...ા ભાગમાં સાનુકૂળ પરિસ્થિતિ રહે તો જીડીપી માં 6.5 ટકાની વૃદ્ધિ થઈ શકે છે.

આથી ઊલટું ફિચ રેટિંગ્સે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે ભારતની વૃદ્ધિની આગાહી ઘટાડીને 30 વર્ષની  નીચામાં નીચી સપાટીએ 2  ટકા જેટલી મૂકી છે, જે અગાઉના 5.1 ટકાના અંદાજ કરતાં ઘણું નીચું છે.

આમ કોવિડ-19 રોગચાળાને કારણે લૉકડાઉનને પગલે આર્થિક મંદી વૈશ્વિક અર્થતંત્રને પકડશે.

ચીનના લૉકડાઉનથી પ્રાદેશિક મૅન્યુફૅક્ચરિંગ સપ્લાય ચેનમાં અવરોધ થવાને કારણે આમ થયું છે.

ફિંચે આગાહી કરી છે કે આ વરસે વૈશ્વિક મંદી તીવ્ર બનશે અને ભારતીય અર્થતંત્ર... બાકીનો લેખ લખો:

થી બચવા જે 21 દિવસનું લૉકડાઉન રાખવામા આવ્યું છે, તેને પરિણામે ફૉર્મલ અને ઇન્ફૉર્મલ ઇકૉનૉમી ઉપર  વિપરીત અસર થશે અને સપોર્ટ સિસ્ટમ ન હોવાને કારણે રિઝર્વ બૅન્કે લીધેલાં પગલાંનો પૂરતો ફાયદો મળશે નહીં.

અન્ય એજન્સીઓ એ જે અનુમાનો કર્યાં છે, તેમાં એશિયન ડેવલપમૅન્ટ બૅન્કે ભારતનો વિકાસ દર 4 ટકા રહેશે, જ્યારે સ્ટાન્ડર્ડ ઍન્ડ પુઅરે ભારતનો વિકાસ દર અંદાજે 3.5 ટકા, જ્યારે  સ્ટાન્ડર્ડ ઍન્ડ ચાર્ટર્ડ બૅન્કે 2.7 ટકા જેટલો રહેશે તેમ અનુમાન કર્યું છે. વર્લ્ડ બૅન્કના મત મુજબ, બંને કટોકટીની તુલના કરી શકાતી નથી.

'ટાઇમ્સ નાઉ'ને આપેલી મુલાકાતમાં જુનૈદ કમલ અહમદે વર્ષ 2008ની નાણાકીય મંદીની સરખામણીએ કોરોના વાઇરસને કારણે જે સ્થિતિ ઊભી થઈ છે તે બિલકુલ જુદી છે તેમ કહેતાં ઉમેર્યું હતું કે 2008ની વૈશ્વિકમંદી  નાણાકીય આંચકાને કારણે ઉદ્ભવી હતી, જ્યારે આ મંદી આરોગ્ય સંલગ્ન આંચકાને કારણે ઉદ્ભવી છે.

કોરોના વાઇસને કારણે સેંકડો શ્રમિકો પોતાના વતન તરફ પગપાળા હિજરત કરી ગયા

અહેમદે કહ્યું હતું કે "આરોગ્યને લગતા આંચકાની વિપરીત અસર સુધારવા તમારે અર્થવ્યવસ્થાને પાછળ રાખવી પડશે. જો તમે અર્થવ્યવસ્થાને તમારી અગ્રિમતામાં બીજા ક્રમે નહીં રાખો, તો તમે અસરકારક રીતે  સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગ કરી શકશો નહીં."

આ સિક્વન્સિંગ જ અત્યંત મહત્ત્વનું છે અને વિશ્વભરના દેશો તે જુદી રીતે કરી રહ્યા છે, અહેમદે યુ.એસ., સ્વીડન અને ભારતના દાખલા આપતાં જણાવ્યું હતું.

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં, સંઘીય સરકારે જુદા જ અભિગમનો ઉપયોગ કર્યો છે, જ્યાં જુદા-જુદા રાજ્યોને ધીમે-ધીમે અલગથી લૉકડાઉન કરવામાં આવી રહ્યાં છે.

બીજી તરફ, સ્વીડનમાં નાગરિકોને સ્વયંભૂ લૉકડાઉન સિસ્ટમનું સન્માન કરવા અને સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગ અનુસરણ કરવા જણાવાયું છે.

ભારતે અત્યાર સુધીમાં એકદમ કડક પગલું ભર્યું છે અને એહમદના મતે એક અબજ 30 કરોડ લોકોને તેમના ઘરોમાં બંધ કર્યા છે. પણ અંતે તો દરેક દેશનું  મુખ્ય લક્ષ્ય આરોગ્યની દૃષ્ટિએ સુદ્રઢ થઈ અર્થતંત્રની ગાડી ઝડપથી પાટા પર લાવવાનું છે.

આર્થિક નુકશાન વેઠીને પણ એક વાર ચીનની જેમ કોવિડ-19ના ઉપદ્રવ સામે લડી અર્થતંત્રની ગાડીને ફરીથી પાટા ઉપર લાવવા માટે પ્રજાનો દ્રઢ સંકલ્પ જરૂરી છે.

નૅગેટિવ નહીં હોય ગ્રોથ

ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાના ભાવિ અંગે ખ્યાતિપ્રાપ્ત સંસ્થાઓએ પોતપોતાના અંદાજો રજૂ કર્યા છે.

આમાંથી જો હાશકારો મળે તેવી કોઈ બાબત હોય તો તે ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાનો વૃદ્ધિદર આગામી સમયમાં ઘટશે,...


...ા ભાડું માગવામાં આવ્યું.

ઇંદિરાપુરમથી રોહિણી વચ્ચેનું અંતર 40 કિલોમિટર છે.

વિમલ કહે છે, "આવી પરિસ્થિતિમાં તમે પૈસા તરફ નહીં જુઓ. અમે આટલા પૈસા આપી શકીએ તેમ હતા. મેં કહ્યું કે તમે તરત ઍમ્બ્યુલન્સ મોકલો."

"જ્યારે વિમલના ભાઈ માતાને લઈને રોહિણીસ્થિત હૉસ્પિટલ પહોંચ્યા ત્યારે ખબર પડી કે હવે બેડ ખાલી નથી."

હૉસ્પિટલે વિમલના ભાઈને જણાવ્યું કે જો ત્રણ કલાકની અંદર માતાને ઓક્સિજન નહીં મળે તો તેઓ જીવતાં નહીં રહે.

બીજી બાજુ ઍમ્બ્યુલન્સમાં જે ચાર લોકો હતા, તેમની ઇચ્છા હતી કે વિમલનાં ભાઈ અને માતા ઍમ્બ્યુલન... બાકીનો લેખ લખો:

ચેતવણી પણ આપી છે, પરંતુ ફરિયાદો આવી રહી છે.

નોઇડામાં રહેતા અવનિશ કુમારે વાતચીતમાં જણાવ્યું કે કઈ રીતે દલાલો તકનો લાભ લઈ રહ્યા છે. ટ્વિટર પર તેમણે કહ્યું કે નોઇડા સૅક્ટર 71થી સૅક્ટર 94 સુધી જવા માટે તેમણે 11 હજાર રૂપિયા ચૂકવ્યા છે.

વાતચીતમાં તેમણે કહ્યું કે અમુક લોકોનાં હૃદય પથ્થરનાં થઈ ગયાં છે અને તેઓ પરિસ્થિતિને વેપાર માટેની તક તરીકે જોઈ રહ્યા છે. લોકો પાસે પૈસા આપવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી.

જવાબદાર કોણ?

દિલ્હીની કેજરીવાલ સરકારે ખાનગી ઍમ્બ્યુલેન્સ માટે ભાડું નક્કી કર્યું છે

બીજી બાજુ ઍમ્બ્યુલન્સવાળા કહે છે કે કેટલાક લોકો ખોટું કરી રહ્યા હશે પરંતુ તેમની પણ પોતાની સમસ્યાઓ છે.

દિલ્હીમાં ચાર ઍમ્બ્યુલન્સ ચલાવતા રાકેશ પટેલ કહે છે કે મોટા ભાગનાં ઍમ્બ્યુલન્સ વાહનો દિલ્હી સરકારે લઈ લીધાં છે અને ઘણા ઍમ્બ્યુલન્સ-માલિકો પાસે તો ઓક્સિજન જ નથી.

ઍમ્બ્યુલન્સના ભાડા વિશે તેઓ કહે છે, "ઍમ્બ્યુલન્સમાં કોવિડના મૃતદેહ લઈ જતા લોકોને પી.પી.ઈ કીટ પહેરવી પડે છે અને સ્મશાનગૃહની બહાર કલાકો સુધી રાહ જોવી પડે છે. આવી સ્થિતિમાં પૈસા તો લેવા પડશે."

આ માટે એમ્બ્યુલન્સ કલાક દીઠ પૈસા લે છે. રાકેશ પટેલના કહેવા મુજબ કીટ પહેર્યા પછી ફેંકી દેવી પડે છે. બીજા એક ઍમ્બ્યુલન્સ-માલિકે કહ્યું કે તેમની ઍમ્બ્યુલન્સ ઓક્સિજન ન હોવાના કારણે હાલ બંધ હાલતમાં છે.

ઍમ્બ્યુલન્સ ડ્રાઇવરની મુશ્કેલીઓ

ઑલ ઇન્ડિયા ઍમ્બ્યુલન્સ વૅલ્ફૅર ઍસોસિયેશનના પ્રમુખ સત્યપ્રકાશ રાણા કહે છે કે જ્યારે ઍમ્બ્યુલન્સના ડ્રાઇવરો પર આક્ષેપ કરવામાં આવે છે ત્યારે તેમના વિશે કોઈ વિચારતું નથી.

તેઓ સ્વીકારે છે કે અમુક લોકો મનપડે એવું ભાડુ માગીને લોકોને લૂંટી રહ્યા છે પણ  તેઓ કહે છે કે જે લોકો લાંબા સમયથી ઍમ્બ્યુલન્સનું કામ કરી રહ્યા છે તેઓ આ પ્રકારનું કામ કરતા નથી.

રાણાના કહે છે કે દિલ્હીમાં આશરે એક હજાર ઍમ્બ્યુલન્સ છે, જ્યારે માગ સો ગણી વધારે છે. તેની પાછળનું કારણ છે કે સારી હૉસ્પિટલ હોવાના કારણે  બીજાં રાજ્યોથી લોકો સારવાર માટે દિલ્હી આવી રહ્યા છે.

હરિયાણા સરકારના નિર્ણય પર રાણા સવાલ કરે છે કે સરકારે પોતે કેમ એ રેટમાં ઍમ્બ્યુલન્સ ચલાવતી નથી?

તેઓ કહે છે, "શું સરકારે અમને ક્યારેય પુછ્યું કે જે ગાડી ગઈ કાલ સુધી આઠ લાખ મળતી હતી, તે આજે 16 લાખમાં મળી રહી છે. જે ફેબ્રિકેશનનો ખર્ચ ગઈ કાલ સુધી ચાર લાખ રૂપિયા હતો તે આજે આઠ લાખ રૂપિયા થઈ ગયો છે. અમને તો કોઈ કઈ પૂછતું જ નથી."

તેઓ કહે છે,...


...ા ભાવે વૅક્સિન આપી રહી છે.

જોકે દેશના ઘણા શહેરોમાં પ્રાઇવેટ અને સરકારી બંને જગ્યાએ વૅક્સિનના સ્લૉટ ખાલી છે. કેટલાક શહેરોમાં ક્યાંય પણ વૅક્સિન ઉપલબ્ધ નથી.

પરંતુ સરકાર પાસે વૅક્સિન નથી ત્યારે ખાનગી હૉસ્પિટલો પાસે વૅક્સિન કેવી રીતે પહોંચી જાય છે?

સરકારની નીતિ પર સવાલ

જાણકારોનું કહેવું છે કે કેન્દ્ર સરકારની નીતિના કારણે જ સમસ્યા પેદા થઈ છે કે ખાનગી હૉસ્પિટલો પાસે વૅક્સિન છે જ્યારે રાજ્ય સરકારો પાસે નથી.

1 મેથી લાગુ થયેલી સરકારની નીતિ પ્રમાણે:

•વૅક્સિન ઉત્પાદકો 50 ટકા વૅક્સિન રાજ્ય સરકારોને અ... બાકીનો લેખ લખો:

ી ન શકાય."

"આવું કરીને તમે ગરીબોની સાથે સાથે નાના શહેરો અને ગામડામાં વસતા લોકો સાથે ભેદભાવ કરી રહ્યા છો."

રેડ્ડીનું કહેવું છે કે ખાનગી હૉસ્પિટલોનો ઉપયોગ રસીકરણ માટે કરવો જોઈએ."

"પરંતુ તે કઈ રીતે મળશે તેનો નિર્ણય સરકારે લેવો જોઈએ."

"ખાનગી હૉસ્પિટલોનો એવી રીતે ઉપયોગ કરવો જોઈએ કે ગરીબ વ્યક્તિ પર વધારે આર્થિક બોજ ન આવે."

સુપ્રીમ કોર્ટે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા

સુપ્રીમ કોર્ટે પણ સોમવારે વૅક્સિનના અલગ અલગ દર અંગે કેન્દ્ર સરકારને સવાલ પૂછ્યા હતા. જસ્ટિસ ડી. વાય. ચંદ્રચબડના અધ્યક્ષપદે ત્રણ જજની બૅન્ચે કહ્યું કે વૅક્સિનના ભાવ એક સરખા હોવા જોઈએ.

કોર્ટે કહ્યું, "કેન્દ્ર કહે છે કે તેમને ઓછા ભાવે વૅક્સિન મળે છે કારણ કે તે મોટા જથ્થામાં ખરીદી કરે છે."

"તો પછી રાજ્યોને કેમ ઉંચા ભાવે વૅક્સિન મળે છે. આખા દેશમાં વૅક્સિનના દર એક સરખા હોવા જોઈએ."

"વૅક્સિન ખરીદવાનો ઇરાદો હોય તો પછી કેન્દ્ર સરકાર માત્ર 45 વર્ષથી વધુ વયના લોકો સુધી પોતાને સિમિત શા માટે રાખે છે?"

"45 વર્ષથી ઓછી વયના લોકોને રાજ્યોના ભરોસે શા માટે છોડી દે છે? આ ઉપરાંત ગરીબો અને પછાત લોકોને કઈ રીતે જોવામાં આવે છે?"

સરકારનો પક્ષ

એવો સવાલ પણ પેદા થાય છે કે શું ખાનગી હૉસ્પિટલો વૅક્સિન અંગે પારદર્શિતાનું પાલન કરે છે?

વૅક્સિન અંગે સરકાર પોતાની નીતિઓનો બચાવ કરતી રહી છે.

નીતિ આયોગ તરફથી 25 મેએ એક પ્રેસ રિલિઝ બહાર પાડવામાં આવી હતી.

તેમાં જણાવાયું હતું કે, "આરોગ્ય એ રાજ્યનો વિષય છે અને રાજ્યોએ વધારે સત્તા માટે સતત માંગણી કરી હોવાથી વધારે ઉદાર વૅક્સિન નીતિ લાવવામાં આવી છે."

આ પ્રેસ રિલિઝ પ્રમાણે, "કેન્દ્ર સરકારને આપવામાં આવતી વૅક્સિન ઉપરાંત 25 ટકા વેક્સિન રાજ્યોને અને 25 ટકા વૅક્સિન ખાનગી હૉસ્પિટલોને મળી રહી છે."

"પરંતુ તેને લગાવવાની પ્રક્રિયામાં આવી રહેલી મુશ્કેલીના કારણે ઘણા લોકોને વૅક્સિન નથી મળી રહી."

ખાનગી હૉસ્પિટલો કઈ રીતે વૅક્સિન ખરીદે છે?

આ દરમિયાન કેટલીક હોટેલોની જાહેરખબરો સોશિયલ મીડિયા પર વાઇરલ થઈ હતી જેમાં વૅક્સિન પેકેજ આપવાની વાત કરવામાં આવી હતી.

એવો સવાલ પણ પેદા થાય છે કે શું ખાનગી હૉસ્પિટલો વૅક્સિન અંગે પારદર્શિતાનું પાલન કરે છે?

દિલ્હીની એક હૉસ્પિટલના એક સૂત્રે નામ ન આપવાની શરતે કહ્યું કે તેમની પાસે આગામી 20 દિવસ સુધી ચાલે તેટલી વૅક્સિન છે. જોકે, તેમણે વૅક્સિનનો આંકડો જણાવ્યો ન હતો.

શું રાજ્ય સરકારોને જે દરે વૅક્સિન મળે છે તે જ દરે ખાનગી હૉસ્પિટલોને...


...ા મનથી કંઈ પણ નથી બોલતા. મારી સમજણ એવી છે કે એક ઇસ્લામિક દેશમાં નવું મંદિર કે કોઈ અન્ય ધર્મસ્થળ બનાવવું બિનઇસ્લામિક છે. "

જો સરકારે તેમની વાત ન સાંભળી તો તેઓ શું કરશે? આના જવાબમાં તેમણે કહ્યું, "અમારી પાસે સરકાર સમક્ષ અમારી વાત મનાવવાની તાકાત નથી. અમે માત્ર ધર્મના આધારે તેમને સમજાવવાના પ્રયાસો કરી શકીએ અને અમે અમારું કામ કર્યું છે."

જામિયા અશર્ફિયાના પ્રવક્તા મૌલાના મુજીબુર્રહમાન ઇંકલાબી બીબીસીને જણાવ્યું કે ફતવો જાહેર કરવાનો ઉદ્દેશ કોઈ ધર્મનો વિરોધ નથી પણ કેટલાક લોકોના સવાલોનો જવાબ આપવાનો હતો... બાકીનો લેખ લખો:

લગભગ 80 લાખ હિંદુ રહે છે. દક્ષિણ સિંધ પ્રાતના ઉમરકોટ, મીરપુર ખાસ અને થારપાકરમાં મોટા પ્રમાણમાં હિંદુ રહે છે. જ્યારે, ઇસ્લામાબાદમાં પણ લગભગ 3 હજાર હિંદુ રહે છે.

ઇસ્લામાબાદ હિંદુ પંચાયતના પૂર્વ અધ્યક્ષ પ્રીતમ દાસ એ ગણ્યાંગાંઠ્યા લોકોમાંથી છે, જે વર્ષ 1973માં થારપાકરથી ઇસ્લામાબાદ આવ્યા હતા.

તેઓ કહે છે, "હું એ ગણ્યાંગાંઠ્યા લોકોમાંથી હતો જે નવી રાજધાની ઇસ્લામાબાદમાં આવ્યા હતા. પરંતુ ગત કેટલાંક વર્ષોમાં અહીં હિંદુઓની વસ્તી ઝડપથી વધી છે."

ઇસ્લામાબાદના ગામ સૈદપુરમાં એક નાની મૂર્તિ હતી જેને એ સમયે સંરક્ષિત કરવામાં આવી હતી જ્યારે તે ગામને રાષ્ટ્રીય વારસો જાહેર કરવામાં આવ્યું. પરંતુ પ્રીતમ દાસના કહેવા પ્રમાણે આ એક સાંકેતિક મૂર્તિ છે જે ઇસ્લામાબાદમાં વધતી હિંદુઓની સંખ્યાની પૂજા-અર્ચના માટે પૂરતી નથી.

તેમણે કહ્યું, "ઇસ્લામાબાદમાં હિંદુઓ માટે પૂજા-પાઠ કરવા અને રીતિરિવાજ અનુસરવા ઘણા મુશ્કેલ છે. જેમ કે પહેલાં અહીં સ્મશાન નહોતું, જેના કારણે અમારે મૃતદેહોને અંતિમવિધિ માટે બીજાં શહેરોમાં લઈ જવા પડતા હતા. અહીં કોઈ સામાજિક કેન્દ્ર પણ ન હતું, જેના કારણે હોળી-દિવાળી જેવા તહેવારની ઉજવણી કરવામાં તકલીફ થતી હતી. આ મંદિર બનાવવું અમારી જૂની માગણી હતી અને મને ખુશી છે કે છેવટે સરકારે અમારો અવાજ સાંભળી લીધો."

'મંદિર બનાવવાનું પવિત્ર મદીનાનું અપમાન'

મંદિર અને તેની સામે કઢાયેલા ફતવાને લઈને પાકિસ્તાનથી વિવિધ પ્રકારની રાજકીય પ્રતિક્રિયા સામે આવી રહી છે. પંજાબ વિધાનસભાના સ્પીકર અને પાકિસ્તાન મુસ્લિમ લીગના વરિષ્ઠ નેતા પરવેઝ ઈલાહીએ મુફતી મહમદ ઝકારિયાના ફતવાનું સમર્થન કર્યું છે.

મીડિયા સેલ દ્વારા જાહેર કરાયેલા એક વીડિયોમાં પરવેઝ ઈલાહીએ કહ્યું છે કે પાકિસ્તાને ઇસ્લામના નામ પર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને રાજધાની ઇસ્લામાબાદમાં નવું મંદિર બાંધવું એ ન માત્ર ઇસ્લામી લાગણીની વિરુદ્ધ છે, બલકે પયંબર મહંમદે બનાવેલા મદીના શહેરનું પણ અપમાન છે.

તેમણે એમ પણ કહ્યું કે મક્કા પર જીત મેળવ્યા પછી પયંબર મહંમદે કાબાની 300 મૂર્તિઓને નષ્ટ કરી દીધી હતી. પરવેઝ ઈલાહી એ કહ્યું કે તેઓ અને તેમની પાર્ટી લઘુમતીઓના અધિકારના રક્ષણનું સમર્થન કરે છે પરંતુ સાથે એમ પણ માને છે કે નવાં મંદિર બનાવવાની જગ્યાએ પહેલાં હાજર રહેલાં મંદિરોની દેખ-રેખ કરવી જોઈએ.

પરવેઝ ઇલાહી એ જ નેતા છે જેમણે પંજાબના મુખ્ય મંત્રી તરીકે કટાસરાજ મંદિરનો જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યો હતો.

બીજી બાજુ, વડા પ્રધાન...


...ા માગતી નથી.

તેઓ વધુમાં કહે છે, "દિલ્હીમાં ચાલતા ખેડૂત આંદોલનને તોડવા અને નબળું પાડવા માટે અનેક પ્રયત્નો કરવામાં આવ્યા છે."

"નરેન્દ્ર મોદી પણ અનેક વાર ખેડૂતોના મુદ્દે અલગઅલગ મંચ પરથી બોલ્યા છે કે આ કાયદાઓ ખેડૂતોના હિતમાં છે વગેરે વગેરે. એટલે આ કાર્યક્રમમાં પણ તેઓ અગાઉ કહેલી વાતો જ કરવાના છે."

"અનેક ખેડૂતો વડા પ્રધાનના ભાષણને સાંભળે એટલે સરકાર એવું દર્શાવવા માગે છે કે કરોડો લોકોએ નરેન્દ્ર મોદીનું ભાષણ સાંભળ્યું છે, કાયદાઓ ખેડૂતો માટે સારા છે અને આંદોલનકારીઓને કોઈને ગુમરાહ કરી દીધા છે."

તો વડો... બાકીનો લેખ લખો:

જે નેમ લીધી, એ સંદર્ભમાં પીએમ કિસાન સન્માનનિધિ યોજના શરૂ કરી. આ યોજના હેઠળ અત્યાર સુધીમાં 72 હજાર કરોડ ખેડૂતોનાં ખાતામાં પૈસા જમા થયા છે. 25 ડિસેમ્બરે સુશાસન દિવસ છે એટલે શુદ્ધ રૂપિયો ખેડૂતોના ખાતામાં સીધો જમા થાય, એ હેતુથી આ કાર્યક્રમ છે."

પ્રશાંત વાળા કહે છે કે ગુજરાતમાં ગામડેગામડે ખેડૂત વધુ સમૃદ્ધ છે, વધુ સુખી છે. છેલ્લાં 22 વર્ષના ભાજપના શાસનમાં એ લોકોએ ફળ ચાખ્યાં છે.

"કૉંગ્રેસના શાસનમાં ગુજરાતમાં ખેડૂતોની દશા શું હતી? ગુજરાતના ખેડૂતોને ક્યાંય પ્રશ્ન જ નથી. ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસે ખેડૂતોને ઉશ્કેરવાના પ્રયત્નો કર્યા પણ એ ફાવ્યા નથી."

"કૉંગ્રેસે બંધનું એલાન કર્યું હતું, પણ ગુજરાતનો એક પણ ખેડૂત એમાં જોડાયો નથી, એટલું જ નહીં કૉંગ્રેસના કાર્યકરો પણ જોડાયા નહોતા."

તો ગુજરાત કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા જયરાજસિંહ પરમારના મતે ભાજપ સરકારે "ખાટલા પરિષદ"ના અખતરા કર્યા જ છે. ભારતીય જનતા પાર્ટીએ આ કાયદાઓ અંગે સમજણ આપવા માટે કોશિશ કરી હતી. પણ ખાટલા પરિષદ નિષ્ફળ રહી હતી, કોઈ ખેડૂતોએ ખાટલો ઢાળ્યો નહોતો.

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં તેઓ કહે છે, "નરેન્દ્ર મોદીના દાવાઓ સાચા હોય અને ગુજરાતના ખેડૂતો કાયદાના સમર્થનમાં હોય તો કલમ 144 દૂર કરી બતાવે અને ખેડૂત સંગઠનોને દેખાવો કરવા માટે કે પોતાની લાગણી વ્યક્ત કરવા માટે લોકશાહી પદ્ધતિથી વિરોધ કરવા માટે મંજૂરી આપે. પછી અભ્યાસ કરી લે કે ખેડૂતો સમર્થનમાં છે કે કેમ."

તેઓ વધુમાં કહે છે, "વિશ્વની આ પહેલી સરકાર છે જે કાયદો બનાવ્યા પછી તેના ફાયદા ગણાવવા નીકળી છે. જો કાયદાના ફાયદા હોત તો પહેલાં દેશની સંસદમાં સમજાવવા દેવા જોઈતા હતા. તો આખો દેશ જાણી લેત."

કિસાન સંઘ અંગે વાત કરતાં તેઓ કહે છે, "કિસાન સંઘ એ ભાજપ-આરએસએસની એક ખેડૂત શાખા છે. એમને કોઈ ખેડૂત સંગઠનનું સમર્થન નથી. આ ભાજપપ્રેરિત ઊભા કરેલા લોકો છે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ા માટે જરૂરી છે કે તે વ્યક્તિ જે બીમારીની વૅક્સિનની ટ્રાયલ કરાઈ રહી હોય તેનાથી સંક્રમિત ન હોય. એટલે કે જો કોરોના વૅક્સિનની ટ્રાયલ થઈ રહી છે તો વૉલન્ટિયર કોરોનાથી સંક્રમિત ન હોવા જોઈએ.

કોરોનાના ઍન્ટિબૉડી પણ શરીરમાં ન હોવા જોઈએ. એનો મતલબ એ કે જો સ્વયંસેવક કોરોના સંક્રમિત થયા હોય અને સ્વસ્થ થઈ ગયા હોય તો પણ વૅક્સિન ટ્રાયલ માટે સ્વયં સેવા આપી શકતા નથી.

વૉલન્ટિયર 18થી 65 વર્ષની ઉંમરના હોઈ શકે છે અને એમનું સંપૂર્ણ સ્વસ્થ હોવું જરૂરી છે.

ટ્રાયલ દરમિયાન એ વાતનું ધ્યાન રાખવામાં આવે છે કે માત્ર એક ઉંમર... બાકીનો લેખ લખો:

ને ત્રણ વાર તાવ આવ્યો અને થોડો ડર પણ લાગ્યો.

ડર પોતાની જિંદગી ગુમાવવાનો નહીં પણ પોતાનાને આગળ ન જોઈ શકવાનો હતો.

દીપકના પિતાનું ત્રણ વર્ષ પહેલાં અવસાન થયું હતું, પરંતુ વિદેશમાં હોવાને કારણે દીપક પોતાના પિતાનાં અંતિમ દર્શન કરી શક્યા નહોતા.

ટ્રાયલ દરમિયાન તેમને એ વાતનો ડર હતો કે તેઓ તેમનાં માતા અને ભાઈ-બહેનને મળી શકશે કે નહીં.

જોકે હૉસ્પિટલમાંથી કોઈ કટોકટીની સ્થિતિના નિવારણ માટે એક ઇમરજન્સી કૉન્ટેક્ટ નંબર પણ આપવામાં આવે છે. જોકે તેમને ત્યારે પણ ડર લાગ્યો હતો અને આજે પણ.

તેઓ કહે છે કે 90 દિવસ સુધી હું ક્યાંય બહાર આવનજાવન કરી શકતો નથી. વૅક્સિનનો ડોઝ માત્ર બે વાર જ આપ્યો છે. પણ ફૉલોઅપ માટે સમયાંતરે હૉસ્પિટલ જવું પડે છે.

કોણ છે દીપક પાલીવાલ?

42 વર્ષીય દીપક લંડનની એક ફાર્મા કંપનીમાં કન્સલ્ટન્ટ તરીકે કામ કરે છે.

તેઓ ભારતમાં જન્મ્યા અને મોટા થયા છે. તેમનો પરિવાર આજે પણ જયપુરમાં રહે છે. અને તેઓ પત્ની સાથે લંડનમાં રહે છે. પત્ની પણ ફાર્મા કંપનીમાં કામ કરે છે.

તેઓ પરિવારમાં સૌથી નાના છે. વૅક્સિનનો ડોઝ લીધા બાદ તેઓએ ભારતમાં પોતાના પરિવારને તેના અંગે જણાવ્યું હતું. માતા અને ભાઈએ નિર્ણયને આવકાર્યો હતો, પણ મોટી બહેન તેમનાથી બહુ નારાજ થઈ ગયાં હતાં.

દીપકનાં પત્ની પર્લ ડિસૂઝાએ બીબીસીને વાતચીતમાં જણાવ્યું કે તેઓ દીપકના નિર્ણયથી બિલકુલ ખુશ નહોતાં. તેમને દીપક માટે 'હીરો'નો ટૅગ જોઈતો નથી. એક વાર તો તેઓ માની ગયાં છે, પણ બીજી વાર પતિને આવું નહીં કરવા દે.

દીપકનો ટ્રાયલ પાર્ટ પૂરો થઈ ગયો છે, પરંતુ ઑક્સફોર્ડની ટ્રાયલમાં હજુ 10,000 લોકો પર વધુ ટ્રાયલ કરાઈ રહી છે.

આખી દુનિયાની જેમ દીપકને પણ વૅક્સિન સફળ થવાનો ઇંતેજાર છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ા માટેની જરૂર ઊભી થશે.

આ એક સંરક્ષણ ક્ષમતા છે, જેની મદદથી જો દુશ્મન દેશ ભારતના સેટેલાઇટને નિશાન બનાવવાનો પ્રયાસ કરે તો વળતી કાર્યવાહી કરવાના ભાગરૂપે તેનો પ્રયોગ કરી શકે છે.

જો દુશ્મન દેશનો સૈન્ય સેટેલાઇટ ભારતની ઉપર નજર રાખતો હોય ત્યારે તેને તોડી પાડવા માટે આ ક્ષમતાનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.

બાગલા ઉમેરે છે કે ભારત પાસે વર્ષ 2013થી આ ક્ષમતા છે.

અગ્નિ-5નું પહેલું સફળ પરીક્ષણ કર્યું, ત્યારથી વૈજ્ઞાનિકો આ વાત કરી રહ્યા છે, પરંતુ તેનું સફળ નિદર્શન ભારતે પ્રથમ વખત કર્યું છે.

DRDOના પૂર્વ વડા વી. કે.... બાકીનો લેખ લખો:

ૈન્યકરણની સામે અવાજ ઉઠશે, પરંતુ જીન બોટલમાંથી નીકળી ગયો છે."

મિશન વિશે જાણવા જેવું

ભારતનો ફેમટો સેટ

પરીક્ષણ બાદ ભારતના વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા નિવેદન બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું અને આ સંદર્ભે લોકોના સવાલોના જવાબ આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ા મુદ્દા જેમ ગાંધીજીના દૃષ્ટિબિંદુથી સમજાવી શકાય, તેમ ડૉ. આંબેડકરના દૃષ્ટિબિંદુથી પણ સમજાવી શકાય.

તેમાંથી ડૉ. આંબેડકરનું દૃષ્ટિબિંદુ સ્વીકારી શકાય અને ગાંધીજીની ટીકા પણ થઈ જ શકે.

પરંતુ એટલું કર્યા પછી, દલિત પ્રશ્નમાં ગાંધીજીનું જે કંઈ બિનવિવાદાસ્પદ પ્રદાન હોય તેનો સાવ એકડો કાઢી નાખવો અથવા દલિત પ્રશ્ને તેમની તળિયાઝાટક ટીકા કર્યા પછી પણ, તેમનાં બાકીનાં પાસાંને સંપૂર્ણપણે અવગણવાં અને બદલાનો છૂપો આનંદ મેળવવો, એમાં નથી ગાંધીજીને ન્યાય થતો, નથી એવી રીતે મૂલ્યાકંન કરનારની વિચારશક્તિને.

ગાંધીજીએ ... બાકીનો લેખ લખો:

્ પ્રતિ શાઠ્યમ્'ને બદલે 'શઠમ્ પ્રતિ સત્યમ્'નો નિયમ સ્થાપિત કરવા પ્રયત્નશીલ રહ્યા. પ્રજાકીય જીવનમાં આપણો આદર્શ ને આપણી સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ કોઈ પક્ષ કે પરિવાર કે નેતાના શરણે થઈ જવામાં ન જ હોઈ શકે.

ગાંધીજીએ મૂકેલા આદર્શ કઠણ લાગે એવા છે. પણ આદર્શ તો એવા જ ન હોય? ખુદ ગાંધીજી એ આદર્શો પર સો ટકા પાર ઊતરતા ન હતા.

એ જ કારણથી, આજીવન તે વિકસતા રહ્યા અને વધુ ને વધુ ઉપર જવાની કોશિશ કરતા રહ્યા. આપણે કોઈ રાજકીય કે આધ્યાત્મિક આગેવાનના ખોળે માથું મૂકીને નિશ્ચિંત થઈ જઈએ, ત્યાર પછી આપણે કહેવા પૂરતા જ આઝાદ હોઈએ છીએ.

ખરેખર તો આપણું દિમાગ અને આપણી વિચારશક્તિ સ્વતંત્રતા ખોઈ બેસે છે અથવા આપણે સામે ચાલીને આપણી વિચારશક્તિ પર તાળું મારીને, તેની ચાવી કોઈકના ચરણે ધરી દઈએ છીએ.

ગાંધીજીએ લોકોના મનમાંથી ભય કાઢવામાં જેટલી સફળતા મેળવી હતી, એટલી ભાગ્યે જ કોઈએ મેળવી હશે

ગાંધીજી આવું સમર્પણ ઇચ્છતા નથી. તેમના અંગતમાં અંગત, નિકટમાં નિકટના સાથીદારોએ તેમની સાથે અનેક પ્રસંગે અસંમતિ વ્યક્ત કરી છે, પરંતુ ગાંધીજીએ મૂકેલા આદર્શો એ કંઈ આખું પોટલું નથી કે તેમાંથી બધું જ લેવું અથવા બધું ફગાવી દેવું.

ગાંધીજીને સમગ્રપણે સમજવા હોય તો તેમના બ્રહ્મચર્યના વિચારો પણ ધ્યાનમાં લેવા પડે. પરંતુ આપણે ગાંધીજીના રસ્તે ચાલવા માટે બ્રહ્મચર્ય પાળવું જરૂરી નથી.

ગાંધીજીનું બ્રહ્મચર્ય ન ગમે, એટલે તેમનો સત્યનો કે સાધનશુદ્ધિનો કે અહિંસાનો કે શાંતિપૂર્વકના સહઅસ્તિત્વનો કે ભેદભાવના વિરોધનો આગ્રહ પણ ફેંકી દેવાનો? એ તો જાતને છેતરવા જેવું છે.

ગાંધીજીના રસ્તે ચાલવા માટે ટોપી કે ધોતી પહેરવાં જરૂરી નથી, બ્રહ્મચર્ય પાળવું જરૂરી નથી. પણ કોઈ પ્રત્યે ધીક્કાર સેવવો ન જોઈએ, એવું સ્વીકારવું પડે. મનમાં એવો ધિક્કાર હોય તો ગાંધીજીના રસ્તે ચાલવાથી એ ઓછો થાય છે અને સૌથી પહેલી શાંતિ આપણા મનમાં થાય છે.

ધિક્કાર અને અસલામતી જગાડીને ગૌરવ અને સલામતીનો ઠાલો અહેસાસ ઊભો કરવો, એ વર્તમાન રાજકારણની તાસીર છે.

ગાંધીજીએ લોકોના મનમાંથી ભય કાઢવામાં જેટલી સફળતા મેળવી હતી, એટલી ભાગ્યે જ કોઈએ મેળવી હશે. સંખ્યાબંધ સુરક્ષાકર્મીઓથી ઘેરાયેલા નેતાઓ લોકોને શું અભય શીખવવાના? એ તો ભય જ શીખવી શકે.

ગાંધીજીને મરવાની બીક ન હતી ને સત્તાની એષણા ન હતી. તેમણે ભારતને જ નહીં, સમગ્ર વિશ્વને ધીક્કારની નહીં, પ્રેમની તાકાતથી, હાથ જોડીને બેસી રહેવાનો નહીં, પણ લડવાનો સંદેશો આપ્યો.

30 જાન્યુઆરી 1948ના રોજ ગાંધીજીની હત્યા થઈ...


...ા રહીશો તરફથી સારો પ્રતિસાદ સાંપડ્યો છે. અમારી સમજાવટ બાદ હવે લોકો કામ વગર બહાર નીકળવાનું ટાળી રહ્યા છે."

"અમારી સમજાવટ બાદથી લોકો હવે સ્વેચ્છાએ લૉકડાઉન પાળી રહ્યા છે."

લૉકડાઉન બાદ આપણી ભવિષ્યની મુસાફરી કેવી હશે?

તેઓ આગામી સમયની રણનીતિ વિશે વાત કરતાં જણાવે છે કે, "હજુ સુધી અમે બજારોમાં સ્વૈચ્છિક બંધ પાળવા અંગે વાત કરી નથી, પરંતુ આગામી સમયમાં અમે બજારના પ્રતિનિધિઓ અને વેપારીઓ સાથે પણ વાત કરીશું."

આ સિવાય સુરતના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પણ કોરોનાના સંક્રમણને ફેલાતો રોકવા માટે કંઈક આવી જ રણનીતિ અપના... બાકીનો લેખ લખો:

રમાં કોરોનાની પરિસ્થિતિમાં સુધારો આવશે કે કેમ એ અંગે તો કશું કહી ન શકાય, પરંતુ વેપારીઓને સુરક્ષા માટેનું આ પગલું યોગ્ય લાગ્યું."

"આ પગલાથી કોરોનાની ચેઇન તૂટે કે નહીં પણ લોકોને માનસિક રાહત જરૂર રહેશે."

સ્વયંશિસ્ત અને સ્વૈચ્છિક લૉકડાઉનના મહત્ત્વ વિશે વાત કરતાં પોલીસ અધિકારી હરેશ દૂધાત જણાવે છે કે, "જો લોકો સ્વયંશિસ્ત રાખીને કામ વગર બહાર નીકળવાનું ટાળે, કટોકટીની પરિસ્થિતિ સિવાય બહાર ન નીકળે અને એકબીજાના સંપર્કમાં ન આવે તો નિશ્ચિતપણે કોરોનાની ચેઇન તૂટશે."

ધંધા પર હાવી કોરોનાની બીક

રાજકોટના દાણાપીઠ વેપારી ઍસોસિયેશન દ્વારા પણ દાણાપીઠ બજારમાં સાંજે દુકાનો ત્રણ કલાક વહેલી બંધ કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.

આ અંગે વાત કરતાં દાણાપીઠ વેપારી ઍસોસિયેશનના પ્રમુખ બીપિનભાઈ કેસરિયા જણાવે છે કે, "બજારમાં થતી ભીડ ઓછી કરવા માટે વેપારીમંડળ દ્વારા 31 જુલાઈ સુધી સાંજ પાંચ વાગ્યા સુધી જ દુકાનો ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય લેવાયો છે, જેથી સાંજે થતી ભીડ ઓછી થઈ શકે."

સ્વયંભૂ લૉકડાઉનની મહત્તા વિશે વાત કરતાં તેઓ જણાવે છે કે, "સ્વૈચ્છિક લૉકડાઉનને કારણે ભીડ ઓછી થવાની સાથે લોકો પરિસ્થિતિ અંગે જાગૃત પણ થશે. કોરોનાની મહામારીથી બચવા માટે સાવચેતી રાખવા સાથે ધંધાનો સમય ઘટાડવો એ યોગ્ય વિકલ્પ લાગી રહ્યો છે. સમય ઘટે ઓછા લોકો સાથે સંપર્ક થશે, જેથી કોરોનાની માનસિક બીક ઘટશે."

કોરોના વાઇરસ : લૉકડાઉન ખૂલતાં રાજકોટમાં દારૂની દુકાનો પર લાગી લાઇન

આ વાત સાથે ભાવનગરના વેપારી મનોજકુમાર પણ સંમત થાય છે.

તેઓ જણાવે છે કે, "ભાવનગર ચેમ્બર ઑફ કૉમર્સ દ્વારા બપોરના ત્રણ વાગ્યા સુધી જ દુકાનો ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય લેવાયો છે, જે સાથે મોટા ભાગના વેપારીઓ સંમત છે. આ પગલું અત્યંત જરૂરી હતું."

"આદર્શ રીતે તો સરકારે જ ભાવનગરમાં અમુક દિવસો માટે લૉકડાઉન જાહેર કરવાની જરૂર હતી, કારણ કે શહેરમાં કેસોમાં ખૂબ જ વધારો થઈ રહ્યો છે."

સ્વયંભૂ લૉકડાઉન થકી સમય ઘટાડવાની રણનીતિને કોરોના સામે ઉપયોગી ગણાવતાં તેઓ જણાવે છે કે, "જો બજાર ઓછા સમય માટે ખૂલશે તો ત્યાં ભીડ પણ ઓછી જામશે. જેથી લોકો ઘરે રહીને સુરક્ષિત રહી શકશે."

કોરોના પર કાબૂ મેળવવા માટે એકબીજાના સંપર્કમાં ન આવવા માટે તેઓ સ્વયંભૂ લૉકડાઉનનાં આ પગલાં કારગત અને ઉપયોગી હોવાનું માને છે.

લૉકડાઉન જ છે ઉપાય?

કોરોના વાઇરસ : ગુજરાતના ઉંઝામાં કેમ લાગુ કરાયું ફરીથી લૉકડાઉન?

IMA સુરતની કોરોના ઍક્શન કમિટીના ચૅરમૅન ડૉ. નિર્મલ ચોરારિયા કોરોના વાઇરસના...


...ા લખાયેલા ફૉન્ટ ગ્રાહકોને સંકેત આપે છે કે તે વસ્તુ નમકીન અથવા તો તીખી હશે.

નામને આડકતરી રીતે લખવું પણ ગ્રાહકોને લલચાવવાની એક રીતે છે.

જેમ કે, ચોકલેટને એ રીતે લખો કે તે બેલ્જિયમ ચોકલેટ છે, જે અંદરથી પીગળેલી હોય છે અને બહારથી કડક હોય છે.

નામને આડકતરી રીતે લખવું, જેમ કે ચોકલેટને બેલ્જિયમ ચોકલેટ લખવાથી ગ્રાહક આકર્ષાય છે

અથવા તો એક એવું પુડીંગ છે કે જે પ્રખ્યાત આઇસક્રીમ બ્રાન્ડ શનલની આઇસક્રીમથી તૈયાર કરાયું છે.

કોઈ ડિશ વિશે એવું લખાયેલું હોવાથી ગ્રાહક તેને એક વાર ચાખવાનો વિચાર કરે જ છે.

ગ્ર... બાકીનો લેખ લખો:

સ્વાસ્થ્ય માટે સારી છે.

નારંગી રંગનો મતલબ ભૂખ વધારવાનો હોય છે.

લાલ રંગનો મતલબ છે કે તમે એ ડિશ તુરંત જ ઓર્ડર કરી દો. કદાચ તેનાથી હોટેલને વધારે ફાયદો પહોંચે છે.

મેનુ કાર્ડમાં ઉપયોગ થનારા રંગ પણ ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે

ઘણી વખત કિંમતોમાં થોડી હેરફેર કરીને પણ રેસ્ટોરાં મોંઘી ડિશ વેચવાનો પ્રયાસ કરે છે.

જેમ કે, 600 રૂપિયાની ડિશને 599 રૂપિયા અથવા તો 100 રૂપિયાની વસ્તુને 99 રૂપિયા દર્શાવીને વેચવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

એક રૂપિયો ઓછો થવાથી તમને લાગે છે કે આ વસ્તુ તો ખૂબ સસ્તી છે. ઘણી વખત તો રેસ્ટોરાં રૂપિયા કે બીજી કરન્સીનું નામ પણ નથી લખતાં.

રેસ્ટોરાંમાં કેટલીક ડિશનું નામ લખવાની જગ્યા પણ સમજી વિચારીને નક્કી કરવામાં આવે છે.

મોંઘી વસ્તુઓનાં નામ સૌથી ઉપર હોય છે કે જેથી નીચેની વસ્તુઓ તમનેની કિંમત તમને યોગ્ય લાગે.

મેનુની સૌથી મહત્ત્વની જગ્યા હોય છે, જમણી બાજુ અને સૌથી ઉપર. ઘણી વખત કોઈ ડિશનું નામ ત્યાં લખીને રેસ્ટોરાં તેનું વેચાણ વધારી લે છે.

મૂડ પર ફોકસ

મોંઘી વસ્તુઓના નામ સૌથી ઉપર હોય છે કે જેથી નીચેની વસ્તુઓ તમને યોગ્ય કિંમતની લાગે

કેટલાક નિષ્ણાતો મેનુમાં ઘણાં નામ લખવાની બાબતને નકારે છે.

આમ કરવાથી ગ્રાહકને વાનગી નક્કી કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે અને ઘણી વખત તેનાંથી ગ્રાહકોને ગુસ્સો પણ આવી જાય છે.

હાં, કેટલીક વાનગીઓના નામ બૉક્સમાં લખવાથી ગ્રાહક તેને ટેસ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. તેઓ તે વાનગીઓને ખાસ સમજે છે.

વધુ એક રીત કે જેને ગ્રાહકોને લલચાવવા માટે વપરાય છે, તે છે ડિશની તસવીર નામ સાથે લગાવવી.

પીગળતી ચીઝ વાળી તસવીર લોકોને ખૂબ આકર્ષે છે

પીગળતી ચીઝ વાળી તસવીર સ્પષ્ટપણે તમને લલચાવશે જ અથવા તો એકદમ લાલ રંગ સાથે દેખાતી મસાલેદાર પનીરની ડિશ ઓર્ડર કરવાનું મન તમને ચોક્કસપણે થઈ શકે છે.

જોકે, તસવીરો સાથે સમસ્યા એ છે કે તેનાં લીધે કોઈ ડિશ અંગે ગ્રાહકોમાં વધુ અપેક્ષાઓ પેદા કરી દે છે.

જ્યારે અસલી ડિશ એવી ન હોય, તો ગ્રાહક નિરાશ થઈ જાય છે.

મેનુમાં ડિશની તસવીર પણ નામની સાથે લગાવવાથી ગ્રાહક આકર્ષાય છે

પણ હવે તો જમાનો ઑનલાઇન અને ડિજિટલ થઈ રહ્યો છે. તેનાં કારણે તસવીરો અને વીડિયોમાં ડિશને રજૂ કરવાનું ચલણ વધી રહ્યું છે.

હવે તો કંપનીઓ આઈ ટ્રૅકિંગ ટેકનિકથી એ પણ જાણી લે છે કે તમે શું ઓર્ડર કરવાના છો. ઘણાં વર્ષો પહેલા પિત્ઝા હટે આ ટેકનિક પ્રયોગ તરીકે વાપરી હતી.

વિશેષજ્ઞો માને છે કે રોબોટ ભવિષ્યમાં તમારા ખાવાપીવાની...


...ા વર્તનમાં અચાનક પરિવર્તન આવે, સ્કૂલ જવાની ના કહે, ગુસ્સો કરવા લાગે, આળસુ થઈ જાય કે પછી બહુ ચંચળ થઈ જાય તે લક્ષણો હોય છે.

આવાં લક્ષણો સતત બે અઠવાડિયાં સુધી રહે તો સીએમડી થયાનો અંદેશો રહે છે.

ડૉક્ટર શિવલકર કહે છે, કોઈ પણ વ્યક્તિ હાઇપર થાઇરોઇડ, ડાયાબિટીસ વગેરે જેવી ક્રોનિક હોર્મોનલ મુશ્કેલીથી ગ્રસ્ત હોય તેમના પર વિશેષ ધ્યાન આપવાની જરૂર હોય છે.

એઈમ્સ

વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO)ના જણાવ્યા અનુસાર 10 ટકા ગર્ભવતીઓ અને 13 ટકા પ્રસૂતા ડિપ્રેશનમાં આવી જતી હોય છે.

વિકાસશીલ દેશોમાં આ પ્રમાણ ઊંચું છે, ગર... બાકીનો લેખ લખો:

ત નથી. તેનાં ગંભીર પરિણામો આવી શકે છે.

ડૉક્ટરોનું કહેવું છે કે લોકોના જીવનમાં તણાવ ઘણી વાર એટલો વધી જાય છે કે તેઓ આત્મહત્યાનું પગલું પણ ભરી બેસે છે.

વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠને આ વર્ષની થીમ 'આત્મહત્યા અટકાવો' રાખી છે.

WHOના જણાવ્યા અનુસાર દર 40 સેકન્ડે એક જણ આપઘાત કરે છે. મતલબ કે વર્ષે 8,00,000 લોકો આપઘાત કરે છે. 15થી 29 વર્ષના વયજૂથમાં આત્મહત્યા મોતનું બીજું સૌથી મોટું કારણ છે.

ડૉ. રૂપાલી શિવલકર

આ સમસ્યા વિકસિત દેશોની નથી. 80 ટકા આત્મહત્યા નિમ્ન અને મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશોમાં થાય છે.

ડૉક્ટરોનું કહેવું છે કે આત્મહત્યાને અટકાવી શકાય છે. એક વાર આત્મહત્યાનો પ્રયાસ કરનાર બીજી વાર પણ કરી શકે છે.

તેનાં કેટલાક પ્રારંભિક લક્ષણો હોય છે તે સમજી લેવાં જરૂરી છે.

ડૉક્ટર નંદકુમાર કહે છે, "એક વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરે તેના કારણે 135 લોકોને અસર થાય છે. તેમાં સ્વજનો, સગાઓ, મિત્રો, સહકર્મચારીઓ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે."

"તેથી કોઈ વ્યક્તિએ આત્મહત્યા કરતાં પહેલાં આ બધા લોકો વિશે વિચારવું જોઈએ."

તેમના જણાવ્યા અનુસાર આપઘાત આવેશમાં આવીને લેવાયેલું પગલું હોય છે. જો આવેશની એ થોડી ઘડીઓ તમે બીજી તરફ વાળી શકો તો જીવ બચાવી શકાય છે.

WHO તરફથી આપઘાત અટકાવવા માટે ઘણાં સૂચનો કરવામાં આવ્યાં છે. તેમાં પ્રથમ તો આત્મહત્યાની સમસ્યાને વૈશ્વિક સમસ્યા ગણીને તેના માટે જાગૃતિ ફેલાવવાની જરૂર છે. આવી સમસ્યામાં ફસાયેલા લોકોને એવો અહેસાસ કરાવવો જરૂરી છે કે તમે એકલા નથી.

એક આપઘાતથી કેટલાને અસર?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

સમસ્યા ગંભીર છે, પણ ડૉક્ટરોનું માનવું છે કે માનસિક સમસ્યા બાબતમાં લોકોમાં જાગૃતિ આવી છે.

જોકે આવી જાગૃતિ હજી શહેરો પૂરતી જ સીમિત છે. ગામડાંમાં માનસિક સમસ્યા પ્રત્યે ધ્યાન અપાતું નથી અને તેની સારવાર થતી નથી.

માત્ર સ્કિઝોફ્રેનિયા, અલ્ઝાઇમર, ડિમેન્શિયા જેવી ગંભીર બીમારી એટલે કે સિવિયર મેન્ટર ડિસઑર્ડર હોય તો જ તેને બીમારી ગણીને સારવાર થાય છે.

તબીબો માને છે કે ભારતમાં નિમ્ન મધ્યમ વર્ગ અને ગ્રામીણ ગરીબ લોકો એનિમિયા, કુપોષણ, ઝાડા-ઊલટી જેવી બીમારી સામે મથી રહ્યા હોય ત્યાં માનસિક બીમારી તરફ ધ્યાન જવું મુશ્કેલ છે.

આ પડકારનો સામનો કરવા માટે ભારત સરકારે 2017માં મૅન્ટલ હેલ્થકેર ઍક્ટ તૈયાર કર્યો હતો. અગાઉ 1987માં પણ આવો કાયદો કરાયો હતો.

નવા કાયદા અનુસાર માનસિક બીમાર વ્યક્તિને કેટલાક અધિકાર આપવાની જોગવાઈ છે.

આત્મહત્યાને ગુનો માનવામાં આવતો હતો, પણ નવા...


...ા વર્તમાનનો એક અલગ પ્રકારનો દસ્તાવેજી પુરાવો પણ બની શકે છે.

જમ્મુ અને કાશ્મીરની કલા અને સંસ્કૃતિ

આજની તારીખમાં જમ્મુ અને કાશ્મીરની કલા, સંસ્કૃતિ અને ભાષાની અકાદમીઓ તદ્દન નિષ્ક્રિય થઈ ગઈ છે.

14 જૂન 2016ના રોજ શ્રીનગરમાં દ્વિવાર્ષિક કલા પ્રદર્શન યોજવાની જાહેરાત થઈ હતી. પરંતુ આજ સુધી તે યોજાયું નથી. 2014માં કાશ્મીરમાં એક આર્ટ ગેલેરી ખુલી હતી, પણ બાદમાં તેને બંધ કરી દેવાઈ હતી.

કલાકાર સૈયદ મુજતબા રિઝવી કહે છે કે છેલ્લા 40 વર્ષથી કાશ્મીર ખીણમાં પોતાના માટે એક જગ્યા શોધવા માટે કલાકારો કોશિશ કરી ર... બાકીનો લેખ લખો:

સાનુકૂળ થઈ શક્યા નથી.

તેઓ કહે છે, "હું મારા ભત્રીજા અને ભત્રીજીઓ માટે કલાકૃત્તિઓ બનાવી રહ્યો છું. હું મારા દોસ્તો અને કાશ્મીરની આવનારી પેઢી માટે આ રચનાઓ કરી રહ્યો છું.

"હું ભારતની આર્ટ ગેલેરીઝ અને શોપિંગ મૉલ્સમાં જાઉં છું, જેથી ત્યાંની એસીની ઠંડી હવાને અંદર શ્વસી શકું. મને તેની જરૂર એટલા માટે પડે છે કે હું ભારતમાં બીજા પ્રદેશોમાં જાઉં ત્યારે ત્યાં મારા સહન કરવી મુશ્કેલ એવી ગરમી અને ધૂળ થાય છે.

"સેન્સરશીપની વાત છે ત્યાં સુધી મને નવાઈ લાગી રહી છે, પણ મને કોઈ ખાસ આશા પણ નથી.

"બીજી પણ એક વાત છે. દુનિયા બહુ મોટી છે. એવા લોકો પણ છે, જે અટકીને તમારી વાત સાંભળે છે, તમારી લાગણીમાં ભાગીદાર બને છે.

"તેથી સંપૂર્ણ રીતે નિરાશ થઈ જવું, તે આ લોકોના અસ્તિત્વને નકારી દેવા જેવું થશે."

બંકર અને કાંટાળી તાર પાછળ કેદ છે કાશ્મીર

કલાકૃતિ સાથે કલાકાર મસૂદ હુસૈન

આજે સમગ્ર કાશ્મીરમાં બંકરો બની ગયા છે. રસ્તાઓ કાંટાળા તાર લગાવીને બંધ કરી દેવાયા છે.

શ્રીનગરમાં લાંબો સમય રહેલા કલાકાર મસૂદ હુસૈન કહે છે કે કાશ્મીરની આ સ્થિતિ જ કલાકારો માટે પ્રેરણાનો સ્રોત બની શકે છે.

અટવાઇ ગયેલી ટેપમાં કાશ્મીરનો અવાજ કેદ થઈ ગયો છે. આ ટેપમાંથી ક્યારેય ગઝલો સાંભળવામાં આવતી હતી તે લાંબા સમયથી ખામોશ થઈ ગઈ છે.

64 વર્ષના મસૂદ હુસૈને કાશ્મીરના ઇતિહાસને પોતાની કૃત્તિઓમાં પ્રતીકાત્મક રૂપે ખૂબ સરસ રીતે રજૂ કર્યો છે. એક કેનવાસ પર મસૂદ હુસૈને પાંડુલિપિની તસવીર બનાવી છે.

મસૂદ કહે છે કે છેતરપિંડી તરફની તેમની આ પ્રતિક્રિયા છે. તેમણે શેખ અબ્દુલ્લા અને જવાહર લાલ નહેરુ વચ્ચે વાતચીત ચાલતી હોય તેવું ચિત્ર પણ કર્યું છે. તેમાં બંને નેતાઓને કલમ 370 પર ચર્ચા કરતા બતાવ્યા છે.

તે પછીના પાના પર તેમણે વૉટર કલરમાં ઘેટાઓનું ટોળું બતાવ્યું છે. આ ઉપરાંત તેમણે કાશ્મીરમાં મળી આવેલા પહેલી સદીના કુષાણ યુગના સિક્કાનું પણ પેઇન્ટિંગ બનાવ્યું છે.

સાથે જ તેમણે મોગલ કાળના સિસ્કાઓને પણ દોર્યા છે, જેથી કાશ્મીર પર બધા જ બાદશાહોની જીતના પ્રસંગો બતાવી શકાય.

મસૂદ હુસૈને કરેલા ચિત્રોમાં છેલ્લા પાના પર એક ડૂબેલી હોડી છે, જે નારંગી રંગના પડદાની પાછળ છુપાયેલી બતાવી છે.

મસૂદ હુસૈને શ્રીનગરથી ફોન પર વાત કરતાં કહ્યું કે "પહેલા મારું પેઇન્ટિંગ આશા જગાવનારું રહેતું હતું. આ વખતે પહેલીવાર એવું થયું છે કે મેં આશાભરી કૃત્તિથી અંત લાવવાના બદલે બરબાદી ચીતરી છે."

"દરેક યુગમાં કલાકારોની...


...ા વર્ષની 24 જૂનથી ગુમ છે. શ્રીનગરની સી.આર.સી કૉલેજમાં અભ્યાસ કરતો બુરહાન એક દિવસ ઘરેથી નીકળ્યો અને પછી ક્યારયે પરત ના ફર્યો.

ઝરીફાને આજે પણ યાદ છે કે એ રવિવારનો દિવસ હતો.

ઘેથી ગાયબ થયાના ત્રણ દિવસ પછી એક તસવીર સામે આવી જેમાં બુરહાન બંદૂક પકડીને ઊભો હતો.

ઝરીફા કહે છે કે એ તસવીર જોઈને એમના આખા કુટુંબને ભારે આઘાત લાગ્યો.

બુરહાન ગની 24 જૂનથી લાપતા છે

ઝરીફાએ પોતાના પુત્રને અપીલ કરી, "હું વિતંતી કરું છું કે મારો દીકરો ક્યાં છે એની કોઈને જાણ હોય તો એને પાછો આપી દો. મારો દીકરો મને પરત મળશે તો એ... બાકીનો લેખ લખો:

માં માર્યા ગયેલા છોકરાઓ પણ અમારા દીકરા જેવા જ છે."

'તો કોઈ ઉગ્રવાદ તરફ નહીં જાય...'

જ્યારે એમને પૂછવામાં આવ્યું કે અત્યાચાર કોણ કરે છે? તો હામિદાએ કહ્યું, "સૈન્ય, સીઆરપીએફ, એસઓજી અને પોલીસ અહીં અત્યાચાર કરે છે."

અધિકારીઓનો દાવો છે કે છેલ્લાં બે વર્ષમાં સુરક્ષા દળો સાથે  અથડામણમાં લગભગ 500 ઉગ્રવાદીઓને માર્યા ગયા છે.

સુરક્ષા અધિકારીઓએ હાલમાં જ એવું પણ જણાવ્યું છે કે કાશ્મીરમાં 200થી વધુ ઉગ્રવાદીઓ સક્રીય છે.

અહીં એ વાત પણ યાદ રાખવી જોઈએ કે 90ના દાયકામાં કાશ્મીરમાં ઉગ્રવાદે જોર પકડ્યું હતું ત્યારથી અનેક કાશ્મીરી યુવાનોએ એ માર્ગ અપનાવ્યો છે અને આ સિલસિલો હજુ પણ અટકવાનું નામ નથી લેતો.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ા વર્ષે માર્ચ મહિનામાં મારા મોટા ભાઈ, જેમનું અવસાન થયું છે એમને રસી અપાઈ ગઈ છે."

"હું અને મારાં ભાભી ભારે આઘાતમાં આવી ગયાં કે જે માણસ જીવતો નથી એને સરકારે કોરોનાની રસી કેવી રીતે આપી?"

અતુલભાઈ કહે છે કે "મેં ફરિયાદ કરી તો પહેલા આરોગ્ય કેન્દ્રના અધિકારીએ કહ્યું કે રસી લીધી હોય ત્યારે જ રસી મળ્યાનાં સર્ટિફિકેટ મળે. આ સરકાર કેવી રીતે સર્ટિફિકેટ આપે છે એ સમજાતું નથી."

અતુલભાઈના કહેવા પ્રમાણે તેમણે કલેક્ટર સમક્ષ રજૂઆત પણ કરી છે અને કલેક્ટરે તેમને યોગ્ય પગલાં લેવાની ખાતરી આપી છે.

'રસની અછત છતાં રસ... બાકીનો લેખ લખો:

ાનગી હૉસ્પિટલોને નફો કરાવવા સરકાર અમારી વાત માનતી નથી."

તો નીતિન પટેલે કૉંગ્રેસના આરોપ પર કહ્યું કે રહી વાત કોરોનાની રસીના બગાડ થવાની તો કૉંગ્રેસ એની આદત મુજબ આરોપ લગાવી રહ્યું છે અને કોરોનાની રસીનો ક્યાંય બગાડ થતો નથી.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ા વારંવાર આવતાં હતાં.

બેગમ અખ્તર જિગર સાથે કેવું ખુલ્લેઆમ ફ્લર્ટિંગ કરતાં હતાં તેની વાત શાંતિ હીરાનંદે કરી હતી.

બેગમે એકવાર મજાકમાં જિગર મુરાદાબાદીને કહ્યું હતું કે 'આપણાં લગ્ન થઈ જાય તો કેવું સારું. કલ્પના કરો કે આપણાં બાળકો કેવાં હશે. મારા અવાજ અને તમારી શાયરીનું જોરદાર મિશ્રણ.'

આ સાંભળીને જિગર ખડખડાટ હસી પડ્યા હતા અને જવાબ આપ્યો હતો કે 'પણ તેમનો ચહેરો મારા જેવો હશે તો શું થશે.'

કુમાર ગંધર્વ અને ફિરાક સાથે પણ દોસ્તી

જાણીતા શાસ્ત્રીય ગાયક કુમાર ગંધર્વ પણ બેગમ અખ્તરના દોસ્ત હતા. કુમાર ગંધ... બાકીનો લેખ લખો:

્તર લશ્કરી જવાનો માટે કાર્યક્રમ આપવા કાશ્મીર ગયાં હતાં. તેઓ પાછાં ફરતાં હતાં ત્યારે સૈન્યના અધિકારીઓએ તેમને વ્હિસ્કીની કેટલીક બૉટલો ભેટ આપી હતી.

કાશ્મીરના તત્કાલીન મુખ્ય પ્રધાન શેખ અબ્દુલ્લાએ એક હાઉસ બોટ પર બેગમ અખ્તરની રોકાવાની વ્યવસ્થા કરાવી હતી.

રાત થઈ ત્યારે બેગમે વેઈટરને તેમનું હાર્મોનિયમ હાઉસ બોટની છત પર લઈ જવા જણાવ્યું હતું.

એ વખતે તેમનાં શિષ્યા રીતા ગાંગુલી બેગમ અખ્તરની સાથે હતાં. બેગમ તેમને પૂછ્યું કે 'હું થોડી શરાબ પીઉં તો તમને ખરાબ નહીં લાગેને?'

રતા ગાંગુલીએ હા પાડી. વેઈટર નીચે જઈને ગ્લાસ અને સોડા લઈ આવ્યો.

બેગમે રીતાને કહ્યું 'જરા નીચે જઈને જોઈ આવો કે હાઉસ બોટમાં કોઈ સુંદર ગ્લાસ છે કે નહીં? આ ગ્લાસ સારો દેખાતો નથી.'

રીતા નીચે જઈને કટ ગ્લાસ લઈને આવ્યાં. તેને ધોઈને તેમાં બેગમ અખ્તર માટે શરાબ નાખી. બેગમે ચંદ્ર તરફ જામ લંબાવીને કહ્યું હતું 'સારી શરાબ સારા ગ્લાસમાં જ પીવી જોઈએ.'

એ પ્રસંગને સંભારતાં રીતાએ જણાવ્યું હતું કે એ રાતે બેગમ બે કલાક સુધી ગઝલો ગાતાં રહ્યાં હતાં. ખાસ કરીને ઈબ્ને ઈન્શા પેલી ગઝલ 'કલ ચૌદવીં કી રાત થી, શબ ભર રહા ચર્ચા તેરા' ગાઈને તેમણે અવાક કરી નાખ્યા હતા.

પીરની સલાહ

બેગમ અખ્તર 11 વર્ષનાં હતાં ત્યારે તેમના માતા મુશ્તરી તેમને બરેલીના પીર અઝીઝ મિયાં પાસે લઈ ગયાં હતાં. તેમના હાથમાં એક નોટબુક હતી, જેમાં તમામ ગઝલો લખેલી હતી.

પીરે નોટબુકના એક પાના પર હાથ રાખીને કહ્યું કે આ ગઝલ પઢો. બેગમ અખ્તરે બહઝાદ લખનવીની એ ગઝલ ઊંચા અવાજમાં સંભળાવી.

ગઝલના શબ્દો હતા - 'દીવાના બનાના હૈ તો દીવાના બના દે,

વરના કહીં તકદીર તમાશા ન બના દે.

એ દેખનેવાલે મુજે હંસ હંસ કે ન દેખો,

તુમકો ભી મહોબ્બત કહીં મુજસા ન બના દે.'

પીરસાહેબે કહ્યું હતું કે આગલા રેકૉર્ડિંગમાં આ ગઝલનું ગાયન સૌથી પહેલાં કરજો. બેગમ કોલકાતા પહોંચતાંની સાથે જ તેમની રેકોર્ડિંગ કંપની પાસે ગયાં હતાં અને આ ગઝલ રેકૉર્ડ કરી હતી.

તેમાં સારંગી પર તેમની સંગત ઉસ્તાદ બડે ગુલામ અલી ખાંએ કરી હતી. (બન્ને પટિયાલા ઘરાનાનાં હતાં) 1925ની દુર્ગા પૂજા દરમ્યાન એ રેકર્ડ બહાર પાડવામાં આવી હતી અને એ રેકર્ડે સમગ્ર બંગાળમાં ધમાલ મચાવી હતી.

એ પછી અખ્તરી ફૈઝાબાદી ઉર્ફે બેગમ અખ્તરે ક્યારેય પાછું વળીને જોયું ન હતું.

સિગારેટની તલપ

બેગમ અખ્તર ચેઇન સ્મોકર હતાં. એક વખતે તેઓ ટ્રેનમાં પ્રવાસ કરતાં હતાં. તેમની ટ્રેન મોડી રાતે મહારાષ્ટ્રના એક નાનકડા સ્ટેશને...


...ા વિદ્યાર્થીઓને શ્રેય આપવું ઘટે કે તેમણે પ્રથમ વખત પોતાની માગોથી ઉપર હઠીને કેટલીય એવી માગો માટે સંઘર્ષ કર્યો કે જે રાષ્ટ્રની માગો છે. સમગ્ર દેશની જનતાની માગો છે."

"એ વાત ગુજરાતે સામે રાખી કે આજે જે મંત્રીમંડળ છે એ બહુ જ ભ્રષ્ટ છે. એનો ભ્રષ્ટાચાર સહન કરવાને લાયક નથી અને ભ્રષ્ટાચારને દૂર કરવો હોય તો આ મંત્રીમંડળને હઠાવવું જોઈએ."

"મોંઘવારી બહુ છે તે ખતમ થવી જોઈએ. બેરોજગારી છે, ભણેલાઓની, અભણોની એ ખતમ થવી જોઈએ.""હવે આ ત્રણ જે વાતો હતી, ભ્રષ્ટાચાર, મોંઘવારી અને બેરોજગારી, એ કંઈ ગુજરાતના વિદ્યાર્થીઓન... બાકીનો લેખ લખો:

ઓળખાઈ જાય છે."

'સત્તાનો સ્વભાવ'

નવનિર્માણ આંદોલનમાં વિદ્યાર્થીઓએ ચૂંટાયેલી સરકારના ધારાસભ્યો પાસે રાજીનામું લખાવ્યું હતું

રાજકીય વિશ્લેષક હરિ દેસાઈ આ અંગે વાત કરતા જણાવે છે કે "સત્તાનો સ્વભાવ હોય છે. સત્તામાં જે બેઠા હોય એ પોતે જ્યારે વિદ્યાર્થીનેતા હતા એ ભૂલીને સત્તાને અનુકૂળ હોય એની વાતો કરતા હોય છે."

જોકે, રાજકીય વિશ્લેષક વિષ્ણુ પંડ્યા આ વાતથી સહમત જણાતા નથી.

તેઓ જણાવે છે, "નવનિર્માણ આંદોલન વખતે નરેન્દ્ર મોદીની ભૂમિકા અને હાલના સમયમાં સરકારની ભૂમિકા વચ્ચે કોઈ પણ પ્રકારનો વિરોધાભાસ જોવા મળતો નથી."

"નરેન્દ્ર મોદી નવનિર્માણ આંદોલન વખતે સક્રિય હતા. તેઓ અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ અને અલગઅલગ સંગઠનો સાથે સંપર્કમાં પણ છે."

"પણ જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયામાં કોઈ અલગ કાવતરું થયું હોવાની શંકા છે. વિરોધપક્ષ અને ખાસ કરીને ડાબેરીઓની ઉશ્કેરણીમાં વિદ્યાર્થીઓ ફસાઈ ગયા છે. વિદ્યાર્થીઓ સુધી સાચી માહિતી પહોંચી નથી."

જોકે, રાજકીય પક્ષ પાસે સત્તા છે કે નહીં, તેના આધારે તેમનો દૃષ્ટિકોણ નક્કી થતો હોવાનું એમ. એસ. યુનિવર્સિટીમાં રાજકીય વિજ્ઞાનવિભાગના પ્રોફેસર અમિત ધોળકિયાનું માનવું છે.

તેઓ જણાવે છે, "સ્વાભાવિક છે કે જ્યારે વિરોધ પક્ષમાં હોય ત્યારે રાજકીય પક્ષોને આ પ્રકારનાં આંદોલન મદદરૂપ લાગતાં હોય છે."

"બહુ દૂરના ભૂતકાળની વાત ન કરતાં વર્ષ 2011માં થેયલા અન્ના હજારેના ભ્રષ્ટાચારવિરોધી આંદોલનનો દાખલો આપણી સમક્ષ હાજર જ છે."

"એ વખતે ગુજરાતમાં અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ અને ભાજપ સાથે સંકળાયેલાં અન્ય સંગઠનોએ કેન્દ્રની કૉંગ્રેસ સરકાર સામે દેખાવો કર્યા હતા."

"એ વખતે ન તો સરકાર દ્વારા કે ન તો પોલીસ દ્વારા તેમને અટકાવવામાં આવ્યા, કારણ કે એ આંદોલનો કૉંગ્રેસની સરકાર વિરુદ્ધ હતાં અને ભાજપને પરોક્ષ કે પ્રત્યક્ષ રીતે મદદ કરતાં હતાં."

"તમે સત્તામાં કે વિરોધમાં બેઠા હો તેના પરથી રાજકારણનો દૃષ્ટિકોણ નક્કી થતો હોય છે. હાલના તબક્કે જોવા મળી રહેલી વિરોધાભાસી ઘટનાઓ પાછળનું પણ આ જ કારણ છે."

વિદ્યાર્થીઓને દેશનું ભવિષ્ય ગણાવતાં તેઓ ઉમેરે છે, "વિદ્યાર્થીઓ સાથે સહાનુભૂતિપૂર્વક વર્તવું જોઈએ. સરકાર અને પોલીસ બન્નેએ એમની સાથે બેસીને સંવાદ કરવો જોઈએ."

નવનિર્માણ આંદોલનની આગેવાની કરનારા એ વખતના વિદ્યાર્થીનેતા મનીષી જાની આ મુદ્દે વાત કરતાં જણાવે છે:

"નવનિર્માણ વખતે કૉંગ્રેસના નેતા જે ભાષા બોલી રહ્યા હતા, એ જ ભાષા અત્યારે નરેન્દ્ર મોદી અને...


...ા સંબંધ એટલા માટે તોડ્યા કેમ કે તેમના સાથી તેમની સેક્સ જરૂરીયાતોને પૂર્ણ કરી શકતા નહોતા.

તેઓ જણાવે છે કે ''સંબંધમાં એક સમય એવો આવે છે કે જ્યારે વિચારવું પડે છે કે જ્યારે રોમાન્સ દ્વારા પોતાની જરૂરીયાત પૂરી કરી શકાય છે કે પછી લગ્ન તોડવાં જોઈએ અને આખરે તેઓ દગો આપવાનું વિચારે છે.''

બીબીસીના રેડિયો કાર્યક્રમ WOMEN HOURSમાં એસ્થરે જણાવ્યું હતું કે ઘણીવાર મહિલાઓએ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થવું પડે છે.

મહિલા પ્રેમ અને અંગત દેખભાળવાળા સંબંધમાં રહે છે, તે એને તોડવા ઇચ્છતી નથી પરંતુ તે સંબંધમાંથી તે... બાકીનો લેખ લખો:

ૂ કરે છે

''પ્રેમ એક વણઉકેલાયેલી પહેલી છે, અને બેવફાઈ તેનાથી પણ વધારે.''

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ા સંશોધનથી એવું પણ જાણવા મળ્યું છે કે આ શહેર આર્થિક ગતિવિધિનું કેન્દ્ર હશે.

અગાઉના સંશોધનમાં અહીંથી સિક્કા તથા અન્ય કળાકૃતિઓ મળી આવી હતી. એ બધી સામગ્રી પાકિસ્તાનની સ્થાપના પહેલાં બ્રિટિશ સંગ્રહાલયમાં અને મુંબઈ મોકલી આપવામાં આવી હતી.

ડૉ. વીસરે કહ્યું હતું, "તાજેતરના સંશોધનમાં માટીનાં વાસણ ઉપરાંત કિંમતી પથ્થર, નીલમ, રૂબી અને પન્ના પણ મળી આવ્યાં છે. એ સિવાય કિંમતી પથ્થરોને પૉલિશ કરવાનાં ઓજાર અને મોલ્ડઝ પણ મળ્યાં છે."

તેમણે ઉમેર્યું હતું, "આ બધાથી સમજાય છે કે અહીં કિંમતી પથ્થરનો ઉદ્યોગ હતો. એ ઉ... બાકીનો લેખ લખો:

ક કટ્ટર બ્રાહ્મણ હોવા છતાં ચચે બૌદ્ધ ધર્મના પૂજાસ્થળને યથાવત્ રાખ્યું હતું.

ડૉ. વીસરે જણાવ્યું હતું કે અહીં એક બૌદ્ધ સ્તૂપ હોવાનું પહેલા અભ્યાસમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું, પણ તેની વિશેષતા કે પ્રતીકોની પ્રાસંગિક સામગ્રી ઉપલબ્ધ નથી. બૌદ્ધ સ્તૂપની કેટલીક વિશિષ્ટતા હોય છે, પણ એવી કોઈ બુદ્ધની પ્રતિમા કે મૂર્તિ મળતી નથી.

મોહમ્મદ બિન કાસિમનું આગમન

'જન્નત-ઉલ-સિંધ'માં મૌલાના શેદાઈએ લખ્યું છે કે રાજા દાહિરની હત્યા પછી તેમના દીકરા જયસિંહ પાસે મોહમ્મદ અલાફી ઉપરાંત 15,000 સૈનિકોનું લશ્કરી દળ હતું. (મોહમ્મદ અલાફીએ ઓમાનના ખલીફા સામે વિદ્રોહ કર્યો હતો. વિદ્રોહ નિષ્ફળ રહ્યા બાદ રાજા દાહિરે મોહમ્મદ અલાફીને શરણ આપ્યું હતું). સિયાસગર નામના પ્રધાને એ બન્નેને બ્રાહ્મણાબાદ તરફ જવાની સલાહ આપી હતી, જ્યાં મોટો ખજાનો દટાયેલો હતો.

