...સની જે સિવિયારિટી હોય તે ગંભીર નથી. નસીબજોગે મૃત્યુઆંક વધ્યો નથી. જે લોકોને દાખલ થવું પડે એમ હોય કે દવાની જરૂર હોય એ તમામ વ્યવસ્થા ગોઠવાયેલી છે."

તેઓ વધુમાં ઉમેરે છે, "કૉર્પોરેશનનું તંત્ર અને અધિકારીઓ તમામ કાર્યરત છે. અમદાવાદના મેયરે નગરસેવકો અને અધિકારીઓને વિનંતી કરી છે કે તેઓ પોતપોતાના વિસ્તારમાં કોરોનાનો સામનો કરવા માટે તૈયાર રહે."

હજુ કેસ વધશે તો વ્યવસ્થા છે - નીતિન પટેલ

પ્રતીકાત્મક તસવીર

અમદાવાદમાં કોરોનાએ ઊથલો માર્યો છે એને ધ્યાનમાં લઈને નાયબ મુખ્ય મંત્રી નીતિન પટેલે અમદાવાદની સિવિલ હ... બાકીનો લેખ લખો:

ં ટેસ્ટિંગની કામગીરી રાજ્ય સરકાર અને આરોગ્ય વિભાગ હાથ ધરવાની છે. "સંક્રમણ ન વધે એ માટે તહેવારોમાં કોઈ સંક્રમિત થયા હોય તો તેમને શોધીને સારવાર ચાલુ કરી દેવામાં આવશે. જ્યાં જરૂર છે તેવા જિલ્લા અને શહેરોમાં બે દિવસમાં ટેસ્ટિંગ વધારવામાં આવશે."

"અમદાવાદમાં ખાનગી હૉસ્પિટલોમાં સુધરાઈ દ્વારા સૂચવવામાં આવેલા દરદીઓની સારવાર માટે ખાલી ખાટલા તેર નવેમ્બરે 373 હતા. જેમાંથી સો ખાટલા દરદીને ફાળવાતાં સોળ નવેમ્બરે ખાલી ખાટલા 272 હતા."

"એવી રીતે ખાનગી હૉસ્પિટલોમાં ખાનગી ક્વોટામાં તેર નવેમ્બરે 358 ખાટલા ખાલી હતા જે દોઢસોથી વધુ દરદીને ફાળવાતા સોળ નવેમ્બરે 196 ખાટલા ખાલી હતા.

અમદાવાદમાં છેલ્લા સપ્તાહમાં કોરોનાના કેસ

અમદાવાદમાં 9 નવેમ્બરથી 16 નવેમ્બર દરમિયાન કોરોના કેસોની સંખ્યામાં વધારો થયો છે. તેના આંકડાની વિગત જોઈએ તો 9 નવેમ્બરે 169 કેસ હતા અને 16 નવેમ્બરે કેસની સંખ્યા 210 રહી હતી. 15 નવેમ્બરે પણ કેસની સંખ્યા 202 હતી.

જોકે, એ અગાઉ આંકડો 200થી નીચે રહ્યો. 10 નવેમ્બરે 166, 11 નવેમ્બરે 186, 12 નવેમ્બરે 181, 13 નવેમ્બરે 190, 14 નવેમ્બરે 198 અમદાવાદમાં નોંધાયા હતા.

ખાનગી ડૉક્ટરોની અમદાવાદમાં વિશેષ સેવા

પંદર નવેમ્બર સુધી અમદાવાદમાં 42,118 કોરોના કેસ નોંધાયા હતા. અમદાવાદ જેવા શહેરમાં તબીબી સંગઠનોએ ડૉક્ટર ઑન કૉલની સગવડ પણ રાખી છે. જેમાં બીમાર વ્યક્તિ ફોન કૉલ પર ડૉક્ટરનાં સલાહ-સૂચન મેળવી શકે.

દિવાળી દરમ્યાન અમદાવાદમાં કઈ કઈ હૉસ્પિટલોમાં ક્યા પ્રકારની સારવાર મળી રહેશે એની યાદી અમદાવાદ હૉસ્પિટલ્સ ઍન્ડ નર્સિંગ હોમ્સે પોતાની વેબસાઇટ પર મૂકી છે. જેમાં ડૉક્ટર્સનાં નામ, સંપર્ક વગેરે વિગતો રજૂ કરી છે.

વડોદરાની ગોત્રી હૉસ્પિટલમાં ડૉક્ટરોની દિવાળી રજાઓ રદ થઈ છે. અમદાવાદ મેડિકલ ઍસોસિયેશને 42 ડૉક્ટર્સની યાદી પોતાની વેબસાઇટ પર મૂકી છે. જેઓ 14થી 19 નવેમ્બર સુધી ફોન કૉલ્સ પર સેવા આપી રહ્યા છે.

અમદાવાદ મેડિકલ ઍસોસિયેશનના પ્રમુખ ડૉ. કિરીટ ગઢવીએ બીબીસીને જણાવ્યું  હતું કે ડૉક્ટર ઑન કૉલ્સ સેવા અમે છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષથી અમદાવાદમાં દિવાળીટાણે આપીએ છીએ.

"ગયા વર્ષે સાતસો જેટલા ફોન કૉલ્સ આવ્યા હતા. આ વખતે કદાચ એનાથી વધુ ફોન કૉલ્સ આવી શકે એમ છે, કારણ કે આ વખતે કોરોના મહામારી છે. લોકો શોપિંગ કરવા અને તહેવાર ઉજવવા નીકળ્યા હતા જેને લીધે કોરોનાના કેસ વધી રહ્યા છે."

ગઢવી અનુસાર, અગાઉ દર દસ કેસમાંથી એક કેસ કોરોનાનો આવતો હતો. હવે દર દસ કેસમાંથી...


...સનું મનુષ્યથી મનુષ્યમાં ફેલાવાની ઘટના અને પુરાવા ચીનના હુબેઈ પ્રાંતના વુહાનમાંથી મળ્યા હતા.

વાઇરસને લીધે સંક્રમણનો પહેલો કેસ અને મૃત્યુ પણ ચીનમાંથી જ નોંધાયાં હતાં. વુહાનના મ્યુનિસિપલ હેલ્થ કમિશને તેને રિપોર્ટ કર્યાં હતાં. અને આખરે નોવેલ કોરોના વાઇરસની ઓળખ થઈ હતી.

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર 31મી ડિસેબર-2019ના રોજ તેમને ચીનની ઑફિસ દ્વારા આ મામલે સૌપ્રથમ રિપોર્ટ મળ્યો હતો.

3જી જાન્યુઆરીના રોજ ચીનમાં કુલ 44 વ્યક્તિઓ ન્યૂમોનિયાની ફરિયાદ સાથે દાખલ થયા હતા. જેમાંથી 11 ખૂબ જ ગંભીર ... બાકીનો લેખ લખો:

અનુસાર ચીનની વુહાન યુનિવર્સિટીથી આવેલી વિદ્યાર્થિનીને સંક્રમણ થયું હતું. તેમનો ટેસ્ટ પૉઝિટિવ આવ્યો હતો.

ભારતમાં કેરળમાં સૌપ્રથમ પહેલો કેસ નોંધાયો હતો. અને તેમની ટ્રાવેલ હિસ્ટ્રી ચીનના વુહાનની જ હતી. જ્યારે બીજી તરફ ચીન ખુદ 8મી ડિસેમ્બરે પોતાને ત્યાં સંક્રમણની બાબત નોંધાઈ હોવાની વાત ભૂતકાળમાં કરી ચૂક્યું છે.

પ્રતીકાત્મક તસવીર

જોકે ડેઇલી મેલના એક અહેવાલ અનુસાર નવા સંકેતો મળ્યા છે તેમાં અન્ય શહેરોમાં વાઇરસ પહેલાથી હાજર હોવાના દાવા પણ મળ્યા છે. પરંતુ તેમાં કોઈ પણ એશિયન દેશ કે ભારત સામેલ નથી.

આમ સત્તાવાર જાહેરાતો અને અત્યાર સુધીના ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે ચીનમાં નોંધાયેલા કોરોના વાઇરસના કેસના એક મહિનાથી પણ વધુ સમય બાદ ભારતમાં કોરોના વાઇરસનો પહેલો કેસ નોંધાયો હતો.

તો સવાલ એ થાય કે જે દાવો કરવામાં આવ્યો છે એ સંશોધકો અને તેમના પેપરની સત્યતા કેટલી છે?

સંશોધન પેપર વિશેની સામાન્ય બાબતો વિશે વધુ જાણવા બીબીસીએ પ્રયાસ કર્યો.

જેમાં પબ્લિક હેલ્થ સાથે સંકળાયેલી સુરતની સ્મિમેર હૉસ્પિટલના ડૉ. નિરાલી મહેતા અનુસાર ઉપરોક્ત રિસર્ચ પેપર પ્રાથમિક તબક્કામાં છે. એટલે તે સાચું છે કે ખોટું તે હાલ તુરંત ન કહી શકાય.

તેમણે સંશોધન પેપરના સામાન્ય અર્થઘટન વિશે કહ્યું, "જે પેપર મૂકવામાં આવ્યું છે તેની ઉપર એસએસઆરએન પ્લૅટફૉર્મે પણ નોટિસ લખી છે કે આ એક પ્રિપ્રિન્ટ પેપર છે અને પ્રાથમિક સંશોધન છે. તે જાહેર આરોગ્ય કે સામાન્ય વર્ગની વ્યક્તિ કે સરકાર માટે કોઈ પણ પ્રકારના આધાર માટે લાયક નથી."

"વળી તેનો પિઅર-રિવ્યૂ નથી થયો એટલે કે આ ક્ષેત્રના અન્ય તજજ્ઞો દ્વારા તેની સમીક્ષા નથી થઈ. એટલે આ દાવા વિશે હાલ કંઈ જ કહી ન શકાય."

સંશોધન પેપરમાં ભારતમાંથી વાઇરસ ફેલાયો હોવાનો જે તર્ક અપાયો છે તે બાબત વિશે વધુ જણાવતા ડૉ. નિરાલી કહે છે, "તેમાં (રિસર્ચ પેપરમાં) દલીલ કરવામાં આવી છે કે વુહાનમાં વાઇરસની જે મ્યૂટેશનની સ્ટ્રેન જોવા મળી છે તે ભારત અને અન્ય દેશો કરતાં ઓછી છે. તેમાં ઓછી વૈવિધ્યતા છે."

"તેમાં કહેવાયું છે કે જો વુહાનમાંથી વાઇરસ વિશ્વમાં ફેલાયો હોય તો મોટાભાગે તે જ સ્ટ્રેનના વાઇરસ વિશ્વમાં વધુ જોવા મળે. પરંતુ તેમનો દાવો છે કે ભારતમાં સ્ટ્રેન વધારે છે એટલે તે ભારતમાંથી પણ ફેલાયેલો હોઈ શકે."

તેમણે પેપરની જટિલ બાબત વિશે કહ્યું, "આ ખૂબ જ જટિલ વિષયવસ્તુ છે. તેમના આધાર અને તર્ક પણ જટિલ છે. એટલે તેની સત્યતા વિશે કંઈ કહી ન શકાય. પરંતુ તે માત્ર પ્રાથમિક...


...સભ્ય છે અને તેમનું નામ કૌભાંડો સાથે જોડાતું રહ્યું છે.

મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય સહકારી બૅન્ક સંબંધિત 25,000 કરોડ રૂપિયાના કૌભાંડમાં તેમનું નામ આવ્યું હતું, જેમાં મની લૉન્ડ્રિંગ થયું હોવાના આરોપ છે.

પ્રવર્તન નિદેશાલયે ચૂંટણી પહેલાં આ વર્ષે ઑગસ્ટ મહિનામાં આ કથિત કૌભાંડ બાબતે અજિત પવાર વિરુદ્ધ તપાસ શરૂ કરી હતી.

જ્યારે અજિત પવાર પહેલી વખત ઉપમુખ્ય મંત્રી બન્યા ત્યારે પણ તેમના પર સિંચાઈ કૌભાંડના પણ આરોપ મૂકવામાં આવ્યા હતા.

કહેવાય છે કે અજિત પવાર પ્રવર્તન નિદેશાલયની તપાસ અને જેલ જવાથી બચવા માગતા હતા એટલે... બાકીનો લેખ લખો:

્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સભ્ય બનાવાયાં છે. આનંદ શર્મા પણ કાર્ય સમિતિના સભ્ય બનાવાયા છે. મુકુલ વાસનિક મહાસચિવના પદ પર યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે. અને તેમને સોનિયા ગાંધીની મદદ કરનારી સમિતિમાં પણ જગ્યા આપવામાં આવી છે.

ચિઠ્ઠી લખનારા નેતાઓમાં સામેલ ભૂપિન્દરસિંહ હુડ્ડા, કપિલ સિબ્બલ, શશિ થરુર, મનીષ તિવારીનાં નામ કોઈ પણ લિસ્ટમાં નથી.

સચીન પાઇલટને પણ અવગણવામાં આવ્યા છે. રાજસ્થાનમાં એમનાં તમામ પદો પહેલેથી જ છીનવી લેવાયાં છે. એટલે કે બળવાખોરોને પણ પક્ષ કોઈ સંદેશ આપી રહ્યો છે.

રાહુલની વાપસીની તૈયારી

કૉંગ્રેસ આમ પણ રાહુલ ગાંધીને પ... બાકીનો લેખ લખો:

વી રાખવાનો સંદેશ આપવાનો પ્રયત્ન પણ કરાયો છે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સભ્ય ભૂષણ પંડ્યા આ પ્રશ્નનો જવાબ આપતાં કહે છે કે સિંહનાં 10 બચ્ચાં જન્મે તેમાંથી યુવા વયના થાય ત્યાં સુધીમાં અંદાજે ત્રણ જ બચે છે.

તેઓ કહે છે, "કોઈકને કોઈ રીતે એટલે કે આંતરિક લડાઈમાં અથવા અન્ય કોઈ કુદરતી રીતે સાત બચ્ચાં મોતને ભેટે છે. વૃદ્ધ સિંહ હોય તો પણ વાત ગળે ઊતરે, પણ જ્યારે ટપોટપ સિંહનાં મૃત્યુ થવાં લાગે તો તે વાત અવશ્ય સંશોધનનો વિષય બને છે."

વન્યજીવોના સંરક્ષણ માટે કાર્યરત બાયૉલૉજિસ્ટ અને મેટાસ્ટ્રિંગ ફાઉન્ડેશનના CEO ડૉ. રવિ ચેલ્લમ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહે છે કે સિંહોનું નિયમિતરૂપે મૃ... બાકીનો લેખ લખો:

રોના વાઇરસ જેવા એટલે કે બે જુદી બીમારીઓનો એક ભાગ સમાન. જે એકલા હોય ત્યારે એટલાં જોખમી નથી હોતાં, પણ બંનેમાંથી એકેય બીમારી જો કોઈને થઈ હોય અને બીજી લાગુ પડે તો તે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.'

કોરોના વાઇરસ શું મચ્છર કરડવાથી પણ લાગી શકે છે?

આ બંને બાબતો સિવાય ત્રીજું પાસું, તે જણાવતાં ભૂષણ પંડ્યા કહે છે કે "2018માં CDVની ઘટના બાદ ગીરની સરસિયા રેન્જમાં 33 સિંહના સમૂહને સાવચેતીના ભાગરૂપે પકડવામાં આવ્યા હતા અને CDVની વૅક્સિન આપવામાં આવી હતી."

"જેમાં 21-21 દિવસના અંતરે દવામાં આપવામાં આવે અને સારવાર બાદ સાજા થયેલા સિંહને ફરી જંગલમાં છોડવાની વાત કરવામાં આવી હતી. પણ આજ સુધી તેમને છોડવામાં નથી આવ્યા."

"દર વખતે બોર્ડની મિટિંગમાં આ પ્રશ્ન ઉદભવતો કે એ 33 સિંહોને ક્યારે છોડવામાં આવશે? તો આજે કે કાલે, એકસાથે છોડીશું કે એક-એક એમ વિચાર-વિર્મશ કરતાં-કરતાં એક વર્ષ નીકળી ગયું."

"ત્યારબાદ જણાવવામાં આવ્યું કે હવે એક વર્ષ થઈ ગયું છે તો કોઈ પણ નિષ્ણાત તેમને મુક્ત કરવાના પક્ષમાં નથી. ફરી જો તેમનામાં કદાચ CDVનાં લક્ષણ દેખાય તો અન્ય મુક્ત સિંહોના જીવ પર જોખમ તોળાશે. એટલે આ પુરાયેલા સિંહોને બ્રિડિંગ યોજના (પ્રજનન) હેઠળ મોકલાશે."

રવિ ચેલ્લમ પણ આ ઘટનાની નોંધ લેતા કહે છે કે "આટલા સિંહને બચાવ્યા એમ કહેવામાં આવે છે એટલે તેનો અર્થ શું છે? આ જંગલી સિંહ છે કે નહીં?"

"એક વખત જંગલી પ્રાણીઓને કેદ કરવામાં આવે, ત્યારબાદ જો થોડા દિવસની અંદર તેમને પાછા જંગલમાં ન મૂકવામાં આવે તો એ નૈસર્ગિક વાતાવરણમાં તેમના માટે પણ પરત ફરવું મુશ્કેલ થઈ જાય છે."

તેઓ કહે છે, "વનવિભાગ સિંહની સારસંભાળ કેવી રીતે લે છે તે મહત્ત્વનું છે, કેમ કે તેઓ માત્ર લોકટીકાનો ભોગ ન બને એટલે સિંહના મૃત્યુને રોકી રહ્યા છે જે તદ્દન સ્વાભાવિક છે, પણ જંગલી સિંહોને કેદમાં રાખીને તેઓ સંપૂર્ણપણે તેમની વર્તણૂક બદલવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે."

"આ પ્રયાસ પ્રાણીઓ પર માનસિક તાણ ઊભી કરે છે. કેદમાં રહેલા સિંહની અછત નથી પણ વનવિભાગ જે કરી રહ્યું છે તે જંગલી સિંહ માટે અનૈતિક અને ક્રૂર છે."

શું આ બબેશિયાથી બચવાનો કોઈ ઉપાય ખરો?

બબેશિયા થયા બાદ પાંચ દિવસની ટ્રીટમેન્ટની પ્રક્રિયા પ્રમાણે સિંહોની સારવાર કરવામાં આવે છે.

પ્રોટોઝોઆ ઇન્ફૅક્શન કે બબેશિયા ઘાસમાં જે જીવાત હોય છે તેના લીધે થાય છે. તેથી જંગલમાં તળાવની ચારેકોર થતાં ઘાસને બાળી નાખવામાં આવે છે.

ભૂષણ પંડ્યાનું આ મામલે માનવું છે કે જેવી રીતે આપણે...


...સમજમાં નહીં આવ્યું હોય. પરંતુ આ નામ ખૂબ મહત્વનું છે કેમ કે લાંબી આવરદા ધરાવતી હાઈડ્રોજન બેટરીની શોધ આ જ મહિલાએ કરી હતી.

 તે બેટરી આજે ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશનમાં રોશની આપે છે.

ઓલ્ગા ડી ગોન્ઝાલેઝ- સેનાબ્રિઆ પ્યુર્ટો રિકોથી આવે છે અને તેમણે પોતાની ટેક્નોલોજિ 1980માં વિકસાવી હતી.

તેઓ આજે નાસાના ગ્લેન રિસર્ચ સેન્ટરમાં ડિરેક્ટર ઓફ એન્જિનીયરીંગનું પદ ધરાવે છે.

100 Women શું છે?

BBC 100 Women દર વર્ષે વિશ્વભરની પ્રભાવશાળી અને પ્રેરણાદાયી મહિલાઓની યાદી તૈયાર કરે છે.

વર્ષ 2017માં અમે તેમને ચાર એવી... બાકીનો લેખ લખો:

રા સાથે કનેક્ટેડ એક મોનિટર પણ રાખવામાં આવ્યું હતું. તેમાં અલાર્મ બટન પણ લગાવવામાં આવ્યું હતું.

7. સ્ટેમ સેલ આઈસોલેશન- એન સ્યુકોમોટો

સ્યુકોમોટો સ્ટેમ સેલ ગ્રોથ પર વધુ રિસર્ચ કરી રહ્યા છે

કૅન્સર જેવા ભયંકર રોગથી પીડાતા લોકોની અંદર બ્લડ સિસ્ટમને સમજવા માટે સ્યુકોમોટોના કાર્યને ખૂબ સરાહના મળી છે અને તેનાથી કૅન્સર જેવા રોગનો પણ ઉપચાર સંભવ બન્યો છે.

એન સ્યુકોમોટોના પેટેન્ટને વર્ષ 1991માં સન્માન પણ મળ્યું હતું.

હાલ સ્યુકોમોટો સ્ટેમ સેલ ગ્રોથ પર વધુ રિસર્ચ કરી રહ્યા છે. તો બીજા 7 નવા સંશોધનના પણ સ્યુકોમોટો કો-પેટેન્ટ છે.

8. કેવલર - સ્ટીફની કૉલેક

શું તમે કેવલરનું નામ સાંભળ્યું છે? આ એ જ પદાર્થ છે કે જેનાથી બુલેટપ્રૂફ જેકેટ અને ઓપ્ટીકલ કેબલ બને છે.

પરંતુ ખૂબ ઓછા લોકો જાણે છે કે તેની શોધ એક મહિલાએ કરી હતી. સ્ટીફની કૉલેકે કેવલરની શોધ 1965માં કરી હતી. આ પદાર્થ સ્ટીલ કરતા પાંચ ગણું વધારે મજબુત છે.

તેણે અત્યાર સુધી લાખો લોકોના જીવ બચાવ્યા છે અને રોજ તેને લાખો લોકો વાપરે પણ છે.

કેવલરને મોબાઈલ ફોનથી એરોપ્લેન અને સસ્પેન્શન બ્રિજ સુધી દરેક જગ્યાએ વાપરવામાં આવે છે.

9. મોનોપોલી - એલિઝાબેથ મેગી

આ સૌથી પ્રખ્યાત બોર્ડ ગેમના સંશોધન બદલ સામાન્યપણે ચાર્લ્સ ડેરોને સન્માન આપવામાં આવે છે. પરંતુ તેના નિયમો ખરેખર એલિઝાબેથ મેગી દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા.

મેગી એક એવા પ્રકારની ઈનોવેટીવ ગેમ બનાવવા માગતા હતા કે જેના માધ્યમથી તેના પ્લેયર્સ નકલી પૈસા અને પ્રોપર્ટીથી વેપાર કરી શકે.

એલિઝાબેથ મેગીની ડિઝાઇનને 1904માં પેટેન્ટ કરવામાં આવી હતી. જેને લેન્ડલોર્ડ્ઝ ગેમ તરીકે ઓળખ મળી હતી.

આ ગેમને વર્ષ 1935માં પાર્કર બ્રધર્સ દ્વારા પબ્લિશ કરવામાં આવી હતી ,જેને આજે આપણે ધ ગેમ ઓફ મોનોપોલી નામે ઓળખીએ છીએ.

પાર્કર બ્રધર્સને જ્યારે જાણકારી મળી કે ચાર્લ્સ ડેરોની સાથે મેગી પણ ગેમના ઇનોવેશન સાથે જોડાયેલા હતા.

તો તેમણે 500 ડોલર એટલે કે આશરે 32,047 રૂપિયા આપીને મેગી પાસેથી પેટેન્ટ ખરીદી લીધી હતી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સમજીએ છીએ. તેમને દવા શોધવાનું ન કહેવું જોઈએ. અમે આગામી દિવસોમાં પોતાનું પ્રોડક્શન વધારવા માટે ઘણા આશાવાદી છીએ અને પરિસ્થિતિઓ સારી થવી જોઈએ."

સપ્લાય

દિલ્હી અને ભારતનાં અન્ય શહેરોમાં તેની માગ વધી છે

દવાવિક્રેતાઓનું કહેવું છે કે તેમની પાસે પણ દવાનો સપ્લાય નથી.

દિલ્હીની નજીકના ગાઝિયાબાદમાં એક કેમિસ્ટ ઍસોસિયેશનના વાઇસ પ્રૅસિડેન્ટ રાજીવ ત્યાગીએ કહ્યું, "ગત રાતે હૈદરાબાદથી એક મહિલાએ મને ફોન કર્યો હતો. તેમના પિતા દિલ્હીની એક હૉસ્પિટલમાં ભરતી છે. તેઓએ કહ્યું કે તેઓ દવા માટે કોઈ પણ કિંમત આપવા તૈયાર છે... બાકીનો લેખ લખો:

કરે.

નામ ન આપવાની શરતે દિલ્હીની એક વ્યક્તિએ જણાવ્યું, "હું દિલ્હીના કમસે કમ 50 સ્ટોરમાં ગયો છું. બધાએ વાયદો તો કર્યો, પણ તેઓએ ડોઝ માટે બમણી કે ત્રણ ગણી કિંમત માગી. મને મારાં કાકી માટે આ દવા બે દિવસ પછી મળી હતી."

જોકે સિપ્લાના પ્રતિનિધિએ એ વાતનો ઇન્કાર કર્યો કે તોસિલીજુમાબ બ્લેકમાર્કેટમાં વેચાઈ રહી છે.

