाउंट्ससाठी तुम्ही एकच पासवर्ड वापरता? ई-मेल कुणी पाठवला आहे, हे न बघताच तुम्ही त्यातली लिंक किती वेळा उघडली आहे?

पासवर्ड निवडतानासुद्धा दरवेळी आपला मठ्ठपणा पुन्हा पुन्हा दिसतो - '123456' आणि 'password' पासून ते '12345678' ते 'admin' एवढीच आपली पासवर्डमधली सुधारणा असते.

अतिशय वाईट पासवर्डच्या यादीनुसार 'letmein', 'iloveyou', 'welcome आणि 'monkey' हे अतिशय सर्रासपणे ठेवले जाणारे पासवर्ड आहेत.

असे पासवर्ड असतील तर अगदी कुणीही थोडावेळ जरी तुमच्या कीबोर्डवर हात फिरवला तर तुमच्या अकाउंटमध्ये सहज प्रवेश मिळवू शकतो.  आपण आळशी आहोत, हे यामागचं खरं कारण आहे.

पासवर्ड नीट ठेवणं अत्यंत आवश्यक आहे.

आयडेंटिटी अँड एक्सेस मॅनेजमेंट कंपनी असलेल्या OneLoginचे थॉमस पेडरसेन म्हणतात, "अनेक जण आपला पासवर्ड विसरतात. अशावेळी IT विभागाच्या व्यक्तीने दिलेला तात्पुरता पासवर्ड वापरला जातो. हा पासवर्ड तात्पुरता असतो. तो बदलून तुम्ही तुमचा पासवर्ड ठेवणं अपेक्षित असतं. मात्र तसं न करता हा तात्पुरता दिलेला पासवर्ड कधीकधी तर महिनाभरसुद्धा वापरला जातो, ही खरी समस्या आहे."

म्हणजे एखाद्या मोठ्या संस्थेमध्ये शेकडो कर्मचारी एकच पासवर्ड वापरत असण्याची शक्यता असते, असं ते सांगतात.

पेडरसेन सांगतात, "अशावेळी पासवर्ड स्क्रॅप अटॅक होण्याचा धोका संभवतो. यात सर्रास वापरले जाणारे कॉमन पासवर्ड लाखो अकाउंट्ससाठी वापरून बघितले जातात."

"पाच ते सहा हजार वेळा प्रयत्न केल्यावर हॅकर्सला एकदा तरी यश मिळतं."

एकदा संगणक हॅक केला की मग हॅकर काहीही करू शकतो.

पासवर्ड कसा सुरक्षित ठेवाल

महत्त्वाचा डेटा लीक होण्याच्या घटना दर आठवड्याला घडत आहेत. गेल्या काही महिन्यात कॉर्पोरेट पीडितांच्या यादीत फेसबुक, कॅथे पॅसिफिक, ब्रिटिश एअरवेज, रेडिट, वोंगा आणि डिक्सॉन्स कारफोन यांचाही समावेश झाला आहे....\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सायबर सुरक्षेबाबत तो काँप्युटर वापरणाऱ्या व्यक्तीला सर्वांत कमकुवत दुवा मानलं जातं. अशावेळी सायबर गुन्हेगारांच्या हातातलं खेळणं होण्यापासून बचावासाठी आपण काय करायला हवं?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही हा दर पाहून तुमच्या ओळखीच्या लोकांना मदतही करू शकता. त्यांचा वेळ वाचवू शकता आणि त्यांची फसवणूक होणार नाही, याची खबरदारीही घेऊ शकता. ते कसं, याचीच माहिती आपण या गावाकडची गोष्ट क्रमांक 32 मध्ये पाहत आहोत.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

रेशन कार्डवर आपल्याला दर महिन्याला किती धान्य मिळायला हवं, त्याचा दर नेमका किती असावा, याची माहिती आपण घरबसल्या 5 मिनिटांत पाहू शकतो.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्ही ही भूमिका का घेतली?

``मला वाटतं म्हणून....'' असं आपल्या वागण्याचं कारण देत अजित पवार आपल्या प्रत्येक भूमिकेवर ठाम असल्याचं दिसतं आहेत.

