Isiokwu: IPOB: Ihe Obasanjo kwuru maka Buhari bụ eziokwu\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Gọọmentị etiti kpọrọ IPOB otu ndị oyi egwu

N'akwụkwọ ozi Emma Powerful zipụrụ ndị ntaakụkọ, o kwuru na IPOB nwere nkwado n'ime okwu onye isi ala Naijiria mbu bụ Olusegun Obasanjo kwuru.

Cheta na  ụnyaahụ,Obasanjo, kwuru na ọ ga dị mma ma ọ bụrụ na Buhari gbahapu ịzọ ọkwa ọzọ na afọ 2019.

N'ime ozi ahụ IPOB dere sị, "Ihe Obasanjo kwuru bụ echiche onye isi anyi bụ Nnamdi Kanu. Obasanjo kwuru ezi okwu. Ndị niile gara ileta Buhari kwesịrị ikpuchi ihu ha n'ihere."IPOB akpọrịala ndị APC ọdịda anyanwụ

Onweghi onye ma ebe Nnamdi Kanu, onye isi IPOB nọ ugbua

IPOB bụ otu na-achọ mnwere onwe ọchịchị nke ha, a ga-akpọ Biafra.

Na ụbọchị isi gara aga, ụlọ ikpe nọ n' Abuja kwetara na IPOB bụrụ otu na-eyi egwu.

Mana IPOB ekwuola na ha ga ebuga ikpe  n' ụlọ ikpe kachasi n'ala Naijiria

Ugbua, onweghi onye mara ebe onye isi ndị IPOB bụ Nnamdi Kanu nọkwa.

Ụlọ ọrụ onye isi ala enweghị ihe a kwuru banyere okwu Obasanjo kwuru gbasara Buhari na ịzọ okwa ọzọ na 2018.

Chetakwa na onye isi ala Muhammadu Buhari ekwubeghị ma ọ ga-azọ ọkwa ọzọ na afọ 2019.


Isiokwu: IPOB: Ihe ndị mmadụ sara Chimamanda maka okwu 'referendum'\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Adichie bụ ode akwụkwọ turu ọtụtụ ugo di icheiche

Na mkparịta uka ahụ, anyi jụrụ ya maka akụkọ banyere etụ ojiri hụ ihe mere mgbe ụfọdụ ndi mmadụ na-akwado Ipob jiri aha ya tinyere n'okwu okwughi.

N'aziza ya, Adichie gwara anyị na iwe ya bụ na ndi a ji aha ya tụo asị, bụ ihe okwuru na ọ dịghị mma.

Mana, na-ịga n'ihu, Adịchie kwuru na ya kwenyere n'ihe bụ isiokwu Ipob ji na-aga, bụ nke metụtara na obodo Naịjirịa adịghị enye ndị bi na ya ohere iche na ha so na obodo a.

Adichie kwukwara na agbanyeghị na ya amaghị ihe Ipob sị na ọ ga abụ usoro a ga-eji hazịe onọdụ ndị Igbo na andị ọzọ na Naịjirịa, ọkachasị ebe oke Baifra ga-adị, okwuru na uche ya bụ na ụzọ a ga-eji ga bụ ihe Bekee kpọrọ "True Federation"

Ihe "True Federation" pụtara

"True Federation" bụ usoro ochi nke ga-enye steeti dị icheiche ikike inwe onwe ha n'ụdị inwe ịbụ aka jị akpa ego na-akụnaụba dị n'ala ha, ma na-enye gọọmentị etiti nwa ego.

Ọ bu usoro a ka Naịjirịa jiri bido ndụ ka mba nwere onwe ya n'afọ 1960.

Ndị agha chabiri atụmatụ a mgbe ha nara ndị ndọrọndọrọ ọchịchi n'ike na 1966.

Ihe ndị mmadụ na-ekwu maka ihe a Adichie kwuru

Nd ịmmadụ na-ekwu na Adichie amagaghị ihe ọ ga-ekwu maka Ipob na Biafra.

Ndị ọzọ kwukwara na Adichie adịghị asụ Igbo ọfụma, makana ọ na-etinye Bekee na Igbo ọ sụrụ.

Mana, onwere ndi ọzọ sị na ndị mmadụ kwesiri ige ntị n'ihe Adichie na-ekwu makana ọ na-ekwu ihe ziri ezi.

N'ikpeazu ihe ọpụtala bu na Chimamanda Ngozi Adichie bụ onye Igbo na-ege ntị ma bụrụkwa onye onu ya na.

Akụkọ ga-amasị gị


Isiokwu: IPOB: Ndị uweojii enweghi ikike ịmachi iwu Ipob\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

O kwuru na onweghi iwu machiri ndị mmadụ i gosipụta iwe ha site n'ịnọ n'ụlọ. N'ihi na ihe a na-eme ndị Igbo adịghị mma.

Chuka kwuru na ụlọikpe Naịjirịa ekwuola na ndị uweojii enweghi ikike ọbụla inye ndị mmadụ akwụkwọ eji eme ngagharị iwe.

N'otu aka ahụ, ọtu dị iri na abụọ gbakọtara n'Enugwu ma kwadoo iwu ị nọ n'ụlọ ndị Ipob hiwere n'abalị iri na anọ nke ọnwa Seputemba, afọ 2018.

Onye kpokọtara otu ndị ahụ bụ osote onyeisi Ndị Eastern Consultative Assembly bụ Maria Okwor.

Ipob na Massob bụ otu abụọ chọrọ nwereonwe Biafra

Okwor kwuru na ihe mere ha ji akwado ị nọ n'ụlọ bụ maka mmekpa ahụ e mere ụmụnwaanyị n'Owere.

Ndị bịara n'ọgbakọ ahụ gụnyere ndị Eze, ndị isi ọdịnala, ndị na-azụ ahịa nakwa ụmụakwụkwọ.

Akụkọ ndị ga-amasị gị:


Isiokwu: IPOB: Okwu Miyetti Allah bụ ịma aka mgba\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

N'ozi nke odeakwụkwọ mgbasa ozi otu Ipob bụ Emma Powerful zitara BBC, Ipob kwuru na okwu ahụ bụ okwu dị ime ma marakwa ọgọdọ n'ihi ọ bụ mba ọgụ etinyere ọnụ n'ime akpa were na abaa.

Ha  kwuru na ha agaghị agba nkịtị ka o mezuo n'ihi na ha dị njikere ịwanye ndị ọbụla wakporo ndị sị ọwụwa anyanwụ na ọdọ-ahịa ha ji ọkụ n'aka.

"Anyị chọrọ ime ka odoo anya na iko ndị ọbụla mekatara wakpo ndị Igbo ọbụla maọbụ ahịa ha dị n'ugwu-awụsa ji manye ka anyị ga-eji manyere ha."

Akụkọ ndị ga-amasị gị:

N'ọsịsa ha nyere n'ụbọchị Wenezde banyere mkpebi ndị gọvanọ ọwụwa-anyanwụ na ha agaghị enye ha ala maka iwu ọdọ-ehi, otu Miyetti Allah kwuru na ọ tụrụ ha na anya na ndị gọvanọ nwere ụdị mkpebi  ma kwuo na o kwesiri ka ha bụrụ ndị na-atọ ezi mkpụrụ dịka ndị Igbo bikwa na mpaghara ndị ọzọ na Naijiria.

Ndị otu Ipob kwuru na mkpebi ndị Gọvanọ ọwụwa-anyanwụ bụ iji gbochie ọgbaghara ma bụrụkwa ihe kwesiri na otu nọchitere ndị ugwu ( Arewa) na ndị chọrọ udo na Naijiria kwadoro.


Isiokwu: IPOB: Ụmụ Biafra kwadonu Referandum na Feb.16\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Kanu kwuru na ntuliaka a ga-eme ka ha mara ndị chọrọ ndọrọndọrọ Naịjirịa maọbụ nwereonwe Biafra site na atụmaatụ n'enweghị ntụpọ emere n'udo.

Akwụkwọ ozi onye na-ekwuchitere IPOB ọnụ bụ Emma Powerful depụtara kwuru na Kanu esila mba Israel ga mba Uk ihazị ihe niile gbasara 'Referendum' a.

O kwuru na IPOB ga-eme ya bụ ntụliaka ụbọchị a ga-eme ntụliaka ịchọpụta onye ga-abụ onyeisiala Naịjirịa bụ Februwarị iri na isii.

Akwụkwọ ahụ kwụkwara na Kanu na ndị ọnụ na-eru n'okwu na mba ofesi na-enwe mkparịtaụka maka etu Referendum ga-esi gaa nke ọma.

Mana ụfọdụ ndị ọnụ na-eru n'okwu na Naịjirịa ekwuputela uche ha gbasara mkpebi a Kanu mere.

Onye ụlọrụ Inec bụ Nnenna Okoronkwo kwuru na ọ bụ sọsọ ntuliaka onyeisiala ka Inec ma ga-eme ụbọchị Februwarị iri na isii.

N'okwu ya, ọ bụrụ na o nwere ihe ga-agbanwe, Inec ga-eme ka ụmụ Naịjirịa mara.

N'aka ọzọ, ọnụ na-ekwuchitere Ohaneze Ndigbo bụ Chuks Iloegbunam kwuru na e nwere usoro eji eme "Referendum".

Nnamdi Kanu kwuru ka ndị otu Ipob gbajọọ ntuliaka na-abịanụ

O kwuru na ya bụ mkpebi gosiri na obi adịghị ndị otu Ipob mma ma na-ekwu na ha nwere ikike ịchọta ihe ha na-achọ dịka Ohaneze Ndịgbo na-achọ nhazigharị obodo.

Onye na-ekwuchitere pati APC na Lagos bụ Joe Igbokwe kwuru na Nnmadi Kanu enweghị ikike ịnọ na mba ọzọ na-gwa gọọmenti etiti ihe ga-eme n'ala Naịjirịa.

O chetaara Kanu etu agha Biafra si mebie ọtụtụ ihe , ma na-aju ya ebe ọ nọ mgbe a lụrụ ya bụ agha.

Igbokwe kwuru ka a napụ Kanu igwe eji ekwu okwu makana o ga-eme ka ọ kwụsị ị na-akọgheri akọgheri.

Ihe ndị mmadụ na-ekwu maka mkpebi a na soshal midia:

@interpocf86 kwuru na Nnamdi Kanu enweghị ike ị nọ n'ala onyeọzọ na hazi 'Referendum'.

@Onyeabuo kwuru na okwu Kanu atala nchara.

Ebe  @preciousakande kwuru na ọ chọrọ ka Naịjirịa kewaa n'afọ a maọbụ Buhari na Atiku achịwa.

Akụkọ ga-amasị gị:


Isiokwu: IPOB: Ụmụ ntorobia a agaghị atụ vootu na 2019- Ugochukwu Uko\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

O kwuru na ndị gọvanọ ọwụwa anyanwu bụ sọ onwe ha na ezinaụlọ ha ka ha ma.

O kwuru na mkpabụ ndị ọchịchị Naịjiria na-akpagbu ndị Igbo sokwa ewe ndị IPOB  iwe.

Gere ihe okwuru n'uju n'ihe nkiri dị n'akụkọ a.

Akụkọ ndị ga-amasị gị:


Isiokwu: IPPIS Registeration: Ihe mere anyị achọghị iso n'atụmatụ IPPIS - ASUU\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Otu n'ime okwu ndị ahụ bụ nke a kpọrọ 'Integrated Payroll and Personnel Information' bụ usoro e ji edebanye aha maka ịkwụ ụgwọ ọnwụ.

Gọọmentị etiti chọrọ ka ndị nkuzi mahadum malite soro n'atụmatụ a n'ụbọchị 25 Nọvemba, 2019 mana ha kpọrọ ekwe nkụ sị ọ gaghị adị ha mma n'ahụ.

Onyeisi otu jịkọrọ ndị nkuzi mahadum bụ ọkankuzi Biodun Ogunyemi gwara BBC Igbo sị o megidere ikike mnwereonwe ndị mahadum na Naịjirịa n'ụzọ ndị a;

Ogunyemi sị na ha eburula okwu a gaa n'ụlọomeiwu bụ ndị kwere nkwa na ha ga-elebanya n'ime ya.

Ọ gara n'ihu kwuo na ọ bụrụ na gọọmentị chọrọ ihiwe ụdị atụmatụ a, ka ha nye mahadum dị iche iche ime nke n'ime ụlọ ha.

Na ọ bụ ụdị atụmatụ a ka ha gwara ndị ụlọomeiwu bụ nke ha sịrị ha gaa leba ya anya.

Ogunyemi dọrọ ndị otu ya aka na ntị ka ha ghara itinye aka n'atụmatụ IPPIS ahụ.

Akụkọ ndị ga-amasị gị:


Isiokwu: Iba Lasa abanyelaa ihe ruru steeti 20 na Naịjiria\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ngalaba na-ahụ maka ọrịa dị icheiche ekwuola na Meningitis ebidola ife ndị mmadụ

Ngalaba na-ahụ maka ọgwụgwọ ọrịa dị icheiche a kpọrọ NCDC n'aha ịchafụ bụ ndị na-ewepụta ọnụọgụgụ a nke mere n'izuụka bidoro Maachị 26.

O gosi kwara na ndịọrụ abụọ na-ahụ maka ahụisike n'ụlọọgwụ dị icheiche, otu n'Abia eferela n'ọnwụ site n'ọrịa iba Lasa a.

Obodo Edo, Ondo, Bauchi, Plateau, Anambra, Ebonyi, Nassarawa, Kogi, Lagos, Osun na Abia so na ndị ọrịa a metụtara.

N'ime ọnụgụgụ niile ndị nwere ọrịa a, pasentị 81 nke kachasị sị n'Edo steeti.

Edo steeti bụ kwa ebe e nwere ụlọọgwụ pụrụiche na-ahụ maka nyocha n'ọgwụgwọ ịba lasa a n'obodo Irrua.

Akụkọ ga-amasị gị:


Isiokwu: Ibrahim EL-Zakzaky: Ndị otu IMN ebola gọọmentị Kaduna ebubo igbu ya\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ha kwuru nke a ka aka na-achị steeti ahụ bụ Nasir El-Rufai wepụtara akwụkwọ iji kwuo ihe ha chọrọ tupu El-Zakzaky enwee ike gaa India nata ọgwụgwọ.

Ha boro gọọmentị ahụ ebubo iwepụta atụmatụ a naanị iji emegide ma gbuo El-Zakzaky ka ọ nọ na nwụchi. Ha kwuru na ha anabataghị ya bụ ọnọdụ.

Gọọmentị Kaduna steeti kwuru na ha chọrọ ka e lebanye anya tupu El-Zakzaky agaa India ịnata ọgwụgwọ dịka ụlọikpe nyere ya ikike.

Dịka a gbara El-Zakzaky akwụkwọ n'ụlọikpe dị na Kaduna steeti, gọomentị obodo ha sị na ha achọghị akụkọ na e jikwa gbagbuo nwa nnụnụ nne ya efelie mgbe ọ ga-aga ụlọọgwụ.

Ha kwuru na ha anọchighikwa onye ọbụla ụzọ ịnata ọgwụgwọ ahụike na mba ọbụla dị n'ụwa a ebe ọ bụ na onye ahụ na-akwụ ụgwọ ya.

Ugo Egbujo bụ ọkaiwu ọnụ na-eru n'okwu gwara BBC Igbo sị na ndị gọọmentị Kaduna steeti " kwesịrị ịkọwa etu ha chọrọ iji elebanye anya n'ọpụpụ na mbata ha makana ụlọikpe nyere ha ikike ahụ".

"Ha eleela anya sị lekwa etu a ga-esi eme ya 'a ga-eme ya etu a mee ya etu a'. Etu a ha si depụta ya, onye na-ekwuchitere ndị otu El-Zakzaky bụ IMN ga-ele akwụkwọ ahụ anya.

"Ọ bụrụ na o chee na ndị Kaduna steeti na-emegide ha, o were ya gaa n'ụlọikpe ahụ, ebe ha ga-anọ ekwu ma ọnọdụ niile ahụ ndị Kaduna wepụtara eziri ezi maọbụ na o zighi."

Cheta na a nwụchiri El-Zakzaky n'afọ 2015

El-Zakzaky na nwunye ya bụ Zeenah Ibrahim kwesịrị ịga n'ụlọọgwụ Medanta dị na mba India, ebe ụfọdụ ndị gọomentị ga-eduga ha ịhụ na ha erighi mbombo ọsọ.

N'okwu El-Rufai tinyere na Facebook, Samuel Aruwan bụ kọmishọna na-ahụ maka nchekwa obodo na steeti ahụ kwuru ebumnuche ha.

Ihe asaa gọomentị Kaduna steeti chọrọ tupu El-Zakzaky agawa njem ya:

Ha gakwara n'ihu kọwaa ihe butere nwụchi a nwụchiri El-Zakzaky na nwunye ya n'afọ 2015.

Gụọ ihe o dere ebe a:

Cheta na ụlọikpe nyere iwu sị ka a hapụ El-Zakzaky ka ọ nata ọgwụgwọ n'India n'ụbọchị ise nke ọnwa Ọgọstụ 2019.

Akụkọ ga-amasị gị:

Ihe nkiri a ga-amasị gị:

Lee nwaafọ Igbo zọtara ọkwa ọchịchị ugboro atọ na Belgium


Isiokwu: Ibrahim El-Zakzaky: Ihe kpatara anyị ji kpọlata nwa amadị a - Gọọmentị Naijiria\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ibrahim El-Zakzaky n'ime ụgbọelu bu ya aga India

El-Zakzaky na nwunye ya hapụrụ Naijiria ụbọchị Mọnde abalị iri na abụọ nke ọnwa Ọgọst, gawa India ịga leta ahụike ha anya dịka otu ụlọikpe dị na Kaduna siri nye n'iwu.

Mana ha abụọ lọghachitere Naijiria taa bụ Fraide.

Dịka akwụkwọ ọzị si n'aka ngalaba gọọmentị n'ahụ maka mgbasa ozi na omenala siri kwuo, El-Zakzaky na nwunye ya chọrọ ibute nghọtahie na esemokwu n'etiti Naijiria na India.

Grace Isu Gekpe bụ onye binyere aka n'akwụkwọ ozi ahu kwuru na El-Zakzaky chọrọ iji ụzọ aghụghọ hapụ India gaa obodo ọzọ.

Gekpe dere sị: "Mgbe ha garuru India, El-Zakzaky kpọtụụrụ ndị ọkaiwu nke ndị ndu ha bụ Ali Zia Kabir Chaudary na Gunjan Singh.

Ibrahim El-Zakzaky

"Ọ kpọtụkwara ndị otu "Islamic Human Rights Commission" nakwa ndị otu "Shiite" ndị ọzọ.

"Ebumnuche ya bụ ịchọ ụzọ ọ ga-eji si India gafee mba ọzọ.

"Nke a gaara abụ nnupu isi n'iwu nke ụlọikpe Kaduna nyere tupu ọ hapụ Naijiria gawa India."

Gọọmentị Naịjiria kwukwara na El-Zakzaki chọrọ ịnọ n'ụlọ oriri na nkwari na India kama ụlọọgwụ ebe ọ na-anata ọgwụgwọ.

"O doro anyị anya na El-Zakzaky nwere ihe ndị ọzọ ọ na ede na-abụghị ihe gbasara ahụike, nke a mere ka anyị kpọghachite ya na Naijiria."

Cheta na mgbe El-Zakzaki na nwunye lọbatara n'ogige ụgbọelu dị n'Abuja, e si n'akụkụ ogige ugboelu ebe onyeisial na-esi abata wee kpọpụ ya ka ndị ntaakụkọ ghara ịma na ọ batala.

Ndị ntaakụkọ nọ na-eche mgbe El-Zakzaky ga-abata.