તેઓએ કહ્યું કે અમે દરેક ડોઝને ટ્રેક કરી રહ્યા છીએ, જેથી એ સુનિશ્ચિત થઈ શકે કે કોઈ નફાખોરી કરી ન શકે. અમે આવું નહીં થવા દઈએ.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સમયગાળો હતો કે જ્યારે હ્યુજને ભારતનું જીવન માફક નહોતું આવી રહ્યું અને તેઓ વ્યાકુળ બની ગયા હતા.

પ્રારંભિક 18 મહિનાઓ દરમિયાન રજનીશ હ્યુજની ગર્લફ્રેન્ડ સાથે સૂવા લાગ્યા અને હ્યુજને ભારતની સૌથી ગરમ જગ્યાઓમાંની એક જગ્યા પર ખેતી માટે જોતરી દેવાયા.

રજનીશની અદેખાઈ

પોતાની રૉલ્સ રૉયસ કારમાં ઓશો

એ વખતે હ્યુજની ઉંમર 40 વર્ષથી થોડી વધુ રહી હશે. હ્યુજ જણાવે છે કે રજનીશ પોતાની શિષ્યાઓને 'વિશેષ દર્શન' આપતા હતા.

''રજનીશને કેટલીક હદ સુધી 'સેક્સ ગુરુ' કહેવાનું કારણ એ પણ હતું કે તેઓ જાહેર પ્રવચનોમાં સેક્સ ... બાકીનો લેખ લખો:

સાથે લગ્ન કર્યાં હતાં.

મા આનંદ શીલા સાથે અફેર

કરાટેની પ્રૅક્ટિસ કરી રહેલા ઓશોના શિષ્યો

હ્યુજ જણાવે છે કે તેઓ ભગવાનની સુરક્ષા ઉપરાંત આશ્રમની કૅન્ટીન ચલાવવામાં પણ મદદ કરતા હતા.

આશ્રમમાં ભક્તોનો ધસારો વધવા લાગતાં કૅન્ટીનનું કામ વધી ગયું હતું.

હ્યુજ જણાવે છે કે તેમનો શીલા સાથે એક મહિના સુધી જબદરસ્ત અફેર ચાલ્યું હતું.

વાત તેમના પતિ સુધી પહોંચી અને તેમણે રજનીશને એ બંધ કરાવવા કહ્યું.

આ ઘટના બાદ શીલાનો હ્યુજ પ્રત્યેનો વ્યવહાર બદલાઈ ગયો અને તેમના માટે મુશ્કેલીઓ ઊભી થવા લાગી.

આશ્રમમાં શીલાનું કદ કંઈક એ હદ સુધી વધી ગયું કે ટૂંક સમયમાં જ તેઓ લક્ષ્મીની જગ્યાએ રજનીશના અંગત સચિવ બની ગયા.

રજનીશને લઈને વિવાદ

ઓશોના આશ્રમને ભારતની જગ્યાએ ઑરેગન લઈ જવાના નિર્ણય પાછળ જે લોકોએ ભૂમિકા ભજવી એમાં શીલાનું નામ સૌથી ટોચ પર હતું.

ભારતમાં રજનીશને લઈને વિવાદ શરૂ થઈ ગયો અને તેઓ ઇચ્છતા હતા કે તેમનો આશ્રમ શાંત જગ્યાએ હોય.

એવી જગ્યા કે જ્યાં તેમના હજારો શિષ્યો સાથે એક નવા સમુદાયને વસાવી શકાય.

શીલાએ 1981માં ઑરેગનમાં કાદવ-કીચડવાળી જમીન ખરીદી લીધી.

તેમને કાયદાની બહુ જાણકારી નહોતી પણ એમની ઇચ્છા હતી કે સન્યાસીઓ ત્યાં કામ કરે અને રજનીશની ઇચ્છા અનુસારનું એક નવું શહેર વસાવવામાં આવે.

હ્યુજનું માનવું છે કે ઑરેગન જવાનો નિર્ણય ભૂલ ભરેલો હતો.

ઑરેગનમાં વિવાદ

હ્યુજ જણાવે છે કે ઑરેગનનો આશ્રમ શરૂઆતથી જ સ્થાનિક કાયદાની વિરુદ્ધમાં આચરણ કરી રહ્યો હતો.

"આમ છતાં શીલા અને તેમના અંગત લોકોએ એ તમામ વસ્તુઓ કરી કે જે તેમની યોજના અનુસાર હતી."

"આમાં સ્થાનિક લોકોને હેરાન કરવાથી લઈને એમને ઉશ્કેરવા સુધીની વાતો સામેલ હતી. ત્યાં સુધી કે સરકારી અધિકારીઓની હત્યાનાં કાવતરાં પણ ઘડવામાં આવ્યાં હતાં.

"એક સ્થાનિક રેસ્ટૉરાંમાં સન્યાસીઓના ભોજનમાં ઝેર ભેળવવાનો પ્રયાસ કરાયો અને તેમાં 750 લોકો બીમાર પડી ગયા. આવું કામ કરવા પાછળનો ઉદ્દેશ એક ચૂંટણીને પ્રભાવિત કરવાનો હતો."

રજનીશના શિષ્યો એવો દાવો કરે છે તેમને સ્થાનિક અધિકારીઓએ હેરાન કર્યા અને તેઓ કન્ઝર્વૅટિવ પ્રશાસનની નારાજગીના ભોગ બન્યા હતા.

આશ્રમની કાર્યપ્રણાલી

આગળની મોટરસાઇકલની પાછળ બેઠેલાં શીલાની તસવીર

જોકે, હ્યુજનું માનવું છે કે આશ્રમના લોકોએ આ બધી મુશ્કેલીઓ જાતે જ ઊભી કરી હતી. કારણ એ હતું કે તેમણે સ્થાનિક કાયદાનું ક્યારેય પાલન નહોતું કર્યું.

હ્યુજનું કહેવું છે કે એપ્રિલ 1982માં આશ્રમની...


...સમાં આવ્યો હતો."

"તેમણે કહ્યું કે ત્રિલોકપુરીમાં કત્લેઆમ થઈ રહી છે. હું બે સાથીઓ સાથે ત્યાં જવા નીકળ્યો, પણ અમને ત્યાં સુધી જતા રોકવામાં આવ્યા."

"ત્યાં જવાના રસ્તે હજારો લોકો રસ્તામાં ઊતરી પડ્યા હતા."

બેદી કહે છે, "સાંજના સમયે અમે ત્યાં પહોંચ્યા ત્યારે જોયું તો અઢીસો ગજ લાંબી ગલીમાં મૃતદેહો અને કપાયેલા અંગો પડ્યા હતા."

"એવી હાલત હતી કે ગલીમાં ચાલવું પણ મુશ્કેલ બને. પગ રાખવાની પણ જગ્યા ત્યાં નહોતી."

"સ્ત્રીઓ અને બાળકોને પણ છોડવામાં આવ્યાં નહોતાં. પાછળથી ખબર પડી હતી કે 320 લોકોની હત્યા અહી... બાકીનો લેખ લખો:

િસ્તારમાંથી કોઈની ધરપકડ કરવામાં આવી નહોતી."

"એટલું જ નહીં, પોલીસે શીખોને પકડીને તેમને ટોળાને હવાલે કરી દીધા હતા."

'શું કોઈ યોજના હતી'

સવાલ એ થાય છે કે અચાનક તોફાનો ફાટી નીકળ્યાં હતાં કે પછી તેની પાછળ કોઈની યોજના કામ કરી ગઈ હતી.

પુસ્તકના લેખક મનોજ મિત્તા માને છે કે રાજકીય નેતાઓના ઈશારે જ તોફાનો થયાં હતાં.

પહેલા દિવસે એટલે કે 31 ઑક્ટોબરે નાની મોટી હિંસાની ઘટના થઈ હતી પણ પહેલી અને બીજી નવેમ્બરે જે થયું તે કોઈ યોજના વિના ના થઈ શકે.

મિત્તા કહે છે, "ઇન્દિરા ગાંધીની હત્યા થઈ તે દિવસે થયેલાં તોફાનોને તમે સ્વાભાવિક ગણી શકો પણ તે દિવસે કોઈ શીખની હત્યા નહોતી થઈ."

તેઓ કહે છે, "હત્યાકાંડની શરૂઆત 24 કલાક પછી એટલે કે બીજા દિવસે એક નવેમ્બરથી થઈ હતી."

મિત્તાનું કહેવું છે, "નેતાઓએ પોતપોતાના વિસ્તારમાં બેઠકો કરી હતી અને બીજા દિવસે લોકો હથિયારો સાથે તૈયારી કરીને નીકળ્યા હતા."

"પોલીસ તેમને અટકાવી રહી નહોતી. ઉલટાની તેની મદદ કરી રહી હતી."

હરવિંદરસિંહ ફૂલ્કાનું પણ માનવું છે કે જે રીતે હત્યાકાંડ થયા તેના પરથી કહી શકાય કે બધું યોજનાબદ્ધ રીતે થઈ રહ્યું હતું.

તેઓ કહે છે, "ટોળા પાસે યાદી પણ હતી કે કયા ઘરમાં શીખો રહે છે."

"હજારો લીટર કેરોસીન તેમને મળી ગયું હતું. જ્વલનશીલ પાવડર આપવામાં આવ્યો હતો."

"લોકોના હાથમાં લોખંડનાં જે હથિયારો હતાં તેમનો આકાર એક સરખો હતો."

રાજકારણીઓનો ખેલ

એક સવાલ એ પણ થાય છે કે પોલીસે આવું શા માટે કર્યું?

પોલીસે પોતાની ફરજ કેમ ના નિભાવી? પોલીસ શા માટે રાજકારણીઓનો હાથો બની ગઈ?

સિનિયર પોલીસ ઑફિસર વેદ મારવાહને 1984ના શીખ વિરોધી રમખાણોમાં પોલીસની ભૂમિકાની તપાસનું કામ સોંપાયું હતું.

તેઓ કહે છે, "પોલીસ એક સાધન જેવું તંત્ર છે, જેનો તમે ઇચ્છો તે રીતે ઉપયોગ કરી શકો."

"મહત્ત્વાકાંક્ષી પોલીસ અધિકારીઓ હોય તે જાણી જતા હોય છે કે નેતાઓ તેમની પાસેથી શું અપેક્ષા રાખે છે."

"તેઓ ઇશારામાં વાત સમજી જાય છે. તેમને લેખિત કે મૌખિક આદેશ આપવાની જરૂર રહેતી નથી."

તેઓ કહે છે, "જે વિસ્તારોમાં પોલીસ નેતાઓના ઈશારે કઠપૂતળીની જેમ કામ ના કરવાનું નક્કી કર્યું, ત્યાં સ્થિતિ કાબૂમાં રહી હતી."

"દાખલા તરીકે ચાંદની ચોકમાં વિશાળ ગુરુદ્વારા આવેલું છે. ત્યાં કોઈની હત્યા થઈ નહોતી, કેમ કે તે વખતે ત્યાં મેક્સવેલ પરેરા એસીપી તરીકે હતા."

"તેમણે બરાબર બંદોબસ્ત ગોઠવીને ચાંદની ચોકમાં તોફાનો ના થાય તેની કાળજી લીધી હતી."

"પોલીસ રાજકીય દબાણ...


...સમાનનો ફેર છે. એ ભાજપ વાજપેયીની 'ગાંધીવાદી-સમાજવાદી' વિચારધારાને વરેલો હતો. 'કૅડરબેસ્ડ માસ પાર્ટી' હતો. પણ હવે કૅડર જતી રહી છે અને માત્ર 'માસ પાર્ટી' જ બચી છે."

ભાજપના ટોચના નેતા રહી ચૂકેલા ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી સુરેશ મહેતા બીબીસીને જણાવે છે, "એ વખતનો ભાજપ ખરા અર્થમાં લોકતાંત્રિક પક્ષ હતો. જ્યારે હાલનો ભાજપ 'ઑટોક્રૅટ' બની ગયો છે. એ વખતના ભાજપની બસ સજ્જનોથી ભરેલી હતી. જ્યારે આજના ભાજપની બસ સ્વાર્થી અને લાલચુ લોકોથી ભરેલી છે."

"એ લોકો સંગઠનને નુકસાન ન થાય એ માટે કામ કરતા હતા. પોતે જ રોપેલ... બાકીનો લેખ લખો:

વાઘેલા આ અંગે જણાવે છે, "ભાજપ ગુજરાતમાં જીતે છે, કારણ કે કૉંગ્રેસ નબળી છે. કૉંગ્રસની ભાજપ સાથે 'ઉપલા લેવલ'ની દોસ્તી આનું સૌથી મોટું કારણ છે."

"કૉંગ્રેસ સારા ઉમેદવારોને 'ફ્રિહૅન્ડ' નથી આપતી. એનો સીધો જ ફાયદો ભાજપને થાય છે. 'ભાજપ ભલે ફાવી જાય પણ કૉંગ્રેસની કોઈ વ્યક્તિ આગળ ના આવવી જોઈએ' એવી કૉંગ્રેસીઓની માનસિકતા ભાજપને લાભ કરાવી રહી છે."

"એમ પણ કહી શકાય કે ભાજપને મજબૂત કરવામાં કૉંગ્રેસનો સૌથી મોટો ફાળો છે."

હરિ દેસાઈ પણ કહે છે, "કૉંગ્રેસ પાસે પોતાનું માળખું નથી. જ્યાં સુધી કૉંગ્રેસ પોતાનું માળખું ઊભું ન કરે ત્યાં સુધી એ ભાજપને પહોંચી શકે એમ નથી. ચૂંટણી વખતે ભાજપ માટે સંઘની આખી કૅડર કામે લાગે છે."

"ભાજપ હિંદુ વોટબૅન્કને કબજે કરવા ગમે તે કરી જાય છે. સામે પક્ષે કૉંગ્રેસીઓ સૂતા રહે છે."

જ્યારે મનીષ મહેતાનું અવલોકન છે, "નરેન્દ્ર મોદીના વડા પ્રધાન બન્યા બાદ ગુજરાતમાં ભાજપ બીજા ક્રમની નેતાગીરી વિકસી શકી નથી."

મહેતા 2017ની વિધાનસભાની ચૂંટણી સંદર્ભે કહે છે, "છેલ્લી ચૂંટણીનાં પરિણામો પરથી કહેવાય કે ભાજપના પાયા હલ્યા છે. જો સ્થિતિ આવી જ રહે તો ભવિષ્યમાં ભાજપ માટે ટકી રહેવું અઘરું બનશે."

(મૂળ લેખ 6 એપ્રિલ 2018ના રોજ લખાયો હતો. 23 મે 2019ના રોજ અપડેટ કરાયો હતો)

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સમુદાયના લોકો સાથે સામાજિક કાર્યકર મિતલ પટેલ

ડફેર સમુદાયના લોકોને કેમ જન્મજાત ગુનેગાર માની લેવામાં આવે છે?

આ પ્રશ્નના જવાબમાં મિતલ પટેલ જણાવે છે કે, "ડફેર સમુદાયનું નામ અંગ્રેજોના સમયમાં ક્રિમિનલ ટ્રાઇબ્સ ઍક્ટ, 1871 અંતર્ગત ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓ કરતી જાતિ તરીકે સામેલ કરાયું હતું. ત્યારથી ડફેરોના નામ સાથે આ આપત્તિજનક લેબલ જોડાઈ ગયું છે."

"ઉપરથી આ સમાજના અમુક લોકો જેઓ હજુ પણ લૂંટની પ્રવૃત્તિ સાથે સંકળાયેલા હોય છે, આવા લોકોને કારણે આખા સમાજને ગુનેગાર માની લેવામાં આવે છે. જે સદંતર ખોટું છે."

તેઓ ક... બાકીનો લેખ લખો:

કો પોતાનાં બાળકોને શાળાશિક્ષણ જેવી પ્રાથમિક સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી કરાવી શકતા."

પોલીસદમન અને અત્યાચારનો બન્યા શિકાર

મિતલ પટેલ કહે છે , "અમુક વર્ષો પહેલાં તો એવી પરિસ્થિતિ હતી કે જો સ્થાનિક પોલીસને ખબર પડે કે આસપાસ ડફેર કોમની વસતિ છે, તો તેઓ તાત્કાલિક સ્થળ પર પહોંચીને વગર કોઈ ગુને ઘરના પુરુષોને લઈ જતા."

"જોકે, આજકાલ પરિસ્થિતિ થોડી સુધરી છે. તેમ છતાં આસપાસ બનેલા લૂંટના કિસ્સામાં હજુ પણ પોલીસની શંકાની સોય ડફેર લોકો પર જ આવી જાય છે."

"આ સમુદાયના લોકોમાં પોલીસની એટલી બીક હોય છે કે હવે તો તેઓ લગ્નસમારોહમાં પણ વધુ સંખ્યમાં એકઠા થવામાં ગભરાય છે."

વિચરતા સમુદાય સમર્થન મંચ દ્વારા પ્રકાશિત કરાયેલ પુસ્તિકામાં પણ ડફેરો સાથે બનતી પોલીસ અત્યાચારની ઘટનાઓ અંગે લખાયું છે.

તે મુજબ 'મહેનત કરીને આજીવિકા રળવાનો પ્રયત્ન કરતા આ સમુદાયના લોકોને પોલીસ ખૂબ રંજાડે છે.

જે વિસ્તારમાં ડફેરના ડંગા હોય અથવા સ્થાયી વસાહતો હોય અને ત્યાં ચોરી થાય અને જો સંજોગોવસાત્ ચોરને પોલીસ પકડી ન શકે. તેવા સમયે પોલીસ ડફેર વસાહતમાં આવી, ડફેર સ્ત્રી, પુરુષો અને બાળકોને ઢોરમાર મારે છે.

તેમનાં ઝૂંપડાં અને ઘરવખરી સળગાવી દે છે અને જેટલા પુરુષ હાથમાં આવે તેટલાને પોલીસ સ્ટેશન લઈ જઈ જેલમાં પૂરી દે છે.

કોઈ ડફેર તેમને પોતાનો વાંક-ગુનો પૂછી નથી શકતો. જેમને પોલીસ પકડીને લઈ આવી હોય તેમના પરિવારજનો પણ પોલીસ સ્ટેશનમાં જઈ શકતા નથી.'

ઉમરભાઈ ડફેર જણાવે છે , "જ્યારે પણ ડફેરની વસતિની આસપાસ લૂંટ કે ચોરીના બનાવ બને છે ત્યારે વસતિના બધા ડફેર હેબતાઈ જાય છે, કારણ કે બધાને એવું જ લાગવા માંડે છે ગમે ત્યારે પોલીસ આવીને તેમની ધરપકડ કરી જશે અને એવું બને પણ છે."

"પોલીસ દ્વારા ન માત્ર ડફેર પુરુષોની ધરપકડ કરવામાં આવે છે, પરંતુ સ્ત્રીઓ સાથે પણ તોછડું વર્તન કરવામાં આવે છે. "

ડફેરો પર થતી પોલીસદમનની ઘટનાઓ ઘટાડવા અને ડફેરોનું પણ માનવ તરીકેનું ગૌરવ જળવાય એ માટેના ઉપાય સૂચવતાં મિતલ પટેલ જણાવે છે કે, "ડફેર જેવી વંચિત કોમને પોલીસ અત્યાચારનો ભોગ ન બનવું પડે એ માટે પોલીસને આવી કોમો સાથે કેવું વર્તન કરવું તે અંગેની તાલીમ આપવાની જરૂર છે."

"ડફેરોના પ્રશ્નોને લઈને પોલીસતંત્ર વધુ સંવેદનશીલ બને એ દિશામાં કાર્ય થવું જોઈએ."

'સામાજિક તિરસ્કારને કારણ રહી ગયા વંચિત'

ડફેર કોમ પ્રત્યે સમાજની માનસિકતાને તેમની દયનીય પરિસ્થિતિ માટે જવાબદાર ગણાવતાં મિતલ પટેલ જણાવે છે કે, "જ્યારે સતત રજૂઆતોને પગલે...


...સરકારની આર્થિક સ્થિતિ ઉપર આધાર રાખે છે. રાજ્યની જનતાની સમસ્યાને વાચા આપવી એ વિપક્ષની ફરજ છે."

ગુજરાત સરકારનું કહેવું છે કે વર્તમાન સરકારે ઑક્ટોબર-2017 તથા ઑક્ટોબર-2018માં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં અનુક્રમે ચાર અને ત્રણ ટકાનો ઘટાડો કર્યો હતો.

'મોંઘવારી વધશે'

ખાદ્યાન્ન ચીજોમાં ભાવવધારાની આશંકા

અર્થશાસ્ત્રી અને પ્રોફેસર હેમંતકુમાર શાહના કહેવા પ્રમાણે, "વર્ષ 2014થી અત્યાર સુધીની ક્રૂડઑઈલની સરેરાશ કાઢવામાં આવે તો કેન્દ્ર સરકારની તિજોરીને રૂપિયા 20 લાખ કરોડનો ફાયદો થયો હશે. ત્યારે આ નાણાં ક્યાં ગય... બાકીનો લેખ લખો:

કરતાં WPIને વધુ અસર કરશે."

WPI એટલે હૉલસેલ પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ અને CPI એટલે કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ.

કેવી રીતે નક્કી થાય છે ભાવ?

'પ્રત્યક્ષ અને અપ્રત્યક્ષ કરની આવકમાં ઘટાડો થતાં પેટ્રોલ-ડિઝલ પર કરએ સરકાર માટે આવકનું સુગમ સાધન'

ગ્રાહક જે પેટ્રોલ-ડૂઝલ પૂરાવે તેમાં આંતરાષ્ટ્રીય બજારમાં પ્રવર્તમાન ક્રૂડઑઈલના ભાવ, તેનું પરિવહન, તેને વપરાશલાયક બનાવા માટે રિફાઇનિંગ, ઑઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓનો નફો ઉપરાંત કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા લાદવામાં આવેલા ઍક્સાઇઝ તથા વૅટ (વૅલ્યૂ ઍડેડ ટૅક્સ) જેવા વેરા સમાવિષ્ઠ છે.

દેશમાં ચીજવસ્તુનું ઉત્પાદન કરવા બદલ કંપનીએ જે કર ચૂકવવો પડે તે ઍક્સાઇઝ ડ્યૂટી છે. આ સિવાય ઉત્પાદની પ્રક્રિયાના અલગ-અલગ તબક્કે VAT લાદવામાં આવે છે. આ બંને કર એ અનુક્રમે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની આવકના મુખ્ય સ્રોત છે.

ક્રૂડઑઈલના ભાવ ઓછા હોય, પરંતુ કરવેરા વધુ હોય તો છૂટક ભાવ ઊંચા રહે છે. હાલમાં પણ એવું જ થઈ રહ્યું છે. તા. 30મી જાન્યુઆરીના ક્રૂડઑઈલના ભાવ બૅરલદીઠ 57 ડૉલર હતા, આજે ક્રૂડ 45 ડૉલર આસપાસ છે, છતાં કરવેરાને કારણે ગ્રાહક માટે બંને ઈંધણના ભાવ વધુ છે.

સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો પેટ્રોલ-ડીઝલના વર્તમાન ભાવોમાં લગભગ 70 ટકા હિસ્સો કરવેરાનો છે. રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર તેમાંથી થતી આવક ઉપર મોટો મદાર રાખે છે.

આ સિવાય ડૉલરની સામે રૂપિયાના ભાવો પણ અસરકર્તા પરિબળ છે. જો અમેરિકન ડૉલર સામે રૂપિયો મજબૂત હોય તો છૂટક ભાવો ઉપર ખાસ અસર ન પડે.

માર્ચ મહિનામાં કેન્દ્ર સરકારે પેટ્રોલ-ડીઝલ ઉપર લિટરદીઠ રૂ. ત્રણ-ત્રણ અને મે મહિનામાં પેટ્રોલ ઉપર લિટરદીઠ રૂ. 10 અને ડીઝલ ઉપર રૂ. 13ની ઍક્સાઇઝ ડ્યૂટી લાદી હતી.

છઠ્ઠી જૂનથી 82 દિવસના ગાળા બાદ ઑઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવોમાં વધારો કરવાનું શરૂ કર્યું હતું.

ઍનર્જી નિષ્ણાત અને ભાજપના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા નરેન્દ્ર તનેજાના કહેવા પ્રમાણે, "લૉકડાઉન દરમિયાન ઈંધણની માગ તથા વપરાશમાં કડાકો બોલી ગયો હતો. જેના કારણે સરકારની આવકમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે."

જાણકારોના કહેવા પ્રમાણે, ગુજરાત તથા દેશના અર્થતંત્રની સ્થિતિ જોતાં ગ્રાહકના ગજવા ઉપર નકારાત્મક અસર પડવી નિશ્ચિત છે.

(આ અહેવાલ માટે બીબીસી સંવાદદાતા નિધિ રાયના ઇનપુટ્સ મળેલાં છે.)

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સરકારને અસ્થિર કરવા માગે છે. તિરુપતિ પોતાને ગર્વ સાથે તમિલ અને ભારતીય ગણાવે છે.

તેઓ કહે છે, "હું એક તામિલ છું અને એક ભારતીય પણ."

