...િઓનાં મૂળભૂત અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યા છે.

ત્યારે ગુજરાતમાં માસ્ક ન પહેરવા  અને સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગનું પાલન ન કરવાની છે ત્યારે ગુજરાતના નિષ્ણાતો શું માને છે?

શું કહે છે ડૉક્ટરો?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

માસ્ક પહેરવું કેટલું જરૂરી છે એ વાતનો ખ્યાલ ડૉક્ટરોનો મત જાણવાથી આવે છે.

બીબીસી ગુજરાતીએ આ બાબતે અલગઅલગ ડૉક્ટરો સાથે વાત કરી જેમનું કહેવું હતું કે લોકો પાસે પોતાનો અને અન્ય લોકોનો જીવ બચાવવાનો એક જ રસ્તો છે માસ્ક પહેરો અને સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગના નિયમનું પાલન કરો.

ગુજરાત સરકાર દ્વારા રચવામાં આવેલી વ... બાકીનો લેખ લખો:

ારે જાહેર સ્થળ પર માસ્ક ન પહેરવું એ કેટલું ગંભીર ઉલ્લંઘન છે એ વિશે બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતા અમદાવાદ મેડિકલ એસોસિએશનના પ્રમુખ ડૉ ગઢવી કહે છે કે અદાલતે માસ્ક ન પહેરનારા લોકોને થોડા દિવસ કોવિડ ડ્યૂટી આપવાની વાત કહી એનો હેતુ હોઈ શકે કે જે લોકો ગુનાપાત્ર છે તેમને સબક મળે કે કોરોના સંક્રમણ કેવું હોય છે.

તેમનું કહેવું છે કે લોકો કદાચ આવી સજાથી માસ્કનું મહત્ત્વ સમજવા લાગે પરંતુ સરકાર માટે આ પ્રકારની રૂપરેખા તૈયાર કરવી સહેલી નથી. કોવિડ સેન્ટર એવી જગ્યા છે જ્યાં ડૉક્ટરો, નર્સો તથા અન્ય સ્ટાફને પીપીઈ કિટ પહેરવી પડે છે. એવામાં બહારના લોકોને શું ડ્યૂટી આપી શકાય? કોઈ પણ કોવિડ સેન્ટર પર કામ કરવા માટે પ્રશિક્ષણમાં જ 15 દિવસનો સમય લાગી જાય ત્યારે પાંચથી 15 દિવસની ડ્યૂટી કેવી રીતે થાય?

તેઓ કહે છે કે ગેરજવાબદાર લોકો જ માસ્ક નથી પહેરતા કારણકે તેઓ નથી સમજતા કે કોરોના સંક્રમણને કારણે કેવી મુશ્કેલીઓ વેઠવી પડે છે. એક વખત કોરોના થાય પછી બે–ત્રણ મહિના નબળાઈ લાગે, રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે, અમુક લોકોને ફેફસાની તકલીફ થાય છે, આ વાત તેઓ નથી સમજતા જે લોકો માસ્ક અને સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગને જરૂરી નથી માનતા.

કડક પાલન કરાવવું જરૂરી

ગ્રાફિક્સ

ગુજરાતમાં સતત વધતા કોરોના સંક્રમણ વિશે અમદાવાદના ફૅમિલી ફિઝિશિયન ડૉ પ્રવીણ ગર્ગ કહે છે કે એવું લાગે છે કે લોકોમાં કોઈ ડર નથી.

તેઓ કહે છે કે, કડક પગલાં લેવામાં આવે ત્યારે લોકો ફરી કોરોના સંક્રમણને ગંભીરતાથી લેવા લાગે છે જેમકે શનિવાર-રવિવારનો કર્ફ્યૂ લગાવવામાં આવ્યો છે ત્યારથી લોકોમાં થોડો ડર છે.

ડૉ ગર્ગ પણ પૈસા ભરવાના દંડની જગ્યાએ માસ્ક અને સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગના નિયમનું પાલન ન કરતા લોકોને સજા આપવાના પક્ષમાં છે.

તેમનું કહેવું છે કે નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતા લોકોની ઉંમર અને લાયકાત જોઈને ડ્યૂટી લગાવવી જોઈએ. નવ મહિનાથી ડૉક્ટરો અને નર્સો પણ દરરોજ કલાકો સુધી પીપીઈ કિટ પહેરીને કોવિડ સેન્ટરોમાં કામ કરી જ રહ્યા છે. પોલીસ, આરોગ્યકર્મીઓ, સફાઈકર્મીઓ, મીડિયાકર્મીઓ મહિનાઓથી દર્દીઓની સેવા કરી રહ્યા છે અથવા જાગરૂકતા ફેલાવી રહ્યા છે, મેડિકલના પ્રથમ વર્ષના વિદ્યાર્થીઓ પણ કોવિડ ડ્યૂટી કરી રહ્યા છે તો સામાન્ય લોકોને પણ કોઈ કામ આપી શકાય.

તેઓ કહે છે કે, આ મહામારી એવી છે જેમાં માત્ર સરકાર, આરોગ્યકર્મીઓએ જ નહીં બધાએ પોતાની જવાબદારી નિભાવવાની છે.

તેઓ દાખલો આપે છે કે જો ડૉક્ટર માસ્ક વગર પકડાય તો તેને કોવિડ સેન્ટરમાં...


...િકાર આપવાનો ઇનકાર કરે છે તો હું બંને સામે બગાવત કરું છું."

"હવે ફક્ત એક જ ઉપાય છે કે હું સદાયને માટે આ અભાગિયા દેશમાંથી જતો રહું અથવા તો શરાબનો આશરો લઉં જેનાથી આત્મહત્યા આસાન થઈ જાય."

પૂર્વના રહસ્યમયી અને જાદુઈ સમાજમાં ઉછરેલા ઇકબાલે બ્રિટન પહોંચી મહિલાઓનું ધ્યાન ચુંબકની જેમ પોતાની તરફ ખેંચી લીધું.

આ સમય દરમિયાન તેમની કવિતાઓ ઉત્તર ભારતમાં દરેક સ્થળે મશહુર થઈ ચૂકી હતી.

લોકો ગલીઓમાં તે કવિતાઓ ગાતા હતા, આ પ્રસિદ્ધિની થોડી-થોડી ચર્ચા ઇંગ્લૅન્ડ પણ પહોંચી ગઈ હતી.

ઇકબાલની પ્રસિદ્ધિ

ઇકબાલથી પ... બાકીનો લેખ લખો:

કી નહીં"

મિલ ગયા વહ ગુલ મુઝે..."

ઇકબાલે પોતે જ એક જગ્યાએ લખ્યું છે કે 'બાત જો દિલ સે નિકલતી હૈ, અસર રખતી હૈ',

તો જર્મનીમાં એમની દુઆ કબૂલ થઈ.

અને કદાચ ઈમાના રૂપમાં તેમને એ 'નગીના' મળી ગયો જેની એમને તલાશ હતી.

ને એ પછી ઇકબાલને આ લખવામાં વાર ના લાગી,

"જુસ્તજુ જિસ ગુલ કી તડપાતી થી એ બુલબુલ મુઝે

ખૂબી-એ-કિસ્મત (ભાગ્ય) સે આખિર મિલ ગયા વહ ગુલ મુઝે

જૌ (પ્રકાશ) સે ઈસ ખુરશીદ (સૂરજ) કી અખ્તર (તારા) મેરા તાબિંદા (ચમકવાળું) હૈ

ચાંદની જિસકે ગુબાર-એ-રાહ (રસ્તાની ધૂળ) સે શરમિંદા હૈ

ઇકબાલ ઇંગ્લિસ્તાનમાં શું કરી રહ્યા હતા?

ઇકબાલ બે વર્ષ પહેલા બ્રિટન આવ્યા હતાં જ્યાં તેમણે કેમ્બ્રિજથી બીએની ડિગ્રી મેળવી હતી.

એ જ દરમિયાન તેઓએ 'ડેવલપમેન્ટ ઑફ મેટા ફિઝીક્સ ઇન ઈરાન' ને નામે એક લેખ લખ્યો હતો અને હવે તે પોતાના ઉસ્તાદ પ્રોફેસર ઑરનલ્ડની સલાહથી આ જ લેખ ઉપર જર્મનીની મ્યૂનિખ યુનિવર્સિટીથી પીએચડીની ડિગ્રી હાસલ કરવા ઇચ્છતા હતા.

આને માટે તેઓએ વર્ષ 1907ના વસંતમાં જર્મનીનો પ્રવાસ કર્યો હતો જ્યાં તેમની મુલાકાત ઈમા સાથે થઈ હતી.

ઈમાનો જન્મ 26 ઑગષ્ટ 1879માં નીકર નદીના કિનારે આવેલા એક નાનકડા કસ્બા હાઇલબ્રુનમાં થયો હતો.

ઈમાને ત્રણ બહેનો અને બે ભાઈઓ હતા. (મોટા ભાઈ કાર્લનો ઉલ્લેખ આગળ આવશે.) ઈમા 29 વર્ષીય ઈકબાલથી બે વર્ષ નાના પરંતુ કદમાં એક ઇંચ ઊંચા હતાં.

ઈમાની તસવીર

ઈમિલિ ઈમા વિગેનાસ્ટ

ઈમાની ફક્ત એક જ તસવીર આપણી નજર આગળથી પસાર થઈ છે.

જેમાં તેમની આંખોમાં એ જ મસ્તીભર્યું સ્મિત છલકે છે જેનો ઉલ્લેખ ઇકબાલે એ જ સમયની એક અપ્રકાશિત અને અધૂરી નઝ્મ 'ગુમશુદા દાસ્તાન'માં કર્યો છે.

"રખા થા મેજ પર અભી હમને ઉતાર કર

તૂને નઝર બચા કે હમારી ઉડા લિયા

આંખો મેં જો હૈ તબસ્સુમ શરીર સા"

ઈમાની માતૃભાષા જર્મન હતી પરંતુ તે યૂનાની અને ફ્રેંચથી સારી રીતે વાકેફ હતાં.

આ ઉપરાંત દર્શન અને કવિતામાં પણ તેમને રસ હતો અને આ જ તેમની અને ઇકબાલ વચ્ચેની સમાનતાનું કારણ હતું.

ઇકબાલના પત્રોથી જાણવા મળે છે કે તેઓએ ઈમા સાથે મળીને વિખ્યાત જર્મની કવિ ગોએટને પ્રારંભથી અંત સુધી વાચ્યા હતા.

યુનિવર્સિટીની ડીગ્રી બાદ ઈમાએ 'પેન્સીયૂન શીરર' નામના એક બોર્ડિંગ હાઉસમાં નોકરી કરી, જ્યાં તેઓ વિદેશી વિદ્યાર્થીઓને જર્મન ભાષા શીખવતાં હતાં. આના બદલામાં એમને મફતમાં રહેવા અને જમવાનું મળતું હતું.

ઇકબાલે એક જમાનામાં લખ્યું હતું, "મૈને ઐ ઇકબાલ યૂરોપ મેં ઉસે ઢૂંઢા અબસ......


...િકે જવું તથા ઍમ્બુલન્સ માટે કોને ફોન કરવો.

મારાંથી થાય એટલી માહિતી એમને આપું છું.

અમે મમ્મી માટે તો કશું ન કરી શક્યાં, પરંતુ જો કોઈને માટે કંઈક કરી છૂટીશું તો સારું લાગશે.

સચીન સૈની, મુજ્જફરનગર

સચીન વ્યવસાયે પૉલિમર એંજિનિયર

સચીન ઉત્તર પ્રદેશના મુજ્જફરનગર જિલ્લાના પલડી ગામ ખાતે રહે છે. તેમનાં પત્ની અંજલિને છ મહિનાનો ગર્ભ હતો.

સચીન અને અંજલિ  પાંચ વર્ષીય પુત્રી તથા ત્રણ વર્ષીય પુત્રનાં માતા-પિતા હતાં, એટલે તેઓ આવનારું બચ્ચું નણંદને આપવાનાં હતાં, પરંતુ આ સિસ્ટમ તેને ભરખી ગઈ.

તેઓ કહે છે...

... બાકીનો લેખ લખો:

સારવાર મળી હોત, તો કદાચ તે બચી ગઈ હોત.

આ વાઇરસ જેટલો ખતરનાક છે, તેનાથી પણ વધારે આ સિસ્ટમ ઘાતક છે, જેણે અમને હરાવી દીધાં.

હવે હું મારા સંતાનોને જોઉં છું તો લાગે છે કે કદાચ તે કંઈક સારું કરી દેખાડે.

હું તેમને આઈપીએસ (ઇન્ડિયન પોલીસ સર્વિસ) અને આઈએએસ (ઇન્ડિયન ઍડમિન્સ્ટ્રેટિવ સર્વિસ)ના અધિકારી બનાવીશ. કદાચ આપણે બધાંય મળીને સિસ્ટમને વધુ સારી બનાવી શકીએ.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િકોને રોજગાર પણ મળ્યો છે.

રશિયાનું નાગરિકત્વ મેળવવું મુશ્કેલ

સેમી કોટવાનીની ટેલરિંગ કંપની આજે આખા યુરોપમાં ફેલાયેલી છે

મૂળ ચેન્નઈના કાશી વિશ્વનાથન પણ આવું જ એક ઉદાહરણ છે.

બે દાયકા પહેલાં અભ્યાસ માટે રશિયા આવેલા કાશી વિશ્વનાથનની પાંચ મોટી રેસ્ટોરાં મોસ્કોથી માંડીને સૅન્ટ પિટ્સબર્ગ સુધીનાં શહેરોમાં ફેલાયેલી છે.

કાશી વિશ્વનાથનના જણાવ્યા મુજબ, "રશિયામાં ભારતીયોની સંખ્યા ઓછી છે, પણ ભારતીયો સંપીને રહે છે. મારા રેસ્ટોરાં બિઝનેસમાં ઘણા રશિયનો કામ કરે છે.

"અમારા લોકો માટે એક ક્વોટા હોય છે. એ અનુસ... બાકીનો લેખ લખો:

તો સમજાયું છે કે ચીની કંપનીઓએ અહીં પોતાનું મજબૂત સ્થાન બનાવી લીધું છે.

એ સંદર્ભમાં વાત કરીએ તો મૉસ્કો કે રશિયાના બીજાં કોઈ મોટા શહેરમાં ભારતીય કંપનીઓ કે બિઝનેસ વગેરેની છાપ જોવા મળતી નથી.

ભારત-રશિયા વચ્ચે સાંસ્કૃતિક સંબંધ વધારે

ભારતીય વાનગીઓનો આસ્વાદ માણી રહેલા રશિયન યુવા

જોકે, છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં ભારત અને રશિયા વચ્ચે તમામ નવા કરારો બાબતે સહમતિ સધાઈ છે.

રશિયાએ શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઑર્ગેનાઇઝેશન જેવા મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોમાં ભારતની દાવેદારીને ટેકો આપ્યો છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી તેમની રશિયાની ઔપચારિક તથા અનૌપચારિક મુલાકાતોમાં ભારપૂર્વક જણાવી ચૂક્યા છે કે "બન્ને દેશો દોસ્તીનો નવો દાખલો બેસાડશે."

આર્થિક સહકારની વાતો પણ થઈ છે અને શસ્ત્રોની ખરીદી બાબતે નવા કરારો પણ થયા છે.

જોકે, બન્ને દેશો વચ્ચે શીતયુદ્ધના સમયગાળામાં જે ગાઢ સંબંધ હતો એવો ગાઢ સંબંધ કાયમ રહેશે કે કેમ એ કહેવું મુશ્કેલ છે.

રશિયાના વરિષ્ઠ પત્રકાર આંદ્રેઈએ અત્યંત નાની, પણ મહત્વની વાત કરી હતી.

તેમણે કહ્યું હતું, "ભારત અને રશિયા વચ્ચે સાંસ્કૃતિક સંબંધ વધારે છે. બન્ને દેશો વચ્ચે બરાબરીનો સંબંધ તો ક્યારેય ન હતો. તેથી અત્યારે જેવો સંબંધ છે એ ઘણો બહેતર છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િક્ષા ઉપરાંત તેમને માટે શાળાનો અર્થ હતો મિત્રો, વાતચીત અને મધ્યાહન ભોજન. જે બધું જ હવે તેઓ ગુમાવતી જણાય છે."

તો તમારે જ્યાં અનુરાધાએ ભણાવ્યું એવા ઝારખંડ અને હરિયાણાનાં અંતરિયાળ ગામડાંમાં પણ જવાની જરૂર નથી. નવ વર્ષનાં રાની રાજપૂતએ દક્ષિણ દિલ્હીની સીમા પર આવેલી સરકારી પ્રાથમિક શાળામાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. તેમનાં માતા રાધા રાજપૂતે બીબીસીને જણાવ્યું કે બાળક લૉકડાઉન શરૂ થયું ત્યારથી ઘરમાં નિષ્ક્રિય બેઠું છે.

રાધા કહે છે, "અમે કામની શોધમાં ઉત્તર પ્રદેશથી દિલ્હી આવ્યા. મારા પતિ રીક્ષા ચલાવે છે અને હું... બાકીનો લેખ લખો:

ા આધારે આગળ ભણાવે છે.

મોબાઇલ, ટીવી અને 'ઍપ્લિકેશન'

પણ મુખ્ય સવાલ છે - કોવિડ-19 પછીની સ્થિતિમાં મોબાઇલ ઍપ્લિકેશન આધારિત શિક્ષણવ્યવસ્થા ભારતના વિદ્યાર્થીઓ સુધી કેવી રીતે પહોંચશે? તેઓ સ્માર્ટફોન કે ઇન્ટરનેટ જેવી સુવિધા નથી ધરાવતા.

આથી રિતેશ તથા તેમની ટીમે ટીવી ફૉર્મેટ અપનાવ્યું. તેમણે અભ્યાસ માટે એપિસોડ તૈયાર કરીને બ્રૉડકાસ્ટિંગના સ્તરનું મૉડલ તૈયાર કર્યું છે. અનેક રાજ્યોમાં આ એપિસોડ પ્રસારિત થાય છે.

રિતેશ કહે છે, "તા. 20મી એપ્રિલથી ડીડી બિહાર અને ઝારખંડ ઉપર ધો. 9થી ધો. 12ના અભ્યાસવર્ગો પ્રસારિત થઈ રહ્યાં છે. લોકોનો પ્રતિસાદ એટલો સારો છે કે અમે માધ્યમિક શાળા માટેની સામગ્રી તૈયાર કરી રહ્યા છે."

તેઓ ઉમેરે છે, "અમે રાજસ્થાન સરકાર સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છીએ. જ્યાં તાજેતરમાં ધો. છ થી ધો. 12 માટેના અભ્યાસવર્ગ શરૂ થયા છે."

ગુજરાતની સ્થિતિ

કેટલીક વ્યવહારિક સમસ્યા પણ છે, જેમ કે વિદ્યાર્થીઓને ટીવી સામે બેસાડી રાખવા. આ સિવાય ટીવીની ઉપલબ્ધતા, ઘરનું વાતાવરણ તથા ધ્યાનકેન્દ્રિત કરવામાં સહજતા પણ સમાવિષ્ટ છે.

ગુજરાતના ચિકોદરા ગામ ખાતે કન્યાવિદ્યાલયમાં શિક્ષિકા તરીકે ફરજ બજાવતાં છાયાબહેન કહે છે, "ભવિષ્યમાં અમે વૉટ્સઍપના માધ્યમથી વિદ્યાર્થિનીઓ સુધી પહોંચવા માગીએ છીએ અને આ રીતે જ અભ્યાસ માટેની સામગ્રી મોકલવા માગીએ છીએ, પરંતુ અમે માત્ર 30 ટકા વિદ્યાર્થિનીઓ સુધી જ પહોંચી શકીએ છીએ."

"મારી શાળામાં 380 વિદ્યાર્થિનીઓ નોંધાયેલી છે, જેમાંની મોટા ભાગની છોકરીઓ સંપન્ન ઘરની નથી. તેમના વાલીઓ પાસે સ્માર્ટફોન નથી અને તેઓ સંતાનોના શિક્ષણ માટે ખાસ ચિંતિત પણ નથી હોતાં."

છાયા ઉમેરે છે કે સમાજના છેવાડાના તબક્કાના વિદ્યાર્થીઓ માટે કોરોનાને કારણે "એક વર્ષનું ભણતર કે કદાચ લાંબાગાળાની શિક્ષણની તકો ગુમાવવી પડશે."

શિક્ષણનું એક સ્વરૂપ આવું પણ

આનંદ પ્રધાન માત્ર 24 વર્ષના છે, તેઓ દેશના યુવા શિક્ષણવિદોમાંથી એક છે. તેમણે પોતાના ગૃહરાજ્ય ઓડિશામાં 'ઇન્ટરનેશનલ પબ્લિક સ્કૂલ ઑફ રૂરલ ઇનૉવેશન'ની સ્થાપના કરી છે. તેઓ માને છે કે કોવિડ-19 પછીના કાળમાં સમયને સુસંગત બની રહેવા માટે શાળાઓએ ખુદમાં અનેક ફેરફાર કરવા પડશે.

"ઑનલાઇન શિક્ષણએ વાસ્વિક્તા છે અને લાંબા સમય સુધી રહેશે. શાળાઓએ વિચારવું પડશે કે તેઓ બાળકના જીવનમાં કેવી રીતે સુધાર લાવી શકે છે."

આનંદની શાળામાં કૌશલ્યવર્ધન તથા નવીન રીતે વિચારવા ઉપર ભાર મૂકવામાં આવે છે. વિદ્યાર્થીઓને વૈજ્ઞાનિકઢબે ખેતી,...


...િઝુમેબ ક્લિનિકલ ટ્રાયલ દરમિયાન જીવનરક્ષક હોવાનું પુરવાર થયું છે, પરંતુ ભારતની બજારમાંથી તે જાણે અદૃશ્ય જ થઈ ગઈ છે.

નૉઇડામાં હૉસ્પિટલની બહારની સ્થિતિ

ઑલ ઇન્ડિયા કૅમિસ્ટ ઍન્ડ ડ્રગિસ્ટ ઍસોસિયેશનના મહાસચિવ રાજીવ સિંઘલના કહેવા પ્રમાણે, તેમનો ફોન આખો દિવસ રણક્યા કરે છે અને લોકો તેમને દવાઓ મેળવી આપવા માટે વિનંતી કરે છે.

તેમણે જણાવ્યું, "સ્થિતિ એટલી ખરાબ છે કે મને મારા પરિવારજનો માટે પણ દવા નથી મળતી."

સાથે જ ઉમેર્યું, "જે લોકો કાળાબજારી કરી રહ્યા છે, તેની સામે પગલાં લેવા માટે અમે પ્રયાસ કરી રહ્યા છ... બાકીનો લેખ લખો:

ાં માત્ર લોહીના રિપોર્ટ ઉપર જ આધાર રાખવો પડે છે, જે આદર્શ પરિસ્થિતિ નથી."

સ્મશાનમાં સતત સળગતી ચિતાઓ

દિલ્હીમાં સંતાનોને સાંત્વના આપી રહેલી માતા

અમુક શહેરોમાં કોરોનાએ કાળો કેર વર્તાવ્યો છે અ ત્યાં સ્મશાન દિવસરાત કામ કરી રહ્યા છે. અનેક કિસ્સામાં પરિવારજનોએ સ્વજનોના અંતિમસંસ્કાર માટે કલાકો સુધી રાહ જોવી પડી રહી છે.

તાજેતરના એક અહેવાલ પ્રમાણે, ગુજરાતના સુરતમાં સ્મશાનગૃહની ભઠ્ઠીનું અંદરનું લોખંડ ઓગળવા લાગ્યું, કારણ કે કોઈ પણ જાતના વિરામ વગર તે સતત સળગી રહી હતી.

તાજેતરમાં લખનઉમાં અડધી રાત્રે ડઝનબંધ ચિતા સળગતી હોવાની શોર્ટ વીડિયો ક્લિપ વાઇરલ થઈ હતી.

અનેક સ્મશાનગૃહોના કર્મચારીઓ કોઈ પણ જાતના વિરામ વગર સતત કામ કરી રહ્યા છે, તેઓ થાકી જાય છે. ભારતમાં અનેક લોકોને સવાલ થઈ રહ્યો છે કે શું આ સ્થિતિ ટાળી શકાય તેમ હતી.

ઍપેડિમૉલૉજિસ્ટ ડૉ. લલિત કાન્તના કહેવા પ્રમાણે, "પહેલી લહેરમાંથી આપણે કોઈ બોધપાઠ ન લીધો. આપણને ખબર હતી કે બીજી લહેર આવશે, પરંતુ આપણે કોઈ આયોજન ન કર્યું. દવા, પથારી કે ઓક્સિજનની અછત સર્જાય તે ખરેખર કમનસીબ કહેવાય."

તેઓ કહે છે, "આવી સ્થિતિનો સામનો કરનાર દેશોમાંથી પણ આપણે કોઈ પાઠ ન લીધો."

(વિનંતીના આધારે કેટલાંક નામ બદલવામાં આવ્યાં છે)

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િટ અને આકર્ષક ન રહો તો તમારે ટૂંકા ગાળામાં જ રિજેક્શનનો સામનો કરવા તૈયાર રહેવું પડે છે."

મૂળ હરિયાણામાં રહેતાં કૃષ્ણા હાલમાં 36 વર્ષના છે, વર્ષ 2009માં તેમનાં લગ્ન થઈ ગયાં હતાં અને હાલમાં તે બે બાળકોનાં માતા છે.