Ndị ọrụ nchekwa gbakwara ogige ụgbọelu ahụ gburugburu tupu ụgbọelu bu El-Zakzaky na nwunye ya efetuo.

Ndị ọrụ nchekwa juru n'ogige ụgbọelu dị n'Abuja mgbe El-Zakzaky batara

Cheta na El-Zakzaky e kwubuola na 'gọomentị Naíjiria tụgidere ya asị' mgbe ha gwara ndị ụlọọgwu India na ha amaghị ihe na-arịa ya.

O kwuru na ọ bụ ọgwụgwọ ka ọ biara ịnata n'India, n'ihi na e mechaala ya nnyocha na Naịjirịa.

Akụkọ ndị ọzọ ga-amasị gị:

Ihe nkiri ga-amasị gị:

Ihe mere anyị ji nọruo afọ 40 tupu anyị agbaa akwụkwọ


Isiokwu: Ibrahim Magu: A tọhapụla Ibrahim Magu bụ onye e ji eji kemgbe abalị iri\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Cheta a nwuchiri Magu n'ụzọ n'ụbọchị isii nke ọnwa Julaị maka ebubo nruruaka ha sị na o metere mgbe ọ nọ n'ọrụ.

Ọ bụ Abubakar Malami bụ Minista ikpe nkwumọtọ na Naịjirịa boro ya ya bụ ebubo.

Chetakwa na n'akwụkwọ ha degaara okaiwu Ibrahim Magu ụbọchị iri na anọ nke ọnwa Julaị, onyennọchite anya onyeisi ndị uweojii bụ onye tinyereaka na ya bụ akwụkwọ bụ Idowu Owohynwa zara okaiwu Magu na ọbụghị ha ji Ibrahim Magu.

Na ya bụ akwụkwọ akara ya bụ 7000/IGP.SEC/ABJ/VOL.489/171 onyeisi ndị uweojii sị ọ bụ ndị ngalaba ndị uweojii nke onyeisiala bụ ndị na-enyocha Magu, nke pụtara na ọ nọghị n'aka ha.

Okaikpe Magu bụ Tosin Ojaomo Esq. degeere ndị uweojii akwụkwọ ka ha tọhapụ Ibrahim Magu bụ onye e ji eji kemgbe Mọnde, ụbọchị isii nke ọnwa Julaị.

Onyeisi ndị uweojii gwara okeikpe Magu ka ha chọrọ ya gawa n'ụlọọrụ onyeisiala.

Akụkọ na-eru anyị ntị ugbua na-ekwu na ewepụla onyeisi EFCC bụ Ibrahim Magu n'ọkwa.

Otu onye na-arụ ọrụ n'obi gọọmentị bụ Aso Rock gwara BBC nke a.

Cheta na ọ bụ n'ụbọchị Monde ka akụkọ wuru ewu na ndị uweojii pụrụiche bụ DSS nwụchiri ya n'Abuja.

Ndị DSS mechara zipute ozi kwuru na akụkọ nwụchi ya abụghị eziokwu.

N'otu aka ahụ, ụlọọrụ nke ọ na-eleta anya wepụtakwara ozi nke ha kwuru na o ji aka ya ga zara oku a kpọrọ ya.

Ọnụ na-ekwuchitere onyeisiala Muhammadu Buhari bụ Garba Shehu gwakwara BBC na o nweghi ihe ha ma maka nwụchi Magu ụnyaahụ bụ Monde.

Ihe anyị ma maka Ibrahim Magu?

Oge ọ bụ onyeisi ụlọomeiwu ukwu, Bukola Saraki na ndị otu ya jụrụ ịkwado Magu ka ọ bụrụ onyeisi EFCC mana Buhari kpọrọ ekwe nkụ họrọ ya

Cheta na Magu ka bụ onyeisi nchere oge na EFCC nke Bekee kpọrọ 'acting chairman'.

Ugboro abụọ onyeisiala Buhari wegara aha ya na nke ndị omeiwu ukwu, n'afọ 2018 ha jụrụ ịkwado ka Magu bụrụ onyeisi EFCC.

N'oge ahụ, ndị uweojii nzuzo bụ DSS dere akwụkwọ na-akatọ Magu, ma kwuo na ya na ndị aka ha adịghị ọcha na-emekọ ihe.

Ndị DSS kwuru na Magu na-emekasi ego etu o si masị ya ma kwukwaa na ọ bụ mmadụ kwụọrọ ya ụgwọụlọ ebe o bi n'Abuja.

Dịka ha si kwuo oge ahụ, ụgwọụlọ ahụ bụ...


Isiokwu: Ibrahim Magu: Orji Kalu, na gọvanọ atọ si aka ya gaa nga\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Mohammed Umar arịala dịka onye nnọchite anya Magu.

Nke a na-eme dịka a na-enyocha Magu maka ebubo nnupu isi na izuaghari akụnaụba a natara ndị mmadụ ikpe nrụrụaka mara.

Ọ bụ n'ụbọchị Monde bụ ụbọchị isii nke ọnwa Juun ka Magu zara oku nnyocha Kọmiti onyeisiala hibere kpọrọ ya. Kemgbe ahụ ọ nọ n'aka ndụ ọrụ nchekwa.

Okwu Magu dara ka dinta a na-achụ nta ya makana kemgbe onyeisiala Buhari were ya n'ọrụ dịka onyeisi EFCC n'afọ 2015 ọ bụ ya na-ahazi agha gọọmenti na-ebuso mpụ na nrụrụaka.

N'ihu ọrụ a, ọ kpọchịrị ọtụtụ ndị ndọrọndọrọ ọchịchị ọkwa gbalitere ma tụọ ụfọdụ n'ime ha nga dịka ụlọikpe mara ha ikpe ohi ego ọha.

Lee ụfọdụ ndị a gara nga site n'aka Magu:

Uzor Kalu

Orji Kalu gara nga ka ikpe mara ya banyere ebubo ohi ijere naịra 7.65 nke metụtakwara onye bu Kọmịshọna na-ahu maka ego oge ọ na-achị Abia steeti.

N'ụbọchị ise nke ọnwa Decemba 2019 ka Ọkaikpe Mohammed Idris tụrụ Kalu nga afọ 12, mana Ụlọikpe Ukwu mechara tọghapụ ya.

Kalu akpụpụla EFCC ụlọikpe ugbua maka okwu ahụ.

Bala Ngilari

Bala Ngilari bụbu aka na-achị Adamawa steeti. A tụrụ ya nga afọ ise maka ebubo nrụrụaka oge ọ na-achị dịka gọvanọ.

EFCC boro ya na mmadụ abụọ ọzọ ebubo na ya nyere ndị mmadụ ohere ịrụ ọrụ ruru nde dọla 167 n'ụzọ na-ezighi ezi.

Otu ụlọikpe dị na Yola mara gọvanọ ahụ ikpe ma tụọ ya nga afọ ise mana ụlọikpe mkpegharị kagburu mkpebi ahụ ma sịkwa na ebubo ahu enweghi isi na ọdụ.

Jolly Nyame

A tụrụ Jolly Nyame nga afọ 14 ka ikpe nrụrụaka banyere ego ọha mara ya.

Ngalaba EFCC si na Nyame zuru ego ọha site n'afọ 1999 rue 2007 bụ oge ọ na-achị dịka gọvanọ.

Ọkaikpe Adebukola Banjoko sị na EFCC, n'oge nke Magu, nwere akaebe kwụ ọtọ na Nyame mefuru ego ruru ijere dọla 1.6.

Ụlọikpe Mkpesa na nke Ukwu sị na ikpe mbụ e kpere Nyame kwụ ọtọ. Nyame nọ na mkpọrọ ugbua n'ihi mkpebi ahụ.

Joshua Dariye

N'afọ 2007, EFCC boro Joshua Dariye, bụbụ aka na-achị Platu steeti ebubo na aka ya dị na nrụrụaka banyere izu nde naịra 121 n'akpa ego steeti ahụ.

EFCC sị na ọ bụ site n'aka ụlọọrụ a kpọrọ 'Ebenezer Reitner Ventures' ka a...


Isiokwu: Ibrahim Zakzaky: 'Mba India nyere m awa abụọ ịpụ ala ha'\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

O kwuru na ọ bụ ọgwụgwọ ka ọ biara ịnata n'India, n'ihi na e mechaala ya nnyocha na Naịjirịa.

El-Zakzaky zaghachịrị akwụkwọ gọọmentị Naịjirịa depụtara site n'ihe onyonyo o wepụtara n'India, ebe ya bụ Zakzaky kwuru na gọomentị India nyere ya naanị awa abụọ ịpụ ala ha ma ọ bụrụ na o kwenyeghị n'ihe gọomentị Naịjirịa kwuru.

O kwuru na ọ bụghi ya họpụtara ụlọọgwu ọ nọ n'India "n'agbanyeghị na ụlọikpe Naịjirịa ekwetela n'ụlọọgwụ ndị dọkịnta ya họpụtara ka ọ gaa n'India"

End of Twitter post, 1

N'aka nke ọzọ, gọọmentị etiti nke Naịjirịa na-ekwu na ha anabataghị akwa onyeisi ndị "Islamic Movement of Nigeria" bụ El-Zakzaky na-ebe na-ekwu na ọnọdụ ya n'ụlọogwu ọ nọ n'India ka njọ karịa nke dị na Naijirịa.

Akwụkwọ Grace Gekpe onye bụ odeakwụkwọ Ministrị na-ahụ maka Mgbasaozi na Ọdinala nke Naịjirịa depụtara, kwuru na El-Zakzaky bidoro kpawa agwa na-ezighị ezi mgbe ha rutere Dubai ebe ha si gawa India.

Akwụkwọ a kwuru sị na ọ bụ El-Zakzaky ji aka ya họpụta ụlọọgwụ ọ chọrọ n'India, ma ndị ndu ga-echekwa ya, ma tinyekwa ndị dọkịnta so ya gaa.

Gekpe sị na " O kwuru ka e nye ya akwụkwọ-ikike-ngafe ya, mana ndị gọọmentị ha na ya so ekweghị, agwa ya bịara kawa njọ mgbe o ruru India mgbe ọ na-ekweghị ka e mee ya nnyocha ahụ"

Akwụkwọ a kwuru na " Ọ chọro ka e nye ya ohere ịgagharị etu ọ siri chọọ, kwuokwa ka etinye ya n'ụlọobibi na ọṅụṅụ nke dị okeọnụ ma chọọkwa ka o jiri aka ya họpụta ndị dokinta ga-elete ya anya n'ụlọọgwụ Medenta, India, mana nke a megidere ụkpụrụ ndị ọgwụgwọ".

Ihe ndị a El-Zakzaky na-achọ mere ka ndị ụlọọgwụ India wee iwe ma kwuo na ha dị njikere ịkpọlata ya Naịjirịa.

Ụlọikpe kacha elu nke Kaduna nyere onyeisi ndị IMN ikike ịga India maka ahụike.

Gekpe kwuru sị na ndị mba India si na ọ (El-Zakzaky) gaghị atụrụ ha ihe ha ga-eme, ma kwuokwa na ha agaghị enye ya ohere ime ihe ọbụla gbasara otu ya n'India.

Gọọmentị Naijirịa arịọla gọomentị India mgbaghara maka agwa ọjọọ ha sị na El-Zakzaky kpasoro ha.

Gekpe kwuru na gọọmentị dị njikere ikpe El-Zakzaky ikpe otu o ziri ezi ma ọ lọghachị...


Isiokwu: Ibrahimovic eferela Man U aka\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ibrahimovic nwere ọkpụ goolu iri abụọ na itoolu n'ime egwurwegwu iri ise na atọ n'oge ya na Manchester United

Manchester United kwupụtara nke a ụbọchị Toosde, ụbọchị 22 nke ọnwa Maachị  na ha nwere nkwekọrịta ka Ibrahimovic chabie ohere ọrụ ya n'atụfughị oge.

Ọ bụ ihe iju anya na nwaamadị a emepụtaghị oke ihe kamgbe o si ezumike mmerụ ahụ lọta n'ọnwa Nọvemba.

Ihe Ibrahimovic dere n'Instagram ya mgbe Manchester United kwuputara ọpụpụ ya.

Ibrahimovic nwere ọkpụ goolu iri abụọ na itoolu n'ime egwuregwu iri ise na atọ n'oge ya na Manchester United.

"Ugbua bụ oge ị ga n'ihu mgbe afọ abụọ mara mma gacharala," bụ ihe o dere n'Instagram ya.

"Oke ihe sokwa abịa na ngwụcha. Ekele dịrị otu egwuregwu anyị, ndị egwuregwu anyị na-amasị, ndị otu m, onye nchịkọta anyị na mmadụ niile so keta oke n'oge m niile."

Otu egwuregwu ndị Ibrahimovic gbarala bọọlụ:


Isiokwu: Iceland nwere ike ịmachi ibe ụmụnwoke ugwu\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Iceland ekwuola na ibi ubu na-emebi ihe rutere ụmụaka

Ha na-eme nke a, ebe ụfọdụ mmadụ na-akọwa na ibi ugwu bụ ihe ndi Jew na ndị Alakọba jiri mee mkpa, ihe a bụ mgbe mbụ ndị Iceland ga-alụ ọgụ banyere ofufe.

Otu akwụkwọ dị n'ụlọ omeiwu ukwu na Iceland na-ekwu ka enwe iwu ga-eme ka ndị mmadu biri ugwu ga mkpọrọ afọ isii, okachasi ma ọbụrụ na ọbụghị maka ihe metụtara ahụike ka ha ji mee ya.

Ndị na-akatọọ atụmatụ ahụ kwuru n'okwu a nke buterela nsogbu n'etiti ndị isi okpukpere chị dị icheiche na Europe, na-aga n'iru na-akọwa na ọ ga-eme ka ndị Jew na ndị Alakọba taa afụfụ.

Otu n'ime atọ ụmụnwoke n'ụwa niile bịrị ugwu. Ọtụtụ n'ime ndị a mere nke a n'ihi okwukwe.

Ọtụtụ n'ime ndị Jew na Ndị Alakọba na-atụ ụjọ na okwu ibe ugwu nwere ike buru ihe a ga-eji kpụrụ ha n'ọnụ. Ha na-arụtụ aka n'uwe ha na aja eji anụmanụ achụ nwetara ha  nsogbụ.

Ndị isi ndị Alakọba na ndị Jew anabataghị atụmatụ a. Ụkọchuchwu Reinhard Marx bụ onyeisi ndị Catholic na  Europe kwuru na iwu ahụ a na-akwadọ i webata bụ mwakpo ebe okwukwe dị ịcheịche nọ

Gọọmenti ndị Iceland ekwuola na ibe ugwu ụmụnwoke na-emebi ikike ruru ha dịka ụmụaka, ha tinyere ya n'ọnọdụ ibi ugwu nke ụmụ nwaanyị nke ọtụtụ Europe gbochiri n'iwu ha.

Akụkọ ndị  ga-amasị gị:


Isiokwu: Ideh Chukwuma Innocent: E buru m ọtụtụ a gbara egbe na Lekki gawa ụlọ ọgwụ\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Onye Igbanke dị n'okpuruochichị Orhionmwon dị n'Edo steeti, Ideh ji isi ghọọ mgbọ dịka o gbochiri ndị agboro wakporo ụlọakụ n'ọgbaghara sochiri ọgbụgba egbe ndịagha gbara ndị na-eme ngagharaịiwe na Lekii Toll Gate.

Onye mere akụkọ a bụ Uche Akolisa, ebe onye eserese bụ Vining Ogu


Isiokwu: Idemmiri Katsina: Nwaanyị lụrụ di na Fraide, lọkwute ya na Satode, mmiri eburu ya ụbọchịụka\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Oke idemmiri gburu ihe karịrị mmadụ iri anọ na Katsina

Ọtụtụ ndị mmadụ tufuru di ha, nwunye ha, ụmụ ha nakwa ihe ndị ọzọ ha nwere.

Otu nwaanyị gbakwara akwụkwọ ụbọchị Fraiday ma soro dị ya lọta na Satọde mana idemmiri napụrụ di ya nwunye ọhụrụ ya.

Ndị gara agbamakwụkwọ ha gwara BBC na akụkọ nwaanyị ahụ wutekarịrị ha n'akụkọ mkpamkpa kpara n'obodo ahụ.

Na nso nso, oke idemmiri gburu ihe karịrị mmadụ iri ise(50) na Jibiya dị Katsina steeti.

Otu nwoke nwa ya nwaanyị dị ọnwa atọ tụrụ arịrị na ọ bụghị naanị na mmiri buru nwa ya, na otu foto ọ kara iiji echeta ya dị n'ime ekwenti o jiri seta ya so n'ihe ndị idemmiri buru.

"Ugbu a onweghị ihe m ga-eji na-echeta nwa m n'ihi na mmiri eburula ekwenti m."

O nwekwara nwaanyị ajadu ya na ụmụ ya atọ tọrọ n'ụlọ ha. Ndị agbata obi gbalịrị inye aka zọpụta ha mana ide buru ha bufuo.

Ka ọ dị ugbua, gọọmentị na ndị otu na abụghị gọọmenti agbatarala ndị ihe mere ọsọ enyemaka mana ndị obodo na ekwu na enyemaka ha ezughị ọnụ.


Isiokwu: Idemmiri eriela obodo narị abụọ na Kogi steeti\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Nke a mere na ndị mmadụ agbahapụla ụlọobibi ha dị icheiche ma gbaa ọsọndụ n'ọgbọ enyemaka e kewapụtaara ha na steeti ahụ.

Yahaya Bello gwara ndị ntaakụkọ na ụlọụka, ụlọọgwụ, ụlọakwụkwọ na ugbo dị ịcheiche nọzị n'okpuru mmiri ugbua.

N'ọnụ ya "mmiri a karịrị nke anyị ji anya anyị hụ n'afọ 2012" ma jirikwa ohere ahụ rịọ gọọmentị etiti enyemaka.

Bello kelekwara ndị ọrụ gbatagbata dị icheiche maka etu ha sị enye aka n'ọdachi a mere.

Ndị ọzọ ihe a metụtara agaala na be ụmụnwanne ndị bi n'elu ugwu ebe ha na-eche ka mmiri belata.

Akụkọ ndị ga-amasị gị:


Isiokwu: Identity Theft: Etu atụmatụ a nwereike ịnapụ gị ihe niile\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Agbanyeghị na atụmatụ a nwereike na-agbagwoju ụfọdụ mmadụ na mpaghara Naịjirịa anya, ndị bi n'ofesi, ọkachasị Amerịka, Canada nadị ọzọ nwere atụmatụ akpọrọ "Social Security number" ma maka ya ọfụma.

Akụkọ na-ewu ugbua bụ maka nwata nwaanyị a na-ebo ebubo na anapụrụ ndị mmadụ njirimara ha na mba Canada.

 Dịka ụlọ ntaakụkọ CBC siri dee, ndị uweojii na mba Canada na-ebo Nwaada ahụ ebubo na ozuru aha na ejirimara ọtụtụ mmadụ ma were aha ha na-azụta ihe masịrị ya.

 Nke dị ya mfee makana ndị mba ofesi ụfọdụ nwere ihe Bekee kpọrọ "Credit Card", nke pụtara na inwereike go ihe n'aka ma kwụọ ụgwọ obele obele.

Gịnị bụkwanụ "Identity Theft"?

"Identity theft" bụ ụzọ ndị omekaome si ezuru njịrimara ndị mmadụ na nzuzo iji zaa aha.

Ndị ohi a zute njirimara mmadụ na ihe ndị ọzọ sonyere ya, ha na-ejikara ya zụọ ihe ma mee ihe ọbụla n'aha onye ahụ ha zuru aha ya.