નીટની પરીક્ષાનો મુદ્દો

વર્ષ 2017માં તામિલનાડુના અરિયલુરના એક ગામમાં રહેતી અનિતાની આત્મહત્યાને કારણે નીટ મોટો મુદ્દો બની.

નારાજગીનું એક મોટું કારણ મેડિકલ કૉલેજ માટેની નીટ પરીક્ષા એટલે કે 'નેશનલ ઍલિજિબિલિટી કમ ઍન્ટ્રાન્સ ટેસ્ટ'ને લાગુ કરાવવી.

વર્ષ 2017માં તલિમનાડુના અરીયલુરના એક ગામમાં રહેતી અનિતાની આત્મહત્યાએ નીટને મોટો મુદ્દો બનાવી દીધી હતી.

18 વર્ષની અનિતાનુ... બાકીનો લેખ લખો:

ર, માર્ક્સ, મણિશંકર અય્યરનાં પુસ્તકો ઉપરાંત સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા માટેનાં પુસ્તક પર રાખવામાં આવ્યાં છે.

જાણકારો જણાવે છે કે અનિતાની આત્મહત્યા બાદ સામાન્ય લોકોમાં એ સંદેશ ગયો હતો કે નરેન્દ્ર મોદી સરકાર તામિલનાડુ વિરોધી છે અને તેને સામાન્ય લોકો કે રાજ્યના હિતોની ચિંતા નથી.

રાજ્યના કેટલાય વિસ્તારોમાં નીટનો વિરોધ ચાલુ છે. વિરોધ પક્ષ કૉંગ્રેસ અને ડીએમકે નેતાઓ નીટ પરીક્ષાની નાબૂદીની વાત કરે છે.

નીટના સમર્થકોના મતે અનિતાની આત્મહત્યા માટે નીટને જવાબદાર ઠેરવવી યોગ્ય નથી. યૂપીએસસી, જૉઇન્ટ ઍન્ટ્રન્સ ઍક્ઝામિનેશનની જેમ જ આ પણ એક એવી સિસ્ટમ છે કે જે સૌને સમાન તક આપે છે. અને આમ પણ તામિલનાડુમાં બાકીના ભારત કરતાં અલગ વ્યવસ્થા શા માટે થવી જોઈએ?

બીજી બાજુ, મસ્કેરેનાઝ એવો તર્ક આપે છે કે તામિલનાડુમાં એમબીબીએસ અને સુપર સ્પેશિયાલિસ્ટની બેઠકો સૌથી વધુ છે. તેને સમગ્ર દેશના વિદ્યાર્થીઓ માટે ખૂલ્લી મૂકી દેવાથી તામિલનાડુના વિદ્યાર્થીઓને નુકસાન થાય છે.

તેઓ કહે છે, "જો તમે ઉત્તર પ્રદેશના વિદ્યાર્થી છો અને ડૉક્ટર બનવા માગો છો તો એવી સરકાર ચૂંટો કે જે ત્યાં અઢળક મેડિકલ કૉલેજો બનાવે."

ભાજપના નારાયણન તિરુપતિના મતે લોકોની લાગણીઓ સાથે રાજકારણ રમાય છે.

તેઓ કહે છે, "કૉંગ્રેસ નીટ લઈને આવી હતી અને સુપ્રીમ કોર્ટે (લાગુ કરવાના) આદેશ આપ્યા. પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી જયલલિતાની વિનંતી પર ભાજપની સરકારે જ એક વર્ષની(નીટ લાગુ ન કરવા) છૂટ આપી હતી."

"આગામી વર્ષે પણ આ છૂટ ફરીથી આપવા માગતાં હતાં પણ સુપ્રીમ કોર્ટે ઇન્કાર કરી દીધો. તેઓ ઘણી બધી વસ્તુઓ માટે વાયદો કરે છે પણ એવું નહીં થાય. આ ખોટા વચનો છે."

ડૉક્ટર મસ્કેરેનાઝના મતે સુપ્રીમ કોર્ટે આપેલો આદેશ વચગાળાનો હતો અને કેસ હજુ પણ પડતર છે.

આવામાં સાત તબક્કાના આ ચૂંટણીપર્વમાં સોશિયલ મીડિયાનું યુદ્ધ વધુ ઉગ્ર બનશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સરાત મહેનત કરીને 10 દિવસમાં પ્રોટોટાઇપ એટલે કે નમૂનારૂપ આદર્શ મૉડલ તૈયાર કર્યું હતું."

"હવે કંપનીમાં 250 લોકો વૅન્ટિલેટર નિર્માણનું કામ કરી રહ્યા છે.રોજના પાંચથી દસ વૅન્ટિલેટર અમે તૈયાર કરી રહ્યા છીએ. અમારી નેમ છે કે આગામી વીસેક દિવસોમાં અમે 80થી 100 વૅન્ટિલેટર રોજના બનાવીએ."

કંપનીએ જે નમૂનારૂપ વૅન્ટિલેટર તૈયાર કર્યું એ અમદાવાદની સિવિલ હૉસ્પિટલમાં મુકાયું હતું. મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણી પણ એ વખતે ત્યાં આવ્યા હતા.

હૉસ્પિટલમાં મુકાયું એ અગાઉ કઈ-કઈ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડ્યું હતું?

શિવાંગીબહ... બાકીનો લેખ લખો:

કે "જે રીતે કોરોનાને પગલે ગંભીર માહોલ ઊભો થઈ ગયો એ પછી તકેદારીનાં પગલાં તાબડતોબ લેવાય એ માટે કલેક્ટરે ઉદ્યોગપતિઓ સાથે બેઠક યોજી હતી."

"જેમાં જ્યોતિ સીએનસીના ચીફ મૅનેજિંગ ડિરેક્ટર પરાક્રમસિંહ જાડેજા પણ સામેલ હતા. એ બેઠકમાં એક વાત એવી પણ થઈ કે વૅન્ટિલેટર્સની ખૂબ જરૂર પડશે. આપણે ત્યાં જે વૅન્ટિલેટર્સ છે તે મોટા ભાગે વિદેશથી જ મગાવવામાં આવે છે."

"આપણે ત્યાં જ વૅન્ટિલેટર્સ તૈયાર થાય એવા કોઈ ખાસ માળખા નથી, તો એના માટે શું થઈ શકે? એમાં પરાક્રમસિંહ જાડેજાએ રજૂઆત કરી કે અમારું જ્યોતિ સીએનસીનું જે ઉત્પાદન યુનિટ છે એમાં એ ઇન્ટિગ્રેટેડ પ્લાન્ટ છે."

"વિવિધ કૉમ્પોનન્ટ એક જસ્થળે ત્યાં મળી શકે એમ છે. એમાં  વૅન્ટિલેટર્સનું ઉત્પાદન થઈ શકે છે. જ્યોતિ સીએનસીને વૅન્ટિલેટર ઉત્પાદનનો કોઈ અનુભવ નહોતો. તેથી અમે આરએચપી મેડિકલ્સ જે અમદાવાદની કંપની છે તેમનો સંપર્ક સાધ્યો."

"આરએચબી મેડિકલ્સ બહારની  અન્ય કંપની સાથે મળીને વૅન્ટિલેટર્સ વેચાણ કરે જ છે. એ કંપનીના રાજેન્દ્રસિહ પરમારનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો. રાજેન્દ્રસિંહે વિદેશમાં પણ વૅન્ટિલેટર્સ સંદર્ભે ખૂબ કામ કર્યું છે."

"તેઓ રાજકોટ આવ્યા અને જરૂરી ગોઠવણકરી. અમારી ડિઝાઇન ટીમ છે તેમને માર્ગદર્શન આપ્યું. અમે જ્યોતિ સીએનસીમાં અમારી પોતાની એક ટેસ્ટિંગ લૅબોરેટરી પણ તૈયાર કરી છે."

તો શું જ્યોતિ સીએનસીનો આ પ્રથમ મેડિકલ પ્રોજેક્ટ છે?

એ સવાલના જવાબમાં શિવાંગીબહેને કહ્યું હતું કે "જ્યોતિ સીએનસી કંપની મેડિકલ ઇમ્પલાન્ટ્સના વિવિધ પાર્ટ્સ જેવા કે ની જોઇન્ટ્સ- હૅન્ડ જોઇન્ટ્સ વગેરે જે મશીનમાં તૈયાર થાય છે એ માટેનાપાર્ટ્સ જ્યોતિ સીએનસી બનાવે જ છે. મેડિકલક્ષેત્રે અમે મશીન્સ સપ્લાય પણ કરીએ છીએ."

ધમણ-1 વિશેની વધુ વિગત આપતાં શિવાંગીબહેને કહ્યું હતું કે "ધમણ-1 છે એ અમારું બૅઝિક મૉડલ છે. ધમણ-1ને હજી વધુ બહેતર કેટલું બનાવી શકાય એ માટે અમારું સંશોધન ચાલુ જ છે. ભવિષ્યમાં ધમણ-2 અને ધમણ-3 એવાં અન્ય મૉડલ્સ પણ આવશે."

"વૅન્ટિલેટર્સ વિશે વાત કરતાં ઝાયડસ હૉસ્પિટલ્સના બાયૉમેડિકલ ઍન્ડ પ્રૉજેક્ટ્સના હેડ ટેરેન્સ કુરિયને જણાવ્યું હતું કે "કોરોના પૉઝિટિવ દરદી ગંભીર તબક્કે પહોંચી જાય પછી જ વૅન્ટિલેટરની જરૂર પડે છે. આવા દરદીનું પ્રમાણ 3-4 ટકા છે."

"આપણી હૉસ્પિટલ્સમાં જે વૅન્ટિલેટર્સ હોય છે એ મોટે ભાગે વિદેશથી જ તૈયાર થઈને આવતા હોય છે. ખાસ કરીને જર્મની અને અમેરિકાથી વધારે આવે છે. એવામાં આપણે ત્યાં જ કોઈ...


...સર્વિસ કંપનીમાં કામ કરતા મિહીર અને ફ્રીલાન્સ ઇલસ્ટ્રેશન આર્ટિસ્ટ તરીકે કામ કરતાં પ્રિયંકાને ઇંજેક્શનની  કિંમત સાંભળીને આઘાત લાગ્યો હતો.

કૅનેડામાં કોઈની સારવાર માટે ક્રાઉડ ફંન્ડિગ મારફત નાણાં એકત્ર કરાયાના સમાચાર એક આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યૂઝ ચેનલ પર સાંભળીને તીરાના મમ્મી-પપ્પાએ દીકરીનો જીવ બચાવવા કમર કસી છે.

મિહિરે કહે છે, "શરૂઆતમાં બહુ તકલીફ થઈ હતી, કારણ કે ભારતમાં સારવાર ઉપલબ્ધ ન હોવાથી તીરા છ મહિનાથી વધુ સમય જીવશે નહીં એવું ડૉક્ટરે અમને સ્પષ્ટ કહી દીધું હતું. મેં મારી પત્નીને કહ્યું હતું કે આજે પ... બાકીનો લેખ લખો:

ઠું કરવાનું અભિયાન કામત પરિવારે ચાલુ રાખ્યું છે.

તીરાની સારવાર કરતા ડૉક્ટરોએ અમેરિકાની ફાર્માસ્યુટિકલ કંપની સાથે વાતચીત શરૂ કરીને તેમને ઇંજેક્શન મોકલવા વિનતી કરી છે, પરંતુ આ પ્રક્રિયામાં સમય લાગશે.

'સરકારે અમને વેરામાં રાહત આપે'

તીરા કામત

16 કરોડ રૂપિયા તો માત્ર ઇંજેક્શનની જ કિંમત છે. દવાની મોટી કિંમતના પડકાર ઉપરાંત કામત પરિવારે બીજી અનેક બાબતોનું નિરાકરણ કરવાનું છે.

મિહિર કહે છે, "પહેલી વાત એ છે કે ચુકવણી કેવી રીતે અને ક્યાં કરવી, કારણ કે આ રકમ ખૂબ મોટી છે. કોઈએ ક્યારેય આ પ્રકારની ચુકવણી કરી નથી. એ નાણાંની ટ્રાન્સફર માટે ફી ચૂકવવી પડશે? ડૉલરના વિનિમય દરનું શું?  આ બધા સવાલોના જવાબ અમારી પાસે અત્યારે નથી. જીવનરક્ષક દવાઓને સામાન્ય રીતે કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવે છે, પણ આ ઇન્જેક્શન લાઈફ સેવિંગ મેડિસિનની યાદીમાં છે કે નહીં એ અમે જાણતા નથી."

"શું તેના પર જીએસટી ભરવો પડશે? આટલી મોટી કિંમત પર 12 ટકા જીએસટી વસૂલવામાં આવશે તો એ પણ મોટી રકમ હશે."

"મૂળભૂત રૂપે, પૈસા એકત્રિત કરવાનું કામ બહુ મુશ્કેલ છે. અમે તે કરી રહ્યા છીએ, પરંતુ સરકાર અમને થોડી મદદ કરશે તો ફક્ત અમને જ નહીં, અન્ય બાળદર્દીઓના ઉપચાર માટે પણ જીન થૅરપી દેશમાં શરૂ કરવામાં મદદ મળશે."

"તેનું કારણ એવું છે કે દવાકંપની આપણે દેશમાં એ ઔષધ નહીં લાવે ત્યાં સુધી બાળકોને સારવાર મળી શકશે નહીં અથવા તેમણે સારવાર લેવા પરદેશ જવું પડશે. પરદેશ જવાની, ત્યાં રહેવાની, ઈમિગ્રેશન વગેરેની વ્યવસ્થા કરવી પડે. આટલી મોંઘી દવા માટે સરકાર પાસે બજેટ ન હોય તો એ માટે ક્રાઉડ ફંન્ડિંગ કરીને ભંડોળ એકત્ર કરવાના માર્ગમાંના અવરોધો દૂર કરવા જોઈએ."

ઇંજેક્શન શું કરશે?

મુંબઈની બૉમ્બે હૉસ્પિટલનાં ન્યુરોલૉજિસ્ટ ડૉ. નિર્મલા સૂર્યાએ બીબીસી મરાઠી સાથે વાત કરતાં કહ્યું, "એસએમએ એટલે કે સ્પાઈનલ મસ્ક્યૂલર ઍટ્રોફી ચાર પ્રકારની હોય છે. પ્રથમ પ્રકારની એસએમએ ખૂબ ગંભીર હોય છે અને એ છ મહિના સુધીની વયનાં બાળકોમાં જોવા મળે છે."

"આ રોગમાં ચેતાતંત્ર ખતમ થઈ જાય છે, મગજમાંથી સંકેતો ન મળતા હોવાને કારણે સ્નાયુ નબળા પડી જાય છે અને આખરે કામ કરતા બંધ થઈ જાય છે. આ રોગનો ભોગ બનેલા બાળકોનું જીવતા રહેવું મુશ્કેલ હોય છે. અત્યાર સુધી આ બિમારીનો કોઈ ઇલાજ મળ્યો નથી."

"2019 માં અમેરિકામાં ઝૉલજેન્સમા (Zolgensma) નામની જીન થેરપીને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આ થેરપી બે વર્ષથી ઓછી ઉંમરનાં બાળકોને આપી શકાય છે. દર્દીના...


...સલીમ સામે સખત પગલાં લીધાં.

બાદશાહ અને બેગમ વચ્ચે આ બાબતે ઝઘડો અને મનદુ:ખ થતાં બેગમ રિસાયાં અને બાદશાહને ખબર કર્યા વગર દિલ્હી છોડીને અમદાવાદ આવતાં રહ્યાં.

શાંતિદાસ ઝવેરીને આ વાતની ખબર પડતાં તેમણે બેગમની આગતાસ્વાગતા કરી અને તેમનાં રહેવા માટે પોતાની હવેલી ખાલી કરી આપી.

બેગમની ખાતરદારી કરવા માટે તેમણે માણસો રોક્યા. આથી ખુશ થઈ બેગમે શાંતિદાસ ઝવેરીને પોતાના ભાઈ બનાવ્યા અને તેના બદલામાં શાંતિદાસે બેગમને વીર પસલીની ભેટ તરીકે રત્નજડિત કંકણો આપ્યા.

એક-બે માસ પછી દિલ્હીથી અકબર બાદશાહે બેગમ સાહેબાને... બાકીનો લેખ લખો:

નોંધે છે કે :

"નગરશેઠની મોટી હવેલી હતી. એને ત્રણ ડેલીઓ હતી, પહેલી ડેલી પર હથિયારધારી આરબોની બેરખ બેસતી, બીજી ડેલી પર ભૈયાઓની ચોકી હતી ત્રીજી ડેલી પર રાજપૂતોની ચોકી હતી.

શેઠને મસાલ તેમજ છડી રાખવાની શાહી પરવાનગી હતી. ભારે દબદબા અને ઠાઠમાઠથી શેઠનું કુટુંબ રહેતું. પાંચસો ઘોડા, તેટલી જ ગાયો અને ભેંસો શેઠને ત્યાં હતાં. ઉપરાંત પાર વગરનાં માફા, સિગ્રામો, રથો, પાલખીઓ રાખતા હતા.

જૈનોનો વરઘોડો નીકળતો ત્યારે સોનાચાંદીના સાજવાળાં વાહનો શેઠને ત્યાંથી આવતાં. હિંદના ઘણા ભાગોમાં શેઠની આડતો અને દુકાનો હતી. ઝવેરાતનો વેપાર અને શરાફીની બૅન્કો શેઠ નિભાવતા હતા"

શાંતિદાસનાં ધાર્મિક અને સામાજિક કાર્યો

શાંતિદાસ ઓસાવળ જૈન અને સાગરગચ્છના આચાર્ય રાજસાગરસુરીના શિષ્ય હતા.

તેમણે 1625માં અમદાવાદ ખાતે ચિંતામણિ પાર્શ્વનાથનું ભવ્ય મંદિર બંધાવ્યું. તેને જોવા જર્મન મુસાફર આલ્બર્ટ મૅન્ડેલ્સ્લો ખાસ અમદાવાદની મુલાકાતે આવેલા.

તેમણે ખૂબ જ બારીકાઈથી અભ્યાસ કર્યો અને નોધ્યું હતું કે "આરસનું આ મંદિર ભવ્ય છે. તે વિશાળ પટાંગણમાં પથરાયેલું છે. પાસે ઉદ્યાન અને ફૂવારો છે. આ મંદિર અને પટાંગણ તમામ લોકોને માટે ખુલ્લું હોવાથી કેટલાય સ્ત્રી-પુરુષો દર્શન કરવા અને વાતચીતનો આનંદ મેળવવા એકત્ર થાય છે."

શાંતિદાસ શેઠ ઉદાર હાથે દાન કરતા. શાહજહાંના વખતમાં સત્યાસિયા (સંવત 1689-ઈસ 1631-32) દુકાળ પડ્યો તે સમયે શાંતિદાસે ગરીબોને અનાજ પૂરું પાડ્યું તેમજ અમદાવાદની આજુબાજુનાં ગામડાંમાં સદાવ્રતો અને રાહત પણ શરૂ કરાવ્યાં.

શાંતિદાસ અમદાવાદના નગરશેઠ હતા. નગરશેઠની સંસ્થા કઈ રાતોરાત સ્થપાઈ નહોતી. અમદાવાદના વેપારી સંસ્કારને અનુરૂપ પરંપરા પ્રમાણે આ સંસ્થા અસ્તિત્વમાં આવી હતી.

શેઠ શાંતિદાસ મહાજન સંસ્થા અને સમાજના મોભી તરીકે

શેઠ શાંતિદાસની નામના સારી હતી. જેથી પ્રજાજનો પોતાના પ્રશ્નોનો ઉકેલ મેળવવા માટે રાજ્યનો આશ્રય લેવાને બદલે શાંતિદાસ પાસે જતા.

જ્યારે જ્યારે પ્રજા અને અમલદારો વચ્ચે કંઈક એવો પ્રસંગ બને ત્યારે લોકો નગરશેઠની સંસ્થાનો ઉપયોગ કરતા. આમ શેઠ શાંતિદાસ નગરશેઠ તરીકે રાજા અને પ્રજા વચ્ચેની કડીરૂપ હતા.

એક વાર નગરશેઠ શાંતિદાસ દિલ્હીથી અમદાવાદ પાછા ફર્યા તે સમયે ઔરંગઝેબે એક ફરમાન આપ્યું.

તેમાં તેમણે લખ્યું હતું "શાંતિદાસ ઝવેરી અમીરોના અમીર હોવાથી હું તેમને આ ફરમાન આપું છું. અમદાવાદ પાછા ફર્યા બાદ તેઓ નગરમાં શાંતિ અને સલામતી ફેલાવવામાં મદદરૂપ થાય. તેમની રાહબરી...


...સલૂન ચલાવતી વ્યક્તિનો કેસ પૉઝિટિવ આવ્યો હતો. તેણે 100થી વધુ લોકોના વાળ કાપ્યા હતા, તેમાંના 25નો રિપોર્ટ પૉઝિટિવ આવ્યો હતો. અને તેમાંથી 20 લોકો એવા મજૂરો હતા જે આ બજારમાં કામ કરતા હતા."

કૉન્ટેક્ટ ટ્રેસિંગ અને ટેસ્ટિંગના બીજા તબક્કામાં ટ્રક ડ્રાઇવર્સ, રોજમદારો જેવા લોકોના નમૂના લેવામાં આવ્યા. જેઓ ફળો, શાકભાજી અને ફૂલોના ફેરિયાઓના સંપર્કમાં આવે છે અને માલસામાનની હેરફેર અને વાહનોમાં ચડાવવા-ઉતારવા જેવી કામગીરી સાથે જોડાયેલા છે. આ લોકો ઑટોરિક્ષા કે બસમાં મુસાફરી કરતા હોય છે.

કોયામબેડુથી સંક્રમણના કે... બાકીનો લેખ લખો:

માં આવ્યા હતા અને "આગળ વધવાની જગ્યા નહોતી."

28 એપ્રિલે સરકારે રિટેલ દુકાનો બંધ કરાવી, અને ફળો અને ફૂલોના બજારને શહેરમાં અન્યત્ર ખસેડ્યું. ફક્ત જથ્થાબંધ દુકાનોને જ ખુલ્લી રાખવાની મંજૂરી આપી. પણ 30 એપ્રિલે ત્રણ દિવસનું લૉકડાઉન ખતમ થયું અને પાછી બજારમાં ભીડ જોવા મળી હતી.

કાર્તિકેયન કહે છે કે, સતત કેસ વધતાં હોવાથી વેપારીઓ નાખુશ હોવા છતાં પણ "બળપૂર્વક" બજાર બંધ કરવાનો નિર્ણય લેવો પડ્યો.

બજારોમાં સોશિયલ ડિસ્ટેન્સિંગ એટલે સપનું

બજારમાં સૅનિટાઇઝેશનની કામગીરી

ત્યારબાદ વેપારીઓને અન્ય માર્કેટમાં દુકાનો ફાળવવામાં આવી, પરંતુ તેઓ માગ કરી રહ્યા છે કે કોયામબેડુ ફરી ખોલવામાં આવે, કેમ કે નવા માર્કેટમાં માત્ર સો દુકાનો સમાઈ શકે તેટલી જગ્યા હતી.

કોયામબેડુ શાકભાજી વેચાણ સંઘના પ્રમુખ જીડી રાજસેકરે બીબીસીને જણાવ્યું, "લૉકડાઉન દરમિયાન છેલ્લા 40 દિવસમાં બજારને ચાલુ રાખવી એક ભૂલ હતી."

તેઓએ કહ્યું કે તેમણે અનેક સૂચનો કર્યાં હતાં, પણ અધિકારીઓએ તેને સાંભળવાનો ઇન્કાર કર્યો હતો.

જોકે રાજ્યના મુખ્ય મંત્રીએ વેપારીઓને દોષી ઠેરવતાં આક્ષેપ કર્યો છે કે તેઓ વાઇરસ ફેલાવતા રોકવા માટેના નિયમોનું પાલન નથી કરતા.

જોકે વેપારીઓનું કહેવું છે કે આ શહેરમાં જગ્યાઓના દામ ઊંચા છે અને એટલે જ કદાચ આ મોટાં બજારો સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગ માટે ડિઝાઇન કરાયેલાં નથી.

દિલ્હીસ્થિત આઝાદપુર મંડીના વેપારીમંડળના મંત્રી રાજકુમાર ભાટિયાનું કહેવું છે કે "આ બજારોમાં સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગનું પાલન શક્ય નથી."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સવા દેવાની ઘટનાઓ પણ ધ્યાને આવતી હોય છે."

'98 ટકા ગામોમાં રામપાત્ર'

રામપાતર અથવા રામપાત્ર

માર્ટિન મૅકવાનની સંસ્થા નવસર્જન ટ્રસ્ટ દ્વારા ગામડાંમાં વ્યાપ્ત અસ્પૃશ્યતાનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો, જેની માટે 1,589 ગામોનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો.

આ અભ્યાસમાં  5,462 લોકોને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. ચાર વર્ષની પ્રક્રિયા બાદ આ અભ્યાસ વર્ષ 2010માં પૂર્ણ થયો હતો.

આ અભ્યાસ પ્રમાણે 98 ટકા બિનદલિતોનાં ઘરોમાં દલિતો માટે રામપાત્ર એટલે કે અલગ વાસણ રાખવામાં આવે છે.