પોતાના કરિયરનો સૌથી સારો સમય યાદ કરતાં કૃષ્ણા કહે છે કે લગ્ન પહેલાં તેઓ એટલા વ્યસ્ત હતાં કે એક મહિનામાં લગભગ 20-22 શો એન્કર કરતાં હતાં. પણ લગ્ન થઈ ગયા બાદ તેમને સ્ટેજ શોની ઑફર આવતી ઓછી થઈ ગઈ.

ઉંમર ઘટાડવાના પ્રયાસ

લગ્ન પહેલાં સ્ટેજ શો કરતાં કૃષ્ણા મેહરા

આમ તો સુંદરતાને ઉંમર સાથે સંબં... બાકીનો લેખ લખો:

ાત પણ કરી શકતાં નથી.

આયેશાને જે પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે એ વિશે તેઓ કહે છે, "હંમેશાં પ્રેઝન્ટેબલ દેખાવાનું દબાણ રહે છે, સ્થિતિ ભલેને ગમે તેવી હોય અમારે હસતાં રહેવું પડે છે."

"સૌથી મોટો ડર ઉંમર વધવાનો છે. મને ખબર છે કે આવનારાં ચાર-પાંચ વર્ષોમાં મારે પણ લગ્ન કરવા પડશે, કદાચ આ ગ્લૅમરની દુનિયા એ વખતે જ ખતમ થઈ જાય."

મહિલાઓ માટે ગ્લૅમરની દુનિયા જેટલી ઝડપથી ખ્યાતિ લઈ આવે છે, એટલી જ ઝડપથી તેમને એકલતામાં ધકેલી દે છે.

ફરી વખત જ્યારે નૌશીન સમક્ષ આ પ્રશ્ન મૂકવામાં આવે છે કે શું ઉંમર ખરેખર કરિયર પર અસર કરે છે?

તેઓ હસીને કહે છે, "90ના દાયકામાં એવું હતું, જો આજે પણ એવું જ માનીશું તો આપણે આગળ કેવી રીતે વધીશું? મૅચ્યોર થઈને વિચાર કરવાની જરૂર છે. ઉંમર માત્ર એક સંખ્યા છે એ સમજવું જરૂરી છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િટરી સાથે મળીને રસ્તાઓ પર ચોકી કરી રહ્યા હતા.

લોકતંત્ર સમર્થક આંદોલનના સમર્થનમાં વાસણો વગાડીને શાંતિપૂર્ણ રીતે પ્રદર્શન કરી રહેલા કાર્યકર્તાઓને ધરપકડની ધમકી આપીને ડરાવાવમાં આવ્યા હતા.

હતુત મ્યાનમારના એક મોટા શહેરમાંથી આવે છે. તેમણે જણાવ્યું કે પ્રદર્શનકારીઓ પર ગોળીબાર કરવાનો આદેશ અપાયો પણ તેમણે તેને માનવાનો ઇન્કાર કરી દીધો.

તેઓ જણાવે છે, "મિલિટરીનો જે અધિકારી ત્યાં કમાન સંભાળી રહ્યો હતો તેણે અમને પાંચથી વધુ વ્યક્તઓ ધરાવતા સમૂહ પર ગોળી ચલાવવા આદેશ આપ્યો હતો."

"હું જાણતો હતો કે લોકોને મારવામાં... બાકીનો લેખ લખો:

ર સરકાર જ નિર્ણય કરશે.

સ્થાનિકોએ કહ્યું કે આગામી દિવસોમાં હજુ પણ કેટલાંક લોકો મ્યાનમાર છોડીને આવવાના છે. એવું નથી કે મ્યાનમારથી માત્ર પોલીસકર્મીઓ જ ભાગીને આવી રહ્યા છે.

અમારી મુલાકાત એક દુકાનદાર સાથે થઈ જેમની સામે મ્યાનમારમાં લોકતંત્ર સમર્થક આંદોલનમાં સામેલ થવા બદલ વૉરંટ ઇસ્યૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િટિશ વૅરિયન્ટ વધારે ખતરનાક છે.

જોકે, વાઇરસનું સંક્રમણ વધ્યું, એનું કારણ વહીવટી તંત્રની ઉદાસીનતા પણ છે.

કરાચીસ્થિત સૌથી મોટી સરકારી હૉસ્પિટલો પૈકીની એક જિન્ના પોસ્ટ-ગ્રૅજ્યુએટ મેડિકલ સેન્ટરના કાર્યકારી નિદેશક ડૉ. સીમી જમાલીએ કહ્યું હતું:

"મહામારીની બીજી લહેર પછી લોકોને થયું હતું કે હવે કોવિડ-19 ખતમ થઈ ગયો છે. એ પછી ભાગ્યે જ કોઈ એવું હશે, જેણે માસ્ક પહેરવા અને સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગ જાળવવાની ગાઇડલાઇન્સનું પાલન કર્યું હોય."

"હૉસ્પિટલોમાં પણ લોકો સાવચેત રહેતા ન હતા."

કોવિડ-19ના મહામારીની પહેલી અને... બાકીનો લેખ લખો:

ર પાકિસ્તાનમાં આકરા દેશવ્યાપી લોકડાઉન બાદ કેન્દ્રીય તથા પ્રાંતીય સરકારોએ 'સ્માર્ટ અથવા માઈક્રો લોકડાઉન' લાદવાનો નિર્ણય કર્યો હતો

મહામારીની શરૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં વાઇરસનો ફેલાવો રોકવા માટે જે પ્રાંતોએ નિર્ણયો લીધા હતા એ પ્રાંતો, કોવિડ-19ના વધતા કેસ પર લગામ તાણવા ફરી આકરા નિર્ણય લઈ શકે છે.

ગત વર્ષે માર્ચમાં સમગ્ર પાકિસ્તાનમાં આકરા દેશવ્યાપી લૉકડાઉન બાદ કેન્દ્રીય તથા પ્રાંતીય સરકારોએ 'સ્માર્ટ અથવા માઇક્રો લૉકડાઉન' લાદવાનો નિર્ણય કર્યો હતો અને મહામારીની માઠી અસર ધરાવતા વિસ્તારો પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કર્યું હતું.

આ વ્યૂહરચના પાકિસ્તાનમાં બહુ લોકપ્રિય છે. અલબત્ત, સરકારના આ પગલાની અસરકારકતા બાબતે ટીકાકારોને ખાતરી નથી.

ડૉ. જમાલીના જણાવ્યા અનુસાર, વધારે સતર્કતા રાખીને સ્કૂલો બંધ રાખવી, રેસ્ટોરાંમાં માત્ર ટેક-અવેની છૂટ આપવી, લોકો માસ્ક પહેરે અને સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગનું પાલન કરે તે સુનિશ્ચિત કરવા સૈન્યની સેવા લેવી વગેરે જેવાં પગલાં આવકાર્ય છે, પણ લૉકડાઉન લાદવામાં જરા પણ વિલંબ થાય તેને સ્વીકારી શકાય નહીં.

ડૉ. જમાલીએ કહ્યું હતું "અંગત રીતે હું એવું માનું છું કે આકરાં પગલાં લેવાનો સમય આવી ગયો છે. સરકારે લૉકડાઉન લાદવું જોઈએ અને તૈયારી રાખવી જોઈએ."

"માત્ર લૉકડાઉનની ધમકી આપવાથી કામ ચાલવાનું નથી, કારણકે લોકો સરકારની વાત માનતા નથી. દેશની ભલાઈ માટે સરકારે તેના મજબૂત ઇરાદાનેજાહેર કરવા પડશે."

લાહોરની હમીદ લતીફ હૉસ્પિટલની કોવિડ-19 ટીમના વડા ડૉ. નસીમ અલી શેખે કહ્યું હતું કે "દેશમાં લગ્નસમારંભ અને બીજા તહેવારો બાબતે કોઈ નિયંત્રણ લાદવામાં આવ્યાં નથી. લોકો એક સ્થળે મોટા પ્રમાણમાં એકઠા થાય ત્યારે વાઇરસ ફેલાવાનું જોખમ હોય છે."

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે "ઈદ નજીક આવી રહી છે. રસ્તાઓ પર લોકોની ભીડ થઈ રહી છે અને લોકો કોવિડ-19 સંબંધી નિયમોનું પાલન કરતા નથી. માત્ર કાયદા બનાવવાથી કશું નહીં થાય."

"આગામી દિવસોમાં કયામતથી બચવું હશે તો એ નિયમોનું ચૂસ્તપણે પાલન કરાવવું પડશે."

વાઇરસ પર અંકુશ માટે વૅક્સિનની મદદ

પાકિસ્તાનને કોરોના વેક્સિનના કમસેકમ 8.60 કરોડ ડોઝની જરૂર પડશે.

કોવિડ-19ના વાઇરસને ફેલાતો રોકવાનો એક ઉપાય નિશ્ચિતપણે લોકોના રસીકરણનો છે, પણ આ વર્ષના અંત સુધીમાં દેશની કુલ પૈકી અરધી વસતીને કોરોના રસી આપવાનું સરકારનું લક્ષ્યાંક હાંસલ થવાની કોઈ શક્યતા જણાતી નથી.

વડા પ્રધાન ઇમરાન ખાનના આરોગ્ય અંગેની બાબતોના ખાસ સલાહકાર ડૉ. ફૈસેલ સુલ્તાનના...


...િટી મ્યુઝિયમના ક્યુરેટર સ્ટીવ જેફ કહે છે.

"ઓછા નફે, બહોળો વેપાર. તમારે જથ્થાબંધ ખરીદી કરવાની. પછી તેની કિંમત ઓછી રાખીને વેચો એટલે બધો જ માલ વેચાઈ જાય અને નફો પણ થાય.

"તેમણે એક જ ભાવની નીતિ અપનાવી. સ્ટુઅર્ટની આ રીત પહેલાં વેપારીઓ, દુકાનદારો ભાવ માટે ગ્રાહકો સાથે સોદાબાજી કરતા હતા. સ્ટુઅર્ટ તે બંધ કરીને એક જ ભાવ કરી દીધો."

ટોમી લિપ્ટન પાંચ વર્ષ પછી ગ્લાસગો પાછા ફર્યા ત્યારે હજી તેમણે એવી કોઈ કમાણી કરી નહોતી, પણ કમાણી કઈ રીતે કરી શકાય તેનો આઇડિયા હવે તેમની પાસે હતો.

હજી વીસીમાં જ પ્રવેશેલા લિપ... બાકીનો લેખ લખો:

આ જ રીતે કામ થાય છે. તે લોકો સીધા જ ખેડૂતો પાસે પહોંચે છે અને વચ્ચેથી વચેટિયાને હટાવી દે છે."

આ નવી રીત બહુ સફળ રહી. લિપ્ટન પાસે ખરીદી માટેના પૈસા પણ ખૂટી પડ્યા હતા. ખેડૂતો વેચવા માટે તૈયાર હતા એટલે તક જતી ના કરવા માટે તેમણે પોતાની સોનાની ઘડિયાળ પણ 30 શિલિંગમાં ગીરવે મૂકી હતી.

હવે તેમના સ્ટોર સ્કૉટલૅન્ડમાં ઠેર ઠેર ખુલવા લાગ્યા હતા. દરેક વખતે ભપકાદાર રીતે સ્ટોરનું ઉદ્ધાટન કરવામાં આવતું હતું.

ઉત્સુકતા જગાવવા મોટા મોટા હોર્ડિંગ્સ લગાવી દેવામાં આવતા કે "લિપ્ટન આવે છે".

વિન્ડોમાં બટરનું શિલ્પ અને શહેરમાં ધમાલ મચાવી દેનારી પીગ્સ (ભૂંડ)ની પરેડ - આવા નુસખા દ્વારા લિપ્ટન સ્ટોરનું ઉદ્ધાટન યાદગાર બની જતું હતું.

જોકે આ સ્ટોરની આ ઝાકઝમાળ પાછળ વેપારી બુદ્ધિ પણ કામ કરી હતી, જેના કારણે તેમના નફા અને વેપારમાં વૃદ્ધિ થતી જ રહી.

"બહુ જીનિયસ માણસ હતો," એમ બાદમાં એન્ટ્રપ્રન્યોર તરીકે જાણીતા થયેલા ડંકન બેનાટાઇને કહ્યું હતું.

"ટોમી લિપ્ટને પોતાના માલસામાન માટે ત્રીજી પાર્ટી પર આધાર રાખવો પડતો નહોતો. પોતાની સપ્લાય ચેઇન પર તેમનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ હતું."

"પ્રિન્ટર્સથી માંડીને પેકેજિંગ, વિતરણ અને સ્ટોરનું નેટવર્ક, બધું જ ટોમીએ પોતાની રીતે બરાબર ગોઠવી દીધું હતું."

સમગ્ર બ્રિટનમાં લિપ્ટનના સ્ટોર્સ ધમધમવા લાગ્યા તે સાથે જ હવે તેમની નજર અમેરિકામાં સપાટો બોલાવી દેવાની હતી. અહીં પણ તેમણે વચેટિયાને હટાવીને સીધી જ ડિલ કરી અને મિટ પેકિંગ માટેનો આખો પ્લાન્ટ ખરીદી લીધો. પ્લાન્ટને તેમણે પોતાની માતાનું નામ આપ્યું હતું.

આ તરફ બ્રિટનમાં હવે દર ક્રિસમસ વખતે લિપ્ટનનું સોનેરી વિશાળ ચીઝ મુખ્ય આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યું હતું. કહેવાય છે કે નોટિંગમના સ્ટોર મેનેજરે એક વાર ચીઝને શહેરમાં ફેરવવા માટે હાથીને ભાડે કર્યો હતો.

1887માં લિપ્ટને તેનાથી પણ મોટું ચીઝ તૈયાર કરાવ્યું હતું. પાંચ ટન વજનનું ચીઝ તેમણે રાણી વિક્ટોરિયાને ભેંટમાં આપવાની વાત કરી હતી. જોકે તે માટે ઇન્કાર કરી દેવાયો હતો.

હંમેશની જેમ લિપ્ટન હવે વેપાર માટેની બીજી કોઈ મોટી તક શોધી રહ્યા હતા. એવી તક તેમને મળી, જેની સાથે આજે પણ તેમનું નામ જોડાયેલું રહ્યું છે. એ તક હતી ચાના વેપારની.

એક જમાનામાં ચા બહુ મોંઘી હતી. સોના બરાબર તેનું વજન થતું હતું. જોકે 19મી સદીની મધ્ય સુધીમાં ચાનો ભાવ ઘટવા લાગ્યો હતો. સાથે જ વિક્ટોરિયન મધ્ય વર્ગનું તે પ્રિય પીણું બનવા લાગી હતી.

મે 1890માં લિપ્ટન પોતાનો પ્રથમ...


...િટીમાં ગેસ્ટ ફેકલ્ટી તરીકે સેવા આપતાં સુધા ભારદ્વાજ કામદાર નેતા પણ છે અને કામદારોના કેસ હાથ ધરતાં રહે છે.

તેમણે આદિવાસી અધિકાર તથા જમીન સંપાદનનો એક સેમિનાર કોર્સ અને કાયદા તથા ગરીબી વિશે રેગ્યુલર કોર્સ શરૂ કર્યા છે.

દિલ્હી જ્યુડિશ્યલ એકેડમીના કાર્યક્રમના ભાગરૂપે તેમણે શ્રીલંકાની મજૂર અદાલતોના અધિકારીઓને સંબોધન પણ કર્યું હતું.

તેઓ છત્તીસગઢ હાઈકોર્ટમાં હેબિયસ કોર્પસના અને આદિવાસીઓના બનાવટી ઍન્કાઉન્ટરના કેસીસમાં માનવાધિકાર વકીલ તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યાં છે.

માનવાધિકારનું રક્ષણ કરતા અનેક લોકો માટ... બાકીનો લેખ લખો:

રહ્યા છે.

મુંબઈની સેન્ટ ઝેવિયર્સ કૉલેજમાં 1990ના દાયકાની શરૂઆતમાં રક્તદાનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે તેઓ રક્તદાતાઓનાં રેખાચિત્રો બનાવતા હતા.

મુંબઈના ગોરેગાંવ અને જોગેશ્વરીના રમખાણથી પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં 1993માં કામ કરતી વખતે માર્ક્સવાદી વિચારધારામાં તેમનો રસ વધ્યો હતો.

એ પછી તેમનામાંનો કાર્ટૂનિસ્ટ નિષ્ક્રિય બની ગયો હતો અને તેઓ દેશભક્તિ યુવા મંચ નામના સંગઠનના સક્રીય કાર્યકર બની ગયા હતા. આ સંગઠનને મહારાષ્ટ્રમાં 'માઓવાદી મોરચો' ગણવામાં આવે છે.

જેલમાં એકાંતવાસના તથા યાતનાના અનુભવોનું આલેખન તેમણે 'કલર્સ ઑફ ધ કેજઃ અ પ્રિઝન મેમ્વાર' નામના પુસ્તકમાં કર્યું હતું.

એ પુસ્તકનું ભાષાંતર તેલુગુ, બંગાળી, મરાઠી અને પંજાબી સહિતની અનેક ભાષાઓમાં કરવામાં આવ્યું છે.

ગોલ્ડ મેડલિસ્ટ, લેખક-કાર્યકર વેર્નોન ગોન્સાલ્વીઝ

વેર્નોન ગોન્સાલ્વીઝ

વેર્નોન ગોન્સાલ્વીઝ મુંબઈ સ્થિત લેખક-કાર્યકર છે. તેઓ મુંબઈ યુનિવર્સિટીના ગોલ્ડ મેડલિસ્ટ છે અને તેમણે મુંબઈની કૉમર્સ કૉલેજોમાં વિઝિટિંગ ફેકલ્ટી તરીકે કામ કર્યું છે.

2007માં તેમની અનલોફુલ ઍક્ટિવિટિઝ (પ્રીવેન્શન) એક્ટ હેઠળ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તેઓ છ વર્ષ સુધી જેલમાં રહ્યા હતા.

નાગપુરની ડિસ્ટ્રિક્ટ અને એડિશનલ સેશન્શ કોર્ટે અનલોફુલ ઍક્ટિવિટિઝ (પ્રીવેન્શન) એક્ટ અને આર્મ્સ એક્ટની વિવિધ કલમો હેઠળ વેર્નોન ગોન્સાલ્વીઝને સજા કરી હતી.

જોકે, જેટલી સજા થઈ હતી એટલો સમય તેઓ કારાવાસમાં રહી ચૂક્યા હતા એટલે 2013માં તેમને તત્કાળ મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.

વેર્નોન ગોન્સાલ્વીઝનાં પત્ની સુસાન માનવાધિકાર વકીલ છે.

80 વર્ષના પાદરી

પોલીસે વિખ્યાત સામાજિક તથા માનવાધિકાર કાર્યકર સ્ટેન સ્વામીના રાંચીસ્થિત ઘર પર પણ દરોડો પાડ્યો હતો. 80 વર્ષના સ્ટેન સ્વામી એ વખતે ઘરમાં જ હતા.

સ્ટેન સ્વામી પાદરી છે પણ છેલ્લાં ઘણાં વર્ષોથી ચર્ચમાં રહેતા નથી.

તેમણે અનેક સત્યશોધક અહેવાલો પ્રકાશિત કર્યા છે, જેમાં સરકારની કથિત ગોબાચારીને ઉઘાડી પાડવામાં આવી હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે.

ઝારખંડ સરકારે સ્ટેન સ્વામી પર જુલાઈમાં રાજ્યદ્રોહનો આરોપ મૂક્યો હતો.

રાજ્યના આદિવાસીઓની પાતાલગઢી ચળવળને ટેકો આપવાનો આરોપ તેમના પર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

ભારતમાં લોકશાહીના બચાવ માટે તેમણે તાજેતરમાં યોજેલી રેલીમાં સમગ્ર દેશના કાર્યકરો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િટ્ટીસિંગપોરામાં 35 શીખોના હત્યારા ગણાવીને જીવતા સળગાવી દેવાયા હતા.

અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ બિલ ક્લિન્ટન માર્ચ-2000માં એક રાતે નવી દિલ્હીમાં આવ્યા ત્યારે જ એ ઘટના બની હતી.

એ ઘટનાની તપાસ સીબીઆઈએ કરી હતી અને હત્યા માટે પાંચ સૈનિકોને જવાબદાર ઠરાવ્યા હતા.

એ કેસ બાબતે કોર્ટ માર્શલ થઈ હતી અને લશ્કરી અદાલતે જણાવ્યું હતું, રેકોર્ડ પરના પુરાવાઓથી "એકેય આરોપી સામે પ્રાથમિક દૃષ્ટિએ કેસ બનતો હોવાનું સાબિત થતું નથી."

જે પાંચ લોકોને સળગાવી દેવાયા હતા તેમના પરિવારજનોએ હવે સુપ્રીમ કોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્... બાકીનો લેખ લખો:

ંઘર્ષરત સમાજના નિર્બળ વર્ગનું શોષણ ભરપૂર સ્રોતો, પ્રચૂર સત્તા અને બ્લૅકમેઇલનો ઉપયોગ વડે કરતી વ્યવસ્થાનું અસ્તિત્વ હોવાનું હોટેલમાંના તેમના રોકાણે પૂરવાર કર્યું છે.

કાશ્મીર લાંબા સમયથી ન્યાયની માગણી કરી રહ્યું છે. હાલ સામાજિક આગ્રહ ઇતિહાસને કલંકરહિત રાખવા પર હોય તેવું લાગે છે. કોર્ટ માર્શલ આવકારદાયક પગલું છે.

(લેખક 'કાશ્મીર લાઈફ' સાપ્તાહિકના વ્યવસ્થાપક તંત્રી છે. લેખમાં વ્યક્ત કરવામાં આવેલા વિચાર લેખકના અંગત વિચાર છે, બીબીસીના નહીં.)

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િત આકડા આવી રહ્યા છે.

એવામાં એ વાત નક્કી છે કે જીડીપી ગ્રોથ રેટને સુધારવામાં હાલ સમય લાગશે અને હાલ આપણે જોઈએ તો એ પણ છે કે સરકાર કેવા પ્રકારની યોજનાઓને લઈને આવી રહી છે.

કારણ કે જે પ્રકારે લાખો-કરોડો લોકો બેરોજગાર થઈ ગયા છે, તેને કેવી રીતે ફરીથી કામ પર લઈ જવામાં આવે.

આમાં માત્ર લોકો સામેલ છે જે સંગઠિત ક્ષેત્રમાં હતા, અસંગઠિત ક્ષેત્રની તો વાત પણ હાલ કરી રહ્યા નથી.

રિવર્સ માઇગ્રેશનમાં જે લોકો પરત ફરી ગયા છે તેમને પરત કેવી રીતે લાવી શકાય છે, કૃષિક્ષેત્રમાં સૌથી વધારે અસંગઠિત ક્ષેત્રના લોકો છે... બાકીનો લેખ લખો:

ણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે દિવાળીનો સમય આવ્યો છે તો માગ વધશે અને દેશના અર્થતંત્રમાં સુધારો થશે, પરંતુ એવું થયું નહીં.

આનો અર્થ એમ થયો કે જે આપણા અર્થશાસ્ત્રી છે તે પુસ્તકના જ્ઞાનને જ માનીને ચાલી રહ્યા છે. જેમાં લખ્યું હોય છે કે તહેવારોમાં માગ વધશે પરંતુ આવું થતું નથી.

સામાન્ય લોકો આનાથી કંઈક અલગ વિચારે છે. લોકો ખર્ચ કરવાની જગ્યાએ બચાવવા પર ભાર આપી રહ્યા છે.

આ સમજવાની જરૂરિયાત છે કે આપણા સમાજમાં તો આ બચાવવાનો વિચાર છે તેના આધારે જ આગળની નીતિ બનાવવા પર ભાર આપવો જોઈએ.

લોકોને એવા વિકલ્પ આપવા જોઈએ કે તે બૅન્કોમાં વધારે અને લાંબા સમય સુધી પૈસા સુરક્ષિત રાખે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િત માલવિયે કહ્યું હતું કે નિઝામુદ્દીન ખાતે તબલિગીઓનું એકઠા થવું એ ગુનો છે.

તા. 14મી એપ્રિલે અમિત માલવિયે ટ્વીટ કર્યું અને લખ્યું, "ગત 24 કલાક દરમિયાન દિલ્હીમાં કોરોનાના 13 હજાર 468 કેસ નોંધાયા છે. જે મુંબઈના સાત હજાર 873 કરતાં બમણા છે. દિલ્હીમાં કોઈ ચૂંટણી નથી, કુંભ નથી."

"આ બધું માત્ર અને માત્ર ગેરલાયક મુખ્ય મંત્રી અરવિંદ કેજરીવાલને કારણે થઈ રહ્યું છે, પરંતુ તેઓ અખબારોમાં જાહેરખબરો પુષ્કળ આપે છે."

કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયના આંકડા મુજબ, ગુરુવારે કોરોનાના નવા કેસોની સંખ્યા બે લાખ 739 ઉપર પહોં... બાકીનો લેખ લખો:

ધી એકઠા થવા દેવાના સરકારના નિર્ણય પર સવાલ નહોતા ઉઠાવ્યા, પરંતુ વિદેશી મીડિયાએ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા અને તેને સુપર સ્પ્રેડર ગણાવ્યા હતા.