"identity Theft" na-etinye ndị mmadụ na'akwa arịri.

Ndị ohi njirimara mmadụ nwere ike iji njirimara mmadụ zụta ihe n'intaneti, nata ego n'ọbaego mmadụ maobụ ji na-ebi ndụ na mba dịka onye ahụ nwee aha ahụ n'ezie.

Ha nwekwara ike iji njirimara mmadụ nata ego maọbụ kpaa arụ dị iche iche nke ga-eme ka onye ahụ gaa nga ebe aka ya dị ọcha.

Cyber Crime Law kpụgara m ụlọ mkpọrọ

Kedu njirimara mmadụ enwere ike izu?

E nwere njirimara ndị mmadụ ndị ohi na-akachọkarị nke a mere na ọ dị mkpa na ị matara ha ma chekwa onwe gị.

Na Najirịa, lee njirimara ndị kachasị mkpa ikwesiri ichekwa maka ọdịmma gi.

Akara mkpọhe Kọmpụta (Password):

 Nke a bụ akara ndị mmadụ na-eji abanye n'ime otutu ihe ha jị biri n'Intanetị nke gunyere ọba ego, Soshal Midịa, mgbasa ozi 'Email', dgz.

BVN:

Nke a bụ akara jikọtara ihe niile gbasara ọba ego niile mmadụ na Naijirịa.

Aha gị na akara ọba ego niile n'ụlọ akụ sonyere na BVN gị.

Akara mkpọhe ATM:

Onye nwere aka mpọghe ATM ga-enye mmadu ohere iwere ego dị na ụlọ akụ gị ma onye ahụ nwete akwụkwọ ATM ahụ.

Kedu etu ị ga esi gbochie mmadụ izu njirimara gị?

Dịka akụkọ a BBC dere siri kọwaa, enwere etu ndị mmadụ ga-esi gbochie mmadụ izu...


Isiokwu: Idris ekwuola sị kpọghachite ndị uweojii na-eche ndị nkịtị\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ibrahim Idris bidoro ịchị ndị uweojii Naịjirịa n'afọ 2016

Idris kwuru na ọ ga-edegara onyeisiala Naịjirịa bụ Muhammadu Buhari, akwụkwọ iji nweta nkwado ya, nke a ga-eji mere ntuziaka eji edupu onye uweojii ozi nchekwa ndị nnukwu mmadụ.

O kwuru nke a na nzukọ ya na ndị Kọmishọna ndị uweojii na ndị uweojii ndị ọzọ ọkwa ha gbalitere, nwere n'isi ụlọọrụ ha n'Abuja ụnyaahụ.

Idris kwuru na iji hụ na ndị mmadụ mere ihe o kwuru, na etinyela ihe bekee kpọrọ task force nke Adamu Dankwara bụ osote kọmishọna ndị uweojii bụ onyeisi ya.

O kwukwara na o nyere iwu ka ndị uweojii bido ime ihe a n'etufughị oge ọbụla.

Akụkọ ndị ga-amasị gị:

Idris kwuru sị "Maka nsogbu anyị na-enwe na Naịjirịa gbasara nchekwa, ọ dịla ezigbo mkpa ka ndị uweojii Naịjirịa wetuo aka n'etu ha si ezipu ndị otu ha n'aka ndị ndọrọndọrọ ọchịchị na ndị nnukwu mmadụ.

"Maka nke a, m ga-edegara onyeisiala akwụkwọ iji nweta nkwado ya nke a ga-eji mere ntuziaka eji edupu onye uweojii ozi nchekwa ndị nnukwu mmadụ nọ n'ime mba a.

Etu ahụ, enyela m iwu ka akpọghachite ndị uweojii niile ezipuru ka ha na-echekwa ndị nnukwu mmadụ, ndị ndọrọndọrọ ọchịchị na ndị na-arụ n'ụlọọrụ ọha."


Isiokwu: Idumuje Ugboko: Etu ndị uweojii si wakpo Idumuje Ugboko ma tọrọ eze ha\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Obi Chukwunonso Nwoko, eze ọdịnala ndị Idumuje Ugboko na Ned Nwoko

Ndị obodo ahụ gwara BBC Igbo na ọ bụ onye ọgaranya a ma ama bụ Ned Nwoko zitere ndị biara ije ahụ.

Historical Building: Ihe dị omimi maka ụlọ aja ụpa na-enye ndị Idumuje Ugboko ndo

Mazi Igwe Enuoyibo, otu n'ime ndị okenye obodo ahụ, kwuru na ọ bụ okwu gbasara ala mere e ji tọrọ eze ha.

 Mana Ned Nwoko gwara BBC Igbo na ihe niile ahụ bụ asịrị.

Gịnị na-ese?

Akụkọ kwuru na ọ bụ ala nke Ned Nwoko chọrọ iji rụọ Mahadum bụ ihe na-ese okwu

Dịka Mazi Enuoyibo si kwuo, o ruola afọ atọ okwu ala bidoro isere ndị obodo ha na Ned Nwoko.

Enuoyibo kwuru sị: "Ned Nwoko nwere ala dị hekta iri atọ na atọ (33 hectares) n'Ugboko, bụ nke e nyere ya n'efu".

"O kwuru na ya ga-arụ nnukwu ebe a na-azụ ụmụ anụmanụ ma na-emepụtakwa nri si n'ahụ ụmụanụmanụ."

"Mana ọ bịakwara kwuo ka e nyekwuo ya ala ọzọ dị hekta iri itoolu na abụọ (92 hectares), n'agbanyeghi na ala nke o nweburu enwe ka fọrọ."

Enuoyibo kwuru na Ned Nwoko sị na ya chọrọ iji ala ahụ arụ mahadum, mana mgbe ndị obodo jụrụ inye ya ala ahụ, ọ malitere iwere ala ndị mmadụ n'ike.

Ihe mere ụlọ aja jiri bụrụ ọkachamma na mpaghara Afịrịka - Demas Nwoko

Ọ jụrụ sị, "Ọ bụrụ na otu onye nwee ala karịrị hekta otu narị na iri abụọ (120 hectares) n'otu obodo, olee nke ndị obodo ndị ọzọ ga-enwezi?"

Oge BBC Igbo kpọtụụrụ Ned Nwoko, ọ zaghị ekwentị ya mana o mechara saghachi ozi anyị zigaara ya.

O dere sị: "Biko gbachipụ ndị asịrị nkịtị. Ị chọọ ịmata nke bụ eziokwu, kpọtụrụ onyeisi ndị uweojii n'Asaba."

Anyị kpọrọ ọnụ na-ekwuru ndị uweojii Delta steeti bụ Onome Onovwakpoyeya ugboro ugboro mana ọ azaghị.

Onovwakpoyeya asabeghịkwa ozi anyị zigaara ya n'ekwentị.

Mana nchọpụta BBC Igbo mere gosiri na okwu ala a dị n'etiti Ned Nwoko na ndị Idumuje Ugboko oteela ọ malitere.

Ụfọdụ akụkọ kwuru na oge Eze ọdịnala chịburu Idumuje Ugboko bụ Obi Albert Nwoko dị ndụ, o binyere aka n'akwụkwọ inye Ned Nwoko ala ahụ ọ chọrọ iji rụọ Mahadum.

Mana oge ọ nwụchara, nwa ya nwoke onye bụzi Eze ugbua, bụ Chukwunonso, kagburu...


Isiokwu: Ifeanyi Chiejine: Ihe asaa i kwesiri ịma maka ada Igbo lara mmụọ\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Chiejine, onye gbabuuru otu Super Falcons bọọlụ, nwụrụ n'abalị 21 nke ọnwa Ọgọstụ 2019, ka ọ gbachara afọ 36.

Chiejine gbara n'asọmpi Iko Mbaụwa ụmụnwaanyị atọ, Olimpiks abụọ ma butekwa Iko Mba Afrịka anọ

Ndị NFF ndị depụtara nke a  n'elu Twitter, kwupụtara mwute ha iji kwanyere ya ugwu n'ọnwụ.

Ihe i kwesịrị ịma maka Ifeanyi:

Ihe ndị mmadụ kwuru maka ọnwụ ya:

Rachael Ayegba bụ onye otu ya oge ọ na-agba bọolụ, gwara BBC Sport na "Ọnwụ ya na-ewute anyị nke ukwu.

"O kwutere okwu ọrịa ya ebe ụfọdụ n'ime anyị nọ, mana ọ gwaghị anyị ihe na-arịa ya."

"Chiejine nwukere ka kpakpando oge ọ na-agba bọọlụ, mana ọ nwụrụ etu ahụ. Anyị kwesịrị ịgba mbọ tinye anya ebe ndị na-agba bọọlụ ugbua na ndị nke gbauru agba, nọ."

Otu ụmụnwaanyị FIFA gosikwara mwute ha.

@oluwashina dere maka ihe niile o mere n'ụwa egwuregwu:

@mreds kwuru etu ọnwụ ya si gbawaa ya obi

Ihe nkiri a ga-amasị gị:

Coach Supremo: Onye chọpụtara JJ Okocha na ndị ọzọ


Isiokwu: Ifeanyi George: Ọnwụ gburu anapụla Rangers na Naijiria nnukwu 'striker' - Davidson Owunmi\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ọ kọwara na Ifeanyi, onye nke nọ n'otu bọọlụ nke nnukwu ha kpọrọ 'senior team' na Bekee bụ Emmanuel Ogbu onye nke nọ na 'feeder team' na otu enyi ha nwoke oge ha na-ala Legọs maka ezumike izu ụka abụọ e nyere ha maka egwu Coronavirus.

Ha nwere ya bụ ihe mberede ebe a na-akpọ Benin "bypass" oge ụgbọ ala ahụ Ifeanyi na-anya gbabara n'okpuru nnukwu ugbọala kwụrụ onwe ya, ha atọ nwụnyụrụ anya pii.

Owunmi kwuru na ha na ndị ezinaụlọ nwa amadị ahụ akpaala ka aga esi lie ozu ya, okwukwara na gọmenti Enugwu na akwụchi insurance anya.

Onyenkuzi ndị ụmụaka ndị Rangers, PRO nakwa onyeisi otu ndị nkwado ha kwuru na obi dị ha nwute nke ukwuu na ụmụ aka ha ji eme ọnụ nwụrụ na mberede.

Onye bụ Ifeanyi George nwụrụ anwụ?

Ifeanyi George si Enyimba banye Rangers International FC na 2016

Otu onye egwu bọọlụ Rangers International nke Enugwu ji eme onụ bụ Ifeanyi George alaala mụọ n'ụtụtụ Sọnde.

Ifeanyi nwụrụ n'ihe mberede okporo ụzọ ka o si Enugwu aga Legọs.

Dịka akụkọ siri kwuo, ọ bụ ya na mmadụ abụọ ọzọ nọ n'ime ụgbọala oge mberede a mere.

Otu egwuregwu bọọlụ Rangers kwuru n'ihe a mere n'akara Twitter ha.

Ọtụtụ ndị ihe ya na amasị na-ezigara ezi na ụlọ ya ozi itiaka n'obi na soshal midia.

Foto ndi mmadu setere n'ebe mberede mere gosiri na ụgbọala ya banyere n'okpuru ụgbọala.

Akụku na-ekwu na nwaamadị a nọ n'ụzọ ịlaghachị ebe o bi na Legọs dị ka akagburu asọmpị premiership na Naịjirịa oge ihe a mere.

Ifeanyi George na-agbaburu Enyimba nke Aba bọọlụ.

E nwere ihe ruwere ndị egwubọọlụ dịka Ifeanyi?

Onye nchịkọta ndị Rangers FC bụ Davison Owumi kwuru na-agbanyeghị na ha bụ anyammiri n'isi maka ọnwụ Ifeanyi na onye otu ya, na ndi egwubọọlụ niile aha ha dị n'akwụkwọ ndị Nigeria Professional League nwere ezigbo ihe nrite ma ọbụru ma ihe mee ha.

Owumi kwuru na steeti kwunyere ụgwọ n'isi ụmụ Rangers n'ụlọọrụ Premiere Brokers Insurance maka ihe ntụmadị ọbụla rụọ n'afọ 2021.

Akwụkwọ ọdeakwụkwọ otu egwubọọlụ ahụ bụ Emeka Ferdinand Ugwuerua tinyere aka na-egosi na ezi na ụlọ Ifeanyi ga-enweta ọkpụrụkpụ ego dị nde kwuru nde...


Isiokwu: Ifeanyi Ubah: SEC amachịbeghị Capital Oil\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ụlọntaakụkọ dị icheiche na-ebu akụkọ na SEC bụ ngalaba na-ahụ maka ego ahịa  na Naịjirịa amachiela Capital Oil nke Ifeanyi Ubah nwe maka mpụ ego ruru ijeri naira ise.

Mana Obi-Chukwu kwuru na ọ bụ ndọmọdụ ka ụlọomeiwu nyere SEC, gwa ha machie ya bụ ụlọọrụ ahụ n'abụghị na-amachiela ya.

O kwukwara na SEC ga-amalite ịme nyocha nke ha maka ebubo a eboro Capital Oil tupu ha amara ihe ha ga-eme maka ya.

"SEC nwere ikike ị chụsasị ndị isioche Capital Oil maọbụrụ na ebubo ahụ bụ eziokwu mana ha ga-eburu ụzọ mee nyocha" ka Obi-Chukwu kwuru.

Cheta na n'ime akwụkwọ ozi AMCON bụ ngalaba na-elekọta akụnaụba ndị na-azụ ahịa wepụtara n'abali abụọ gara aga, aha Ifeanyi Ubah bụ nke mbụ na ndị kachasị ji ụgwọ na Naịjirịa.

Ya mere ndị mmadụ ji eti mkpu n'elu soshal midia.

Akukọ ndị ga-amasị gị:


Isiokwu: Ifeanyi Ubah: Ọ pụtala ihe?\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ifeanyi Uba

End of Twitter post, 1

BBC Igbo kpọrọ onyeisi oche ndị YPP n'Anambra; bụ Prince Moses Obi, Senator Victor Umeh, Sinatọ ndị Anambra Sentral (Anambra Central Senatorial District) nakwa Emeka Ibe bụ onyeisioche ndị APC n'Anambra, mana ha niile sị na ha anụbeghi maka okwu a.

Ifeanyi Uba bụ onye ji ego achụ nta ego ejiri ụlọọrụ Capital Oil mara.

Amụrụ ya na Septemba n'afọ 1971.

Ọ bụ ọkpara n'ime ụmụ asaa nna ha mụrụ.

Ya amụọkwa ụmụ ise

Ọ gụchaghị akwụkwọ maka na nna ya na nne ya enweghị ego iji zụọ ya.

Mana ọ gara ọzụzụ dị icheiche mgbe ego batawara.

Ifeanyi bidoro Capital Oil n'afọ 2001.

Ọ bụkwa ya nwe Ifeanyi Ubah F.C. , nke na-azabụ Gabros International Footbal Club bụ nke so na-egwu bọọlụ Premiere league Naịjirịa.

Ifeanyi Ubah zọburu ọkwa gọvanọ nke Anambra steeti n'afọ 2014 na Labour Pati.

Na 2019 Ifeanyi so zoo ọkwa Sinate maka ịnọchite anya Anambra South Senitorial zone na pati YPP.

Inec kpọpụtara ya dị ka onye meriri ya bụ ntulika 2019 maka ịnọchite anya ndị ọgbọnta vootu ha.

Akụkọ ga-amasị gị


Isiokwu: Ifeanyi Ugwuanyi emeriela n'ụlọikpe\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ifeanyi Ugwuanyi bụ Gọvanọ Enugwu steeti

Onye ode akwụkwọ ụkwụ nke steeti ahụ Festus Uzor gwara BBC nke a mgbe anyị kpọrọ ya n'ekwenti tata.

Ka ọ dị ugbua ndị ọnụ n'eru na-okwu n'ala Igbo bidolari ikele Gọvanọ Ugwuanyi.

Osote onyeisi nke ụlọomeiwu ukwu dị  n'Abụja bụ Ike Ekweremadụ kwuru na ya bụ mmeri abụghị nke Ugwuanyi sọsọ  mana ọ bụ " mmeri udo, ike oke nhatanha na mmepe obodo nke Engugwu steeti".

Ekweremadu kwuru na "mmeri a ga-agba Gọvanọ Ugwuanyi ume ma mee ka omee karịa ka ọ meburu na mbụ" ma nyekwa ya ike maka ịzọgharị ọchịchị nke afọ 2019.

Cheta na Gọvanọ Ugwuanyi na Ayaogu Eze na agbarita mgba n'ụlọike kemgbe ha mechere ndọrọndọrọ nke imeụnọ PDP n' Enugwu nke họpụtara Ugwuanyi.

Ayogu gbara akwọkwụ n'ụlọikpe n'arịọ ka ụlọikpe nyere ya aka kagbuo nhọpụta PDP họpụtara  Ugwuanyi maka ịzọ ọkwa Gọvanọ Steeti ahụ maka na usoro esiri họpụta ya ezighị ezi.

Mana ụlọikpe mbu ma nke abụọ wezụgara ya bụ arịrọ Ayogu rịọrọ maka na ha sị na ọkpa esịghị ya bụ arịrịọ ike n'ala.

Ụgbụa ụlọikpe ụkwu akwadola mkpebi nke mbụ na nke abụọ nke wetere ya bụ isi okwu na njedebe.

Akụkọ dị mkpa n'ịchafụ : Kpochapụ ndị nchekwa juru n'ụzọ ọwụwanyanụ Naịjirịa - Sineti


Isiokwu: Ifeanyị Okowa: Kwụghachi ụgwọ ị nara ụmụakwụkwọ n'ụzọ ezighi ezi\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ha jikwa ohere ahụ dọọ ndị isi ụlọakwụkwọ ndị ọzọ aka na ntị maka ịnata ụmụakwụkwkọ ụgwọ akwụkwọ ekwesighi ekwesi.

Ide mmiri kpara ike n'Abuja

End of Twitter post, 1

Ihe onyonyo na-efegharị na soshal midia na-egosi ebe ide mmiri batara n'ime ọdọụgbọelu Abuja.

Ụfọdụ ndị mmadụ kwuru na nke a mere ka ụfọdụ ụgbọelụ gaa Kano iche ka ya bụ mmiri zochaa tupu ha efebata.

Super Eagles ana-achịkwanụ?

Ọkwa otu Naịjirịa arịala dịka ha ritere ọla nchara na nwgụcha asọmpị iko mba Afịrka afọ 2019

Otu Super Eagles n'ọzị n'ọnọdụ iri atọ na atọ dịka ha gbagoro ọnọdụ iri n'abụọ.

Gee Nkeji ebe a:

Akụkọ ga-amasị gị ị ga-achọ ikọ taa niile

Onyeisiala Tụnịshịa anwụọla

A kpọ Beji Caid Essebsi gawa ulọ ọgwụ n'abalị Wenesde

Onye bu onye mbụ banyere ọchịchị na Tụnịshịa bụ Beji Caid Essebsi anwụọla n'afọ 92, dịka gọọmentị mba ahụ siri kwuo.

Maazị Essebsi bụbụ onyeisiala tọchasịrị n'ụwa.

Ọ gara ulọogwụ ụbọchị Wenesde mana ndị ọrụ ya ekwughi ihe ọ na-arịa.

O meriri ntulikaka mbọ emere n'usoro onye kwuo uche ya na'afo 2014.

Na mbido afọ a, o kwuru ya agaghị apụta ịzọ ọchịchị na ntuliaka a ga-eme n'afọ.

N-Power achụọla ndị mmadụ n'ọrụ

Akuko na-eru anyị ntị sị na Gọọmenti Naịjirịa achụọla ihe ruru mmadụ pụkụ abụọ ndị ewere na N-Power bụ ihe ehibere maka ịnyere ndị enweghị ọrụ aka.