આ ઉપરાંત અહીં રામપાત્ર સાથે જોડાયેલી અન્ય બે પ્... બાકીનો લેખ લખો:

"જેમ રામપાત્ર છે એમ રામઢોલની રસમ પણ ગામોમાં છે, જે ઢોલ માત્ર દલિત જ વગાડે છે."

શું ગુજરાતમાં હજી 'રામપાત્ર'ની પ્રથા છે?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

અમરેલીના સાવરકુંડલામાં ઘટેલી કથિત ઘટના બાદ આ પ્રશ્ન ઊભો થાય છે અને એનો જવાબ મેળવવા માટે અમે અલગ-અલગ જિલ્લાઓના કર્મશીલોનો સંપર્ક સાધી જાણવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

સમાચાર વેબસાઇટ 'ધ ક્વિન્ટ' તેના 17 જાન્યુઆરી 2020ના રોજ પ્રકાશિત થયેલા અહેવાલમાં નોંધે છે કે "ગુજરાતનાં ગામોમાં રામપાત્ર, ભોજન માટે અલગ વાસણ, પીવાનાં પાણીના અલગ કૂવા જેવી માન્યતાઓથી આજે પણ દલિતો સાથે ભેદભાવ થાય છે."

પ્રો. આગજા કહે છે કે "હજી 'રામપાત્ર'ની પ્રથા પ્રવર્તે છે એમાં કોઈ શંકા નથી. હું જે ગામોમાં ગયો છું અને ફર્યો છું, ત્યાં પણ આવા અનેક કિસ્સા મારા ધ્યાને આવ્યા છે."

ભાવનગર જિલ્લાના વલભીપુર તાલુકાના કર્મશીલ અરવિંદ મકવાણા નવસર્જન ટ્રસ્ટ સાથે સંકળાયેલા છે. તેઓ જણાવે છે કે તેમના જિલ્લાનાં ગામોમાં આજે પણ 'રામપાત્ર'ની રસમ છે.

તેઓ કહે છે કે આજે પણ દલિતો જ્યારે બિનદલિતના ત્યાં મજૂરી કરવા જાય ત્યારે તેમને રામપાતરમાં જ ચા પિવાડાવાય છે અને દલિતોએ પીવા માટેનું પાણી જાતે લઈને જવું પડતું હોય છે.

તેઓ કહે છે, "બે વર્ષ અગાઉ અમારા જ તાલુકાના ઇટાલિયા ગામમાં જમણવાર હતો. એમાં દલિતો માટે અલગ વાસણો મંગાવવામાં આવ્યાં હતાં, જેના કારણે પોલીસને બોલાવવામાં આવી હતી."

"એ ઘટનામાં છેલ્લે સમાધાન થયું પણ એ પછી એ ગામમાં જમણવાર બંધ કરી દેવામાં આવ્યો હતો."

આ જ રીતે પાટણ જિલ્લાના કર્મશીલ નરેન્દ્રભાઈ પરમાર પણ કહે છે કે તેમના જિલ્લામાં પણ 'રામપાત્ર'ની પ્રથા હજી પ્રવર્તે છે.

તેઓ કહે છે, "હાલમાં લૉકડાઉન વખતે મેં મારા સંપર્કોમાં ફોન થકી વાતચીત કરીને જુદાં-જુદાં ગામોમાં આભડછેટની શી સ્થિતિ છે એ જાણવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો."

"એ વખતે મારા સંપર્કો પૈકી 35થી 40 ગામના લોકોએ કહ્યું હતું કે તેમનાં ગામોમાં દલિતો માટે અલગ વાસણ એટલે કે રામપાતર રાખવામાં આવે છે."

તેઓ કહે છે કે પાટણ જિલ્લાના મોટાભાગનાં ગામોમાં ઘરની બહાર ગોખલામાં સ્ટીલની રકાબી મૂકેલી જોવા મળી રહે છે, જે 'રામપાત્ર' છે.

મૅકવાન કહે છે કે 'લાઇન ઑફ પૉવર્ટી' હોય છે એવી જ આ 'લાઇન ઑફ પ્યૉરિટી' બનાવી દીધી છે અને એનું પ્રતીક 'રામપાત્ર' છે.

તેઓ કહે છે, "અલગ વાસણ રાખવા પાછળની માનસિકતા એવી છે કે બિનદલિતો શુદ્ધ છે અને દલિતો અશુદ્ધ છે અને દલિતોના વાસણથી તેઓ પણ અશુદ્ધ કે અપવિત્ર થઈ જશે."

'માટીને બદલે...


...સવાલ એ છે કે આને જાળવી કેવી રીતે શકાશે.

એમણે કહ્યું કે સરકારી આંકડાઓમાં કેટલાં શૌચાલય બન્યાં તે દર્શાવવામાં આવે છે પરંતુ કેટલાં શૌચાલય કામ કરે છે અને લોકોના વિચારમાં કોઈ ફરક પડ્યો છે કે નહીં એ નથી દર્શાવાતું.

હિરાની માને છે કે ક્લિન ઇન્ડિયા મિશન એક મહાન વિચાર છે. તેના થકી ખુલ્લામાં શૌચક્રિયા ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે અને તેને માટે નરેન્દ્ર મોદી પુરસ્કારના હકદાર છે પરંતુ એમને ડર છે કે આને એક જીત તરીકે જોવામાં આવશે.

તેઓ કહે છે ખુદને સાબિત કરવું એ સારી વાત છે પરંતુ પોતાને સાબિત કરવાની સાથે પોતાન... બાકીનો લેખ લખો:

ેલિન્ડા ફાઉન્ડેશને નરેન્દ્ર મોદીને 2019નો ગ્લૉબલ ગોલકીપર ઍવૉર્ડ આપવામાં આવ્યો એવું સત્તાવાર રીતે કદી નથી કહ્યું.

ઍવૉર્ડ વેબસાઇટનું કહેવું છે કે આ વર્ષના વિજેતાઓનું નામ સમારોહમાં જાહેર થશે.

પરંતુ જ્યારે આને લઈને ટીકાઓ થવા લાગી તો એમણે કહ્યું કે પુરસ્કાર મેળવનારાઓમાં નરેન્દ્ર મોદીનું પણ નામ છે.

જોકે, નરેન્દ્ર મોદી પ્રથમ રાજનેતા નથી જેમને આ ઍવૉર્ડ આપવામાં આવ્યો હોય. આ અગાઉ લીબિયાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ઍલેન જોનસન સરલીફને 2017માં આ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

મોદીને સન્માનિત કરવાના પોતાના નિર્ણયનો બચાવ કરતા ફાઉન્ડેશને બીબીસીને કહ્યું કે સ્વચ્છતા પર નોંધપાત્ર ધ્યાન નથી આપવામાં આવતું અને અનેક સરકારો આ મામલે વાત કરવા ઇચ્છુક નથી હોતી. આ સ્થિતિમાં આનો ઉકેલ સહેલો નથી.

ફાઉન્ડેશને કહ્યું કે 'સ્વચ્છ ભારત મિશન' અગાઉ ભારતમાં 50 કરોડથી વધારે લોકો પાસે શૌચાલય નહોતાં અને હવે એમાંના મોટા ભાગના એના દાયરામાં આવી ગચા છે. હજી પણ લાંબી મજલ કાપવાની છે પરંતુ ભારતમાં સ્વચ્છતા અભિયાનનો પ્રભાવ દેખાઈ રહ્યો છે.

એમણે એક નિવેદનમાં કહ્યું કે 'સ્વચ્છ ભારત મિશન' દુનિયાભરમાં જ્યાં ગરીબ લોકો માટે સ્વચ્છતામાં સુધારો કરવાની જરૂર છે એવા અન્ય દેશો માટે એક ઉદાહરણ તરીકે કામ કરી શકે છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સહમતીથી કોઈ એક વ્યક્તિને પસંદ કરી લો, ચૂંટણી યોજવાની શું જરૂર? તેમણે એવું ન કર્યું. એ બધાને તો ફોર્મ ભરવું હતું.

ચૂંટણી પછી મહેશ મક્વાણા સરપંચ તો બની ગયા છે, પણ તેઓ અમારી સહમતી વિરુદ્ધ બધા નિર્ણય જાતે કરવા ઇચ્છે છે.

એ કારણસર અમે તેમની સામે અવિશ્વાસની દરખાસ્ત રજૂ કરી હતી. અમારા ઘરના લોકો વર્ષોથી પંચાયતમાં છે, પણ ક્યારેય એવું થયું નથી.

અમે મહેશ મક્વાણા વિરુદ્ધ તાલુકા વિકાસ અધિકારીને પણ ફરિયાદ કરવાના છીએ.''

ચૂંટણી સંબંધી ગામના વલણની વાત કરતાં ભરત ઠાકોરે કહ્યું હતું, ''અમારા ગામમાં જિજ્ઞેશનો ક... બાકીનો લેખ લખો:

પરમાર સામાન્ય બેઠક પરથી ચૂંટણી લડીને બીજીવાર સરપંચ બન્યા હતા.

એ જીતની વાત કરતાં તેમણે કહ્યું હતું, ''મને હેડવાના શહેરી વિસ્તારોમાં રહેતા ભણેલા લોકોએ મત આપીને વિજેતા બનાવ્યો હતો. માત્ર ગ્રામીણ જનતાને સહારે ચૂંટણી જીતવી શક્ય ન હતી.''

સંજય પરમારે ઉમેર્યું હતું, ''મારા પિતા ઈન્કમ ટેક્સ કમિશનર હતા. મેં અત્યાર સુધીની જિંદગી મહેસાણા શહેરમાં પસાર કરી છે.

''મહેસાણામાં કોઈએ મને યાદ દેવડાવ્યું ન હતું કે હું દલિત છું, પણ પંચાયત સમિતિમાં આવ્યા પછી દલિત ઓળખની અનુભૂતિ મને પહેલીવાર થઈ હતી.

''પંચાયત સમિતિમાં કામ કરતી વખતે મને મારી જ્ઞાતિનો અહેસાસ વારંવાર થાય છે.''

આ વખતની ચૂંટણીમાં જિજ્ઞેશ મેવાણીના નેતૃત્વ હેઠળના દલિત પ્રભાવ બાબતે સંજય પરમાર બહુ આશાવાદી નથી.

તેમણે કહ્યું હતું, ''જિજ્ઞેશના આંદોલનને કારણે મારા જેવા ઘણાને હિંમત મળી છે, પણ આ આંદોલનને કેટલી મોટી રાજકીય સફળતા મળશે એ બાબતે હું કંઈ કહી શકું તેમ નથી.

 ''જોકે, કોંગ્રેસ કે બીજેપીને ટેકો આપવાને બદલે ગુજરાતમાં દલિતોની અલગ રાજકીય ઓળખ બનાવવા મેં જિજ્ઞેશને જણાવ્યું જરૂર છે.''

ભાજપતરફી ઝુકાવ પણ છે

ઘટના બાદ ઘણા દલિતોએ મૃત ગાયનું ચામડું ઉતારવાનું કામ છોડ્યું.

મહેસાણા જિલ્લાના અકાબા ગામના દલિત સરપંચ મનુભાઈ પરમાર લાંબા સમયથી બીજેપીના કાર્યકર્તા છે.

તેમણે કહ્યું હતું, ''ગુજરાતમાં દલિતોની હાલત ખરાબ છે તેનો સંપૂર્ણપણે ઇન્કાર કરી શકાય નહીં, પણ એ માટે બીજેપી સરકાર જવાબદાર નથી.

''આ સમસ્યા વહીવટી નહીં, પણ સામાજિક રૂઢી સાથે જોડાયેલી છે. ગુજરાતની બીજેપી સરકારે દલિતો માટે ઘણાં કામ કર્યાં છે. તેથી આ વખતે પણ અમે બીજેપીને મત આપીશું.''

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સાંદ્રતાના આધારે થાય છે.

ખેતરમાં ફેલાયલું પાણી બાષ્પ બનીને ઉડતાં બે મહિનાનો સમય લાગે છે. ખેડૂતો એક સિઝનમાં આવાં 18 ખેતરોમાંથી મીઠું કાઢી શકે છે.

મીઠાના ખેડૂત ઋષિભાઈ કાળુભાઈ જણાવે છે કે, "અમારો પરિવાર પાંચ પેઢીથી મીઠાની ખેતીમાં જોતરાયેલો છે. દર વર્ષે 9 મહિના માટે અમે આખા પરિવારને મીઠાનાં ખેતરોમાં લઈ આવીએ છીએ અને વરસાદમાં પોતાના ઘરે જતા રહીએ છીએ."

અદ્ભુત ઘર

કચ્છના રણમાં બનનારાં ઘર વાસ્તુકળાનાં અનૂઠાં ઉદાહરણો હોય છે. આ ઘરો ભૂંગાના નામે ઓળખાય છે.

અનેક સદીઓથી અહીં રહેતા વિચરતા સમુદાય અને જનજાતી... બાકીનો લેખ લખો:

ુધી ચાલતા આ વાર્ષિક ઉત્સવમાં સંગીત, નૃત્ય, શિલ્પ અને સ્થાનિક સંસ્કૃતિની ઝલક દેખાય છે.

મોસમી પ્રવાસી

કચ્છના રણમાં અત્યંત ગરમી, વરસાદ અને પૂર જેવી પરિસ્થિતિઓને કારણે એક ખાસ ઇકોસિસ્ટમ બને છે જે ઘણા પ્રકારની વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ માટે અનુકૂળ વાતાવરણ સર્જે છે.

ઑક્ટોબરથી માર્ચ મહિના વચ્ચે શિયાળા દરમિયાન પ્રવાસી પક્ષીઓનાં ટોળેટોળાં નાના રણમાં પોતાનું ઘર બનાવવા માટે આવે છે. આ પક્ષીઓમાં સમડી, સારસ, બગલા અને રણના સૌથી પ્રખ્યાત રાજહંસ સામેલ છે.

નાનું રણ વિલુપ્ત થવાની અણી સુધી પહોંચી ચૂકેલા જંગલી ગધેડાનું પણ આખરી શરણસ્થળ છે. નાના રણમાં શિયાળ, નીલગાય અને ચિંકારા પણ જોવા મળે છે.

ગરમીમાં સળગ્યા બાદ, સાંબેલાધાર વરસાદમાં ડૂબ્યા બાદ અને શિયાળાની લાંબી ઋતુનો માર સહન કર્યા બાદ પણ હજુ સુધી રણની ભૂગર્ભીય સંરચનાનું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે.

આ ક્ષેત્ર ઇકોસિસ્ટમ નિષ્ણાતો અને ભૂગર્ભીય વૈજ્ઞાનિકોને આકર્ષિત કરે છે, જેઓ એ જાણવા માટે આતુર છે કે કેવી રીતે આવી કઠોર પરિસ્થિતિઓવાળો ક્ષેત્ર આટલા મોટા પ્રમાણમાં જીવનને આકર્ષિત કરે છે અને કેવી રીતે અહીંની બંજર જમીનમાંથી આટલું બધું મીઠું કાઢી શકાય છે.

પરંતુ જેમ અહીં વરસાદની સિઝનમાં વરસાદ થશે જ અને ઠંડીમાં પક્ષી આવશે જ એવું નક્કી જ છે, એવી જ રીતે માણસો પણ દર વર્ષે આ સફેદ રણમાં આવતા જ રહેશે.

તેઓ અહીંની અંતહીન ક્ષિતિજને નિહાળે છે તેનું સૌંદર્ય જોઈને આશ્ચર્યચકિત થતા જ રહે છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સાથે દુષ્કર્મ થયું હતું.

વર્ષ 2011માં 27 આદિવાસી મહિલાઓ સાથે દુષ્કર્મ થયું હતું, જ્યારે પાછલા વર્ષ 2020માં 46 આદિવાસી મહિલાઓ સાથે દુષ્કર્મની ઘટના થઈ હતી.

'SC અને ST મહિલાઓ પર વધુ જોખમ'

ગુજરાતમાં આદિવાસી મહિલાઓ સાથે દુષ્કર્મના કિસ્સામાં વધારો નોંધાયો છે

દલિત કર્મશીલ ચંદુ મહેરિયા દલિત મહિલાઓ પર અત્યાચાર થવાના વધુ જોખમ અંગેનાં કારણો દર્શાવે છે.

તેઓ કહે છે, "આ મહિલાઓ મોટા ભાગે ગરીબ વર્ગની હોય છે. તેમજ સામાજિક માળખામાં પણ તેમનું સ્થાન ઘણું નીચું માનવામાં આવે છે."

"એક તો મહિલા હોવું અને એ પણ દલ... બાકીનો લેખ લખો:

ાઓ સ્થાનિકસ્તરે જ સમેટાઈ જતા હોય છે. પોલીસ સુધી પહોંચવાનો વારો જ નથી આવતો."

આ પ્રકારની પરિસ્થિતિને કારણે આવી ઘટનાઓનો ખરો આંકડો સામે આવી શકતો નથી. નીતા હાર્ડિકર પણ આ વાત સાથે સંમત થાય છે.

તેઓ કહે છે, "આદિવાસી વિસ્તારોમાં આદિવાસી મહિલાઓની ફરિયાદ લેવા બાબતે ઘણી વખત કેટલાક પૂર્વગ્રહને કારણે પોલીસ અધિકારીઓ દુષ્કર્મના કિસ્સાઓમાં પણ આનાકાની કરતા હોય છે."

"આ સિવાય ઘણી વખત પિતૃસત્તાક સમાજ હોવાને કારણે ઘરના વડીલો આવી ઘટનાઓથી પોતાની અને પોતાના કુટુંબની વગોવણી થશે તેવા ભયના કારણે પણ આવી ઘટનાઓ રિપોર્ટ કરતાં નથી. રિપોર્ટ ન થતી ઘટનાઓની સંખ્યા વધુ છે, તેમાં કોઈ બેમત નથી."

માઇગ્રેશનના કારણે વધુ જોખમમાં મુકાય છે મહિલાઓ?

ગુજરાતમાં અનુસૂચિત જાતિ અને આદિવાસી સમાજની મહિલાઓની કેવી છે સ્થિતિ?

નીતા હાર્ડિકર કહે છે કે આદિવાસી મહિલાઓ પૈકી મોટો વર્ગ છે જે પોતાના વતનથી દૂર અન્ય સ્થળે કામ કરે છે, જેથી તેમને નવી જગ્યાએ જવું પડે છે.

તેઓ કહે છે કે, "આદિવાસી સ્ત્રી સાથે દુષ્કર્મ થાય ત્યારે તેનાં ઘણાં બધાં કારણો પૈકી એક કારણ માઇગ્રેશન પણ હોય છે. ઘણી જગ્યાએ સ્થાનિકો અને માલિકો દ્વારા પણ તેમનું શોષણ થતું હોવાની ફરિયાદો મળે છે."

આદિવાસી અને દલિત મહિલા સાથે દુષ્કર્મની ઘટના પાછળનાં કારણો અંગે વાત કરતાં વિકલ્પ NGOના વડા હિમાંશુ બૅંકર જણાવે છે, "જ્યારે આદિવાસી અને અનુસૂચિત જાતિના લોકો તેમના ગામમાં વગ હાંસલ કરવા લાગે છે કે તેમનો પ્રભાવ વધવા લાગે છે, ત્યારે ઘણા લોકો આવા પરિવારોને ટાર્ગેટ કરવા માટે પણ આવાં કૃત્યોને અંજામ આપતા હોય છે."

અમદાવાદસ્થિત હ્યુમન ડેવલપમૅન્ટ રિસર્ચ સેન્ટર સાથે સંકળાયેલા મહેશભાઈ પણ આદિવાસીઓ સાથે થતી દુષ્કર્મની ઘટનાઓ માટે ઘણા ખરા અર્થે તેમના માઇગ્રેશનને જવાબદાર માને છે.

તેઓ કહે છે, "આદિવાસી લોકો મોટા ભાગે પોતાના પરિવાર સાથે માઇગ્રેશન કરતાં હોય છે. અને ખેતર ભાડે રાખી ખેતીકામ કરતા હોય છે."

"આવી પરિસ્થિતિમાં ઘણી વખત આદિવાસી મહિલાઓનું આવી અજાણી જગ્યાઓએ શોષણ થતું હોય છે અને તેમાં ઘણી વખત તેમને કામે રાખનાર કૉન્ટ્રેક્ટરો કે માલિકો જવાબદાર હોય છે."

'મહિલાઓને ન્યાય મળી શકે તે માટે શરૂ કરાઈ અદાલતો'

ગુજરાતમાં આદિવાસી સમાજના ઘણા લોકોએ અન્ય જિલ્લાઓમાં કામ શોધવા માટે જવું પડે છે

ગુજરાત મહિલા આયોગનાં અધ્યક્ષ નીલાબહેન અંકોલિયા, આદિવાસી અને અનુસૂચિત જાતિની મહિલાઓ સાથે થતા અત્યાચારોને નિવારવા માટે વહીવટી તંત્ર દ્વારા કરાઈ રહેલા...


...સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું, "આ વલણ એ દર્શાવે છે કે બંને દેશો એકબીજા પર આધારિત છે. ચીનના દવાઓના કાચા માલના ઉત્પાદકો ભારતના દવાઉદ્યોગ વગર ન ટકી શકે."

ચીનથી આયાત માલ પર અવલંબન

પરંતુ સત્ય તો એ છે જેટલી ચીનને ભારતની જરૂર છે, તેના કરતાં ઘણી વધી હાલ ભારતને ચીનની જરૂર છે. બંને વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય વેપારમાં જોવા મળતી અસમતુલા આનું ઉદાહરણ છે. ગત વર્ષે બંને દેશો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર 90 બિલિયન ડૉલર હતો, જે પૈકી બે-તૃતિયાંશ ભાગ ભારતમાં ચીન તરફથી કરાતી પોતાના માલની નિકાસનો હતો.

પ્રોફેસર હુઆંગ યુનસોંગ આ મુ... બાકીનો લેખ લખો:

વિશ્વ આટલી મુસીબતની ઘડીમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, ત્યારે હું ઇચ્છીશ કે ભારત અને ચીનના સંબંધોને હકારાત્મક દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે."

"જો નીતિ ઘડનારાઓ આર્થિકહિતોને સ્થાને ભૌગોલિક રાજકારણને ધ્યાને લઈને નિર્ણયો લેશે, તો સમગ્ર વિશ્વની સપ્લાય ચેઇન અવરોધાઈ શકે છે."

પ્રતિબંધ માટેના અભિયાનની કોઈ કાયમી અસર થશે ખરી?

શું ભારતમાં ચીનની પેદાશો પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે ચલાવાયેલ આ અભિયાનની ભારત અને ચીનના સંબંધો પર કંઈ અસર થશે ખરી?

પ્રોફેસર સ્વરન સિંઘ જણાવે છે કે, "આના કારણે રાજકીય ઘર્ષણ સર્જાઈ શકે છે. ભારતના આ અભિયાનની ચીન પર આર્થિક કરતાં રાજકીય અસર વધુ રહેશે, કારણ કે હાલ ચીન પર કોરોના મુદ્દે સમગ્ર વિશ્વનું દબાણ છે."

ડૉ. મહેઝબીન બાનુ જણાવે છે કે, "સોશિયલ મીડિયા પર ચલાવાયેલ આ અભિયાન એક ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયા હતી. 'સોશિયલ મીડિયા દ્વારા ઊભા કરાયેલ આવા મુદ્દાઓ હંમેશાં અલ્પજીવી જ સાબિત થાય છે, તેથી મને નથી લાગતું કે આનાથી બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો પર કોઈ પણ જાતનો ફેર પડશે."

પરંતુ ચીન આ અભિયાન અંગે શી પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યું છે?

પ્રોફેસર હુઆંગ યુનસોંગના મતે આ અભિયાનની ચીન પર કોઈ અસર નથી પડી.

"ભારતમાં ચાલી રહેલા ચીનની પેદાશો અને સોફ્ટવૅરવિરોધી અભિયાન પર ચીનમાં કોઈ ધ્યાન નથી આપી રહ્યું."

"અમને ખબર છે કે ત્યાં શું થઈ રહ્યું, બસ એટલું જ. આ બાબતે ચીન કોઈ વળતી પ્રતિક્રિયા કરશે તેની સંભાવના બિલકુલ શૂન્ય છે."

જો ભારતના અર્થતંત્ર પર ચીનની પકડ છે તો ચાઇનીઝ સોસાયટી પર પણ ભારતની અસર છે અને તે છે એના સોફ્ટપાવરને કારણે.

"અમે ભારત અને ચીન વચ્ચે ચાલી રહેલા સીમાવિવાદને કારણે ક્યારેય બોલીવૂડ ફિલ્મો, દાર્જીલિંગ ચા, યોગા અને ભારતીય રેસ્ટોરાંથી દૂર નહીં રહી શકીએ."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સાધારણ લોકો સામે હતા.

જેમની ધરપકડ માત્ર એટલે કરવામાં આવેલી કારણ કે ખોટા સમયે ખોટી જગ્યાએ પકડાયા હતા.

મન્ટિલા પર આરોપ છે કે તેઓ સરકાર વિરોધ પ્રદર્શનો માટે ભંડોળ ભેગું કરતા હતા.