'વૉશિંગ્ટન પોસ્ટ'એ તેના અગ્રલેખમાં લખ્યું, "કોરોનાના ફેલાવાએ ભારતને 'ભરખી' લીધું છે, છતાં હજુ પણ લોકો ગંગા નદીમાં માસ્ક પહેર્યાં વગર ડૂબકી લગાવે છે."

ટાઇમ મૅગેઝિને લખ્યું, "સોમવારની તસવીરો જોઈને માલૂમ પડે છે કે ગંગાસ્નાન કરવા માટે મોટી સંખ્યામાં ભીડ એકઠી થઈ છે, પરંતુ લોકોમાં સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગનું પાલન કરાવી શકાય કે નિયમોનો અમલ કરાવી શકાય એટલી સત્તા પોલીસ પાસે નથી."

ઉત્તરાખંડ પોલીસના મહાનિદેશક સંજય ગુંજ્યાલે ન્યૂઝ એજન્સી એએનઆઈને જણાવ્યું હતું કે જો કુંભમેળામાં પોલીસ સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગના નિયમોનું પાલન કરાવવા જાય તો "નાસભાગ જેવી સ્થિતિ"નું નિર્માણ થઈ શકે છે.

ઘાટો પર સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગનું પાલન કરાવવું ખૂબ જ મુશ્કેલ બની રહે છે. બીજી તરફ પોલીસનો દાવો છે કે કોવિડ-19ની માર્ગદર્શિકાનો ભંગ કરનારાઓને પકડવા માટે તે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ કરી રહી છે.

આ માટે હરિદ્વારમાં 350થી વધુ સીસીટીવી કૅમેરા લગાવવામાં આવ્યા છે. જેમાં 100થી વધુ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સૅન્સર લાગેલા છે. આ કૅમેરામાં રેકૉર્ડ થઈ રહેલાં દૃશ્યો પરથી સ્પષ્ટ છે કે લોકો માસ્ક પહેર્યાં વગર આંટા મારે છે અને સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગના નિયમોની હાંસી ઊડી રહી છે.

છેલ્લે 2010માં અહીં મહાકુંભનું આયોજન થયું હતું. છેલ્લા અમુક મહિના દરમિયાન કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોએ અનેક ધાર્મિક સમારંભોને મંજૂરી આપી હતી, જેમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો એકઠા થયા હતા.

આવા મેળાવડા પર સોશિયલ મીડિયા પર સવાલ ઉઠાવવવામાં આવ્યા હતા. કેટલાક મીડિયાકર્મીઓનું કહેવું છે કે લઘુમતીઓ સામે પૂર્વગ્રહ છતો થાય છે.

અલ-જઝીરાએ તેના રિપોર્ટમાં આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરતા નોંધ્યું, શું વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ધાર્મિક નેતાઓના વિરોધના ડરથી આયોજનોમાં લોકોને એકઠા થતા નથી અટકાવી રહ્યા?

મોટા ભાગનું મીડિયા આ મુદ્દે મૌન છે, પરંતુ હવે અમુક સંપાદકોએ ધીમે-ધીમે આ વિશે સવાલ ઉઠાવવાનું શરૂ કર્યું છે.

મીડિયા, મુસ્લિમ અને મહિમામંડન

ગુરુવારે ઇન્ડિયા ટુડે જૂથના રાહુલ કંવલે ટ્વિટર પર લખ્યું, "સરકારે કુંભમેળા તથા તેના જેવા અન્ય મોટા મેળાવડા પર પ્રતિબંધ લાદવો જોઈએ. રાજકીય પક્ષોની રેલીઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે. કોરોનાના કેસ જે ઝડપે વધી રહ્યા છે, તેને જોતા આ પ્રકારના મેળાવડા ....... હારાકિરી સમાન છે. આવી...


...િત રીતે વિકસિત થતી રહે છે. માણસ ક્યાં જન્મ્યો છે તેનાથી તેમાં કોઈ ફરક પડતો નથી.

આ અસ્તિત્ત્વનું તંત્ર છે. સિસ્ટમ એક વધારાના કોઈ પ્રયાસો કે વિચારો વિના આપણી મૂળ ભાષામાં વાત કરનારી સિસ્ટમ છે.

માતૃભાષા શીખવતી, માતાપિતાની ઓળખાણ કરાવતી અને સજીવ તથા નિર્જીવ વચ્ચે ભેદ કરાવતી આ સિસ્ટમ છે.

દુનિયાને વધારે સારી સમજવામાં, કુદરતી આફતો કે સ્વજનોના મોતની ઘટનાને સમજવામાં તે આપણને મદદ કરે છે.

ધર્મથી મુક્તિ

નાસ્તિકોએ નાસ્તિક બનવા માટે અનેક સાંસ્કૃત્તિક અને માનવ વિકાસ સાથે જોડાયેલા બંધનોની સામે લડવું પડે છે.... બાકીનો લેખ લખો:

ું તો આજે ધર્મ આપણી વચ્ચે ના રહ્યો હોત.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િતા અને બાળકો વચ્ચેના સંબંધ તથા ચીનમાં મહિલાઓને થતી મુશ્કેલીઓની ઝલક જોવા મળી.

આમિરનું આ બાબતે કહેવું છે કે, "મને ચીન આવવું પંસદ છે. ચીનના લોકો ખુલ્લા દિલના છે."

"આ વાત મને આકર્ષિત કરે છે. પ્રેમથી તે લોકો મને મીચૂ કહે છે. હું અહીં વારંવાર આવવા માંગુ છું."

ચીનમાં લોકપ્રિયતાનું આ પણ એક કારણ

ટેલિવિઝન કાર્યક્રમ ‘સત્યમેવ જયતે’ના કારણે આમિર ખાનની છબી સમાજમાં લોકોને સાચી દિશામાં ચાલવાનું શિખવનાર વ્યક્તિ બની ગઈ છે.

ચીનમાં આમિરની લોકપ્રિયતાનું આ પણ એક કારણ છે. કેમકે ચીનની એક વેબસાઇટ પર પણ આ કાર્યક્રમ... બાકીનો લેખ લખો:

, આમિરની સફળતાને લીધે ચીનમાં અન્ય ભારતીય કલાકારોને પણ ફાયદો થશે એવું કહેવું મુશ્કેલ છે. પરંતુ આમિરે એક લાંબી મજલ કાપી છે.

આમિરની શરૂઆત

એક લાંબી મજલ જે સ્કૂલના અભ્યાસ બાદ ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે તેમણે 40 મિનિટની એક શોર્ટ ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું.

આ ફિલ્મ તેમના સ્કૂલના મિત્ર આદિત્ય ભટ્ટાચાર્યએ બનાવી હતી. આદિત્ય ભટ્ટાચાર્ય બિમલ રોયના પૌત્ર અને બાસુ ભટ્ટાચાર્યના પુત્ર છે.

ફિલ્મમાં આમિર અભિનેતા પણ હતા, સ્પોટબોય પણ, આસિસ્ટન્ટ ડાયરેક્ટર અને પ્રોડક્શન મેનેજર પણ હતા.

કદાચ ત્યારથી જ તેમનામાં એક ડાયરેક્ટર, અભિનેતા અને પ્રોડ્યુસર બનવાના ગુણ વિકસી ગયા હતા.

સ્વિત્ઝર્લેન્ડ અને લંડનના બ્રિજ પર ભલે શાહરૂખ ખાનનું રાજ હોય પણ ચીનની દીવાલ પાર કરનાર તો આમિર જ છે.

આમિરે તેમના ચાહકો માટે થોડી મેંડરિન શિખવાનું પણ વચન આપ્યું છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િતિનો સામનો કરવો પડે છે.

સૌપ્રથમ તો તેમણે રેડલાઈટ એરિયામાં રહેવું પડે છે, જ્યાં તેમણે અસલામત વાતાવરણ અને ઘરના અભાવ ઉપરાંત કલંકનો સામનો પણ કરવો પડે છે.

સેક્સ વર્કરોએ માતા તરીકે આખી દુનિયામાં ભેદભાવ અને કલંકનો સામનો કરવો પડે છે. સરકાર અને સમાજના નૈતિક દબાણને કારણે કેટલાક દેશોમાં તો તેમણે તેમનાં બાળકો પરનો અધિકાર પણ છોડવો પડે છે.

ઘણીવાર એવું પણ કહેવામાં આવે છે કે સેક્સ વર્કર્સ શ્રેષ્ઠ વાલી બની શકતાં નથી. આવી ધારણાને કારણે સેક્સ વર્કરના કામનું કોઈ ગૌરવ રહ્યું નથી અને સેક્સ વર્કરો સાથે નૈતિકતાની વ... બાકીનો લેખ લખો:

ની સમસ્યાઓ છે. બાળકોને પહેલાં એવું લાગે છે કે તેમનાં મમ્મી પણ અન્ય બાળકોનાં મમ્મીની માફક નોકરિયાત મહિલા છે. પછી એ બાળકોને તેમનાં માના કામ વિશે ખબર પડે છે, પણ આ સ્થિતિને બદલી શકાતી નથી.

મિતાલીના જણાવ્યા મુજબ, તેમની પાસે ઘરના નામે જે છે તે આ જ છે અને તેનાં સંતાનો તેનો પરિવાર છે.

કમાઠીપુરા અને ફોકલૅન્ડ રોડ પર અગાઉ જ્યારે નાઇટ-શેલ્ટર નહોતાં ત્યારે સેક્સ વર્કર માતાઓ તેમનાં બાળકોને પલંગની નીચે કે કબાટમાં છુપાવી દેતી હતી અથવા તેમને સીડી પર મોકલી દેતી હતી, જેથી તેમને તેમની માતાના કામ વિશે ખબર ન પડે.

મિતાલીની દીકરી પણ આ વિસ્તારમાં થોડાં વર્ષ રહી હતી. પછી તેમને તેનાં નાના-નાની લઈ ગયાં હતાં. મિતાલીની દીકરીનાં હવે લગ્ન થઈ ગયાં છે.

મિતાલીએ જણાવ્યું હતું કે અહીં દીકરીને રાખવાનું બહુ મુશ્કેલ હતું. હવે વર્ષે એક વખત મિતાલી તેના ગામમાં જાય છે અને તેની દીકરીને મળે છે. દીકરો મિતાલીની સાથે જ રહે છે.

મિતાલી કહે છે, "મારી પાસે એક નાનકડો પલંગ છે, પણ મારા માટે એ ઘર જેવો જ છે. લોકોએ ફૂટપાથ પર રહેવું પડે છે ત્યારે મારી પાસે આ ઘર તો છે."

"મારા દીકરાને ખબર છે કે તેણે દિવસરાત શેલ્ટરમાં જ રહેવાનું છે. દીકરો એ પણ જાણે છે કે હું તેનું ઘર છું."

મિતાલી આ વાતો કરે છે ત્યારે તેના અવાજમાં ઉદાસી સ્પષ્ટ રીતે પામી શકાય છે. શરૂઆતમાં મિતાલી સાવધાનીપૂર્વક વાત કરતી હતી, કારણ તેની સાથે વર્ષો સુધી થયેલા વિશ્વાસઘાતે તેને દરેક વાતના હેતુ બાબતે શંકા સેવવાનું શીખવી દીધું છે.

પછી તેઓ તેમની નિરાશા, એકલતા અને હતાશા વિશે વાતો કરે છે. આ કહાણી અહીંની દરેક સ્ત્રીની કહાણી છે અને દરેક સ્ત્રી તેમાં પોતાના અનુભવ જોડતી રહે છે.

આ સ્ત્રીઓ એવી જગ્યાએ રહે છે, જ્યાં તેમનાં માતૃત્વ અંગે શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.

ક્યારેક એ તેના દીકરાને ચોપાટી લઈ જાય છે. દીકરાના જન્મદિવસ માટે એ પૈસા એકઠા કરે છે, જેથી તેને નવાં કપડાં અપાવી શકાય, તેના માટે કેક ખરીદી શકાય અને દીકરાને થોડી ખીસ્સાખર્ચી પણ આપી શકાય.

મિતાલી કહે છે, "અમે બર્થ ડે પાર્ટી કરતાં નથી, પણ થોડીક ઉજવણી કરી લઈએ છીએ. મારું જીવન તો બરબાદ થઈ ગયું છે, પણ મારા દીકરાને તેની ક્ષમતાને આધારે નોકરી મળી જાય એટલું ઈચ્છું છું."

તેણે પણ બીજી સેક્સ વર્કર્સની માફક કોઠા પર 'પીંજરું' ભાડેથી લેવું પડે છે. તેનો એક વખત ઉપયોગ કરવા માટે 20 રૂપિયા ચૂકવવા પડે છે. પડદાવાળા પલંગને કમાઠીપુરામાં લોકો પિંજરું કહે છે.

મિતાલી જણાવે છે કે તેના...


...િત્ય સિંધિયાને પણ છે.

આ સિવાય મોટો સવાલ એ પણ છે કે જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાને ભાજપમાં જઈને પણ શું મળશે, કારણ કે તે મુખ્ય પ્રધાન નહીં બની શકે. એવું બની શકે કે તેમને કેન્દ્ર સરકારમાં સમાવી લેવામાં આવે.

સિંધિયા કેટલા સક્ષમ

ના તો સિંધિયા માટે ભાજપ કોઈ નવી પાર્ટી છે અને ના તો ભાજપ માટે સિંધિયા. સિંધિયાની દાદીમાં વિજયરાજે સિંધિયા બીજેપીના સંસ્થાપક સભ્યોમાંથી એક હતા. બે-બે ફોઈઓ, વસુંધરારાજે સિંધિયા અને યશોધરારાજે સિંધિયા, હાલ ભાજપમાં જ છે.

મધ્ય પ્રદેશ કૉંગ્રેસમાં કમલનાથ અને દિગ્વિજય સિંહ જેવા દિગ્ગજ... બાકીનો લેખ લખો:

મને પણ મધ્ય પ્રદેશની સત્તા ન મળે. એ જ કારણ છે કે રાજકીય રૂપે પોતાના કૅરિયરના સૌથી નીચા પૉઇન્ટ પર પહોંચ્યા પછી પણ સિંધિયા પોતાના વિસ્તારમાં લોકોના સંપર્કમાં રહ્યા છે.

પોતાના સંસદીય પ્રતિનિધિ સામે હાર્યા પછી તેમણે ખુદને સ્થિતિ પ્રમાણે ઢાળ્યા છે.

200 વર્ષ જૂની 'દુશ્મની'

જ્યોતિરાદિત્યને એ વાતનો અંદાજો છે કે દિગ્વિજય સિંહ અને કમલનાથ તેમનો રસ્તો લાંબા સમય સુધી રોકી નહીં શકે, તેઓ પોતાની રીતે આ વાતને સાબિત કરતા રહ્યા છે.

જોકે પ્રદેશની રાજકીય નજર રાખનાર લોકોનું માનીએ તો સિંધિયાની કમલનાથથી વધારે દિગ્વિજય સિંહ સાથે અણબનાવ હતો.

ખરેખર, મધ્ય પ્રદેશના રાજકારણમાં રાઘોગઢ અને સિંધિયાના રાજવી પરિવારો વચ્ચે વેરની કહાણી પણ રસપ્રદ છે.

આ હરિફાઇની કહાણી લગભગ 200 વર્ષ જૂની છે. જ્યારે 1816માં, સિંધિયા પરિવારના રાજા દોલતરાવ સિંધિયાએ રાઘોગઢના રાજા જયસિંહને યુદ્ધમાં હરાવ્યા હતા, રાઘોગઢને ત્યારે ગ્વાલિયરરાજના નેજા હેઠળ આવું પડ્યું હતું.

આનો હિસાબ રાઘોગઢના પૂર્વ રાજવી પરિવારના  દિગ્વિજય સિંહે 1993માં માધવરાવ સિંધિયાને મુખ્ય પ્રધાનપદની હરિફાઈમાં હરાવીને સરભર કર્યો હતો.

મધ્ય પ્રદેશના રાજકારણમાં આવેલી ઉથલપાથલથી જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા અને દિગ્વિજય સિંહ વચ્ચેની રાજકીય લડાઈ ફરી બહાર આવી ગઈ છે, જે રાજ્યસભાની ચૂંટણી દરમિયાન ફરી વકરી.

દિગ્વિજયસિંહ રાજ્યસભામાં પરત ફરવા માગતા હતા, જ્યારે સિંધિયા પણ ઉપલા ગૃહમાં જવા તત્પર હતા.

મધ્ય પ્રદેશમાંથી રાજ્યસભાની ત્રણ બેઠક ખાલી પડશે. જેમાં એક-એક સીટ ભાજપ અને કૉંગ્રેસને મળે તે સ્પષ્ટ હતું, પરંતુ ત્રીજી બેઠક વિશે લડાઈ હતી.

સિંધિયા એક બેઠક માટે કમલનાથ સરકાર તથા કૉંગ્રેસ હાઈકમાન ઉપર દબાણ લાવવા માટે પ્રયાસરત હતા.

આમ તો વર્ષો પહેલાં આપેલાં એક ઇન્ટરવ્યૂમાં જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાએ કહ્યું હતું કે તેમને ક્યારેય કોઈ મદદ નથી મળી અને તેમના પિતા માધવરાવે તેમને આ નામ વિના પણ સારું જીવન જીવવાનો મંત્ર બાળપણથી આપ્યો હતો.

2018માં મધ્ય પ્રદેશના મુખ્ય પ્રધાનપદ માટે લડાઈ સમયે જ્યોતિરાદિત્યને 'સિંધિયા' હોવાનો ફાયદો નહતો મળ્યો. પરંતુ ખાસ વાત એ છે કે સિંધિયા પોતાની રાજકીય સમજ અને કદ બંનેથી વાકેફ છે.

એક સમયે ઇનવૅસ્ટમેન્ટ બૅન્કર તરીકે કામ કરનાર જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાને ખબર છે કે તે આજે જે કંઈ ઇન્વેસ્ટ કરશે, તેનું આવનારા સમયમાં 'રિટર્ન' પણ સારું રહેશે.

તેમને એ પણ ખબર છે કે બજાર તૂટે ત્યારે રોકાણકાર ન તો રોકાણ...


...િધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં હુડ્ડા સરકારે જાટ અને અન્ય ચાર જાતિઓને વિશેષ રૂપે પછાત વર્ગોમાં સામેલ કરવાની વાત કરી હતી, જેથી તેમને અનામતના લાભ મળે.

પરંતુ પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે જાટોને 10 ટકા અનામત આપવાની અરજીને ફગાવી દીધી હતી. ત્યારબાદ આ જાટ સમુદાયનું આ આંદોલન ઉગ્ર બન્યું હતું.

આ બાદ કેન્દ્ર સરકાર જાટોને આરક્ષણ આપવા માટે એક કમિટી બનાવી હતી, જેના અધ્યક્ષ વૈંકયા નાયડુ હતા.

હાલની સ્થિતિ

વર્ષ 2017માં અખિલ ભારતીય જાટ આરક્ષણ સંઘર્ષ સમિતના પ્રમુખ યશપાલ મલિકે હરિયાણા, દિલ્હી, રાજસ્થાનના જાટ સમુદાયને... બાકીનો લેખ લખો:

આંદોલનકારીઓ રસ્તા પર પ્રદર્શન કરવા ઊતરી આવ્યા હતા

આંધ્ર પ્રદેશના પૂર્વે ગોદાવરી જિલ્લામાં કાપૂ સમુદાયના લોકો સરકારી નોકરીઓમાં પાંચ ટકા આરક્ષણ અને પછાત વર્ગમાં સામેલ કરવાની માગ સાથે વર્ષ 2016માં આંદોલન પર ઊતરી આવ્યો હતો.

આંદોલનને પગલે લોકો હિંસાએ હિંસા આચરી હતી અને એક ટ્રેનને આગ ચાંપી દીધી હતી સાથે જ અનેક મુખ્ય રસ્તાઓને રોકી દેવામાં આવ્યા હતા.

કાપૂ સમુદાયની માગ પણ બીજા સમુદાયોની જેમ પછાત વર્ગમાં સામેલ થવાની હતી. મુખ્યત્વે ખેતી વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલા આ સમુદાયની રાજ્યમાં કુલ વસતિ 20 ટકા છે.

આંદોલન બાદ આંધ્ર પ્રદેશ સરકારે વિશેષ શ્રેણી અંતર્ગત કાપૂ સુમદાયને પાચં ટકા અનામત આપવાની જાહેરાત કરી હતી.

કાપૂ સમુદાયમાં તેલેગા, બાલિજા અને ઓન્તારી જાતિના લોકોનો સમાવેશ થાય છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે આંધ્ર પ્રદેશમાં અન્ય પછાત વર્ગને એ, બી, સી, ડી અને ઈ ચાર શ્રેણીમાં 25 અનામત આપવામાં આવે છે, પરંતુ કાપૂ સમુદાયને પાચં ટકા સાથે સામેલ કરવાથી રાજ્યમાં અનામતની ટકાવારી 51 ટકા થઈ ગઈ જે ગેરબંધારણીય છે.

પરંતુ આમ છતાં રાજ્યના ગર્વનર નરસિમ્હાએ કેન્દ્ર સરકારને આ અનામત બીલ સંવિધાનમાં જગ્યા મેળવવા માટે મોકલી આપ્યું હતું.

હાલની સ્થિતિ

ચંદ્રબાબુ નાયડુની સરકાર હાલમાં આ બીલને લઈને વિચારણા કરી રહી છે, કારણ કે ભારતમાં 50 ટકાથી ઉપર અનામત આપવી ગેરબંધારણીય છે.

ભારતમાં આરક્ષણનો આધાર

ભારતના બંધારણમાં અનુચ્છેદ 15 અને 16માં સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત વર્ગને આરક્ષણ આપવાની જોગવાઈ છે.

કોઈપણ સમુદાયને અનામત આપવા માટે પછાત વર્ગ આયોગનું ગઠન કરવું પડે છે, જેનું કામ સમાજના દરેક સમુદાયની પરિસ્થિતિ જાણવાનું હોય છે.

જે સમુદાયને ભૂતકાળમાં અન્યાય થયો હોય તેને કેન્દ્રમાં રાખીને એ સમુદાયને સમાજના બીજા તબક્કાઓ સાથે જોડવા અનામત આપવામાં આવે છે.

આ સાથે જ વર્ષ 1993માં મંડળ કમિશને સુપ્રીમ કોર્ટની નવ જજની બેન્ચને નિયમાવલી સોંપી હતી, જેમાં કયા-કયા આધાર પર ભારતીય સંવિધાનમાં આરક્ષણ આપી શકાય તેની છણાવટ કરવામાં આવી હતી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િન લાવવાની કોશિશમાં છે.

સાથે જ પેન્સે હૅરિસના આરોપોને બીજી દિશામાં વાળતા કહ્યું કે કોવિડ વિરદ્ધ અમેરિકાની લડાઈની ટીકા કરવી, આરોગ્ય કર્મચારીઓની ટીકા કરવા સમાન છે, જેમણે રાતદિવસ મહામારી સામે સેવા આપી છે.

રસપ્રદ વાત એ છે કે બંનેમાંથી એક પણ ઉમેદવારે એ વાત પર ભાર ન મૂક્યો કે જો વ્હાઇટ હાઉસ કઈ રીતે કોરોનાનું સંક્રમણ કેન્દ્ર બન્યું? આ એક એવો મુદ્દો અથવા સવાલ હતો જેના પર હૅરિસ માઇક પેન્સને ઘેરી શકતા હતા, તેમને ફસાવી શકતા હતા.

પરંતુ આ તકને તેમણે ગુમાવી દીધી. તેઓ એ બાબત જાણતા હતા કે આ ચૂંટણીમાં કોરોના ... બાકીનો લેખ લખો:

ાદ અને વધુ પડતા બળપ્રયોગ મુદ્દેની ચર્ચાથી બચવાની કોશિશ કરતા જોવા મળ્યા. તેમણે કહ્યું કે તેમણે અમેરિકાની ન્યાયિક વ્યવસ્થા પર વિશ્વાસ છે.

સાથે જ તેમણે કહ્યું કે 'અમેરિકામાં વ્યવસ્થિત નસ્લવાદ છે, એવો આરોપ એ અમેરિકન લોકોનું અપમાન છે જેઓ પોલીસ અને કાનૂન વ્યવસ્થાને સંભાળી રહ્યા છે.'

પરંતુ કમલા હૅરિસ તેમની આ પ્રકારની દલીલોથી સંતુષ્ટ નહોતા. તેમણે કહ્યું, "આ ચર્ચા ઉપરાષ્ટ્રપતિનું ભાષણ નથી, જેમાં તેઓ એ કહેવાની કોશિશ કરે છે કે દેશમાં કાનૂન લાગુ કરવાનો શું અર્થ હોય છે."

હૅરિસે ચર્ચા દરમિયાન ધોળા અમેરિકીઓમાં વર્ચસ્વવાદીઓ વિશે સ્પષ્ટપણે ટીકા કરી.

ભવિષ્ય પર એક નજર

માઇક પેન્સ અને કમલા હૅરિસ

ઉપરાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવારોની આ ચર્ચાએ એ અમેરિકી લોકો જેઓ અમેરિકાની રાજનીતિના વર્તમાન અને ભવિષ્ય પર નજર રાખે છે, તેમને કેટલીક બાબતો સમજવાની તક આપી છે.

ચૂંટણી અભિયાનની નજરથી જોઈએ તો, બંને ઉમેદવારોએ પોતોના સાથી અને રાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવારોનો સારી રીતે બચાવ કર્યો અને પોતોના વિરોધીઓ સામે મુખ્ય મુદ્દે પ્રહાર કરવાની કોશિશ કરી.