Justice Bibiye bụ ọnụ na-ekwuru N-power sị na ha chọpụtara na ndị ahụ ejighị ya bụ ọrụ kpọro ihe.

Magu na ikpe Diezani

Magu kọwaputara ego ya ndị otu ya chọputara na arọ gara aga na Vienna.

Onye nọgodi n'isi ụlọọrụ EFCC bụ Ibrahim Magu etiela mkpu maka oge ọ na-ewe ịkpebi ikpe Diezani Allison Madueke na mba Briten.

Magu tiri mkpu a mgbe ndị isi Interpol na mba Briten biakwutere ya n'ụlọọrụ ya n'Abuja bụ ebe ọ nọ kwuo na ya bụ ikpe nwaanyị eboro ebubo mpụ eruola afọ anọ ugbua.

Mueller agọnahụla Trump

Gọọmenti mba US mechiri n'izu gara ga maka na ndị sineti akwadoghi bọjetị ha

N'ofesi, Robert Mueller agọọla na onweghị mgbe ya ji kwuo na aka Donald Trump bụ ọnyesisala mba Amerịka kwụ ọtọ na nchọpụta ya mere.

Mueller bụ onye nọ n'isi...


Isiokwu: Igbariam Attack: Ndị amabeghi ndị ha bụ egbuola mmadụ itoolu - Ndị uweojii\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ụmụakwụkwọ a kwuru na ndị a e gburu bụ ndị ezinaụlọ na-achị ehi bi n'ulọ ahụ ruo otu afọ.

Ndị uweojii si na ọ bụ n'obodo Ukpomachị nke Ọkụzụ di n'okpuru ọchịchị Oyi ka ihe mere.

Ebe ahụ dị nso Igbariam Junction nke dị nso na Igbarịan bụ obodo mahadum Emeka Odumegwu Ojukwu dị.

Ọnụ na-ekwuru ndi uweojii n'Anamabra bụ Tochukwu Ikeokwu gwara BBC Igbo na ha anụla maka mkpa mkpa kpara na mpaghara ahụ ahụ mana ha ka na-eche ka ha mata akụkọ niile dị n'ime ya.

Otu onye bi nso n'ebe ahụ gwara BBC na nke a mere ka ụmụakwụkwọ Mahadum Odumegwu Ojukwu dị nso n'ebe ahụ buru ngwongwo ha gbapụ ọsọ maka egwu ihe nwerike ịme.

O kwukwara na o nweghi nsogbu ọbụla ndị ahụ ọ sị bụ ndị Fulani na-achị ehi e gburu na ndị obodo ahụ na-enwe kemgbe otu afọ ha bi ebe ahụ.

Ebupula ozu ndị ahụ ahụburu ebe ahụ dịka ndị agha na ndị uweojii bịara ebe ahụ ịchọpụta ihe mere n'ihe dịka elekere iri nke ụtụtụ ụbọchị Monde.

Ọtụtụ ụmụakwụkwọ nọ mahadum ahụ agbapụla n'obodo ahụ.

Otu n'ime ha gwara BBC Igbo na ọ bụ ụjọ na e nwereike bịa megwara mere ha ji agba ọsọ.

Nwata akwụkwọ ahụ sị na ọ bụ n'ime abalị ka ndị bi nso n'ulo ndị Fulani ahụ bi nụtara kepu kepu na a na-awakpo ha.

Ọ sị: "Anyị pụtara n'ụtụtụ hụ na egbuola ndị Fulani ahụ bere akụkụ ahụ ụfọdụ n'ime ha pụọ."

Ndị a e gburu gụnyere ụmụnwaanyị, ụmụaka, na ụmụ nwoke.

Kọmịshọna mgbasaozi nke Anambra steeti bụ Don Adinuba gwara BBC na gọọmentị ha na-eme nnyocha ihe a mere iji mata ebe o si.

Gọọmentị Anambara tinyere mmachị ngagharị n'Igbariam, Aguleri, Umueri, Nteje, Awkuzu na Umunya.

Machị ngagharị nke ga-esite elekere asaa nke ehihe ruo elekere isii nke ụtụtụ maka ogbugbu mmadụ nakwa ụjọ dị n'obodo ahụ

Ihe mahadum Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu kwuru

Mahadum ahụ ekwuola na ohe a mere emeghị n'ime ụlọ akwụkwọ ha, nke mere ha jiri sị ka ụmụakwụkwọ laghachite akwụkwọ.

Dịka ụlọ ntaakụkọ Anambra Broadcasting Service siri kwuo, ọ bụ ọnụ na-ekwuru ụlọ akwụkwọ ahụ bụ C.C. Chukwueloka binyere aka n'ozi a.

Ozi kwuru na onweghi nwata akwụkwọ mahadum nwụrụ na nwakpo a dịka ọtụtụ mmadu na...


Isiokwu: Igbo Actors: Ha achọrọ Biafra ka ọ bụ ha achọghị Biafra?\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Dịka otu dị iche iche dị ụgba na-ama ọkwa maka enweta Biafra. Ndị dịka Anne Njemanze, Klint the Drunk, Noble Igwe na otutu ndị ọzo gwara BBC uche ha maka ịnweta Biafra.

Lee ihe niile ha nwere ikwu maka okwu a.


Isiokwu: Igbo Ancestry: Lee ndị Amerịka chọpụtarala na ha bụ ndị Igbo\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Maka etu ndị Igbo na-esi emekarị njem dịka ndị mbịarambịara, ọ bụghị ihe ọhụrụ ịnụ na ndị Igbo mụrụ nwa na mba dị iche iche.

Ka ọtutu afọ gachara, ọtutu n'ime ndị a amụrụ na mba ọzọ ọtụtụ afọ gara aga, amalitela iji teknụzụ na sayensị wee chọpụta na ha bụ ndị Igbo site na inyocha ihe a kpọrọ 'DNA' ha.

BBC Igbo na-atụle mmadu abụọ a so n'osisi ka osisi ma a bịa na mba Amerịka.

Mmadụ abụọ a egosikwala n'ezie na ha bụ ezi ụmụafọ Igbo n'ihi na ha na-eme ọfụma n'akaọrụ ha dị iche iche.

T.D Jakes

TD Jakes bụ onyendu ụka Kraist nke nwe ụlọụka a kpọrọ 'Potters House' ma bụrụkwa onye na-emeputa ihe onyonyo ama ama n'ụwa nille gburugburu.

TD Jakes bidoro ịka ụka dịka onyendu mgbe ọ dị naanị afọ iri abụọ na atọ n'afọ 1980.

Kama, ọtụtụ mmadụ amaghị na ndị nnanna nwoke a bụ ndị Igbo, nke mere ka ọ bụrụ nwaafọ Igbo.

O kwuru na ndị Igbo bụ ndị a na-akpọ "Black Jews" ma kwuokwa na ndị Igbo bụ ndị na-agba mbọ.

Lee ihe onyeisioche n'ahu maka ndị Naijirịa nọ n'ofesi kwuru maka nkea:

Forest Whitaker

Forest Whitaker na-enyere ụmụaka ndị agha metụtara na mba Uganda aka.

Forest Whitaker bụ onye na-eme ejije na mba Amerịka nke a ma dịka "Hollywood".

Forest bidoro ime ejije n'afọ 1982.

Echiri ya echichi "Nwannedinamba" nke Nkwerre Imo steeti.

O mere nyocha 'DNA' were chọpụta na nnanna ya bụ onye Igbo.

Olaudah Equiano

" A bụ m onye eluigwe hụru n'anya" Olauda Equiano

Olauda Equiano bụ onye Igbo ndị ntọ tọọrọ n'obodo Isieke nke dị n'Imo steeti mgbe ọ dị afọ iri na otu.

Ndị ntọ a tinyere ya n'ụgbọmmiri nke buru ya gaa obodo Barbados.

Otu nwoke onyeocha bụ Micheal Pascal zụtara ya dịka ohu were nye ya aha Gustavus Vassa n'afọ 1754.

Micheal kuziere ya etu esi akpọ ugbọ were mechaa ziga ya obodo Briten ka nwunye nwanne ya guziere ya akwụkwọ.

E mechara, Robert King onye Amerịka were gote ya.

Robert King kwere ya nkwa na ọ ga enwere onwe ya ma ọ kwụọ ya Pọm iri anọ (nhata ya bụ Pom 5,400 n' 2018) n'afọ 1756.

Olauda kwuru ugwu a were nwere onwe ya n'afọ 1766.

Olauda Equiano dere akwụkwo ya ama ama nke ọ...


Isiokwu: Igbo Ancient Warrior Tribes : Mba abụọ kpara ike mgbe ochie\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Igbo kpara ike mgbe gboo

Dị ka Igbo bụ ndị siri ike, mana enwere ufọdụ mba n'ala Igbo eji ihe ike mara.

Na agbanyeghi na enweghị mgbe ndị Igbo bịakọrọ ọnụ were lụọ agha, ndị Igbo lụritara ọgụ n'etiti onwe ha ma ha na ndị agbata obi ha lukwara ọgụ.

Gịnị na-akpata ọgụ n'ala Igbo mgbe ochie :

a) Izọọ ala okeala/ nsogbu okeala

b) Ahịa (ọ kachasị mgbere ohu)

ch) Ọgụ akwuru ugwọ

e) Amụma ndị nnanna

f) Iguzogide ndị ọcha.

Ugbua, ka anyị lee ufọdụ mba ikpara ike n'ala Igbo -

Umu Ekwumaenyi : Ezza, Ikwo na Izzii -

Osiri ndị Briten ike imeeri ndị Ezza n'agha

Ka ha siri Bido

Akụkọ mgbe ochie na akọwa na ọ bụ otu nwoke aha ya bụ Ekwumaenyi sịrị mba di anya were kwata Amuzu.

Akụkọ a kọrọ n'ọnu na-akọwa na Ekwumaenyi mutara Ezekuna, Noyo na Olodo.

Ezekunna mụtara Ezza, Noyo mutara Izzi ebe Olodo mụtara Ikwo.

Ihe mere Ebonyi ji bụrụ "elelịa nwa ite"

Ihe mere e ji alụ nwaanyị n'ozu n'ala Igbo

Njiri mara :

A na-akpọkarị ha ndị 'ọgụ ukwu' n'ihi na ọgụ ha ji akọ ugbo sara mbara karia ogu ndị ọzọ n'ala Igbo.

Umu Ekwumaenyi bụ ndị eji ikọ ji mara. Ha siri ike ma dịka  A. E, Afigbo dere n'akwụkwo ya bụ 'Ropes of Sand', ọ kọwara na ụmụ Ekwuymaenyi , ọkachasị Ezza bụ ndị eji ịkọpụta Ji were mara ma burukwa ndị ọkachamara n'ihe gbasara agha okpuru (gorilla warfare).

Ka ha sị gbasaa

Akụkọ ochie kwuru na Ekwumaenyi buru amuma na ụmụ ya ga-agbasa ruo mpaghara Cross River nke taa ma ruo kwa akụkụ mmiri Benue nke dị na Benue steeti nke taa.

Nsibidi: Akara ochie e jiri mara ndị Igbo

Lee 'ọgbanje’ Igbo ji eme ọnụ

Ohafia

Egwu Ikpirikpi ọgụ ndị Ohafia

Mgbe ochie n'ala Ohafia, nwoke tozuru etozu bụ onye gara agha ma gbụrụ isi mmadu lọta.

Onye lọtara ya bụ agha na apụta soro ibe ya gbaa egwu Ipirikpe ọgụ bụ egwu eji mara Ohafia rụo ubochị taa.

Ihe ise na-amasị Nnamdi Kanu ị maghị

Ihe mere ndị Naịjịria ji enye otu ụzọ n'ụzọ iri

Ka ha siri bido

Akụko mgbe ochie a kọrọ n'ọnụ na-ekwu na ndị Ohafia si na Andoli were gbapụ ọsọ mgbe ha nuru mkpọtu dị ka ndị agha a na-achọ iwakpo ha.

Akụkọ a kwuru na...


Isiokwu: Igbo Artefacts: Ụfọdụ akpụrakpụ ndị ọcha na-ere bụ nke e zuru n'ohi'\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

'Ụfọdụ akpụrakpụ ndị ọcha na-ere bụ nke ezuru n'ori'

Ọkammụta Okeke-Agulu gwara BBC na ọ bụ 'ohi' ka e zuru akpụrakpụ abụọ a n'oge agha Biafra.

Christie's gọrọ ụkwụ na aka sị na orire ihe ndị ahụ kwụ ọtọ.

A na-ele anya na nka ndị a ga-erite ihe si $280,000 ruo $390,000.

Nka abụọ bụ osisi ka eji tụọ ha ma bụrụ mụọ nwoke na nwaanyị.

Ha nọ dịka ha achọrọ ịnata aja na onyinye.

Ọkammụta Chịka Okeke-Agulu

Ọkammụta Okeke-Agulu si mahadum Princeton si na ọ bụ n'ụlọ alụsị dị na Anambara steeti ka ndị ọcha na ndị obodo so ha eme si zuru mụọ ndị a.

Ọ sị na dịka ọ bu n'oge agha Biafra ka ezuru mụọ ndị a, onweghị ka ọ ga abụ eziokwu na ha nwetere ya n'ụzọ ziri ezi.

Ọ kwenyere na nka ndị so n'ihe Igbo jiri bụrụ Igbonke kwesiri ịbụ ihe ga-adịrị ndị na-abịa n'ihu.

Jane Ada: Nwaada Igbo ji ịkpụ ụzụ na-egosi ụwa arụsị e jiri mara ndị Igbo

Ọ bụ n'elekere otu nke ehihe n'ụbọchị Monday bụ nke 29 n'onwa ka Christie's ga-amalite ire mụọ abụọ.

Kedụ ihe Christie's na-ekwu?

N'akwụkwọ mgbasaozi ụlọ ahịa nka Christie's wepụtere, ha sị: "Onweghị oge anyị nwetere kepukepụ ọbula na esi ụzọ ezighi ezi bụbata ihe ndị a."

Dịka ha sị kwuo, ọ bụ otu nwa afọ Frans aha ya bụ Jacques Kerchache, bụ onye na-ebute nka, gotere mụọ abụọ a.

Otu n'ime arụsị ahụ a chọrọ ire

Christie's sị: "Onweghị akaebe na ọ bụghị onye obodo nka ndị a so si ebe ahu wepute ha,"

Ha sịkwa na onweghi akaebe na agha na-ada ebe e si bute nka ndị ahụ.

Ihe ndị ọkammụta ndị ọzọ n'ekwu

Ọkammụta Clifford Nwanna bụ onyeisi ụlọakwụkwọ gburugburu na mahadum Nnamdi Azikiwe sị na ọ ga-arịa ahu ịchọpụta ma ọ bu ohi maobu n'ụzọ kwụ ọtọ ka esi buru mụọ ndị a.

"Ekwesiri ime nchọpụta banyere ya makana ọtụ ihe a na-abụ ihe e goro dịka nka. Ọ bụ onye nwetere ya mbụ ga-ama etu o si nwete ya. N'oge mbụ, onwere ka alụsị agaghị adị ire eburu ya tufuo. Igbo na asị 'ikenga adịghị gị ire, ị waa ya nkụ'.

"Ihe na-ewu bụ ibo ya ndị ọcha, si na ọ bụ ha zuru ha ncha. Mana ụfọdụ bu anyị tufuru ha, ụfọdụ bụ ndị bara ụka na atụfu ha. Onweghi ihe ndi be anyi na-eji ihe ndị a eme."

Ihe...


Isiokwu: Igbo Arts: Etu m si eji uli Igbo emepụta akwa ọgbaraọhụrụ bụ sọ mma - Uchechukwu Ezeemo\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Uli bụ otu ihe ụmụagbọghọ ji achọ onwe ha mma n'oge mbụ, mana ọ dị ya bụ ihe a laala ugbua.

Mana nwaokorobịa a bụ Uchechukwu Ezeemo achọpụtala ihe ọzọ e ji ya eme.

Uchechukwu Ezeemo ji uli emepụta ụdị akwa dị iche iche bụ sọ mma.

O gosiri BBC Igbo etu o si eme nke a.

Ndị mere akụkọ a bụ Chiemela Mgbeahuru.


Isiokwu: Igbo Celebrities: Yul Edochie, Ụmụ Obiligbo... Lee ụmụ Igbo a ma ama na-eso nzọụkwụ nne maọbụ nna ha\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Yul Edochie, Destiny Etiko, Umu Obiligbo

Nke a pụtara na mkpụrụ nne na nna kụrụ ka ụmụ ha ga-ejide aka were na-eto.

Ha dị ọtụtụ ụmụ Igbo a ma ama nke Bekee kpọrọ 'celebrities', ndị nne ha maobụ nna ha bụkwa ndị a ma ama n'oge nke ha.

Ụfọdụ bụ ndị na-eme ejije onyoonyoo, ụfọdụ na-eti egwu, ebe ndị ozọ abụghị ihe nne na nna ha mere ka ha na-eme, mana ha bụkwa ndị a ma ama dịka nne na nna ha.

Yul Edochie na Pete Edochie

Pete Edochie na nwa ya bụ Yul Edochie

A chọwa ụmụ Igbo ma ihe ha na-eme n'ejije Nollywood, aha Yul Edochie ga-abatarịrị ya.

Nna ya bụ Pete Edochie bụkwa nnukwu mmadụ na Nollywood.

'Ọ bụ "Feminism" na-ebute ihe di ji eti nwaanyị ihe n'ụlọ' - Pete Edochie

Yul kọwara na onweghị mgbe nna ya ji kpọrọ ya n'aka kpọbanye ya Nollywood, kama ọ chọpụtara na ọ bụ akaraka Chineke nyere ya o ji pụta ụwa.

Mana iji gosi na ọ ga-eme karịa nna ya, Yul Edochie banyekwara ndọrọndọrọ ọchịchị.

O so zọọ ọkwa Gọvanọ Anambra steeti na ntuliaka gara aga, ma na-ekwukwa na ya ga-eso zọọ ọkwa onyeisiala Naịjirịa na 2023.

Nna ya bụ Pete Edochie emeghị ihe ndọrọndọrọ ọchịchị chaachaa.

Pete Edochie nwekwara nwa ọzọ aha ya bụ Linc Edochie, onye metụrụ ejije ntakịrị tupu o kwụsị.

Mana akụkọ kwuru na ọ ka nọkwa na Nollywood, mana ọ naghị apụtakarịzi n'onyonyo.

Destiny Etiko na Eucharia Etiko

Destiny Etiko

Ọbụghị ọtụtụ mmadụ ma na nne Destiny Etiko bụ Eucharia Etiko mere ihe ejije n'oge nke ya.

Eucharia so na ndị a ma ama n'ime ihe ejije n'agbata 1990 dịrị gawa, dịka otu onye ma ya nke ọma si kwuo.

O so n'ejije a kpọrọ "Bless my Soul", "Royal Reward", na ejije TV a kpọrọ 'Change and Smile' nke wuru ewu n'oge ahụ.

Taa, nwa ya nwaanyị bụ Destiny Etiko so na ndị aha ha na-adụ ụda na Nollywood.

Ejije Destiny Etiko sonyerela na ya karịrị ngụta ọnụ.

Akunwafor Obiligbo na Ụmụ Obiligbo

Akunwafor Obiligbo na Ụmụ Obiligbo

Akunwafor Obiligbo bụ onye tiri egwu ekpili n'oge gboo.

Ọ bụ ya mụrụ Akunwafor na Okpu ọzọ Obiligbo, ndị otiegwu e ji Ụmụ Obiligbo wee mara.

Ụmụ Obiligbo malitere iti egwu ekpili, ụdị nke nna ha...


Isiokwu: Igbo Culture: Ihe mere Igbo ji atụ Ikenga egwu\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ọ bụ mmụọ ịkwụwa aka ọtọ, ike na ọganihu.

Mụọ a bụ mụọ nwoke na ike dimkpa.

Ikenga bụ atụrụatụ dịka ọ dị n'okpukerechi ndị ọzọ dị iche iche dị ụwa gbaa gburugburu site na okpukperechi ụka, Islam, Hinduism, Judaism na ndị ọzọ.

Ndị a niile nwechere atụrụatụ ha na-elejere anya mgbe ha na-efe chukwu.

N'omenala Igbo, a na-akpọ chi onye Ikenga.

Ikenga bụ aka nri mmadụ, nke pụtara obi ọcha, ikwuwa aka ọtọ na eziokwu.

Ihe eji anọchite anya Ikenga bụ atụrụatụ nwoke bu ihe n'isi ma jide ọdụ na oji n'aka abụọ.

Mgbe ụfọdụ ọ na-ebu mma abụọ nwere nko n'isi.

Mgbe ọzọ o burukwa atụrụatụ dịka isi ụmụanụ.

Ọ dị mkpa ịmata na ọbụghị osisi niile ka e ji atụ Ikenga.

Ukwu oji obere

Ndịgbo kwenyere na osisi ndị a nwere ike pụrụiche Chineke nyere ha o ji akpa ike.

Ramas Okoyeasuzu, onyenlekọta omenala Igbo sị na "osisi ndị a bụ Oji, ngwu na ogirisi".

Ikenga nwere ike nke mụọ oji arụ ọrụ maka ọbụghị Chukwu mana ọ bụ site na ya ka e si akpọkụ chụkwụ.

Ramas Okoyeasuzu bụ onyeamụma omenala Igbo sị na Ikenga bụ Ike dimkpa eji ama onye bụ onye

Ramas kwuru na nwoke ọbụla wagoro akwa, nụrụ nwaanyi kwesiri ịnwe Ikenga.

O kwukwara na "Onye ya na Ikenga ya dị na mma, ihe na-agara ya werewere".

Nke a gosiri na ikenga mmadụ kwesiri ịna edu ya njem ma na-ewetere ya ihe ọma.

Ikenga ole ka e nwere?

Nchọcha anyị nwere na-egosi na-enwere ụdịrị Ikenga dị iche iche.

Ikenga dike

Ikenga a bụ ụdị nke ana enye onye kpara ike n'obodo.

Nke a na-abụkarị aturuatu mmadụ tukwu ọdụ nwere mpi na dịkwa egwu n'anya.

Ọ na ejikwa ọdụ na obejiri n'aka abụọ.

O na-ejikarị mma ahụ n'aka nri bụ nke akpọrọ aka Ikenga.

Ọ bụ onye tozuru okorobịa na-enwe ikenga.

Ikenga ọha

Ikenga nke a na-adị nnukwu nwekwa atụrụatụ mmadụ na ụmụanụ n'ahụ ya.

Ọ na-ejikarị ọdụ n'aka ekpe, jide oji maọbụ mkpọrọ n'aka nri ya.

A na-egbukwa ya ichi n'ihu.

Ọ na-ebu nnukwu ibu maka a na-edowe ya na obodo maọbụ ama ndị nwe ya.

Otu onye anaghị enwe ya kama ọ bụ nke ọha.

Ikenga echichi

Nke a bụ Ikenga a na-enye ndị chiri echichi n'ala Igbo.

Ndị chiri ọzọ na-ejikarị...


Isiokwu: Igbo Culture: Ihe mere e ji kwụsị ịgba mbarị n'obodo anyị\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ha gwara BBC Igbo na mbarị bụ omenala ha zutere dịka a mụrụ ha, na onweghi onye dị ndụ ugbua nwereike ịkọwa mgbe ọ malitere.

Dịka e si kọrọ ha, ndị na-agba mbarị na-anọkọ otu ebe were ọmụ na akịrịka gbachie onwe ha ruo ihe ruru afọ abụọ.

Ndị a ga-amalite iji aja ụrọ na nzụ na-akpụ ụzụ dị iche iche n'ime afọ abụọ ha ga-anọ n'ime mbarị a.

Mgbe ha kpụchara, ha ga-agba ya n'anwụ ka ndị ọha nwee ike hụrụ ihe ha kpụrụ

Ha kwuru na ụfọdụ na-ahụta ya dịka agbara maka na ọ na-akụgbu onye mere ihe ọjọọ n'oge ahụ..

Ndi ichie kwuru na ọ bụ mgbe ụka Kraịst batara n'obodo, ka a kwụsịrị ịgba mbarị n'obodo ha ma were ya mere zie ebe nlereanya.

Ndị mepụtara ihe nkiri a bụ Ikechukwu Kalu na Vining Ogu


Isiokwu: Igbo Culture: Ihe omimi dị n'ichi ọzọ n'ala Igbo\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ndị Ọzọ bụ ndị a na-akwanyere oke ugwu n'ala Igbo

Okammụta Chigozie Nnabuihe, bụ onye nkuzi gbasara asụsụ Igbo na Mahadum nke dị na Legọs steeti gwara BBC Igbo ihe onye igbo ọbụla kwesiri ịma maka ichi echichi n'ala Igbo.

Nnabuihe mere ka anyị ghọta na ọbụghị ebe niile n'ala Igbo na-echi echichi ọzọ.

Lee etu Ọkammụta Chigozie Nnabuihe siri saa ajụjụ anyị jụrụ ya maka ichi echichi n'ala Igbo oge gboo.

Chigozie Nnabuihe kọwara na ọtụtụ ihe agbanweela etu e si echi echichi oge gboo na etu ihe dị ugbu a,

Igbo Culture: Usoro e ji echi nze n'ala Igbo

Kedụ ihe a na-ele anya tupu echie mmadụ Ọzọ?

Chigozie Nnabuihe kwuru na e nwere ụfọdụ ihe a na-ele anya tupu echie mmadụ echichi n'ala Igbo nke gụnyere :

Kedụ usoro eji echi ọzọ?

"Onye chọrọ ichi ọzọ ga agakwuru ndị chirila ọzọ were gwa ha na ya chọrọ ichi ọzọ", dịka Nnabuihe siri kọwaa.

Lee emume ịwa akwa ndị Obowo

Nnabuihe kọwara na ugbua, ndị ọzọ ga-enye ya oge ka ha were lezie anya mara ma ọ na-ekwu eziokwu ma nwee kwa ezigbo agwa.

Ọ bụrụ na ihe ha hụrụ juru ha afọ, ha agwazie ya ihe ọ ga-eme were chie ọzọ.

Gịnị bụ ịsa ire?

Chigozie Nnabuihe kwuru sị, " mgbe mmadụ mechara ihe ndị ọzọ gwara ya mee ka ọ bụrụ ọzọ, nke ikpeazụ bụ Isa ire".

Igbo Culture: Ihe mere e ji kwụsị ịgba mbarị n'obodo anyị

Nnabuihe mere ka anyị ghọta na ịsa ire bụ emume nke bụ emechaa ya, onye ọzọ agaghị eji ọnụ ya sia asị na ndụ ya niile.

E nwere njirimara ndị ọzọ?

Nnabuihe kwuru sị na enwere njirimara atọ kachasị eji mara ndị ọzọ, nke bụ :

Okpu mee sọ n'otu ihe eji amara ndị nze n'ala Igbo

Kedụ ihe onye chiri ọzọ na-asọ nsọ?

Nnabuihe gụpụtara ihe ọnye chịrị ọzọ agaghị eme, ha gụnyere

Onye chiri ọzọ agaghị asị asị, nara ngarị maọbụ kpee ikpe ụgha

Onye chiri ọzọ agaghị aga njem hie na mba ọzọ

Onye ọzọ na nwunye ya maọbụ nwaanyị ọzọ anaghị akpa nkata n'ehihe

Nwaanyị lụtara nwa ya nwụrụ nwaanyị

Onye chiri ọzọ ekwesịghị ịnwụ na mba ọzọ, onye ọzọ nwụrụ na mba nwụrụ ọnwụ ọjọọ.

Onye nze anaghị ebu ihe n'isi.

Kọwara anyị etu e si eli onye ọzọ?

"Anaghị asị na onye ọzọ...


Isiokwu: Igbo Culture: Kedụ ndị bụ "Ụmụada" n'ala Igbo?\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ụmụada bụ otu ụmụnwanyị kacha nwee ikike n'ala Igbo

E nwere ndị dịka otu nze na ọzọ, otu mmonwụ, otu ọgbọ, edz.

Mana otu n'ime ndị kacha nwee ikike bụ otu ndị Ụmụada.

Kedụ ndị bụ ụmụada?

Ọ bụ ụmụwanyị niile a mụrụ n'obodo na-emebe otu ụmụada

Nwaanyị ọbụla a mụrụ n'obodo bụ ada n'obodo ahụ.

Ọbụrụgodu na nwaanyị alụọ di, ugwu ya ka kwụ chịm n'obodo a mụrụ ya.

Ọ bụ ụmụwaanyị niile a mụrụ n'obodo na-emebe otu ụmụada na-agbenyeghi obodo ebe a na-alụ ha.

Mana dịka Odoziakụ Celestina Obiejesi onye Obodoukwu n'Imo steeti siri kwu, nwaanyị alụghị di nwekwara ike isonye n'otu ụmụada.

Aha ọzọ e nwere ike ịkpọ ụmụada

Aha a na-akpọ ha abụchaghị otu n'obodo niile.

E nwere ndị na-akpọ ha ụmụada, ụfọdụ na-akpọ ha ụmụọkpụ ebe ụfọdụ na-akpọ ha ụmụ mgbọtọ, mana ha ncha pụtara otu ihe.

Ọrụ ndị ụmụada n'obodo

Ụmụada na-ejịkọ Obodo

Dịka Nwokocha Benedicta Akuezi onye Ahiazu Mbaise siri gwa BBC, ọrụ ndị ụmụada buru ibu n'ala Igbo.

Ha gunyere, ịkpa udo, igbo mkpa, ikpebi ikpe siri ike, ịta onye dara iwi ahụhụ, ịkpa obioma, dgz.

O kwuru sị: "Ihe siwe ike, maọbụ nsogbu dị n'obodo nke amakwaghị ihe a ga-eme ya, a na-akpọ ụmụada ka ha bịa tinye okwu dị otu ahụ ọnụ.

Ụmụada anaghị ekpe ikpe ezighi ezi

"E nwere nkwenye na mgbe ọbụla ụmụada tinyere ọnụ n'okwu, okwu ahụ ga-eberịrị.

"Mana ọ bụrụ na ndị okwu ahụ dị n'aka achọghị udo, ụmụada nwere ike kụọrọ ha ọfọ maọbụ bọọrọ ha ike."

Etu nwaanyi a si buru Igbo n'isi ga-atụ gị n'anya

Akuezi kọwara ịkụ ọfọ dịka ihe a na-eme ka chi ndị obodo na-efe were aka ya taa onye ikpe mara ahụhụ.

"Onweghi onye ụjọ ga-ekwe ka ụmụada bịa kụọrọ ya ọfọ.

"Onweghikwanụ onye ọ ga-amasị ka ụmụada bị gbaara ya ọtọ.

"Ya mere na mgbe ọbụla ndị ụmụada kwuru okwu, a na-akwanyere okwu ha ugwu nke ukwuu."

Ihe ụmụada na-eri na ihe ha na-asọ

Ụmụada bụ ndị na-akpa udo bụrụkwa ndị na-akpa obi ọma

Na mmemme ọbụla dịka nkwụnwaanyị maọbụ olili ozu, ihe oriri ụmụada na-apụ iche.

Ọ bụrụ na e gbuo ehi maka mmemme, a na-edowere ụmụada ukwu ya iche, ya na ihe oriri ndị ọzọ dịka akpụ, abacha, na mmanya pụrụ...


Isiokwu: Igbo Culture: Omenala iri ndị Igbo na nke ndị Juu jiri yie onwe ha\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ndí Juu na ndí Igbo na-ekpe okpukpere Juu

Ndi nwere nkwenye a na-ekwu na Igbo so na ụmụ Gad, nwa Jacob n'Akwụkwọ Nso, onye hapụrụ ala nna ya  bia n' Ọdịda Anyanwụ Afrịka n'ebe a kpọrọ Nri

 mere ebe obibi ma nọrọ ebe ahụ mụbaa.

N'aka nke ọzọ,  ụfọdụ dịka Ọkammụta Catherine Achọlonu(lara mụọ) na-ekwusi ike na  ọ bụ ndị Juu bụ ndị si na mpaghara Ọwụwa Naijiria hapụ oge gboo ha biri n'ala Izrel.

Dịka ndọrịtaụka na-aga n'ihi na-enweghị onye kwetara nke ibe ya, otu ihe doro anya  ndị otu abụọ a nwere nkwenye na ya bụ na ndị Igbo na ndị Juu  si n'otu afọ nne.

Lee ihe ụfọdụ ha ji kwenye na nke a :

1. Ibi Ugwu

Dịka  ndị Igbo si ebi nwa nwoke ugwu n'abalị asatọ.

Ndị Juu na-ebikwa nwa ha ugwu ma o ruo abalị asatọ e jiri mụọ ya dịka ọ dị n'akwụkwọ 'Genesis' 17:10-14.

2. Ịchụ aja

Ndị Igbo nwere nkwenye n'ịchụ aja iji rịọ Chineke na ndị ochie arịrịọ.

Ndị Juu nwekwara omenala ahụ dịka ha na-eji anụmanụ na ihe ndị e wetara n'ubi achụrụ Chukwu aja dịka ọ dị na akwụkwọ Ọpụpụ 29:40-41.

Onye nkuzi okpukperechi ndị Juu bụ Solomon Madụka kọwara na ihe mere na ndị okpukpere Juu anaghị achụzị aja anụmanụ bụ n'ihi na e bibiela 'Temple' bụ ebe Chineke nyere n'iwu bụ ebe ịchụ aja.

3. Emume agbamakwụkwọ

Agbụrụ abụọ ndị a na-eji mmanya eme alụm nwaanyị.

Ndị Igbo na-eji nkwụọcha eme emume alụm nwaanyị nke ha, ebe ndị Juu na-eji mmanya vine eme nke ha.

Cheta oriri agbakwụkwọ E mere n'ala Kana dị na Galilee, ebe mmanya gwụnarịrị ndị na-agba akwụkwọ nke mere ka Nne Kraistị gakwuru nwa ya rịọ ya o nyere ndị ahụ aka ka ihere ghara ime ha dịka o siri dị n'akwụkwọ  Johnụ 2:1-12.

4. Nkwenye n'otu Chukwu

Ndị Juu kwenyere n'otu Chukwu, Ọkaka bi n'Igwe, nke ha na-akpọ "Chukwu Okike Abiama".

Ndị Igbo nwere otu nkwenye n'otu Chineke na agbanyeghị na o nwere obere chi ndị hana-efe si na ha er

Na nkọwa, Solomon  Madụka,  " Ihe mere o jiri dịka ndị Igbo nwere nkwenye na chi ndị ọzọ bụ mmekọrịta ha na ndị ọzọ.

"Dịka ndị Juu si site na mmekọrịta ha na ndị ọzọ fewe chị ndị ọzọ, ndị Igbo si na mmetọ fewe chị dị ọzọ mana ịnyọcha ya...


Isiokwu: Igbo Culture: Usoro e ji echi nze n'ala Igbo\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ọ na-abu ndi kajara akaja ma bụrụkwa ndị eziokwu ka a na-echi nze maka na ihe dị na ya buru ibu ma takwaa akpụ.

Nke a pụtara na iwu so na ya ga-ara ahụ nke na onye akaghi aka agaghị emenwu ihe dị na ya.

Akụkọ a Chris Okereke mere na-egosi usoro na ihe ụfọdụ dị na ya bu njem ị bụ nze n'ala Igbo.

Onye mere akụkọ a: Chris Sanctus Okereke

Akụkọ ga-amasị gị


Isiokwu: Igbo Customs and tradition: Ihe ndị Igbo kwenyere ga-eme ma mmadụ zute anụmanụ ndị a\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ọtụtụ nkwenye ndi a bụ ihe a na-akpọ Ụchi nke bekee na-akpọ "Premonition" ebe nke ọzo bụ Nkwenyeasi nke Bekee na-akpọ "superstitious beliefs".

BBC Igbo na Mazi Chigozie Nnabuihe nwere mkparịta ụka ebe ọ kọwaara anyị ụfọdụ nkwenye ndị a.

Mazi Nnabuihe bụ onye nkuzi ma bụru kwa ọkammụta n'ihe gbasara asụsu Igbo na Omenala Igbo na Mahadum nke Legọs.

Lee ihe ndị ọ rụtụrụ aka na mkaparịta ụka ahụ:

Udele:

Mazị Nnabuihe kọwara na ọtụtụ mba n'ala Igbo nwere nkwenye na onye njem Udele nyụsara nsi n'ahụ, na ihe ọma chere onye ahụ n'ihu.

O kọwara sị, " Igbo kwenyekwara na mgbe udele besara n'elu ụlọ mmadụ na ọdachi ọkachasi ọnwu nwereike ime n'ụlọ onye ahụ".

Kwaafọkwaọnwụ maọbụ Ajikwụ, nnụnụ obe fịọfịọ.

Nnabuihe kwuru maka edemde ode akwụkwọ Wiliam Shakespear dere ebe ọ kwuru maka nnụnụ ọ kpọrọ "Bird of the Night" ebe ndị ọzọ na-akpọ ya "Ill-Ominous-Bird".

Ọ kọwara na ihe edemde ejije Shakespear dere kwuru na ya bụ nnụnụ na-ekwu na ọdachi ga-eme.

Kama Igbo nwere aha dị iche iche a na-akpọ ya bụ nnụnụ.

O kwuru sị, "Ube nnụnụ a na-atụ ụjọ na ntị ma ndị igbo kwenyere na mgbe ọbụla ọ bere nna okenye maọbụ dimkpa ga-anwụ n'akụkụ ụlọ ahụ ọ bere ".

Obu nke bụ "sparrow" n'asụsụ Bekee

Mazi Nnabuihe kwukwara si "Ụfọdụ ndị n'ala Igb kwenyere na mgbe mmadụ na-eme njem, nnụnu a bee n'aka nrị na ihe ọma chere onye ahụ kama ọ bee n'aka ekpe ya, ọdachi chere onye ahụ".

Ijere maobu Erughieru

Ijere nke bekee na-akpọ Soldier Ant nwekwara nkwenye ndị  igbo kwenyere maka ya.

Nnabuihe kwuru si, " mgbe Ijere kpụrụ n'ite ofe mmadụ nke mere na agaghị eri nrị ahụ ọzọ, ọ bụ uchi ndi Igbo kwnyere na ajọ ihe na-akwado ime".

O kwukwara si na mgbe ijere a metutara ozu mmadụ, na ndị Igbo kwenyere na onye ahụ gwọrọ nsii oge ọ di ndụ.

Aṅụ

Nnabuihe kwuru si, "Ụfọdụ ebe n'ala Igbo nwere na mgbe aṅụ kpụrụ n'ụlommadụ n'ehihe na ọ pụtara na onye ahụ ga-enwe ndị ọbịa".

O kwukwara na ụfọdụ nwere nkwenyeasị na mgbe anụ febatara ma fepụwak n'ụlo mmadụ na onye ahụ ga-enwe onye ọbịa.

Agwọ

Onye ọbụla gburu eke n'obodo a na-asọ ya na-akwa...