તેઓ આ આક્ષેપને ખોટો ગણાવે છે. તેઓ કહે છે, "તે એવા કેદીઓમાંથી એક હતા, જેમનું ત્યાં હોવું જરૂરી નહોતું."

લોકો સત્તાથી ડરવા લાગ્યા

જેલના પૂર્વ ગાર્ડ મૅન્યુઅલે બીબીસીને કહ્યું, "વધારે લોકોને પકડીને તેઓ લોકોના મનમાં ભય બેસાડવા માંગતા હતા."

"મને લાગે છે કે તેઓ તેમાં અમુક હદ સુધી સફળ પણ થયા હતા. કારણ કે આજકાલ વેનેઝુએલાના... બાકીનો લેખ લખો:

ાયા વગર રહેવું પડતું હતું.

તેઓ કહે છે, "તેમને પ્લાસ્ટિકની બૉટલોમાં પેશાબ કરવો પડતો અને પ્લાસ્ટિકની નાની બૅગમાં મળત્યાગ કરવો પડતો. આ નાની બૅગને તેઓ 'લિટલ શિપ' કહેતા હતા."

'મારા માથા પર બંદૂક રાખી અને..'

ઍલ હેલિકૉએડમાં જવા સાથે માત્ર ભય જ ન હતો પરંતુ જેલમાં રહી ચૂકેલા કાર્લોસ કહે છે, "તેમણે મારા ચહેરાને એક બૅગથી ઢાંકી દીધો."

"મને બહુ મારવામાં આવ્યો અને મારા માથાના અમુક ભાગમાં, ગુપ્તાંગ અને પેટમાં વિજળીના ઝાટકા આપવામાં આવ્યા હતા."

"ત્યારે મેં શરમ, અપમાન અને આક્રોષનો અનુભવ કર્યો હતો. મને થયું કે હું નપુંસક થઈ જઈશ."

જેલમાં કેદી તરીકે સમય વિતાવી ચૂકેલા લુઈએ જણાવ્યું, "તેણે મારું માથું ઢાંક્યુ પછી મેં સેબિનના એક અધિકારીને કહેતા સાંભળ્યો હતો કે બંદૂક લાવો, અમે તને મારવાના છીએ."

"તેઓ હસતા હતા અને કહી રહ્યા હતા કે એક જ ગોળી છે, જોઈએ કે તારું ભાગ્ય કેટલો સાથ આપે છે."

"હું અનુભવી શકતો હતો કે મારા મારા માથે બંદૂક તાણી રાખી હતી અને પછી મને ટ્રિગર ખેંચવાનો અવાજ આવ્યો. મારી સાથે આવું ઘણી વાર થયું."

મન્ટિલા કહે છે કે તેમણે અન્ય કેદીઓ સાથે વાત કરીને જાણ્યું કે તમામ કેદીઓને લગભગ યાતના આપવાની એક જ પ્રકારની રીત હતી.

તેઓ કહે છે, "એક વિદ્યાર્થીનું મોઢું તેમણે પ્લાસ્ટિકની એ બૅગથી ઢાંકી દીધું હતું જેમાં મળ ભરેલું હતું, તે વિદ્યાર્થી શ્વાસ નહોતો લઈ શકતો."

"મેં એવું પણ સાંભળ્યું કે ખરબચડી વસ્તુઓ ગુપ્તાંગમાં નાખીને લોકો સાથે યૌન હિંસા પણ કરવામાં આવી હતી."

"ઘણા લોકોને વીજળીના ઝટકા આપવામાં આવ્યા અને ઘણાની આંખો પર ત્યાં સુધી પાટા બાંધીને રાખવામાં આવ્યા જ્યાં સુધી તેઓ બેભાન ન થઈ ગયા."

હાથ બાંધીને છત પર લટાકાવાતા

જેલના બન્ને પૂર્વ ગાર્ડે કેદીઓને યાતના આપવામાં સામેલ હોવાથી ઇનકાર કર્યો પણ કહ્યું કે તેમણે આ બધું આંખે જોયું છે.

વિક્ટર કહે છે, "મેં જોયું કે લોકોને માર મારવામાં આવ્યો, તેમના હાથ બાંધીને તેમને છત પર લટકાવવામાં આવ્યા."

મૅન્યુઅલ કહે છે, "તેઓ એક બૅટરીનો ઉપયોગ કરતા હતા જેમાં બે તાર જોડાયેલા હતા."

"જેને તે કેદીઓના શરીર સાથે બાંધી દેતા હતા અને તેમને વીજળીના ઝટકા આપતા હતા."

તેઓ કહે છે, "અહીં રોજ યાતના આપવામાં આવતી, એ સાધારણ વાત હતી."

આમાંથી અમુક બાબતનું આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર સંગઠને દસ્તાવેજીકરણ કર્યું છે.

ફેબ્રુઆરી 2018માં ઇન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ કોર્ટે આ મામલામાં માનવાધિકારોના ઉલ્લંઘન અને અપરાધની પ્રારંભિક તપાસ...


...સાને ધીમે ધીમે નાબુદ કરવો, અદાણીના કોલ માઇન પ્રોજેક્ટને અટકાવવો અને પર્યાવરણની રક્ષા કરવી.

આ ચાર મુદ્દાઓ પ્રમાણે રાજકીય પક્ષોને માર્ક્સ આપવામાં આવ્યા છે. આ ગણતરી મુજબ લિબરલ-નેશનલ જોડાણને 4/100 અંક, લેબરને 56/100 અંક અને સૌથા મોટા પક્ષ ગ્રીન્સને 99/100 અંક આપવામાં આવ્યા.

ઑસ્ટ્રેલિયન ગ્રીન્સ પાર્ટીના ભૂતપૂર્વ નેતા અને અગ્રણી પર્યાવરણ કાર્યકર બોબ બ્રાઉને અદાણી પ્રોજેક્ટ સામે ઝુંબેશ ચલાવી હતી.

તેમની આગેવાનીમાં ટાપુ રાજ્ય તાસ્માનિયાના હોબાર્ટ આઇલેન્ડથી શરૂ કરીને ક્વિન્સલૅન્ડના પૂર્વ તરફના દરિયાકિ... બાકીનો લેખ લખો:

ષણ તેના કારણે વાતાવરણમાં ભળશે. એટલું જ નહીં, ખાણને કારણે મધ્ય ઑસ્ટ્રેલિયામાં જરૂરી એવા ભૂગર્ભ જળ પણ ખૂટી પડશે. તેના કારણે ઘાસના મેદાનો અને વન્યસૃષ્ટિ સામે જોખમ ઊભું થશે."

કરમાઇકલ ખાણ ગ્રેટ આર્ટેસિયન બેઝીન પાસે બની રહી છે. આ વિશ્વનો સૌથી વિશાળ ભૂગર્ભ જળ ધરાવતો વિસ્તાર છે.

અંદાજે 6.5 કરોડ ગીગા લીટર્સ જળ ભૂગર્ભમાં સંગ્રહાયેલું છે અને કુલ વિસ્તાર 17 લાખ ચોરસ કિલોમિટરનો છે.

ભૂગર્ભ જળનું વ્યવસ્થાપન કેવી રીતે કરવામાં આવશે તે માટે અદાણીએ આપેલી યોજનાને 11 એપ્રિલે ચૂંટણીની જાહેરાત થઈ તેની પૂર્વસંધ્યાએ જ ઑસ્ટ્રેલિયાની કેન્દ્ર સરકારે મંજૂરી આપી હતી.

ઑસ્ટ્રેલિયાના પર્યાવરણ પ્રધાન મેલિસા પ્રાઇસે 9મી એપ્રિલે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે કૉમનવેલ્થ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ રિસર્ચ ઑર્ગેનાઇઝેશન અને જીઓસાયન્સ ઑસ્ટ્રેલિયા બન્ને તરફથી આ યોજનાને મંજૂરી મળી છે.

કરમાઇકલ કોલ માઇન અને રેલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ માટે રજૂ કરવામાં આવેલી ભૂગર્ભ જળના ઉપયોગની યોજના ચુસ્ત વૈજ્ઞાનિક ધોરણો પાળતી હોવાનું બંને સંસ્થાએ જણાવ્યું હતું.

જોકે આ નિર્ણયથી પ્રોજેક્ટને આખરી મંજૂરી આપવાના નિર્ણય પર અસર નહીં થાય, તેમ પણ નિવેદનમાં જણાવાયું હતું.

બીજી મેના રોજ ક્વિન્સલૅન્ડ રાજ્યના પર્યાવરણ અને વિજ્ઞાન વિભાગે કંપનીની બ્લેક થ્રોટેડ ફિન્ચ તરીકે ઓળખાતી જળની વ્યવસ્થાપન યોજનાને નકારી કાઢી હતી.

રાજ્યમાં લેબર પક્ષની સરકાર છે, તેમની પાસેથી પર્યાવરણ અંગેની બે યોજનાની મંજૂરી લેવી જરૂરી છે. તેમાંથી આ એક યોજના હતી. બીજી યોજના ગ્રાઉન્ડવૉટર ડિપેન્ડન્ટ ઇકૉસિસ્ટમ મેનેજમેન્ટ પ્લાન છે.

ખાણ બનવાની છે ત્યાં બ્લેક થ્રોટેડ ફિન્ચની (કાળા ગળાવાળું ચકલી જેવા પક્ષીની) વસતિ આવેલી છે.

વિલુપ્ત થવાને આરે આવેલા આ પક્ષીઓની સૌથી વધુ સંખ્યા અહીં જોવા મળે છે. આ પક્ષીઓનું સૌથી મોટું ઝુંડ પ્રોજેક્ટ બનવાનો છે ત્યાં જ વસે છે, એમ આ વિભાગના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું.

અદાણી માઇનિંગના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર લ્યુકાસ ડૉવે અખબારી યાદીમાં જણાવ્યું હતું કે, "નવી માગણીઓ મળી છે તેના પર અમે ઝડપથી કામ કરી રહ્યા છીએ. જોકે વિભાગના અધિકારીઓ યોજનાને ક્યારે આખરી રૂપ અપાશે તેની ડેડલાઇન આપવા તૈયાર નથી. રાજ્યની નવી માગણીઓ સ્વીકારવા માટે અમે પૂર્ણપણે તૈયાર હોવા છતાં તેઓ ડેડલાઇન આપી રહ્યા નથી."

આવી બીજી આઠ યોજનાઓ છે (ચારની મંજૂરી ક્વિન્સલેન્ડ રાજ્ય પાસેથી, ત્રણની કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી અને એક...


...સાર કરતા એક તરફ આનંદમાં વધારો તો થયો પરંતુ આગળ એમ. એફ. એ.નો અભ્યાસ કરવા 'પૈસાની ખોટ'નો વસવસો ભીતર ઊતરી આવ્યો. અને આ સમયે વેડછી આશ્રમના કળાશિક્ષકનું પદ હર્ષદની મદદે ઊભું રહ્યું.

ચિત્રશિક્ષક હર્ષદ ખર્ચ પૂરતા થોડા પૈસા ભેગા કરી એમ. એફ. એ.નો અભ્યાસ પૂર્ણ કરવાની ધૂન સાથે ફૅકલ્ટી ઑફ ફાઇન આર્ટ્સના દરવાજે પહોંચી ગયા.

અને એક વિશેષ કળાનું કાગળિયું એમના હાથમાં આવ્યું. પ્રો. મણિસાહેબના માનીતા આ વિદ્યાર્થીને મુંબઈના વિવર્સ સર્વિસ સેન્ટરમાં કામ મળ્યું ને આર્થિક સંકડામણો દૂર થવા લાગી પરંતુ ભીતર સળવળતા ચિત્ર... બાકીનો લેખ લખો:

દેશ આખામાં તે ફરી વળ્યા.

એમાં મુખ્યત્વે સૌરાષ્ટ્ર-ગુજરાતના પોરબંદર નજીકનું ગામ રાતડી, કચ્છના ભૂંગા, મધુબની ચિત્રકળા, અમદાવાદની માતાની પછેડી, દક્ષિણ ગુજરાતના અયતારના માટીના ઘોડા, ગ્રામ્ય દેવના વિવિધ આકારો-માન્યતાઓને પોતીકી કળાપારખું નજરથી એકઠાં કરતાં-કરતાં ગ્રામ્ય-કળા સંશોધનનું એક વૃક્ષ બની ગયા હકુ શાહ.

હકુભાઈના આ સંશોધનો દેશ-વિદેશના નામાંકિત ડિઝાઇનર્સ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યા. તેમને ભારતની સાચુકલી ગ્રામ્ય કળાનો પરિચય મળ્યો અને આ દરમિયાન જ અનેક પ્રશંસકો માટે એકના એક જ એવા સુપ્રસિદ્ધ ડિઝાઇનર ચાર્લ્સ ઇમ્સ સાથે વિશિષ્ટ મૈત્રી બંધાઈ જે એમનાં જીવનની ખૂબ મૂલ્યવાન સિદ્ધી હતી.

આ સિદ્ધીને પગલે તેમને દુનિયાભરની કળાસંસ્થાઓમાંથી વિદ્યાર્થીઓને કલાશિક્ષણ આપવા માટે આમંત્રણો મળવા લાગ્યા અને એક દિવસ ભારે દિલે એનઆઈડીને અલવિદા કહી તેઓ વિદેશ પહોંચ્યા.

બિલોરી કાચની નજર

અહીં તેમણે પાઠ્યપુસ્તકોની ઘરેડમાં કેદ થઈ ગયેલા વિદ્યાર્થીઓને મુક્ત કર્યા અને તેમને વિદ્યાર્થીઓને એમના મૂળની ઓળખ કરાવી.

વિદ્યાર્થીઓ જાતે જ પોતાનો વિકાસ કરે એવો માર્ગ એમણે ચીધ્યો. આને લીધે શિક્ષણ વર્તુળમાં 'નવીન શિક્ષણ માર્ગદર્શક' તરીકેની હકુભાઈની ઓળખ અંકિત થઈ.

કળાશિક્ષણમાં હકુભાઈની નાવિન્યપૂર્ણ શિક્ષણપ્રથાની સાથે-સાથે એમની એક બીજી વાતની પણ અહીં નોંધ લેવા જેવી છે. તેઓ કહેતા આપણી ધરતીનું લોકજીવન, લોકકળાને નીરખવા માટે આપણી ભીતર એક બિલોરી કાચ હોવો જોઈએ. જેનાથી આપણા લોકવારસાની ઝીણી-ઝીણી વિગતો બિલોરી કાચ દ્વારા વિશાળ સ્વરૂપે જોઈને માણી-સાચવી શકાય.

આમ સચવાઈ ગ્રામ્યકળા

હકુ શાહ અને અનિલ રેલિયા

એમની આ બિલોરી નજરને લીધે આજે આપણા અનેકવિધ ગ્રામ્યકળા તત્ત્વો સચવાયાં છે એવું હું વિનાસંકોચે કહું છું.

આના ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો અમદાવાદની ગૂજરાત વિદ્યાપીઠનું આદિવાસી સંગ્રહાલય અને લોકકલા સંસ્થાન, ઉદયપુર-રાજસ્થાનનું શિલ્પ ગ્રામ, દિલ્હીનું ક્રાફ્ટ મ્યૂઝિયમ, આમસ્ટરડૅમનું village vasna મ્યુઝિયમ, લંડનનું મ્યુઝિયમ ઑફ મૅનકાઇન્ડ તેમજ ડૉ. સ્ટેલા કર્મારિચના આમંત્રણથી 'Unknown India' નામક અમેરિકાનું ફરતું પ્રદર્શન એવી અનેક બાબતો છે.

આ સઘળું અને એ સિવાય પણ ઘણું એમની બિલોરી કાચની નજરની દેણગી છે એવું હું માનું છું.

લોકકલા વિષયક ફિલ્મો, રેડિયો, ટીવી વાર્તાલાપ, સર્જનાત્મક વર્કશોપ દ્વારા પણ એક અલગ અંદાજમાં હકુ શાહનો પરિચય મળે છે.

આટલું વાંચીને તમને કદાચ મનમાં એમ પણ થયું હોય...


...સિંહ કહે છે, "મારા પિતા ભાજપ તરફથી બનાસકાંઠાની જિલ્લા પંચાયતના સભ્ય રહી ચુક્યા છે. હાલ મારાં માતા જિલ્લા પંચાયતનાં સભ્ય છે. હું પોતે બનાસકાંઠા જિલ્લાનો યુવા ભાજપનો મંત્રી હતો. પરંતુ જ્યારે મારા પિતાને કોરોના થયો અને મેં જાતે જ્યારે સરકારી તંત્રના અણઘડ વહીવટ, ભ્રષ્ટાચાર અને ઇલાજના અભાવથી લોકોને કણસી-કણસીને મરતાં જોયા ત્યારે મારું મન સત્તાધારી પક્ષ ભાજપ અને તેની નેતાગીરીમાંથી બિલકુલ ઊઠી ગયું."

"મારા મનમાં વિચાર આવ્યો કે જો મારા જેવી પહોંચ ધરાવતી વ્યક્તિને ચાર-પાંચ કલાક સુધી પોતાના સ્વજનને બચાવવા ... બાકીનો લેખ લખો:

-રસ્તા પાથરી દેવાય છે. તો અત્યારે જ્યારે લોકોને મુશ્કેલી છે, તેઓ પીડામાં છે ત્યારે કેમ આટલી જ ઝડપથી હૉસ્પિટલો નથી ઊભી કરી દેવાતી? કેમ પથારીઓની વ્યવસ્થામાં આવી ઝડપ નથી દેખાતી? કેમ ઉપયોગી દવાઓ, ઇન્જેક્શનો અને ઓક્સિજન માટે સામાન્ય લોકોને ભટકવું પડી રહ્યું છે? શું આ પક્ષપાત નથી?

'ભાજપને માત્ર ચૂંટણી અને પોતાની જીતની પડી છે, લોકોની નહીં'

ભારતમાં ઓક્સિજનની અછતની સાથોસાથ સારવારના અભાવથી પણ થયાં ઘણાં મૃત્યુ

અર્જુનસિંહ ભાજપ માત્ર ચૂંટણીલક્ષી રાજકારણ કરતો હોવાનો આરોપ મૂકતાં કહે છે કે, "વડા પ્રધાને અને અમિત શાહે બંગાળ અને સમગ્ર દેશમાં ચૂંટણીમાં જીત મેળવવા માટે જેટલી મહેનત કરી, જો તેટલી જ મહેનત કોરોનાની રોકથામમાં કરી હોત, તો આજે હજારોના સ્વજનો જીવિત હોત. માત્ર સામાન્ય દવા કે ઓક્સિજનની અછતથી તો તેમનું મૃત્યુ ન જ નીપજ્યું હોત."

તેઓ કહે છે કે ચૂંટણીઓ તો વારંવાર આવશે જેમના સ્વજનો ગયા તે ક્યારેય પાછા નથી ફરવાના સરકારે આ વાત ધ્યાને લેવાની જરૂર હતી.

તેઓ કોરોના મહામારીમાં ભાજપ સરકાર સદંતર નિષ્ફળ નીવડી હોવાની વાત પર ભાર મૂકતાં કહે છે કે, "અત્યાર સુધી મેં અનુભવેલી પરિસ્થિતિ પરથી મને સમજાયું છે કે આ મહામારીમાં લોકોના મોત કોઈ વાઇરસના કારણે નહીં પરંતુ ભાજપ અને મોદી સરકારના અણઘડ વહીવટના કારણે થઈ રહ્યાં છે."

અર્જુનસિંહ જણાવે છે કે પહેલાં જ્યારે લોકો ભાજપના નેતાઓની સભાઓમાં કાળા વાવટા ફરકાવી વિરોધ કરતાં ત્યારે તેઓ એમને રોકતા અને તેમને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કરતાં. જ્યારે લોકો સોશિયલ મીડિયા પર કે અન્ય માધ્યમોમાં ભાજપ સરકારનો વિરોધ કરતાં ત્યારે તેઓ તરત સરકાર અને ભાજપના નેતાઓના બચાવમાં ઊતરી આવતા.

તેઓ કહે છે કે, "પરંતુ હવે અમને લાગે છે કે વિરોધ કરવાવાળા લોકો સાચા હતા અને અમે ખોટા હતા. લોકો જેઓ પોતાની ફરિયાદો કરતા હતા, તે બધી સાચી હતી. અમે ખોટા હતા. અમે ફરિયાદ કરનારાઓ સામે ભાજપ સરકારનો બચાવ કર્યો. તેમના વતી દલીલો કરી, એ વાતનો મને અફસોસ છે. જેનો અપરાધબોધ હું હંમેશાં અનુભવીશ. હવે મને મારી ભૂલનું ભાન થઈ રહ્યું છે."

સોશિયલ મીડિયાની વાત કરીએ તો ઘણા લોકો સોશિયલ મીડિયા પર પોતાની આપવીતી જણાવી રહ્યા છે.

ઘણા લોકો પોતાના અનુભવો સોશિયલ મીડિયા પર વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. આવા લોકોમાં એવા પણ સામેલ છે જેઓ પોતાને ભાજપના સમર્થક ગણાવે છે. અને પોતાને કોરોનામાં પડેલી તકલીફના કારણે પોતાની આંખ ઊઘડી ગઈ હોવાની વાત કરે છે.

આવા જ એક ટ્વિટર યુઝર હતા પૂજન કે. પટેલ....


...સિટી યુનિયન અને ટ્રાન્સપૉર્ટના યુનિયન પણ તેમાં સામેલ થઈ ગયાં હતાં.

મદ્રાસની કોચ ફેક્ટરીના દસ હજાર મજૂર પણ હડતાળના સમર્થનમાં રસ્તા ઉપર ઉતરી આવ્યા હતા.

ગયામાં રેલવે કર્મચારીઓએ પોતાના પરિવારો સાથે રેલના પાટા પર કબ્જો કરી લીધો હતો.

એક સમયે તો જાણે સમગ્ર દેશ થંભી ગયો હતો.

સરકાર તરફથી હડતાળ પ્રત્યે કડક વલણ અપનાવામાં આવ્યું હતું.

કેટલીક જગ્યાએ તો રેલવે ટ્રેકને ખોલાવવા માટે સેનાને તહેનાત કરવામાં આવી હતી.

ઍમનેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલના રિપોર્ટ પ્રમાણે, હડતાળને તોડવા માટે 30,000થી વધારે મજૂર નેતાઓને જે... બાકીનો લેખ લખો:

ે મિલિટરી વિમાન દ્વારા દિલ્હી લાવવામાં આવ્યા હતા."

કે. વિક્રમ રાવ

કે. વિક્રમ રાવ જણાવે છે, "ઇંદિરા ગાંધી ત્યારે મૉસ્કોના પ્રવાસ પર હતાં. તેમની પાસેથી ફોન પર નિર્દેશ લેવામાં કેટલીક વાર લાગી."

"આ દરમિયાન ચર્ચના પાદરી વિજયને કોલકત્તામાં બ્રિટિશ અને જર્મન ઉપ રાજદૂતાવાસને જણાવી દીધું હતું કે જ્યોર્જની ધરપકડ કરી લેવામાં આવી છે."

"પાદરીએ એવી પણ જાણકારી આપી હતી કે એ નક્કી છે કે તેમને ઍન્કાઉન્ટરમાં મારી નાખવામાં આવશે. આ સમાચાર તરત લંડન (ઇંગ્લૅન્ડ) અને બૉન (જર્મની) પહોંચી ગયા."

"બ્રિટનના વડા પ્રધાન જેમ્સ કૈલાઘન, જર્મન ચાન્સલર વિલી બ્રાન્ડ અને ઑસ્ટ્રેલિયાના ચાન્સલર બ્રૂનો ક્રાએસ્કી કે જેઓ સોશિયાલિસ્ટ ઇન્ટરનેશનલના નેતા હતા."

"આ ત્રણેય નેતાઓએ એકસાથે ઇંદિરા ગાંધીને મૉસ્કોમાં ફોન પર ગંભીર પરીણામોની ચેતવણી આપી અને કહ્યું કે જ્યોર્જને મારી નાખવામાં આવશે તો તેમની સાથેના સંબંધો ખરાબ થઈ જશે."

"સારી વાત એ હતી કે ઇંદિરા ગાંધી આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયાઓથી ડરતાં હતાં."

"આ જ કારણ હતું કે જ્યોર્જનું ઍન્કાઉન્ટર કરવામાં આવ્યું નહીં અને તેમને તિહાડ જેલમાં લઈ જવામાં આવ્યા."

તિહાડમાં દિવાળી

વર્ષ 1977માં જ્યારે ચૂંટણીની જાહેરાત કરવામાં આવી તો જ્યોર્જ જેલમાં હતા તો પણ તેમણે મુઝફ્ફરપુરમાંથી (તત્કાલીન અવિભાજીત ઉત્તર પ્રદેશ) ચૂંટણી લડવાનો નિર્ણય કર્યો.

કે. વિક્રમ રાવ જણાવે છે, "અમે બધા તિહાડ જેલના 17માં નંબરના વૉર્ડમાં હતા."

"અમે તિહાડ જેલ આવનારા એક ડૉક્ટરને સાધ્યા અને એ રાત્રે તેઓ આવ્યા તો એ નક્કી કરીને આવ્યા કે તે સમયે મુઝફ્ફરનગરમાં કોણ લીડ કરી રહ્યું છે."