જોકે આ ચર્ચામાં ભાગ લેનારા બંને ઉમેદવારોને જોઈને એવું લાગી રહ્યું હતું કે તેમનો દૃષ્ટિકોણ માત્ર નવેમ્બરની ચૂંટણી સુધી જ મર્યાદિત નથી, તેઓ ત્યારપછીની બાબતો પર પણ ધ્યાન આપી રહ્યા છે.

માઇક પેન્સ જેઓ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના પાછળ ઊભા છે. તેમણે ટ્રમ્પ અને તેમની નીતિઓનો સારી રીતે બચાવ કર્યો, પરંતુ ચર્ચા દરમિયાન તેમણે પોતાની છબી તૈયાર કરવાની અને ઓળખ મજબૂત કરવાની પણ કોશિશ કરી.

વળી કમલા હૅરિસ જેઓ ગત વર્ષે આ જ સમયે રાષ્ટ્રપતિપદ માટે ખુદની ઉમેદવારી નોંધાવી રહ્યાં હતાં અને તેમની સામે લડી રહ્યા હતાં. તેમણે એ પુરવાર કરવાની કોશિશ કરી કે જો બાઇડન રાજકીય મંચથી બહાર નીકળી જશે તો તેઓ ડૅમૉક્રૅટિક પાર્ટી માટે એક સક્ષમ માનવ-વાહક બની શકે છે.

તેમને જ્યારે પણ તક મળી ત્યારે તેમણે પોતાની સારસંભાળ અને પૃષ્ઠભૂમિ વિશે જ વાતો કરી છે અને માઇક પેન્સની ઊલટ એક મોટા અમેરિકી સમૂહ સુધી પહોંચવાની તેમણે કોશિશ કરી.

તેમણે કોશિશ કરી કે લોકો તેમના વિશે જાણે. સાથે જ અમેરિકી દર્શકો સાથે સારી રીતે જોડાવા માટે તેમણે કૅમેરા સાથે નજર મેળવીને વાતો કરી.

ચાર વર્ષો પહેલા ડૅમૉક્રૅટિક પાર્ટીના નેતા ટિમ કેને માઇક પેન્સ વિરુદ્ધ શાનદાર પ્રદર્શન કર્યું હતું, પરંતુ તેનાથી તેમની છબીને કોઈ ફાયદો ન થયો. હૅરિસે પણ બુધવારે માઇક પેન્સ વિરુદ્ધ સારું પ્રદર્શન કર્યું, તેમના...


...િને 15 હજાર રૂપિયા ઘરે લઈ જતા હતા.  હવે માત્ર 8-9 હજાર રૂપિયા મહિને હાથમાં આવે છે."

કામદારોના કહેવા પ્રમાણે હવે તેમને કલાકો સુધી બેસાડી રાખવામાં આવે છે અને ઓછું કામ આપવામાં આવે છે.

કામદારો જેટલા નંગ હીરા ઘસે એ પ્રમાણે તેમને વેતન ચૂકવવામાં આવતું હોય છે.

આત્મહત્યા કરનારનો પરિવાર ડરે છે

સુરતમાં જે રત્નકલાકારોએ આત્મહત્યા કરી એમના પરિવારજનો વાત કરવાથી ડરે છે, આત્મહત્યા કરનાર એક યુવકના પિતાએ તેમની ઓળખ છતી ન કરવાની શરતે અમારી સાથે વાત કરી.

તેઓ પોતે પણ કામદાર જ છે અને તેમની ઓળખ છતી થાય તો તેમને પ... બાકીનો લેખ લખો:

તો નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવાની ધમકી આપે છે."

'પીપલ્સ ટ્રેનિંગ ઍન્ડ રિસર્ચ સૅન્ટર'(પીટીઆરસી) સાથે સંકળાયેલા વડોદરાના જગદીશ પટેલે કરેલા એક અભ્યાસનો રિપોર્ટ 'સ્ટડી ઑફ લેબર કન્ડિશન્સ ઇન સુરત ટેક્સટાઇલ ઇન્ડસ્ટ્રી' નામથી પ્રકાશિત કર્યો છે.

આ અભ્યાસ સ્થાનિક અહેવાલોને ટાંકીને લખ્યું છે કે સુરતના 58,400 જેટલા ડાયમંડ યુનિટમાં કામદારોને પ્રૉવિડન્ડ ફંડ સહિતના શ્રમ અધિકારોનો લાભ મળતો નથી.

આ રિપોર્ટમાં એવો પણ ઉલ્લેખ છે કે બહુ જૂજ કામદારો જ યુનિટના ચોપડે રજિસ્ટર્ડ હોય છે.

'અમને પણ હવે ડર લાગે છે'

પ્રતીકાત્મક તસવીર

રાજકોટમાં હીરાઉદ્યોગમાં કામ કરતા અનિલભાઈએ બીબીસી સાથે વાત કરતા કહ્યું, "અચાનક જ મને ખબર પડી કે ભૂતકાળમાં સાથે મારી કામ કરતા હતા એ ભાઈએ આત્મહત્યા કરી લીધી."

"એક પછી એક આવા કિસ્સા સાંભળીને હવે ડર લાગે છે. દસેક દિવસમાં આત્મહત્યાના 7 થી 8 કિસ્સા સાંભળ્યા."

તમામ રત્નકલાકારો આત્મહત્યાના આ ઘટનાચક્રથી ડરેલા છે.

અલ્પેશભાઈ કહે છે, "હમણાં જ ભાવનગરમાં એક છોકરાએ આત્મહત્યા કરી, મારો મિત્ર હતો. હીરાના કારખાનામાં કામ કરતો હતો, નોકરી પરથી કાઢી મૂકાયો એ પછી આત્મહત્યા કરી."

રાજકોટના અનિલભાઈ "પહેલાં અમે રોજના 150 જેટલા નાના હીરા ઘસતા હતા, પણ હવે રોજ માંડ 70 હીરા ઘસવા મળે છે."

"એક હીરો ઘસીએ તો અમને 3 રૂપિયા 60 પૈસા મળે છે. અમને કોઈ જ લાભો મળતા નથી. અમને પણ ડર લાગે છે કે બેરોજગાર ન થઈ જઈએ."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િનો હતો.

એપ્રિલ મહિનામાં ગુજરાતમાં 2.6 લાખ કેસ નોંધાયા હતા જ્યારે 2600 લોકોનાં મૃત્યુ થયાં છે.

મહામારી દરમિયાન જે કેસ નોંધાયા તેના 46 ટકા કેસ આ ગાળામાં નોંધાયા છે, જ્યારે 37 ટકા લોકોનાં મૃત્યુ આ ગાળામાં થયા છે.

માર્ચ, 2020થી એપ્રિલ 2021 સુધીમાં ગુજરાતમાં 5.67 લાખ કોરોના વાઇરસના કેસ નોંધાયા છે, જ્યારે 7183 લોકોનાં મૃત્યુ થયાં છે.

2020 માર્ચ મહિનાથી શરૂ કરીને ડિસેમ્બર મહિના સુધી 2.45 લાખ કેસ નોંધાયા હતા, જ્યારે 4306 દરદીનાં મૃત્યુ થયાં હતાં.

2020 અને 2021ની પીકમાં ફેરફાર એ હતો કે શુક્રવાર... બાકીનો લેખ લખો:

ી ન કહેવાય. અમે તમામ ડીજીપીને ચેતવણી આપીએ છીએ કે આ પ્રકારની કાર્યવાહીને અમે કન્ટેમ્પટ ઑફ ધ કોર્ટ ગણીશું"

કેટલાંક રાજ્યોમાં એવા કિસ્સા બન્યા હતા કે જો કોઈ વ્યક્તિ ઓક્સિજનની માગ, બેડની માગ સોશિયલ મીડિયા પર કરે તો તેની સામે ખોટી માહિતી બદલ કેસ નોંધવામાં આવ્યા હતા.

અમેરિકા ભારતથી આવતા મુસાફરો પર 4 મેથી પ્રતિબંધ મૂકશે

એનડીટીવી ઇન્ડિયાના અહેવાલ અનુસાર ભારતમાં વધી રહેલા કોરોના વાઇરસના સંકટની વચ્ચે અમેરિકાએ ભારતની મુસાફરી પર 4 મેથી પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.

વ્હાઇટ હાઉસના પ્રવક્તા જેન સાકીએ નિવેદનમાં કહ્યું, "CDCની સલાહ પર, વહીવટીતંત્ર ભારતની યાત્રાને પ્રતિબંધિત કરે."

આ પ્રતિબંધ અમેરિકન નાગરિક, પરમેનન્ટ રેસિડેન્ટ અને આંતરરાષ્ટ્રીય યાત્રીઓ પર લાગુ નહીં પડે.

જો તેમણે વૅક્સિન નથી લગાવી તો તેમણે કોરોના વાઇરસનો નેગેટિવ રિપોર્ટ આપવો પડશે.

અમેરિકાએ એ વાત પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે ભારતમાં જે ઝડપથી નવા પ્રકારના કોરોના વાઇરસના સ્ટ્રેઇન ફેલાઈ રહ્યા છે તેણે સ્થિતિને ખરાબ કરી છે, તેનો ફેલાવો અમેરિકાના નાગરિકો સુધી ન પહોંચે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િમ વોટર કેટલાંક નિશ્ચિત વિસ્તારોમાં કેન્દ્રિત નથી, પરંતુ જગ્યાએ જગ્યાએ ફેલાયેલાં પણ છે.

બાંગ્લાદેશની સરહદ પાસેના રાજ્યના જિલ્લામાં મુસ્લિમોની વસતિ ઘણી છે. મુર્શિદાબાદ, માલદા અને ઉત્તર દિનાજપુરમાં તો ક્યાંક ક્યાંક વસતિ 50 ટકાથી વધારે છે. આ સિવાય દક્ષિણ અને ઉત્તર 24 પરગણા જિલ્લામાં પણ તેમની ખાસી અસર છે.

વિધાનસભાની 294 સીટોમાંથી 70 થી 100 સીટ પર આ વર્ગના વોટ નિર્ણાયક છે.

વર્ષ 2006 સુધી રાજ્યની મુસ્લિમ વોટ બૅન્ક પર સામ્યવાદી પક્ષનો કબજો હતો. પરંતુ આની સાથે જ આ વર્ગના વોટર ધીમે-ધીમે મમતાની તૃણમૂલ ... બાકીનો લેખ લખો:

થાને વકફ બૉર્ડ દ્વારા આપવામાં આવે છે.

પરંતુ આ વખતે ભાજપે તેમની પર મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણની સાથે સાથે તેઓ હિંદુ વિરોધી હોવાનો આરોપ પણ મૂક્યો છે.

આ પછી મમતા બેનરજીએ પોતાની રણનીતિ થોડી બદલી છે. મમતાએ રાજ્યના અંદાજે 37 હજાર દુર્ગાપૂજા સમિતિઓને 50-50 હજાર રૂપિયાનું દાન આપવાનું એલાન કર્યું છે.

એટલું જ નહીં કોરોના અને લૉકડાઉનના કારણે આર્થિક તંગી મુદ્દે મુખ્ય મંત્રીએ પૂજા સમિતિઓને વીજળીમાં 50 ટકાની છૂટ આપવાની જાહેરાત કરી હતી.

ઉપરાંત રાજ્યના આઠ હજારથી વધારે ગરીબ બ્રાહ્મણ પુજારીઓને એક હજાર રૂપિયા માસિક ભથ્થુ અને મફત આવાસ આપવાની જાહેરાત કરી હતી.

ઓવૈસી ફૅક્ટર

બંગાળના લઘુમતી લોકો મુખ્યત્ત્વે બે ધાર્મિક સંસ્થાઓનું અનુસરણ કરે છે. આમાં એક છે દેવબંદી આદર્શો પર ચાલનારા જમિયતે ઉલેમા-એ-હિંદ અને બીજા છે ફુરફુરા શરીફ.

કોલકાતા વિશ્વ વિદ્યાલયના રાજ્યશાસ્ત્રના પોફેસર સમીર દાસે ફોન પર થયેલી વાતચીતમાં કહ્યું, “અબ્બાસ સિદ્દીકી અને ઓવૈસી બંનેના મેદાનમાં ઉતરવાથી મુસ્લિમોના વોટ તૂટી જશે. બંને નેતાઓના ફૉલોઅર અલગ-અલગ છે. અબ્બાસ સિદ્દીકી જે ફુરફુરા શરીફના પીરઝાદા છે તેમના ફૉલોઅર્સને મૉડરેટ મુસ્લિમ માનવામાં આવે છે. જ્યારે ઓવૈસી જે પ્રકારે પ્રચાર કરે છે, તેમની સાથે કટ્ટર મુસ્લિમ વધારે જોડાય છે.”

જાન્યુઆરીના મહિનામાં ઓવૈસીએ અબ્બાસ સિદ્દીકી સાથે મુલાકાત કરી હતી. કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે ઓવૈસી અને અબ્બાસ સિદ્દીકી સાથે આવી શકે છે. પરંતુ અબ્બાસ સિદ્દીકી લેફ્ટ - કૉંગ્રેસ ગઠબંધનની સાથે આવવાના કારણે આ સમીકરણ થોડું બદલાયેલું જોવા મળે છે.

પ્રો. સમીર કહે છે, “અમે હાલના દિવસોમાં જોયું છે કે જે પ્રકારની ભાષા સિદ્દીકી બોલી રહ્યા છે, તેઓ ધીમે-ધીમે ઓવૈસીની જેમ જે એકદમ પ્રચારના આક્રમક મિજાજમાં આવી જશે. ફુરફરા શરીફને માનનારા દક્ષિણ બંગાળના કેટલાંક વિસ્તારોમાં જ છે. પશ્ચિમ બંગાળના મુસ્લિમ આ જાણતા હોવા છતાં કે લેફ્ટની સાથે તેમનું ગઠબંધન આ વખતે સત્તામાં નહીં આવશે, છતાં  અબ્બાસ સિદ્દીકીને વોટ આપશે.”

ઓવૈસી બંગાળ ચૂંટણીમાં કેટલી મોટી ભૂમિકા નિભાવશે?

આ અંગે પ્રોફેસર દાસ કહે છે, “કોને ખ્યાલ હતો કે બિહારમાં તે આટલી સીટ જીતશે? એટલા માટે સંપૂર્ણપણે તેમને સાઇડ પર મૂકી શકાય તેમ નથી. તે જે પ્રકારે પ્રચાર કરે છે, મુસ્લિમો હાંસિયા પર મૂકાવાની વાત કરે છે. એવામાં કોઈ બે મત નથી કે તેઓ આ ચૂંટણીમાં એ રીતે જ પ્રચાર કરશે જે રીતે કરે છે અને કટ્ટર મુસ્લિમોના જૂથ તેમની સાથે...


...િયન ઇકોનોમીના અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ 2011-12 પછી ખાનગી રોકાણકારો પ્રમાણમાં નિરુત્સાહી બની રહ્યા હોય તેવું વલણ જોવા મળ્યું છે.

2018-19ના ગાળાના રોકાણોની ઉડીને આંખે વળગે તેવી એક બીજી બાબત એ છે કે 2017-18ની સરખામણીમાં સરકાર દ્વારા પ્રયોજિત પ્રોજેક્ટ્સનું રોકાણ 5300 અબજમાંથી ઘટીને 3000 અબજ જેટલું થઈ જવા પામ્યું.

2015-16 પછી આ રીતે જાહેર ક્ષેત્રમાં પણ રોકાણમાં રસ ઘટતો હોવાનું પ્રતિપાદિત થાય.

2015-16 જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રે નવા રોકાણ માટે 10 હજાર અબજની ધારણા હતી ત્યારબાદ જાહેર ક્ષેત્રનું રોકાણ ... બાકીનો લેખ લખો:

વધારવી હોય તો છેવાડાના માણસ એટલે કે સામાન્યમાં સામાન્ય માણસના ગજવામાં પૈસા આવે અને એનો હાથ છૂટો રહે તે જોવું પડે.

સદનસીબે ગ્રામ્ય અર્થવ્યવસ્થા જેના ઉપર આધારિત છે તે ચોમાસું સાર્વત્રિક સારું થયું અને મોટાભાગે 100 ટકા કરતાં વધુ વરસાદ નોંધાયો એ દુષ્કાળની પરિસ્થિતિ કરતાં વધુ સારી સ્થિતિ છે.

આમ છતાંય અતિવૃષ્ટિ તેમજ પૂરને કારણે ચોમાસુ પાકને થતું નુકસાન તેમજ જમીનમાં હજુ પણ ભેજ નહીં સુકાવાને કારણે શિયાળુ પાકની વાવણીમાં થનાર વિલંબ આ બંને બાબતો ગ્રામ્ય અર્થતંત્રમાં કેટલો સુધારો થશે તેના ઉપર અસર કરતાં મુખ્ય પરિબળ રહેશે.

સરવાળે સેન્ટર ફોર મોનિટરિંગ ઇન્ડિયન ઇકોનોમીનો અહેવાલ જે પરિસ્થિતિનું નિર્માણ કરે છે એ જ ચિંતાજનક છે.

ખાનગી મૂડીરોકાણમાં થયેલો વિક્રમી ઘટાડો મંદીમાંથી બહાર નીકળવાનો રસ્તો સરળ નહીં હોય તેની આગાહી કરે છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િયરી બરાબર હતી."

તેઓ આગળ લખે છે કે ભારતીય સંસદમાં આ વિધેયક પસાર થઈ જવું એ પાકિસ્તાન માટે એક મોટો પાઠ પણ છે.

"દરેક દેશે પોતાના તમામ સમુદાયોની કોઈ પણ જાતનો ભેદભાવ કર્યા વગર રક્ષા કરવી જોઈએ."

"કારણ કે, જ્યારે પણ દેશ ભેદભાવ દ્વારા કોઈ પણ એક સમુદાય પર નિશાન સાધવા લાગે છે ત્યારે આ વાતથી તેની આંતરરાષ્ટ્રીય છબિ ખરડાઈ જાય છે."

"ઇસ્લામાબાદમાં રહેતા એક કારોબારી સરમદ રાજા જણાવે છે કે :

"ભારતે ફરી એક વાર એ સાબિત કરી બતાવ્યું છે કે તેઓ હવે એક લોકશાહી દેશ નથી રહ્યા."

"તેઓ હવે એક ધર્મતંત્ર બનાવીને વિખેર... બાકીનો લેખ લખો:

ણે નીચલી જ્ઞાતિના છે."

"જેમની ભારત આવવાની કોઈ ઇચ્છા નથી."

"જે થોડાક પરિવારો ભારત ગયા હતા, તેઓ પણ નોકરી, મર્યાદિત તકો અને મુશ્કેલોને કારણે પાછા આવી ગયા."

"માત્ર કથિતપણે ઉચ્ચ વર્ણના કેટલાક હિંદુ લોકો જ પોતાના પરિવારોથી મળવા માટે તેમજ કોઈ કામ અર્થે  ભારત જાય છે."

"મને નથી લાગતું કે આ વિધેયક બાદ મોટી સંખ્યામાં સ્થળાંતર જોવા મળશે."

અમર જણાવે છે કે પાકિસ્તાનના સિંધી લોકો એટલા માટે પણ પાછા ફરે છે, કારણ કે બને દેશોનાં સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક વાતાવરણમાં ઘણો ફરક છે.

"આ લોકો સિંધ અને તેની પરંપરાઓ સાથે જોડાયેલા છે."

"તેથી તેઓ હિંદુ પહેલાં તેઓ પોતાની જાતને સિંધી માને છે."

"તેથી તેઓ ભારતમાં નહીં રહી શકે."

અમર જણાવે છે કે ભૂતકાળમાં કેટલા હિન્દુઓ પાકિસ્તાન છોડીને ભારત ગયા છે, તેના પ્રમાણિત આંકડા છે, પરંતુ તેમના મત પ્રમાણે ભારતીય સરકાર આ આંકડા વધારીને બતાવતી આવી છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િયલ એસ્ટેટ પ્રોજેક્ટમાં પણ વેગ આવ્યો છે અને આસપાસના હાઈવે પર આકાર લઇ રહેલા રિયલ એસ્ટેટ પ્રોજેક્ટ આ વાતની સાબિતી આપે છે.

ટાટા નેનોમાં શરૂઆતમાં ગ્રાહકોએ ભારે રસ દર્શાવ્યા બાદ થોડા જ સમયમાં ઉત્સાહ ઓસરી ગયો હતો અને તેના વેચાણમાં સતત ઘટાડો થયો હતો.

બિઝનેસ ટૂડેના અહેવાલ પ્રમાણે કંપનીએ 2018માં જ જાહેરાત કરી દીધી હતી કે તેઓ ગ્રાહક પાસેથી કન્ફર્મ ઑર્ડર મળે તો જ નેનોનું ઉત્પાદન કરશે.

જૂન 2018માં માત્ર એક નેનોનું ઉત્પાદન થયું હતું અને સ્થાનિક બજારમાં કંપનીએ ફક્ત ત્રણ કાર વેચી હતી. ત્યાર પછી કંપનીએ પોત... બાકીનો લેખ લખો:

ે સબસિડી અને ટૅક્સની રાહત મળી તે રીતે બીજા રાજ્યો પણ ઉદ્યોગોને રાહત આપે છે. તેથી ટેસ્લાએ પોતાના પ્લાન્ટ માટે કર્ણાટકને પસંદ કર્યું.

શૈલેશ પટવારી કહે છે કે સાણંદની આસપાસ હજુ ઘણા ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પ્લૉટ ખાલી છે પરંતુ ઉદ્યોગો તે લેવા તૈયાર નથી કારણ કે જીઆઇડીસીની નૉન-યુટિલાઈઝેશન પૉલિસીના કારણે તેમનો બોજ વધી જાય છે.

તેઓ કહે છે, ''અત્યારે કોઈ ઉદ્યોગપતિ 15,000 મીટરનો પ્લૉટ ખરીદે ત્યાર પછી તેમાં માટીનું પૂરાણ કરવામાં એક કરોડથી વધુ ખર્ચ થઈ જાય છે. ત્રણ વર્ષમાં ત્યાં ઇન્ડસ્ટ્રી ઉત્પાદન કામ શરૂ ન કરે તો 90 લાખ રૂપિયા જેટલો નૉન-યુટિલાઈઝેશન ચાર્જ લાગે છે. તેના કારણે સાણંદનું ડેવલપમૅન્ટ અટક્યું છે.''

''ગુજરાતમાં અત્યારે મજૂરોની સમસ્યા છે. ગુજરાતના ઉદ્યોગોમાં મોટા ભાગના મજૂરો રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારના છે. તેનું કારણ એ છે કે ગુજરાતમાં લોકો કોઈ કામ આવડી જાય તો પોતાની રીતે સ્વતંત્ર ધંધો શરૂ કરવાનું વિચારે છે. માઇગ્રેશનના કારણે કોરોના વખતે ઘણી તકલીફ પડી હતી.''

મોટા ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન, નાના ઉદ્યોગોની ઉપેક્ષા

જીઆઇડીસીનો વિકાસ ઑટો પ્લાન્ટના કારણે થયો અને એમએસએમઈના નાના યુનિટ્સ સ્થપાયા.

સાણંદ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ઍસોસિયેશનના પ્રમુખ અજિત શાહ માને છે કે નેનો પ્લાન્ટના કારણે યુવાનોને ઑટો સેક્ટરમાં વધારે રોજગારી મળી રહી છે. આ ઉપરાંત બીજા સંલગ્ન ઉદ્યોગોને પણ ફાયદો થાય છે.

તેઓ કહે છે કે એક દાયકા અગાઉની અને અત્યારની સાણંદ જીઆઇડીસીમાં ઘણો તફાવત દેખાય છે. જીઆઇડીસીનો વિકાસ ઑટો પ્લાન્ટના કારણે થયો અને એમએસએમઈના નાના યુનિટ્સ સ્થપાયા.

તેઓ કહે છે, "સાણંદમાં નેનો પ્લાન્ટ આવ્યો તે અગાઉ આ એરિયામાં કોઈ ઔદ્યોગિક વિકાસ જોવા મળતો ન હતો. અમદાવાદથી વિરમગામ રોડ પર માંડ ત્રણ-ચાર ઇન્ડસ્ટ્રી હતી.

અત્યારે એકલા સાણંદ જીઆઇડીસીમાં લગભગ 210થી વધારે એમએસએમઈ (માઇક્રો, સ્મૉલ એન્ડ મિડિયમ એન્ટરપ્રાઈઝિસ) કામ કરે છે.

આ ઉપરાંત આ વિસ્તારમાં કોલગેટ, કોકા કોલા, નિવિયા સહિત લગભગ 40 બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ (એમએનસી) પણ છેલ્લા એક દાયકામાં આવી છે."

જોકે, તેઓ સ્વીકારે છે કે ગુજરાતને ઑટો હબ બનાવવાનું જે સ્વપ્ન હતું તે સાકાર થઇ શક્યું નથી. તેનું કારણ છે કે રાજ્ય સરકારે એમએસએમઈને વધારે પ્રાધાન્ય આપ્યું નથી.

તેઓ કહે છે , "ગુજરાતમાં એફડીઆઈનો પ્રવાહ બમણો થયો છે તેવો રાજ્ય સરકારનો દાવો છે. પરંતુ રાજ્યમાં તાજેતરમાં 2800થી વધારે એમએસએમઈ બંધ થઈ ગયા છે. તેમાંથી એકલા સાણંદમાં 600...


...િયા દ્વારા નુક્સાન પહોંચાડવા બદલ) હેઠળ નોંધવામાં આવી છે. પ્રશ્ન એ જ છે કે ભારતમાં નૉર્થ-ઈસ્ટના લોકો સાથે થતાં જાતિવાદી ભેદભાવ વિરૂદ્ધ કોઈ કાયદો નથી.

તેઓ વધુ જણાવતાં કહે છે કે આવા કિસ્સામાં લડત આપવા માટે કાયદો આવશ્યક છે. પણ સરકાર કહે છે કે ભારતમાં આવો જાતિવાદ થતો જ નથી, એટલે આવા કાયદાની કોઈ જરૂર નથી. અમે વર્ષોથી આ માટે લડી રહ્યા છીએ.

ઉલ્લેખનીય છે કે બુધવારે દિલ્હી પોલીસે આ કેસમાં સીસીટીવી ફૂટેજની મદદથી 40 વર્ષીય પુરુષની ધરપકડ કરી હતી.

ગુજરાતમાં પણ આવા બે કિસ્સાઓ નોંધાયા છે.

'અમને જબરજસ્તી સરક... બાકીનો લેખ લખો:

ોનું શું થશે.

"અમને ખબર જ નથી પડી રહી કે આ સમસ્યાનું નિવારણ કેવી રીતે લાવીએ, લોકો અમને સતત પરેશાન કરે છે."

જો કે આ ઘટના બાદ હવે તેઓ પોલીસ ફરિયાદ કરવા માટે વિચારી રહ્યાં છે.

તેઓ કહે છે કે અગાઉ લોકો અમને જોઈને ચીની કહીને અપમાન કરતા હતા, પરંતુ હવે આવા લોકોના શબ્દકોશમાં કોરોના નામના એક વધારાનો શબ્દ ઉમેરાઈ ગયો છે.

અકામી કહે છે કે અમદાવાદ જેવા વિકસિત શહેરમાં પણ અપમાનનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.

જ્યારે બીબીસી ગુજરાતીએ એએમસીના એક ઉચ્ચ અધિકારીનો સંપર્ક કર્યો તો તેમણે પોતાનું નામ ન આપવાની શરતે કહ્યું કે તેમને આવી ફરિયાદ મળી હતી અને તેમની ટીમ પોલીસ સાથે ત્યાં પહોંચી હતી. તેમણે એવું પણ કહ્યું, "ફરિયાદમાં એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે તેમને કોરોના હોઈ શકે છે માટે તેમની તપાસ કરવામાં આવી હતી."

જો કે આ અધિકારીએ પછી કહ્યું કે એ પછી આ તમામ લોકોને સલામત રીતે તેમના ઘરે મોકલી દેવાયાં હતાં.

'ગો કોરોના ગો, ઘર ખાલી કરો'

આ ઘટનાને હજી બે દિવસ માંડ થયા, ત્યાં અમદાવાદના સોલા પોલીસસ્ટેશનની હદમાં આવેલી અજંતા-ઇલોરા સોસાયટીમાં નૉર્થ-ઈસ્ટની કેટલીક છોકરીઓને મકાનમાલિક જબરજસ્તી ઘરથી બહાર કાઢી રહ્યાં છે તેવી ઘટના સામે આવી.

આ છોકરીઓ સ્પામાં નોકરી કરે છે, જો કે મકાન લીધાના બીજે જ દિવસે તેમને ઘર ખાલી કરવા માટે મજબૂર કરાઈ રહી હતી.

લગભગ છ છોકરીઓનું આ ગ્રૂપ નાગાલૅન્ડના દિમાપુરથી આવીને અમદાવાદમાં છેલ્લાં ચાર વર્ષથી કામ કરે છે.

જો કે જ્યારે તેઓ એક નવી જગ્યાએ રહેવા માટે ગયાં તો આસપાસના લોકોને લાગ્યું કે આ ચીનથી આવેલા લોકો છે અને કોરોના વાઇરસ લઇને આવ્યાં છે.

આ પાડોશીઓએ મકાનમાલિકને જબરજસ્તી આ તમામ છોકરીઓને ઘરથી બહાર કાઢવાની વાત કરી હતી. બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં 26 વર્ષીય લીવા એસ્સુમી (જેમનાં બહેન લીકા આ મકાનમાં રહેતાં હતાં) એ કહ્યું કે જ્યારે તેઓ તેમનાં બહેન પાસે પહોંચ્યાં તો તેઓ ખૂબ રડી રહ્યાં હતાં.

તેઓ કહે છે, "લોકો કહેતા હતા કે અમે ચીનથી આવ્યાં છીએ અને અહીં નહીં રહેવા દે. જ્યારે કારણ પૂછવામાં આવ્યું તો તેમણે કહ્યું કે અમે લોકો તેમને કોરોના વાઇરસથી સંક્રમિત કરીશું."

લીવાએ કહ્યું કે ત્યાં પોલીસ પણ પહોંચી ગઈ હતી, જે પછી લોકોનો આક્રોશ ઘટ્યો હતો. જો કે અમને ખબર છે કે આ પ્રકારની ઘટનાઓ અહીં અટકશે નહીં, અને હજી વધશે.

આ ઘટના સમયે સ્થળ પર પહોંચનારા સોલા પોલીસસ્ટેશનના પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર જે. પી. જાડેજા સાથે બીબીસી ગુજરાતીએ સંપર્ક કર્યો હતો.

તેમણે...


...િયા પર આંદોલન વિશે વાંચતા કે અપડેટ્સ શેર કરતા દેખાય છે.

કોઈ હાર્દિકને મળવા આવતા દરેક વ્યક્તિનું ધ્યાન રાખે છે, તો કોઈ મીડીયાકર્મીઓ સાથે ઇન્ફોર્મલ ચર્ચા પર ચઢે છે.

જો કોઈ ચર્ચાની શરૂઆત કરે તો પાટીદાર અનામત, ખેડૂતોની સમસ્યાઓ તેમજ હાર્દિક પટેલના ઉપવાસ વિશે ઉત્સાહ સાથે વાત કરે છે. ગાંધીનગરની એક નાની ટુકડી રસોડાનું કામ સંભાળે છે.

અહીં જમનારાઓમાં મુખ્યત્વે મીડિયાકર્મીઓ અને અહીં રહેતા યુવાનો જ છે.

અહીંનું દૃશ્ય 2015ના અમદાવાદના જીએમડીસી ગ્રાઉન્ડ પર થયેલા પાટીદાર આંદોલનથી અલગ છે.

એ સમયે મોટી સંખ્ય... બાકીનો લેખ લખો:

િકભાઈને જ્યાં જરૂર હશે, ત્યાં તેમની સાથે રહીશું. અમને આશા છે કે આ લડત અમારા પ્રશ્નોનો ઉકેલ ન આવે ત્યાં સુધી ચાલતી રહેશે."

સવાણીએ કહ્યું કે, સ્થાનિક સ્તરના કિસાન નેતાઓ હાર્દિકને મળવા પહોંચી રહ્યા છે અને ગુરુવારે ગુજરાતભરમાં આશરે ૪૫ સ્થળોએ પાટીદાર સમાજના લોકો ઉપવાસ પર બેઠા હતા.

અમદાવાદની સોલા સિવિલ હૉસ્પીટલથી તબીબોની એક ટીમ દરરોજ બે વખત હાર્દિક પટેલની તપાસ કરવા આવે છે.

સોલા સિવિલ હોસ્પિટલનાં આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર ડૉ. નમ્રતા વડોદરીયાએ કહ્યું કે બ્લડ, યુરિનનાં સૅમ્પલ લેવા જરૂરી છે પણ હાર્દિક પટેલ ના પાડી રહ્યો છે.

તેમણે કહ્યું, "બ્લડ અને સુગરનાં સૅમ્પલ્સ અલગઅલગ સમયે લેવાયા હોય એટલે બની શકે કે તેમાં તફાવત આવ્યો હોય."

"ગઈકાલ કરતાં આજના વજનમાં 900 ગ્રામનો તફાવત આવ્યો છે, હાલ હાર્દિક પટેલનું વજન 71.900 છે."

"અમે એમને હજી પણ હૉસ્પિટલાઇઝ થવાની સલાહ આપી રહ્યા છીએ. લિક્વિડ અને અનાજ પણ પેટમાં જવું જરૂરી છે."

"પાણી બંધ કરવાથી શ્વાસ અને હૃદયના ધબકારામાં પણ ફેરફાર આવી શકે છે."

કોંગ્રેસી નેતાઓ દ્વારા મુલાકાત

ઉપવાસના સાતમા દિવસે ગુજરાતના વરિષ્ઠ નેતા સિદ્ધાર્થ પટેલ, અર્જૂન મોઢવાડિયા, કોંગ્રેસના ધારાસભ્ય શૈલેષ પરમાર, હિંમતસિંહ પટેલ, પૂર્વ સાંસદ વિક્રમભાઈ માડમ પણ તેમને મળવા પહોંચ્યા હતા.

ઉપરાંત સામાજીક કાર્યકર્તા અને ભાજપના પૂર્વ ધારાસભ્ય કનુભાઈ કલસરીયા પણ હાર્દિકને મળવા પહોંચ્યા હતા.

કોંગ્રેસના નેતાઓ હાર્દિકને મળવા સામાન્ય લોકો ઉપરાંત રાજનેતાઓ પહોંચી રહ્યાં છે. 26મી ઑગસ્ટે કોંગ્રેસના 28 ધારાસભ્યોએ હાર્દિક પટેલની મુલાકાત લીધી હતી.

કોંગ્રેસી નેતાઓની મુલાકાતોનો ક્રમ ચાલુ જ છે. મુલાકાતીઓમાં કોંગ્રેસી નેતાઓની સંખ્યા વધારે છે.

ગુરૂવારે દરિયાપુરના ધારાસભ્ય ગ્યાસુદ્દીન શેખ અને જમાલપુરના ધારાસભ્ય ઇમરાન ખેડાવાલા સહિત અન્ય કોંગ્રેસી નેતાઓ હાર્દિકને મળવા આવ્યા હતા.

શેખે મીડીયાને જણાવ્યું કે ગુજરાતમાં ત્રણ મુસ્લિમ ધારાસભ્યો છે અને એ ત્રણેય 'હાર્દિકભાઈને મુસ્લિમ સમાજનો ટેકો' જાહેર કરે છે.

ગુરુવારે આમ આદમી પાર્ટીના ધારાસભ્ય કર્નલ દેવેન્દર સહેરાવતે 'પર્સનલ કૅપેસિટી'માં  હાર્દિકની મુલાકાત લીધી હતી.

મીડિયા સાથે વાતચીતમાં કર્નલ સહેરાવતે કહ્યું, "આમ આદમી પાર્ટી હાર્દિક પટેલના ઉપવાસમાં તેમની સાથે છે અને ટૂંક સમયમાં દિલ્હીથી ટેકા અંગે ઔપચારિક જાહેરાત કરશે."

રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી (એનસીપી)ના નેતા પ્રફુલ્લ પટેલે હાર્દિકની મુલાકાત...


...િયાં લે જાયેંગે', 'બાદશાહ', 'મહોબ્બતેં' અને 'રબને બના દી જોડી' જેવી ફિલ્મોમાં શાહરુખ ભજવેલાં પાત્રોનું નામ રાજ હતું.

16) શાહરુખનાં પાત્રનું ઘણી ફિલ્મોમાં મોત થયું છે. એ ફિલ્મોમાં 'બાઝીગર', 'ડર', 'અંજામ', 'દિલ સે', 'રામ જાને', 'ડુપ્લિકેટ', 'દેવદાસ', 'શક્તિ', 'કલ હો ના હો', 'ઓમ શાંતિ ઓમ', 'રા.વન' અને 'કરણ અર્જુન'નો સમાવેશ થાય છે.

'કરણ અર્જુન'માં તેમનાં પાત્રનો પુનર્જન્મ થયો હતો.

17) શાહરુખ મહેનતુ કલાકાર તરીકે વિખ્યાત છે. એ ચારથી પાંચ કલાક જ ઉંઘે છે. જિંદગીનો સમય ઉંઘવામાં બગાડવામાં એ માનતા નથી... બાકીનો લેખ લખો:

લે દુલ્હનિયા લે જાયેંગે'ના કેટલાક હિસ્સાના શૂટિંગ વખતે શાહરુખ 'ત્રિમૂર્તિ' માટે પણ શૂટિંગ કરતા હતા.

26) શાહરુખે 'જોશ' ફિલ્મનું ગીત 'અપુન બોલા...' ગાયું છે.

27) શાહરુખ યુવાન હતા ત્યારે કુમાર ગૌરવને મળવા ઇચ્છતા હતા.

તેનું કારણ એ હતું કે એ સમયે શાહરુખ માનતા હતા કે તે કુમાર ગૌરવ જેવા દેખાતા હતા. આ સંબંધે શાહરુખે એક ટ્વીટ પણ કરી હતી.

28) શાહરુખને પ્રશંસકોને મળવાનો પહેલો અનુભવ 'ફૌજી' ટીવી સિરિયલના દિવસોમાં થયો હતો.

એ સમયે શાહરુખ દિલ્હીના પંચશીલ પાર્ક વિસ્તારમાંથી એક રીક્ષામાં પસાર થતા હતા, ત્યારે બે મહિલાઓએ બૂમ પાડીને કહ્યું હતું કે ”દેખ, અભિમન્યુ રાય.”

'ફૌજી'માં શાહરુખનાં પાત્રનું નામ અભિમન્યુ રાય હતું.

29) પાકિસ્તાનનાં પેશાવર શહેર સાથે શાહરુખને ગાઢ સંબંધ છે.

શાહરુખ જ્યારે કિશોર વયના હતા, ત્યારે 1978-1979 દરમ્યાન પેશાવર ગયા હતા.

30) બીબીસીને આપેલી મુલાકાતમાં શાહરુખનાં કઝીન નૂરજહાંએ જણાવ્યું હતું કે એ સમયે તે જે રૂમમાં બેઠાં હતા એ જ રૂમમાં શાહરુખ ઊંઘ્યા હતા.

નૂરજહાંના જણાવ્યા અનુસાર, ''શાહરુખ પેશાવર આવીને બહુ રાજી થયો હતો, કારણ કે એ તેના પપ્પાના પરિવારને પહેલીવાર મળ્યો હતો. ભારતમાં શાહરુખનાં મમ્મીનાં સગાંઓ જ રહે છે.''

31) શાહરુખ મુંબઈ આવ્યા એ પહેલાં તેમણે દિલ્હીની છાબરા રામલીલામાં કામ કર્યું હતું.

રામલીલામાં એ વાનર સેનાનો હિસ્સો બનતા હતા અને વાનરની ભૂમિકા ભજવતા હતા.

બધા કલાકારો જ્યારે 'સિયાપતિ રામચંદ્ર કી જય' એવું બોલે, ત્યારે શાહરુખનું કામ માત્ર 'જય' બોલવાનું હતું.

32) રામલીલામાં વિશ્રામ દરમ્યાન શાહરુખ ઉર્દૂ કવિતાઓ વાંચતા હતા. તેમને ઇનામ પેટે એક રૂપિયો આપવામાં આવતો હતો.

33) પ્રશંસકોના ઘેરામાંથી બચવા માટે શાહરુખે એકવાર કારની ડિકીમાં પ્રવાસ કર્યો હતો.

34) અમેરિકાના લૉસ ઍન્જલસમાં શાહરુખ 'છૈયા છૈયા...' ગીત પર પર્ફોમ કરવાના હતા.

એ કાર્યક્રમમાં અમેરિકન સિંગર-એક્ટર મેડોના આવી ત્યારે શાહરુખ પોતાના સ્ટેપ્સ ભૂલી ગયા હતા.

35) 'આમિર, સલમાન, શાહરુખ' નામની એક હિન્દી કૉમેડી ફિલ્મ બનાવવામાં આવી હતી.

તેમાં આમિર, સલમાન અને શાહરુખના ડુપ્લિકેટ્સે ભૂમિકા ભજવી હતી.

36) ત્રણેય ખાન-આમિર, સલમાન અને શાહરુખનો જન્મ 1965માં થયો છે.

આમિર માર્ચ, શાહરુખ નવેમ્બર અને સલમાન ડિસેમ્બર-1965માં જન્મ્યા હતા.

37) 1993ની ફિલ્મ 'પહેલા નશા'માં શાહરુખ, આમિર અને સૈફ અલી ખાને મહેમાન કલાકારની ભૂમિકા ભજવી હતી.

આશુતોષ...


...િયામાં તેમની 54 વર્ષીય કાકીને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ ત્યારે પરિવાર તેમને લઈને હૉસ્પિટલ પહોંચ્યો.

ગર્ગ કહે છે કે તેમને લાગતું હતું કે આખા પરિવારનું ટેસ્ટિંગ કરાવવું પડશે.

'બીમારીનો મહિનો'

મે મહિનો આખો વાઇરસ સામે લડવામાં વીતી ગયો. ગર્ગ કહે છે કે તેઓ કલાકો સુધી ડૉક્ટરો સાથે વાત કરતા હતા અને પરિવારના સભ્યો વૉટ્સઍપ પર એકબીજાનાં ખબરઅંતર પૂછતાં હતાં.

ગર્ગ કહે છે, "અમે લક્ષણોને આધારે પરિવારના સભ્યોની જગ્યા પણ બદલતા હતા, જેથી વધુ તાવવાળા બે લોકો એક જગ્યાએ ભેગા ન થાય."

સંક્રમિત થયેલા 11 લોકોમાંથી 6 લ... બાકીનો લેખ લખો:

િવ આવવા લાગ્યો, જેથી પરિવારને એક મોટી રાહત મળી.

આ દરમિયાન ગર્ગનાં કાકાનો કોરોનાનો રિપોર્ટ નૅગેટિવ આવતાં તેઓને હૉસ્પિટલમાં રજા અપાઈ.

આ સમયે પરિવારને લાગ્યું કે ખરાબ સમય વીતી ગયો.

પરંતુ મે મહિનાના (જેને ગર્ગ 'બીમારીનો મહિનો' કહે છે) અંત સુધીમાં પરિવારના માત્ર ત્રણ સભ્યો કોરોનાથી સંક્રમિત રહ્યા. તેમાં ગર્ગ પોતે પણ સામેલ હતા.

એક જૂને ત્રીજી વારના ટેસ્ટમાં તેઓ કોરોના સંક્રમિતથી આઝાદ થઈ ગયા.

'સૌથી સારો અને સૌથી ખરાબ સમય'

ભારતના સંયુક્ત પરિવારોમાં સમર્થન અને દેખભાળ હાંસલ કરી શકાય છે, પરંતુ વિરોધ અને સંપત્તિવિવાદ પણ જોવા મળે છે. જોકે આવા સમયે પરિવારના લોકો જ તમારી મદદ માટે પહેલ કરી શકે છે.

ડૉ. જૉન કહે છે, "શું તમે કલ્પના કરી શકો કે એક વૃદ્ધ વ્યક્તિ ક્વોરૅન્ટીનમાં એકલા રહે જ્યાં તેમની મદદ માટે કોઈ હાજર ન હોય? તમામ પડકારો છતાં સંયુક્ત પરિવારોમાં એક ફાયદો એ થાય છે કે યુવાવર્ગ વૃદ્ધોની મદદ માટે હાજર હોય છે."

ભારતમાં કોરોના વાઇરસના કેસ ત્રણ લાખને પાર કરી ગયા છે. એવામાં એક ચર્ચા શરૂ થઈ છે કે શું આ મહામારી સંયુક્ત પરિવારો માટે જોખમી સાબિત શઈ શકે છે, કેમ કે યુવાઓ એ બાબતે ચિંતિત છે કે ક્યાંક તેઓ પોતાના વૃદ્ધ સગાંઓ સુધી આ વાઇરસને પહોંચાડી ન દે.

કાનપુરની સીએસજેએમ યુનિવર્સિટીમાં સમાજશાસ્ત્રનાં પ્રોફેસર કિરણ લાંબા ઝા કહે છે, "સંયુક્ત પરિવાર એક એવું તંત્ર છે જે પશ્ચિમી મૂલ્યો અને વસાહતીકરણનો પ્રભાવ થતાં જીવિત રહ્યું છે અને કોરોના વાઇરસ તેને ખતમ કરી રહ્યો નથી."

ગર્ગ પરિવાર પણ તેનાથી સહમત થશે.

ગર્ગ કહે છે કે વાઇરસથી સંક્રમિત થયા પહેલાં તેમનો પરિવાર સમૃદ્ધ હતો, જે નેવુંના દશકની કોઈ ફિલ્મની યાદ અપાવતો હતો.

તેઓ કહે છે, "એક પરિવાર તરીકે અમે ક્યારેય પણ આટલો સમય એકસાથે જીવ્યા નથી જેટલો અમે લૉકડાઉનમાં પહેલા મહિનામાં જીવ્યા. અને આ અમારા પરિવારની સૌથી સુખી ક્ષણોમાંની એક હતી."

જોકે એક પછી બીજી વ્યક્તિને કોરોના વાઇરસથી સંક્રમિત થતા જોવી તકલીકદાયક હતું.

"અમે એકબીજાને તેમના સર્વોત્તમ અને સૌથી ખરાબ પળોમાંથી પસાર થતા જોયું. પણ અમે તેમાંથી મજબૂત થઈને બહાર નીકળ્યા. અમે હજુ પણ બીજી વાર સંક્રમણને લઈને સજાગ છીએ, પરંતુ અમે એ વાત ખુશ છીએ કે અમે આ વાઇરસને હરાવવામાં સફળ થયા."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િયામાં બનનારી એસ-400 'લૉંગ રૅન્જ સરફૅસ ટુ ઍર ડિફેન્સ સિસ્ટમ'ને ભારત સરકાર ખરીદવા ઇચ્છે છે.

આ મિસાઇલ જમીનથી હવામાં વાર કરી શકે છે. એસ-400ને દુનિયાની સૌથી અસરકારક ઍર ડિફેન્સ સિસ્ટમ માનવામાં આવે છે, એમાં અનેક ખૂબીઓ છે, જેમ કે તે એકસાથે 36 મિસાઇલ (વિમાન)ને આંતરી શકે છે.

ચીન પાસે આ ડિફેન્સ સિસ્ટમ પહેલાંથી જ છે અને તેને રશિયા પાસેથી જ  મળી છે.

પરંતુ ભારતને મિસાઇલ સિસ્ટમ મળવામાં મોડું કેમ તેને સમજાવતા વિનય શુક્લાએ કહ્યું "અમેરિકાએ ધમકી આપી હતી કે જો ભારતે રશિયા પાસેથી આ સિસ્ટમ ખરીદી તો તેઓ ભારત પર... બાકીનો લેખ લખો:

ેશો વચ્ચે ઐતિહાસિક સંબંધ છે અને ભારત જો કોઈ દેશ સાથે ઝઘડો થયો તો રશિયા ભારતની મદદે આવશે.

પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય મામલાઓના જાણકાર અને ઑબઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશનના સ્ટ્રૅટેજિક સ્ટડી પ્રોગ્રામના વડા પ્રોફેસર હર્ષ પંતના મત અનુસાર, આ વાત એટલી સરળ પણ નથી.

પ્રોફેસર હર્ષના અનુસાર રશિયામાં એ સમજ સારી રીતે છે કે ભારત એક લોકશાહી દેશ છે, જ્યારે ચીન સર્વસત્તાવાદી અથવા કહો કે એક પ્રકારની તાનાશાહીવાળો દેશ છે. એટલા માટે રશિયા ભારત સાથે પોતાના સંબંધ વધુ પ્રેમપૂર્વકના માને છે અને આ જ ભારત અને રશિયાના જૂના ગાઢ સંબંધોનો આધાર છે.

પરંતુ પાછલા એક દશકમાં પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે. એવું જોવાયું છે કે ચીન સાથે રશિયાના સંબંધ મજબૂત થઈ રહ્યા છે.

તેઓ કહે છે કે "રશિયા માટે પણ પરિસ્થિતિઓ ઓછી પડકારજનક નથી. તેની વસતી પાકિસ્તાનથી પણ ઓછી છે અને ક્ષેત્રફળ ઘણું મોટું છે. યુરોપથી એશિયા સુધી ફેલાયેલું છે. વળી અમેરિકા તો દુનિયાભરમાં બૅઝ બનાવી લે છે."

"પરંતુ રશિયા માટે પડકાર એ છે કે આટલો મોટો વિસ્તાર છે, જેની ટેકનૉલૉજીની મદદથી રક્ષા કરવાની છે અને પોતાની સીમાઓની ચારેતરફ દુશ્મન હોય એવો માહોલ તે ના જ ઇચ્છે. રશિયાની પૂર્વીય સરહદ ચીન સાથે જોડાયેલી છે."

"ત્યાં રશિયા તણાવ બિલકુલ નથી ઇચ્છતું અને ચીન આ વાતનો ફાયદો ઉઠાવે છે. બીજી તરફ રશિયાની અમેરિકા અને એના કેટલાક સહયોગી યુરોપીય દેશો સાથે પણ ખેંચતાણ છે. એવામાં રશિયા પાસે પણ સીમિત વિકલ્પો જ બચે છે."

ભારત એમ કોશિશ કરી રહ્યું છે કે રશિયા સાથે સંબંધોમાં નવું પાસું ઉમેરવામાં આવે કારણ કે બંને દેશોના સંબંધ ફક્ત સંરક્ષણ સંબંધિત જ રહી ગયા છે તથા અનેક મુદ્દે મતભેદ વધ્યા છે.

જેમ કે ઇન્ડો-પેસિફિકની રણનીતિને મામલે ભારતથી વધુ ચીન અને રશિયા એકબીજાની નજીક છે. એટલા માટે ભારત અને રશિયામાં વાતચીત ઘણી જરૂરી છે. ભારત ઇચ્છે છે કે રશિયા ચીન પર થોડું દબાણ વધારે, જેથી લદાખમાં ચીન શાંત રહે.

મૉસ્કોસ્થિત ભારતીય રાજદૂતે પણ રશિયા સામે ભારતની ચિંતાઓ કેટલાક સમય પહેલાં મૂકી હતી અને રશિયાએ સંપૂર્ણ આશ્વાસન આપ્યું હતું કે ચીન સાથે ભારતનો વિવાદ જો વધે છે તો એને શાંતિપૂર્ણ રીતે હલ કરવાની તમામ કોશિશો કરવામાં આવશે.

કેવા છે ચીન અને રશિયાના સંબંધો?

પુતીન તથા જિનપિંગ

વરિષ્ઠ પત્રકાર વિનય શુકલાના અભિપ્રાય અનુસાર, રશિયાનો મત રહ્યો છે કે વિશ્વ અનેક ઘરીઓ વાળું બને, પરંતુ ચીન આ મામલે રશિયા સાથે જૂનો વૈચારિક મતભેદ ધરાવે છે અને ચીન ક્યાંકને ક્યાંક રશિયાને...


...િરોધ થતો હોય તો તે માત્ર એક દિવસ સુધી સીમિત નથી, તે આખું વર્ષ અને તમામ ધર્મના લોકો દ્વારા આરોગવામાં આવે છે. પરંતુ ઘણી વાર આ વિરોધ પાછળનો હેતુ પ્રાણીઓ પ્રત્યેનો પ્રેમ નથી હોતો તે સ્પષ્ટપણે જણાઈ આવે છે, ખાસ કરીને હાલના સમયમાં."

'ધાર્મિક સ્વાતંત્ર્યતાનો હક'

મુજાહીદ નફીઝ

આ મુદ્દે વાત કરતાં મુસ્લિમ કર્મશીલ મુજાહિદ નફીઝ જણાવે છે, "જાણી જોઈને સાંપ્રદાયિક માહોલને બગાડવા માટે કેટલાક લોકો આ પ્રકારની અરજી કરતા હોય છે. બકરી ઈદ ઇસ્લામ અસ્તિત્વમાં આવ્યો ત્યારથી શરૂ થયેલી પરંપરા છે. જોવા જઈએ તો જે પ્રાણીઓની... બાકીનો લેખ લખો:

માત્ર એમની પરીક્ષા લઈ રહ્યા હતા.

દુનિયાભરમાં મુસલમાન આ જ પરંપરાને યાદ કરતા ઈદ-ઉઝ-ઝોહા કે ઈદ-ઉલ-અઝહા મનાવે છે.

આ દિવસે પશુની (કુરબાનીના પશુ માટેની પણ ખાસ શરતો છે) કુરબાની આપવામાં આવે છે. જેને ભારતમાં બકરી ઈદ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

આ ઈદનો સંબંધ હજથી પણ છે, જયારે દુનિયાના લાખો મુસલમાનો દર વર્ષે પવિત્ર શહેર મક્કા જાય છે. બકરાની કુરબાની હજનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ હિસ્સો છે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િર્માણમાં વિલંબ કર્યો હતો.

કેન્દ્ર સરકારનાં સૂત્રોએ દાવો કર્યો હતો કે દિલ્હી સરકારે સાઈટ રેડીનેસ સર્ટિફિકેટેસ રજૂ ન કર્યાં હોવાથી દિલ્હીની ચાર હૉસ્પિટલોમાં ઓક્સિજન પ્લાન્ટ્સના નિર્માણમાં વિલંબ થયો હતો. એવી જ રીતે રેલવે મંત્રાલયનાં સૂત્રોએ પણ આરોપ મૂક્યો હતો કે દિલ્હી સરકારે ‘ઓક્સિજન એક્સપ્રેસ’ માટે ક્રાયોજેનિક ટેન્કર્સ ઉપલબ્ધ કરાવ્યાં ન હતાં.

દિલ્હી સરકારે આ આરોપોને ‘જુઠ્ઠા’ ગણાવ્યા હતા અને જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકાર ઓક્સિજન પ્લાન્ટ્સના નિર્માણમાં તેની અપમાનજનક નિષ્ફળતાને છુપાવવા માટે આવ... બાકીનો લેખ લખો:

શા અથવા ઝારખંડ જેવાં પૂર્વનાં રાજ્યોમાં થાય છે અને એ ઓક્સિજનને દિલ્હી સુધી લાવવા માટે લગભગ 1,500 કિલોમીટરની સફર કરવી પડે છે.

સાકેત ટિક્કુ અખિલ ભારતીય ઔદ્યોગિક ગેસ ઉત્પાદક સંઘ (એઆઈઆઈજીએમએફ)ના અધ્યક્ષ છે. તેમની નિમણૂક ભારત સરકારના વાણિજ્ય તથા ઉદ્યોગ મંત્રાલયની કોવિડ-19 મહામારી સંબંધે મેડિકલ ઓક્સિજનનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી ધરાવતી એક સમિતિના સભ્ય તરીકે ગયા વર્ષે કરવામાં આવી હતી.

સાકેત ટિક્કુએ બીબીસી સાથે વાત કરતાં જણાવ્યું હતું કે કોવિડ-19 મહામારીની શરૂઆત પહેલાં ગયા વર્ષે જાન્યુઆરી, ફેબ્રુઆરી અને માર્ચના મહિનાઓમાં ભારતમાં રોજ સરેરાશ 850 ટન ઓક્સિજનનો વપરાશ ક્ષેત્રે કરવામાં આવતો હતો.

સાકેત ટિક્કુએ કહ્યું હતું કે “ઓક્સિજનની માગમાં એપ્રિલ-2020થી વધારો થવા લાગ્યો હતો અને 18 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં આપણે રોજ 3,000 ટન ઓક્સિજનનો વપરાશ કરવા લાગ્યા હતા.”

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે “ઑક્ટોબર-2020માં કોવિડ-19ના કેસ ઘટવાની સાથે ઓક્સિજનની માગમાં પણ ઘટાડો થવા લાગ્યો હતો. આ વર્ષની 11 ફેબ્રુઆરી સુધીમાં મેડિકલ ઓક્સિજનના દૈનિક વપરાશનું પ્રમાણ 1,200 ટન થઈ ગયું હતું. એ પછી અચાનક માગમાં જોરદાર વધારો થયો હતો અને આજે દેશમાં 8,000 ટનથી વધુ ઓક્સિજનનો વપરાશ થઈ રહ્યો છે. આ કથા ઓક્સિજનના દૈનિક 850 ટનથી 8,000 ટન સુધીના વપરાશના સફરની છે.”

લૉજિસ્ટિક સંબંધી પડકાર

લૉજિસ્ટિક સંબંધી પડકાર એ છે કે આપણા ઓક્સિજન ભંડાર યોગ્ય સ્થળોએ નથી. સ્ટોરેજની બધી વ્યવસ્થા દુર્ગાપુર, ભિલાઈ કે રૂરકેલામાં છે.

વિશ્વના અન્ય દેશોની માફક ભારતમાં પણ ઓક્સિજનનો ઉપયોગ ખાસ કરીને સ્ટીલ ઉદ્યોગમાં કરવામાં આવે છે. વિશ્વમાં 85 ટકા ઓક્સિજનનો ઉપયોગ ઉદ્યોગોમાં અને 15 ટકા મેડિકલ ક્ષેત્રે કરવામાં આવે છે. લિક્વિડ એટલે કે તરલ ઓક્સિજનને ક્રાયોજેનિક ટેન્કર્સમાં જ એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે લઈ જઈ શકાય છે.

ભારતમાં ઓક્સિજનના સંકટનું એક મોટું કારણ ક્રાયોજેનિક ટેન્કર્સની મર્યાદિત ઉપલબ્ધતા છે. ટિક્કુના જણાવ્યા મુજબ, આજની તારીખે નવું ક્રાયોજેનિક ટેન્કર બનાવવાનો ઑર્ડર આપવામાં આવે તો તેની ડિલિવરી મળતાં પાંચથી છ મહિનાનો સમય લાગે.

સાકેત ટિક્કુએ કહ્યું હતું કે “અહીં લૉજિસ્ટિક સંબંધી પડકાર એ છે કે આપણા ઓક્સિજન ભંડાર યોગ્ય સ્થળોએ નથી. સ્ટોરેજની બધી વ્યવસ્થા દુર્ગાપુર, ભિલાઈ કે રૂરકેલામાં છે. ત્યાં રાખવામાં આવેલા ઓક્સિજનને ઉત્તર કે પશ્ચિમનાં રાજ્યોમાં પહોંચાડવા માટે લગભગ 1,500 કિલોમીટર અંતર કાપવું...


...િલે મળ્યું હતું.

એસસી-એસટી એક્ટમાં ફેરફાર સામે એ દિવસે દલિતોના સ્વયંસ્ફૂર્ત બંધની દેશવ્યાપી અસર જોવા મળી હતી અને કેટલાંક શહેરોમાં તો જનજીવન ઠપ્પ થઈ ગયું હતું.

એ દરમ્યાન દલિતો પરના અત્યાચારની ઘણી ઘટનાઓ મથાળાંઓમાં ચમકતી રહી હતી.

તેમાં દલિતો દ્વારા મૂછ રાખવાથી માંડીને પશુઓની ચામડી ઉતારવા બદલ તેમને માર મારવાની અને દલિતોને ઘોડા પર ચડતા રોકવાની અને મહિલાઓ પરના અત્યાચાર જેવી તમામ ઘટનાઓ સામેલ છે.

એ ઉપરાંત વચ્ચેના સમયગાળામાં સત્તાધારી પક્ષના લોકોએ એવી નિવેદનબાજી અને એવાં કામો કર્યાં કે જેનાથી એસસી... બાકીનો લેખ લખો:

છે.

મુસલમાનોના મત ન મળતા હોવાની વાતને ભાજપ પોતાના માટે સારી ગણે છે, કારણ કે તેથી તેને હિંદુ મતોના ધ્રુવીભવનમાં મદદ મળે છે.

ભાજપ વિકાસ વગેરેની વાતો બેશક ભલે કરે, પણ એ મંચની વાત હોય છે. વાસ્તવિક સ્તરે મત માગતી વખતે ભાજપ એ મુદ્દાઓને જ ફોકસમાં રાખે છે તેમાં હિંદુ-મુસલમાનનો ભેદ મજબૂત થતો હોય.

ગાય, તલાક, કાશ્મીર, પાકિસ્તાન, હલાલા, મંદિર, યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ, એનઆરસી, અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી, ઝીણા વગેરે ભાજપ માટે ઉપયોગી મુદ્દાઓ છે.

આ તો મુસલમાનોની વાત થઈ, પણ એસસી-એસટી કે ઓબીસીના મુદ્દા ભાજપને પરેશાન કરે છે. તેમના ઊભરવાથી હિંદુ-મુસલમાનનો ભેદ તૂટે છે.

એસસી-એસટી અને હિંદુ ઓબીસી આ સમીકરણમાંથી છટકે નહીં એ હિંદુ એકતા માટે જરૂરી છે. ભાજપ સરકારે જે ત્રણ મોટા નિર્ણય કર્યા છે તે આ હેતુસરના છે.

સવર્ણો નારાજ તો નથીને?

આ વાત ભાજપને પરેશાન કરી શકે છે. ખાસ કરીને એસસી-એસટી એક્ટ અને પ્રમોશનમાં અનામત એવા મુદ્દા છે કે જેની દિશામાં આગળ વધવાથી ભાજપથી તેના મૂળભૂત શહેરી સવર્ણ હિંદુ મતદારો નારાજ થઈ શકે છે.

આ બન્ને સમાચારોના મુદ્દે સોશિયલ મીડિયામાં સવર્ણ હિંદુઓ અત્યંત આક્રમક પ્રતિભાવ આપી રહ્યા છે. તેમને એવી આશા હતી કે ભાજપ પૂર્ણ બહુમતિ સાથે સત્તા પર આવશે તો અનામત પર પૂર્ણવિરામ લાગી જશે.

અનામતના અંતની વિધિસરની કોઈ જાહેરાત હજુ સુધી થઈ નથી અને બીજી તરફ પ્રમોશનમાં અનામતની જે વ્યવસ્થાનો કોંગ્રેસના શાસનમાં અંત આવ્યો હતો તે ફરી અમલી બની રહી છે.

આટલું ઓછું હોય તેમ એસસી-એસટી એક્ટ સંબંધે સુપ્રીમ કોર્ટે જે કથિત રાહત બિન-દલિત હિંદુઓને આપી હતી તેને પણ સરકાર છીનવી રહી હોય એવું લાગે છે.

શાહબાનો કેસમાં મુસલમાનોને રાજી કરવા જે ભૂલ રાજીવ ગાંધીએ કરી હતી એવી જ ભૂલ નરેન્દ્ર મોદી એસસી-એસટી એક્ટમાં કરી રહ્યા હોવાનો પ્રતિભાવ સવર્ણ હિંદુઓ સોશિયલ મીડિયામાં આપી રહ્યા છે.

અલબત, આ પ્રતિભાવ ફરિયાદના સ્વરૂપનો છે. આ પ્રતિભાવ નિરાશાનો છે, જે ઊંચી આશા પટકાઈને ઘૂળધાણી થઈ જવાના પરિણામે બહાર આવી રહ્યો છે.

સવર્ણ હિંદુઓની નારાજગીનો રાજકીય અર્થ ખરો?

સોશિયલ મીડિયા પર જોવા મળી રહેલી સવર્ણ હિંદુઓની નારાજગીનો ભાજપ માટે કદાચ કોઈ રાજકીય અર્થ નથી.

સવર્ણ હિંદુઓ આ ત્રણ નિર્ણયોના મુદ્દે ભાજપથી નારાજ તો થઈ શકે, પણ એટલા નારાજ નહીં થાય કે બહુજન સમાજ પક્ષ, સમાજવાદી પક્ષ, રાષ્ટ્રીય જનતા દળ અને ડીએમકે જેવા પક્ષોના ગઠબંધનમાં ચાલ્યા જાય.

હિંદુ સવર્ણ વોટિંગ બ્લૉક...


...િલ્મને ત્રણ ફિલ્મફેર એવૉર્ડ મળ્યા હતા. ફિલ્મની કહાણીના કેન્દ્રમાં અવધના નવાબ વાજીદ અલી શાહના બે શ્રીમંતો છે.

ભારતીય ફિલ્મો વિશે લખતા સાહિત્યકાર યતીન્દ્ર મિશ્રે જણાવ્યું હતું કે પ્રેમચંદની ત્રણ વાર્તાઓ પરથી ફિલ્મો બની હતી. એ પૈકીની 'સદગતિ' અને 'શતરંજ કે ખિલાડી' સત્યજીત રેએ બનાવી હતી, જ્યારે 'કફન' મૃણાલ સેને બનાવી હતી.

એ ઉપરાંત 'ગૌદાન', 'ગબન' અને 'હીરામોતી'ને યાદ કરી શકાય.

ફિલ્મોની નિષ્ફળતા

જે પ્રેમચંદ હિંદી સાહિત્યની દુનિયામાં વાર્તાકાર અને નવલકથાકાર તરીકે મોટું નામ બની ચૂક્યા હતા એ જ પ્રે... બાકીનો લેખ લખો:

નહેરુ યુનિવર્સિટીના ભૂતપૂર્વ પ્રોફેસર મેનેજર પાંડેએ કહ્યું હતું કે 'આજનું સાહિત્ય શહેરી મધ્યમ વર્ગનું સાહિત્ય છે, જેમાં તેમની જીવનશૈલી અને તેમની જ સમસ્યાઓની વાતો છે. તાજેતરમાં જોવા મળ્યું છે તેમ જે લેખકે ખેડૂતના જીવન વિશે લખ્યું છે તેને પછાત લેખક માની લેવામાં આવ્યો છે. આજના જમાનામાં ગામડાંની વાતો કરતો કોઈ લેખક પણ નથી કે પ્રેમચંદ જેવો કોઈ વિચારક પણ નથી.'

પ્રેમચંદનો વિરાટ પડછાયો

મૅનેજર પાંડે (ફાઇલ)

સવાલ એ પણ છે કે જેને પ્રેમચંદ જેવું વ્યક્તિત્વ વારસામાં મળ્યું હોય એ પરિવાર માટે લોકોની અપેક્ષા સંતોષવી કેટલું મુશ્કેલ કામ છે?

પ્રેમચંદના પૌત્ર આલોકરાયે જણાવ્યું હતું કે પ્રેમચંદની એક વાત તેમના પિતા વારંવાર કહેતા હતા કે તેઓ બહુ મહાન હતા. પ્રેમચંદની માફક તેમના દીકરાઓની કોઈ આગવી ઓળખ બની શકી નહીં, કારણ કે પ્રેમચંદની પ્રતિભાનો પડછાયો બહુ મોટો છે.

એ વાત પણ સાચી છે કે હિંદી સાહિત્યમાં પ્રેમચંદ પછી તેમના જેવો કોઈ લેખક આવ્યો નથી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િલ્લા સુધી પહોંચ્યા પછી પોતપોતાની મંજીલ પર પરત ફર્યા હતા."

"જેને હિંસા કહેવામાં આવે છે તો સમજવાની એ જરૂર છે કે ખેડૂતકૂચ દરમ્યાન બૅરીકેડ્સ કોણે લગાવ્યા? એટલું ખરૂં કે ખેડૂતો સમય મર્યાદા મુજબ 12 વાગ્યે નીકળવાના હતા એને બદલે દસ વાગ્યે નીકળ્યા પણ એનો મતલબ એ નથી કે તમે આંસુ ગૅસ છોડો અને લાઠીચાર્જ કરો."

"જો પોલીસ આવાં પગલાં લે તો સ્વાભાવિક છે કે ઘર્ષણ થવાનું જ હતું. એને હિંસા કહેવાશે? પોલીસે જતા રોક્યા તો એ ઍકશનનું રિઍક્શન આવ્યું. અમારા ખેડૂતો હિંસક ન હોઈ શકે."

એક દિવસની હિંસા યાદ રહી જશે?'

ક્યાર... બાકીનો લેખ લખો:

યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િલ્હીના મુખ્ય મંત્રી અરવિંદ કેજરીવાલને ચૂંટણી પહેલાં અનેક ઇન્ટરવ્યૂમાં સવાલ પૂછવામાં આવ્યો હતો - દિલ્હી સરકાર મફતમાં વીજળી પાણી કેવી રીતે આપી રહી છે?

આ યોજનાઓ માટે પૈસા ક્યાંથી આવે છે? જવાબમાં તેમણે એક જ વાત કહી, તેમના કહેવા મુજબ ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રીએ પોતાના માટે 191 કરોડનું હેલિકૉપ્ટર ખરીદ્યું. અમે તેવા જ રૂપિયા આ યોજનાઓ પર લગાવ્યા છે. અમારા આવા ખર્ચા નથી.

એક પ્રાઇવેટ ચેનલને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં અરવિંદ કેજરીવાલે કહ્યું, "જો દિલ્હીમાં વીજળી-પાણી મફત કરી શકાય તો હરિયાણાવાળા પણ કરી શકે. કેમ તેઓ ... બાકીનો લેખ લખો:

ઓમેશ કહે છે, "જો સરકારે નવી હૉસ્પિટલ બનાવી હોત, તો એમાં ઇલાજ કરાવવા માટે આવતાં લોકોથી સરકારને ફાયદો થયો હોત અને લોકોને પણ. પરંતુ રાજ્ય સરકાર આવું કરી રહી નથી."

"સરકારે નવી સ્કૂલ બનાવી હોત તો નવા ટીચરની ભરતી કરવાની જરૂરિયાત સર્જાત, બીજી બાજુ કર્મચારીઓને રોજગારી મળી હોત. પરંતુ આ સરકાર માત્ર ક્લાસરૂમ બનાવી રહી છે આને કલ્યાણકારી યોજના ન કહી શકીએ."

દિલ્હી સરકારના આવકના સ્રોત

દિલ્હી સરકારની આવકના સૌથી મહત્ત્વના બે સ્રોત છે - જીએસટી અને એક્સાઇઝથી થનારી આવક.

આ સિવાય રાજ્ય સરકારને કેટલીક રાષ્ટ્રીય સબસિડી પણ મળે છે અને કેટલીક કમાણી જમા પૈસાના લાભથી થતી હોય છે.

દિલ્હી સરકાર હાલ મફતમાં જે યોજનાઓ ચલાવી રહી છે, તેમાંથી સરકારને પણ રિટર્ન મળતું નજર આવી રહ્યું નથી. તે પૈસા સરકારના ખર્ચમાં જોડાઈ રહ્યા છે.

ક્યાર સુધી ચાલશે યોજનાઓ?

ઓમેશ સેહગલનું માનવું છે, "દિલ્હી સરકાર જેને પોતાનું કામ અને રિપોર્ટકાર્ડ કહી રહી છે, ખરેખર તે સરકારનું કામ જ નથી. સરકારનું કામ રસ્તા, સ્કૂલ, ફ્લાયઑવર બનાવવાનું છે. કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં ખર્ચ કરવાનું છે."

"જો સરકાર મફતમાં વીજળી-પાણી આપવાનું ચાલુ રાખે તો તેમને કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં કાપ મૂકવો પડે."

"ગત પાંચ વર્ષોમાં નવા ફ્લાયઑવર, નવી સ્કૂલ અને હૉસ્પિટલ કેટલી બન્યાં છે, તેના આંકડા આ સરકારે ક્યારેય નથી આપ્યા."

તેમના કહેવા પ્રમાણે સરકાર મફતમાં વીજળી, પાણી અને બસ સુવિધા ચાલુ રાખી શકે છે પણ આવું દિલ્હીના સંદર્ભમાં ખતરનાક થશે.

તેમના મુજબ દિલ્હીમાં સતત વધી રહેલી આબાદીને જોતાં દિલ્હીને આ વસ્તુઓની વધારે જરૂરિયાત છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િવારથી અળગો કરવા લાગી હતી. દોસ્તોને મળવાની તેમણે મને મનાઈ કરી દીધી.

ફેસબુક અકાઉન્ટ પણ મને ખોલવા દેતી નહોતી. ઘરેલું હિંસાની જ આ રીતો હતી. હું કોઈની મદદ માગી શકું તેવી સ્થિતિમાં પણ રહ્યો નહોતો.

તેણે મને ખાવાનું આપવાનું બંધ કરી દીધું હતું. મારું વજન પણ ઘટવા લાગ્યું હતું. આવું કેમ કરે છે એવું કહીને તેનો સામનો કરવા કોશિશ કરતો.

પણ ઉલટાનો તે મારો જ વાંક કાઢતી હતી. મારો વાંક નહોતો એ હું જાણતો હતો, છતાં મને એવું જ ઠસાવતી રહેતી.

તમને થવા લાગે કે "હું એવું તો શું કરી રહ્યો છું?' તે પછી તમે અલગ રીત... બાકીનો લેખ લખો:

રે ને વધારે જોરથી મારવા લાગી. મને ત્રાસ આપવાની નવી નવી રીત શોધવા લાગી.

બૉટલ પછી હવે હથોડીથી મને મારવાનું શરૂ કર્યું. પછી તો હાથમાં આવે એ વસ્તુથી મને ફટકારતી હતી.

એકવાર લેપટૉપના ચાર્જરથી મને માર્યો હતો. વાયરને પોતાના હાથમાં રાખી ચાબુકની જેમ મેટલનું પ્લગ મને માથામાં માર્યું.

મારા માથામાંથી એટલું લોહી નીકળેલું કે જમીન ભીની થઈ ગઈ હતી.

મને મારીને હસતાં-હસતાં દાદરો ચડવા લાગી અને હું કહેતો રહ્યો કે, 'પ્લીઝ, હેલ્પ મી.' તેમણે કહ્યું, 'તું મરી કેમ નથી જતો? કોઈને તારી પડી નથી.'

એ પછી તો જોર્ડન મને છરીથી ઘસરકા કરવા લાગી હતી. એકવાર મારા કાંડાની નસ કપાતી-કપાતી બચી હતી.

તે પછી ઊકળતું પાણી મારા પર રેડવાનું શરૂ કરેલું. તેના કારણે મારી ત્વચા થર્ડ ડિગ્રી જેટલી બળી ગઈ હતી.

ઊકળતા પાણીથી મને દઝાડ્યા પછી હવે આગળ વધીને મને મારી જ નાખવાની હતી.

હું હવે જોર્ડનથી ડરવા લાગ્યો હતો કે તે કઈ હદે જશે. મને થતું કે કશુંક બોલીશ તો મારી જ નાખશે.

હું ઇજાની સારવાર માટે હૉસ્પિટલ જઉં ત્યારે કહેતો કે પડી ગયો છું.

શાવરના ગરમ પાણીથી દાઝી ગયો છું એવું કહેતો. હું પીડાથી બૂમો પાડતો હતો તે પડોશીઓને પણ હવે સંભળાતું હતું.

એક-બે વખત પડોશીઓએ પોલીસને ફોન પણ કર્યો હતો.

જોકે, હું જોર્ડનના બચાવ માટે ખોટું બોલી લેતો હતો.

ખોટું બોલવું ગમતું નહોતું, પણ જીવ બચાવવા માટે મને જરૂરી લાગતું હતું.

મારી આંખ નીચે કાળાં કુંડાળાં થઈ ગયાં હતાં. ઘણી વાર તે પોતે કરેલા ઘાને છુપાવવા મને મેકઅપ પણ કરી આપતાં હતાં.

મારા શરીરમાં હવે જાણે તાકાત રહી નહોતી. મારું વજન ખૂબ ઘટી ગયું હતું. ત્યારબાદ મને ડૉક્ટરોએ જણાવેલું કે મારી ઇજાઓ કેટલી ગંભીર હતી.

આટલા સમયથી ખોરાક વિના રહ્યો અને આવી ઇજાઓ તેના કારણે દસેક દિવસમાં તારું મોત થઈ ગયું હોત એમ તેમણે કહેલું.

આખરે એક પોલીસ ઓફિસરે બીજી વાર ચકાસણી કરવાનું નક્કી કર્યું તે પછી 2018માં આ ત્રાસનો અંત આવ્યો હતો.

પોલીસ ઓફિસર મારા ઘરે આવી ગયા હતા એટલે તેમને શંકા ગઈ હતી.

તેમણે પુનઃચકાસણી કરવાનું નક્કી કર્યું હતું. તેમણે મને ઘણા સવાલો કર્યા અને આખી વાત બહાર આવી. ભયાનક સત્ય હવે જાહેર થયું હતું.

મારી ઇજાઓ વકરી રહી હતી અને ખાધાપીધા વિના હું વાંકો વળી ગયો હતો.

હજી પણ મેં મારી હાલત ના જણાવી હોત, પણ હવે મારાથી વધારે સહન થાય તેવું નહોતું.

પોલીસ ઓફિસરે સમયસર આવી રીતે તપાસ ના કરી હોત તો હું કબરમાં જતો રહ્યો હોત.

એ બાબતમાં કોઈ...


...િવારમાં મૃત્યુ એ વિશ્વભરના લોકોમાં વ્યાપકપણે રસ ઊભો કરે છે. બ્રિટિશ બ્રૉડકાસ્ટિંગ કૉર્પોરેશનના વિશ્વભરમાં કરોડો દર્શક, શ્રોતા અને વાચક ફેલાયેલા છે, તેઓ આવી ઘટના માટે વ્યાપક માહિતી મેળવવાની આશાએ અમારી પાસે આવશે."

બીબીસીના ઑડિયન્સને એક બાબત ધ્યાને આવશે કે તેમણે આ વિશેના સમાચાર સૌથી પહેલાં અન્ય કોઈ જગ્યાથી જાણ્યા હશે. આવું એટલા માટે થાય છે કે બીબીસી સમાચારને સૌ પહેલા રિપોર્ટ કરવામાં નથી માનતું, પરંતુ તે યોગ્ય રીતે રિપોર્ટિંગ થાય તેની ખાતરી કરવા ચાહે છે.

આ અંગેનું રિપોર્ટિંગ કોઈ બ્રૅકિંગ ન્યૂઝ કર... બાકીનો લેખ લખો:

ી છીએ."

તેમના મૃત્યુના સમાચારને કેમ મહત્ત્વ આપવું જોઈએ તે માટે આટલું પૂરતું છે?

ડાયમંડના મતે, "ખરા અર્થમાં આ અંતિમ વૈશ્વિક રાજાશાહી છે અને ફિલિપ હંમેશાં ક્વીન સાથે રહ્યા અને તેમની સાથે યાત્રાઓ કરતા રહ્યા. તેઓ વિશ્વના લગભગ દરેક ખૂણામાં જોવાં મળ્યાં હતાં."

"તેઓ ખરેખર વૈશ્વિક સેલિબ્રિટી હતા અને અગ્રેસરોમાંથી એક હતા."


...િવારે ટ્વીટર પર ડિસ્ક્લેમર આપ્યું હતું, ''હું તમામ પ્રકારની હિંસાની નિંદા કરું છું અને તમામ પ્રકારના વિજિલૅન્ટિઝમને ફગાવી દઉં છું.''

પણ, હકીકત એ હતી કે તેમણે એ પ્રકારના લોકોને ફૂલોની માળા પહેરાવી કે જેમના પર પોલીસની હાજરીમાં એક વ્યક્તિની જાહેર હત્યા કરી દેવાનો આરોપ છે.

હાઈ કોર્ટે પણ હજુ તેમને આરોપ મુક્ત નથી કર્યા, માત્ર જામીન જ આપ્યા છે.

રાજકારણીઓ બરાબર જાણતા હોય છે કે તેમનાં કયા કામથી જનતાને કેવો સંદેશ જશે. એવું કરવાથી તેમને કેટલો ફાયદો થશે.

આ દેશના બંધારણ અને કાયદાને કારણે તેમને કેટલીય ... બાકીનો લેખ લખો:

કોઈ સેમિનારમાં જઈને ગૌરક્ષોને બે-ચાર વાતો સંભળાવીને રૅકર્ડ ઠીક કરી લે છે.

પણ લાકડી-ધોકાધારીઓ જાણે છે કે આવી રીતે ટીકા કરવી એ વડા પ્રધાનની એક પ્રકારની મજબૂરી જ છે.

અને એટલે જ તો તેઓ જયંત સિન્હા, મહેશ શર્મા કે ગુલાબ ચંદ કટારીયા તરફથી મળતા સંદેશથી ફૂલાઈ જતા હોય છે. એમનો મોદીનો ગુસ્સો પણ મીઠો લાગતો હોય છે.

વડા પ્રધાન વઢે કે તેમનાં મંત્રીઓ વ્હાલ કરે એ બધુ એક પ્રકારની રાજનીતિનો જ ભાગ છે.

જો વધુ ટીકા થાય તો વડા પ્રધાન વઢી કાઢે, પણ ગૌરક્ષોના કાળા-સફેદ કારનામાઓને સતત યોગ્ય ઠેરવતાં અને તેમની પીઠ પર મંત્રીઓના વરદહસ્તો પડતાં જ રહે.

ભયનું રાજકારણ

ગૌરક્ષકો રસ્તા પર આવ-જા કરતા ટ્રકોને ચકાસતા રહે અને તેમાં જો કોઈ ગાય-ભેસ લઈ જઈ રહ્યું હોય કે નિર્બળ મુસલમાન મળી તો રસ્તા પર જ એમને મારી નાખવા તૈયાર રહે.

આ રીતે મુસલમાનોના મનમાં હિંદુઓની તાકાતનો ભય બનેલો રહે.

મુસલમાનોમાં ભય બનાવી રાખવો એ રાજકારણની મજબૂરી અને લક્ષ્ય બન્ને છે, જેમની પાસે હિંદુઓને એક કરી રાજકીય શક્તિમાં ફેરવવાની બીજી કોઈ મજબૂત ફૉર્મ્યુલા નથી.

જ્યાં સુધી મુસ્લિમોની એક બહુમતિને હિંદુઓ અને ભારતના દુશ્મન તરીકે સ્થાપિત કરવામાં સફળ નહીં રહે ત્યાં સુધી તેઓ જાતિઓમાં વહેચાયેલા હિંદુ સમાજને કોના વિરુદ્ધ એક કરશે?

એમણે એ સાબિત કરવાનું છે કે મુસલમાનો હકીકતમાં આ દેશ અને હિંદુઓ વિરુદ્ધ સતત ષડ્યંત્રમાં લાગેલા રહે છે, વારંવાર હિંદુઓ તેમના ષડ્યંત્રનો શિકાર બનતા રહે છે.

તમામ પ્રકારનો કટ્ટરવાદ, વિધ્વંસક રૂઢિવાદી, મહિલા-વિરોધી અને પ્રગતિવિરોધી ઇસ્લામિક સંગઠનો તેમજ વ્યક્તિઓને એક જ પંગતમાં બેસાડીને તેઓ હિંદુ વિરોધી હોવાનું સાબીત કરવામાં આવે છે.

આ યાદીમાં સુવિધાના હિસાબે ક્યારેક કાશ્મીરમાં પથ્થરમારો કરનારાઓનું નામ પણ જોડાઈ જતું હોય છે.

તો ક્યારેક પાકિસ્તાનના હાફિઝ સઇદ, લશકર-એ-તૈયબા, હિઝબુલ મુજાહિદીન, આઈએસઆઈ, સીરિયાનું ઇસ્લામિક સ્ટેટ, ભારતમાં ગાયભેંસનો વેપાર કરનારા મુસલમાન, હિંદુ યુવતીઓ સાથે લગ્ન કરનારા મુસલમાન, હિંદુઓથી વધુ બાળકો પેદા કરી પોતાની વસતિ વધારનારા પણ મુસલમાન.

મુસલમાનોને હિંદુઓનો ભય બતાવવા માટે જરૂરી છે કે હિંદુઓ પણ મુસલમાનોથી ડર્યા કરે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િશિંગ બોટની પ્રવૃત્તિઓ પર દંડાત્મક કાર્યવાહી માટે મંજૂરી આપતો ખરડો ગુજરાત ફિશરિઝ ઍમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2020 પસાર કરાયો હતો.

આ નવી જોગવાઈ પ્રમાણે ગુજરાતની દરિયાઈ સરહદમાં પ્રવેશનાર માછીમારોને એક લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની જોગવાઈ કરાઈ છે.

ગૃહ રાજ્યમંત્રી પ્રદીપસિંહ જાડેજા દ્વારા રજૂ કરાયેલ આ બિલની જોગવાઈઓ અનુસાર મરિન પોલીસ સ્ટેશનના પોલીસ સબ-ઇન્સ્પેક્ટર કે તેનાથી ઊંચા દરજ્જાના અધિકારીઓને ‘તપાસ અને જપ્તી’ સંબંધી સત્તાઓ આપવામાં આવી છે.

આ પહેલાં વર્ષ 2003ના કાયદામાં અન્ય રાજ્યોમાંથી માછીમારી માટે ગુજરાતની... બાકીનો લેખ લખો:

થયેલી બે વ્યક્તિ એક ટી.વી. પ્રૉડક્શન કંપની માટે કામ કરે છે. ઈજાગ્રસ્ત થનાર વ્યક્તિમાં એક પુરુષ અને એક મહિલા છે. બંનેની હાલત હાલ સ્થિર છે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િશિષ્ટ ઓળખ છે અને ટૂર્સ ઍન્ડ ટ્રાવેલ્સની એજન્સીઓ એ પ્રમાણે તેમનાં પૅકેજ ઑફર કરે છે.

ચીજવસ્તુઓ વેચતી મોટી બ્રાન્ડ કંપનીઓ અને સ્થાનિક દુકાનદારોથી લઈને ગરબા ગ્રાઉન્ડની આસપાસ ખાણી-પીણીની લારીઓ ગરબા ખેલૈયાની માનસિકતાનો અભ્યાસ કરીને બજાર ઊભું કરે છે.

દાખલા તરીકે 1991માં ઉદારીકરણ આવ્યું તે દાયકામાં ગુજરાતમાંમાંથી એક વિવાદાસ્પદ સર્વે આવ્યો હતો કે નવરાત્રી પછીના દિવસોમાં રાજ્યમાં ગર્ભપાતના કિસ્સાઓમાં વૃદ્ધિ થાય છે.

1999માં શિક્ષણમંત્રી હતાં, ત્યારે ભૂતપૂર્વ મુખ્ય મંત્રી આનંદીબહેન પટેલે, ગુજરાત રાજ્... બાકીનો લેખ લખો:

ોડનો હતો.

આ દિવસોમાં કૉર્પોરેટ કંપનીઓ તેમના સ્પૉન્સરશિપ બજેટમાં 15થી 20 ટકાનો વધારો કરે છે.

દર વર્ષે 10થી 15 ટકા ખેલૈયાનો વધારો થાય છે.

એકલા અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત અને રાજકોટમાં જ 60 મોટા ગરબા થાય છે.

નવરાત્રીનો વેપાર દર વર્ષે 25 ટકાના દરે વધે છે. આજે 2019માં નવરાત્રી 28,000 કરોડની થઈ ગઈ હશે.

ધાર્મિક તહેવારોનું વ્યાપારીકરણ

પશ્ચિમ બંગાળમાં દુર્ગાપૂજા પણ માર્કેટિંગ અને વેપારનો મોટો અવસર છે.

એસોચેમના જ રિપોર્ટ પ્રમાણે 2013માં દુર્ગા પૂજાનો વેપાર 25,000 કરોડનો હતો.

એ વેપાર દર વર્ષે 35 ટકાના દરથી વિકસે છે અને આજે 2019માં તે સવા લાખ કરોડનો હોવો જોઈએ.

પશ્ચિમ બંગાળના જીડીપીમાં દુર્ગાપૂજાનો હિસ્સો 10 ટકા છે.

ધાર્મિક તહેવારોનું વ્યાપારીકરણ થવું પહેલી નજરે 'અનૈતિક' લાગે, પરંતુ મૂડીવાદી અર્થવ્યવસ્થા લોકોની ભાવના પર ચાલે છે.

ધાર્મિક તહેવારો ભાવનાત્મક રીતે બહુ સશક્ત હોય છે એટલે એમાં ચણિયા-ચોલી અને ખાવા-પીવાની જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓથી લઈને મોબાઈલ ફોન અને વાહનોની સુવિધાવાળી વસ્તુઓ વેચવાનું આસાન બની જાય છે.

તમને જો યાદ હોય તો, એક કંપનીએ એક રૂપિયાના શૅમ્પૂના પૅકેટ બહાર પાડ્યાં હતાં.આ સાંસ્કૃતિક માર્કેટિંગનું શાનદાર ઉદાહરણ છે.

અમેરિકામાં આવાં પૅકેટ ના વેચાય, કારણ કે ભારત જેવા 'સામાજિક દેશ'માં જ લોકો ગરબામાં (કે દુર્ગાપૂજા અથવા ગણેશમંડપમાં) જવા રાતે વાળમાં શેમ્પૂ કરે!

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િશે વિચારી રહ્યા હતા."

60 વર્ષ પહેલાં વૃક્ષોનું ટ્રાન્સપ્લાન્ટ

ભાભાને બાગકામમાં બહુ ઊંડો રસ હતો. તેમના પ્રયાસોના કારણે જ આજે ટીઆઈએફઆર અને બાર્કમાં આટલી સુંદર હરિયાળી છે.

ઇન્દિરા ચૌધરી કહે છે, "ટીઆઈએફઆરમાં એક બગીચાનું નામ અમીબા ગાર્ડન છે. તેનો આકાર જ અમીબા જેવો છે. પોતાની ઑફિસમાંથી તેમણે ગાર્ડન જોયો ત્યારે તેમને બરાબર લાગ્યો નહોતો. તેથી તેમણે આખા બગીચાને ત્રણ ફૂટ દૂર ફેરવ્યો હતો."

"તેમને એકદમ પરફેક્શન જોઈએ. ભાભાએ બધાં જ મોટાં વૃક્ષોને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરાવ્યાં હતાં. એક પણ વૃક્ષને કાપ્યું નહોતુ... બાકીનો લેખ લખો:

હતો. તેના કાન બહુ લાંબા હતા. તેને તેઓ 'ક્યુપીડ' કહેતા હતા. રોજ તેમને લઈને ફરવા નીકળતા હતા.

તેઓ ઘરે પહોંચે એટલે તે દોડીને તેની પાસે પહોંચી જતો અને પગ ચાટવા લાગતો. વિમાન દુર્ઘટનામાં તેમનું મૃત્યુ થયું તે પછી એક મહિના સુધી શ્વાને કશું ખાધું નહોતું.

રોજ ડૉક્ટર આવીને તેને દવા આપતા હતા, પણ શ્વાન માત્ર પાણી જ પીતો હતો. ખાવાની વસ્તુને અડતો જ નહોતો. તે વધારે દિવસ જીવિત રહ્યો નહોતો.

ભાભા પણ માણસ જ હતા અને દરેક માણસમાં કેટલીક મર્યાદાઓ હોય છે. ભાભા પણ તેમાં અપવાદ નહોતા. તેમની મર્યાદા એ હતી કે તેઓ ક્યારેય સમયનું પાલન બરાબર કરતા નહોતા.

ઇન્દિરા ચૌધરી કહે છે, "દરેક માણસમાં સારા ગુણ હોય છે, તેમ કેટલાક અવગુણ પણ હોય છે. ઘણા લોકો કહે છે કે તેમને સમયનો કોઈ ખ્યાલ રહેતો નહોતો."

"તેમને મળવા માટેનો લોકોએ સમય લીધો હોય તેઓ રાહ જ જોયા કરે. ઘણીવાર વિયેનામાં ઇન્ટરનેશનલ ન્યુક્લિયર એજન્સીની બેઠકોમાં પણ તેઓ બહુ મોડા પહોંચતા હતા."

"આખરે તે લોકોએ ઉપાય શોધી કાઢ્યો. બેઠકમાં ભાભાના આવવાની જાહેરાત અડધો કલાક પહેલાં જ કરી દેવામાં આવતી હતી, જેથી તેમને મોડા આવવા માટેનું બહાનું ના મળે."

ભાભાને પાંચ વાર ભૌતિકશાસ્ત્રમાં નોબલ માટે નામાંકન મળ્યું હતું. ભાભાની જીવનકથા એક રીતે આધુનિક ભારતના નિર્માણની પણ કહાની છે.

તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપતા જે.આર.ડી. તાતાએ કહ્યું હતું કે, "આ દુનિયામાં ત્રણ મહાન હસ્તીઓને જાણવાની તક મને મળી છે, તેમાં એક હતા હોમી ભાભા. બીજા બે મહાનુભાવો એટલે જવાહરલાલ નહેરુ અને મહાત્મા ગાંધી."

"હોમી માત્ર એક મહાન ગણિતજ્ઞ કે વિજ્ઞાની હતા એટલું જ નહીં, પણ મહાન એન્જિનિયર, નિર્માતા અને ઉદ્યાનકર્મી પણ હતા. આ સિવાય તેઓ એક કલાકાર પણ હતા."

"હકીકતમાં હું જેટલા લોકોને જાણું છું, જેમાં ઉપર બે મહાનુભાવો ઉલ્લેખ કર્યો તે સહિત, બધામાં માત્ર હોમી એક એવા માણસ હતા જેમને 'સંપૂર્ણ માણસ' કહી શકાય."

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે યોગ્ય વસ્ત્રો પહેરો અને શક્ય હોય તો સૂટ અને ટાઇમાં જ જાઓ.

ફૉર્મલ ઇન્ટરવ્યૂમાં સ્વચ્છ અને સફેદ શર્ટ કે સ્કર્ટ પહેરીને જ જાઓ.

વસ્ત્રો સારી રીતે ઇસ્ત્રી કરેલાં હોય તેની પણ કાળજી લો. ખાસ યાદ રાખો કે બસમાં બેઠાં હો ત્યારે ટમેટોસોસ ખાવાનો પ્રયાસ ન કરતા.

4. મક્કમ રીતે હાથ મિલાવો

હાથ કેવી રીતે મિલાવો છો તે નોકરી મેળવવાની પ્રક્રિયામાં અગત્યનું છે એટલે સારી રીતે હાથ મિલાવો

તમે કેટલા ઉમળકાભર હાથ મિલાવ્યો તે આધારે ઘણીવાર નોકરીદાતા તમારો અંદાજ લગાવી શકે છે.

તમે અંદર દાખલ થાવ ... બાકીનો લેખ લખો:

કરી લો :

તમારો વારો આવવાની રાહ જોતા હો ત્યારે ઊંડા શ્વાસ લો અથવા તમારું ધ્યાન કેન્દ્રીત રહે તેવી કોઈ માનસિક પ્રવૃત્તિ કરો.

જો આપણા ઉત્સાહને યોગ્ય રીતે વ્યક્ત કરીએ તો તેના કારણે પ્રભાવ પાડી શકીએ.

7. પ્રભાવ પાડવાનો પ્રયાસ કરો

તમારી પર્સનાલિટી એવી બનાવો કે જેનાથી લોકો પ્રભાવિત થાય

નાની કન્સ્ટ્રક્શન કંપની ચલાવતા ડર્મોટ રૂની કહે છે, "ફેસ-ટુ-ફેસ ઇન્ટરવ્યૂને કારણે તમને તક મળે છે કે તમે કેટલા પ્રભાવશાળી છો તે દર્શાવી શકો. તમારામાં કેટલી ધગશ છે તેનો ખ્યાલ પણ આવી શકે છે."

"તેથી તમે ઇન્ટરવ્યૂ આપવાની શરૂઆત કરો તે પહેલાં વિચારી લો કે કઈ બાબતો છે જે તમને આગવા બનાવે છે?"

તમારું વ્યક્તિત્વ અને પ્રભાવ બતાવવાની આ તક છે. ટોળાથી તમે અનોખા છો તે અહીં દેખાડવાનું છે.

તમે જે જૉબ માટે ગયા હો તેના માટે પૂરતો ઉત્સાહ બતાવો. ઇન્ટરવ્યૂ પૂર્ણ થવાનો હોય ત્યારે ફરી જણાવો કે આ કંપની તમને ખૂબ પસંદ પડી છે.

અહીં કામ કરવાની તક મળશે તો બહુ ખુશી થશે તેવું ભારપૂર્વક કહો.

આવો ઉત્સાહ બતાવીને તમે બીજા ઉમેદવારોથી અલગ તરી આવશો.

8. વાતને ઢીલી ના પડવા દેશો

મધવચ્ચે રોકાઈ ન જાવ. વાતને પૂર્ણ કરો

તમને લાગતું હોય કે જૉબ મળે તેમ નથી અને ખોટી મહેનત જ કરવાની છે, તો પણ પ્રયત્ન છોડશો નહીં.

વાત પતી ગઈ છે એમ સમજીને વાતને ઢીલી ના મૂકશો.

સામે બેઠેલી પૅનલે તમને નાપસંદ કરી લીધા છે એવું કદાચ તમને લાગે પણ ખરું, પરંતુ તમારી ધારણા ખોટી પણ હોઈ શકે.

કદાચ હવે પછીના સવાલનો જવાબ તમે કેવો આપશો તેના આધારે પણ કદાચ નિર્ણય થવાનો હોય તેવું બને.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િષ્ય પરંપરા

કૌશિકી ચક્રવર્તી

13 દિવસ સુધી ત્રણ કે ચાર સેશન્સમાં કાર્યક્રમો યોજાય છે, જેમાં શિષ્યો કે, સપ્તક સ્કૂલ ઑફ મ્યુઝિકના વિદ્યાર્થીઓ, દિગ્ગજ કલાકારોના શિષ્યો અને પછી દિગ્ગજ કલાકારો એ પ્રકારે ક્રમ ગોઠવાય છે.

સંગીત મહોત્સવ દરમિયાન યુવા કલાકારોને દિગ્ગજોને રૂબરૂ સાંભળવાની તથા તેમની સાથે સંગત કરવાની તક પણ મળે છે. બેઠક વ્યવસ્થા પણ એ રીતે જ ગોઠવવામાં આવે છે.

આ અંગે પ્રફુલ્લ અનુભાઈ કહે છે, "આગળ સંગીત શિક્ષકો, વિદ્યાર્થીઓ અને કલાકારો બેસે છે. જેમની સાથે પ્રસ્તુતિ દરમિયાન કલાકારનો આઈ કૉન્ટેક્ટ... બાકીનો લેખ લખો:

પંડિત વિશ્વ મોહન,

ભટ્ટ, પંડિત અજોય ચક્રબર્તી જેવા દિગ્ગજો પર્ફૉર્મ કરી ચૂક્યાં છે.

શુભા મુદ્ગલ, કૌશિકી ચક્રવર્તી, ઉસ્તાદ રાશીદ ખાન, અમાન અને અયાન અલી બંગશ કે પછી બોમ્બે જયશ્રી જેવા યુવા કલાકારો પણ સપ્તકના મંચ પરથી પોતાની કલા રજૂ કરી ચૂક્યાં છે.

આ વ્યવસ્થા અંગે મંજુ મહેતા જણાવે છે, "અમે આ સમગ્ર આયોજનમાં કોઈ જ એજન્સીની મદદ નથી લેતાં. સમગ્ર વ્યવસ્થા અને આયોજન સપ્તક પરિવાર દ્વારા થાય છે."

આ અંગે પ્રફુલ્લભાઈ જણાવે છે, "શરૂઆતમાં બીજા કે ત્રીજા વર્ષે અમે ફંડ ઉઘરાવેલું. ત્યારે એ લોકોએ બેસવાની અલાયદી વ્યવસ્થાની માગ કરી. અમે એ વાત સ્વીકારતા નથી, વહેલાં તે પહેલાંના ધોરણે જ લોકો બેસે છે."

"હવે લોકો આ બાબત સ્વીકારે છે અને આવી કોઈ માગ કરતા નથી."

સપ્તક સ્કૂલ ઑફ મ્યુઝિક

શુભા મુદ્ગલ

1981માં પંડિત નંદન મહેતા અને મંજુ મહેતાએ સપ્તક સ્કૂલ ઑફ મ્યુઝિકની શરૂઆત કરી હતી.

77 વિદ્યાર્થી સાથે શરૂ થયેલી સ્કૂલમાં આજે 450થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ સંગીતની તાલીમ લે છે.

સપ્તકના મેનેજિંગ સેક્રેટરી ટ્રસ્ટી સંદીપ જોશી જણાવે છે, "અત્યાર સુધીમાં લગભગ 600થી વધુ શિષ્યો સંગીતની તાલીમ મેળવી ચૂક્યા છે. તેમાંથી લગભગ 78 પ્રૉફેશનલ કલાકાર છે."

"તેમાંથી 15થી 20 વિદ્યાર્થી એવા છે, જે આજે દિગ્ગજ કલાકારો સાથે સંગત કરે છે. તો 5થી 7 વિદ્યાર્થી એવા છે, જે વ્યક્તિગત રજૂઆત કરતા થઈ ગયા છે."

સંદીપ જોશી જણાવે છે, "કેટલાક વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ એવા પણ છે, જે સપ્તક સમારોહને સાંભળવા માટે અમદાવાદ આવ્યા હતા અને પછી સપ્તક સ્કૂલમાં સંગીતની તાલીમ લેવા માટે જોડાઈ ગયા હોય."

જ્યારે ઝાકીર હુસેને નંદનભાઈ પાસે ગાડી માગી

ઉસ્તાદ ઝાકીર હુસૈન

મંજુ મહેતા જણાવે છે, "પંડિત નંદન મહેતા અને ઉસ્તાદ જેમ તબલાંના મહારથીઓ એમ જ એ બંને ક્લાસિક કારના પણ શોખીન. પંડિત નંદન મહેતાની એક કાર ઝાકીર હુસેનને ને ગમી ગઈ અને નંદનભાઈએ એવી જ એક કાર ઉસ્તાદને ગિફ્ટ કરી હતી."

"પંડિત નંદન મહેતાના પિતાએ 1956માં એક 1100 મૉડલેની ક્લાસિક ફિયાટ કાર ખરીદી હતી. જેને 1981માં પંડિત નંદન મહેતાએ મૉડિફાઈ કરાવી."

"સપ્તકમાં એક વખત આવ્યા ત્યારે ઉસ્તાદે આ કાર જોઈ અને તેમને ગમી ગઈ અને નંદનભાઈ પાસે આ કાર માગી."

"પિતાની કાર હોવાથી નંદનભાઈએ કાર આપી શકે તેમ ન હોવાથી તેમણે અદ્દલ એવી જ બીજી કાર બનાવડાવીને ઝાકીરભાઈને મોકલી આપી."

"જોકે, ઝાકીરભાઈ વ્યસ્તતા અને ભારતમાં લાંબો સમય ન રહી શકવાને કારણે તેમણે એ કાર પરત મોકલી અને અમદાવાદ...


...િસ લોયાના કેસની તપાસની હોય કે પછી સમાજમાં વ્યવસ્થિત રીતે ફેલાવાઈ રહેલી અસહિષ્ણુતાની-ધિક્કારની. આ મુદ્દે કૉંગ્રેસે અત્યાર સુધી શું કર્યું અને ભવિષ્યમાં તે શું કરવા ધારે છે, એનું કોઈ નક્કર આલેખન કે દર્શન રાહુલ ગાંધી તેમના આજના ભાષણમાં આપી શક્યા નથી.

ગાંધીજીના આશ્રમમાં પ્રાર્થના કરીને બે વિચારધારાની લડાઈની વાત તો તેમણે કરી, પણ તેમની પ્રેમની વિચારધારા કઈ ચિડીયાનું નામ છે? અને તે કેવી રીતે કામ કરવાની છે?

ભાજપ કરતાં કૉંગ્રેસના શાસનમાં અસહિષ્ણુતાનું પ્રમાણ ઓછું અને તેને રાજ્યાશ્રય પણ ઓછો, એવું જોવા... બાકીનો લેખ લખો:

તી લાઈનો મળી રહેશે, પ્રસાર માધ્યમોને મથાળાં મળી રહેશે, પણ નાગરિકોને મજબૂત વિકલ્પનો અહેસાસ થાય, એવું ખાસ જણાતું નથી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...િસર રાહુલ શર્મા સાથે વાત કરી હતી.

2002માં ભાવનગરમાં તહેનાત આઈ.પી.એસ. રાહુલ શર્મા રમખાણોમાં સરકારની કામગીરી મામલે રાજ્યની ભાજપ સરકાર સામે પડ્યા હતા.

'દિલ્હી કે ગુજરાત : પોલીસની એ જ ભૂમિકા'

દિલ્હીની હિંસામાં જે રીતે મીડિયામાં પોલીસની નિષ્ક્રિયતાની પરિસ્થિતિ જાહેર થઈ રહી છે એવા આરોપ ગુજરાતના રમખાણો વખતે ગુજરાત પોલીસ સામે પણ થયા હતા.

અનેક વિસ્તારોમાં પોલીસ પર હિંસા સમયે મૂકદર્શક બની રહેવાના આક્ષેપ કરવામાં આવ્યા હતા.

જ્યાં પોલીસ સજાગ હતી ત્યાં રમખાણ નહોતા થયા અને અમુક જગ્યાએ રમખાણ થયા ત્યાં પર... બાકીનો લેખ લખો:

આવે ત્યારે તોફાન કરનાર લોકો ભાગી જાય છે, જો પોલીસ ઇચ્છે તો કોઈ હિંસા ચાલુ ન રાખી શકે. સામાન્ય રીતે પોલીસ ક્યારેય ઇચ્છે નહીં કે તેની ગોળીથી કોઈ વ્યક્તિને નુકસાન થાય.

હું મારા અનુભવથી કહી શકું છું કે ગુજરાતમાં પણ રમખાણ રોકી શકાયા હોત.

પહેલાં જ હાથ પર હાથ મૂકીને બેસી જાઓ અને કોઈ પગલાં જ ન લો એ કયા પ્રકારનો નિયમ છે?

પોલીસનું એ વલણ કેવું કહેવાય કે લોકો મરી રહ્યા હોય અને પોલીસ પૂરતી સંખ્યા નથી કે બીજા કારણ આપે. પોલીસની નિષ્ક્રિયતાને કોઈ વાજબી ન ઠેરવી શકે.

પ્રતીકાત્મક તસવીર

કોઈ પણ શહેરમાં પરિસ્થિતિ કેટલી વકરી શકે છે એને લઈને પોલીસને અંદાજ લેવામાં ભૂલ થઈ શકે છે. જો પરિસ્થિતિનો અંદાજ લેવા પાછળ કોઈ ખાસ કારણોસર પોલીસથી ચૂક થાય, ત્યારે સવાલ ઊભા થાય છે.

જેમ કે, 2002માં જ્યારે ગુજરાતમાં ઠેર-ઠેર રમખાણો ફાટી નીકળ્યા હતા, ત્યારે ભાવનગરમાં તણાવ વધ્યો હતો, પરંતુ ત્યાં પરિસ્થિતિને નિયંત્રણમાં લઈ શકાઈ હતી. અમે તરત કાર્યવાહી કરી હતી.

સમાજમાં અપરાધ તો થાય જ, જો અપરાધ ન થાય તો કોઈ દેશ કે રાજ્યમાં પોલીસની જરૂર નથી. એક હદ પછી અપરાધને રોકી ન શકાય.

પ્રશ્ન હંમેશા એ નથી હોતો કે હુલ્લડ થયા, પ્રશ્ન એ છે કે તેને નિયંત્રણમાં લઈ શકાયા કે નહીં.

ઘણી વખત પોલીસ પાસે માહિતી હોય કે પરિસ્થિતિ બગડી શકે છે અને તેમાં શું કયો રસ્તો લેવો એ અંગે પોલીસના નિર્ણયમાં ચૂક થાય, પરંતુ અંતે જ્યારે પરિસ્થિતિ બગડે ત્યારે પોલીસે તેને નિયંત્રણમાં લેવા માટે કડક હાથે કાર્યવાહી કરવાની હોય જ, એ જ નિયમ છે.

તાત્કાલિક કાર્યવાહી

કાયદા-વ્યવસ્થાની પરિસ્થિતિને નિયંત્રણમાં લેવા અંગે ગુનો દાખલ કરવો, તપાસ અને કોર્ટ કેસ એ બધું વર્ષો સુધી ચાલ્યા કરે, એ દરમિયાન સાક્ષી ઘટનાની માહિતી ભૂલી જતા હોય છે, કેટલા આરોપીઓનો દોષ સાબિત થશે કે નહીં, એ બહુ લાંબી પ્રક્રિયા હોય છે.

કાયદો અને વ્યવસ્થાની વાત કરીએ તો પોલીસ પાસે વિભાગ હોય છે અને તેને તેની પાસે જે પણ સંખ્યાબળ હોય એ પ્રમાણે કાર્યવાહી કરવાની હોય છે.

પોતાના અનુભવથી કહી શકું છે કે દુર્ભાગ્યપૂર્ણ છે કે રમખાણો એ રાજકીય હથિયાર છે, તેને પોલીસ કેવી રીતે ખતમ કરી શકે?

પ્રશ્ન એ છે કે શું ભારતના નાગરિકો તરીકે લોકોએ આવા નેતાઓને ચૂંટ્યા હતા. માત્ર પોલીસ પર દોષનો ટોપલો ઢોડી દેવાથી શું હાંસલ થાય છે?

કેટલીક વખત પોલીસ પણ દબાણમાં આવી જતી હોય છે અને જે નથી આવતા તેમની સાથે શું થાય છે એ પણ જોયું છે.

ગુજરાતના રમખાણોમાં જે પોલીસ અધિકારીઓ...


...િસ્ત પ્રેરિત કૅડર-બેઝડ સિસ્ટમ અને શિસ્ત નિભાવતી આવતી પાર્ટીના જીવનમાં ગુજરાતની આ ઘટના કલ્પના બહારની હતી.

પ્રમોદજી સાથે આ દરમિયાનમાં નિકટતા ઊભી થઈ જે તેમના જીવંત પર્યંત ચાલુ રહી. આ ચર્ચાઓ દરમ્યાન એમનું એક વાક્ય "No war is won till the last warship is sunk" હજુ પણ એવું ને એવું યાદ છે.

એમનામાં જબરજસ્ત પ્રતિરોધક શક્તિ હતી જેને અંગ્રેજીમાં "Indomitable fighting spirit" કહેવાય છે પણ અરુણ જેટલી અને પ્રમોદ મહાજન બંનેનાં વ્યક્તિત્વમાં એક પાયાનો ફર્ક મને વર્તાયો હતો.

વર્ષ ૧૯૯૦માં કમલ ત્રિવેદીની ઑફિસ... બાકીનો લેખ લખો:

ઍરકંડિશન્ડ ઑફિસ હોય કે ગામડાંની ખાટલાસભા હોય, ખૂબ જ સાહજિકતાથી પરિસ્થિતિને અનુકૂળ થઈ જવું એ એમની વિશેષતા હતી.

પ્રમોદ મહાજન (જમણે)

આટલા બધા પ્રયત્નો છતાં મહારાષ્ટ્રની ચૂંટણીઓ બીજેપી-શિવસેના ગઠબંધન હારી ગયું ત્યારે તો પક્ષમાંના કેટલા વિરોધીઓ, કેટલાક રાજકીય વિશ્લેષકોએ પ્રમોદ મહાજનની વિદાય નક્કી કરી નાખી હતી.

સામે અરુણ જેટલી ઝારખંડ અને બિહારમાં એનડીએને વિજય અપાવવામાં સફળ રહ્યા હતા. હવે તો પ્રમોદ મહાજનના મિત્રો પણ માનવા માંડ્યા હતા કે ભાજપમાં પ્રમોદ મહાજનનો સૂર્ય અસ્તાચળે જઈ રહ્યો છે.

પણ તકદીરે કંઈક જુદું જ નક્કી કર્યું હતું. બરાબર એક વર્ષ બાદ મુંબઈમાં ભાજપનો રજતજયંતિ ઉજવણીનો સમારોહ થયો.

સૌના આશ્ચર્ય વચ્ચે અટલજીએ પ્રમોદ મહાજનના ભરપેટ વખાણ કરતા ભાજપની આવતી પેઢીના નેતૃત્વમાં એમનું મહત્ત્વનું સ્થાન રહેશે એ સ્પષ્ટ કરતા કહ્યું કે જેમ ભાજપમાં આજે અડવાણી અને અટલજીની જોડી રામ અને લક્ષ્મણની જોડી કહેવાય છે તે જ રીતે અટલજીની રાજકીય નિવૃત્તિ બાદ એ રામ અને લક્ષ્મણની જોડી તરીકે અડવાણી અને મહાજન હશે!

પ્રમોદ મહાજનમાં રહેલો પેલો યોદ્ધો ફરી તેમને રંગમંચની મધ્યમાં લઈ આવ્યો હતો. મહાજનની કૂટનીતિ અને વ્યક્તિત્વનો આ વિજય હતો.

એક તરફ ભાજપની જનેતા જેવો ઉગ્ર હિંદુવાદી આરએસએસ અને બીજી બાજુ ઉદારનીતિની વિચારધારા ધરાવતા પ્રમોદ મહાજન પણ તેઓ બંને સાથે સમન્વય રાખી શકતા હતા.

કદાચ ૧૯૯૦ બાદ સંઘ પરિવારને પણ સમજણમાં આવ્યું હતું એ માત્ર હિંદુત્વના મુદ્દે કેન્દ્રમાં સત્તા હાંસલ કરી શકાશે નહીં, બીજી વિચારધારાઓ અને પ્રવાહ સાથે પણ ક્યાંક ને ક્યાંક તડજોડ કરવી પડશે અને એમાં પ્રમોદ મહાજન બધી રીતે યોગ્ય પુરવાર થશે.

કદાચ આનું એક કારણ એ પણ હતું કે અરુણ જેટલીની સરખામણીમાં પ્રમોદ મહાજન આરએસએસના માળખાની પેદાશ હતા.

પ્રચારક તરીકે પોતાની કારકિર્દી શરુ કરીને તરુણ ભારતના પત્રકાર, અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ તથા ત્યારબાદ ભારતીય યુવા મોરચો.

અંબે જોગાઈ ગામનો આ મહારાષ્ટ્રીયન બ્રાહ્મણ આરએસએસ અને તેની પરિવાર સંસ્થાઓની ગલીકૂંચીઓથી પૂર્ણત: પરિચિત હતો.

આમ છતાંય છેલ્લેછેલ્લે આ જ સંસ્થાઓના કેટલાક આગેવાનો 'મહાજન કૉર્પોરેટગૃહોના થઈ ગયા છે' એટલું એવું કહેવામાં પણ પાછીપાની કરતા નહોતા.

આ પ્રકારનો રાજકીય સંઘર્ષ અરુણ જેટલીએ કર્યો હોવાનું જણાતું નથી. એક તેજાબી વક્તા અને કુશળ સંગઠક તરીકેની પ્રમોદ મહાજનની ક્ષમતાઓ પ્રશંસા પામતી હતી.

માત્ર 37 વર્ષની ઉંમરે...


...િસ્તાર ખૂબ છે, શાળાઓ ઓછી છે. આ બધા ખરા મુદ્દા છે, અને આ બધા ધાર્મિક મુદ્દા નથી. યુદ્ધ અને ભૂખમરો ધર્મોની આડ વડે નહીં રોકાય."

"હું કૅથલિક છું અને આજ સુધી કોઈ કૅથલિક પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયો નથી. ચર્ચને હું કેવું માનું છું તે ફક્ત મારા પૂરતું મહત્ત્વનું હોય. પરંતુ અમેરિકાને હું કેવું માનું છું તે જોવાનું છે."

"હું એવા અમેરિકામાં માનું છું જ્યાં ચર્ચ અને રાજ્ય નિતાંત જુદાં છે, સૅપરેટ છે. જ્યાં કોઈ કૅથલિક પોપ કે પાદરી એવું કહી ના શકે કે પ્રૅસિડેન્ટ કેથલિક હોવા જોઈએ કે કોઈ પ્રોટેસ્ટન્ટ મિનિસ્ટર એવું ના... બાકીનો લેખ લખો:

કરન્સી ઉપર તો ગોડ બિરાજમાન છે.

થૉમસ જૅફરસન અને અબ્રાહમ લિંકન સિવાય તમામ પ્રમુખો ક્રિશ્ચિયન હતા. જૅફરસન અને લિંકને કોઈ ધર્મ જોડે જોડાણ બતાવેલું નહીં. લગભગ પ્રમુખો બાઇબલના નામે શપથ લેતા હોય છે.

50% અમેરિકન માને છે કે કાયદા-કાનૂનમાં બાઇબલની અસર હોવી જોઈએ નહીં. દસમાંથી છ અમેરિકન માને  છે ચર્ચોએ રાજકારણથી દૂર રહેવું જોઈએ.

65 ટકા અમેરિકન માને છે કે ધર્મ, સરકારી પૉલિસી દૂર રહેવા જોઈએ. ટૂંકામાં બહુમત પ્રજા મત ધર્મ આધારિત નેતાઓ ચૂંટતી હશે પણ રાજકાજમાં ધર્મોની દખલ ઇચ્છતી નથી.

હવે ભારતની વાત

ભારતમાં 2011ની વસ્તીગણતરી મુજબ 79.80% હિંદુ, 14.23% મુસ્લિમ, 2.30% ખ્રિસ્તી, 1.72% શીખ, 0.70% બૌદ્ધ, 0.37% જૈન લોકો છે.

આમાંથી હિંદુ, બૌદ્ધ, જૈન અને શીખ આ ચાર ધર્મનું જન્મદાતા ભારત જ છે. કોઈ પણ ધર્મ પાળવાની છૂટ એ ભારતના બંધારણ આર્ટિકલ 25-28 દ્વારા મળેલો મૂળભૂત હક છે.

1947માં નવા ભારતની શરૂઆત થઈ. બંધારણ લખાયું 1949માં પણ અમલમાં આવ્યું 26 જાન્યુઆરી 1950ના દિવસે.

એ વખતે તો ભારત સેક્યુલર દેશ છે એવું નહોતું લખેલું, પરંતુ 1976માં સંવિધાનમાં ભારત 'સેક્યુલર સ્ટેટ' છે એવા શબ્દો ઉમેરવામાં આવ્યા. સેક્યુલર શબ્દમાં બધું જ આવી જાય. પરંતુ એનું પાલન કોઈ કરતું નથી.

અમેરિકામાં કોઈ પણ ધર્મને સપોર્ટ કરતા કાનૂન બનાવાય નહીં.

ભારતમાં હજયાત્રીઓને સરકાર સબસિડી આપતી હતી. ધાર્મિક સંગઠનોને રાજ્યોની સરકારો મફતના ભાવે એટલે ફક્ત એક રૂપિયે  અબજોની જમીનો એનો વિકાસ કરવા આપે છે.

ધાર્મિક સંગઠનોને એમની માલમિલકત-આવક બાબતે ટૅક્સમાં પુષ્કળ રાહત મળે છે.

અમેરિકામાં તમે ટૅક્સ ના ભરો તો મંદિર કે ચર્ચ બંધ થઈ જાય.

અમેરિકામાં તમે જમીન ખરીદો, મંદિર બનાવો છૂટ છે પણ એનો રેગ્યુલર ટૅક્સ, લાઇટબીલ, પાણીવેરો બધું સમયસર ભરવું પડે, નહીં તો તમારાં મંદિર, મસ્જિદ, ચર્ચને તાળાં વાગી જાય.

ભારતમાં નેતાઓ ચૂંટણી સમયે ધર્મોનો ખાસ્સો ઉપયોગ કરે છે. એક નેતા અંબાજીના મંદિરમાં જશે તો બીજો સોમનાથ જશે. ધાર્મિક સંપ્રદાયોના ગુરુઓ પણ એમના ભક્તોને આદેશ આપશે કે તમારે કોને વોટ આપવાનો છે.

શાહી ઇમામ જાહેરમાં કોઈ પક્ષને સપોર્ટ આપશે, નેતાઓ એમને મળવા જશે. અમેરિકામાં આવું થાય નહીં. ભારતમાં અમુક પક્ષોએ તો રીતસર હિંદુ એજન્ડા ચલાવેલો જ છે.

આમ કરીને ભારત બિનસાંપ્રદાયિક દેશ છે, પરંતુ બિનસાંપ્રદાયિકતાનું પાલન નેતાઓ દ્વારા જ કરવામાં આવતું નથી. ભારતની બિનસાંપ્રદાયિકતાની વ્યાખ્યા પશ્ચિમની વ્યાખ્યા કરતા...


...િસ્તારોને ધીમેધીમે પોતાના અધિકાર ક્ષેત્રમાં સામેલ કરી લેવા. પણ તેના વિકલ્પ ઓછા થઈ રહ્યા છે, કેમ કે હવે ભારતીય સીમા પર વિકાસ થઈ રહ્યો છે અને પહોંચ વધી રહી છે."

હિંદુસ્તાન ટાઇમ્સમાં રક્ષા સંબંધી મામલાને કવર કરતાં વરિષ્ઠ પત્રકાર રાહુલ સિંહ પણ એ વાત સાથે સહમત થાય છે અને કહે છે કે "છેલ્લાં પાંચ વર્ષથી ભારતીય સીમાઓને સારી બનાવવા પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે."

તેમના અનુસાર, "પહેલાં પણ સીમા પર બંને સેનાઓના સૈનિકો વચ્ચે નાનુંમોટું ઘર્ષણ થતું હતું. ડોકલામ પહેલાં પણ 2013 અને 2014માં ચુમારમાં આવી જ ઘટના... બાકીનો લેખ લખો:

મોટી ખાનગી બૅન્ક 'એચડીએફસી'ના 1.75 કરોડ શૅરની ખરીદી. આ પહેલાં ચીન ભારતીય કંપનીઓમાં 'બેધડક' રોકાણ કરતું હતું.

આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થવ્યવસ્થાના જાણકાર અને જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયાના પૂર્વ પ્રોફેસર એમએમ ખાનનું માનવું છે, "ફોજ અને આર્થિક એ જ ક્ષેત્ર છે જ્યાં ચીન પોતાનું વૈશ્વિક વર્ચસ્વ રાખવા માટે વિદેશનીતિને સમયેસમયે બદલતું રહે છે."

તેઓએ કહ્યું, "કોરોના બાદ દુનિયાનાં શૅરબજારોમાં અફરાતફરી મચી છે અને ચીન મોટા દેશની કંપનીઓમાં રોકાણ કરી રહ્યું છે. તમે દક્ષિણ એશિયાને જુઓ. શ્રીલંકા, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ટર અને ટેકનૉલૉજીની મોટી કંપનીઓમાં ચીની દેવું કે રોકાણ મળી જ રહેશે."

અને હવે ભારતે એકાએક પોતાની એફડીઆઈ નીતિમાં એક મોટો ફેરફાર કર્યો છે તો શક્ય છે કે ચીનની વિદેશનીતિ તેનાથી થોડું અસહજ અનુભવી રહી છે.

કોરોના વાઇરસ અને ચીન બૅકફૂટ પર?

હાલમાં જ 194 સભ્યો દેશોવાળી વર્લ્ડ હેલ્થ ઍસૅમ્બલીમાં એક પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો કે આ મામલે તપાસ થવી જોઈએ કે દુનિયાભરમાં નુકસાન પહોંચાડનારો કોરોના વાઇરસ ક્યાંથી શરૂ થયો. આ ઍસૅમ્બલી વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન (ડબલ્યુએચઓ)નું પ્રમુખ નીતિનિર્ધારક એકમ છે.

બીજા દેશો સાથે ભારતે પણ આ પ્રસ્તાવનું સમર્થન કર્યું હતું.

ચીનનો બચાવ કરતાં સંમેલનમાં ચીની રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે કહ્યું હતું કે ચીને આ મામલે પારદર્શિતા અને જવાબદારીથી કામ કર્યું છે.

શી જિનપિંગે કહ્યું હતું, "અમે વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન અને સંબંધિત દેશોને સમય પર બધી જાણકારી આપી હતી. કોરોના પર કાબૂ મેળવ્યા બાદ ચીન કોઈ પણ તપાસનું સમર્થન કરે છે."

ચીન આ સમયે કોરોના વાઇરસનો સ્રોત અને શરૂઆતમાં ખોટાં પગલાં ભરવાને કારણે ટીકાઓનો સામનો કરી રહ્યું છે, તેમ છતાં ચીને જોરશોરથી તેનો વિરોધ કર્યો છે.

સૌથી વધુ ટીકા અમેરિકાથી થઈ રહી છે જ્યાં કોરોનાથી મરનારની સંખ્યા એક લાખને પાર કરી ગઈ છે.

અમેરિકાના આર્થિક વિકાસ, ઊર્જા અને પર્યાવરણ મામલાના મંત્રી કીથ ક્રૈચે કહ્યું હતું કે "ટ્રમ્પ પ્રશાસન ચીનને કોજિવ-19 પર ચૂપ રહેવાને કારણે દંડિત કરવાનું વિચારી રહ્યું છે."

હિંદુસ્તાન ટાઇમ્સમાં રક્ષા સંબંધી મામલાને કવર કરતાં પત્રકાર રાહુલ સિંહ માને છે કે "વુહાનમાં કોરોના વાઇરસ ફેલાતા અને બાદમાં વૈશ્વિક નિંદા વચ્ચે ભારત-ચીન સીમાવિવાદના સમાચાર આવ્યા પછી ફોકસ તો બદલાઈ શકે છે."

વૉશિંગ્ટનમાં બીબીસી સંવાદદાતા વિનીત ખરે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી અમેરિકામાં ચીન સામેના કડક...