Isiokwu: Igbo Ekunie: 'Tọpụnụ ụmụnwaanyị Ipob e ji eji'\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ụmụnwaanyị ndị a so na ndị ruru puku abụọ si na steeti dị iche iche n'ọwụwa anyanwụ Naịjirịa mere ngagharịiwe na-ekwu ka a tọhapụ onyeisi otu Ipob bụ Nnamdị Kanu.

Mana akwụkwọ ozi otu Igbo Ekunie Initiative wepụtara nke onyeisi ha bụ  Tochukwu Ezeoke na odeakwụkwọ ha bụ Lawrence Nwobu binyere aka, otu ahụ katọọrọ nwụchi ndị ọrụ nchekwa Naịjirịa nwụchiri ụmụnwaanyị ahụ ma kpọọ oku ka atọhapụ ha n'egbughi oge nakwa na-enyeghi ọnọdụ ọbụla.

Otu a katọrọ ndị uweojii maka nwụchị ụmụnwaanyị ahụ ndị ha kwuru na ha ejighi ngwa ọgụ ọbụla iwu megidere wee mee ngagharịiwe maka Nnamdi Kanu ka na-efu efu ugbua.

Ụmụnwaanyị Biafra n'emume ncheta ụbọchị Biafra

"Anyị nọ n'oge ọchịchị onyekwuouche ya. O kweghi nghọta na ọkpaike S.K. Durumba onye a kpụtara ụmụnwaanyị a n'ihu ya agaghị eji enye mkpebi sị ka ụmụnwaanyị ndị a lawa dịka ọ dị n'iwu. dịka o kwuru na ikpe ahụ karịrị ụlọikpe ya."

Ha gara n'ihu kwuo na 'ọ bụ ihe mgbakwuojuanya, " ngalaba gọọment na-anọ n'ụra ma ndị Fulani ọchịehi na-egbusị ọtụtụ mmadụ gara nwụchie ụmụnwaanyị Igbo ji obi udo na-eme ngagharịiwe.

Akụkọ ga-amasị gị:


Isiokwu: Igbo Entrepreneurs: Ụmụafọ Igbo iri bụ 'entrepreneur' kajara akaja\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ịgba mbọ abụghị ihe na-atụ ndị Igbo ụjọ, mana e nwere ndị aha ha ka nke ndị ọzọ ada ụda, na ndị kpatarala akụ na-enye ndị ọzọ ohere ịkpata akụ nke ha.

Ndị a bụ ndị bekee na-akpọ 'Industrialists'.

1) Innoson Group - Innocent Ifediaso Chukwuma

Innocent Chukwuma

Chukwuma bụ onyeisi ụlọọrụ Innoson Group.

Chukwuma bụ onye Ụmụdim nke dị na Nnewi, Anambara steeti.

O bidoro iji aha Innoson Group azụ ahịa n'afọ 1981.

Ihe Innoson Group na-emepụta gụnyere:

2) IBETO Group - Cletus M. Ibeto

Mazi Cletus Madubugwu Ibeto bụkwa nwaafọ Nnewi nke dị n'Anambara steeti a ma ama dịka oji ego achụ ego.

A mụrụ ya n'afọ 1952.

O bidoro dịka ọkwọụgbọala na onye na-arụzi ụgbọala.

Ibeto gbaara Lawrence Amazu nke nwe 'Chidiebere Transport Company' odibo tupu o bidozie nke ya.

Ihe IBETO na-eme gụnyere:

3) Chicason Group - Alexander Chika Okafor

Alex Chika Okafor Onyeisi ụlọọrụ Chicason Group

Alexander Chika Okafor bụ onyeisi ụloorụ Chicason Group nke dị na Nnewi, Anambra steeti.

Ọ bụ onye Ụmụdim, Nnewi, Anambara steeti.

Ọ bụ n'afọ 1981 ka o bidoro ịzụ ahịa.

Ihe ChicasonGroup na-eme gụnyere:

4) Erisco Foods Limited -  Mazi Eric Umeofia

Umeofia bụ onyeisi 'Erisco Foods Limited'.

Ọ bụ onye Amichi nke dị n'okpuruọchịchị Nnewi Saụt, Anambara steeti.

O bidoro ịzụ ahịa akụrụngwa ụgbọala n'afọ 1983 na Sokoto.

Ọgbambọ: Ị ma Erisco? Lee ka N4200 sị mụtara ya ụlọ mmepụta tomato kachasị n'Afịrịka

Umeofia bụ onye ọ na-amasị inyere ndị mmadu aka.

Ihe Erisco Foods Limited na-eme

Ihe e jiri mara ụlọọrụ Erisco bụ:

5) Coscharis Group - Cosmas Maduka

Onyeisi ndị ụloọrụ Coscharis Group bụ Cosmas Maduka bụ nwaafọ Nnewi nke dị n'Anambara steeti.

A mụrụ ya n'afọ 1958 n'obodo Jọs dị na Platu steeti.

O bịdoro ịzụ ahịa mgbe ọ dị afọ iri na asaa.

Ọ bụ n'afọ 1977 ka o bidoro ụloọrụ Coscharis site n'ire akụrụngwa ụgbọala.

Ihe Coscharis Group na-eme

6) Airpeace - Allen Onyema

Allen Onyema bụ onyeisi ụlọọrụ Airpeace

Mazi Allen Onyema bụ ọnye obodo Mbọsị nke Ihiala dị n'Anambara Steeti.

A mụrụ ya n'afọ 1964 na Bini dị n'Edo...


Isiokwu: Igbo Folktale: Ihe ụmụ anụmanụ pụtara n'akụkọ ifo Igbo\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ịmaatụ eji akụkọ ifo akuzi amamihe, eji ya akọ akụkọ oge gboo, eji ya enye ndụmọdụ wdgz.

Ụfọdụ oge, akụkọ ifo na-eji ụmụ anụmanụ a ma atụ n'ime ya iji gosi agwa ọma maọbụ agwa ọjọọ nakwa ịmụta ihe.

Osita Amakeze bụ onye odeeakwụkwọ kọwara anyị maka ndị kachasị apụta n'akụkọ ifo na ihe e ji mara ha.

Mbe

Mbe bụ otu anụmanụ a ma ama na-apụtakarị na akụkọ ifo Igbo dị icheiche

Maazị Amakeze kwuru na ọ bụ aghụghọ ka eji mara mbe.

Ị chetara akụkọ mbe na nkịta na nti ele?

Enyi

O kwuru na ihe eji mara Enyi bụ ibu n'ihi etu ọ ha.

Enyi abụghị anụmanụ dị obere ma ncha ya mere ụmụ anụmanụ ibe ya jiri na-agụ:

"Enyi na-aga n'anyị so gị n'azụ"

Agụ/Ọdụm

Ụfọdụ akụkọ na-ewe agụ na ọdụm ka ha abụ otu ihe n'ihi na ha yiri onwe ha.

Ha nwekwara agwa yiri ibe ya nke bụ na eji ike mara ha.

Ị lebanye anya n'akụkọ ifo ụfọdụ, ị ga-ahụ na ọ bụ agụ na ọdụm ka e chere kachasị ike.

Awọ

Ndị Igbo tụrụ ilu sị na "akụ fechaa ọ dara awọ"

Nke a mere ejiri jiri ndidi mara awọ.

O nwere anụmanụ ọzọ yiri awọ nke Igbo kpọrọ Mbala.

Omume ha yiri mana ha abụghị otu ihe.

Ihe nkiri ga-amasị gị

Osita Amakaeze: Ndị ntorobia chọrọ ndị ndu ga-ezi ha ụzọ ọma


Isiokwu: Igbo Folktales: Kedu uru akụkọ ifo baara Ndigbo?\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Nke a mere BBC ji dee edemede a maka akụkọ ifo iji kpọllite mmụọ ndị ọgbara ọhụrụ n'ihe gbasara akụkọ ifo.

Anyị gara hụ ndị ọkammụta n'Igbo na Mahadum Legọs ka ha kọwaara anyị ihe bụ akụkọ ifo na uru ọ bara.

Egwu Chinyere Amaka Ifechukwu

Gịnị bụ akụkọ ifo?

Ada Anachebelu bụ onye nkuzi na ngalaba Afịrika na Eshia na Mahadum ahụ kọwara akụkọ ifo ka:

"Otu n'ime ngalaba agụmagụ ọnụ ndị Igbo nwere.

Ọ bụ akụkọ ekere uche nke gbadoro ụkwụ n'ihe emeghị eme, gbado ụkwụ n'agwa mmadụ, agwa anụmanụ na agwa ndị mmụọ.

Ọ bụ usoro ndị Igbo ji akụziri ụmụ ha, ma na-azụlite ha n'usoro ebimndụ, omenala na nkwenye ndị Igbo."

Ebele Okafor Onye nkuzi na Mahadum Legọs

Ebele Okafọr nke Mahadum ahụ kwenyekwere na "akụkọ ifo bụ akụkọ ọ dị n'ala nke bidoro na oge gboo, ma gbado ụkwụ n'ala mmadụ, ala anụmanụ n'ala mmụọ bụ nke eji akụziri ụmụaka ezi omume".

Onye ọja Gerald Eze

Gịnị ka a na-ahụ n'akụkọ ifo?

Ọkamụta Chigozie Nnabụihe nke Mahadum ahụ kwuru na ọ bụ n'ime akụkọ ifo ka a na-ahụ "omenala, ahụmihe ụwa, ọdị na mbụ, ọdị mgbe ochie, ọ dị be ndị ndị nwe akụkọ ifo ahụ".

Chigozie Nnabuihe Onye nkuzi na Mahadum Legọs

Nnabuhie sị na ihe mere eji akọ ifo n'ọnụ bụ ederede abịabeghị mgbe ebidoro ya mgbe gboo, bụ nke mere eji sị n'aka nne na nna na-enyefe ya ndụdụgandụ, nke ga-abụ ihe ga-edu ya na ndụ ya na ọ dị n'ihu.

Nnabuihe sị na Ifo bụ mkpụrụ a na-akụ n'echiche ụmụaka ka onwere ya too, banye ya n'ime, banye ya n'ime mmụọ, banye ya n'akparamagwa.

Killiwee Nwachukwu

Uru akụkọ ifo baara ndị Igbo

Ada Anachebelu

Kedụ ihe mere na akụkọ ifo na alazị?

Nchọcha Ada Anachebelu gosiri na ọtụtụ nne na nna enweghịzị mmasị na ebe agụmaagụ na omenala ndị Igbo dị.

Nke a mere na ha anaghịzị ewepụtara ya oge ikuziri ụmụ ha.

Ụfọdụ nne na nna nwere mmasị enweghịzị ohere n'ihe ọnọdụ akụ na ụba obodo Naịjirịa dị.

Gịnị bụ ọfọ?

Ọtụtụ ndị Igbo enweghịzị mmasị n'isụ asụsụ Igbo.

Ada Anachebelu sị na, n'ihe nke a akụkọ ifo enweghịzị ọnọdụ n'ebe ọtụtụ ndị Igbo nọ.

Okwukwara na itufu akụkọ ifo ga-enye ezigbo nsogbu n'ịzụlite ụmụaka...


Isiokwu: Igbo Greetings: Uru ekele bara n'ala Igbo\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

N'omenala Igbo, ekele bụ ihe mbụ na-ebute ụzọ na mmekọrịta mmadụ na ibe ya, ma bụrụkwa ụzọ e ji egosi nkwanye ugwu.

Ikele na ikwe ekele bụ ihe zuru ụwa niile ọnụ. Ma ndị isiọcha, ndị isiojii, ndị Awụsa, Yoruba na ndị Igbo na-ekele ekele.

Mana akụkọ a na-eleba anya n'ekele dịka omenala na njirimara ndị Igbo.

Kedụ etu ndị Igbo si ahụta ekele?

Ekele so n'otu n'ime omenala ndị Igbo gbapụtara ihe nke mere na onye Igbo ọbụla na-akpụ ekele n'ọnụ mgbe niile.

Ekele n'ala Igbo dịrị nwoke ma nwaanyị, nwata nakwa okenye mana ọ bụ nwata na-ebu ụzọ a tụpụ ekele.

Ihe mbụ a na-akụziri nwata n'ala Igbo bụ etu o si ekele ekele karịsịa ndị tọrọ ya atọ na nzaghachị okenye ga e kelekwa ya.

Ụdịrị na usoro ekele e nwere n'ala Igbo

N'ala Igbo, e nwere ụdị ekele dị iche iche, nwee oge e ji ekele ha, nakwa ihe nke ọbụla na-egosipụta.

Ụfọdụ n'ime ha gụnyere;

Ekele njirimara ndị Igbo -Nke a bụ ekele e ji mara ndị Igbo, ha ji enwe mmekọrịta karịsịa ma ha nọkọrọ ọnụ n'ime ọgbakọ dị iche iche.

I ji maa atụ bụ Chaa! Chaa!! Chaaa!!! Igbo kwenu! -Heee!

Mụọnụ - Heee! Zụọnụ - Heee! Rienu! - Heee! Kachaanụ - Heee!

Ekele oge ụbọchị - Ekele oge ụbọchị bụ ndị a na-ekele n'oge dị iche iche n'ụbọchị dịka n'ụtụtụ, n'ehihie nakwa n'abalị.

Iji maa atụ,  "Ị bọọla chi?"; "Ị pụtala ụra?"; "Ụtụtụ ọma;" "Daalụ" Ehihe ọma, Ụhuruchi ọma, Ị batala ọrụ nke taa? Ka chi fo, Rahụ jụụ dgz.

Ekele ọrụ - Nke a bụ ekele ndị a na-ekele mgbe mmadụ na-arụ ọrụ, e nwekwara ike iji ya a gba mmadụ ume nke gụnyere Jisie ike, Ndewoo, Daalụ dgz.

Ekele ọrụ na-adịkwa iche site mpaghara Igbo dị iche iche. Ndị mpaghara Enugwu na-ekwu , 'Dejee', ndị Bende n'Abịa steeti na-ekele, "Jọkwa", ebe ndị Ngwa na-ekele , "Maazị".

Omu of Okpanam: Ị hụtụla Ezenwaanyị na-alụ nwaanyị ibe ya?

Ndị Abakaliki na-ekele, "Tọkwe ehụ" (well done), ebe ndị Afikpo na-ekele "Ị dị ike ọrụ," maọbụ "Ka."

Ekele njem - Ekele a bụ nke ndị Igbo na-atụpụrụ onye na-eme njem dịka "Ije ọma", "E jee a lọọ", "Ije awele", "ka ọ dị", "ka okporoụzọ rubere gị isi" dgz.

E nwekwara nke e ji a nabata onye...


Isiokwu: Igbo History: Ihe mere ndị bekee enweghi ike ịchọta Ivin Ukpabi ndị Arochukwu\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ndị ọcha chere na ọ nọ otu ebe ha amaghị na a na-ebụgharị ya ebugharị.

Ndị ọcha chọgidere ya mana ha ahụtaghị ya, ya mere ha ji ekwu "The Juju too long".


Isiokwu: Igbo History: Lee aha ndị ochie kpọrọ obodo ha mgbe gboo tupu akpọgharịa ha\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

E nwere ọtụtụ usoro obodo ji enwete aha ha, ma nwekwa ihe na-akpata ka obodo gbanwee aha.

Mgbanwe aha na-esikwa ụzọ dị iche iche abịa, nke kpatara na-abịa n'ala Igbo, e nwere ụfọdụ obodo aha ha adabachaghị dịka ezigbo aha Igbo si ada.

Nke a mere ka BBC Igbo zọpụ njem ka ha mara etu mmiri si banye n'opi ụgbọrọ.

BBC Igbo gara mahadum nke Legọs ebe anyị na ọkammụta n'ihe gbasara asụsụ Igbo bụ Chigozie Nnabuihe gbụwara anyị ya bụ akị oyibo nsugbe maka aha ụfọdụ obodo n'ala Igbo.

Mazi Chigozie Nnabuihe kwuru na ọ bụ nsupe asụsụ Igbo ka mgbanwe aha ndị a kacha metụte.

Lee ihe ndị gbara ọkpụrụkpụ sị na mkparịta ụka banyere mgbanwe aha obodo:

Aha obodo ugbua: Ụmụahịa - Abia steeti

Aha obodo mgbe ochie: Ọma Ahịa

Aha obodo ugbua: Owerri - Imo Steeti

Aha obodo mgbe ochie: Owe Ere

Aha obodo ugbua: Orlụ - Imo steeti

Aha obodo mgbe ochie:  Ọlụ

Aha obodo ugbua: Awkuzu - Anambra Steeti

Aha obodo mgbe ochie: Ọkụ Ụzụ

Etu aha siri bịa: Mkpọru ya n'isi bụ Ọkụ Ụzụ achagbunam, ya pụtara na e jiri ịkpụ ụzụ mara ndị bi n'ala. Aha ha bụ ek

Aha obodo ugbua: Okigwe dị n'Imo steeti

Aha obodo mgbe ochie: Ọka Igwe

Aha obodo ugbua: Enugu

Aha obodo mgbe ochie: Enu Ugwu

Etu aha siri bịa: Ọ bụ obodo ndị nọ n'elu ugwu

Aha obodo ugbua: Okpaala Ngwa

Aha obodo mgbe ochie: Okpu ala Ngwa

Aha obodo ugbua: Okpaala - Imo steeti

Aha obodo mgbe ochie: Ọkpụ ala

Etu aha siri bịa: Ọkpụ nke a pụtara ala dị ọkpọtọrọọkpụ (Ancient Land)

Aha obodo ugbua: Anambra

Ihe a bụ otu n'ime fly over dị n'Awka, Anambra steeti

Aha obodo mgbe ochie: Ọma Mbala

Etu aha siri bịa: Nke a sitere n'aha mmiri

Aha obodo ugbua: Port Harcourt dị na Rivers Steeti

Aha obodo mgbe ochie: Igwe Ọcha

Aha obodo ugbua: Opobo - Rivers steeti

Aha obodo mgbe ochie: Igwe Nga

Aha obodo ugbua: Bonny - Rivers Steeti

Aha obodo mgbe ochie: Ịgbanị

Aha obodo ugbua:  Oyigbo dị na Rivers steeti

Aha obodo mgbe ochie: Obi Igbo

Aha obodo ugbua: Abakiliki - Ebonyi steeti

Aha obodo mgbe ochie: Abakeleke

Aha obodo ugbua: Mbaise - Imo...


Isiokwu: Igbo Inheritance: 'Ụmụ nwanne m ndị nwoke wekọọrọ ihe niile mgbe nna anyị nwụrụ'\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Nna ya ekeghị ekpe tupu ọ nwụọ nke mere na o nweghi ụzọ ewepụtara ike akụ ya n'ebe ụmụ ya nọ.

N'agbanyeghị na ọ bụ nwa mbụ, Onyinye na ụmụ nwanne ya nwaanyị ise eketeghi ihe ọbụla - ihe niile gara n'aka nwoke atọ nọ n'ezinaụlọ ahụ dịka omenala Igbo si kwuo.

"Ha gwara anyị na abyị bụ nwaanyị nke mere na o nweghi ihe anyị ga-eketa maka na anyị ga-alụ di. N'ihi na ọ bụ omenala, anyị alụsoghị ha ọgụ" ka ọ gwara BBC

N'ihi nke a ọ kwụsịrị ịgụ akwụkwọ siwezie nri n'obodo Abagana dị n'Anambra steeti.

"Ebe a ụmụ nwoke na-ewere ihe niile"

Oscar Nonso ketara ụlọ nna ya ebe nwanne ya nwaanyị enwetaghị ihe ọbụla

Onye ọzọ m hụkwara bụ Evelyn Onyenọkwalu - nwa mbụ na ezinaụlọ ụmụ anọ.

Mgbe nna ya nwụrụ nwanne ya nwoke bụ ọdụdụ nwa ketara ihe niile.

"Mmadụ niile tinyere ọnụ tupu o kwe nye m otu imeụlọ n'ụlọ ahụ ma gwa m sị m akpọchila ụzọ"

Nwanne ya nwoke Oscar Nonso bụ otiegwu na-azụ ọkụkọ na mbara ahụ kwuru na ọ gbasoro omenala nke mere na aka ya dị ọcha.

"Ị na-ekwu na ụmụnwaanyị esoghị n'ihe a na-eme"

Iwu ala Naịjirịa megidere ikewapụ nwaanyị n'oke nna ya mana ndị Igbo jisi omenala ha ike.

N'ọtụtụ ezinaụlọ akụ nna hapụrụ were nwụọ bụ ụmụ ya ndị nwoke na-eke ya. Ụfọdụ ụmụnwaanyị bụ ngwa nne ha bụ naanị oke ha na-eketa n'agụnyeghị ala na ụlọ.

Nwaanyị lụtara nwa ya nwụrụ nwaanyị

Ndị Igbo kwenyere na nwaanyị anaghị eketa ala n'ihi na ha ga-ahapụ ezinaụlọ ha lụọ di. E nwekeara ụjọ na di nwaanyị ahụ nwereike isi n'alụmdinanwunye weghara akụnaụba ezinaụlọ ọzọ.

Ụlọ dị n'ala obi bụ nke ewepụrụiche maka naanị ụmụnwoke site na ndị kachasị tọọ ibe ha - nke bidoro n'oge gboo mgbe ndị Igbo nwere ihe a na-akpọ 'obi' maọbụ 'ogbiti'.

Mgbe nwoke nwe ụlọ nwụrụ, 'ogbiti' ahụ na ihe niile eji agọ ọfọ dị ya n'ime na-aga n'aka nwa ya nwoke nke mbụ maọbụ nwoke ọzọ n'ezinaụlọ ahụ maọbụrụ na ọ mụtaghị nwoke.

Mana ọ bụghị ụmụnwaanyị niile na-ekwenyezi n'omenala a.

Otu ikpe ekpere n'afọ iri abụo pụtara na mmeri maka otu nwaanyị kpụpụrụ ezinaụlọ ya ụlọikpe maka ikewapụ ya n'akụ nna ya.

Ụlọikpe kachasị na Naịjirịa kwuru na o mejọrọ...


Isiokwu: Igbo Landing: Etu ụmụ Igbo si gosi 'ofu obi' n'ihu mkpagbu n'oge gboo\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ndị e resịrị ndị ọcha n'ohu oge gboo

Ha egosibuola ụkpụrụ  a  'Igbo Landing' oge gboo.

Oge elu bụ ala ọsa, oge ezi si n'ukwu ụkwa gaa, ndị Igbo na-erefu onye isi ike, onye dara iwu obodo, maọbụ onye gbara arụ.

Ụfọdụ ndị mmadụ bidoro rewe ndị ji ha ụgwọ, ndị merụrụ ala na ndị ha jidere ma obodo na obodo lụọ agha.

Ndị meriri ha kpụrụ ndị ha meriri refuo ha na-eresị ndị ahịa isi oji ibe ha.

Mana ka chi na-efo, bido na  "15th Century" rue "19th Century", mgbe ndị ọcha batara ala isiojii, ụfọdụ malitere iresi ha ndị ha gbara n'ohu nke a ma dịka, "transatlantic slave trade" na Bekee.

Mgbere mmadụ were ghọọ ahịa ntụ nke na ụfọdụ na-atọrọ mmadụ ibe rewaa ha anya.

N'afọ 1803, n'ụzọ dị ịrịba ama, ụmụ Igbo ruru narị atọ(ụfọdụ akụkọ sị na ha dị iri asaa na ise) e resiri ndị ọcha nọrọ n'ebe a kpọrọ Dunbar Creek dị na St Island na Georgia dị na mba Amerịka nupụ isi jụ ịbụ ohu kama hara mmiri iri ha.'

Slave Trade: Ihe ọkpụ fọrọ maka ịgba ohu n'ala Igbo

Ọtụtụ ndị mmadụ n'ala Bekee na-ahụta nke a bụ mbụ ndị mmadụ n'egosi ekweekwe nye mmekpa ahụ n'igwe na mba Amerịka.

Ọkammụta Igbo na mahadum, University of Lagọs, bụ Chigozie Nnabuife kọwara na ihe butere agwa ahụ bụ na : "Ndị Igbo kpọrọ onwe ha kwetara na ohu abụghị nwa. Ha were ohu dịka anụmanụ nkịtị."

N'ọnụ ya "Ya mere na a na-agọrọ ohu mụọ, e meghị otua ya gbala ga."

"Ha nọ n'ụgbọ were Igbo kpaa nkata kpebie na ha enweghị ike fee nwoke ibe ha ohu ka anụmanụ, na ọ kara ha mma ịnwụ anwụ. Ha kpebie na ha ruo ebe ebu ha ga,ha jide onwe ha aka dakpuo mmiri."

Akụkọ 'Igbo landing' bụ abụbụ akụkọ si n'aka fere aka nke ndị isiojii Amerịka na-akọ dịka akụkọ ifo tupu edebanye ya n'akwụkwọ n'agbata 1930.

Taa e nweziri emume e ji echeta ụbọchị ahụ, dịka akụkọ kwuru na mmụọ ndị ahụ ka na-akpagharị ebe ahụ rue taa.

 Ka ọ dị ugbua a na-agụ ihe gbasara 'Igbo Landing n'ụlọakwụkwọ ụfọdụ dị na Georgia.

Akụkọ ga-amasị gị:


Isiokwu: Igbo Language: 'Akuzierela m ụmụakwụkwọ karịrị otu nde asụsụ a'\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Mana onyenkuzi Rose Usoh kuzierela Igbo kemgbe afọ iri abụọ na abụọ kwuru na o nweghị onye kuziri ya etu esi asụ maọbụ etu esi ede

asụsụ Igbo.

O kwuru na ugbua, na ọ kuzierela ụmụakwụkwọ ruru otu nde na ụma etu e si ede ma na-asụ asụsụ Igbo site na akwụkwọ ọgụgụ o derela.

Akụkọ ndị ga-amasị gị:


Isiokwu: Igbo Language: Gịnị bụ 'Blue' n'asụsụ Igbo?\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Mana ịkpọpụta agwa dị iche iche nke Bekee kpọrọ 'Colour' a dị mfe?

Lee etu ndị mmadụ si nwaa ike ha n'ịkpọpụta agwa nke a kpọrọ 'Blue'


Isiokwu: Igbo Language: Gịnị bụ 'Umbrella' n'asụsụ Igbo?\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ya mere BBC Igbo ji ajụ ndị mmadụ ihe a na-akpọ ụfọdụ ihe n'Igbo.

Lee ihe ha kwuru gbasara nke Bekee kpọrọ 'Umbrella'.


Isiokwu: Igbo Language: Maka ndị sị na o nweghị ebe e ji asụsụ Igbo eje, leekwa ihe ndị mere ya asụsụ e ji eje mba\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Asụsụ Igbo so na asụsụ ndị Unesco kwuru ga-ada mmiri n'oge na-adịghị anya dịka ha mara amụma na ọ ga-efu n'afọ 2025.

Igbo Language: Gịnị bụ 'Comb' n'asụsụ Igbo?

Otu 'Linguistic Society of America' kọwara 'asụsụ na-efu efu' (endangered language) dịka 'asụsụ nwere ike ikpochapụ na nsonso".

Ndị ọkachamara kwuru na ya bụ amụma nwere ike imezu n'ihi etu ndị igbo, ma okenye ma ụmụaka, si asọ ịsụ igbo maọbụ ide ya ede asọ, ebe ọtụtụ na-agwakọ ya na Bekee.

Amalinze Azi bụ onye nwere ụlọọrụ na-ahụ maka nkwalite asụsụ Igbo kwuru na "ọ bụrụ na ndị okenye agbalịsịghị ike. Ọdịda asụsụ Igbo ga-esi n'aka ndị okenye".

Etu nwaanyi a si buru Igbo n'isi ga-atụ gị n'anya

Amalinze kwuru sị: "Igbo enweghịkwa ndị okenye na-asụ Igbo akụghị mmiri dịka Nnamdi Azikiwe, Emeka Ojukwu na Alex Ekwueme."

Otu onye na-ede akwụkwọ aha ya bụ Adaobi Tricia Nwaubani gwaburu BBC na "nne na  nna m machiri ịsụ Igbo n'ụlọ anyị oge m dị obere".

Nwaubani, onye Ụmụahịa kọwakwara na nne na nna ya na-asụkwa naanị Bekee n'ụlọ ha, na-agbanyeghị na ha ji asụsụ Igbo too.

Mana ndị ọzọ na-ekwu na ọdịda asụsụ Igbo si n'aka ma ndị na-eto eto, ụfọdụ n'ime ha e jighị ya kpọrọ ihe.

Lee ụfọdụ ihe nka asụsụ na ide Igbo nwere ike i mere gị:

1. Igbo ka e ji ama Igbo

Ọkụkọ hapụ kwọm ọ ga-eji gịnị azụ ụmụ? Anapụ ogoli ihe o ji ama mma, mma ya arụọ.

 Amalize kọwara na ọ bụ asụsụ bụ isi a hụrụ kwawa okpu n'okwu agbụrụ onye bụ.

"Asụsụ mere anyị Igbo. O bụrụ na enweghị asụsụ Igbo, o nweghị ihe dịka ndị Igbo," Amalinze kwuru.

"Asụsụ bụ isi omenala.  Ndị Igbo amaghị asụ ịgbo nọ ka ndị nọ mmadụ mmadụ na-esi mmụọ mmụọ."

2. Igbo bụ igodo e ji agbape ụzọ zoro ezo

Ilu Igbo sịrị na anya ka okenye ji agwa nwata ma ihe okwu. Ilu na okwu ka Igbo ji akụziri nwata ụzọ.

Ọ na-ata arụ na ntị iji asụsụ ọzọ akọwara nwa afọ Igbo ilu Igbo n'ihi na  Igbo sị na "onye a tụọrọ ilu kọwaara ya, mara na ego e jiri lụọ nne ya lara n'iyi".

Nke bụ eziokwu bụ na o nweghị asụsụ nwere ike ịkọwali nghọta dị n'ilu na okwwu Igbo n'ụzọ o zzuru oke ma rijuo afọ.

Ọzọ, onye Igbo nwere ike ịnọ...


Isiokwu: Igbo Language: Ụzọ ndị ụlọ akwụkwọ sị ata ụmụaka ahụhụ ma ha sụọ Igbo\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ha kwuru na o megidere iwu ji steeti ahụ ịtya nwata ọbụla ahụahụ maọbụ ịda ha nha ma ha sụọ Igbo n'ụlọ akwụkwọ.

Dịka ọ dị ugbua amaghị ma mmachị a ọ gụnyere Mahadum mana ọ bụ n'ụlọ akwụkwọ pramarị na sekọndrị ka ihe a kachasị eme.

Asụsụ Igbo agaghị anwụ - Amarachi Atama

O nwere ụfọdụ ụzọ ndị ụlọ akwụkwọ si akwụsị ụmụaka ị sụ asụsụ Igbo nke ụfọdụ che na ọ bụ ihe Bekee na-akpọ 'Vernacular' n'ime ụlọ akwụkwọ.

Ha na-ada anyị nha

Chukwuname Obiejesi bụ onye ntaakụkọ BBC gụrụ akụkwọ nỌwụwa Anyanwụ Naịjirịa kọwara na mgbe ọ nọ n'ụlọ akwụkwọ praịmarị, a na-ada ha nha

"A na-edetu aha ndị sụrụ Igbo ma napụta ha naịra iri na ngwụcha ụbọchị" ka o kwuru.

Ịma njakịrị

Kelechi Agbanelo kwuru na ya na onwe ya ahụghị iwụ ọbụla machiri ịsụ asụsụ Igbo mgbe ọ gụrụ akwụkwọ.

"E nweghi iwu pụrụiche megidere ị sụ Igbo mgbe ahụ mana ụmụakwụkwọ ị be gị ga na-amasa gị njakịrị" ka o kwuru.

Ị ta ahụhụ

Onye ọzọ anyị jụrụ ajụjụ bụ Chimezie Ucheagbo kwenyere n'ihe Maazi Agbanelo kwuru.

O kwuru na a na-ata ha ahụhụ ndị dịka ịsị ha sekpuru ala maọbụ bara ha mba.

Damian Okeke-Ogene bụ onyeisi Ohaneze Ndigbo nke Anambara steeti kwuru na atụmatụ ahụ magburu onwe ya ma rịọ ka nkuzi Igbo siwanye ike n'ụlọakwụkwọ dị icheiche.

O kwuru na ụlọakwụkwọ dị icheiche kwesiri ịtinye aka ka awụlite asụsụ Igbo kama ị na-akwụsị ya.

Ọ fọziri ị ma ma steeti ndị ọzọ n'ala Igbo a ga-eṅomi atụmatụ a.

Na Legọs steeti, ọ bụzi iwu na onye ọbụla chọrọ ka ọ gụọ mahadum ga amarịrị ịsụ Yoruba.


Isiokwu: Igbo Literature: Omenuko, Ije Odumodu, Mbediogu na akwụkwọ Igbo ndị ọzọ ị gaghị echefu echefu maka mwelite ha welitere asụsụ Igbo\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Mana nke a gbanwere dịka ndịọcha bịara weta ụka ma wetakwa agụmakwụkwọ; etu e si agụ,ede.

Ọtụtụ akwụkwọ mbụ bụcha na n'asụsụ Bekee mana e mechara nwewe akwụkwọ ndị e dere ede n'asụsụ Igbo bụ ihe Igbo ji akọ akụkọ ifo nakwa nke na-egosi nkwenye ndị Igbo.

Lee ụfọdụ akwụkwọ Igbo kara aka nke ihe pụrụ iche na ọtụtụ n'ime ha bụ etu ndị dere ya ji ilu na akpalaokwu were ebi okwu ka ụkpaka :

 1. Omenụkọ

Omenụkọ bụ akwụkwọ akụkọ ifo(Literature) mbụ e dere n'asụsụ Igbo dịka e bipụtara ya n'afọ 1933.

Omenụkọ bụ akwụkwọ ọtụtụ ụmụaka ụmụ akwụkwọ Igbo  jiri waa eze n'ịgụ edemede Igbo.

Ya bụ akwụkwọ nke Nwosu Pita Nwana ritere nturuugo n'asọmpi akwụkwọ e dere n'asụsụ dịga n'Afrịka nke 'International Institute of African Languages and Culture' haziri.

Maazị Pita Nwana, onye ọrụ kapịnta rụrụ ọrụ n'ụlọakwụkwọ 'Methodist College Ụzụakọli' ọtụtụ afọ, ji ilu na okwu gwọọ ya bụ akwụkwọ ka ji abụbọ.

Nwana bụ onye 'interpreter' nye ndịọcha na-achịkọta ụlọakwụkwọ ahụ e mechara mara dịka 'Ibo Institute' , gụnyere Rev J Wood bụ onye nlekọta ya bụ ụlọakwụkwọ.

Nwana, onye a mụrụ n'afọ 1881 bụ  otu n'ime ụmụnwoke ise nne na nna ya bụ onye bụ ọpụrụiche site na oge ọ dị na nwata.

Nne na nna ya bụ ndị ọgọ mmụọ mana Nwana tolitere sowe ndị ụka ebe ọ nọ mụta Akwụkwọ nsọ.

Ọ nwụrụ n'afọ 1968 oge Agha Biafra ka kpụ ọkụ n'ọnụ mana akwụkwọ ya ahụ mepeere ndị na-ede akwụkwọ Igbo ụzọ.

Ọtụtụ gbasoro etu o si eji ilu na itu aha otutu were achọ akwụkwọ ha dere mma.

Omenụkọ bụ akụkọ gbadooro ụkwụ n'ihe mere na ndụ otu nwoke a kpọrọ Igweegbe Odum, onye Ndizuogu ma bụrụkwa onye ojiegoachụego.

Nwoke ahụ sitere n'ogbenye were ghọọ ọgaranya site n'ịgba mbọ nakwa amamihe dịka ọ gbachaara nna ya ukwu odibo.

Mana nwoke ahụ dajọrọ oge o lere ụmụ ndị agbataobi ya na-enyere ya aka n'azụmahịa n'ohu oge ahịa ya dachara mmiri.

O mechara gbalie imezi ihe o mebiri.

Akwụkwọ Omenukọ bụ akwụkwọ wuru ewu n'Igbo agbọ fere agbọ nke na  n'afọ 2010, emere emume icheta afọ 75 e depụtara akwụkwọ ahụ.

2. Ije Odumodu Jere

Ije odumodu jere bụ akwụkwọ Leopold...


Isiokwu: Igbo Markets: Etu e si nweta aha ahịa anọ dị n'ala Igbo\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ahịa n'oge gboo.

N'ala Igbo, ahịa nwere mpụtara dị oke mkpa n'ihi na e kwenyere na ma mmadụ ma mmụọ na-agbakọ n'ọgbọ ahịa.

N'ọtụtụ ebe n'ala Igbo, ọgbọ ahịa bụkwa ebe a na-anọ eme emume dị icheiche n'obodo, dịka ịgba mmọnwụ maọbụ ịgbapụta egwu, dgz.

Aha ahịa e nwere n'ala Igbo bụ Eke, Orie, Afọ na Nkwọ.

Kedụ ka aha ndị a si bido?

Ahịa Ugwuagba Obosi

Dịka Mazị Chiagozie Nnabuihe, onye ọkammụta asụsụ na omenala Igbo na mahadum Legọs si kwuo, nke a malitere kemgbe e kere ụwa.

Ọ kọwara na aha ahịa anọ ndị a bụ aha chi anọ nke Chukwu okike nyere ikike ilekọta ọwụwa anyanwụ, ọdịda anyanwụ, ugwu nakwa ndịda.

Ọ kọrọ sị: "Chukwu kere ụwa ebe ọ dị okirikiri, o wee zie anyanwụ ka o si n'aka nri na-aga njem ileta etu ihe siri dị n'ụwa ruo n'aka ekpe."

"Nke a mere e ji nwee ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ."

"Chukwu zikwara ọnwa ka o si n'ihu maọbụ n'ugwu na-aga njem ruo na ndagwurugwu maọbụ ndịda."

"Nke a kewara ụwa ụzọ anọ nke kpatara Igbo ji nwee ahịa anọ na-anọchịte akụkụ anọ nke ụwa."

BBC Igbo kpọtụkwara ọka nkuzi Nkechi Nwokoye, onye bụkwa onye nkuzi asụsụ na ọdịnala Igbo na mahadum Nnamdi Azikiwe dị n'Ọka.

Nwokoye kwuru na ahịa ọbụla nwere chi ọ bụ.

O kwuru sị: "Eke, Orie, Afọ, Nkwọ, ha niile bụcha arụsị nke nnanna anyị ha na-efe n'oge gboo."

"Nke ọbụla n'ime ha nwere ihe ọ bụ. Aha ọbụla n'ime ha nwere ihe ọ pụtara."

"Mana o nweghi onye ma ihe e jiri baa ha aha ndị ahụ maọbụ mpụtara aha ndị a."

Nkwenye ndị Igbo gbasara aha ahịa ha

Ọgbọ ọkụkọ

Nnabuihe kọwara na ndị Igbo kwenyere na mmadụ na-adị ndụ naanị abalị anọ: Eke, Orie, Afọ na Nkwọ.

O kwuru sị: "Afọ, ọnwa nakwa izu ndị Igbo bụ naanị abalị anọ"

"Ị nọrọgodi ndụ ruo otu puku afọ, ọ bụ naanị abalị anọ."

"Nke ị nọghị n'eke, ị nọrọ ya n'orie, nke ị nọghị n'orie, ị nọrọ ya n'afọ, nke ị nọghị n'afọ, ị nọrọ ya na nkwọ."

A na-ejikwa aha ahịa agụ mmadụ aha.

Aha ndị a gụnyere Okeke, Okorie maọbụ Okoye, Okafọ, Okonkwọ, Nweke, Nworie maọbụ Nwoye, Nwafọ, nakwa Nwankwọ.

Nke ụmụnwanyị bụ Mgbeke, Mgborie, Mgbafọ, na Mgbankwọ maọbụ Mgbọkwọ.

Etu e si ehibe...


Isiokwu: Igbo Marriage: Mgbe nwoke kwesiri ikuchi nwaanyị\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Nganga nwoke mgbe ochie bụ ọba ji ya na etu ezinụlọ ya si jupụta n'ụmụaka.

Nwoke mụbara amụba na-ahụ onwe ya dịka nwoke zuru oke.

Agbụrụ mmadụ bụkwa ihe ọzọ dị ndị Igbo mkpa.

Onweghị onye chọrọ ka ama nna ya chie nke mere na nwoke ga-agbalị lụọ nwaanyị ma kpewere chi ya ka ọ mụọ nwa nwoke.

Nke a mere e ji atụ ilu sị na onye nwere mmadụ ka onye nwere ego.

Kedu mgbe nwoke ga-ekuchi nwanyị?

Anyị alụọla afọ 57 mana anyị anaghị atọ ka shuga mgbe niile

Duke Olueze Ukeje, nwaafọ Nwangele nke dị n'Imo steeti, kọwaara BBC ihe bụ ikuchi nwaanyị.

O kwuru sị na mgbe dị nwaanyị nwụrụ, ma ha amụtara nwa ma ha amụtaghị nwa, a na-ajụ nwaanyị ahụ ma ọ chọro ị nọ ka ọ chọrọ ịla be nna ya.

Ọtụtụ mgbe, nwaanyị ahụ na-ekweta na ọ ga-anọ na be dị ya.

Mgbe ọ dị otu a, ọ bụ nwanne di ya ga-ekuchi ya.

Otu ihe ọzọ dịkwa mkpa bụ na nwoke agaghị ekuchi nwunye nwanne ya nke ọ tọrọ.

Ọ bụ nwanne ha nke nta ga-ekuchi nwunye nwanne ya.

Mana gịnị ka a ga-eme ma ọ bụrụ na onye nwụrụ anwụ enweghị nwanne nwoke ọ tọtara?

Dịka Ukeje si kwuo, mgbe ihe dapụtara otụ a, ọ bụrụ na ọpara amụtabeghị nwoke topụtara etopu, ọ diziiri ya ikuchi nwunye nwanne ya.

Mana ọ bụrụ na ọmụtala nwoke topụtara etopu, mara na ọ bụ nwa ya ahụ ga-ekuchi nwunye onye nwụrụ anwụ.

Kama ọ bụrụ na-enweghịzị nwoke fọrọ n'ezinụlo ha, nwanna ha bụ otu agbụrụ ga-ekuchị nwaanyị ahụ.

Kedu onye ụmụ amụtara site na-ikuchi nwaanyị ga aza aha ya?

Ihe mere anyị ji nọruo afọ 40 tupu anyị agbaa akwụkwọ

Ukeje gwara BBC Igbo na ọ bụ aha nwoke nke nwụrụ anwụ ka ụmụ amụtara site n'ikuchi nwaanyị ga-aza.

Nwanne nwoke onye ahụ nwụrụ anwụ ga-ewere mmanya gaa na nke ndi ọgọ ya gwa ha na-ọbụ ya ga-elekọta nwa ha nwaanyị.

Ụmụ amụtara ga-azazị aha nwoke nke nwụrụ anwụ.

Mana nwanne ya nwoke nwere ịke ịga lụgharịa nwunye nwanne ya ahụ.

Ọ bụrụ na nke a mee, ụmụ ha mụtara ga-aza aha ya.

Kedu ebe ụmụ amụtara na-ikuchi nwaanyị ga-ekete ọke?

Marriage: Ị ga-agwa di maọbụ nwunye gị ego ole ị na-akpata?

Ụmụ nwoke onye nwụrụ anwụ ga-ekete oke n'ụlọ nna ha nwụrụ anwụ.

Kama ndị nke...


Isiokwu: Igbo Music: Egwu anọ e ji mara ndị Igbo\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ma ọ bụ ihe aṅurị, maọbụ ihe nwute, Igbo nwere egwu ha nwere maka emume ndị a.

Igbo na-asị na agadị nwaanyị anaghi aka nka n'egwu ọ maara agba, nke mere na edemede a ga-egosipụta ụfọdụ egwu e ji mara ndị Igbo.

Ọ bụghị iwu na egwu a niile bụ ndị Igbo bidoro iti ha, kama ọ na-amasị ndị Igbo, nke mere na e jizi ya mara ha.

BBC Igbo juru ọkachamara n'ihe gbasara egwu Igbo na Mahadum Nnamdi Azikiwe dị n'Ọka bụ Gerald Maduabuchi Eze, ajụjụ maka isiokwu a, soro anyị ka ị mụta ihe ọ gwara anyị:

1) Egwu 'Highlife'

Eze sị na 'Highlife' bụ egwu na-amasị ndị Igbo nke ọma.

Ọ sị na o nweghị onye ga-asị lekwa ebe 'Highlife' siri bido, mana ụfọdụ na-ekwu na o sitere na mba Gana.

E ji ụbọ latrik mara egwu 'Highlife'

Akwụkwọ 'Encyclopedia Britannica' kọwara na "Highlife" bidoro na ngwụcha nchịkọta oge ndị Bekee kpọrọ "19 century".

Akwụkwọ a na-achịkọta amamihe kọwakwara na ọ bụ egwu ọdịnala na nke Bekee kpọrọ "Jazz" ka e ji mejuputa Highlife.

Eze kwuru na "otu ihe anyị ma bụ na Gana, Naijirịa na Siriya Lone nwere aka n'ihe gbasara mbido egwu Highlife.

"Ị nwereike ịsị na mba atọ ndị a nwere aka n'ihazi egwu Highlife ka ọ bụrụ ihe ọ bụ taa."

Ọ sịkwa na tupụ a kpọwa ya Highlife, aha e jibu mara ya bụ "Pammy Music".

Dịka aha ya bụ Highlife, ọ bụ naanị ndị ọgaranya ka a na-akporọ egwu a, mana ka oge na-aga mmadụ niile bidoro gewe Highlife.

Ndi ọkammuta n'ihe gbasara egwu dịka Eze na-akọwa na o nwereike ịbụ mgbe ndị ọcha bịara Afrịka ka ha kuziere ndị Afrịka etu e si akpọ ụbọ.

Ka oge na-aga, ndị Afrịka bidoro were ụbọ na-agụ egwu akụkọ ifo na egwu ọdinala ndị ọzọ.

Nke a kacha bụrụ ihe ngosi na-akọwa etu Highlife siri bido.

Njirimara

Ị gee Highlife nke ọma, ị ga-anụ ụda ọdinala na ụfọdụ ihe egwu bụ njirimara ndị Afrịka.

Akụrụngwa egwu kacha pụọ iche na Highlife bụ ụbọ Bekee nke a na-akpọ 'Electric Guitar'.

Ịgba, ekwe, ịchaka na ụfodụ ngwa ndị ọzọ na-eso n'egwu Highlife.

Ndị ọsụ ụzọ

Igbo niile gburugburu na-akpọ egwu Highlife, ọkachasị ndị Anambara steeti.

Ụfọdu ndị mere ka e jiri Highlife mara ndị Igbo bụ...


Isiokwu: Igbo Music: Etu ọja si agwa mmadụ na mmụọ okwu\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Ọja bụkwanụ ihe egwu di Igbo kemgbe gbuo.

O so na ngwa egwu omenala nabatara ọfụma.

Dịka onye na-akuzi egwu na mahadụm, Gerald Eze mụrụ ọja ruo n'isi ya, mana ọ sị na ọbụghị sọsọ nke agụtara n'akwụkwọ ka ya ma, makana ndị okenye gbunyere ya asọ n'ọnụ.

Lee okwu na emume o ji bịa.

Akụkọ ga-amasị gị:


Isiokwu: Igbo Musicians: Ndi Otiegwu Igbo kpọtụrụ akpọtụ na 90s rue afọ 2000\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Oge a bu oge ụka agba ọhụrụ pụtarachara ma dọrọ ọtụtụ ndị mmadụ ndị na-ekwu na ha echegharịala.

Ụfọdụ n'ime ha nwere onyinye ịkụ egwu malitere ịkụ egwu ụka,ebe ndị enweghị nka egwu jụrụ egwu oringo na-achọzi egwu ụka.

Egwu ụka bidoro gawa ahịa nke na ọ bụrụ na otiegwu Igbo esonyeghị, ụgbọ aghara ya.

Alex O., Gozie Okeke, Theresa Onuorah na Charly Boy kpọtụrụ akpọtụ na 90s rue 2000

Mana ngwucha 90s na mbido 2000,  egwu oringo dịka 'highlife' bilitere n'ọnwụ, ebe ụmụ agba ọhụrụ bidokwaziri kụwa 'hip-pop'.

Lee ụfọdụ otiegwu Igbo wuru ewu na 90s na 2000 :

1. Helen Nkume

Ọ bụrụ na a mụrụ gị maọbụ na i toro na 70s, 80s na 90s, ị gaghị echefu otiegwu ụka bụ Prophetess Helen Nkume.

Egwu ya bụcha egwu ụka bụ ndị redio ji akwọ aka ụtụtụ, ebe ndị ọkwọụgbọala n'ala Igbo ji ya echere ndị ha na-ebu ọjị ụtụtụ.

'Nna biko' bụ egwu arịrị na mbeku Chineke wuru ewu na 90s.

Mana Ị ma onye ndu otu egwu 'Galilee Gospel Band' nke ụka Cherubim na Seraphim na-akụbụ 'egwu ụwa'?

Uchenna Ikonne kọwara na Helen Nkume onye bụbu Helen Williams na-akụbu egwu 'highlife' tupu ọ lụọ di ma zagharịa aha.

Ụfọdụ egwu ndị o tiri

2. Gozie Okeke

Ikekwa ị maghị aha ya, mana egwu ya na nwunye ya bụ "Akachawa" nke wuru ewu ngwụcha 90s na-atọpu gị isi.

Ọ bụghị naanị gị ka 'Akanchawa' Gozie Okeke na-akpọfe, ọ na-amasị ndị Yoroba, ndị Ugwu, ọbụladị ndị ụka Alakụba n'agbanyeghị na e ji Igbo kụọ ya.

Dịka otu onye ntaakụkọ ihe gbasara egwu doro anya bụ Ngozi Emedolibe kwuru na ndịiche dị na Gozie Okeke sị na ọ na-etinye okwu otutu n'ime egwu ya dịka, 'Jesus Otibimbodombo'.

Gozie Okeke, onye Nnobi, Anambara steeti kụkwara ọtụtụ egwu ndị ọzọ gụnyere 'Nne m Ọma'.

Mike Ejeagha: Aghara m ihe egwu m gbaa ọsọ Agha

Ọ zụlitere nwunye ya Njideka n'iti egwu tupu nwaada ahụ abanye ihe nkiri 'Nollywood.'

Ụfọdụ egwu o tiri

3. Theresa Onuorah

Theresa Onuorah bụ otiegwu a ma awa wuru ewu na 90s na agbanyeghị na otu egwu ya bụ n'ebe 1985 ka o bidoro ya.

Ụmụagbọghọ na okoro toro n'ala Igbo na 90s aghaghị ịma egwu ya bụ Egwu Egedege nke a na-agba...


Isiokwu: Igbo Musicians: Ndị otiegwu Igbo aha ha kpọtụrụ akpọtụ na 60s, 70s, na 80s\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Lee ụfọdụ n'ime ndị Igbo ji eje mba n'iti egwu bido n'oge Naijiria nwetachara 'Independence' na 1960 were rue afọ ndị dị n'agbata 1980:

Oliver de Coque

Aha a gụrụ ya bụ Oliver Sunday Akanite, onye Ezinifite, Nnewi South, Anambara Steeti, mana ihe ụwa jiri mara otiegwu a bụ 'Oliver De Coque'.

Egwu o jiri pụta ọgbọ mbụ bụ Messiah Mesiah nke o wepụtara n'afọ 1977 mana egwu ya wuru ochie ochie bụ "Peoples' Club of Nigeria, Opportunity, nakwa 'Funny Identity'.

Igbo Music: Gịnị mere ndị ọgbara ọhụrụ Igbo ji eleghara ụbọaka anya?

Ọ lakpuru ọtụtụ afọ, anaghịkwa anụ olu ya mana ọ pụtakwara n'ike na ebube n'ebe afọ '1990s' oge o tipụtara egwu ndị a; Biri Ka Mbiri," "Ana Enwe obodo enwe," "Nnukwu Mmanwu."

Oliver , onye nwụrụ n'afọ 2008 ka ọ gbachara  afọ 61 bụ onye ndị ihe ya na-amasị  na echeta maka etu o si mara akpọ ụbọakwara.

Ụfọdụ ụmụ ya gbasoro nzọụkwụ ya n'iti egwu mana o nweghị onye n'ime ha chakerela ka nna ha.

Ụfọdụ egwu o tiri

Osita Osadebe

A ma Stephen Osita Osadebe dịka otiegwu 'High Life' aha ya wuru ewu, ọ kachasị ka a lụchara agha dịka o tipụtara efere egwu 'Ọsọ ndị, O we ndị.'

 Mana o tiwelarị egwu kemgbe dịka odogwu ahụ a mụrụ n'afọ 1936  wepụtara efere egwu mbụ ya n'afọ 1958.

Onye ọja Gerald Eze

Onye Atani n'Anambara steeti, Osadebe chị bụ ọgbọ na Legọs ebe o bi akụ egwu tupu a gbaa ọsọ Biafra.

'Enwere m nti eji ama egwu ga-aga ahia' -Honesty Music

O sobu  Eleazar Chukwuwetalu Arinze (E. C. Arinze), onye nwe 'Empire Rhythm Orchestra' (ma tipụtakwa egwu ,"N'ike N'ike ka anyị ji arụ ọrụ" na "Biko Rapum Paulina") agụ egwu.

E mechaa sonyere "Central Dance Band" nke Stephen Amaechi na-edu tupu o bido nke ya ọ kpọrọ "Nigerian Sound Makers."

Otu onye egwu ndị ochie na-amasị bụ Ron Mgbatogu kwuru na ihe mere egwu Osabdebe ji wuo nnukwu bụ na "Ọsadebe nwere etu egwu ya si ada ka egwu ndị ọgalanya, egwu ngala."

Ụfọdụ egwu o tiri

Emeka Morocco Maduka

Emeka Morocco Maduka bụ otiegwu kajara akaja bidoro tiwe egwu n'afọ 1962 mana egwu ya  bidoro wuwe ewu  na 70s rue 80s.

Onye Ukwulu dị...


Isiokwu: Igbo Mythology: Etu Igbo si malite ịgu ụbọchị anọ dịka izu\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Abalị anọ bụka ụbọchị ahịa nke pụtara na oge gbua, obodo di iche iche na-ahọrọ oge nke ga-abụrụ oge ahịa be ha.

Otu obodo ghọrọ Eke, ọzọ ahọrọ Orie. Etu a obodo dị iche iche a na-emekọrịta dịka ha na-azụkọ ahịa.

Mana gịnị bụ mmalite ụbọchị anọ a?

Ole ndị manyere ya?

Kedụkwanụ mgbe o ji bido?

Gịnị mekwaranụ o ji dị oke mkpa rue taa?

Ị zaa ajụjụ ndị a, anyị ga-alaghachi azụ n'oge gboo.

Onye ọnụ na-eru n'okwu gbasara nkọmịrịkọ na omenala Igbo bụ Ọkankuzi Chiagozie Nnabuihe du anyị ga njem a.

Etu ụbọchị ahịa anọ si pụta ihe

Maazị Nnabuihe kọwara na mbido ụbọchị ahịa anọ bụkwa izu Igbo dị n'ime nkwenye ndị Igbo.

N'ọnụ ya; "Ndị Igbo kwenyere na Chukwu kere ụwa nakwa ihe niile anya ha na-ahụ, ha kwenye kwara na o kere ụwa okirikiri".

Mgbe o kechara ụwa, o nyere anywanwụ iwu ka o si n'aka nri letara ya ụwa rue n'aka ekpe.

Nke ahụ mere anyanwụ ji kewaa ụwa ụzọ abụọ akpọrọ ọwụwa anywanwụ na ọdịda anywanwụ.

Chukwu gwakwara ọnwa ya letara ya ụwa site na ugwu rue na ndịda.

Ọnwa esorokwa nzọmụkwụ anyanwụ were kewaa ụwa ụzọ abụọ nke ya pụtara ugwu na ndịda.

Njekọ ọnwa na anywanwụ kewaziri ụwa ụzọ anọ were weputa ikuku ụwa anọ nke akpọrọ Ọwụwa anyanwụ, ọdịa anyanwụ, ugwu nakwa ndida.

Nkewa a bụkwa iji nweta nhatanha ebe na oge nke pụtara "space and time" na Bekee.

Ọ bụ ebe ahụ ka esi nweta ụbọchị anọ nke ahịa nakwa izu Igbo.

Ọkankuzi Nnabuihe kwukwara na ụwa niile ndị Igbo kwenyere na ya dị ụzọ anọ

N'ọnụ ya "anọ ka ọ dị n'Igwe, anọ ka ọ dị na be mmụọ, anọ ka ọ dị na be mmadụ".

Akụkọ ndị ọzọ kwanụ?

Ego ayoro

Ụfodụ akụkọ gbalịrị ịkọwa mmalite ụbọchị ahịa ndị a dịka akụkọ gbasara Eze Nrijiofor nke Nri nakwa ndị ọbịa anọ bịara n'obieze ya.

Ọkankuzi Nnabuihe kọwara na nkọmịrịkọ Igbo ọbụla na-enwe ihe akaebe ndị a na-akọrọ ya ga-eji ghọta ya mana ọ dịghị n'akụkọ Eze Nrijiofor nke mere na o nweghi eziokwu dị na ya.

Akụkọ Eze Nrijiofor ahụ kwuru na ọbịa anọ gara n'ọbieze Nrijiofor ma rue n'abalị kwuputa aha ha bụ Eke Afọ Orie na Nkwọ.

N'ụtụtụ ha mechara saa ihu, kwọ aka, gọrọ Eze Nrijiofor ọjị ma bunye ya...


Isiokwu: Igbo Origin: Aguleri maọbụ Nri olee ebe ndị Igbo si?\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

Mgbe BBC Igbo gara obodo Aguleri na obodo Nri iji mata isi okwu ndọrọndọrọ a, lekwa ihe ha hụrụ?

N'agba nke a, ndi Aguleri na ndị Nri tinyere ọnụ na ya bụ okwu.

Gee ha ntị ka ị mara ndị ya bụ okwu bere n'ọnụ.

Akụkọ ga-amasị gị:


Isiokwu: Igbo Origin: Aguleri na Nri na-azọ ndị bụ isi Igbo\n Nyere aha a dị n'elu nke akụkọ ifo, chegodị akụkọ a.\n

BBC Igbo gara obodo Aguleri na obodo Nri iji mata isi okwu ndọrọndọrọ a.

N'agba nke a, ndi Aguleri na ndị Nri tinyere ọnụ na ya bụ okwu.

Gee ha ntị ka ị ghọta ma ọ dabara.

Akụkọ ga-amasị gị: