... કોમી હિંસામાં તે સીધું વટવૃક્ષ બની ગયું. હિંદુ-મુસલમાન તણાવ, મુસ્લિમો પ્રત્યે ભાજપનું વલણ અને રાજ્યના આશીર્વાદ કે ઉપેક્ષા ધરાવતી કોમી હિંસા-મુસલમાનો પ્રત્યેની શત્રુવટ માટે ગુજરાત-2002 નવું મૉડેલ બન્યું.

2002ની કોમી હિંસા કાબૂમાં લેવામાં તત્કાલીન મુખ્ય મંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અહેતુક નિષ્ફળ નીવડ્યા હોત તો એ તેમની માંડ શરૂ થયેલી મુખ્ય મંત્રી તરીકેની કારકિર્દીની કચડી નાખનારી નિષ્ફળતા બની રહેત. પરંતુ તેમના વિશે એવી છાપ ઊભી થઈ કે સરકારની નિષ્ફળતા અહેતુક નથી અને જે થયું તેમાં અફસોસ કરવા જેવું, માફી માગ... બાકીનો લેખ લખો:

ી મુક્ત ન રહ્યો. તે અલગ અભ્યાસનો અને લેખનો વિષય છે.

2002ની કોમી હિંસા પછી કશા પશ્ચાતાપ કે 'કલિંગબોધ' વિના, ન્યાય મેળવવા ઇચ્છતા પીડિતોની સાથે નહીં, પણ સામે હોવાની છાપ ઊભી કરીને, મુખ્ય મંત્રી મોદીની આગેવાની હેઠળ ભાજપે 'મુવ ઑન' (ગઈગુજરી ભૂલીને આગળ વધો)ની અને વિકાસની માળા જપવાનું શરૂ કર્યું. તેમને ચૂંટણીમાં જીત મળે એટલી સંખ્યામાં મતદારો મળતા રહ્યા, બલ્કે વધ્યા પણ ખરા.

નરેન્દ્ર મોદીને ન્યાય ખાતર એટલું નોંધવું જોઈએ કે હિંદુ-મુસલમાન કોમવાદ કે મુસ્લિમદ્વેષ તેમણે પેદા કર્યાં ન હતાં. બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવામાં આવી, ત્યારે ઘણા હિંદુઓને આનંદ અને ગૌરવની મિશ્ર લાગણી થઈ હતી. ત્યારે મોદી ચિત્રમાં ન હતા. હા, અડવાણીની રથયાત્રા વખતે નરેન્દ્ર મોદી તેમના જમણા હાથ જેવા હતા. 2002ની કોમી હિંસા પછી મુખ્ય મંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની ડગુમગુ ગાદીને ટેકો કરનાર અડવાણી હતા.

પછીનાં વર્ષોમાં નરેન્દ્ર મોદીએ એક સમયે પીએમ-ઇન-વેઇટિંગ (વાટ જોતા ભાવિ વડાપ્રધાન) ગણાતા અડવાણીને એવા ખૂણે હડસેલી દીધા કે બાબરીકાંડના મુખ્ય આરોપી અને રાજકીય કોમવાદનું પ્રતીક ગણાતા અડવાણીને ઘણા બિનસાંપ્રદાયિકોની સહાનુભૂતિ મળી. નરેન્દ્ર મોદીના રાજકારણની સરખામણીમાં તેમને 'બિચારા' અડવાણી સહાનુભૂતિને પાત્ર લાગ્યા.

2002માં એક ચૂંટણીસભામાં નરેન્દ્ર મોદી

2002 પછીના અરસામાં સાતત્યપૂર્વકના સરકારી વલણથી મુસલમાનદ્વેષ બાબરીકાંડ પછીની નવી ઊંચાઈએ પહોંચ્યો. સૌથી મોટો ફરક એ પડ્યો કે બાબરીકાંડ પછીનાં થોડાં વર્ષોમાં પ્રગટ મુસલમાનદ્વેષ સપાટી પર તો શમી ગયો હતો, જ્યારે ગુજરાત 2002 પછીનાં વર્ષોમાં તેને ઇચ્છનીય, આવકાર્ય અને ધીમે ધીમે ગુજરાતહિત-હિંદુહિત માટે અનિવાર્ય તેમ જ વાજબી ગણવામાં આવ્યો.

કોમવાદી હોવા સાથે સંકળાયેલી થોડીઘણી શરમ જતી રહી. એ લાગણી ગુજરાતી પૂરતી મર્યાદિત ન રહી. જુદાં જુદાં કારણોસર મુસ્લિમદ્વેષ ધરાવતા બીજા રાજ્યોના લોકો નરેન્દ્ર મોદીને મહાન નેતા અને ગુજરાતને આદર્શ રાજ્ય ગણવા લાગ્યા. તે માટે વિકાસનો મુદ્દો તો એક બહાનું હતું- મુખ્ય કારણ કોમી ધ્રુવીકરણ હતું. પરંતુ ફક્ત ગુજરાતી જ નહીં, ઘણા રાષ્ટ્રીય-આંતરરાષ્ટ્રીય મહાનુભાવો પણ આટલું સાદું સત્ય સમજવા તૈયાર ન હતા.

નરેન્દ્ર મોદી વડાપ્રધાન બન્યા ત્યાર પછીના સમયગાળામાં 'મોદીતરફી કે મોદીવિરોધી?'નું ધ્રુવીકરણ ચરમસીમા નજીક પહોંચ્યું.

'લવજેહાદ' અને ગૌરક્ષા જેવાં પરિબળો મુસ્લિમદ્વેષને પોષવા, ભડકાવવા અને વાજબી ઠરાવવા માટે ખપમાં લેવાતાં...


... ક્રૂઝરમાં પીપીપીના સુરક્ષા પ્રમુખ તૌકિર કેરા બેઠા હતા.

તેમની બરાબર પાછળ બેનઝીરની સફેદ રંગની લૅન્ડ ક્રૂઝર ચાલી રહી હતી. તેમની બંને બાજુએ બીજાં બે વાહન દોડી રહ્યાં હતાં.

આ વાહનોની પાછળ ઝરદારી હાઉસના બે ટોયોટા વિગો પિકઅપ ટ્રક ચાલી રહ્યા હતા. તેનાથી પાછળ ઝરદારી હાઉસની કાળા રંગની મર્સિડિઝ બૅન્ઝ હતી જે બૂલેટપ્રૂફ હતી. જરૂર પડે તો બેનઝીર તેનો ઉપયોગ બેકઅપ વાહન તરીકે કરી શકે તેમ હતાં.

બેનઝીરની કારમાં આગળની સીટ પર ડાબી બાજુએ તેમના ડ્રાઇવર જાવેદુર રહમાન અને જમણી બાજુ વરિષ્ઠ પોલીસ અધીક્ષક મેજર ઇમ્તિયાઝ... બાકીનો લેખ લખો:

ીડ જોઈને બેનઝીર ઊભાં થઈ ગયાં અને હેચમાંથી તેમનું માથું અને ખભા બહાર દેખાવા લાગ્યા. તે સમયે સાંજના 5 વાગ્યા ને 10 મિનિટ થઈ હતી.

ઓવેન બેનેટ જોન્સ લખે છે, "સવારથી રાહ જોઈ રહેલા બિલાલને લાગ્યું કે હુમલાનો સમય આવી ગયો છે. તે સૌથી પહેલા બેનઝીરના વાહન સામે ગયા અને પછી તેમની નજીક ગયા જ્યાં બહુ ઓછા લોકો હાજર હતા. તેમણે પોતાની પિસ્તોલ કાઢી અને બેનઝીરના માથાનું નિશાન લીધું."

"એક સુરક્ષા ગાર્ડે બિલાલને રોકવાની કોશિશ કરી. ગાર્ડ થોડો દૂર હતો તેથી તે તેના હાથને માત્ર સ્પર્શ કરી શક્યો. બિલાલે એક સેકન્ડથી પણ ઓછા સમયમાં ત્રણ ફાયર કર્યા. ત્રીજી ગોળી છૂટતા જ બેનઝીર એક પથ્થરની જેમ એસ્કેપ હેચની નીચે પોતાના વાહનની સીટ પર પડ્યાં. તેઓ નીચે પડ્યાં તેની સાથે જ બિલાલે પોતાના આત્મઘાતી બૉમ્બનો વિસ્ફોટ કર્યો."

'ગેટિંગ અવે વિથ મર્ડર'ના લેખક હેરાલ્ડો મુન્યોઝ લખે છે, "બેનઝીરની જમણી બાજુ બેસેલા નાહીદ ખાને મને જણાવ્યું કે, તેમને ત્રણ ગોળીનો અવાજ સંભળાયો કે તરત બેનઝીર નીચે પડ્યાં અને તેમના માથાનો જમણો ભાગ તેમના ખોળામાં આવી ગયો."

"તેમના માથા અને કાનમાંથી પુષ્કળ લોહી વહી રહ્યું હતું. તેમનાં કપડાં સંપૂર્ણપણે લોહીથી લથબથ હતાં. બેનઝીરની ડાબી બાજુ બેસેલા મકદુમ અમીન ફહીમે જણાવ્યું કે બેનઝીર પડ્યાં ત્યારે તેમના શરીરમાં જીવનાં કોઈ ચિહ્ન ન હતાં. તેમના વાહનમાં બીજા કોઈને ગંભીર ઈજા થઈ ન હતી."

કારનાં ચારેય ટાયર ફાટ્યાં

ત્યાં એક પણ એમ્બ્યુલન્સ હાજર ન હતી. બૉમ્બ ફાટવાના કારણે બેનઝીરની કારનાં ચારેય ટાયર ફાટી ગયાં હતાં.

ડ્રાઇવર લોખંડની રિમ પર કાર ચલાવીને તેને રાવલપિંડીની જનરલ હૉસ્પિટલ તરફ લઈ ગયો.

લિયાકત રોડ પર 300 મીટર ચાલ્યા પછી તેમણે કારને તે જ સ્થિતિમાં ડાબી બાજુ ઘુમાવી. કાર તે હાલતમાં થોડા કિલોમીટર સુધી દોડી.

એક જગ્યાએ જ્યારે લૅન્ડ ક્રૂઝર કારે યૂ ટર્ન લેવાનો પ્રયાસ કર્યો તો તે અટકી ગઈ અને ત્યાંથી આગળ વધી ન શકી.

ઘટનાસ્થળ પર હાજર બે કમાન્ડો વાહનોએ બેનઝીરના વાહનની પાછળ જવાનો પ્રયાસ કર્યો. પરંતુ તેમની સામે મૃતદેહો અને ઈજાગ્રસ્ત લોકો પડ્યા હોવાથી વાહન આગળ વધી ન શક્યાં.

નાહિદ ખાને ઓવેન બેનેટ જોન્સને જણાવ્યું, "અમારી પાસે બેનઝીરને ટેક્સીથી હૉસ્પિટલે લઈ જવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ ન હતો. પોલીસનો ક્યાંય પતો ન હતો. અમે ટેક્સીની રાહ જોઈ રહ્યા હતા તેવામાં બે-ત્રણ મિનિટમાં ત્યાં એક પિક-અપ જીપ આવીને ઊભી રહી."

"અમે તે જીપમાં બેનઝીરને હૉસ્પિટલે લઈ ગયાં. તે જીપ...


... ખાનના વિરોધી કબીલાએ કરી લીધું હતું.

બોરતા 1161માં ઓલખોંદ કબીલામાં જન્મ્યાં હતાં, જે તૈમુજિન (ચંગેઝ ખાનનું સાચું નામ)ના બોરજિગન કબીલાનો સહયોગી હતો.

ચંગેઝ અને બોરતાનાં લગ્ન બાળપણમાં જ થઈ ગયાં હતાં. એ સમયે ચંગેઝની ઉંમર 16 વર્ષ અને બોરતાની ઉંમર 17 વર્ષ.

લગ્નના થોડા દિવસો બાદ જ વિરોધી કબીલાએ ચંગેઝ ખાનની છાવણી પર હુમલો કર્યો હતો. આ મરકદ કબીલો હતો જેઓ વણજારાની જિંદગી જીવતા હતા.

હુમલામાં તૈમૂજિન તેમના છ નાના ભાઈઓ અને મા સાથે ફરાર થવામાં સફળ રહ્યો પરંતુ પત્ની તેમનાથી છૂટી ગયા.

વિરોધી કબીલાના લોકો... બાકીનો લેખ લખો:

યા.

ચંગેઝ ખાનને અંદાજો આવી ગયો હતો કે તેમનાં મૃત્યુ બાદ ત્રણેય દીકરાઓ ક્યારેય જોચીને રાજા તરીકે સ્વીકાર કરશે નહીં. જેનું પરિણામ પોતાની સલ્તનતનો નાશ હશે.

ત્યારબાદ ચુગતાઈએ એક પ્રસ્તાવ મૂક્યો જેને નાના ભાઈઓએ તુરંત સમર્થન આપ્યું. તેમણે વચ્ચેનો રસ્તો પસંદ કર્યો. એ અનુસાર ના તો જોચી, ના તો ચુગતાઈ પણ ત્રીજા નંબરના ભાઈ ઓગદાઈને બાદશાહ બનાવવામાં આવે.

આ વાતથી ચંગેઝ ખાનને ખૂબ દુખ થયું પરંતુ તેમની પાસે અન્ય કોઈ રસ્તો નહોતો. તેમણે કહ્યું, "ધરતી માતા વ્યાપક છે. તમે એકબીજાથી દૂર દૂર તંબુઓ સ્થાપિત કરો અને પોતપોતાની સલ્તનતો પર રાજ કરો."

એ ઇતિહાસની સૌથી મોટી વિડંબના હશે કે આજે જે વ્યક્તિના સંતાનો કરોડોની સંખ્યામાં છે, તેમનાં દીકરાઓએ તેના મોઢા પર તેમના ઉત્તરાધિકારીને તેમનો દીકરો માનવાનો ઇન્કાર કરી દીધો હતો.

18 ઑગસ્ટ 1227ના રોજ છેલ્લાં શ્વાસ લેતી સમયે કદાચ ચંગેઝ ખાનને સોથી વધુ દુખ આ વાતનું જ હશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... ખુશ પણ છું. સિરિયલની માફક અસલ જિંદગીમાં પણ હું મસ્ત રહું છું."

પોતાની અસલ જિંદગી વિશે વાત કરતાં આઝાદે જણાવ્યું હતું કે તેમને લખવાનો શોખ છે અને તેઓ બે દુકાનના માલિક પણ છે.

સિરિયલમાં જેઠાલાલના જીવનમાં દરરોજ નવી મુસીબત ઊભી કરવામાં જેમનો ફાળો હોય છે તેમાં 'નટુકાકા' અને 'બાઘા'નો પણ સમાવેશ થાય છે.

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં 'બાઘા'એ કહ્યું હતું, "મારું સાચું નામ તન્મય વેકરિયા છે. મને લોકો હવે 'બાઘા'ના નામથી જ ઓળખે છે. મારા પિતા ગુજરાતી થિયેટરના ખૂબ જ સારા ઍક્ટર હતા. તેમને જોઈને મેં પણ વિચાર્યું કે ... બાકીનો લેખ લખો:

ો છું.

"રાષ્ટ્રીય નાટ્ય વિદ્યાલયથી સ્નાતક થયા બાદ મેં ટેલિવિઝનમાં ઘણો સમય કામ કર્યું હતું. "

"સિરિયલનું પાત્ર મારા અસલી જીવનથી ખૂબ જ અલગ છે, પરંતુ સેટ પર પહોંચીને કૉસ્ચ્યુમ પહેરતાની સાથે જ હું 'પત્રકાર પોપટલાલ' બની જઉં છું."

તેમના પાત્ર વિશેની લોકોની પ્રતિક્રિયા બાબતે શ્યામે કહ્યું હતું, "લોકો મને મળે છે ત્યારે કહે છે કે હવે તમારાં લગ્ન થઈ જવાં જોઈએ. આખો દેશ તમારાં લગ્નની રાહ જોઈ રહ્યો છે."

દરેક વ્યવહારમાંથી પૈસા બચાવવા માટે જાણીતા અને વાતવાતમાં પોતાનાં પાપડ-અથાણાનું પ્રમોશન કરતાં 'માધવી ભાભી'નું પાત્ર ભજવી રહેલા સોનાલિકા જોષીએ બીબીસી સાથે પોતાના અનુભવ શેર કર્યા હતા.

તેમણે કહ્યું, "હું આ શૉ સાથે દસ વર્ષથી જોડાયેલી છું. હું મારી જાતને નસીબદાર સમજું છું કે મને લોકોને હસાવવાની આ જવાબદારી મળી છે."

ડૉ. હાથીનાં પત્નીનું પાત્ર ભજવતા 'કોમલે' બીબીસીને જણાવ્યું, "મારું સાચું નામ અંબિકા સોની છે. હું પણ છેલ્લા દસ વર્ષથી આ શૉ સાથે જોડાયેલી છું."

સિરિયલમાં સોઢીનાં પત્ની અને પારસી ભાષા બોલતા 'મિસિસ રોશન'નું સાચું નામ જેનિફર મિસ્ત્રી બંસેવાલ છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેમને જેનિફર કરતાં 'રોશન' નામથી વધુ સંબોધવામાં આવે છે.

તેમણે કહ્યું હતું, "મારા પિતા પારસી છે, મારાં માતા ખ્રિસ્તી, મારા નાની હિન્દુ છે એટલે હું ફુલ 'કોક્ટેલ' છું."

શું કહે છે ટપુસેના?

'તારક મહેતા.. ' સિરિયલમાં ટપુસેના મોજમસ્તી માટે જાણીતી છે. ઑન સેટ હોય કે ઑફ સેટ, આ ટોળકી બહુ જ મસ્તીખોર છે.

બીબીસી ટપુસેનાના સભ્યોના અંગત જીવન વિશે જાણવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

ટપુસેનાના કૅપ્ટન રાજ અનડકટ ઉર્ફે ટપુએ બીબીસીને કહ્યું હતું, "અંગત જીવનમાં મને ખુશ રહેવું અને લોકો સાથે હળીમળીને રહેવું પસંદ છે.

"હું અત્યારે બીએમએમ(બૅચલર ઑફ માસ મીડિયા)નો અભ્યાસ કરી રહ્યો છું. હું બહાર જઉં છું તો લોકો મને 'ટપુ...ટપુ...' કહીને જ બોલાવે છે."

ટપુસેનાના બીજા એક સભ્ય અઝહર શેખ ઉર્ફે પિંકુએ કહ્યું હતું, "હું છેલ્લા દસ વર્ષથી આ શૉ સાથે જોડાયેલો છું. હું મારા જન્મદિવસ 5 જુલાઈએ આ શૉ સાથે જોડાયો હતો. મેં હાલમાં ગ્રૅજ્યુએશન પૂરું કર્યું છે."

આ રીતે કરાયું ગુફામાં ફસાયેલા બાળકોનું રેસ્ક્યૂ ઑપરેશન

સિરિયલમાં પોતાના પિતાના જેમ ગરમ મિજાજ ધરાવતા અને ટપુસેનાના સભ્ય 'ગોલી'એ તેમનો અનુભવ શેર કર્યો હતો.

'ગોલી'એ  કહ્યું હતું, "મારું સાચું નામ સમય શાહ છે. હું લોકોને વધુ ઍન્ટર્ટેન કરવા પંજાબી...


... ખેડૂત આંદોલન થયું. વર્ષ 1919માં આ સંઘર્ષ પ્રબળ બન્યો અને વર્ષ 1920ના ઑક્ટોબર માસમાં પ્રતાપગઢમાં ખેડૂતોની એક વિશાળ રેલી દરમિયાન 'અવધ કિસાન સભા'ની રચના થઈ.

ખેડૂતોના આ સંઘર્ષના સમાચાર આખા દેશના ખેડૂતોના વચ્ચે ફેલાઈ ગયા અને મહારાષ્ટ્રના ખેડૂત નેતા બાબા રામચંદર અનેક ખેડૂતોની સાથે આ આંદોલનમાં સામેલ થઈ ગયા.

બાબા રામચંદરને આખી રામકથા કંઠસ્થ હતી અને તે ગામડે-ગામડે જઈને સંભળાવતા અને ખેડૂતોને એકઠા કરવાનું કામ કરતા.

પંડિત જવાહરલાલ નહેરુએ પોતાની આત્મકથામાં આ આંદોલન અને બાબા રામચંદરનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું... બાકીનો લેખ લખો:

ાલબહાદુર શાસ્ત્રીના સમયમાં 1965માં હરિત ક્રાંતિ આવી, જેણે ઉત્તર ભારત, ખાસ કરીને ઉત્તર પ્રદેશ અને પંજાબના ખેડૂતોને આત્મનિર્ભર બનાવ્યા, સાથે જ ભારતનાં ખેતઉત્પાદનોમાં ઘણો વધારો થયો.

શરૂઆતમાં આનો લાભ પંજાબના ખેડૂતોને વધારે મળ્યો. બાદમાં હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના ખેડૂતોને પણ ફાયદો થયો.

પરંતુ બીજા રાજ્યોમાં ખેડૂતોની સામે અનેક મોટી સમસ્યા આવવા લાગી.

પછી 80ના દાયકામાં આવ્યો ઉદારીકરણનો સમય

વાત છે 1987ની. પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના મુઝફ્ફરનગરના કર્નૂખેડી ગામમાં વીજળીઘર સળગી ગયું. વિસ્તારના ખેડૂતો પહેલાંથી જ વીજળીના સંકટ સામે લડી રહ્યા હતા અને આને લઈને ઘણી મુશ્કેલી વેઠી રહ્યા હતા.

ખેડૂતોમાંથી મહેન્દ્રસિંહ ટિકૈતે તમામ ખેડૂતોને વીજળીઘરને ઘેરવા આહ્વાન કર્યું. આ દિવસ હતો 1 એપ્રિલ, 1987નો.

ખુદ ટિકૈતને પણ અંદાજો ન હતો કે વીજળીઘરને ઘેરવા જેવા સામાન્ય કેસને લઈને લાખો ખેડૂતો કર્નૂખેડીમાં જમા થઈ જશે. ખેડૂતોના પ્રદર્શનને જોઈને અને તેમની સંખ્યાને જોતા સરકાર ગભરાઈ અને ખેડૂતો માટે વીજળીના ભાવ ઘટાડવા માટે મજબૂર થઈ ગઈ.

અરવિંદ સિંહ કહે છે કે આ ખેડૂતોની મોટી જીત હતી અને ત્યારે તેમને લાગ્યું કે તે પોતાના મુદ્દાને લઈને મોટું આંદોલન કરી શકે છે અને એટલા માટે એ જ વર્ષે ઑક્ટોબર મહિનામાં સિસોલીમાં ખેડૂતપંચાયત બોલાવવામાં આવી, જેમાં ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય મંત્રી વીરબહાદુર સિંહ પણ સામેલ થયા.

ખેડૂતોએ પોતાની એકતાને જાણી લીધી અને મહેન્દ્રસિંહ ટિકૈતના રૂપમાં તેમને એક ખેડૂત નેતા મળી ગયા.

પછી કેટલાક મહિના પછી, એટલે 1988ના જાન્યુઆરી મહિનામાં ખેડૂતોએ પોતાના નવા સંગઠન, 'ભારતીય ખેડૂત યુનિયન'ના ઝંડા હેઠળ મેરઠમાં 25 દિવસ સુધી ધરણાનું આયોજન કર્યું, જેણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા જગાવી. આ ધરણામાં આખા ભારતનાં ખેડૂતસંગઠનો અને નેતા સામેલ થયા.

રજકીય પક્ષો સાથે સંઘર્ષ

મહેન્દ્રસિંહ ટિકૈત

ખેડૂતોની માગણી હતી કે સરકાર તેમના પાકની કિંમત વર્ષ 1967થી નક્કી કરે. આ આંદોલન પછી મહેન્દ્રસિંહ ટિકૈતે વિદેશપ્રવાસ પણ કર્યા. જોકે તેમણે પોતાનો પક્ષ ન બનાવ્યો, પરંતુ તેમણે જનતા દળના ઉમેદવાર મુફ્તી મહંમદ સઈદને મુઝફ્ફરનગરની બેઠક પર સમર્થન આપ્યું, જ્યાંથી સઈદ લોકસભામાં ચૂંટાઈને ગયા.

આ દરમિયાન તેમનો રાજકીય પક્ષો સાથે સંઘર્ષ થયો અને અને તેમની સામે માયાવતીએ અનુસૂચિત જાતિના શોષણના કાયદા હેઠળ કેસ નોંધાવ્યો, તો વર્ષ 1990માં મુખ્ય મંત્રી મુલાયમસિંહ યાદવે તેમની ધરપકડ કરાવી....


... ખેડૂતોને થાય છે.

જેઓ સમૃદ્ધ છે અથવા તો આ ક્ષેત્રે કાર્યરત મોટી કંપનીઓને થાય છે, જેઓ જંગી કમાણી કરે છે.

મોટી કંપનીઓને છૂટ શા માટે?

માત્ર ખેતી આધારિત જ આવક થતી હોય તો તેના પર શું કર લાદવો જોઈએ

સરકારની નીતિઓમાં ક્યાંક વિરોધાભાસ છે.

ટેક્સથી છૂટકારો મેળવવા માટે ખેતીલાયક જમીનમાંથી મળતા ભાડા, ખેતપેદાશો વેચવાથી થતી કમાણી, નર્સરીમાં ઉગાડીને વેચવામાં આવતા છોડવાઓ અને મહદંશે ફાર્મહાઉસથી થનારી કમાણી વગેરે આવરી લેવામાં આવે છે.

ઉપરોક્ત જોગવાઈને ધ્યાને લેતાં ખેતીમાંથી થનારી આવક દર્શાવીને મોટી કંપનીઓ ખૂ... બાકીનો લેખ લખો:

"કૉર્પોરેટ ટેક્સ પર છૂટછાટ મળે છે, ત્યારે જે ખેડૂત પાસે આવકનો અન્ય કોઈ સ્ત્રોત નથી તેની આવક પર ટેક્સ શા માટે લાદવો જોઈએ?"

શર્મા જણાવે છે કે, પહેલા ખેડૂતોને એ આવક તો આપો જેના પર કર લાદવાની વાત થઈ રહી છે.

કોઈપણ કચેરીમાં પટાવાળાનો પગાર પણ મહિને 18 હજાર રૂપિયા આસપાસ હોય છે.

શર્મા કહે છે, "જો આપણે એ નક્કી કરીએ કે કોઈ નવા સ્ત્રોતમાંથી ખેડૂતોને 18 હજાર રૂપિયા મહિનાની આવક આપવામાં આવે તો જીડીપીમાં કૃષિ ક્ષેત્રનું યોગદાન 30-40 ટકા વધી જશે."

શર્મા ઉમેરે છે, "જરૂરિયાત છે 'ખેડૂત આવક પંચ'ની રચના કરવામાં આવે અને તે નક્કી કરે કે, ખેડૂતોની દર મહિને ઓછામાં ઓછા 18 હજાર રૂપિયાના કમાણી થવી જોઈએ."

"ત્યારે જ સૌનો સાથ સૌનો વિકાસ થશે."

શર્મા એવું મંતવ્ય ધરાવે છે કે, સરકારે ટેક્સ નહીં ચૂકવતી શહેરી વિસ્તારની 27 ટકા આબાદી પાસેથી પણ ટેક્સ વસૂલવાની જરૂર છે.

કૃષિ-ખેતી પર ટેક્સ ક્યાં-ક્યાં છે?

ભારતમાં ખેડૂતો પાસે માત્ર એક હેકટર જમીન છે

અમેરિકા અને ઘણા યુરોપીયન દેશોમાં કૃષિ પર ટેક્સ લગાવવામાં આવે છે. પરંતુ ત્યાંના ખેડૂતોની સ્થિતિ ભારતના ખેડૂતોથી ઘણી અલગ છે.

દેવેન્દ્ર શર્મા કહે છે, "અમેરિકા અને યુરોપમાં સરકાર દ્વારા 65 હજાર ડૉલર એટલે કે અંદાજિત 41.33 લાખ રૂપિયાની સબસિડી આપવામાં આવે છે, અને પછી ટેક્સ લગાવવામાં આવે છે.

"ચીનમાં કૃષિ તથા આનુષંગિક ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે લાગુ કરવામાં આવેલી નીતિઓ વિષે ભારતમાં પણ ચર્ચા થવી જોઈએ.

"કારણ કે, ચીનમાં પહેલા કૃષિ ક્ષેત્રમાંથી થનારી આવક પર કર પ્રણાલી લાગુ કરવામાં આવી હતી.

"ત્યારબાદ વિપરીત સંજોગો ઊભા થતા એ જોગવાઈ હટાવી લેવામાં આવી હતી."

પૂર્વ કૃષિ સચિવ સિરાજ હુસૈન કહે છે, "મોટા દેશોમાં કૃષિ પર ટેક્સ હોય છે, જો ત્યાં ખેડૂતોનું ખેત-પેદાશોનું ઉત્પાદન ઘટે તો તેમને વીમાનું કવચ આપવામાં આવે છે."

હુસૈન ઉમેરે છે, જો બજારોમાં ખેતપેદાશોની કિંમતોમાં ઘટાડો જોવા મળે તો પણ ખેડૂતોને વળતર આપવામાં આવે છે. ભારતમાં ખેડૂતો માટે આવી કોઈ સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી.

તેઓ કહે છે, "અમેરિકામાં ખેડૂતો પાસે લગભગ સરેરાશ 250 હેકટર જમીન છે, જ્યારે આપણા દેશ ભારતમાં ખેડૂતો પાસે સરેરાશ માત્ર એક હેકટર જમીન છે."

હુસૈન માને છે કે ઉપરોક્ત કારણસર અમેરિકા કે અન્ય કોઈ વિકસિત રાષ્ટ્રના ખેડૂતોની ભારતના ખેડૂતો સાથે સરખામણી થઈ ન શકે.

એટલે જ વિકસિત રાષ્ટ્રોની જેમ ભારતમાં પણ ખેડૂતો પર કર નાખી ન શકાય.

સમૃદ્ધ ખેડૂત અને ટેક્સની...


... ખોટો નથી."

"કૉર્પોરેશન, નગરપાલિકા, પંચાયત કે ગ્રામ પંચાયત વગેરેમાં નવું લોહી આવે, નવો વિચાર આવે, નવી તાજગી, નવી પારદર્શકતા આવે એ જરૂરી છે, કેમ કે અહીં દોડાદોડીનું કામ હોય છે જે યુવાનો સારી રીતે કરી શકે છે."

"સામાન્ય રીતે એવું મનાય છે કે યુવાનો વધુ આદર્શવાદી હોય છે, એટલે કદાચ નવા આદર્શવાદીને તક મળી શકે."

દીપલ ત્રિવેદી માને છે કે આ પૉલિટિકલ સ્ટ્રેટેજી સિવાય ભાજપને કોઈ છૂટકો જ નથી. આ સ્ટ્રેટેજીને કારણે પંચાયતમાં પણ ફેર પડશે અને ભાજપની સ્થાનિકસ્તરે ઇમેજ બદલાઈ શકે છે.

'વંશવાદમાં ભાજપ પણ અપવાદ નથ... બાકીનો લેખ લખો:

માનતો કે આને (ભાજપનો નિયમ) અને વંશવાદને કોઈ સંબંધ હોય, કેમ કે વિધાનસભા, લોકસભા વગેરેમાં નેતાઓનાં સગાં તો રાજકારણમાં છે જ."

"દિલ્હીમાં કોઈ ભાજપના મંત્રી હોય અને એમનાં સંતાન કોઈ મહત્ત્વની પોસ્ટ પર ન હોય એવું તો નથી જ. એટલે વંશવાદના તો દેશમાં અનેક દાખલાઓ છે."

તેઓ વધુમાં કહે છે, "માત્ર રાજકારણમાં નહીં તો સ્પૉર્ટ્સના ક્ષેત્રમાં તેમને આગળ કરવામાં આવે છે. ભારતમાં દરેક પક્ષમાં વંશવાદ છે અને ભાજપ પણ એમાં અપવાદ નથી."

જોકે તેઓ કહે છે કે દરેક પક્ષનો એક આંતરિક નિયમ હોય છે એટલે કોને ટિકિટ આપવી અને ન આપવી એના માટે ભાજપ સ્વતંત્ર છે.

'આ નિયમથી નવા લોકોને તક મળી શકે'

દીપલ ત્રિવેદી કહે છે, "આજકાલ સગાં કરતાં જે મિત્રો કે બિઝનેસ પાર્ટનર હોય છે એ પણ એટલા મહત્ત્વના છે. તમે કોઈની ભત્રીજીને ટિકિટ ન આપો, પણ કોઈની બહેનપણીને ટિકિટ મળી જાય કે કોઈના બિઝનેસ પાર્ટનરને ટિકિટ મળી જાય એ પણ એટલું ખરાબ છે."

તેઓ ઉદાહરણ આપતા કહે છે, "ધારો કે કોઈને ટિકિટ જોઈતી હોય અને એ માણસ કોઈ નેતાની ઑફિસમાં છેલ્લાં 25 વર્ષથી કામ કરતો હોય અને એમના વ્યાવસાયિક પાર્ટનર હોય અને એમને ટિકિટ મળવાની હોય તો સગાંને ટિકિટ મળે એટલું જ ખરાબ છે. એટલે આ પૉલિસી બહુ દ્વિધાભરી છે."

કોઈ વ્યક્તિને ટાર્ગેટ કરીને આ પૉલિસી બનાવવી હશે કે કેમ એ અંગે તેઓ કહે છે, "દેશમાં ભાજપે પહેલી વાર સ્પષ્ટ બહુમતીથી સરકાર બનાવી હોય તો એ ગુજરાતમાં 1995માં બનાવી હતી. તેનું કારણ એ હતું કે લોકોએ નવાં લોહીને પસંદ કર્યું અને તેમની પાસે આશાઅપેક્ષાઓ હતી."

"પછી એ હરેન પંડ્યા હોય, પ્રદીપસિંહ જાડેજા હોય કે બિમલ શાહ હોય. આ લોકો એટલા માટે ચૂંટાયા કે તેઓ નવો વિચાર લાવતા હતા અને લોકોને તેમની પાસે આશા હતી."

દીપલ ત્રિવેદીના મતે, અત્યાર કોરોના સમયમાં કોઈ પણ ભાજપના સેવકે કે કૉર્પોરેટરે એવી કોઈ ઉત્તમ કામગીરી કરી નથી. એટલે એની એ જ વ્યક્તિઓ જો મત માગવા જાય તો કદાચ ભાજપને તકલીફ પણ થઈ શકે. એટલે આ એક સારી પૉલિટિકલ સ્ટ્રેટેજી છે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... ખોરાક બાળકોને આપવો.

અર્લી ચાઇલ્ડ હૂડ એજ્યુકેશન (ECCE) કે જેમાં બાળકને આંગણવાડી કે નર્સરીથી શિક્ષણ (3થી 4 વરસના બાળકને) આપવું જોઈએ, જેથી બાળકનો માનસિક વિકાસ થઈ શકે.

વળી બાળકો માટે મ્યુઝિક કે શારીરિક શિક્ષણ વ્યવસ્થા માટેનાં સંકુલો હોવાં જોઈએ, જેથી બાળકો શિક્ષણની સાથે સાથે વ્યાયામ અને સંગીત જેવા અન્ય વિષયો પણ શીખી શકે.

સ્કિલ બેઝ્ડ ટ્રેનિંગ, શિક્ષકોને તાલીમ, કૉલેજોને રેટિંગ અપાશે અને ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવનાર વિદ્યાર્થી માટે ક્રૅડિટ સિસ્ટમ વગેરે ફેરફારોનો નવી શિક્ષણનીતિમાં સામેલ કરવામાં આવેલ છે.

વ... બાકીનો લેખ લખો:

ે, જેમાં શિક્ષકોની ભરતી પારદર્શક હોવી જોઈએ તેવું કહેવાયું છે પણ એનો અમલ યોગ્ય રીતે થશે કે કેમ એ શંકાનો વિષય છે. વળી, શું આજે શિક્ષકોની ભરતીની પ્રક્રિયા પારદર્શક નથી? એનો આ એકરાર છે.

વળી આપણે ત્યાં તો જે ક્યાંય ન ચાલે તે શિક્ષણમાં ચાલે એવી માન્યતા છે અને આવા લોકો શિક્ષણમાં ચાલે પણ છે. શિક્ષક માટે શિક્ષણ એ પસંદગીનો વિષય હોવો જોઈએ નહીં કે મજબૂરીનો વિષય.

આપણે અગાઉ વાત કરી ગયા તે પ્રમાણે સરકારી પ્રાથમિક શિક્ષકોને સરકાર દ્વારા યોજાતા વિવિધ કાર્યક્રમોમાં ઢસેડવાનું કામ વરસોથી થતું આવ્યું છે. વસતિગણતરી, ચૂંટણી, સરકારી કાર્યક્રમો, મેળાવડાઓથી લઈને કોરોના મહામારી એમ દરેક જગ્યા એ પ્રાથમિક શિક્ષકને જોતરવામાં આવે છે.

આ સંજોગોમાં પ્રાથમિક શિક્ષણનું સ્તર સો ટકા કથળે એમાં નવાઈ નથી, કારણ કે સરકારી કામમાંથી મુક્ત થઈ શિક્ષક શાળામાં આવે છે ત્યારે તેને ભણાવવામાં રસ રહેતો નથી. શિક્ષકને પોતાનું શોષણ થતું લાગે છે તેથી તે બાળકોને ભણાવવામાં રસ લેતો નથી.

અંતે ભોગવવાનું બાળકોનાં માથે જ હોય છે, કારણ કે શિક્ષક ને તો તેનો પગાર મળવાનો જ છે અને આ બાજુ સરકારી કામ પતે એટલે સરકારી બાબુ ખુશ. પણ આ બન્ને વચ્ચે પીસાતા ભારતના ભવિષ્યનું શું? આ સંદર્ભે કેગનો રિપોર્ટ લાલબત્તી સમાન છે.

શાળા અને શિક્ષકોની સ્થિતિ

આનાથી વિપરીત સ્થિતિ ખાનગી પ્રાથમિક શિક્ષણની છે. શાળાસંચાલક શિક્ષકોને ઓછા પગારે રાખી શિક્ષણકાર્ય કરાવે ત્યારે જે તે શિક્ષક ઉત્સાહથી ભણાવતો નથી. વળી તેને ઓછો પગાર મળે છે તેથી તે વધુને વધુ ખાનગી ટ્યુશન કરવામાં રસ ધરાવે છે.

બીજી બાજુ શાળાસંચાલક તગડી ફી લઈ નફો ઘરભેગો કરે છે. આ સ્થિતિમાં બાળક અને વાલીઓનો સંચાલક અને શિક્ષક વચ્ચે પિસાય છે, કારણકે વાલીઓ એ શાળા ઉપરાંત ટ્યુશન એમ ડબલ રૂપિયા ખર્ચવા પડે છે.

આમ અમુક અપવાદરૂપ શાળાઓને બાદ કરતાં ખાનગી શાળાઓમાં પણ પ્રાથમિક શિક્ષણનું સ્તર સારું નથી.

હવે નવી શિક્ષણનીતિનો અમલ કેવી રીતે થાય છે અને તેના વડે પ્રાથમિક શિક્ષણનું સ્તર સુધરે છે કે કેમ એ તો સમય જ બતાવશે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... ગંભીર અસર પડશે.

રાજકીય રસ્તે પરિવર્તન આણવા જતાં સ્થિતિ બગડશે અને સામાજિક પરિવર્તનથી જ સ્થિતિ સુધરશે એવી તેમની દૃઢ માન્યતા હતી.

ગાંધીજીએ કહ્યું હતું કે અલગ મતદાર મંડળથી સામાજિક પરિવર્તન નહીં થાય...ગામેગામ છાવણીઓ રચાશે ને સંઘર્ષ થશે. (ગાંધીઃ ધ યર્સ ધૅટ ચેન્જ્ડ ધ વર્લ્ડ, રામચંદ્ર ગુહા, પૃ.૪૦૫)

ગોળમેજી પરિષદમાં તેમણે એ હદ સુધી કહ્યું કે અલગ મતદાર મંડળને કારણે હિંદુસમાજમાં જે ભાગલા પડશે અને હિંદુઓમાં બે જૂથ ઊભાં થશે, તેના કરતાં તો દલિતો મુસલમાન કે ખ્રિસ્તી બની જાય તો તે હું સહન કરી લઈશ. (કીર, ... બાકીનો લેખ લખો:

આંબેડકર પર સમાધાન માટે પ્રચંડ દબાણ આવવા લાગ્યું. ઘણા લોકોએ તેમને ખલનાયક તરીકે ચીતર્યા.

જેલમાં અને જેલની બહાર ચાલેલી વાતચીતોના અને કઠણ રકઝકના દૌર પર દૌર ચાલ્યા. અંતે ડૉ. આંબેડકર અનામત બેઠકો માટે રાજી થયા.

અલગ મતદાર મંડળમાં દલિતોને બધી પ્રાંતિય ધારાસભાઓમાં થઈને 71 બેઠકો મળતી હતી. નવી વ્યવસ્થામાં ડૉ. આંબેડકરે કુલ 197 (અનામત) બેઠકોની માગણી કરી.

છેવટે 148 બેઠકોનો આંકડો નક્કી થયો. આ ઉપરાંત કેન્દ્રીય ધારાસભાઓમાં સામાન્ય બેઠકોમાંથી 19 ટકા દલિતો માટે અનામત રાખવાનું ઠર્યું.

બીજા કેટલાક મુદ્દે ઘણી ખેંચતાણ ચાલી. પણ છેવટે સમાધાન સધાયું અને સપ્ટેમ્બર 24, 1932ની સાંજે પુના કરાર તરીકે ઓળખાતી સમજૂતી થઈ.

ઉલ્લેખનીય છે કે બંને પક્ષો વચ્ચે થયેલા કરારમાં બાવીસ આગેવાનોએ સહી કરી.

તેમાં ગાંધીજીની સહી ન હતી. (તેના માટે ૨૪મીએ સવારે ગંભીર તબક્કામાં પ્રવેશેલી તેમની તબિયત કારણભૂત હશે કે કેમ, એ વિશે કશી સ્પષ્ટતા મળતી નથી.)

હિંદુ સમાજ અને કૉંગ્રેસ વતી સહી કરવામાં મદનમોહન માલવિય, ગાંધીજીના પુત્ર દેવદાસ ગાંધી, સી. રાજગોપાલાચારી અને ઠક્કરબાપા જેવાં નામ હતાં.

વિશ્લેષણ

પુના કરારની આગળપાછળની બીજી ઘણી બાબતોની ચર્ચા બાકી રહે છે.

પરંતુ ફક્ત કરારની વાત કરીએ તો, ડૉ. આંબેડકરે ભારે દબાણમાં આવીને કરેલા નિર્ણય અંગે એ વખતનાં નિવેદનોમાં સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો અને સમાધાની માટે ગાંધીજીનો આભાર પણ માન્યો હતો.

(ગુહા, પૃ.439) પરંતુ દલિતો જ પોતાનો પ્રતિનિધિ ચૂંટી શકે, એવી તક ગાંધીજીએ છીનવી લીધી, એ વાતનો રંજ અને રોષ દલિત ચળવળનો એક (ક્યારેક તો એકમાત્ર લાગે એ હદે) વારસો બન્યો.

તેના વિશેની માહિતી ઘટતી ગઈ ને કડવાશ વધતી ગઈ.

દલિતોને અલગ મતદાર મંડળ મળ્યાં હોત તો રાજકીય પક્ષ પ્રત્યે નહીં, પણ દલિત સમાજ પ્રત્યે વફાદારી ધરાવતી દલિત નેતાગીરી ઊભી થઈ હોત, એવી વાજબી ધારણા સામાજિક ન્યાયમાં માનનારા ઘણા લોકો માટે કાયમી રંજનો મુદ્દો બની રહી.

અલબત્ત, એ રંજ આઝાદી અને બંધારણ મળ્યાં ત્યાં સુધી જ લંબાવી શકાય.

કારણ કે, સ્વતંત્ર ભારતના બંધારણમાં અલગ મતદાર મંડળ જેવી કોઈ જોગવાઈનો સવાલ ન હતો.

એક સવાલ એવો થાય કે સાયમન કમિશન સમક્ષ અલગ મતદાર મંડળનો વિરોધ કરનારા ડૉ. આંબેડકર તેના આવા સમર્થક કેવી રીતે બન્યા?

ડૉ. આંબેડકરનું ભક્તિભાવપૂર્ણ ચરિત્ર લખનાર ધનંજય કીરે નોંધ્યું છે, 'ગાંધીજીએ તો અસ્પૃશ્યોને અનામત બેઠકો આપવાનો વિરોધ કર્યો.

તેથી પરિસ્થિતિ વધારે વણસી અને શ્રી...


... ગયા હતા.

કાવે નાગરાનીને ભિંડરાવાલેને પકડવાની જવાબદારી સોંપી

ઇન્ડિયા ટુડેના વરિષ્ઠ પત્રકાર સંદીપ ઉન્નીથન સાથે બીબીસી સંવાદદાતા રેહાન ફઝલ

રૉમાં વિશેષ સચિવ તરીકે પદ પર કામ કરી ચૂકેલા ભૂતપૂર્વ વિદેશમંત્રી સ્વર્ણ સિંહના જમાઈ જીબીએસ સિદ્ધુનું એક પુસ્તક "ધ ખાલિસ્તાન કૉન્સ્પિરસી" પ્રકાશિત થયું છે, જેમાં તેમણે ભિંડારાવાલેને પકડવાની આ યોજના પર પ્રકાશ ફેંક્યો છે.

તે જમાનામાં 1951ની બેચના આંધ્રપ્રદેશ કેડરના રામ ટેકચંદ નાગરાની ડીજીએસ એટલે કે ડાયરેક્ટર જનરલ સિક્યૉરિટી હતા. રૉનું એક કમાન્ડો યુનિટ હતું એસએ... બાકીનો લેખ લખો:

ં કે તે હેલિકૉપ્ટર કમાન્ડો દ્વારા ભિંડરાવાલેનું અપહરણ કરવાના યોગ્ય સમય વિશે પણ સલાહ આપે."

"ત્રણ કે ચાર દિવસમાં તમામ માહિતી એકઠી કરી લેવાઈ હતી. ત્યાર પછી સુવર્ણમંદિર પરિસરના લંગરના વિસ્તારમાંથી નીકળવાના રસ્તાનું એક મોડલ સહારનપુર નજીક સરસવામાં તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું."

દોરડાની મદદથી કમાન્ડોને ઉતારવાના હતા

જીબીએસ સિદ્ધુનું પુસ્તક ધ ખાલિસ્તાન કૉન્સ્પિરસી તાજેતરમાં પ્રકાશિત થયું છે તેનું કવર પેજ

નાગરાનીએ સિદ્ધુને જણાવ્યું કે હેલિકૉપ્ટર ઑપરેશનથી પહેલાં સીઆરપીએફના સશસ્ત્ર જવાનો દ્વારા મંદિર પરિસરની બહાર એક ઘેરો બનાવવાનો હતો, જેથી ઑપરેશન પૂરું થાય ત્યાં સુધી સામાન્ય લોકો પરિસરની અંદર કે બહાર જઈ ન શકે.

એસએફએફ કમાન્ડોની બે ટુકડીઓને બહુ નીચી ઉડાન ભરતાં હેલિકૉપ્ટરો દ્વારા દોરડા મારફત તે જગ્યાએ ઉતારવાના હતા, જ્યાં ભિંડરાવાલે પોતાનું પ્રવચન આપતા હતા.

આ માટે ભિંડરાવાલે તેમનું વક્તવ્ય પૂરું કરવાની તૈયારીમાં હોય તેવો સમય પસંદ કરવામાં આવ્યો, કારણ કે તે સમયે તેમની આસપાસ સુરક્ષા બંદોબસ્ત થોડો નબળો પડી જતો હતો.

યોજના એવી હતી કે કેટલાક કમાન્ડો ભિંડરાવાલેને પકડવા માટે દોડશે અને કેટલાક તેમના સુરક્ષા ગાર્ડને કાબૂમાં લેશે.

એવો અંદાજ હતો કે કમાન્ડોને જોતા જ ભિંડરાવાલેના ગાર્ડઝ ગોળી વરસાવવાની શરૂઆત કરી દેશે.

એવું પણ અનુમાન હતું કે કમાન્ડો નીચે ઊતરે તે પહેલાં જ કદાચ તેમના પર ગોળીબાર શરૂ થઈ જશે.

ઇંદિરા ગાંધી રૉના પૂર્વ પ્રમુખ રામનાથ કાવ, ગૈરી સકસેના અને અને જીબીએસ સિદ્ધુ સાથે

આ જોખમ ટાળવા માટે એસએફએફ કમાન્ડોને બે ટુકડીમાં વહેંચવાના હતા.

એક ટુકડી સુવર્ણમંદિર પરિસરમાં એવી જગ્યાએ રહેવાની હતી જ્યાંથી તેઓ ભિંડરાવાલેના ગર્ભગૃહમાં ભાગી જવાના રસ્તાને બંધ કરી દે.

બીજી ટુકડી લંગર પરિસર અને ગુરુ નાનક નિવાસ વચ્ચેના રસ્તા પર પોતાનાં બુલેટપ્રૂફ વાહનો સાથે તૈયાર રહેવાની હતી જેથી કમાન્ડો દ્વારા પકડવામાં આવેલા ભિંડરાવાલેને પોતાના કબજામાં લઈને અગાઉથી નિર્ધારિત સ્થળે પહોંચાડી શકાય.

ભિંડરાવાલે પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ જ્ઞાની ઝૈલસિંહ સાથે

હેલિકૉપ્ટરની અંદર અને જમીન પર હાજર તમામ કમાન્ડોને ખાસ આદેશ હતા કે ભિંડરાવાલેને કોઈ પણ સંજોગોમાં હરમંદિર સાહેબના ગર્ભગૃહમાં શરણ લેવા દેવામાં ન આવે, કારણ કે તેઓ ત્યાં પહોંચી જાય તો ભવનને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર ભિંડરાવાલેને કબજામાં લેવાનું અશક્ય હતું.

નાગરાનીએ જણાવ્યા પ્રમાણે સુવર્ણમંદિરના મૉડલને માર્ચ 1984માં...


... ગયો અને નારાયણન ભારતના સ્વદેશી રૉકેટનિર્માણના પ્રોજેક્ટમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવવા લાગ્યા.

1994 સુધી તેમણે એક વિજ્ઞાની તરીકે બહુ મહેનત સાથે કામ કર્યું હતું. નવેમ્બર, 1994માં તેમની જિંદગી સંપૂર્ણપણે ઉપરતળે ન થઈ ગઈ ત્યાં સુધી તેમણે કામમાં આકરી મહેનત કરી હતી.

નારાયણનની ધરપકડના એક મહિના પહેલાં કેરળ પોલીસે માલદીવનાં મરીયમ રાશીદા નામનાં એક મહિલાની વિઝાના નિર્ધારિત સમયથી વધુ સમય ભારતમાં રહેવાના આરોપસર ધરપકડ કરી હતી.

રાશીદાની ધરપકડના કેટલાક મહિનાઓ પછી પોલીસે માલદીવનાં ફોઝિયા હસન નામના એક બેન્કકર્મ... બાકીનો લેખ લખો:

હતો. આ ટેસ્ટ ભારતીય કોર્ટમાં પૂરાવા તરીકે માન્ય નથી.

નારાયણનને કડક સલામતી ધરાવતી જેલમાં રાખવામાં આવ્યા હતા. જીવલેણ માર મારીને લોકોની હત્યા કરતો એક સીરિયલ કિલર પણ તેમની કોટડીમાં હતો. (એ વ્યક્તિએ નારાયણને કહેલું કે એ કૌભાંડ વિશેના બધા સમાચાર વાંચે છે અને એ માને છે કે નારાયણન નિર્દોષ છે.)

નારાયણનને પોલીસને જણાવ્યું હતું કે "રૉકેટની ગુપ્ત માહિતી કાગળ મારફત ટ્રાન્સફર કરી શકાય તેવી નથી. મને આ મામલામાં ફસાવવામાં આવી રહ્યો છે."

એ સમયે ભારત શક્તિશાળી રૉકેટ એન્જિન બનાવવા માટે ક્રાયોજેનિક ટેકનૉલૉજી મેળવવા સંઘર્ષ કરતું હતું. તેથી તપાસકર્તાઓએ નારાયણનની વાતો પર વિશ્વાસ કર્યો ન હતો.

આ કેસમાં નારાયણન 50 દિવસ ધરપકડ હેઠળ રહ્યા હતા. એક મહિનો જેલમાં રહ્યા હતા. તેમને અદાલતમાં સુનાવણી માટે જેટલી વખત લઈ જવામાં આવતા હતા એટલી વખત લોકો તેમને બરાડીને 'દેશદ્રોહી' તથા 'જાસૂસ' કહીને ટોણાં મારતા હતા.

અલબત, નારાયણનની ધરપકડના એક મહિના બાદ સૅન્ટ્રલ બ્યુરો ઑફ ઇન્વેસ્ટિગેશને (સીબીઆઈ) કેરળ પાસેથી આ કેસ પોતાના હાથમાં લઈ લીધો હતો.

નારાયણનને સીબીઆઈના અધિકારીઓને જણાવ્યું હતું કે તેઓ જે માહિતીના સંબંધે કામ કરતા હતા એ પૈકીની એકેય માહિતી 'ક્લાસિફાઈડ' (ગુપ્ત) ન હતી. એક અધિકારીએ આ સંબંધે માફી પણ માગી હતી. તેમણે કહ્યું હતું, "આટલું બધુ કેમ થઈ ગયું એ હું જાણતો નથી. અમને તેનું બહુ દુઃખ છે."

આખરે 1995ની 19 જાન્યુઆરીએ નાંબી નારાયણનને જામિન પર મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તેઓ અડધી રાતના પહેલાં ઘરે પહોંચ્યા હતા. તેઓ સીડી ચઢીને ઉપર ગયા અને સૌથી પહેલાં તેમનાં પત્નીને સમાચાર આપ્યા હતા. તેમનાં પત્ની અંધારિયા ઓરડામાં જમીન પર ઊઘતાં હતાં. નારાયણને બે વખત તેમનું નામ પોકાર્યું ત્યારે તેઓ જાગ્યાં હતાં.

એ ક્ષણોના સંભારતાં નારાયણન કહે છે, "તેણે ધીમેથી પડખું ફેરવ્યું, પોતાનું માથું ઉઠાવ્યું અને ચૂપચાપ મારી આંખોમાં જોતા રહ્યાં. તેમના ચહેરા પર અજબ ભાવ હતા. જાણે તેઓ કશુંક ભયાનક જોઈ રહ્યાં હોય તેવા ભાવ. પછી તેઓ જોરથી ચીસ પાડીને રડવા લાગ્યાં હતાં. એવી ચીસ મેં અગાઉ ક્યારેય સાંભળી ન હતી. એ ચીસ કોઈ માણસ કે જનાવરની ન હતી."

મીનાક્ષી અમ્મલ (નારાયણનનાં પત્ની)ની ચીસોથી આખું ઘર ગૂંજી ઉઠ્યું હતું. થોડી વાર પછી તેઓ એકદમ ચૂપ થઈ ગયાં હતાં.

પતિના જેલમાં જવાથી અને તેમને ગેરહાજરીને કારણે મીનાક્ષીના માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર માઠી અસર થઈ હતી.

બન્નેનાં લગ્નને લગભગ 30 વર્ષ થઈ ચૂક્યાં હતાં...


... ગાંધીનો અવાજ શોધવા માટે હિંદી સેવાની જૂની રેકોર્ડિંગ્સને શોધવાનું કામ શરૂ કર્યું.

જે પહેલી ટેપ અમને મળી, તે 1986માં આપવામાં આવેલું તેમનું એક વક્તવ્ય હતું.

રાજીવને જ્યારે એ પૂછવામાં આવ્યું કે તમે કયા રૂપમાં લોકોની પસંદ બનવા માગશો તો તેમનો જવાબ હતો - 'એક એવી વ્યક્તિના રૂપમાં જે ભારતને 21મી સદીમાં લઈને ગયો અને જેના માથા પરથી વિકાસશીલ દેશનું લેબલ હટાવવામાં આવ્યું.'

ભારતમાં અડધી રાત થઈ ગઈ હતી....

જ્યાં સુધી અમારી મિટિંગ પૂર્ણ થઈ અને કાર્યક્રમની એક કાચી રૂપરેખા તૈયાર થઈ, ત્યાં સુધી ભારતમાં અડધી... બાકીનો લેખ લખો:

તાં મધુકર ઉપાધ્યાય ફોન પર કેટલીક મહત્ત્વપૂર્ણ નેતાઓની પ્રતિક્રિયા મેળવવામાં સફળ રહ્યા.

પોતાના મૃત્યુના એક વર્ષ પહેલા રાજીવ ગાંધીએ બીબીસી હિંદી સેવા સાથે પોતાના એક ઇન્ટરવ્યૂમાં સ્વીકાર કર્યો હતો - 'મારા પર રાજકારણમાં આવવા મામલે ખૂબ દબાણ હતું'

'મને લાગ્યું એક જરૂર છે, એક શૂન્ય છે જેને ભરવાનું છે. કેટલાક લોકોએ કહ્યું કે જો અમે હારી જઈશું તો ભાગી જઈશું. કેટલાક લોકોએ વિચાર્યું કે કદાચ અમે સત્તાને પકડીને બેઠા રહીશું.'

કૉંગ્રેસનું નેતૃત્વ

અમારા કાર્યક્રમ માટે અમને રાજીવના અવાજમાં વધુ એક સારું વક્તવ્ય મળ્યું.

પરંતુ હજુ એ સવાલ મહત્ત્વનો હતો કે આ મહત્ત્વપૂર્ણ ચૂંટણી વચ્ચે રાજીવ ગાંધીની હત્યાનો પ્રભાવ કૉંગ્રેસ પર કેવો પડશે.

માર્ક ટલીએ તેને 'ભારતીય રાજકારણમાં નહેરુ-ગાંધી વંશવાદના અંતનું સૂચક ગણાવ્યું'. તો કૉંગ્રેસનું નેતૃત્વ હવે કોના હાથમાં હશે? આ પ્રશ્ન અનુત્તરિત હતો.

જવાબની શોધમાં કાર્યક્રમના સહ-પ્રસ્તુતકર્તા પરવેઝ આલમે કેટલાક રાજકીય પંડિતોનો સંપર્ક કર્યો.

ઇંદર મલ્હોત્રાનો વિચાર હતો કે 'રાજીવની હત્યા કૉંગ્રેસ માટે ખરેખર એક મોટો આઘાત છે કેમ કેમ શ્રીમતી ઇંદિરા ગાંધીના જમાનાથી પાર્ટીનું નિયંત્રણ એક જ નેતાના હાથમાં રહ્યું છે.'

જનસત્તાના તંત્રી પ્રભાસ જોશી એ રાત્રે પહેલા વ્યક્તિ હતા જેમણે સંકેત આપ્યો હતો કે વચગાળાના નેતા તરીકે નરસિંહા રાવનું નામ આવવું સ્વાભાવિક છે.

નરસિંહા રાવની પ્રતિક્રિયા

બસ પછી શું હતું, નરસિંહા રાવની શોધ શરૂ થઈ ગઈ. 'નાગપુરમાં છે પરંતુ બીમાર છે અને કોઈ સાથે વાત કરવાની સ્થિતિમાં નથી.'

પરવેઝ આલમે એક જ વાક્યમાં આશા જગાવી અને તોડી પણ નાખી. 'જો આટલા બીમાર છે તો નેતૃત્વ કેવી રીતે સંભાળશે?' એક સહયોગીએ શંકા વ્યક્ત કરી.

પરંતુ પ્રોગ્રામ શરૂ થવાના પહેલા પહેલા નરસિંહા રાવનો નંબર લાગી ગયો. બીજી તરફથી ફોન ઉઠવાનો અવાજ આવ્યો સાથે જ પરવેઝે કહ્યું - 'રાવ સાહેબ' બોલી રહ્યો છું. રાજીવની મૃત્યુ પર પ્રતિક્રિયા વ્યક્ત કરતા તેમણે કહ્યું, "મને વિશ્વાસ જ ન થયો..."

"જ્યારે સમાચાર મળ્યો તો હું સ્તબ્ધ રહી ગયો. આ આપણા દેશ માટે અઘરી પરીક્ષા સમાન હશે. સ્પષ્ટ છે, કૉંગ્રેસ માટે તે મોટો ઝટકો છે. પરંતુ પાર્ટી તેને પણ સહન કરી લેશે. મને આશા છે કે આ ઘટના છતાં પાર્ટી પોતાની શક્તિ અને લોકપ્રિયતા જાળવી રાખવામાં સફળ રહેશે."

પાર્ટીની કમાન

પરંતુ બ્રેકિંગ ન્યૂઝ અંતે જ્યારે તેમને એ પૂછવામાં આવ્યું કે આ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં જો...


... ગુજરાતનાં અમુક ગામોના એક-બે લોકો પોતાના સંબંધીઓને ત્યાં મહારાષ્ટ્ર જઈને આ ટેસ્ટ કરાવી આવ્યા હોય. પણ સ્થાનિક આરોગ્ય કેન્દ્રમાં તો આવાં કોઈ પણ કેસો નથી મળી આવ્યા."

જોકે, મહારાષ્ટ્રના નંદુરબાર જિલ્લાના સ્થાનિક પત્રકાર નીલેશ પાટીલે ટાઈફૉઇડના દર્દીઓના ઇલાજના સ્થળે જઈને અહેવાલ તૈયાર કર્યો હતો.

જેમાં નંદુરબારના ધાનોરા ખાતે સ્થાનિક આરોગ્ય કેન્દ્રમાંથી કેટલાક લોકો ટાઈફૉઇડગ્રસ્ત હોવાનું સામે આવ્યું હતું.

જે બાદ ગામના આગેવાનોએ ખાનગી ડૉક્ટરની મદદ લઈ ગામના એક ખેતરમાં જ તંબુ તાણીને ઘરેથી ખાટલા અને ગાદલાં ... બાકીનો લેખ લખો:

છે."

કોરોના મહામારીના સમયે કોરોના જેવાં જ લક્ષણો ધરાવતી માંદગીના કારણે કોરોનાની બીક લાગવી એ સ્વાભાવિક છે.

કંઈક આવું જ અમદાવાદના નિવાસી વીરેન્દ્ર ગારંગે સાથે પણ બન્યું હતું.

તેઓ બીબીસી ગુજરાતી સાથે પોતાના અનુભવ વિશે વાત કરતા જણાવે છે, "થોડા દિવસ પહેલાં મારા ગળામાં તકલીફ થઈ અને મને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડી રહી હોય તેવું લાગ્યું. જ્યારે હું આ લક્ષણો સાથે સ્થાનિક ડૉક્ટરને બતાવવા ગયો, ત્યારે તેમણે કહ્યું કે મને ટાઈફૉઇડ છે."

તેઓ આગળ જણાવે છે, "જ્યારે મેં તેમને પૂછ્યું કે શું મારે કોરોના ટેસ્ટ કરાવવો જોઈએ તો તેમણે એવી સલાહ ન આપી અને કહ્યું કે જો દવાથી ઠીક ન થાય તો આપણે આગળ વિચારીશું. ત્યાર બાદ તેમણે મને બે દિવસની દવા આપી. જેનાથી મારી તકલીફ ઠીક થઈ ગઈ."

વીરેન્દ્ર ગારંગેના કિસ્સામાં તો તેઓ ટાઈફૉઇડની દવાથી ઠીક થઈ ગયા પરંતુ ઘણી વખત સમાન લક્ષણોના કારણે ઘણા દર્દીઓમાં કોરોના શરૂઆતના તબક્કે જ રોકવાનું શક્ય બનતું ન હોવાનું નિષ્ણાત માને છે.

તેથી કોરોનાનાં લક્ષણો જણાતા દર્દીએ તરત જ કોરોનાનો રિપોર્ટ કરાવવો એ સલાહભર્યું પગલું હોય છે.

ટાઈફૉઇડ શું છે?

ટાઇફોઇડના કારણે દર વર્ષે થાય છે લાખો લોકોનાં મૃત્યુ

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO)ની વેબસાઇટ પર મુકાયેલી માહિતી પ્રમાણે ટાઈફૉઇડ એ એક પ્રાણઘાતક રોગ છે. જે બૅક્ટેરિયમ સાલ્મોનેલા ટાઇફી નામના બૅક્ટેરિયાથી થાય છે.

મોટા ભાગે આ રોગ દૂષિત પાણી અને ભોજન મારફતે થાય છે.

ટાઈફૉઇડના દર્દીમાં તાવ, થાક, માથામાં દુખાવો, ઊલટી, પેટમાં દુખાવો, કબજિયાત અને ડાયેરિયા જેવાં લક્ષણો જોવા મળે છે. આ સિવાય કેટલાક દર્દીઓને ત્વચા સંબંધી તકલીફ પણ થાય છે.

કેટલાક ગંભીર કેસોમાં ટાઈફૉઇડના દર્દીનું મૃત્યુ પણ નીપજી શકે છે.

મોટા ભાગે ટાઈફૉઇડની માંદગીમાંથી બેઠા થવા માટે દર્દીને ઍન્ટિબાયોટિક્સ અપાય છે.

આ માંદગીની ચિંતાજનક વાત એ છે કે ઘણી વાર ટાઈફૉઇડના દર્દીને તમામ લક્ષણો મટી ગયાં હોવા છતાં તેમના શરીરમાં આ બૅક્ટેરિયાની હાજરી હોઈ શકે છે. જેનો અર્થ એ થયો કે એકદમ સામાન્ય લાગતી વ્યક્તિ પણ આ બૅક્ટેરિયા માટે વાહક બની શકે છે.

 WHOના એક અંદાજ પ્રમાણે દર વર્ષે સમગ્ર વિશ્વમાં એકથી બે કરોડ લોકોને આ માંદગી લાગે છે. જે પૈકી 1,28,000થી 1,61,000 લોકો દર વર્ષે મૃત્યુ પામે છે.

જે લોકો સ્વચ્છ પાણી અને સ્વચ્છતાના અભાવનો સામનો કરે છે તેમને આ માંદગી થવાનો ભય સૌથી વધુ છે. આવા લોકોને આ ભયંકર માંદગી થવાની સૌથી વધુ શક્યતા છે. બાળકો માટે...


... ગુજરાતમાં ટેસ્ટ પૉઝિટિવિટી રેટ ઘટ્યો છે પરંતુ ગ્રામીણ ગુજરાતમાં હજુ પણ ટેસ્ટ પૉઝિટિવિટી રેટ ઊંચો જોવા મળે છે.

ગુજરાતનો ટીપીઆર (ટેસ્ટ પૉઝિટિવિટી રેટ) 8.8 છે. જ્યારે મહેસાણાનો ટીપીઆર 20 ટકા, પંચમહાલનો 11 ટકા છે.

ડૉ. દિલીપ માવળંકર વધુમાં કહે છે, "ગુજરાતનાં ચાર મહાનગરોમાં કેસ ઘટ્યા છે. જ્યારે ગામડાંમાંથી લોકોનાં મૃત્યુના સમાચાર આવી રહ્યા છે. ગામડાંઓમાં પણ કેસ તો જોવા મળી રહ્યા છે."

ડૉ. પ્રવીણ ગર્ગ કહે છે, "ગામડાંમાં બીમારી સરખી રીતે ડાયગ્નોસ થતી નથી. લોકો ટેસ્ટિંગ કરાવવા પણ જતા નથી માટે કોરોના... બાકીનો લેખ લખો:

પ્રમાણમાં લોકો ટેસ્ટિંગ કરાવતા હોવાથી અનેક લોકોને ટેસ્ટિંગ કરવા મળતું નથી."

ડૉ. પ્રવીણ ગર્ગ ટેસ્ટિંગ અંગે કહે છે, "શહેરોમાં હાલ એવો સમય છે કે પહેલાં લોકોને ટેસ્ટિંગ કરાવવા માટે ફોર્સ કરવો પડતો હતો, જ્યારે હવે લોકો સહેજ લક્ષણ હોય અને ટેસ્ટ કરાવવા દોડી જાય છે."

તેઓ આગળ કહે છે, "ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ટેસ્ટિંગને લઈને ખૂબ મોટી સમસ્યા છે. ટેસ્ટિંગની સુવિધાઓ શહેર જેટલી નથી. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં લોકો જલદી ટેસ્ટ કરાવવા જતા નથી માટે કાંઈ કહેવું અઘરું છે. હા હજુ એક મહિનો સાચવવાની જરૂર છે."

ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ટેસ્ટિંગ અંગે વિગતે ચર્ચા કરતા ડૉ. દિલીપ માવળંકર કહે છે, "કોઈ પણ જિલ્લાના શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારમાં કેટલા ટેસ્ટ થાય તેના આંકડા આપવા પડે, આ ઉપરાંત ટેસ્ટ ઘટી રહ્યા છે પરંતુ ગ્રામીણ વિસ્તારો અને શહેરોમાં કેટલા ટેસ્ટ થાય તે પણ જોવું જોઈએ. ગુજરાતમાં 18 હજાર ગામડાં છે. જો રાજ્યના 60 ટકા કેસ શહેરમાંથી આવે તો એવું ન બની શકે કે માત્ર ત્રણથી ચાર હજાર કેસ 18 હજાર ગામમાં નોંધાતા હોય."

ગામડાંમાં ટેસ્ટિંગ વધારવાની વાત કરતા ડૉ. માવળંકર કહે છે, "ગામડાંમાં સરખી રીતે ડાયગ્નોસિસ થતું નથી. દરદીઓ મૃત્યુ પામે છે ત્યારબાદ પણ ડાયગ્નોસ કરવું જોઈએ અને મૃતકના પરિવારના તમામ લોકોના કોરોના વાઇરસના ટેસ્ટ કરવા જોઈએ. જેથી કોઈ પૉઝિટિવ આવે તો ખ્યાલ આવે કે માણસ કોરોના વાઇરસથી મૃત્યુ પામ્યો હતો કે નહીં"

'પ્રતિબંધોને કારણે કેસ ઘટ્યા'

ગુજરાત સરકારે 28 એપ્રિલથી રાજ્યમાં કેટલાક પ્રતિબંધો લાગુ કર્યા છે. આ પ્રતિબંધો પ્રમાણે રાજ્યનાં 29 શહેરોમાં રાત્રી કર્ફ્યુ ઉપરાંત દિવસે આવશ્યક વસ્તુઓ સિવાયની તમામ વસ્તુઓની વેચાણ કરતી દુકાનો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.

આ ઉપરાંત આ કર્ફ્યુને પાંચ મેએ લંબાવીને 12 મે સુધી લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.

ડૉ. પ્રવીણ ગર્ગ કહે છે, "શહેરોમાં લૉકડાઉનના કારણે પણ કેસ ઘટ્યા છે. રાત્રી લૉકડાઉન અને દિવસના પ્રતિબંધને કારણે લોકોની એકબીજા સાથેની મુલાકાત ઘટી છે, માટે કેસ ઘટ્યા છે."

ડૉ. દિલીપ માવળંકર કહે છે, "ગુજરાતમાં હાલ વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ છે. લોકો બહાર નીકળતા નથી. તેના કારણે કેસ ઘટી રહ્યા હોય એમ લાગે છે. જેમ જાન્યુઆરીમાં લોકોએ વાઇરસ પાછો આવવાનો નથી એમ કરીને છૂટછાટ લીધી હતી તેવી છૂટછાટ ન લે તો સારું."

તેઓ વધુમાં કહે છે, "ગુજરાતમાં હજુ ઘણા લોકોનું રસીકરણ કરવાનું બાકી છે. ઇમ્યુનિટી પણ ખાસ આવી નથી માટે લોકોએ ખૂબ ચેતતા રહેવાની જરૂર...


... ગોપાલને જણાવ્યું હતું કે ચેપ ઝડપથી ફેલાવા લાગે એ પછી પરીક્ષણ અને ચેપગ્રસ્તોને શોધવાનું અપૂરતું થઈ જાય છે.

ટેસ્ટ અને ટ્રૅસ કામગીરીથી ચેપનો વ્યાપ અંકુશમાં રાખવામાં મદદ મળે છે, પણ સમુદાયમાંના વણઓળખાયેલા નવા કેસને તેનાથી શોધી શકાતા નથી, એમ હિમાંશુ ત્યાગી અને આદિત્ય ગોપાલને જણાવ્યું હતું.

ભારતમાં માથાદીઠ કેસોનું અને ટેસ્ટનું પ્રમાણ બહુ ઓછું

ભારતમાં એ માટે લોકોનું મોટાપાયે ટેસ્ટિંગ કરવું પડે, પણ ભારતમાં કોનું ટેસ્ટિંગ કરવામાં આવે છે એ આપણને કેવી રીતે ખબર પડે?

સમગ્ર દેશમાંના ટેસ્ટિંગના આંકડાની સર... બાકીનો લેખ લખો:

નવા કેસ ઓછા નોંધાય અને ધીમી ગતિએ નોંધાય.

તેને કારણે કન્ફર્મ કેસોની સરખામણીએ ચેપગ્રસ્તોના સાજા થવાનું પ્રમાણ પણ ઝડપથી વધે.

ડૉ. જમીલે કહ્યું હતું કે ખરેખર તો ચેપગ્રસ્તોના મૃત્યુના ડબલિંગ રેટને ધ્યાનમાં લેવો જોઈએ. મૃત્યુનો ડબલિંગ રેટ હાલ આશરે 26 દિવસનો છે. તે ઝડપી બનશે તો હૉસ્પિટલ્સ પરનું દબાણ વધશે, સંભવતઃ મૃત્યુ પણ વધશે.

ભારતમાં રિકવરી રેટ ઝડપભેર વધ્યો

કોરોનાનો માઠો પ્રભાવ ધરાવતા અન્ય દેશોની સરખામણીએ ભારતમાં દર્દીઓના સાજા થવાની સ્થિતિ વધારે સ્પષ્ટ છે.

તેનો અર્થ એ થયો કે ભારતમાંના કોવિડ-19ના દર્દીઓ અમેરિકા તથા બ્રાઝિલના દર્દીઓની સરખામણીએ વધુ ઝડપથી સાજા થઈ રહ્યા છે.

ભારતમાં કોરોનાના કન્ફર્મ દર્દીઓના સાજા થવાની ટકાવારી પણ ઊંચી છે. અમેરિકાના 27 ટકાની સરખામણીએ ભારતમાં એ પ્રમાણ લગભગ 60 ટકા જેટલું છે.

રિકવરીની વાત કરીએ તો તેના ડેટા ગૂંચવણભર્યા અને તેની પરિભાષા ભિન્ન છે.

ભારતમાં પૉઝિટિવ પુરવાર થયેલી વ્યક્તિ સપ્તાહો પછી નૅગેટિવ પુરવાર થાય તેને સાજી થયેલી વ્યક્તિ (રિકવર્ડ) ગણવામાં આવે છે.

કેટલાક દેશોમાં હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરાયા પછી સારવાર બાદ સંપૂર્ણ સાજા થયેલાઓની ગણતરી કરવામાં આવે છે. તે સંદર્ભે સમજી શકાય કે બ્રિટનમાં રિકવરીનું પ્રમાણ સરખામણીએ નીચું કેમ છે.

મહત્ત્વની વાત એ છે કે આ પૈકીના દરેક દેશમાં ભલે ગમે તેટલા દર્દીઓ રિકવર થતા હોય, પણ ભારતમાં રિકવરીનોનો હિસ્સો ઊંચો છે.

તેનું કારણ એ છે કે ભારતમાં થતાં મૃત્યુની સંખ્યા ઘણી ઓછી છે.

4. ભારતમાં મૃત્યુદર અત્યંત નીચો

વિદેશની સરખામણીમાં ભારતમાં મૃત્યુનો દર ઓછો

કૉવિડ-19ને કારણે ભારતમાં અત્યાર સુધીમાં 20,160 લોકો મૃત્યુ પામ્યા છે. આ સંદર્ભમાં ભારત વિશ્વમાં આઠમા ક્રમે છે, પણ પ્રતિ દસ લાખ વ્યક્તિએ ભારતમાં મૃત્યુનો દર અત્યંત નીચો છે.

અર્થશાસ્ત્રી અને બ્રુકિંગ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂશનના સિનિયર ફેલો શમિકા રવિએ કહ્યું હતું કે "પશ્ચિમ યુરોપની સરખામણીએ તો એ નગણ્ય ગણાય."

ડૉ. શમિકા રવિએ ઉમેર્યું હતું કે ભારતમાં મૃત્યુદરના વાસ્તવિક આંકડાના સંભવિત અભાવને કારણે યુરોપ તથા ભારતના મૃત્યુદર વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ થતો નથી.

ડૉ. શમિકા રવિએ કહ્યું હતું કે "અમારે ત્યાં મૃત્યુદર વાસ્તવમાં ઊંચો હોત તો તેને કોઈ આંકડા છુપાવી શક્યા ન હોત."

ભારતની માફક આ ઉપખંડના પાકિસ્તાન અને ઇન્ડોનેશિયા જેવા અન્ય દેશોમાં પણ મૃત્યુદર નીચો છે.

તેનાં ઘણાં કારણો આપવામાં આવી રહ્યાં છે. તેમાં આ પ્રદેશમાં સંક્રમણના...


... ગૌસ્વામીએ સોનિયા ગાંધીનું નામ લઈને કેટલાય સવાલો કર્યા હતા.

અર્ણવે કહ્યું હતું, "જો કોઈ મૌલવી કે પાદરીની આ રીતે હત્યા થઈ હોત તો શું મીડિયા, સેક્યુલર ગૅંગ અને રાજકીય પાર્ટીઓ આજે શાંત હોત? જો પાદરીઓની હત્યા થઈ હોત તો 'ઇટાલીવાળી એન્ટોનિયા માઇનો', 'ઇટાલીવાલા સોનિયા ગાંધી' આજે ચૂપ રહેત?"

                    નક્શામાં

વિશ્વમાં કુલ કન્ફર્મ કેસ

વધુ સારી રીતે નિહાળવા કૃપા કરીને આપનું બ્રાઉઝર અપગ્રેડ કરો

સ્રોત : જૉન હૉપકિન્સ યુનિવર્સિટી, રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સેવાઓ

                    ... બાકીનો લેખ લખો:

ગાંધીએ સુપ્રીમ કોર્ટને કહ્યું હતું કે ભગવાન રામનું કોઈ અસ્તિત્વ નથી. સોનિયા ગાંધી ન રામને પસંદ કરે છે, ન રામભક્તોને."

ભાજપ આઈટી સેલના પ્રમુખે કહ્યું કે કૉંગ્રેસ સાચું બોલવા પર અર્ણવ ગૌસ્વામી પર હુમલો કરી રહી છે.

તેઓએ ટ્વિટર પર લખ્યું- વિકી કેબલ અનુસાર વર્ષ 2013માં સોનિયા ગાંધી ઓડિશા અને કર્ણાટકમાં બજરંગદળ પર રોક લગાવવાની માગ કરી રહ્યાં હતાં. પરંતુ એમકે નારાયણનના એમ કહેવાથી તેઓ પાછાં હઠ્યાં હતાં કે તેમની કોશિશ ઈસાઈ લોકોના ધર્માંતરણના વિરોધમાં હતી."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... ઘણી વધારે ખરાબ છે.

વર્ષના બીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં એટલે કે એપ્રિલથી જૂન માસ વચ્ચે સમગ્ર વિશ્વમાં 14 ટકા કામ ન થઈ શક્યું. જે 40 કલાકના અઠવાડિયા પ્રમાણે 48 કરોડ નોકરીઓના નુકસાન બરોબર છે.

તેમાં ભારતનો ભાગ કેટલો છે તે નથી જણાવાયું, પરંતુ ભારત, પાકિસ્તાન, શ્રીલંકા અને બાંગ્લાદેશ એટલે કે દક્ષિણ એશિયામાં કુલ મળીને આ ત્રણ માસમાં સાડા તેર કરોડ નોકરીઓ ગઈ હોવાનો અંદાજ આ રિપોર્ટમાં વ્યક્ત કરાયો છે.

હવે આગળ શું શું થઈ શકે છે?

ILO એ ત્રણ સંભાવનાઓ વ્યક્ત કરી છે.

જો બધું ઠીક રહેશે, એટલે કે કોરોનાના સંકટનું... બાકીનો લેખ લખો:

ની યાદી, જેના પર કોરોનાના સંકટની કોઈ ખરાબ અસર નથી થઈ. તેમાં મોટા ભાગે FMCG, ઍગ્રો કેમિકલ, કેમિકલ, ઈ-કૉમર્સ, હેલ્થકૅર, હાઇજીન, લૉજિસ્ટિક્સ, ઑનલાઇન ટ્ર્રેનિંગ અને એજ્યુકેશન અને આઈ. ટી. સામેલ છે.

આ બધાની સાથે સરકારી નોકરીઓ તો ખરી જ. ખાસ કરીને ભારતમાં.

આ સાથે જ તમે વધુ એક લિસ્ટ જોઈ શકો છો. તે એ કામો કે નોકરીનું છે, જે હાલ અત્યંત જરૂરી છે. એટલે કે તેમાં કામ કરી રહેલા લોકોની નોકરી પર તો હાલ કોઈ ભય નથી, પરંતુ તેમનું જીવન જ ખતરામાં છે. એ પણ કામના કારણે.

આ યાદીમાં એ બધા લોકો સામેલ છે, જેઓ કોરોના વિરુદ્ધની લડાઈમાં સૌથી આગળના મોરચા પર છે. એટલે કે ડૉક્ટર, નર્સ, હૉસ્પિટલ સ્ટાફ, પોલીસ, સફાઈ કર્મચારી, પૅથોલૉજી  કે ડાયગ્નોસ્ટિક ટેસ્ટ સેન્ટરમાં કામ કરનાર લોકો વગેરે.

આ ક્ષેત્રોમાં લોકોની માગ પણ છે, તેમને નોકરીમાં ચાલુ રાખવા માટે સારી ઑફર પણ અપાઈ રહી છે, પરંતુ ઘણું જોખમ પણ છે.

સતત વધતી જઈ રહી છે અનિશ્ચિતતા

વારંવાર કહેવાઈ રહ્યું છે કે હાલ કોઈ પણ નિષ્કર્ષ પર પહોંચવાનો સમય નથી પાક્યો. પરંતુ દરેક વાર આ સાંભળતાં જ એ વાત તો ખબર પડી જ જાય છે કે અનિશ્ચિતતા સતત વધી રહી છે એટલે કે હજુ વધુ રોજગાર કે નોકરીઓ પર તલવાર લટકવા માંડી છે.

જોકે, ભારતની સૌથી મોટી સ્ટાફિંગ કંપની ટીમલીઝના ચૅરમૅન મનીષ સભરવાલ કહે છે કે, “લૉકડાઉન દરમિયાન બેરોજગારીના આંકડાનો હિસાબ કરવું અયોગ્ય છે. આવી રીતે જોઈએ તો રવિવારની બપોરે બેરોજગારી હંમેશાં ઉચ્ચ સપાટી પર રહે છે.”

આ વાતનો અર્થ એ છે કે બેરોજગારીનો ખરો હિસાબ ત્યારે લગાવી શકાશે, જ્યારે તમામ કામ-ધંધા પરીથી  શરૂ થશે અને તેના માટે કોરોના ખતમ થાય છે જરૂરી છે.

પરંતુ એક વાત તો નિશ્ચિત છે, વિશ્વ પહેલાં જેવું નહીં જ રહે.

કોરોનાનો ખતરો ટળી જાય તો પણ આવનારાં ઘણા વર્ષો સુધી આપણાં મગજ, રહેણકરણી અને કામકાજની રીતો પર તે છવાયેલો રહેશે. એટલે કે બધું બદલાવવા જઈ રહ્યું છે. અને આ પરિવર્તન બાદ કયા કામ-ધંધામાં તેજી હશે. કયા કામ-ધંધામાં મંદી હશે એ સમજવું અત્યંત જરૂરી છે.

પરિસ્થિતિ કેટલી ચિંતાજનક છે, એનો અંદાજ એ વાત પર લગાવી લો કે ટીમલીઝ કંપની પાછલાં ઘણાં વર્ષોથી ઇમ્પ્લૉયમેન્ટ આઉટલૂક રિપોર્ટ બનાવતી આવી છે, પરંતુ આ વખતે તેના વાંચનની રીતે બદલી નખાઈ છે.

તેમાં નોકરી આપનારી કંપનીઓને પૂછવામાં આવે છે કે તેઓ કેટલા લોકોને નોકરી આપવાનું વિચારી રહ્યા છે. અત્યાર સુધી એ જોવામાં આવતું હતું કે કંપનીએ પાછલા વર્ષ દરમિયાન આ છ માસિક ગાળામાં જેટલી...


... ઘરોમાં પાણી પ્રવેશી ગયાં હતાં.

આ વિસ્તારો બેટમાં ફેરવાઈ ગયા હતા. ત્યાં કોઈને કોરોના હોય તો પાણીમાંથી મારગ કરીને જવું પડે એવી સ્થિતિ હતી.

આમાંના કેટલાક વિસ્તારો ખૂબ ગીચ છે એટલે ગંભીર દરદી માટે ઍમ્બ્યુલન્સ પહોંચી શકે એવી કોઈ શક્યતા જ નહોતી.

કોરોના વાઇરસની રસી ભારતમાં ક્યારે આવશે?

બિસમાર રસ્તા, બીમાર વ્યક્તિ

રસ્તાઓ પર પાણી

વરસાદને લીધે ગામ અને નાનાં શહેરોનાં કાચા રસ્તાઓનું તો ધોવાણ થઈ જ ગયું છે. ઉપરાંત ભારે વરસાદને લીધે પાકા રસ્તાઓ પણ ઠેકઠેકાણે ધોવાઈ ગયા છે.

સમસ્યા એ ઊભી થઈ છે કે જે અંતરિ... બાકીનો લેખ લખો:

લીધે સમાજમાં એટલો ફફડાટ છે કે ડેન્ગ્યુ અને મલેરિયાના દરદી પણ પોતાને કોરોના હશે એવું માનીને ફફડી રહ્યા છે."

ચોમાસાને લીધે કોરોનાનું સંક્રમણ વધશે કે કેમ?

એ સંદર્ભે ગાંધીનગરસ્થિત 'ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ પબ્લિક હેલ્થ'ના ડિરેક્ટર ડૉ. દિલીપ માવળંકરે બીબીસીને કહ્યું હતું :

"કોરોના વાઈરસ એ શ્વસનતંત્રનો વાઇરસ છે એટલે એનું સંક્રમણ આમ તો ન વધવું જોઈએ, પણ જે લોકો વિસ્થાપિત થયા હોય કે જેમ ના ઘરમાં પાણી ભરાયું હોય કે એક જ રૂમમાં ઘણા લોકો વસતા હોય તો ત્યાં ચેપની શક્યતા રહે છે."

"પૂરને લીધે લોકો બહાર ન નીકળે તો સંક્રમણ ન પણ ફેલાય. જ્યાં-જ્યાં પાણી ભરાયાં હોય ત્યાં લોકોને ટેસ્ટિંગમાં પણ તકલીફો પડશે. "

"આના લીધે નિદાન ઓછું થાય અને દરદી વધારે સમય ઘરમાં જ રહે તો મૃત્યુનું પ્રમાણ વધી શકે. માસ્ક જો ભીના થઈ જાય તો એ કામ ન આપી શકે એ વિશે પણ વિચારવું જોઈએ."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... ચર્ચામાં ભારત વધારે મદદ કરી શકે તેમ નથી.

તેઓ કહે છે, ''જો અમેરિકા ભારતની વધુ નજીક દેખાય તો એ વાતે પાકિસ્તાન નારાજ થઈ શકે છે. અમેરિકાએ ભારતને જરૂરિયાત પ્રમાણે અમુક બાબતો વિશે જાણ કરી રાખી છે.''

''આ જાણકારી વૉશિંગટન કે પછી દિલ્લીમાં અધિકારીઓ થકી કે પછી, અફઘાનિસ્તાનમાં અમેરિકાના વિશેષ દૂત જિલમય ખલીલઝાદને ભારત મોકલીને આપવામાં આવી.''

ટ્રમ્પે વાટાઘાટો બંધ કરવાની જાહેરાત કરી છે ત્યારે કાબુલમાં એક પત્રકારે કહ્યું, "અમેરિકા અને તાલિબાન વચ્ચે વાત બંધ થવાની જાહેરાત ઉપર અફઘાનિસ્તાનની સરકાર ખુશ છે."
... બાકીનો લેખ લખો:

હીં કરવાની રહી છે. હું સલાહ નથી આપવામાં માગતો કારણકે હું ભારત સરકારનો સલાહકાર નથી."

જમ્મુ કાશ્મીર પર તાલિબાને શું કહ્યું?

કેટલીક સ્થિતિ તાલિબાને ભારતે જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી અનુચ્છેદ 370 નાબૂદ કર્યો તેના પર આપેલા નિવેદનથી પણ સ્પષ્ટ થાય છે.

પાંચ ઑગસ્ટે ભારતે જમ્મુ કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો પાછો ખેંચી, ઇન્ટરનેટ, ટેલિફોન કનેક્શન બંધ કરીને સજ્જડ સુરક્ષા બંદોબસ્ત કયો.

મીડિયામાં પ્રકાશિત એક રિપોર્ટ મુજબ તાલિબાને ભારત અને પાકિસ્તાનને શાંતિથી સમજી-વિચારીને આગળ વધવાનું કહ્યું હતું.

પાકિસ્તાનના પેશાવરમાં વરિષ્ઠ પત્રકાર રહીમુલ્લાહ યૂસુફઝાઈ પ્રમાણે તાલિબાનના આ નિવેદનથી પાકિસ્તાનમાં અનેક લોકોને આશ્ચર્ય થયું હશે.

તેઓ કહે છે કે "તાલિબાને આવું નિવેદન આપ્યું કેમ કે તાલિબાન પોતાને એક જવાબદાર દેશના નેતા તરીકે દેખાડવા માગે છે."

"એ સિવાય તાલિબાન અફઘાન લોકોને પણ સંદેશ આપવા માગે છે કે તેઓ પાકિસ્તાનના હાથની કઠપૂતળી નથી."

ભૂતપૂર્વ અધિકારી એમ કે ભદ્રકુમાર મુજબ "તાલિબાનનું નિવેદન ભારત માટે સંકેત હોઈ શકે કે જો ભારત તાલિબાન ઉપર કાર્યવાહી કરવા વિચારે તો તેને તેની કિંમત ચૂકવવી પડશે."

તેઓ કહે છે," ગ્રીન ઝોન પર હુમલો અમેરિકા માટે એક સંદેશ હતો જે સૂચવે છે કે જો અમેરિકાના લડાયક વિમાન અને બૉમ્બ જો અફઘાનિસ્તાનના લોકોના જીવ લઈ રહ્યા હોય તો ગ્રીન ઝોનમાં રહેતા અમેરિકન લોકો પણ સુરક્ષિત નથી, આ ખોટું થઈ રહ્યું છે."

"દરેક ક્રિયાની પ્રતિક્રિયા થાય છે. ભારત માટે તાલિબાનનો સંદેશ છે કે આમ તો તેમની ભારત સાથે કોઈ દુશ્મનાવટ નથી અને ભારત સાથે કોઈ લેવડદેવડ માટે તૈયાર છે. આપણે કૂટનીતિક રૂપે તૈયાર રહેવું પડશે."

તાલિબાનનો ઍજન્ડા

તેઓ આગળ ઉમેરે છે, "તાલિબાનનો અફઘાનિસ્તાનની બહાર કોઈ ખાસ ઍજેન્ડા નથી... તેઓ પરંપરાગત ઇસ્લામને માને છે."

"તેઓ વૈશ્વિક જિહાદ મૂવમેન્ટનો ભાગ નથી. ન્યૂ યૉર્કમાં 9-11ના દિવસે જે થયું તે તાલિબાન અને અમેરિકાના સંબંધોની નીપજ હતી જે હવે પ્રાસંગિક નથી."

કાબુલમાં એક પત્રકાર મુજબ," જો તાલિબાન ભારત સાથે સારા સંબંધ ઇચ્છે તો પણ પાકિસ્તાન એવું થવા નહીં દે."

"જ્યારે તાલિબાનના નેતાઓ અને તેમનો પરિવાર પાકિસ્તાનના શહેરોમાં રહેતો હોય તથા ત્યાંની સુવિધાઓનો લાભ લેતો હોય ત્યારે આ વાત મહત્ત્વ ધરાવે છે."

કાબુલમાં ભૂતપૂર્વ સંસદસભ્ય ફૉઝિયા કૂફી ભારત પાસેથી આશા રાખે છે કે ભારત તાલિબાન સાથે વાત કરવાની જગ્યાએ અફઘાનિસ્તાનની લોકતાંત્રિક શક્તિઓને સબળ કરવામાં...


... ચાની ભૂકી જેવી સામગ્રીઓ છે.

તેઓ કહે છે, "પાંચ માણસના એક પરિવાર માટે 10 દિવસ સુધી પૂરતો થઈ જાય તેટલું છે."

આવી જ રીતે સરસપુરના 16 પરિવારોને દરરોજ તૈયાર ગુજરાતી થાળી આપવામાં આવી રહી છે.

 આ વિશે વાત કરતા અહીંના રહેવાસી ઝુનૈદ ખાને બીબીસીને ફોન પર જણાવ્યું કે અમે છેલ્લા ઘણા દિવસોથી બહાર નીકળ્યા જ નથી અને સરકારની વાત કરીએ તો તમામ સહકાર આપી રહ્યા છીએ. અમને તેઓ દરરોજ સવાર સાંજ ગુજરાતી થાળીનું ભોજન આપી જાય છે.

અસમંજસમાં લોકો

જોકે આ લૉકડાઉનની સ્થિતિને કારણે ઘણા લોકો અસમંજસમાં છે અને તેમને ખબર નથી ક... બાકીનો લેખ લખો:

ર્ચે જ્યાં શહેરમાં માત્ર 86 ટેસ્ટ થયા હતા, ત્યાં ટેસ્ટની સંખ્યામાં વધારો થયો છે અને 8મી માર્ચે તે સંખ્યા 886એ પહોંચી છે.

મ્યુનિસિપલ કમિશનર વિજય નહેરાએ પત્રકારો સાથેની તેમની વાત દરમિયાન કહ્યું હતું કે હવે AMCએ - ચેઝિંગ ધ વાઇરસ - કૅમ્પેનની શરુઆત કરી છે જેમાં સરકાર સામે ચાલીને દરેક શંકાસ્પદ વિસ્તારમાં ટેસ્ટની સંખ્યામાં વધારો કરશે.

તેમણે કહ્યું કે આને કારણે જ ગુરુવારના રોજ 50 કેસો માત્ર અમદાવાદમાં જ સામે આવ્યા, કારણ કે ટેસ્ટની સંખ્યા વધારી દેવામાં આવી હતી.

તેમણે પત્રકારોને કહ્યું કે ક્લસ્ટર ક્વોરૅન્ટીન વિસ્તારોમાં 1900 કર્મચારીઓ સૅમ્પલ લેવા માટે કાર્યરત્ છે અને આવનારા સમયમાં તેમનાં પરિણામો આવશે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... ચાર લાખ ડોલર એટલે કે લગભગ બે કરોડ સાઠ લાખ રૂપિયા દર અઠવાડિયે કમાય છે.

બીજી તરફ મહિલા ટીમના કેપ્ટન સ્ટેફ હ્યુટન દર અઠવાડિયે 1500 ડોલર એટલે કે લગભગ 97 હજાર પાંચસો રૂપિયા કમાય છે.

આવો જ તફાવત અન્ય પ્રોફેશનલ સ્પોર્ટ્સમાં પણ દેખાય છે. ગોલ્ફની યુએસ ઓપનમાં પુરુષોને 1.5 મિલિયન ડોલર એટલે કે લગભગ 9 કરોડ 75 લાખ રૂપિયા મળે છે. જે મહિલાઓ કરતા બમણી રકમ છે

2015માં પ્રોફેશનલ મહિલા અને પ્રોફેશનલ પુરુષ ગોલ્ફમાં સૌથી યુવા ખેલાડી ન્યૂ ઝીલૅન્ડની લિડા કો બન્યા હતાં.

લિડાની વાત જો કરવામાં આવે તો ન્યૂઝવીકના અંદા... બાકીનો લેખ લખો:

બી વોમબાચ

પાયાના સ્તરે મહિલાઓ પરંપરાગત પુરુષોની રમતમાં ભાગ નથી લઈ શક્તી. જે ધીરેધીરે સ્પોન્સરશિપ, પર્સનલ માર્કેટિંગ સુધી તફાવત જોવા મળે છે.

નિવૃત્તિ બાદ પણ આ ટ્રેન્ડ જોવા મળે છે.

હૅથ્રોન કહે છે "નિવૃત્ત મહિલા ખેલાડી માટે વધારે મુશ્કેલી હોય છે. તે વધુ કમાઈ નથી હોતી એટલે તેની પાસે પેન્શન, ઘર જેવી કોઈ સુરક્ષા નથી હોતી."

"મહિલાઓની મહત્ત્વાકાંક્ષા સામે આ જ મોટો સવાલ છે કે જો તેમનું ભવિષ્ય આવું છે તો શા માટે તે ઍથ્લીટ બનવા માંગે છે?"

પુરુષ મહિલાઓ વચ્ચે તફાવત

વર્ષ 1900માં બ્રિટિશ શારલોટ કૂપર સ્ટેર્ની પ્રથમ મહિલા ઑલિમ્પિયન ચેમ્પિયન બન્યાં

આ તફાવતની શરૂઆત મૉર્ડન સ્પોર્ટ્સથી જ થઈ હોઈ શકે. અલગઅલગ સમાજે 'સશક્ત પુરુષો'ની સાથે શારીરિક તાલીમને જોડી દીધી હતી.

જેમાં મહિલાઓને નરમ અને સંવેદનશીલ માનવામાં આવી હતી.

મૉર્ડન ઑલિમ્પિક રમતોના પિતા પિયરે દે કોબર્ટિને મહિલા રમતોને આંખો માટે સુંદર ન હોવાનું કહ્યું હતું. તેમના મતે આ સ્પર્ધા અવ્યવહારુ, અયોગ્ય તેમજ રસ વગરની છે.

જોકે, વર્ષ 1900 બાદ કેટલીક મહિલા ઍથ્લીટ્સને ભાગ લેવા દેવામાં આવ્યો હતો.

મહિલાઓ ત્યારે ફક્ત 1500 મીટર રેસમાં જ ભાગ લઈ શકતી હતી, કારણ કે આ સિવાયની લાંબી ઇવેન્ટ માટે શારીરિક રીતે તેમને સક્ષમ માનવામાં નહોતી આવતી.

દરેક ઑલિમ્પિક રમતમાં એક મહિલા સ્પર્ધકના પ્રતિનિધિત્વ માટે 2012 સુધીનો સમય લાગ્યો હતો.

લંડનમાં 2012માં યોજાયેલા ઑલિમ્પિક રમતોત્સવમાં દરેક સ્પર્ધામાં ઓછામાં ઓછી એક મહિલાએ તો ભાગ લીધો હતો.

આંકડા કહે છે કે 49 ટકા કિશોરીઓ તરુણાવસ્થા પહેલા જ સ્પોર્ટ્સ છોડી દે છે

રમતગમત ક્ષેત્રે મહિલા અને પુરુષોની આવકમાં અસમાનતા સ્પર્ધામાં મહિલા અને પુરુષોના પ્રતિનિધિત્વમાં અસમાનતાને કારણે પણ છે.

ઍડવકસિ ગ્રૂપ વીમેન ઇન સ્પોર્ટ્સના સીઇઓ રુથ હોલ્ડવૅ કહે છે "સ્પર્ધામાં મહિલાઓનું પ્રતિનિધિત્વની સમસ્યાની શરૂઆત સ્કૂલના દિવસોથી થાય છે"

આંકડા કહે છે કે 49 ટકા કિશોરીઓ તરુણાવસ્થા પહેલા જ સ્પોર્ટ્સ છોડી દે છે.

ટીવીમાં મહિલા રમતો

મોટાભાગના ખેલાડીઓની આવક પાછળ મીડિયા હક્કો હોય છે

મહિલા પુરુષોની આવકમાં મોટો તફાવત રમતગમત ક્ષેત્રના વ્યાપારીકરણની જ ઊપજ છે. જેમાં મીડિયા હક્કો પણ મોટો ભાગ ભજવે છે.

મિનેસોટા યુનિવર્સિટીના ટકર સેન્ટરના 2014ના ગર્લ્સ એન્ડ વીમેન ઇન સ્પોર્ટ્સ પરના અભ્યાસ મુજબ મહિલા સ્પોર્ટ્સને ફક્ત ચાર ટકા જ મીડિયા કવરેજ મળે છે.

જ્યારે કે રમતગમત ક્ષેત્રે 40 ટકા મહિલા...


... ચાલીસ મિનિટ સુધી ચાલી.

અને લૉકડાઉનમાં ઢીલ મળતાં તેઓ અંતે વાસ્તવમાં મળ્યાં. છોકરાના ઘરે ધાબા પર. તે માસ્ક પહેરીને આવી હતી. જેમ લોકો ગળે મળે તેવું તો ન થયું, થોડા અંતરથી મળ્યાં.

બસ, તેમની કહાણી એકબીજાને સ્પર્શી ગઈ. છોકરાએ કહ્યું, "હાલમાં આટલું જ યોગ્ય છે."

તેઓ કહે છે, "દરેકને કોઈની તલાશ છે. હવે લોકો ખૂલીને વાત કરવા લાગ્યા છે. અમે કોશિશ કરીએ છીએ કે વાઇરસ અંગે વાતો ન કરીએ. પણ આ દરમિયાન મગજની જે હાલત છે તેના પર વાતો થાય જ છે. લોકો કેવી પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે તેના પર પણ વાત થઈ. હું આ માહો... બાકીનો લેખ લખો:

તેમને આ અજબ લાગે છે.

HIV/AIDSની વાત અલગ હતી. તેનાથી બચવા માટે કૉન્ડોમ પૂરતો હતો. પણ કોરોના વાઇરસ તો સ્પર્શમાત્રથી ફેલાય છે.

સ્ક્રીન પરનો પ્રેમ અને સ્પર્શ

ફોન કે કૉમ્પ્યુટરની સ્ક્રીન સ્પર્શનો વિકલ્પ તો ન હોઈ શકે.

નેહા (બદલેલ નામ) કહે છે કે તેઓ પોતાના ગ્રાહકોને જાણવા-સમજવામાં કે તેમની સાથે કોઈ અર્થપૂર્ણ સંવાદમાં કોઈ રુચિ રાખતી નથી. સેક્સ તેમના માટે નામમાત્રનું છે. આથી આ રીત કામ કરે છે.

નંદિતા રાજે 28 વર્ષનાં છે. મેબેલ ઇન્ડિયા નામના કપડાના બ્રાન્ડનાં તેઓ માલકણ છે. તેઓ સિંગલ છે.

તેઓ કહે છે કે હવે તેમને લોકોને મળવામાં કોઈ રસ નથી.

તેઓ કહે છે, "પ્રેમનું ભવિષ્ય ઘણું અંધકારમય છે. અને મારા માટે કદાચ તેના માટે કોઈ કારણ બચ્યું નથી."

હવે જોકો કોઈ જગ્યાએ કોઈનું મળવું મુશ્કેલ છે તો એવામાં ઘણા લોકો માટે ઑનલાઇન ડેટિંગ એક નવો રસ્તો બનતો દેખાઈ રહ્યો છે. પરંતુ તેમાં પણ બદલાવ આવી રહ્યા છે.

કોરોના વાઇરસ : લૉકડાઉન બાદ ધર્મ કેવી રીતે બદલાશે?

ઝેક સેલિયન (Zach Schleien)એ ફેબ્રુઆરી 2019માં ફિલ્ડર ઑફ નામનું એક પ્લૅટફૉર્મ શરૂ કર્યું હતું.

તેઓએ ફેબ્રુઆરી 2020માં તેને લૉન્ચ કર્યું હતું. તેમનું કહેવું છે કે વર્ચ્યુઅલ સ્પીડ ડેટિંગ જ ભવિષ્યમાં લોકપ્રિય હશે.

ફિલ્ટર ઑફ એક એવી ઍપ છે જ્યાં તમે પહેલી 90 સેકન્ડ માટે વીડિયોના માધ્યમથી એ વ્યક્તિ અંગે જાણવા માગો છો કે તમે તેને જોઈને કેવું અનુભવો છે.

જો તમને એ વ્યક્તિ પસંદ આવે તો તમારી જોડી બની જાય છે અને બાદમાં તમે ઍપના માધ્યમથી એકબીજાને મૅસેજ અને વીડિયો મોકલી શકો છો.

તેઓ કહે છે, લૉકડાઉન ખતમ થયા બાદ લોકો ઑફલાઇન મુલાકાત કરવાનું શરૂ કરી દેશે.

લૉકડાઉનમાં બંબલ ડેટિંગ ઍપના નવા સબક્રાઇબર ખૂબ વધ્યા

બંબલની ટીમનું કહેવું છે કે  "ભારતમાં વીડિયો અને ફોન-કૉલ્સની સરેરાશ અવધિ કમસે કમ 18 મિનિટ સુધી રહી છે. આ એક સંકેત છે કે અમારી ઍપનો ઉપયોગ કરનારા લોકો સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગના આ સમયમાં એકબીજાને સમજવા અને ઊંડા અને અર્થપૂર્ણ સંબંધ બનાવવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે."

હાલમાં જ બંબલે એક નવું અભિયાન શરૂ કર્યું છે જેને નામ આપ્યું છે 'સ્ટે ફાર ઍન્ડ ગેટ ક્લૉઝ.' એટલે કે દૂર રહીને નજીકના સંબંધો બનાવો.

આનો હેતુ લોકોને ઘરમાં રહીને જ સંબંધ બનાવવાની શરૂઆત કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.

ડેટિંગ ઍપ્સની વધતી લોકપ્રિયતા

કોરોના વાઇરસ : મુંબઈનાં સેક્સવર્કરોએ કરી એક નવી શરૂઆત

ટિંડર સમેત ઘણી ડેટિંગ ઍપ્સના ઉપયોગમાં છેલ્લાં...


... છે અને આ મુદ્દે નિર્ણય લેવાનું સુપ્રીમ કોર્ટ પર છોડ્યું હતું.

તેમના જણાવ્યા મુજબ, બે પુખ્ત વ્યક્તિઓ વચ્ચે ખાનગીમાં પારસ્પરિક સહમતીથી થતું સેક્સ અંગતતા અને આત્મગૌરવના અધિકાર હેઠળ આવરી લેવામાં આવશે તો તેનાથી નૈતિકતા, શિષ્ટાચાર અને આરોગ્યના સિદ્ધાંતો મર્યાદિત થઈ જશે.

કુરાન, બાઇબલ, અર્થશાસ્ત્ર અને મનુસ્મૃતિ જેવા ધાર્મિક ગ્રંથોમાં પણ સમલૈંગિકતાને વખોડવામાં આવી છે.

કાયદાની યોગ્યતા નક્કી કરવામાં સામાજિક નૈતિકતા પણ મહત્ત્વની બાબત હોય છે, એવું પણ જણાવવામાં આવ્યું હતું.

ભારત સરકારે આ સમગ્ર વિવાદમ... બાકીનો લેખ લખો:

દીધું હતું અને પક્ષની ચૂંટણી ઢંઢેરાના વલણ અનુસારનું ચાર પાનાનું નવું સોગંદનામું દાખલ કર્યું હતું.

ભારતીય જનતા પક્ષે 2014માં એવો સંકેત આપ્યો હતો કે કાયદામાં ફેરફાર કરવામાં આવશે. સરકારનું વર્તમાન વલણ તેના ચૂંટણી ઢંઢેરા અનુસારનું છે.

શું આ કોઈ બીમારી છે?

માનસિક સારવાર અંગેના નિષ્ણાતો(મનોચિકિત્સકો)નું માનવું છે કે આવા લોકોથી ડરવાની કોઈ જરૂર નથી. આ લોકોનો પણ સમાજમાં સ્વીકાર થવો જોઈએ.

જોકે, એવું નથી કે તમામ મનોચિકિત્સકો આ વાત સાથે સહમત છે.

 'ઇન્ડિયન સાઇકિયાટ્રિક સોસાયટી'એ એક અધિકારિક નિવેદન આપતા જણાવ્યું હતું કે હવે સમલૈંગિકતાને ગુનો ગણવાનું બંધ કરી દેવું જોઈએ.

સોસાયટીના અધ્યક્ષ ડૉ.અજીત ભિડેનું કહેવું છે કે છેલ્લાં 40-50 વર્ષોમાં એવો કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવો મળ્યો નથી કે જેનાથી સાબિત થઈ શકે કે સમલૈંગિકતા એક બીમારી છે.

ડૉ. ભિડેએ પણ જણાવ્યું કે સમલૈંગિક હોવું બસ અલગ છે, અપ્રાકૃતિક કે અસામાન્ય નથી.

જોકે, આઈપીસીની કલમ -377 પણ સમલૈંગિક સંબંધોને અપ્રાકૃતિક અને દંડનીય ગુનો માને છે.

અન્ય દેશોમાં શું સ્થિતિ છે?

સંયુક્ત રાષ્ટ્રના એક કૅમ્પેન (માનવ અધિકાર હેઠળ આવનારા ફ્રી એન્ડ ઇક્વલ કૅમ્પેન) અનુસાર દુનિયાભરના 76 દેશોમાં સમલૈંગિકતા માટેના ભેદભાવપૂર્ણ કાનૂન છે.

કેટલાક દેશોમાં મૃત્યુદંડની જોગવાઈ પણ છે.

જોકે, છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં સમલૈંગિકતા અંગેની સ્વીકૃતી વધી છે.

ઑસ્ટ્રેલિયામાં હાલમાં જ ગે લગ્નોને પણ કાયદાકીય માન્યતા આપવા માટે મતદાન કરાવવામાં આવ્યું, બર્મૂડામાં પણ ગે લગ્નોને પ્રતિબંધિત કરનારા કાયદાને બદલી નાખવામાં આવ્યો છે.

ઑક્ટોબર 2017 સુધીના આંકડા જોઈએ તો લગભગ 25 દેશો એવા છે કે જ્યાં સમલૈંગિક સંબંધોને કાયદાકીય માન્યતા પ્રાપ્ત છે.

આ લોકોનું માનવું છે કે લગ્નને કાયદાકીય માન્યતા અપાવવી એ એમનું લક્ષ્ય નથી. એમની લડત ઓળખ માટેની છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે અને કહ્યું છે કે તેમની છબી ખરાબ કરવા માટે આવું કરવામાં આવી રહ્યું છે.

રાજકુમાર હિરાણીએ એક નિવેદન જારી કરીને કહ્યું, "લગભગ બે મહિના પહેલાં મને આ આરોપ વિશે જાણકારી મળી હતી ત્યારે હું સ્તબ્ધ થઈ ગયો હતો."

"મેં તાત્કાલિક જ આ મામલાને કોઈ સમિતિ કે કાનૂની સંસ્થાના ધ્યાને લઈ જવાની વાત કહી હતી."

"જોકે, ફરિયાદીએ તેના બદલે મીડિયામાં જવાનો નિર્ણય કર્યો."

"હું ભારપૂર્વક કહું છું કે આ ખોટી, દ્વેષપૂર્ણ કહાણી છે જેનો એક માત્ર આશય મારી છબી ખરાબ કરવાનો છે."

ઉલ્લેખનીય છે કે #MeToo અભિયાન અંતર્ગત બોલીવુડથી ... બાકીનો લેખ લખો:

ં કરે તો બ્રિટનની સંસદમાં 'પૅરાલિસિસ' થવા જેવી પરિસ્થિતિ ઊભી થશે.

મેએ એવું પણ જણાવ્યું હતું કે બ્રૅક્ઝિટ સંધિમાંથી છૂટા થવા મુદ્દે સાંસદો તેમના પક્ષમાં છે.

યૂરોપિયન કમિશનનના પ્રમુખ જિન-ક્લૉડ જંકર અને યુરોપિયન કાઉન્સિલ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટસ્કે તેઓ ફરીથી બ્રિટનના યુરોપિયન યુનિયનના દસ્તાવેજને ખોલશે નહીં.

જોકે, તેમણે આ અંગેના ચર્ચાસ્પદ કાયદા અંગે સ્પષ્ટિકરણ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો.

ઉલ્લેખનીય છે કે 100 ડેમોક્રેટિક સાંસદો બૅક્ઝિટ સંધિની વિરુદ્ધમાં મત આપવાના છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે એમ કહીએ તો અતિશયોક્તિ નથી.

ક્રૂડઑઇલ બાબતે દેશોની સંગ્રહક્ષમતામાં જોઈએ તો અમેરિકા આગળ છે.

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (635.0 મિલિયન બેરલ), ચીન (550.0 મિલિયન બેરલ), યુરોપના 28 દેશો (585.0 મિલિયન બેરલ), જાપાન (528 મિલિયન બેરલ) અને દક્ષિણ કોરિયા (214 મિલિયન બેરલ)ની સંગ્રહક્ષમતા ધરાવે છે.

ભંડારો છલકાઈ રહ્યા છે

આઈડીબી બૅન્કના મુખ્ય રોકાણઅધિકારી અને વૈશ્વિક વેલ્થ મૅનેજમૅન્ટના વડા ગ્રેગરી લીઓએ જણાવ્યું હતું કે, વિશ્વવ્યાપી શટડાઉનથી માગ નોંધપાત્ર રીતે ઓછી થઈ અને ક્રૂડઑઇલ સ્ટોર કરવા માટે જગ્યા નથી રહી.
... બાકીનો લેખ લખો:

પણ ધીરે ધીરે બહાર આવશે તેની રાહ ઓઇલ ટ્રેડર્સ જોઈ રહ્યા છે. બજાર ખૂલતાં ઑઇલ માર્કેટ સુધરશે તેવી આશા છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે કે 1526માં જે ઇમારતનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું તેને મુસલમાનો મસ્જિદ માને છે અને હિંદુઓ કહે છે કે મંદિરને તોડીને એ મસ્જિદ બનાવવામાં આવી હતી.

જોકે, આ પુસ્તકમાં શરૂઆતથી છેલ્લે સુધી બાબરી મસ્જિદનો ઉલ્લેખ "વિવાદિત ઢાંચા" તરીકે જ છે.

ઘણા લોકો તેને રામ જન્મભૂમિ માને છે તો ઘણા લોકો એવા છે જેઓ માને છે કે 1992ની છઠ્ઠી ડિસેમ્બર સુધી એ સ્થળે મસ્જિદ હતી, જેની અંદર 1949માં ચૂપચાપ મૂર્તિઓ મૂકીને ભજન-કિર્તન શરૂ કરવામાં આવ્યાં હતાં.

સંઘ પરિવાર બાબરી મસ્જિદને વિવાદાસ્પદ ઢાંચો કહેતો રહ્યો છે.

મસ્જિ... બાકીનો લેખ લખો:

છે.

કોઈ હિંદીભાષી વાચક મંદિર-મસ્જિદ વિવાદ સંબંધી તમામ માહિતી મેળવવા ઈચ્છતો હોય તો એ બધું આ પુસ્તકમાં મળશે.

ખાસ કરીને બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવામાં આવી એ પહેલાંની, એ દિવસની અને એ પછીની દરેક મિનિટની જાણકારી હેમંત શર્માએ અત્યંત ઇમાનદારીપૂર્વક પ્રસ્તુત કરી છે.

કૉંગ્રેસે તેનાં અપકૃત્યોથી ભાજપ અને સાંપ્રદાયિક રાજનીતિને ઉત્તર ભારતમાં પ્રસરવાની તક કેવી રીતે આપી તે આ પુસ્તકમાંથી જાણવા મળે છે.

હેમંત શર્માએ નોંધ્યું છે કે સાંપ્રદાયિક રાજનીતિ માટે માત્ર સંઘ પરિવાર અને ભાજપને જ જવાબદાર ઠરાવી શકાય નહીં.

તેમના મતે 1981માં મીનાક્ષીપુરમમાં ઘર્મપરિવર્તનની ઘટના બાદ ડૉ. કર્ણસિંહ અને દાઉદયાલ ખન્ના જેવા કૉંગ્રેસી નેતાઓ વિશ્વ હિંદુ પરિષદ સાથે સમાજને એક કરવાની ઝુંબેશમાં જોડાઈ ગયા હતા.

સત્તાધારી પક્ષ અને વિરોધ પક્ષની છેક અંદર સુધીની લેખકની પહોંચને કારણે તેમનાં અનેક મુશ્કેલ કામ આસાન થઈ ગયાં હશે.

મુસલમાનોને ખુશ કરવા માટે રાજીવ ગાંધીએ શાહબાનુ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ચૂકાદાને સંસદમાં પલટાવી નાખ્યો હતો એ સાચી વાત છે.

પણ, હિંદુઓના ઉશ્કેરાવાના જોખમને ધ્યાનમાં લઈને એક પછી એક એવાં અનેક કામ કર્યાં હતાં, જેનાથી તેમની રાજકીય દૃષ્ટિની સીમા સ્પષ્ટ થઈ ગઈ હતી.

કૉંગ્રેસની એવી તમામ હરકતની વિગતવાર માહિતી આ પુસ્તકમાં આપવામાં આવી છે.

દાખલા તરીકે, બાબરી મસ્જિદનું તાળું ખોલવાની કોઈ જરૂર ન હતી ત્યારે કેન્દ્ર સરકારના આદેશ અનુસાર સ્થાનિક વહીવટીતંત્રે અદાલતને ખાતરી આપી હતી કે તાળુ ખોલવાથી કાયદો અને વ્યવસ્થા બગડશે નહીં.

તેથી તાળું ખોલી નાખવામાં આવે.

કેન્દ્ર સરકારની સાઠગાંઠની માહિતી હેમંત શર્માને કૉંગ્રેસના નેતાઓ પાસેથી જ મળતી હતી.

હેમંત શર્માએ લખ્યું છે, "ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય પ્રધાન વીરબહાદુરસિંહે જાતે મને જણાવ્યું હતું કે દિલ્હીથી સીધો આદેશ આપવામાં આવી રહ્યો છે અને કમિશનરને જણાવવામાં આવે છે કે તાળું ખોલવાની અરજીને મંજૂરી મળે તેની તમામ વ્યવસ્થા કરવામાં આવે."

હેમંત શર્માએ લખ્યું છે, "રામ જન્મસ્થાન માટે ભાજપ કે જનસંઘે લડાઈ લડી હતી કે મંદિર નિર્માણ માટે માત્ર તેઓ જ પ્રતિબદ્ધ હતા એવી ધારણા ખોટી છે. મારો નિષ્કર્ષ એ છે કે આ સમગ્ર વિવાદ અને આંદોલનને કૉંગ્રેસનો મજબૂત ટેકો રહ્યો હતો."

"આઝાદી પછી કૉંગ્રેસની નીતિ જ મંદિર સમર્થકની રહી હતી. 1992ની છઠ્ઠી ડિસેમ્બરે વિવાદિત ઢાંચાના ધ્વંસ માટે ભાજપ કરતાં કેન્દ્રની કૉંગ્રેસી સરકાર વધુ જવાબદાર છે."

આ...


... છે કે આ નામોના કારણે આદિવાસીઓને મળતા લાભો કે તેમને મળતી અનામતની તાજેતરની પરિસ્થિતિમાં કોઈ ફેરફાર નહીં થાય.

મોતીભાઈ વસાવા આ મુદ્દે ગુજરાતની ભાજપ સરકારનો મત મૂકતાં કહે છે કે, "આદિવાસીઓને અનામત કોઈ નામના કારણે નહીં પરંતુ બંધારણે તેમને આપેલા અધિકારને કારણે મળે છે."

"બંધારણમાં બધી જગ્યાએ આદિવાસી શબ્દનો જ ઉપયોગ કરાયો છે. ક્યાંય 'વનવાસી' કે 'વનબંધુ' શબ્દનો ઉપયોગ નથી કરાયો."

"તેથી જંગલમાં નિવાસ કરવા માત્રથી કોઈને વનવાસી તરીકેનો લાભ તો મળી શકે પરંતુ તે આદિવાસી બની જતો નથી. તેથી અનામતનો લાભ આવી વ્યક્ત... બાકીનો લેખ લખો:

ાતમાં પણ આ સમય પહેલાં અનુસૂચિત જાતિના લોકો માટેની કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં આ શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો.

એક અહેવાલ પ્રમાણે આ શબ્દ પ્રથમ વખત ગાંધીજી દ્વારા વર્ષ 1932માં અનુસૂચિત જાતિના લોકોને ઓળખાવવા માટે કર્યો હતો.

આનંદ મઝગાંવકર ગુજરાતની આદિવાસી પ્રજામાં પોતાને મળતા લાભો અન્ય સમાજને મળતાં થાય તે અંગેનો ભય હોવાની વાત પણ સ્વીકારે છે.

તેઓ કહે છે કે, "આ પ્રકારના શબ્દોના ઉપયોગથી ભવિષ્યમાં આદિવાસીઓને મળતા અનામતના લાભ અન્ય સમાજને મળે તેવો ભય બિલકુલ આધારવિહોણો નથી."

"કારણ કે વર્તમાન સમયમાં સત્તા પર રહેલા લોકોની એ નીતિ છે કે જેમ બને તેમ વાસ્તવિક સ્તરે અનામતને નાબૂદ કરવામા આવે અથવા તેના લાભ મેળવતી પ્રજાની સંખ્યામાં વધારો કરીને આ વ્યવસ્થાને નિરર્થક બનાવી દેવાય."

આદિવાસી અનામત અંગે વિવાદ

ગુજરાતમાં આદિવાસીઓ 'વનબંધુ' અને 'વનવાસી' જેવા શબ્દોનો પોતાના માટે કેમ ન પ્રયોજાય તેવું ઇચ્છે છે?

એક અહેવાલ અનુસાર વર્ષ 1956માં તત્કાલીન વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુની સરકારે ગીર વિસ્તારમાં રહેતા રબારી, ભરવાડ અને ચારણ સમાજના લોકોને અનુસૂચિત જનજાતિની યાદીમાં સમાવિષ્ટ કર્યા હતા.

જોકે, આ લાભ એ સમાજના લોકો, જેઓ જંગલમાં જ વસે છે, તેમને જ આપવામાં આવ્યો હતો. જંગલ છોડીને શહેરોમાં વસવાટ માટે જતા રહેલ આ સમાજના લોકોને અનુસૂચિત જનજાતિનો દરજ્જો અપાયો નહોતો.

જોકે, બાદમાં વર્ષ 2005માં કેન્દ્રમાં તત્કાલીન વડા પ્રધાન મનમોહન સિંહની સરકારે વર્ષ 1956માં જે લોકોને અનુસૂચિત જનજાતિ તરીકે સ્વીકાર્યા હતા, તેમના પુરોગામીઓને પણ આ યાદીમાં સમાવી લેવાની જાહેરાત કરી.

આ બાબતે વર્ષ 2007માં ગુજરાત સરકારે નૉટિફેકિશન જારી કર્યું અને વર્ષ 2017માં આ સમાજના લોકોને આદિવાસી તરીકે ઓળખાવતાં પ્રમાણપત્રોની વહેંચણી પણ કરવામાં આવી.

જોકે, ગુજરાતના મૂળ આદિવાસી લોકો દ્વારા સરકારના આ પગલાનો વિરોધ નોંધાવામાં આવ્યો જે કારણે તેમણે પોતાના નિર્ણયથી યુ-ટર્ન લેવો પડ્યો હતો.

'ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા'ના એક અહેવાલ અનુસાર ગુજરાતના ગીર અને તેની આસપાસના જંગલ વિસ્તારમાં વસતા ભરવાડ, રબારી અને ચારણોના જે 480 પરિવારોને અનુસૂચિત જનજાતિમાં સમાવી લેવામાં આવ્યા હતા તેમના આ દરજ્જાની સામે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં વર્ષ 2018માં જાહેરહિતની અરજી થઈ હતી.

આ વિવાદ વર્ષ 2020માં પણ ચાલુ રહ્યો હતો.

જે બાદ ન્યૂઝ ડોટ યાહુ ડોટકૉમના એક અહેવાલ પ્રમાણે ગુજરાત સરકારે વર્ષ 2020માં વર્ષ 1956માં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અપાયેલા...


... છે કે કઈ વાતે વોટ કપાશે અને કઈ વાતે વોટ મેળવી શકાશે.

વિદેશમાં ફસાયેલા સમર્થ લોકોને લાવવા માટે ખાસ વિમાનો મોકલવામાં આવે છે, પણ પગપાળા ચાલતા લોકોની હાલત ત્રણ દિવસ સુધી સોશિઅલ મીડિયા પર દર્શાવવામાં આવ્યા પછી ઉપકારની મુદ્રામાં તેમના માટે કેટલીક બસો મોકલવામાં આવે છે.

પછી લોકો એવું પણ કહે છે કે બસ મોકલી એ ભૂલ હતી, કારણ કે લોકો મફત પ્રવાસનો લાભ લેવા તૂટી પડ્યા તેથી વાઇરસ ફેલાવાનું જોખમ વધી ગયું.

ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય પ્રધાન યોગી આદિત્યનાથ એવા મુખ્ય પ્રધાનો પૈકીના એક છે જેમણે દાડિયા મજૂરો માટે આર્થ... બાકીનો લેખ લખો:

ા તાળી વગાડવાની અપીલ કરી તેમાં એક મુદ્દો સ્પષ્ટ હતો કે તેમના દિમાગમાં જે ઈન્ડિયા છે તેમાં બધા લોકો બાલ્કની તથા છતવાળાં ઘરોમાં રહે છે.

બધા નાગરિકો એકસમાન છે?

આપણે ભારતીયો અસમાનતાને ઇશ્વરીય આદેશ ગણીએ છીએ. આપણે ગરીબોને કદાચ થોડી મદદ કરીશું, પણ દિલથી આપણે બધા માણસોને એકસમાન માનતા નથી. આ જ આપણો સમાજ છે. આ જ આપણું સત્ય છે.

તેનાં મૂળ વર્ણવ્યવસ્થામાં છે. એ વ્યવસ્થા લોકોના વર્ગીકરણના પાયાના સિદ્ધાંત પર ચાલે છે. આપણી સામંતવાદી માનસિકતા પણ એ માટે જવાબદાર છે.

મજબૂર, મહેનતુ લોકોના એ પૂરમાં દરેક જ્ઞાતિના લોકો હશે. જોકે, મોટાભાગના મજૂરો પછાત જ્ઞાતિઓના જ હશે. અહીં જ્ઞાતિગત ભેદભાવની નહીં, તમામ પ્રકારના ભેદભાવની વાત કરવામાં આવી રહી છે. એ ભેદભાવ જે આપણા સમાજમાં સહજ રીતે સ્વીકાર્ય છે.

પાંચેય આંગળી સરખી નથી હોતી, એવું આપણા પૈકીના મોટાભાગના લોકો માનતા-કહેતા હોય ત્યારે ભેદભાવ સ્વાભાવિક છે. તેમાં ફેરફારનો વિચાર જૂજ લોકો કરશે. જે લોકો આ વ્યવસ્થાની મજા માણી રહ્યા છે, તેઓ પરિવર્તન શા માટે ઇચ્છે?

સામાજિક વ્યવહાર

લોકો તિરુપતિથી માંડીને વૈષ્ણોદેવી સુધીનાં મંદિરોમાં લાખો-કરોડો રૂપિયાનું દાન કરે છે. જંગી મૂર્તિઓ માટે, ભવ્ય મંદિર બનાવવા માટે જેટલા પૈસા જોઈએ એટલા મળી રહે છે, પણ ગરીબો માટે આપણી મુઠ્ઠી જરા ઓછી ખુલે છે.

આ મુશ્કેલ સમય છે. આવી વાતો શૂળ બનીને ભોંકાઈ શકે છે, પણ કહેવું પડશે કે ભારતની તમામ સામાજિક-સાંસ્કૃતિક ભવ્યતામાં વિરાટ હિંદુ સંસ્કૃતિનું અફાટ સૌંદર્ય હોવાની સાથે ભારતની સામાજિક કુરુપતામાં પણ તેની એક ગાઢ ભૂમિકા છે.

આ સમય શાપ આપવાનો નહીં, વિચાર કરવાનો છે. દરેક ટીકા સામે તલવાર તાણવાને બદલે કે મહાનતાની કથાઓમાં ફસાયેલા રહેવાને બદલે બહુમતી સમાજે તેના સામાજિક વ્યવહાર બાબતે ઊંડાણપૂર્વક વિચાર કરવો જોઈએ.

શીખ સમુદાયમાં ગુરુ નાનકના સચ્ચા સોદાના સમયથી જ સેવાની ભાવના, બીજા સમુદાય કરતાં વધુ જોવા મળે છે.

મુસલમાનો ઝકાત અને ખૈરાત કરે છે. દાન તો હિંન્દુઓ પણ આપે છે, મંદિરની બહાર બેઠેલા ભિખારીઓને રૂપિયા-બે રૂપિયા આપીને આપણે જાતને સારું લગાડીએ છીએ, પરંતુ દરેક વ્યક્તિ દાનને પાત્ર હોતી નથી.

આપણે ચર્ચા કરવા તૈયાર છીએ?

કોરોનાએ ફરી એકવાર દર્શાવ્યું છે કે સરકાર-સમાજના નિર્ણયો-પ્રતિક્રિયાઓમાં વર્ણ વ્યવસ્થાની એક ઊંડી છાયા છે.

એક સમાજ તરીકે આપણે બદલાવા તૈયાર છીએ? જે રીતે દરેક વોટનું મૂલ્ય એકસમાન હોય છે, એવી જ રીતે દરેક નાગરિકની ગરિમા પણ...


... છે કે જિગ્નેશ દલિત અને ડાબેરી વિચારધારા વચ્ચે ફરે છે. તેથી કનૈયા કુમાર સાથે જોડાયા છે. જોકે, તેમણે કહ્યું કે ઉત્તર ગુજરાતની બેઠકો પર પ્રચાર કરીશ. જોઈએ કે ક્યારે આવે છે."

વરિષ્ઠ પત્રકાર અજય ઉમટ જણાવે છે કે જિગ્નેશ મેવાણી કૉંગ્રેસમાં જોડાય તે શરતે તેમને કચ્છની બેઠક ઑફર કરાઈ હતી. જિગ્નેશ કૉંગ્રેસ સાથે દોસ્તી પણ જાળવી રાખવા માગે છે, સાથે જ પોતાની અલગ ઓળખ પણ બનાવી રાખવા માગે છે.

અજય ઉમટ જણાવે છે, "જિગ્નેશ મોટા દલિત નેતા બનવા માગે છે અને પોતાને લાંબી રેસનો ઘોડો માને છે. તેઓ જાણે છે કે હાલ ગુજરાતમા... બાકીનો લેખ લખો:

ાસ થયો કે કોળી, ઠાકોર અને આહીર સમાજ તેમનાથી નારાજ છે. તેથી આ ત્રણ સમાજને પોતાના મતમાં સામેલ કરવા માટે આ તોડ-જોડ કરી. તેમાં કૉંગ્રેસ પોતાનું ઘર બચાવવામાં નિષ્ફળ રહી."

કૉંગ્રેસને કેટલું નુકસાન થશે

અલ્પેશના જવાથી કૉંગ્રેસને કેટલું નુકસાન થશે, આ અંગે વરિષ્ઠ પત્રકાર રાજીવ શાહ કહે છે, "અલ્પેશ અપક્ષોનું સમર્થન કરવાની વાત કરે છે તેથી જાહેર છે કે તે કૉંગ્રેસના મત તોડશે. તેનાથી ઉત્તર ગુજરાતમાં થોડું નુકસાન તો થશે જ. એવું ચોક્કસ ન કહી શકાય કે કેટલું નુકસાન થશે."

શાહ કહે છે, "અલ્પેશ ઠાકોરની ઠાકોરસેના પણ વિભાજિત થઈ ચૂકી છે. કૉંગ્રેસના નેતાઓનો દાવો છે કે અમારા હાથમાં 60 ટકા છે અને 40 ટકા ઠાકોર સમાજ સાથે છે. પરંતુ 50-50 ટકાનું વિભાજન થઈ ગયું છે એવું તો કહી જ શકાય."

જ્યારે વરિષ્ઠ પત્રકાર અજય ઉમટ કહે છે, "એવું લાગે છે કે ભાજપે અલ્પેશને ચોકીદારની ભૂમિકા આપી દીધી છે કે ક્યાંક ઠાકોર મત કૉંગ્રેસમાં ન ચાલ્યા જાય."

તેઓ કહે છે, "ત્રણ યુવા નેતાઓથી ભાજપને તકલીફ થાય એવું હતું. કદાચ એટલે જ ભાજપે અલ્પેશને રાજીનામું આપવા સમજાવ્યા છે. ભાજપે અલ્પેશ પર ગુજરાતમાં અન્ય રાજ્યના લોકોનો વિરોધ કરવાનો આક્ષેપ કર્યો હતો અને અલ્પેશને કૉંગ્રેસે બિહારના પ્રભારી બનાવ્યા ત્યારે પણ તેનો વિરોધ કર્યો હતો."

"તેથી તેમને સામેલ કરવાનો નિર્ણય ઊલટો પડી શકે છે. તેમને ચોકીદારની ભૂમિકા આપવામાં આવી કે ઠાકોર સમાજના મત કૉંગ્રસને ન મળે. ઠાકોરસેનાના અપક્ષ ઉમેદવારો મેદાનમાં છે. જેથી કૉંગ્રસના મત તોડી શકે અને ભાજપને ફાયદો થશે."

જ્યારે રાજીવ શાહ કહે છે, "અલ્પેશ મહત્ત્વાકાંક્ષી તો છે જ, તેમનો ઝોક એક ચોક્કસ પક્ષ તરફ ક્યારેય રહ્યો નથી. તેઓ કૉંગ્રેસમાં આવ્યા તે વાત સાચી પણ તેઓ ઇચ્છતા હતા કે તેમનું મહત્ત્વ જળવાઈ રહે."

"તેઓ અંગત રીતે પણ એ જ કારણ આપે છે કે જરૂરી નથી કે હું કૉંગ્રેસમાં રહું અને આવું જ ચાલતું રહે તો છોડી દઉં. તેઓ મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીને પણ મળ્યા. હવે તેઓ કહે છે કે હું ભાજપમાં નહીં જોડાઉં. તો જોવાનું એ જ છે કે હવે આગળ શું થાય છે."

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે કે તેમના નાના ભાઈ ઉમરનું (જમણે) અપહરણ કરી લેવામાં આવ્યું છે

તેઓ માને છે કે સાઉદી ગુપ્તચર વિભાગમાં જેટલા પણ અધિકારીઓ સાથે તેમણે કામ કર્યું હતું, તેમાં સૌથી સ્માર્ટ ડૉક્ટર સાદ અલ જાબરી હતા.

બહુ ઓછું બોલનારા ડૉક્ટર સાદ અલ જાબરીએ એડિનબરા યુનિવર્સિટીમાંથી આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સમાં ડૉક્ટરેટ કર્યું હતું. તેઓ કૅબિનેટ મંત્રીના રૅન્ક સુધી પહોંચ્યા હતા અને આંતરિક સંરક્ષણ મંત્રાલયમાં મેજર જનરલના રૅન્ક પર પણ કામ કર્યું છે.

પરંતુ 2015 આવતાની સાથે બધું બદલાઈ ગયું. કિંગ અબ્દુલ્લાના મૃત્યુ પછી તેમના સા... બાકીનો લેખ લખો:

ં આ રીતે અહરણ કરવું એક સરકાર તરફથી ધોળા દિવસે કરવામાં આવેલી ઠગી છે.”

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે કે પશુઓ માટેનો ચારો પણ રહ્યો નથી, બધો વાવાઝોડામાં ઊડી ગયો છે અને કેટલોક સડી ગયો છે.

ગુજરાતમાં કેરીને ઘણું નુકસાન થયું છે.

ખેડૂતો આશા રાખે છે કે સરકાર જલદી સર્વે કરાવે અને સહાયની ચુકવણી કરે.

તો મહેસાણા જિલ્લામાં પણ વાવાઝોડાએ ભારે નુકસાન કર્યું છે.

વીજાપુર તાલુકામાં ભારે વરસાદ સાથે અંદાજે ત્રણ ઈંચ જેટલો વરસાદ પડતાં ખેડૂતોને મોટા પાયે નુકસાન થયું હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. ખાસ કરીને ચીકુને ભારે નુકસાન થયું છે.

ખેડૂત અજિતભાઈ જણાવે છે, "વાવાઝોડાને કારણે ચીકુડી ભાંગી ગઈ છે અને ચીકુનો પણ બગાડ થય... બાકીનો લેખ લખો:

છે કે આજુબાજુનાં ગામોમાં પણ એવી જ પરિસ્થિતિ છે.

તો વાવાઝોડાથી થયેલા નુકસાનનો તાગ મેળવવા માટે મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીએ પણ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોની મુલાકાત લીધી હતી અને લોકોની વાત સાંભળી હતી.

તેમણે અમરેલી, ગીર સોમનાથ (ઉના તાલુકો), ભાવનગર જિલ્લાની મુલાકાત લીધી હતી અને નુકસાનની વિગત મેળવી હતી.

તો ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ અનુસાર, રાજ્ય સરકારે વાવાઝોડાથી થયેલા નુકસાનના સર્વે માટે એક ટીમની પણ રચના કરી છે, જે અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાં જશે.

અહેવાલ અનુસાર, રાજ્ય સરકારે પાંચ જિલ્લા- અમરેલી, ગીર સોમનાથ, ભાવનગર, જૂનાગઢ, બોટાદમાં કૃષિને થયેલા નુકસાન માટે 339 ટીમોની રચના પણ કરી છે.

તો વડા પ્રધાન મોદીએ પણ સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત અમરેલી, ગીર-સોમનાથ સહિતના જિલ્લાઓનું હવાઈ નિરીક્ષણ કર્યું હતું અને નુકસાનીનો તાગ મેળવ્યો હતો. વડા પ્રધાને ગુજરાતને 1000 કરોડની સહાયની જાહેરાત પણ કરી હતી.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે કે, એક હિંદુ જ્યારે મુસ્લિમ કે ખ્રિસ્તી થાય છે ત્યારે પણ પોતાની નાત-જાત છૂટતી નથી.

એટલે હિંદુ સમાજમાં રહેલી નાતજાતગત ઊંચનીચ મુસ્લિમોમાં ને ખ્રિસ્તીઓમાં પણ સંક્રાન્ત થતી જોવા મળે છે.

દલિતોનું ઇસ્લામમાં શરણું

અહીં જરા હટીનેએક બહુ ગાજેલા ધર્માંતરની જિકર કરવી જોઇએ. દક્ષિણમાં મીનાક્ષીપુરમમાં 1981માં દલિતોના એક મોટા હિસ્સાએ સાગમટે ઇસ્લામનું શરણું શોધ્યું હતું.

વિશ્વ હિંદુ પરિષદની હિલચાલને સીમાચિહ્નરૂપ બળ આ એક ઘટનાને કારણે તે તબક્કે મળ્યું હતું.

ત્યાર પછીનાં વર્ષોમાં બીજી જે એક ઘટનાને કારણે... બાકીનો લેખ લખો:

કતાની રીતે એમણે બીજું ઘણું કરવું રહે છે.

'સોશ્યલી એન્ગેજ્ડ' બૌદ્ધ મતને એની ખુદની ઇનિંગ્ઝ રમવા માટે જે પ્રૌઢિ જોઇએ તે ટૂંકી રાજકીય ગણતરીઓસરની દલિત મોરચાબંધીને સમજાશે?

ધર્માંતર એ એક તબક્કે ધાર્મિક નહીં એટલો આધુનિક નાગરિક નિર્ણય છે તે નાના-મોટા દલિત નેતાગણને પાધરું પમાય છે? થોભો અને રાહ જુઓ.

(લેખક ગુજરાતના સામાજિક અને રાજકીય પ્રવાહોના અવલોકનકાર અને વરિષ્ઠ પત્રકાર છે)

(લેખમાં વ્યક્ત કરવામાં આવેલા વિચાર લેખકના અંગત વિચાર છે, બીબીસીના નહીં. )

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે તે પક્ષને આધારે નથી બદલાતી. જો કોઈ મને સવાલ કરશે તો હું તેમના સવાલ પૂછવાના હેતુ પર સવાલ ઊભો નહીં કરું. હું એ સવાલનો જવાબ આપીશ."

અભિજિત બેનરજીએ કહ્યું, "મેં ભારતમાં અનેક રાજ્ય સરકારો સાથે કામ કર્યું છે અને એમાં ભાજપની સરકારો પણ છે. મેં ગુજરાતમાં પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ સાથે કામ કર્યું હતું અને તે વખતે ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી નરેન્દ્ર મોદી જ હતા, એ વખતનો મારો અનુભવ ઘણો સારો રહ્યો હતો."

"મને એ વખતે કોઈ રાજકીય વ્યક્તિ તરીકે જોવામાં નહોતી આવી, એક નિષ્ણાત તરીકે જ જોવામાં આવ્યો હતો અને તેમણે એ નીતિઓ... બાકીનો લેખ લખો:

માં શું થયું? 1970ના દાયકામાં આ દેશોના વૃદ્ધિદરમાં આવેલા ઘટાડાને કોઈ સમજી શક્યું નહીં."

"ત્યારે એવું કહેવાયું હતું કે વધુ ટેક્સ અને વધુ પુનર્વિતરણ તેના માટે કારણભૂત છે. બાદમાં તેમાં કાપ મુકાયો. આ રીગન અને થૈચર શૈલીની અર્થવ્યવસ્થા હતી."

શું ભારતની અર્થવ્યવસ્થા એ તરફ આગળ વધી રહી છે?

એ સવાલના જવાબમાં અભિજિત બેનરજીએ કહ્યું કે ના, હું એમ કહી રહ્યો છું કે આ પ્રકારની પડતીમાં સરકારોની એ સ્વાભાવિક પ્રતિક્રિયા હોય છે.

બેનરજીએ કહ્યું કે આવી નીતિઓથી અમેરિકા અને બ્રિટનને કઈ મદદ નથી મળી અને ઉપરથી એ નીતિઓથી વિષમતા વધી એ બાબત પણ જાણવી જોઈએ. આનાથી એવી અર્થવ્યવસ્થાને બળ મળે છે જે ટ્રમ્પ કરી રહ્યા છે અને જેનાથી બ્રેક્સિટને વેગ મળ્યો છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે તેમને મુક્ત કરવામાં આવે, "કારણ કે તેઓ નિર્દોષ છે."

ઈશાંગથેમ રોમાએ કહ્યું હતું, "ચોરી કરનારને કોઈ ઇનામ નથી આપતું, પણ તેને માર મારવામાં આવે છે. અમેરિકા હોય કે પાકિસ્તાન, બધે આવું જ થાય છે. એ સવારે ત્રણ વાગ્યે અહીં શું કરતો હતો?"

પછી ઈશાંગથેમ રોમાએ ચીસો પાડતાં કહ્યું હતું, "બધાને કહી દો કે તમારા ઘરમાં ચોર આવ્યા છે, તમારું રક્ષણ તમારે જ કરવાનું છે અને જરૂર પડ્યે ચોરને કમસેકમ થપ્પડ તો મારવાની જ છે."

ઈશાંગથેમ રોમા આવું કહે છે ત્યારે લોકોની ભીડ પણ તેમની સાથે સહમત થઈ જાય છે.

"ફારુક ચોરી ન કરી શ... બાકીનો લેખ લખો:

ન્ડલ લાઈટ રેલીઓ

લિંચિંગની આ ઘટના બાદ સમગ્ર પ્રદેશમાં મોબ-જસ્ટિસ અને લિંચિંગના વિરોધમાં પ્રદર્શન તથા કેન્ડલ લાઈટ રેલીઓ કાઢવામાં આવી રહી છે.

વહીવટી તંત્ર અને પોલીસે પણ રાજ્યના દરેક જિલ્લામાં આ પ્રકારની રેલીઓનું આયોજન કર્યું છે.

માનવાધિકાર કાર્યકરોનું કહેવું છે કે મણિપુરમાં બાળ યૌન શોષણ તથા બળાત્કારથી માંડીને ચોરીના નામે મૉબ-જસ્ટિસ અને લિંચિંગની ઘટનાઓ બહાર આવતી રહી છે, પરંતુ વહીવટી તંત્રે આવું પહેલીવાર કર્યું છે.

'મણિપુર હ્યુમન રાઈટ્સ ઍલર્ટ'ના એક કાર્યકરના જણાવ્યા મુજબ, મણિપુરી મુસ્લિમોના લિંચિંગની વારંવાર બહાર આવતી ઘટનાઓ બાબતે બહુમતી મૈતઈ જનજાતિમાં અપરાધ-બોધની અભિવ્યક્તિ હોઈ શકે છે.

લિંચિંગનું કારણ કોમવાદ?

માનવાધિકાર કાર્યકર્તા ખેતરીમયુમ ઓનિલ

દિલ્હી મણિપુર મુસ્લિમ વિદ્યાર્થી સંગઠને આક્ષેપ કર્યો હતો કે રાજ્યમાં તાજેતરમાં કમસેકમ સાત મુસ્લિમો સાથે લિંચિંગની ઘટનાઓ બહાર આવી છે.

સંગઠનના એક સભ્ય અઝીમુદ્દીન શેખે દાવો કર્યો હતો કે મણિપુરી મુસ્લિમોની હત્યા ધાર્મિક નફરતનું પરિણામ છે.

જોકે, માનવાધિકાર કાર્યકર્તા ખેતરીમયુમ ઓનિલ માને છે કે મણિપુરમાં બનતી લિંચિંગની ઘટનાઓને દેશના અન્ય હિસ્સામાં બનતી આવી ઘટનાઓના સંદર્ભમાં જોઈ શકાય નહીં.

ખેતરીમયુમ ઓનિલે કહ્યું હતું, "કોમવાદના રંગને અહીં શોધવાનું કામ ઉત્તર ભારતમાં ચાલતા ટ્રૅન્ડને મણિપુરમાં ફીટ બેસાડવાના પ્રયાસ જેવું છે. અમારે ત્યાં આ વંશીય તંગદિલીનું પરિણામ છે, જે બિલકુલ અલગ છે."

કોમવાદી રંગનો ઇન્કાર

અંગ્રેજી દૈનિક 'ઈમ્ફાલ ફ્રી પ્રેસ'ના પ્રદીપ પંજૌબમ

અંગ્રેજી દૈનિક 'ઈમ્ફાલ ફ્રી પ્રેસ'ના પ્રદીપ પંજૌબમે પણ ફારુકના લિંચિંગમાં કોમવાદી રંગ હોવાનો ઇન્કાર કર્યો હતો.

તેમણે એવું કહ્યું હતું, "મણિપુરી મુસ્લિમ સમુદાયના કેટલાક લોકો નાની-મોટી ચોરીઓમાં સંડોવાયેલા હોવાની ઘટનાઓ બહાર આવતી રહે છે. તેમની એક ખાસ પ્રકારની છાપ પણ બનાવવામાં આવી છે."

"એ યુવકને આટલો બધો માર મારવામાં આવ્યો તેનું એક કારણ આ પણ હતું એવું હું માનું છું."

પોતે આ ઘટનાને કોમી રંગ આપવા ન ઇચ્છતા હોવાનું જણાવતા બુદ્ધજ્ઞાને કહ્યું હતું, "લઘુમતી સામે આ પ્રકારની લાગણી પ્રવર્તતી નથી એ વાતનો ઇન્કાર કરવો પણ યોગ્ય નથી."

"બહુમતી લોકોમાં તેઓ શ્રેષ્ઠ હોવાની લાગણી અને નફરત છે. લોકોને એક ખાસ પ્રકારની ઇમેજના સંદર્ભમાં મૂલવવા બાબતે આપણે વિચારવું પડશે."

બુદ્ધજ્ઞાને સોશિયલ મીડિયા પરની તેમની એક પોસ્ટમાં થૌરોઈઝમના લોકોને...


... છે મૉસ્કો મિરર નેટવર્કમાં ખનાની એમએલઓની આર્થિક પહોંચ કેટલી ઊંડી હતી.

 'મિરર ટ્રેડિંગ' વ્યવસાયની એક એવી અનૌપચારિક રીત છે જેમાં વ્યક્તિ કે સંસ્થા એક જગ્યાએથી અસ્કયામત ખરીદીને વગર કોઈ આર્થિક લાભે બીજી જગ્યાએ વેચી દે છે. આ રીતે રકમના મૂળ સ્રોત અને અંતિમ ગંતવ્ય સ્થાનની જાણકારી સંતાડી દેવામાં આવે છે.

ફિનસેન ફાઇલોમાં 54 શેલ કંપનીઓનાં નામવાળો વીસ પાનાંનો એક ઇન્ટેલિજન્સ રિપોર્ટ સામેલ છે. જે ખરેખર વાસ્તવિક કારોબાર નથી કરતી પંરતુ લેવડ-દેવડ માટે કાગળ પર ઊભી કરવામાં આવેલી કંપનીઓને શેલ કંપનીઓ કહેવાય છે.

આ... બાકીનો લેખ લખો:

ફ કંપનીઝ (આરઓસી)ના દસ્તાવેજો મુજબ માર્ચ 2014ની આસપાસ રંગોલી ઇન્ટરનેશનલના નફામાં ભારે ઘટાડો નોંધાયો હતો. એ સમયે 339.19 કરોડના રાજસ્વ પર કંપનીને 74.87 કરોડનું નુકસાન વેઠ્યું હતું. 2015 પછી કંપનીએ આજ સુધી ન તો શેરહૉલ્ડરોની વાર્ષિક બેઠક બોલાવી છે અને ન તો પોતાની વાર્ષિક બેલન્સશીટ જમા કરાવી છે.

અનેક ભારતીય બૅન્કોએ રંગોલીની ચૂક પર ઍલર્ટ પણ જાહેર કર્યા છે. ભારતીય યુનિયન અને કૉર્પોરેશન બૅન્કોએ વસૂલી માટે રંગોલી ઇન્ટરનેશનલની અચલ સંપત્તિની હરાજી માટે નોટિસ જારી કરી હતી.

અલાહાબાદ બૅન્કે તો 2015માં જ આ કંપનીને પોતાની 50 નૉન પરફોર્મિંગ ઍસેટ્સ (એનપીએ)ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

ખનાનીના વકીલે આપ્યો જવાબ

ઇન્ટરનેશનલ કન્સોર્ટિયમ ઑફ ઇન્વેસ્ટિગેશન જર્નલિસ્ટ્સ (આઈસીઆઈજે) દ્વારા સંપર્ક કરવા પર અલ્તાફ ખનાનીના વકીલ મેલ બ્લૈકે કહ્યું કે, મિસ્ટર ખનાનીએ પોતાની ભૂલો માની લીધી છે અને એની લાંબી સજા પણ જેલમાં ભોગવી ચૂક્યા છે. આ સમય દરમિયાન તેઓ એમના પરિવારથી અલગ હતા અને એમના ભાઈનું પણ મૃત્યુ થઈ ગયું છે. એમની પાસે હવે કોઈ પૈસા નથી બચ્યા, તમામ અકાઉન્ટસ ફ્રિઝ કરી દેવામાં આવ્યા છે અને આગળ ઓએફએસીના બ્લૉકને કારણે ફરી પૈસા કમાવવાની તમામ સંભાવનાઓ ખતમ થઈ ચૂકી છે. છેલ્લા 5 વર્ષથી તેઓ કોઈ પણ વેપારી ગતિવિધિમાં સામેલ નથી. તેઓ આગળ કાયદાને માનનાર એક સાધારણ નાગરિકનું જીવન જીવવા ઇચ્છે છે.

સંપર્ક કરવા પર રંગોલી ઇન્ટરનેશનલના મુખ્ય નિદેશર લવ ભારદ્વાજે કહ્યું કે, "2013થી 2014ની વચ્ચેના જે 70 ટ્રાન્ઝેક્શન અંગે આપ પૂછો છો એનો અમારી પાસે કોઈ રૅકર્ડ નથી એટલે એના વિશે કંઈ પણ કહેવું સંભવ નહીં રહે."

"અમે કાપડનાં વેપારમાં છીએ અને માલ વેચ્યા પછી ચૂકવણીની રકમ અમારા ખાતામાં આવવી રૂટિન વાત છે. 18 જૂન 2014ના રોજ પંજાબ નેશનલ બૅન્ક સાથે થયેલ ટ્રાન્ઝેક્શનની જે વાત આપ કરો છો એનો અમારી પાસે કોઈ રૅકર્ડ નથી. મઝાકા જનરલ ટ્રેડિંગ અને અલ્તાફ ખનાની સાથે ન તો અમારો કોઈ વેપારી સંબંધ છે અને ન તો અમે તેમને જાણીએ છીએ."

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે, "દેવીપ્રસાદ વર્માએ મને કહ્યું કે વશિષ્ઠ નારાયણસિંહ મારા પ્રથમ જિનિયસ વિદ્યાર્થી હતા અને હવે મને આનંદ પણ એવો જ લાગે છે. આની તમે મદદ કરો."

ઉત્તમ સેનગુપ્તાએ એક દિવસ આનંદ કુમારને ઑફિસ બોલાવ્યા. એમણે આનંદ સાથે વાત કરી તો લાગ્યું કે છોકરામાં દમ છે. ત્યારે આનંદ બીએન કૉલેજમાં ગ્રેજ્યુએશનનો અભ્યાસ કરતા હતા.

સેનગુપ્તાએ એમને ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાની પૂર્તિ 'કરિયર ટાઇમ્સ'માં ગણિતની ક્વીઝ ચલાવવાની જવાબદારી આપી. એ ક્વીઝ બે વર્ષ ચાલી.

આનંદ જ ક્વિઝનું પરિણામ કાઢતા અને સાચો જવાબ આપતા.

સેનગુપ્તા કહે છે કે "... બાકીનો લેખ લખો:

મૌલિક કામ ચાલુ રાખ્યું."

આનંદ પર શંકા કેમ?

પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ અબ્દુલ કલામ સાથે આનંદ કુમાર

બિહારમાં આનંદ કુમાર પર લોકો ખૂબ શંકા કરે છે. આ શંકા આખરે કેમ છે?

પ્રોફેસર શિવજતન ઠાકુરનું કહેવું છે કે "આ શક સવર્ણોમાં વધારે છે અને તે દુરાગ્રહને લીધે છે."

જોકે, પટના વિશ્વવિદ્યાલયમાં અર્થશાસ્ત્રના પ્રાધ્યાપક નવલકિશોર ચૌધરી કહે છે કે "જો આનંદને જાતિને લઈને નિશાનો બનાવવામાં આવી રહ્યા હોય તો તે તદ્દન ખોટું છે, પરંતુ એમની પાસે પારદર્શકતાની માગ કરવામાં આવી રહી છે, અને આમાં જાતિને વચ્ચે લાવવી ઠીક નથી."

પ્રાધ્યાપક ચૌધરી કહે છે કે "સત્ય સવર્ણ કે અવર્ણ નથી હોતું અને સત્યની માગ દરેક પાસે કરવી જોઈએ."

આનંદને કૅમ્બ્રિજથી કહેણ હતું એ વાત પર મોટા ભાગના લોકો ભરોસો નથી કરતા.

આનંદનું મૌલિક કામ કોઈ વિદેશી જર્નલમાં પ્રકાશિત થયું છે એ વાત પર લોકો ભરોસો નથી કરતા.

આ તમામ શંકાઓ જ્યારે મેં આનંદ સામે રજૂ કરી તો એમણે કૅમ્બ્રિજનો પત્ર અને વિદેશી જર્નલમાં પ્રકાશિત એમના કામની પ્રત બીબીસીને આપી દીધી.

આનંદે બીબીસીને કૅમ્બ્રિજનો એ પત્ર આપ્યો જે વર્ષ 1993માં લખાયેલો છે. જ્યારે બિજુ મૈથ્યૂના પુસ્તક "સુપર 30 ચેન્જિંગ ધ વર્લ્ડ 30 સ્ટુડન્ટ એટ અ ટાઇમ"માં આપેલી મુલાકાતમાં એમણે કહ્યું હતું કે એમણે 1994માં કૅમ્બ્રિજ માટે અરજી કરી હતી.

આખરે કૅમ્બ્રિજના પત્ર પર છપાયેલી તારીખથી અલગ તારીખ એમણે શું કામ બતાવી હતી?

આનંદનું કહેવું છે કે "આ ચોપડીમાં ખોટા મુદ્રણનો મામલો છે."

ઉત્તમ સેનગુપ્તા કહે છે કે "ખરેખર તો આને શક કરવાનું ન કહેવાય, ટાર્ગેટ કરવામાં આવે છે એમ કહેવાય."

સેનગુપ્તા કહે છે, "લોકો એ વાત પચાવી નથી શકતા કે અતિવંચિત વર્ગનો આ છોકરો આટલું કેવી રીતે કરી શકે છે."

સેનગુપ્તા કહે છે, "આનંદની કોઈ ઝીણવટભરી તપાસ ન થઈ હોય એવું નથી. હું નથી માનતો કે તે છેલ્લાં 20 વર્ષથી લોકોને મૂરખ બનાવે છે."

"ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સે અને જાપાની મીડિયાએ આના પર એક મહિનો કામ કર્યું છે."

આંતરજ્ઞાતીય વિવાહ

ઉત્તમ સેનગુપ્તા કહે છે કે "આનંદને ટાર્ગેટ કરવામાં આવે છે, કેમ કે એનાં પત્ની ઊંચી જ્ઞાતિનાં છે."

તેઓ કહે છે, "જ્યારે એનાં લગ્ન થયાં ત્યારે ખૂબ હંગામો થયો હતો. મેં ઘણી વાર એને સલાહ આપી કે બિહાર છોડી દે, કેમ કે અહીં એ સુરક્ષિત નથી."

"એની પર હુમલાઓ પણ થયા. બૉડીગાર્ડ પણ રાખવો પડ્યો."

આનંદ કુમારે એમનાં પત્નીને પણ ગણિત શીખવાડ્યું છે.

ઋતુ રશ્મિ અને આનંદનાં લગ્ન 2008માં થયાં હતાં....


... છે, "દેશના હિતમાં જો તેઓ બોલ્યા છે તેમાં શું ખોટું છે? જો તમે નાગરિકતા સંશોધન કાયદા વિરુદ્ધ હો કે અમિત શાહ વિરુદ્ધ હો તો તેમાં આ બાબતે વિવાદ કરવાની શું જરૂર છે?"

કુંદન વ્યાસનું કહેવું છે, "ત્યારના સંજોગો અને સમય જુઓ મહાત્મા ગાંધી, નહેરુ અને મૌલાના આઝાદ જેવા નેતાઓ હતા જેમની સરખામણીમાં સરદાર પટેલને ધ્યાને લો અને આજના સમયમાં નરેન્દ્ર મોદી સિવાય વિપક્ષના બધા નેતાઓને જુઓ તો એની સરખામણીમાં અમિત શાહ મક્કમ રહ્યા છે."

તેઓ આગળ કહે છે, "સરખામણી વ્યક્તિ, સંજોગો અને સમયને જોઈને થવી જોઈએ. આટલા વિરોધ વચ્ચે ... બાકીનો લેખ લખો:

રણીમાં સામ્ય છે ખરું?

વરિષ્ઠ પત્રકાર પ્રકાશ ન. શાહ કહે છે, "ભારતના બંધારણની ઘડતરની પ્રક્રિયાના એ ત્રણ વર્ષના નિર્ણાયક ગાળામાં સરદારની જે ભૂમિકા રહી, ભીમરાવ આંબેડકરની જે પહેલકારી રહી, નહેરુ અને અન્ય નેતાઓનો જે પ્રભાવ રહ્યો એને કારણે આપણા પ્રજાસત્તાક બંધારણમાંથી રાષ્ટ્રીયતા અને રાષ્ટ્રવાદનો જે ખ્યાલ બહાર આવ્યો એ બિનસાંપ્રદાયિક છે. એ કોઈ કથિત સાંસ્કૃતિક રાષ્ટ્રવાદ નહીં પરંતુ જેને આપણે બંધારણીય રાષ્ટ્રવાદ કહીએ, તેના પર આધારિત છે."

"આપણા સમયમાં જર્મન ફિલોસૉફર હેબરમાસ જેવાઓએ જે નાગરિક-બંધારણીય રાષ્ટ્રવાદની હિમાયત કરી છે, એ આજથી 70-75 વર્ષ પહેલાં ગાંધી, નહેરુ અને પટેલ જોઈ શક્યા હતા.

તેઓ ઉમેરે છે, "આજે દેશમાં જે સત્તા પ્રતિષ્ઠાન છે એ નાગરિક રાષ્ટ્રવાદની માનવીય ભૂમિકાની જગ્યાએ સાંસ્કૃતિક રાષ્ટ્રવાદની વિભાજક, વિઘટનકારી આક્રમક ભૂમિકા અદા કરે છે. નાગરિકતા સંશોધન કાયદાની વાત કરીએ તો એ વિભાજક છે અને વિઘટનની દિશામાં છે, તે કાયદો પણ હોય તો તે બંધારણની ભાવના અને સરદારનો જેમાં મોટો ફાળો છે એ અભિગમ સાથે ટકતી વાત નથી."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે, એવું નથી. ફેબ્રુઆરી મહિનામાં તખતાલપટ બાદ ભારતના વિદેશ મંત્રાલયને નિવેદન બહાર પાડીને મ્યાનમારના ઘટનાક્રમ ઉપર 'ઊંડી ચિંતા' વ્યક્ત કરી હતી.

નિવેદનમાં જમાવવામાં આવ્યું હતું, "ભારત હંમેશા જ મ્યાનમારમાં લોકશાહીઢબે પરિવર્તનનું પક્ષધર રહ્યું છે. અમારું માનવું છે કે કાયદો અને વ્યવસ્થા તથા લોકશાહી પ્રક્રિયાને યથાવત્ રાખવા જોઈએ."

આ સિવાય તા. 26મી ફેબ્રુઆરીએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં મ્યાનમાર મુદ્દે ચર્ચા થઈ હતી. જેમાં યૂએન ખાતે ભારતના કાયમી પ્રતિનિધિ ટી. એસ. ત્રિમૂર્તિએ કહ્યું હતું :

"ભારત અને મ્યાનમાર જમ... બાકીનો લેખ લખો:

દ્વારા સુલેહ કરાવવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. એપ્રિલ મહિનાના મધ્યભાગમાં શાંતિસંમેલનનું આયોજન થાય તેવી શક્યતા છે.

મ્યાનમાર પણ આસિયાન દેશોનું સભ્યરાષ્ટ્ર છે. ઇન્ડોનેશિયાના મીડિયામાં પ્રકાશિત રિપોર્ટ મુજબ મ્યાનમારના રાજકીયપક્ષો તથા સૈન્ય અધિકારી ટેબલ ઉપર આવે અને પરસ્પર વાતચીત કરીને લોકશાહીને બહાલ કરવાની દિશામાં પ્રયાસ કરે તે માટે આસિયાન દ્વારા પ્રયાસ ચાલી રહ્યા છે.

આસિયાન દેશોના પ્રયાસોનું રાજીવ ભાટિયા સમર્થન કરે છે. તેમના કહેવા પ્રમાણે, "હાલમાં મ્યાનમારમાં જે આંતરિક કલહ ચાલી રહ્યો છે, તે માત્ર વાટાઘાટો દ્વારા જ ઉકેલી શકાય તેમ છે."

"મ્યાનમારના નેતાઓ તથા સૈન્ય અધિકારીઓએ મળીને આ સમસ્યાને ઉકેલવી પડશે. અન્ય દેશો મદદ કરી શકે, પરંતુ તેમની પાસે કોઈ જાદૂઈ લાકડી નથી (કે જેને ફેરવવાથી સમસ્યા ઉકેલાઈ જાય.)"

ભાટિયા ઉમેર છે, "આ મામલે અમેરિકા, યુએન, ભારત કે ચીન મધ્યસ્થી કરી શકે તેમ નથી. કારણ કે દરેકની પોતાની ખામીઓ છે. પરંતુ આસિયાન જેવું પ્લૅટફૉર્મ આ કામ કરી શકે છે."

"ઇન્ડોનેશિયાએ આસિયાનનું નેતૃત્વ લીધું છે અને આ દિશામાં પહેલ હાથ ધરી છે, તે સારી બાબત છે અને મને લાગે છે કે સમગ્ર દુનિયાએ તેનું સમર્થન કરવું જોઈએ."

મ્યાનમારનો ઘટનાક્રમ

મ્યાનમારના તાજેતરના ઇતિહાસનું આ બીજું સૌથી મોટું જનઆંદોલન છે. આ પહેલાં સૈન્યશાસન વિરુદ્ધ વર્ષ 1988માં વિદ્યાર્થીઓએ મોટું આંદોલન શરૂ કર્યું હતું.

એ આંદોલનમાં આંગ સાન સૂ ચી રાષ્ટ્રીય નેતા તરીકે પ્રસ્થાપિત થયાં હતાં. ત્યારબાદ વર્ષ 1990માં સૈન્યતંત્ર દ્વારા ચૂંટણી યોજવામાં આવી. જેમાં સૂ ચીની પાર્ટી 'નેશનલ લીગ ફૉર ડેમૉક્રેસી'ને ભવ્ય વિજય મળ્યો હતો.

સૈન્યશાસકોએ ચૂંટણીપરિણામોને નકારી કાઢ્યા હતા અને સૂ ચીને તેમનાં જ ઘરમાં નજરકેદ કરી લીધાં હતાં. આ નજરકેદ વર્ષ 2010માં સમાપ્ત થઈ હતી.

એ પછી સૂ ચીએ મ્યાનમારમાં લોકશાહી પ્રસ્થાપિત થાય તે માટે ભારે પ્રયાસ કર્યા. તેઓ 2016થી 2021 દરમિયાન મ્યાનમારના સ્ટેટ કાઉન્સિલર (પ્રધાન મંત્રીને સમકક્ષ પદ) તથા વિદેશમંત્રીપદે પણ રહ્યાં.

ચાલુ વર્ષે પહેલી ફેબ્રુઆરીના મ્યાનમારની સેનાએ શાસનની ધૂરા પોતાના હાથમાં લઈ લીધી. ત્યારથી દેશમાં આંદોલન ચાલી રહ્યાં છે, જેનું નેતૃત્વ યુવા પેઢી તથા વિદ્યાર્થીઓ કરી રહ્યાં છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે.

અહેવાલ અનુસાર લગભગ 60 કરોડ ભારતીયો 'વૉટર સ્ટ્રૅસ'નો સામનો કરે છે. જ્યારે અપૂરતાં અને પ્રદૂષિત પાણીને કારણે દર વર્ષે લગભગ 2 લાખ લોકોનાં મૃત્યુ થાય છે.

રિપોર્ટમાં શું છે?

નીતિ આયોગના રિપોર્ટમાં જળ વિતરણ વ્યવસ્થાપનમાં ગુજરાત મોખરે છે.

રિપોર્ટ અનુસાર ગુજરાતનો કમ્પોઝીટ વૉટર ઇન્ડેક્સ 76 છે. કુલ 17 નોન-હિમાલયન રાજ્યોમાં 9 રાજ્યોનો કમ્પોઝીટ વૉટર ઇન્ડેક્સ સ્કોર 50 ટકાથી ઓછો છે.

જ્યારે હિમાલયન રાજ્યોમાં ત્રિપુરા 59 સ્કોર સાથે મોખરે છે, જ્યારે મેઘાલય 26 સાથે સૌથી તળિયે છે.

રિપોર્ટમાં ગુજરાતની લ... બાકીનો લેખ લખો:

ું જેથી ટપક સિંચાઈનો સંપૂર્ણ અમલ કરી શકાય."

પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા સુધારવા માટે તેમણે કહ્યું કે સ્થાનિક કક્ષાએ જરૂરી ફેરફાર કરવા જોઈએ. વધુમાં 'વેસ્ટ વૉટર'ને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી રિસાઇકલ કરીને ફરીથી ખેતી-ઉદ્યોગ માટે વાપરવા જોઈએ.

વળી ગત ચોમાસામાં ગુજરાત-મધ્યપ્રદેશના નર્મદા કેચમેન્ટમાં નોંધાયેલા ઓછા વરસાદને કારણે સરદાર સરોવર ડેમના જળસ્તરની સપાટીમાં ઘટાડો થતા આ વખતે ઉનાળામાં સ્થિતિ મુશ્કેલજનક બની હતી.

વધુમાં અન્ય તળાવ, નાના ડૅમ અને જળાશયોમાં પાણી ઓછું થઈ જવું, જળસ્રોત સૂકાઈ જવા સહિતની સમસ્યાઓ રાજ્યમાં જોવા મળી છે.

બીબીસીની ટીમે કેટલાંક ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં જઈને ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ પણ કર્યા હતા જેમાં તળાવો સૂકાવાથી અને નર્મદાનું પાણી સિંચાઈ માટે નહીં મળવાથી ખેડૂતોની સ્થિતિ મુશ્કેલ બની હોવાનું બહાર આવ્યું હતું.

ભૂગર્ભજળ મામલે  હવે શુ થઈ શકે?

જળ વિતરણ અને તેના મેનેજમેન્ટ વિશે વાત કરતા બી એન નવલાવાલાએ કહ્યું કે, "જળ વિતરણના વ્યવસ્થાપનમાં ટોચનું સ્થાન એ કાર્યક્ષમ મેનેજમેન્ટ અને પદ્ધતિસરના આયોજનનું પરિણામ છે."

"નર્મદાના વિકલ્પ તરીકે કલ્પસર પર પણ કામ થઈ રહ્યું છે. અને ભવિષ્યમાં ઉદ્યોગ-ઘરોનાં પાણીને ફરીથી રિસાઇકલ કરીને વાપરવાની વ્યવસ્થા ઘણી ઉપયોગી પુરવાર થશે."

ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ: ગુજરાતનો ખેડૂત હવે મજૂરી શોધી રહ્યો છે

રિપોર્ટમાં ગ્રાઉન્ડવોટર (ભૂગર્ભજળ) માટે કોઈ ફ્રેમવર્ક નક્કી કરવા વિશેની ભલામણ વિશે તેમણે કહ્યું,"આ મામલે નિયમન સંબંધિત ફ્રેમવર્ક વિચારણા હેઠળ છે. પરંતુ આ પ્રકારનું જળ જમીનમાલિકના અધિકારમાં આવે છે."

"આથી તેને સંપૂર્ણ પ્રતિબંધિત ન કરી શકાય કે ન તેના પર મર્યાદા નક્કી કરી શકાય. નહીં તો સ્થિતિ વણસવાની શક્યતા રહી શકે."

"પરંતુ જમીનમાંથી પાણી ખેંચનારા લોકોને જાગૃત કરીને આ સમસ્યા નિવારી શકાય છે. ભૂગર્ભજળનો અતિશય ઉપયોગ ન થવો જોઈએ કે તેનાથી જમીનમાંથી પાણી જ ખતમ થઈ જાય."

પાણીની ગુણવત્તાના ઇન્ડેક્સમાં ભારતનું સ્થાન

બીજી તરફ સમગ્ર ભારતની વાત લઈએ તો રિપોર્ટમાં જણાવ્યા અનુસાર કુલ 75 ટકા ઘરોના પરિસરમાં પીવાનું પાણી પહોંચાડવાની સુવિધા નથી.

જ્યારે 84 ટકા ગ્રામ્ય ઘરોમાં પીવાના પાણીનું જોડાણ નથી.

સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે દેશમાં 70 ટકા પાણી પ્રદૂષિત છે. પાણીની ગુણવત્તાની ઇન્ડેક્સ મામલે વિશ્વમાં ભારત 122 દેશોમાં 120મું સ્થાન ધરાવે છે.

વળી રિપોર્ટમાં કરવામાં આવેલી આગાહી મુજબ વર્ષ 2030 સુધી 40 ટકા વસતી પાસે પીવાનું...


... છે.

આ સિવાય કરાચીમાં કોઈ ગલીમાં લડાઈ નહોતી થઈ અને ક્યાંય ટૅન્ક પર ફરતી જોવા મળી નહોતી.

આ પછી પાકિસ્તાનમાં ગૃહયુદ્ધ જેવી સ્થિતિના સમાચારો ફેલાવા લાગ્યા. કરાચીમાં ગૅસ લિકને કારણે એક જગ્યાએ ધડાકો થયો તેના કારણે અફવાઓને જોર મળ્યું હતું.

આ સમાચારને ઘણા વેરિફાઇડ એકાઉન્ટ અને સીએનએન18, ઝી ન્યૂઝ અને ઇન્ડિયા ટુડે જેવી જાણીતી ચેનલોએ પણ ચલાવ્યા હતા.

વેરિફાઇડ એકાઉન્ટમાંથી એક પ્રશાંત પટેલે કેટલાંય ટ્વીટ કર્યાં અને જણાવ્યું કે કરાચીમાં ગૃહયુદ્ધ જેવી સ્થિતિ છે, પોલીસ અને સેનાના અધિકારીઓનાં મૃત્યુના દાવા પણ... બાકીનો લેખ લખો:

ા.

જાણીતા ગાયક અને અભિનેતા ફખ્ર-એ-આલમે ટ્વીટ કર્યું કે, "કરાચીમાં ગૃહયુદ્ધને કારણે સ્થિતિ એટલી ખરાબ થઈ ગઈ છે કે મારા ફૂડ પાંડા ડિલિવરી બૉયે મારી નિહારી અને બિરયાની પહોંચાડવા માટે સાથે પોતાની એકે47, આરપીજી, 9એમએમ ગન રાખીને છુપાતાછુપાતા આવવું પડ્યું હતું. મામલો બહુ ગંભીર થઈ રહ્યો છે."

લેખિકા બીના શાહે કહ્યું કે, "હું કરાચીમાં રહું છું. મેં ગ્રોસરી ખરીદી, બેકરી ગઈ, કેટલાંક કપડાં પણ ખરીદ્યાં અને ઘરે પાછી આવી ગઈ. અહીં ગૃહયુદ્ધ થઈ રહ્યું હોય તો મને ક્યાંય દેખાયું નહીં."

કેટલાકે આ કિસ્સાને ભારતીય માધ્યમોએ સંપીને ખોટી માહિતી ફેલાવવાની કોશિશ સમાન ગણાવ્યો હતો.

"અમુક મીડિયા જૂથો જવાબદાર"

ભારતના સામયિક 'ધ કારવાં'ના રાજકીય સંપાદક હરતોષસિંહ બલે બીબીસીને જણાવ્યું કે, "બંને દેશોમાં અમુક મીડિયા જૂથો એવાં છે, જે આવી રમતો કરવાનું કામ કરે છે. તેમને પત્રકારત્વ સાથે કંઈ લેવાદેવા નથી."

"આ એટલું પક્ષપાતી હોય છે તેનો કોઈ અર્થ રહેતો નથી."

પોતાનું નામ ના આપવાની શરતે એક વરિષ્ઠ પત્રકારે કહ્યું કે પાકિસ્તાની સેના અને પોલીસ વચ્ચે અથડામણ દેખાડીને પાકિસ્તાનનું પતન થઈ રહ્યું છે તેવી વાત જણાવવી તે ભારતીય નૅરેટિવ સાથે બંધબેસતું આવે છે.

તેઓ કહે છે, "ખોટી જાણકારી આપનારાં ટ્વિટર હૅન્ડલનો અભ્યાસ કરવાથી ખ્યાલ આવે છે કે તેમાંથી મોટા ભાગના સત્તાધારી પક્ષ સાથે જોડાયેલાં છે."

વડા પ્રધાન ઇમરાન ખાનના ડિજિટલ સ્ટ્રેટેજીના સલાહકાર અર્સલાન ખાલિકે કહે છે કે આવું કંઈ પહેલી વાર નથી થયું કે ભારતીય મીડિયામાં સંયુક્ત રીતે પાકિસ્તાન વિશે ખોટા સમાચારો ફેલાવાયા હોય.

અર્સલાન ખાલિકે ટ્વિટર પર તેનાં ધોરણો અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા.

બીબીસીએ વારંવાર પ્રયાસો કર્યા તે પછીય ફેક ન્યૂઝ અંગે ટ્વિટર તરફથી કોઈ પ્રતિસાદ મળ્યો નહોતો.

(આ અહેવાલ બીબીસી રિયાલિટી ચેક અને બીબીસી મૉનિટરિંગ વિભાગોની મદદથી તૈયાર કરાયો છે.)

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે.

કોરોના સંક્રમણના સૌથી વધારે કેસ અમેરિકામાં છે જ્યાં 20 લાખ લોકો આ વાઇરસના ભરડામાં આવી ગયા છે. અત્યાર  સુધી 1.15 લાખ કરતા વધારે લોકો મૃત્યુ પામ્યાં છે.

અમેરિકા પછી બ્રાઝિલમાં કોરોના સંક્રમણના સૌથી વઘારે કેસ છે. અહીં 8.50 લાખથી વધારે લોકો વાઇરસથી ચેપગ્રસ્ત થયા છે. અહીં 42,720 મૃત્યુ થયાં છે.

તુર્કીમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 1,459 નવા કેસ સામે આવ્યા છે. અહીં હાલ લૉકડાઉનમાં ઢીલ આપવામાં આવી છે. આ પહેલા 1,195 કેસ આવ્યા હતા.

ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ હસન રૂહાનીએ કહ્યું કે જો સંક્રમણના કેસ વધતા રહ્યા અને ... બાકીનો લેખ લખો:

311 મૃત્યુ થયાં છે. દેશમાં કોરોના સંક્રમણનો આંકડો હવે 3,20,922 થઈ ગયો છે. 1,49,348 ઍક્વિટ કેસ છે અને 1,62,379 લોકો સાજા થયા છે. ભારતમાં અત્યાર સુધી કોવિડ-19ને કારણએ 9195 મૃત્યુ નોંધાયા છે.

ગુજરાતમાં સંક્રમણનો આંકડો 23 હજારને પાર, મરણાંક 1449

રાજ્યમાં પાછલા 24 કલાકમાં કોરોના વાઇરસના નવા 517 કેસ નોંધાયા જેમાં અમદાવાદમાં સૌથી વધુ 344 દરદીઓ ઉમેરાયા.

રાજ્ય સરકારે જાહેર કરેલા આંકડા પ્રમાણે પાછલા 24 કલાકમાં રાજ્યમાં વધુ 33 કોરોના સંક્રમિતોએ જીવ ગુમાવ્યા, આ સાથે આ મહામારીનો રાજ્યમાં કુલ મૃત્યુ આંક 1449 થઈ ગયો છે.

પાછલા 24 કલાકમાં અમદાવાદમાં કોરોના વાઇરસ સંક્રમણના કેસોમાં અમદાવાદમાં 26, સુરતમાં 3 , અમરેલીમાં 2 તો ભાવનગર અને પાટણમાં 1-1 મૃત્યું નોંધાયા.

રાજ્યમાં હાલ ઍક્ટિવ કેસોની સંખ્યા 5739 છે. જેમાં 61 દરદીઓ વૅન્ટિલેટર પર છે જ્યારે 5678 દરદીઓની સ્થિતિ સ્થિર હોવાનું રાજ્ય સરકારનું આરોગ્ય વિભાગ જણાવી રહ્યું છે.

રાજ્યમાં પાછલા 24 કલાકમાં 390 દરદીઓ સારવાર બાદ સ્વસ્થ થતા તેમને હોસ્પિટલમાંથી ડિસ્ચાર્જ કરવામાં આવ્યા છે. રાજ્યમાં અત્યાર સુધી સારવાર બાદ સાજા થયેલા દરદીઓની કુલ સંખ્યા 15891 થઈ છે.

યુરોપને મળશે વૅક્સિનના 40 કરોડ ડોઝ

કોરોના વાઇરસની વૅક્સિન બનાવવા દુનિયામાં સંશોધન ચાલી રહ્યું છે ત્યારે વૅક્સિન પર કામ કરી રહેલી કંપની અસ્ત્રાજેનકા સાથે યુરોપના ઇન્ક્લુઝિવ વૅક્સિન અલાયન્સે કરાર કર્યો છે અને એ કરાર મુજબ વૅક્સિન બનતા જ યુરોપને 40 કરોડ ડોઝ મળશે.

આ અલાયન્સની આગેવાની જર્મની, ફ્રાંસ, ઇટાલી અને નૅધરલૅન્ડ કરી રહ્યાં છે.

શનિવારે જર્મનીની સરકારે કહ્યું કે કરાર મુજબ વૅક્સિન બનતા જ એના 40 કરોડ ડોઝ યુરોપને મળશે અને તે યુરોપિયન સંઘના સભ્યોને આપવામાં આવશે.

કંપનીનું કહેવું છે કે તે વૅક્સિનનું ઉત્પાદન વધારવાની કોશિશ કરી રહી છે અને કોરોના મહામારીનો ઉકેલ લાવવા તે આ વૅક્સિન નહીં નફાને ધોરણે સપ્લાય કરશે.

કંપનીનું કહેવું છે કે આ વર્ષના અંત સુધીમાં તે ડિલિવરી શરૂ કરી શકશે એવી આશા છે.

કંપનીના મોવડી પાસ્કલ સોરિયોએ કહ્યું કે, જો બધું ઠીક રહ્યું તો યુરોપના કરોડો નાગરિકોને આ વૅક્સિન મળી જશે. ગરમી પૂરી થતાં અગાઉ આપણને તેની જાણકારી મળી જશે.

એમણે કહ્યું કે, વૅક્સિન બનાવવાની કામગીરીના શરૂઆતના ડેટાને આધારે એ કારગર સાબિત થશે એમ લાગે છે.

જોકે, આ કરાર કેટલામાં થયો છે એ વિશે કોઈ વિગતો એમણે નથી આપી.

ઉલ્લેખનીય છે કે હજી સુધી કોરોના...


... છે.

તેમનાં પત્ની કલ્યાણી બપોરે આવેલા ફોન કૉલને યાદ કરતાં કહે છે, "કલ્યાણી બધું ખતમ થઈ ગયું. મને લાગે છે કે મારી પાસે પાંચ મિનિટ બચી છે. ઍમ્બુલન્સ નહીં આવે. તું મારાથી ઘણી દૂર છો. મારા પિતા અને બાળકોનું ધ્યાન રાખજે. હવે બધું ખતમ થઈ ગયું છે."

આ કહેતાં કલ્યાણી રોઈ પડે છે અને સવાલ કરે છે, "મારી પુત્રી તેના પિતા વિના ઊંઘતી નથી. તેને ખબર નથી કે તેના પિતા આ દુનિયામાં હવે નથી રહ્યા. હવે હું એકલી તેનું ધ્યાન કેવી રીતે રાખીશ?"

શ્રીનિવાસ બાબુના પુત્ર ભાનુચંદ કહે છે, "વીડિયો જોયા બાદ મારે કોને દોષ દેવો ... બાકીનો લેખ લખો:

000 લોકોનાં મૃત્યુ થાય છે, એ શક્ય નથી કે બધાના ટેસ્ટ થઈ શકે.

રાજ્ય સરકારે હાઈકોર્ટના આદેશ પર રોક માટે સુપ્રીમ કોર્ટનો સહારો લીધો છે.

શ્રીનિવાસનું મૃત્યુ કોવિડ-19ને કારણે થયું કે અન્ય શ્વાસની બીમારીથી એ જાણી શકાયું નથી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે.

આ એ ત્રણ બાબતો છે કે જેના પર રાહુલ ગાંધીએ ખૂબ કામ કરવાનું છે.

તેમને એવા લોકોની જરૂર છે કે જેઓ તેમનું કામ થોડું હળવું કરી શકે. રાહુલ ગાંધીએ આ કાર્યોમાં માત્ર એક જ પડકાર પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.

2019ની ચૂંટણી

ભારતીય જનતા પક્ષમાં પણ બે લોકો છે કે જેઓ ઘણી વસ્તુઓ મેનેજ કરી રહ્યા છે. તે છે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને પાર્ટી અધ્યક્ષ અમિત શાહ.

રાજ્યોની વિધાનસભા ચૂંટણીઓ પર ધ્યાન આપવું અને વર્ષ 2019માં યોજાનારી લોકસભા ચૂંટણી માટે સમગ્ર દેશનો માહોલ પોતાના પક્ષમાં કરવો એ સમાન બાબત નથી.

કેન્દ્રમાં... બાકીનો લેખ લખો:

ગત વિચાર છે, બીબીસીના નહીં. )

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે.

કપાસ અને બાજરીનો પાક સુકાઈ ગયો છે. 35 કૂવામાંથી માત્ર 2 કૂવા એવા છે કે જેમાં થોડું ઘણું પાણી બચ્યું છે.

ગામમાં ઘણાં બોરવેલ પણ છે, પણ પાણી 650 ફૂટ નીચે સુધી પહોંચી ગયું છે.

તેમાં પણ થોડી સમસ્યા પડે તો વીજળીની લાઇનને નુકસાન થાય છે અને તેના કારણે બોરવેલનું કામ કરી શકતા નથી. દુષ્કાળગ્રસ્ત વિસ્તારની લાઇફલાઇન ગણાતાં પાણીનાં ટૅન્કર્સ પણ આ ગામમાં પહોંચતાં નથી.

પ્રાણીઓના ચરવા માટે અહીં કંઈ બચ્યું નથી તેના કારણે આશરે 300 જેટલી ભેંસનું પણ સ્થળાંતર કરી દેવામાં આવ્યું છે.

વડા પ્રધાનના સ્વચ્છ ભારત... બાકીનો લેખ લખો:

કેટલ કૅમ્પમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા છે. અહીં 40 હજાર લોકોને સરકારની સ્કીમ હેઠળ નોકરી મળી છે કે જેનાથી લોકો ગરીબીમાં ડૂબી ન જાય.

આ તરફ દુષ્કાળથી અન્ય ગામો પણ બચી શક્યાં નથી. બીડમાં રહેતા આશરે અઢી લાખ લોકોને અઠવાડિયામાં એક વખત અથવા તો પખવાડિયે એક વખત પાણી મળે છે.

બીડના એક વરિષ્ઠ અધિકારી અસ્તિક કુમાર પાંડે કહે છે, "છેલ્લા દાયકામાં પડેલો આ સૌથી ભયંકર દુષ્કાળ છે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે જુલાઈના અંત સુધી અમને પીવાનું પાણી મળી રહે. ત્યારબાદ તો અહીં થોડો ઘણો વરસાદ પડશે."

જોકે, એવું નથી કે દુષ્કાળથી માત્ર મહારાષ્ટ્રમાં જ સ્થિતિ ખરાબ છે. એક અંદાજ અનુસાર દેશના 40% વિસ્તારમાં લોકો દુષ્કાળનો સામનો કરી રહ્યા છે.

દેશનાં 10 રાજ્યો એવા છે કે જે દુષ્કાળથી ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થયા છે અને તેની અસર દેશના 50 કરોડ લોકો પર પડી રહી છે.

પાણીની તંગી પાછળ લોકો પણ જવાબદાર!

સાગાબાઈ કહે છે કે તેમનો દીકરો ત્યારે જ ગામમા પરત ફરશે જ્યારે વરસાદ પડશે

પીપલ્સ આર્કાઇવ ઑફ રુરલ ઇન્ડિયાના સંશોધક અને તંત્રી પી. સાંઈનાથ જણાવે છે કે પાણીની તંગી સૌથી મોટી સમસ્યા છે.

પરંતુ તેની પાછળ માત્ર દુષ્કાળ જ જવાબદાર નથી. તેની પાછળ લોકો પણ જવાબદાર છે.

તેઓ કહે છે, "પાણીને ખેતરમાંથી ઇન્ડસ્ટ્રીમાં લઈ જવામાં આવે છે, ખેતરના બદલે પાણીને પૈસા કમાવવા માટે વાપરવામાં આવે છે. પાણીને ગ્રામીણ વિસ્તારમાંથી શહેરી વિસ્તારમાં લઈ જવાય છે, જ્યાં તેનો ખાલી શોખ માટે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે."

"જેમ કે ઊંચી-ઊંચી ઇમારતોમાં હવે લોકો ખૂબ સ્વિમિંગ પુલ બનાવી રહ્યા છે. પાણીની તંગી પાછળ આ બધાં કારણો પણ જવાબદાર છે."

બીડ સ્થિત પોતાની ઑફિસમાં અસ્તિક કુમાર પાંડે એક લાઇવ મૅપ બતાવે છે કે જેમાં જીપીએસની મદદથી જિલ્લામાં પાણીના ટૅન્કરની સ્થિતિ દેખાડવામાં આવી રહી છે.

મૅપ પર દેખાતો લાલ રંગ એ દર્શાવે છે કે ટૅન્કર્સ સપ્લાય માટે પાણી લઈ રહ્યાં છે, જ્યારે લીલો રંગ એ દર્શાવે છે કે ટૅન્કર્સ પાણી લઈને નીકળી ચૂક્યાં છે.

તેઓ કહે છે, "પરિસ્થિતિ આટલી ખરાબ છે. હવે આશા છે કે જલદી વરસાદ પડે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે.

ચીનની મુખ્ય ભૂમિ પર પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોની વસતી હવે કુલ વસતીના 6% કરતા પણ ઓછી થઈ છે.

સંખ્યા સામે જીવનની ગુણવત્તા

જીવનધોરણ અને બાળકોની સંખ્યાની બાબતમાં સૌથી ઉત્તમ ઉદાહરણ આફ્રિકા છે. આફ્રિકામાં હજુ પણ જન્મદર ઊંચો છે.

દાખલા તરીકે નાઇજરમાં સ્ત્રીઓની પ્રજનનક્ષમતા વિશ્વમાં સૌથી વધારે છે કે જ્યાં 2017માં સ્ત્રી દીઠ બાળકોની સંખ્યા 7.2ની હતી.

જોકે આ દેશોમાં બાળમરણનું પ્રમાણ પણ ઊંચું છે. નાઇજરમાં 1000 બાળકોનો જન્મ થાય તેમાંથી 85ના મોત થાય છે, જે વિશ્વમાં સૌથી ઊંચું પ્રમાણ છે.

વસતી સ્... બાકીનો લેખ લખો:

?

નીતિઓ અને રાજકારણ

એક બાબતમાં સહમતી છે કે સરકારોએ માનવ વસતીના 'વયવધારાના ટાઇમ બૉમ્બ'ને નિષ્ક્રિય કરવા માટે સક્રિય થવું પડશે. સરકારો તે માટે કામ કરી પણ રહી છે.

ચીને 2015માં 'એક બાળકની નીતિ' વિશે પુનઃવિચારણા કરી હતી અને 2018માં અણસાર આપ્યો હતો કે આગામી વર્ષથી તે નીતિને કદાચ રદ કરવામાં આવે.

સરકારી અખબાર પિપલ્સ ડેઇલીના એક લેખમાં જણાવ્યા અનુસાર બાળકોને જન્મ આપવો તે પણ એક 'કૌટુંબિક અને રાષ્ટ્રીય મુદ્દો' છે.

જોકે વધુ બાળકો પેદા કરવા પરના નિયંત્રણો હટાવી દેવાથી તાત્કાલિક ફાયદો થવાનો નથીઃ 2018માં ચીનમાં 1.52 કરોડ બાળકો જન્મ્યા હતા, જે છેલ્લા 60 વર્ષનો સૌથી ઓછો જન્મદર હતો.

ચીનના શિક્ષણશાસ્ત્રીઓ જન્મદરમાં ઘટાડા માટે માતા બનવા લાયક  સ્ત્રીઓની ઓછી સંખ્યા અને આર્થિક કારણોસર સંતાનોને ટાળતા દંપતીને કારણભૂત ગણાવે છે.

ખાસ કરીને શિક્ષિત નારી પરંપરા પ્રમાણે કુટુંબની કાળજી લેવાની ભૂમિકા નિભાવવા માટે ઓછી તૈયાર છે તે કારણ પણ છે.

વૃદ્ધ અને સશક્ત

જાણકારો કહે છે કે વયોવૃદ્ધ વસતીની સમસ્યાને નિવારવા માટે વૃદ્ધોની તંદુરસ્તીના મુદ્દાને મહત્ત્વ આપવામાં આવે તે જરૂરી છે.

તે માટે એવી દલીલ થાય છે કે તંદુરસ્ત વ્યક્તિઓ વધારે લાંબો સમય સુધી, વધારે ક્ષમતા સાથે કામ કરી શકે છે. સાથે જ આરોગ્યની સંભાળ પાછળનો ખર્ચ પણ ઘટી શકે છે.

કામ કરનારી વસતીમાં સ્ત્રીઓની સંખ્યા વધે તે બાબતને પણ અવગણવામાં આવી છે.

ઇન્ટરનેશનલ લેબર ઑર્ગેનાઇઝેશ (આઇએલઓ)ના આંકડાં જણાવે છે કે વૈશ્વિક લેબર માર્કેટમાં 2018માં મહિલાઓની ભાગીદારીનો દર 48.5% જેટલો હતો.

પુરુષોની ભાગીદારી કરતાં આ દર 25% કરતાં વધારે નીચો છે.

ILOના અર્થશાસ્ત્રી એકાર્ડ અર્ન્સ્ટ જણાવે છે, "મહિલાઓની વધારે વ્યાપક ભાગીદારી સાથેના અર્થતંત્ર હોય તેમાં મંદીનું પ્રમાણ ઓછું જોવા મળતું હોય છે."

"વધુ મહિલા કામદારોને કારણે અર્થતંત્ર મંદી સામે વધારે મજબૂત બને છે, એટલું જ નહીં ગરીબી નિવારણમાં પણ તે અગત્યની ભૂમિકા ભજવે છે."

એક વાત પાક્કી છે કે આ સમસ્યા હજીય આગળ વધી જ રહી છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે.

ચૂંટણીપંચના આંકડા અનુસાર ભાજપના ઉમેદવારે કૉંગ્રેસના ઉમેદવારને 17209 મતોથી હરાવ્યા છે.

ધારીના કૉંગ્રેસના ધારાસભ્ય જે. વી. કાકડિયાએ રાજ્યસભાની ચૂંટણી પહેલાં કૉંગ્રેસમાંથી રાજીનામું આપ્યું હતું અને ભાજપમાં જોડાઈ ગયા હતા.

ધારી બેઠક એ પાટીદારોનું પ્રભુત્વ ધરાવતી બેઠક છે અને પાટીદારો અહીં નિર્ણાયક સાબિત થાય છે.

અગાઉ થયેલી 2017ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં આ વિસ્તારમાં પાટીદાર અનામત આંદોલનની મોટી અસર હતી.

એ સમયે સત્તાધારી ભાજપ સામે રોષ જોવા મળતો હતો. જોકે નિષ્ણાતોના મતે અહીંના મતદારો પક્ષ કરતાં ઉમ... બાકીનો લેખ લખો:

થયું છે. ભારતીય ચૂંટણીપંચ અનુસાર અબડાસા બેઠક પરથી ભાજપના પ્રદ્યુમ્નસિંહ જાડેજાનો વિજય થયો છે.

જાડેજાએ કૉંગ્રેસના શાંતિલાલ સેંઘાણીને 36778 મતથી હરાવ્યા છે. પ્રદ્યુમ્નસિંહ જાડેજા અગાઉ કૉંગ્રેસમાંથી આ બેઠક પર ચૂંટણી લડ્યા હતા અને ભાજપે અબડાસાના ઉમેદવાર બનાવ્યા હતા.

ત્યારે હવે તેઓ ભાજપમાંથી પણ અહીંથી ચૂંટણી જીત્યા છે.

દિવસ દરમિયાનની અપડેટ્સ

કોને કેટલા મત મળ્યા?

ચૂંટણીપંચની વેબસાઇટના ડેટા મુજબ સાંજે ચાર વાગ્યે, કચ્છ જિલ્લાની અબડાસા બેઠક ઉપર ભાજપના ઉમેદવાર પ્રદ્યુમ્નસિંહ જાડેજાને 71 હજાર 848 મત (49.3%) મળ્યા હતા, જ્યારે કૉંગ્રેસના ઉમેદવાર ડૉ. શાંતિલાલ સેંઘાણીને 35 હજાર 70 મત, (24.06%) મત મળ્યા હતા.

ડાંગની બેઠક ઉપર ભાજપના ઉમેદવાર વિજયભાઈ પટેલને 66 હજાર 219 વોટ (69.38%)  મળ્યા હતા. જ્યારે કૉંગ્રેસના સૂર્યકાંત ગાવિતને 23 હજાર 676 મત મળ્યા, જે 24.81 ટકા સૂચવે છે.

અમરેલી જિલ્લાની ધારી બેઠક ઉપર ભાજપના ઉમેદવાર જે. વી. કાકડિયાને 45 હજાર 387 મત (49.65 %) મળ્યા હતા. જ્યારે કૉંગ્રેસના સુરેશ કોટડિયાને 29 હજાર 586 (32.36 %) મત મળ્યા હતા.

ગઢડાની બેઠક ઉપર ભાજપના ઉમેદવાર અને ગુજરાત સરકારના પૂર્વ મંત્રી આત્મારામ પરમારને 56 હજાર 340 (56.68%) વોટ મળ્યા હતા. જ્યારે કૉંગ્રેસના ઉમેદવાર મોહન સોલંકીએ 37 હજાર 189 (37.41%) વોટ મેળવ્યા હતા.

કપરાડાની બેઠક ઉપર ભાજપના ઉમેદવાર જીતુ ચૌધરીને 89 હજાર 736 વોટ (59.57%) અને કૉંગ્રેસના બાબુ પટેલને 50 હજાર 941 વોટ (33.81%) મળ્યા હતા.

વડોદરા જિલ્લાની કરજણ બેઠક ઉપર ભાજપના ઉમેદવાર અક્ષય પટેલને 76 હજાર 958 મત (53.62 %) કૉંગ્રેસના કિરીટસિંહ જાડેજાને 60 હજાર 533 મત (42.18%) વોટ મળ્યા હતા.

ભાજપ સરકારના પૂર્વ મંત્રી તથા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાની લીમડી બેઠક ઉપરથી ઉમેદવાર કિરીટસિંહ રાણાને 87 હજાર 747 (55.91 %) અને ચેતન ખાચરને 56 હજાર 208 (35.81%) મત મળ્યા હતા.

રસાકસી બાદ મોરબી બેઠક ઉપર કૉંગ્રેસમાંથી ભાજપમાં આવેલા બ્રિજેશ મેરજાને 64 હજાર 711 (45.14 %), જ્યારે જયંતી પટેલને 60 હજાર 62 (41.9 %) મત મળ્યા હતા.

ભાજપની સફળતા પર વિજય રૂપાણીએ શું કહ્યું?

ગુજરાત વિધાનસભાની આઠ બેઠકો પર ત્રીજી નવેમ્બરે યોજાયેલી પેટાચૂંટણીની મતગણતરી ચાલી રહી છે અને ત્રણ બેઠકો ભાજપે જીતી લીધી છે, જ્યારે બાકીની પાંચ બેઠકો પર ભાજપ આગળ ચાલી રહ્યો છે.

સોમવારે હાથ ધરાયેલી મતગણતરીનાં પ્રારંભિક વલણોમાં મોરબીની એક બેઠક પર...


... છે.

બદલાતી આબોહવાની અસર વનસ્પતિ અને પ્રાણીજગત પર પણ દેખાય છે. ફૂલો બેસવાં અને ફળો આવવાના સમયમાં ફેરફાર થવા લાગ્યો છે અને પ્રાણીઓની હદમાં ફેરફારો દેખાયો છે.

ભવિષ્યમાં કેટલું તાપમાન વધશે?

1850 પછી અને 21મી સદીના અંત સુધીમાં વૈશ્વિક તાપમાનમાં સરેરાશ 1.5C જેટલો વધારો થશે, તેમ મોટાં ભાગનાં અનુમાનો જણાવી રહ્યાં છે.

WMOના જણાવ્યા અનુસાર તાપમાન વધવાનો વર્તમાન દર જળવાઈ રહેશે તો સદીના અંત સુધીમાં તાપમાનમાં 3થી 5C સુધીનો વધારો થઈ શકે છે.

તાપમાનમાં 2 ડિગ્રી સેલ્સિયસનો વધારો જોખમી ગણાય છે.

હાલના સ... બાકીનો લેખ લખો:

ુ અલગઅલગ પ્રકારના હશે.

ગરીબ દેશો વાતાવરણના પરિવર્તનનો સામનો કરવા માટે ઓછા તૈયાર હોય છે અને તેથી તેમને સૌથી વધુ નુકસાન થઈ શકે છે.

બદલાયેલા વાતાવરણને અનુકૂળ થવાય તે પહેલાં જ ઘણી બધી વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓનું નિકંદન નીકળી શકે છે.

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાએ પણ ચેતવણી આપી છે કે મલેરિયા, કૂપોષણ અને જળને કારણે થતા રોગોમાં વધારો થઈ શકે છે.

વાતાવરણમાં CO2 વધે તે સાથે દરિયામાં તેનું શોષાવાનું પ્રમાણ પણ વધે અને તેના કારણે જળ વધારે ઍસિડિક થઈ શકે છે. તેની વ્યાપક અસર પરવાળા પર થઈ શકે છે.

તાપમાન વધવા સાથે એવા ફેરફારો થશે કે ગરમીમાં વધુ વધારો થશે. બરફ ઓગળવા સાથે વધુ મિથેન હવામાં ભળી શકે છે.

આ સદીમાં આ પ્રકારનાં પરિવર્તનનો સામનો કરવો તે આપણો સૌથી મોટો પડકાર બની રહેશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


... છે.

લખનભાઈએ વધુમાં જણાવ્યું હતું  કે સ્ટેચ્યૂ ઑફ યુનિટીનો કુલ ખર્ચ રૂ.3000 કરોડથી પણ વધારે થવાની શક્યતા છે.

લખનભાઈએ કહ્યું "અમારે સરકારને માત્ર એટલું જ કહેવું છે કે પ્રતિમા પાછળ આટલો મોટો ખર્ચ કરવા કરતાં જો અહીંની આદિવાસી પ્રજાના વિકાસ માટે ખર્ચ કર્યો હોત તો તેના પરિણામો કંઈક જુદા જ આવ્યાં હોત."

ગાંધીવાદી તરીકે પોતની ઓળખ ઊભી કરનાર લખનભાઈ છેલ્લાં ઘણાં વર્ષોથી આદિવાસી સમાજનાં ખેડૂતોની સમસ્યાઓને વાચા આપવાનું કામ કરી રહ્યાં છે.

સરકારે ખેડૂતોને પાણી આપવાની બાંહેધરી તો આપી, પણ તેને પૂરી ન કરી શ... બાકીનો લેખ લખો:

ાઓ હોવા છતાં અહીંના લોકો ભૂખમરાનો શિકાર બન્યા છે તેવું આ રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે. તેમાં નોંધાયું છે કે, ઘણાં પરિવારોને સરકારની નીતિઓનો લાભ પહોંચી શક્યો નથી.

આ રિપોર્ટ મુજબ વર્ષ 2002-03, વર્ષ 2008-09 અને વર્ષ 2013-14નાં સોશિયો ઇકૉનૉમિક સરવે મુજબ નર્મદા જિલ્લાનાં 72.13% લોકો ગરીબી રેખામાં જીવે છે.

નર્મદા જિલ્લાના લોકોનો અવિરત સંઘર્ષ

પ્રતીકાત્મક તસવીર

ગુજરાત સરકારના આંકડા મુજબ નર્મદા જિલ્લાની સ્થિતિ:

- પ્રાથમિક શાળાઓમાં છોકરીઓનાં ઍડમિશનમાં કોઈ વધારો થયો નથી, જ્યારે શાળામાં ઉચ્ચતર પ્રાથમિક વિભાગમાં છોકરીઓની સંખ્યામાં વર્ષ 2006-07 અને વર્ષ 2014-15 દરમિયાન મોટા પ્રમાણમાં ઘટાડો થયો છે.

- વર્ષ 2006-07થી શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓના ઍડમિશનની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે. ધોરણ 1માં પ્રવેશતા વિદ્યાર્થીઓમાં 3.5%નો ઘટાડો થયો હતો.

- નર્મદા જિલ્લામાં વર્ષ 2006-07 અને વર્ષ 2010-11 દરમિયાન જન્મેલાં બાળકોમાં મોટાભાગના બાળકો કુપોષિત હતા, જેથી સાબિત થાય છે કે આ જિલ્લામાં કુપોષણનું પ્રમાણ વધારે છે.

- મહિલાઓ ઉપર થતા અત્યાચારના ગુનાઓની નોંધણીમાં પણ વધારો જોવા મળી રહ્યો છે.

સ્ટેચ્યૂ ઑફ યુનિટી : પર્યટનને વેગ આપશે ?

સ્ટેચ્યૂ ઑફ યુનિટી

ઑક્ટોબર 2010માં ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્ય પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સ્ટેચ્યૂ ઑફ યુનિટી બનાવવાનો વિચાર પ્રગટ કર્યો હતો.

ત્યારબાદ આ સ્ટેચ્યૂ બનાવવા માટેનો વર્ક ઑર્ડર લાર્સન ઍન્ડ ટૂબ્રો કંપનીને 27 ઑક્ટોબર 2014ના રોજ આપવામાં આવ્યો હતો.

રાજ્ય સરકારનો દાવો છે કે આ સ્ટેચ્યૂના નિર્માણ થકી તે વર્તમાન ભારતના ઘડવૈયા એવા સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના વિચારો લોકો સુધી પહોંચાડવા માગે છે.

પ્રતિ વર્ષ 25 લાખ લોકો આ સ્ટેચ્યૂને જોવા આવશે તેવો સરકારી અંદાજ  છે.

બીબીસી ગુજરાતી સાથે આ પ્રોજેક્ટ વિશે વાત કરતા સરદાર સરોવર નર્મદા નિગમ લી.ના જોઇન્ટ મૅનેજિંગ ડિરેક્ટર, સંદીપ કુમાર કહે છે, "જ્યારે પ્રવાસન વધારો મળશે, ત્યારે અહીંના સ્થાનિક લોકો માટે રોજગારીની નવી તકો  ઊભી થશે."

સ્ટેચ્યૂ વિશે

ઊંચાઈ  - 182 મીટર

પૉડિયમની ઊંચાઈ - 25 મીટર

સ્ટેચ્યૂની ઊંચાઈ - 157 મીટર

દર્શનીય ગૅલરીની ઊંચાઈ- 110 મીટર

કૉંક્રીટનો જથ્થો - 1,40,000 ઘનમીટર

રિઇન્ફોર્સ્ડ સ્ટીલનો જથ્થો - 16500 મેટ્રિક ટન

સ્ટ્રકચરલ સ્ટીલ  - 4700 મેટ્રિક ટન

સિમેન્ટ વપરાશ - 70000  મેટ્રિક ટન

કાંસાનો વપરાશ - 2000 મેટ્રિક ટન

સ્ટેચ્યૂ સર્ફેસ વિસ્તાર - 21099 ચો. મીટર

સ્ટેચ્યૂના...