बीबीसी मराठीला दिलेल्या मुलाखतीत मयुरेश कोण्णूर यांच्याशी बोलताना त्यांनी सत्ताधारी पक्षाचा निवडणुका प्रचार, भावनांचं वादळ, राजीनामा आणि छगन भुजबळ अशा अनेक गोष्टींवर चर्चा केली.

राजीनामा का दिला असं विचारलं असता पवार सांगतात, "राष्ट्रीय पातळींवरच्या पाच प्रमुख लोकांमध्ये शरद पवारांचा समावेश होतो. त्यांचा घोटाळ्याशी दुरान्वयानेही संबंध नव्हता. त्यांच्यासारख्या नेत्यावर ईडीची कारवाई करवायची हे गलिच्छ राजकारण आहे."

"घोटाळा झालाय हे सिद्ध करणारं एकतरी डॉक्युमेंट दाखवता येतंय का? मला हे सगळं अजिबात पटलं नाही म्हणून मी राजीनामा दिला. मला वाटतं तेच मी करतो. मी कुणाला विचारायला गेलो असतो, तर अर्थात कुणी मला त्याची परवानगी दिली नसती. मला वाटलं, पटलं म्हणून मी ते केलं. ईडीच्या कारवाईनंतर अजित पवारांनी राजीनामा दिला," त्याबद्दल ते बोलत होते.

राजीनामा दिला असला, माझी मतं वेगळी असली तरीही मी पक्षाच्या निर्णयानुसारच चालतो असंही अजित पवार म्हणाले. मी नाराज नाही आणि मी तसा वागतही नाही. लोकशाही आहे आपण आपली मतं मांडू शकतोच. पण म्हणून मी पक्षाच्या निर्णयाबाहेर कधीही गेलेलो नाही, असंही ते म्हणाले.

"तुम्ही तुमच्या भावनांना दोन दिवस दाबून ठेवायला हवं होतं, असं छगन भुजबळ बीबीसीला दिलेल्याच मुलाखतीत म्हणाले होते.

"भुजबळांनी त्यांचं मत मांडलं. मी माझं मांडतो. जितके व्यक्ती तितकी मतं असतात. प्रत्येकाला आपापल्यानुसार योग्य अयोग्य वाटत असतात. मी योग्य अयोग्य बघत नाही. माझ्या मनात एखादी गोष्ट आली की मी ती करतो. परिणाम बघायला आम्ही बसलेलो नाही. माझ्या सद्सदविवेकबुद्धिला जे वाटतं तेच मी करतो", असं पवार सांगत होते.

छगन भुजबळ आणि तुमच्यात काही मतमतांतरं आहेत का, या प्रश्नाचा त्यांनी साफ इन्कार केला. ते म्हणाले की, "माझं छगन भुजबळ काय, राष्ट्रवादीतल्या कुणाशीच वाद नाहीत, मतभेद नाहीत. मी पक्षाच्या निर्णयावर चालणारा माणूस आहे."

भुजबळ आणि पवार यांच्यातल्या मतमतांतरांच्या चर्चेचा निवडणुकीवर परिणाम होण्याची शक्यताही त्यांनी फेटाळून लावली आहे.

सत्ताधारी पक्षाच्या निवडणूक प्रचाराबाबतही ते सांगत होते, समोर विरोधी पक्ष नाही वगैरे सत्ताधारी पक्ष म्हणतो आहे. यांचा सध्याच्या मुख्यमंत्र्यांवर इतका...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

राष्ट्रवादीचे नेते अजित पवार यांनी राष्ट्रवादी काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते छगन भुजबळ यांच्यावर बाळासाहेबांच्या अटकेवरून ताशेरे ओढले आहेत. तर भुजबळांनी अजित पवारांनी असं बोलायला नको होतं असा पवित्रा घेतला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्हीसुद्धा काम करत असाल किंवा मित्रमैत्रिणींशी गप्पा मारत असाल, पण व्हीडिओ कॉल्स हे आता तुमच्या रोजच्या जीवनाचा एक भाग बनले असावेत.

व्हीडिओ कॉल्सच्या वापराचं हे वाढलेलं प्रमाण लक्षात घेत फेसबुकने व्हॉट्सअॅप, मेसेंजर आणि त्यांच्या मुख्य अॅप्समध्ये अनेक नवीन फीचर्स आणली आहेत.

व्हॉट्सअॅप या मेसेंजर अॅपमध्ये आता 4 ऐवजी 8 जण एकदाच व्हॉईस आणि व्हीडिओ कॉल करू शकतात. व्हॉट्सअपची कंपनी असलेल्या फेसबुकनं यासंदर्भात माहिती दिली.

Twitter पोस्ट समाप्त, 1

तसंच, फेसबुकने आणलेल्या 'मेसेंजर रूम्स'च्या माध्यमातून आता तब्बल 50 जणांना ग्रुप व्हीडिओ चॅट्स सुरू करता येतील, त्यात सहभागी होता येईल. मात्र अनोळखी वा अनपेक्षित लोकांनी या व्हीडिओ चॅट्समध्ये येऊ नये, यासाठी आपण क्रिप्टोग्राफर्ससोबतही काम केल्याचं फेसबुकने म्हटलंय.

'मेसेंजर रूम्स'मध्ये आता तब्बल 50 जणांना ग्रुप व्हीडिओ चॅट्स सुरू करता येतील

सध्या युकेमधल्या काही युजर्ससाठी ही फीचर्स उपलब्ध करण्यात येत असून पुढच्या काही आठवड्यांत सगळ्या फेसबुक युजर्सना हा अपडेट देण्यात येईल. कोरोना व्हायरसमुळे जगभरात झालेल्या लॉकडाऊनमुळे आपण ही फीचर्स लवकरच उपलब्ध करून देऊ, असं फेसबुकने बीबीसीला सांगितलं.

गेल्या वर्षभरापासून मेसेंजरवरचं व्हिडिओ कॉलिंगचं प्रमाण दुप्पट झाल्याचं फेसबुकने म्हटलंय. कोरोना व्हायरसचा संसर्ग मोठ्या प्रमाणात असणाऱ्या भागांत हे प्रमाण जास्त आहे.

फेसबुकचा प्रतिस्पर्धी असणाऱ्या झूम अॅपचे एप्रिल महिन्यात 30 कोटी युजर्स झाले आहेत. मार्चच्या सुरुवातीला अमेरिकेच्या मोठ्या शहरांमध्ये लोकांना घरी राहण्याची सूचना देण्यात आल्यानंतर हे अॅप तब्बल 20 लाख वेळा डाऊनलोड करण्यात आलं होतं.

मायक्रोसॉफ्ट टीम्ससारख्या अॅप्सनीही आपली काही प्रिमियम फीचर्स या साथीच्या काळात मोफत उपलब्ध करून दिली आहेत.

नवीन फीचर्स

मार्क झुकरबर्ग यांनी एका ब्लॉग पोस्टच्या मार्फत फेसबुकच्या या नवीन मेसेंजर रूम्सची माहिती दिली आहे. एखादी मेसेंजर रूम सुरू असे पर्यंत लोकांना या व्हिडिओ चॅटमध्ये जॉईन होता येईल वा बाहेर पडता येईल.

फेसबुक किंवा मेसेंजरच्या माध्यमातून या रूम्स तयार करता येतील. लवकरच ही फीचर्स इन्स्टाग्राम आणि व्हॉट्सअॅपवरही आणण्याचा आपला विचार असल्याचंही कंपनीने म्हटलंय.

या मेसेंजर रूम्स तयार करणाऱ्यांना त्या प्रायव्हेट ठेवण्याचा पर्याय असेल, म्हणजे या व्हिडिओ चॅट्समध्ये फक्त...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कोरोना व्हायरसचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी जगभरात विविध देशांमध्ये लॉकडाऊन सुरू आहे. याचाच अर्थ लोक आपापल्या घरांमध्ये कैद आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुम्हीही एखादवेळला घरूनच काम करत असाल. तुम्हाला कोरोनाची लागण झालेली नसेल किंवा तुम्हाला होम क्वारंटाईन करण्यात आलेलं नसेल आणि तुमच्या ऑफिसने तुम्हाला घरूनच काम करण्याच्या सूचना केल्या असतील तर अशावेळी स्वतःचं मनोस्वास्थ्य ढळू न देता संपूर्ण कार्यक्षमतेने काम करण्यासाठी काय कराल?

त्यासाठी खाली दिलेल्या पाच टिप्स नक्की वाचा.

1. नीटनेटके कपडे घाला

घरून काम करायचं, म्हणजे आता घरच्या कपड्यांवर राहिलं तरी चालेलं, असा मोह अनेकांना होऊ शकतो. मात्र घरून काम करायचं असलं तरी नीटनेटके कपडे घातल्याने मन तर प्रफुल्लीत होतंच, शिवाय ही छोटीशी गोष्ट ऑफिसचं काम सुरू करण्यासाठी तुम्हाला मानसिकरीत्या तयार करते.

आता चांगले कपडे म्हणजे अगदी ऑफिसला जाण्यासाठीचे कपडे घालायचे का तर ते तुम्ही काय काम करता यावर अवलंबून आहे. कामानिमित्त व्हीडियो कॉल करायचे असतील आणि तुमच्या ऑफिसमधलं, टीममधलं वातावरण बघता जरा फॉर्मल किंवा स्मार्ट कॅझ्युअल घालणं संयुक्तिक ठरेल.

कपडे घालणं म्हणजे जे कपडे घालून झोपलो होतो, ते बदलून, स्नान करून तयार होणं, असं अनेकांना वाटतं. मात्र केवळ टी शर्ट आणि जीन्स बदलूनही काम होऊ शकतं.

नीटनेटके कपडे घातल्याने घरातून बाहेर पडायचंय, अशी एक जाणीव मेंदूला होते. त्याचप्रमाणे काम संपल्यानंतर कपडे बदलले की आजचं काम संपलं, ही भावना जाणवते.

2. नियम ठरवा

घरून काम करत असलात तरीसुद्धा तुम्ही ऑफिसला ज्यावेळी पोहोचता, त्याच वेळी कामाला सुरुवात करा आणि ऑफिसची वेळ संपते तेव्हा काम थांबवा.

ब्लॉगर आणि फ्रीलान्स लेखिका असणाऱ्या एम शेल्डॉन सांगतात की घरून काम करायचं असलं तरी त्या दिनक्रम काटेकोरपणे पाळतात. रात्री फारवेळ जागरण करू नका आणि झोपेच्या वेळी झोपा. म्हणजे दुसऱ्या दिवशी कामासाठी तुमच्या मेंदूला पुरेसा आराम मिळालेला असेल, असा सल्ला त्या देतात.

त्या म्हणतात, "तुम्ही एखादी गोष्ट सातत्याने केली की त्याची सवय लागते. त्यामुळे पहिला आठवडा अवघड जाऊ शकतो. मात्र नियमित केल्यास तो तुमच्या दिनक्रमाचा भाग बनतो."

घरून काम करण्यासाठीसुद्धा घरातली एक विशिष्ट जागा निवडा. ऑफिसमध्ये असते तशी टेबल, खुर्चीची व्यवस्था तिथे करा. ऑफिसच्या वेळी तिथेच बसून किंवा त्याच खोलीत बसून काम करा आणि कामाचे तास संपले की तुमचा कॉम्प्युटर लॉग आउट करा आणि काम बंद करा.

बरं घरी कॉम्प्युटरवर काम करत असाल तर कीपॅड नीट हाताळता येईल, एवढी खुर्चीची उंची...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कोरोना व्हायरसचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी जगभरात लॉकडाऊन पाळला जातोय. त्यामुळे अनेक कंपन्यांनी आपल्या कर्मचाऱ्यांना घरून काम करण्याचा म्हणजेच वर्क फ्रॉम होमचा पर्याय दिला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: तुरतूक... अत्यंत दुर्गम असा परिसर. लडाखमधल्या नुब्रा खोऱ्याच्या अगदी शेवटच्या टोकाला वसलेलं हे छोटसं गाव कोराकोरमच्या उंचच उंच पर्वतरांगांमध्ये वसलं आहे. गावातून शायोक नदी वाहते. दगडी बांधकाम आणि ये-जा करण्यासाठी केवळ एकच रस्ता. हाच रस्ता पुढे लेहला जातो. निसर्गाने या गावावर सढळ हस्ते सौंदर्याची उधळण केली आहे. मात्र, या निसर्ग सौंदर्यापेक्षाही अधिक रंजक आहे गावाचा इतिहास.

भारतातलं 'बाल्टी' खेडं

पाकिस्तानातला एक प्रदेश आहे 'बाल्टिस्तान'. बाल्टी समाज तिथे मोठ्या संख्येने राहतो. मात्र, भारतातही एक 'बाल्टी' आहे. ते म्हणजे तुरकूत. लद्दाखमध्ये बहुसंख्य लोक बौद्ध आहेत. मात्र, तुरकूत एक बाल्टी गाव आहे. (बाल्टी हा तिबेटी वंशीय समाज आहे. पाकिस्तानातल्या स्कार्डू प्रांतात हा समाज मोठ्या संख्येने राहतो.)

ग्रामस्थ नूरबक्षिया या सूफी पंथाचे मुस्लीम आहेत. ते बाल्टी ही तिबेटी बोली बोलतात. सलवार-कुर्ता घालतात आणि पाकिस्तानच्या सीमेवरून अवघ्या सहा किमी आत असलेल्या बाल्तीस्तानात त्यांचे नातेवाईक मोठ्या प्रमाणावर राहतात.

...आणि तुरकूत भारताचा भाग बनला

खरंतर 1971 सालापर्यंत तुरकूत पाकिस्तानचाच भाग होता. मात्र, 1971च्या भारत-पाकिस्तान युद्धात बांग्लादेशची निर्मिती झाली आणि त्याच वेळी भारताने तुरकूत ताब्यात घेतला. सुरक्षेच्यादृष्टीने हा भाग अत्यंत महत्त्वाचा असल्याने भारताने तो आपल्याकडेच ठेवला. त्यादिवशी नातेवाईकांना भेटण्यासाठी किंवा इतर कुठल्या कामानिमित्त गावाबाहेर पडलेल्या लोकांना परत गावात येता आलं नाही. तेव्हापासून भारताने या भागात कडेकोट बंदोबस्त ठेवला होता. मात्र, गेल्या दशकभरात हा भाग बऱ्यापैकी शांत आहे. 2010 सालापासून तुरकूत पर्यटनासाठी खुला करण्यात आला आहे.

अलौकिक निसर्ग सौंदर्यामुळे हा भाग पर्यटकांना खुणावतो. शिवाय डोंगररांगांच्या शिखरावरच्या अतिदुर्गम भागात वसलेल्या या गावातले लोक कसे राहत असतील, हे जाणून घेण्याची उत्सुकताही दरवर्षी हजारो पर्यटकांना आकर्षित करते. हा भाग पूर्णपणे डोंगराळ असल्याने इथले लोक या दगडांचाच पूरेपूर वापर करतात. दगडाची घरं, दगडाच्याच पायवाटा, इतकंच नाही तर पिकाला पाणी देण्यासाठी करण्यात आलेली सिंचनाची सोयही याच दगडांपासून तयार केलेली आहे.

नैसर्गिक कुलिंग यंत्रणा

लडाखमध्ये अनेक गावं खूप उंचावर आहेत. त्यातुलनेत तुरकूत कमी उंचीवर आहे. समुद्रसपाटीपासून या गावाची उंची 2,900 मीटर आहे....\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

1971 पर्यंत तुरकूत पाकिस्तानचा भाग होता. मात्र, 1971च्या युद्धात भारताने पाकिस्तानचा पराभव केला आणि तेव्हापासून हे गाव भारताच्या ताब्यात आहे.