"ત્યારે તેમણે અમને કહ્યું હતું કે જ્યોર્જ એક લાખ મતોથી ત્યાં લીડ કરી રહ્યા છે."

"હું જેલમાં ગુપ્ત રીતે એક નાનકડું ટ્રાન્સજિસ્ટર લઈ ગયો હતો."

"અમે સવારે 4 વાગ્યે 'વૉઇસ ઑફ અમેરિકા'માં સાંભળ્યું કે ચૂંટણી એજન્ટે રાયબરેલીમાં ફરીથી મતોની ગણતરીની માગ કરી છે.

"આ સાંભળતા જ હું ઊછળી પડ્યો, કેમ કે હારનારા લોકો જ બીજી વખત મતગણતરીની માંગ કરે છે."

"મેં તરત જ ખાટલા પર સૂતેલા જ્યોર્જને જગાડીને સમાચાર આપ્યા કે ઇંદિરા ગાંધી હારી ગયાં છે."

"સમગ્ર જેલમાં જાણે દિવાળી જેવો માહોલ થઈ ગયો અને અમે લોકો એકબીજાને ગળે મળવા લાગ્યા."

વર્ષ 1977માં જનતા મંત્રીમંડળમાં જ્યોર્જને પહેલા સંચારમંત્રી અને પછી ઉદ્યોગમંત્રી બનાવ્યા હતા.

જ્યારે જનતા પાર્ટીમાં ફૂટ પડવાની શરૂઆત થઈ તો તેમણે સંસદમાં મોરારજી...


...સિદ્ધાર્થ કલહંસ કહે છે, “હાથરસમાં જે થયું તે વહીવટીતંત્રની નિષ્ફળતા અને સંવેદનહીનતાની પરાકાષ્ઠા છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ આ નિષ્ફળતાને ઢાંકવા માટે જે તર્ક આપવામાં આવ્યા છે તે ધડ-માથા વગરના છે. વહીવટી નિષ્ફળતા એ આખરે સરકારની જ નિષ્ફળતા છે તેથી તેને ઢાંકવા માટે હવે આંતરરાષ્ટ્રીય ષડયંત્રની ઢાલ તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે.”

ઉત્તરપ્રદેશના ડીજીપી રહી ચૂકેલા નિવૃત્ત આઈપીએસ અધિકારી ડૉક્ટર વીએન રાય હાથરસ જેવી ઘટનાઓની પાછળ આંતરરાષ્ટ્રીય ષડયંત્રની વાતને સંપૂર્ણ રીતે નકારી કાઢે છે.

બીબીસી સાથે વાતચીત કરતા ડૉક્... બાકીનો લેખ લખો:

ણિ ત્રિપાઠી કહે છે, “સીએએ પ્રદર્શન વખતે પણ સમગ્ર દેશમાં અરાજકતા પેદા કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ સરકારની સતર્કતા અને ગુપ્તચર તંત્રની સક્રિયતાના કારણે સમગ્ર પ્રદેશમાં કોઈ પણ નિર્દોષ વ્યક્તિને આ તોફાનોથી નુકસાન થયું ન હતું.”

શલભમણિ ત્રિપાઠીનો દાવો છે કે સીએએ વિરુદ્ધ પ્રદર્શન દરમિયાન એક પણ નિર્દોષ વ્યક્તિને હાનિ નહોતી પહોંચી, પરંતુ પ્રદર્શન દરમિયાન પોલીસ ગોળીબારમાં અનેક લોકો માર્યા ગયા હતા અને તેના સંબંધિત કેસ હજુ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે.

હાથરસની ઘટનાનો સવાલ છે ત્યાં સુધી રાજ્ય સરકારે ચાર દિવસ પહેલા જ સીબીઆઈને તપાસ સોંપવાની ભલામણ કરી હતી પરંતુ હજુ સુધી તેની મંજૂરી નથી મળી.

બીજી તરફ તપાસનું ક્ષેત્ર હવે ગૅંગરેપ અને હત્યા ઉપરાંત આંતરરાષ્ટ્રીય ષડયંત્રની સાથેસાથે યુવતીના મૃત્યુનાં અન્ય કારણો તરફ પણ ફંટાતું હોય તેમ લાગે છે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સિનેમા'માં તોડફોડ કરી હતી.

નિકોલ પોલીસ સ્ટેશનના પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર એન. એન. પારઘીએ બીબીસી સાથે વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું, " આ સંદર્ભે FIR દાખલ કરવામાં આવી છે અને  થિયેટર ખાતે વધારાની પોલીસ વ્યવસ્થા ગોઠવી દેવામાં આવી છે."

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાતચીતમાં રાજપૂત કરણી સેનાના પરામર્શક માનવેન્દ્રસિંહ ગોહિલે આ હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારી હતી.

ગોહિલના કહેવા પ્રમાણે, "થિયેટરમાં ફિલ્મ 'પદ્માવત'નું ટ્રેલર રિલીઝ થયું હતું. અમે ફિલ્મ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ ઇચ્છીએ છીએ. તેમાં રાજપૂત મહિલાનું અપમાન કરવામાં આવ્યું છે.... બાકીનો લેખ લખો:

મ કોર્ટે તમામ રાજ્યોમાં ફિલ્મ રિલીઝ કરવા, તથા આ માટે જરૂરી જોગવાઈઓ કરવા સૂચના આપી હતી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સી સંવાદદાતા દિવ્યા આર્ય

પછી સ્વતંત્ર ઇરોમે બે નિર્ણય લીધા. પોતાની પાર્ટી બનાવીને મણિપુરમાં વિધાનસભા ચૂંટણી લડવી અને ડેસમંડ કુટિન્હો સાથે લગ્ન કરવા.

પહેલાં પગલાંમાં તેમને હાર મળી. કૉંગ્રેસના ઓક્રમ ઇબોબી સિંહના 18,649 મત સામે તેમને માત્ર 90 મત મળ્યાં. ઇરોમે મણિપુર છોડી દીધું.

બીજા નિર્ણયે તેમનાં જીવનની દિશા અને દશા બદલી નાખી. ઇરોમ હવે જુડવા બાળકો સાથે ગર્ભવતી છે.

પોતાનાં બાળકોનો ઉછેર તેઓ કાશ્મીરમાં એક અનાથાશ્રમમાં રહેતા બાળકો સાથે કરવા અંગે વિચારી રહ્યાં છે. એ બાળકોનાં માતાપિતા ગુમ થઈ ગયાં... બાકીનો લેખ લખો:

જી' ગયાં તો ત્યાં પણ તીખા સવાલ થયા.

એક વિદ્યાર્થિનીએ પૂછ્યું, તમે તમારી ખરાબ છબીને કેવી રીતે બચાવશો?

આ કિસ્સો સંભળાવતા ઇરોમે સ્મિત આપ્યું. ભીની આંખોમાંથી બહાર આવેલું સ્મિત. કહ્યું આવા એક નહીં, ઘણા સવાલ હતા.

ઇરોમે કહ્યું, "હું વિદ્યાર્થીઓની નારાજગી સમજુ છું. આ વિદ્યાર્થીઓ માટે, મણિપુરના લોકો માટે હું સંઘર્ષનો પ્રતિક હતી પણ ઉપવાસ તોડવા અને પછી ચૂંટણીમાં હાર્યા બાદ તેમને લાગ્યું કે હું નિષ્ફળ થઈ ગઈ."

16 વર્ષ બાદ પણ હું તેમનાં જીવનમાં પરિવર્તન લાવી ન શકી અને હવે તેની આશા પણ ખતમ થઈ ગઈ.

આશા

પુલવામાની ઇસ્લામિક યુનિવર્સિટીમાં વિદ્યાર્થીઓએ ઇરોમને ઘણાં સવાલ પૂછ્યા હતા

પણ સફળતા શું હશે? ઇરોમને લાગે છે કે તેમના સિવાય AFSPA હટાવવું કોઈ પાર્ટી કે નેતાની પ્રાથમિકતા નથી.

મેં વારંવાર પૂછ્યું તો પણ તેઓ કોઈ પાર્ટી કે નેતા સાથે કોઈ પ્રકારની આશા વ્યક્ત કરતાં નથી.

મણિપુર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં લડવા અને ખરાબ હારનો સામનો કરવાનો તેમનો અનુભવ કદાચ ખૂબ કડવો રહ્યો છે.

ઘણાં લોકોનું માનવું છે કે તેમણે ચૂંટણી લડવાની જરુર જ ન હતી. તેમની તૈયારી પણ ઓછી હતી અને તેમણે પોતાના શુભચિંતકોની વાત ન સાંભળી.

ઇરોમ શર્મિલા જુડવા બાળકો સાથે ગર્ભવતી છે

ઇરોમને લાગે છે કે રાજકારણમાં પૈસા, ભ્રષ્ટાચાર અને શક્તિના બળ પર જ કામ થાય છે અને સાચી રીતથી જીતવું શક્ય નથી.

પણ આ સમજ ચૂંટણી લડતાં પહેલાં ન હતી? અને જો હતી તો ચૂંટણી લડવા, રાજકારણમાં આવવાનો નિર્ણય જ કેમ કર્યો?

ઇરોમનાં જણાવ્યા અનુસાર હિરાસતમાંથી બહાર આવ્યાં બાદ તેમણે ગરીબી જોઈ.

તેમને લાગ્યું કે ફળદ્રુપ જમીન અને કૌશલ્ય ધરાવતા લોકો હોવા છતાં મોંઘવારી ખૂબ ઉપર જઈ રહી હતી. મૂળભૂત સુવિધાઓની ખામી હતી. લોકોનું શોષણ થઈ રહ્યું હતું અને તેમનાં રાજકારણમાં આવવાથી આ બધું બદલી શકતું હતું.

તેમણે કહ્યું, "હવે મને લાગે છે કે આ એક વ્યક્તિની જવાબદારી નથી. હું એકલી પરિવર્તન લાવી શકતી નથી. આપણે બધાએ સાથે મળીને ભાર સંભાળવો પડશે."

એકલા હાથે ચૂંટણી લડવાં નીકળી પડેલાં ઇરોમને શું કેદની એકલતાએ વાસ્તવિકતાથી અજાણ બનાવી દીધાં હતાં? કે તેઓ ખૂબ આશાવાન હતાં?

ઇરોમ અને ડેસમંડ લોકો વચ્ચે રહીને કામ કરવા માગે છે

તેનો કોઈ સીધો જવાબ તો નથી પણ હવે ઇરોમને રાજકારણ પર કોઈ ભરોસો નથી. હવે તેઓ લોકો વચ્ચે રહીને કંઈક પરિવર્તન લાવવા માગે છે.

ડેસમંડના પ્રમાણે કાશ્મીરમાં પણ ઇરોમ મુક્તિદાતા બનવા જઈ રહ્યાં નથી. તેઓ કહે છે, "કાશ્મીરને કોઈ...


...સીએ તેમનો સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેઓ ટિપ્પણી કરવા માટે ઉપલબ્ધ ન હતા.

અત્રે નોંધવું રહ્યું કે 'વિશ્વ ઉમિયાધામ ફાઉન્ડેશન'નો આ નવો પ્રોજેક્ટ 1000 કરોડ રૂપિયાનો છે અને 100 વીઘામાં આકાર લેશે.

અમદાવાદમાં વૈષ્ણવદેવી મંદિર સામે જાસપુર રોડ પર આગામી પાંચ વર્ષોમાં આ પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરવામાં આવશે.

ટીકા કેમ કરવામાં આવી રહી છે?

પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ (પાસ)ના ગુજરાતના સંગઠન પ્રમુખ દિલીપ સાબવાએ બીબીસીને જણાવ્યું,"સમાજના યુવાઓ પાસે રોજગારીનો મોટો પડકાર ઊભો થયો છે. વળી જે લાભ અનામતમાં મળે છે, ત... બાકીનો લેખ લખો:

ં વર્ચસ્વ છે. વેપારમાં પણ તેમનું વર્ચસ્વ જોવા મળે છે."

"ખરેખર રાજકીય વર્ચસ્વ ઊભું કરવા માટે આ પ્રકારે સંગઠન શક્તિ બનાવવાની હિલચાલ છે. સરકારને તેમાં કંઈ ખાસ નુકસાન નથી થતું."

"મૂળ વાત એ છે કે ગરીબ યુવાનોની સ્થિતિમાં કોઈ સુધાર નથી આવતો અને વ્યક્તિગત હિતોને સાધવામાં ઘણાને સફળતા મળી જાય છે."

યુવાનો આંદોલનમાં ભાવુક થઈને જોડાય છે

ગુજરાતની વિધાનસભા ચૂંટણીઓમાં મતદાન કરવા માટે કતારમાં ઊભેલા યુવાનો

શું અનામત પાટીદારોની આર્થિક-શૈક્ષણિક સંબંધિત સમસ્યાઓનું નિરાકરણ લાવી શકશે?

આ વિશે જાનીએ કહ્યું, "રાજકીય વર્ચસ્વ જાળવી રાખવા માટે નવતર પ્રયોગ કરવામાં આવી રહ્યા છે."

"કોઈને કોઈ કારણથી માત્ર દબાણ ઊભું કરવાની વાત છે. યુવાનો આંદોલનમાં ભાવુક થઈને જોડાય છે અને આખરમાં તેની સ્થિતિમાં કોઈ સુધાર નથી થતો."

"આ અનામતની માગણીથી પાટીદારોને કંઈ લાભ થશે એવું લાગતું નથી."

"જ્યાં સુધી સરકારી સ્કૂલો-કોલેજોનું પ્રમાણ નહીં વધશે અને રોજગારી નહીં વધે ત્યાં સુધી તેમાં કોઈ સુધાર નહીં આવશે."

"આમ ખરેખર લડાઈ મોંઘવારી, મોંઘા શિક્ષણ અને બેરોજગારી સામે લડાવી જોઈએ."

"અનામત આંદોલન જેવી ગતિવિધિઓના કારણે મુખ્ય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા નથી થતી અને સરકારને તેનો લાભ થાય છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સુદ્ધાં કર્યો ન હતો.

સસ્તી વિદેશી ઈલેક્ટ્રૉનિક આઇટમ્સની ઢગલાબંધ ખરીદી તેઓ કરતા હોવાની અનેક કથાઓ સાંભળવા મળતી હતી.

ભારતે એલટીટીઈને તાલિમ આપી હતી

There are tales that the Indian soldiers went shopping for electrical goods not available at home

શેઓનાન સિંહે કહ્યું હતું કે ''આર્ટિલરિ યુનિટ્સ સહિતના અમારા ઘણા યુનિટ્સ દારૂગોળા વિના અહીં આવ્યા હતા, કારણ કે શાંતિ અભિયાનમાં દારૂગોળાની જરૂર નહીં પડે એવું તેમણે વિચારેલું.''

પ્રારંભે આઈપીકેએફ અને એલટીટીઈ વચ્ચે સારો સંબંધ હતો. ભારતે એલટીટીઈના લડવૈયાઓને ... બાકીનો લેખ લખો:

ીઈને મળી ગઈ હતી અને તેમણે આઈપીકેએફ પર ત્રણ બાજુએથી હુમલો કર્યો હતો.

દૂર આવેલી એક બિલ્ડિંગ તરફ આંગળી ચીંધતાં શેઓનાન સિંહે કહ્યું હતું કે ''પાણીની ટાંકી પાછળની પેલી બિલ્ડિંગમાંથી અમારા પર ગોળીબાર કરવામાં આવ્યો હતો.''

વધારે ભારતીય સૈનિકો આ ઘટનામાં જોડાયા એટલે એલટીટીઇનો ગોળીબાર વધુ જોરદાર બન્યો હતો.

મેજર શેઓનાન સિંહ અને તેમના જવાનો નજીકની શેરીઓમાં ચાલ્યા ગયા હતા. તેઓ ત્યાં ઘરોમાં પ્રવેશ્યા હતા અને એ ઘરોમાં રહેતા લોકોને રૂમોમાં પૂરીને પોઝિશન્શ સંભાળી હતી.

એ લડાઈ 24 કલાક સુધી ચાલી હતી અને તેમાં આઈપીકેએફના 36 જવાનોનાં મોત થયાં હતાં.

30 વર્ષ પહેલાંની ઘટનાઓ હજી પણ તાજી છે

ભારતીય સૈનિકોએ શ્રીલંકામાં બળાત્કાર, જુલમ અને હત્યાઓ કરી હોવાના આક્ષેપો થયા હતા

જવાનોનાં મોત જ્યાં થયાં હતાં એ સ્થળ દેખાડતા મેજર શેઓનાન સિંહે કહ્યું હતું કે ''ગોળીબારમાં સૌથી પહેલાં મારા જવાન લક્ષ્મી ચંદનું મોત થયું હતું. શ્રીલંકાનું સૈન્ય હેલિકોપ્ટરમાંથી ગોળીબાર કરીને અમને ટેકો આપતું હતું."

"અમે જે ઘરમાં હતા એ ઘર પર ફેંકવામાં આવેલા બોમ્બને કારણે ઉમેશ પાંડે શહીદ થયો હતો. ગંગારામે ગોળીબારમાં તેના બન્ને પગ ગૂમાવ્યા હતા અને લોહી નિંગળતી હાલતમાં મૃત્યુ પામ્યો હતો.''

ગોળીબારને કારણે પડેલાં કાણાવાળો એક ઘરનો દરવાજો અમને જોવા મળ્યો હતો, જે એ દિવસે ખેલાયેલા જોરદાર યુદ્ધની યાદ અપાવતો હતો.

અમે જાફના તથા તેની આસપાસના પરિસરમાં ફર્યાં હતાં અને મેજર જનરલ શેઓનાન સિંહની સ્મૃતિથી આશ્ચર્યચકિત થયા વિના રહી શક્યા ન હતા.

સમગ્ર પ્રદેશની ભૂગોળ, અન્ય સશસ્ત્ર તામિલ જૂથોમાંની સંપર્ક વ્યક્તિઓનાં નામો, એલટીટીઇના નેતાઓ સાથેની વાતચીત એમ બધું તેમની સ્મૃતિમાં તાજું હતું.

પોતાના ભૂતપૂર્વ સાથીઓ સાથે શેર કરવા માટે તેઓ ફોટોગ્રાફ્સ અને વીડિયો ઝડપતા હતા ત્યારે પોરસાતા હતા.

તેમણે કહ્યું હતું કે ''30 વર્ષ પહેલાં આપણે આ બાબત પર ધ્યાન આપવું જોઇતું હતું.''

માનવાધિકારોનું ઉલ્લંઘન

મિશન રાજકીય અને લશ્કરી હેતુવિહોણું હતું

શ્રીલંકામાં ભારતીય દળોની હાજરીની એક કાળી બાજુ પણ છે.

ભારતીય સૈનિકોએ શ્રીલંકામાં બળાત્કાર, જુલમ અને હત્યાઓ કરી હોવાના ગંભીર આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા હતા.

સ્થાનિક લોકોના જણાવ્યા અનુસાર, સૌથી વધુ ભયાનક ઘટનાઓ પૈકીની એક જાફના હોસ્પિટલમાં 1987ની 21 ઓક્ટોબરે બની હતી.

તમિલ માનવાધિકાર કર્મશીલો કહે છે કે વળતો હુમલો કરાવવા માટે એલટીટીઇના ચાર કે પાંચ લડવૈયાઓએ...


...સુધી પ્રણવ મુખર્જી રાજકીય વનવાસમાં જ રહ્યા.

રાજીવ ગાંધીની હત્યા બાદ પીવી નરસિંહ રાવને વડા પ્રાધાન બનાવાયા.

રાવ મુખર્જીની સાથે સલાહતો લેતા, પણ કિદવઈ કહે છે એમ તેમને ક્યારેય કૅબિનેટમાં સ્થાન ન મળ્યું.

જોકે, રાવના સમયમાં જ પ્રણવદાએ ધીરેધીરે કૉંગ્રેસ તરફ પરત ફરવાનું શરૂ કર્યું હતું.

નરસિંહ રાવે તેમને 1990ની શરૂઆતમાં યોજના આયોગના ઉપાધ્યક્ષ બનાવ્યા અને તેઓ પાંચ વર્ષ સુધી એ પદ પર રહ્યા.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

જ્યારે પીએમ નરસિંહ રાવ સામે અર્જૂનસિંહ એક પડકાર તરીકે સામે આવવવા લાગ્યા ત્યારે તેમનુ... બાકીનો લેખ લખો:

ન્માન પ્રાપ્ત કરવા બદલ હાર્દિક શુભકામના."

"ઘણા દાયકા લાંબા જાહેર જીવનમાં એમણે ઘણી ભૂમિકાઓમાં દેશની સેવા કરી છે. તેમણે હંમેશાં દેશની જાહેર સંસ્થાઓને મજબૂત કરવાનું કામ કર્યું છે."

કૉંગ્રેસ નેતા અજય માકને પ્રણવ મુખર્જીને શુભેચ્છા પાઠવી છે.

તેમણે ટ્વિટર પર લખ્યું છે, "શુભેચ્છા પ્રણવ દા. અમારા બધા કૉંગ્રેસ કાર્યકર્તાઓ માટે આ સન્માનની ઘડી છે."

"એક એવા વ્યક્તિ જે મહાત્મા ગાંધી, પંડિત નહેરૂ અને સરદાર પટેલની વિચારધારાને માને છે અને તેનું પાલન કર છે, તેમની સેવાઓને ઓળખ મળી છે."

પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખર્જીએ ભારત રત્ન સન્માન મેળવવા બદલ દેશના લોકોનો આભાર માન્યો છે.

તેમણે ટ્વિટર પર લખ્યું છે,"ભારતના લોકો પ્રત્યે વિનમ્રતા અને આભારસહ ભારતરત્ન સ્વીકારુ છુ."

"મેં હંમેશા કહ્યું છે અને ફરી કહુ છું કે, મેં મારા મહાન દેશના લોકોને જેટલું આપ્યું છે, તેનાથી વધુ પામ્યો છું."

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સુપ્રીમ કોર્ટે વિરુદ્ધ જે ભાષાનો પ્રયોગ કરી રહ્યાં છે તેને જોતા એવું લાગે છે કે તેમનો આત્મવિશ્વાસ વધુ પડતો છે.

'પયગંબરે ઇસ્લામ ના ચોકીદાર'

વર્ષ 1990 બાદ પાકિસ્તાનની ભીડ અથવા લોકોએ ઈશ્વરનિંદાના આરોપસર 69થી વધુ લોકોનાં ખૂન કરી નાખ્યાં છે.

જોકે, રિઝવીના મતે પાકિસ્તાનમાં ઈશ્વરનિંદાના કાયદાનો દુરઉપયોગ થતો નથી.

પાકિસ્તાની મીડિયાના જણાવ્યા મુજબ પૂરતું કવરેજ મળતું ન હોવાના લીધે આ સંગઠને સોશિયલ મીડિયાનો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો છે.

ઉર્દૂ અને અંગ્રેજી ભાષાની વેબસાઇટ્સ ઉપરાંત સોશિયલ મીડિયા પર તહરીકે લબ્બૈ... બાકીનો લેખ લખો:

તેમના ભક્તો ગાળો પર પણ આંખ મીંચીને વાહ-વાહ કરે છે.

નિડર હોવાનું જોખમ

પોતાના ભાષણોમાં તેમણે ફક્ત સત્તામાં ઉંચા હોદ્દે બિરાજમાન લોકોને જ નહીં પરંતુ પાકિસ્તાનના લોકપ્રિય સામાજિક કાર્યકર્તા અબ્દુલ સતાર ઈધીને પણ આડે હાથે લીધા હતા.

તેમણે પાકિસ્તાન સરકારને કરજમાંથી મુક્ત થવા માટે આપેલી સલાહો હાસ્યાસ્પદ હોવાના લીધે સોશિયલ મીડિયા પર વાઇરલ થઈ ગઈ હતી.

તહરીકે લબ્બૈકે પોતાના મિશન વિશે સોશિયલ મીડિયા પેજ પર લખ્યું છે કે તેઓ દેશની અર્થવ્યવસ્થાને વિદેશી તાકાતોથી બચાવવા માગે છે.

રિઝવી હૉલૅન્ડની પત્રિકા શાર્લી હેબ્દો પર અણુ હુમલો કરવાની પણ વાત કરી છે.

વિતેલા દિવસોમાં રિઝવીએ સરકાર વિરુદ્ધ આપેલા ભાષણોને જોતા એવું લાગી રહ્યું છે કે જો તેમના પર કોઈ કાર્યવાહી નહીં થાય તો તેઓ વધુ જોખમી થઈ શકે છે.

રિઝવીના મુદ્દે સમાધાન લાવવા માટે હવે સરકારે પ્રયાસો હાથ ધરવા પડે તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સૂ ( ઑલ અસમ સ્ટૂડન્ટ્સ યૂનિયન) અને બીજી સંસ્થાઓ સાથે ભારત સરકારે આ સમજૂતી કરી હતી. તેને અસામ સમજૂતીનાં નામથી ઓળખવામાં આવે છે.

સમજૂતી હેઠળ 25 માર્ચ 1971 બાદ આસામમાં આવેલા હિંદુ-મુસલમાનોની ઓળખ કરવાની બાકી હતી અને એમને રાજયની બહાર મોકલવાના હતા.