બ્રાહ્મણાબાદ કિલ્લાના જર બેડી, સાહતિયા, મંહડો અને સાલબાહ નામના ચાર દરવાજા હતા. એ દરવાજા પર જયસિંહે ચાર સેનાપતિને સૈન્ય સાથે તહેનાત કર્યા હતા.

મૌલાના શેદાઈના જણાવ્યા અનુસાર, એ મોહમ્મદ બિન કાસિમ વિરુદ્ધનું સિંધીઓનું અંતિમ યુદ્ધ હતું.

ઇસ્લામી વર્ષના રજબ મહિનામાં અરબી સૈન્ય બ્રાહ્મણાબાદ નજીક પહોંચ્યું હતું. મોહમ્મદ બિન કાસિમના આદેશ અનુસાર કિલ્લાની ચારે તરફ ખાઈ ખોદવામાં આવી હતી.

જયસિંહે ગોરીલા યુદ્ધ શરૂ કરીને સમગ્ર ક્ષેત્રને બરબાદ કરી નાખ્યું હતું, જેથી ઇસ્લામી સૈન્યને સાધનસામગ્રી અને જાનવરોને ઘાસ ન મળી શકે.

છ મહિનાની ઘેરાબંધી બાદ હાર થઈ અને નાગરિકોએ કિલ્લાના દરવાજા ખોલી નાખ્યા. મોહમ્મદ બિન કાસિમે તેમના પર જજિયા વેરો નાખ્યો. એ વિજય હિજરી સન 94મા મોહર્રમના મહિનામાં થયો હતો.

ઈરાની બાદશાહનું શહેર

કેટલાક ઇતિહાસકારો માને છે કે આ બ્રાહ્મણાબાદ શહેર ઈરાની રાજાએ વસાવ્યું હતું. સિંધના એક વિદ્વાન, ઇતિહાસકાર ગુલામ અલી અલાનાએ આ વિશે એ લેખ લખ્યો હતો. એ લેખ મેહરાન મૅગેઝિનમાં 'મંસૂરા પર ઇસ્માઇલી શાસન' શીર્ષક હેઠળ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો.

ગુલામ અલી અલાનાએ લખ્યું હતું કે સસાનિદ પરિવારના શાસક ગુશ્તસ્પે સિંધુ ખીણમાંનું પોતાનું શાસન બહમનને સોંપી દીધું હતું, જે ઈરાનના ઇતિહાસમાં 'બહમન અર્દેશિર દર્જ દાસ્ત'ના નામે વિખ્યાત છે.

બહમને સિંધમાં એક શહેર વસાવ્યું હતું અને તેનું નામ બહમનો હતું. બાદમાં એ શહેર બ્રહ્મબાદ નામે ઓળખાવા લાગ્યું હતું. કેટલાક આરબ પ્રવાસીઓએ બ્રહ્મબાદ અને મંસૂરાને એક જ શહેર ગણાવ્યાં છે.

યાકૂત લહૂમીને...


...ા સમાચારમાં રસ ધરાવનાર લોકોની ટકાવારી 47 ટકા છે જ્યારે પુરુષોની રમતગમત જોનારા દર્શકોની ટકાવારી 45 ટકા હતી.

ત્યારે ગુજરાતમાં રિસર્ચમાં જવાબ આપનારા લોકોમાં મહિલા ખેલાડીઓની રમતમાં રસ ધરાવનાર લોકો સૌથી ઓછા હતા.

23 ટકા લોકો મહિલા રમતગમતના સમાચારમાં રસ ધરાવે છે ત્યારે 20 ટકા દર્શકો મહિલા ખેલાડીઓને રમતગમતમાં ટીવી ચૅનલ પર જુવે છે.

ગુજરાતમાં રિસર્ચમાં જવાબ આપનાર લોકોમાંથી 36 ટકા લોકો માને છે કે મહિલા ખેલાડીઓ પુરુષ ખેલાડીઓ જેટલાં સારાં નથી હોતા, જોકે રાષ્ટ્રીય સ્તર પર આ આંકડો 32 ટકા હતો.

ત્યારે ગુજ... બાકીનો લેખ લખો:

્ધામાં ભારતનું પ્રદર્શન સુધર્યું હોવા છતાં, મહિલા ખિલાડીઓની સિદ્ધિઓને ઉજવવાનું પ્રમાણ વધ્યું હોવા છતાં, પણ લોકોનો રમતગમત માટેનો અભિગમ બદલાયો નથી.

7. મહિલાઓ ક્રિકેટ રમે છે?

ક્રિકેટમાં દેખીતો જાતિભેદ છે કેમકે 25 ટકા પુરુષો સામે માત્ર 5 ટકા મહિલાઓ છે. ભારતીય મહિલા ક્રિકેટ ટીમ ધીમે-ધીમે એક ઉચ્ચ મુકામે પહોંચી રહી છે.

પુરુષ ક્રિકેટ ટીમ વન ડે ક્રિકેટમાં બે વાર વર્લ્ડ ચૅમ્પિયન રહી ચૂકી છે અને ટી-20માં ક્રિકેટમાં એક વાર.

વન-ડે ઈન્ટરનેશનલમાં મહિલા ટીમ બે વાર ફાઇનલ સુધી પહોંચી છે. હાલમાં મૅલબર્નમાં ટી-20 વર્લ્ડ કપ ચાલી રહ્યો છે જેમાં ભારતીય મહિલા ટીમ ઑસ્ટ્રેલિયા સામે રવિવારે ફાઇનલમાં ટકરાશે.

8. કેટલી મહિલાઓ કબડ્ડી રમે છે?

11 ટકા મહિલાઓએ કહ્યું કે તેઓ કબડ્ડી રમ્યાં છે જ્યારે પુરૂષોનો આંકડો 15 ટકાનો છે.  કબડ્ડી એશિયન ગૅમનો પણ ભાગ છે. કબડ્ડી વર્લ્ડ કપ અને પ્રૉ-કબડ્ડી લીગ પણ ચાલે છે.

કબડ્ડી ભારતીય ઉપખંડની પોતાની રમત છે અને બંને મહિલા અને પુરૂષોની સ્પર્ધામાં ભારત મોખરે રહ્યું છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ા સમાન છે

વજાઇનામાં સારા બૅક્ટેરિયાની આખી સેના રહેલી છે જે તેને સ્વસ્થ રાખે છે.

ગંટર કહે છે, "વજાઇનલ માઇક્રોબાયૉમ એક ગાર્ડન સમાન છે જેમાં દરેક પ્રકારના બૅક્ટેરિયા કામ કરી રહ્યા છે જે સાથે મળીને વજાઇનાની ઇકૉ સિસ્ટમને સ્વસ્થ રાખે છે."

સારા બૅક્ટેરિયા એવો પદાર્થ બનાવે છે જે થોડું ઍસિડિક વાતાવરણ ઊભું કરે છે, જેનાથી ખરાબ બૅક્ટેરિયા પર નિયંત્રણ આવે છે. તે ઉપરાંત મ્યુકસ બનાવે છે જે સમગ્ર તંત્રમાં તેલ પૂરવાનું કામ કરે છે.

તેથી અંદરના ભાગને ઍન્ટી બૅક્ટેરિયલ ઉત્પાદનોથી સાફ કરવો યોગ્ય નથી, બૅક્ટેરિયાનુ... બાકીનો લેખ લખો:

ાં મ્યૂકસના કારણે ભેજ રહેતો તેને હવે પોષણ ન મળતાં તે શક્તિ ગુમાવતું હોવાનું અનુભવાય છે. વજાઈનામાં સૂકાપણું અનુભવાય છે, તેથી શારીરિક સંબંધ વખતે ભેજના અભાવે પીડા અનુભવાય છે.

આ થોડું નિરાશાજનક લાગે છે પરંતુ ગંટર કહે છે કે ઘણી મહિલાઓ આ અંગે તેમના ડૉક્ટરની મદદ લઈ શકે છે. તો કોઈ થોડા તૈલી પદાર્થની મદદ લઈ શકે છે.

તેઓ કહે છે, "મને લાગે છે મહિલાઓએ આ અંગે જાણવું જરૂરી છે. તમારે તકલીફ અનુભવવાની કોઈ જરૂર નથી."

એક એવી પણ માન્યતા છે કે શારીરિક સંબંધ બનાવવાનું જાળવી રાખો તો સમગ્ર તંત્ર યથાવત રહે છે. પરંતુ વજાઇનાના ટીશ્યુઝને નાની તકલીફ પણ તમને કોઈ ઇન્ફૅક્શનનો ભોગ બનાવી શકે છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ા સામે આવ્યા બાદ એ સ્પષ્ટ પણ થઈ જશે. એમ છતાં સમાન વિચારધારા ધરાવતા અને ભાજપવિરોધી પક્ષોનું સ્વાગત કરીએ છીએ.''

મહત્ત્વપૂર્ણ છે કે પ્રારંભિક વલણમાં કૉંગ્રેસ આગળ ચાલી રહી હતી. જોકે, એ બાદ ભાજપ અને કૉંગ્રેસ લગોલગ ચાલવાં લાગ્યાં હતાં.

12 : 22: ભાજપના કાર્યાલયોમાં સન્નાટો

અમદાવાદમાં ભાજપના કાર્યલય ખાતે પત્રકારો સાથે વાત કરવા ભાજપના કોઈ નેતા જોવા મળ્યા નથી.

છોટુભાઈ વસાવાનો 'ભારતીય ટ્રાઇબલ પાર્ટી' રાજસ્થાનમાં એક બેઠક પર આગળ ચાલી રહી છે.

ભારતીય ટ્રાઇબલ પાર્ટી મૂળ ગુજરાતનો રાજકીય પક્ષ છે.

11  :... બાકીનો લેખ લખો:

ૃહમંત્રી રાજનાથસિંહે પાંચેય રાજ્યોની ચૂંટણીનાં વલણો પર જણાવ્યું, ''આ પ્રારંભીક વલણ છે. આશા છે કે અમે સારું પ્રદર્શન કરીશું.''

10:15 ઝાલરાપટણ બેઠક પરથી વસુંધરા રાજે આગળ ચાલી રહ્યાં છે, જ્યારે સરદારપુરા બેઠક પરથી અશોક ગહેલોત પણ વલણ અનુસાર આગળ ચાલી રહ્યા છે.

10 : 00 વલણોમાં કૉંગ્રેસની લીડ યથાવત્

પ્રદેશ કાર્યાલયમાં કાર્યકરોએ ઉજવણી શરૂ કરી દીધી છે. સવારે 10 વાગ્યા સુધી કૉંગ્રેસ 96 બેઠકો પર આગળ ચાલી રહી હતી. જ્યારે ભાજપ 78 બેઠકો પર આગળ હતો.

09: 55 ત્રણ રાજ્યોમાં કૉંગ્રેસ આગળ ચાલી રહી છે.

09 : 50 :  કૉંગ્રેસ એક વખત ફરી આગળ વધતી જણાઈ રહી છે. હાલમાં કૉંગ્રેસ 89 બેઠકો પર આગળ છે, જ્યારે ભાજપ 76 બેઠક પર આગળ ચાલી રહ્યો છે.

બીએસપી 03, આઈએનડી 05 અને અન્ય 03 બેઠકો પર આગળ ચાલી રહ્યા છે.

કૉંગ્રેસને મળી રહેલી લીડને કારણે ભાજપના પ્રદેશ કાર્યલયમાં સ્તબ્ધતા છવાઈ ગઈ છે. બીબીસીના સંવાદદાતા નીતિન શ્રીવાસ્તવ ભાજપ પ્રદેશ કાર્યાલય પર હાજર છે. આ તસવીર તેમણે જ ટ્વીટ કરી છે.

9: 40 :  સૅન્સેક્સમાં 500 પોઇન્ટ્સનો કડાકો

પાંચ વિધાનસભાની મતગણતરીનાં પ્રાથમિક વલણો અને રિઝર્વ બૅન્ક ઑફ ઇંડિયાના ગવર્નર ઉર્જિત પટેલના બાદ ખુલતા સાથે જ સેન્સેક્સ 500 પોઇન્ટ તૂટ્યો.

09 : 35 : હાલના વલણો અનુસાર અત્યાર સુધી ભાજપ 75 બેઠકો પર આગળ ચાલી રહ્યો છે, જ્યારે કૉંગ્રેસ 86 બેઠકો પર આગળ ચાલી રહી છે.

બસપા સહિત અન્ય 10 બેઠકો પર આગળ ચાલી રહ્યા છે.

9.30 ઝાલરાપાટણથી મુખ્ય મંત્રી વસુંધરા રાજે સિંધિયા આગળ ચાલી રહ્યાં છે અને કૉંગ્રેસના ઉમેદવાર માનવેન્દ્રસિંહ પાછળ ચાલી રહ્યા છે.

09 : 17 સચિન પાઇલટને શુભકામના

કૉંગ્રેસના સમર્થકોએ સ્થાનિક અખબારમાં જાહેરાત આપી સચિન પાઇલટને શુભકામના પાઠવી છે.

જાહેરાતમાં અશોક ગહેલોતને 2019ની લોકસભાની ચૂંટણી પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરવા જણાવ્યું છે.

જાહેરાતમાં અશોક ગહેલોત માટે લખવામાં આવ્યું છે, 'તમે ભિષ્મ પિતામહની માફક સચિન પાઇલટના સંરક્ષકની ભૂમિકા નિભાવી છે.'

09 : 11 કૉંગ્રેસ 64 બેઠકો પર આગળ

ભાજપ 53 બેઠકો પર આગળ

9: 05 કૉંગ્રેસમાં ઉજવણી

પાંચેય રાજ્યોની ચૂંટણીના પરિણામોના પ્રારંભિક વલણને પગલે કૉંગેસના કાર્યકરો ગેલમાં આવી ગયા છે.

દિલ્હીમાં કૉંગ્રેસના કાર્યાલય ખાતે કૉંગ્રેસના નેતા જગદિશ શર્માની કાર્યકારો સાથે ઉજવણી

9: 00 ટોંક બેઠક પરથી રાજસ્થાન કૉંગ્રેસના પ્રમુખ સચિન પાઇલટ આગળ ચાલી રહ્યા છે.

8: 50 કૉંગ્રેસ ઉજવણીના...


...ા સુધી ફોનલાઇન ચાલુ હોય છે. હાલમાં આ કેન્દ્રમાં 14 કાઉન્સેલર કામ કરે છે.

સિગારેટની લત છોડવાની કોશિશ કરવામાં આવે ત્યારે પ્રારંભમાં ચીડિયાપણું, ગભરાટ અને અકળામણ થાય છે.

વ્યક્તિને કેટલા લાંબા સમયથી ટેવ છે અને રોજની કેટલી સિગારેટો ફૂંકી મારે છે તેના આધારે આવા લક્ષણો દેખાતા હોય છે.

હેલ્પલાઇન નંબરથી કેટલો ફાયદો?

મેક્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ કૅન્સરના ચેરમેન ડૉ. હરિત ચતુર્વેદીના જણાવ્યા અનુસાર નવું ચિત્ર અને ચેતવણી છાપવાથી બે પ્રકારના ફાયદા થશે.

પોતાના અનુભવો વિશે બીબીસી સાથે વાતચીત કરતાં તેમણે કહ્યું... બાકીનો લેખ લખો:

ટ પીવું છું. હેલ્પલાઇન નંબર છાપવાથી કોઈ ફરક પડવાનો નથી."

મુંબઈમાં રહેતા મલકિત સિંહ કહે છે, "ઘરમાંથી દબાણ ના આવે, બીમારી ના આવે ત્યાં સુધી કોઈ સિગારેટ છોડતું નથી."

 "સિગારેટ પીવાનું શરૂ કરવા માટે કોઈ કારણ જોઈએ, તેમ તેને છોડવા માટે પણ કોઈ કારણ જોઈએ."

આંકડાં શું કહે છે?

ગ્લોબલ એડલ્ટ ટોબેકો રિપોર્ટ અનુસાર દેશમાં 10.7 પુખ્ત વયની વ્યક્તિઓ તમાકુનું સેવન કરે છે, જેમાં 19 ટકા પુરુષો છે અને 2 ટકા સ્ત્રીઓ.

માત્ર સિગારેટ પીનારાની વાત કરીએ તો 4 ટકા લોકો તે પીવે છે, જેમાંથી 7.3 ટકા પુરુષો છે, જ્યારે સ્ત્રીઓની સંખ્યા ફક્ત 0.6 ટકા છે.

વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠનના  રિપોર્ટ અનુસાર ભારતમાં સ્ત્રીઓ સિગારેટ કરતાં બીડી વધારે પીવે છે.

દેશમાં 1.2 ટકા મહિલાઓ બીડી પીવે છે.

ભારતમાં સિગારેટ અંગેના કાનૂન

2014માં ભારતમાં નવો કાયદો બન્યો, જેના હેઠળ સિગારેટના પૅકેટ પર તસવીર સાથે ચેતવણી છાપવી અનિવાર્ય બનાવાઈ કે 'सिगरेट पीना स्वास्थ्य के लिए हानिकारक है'.

સરકારના આ નિર્ણય સામે સિગારેટ કંપનીઓએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટે 2016માં સરકારની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો હતો.

ભારતમાં તમાકુની બનાવટોની જાહેરખબર કરવાની પણ મનાઈ છે.

18 વર્ષથી નાની ઉંમરની વ્યક્તિને તમાકુના ઉત્પાદનો વેચવાની પણ મનાઈ છે.

જાહેરમાં ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ મૂકાયો છે. આ નિયમોના ભંગ બદલ દંડ કરવાની જોગવાઇ કાયદામાં છે.

-તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ા સૌથી નજીકના સાથી અને બીજેપીના વડા અમિત શાહને આ સપ્તાહે ગરમાટાનો અનુભવ થયો હતો.

ધ વાયર નામની એક નોન-પ્રોફિટ વેબસાઈટે પ્રકાશિત કરેલા એક અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે નરેન્દ્ર મોદી સત્તા પર આવ્યા પછી અમિત શાહના પુત્ર જયની માલિકીની કંપનીની આવકમાં જોરદાર વધારો થયો હતો.

જય શાહે એ આક્ષેપોને ફગાવી દીધા હતા અને જણાવ્યું હતું કે તેઓ વેબસાઈટ સામે બદનક્ષીનો દાવો દાખલ કરશે.

નરેન્દ્ર મોદીને મદદરૂપ થયેલી ચાર અન્ય બાબતો

નરેન્દ્ર મોદીની પક્ષ પર પકડ એટલી મજબૂત છે કે, પક્ષ પાસે તેમનો કોઈ વિકલ્પ નથી... બાકીનો લેખ લખો:

ી નજર

2014માં નરેન્દ્ર મોદીએ યુવા વર્ગના મત મોટા પ્રમાણમાં મેળવ્યા હતા, પણ એ વર્ગનો નરેન્દ્ર મોદીમાંનો ભરોસો ઘટી રહ્યો છે.

બીજેપીનું પીઠબળ ધરાવતા સ્ટુડન્ટ યુનિયનોની દિલ્હી અને હૈદરાબાદની ત્રણ મોટી યુનિવર્સિટીઓની ચૂંટણીમાં હાર થઈ છે.

 નરેન્દ્ર મોદીના મતવિસ્તાર વારાણસીની એક યુનિવર્સિટીમાં જાતીય સતામણીનો ગયા મહિને વિરોધ કરી રહેલી ગર્લ સ્ટુડન્ટ્સ પર પોલીસે લાઠીચાર્જ કર્યો હતો.

એ ઘટના નરેન્દ્ર મોદી અને તેમના પક્ષને યુવા મતદારોમાં પ્રિય નહીં બનાવે એ દેખીતું છે.

ઘણા વેપારી સંગઠનોએ જીએસટીનો વિરોધ કર્યો હતો

અર્થતંત્રના મોરચે નરેન્દ્ર મોદીએ વધારે પડતી અપેક્ષા સર્જી હતી. એ અપેક્ષા ધૂળમાં મળવાનું શરૂ થયું છે.

ઈકોનોમિસ્ટ મેગેઝિને જુનમાં એવું તારણ રજુ કર્યું હતું કે નરેન્દ્ર મોદીને પ્રખર સુધારક નથી.

 મેગેઝિને જણાવ્યું હતું કે તેમની પાસે જીએસટી જેવા તેમના પોતાના કેટલાક મોટા આઇડિયા હતા, પણ જીએસટીનું કામકાજ અગાઉની કોંગ્રેસ સરકારના શાસનકાળમાં શરૂ થયું હતું.

ટીકાકારો કહે છે કે નરેન્દ્ર મોદી તાજેતરના સમયમાંની સૌથી શક્તિશાળી સરકારના વડા હોવા છતાં જમીન તથા વીજળી માટે નિયોજિત માર્કેટ સર્જવાની અને શ્રમ કાયદાઓમાં સુધારાની દિશામાં તેમને બહુ ઓછી સફળતા મળી છે.

આર્થિક સુધાર માટે મોદી સરકારે નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનું નિષ્ણાતોનો મત

નરેન્દ્ર મોદીના રાજકારણ વિશે ટીકાકારો કહે છે કે વડાપ્રધાન તેમના પક્ષની વિચારગંગોત્રી ગણાતી સંસ્થા રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના બંદી બની ગયા હોય તેવું લાગે છે.

આ જમણેરી હિન્દુ રાષ્ટ્રવાદી સંગઠન હિન્દુત્વના ગૌરવ અને સિદ્ધિ સંબંધી અવ્યવહારુ દૃષ્ટિકોણ માટે જાણીતું છે.

ડૉ. ચક્રવર્તી જેવા અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે તેજીમય શેર બજારનો લાભ લઈને અર્થતંત્રને ફરી ચેતનવંતુ કરવાનો સમય હજુ નરેન્દ્ર મોદી પાસે છે.

સરકારી માલિકીની કંપનીઓના હિસ્સાનું વેચાણ કરીને નાણાં મેળવીને તેનો ઉપયોગ માંદી બેન્કોને બેઠી કરવા માટે કરી શકાય, જેથી બેન્કો ફરીથી ધિરાણ આપવાનું શરૂ કરી શકે.

નવી દિલ્હી ખાતે નોટબંધીનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો જેમાં પોલીસે બળપ્રયોગ કરવો પડ્યો હતો

અન્યો કહે છે કે નિકાસને વેગ આપવા માટે રૂપિયાનું અવમૂલ્યન કરી શકાય, જીએસટીના અમલને કારણે લાગેલા ધક્કામાંથી ઉગરી શકાય અને વ્યાજના દરમાં ઘટાડો કરી શકાય.

ઘણા કહે છે એમ નરેન્દ્ર મોદી સરકારનાં ત્રણ વર્ષ ગૌહત્યા પર નિયંત્રણો લાદવામાં, ગૌહત્યા સંબંધે કરવામાં આવેલી...


...ા સ્વાગત માટે રાહ જોતા હતા. એ વિચારું છું ત્યારે આજે પણ રૂવાં ઊભાં થઈ જાય છે."

વાતચીત જેમજેમ આગળ વધતી હતી તેમ એક વાત સમજાઈ રહી હતી કે સિંધુ એવા લોકો પૈકીનાં એક છે, જેમને શાશ્વત આશાવાદી કહે છે.

ઑલિમ્પિક્સની ફાઇનલમાં હારવાનો રંજ ક્યારેય થાય છે, એવું મેં સિંધુને પૂછ્યું તો કહે છે, "હું હારી ત્યારે મને થોડું ખરાબ જરૂર લાગ્યું હતું, પણ અમને બીજી તક હંમેશાં મળતી હોય છે."

"હું એ વાતથી ખુશ હતી કે જે મેડલ જીતવાનું મેં વિચાર્યું ન હતું, એ મેડલ હું જીતી હતી. મેં એ મેળવી લીધો ત્યારથી જિંદગી બદલાઈ ગઈ. 201... બાકીનો લેખ લખો:

થી વધુ કમાણી કરનારાં ખેલાડીઓમાં સમાવેશ

સિંધુએ આ વાત કહી ત્યારે તેનો ઇશારો 2019માં તેમણે જીતેલા વર્લ્ડ ચૅમ્પિયનશિપ ગોલ્ડ મેડલ તરફ હતો. એ પહેલાં 2018 અને 2017માં સિંધુ ફાઈનલમાં હારી ગયાં હતાં.

સિંધુનો સમાવેશ માત્ર ભારતની સફળ મહિલા ખેલાડીઓમાં જ થતો નથી. તેમની ગણના સૌથી વધુ કમાણી કરતા ખેલાડીઓમાં પણ થાય છે.

ફૉર્બ્સ સામયિકે 2018માં સિંધુનો સમાવેશ સૌથી વધુ કમાણી કરતાં દુનિયાનાં મહિલા ખેલાડીઓની યાદીમાં કર્યો હતો. સિંધુ પોતે એક બ્રાન્ડ બની ચૂક્યાં છે અને બ્રાન્ડનો ચહેરો પણ.

2018માં બૅડમિન્ટન કોર્ટ્સ પર રમીને તેમણે પાંચ લાખ ડૉલરની કમાણી કરી હતી અને જાહેરાતોમાંથી તેમને બીજા 80 લાખ ડૉલરની કમાણી થઈ હતી.

તેનો અર્થ એ થયો કે તેમણે દર અઠવાડિયે 1.63 લાખ ડૉલરની કમાણી કરી હતી, જે અનેક ક્રિકેટરોની કમાણી કરતાં પણ વધારે છે.

એક સફળ ખેલાડી હોવા ઉપરાંત વાતચીતમાં સિંધુ એક એવી વ્યક્તિ તરીકે ઊભરી આવે છે, જેને પોતાની યોગ્યતા પર ભરોસો છે, જે પોતાના ખભા પરની અપેક્ષા તથા જવાબદારીના ભારને સમજે છે અને દબાણ છતાં પોતાની ગેમનો ભરપૂર આનંદ પણ માણે છે.

પ્રૅક્ટિસનું ચુસ્ત શેડ્યૂલ, રમવા માટે દુનિયાભરમાં સતત પ્રવાસ, બિઝનેસ, ઍડ્વર્ટાઇઝમૅન્ટ... 24 વર્ષનાં એક છોકરી માટે આ બધું બોજારૂપ નથી બનતું?

પોતાની ગેમની માફક સિંધુના વિચારો પણ સ્પષ્ટ છે.

તેઓ કહે છે, "હું આ બધાનો આનંદ માણું છું. લોકો મને પૂછતા હોય છે કે તમારી પર્સનલ લાઇફ તો હશે જ નહીં, પણ મારા માટે આ ઉત્તમ સમય છે."

"મારે તેનો સંપૂર્ણ આનંદ માણવો જોઈએ, કારણ કે તમે હંમેશાં લાઇમલાઇટમાં જ રહેશો એ જરૂરી નથી. હું જિંદગીમાં કંઈ મિસ કરતી હોઉં એવું મને ક્યારેય લાગ્યું નથી. બૅડમિન્ટન મારું પેશન છે."

તો પછી સિંધુની સફળતાનો મંત્ર ક્યો છે?

એક વર્લ્ડ ચૅમ્પિયન પાસે જ હોય તેવા આત્મવિશ્વાસ સાથે સિંધુ કહે છે, "ભલે ગમે તે થઈ જાય, જાત પર હંમેશાં ભરોસો રાખવો. આ જ મારી તાકાત છે, કારણ કે આપણે કોઈ બીજા માટે નહીં, પણ પોતાના માટે રમીએ છીએ. તમારી જાતને કહો કે તમે કંઈ પણ કરવા સમર્થ છો."

વિશ્વ ચૅમ્પિયન હોવાનો અર્થ પારાવાર મહેનત અને થોડોક કંટાળો એવું માનતા લોકોને સિંધુ ખોટા સાબિત કરે છે.

રમતની સાથે સિંધુ ફેશન આઇકન પણ બની રહ્યાં છે. પોતાના વ્યક્તિત્વના એ પાસાની વાત કરતાં સિંધુ બાળકની માફક ઉત્સાહિત થઈ જાય છે.

બૅડમિન્ટન સિવાય મ્યુઝિક સાંભળવાનો શોખ

સિંધુ કહે છે, "મને સારા ડ્રેસ પહેરવાનું, શણગાર કરવાનું ગમે...


...ા હતા.

અહીં સતિપતિ સમુદાયના આગેવાન કુંવર રવિન્દ્ર સિંહની લાલ બત્તી ધરાવતી કૉન્ટેસા ગાડી પર 'ભારત સરકાર-ભારતના માલિક' લખેલું પાટિયું લગાવેલું હતું.

આ આદિવાસીઓમાં સમુદાયના સ્થાપક કેસરી સિંહ અને ત્યાર બાદ તેમના પુત્ર કુંવર રવિન્દ્ર સિંહને પૂજનીય માનવામાં આવે છે.

ડીએનએના અહેવાલમાં સ્થાનિક આગેવાન પરાગ સહારેને ટાંકતાં લખવામાં આવ્યું છે, "સતી એટલે માતા અને પતિ એટલે પિતા. આપણે બધા કુદરતમાંથી જનમ્યા છીએ અને અમે તેની પૂજા કરીએ છીએ. સરકારી અધિકારીઓ આપણા નોકર છે પરંતુ તે લોકો શાસક બની ગયા છે. એટલે અમે ત... બાકીનો લેખ લખો:

યું કે હાલમાં સામે આવ્યું કે ખૂંટી જિલ્લામાં સતિપતિ સમુદાયના લોકો સ્થાનિક લોકોને મળવા ગયા હતા.

ખૂંટીમાં એક ગામમાં 2020માં જાન્યુઆરીમાં છ-સાત લોકોની હત્યા થઈ હતી. ત્યારે એક ફૅક્ટ ફાઇન્ડિંગ ટીમનાં તારણોમાં સામે આવ્યું હતું કે સતિપતિના સમર્થકો અને ગેરસમર્થકો વચ્ચે વિવાદ હતો.

સતિપતિ સમુદાયના લોકો દ્વારા પારંપરિક પ્રથાઓ અને સરકારી યોજનાઓ અંગે લેવાયેલા નિર્ણયને અંગે સતિપતિ પંથના સમર્થકો અને બિનસમર્થકો વચ્ચે ટકરાવ થયો હોવાનું આ ફૅક્ટ ફાઇન્ડિંગ ટીમે જણાવ્યું હતું.

જોકે હિંસા અને હત્યામાં સતિપિત સમર્થકોની સંડોવણી વિશે કંઈ કહેવામાં નહોતું આવ્યું.

રવિ પ્રકાશે બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં કહ્યું, "સતિપતિ પંથના લોકોએ ઝારખંડ જ નહીં છત્તીસગઢ અને અન્ય રાજ્યોમાં પણ વિસ્તાર કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. પરંતુ અન્ય રાજ્યોમાં આદિવાસીઓના વિચાર અલગ છે."

"પથ્થલગડી જેનાથી જોડાયેલા ત્રણ લોકો ગુજરાતમાં પકડાયા છે, એ આંદોલન હેઠળ ભારતીય સંવિધાન હેઠળ અનુસૂચિ પાંચ અંતર્ગત ગ્રામસભાને આપવામાં આવેલ અધિકારને સર્વોપરી માનવામાં આવ્યા છે."

"આ લોકો ગ્રામસભાના અધિકારક્ષેત્રના સન્માનની વાત કરે છે પરંતુ સતિપતિ તો ભારતીય બંધારણને માનતા જ નથી અને તેઓ આ બાબતે કટ્ટર છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ા હતા.

પ્રદર્શનકર્તાઓએ એવી દલીલ કરી હતી કે સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘના ઠરાવ હેઠળ કાશ્મીરમાં મુક્ત રીતે આવ-જા કરવાનો તેમને અધિકાર છે.

ભૂતપૂર્વ પત્રકાર અને કાશ્મીરીઓના અધિકાર માટે ઝુંબેશ ચલાવતા ઝુલ્ફીકાર અલીએ કહ્યું હતું, "આપણે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં છીએ અને નિર્ણય લેવો અનિવાર્ય છે."

"ભારત હંમેશાંથી કાશ્મીરી લોકોનું દુશ્મન રહ્યું છે અને પાકિસ્તાને પણ કાશ્મીરીઓનું ભલું કર્યું નથી."

વિવાદ કઈ રીતે વકર્યો?

1947માં ભારતના સ્વાતંત્ર્ય પહેલાં કાશ્મીર મુસ્લિમોના બાહુલ્યવાળું રાજ્ય હતું અને એક હિંદુ મહારાજા ... બાકીનો લેખ લખો:

વી પડી હતી.

નવા પ્રકારનો રાષ્ટ્રવાદ ઊભરશે?

નાના પ્રમાણમાં કે અલગ સ્વરૂપે કાશ્મીરમાં ઇસ્લામી ઉગ્રવાદની છાપ સતત જોવા મળતી રહી છે.

બ્રિટનમાં કાશ્મીરતરફી જૂથના વડા અને કાશ્મીરી વકીલ ડૉ. નાઝીર ગિલાની માને છે કે કાશ્મીર મુદ્દાના ન્યાયશાસ્ત્રને પાકિસ્તાની નેતાગીરી સમજી શકી ન હોવાથી તેણે સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘના ઠરાવનું મહત્ત્વ ઓછું આંક્યું છે.

જોકે બીજા લોકો એવું કહે છે કે સંપૂર્ણ કાશ્મીરને પાકિસ્તાનમાં ભેળવી દેવામાં આવે એ એકમાત્ર ઉકેલ જ પોતાને સ્વીકાર્ય હોવાનું ઇસ્લામાબાદે લાંબા સમયથી માની લીધું છે.

અહીં કાશ્મીરીઓને ધર્મનિરપેક્ષ રાષ્ટ્રવાદના આધારે સ્વાતંત્ર્ય માગવાની છૂટ હોવી જોઈએ એ વિચાર સાથે ઇસ્લામિક રાષ્ટ્રના પાકિસ્તાનના દૃષ્ટિકોણની ટક્કર થઈ છે.

વકીલ, રાજકારણી અને પાકિસ્તાનના સ્વતંત્ર માનવાધિકાર પંચ (એચઆરસીપી)ના ભૂતપૂર્વ વડા અફ્રાસિઆબ ખટ્ટકે કહ્યું હતું, "પાકિસ્તાને 1970ના દાયકામાં તેના હિસ્સામાંના કાશ્મીરમાં ચૂંટણીની શરૂઆત કરાવી ત્યારે ચૂંટણી લડતા ઉમેદવારો માટે પાકિસ્તાન પ્રત્યેની વફાદારીની પ્રતિજ્ઞા કરવાનું ફરજિયાત બનાવ્યું હતું, જે આજે પણ પ્રમાણભૂત પ્રક્રિયા છે."

એ નિયમને કારણે, ભારત અને પાકિસ્તાન બન્નેમાંથી કાશ્મીરના સ્વાતંત્ર્યને ટેકો આપતા રાષ્ટ્રવાદીઓ માટે પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળના કાશ્મીરની રાજકીય પ્રક્રિયામાં ભાગ લેવાના દરવાજા બંધ થઈ ગયા છે.

ખટ્ટકે ઉમેર્યું હતું, "1980ના દાયકામાં ભારતીય શાસન સામે બળવો કરાવવા માટે પાકિસ્તાને જમ્મુ-કાશ્મીર લિબરેશન ફ્રન્ટ (જેકેએલએફ)ને શરૂઆતમાં ટેકો આપ્યો હતો."

"એ ગણતરીપૂર્વકનું પગલું હતું. આ હેતુ સાધવામાં તેઓ 1965માં નિષ્ફળ ગયા હતા અને એવું માનતા રહ્યા હતા કે તેમણે કશું ગુમાવવાનું નથી."

"એ બળવો ફેલાયો ત્યારે ઇસ્લામાબાદે પુનર્વિચારણા કરી હતી અને ભારતના હિતને તથા જેકેએલએફના લોકોને પછાડવા માટે પોતાના ઇસ્લામી વિશ્વાસુઓને મોકલ્યા હતા."

સવાલ એ છે કે ભારત, પાકિસ્તાન અને કાશ્મીરીઓ માટે આગામી વર્ષમાં શું થશે?

કાશ્મીરમાં ફાટી નીકળેલો અને છેલ્લા ચાર મહિનાથી ઉગ્ર જણાતો ક્રોધાવેશ સૂચક છે.

ખટ્ટક માને છે કે જોડાણ પછી કાશ્મીરી રાષ્ટ્રવાદનો નવો તબક્કો શરૂ થઈ શકે છે. તેની સફળતાનો આધાર, કાશ્મીરી રાષ્ટ્રવાદીઓ તેમની ચળવળમાંથી જેહાદીઓને કેટલા ઝડપથી દૂર કરી શકે છે તેના પર છે.

આ વાત સાથે સહમત થતાં ઝુલ્ફીકાર અલીએ કહ્યું હતું, "સ્વાતંત્ર્ય મેળવવા માટે પોતે બહારી સત્તા પર આધાર રાખી શકે...


...ા હતા. "

"તે દરમિયાન થેલિસિમિયાગ્રસ્ત માતા-પિતાના એક વૉટ્સઍપ ગ્રૂપ પર મેં એક અહેવાલ વાંચ્યો. જેમાં થેલિસિમિયાગ્રસ્ત બાળકના ઇલાજ માટે માતા-પિતાએ અન્ય બાળકને જન્મ આપ્યો હોવાની માહિતી પ્રકાશિત થઈ હતી."

"તરત જ મારા મનમાં આ ઇલાજની શક્યતાઓ વિશે જાણવાની ઉત્સુકતા પેદા થઈ. અમે ચેન્નઈ ખાતે અમેરિકાથી બોનમેરો મેળવવા માટે કરાયેલી વ્યવસ્થા પરનો ખર્ચ જતો કરીને પાછા ફર્યા. "

"અહીં આવીને મેં અમદાવાદના IVF સ્પેશિયાલિસ્ટ ડૉ મનીષ બૅંકરનો સંપર્ક સાધ્યો અને તેમને અભિજિતના ઇલાજ માટે થેલિસિમિયાગ્રસ્ત ન હોય તેવો ગર્ભ... બાકીનો લેખ લખો:

િયા વિશે વાત કરતાં કહે છે, "પરિવાર સિવાય અન્ય દાતા પાસેથી બોનમેરો મેળવવાની પ્રક્રિયામાં દર્દીનું શરીર બોનમેરોને નકારે તેની શક્યતા રહેલી હોય છે. તેથી બીજા વિકલ્પ તરીકે સ્વસ્થ ભ્રૂણ વિકસાવવાનું માતા-પિતાએ વિચાર્યું. "

"આ ભ્રૂણ એવો હોવો જોઈએ જેને થેલિસિમિયાનો રોગ ન હોય સાથે જ તેનું હ્યુમન લ્યુકોસાઇટ એન્ટિજન એટલે કે HTA અભિજિત સાથે મળતું આવતું પણ હોય. "

"આ પ્રક્રિયા હાથ ધરવા માટે અમે ત્રણ વખત IVF કરીને 18 ગર્ભ ભેગા કર્યા, જેમાંથી જરૂરી ટેસ્ટ કરાવ્યા બાદ એક જ ગર્ભ થેલિસિમિયા મેજર ન હોય તેવો અને અભિજિતના HLA સાથે મળતો આવતો નીકળ્યો. જેનું ટ્રાન્સફર પણ સફળ રહ્યું અને ઑક્ટોબર, 2018માં કાવ્યાનો જન્મ થયો. જે આગળ જઈને તેના ભાઈને નવજીવન આપવાની હતી."

અભિજિતની બોનમેરો ટ્રાન્સપ્લાન્ટની પ્રક્રિયા વિશે વાત કરતાં ડૉ. દીપા ત્રિવેદી જણાવે છે કે, "અભિજિતના કિસ્સામાં કાવ્યાના શરીરમાંથી બોનમેરો મેળવવા માટે તેનું દસ કિલોનું હોવું જરૂરી હતું. "

"તો જ તેના શરીરમાંથી બોનમેરો મેળવીને અભિજિતના શરીરમાં દાખલ કરી શકાય તેમ હતું તેથી અમે કાવ્યા 10 કિલોની થાય ત્યાં સુધી રાહ જોવાનું ઠરાવ્યું હતું અને તે 10 કિલોની થઈ ગઈ ત્યાર પછી માર્ચ મહિનામાં ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરી નાખ્યું. "

"આ પ્રક્રિયા પછી કાવ્યાનું હિમોગ્લોબિનનું સ્તર ઘટ્યું પરંતુ તે દવાથી ઠીક થઈ ગયું અને જે સ્થળેથી બોનમેરો લેવામાં આવ્યું હતું તે સ્થળે થોડા દિવસ સુધી દુખાવો રહ્યો પરંતુ પાછળથી તે બધું ઠીક થઈ ગયું. હવે કાવ્યા અને અભિજિત બંને સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ છે."

થેલિસિમિયાને કઈ રીતે રોકી શકાય?

ડૉ. દીપા ત્રિવેદી થેલિસિમિયાની રોકથામ માટેનાં પગલાં સૂચવતાં જણાવે છે કે, "થેલિસિમિયા રોગ માતા-પિતા દ્વારા બાળકને વારસાગતપણે મળી શકે છે. "

"જો માતા-પિતા બંને થેલિસિમિયા માઇનર હોય તો બાળક થેલિસિમિયા મેજર હોવાની શક્યતા હોય છે. આવા બાળકના નિયમિતપણે બ્લડ ટ્રાન્સફ્યુઝનની જરૂર પડતી હોય છે. "

"આવી સ્થિતિને નિવારવા માટે લગ્ન પહેલાં છોકરા અને છોકરી દ્વારા થેલિસિમિયા માટે પરીક્ષણ કરાવી લેવાય એ આદર્શ સ્થિતિ છે. જો એવું ન કરવામાં આવે તો ગર્ભ રહે ત્યારે ભ્રૂણનું થેલિસિમિયા માટે પરીક્ષણ કરવું જોઈએ જેથી થેલિસિમિયાગ્રસ્ત ભ્રૂણના કિસ્સામાં ભ્રૂણ કાઢી નાખવામાં આવે અને તે સલાહભર્યું હોય છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ા હાર્દિક પટેલથી ન જીતી શકાય. તેની પાછળ પક્ષની સંગઠનશક્તિ, ઉમેદવારોની પસંદગી સહિતનાં પરિબળો કામ કરતા હોય છે.

બીબીસી સાથે વાત કરતા તેઓ કહે છે કે "આ ચૂંટણી હારી ગયા પછી પણ હાર્દિક પટેલ ગામડાંમાં, યુવાઓમાં પક્કડ ધરાવે છે."

તો હરિ દેસાઈ પણ માને છે કે કોઈ પણ ચૂંટણીમાં આખી ટીમ કામ કરતી હોય છે. ભાજપ હોય કે કૉંગ્રેસ. એક વ્યક્તિથી કશું ન થાય.

કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા જયરાજસિંહ પરમાર બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહે છે કે "હજુ તો શરૂઆત છે, હાર્દિકના પક્ષમાં આવ્યાને થોડો સમય જ થયો છે એટલે હાર્દિક પટેલ પાસે અપેક્ષ... બાકીનો લેખ લખો:

ત આંદોલન અને દરમિયાન તેમની સાથે થયેલું પોલીસદમન વગેરે હતું."

ગુજરાતમાં અબડાસા, મોરબી, ધારી, લીમડી, કરજણ, ડાંગ અને કપરાડાની બેઠક પર પેટાચૂંટણી યોજાઈ હતી.

અગાઉ આ તમામ આઠ બેઠક કૉંગ્રેસ પાસે હતી, પણ રાજ્યસભાની ચૂંટણી પહેલાં ધારાસભ્યોએ રાજીનામાં આપતા બેઠકો ખાલી થઈ હતી.

એટલે આમ જોવા જઈએ તો ભાજપને બે-ત્રણ બેઠક ન મળી હોય તો પણ ખાસ ગુમાવવા જેવું નહોતું. જોકે એવું પણ થયું નથી.

કૉંગ્રેસના જયરાજસિંહ પરમાર કહે છે કે આ પેટાચૂંટણીમાં બધા લોકોએ ખૂબ મહેનત કરી હતી, સારા ઉમેદવારો ઊભા રાખ્યા હતા.

હારનાં કારણો જણાવતા તેઓ કહે છે "એક વાત બહુ સ્પષ્ટ છે કે પેટાચૂંટણીમાં હંમેશાં આવી સ્થિતિ સર્જાતી રહે છે."

"પેટાચૂંટણીમાં સામાન્ય રીતે બિનરાજકીય લોકો, વેપારીઓ, સમાજના પ્રભાવી લોકોના મગજમાં એક વાત સ્પષ્ટ હોય છે કે આનાથી સત્તા બદલાવાની નથી. એટલે પેટાચૂંટણીનાં પરિણામો મોટા ભાગે સરકાર તરફી હોય છે."

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ા હિતરક્ષકો છો. ભારત જેવા દેશને તમારી પ્રશંસાની જરૂર નથી તે વાત પચાવવી તેમના માટે બહુ મુશ્કેલ છે. ભારત એ રમત રમવા નથી માંગતું જે તેઓ ઇચ્છે છે."

"તેથી તેમણે પોતાના નિયમો શોધ્યા, માપદંડ વિકસાવ્યા અને પોતાનો ચુકાદો આપી દીધો અને પછી એવું દેખાડવા પ્રયાસ કરે છે જાણે આ કોઈ વૈશ્વિક કવાયત હોય".

આ રૅન્કિંગ કેટલા વિશ્વસનીય હોય છે?

ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે આ અહેવાલોની સખત શબ્દોમાં ઝાટકણી કાઢી હતી.

ખરું કહેવામાં આવે તો આ રૅન્કિંગ વૈશ્વિક સ્તરની કવાયત હોય છે.

ફ્રીડમ હાઉસનો રાજકીય અધિકારો અને નાગર... બાકીનો લેખ લખો:

ના આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર અને વી-ડેમના કન્ટ્રી ઍક્સપર્ટ યોનાતન એલ મોર્સ સ્વીકારે છે કે લોકશાહીનું મૂલ્યાંકન કરવામાં 'અમુક પ્રમાણમાં વ્યક્તિગત મત' ભૂમિકા ભજવે છે.

પરંતુ પ્રોફેસર મોર્સ જણાવે છે કે વી-ડેમ આ બાબતના ઉકેલ માટે કેટલીક ચીજો "બહુ સારી રીતે" કરે છેઃ તેઓ પ્રશ્નોની એક વિસ્તૃત યાદી બનાવે છે જેથી ચૂંટણી આધારિત લોકશાહીના મહત્ત્વના તત્ત્વો સમાવી લેવાય (નિષ્પક્ષ ચૂંટણી અને બીજી કેટલીક બાબતો). વિવિધ પરિબળોની આકારણી કરીને સ્વચ્છ ચૂંટણીને રૅટિંગ અપાય છે. દરેક દેશને વિવિધ નિષ્ણાતો દ્વારા રૅટિંગ આપવામાં આવે છે. નિષ્ણાતોના અભિપ્રાયમાં મતભેદ હોય તો તેને આંકડાકીય મૉડેલનો ઉપયોગ કરીને એક સિંગલ પગલાંમાં રૂપાંતરિત કરાય છે જેનાથી પરિણામોની વધુ વિશ્વસનીય રીતે આગાહી કરી શકાય છે.

આ ઉપરાંત મોટા ભાગના રૅન્કિંગમાં લોકશાહીની એક સ્થાપિત વ્યાખ્યા લાદવામાં નથી આવતી. નિષ્ણાતો માને છે કે 'ચૂંટણી આધારિત લોકશાહી' એ સૌથી પાયાની ચીજ છે.

શું ભારતનું ડાઉનગ્રેડિંગ અસામાન્ય બાબત છે?

ફ્રીડમ હાઉસના અહેવાલ પ્રમાણે અત્યારે વિશ્વની 20 ટકાથી ઓછી વસતી મુક્ત દેશોમાં જીવે છે.

રૅન્કિંગને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે તો અત્યારે સમગ્ર વિશ્વમાં લોકશાહી સંકટમાં છે.

વી-ડેમ જણાવે છે કે અત્યારે 87 દેશ એવા છે જ્યાં ઇલેક્ટોરલ ઓટોક્રેસી (આપખુદશાહી) હાજર છે અને વિશ્વના 67 ટકા લોકો આ દેશોમાં રહે છે. તેઓ કહે છે કે ઉદારવાદી લોકશાહી ઘટી રહી છે અને માત્ર 14 ટકા લોકો ઉદારવાદી લોકશાહીમાં જીવે છે.

ફ્રીડમ હાઉસના અહેવાલ પ્રમાણે અત્યારે વિશ્વની 20 ટકાથી ઓછી વસતી મુક્ત દેશોમાં જીવે છે. 1995 પછી આ આંકડો સૌથી ઓછો છે. 2020 લોકશાહી ઇન્ડેક્સમાં આ મોડેલ હેઠળ આવરી લેવાયેલા 167 દેશો અને પ્રદેશોમાંથી માત્ર 75 દેશોને લોકશાહી કહી શકાય તેવા હતા. એટલે કે માત્ર 44.5 ટકા દેશોને લોકશાહી ગણી શકાય તેમ છે.

પ્રોફેસર મોર્સ જણાવે છે કે, "મોટા ભાગના લોકોને એ વાતની ચિંતા છે કે સ્થાપિત લોકશાહી હોય તેવા દેશોમાં લોકશાહી તૂટી રહી છે. હંગેરી અને તુર્કી પછી ભારત તેનું તાજું ઉદાહરણ છે. ભારતનો કેસ વિશિષ્ટ છે કારણ કે ત્યાં બહુ મોટી વસતી છે અને ભૂતકાળમાં તે વિવિધ જાતિની લોકશાહીનું સફળ મૉડેલ રહી ચૂક્યું છે."

તેઓ કહે છે કે તાજેતરમાં જ્યાં લોકશાહીઓ નબળી પડી તેની પેટર્ન ભારતમાં પણ જોવા મળે છે.

પ્રોફેસર મોર્સ જણાવે છે કે, "લોકપ્રિય નેતાઓ સૌથી પહેલા તો દેશની કાળજી રાખતા સ્થાનો પર કબજો જમાવે છે (ઉદા. તરીકે તેઓ...


...ા હેઠળ લોકોને ગેરકાયદે ઘૂસણખોર સાબિત કરવાની જવાબદારી પોલીસની હતી, જ્યારે એ પહેલાં વિદેશીઓને અલગ તારવવાની જોગવાઈ ફોરેનર્સ ઍક્ટ(1946)માં હતી.

તેમાં ખુદને કાયદેસરના નાગરિક સાબિત કરવાની જવાબદારી ઘૂસણખોરોની હતી.

આઈએમટીડી કાયદો એક નિષ્ફળ કાયદો સાબિત થયો હતો. સર્વોચ્ચ અદાલતે સર્બાનંદ સોનોવાલ વિરુદ્ધ કેન્દ્ર સરકારના કેસમાં 12 જુલાઈ, 2005ના રોજ એ કાયદાની ટીકા કરી હતી.

તેને ગેરબંધારણીય ગણાવ્યો હતો અને એ કાયદા હેઠળ ચાલી રહેલી તમામ કાયદાકીય કાર્યવાહી બંધ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

તેની સાથે ગેરકાયદે ઘૂસ... બાકીનો લેખ લખો:

હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે, પરંતુ દેશના બાકીના હિસ્સામાં જેમનું નામ એનઆરસીમાં નહીં હોય તેમનું  શું થશે તેનો કોઈ ઉલ્લેખ કાયદા કે નિયમાવલીમાં નથી.

એનઆરસી(2019)ને સંબંધ છે ત્યાં સુધી ભારતે પોતાને ત્યાં પૂજા કરવા માટે સૌપ્રથમ યહૂદીઓને શરણ આપ્યું હતું.

