...તિ' અથવા 'માર્ક્સવાદ' એટલે હિંસા નહીં. આ ઘટનાઓ સાથે ભગતસિંહના વિચારો મૂકીને મૂલ્યાંકન કરવાની પણ જરૂર છે."

તેઓ આગળ કહે છે, "ભગતસિંહે ઘણો અભ્યાસ કર્યો હતો, તેઓ ક્રાંતિકારીની સાથેસાથે એક વિચારક પણ હતા, તેમના પર માર્ક્સવાદ અને રશિયન ક્રાંતિનો પ્રભાવ હતો."

ભગતસિંહે ઍસેમ્બલી બૉમ્બકાંડના કેસની સુનાવણી વખતે ભગતસિંહે આપેલું નિવેદન 'ભગતસિંહ ઔર ઉનકે સાથીયો કે સમ્પૂર્ણ ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજ' પુસ્તકમાં સત્યમે સંપાદિત કર્યું છે.

આ નિવેદનમાં ભગતસિંહ કહે છે, "માનવજીવનને અમે અત્યંત પવિત્ર માનીએ છીએ. અન્ય કોઈને ઈજા ... બાકીનો લેખ લખો:

'ક્રાંતિ'થી અમારો અર્થ 'અન્યાય આધારિત સમાજ વ્યવસ્થામાં સંપૂર્ણ પરિવર્તન' એવો છે."

"સમાજનું પ્રમુખ અંગ હોવા છતાં કામદારોને તેમના અધિકારોથી વંચિત રાખ્યા છે અને તેમની કમાણીનું ધન શોષક મૂડીવાદી હડપી જાય છે. અન્નદાતા ખેડૂત આજે પોતાના પરિવાર સાથે દાણાદાણા મટે મોહતાજ છે. દુનિયાને જે કપડું આપે છે એ વણકર પોતાનું કે પોતાનાં બાળકોનું શરીર પણ ઢાંકી નથી શકતો...દેશને સંપૂર્ણ પરિવર્તનની જરૂર છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તિક ઓરાંવે નિવેદન આપ્યું તે પછી સરના અને ખ્રિસ્તી આદિવાસીઓ વચ્ચે કડવાશ વધી તે દેખાઈ આવી હતી.

ઓરાંવે સંસદમાં માગણી કરી હતી કે ખ્રિસ્તી આદિવાસીઓને એસટી અનામતમાં મળતી નોકરીઓનો લાભ મળવો જોઈએ નહીં.

સરના આદિવાસી સમિતિના મહામંત્રી સંતોષ તિર્કી આદિવાસીઓ ખ્રિસ્તી બને તેનો વિરોધ કરે છે.

તેઓ પણ માને છે કે કોઈ આદિવાસી ખ્રિસ્તી બને છે, ત્યારે તે પોતાની સંસ્કૃતિ અને મૂળિયાંથી કપાઈ જાય છે.

જોકે ખ્રિસ્તી બનનારા આદિવાસીને અનુસૂચિત જનજાતીના દરજ્જામાંથી હઠાવી દેવાની વાતનો તેઓ વિરોધ કરે છે.

જોકે સંતોષ માને છે... બાકીનો લેખ લખો:

જોકે, આ મામલે ચાલી રહેલી ચર્ચા કંઈ નવી પણ નથી.

'આદિવાસીની ઓળખ ધર્મ આધારિત નથી'

2 ફેબ્રુઆરી, 1972ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે એનએફઈટી હોરો વિરુદ્ધ જહાં આરા જસપાલ સિંહના કેસમાં ટ્રાઇબ અને ટ્રાઇબલ કૉમ્યુનિટી બંનેના અર્થમાં શું ફરક છે તે વિશે ચુકાદો આપ્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રાઇબલ કૉમ્યુનિટી શબ્દની વ્યાખ્યા આપતા કહ્યું હતું કે "જનજાતિ સમાજની કોઈ વ્યક્તિ બિન-જનજાતિની વ્યક્તિ (સ્ત્રી કે પુરુષ) સાથે લગ્ન કરે."

"તેમજ આ લગ્નને જનજાતિ પંચાયતની અનુમતી હોય અને સાથે જ તે જરૂરી રિવાજોને માનતી હોય તો તેને જનજાતિ સમાજને મળતા બંધારણીય અધિકારો મળી શકે છે."

સરના અને ખ્રિસ્તી આદિવાસીઓ વચ્ચે આ મુદ્દે વ્યાપક મતભેદો છે.

ખ્રિસ્તી આદિવાસી અને તેમના ધાર્મિક નેતાઓનું માનવું છે કે આદિવાસીની ઓળખ ધર્મના આધારે નહીં પરંતુ જન્મના આધારે થતી હોય છે.

પૂર્વ કાર્ડિનલ ટેલિસ્ફોર પી. ટોપ્પોએ ત્રીસ વર્ષ પહેલાં કહ્યું હતું, "આદિવાસીની ઓળખ ધર્મ આધારિત નથી."

"જન્મથી જ વ્યક્તિ આદિવાસી હોય છે અને તેમના જનજાતીય અધિકારો કોઈ છીનવી શકે નહીં."

તેની સામે સરના આદિવાસીઓ અને તેમના નેતાઓની માગણી છે કે આદિવાસીઓના ધર્માંતરણ પર પ્રતિબંધ હોવો જોઈએ.

તેમનું કહેવું છે કે આદિવાસીઓ ખ્રિસ્તી બને તે પછી પોતાની પરંપરા અને સંસ્કૃતિથી દૂર થઈ જાય છે અને તેમને એસટી અનામતનો લાભ મળવો જોઈએ નહીં.

ધર્માંતરણનો ઇતિહાસ અને તેની ધાર્મિકતા

એ. ગૌતમે પોતાના પુસ્તક 'ધ હિન્દુઆઈઝેશન ઑફ ટ્રાઇબલ્સ ઑફ ઝારખંડ : એન આઉટલાઇન સિન્સ બિગિનિંગ'માં લખ્યું છે :

"છોટાનાગપુર વિસ્તારમાં ખ્રિસ્તી મિશનરીઓ આવ્યા ત્યારથી 19મી સદીથી ધાર્મિક વિભાજનની શરૂઆત થઈ હતી."

"તેમણે પોતાનાં સંસ્થાનવાદ, સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક હિત ખાતર ધર્માંતરણ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું."

"ખ્રિસ્તી બન્યા પહેલાં તેઓ પોતપોતાનાં કુળ અને પ્રાદેશિક ઓળખ અનુસાર અલગ-અલગ પરંપરા અને સંસ્કૃતિ સાથે જીવતા હતા."

"તેઓ મૂળભૂત રીતે સરના ધર્મનું પાલન કરતા હતા. તેઓ પ્રકૃતિની પૂજા કરતા હતા. તેથી એવા કોઈ પુરાવા નથી કે તેઓ ખ્રિસ્તી બન્યા તે પહેલાં ધર્મના આધારે અલગ-અલગ હતા."

"બિરસા મુંડાએ ખ્રિસ્તી મિશનરીઓ વિરુદ્ધ આંદોલન શરૂ કર્યું હતું. બાદમાં તે આંદોલનને બ્રિટિશ રાજ વિરુદ્ધના આંદોલન તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું."

"બિરસા મુંડાનું આંદોલન ખ્રિસ્તી ધર્મના પ્રચારની વિરુદ્ધ પણ એટલું જ હતું. તેમણે સરના ધર્મને ફરીથી આગળ કર્યો હતો."

"આઝાદી પહેલાં 1941 સુધી...


...તિકો ઝડપથી લોકોના આદરને બદલે લોકોની ટીકા, શંકા અને રોષનું કારણ પણ બનતા રહ્યા.

ગાંધીજીના-ગાંધીવાદના નામે ખોટી રીતે ચડેલી સૌથી મોટી લાક્ષણિકતા એટલે સોગીયાપણું- મુક્ત હાસ્યનો અભાવ.

દુન્યવી આનંદોને લગતી કેટલીક બાબતોમાં ગાંધીજીના આકરા અભિપ્રાયોને કારણે તેમના બીજા પ્રકારના અનુયાયીઓએ એવું ઠોકી બેસાડ્યું કે ગાંધીવાદીએ તો ચોવીસે કલાક ગંભીર મોં રાખીને જ ફરવું જોઈએ.

તેનાથી ગાંધીવાદીઓ, ગાંધીવાદ અને સરવાળે ગાંધી વિશે ખોટી છાપ ઊભી થઈ. બાકી, આઝાદીની લડાઈમાં ભાગ લેનારા બધા નેતાઓમાં ગાંધીજીની હાસ્યવૃત્તિ ક... બાકીનો લેખ લખો:

ાબતમાં મારી પાસેથી ફતવા મેળવવા એ ભૂલ છે ને ભયંકર છે, એ તદ્દન માનું છું. જે ઢબથી મને પૂછ્યું હોય તે ઢબથી જવાબ નીકળે, તેમ જવાબ દેતાં મારી ભૂલ પણ થાય. સિદ્ધાંતોમાંથી ઉપસિદ્ધાંતો સહુએ ઘટાવી લેવા જોઈએ.' (તા. 13-8-1984, બાપુની પ્રસાદી, પૃ.74)

બંધન અને છૂટછાટ

ગાંધીજીની સામાન્ય અને ખોટી છાપ સિદ્ધાંતજડ નેતા તરીકેની છે. ઘણી બાબતોમાં ગાંધીજી સિદ્ધાંતોના ચુસ્ત આગ્રહી હતા, લીધેલી વાત મૂકતા ન હતા, તેમના ઘણા આગ્રહો આપણી દૃષ્ટિએ સમજાય એવા ન હતા.

તેની સાથોસાથ તેમનામાં એટલી સ્થિતિસ્થાપકતા હતી કે આકરામાં આકરા આગ્રહો તે જરૂર લાગ્યે છોડી શકતા.

એ જરૂર પોતાની નહીં, બીજાની રહેતી. જેમ કે તે દર સોમવારે (રવિવારની સાંજથી સોમવારની સાંજ સુધી) મૌન રાખતા.

પરંતુ અતિશય શારીરિક પીડા થાય કે બીજા કોઈના દુઃખને દૂર કરવા માટે જરૂરી લાગે ત્યારે મૌન તોડવાની છૂટ તેમણે રાખી હતી.

આશ્રમના કેન્દ્રસ્થાને રહેલા તેમના જૂના સાથી-ભત્રીજા મગનલાલ ગાંધીનું અવસાન થયું ત્યારે તેમના પરિવારને સાંત્વના આપવા માટે ગાંધીજીએ મૌન છોડ્યું હતું.

એવી જ રીતે, એક વાર મહાદેવ દેસાઈ ગંભીર રીતે બિમાર પડ્યા ત્યારે તેમને સાંત્વના આપવા માટે તેમણે મૌનમાં અપવાદ કર્યો હતો.

કાકા કાલેલકરે નોંધ્યું છે કે શરૂઆતમાં ગાંધીજીએ રોજ પાંચ કુદરતી વસ્તુઓ ખાવાનું જ વ્રત લીધેલું. 'થોડા વખત પછી તેમને સમજાયું કે દક્ષિણ આફ્રિકાની જેમ ભારતમાં ફળ સહેલાઈથી મળતાં નથી.

એટલે તેમણે શેકેલી મગફળી શરૂ કરી. તે જ્યાં જાય ત્યાં સાથે લઈ જાય. નાળિયેર મળે તો તેનું દૂધ પણ લેતા.

ઘણો વિચાર કર્યા પછી તેમને લાગ્યું કે ભારતમાં અનાજ લીધા વિના નહીં ચાલે. ત્યારથી ભાત રોટલી કે ખીચડી ખાવા લાગ્યા. મીઠું પણ શરૂ કર્યું.' (બાપુની ઝાંખી, કાકા કાલેલકર, પૃ. 24)

લખેલા કાગળનો પાછળનો ભાગ વાપરનારા ગાંધીજી વખત આવ્યે રૂપિયા ખર્ચી પણ જાણતા હતા.

એક વાર તે પહાડી વિસ્તારમાં મુસાફરીમાં હતા ને પહાડ ધસી પડતાં આગળનો કાર્યક્રમ ખોરવાતો હતો.

એટલે લોકોને આપેલો સમય પાળવા માટે ગાંધીજીએ સ્પેશ્યલ ટ્રેન કરવાનું સૂચન સ્વીકારી  લીધું અને રૂ. 1140 ભાડું ચૂકવ્યું.

તેમની દલીલ હતી કે 'વાઇસરૉયને આપેલો સમય હું જેટલી સખ્તાઈથી પાળું છું તેટલી જ સખતાઈથી આપણા લોકોને આપેલો સમય પણ પાળવો જોઈએ.' (બાપુની ઝાંખી, પૃ. 104)

વિશ્લેષણ

ગાંધીજીનાં મૂલ્યો પ્રમાણે જીવવાનો પ્રયાસ કરનારા ખાદી પહેરે કે કાંતે તે સમજી શકાય, પણ કેવળ ખાદી કે કાંતણના જોરે ગાંધીવાદી...


...તિક્રિયા

ચાર જજોની પત્રકાર પરિષદ મામલે કોંગ્રેસે પ્રતિક્રિયા આપી છે.

તેમના ઑફિશલ ટ્વિટર હૅન્ડલ પર ટ્વીટ કરીને કોંગ્રેસે પ્રતિક્રિયા આપી હતી.

કોંગ્રેસ આ મામલે પક્ષ તરફથી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.

14:27- આ અપૂર્વ ઘટના છે

સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત જજ પી. બી. સાવંતે કહ્યું, "જેમાં જજો મીડિયા સામે આવ્યા હોય તેવી આ અપૂર્વ ઘટના છે.

"એનો મતલબ એ થયો કે ચીફ જસ્ટિસ સાથે તેમના ગંભીર મતભેદ હશે"

14:20-કોણ છે જસ્ટિસ રંજન ગોગોઈ

18 નવેમ્બર, 1954ના રોજ જન્મેલા જસ્ટિસ રંજન ગોગોઈ 1978માં વકીલ બન્યા.

ગુવાહાટ... બાકીનો લેખ લખો:

-જસ્ટિસ ચેલમેશ્વરે કહ્યું, "કારણ કે અમારા તમામ પ્રયત્નો નિષ્ફળ રહ્યા, ત્યાં સુધી કે આજે સવારે અમે ચારેય ચીફ જસ્ટિસને મળ્યા, તેમને આગ્રહ કર્યો.

"પરંતુ અમે અમારી વાત પર તેમને સંમત ના કરી શક્યા. ત્યારબાદ અમારી પાસે કોઈ વિકલ્પ ના રહ્યો કે અમે દેશને બતાવી શકીએ કે દેશની દેખભાળ કરે.

"હું નથી ઇચ્છતો કે 20 વર્ષ બાદ આ દેશનો કોઈ બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ કહે કે ચેલમેશ્વર, રંજન ગોગોઈ, મદન લોકુર અને કુરિયન જોસેફે પોતાનો આત્મા વેચી દીધો."

12:30-પોતાના નિવાસ સ્થાન પર યોજાયેલી આ પત્રકાર પરિષદમાં સુપ્રીમ કોર્ટના નંબર 2 જજ જસ્ટિસ ચેલમેશ્વરે કહ્યું:

"અમે ચારેય એ વાત પર સહમત છીએ કે આ સંસ્થાને બચાવવામાં નહીં આવે તો આ દેશમાં કે કોઈપણ દેશમાં લોકશાહી જીવતી નહીં રહી શકે.

"સ્વતંત્ર અને નિષ્પક્ષ ન્યાયતંત્ર સારી લોકશાહીની નિશાની છે."

12:15- સુપ્રીમ કોર્ટના તંત્ર અને વ્યવસ્થા અંગે ચાર જજો વાત કરી રહ્યા છે.

12.00- જજોએ પત્રકારો સાથે વાતચીત શરૂ કરી.

11:50  આ ચાર જજ- જસ્ટિસ જે ચેલમેશ્વર, જસ્ટિસ રંજન ગોગોઈ, જસ્ટિસ મદન લોકુર અને જસ્ટીસ કુરિયન જોસેફ છે.

11:45 ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત સુપ્રીમ કોર્ટના જજોએ પત્રકાર પરિષદ બોલાવી

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તિની લડાઈ છે. ન્યુક્લિયરથી આવ્યા હતા...ન્યુક્લિયરથી જઈશું."

અણુશસ્ત્રો વિશેના આ રીલ અને રિયલ બંને પ્રકારનાં નિવેદનો વિશે ધ્યાનથી વિચાર કરો.

ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વિવાદના મૂળમાં રહેલા કાશ્મીરને વિશેષ દરજ્જો આપતી કલમ 370 નાબૂદ કરી દેવાઈ છે.

બલિદાન આપવા માટેની વાતો દેશના નેતાઓ રોજબરોજ કરતા રહે છે.

તે વખતે ગુરુજી એવું કહેતા હોય કે 'બલિદાન આપવું પડશે...' ત્યારે તે સત્યની ઘણું નજીક લાગે છે.

'એક ટ્રિગર હોવું જોઈએ અને તેનાથી નવી દુનિયા બની જાય છે. ગ્લોબલ વૉર્મિંગના નામે ફર્સ્ટ વર્લ્ડનાં દેશ... બાકીનો લેખ લખો:

યાદીમાં એક નામ શંભુલાલ રેગરો જેવાનું પણ છે. એવી વ્યક્તિ જેના ઉપર ધર્મના નામે વ્યક્તિને કુહાડીથી મારી નાખવાનો આરોપ છે.

થોડા દિવસ બાદ એક શોભાયાત્રામાં સન્માન થાય છે.

તો પછી કોઈ એ વાત ધ્યાનમાં શા માટે લે કે આ યાત્રામાં સામેલ થયેલા લોકોમાંથી મોટા ભાગના બેરોજગાર છે.

આ યુવાનોની નસોમાં દેશ અને ધર્મને ઇન્જેક્ટ કરી દેવાયા છે.

જેમના માટે રોજગાર હજી પણ મુદ્દો છે, તેમની વાત 'નેશન ડૉન્ટ વૉન્ટ ટુ નો.'

''દુનિયાની દરેક નબળાઈનો ફાયદો ઉઠાવવો જોઈએ.''

ગણેશ ગાયતોંડે જેવા લોકોની નબળાઈનો ફાયદો આ દુનિયાના દરેક પ્રકારના ખેલમાં ઉઠાવવામાં આવે છે. તેને પવિત્ર ગણાવવામાં આવે છે.

વાર લાગશે, પણ તૈયાર થઈ રહેલી ભીડને એક દિવસ સમજાશે કે તેમનો માત્ર ટૅક્સ નહોતો કપાયો.

3. આ દેશ કોનો છે?

''યાદવજીને દેશ પર બહુ પ્રેમ છે. મને પણ દેશ પર પ્રેમ છે, પરંતુ તેમના માટે દેશ એટલે આજે જે છે અને આગળ જે હશે.''

''અમારા માટે દેશ જે પહેલાં હતો, જે બની શક્યો હોત અને જે હોવો જોઈએ. સતયુગ...''

પાંચમાં એપિસોડમાં 'ત્રિવેદી' જ્યારે આવું કહે છે, ત્યારે તે સેક્રેડ ગેમ્સમાં 'દાર્શનિક સ્પૉઇલર' આપી દે છે.

આ દેશ કેવો થવો જોઈતો હતો, પણ થઈ શક્યો નહીં તે સેક્રેડ ગેમ્સની કહાની છે. જોકે, કથા તો પરદાની બહાર પણ છે.

જો સરદાર પટેલ ભારતના પ્રથમ વડા પ્રધાન બન્યા હોત તો દેશ એવો હોત, દેશ તેવો હોત.

વૉટ્સઍપથી દેશની સંસદ સુધી તમે આવી કલ્પનાઓ ઘણીવાર સાંભળી હશે.

તિરંગા, રાષ્ટ્રગાન અને ધર્મનું ઢાલ બનવું. વંદે માતરમ્ બોલે એ જ સાચો દેશભક્ત? શ્રીરામ બોલે એ જ સાચો હિન્દુસ્તાની?

સેક્રેડ ગેમ્સનો માજિદ જ્યારે પોતાના નામને કારણે ઘરની બહાર ના નીકળી શકવાની વાત કરે છે.

ચોપાનિયું છાપવાવાળો કહે છે કે 'મુસલમાનને ઉઠાવી લેવા માટે તમારે કોઈ કારણની જરૂર છે?' કે પછી એક ઉગતો ક્રિકેટર નાનપણની લડાઈને કારણે પોતાને ધર્મની કડાઈમાં ઉકળતો અને ખતમ થઈ જતો જુએ છે.

'એક સમુદાય શહેરમાં એટલી હદે ફેલાઈ ગયો છે કે... શું સેક્યુલર સેક્યુલર કરતા રહો છો.'

બરાબર તે જ વખતે અંકિત સક્સેના, જુનૈદ, મુંબઈની મોંઘી સોસાયટીના નિયમો કે 14 વર્ષ જેલમાં વીતાવ્યા પછી નિર્દોષ સાબિત થયેલા મોહમ્મદ આમિર સામે આવીને ઊભા રહી જાય છે.

'ત્રિવેદીના ભાઈઓએ બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડી. તેના બદલામાં આઈએસઆઈના પંટર દાનિશ ખાન સાથે મળીને ઈસાએ મુંબઈમાં બૉમ્બ ફોડ્યા. ઝેરથી જ ઝેરનું મારણ થશે.'

જોકે, વેરથી વેર જ પ્રગટ્યું. શ્રીદેવીને જોઈને...


...તિમાં ભગવાનના ભરોસે અમે કૅબિનમાં બેઠા હતા."

એ વખતે બંધ તૂટી ચૂક્યો હતો અને કલાકો સુધી પાણી વહ્યું હતું. જેમ-જેમ પાણી વહ્યું, એમ-એમ મોરબી તારાજ થયું.

'મોરબી મસાણ થઈ'

'નો વન હૅડ ઍ ટંગ ટુ સ્પીક : ધ અનટૉલ્ડ સ્ટોરી ઑફ વન ઑફ હિસ્ટ્રીઝ ડૅડલિઍસ્ટ ફ્લ્ડ્સ'માં જણાવ્યા અનુસાર 13 ઑગસ્ટ 1979ની સવાર વિશ્વ માટે મોરબીની હોનારતના માઠા સમાચાર સાથે પડી.

'ન્યૂયૉર્ક ટાઇમ્સે' અહેવાલ છાપ્યો, 'ભારતમાં બંધ તૂટતાં સર્જાયેલી 20 ફૂટ ઊંચી પાણીની દીવાલે સેંકડોનો ભોગ લીધો.'

બ્રિટિશ અખબાર 'ટૅલિગ્રાફ'માં સમાચાર છપાયા, 'ભ... બાકીનો લેખ લખો:

ાને યાદ કરતા પટેલે જણાવ્યું, "મને જાણ થઈ કે આખું મોરબી શહેર ડૂબી ગયું છે એટલે હું અમદાવાદથી કારમાં બેસી મોરબી જવા નીકળ્યો."

"પણ વચ્ચે રસ્તા પર પાણી ફરી વળ્યાં હતાં અને અમે આગળ જઈ શકીએ એમ નહોતાં. એટલે એ તરફ જઈ રહેલી એક ટ્રક પર બેસીને હું મોરબી પહોંચ્યો."

"હું મોરબી પહોંચ્યો ત્યારે પૂર તો ઓસરી ગયું હતું પણ હજુય શહેર આખામાં બેથી ત્રણ ફૂટ પાણી ભરેલાં હતાં. ચારેતરફ કાદવકીચડ હતો અને પાણીની અંદર મુકાતા પગ મૃતદેહો ઉપર પડી રહ્યા હતા."

"આખું શહેર ગંધાઈ ચૂક્યું હતું. જ્યાં જુઓ ત્યાં નોધારા મૃતદેહો પડ્યા હતા. મચ્છુ નદી અને મોરબી શહેર જાણે એક થઈ ગયાં હતાં. નદી ક્યાં હતી અને શહેર ક્યાં હતું એ કળવું મુશ્કેલ થઈ ગયું હતું."

ગુજરાતના પૂર્વ મંત્રી જયનારાયણ વ્યાસે બીબીસી ગુજરાતી સાથે આ અંગે વાત કરતા જણાવ્યું,

"કોઈ કહે છે કે બંધના દરવાજા નહોતા ખોલી શકાયા એટલે પૂર આવ્યું હતું તો કોઈ કહે છે કે બંધના દરવાજાની કૅપેસિટી બે લાખ ક્યુસેક પાણી છોડવાની હતી અને ચાર લાખ ક્યુસેક પાણી છોડવામાં આવ્યું હતું એટલે હોનારત સર્જાઈ હતી."

"પણ એ હોનારત પાછળનું સાચું કારણ શું હતું એ આજે પણ જાણી શકાયું નથી. એ હોનારત આજે પણ રહસ્ય બનીને રહી ગઈ છે."

આ હોનારતમાં કેટલા લોકો માર્યા ગયા એ પણ વિવાદનો વિષય રહ્યો છે.

એ વખતે ગુજરાતમાં જનતા પક્ષની સરકાર હતી અને બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલ મુખ્ય મંત્રી હતા.

બાબુભાઈ અને જનતા પક્ષના પ્રતિનિધિઓના જણાવ્યા અનુસાર મૃતકોનો આંક એક હજારથી વધુ નહોતો તો રાહતકર્મચારીઓને મતે માર્યા ગયેલા લોકોની સંખ્યા ચારથી પાંચ હજાર હતી.

જોકે, કૉંગ્રેસ અને અન્ય પક્ષોના જણાવ્યા અનુસાર મચ્છુની હોનારતે 20 હજારથી પણ વધુ લોકોનો ભોગ લીધો હતો.

ક્યાંય ગફલત થઈ?

હોનારતના ત્રણ દિવસ બાદ જ આરોપ-પ્રત્યારોપનો સિલસિલો શરૂ થઈ ગયો હતો.

એ વખતે વિપક્ષમાં રહેલા માધવસિંહ સોલંકીએ સરકાર પર બંધની નબળાઈને નજરઅંદાજ કરવાનો અને નીચાણવાળા વિસ્તારના લોકોને સંભવિત પૂરના જોખમથી ન ચેતવવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.

પુસ્તકમાં કરાયેલા ઉલ્લેખ અનુસાર માધવસિંહ સોલંકીએ એ વખતના કૃષિમંત્રી કેશુભાઈ પટેલ પર વ્યક્તિગત આરોપ લગાવતા કહ્યું હતું,

"આશ્ચર્યજનક બાબત તો એ છે કે કૃષિમંત્રી મોરબીથી થોડા કિલોમિટરના અંતરે આવેલા સનાળા સુધી ગયા હતા. એ વખતે બંધ તૂટી ગયો હતો અને મોરબી તારાજ થવાનું શરૂ થઈ ગયું હતું છતાં એમને આ અંગે કોઈ જ જાણ નહોતી."

"તંત્રને પણ કોઈ જ જાણ નહોતી. તેઓ સનાળાથી પરત આવી...


...તી અને તેને કારણે મેં તેને કાપી નાખવાની કોશિશ કરી હતી.

એક રાત્રે બે વાગ્યે હું કિચનમાં પહોંચ્યો અને છરી લઈને મારી છાતીના ભાગને કાપવા લાગ્યો. લૉરેન ત્યાં સુધીમાં આવી ગઈ હતી અને તેણે મને અટકાવ્યો.

બે અઠવાડિયા સુધી મારે ઘરમાં ભરાઈને રહેવું પડ્યું હતું.

મને જો માનસશાસ્ત્રીઓએ સમજાવ્યો ના હોત, તો મને નથી લાગતું કે બીજી મસ્ટેક્ટમી (mastectomy, સ્તનના કોષ દૂર કરવા માટે કરાતી સર્જરી) માટે તૈયાર થયો હોત.

આ રીતે આખરે મેં બંને બાજુની મસ્ટેક્ટમી કરાવી હતી. આ મુદ્દે બે વિભાગો વચ્ચે ભારે તકરાર ચાલી હતી.
... બાકીનો લેખ લખો:

થી વિચારતો થયો હતો.

દુઃખ આવશે તેની અપેક્ષા હોય તેની સાથે હું પનારો પાડી શકું છું. પણ ક્યારેક અચાનક દુઃખના મોજા ઉમટી આવે છે અને મારા પર ફરી વળે છે.

છેલ્લે હું વાર્ષિક ચેકઅપ માટે હૉસ્પિટલ ગયો હતો, ત્યારે અચાનક મારા મનમાં એ ભ્રમણા ઉમટી આવી હતી.

હૉસ્પિટલમાં અમે સાથે બહુ સમય વિતાવ્યો હતો એટલે મને અચાનક લાગ્યું કે લૉરેન પણ અહીં જ મારી આસપાસ આંટા મારી રહી છે.

મારી તપાસ ચાલી રહી હતી, ત્યારે હું ના જાણે શું બોલબોલ કરી રહ્યો હતો ખબર નહીં.

એક નર્સે આવીને મને કહ્યું કે "તમે નિપલ લગાવી શકો છો તે બાબતમાં કદી વિચાર્યું છે ખરું?"

મને પ્રથમવાર નિપલના ટેટૂ બનાવવા માટેની ઓફર થઈ રહી હતી.

હું હૉસ્પિટલ ગયો અને બ્રેસ્ટ નર્સે મારી છાતી પર નિપલના ટેટૂ ચીતરી આપ્યાં. ટેટૂની જેમ જ તે કરવામાં આવે છે, પણ તેમાં જુદા પ્રકારની ઇન્ક વાપરવામાં આવે છે.

મેં આ વિશે કદી નહોતું વિચાર્યું, પણ તેનાથી મને બહુ ફરક પડી ગયો.

સ્ત્રીઓથી વિપરિત પુરુષો પોતાની નિપલ પ્રદશિત કરતા હોય છે.

વર્ષો સુધી હું તરવા માટે જઈ શક્યો નહોતો. મને તરણમાં બહુ મજા આવતી હતી, પણ મારે તે જતી કરવી પડી હતી.

હવે હું તરવા જાઉં છું, ત્યારે વધારે આત્મવિશ્વાસ સાથે જાઉં છું.

એકાકી દુનિયા

પહેલાં હું એ વાત સ્વીકારી જ નહોતો શક્યો કે મને બ્રેસ્ટ-કૅન્સર છે અને તેથી હું કોઈને કહેતો નહોતો.

હું ખરેખર એકાકી થઈ ગયો હતો. બ્રેસ્ટ-કૅન્સર થયું હોય તેવા પુરુષોનું કોઈ ગ્રૂપ મેં જાણ્યું નહોતું. મારી જેવી કોઈ વ્યક્તિ પણ મને મળી નહોતી.

મારા માટે બહુ એકાકી દુનિયા બની ગઈ હતી. મને સમજાતું નહોતું કે કોને મળવું જોઈએ.

બ્રેસ્ટ-કૅન્સર થયાના સાડા પાંચ વર્ષ પછી આખરે મને એક એવો પુરુષ મળ્યો, જે મારી જેવી સ્થિતિમાંથી જ પસાર થયો હતો.

હું ફાઇવ લાઇવ કાર્યક્રમ સાંભળી રહ્યો હતો. તેમાં સ્ત્રીઓ પોતાના બ્રેસ્ટ કઢાવી નાખવાનું પસંદ કરે કે તેને રિકન્સ્ટ્રક્ટ કરે તેની ચર્ચા ચાલી રહી હતી.

મને થયું કે મને આવી ઓફર કરવામાં આવી નહોતી, તેથી મને થયું કે મારે ફોન કરીને પ્રસારણમાં જોડાવું જોઈએ.

બાદમાં ફાઇવ લાઇવ કાર્યક્રમે મને ગાઇલ્સ સાથે સંપર્ક કરાવ્યો. તેણે પણ બ્રેસ્ટ કૅન્સર પછી મસ્ટેક્ટમી કરાવી હતી.

મારી જેવી જ પીડા ભોગવનારા પુરુષ સાથે વાત કરવાથી મને ઘણી સાંત્વના મળી હતી.

તેના કારણે મને આખરે લાગ્યું કે હું પણ એક નૉર્મલ માણસ છું.

સંદેશ પહોંચાડવાની જરૂર

નવી પરીક્ષણ પદ્ધતિથી સ્તન કેન્સર વિશે જાણી શકાય...


...તી ભારતના ગામડાઓ કરતા કાંઈક જુદી છે. અહિંયા કોઈ બજાર નથી, દુકાનો પણ બહુ ઓછી છે.

આ વસ્તીમાં કોઈ બજાર નથી, થોડી નાની દુકાનો છે

પણ અહીં બાળકો માટે એક શાળા ચોક્કસ છે જ્યાં બંન્ને સમુદાયોના બાળકો સાથે અભ્યાસ કરે છે.

આ શાળામાં હિબ્રુ અને અરબી ભાષા સત્તાવાર રીતે ભણાવાય છે. અહીં લોકતંત્ર વિષે પણ જણાવવામાં આવે છે.

જ્યાં બૉમ્બ અને રોકેટ વરસાવામાં આવતા હોય અને જ્યાં લોકોએ નાની ઉમરમાં આત્મઘાતી હમલાખોરોના હુમલાઓ જોયા હોય અને એ વિશે સાંભળ્યું હોય ત્યાં આરબ-ઇઝરાયેલી બાળકોને લોકતંત્રમાં ભરોસો રાખવાની સલાહ અ... બાકીનો લેખ લખો:

ર છે - શાંતિ, સમાનતા અને લોકતંત્ર.

વસ્તીમાં રહેતી યહૂદી વ્યક્તિ નવા સોનેનશૅચેન શાંતિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક સંસ્થા ચલાવે છે.

નવા સોનેનશૅચેન દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સંસ્થાને 'સ્કૂલ ઓફ પીસ' કહેવામાં આવે છે.

તેનું કાર્ય આ ગામ દ્વારા ચલાવવામાં આવતા શાંતિના પ્રયાસોને પ્રોત્સાહન આપવાનું છે.

નવા સોનેનશૅચેનનું કહે છે, "અમે અત્યાર સુધી 70 હજાર લોકો સુધી પહોંચી શક્યા છીએ."

નવા ઉમેરે છે કે આ સંસ્થાના કાર્યક્રમો થાકી તેને એમનામાં બદલાવ જોવા મળ્યો છે.

નવાની સંસ્થાના કેટલાક નેતાઓ ઇઝરાયેલ અને પેલેસ્ટાઈનમાં માનવ અધિકાર સંગઠનો પણ ચલાવી રહ્યા છે.

માત્ર ચાર પરીવારો દ્વારા થઈ હતી શરૂઆત

વસ્તીમાં રહેતા લોકોનું માનવું છે એમની વચ્ચે નહિ તો તેમની આવનારી પેઢીઓ વચ્ચે નફરતની દીવાલ જરૂર તૂટશે

આ વસ્તીની શરૂઆત માત્ર ચાર પરિવારો દ્વારા શરૂ થઈ હતી. હાલમાં અહીં 70 પરિવારો વસવાટ કરી રહ્યા છે.

ત્રીસથી વધુ પરીવારો ટૂંક સમયમાં અહીં આવીને વસવાટ કરશે.

મેં વસ્તીમાં વસતા પરિવારોને પૂછ્યું કે અહીં વસતા યહૂદીઓ અને પેલેસ્ટાઇનવાસીઓ એકબીજા સાથે કેમ લડતા નથી? તેમની વચ્ચે મતભેદ તો હશે ને?

મારા પ્રશ્નનો જવાબ આપતા સમહ સલૈમી જણાવે છે, "ઝઘડાઓ તો રોજ થાય છે. અમે એકબીજા સાથે દલીલો કરીએ છીએ."

સલૈમી કહે છે કે તેઓ એકબીજા ઉપર બૂમાબૂમ પણ કરે છે, પરંતુ બેઠક છોડીને ચાલ્યા નથી જતા.

અહીં વસવાટ કરી રહેલા પેલેસ્ટાઇનવાસીઓ અને યહૂદીઓ માને છે કે આ વસ્તીમાં બંન્ને સમુદાયોને રહેવાનો હક્ક છે.

ઇઝરાયલી અને પેલેસ્ટાઇનવાસીઓ વચ્ચે રહેલા ઊંડા મતભેદ અને હાલ પ્રવર્તમાન નફરતના માહોલમાં આ વસ્તી અંધારામાં એક હળીમળીને રહેતા ટમટમી રહેલા દીવા સમાન છે.

આ વસ્તીમાં રહેતા લોકોનું માનવું છે અને તેઓ કહે પણ છે કે એમની વચ્ચે નહિ તો તેમની  આવનારી પેઢીઓ દરમ્યાન નફરતની દીવાલ જરૂર તૂટશે.

પરંતુ પ્રવર્તમાન પરિસ્થિતિમાં એ મંઝિલ ઘણી દૂર છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તી હતી. તેમજ લાંબો સમય ઊંઘ લેવાની જરૂર પડતી હતી.

"અમે જાણીએ છીએ કે દર્દીને સાજા થવામાં ઘણો સમય લાગે છે, ઘણી વાર મહિનાઓ સુધીનો સમય લાગી શકે છે."

જોકે જનરલાઇઝ કરવું મુશ્કેલ છે. કેમ કે ઘણા લોકોને ક્રિટિકલ કૅરમાં ઓછો સમય પણ વિતાવવો પડે છે, જ્યારે ઘણાને ઘણાં અઠવાડિયાં સુધી વૅન્ટિલેટર પર રાખવા પડે છે.

શું કોરોના વાઇરસને લીધે લાંબા ગાળે સ્વાસ્થ્યને અસર થાય?

લાંબા ગાળાના આંકડા આપણી પાસે હજી છે નહીં તેથી કહી શકાય નહીં, પણ બીજી બાબતો પર વિચાર કરી શકાય.

રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધુ પડતી પ્રતિક્રિયા કરે તેના... બાકીનો લેખ લખો:

કોરોનાથી મુક્ત થઈ ગયા છે.

રોગપ્રતિકારક શક્તિ કેવી રીતે કામ કરશે તે સવાલ સમજવો અગત્યનો બન્યો છે, કેમ કે તેના આધારે જ વ્યક્તિને ફરીથી ચેપ લાગી શકે છે કે કેમ અને રસી કેટલી ઉપયોગી થશે તેનો નિર્ણય કરી શકાશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તી. તેમના હાથમાં કારનું સ્ટિયરિંગ વ્હીલ હતું.

પિતા વિશે જાણવાની ધખના

કૅન્ડિસના પિતા ગ્લેનેક મસિલો મામા, આશરે 21 વર્ષીય

તેઓ આ અનુભવ વિશે વાત કરતાં કહે છે કે, "મને ખબર પડી ગઈ કે આ મારા પિતા છે. અને તેઓ આવી રીતે ગુજરી ગયા છે. તેમજ આ વ્યક્તિ (યુજીન ડી કોક) તેમના હત્યારા છે. હું અંદરોઅંદર જાણતી હતી કે તે વખતે મેં જે કર્યું એ ખોટું હતું, કારણ કે મને એ પુસ્તક ખોલવાની પરવાનગી નહોતી. તેથી મેં આ વાત કોઈને ન કરી."

પોતાનાં માતાને આ વિશે કશું જ ન કહેવાને કારણે તેમની અંદરની ખફગી "વધીને કંઈક બીજું સ્વરૂપ ધ... બાકીનો લેખ લખો:

નો

હત્યા કરનાર યુજીન ડી કોક

તેઓ પોતાના ઉપચાર માટે રસ્તા શોધવા લાગ્યાં. તેમને પોતાની આવી પરિસ્થિતિનું કારણ પોતાના પિતાની આવી અવસ્થામાં જોયેલી તસવીર હોવાનું લાગ્યું.

તેમણે આ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવાનો જ હતો. તેની શરૂઆત તેમણે પોતાના પિતાના હત્યારા વિશે વધુ જાણકારી મેળવવાથી કરી.

દક્ષિણ આફ્રિકામાં પ્રથમ લોકતાંત્રિક ચૂંટણીઓ થઈ અને ANC અને તેમના નેતા નેલ્સન મંડેલાના હાથમાં સત્તા આવ્યાના બીજા વર્ષે સત્ય અને સમાધાન પંચની સ્થાપના કરવામાં આવી.

આ પંચ દ્વારા રંગભેદની નીતિ અમલમાં હતી તે સમયે માનવહકોના હનન વિશેની જુબાની સાંભળવામાં આવતી. તે અંતર્ગત તમામ લખાણોને ભાવિ પેઢી માટે ઑનલાઇન મૂકવામાં આવતાં. આમ કૅન્ડિસે યુજીન ડી કોકનું નામ શોધીને તેમના વિશેના દસ્તાવેજો વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

નેલ્સ્પ્રુઇટ એમ્નેસ્ટી નામક સુનાવણી વખતે ડી કોકે કૅન્ડિસના પિતા જે દિવસે મૃત્યુ પામ્યા હતા તે દિવસના બનાવો વિશે વિગતવાર વાત કરી છે.

તેઓ પોતાનાં પ્રસિદ્ધ થયેલાં સંસ્મરણો લખે છે કે એ વખતે તેમને ખૂબ જ ડરનો અહેસાસ થયો. આ દસ્તાવેજ વાંચવાની સાથે તેઓ ગુસ્સાના કારણે ધ્રુજી રહ્યા હતા. તેઓ કહે છે કે તેમને એ નહોતું સમજાઈ રહ્યું કે કોઈ માણસ આવી રીતે કઈ રીતે વર્તી શકે.

પરંતુ તેમણે કોઈ અન્ય વ્યક્તિ વિચારી પણ ન શકે તેવું કરવાનું હતું. તેઓ પોતાના પિતાના હત્યારાને માફ કરવાનાં હતાં.

તેઓ કહે છે કે, "આ બધું એક બદલાની ભાવના સાથે શરૂ થયું. મને એવું લાગતું કે એ વ્યક્તિ મને કંટ્રોલ કરે છે. તેના કારણે મને પૅનિક ઍટેક આવે છે. મને એવું લાગતું કે હું મારી ભાવનાઓ પર કાબૂ નથી રાખી શકી રહી. હું વિચારતી કે તેમણે મારા પિતાને તો પહેલાંથી જ મારી નાખ્યા છે હવે તેઓ મને પણ મારી રહ્યા છે. તેથી મારા માટે તેમને માફ કરવું મહત્ત્વપૂર્ણ હતું."

તેઓ હજુ એક કિશોરી હતાં, પરંતુ તેમણે પોતાની ભાવનાઓ પર કાબૂ મેળવી લીધો.

તેઓ આગળ કહે છે કે, "જ્યારે મેં યુજીન અને બની ચૂકેલી ઘટના અંગેની લાગણીઓને મારા મનમાંથી દૂર કરી ત્યારે મને અહેસાસ થયો કે હું માત્ર એક માણસને માફ કરી રહી છું. તેથી માફી મારા માટે આઘાતની લાગણીજન્ય પ્રતિક્રિયા ન બની."

તેમને આ અહેસાસ ખૂબ જ સ્વતંત્રતા પ્રદાન કરતો લાગ્યો.

તેઓ આ વિશે વાત કરતાં કહે છે કે, "હાશ, હવે મને હળવું લાગી રહ્યું છે, હું ખુશી મહેસૂસ કરી શકતી હતી. હું ખુશ રહી શકતી હતી. આ એ બધું હતું જેના વિશે હું ક્યારેય વિચાર નહોતી કરતી. વિપરીત વાત તો એ હતી કે યુજીનને માફી...


...તીના અપહરણનો રિપોર્ટ લખવામાં આવ્યો હતો, ત્યારે તેનું અપહરણ કરવામાં આવ્યું નહોતું પરંતુ તે સ્વેચ્છાએ ગઈ હતી.

સલીલ સિંહનો આરોપ છે, "આ લોકોની કેટલીક વાતોનો સ્વીકાર ન કરવાને કારણે ધારાસભ્યને ટાર્ગેટ કરવામાં આવી રહ્યા છે. કુલદીપ સિંહ વિરુદ્ધ અત્યાર સુધી કોઈ પણ કેસ દાખલ થયો નથી અને ન તો તેઓ ગુનાહિત પ્રવૃત્તિમાં સામેલ થયા છે."

માખી પોલીસ સ્ટેશનના ઇન્સ્પેક્ટરને સોમવારે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા. મંગળવારે તાત્કાલિક ચાર્જ સંભાળનારા રાકેશ સિંહે જણાવ્યું હતું કે પીડિતાનાં મૃત પિતા સામે 29 કેસ અને તેમનાં ... બાકીનો લેખ લખો:

ે મારવા તૈયાર છે.

યુવતીનો પરિવાર ઘર છોડીને ન્યાયની ભીખ માગી રહ્યો છે અને પોલીસ તેમના ઘરનું રક્ષણ કરે છે.

ચારેય તરફ નીરવ શાંતિ છે, ધારાસભ્યના ઘરમાં પણ અને ગામમાં પણ.

દરેકને એ જ પ્રશ્ન છે કે સત્ય ખરેખર બહાર આવશે અને ગુનેગારને સજા કરવામાં આવશે?

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તીય ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ છે. ભારતમાં લાખો યુઝરો છે. જે લોકોની પ્રતિભાની નોંધ નથી લેવાતી, તેમને ટિકટૉકે એક મંચ પૂરું પાડ્યું  છે. ઘણા યુઝર એવા છે જેમણે માત્ર ટિકટૉક કારણે ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ વિશે જાણ્યું છે. "

ટિકટૉકએ કોરોના વાયરસ સામેની લડત માટે 'પીએમ કેર્સ ફંડ'માં 30 કરોડ રૂપિયાનું દાન આપ્યું છે.

'ગ્લોબલ ટાઇમ્સ' ભારત સરકારના આ નિર્ણય પર લખે છે, "આ પગલું એવા સમયે લેવામાં આવ્યું છે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચે તણાવ વધી રહ્યો છે. ભારતીય સૈનિકો દ્વારા ચીનની સરહદ ઓળંગીને ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિ કરવામાં આવી હતી અને ચ... બાકીનો લેખ લખો:

લો ઈન્ડિયા'એ કહ્યું કે તેના મોટા હરીફો પરના પ્રતિબંધથી તેને ફાયદો થશે.

એક નિવેદનમાં સહ-સ્થાપક અને સીઈઓ વરુણ સક્સેનાએ કહ્યું, "અમે સરકારની ચિંતાઓ સમજી શકીએ છે. અમે આ નિર્ણયને આવકારીએ છે. આ બોલો ઇન્ડિયા અને અન્ય ભારતીય ઍપ્લિકેશનો માટે એક તક છે કે તેઓ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ડેટાસુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપીને સારી સેવાઓ પુરી પાડે."

અવકાશ કોણ ભરશે?

વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે આ પગલાથી ચાઇનીઝ ઍપ્લિકેશનો ઉપર અસર થશે.

ભારતમાં ચાઇનીઝ રોકાણો પર નજર રાખનારા 'લિંક લીગલ'ના સહયોગી સંતોષ પાઈએ 'ઇકૉનૉમિક ટાઇમ્સ'ને જણાવ્યું હતું કે, "વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિકોણથી આર્થિક દબાણ પડશે કારણ કે આ ઍપ્સ ભારતીય બજારો પર ઘણો આધાર રાખે છે. કાયદાકીય દૃષ્ટિકોણથી પણ તે એક મજબૂત પગલું છે કારણ કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના મુદ્દાઓને કોર્ટમાં પડકારવા મુશ્કેલ છે. "

તેઓ જણાવે છે કે હવે એ જોવાનું છે કે ભારતીય ઍપ્લિકેશનો આ અવકાશ ભરી શકે છે કે અમેરિકન ઍપ્સ માર્કેટ-શૅર પર કબજો કરી લે છે.

ભારતીય સોશિયલ ઍપ્સના રોકાણકારોનું કહેવું છે કે ચાઇનીઝ ઍપ્લિકેશનો પરના પ્રતિબંધને કારણે સ્પર્ધા ઓછી થશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તીય મજૂરો ગામ જઈ રહ્યા છે

બીબીસીના સહયોગી પત્રકાર ધર્મેશ અમીન સાથે વાત કરતાં પરપ્રાંતીય મજૂર રાજા નિષાદ કહે છે, "ટીવીમાં જોઈને લાગ્યું કે લૉકડાઉન લાગી શકે છે. લોકો પણ ચર્ચા કરી રહ્યા છે કે લૉકડાઉન થઈ શકે છે અને એટલા માટે હું ગામ જઈ રહ્યો છું. મારી પાસે હાલ પૈસા નથી અને મારા મિત્રે મારી બસની ટિકિટ કઢાવી છે. "

રાજા કહે છે કે ગત વર્ષે જ્યારે લૉકડાઉનની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી ત્યારે બહુ મુશ્કેલી વેઠીને એ ગામ પરત ફર્યા હતા.

તેઓ કહે છે, "મારે ગામ સુધી ચાલીને જવું પડ્યું હતું. બીજી વખત આવી મુશ્કેલી... બાકીનો લેખ લખો:

રાજ્ય સરકારની કોઈ ઇચ્છા નથી."

રૂપાણીએ કહ્યું, "લૉકડાઉનની અત્યારે કોઈ વાત નથી. ભૂતકાળમાં આપણે આ બધી પરિસ્થિતિ વચ્ચેથી નીકળ્યા છે અને લૉકડાઉન કર્યું નથી એટલે એ અંગેનો કોઈ ભય ન રાખવો."

"છેલ્લા 15 દિવસમાં કોરોના વાઇરસના કેસમાં વધારો થયો છે. રાજ્ય સરકાર કોઈ પણ સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે સક્ષમ છે અને કોરોના વાઇરસને વધતો અટકાવવા માટે રસીકરણની કામગીરીને ઝડપી બનાવવામાં આવશે."

કોરોના વાઇરસના સંક્રમણને કાબૂ કરવા માટે રાજ્યમાં ટેસ્ટિંગ અને ટ્રેસિંગ પર ભાર મૂકવાની વાત કરતાં રૂપાણીએ કહ્યું, "રાજ્યમાં દરરોજ દોઢ લાખ લોકોનું રસીકરણ થઈ રહ્યું છે, જેને ત્રણ લાખ સુધી પહોંચાડવા સૂચના અપાઈ છે."

રાજ્યમાં પહેલાંની માફક જ સરકારી અને ખાનગી હૉસ્પિટલોમાં કોરોના વાઇરસના કુલ કેસો કરતાં પાંચ ગણી વધુ પથારીઓ તૈયાર રાખવામાં આવી હોવાનું પણ તેમણે જણાવ્યું હતું.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તુ બંનેએ લગ્ન ફોક કર્યું નહોતું.

મોદીના લગ્નજીવનનો વિવાદ

નરેન્દ્ર મોદીએ ભાજપ અને એ પહેલાં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘમાં કાર્યકરથી લઈને પક્ષના મહાસચિવ સુધી અલગઅલગ પદ પર કામ કર્યું હતું.

દરમિયાન તેમણે 'પરિણીત કે અપરિણીત' એ વાતનો ખુલાસો કરવાની જરૂર પડી ન હતી.

તેમની નજીકના બહુ થોડા લોકો મોદીનાં લગ્નથી વાકેફ હતા. અન્યને એમ જ હતું કે મોદી 'અપરિણીત' છે.

ઑક્ટોબર 2001માં નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી તરીકે શાસનની ધુરા સંભાળી.

નિયમ પ્રમાણે, એપ્રિલ-2002 સુધીમાં તેમણે વિધાનસભાની ચૂંટણી જીતવાની હતી... બાકીનો લેખ લખો:

વારા પિટિશન કરવામાં આવી છે.

આ અહેવાલમાં નોંધ્યું છે કે 2012ની વિધાનસભાની ચૂંટણીની ઍફિડેવિટમાં વડા પ્રધાન મોદીએ પ્લૉટ 401એની માલિકીમાં એક ચતુર્થાંશ ભાગ હોવાનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. કેન્દ્રીય મંત્રી અરુણ જેટલીની ઍફિડેવિટમાં પણ આ જ પ્લૉટની માલિકીનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.

જાહેર પ્લૅટફૉર્મ પર પ્રાપ્ત માહિતી પ્રમાણે પ્લૉટ નંબર 411ની માલિકી નરેન્દ્ર મોદી અને 401ની માલિકી અરુણ જેટલીના નામે છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તું એક છૂપું એન્જિન છે.

Oxfamના આ અહેવાલનું બીજું એક કારણ એવું પણ છે કે અતિધનિક વર્ગ પાસેથી સરકારો પ્રમાણમાં ઘણો નીચો કર વસૂલે છે અને એ રીતે એવી આવક ઊભી કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે, જે સ્ત્રીઓ, બાળકો અને ઘરડાંઓની પાછળ વાપરી શકાય જેથી ગરીબી તેમજ અસમાનતાનો પ્રશ્ન કંઈક અંશે હલ કરી શકાય. સરકારો અગત્યના હોય તેવા આંતર માળખાકીય પ્રોજેક્ટ અને સેવાઓમાં પણ જરૂરી ફંડ પૂરું પાડતી નથી.

આ સરવેનું એક રસપ્રદ તારણ એવું પણ છે કે વિશ્વના ટોચના 22 ધનિકો પાસે આખા આફ્રિકાની બહેનો કરતાં વધુ સંપત્તિ છે. અગાઉ જણાવ્યું તેમ... બાકીનો લેખ લખો:

મંથન કરીને આમાંથી રસ્તો શોધી કાઢવો જોઈએ.

આ મુદ્દો કોઈ આ પક્ષનો કે પેલા પક્ષનો કે ભૂતકાળની સરકારોનો બનાવવાનો પ્રયત્ન કરીને એ મુદ્દો લોકલાગણી ભડકાવવાનો પ્રયાસ ટૂંકાગાળે કદાચ લોભામણો લાગે તો પણ એનું અંતિમ પરિણામ સર્વનાશથી નીચું ન હોઈ શકે, એ વાત હજુ પણ સમજાય તો સારું.

જોઈએ હમણાં તો વર્લ્ડ ઇકૉનૉમિક ફૉરમની 50મી ચર્ચા બેઠકોમાં તો આ મુદ્દો ગાજવાનો છે. રાહ જોઈએ વિશ્વનાં ખેરખાંઓ આ વિષે શું કહે છે તેની.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તું સૌથી નાનું ડ્રોન છે અને એ કારણસર તેના પ્રતિસ્પર્ધીઓથી બહેતર છે.

આ ડ્રોનનો ઉપયોગ હવાઈક્ષેત્ર પર નજર રાખવા અને જાસૂસી માટે પણ કરી શકાય છે. તેનું નિશાન પણ સટીક હોય છે.

કયા દેશો પાસે છે આ ડ્રોન?

તુર્કી અને અઝરબૈજાનના મીડિયામાં આ ડ્રોન ખરીદવાના સમાચાર ચાલુ વર્ષના ઉનાળામાં પ્રકાશિત થવા લાગ્યા હતા.

એ સિવાય સર્બિયા, કતાર, ટ્યુનીશિયા અને લીબિયા પણ તુર્કીમાં ઉત્પાદિત માનવરહિત વિમાન ખરીદી ચૂક્યા છે.

નાગોર્નો કારાબાખની લડાઈમાં બાયરક્તાર ટીબી2 ડ્રોન વિમાનોના સફળ ઉપયોગથી તેની માગમાં વધારો થયો હતો. ... બાકીનો લેખ લખો:

ર્કી માત્ર હથિયાર વેચવામાં જ રસ લેતું નથી. તેને અન્ય દેશો સાથે સંબંધ વિકસાવવામાં પણ રસ છે.

તેમના જણાવ્યા અનુસાર, તુર્કી ડ્રોનના ઉત્પાદનના મામલામાં અન્ય દેશોને સહકાર પણ આપી રહ્યો છે.

ગેટિંગરે ઉમેર્યું હતું કે બાયરક્તાર ડ્રોન ટીબી-2 વર્ઝન થોડું સસ્તું છે અને તુર્કીએ તેના વેચાણ માટે ઘણો પ્રચાર પણ કર્યો છે.

તુર્કીના ડ્રોન વિમાનોની ખાસ વાત એ પણ છે કે આ ડ્રોનનું ઉત્પાદન સંપૂર્ણપણે સ્થાનિક રીતે કરવામાં આવ્યું છે.

ડ્રોન ઉત્પાદક કંપની બાયકારે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે તેની સમગ્ર સિસ્ટમ સ્થાનિક તથા ઘરેલુ ઉત્પાદન પર જ આધારિત છે.

જોકે નિષ્ણાતોનું મંતવ્ય અલગ છે. ડેનિયલ ગેટિંગરે જણાવ્યું હતું કે તુર્કી સેન્સર ડિવાઈસ અને ટાર્ગેટ ડિવાઈસ જર્મની તથા કૅનેડા પાસેથી મેળવે છે.

સંરક્ષણ વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, તુર્કીના ડ્રોન કાર્યક્રમની નબળી કડી એ છે કે તે આયાત પર નિર્ભર છે.

બ્રિટિશ અખબાર ધ ગાર્ડિયને 2019માં પ્રકાશિત કરેલા એક રિપોર્ટમાં દાવો કર્યો હતો કે તુર્કીનું બાયરક્તાર ટીબી-2 ડ્રોન હોર્નેટ ટાઈપના મિસાઇલ લૉન્ચરનો ઉપયોગ કરે છે અને તેનું નિર્માણ બ્રિટિશ કંપની ઈડીઓ એમબીએમ ટેકનૉલૉજીએ કર્યું છે.

જોકે, બાયકારે તે આરોપને ફગાવી દીધો હતો.

સીરિયામાં તુર્કીની સૈન્ય કાર્યવાહીમાં પણ ડ્રોન વિમાનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.

અહેવાલોમાં જણાવ્યા અનુસાર, જર્મનીની કંપનીઓએ તુર્કીને 1.28 કરોડ યુરોનાં સૈન્ય ઉપકરણ વેચ્યાં હતાં અને તેનો ઉપયોગ ડ્રોન બનાવવામાં થઈ શકે છે.

ગુંતે સિમસેકના જણાવ્યા મુજબ, તુર્કીએ ડ્રોન વિમાનનું એન્જિન બનાવવામાં પ્રગતિ કરી છે અને તે અત્યંત વિવાદાસ્પદ મુદ્દો છે.

ડ્રોન વોર્સ સાથે જોડાયેલા સેમ્યુઅલ બ્રાઉનસોર્ડના જણાવ્યા અનુસાર, તુર્કી પાસે તેના ડ્રોન વિમાનોને વિકસાવવાની અને તેની નિકાસની પૂરતી તક છે.

આ ક્ષેત્રમાં તુર્કીને મળેલી સફળતાનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે પોતાની જ જમીન પર ડ્રોન વિમાનોથી હુમલા કરતા વિશ્વના જૂજ દેશોમાં તુર્કીનો સમાવેશ થાય છે.

સેમ્યુઅલ બ્રાઉનસોર્ડે એક લેખમાં એવું પણ જણાવ્યું હતું કે તુર્કી તેની સીમાની અંદર આવાં ડ્રોન વિમાનોનો ઉપયોગ નિયમિત રીતે કરે છે.

તુર્કી પોતાના દેશમાં જ ડ્રોન વિમાનોનો ઉપયોગ કરીને સામાન્ય નાગરિકોને નિશાન બનાવતું હોવાનો આક્ષેપ માનવાધિકાર સંગઠન અને કાર્યકર્તાઓ કરતા રહે છે.

તુર્કીએ ઉત્તર સીરિયામાં પણ ડ્રોન વિમાનનો ઉપયોગ કર્યો હોવાનો સંગઠનોનો આરોપ છે.

ડ્રોનના...


...તું.

ત્યારે રાજ્યમાં કલ્યાણ સિંહના નેતૃત્વમાં ભાજપની સરકાર હતી.

આ કેસની તપાસ સીબીસીઆઈડીને સોંપવામાં આવી હતી અને તપાસમાં યોગીને ક્લીનચિટ મળી હતી.

જો કે તલત અઝીઝ હજી પણ અડગ રહેતા આ મામલે કેસ ચાલુ જ છે.

વર્ષ 2007માં એક યુવકની હત્યાને પગલે પરિસ્થિતિ વણસતા રાજ્યમાં કેટલાક સ્થળે કર્ફ્યૂ લગાવી દેવાયો હતો.

આમ છતાં યોગીએ સભા કરી ભાષણ કરતા તેમને 28 જાન્યુઆરી 2007ના રોજ તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.

જોકે તેમની ઘરપકડ કરનારા પોલીસ અઘિકારીને મુલાયમ સરકારે સસ્પેન્ડ કરી દીધા હતા.

2007માં ધરપકડ બાદ યોગી હ... બાકીનો લેખ લખો:


...તુલિત કરી દીધો હતો.

જોકે, લંડન સ્થિત 'ટાઇમ્સ'ના પત્રકાર પીટર હેઝલહર્સ્ટ તેમને 'સ્વાર્થ તરફી' ગણાવે છે.

જ્યારે વાજપેયીએ ઇંદિરાને 'દુર્ગા' કહ્યાં હતાં

અટલ બિહારી વાજપેયી

ઇંદિરાના મુખ્ય સચિવ પી.એન. હસ્કર સ્પષ્ટ રીતે ડાબેરી હતા, પણ મોહન કુમારમંગલમ્ ઇંદિરાના કૅબિનેટપ્રધાન તથા સલાહકાર હતા.

કુમારમંગલમે્ ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષ સાથે રહેવાનો આગ્રહ રાખ્યો હતો. ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષના મહાસચિવ શ્રીપાદ ડાંગે તેને એકતા અને સંઘર્ષની નીતિ કહેતા હતા.

તેનો અર્થ, કૉંગ્રેસ સમર્થિત નીતિઓ બાબતે એક થવું અને તે... બાકીનો લેખ લખો:

સ્તરવાને કારણે તેઓ ખરેખર પરેશાન હતાં.

કટોકટી પછી ઇંદિરા ગાંધીનો પહેલો ઇન્ટરવ્યૂ

ઇંદિરા ગાંધી

અલાહાબાદ હાઈકોર્ટે એક નાની ભૂલને કારણે ઇંદિરા ગાંધીનું સંસદસભ્યપદ રદ કર્યું, ત્યારે તેઓ અસ્વસ્થ થઈ ગયાં હતાં.

25, જુન 1975ના રોજ જેણે કટોકટીની જાહેરાત કરી હતી એ ઇંદિરા ગાંધીના નાના પુત્ર હતા.

તેમણે ઇંદિરાના મુખ્ય અધિકારીઓ પી. એન. હક્સર અને મીડિયા પ્રભારી શારદા પ્રસાદને પણ હટાવી દીધાં હતાં.

યુનુસભાઈ (મોહમ્મદ યુનુસ)ને ઇંદિરા ઉપરાંત સંજય ગાંધી સાથે પણ ગાઢ સંબંધ હતો. તેમણે ખુદને વિશેષ પ્રતિનિધિ બનાવવાની તક ઝડપી લીધી હતી.

તેમના કાર્યક્ષેત્રના વ્યાપને કારણે તેમને મીડિયામાં રસ લેવાની તક પણ મળી હતી.

તેમણે મને એક કામ સોંપ્યું હતું. તેને કારણે મને ઇંદિરા ગાંધીના વ્યક્તિત્વનું એક પાસું નિહાળવાની તક મળી હતી.

બીજા કોઈએ ઇંદિરા ગાંધીનું એ પાસું જોયું હોય એવું હું નથી માનતો.

હું 'સન્ડે ટાઇમ્સ', લંડન માટે ઇન્ટરવ્યૂ કરવા તેમને મળ્યો હતો. હું ભારતમાં 'સન્ડે ટાઇમ્સ'ના સ્ટ્રિંગર તરીકે કામ કરતો હતો.

એ ઇન્ટરવ્યૂ એકદમ સનસનાટીભર્યો સાબિત થવાનો હતો, કારણ કે કટોકટી જાહેર કર્યા પછીનો ઇંદિરા ગાંધીનો એ પહેલો ઇન્ટરવ્યૂ હતો.

ઇંદિરા ગાંધી સંપૂર્ણ ખામોશ રહ્યાં હતાં. તેમણે મારા એકેય સવાલનો જવાબ આપ્યો ન હતો.

તેઓ ચહેરા પર કોઈ હાવભાવ દેખાડ્યા વિના દિવાલ તરફ એકીટશે તાકીને બેઠાં રહ્યાં હતાં અને એક કાગળ પર, નજર કર્યા વિના રેખાઓ તાણતા રહ્યાં હતાં.

લોખંડી મહિલા

જવાહરલાલ નેહરુ સાથે ઇંદિરા ગાંધી

જોકે, માત્ર એ જ ઇંદિરા ગાંધીના વ્યક્તિત્વનું એક પાસું ન હતું. બાંગ્લાદેશ સાથેના યુદ્ધે તેમને લોખંડી મહિલા તરીકે પ્રતિષ્ઠા અપાવી હતી. એ તેમનાં વ્યક્તિત્વનું એક અન્ય પાસું હતું.

અલબત, તેમની ધર્મનિરપેક્ષ ઇમેજ એકદમ સ્વચ્છ રહી નથી. ખાસ કરીને 1982ની જમ્મુની ચૂંટણીમાં તેમના વ્યક્તિત્વનો સાંપ્રદાયિક રંગ જોવા મળ્યો હતો.

જમ્મુમાં કૉંગ્રેસની ચૂંટણી ઝુંબેશમાં ભળેલા સાંપ્રદાયિકતાના રંગના પશ્ચાદભૂમાં પંજાબનું ખાલિસ્તાની આંદોલન છે.

જોકે, 1984માં ઇંદિરા ગાંધીની હત્યા પછી પણ એ પ્રવૃત્તિ ચાલુ રહી હતી. સહાનુભૂતિની લહેરને કારણે રાજીવ ગાંધીને સંસદમાં કુલ 514માંથી 404 બેઠકો પર અભૂતપૂર્વ જીત મળી હતી.

આવું આપણે માનીએ છીએ, પણ કૉંગ્રેસના સીનિયર નેતાઓ માને છે કે એ વિજય અલ્પસંખ્યક સાંપ્રદાયિકતા સામે હિંદુત્વના એકીકરણને આભારી હતો.

એ ઘટનાના સંદર્ભમાં સિખો શંકાના...


...તે ભયે ઘણા ઈરાનીઓ વિદેશી હૂંડિયામણ રોકડમાં એકઠું કરી રહ્યા છે.

અહેવાલો અનુસાર, 2018ના પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં જ લગભગ 30 અબજ ડોલર જેટલી મૂડી ઈરાનમાંથી બહાર જતી રહી છે.

આસપાસના પડોશી દેશોમાં મૂડીરોકાણ જતું રહ્યું છે.

તે પછી ઈરાનની સરકારે ફોરેન એક્સચેન્જ માર્કેટ પર દરોડા પાડીને, વિદેશી હૂંડિયામણ વેચવા પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે.

આ ઉપરાંત 12 હજાર ડૉલરથી વધારાની રોકડ રાખવાની મનાઈ કરવામાં આવી છે.

અણુકરારને કારણે સામાન્ય ઈરાની નાગરિક સમૃદ્ધ થયો ખરો?

14-15માં અણુકરાર કરવામાં આવ્યો ત્યાં સુધી સતત સાત વર્... બાકીનો લેખ લખો:

જ અણસાર આપી ચૂક્યા છે કે અમેરિકા આ સંધિમાંથી ખસી જશે તો પણ તેઓ ઈરાન સાથેના કરાર યથાવત રાખશે.

ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ હસન રુહાનીએ કહ્યું હતું કે જો ટ્રમ્પે ઈરાન સાથેની સંધિને રદ કરી તો અમેરિકાએ ઐતિહાસિક રીતે પસ્તાવું પડશે.

સંધિ રદ કરતી વખતે ટ્રમ્પે આ કરારને 'અપ્રાસંગિક અને બેકાર' ઠેરવ્યો હતો. કેટલાક સૈન્ય અધિકારીઓએ કરાર રદ ન કરવા ટ્રમ્પને સલાહ આપી હતી.

અગાઉ ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે ઈરાન 'મોત, તારાજી અને અરાજકતા' ફેલાવે છે, છતાંય આ કરારમાં તેના પ્રત્યે ભારે ઉદારતા દાખવવામાં આવી રહી છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તે શાહજાદા શૂજાએ પાછળથી આવીને હાથી પર હુમલો કર્યો.

શાહજહાં અને તેમનાં પત્ની મુમતાઝ મહલ

હાથીએ તેમના ઘોડા સાથે એટલી તાકાતથી પોતાનું મસ્તક અફળાવ્યું હતું કે શૂજા પણ ઘોડા પરથી નીચે પડી ગયા.

એ વખતે ત્યાં હાજર રાજા જસવંત સિંહ અને અનેક શાહી સૈનિકો પોતાના અશ્વો પર ત્યાં પહોંચી ગયા. ચારેય તરફ ધમાલ થતાં સુધાકર હાથી ત્યાંથી ભાગી ગયો હતો.

ત્યાર બાદ ઔરંગઝેબને શાહજહાં સામે લાવવામાં આવ્યા હતા અને શાહજહાંએ તેમના દીકરાને ભેટી પડ્યા હતા.

અવિક ચંદાના જણાવ્યા અનુસાર, "એ ઘટના પછી એક કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં ... બાકીનો લેખ લખો:

લગ્નના દિવસે દુલ્હને પહેરેલા પોશાકની કિંમત જ આઠ લાખ રૂપિયા હતી એવું કહેવાય છે."

દારા શિકોહે કરી હતી કંદહાર પર ચડાઈ

દારા શિકોહની ઇમેજ એક નબળા યોદ્ધા અને અયોગ્ય વહીવટકર્તાની હતી, પણ તેમણે ક્યારેય યુદ્ધમાં ભાગ જ ન લીધો હતો એવું ન હતું.

તેઓ કંદહાર પરની ચડાઈમાં જાતે લડવા ગયા હતા, પણ ત્યાં તેમણે હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.

અવિક ચંદાએ કહ્યું હતું, "ઔરંગઝેબ કંદહારથી નિષ્ફળ થઈને પાછા આવ્યા ત્યારે દારા શિકોહે તેમને જણાવ્યું હતું કે તેઓ લશ્કરી કાર્યવાહીનું નેતૃત્વ કરશે. શાહજહાં તેમને નેતૃત્વ સોંપવા રાજી પણ થઈ ગયા હતા."

"તેમણે લાહોર પહોંચીને 70,000 લોકોનું સૈન્ય તૈયાર કર્યું હતું. તેમાં 110 મુસ્લિમ અને 58 રાજપૂત કમાન્ડર્સ હતા. એ લશ્કરમાં 230 હાથી, જમીન ખોદવાના કામ માટે 6,000 મજૂર, પાણી લાવનારા 500 ભિસ્તી અને સંખ્યાબંધ તાંત્રિક, જાદુગર, મૌલાના તથા સાધુઓ પણ હતા."

"દારા શિકોહે તેમના કમાન્ડર્સની સલાહ લેવાને બદલે આ તાંત્રિકો તથા જ્યોતિષીઓને સલાહને આધારે હુમલાનો દિવસ નક્કી કર્યો હતો. તાંત્રિકો તથા જ્યોતિષીઓ પાછળ તેમણે ચિક્કાર પૈસા ખર્ચ્યા હતા."

"બીજી તરફ ફારસી સૈનિકોએ પોતાના રક્ષણ માટે સજ્જડ યોજના બનાવી હતી. મોગલ લશ્કરે અનેક દિવસો સુધી ઘેરો ઘાલ્યા બાદ પણ તેમને નિષ્ફળતા મળી હતી અને દારા શિકોહના સૈન્યે ખાલી હાથે દિલ્હી પાછા ફરવું પડ્યું હતું."

ઔરંગઝેબ સામે ઉત્તરાધિકારી બનવાની લડાઈ હાર્યા

શાહજહાંની બીમારી બાદ તેમના ઉત્તરાધિકાર માટે થયેલી લડાઈમાં ઔરંગઝેબનો હાથ ઉપર રહ્યો હતો.

પાકિસ્તાની નાટ્યકાર શાહિદ નદીમની વાત સાચી માનીએ તો ઔરંગઝેબ સામે થયેલી દારાની હારને કારણે ભારત અને પાકિસ્તાનના વિભાજનનાં બીજ રોપાયાં હતાં.

એ લડાઈમાં ઔરંગઝેબ એક મોટા હાથી પર સવાર થયા હતા. તેમની પાછળ તીરકામઠાંથી સજ્જ 15000 સૈનિકો ચાલી રહ્યા હતા.

તેમની જમણી બાજુ તેમના દીકરા સુલતાન મોહમ્મદ અને સાવકા ભાઈ મીર બાબા હતા. સુલતાન મોહમ્મદની બાજુમાં નજાબત ખાનની ટુકડી હતી.

એ ઉપરાંત વધુ 15000 સૈનિકો શાહજાદા મુરાદ બક્ષના કાફલામાં હતા. મુરાદ બક્ષ પણ એક કદાવર હાથી પર બેઠા હતા. તેમની બરાબર પાઠળ તેમના નાના દીકરા બેઠા હતા.

અવિક ચંદાએ કહ્યું હતું, "બન્ને સૈન્ય વચ્ચેની પ્રારંભિક ટક્કર બરાબરીની હતી. તેમાં દારાનો હાથ ઉપર હતો, પણ એ જ વખતે ઔરંગઝેબે તેમની અસલી નેતૃત્વક્ષમતાનો પરિચય આપ્યો હતો."

"તેમણે તેમના હાથીના ચારેય પગ સાંકળથી બંધાવી દીધા હતા, જેથી હાથી આગળ કે પાછળ...


...તેના જવાબમાં તેમણે માત્ર એટલું જ કહ્યું કે "શક્ય તેટલી જલદી શરૂ થશે" પણ તારીખ કે ક્યા દિવસે શરૂ થશે એ વિશે ફોડ પાડ્યો નહોતો.

યોજના શા માટે શરૂ કરાઈ હતી?

શ્રમિક અન્નપૂર્ણા યોજના હેઠળ મજૂરોને માત્ર 10 રૂપિયામાં ભોજન અપાતું હતું

શ્રમિક અન્નપૂર્ણા યોજના એક ઊજળા ઉદ્દેશ સાથે શરૂ થયેલી યોજના હતી.

દિલીપ ઠાકોર કહે છે કે "શ્રમિકોને સવારે વહેલા ઊઠીને ભોજન બનાવવા માટે સમય ફાળવવો પડે છે. એ સમય ન બગડે એટલા માટે યોજના લાગુ કરી હતી. તેમની ભોજનની સવલત માટે આ યોજના હતી."

ખાસ કરીને શ્રમિક મહિલાઓ માટે આ યોજના... બાકીનો લેખ લખો:

ય છે."

"ઉદાહરણ તરીકે અમદાવાદના જ વિસ્તારો લઈએ તો ઘાટલોડિયામાં સિત્તેર ટકા આદિવાસી શ્રમિકો જોવા મળે. મેઘાણીનગરમાં કલર કામમાં ઉત્તર પ્રદેશના લોકો વધુ જોવા મળે."

"નારોલ વિસ્તારમાં રાજસ્થાનના શ્રમિકો વધુ મળે. વાડજ વિસ્તારમાં પચાસ ટકા સ્થાનિક મળે, ચાલીસ ટકા આદિવાસી મળે."

"બધાં શ્રમિકનાકાં પર અલગઅલગ લોકો ઊભા રહે. આ તમામ લોકોનો ખોરાક અને ટેસ્ટ અલગઅલગ પ્રકારના છે."

"અન્નપૂર્ણા યોજનામાં એક જ પ્રકારનું ભોજન મળે છે. તેથી આ દરેકને એ માફક ન આવે."

"એટલું ખરું કે જે શ્રમિકો એકલા રહેતા હતા તેમણે આનો લાભ વધુ લીધો હતો. જે સ્થળાંતરિત શ્રમિકો પરિવાર સાથે રહેતા હોય તેમણે ખાસ લાભ નથી લીધો."

"જે લોકો પોતે જે તે શહેરોમાં રહેઠાણ ધરાવતા હોય તેઓ તો ઘરેથી જ ટિફિન બનાવીને જવાનું પસંદ કરે છે."

"આ પ્રકારનું ભોજન જો ક્યારેક ક્યારેક લેવાનું હોય તો લોકો હોંશે હોંશે લે પણ રોજેરોજ જો આ જ ભોજન લેવાનું હોય તો લોકોને એ માફક ન આવે."

'સરકાર ભોજનને બદલે અનાજની કૂપન આપે'

વિપુલ પંડ્યા કહે છે કે, "સરકારે જો ખરેખર શ્રમિકોને મદદ કરવી જ છે તો ટિફિન કે થાળી જેટલા રૂપિયાની અનાજ ખરીદવાની કૂપન એ લોકોને આપી દો."

"સરકાર જો એક ટિફિન કે થાળી દીઠ સબસિડી પેટે વીસ રૂપિયા પોતે ચૂકવતી હોય તો મહિનાના છસ્સો રૂપિયા લેખે શ્રમિકોને અનાજની કૂપન આપી દો."

"એ કૂપનથી શ્રમિકો અનાજ દુકાનોમાંથી લઈ શકે એવી વ્યવસ્થા ગોઠવી શકાય."

પરંતુ સસ્તા અનાજની રૅશનિંગની જે દુકાનો છે તે આના માટે જ છે ને? એમાં જરૂરિયાતમંદ લોકોને રાહતદરે અનાજ અપાય જ છે. તો પછી કૂપન શા માટે?

વિપુલ પંડ્યા કહે છે કે, "વાત સાચી છે પરંતુ ત્યાં મોટે ભાગે ચોખા અને ઘઉં જ મળે છે. રૅશનની કેટલી દુકાનો છે? કેટલો સમય ખુલ્લી રહે છે? કેટલા રૅશન દુકાનદારો તુવેર કે મગની દાળ આપે છે? આજે ક્યા શ્રમિકોને દાળ પરવડે એવા ભાવે મળે છે? પ્રોટીન દાળમાંથી મળે. રૅશનની દુકાનમાં ક્યાંય દાળ મળે છે?"

"બીજી વાત એ કે જે આદિવાસી કે અન્ય રાજ્યના શ્રમિકો હોય તેમનાં રૅશનકાર્ડ પોતાના વતનનાં હોય છે. મજૂરીકામ માટે તેઓ અન્ય શહેરોમાં જાય છે. સરકારે વન નેશન, વન રૅશનની યોજના બનાવી છે પણ એના લાભાર્થી ઓછા છે."

"સરકાર જો અનાજની કૂપન આપશે તો શ્રમિકો કહેશે કે જો મને છસ્સો રૂપિયાનું અનાજ મળે છે. તેથી અન્ય કામદારો પણ ગુજરાત મકાન અને અન્ય બાંધકામ શ્રમયોગી કલ્યાણ બોર્ડમાં નોંધણી કરાવવા આગળ આવશે. બોર્ડ 2004થી શરૂ થયું છે. ગુજરાતમાં 20,00,000 બાંધકામ...


...તેના બીજે દિવસે દરદીઓને પ્રવેશ મળ્યો ન હતો.

બે દરદીઓએ તો હંગામી હૉસ્પિટલના દરવાજે જ છેલ્લા શ્વાસ લીધા હતા. ત્યાં પણ ઍમ્બ્યુલન્સ સેવા 108 વગર દરદીને પ્રવેશ આપવામાં ઠાગાઠૈયા થતા હતા.

જોકે ગુજરાત હાઈકોર્ટે કરેલી સુઓ મોટો અરજીમાં અમદાવાદ કૉર્પોરેશનની 108માં જ દરદીઓને લાવવાના વલણની આકરી ટીકા કરી હતી.

કોર્ટે કહ્યું હતું કે શું અમદાવાદ કૉર્પોરેશન રાજ્યનો ભાગ નથી? કઈ રીતે રાજ્યના નિયમોને અવગણીને પોતાના નિયમો લોકો પર લાદી શકે?

અમદાવાદસ્થિત સેન્ટર ફૉર ડેવલપમૅન્ટ અલ્ટરનેટીવ્સમાં અર્થશાસ્ત્રનાં ડિરેક... બાકીનો લેખ લખો:

ક્ષેત્રે નબળી રહી કામગીરી?

ગુજરાતનું આ વખતનું બજેટ 2,27,029 કરોડનું છે. જેમાં આરોગ્ય અને પરિવારકલ્યાણ મંત્રાલય માટે રૂ. 11,323 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

આના કરતાં અન્ય જે વિભાગોને વધુ રકમ ફાળવવામાં આવી છે, એમાં શહેરી વિકાસ અને ગૃહનિર્માણ વિભાગ 13,493 કરોડ, માર્ગ-મકાન વિભાગ માટે 11,185 કરોડ, ઊર્જા અને પેટ્રો કૅમિકલ્સ વિભાગ માટે 13,034 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે.

બજેટમાં આરોગ્ય અને પરિવારકલ્યાણ માટે ફાળવેલાં નાણાં અંગે ઇન્દિરા હિરવે કહે છે, "ગુજરાતની જેટલી વસતી છે, એ જોતાં આ રકમ ખૂબ નાની કહેવાય."

ગયા વર્ષે આરોગ્ય અને પરિવારકલ્યાણ મંત્રાલય માટે રૂ. 11,243 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા હતા.

બીબીસી સાથે વાત કરતાં આઈઆઈટી, દિલ્હીના ઇકૉનૉમિક્સના ઍસોસિયેટ પ્રોફેસર રીતિકા ખેડા કહે છે, "કોરોના મહામારીને લીધે ગયા વર્ષે પણ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા અને તકલીફો વેઠી હતી. એને ધ્યાનમાં લઈને આ વર્ષે આરોગ્યનું બજેટ વધારવું જોઈતું હતું."

"ગયા વર્ષ કરતાં આ વર્ષે બજેટમાં માત્ર 80 કરોડ વધારવામાં આવ્યા છે, જે ખૂબ નાની રકમ કહેવાય. એ દર્શાવે છે કે મહામારીના ઉકેલને પ્રાથમિકતા નથી આપવામાં આવી. ગુજરાતની જે હાલત અત્યારે ખરાબ થઈ છે તેમાં આ પણ એક કારણ ગણી શકાય."

વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત અને ખાનગીકરણનો વાયરો

ગુજરાત મૉડલ શું માત્ર એક માર્કેટિંગ સ્ટન્ટ છે?

2015માં જે વાઇબ્રન્ટ ગુજરાતનું આયોજન થયું હતું તે વખતે તેની એક સ્લાઇડ-રૂપરેખામાં દર્શાવાયું હતું કે, લાંબા ગાળાનો અનુભવ ધરાવતું ગુજરાત દેશનું  ફાર્માસ્યુટિકલ મથક છે. ફાર્મા સેક્ટરની 40% ટકા મશીનરીનું ગુજરાત ઉત્પાદન કરે છે.

દેશમાં હૃદયરોગના દરદીના શરીરમાં મુકાતાં સ્ટેન્ટનું 70% ઉત્પાદન ગુજરાત કરે છે. દેશના 58% ઑર્થોપેડિક ઇમ્પ્લાન્ટ્સનું ઉત્પાદન ગુજરાત કરે છે. દેશના ફાર્મા ક્ષેત્રનું 33% મૅન્યુફૅક્ચર અને દેશના ફાર્મા ઍક્સ્પૉર્ટમાં 28% હિસ્સો ગુજરાત ધરાવે છે.

મુદ્દો એ છે કે ગુજરાત આટલું આગળ હોવા છતાં પણ કોરોનાના બીજા વંટોળમાં લોકોને રેમડેસિવિર ઇન્જેક્શન મેળવવામાં ફાંફાં પડી ગયા છે. હૉસ્પિટલોમાં ઓક્સિજનની કમી છે.

શારીક લાલીવાલા કહે છે, "ગુજરાત ફાર્માસ્યુટિકલનું મથક છે પરંતુ એ મૂડીવાદ-કૅપિટલિઝમનું મૉડલ છે. તમે હૃદયમાં બેસાડવાનાં સ્ટેન્ટ બનાવી રહ્યા છો એ સારી વાત છે પણ કેટલામાં વેચી રહ્યા છો અને એ સ્ટેન્ટ કોને કેવી રીતે પહોંચી રહ્યા છે એ જોવું પડે."

"શું લોકો સ્ટેન્ટ મુકાવવા હોય તો સિવિલ હૉસ્પિટલમાં...


...તેનાથી કૃષિ આધારિત આવક ઘટી છે."

"ઉત્તર અને પશ્ચિમ ભારતની બજારોમાં એફએમસીજી ઉત્પાદકોની માગ ઘટી છે, જ્યારે પૂર્વીય અને દક્ષિણ ભારતમાં એવી સ્થિતિ નથી."

એફએમસીજી કંપનીઓને લોકલ કંપનીઓ ટક્કર આપે છે

બંદોપાધ્યાયનું માનવું છે કે જાણીતી એફએમસીજી કંપનીઓને લોકલ કંપનીઓ મજબૂત ટક્કર આપી રહી છે.

તેઓ કહે છે, "બિસ્કિટ, પૅકેજ્ડ ફૂડ, ખાદ્ય તેલ સગમૅન્ટમાં લોકો પાસે કેટલાક સસ્તા વિકલ્પો પણ છે. ઇ-કોમર્સ સાઇટો પર ડિસ્કાઉન્ટ વૉરે પણ મોટી કંપનીઓની મુશ્કેલી વધારી દીધી છે."

નીલસન હૉલ્ડિંગના તાજેતરના રિપોર્ટમાં પણ કહે... બાકીનો લેખ લખો:

નુમાન ઘટાડી દીધું છે.

આઈએમએફને આ વર્ષે ભારતનો જીડીપી 7 ટકાની નજીક વધતો દેખાઈ રહ્યો છે. જ્યારે એડીબીએ પણ પોતાનું અનુમાન ઘટાડીને સાત ટકી કરી નાખ્યું છે.

નિર્મલા સીતારમણ અને શક્તિકાંતા દાસ

અર્થવ્યવસ્થાની આ સ્થિતિથી મોદી સરકાર પણ વાફેક છે અને એ કારણે જ નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ઍક્શન મૂડમાં છે.

બૅન્કિંગ સૅક્ટરમાં મૂડીરોકાણ સિવાય તેમણે વિદેશી પૉર્ટફોલિયો રોકાણકારો પર વધારેલો સરચાર્જ પણ પરત લીધો છે.

બજેટમાં સરકારે સુપરરિચ પર સરચાર્જ 15 ટકાથી વધારીને 25 કરી દીધો છે. તેની ઝપેટમાં ઘણા એફપીઆઈ પણ આવી ગયા હતા અને તેઓએ જુલાઈ અને ઑગસ્ટમાં શૅરમાં બમ્પર વેચાણ કર્યું હતું.

આ સિવાય સરકારે બજારમાં વધુ મૂડીરોકાણનો રસ્તો પણ શોધી લીધો છે.

સરકારને ભારતીય રિઝર્વ બૅન્ક પાસેથી વધારાના મૂડીના રૂપમાં પોણા બે લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુની રકમ મળશે, જેનાથી આર્થિક સુસ્તીને દૂર કરવામાં મદદ મળી શકે છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો.


...તેની ખરાઈ માટે છે.

આ કાયદો નવી જમીન આપવા માટે કે જમીનની વહેંચણી કરવા માટે નથી.

ભાર્ગવ કહે છે, "અદાલત પોતાનું કામ કરી રહી છે અને અમે આખરી ચુકાદો શું આવે છે તેની રાહ જોઈએ રહ્યા છીએ."

"જોકે, અમારું નિરીક્ષણ અને અભ્યાસ જણાવે છે કે વનવિસ્તારમાં પગપેસારો થયો છે. તે રીતે વધુ જંગલોને ખુલ્લાં કરી દેવામાં આવી રહ્યાં છે, જેના કારણે વન્યસૃષ્ટિ તથા કુદરતી સંતુલન પર અસર થશે."

ભાર્ગવ વધુમાં જણાવે છે કે આદિવાસી પ્રજા તથા જંગલો અને વન્યસૃષ્ટિ બંનેની સુરક્ષા માટે સમજદારી સાથેનો અભિગમ દાખવવો જરૂરી છે.

સામ... બાકીનો લેખ લખો:

ાવા કહે છે કે રાહુલ ગાંધીએ પણ છત્તીસગઢમાં પોતાના મુખ્ય પ્રધાનને રિવ્યૂ પિટિશન ફાઇલ કરવા માટે જણાવ્યું છે. 'તો શું તેનો અર્થ થયો કે આ સ્થિતિમાં કૉંગ્રેસને ફાયદો થશે?'

તેના જવાબમાં તેઓ ઉમેરે છે કે સુપ્રીમ કોર્ટ પોતાનું કામ કરી રહી છે અને યોગ્ય કાર્યવાહી બાદ પોતાનો ચુકાદો આપ્યો છે. તેને લોકસભાની આગામી ચૂંટણી સાથે જોડવાની વાત અયોગ્ય છે.

જોકે રાજકીય વિશ્લેષકો વાતને જુદી રીતે જુએ છે.

ઘનશ્યામ શાહ કહે છે કે સમય હવે બદલાયો છે અને આદિવાસીઓ પોતાના અધિકારો અને જવાબદારીઓ માટે વધારે સભાન બન્યા છે.

તેઓ કહે છે, "ગુજરાતમાં પણ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં વિકાસના નામે આદિવાસીઓને બહુ પરેશાન કરવામાં આવ્યા છે."

"એફઆરએના નામે લેવાનારાં પગલાંને પણ આદિવાસીઓને વધારે પરેશાન કરવાનાં પગલાં તરીકે જ જોવામાં આવશે."

લોકસભાની 47 બેઠકો એસટી (શિડ્યુલ્ડ ટ્રાઇબ) અનામત બેઠકો છે.

અરજી કરનારી એક સંસ્થા વાઇલ્ડ લાઇફ ફર્સ્ટના પ્રવીણ ભાર્ગવ કહે છે કે કોર્ટ પોતાની ગતિથી કામ કરતી હોય છે.

તેઓ ઉમેરે છે, "અમે માત્ર અરજદારો છીએ અને ચુકાદાના કારણે શું રાજકીય અસરો થઈ શકે તે વિશે ટિપ્પણી કરી શકીએ નહીં."

"આમ છતાં એ વાત યાદ રાખવી જોઈએ કે આ કાયદો 2004માં યૂપીએ (યુનાઇટેડ પ્રોગ્રેસિવ અલાયન્સ)ની સરકાર પ્રથમવાર બની તે પછી પસાર કરવામાં આવ્યો હતો."

મધ્ય પ્રદેશ, ગુજરાત, રાજસ્થાન, છત્તીસગઢ, ઉત્તરાખંડ, આસામ, ઓડિશા, મિઝોરમ જેવાં કેટલાંક રાજ્યોમાં આદિવાસીઓની સારી એવી વસ્તી છે.

 જમીન-સંપાદન સામે આદિવાસી આંદોલન

આઝાદી પછી આદિવાસી વિસ્તારોમાં એકથી વધારે વિકાસની યોજનાઓ લાગુ પડતી રહી છે.

ગુજરાત અને મધ્ય પ્રદેશ જેવાં રાજ્યોમાં સરદાર સરોવર યોજના સામે વ્યાપક આંદોલન ચાલ્યું હતું.

ઘનશ્યામ શાહ જેવા વિશ્લેષકો માને છે કે વિકાસનાં કાર્યોમાં સૌથી વધુ ભોગ આદિવાસીઓએ આપવો પડ્યો છે.

દાખલા તરીકે નર્મદા ડેમ નજીક વનની જમીન પર વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા બનાવવામાં આવી છે, જેથી પ્રવાસીઓને ત્યાં આકર્ષી શકાય.

નર્મદા જિલ્લાના સ્થાનિક આદિવાસી નેતા ડૉ. પ્રફુલ્લ વસાવા કહે છે કે સ્ટેચ્યૂ ઑફ યુનિટીની આસપાસ શરૂ કરવામાં આવેલાં વિકાસનાં કાર્યો જંગલની જમીન પર કરવામાં આવી રહ્યાં છે.

તેઓ કહે છે, "સિંચાઈ યોજના હોય કે સ્ટેચ્યૂ ઑફ યુનિટી જેવા પ્રોજેક્ટ હોય, આદિવાસીઓએ તેના માટે પોતાની જમીનોનો ભોગ આપવો પડે છે."

આદિવાસી પાસે વનભૂમિનો માલિકીનો હક હોય તો પણ તે કાયમ રહેશે તે નક્કી નથી હોતું.

આદિવાસી...


...તેમણે કહ્યું કે અમે હજી એ સ્થિતિ પર નથી પહોંચ્યાં.

શુક્રવારે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર વધુ પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરી અને એવો સંકેત આપ્યો કે તેઓ લશ્કરી સંઘર્ષ ટાળવા માગે છે. નવા પ્રતિબંધોને ટ્રમ્પે ઉચ્ચ સ્તરીય ગણાવ્યા છે.

ઈરાને જો હોર્મુઝ બંધ કરી દીધી તો શું થશે?

ઈરાનના મેજર જનરલે શું કહ્યું?

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ તો ચાલી જ રહ્યો હતો એમાં અરામકો તેલ કંપની પર હુમલો થયા પછી સ્થિતિ વધુ વણસી છે.

સાઉદી અરેબિયાનો દાવો છે કે તેલ કંપની પર થયેલા હુમલામાં ઈરાનનો હાથ છે. ઈરાન ... બાકીનો લેખ લખો:

ગેરકાનૂની ગણાવે છે.

ઈરાનના વિદેશમંત્રી મોહમ્મદ જવાદ ઝરીફે કહ્યું હતું કે તેમની પાસે અમેરિકી પ્રતિબંધોનો જવાબ આપવા માટે અનેક વિકલ્પ છે.

તેમણે કહ્યું કે જો ઈરાનને તેનું તેલ વેચવાથી રોકવામાં આવ્યું તો તેનાં ગંભીર પરિણામ આવશે.

ઈરાનના ઉચ્ચ જનરલે પણ કહ્યું હતું કે જો ઈરાનને વધારે અવરોધોનો સામનો કરવો પડશે તો તે સામૂહિક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ હૉર્મુજ જળસંધિ તોડી એ માર્ગને બંધ કરી શકે છે.

તેમણે કહ્યું, 'જો અમારાં તેલનાં વહાણો જળસંધિમાંથી નહીં જાય તો બાકીના દેશનાં તેલનાં વહાણો પણ જળસંધિ પાર કરી શકશે નહીં.'

એક તરફ ઈરાન તરફથી અમેરિકન ડ્રોન તોડી પાડવાની તથા અમેરિકન જાસૂસોને મૃત્યુદંડ આપવાની ઘટનાઓ પણ બની ચૂકી છે.

બીજી તરફ અમેરિકાના પ્રતિબંધોને પગલે ઈરાનની આર્થિક હાલત ખરાબ થઈ છે અને મોંઘવારીમાં વધારો થયો છે.

અમેરિકાએ ઈરાન પર અનેક પ્રકારના પ્રતિબંધો લાદ્યા છે.

ઈરાન પર સાયબર હુમલા કરી તેની મિસાઇલ સિસ્ટમને ઑફલાઇન કરી દેવાનું કામ પણ અમેરિકા કરવા માગે છે તેમ વૉશિંગ્ટન પોસ્ટનો એક અહેવાલે અગાઉ જણાવ્યું હતું.

આવા સાયબર હુમલા વધારવાની ચેતવણી જૂન મહિનામાં અમેરિકાના ગૃહવિભાગે આપી હતી.

સ્થિતિનું આકલન

બીબીસી આરબ અફૅર્સના એડિટર સૅબેસ્ટિયન ઉશરે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેની સ્થિતિનું આકલન કરતા ગઈકાલે કહ્યું કે :

ઈરાનના રાજકીય નેતાઓ અને લશ્કરી વડાઓ પોતાના ક્ષેત્ર પર હુમલા થવાની શક્યતાઓ વિશે સમયાંતરે બોલતા રહે છે.

અમેરિકાએ સ્વર ઓછો ઉગ્ર જણાય છે પરંતુ એ પણ સતત ટ્રમ્પ વહીવટી તંત્રની નીતિઓ દ્વારા મહત્તમ દબાણ ઊભું કરવા માગે છે.

ઈરાનની નૅશનલ બૅન્કને નિશાન બનાવતા નવા પ્રતિબંધો અને અમેરિકન લશ્કરી હિલચાલ એ તમામ ગલ્ફમાં અમેરિકાની રણનીતિનો ભાગ છે.

બેઉ મહત્તમ લાભ માટે અણી સુધી યુદ્ધને ટાળવાની કોશિશમાં છે અને આશા રાખે છે કે લશ્કરી ટક્કરને ખાળી શકાશે.

પરંતુ છેલ્લા અઠવાડિયામાં તણાવમાં જે હદે વધારો થયો છે તે યુદ્ધ ટાળવાની રણનીતિ માટે સારી વાત નથી લાગી રહી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તેમના જમાઈએ તેની બે દીકરીઓ પર પણ બળાત્કાર કર્યો છે, પણ તેમના પરિવારને પોલીસ તરફથી કોઈ મદદ મળી નથી.

કાયદાકીય મદદ

ઘરેલુ હિંસાને કારણે ઘર છોડી ચૂકેલાં જેનેટ

પાપુઆ ન્યૂ ગિનીમાં માત્ર પાંચ વર્ષ પહેલાં જ 'ફૅમિલી પ્રોટેક્શન એક્ટ' નામનો કાયદો બનાવવામાં આવ્યો છે.

એ કાયદા અનુસાર, ઘરેલુ હિંસા એક ગુનો છે અને એ માટે બે વર્ષની કેદની સજા થઈ શકે છે અથવા આરોપીએ દંડ પેટે 2,000 ડોલર ચૂકવવા પડે છે.

ઘરેલુ હિંસાને કારણે થોડી દિવસ પહેલાં ઘર છોડી ચૂકેલી જેનેટ જેવી મહિલાઓની હિંમત આ કાયદાને લીધે વધી છે.

જેનેટે ... બાકીનો લેખ લખો:

ની મુલાકાત બીબીસીએ લીધી હતી.

27 લોકોના એ જૂથમાં 12 છોકરાઓ પર બળાત્કારનો આરોપ છે. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ, બળાત્કારનો સૌથી નાની વયનો આરોપી 13 વર્ષનો છોકરો છે.

"એ આવી હતી મારા ઘરે"

10 વર્ષની બાળકી પર બળાત્કારનો 39 વર્ષના રુબેનને કોઈ અફસોસ નથી

બીબીસીએ 39 વર્ષના કેદી રુબેન સાથે વાત કરી હતી. તેમના પર 10 વર્ષની એક છોકરી પર બળાત્કારનો આરોપ છે.

તેમણે સમગ્ર ઘટનાની વિગતવાર વાત આરામથી કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું, "હું એ કૃત્યને બળાત્કાર ગણતો નથી, કારણ કે એ છોકરી મારા ઘરે આવી હતી."

"મેં તેના ઘરે જઈને કોઈ હથિયારની ધમકી વડે તેની સાથે આ બધું કર્યું ન હતું."

એક પોલીસ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે પાપુઆ ન્યૂ ગિનીમાં બળાત્કાર માટે મહત્તમ પાંચ વર્ષના કારાવાસની સજાની જોગવાઈ છે. કિશોરોને તો મહત્તમ બે વર્ષની સજા જ કરી શકાય છે.

પોલીસ માને છે કે બળાત્કાર જેવા ગુના માટે આટલી સજા અપૂરતી છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તેમના સાથીઓ સાથે મળી આ કામ કરે છે.

ઈતિહાસકાર મેથ્યુ ગ્રાન્ટનું કહેવું છે કે શીત યુદ્ધ પહેલાં બ્રિટન, નાગરિક સુરક્ષા માટે ખૂબ ભંડોળ નહોતું. અને તેમને એ અંદાજ ન હતો કે પરમાણુ યુદ્ધનાં પરિણામો તેમના નાગરિકો માટે કેટલા જોખમી હોઈ શકે છે.

વીસમી સદીના છેલ્લા દાયકામાં નાગરિક સુરક્ષા માટે જેટલી તૈયારીઓ કરી હતી એમાં આતંકવાદી હુમલા અને બીજી મુશ્કેલી જેવી બાબતો હતી.

મૂળભૂત તૈયારી

પોર્ટ્સમથ અને સાઉથૈમ્પટન બ્રિટનના એવા બે શહેર છે જ્યાં અણુશક્તિથી ચાલનારી સબમરિન માટે બંદરના ડૉક તૈયાર કરાયા છે. જેથી અહીં ... બાકીનો લેખ લખો:

ો.

ભારતે પરમાણુ હુમલા સામે શું તૈયારીઓ કરી છે? તે તો સરકાર બતાવી શકે પણ અમેરિકાની આ ગાઈડલાઈન્સ આપના પણ કામની છે.


...તેમની વચ્ચેનો કોઈ નેતા ધ્રુવીકરણના ચૂંટણીલક્ષી રાજકારણમાં લોકોનું ધ્રુવીકરણ કરી રહ્યો હોય તો એમાં શું ખોટું છે? શું મુસ્લિમ રાજનેતા જ હંમેશાં બંધારણીય જવાબદારીઓનો ઝંડો ઉપાડશે? વર્તમાન રાજકારણમાં આ શક્ય નથી."

"આને અમે પ્રતિસ્પર્ધાનું રાજકારણ કહીએ છીએ. રાજકારણની જે ભાષા હોય છે એ કેટલાંક વર્ષોથી ધ્રુવીકૃત થઈ ગઈ છે. જો તમે આવું રાજકારણ કરશો તો આ પ્રકારની વાત કરવી પડશે."

"બીજો રસ્તો હોઈ શકે કે તમે ધ્રુવીકરણની સામે બોલો પરંતુ આ રાજકારણ અઘરું હોય છે. આ સૌથી મુશ્કેલ રસ્તો અપનાવવાની અપેક્ષા મુસ્લિમ નેત... બાકીનો લેખ લખો:

ાગરિકત્વ આપશે? "

"પાકિસ્તાનમાં શિયા અને અહમદિયા સાથે પણ અન્યાય થઈ રહ્યો છે તો તેમને પણ નાગરિકત્વ આપો. વાત સ્પષ્ટ છે કે આ સરકાર મુસ્લિમો સાથે ભેદભાવ કરે છે."

મમતા બેનરજી દુર્ગાપૂજાનું આયોજન નથી થવાં દેતાં?

યોગી આદિત્યનાથે સભામાં કહ્યું કે મમતા બેનરજી દુર્ગાપૂજાનું આયોજન થવા નથી દેતાં

બીજી તરફ યોગી આદિત્યનાથે સભામાં કહ્યું કે મમતા બેનરજી દુર્ગાપૂજાનું આયોજન થવા નથી દેતાં.

માથા પર ભાજપનો ઝંડોને બાંધેલા શંકર સોરેનનું ટીશર્ટ પણ ભગવા રંગનું છે.

તેમને જ્યારે પૂછ્યું કે શું યોગી જે કહી રહ્યા છે એ સત્ય છે?

શંકર સોરેન પૂરા જોશથી કહે છે, "હા નથી કરવા દેવાતું આયોજન, યોગી સાચું કહી રહ્યા છે."

જોકે તેમની પાસે એ વાતનો કોઈ જવાબ નહોતો કે દુર્ગાપૂજા આયોજન કેવી રીતે રોકવામાં આવે છે. જ્યારે મેં તેમને વધુ સવાલ પૂછ્યા તો તેઓ જોરજોરથી 'જય શ્રીરામ'ના નારા પોકારવા લાગ્યા.

એક યુવાન, જેમણે પોતાનું નામ સુધા પંડિત જણાવ્યું, સતત જય શ્રીરામના નારા લગાવતા રહ્યા.

માઇક જોઈને તેઓ મને ઇશારો કરવા લાગ્યા કે મને પૂછો સવાલ. મેં કહ્યું, "શું કહેવા માગો છો?" સુધા પંડિતે શરૂઆત જ આ વાતથી કરી, "ટીએમસીવાળા બધા પાકિસ્તાની છે. પાકિસ્તાનને લાવી રહ્યા છે. જય શ્રીરામ, જય શ્રીરામ."

જ્યારે દારૂની ગંધ વિશે પૂછ્યું તો સુધા રોકાઈ ગયા અને થોડી પૂછપરછ કરવા પર તેમણે કહ્યું, "દારૂ નથી પીધો તાળી  પીધી છે."

તેમણે કહ્યું "આ બધું ન બતાવતા" અને પછી તેઓ ત્યાંથી રવાના થઈ ગયા.

યોગીની સભામાં આવેલા જે યુવકો સાથે મારી મુલાકાત થઈ તેમણે રોજગાર, શિક્ષા, લોકશાહીમાં મળતા અધિકારો અને ધર્મનિરપેક્ષતાની વાતો ન કરી પરંતુ ઓવૈસીની સભામાં આવેલા જે યુવકો સાથે મારી વાત થઈ તેમણે આ મુદ્દાઓ પર જ વાત કરી હતી.

આ વખતની ચૂંટણીમાં શું અલગ છે?

આ વખતની પશ્ચિમ બંગાળની ચૂંટણી બિલ્કુલ અલગ અને નવી છે

કોલકાતાના વરિષ્ઠ પત્રકાર આશીષ ઘોષ કહે છે કે આ વખતની પશ્ચિમ બંગાળની ચૂંટણી એકદમ અલગ અને નવી છે.

ઘોષ કહે છે, "અહીં ઓળખનું રાજકારણ ક્યારેય કેન્દ્રમાં નહોતું. સમાજમાં જ્ઞાતિ અને ધર્મનું અસ્તિત્વ હતું અને તેનું આચરણ પણ થાય છે પરંતુ રાજકારણમાં ક્યારેય આ પ્રકારની ઓળખને લઈને ઘેરાબંદી નથી થઈ. "

"આ વખતની ચૂંટણીમાં ભાજપે ખુલ્લી રીતે આનો ઉપયોગ કર્યો છે. અમુક હદ સુધી આ સફળ પણ થતું દેખાય છે."

તેઓ ઉમેરે છે, "પહેલાં અહીં એ પ્રશ્ન નહોતો કે અમારી જ્ઞાતિ કે ધર્મના આટલા લોકો છે તો અમને આટલી બેઠકો જોઈએ છે...


...તેમની સાથે નજર મિલાવીને સાચું બોલવાનું કહ્યું હતું. પરંતુ વડા પ્રધાને એમ નથી કર્યું. વડા પ્રધાન મોદીએ નજર બીજે ક્યાંક ફેરવી લીધી. એ અસત્યની પાછળ સંતાઈ ગયા. તેમણે પોતે જ જુઠ્ઠું ન બોલ્યું, પરંતુ રક્ષા મંત્રી, નાણાં મંત્રી અને કાયદા મંત્રી પાસે પણ જુઠ્ઠું બોલાવ્યું. વડા પ્રધાને પોતાના પરમ સ્નેહી મિત્રને આ સોદો અપાવ્યો, આ વાત હવે ફ્રાન્સના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિએ પણ જાહેર કરી દીધી છે. હવે સત્ય સામે આવી ગયું છે. હવે એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે ચોકીદાર જ ગુનેગાર છે."

ફ્રેન્ચ મીડિયા અનુસાર ફ્રાન્સના ભૂતપૂર્વ... બાકીનો લેખ લખો:

યુનિસ્ટ પાર્ટી ઑફ ઇન્ડિયાએ ટ્વીટ કરીને જણાવ્યું, “આ મોટા સમાચાર છે. ઓલાંદના નિવેદને મોદી સરકારના એ જુઠ્ઠાણાંને ખુલ્લું પાડી દીધું છે કે રિલાયન્સ ડિફેંસની પસંદગી દસોએ કરી હતી. રફાલ કૌભાંડ સ્વતંત્ર ભારતનું નોટબંધી પછીનું બીજું સૌથી મોટું કૌભાંડ છે.”

કોંગ્રેસ પક્ષના રાષ્ટ્રીય મહામંત્રી અશોક ગેહલોતે ટ્વીટ કર્યું, “મોદીજીએ માત્ર એક ઉદ્યોગ ગૃહની તરફેણ કરવા જે રીતે તેમની સમગ્ર કેબિનેટથી તથ્યો છૂપાવીને રફાલ સોદા વિશે ઉપજાવી કાઢેલી વાર્તાઓ ઘડી એ શરમજનક છે.”

તામિલનાડુમાં મુખ્ય વિરોધ પક્ષ દ્રવિડ મુન્નેત્ર કઝગમ (ડીએમકે)ના પ્રમુખ એમ કે સ્ટાલિને ટ્વીટ કરીને કહ્યું, “પીએમ મોદીએ પારદર્શી, ભ્રષ્ટાચારમુક્ત સરકારનું વચન આપ્યું હતું, પરંતુ ફ્રાન્સના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ઓલાંદનો ઇન્ટરવ્યૂ દર્શાવે છે કે રફાલનો સોદો શંકાસ્પદ છે. વડા પ્રધાન ભારતના લોકોને જવાબ આપવા બંધાયેલા છે. સત્ય શોધવા માટે આ સોદાની પૂર્ણ રીતે તપાસ કરવાના આદેશ આપવા જોઈએ.”

કોંગેસ પક્ષના ટ્વીટર હેન્ડલ પરથી ટ્વીટ કરવામાં આવ્યું, “ફ્રાન્સની સરકારના યુરોપ અને વિદેશ બાબતોના મંત્રાલયના પ્રવક્તાનું નિવેદન વાંચો. જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, દસોના ભાગીદાર તરીકે રિલાયન્સની પસંદગીમાં ફ્રાન્સની સરકારની કોઈ જ ભૂમિકા નથી. હવે બધી આંગળીઓ નરેન્દ્ર મોદી તરફ ચીંધાઈ રહી છે.”

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તેમનો સંપર્ક કર્યો. શરૂઆતમાં તેઓ પત્રકારોને મદદ કરવામાં અચકાતાં હતાં.

પરંતુ મેરીએ એક મહિના રાહ જોઈ અને નોંધ્યું, "ડોનાલ્ડ નિયમોને તોડીમરોડી નાખે છે, સંબંધોને જોખમમાં મૂકે છે અને નબળાને કચડી નાખે છે."

આ કથિત કૌભાંડને લગતા કાનૂની દસ્તાવેજોના 19 બૉક્સ કોઈક લૉ ફર્મ પાસે રાખવામાં આવ્યા હતા, જેને મેરીએ ચૂપચાપ પત્રકારોને પહોંચાડી દીધા.

મેરી એ પત્રકારોને ગળે લગાવી લીધા હતાં. તે પળ વિશે મેરી કહે છે કે, "મહિનાઓથી મને આટલો આનંદ નહોતો થયો."

"સીરિયન શરણાર્થીઓ માટે કામ કરતી એક સંસ્થામાં સ્વયંસેવક તરીકે કા... બાકીનો લેખ લખો:

્યારે પણ મારા પિતા ફ્રેડીએ કોઈ ભૂલની માફી માંગી હોય, ત્યારે તેઓ ઉશ્કેરાઈ જતા હતા. તેઓ તેમની મજાક ઉડાવતા હતા. સિનિયર ટ્રમ્પ ઇચ્છતા હતા કે તેમનો મોટો પુત્ર 'કિલર' બને. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ મારા પિતા કરતાં સાત વર્ષ નાના હતા. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે લાંબા સમય સુધી સિનિયર ટ્રમ્પ દ્વારા તેમના મોટા પુત્રને અપમાનિત કરાતા જોયા છે."

"ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક સરળ પાઠ શીખ્યો કે મારા પિતા ફ્રેડી જેવા બનવું યોગ્ય નથી. સિનિયર ટ્રમ્પે ક્યારેય તેમના મોટા પુત્રનો આદર નહોતો કર્યો, અને ડોનાલ્ડે પણ નહીં."

ભત્રીજી વિશે ટિપ્પણી

મેરી ટ્રમ્પ લખે છે કે તેમના કાકાએ તેમને પોતાના પર એક પુસ્તક લખવાનું કહ્યું હતું, જેમાં બીજા કોઈનું નામ લેખક તરીકે લખવામાં આવે.

પુસ્તકનું નામ આપવામાં આવ્યું હતું 'આર્ટ ઑફ ધ કમબૅક'. તેમણે નારાજ મહિલાઓની એક સૂચિ પણ આપી હતી, જેમને તેઓ ડેટ કરવાના હતા પણ વાત બની નહોતી અને અચાનક તે લોકો ખરાબ અને કદરૂપા બની ગયાં, જેમને તેઓ ક્યારેય મળ્યા નહોતા.

મેરીનો આરોપ છે કે આ કામ માટે તેમણે પાછળથી કોઈ બીજાને નોકરી પર રાખ્યો હતો અને તેમને કરેલા કામનું કોઈ મહેનતાણું ચૂકવ્યું નહોતું.

મેરી કહે છે કે તેઓ જ્યારે તે 29 વર્ષનાં હતાં, ત્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઇશારામાં તેમનાં શરીર વિશે કૉમેન્ટ કરી હતી. 'હું તેમની ભત્રીજી છું અને ત્યારે તેઓ તેમની બીજી પત્ની માર્લા મેપલ્સ સાથે

લગ્નગ્રંથીથી જોડાયેલાં હતાં.'

તેઓ કહે છે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમનાં હાલનાં પત્ની મિલેનિયાને કહ્યું હતું કે તેમનાં ભત્રીજી (મેરી) એ યુનિવર્સિટીમાંથી અભ્યાસ વચ્ચેથી જ છોડી દીધો છે અને પુસ્તકના પ્રોજેકટ માટે જયારે કાર્ય કરવા આવતાં હતાં, ત્યારે તેઓ ડ્રગ્સ લેતાં હતાં.

મેરી કબૂલ કરે છે કે તેણે કૉલેજ છોડી દીધી હતી, પરંતુ ડ્રગ્સ લેવાની વાતથી તેઓ ઇન્કાર કરે છે.

મેરીનું કહેવું છે કે તેમના કાકાએ આ વારતા સ્વયં પોતાને ઉદ્ધારક તરીકે રજૂ કરવા માટે ઘડી હતી.

"આ વારતા તેમના ફાયદા માટે હતી અને તે અન્ય લોકો માટે પણ લાભકારક હતી અને જયાં સુધી કોઈ બીજું સવાલ ઉઠાવે, ત્યાં સુધીમાં તેમણે પોતાની વાર્તા પર કદાચ સ્વંય પણ વિશ્વાસ કરી લીધો હતો."

કોણ છે મેરી ટ્રમ્પ?

55 વર્ષીય મેરી ટ્રમ્પ રાષ્ટ્રપ્રમુખના મોટા ભાઈ ફ્રેડ ટ્રમ્પ જુનિયરનાં પુત્રી છે.

વર્ષ 1981માં 42 વર્ષની વયે ફ્રેડ ટ્રમ્પ જુનિયરનું અવસાન થયું હતું. તેઓ આજીવન દારૂ પીવાની લત સામે લડતા રહ્યા અને હાર્ટ-ઍટેકને કારણે અકાળે તેમનું અવસાન...


...તૈયારી કોઈનાથી છૂપાયેલી નથી. એવામાં પોતાને ઍક્સપોઝ કરવાનું જોખમ કોણ ઉપાડશે?

બીજું કારણ કે તેઓ બિહારમાં આવેલા પૂરને માને છે. તેમનું ઘર પૂરાના પાણીથી ઘેરાયેલું છે. ઘરની બહાર નીકળીને બહાર પરીક્ષાકેન્દ્ર સુધી જવા માટે કોઈ સંસાધન નથી અને પાણી ભરાઈ જવાને કારણે બહાર જવાની પરિસ્થિતિ પણ નથી.

તેમનો દાવો છે કે આખા બિહારમાં નીટની પરીક્ષા માટે બે જ સેન્ટર છે- એક ગયા અને બીજું પટના. બંને સેન્ટરો પર જવા માટે તેમને પૂર અને કોરોનાને કારણે ઘણી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડશે અને એક દિવસ પહેલાં ઘરેથી નીકળવું પડશે.... બાકીનો લેખ લખો:

ન કરી દેવામાં આવશે.

બિહારના પૂર વિશે તેમનું કહેવું છે કે અત્યાર સુધી પરીક્ષામાં લગભગ એક મહિનાનો સમય છે. આશા કરીએ છીએ કે ત્યાર સુધી પરિસ્થિતિમાં સુધાર થશે. જ્યાં સુધી બિહારમાં બે પરીક્ષાકેન્દ્રોની વાત છે, વિનીત જોશી કહે છે કે બિહારના બે શહેરોમાં સેન્ટર છે પરંતુ આ બંને શહેરોમાં પરીક્ષાકેન્દ્રોની સંખ્યા ઘણી વધારે છે.

તેમનું કહેવું છે કે સરકારે પોતાની રીતે પૂરી તૈયારી કરી છે. એટલું નહીં એનટીએ તરફથી જુલાઈ મહિનામાં વિદ્યાર્થીઓને સેન્ટર બદલવાનો વિકલ્પ પણ આપવામાં આવ્યો છે.

15 દિવસ માટે વિંડો ખોલવામાં આવી હતી, જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ ફૉર્મમાં ફેરફારો કરી શકે છે.

કેવી રીતે ભેગા થયા અરજદાર 11 વિદ્યાર્થીઓ?

પરીક્ષાની તારીખ આગળ ખસેડવી છે કે નહીં, આની પર નિર્ણય સુપ્રીમ કોર્ટે કરવાનો છે.

પરંતુ અલગઅલગ રાજ્યોમાં રહેતા વિદ્યાર્થીઓ એકસાથે કેવી રીતે આવ્યા?

આ પ્રશ્ન બધાના મનમાં જરૂર હશે. આની પર મનોજે એક રસપ્રદ વાત શૅર કરી. દેશના અલગઅલગ શહેરોના રહેવાસી વિદ્યાર્થીઓ ટ્વિટર પર અને ટેલિગ્રામ પર આ વિશે વાત શરૂ કરી.

એક હૅશટૅગ SaveJEE_NEETstudentsPM સાથે વાત શરૂ થઈ. એક અઠવાડિયામાં દેશના અલગઅલગ શહેરોથી લગભગ છ લાખથી વધારે વિદ્યાર્થીઓએ ટ્વીટ કર્યા.

આ વિશે વિદ્યાર્થીઓનો દાવો છે કે તેમને નૅશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી અને શિક્ષા મંત્રીને પત્ર પણ લખ્યો પરંતુ વિદ્યાર્થીઓને કોઈ જવાબ મળ્યો નથી.

ત્યાર પછી વિદ્યાર્થીઓને એક વકીલના સપોર્ટની જરૂરત હતી. જેના માટે ઇન્ડિયા વાઇડ પૅરેન્ટ્સ એસોસિએશનનાં અનુભા શ્રીવાસ્તવ સહાય સામે આવ્યાં. હાલ આ અરજી સુપ્રીમ કોર્ટમાં છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તો ઓલા-ઉબરને કારણે આવું થયું છે."

અમેરિકન ઑટો સેક્ટરનો ઉલ્લેખ કરતા શશાંક કહે છે, "અમેરિકામાં આજે ઉબરનું નેટવર્ક બહુ મોટું છે, પરંતુ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં ગાડીઓનું ધોમ વેચાણ જોવા મળ્યું છે."

વરિષ્ઠ અર્થશાસ્ત્રી વિવેક કોલે બીબીસીને કહ્યું, " મિલેનિયલ પૅસેન્જર કાર ન ખરીદે તેને ઑટો સૅક્ટરની મંદી માટે જવાબદાર ઠેરવવું, આ વાત ઉડાડી દેવા જેવી નથી. ઑટો સૅક્ટરની દરેક શ્રેણીમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે."

"સત્ય એ છે કે સમાજમાં પૈસા ખર્ચ કરવા અંગે ચિંતા છે અને લોકો પોતાના ઇકૉનૉમિક ફ્યૂચરને લઈને આશ્વસ્ત નથી... બાકીનો લેખ લખો:

0 ટકા ગ્રોથ રેટ હતો જે 2017માં ઘટીને 57 ટકા થઈ ગયો હતો, 2018માં 20 ટકા અને જૂન 2019માં આ ગ્રોથ રેટ 4.5 ટકા સુધી પહોંચી ગયો હતો.

તો નાણામંત્રીની દલીલ બેકાર છે?

બીબીસી સાથે વાત કરતા એચડીએફસીના ચીફ ઇકૉનૉમિસ્ટ અભિક બરુઆએ કહ્યું કે નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણની વાતમાં પૉઇન્ટ છે અને તેને નકારી કાઢવી એ નાદાની હશે.

અભિકે કહ્યું, "એમાં કોઈ શંકા નથી કે ઑટો સૅક્ટર ઘણાં કારણોથી મંદીમાં સપડાયું છે."

"મિલેનિયલ કાર ખરીદવાની જગ્યાએ ઍપ બેઝ્ડ કૅબ સેવાને પસંદ કરે છે અને આની ઑટો સૅક્ટર પર કોઈ અસર નથી, એ વિચારી લેવું એક ભૂલ હોઈ શકે છે. કાર નિર્માતાઓએ આ વિશે વિચારવું જોઈએ."

"નિર્મલા સીતારમણના નિવેદન પર ચર્ચા વચ્ચે અનેક લોકો મહિન્દ્રા કંપનીના ચૅરમૅન આનંદ મહિન્દ્રાના ચાર વર્ષ જૂના ટ્વીટ અને નિવેદન શૅર કરી રહ્યા છે જેમાં તેમણે કહ્યું હતું, "ઓલા અને ઉબર જેવી ટૅક્સી સેવાઓ આવનારા સમયમાં ઑટો વેચાણને ખાઈ શકે છે. ત્યારે લોકો તેવી જ ગાડી ખરીદશે જે તેમને પ્રિય હશે."

'મિલેનિયલ વિચારસરણી'નો અર્થ શું?

શું છે 'મિલેનિયલ વિચારસરણી' જેનો ઉલ્લેખ નિર્મલા સીતારમણે કર્યો હતો? આ સમજવા માટે અમે વરિષ્ઠ ઑટો પત્રકાર કિશી સિંહ સાથે વાત કરી હતી.

તેમણે કહ્યું," આ સમજવા માટે દાખલા તરીકે કોઈ 22 વર્ષની મિલેનિયલ વ્યક્તિને લઈએ જેની નવી નવી નોકરી લાગી છે."

"તેને ગાડી ખરીદવી છે જેના માટે 4-6 લાખ રૂપિયાની જરૂર છે. માતાપિતા પાસેથી મદદ ન મળે તો તેને લૉન લેવી પડે જેના હપતા થશે."

"એટલે 22 વર્ષની ઉંમરમાં લૉન લેવી પડે. પછી કારનો વાર્ષિક વીમો, ડીઝલ-પેટ્રોલનો ખર્ચ અને ટાયર બૅટરીનો ખર્ચ અલગ. "

"આની વચ્ચે મિલેનિયલનો સૌથી મોટો દુશ્મન ડેપ્રીસિએશન એટલે કારની કિંમત ઘટી જવી છે."

"4-6 લાખની તે ગાડી ત્રણ વર્ષ બાદ 2 લાખથી વધુમાં નહીં વેચાય. મોટી અને મોંઘી ગાડીમાં ડેપ્રીસિએશન વધારે થાય છે."

"જો આ પૂર્ણ કિંમત ઓલા અથવા ઉબરથી મુસાફરીના ખર્ચામાં વસૂલ થાય તો પણ ઓછી કિંમત પડશે."

"કૅબથી ચાલવામાં બીજી મુશ્કેલી ઓછી થાય છે જેમકે પાર્કિંગ, ચલાન વગેરે."

કિશી સિંહ એ વાત પર ભાર મૂકે છે કે વાહનોનું વેચાણ ઘટવા માટે જવાબદાર કારણો ગણવામાં આવે તો મિલેનિયલ વિચારસરણી પ્રથમ પાંચ કારણોમાં સ્થાન નહીં પામે.

તેમણે કહ્યું, "ટૅક્નૉલૉજીના આધારે જોઈએ તો 'ભારત સ્ટેજ-6' આવવાથી કાર બજાર પર ખાસી અસર થઈ છે."

"ઘણા ગ્રાહકો આ નિયમ લાગુ થવાની રાહ જોઈ રહ્યા છે અને ત્યાર સુધી કૅબ સેવા અને મેટ્રો સેવા વાપરી...


...તો કે હાલના પ્રતિબંધોને આગામી 15 દિવસ સુધી વધારવા જોઈએ.

એક મેથી 18 વર્ષ અને તેનાથી વધારે ઉંમરવાળા માટે વૅક્સિનેશન શરૂ થઈ રહ્યું છે. આના પર તેમણે કહ્યું કે મહારાષ્ટ્રની પાસે તમામ સુવિધા છે, પરંતુ અમારી પાસે પર્યાપ્ત પ્રમાણમાં વૅક્સિન નથી.

તેમણે કહ્યું કે મુખ્ય મંત્રી વૅક્સિન બનાવતી સંસ્થાઓ સાથે વાત કરી રહ્યા રહ્યા છે.

રાજેશ ટોપેએ પણ જાણકારી આપી હતી કે 18 થી 44 વર્ષના લોકો માટે અલગ વૅક્સિનેશન સેન્ટર હશે.

કોરોના રિપોર્ટ નેગેટિવ અથવા વૅક્સિનના પ્રમાણપત્ર બાદ જ ઉમેદવારોને મતગતરીકેન્દ્રમાં પ્રવેશ... બાકીનો લેખ લખો:

યા હતા.

ઇન્જેક્શન લેવા માટે છેક કચ્છ જિલ્લાથી અમદાવાદ ઢસડાઈ આવેલી એક વ્યક્તિ સાથે જ્યારે અમારા પત્રકારોએ વાત કરી ત્યારે તેમણે કહ્યું કે દારૂબંધી હોવા છતાં રાજ્યમાં દારૂ આ ઇન્જેક્શન કરતાં સરળતાથી મળી જાય છે.

એક તરફ લોકોને રેમડેસિવિર મેળવવા માટે ભારે હાલાકીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો હતો ત્યાં સ્થાનિક મીડિયામાં આ ઉપયોગી ઇન્જેક્શનની કાળાબજારીના સમાચાર જોવા રહ્યા હતા.

ડાયમંડ સિટી' સુરતમાં સતત સળગતી ચિતાઓ, ચીમની ઓગળી ગઈ

હીરાઉદ્યોગ અને કાપડઉદ્યોગ માટે જાણીતા ગુજરાતના સુરત શહેરની કોરોના મહામારીમાં સર્જાયેલી દયનીય પરિસ્થિતિ માટે ચર્ચા થઈ રહી છે.

કોરોના વાઇરસના સંક્રમણની બીજી લહેરમાં સુરતની પરિસ્થિતિ બદથી બદતર થતી જોવા મળી છે. સુરતમાં હૉસ્પિટલોની સાથે-સાથે સ્મશાનો પણ ઊભરાઈ રહ્યાં છે.

સતત સળગતી ચિતાઓને લીધે સુરતના જહાંગીરપુરાના કુરુક્ષેત્ર સ્મશાનમાં લાલચોળ થયેલી ચીમનીની તસવીરો થોડા સમય પહેલાં જ આવી હતી, આ સ્મશાનની ચીમની મંગળવારે ઓગળી ગઈ હતી. આ અગાઉ સુરતના ઉમરામાં આવેલા રામનાથ સ્મશાનગૃહ અને અશ્વિનીકુમાર સ્મશાનગૃહમાં ભઠ્ઠીઓ ઓગળી ગઈ હતી.

જોકે હજી પણ સુરતનાં સ્મશાનગૃહોમાં ચિતાઓની અંતિમવિધિ માટે ધસારો ઓછો થયો નથી. સુરતના આ ત્રણેય હૉસ્પિટલોમાં આજે પણ મૃતદેહની અંતિમવિધિ માટે વેઇટિંગ હોય છે, અને ઓછામાં ઓછા ત્રણથી ચાર મૃતદેહોની લાઇન જોઈ શકાય છે.

કોવિડના પ્રોટોકોલ પ્રમાણે દરરોજ અંદાજે 100થી 125 મૃતદેહોની અંતિમવિધિ કરાય છે, જોકે તંત્ર દ્વારા કોવિડથી થતાં મૃત્યુનો જાહેર કરાતો આંકડો ઘણો નાનો છે.

ભારતમાં 24 કલાકમાં કોરોનાના 3 લાખ 60 હજાર નવા કેસ

ભારતમાં કોરોના મહામારી દરરોજ ભયાનક રૂપ ધારણ કરી રહી છે. છેલ્લા 24 કલાકમાં ભારતમાં કોરોના વાઇરસના સંક્રમણના 3 લાખ 60 હજાર નવા કેસ સામે આવ્યા છે.

નવા રેકૉર્ડ કેસની સાથે-સાથે છેલ્લા 24 કલાકમાં સરકારી આંકડા પ્રમાણે 3,293 લોકોનાં કોરોનાના કારણે મોત થયાં છે. ભારતમાં અત્યારસુધીમાં 1.79 કરોડ લોકો કોરોનાથી સંક્રમિત થઈ ચૂક્યાં છે.

ઉપરાંત ભારતમાં અત્યારસુધીમાં કોરોના મહામારીને કારણે 2 લાખથી વધારે લોકોનાં મોત થયાં છે.

સૌથી વધારે મોતના મામલે ભારત દુનિયામાં ચોથો દેશ બની ગયો છે. અમેરિકા, બ્રાઝીલ અને મેક્સિકોમાં ભારતથી પણ વધારે લોકોના જીવ કોરોનાને કારણે ગયા છે.

જોકે, બીજી તરફ એવું પણ કહેવામાં આવે છે કે ભારતમાં કોરોનાના કારણે જેટલાં મોત થાય છે તેનો સાચો આંકડો સામે આવતો નથી.

તમે અમનેફેસબુક,...


...તો જ માગ અને પુરવઠાનું સંતુલન થાય અને સામાન્ય સ્થિતિ આવે."

ભારત આ સ્થિતિનો ફાયદો કેમ ઉઠાવતું નથી? તનેજા કહે છે, "ખનીજતેલના ભાવ ભારત માટે ભેંટ સમાન થયા છે."

"પરંતુ આપણે ત્યાં સ્ટોરેજ માટેની મોટી વ્યવસ્થા ના હોવાથી વધુ લાભ લઈ શકાયો નથી. ભારતમાં ફક્ત નવ દિવસના વપરાશ જેટલું સ્ટોરેજ કરવાની ક્ષમતા છે."

'ભારતમાં 2004 જેટલી કિંમત હોવી જોઈએ'

કૉંગ્રેસ પક્ષે માર્ચમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને એવી દલીલ કરીને ઘેરવાની કોશિશ કરી હતી કે 'આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ખનીજતેલની કિંમત 35 ટકા જેટલી ઘટી ગઈ છે, ત્યારે ... બાકીનો લેખ લખો:

.

સરકારી આંકડા અનુસાર, ભારતની જરૂરિયાતનું 85 ખનીજતેલ આયાત કરવું પડે છે. આવા સમયે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવો ઓછા થયા હોય ત્યારે તેનો લાભ લોકોને ના આપવો જોઈએ?

જવાબમાં નરેન્દ્ર તનેજા કહે છે, "ભારતમાં પેટ્રોલિયમ પદાર્થોના ભાવોમાં 50 ટકા હિસ્સો ટેક્સનો છે. ભારતમાં માગ ઘટી તેના કારણે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોની બંનેની વેરાની આવક પણ ઘટી ગઈ છે."

"બીજું કે કોરોનાના કારણે ખનીજતેલ સસ્તું થયું છે. બીજા કોઈ કારણે સસ્તું થયું હોત તો પણ ભાવો ઘટાડી ના શકાય, કેમ કે પર્યાવરણ પર થનારી અસરને પણ જોવી પડે."

તનેજા કહે છે, "અખાતના દેશોમાં રહેલા 80 લાખ જેટલા ભારતીયોની રોજગારી પણ ઑઇલ માર્કેટ સાથે જોડાયેલી છે."

"અખાતના બધા દેશોનું અર્થતંત્ર ઑઇલની કમાણી પર છે. સતત ભાવો ઓછા રહેશે તો ત્યાંની કંપનીઓ બંધ થશે, મંદી અને બેરોજગારી આવશે."

"તેની અસર ત્યાં કામ કરતા ભારતીયોને પણ થશે. તેઓ દેશમાં લગભગ 50 અબજ ડૉલર કમાણી મોકલે છે તેના પર થશે. તે દેશોમાં થતી ભારતની નિકાસ પણ ઘટશે. તેનો અર્થ એ કે ભારત માટે એ જ સારું છે કે દુનિયાનું અર્થતંત્ર સારું રહે, અખાતના દેશોનું અર્થતંત્ર પણ સારું રહે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તો જેમાં પશુઓ બાંધી શકે તેના માટે જમીન હતી. પરંતુ છ ગામના લોકો માટે 1.1.81ના રોજ પુખ્ત વયના પુત્રને લાભ મળે તેવી જોગવાઈ છે.

ગામ લોકોનું કહેવું છે કે આ છ ગામના લોકોને જે પૅકેજ નિગમ અત્યારે ઑફર કરી રહી છે તેમાં પ્રતિ એકર સાડા સાત લાખ રૂપિયા અને જમીનના બદલે તેટલી જ જમીન આપવાની જોગવાઈ છે. હવે 60 વર્ષ પછી ચોથી પેઢી આવી ગઈ છે અને પરિવારના સભ્યો વધ્યા છે એટલે એટલાં વળતરમાં ગામવાસીઓને પોતાની જમીનો છોડીને કેટલાય કિલોમિટર દૂર જતા રહેવું ન પોસાય.

ગોવિંદભાઈ કહે છે કે અમારા સંયુક્ત પરિવાર વચ્ચે 16 એકર ... બાકીનો લેખ લખો:

ગુજરાત હાઈકોર્ટે છ ગામના આદિવાસીઓની જમીન અંગેની સામાજિક કાર્યકરોની અરજીને હાલમાં ફગાવી હતી જેમાં સરકારને ભૂમિઅધિગ્રહણ રોકવાનો આદેશ આપવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી.

અરજદાર સામાજિક કાર્યકર્તા આનંદ મંઝગાંવકરે બીબીસી ગુજરાતીને કહ્યું કે ગુજરાત હાઈકોર્ટના નિર્દેશ પછી સરદાર સરોવર નર્મદા નિગમ લિમિટેડ તરફથી છ ગામોમાં ભૂમિઅધિગ્રહણનું કામ શરૂ કરવામાં આવ્યું પરંતુ ગામવાસીઓએ તેનો વિરોધ કર્યો.

લિમ્બડી, કેવડિયા, વાગડિયા નવાગામ, કોઠી અને ગોરા ગામના લોકો પોતાની જમીન આપવા માટે તૈયાર નથી થઈ રહ્યા.

આનંદ મઝગાંવકરનું કહેવું છે કે “1894ના જમીન સંપાદન કાયદા પ્રમાણે સંપાદનનો હેતુ જણાવવો પડે. તે પ્રમાણે અહીં ડૅમ અને કૅનાલ નિર્માણનો હેતુ બતાવવામાં આવ્યો હતો. જોકે, ડેમ અને કૅનાલ માટે આ જમીન ન વપરાઈ. 1960માં વધારાની જમીન સંપાદિત કરાઈ હતી પરંતુ કબજો લોકો પાસે જ રહ્યો હતો. ડૅમમાં જમીન ન વપરાઈ હોવાથી તેમને અસરગ્રસ્ત નહોતા ગણવામાં આવ્યા એટલે તેમને વિસ્થાપિતોને મળતું રાહત પૅકેજ ન મળ્યું.”

“2013માં જમીન સંપાદનનો નવો કાયદો આવ્યો. એમાં 24.2 કલમ પ્રમાણે જો પાંચ વર્ષ સુધી સંપાદિત જમીન વપરાશ ન થાય અથવા કબજો ન લેવાયો હોય કે વળતર ન અપાયું હોય તો સંપાદન રદ થઈ જાય. આ અંગેની અરજી જુલાઈ 2019માં અમે હાઈકોર્ટમાં કરી હતી અને પછી જમીન સંપાદનના કેટલાક વિવાદ સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યા જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ધારા 24.2 પર સુનાવણી કરીને કાયદામાં ફેરફાર કર્યો. એના આધારે હાઇકોર્ટમાં અમારી અરજી રદ કરવામાં આવી.”

તેઓ કહે છે કે સરદાર સરોવર ડૅમ ગુજરાતની જીવાદોરી કહેવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હવે કેન્દ્રમાં સરદાર પટેલનું સ્ટૅચ્યૂ છે અને તેની આજુબાજુ આવેલા પ્રૉજેક્ટ છે જેમાં જાહેરહિતનો કોઈ હેતુ નથી.

આદિવાસી કાર્યકર પ્રફુલ વસાવાએ કહ્યું કે, લૉકડાઉનની આડમાં સરકાર આદિવાસીઓની જમીનને હડપ કરી લેવા માગે છે. અમે સુપ્રીમ કોર્ટમાં જઈએ એ પહેલાં સરકાર લૉકડાઉનમાં આ કામગીરી કરી રહી છે અને આદિવાસીઓ સાથે અન્યાય કરી રહી છે. એક વખત ફેન્સિંગ થઈ ગયું પછી ખેડૂતો શું કરી શકશે?

સરકારનું શું કહેવું છે?

સરદાર સરોવર નર્મદા નિગમ લિમિટેડ ખાનગી જમીનો પર ફેન્સિંગ અને લોકોનાં ઘર ખાલી કરાવવાના આરોપોને સ્પષ્ટપણે નકારે છે.

નિગમનું કહેવું છે કે આ છ ગામમાં માત્ર એ જ જમીન પર ફેન્સિંગનું કામ ચાલુ છે જે નિગમની માલિકીની છે.

નિગમના નિવેદન પ્રમાણે 1962- 65 વચ્ચે જમીનો સંપાદિત...


...તો રોકવા કોશિશ

પાકિસ્તાનના ત્રીજા વડાપ્રધાન મોહમ્મદ અલી બોગરા

રાઘવન કહે છે, "અખબારોમાં આવી વાતો ચગી તે પછી ભૂપતની કોશિશ હતી કે પોતાને ભારત મોકલી દેવામાં ના આવે. તેને ખ્યાલ હતો કે ભારતમાં તેને ફાંસી જ થવાની હતી."

"એક સમયે તેમના કેટલાક ટેકેદારો રસ્તા પર પણ ઊતરી આવ્યા હતા અને ભૂપત માટે ફાળો એકઠો કરવા લાગ્યા હતા."

"તે લોકોએ 1500 રૂપિયાનો ફાળો કરી લીધો હતો, જે તે જમાનામાં કંઈ નાની રકમ નહોતી. લોકોનો ટેકો જોઈને ભૂપતનો ઉત્સાહ વધ્યો હતો."

"તેણે એક ફિલ્મ બનાવવાનું પણ નક્કી કર્યું હતું, જેથી તેમાં એવુ... બાકીનો લેખ લખો:

ટી. રામરાવે કામ કર્યું હતું."

ભૂપત વિશે પુસ્તક

ભૂપત પર ભીંસ વધારનારા પોલીસ અધિકારી વી. જી. કાનિટકરે બાદમાં તેમના વિશે એક પુસ્તક મરાઠીમાં લખ્યું હતું.

1933ની બેચના આઈપીએસ ઑફિસર કાનિટકરના જણાવ્યા અનુસાર ભૂપત દરેક ધાડ બાદ પોલીસને પડકારતો જાસો મોકલતો હતો.

ભૂપત તેમની કરતાં ઉંમરમાં 10 વર્ષ નાનો હતો, તો પણ ભૂપત તેમને કાયમ દીકરા કહીને બોલાવતો હતો, એમ કાનિટકરે લખ્યું છે.

વી જી કાનિટકર

બે પગીઓની મદદથી ભૂપતની ટોળીનું પગેરું દબાવીને કાનિટકરે ભૂપતને પકડવા માટે કોશિશ કરી હતી.

પોલીસ સાથેની એક અથડામણમાં ભૂપતના નીકટના સાથી દેવાયતના મોત બાદ પોતાના ત્રણ સાથીઓને લઈને ભૂપત પાકિસ્તાન જતો રહ્યો હતો. તેમાંનો એક સાથી અમરસિંહ પણ હતો, જે થોડા દિવસ બાદ ભારત પાછો આવી ગયો હતો.

બાદમાં સમાચાર આવ્યા હતા કે ભૂપતે જેલમાંથી છૂટીને દૂધનો ધંધો શરૂ કર્યો છે. કાનિટકર 1969માં સીઆરપીએફના ડિરેક્ટર જનરલ બન્યા બાદ નિવૃત્ત થયા હતા.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તો શું તે લાંચ નથી?"

ઓળખ- એક સમસ્યા?

આ મુદ્દા પર સૌથી મોટો સવાલ છે એ 25 કરોડ લોકોની ઓળખ, જેઓ યોજનાના લાભાર્થી બની શકે છે.

પણ તે લોકોને ઓળખવા કેવી રીતે? આ સવાલનો જવાબ મેળવવા બીબીસી ગુજરાતીએ અર્થશાસ્ત્રીઓ સાથે પણ વાત કરી.

આ અંગે અર્થશાસ્ત્રી જયેન્દ્ર તન્નાનું કહેવું છે, "આ જાહેરાતમાં કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનો સમાવેશ નથી કરાયો. આ માત્ર એક ચોક્કસ વર્ગને ફાયદો કરાવવાની ગણતરી હોય તેવું લાગી રહ્યું છે."

"130 કરોડ જનતામાંથી 25 કરોડ લોકોને રૂપિયા આપવાનું કેમ નક્કી કરાયું? તેનાથી પણ નીચલા વર્ગના ગરીબ ... બાકીનો લેખ લખો:

ે અને કુલ બજેટનો 13% ભાગ તેમાં જતો રહેશે. તેનાથી દેશની જનતાની વાસ્તવિક જરુરિયાતો પૂર્ણ થઈ શકશે નહીં.

રાજીવકુમારે ત્રીજી વખત ટ્વીટ કરીને લખ્યું કે કૉંગ્રેસ પાર્ટીએ 1971માં ગરીબી હટાઓનો વાયદો કર્યો હતો.

વર્ષ 2008માં વન રેન્ક વન પેન્શનનો વાયદો કર્યો. વર્ષ 2013માં ખાદ્ય સુરક્ષાનો વાયદો કર્યો પરંતુ તેમાંથી એક વાયદો પણ પૂરો થયો નથી.

આવો જ વાયદો ફરી એક વખત કરવામાં આવ્યો છે.

કેવી રીતે નક્કી થશે હકદાર કોણ છે?

કૉંગ્રેસની આવી જ વ્યૂહરચના મામલે બીબીસી સંવાદદાતા સૌતિક બિસ્વાસે જાન્યુઆરીમાં અમેરિકાની MIT યુનિવર્સિટીમાં ઇકૉનૉમિક્સના પ્રોફેસર અભિજીત વિનાયક બેનરજી સાથે વાત કરી હતી.

પ્રોફેસર અભિજીત વિનાયક બેનરજીએ સવાલ કર્યો હતો, "જો કોઈ વ્યક્તિ કામ કરવાનું બંધ કરી દે, અને ગરીબ થઈ જાય, તો પણ તેઓ આ યોજનાનો લાભ મેળવવા હકદાર હશે? એટલે કે કયા આધારે નક્કી થશે કે કોઈ વ્યક્તિ આર્થિક મદદ મેળવવા હકદાર છે."

પ્રોફેસર બેનરજી ઉમેરે છે, "અમારું અધ્યયન જણાવે છે કે ગરીબ લોકો અહીં આવીને પછાત થઈ જાય છે અને જે ઓછા ગરીબ હોય છે, તેઓ તેનો ફાયદો ઉઠાવી લે છે."

આવું થવા પાછળનું કારણ ઉમેરતા તેઓ જણાવે છે, "કેટલીક હદે ભ્રષ્ટાચારના કારણે અને એ કારણોસર પણ કે તેમને ગરીબ લોકોની સરખામણીએ આ વાતની જાણકારી વધારે હોય છે કે કેવી રીતે યોજનાનો ફાયદો ઉઠાવવામાં આવે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તો.

તેઓ માને છે કે ગેરકાયદેસર દારૂના વેચાણની બદીને દૂર કરવા માટે, તાડી, રાઇસ-બિયર, મહુડો જેવા દારૂ કે જેમાં અલ્કોહોલની માત્રા પાંચ ટકાથી વધારે ન હોય તેને બનાવવાની પરવાનગી અમુક સમાજને આપવી જોઈએ.

આનાથી ગુજરાત રાજ્યમાં થતી લઠ્ઠાકાંડ જેવી ઘટનાઓ અને ખરાબ ગુણવત્તાના દારૂનું વેચાણ ઓછું થઈ જશે.

જોકે, સમાજશાસ્ત્રી ગૌરાંગ જાની આવું નથી માનતા. તેઓ કહે છે, "વધતાં જતાં શહેરીકરણ અને  કૉર્પોરેટ કલ્ચરની વચ્ચે હવે ગુજરાતનો યુવા વર્ગ દારૂ પીવા તરફ સહેલાઈથી આકર્ષાઈ જાય છે."

"દારૂબંધીના કાયદા હેઠળ, સરકારે દા... બાકીનો લેખ લખો:

કાયદા ઉપર ચર્ચા કરવાનો સમય થઈ ગયો છે."

"ગુજરાતીઓ દુનિયાભરના દેશોમાં છે અને ત્યાં દરેક જગ્યા દારૂ મળે છે. માત્ર તેમના પોતાના રાજ્યમાં તેમના માટે દારૂ નથી."

"દારૂ પીતા પકડાય તો સરકાર અને મીડિયા તેમની સાથે આતંકવાદી જેવો વ્યવહાર કરે છે. આ વાતથી મારા સ્વાભિમાનને ઠેસ પહોંચે છે."

પટેલ અને તેમની સાથે જોડાયેલા ઘણા લોકો 2021 સુધી દારૂના કાયદામાં ફેરફાર લાવવા માટે સરકાર સાથે વિચારણા કરવા માંગે છે.

પટેલ માને છે કે દારૂ પીવો એ સામાજિક બદી છે કે નહીં તેના પર સૌથી પહેલા ચર્ચા થવી જોઈએ કારણ કે સૌથી વિકસિત દેશો પણ દારૂબંધીના કાયદાઓમાં બદલાવ લાવ્યા છે.

યુરોપ અને ન્યૂ યૉર્કમાં પણ એક સમયે દારૂબંધીનો કાયદો હતો.

રાજીવ પટેલે ગુજરાત સરકાર વિરૂદ્ધ ઑક્ટોબર 2018માં એક પિટિશન દાખલ કરી હતી.

જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે દારૂ પીવા પરનો પ્રતિબંધ ભારતીય બંધારણના આર્ટિકલ 21ના ભંગ સમાન છે.

પિટિશનમાં કહ્યું છે કે, પોતાના ઘરમાં બેસીને દારૂ ન પી શકવા માટે કાયદો ઘડવો તે 'રાઇટ ટુ પ્રાઇવસી'નો ભંગ છે. જોકે, આ પિટિશન હજી પેન્ડિંગ છે.

2005માં પ્રથમ વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત થયું ત્યારબાદ રોકાણકારોને આકર્ષવા માટે તત્કાલીન મુખ્ય મંત્રી અને વર્તમાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દારૂબંધીની નીતિને હળવી કરીને બિઝનેસ ડેલિગેટ્સ માટે પરમિટ શોપ પરથી દારૂ મળે તેવું આયોજન કર્યુ હતું.

આ વિશે વાત કરતા ગુજરાતના ભૂતપૂર્વ ડીજીપી (ડાયરેક્ટર જનરલ પોલીસ) અને રિટાયર્ડ આઈ.પી.એસ (ઇન્ડિયન પોલીસ ઑફિસર) ચિત્તરંજન સિંગ કહે છે કે, તે સમયના મુખ્ય મંત્રી (મોદી)ને લાગ્યું હતું કે જો બિઝનેસમૅનને અહીં રોકાણ માટે બોલવવા હોય તો દારૂબંધીની નીતિને હળવી કરવી પડશે.

જોકે, મોદી વડા પ્રધાન બન્યા બાદ ગુજરાતે નીતિને વધુ કડક બનાવી દીધી છે.

ચિત્તરંજન સિંગ કહે છે, "જેમને દારૂ પીવો છે, તેમને સારી ક્વૉલિટીનો અને ભરોસાપાત્ર દારૂ મળી રહેવો જોઈએ."

"ઘણી વખત કોઈ નોન-કરપ્ટ ઑફીસર હોય તો દારૂના ગેરકાયદેસર વેચાણ પર સીધી અસર પડે છે, કારણ કે ગુજરાતની આજુબાજુનાં રાજ્યોમાંથી દારૂ સહેલાઈથી ગુજરાતમાં આવતો હોય છે."

ચિત્તરંજન સિંગ માને છે કે, દારૂબંધીના કાયદાનો અમલ કરવો તે પોલીસ ખાતાના હાથમાં છે.

સરકારની તિજોરીને નુકસાન

દારૂબંધીને લીધે સરકારી તિજોરીને થતા નુકસાન અંગે પણ અનેક લોકો અનેક વાર બોલતા હોય છે.

એવું પણ માનવામાં આવે છે કે આ કાયદો હોવા છતાં મોટાપાયે ગેરકાયદે દારૂનું વેચાણ થાય છે.

તેનો આર્થિક...


...તો.

પોલીસ ફરિયાદમાં નોંધવામાં આવેલા પરિવારજનોના આરોપ અંગે બીબીસી ગુજરાતીએ પી.આઈ. એન. કે. રબારી સાથે વાત કરવાના અનેક પ્રયાસ કર્યા હતા, પણ સંપર્ક થઈ શક્યો નહોતો.

મોડાસા પોલીસ સ્ટેશનમાં તેઓ હાજર ન હતા અને તેમના મોબાઇલ ફોન પર સતત ફોન કરવા છતાં તેમણે વળતો કોઈ જવાબ આપ્યો ન હતો.

આમ, આ કેસમાં એમની ભૂમિકા શું છે એ હજી સ્પષ્ટ થઈ શકતું નથી.

ઉલ્લેખનીય છે કે આ કેસમાં ફરિયાદ મુજબ બિમલ ભરવાડ, દર્શન ભરવાડ, સતીશ ભરવાડ અને જિગર નામના શખ્સો આરોપી છે અને આ તમામ લોકો મોડાસાના રહેવાસી છે.

આ કેસની તપાસ જિલ્લ... બાકીનો લેખ લખો:

આધારે આગળની કાર્યવાહી કરવી જોઈએ."

"જો પી.એમ. રિપોર્ટમાં બળાત્કાર કે હત્યાનું તારણ આવે તો તે પ્રમાણેની કલમો એ.ડી.ની ફરિયાદમાં ઉમેરવામાં આવતી હોય છે."

જોકે,  તેઓ માને છે કે મોડાસાની આ ઘટનામાં પરિવારજનોએ તરત જ પોસ્ટમૉર્ટમ કરાવવાની પરવાનગી આપીને પોલીસને તેમની કામગીરી કરવા દેવી જોઈતી હતી.

જ્યારે ચિત્તરંજન સિંઘને પૂછવામાં આવ્યું તો તેમણે પણ કહ્યું કે, પહેલાં એ.ડી. રજિસ્ટર કરવામાં આવે અને પછી પી.એમ. રિપોર્ટને આધારે અન્ય કલમો ઉમેરવામાં આવે છે.

શું છે આખો કેસ?

મોડાસામાં રહેતાં 19 વર્ષનાં એક દલિત યુવતી પહેલી જાન્યુઆરીથી લાપતા થયાં હતાં.

તેમના પરિવારજનોએ 2 જાન્યુઆરીથી મોડાસા ટાઉન પોલીસ સ્ટેશનના ધક્કા ખાવાની શરુઆત કરી હતી, પરંતુ તેમને યોગ્ય જવાબ મળ્યો ન હતો.

પરિવારજનોએ આ છોકરીને એક કારમાં અમુક શખ્સોએ અપહરણ કરી રહ્યા હોય, તે દર્શાવતો વીડિયો આપ્યા છતાં પણ પોલીસે યોગ્ય કામગીરી કરી ન હોવાનો આરોપ મુકાયો છે.

એ પછી 4 જાન્યુઆરીએ પરિવારજનોને પોલીસ સ્ટેશનની હદનો સવાલ દર્શાવી મોડાસા ટાઉન પોલીસ સ્ટેશનથી મોડાસા ગ્રામીણ પોલીસ સ્ટેશન પર મોકલાવામા આવ્યા હતા, પરંતુ તેમની ફરિયાદ લેવામાં આવી ન હતી.

5 જાન્યુઆરીએ લાપતા થયેલાં યુવતીનો મૃતદેહ પાસેના જ એક વેરાન રસ્તા પર એક જૂના વડ પર લટકતો જોવા મળ્યો હતો.

એ પછી દલિત સમાજમાં આક્રોશ જોવા મળ્યો હતો. પરિવારજનો અને લોકોએ પોલીસ સ્ટેશનનો ઘેરાવ કરી 4 આરોપીઓ ઉપરાંત મોડાસા ટાઉન પોલીસ સ્ટેશનના પોલીસ અધિકારી સામે પણ ફરિયાદ નોંધવાની માગણી કરી હતી.

આખરે 7 જાન્યુઆરીએ ફરિયાદ નોંધવામાં આવી હતી.

શું કહે છે દલિત નેતાઓ?

આ ઘટનાને વખોડતા બનાસકાંઠા જિલ્લાના વડગામના ધારાસભ્ય અને દલિત નેતા જિગ્નેશ મેવાણીએ પણ મોડાસાનાં પીડિતાના પરિવારની મુલાકાત લીધી હતી.

તેમજ ભાજપના સાંસદ કિરીટ સોલંકીએ પણ પીડિત પરિવારની મુલાકાત લીધી હતી.

દલિત નેતા અને વડગામના ધારાસભ્ય જિગ્નેશ મેવાણીએ મીડિયા સાથે વાત કરતા આ ઘટનાને વખોડી હતી અને તેને રાજ્ય માટે કલંકરૂપ ગણાવી હતી.

તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો, "દલિત, આદિવાસી, લઘુમતી અને ગરીબ વર્ગના લોકોની સાથે થતા અત્યાચારોની વાત આવે છે, ત્યારે ગુજરાત સરકારની કામગીરી પ્રામાણિક હોતી નથી."

તેમણે એ પણ કહ્યું કે પીડિત પરિવારને ન્યાય અપાવવા માટે તેઓ તેમની સાથે રહીને સંઘર્ષ કરશે.

10 જાન્યુઆરી, શુક્રવારે આ કેસ સોશિયલ મીડિયામાં પણ ટૅન્ડ્ર થયો હતો.

દલિત આગેવાન અને વકીલ કેવલસિંહ રાઠોડે બીબીસી...


...તો. કૉંગ્રેસ હાઈકમાન્ડ તરફથી કમલનાથ ગુજરાત આવ્યા અને એમણે કૉંગ્રેસના બંને ઉમેદવારને ફર્સ્ટ પ્રેફરન્સ આપવાનું કહ્યું."

"એ સમયે ધારાસભ્યોની ખેંચતાણ ચાલુ હતી અને ચીમનભાઈને વિશ્વાસ હતો કે એ ક્રૉસ વોટિંગ કરાવીને ત્રીજા ઉમેદવારને જીતાડશે. એવામાં ચૂંટણી પહેલાં એમનું નિધન થયું અને ક્રૉસ વોટિંગમાં એમના ઉમેદવાર જે.વી. શાહ હારી ગયા હતા."

ગુજરાતની આ ઐતિહાસિક ગણાતી ચૂંટણીમાં શંકરસિંહ વાઘેલાના ખાસ ગણાતા કનકસિંહ માંગરોળા સૌથી વધુ વોટથી જીત્યા હતા.

કનકસિંહ માંગરોળાએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે "એ સમયે ... બાકીનો લેખ લખો:

વોટ ભાજપમાં જવાનો છે."

છોટુ વસાવા 'ગેમચેન્જર' બન્યા

"બીજી તરફ અમને ખબર પડી કે જેડી(યુ)ના એકમાત્ર ધારાસભ્ય છોટુ વસાવાને ભાજપના દબાણથી વ્હિપ મળ્યો છે, અને ફરજિયાત ભાજપને વોટ આપવાના છે. અમે અમારા સંપર્કો લગાવ્યા અને છોટુ વસાવાને કૉંગ્રેસ તરફી વોટ કરવા માટે મનાવી લીધા, કારણ કે એ કૉંગ્રેસમાં નહીં હોવા છતાં ભાજપથી નારાજ હતા. અમને ભરોસો હતો કે હવે ચૂંટણી જીતવી આસાન છે."

વ્યાસ કહે છે, "છોટુ વસાવાને ભાજપે ઘેરી રાખ્યા હતા. એ વોટ કરવા આવ્યા ત્યારે ભાજપની કારમાં આવ્યા હતા. ભાજપને વિશ્વાસ હતો કે વોટ એમને મળશે, કારણ કે છોટુ વસાવાએ પોતાનું મન કળાવા દીધું નહોતું. એમણે કૉંગ્રેસને વોટ આપ્યો."

"અહીં અમારા માટે બીજું કપરું ચઢાણ એ હતું કે કેટલા લોકો ક્રૉસ વોટિંગ કરે છે. અમને અંદાજ હતો કે અમારામાંથી બે લોકો ક્રૉસ વોટિંગ કરશે. અને થયું પણ એવું જ."

"ભોળા ગોહિલ અને રાઘવજીએ ક્રૉસ વોટિંગ કર્યું. પણ ભાજપની ગાડીમાં આવેલા છોટુ વસાવાના વોટને કારણે કૉંગ્રેસની જીત પાક્કી થઈ ગઈ હતી. અને શંકરસિંહના વેવાઈ જે કૉંગ્રેસમાંથી ભાજપમાં ગયા અને ચૂંટણી લડ્યા હતા એ હારી ગયા."

"ત્યારબાદ 2019માં અમારા બે ધારાસભ્યો અલ્પેશ ઠાકોર અને ધવલસિંઘ ઝાલાએ ક્રૉસ વોટિંગ કર્યું. એમને પ્રજાએ જાકારો આપ્યો છે."

"આ વખતે ભાજપે એમની ચાલ ફરી રમી છે. કૉંગ્રેસનું સંખ્યાબળ પૂરું હતું. બે સીટ જીતી શકે. ભાજપ દ્વારા ધારાસભ્યોને રાજીનામાં અપાવ્યાં છે જેથી મતોનું ગણિત ખોરવાય અને ભાજપ ત્રણ સીટ પર જીતે. જોકે અમે અમારાં પત્તાં ખોલ્યાં નથી, અમે બંને સીટ પર જીતીશું."

તો ભાજપના પ્રવક્તા ભરત પંડ્યાએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે "કૉંગ્રેસ પોતાના ધારાસભ્યોને સાંભળી શકતી નથી એટલે એ ભાજપ પાસે આવે છે. એમાં ખરીદીનો સવાલ નથી. ભાજપની જીત જોઈને બઘવાયેલી કૉંગ્રેસ આવા આરોપ કરે છે."

જાણીતા સેફોલૉજિસ્ટ અને તાલીમ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ડિરેક્ટર એમ.આઈ. ખાને બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે "2017ની ચૂંટણીમાં છોટુ વસાવાના એક વોટ માટે ગફલતમાં રહેલો ભાજપે આ વખતે એ ભૂલનું પુનરાવર્તન ન થાય એટલે 8 રાજીનામાં પડે એની રાહ જોઈ."

"શરૂઆતમાં 5 અને પછી 3 રાજીનામાં પડે એટલે વિધાનસભામાં ધારાસભ્યોનું સંખ્યાબળ ઓછું થાય અને ત્રણેય સીટ જીતી શકાય એવું આયોજન કર્યું છે."

તો જાણીતા રાજકીય વિશ્લેષક યોગેશ ચુડગરે બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે "ભાજપને રાજ્યસભામાં બહુમતીની જરૂર છે એટલે એક-એક સીટ જીતવાનો પ્રયાસ કરી...


...તો. બળાત્કારીઓએ તેને પણ માર માર્યો હતો પણ નસીબજોગે તે બચી ગયો હતો.

તે કહે છે કે તેઓ લોહીથી લથપથ હાલતમાં રસ્તા પર પચીસ મિનિટ સુધી પડ્યા હતા. પણ કોઈ તેમની મદદ કરવા આગળ આવ્યું ન હતું.

આ ઘટનાને 5 વર્ષ કરતા વધારે સમય થઈ ગયો છે. પણ દેશમાં સ્થિતિ હજુ પણ એની એ જ છે.

2012માં પણ એક વિદ્યાર્થિની પર બળાત્કાર ગુજાર્યા બાદ તેને રોડ પર ફેંકી દેવાઈ હતી

ઝ્યુરીચના ક્રાઉડ ગાર્ડનના કો-ફાઉન્ડર સુનીલ યુરેકે કહ્યું છે, "જો વર્ષ 2012ની ઘટના ફરી એક વખત ઘટે છે, તો મને ડર છે કે જ્યોતિ સિંઘ ફરી મૃત્યુ પામશે."

સુનિલ ... બાકીનો લેખ લખો:

ી સહિતના કેટલાક દેશોમાં લાગુ કરાયો છે.

ગત વર્ષે ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટે પણ ગાઈડલાઈન જાહેર કરી હતી કે જે લોકો કોઈ ઘટનાથી પીડિત અથવા તો અકસ્માતનો ભોગ બનેલા લોકોને મદદ કરશે તેમને કાયદો કે પોલીસ કોઈ રીતે હેરાન નહીં કરી શકે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...તો. ભાજપના દિગ્ગજ નેતા દીનાનાથ પાંડેને હઠાવીને રઘુબર દાસને ટિકિટ મળી હતી.

રઘુબર દાસે બીબીસીને એવું પણ જણાવ્યું કે તેમના પક્ષે આ વખતે ત્રણ ખિસ્તી આદિવાસીઓને ટિકિટ આપી છે.

'રાષ્ટ્રીય મુદ્દા'ના રાજકારણે ભાજપનો ખેલ બગાડ્યો?

ઝારખંડની ચૂંટણીના પરિણામનું વલણ સ્પષ્ટ કરે છે કે રાજ્યની જનતાએ રાષ્ટ્રીય મુદ્દાને બદલે સ્થાનિક સમસ્યાઓને વધારે મહત્ત્વ આપ્યું છે અને ભાજપના મુદ્દા પ્રજાને સ્પર્શી નથી શક્યા.

'એનડી ટીવી'ના અહેવાલ અનુસાર કૉંગ્રેસ-જેએમએમના ગઠબંધનને અત્યાર સુધીનાં વલણોમાં પૂર્ણ બહુમતી મળી ચૂ... બાકીનો લેખ લખો:

ફથી મુખ્ય મંત્રી બનશે."

હાલમાં હેમંત સોરેન બન્ને બેઠકો પરથી આગળ ચાલી રહ્યા છે.

ઝારખંડની દુમકા અને બરહેટ વિધાનસભાની બેઠકો પરતી સોરેન આગળ ચાલી રહ્યા છે.

આ પહેલાં રાષ્ટ્રીય જનતા દળના તેજસ્વી યાદવે કહ્યું કે ઝારખંડમાં મહાગઠબંધન વિજય હાંસલ કરવા જઈ રહ્યું છે અને હેમંત સોરેન રાજ્યના મુખ્ય મંત્રી બનશે.

રાજ્યમાં ભાજપના નેતૃત્વ પર સવાલ

વરિષ્ઠ પત્રકાર નિસ્તુલા હેબ્બારના મતે રાજ્યમાં ભાજપનું નેતૃત્વ નબળું પડ્યું છે.

બીબીસીની હિંદી સેવા સાથેના ફેસબુક લાઇવમાં નુસ્તુલાએ પોતાનો મત વ્યક્ત કર્યો કે મોટા ભાગના નિર્ણયો નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહનાં સ્તરે જ લેવાતા હોવાથી નેતૃત્વ નબળું પડ્યું છે.

તેઓ જણાવે છે, "વાજપેયીના સમયમાં ભાજપમાં પ્રાદેશિક સ્તરે મજબૂત લોકો હતા અને તેમાં મોદી પોતે પણ સામેલ હતા. જોકે, હવે રાજ્યોમાં એવું નેતૃત્વ નજરે પડતું નથી"

ભાજપની સરકાર બનશે : રઘુબર દાસ

ગઠબંધન બહુમતી તરફ પણ રઘુબર દાસે કહ્યું ભાજપની સરકાર બનશે

ઝારખંડ વિધાનસભાની ચૂંટણીના બપોરે 12 વાગ્યા સુધીનાં વલણોમાં કૉંગ્રેસ, ઝારખંડ મુકિત મોરચા અને રાષ્ટ્રીય જનતા દળનું ગઠબંધન 42 બેઠકો પર આગળ ચાલી રહ્યું છે. ભાજપ 28 બેઠકો પર અને અન્ય 11 બેઠકો પર આગળ ચાલે છે.

વલણો વિરુદ્ધ હોવાં છતાં ઝારખંડના મુખ્ય મંત્રી રઘુબર દાસનું કહેવું છે કે અમે પૂર્ણ બહુમત મેળવીશું અને રાજ્યમાં ભાજપની આગેવાનીમાં જ સરકાર બનશે.

એમણે કહ્યું કે વલણોએ અંતિમ પરિણામ નથી.

મુદ્દોને પસંદ કરવામાં ભાજપે ભૂલ  કરી?

ઝારખંડની ચૂંટણીનાં પરિણામોમાં આવી રહેલાં પ્રારંભિક વલણો જોતાં ભાજપને પછડાટ મળી રહી છે.

ભાજપે ચૂંટણીપ્રચારના પ્રારંભમાં આર્ટિકલ 370, રામમંદિર અને ત્રણ તલાક જેવા મુદ્દાઓ પર પ્રચાર કર્યો, જોકે બાદના તબક્કામાં પક્ષ નાગરિક સંશોધન કાયદા તરફ વળી ગયો.

બીજી બાજુ, વિપક્ષે સ્થાનિક મુદ્દાઓને મહત્ત્વ આપ્યું. રોજગારી, પાણીની અછત, 'જળ, જંગલ અને જમીન'નું રક્ષણ અને ઍન્ટી લિંચિગનો કાયદો, આ મુદ્દાઓ પર વિપક્ષે ચૂંટણી લડી.

વર્ષ 2014ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભાજપને 37 બેઠકો મળી હતી અને પાંચ બેઠકો જીતનારા ગઠબંધનના સહયોગી આજસુ સાથે મળીને તેણે સરકાર રચી હતી.

આ ઉપરાંત ચૂંટણી બાદ બાબુલાલ મરાંડીના નેતૃત્વવાળો જેવીએમ-પી પોતાના છ ધારાસભ્યો સાથે ભાજપમાં સામેલ થઈ ગયો હતો.

ઝારખંડ વિકાસ મોરચા (પ્રજાસત્તાક)ના નેતા બાબુલાલ મરાંડીએ કહ્યું છે કે પરિણામો તેમની આશા અનુસાર નથી આવ્યાં.

રાષ્ટ્રીય...


...તોડી પાડવામાં આવી તેના અનુસંધાને પણ હિંસા અને સામાજિક અસંતોષ ભડક્યો જેણે ભારતીય પ્રજાતંત્રને હચમચાવી નાખ્યું.

સર્વોચ્ચે અદાલતે 2019માં અયોધ્યા વિવાદનો ચુકાદો આપતી વખતે સમગ્ર ભૂખંડ મંદિર માટે આપ્યો, પણ સાથે નોંધ પણ કરી હતી કે 6 ડિસેમ્બર 1992ના રોજ મસ્જિદ તોડી પાડવામાં આવી, "તે કાયદાના શાસનને તોડી પાડનારી ઘટના હતી" અને "કે જાહેર ધર્મસ્થાનને ઇરાદાપૂર્વક તોડી પાડવાનું કૃત્ય હતું".

સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે 450 વર્ષ પહેલાં ચણવામાં આવેલી મસ્જિદથી મુસ્લિમોને અયોગ્ય રીતે વંચિત કરવામાં... બાકીનો લેખ લખો:

તેના કારણે ભારતીય રાષ્ટ્રની ઓળખને મરડવાનો ખુલ્લેઆમ પ્રયાસ છે.

ધર્મ અને રાજ્યનું જોડાણ - આ માત્ર શરૂઆત છે

આ મુદ્દે 'સમાધાન' માટેના અનેક પ્રયત્નો દરમિયાન 'મુસ્લિમ' પક્ષને ઘણી વાર કહેવાયું હતું કે આ જતું કરવાનું અને વાતનો તંત મૂકવાની વાત છે.

પરંતુ નોર્વેજિયન સ્કૂલ ઑફ થિયોલૉજી, રિલિજન એન્ડ સોસાયટીના વિદ્વાન અને ઓસ્લો યુનિવર્સિટીના સેન્ટર ફૉર રિસર્ચ ઑન એક્સ્ટ્રિમિઝમના એવિયન લીડિગ કહે છેઃ "ભારતીય પ્રજાતંત્રના નવા સ્વરૂપની અને નવા પ્રકારના જોરની શરૂઆત છે.

રામમંદિરના ભૂમિપૂજનનું કાર્ય વડા પ્રધાનના હસ્તે પાંચમી ઑગસ્ટે થશે તે 1992માં બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવામાં આવી તે પછીની હિન્દુત્વ માટેની ઐતિહાસિક ઘડી હશે.

અગાઉ અમુક હિંદુ રાષ્ટ્રવાદી તત્ત્વોએ તોફાનો કર્યાં હતાં, જ્યારે આજે સરકાર સમર્થિત કાર્યક્રમ દ્વારા હિંસાને વાજબી ઠેરાવાઈ રહી છે.

રામમંદિરનું નિર્માણ બહુલવાદી રાષ્ટ્રવાદનું પ્રતીક છે, જેમાં બીજા બધા ધર્મો કરતાં હિંદુ ધર્મને વધુ મૂલ્યવાન ગણવામાં આવે છે.

ભારતના સમૃદ્ધ ધાર્મિક વૈવિધ્ય છતાં બીજા ધર્મોને "રાષ્ટ્રવિરોધી" ગણવામાં આવે છે."

તેઓ ભાર મૂકતા કહે છે, "મોદી સરકાર તરફથી હિંદુવાદી એજન્ડાનો આ છેલ્લો પ્રસંગ હોય તેવું નહીં હોય. કેમ કે હવે કેન્દ્રસ્થાને રામમંદિર જેવા સાંસ્કૃત્તિક સ્થળો છે, સ્થાનિક અને વિદેશ નીતિના મુદ્દાઓ નહીં."

હિંદુકરણ?

પ્રથમ ભારતીય પ્રજાતંત્ર, 'નહેરુવાદી' યુગનો જો અંત આવી ગયો હોય અને આ દ્વિતિય ભારતીય પ્રજાતંત્રની સૌથી નક્કર નિશાની હોય એમ કેટલાક વિદ્વાનો માને છે કે.

એક એવો તબક્કો જેમાં ભારત ખુલ્લેઆમ રાષ્ટ્રવાદી વિચારસરણી ધરાવનારાની પંગતમાં બેસે છે અને જે રાષ્ટ્રોમાં નાગરિકતા ધર્મ કે વંશના આધારે નક્કી થતી હોય તેવા રાષ્ટ્રોની હરોળમાં આવે છે.

વિદ્વાન ક્રિસ્ટોફર જેફરલોટ કહે છે કે તારીખની પસંદગી કરવામાં આવી છે તે માત્ર મંદિરના ભૂમિપૂજનથી વિશેષ કંઈક રજૂ કરે છેઃ

"આ તારીખ પસંદ કરવામાં આવી તે દર્શાવે છે કે જમ્મુ અને કાશ્મીરને કાગળ પર સ્વાયત્તતા મળેલી હતી તે રદ કરી દેવામાં આવી અને બાબરી મસ્જિદને જગ્યાએ રામમંદિર બનાવી દેવામાં આવ્યું તેની પાછળનો હેતુ એક જ છે: બંધારણના બહુલવાદી માળખાની જગ્યાએ ભારતને હિંદુ રાષ્ટ્રમાં બદલી નાખવું. ભારત ઇઝરાયલ, તુર્કી, પાકિસ્તાન એવા ઘણા દેશોના પગલે જ ચાલી રહ્યું છે."

મહાત્મા ગાંધીએ 9 ઑગસ્ટ, 1942માં હરિજનમાં લખ્યું હતું કેઃ

"હિંદુસ્તાન અહીં જન્મેલા અને ઉછરેલા,...


...ત્તર પ્રદેશમાં ત્રણ મામલા થઈ ચૂક્યા છે અને મધ્ય પ્રદેશમાં પણ આવા મામલા સામે આવ્યા છે. બળજબરીપૂર્વક ધર્મપરિવર્તન જ નહીં, હત્યા પણ થઈ રહી છે.

મધ્ય પ્રદેશમાં બળજબરીથી ધર્મપરિવર્તનના આવા કેટલા મામલા એક વર્ષમાં આવ્યા છે, તેના આંકડા ગૃહમંત્રી પાસેથી માગવામાં આવ્યા.

તેમનું કહેવું હતું કે હાલ તેમની પાસે આવા કોઈ આંકડા હાજર નથી. જોકે, તેમણે એટલું જરૂર કહ્યું કે બે-ત્રણ વર્ષમાં આવા મામલાની સંખ્યા સેંકડોમાં હશે, હજારોમાં નહીં.

એટલે મધ્ય પ્રદેશના ગૃહમંત્રી અનુસાર 'ધર્મ સ્વતંત્રતા અધિનિયમ 2020' જે અપરાધ મ... બાકીનો લેખ લખો:

ા સંવિધાનમાં દરેક વ્યક્તિને એ વાતની આઝાદી આપવામાં આવી છે કે તે પોતાની મરજીથી પોતાનો ધર્મ અને વયસ્ક થયા બાદ પોતાનો જીવનસાથી પસંદ કરી શકે.

આવી પરિસ્થિતિમાં રાજ્ય સરકારનો કાયદો આ જોગવાઈનો અમલ કઈ રીતે સુનિશ્ચિત કરશે કે છોકરીની મરજીથી ધર્મપરિવર્તન થઈ રહ્યું છે કે કેમ?

આ પ્રશ્નના જવાબમાં નરોત્તમ મિશ્રા જણાવે છે કે, "આ કાયદામાં જોગવાઈ છે કે છોકરી-છોકરાએ પોતાની મરજીથી લગ્ન કરવા માટે જિલ્લા મૅજિસ્ટ્રેટને અરજી કરવાની રહેશે. ત્યાર બાદ જિલ્લા મૅજિસ્ટ્રેટ અને કલેક્ટર તપાસ કરીને મંજૂરી આપશે કે અરજી નકારશે."

"બંને પરિસ્થિતિમાં છોકરા-છોકરી બંનેને માહિતગાર કરાશે. જો કોઈ પણ ખોટું ધ્યાનમાં આવશે તો આવી રીતે કરાયેલાં લગ્ન રદબાતલ ગણવામાં આવશે."

"લગ્ન બાદ પણ જો છોકરીના પરિવાર તરફથી એવી કોઈ ફરિયાદ કરવામાં આવે છે કે બળજબરીપૂર્વક ધર્મપરિવર્તન કરાયું છે, તો આવી પરિસ્થિતિમાં પણ કાર્યવાહી કરી શકાશે. ધર્મપરિવર્તન કાયદામાં આ અંગે પણ ઉલ્લેખ હશે."

તેઓ આગળ જણાવે છે કે, "સંવિધાન અંતર્ગત ધર્મ અને લગ્નની જે સ્વતંત્રતાના જે અધિકારો નાગરિકોને અપાયા છે. આ કાયદો તેને પડકારતો નથી."

"પરંતુ લગ્ન કે ધર્મપરિવર્તન સ્વેચ્છાએ કરાઈ રહ્યું છે કે દબાણ કે લાલચમાં આવીને કરાઈ રહ્યું છે, તેની તપાસ કરવામાં આવશે. અત્યાર સુધી જો આવા 100 મામલા સામે આવ્યા છે, તો તે પૈકી 90 મામલામાં વિસંગતિ જોવા મળી છે. જેમાં અમારી દીકરીઓ પરેશાન અને દુ:ખી છે."

વિપક્ષના આરોપ

એક ઉદાહરણ આપતાં નરોત્તમ મિશ્રાએ પ્રશ્ન કર્યો કે આવાં લગ્નોમાં 'અનવર' 'અનિલ' (કાલ્પનિક નામ)નું નામ રાખીને લગ્ન કેમ કરી રહ્યો છે? શું આ વાત આપત્તિજનક નથી?

ખરેખર આ જ ઉદાહરણ સમગ્ર વિવાદનું અસલ કારણ છે.

ગૃહમંત્રીના ઉદાહરણથી એવું લાગે છે કે કથિત 'લવ જેહાદ'ના મામલામાં મુસ્લિમ છોકરા, હિંદુ છોકરાનું નામ રાખીને છોકરીઓને ફોસલાવે છે, લગ્ન કરે છે અને પછી બળજબરીપૂર્વક ધર્મપરિવર્તન કરાવે છે.

20 નવેમ્બરે રાજસ્થાનના મુખ્ય મંત્રી અશોક ગહલોતે કથિત 'લવ જેહાદ'ના મુદ્દાને લઈને ભારતીય જનતા પાર્ટીની મંશા પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યા છે.

તેમણે ગત શુક્રવારે આ મુદ્દે ત્રણ ટ્વિટ કર્યાં.

તેમણે લખ્યું કે "દેશને વિભાજિત કરવા અને સાંપ્રદાયિક સદ્ભાવની પરિસ્થિતિ બગાડવા માટે ભારતીય જનતા પાર્ટીએ 'લવ જેહાદ' જેવા શબ્દનું નિર્માણ કર્યું છે."

અશોક ગહલોત અનુસાર, "વિવાહ વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો મામલો છે. તેના પર અંકુશ લાવવા માટે એક કાયદો લઈ આવવો,...


...ત્તા ભારતીય સમાજની દેન છે.

બ્રાહ્મણવાદ અને બ્રાહ્મણવાદી પિતૃસત્તાને સમજવા માટે આપણે ભારતના ઇતિહાસમાં ડોકિયું કરવું પડશે.

વૈદિકકાળ પછી જ્યારે હિંદુ ધર્મમાં કટ્ટરતા આવી તો મહિલાઓ અને શુદ્રો (કહેવાતી નીચી જાતિઓ)નો દરજ્જો નીચો કરી દેવાયો.

મહિલાઓ અને શુદ્રો સાથે લગભગ એક સરખો વર્તાવ કરવાનું શરૂ થયું. તેમને 'અછૂત' અને નબળા માનવામાં આવતાં.

જેનો ઉલ્લેખ મનુસ્મૃતિ જેવા પ્રાચીન ધર્મગ્રંથોમાં કરવામાં આવ્યો છે.

આ ધારણાઓ બનાવવા અને સ્થાપિત કરનારા એ પુરુષો હતા જે તાકાતવાન બ્રાહ્મણ સમુદાય સાથે સંબંધ ધર... બાકીનો લેખ લખો:

ભૂતિ કરાવે છે કે તમારી નીચે પણ કોઈ છે, તમે તેમનું શોષણ કરી શકો છો."

કવિતાના અનુસાર આપણે શરૂઆત આ સવાલથી કરવી જોઈએ જયારે કોઈ પોતાને ગર્વ સાથે બ્રાહ્મણ તરીકે ઓળખાવે છે તો તેનો મતલબ શું થાય છે.

કવિતા કહે છે, "બ્રાહ્મણ એક ભારે-ભરખમ શબ્દ છે અને એની ઉપર ઇતિહાસનો એક બોજો છે."

"બ્રાહ્મણ જાતિનું છેલ્લાં ઘણાં વર્ષોથી સમાજ ઉપર એક વર્ચસ્વ રહ્યું છે અને આ વર્ચસ્વના સકંજામાં મહિલાઓ પણ ફસાયેલી રહી છે."

કવિતા કહે છે, "હવે તમે એમ પૂછી શકો છો કે જો કોઈ ગર્વથી દલિત હોવાની વાત કહી શકે છે તો ગર્વથી બ્રાહ્મણ હોવાની વાત કેમ ના કહી શકે."

"આ બંને વાતો એક સરખી એટલા માટે નથી કારણ કે દલિતની ઓળખ પહેલેથી જ દબાવવામાં આવતી રહી છે જયારે બ્રાહ્મણો સાથે એવું નથી."

કવિતા કૃષ્ણનનું માનવું છે કે આપણે એ સ્વીકારવું પડશે કે બ્રાહ્મણવાદી પિતૃસત્તા સમાજમાં પ્રવર્તમાન છે અને એનો અંત લાવવાની જરૂર છે.

તેઓએ કહ્યું, "પિતૃસત્તા દુનિયાના લગભગ દરેક ખૂણામાં પ્રવર્તમાન છે પરંતુ તેનાં કારણો જુદાં છે. ભારતમાં સ્થાપિત પિતૃસત્તાનું એક સૌથી મોટું કારણ બ્રાહ્મણવાદ છે."

જોકે, એવું ય નથી કે તમામ લોકો બ્રાહ્મણવાદી પિતૃસત્તાની અવધારણા અને તેની હાજરી સાથે સહમત છે.

'મુઠ્ઠીભર લોકોનું કાવતરૂં'

આરએસએસના વિચારક અને બીજેપી સાંસદ પ્રોફેસર રાકેશ સિંહા બ્રાહ્મણવાદી પિતૃસત્તાને 'યુરોપીયન સંસ્કૃતિથી પ્રભાવિત' તબક્કાનું કાવતરૂં કહે છે.

તેઓ કહે છે, "ભારતીય સમાજ કાયમથી પ્રગતિશીલ રહ્યો છે. આપણે સહુને સાથે લઈને ચાલવા અને સહુનું સન્માન કરવામાં માનીએ છીએ."

"એક તરફ આપણે જાતિવિહીન સમાજનું સપનું જોઈ રહ્યા છીએ અને બીજી તરફ આ લોકો એક જાતિ વિશેષને ખોટી રીતે પ્રસ્તુત કરીને સમાજને વહેંચવાનું કામ કરી રહ્યા છે."

રાકેશ સિન્હાનું માનવું છે કે ટ્વીટરના સીઈઓનું આ પોસ્ટર સાથે તસવીરમાં હોવું તેમની કંપનીનું ભારતીયો પ્રત્યેનું નકારાત્મક વલણ બતાવે છે.

તેઓએ કહ્યું, "દરેક સમાજમાં કોઈને કોઈ ખામીઓ હોય છે. ભારતીય સમાજ પોતે જ પોતાની ખામીઓ સુધારવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો છે."

"જોકે, કેટલાક મુઠ્ઠીભર લોકો એક જાતિ વિશેષને નકારાત્મકતાનું વિશેષણ બનાવીને સમાજને સંકીર્ણ બનાવવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે."

શું કહે છે પોસ્ટર ડિઝાઇન કરનાર મહિલા

આ પોસ્ટરને ડિઝાઇન કરનારાં કલાકાર અને દલિત અધિકારો માટે કામ કરનારાં તેનમૌલી સુંદરરાજને બીબીસીને કહ્યું, "આ પોસ્ટર છેલ્લાં બે વર્ષથી સોશિયલ મીડિયા ઉપર છે."...


...ત્પાદનોને આજે રક્ષણ મળે છે.

હવે જો ભારત RCEPનો અમલ કરે તો આ TRQ પ્રથા ખતમ કરવી પડે અને 60 ટકા ડ્યૂટીને ઘટાડીને 15, 20 કે 25 ટકા સુધી લાવવી પડે.

આ સંદર્ભમાં નીચેના મુદ્દાઓ ખાસ ધ્યાને લઈએ

આ દેશામાં ડેરીનું ઉત્પાદન ઘણું છે પણ ઑસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલૅન્ડની ભેગા થઈને કુલ વસ્તી અંદાજે ત્રણ કરોડ છે.

આમ ઘણી ઓછી વસ્તીને કારણે આ ઉત્પાદનોની ખપત માટે ઘર આંગણાનું બજાર નથી. આ કારણથી ન્યૂઝીલૅન્ડ અને ઑસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશો એમની 85થી 90 ટકા જેટલી ડેરી પ્રોડક્ટની નિકાસ કરે છે.

સ્થાનિક બજાર સાવ ઓછું છે એટલે લ... બાકીનો લેખ લખો:

ઈએ.

જેથી જે જે જૂથો આમાં કોઈ પણ પ્રકારનું હિત ધરાવે છે તેમની વાજબી દહેશતોને ગણતરીમાં લઈને નિર્ણયની પ્રક્રિયા આગળ વધારી શકાય.

સરકાર પાસે એક શસ્ત્ર ઑટો ટ્રિગર મિકેનિઝમ છે. ઑટો ટ્રિગર મિકેનિઝમ એટલે સ્વયંભૂ રીતે અમલમાં આવતું આયાતવિરોધી વ્યવસ્થાપન.

દાખલા તરીકે ચીન દિવાળી સમયે કોઈ એક પ્રોડક્ટ જેવી એલઈડી ડૅકોરેટિવ લાઇટ્સથી ભારતના બજારને ફ્લડ કરવા માગે છે તો એમાં ભારત સરકાર ઑટો ટ્રિગર મિકેનિઝમ લગાવી એના ઉપર કાબૂ રાખી શકે.

દા.ત., જો દસ હજારના આંકડા ઉપરની આ લાઇટની આયાત પર ઑટો ટ્રિગર મિકેનિઝમ લાગે તો તેના થકી આગળની આયાત સંપૂર્ણ રોકવામાં આવે અથવા એના ઉપર ઊંચી ડ્યૂટી લાગે.

આ એક ઍન્ટિ ડમ્પિંગ હથિયાર છે પણ નિષ્ણાતોનો મત એવો છે કે આ ઑટો ટ્રિગર મિકેનિઝમ એક જોખમી ઉપાય છે (Risky Proportion) એ સફળ થાય કે નહીં તેની કોઈ ખાતરી નથી.

RCEPમાં ખામીઓ શું છે?

અત્યારે જે વિગતો ઉપલબ્ધ છે તેના ઉપર આધારે રહીને RCEPની આ દરખાસ્તમાં ઊડીને આંખે વળગે એવા કેટલાક મુદ્દાઓ ધ્યાન માગી લે છે.

(અ) પર્યાવરણને લગતો કોઈ માનક RCEPમાં નથી એટલે કે જંગલ કાપીને કોઈ ઉત્પાદન થાય તો એના ઉપર કોઈ રોક નથી એટલે કે મરજીમાં આવે તેટલાં જંગલ કાપો, મરજીમાં આવે તેટલી નદીઓ પ્રદૂષિત કરો. RCEPને તેની સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી.

(બ) પોતાના ઉત્પાદનને સ્પર્ધાત્મક બનાવવા માટે કામદારોનું શોષણ કરવામાં આવે તેવી પરિસ્થિતિ ચીન જેવા દેશમાં ઉદ્ભવી શકે. આવું કામદારોનું શોષણ રોકવામાં માટેની કોઈ જોગવાઈ RCEPમાં નથી.

(ક) પોતાના ઉત્પાદન માટે જરૂરી કાચો માલ મેળવવા માટે તેમજ લાંચ જેવાં પ્રલોભનો રોકવાં માટેની કોઈ જોગવાઈ નથી.

(ડ) ચીન અને ભારત જેવી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બ્રુનેઈ અને ફિલિપિન્સ જેવા નાના દેશો સાથે એક જ બ્લૉકમાં છે એટલે ગ્લૉબલ ઇનઇક્વાલિટી અર્થાત વૈશ્વિક અસમતુલા વધશે. ગરીબ દેશો વધુ ગરીબ બનશે અને અમીર દેશો વધુ અમીર બનશે.

સરકારે આ RCEPના મુદ્દે શું કરવું જોઈએ?

અત્યાર સુધીના ભારત સરકારના વલણ પરથી લાગે છે કે સરકાર આ મુદ્દે ફૂંકીફૂંકીને છાશ પી રહી છે.

ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રના નેતાઓ અને BMS જેવી રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ સંલગ્ન ટ્રૅડ યુનિયનને પણ સરકારે સાંભળ્યા હોવાનો અંદાજ છે.

પીયૂષ ગોયલના બૅંગકૉક જતાં પહેલાં સરકારે આ મુદ્દે સબંધિત સ્ટેક હૉલ્ડર્સનો મત લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો હશે જ. આમ સરકાર કશું જાહેર નથી કરતી એટલે આ મુદ્દે કશું જ નથી કરતી એવું માનવાની ઉતાવળ કરવા જેવી નથી.

સરકાર પોતાની...


...ત્યાગ્રહી આંદોલન હતું. એક રાજકીય ઇનોવેશન હતું.

ખરેખર, લોકતંત્ર પર ના તો રાજકીય કાર્યકર્તાઓનું પેટન્ટ છે અને ને કૉપીરાઇટ. સડકો જ ડેમોક્રેસીનો અસલી રંગમંચ છે અને માનવશરીર જ વિરોધનું ઓજાર.

વાસ્તવમાં એ મહિલાઓએ પોતાના જવાબમાં એ જાહેર કર્યું કે સિવિલ સોસાયટીને સંવિધાનના આદર્શો પર સત્તા કરતાં વધુ ભરોસો છે.

તેણે એ પણ બતાવ્યું કે લોકતંત્ર કોઈ ચૂંટણી સંબંધિત પરિઘટના નથી. જો તેને જીવંત બનાવી રાખવું હોય તો પ્રયોગો અને સિવિલ સોસાયટીની રીતસરમોને બરકરાર રાખવી પડશે. સિવિલ સોસાયટી એક થિયેટરની જેમ જ લોકતંત્રની... બાકીનો લેખ લખો:

વા તરીકે પણ જોયું. એ સત્યને સમજવાનો પ્રયત્ન નહોતો થઈ રહ્યો કે સરકાર સામે લોકો પોતાની રોજીરોટીના પ્રશ્નો ઉઠાવી રહ્યા છે.

અસહમત નાગરિક સમાજે આ ખતરાથી ટકરાવાનું શરૂ કરી દીધું છે. હૈદરાબાદની નજીક ચિરાલા વણકરોનું આંદોલન વિકેન્દ્રિત નેટવર્કોની માગ કરી રહ્યું છે.

પરંતુ સિવિલ સોસાયટીએ માત્ર અધિકારો પ્રત્યે જ નહીં, સમાજ પ્રત્યે પણ સંવેદનશીલ થવું પડશે. ખેડૂતોનું આંદોલન માત્ર મોટા ખેડૂતોનો અવાજ બનીને સીમિત ન રહી શકે. તેને સીમાંત ખેડૂતો અને ભૂમિહીન મજૂરોનો પણ અવાજ બનવું પડશે.

સિવિલ સોસાયટીએ તેની વચ્ચે બોલવાનું હોય છે અને અલગ અલગ અવાજોને સાંભળીને નિર્ણય પણ કરવાનો હોય છે. તેણે એ પણ દેખાડવાનું છે કે સત્તાના મોટા નિર્ણયો પર કેવી ચર્ચા ચલાવવાની છે.

ગોપાલ ઈટાલિયા : પ્રદીપસિંહ જાડેજા પર ચંપલ ફેંકવાથી AAPના ગુજરાત અધ્યક્ષ સુધી

આ અર્થમાં સિવિલ સોસાયટીએ નવી નૉલેજ સોસાયટી બનવું પડશે અને તેને ભારતીય વિવિધતાના ટ્રસ્ટી પણ બનવું પડશે.

આ વલણોને જોતાં હવે એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે લોકતંત્ર હવે માત્ર ચૂંટણી પરિઘટના નથી રહી ગયું અને ન તે આ પાર્ટીઓ સુધી સીમિત છે.

વિપક્ષી પાર્ટીઓ હવે મૂંગી કે અસરહીન દેખાવા લાગી છે, આવી પરિસ્થિતિમાં સિવિલ સોસાયટીને લોકતંત્રમાં નવા પ્રયોગ કરવા પડશે. તેણે પોતાના આ પ્રયોગ જડ નહીં બલકે પોતાની ચેતન બુદ્ધિજીવીઓ સાથે મળીને કરવો જોઈએ.

સિવિલ સોસાયટીની ગતિશીલતાથી વિપરીત વિપક્ષી પાર્ટીઓ હવે ડગુમગુ થતી દેખાય છે. કૉંગ્રેસ સતત ઢસડાતી દેખાય છે જ્યારે વામપંથી એક ક્લબ કે કોઈ એલીટ સોસાયટી જેવી પાર્ટી લાગે છે.

સિવિલ સોસાયટીએ પાર્ટીઓની સ્થાનિકતા સિવાય રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક મુદ્દાની આસપાસ નવીન રીતે એક થવું પડશે.

સુરક્ષા કવચથી સજ્જ સત્તા, તેના દેખરેખતંત્ર અને કૉર્પોરેટ બજારવાદથી લડવું હવે સરળ કામ નથી રહી ગયું.

(લેખક જાણીતા સમાજશાસ્ત્રી છે અને હાલ ઓ. પી. જિંદલ ગ્લોબલ યુનિવર્સિટી, સોનીપતના સેન્ટર ફૉર નૉલેજ સિસ્ટમના ડાયરેક્ટર છે. આ લેખમાં તેમના અંગત વિચારો છે.)

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ત્યાર પછી કોઈ વાતચીત થઈ નથી."

પાસની આગામી રણનીતિ અંગે વાત કરતાં અલ્પેશ કથીરિયાએ જણાવ્યું કે આગામી સમયમાં તમામ તાલુકા અને જિલ્લાઓમાં આવેદનપત્ર આપીને કેસની કાર્યવાહી ઝડપથી કરવામાં આવે તેવી માગ કરાશે.

"સમાજના આગેવાનો પણ મળીશું. સરકાર દ્વારા જે કંઈ હકારાત્મક અભિગમ હશે તે પ્રમાણે સરકારના મંત્રી સાથે પાસના આગેવાનો બેસશે અને સામસામે ચર્ચા કરશે."

'... તો ફરી આંદોલન કરીશું'

હાર્દિક પટેલનાં પત્ની કિંજલે સ્ટેજ પરથી ભાષણ પણ આપ્યું હતું.

પાસની આ ચિંતિનશિબિરમાં હાર્દિક પટેલનાં પત્ની કિંજલ પણ ઉપસ્થિત રહ્ય... બાકીનો લેખ લખો:

યા છે. તો સરકાર પર લોકોનો ભરોસો કેટલો? સરકાર જ આપેલું વચન ભૂલી જાય એ બહુ ખરાબ વાત કહેવાય."

પનારાએ વધુમાં ઉમેર્યું કે "અમે જેમણે અમારી (પાસ) અને સરકાર વચ્ચે મધ્યસ્થી કરી હતી એ સમાજના આગેવાનોને મળીશું અને સરકાર શું કરવા માગે છે એ જાણીશું."

"સરકાર જો કેસ પાછા ખેંચવા ન માગતી હોય તો કહી શકે, જેથી અમે પણ આગળ શું કરવું એ નક્કી કરી શકીએ."

'પાસ' સમયનો હાર્દિક સામેનો કેસ

પાટીદારોને અનામત મળે તે માટે હાર્દિક પટેલે તા. 25 ઑગસ્ટ, 2015ના અમદાવાદના જી.એમ.ડી.સી. ગ્રાઉન્ડ ખાતે રેલી યોજી હતી.

જે બાદ અમદાવાદ સહિત રાજ્યભરમાં હિંસા ફાટી નીકળી હતી, જેમાં એક ડઝન કરતાં વધુ પાટીદાર યુવાનોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં તથા ઘણી સરકારી સંપત્તિઓને નુકસાન પહોંચ્યું હતું.

હિંસાને પગલે હાર્દિક, દિનેશ બાંભણિયા તથા ચિરાગ પટેલની સામે રાજદ્રોહનો કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો.

આ કાર્યક્રમ પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિના નેજા હેઠળ યોજવામાં આવ્યો હતો.

આંદોલન સમયે હાર્દિક પટેલે કોઈ પણ રાજકીય પક્ષમાં જોડાવાનો ઇન્કાર કર્યો હતો, જોકે બાદમાં તેઓ કૉંગ્રેસના તત્કાલીન અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીની હાજરીમાં પાર્ટીમાં જોડાઈ ગયા હતા.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...ત્યુ થયાં, જ્યારે સરકારી આંકડાઓ માત્ર 13 લોકોનાં મૃત્યુ દર્શાવતાં હતાં.

અખબારોમાં મૃતકો માટે શોકસંદેશનું પૂર

અખબારોમાં પ્રકાશિત શોકસંદેશ પણ મૃતકોની સંખ્યા ઓછી દર્શાવાતી હોવા તરફ ઇશારો કરે છે.

મૃતકોની સંખ્યાને ઓછી કરીને દર્શાવ્યાના આરોપોનો ગુજરાત સરકાર ઇનકાર કરે છે.

તેમનું કહેવું છે કે તે કેન્દ્ર સરકારના દિશાનિર્દેશોનું પાલન કરી રહી છે. પણ અન્ય અખબારના રિપોર્ટો પણ મૃતકોની સંખ્યાને ઓછી કરીને દર્શાવવાના આરોપને સાચો ગણાવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, અંગ્રેજી અખબાર 'ધ હિન્દુ'એ પોતાના રિપોર્ટમાં જણાવ્યું ક... બાકીનો લેખ લખો:

લોકોમાં બેચેની વધશે."

મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીનું નિવેદન

ઘણા લોકોનું માનવું છે કે કોરોનાથી થનારાં મોટાં ભાગનાં મૃત્યુના કેસમાં દર્દીની પહેલાંની સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ કે કોઈ ગંભીર બીમારીનું કારણ બતાવવામાં આવે છે.

એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ નામ ન આપવાની શરતે કહ્યું કે "માત્ર એવા દર્દીઓ, જેમનો કોરોના રિપોર્ટ પૉઝિટિવ હોય અને તેઓ વાઇરલ ન્યુમોનિયાથી મરે તો તેમનું મૃત્યુ કોવિડથી થયેલું મૃત્યુ માનવામાં આવે છે."

રાજ્યના મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીનું કહેવું છે કે એક ઑડિટ કમિટી દરેક મૃત્યુની તપાસ કરી રહી છે.

યુનિવર્સિટી ઑફ ટૉરેન્ટોના ડૉક્ટર પ્રભાત ઝા 'મિલિયન ડેથ સ્ટડી' પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યા છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારત સાથે જોડાયેલો છે.

ડૉક્ટર પ્રભાત ઝાનું કહેવું છે કે મડદાંઘરો કે સ્મશાનોમાં મૃતદેહોને ગણીને તેનો સત્તાવાર આંકડો મેળવવામાં ચૂકની શક્યતા હોઈ શકે છે, કેમ કે સરકારી આંકડાઓને એકઠા કરવામાં સમય લાગે છે.

મૃતકોની સંખ્યા ગણવાની રીતની સમીક્ષા બાદ બ્રિટન જેવા દેશોમાં કોરોનાને કારણે થયેલાં મોતના આંકડા ઓછા થઈ ગયા.

સ્ટડી દર્શાવે છે કે દુનિયાભરના દેશોમાં કોવિડથી થનારા મૃત્યુનો આંકડો 30થી 40 ટકા ઓછો કરીને દર્શાવાઈ રહ્યો છે.

ભયાનક અનુભવ

ડૉક્ટર પ્રભાત ઝા કહે છે, "મહામારીને કારણે જીવન-મૃત્યુનો હિસાબ રાખનારી વ્યવસ્થા દબાણમાં આવી ગઈ છે. માટે અધિકારીઓને આ આંકડાઓને એકઠા કરવામાં સમય લાગે છે."

"અધિકારીઓ આ આંકડાઓને ચોક્કસ અપડેટ કરશે. હૉસ્પિટલો અને સ્મશાનોમાં મૃતદેહોની ગણતરી તંત્ર પર દબાણ કરવાની સારી રીત છે, જેથી તેમને પોતાનું સ્ટેન્ડ સ્પષ્ટ કરવાનો મોકો મળે."

પરંતુ પત્રકારો માટે આ અનુભવ ભયાવહ છે. 'સંદેશ' અખબારના ફોટોગ્રાફર હિતેશ રાઠોડ મૃતકોની ગણતરીના ભયાનક અનુભવને યાદ કરે છે.

તેઓ કહે છે, "લોકો સારવાર માટે હૉસ્પિટલોમાં ભરતી થાય છે અને લાશ બનીને બહાર નીકળે છે."

તેમણે જોયું કે સ્મશાનો પર લોકો સ્વજનોના અંતિમસંસ્કાર માટે છ-છ કલાકની રાહ જોતા હતા.

તેઓ યાદ કરે છે, "નોટબંધીના સમયે લોકો બૅન્કોની બહાર આ રીતે લાંબી કતાર લગાવીને ઊભા હતા."

વર્ષ 2016માં મોદી સરકારે નોટબંધીનો વિવાદાસ્પદ નિર્ણય કર્યો હતો અને 500 રૂપિયા અને 1000 રૂપિયાની નોટ પર પ્રતિબંધ લાદી દીધો હતો.

હિતેશ કહે છે, "પાંચ વર્ષ બાદ મેં આવી જ લાઇનો જોઈ, હૉસ્પિટલો, મડદાંઘરો અને સ્મશાનોની બહાર. આ વખતે કતારોમાં ઊભેલા લોકો જીવિત રહેવાનો સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા અથવા કતારોમાં લાશો હતી."

'સંદેશ'...