આસૂએ 1979માં આસામમાં ગેરકાયદેસર  રીતે રહેતા લોકોની તપાસ કરી એમને પાછા મોકલવા માટે એક આંદોલનની શરૂઆત કરી હતી.

આસામ સમજૂતી પછી આંદોલન સાથે જોડાયેલા નેતાઓએ આસામ ગણ પરિષદ નામના એક રાજકીય પક્ષની સ્થાપના કરી જેણે રાજ્યમાં બે વખત સરકાર બનાવી.

વર્ષ 2005 માં વડાપ... બાકીનો લેખ લખો:

વું?

NRCના કોઑડિનેટર પ્રતીક હજેલાએ જણાવ્યું છે કે ડ્રાફ્ટમાં જેના નામ આવ્યા નથી એ લોકોને પણ દાવો કરવાની પૂરતા પ્રમાણ તક મળશે.

એમણે કહ્યું કે જેના નામ નથી એ લોકોએ ગભરાવવાની કોઈ જરૂર નથી પણ સંબંધિત સેવા કેન્દ્રોમાં એક ફૉર્મ ભરવાનું રહેશે.

આ ફોર્મ 7 ઓગસ્ટ થી 28 સપ્ટેમ્બર વચ્ચે મળશે. અને અધિકારીઓએ એમને આનું કારણ જણાવવું પડશે કે યાદીમાં એમના નામ રહી કેમ રહી ગયા.

ત્યાર બાદ લોકોને પોતાનો હક રજૂ કરવા માટે એક બીજું ફૉર્મ ભરવું પડશે જે 30 ઓગસ્ટ થી 28 સપ્ટેમ્બર સુધી મળી રહેશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સે રસી ખરીદવાનાં નાણાં છે. પરંતુ લૅટિન અમેરિકામાં કેટલાક દેશો પાસે પૂરતી રસી ખરીદવા માટે ભંડોળ નથી અને તેમની પાસે કોઈ સુરક્ષિત ડીલ નથી."

ઑક્સફૉર્ડ અને ઍસ્ટ્રાઝેનેકા કંપની દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસિત થઈ રહેલી રસી મામલે રસી બનાવતા સંયુક્ત સાહસે કહ્યું કે તેઓ વિકાશસીલ દેશોને રસી વેચીને નફો કમાશે નહીં.

કૉવેક્સનો મુખ્ય હેતુ જ એ છે. પણ તેને હજુ સુધી મંજૂરી નથી મળી. વળી એક જ કંપની માત્ર ગણતરીના મહિનામાં 7.8 અબજ લોકો માટે પૂરતા રસીના ડોઝ તૈયાર નહીં કરી શકે.

મૅક્સિકોની જેમ પાકિસ્તાન પણ રસીની મૅન્યુફૅ... બાકીનો લેખ લખો:

દેશો તરફથી ટેકો મળ્યો છે પરંતુ પશ્ચિમી દેશોએ વિરોધ કર્યો છે.

એનો અર્થ કે ઘણા દેશોએ કોરોનાની રસી મેળવવા માટે રાહ જોવી પડી શકે છે.

લૂઇસ આખરમાં કહે છે,"લોકો કોવિડ-19ના કારણે મરતા જ રહેશે, જ્યારે વિશ્વના અન્ય ભાગમાં બીજા લોકો રસી મળતાં સામાન્ય જીવતા થઈ જશે."

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સેનાની ક્ષમતા ઘટી રહી છે.

અનેકનું માનવું છે કે ત્યાં સુધી કે દેશમાં પહોંચનારા 5 રફાલ જૅટ્સ પણ રણનીતિની દૃષ્ટિએ એક વધુ સારી મારક ક્ષમતા ઉપલબ્ધ કરાવે છે.

ઍર માર્શલ એસ બી દેવ આઇએએફના ઉપપ્રમુખના પદથી નિવૃત્ત થયા છે. તેઓ પૂર્વી અને પશ્ચિમી બંને કમાનોની આગેવાની કરી ચૂક્યા છે. તેઓ કહે છે, "ત્યાં સુધી કે આ પાંચ જૅટ્સ પણ હથિયારોથી સજજ થઇને આવી રહ્યા છે અને એ આપણી ક્ષમતાને ઘણી વધારશે. સાથે જ આપણી ટેકનિકલ ક્ષમતામાં પણ વધારો કરશે."

એમની ચિંતા ઘરેલું મોરચાને લઈને વધુ છે. તેઓ કહે છે કે મીડિયમ કૅટેગરીમાં એક... બાકીનો લેખ લખો:

પડે છે."

ઉત્પાદનના પાસાંઓ વિશે તેઓ કહે છે, "એચએએલના માધ્યમથી વધુ સંખ્યામાં તેજસ જૅટ્સ બનાવવાનાં પ્રયાસ થઈ રહ્યા છે. પરંતુ અહીં હું એક વાત કહેવા માગીશ. 2016માં રક્ષા મંત્રાલયે ભારતનાં પોતાના ફાઇટર જૅટ્સ હાંસલ કરવાની ડીલને મંજૂરી આપી હતી. એના થકી 83 એલસીએ તેજસ એમકે1એ (જૅટનું સૌથી ઍડવાન્સ્ડ વર્ઝન) બનાવવાના હતા. હજુ સુધી આ ઑર્ડર પૂરો નથી થઈ શક્યો. એક સ્વદેશી પ્રોડક્ટ માટે પણ આટલું મોડું થવાનો અર્થ સમજની બહાર છે."

નાણાંની અછત

કોઈપણ ઍરફોર્સ અત્યાધુનિક ટેકનૉલૉજી અને મોંઘા ઍસેટ્સમાં રોકાણની માગ કરે છે.

પરંતુ આઈએએફ એને મેળવી શકવાની હેસિયતમાં નથી. રક્ષા મંત્રાલયની થિંક ટૅંક મનોહર પરિકર ઈન્સ્ટિટયૂટ ફૉર ડિફૅન્સ સ્ટડીઝ ઍન્ડ ઍનાલિસિસ (એમ પી - આઈ ડી એસએ)નાં રિસર્ચ ફૅલો ડૉક્ટર લક્ષ્મણ કુમાર બેહેરા કહે છે, "વીતેલા અનેક વર્ષોમાં આર્મી, નેવી અને ઍરફોર્સનાં આધુનિકીકરણ ઉપર ખોટી અસર પડી છે. વાયુ સેનામાં સૌથી વધુ મૂડીની લાગત રહે છે. એવામાં આની ઉપર સૌથી વધુ અસર થવી નક્કી છે."

એમનું ઍનાલિસિસ જણાવે છે કે પ્રતિબદ્ધતાવાળા ખર્ચ અને સેનાઓ માટે ઉપલબ્ધ ફંડ્સ વચ્ચે અંતર પાછલા અનેક વર્ષોથી વધી રહ્યું છે.

2018-19માં એ લગભગ 33 ટકા હતું અને 2019 માં તે 29 ટકા રહ્યું.

જૂની કહાણી

તો ઑગસ્ટ 2000 અને જાન્યુઆરી 2004 વચ્ચે મિરાજ 2000ના આઈએએફના પ્રસ્તાવ અને મંત્રાલયની એને રદ કરવાની કહાણી શું છે?

સરકારી દસ્તાવેજોથી માલુમ પડે છે કે વાયુ સેનાએ ન માત્ર એક અથવા બે બલ્કે ત્રણવાર મંત્રાલયને 126 મિરાજ-2000 II જૅટ્સ ખરીદવા માટે મનાવવાના પ્રયાસ કર્યા હતા.

રફાલ વિમાનનો એ વખતે ઉલ્લેખ કરતા ભારતીય વાયુ સેનાએ તર્ક આપ્યો હતો તે કઈ રીતે મિરાજ 2000 II ન માત્ર સસ્તા સાબિત થશે બલ્કે તે અત્યાધુનિક પણ છે. એ વખતની સરકારે કોઈ કદમ ન ઉઠાવ્યું.

ઘણા જૂના કિસ્સાની યાદ હવે કદાચ જ કોઈને હોય પરંતુ એવું નથી કે આઈ.એ.એફ.એ પણ એને ભુલાવી દીધું હોય.

નામ ન જાહેર કરવાની શરતે એક ભૂતપૂર્વ સેના પ્રમુખે જણાવ્યું, "અમે 126 ફાઇટર જૅટ્સ મેળવવા માટે 15 વર્ષ લગાવી દીધા. ત્યારે એક દિવસ અમને કહેવાયું કે અમને ફક્ત 36 વિમાનો મળવાના છે અને એમાં પણ પાંચથી છ વર્ષનો સમય લાગશે. અને આજે ફક્ત પાંચ જેટ્સ આવ્યા છે. અને આપણે ખુશીથી ઉછળી રહ્યા છીએ. કેમ?

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સેનામાં રહ્યા છે અને તેઓ સવાલ પૂછે છે કે જો ઓફિસર શારીરિક રીતે અક્ષમ થઈ જાય, તેના હાથ-પગ ન રહે તો અલગ પેન્શન અને એક સિપાહી ડિસેબલ થઈ જાય તો અલગ પેન્શનની જોગવાઈ છે.

"અહીં તો અંગોની બોલી લાગી રહી છે તો પછી આ કેવો ન્યાય છે."

"સૌથી વધારે જે આશ્ચર્યની વાત છે એ છે સેનામાં સહાયકની સ્થિતિનું ન સુધરવું. તેમણે કહ્યું કે સહાયકનું કામ પોતાના ઓફિસરની ફિલ્ડ પર મદદ કરવાનું છે, ન કે તેમના પરિવારનું કામ કરવાનું. પરંતુ સારા રિપોર્ટના નામે સહાયકોનું શોષણ કરવામાં આવે છે."

"આપણે આપણી સેનાને અમેરિકા-ઇઝરાયલની સેનાન... બાકીનો લેખ લખો:

ક ઓફિસરોની સંખ્યા 4 ટકા જ છે.

પૂર્વ સૈનિકોએ કહ્યું કે પોતાની સમસ્યાઓને લઈને તેઓ ભૂખહડતાલ કરી રહ્યા છે, કોર્ટમાં કેસ પણ દાખલ કરાયો છે અને નેતાઓને પણ પોતાની માગણી વિશે કેટલીય વખત લખીને આપ્યું છે.

આ તમામ વાત પરથી એ નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય છે કે દરેક સૈનિક વડા પ્રધાનની વિરુદ્ધ છે, પરંતુ આ ગામમાં આવીને એ સમજાયું કે આર્મીનો મતલબ માત્ર સેનાના અધિકારી નથી.

જુનિયર કમિશન ઓફિસરના મુદ્દા અને ઓફિસરોના મુદ્દા અલગ છે અને કદાચ એટલે જ તેમના મત પણ અલગ છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સેન્ટ અને ફૉક્સકૉન દ્વારા આ કંપનીમાં રોકાણના કારણે, આ કંપનીની કુલ કિંમત 1.4 અબજ ડૉલર છે.

મિથુન અને મીમો ચક્રવર્તી

મિથુન અને મીમો ચક્રવર્તી

અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તીએ ભારતીય ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં પોતાનું એક અનોખું સ્થાન બનાવ્યું છે.

તેમણે હિંદી ઉપરાંત, બંગાળી, ઓરિયા, ભોજપુરી, પંજાબી, કન્નડા અને તમિલ ભાષાની ફિલ્મોમાં કામ કર્યું છે.

તેમના પુત્ર મીમો અથવા મહાક્ષય ચક્રવર્તી પોતાની ઓળખ સ્થાપિત કરવા માટે હજુ પણ સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે.

બૉલીવુડમાં તેમણે લૂટ, હૉન્ટેડ, ઇશ્કેદરિયા નામની ફિલ્મો કરી છે.

અમજદ અલી ... બાકીનો લેખ લખો:

ો અટકાવ્યો હતો.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સેન્ટર ફૉર ધ સ્ટડી ઑફ ડેવલપિંગ સોસાયટીઝમાં પ્રોફેસર સંજય કુમાર કહે છે, "સામાન્ય રીતે પાર્ટીનો વોટશૅર વિધાનસભા અને લોકસભા ચૂંટણીમાં બરાબર રહેતો નથી."

"એ મોટા ભાગે ત્યારે બરાબર રહે છે કે જ્યારે લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણી છ મહિનાની અંદર થઈ હોય."

"વિધાનસભા ચૂંટણીમાં મતનું વિભાજન પણ લોકસભા ચૂંટણી કરતાં ઓછું રહે છે. આથી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં પાર્ટીના વોટશૅરમાં ઘટાડો જોવા મળે છે."

એવામાં લેફ્ટ-કૉંગ્રેસનું ગઠબંધન થોડું ચિંતિત જણાઈ આવે છે.

ગઠબંધનનું ભાજપ માટે શું મહત્ત્વ?

જોકે વરિષ્ઠ પત્રકાર મહુઆ ચેટરજ... બાકીનો લેખ લખો:

ણ તરીકે મહુઆ કહે છે કે ખેડૂતોના મુદ્દાનો લેફ્ટ-કૉંગ્રેસ ગઠબંધન બંગાળમાં પોતાના પક્ષમાં માહોલ બનાવવા ઉપયોગ કરી શકે છે.

બંગાળમાં 70 ટકા વસતી કૃષિ પર નિર્ભર રહે છે.

તો શું દિલ્હીમાં છેલ્લા એક મહિનાથી ચાલતું આંદોલન બંગાળમાં ચૂંટણીનો મુદ્દો બની શકે છે?

જયંતો ઘોષાલ કહે છે, "કોઈ પણ ચૂંટણી કોઈ એક મુદ્દા પર લડી ન શકાય. ઘણા મુદ્દા હોય છે. નવા કૃષિકાયદા તેમાંથી એક મુદ્દો ચોક્કસ છે."

એ વાત પર ધ્યાન આપવું જોઈએ કે તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ હોય કે લેફ્ટ- બંને પાર્ટીની પૃષ્ઠભૂમિમાં 'લૅન્ડ રિફૉર્મ' એક મહત્ત્વનો મુદ્દો રહ્યો છે.

જમીન આંદોલનમાંથી નીકળેલી પાર્ટીઓ

વર્ષ 1960ના દશકમાં લેફ્ટ પાર્ટીએ બ્રિટિશ શાસનના સમયથી ચાલી આવતી જૂની જમીનદારી પ્રથા, પર્મેનન્ટ સેટલમૅન્ટ જેવા કાયદાનો વિરોધ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું.

વર્ષ 1977માં જ્યારે તે સત્તામાં આવી તો નાના ખેડૂતોને તેમની જમીનનો માલિકહક અપાવ્યો.

બંગાળમાં લેફ્ટ પાર્ટીની સફળતા માટે અનેક કારણોમાંથી આ જમીનસુધારકાર્યને એક મહત્ત્વનું માનવામાં આવે છે.

તેના સૌથી મોટા નેતા બિનૉય ચૌધરીને બંગાળના લોકો આજે પણ લૅન્ડ રિફૉર્મ મિનિસ્ટરના રૂપમાં યાદ કરે છે.

આગળ જતા આ નાની-નાની જમીનના ટુકડાઓ અને તેના અલગઅલગ માલિકહકને કારણે લેફ્ટને ઔદ્યોગિકીકરણમાં મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો.

ખેડૂતોની આ જમીન અધિગ્રહણની લડાઈ સિંગુરમાં મમતા બેનરજીએ લડી અને પોતાની રાજકીય તાકાત તૈયાર કરી.

જોકે દિલ્હીમાં ચાલતા ખેડૂત આંદોલનના મુદ્દાઓ બંગાળથી થોડા અલગ છે.

બંગાળમાં ધાન્યની સાથેસાથે શાકભાજી ઉગાડવામાં આવે છે. પંજાબ-હરિયાણાના ખેડૂતો કરતાં બંગાળમાં ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિ થોડી નબળી છે.

હાલમાં દિલ્હીમાં બેસેલા ખેડૂતોનો મુખ્ય મુદ્દો એમએસપીને લઈને છે.

જોકે આ મુદ્દાનો લાભ લેવાનો મમતા બેનરજી પૂરો પ્રયત્ન કરી રહ્યાં છે. શરદ પવાર પણ તેમનો સાથ આપી રહ્યા છે.

આવનારા દિવસોમાં કૉંગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષી પાર્ટીઓને એકસાથે લાવીને એક બિનરાજકીય લડાઈ લડવાના પ્રયાસો પણ થઈ રહ્યા છે. બીબીસી સાથેની વાતમાં જયંતો ઘોષાલે આ વાત કરી હતી.

ભાજપ જે રીતે બંગાળમાં ખૂલીને રાજકીય ખેલ રમી રહ્યો છે, તેની પીચ પર માત્ર ખેડૂતોનો એક મુદ્દો છે, જેના પર તેમને બૅકફૂટ પર ધકેલી શકાય છે.

આવું મમતા બેનરજી અને લેફ્ટ બંનેને લાગે છે. બંને વિપક્ષી પાર્ટીઓએ આ દિશામાં કામ કરવાનું પણ શરૂ કરી દીધું છે.

તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ સાથે ગઠબંધન

જો ભાજપની સામે તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ અને લેફ્ટ એક જ...


...સોમાં જ રાજ્ય સરકારોએ તેની ગુણવત્તા પર સવાલો કર્યાં હતા અને તેનો ઍક્યુરસી રૅટ બરાબર ન હોવાની ફરિયાદો કરી હતી.

આ કિટનો ઍક્યુરસી રૅટ 5% જેટલો જ આવતો હતો. જેમ કે, પી.સી.આર. ટેસ્ટ બાદ પૉઝિટિવ વ્યક્તિની રેપિડ ટેસ્ટ નેગેટિવ આવતી હતો. એવી જ રીતે રેપિડ ટેસ્ટમાં પૉઝિટિવ હોય તેની પી.સી.આર. ટેસ્ટ નેગેટિવ આવતી હતી.

રાજ્યોની ફરિયાદો બાદ ICMRએ આ ટેસ્ટનો ઉપયોગ બે દિવસ માટે રોકી દેવાનું કહી દીધું હતું.

અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશનના એક ઉચ્ચઅધિકારીએ નામ નહીં આપાવની શરતે કહ્યું, "અમને પહેલાં તેનો ઉપયોગ કરવ... બાકીનો લેખ લખો:

એ બીબીસી ગુજરાતીને કહ્યું કે, આ કિટ ક્ષતિપૂર્ણ છે તે દેશ માટે એક મોટું સેટ-બૅક છે. સરકારે તેનો પર્યાય તરત જ શોધવો જોઈએ.

તેઓ માને છે કે, ઘણા ગરીબ પરિવારોમાં લક્ષણો હોય તે છતાં તેઓ હૉસ્પિટલમાં દાખલ થવાની બીકે બીકે રિપોર્ટ કરાવવા જતા નથી, આવા લોકો માટે રેપિડ કિટની જરૂર છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સૌથી ખતરનાક ઉગ્રપંથી હુમલામાંથી એકમાં રાજીવ ગાંધીનું મૃત્યુ થયું હતું.

ભારત સરકારે રાજીવ ગાંધીને ભારત રત્ન (મરણોત્તર)થી સન્માનિત કર્યા હતા.

પહેલાં માતા ઇંદિરા ગાંધી તથા પછી પુત્ર રાજીવ ગાંધીએ જે રીતે ઉગ્રપંથી હુમલામાં પ્રાણ ગુમાવવા પડ્યા, આવું દુનિયામાં અન્ય ક્યાંય જોવા નથી મળતું.

શ્રીલંકામાં શાંતિ સેના મોકલવાને કારણે એલટીટીઈની આત્મઘાતી ટૂકડીએ રાજીવ ગાંધી ઉપર સ્યુસાઇડ ઍટેક કર્યો હતો.

કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે જો રાજીવ ગાંધીએ શ્રીલંકા ખાતે શાંતિ સેના મોકલી ન હોત તો પાકિસ્તાન ઉપરાંત શ્રી... બાકીનો લેખ લખો:

ૂર કહીએ કે રાજકારણનો બદલતો ચહેરો (ગમે તે કિંમતે સત્તા). મોદી એક વાત ભૂલી જાય છે કે રાજકારણમાં લોકલાજ જેવી કોઈ ચીજ હોય છે.

જે અટલ બિહારી વાજપેયીએ મોદીને પ્રથમ વખત ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી બનાવ્યા, તે વાજપેયીને જીવલેણ બીમારી થઈ હતી. તે સમયે રાજીવ ગાંધી વડા પ્રધાન હતા..

તેમણે જ વાજપેયીની સારવાર કરાવી હતી તથા અન્ય કોઈને ખબર પણ પડવા દીધી ન હતી.

આ વાતની સ્પષ્ટતા ખુદ વાજપેયીએ રાજીવ ગાંધીનાં નિધન બાદ કરી હતી. વાજપેયીએ કહ્યું હતું કે હું આજે રાજીવ ગાંધીને કારણે જ હયાત છું.

રાજીવ ગાંધી ઉપર મોદીએ જે રીતે નિશાન સાધ્યું, તેને જોતાં લાગે છે કે પ્રિયંકા ગાંધીના આરોપ (મરા પરિવાર પ્રત્યે મોદીનાં મગજમાં સણકો છે.)માં તથ્ય છે.

પ્રિયંકા ગાંધીએ ટ્વીટ કર્યું, "શહીદોનાં નામે તેમની શહીદીને અપમાનિત કરનારા વડા પ્રધાને ગઈકાલે તેમના કાબુ બહારના સણકામાં એક ઇમાનદાર તથા પવિત્ર વ્યક્તિની શહીદીનો અનાદર કર્યો."

બીજી બાજુ, રાહુલ ગાંધીએ જે રીતે રિઍક્ટ કર્યું, તેની પણ પ્રશંસા થઈ રહી છે. રાહુલ ગાંધીએ ટ્વીટ કરીને લખ્યું:

"મોદીજી, યુદ્ધ સમાપ્ત થઈ ગયું છે. તમારા કર્મો રાહ જોઈ રહ્યાં છે. ખુદને માટે તમારાં વિચાર મારા પિતા ઉપર નાખીને તમે બચી નહીં શકો. પ્રેમ તથા આલિંગન. રાહુલ."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સૌથી નીચે રહેલા ઉમેદવારને મત આપે. આ નામ 'નોટા' પહેલા લખેલું હશે, જે એક અપક્ષ ઉમેદવારનું નામ હશે."

23 એપ્રિલે યોજાનારી ચૂંટણીમાં તેમણે પોતાની અટક 'znysho' કરી લીધી છે, તેથી તેમનું નામ યાદીમાં સૌથી નીચે આવે.

હારવા છતાં કેમ લડે છે ચૂંટણી?

તમામ મુશ્કેલીઓ અને નુકસાન છતાં અપક્ષ ઉમેદવાર દરેક ચૂંટણીમાં ખૂબ ઉત્સાહથી ભાગ લે છે તેના ઘણાં કારણો છે.

કેટલાક લોકો માટે તે સૌથી મહત્ત્વનો મુદ્દો હોય છે તો ઘણાને રાજકીય પક્ષો જ મેદાનમાં ઊતારે છે જેથી તેમના હરીફ વિપક્ષોના મત વહેંચાઈ જાય.

તે ઉપરાંત કે. પદ્મરાજન ... બાકીનો લેખ લખો:

ી.

ઉમેદવારી નોંધાવતી વખતે પ્રકાશે પોતાની ઍફિડેવિટમાં જણાવ્યા અનુસાર તેમને દર મહિને 1,921 રૂપિયા પૅન્શન મળે છે.

કોંડેકર માને છે તેમની ઉમેદવારી સાંકેતિક છે કારણ કે સતત હાર્યા છતાં તેઓ આશા છોડવા તૈયાર નથી.

તેઓ કહે છે, "આ રાજકીય પક્ષોની લોઢાની તલવાર અને મારા કાગળના પૂતળા વચ્ચે લડાઈ છે પણ હું પ્રયત્નો કરતો રહીશ. મારી ઉંમરને ધ્યાનમાં લઈને કહું તો આ કદાચ મારી છેલ્લી ચૂંટણી હોઈ શકે પણ બની શકે કે આ વખતે અલગ પરિણામ આવે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સ્કોર નોંધાવ્યો હતો.

યાદ રહે, આ એ જમાનો હતો જ્યારે 225થી ઉપરનો કોઈ પણ સ્કોર ટીમને આસાન વિજય અપાવી શકતો હતો.

સુનીલ ગાવસ્કરે મહેનત કરીને 92 રન ફટકારી ભારતને મજબૂત સ્થિતિમાં પહોંચાડ્યું હતું.

જેની સામે પાકિસ્તાને 209 રન સુધીમાં છ મોખરાની વિકેટ ગુમાવી દીધી હતી પરંતુ જાવેદ મિયાંદાદ મેદાન પર હતો.

કૅપ્ટન કપિલદેવની ગણતરીમાં કંઈ ભૂલ થઈ ગઈ અને મેચની છેલ્લી ઓવર બાકી હતી ત્યારે તેની પોતાની દસ ઓવર પૂરી થઈ ગઈ હતી.

મદન લાલ અને મનીન્દરની ઓવર પણ પૂરી અને રવિ શાસ્ત્રીની એક ઓવર બાકી હતી.

વર્તમાન ભારતીય ટીમન... બાકીનો લેખ લખો:

માં ઉપરા ઉપરી ચોગ્ગા ફટકાર્યા.

બાદમાં પ્રસાદને પેવેલિયનમાં ભાગી જવાનો સંકેત કર્યો પણ એ પછીની જ ઓવરમાં પ્રસાદે તેના આ ડાબોડી હરીફને બૉલ્ડ કરી દીધો હતો.

આ એ જ મૅચ હતી જેમાં જાવેદ મિયાંદાદ રનઆઉટ થયો હતો.

પોતાની વેગીલી રનિંગ બિટવીન ધ વિકેટથી પાકિસ્તાનને સંખ્યાબંધ મૅચમાં વિજય અપાવનારો મિયાંદાદ પોતાની છેલ્લી ઇનિંગ્સમાં રનઆઉટ થયો હતો.

જ્યારે બિશનસિંઘ બેદીએ ટીમને પરત બોલાવી લીધી

વન-ડેનો પ્રારંભિક કાળ હતો અને ભારત પાકિસ્તાન તેની પહેલી વન-ડે સિરીઝ રમી રહ્યા હતા.

1978નો નવેમ્બર મહિનો અને સ્થળ સાહિવાલ-પાકિસ્તાન.

ભારતને મૅચ જીતવા માટે માંડ 22 રનની જરૂર હતી અને તેની બે જ વિકેટ પડી હતી.

અંશુમન ગાયકવાડ અને ગુંડપ્પા વિશ્વનાથ મજબૂતીથી બૅટિંગ કરતા હતા.

ત્યાં જ પરિસ્થિતિ હાથમાંથી સરી જતી જોઈને ઇમરાન ખાન અને સરફરાઝ નવાઝે બાઉન્સરનો મારો શરૂ કરી દીધો.

ભારત એ વખતે લગભગ 16 વર્ષ બાદ પાકિસ્તાનના પ્રવાસે ગયું હતું અને તમામની નજર ટીમ પર હતી.

રાજદ્વારી સંબંધો પણ દાવ પર હતા. આ સંજોગોમાં પાકિસ્તાની બૉલર હાર માનવા તૈયાર ન હતા અને તેમનો પરાજય હાથવેંતમાં હતો.

બૉલર્સે હવે બૅટ્સમેનના શરીરને નિશાન બનાવ્યું હતું. પોતાના બૅટ્સમેન પર જોખમ છે તે કૅપ્ટન બિશનસિંઘ બેદીએ પારખી લીધું.

બંને દેશના સંબંધોની ચિંતા નેવે મૂકીને બૅટ્સમેનોને પરત પેવેલિયનમાં બોલાવી લીધા.

અંતે અમ્પાયર્સે મૅચમાં પાકિસ્તાનને જીતેલું જાહેર કરી દીધું. આમ બેદીએ જીતવાની બાજી જતી કરી દીધી પરંતુ અન્યાય સહન કર્યો નહીં.

 વર્લ્ડ કપમાં ભારતનો હાથ હંમેશાં ઉપર રહ્યો છે

ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના વર્લ્ડ કપના મુકાબલામાં પાકિસ્તાનને ક્યારેય સફળતા મળી નથી.

અત્યાર સુધીમાં બંને વચ્ચે રમાયેલી તમામ મૅચ ભારતે જ જીતી છે.

તેમાંય સૌથી યાદગાર મૅચમાં બેંગલોરની 1996ની ક્વાર્ટર ફાઇનલ અને 2003ની સેન્ચુરિયન ખાતેની મૅચ રહી છે.

સેન્ચુરિયનમાં સઇદ અનવરે સદી ફટકારતાં પાકિસ્તાને 273 રન નોંધાવ્યા હતા.

સચિન તેંડુલકર અને વીરેન્દ્ર સેહવાગ મેદાનમાં આવ્યા ત્યારે જાણે એમ નક્કી કરીને આવ્યા હોય કે બીજા કોઈનો વારો આવવા દેવો નથી તેમ ઝંઝાવાતી શરૂઆત કરી હતી.

વસિમ અકરમ, વકાર યુનુસ અને શોએબ અખ્તરને તેમણે સાવ સામાન્ય દરજ્જાના બૉલર બનાવી દીધા હતા.

સચિને તો વકારની બૉલિંગમાં થર્ડ મેન પર સિક્સર ફટકારી હતી.

સચિન સદીથી વંચિત રહ્યો પરંતુ તેણે ભારતનો વિજય આસાન બનાવી દેતાં 75 બોલમાં 98 રન ફટકારી દીધા હતા.

(તુષાર...


...સ્ટર ઑફ ઇન્ડિયન સિટીઝન સાથે જોડાઈ રહ્યો છે.

નેશનલ પૉપ્યુલેશન રજિસ્ટર માટે નામ, જન્મતારીખ, લિંગ, માતાનું નામ, પિતાનું નામ, જન્મસ્થળ જેવી જાણકારીઓ માંગવામાં આવી રહી છે.

આ તમામ જાણકારી વસતિગણતરી સમયે પણ માંગવામાં આવે છે, પરંતુ બીબીસીને પશ્વિમ બંગાળમાં એનપીઆરની 'પ્રશ્નાવલી' મળી છે જેમાં 'માતાનું જન્મસ્થળ' પૂછવામાં આવી રહ્યું છે. વસતિગણતરીના જાણકાર આ પ્રકારની માહિતી અને તેમના નિવેદનની વચ્ચેના વિરોધાભાસ પર સવાલ ઉઠાવે છે.

આ મામલાને સમજવા માટે અમે પશ્વિમ બંગાળના માનવઅધિકાર સંગઠન ઍસોસિયેશન ફૉર પ્રૉટે... બાકીનો લેખ લખો:

કેરળના ગરીબ લોકોના કલ્યાણ માટે બનાવવામાં આવનાર કાર્યક્રમનો આધાર છે."

"રાજકારણ માટે ગરીબ લોકોને વિકાસના કાર્યક્રમોથી બહાર ન રાખશો. તેમને જોડી દો. "

"એનપીઆર વસતિગણતરીનું રજિસ્ટાર છે,  પૉપ્યુલેશન રજિસ્ટાર છે. આમાં જે પણ રહે છે તેમનું નામ રજિસ્ટર કરવામાં આવે છે

"તેના આધારે દેશની અલગ-અલગ યોજનાઓને બનાવવામાં આવે છે. એનઆરસીમાં દસ્તાવેજ માંગવામાં આવે છે  કે તમે ક્યાં આધારે આ દેશના નાગરિક છો. આ બંને પ્રક્રિયાને કોઈ લેવા દેવા નથી. ન કે બંને પ્રક્રિયાનો એક બીજાના સર્વેમાં કોઈ ઉપયોગ કરી શકાય છે. "

 "આ પ્રક્રિયા વર્ષ 2015માં પાયલટ લેવલ પર અપડેટ કરવામાં આવી હતી. આ દસ વર્ષમાં કરવામાં આવતી પ્રક્રિયા છે. આ વચ્ચે દેશમાં રહેનારી વસતિગણતરીમાં મોટી હલચલ થઈ છે."

"વસતિગણતરી પણ દસ વર્ષમાં થાય છે. વર્ષ 2010માં યૂપીએએ આ (એનપીઆર) એક્સરસાઇઝ કરી ત્યારે કોઈએ સવાલ નહોતો કર્યો.

સરકાર એક ફ્રી ઍપ લાવવાની છે, જેમાં ખુદ લોકો પોતાની જાણકારી ભરી શકશે અને આ સ્વપ્રમાણિત થશે. અમારે કોઈ કાગળ નથી જોઈતા."

બીબીસીએ પોતાની તપાસમાં તારવ્યું કે સરકારે હાલ દેશમાં એનઆરસીની ઘોષણા નથી કરી પરંતુ હાલના નિયમો પ્રમાણે જ્યારે પણ દેશમાં એનઆરસી બનશે તેના માટે એનપીઆરના ડેટાનો ઉપયોગ કરાશે.

સરકાર નિયમોમાં ફેરફાર કરીને એનપીઆરને એનઆરસીમાંથી અલગ ના કરી દે ત્યાં સુધી એનઆસીનો આની સાથેના સંબંધને રદ્દ કરવો ખોટું છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સ્ટર્નક કહે છે, "પહેલા ડોઝને ડૉક્ટર મુખ્ય બુસ્ટર કહે છે. કહી શકો કે આ ઇમ્યુન સિસ્ટમને 'કિક-સ્ટાર્ટ' આપે છે. બીજો ડોઝ સારો ઇમ્યુન રિસ્પૉન્સ પેદા કરે છે."

જોકે રસી લીધા પછી એકથી દોઢ મહિના સુધી બધી સાવધાની રાખ્યા પછી પણ જિંદગી સામાન્ય થતા વાર લાગશે. અને જ્યાં સુધી વધુ વસતીને રસી ન મળી જાય ત્યાં સુધી લોકોએ સાવધાનીના ઉપાયો કરતા રહેવું જોઈએ.

શું રસીથી પણ કોરોના વાઇરસ નહીં મરે?

તો તેનો જવાબ છે ના. વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે જો સારી રીતે રસીકરણ થયું તો રસી હર્ડ ઇમ્યુનિટીના માધ્યમથી કોરોનાના ચેપને ફેલાતા રો... બાકીનો લેખ લખો:

મળે એ મહામારીથી લડવાનો ઉપાય ચાલુ રાખે. રસી મળ્યાના એકથી દોઢ મહિના પછી પણ. જો તેમની ઇમ્યુનિટી સારી થઈ ગઈ તો પણ તેની કોઈ ગૅરંટી નથી કે તેઓ આ બીમારીને ફેલાવાનું કામ નહીં કરે."

વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે અત્યાર સુધી જે રસી ટેસ્ટ કરાઈ છે, તે શરીરમાં વાઇરસને ફરીથી ફેલાતા રોકશે અને લોકોને બીમાર થતા બચાવશે. પણ તેનું કોઈ પ્રમાણ નથી કે જેને શખ્સને રસી અપાઈ છે, તેનાથી અન્ય લોકોને કોરાના સંક્રમણ નહીં થાય.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સ્ટલ બૅલેટ પર રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની સાથે ઉપરાષ્ટ્રપતિપદ માટે લડી રહેલા માઇક પેન્સની જગ્યાએ લિબર્ટેરિયન પાર્ટીના જેરેમી કોહેનનું નામ છપાયું હતું.

રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે સપ્ટેમ્બર મહિનામાં દાવો કર્યો કે તે જાણી જોઈને કરવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ મિશિગન પ્રાંતના સેક્રેટરી ઑફ સ્ટેટે જણાવ્યું કે તે એક ભૂલ હતી અને "અસરગ્રસ્ત મતદારોને તાત્કાલિક યોગ્ય મતપત્રક અને દિશાનિર્દેશ આપવામાં આવ્યા હતા જેથી તેમના મતોની ગણતરી કરી શકાય."

વિસ્કોન્સિનમાં ગ્રીનવિલે વિસ્તાર નજીક એક ખાડામાંથી અમુક એબ્સન્ટી મતપત્રક મળ્યા હતા.... બાકીનો લેખ લખો:

આગામી સમયમાં મતગણતરી અંગે ગંભીર સવાલ પેદા થઈ શકે છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


...સ્તકમાં પી. રાજાગોપાલે કહ્યું હતું કે એક સલાહકારે તેમને સસ્તાં શાકભાજી વાપરવાની તેમજ કર્મચારીઓને જેમ બને તેમ ઓછો પગાર આપવાની સલાહ આપી હતી.

તેમના મતે કર્મચારીઓને વધારે લાડ લડાવવા જોઈએ નહીં. જોકે, રાજાગોપાલને તેમની સલાહ પસંદ ન પડી અને તેમને સલાહકારની નોકરી પરથી હઠાવી દીધા.

રાજાગોપાલે પોતાની હોટેલમાં નારિયેળનું તેલ અને તાજાં શાકભાજી વાપરવાનું શરૂ કર્યું.

તેમણે પોતાના કર્મચારીઓને સારો એવો પગાર આપ્યો. જોકે, તેના કારણે પ્રાથમિક ગાળા દરમિયાન તેમને 10 હજાર રૂપિયાનું નુકસાન પણ થયું, કેમ કે ત્યારે ત... બાકીનો લેખ લખો:

ોટેલ 4 એકર જમીન પર બનાવવામાં આવી છે. પુનાઇડીના વિકાસ બાદ આ ગામને હવે લોકો પુન્નાઈ નગર તરીકે ઓળખે છે.

તીવ્ર કામવાસના અને પ્રસિદ્ધિનું ઘટવું

એક તરફ રાજાગોપાલના સ્વભાવમાં ખૂબ ઘમંડ અને મહત્ત્વાકાંક્ષા જોવા મળતી હતી.

જ્યોતિષવિદ્યાના કારણે તેમના જીવન પર ઘાત પડી હોય તેવું પણ કહી શકાય.

એક જ્યોતિષે તેમને સલાહ આપી હતી કે જો તેઓ પોતાના કર્મચારીની દીકરી સાથે લગ્ન કરશે તો તેઓ જીવનમાં વધારે આગળ વધશે.

આ વાત સાંભળ્યા બાદ તેમનું ધ્યાન તેમના આસિસ્ટન્ટ મૅનેજરની દીકરી જીવાજ્યોતિ તરફ ગયું.

રાજાગોપાલનું પહેલું લગ્ન વર્ષ 1972માં થયું હતું. પહેલાં પત્નીનાં તેમને બે બાળક હતાં, શિવાકુમાર અને સર્વનન.

વર્ષ 1994માં પી. રાજાગોપાલે બીજા લગ્ન કર્યાં. ત્યારે તેમણે પોતાના એક કર્મચારીની દીકરી સાથે લગ્ન કર્યાં હતાં.

આ બાદ વર્ષ 1999માં તેમણે જીવજ્યોતિ સાથે લગ્ન કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. જોકે, તેમણે લગ્ન કરવાની ના પાડી દીધી હતી.

જીવજ્યોતિ એક શિક્ષકના પ્રેમમાં હતાં કે જેઓ તેમના ભાઈને ભણાવતા હતા. તે શિક્ષકનું નામ સંતકુમાર હતું. આગળ જતાં જીવજ્યોતિ અને સંતકુમારે લગ્ન કરી લીધાં હતાં.

જોકે, તે છતાં રાજાગોપાલના મગજમાંથી જીવજ્યોતિ સાથે લગ્ન કરવાનો વિચાર ગયો નહોતો.

તેઓ તેમને ઘરેણાં, મોંઘાં કપડાં ભેટ તરીકે મોકલતાં હતાં. એટલું જ નહીં તેમણે તેમને પોતાની ટ્રાવેલ એજન્સી શરૂ કરવા માટે પૈસા પણ આપ્યા હતા.

જીવજ્યોતિ રાજાગોપાલ પાસેથી દરેક ભેટનો સ્વીકાર કરતાં પણ તેમની સાથે લગ્ન કરવા માટે તૈયાર નહોતાં.

28 જાન્યુઆરી, 2001ની મધરાતે રાજાગોપાલ જીવજ્યોતિના ઘરે ગયા અને બે દિવસમાં તેમનાં લગ્નને તોડી નાખવાની ધમકી આપી.

ઑક્ટોબર 2001માં સંતકુમારની હત્યા કરી દેવાઈ હતી.

એક તરફ વિશ્વભરમાં સર્વણાભવનનો વિસ્તાર થઈ રહ્યો હતો. વર્ષ 2000માં સર્વણાભવને વિદેશમાં પહેલી બ્રાન્ચ ખોલી હતી. આ બ્રાન્ચ દુબઈમાં ખોલવામાં આવી હતી.

વર્ષ 2003માં કેનેડા, મલેશિયા અને ઓમાનમાં પણ સર્વણાભવનની શાખાઓ ખોલવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ રાજાગોપાલ પહેલી વખત જેલમાં ગયા હતા.

વર્ષ 2004માં ચેન્નાઈની સેશન્સ કોર્ટે રાજાગોપાલને 10 વર્ષની કેદની સજા આપી હતી.

આ તરફ વર્ષ 2004માં જ સર્વણાભવને વિશ્વમાં 29 શાખાઓ ખોલી હતી.

રાજાગોપાલ 8 મહિના સુધી જેલમાં રહ્યા અને સુપ્રીમ કોર્ટે તેમના વ્યવહાર બદલ આગળની સજા મોકૂફ રાખી.

સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને ફરી હાઈકોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો હતો. હાઈકોર્ટે ફરી તેમને...


...સ્તા પર ટ્રૅક્ટર રેલીની મંજૂરી આપી હતી, તે રસ્તા પર પણ બૅરિકેડ મૂક્યાં હતાં.

તેમણે કહ્યું, "એક રસ્તો તો મળવો જોઈએ. આ એક મોટું ષડયંત્ર છે. પોલીસે જે રસ્તો આપ્યો હતો તેના પર બૅરિકેડ હતાં. તેથી ખેડૂતો બીજા રસ્તા પર જતા રહ્યા. કેટલાક લોકો એવા પણ હતા જેઓ ક્યારેય આ આંદોલનનો હિસ્સો ન હતા."

"તેઓ ગમે તેમ કરીને આગળ વધવાનું નક્કી કરીને આવ્યા હતા. અમે તેમને ઓળખીશું. જેઓ એક દિવસ માટે આવ્યા હતા, તેઓ બધું બગાડે છે. લાલ કિલ્લા પર જે થયું તે અયોગ્ય હતું. કોઈ ધાર્મિક કાર્યક્રમ અમારા આંદોલનનો હિસ્સો નથી. અમે તેન... બાકીનો લેખ લખો:

તેઓ જણાવે છે, "તેઓ (ખેડૂતનેતાઓ) બહુ પરિપક્વ અને હિંમતવાન લોકો છે. તેઓ લાંબા સમય સુધી આંદોલન ચલાવવાનો અનુભવ ધરાવે છે."

"તેઓ અત્યાર સુધી બહુ સ્પષ્ટ રીતે પોતાની વાત કહેતા આવ્યા છે. તેઓ જાણે છે કે સરકારી તંત્ર અને મીડિયા પર આ સરકારનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે, તેનાથી (લાલ કિલ્લાની ઘટના) આખી વાત ભટકી જશે."

"તેઓ ત્રણ કાયદા રદ કરવાની માગ કરી રહ્યા છે, જે તેમની સમજદારી દર્શાવે છે. જેથી આખા ખેડૂત આંદોલનને માત્ર લાલ કિલ્લાની એક ઘટના સાથે સાંકળવામાં ન આવે."

કૃષિ બાબતોના જાણકાર દેવેન્દ્ર શર્મા જણાવે છે કે સમાજ અને મીડિયા બધો દોષ ખેડૂતોના માથે નાખવાની કોશિશ કરે છે.

તેઓ કહે છે કે ખેડૂતોને અરાજકતા ફેલાવતાં તત્ત્વો અથવા આતંકવાદીઓ કહેવા એ બિલકુલ ખોટું છે.

ખેડૂતો સિંઘુ બૉર્ડરથી ટ્રૅક્ટરો અને ઘોડાઓ સાથે દિલ્હીમાં પ્રવેશતા અફરાતફરી

દેવેન્દ્ર શર્મા પણ માને છે કે મંગળવારની ઘટનાથી ખેડૂતોએ અત્યાર સુધી નૈતિક સરસાઈ મેળવી હતી, તેને ઊની આંચ નહીં આવે. તેમના મતે ખેડૂતોને નૈતિક સરસાઈનો લાભ મળતો રહેશે. દેવેન્દ્ર શર્મા જણાવે છે કે મંગળવારની ઘટનાથી ખેડૂતો દુખી છે, પરંતુ પોતાની માગણીઓ અંગે તેઓ સ્પષ્ટ છે અને તેમાં કોઈ ફરક નહીં પડે.

જોકે, તેઓ જણાવે છે કે ખેડૂતનેતાઓએ આ ઘટનાની સામૂહિક જવાબદારી લેવી પડશે.

તેઓ આગળ જણાવે છે, "જે લોકો ત્યાં બેઠા છે, તેઓ દર્દ અને પીડા લઈને આવ્યા છે. તેમને આશા હતી કે તેઓ ધરણાં યોજશે તો તેમની સમસ્યાનો ઉકેલ મળશે. દિલ્હી સરહદે ખેડૂતો ભલે બે મહિનાથી બેઠા હોય, પણ પંજાબમાં તો ત્રણ-ચાર મહિનાથી આંદોલન ચાલતું હતું. કોઈ સમાધાન ન નીકળ્યું તે એક ખામી જરૂર છે."

કેટલાક લોકો કહે છે કે મંગળવારની ઘટનાનો ઢાલ તરીકે ઉપયોગ કરીને સરકાર ખેડૂત આંદોલનને ખતમ કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.

ભાજપના પ્રવક્તા ગોપાલકૃષ્ણ અગ્રવાલ આવું નથી માનતા. તેઓ કહે છે કે સરકાર કોઈ તકનો લાભ લેવા માગતી નથી.

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં તેમણે જણાવ્યું, "અમે લોકશાહીનાં મૂલ્યોમાં વિશ્વાસ રાખીએ છીએ. ખેડૂતો શાંતિપૂર્વક રીતે આંદોલન કરવા માગતા હોય તો તેમનું સ્વાગત છે. અમે અંત સુધી લોકતાંત્રિક મૂલ્યોને મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાન આપીએ છીએ. તેમાં વિરોધ કરવાનો અને પોતાની વાત રજૂ કરવાનો બધાને અધિકાર છે. પરંતુ કોઈ એવું કહે કે અમુક લોકોની વાત સ્વીકારી લેવામાં આવશે તો તે શક્ય નથી."

ગોપાલકૃષ્ણ અગ્રવાલના જણાવ્યા પ્રમાણે ભારતમાં 14 કરોડ ખેડૂતો છે અને દિલ્હી સરહદે વિરોધપ્રદર્શન કરી રહેલા...


...સ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ(એચએએલ)માં એસેમ્બલ કરવામાં આવશે એવું નક્કી થયું હતું, પણ એ સોદો થઈ શક્યો ન હતો."

કરારની 59,000 કરોડ રૂપિયાની રકમ અનુસાર હિસાબ માંડીએ તો એક રફાલની કિંમત લગભગ 1,600 કરોડ રૂપિયા થાય.

આ રકમ કોંગ્રેસે જે રકમનો આક્ષેપ કર્યો છે તેની બહુ નજીક છે.

રફાલ સોદામાં અંબાણી કનેક્શન?

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રિલાયન્સ (એડીએજી)ના વડા અનિલ અંબાણી.

આ સોદામાં પારદર્શકતા સંબંધે મોદી સરકાર અત્યાર સુધી એવો દાવો કરતી રહી છે કે અમે રફાલની ઉત્પાદક કંપની દાસ્સો સાથે નહીં, સીધો ફ્રાંસ સરકાર ... બાકીનો લેખ લખો:

ં પેન્ટિંગ અબુધાબી પહોંચ્યું

એ માટે કતાર અને ફ્રાંસ વચ્ચે અંદાજે 7.02 અબજ ડોલરનો સોદો થયો હતો. તેમાં શસ્ત્રોની ખરીદીનો પણ સમાવેશ થાય છે.

સ્ટ્રેટેજી પેજના એક અહેવાલ અનુસાર, કતારને એક રફાલ 108 મિલિયન ડોલર એટલે કે અંદાજે 693 કરોડ રૂપિયાના ભાવે મળ્યું હતું.

તેનો અર્થ એ થયો કે આ રિપોર્ટ સાચો સાબિત થાય તો કતારે ચૂકવેલી કિંમત ભારતે એક રફાલ માટે ચૂકવેલી કથિત કિંમત કરતાં ઘણી વધારે છે.

રફાલ ફાઈટર પ્લેનની ખાસ વાતો

• રફાલ પ્લેન અણુ મિસાઇલ ડિલિવર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

• 150 કિલોમીટરની રેન્જની અને 300 કિલોમીટરની રેન્જની મિસાઇલ ડિલિવર કરી શકે છે .

• વિશ્વનાં સૌથી વધુ સુવિધાજનક શસ્ત્રોના ઉપયોગની ક્ષમતા રફાલ ધરાવે છે.

• પાકિસ્તાન કે ચીન પાસે રફાલ જેવું વિમાન નથી.

• ભારતીય વાયુસેના દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા મિરાજ-2000 પ્લેનનું અત્યાધુનિક વર્ઝન છે રફાલ.

• ભારતીય વાયુસેના પાસે 51 મિરાજ-2000 પ્લેન છે.

• દાસ્સો એવિએશનના જણાવ્યા અનુસાર, રફાલ પ્રતિ કલાક 2020 કિલોમીટરની ઝડપે ઉડી શકે છે.

• 5.30 મીટર ઊંચાઈ અને 15.30 મીટર લંબાઈ ધરાવતાં રફાલ આકાશમાં ઉડતાં હોય ત્યારે પણ તેમાં ઈંધણ ભરી શકાય છે.

• અફઘાનિસ્તાન, લીબિયા, માલે, ઈરાક અને સીરિયા જેવા દેશોમાં થયેલી લડાઈઓમાં રફાલનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો