डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेतकरी संघटना आणि सरकारमध्ये झालेल्या चर्चेतून अद्याप कोणताही तोडगा निघालेला नाही.

हजारोंच्या संख्येत शेतकरी दिल्लीच्या सीमेवर धरणे आंदोलनास बसलेले आहेत. सरकारने कायद्यात दुरुस्ती करण्याबाबतचा प्रस्ताव फेटाळल्यानंतर शेतकरी संघटनांचं आंदोलन अधिक आक्रमक बनलं आहे.

शेतकरी आणि सरकारमधील या वादाचं राजकारणही होताना दिसत आहे. दोन्ही बाजूंनी सोशल मीडियात आपापलं नॅरेटिव्ह सेट करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

यादरम्यान, सोशली माडियावर विविध प्रकारचे दावेही केले जात आहेत. यामध्ये अनेक सुप्रसिद्ध व्यक्तिमत्वांच्या नावांचा उल्लेखही करण्यात येत आहे. याच दाव्यांची पडताळणी करण्याचा प्रयत्न बीबीसीने केला आहे.

मोदींना भेटणं लज्जास्पद होतं, असं ओबामा यांनी म्हटलं का?

अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा यांनी आपल्या कार्यकाळात अनेकवेळा भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची भेट घेतली.

सोशल मीडियावर दोन्ही नेत्यांचा एक फोटो व्हायरल होत आहे. बराक ओबामा यांनी 2014 साली व्हाईट हाऊसमध्ये मोदी यांना भेटल्यानंतर पश्चाताप व्यक्त केल्याचं या पोस्टमध्ये सांगितलं जातं.

या पोस्टमध्ये शेतकरी आंदोलनाचं समर्थन करणारे हॅशटॅगही वापरलेले आहेत.  हा फोटो तर खरा आहे. बराक ओबामा आणि नरेंद्र मोदी व्हाईट हाऊसमध्ये भेटले तेव्हाचाच हा फोटो आहे.

पण यासोबत लिहिलेली वाक्य, ही ट्वीटर पोस्ट चुकीची आहे.

ही पोस्ट लिहिताना वापरलेली भाषाही अशुद्ध आणि चुकीची आहे. ही फोटो एडिटिंगची कमाल आहे. ओबामा यांच्या ट्वीटर प्रोफाईलचं मिक्सिंग फोटोमध्ये करून चुकीचं कॅप्शन देण्यात आलं आहे.

ओबामा यांच्या ट्विटर टाईमलाईनवर अशा प्रकारची कोणतीच पोस्ट दिसत नाही.

जस्टीन ट्रुडो यांचा पाठिंबा?

कॅनडाचे पंतप्रधान जस्टीन ट्रुडो हेसुद्धा शेतकरी आंदोलनाच्या वादात ओढले गेले आहेत. शेतकरी आंदोलनात भारत सरकारच्या भूमिकेवर त्यांनी प्रश्नचिन्ह उपस्थित केलं होतं.

भारत सरकारने यावर सार्वजनिकरित्या नाराजी दर्शवली होती.

दरम्यान, काही लोकांनी सोशल मीडियावर एक फोटो शेअर केला होता. या फोटोत जस्टीन ट्रुडो शीख समाजातील काही लोकांसोबत बसलेले दिसत आहेत.

कॅनडामध्ये भारतीय वंशाच्या, विशेषतः शीख समाजातील लोकांची संख्या जास्त आहे.  पण हा फोटो दिशाभूल करणारा आहे. कारण हा फोटो पाच वर्षे जुना आहे.

पंतप्रधान ट्रुडो यांच्या कार्यालयासोबत बीबीसीने बातचीत केली. त्यांनीही याचं स्पष्टीकरण...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कृषी कायद्यांविरुद्ध सुरू असलेलं शेतकऱ्यांचं आंदोलन संपण्याची चिन्हं दिसत नाहीत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेतकरी संजय साठे यांची मनीऑर्डर परत आली आहे.

"29 नोव्हेंबरला मी 750 किलो कांदे विकले. त्यातून मला फक्त 1064 रुपये मिळाले. त्यामुळे कांद्याच्या पडलेल्या भावाकडे लक्ष वेधण्यासाठी मी ते पैसे पंतप्रधान नरेंद्र मोदींना मनीऑर्डर केले. जिल्हा प्रशासनानं मनीऑर्डरची दखल घेत एक अहवाल तयार केला. तो अद्यापपर्यंत मला बघायला मिळालेला नाही. पण 10 डिसेंबरला ती मनीऑर्डर परत आली आणि मी ती स्वीकारली आहे. मोदींनी शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांकडे लक्ष वेधावं, अशी माझी अपेक्षा आहे," असं साठे यांनी बीबीसीला सांगितलं.

संजय साठे हे नाशिक जिल्ह्यातल्या निफाड तालुक्यातले शेतकरी आहेत. त्यांनी 29 नोव्हेंबरला पंतप्रधान कार्यालयाच्या आपत्ती निवारण निधीला ही रक्कम पाठवून दिली होती.

नाशिक जिल्हा कांदा लागवडीसाठी प्रसिद्ध आहे. पण कांद्याचे दर कमालीचे घसरल्याने शेतकऱ्यांसाठी उत्पादन खर्चही निघणं कठीण झालं आहे.

साठे यांनी कांद्याची लागवड केली होती. त्यांच्या शेतात 750 किलो कांद्याचं उत्पादन झालं होतं. निफाडमधील बाजार समितीत त्यांनी कांदा विक्रीसाठी आणला होता. पण एका किलोला 1 रुपये 40 पैसे इतका कमी दर मिळाला.

साठे यांनी बीबीसीला सांगितलं होतं की, "कांदा ट्रॅक्टरमध्ये भरण्यासाठी दोन मजूर लागले होते. त्यांची मजुरीच 400 रुपये झाली. तर ट्रॅक्टरचं भाडं 700 रुपये झालं होतं. हा कांदा घेऊन जेव्हा मी लासलगावच्या बाजार समितीतील उपबाजार समिती आलो, तेव्हा कांद्याचे लिलाव सुरू होते. लिलावात कांद्यांना क्विंटलला 200 ते 300 रुपये दर मिळत होता. कांद्याला किलोसाठी दीड रुपये इतकाही दर मिळाला नाही. हिशोबपट्टी हाती घेतली तेव्हा मला धक्काच बसला."

"हे पैसे घेऊन मी तडक पोस्टात गेलो आणि हे पैसै थेट पंतप्रधान कार्यालयात पाठून दिले. हे पैसे मनीऑर्डरने पाठवण्यासाठी मला 54 रुपये खर्च आला. पंतप्रधान कार्यालयाचा जो पत्ता माहिती होता तो मनीऑर्डरसाठी वापरला, तर पोस्टातील कर्मचाऱ्याने पिन कोड नंबर शोधून दिला."

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्याबद्दल कोणाताही वैयक्तिक द्वेष नाही फक्त शेतकऱ्यांच्या परिस्थितीकडे त्यांचं आणि इतर राजकीय नेत्यांचं लक्ष जावं, म्हणून हे पाऊल उचललं असं त्यांनी सांगितलं होतं.

साठे यांचे मित्र देवीदास बैरागी यांनी त्यांचा निषेधाचा व्हीडिओ मोबाईलवर चित्रित करून सोशल मीडियावर टाकला. शेतकऱ्यांच्या अडचणी सर्वांपुढे जाव्यात, एवढ्यासाठीच ही खटाटोप केल्याचं...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

कांदा उत्पादक शेतकरी संजय साठे यांनी पंतप्रधान कार्यालयाला पाठवलेली मनी ऑर्डर त्यांना परत पाठवण्यात आली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेतकऱ्यांचं आंदोलन

केंद्र सरकारतर्फे कृषी सुधारणा नावाने मांडण्यात आलेली तीनपैकी दोन विधेयकं रविवारी राज्यसभेत आवाजी मतदानाने संमत करण्यात आली. त्याआधी लोकसभेत या विधेयकांना मंजुरी मिळाली. आता या विधेयकांना राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या मंजुरीची प्रतीक्षा आहे. त्यानंतर या विधेयकांचं कायद्यात रुपांतर होईल.

दोन विधेयकांना मंजुरी मिळाली ती आहे- शेतकरी उत्पादने व्यापार व वाणिज्य (प्रोत्साहन व सुविधा) विधेयक आणि शेतकरी (सशक्तीकरण आणि संरक्षण) किंमत आश्वासन आणि कृषी सेवा करार विधेयक.

या विधेयकांविरोधात हरियाणा आणि पंजाबमधील शेतकऱ्यांनी अनेक वेळा आंदोलन केलं आहे. या विधेयकांसंदर्भात शेतकऱ्यांच्या मनात अनेक शंकाकुशंका आहेत.

शेतकऱ्यांच्या मते ही विधेयकं अमलात आली तर हळूहळू एपीएमसी (अग्रीकल्चर प्रोड्युस मार्केट कमिटी) म्हणजेच सामान्य भाषेत बाजार समित्या बंद होतील. यामुळे खाजगी कंपन्यांना वाव मिळेल. परिणामी शेतकऱ्यांना त्यांच्या पिकासाठी योग्य भाव मिळणार नाही.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी अनेकदा सांगितलं आहे की सरकार एमएसपी अर्थात किमान आधारभूत किंमत व्यवस्था संपुष्टात आणत नाहीये. सरकारकडून खरेदी बंद करण्यात येणार नसल्याचंही त्यांनी स्पष्ट केलं.

या विधेयकांवरून विरोधकांनी मोदी सरकारवर जोरदार टीका केली आहे. एनडीएचा सहकारी पक्ष अकाली दलच्या केंद्र सरकारमधील मंत्र्यांनी पदाचा राजीनामा दिला आहे.

काँग्रेस नेते राहुल गांधी आणि त्यांचा पक्ष सातत्याने या विधेयकांना विरोध करतो आहे. राहुल गांधी यांनी ट्वीट करून म्हटलं होतं की पंतप्रधान मोदी शेतकऱ्यांना भांडवलदारांचा गुलाम बनवत आहेत.

खाजगी कंपन्यांचा प्रवेश कसा होईल?

या विधेयकांमुळे भविष्यात खाजगी कंपन्यांच्या मनमानीबाबत शेतकऱ्यांच्या मनात शंकाकुशंका का आहेत ते समजून घेऊया.

पहिलं विधेयक कृषी उत्पादनं आणि व्यापार- याअंतर्गत शेतकऱ्यांना तसंच व्यापाऱ्यांना बाजार समितीच्या बाहेर धान्य विकण्याची परवानगी असेल.

बाजार समित्या बंद होणार नाहीत या गोष्टीकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही. सरकार अशी व्यवस्था आणू पाहत आहे ज्यामध्ये शेतकरी आपलं धान्य खाजगी व्यापाऱ्याला चांगल्या किमतीला थेट विकू शकेल.

शेती

दुसरं विधेयक आहे शेतकरी सशक्तीकरण आणि संरक्षण- याद्वारे किमान आधारभूत किंमत आणि कृषी सेवांसंदर्भात हे विधेयक आहे. कृषी क्षेत्रासंदर्भातील राष्ट्रीय आराखड्याचा हे विधेयक भाग...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

लोकसभा आणि राज्यसभेने मंजूर केलेली कृषी विधेयकं शेतकऱ्यांचा हक्क हिरावून घेणार का? बडे उद्योगपतींचा फायदा होणार का?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेतकऱ्यांच्या लाँग मार्चबद्दलच्या 10 गोष्टी :

1. नाशिक इथून 6 मार्च रोजी या मार्चला सुरुवात झाली. मजल दरमजल करत हा मोर्चा सात दिवसांनी दिनांक 11 मार्चला रात्री मुंबईत पोचला आणि 12 मार्चला पहाटे आझाद मैदानावर धडकला.

2. मार्चच्या सुरुवातीलाच नाशिक इथून 20 ते 25 हजार शेतकरी सहभागी झाल्याची माहिती आयोजकांनी दिली. सुरुवातीच्या नियोजनाप्रमाणं 12 तारखेला शेतकऱ्यांनी विधानसभेला घेराव घालण्याचा निर्धार व्यक्त केला होता.

3. वनजमिनी आणि शेतीशी संबधित विविध मागण्यांसाठी हा मार्च होता. शनिवारी (ता.10) हा मार्च मुंबईच्या वेशीवर भिवंडी इथं पोहचला. मार्चमध्ये महिलांची संख्याही लक्षणीय होती.

4. लाँग मार्चमध्ये आदिवासी समाजातील लोककलाकारही सहभागी झाले होते. आदिवासी समाजाचे पारंपरिक पावरी हे वाद्य वाजवत ते दर दिवसाची सुरुवात करायचे. त्यानंतर सुरू व्हायचा दिवसभराचा पायी प्रवास. अगदी शिस्तबद्धरीत्या हा प्रवास सुरू असायचा.

5. मुंबईच्या जवळजवळ जसा मार्च येऊ लागला, तसं त्याविषयीची चर्चा व्हायला लागली. एकापाठोपाठ सर्वच राजकीय पक्षांनी अगदी सत्तेत सहभागी असलेल्या शिवेसनेसह सर्वांनी या मार्चला पाठिंबा दिला.

6. रविवारी सांयकाळी घाटकोपरच्या सोमय्या मैदानात मोर्चेकरी शेतकरी पोहोचले. सोमवारी दहावीची परीक्षा असल्यानं विद्यार्थ्यांच्या अडचणीत वाढ होऊ नये याकरिता पुन्हा रात्रीच उर्वरित अंतर कापण्याचा निर्णय घेण्यात आला.

7. पहाटे दोन वाजता शेतकऱ्यांनी दक्षिण मुंबईच्या दिशेने चालण्यास सुरुवात केली. जलसंपदामंत्री गिरीश महाजन हेही शेतकऱ्यांच्या भेटीसाठी तिथं पोहचले. सकाळी सहा वाजता मार्च आझाद मैदानावर पोहचला.

8. सोमवारी विधिमंडळ अधिवेशन सुरू झाल्यावर राजकीय पक्षांनी हा मुद्दा उपस्थित केला. दुपारी एक वाजता शेतकऱ्यांच्या शिष्टमंडळाची मुख्यमंत्र्यांशी चर्चा झाली.

9. 4 वाजेपर्यंत चाललेल्या बैठकीतून सकारात्मक तोडगा निघाल्याची माहिती समोर आली. त्यानंतर सरकारचे प्रतिनिधी आणि शिष्टमंडळातील सदस्यांनी आझाद मैदानावर मोर्चेकऱ्यांसमोर मागण्या आणि त्यावर सरकारचे मिळालेलं लेखी आश्वासनं वाचून दाखविली.

10. या मार्चविषयी आणि मागण्यांवर मिळालेल्या आश्वासनांविषयी इथं वाचा - आंदोलन ते आश्वासन : शेतकऱ्यांच्या लाँग मार्चचे मुंबईतले 24 तास

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

किसान सभेच्या पुढाकारानं शेतकऱ्यांचा लाँग मार्च काढण्यात आला होता. या लाँग मार्चमध्ये नाशिक जिल्ह्यासह उत्तर महाराष्ट्रातले आदिवासी आणि अल्पभूधारक शेतकरी सहभागी झाले होते. बहुतांश मोर्चेकरी हे आदिवासीबहुल भागातले होते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेतकऱ्यांच्या विविध मागण्यांसाठी भारतीय किसान सभेनं विधान भवनला घेराव घालण्याचा निर्णय घेतला आहे. यासाठी शेतकरी लाँग मार्चनं मुंबईत येणार आहेत. मंगळवारी दुपारी नाशिकमधून हा लाँग मार्च सुरू झाला.

यात राज्यातल्या वेगवेगळ्या भागातून मोठ्या संख्येनं शेतकरी सहभागी झाले आहेत.

नाशिकच्या सीबीएस चौकातून या लाँग मार्चला सुरुवात झाली.  12 मार्चला हा लाँग मार्च मुंबईत पोहोचेल.

भारतीय किसान सभेचे पदाधिकारी जे. पी. गावीत म्हणाले, "शेतकऱ्यांच्या विविध मागण्यांसाठी विधान भवनाला घेराव घालण्यात येईल. सरकारनं वेगळा मार्ग अवलंबला तर शहीद म्हणून घरी येऊ. मागण्या मान्य झाल्या शिवाय आंदोलन मागे घेतलं जाणार नाही."

भारतीय किसान सभेनं केलेल्या विविध मागण्या अशा :

1. शेतकऱ्यांना संपूर्ण कर्जमाफी मिळावी

2. वन जमिनींचा संपूर्ण ताबा शेतकऱ्यांना मिळावा.

3. शेतकऱ्यांसाठी पेंशनची तरतूद केली जावी.

4. उत्तर महाराष्ट्रातल्या नदीजोड प्रकल्पांतलं पाणी स्थानिक आणि प्रकल्पग्रस्तांना मिळावं.

5. बोंड अळीग्रस्त आणि गारपीटग्रस्त शेतकऱ्यांना विनाशर्त तातडीनं मदत मिळावी.

हे वाचलं का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सरकारनं शेतकऱ्यांच्या मागण्या मान्य कराव्यात, जर सरकारनं वेगळा मार्ग अवलंबला तर शहीद म्हणून घरी येऊ पण मागण्या मान्य झाल्या शिवाय आंदोलन मागे घेणार नाही, असा इशारा भारतीय किसान सभेनं नाशिकमध्ये दिला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेतकऱ्यांच्या समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी सरकारने समिती स्थापन करण्याची तयारी दर्शवली. पण शेतकऱ्यांनी हा पर्याय फेटाळला. ही बैठक निष्फळ ठरली. आता सरकार आणि शेतकऱ्यांच्या प्रतिनिधींची गुरुवारी (3 डिसेंबर) दुपारी 12 वाजता पुन्हा बैठक होणार आहे.

चर्चा सुरू झाली असली तरी सरकार आणि आंदोलक शेतकऱ्यांमध्ये विश्वासाचा अभाव आहे, असं अनेकांचं मत आहे. दोघांनाही एकमेकांचा युक्तीवाद आणि तर्क यावर विश्वास नाही. केंद्र सरकार आणि काही राज्य सरकारं (ज्या राज्यात कृषी कायद्याला विरोध आहे) यांच्यातही विश्वासाचा अभाव आहे.

मुंबईस्थित अर्थतज्ज्ञ विवेक कौल म्हणतात की, कायदा आणण्यापूर्वी केंद्र सरकारने शेतकरी आणि राज्य सरकारांना विश्वासात घेणं गरजेचं होतं. ते सांगतात, कृषी क्षेत्रात सुधारणांची गरज कोणीही नाकारलेली नाही. पण मोदी सरकारने सखोल अभ्यास केला नाही आणि ही विधेयकं घाईघाईने संसदेत मंजूर केली.

"नेहमीप्रमाणे केंद्र सरकार तपशीलात गेलं नाही. शेतकऱ्यांना या कायद्याचा कसा फायदा होईल याविषयी सरकार बोललं. आपला मुद्दाही त्यांनी आक्रमकपणे मांडला. पण शेतकऱ्यांच्या अडचणी आणि कायद्याची अंमलबजावणी करताना येणाऱ्या अडचणींबद्दल कोणतीही चर्चा झाली नाही," असंही विवेक कौल सांगतात.

ते पुढे म्हणाले, "सरकारने आपला निर्णय घेतला आहे आणि त्यांना अंमलबजावणी करायची आहे. वाटाघाटी करणं आणि चर्चा करणं हे या सरकारचं यश नाही."

ते सरकारच्या या निर्णयाची तुलना नोटबंदी आणि जीएसटीसारख्या घाईघाईत घेतलेल्या निर्णयांशी करतात.

सरकारला शेतकऱ्यांवर विश्वास का नाही?

महाराष्ट्रातील शेतकरी दिनेश कुलकर्णी यांची संघटना भारतीय शेतकरी संघ आणि सरकार यांच्यात जूनपासून चर्चेला सुरूवात झाली.

राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाशी संबंधित भारतीय शेतकरी संघटनेनुसार, नवीन कृषी कायद्यात सर्वच बाबी शेतकऱ्यांच्या बाजूने नाहीत. पण रस्त्यावर उतरून आंदोलन करण्यापेक्षा शेतकऱ्यांनी सरकारसोबत चर्चा सुरू ठेवायला हवी.

ते सांगतात, "उत्तर भारतातील आमच्या शेतकरी बांधवांचा सरकारवर विश्वास नाही. दोघांमध्ये गैरसमज आहेत. त्यामुळे तोडगा निघू शकत नाही."

पश्चिम उत्तर प्रदेशातील मुझफ्फरनगर शहरातील भारतीय शेतकरी संघटनेचे प्रवक्ते धर्मेंद्र मलिक सांगतात, "शेतकऱ्यांचा सरकारवर विश्वास आहे की नाही हा मुद्दा नाही. मुद्दा एवढाच आहे की हे तीन नवे कायदे शेतकरीविरोधी आहेत. यात सरकारवर किंवा मोदींच्या आश्वासनांवर...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

केंद्र सरकार आणि नवीन कृषी कायद्याला विरोध करणाऱ्या आंदोलक शेतकऱ्यांच्या प्रतिनिधींमध्ये चर्चा सुरू झाली. हा प्रश्न चर्चेतूनच सोडवला जाऊ शकतो याबाबत दोघंही सहमत आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेतकऱ्यांना कर्जमाफीच्या मुद्यावरुन दुसऱ्या दिवशी विरोधकांनी सरकारला घेरण्याचा प्रयत्न केला. अर्थसंकल्पीय अधिवेशनाच्या दुसऱ्या दिवशीचं कामकाज दिवसभरासाठी तहकूब करण्यात आलं आहे.

उद्धव ठाकरे सरकारने घोषणा केलेल्या शेतकरी कर्जमाफीची पहिली यादी सोमवारी जाहीर झाली. 68 गावांमधल्या 15 हजार शेतकऱ्यांची नावं या यादीत आहेत, आणि एप्रिलपासून टप्प्याटप्प्याने शेतकऱ्यांना याचा लाभ मिळेल, असंही सरकारने म्हटलंय.

कुठल्याही निवडणुकीपूर्वी प्रत्येक राजकीय पक्षाने आपल्या जाहीरनाम्यात बळीराजावरचं कर्ज माफ करण्याचा आता ट्रेंडच झालाय. सत्तेत आल्यानंतर पहिल्याच अधिवेशनात उद्धव ठाकरे सरकारनेही तेच केलं. पण त्यामुळे शेतकऱ्यांना खरंच दिलासा मिळणार का? विरोधक या योजनेला फसवी का म्हणत आहेत? आणि मुळात कर्जमाफीने खरंच शेतकऱ्यांचं भलं होतं का, की ही फक्त मतं लाटण्यासाठी केलेली घोषणा असते?

हा विषय काही सुटत नाही, त्यामुळे अर्थातच तो किचकट आहे, हे नक्की. पण ते सोप्या शब्दांमध्ये इथं जाणून घेऊ.

सततची लस की एकदाची मलमपट्टी?

मुळात शेतकऱ्यांना कर्जमाफीची गरज का पडते? यामागे अनेक कारणं असू शकतात - अनेकदा शेतकऱ्यांच्या शेतमालाला रास्त हमीभाव मिळत नाही, त्यामुळे जितका त्यांनी पीक पिकवायला लावलाय, तितका पैसाही त्यातून निघत नाही. त्याशिवाय अनेकदा सरकारी योजना फसतात, कधी शेतकऱ्यांचं स्वतःचं गणित चुकतं, कधी बेभरवशाच्या वातावरणाचा फटका पिकांना बसतो. आणि शेतकरी फक्त पिकांवरच म्हणजे आपल्या शेतीउत्पन्नावरच अवलंबून असतो, पर्यायी पैसे मिळवण्याची व्यवस्था नसते.

त्यामुळे जर पीक फसलं तर शेतकऱ्यांना काढलेलं कर्ज फेडणं जमत नाही. अनेकदा हे कर्ज अधिकृत बँका किंवा पतसस्थांकडून न घेता शेतकरी गावातल्या सावकारांकडून चढ्या व्याजावर घेतात. त्यामुळे शेतकऱ्यांच्या डोक्यावरचं कर्ज वाढतच जातं.

मग शेतकऱ्यांच्या कल्याणासाठी म्हणत राज्य सरकारं कर्जमाफीची घोषणा करतात. गेल्या दशकभरात आंध्र प्रदेश, मध्यप्रदेश, राजस्थान आणि महाराष्ट्रासह अनेक राज्य सरकारांनी तब्बल 4.7 लाख कोटी रुपयांचं कर्ज माफ केलंय, असं SBI रिसर्चच्या एका अभ्यासातून पुढे आलंय.... फक्त गेल्या दशकभरात.

•2014-15 - आंध्रप्रदेशने 24,000 कोटी तर तेलंगणने 17,000 कोटी

•2016-17 - तामिळनाडू सरकारने 5,280 कोटी रुपयांची कर्जमाफी जाहीर केली.

•त्यानंतर 2017-18 साली फडणवीस सरकारने महाराष्ट्रात 34,020 कोटींची...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

सरकारने शेतकऱ्यांसाठी जाहीर केलेली कर्जमाफीची यादी फसवी असल्याचा आरोप विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस यांनी केला.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेतकऱ्यांना द्यायला पैसे नाहीत पण शहरांसाठी पैसे आहेत असंही ते म्हणाले.

"आरोग्य विभागाची नोकरभरती तातडीने होणं अपेक्षित होती. मात्र अजिबात नोकरभरती झाली नाही. महाराष्ट्रात कोरोनाचं संकट आहे. या संकटसमयी जहाजाचा कॅप्टन हतबल आहे," अशं सुधीर मुनगंटीवर म्हणाले.

कोरोनामुळे मृत्युमुखी पडलेल्या पोलीस, डॉक्टर इत्यादींना आज 50 कोटी दिले. त्यांना आधीच द्यायला हवे होते, असंही मुनगंटीवार म्हणाले.

भाजचे नेते आणि माजी अर्थमंत्री सुधीर मुनगंटीवार यांनी हिवाळी अधिवेशनाच्या दुसऱ्या दिवशी पुरवणी मागण्यांवर भाषण करताना जोरदार फटकेबाजी केली.

राज्याच्या आर्थिक स्थितीसह राज्य सरकारच्या विविध योजनांसाठी केलेल्या तरतुदीचा पाढा वाचत, सुधीर मुनगंटीवार यांनी राज्य सरकारवर टीकेचे बाण सोडले.

"शेतकऱ्यांना द्यायला पैसे नाहीत, पण नगरविकासमध्ये 877 कोटी आताच्या बजेटमध्ये आहेत. हे कोणतं प्रेम शेतकऱ्यांसाठी? प्रत्येक जाहीरनाम्यात सातबारा कोरा करू लिहिलंय. मग का नाही झालं? त्यासाठी तुमच्याकडे पैसे नाहीत," असं म्हणत मुनगंटीवारांनी सत्ताधाऱ्यांवर निशाणा साधला.

सुधीर मुनगंटीवार यांच्या भाषणातील महत्त्वाचे मुद्दे -

हिवाळी अधिवेशनाच्या दुसऱ्या दिवशी विरोधकांनी सत्ताधारी महाविकास आघाडी सरकारला विविध प्रश्नांवरून धारेवर धरलं.

"राज्यात शेतकऱ्यांची स्थिती अतिशय वाईट आहे. त्यांना बांधावर जाऊन दिलेले आश्वासन सरकारने पूर्ण केलेलं नाही. शेतकऱ्यांवर अन्याय करणाऱ्या सरकारविरोधात आवाज बुलंद करू," असं विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस यांनी म्हटलं आहे.

दिल्ली, अमेरिकेवर बोलल्याने राज्याचे प्रश्न सुटणार नाहीत असा टोलाही फडणवीस यांनी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांना हाणला.

मंत्र्यांच्या बंगल्यावर पैसे खर्च करा पण आधी शेतकऱ्यांना पैसे द्या अशी मागणीही त्यांनी केलीय. मराठा आरक्षण लागू करा, नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना मदत द्या, धनगर समाजाला एसटीमध्ये आरक्षण द्या, अशा मागण्या भाजपतर्फे करण्यात आल्या आहेत.

अपयश लपवण्यासाठी आणि चर्चा टाळण्यासाठी दोन दिवसांचेच अधिवेशन सरकार घेत आहे असा आरोप विरोधकांनी केला. दोन दिवसीय अधिवेशन पुरेसं नाही अशी नाराजी विधानसभा अध्यक्ष नाना पटोले यांनीही व्यक्त केलीय.

राज्यातील विविध जातींच्या सामाजिक संतुलनासाठी राज्य सरकारने भरीव तरतूद असलेल्या 21 हजार 99 कोटी रुपयांच्या पुरवणी मागण्या सादर केल्यात.

तसंच मुंबई मेट्रोची कारशेड...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

हिवाळी अधिवेशनाच्या दुसऱ्या दिवशी भाजप नेते सुधीर मुनगंटीवार यांनी तुफान फटकेबाजी करत सत्ताधाऱ्यांवर निशाणा साधला. अनेक विषयांवर त्यांनी आपले म्हणणे मांडले.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेतकऱ्याने आत्महत्या केली की कोरड्या बातम्या होतात, सरकारी आकडे येतात, राजकीय पक्ष राजकारण करायला पाहातात, पण कधी जाणून घ्यायचा प्रयत्न केलाय बापाविना वाढणाऱ्या पोरीचं, शेतकऱ्याच्या लेकीचं मन?

आज कोडगं झालंय हे मन, लोकांचे टोमणे ऐकून. एकट्या आईला होणारा त्रास पाहून. लोक म्हणतात तुमच्या वडिलांनी आत्महत्या केली ही तुमची चुक आहे. तुम्हीच त्यांना टेन्शन दिलंत.

आता त्यांना काय सांगणार, की आपले वडील कधी गळ्याला फास लावतील किंवा कधी विष पिऊन आत्महत्या करतील याचा भरोसा नाही हे सतत जाणवणं, त्या दडपणाखाली जगणं म्हणजे काय असतं.

आयुष्याच्या वेगवेगळ्या वळणांवर प्रत्येक स्त्रीला कठीण प्रसांगाना सामोरं जावं लागतं. त्यावेळी तिच्या मनावर होणाऱ्या परिणामांचा क्वचितच कुणी विचार करतं. 'बाईचं मन' या मालिकेतून आम्ही तिच्या मनात डोकावून पाहण्याचा प्रयत्न करत आहोत. शेतकरी बाप आत्महत्या करतो तेव्हा लेकीला याची चाहुल लागलेली असते का? तिच्या मनात काय काहूर माजलेलं असतं? वडिलांनी आत्महत्या केल्यानंतर तिला काय वाटतं? ती या गोष्टीला कशी सामोरी जाते? तिला कशा प्रकारचा त्रास होतो ? या प्रश्नांची उत्तरं शोधण्याचा या लेखात प्रयत्न केला आहे.

माझं नाव उज्ज्वला जनार्दन उइके. यवतमाळ जिल्ह्यात जरूर नावाचं माझं छोटसं गाव आहे. एरवी कोणाचं लक्षही जाणार नाही या गावाकडे, पण याच गावाचं नाव पेपरमध्ये आलं पुन्हा पुन्हा, चॅनलवर दिसलं, मोठे मोठे पुढारी येऊन गेले इथे, अनेकांनी या गावातल्या समस्येवर चर्चासत्र भरवली. कारण? या गावातल्या एका घरातल्या तीन शेतकऱ्यांनी एका पाठोपाठ एक आत्महत्या केल्या. ते घर माझं होतं.

एखाद्या वाईट, भयानक स्वप्नासारखं आयुष्य चाललंय. माणसाला वाईटाची चाहूल लागते म्हणतात ना, तसं काहीसं माझं झालं होतं.

आधी मोठ्या काकांनी शेतीच्या कर्जबाजारीपणाला कंटाळून आत्महत्या केली. अशोक उईके नाव त्यांचं. काकांची तीन एकर कोरडवाहू शेती होती, पण त्यात घरचं भागायचं नाही. काकू शेतमजूरीला जायची. कर्जांचा डोंगर इतका वाढत गेली की काकांना पेलवेनासा झाला, आणि एक दिवस त्यांनी विष पिऊन आत्महत्या केली. ती आमच्या घरातली पहिली आत्महत्या.

तेव्हा मनात धडकी भरली. चुलत भाऊ शेतीचं बघायला लागला. सतत एका भीतीच्या सावटाखाली आम्ही वावरायला लागलो. जरा कुठे वडील एकटे गेले, वडीलच कशाला, भाऊ, मामा, ओळखीतलं कुणीही पुरुष माणूस कोणीही बाहेर गेलं आणि वेळेत परत आलं...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

वडिलांनी आत्महत्या केल्यानंतर काय वाटतं? दुःख? नाही, प्रचंड अपराधी वाटतं. आपले वडील गेले आणि आपण ते थांबवू शकलो नाही, आपल्या वडिलांना हे पटवून देऊ शकलो नाही की या जगात जगण्यासाठी अनेक गोष्टी आहेत. दुनिया काही का म्हणेना आम्ही आहोत तुमच्या पाठीशी.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेती

गेल्या आठवडाभरापासून दिल्लीच्या सीमेवर पंजाब, हरियाणा येथील शेतकऱ्यांनी ठिय्या आंदोलन सुरू कले आहे. नवीन कृषी कायद्यात बदल करण्यात यावेत ही शेतकऱ्यांची मागणी आहे.

केंद्र सरकार आणि शेतकऱ्यांच्या प्रतिनिधींमध्ये मंगळवारी (1 डिसेंबर) झालेली बैठक निष्फळ ठरली असून आज (3 डिसेंबर) दुपारी 12 वाजता पुन्हा बैठक होणार आहे. या चर्चेत तोडगा निघणार का? याकडे सर्वांचे लक्ष आहे.

महाराष्ट्रात काँग्रेस, कामगार संघटना संयुक्त कृती समिती, राष्ट्रीय मजदूर काँग्रेस, अखिल भारतीय शेतकरी संघर्ष समिती अशा संघटनांकडून आंदोलन करण्यात येत आहे.

काँग्रेसचे राज्यव्यापी आंदोलन

आंदोलक शेतकऱ्यांना पाठिंबा म्हणून राज्यव्यापी आंदोलन करण्यात येत आहे अशी माहिती काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष बाळासाहेब थोरात यांनी दिली.

ते म्हणाले, "भाजप सरकारच्या शेतकरी विरोधी कृषी कायद्याला काँग्रेसने सुरुवातीपासून विरोध केला आहे. हा कायदा रद्द व्हावा ही आमची मागणी आहे. यासाठी आम्ही प्रत्येक आंदोलन केले. कायद्याविरोधात सह्यांची मोहीम राबवली. यात 60 लाखांपेक्षा जास्त शेतकरी आणि कामगारांनी सहभाग घेतला."

सात दिवसांपासून दिल्लीत ठाण मांडून बसलेल्या शेतकऱ्यांच्या मनात अनेक प्रश्न असून भाजपच्या कथनी आणि करनीमध्ये फरक असल्याची टीका बाळासाहेब थोरात यांनी केली.

कृषी विधेयक विरोधी आंदोलन

महाराष्ट्रातील आंदोलकांच्या मागण्या

कामगार संघटना संयुक्त समितीकडूनही राज्यभरात आंदोलन केले जात आहे. राज्यातील तहसीलदार कार्यालयांसमोर तसंच मुंबईत भारतमाता सिनेमा आणि ठाण्यात जिल्हाधिकारी कार्यालयासमोर आंदोलन करण्यात येत आहे.

नवीन कृषी कायदा रद्द करा, शेतमालाला हमीभाव मिळण्यासाठी कायदेशीर तरतूद करा, स्वामीनाथन आयोगाच्या शिफारशीनुसार कार्यवाही करा, भांडवलदारांचा हस्तक्षेप नको, अशा अनेक मागण्या आंदोलनकर्त्यांनी सरकारसमोर ठेवल्या आहेत.

यापूर्वी स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेकडूनही विविध जिल्ह्यांत आंदोलन करण्यात आले आहे.

कायदा काय सांगतो?

शेती हा राज्य सरकारच्या अखत्यारितला विषय असल्यानं केंद्र सरकार कृषी क्षेत्राशी संबंधित नवीन कायदे राज्यावर लादू शकत नाही, अशीही चर्चा सध्या ऐकायला मिळत आहे. याविषयी कृषी मंत्री नरेंद्र सिंग तोमर यांनी ट्वीट करून केंद्र सरकारची भूमिका स्पष्ट केली आहे.

त्यांनी म्हटलं, "भारतीय राज्यघटनेच्या सातव्या परिशिष्टात या बाबीचा उल्लेख आहे, "राष्ट्रीय हित...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

केंद्र सरकारने लागू केलेल्या नवीन कृषी विधेयकाविरोधात आज (3 डिसेंबर) महाराष्ट्रातही ठिकठिकाणी आंदोलन होणार आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेती

त्याच पार्श्वभूमीवर आता राज्य सरकार स्वतःचा नवा कायदा आणण्याच्या तयारीत आहे.

राज्यातील शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनाच्या मोबदल्यात 'किमान आधारभूत किंमती' पेक्षा कमी दर देणाऱ्या व्यापाऱ्यांवर गुन्हे दाखल होण्याची त्यात तरतूद असणार आहे. या नव्या कायद्याचा मसूदा तयार करण्यासाठी सरकार लवकरच 'कॅबिनेट उपसमिती' ची स्थापना करणार आहे.

राज्याचे मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी कायद्याच्या मसूद्यावर चर्चेसाठी 'कॅबिनेट उपसमिती' गठित करण्याला मान्यता दिली आहे.

नवीन कायद्याबद्दल काय म्हणाले महसूलमंत्री

महाराष्ट्र सरकारच्या विचाराधीन असलेल्या या कायद्याबद्दल पत्रकारांशी बोलताना राज्याचे महसूलमंत्री बाळासाहेब थोरात म्हणाले, "शेतकऱ्यांना मदतीसाठी काय करता येईल याबाबत राज्य सरकार विचार करतंय. यासाठी कॅबिनेटची उपसमिती स्थापन करण्याचा निर्णय घेण्यात आलाय. व्यापाऱ्यांनी शेतकऱ्यांना आधारभूत किंमत दिली नाही तर त्यांच्यावर खटला दाखल करण्याची तरतूद आम्ही नव्या कायद्यात करणार आहोत."

शेतकऱ्यांना त्यांच्या मालासाठी किमान आधारभूत किंमत न देणाऱ्या व्यापाऱ्यंवर गुन्हे दाखल करण्याच्याबाबतच्या या प्रस्तावित कायद्याबाबत आम्ही शेतीविषयक तज्ज्ञांची मतं जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला.

विरोधाला विरोध नको - पाशा पटेल

राज्याच्या कृषीमूल्य आयोगाचे माजी अध्यक्ष आणि शेतकरी नेते पाशा पटेल म्हणतात, "या कायद्यामुळे शेतकऱ्यांचं नुकसान होईल हे निश्चित. व्यापारी कमी दर्जाचा माल (Non FAQ) आहे असं म्हणत, शेतकऱ्याकडून माल कमी किंमतीत विकत घेतील. सरकारचा यावर अंकूश रहाणार नाही आणि व्यापाऱ्यांवर कोणतीच कारवाई करता येणार नाही."

पण, केवळ केंद्र सरकारच्या कृषीविषयक कायद्यांना विरोध म्हणून नवीन कायदा तयार करून त्यावर राजकारण करणं चुकीचं आहे, असं ते पुढे म्हणतात.

देवेंद्र फडणवीस सरकारने पाशा पटेल यांची कृषीमूल्य आयोगाच्या अध्यक्षपदी नेमणूक केली होती. राज्यात महाविकास आघाडी सरकार आल्यानंतर त्यांना पद सोडावं लागलं.

शेतकरी

पटेल सांगतात, सरकारला शेतकऱ्यांना किमान आधारभूत किंमत द्यायची असेल तर...

1) शेतमालाची आयात-निर्यात यावर बंधन आणलं पाहिजे.

2) भारतात पिकवल्या जाणाऱ्या शेतमालाचा जगभराच्या दृष्टीने अभ्यास झाला पाहिजे. अर्थशास्त्र समजून घेतलं पाहिजे.

3) सरकारकडून धोरणात्मक बदल आवश्यक आहेत.

पणन कायद्यात किमान आधारभूत किंमत दिली नाही तर...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

केंद्र सरकारच्या नव्या 3 कृषी कायद्यांमुळे किमान आधारभूत किंमतीची यंत्रणा मोडकळीस येईल, हा काँग्रेस आणि काही विरोधीपक्षांचा मुख्य आक्षेप आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेती

त्यामुळे मोदी सरकारनं आणलेल्या कृषी विधेयकांमुळे राज्यातील शेतकऱ्यांवर नेमका काय परिणाम होणार आणि राज्यातील शेतकरी शांत का आहेत, असे प्रश्न उपस्थित होत आहे.

नवीन कृषी विधेयकं

मोदी सरकारचं पहिलं विधेयक आहे बाजार समिती कायद्यांमधील बदलांसदर्भातलं. यालाच 'एक देश, एक बाजार' असं नाव देण्यात आलं आहे.

यामुळे इथून पुढे शेतकरी आपला शेतमाल स्थानिक बाजार समितीच्या बाहेर देशभरात कुठेही विकू शकतो. आतापर्यंत शेतकरी बाजार समित्यांमध्ये आपला माल विकत होता.

त्यासाठी शेतकऱ्यांना अडते म्हणजे मध्यस्थांचा आधार घ्यावा लागत होता. त्यांना मध्यस्थी द्यावी लागत होती.

पंजाबमध्ये नेमका याच मुद्द्यामुळे शेतकरी आंदोलन करताना दिसून येत आहे. पण, महाराष्ट्रातील परिस्थिती वेगळी असल्याचं सकाळ अॅग्रोवनचे संपादक संचालक आदिनाथ चव्हाण सांगतात.

ते म्हणतात, "पंजाबमध्ये तांदूळ आणि गव्हाची जवळपास 95 टक्के खरेदी सरकार करतं. या माध्यमातून सरकार आणि आडते दोघांनाही कोट्यवधी रुपये मिळतात. त्यामुळे मग पंजाबमध्ये आंदोलन सुरू असल्याचं दिसून येतं. पण, महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणावर कृषी मालाची सरकारी खरेदी होत नाही. तूर, मूग, उडीद, कापूस, सोयाबीन यांची खरेदी होती, पण तीही शेतकऱ्यांनी आग्रह केल्यानंतर होते."

याशिवाय, आताची विधेयकं संसदेत मांडण्यापूर्वी केंद्र सरकारने 5 जूनला अध्यादेश काढला होता. आणि त्यात एक देश, एक बाजार ही संकल्पना होती. एका महिन्यांपूर्वीच महाराष्ट्र सरकारने हा अध्यादेश राज्यात मंजूर करून घेऊन त्याची अंमलबजावणी सुरू केली आहे.

शेती

दुसरं विधेयक आहे कंत्राटी शेतीसंदर्भातलं. नवीन तरतुदीनुसार, शेतकऱ्यांनी लागवड करतानाच एखाद्या कॉर्पोरेट कंपनीशी करार करून आपला माल विकत घेण्यासाठी करार करावा यासाठी सरकारने प्रोत्साहन दिलं आहे. यातून शेतकऱ्यांना खरेदीची हमी मिळेल आणि मध्यस्थीही टळेल. इंग्रजीत याला कॉन्ट्रॅक्ट फार्मिंग म्हणतात.

या बाबतीतही महाराष्ट्रातल्या शेतकऱ्याने आधीच सुरुवात केली आहे. खासकरून फळ लागवड करणारे शेतकरी आधीपासून कंत्राटी शेती करतायत. आता ही विधेयकं मंजुरी झाल्यामुळे त्याला कायद्याचं स्वरुप तेवढं येणार आहे. कृषी विधेयकांच्या बाबतीत शेतकऱ्यांमध्ये संदिग्धता आहे आणि ती दूर झाल्यानंतर शेतकरी भूमिका घेऊ शकतात.

या बद्दल चव्हाण सांगतात, "कृषी विधेयकांविषयी शेतकऱ्यांच्या मनात संदिग्धता आहे. एकीकडे शेतकऱ्यांना बाजार...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

नरेंद्र मोदी सरकारनं कृषी क्षेत्राशी संबंधित 3 नवीन विधेयकं संसदेत मंजूर केली आहेत. यामुळे देशातल्या पंजाब, हरियाणा, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा या राज्यांतील शेतकरी आंदोलन करताना दिसून येत आहे. असं असलं तरी महाराष्ट्रात मात्र विधेयकांविरोधात शेतकरी आंदोलनं होताना दिसत नाहीयेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेती, हमीभाव, दुष्काळ, आत्महत्या, रोजगार, गरिबी, रस्ते अशा सगळ्या प्रश्नांनी उमेदवार आणि आपल्याभोवती फेर धेरला आहे. खंडप्राय अशा आपल्या देशात लोकशाहीचा उत्सव जोशात असतानाच इंडियन प्रीमिअर लीग स्पर्धेचा पट मांडला गेला.

निवडणुकांमुळे ही स्पर्धा विदेशात होणार अशी चर्चा होती. स्पर्धा आयोजन पुढे ढकललं जाईल, असंही वर्तवलं गेलं. कुणी म्हणालं की ही स्पर्धा लहान स्वरूपात होईल. मात्र तसं काहीही झालं नाही.

IPL तेवढ्याच जल्लोषात, थाटात झालं. वर्ल्डकपच्या उंबरठ्यावर झालेला हा महोत्सव अनेकअर्थी महत्त्वाचा.

रमझानच्या महिन्यात संध्याकाळी हैदराबादचा माहोल गजबजलेला होतो. 12 तारखेच्या दुपारी रामंतपूरच्या भल्यामोठ्या शिळांच्या मागे उभ्या असलेल्या अजस्त्र अशा राजीव गांधी इंटरनॅशनल स्टेडियमच्या बाहेर लगबग सुरू झाली होती.

खरंतर यजमान हैदराबाद, म्हणजेच सनरायझर्स हैदराबादचं आव्हान संपुष्टात आलेलं. फायनल मॅच होती मुंबई आणि चेन्नई या संघांदरम्यान, म्हणजे दोन्ही पाहुणे संघ. पण IPL कुठेही माहोल निर्माण करण्यात यशस्वी ठरतं.

फॅन्सचा उत्साह

हैदराबादेत शनिवारी रात्री पाऊस झाला. मात्र तरीही रविवारी पाऱ्याने चाळिशी गाठली होती. घराबाहेर पडताच घामाच्या धारा न्हाऊ घालत होत्या. मात्र आदित्य नारायणाची ही खप्पामर्जी सहन करत क्रिकेटचाहत्यांचे जत्थे उपलच्या स्टेडियमच्या दिशेने निघाले होते.

मोदी पुन्हा येणार का, हा गेल्या दीड महिन्यातला सवयीचा प्रश्न कुणाच्या गावीही नव्हता.

दोन्ही संघांचे टीशर्ट्स आणि टोपी विकणारी मंडळी रविवारची बेगमी करण्यासाठी सरसावली होती. पिपाण्या विकणारे आपला आवाज टिपेला कसा जाईल, याची जाहिरात करत होते.

स्टेडियमच्या बाहेर एका दिशेला दुसऱ्या एक भल्याथोरल्या बिल्डिंगचं काम सुरू आहे. या बिल्डिंगच्या उभारणीसाठी आलेली मजूर मंडळी सिमेंटच्या पोत्यातून, धूळ भरलेल्या डोळ्यातून IPLच्या जत्रेसाठी जमलेल्या मंडळींना न्याहाळत होती.

कुणी मिनरल वॉटरच्या बाटल्या विकत होतं तर कुणी चॉकलेटगोळ्या. प्रत्येकाला आपापलं IPL कमवायचं असतं.

वेगवेगळ्या रंगांची, रूपांची, वस्त्रांची, आवाजांची, स्तरातली माणसं या महाकाय स्टेडियमच्या पोटात शिरण्यासाठी रांगा लावून उभी होती. कुणाच्या डोळ्यात धोनीला पाहण्याची उत्सुकता दडली होती तर काहींना अजूनही सचिन पाहायचा होता.

झेंडे फडकावले जात होते. आज हा चमकणार, तो मैदान गाजवणार, अशा चर्चा रंगत होत्या. अनेक जण...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

देशात सत्तेसाठीचा सारीपाट मांडला जाण्याची प्रक्रिया सुरू आहे. जाहीरनामे, उमेदवारांची नावं जाहीर होतानाची रस्सीखेच, हेलिकॉप्टरने येणारे उमेदवार, आरोप-प्रत्यारोपांची राळ, व्हायरल होणारी वक्तव्यं यांनी अवकाश व्यापला आहे. आणि अवघ्या दहा दिवसात देशाची सूत्रं कुणाकडे असतील, हे स्पष्ट होईल.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेन वॉटसन

चेन्नईकडून शेन वॉटसनने सूत्रधाराची भूमिका स्वीकारली. चाळिशीकडे झुकलेल्या वॉटसनने एका बाजूने सहकारी बाद होत असतानाही चौकार-षटकार आणि एकेरी-दुहेरी यांचा मिलाफ साधत खेळ केला. वॉटसनने नांगर टाकल्याने मुंबईने दुसऱ्या बाजूने खिंडार पाडलं.

लक्ष्य अगदी जवळ म्हणजे एका चौकाराएवढं जवळ आलेलं असताना मुंबईने वॉटसनला रनआऊट केलं. 80 रन्सची इनिंग्ज खेळून वॉटसन आऊट झाला. वॉटसन तंबूत परतला आणि इकडे मैदानावर मॅच फिरली. मुंबईने अवघ्या एका रनने सामना जिंकला आणि जेतेपदावर कब्जा केला.

शेन वॉटसनच्या गुडघ्याला जखम झाली होती.

मॅच संपल्यानंतर चेन्नईच्या हरभजन सिंगने वॉटसनचा फोटो शेअर केला. त्या फोटोत वॉटसनच्या गुडघ्याच्या इथे रक्त दिसत होतं. हरभजनने लिहिलं- संघाप्रती, कामाप्रति निष्ठा काय असते याचं अत्युच्य उदाहरण म्हणजे वॉटसन.

मॅचदरम्यान डाईव्ह करताना वॉटसनच्या गुडघ्याला लागलं. गुडघ्याभोवती पॅड असल्याने ते फार कोणाला समजू शकलेलं नाही. रक्ताळलेल्या गुडघ्यासह वॉटसन खेळला. त्याने कुणालाही हे सांगितलं नाही. चेन्नईला जिंकून देण्यासाठी त्याने वेदनांची पर्वा केली नाही. मॅच संपल्यावर वॉटसनच्या त्या गुडघ्यावर सहा टाके घालावे लागले.

शेन वॉटसन काय अवलिया आहे हे समजून घेण्यासाठी हा प्रसंग पुरेसा बोलका आहे. ऑलराऊंडर कसा असावा याचा वस्तुपाठ असणाऱ्या वॉटसनने सर्व प्रकारच्या क्रिकेटमधून निवृत्ती जाहीर केली. चेन्नई सुपर किंग्ज संघाचा प्रवास यंदा लीग स्टेजमध्येच संपुष्टात आला.

कोलकाताविरुद्धच्या मॅचनंतर वॉटसनने निवृत्तीसंदर्भात सहकाऱ्यांना कल्पना दिली. यावेळी तो अत्यंत भावुक झाला होता. वॉटसनने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून काही वर्षांपूर्वीच निवृत्ती स्वीकारली होती. मात्र जगभरातील ट्वेन्टी-20 लीग तो खेळत होता. मात्र आता तो कोणत्याच प्रकारचं क्रिकेट खेळताना दिसणार नाही.

पिळदार शरीरयष्टी, पहाडी रुंद छाती, निळसर झाक असलेले डोळे, पिंगट केस आणि व्यक्तिमत्वात पुरेपूर भरलेला आत्मविश्वास. एखाद्या अभिनेत्याला साजेसं रुपडं लाभलेल्या वॉटसनने क्रिकेटच्या मैदानावर सर्वस्व झोकून दिलं.

शेन वॉटसन

सलामीला येऊन ताजेतवाने बॉलर्स आणि नवा बॉल यांचा सामना केला. मधल्या फळीत येऊन अँकर इनिंग्ज खेळण्याचं काम केलं. हाणामारीच्या षटकात येऊन फिनिशर बनून मॅच जिंकून देण्याचं काम केलं. वॉटसनने नवा बॉल हाताळला. फर्स्ट चेंज म्हणून येत भागीदारी तोडण्याचं काम...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

हैदराबादचं राजीव गांधी इंटरनॅशनल स्टेडियम. तारीख 12 मे 2019. निमित्त आयपीएलची फायनल. मुंबईने पहिल्यांदा बॅटिंग करताना 149 रन्सची मजल मारलेली. चेन्नईसमोर लक्ष्य खूप मोठं नाही पण सोपंही नाही. मुंबईची दर्जेदार बॉलिंग आणि साथ देणारं पिच यामुळे गोष्टी गांभीर्याने घेणं आवश्यक होतं.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेनॉन वेट

गुगलनं दिलेली पाण्याची बाटली तुटली तेव्हा शेनॉन यांच्यासाठी ही वेळ आली. ज्या डेटा सेंटरमध्ये त्या काम करत होत्या, तिथं खूप गरम होत होतं.  त्यामुळे मग त्यांनी कंपनीकडे अजून एक बाटली मागितली, पण गुगलसाठी काम करणाऱ्या कंत्राटदारानं बाटली देण्यास नकार दिला.

यानंतर अनेक घडामोडी घडत गेल्या आणि गुगलला गेल्या आठवड्यात एक घोषणा करावी लागली. गुगलनं एक वक्तव्य प्रसिद्ध करत म्हटलं की, कंपनीच्या कर्माचाऱ्यांना कामाच्या ठिकाणी असलेलं वातावरण आणि मिळणारं वेतन याविषयी चर्चा करण्याचा अधिकार आहे.

कंपनीला असं निवेदन प्रसिद्ध करावं लागलं, हे थोडं विचित्र  वाटतं. पण खरं बघितलं तर शेनॉन आणि कंपनीमध्ये चाललेल्या युद्धाचा हा शेवट आहे.

शेनॉन यांची गोष्ट एवढ्या मोठ्या कंपनीच्या व्यवस्थापन पद्धतीविषयी बरंच काही सांगते. कधीकधी कंपनीचं व्यवस्थापन कसं आपल्या कार्यक्षेत्राबाहेर जातं, हे यावरून लक्षात येतं

2018मध्ये इतिहास या विषयात पदवी घेतलेल्या शेनॉन यांनी साऊथ कॅरोलिनामधील गुगलच्या डेटा सेंटरमध्ये काम करायला सुरुवात केली. त्यांनी प्रति तास 15 डॉलर (1120 रुपये) मिळायचे.

शेनॉन सांगतात, "मी सर्व्हर ठीक करायचं काम करायचे. यात हार्ड ड्राईव्ह, मदर बोर्ड बदलावा लागत असे. मोठमोठ्या बॅटरी उचलाव्या लागत. हे एक अवघड काम होतं."

गुगलची कार्यालयं रचनात्मक असतात. तिथं कर्मचारी मजाही करू शकतात. तिथं टेबल टेनिसची व्यवस्था असते, मोफत स्नॅक्सही मिळतं. म्यूझिक रुम असतात. असं असलं तरी सगळं काही इतकं मजेशीर नसल्याचं शेनॉन सांगतात.

त्या सांगतात, "जसं चित्रपटांत दाखवलं जातं, तसं ऑफिसमध्ये लोक पूर्ण दिवस गेम नाही खेळत. डेटा सेंटर यापेक्षा पूर्णत: वेगळे असतात."

शेनॉन या गुगलकडे कंत्राटी तत्वावर काम करत होत्या. याचा अर्थ त्या काम गुगलसाठी करत असल्या तरी त्यांना मोडीज नावाच्या एका कंपनीनं नियुक्त केलं होतं. ही कंपनी एडेको नावाच्या एका कंपनीचा भाग आहे, एडेकोच्या इतर अनेक कंपन्या आहेत.

गुगलमध्ये आता अशाप्रकारे कंत्राटी तत्वावर काम करून घेणं सामान्य होत चाललंय. एका रिपोर्टनुसार, गुगलमध्ये निम्मे कर्मचारी असे आहेत जे कंत्राटी तत्वावर काम करतात.

शेनॉन सांगतात, "कोरोना व्हायरस आल्यानंतर काम वाढलं, एका शिफ्टमधील कामात वाढ झाली. यात एक प्रकार लालूच पण होती."

त्या सांगतात, "मे 2020मध्ये गुगलनं घोषणा की, लोकांच्या विनंतीला मान देत कंपनी कोरोना...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

एकवेळ अशी येते की प्रत्येकाचीच सहनशक्ती संपते. अशी स्थिती एखाद्या क्षुल्लक कारणावरून किंवा मोठ्या घटनेवरून येऊ शकते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेप ऑफ वॉटर ठरला सर्वोत्कृष्ट चित्रपट

लॉस एंजेलिसच्या डॉल्बी थिएटरमध्ये पार पडलेल्या या 90व्या अकादमी अवॉर्ड सोहळ्यात भारतीय अभिनेते श्रीदेवी आणि शशी कपूर यांनाही श्रद्धांजली वाहण्यात आली.

सर्वोत्कृष्ट चित्रपट ठरलेल्या 'शेप ऑफ वॉटर'ला सर्वाधिक 13 मानांकनं मिळाली होती, तर ख्रिस्तोफर नोलनच्या डन्कर्क या युद्धपटाला आठ विविध गटांत मानांकनं मिळाली होती.

डन्कर्कने तीन ऑस्कर पटकावले. याव्यतिरिक्त 'थ्री बिलबोर्ड्स आउटसाईड एबिंग, मिसोरी'ला सात विविध गटांमध्ये मानांकनं होती.

कोणाला मिळतेय ही सोन्याची बाहुली आज?

गेल्या वर्षी ऑस्कर पुरस्कार सोहळ्यात सर्वोत्कृष्ट चित्रपटासाठी पुरस्कार जाहीर करताना गफलत झाली होती. विजेता चित्रपट आणि जाहीर झालेला चित्रपट वेगळा असल्याने गोंधळ उडाला होता. यावर्षी असं होणार नाही, असं यंदाच्या ऑस्कर सोहळ्याचं सूत्रसंचालन करणाऱ्या जिमी कमेल ने म्हटलं.

लैंगिक शोषणाच्या आरोपांमुळे चर्चेत असलेल्या हॉलिवुड निर्माते हार्वे वाईनस्टीन यांचाही संदर्भ जिमी यांनी दिला. कोणतीही वाईट वागणूक यापुढे सहन केलं जाणार नाही. अख्खं जग आपल्याला पाहत आहे. आपण लोकांसमोर चांगला आदर्श ठेवणं अपेक्षित आहे, असं जिमी यांनी सांगितलं.

आणि मग पुरस्कार जाहीर होण्यास सुरुवात झाली...

जाहीर पुरस्कार यादी

सर्वोत्कृष्ट चित्रपट- द शेप ऑफ वॉटर

सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा ऑस्कर स्वीकारताना 'द शेप ऑफ वॉटर'चे दिग्दर्शक गिलर्मो डेल टोरो

'कॉल मी बाय युअर नेम', 'डार्केस्ट अवर', 'डन्कर्क', 'गेट आऊट', 'लेडी बर्ड', 'फँटम थ्रेड', 'द पोस्ट', 'थ्री बिलबोर्ड्स आऊटसाइड इबिंग, मिसौरी' असे एकापेक्षा एक चित्रपट शर्यतीत होते. मात्र या सगळ्यांना मागे टाकत द शेप ऑफ वॉटरने बाजी मारली.

सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री- फ्रान्सेस मॅकडॉरमंड

सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री- फ्रान्सेस मॅकडॉरमंड, थ्री बिलबोर्ड्स आऊटसाइड एबिंग, मिसौरी

गॅरी ओल्डमन, डार्केस्ट अवर

सर्वोत्कृष्ट अभिनेता- गॅरी ओल्डमन, डार्केस्ट अवर

सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक : गिलर्मो डेल टोरो, द शेप ऑफ वॉटर

सर्वोत्कृष्ट ओरिजनल साँग- रिमेंबर मी, कोको

सर्वोत्कृष्ट ओरिजनल स्कोअर - द शेप ऑफ वॉटर

सर्वोत्कृष्ट सिनेमॅटोग्राफी- ब्लेड रनर 2049

सर्वोत्कृष्ट ओरिजनल स्क्रीनप्ले- गेट आऊट

सर्वोत्कृष्ट अडॅप्टटेड स्क्रीनप्ले- कॉल मी बाय युअर नेम

सर्वोत्कृष्ट लाइव्ह अॅक्शन शॉर्ट- द सायलेंट चाइल्ड

सर्वोत्कृष्ट...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

चित्रपटविश्वातील प्रतिष्ठेच्या ऑस्कर पुरस्कार सोहळ्यात 'द शेप ऑफ वॉटर' सर्वोत्कृष्ट चित्रपट ठरला. चित्रपटाचे दिग्दर्शक गिलर्मो डेल टोरो हेही सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शनाच्या ऑस्करचे मानकरी ठरले.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेफ सेगेव यांनी हे छायाचित्र सोशल मीडियावर शेअर केलं आहे.

असेच प्रश्न जपानच्या राजनायिकांना पडले, जेव्हा 2 मे रोजी इस्राईलच्या पंतप्रधान निवासस्थानी आयोजित एका मोठ्या महत्त्वाच्या मेजवानीत हा प्रसंग घडला.

तेव्हा डिनर टेबलवर विराजमान होते जपानचे पंतप्रधान शिंजो आबे आणि त्यांच्या पत्नी, सोबत इस्राईलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेत्यानाहू आणि त्यांच्या पत्नी. तमाम विशेष पाहुण्यांच्या भोजनव्यवस्थेची जबाबदारी इस्राइली पंतप्रधानांचे खास आणि इस्राईलचे सेलेब्रिटी शेफ मोशे सेगेव यांच्यावर.

आधी दोन्ही देशांच्या प्रथम दांपत्यांनी शानदार जेवण घेतलं. मग भोजनाचा गोड शेवट करण्याची वेळ आली तेव्हा मोशे सेगेव यांनी टेबलावर चक्क बूट आणून ठेवले. या काळ्या लेदर बुटात विशिष्ट चॉकलेटपासून तयार केलेल्या डिझर्ट वाढण्यात आलं होतं.

काहींना याचं अप्रूप वाटलं असेल, पण जपानी संस्कृतीमध्ये बुटांना फार अपमानजनक समजलं जातं.

पण यजमानांचा मान राखत शिंजो आबे यांनी कुठलीही आडकाठी न ठेवता बुटामध्ये सादर केलेलं ते डिझर्ट संपवलं. पण जपान आणि इस्राईलच्या मुत्सद्यांना हे काही रुचलं नाही.

जपानच्या घडामोडींवर नजर ठेवून असलेले विश्लेषकांनीही या प्रसंगाबद्दल आश्चर्य व्यक्त केलं आहे.

जपानी संस्कृतीत बूट

जपानमध्ये प्रदीर्घ काळ राहिलेल्या एक वरिष्ठ राजनायिकाने इस्राईलच्या 'येदियोत अहरानोत' या वृत्तपत्राशी बोलताना, "हा एक असंवेदनशील आणि मूर्खपणाचा निर्णय" असल्याचं सांगितलं.

ते म्हणाले, "जपानी संस्कृतीमध्ये बुटापेक्षा जास्त तुच्छ काहीही नाही. जपानी फक्त आपल्या घरातच नाही तर कार्यालयांमध्येही बूट बाहेर काढूनच आत जातात. इतकंच काय तर पंतप्रधान आणि इतर मंत्री आणि खासदारसुद्धा आपापल्या कार्यालयांमध्ये बूट घालून जात नाहीत. हे म्हणजे एखाद्या ज्यू पाहुण्याला डुकराच्या रूपाने जेवण वाढण्यासारखं आहे."

एका जपानी राजनायिकाने 'येदियोत'ला सांगितलं, "कुठल्याही संस्कृतीत बुटांना टेबलावर ठेवलं जात नाही. मग त्या शेफच्या डोक्यात नेमकं काय चाललं होतं? जर हा कुठला विनोद होता तर आम्हाला हा नक्कीच आवडलेला नाही. आमच्या पंतप्रधानाबरोबर झालेल्या या व्यवहारामुळे आम्ही नाराज आहोत."

शिंजो आबे- बेंजामिन नेत्यानाहू

शेफ सेगेव यांनी आपल्या सोशल मीडिया प्रोफाइलवर रात्रीच्या या भोजनाचे काही फोटो शेअर केले होते. यात बुटात सादर केलेलं ते डिझर्टही होतं.

एका युझरने या फोटोवर कॉमेंट केली -...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

जेवणाच्या टेबलावर कुणी बूट कसं ठेवू शकतं? आणि इथे तर चक्क बुटात एक पदार्थ वाढला होता! हे काय चाललंय?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेळ्या किंवा बोकडच नव्हे तर पूर्वी वाटत होतं त्याहीपेक्षा कितीतरी जास्त प्राणी माणसांचा मूड ओळखू शकतात, असा निष्कर्ष या संशोधनातून पुढे आला आहे.

हे संशोधन करणाऱ्या अभ्यासकांनी काही शेळ्यांना एकाच माणसाचे दोन फोटो दाखवले. एकात तो चिडलेला दिसत होता तर दुसऱ्यामध्ये आनंदी.

'त्यात शेळ्यांचा ओढा आनंदी चेहऱ्यांकडे होता,' असं या संशोधकांच्या टीमने रॉयल सोसायटी ओपन सायन्सच्या नियतकालिकातल्या लेखात म्हटलं आहे.

या अभ्यासात असंही दिसलं की, माणसाच्या चेहऱ्यावरचे भाव वाचण्याची क्षमता माणसाचे सोबती मानले गेलेले कुत्रे आणि घोडे याच प्राण्यांपुरती मर्यादित नाही.

तर, दूध आणि मांसासाठी पाळल्या जाणाऱ्या शेळ्या मेंढ्यांसारख्या प्राण्यांनाही माणसाच्या चेहऱ्यावरचे भाव वाचता येतात.

हे संशोधन यूकेतली बटरकप या शेळ्यांच्या अभयारण्याच्या वतीने करण्यात आलं होतं.

या संशोधनाचे सह-लेखक डॉ. अॅलन मॅकॅलीगॉट आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी चिडका चेहरा आणि आनंदी चेहरा यांचे फोटो भिंतीवर एकमेकांपासून 1.3 मीटर अंतरावर लावून ठेवले होते.

आणि मग त्या दिशेने शेळी आणि बोकडांना सोडून दिलं.

हसरे चेहरे हवे

शेळ्यांनी हसऱ्या चेहऱ्यांच्या दिशेनं धाव घेतली, असं अभ्यासकांना दिसलं. सगळे प्राणी चिडक्या फोटोंकडे जाण्याआधी हसऱ्या चेहऱ्यांकडे जात होते. हसऱ्या चेहऱ्यांना हुंगत त्यांनी जास्त वेळ घालवला.

सगळ्यांत परिणामकारक निष्कर्ष तेव्हा लक्षात आला जेव्हा हसऱ्या चेहऱ्यांचे फोटो भिंतीच्या उजव्या बाजूला ठेवले होते. डाव्या बाजूला हे फोटो ठेवले तेव्हा शेळ्यांनी त्यांच्याकडे विशेष लक्ष दिलं नाही.

अभ्यासकांच्या मते, या शेळ्या फोटोंमध्ये दिसणारी माहिती मेंदूच्या एका बाजूनं प्रोसेस करत होत्या. इतर प्राणीही असं करतात हे अभ्यासकांनी पाहिलं होतं.

असं व्हायचं कारण म्हणजे एकतर शेळ्यांच्या मेंदूचा डावा भाग सकारात्मक भावनांना प्रोसेस करतो किंवा मेंदूचा उजवा भाग रागीट चेहरे टाळतो.

आता यूकेच्या रोहॅम्पटन विद्यापीठात काम करणारे डॉ. मॅकॅलीगॉट यांच्या मते, "आपण पाळीव जनावरांशी कसं वागावं यादृष्टीने हा अभ्यास महत्त्वाचा आहे. कारण माणसांच्या भावना वाचायची क्षमता अनेक प्राण्यांमध्ये आहे."

दुसऱ्या सहलेखक आणि ब्राझीलच्या साओ पाओलो विद्यापीठाच्या नतालिया अॅलब्यूक्वेरक्व म्हणाल्या, "कुत्रे आणि घोडे यांच्या मानवी भावभावनांच्या समजेबाबत अनेक अभ्यास झाले आहेत. त्यांच्यात माणसांच्या...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

आपल्या चेहऱ्यावरून आपल्या मनात काय सुरू आहे हे चटकन ओळखता येतं. एवढंच नव्हे तर, प्राण्यांना विशेषत: शेळ्यांना माणसांचे आनंदी चेहरे आवडतात, असं आता एका संशोधनात समोर आलं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेवंती शिवडीकर

शेवंती शिवडीकर या गेली ५२ वर्षांपासून मासे विकतात. त्यांना दोन मुलं आणि दोन मुली आहेत. एक मुलगा १० वीपर्यंत शिकला आहे, तर दुसरा बारावीपर्यंत. पुढे या दोघांनी त्यांचा पिढीजात व्यवसायच करायचं ठरवलं.

मात्र आता त्यांच्यावर एकामागून एक संकटं येत आहेत. पूर्वी सीलिंकमुळे त्यांच्या उत्त्पन्नावर परिणाम झाला आणि आता कोस्टल रोडमुळे त्यांना जेवढं उत्पन्न मिळत आहे तेही आता धोक्यात आलं आहे. मासेमारीवरच पोट भरणाऱ्या या कुटुंबाकडे उत्पन्नाचं दुसरं कोणतंही साधन नाही.

बीबीसी मराठीने जेव्हा शेवंती यांच्याशी बातचीत केली तेव्हा त्या म्हणाल्या, "सीलिंकमुळे आमचं उत्त्पन्न 50 टक्क्यांनी कमी झालंय. पूर्वी जे मिळायचं त्याच्या तुलनेत आता काहीच मिळत नाही. पूर्वी एवढा 'जवळा' (माशाचा प्रकार) यायचा की सुकवायला जागा मिळत नव्हती. आता मात्र जागा आहे पण 'जवळा' मिळत नाही. जाळ्यात नुसता चिखल येतो. तो धूवून धूवून त्यातून मासे काढावे लागतात आणि मग ते कचऱ्यासारखं वाळवाव लागतं."

पूर्वीच्या तुलनेत या परिसरात आता माशांच्या प्रजातीही अत्यंत कमी असल्याचं शिवडीकर सांगतात. "पूर्वी पापलेट, लॉपस्टर, टायगर प्रॉन्स, रावस, कोळ, सुरमय, पाकट, मुशी अशा सर्व प्रकारची मासळी इथं मिळत होती. मात्र आता काहीच मिळत नाही. एकदिवस मासेमारीला गेलो की, पुढची पाच-सहा दिवस घरातच बसावं लागतं. कारण मासेच नाहीत समुद्रात. आमची रोजीरोटी यावरच आहे. आम्ही दुसरं काहीच करू शकत नाही."

काही तासांतच काढून नेले निषेधाचे बॅनर

नितेश पाटील हा कोस्टल रोडमुळे जे मच्छिमार बाधीत झाले आहेत त्यांच्यापैकी एक आहे.

तो सांगतो "कोस्टलरोड प्रकल्पाच्या निषेधार्थ आम्ही आमच्या परिसरात 'आगामी लोकसभा निवडणुकीत मतदान करणार नाही' असे बॅनर लावले होते. बॅनर लावत असताना तिथं पोलीस आले आणि त्यांनी आमची नावं लिहून घेतली आणि बॅनर लावल्याच्या काही तासांच्या आतच ते बॅनर काढून टाकले. तसंच आम्हाला पोलीस ठाण्यातही बोलवण्यात आलं होतं. आम्हाला निषेधही नोंदवू देत नाहीयेत. ही दडपशाही आहे. आम्हाला घाबरवण्याचा प्रयत्न  सुरूच आहे मात्र आम्ही आमच्या निर्णयावर ठाम आहोत."

नितेश पाटील

एकट्या वरळी कोळीवाड्याची लोकसंख्या ३००० च्या जवळपास आहे. हे सर्व लोक मासेमारी व्यवसायावर अवलंबून आहेत. तर कोस्टलरोड प्रकल्पामुळे केवळ वरळी कोळीवाडाच नाही खारदांडा, चिंबाई असे मुंबई आणि उपनगराच्या किनारपट्टीवर असलेल्या इतरही...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"सरकार आमच्याच पोटावर पाय द्यायला लागलं, तर आमच्याकडे निवडणुकीवर बहिष्कार टाकण्याशिवाय दुसरा पर्यायच नाही," हे शब्द आहेत शेवंती शिवडीकर यांचे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेवटची मागणी

या प्रोजेक्टच्या आर्ट स्टेटमेंटमध्ये फोटोग्राफर विचारतात, "एका अशा गुन्ह्यासाठी मृत्यूदंडाची शिक्षा देण्याआधी शेवटच्या जेवणाची ऑर्डर देताना काय वाटत असेल जो गुन्हा कदाचित तुम्ही केलाही नसेल?"

"जेवणाच्या त्या ताटासमोर आपण स्वतःला ठेवलं तर कदाचित याचा अंदाज येऊ शकेल."

"कदाचित आपण न्यायपालिकेला आपली उद्दिष्टं आणि गुन्ह्यात सहभागी असण्याविषयी प्रश्न विचारू शकू."

"कदाचित ज्या व्यक्तीची आपण अवहेलना करत होतो त्याच्याविषयी आपल्याला सहानुभूती वाटू शकेल."

फोटोग्राफर ब्लॅक यांनी कैद्यांची पार्श्वभूमीविषयीही बरीच माहिती काढली. यात त्यांचं शिक्षण, रोजगार, त्यांचं शेवटचं स्टेटमेंट अशा सर्व गोष्टींची माहिती त्यांनी काढली.

डेव्हिड वायन स्टोकर

डेव्हिड वायन स्टोकर यांनी मागवलेलं शेवटचं अन्न

मृत्यू दिनांक : 16 जून 1997

शिक्षा : 8 वर्षं

व्यवसाय : अवजड उपकरण ऑपरेटर/सुतार

शेवटचं स्टेटमेंट : "तुमचं जे नुकसान झालं त्याबद्दल मला खरंच दुःख होतंय. पण, मी कुणालाही ठार केलेलं नाही."

अँथनी रे वेस्टले

मृत्यू दिनांक : 13 मे 1997

शिक्षा : 8 वर्षं

अँथनी रे वेस्टले यांनी मागवलेलं शेवटचं अन्न

व्यवसाय : मजुरी

शेवटचं स्टेटमेंट : "मला तुम्हाला सांगायचं आहे की मी कुणालाही मारलेलं नाही. मी तुम्हा सर्वांवर प्रेम करतो."

थॉमस अँडी बेअरफूट

मृत्यू दिनांक : 30 ऑक्टोबर 1984

शिक्षा : सूचीबद्ध नाही

व्यवसाय : ऑईलफिल्डमध्ये रोजगार

थॉमस अँडी बेअरफूट यांनी मागवलेलं शेवटचं अन्न

शेवटचं स्टेटमेंट : "मी सगळ्यांना सांगू इच्छितो की माझ्या मनात त्यांच्यासाठी वाईट नाही. मी त्या सर्वांना माफ केलं आहे. मी ज्यांच्यासोबत जे काही केलं आहे तेसुद्धा मला माफ करतील, अशी मला आशा आहे."

"मी दिवसभर पीडिताच्या पत्नीसाठी प्रार्थना करतो. जेणेकरून त्यांच्या मनातली कटुता संपावी. कारण त्यांची ही कटुताच त्यांना इतर कुठल्या पापासाठी नरकात नेईल. मी माझ्या कुठल्याही कार्यासाठी माफी मागतो. ते मला माफ करतील, अशी मला आशा आहे."

जेम्स रसेल

मृत्यू दिनांक : 19 सप्टेंबर 1991

शिक्षा : 10 वर्षं

जेम्स रसेल यांनी मागवलेलं शेवटचं अन्न

व्यवसाय : संगीतज्ज्ञ

शेवटचं स्टेटमेंट : तीन मिनिटांचं स्टेटमेंट. कदाचित नोंद झाली नाही

जेफ्री अलेन बार्ने

मृत्यू दिनांक : 16 एप्रिल 1986

शिक्षा : नोंद नाही

जेफ्री अलेन बार्ने यांनी मागवलेलं शेवटचं अन्न

व्यवसाय : नोंद...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

अमेरिकेतल्या मृत्यूदंडाच्या शिक्षेच्या व्यवस्थेचं नीट आकलन करता यावं, यासाठी फोटोग्राफर जॅकी ब्लॅक यांनी मृत्यूदंड देण्याआधी कैद्यांनी जे जेवण मागवलं त्याचं काल्पनिक चित्रांकन केलं आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेवटी निवडणूक हा आकड्यांचा खेळ आहे. 270 डेलिगेट्स जिंकणारा पक्ष आणि त्यांचा उमेदवार विजयी होणार आहे. अमेरिकेतल्या या निवडणुकीच्या आकड्यांचं गणित समजून घेऊया सोपी गोष्टमध्ये....

संशोधन – बीबीसी रिसर्च टीम

लेखन, निवेदन – ऋजुता लुकतुके

एडिटिंग – निलेश भोसले

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

डोनाल्ड ट्रंप की जो बायडन नेमकं कोण विजयी होणार?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शेवटी पोलिसांनी त्याला गाठलंच आणि गाडी सोडून पळायला भाग पाडलं. तो धावला खरा, पण त्याला पकडलं ते पोलिसी श्वानानं...

त्या श्वानाची पकड इतकी घट्ट होती की त्याचे काही दातही तुटले, त्याचा जबड्याचं ऑपरेशन करावं लागलं.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम,  यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)

\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

वाहतुकीचे नियम मोडून पळणाऱ्या एका संशयिताला पोलिसानं अडवलं, पण तो त्याला रोखू शकला नाही, मग सिनेमात शोभेल असा थरार सुरू झाला.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शैली सिंग

उत्तर प्रदेशच्या 17 वर्षीय शैली, अंजू बॉबी जॉर्ज आणि त्यांचे पती रॉबर्ट बॉबी जॉर्ज यांच्या मार्गदर्शनाखाली सराव करते आहे. शैली सहा मीटरहून अधिक लांब उडी मारू शकते.

कनिष्ठ गटात राष्ट्रीय विक्रम तिच्या नावावर आहे. शैलीची अनेकदा अंजू यांच्याशी तुलना केली जाऊ लागली आहे. अॅथलेटिक्समध्ये जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेत पदक पटकावणाऱ्या अंजू या पहिल्या भारतीय अॅथलिट आहेत.

2018 मध्ये, शैलीने रांची इथे झालेल्या राष्ट्रीय कनिष्ठ अॅथलेटिक्स अजिंक्यपद स्पर्धेत 14व्या वर्षी कनिष्ठ प्रकारात राष्ट्रीय विक्रम मोडला. शैलीने 5.94 मीटर एवढी उडी मारली होती.

शैली सिंग

वर्षभरानंतर, तिने तिच्या कामगिरीत सुधारणा केली आणि U18 प्रकारात 6.15 अंतरावर उडी मारली. आंध्र प्रदेशातील गुंटूर इथे झालेल्या राष्ट्रीय कनिष्ठ अॅथलेटिक्स अजिंक्यपद स्पर्धेत शैलीने हा विक्रम रचला. U16, U18 प्रकारात सुवर्णपदक पटकावल्यानंतर शैलीचं केंद्रीय क्रीडामंत्री किरेन रीजिजू यांनी कौतुक केलं होतं.

जागतिक अॅथलेटिक्स संघटनेतर्फे U20 गटासाठी जो पात्रता निकष आहे त्यापेक्षा शैलीची उडीचं अंतर जास्त होतं.

सर्वोत्तम कामगिरीचा ध्यास

उत्तर प्रदेशातल्या झांशीमध्ये 7 जानेवारी 2004 रोजी शैलीचा जन्म झाला. विनिता सिंह, म्हणजे शैलीची आई तिचा सांभाळ करतात. त्या एकल माता आहेत.

विनिता टेलरिंगचं काम करतात. अॅथलेटिक्समध्ये करिअर करायचं आहे हे सांगितल्यावर विनिता यांना धक्काच बसला.

शैली सिंह

शैली आणि तिची आई ज्या भागात राहतात तिथे पायाभूत सोयीसुविधांसाठी संघर्ष करावा लागतो. अशा परिस्थितीत अॅथलेटिक्ससारख्या खेळात वाटचाल करण्याची मुलीची इच्छा प्रत्यक्षात साकारणं सोपं नव्हतं. मात्र शैलीची जिद्द आणि खेळातलं प्राविण्य पाहून विनिता यांनी तिला प्रोत्साहन दिलं.

रॉबर्ट बॉबी जॉर्ज यांनी शैलीतले गुण हेरले. जॉर्ज दाम्पत्याने शैलीला मार्गदर्शन करण्याचा निर्णय घेतला. शैली आता बेंगळुरूस्थित अंजू बॉबी जॉर्ज फाऊंडेशनमध्ये सराव करते. झांशीहून बेंगळुरूला येण्याचा निर्णय घेतला तेव्हा ती फक्त 14 वर्षांची होती.

भारतीय अॅथलेटिक्सचं भविष्य

U18 गटात जगातल्या सर्वोत्तम 20 अॅथलिट्समध्ये नोंद होणाऱ्या शैलीकडे भारतीय अॅथलेटिक्समधील नवा तारा म्हणूनच बघितलं जात आहे. ट्रॅकवरच्या तिच्या कामगिरीमुळे शैलीची तुलना अंजू यांच्याशी होऊ लागली आहे.

ट्रॅक अँड फिल्ड प्रकारात शैली देशात वर्चस्व...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

लांब उडी प्रकारात, शैली सिंहची U18 गटात जगातल्या सर्वोत्तम वीस अथलिटमध्ये गणना होते.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शॉर्ट रनच्या मुद्यावरून वाद सुरू झाला आहे.

दिल्लीने दिलेल्या 158 रन्सचा पाठलाग करताना मयांक अगरवालच्या झुंजार खेळीच्या जोरावर पंजाबचा संघ वाटचाल करत होता.

पंजाबचा संघ धावांचा पाठलाग करत असताना 19व्या ओव्हरमध्ये वादग्रस्त प्रकार पाहायला मिळाला. कागिसो रबाडाने टाकलेला बॉल  मयांक अगरवालने एक्स्ट्रा कव्हरच्या दिशेने खेळून काढला. दोन रन काढण्याचं मयांक आणि ख्रिस जॉर्डनचं उद्दिष्ट होतं. त्यानुसार त्यांनी दोन रन्स धावून पूर्णही केल्या. परंतु अंपायर नितीन मेमन यांनी शॉर्ट रन असल्याचं कारण देत पंजाबला एकच रन दिली. बॅट्समनची बॅट क्रीझमध्ये टेकली नसेल तर शॉर्ट रन घोषित करतात आणि ती रन देत नाहीत. अंपायर मेमन यांनी शॉर्ट रन असल्याचं कारण देत पंजाबला एकच रन बहाल केली. रिप्लेतून शॉर्ट रन नसल्याचं सिद्ध झालं आणि सोशल मीडियावर चर्चेला उधाण आलं.

टीम इंडियाची माजी सलामीवीर वीरेंद्र सेहवागने सूचक ट्वीट करत या प्रकरणावर भाष्य केलं. मॅन ऑफ द मॅच साठी योग्य खेळाडूची निवड झालेली नाही. शॉर्ट रन देणाऱ्या अंपायरला मॅन ऑफ द मॅच मिळायला हवा. शॉर्ट रन नव्हतीच. दोन्ही संघांदरम्यानचं अंतर एका रनचंच होतं असं सेहवागने म्हटलं आहे.

टीम इंडियाचा माजी फास्ट बॉलर इरफान पठाणनेही शॉर्ट बॉलचं काय अशी विचारणा ट्वीटच्या माध्यमातून केली.

न्यूझीलंडचा माजी ऑलराऊंडर स्कॉट स्टायरिसने शॉर्ट रन देण्याचा निर्णय भयंकर असल्याचं म्हटलं आहे.

शॉर्ट रन देण्यासाठी अंपायर योग्य ठिकाणी नव्हते. कारण दुरून त्यांना ते टिपणं कठीण आहे. निर्णय देताना म्हणून चूक झाली असावी. तंत्रज्ञान उपलब्ध आहे तर निर्णय सुधारता आला असता असं सुदर्शन यांनी म्हटलं आहे.

नेटिझन्सनेही यावर टीका केली आहे. ही अंपायरिंग चूक आहे. किंग्ज इलेव्हन पंजाबला ही चूक महागात पडली. ख्रिस जॉर्डनची बॅट क्रीझमध्ये होती. अंपायर्सनी शॉर्ट रन दिली. त्या रननेच पंजाबचा घात केला असं मुफद्दल व्होरा यांनी म्हटलं आहे.

मैदानात अनेक कॅमेरे आहेत. अद्ययावत तंत्रज्ञान आहे पण तरीही अशी चूक होते. शॉर्ट रन नव्हतीच. किंग्ज इलेव्हनला ही चूक महागात पडली असं एका नेटिझनने म्हटलं आहे.

शॉर्ट रन नसताना शॉर्ट रन दिली. पहिल्या ओव्हरमध्ये वाईड असताना वाईड दिला नव्हता. हे काय आहे? असा सवाल रवी यांनी विचारला आहे.

शॉर्ट रनचा निर्णय थर्ड अंपायरला विचारायला हवा होता. दोन गुणांनी काय होतंय असं वाटू शकतं परंतु पंजाबला हा पराभव...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

पहिल्यावहिल्या जेतेपदाच्या प्रतीक्षेत असणाऱ्या दिल्ली आणि पंजाब यांच्यातली मॅच सुपर ओव्हरमध्ये गेली. दिल्लीने विजय मिळवला खरा पंजाबला महागात पडलेल्या शॉर्ट रनची चर्चा सोशल मीडियावर सुरू झाली.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शोएब अफताब

ओडिशाचा शोएब आफताब आणि उत्तर प्रदेशची आकांक्षा सिंह यांनी या परीक्षेत 100 टक्के गुण (720 पैकी 720) मिळवले आहेत.

पण, नॅशनल टायब्रेकर पॉलिसीअंतर्गत शोएब याला परीक्षेचा टॉपर घोषित करण्यात आलं आहे.

नीट परीक्षेची सुरुवात झाल्यापासून पहिल्यांदाच एखाद्या विद्यार्थ्याने पैकीच्या पैकी गुण मिळवले आहेत, हे विशेष.

ANI वृत्तसंस्थेने दिलेल्या माहितीनुसार, शोएबच्या घरात कुणीच डॉक्टर नाही. त्यामुळे आपण पहिला क्रमांक मिळवू, अशी अपेक्षा त्याला नव्हती. मात्र, आपण पास होऊन टॉप 100 किंवा टॉप 50 विद्यार्थ्यांमध्ये नक्की येऊ, असा विश्वास शोएबला होता.

कोरोनामुळे परीक्षा सतत पुढे ढकलली जात होती. यामुळे थोडा तणाव येत होता. पण मी स्वतःला शांत ठेवून संयम बाळगला. मिळालेल्या वेळेचा योग्य वापर करण्यावर मी भर दिला, असं शोएबने म्हटलं.

यावर्षी कोरोना संकटाच्या दरम्यान 13 सप्टेंबर रोजी NEET परीक्षा घेण्यात आली होती. या परीक्षेत 14.37 लाख विद्यार्थी सहभागी झाले.

नॅशनल टेस्टींग एजन्सीच्या माहितीनुसार, "दिल्ली आणि चंदीगढमधून सर्वाधिक विद्यार्थी (75 टक्क्यांहून जास्त) यशस्वी ठरले. याबाबत हरयाणा दुसऱ्या क्रमांकावर राहिलं.

यंदाच्या वर्षी पहिल्यांदाच एम्ससारख्या नामवंत संस्थेतील प्रवेशसुद्धा NEET मध्ये प्राप्त गुणांच्या आधारेही मिळणार आहे.

NEET चा निकाल इथे पाहू शकता :

राष्ट्रीय पात्रता प्रवेश परीक्षेचा (NEET) 16 ऑक्टोबर घोषित झाला होणार आहे. ज्या विद्यार्थ्यांनी NEET UG-2020 ही परीक्षा दिली असेल, त्यांना आपला निकाल राष्ट्रीय चाचणी एजन्सीच्या ntaneet.nic.in आणि https://www.nta.ac.in/ या दोन वेबसाईट्सवर पाहता येईल.

जन्मतारीख आणि रोल नंबर निकाल पाहण्यासाठी आवश्यक असेल.

JEE आणि NEET परीक्षा काय आहेत?

JEE म्हणजे जॉईंट एंट्रन्स एक्झामिनेशन. JEE-Mains आणि JEE-Advanced अशी दोन टप्प्यांत होणारी ही परीक्षा इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी अर्थात आयआयटीमध्ये प्रवेशासाठी महत्त्वाची मानली जाते. त्याशिवाय नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (NITs), इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजी (IIITs), इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स या संस्थांमध्येही या परीक्षेच्या आधारे प्रवेश दिला जातो.

तर NEET म्हणजे नॅशनल एलिजिबिलिटी कम एन्ट्रन्स टेस्ट ही वैद्यकीय अभ्यासक्रमासाठी आवश्यक प्रवेश परीक्षा आहे.

नॅशनल टेस्टिंग एजन्सी या केंद्रीय...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

वेद्यकीय अभ्यासक्रमात प्रवेश मिळवण्यासाठी दिल्या जाणाऱ्या नॅशनल एलिजिबिलिटी कम एंट्रन्स टेस्ट (NEET) परीक्षेचा निकाल लागला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शोएब मलिका पहिल्या बॉलवर आऊट करणारा हार्दिक पांड्या

भारताने प्रथम फलंदाजी करताना 336 धावा केल्या. प्रत्युत्तरादाखल खेळताना पाकिस्तानने सहा गडी गमावून 212 धावा केल्या. पावसामुळे लावण्यात आलेल्या डकवर्थ लुईस मेथडनुसार टीम इंडियाने 89 रन्सने बाजी मारली.

रोहित शर्माने 140 धावांची खेळी करत मोठ्या धावसंख्येचा पाया रचला. गोलंदाजीत विजय शंकर, हार्दिक पंड्या आणि कुलदीप यादव यांनी प्रत्येकी 2 विकेट्स घेत संघाच्या विजयात निर्णायक भूमिका बजावली.

त्यानंतर जगभरातल्या चाहत्यांनी एकच जल्लोष केला. पाहा मँचेस्टरमधली दृश्यं

पाकिस्तानचा डाव

टीम इंडियाने दिलेल्या 337 धावांचा पाठलाग करताना पाकिस्तानचा डाव काही काळ स्थिरावल्यानंतर कोसळू लागला आहे. पावसामुळे खेळ थांबला तेव्हा पाकिस्तानच्या 6 बाद 116 धावा झाल्या आहेत.

भुवनेश्वर कुमार दुखापतग्रस्त झाल्याने पाचारण करण्यात आलेल्या विजय शंकरने पहिल्याच बॉलवर इमाम उल हकला आऊट केलं. त्याने 7 धावा केल्या.

22 ओव्हर्समध्ये एका विकेटच्या मोबदल्यात शंभरी गाठली. चहलच्या गोलंदाजीवर षटकार खेचत फखर झमनने अर्धशतक पूर्ण केलं.

पण त्यानंतर पाकिस्तानच्या एकामागून एक तीन विकेट पडल्यामुळे पाकिस्तानची 129 वर पाच विकेट, अशी अवस्था झाली. यापैकी एक विकेट चहलच्या फिरकी बॉलवर गेली तर दोन हार्दिक पांड्याने टाकलेल्या भेदक बॉल्सवर गेल्या.

विजय शंकरने पाकिस्तानचा कर्णधार सर्फराझ अहमदला त्रिफळाचीत केलं. त्याने 12 धावा केल्या.

भुवनेश्वर कुमार दुखापतीमुळे उर्वरित सामन्यात खेळू शकणार नाही

मांडीच्या स्नायूंना झालेल्या दुखापतीमुळे भुवनेश्वनर पॅव्हेलियनमध्ये परतला. डाव्या पायाच्या मांडीचे स्नायू दुखावल्याने भुवनेश्वर या सामन्यात खेळू शकणार नाही असं समालोचकांनी सांगितलं.

भुवनेश्वरने 2.4 ओव्हर्समध्ये 8 रन्स देत पाकिस्तानच्या फखर झमन आणि इमाम उल हक यांना जखडून ठेवलं होतं. मात्र दुखापत गंभीर असल्याने तो या सामन्यात खेळू शकणार नाही.

दरम्यान मँचेस्टर पुढच्या दोन तासात पाऊस पडणार नाही असं इंग्लंडमधील वेधशाळेनं म्हटलं आहे. आमचे प्रतिनिधी विनायक गायकवाड यांचं ट्वीट -

दिनेश कार्तिकऐवजी विजय शंकरला प्राधान्य देण्यात आल्याने अनेकांनी टीका केली. जाणून घ्या कोण आहे विजय शंकर?

वर्ल्ड कप मध्ये पहिल्याच बॉलवर विकेट मिळवणारा विजय हा केवळ तिसरा बॉलर आहे. बर्म्युडाचा मलाची जोन्स आणि ऑस्ट्रेलियाचा इयान हार्वे यांनी आधी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

वर्ल्ड कप स्पर्धेतील बहुचर्चित लढतीत टीम इंडियाने पाकिस्तानवर 89 धावांनी विजय मिळवला. 140 धावांसह भारताचा डाव रचणारा रोहित शर्मा सामनावीर ठरला.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शोकाकुल कुटुंबीय

गावकऱ्यांनी लगेच काश्मीर खोऱ्यात मजुरीसाठी गेलेल्या आपापल्या नातेवाईंकांशी संपर्क केला. काही जण सुदैवी ठरले. मात्र, काही दुर्दैवी. अशाच काही दुर्दैवी लोकांपैकी एक आहेत अजिदा बीबी. त्यांचे पती कमरुद्दीन यांची कट्टरतावाद्यांनी हत्या केली.

सफरचंद तोडीच्या हंगामात या गावातून शेकडो तरुण दरवर्षी मजुरीसाठी काश्मीर खोऱ्यात जात असतात.

रात्री पोलिसांच्या एका पथकानेही जिल्ह्यातल्या बहालनगर आणि ब्राह्मणी गावांचा दौरा केला. काल रात्रीपासूनच या गावांमध्ये शोकाकुल वातावरण आहे.

बुधवारी सकाळपासूनच काँग्रेस नेते अधीर चौधरींसह वेगवेगळ्या राजकीय पक्षांची मंडळी पीडितांच्या घरी जाऊन सर्वतोपरी मदत करण्याचं आश्वासन देत आहेत. मुख्यमंत्री ममता बॅनर्जी यांनीदेखील या घटनेवर दुःख व्यक्त करत मदतीचं आश्वासन दिलं आहे.

पीडितांच्या कुटुंबीयांना भेटण्यासाठी आलेले राजकीय नेते

मुर्शिदाबादच्या सागरदिघी ठाण्याचे प्रभारी सुमित विश्वास यांनी सांगितलं, "बहालनगर गावातून तिथे गेलेले 15 मजूर एकाच घरात भाड्याने राहत. मंगळवारी संध्याकाळी कट्टरतावाद्यांनी त्यांना घराबाहेर काढत अंदाधुंद गोळीबार केला. यात पाच मजुरांचा जागीच मृत्यू झाला."

"मृतांमध्ये रफिक शेख (28), कमरुद्दीन शेख (30), नईमुद्दीन शेख (30), मुरसालिम शेख (30) आणि रफिकुल शेख (30) यांचा समावेश आहे. याशिवाय जहिरुद्दीन गंभीर जखमी झाले आहेत. अनंतनागमधल्या हॉस्पिटलमध्ये त्यांची मृत्यूशी झुंज सुरू आहे."

मृतांमध्ये सर्वात दुर्दैवी ठरले कमरुद्दीन शेख. ते बुधवारीच (30 ऑक्टोबर) घरी परतणार होते.

कमरुद्दीन यांच्या पत्नी अजिदा बीबी सांगतात, "सोमवारीच त्यांच्याशी बोलणं झालं होतं. त्यांनी तिथे परिस्थिती खराब असल्याचं सांगत बुधवारी ट्रेनने घरी परतणार असल्याचं म्हटलं होतं. मंगळवारी रात्री टीव्हीवर बातमी बघितल्यानंतर त्यांना खूप फोन केले. मात्र, काहीच उत्तर मिळालं नाही."

मध्यरात्रीनंतर गावात पोलीस आले. तेव्हा त्यांचा संशय आणखी बळावला. मात्र, रात्री पोलिसांनी मृतांच्या कुटुंबीयांना कुठलीच अधिकृत माहिती दिली नाही.

पश्चिम बंगालहून अनेकजण काश्मीरला कामासाठी स्थलांतर करतात

कमरुद्दीन यांचे नातलग फिरोज शेख सांगतात, "खोऱ्यात अशांततेचं वातावरण असल्यामुळे कमरुद्दीन यांची यावर्षी तिथे जायची इच्छा नव्हती. मात्र, इतर सगळे जाणार असल्याने तो 15 दिवस जाण्यासाठी तयार झाला. इथे परतल्यावर...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

काश्मीर खोऱ्यात कट्टरतावाद्यांनी पाच मजुरांची हत्या केल्याची बातमी मंगळवारी (29 ऑक्टोबर) रात्री उशीरा टीव्ही चॅनेल्स आली आणि तिथून हजारो किलोमीटर दूर पश्चिम बंगालमधल्या मुर्शिदाबाद जिल्ह्यातल्या दोन गावांमध्ये भयाण शांतता पसरली.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शोकाकुल नातेवाईक

संसर्ग कसा वाढत गेला?

भारतात कोव्हिड-19 चा संसर्ग मार्च महिन्याच्या मध्यापासून वाढत गेला आणि बघता बघता तो वेगाने पसरला. 30 एप्रिलपर्यंत कोव्हिड संसर्गात विक्रमी वाढ झालेली दिसली. देशात दिवसाला चार लाखांपर्यंत रुग्णांची नोंद होऊ लागली.

पुढे यात काहीशी घट झाली आणि 3 मे रोजी दिवसाला 3 लाख 60 हजार रुग्ण आढळले. त्यामुळे भारतात कोव्हिडच्या दुसऱ्या लाटेने उच्चांक गाठून आता ही लाट ओसरायला सुरुवात झाली, असं मानलं जाऊ लागलं.

मात्र गेल्या काही दिवसात रुग्णसंख्या पुन्हा वाढली. आठवड्यांची आकडेवारी बघितली तर सोमवारी आकडेवारीत घट होत असल्याचं दिसतं.

बुधवार, 5 मे रोजी देशात 4.12 लाख रुग्णांची नोंद झाली. सात दिवसांच्या संसर्ग दराची सरासरी बघितल्यास त्यातही वाढ दिसतेय.

चाचण्या वाढल्याने रुग्णसंख्येत वाढ?

कोरोना विषाणू किती पसरला आहे याचा योग्य अंदाज बांधायचा असेल तर त्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर चाचण्या करणं गरजेचं असतं.

देशात दररोज 2 कोटी चाचण्या होत आहेत. मात्र, या महिन्याच्या सुरुवातीला ही संख्या 15 लाखांपर्यंत घसरली.

मात्र, बुधवार, 5 मे रोजी यात पुन्हा सुधारणा झाली आणि त्या दिवशी पुन्हा एकदा 2 कोटी चाचण्या घेण्यात आल्या.

चाचण्या तात्पुरत्या कमी केल्यामुळेच मे महिन्याच्या सुरुवातीला रुग्णसंख्येत घट दिसली.

जागतिक आरोग्य संघटनेचे (WHO) सल्लागार आणि अर्थतज्ज्ञ डॉ. रिजो जॉन म्हणतात, "गेल्या वर्षीच्या पीकमध्येदेखील सप्टेंबर महिन्यात जवळपास हाच पॅटर्न दिसला होता."

"भारतात रोज जवळपास 1 लाख रुग्ण आढळू लागल्यावर चाचण्या कमी करण्यात आल्या होत्या."

 5 मे 2021 पर्यंतची आकेडवारी

केंद्रीय प्रशासनाने देशातल्या काही राज्यांमध्ये रुग्णसंख्या कमी होत असल्याचं सांगितलं त्यावेळी महाराष्ट्र, गुजरात, तेलंगणा आणि राजधानी दिल्लीत चाचण्याचं प्रमाणही घसरलं होतं.

एप्रिल महिन्यात राजधानी दिल्लीत दररोज जवळपास 1 लाख चाचण्या व्हायच्या. त्यावेळी जवळपास 16 हजार रुग्ण आढळायचे.

मात्र, एप्रिलच्या शेवटी-शेवटी रुग्णसंख्या 55 टक्क्यांनी वाढली तेव्हा चाचण्या 20 टक्क्यांनी कमी करण्यात आल्या. यावरून प्रत्यक्ष संसर्ग किती मोठ्या प्रमाणात पसरला असेल, याचा अंदाज येतो.

अशाच प्रकारचा ट्रेंड गुजरात आणि तेलंगणा राज्यांमध्येही दिसला.

चाचण्यांच्या क्षमतेवर प्रचंड दबाव असल्याचं स्पष्ट जाणवतं, असं डॉ. जॉन सांगतात. ते म्हणतात, आरोग्य...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

भारतात कोरोनाच्या दुसऱ्या लाटेने थैमान घातलं. मात्र, अनेक भागांमध्ये दुसरी लाट ओसरत असून कोरोनाचा संसर्ग होण्याचं प्रमाण कमी होत असल्याचा दावा सरकारकडून करण्यात येतोय.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शोपिया भागात राजस्थानच्या एका ट्रक ड्रायव्हरला मारण्यात आलं आणि सफरचंद बागेच्या मालकाला मारहाण करण्यात आल्यानं तातडीनं एसएमएस सेवा बंद करण्याचा निर्णय घेण्यात आल्याचं समजतंय.

जम्मू-काश्मीरला विशेष राज्याचा दर्जा देणारं 370 कलम 5 ऑगस्टपासून हटवण्यात आलं. यावेळी काश्मीर खोऱ्यात अनेक निर्बंध लादण्यात आले होते, यात मोबाईल सेवाही बंद ठेवण्यात आल्या होत्या.

काश्मीर खोऱ्यात पोस्टपेड मोबाईल सेवांवर लादण्यात आलेले निर्बंध सोमवार पासून उठवले जातील, असं सरकारतर्फे शनिवारी जाहीर करण्यात आलं होतं.

प्रशासनाचे प्रवक्ते रोहीत कंसल श्रीनगरमध्ये आयोजित पत्रकार परिषदेत बोलत होते. ते म्हणाले की, "काश्मीरच्या सर्व दहा जिल्ह्यांमध्ये सोमवारी दुपारी बारा वाजल्यापासून पोस्टपेड मोबाईल सेवा सुरू करण्यात येतील." त्यांच्या मते 40 लाख पोस्टपेड मोबाईल कार्यरत होणार होते.

श्रीनगरमध्ये राहणाऱ्या सज्जाद अहमद यांनी तब्बल 70 दिवसांनंतर बडगाममधल्या आपल्या कुटुंबीयांशी संपर्क साधला.

सज्जाद बीबीसीशी बोलत होते, "मी इथे श्रीनगरमध्ये कामानिमित्त राहातो. मी मूळ बडगामचा आहे. गेल्या 70 दिवसांमध्ये पहिल्यांदा मी माझ्या घरातल्या लोकांशी बोलू शकलो आहे. माझ्या बहिणीनं फोन उचलला. मला आणि घरच्यांना फारच आनंद झाला होता. सेवासुविधा बंद असल्यामुळे आमचं एकमेकांशी बोलणंही होऊ शकलेलं नव्हतं. नोकरी असल्यामुळे मला घरीही जाता येत नव्हतं. सार्वजनिक वाहतूक सेवा नसल्यामुळेसुद्धा गैरसोय होती."

70 दिवस फोनशिवाय कसे गेले, असं विचारलं असता सज्जाद म्हणाले, "मला शब्दांत सांगताच येत नाहीये. एखाद्या गोष्टीची प्रचंड सवय लागलेली असताना ती अशी हातातून निघून जाणं काय असतं याचा तुम्ही विचार करू शकता. फोनचंही असंच झालं होतं. कुटुंबीयांशी बोलून मला आता कुठे बरं वाटतंय जरा. माझ्या घरी फक्त लँडलाइन आहे."

इंटरनेट नसल्यानं निराशा

सज्जद म्हणाले, "मोबाईल बंद असल्याने संपर्क साधणं फार अवघड होतं. घरच्या लँडलाइनवर मी तसं दोनदा बोललो होतं. पण मोबाईल फोन सुरू झाल्यानं मला फारच छान वाटतंय. हा आनंद शब्दांत व्यक्त करता येत नाही."

मंजूर अहमद यांचं जिओ पोस्टपेड कनेक्शनसुद्धा सुरू झालं आहे. पण अद्याप इंटरनेट सुरू न झाल्यानं ते निराश आहेत.

मंजूर सांगतात, "मी पर्यटन क्षेत्राशी संबंधित काम करतो. इंटरनेट नसेल तर काम कसं करणार. इंटरनेट नसेल तर बिलं कशी भरणार. पोस्टपेड कनेक्शनसाठी रिचार्ज तरी कसं...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

काश्मीरमध्ये तब्बल अडीच महिन्यांनंतर सोमवारी दुपारी 12 वाजता मोबाईल सेवा सुरु करण्यात आल्या. परंतु काही तास उलटत नाहीत तोच मोबाईल सेवांमधील एसएमएस सेवा बंद करण्यात आल्या आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शोभा कांबळे

शिवाय, ठाणे, नवी मुंबई, कल्याण-डोंबिवली, अंबरनाथसारख्या शहरांमध्ये वाढती रुग्णसंख्या पाहता लॉकडाऊन आणखी कडक करण्यात आलाय. यामुळे निर्माण झालेल्या संभ्रमात अडकल्या आहेत राज्यातल्या हजारो मोलकरणी.

त्यांना घरकामासाठी इमारतीमध्ये प्रवेश द्या अशा सूचना सहकार खात्यानं दिल्या आहेत.

26 जून 2020 रोजी सरकारने सहकार विभागाला एक पत्रक पाठवून स्पष्ट केलंय की, कोव्हिड-19च्या पार्श्वभूमीवर लॉकडॉऊनमध्ये सरकारकडून घरकामासाठी येणाऱ्या महिलांना इमारतीत प्रवेशापासून प्रतिबंधित केलेले नाही, "काही गृहनिर्माण संस्थेचे पदाधिकारी संस्थेच्या स्तरावर शासनाच्या निर्देशाच्या विपरित नियमावली तयार करत असल्याचं शासनाच्या निदर्शनास आलं आहे. तरी या सूचनांच्या विपरीत गृहनिर्माण संस्थांनी नियम तयार करू नयेत," अशी सूचना गृहनिर्माण संस्थांना देण्यात आली आहे.

पण यामुळे हाऊसिंग सोसायट्यांच्या कमिट्या संभ्रमात आहेत. एखाद्या भागात रुग्णसंख्या वाढत असली आणि बाहेरून येणाऱ्या मोलकरणींना परवानगी दिली तर रहिवासी आणि मोलकरीण अशा दोघांचं आरोग्य धोक्यात येईल, असं काही सोसायट्यांचं म्हणणं आहे.

दुसऱ्या बाजूला गेल्या तीन महिन्यांपासून हाताला काम नसल्याने मोलकरणींच्या घरातली आर्थिक परिस्थिती अत्यंत बिकट होत चालली आहे. त्यामुळे राज्यातल्या या 25-30 हजार मोलकरणी आता आपल्या समस्या मांडणारी पत्र मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांना पोस्टाद्वारे या आठवड्यात पाठवणार आहेत.

मोलकरणींचे प्रश्न

साधारण मार्च महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यापासून लोकांनी मोलकरणींना कामावर येऊ नका, असा निरोप दिला. याला आता तीन महिने उलटले आणि सरकारनेही आता बऱ्यापैकी दुकानं-कार्यालयं सुरू करण्याला परवानगी दिली आहे. मात्र मोलकरणींच्या बाबतीत काही निर्णय आले, तर काही प्रमाणात संभ्रम कायम आहे. त्यातच त्यांच्या घरातली आर्थिक आणि मानसिक परिस्थिती आता बिकट होऊ लागली आहे.

मोलकरणींच्या रोजगारावर गदा आली आहे.

मोलकरणींना घरकामासाठी जाता येत नसल्याची तीन प्रमुख कारणं आहेत. पहिलं कारण म्हणजे, स्वत: घर मालक त्यांना कामावर बोलवत नाहीत. दुसरं म्हणजे, हाऊसिंग सोसायट्या इमारतीमध्ये मोलकरणींना प्रवेश देत नाहीत. तिसरं कारण, म्हणजे मोलकरीण कंटेनमेंट झोनमध्ये वास्तव्यास असेल तर तिला तिथून बाहेर पडण्याची परवानगी नाही.

यापैकी सर्वाधिक आक्षेप घेतला जातोय हा दुसऱ्या कारणावर, म्हणजेच घरमालकांची परवानगी...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

एकीकडे महाराष्ट्र सरकार पुनश्च हरीओम म्हणत 'मिशन बिगिन अगेन' अंतर्गत कामकाज सुरू करत आहेत. तर दुसरीकडे राज्यातला लॉकडॉऊन 31 जुलैपर्यंत वाढवण्यात आला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: शोभा फडणवीस, देवेंद्र फडणवीस आणि तन्मय फडणवीस

तन्मय फडणवीस यांचे वय 45 वर्षांहून कमी आहे तसंच ते फ्रंटलाईन वर्कर नाहीत. तेव्हा त्यांना लस कशी घेता आली? असा प्रश्न विचारला जात आहे.

लस घेतानाचा फोटो तन्मय यांनी आपल्या इन्स्टाग्राम अकाऊंटवर पोस्ट केला होता. लशीचा दुसरा डोस घेत आहोत असा संदेश त्यांनी फोटोसोबत दिला होता. नंतर ही पोस्ट डिलीट करण्यात आली. पण तोपर्यंत फोटोचे स्क्रिनशॉट ट्वीटर, फेसबुक आणि इन्स्टाग्रामवर व्हायरल झाले.

काँग्रेसनेही यावरून देवेंद्र फडणवीस यांच्यावर निशाणा साधला आहे. भाजपकडे रेमडेसिवीरप्रमाणे लसींचाही साठा आहे का? असा प्रश्न काँग्रेसने विचारला आहे.

प्रदेश काँग्रेसने यासंदर्भात ट्वीट केलं आहे. "45 वर्षांवरील लोकांनाच लस देण्याची अट मोदी सरकारने घातली आहे. असं असताना फडणवीसांच्या 45 वर्षांपेक्षा कमी वय असलेल्या पुतण्याला लस मिळतेच कशी? भाजपच्या कुटुंबीयांचा जीव महत्त्वाचा मग इतर लोक किडेमुंग्या आहेत का? त्यांच्या जीवाची काहीच किंमत नाही का?" अशी टीका काँग्रेसने केली आहे.

देवेंद्र फडणवीस यांचे स्पष्टीकरण

तन्मय फडणवीस यांनी  कोरोना लस कोणत्या निकषात घेतली याबाबत आपल्याला कल्पना नसल्याचं देवेंद्र फडणवीस यांनी म्हटलं आहे.

ते म्हणाले, "तन्मय फडणवीस हा माझा दूरचा नातेवाईक आहे.  लस जर मार्गदर्शक तत्त्वांप्रमाणे असेल तर हरकत नाही. पण पात्रतेच्या निकषात नसेल, तर सर्वथा अयोग्य आहे. निकषात पात्र नसल्याने माझी पत्नी आणि मुलगी यांचे लसीकरण अद्याप झालेले नाही. आज जरी 18 वर्षांपेक्षा सर्वांना लस घेण्याची परवानगी देण्यात आली असली तरी नियम सर्वांनीच पाळलेच पाहिजे, हे माझे ठाम मत आहे." असं स्पष्टीकरण देवेंद्र फडणवीस यांनी दिलं आहे.

कोण आहेत तन्मय फडणवीस?

तन्मय फडणवीस हे माजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे पुतणे आहेत. माजी मंत्री शोभा फडणवीस यांचे पुत्र अभिजीत फडणवीस यांचा तन्मय हा मुलगा आहे. शोभा फडणवीस या देवेंद्र फडणवीस यांच्या काकू आहेत.

इन्स्टाग्राम अकाऊंटवर तन्मय यांनी आपली ओळख पब्लिक फिगर अशी केली आहे, तर ट्वीटवर त्यांनी आपण अभिनेता असल्याचं म्हटलं आहे.

सोशल मीडियावर ट्रोल

सोशल मीडियावर युजर्सनीही देवेंद्र फडणवीस यांच्यावर टीकेची झोड उठवली आहे. नेपोटिझम, वशीलेबाजी, #चाचाविधायकहैहमारे असे हॅशटॅग वापरून कॉमेन्ट्ससह मोठ्या संख्येने युजर्स देवेंद्र फडणवीस यांना ट्रोल करताना...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

माजी मुख्यमंत्री आणि विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस वादाच्या भोवऱ्यात अडकले आहेत. त्यांचे तरुण पुतणे तन्मय फडणवीस यांनी कोरोना प्रतिबंधक लस घेतल्याचा फोटो सोशल मीडियावर व्हायरल झाला आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्री आणि गोपी हिंदुजा यांची संपत्ती 1.356 बिलियन पौंडाने वाढली आहे. गेल्या वर्षी त्यांच्या संपत्तीचा आकडा 22 बिलियन पौंड इतका होता.

एका रासायनिक कंपनीचे संस्थापक सर जिम रॅटक्लिफ यांनी या यादीत सर्वोच्च स्थान पटकावलं होतं. आता त्यांचा तिसरा क्रमांक आहे.

वॅलरी मोरन या कृष्णवर्णीय उद्योजिकेने पहिल्यांदाच या श्रीमंतांच्या यादीत स्थान मिळवलं आहे.

हिंदुजा ग्रुपची स्थापना 1914 मध्ये झाली. तेल, गॅस, बँकिंग आणि आयटी आणि रिअल इस्टेट क्षेत्रात त्यांनी ठसा उमटवला आहे. त्यांच्या व्यवसायाची सुरुवात मुंबई आणि कराचीमध्ये झाली. इराणमध्ये 1919 ला आंतरराष्ट्रीय पातळीवर त्यांनी आपला व्यवसाय नेला.

श्री (वय 83) आणि गोपी (79) हे हिंदुजा चार बंधूंपैकी दोन भाऊ लंडनहून कामकाज पाहतात. प्रकाश हे जिनिव्हातून तर अशोक हे भारतातून कंपनीचा कारभार चालवतात. अशोक लेलँड, इंड्सलँड बँक यासारख्या कंपन्यांची मालकी त्यांच्याकडे आहे. मुंबईतील हिंदुजा हॉस्पिटलही त्यांच्या मालकीचं आहे.

यापूर्वी 2014 आणि 2017 मध्ये श्री आणि गोपी या दोन्ही भावांचं नाव या यादीत  झळकलं होतं.

या यादीत 1000 व्यक्तींचा समावेश होतो. जमीन, मालमत्ता किती आहे यावरून ही यादी तयार होते. तसंच विविध कंपन्यांमधील शेअर्स किती आहेत या गोष्टीही लक्षात घेतल्या जातात असं संडे टाइम्सचं मत आहे. लोकांच्या बँक खात्यात असलेला पैसा यात मोजला जात नाही.

डेविड आणि सिमन रिबेन यांनी कार्पेट आणि भंगारातून त्यांचा व्यवसाय उभा केला. त्यांचा या यादीत दुसरा क्रमांक आहे. त्यांची एकूण संपत्ती 18.664 बिलियन डॉलर आहे.

जिम रॅटक्लिफ

गेल्यावर्षीच्या यादीत सर्वोच्च स्थान पटकावणाऱ्या सर जिम रॅटक्लिफ यांनी आयनिओस केमिकल फर्मची स्थापना केली. त्यांच्या संपत्तीत 9.2 बिलियन पौंडची घट झाली असं या वृत्तपत्राचं म्हणणं आहे.

संडे टाइम्सने जाहीर केलेली श्रीमंतांची यादी 2019 (टॉप टेन)

1)श्री आणि गोपी हिंदुजा (उद्योग आणि फायनान्स) 22 अब्ज पौंड

2)डेव्हीड आणि सायमन रुबेन (प्रॉपर्टी आणि इंटरनेट) 18.7 अब्ज पौंड

3)सर जिम रॅटक्लिफ (रसायन) 18.2 अब्ज पौंड

4)लेन ब्लावाट्निक (गुंतवणूक, संगीत आणि माध्यमं) 14.4 अब्ज पौंड

5)सर जेम्स डायसन अँड फॅमिली (हाऊसहोल्ड गुडस आणि तंत्रज्ञान) 12.6 अब्ज पौंड

6)कर्स्टन आणि जॉर्न राउजिंग (गुंतवणूक) 12.3 अब्ज पौंड

7)शार्लिन डी कार्वालो-हेन्केन- (बँकिंग) 12 अब्ज पौंड

8)अलीशर...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

यूकेमधील श्रीमंतांच्या यादीत हिंदुजा बंधूंनी तिसऱ्यांदा स्थान पटकावलं आहे. संडे टाइम्सने ही यादी प्रकाशित केली आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्री रेड्डी

गेल्या आठवड्यात हैद्राबादच्या फिल्म नगरमध्ये मुव्ही आर्टिस्ट्स असोसिएशनसमोर त्यांनी कथित लैंगिक शोषणाविरोधात अर्धनग्न होऊन आंदोलन केलं.

श्री रेड्डी म्हणतात की आपला आवाज जनता आणि सरकारपर्यंत पोहोचवण्यासाठी त्यांच्याकडे याशिवाय दुसरा पर्याय उरला नव्हता.

"चित्रपटसृष्टीतले काही लोक तसंही मला नग्न फोटो आणि व्हीडिओ पाठवायला सांगतात. मग मी सार्वजनिकरीत्याच कपडे काढून का बसू नये?" असा उद्विग्न प्रश्न त्या विचारतात.

सवंग प्रसिद्धीसाठी?

श्री रेड्डी यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात एका प्रादेशिक चॅनलमध्ये वृत्त निवेदक म्हणून केली होती. पाच वर्षांपूर्वी त्यांनी चित्रपटसृष्टीत प्रवेश केला. त्यांनी काही तेलुगू चित्रपटांमध्ये छोट्यामोठ्या भूमिका केल्या आहेत, पण या आंदोलनानंतर त्या प्रसिद्धीच्या झोतात आल्या.

लैंगिक अत्याचार झाल्याचा कोणताही पुरावा त्यांनी दिलेला नाही तसंच त्यांनी पोलिसात तक्रारसुद्धा केलेली नाही. त्यामुळे फक्त प्रसिद्धीसाठी त्या हे सगळं करत आहेत का, असाही प्रश्न विचारला जात आहे. सवंग प्रसिद्धीसाठी प्रसारमाध्यमांनी त्यांना हे पाऊल उचलण्यासाठी उद्युक्त केलं का?

या दोन्ही प्रश्नांचं ते नकारार्थी उत्तर देतात.

श्री रेड्डी

तेलुगू चित्रपटसृष्टीला टॉलिवूड म्हणतात. बॉलिवूड आणि तामिळ चित्रपटसृष्टीनंतर टॉलिवूड ही भारतातली सगळ्यांत मोठी चित्रपटसृष्टी आहे.

सेंट्रल बोर्ड ऑफ फिल्म सर्टिफिकेशनच्या (CBFC) एका अहवालानुसार 2015-2016 मध्ये हैद्राबादेत निर्मित 269 चित्रपटांना प्रमाणपत्र देण्यात आलं.

कास्टिंग काउचची प्रकरणं होतात, पण ती कायम दाबली जातात. या क्षेत्रातले लोकसुद्धा त्याविषयी फारसं बोलताना दिसत नाहीत.

माधवी लता या तेलुगू अभिनेत्रीनं 2017 साली बीबीसीला दिलेल्या एका मुलाखतीत म्हटलं होतं, "जेव्हा एखाद्या अभिनेत्याला किंवा अभिनेत्रीला एखादी भूमिका दिली जाते तेव्हा विचारलं जातं की त्या बदल्यात काय मिळेल?"

श्रेष्ठा

उदयोन्मुख गीतकार श्रेष्ठा यांनीही काही धक्कादायक खुलासे केले. त्यांनी सांगितलं की फक्त पुरुषच नाही तर कधीकधी स्त्रियांकडूनसुद्धा अशा प्रकारचा धोका असतो. "एकदा एका चित्रपट निर्मात्याच्या बायकोने मला त्यांच्या पतीची लैंगिक इच्छा पूर्ण करणार का, अशी विचारणा केली होती."

स्त्रियांची अब्रू वेशीला?

हॉलिवुडसुद्धा हार्वी वाईनस्टीन या चित्रपट निर्मात्यावर झालेल्या आरोपांमुळे हादरलं. न्यूयॉर्क...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"मला अगदी सर्वांसमोर कपडे काढून बसावं लागलं. पण मला असं का करावं लागलं, याबदद्ल कोणीच लक्ष देत नाहीये. मी एकटी लढतेय," हे शब्द आहेत तेलुगू अभिनेत्री श्री रेड्डी मल्लिडी यांचे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्री श्री रविशंकर

गरज भासल्यास या समितीमध्ये आणखी सदस्यांचा समावेश करता येऊ शकतो, असंह सुप्रीम कोर्टाने म्हटलं आहे.

'आर्ट ऑफ लिव्हिंग'चे संस्थापक श्री श्री रविशंकर यांनी या आधीही अयोध्या प्रश्न सोडवण्यासाठी मध्यस्थी करण्याची तयारी दर्शविली होती. अयोध्या प्रश्न सुटला नाही तर भारताचा सीरिया होईल, असं वादग्रस्त वक्तव्य त्यांनी आधी केलं होतं.

मार्च 2018 मध्ये NDTVशी बोलताना ते म्हणाले होते, "जर न्यायालयानं सांगितलं की या जागेवर बाबरी मशीद होती, तर लोक ते मान्य करतील का? 500 वर्षांपासून मंदिराची लढाई लढणाऱ्या बहुसंख्यासाठी ही कडू गोळी सारखं असेल. अशा परिस्थितीमध्ये हिंसाचार होऊ शकतो. मुस्लिमांसाठी हे श्रद्धास्थळ नाही. मुस्लिमांनी सद्भावनेतून ही जागा सोडून द्यावी."

पण वादग्रस्त विधान करण्याची ही त्यांची पहिलीच वेळ नव्हती. याआधीही ते काही न काही कारणास्तव वादाच्या भोवऱ्यात सापडले आहेत.

1. यमुनेच्या काठी कार्यक्रम

त्यांच्याबद्दलचा पहिला मोठा वाद झाला तो दिल्लीत यमुनेच्या काठावर त्यांनी आयोजित केलेल्या वर्ल्ड कल्चरल फेस्टिवलमुळे. राष्ट्रीय हरित लवादानं या कार्यक्रमामुळे यमुनेच्या काठाचं नुकसान झाल्याचा निवाडा देत आर्ट ऑफ लिव्हिंग या संस्थेला दंड ठोठवला.

मार्च 2016मध्ये राष्ट्रीय हरित लवादानं अटींसह या कार्यक्रमाला परवानगी दिली होती. पण आर्ट ऑफ लिव्हिंगने हा दंड भरला नाही.

राष्ट्रीय हरीत लवादाच्या तज्ज्ञांच्या अहवालात पर्यावरणाचं न भरून येणारं नुकसान झाल्याचं म्हटलं होतं.

2. 'तालिबानशी बातचीत व्हावी'

सहा वर्षांपूर्वी त्यांनी पाकिस्तानची राजधानी इस्लामाबाद इथं आश्रमाचं उद्घाटन केलं होतं. त्यावेळी बीबीसीशी बोलताना ते तालिबान आणि इतर जहालवादी संघटनांशी चर्चा करण्याची तयारी असल्याचं त्यांनी म्हटलं होतं.

ते म्हणाले होते, "कोणत्या ना कोणत्या मार्गानं लोकांमधलं अंतर कमी झाला पाहिजे, अशीच माझी इच्छा आहे. मला शांती आणि सुखाची नवी लाट यावी असं वाटतं."

3. समलैंगिकतेवर विधान

श्री श्री रविशंकर यांनी समलैंगिकतेवर केलेल्या विधानामुळे ही वाद झाला होता. समलैंगिकता ही अशी प्रवृत्ती आहे जी नंतर बदलता येते, असं वक्तव्य त्यांनी केलं होतं.

4. 'अध्यत्माच्या अभावाने आत्महत्या'

एप्रिल 2017मध्ये त्यांनी शेतकऱ्यांच्या आत्महत्येवर वक्तव्य केलं होतं. आध्यात्माच्या कमतरतेमुळे शेतकरी आत्महत्या करत आहेत, असं ते बोलले होते.

5....\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

अयोध्येतील राम मंदिराचा प्रश्न सोडवण्यासाठी सुप्रीम कोर्टाने शुक्रवारी तीन मध्यस्थांची नियक्ती केली आहे. निवृत्त न्यायाधीश खफीफुल्लाह यांच्या अध्यक्षतेखाल नेमलेल्या या समितीमध्ये श्री श्री रविशंकर आणि ज्येष्ठ वकील श्रीराम पांचू यांचाही समावेश आहे.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्री श्री रविशंकर

साधारणत: निवडणुकीच्या काळात किंवा 6 डिसेंबरच्या आसपास असे प्रकार होतात. हा दिवस अनेक लोक 'शौर्य दिवस' तर काही जण दु:खाचा दिवस म्हणून साजरा करतात.

पण या वेळेला इथे तिसरं काहीतरी होणार आहे.

अनेक प्रयत्न झाले पण तोडगा नाही

मागच्या दीडशे वर्षांत या प्रकरणावर तोडगा काढण्यासाठी कमीत कमी नऊ वेळा प्रयत्न करण्यात आले, पण त्यातून काहीही निष्कर्ष निघाला नाही. पण या अपयशामुळे काही अनुभव नक्कीच गाठीशी आले.

श्री श्री रविशंकरसुद्धा हाच तोडगा शोधण्यासाठी अयोध्येचा दौरा करत आहेत. त्यांनी उत्तर प्रदेशच्या मुख्यमंत्र्याशीसुद्धा चर्चा केली आहे.

या प्रकरणी त्यांनी आधीच अनेक पक्षांशी चर्चा केली आहे. तेव्हा यामागे कोणती राजकीय प्रेरणा आहे का हे सांगता येत नाही.

गुजरात निवडणुका आणि सर्वोच्च न्यायालयाची सुनावणी

गुजरातमध्ये काँग्रेस पक्षाने दलित, ओबीसी, आणि पाटीदार समाजाला हिंदू धर्मात होणाऱ्या अंतर्विरोधाचं हत्यार बनवलं आहे. हिंदू अस्मिता जागवणं हे त्यावरचं एकमेव उत्तर आहे.

गुजरातमध्ये भाजपवर दबाव वाढला तर या धार्मिक ध्रुवीकरणाचा ते हत्यार म्हणून वापर करतील. त्यामुळे अयोध्येत होणाऱ्या घटनांचा अर्थ निवडणुकीपुरता मर्यादित नाही.

गुजरात निवडणुकीपेक्षासुद्धा सर्वोच्च न्यायालयात होणारी सुनावणी हे एक मोठं कारण आताच्या अयोध्या विषयामागे आहे. अलाहाबाद उच्च न्यायालयाच्या 2010 च्या निर्णयावर सर्वोच्च न्यायालयात 13 याचिका प्रलंबित आहेत. आता त्यांच्यावर सुनावणी होणार आहे.

काही निरीक्षकांचा अंदाज आहे की, पक्षाला 2019च्या आधी तिथे राम मंदिर बांधायचं आहे. काही महिन्यांपूर्वी सुब्रमण्यम स्वामी यांनी ट्वीट केलं होतं की, रामजन्मभूमीच्या प्रश्नावर काही तोडगा निघाला नाही तर 2018 साली थेट राम मंदिर उभारलं जाईल.

दाव्यात किती तथ्य?

स्वामींच्या मते, तेव्हापर्यंत संसदेच्या दोन्ही सदनांत भाजपकडे बहुमत असेल. त्यावेळेला कायदा बनवून राम मंदिर उभारलं जाईल. हे ट्वीट म्हणजे हवेत बाण मारण्याचा प्रकार असल्याचं जरी मानलं तरी ते अशक्यसुद्धा नाही.

भाजपचे खासदार साक्षी महाराज मागे काही दिवसांपूर्वी म्हणाले होते की भाजप 2019 च्या निवडणूकीत मंदिराचं बांधकाम सुरू केल्यावरच उतरेल. त्यामुळे पक्षाच्या काही स्तरांत मंदिर उभारण्याबद्दल चर्चा सुरू आहे असं दिसतं.

न्यायालयीन तोडगा

न्यायालयीन तोडगा मात्र अशक्य आहे. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाशी निगडित...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

श्री श्री रविशंकर यांनी उचलेला राम मंदिराचा मुद्दा पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे. पण या मुद्द्याच्या समांतर पद्धतीने काय होतं आहे हेसुद्धा पाहावं लागेल आणि या सगळ्या हस्तक्षेपाला संघाचं आणि सरकारच्या ज्येष्ठ नेतृत्वाचं समर्थन आहे का हेसुद्धा बघावं लागेल.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्रीदेवी

ती बातमीच एवढी धक्कादायक होती की अनेकांचा त्यावर विश्वासच बसला नाही. अनेक जण तर ती अफवाच असावी असं म्हणत होते, तर इतर काही जण ती अफवाच ठरावी, अशी प्रार्थना करत होते.

पण काही वेळातच ही बातमी खरी असल्याचं समोर आलं. वयाच्या अवघ्या 54व्या वर्षी श्रीदेवी यांनी या जगाचा निरोप घेतला.

त्या दुबई इथं मोहित माहवाह या त्यांच्या भाच्याच्या लग्नाला गेल्या होत्या आणि तिथंच त्यांचं 'कार्डिअक अरेस्ट' झालं.

सडपातळ बांध्याच्या श्रीदेवींचं हृदय एकाएकी बंद पडेल असं कुणाला तरी वाटलं होतं का?

'कार्डिअॅक अरेस्ट' आहे तरी काय?

पण 'कार्डिअॅक अरेस्ट' असतं तरी काय? मानवी शरीरासाठी ते इतकं धोकादायक कसं असू शकतं आणि हार्ट फेल किंवा हृद्यविकाराच्या झटक्यापेक्षा ते वेगळं कसं असतं?

Heart.org या संस्थेनुसार 'कार्डिअॅक अरेस्ट' होतं आणि शरीराकडून त्याविषयी कुठलाही संकेत मिळत नाही.

याचं मुख्य कारण हृदयात होणारी इलेक्ट्रिकल गडबड आहे, जी हृद्याच्या ठोक्यांचं ताळमेळ बिघडवते.

यामुळे हृदयाच्या रक्त पंप करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम होतो आणि त्यामुळे मेंदू किंवा इतर अवयवांपर्यंत रक्त पोहोचवण्यात अडथळे निर्माण होतात.

अशा वेळी काही क्षणांतच व्यक्ती बेशुद्ध पडते आणि हृदयाचे ठोकेही मंदावत जातात. जर योग्य वेळी योग्य उपचार मिळाले नाहीत, तर काही सेकंदांत किंवा मिनिटांमध्ये व्यक्तीचा मृत्यूही होऊ शकतो.

'कार्डिअॅक अरेस्ट'मध्ये मृत्यू नक्की?

अमेरिकेत प्रॅक्टिस करत असलेले डॉक्टर सौरभ बंसल यांनी बीबीसी हिंदीला सांगितलं, "खरं तर कार्डिअक अरेस्ट हा प्रत्येक मृत्यूचा अंतिम क्षण म्हटला जाऊ शकतो. याचा अर्थ आहे हृदयाचे ठोके बंद पडणे आणि मृत्यूचं कारणही हेच असते."

पण याचं कारण काय असावं?

डॉक्टर बंसल म्हणतात, "याची वेगवेगळी कारणं असू शकतात. सामान्यपणे याचं एक प्रमुख कारण हे मोठा हार्टअटॅक असू शकतं"

पण श्रीदेवींना हार्टअटॅक का आला असावा? "वयाच्या 54व्या वर्षी जीवघेणा हार्टअटॅक येण्याचा धोका कमी असतो. कदाचित आधीपासूनच त्यांना आरोग्याच्या इतर समस्याही असतील. पण त्याविषयी सध्या अधिक माहिती उपलब्ध नाही."

ब्रिटिश हार्ट फाउंडेशनुसार, हृदयातील इलेक्ट्रिकल सिग्नलमध्ये अडचणी उद्भवल्यानंतर शरीराच्या इतर भागांत रक्तपुरवठा होऊ शकत नाही आणि हीच प्रक्रिया कार्डिअॅक अरेस्टचं स्वरूप घेते.

जेव्हा हृदय रक्ताचं पंपिंग बंद करतं, तेव्हा मेंदूतील ऑक्सिजनचं प्रणाणही...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

शनिवारी मध्यरात्रीनंतर जेव्हा भारत गाढ झोपेत होता, तेव्हा दुबईहून आलेल्या एका बातमीनं सगळ्यांची झोप उडवली.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्रीदेवी आणि अमिताभ यांच्या एक सिनेमातील दृश्य

मुंबईत असलेले हिंदी चित्रपटसृष्टीतले लोक एकमेकांना कुटुंबातल्या सदस्यांसारखं मानतात. पण या क्षेत्रात पडत असलेल्या भेगा आता खरंतर दुर्लक्ष करता येण्यासारख्या नाही.

श्रीदेवी यांच्या धक्कादायक निधनानंतर भारतात सोशल मीडियावर अनेक प्रतिक्रियांचा पाऊस पडला. त्यात बॉलिवुडमधील यशस्वी स्त्रियांवर असलेल्या दबावाची आणि त्यांच्या यशामागे असलेल्या अदृश्य गोष्टींची सगळ्यांत जास्त चर्चा झाली.

त्याचबरोबर अनेक स्वप्नांचं गाठोडं घेऊन मुंबई गाठाणाऱ्या अनेकांच्या हालअपेष्टाही उघड झाल्या. वय लपवणं, वाढत्या वयात तरुण दिसणं आणि काही अप्रिय घटना लपवणं यामुळे #Metoo चळवळ फक्त हॉलिवुडपुरतं मर्यादित नाही, हे पुन्हा एकदा समोर आलं.

रजनीकांत आणि श्रीदेवी

"बॉलिवुडमध्ये पुरुषसत्ताक व्यवस्थेचा इतिहासच आहे. त्यात पुरुषांपेक्षा स्त्रियांचा जास्त प्रमाणात छळ होतो," असं एका तरुण अभिनेत्यानं नाव न सांगण्याच्या अटीवर सांगितलं.

गेल्या दोन दशकांपासून गॉसिप वेबसाईट रोमांस, ब्रेकअप, दारूच्या समस्या, छळसारख्या अनेक गोष्टींबद्दल बोलत आहेत. त्यात या क्षेत्रातील अनेक स्टार्सचासुद्धा समावेश आहे.

जेव्हा श्रीदेवींचा मृत्यू पाण्यात बुडून झाल्याचं समोर आलं तेव्हा सिमी गरेवाल यांनी ट्वीट करून सांगितलं की " व्हिटनी ह्युस्टन आणि श्रीदेवी यांच्या मृत्यूंमध्ये बरीच समानता आहे."

ह्युस्टन यांचा 11 फेब्रुवारी 2012 रोजी एका हॉटेलच्या खोलीत मृत्यू झाला. अटॉप्सी रिपोर्टमध्ये कोकेन आणि ह्दयरोगामुळे त्यांचा मृत्यू झाल्याचं सांगण्यात आलं.

दीपिका पादुकोण यांना नैराश्य आलं आहे असं त्यांनी कबूल केलं आहे.

भारतात आजवर 16 अभिनेत्री आणि नऊ अभिनेत्यांनी स्वत:चं आयुष्य संपवलं आहे. त्यामागची कारणं अनेकदा चित्रपट क्षेत्रातल्या अपेक्षा पूर्ण न करता येणे, प्रेमभंग किंवा नैराश्य अशी सांगितली जातात.

यावरून असं लक्षात येतं की तिकीटबारीवर मोठं यश, कायम आकर्षक दिसणं तसंच सोशल मीडियावरच्या काही कसोट्यांमध्ये यश मिळवण्याचं सिनेतारकांवरही मोठं दडपण आहे.

यशस्वी अभिनेत्री दीपिका पदुकोण यांनीही अशा वातावरणात डिप्रेशन आल्याचं सार्वजनिकरीत्या कबुल केलं होतं.

एक दु:स्वप्न

रामगोपाल वर्मा यांनी श्रीदेवींना घेऊन तेलुगू भाषेत अनेक चित्रपट केले होते. बॉलिवुडची ही सुपरस्टार प्रत्यक्ष आयुष्यात किती दु:खी होती, हे त्यांनी सोशल मीडियावर जाहीरपणे...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

बॉलिवुडची सुपरस्टार श्रीदेवी यांच्या मृत्यूनंतर अनेक तर्कवितर्क लावले गेलेत. त्यातले काही न पटण्यासारखे होते. या दु:खद बातमीनंतर अनेक जण या क्षेत्रातल्या ताणतणावांबद्दल बोलताना दिसले. विशेषत: स्त्रिया आणि बाहेरून येणाऱ्या लोकांना जे सोसावं लागतं, त्याबद्दल सुधा टिळक लिहीत आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्रीदेवी आणि बोनी कपूर

त्यांच्यासोबत त्यांचे जीवनसाथी बोनी कपूर आणि कुटुंबीय होते. मिस्टर इंडियाच्या निर्मितीच्यावेळी दोघांत झालेल्या ओळखीच रूपांतर नंतर प्रेमात झालं. या प्रेमाला एक हळवी किनारही आहे. ती म्हणजे बोनी कपूर यांनी कठीण काळात दिलेली साथ होय.

मिस्टर इंडिया सिनेमाची निर्मिती सुरू व्हायची होती. त्यासाठी अभिनेत्रीचा शोध सुरू होता. लेखक जावेद अख्तर आणि निर्माते बोनी कपूर या सिनेमाचा प्रस्ताव घेऊन चेन्नईमध्ये गेले. त्यांनी श्रीदेवी यांच्या घरी फोन केला. पण त्या व्यस्त असल्याने काहीवेळ प्रतीक्षा करावी लागेल, असं निरोप श्रीदेवींच्या आईंनी दिला.

पण 3 ते 4 दिवस झाल्यानंतरही श्रीदेवींकडून कोणताच निरोप न आल्याने जावेद अख्तर यांना वाईट वाटू लागलं होतं. तर बिग बजेट सिनेमा बनवण्याच्या तयारीने आलेले बोनी कपूर चिंतातूर झाले होते.

त्यानंतर बोनी कपूर हे श्रीदेवी यांच्या बंगल्यांवर रोजच चकरा मारू लागले होते. तब्बल दहा दिवसांनंतर श्रीदेवींना भेटण्याची संधी त्यांना मिळाली. बोनी कपूर यांनी त्यांना सिनेमाची कथा ऐकवली. ही कथा श्रीदेवींना फारचा आवडली आणि त्यांनी मिस्टर इंडियासाठी पटकन होकार दिला.

पुढे श्रीदेवी यांच्या आईंची प्रकृती बिघडली. 1995मध्ये त्यांच्या मेंदूवर शस्त्रक्रिया करायची होती. श्रीदेवींच्या जीवनातील हा कठीण काळ होता. यावेळी बोनी कपूर यांनी त्यांना साथ दिली. जेव्हा बोनी कपूर यांना श्रीदेवी यांच्या आईच्या आजाराबद्दल कळलं तेव्हा ते चेन्नईला गेले.

या शस्त्रक्रियेसाठी श्रीदेवी यांच्या आईंना अमेरिकेला नेण्यात आलं. बोनी कपूरही त्यांच्या सोबत होते. पण ही शस्त्रक्रिया चुकीच्या पद्धतीने झाली. त्यानंतर बोनी कपूर यांनी या हॉस्पिटवर दावा ठोकला. या प्रकरणात शेवटी हॉस्पिटलसोबत तडजोड होऊन हॉस्पिटलने 16 कोटी रुपयांची भरपाई दिली.

कठीण काळात बोनी कपूर ज्या पद्धतीनं मदत करत होते, ज्या प्रकारे त्यांच्या आईची काळजी घेत होते ते श्रीदेवी यांनी जवळून पाहिलं. श्रीदेवी यांच्या वडिलांचं निधन पूर्वीच झालं होतं. त्यामुळं त्या आईच्या फार जवळ होत्या.

आईच्या निधनानंतर 24 तास त्यांच्या घरी राहून श्रीदेवीला आधार देणारे बोनी कपूर हेच होते. या नात्याचं नंतर प्रेमात रूपांतर झालं.

श्रीदेवी आणि बोनी कपूर आपल्या दोन मुलींसह

एक अभिनेत्री म्हणून बोनी कपूर यांनी श्रीदेवी आवडत होत्या. पण श्रीदेवीसोबत लग्न होईल, असा विचार बोनी कपूर...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

अभिनेत्री श्रीदेवी यांचंदोन वर्षांपूर्वी 24 फेब्रुवारीला दुबईत निधन झालं होतं. त्यांच्या स्मृतिदिनानिमित्त त्यांच्या आठवणींना दिलेला हा उजाळा.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्रीदेवी यांचा शनिवारी दुबईत मृत्यू झाला होता.

श्रीदेवी यांचा जुदाई चित्रपट 28 फेब्रुवारी 1997 रोजी प्रदर्शित झाला होता. योगायोग म्हणजे 21 वर्षांनंतर 28 फेब्रुवारी 2018 रोजी जगाच्या रंगभूमीला त्यांनी अलविदा केला.

24 फेब्रुवारीला शनिवारी दुबईत श्रीदेवी यांचा मृत्यू झाला. तांत्रिक प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर श्रीदेवी यांचं पार्थिव मंगळवारी भारतात आणण्यात आलं.

मंगळवारी रात्री अंधेरीच्या लोखंडवालामधल्या ग्रीन एकर्स बिल्डिंगमध्ये श्रीदेवी यांचं पार्थिव आणण्यात आलं. बुधवारी सकाळी त्यांचा अंतिम प्रवास सुरू झाला.

श्रीदेवी यांचं घर ते स्मशानभूमी हे अंतर पाच किलोमीटरचं आहे. या संपूर्ण परिसरात पोलीस आणि एसआरपीएफच्या जवानांनी कडेकोट बंदोबस्त ठेवला होता.

तिरंग्यात लपेटून सन्मान

श्रीदेवी यांच्या अंत्यदर्शनाला उपस्थित मान्यवर

श्रीदेवी यांच्या अंत्यप्रक्रियेदरम्यान एका गोष्टीने साऱ्यांचं लक्ष वेधलं. श्रीदेवी यांचं पार्थिव तिरंग्यात लपेटण्यात आलं होतं. कारण त्यांना शासकीय इतमामात अंतिम निरोप देण्यात आला.

राजकीय सन्मानाचा अर्थ म्हणजे अंत्यसंस्कारांची प्रक्रिया राज्य सरकारद्वारा राबवली जाते. निधन झालेल्या व्यक्तीचं पार्थिव तिरंग्यात लपेटलं जातं आणि बंदुकीची सलामीही दिली जाते.

साधारणत: मोठ्या राजकीय नेत्यांवर शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार केले जातात. यामध्ये पंतप्रधान, मंत्री तसंच घटनात्मकदृष्ट्या अतिविशिष्ट पदावरील व्यक्तींचा समावेश असतो. यासंदर्भातला निर्णय केंद्र किंवा राज्य सरकारद्वारे घेतला जातो.

शासकीय इतमामातचा निर्णय कोण घेतं?

श्रीदेवी यांची अंत्यसंस्कार प्रक्रिया

अगदी सुरुवातीला ठराविक लोकांनाच शासकीय इतमामात निरोप दिला जात असे, मात्र आता परिस्थिती बदलली आहे.

स्टेट फ्युनरल किंवा राजकीय सन्मान अर्थात शासकीय इतमामाबाबतचा निर्णय संबंधित व्यक्तीचं समाजाप्रती योगदान तसंच कर्तृत्व हे लक्षात घेऊन घेतला जातो.

माजी कायदे तज्ज्ञ आणि संसदीय व्यवहार मंत्री एम. सी. ननाइयाह यांनी रेडीफ संकेतस्थळाला याबाबत माहिती दिली. ते म्हणतात, "शासकीय इतमामात अंत्यसंस्काराचा निर्णय सरकारच्या विवेकबुद्धीवर घेतला जातो."

व्यक्तीचं सामाजिक क्षेत्रातील कर्तृत्व आणि योगदान लक्षात घेऊनच सरकार याविषयी निर्णय घेते. यासंदर्भात कठोर असा काही नियम नाही. राजकारण, साहित्य, कायदा, विज्ञान, सिनेमा क्षेत्रात अतुलनीय योगदान देणाऱ्या व्यक्तींना...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

अभिनेत्री श्रीदेवी यांच्यावर मंगळवारी शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार करण्यात आले. कोणाला मिळतो हा सन्मान?


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्रीदेवी यांचा शनिवारी दुबईत मृत्यू झाला होता.

श्रीदेवी यांचा शनिवारी रात्री दुबईत मृत्यू झाला होता. त्यांचं पार्थिव भारतात आणण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. या प्रकरणाची चौकशी पूर्ण झाल्याचं दुबई पोलिसांनी म्हटलंय. तसंच दुबईच्या कायद्यानुसार सर्व प्रक्रिया पार पाडल्याचं पोलिसांनी स्पष्ट केलं आहे.

दुबई पोलिसांनी दुबईस्थित भारतीय वाणिज्य दुतावास आणि श्रीदेवी यांच्या कुटुंबीयांकडे आवश्यक कागदपत्रं सुपूर्द केली आहेत. ही प्रक्रिया सुरू झाल्यामुळे श्रीदेवी यांच्या पार्थिवावर लेप लावण्याचं काम सुरू होऊ शकेल.

दरम्यान श्रीदेवी यांच्या कुटुंबीयांकडून सांगण्यात आलं की, बुधवारी मुंबईतल्या लोखंडवाला कॉम्प्लेक्स मधल्या त्यांच्या निवासस्थानात सकाळी 9.30 वाजता त्यांचं पार्थिव अंत्यदर्शनासाठी ठेवण्यात येईल.

विलेपार्ल्याच्या स्मशानभूमीत बुधवारी दुपारी त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार करण्यात येतील, असंही कपूर आणि अय्यप्पन कुटुंबीयांकडून प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या पत्रकात नमूद करण्यात आलं आहे.

सुरुवातीला कपूर कुटुंबीयांच्या निकटवर्तियांशी बोलल्यानंतर श्रीदेवी यांच्या मृत्यूचं कारण कार्डिअक अरेस्ट असं सांगण्यात आलं.

मात्र सोमवारी दुबई पोलिसांनी केलेल्या दाव्यानुसार श्रीदेवी यांच्या मृत्यू हॉटेलच्या खोलीतील बाथरुममधील बाथटबमध्ये बुडून झाल्याचं सांगण्यात आलं.

दुबईस्थित भारतीय वाणिज्य दूतावासाने याप्रकरणाची माहिती ट्विटरवरून दिली.

श्रीदेवी यांचं पार्थिव भारतात आणण्यासाठी एक विशेष विमान दुबईला आधीच रवाना झालं आहे. मात्र मृत्यूप्रकरणाच्या चौकशीची सूत्रं दुबई प्रॉसिक्युशन विभागाकडे असल्यानं पार्थिव कुटुंबीयांकडे सुपुर्द करून भारतात येण्यास किती वेळ लागेल हे स्पष्ट होत नव्हतं.

दरम्यान संयुक्त अरब अमिरातीमधील प्रॉसिक्युशन एजन्सी आणि दुबई पोलीस हे दोन स्वतंत्र विभाग आहेत आणि त्यांचं कामकाज स्वतंत्ररीत्या चालतं.

मंगळवारी दुबईतल्या भारताच्या वाणिज्य दूतावासाच्या अधिकृत हँडलवरून देण्यात आलेल्या माहितीनुसार, दुबई पोलिसांनी वाणिज्य दूतावास आणि श्रीदेवी यांच्या कुटुंबीयांना श्रीदेवी यांचं पार्थिव सोपवण्यासंदर्भात अनिवार्य कागदपत्रं पुरवली आहेत. यामुळे पार्थिव योग्य स्थितीत राहण्यासाठी आवश्यक लेप लावण्याचं काम सुरू होऊ शकेल.

दुबईत नक्की काय झालं?

गल्फ न्यूजच्या संकेतस्थळानुसार दुबई पोलिसांनी मंगळवारी याप्रकरणी श्रीदेवी यांचे पती...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

श्रीदेवी यांचं पार्थिव भारतात आणण्याची प्रक्रिया सुरू झाली असून त्यांच्या कुटुंबीयांनी मुंबईत उद्या होणाऱ्या अंत्यसंस्कारांविषयीदेखील माध्यमांना माहिती दिली.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्रीदेवी यांचे चित्रपट पाकिस्तानात लोकप्रिय होते.

खोलीरूपी घर मिळताच सगळी साफसफाई केली. बाजारात जाऊन श्रीदेवी यांचं पोस्टर खरेदी केलं आणि खोलीच्या भिंतीवर डकवलं. ही तेव्हाची गोष्ट जेव्हा भारतीय चित्रपट VCRवर पाहणं बेकायदेशीर होतं. असं बेकायदेशीर चित्रपट पाहताना आढळल्यास तीन ते सहा महिन्यांची शिक्षा होऊ शकायची.

पण मित्र ऐकायला तयार नसायचे. आम्ही थोडे-थोडे पैसे गोळा करून VCR भाड्याने आणायचो. त्याबरोबर सहा चित्रपटांच्या कॅसेटही असायच्या. यांपैकी एक-दोन चित्रपट श्रीदेवी यांचे असायचे.

जस्टीस चौधरी, जानी दोस्त, नया कदम, आग और शोला, बलिदान, सल्तनत, मास्टरजी, जाग उठा इंसान, इन्कलाब, अक्लमंद, नजराना, आखिरी रास्ता, कर्मा, मकसद, सुहागन, निगाहें, जांबाज, तोहफा, घर संसार, औलाद, सदमा, हिम्मतवाला, नगीना, मिस्टर इंडिया, चांदनी असे अनेक त्यांचे चित्रपट आम्ही यादरम्यान पाहिले.

जनरल झिया यांचा कालखंड

श्रीदेवी यांचे चित्रपट तेव्हा पाकिस्तानात पाहणं बेकायदेशीर होतं तरीही आम्ही हॉस्टेलच्या हॉलमध्ये सगळे दरवाजे-खिडक्या सताड उघडं ठेवून मोठ्या आवाजात हे सिनेमे पाहायचो. चित्रपटाचा आवाज वसतिगृहाच्या बाहेर असलेल्या पोलीस स्टेशनपर्यंत जायचा.

श्रीदेवी यांचा चाहतावर्ग जगभर पसरला आहे.

तो काळ होता जनरल झिया-उल-हक यांच्या हुकूमशाहीचा. त्या वर्चस्ववादाला प्राथमिक पातळीवर विरोधाचं प्रतीक म्हणजे मोकळपणाने हे चित्रपट पाहणं.

कधीकधी पोलीसही येऊन दबक्या आवाजात आम्हाला सांगत, "आम्हाला तुमचं म्हणणं कळतं. पण चित्रपट पाहताना आवाज कमी ठेवा. कोणी एखादा कडक अधिकारी आला तर आमची नोकरी जाईल. मग ते पाहताना तुम्हाला मजा येईल का?"

'श्रीदेवी यांचा चित्रपट दाखवा'

पोलीस शिपाई दर तीन महिन्यांनी बदलायचे. यांपैकी एक शिपाई मला आजही लक्षात आहे. त्यांचं नाव कदाचित जमील होतं. स्पेशल ब्रँचचे असल्यानं ते वर्दीत नसायचे. वसतिगृहाच्या चौकीवर जवळपास वर्षभर त्यांची नियुक्ती होती.

श्रीदेवी यांच्या गाजलेल्या सदमा चित्रपटाचे पोस्टर

जेव्हा त्यांनी आपल्या बदलीचं सांगितलं तेव्हा वसतिगृहातल्या मुलांनी त्यांना कँटीनमध्ये पार्टी देण्याची मागणी केली. त्यावर तेच म्हणाले, "मेजवानीचं सोडा. श्रीदेवीचा एखादा चित्रपट दाखवा."

त्या रात्री जमील यांच्या निरोप समारंभाप्रसंगी 'जस्टीस चौधरी' चित्रपट आणण्यात आला. सगळ्यांनी समरसून हा चित्रपट पाहिला.

आज 30-35 वर्षांनंतर मागे वळून...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

श्रीदेवी यांच्या चित्रपटांनी पाकिस्तानात वेगळीच भूमिका निभावली. ही गोष्ट आहे जेव्हा कराची विद्यापीठात मला प्रवेश मिळाला. अॅडमिशन मिळाल्यानंतर जवळपास वर्षभरानंतर मला विद्यापीठाच्या वसतिगृहात खोली मिळाली.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्रीदेवी यांच्या निधनाने चाहत्यांना धक्का बसला.

पण काल बाहेर आलेल्या एका शवविच्छेदन अहवालानुसार त्यांचा मृत्यू बुडून झाला आहे. पाण्यात बुडाल्याने त्यांचा श्वास गुदमरून हृदय बंद पडलं.

पण प्रथम बातमीनंतर अनेकांच्या मनात ही धडकी भरली - असं कसं अचानक हृदय बंद पडलं? या वयात महिलांना हृदयविकाराची शक्यता जवळपास नसतेच, असा प्रचलित समज आहे. त्यात किती सत्य?

इंडियन मेडिकल असोसिएशननं सांगितलं की महिलांमध्ये हृदयाचं आरोग्य जपण्यासाठी जागरूकतेची गरज आहे. यासाठी अभियान चालवण्यात यावं.

महिलांना सगळ्यांत जास्त धोका?

इंडियन मेडिकल असोसिएशनशी संलग्न डॉक्टर के.के. अग्रवाल यांच्या मते महिलांमध्ये रजोनिवृत्ती आधी हृदयविकाराचा धोका संभवत नाही. याचं कारण महिलांच्या शरीरात विशिष्ट प्रकारच्या हॉर्मोनची निर्मिती होते. या हार्मोनमुळे महिलांना असलेला हृदयविकाराशी संबंधित धोका कमी होतो.

मात्र गेल्या काही महिन्यांत महिलांमध्ये रजोनिवृत्तीआधीच्या काळातही हृदयविकाराच्या घटना घडू लागल्या आहेत. हृदयाशी संबंधित विकार महिलांमध्ये वाढू लागले आहेत.

हृदयविकाराचं प्रमाण वाढतं आहे.

डॉ. अग्रवाल यांच्या मते, हृदयविकार धक्क्यांच्या दहापैकी तीन घटना महिलांसोबत घडतात.

महिलांमध्ये हृदयविकार वाढण्याची कारणं

महिलांना हृदयाशी संबंधित विकार जडतो, तेव्हा पुरुषांच्या तुलनेत त्यांना असलेला अधिक धोका गंभीर असतो.

महिलांमध्ये हृदयविकाराचा धक्का कमी तीव्रतेचा असतो. पण त्याचा झटका आल्यास त्यांना श्वास घ्यायला अडचण निर्माण होऊ शकते.

डॉ. अग्रवाल यांच्या मते महिलांमध्ये आजाराचं निदान आणि उपचार उशिरानेच सुरू होतात. कारण बहुतांश महिला छातीतलं दुखणं गंभीरपणे घेत नाहीत.

हे दुखणं जीवावर बेतू शकतं याची त्यांना कल्पना नसते. यामुळेच त्या रुग्णालयातही उशिराने जातात. यातुलनेत पुरुषांच्या दुखण्यावर लवकर उपचार सुरू होतात.

महिलांमध्ये स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका जास्त असतो. मात्र आकडे वेगळीच परिस्थिती मांडतात. डॉ. अग्रवाल यांच्या मते जगभरात स्तनाच्या कर्करोगामुळे महिलांच्या मृत्यूचं प्रमाण हृदयविकाराच्या धक्क्यांनी होणाऱ्या घटनांच्या तुलनेत कमी आहे. यामुळेच महिलांमध्ये हृदयविकाराशी संदर्भात जागरूकता निर्माण करण्याची आवश्यकता आहे.

हृदयाच्या आजाराचं निदान उशिरा का होतं?

महिलांमध्ये ECG अर्थात इलेक्ट्रो कार्डियोग्रॅमची माहिती अचूक नसते. याचं कारण महिलांमध्ये ECG...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

श्रीदेवी यांनी अचानक जगाचा निरोप घेतला तेव्हा त्यांचा मृत्यू कार्डिअक अरेस्टने झाला, अशी शक्यता वर्तवण्यात आली होती. केवळ 54 व्या वर्षी श्रीदेवींचं हृदय कसं काय बंद पडू शकतं, म्हणून सर्वत्र हळहळ व्यक्त करण्यात आली.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्रीनगर शहराच्या बाहेर दाल लेकजवळ एका छोट्याशा कॉटेजमध्ये जनसंघाच्या संस्थापकाला ठेवण्यात आलं होतं. या कॉटेजमध्ये 10 बाय 12 ची एक खोली त्यांना देण्यात आली होती आणि तिथेच ते नजरकैदेत राहणार होते.

चोप्रा म्हणाले, "का नाही मिळणार? तुमच्यासोबत एक गार्ड पाठवू. तळ्याच्या काठाने फेरफटका मारून परत येत जा." इतकं बोलून ते तिथून निघून गेले.

दुसऱ्या दिवशी मुखर्जी सकाळी उठल्यावर फिरायला बाहेर पडले तेव्हा तिथे असणाऱ्या सुरक्षा अधिकाऱ्याने म्हटलं की "जोपर्यंत लेखी परवानगी माझ्या हाती पडणार नाही तोपर्यंत मी तुम्हाला फिरायला बाहेर जाऊ शकत नाही." लेखी परवानगी येण्यासाठी काही दिवस गेले. 19 जून 1953च्या दिवशी परवानगी मिळाली, पण मुखर्जी यांना तेव्हा चालता देखील येत नव्हतं. चार दिवसानंतर त्यांचे प्राण गेले.

मुखर्जी ज्या शहरात जात असत तिथं त्यांच्या स्वागतासाठी शेकडो रोज जमत असत. पण कलकत्त्यात जन्मलेल्या या नेत्याजवळ मृत्युसमयी श्रीनगरमध्ये त्याचा एकही आप्त नव्हता, अशी खंत जनसंघाचे नेते आणि त्यांचे चरित्रकार बलराज मधोक यांनी व्यक्त केली आहे.

काश्मीरचा विशेष दर्जा रद्द होणं हे त्यांचं ध्येय होतं आणि त्या ध्येयासाठी त्यांनी प्राणाची आहुती दिली, असं श्यामाप्रसाद मुखर्जी यांच्या वेबसाइटवर लिहिलं आहे.

जम्मू काश्मीरला विशेषाधिकार देणारं कलम 370 हटवण्यात आल्यानंतर भाजपच्या माजी मुख्यमंत्री वसुंधरा राजे यांनी म्हटलं की आज श्यामाप्रसाद मुखर्जी यांचं स्वप्न पूर्ण झालं.

370 कलमाची चर्चा सोमवारी राज्यसभेत सुरू होती. तेव्हा खासदार स्वपन दासगुप्ता म्हणाले, "370 कलम हटवल्याचा एक भारतीय आणि एक बंगाली व्यक्ती म्हणून मला विशेष आनंद होत आहे."

"370 कलम हटवण्याची देशात पहिल्यांदा मागणी ही दक्षिण कोलकातामधून निवडून गेलेल्या खासदारानेच केली होती. श्यामाप्रसाद मुखर्जी यांनी काश्मीर भारतात यावं यासाठी जंग जंग पछाडलं होतं," अशी आठवण त्यांनी सभागृहाला करून दिली.

कलम 370 रद्द केल्यानंतर श्यामाप्रसाद मुखर्जींना ही खरी अर्थाने श्रद्धांजली ठरल्याची भावना अनेक भाजप नेत्यांनी व्यक्त केली. सोशल मीडिया असो वा इलेक्ट्रॉनिक माध्यमं सर्व ठिकाणी श्यामाप्रसाद मुखर्जी यांच्याबाबत चर्चा होताना दिसत आहे. पण श्यामाप्रसाद मुखर्जी कोण होते आणि काश्मीर प्रश्नाशी त्यांचा काय नातं होतं?

श्यामाप्रसाद विरुद्ध जवाहरलाल

 भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यापासून मुखर्जी हे...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"मला रोज फिरायला जायची सवय आहे. परवानगी मिळेल का?" भारतीय जनसंघाचे अध्यक्ष श्यामाप्रसाद मुखर्जी यांनी श्रीनगरचे इंस्पेक्टर जनरल ऑफ प्रिजन्स आर. एन. चोप्रांना विचारलं. (जनसंघ हे भाजपचं आधीचं नाव होतं.)


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्रीनगरमधल्या जियाना कदाल भागातल्या निमुळत्या गल्ल्यांमध्ये रोशन लाल मावा यांनी आपलं दुकान बुधवारी उघडलं. 1990 सालापासून बंद असलेलं हे दुकान उघडल्यामुळे मावा यांच्यासाठी कहाणीचा नवा अंक सुरू झाला आहे.

हे दुकान पुन्हा उघडणं, ही सामान्य बाब नाही. त्यांनी सुक्या मेव्याचा व्यवसाय पुन्हा सुरू केला, त्यावेळी स्थानिक दुकानदारांनी त्यांचं फक्त स्वागतच केलं नाही तर त्यांच्यावर कौतुकाचा वर्षावही केला. रोशन लाल मावा यांचे वडीलही याच भागात सुका मेवा विकायचे.

70 वर्षांच्या रोशन लाल मावा यांनी 1990मध्ये काश्मीर खोरं सोडलं होतं. त्यावेळी अज्ञात बंदूकधाऱ्यांच्या गोळीबारात ते जखमी झाले होते. त्यांना चार गोळ्या लागल्या होत्या. या हल्ल्यानेच मावा यांना काश्मीर सोडण्यास भाग पाडलं होतं.

गुरुवारी मावा यांच्या दुकानात स्थानिक मुस्लिमांची मोठी गर्दी झाली होती. यात त्यांचे मित्रही होते आणि जुनी ओळखीची माणसंही होती. सर्व त्यांची गळाभेट घेत होते.

श्रीनगरचं मार्केट

काश्मीर सोडल्यावर मावा दिल्लीत स्थायिक झाले होते. तिथेच त्यांनी व्यवसाय सुरू केला होता. ते सांगतात, दिल्लीत असतानाही त्यांना एका क्षणासाठीही त्यांच्या काश्मीरचा विसर पडला नव्हता.

ते म्हणतात, "दिल्लीत माझा व्यवसाय चांगला सुरू आहे. मात्र मला काश्मीरची खूप आठवण यायची. काश्मीरशिवाय सर्वच खूप वेदनादायी होतं. मग मात्र मी माझ्या काश्मीरमध्ये परतण्याचा निर्णय घेतला. काश्मीर सारखं दुसरं कोणतंच ठिकाण नाही."

मावा सांगतात, काश्मीरमध्ये परतण्यामध्ये त्यांच्या धाकट्या मुलाची भूमिका सर्वांत महत्त्वाची होती. "तो मला फक्त प्रेरणाच देत नव्हता तर मी काश्मीरमध्ये परतावं, यासाठी त्यानेच आग्रह धरला होता. माझा मुलगा डॉ. संदीपचं योगदान मी कधीच विसरणार नाही. मी दिल्लीत होतो आणि माझं मन काश्मिरात अडकलं होतं. मला माझ्या मुळापाशी परत जाण्यासाठी त्यानेच प्रेरित केलं."

मावा म्हणतात, "गेली 29 वर्षं त्यांना काश्मीरची जी कमतरता जाणवली ती शब्दांत व्यक्त करता येत नाही. इतक्या वर्षात कधीच माझ्या मनातून काश्मीरचा विचार गेला नाही. मी काश्मीर बाहेर वसलो. मात्र माझं मन तिथे रमलं नाही.

"मी 29 वर्षं ज्या लोकांमध्ये राहिलो त्यांच्याशी तसा एकरूप होऊ शकलो नाही, जसा इथे झालो होतो. दिल्लीत माझं आर्थिक आयुष्य तसं चांगलंच सुरू होतं, मात्र सांस्कृतिक नाही. दिल्लीत माझ्या शेजाऱ्यांना मी कोण आहे, हे माहिती नव्हतं...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

नव्वदच्या कट्टरवादाच्या काळात लाखो काश्मिरी पंडितांनी काश्मीरमधून पलायन केलं होतं. त्यानंतर तब्बल 29 वर्षांनंतर त्यांच्यापैकी एक काश्मीरमध्ये परतले आहेत.


डॉक सारांशित करण्यासाठी: श्रीनगरमधील श्री महाराजा हरी सिंह हॉस्पिटलमधल्या व्यसनमुक्ती केंद्रामध्ये दाखल झालेल्या 25 वर्षांच्या मुश्ताक अहमदची (नाव बदलण्यात आलं आहे) ही कहाणी. काश्मीरमध्ये ड्रग्जचं व्यसन मोठ्या प्रमाणात वाढलं आहे.

मुश्ताक सांगतो, "सुरुवातीला मी गांजा घेतला. काही दिवसांनंतर माझ्या मित्रांनी मला हेरॉईन दिलं. दुसऱ्याच दिवसापासून मला हेरॉईनची अशी काही चटक लागली, की मी रोजच ते घ्यायला लागलो."

गेल्या चार दिवसांपासून मुश्ताकवर हॉस्पिटलमध्ये उपचार सुरू आहेत. मित्रांनी ड्रग्ज सवय लावल्याचं त्याचं म्हणणं आहे.

तो म्हणतो, "ड्रग्ज घेतल्यावनर मी थेट माझ्या खोलीत जायचो. गेल्या आठ महिन्यांत मी ड्रग्जवर तीन लाखांपेक्षा जास्त पैसे उधळले आहेत. ड्रग्ज नाही घेतले तर माझं पोट दुखायचं, अंग दुखायचं. माझ्या घरच्यांना हे कळल्यावर त्यांनी माझ्याशी बोलणंच सोडलं.

घरचं कोणीही माझ्याशी बोलू लागलं, की मला वाटायचं की ती व्यक्ती माझ्यासोबत भांडत आहे. त्यानंतर मी घरच्यांना मला व्यसन मुक्ती केंद्रात सोडायला सांगितलं. तेव्हापासून मी इथे आहे."

ड्रग्ज सहज उपलब्ध होतात का?

मुश्ताकला हे विचारल्यानंतर तो म्हणतो, "मी दक्षिण काश्मीरमध्ये संगमावर जायचो. तिथे हेरॉईन मिळणं अवघड नाही. तिथले काही तस्कर हेरॉईन विकतात."

"आता मी ठीक आहे. इथे येण्याआधी मला ड्रग्जशिवाय राहताच यायचं नाही. पण आता गोष्टी बदलल्या आहेत. मी झोपू शकतो. नशा करणाऱ्या सर्वांना मी सांगेन, की ही सवय सोडा. यामुळे सगळं नष्टं होतं. घर-कुटुंब, पैसे, आयुष्य - सगळंच वाया जातं."

ड्रग्जमुळे थांबतो मेंदुचा विकास

याच व्यसन मुक्ती केंद्रात दाखल झालेल्या दुसऱ्या एका मुलानंही त्याची कहाणी सांगितली.

आपल्याला एका मित्रानं ही सवय कशी लावली आणि आपलं आयुष्य कसं नष्ट झालं, हे तो सांगतो.

त्यानं सांगितलं, की गेली दोन वर्षं तो एसपी गोळ्या आणि हेरॉईन घेत होता.

"मला यातून सुरुवातीला आनंद मिळायचा. मग ती सवयच लागली. ड्रग्सपायी मी सर्व गमावलं. घरच्यांना माझ्याबद्दल आदर नव्हता. ड्रग्जपायी मी पाच ते दहा लाख रुपये गमावले. एका ग्रॅमसाठी तीन हजार लागतात आणि मी दररोज दोन ते तीन ग्रॅम हेरॉईन घ्यायचो. या हेरॉईनसाठी मी माझी मोटरसायकलही विकली."

तो सांगतो, "ड्रग्ज घेतल्यानंतर आपण दुसरंच कोणीतरी आहोत, असं वाटायला लागायचं. सकाळी नशा उतरल्यानंतर मी कोणीच नसायचो. माझं आयुष्य म्हणजे नरकवास होता. ड्रग्सच्या सवयीमुळे तुम्ही...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:

"जवळपास आठ महिन्यांपूर्वी माझं जग बदललं. त्या दिवशी मी पहिल्यांदा ड्रग्ज घेतले. ड्रग्ज घेतल्यानंतर मी बदलून जाईन, मला उत्साही वाटेल, असं मला माझ्या मित्रांनी मला सांगितलं होतं. म्हणून मी ड्रग्ज घेतले. मी ड्रग्ज घ्यायला सुरुवात केली आणि माझा आनंद नाहीसा झाला. तणाव कमी होण्याऐवजी उलट वाढलाच."