ભારતનું વિભાજન થયું ત્યારે નહેરુ અને લિયાકતે બન્ને દેશમાં રહેતા લઘુમતી કોમોના લોકોને ધાર્મિક સ્વાતંત્ર્યનું આશ્વાસન આપ્યું હતું.

ભારતનું વિભાજન

ભારતે તેની ચિરકાલીન પરંપરા અનુસાર પોતાને ત્યાં લઘુમતી કોમોના લોકોને સંપૂર્ણ સ્વાતંત્ર્ય આપ્યું અને આગળ વધવાની સમાન તકો પણ આપી, પરંતુ પાકિસ્તાન એવું કરી શક્યું નહીં અને ત્યાંથી લઘુમતી કોમોના લોકોની સંખ્યા સતત ઘટવા લાગી.

આ કરાર ન થયો હોત તો લઘુમતી કોમોના લોકો કદાચ પાકિસ્તાનમાં રહ્યા જ ન હોત અને તેમની અવદશા ન થઈ હોત. તેથી તેમને તેમનો દેશ પસંદ કરવાનો જે અધિકાર વિભાજન સમયે હતો એ મળવો જોઈએ. તેની સામે વાંધો લેવો એ તો પોતાની જવાબદારી નિભાવવામાંથી પારોઠનાં પગલાં ભરવા જેવું ગણાય.

ભારતે 'રાઈટ-ટુ-વર્શીપ'ની પોતાની પુરાતન સંસ્કૃતિની પુનર્સ્થાપના કરી છે.

'અલ્પસંખ્યક' એટલે કે લઘુમતી શબ્દ આપણા બંધારણ અને દેશ માટે નવો નથી.

લઘુમતીઓનું સંરક્ષણ અને તેમને આગળ વધવા માટે પૂરતી તક આપવાની વાત બંધારણમાં કહેવામાં આવી છે.

તેના આધારે આપણે તેમને ઉપાસનાનો અધિકાર આપી રહ્યા છીએ ત્યારે લઘુમતીઓને ખરાબ લાગવું ન જોઈએ.

શું આપણા મુસલમાન ભાઈઓને એ વાત નથી કનડતી કે તેમના ધર્મના નામે પાડોશી દેશ તેમના બિન-મુસ્લિમ ભાઈઓ પર અત્યાચાર કરે છે?

તિબેટિયનોનો સમાવેશ શા માટે નથી કર્યો

અહમદિયાઓની વાત કરતા લોકોને એ ખબર હોવી જોઈએ કે પાકિસ્તાન સરકારે તેમને 1970માં લઘુમતી જાહેર કર્યા છે અને તેઓ ખુદને ઈસ્લામના અનુયાયી માને છે.

રોહિંગ્યા એક એવી જમાત છે કે જેણે બીજા દેશોમાં ઘૂસણખોરી કરી છે. તેમનો પોતાનો દેશ મ્યાનમાર ધર્મના આધારે ચાલતો દેશ નથી. એ કારણસર આપણે તિબેટ, બર્મા, શ્રીલંકા તથા નેપાળના શરણાર્થીઓને નાગરિકતા આપી ન શકીએ, કારણ કે તેમના માટે આપણને કોઈ નેહરુ-લિયાકત કરાર બંધનકર્તા નથી.

તેમના માટે ભારત સરકારે ખાસ શરણાર્થી કાયદો બનાવવાની જરૂર છે. સીએએ પછી એનઆરસી બન્યા બાદ હિંદુઓને નાગરિકતા મળી જશે અને મુસલમાનોને નહીં મળે, એવો ભ્રમ ફેલાવવામાં આવી રહ્યો છે, પણ હકીકત એ છે કે આસામમાં પણ જે લોકોનું નામ એનઆરસીમાં આવ્યું નથી તેમને 10 વર્ષ સુધી મતદાનથી વંચિત રાખવામાં આવ્યા...


...ા હોય છે કે લગ્ન બાદ પુત્રી પારકા ઘરે જતી રહે છે તો એનાં પાછળ કરાયેલા ખર્ચાનું વળતર શું? વળી, પુત્રીના લગ્ન વખતે દહેજ આપવો પડે એ પણ ગરીબ લોકો માટે એક મોટી સમસ્યા છે."

પ્રોફેસર પટેલના મતે, ''આવી જ માનસિકતાએ 'બાળકીને ભણાવવી એટલે પડોશીના છોડના પાણી પાવું' જેવી કહેવતોને જન્મ આપ્યો. અર્થતંત્રમાં પુત્રીને સ્થાન નથી. પુત્રીનો જન્મ એટલે ભવિષ્યની ગરીબીનો સ્વીકાર કરવો, એવું પણ કેટલાય લોકોનું માનવું છે."

સમાજમાં આજે પણ પુત્રને 'બુઢાપાની લાઠી' માનવામાં આવે છે. જેનાથી વિપરીત પુત્રીના લગ્ન વખતે આપવો પડતો દહ... બાકીનો લેખ લખો:

જણાવે છે, 'ગુજરાતમાં પાટીદાર સમુદાયમાં નવજાત છોકરીઓની હત્યા અને ગર્ભહત્યાનો લાંબો ઇતિહાસ રહ્યો છે.

વળી, પ્રિકન્સૅપ્શન અને પ્રિનેટલ ડાયગ્નોસ્ટિક ટૅકનિક્સ (પીસીપીડીટી) ઍક્ટના બિનઅસરકારક અમલીકરણના કારણે, ગુજરાતમાં સેક્સના રેશિયોમાં દીકરીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે.'

બાળકીની ગર્ભમાં જ હત્યા કરી દેવાની આ પરંપરા પાછળ દહેજનો રિવાજ પણ ઘણે અંશે જવાબદાર છે.

વિભૂતિ પટેલ કહે છે, ''આર્થિક વિકાસ અને ટૅકનૉલૉજીની ઉપલ્બધીએ ગર્ભપાત પ્રક્રિયા સરળ બનાવી દીધી છે. વધી રહેલી ટૅક્નૉલૉજીને કારણે ગર્ભપાતને હાથવગો બન્યો છે, જેનો ભોગ બાળકીઓને બનવું પડ્યું છે.''

તેઓ ઉમેરે છે, ''આજે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ ઉપકરણો મોબાઇલ જેટલાં સરળ અને સસ્તા થઈ ગયા છે અને ગાડીમાં બેઠા બેઠા પણ ગર્ભપરીક્ષણ કરવું શક્ય બન્યું છે. વળી ગર્ભપાત કરતા તબીબો પણ આર્થિક લાલચ રોકી શકતા નથી. બજારની જે સંસ્કૃતિ વિકસી છે તે પણ આ માટે કારણભૂત છે.''

ગુજરાતમાં ખાસ કરીને સરહદ વિસ્તારોમાં આ મોટા પાયે ગર્ભપાતની પ્રવૃત્તિ ધમધમતી હોવાના કેટલાય મીડિયા રિપોર્ટ્સ છે.

સરહદી વિસ્તારોમાં આવેલાં દવાખાનાંઓમાં રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ કે મહારાષ્ટ્રમાંથી મોટા પ્રમાણમાં લોકો ગર્ભપરીક્ષણ માટે આવતા હોય છે.

વર્ષની શરૂઆતમાં મહીસાગર જિલ્લામાં રાજસ્થાન પોલીસ પાડેલા દરોડા અને તેમાં ઝડપાયેલા ડૉક્ટરો આ વાતની સાક્ષી પૂરે છે.

એક દવાખાનામાં પોતાની પત્નીનું ગર્ભપરીક્ષણ કરવાનાર એક શખ્સે નામ ના આપવાની શરતે બીબીસીના પ્રતિનિધિ દક્ષેશ શાહ સામે આ વાત સ્વીકારી હતી.

વ્યક્તિએ કહ્યું, "મહીસાગર જિલ્લાના લુણાવાડામાં આવેલી હૉસ્પિટલમાં મારા પત્નીનું ગર્ભપરીક્ષણ કરાવ્યું હતું. ડૉક્ટરે રૂ. 5000માં ગર્ભમાં પુત્ર હોવાની વાત જણાવી હતી. જો પુત્રી હોત તો રૂ. 10,000માં ગર્ભપાત કરવાની 'ઑફર' પણ અમને અપાઈ હતી."

ખાડીના દેશોના શ્રીમંતો અહીં દુલહન લેવા આવે છે પણ તેમનું શોષણ કરવામાં આવે છે

સામાજિક પ્રયાસ

પ્રતીકાત્મક તસવીર

ગુજરાતમાં બાળકીઓનાં જન્મનું પ્રમાણ ઘટી રહ્યું છે અને તેને કારણે કેટલીય સમસ્યાઓ સર્જાઈ રહી છે.

લોકોમાં ધીમેધીમે આ વાત સમજાઈ રહી છે અને આ દિશામાં પ્રયાસો પણ શરૂ કરાયા છે.

પાટીદાર સમાજમાં છોકરીઓનું પ્રમાણ ચિંતાજનક હદે ઘટી ગયું છે. ત્યારે સમાજમાં બાળકીઓ પ્રત્યેનો અભિગમ બદલવા માટે સામાજિક પ્રયાસો હાથ ધરાઈ રહ્યા છે.

વર્ષ 2015માં પાટીદાર સમાજની 5000 દીકરીઓને રૂપિયા 2 લાખના બૉન્ડ અર્પણ કરવામાં આવ્યા હતા. જેથી...


...ા. આ પ્રવાસ એટલો ગુપ્ત હતો કે તે વખતે તો કોઈને ગંધ સુધ્ધાં આવી નહોતી.

બાદમાં કોલકાતાના અખબાર ટેલિગ્રાફમાં ચોથી જુલાઈ, 1999ના રોજ પ્રણય શર્માનો અહેવાલ પ્રકાશિત થયો હતો. તેમના અહેવાલનું શીર્ષક હતું 'ડેલ્હી હિટ્સ શરીફ વિધ આર્મી ટેપ ટૉક'.

આ અહેવાલમાં જણાવ્યા અનુસાર ભારતે આ ટેપ નવાઝ શરીફને સંભળાવવા માટે વિદેશ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ વિવેક કાટ્જુને મોકલ્યા હતા.

રૉના ભૂતપૂર્વ એડિશનલ સેક્રેટરી બી. રમણે 22 જૂન, 2007ના રોજ આઉટલૂક મૅગેઝિનમાં લેખ લખ્યો હતો કે 'રિલીઝ ઑફ કારગિલ ટેપ, માસ્ટરપીસ ઓર બ્લન્ડર?... બાકીનો લેખ લખો:

."

"આ વાતચીતે એ વાત જગજાહેર કરી દીધી કે કારગિલના ઑપરેશનમાં પાકિસ્તાનની ટોચની નેતાગીરીનો કઈ હદે હાથ હતો."

મજાની વાત એ છે કે પોતાની આત્મકથા 'ઇન ધ લાઇન ઑફ ફાયર'માં પરવેઝ મુશર્રફે આ ઘટનાનો ઉલ્લેખ જ કર્યો નથી.

જોકે બાદમાં પ્રમુખ તરીકે ભારતના પત્રકાર એમ. જે. અકબરને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં તેમણે આ ટેપની વાસ્તવિકતાનો સ્વીકાર કર્યો હતો.

સરતાજ અઝીઝનું દિલ્હીમાં મોળું સ્વાગત

નવાઝ શરીફને ટેપ્સ સંભળાવવામાં આવી તેના એક અઠવાડિયા પછી પાકિસ્તાનના વિદેશમંત્રી સરતાજ અઝીઝ દિલ્હીની મુલાકાતે આવવા નીકળ્યા હતા.

પાકિસ્તાન હાઈ કમિશનના પ્રેસ અધિકારી દિલ્હી ઍરપૉર્ટના વીઆઈપી વિસ્તારમાં તેમની રાહ જોઈ રહ્યા હતા અને બહુ પરેશાન લાગતા હતા.

પૂર્વ ભારતીય મંત્રી જસવંત સિંહ સાથે પાક વિદેશમંત્રી સરતાજ અઝીઝ અને જી. પાર્થસારથી

તેમના હાથમાં કમસેકમ છ ભારતીય અખબારો હતાં, જેમાં મુશર્રફ અઝીઝની વાતચીતની હેડલાઇન બનેલી હતી.

જસવંત સિંહે જરા પણ ઉષ્મા દાખવ્યા વિના તેમની સાથે હાથ મિલાવ્યા હતા.

આ ટેપ્સના કારણે દુનિયામાં અને ખાસ કરીને ભારતમાં એવી ધારણા મજબૂત થઈ હતી કે પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શરીફનો હાથ કારગિલ હુમલા પાછળ નથી.

સેનાએ તેમને કારગિલમાં કરેલી કામગીરીની જાણ જ કરી નહોતી.

ટેપ્સ જાહેર કરવાના મુદ્દે ટીકા

આ ટેપ્સ જાહેર કરી દેવાઈ તે બાબતની ભારતીય જાસૂસી વર્તુળોમાં ભારે ટીકા થઈ હતી.

રૉના એડિશનલ સેક્રેટરી રહેલા મેજર જનરલ વી. કે. સિંહે આ વિશે "ઇન્ડિયાઝ એક્સટર્નલ ઇન્ટેલિજન્સ - સિક્રેટેલ ઑફ રિસર્ચ એન્ડ ઍનાલિસિસ વિંગ" નામે પુસ્તક લખ્યું હતું.

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં તેમણે કહ્યું કે, "એ ખબર નથી કે આવી રીતે ટેપ્સ જાહેર કરીને ભારતે અમેરિકા અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘમાંથી કેટલા બ્રાઉની પૉઇન્ટ્સ મેળવ્યા, પણ એટલું ચોક્કસ થયું કે જે વિશેષ સેટેલાઇટ લિન્કને રૉએ ઇન્ટરસેપ્ટ કરી લીધી હતી તેની જાણ ઇસ્લામાબાદ અને બેઇજિંગને થઈ ગઈ."

"એ લિન્ક તરત બંધ કરી દેવાઈ હતી. એ વાતનો અંદાજ લગાવવો મુશ્કેલ છે કે તે લિન્ક ચાલુ રહી હોત તો ભારતને કેટલી વધુ કિંમતી માહિતીઓ મળતી રહી હોત."

ચર્ચિલનું ઉદાહરણ

રૉના પૂર્વ અધિક મેજર જનરલ વી. કે. સિંહ સાથે રેહાન ફઝલ

મેજર જનરલ વી. કે. સિંહ આગળ જણાવે છે, "રૉ અથવા વડા પ્રધાન કાર્યાલયના અધિકારીઓએ કદાચ 1974માં પ્રગટ થયેલું એફ. ડબ્લ્યૂ વિન્ટરબૉથમનું પુસ્તક 'અલ્ટ્રા સિક્રેટ' વાંચ્યું નહીં હોય."

"તેમાં બીજા વિશ્વયુદ્ધ વખતના એક મહત્ત્વના જાસૂસી...


...ાં 'દોષારોપણ' કરવાની પરંપરા નથી. જ્યાં પરિસ્થિતિ ઘાતક હોવાની સંભાવનાઓ હોય, ત્યારે લોકો આ સ્થિતિ માટે કોણ જવાબદાર છે, એ નક્કી કરવાના પ્રયાસો ઘટી જતા હોય છે.

કઈ રીતે ટકી શક્યા?

ગુફામાં ફસાયેલા બાળકોનો પતો લાગ્યો તેના નવ દિવસ પહેલાંથી તેઓ ફસાયેલાં હતાં.

નાઇટના જન્મદિનની ઊજવણી કરવા માટે લાવેલા ભોજનમાંથી કદાચ તેમની પાસે થોડું ભોજન વધ્યું હતું.

તેઓ ધૈર્યવાન ફૂટબૉલ ખેલાડીઓ હતાં, ખૂબ જ તંદુરસ્ત હતા અને જે પ્રકારની તાલીમ અપાઈ હતી તેના દ્વ્રારા એક મજબૂત ટીમ બનીને ટકી શક્યા હતા.

જેના કારણે તેમને કાળજ... બાકીનો લેખ લખો:

ાખીને અને બાદમાં દોરડાની મદદથી ગુફાની છત પરથી ખેંચવામાં આવ્યા હશે.

સમગ્ર બચાવકાર્ય જટિલ, અલગ પ્રકારનું અને ખૂબજ બહાદુરી ભર્યું હતું. આ પ્રકારનો પ્રયાસ પહેલાં ક્યારેય થયો ન હતો.

આ અભિયાનમાં સામેલ કેટલાક લોકોએ કહ્યું કે બાળકોને લઈ આવનારા મુખ્ય મરજીવાઓ ખરેખર મહાન વ્યક્તિઓ છે.

બચાવકાર્યનો ખર્ચ કોણે ભોગવ્યો?

મોટાભાગનો તમામ ખર્ચ થાઈ સરકારે ભોગવ્યો છે. અન્ય દેશો દ્વ્રારા સામાન્ય યોગદાન અપાયું હતું.

જેમ કે યુએસના 30 વ્યક્તિઓ જોડાયા તેનો ખર્ચ સ્થાનિક પ્રશાસને શાખના કારણે ભોગવી લીધો, કેટલાક થાઈ બિઝનેસ દ્વારા ભોજન અને ટ્રાન્સપૉર્ટ ખર્ચ ભોગવી લેવામાં આવ્યો હતો.

બેંગકોક એરવેઝ દ્વારા કેટલાક મરજીવાઓની વિમાનની ટિકિટ આપવામાં આવી હતી.

શું થાઇલૅન્ડે પોતાની જાતે જ બધું કર્યું?

ના, ગુફામાં ડાઇવિંગ કરવાની કામગીરી વિશેષ આવડત માંગી લે છે અને ગુફામાં તરી શકે તેવા નિષ્ણાત મરજીવા પણ ખૂબજ ઓછા છે.

થાઇલૅન્ડ આ બાબતમાં નસીબદાર હતું કે ગુફાના જાણકાર વેર્ન અનસ્વોર્થે અગાઉ આ થામ લુઆંગ ગુફા પરિસરની સંપૂર્ણ મુલાકાત લીધી હતી અને તે નજીક જ રહેતા હતા.

થાઈ નેવીના મરજીવાઓ જેઓ શરૂઆતમાં ગુફામાં ઊતર્યા હતા તેમને સંઘર્ષોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.

કારણ કે તેમનો અનુભવ અને ઉપકરણો બન્ને સમુદ્રમાં ડૂબકી લગાવી શકાય એવા હતા. જે ખૂબ જ અલગ છે, તેઓ સતત વધી રહેલા ગુફાના પૂરના પાણીમાં તરી રહ્યા હતા અને બાળકોને શોધવું કઠીન જણાતું હતું.

જ્યારે વિવિધ દેશોના મરજીવાઓ પહોંચ્યા ત્યારે થાઇ પ્રશાસને તેમને શોધખોળ કરવાની પરવાનગી આપી. પહેલાં ઉપકરણો ગોઠવાયા અને બાદમાં જટિલ શોધ અભિયાન હાથ ધરાયું હતું.

આ અભિયાનમાં અનેક લોકો જોડાયા હતા. મદદરૂપ થઈ શકે એ માટે દોરડા બાંધવામાં આવ્યા હતા.

જેનો શ્રેય થાઇલૅન્ડને જાય છે જેમણે બધું સારી રીતે પાર પાડ્યું અને વિદેશી સહયોગને નકાર્યો પણ નહીં.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ાં 10 વર્ષની ઉંમર ઓછી છે. સ્વિડનમાં તે 15ની છે, જ્યારે પોર્ટુગલમાં 16 વર્ષ.

ચીન અને ઉત્તર કોરિયામાં પણ 14 વર્ષની ઉંમર હોય તો જ તેની સામે પુખ્ત તરીકે કાર્યવાહી થાય છે.

સરકારના હાલના એક અહેવાલ અનુસાર 10 વર્ષની ઉંમર નક્કી કરવામાં આવી તે પછીના સમયમાં બાળમનને સમજવાની ક્ષમતા વધી છે.

કિશોરાવસ્થામાં મગજનો વિકાસ કઈ રીતે થાય છે અને કઈ રીતે તેનાથી નિર્ણયશક્તિ પર અસર થાય છે તેની આપણી સમજ સંશોધનોથી વધારે સારી થઈ છે.

2010માં પ્રિઝન રિફૉર્મ ટ્રસ્ટે એક સર્વે કરાવ્યો હતો અને તેમાં 2000 પુખ્તોને આવરી લેવાયા હ... બાકીનો લેખ લખો:

ાજુદા કેસની સુનાવણીમાં હાજર રહેવા માટે સ્કૉટલૅન્ડમાં હતો. તે વખતે એક ગંભીર ગુનાની ટ્રાયલમાં મેં બાળકને જોયો હતો. મેં વકીલને પૂછ્યું કે શું બાળક સાક્ષી તરીકે છે, ત્યારે તેમણે જવાબ આપેલો કે ના, તે તો આરોપી છે. તેથી મને બહુ નવાઈ લાગેલી.

"તે પછી મેં તપાસ કરવાનું શરૂ કર્યું કે ગંભીર ગુનામાં જ્યુરી સામે કઈ ઉંમરે કિશોર સામે કાર્યવાહી ચાલી શકે. મને જાણવા મળ્યું કે 10 વર્ષની ઉંમર ગણાય છે અને મેં તેની સરખામણી બીજા દેશો સાથે કરી. તે પછી મને વધારે નવાઈ લાગી, કેમ કે દુનિયાભરના ધોરણ કરતાં તે બહુ ઓછી હતી."

'એની ઉંમર જ શું છે'

રિસ્પૉન્સિબલ ચાઇલ્ડમાં ફરિયાદી પક્ષની ધારણા એવી છે કે રે ઠંડા કલેજે કત્લ કરનારો હત્યારો છે.

સામે બચાવ પક્ષનું કહેવું છે કે રેનું જીવન બહુ કઠણાઈભર્યું હતું. તેમના પિતા દારૂડિયા હતા, માતા ડિપ્રેશનમાં હતાં અને તે મુશ્કેલ સ્થિતિમાં હતો. આ બધી બાબતોને ધ્યાનમાં લઈને સજા થવી જોઈએ.

વિરોધાભાસ ઊભો કરતી આ કહાની છે : હત્યાની કમકમાટી રજૂ થઈ છે અને સાથે જ રેના કુટુંબમાં મુશ્કેલ સ્થિતિ હતી તે પણ રજૂ થઈ છે. પોતાની સામે જ સાવકા પિતાએ મોટા ભાઈ પર હુમલો કર્યો હતો તે પણ તેણે જોયું હતું.

રે કે તેના જેવા બાળ ગુનેગારોને સજા ના થવી જોઈએ એવી કોઈ વાત અહીં સૂચવવામાં આવી નથી, પણ ફિલ્મમાં એવા સવાલો ઊભા કરવામાં આવ્યા છે કે કેવી સજા થવી જોઈએ અને બાળક સાથે ગુનેગાર જેવું વર્તન કરવામાં આવે તો લાંબા ગાળે શી અસર થઈ શકે.

ફિલ્મમાં સૌથી વધુ વિચાર કરી દે તેવા સંવાદો બાળ મનોવિજ્ઞાનીના છે, જે પાત્ર સ્ટિફન કૅમ્બેલ મૂરે ભજવ્યું છે.

તેમને રેનો કેસ સોંપવામાં આવ્યો હતો. તેઓ સવાલ ઉઠાવે છે કે શું બાળમાનસને એ ખબર હોય છે ખરી કે ખૂન કરવું એટલે શું.

"તે 16 વર્ષનો થાય ત્યાં સુધી પાલતુ પ્રાણી પણ રાખી શકે તેમ નથી," એમ તેઓ કહે છે.

યુકેમાં 16 વર્ષની ઉંમર પછી જ પાલતુ પ્રાણી રાખી શકાય છે.

યુવાન્યાયની બાબતોના જાણકાર ડૉ. ટીમ બૅટમૅન કહે છે કે યુવાનો સાથેના વ્યવહારમાં કાયદાની સ્થિતિ સુસંગત નથી.

"હાલના સમયમાં સ્કૂલ લિવિંગની ઉંમર 18 વર્ષની કરવાની વાત હતી. મને લાગે છે કે બાળકોને આપણે કઈ ઉંમરે ગુનેગાર ગણવા લાગીએ તેના પર વિચાર કરવાની પણ જરૂર છે."

ડિરેક્ટર નિકની ઇચ્છા છે કે જવાબદારીની ઉંમર વધારીને 16ની કરવી જોઈએ : "મેં જે વાંચ્યું છે અને સંશોધન કર્યું છે, તેનાથી મને લાગે છે કે તે ઉંમરે કિશોરોનું મગજ થોડું વધારે વિકસ્યું હોય છે."

'હું તે બનવા માગતો...


...ાં અમે પ્રૌઢશિક્ષણના વર્ગો ચલાવ્યા ત્યારે એમણે સ્વયંસેવી ઉલટથી મોનિટર જેવી સેવાઓ પણ આપી હતી.

જોકે, બાવાજીના મેળાપ પૂર્વે થયેલા સાક્ષાત્કારની વાત તો હું ચૂકી જ ગયો.

સબ જેલમાં અમારા જેવા સફેદપોશ અને 'અધર ધેન ઍન્ટિસોશિયલ' બંદીજન તે રા. રા. જેલર બહાદુર વાસ્તે પણ નવો અનુભવ હશે.

બાબુલોગ કહો કે ભદ્રલોક, અમારી આગળ પોતાના દોરોદમામ સાથે દબદબાભેર કેવી રીતે પેશ આવવું એની અમૂઝણને કંઈક ધખારો પણ હશે.

એટલે અમારા માનમાં (અને સ્વયંના સન્માનમાં) એમણે અણીશુદ્ધ અશુદ્ધ અંગ્રેજીની જે બનાસ વહાવી છે, બાય ગોડ! પહ... બાકીનો લેખ લખો:

ઘ જનસંઘનો ડેરો જમાવી રાજકોટના ચિમનભાઈ શુક્લ ત્યાં વિરાજમાન હતા. અને પછીના અઠવાડિયાઓમાં ને મહિનાઓમાં જૂના જોગી, નવમી જેલ જાત્રાના જોસ્સાથી આવી પડેલા નરભેશંકર પારેણી, સેવાદળના મનુભાઈ પટેલ, પૂર્વ શિક્ષણમંત્રી નવલભાઈ શાહ, રાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થી મંડળથી પ્રજાસમાજવાદી પક્ષ સહિતની ઝુઝારુ પૃષ્ઠભૂ ધરાવતા બ્રહ્મકુમાર ભટ્ટ, ગુજરાતનો મોરચો સંભાળી રહેલા બાબુભાઈ જશભાઈ, ધારાશાસ્ત્રી ચંદ્રકાન્ત દરુ, 'ભૂમિપુત્ર'ના ચુનીભાઈ વૈદ્ય, ધારાસભ્ય બાબુભાઈ વાસણવાળા, સીપીએમના વસંત મહેન્દળે, કેટલા નામો ગણાવું!

આ સૌની સોબતમાં સ્વાધ્યાયભંડિત સહજીવનનો, લડતના એક મુકાન પર 'કમ્પેરિંગ નોટ્સ'નો અચ્છો અવસર મળી રહ્યો.

'બહાર નીકળીશું કે કેમ, કોણ જાણે ક્યારે નીકળીશું' (કોઈ કોઈ વર્તુળમાં તો કેમ જાણે 'ગરુડપુરાણ'ના નિરીહ ઉત્સાહથી સોલ્ઝેનિત્સિનનું 'ગુલાગ આર્કિપેલાગો' વંચાતું)થી માંડીને હવેનો તબક્કો શો હશે, પક્ષોના એકત્રીકરણની શક્યતા કેવી છે, લોકશાહીની શુદ્ધિને પુષ્ટિ માટે કેવા કાર્યક્રમો સાહવાના રહેશે, આ સૌ વિચારમુદ્દાઓ ઔપચારિક અને અનૌપચારિક ચર્ચાતા રહેતા.

એક રીતે અમે તો જેલમાં આવીને મુક્ત થઈ ગયા હતા. કેમ કે બહાર આટલી ખુલ્લી ચર્ચા અસંભવ જેવી હતી. સાથે રહેવાનો આ દોર સારો એટલા માટે પણ હતો કે સંઘ- જનસંઘની પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતા મોટાભાગના લોકો આ નિમિતે પહેલી જ વાર રાષ્ટ્રીય ચળવળની મુખ્ય ધારાના સીધા સંપર્કમાં મુકાતા હતા.

આ પ્રક્રિયામાં પંદરમી ઓગસ્ટ જેવો અવસર આવે અને અમારા વૉર્ડમાં ધ્વજવંદનનું આયોજન વિચારીએ ત્યારે સંઘપરિવારની બંધારણમાન્ય તિરંગા ધ્વજ સહિતની બાબતોમાં જે દ્વિધાવિભક્ત મનઃસ્થિતિ જોવા મળતી.

એમા કદાચ આવનારા દિવસોનો એક આગોતરો ઓછાયો પણ હશે, ન જાને.

એક વાત સાચી કે સેન્ટ્રલ જેલમાં મોટી સંખ્યામાં રહેવાનું બન્યું ત્યારે લોકશાહી સ્વરાજનિર્માણના કેટલા મોટા કામ સામે અમારી મંડળીનો કેટલોક હિસ્સો કેટલો બધો ઓછો અને પાછો પડે છે એ પણ સમજાયું.

જેમ કટોકટીની જાહેરાતે તત્કાલીન સત્તા પ્રતિષ્ઠાનનાં ઠીક ઠીક તત્ત્વો અંગેની અમારી આશંકા ઉજાગર કરી આપી તેમ સહજેલવાસે અમારી બિરાદરી દેઢાવવા સાથે અમારી મર્યાદાઓ પણ ઉજાગર કરી આપી, એમ જ કહેવું જોઈશે.

આટલા મોટા અગ્નિદિવ્ય પછી બહાર આવ્યા ત્યારે રાજકીય અગ્રવર્ગના વાસ્તવચરિત્રનો જે પછાડપરચો મળ્યો એની વાત કરીને આ સમેટું.

ચૂંટણીઝુંબેશ દરમિયાન પ્રચારસભાઓમાં, કટોકટીમાં કોંગ્રેસવાસી થઈ ગયેલાઓ પાછા ફરે અને એમનું સામૈયું થાય એવા બનાવોની...


...ાં આવે છે. પહેલાં સેમ પિત્રોડા જે દૂરસંચાર ક્રાંતિ લઈને આવ્યા અને બીજા ડૉક્ટર કૂરિયન વર્ગીસ જેમણે અમૂલ ડેરી દ્વારા શ્વેત ક્રાંતિની શરૂઆત કરી.

તમામની પાસે રાજનેતાઓનું સમર્થન હતું જે તેમની ક્ષમતાઓમાં દૃઢ વિશ્વાસ રાખતા હતા.

શ્રીધરન આ બે નિષ્ણાતોથી કેટલાંક અંશે અલગ છે. શ્રીધરન પોતાની સાથે રેલવેના અધિકારીઓ અને સાથે-સાથે આઈએએસ અધિકારીઓને પણ રાખતા હતા. સંયોગવશ એક વખતે ભાજપ અને તેના મોટા નેતાઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.

શ્રીધરન આ મામલે સ્પષ્ટતા કરતા કહે છે, “ના, મેં એમને ક્યારેય એવું નથી કહ્યું કે તમે મ... બાકીનો લેખ લખો:

વાજવામાં આવ્યા હતા.

આ 60ના દાયકાની વાત હતી. આગામી દાયકામાં ભારતની પહેલી મેટ્રો યોજના અને તેને જમીની સ્તર પર ઊતારવાનું લક્ષ્ય તેમની સામે હતું.

90ના દાયકાના અંતમાં ભાજપના મુખ્ય મંત્રી સાહિબ સિંહ વર્માએ તેમને દિલ્હી મેટ્રોની પરિયોજના માટે સિલેક્ટ કર્યા. આ યોજનાને કૉંગ્રેસના મુખ્ય મંત્રીએ આગળ વધારી અને શ્રીધરનને વિપક્ષના નેતા મદન લાલ ખુરાનાના હુમલાથી બચાવ્યા.

દિલ્હી મેટ્રોના પહેલા તબક્કામાં તેમને ઘણા વિદેશી સલાહકારોનો સાથ મળ્યો કારણ કે તે સમયે આ ક્ષેત્રમાં નિષ્ણાત ભારતમાં કોઈ ન હતું.

કેટલાંક વિદેશી સલાહકારોએ શ્રીધરનને ‘સખત કર્મચારી’ કહ્યા હતા અને એક વ્યક્તિ તેમને ટીવી શો પર સકારાત્મક રીતે ‘ગૉડફાધર’ પણ કહ્યા હતા.

પત્રકાર શેખર ગુપ્તાને એક વખત આપેલા ટીવી ઇન્ટરવ્યૂમાં શ્રીધરને કહ્યું હતું કે તેમનો પગાર એક સમય કોઈ કર્મચારીને આપવામાં આવતા પગાર બરાબર હતો, જે 38 હજાર રૂપિયા હતો.

તેમણે કહ્યું હતું, “જો હું કોઈ ખાનગી કંપનીમાં કામ કરતો હોત તો આનાથી 50થી 60 ગણી કમાતો પરંતુ આ તમામ ફરિયાદ નથી કરી રહ્યો.”

મેટ્રોના પહેલા તબક્કા પછી શ્રીધરન મેટ્રો સ્ટેશન જતા હતા અને તેની સીડીઓને અડ્યા પછી કર્મચારીઓને કહેતા હતા કે ગત રાત્રે આ સાફ નથી થઈ.

પરંતુ આનાથી મોટી અચંબાની વાત દિલ્હી અને બહારના રાજ્યોના લોકોને એ લાગતી જ્યારે મેટ્રોની દિવાલ પર પાનની એક પિચકારી પણ મારેલી જોવા નહોતી મળતી.

આજ કારણોને કારણે જુલાઈ 2009માં જ્યારે બની રહેલો મેટ્રોનો પુલ તૂટી પડ્યો તો પછી લોકોએ તેમનું રાજીનામું નહોતું માંગ્યું.

ભાજપમાં સામેલ થવાથી શું મળશે

ભાજપના એક કાર્યકર્તાએ નામ ન આપવાની શરતે બીબીસીને કહ્યું, “આકરા શબ્દમાં કહું તો આટલા દાયકાઓ સુધી પોતાની અલગ છબિ બનાવ્યા પછી શ્રીધરને રાજકારણમાં સામેલ થવું જોઈતું ન હતું. તેમના અનુભવને જોઈએ તો તેમને રાજ્યસભામાં જવું જોઈએ અને દેશના મૂળ માળખાંની યોજનાઓ માટે તેમને કેન્દ્રીય મંત્રી બનાવવામાં આવવા જોઈએ.”

આ ટિપ્પણી પર એક વરિષ્ઠ નેતાએ નામ ન છાપવાની શરત પર કહ્યું, “હવે જો આ ટિપ્પણી પર અમે શું બોલી શકીએ છીએ. આ તો વડા પ્રધાનનો વિશેષાધિકાર છે. જો તે વિધાનસભાની ચૂંટણી લડવા ઇચ્છે તો આ સારું રહેશે.”

રાજકીય વિશ્લેષક અને એશિયાનેટ નેટવર્કના એડિટર ઇન ચીફ એમજી રાધાકૃષ્ણન કહે છે, “ભાજપ માટે શ્રીધરન એક સારો ચહેરો છે. એક ઇમાનદાર વ્યક્તિ તરીકે તેમનામાં એક આકર્ષણ છે અને તે દેખાડી ચૂક્યા છે કે લોકોને કાંઈક આપી પણ શકે છે. હવે...


...ાં આવ્યા હતા તેમના નિવાસ્થાન, કાર્યાલય અને તેમની માલિકીના આ રિસોર્ટ પર કેન્દ્રીય તપાસકર્તા એજેસીઝ દ્વારા દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા.

એટલું જ નહીં, કૉંગ્રેસના સાથી પક્ષ એનસીપીના બે ધારાસભ્યોએ કથિત દબાણને લીધે ભાજપને મતદાન કર્યું હતું. તદુપરાંત અમિત શાહના લોકો કર્ણાટકમાં રહેલા એક કોંગ્રેસી ધારાસભ્ય ને તોડવામાં પણ સફળ થયા હતા. પરંતુ જનતા દળ યુનાઇટેડના એક ધારાસભ્યએ અહેમદ પટેલને મત આપીને તેમની હારને જીતમાં બદલી કાઢી હતી. પરંતુ આ દાખલો ઉદાહરણરૂપ છે અને એ બતાવે છે કે અમિત શાહ કયા સ્વરૂપમાં અને કઈ હદે જઈ... બાકીનો લેખ લખો:

જોડાયા હતા. 1995માં મોદીએ તે સમયના પક્ષના વરિષ્ઠ નેતા અને ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી કેશુભાઈ પટેલને ભલામણ કરી શાહને ગુજરાત સ્ટેટ ફાઇનાન્સિયલ કોર્પેરેશનના ચેરમેન તરીકે નિયુક્ત કરવા મનાવ્યા હતા.

જે સમયે ભારતીય જનતા પાર્ટી હાઈ કમાન્ડ અને શંકરસિંહ વાઘેલા વચ્ચે થયેલા સમાધાન રૂપે નરેન્દ્ર મોદીને ગુજરાત બહાર મોકલવામાં આવ્યા હતા. એ સમયે નરેન્દ્ર મોદીને શાહનું આ પદ ગુજરાત પર નજર રાખવામાં મદદરૂપ થયું હતું.

અમિત શાહના સુવર્ણ કાળની શરૂઆત

જ્યારે 2001 માં મોદીને ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી બનાવવામાં આવ્યા ત્યારે શાહનો સુવર્ણકાળ શરૂ થયો. ખાસ કરીને 2002માં ગોધરા ટ્રેન હત્યાકાંડ, ત્યારબાદ ભડકેલી સાંપ્રદાયિક હિંસા પછી યોજાયેલી વિધાનસભાની ચૂંટણીઓમાં જ્યારે ભારતીય જનતા પાર્ટીની ધમાકેદાર જીત થઇ, ત્યારબાદ શાહનો સુવર્ણકાળ શરૂ થયો હતો.

૨૦૦૨ની ભારતીય જનતા પાર્ટીની જીત બાદ જ્યારે મોદી સરકારની રચના થઈ ત્યારે શાહને ૧૦ જેટલા પોર્ટફોલિયો સોંપવામાં આવ્યા હતા. જેમાં હોમ, લો એન્ડ જસ્ટિસ, જેલ, બોર્ડર સિક્યુરિટી, હાઉસિંગ અને સંસદીય બાબતોનો સમાવેશ થાય છે. શાહે તરત જ ભારતીય જનતા પક્ષને વિશાળ સહકારી ક્ષેત્રે અને રાજ્યની રમત-ગમત સંસ્થાઓ સુધી પહોંચાડ્યો. આ ક્ષેત્રે થતી તમામ સંસ્થાકીય ચૂંટણીઓ એક પછી એક જીતતા રહ્યા. પોતે પણ જંગી માર્જિનથી ચૂંટણીઓ જીતતા રહ્યા.

તેમણે કોંગ્રેસ નેતા નરહરિ અમીનના ઇજારા સમાન ગુજરાત ક્રિકેટ એસોસિયેશન પર નિયંત્રણ મેળવ્યું અને મોદીને આ સંસ્થાના પ્રમુખ તરીકે પસંદ કરાવ્યા. 2012ની ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણી પહેલાં, તેમણે નરહરિ અમીનને ભારતીય જનતા પાર્ટીમાં સમાવી લીધા.

શાહની ભારતીય જનતા પાર્ટી અને નરેન્દ્ર મોદી માટેની રાજકીય વિસ્તરણ યોજના માત્ર સહકારી બૅંકો સુધી જ સીમિત ન હતી. પરંતુ તેમણે જિલ્લાઓની દૂધ ડેરીઓને પણ પક્ષની નજીક લાવવામાં સિંહફાળો નોંધાવ્યો હતો. શાહની આવી જડબેસલાક રાજકીય રણનીતિને કારણે  ભાજપ (વાસ્તવમાં મોદી)ને શાહ એવા વિસ્તારો સુધી લઈ જઈ શક્યા જ્યાં ગુજરાતના એક તૃતીયાંશ મતદારો વસે છે.

શાહની અત્યંત નજીકના પક્ષના એક નેતા, જે તેમનું નામ આપવા માંગતા નથી તે સમજાવે છે કે, "શાહ ખૂબજ ઊંડાણપૂર્વક કામ કરે છે, જ્યાં તેમને ઘુસવાનું હોય ત્યાં તેઓ પૂરો અભ્યાસ કરે છે. કોઈ એક તિરાડ શોધે છે અને પછી હથોડાની જેમ વાર કરીને એ દરારને પહોળી કરે છે, અને આ રીતે તેઓ વિરોધીઓને પછાડી દે છે અથવા તો તેમને તરફેણમાં કરી લ્યે છે."

શાહની રાજકીય સફળતા જે...


...ાં એક બેઠક પર પાંચ ટકા મતદાન થયું હતું, જ્યારે બીજી બેઠકની ચૂંટણી થઈ શકી ન હતી."

શું આ યુતિ નિષ્ફળ જવા થવા માટે રચાઈ હતી કે ખરેખર કંઈક સારું થઈ શકે તેમ હતું?

અનુરાધા કહે છે, "ભાજપ-પીડીપીની યુતિથી કાશ્મીરમાં પરિસ્થિતિ બદલાશે એ ગેરસમજ હતી.

"બે અલગ પ્રકારના પક્ષોની યુતિ રચાઈ ત્યારે લાગ્યું હતું કે આ ખોટું થયું છે. એકમતી ન હતી. રાજ્ય વિભાજનકારક વ્યૂહરચના અનુસાર ચાલતું હતું.

"બન્ને પક્ષોએ હિસ્સો વહેંચી લીધો હતો. એક રીતે પીડીપી કાશ્મીરનું ધ્યાન રાખતી હતી, જ્યારે ભાજપ પાસે જમ્મુ હતું.

"વહીવટના નામ... બાકીનો લેખ લખો:

ાજ હતા. તેનો પુરાવો એ છે કે આ વખતે સૌથી વધુ વિરોધ પ્રદર્શન પીડીપીનો ગઢ ગણાતા દક્ષિણ કાશ્મીરમાં જ થઈ રહ્યું છે.

નેશનલ કોન્ફરન્સ આ પરિસ્થિતિનો ફાયદો લઈ શકશે કે કેમ, એવા સવાલના જવાબમાં તેઓ કહે છે, "કાશ્મીરમાં મતદાનની ટકાવારીની હાલત શું છે એ આપણે બધા જાણીએ છીએ.

"જે લોકો ચૂંટણીના રાજકારણમાં હિસ્સેદાર છે તેઓ પીડીપીથી નારાજ હોય તો તેનો થોડો લાભ નેશનલ કોન્ફરન્સને થઈ શકે એ દેખીતું છે."

જે થવાનું હતું એ થઈ ગયું, હવે આગળ શું થશે, એવા સવાલના જવાબમાં અલ્તાફ હુસૈન કહે છે, "ચૂંટણી થશે, પણ કાશ્મીરમાં શાંતિપૂર્ણ ચૂંટણી કરાવવી અને લોકોને મતદાન કેન્દ્રો સુધી લાવવાનું કામ મોટો પડકાર બની રહેશે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ાં એટલે કે ખાંસી કે છીંકના છાંટામાં હોય ત્યારે જ બીજાને લાગે છે.

અત્યારે એવું સમજવામાં આવે છે કે મોટા ભાગના કેસમાં છાંટા હવામાં વિખેરાઈ જાય છે અથવા વ્યક્તિમાંથી નીકળ્યા પછી નજીકમાં જમીન પર પડી જાય છે.

નવું સંશોધન શું કહે છે?

કૅમ્બ્રિજની મેસેચૂસેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેક્નોલૉજી (એમઆઈટી)ના સંશોધકોએ હાઇસ્પીડ કૅમેરા તથા બીજા સેન્સર્સનો ઉપયોગ કરીને એ જાણવાની કોશિશ કરી હતી કે કોઈ ખાંસી કે છીંક ખાય ત્યારે શું થાય છે.

સંશોધકોએ જોયું કે જોરથી બહાર છાંટા ઊડે તે પછી તેનાથી તેજ ગતિ ધરાવતા નાનકડા વાદળ જેવુ... બાકીનો લેખ લખો:

કાય."

WHOના સલાહકારો શું વિચારી રહ્યા છે?

પ્રોફેસર હેયમૅનના જણાવ્યા અનુસાર એમઆઈટી તથા અન્ય ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ દ્વારા થયેલા અભ્યાસોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે, કેમ કે તેમાં એવું જણાવાઇ રહ્યું છે કે ધારણા કરતાં ખાંસી અને છીંકથી વધુ દૂર સુધી છાંટા જઈ શકે છે.

તેમણે કહ્યું કે જો પુરાવા આ બાબતને સાબિત કરશે તો પછી "અંતર રાખવા જેટલું જ અથવા તો તેનાથી વધારે સલામત એ રહેશે કે માસ્ક પહેરવામાં આવે."

જોકે તેઓ ચેતવણી આપે છે કે માસ્કને યોગ્ય રીતે પહેરવો પડે. નાક ફરતે સીલ હોવું જોઈએ. જો માસ્ક ભીનો થઈ જાય તો પાર્ટિકલ્સ તેમાંથી પસાર થઈ શકે છે એમ પ્રોફેસર હેયમેન જણાવે છે.

માસ્કને યોગ્ય રીતે દૂર કરવો જોઈએ જેથી તેના કારણે હાથને ચેપ ના લાગે.

તેમણે ઉમેર્યું કે સતત માસ્ક પહેરી રાખવો પણ જરૂરી બને.

"માસ્ક પહેર્યો હોય અને પછી તેને કોઈક કારણસર દૂર કરવામાં આવે તે યોગ્ય નથી. સિગારેટ પીવા કે જમવા માટે હઠાવી દેવામાં આવે તેનો અર્થ નથી. સતત માસ્ક પહેરી રાખવો પડે," એમ તેઓ કહે છે.

ચેપના જોખમની બાબતમાં તૈયાર કરવામાં આવેલી, સ્ટ્રેટેજિક એન્ડ ટેકનિકલ ઍડવાઇઝરી ગ્રૂપના નામે તૈયાર કરવામાં આવેલી આ પેનલની આગામી વર્ચ્યુઅલ મિટિંગ થોડા દિવસોમાં યોજાવાની છે.

પબ્લિક હેલ્થ ઇંગ્લૅન્ડના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું કે ક્લિનિકલ સેટિંગ સિવાય અન્ય જગ્યાએ માસ્ક પહેરવાનો બહુ ફાયદો નથી.

"ફેસમાસ્ક યોગ્ય રીતે પહેરવો પડે, વારંવાર બદલવો પડે, યોગ્ય રીતે તેને દૂર કરવો પડે અને સલામત રીતે તેનો નિકાલ કરવો પડે. આ ઉપરાંત તેને સ્વચ્છતાના અન્ય નિયમો સાથે વાપરવો પડે તો જ અસરકારક થાય.

"સંશોધન જણાવે છે કે લાંબો સમય માસ્ક પહેર્યા પછી આ બીજી બધી બાબતોમાં થોડી ઢીલ આવી જતી હોય છે."

શું માસ્ક પહેરવા વિશે દેશોમાં સલાહમાં ફેરફાર નથી થઈ રહ્યો?

લાંબા સમયથી એશિયામાં લોકપ્રિય રહેલા માસ્ક હવે અમેરિકાની સેન્ટર ફૉર ડિસીઝ કન્ટ્રોલ પર જાહેર જનતાના ઉપયોગ માટે વિચારવા લાગી છે.

ઑસ્ટ્રિયામાં પણ લોકો તેને પહેરવા લાગ્યા છે અને પોલીસ સાથે જેમણે પણ કામ પાર પાડવાનું હોય તેમણે પહેરવો જ પડે છે. સુપરમાર્કેટ્સમાં પણ આગ્રહ રાખવામાં આવે છે કે ગ્રાહકો માસ્ક પહેરે.

યુરોપમાં સામાન્ય રીતે માસ્ક પહેરેલા લોકો જોવા મળતા નહોતા, પણ હવે વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાની સલાહને કારણે કદાચ વધુ લોકો માસ્ક સાથે ફરતા જોવા મળશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ાં ક્યાં કઈ નસ હશે, સ્નાયુ કેવા હશે, ચરબીનું થર કેવું હશે અને ઑપરેશન કરતી વખતે કઈ નસ કાપવાથી લોહી નીકળશે, શરીરના કયા ભાગમાં કયા પ્રકારની ગાંઠ હશે અને એને કઈ રીતે દૂર કરી શકાય એવી તમામ બાબતોનો ઍનૅટૉમીમાં સમાવેશ થાય છે."

"આ ગાંઠ સ્નાયુની છે કે નસની એ આયુર્વેદમાં નક્કી ન કરી શકાય, એટલે આયુર્વેદમાં ઑપરેશન કરવું અઘરું છે."

જોકે આયુર્વેદના ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા તજજ્ઞોનો મત આ બાબતે જુદો છે.

બીબીસી ગુજરાતી સાથેની વાતચીતમાં ગુજરાતના આયુર્વેદિક ઍસોસિયેશનના સેક્રેટરી ડૉ. હસમુખ સોની કહે છે કે "2007 પછી ... બાકીનો લેખ લખો:

વાઇરસ માટે કોઈ આયુર્વેદિક દવાને મંજૂરી આપવામાં આવી નથી.

અમદાવાદમાં પ્રેક્ટિસ કરતાં ડૉ. મોના દેસાઈ કહે છે, "ઍલૉપથી સારવારથી ઇઝરાયલ જેવા દેશ કોરોનાથી મુક્ત થઈ ગયા છે અને અમેરિકા, યુકેમાં પરિસ્થિતિ ઘણી સુધરી છે."

"WHO (વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન) અને ICMR (ઇન્ડિયન મેડિકલ કાઉન્સિલ ઑફ મેડિકલ રિસર્ચ (આઈસીએમઆર) દ્વારા કોઈ પણ આયુર્વેદિક દવાને પરવાનગી આપવામાં આવી નથી. આયુર્વેદિક દવાઓ વિશે તો ડૉક્ટરોને માહિતી પણ નથી ત્યારે સારવારમાં તેની અસરકારકતા વિશે કઈ રીતે વિશ્વસાર રાખી શકાય."

જોકે પ્રોફેસર અનુપ ઠાકર જુદો મત ધરાવે છે. તેમને લાગે છે કે આયુર્વેદિક દવાથી કોરોના દરદીને લાભ થઈ શકે છે. હાલમાં યુનિવર્સિટી દ્વારા આયુર્વેદિક દવાની ટ્રાયલ કરવામાં આવી રહી છે.

તેઓ કહે છે કે "અમે આયુ-64ની ટ્રાયલ કરી રહ્યા છીએ અને અત્યાર સુધીની ટ્રાયલમાં પુરવાર થયું છે કે તે અસરકારક છે. દરદીમાં કોરોનાની અસરમાં ઘટાડો લાવે છે અને દવા લીધા બાદ દરદી સાત દિવસમાં કોરોના નૅગેટિવ થઈ જાય છે. આ દવા સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફૉર આયુર્વેદીક રીસર્ચ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે."

આયુર્વેદિક સારવારના ફાયદા અને ગેરફાયદા

આયુર્વેદિક તબીબો દાવો કરે છે કે આ ચિકિત્સાપદ્ધતિમાં દરદીને કોઈ આડઅસર થતી નથી

આયુર્વેદિક સારવારથી સૌથી મોટો લાભ એ થાય છે કે તે રોગના મૂળ સુધી જાય છે અને જો દરદીને બીજી કોઈ બીમારી હોય તો તેને ધ્યાનમાં રાખીને સારવાર કરે છે.

આ ઉપરાંત જે દવાઓ બને છે તે કુદરતી પદાર્થોમાંથી બને છે અને તેમાં કોઈ પણ પ્રકારના કૅમિકલનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી.

આયુર્વેદિક તબીબો દાવો કરે છે કે આ ચિકિત્સાપદ્ધતિમાં દરદીને કોઈ આડઅસર થતી નથી અને તેના દ્વારા વિવિધ બીમારીની સારવાર શક્ય છે.

ભારતમાં પૂરતા પ્રમાણમાં આર્યુવેદિક ડૉક્ટર નથી, બીજી સૌથી મોટી મુશ્કેલી છે કે આયુર્વેદિક પદ્ધતિથી સારવાર કરવામાં બહુ લાંબો સમય જોઈએ છે.

ડૉ. કિરીટ ગઢવી કહે છે કે "ઍપેન્ડિક્સ અથવા હર્નિયા જેવી બીમારીઓમાં ઑપરેશન સિવાય કોઈ સારવાર નથી. આ પ્રકારની સારવાર માત્ર ઍલૉપથીમાં શક્ય છે. આયુર્વેદિક પધ્ધતિમાં ઇમરજન્સી સારવાર જેવી સુવિધા મળતી નથી."

આયુર્વેદિક ચિકિત્સામાં સંશોધનનો પણ અભાવ છે અને હાલમાં જે આયુર્વેદિક દવાઓ બજારમાં મળી રહી છે, તેમાંથી કેટલીક દવાઓથી દરદીને શું લાભ થશે તે જાણવા માટે કોઈ સંશોધન અથવા પુરાવા પ્રાપ્ય નથી.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ાં ગધેડાંની નસલો અંગે પ્રથમ વખત કામ થયું છે.

તેઓ કહે છે, "ભારતમાં ગધેડાંની માત્ર સ્પીતિ નસલની માન્યતા હતી હવે ગુજરાતમાં જામનગર અને દ્વારકાની હાલારી નસલના ગધેડાંને માન્યતા આપવામાં આવી છે."

"આ ગધેડાં સામાન્ય ગધેડાં કરતાં થોડાં ઊંચા, ઘોડાથી થોડાં નીચાં હોય અને સફેદ હોય છે. અત્યાર સુધી ભારતમાં રસ્તા પર રખડતાં ગધેડા તરીકે ઓળખ હતી પરંતુ હવે બંને નસલોને ઓળખ મળી ગઈ છે જે સારી વાત છે."

પ્રોફેસર રાંક કહે છે કે ગધેડાનું ધ્યાન ન રાખવું અને તેને મનફાવે તેમ કામ કરાવવાથી દૂધ મળતું નથી.

તેઓ કહે છે કે એક ગ... બાકીનો લેખ લખો:

ી કરનારા લોકો માટે કંઈક સારું કરવા માગે છે.

જે બાદ તેમણે મહારાષ્ટ્રના કોલ્હાપુરમાં એવા મજૂરો અને ખેડૂતોને ભેગા કર્યા જેમની પાસે ગધેડાં હતાં.

તેમણે ગધેડીનું દૂધ લોકો સુધી પહોંચાડવા માટે એક મૉડલ તૈયાર કર્યું પરંતુ એ સમયે તે નિષ્ફળ ગયું.

જોકે, પૂજાએ હાર ના માની અને પોતાના સાથીઓ સાથે 'ઑર્ગેનિકો' નામે એક સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કર્યું. જે ગધેડીના દૂધમાંથી સ્કિન કેર ઉત્પાદનો બનાવીને વેંચે છે.

પૂજા કહે છે, "દિલ્હીમાં સ્ટાર્ટઅપની શરૂઆત 2018માં થઈ હતી. અમે ગાઝિયાબાદ અને તેની આસપાસના એવા મજૂરોને ભેગા કર્યા જેઓ ગધેડાં રાખતાં હતાં."

"તેઓ તેના દ્વારા દિવસના 300 રૂપિયા જેટલું કમાતા હતા પરંતુ અમે તેમને દૂધ વેંચવા માટે રાજી કર્યા. શરૂઆતમાં તેમના ઘરની મહિલાઓએ તેનો વિરોધ કર્યો."

"તેમને લાગતું હતું કે અમે કોઈ જાદુ-ટોણા માટે આ લઈ રહ્યા છીએ અને તેમની ગધેડી મરી જશે પરંતુ આખરે તેઓ દૂધ આપવા લાગ્યા."

પૂજા કહે છે કે તેઓ 2,000થી 3,000 રૂપિયે પ્રતિ લિટરના ભાવે દૂધ ખરીદે છે. હાલ તો 7,000 રૂપિયા પ્રતિ લિટર દૂધ ક્યાંય વેંચાઈ રહ્યું નથી કારણ કે આનું દૂધ કોઈ ફાર્મ દ્વારા વેંચાતું નથી.

ગધેડીના દૂધનાં સાબુ, ક્રીમ વગેરે તમને ઍમેઝોન અને ફ્લિપકાર્ટ પર મળી જશે પરંતુ તેનો ભાવ સાંભળીને કદાચ તમે આશ્ચર્યમાં મુકાઈ જશો.

પૂજા જણાવે છે કે તેમના 100 ગ્રામ સાબુનો ભાવ 500 રૂપિયા જેટલો હોય છે અને ખરીદનારો એક ખાસ વર્ગ છે.

ભારતમાં ગધેડાંની સ્થિતિ

ગધેડીના દૂધનો ભાવ જ્યારે હજાર રૂપિયે લિટરથી વધારે છે ત્યારે ગધેડાની સંખ્યા ઘટીને એક લાખ સુધી આવી ગઈ છે.

ગધેડાંની સંખ્યામાં 2012ની સરખામણીએ 61 ટકા જેટલો ઘટાડો નોંધાયો છે. 2012માં પશુઓની ગણતરીમાં જ્યાં ગધેડાની સંખ્યા 3.2 લાખ હતી ત્યાં 2019ની ગણતરીમાં તે 1.2 લાખ થઈ ગઈ છે.

ગધેડાંની ઓછી થતી સંખ્યા સાથે સાથે દૂધની માંગ વધી તો તેની કિંમત ખૂબ ઉપર જશે પરંતુ હાલ તો બીબીસીના ફૅક્ટ-ચેકમાં જાણવા મળ્યું છે કે ગધેડીના દૂધનો ભાવ હાલ 7,000 સુધી નથી પહોંચ્યો.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ાં ગાંધીજીએ એમ પણ કહ્યું હતું કે 'વર્ણધર્મની રચનાને માટે આશ્રમધર્મનો પાયો જોઈએ. (આશ્રમધર્મ એટલે જીવનને કર્તવ્યો પ્રમાણે ચાર ભાગમાં વહેંચતી વ્યવસ્થા) એ વિના આખી ઇમારત કાચી જ રહે. વર્ણાશ્રમધર્મમાં સંતોષ રહેલો છે, પોતપોતાના ધર્મકર્મને વિશે સમાધાન રહેલું છે.' (ગાંધીજીનો અક્ષરદેહ, ખંડ ૫૩, પૃ.૫૬૧)

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ગૂંચવાડા અને જવાબ

ગાંધીજીના મનોરાજ્યમાં વર્ણધર્મ વિશે ગમે તેટલી સ્પષ્ટતા હોય, પણ વર્ણધર્મ અને ઊંચનીચના ભેદભાવને એક જ ગણનારા લોકોનું શું?

તેમને એવું સૂચવાયું કે વર્તમાન વર્ણવ્યવસ્થ... બાકીનો લેખ લખો:

મંત્રીને તેમણે લખ્યું હતું, 'વર્ણાશ્રમની મૂળ કલ્પનામાં ઊંચનીચનો ભાવ નથી અને કર્તવ્યના આ શુદ્ધ વિભાજનનું પરિણામ કદી અસ્પૃશ્યતા હોઈ ન શકે...'

'વર્ણાશ્રમધર્મ અને અસ્પૃશ્યતાને પોતપોતાના ગુણદોષ અનુસાર જીવવાની કે મરવાની તક આપવી જોઈએ.'

'બંનેને ભેળવી દેવાથી ગુંચવાડો થશે અને જે અસ્પૃશ્યતાને બધા સુધારકો અને ઘણા સનાતનીઓ પણ, દૂર કરવા ઇચ્છે છે, તેને દૂર કરવાની મુશ્કેલીમાં ઉમેરો થશે.'

'તેથી જ્ઞાતિપ્રથા તોડવામાં માનનારા લોકોએ ધીરજ રાખવી જોઈએ અને અસ્પૃશ્યતા જે સર્વસામાન્ય અને સૌએ સ્વીકારેલું અનિષ્ટ છે તેની સામે ચાલતી લડતમાં જોડાઈ જવું જોઈએ.'(ગાંધીજીનો અક્ષરદેહ ખંડ ૫૩, પૃ.૫૦૯)

વિચારોમાં ફેરફાર

પોતાના બીજા વિચારોની જેમ વર્ણાશ્રમ વિશેના વિચારો પણ 'પહેલાં હતા તેવા જ અત્યારે છે, એમ કહેવું સાચું નથી' એમ કહીને તેમણે ૧૯૪૫માં 'વર્ણવ્યવસ્થા' પુસ્તકની પ્રસ્તાવનામાં લખ્યું હતું,

'મેં કહ્યું હતું કે વર્ણો અને આશ્રમો હિંદુ ધર્મની જગતને ભેટ છે. હું એ વિચારને હજુ વળગી રહું છું. પણ આજે મારા ખ્યાલ પ્રમાણેના વર્ણો કે આશ્રમો અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી.'

'તે આપણા ધર્મનો હિસ્સો હોવા જોઈએ. તેને બદલે એવું કહી શકાય કે અત્યારે આશ્રમો સદંતર અદૃશ્ય થયા છે અને વર્ણો વિશેષાધિકારોના સ્વરૂપે જોવા મળે છે...'

'શુદ્રો નીચા ગણાય છે અને અતિશુદ્રો તો નીચામાં પણ છેક નીચા. આ ધર્મ નથી, પણ ધર્મનો લોપ છે.' (કલેક્ટેડ વર્કસ ઑફ ગાંધી, ખંડ ૮૦, પૃ.૨૨૨)

જીવનના છેલ્લા તબક્કામાં, ૧૯૪૬માં થયેલી એક ચર્ચામાં ગાંધીજીના વિચાર ઓર આગળ વધ્યા.

હરિજન સેવક સંઘના સભ્યો સાથેની વાતચીત દરમિયાન તેમને પૂછવામાં આવ્યું, 'શ્રી શ્યામલાલ સાથેના તમારા તાજેતરના પત્રવ્યવહારમાં તમે કહ્યું છે કે અસ્પૃશ્યતાને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવી હોય, તો જ્ઞાતિ જડમૂળથી જવી જોઈએ. (Caste ought to go root and branch if untouchability is to be completely eradicated).'

'તો તમે તમારા અસ્પૃશ્યતાનિવારણના કામને જ્ઞાતિપ્રથા સામેની વ્યાપક ઝુંબેશનો હિસ્સો કેમ નથી બનાવતા? મૂળ નાબૂદ થશે તો ડાળીઓ આપોઆપ નષ્ટ થશે.'

તેનો જવાબ આપતાં ગાંધીજીએ કહ્યું, 'હું ચોક્કસ વિચારો ધરાવતો હોઉં તે એક વાત છે અને મારા વિચાર સંપૂર્ણપણે વ્યાપક જનસમુદાયને સ્વીકાર્ય બનાવવા તે સાવ બીજી વાત છે.'

'મને લાગે છે કે મારું મન સતત વિકસી રહ્યું છે અને આગળ વધી રહ્યું છે. બધા તેની સાથે તાલ ન પણ મિલાવી શકે. એટલે મારે ભારે ધીરજ રાખવી ઘટે અને ધીમે ધીમે ઉતાવળ...


...ાં ચાલી રહેલી સૈયદ મુશ્તાક અલી ટી-20 ટૂર્નામેન્ટ જોવા પહોંચ્યા હતા અને એમની નજર જસપ્રીત બુમરાહ પર ઠરી ગઈ.

એમણે બુમરાહનો કોન્ટ્રાક્ટ મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ સાથે કરાવ્યો અને જોતજોતાંમાં બુમરાહ એ ડ્રેસિંગ રુમમાં પહોંચ્યા, જયાં સચિન તેંડુલકર જેવા દિગ્ગજ અને લસિથ મલિંગા જેવા શાનદાર ખેલાડીઓ હતા.

સિતારાઓની સોબતની બુમરાહ પર અસર

આ સિતારાઓની સોબત કેવો કમાલ કરી શકે છે એનો અનુભવ બુમરાહને પહેલી મેચમાં જ થઈ ગયો.

બુમરાહને રૉયલ ચેલેન્જર્સ બેંગલુરુની સામે આઇપીએલ મેચમાં ઉતારવામાં આવ્યા.

શરૂઆતના ત્રણ બૉલ બાઉન્ડ્ર... બાકીનો લેખ લખો:

ેની વન-ડે શ્રેણીમાં સમાવવામાં આવ્યા.

જોતજોતામાં તેઓ ભારતીય ક્રિકેટ ટીમના સૌથી ઝડપી બૉલર તરીકે સ્થાપિત થયા.

યથાવત્ રહેશે જાદુ?

એક સવાલ ઉભો હતો કે શું ટેસ્ટ મેચમાં બુમરાહનો આવો જાદુ યથાવત્ રહેશે?

આ સવાલનો જવાબ ભારતીય ક્રિકેટને 2018માં મળ્યો.

જાન્યુઆરીમાં ટેસ્ટ મેચમાં ડૅબ્યૂ કરનારા બુમરાહ પોતાની બૉલિંગ થકી સતત ટીમ ઇન્ડિયા માટે ભરોસાપાત્ર સાબિત થયા.

મૅલબર્ન ટેસ્ટની પ્રથમ ઇનિંગ સુધી ગણીએ તો બુમરાહ ફકત નવ મેચમાં 45 વિકેટ ખેરવી ચૂક્યા છે.

આ કોઇપણ ભારતીય બોલર્સ માટે એક રૅકર્ડ છે. આનાથી પહેલાં પોતાના ડૅબ્યૂ વર્ષમાં દિલીપ દોશીએ સૌથી વધારે 40 વિકેટ ઝડપી હતી.

જોકે, દુનિયાભરના બૉલર્સની સરખામણીએ હજી બુમરાહ ચોથા સ્થાને છે.

1981માં ડૅબ્યૂ કરનારા ઑસ્ટ્રેલિયન બૉલર ટૈરી ઍલ્ડરમૈને 54 વિકેટ ઝડપી હતી.

ત્યારબાદ 1988માં ડૅબ્યૂ કરનારા કર્ટની ઍમ્બ્રોજે 49 વિકેટ ઝડપી હતી અને 2010માં ડૅબ્યૂ કરનારા ઇંગ્લૅન્ડના સ્ટીવન ફિને 46 વિકેટ ઝડપી હતી.

(હાલ ચાલુ ઑસ્ટ્રેલિયાની બીજી ઇનિંગમાં બુમરાહે બે વિકેટ ઝડપતાં આ રૅકર્ડ તોડી દીધો છે.)

મૅલબર્ન ટેસ્ટની પ્રથમ ઇનિંગમાં 6 વિકેટ ઝડપનારા બુમરાહે અન્ય એક સિદ્ધિ પણ મેળવી છે, જે અગાઉ ભારતના તો શું પણ કોઈ એશિયન બૉલર્સ મેળવી નથી શક્યા.

એક જ કેલેન્ડર વર્ષમાં બુમરાહે ઑસ્ટ્રેલિયા, ઇંગ્લૅન્ડ અને દક્ષિણ આફ્રિકામાં એક દાવમાં પાંચ વિકેટ ઝડપવાની સિદ્ધી મેળવી છે.

2018માં જોહાનિસબર્ગમાં 54 રનમાં પાંચ વિકેટ બાદ ટ્રેંટ બ્રિજમાં 85 રનમાં પાંચ વિકેટ અને હવે મૅલબર્નમાં 33 રનમાં છ વિકેટ.

બુમરાહે ભારતીય ક્રિકેટને નવી ઊંચાઈ આપી છે.

તેઓ વર્તમાન સમયમાં સતત 140 કિલોમીટર પ્રતિકલાકની ઝડપે બૉલિંગ કરી શકે છે અને પોતાના વૈવિધ્યથી દુનિયાની કોઇપણ ટીમના બૅટ્સમૅનોના ક્રમને વેર-વિખેર કરી શકે છે.

એમણે સમયને પારખીને ફકત પોતાની ફિટનેસ બહેતર કરી છે એટલું જ નહીં, એમણે બૉલિંગમાં સ્વિંગર અને બાઉન્સર જેવા હથિયારોને પણ ધાર આપી છે.

એમને એ વાતનો અહેસાસ ચોક્કસ હશે કે ફકત અનોખી બૉલિંગ ઍકશનને આધારે તેમને આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં લાંબો સમય કામયાબી નહીં મેળવી શકે.

અંજામ સુધીની મજલ હજી લાંબી

મૅલબર્ન મેચમાં ત્રીજા દિવસની રમત પૂરી થયા બાદ બુમરાહે કહ્યું હતું:

"હું હજી સુધી ભારતમાં ટેસ્ટ નથી રમ્યો પણ દક્ષિણ આફ્રિકા, ઇંગ્લૅન્ડ અને ઑસ્ટ્રેલિયામાં રમ્યો છું, તો મને ઘણું શીખવા મળ્યું છે. શરુઆત સારી છે, જોઈએ આગળ શું થાય...


...ાં જણાવે છે,  "સૌથી પહેલા શિક્ષકોને આદિવાસી ભાષા શીખવા માટે આગ્રહ કરવામાં આવ્યો. તેમને બાળકો સાથે શક્ય હોય ત્યાં સુધી તેમની જ ભાષામાં વાત કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું અને એકબીજાની ભાષા માટે સન્માન કરવાની વાત વારેઘડીએ કહેવામાં આવી."

"એટલે કે બાળકને જ્યારે લાગે છે કે તેની ખુદની ભાષાનો આદર થઈ રહ્યો છે તો તે સહેલાઈથી બીજી ભાષાનો આદર કરવાની શરૂઆત કરી દે છે."

જોકે શિક્ષકોને આદિવાસી ભાષા શીખવાડવા માટે વડોદરાની ભાષા રિસર્ચ ઍન્ડ પબ્લિકેશન સંસ્થા દ્રારા આદિવાસી ભાષાની એક પિક્ટૉરિયલ ગ્લૉસરી બનાવવામાં આવી છે... બાકીનો લેખ લખો:

ાર્થિનીઓ આવી રીતે આસપાસની શાળાઓમાં પ્રવેશ મેળવીને આગળનો અભ્યાસ પૂરો કરે છે.

આ સ્ટોરીની શરૂઆતમાં જે બે વિદ્યાર્થીઓની વાત કરવામાં આવી છે, તે બન્ને માને છે કે જો તેઓ વસંતશાળામાં ન આવ્યાં હોત તો તેઓ પોતાનું ભણતર પૂરું ન કરી શક્યાં હોત.

આ વિશે વાત કરતા અમીષા નાઇકા બીબીસી ગુજરાતીને જણાવે છે કે તેમના પિતા માનસિક રીતે બીમાર છે અને માતા મજૂરી કરે છે. જેને પગલે તેમને અભ્યાસ છોડી દેવો પડ્યો હતો.

તેઓ કહે છે, "પણ જ્યારે મારી મમ્મીને ખબર પડી કે વસંતશાળામાં વગર પૈસે ભણવાનું મળે છે તો તેમણે મને અહીં દાખલ કરી દીધી હતી અને આજે હું નર્સિગનો કોર્સ પૂરો કરી શકી છું."

આવી જ રીતે કાન્તી ડુંગરીભીલ જણાવે છે કે તેઓ ક્યારેય શાળાએ ગયા જ નહોતા. "હું 11 વર્ષનો થયો ત્યારે વસંતશાળામાં આવ્યો હતો."

"મને મારી ડુંગરીભીલ ભાષા સિવાય બીજી કોઈ ભાષા આવડતી નહોતી, પરંતુ હવે હું ઇતિહાસ વિષય સાથે ગ્રૅજ્યુએટ થવાનો છું"

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ાં નજરબંધ છે. સોબોલ અને નવેલનીના ઘણા અન્ય સમર્થકોની કોવિડ-19 નિયમોનું કથિત ઉલ્લંઘન કરી રેલી કરવાના આરોપમાં ધરપકડ થઈ છે.

સોબોલ યૂટ્યૂબ ચૅનલ 'નવેલની લાઇવ'નું કામ સંભાળે છે, જેના પર કથિતપણે થયેલા આધિકારિક ભ્રષ્ટાચારને લાખો લોકો સામે રજૂ કરાયો હતો.

ઍક્ટિવિસ્ટ તરીકે તેમની કારકિર્દીમાં અત્યાર સુધી સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ વાત ઑગસ્ટ 2019માં ત્યારે બની જ્યારે તેમણે પોતાનો એક વીડિયો શૅર કર્યો હતો, જેમાં અધિકારી તેમને મૉસ્કો ચૂંટણી સમિતિની ઇમારતથી સોફા સહિત બહાર કરી રહ્યા હતા.

મૉસ્કો સિટી ઍસેમ્બલી ચૂંટણીમાં ક... બાકીનો લેખ લખો:

લા એક ઇન્ટરવ્યૂમાં તેમણે કોરોના વાઇરસની મહામારી દરમિયાન સરકાર દ્વારા લેવાયેલાં પગલાંની ઘણી ટીકા કરી હતી.

તેમણે પોતાના સહકર્મીઓ સાથે મળીને સોશિયલ મીડિયા દ્વારા ફંડ જમા કર્યું અને તેનાથી ચિકિત્સાકર્મીઓને તત્કાલ સુરક્ષાત્મક કિટ્સ પૂરી પાડી. તેમણે અપીલ કરી હતી કે કોવિડની તપાસ માટે સારી વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ.

તેમનાં માતા પણ આંખનાં ડૉક્ટર હતાં. અનાસ્તાસિયા પ્રમાણે તેમનાં માતાને બરખાસ્ત કરવાના હુકમે તેમને રાજકારણમાં આવવા માટે પ્રેરિત કર્યો.

નવેલનીની કાયદાકીય ટીમની મદદથી તેમનાં માતાને બરખાસ્ત કરવાનો આ હુકમ પાછો ખેંચવામાં આવ્યો.

તેમણે જણાવ્યું, "દેશની હાલની સ્વાસ્થ્ય વ્યવસ્થામાં હાલ શું ચાલી રહ્યું છે, એ જોયા બાદ રાજકીય ન બની શકવું મુશ્કેલ છે."

કાયરા યારમેયશ

31 વર્ષનાં કાયરા હાલ પોતાના ઘરમાં જ નજરબંધ છે. તેઓ વર્ષ 2014થી જ નવેલનીનાં પ્રવક્તા છે.

નવેલની જ્યારે પણ યાત્રા કરે છે ત્યારે કાયરા તેમના સાથે હાજર રહે છે. સાઇબેરિયામાં જ્યારે તેઓ ફ્લાઇટમાં પડી ગયા હતા ત્યારે પણ કાયરા તેમના સાથે હાજર હતાં.

કાયરાનો ઍકેડેમિક રેકૉર્ડ પણ ઘણો સારો છે.

પ્રતિભાશાળી બાળકોના એક ટીવી ટૅલેન્ટ શો જિત્યા બાદ તેમને પ્રતિષ્ઠિત મૉસ્કો ઇન્ટરનૅશનલ રિલૅશન ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં પ્રવેશ મળ્યો હતો. ત્યાં તેમણે પત્રકારત્વનો અભ્યાસ કર્યો.

કાયરાએ ભ્રષ્ટાચારવિરોધી પ્રદર્શનોમાં ભાગ લેવાના કારણે થયેલી ધરપકડ બાદ એક યુવા મહિલાના જેલના અનુભવો પર 'ઇનક્રેડિબલ ઇન્સિડેન્ટ્સ ઇન વીમેન્સ સેલ નંબર 3' નામથી એક નવલકથા લખી છે. તેઓ નવેલનીની યૂટ્યૂબ ચૅનલ પર ઘણા વીડિયો હોસ્ટ કરી ચૂક્યાં છે.

ઑલ્ગા મિખાઇલોવા

વ્યવસાયે વકીલ ઑલ્ગા ઘણા સમયથી અદાલતમાં નવેલનીનો બચાવ કરતાં આવ્યાં છે.

ઑલ્ગાએ જ વર્ષ 2017માં યુરોપિયાન માનવાધિકાર અદાલતમાં જીત હાંસલ કરી હતી જે બાદ રશિયાની અદાલતના એ નિર્ણયને અમાન્ય ઠેરવવામાં આવ્યો હતો જેમાં નવેલની અને તેમના ભાઈ ઓલેગને યોવ્સ રોચર કેસમાં દગાખોરી અને પૈસાની હેરફેરના આરોપમાં સજા સંભળાવવામાં આવી હતી.

આ સજાને માનવાધિકાર અદાલતે મનફાવે તેવી અને અનુચિત જાહેર કરી હતી. યુરોપિયન માનવાધિકાર અદાલતના નિર્ણયના કારણે રશિયાના ન્યાયતંત્ર વળતર પેટે નવેલનીને હજોર ડોલર આપવા પડ્યા હતા.

જોકે, આ વર્ષે જાન્યુઆરી માસમાં આ જ અમાન્ય ઠેરવાયેલ સજાનો ઉપયોગ નવેલનીની ધરપકડ કરવા માટે કરવામાં આવ્યો છે.

ત્યાર બાદ ઑલ્ગાએ એખો મૉસ્કોવી રેડિયોને કહ્યું કે પોલીસ સ્ટેશનમાં અદાલતી સુનાવણી...