એ ઘણીવાર ભૂલી જતો હતો કે મારો ડાબો હાથ નથી. એ દિવ્યાંગ ન હતો, સંપૂર્ણ હતો. તેને કોઈ પણ છોકરી મળી શકતી હતી, પણ એ મારી સાથે હતો.

લગ્ન કર્યાં વિના એક ઘરમાં અમે એક વર્ષ સાથે રહ્યાં હતાં.

આ બધાની શરૂઆત એક લગ્નસંબંધી વેબસાઇટથી થઈ હતી. મારી મમ્મીને ચિંતા હતી એટલે એ વેબસાઇટ પર મેં મારી પ્રોફાઇલ મૂકી હતી.

હું 26 વર્ષની થઈ ગઈ હતી અને મમ્મી ઇચ્છતી હતી કે મારાં લગ્ન થઈ જવાં જોઈએ.

બાળપણમાં થયેલા એક અકસ્માતમાં મારો એક હાથ કપાઈ ગયો હતો. તેથી મમ્મીની ચિંતા મને થોડી વાજબી લાગી હતી.

લગ્નસંબંધી વેબસાઇટ પર એક દિવસે રિક્વેસ્ટ આવી. એ કંઈક અલગ લાગી હતી.

છોકરો વ્યવસાયે એન્જિનિયર હતો, મારી માફક બંગાળી હતો, પણ બીજા શહેરમાં રહેતો હતો.

હું કશું નક્કી કરી શકતી ન હતી. તેથી જવાબમાં મેં લખ્યું કે હું લગ્ન માટે તૈયાર નથી.  તેણે તરત જ લખ્યું, "આપણે વાત તો કરી જ શકીએ."

(#HerChoice 12 ભારતીય મહિલાઓની સત્યકથાઓની શ્રેણી છે. આ કથાઓ 'આધુનિક ભારતીય મહિલા'ના વિચાર, તેની પસંદ, આકાંક્ષાઓ, અગ્રતાક્રમ અને ઇચ્છાઓને પડકારે છે તથા વિસ્તારે છે.)

હું બે સખીઓ સાથે એક ફ્લેટમાં રહેતી હતી. સખીઓને ડર હતો કે છોકરો કપટી હશે અન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે મારો ઉપયોગ કરીને ચાલતો થશે તો?

મારાં બે બ્રેક-અપ થઈ ચૂક્યાં હતાં અને અગાઉના પ્રેમસંબંધોએ મને સમજાવી દીધું હતું કે રિલેશનશીપમાં હું શું ઇચ્છતી નથી.

હું નવા સંબંધ માટે તૈયાર ન હોવાની સાથે એકલી પણ જીવવા ઇચ્છતી ન હતી.

તેથી મેં વાત કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું અને તેનો ફોનનંબર 'ટાઇમપાસ' નામે સેવ કર્યો હતો.

પછી એક દિવસે અમે મળવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. મારો એક હાથ નથી એ મેં તેને પહેલાં જ જણાવી દીધું હતું.

તેમ છતાં મને ડર લાગતો હતો કે મને જોયા પછી તેનો પ્રતિભાવ કોણ જાણે કેવો હશે!

પહેલી મુલાકાત

આ યુવતી સામાન્ય જીવનમાં કૃત્રિમ હાથની મદદ લે છે

એ ફેબ્રુઆરીની હળવી ઠંડીનો દિવસ હતો. ઓફિસમાં પહેરું છું એ જ ડ્રેસ મેં પહેર્યો હતો. કાજલ અને લિપસ્ટિક સારી રીતે લગાવ્યાં હતાં.

રસ્તાની એક બાજુએ ચાલતાં-ચાલતાં અમે વાતો કરી હતી. અમારી વચ્ચે ઘણી બાબતોની પસંદગીમાં સમાનતા હતી.

અમે દોસ્ત બની ગયાં. એ બહુ ઓછું બોલતો હતો. મારી બહુ સંભાળ રાખતો હતો.

હું સલામત ઘરે પહોંચી જાઉં તેની કાળજી રાખતો હતો. તેને ભલે મોડું થાય, પણ મને ઘર સુધી મૂકવા જરૂર આવતો હતો.

મારે ઘરે એકલા જવાનું હોય તો રાતે દસ વાગ્યા પહેલાં ઘરે પહોંચી જવા કહેતો હતો.

હું સારી પત્ની બનીશ કે નહીં એ ખબર ન હતી, પણ એ એક સારો પતિ બનવાની યોગ્યતા ધરાવતો હતો.

અમારા સંબંધની મંઝિલની મને ખબર ન હતી, પણ ધીમે-ધીમે અમે એકમેકને ગમવા લાગ્યાં હતાં.

એક વખત હું બીમાર પડી હતી. એ દવા લાવ્યો હતો અને મને જમાડી પણ હતી.

તેણે એ દિવસે મને પહેલીવાર આલિંગનમાં લીધી હતી. એ દિવસે બહુ સારું લાગ્યું હતું.

એ પછી અમે હાથમાં હાથ મેળવીને ચાલવા લાગ્યા હતા-મારો જમણો અને તેનો ડાબો હાથ.

ઘરમાં થયું ઘર

ફ્લેટમાં મારી સાથે રહેતી બહેનપણીનાં થોડા મહિના બાદ લગ્ન થઈ ગયાં. આખા ફ્લેટનું ભાડું એકલા ચૂકવવાનું મારા માટે મુશ્કેલ હતું.

લગ્નસંબંધી સાઇટવાળા મારા દોસ્તની બિલ્ડિંગમાં એ સમયે એક રૂમ ખાલી થયો હતો. જે દોસ્તના ઘરમાં બહારની બાજુ પર હતો. હું તેમાં શિફ્ટ થઈ ગઈ.

બધા લોકો જાણી ન જાય એ માટે અમે સાથે રહેતાં ન હતાં, પણ મારી મમ્મી મને મળવા પહેલીવાર આવી ત્યારે એ કદાચ સમજી ગઈ હતી કે અમે સાથે રહીએ છીએ.

એ સમયગાળામાં અમે એકમેકને નજીકથી જાણ્યાં હતાં.

મારો એક હાથ ન હોવાને કારણે તેને જે ડર હતો એ દૂર થઈ ગયો હતો, કારણ કે હું બધાં કામ આસાનીથી કરી શકતી હતી.

એ પછી નોકરી બદલી અને નવું ઘર શોધ્યું. ત્યાં સુધીમાં અમે...


એ છોકરાએ હાઈસ્કૂલના એક શિક્ષકની, તેમનું મસ્તક કાપીને 16 ઑક્ટોબરે હત્યા કરી હતી. સૅમ્યુઅલ પૅટી નામના એ શિક્ષક વિદ્યાર્થીઓને અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય વિશે ભણાવી રહ્યા હતા અને એ સંદર્ભે તેમણે શાર્લી એબ્દોનાં કાર્ટૂનોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોંએ શિક્ષકની હત્યાની ઘટનાને "ઇસ્લામિક આતંકવાદી" હુમલો ગણાવી છે અને એમની સરકારે "ઇસ્લામિક આતંકવાદ" વિરુદ્ધ યુદ્ધ છેડ્યું છે.

રાષ્ટ્રપ્રમુખના નિવેદન સાથે અસહમત હોય એવા બહુ ઓછા લોકો આજે ફ્રાન્સમાં હશે. વિરોધ પક્ષના એક નેતાએ કહ્યું હતું કે "અમને આંસુ નહીં, હથિયાર જોઈએ છે." સમગ્ર ફ્રાન્સમાં પ્રચંડ રોષ ફાટી નીકળ્યો છે.

શિક્ષક પરના હુમલા પછી પોલીસે 40 સ્થળો પર દરોડા પાડ્યા હતા અને 16 લોકોની અટકાયત કરી હતી. બાદમાં તેમને છોડી મૂકવામાં આવ્યા હતા.

સરકારે એક મસ્જિદને બંધ કરવાનો આદેશ પણ આપ્યો હતો. એ મસ્જિદે પૅટીની હત્યા પહેલાં ફેસબુક પર એક વીડિયો શૅર કર્યો હતો અને પૅટી જ્યાં ભણાવતા હતા એ સ્કૂલનું નામ-સરનામું જણાવ્યું હોવાનો આરોપ છે.

પેગંબર મહંમદ વિરુદ્ધનાં નિવેદનો અને તેમના ચિત્રનું પ્રદર્શન મુસલમાનો માટે ધાર્મિક રીતે સંવેદન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

શીલ મામલો છે, કારણ કે ઇસ્લામિક પરંપરામાં મહમંદ અને અલ્લાની તસવીરો દર્શાવવા પર સ્પષ્ટ મનાઈ છે.

શાર્લી એબ્દો નામના સામયિકે પેગંબર મહંમદનાં કાર્ટૂન પ્રકાશિત કરવાનો નિર્ણય 2015માં કર્યો ત્યારથી ઉપરોકત મુદ્દો ચર્ચાઈ રહ્યો છે. કાર્ટૂનના પ્રકાશન બાદ સામયિકની ઑફિસ પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો અને 12 લોકોની હત્યા કરવામાં આવી હતી.

સેક્યુલર ઓળખ પર પ્રહાર

શિક્ષકની ઇસ્લામિક સ્ટેટની કથિત શૈલીમાં હત્યા કરવામાં આવી એ પછી રાષ્ટ્રીય એકતાનું જોરદાર પ્રદર્શન ફ્રાન્સમાં જોવા મળી રહ્યું છે, પરંતુ વિશ્લેષકો કહે છે કે શિક્ષકની હત્યા બાદ ધર્મનિરપેક્ષતા તથા અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય સંબંધે વર્ષોથી દબાયેલો અસંતોષ દેશના કેટલાક ભાગમાં પ્રકટ થઈ રહ્યો છે.

ફ્રાન્સની રાષ્ટ્રીય ઓળખનું કેન્દ્ર સરકારની ચુસ્ત ધર્મનિરપેક્ષતા છે. તેમના માટે આ બાબત "સ્વતંત્રતા, સમાનતા, બંધુત્વ"ના સિદ્ધાંત જેટલી જ મહત્ત્વની છે.

એ સિદ્ધાંત ફ્રાન્સની ક્રાંતિ પછીથી દેશ, સમાજ અને તેના બંધારણનો આધાર બની રહ્યો છે.

ફ્રાન્સમાં તમામ જાહેર સ્થળો, એ સ્કૂલ હોય કે હૉસ્પિટલ કે ઑફિસ, સરકારની નીતિ અનુસાર કોઈ પણ ધર્મના પ્રભાવથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત હોવાં જોઈએ. ફ્રાન્સ નીતિગત રીતે માને છે કે કોઈ પણ ધર્મની ભાવનાના રક્ષણનો પ્રયાસ સ્વાતંત્ર્ય તથા દેશની એકતા માટે બાધક છે.

વાસ્તવમાં શિક્ષકની હત્યાના બે સપ્તાહ પહેલાં એટલે કે બીજી ઑક્ટોબરે રાષ્ટ્રપ્રમુખ મેક્રોંએ તેમના એક ભાષણમાં "ઇસ્લામિક કટ્ટરપંથ વિરુદ્ધ યુદ્ધ" માટે એક કાયદાની દરખાસ્ત રજૂ કરી હતી.

એ કાયદો અમલમાં આવી જશે તો ફ્રાન્સની મસ્જિદોમાં વિદેશી ઇમામો પ્રાર્થના કરી શકશે નહીં અને નાનાં બાળકોને ઘરમાં ઇસ્લામનું શિક્ષણ આપી શકાશે નહીં.

દક્ષિણ ફ્રાન્સની એક હાઈસ્કૂલનાં શિક્ષિકા માર્ટિન જિબ્લટને આ ખરડાની કેટલીક જોગવાઈઓ સામે જોરદાર વાંધો છે.

તેમણે કહ્યું હતું કે "આતંકવાદ વિરુદ્ધની લડાઈ સંબંધી મેક્રોંના ભાષણથી મને જે આધાત લાગ્યો છે એ ઘરમાં ધાર્મિક શિક્ષણ આપવા પરના પ્રતિબંધની જોગવાઈનો છે."

"મને આ જોગવાઈ સ્વતંત્રતાની હત્યા કરતી હોય એવું લાગે છે. બાળકોને ઘરમાં ધાર્મિક શિક્ષણ આપતા હોય એવાં અનેક માતા-પિતાઓને હું ઓળખું છું. તેઓ તેમના ઘરમાં બાળકોને શું ભણાવે છે તેની માહિતી મેળવવા શિક્ષણ અધિકારીઓ નિયમિત રીતે તેમના ઘરે આવતા રહે છે."

માર્ટિન જિબ્લટે સરકાર તથા મીડિયા પર જુઠ્ઠાણું ફેલાવવાનો આરોપ મૂક્યો હતો અને કહ્યું હતું કે "સરકાર તરફથી એટલાં...


એ જ કારણ છે કે રાહુલ ગાંધીએ 31 માર્ચના ટ્વીટ કરીને જણાવ્યું કે વર્તમાન સમયમાં સરકાર પાસે 22 લાખ ખાલી જગ્યાઓ છે. જો તેમની સરકાર બની તો 31 માર્ચ, 2020 સુધી આ તમામ જગ્યાઓ ભરી દેશે.

Twitter કન્ટેન્ટ પૂર્ણ, 1

જોકે, મોટો સવાલ એ છે કે શું રાહુલ ગાંધી જેટલી ખાલી જગ્યાઓને ભરવાનો વાયદો કરી રહ્યા છે, એટલી સંખ્યામાં નોકરીઓ છે ખરી?

તેનો જવાબ કૉંગ્રેસે પોતાના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં આપ્યો છે.

તેમાં જણાવ્યા પ્રમાણે પ્રથમ એપ્રિલ 2019 સુધી કેન્દ્ર સરકાર લગભગ ચાર લાખ નોકરીઓ આપી શકે છે.

એવામાં રાહુલ ગાંધી પાસે 22 લાખોનો આંકડો આવ્યો ક્યાંથી?

વાત એવી છે કે રાહુલ ગાંધી જ્યારે 22 લાખ નોકરીઓની વાતો કરી રહ્યા છે ત્યારે તેમાં રાજ્ય સરકારની નોકરીઓ પણ ગણી રહ્યા છે.

ટ્વીટમાં તેમણે સાફ લખ્યું છે કે સ્વાસ્થ્ય અને શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં રકમ વધારમાં આવશે અને આ બે સૅક્ટરમાં નોકરીઓની ખાલી જગ્યાઓને ભરવામાં આવશે.

પક્ષનો ચૂંટણી ઢંઢેરો પણ તેની વાત કરી રહ્યો છે, કૉંગ્રેસના ચૂંટણી ઢંઢેરા પ્રમાણે સ્વાસ્થ્ય અને શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં ફાળવણી વધારવામાં આવશે અને રાજ્ય સરકારો પાસેથી લગભગ 20 લાખ નોકરીઓ મળશે.

કૉંગ્રેસે પોતાના ચૂંટણ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ી ઢંઢેરામાં જણાવ્યું છે કે રાજ્ય સરકારોને અનુરોધ કરીને રાજ્યોમાં સેવા મિત્રનાં પદ ઊભા કરવામાં આવશે અને તેમાં લગભગ 10 લાખ લોકોને રોજગારી આપવામાં આવશે.

જોકે, વર્તમાન સમયમાં કૉંગ્રેસ શાસિત રાજ્યોની સંખ્યા દેશભરમાં ખૂબ જ ઓછી છે, મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, રાજસ્થાન અને કર્ણાટક સિવાય પોંડિચેરીમાં કૉંગ્રેસની સરકાર છે.

મમતા બેનરજી અને ચંદ્રબાબુ નાયડુ સિવાય ડાબેરી શાસનવાળા કેરળને છોડીને પૂરા દેશમાં ભાજપ જ છે.

એવામાં રાહુલ ગાંધી જો કેન્દ્રમાં સરકાર બનાવી લે તો ભાજપ અને તેમના સહયોગી શાસિત રાજ્યોમાં પોતાની નીતિઓને કેવી રીતે લાગુ કરાવી શકશે. એ સવાલ ઊભો રહેશે.

વર્તમાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 2014માં દર વર્ષે બે કરોડ લોકોને રોજગારી આપવાનો વાયદો કર્યો હતો, જોકે, આ વાયદો પૂર્ણ થઈ શક્યો ન હતો.

જેથી કૉંગ્રેસ પક્ષ આ ચૂંટણીમાં આને મોટો મુદ્દો બનાવવા માગે છે પરંતુ તેની સામે નવી નોકરીઓ ઊભી કરવાનો પડકાર બન્યો રહેશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


એ જ કારણે ફૉબેના નવા ડ્રામા 'કિલિંગ ઈવ'માં એક જાસૂસ કથા અને સિચ્યુએશનલ કોમેડી(સિટકોમ)નું મિશ્રણ જોવા મળે છે.

જાસૂસી કથામાં કોઈ મહિલાનું ખૂની હોવું લોકોને હંમેશા આકર્ષતું હોય છે. તેનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે મહિલા આ પ્રકારના પાત્રમાં ઓછી જોવા મળતી હોય છે અને જે સામાન્ય ન હોય તે હંમેશા લોકોને આકર્ષિત કરતું હોય છે.

આ તો થઈ કાલ્પનિક વાર્તાઓની વાત, પણ કેટલીક મહિલાઓ તેમના વાસ્તવિક જીવનમાં ખતરનાક જાસૂસ હતી અને તેમનું જીવન આશ્ચર્યજનક કથાઓથી ભર્યુંભર્યું હતું.

ડબલ એજન્ટ 'માતા હારી'

માર્ગેથા ગીરત્રુઈદા મૅકલિયોડને 'માતા હારી'ના નામે ઓળખવામાં આવે છે.

માતા હારી એક કામુક નૃત્યાંગના હતી, જેને પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં જાસૂસીના આરોપસર ગોળી મારી દેવામાં આવી હતી.

માતા હારીના જીવન વિશે 1931માં હોલીવુડમાં એક ફિલ્મ બની હતી. તેમાં ગ્રૅટા ગાર્બો મુખ્ય ભૂમિકામાં હતાં.

માર્ગેથાનો જન્મ હોલેન્ડમાં થયો હતો અને તેમનાં લગ્ન એક લશ્કરી કેપ્ટન સાથે થયાં હતાં. એક ખોટા સંબંધમાં ફસાયેલી માર્ગેથાએ તેનું નવજાત બાળક પણ ગૂમાવ્યું હતું.

માર્ગેથાએ 1905માં ખુદને 'માતા હારી'ની ઓળખ આપી હતી અને ઇટાલીના મિલાનસ્થિત લા સ્કા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

લા તથા પેરિસના ઑપેરામાં એક કામુક નૃત્યાંગના બનીને ઊભરી હતી.

એ પછી માર્ગેથા 'ખોવાઈ' ગઈ હતી અને દુનિયામાં જે સ્ત્રી હતી તેને લોકો માતા હારીના નામે જાણતા હતા. તેણે જે વ્યવસાય અપનાવ્યો હતો એ કારણે તેના માટે પ્રવાસ કરવાનું આસાન હતું.

તેથી જર્મનીએ પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ દરમ્યાન માતા હારી સમક્ષ પૈસાના બદલામાં ગુપ્ત માહિતી મેળવી આપવાની દરખાસ્ત મૂકી હતી અને એ રીતે માતા હારી જર્મનીની જાસૂસ બની હતી.

માતા હારીએ પોતે તો કોઈની હત્યા કરી ન હતી, પણ તેણે કરેલી જાસૂસીને કારણે ફ્રાન્સના લગભગ 50,000 સૈનિકોનાં મોત થયાં હતાં.

એ પછી ફ્રાન્સને માતા હારી પર શંકા થવા લાગી હતી. 1917ના ફેબ્રુઆરીમાં પેરિસમાં માતા હારીની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને એ જ વર્ષે ઑક્ટોબરમાં તેને ગોળી મારી દેવામાં આવી હતી.

માતા હારીના મોતનાં 100 વર્ષ બાદ તેના અપરાધો વિશે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ. માતા હારીને આજે પણ 'ફૅમિનિન સિડક્શન' અને દેશ સાથે દગાનું પ્રતિક ગણવામાં આવે છે.

શોર્લટ કોર્ડી

શોર્લેડ કોર્ડીનું આખું નામ મૅરી એન શોર્લેચ કોર્ડી હતું અને એ ફ્રાન્સની ક્રાંતિનો હિસ્સો હતી. શોર્લેટ એક ગિરોડિન હતી.

ગિરોડિન ફ્રાન્સની ક્રાંતિમાં રાજાશાહીને ખતમ કરવા ઈચ્છતા હતા, પણ હિંસાની વિરુદ્ધ હતા.

જોકે, ક્રાંતિ માટે હિંસાનો વિકલ્પ ન અપનાવનારી શોર્લેટે તેના વિપક્ષી જૅકોબિન સમૂહના નેતા જીન પોલ મૅરાટની હત્યા કરી હતી.

મૅરાટ 1793માં તેમના બાથટબમાં સ્નાન કરતા હતા ત્યારે શોર્લેટે તેમને ચપ્પુ માર્યું હતું. આ હત્યા માટે ધરપકડ કરવામાં આવી ત્યારે શોર્લેટે પોતાના કૃત્યને દેશહિતમાં કરેલી હત્યા ગણાવ્યું હતું.

શોર્લેટે દાવો કર્યો હતો કે આ એક હત્યા કરીને તેમણે સેંકડો-હજારોના જીવ બચાવ્યા છે. જોકે, તેના ચાર દિવસ બાદ જ શોર્લેટને સજા કરવામાં આવી હતી.

શી જિઆનકિઆઓ

જાસૂસોને પોતાનું ઉપનામ રાખવાનું પસંદ હોય છે અને એ તથ્યને વાસ્તવમાં બદલતાં શી ગુલાને જાસૂસીની દુનિયામાં પોતાનું નામ શી જિઆનકિઆઓ રાખ્યું હતું.

જિઆનકિઆઓ તેના પિતાના મોતનો બદલો લેવા માટે જાસૂસ બની હતી. શીના પિતાની હત્યા ચીનના નેતા સુન ચુઆંગફાંગે 1925માં કરી હતી.

હત્યાના દસ વર્ષ બાદ ચુઆંગફાંગ એક બૌદ્ધ મંદિરમાં પૂજા કરી રહ્યા હતા ત્યારે જિઆનકિઆઓએ તેમના મસ્તકમાં ગોળી મારી હતી.

ચુઆંગફાંગની હત્યા કર્યા પછી ભાગવાને બદલે જિઆનકિઆઓ ઘટનાસ્થળે જ રહી હતી અને પોતાનો ગુનો કબૂલ કર્યો હતો.

આ હાઈ પ્રોફાઈલ કેસનો ચુકાદો 1936માં આવ્યો હતો...


એ જ ચાદરના ટુકડા વડે મોં પણ બંધ કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત એક 77 વર્ષની મહિલાનો મૃતદેહ એ જ ઘરના બીજા ઓરડામાંથી મળી આવ્યો હતો.

પોલીસે પોતાનાં નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે ઘરમાંથી હાથથી લખેલી એક ચિઠ્ઠી પણ મળી આવી છે.

મોં અને આંખ બાંધવાની રીત પણ ચિઠ્ઠીમાં જણાવ્યા અનુસાર જ હતી.

પોલીસનાં જણાવ્યા અનુસાર, ઘરમાંથી બે રજીસ્ટર મળી આવ્યાં છે, જેમાં મોક્ષ મેળવવાની રીતો પર ચર્ચા કરવામાં આવી છે.

IDBIમાં રોકાણથી LIC રોકાણકારો પર જોખમ?

લાઇફ ઇન્સ્યૉરન્સ ઑફ ઇન્ડિયાએ એનપીએ (નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ્સ)ની સમસ્યાથી ઝઝૂમી રહેલી રાષ્ટ્રીયકૃત બૅન્ક આઈડીબીઆઈ (ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ડેવલપમૅન્ટ બૅન્ક ઑફ ઇન્ડિયા)માં 51 ટકા હિસ્સો ખરીદ્યો છે.

ત્યારે હિંદી અખબાર નવભારત ટાઇમ્સના અહેવાલ પ્રમાણે, આ રોકાણથી એલઆઈસીને કમ સે કમ ત્રણ વર્ષ સુધી કોઈ લાભ તેવી શક્યતા નથી. ઊલ્ટું આ ગાળા દરમિયાન બૅન્કમાં વધુ મૂડી રોકવી પડે તેવી આશંકા છે.

એનાલિસ્ટ્સને ટાંકતા રિપોર્ટ લખે છે, આ રોકાણ બૅન્ક માટે 'રાહત પેકેજ'થી વિશેષ કાંઈ નથી. એલઆઈસીમાં રોકાણ દ્વારા પોતાના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવા માગતા લાખો પોલિસીધારકોના હિતોની અવગણના કરવામાં આવી છે.

51 ટક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ા હિસ્સો ધરાવવા છતાંય બૅન્કનું મૅનેજમૅન્ટ કૉર્પોરેશનનું નહીં હોય.

પ્રધાનપુત્રે કરી મારઝૂડ

રાજસ્થાન ભાજપના પ્રધાન ધન સિંહ રાવતના પુત્ર રાજા સિંહનો એક વીડિયો બહાર આવ્યો છે, જેમાં તેઓ એક વ્યક્તિ સાથે મારઝૂડ કરતા દેખાય છે.

એનડીટીવીના અહેવાલ પ્રમાણે, રાજા સિંહે તેમની એસયુવી ગાડીને આડે લાવીને નીરવ ઉપાધ્યાયની સ્વિફ્ટ કારને અટકાવી હતી.

બાદમાં તેમને ગાડીમાંથી બહાર કાઢીને માર માર્યો હતો. રાજા સાથે રહેલા અન્ય લોકોએ પણ નીરવને માર માર્યો હતો.

આ ઘટના કથિત રીતે પહેલી જૂનની છે, પરંતુ તેનો સીસીટીવી (ક્લોઝ્ડ સર્કિટ કૅમેરા) વીડિયો શનિવારથી ફરતો થયો છે.

બાંસવાડાના પોલીસ સુપરિન્ટેન્ડન્ટના કહેવા પ્રમાણે, આ અંગે કોઈ ફરિયાદ નોંધાઈ નથી અને બંને પક્ષકારો વચ્ચે સમાધાન થઈ ગયું છે.

 ગુજરાતમાં ભારે વરસાદની આગાહી

પ્રતીકાત્મક તસવીર

ઇન્ડિયન મેટ્રોલોજિકલ ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી ચેતવણી પ્રમાણે, ભારતના પશ્ચિમ તટીય પ્રદેશ તથા ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં ભારેથી અતિ ભારે વરસાદ પડી શકે છે.

અંગ્રેજી અખબાર એશિયન એજે, સંસ્થાની આગાહીને ટાંકતા લખ્યું છે, આગામી દિવસોમાં ચોમાસું ઉત્તર તરફ આગળ વધશે, જેના કારણે પશ્ચિમ ભારતના તટીય વિસ્તારોમાં વરસાદ ઘટશે.

મહારાષ્ટ્રના કોંકણ તથા ગોવા વિસ્તારમાં સામાન્યથી અતિભારે વરસાદ પડવાની શક્યતા છે. જ્યારે ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ, તટીય કર્ણાટક તથા કેરળમાં છૂટોછવાયો વરસાદ પડે તેવી શક્યતા છે.

પિતાના કહેવાથી સગીર પુત્રે કરી હત્યા

બિહારના અરરિયામાં બાર વર્ષના છોકરાએ તેના દસ વર્ષના મિત્રની શાક સમારવાના ચાકૂથી ગળું કાપીને હત્યા કરી નાખી હતી.

પોલીસના કહેવા પ્રમાણે, પૂછતાછ દરમિયાન આરોપી સગીરે કહ્યું હતું કે તેણે સગીર બાળકને બિસ્કિટ ખવડાવવાના બહાને ખેતરમાં બોલાવ્યો હતો અને તેની હત્યા કરી નાખી હતી.

સગીર આરોપીએ ઉમેર્યું હતું કે પિતા અને ફૂઆએ મૃતકને મારી નાખવા કહ્યું હતું. હત્યાકાંડ બાદ આરોપીના પિતા અને ફૂઆ ફરાર થઈ ગયા છે.

બંને ઉપરાંત હત્યાકાંડમાં સામેલ અન્ય એક સગીર આરોપીને ઝડપી લેવા માટે પોલીસે કાર્યવાહી હાથ ધરી છે.

આરોપી તથા મૃતક સગીરોના પરિવાર વચ્ચે જમીનનો વિવાદ ચાલી રહ્યો છે, જેણે આ સ્વરૂપ લીધું હતું.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


એ જ દિવસ છે જ્યારે પાકિસ્તાનમાં આવેલાં કરાચીનાં નેશનલ સ્ટેડિયમમાં બે પ્રતિભાશાળી ખેલાડીઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં પદાર્પણ કર્યું.

આ ખેલાડી હતા ભારતના સચિન રમેશ તેંડુલકર અને પાકિસ્તાનના વકાર યૂનુસ મૈતલા.

સચિન ત્યારે 16 વર્ષના હતા અને વકાર એક દિવસ બાદ 18 વર્ષના થવાના હતા.

સ્ટેડિયમમાં પાકિસ્તાની દર્શકો ગીતો ગાઈ રહ્યાં હતાં, ખુશીથી નાચી રહ્યા હતા. પાકિસ્તાને પહેલી ઇનિંગમાં 409 રન બનાવ્યા હતા.

જવાબ આપવાનો વારો હવે કૃષ્ણમચારી શ્રીકાંતની આગેવાનીમાં ભારતીય ટીમનો હતો.

ઇમરાન ખાન, વસીમ અકરમ અને વકારની પેસ બૅટરી સિવાય સ્પિનર અબ્દુલ કાદિરના હોવાથી પાકિસ્તાની ટીમની આક્રમક્તા જોરદાર હતી.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ક્રિકેટ પ્રેમીઓની નજર

41 રનમાં જ ભારતની ચાર વિકેટ પડી ગઈ હતી. ત્યારે જ હવામાં ધીમેધીમે બેટ ફેરવતાં સચિન મેદાન પર ઉતર્યા.

તેઓ 28 મિનિટ સુધી મેદાન પર રહ્યા. 24મા બૉલે વકારે તેમને આઉટ કરી દીધા.

સચિને ચાર ચોગ્ગા સિવાય એવું કંઈ ખાસ નહોતું કર્યું, જેથી તેઓ બધાની નજરમાં આવે.

પાકિસ્તાનના સમાચારપત્રોમાં તેમની કોઈ ચર્ચા નહોતી. માત્ર એ જ વાત હતી કે ક્રિકેટના ઇતિહાસમાં સૌથી નાની ઉંમરના ક્ર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

િકેટરમાંથી તેઓ એક હતા.

વકારની પ્રશંસાથી સમાચારપત્રોના પાનાં ભરેલાં હતાં કે કઈ રીતે આ યુવા અને ઝડપી બોલરે ભારતીય બેટ્સમેનના નાકમાં દમ લાવી દીધો.

ચાર વિકેટ લઈને વકારે ટેસ્ટ ક્રિકેટની દુનિયામાં દમદાર શરૂઆત કરી હતી.

ઘરેલું ક્રિકેટ

હકીકતમાં સચિન અને વકાર બન્નેની ઇન્ટરનેશનલ ક્રિકેટમાં એન્ટ્રી અલગ-અલગ અંદાજમાં થઈ હતી.

જ્યાં એક તરફ સચિને ઘરેલું ક્રિકેટમાં રનનો ખડકલો કરેલો હતો. એ પછી દુલીપ ટ્રોફી હોય, રણજી હોય કે ઈરાની ટ્રોફી.

દરેક ટુર્નામેન્ટમાં પહેલી જ મેચમાં સદી ફટકારીને સચિને સિલેક્ટર્સ સામે ટીમ ઇન્ડિયામાં રમવાનો પોતાનો દાવો રજૂ કર્યો હતો.

આ તરફ વકારે પણ ઘરેલું ક્રિકેટમાં પોતાની છાપ છોડી હતી.

પરંતુ પાકિસ્તાની ટીમમાં તેમને લાવનાર ઇમરાન ખાન હતા. પાકિસ્તાની ટીવીને આપેલા ઇન્ટર્વ્યૂમાં વકારે આ વાત સ્વીકારી હતી.

તેમણે કહ્યું હતું, "હું શારજાહ જનાર 22 ખેલાડીઓમાંથી એક હતો. ત્યારે હું લગભગ 17 વર્ષનો હતો."

"હું, આકિબ જાવેદ અને ઇન્ઝમામ-ઉલ-હક સહિત મારા જેવા કેટલાય ખેલાડીઓની તમન્ના હતી કે ઇમરાન ક્યારે અમને જોશે."

બોલર્સના માથાનો દુખાવો

વકારે કહ્યું હતું "હું ખાલી ઝડપી બોલ નાખવાનું જ જાણતો હતો. ત્યારે જ ભારતની રણજી વિજેતા ટીમ અને પાકિસ્તાનની વિલ્સ વિજેતા ટીમ વચ્ચે મુકાબલો થયો. હું એમાં રમ્યો."

"એ મેચને ઇમરાન ખાને પણ ટીવી પર જોઈ હતી. જ્યારે મેં બોલિંગ શરૂ કરી તો રમન લાંબાએ મારી બોલિંગ ધોઈ નાખી. એમણે ઘણા છગ્ગા ફટકાર્યા, પરંતુ મેં ઘણા ઝડપી બોલ નાંખ્યા."

"ઇમરાન ખાન ઘણા જ પ્રભાવિત થયા અને તેઓ પોતે સ્ટેડિયમમાં આવી ગયા હતા. જ્યાં આવી તેમણે મને બોલિંગ કરતા જોયો."

"મારી અને ઇમરાનભાઈની મુલાકાત જોકે એના પછીના દિવસે થઈ. તેમણે મારા ખભા પર હાથ રાખીને કહ્યું કે તું શારજાહ જઈ રહ્યો છે. ત્યારે મેં પહેલી વનડે મેચ વેસ્ટ ઇન્ડિઝ સામે શારજાહમાં રમી હતી."

જોકે, વકાર અને સચિનનો પહેલી વખત આમનો-સામનો થયો ત્યારે આ પાકિસ્તાની બોલરને આભાસ પણ નહોતો કે આગળના 25 વર્ષો સુધી આ નાના કદનો બેટ્સમેન દુનિયાભરના બોલર્સ માટે માથાનો દુખાવો બની જશે.

યૂનુસની અટકળો

14 ઑક્ટોબર 2013ના ગલ્ફ ન્યૂઝને આપેલા એક ઇન્ટર્વ્યૂમાં વકારે કહ્યું હતું "એક અંડર-19 ટુર્નામેન્ટ વખતે અમે સચિન વિશે અજય જાડેજા, નયન મોંગિયા અને બીજા ભારતીય ખેલાડીઓ પાસેથી સાંભળ્યું હતું."

"તેંડુલકર કદાચ પોતાની હાઈસ્કૂલની પરીક્ષાઓને કારણે એ ટુર્નામેન્ટમાં નહોતા આવી શક્યા, પરંતુ એ લોકો સચિન...


એ જ દિવસથી અહીં રહેતા વિસ્થાપિત કાશ્મીરી પંડિત પરિવાર પોતાની 'ઘરવાપસી'નું સપનું જોવા લાગ્યા હતા.

એમને એવું લાગવા માંડ્યું હતું જાણે કે તેઓ કાશ્મીર ઘાટીના દરવાજા સુધી તો પહોંચી ગયા છે અને બારીમાંથી તેમને પોતાના સપનાનું કાશ્મીર પણ નજર આવવા લાગ્યું હતું.

પરંતુ હવે એક વર્ષનો લાંબો સમય વીત્યા પછી તેઓ પોતાને છેતરાયેલા અનુભવે છે. તેમને હવે એવું લાગવા માંડ્યું છે કે તેઓ એ જ બારી પાસે ઊભા રહી ફક્ત કદમતાલ મેળવી રહ્યા છે અને એમણે પોતાના મનમાં મંઝિલ તરફ ચાલવાનો માત્ર એક ભ્રમ પાળી રાખ્યો હતો.

કાશ્મીરી પંડિત સમુદાયની આગેવાની કરતી અગ્રણી સંસ્થા પનુન કાશ્મીરના વરિષ્ઠ નેતા ડૉક્ટર અગ્નિશેખરે  બીબીસી ગુજરાતીને કહ્યું, "કેન્દ્ર સરકારે જ્યાં 5 ઑગસ્ટ 2019ના દિવસે આટલો મોટો ઐતિહાસિક નિર્ણય લઈ લીધો ત્યાં જ બીજી તરફ વીતેલા એક વર્ષથી કાશ્મીરી પંડિતોનાં પુનર્વસનને લઈને એમણે હજી સુધી કોઈ પહેલ નથી કરી."

ડૉક્ટર અગ્નિશેખરના અનુસાર જમીન પર હજુ સુધી કંઈ નથી બદલાયું.  તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે જે બારી અમારે માટે એક વર્ષ પહેલા ખુલી હતી અમે આજે પણ એની પાસે ઊભા રહી ફક્ત સામે તાકી રહ્યા છીએ.

તેઓ કહે છે કે જો 5 ઑગસ્ટનો દ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

િવસ ખુશીઓ મનાવવાનો દિવસ છે તો સાથે સાથે અમારે માટે ચિંતાઓનો દિવસ પણ છે. અમારે માટે સંભાવનાઓનો દિવસ છે, તો અનિશ્ચિતતાઓ દિવસ પણ છે.

ડૉક્ટર અગ્નિશેખર કહે છે, "પાછલા એક વર્ષમાં જે કંઈ પણ બદલાવ થયા છે તે ફક્ત સપાટી પર જ થયાં છે. પરંતુ હજી પણ અંદર માનસિકતા બિલકુલ નથી બદલાઈ. જે પાછલી સરકારો કરતી હતી, આજની સરકાર પણ એ જ કરી રહી છે."

બીબીસી ગુજરાતીને ડૉક્ટર અગ્નિશેખરે કહ્યું, "અમે પાછલા 30 વર્ષના લાંબા ગાળાથી પનુન કાશ્મીરના ઝંડા નીચે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા, પરંતુ સરકારે અમને ક્યારેય વાતચીત માટે પણ નથી બોલાવ્યા અને ન તો અમને અમારા રોડ મૅપ વિશે પૂછ્યું."

તેમણે કહ્યું, "સરકારે આ વિશે ચિંતા કરવાની જરૂર છે. સરકારે સંસદમાં એ વાત માનવી પડશે કે ઘાટીમાં કાશ્મીરી પંડિતોનો નરસંહાર થયો હતો. એ પછી જ કાશ્મીર ઘાટીમાં અમારી ઘર વાપસીનો માર્ગ સરળ થઇ શકે છે."

"અમે ક્યારેય એવી નીતિનો ભાગ નહીં બનીએ જે ફક્ત એ વાત પર કેન્દ્રિત હશે કે સરકારે અમારા માટે બે ઓરડાના ચાર હજાર ફ્લૅટ બનાવી દીધા અને એની વહેચણી કરી દીધી. અમે અમારા ઘરે પરત ફરવા માગીએ છીએ.

અમારી જમીન પર ફરીથી વસવા ઈચ્છીએ છીએ. અમે અમારી આવનારી પેઢીના ભવિષ્ય માટે પણ ઘર વાપસી ઇચ્છીએ છીએ પરંતુ આ બધું હવે અમે અમારી શરતો પર ઇચ્છીએ છીએ."

ડૉક્ટર અગ્નિશેખરનું માનવું છે કે જ્યારથી કેન્દ્ર સરકારે અનુચ્છેદ 370ને નાબૂદ કર્યો છે, એમને સંપૂર્ણ આશા છે કે સરકાર કાશ્મીરી પંડિત સમુદાયની એક જ સ્થળે પુનર્વસનની માગને લીલી ઝંડી આપી દેશે.

ત્યાં જ બીજી તરફ વ્યવસાયે ડૉક્ટર અને લેખક રમેશ તામીરીએ  બીબીસી ગુજરાતીને કહ્યું, "કેન્દ્ર સરકારે કાશ્મીરી હિંદુ પરિવારોનાં પુનર્વસન અને અન્ય સમસ્યાઓના હલ માટે કોઈ નક્કર પગલાં નથી ઉઠાવ્યાં."

તેમણે એમ પણ કહ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર કાશ્મીરી વિસ્થાપિત પરિવારની વિરોધી નથી. પરંતુ એક વર્ષ વીતી ગયા છતાં પણ કોઈ મુદ્દાનો હલ કાઢ્યો નથી.

ડૉ.તામીરીએ કહ્યું, "સરકારે એક તપાસપંચનું ગઠન કરવું જોઇએ જે કાશ્મીરી પંડિતોના નરસંહારનુ સત્ય સામે લાવે અને કસૂરવારોને એની સજા અપાવે. જ્યાં સુધી કાશ્મીરી પંડિતોનાં પલાયનને નરસંહારનો દરજ્જો નહીં મળે, સરકાર તરફથી કરાઈ રહેલા પ્રયાસોને સફળતા નહીં મળે."

કેન્દ્રમાં ભાજપ સરકારને કઠેડામાં મૂકી ડૉ.તામીરી કહે છે, "ભાજપ સરકારે હજુ સુધી એક પણ એવો નિર્ણય નથી લીધો જેનાથી કાશ્મીરી વિસ્થાપિત કૉલોનીમાં રહેનારા પરિવારોનાં જીવનમાં કંઈક પરિવર્તન આવ્યું હોય. કાશ્મીરી...


એ જ દિવસોમાં ગુણવંતી ગુજરાતના, અમદાવાદ જિલ્લાના સાણંદમાં, 21 વરસના દલિત યુવાનને દરબાર જેવી અટક હોવાના લીધે માર મારવામાં આવ્યો છે. ઈ.સ. 1896માં જાપાને કાયદો કરીને લગ્ન પછી પતિ-પત્નીએ એક સરખી અટક રાખવાનું  ઠરાવ્યું હતું.

એક અંદાજ મુજબ જાપાનના 96 ટકા મહિલાઓને લગ્ન પછી પતિની અટક અપનાવવી પડે છે. મહિલા જાગૃતિકરણ અને સમાનતાના આ જમાનામાં સ્ત્રીઓને તે ખટકતું હોઈ તેઓ લાંબા સમયથી આ કાયદો બદલવાની માંગ કરે છે.

જાપાનના વડાપ્રધાને દેશના લોકમત અને પોતાના પક્ષની ઉપરવટ જઈને સ્ત્રીઓની તરફેણમાં કાયદો બદલીને કોઈને લગ્ન પછી અટક બદલવાની જરૂર નથી તેવો નિર્ણય લીધો છે.

ઘરઆંગણે ગુજરાતમાં કોરોના મહામારીની હાડમારીથી રાહત મેળવવા  જૂનાગઢ જિલ્લાના વેરાવળ તાલુકાના ભેટાડી ગામનો દલિત યુવાન ભરત જાદવ સાણંદના કારખાનામાં મજૂરી કરવા આવ્યો  હતો.

સાણંદ વિસ્તારના દરબારો જેવી જાદવ અટકના કારણે ભરતને દરબારોએ માર મારીને ભગાડી મૂક્યો છે. જાપાનમાં પિત્રુસત્તા અને ગુજરાતમાં જ્ઞાતિસત્તાને કારણે આજકાલ અટક વિવાદમાં છે.

નામ, અટક અને જ્ઞાતિ

ભલે શૅક્સપિયરે કહ્યું હોય કે નામમાં શું બળ્યું છે પરંતુ વર્ણ-વર્ગમાં વહેંચાયેલા- વહેરાયેલા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ભારતીય, ખાસ તો હિંદુ સમાજમાં, નામ અને અટક પણ ઉચ્ચાવચતાનું પ્રતીક છે.

હિંદુ શાસ્ત્રોનો આદેશ છે કે બ્રાહ્મણનું નામ મંગલકારી, ક્ષત્રિયનું બળયુક્ત, વૈશ્યનું ધનયુક્ત અને શૂદ્રનું જુગુપ્સાપ્રેરક હોવું જોઈએ. ઊંચી જાતિના બ્રાહ્મણના નામમાં બે દેવના નામ(દા.ત. રામક્રુષ્ણ) અને સામાન્ય બ્રાહ્મણના નામમાં એક દેવ(દા.ત.રામપ્રસાદ) આવે.

ઊંચી જાતિના ક્ષત્રિયો પોતાના નામ સાથે "સિંહ" લગાવે અને નીચી જાતિના "જી' લગાવે. ઊંચા મનાતા વૈશ્યોના નામ પાછળ "ચન્દ્ર" અને નીચાની પાછળ "લાલ" લાગે.

ઊંચી જાતિના શૂદ્રોના નામ પાછળ "ભાઈ" લાગે પણ અવર્ણ કે પંચમ વર્ણના લોકોનાં નામો તુંકારે બોલાય તેવા કે માનવાચક શબ્દ વિનાનાં  હોવા જોઈએ અને હોય છે.

અટકનો ઉદ્ભવ ક્યારે?

આદિમાનવોની ઓળખ તેમની ટોળી કે શિકારનાં સ્થળો પરથી થતી હતી અને તે કાયમી નહોતી પણ બદલાતી રહેતી હતી. માનવી સમૂહમાં રહેતો થયો, કુટુંબ સંસ્થા અસ્તિત્વમાં આવી તે પછી અટકો અસ્તિત્વમાં આવી હશે.

સમાજશાસ્ત્રી વિદ્યુત જોષીના મતે, "નામ એ વ્યક્તિગત ઓળખ છે પરંતુ અટક એ જૂથગત ઓળખ છે. આ જૂથ જ્ઞાતિ, ગૌત્ર, કુંટુબ સમૂહ, ગામ કે વ્યવસાયનું સ્વરૂપનું હોઈ શકે".

ઈતિહાસવિદ નરોત્તમ પલાણનું માનવું છે કે "વસ્તી  વધારો અને વ્યવહારની ઘનતા વધતાં માણસને અટકની જરૂરિયાત ઊભી થયેલી છે. મોટાભાગે તે ગામ અને વ્યવસાય પરથી આવી છે."

પહેલાં કર્મ મુજબની વર્ણવ્યવસ્થા પછી જન્મગત બની. વ્યક્તિના કામ સાથે પવિત્ર-અપવિત્રના અને ઊંચાં-નીચાં કામોના ખ્યાલો દાખલ થયા. એટલે કર્મ આધારિત વર્ણવ્યવસ્થા જન્મ આધારિત બની અને જ્ઞાતિ પ્રથા જન્મી.

અટક, જ્ઞાતિનો અને જ્ઞાતિઅહંકારનો પર્યાય

મૂળે પશ્ચિમના દેશોમાં જન્મેલી અને વ્યવસાય, વતનગામ, બાપદાદાના નામ પરથી બનેલી અટકો ભારતમાં જ્ઞાતિનો પર્યાય બની ગઈ છે.

ખરી મુશ્કેલી ભરત જાદવ જેવા કિસ્સામાં થાય છે. એવી ઘણી અટકો છે જે કથિત ઊંચી જાતિ અને કથિત નીચી એમ બંનેમાં સમાન હોય છે.

ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટી દ્વારા 1942માં પ્રકાશિત "ગુજરાતી અટકોના ઈતિહાસ" પુસ્તકમાં વિનોદિની નીલકંઠ રાજપૂતોની જે 24 અટકો નોંધે છે, તેમાંથી અડધોઅડધ અટકો જેવી કે ગોહિલ, ચાવડા, ચૌહાણ, જાદવ, જાડેજા, ઝાલા, ડાભી, પરમાર,  રાઠોડ,  રાણા, વાઘેલા અને સોલંકી વરસોથી દલિતોની પણ અટકો છે.

જ્ઞાતિગુમાનમાં રાચતા લોકો દલિતોને તેમની આ અટકને કારણે રંજાડે છે તો કેટલાક દલિતો પણ પોતાની જ્ઞાતિ છૂપાવવા આ અટકનો સહારો લે છે.

"જાતિ, વર્ણ, જ્ઞાતિ અને...


એ જ વખતે નેપાળના કાઠમંડુના ત્રિભુવન ઇન્ટરનેશનલ ઍરપૉર્ટ પરથી ઇન્ડિયન ઍરલાઇન્સની ફ્લાઇટ સંખ્યા 418 નવી દિલ્હી માટે ઊડી.

પાંચ વાગ્યા અને વિમાન ભારતીય વાયુ ક્ષેત્રમાં દાખલ થયું.

ભારતીય વાયુક્ષેત્રમાં વિમાન દાખલ થતાંની સાથે જ ફ્લાઇટમાં બેઠેલા અપહરણકારો હરકતમાં આવ્યા અને તેમણે ફ્લાઇટને પાકિસ્તાન લઈ જવાનો આદેશ આપ્યો.

એ સાથે જ વિશ્વને વાવડ મળ્યા કે ભારતીય વિમાનનું અપહરણ કરી લેવાયું છે. છ વાગ્યે વિમાન અમૃતસર માટે થોડા સમય માટે રોકાયું અને ત્યાંથી સીધું જ લાહોર ઊડી નીકળ્યું.

થોડી વારમાં જ વિમાન લાહોર પહોંચ્યું અને પાકિસ્તાની સરકારની મંજૂરી વિના જ રાતે આઠ વાગીને સાત મિનિટે લાહોરની ધરતી પર લૅન્ડ થયું.

વિમાન અહીં પણ ના ટક્યું અને લાહોરથી દુબઈના રસ્તે થતું આગામી દિવસે લગભગ સવારે આઠ વાગ્યે અફઘાનિસ્તાનમાં કંદહારની ધરતી પર ઊતર્યું.

આ એ સમય હતો જ્યારે કંદહાર પર તાલિબાનનો કબજો હતો.

વિમાનનું અપહરણ કરાયાના ગણતરીની કલાકોમાં જ અંતિમવાદીઓએ રુપન કાત્યાલ નામના પ્રવાસીને મારી નાખ્યો.

25 વર્ષના એ મુસાફરને અપહરકર્તાઓએ ચાકુ હુલાવી દીધું હતું.

180 લોકો સવાર હતા...

એ વિમાનમાં કુલ 180 લોકો સવાર હ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

તા. ઉગ્રવાદીઓ રાતના પોણા બે વાગ્યે વિમાનને દુબઈ લઈ ગયા.

ત્યાં ઇંધણ ભરવાના બદલામાં કેટલાક મુસાફરોને મુક્ત કરવાની સમજૂતી સધાઈ, જેના આધારે 27 મુસાફરોને મુક્ત કરવામાં આવ્યા.

મુક્ત કરાયેલા મોટાભાગના મુસાફરોમાં મહિલાઓ અને બાળકો સામેલ હતાં. આ ઘટનાના એક દિવસ બાદ ડાયાબિટીસથી પીડિત એક વ્યક્તિને પણ મુક્ત કરાઈ.

કંદહારમાં પેટના કૅન્સરથી પીડિત સિમોન બરાર નામની મહિલાને સારવાર માટે વિમાનમાંથી બહાર જવાની મંજૂરી અપાઈ.

જોકે, આ દરમિયાન ભારત સરકારની મુશ્કેલી સતત વધી રહી હતી.

સરકાર પર મીડિયા દબાણ કરી રહ્યું હતું. બંધક મુસાફરોના કુટુંબીજનો વિરોધ પ્રદર્શનો કરી રહ્યા હતા.

અને આ બધા વચ્ચે અપહરણકારીઓ પોતાના 36 ઉગ્રવાદી સાથીઓની મુક્તિ ઉપરાંત 20 કરોડ અમેરિકન ડૉલરની માગ કરી રહ્યા હતા.

તાલિબાનની ભૂમિકા

એટલું જ નહીં, અપહરણ કરનારાઓ એક કાશ્મીરી અલગતાવાદીનો મૃતદેહ પણ માગી રહ્યા હતા.

પેટના કૅન્સરથી પીડાઈ રહેલી મહિલાની તબિયત વિમાનમાં બગડવા લાગી હતી અને તાલિબાને તેની સારવાર માટે અપહરણકારો સાથે વાત શરૂ કરી હતી.

તાલિબાન એક તરફ વિમાનના અપહરકર્તાઓ તો બીજી બાજુ ભારત સરકાર પર જલદી સમજૂતી કરવા દબાણ કરી રહ્યા હતા.

આપને આ વાંચવું ગમશે :

આ દરમિયાન એક એવો સમય પણ આવ્યો કે સૌને લાગવા લાગ્યું કે તાલિબાન કોઈ આકરું પગલું ભરી લેશે.

જોકે, બાદમાં ગૃહમંત્રી લાલકૃષ્ણ અડવાણીએ કહ્યું, ''તાલિબાને કંદહારમાં કોઈ ખૂનરેજી ના થઈ જોઈએ એવું કહીને સકારાત્મક વલણ દર્શાવ્યું છે એટલે અપહરણ કરનારા પોતાની માગથી પાછળ હટવા મજબૂર થયા છે."

મુશ્કેલીમાં વાજપેયીની સરકાર

વિમાનમાં મોટાભાગના પ્રવાસીઓ ભારતીય જ હતા.

જોકે, એ ઉપરાંત ઑસ્ટેલિયા, બેલ્જિયમ, કેનેડા, ફ્રાન્સ, ઇટાલી, જાપાન, સ્પેન અને અમેરિકાના નાગરિકો પણ વિમાનમાં સવાર હતા.

એ વખતની એનડીએની સરકારને મુસાફરોની મુક્તિ માટે ત્રણ ઉગ્રવાદીઓને કંદહાર જઈને મુક્ત કરવા પડ્યા હતા.

31મી ડિસેમ્બરે સરકાર અને અપહરણકર્તા વચ્ચે સમજૂતી થયા બાદ દક્ષિણ અફઘાનિસ્તાનમાં આવેલા કંદહાર ઍરપૉર્ટ પર અપહરણ કરીને રખાયેલા તમામ 155 બંધકોને મુકત કરી દેવાયા હતા.

આ નાટકનો અંત ત્યારે આવ્યો જ્યારે વાજપેયીની સરકાર ભારતીય જેલોમાં બંધ કેટલાક ઉગ્રવાદીઓને મુક્ત કરવા તૈયાર થઈ ગઈ.

એ વખતે વાજપેયીની સરકારના વિદેશમંત્રી જસવંતસિહ ખુદ ત્રણ ઉગ્રવાદીઓને પોતાની સાથે લઈને કંદહાર પહોંચ્યા હતા.

છોડી દેવાયેલા ઉગ્રવાદીઓમાં જૈશ-એ-મોહમ્મદના વડા મૌલાના મસુદ...


એ જાપાનીઝ પ્રવાસી જેમના એકલા માટે પ્રવાસનસ્થળ ખોલવામાં આવ્યું

પરંતુ કાતાયામાએ પણ સાત મહિના સુધી માચુ પિચુ જવા માટે રાહ જોઈ.

માચુ પિચુ પેરુમાં ઇંકા સભ્યતાનું જાણીતું સ્થળ છે. અહીંના ખંડેર ઇંકા સભ્યતાની નિશાની છે. દૂર-દૂરથી લોકો આ સભ્યતાના અવશેષોને જોવા આવે છે.

પેરુના સાંસ્કૃતિક મંત્રી એલેજાંડ્રો નેયરાએ કહ્યું કે, કાતાયામના વિશેષ અનુરોધને કારણે તેમને માચુ પિચુ જવાની પરવાનગી આપવામાં આવી છે.

પેરુનું સૌથી ચર્ચિત પ્રવાસન સ્થળ માચુ પિચુ આવતા મહિનાથી ખૂલવાનું છે પરંતુ અહીં આવનારાની સંખ્યા સીમિત કરી દેવાઈ છે.

હાલ માચુ પિચુ ખોલવાની કોઈ તારીખ નક્કી નથી થઈ.

જાપાની પર્યટક જેસી કાતાયામાએ પેરુમાં કેટલાંક દિવસો પસાર કરવાની યોજના બનાવી હતી. પરંતુ માર્ચના મધ્યમમાં તે કોરોના વાઇરસના કારણે ઑગસ કેલિએંટ્સ શહેરમાં ફસાઈ ગયા. આ શહેર માચુ પિચુથી નજીક છે.

જાપાનીઝનું સપનું કર્યું પૂર્ણ

માચૂ પિચૂ

પેરુના સાંસ્કૃતિક મંત્રી નેયરાએ એક વર્ચ્યુઅલ પ્રેસ કૉન્ફરન્સમાં કહ્યું, "કાતાયામા માચુ પિચુ ફરવાનું સપનું લઈને પેરુ આવ્યા હતા."

તેમણે કહ્યું કે કાતાયામાને માચુ પિચુ જવાની પરવાનગી એટલે આપવામાં આવી જેથી તે જાપાન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પરત ફરતા પહેલાં પોતાનું સપનું પૂર્ણ કરી શકે.

કાતાયામાએ પણ માચુ પિચુ જઈને એક વીડિયો રેકર્ડ કર્યો જેમાં તે ત્યાં પહોંચવાની ઉજાણી કરતા જોવા મળે છે. કાતાયામા કહે છે આ મુસાફરી હકીકતમાં ગજબ હતી આભાર.

જોન હૉપકિન્સ યુનિવર્સિટીના આંક પ્રમાણે પેરુમાં હાલ સુધી કોરોના વાઇરસના સંક્રમણના 8,49,000 કેસ સામે આવ્યા છે અને અંદાજે 33 હજાર લોકોના જીવ ગયા છે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


એ તમને ત્યારે ખબર પડશે જ્યારે તમે ઈંટના ભઠ્ઠામાં કામ કરનાર મજૂરોની આંખમાં આંખ પરોવીને જુઓ. તેમનાં પથ્થર જેવા હાથોને સ્પર્શીને જુઓ.

એ જમીન પર ઊભા રહીને જુઓ જ્યાંથી એ લાકડાના ચંપલ પહેરીને ભઠ્ઠીમાં કોલસા નાખે છે.

અહીં ઊભા રહેવું, કામ કરવું અને શ્વાસ લેવા એટલા ખતરનાક છે કે આ તાપમાનને એક તૃતીયાંશ ભાગ એટલે કે 40ને ભારે ગરમી કહેવામાં આવે છે. હવે વિચારો કે આ લોકો આવું ખતરનાક કામ કેવી રીતે કરતા હશે?

અસંગઠિત મજૂરો 45થી 50 ડિગ્રી તાપમાનમાં કામ કરે છે

આ ભારતના એ કરોડો અસંગઠિત મજૂરોની કહાણી છે જે 45થી 50 ડિગ્રી સેલ્સિયસ પર આકરા તાપમાં કામ કરે છે, જેથી તેઓ પોતાનું અને બાળકોનું પેટ ભરી શકે.

મજૂરો લાકડાના ચંપલ પહેરીને કામ કરે છે

પરંતુ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘનો તાજેતરનો રિપોર્ટ કહે છે કે વર્ષ 2030 સુધી ભારતમાં આવી 3.4 કરોડ નોકરીઓ ખતમ થઈ જશે.

ભારતમાં એવા લોકોની સંખ્યા કરોડોમાં છે જે આકરા તાપમાં રસ્તા પર પકોડા વેચવા, પંક્ચર બનાવવું અને પાણી વેચવાનું કામ કરે છે.

બીજી તરફ, બિસ્કિટ બનાવતી ફૅક્ટરી, ધાતુ ગાળવાની ભઠ્ઠી, ફાયર વિભાગ, ખનન, બાંધકામ અને ઈંટોના ભઠ્ઠા પર કામ કરતા કરોડો મજૂરો તેની વધુ અસર થશે, કેમ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

કે આ જગ્યાઓનું તાપમાન પહેલેથી વધુ રહે છે.

કેથરિન સેગેટના નેતૃત્વમાં તૈયાર થયેલા આ રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે વધતી ગરમીને કારણે બપોરના સમયે કામ કરવું મુશ્કેલ થઈ જશે. જેના કારણે મજૂરોની સાથેસાથે તેમના કામ આપતા લોકોને પણ આર્થિક નુકસાન થશે.

બીબીસીના એક થરમૉમિટરની મદદથી એ જાણવાનો પ્રયાસ કરાયો કે અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં કામ કરતાં કરોડો મજૂરો કેટલા તાપમાનમાં કામ કરે છે અને તેની તેમના સ્વાસ્થ્ય પર કેવી અસર થાય છે.

ગરમી નહીં મજબૂરી દઝાડે છે...

ભઠ્ઠામાં કામ કરતા મજૂર રામ સૂરત જણાવે છે કે અહીં કામ કરવું કોઈ સરળ વાત નથી. અમારી મજબૂરી છે માટે કરી રહ્યા છીએ. લાકડાના ચંપલ પહેરીને કામ કરીએ છીએ. રબર અને પ્લાસ્ટિકનાં ચંપલ સળગી જાય છે.

રામ સૂરત જે જગ્યાએ ઊભા કરીને કામ કરે છે એ જમીનનું તાપમાન 110 ડિગ્રી સેલ્સિયમથી વધુ હતું.

બીજી તરફ, આ જગ્યાની હવાનું તાપમાન 80 ડિગ્રી સેલ્સિયસ હતું.

બીબીસીએ જ્યારે રામ સૂરતના શરીર પર થરમૉમિટર લગાડ્યું તો તાપમાન 39 ડિગ્રીથી શરૂ થઈને 43 ડિગ્રી સુધી પહોંચી ગયું.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘના રિપોર્ટ પ્રમાણે શરીરનું તાપમાન 36 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધુ હોય તો વ્યક્તિનો જીવ જઈ શકે છે.

આ મજૂરો વચ્ચે કેટલાક કલાક વિતાવ્યા બાદ બીબીસી સંવાદદાતાને પણ આંખોમાં બળતરા, ઊલટી અને માથામાં દુખાવો જેવી સમસ્યાનો સામનો કરવો પડ્યો. તેમજ કામના સ્થળે તેમની સાથે વાત કરતાં કરતાં ઊંચા તાપમાનને કારણે બીબીસી સંવાદદાતાનાં જૂતાંના સોલ બળી ગયા.

ત્યારે સવાલ ઊઠે કે આ જગ્યાએ કામ કરતા મજૂરના શરીર પર શું અસર થતી હશે.

તેનો જવાબ રામ સૂરત આપે છે, "જ્યારે કામ શરૂ કરીએ ત્યારે પેશાબમાં બળતરા થાય છે. કામ સતત ચાલુ રહે છે. છ કલાકના કામમાં એક મિનિટનો પણ આરામ નથી હોતો. તેનાથી બચવા માટે પાણી પીવાનું બંધ કરી દો તો પેશાબ સફેદ થવા લાગે છે."

"ડૉક્ટરને બતાવ્યું છે. તેઓ કહે છે કે ભઠ્ઠામાં કામ કરવાને કારણે આવું થાય છે. કામ ન કરીએ તો સારું થઈ જાય છે. પણ કામ ક્યાં છોડી શકીએ છીએ. મજબૂરી છે."

આ કહેતા રામ સૂરત ફરી ભઠ્ઠામાં કોલસા નાખવા લાગે છે, જેથી આગ ચાલુ રહે.

રિપોર્ટ કહે છે કે ઈંટોના ભઠ્ઠા પર કામ કરનાર મજૂરો પર જળવાયુ પરિવર્તનની ઘણી અસર થશે, કેમ કે તેઓ નીચલા આર્થિક-સામાજિક વર્ગમાંથી આવે છે અને જાણકારીના અભાવે તેઓ સરકારી સ્વાસ્થ્ય યોજનાઓથી પણ વંચિત રહી જાય છે.

સેન્ટર ફૉર સાયન્સ ઍન્ડ ઍન્વાયરમૅન્ટ સાથે જોડાયેલા નિવિતકુમાર આ રિપોર્ટ પર ચિંતા વ્યક્ત કરતા...


એ તસવીરમાં દાવો કરાઈ રહ્યો છે કે કોરોના વાઇરસની ટેસ્ટિંગ માટે જે સ્વેબ-સ્ટિક નાકમાં નાખવામાં આવે છે, તે બ્લડ બ્રેઇન બૅરિયર પર જઈને સૅમ્પલ લે છે.

બીબીસી દ્વારા આ અને આના જેવા અન્ય કેટલાક દાવાની હકીકત ચકાસણી કરાઈ.

આ તપાસમાં સ્વેબ-સ્ટિક બ્લડ બ્રેઇન બૅરિયર સુધી જઈને સૅમ્પલ લે છે, એ દાવો તદ્દન ખોટો સાબિત થયો.

આ માન્યતા એકદમ ખોટી છે કે આપના નાક થકી સ્વેબ-સ્ટિક વડે બ્લડ બ્રેઇન બૅરિયર સુધી પહોંચી શકાય છે. આવો દાવો કરવો એ પણ બ્લડ બ્રેઇન બૅરિયર અંગેની ઓછી સમજણનો પુરાવો આપે છે.

મગજ સુરક્ષિત રહે છે?

અસલમાં તો મગજની આસપાસ તેના રક્ષણ માટે બહુસ્તરીય વ્યવસ્થા હોય છે.

સૌપ્રથમ તો મગજ ખોપરીમાં સુરક્ષિત હોય છે, ખોપરી બાદ મગજ અન્ય પ્રવાહી અને રેસાદાર રચનામાં કેદ હોય છે.

મગજની આસપાસ રહેલી ધમનીઓમાં બ્લડ બ્રેઇન બૅરિયર હોય છે. તે બહુસ્તરીય કોશિકાઓનું બનેલું હોય છે. તેનું કામ લોહીમાં હાજર કણોને મગજમાં પહોંચવાથી રોકવાનું અને ઑક્સિજન સહિત અન્ય પોષકતત્ત્વોને મગજ સુધી પહોંચાડવાનું હોય છે.

આવી પરિસ્થિતિમાં જો સ્વેબ-સ્ટિક વડે કોઈ વ્યક્તિના બ્લડ બ્રેઇન બૅરિયર સુધી પહોંચવું હોય તો આ તમામ સ્તરોમાં છિદ્ર કરીને એક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હાડકામાં છિદ્ર કરવું પડશે, ત્યાર બાદ લોહીની નસો સુધી પહોંચવું પડશે, છેક ત્યારે તમે કોઈ વ્યક્તિના બ્રેઇન બ્લડ બૅરિયર સુધી પહોંચી શકશો.

બ્રિટિશ ન્યુરોસાયન્સ ઍસોસિયેશન સાથે જોડાયેલાં ડૉકટર લિઝ કૉલ્ટહાર્ડ જણાવે છે કે, "જ્યાં સુધી નાકમાં સ્વેબ-સ્ટિક નાખતી વખતે તેના પર એટલું દબાણ ન નાખવામાં જેથી તે આ બહુસ્તરીય રચનામાં છિદ્ર કરી શકે, ત્યાં સુધી સ્વેબ-સ્ટિક બ્લડ બ્રેઇન બૅરિયર સુધી નથી પહોંચી શકતી. અમે અમારી ન્યુરોલૉજી પ્રૅક્ટિસ દરમિયાન કોવિડ સ્વેબના કારણે કોઈ પણ પ્રકારની સમસ્યા ઊદ્ભવતી હોય તેવું નથી જોયું."

કોરોના વાઇરસ વૅક્સિન : એ મહિલા જેમનાં પર કોરોનાની રસીનું પરીક્ષણ થશે

અસલમાં નેઝોફેરેંજિયલ સ્વેબ કોરોનાની ટેસ્ટિંગ માટે નાકની પાછલની દીવાલ પરથી નમૂના લે છે. તે અનેક સ્વેબ-સૅમ્પલ તકનીકો પૈકી એક છે.

બ્રિટન સહિત ઘણા દેશોમાં કોવિડ-19ની તપાસ માટે નાક અને ગળાના સ્વેબ-સૅમ્પલ નિયમિતપણે લેવાઈ રહ્યા છે.

લિવરપૂલ સ્કૂલ ઑફ ટ્રૉપિકલ મેડિસન સાથે જોડાયેલા ટૉમ વિંગફીલ્ડ જણાવે છે કે, 'મેં હૉસ્પિટલમાં કામ કરતી વખતે અસંખ્ય દર્દીઓના સ્વેબ-સૅમ્પલ લીધા છે અને દર અઠવાડિયે એક ટ્રાયલ માટે મારી જાતનો સ્વેબ-સૅમ્પલ પણ લઉં છું. નાકમાં આટલા ઊંડે સુધી કોઈ પણ વસ્તુ જાય એ થોડું અજીબ તો છે જે. સ્વેબ-સૅમ્પલ લેવાતો હોય તે સમયે થોડી ખંજવાળ કે ગલીપચી જેવું તો લાગી શકે છે, પરંતુ તે દરમિયાન દુખાવો ન થવો જોઈએ.'

આ જૂઠ્ઠા દાવા છ જુલાઈથી કેટલાંક અમેરિકન ફેસબુક ઍકાઉન્ટથી શરૂ થયા હતા.

આ પૈકી કેટલાક દાવા ફૅક્ટ ચેક કરનારી કેટલીક સંસ્થાઓ દ્વારા ખોટા પણ ઠરાવવામાં આવ્યા છે.

આ જ ગ્રાફિક રોમન, ફેંચ, ડચ અને પોર્ટુગીઝ ફેસબુક યુઝરોનાં ઍકાઉન્ટ પર પણ શૅર થઈ રહ્યા છે.

ટેસ્ટિંગ કિટ દ્વારા નથી ફેલાતો કોરોના વાઇરસ

આ સિવાય ખરાબ ટેસ્ટિંગ કિટ સાથે જોડાયેલા કેટલાક રિપોર્ટોને પણ ખોટા સંદર્ભમાં રજૂ કરવાના પ્રયાસ થઈ રહ્યા છે.

જેમાં એવો દાવો કરાઈ રહ્યો છે કે ટેસ્ટિંગ કિટ વડે પણ કોરોના વાઇરસનો ચેપ લાગવાની સંભાવના રહેલી છે.

એક સમાચારની હેડલાઇનમાં એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું કે આ મહામારીના શરૂઆતના તબક્કા દરમિયાન યુ. એસ. સેન્ટર ફૉર ડિસીઝ કંટ્રોલ ઍન્ડ પ્રિવેન્શનની લૅબમાં ટેસ્ટ દરમિયાન અપનાવાયેલ અયોગ્ય રીતોને કારણે ટેસ્ટિંગ યોગ્ય રીતે નહોતી થઈ શકી.

પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે ટેસ્ટ કરાવનાર લોકો તેનાથી ચેપગ્રસ્ત થઈ શકે છે.

ફેસબુક પર ફૉક્સ ન્યૂઝના હોસ્ટ ટકર કાર્લસના ફૅનપેજ પર એક...


એ દરમિયાન ઉન્નાવનાં બળાત્કારપીડિતાની સળગાવીને હત્યા કરવામાં આવી છે.

મુઝફ્ફરનગરથી માંડીને નાગપુર સુધીનાં અખબારો સમગ્ર દેશમાંથી આવતા બળાત્કારના સમાચારોથી ભરેલાં રહ્યાં.

આ સાથે જ બળાત્કારના દોષીઓને મૃત્યુદંડ આપવાની માગણીએ ફરી એકવાર સોશિયલ મીડિયા પર જોર પકડ્યું છે.

સંસદસભ્ય જયા બચ્ચને મૃત્યુદંડથી પણ આગળ વધી બળાત્કારના દોષીઓને 'સ્ટ્રીટ સ્ટાઇલ જસ્ટિસ' માટે 'લોકોને હવાલે' કરવાની માગ કરીને બધાને આશ્ચર્યચકિત કરી મૂક્યા.

બીજી તરફ નિર્ભયાનાં માતાપિતાએ હૈદરાબાદ કાંડના આરોપીઓની પોલીસ ઍન્કાઉન્ટરમાં થયેલી હત્યાને યોગ્ય ઠેરવીને આ વિવાદાસ્પદ હત્યાકાંડને 'ન્યાય' ગણાવ્યો.

દિલ્હી મહિલાપંચનાં અધ્યક્ષ સ્વાતિ માલિવાલ પણ 'બળાત્કારના મામલાઓમાં છ મહિનામાં આકરામાં આકરી સજાની માગણી' સાથે ઉપવાસ પર ઊતર્યાં હતાં.

'બળાત્કારીને ફાંસી આપો' એવા સોશિયલ મીડિયા પરના નારાઓની વચ્ચે નિર્ભયા કાંડના દોષી પવનકુમાર ગુપ્તાને મંડોલી જેલમાંથી દિલ્હીની તિહાડ જેલમાં લાવવામાં આવ્યા છે.

હવે પવનકુમાર ઉપરાંત મુકેશ સિંહ, વિનય શર્મા અને અક્ષય નામના નિર્ભયા કાંડના બધા દોષી તિહાર જેલમાં છે.

જેલમાં તેમના પર સીસીટીવી કૅમેરા મારફતે ન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

જર રાખવામાં આવી રહી છે.

એ સાથે જ તેમને આગામી દિવસોમાં ફાંસીના માચડે લટકાવવામાં આવશે એવા અનુમાને વેગ પકડ્યું છે.

બળાત્કારના દોષીઓ માટે ફાંસીની આ સતત માગે 'મૃત્યુદંડ'ના મુદ્દાને આપણી સમક્ષ ફરી એકવાર વણઉકેલ્યા કોયડાની માફક પ્રસ્તુત કર્યો છે.

નેશનલ લૉ યુનિવર્સિટી(દિલ્હી)ના રિસર્ચના તાજા આંકડા અનુસાર, ભારતની અલગ-અલગ જેલોમાં કેદ 426 લોકોને ડિસેમ્બર-2018 સુધીમાં ફાંસીની સજા ફરમાવવામાં આવી હતી. 2017માં એ સંખ્યા 371 હતી.

મૃત્યુદંડની પ્રક્રિયા

નીચલી અદાલત ફાંસીની સજા ફરમાવે પછી કોઈ ઉચ્ચ અદાલત તેના પર મહોર ન મારે ત્યાં સુધી એ સજા કન્ફર્મ થતી નથી.

એ પછી ગુનેગાર પાસે સુપ્રીમ કોર્ટમાં જવાનો, ત્યાંથી નિરાશા સાંપડે એટલે આર્ટિકલ 137 હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટમાં રિવ્યૂ પિટિશન કરવાનો વિકલ્પ હોય છે.

એ પછી સુપ્રીમ કોર્ટમાં ક્યુરેટિવ પિટિશન દાખલ કરવાનો અને છેલ્લે રાષ્ટ્રપતિને દયાને અરજી કરવાનો વિકલ્પ હોય છે.

બચાવના તમામ વિકલ્પો અજમાવ્યા પછી અને કોઈ કાયદાકીય રાહત ન મળ્યા પછી ગુનેગારને ફાંસીના માચડે લટકાવવામાં આવે છે.

બળાત્કાર અને મૃત્યુદંડ

ક્રિમિનલ લૉ ઍમેન્ડમૅન્ટ એક્ટ (2018) મારફતે મૃત્યુદંડના વિસ્તારને વધારવામાં આવ્યો છે.

એ પછી 12 વર્ષની બાળકીઓ સાથે યૌન હિંસાના મામલાઓમાં મૃત્યુદંડ આપવાનો નવો કાયદો અમલી બન્યો છે.

એ પછી 'પ્રૉટેક્શન ઑફ ચિલ્ડ્રન ફ્રોમ સેક્સુઅલ ઓફેન્સીસ ઍક્ટ' એટલે કે પોક્સોમાં પણ ફેરફાર કરીને મૃત્યુદંડની સજાને સામેલ કરવામાં આવી છે.

બળાત્કારની સાથે હત્યાસંબંધી જઘન્ય મામલાઓમાં પણ મૃત્યુદંડની જોગવાઈ છે.

ફાંસીની સજાથી બળાત્કાર ખરેખર ઘટી શકે?

નિર્ભયા કાંડના દોષીઓને ફાંસી આપવાની શક્યતાના સમાચારોની વચ્ચે - ફાંસીની સજા બળાત્કારીઓનાં મનમાં ભય પેદા કરી શકે કે કેમ એ સવાલ ચર્ચાની એરણે ચડ્યો છે.

અલબત, આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ફાંસીની સજાની સાથે-સાથે બળાત્કારનું પ્રમાણ પણ વધી રહ્યું છે.

નેશનલ ક્રાઇમ રેકર્ડ્સ બ્યૂરો(એનસીઆરબી)ના તાજા આંકડા અનુસાર, ભારતમાં અત્યારે દર 15 મિનિટે બળાત્કારની એક ઘટના બને છે.

મૃત્યુદંડની સજાથી બળાત્કારનું પ્રમાણ ઘટતું હોવાનું ખાતરીપૂર્વક કહી શકાય એવું કોઈ સરકારી કે બિનસરકારી સંશોધન થયું નથી.

તેનાથી વિપરીત યૌન હિંસાના વધતા આંકડા દર્શાવે છે કે દેશમાં મહિલાઓ વિરુદ્ધની હિંસાનો ગ્રાફ સતત ઉપર જઈ રહ્યો છે.

મૃત્યુદંડની સજા સંબંધે લાંબા સમયથી કામ કરી રહેલા સુપ્રીમ કોર્ટના વકીલ યુગ ચૌધરી કહે છે,...


એ દિવસોને યાદ કરતાં ક્યારેક નશાના બંધાણી રહેલા તુષાર નાટુના ચહેરા પર ગ્લાનિ છવાઈ જાય છે.

18 વર્ષની ઉંમરેથી જ તેમણે ડ્રગ્સ લેવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. તેમણે લગભગ તમામ પ્રકારના નશા કર્યા છે.

"એક વખત કંટાળીને મારી માએ આપઘાત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. મારી પત્નીએ મારા વિરુદ્ધ કરેલી ફરિયાદને લીધે મારે જેલમાં પણ જવું પડ્યું હતું."

તુષાર માનસિક સારવાર કેન્દ્ર અને નશા મુક્તિ કેન્દ્રમાં પણ રહી ચૂક્યા છે. જોકે, દર વખતે નશો વધુ તીવ્રતા સાથે તેમના પર ત્રાટકતો હતો.

"પણ, મારા અહંમને લીધે હું નશો કર્યા વગર રહી નહોતો શકતો."

એક યુવાન સામાજીક કાર્યકરે અમને તુષારની વાત કરી. જે બાદ અમે તેમને નાગપુરના નશા મુક્તિ કેન્દ્રમાં જઈને મળ્યાં.

BBCShe સાથેની ચર્ચા દરમિયાન તેમણે સૂચવ્યું કે મીડિયાએ આવી બાબતો પર વધુ ધ્યાન આપવું જોઈએ. કારણ કે, અમને જે જોવા મળ્યું એ ખૂબ જ ચોંકાવનારું હતું.

 'ઉડતા' મહારાષ્ટ્ર?

પંજાબને લાગેલી ડ્રગ્સની લતની દેશ આખામાં ભારે ચર્ચા થાય છે.

પંજાબની સ્થિતિ પર બનેલી બોલિવૂડની ફિલ્મમાં પણ આ વાત ઉજાગર કરી હતી.

પણ, મહારાષ્ટ્રમાં ડ્રગ્સની લતે ચડેલા લોકોની સંખ્યા ચોંકાવનારી છે.

હકીક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ત તો એ છે કે મહારાષ્ટ્રમાં ડ્રગ્સને કારણે કરેલા આપઘાતની સંખ્યા બહુ જ મોટી છે.

વર્ષ 2014માં ભારતમાં નશાના કારણે આપઘાતના 3,647 કિસ્સા નોંધાયા હતા. જેમાંથી એકલા મહારાષ્ટ્રમાં જ 1,372 આપઘાત થયા હતા.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે :

#BBCShe : 'મેં મારા બાળકના નામે ભીખ પણ માગી છે'

જ્યારે તામિલનાડુમાં 552 અને કેરળમાં 475 મોત નિપજ્યા હતા. નશા માટે સૌથી બદનામ પંજાબમાં આ સંખ્યા 38ની હતી.

'નૅશનલ ક્રાઇમ રૅકોર્ડ બ્યુરો' (NCRB) દ્વારા આ ડેટા મેળવાયા છે. જે સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રી વિજય સાંપલા દ્વારા ગત વર્ષે રાજ્યસભામાં રજૂ કરાયા હતા.

એનો અર્થ એવો થયો કે દેશમાં નશાને કારણે નોંધાયેલા કુલ આપઘાતના કિસ્સામાંથી 37 ટકા કિસ્સા એકલા મહારાષ્ટ્રમાં જ નોંધાયા છે.

સામાજિક કાર્યકરો અને કાઉન્સિલરોને જાણવા મળ્યું છે કે હશીશ, ભાંગ, અફિણ, બ્રાઉન સુગર, ટર્પેન્ટાઇન, વ્હાઇટનર તો ઠીક પણ નેઇલ પૉલિશ અને પેટ્રોલથી પણ લોકો નશો કરે છે.

આમાંથી કેટલાય પદાર્શો ઍલ્કૉહોલની જેમ ગંધ નથી ધરાવતા. એટલે વ્યસનીએ કયો નશો કર્યો છે એ સરળતાથી જાણી શકાતું નથી.

મહિલાઓ અને નશો

મહિલામાં નશાની લતનું પ્રમાણ જાણવું અઘરું છે. કારણ કે વ્યસની મહિલાઓની સંખ્યા મોટા ભાગે નોંધી શકાતી નથી.

મહારાષ્ટ્રના એક મોટા નશા મુક્તિ કેન્દ્ર, મુક્તાંગણના ડિરેક્ટર મુક્તા પન્ટામ્બેકરે આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે, "નશો કરવો મહિલાઓ માટે લાંછન ગણવામાં આવે છે.

"લોકો એ વાત છૂપાવે છે અને આવી મહિલાઓને ડૉક્ટર્સ પાસે નથી લઈ જતા."

ક્લિનિકલ સાઇકોલૉજિસ્ટ અને કાઉન્સેલર ડૉ. સ્વાતિ ધર્માધિકારી ઉમેરે છે, ''આવા કિસ્સાઓમાં પુરુષોની માફક મહિલાઓને યોગ્ય સારવાર નથી મળતી.

''મહિલાઓ માટે બહુ ઓછા નશા મુક્તિ કેન્દ્રો છે અને સરળતાથી તેઓનું શોષણ કરી શકાય છે.''

મહારાષ્ટ્રમાં દેશના સૌથી વધુ નશા મુક્તિ કેન્દ્રો છે. દેશના કુલ 435 કેન્દ્રોમાંથી 69 એકલા મહારાષ્ટ્રમાં છે. જોકે, આમાંથી એકાદ જ મહિલાઓ માટે હશે.

મુક્તાંગણના રિજનલ કૉર્ડિનેટર સંજય ભગત પૂછે છે, ''જો કોઈ સામાજિક કાર્યકરને વ્યસની મહિલાની જાણ પણ થાય તો એ એને ક્યાં લઈ જાય?''

આ માર્કેટમાંથી ટ્રેનને પસાર થતી જોવા દેશવિદેશથી પર્યટકો અહીં આવે છે

તાલીમ પામેલી મહિલાઓની પણ અછત હોવાને કારણે માત્ર મહિલાઓ માટેના જ નશા મુક્તિ કેન્દ્રો ચલાવવા પણ કાઠું કામ છે.

વર્ષ 2009માં મુક્તાંગણે 'નિશિગંધ' નામે 15 મહિલાઓ રહી શકે એવો ખાસ વિભાગ શરૂ કર્યો હતો.

આ વિભાગમાં...


એ ધુમાડાએ નહેરુના રાજકીય જીવનની સૌથી મોટી ક્ષણની ચમકને ઘણી હદે ધૂંધળી કરી નાખી હતી.

14 ઑગસ્ટની સાંજે સૂર્યાસ્ત થયો કે તરત જ બે સંન્યાસીઓ સાથેની એક કાર જવાહરલાલ નહેરુના 17 યૉર્ક રોડસ્થિત ઘરની સામે આવીને ઊભા રહ્યા હતા.

સન્યાસીઓના હાથમાં સફેદ સિલ્કનું પીતાંબર, તંજૌર નદીનું પવિત્ર પાણી, ભભૂત અને મદ્રાસના નટરાજ મંદિરમાં સવારે ધરવામાં આવેલા ઉકાળેલા ચોખા હતા.

નહેરુને એ બાબતે જાણ થઈ કે તરત જ તેઓ બહાર આવ્યા હતા. સંન્યાસીઓએ નહેરુને પીતાંબર પહેરાવ્યું, પવિત્ર પાણી છાટ્યું અને તેમના મસ્તક પર ભભૂત લગાવી.

આ પ્રકારની તમામ રસમોનો નહેરુ આજીવન વિરોધ કરતા રહ્યા હતા, પણ એ દિવસે તેમણે સન્યાસીઓની દરેક વિનંતીનો સસ્મિત સ્વીકાર કર્યો હતો.

લાહોરના હિંદુ વિસ્તારોમાં જળપુરવઠો કાપી નંખાયો

નહેરુ તેમના મસ્તક પર લગાવાયેલી ભભૂત થોડીવાર પછી ધોઈને ઈંદિરા ગાંધી, ફિરોઝ ગાંધી અને પદ્મજા નાયડુ સાથે ડાઇનિંગ ટેબલ પર બેઠા જ હતા ત્યાં બાજુના ખંડમાં ટેલિફોન રણકી ઊઠ્યો.

ટ્રંક કૉલની લાઈન એટલી ખરાબ હતી કે નહેરુએ ફોન કરનાર વ્યક્તિને કહ્યું હતું કે તમે હમણાં જે કહ્યું એ ફરી વાર જણાવો. નહેરુએ ફોન મૂક્યો ત્યારે તેમનો ચહેર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ો સફેદ થઈ ગયો હતો.

તેમના મોંમાથી કોઈ શબ્દ ન નીકળ્યો. તેમણે પોતાનો ચહેરો પોતાના હાથથી ઢાંકી દીધો હતો.

તેમણે હાથ ચહેરા પરથી હઠાવ્યા ત્યારે તેમની આંખોમાં આંસુ હતાં.

તેમણે ઈંદિરાને જણાવ્યું હતું કે લાહોરથી ફોન આવ્યો હતો.

"ત્યાંના નવા વહીવટકર્તાઓએ હિંદુ તથા શીખ વિસ્તારોનો પાણી પુરવઠો કાપી નાખ્યો છે."

"લોકો તરસને લીધે પાગલ થઈ ગયા છે. જે સ્ત્રીઓ તથા બાળકો પાણી શોધવા ઘરની બહાર નીકળી રહ્યાં છે તેમની ચૂંટીચૂંટીને હત્યા કરવામાં આવી રહી છે. "

"લોકો તલવારો લઈને રેલવે સ્ટેશન પર આંટા મારી રહ્યા છે, જેથી ત્યાંથી ભાગી રહેલા શીખો તથા હિંદુઓની હત્યા કરી શકાય."

ફોન કરનારે નહેરુને જણાવ્યું હતું કે "લાહોરની ગલીઓમાં આગ લાગી છે."

નહેરુએ લગભગ-લગભગ હોઠ ફફડાવતાં કહ્યું હતું, "મારું લાહોર, મારું સુંદર લાહોર સળગી રહ્યું છે એ જાણું છું ત્યારે હું આજે દેશને કઈ રીતે સંબોધિત કરી શકીશ? દેશની આઝાદીથી હું કેટલો ખુશ છું એ તેમને કઈ રીતે જણાવી શકીશ?"

ઈંદિરા ગાંધીએ તેમના પિતાને દિલાસો આપવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

તેમણે કહ્યું હતું કે "જે ભાષણ આજે રાતે તમે દેશ સમક્ષ કરવાના છો એના પર ધ્યાન આપો." જોકે, નહેરુ ગમગીન થઈ ગયા હતા.

નિયતિ સાથે મિલન

નહેરુના સચિવ તરીકે કામ કરી ચૂકેલા એમ.ઓ.મથાઈએ તેમના પુસ્તક 'રૅમિનિસેન્સીસ ઑફ નહેરુ ઍજ'માં લખ્યું છે કે નહેરુ એ ભાષણની તૈયારી ઘણા દિવસોથી કરી રહ્યા હતા. તેમના અંગત મદદનીશે એ ભાષણ ટાઈપ કરીને મથાઈને આપ્યું હતું.

મથાઈએ જોયું તો નહેરુએ તેમાં એક જગ્યાએ 'ડૅટ વિથ ડૅસ્ટિની' કહેવતનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

મથાઈએ રૉઝેટ ઇન્ટરનેશનલનો શબ્દકોશ જોયા બાદ તેમને કહ્યું હતું કે આ પ્રસંગે 'ડૅટ' શબ્દનો ઉપયોગ યોગ્ય નથી, કારણ કે અમેરિકામાં એ શબ્દનો ઉપયોગ મહિલાઓ કે છોકરીઓ સાથે ફરવા જવાના સંદર્ભમાં કરવામાં આવે છે.

મથાઈએ તેમને સૂચવ્યું હતું કે તેમણે ડૅટ શબ્દની જગ્યાએ રૉન્ડૅવૂ (rendezvous) અથવા ટ્રિસ્ટ (tryst) શબ્દનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

તેમણે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે રુઝવેલ્ટે યુદ્ધ દરમિયાન આપેલા ભાષણમાં રૉન્ડૅવૂ શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

નહેરુએ એક ક્ષણ વિચાર્યું અને પોતાના હાથે ટાઈપ કરેલા ડૅટ શબ્દને છેકીને ટ્રિસ્ટ શબ્દ લખ્યો હતો.

નહેરુનાં ભાષણનો તે આલેખ આજે પણ નહેરુ મ્યુઝિયમ લાઇબ્રેરીમાં સચવાયેલો છે.

આખી દુનિયા ઊંઘી રહી છે ત્યારે...

સંસદના સૅન્ટ્રલ હૉલમાં બરાબર 11 વાગીને 55 મિનિટે નહેરુનો અવાજ ગૂંજ્યો હતોઃ "ઘણાં વર્ષો પહેલાં...


એ નિવેદનમાં ડૉ. રણદીપ ગુલેરિયાને એવું કહેતા ટાંકવામાં આવ્યા હતા કે "જૂન-જુલાઈમાં તેના ચરમ પર હશે કોરોના વાઇરસ."

કૉંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધીએ પણ શુક્રવારે વર્ચ્યૂઅલ પ્રેસ-કૉન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે કોરોનાનું ચરમ શિખર આવી રહ્યું છે. આ સંબંધે રાહુલ ગાંધીને સવાલ પૂછવામાં આવ્યો ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું, "હું નિષ્ણાત નથી, પણ મને લાગે છે કે ચરમ શિખર થોડા વિલંબથી આવશે."

"એ સ્થિતિ જૂનમાં આવે કે જુલાઈમાં કે ઑગસ્ટમાં, આપણે લૉકડાઉનમાંથી ટ્રાન્ઝિશન માટે તૈયાર રહેવું જોઈએ."

કેન્દ્રના આરોગ્યવિભાગના સંયુક્ત સચિવ લવ અગ્રવાલે શુક્રવારે જણાવ્યું હતું કે સરકારે જે દિશાનિર્દેશ આપ્યા છે તેનું બરાબર પાલન કરવામાં આવે તો કોરોનાની ચરમની સ્થિતિ આવે જ નહીં એ શક્ય છે.

સવાલ એ છે કે આ પીક એટલે કે ચરમ શિખરની સ્થિતિ કોને કહેવાય તેનો અર્થ સમજાવવામાં આવ્યો નથી. એ પીકમાં રોજ કેટલા કેસ બહાર આવશે એ વિશે કોઈ વાત કરતું નથી.

પીકવાળા નિવેદનનો અર્થ દરેક લોકો પોતપોતાની સમજણ અનુસાર કરી રહ્યા છે. કોઈ કહે છે કે લૉકડાઉનને વધુ લંબાવવામાં આવશે, હવે દુકાનો ફરીથી બંધ કરવી પડશે...વગેરે...વગેરે..

ડૉ. રણદીપ ગુલેરિયાએ શું કહ્યું ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હતું?

ડૉ. રણદીપ ગુલેરિયા

બીબીસીએ આ તમામ સવાલો સાથે ઍઇમ્સના ડિરેક્ટર ડૉ. રણદીપ ગુલેરિયાના સમગ્ર વકતવ્યને બે વખત કાળજીપૂર્વક સાંભળ્યું હતું અને ક્યા આધારે તેમણે આ નિવેદન કર્યું હતું એ સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

વાસ્તવમાં ડૉ. ગુલેરિયાને સવાલ પૂછવામાં આવ્યો હતો કે "શું ભારતમાં કોરોનાનું પીક આવવાનું બાકી છે?"

તેના જવાબમાં ડૉ. ગુલેરિયાએ કહ્યું હતું, "અત્યારે તો કેસ વધી રહ્યા છે. પીક તો આવશે જ. પીક ક્યારે આવશે તેનો આધાર મૉડલિંગ ડેટા પર હોય છે.""અનેક નિષ્ણાતોએ તેનું ડેટા મૉડલિંગ કર્યું છે. ભારતીય નિષ્ણાતોએ અને વિદેશ નિષ્ણાતોએ પણ એ કામ કર્યું છે."

"મોટાભાગના લોકોનું માનવું છે કે જૂન-જુલાઈમાં પીક આવી શકે છે. કેટલાક નિષ્ણાતોએ તે પહેલાં પીક આવવાની વાત કરી છે."

"કેટલાક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ઑગસ્ટ સુધીમાં પણ પીક આવી શકે છે."

ડૉ. ગુલેરિયાએ ઉમેર્યું હતું, "મૉડલિંગ ડેટાનો આધાર અનેક બાબતો પર હોય છે. તમે નોંધ્યું હોય તો અગાઉના મૉડલિંગ ડેટામાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે કોરોનાનું પીક મે મહિનામાં આવશે."

"એ મૉડલિંગ ડેટામાં લૉકડાઉનના વિસ્તરણને ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યું ન હતું. હવે એ ફૅક્ટરને ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યું છે. તેથી પીકટાઇમ આગળ વધી ગયો છે."

"આ એક ડાયનેમિક પ્રોસેસ એટલે કે નિરંતર બદલાતી રહેલી પ્રક્રિયા છે. અઠવાડિયા પછીની પરિસ્થિતિ જોઈને મૉડલિંગ ડેટા આપનારાઓ તેમનું પૂર્વાનુમાન બદલી નાખે એ શક્ય છે."

આમ ડૉ. ગુલેરિયાનું આખું નિવેદન સાંભળવાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે તેમના નિવેદનનો આધાર મૅથેમૅટિકલ ડેટા મૉડલિંગ પર છે.

સવાલ એ છે કે આ ક્યું ડેટા મૉડલિંગ છે? એ ક્યા નિષ્ણાતે કર્યું છે? એ તેમણે પોતે કર્યું છે? આ બાબતે ડૉ. ગુલેરિયાને કોઈ સવાલ કરવામાં આવ્યા ન હતા.

હા, ડૉ. ગુલેરિયાએ એવું જરૂર જણાવ્યું હતું કે ઘણીવાર પાયાની પરિસ્થિતિના કારણે આ પ્રકારનું પૂર્વાનુમાન બદલાઈ પણ જતું હોય છે.

ડૉ. ગુલેરિયા પાસેથી ઉપરોક્ત સવાલના જવાબ મેળવવા માટે બીબીસી ગુરુવારે સાંજથી તેમના સંપર્કના પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, પણ આ સ્ટોરી લખાઈ ત્યાં સુધી તેમના તરફથી કોઈ જવાબ મળ્યો નથી.

ડેટા મૉડલિંગ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?

ડેટા મૉડલિંગને સમજવા માટે બીબીસીએ પ્રોફેસર શમિકા રવિનો સંપર્ક કર્યો હતો. પ્રોફેસર શમિકા રવિ અર્થશાસ્ત્રી છે અને સરકારની નીતિઓ વિશે સંશોધન કરે છે. તેઓ વડા પ્રધાનની આર્થિક સલાહકાર સમિતિના સભ્ય પણ હતાં.

કોરોનાના આ સમયમાં તેઓ રોજ કોરોના ગ્રાફનો...


એ પછી કેન્દ્રની નરેન્દ્ર મોદી સરકારના 'લૉ-પ્રોફાઇલ' પ્રધાન અચાનક જ ચર્ચામાં આવી ગયા છે. હાલમાં તેઓ કેન્દ્ર સરકારમાં જળશક્તિ મંત્રાલયનો પ્રભાર સંભાળે છે.

શેખાવત આ આરોપોને નકારે છે અને તેને કૉંગ્રેસનો આંતરિકકલહ ગણાવે છે. આ આરોપો મુદ્દે રાજસ્થાન પોલીસ દ્વારા તપાસ હાથ ધરવામાં આવી છે.

શેખાવત વિદ્યાર્થીકાળથી જ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની વિદ્યાર્થી પાંખ સાથે જોડાયેલા હતા, બાદમાં તેઓ સંઘમાં અને પછી ભાજપમાં આગળ વધ્યા.

શેખાવત અને ગેહલોત બંને રાજસ્થાનના જોધપુર જિલ્લાના છે. 2019ની લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન વૈભવ ગેહલોતને હરાવીને વધુ એક વખત પોતાની લોકપ્રિયતાનો પરચો આપ્યો હતો.

શેખાવત, ગેહલોત અને જોધપુર

2014માં પહેલી વખત કેન્દ્રમાં નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભાજપની સરકાર બની, ત્યારે તરત તો તેમને કોઈ પદ ન મળ્યું, પરંતુ જીતવાના માર્જિનને કારણે તેઓ ચર્ચામાં આવ્યા હતા.

નરેન્દ્ર મોદીની લહેરમાં તેમણે જોધપુરની બેઠક ઉપરથી કૉંગ્રેસના ઉમેદવાર ચંદ્રેશ કુમારીને રેકર્ડ ચાર લાખ 10 હજાર 51 મતે પરાજય આપ્યો હતો. રાજસ્થાનની તમામ 25 બેઠક ઉપર ભાજપનો વિજય થયો હતો.

સપ્ટેમ્બર-2017માં નરેન્દ્ર મોદીએ તેમની કૅબિનેટનું પુનર્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ગઠન કર્યું, ત્યારે તેમને રાજ્યકક્ષાના કૃષિ તથા કૃષકકલ્યાણ પ્રધાન બનાવ્યા હતા.

ડિસેમ્બર-2018માં રાજસ્થાન વિધાનસભાની ચૂંટણી પ્રસ્તાવિત હતી એટલે રાજકીય વિશ્લેષકો દ્વારા તેમની પસંદગીને ઇલેક્શન સાથે જોડીને જોવામાં આવી.

2019ની ચૂંટણીમાં શેખાવત ફરી એક વખત જોધપુરની બેઠક ઉપરથી વિજેતા થયા. આ વખતે જીતનું માર્જિન ઘટ્યું, પરંતુ તેમણે જે ઉમેદવારને પરાજય આપ્યો તેના કારણે ગજેન્દ્રસિંહ શેખાવત 'જાયન્ટ કિલર' તરીકે પ્રસ્થાપિત થયા.

શેખાવતની સામે અશોક ગેહલોતે પોતાના પુત્ર વૈભવને ટિકિટ અપાવી હતી.

ગેહલોતના ટીકાકારોના કહેવા પ્રમાણે, પુત્રને જિતાડવા તથા તેની રાજકીય કારકિર્દી ઘડવા પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું તથા અન્ય ઉમેદવારો ઉપર અપેક્ષા મુજબ ધ્યાન આપ્યું ન હતું.

2019માં ફરી એક વખત રાજસ્થાનની તમામ 25 બેઠક ઉપર કૉંગ્રેસનો પરાજય થયો, અલબત આ વિજય ભાજપનો નહીં, પરંતુ એન.ડી.એ. (નેશનલ ડેમૉક્રેટિક અલાયન્સ)નો હતો.

આ જીતે રાજસ્થાન કૉંગ્રેસમાં ઊભી તિરાડ પાડી દીધી હતી, જે આજની સ્થિતિ સુધી પહોંચી છે.

જોધપુરમાં 'ગજેન્દ્રબન્ના'

ગજેન્દ્રસિંહ શેખાવતનો જન્મ તા. ત્રીજી ઑક્ટોબર 1967ના રોજ રાજસ્થાનના જેસલમેર જિલ્લામાં શેખાવત રાજપૂત પરિવારમાં થયો હતો.

વિદ્યાર્થીકાળમાં જ તેમની રુચિ રાજકારણ તરફ હતી અને તેઓ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (આર.એસ.એસ.)ની વિદ્યાર્થી પાંખ અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થીપરિષદ (એ.બી.વી.પી.)માં જોડાયા હતા.

વર્ષ 1992માં તેઓ જોધપુરની જય નારાયણ વ્યાસ યુનિવર્સિટીના અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાઈ આવ્યા, ત્યારે તત્કાલીન મુખ્ય પ્રધાન ભૈરોસિંહ શેખાવતે તેમને શપથ લેવડાવ્યા.

ભૈરોસિંહે રાજસ્થાનમાં મુખ્ય પ્રધાન હતા. જનસંઘના સમયથી જ તેઓ કૉંગ્રેસવિરોધી વિચારસરણી સાથે જોડાયેલા હતા અને દેશના ઉપરાષ્ટ્રપતિ પણ બન્યા.

અહીં તેમણે ફિલૉસૉફીમાં અનુસ્નાતક અને બાદમાં એમ. ફિલ. (માસ્ટર ઑફ ફિલૉસૉફી)નો અભ્યાસ કર્યો.

શેખાવત સંઘની સરહદી વિસ્તારની પાંખ 'સીમા જનકલ્યાણ સમિતિ'ના મહાસચિવ બન્યા, જે પાકિસ્તાન સાથે જોડાયેલી રાજસ્થાનની સરહદના ચાર જિલ્લા તથા 17 તાલુકામાં સક્રિય છે. સંગઠનની 40 શાળા તથા 4 હૉસ્ટેલ કાર્યરત્ છે.

રાજસ્થાનના બાડમેર, બિકાનેર, જેસલમેર તથા ગંગાનગર જિલ્લા પાકિસ્તાન સાથે જોડાયેલા છે, જે સિંધ પ્રાંતથી પંજાબ સુધી વ્યાપ્ત છે.

આ સંગઠન યુવાનોને સેના, સશસ્ત્રબળો કે અર્ધલશ્કરી બળો જેવાં સંગઠનોમાં જોડાવા માટે તૈયાર કરે છે અને માર્ગદર્શન આપે છે.

સ્વદેશી વસ્તુઓ તથા...


એ પછી તેમને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે તમે 2019ની ચૂંટણીમાં ભારતીય જનતા પક્ષ (ભાજપ) માટે ચૂંટણીપ્રચાર નહીં કરો?

આ સવાલના જવાબમાં બાબા રામદેવે કહ્યું હતું, "શા માટે કરું? નહીં કરું."

એ કાર્યક્રમમાં બાબા રામદેવે એવું પણ જણાવ્યું હતું કે કાળા નાણાં, ભ્રષ્ટાચાર અને વ્યવસ્થામાં પરિવર્તન સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ સંબંધે તેમને નરેન્દ્ર મોદી પર ભરોસો હતો.

એ ભરોસો હજુ કાયમ છે કે કેમ? એવો સવાલ પૂછવામાં આવ્યો ત્યારે બાબા રામદેવે જણાવ્યું હતું કે હાલ આ મુદ્દે તેમણે મૌન રાખ્યું છે.

આ બાબા રામદેવનો નવો અંદાજ છે અને રાજકીય રીતે નવું વલણ છે. 2019ની સામાન્ય ચૂંટણી નજીક આવી રહી છે ત્યારે બાબા રામદેવ કેન્દ્રની નરેન્દ્ર મોદી સરકાર સાથે એક પ્રકારે અંતર રાખી રહ્યા છે.

મોદી સરકારથી અંતર જાળવવાનો સંકેત બાબા રામદેવે અગાઉ પણ આપ્યો હતો.

'ધ ક્વિન્ટ' નામની ન્યૂઝ વેબસાઈટ સાથેની 2016ના ડિસેમ્બરની વાતચીતમાં તેમને કેન્દ્રની એનડીએ સરકારના રાજગુરૂ ગણાવવામાં આવ્યા ત્યારે બાબા રામદેવે તેને ભૂતકાળની વાત ગણાવી હતી.

જોકે, બાબા રામદેવ કથિત રીતે એટલા પોલિટિકલ છે કે તેમના કોઈ પણ રાજકીય નિર્ણયનો અંદાજ એક-બે નિવેદનોથી લગાવી... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

શકાય નહીં.

ભાજપના 'સંપર્ક ફૉર સમર્થન' અભિયાન દરમ્યાન આ વર્ષની ચોથી જૂને બાબા રામદેવ પક્ષપ્રમુખ અમિત શાહને મળ્યા હતા.

એ મુલાકાત પછી મીડિયામાં આપેલા એક નિવેદનમાં અમિત શાહે કહ્યું હતું, "બાબા રામદેવ સાથેની મુલાકાતનો અર્થ અમે લાખો લોકોને મળ્યા તેવો થાય. આગામી ચૂંટણી વખતે સંપૂર્ણ ટેકાનું વચન તેમણે આપ્યું છે."

બાબા રામદેવનું ઉપરોક્ત નિવેદન બદલાયેલી રાજકીય પરિસ્થિતિનો સંકેત આપે છે કે તેઓ દબાણ બનાવવાની ભૂમિકા તૈયાર કરી રહ્યા છે?

આ સવાલનો જવાબ મેળવતા પહેલાં 2014ની ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદીની સફળતામાં બાબા રામદેવની ભૂમિકા પર નજર નાખવી પડશે.

નરેન્દ્ર મોદીનો વ્યાપક પ્રચાર

બાબા રામદેવ 2014ની ચૂંટણી પહેલાં નરેન્દ્ર મોદીનું પારાવાર ગુણગાન કરવાની સાથે યુપીએ સરકારની ઝાટકણી કાઢતા જોવા મળ્યા હતા.

એબીપી ન્યૂઝ ચેનલના સવાલોના જવાબ 2013ની ચોથી જૂને આપતાં બાબા રામદેવે કહ્યું હતું, "નરેન્દ્ર મોદીમાં ત્રણ એવી બાબતો છે, જેને કારણે હું તેમને ટેકો આપું છું. મોદી સ્થાયી અને મજબૂત સરકાર આપી શકે છે."

બાબા રામદેવે કહ્યું હતું, "નરેન્દ્ર મોદી એક એવી વ્યક્તિ છે, કાળા નાણાં, ભ્રષ્ટાચાર અને વ્યવસ્થામાં પરિવર્તનના મુદ્દાઓ પર સહમત છે."

"એ ઉપરાંત જેટલા સર્વે થયા છે તેમાં તેઓ મોખરે છે. મેં લાખો કિલોમીટરની યાત્રા કરી છે. નરેન્દ્ર મોદીને લોકોનું સમર્થન મળી રહ્યું છે."

અહીં નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે બાબા રામદેવ 2013ની ચોથી જૂને નરેન્દ્ર મોદીને દેશના આગામી વડાપ્રધાન ગણાવતા હતા ત્યારે નરેન્દ્ર મોદીને ભાજપની ચૂંટણી સમિતિના અધ્યક્ષ પણ બનાવવામાં આવ્યા ન હતા.

નરેન્દ્ર મોદીને ભાજપની ચૂંટણી સમિતિના અધ્યક્ષપદની જવાબદારી 2013ની નવમી જૂને સોંપવામાં આવી હતી.

એ દિવસથી શરૂ કરીને નરેન્દ્ર મોદી વડાપ્રધાન બન્યા ત્યાં સુધી બાબા રામદેવ દરેક મંચ પર તેમને ઈમાનદાર, રાષ્ટ્રવાદી અને કાળા નાણાં વિરોધી વલણ ધરાવતા નેતા ગણાવતા રહ્યા હતા.

બાબા રામદેવે આ જ સંદર્ભમાં 2013ની 29 ડિસેમ્બરે બેંગ્લુર પ્રેસ ક્લબમાં જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ વોટ ફોર મોદી નામની ડોર-ટુ-ડોર પ્રચાર ઝુંબેશ શરૂ કરવાના છે.

એ પ્રેમ નરેન્દ્ર મોદી અને બાબા રામદેવ વચ્ચે અચાનક પ્રગટેલો ન હતો.

વાસ્તવમાં 2011ના એપ્રિલ-જૂનમાં અન્ના હઝારેના આંદોલનમાં બાબા રામદેવ જે જોરશોરથી રસ લઈ રહ્યા હતા તેના પરથી સ્પષ્ટ હતું કે તેઓ ખુદના માટે કોઈ મોટી રાજકીય ભૂમિકા શોધી રહ્યા છે.

અલબત, 2011ની ચોથી જૂને દિલ્હીના...


એ પછી પેલેસ્ટાઇન બ્રિટનના નિયંત્રણ હેઠળ આવ્યું હતું પણ ત્યાર બાદ સમસ્યા વધુ ગૂંચવાઈ હતી. એ વિસ્તારમાં આરબો રહેતા હતા અને યહૂદીઓ રહેવા ઇચ્છતા હતા.

આ પ્રદેશ સાથે યહૂદીઓને હજારો વર્ષ જૂનો ઐતિહાસિક તથા ધાર્મિક સંબંધ છે. પેલેસ્ટાઇનના આ પ્રદેશમાં રહેવાનો પોતાને ઈશ્વરીય હક છે એવું યહૂદીઓ માનતા રહ્યા છે.

ઇઝરાયલ બન્યું એ પહેલાં વીસમી સદીની શરૂઆતથી જ હજારો યહૂદીઓ આ પ્રદેશમાં આવવા લાગ્યા હતા.

યહૂદીઓએ યુરોપ તથા રશિયામાં પારાવાર યાતના સહન કરવી પડી હતી. યહૂદીઓ પર આરબ વિશ્વમાં પણ અત્યાચાર થયા હતા.

બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં નાઝીઓએ યહૂદીઓ પર અત્યાચાર કર્યા પછી તેઓ મોટા પ્રમાણમાં આ પ્રદેશમાં આવ્યા હતા.

કઈ રીતે બન્યું ઇઝરાયલ?

ઇઝરાયલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ અને ભારતીય વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી

પેલેસ્ટાઇનના આ પ્રદેશનું શું કરવું તેનો ફેંસલો સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ કરવો જોઈએ એવો નિર્ણય બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી બ્રિટને કર્યો હતો.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ પેલેસ્ટાઇનને બે દેશમાં વહેંચી નાખવાનું સૂચન કર્યું હતું. એક દેશ આરબો માટે અને બીજો યહૂદીઓ માટે.

આરબોએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના આ સૂચનનો અસ્વીકાર કર્યો પરંતુ યહૂદી નેતાઓએ સં... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

યુક્ત રાષ્ટ્રનું આ સૂચન સ્વીકારીને ઇઝરાયલની રચનાની જાહેરાત કરી દીધી.

અમેરિકાના તત્કાલીન પ્રમુખે એ સમયે જ ઇઝરાયલની રચનાને માન્યતા આપી દીધી હતી.

ઇઝરાયલની જાહેરાત સાથે જ યુદ્ધ શરૂ થઈ ગયું હતું. જે મહિનાઓ સુધી ચાલ્યું હતું. એ પછી ઇઝરાયલ અને તેના પાડોશી આરબ દેશ યુદ્ધ રોકવા સહમત થયા હતા.

સમય જતાં ઇઝરાયલને એક સ્વતંત્ર દેશ તરીકે આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા મળવી શરૂ થઈ હતી.

ઇઝરાયલ ભૂમધ્ય સમુદ્રના છેડા પર આવેલું છે. તેનો દક્ષિણ છેડો રેડ સી સુધી ફેલાયેલો છે, જ્યારે પશ્ચિમમાં ગ્રીસ અને પૂર્વમાં જોર્ડન સુધી છે. લેબનોન તેની ઉત્તરમાં અને સીરિયા ઉત્તર-પૂર્વમાં આવેલું છે.

પેલેસ્ટાઇન હજુ સુધી કોઈ દેશ નથી, પણ વેસ્ટ બૅન્ક અને ગાઝા પટ્ટીને ભેળવીને પેલેસ્ટાઇનીઓ એક અલગ દેશ બનાવવા ઈચ્છે છે.

ઇઝરાયલ અને પેલેસ્ટાઇન બન્ને જેરુસલેમને પોતાની રાજધાની બનાવવા ઇચ્છે છે.

અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જેરુસલેમને ઇઝરાયલની રાજધાની તરીકે તાજેતરમાં જ માન્યતા આપી છે.

જોકે, સંયુક્ત રાષ્ટ્રની જનરલ ઍસેમ્બ્લીમાં વિશ્વના મોટાભાગના દેશોએ એ પ્રસ્તાવને ફગાવી દીધો છે.

શક્તિશાળી ઇઝરાયલ

ટૅક્નૉલૉજીની બાબતમાં ઇઝરાયલ વિશ્વમાં મોખરે છે.

ઇઝરાયલ 1948માં અસ્તિત્વમાં આવ્યું હતું. ઈઝરાયલનું ક્ષેત્રફળ કચ્છ કરતાં અડધું છે, જ્યારે વસતી 85 લાખથી વધુ લોકોની છે.

ખનીજ સંપત્તિના મામલામાં ભારત સાથે ઇઝરાયલની કોઈ સરખામણી જ ન થઈ શકે.

તેમ છતાં ઇઝરાયલનો સમાવેશ અત્યાધુનિક ટેકનૉલૉજી અને સૈન્યક્ષમતામાં વિશ્વના અગ્રતમ દેશોમાં થાય છે.

'જેરુસલેમ પોસ્ટ' અખબારના ભૂતપૂર્વ તંત્રી યાકોવ કાત્ઝે 'ધ વેપન વિઝાર્ડઝ : હાઉ ઇઝરાયલ બિકમ અ હાઈ-ટેક મિલિટરી સુપરપાવર' નામનું પુસ્તક લખ્યું છે.

તેઓ કાત્ઝે લખે છે, "ઇઝરાયલની રચનાનાં માત્ર બે વર્ષ બાદ 1950માં તેનું પહેલું વ્યાવસાયિક પ્રતિનિધિમંડળ દક્ષિણ અમેરિકા મોકલવામાં આવ્યું હતું."

"ઇઝરાયલ બિઝનેસ પાર્ટનર મેળવવા માટે ચિંતિત હતું. જેને આધારે અર્થતંત્રને આકાર આપી શકાય તેવી પ્રાકૃતિક સંપદા ઇઝરાયલ પાસે ન હતી. તેની પાસે ક્રૂડ પણ ન હતું કે ખનિજ સંપત્તિ પણ નહોતી."

યાકોવ કાત્ઝે લખ્યું છે, "એ પ્રતિનિધિમંડળે સંખ્યાબંધ બેઠકો કરી હતી પણ બધાએ તેની મજાક ઉડાવી હતી."

"ઇઝરાયલીઓ સંતરાં, કેરોસીન સ્ટવ અને નકલી દાંત વેચવાના પ્રયાસ કરતા હતા."

"આર્જેન્ટિના જેવા દેશોમાં સંતરાનું ભરપુર ઉત્પાદન થતું હતું અને ત્યાં વીજળીની અછત ન હતી એટલે તેમને કેરોસીનની પણ જરૂર...


એ પહેલાં તેમણે બાફેલાં બટાટાને છૂંદીને તેમાં ચોક્કસ મસાલો, લીલી કોથમીર અને થોડી ડુંગળી ભેળવીને તેના ગોળા બનાવ્યા હતા. તેઓ એ ગોળાને ચણાના લોટના ખીરામાં બોળીને ઝડપભેર એક પછી એક ઊકળતા તેલમાં નાખતા જતા હતા.

એક તરફ બટાકાવડાં તળાઈ રહ્યાં હતાં અને બીજી તરફ સુરેશ ઠાકુરે પાંઉને વચ્ચેથી કાપીને તેમાં લીલી કોથમીરની તથા મરચાંની ચટણી લગાવી પછી મને પૂછ્યું કે લસણની ચટણી ચાલશે?

મેં હા કહી એટલે તેમણે પાંઉમાં લસણની ચટણી પણ લગાવી. પછી ગરમાગરમ વડાને પાંઉની વચ્ચે મૂકીને જૂના અખબારના ટુકડામાં વડાપાંઉ લપેટ્યાં. સાથે તળેલાં થોડાં મરચાં મૂક્યાં અને મારા હાથમાં એ પેકેટ આપ્યું.

સુરેશ ઠાકુરે આ વડાપાંઉ માટે મારી પાસેથી 12 રૂપિયા લીધા હતા. આ વડાપાંઉ મુંબઈની પોતાની ઓરિજિનલ ડિશ છે.

તેમાં સ્વાદ છે અને પૂરું પેટ ભરાય તેની વ્યવસ્થા પણ છે. ઘણી જગ્યાએ તીખી તમતમતી લસણની ચટણીવાળા વડાપાંઉ મળે છે તો ઘણી જગ્યાએ લીલા મરચાંની ચટણીના સ્વાદવાળા.

ઇન્સ્ટન્ટ ફૂડ

વડાપાંઉ અને મુંબઈ એકમેકની ઓળખ બની ગયાં છે. સ્કૂલ-કોલેજનાં સ્ટુડન્ટ્સ હોય કે બોલીવુડના સ્ટાર્સ, મિલ મજૂર હોય કે રાજકીય નેતાઓ. વડાપાંઉ બધાને પસંદ છે.

દેશના સૌથી મોટા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ં શહેર મુંબઈમાં રોજ કેટલા વડાપાંઉ વેચાય છે તેનો અંદાજ કોઈને નથી, પણ વડાપાંઉ મોટા પ્રમાણમાં વેચાય છે એ બધા જાણે છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ટ્રાવેલ બ્લોગર કૌશલ કારખાનિસ જણાવે છે કે સતત દોડતા મુંબઈગરાઓ તરત ઊર્જા મળે તેવું કંઈક ખાવા ઈચ્છતા હોય છે. કોઈક એવી વાનગી જે ફટાફટ ખાવા મળે અને એ ખાવાથી પેટ ભરાઈ જાય.

કૌશલ કારખાનિસ એક વેબસાઈટ ચલાવે છે. તે કહે છે કે મુંબઇમાં બહારનું ખાતી લગભગ દરેક વ્યક્તિએ સૌથી વડાપાંઉ ખાધેલું હોય છે.

વડાપાંઉની કિંમત ઓછી હોવાને કારણે પણ લગભગ દરેક વ્યક્તિને એ પોસાય છે.

વડાપાંઉ સાથે ગાઢ સાંસ્કૃતિક સંબંધ

વડાપાંઉ સ્વાદિષ્ટ હોય છે તેમાં કોઈ શંકા નથી, પણ મુંબઈના લોકોની વડાપાંઉ પ્રત્યેની દીવાનગી બહારના લોકો સમજી શકતા નથી.

મુંબઈ તથા વડાપાંઉ વચ્ચે બહુ ગાઢ સંબંધ છે અને એ સંબંધ માત્ર લહેજતનો નથી.

મુંબઈના રહેવાસી અશોક વૈદ્યે 1966માં વડાપાંઉની 'શોધ' કરી હોવાનું કહેવાય છે. અશોક વૈદ્યે તેમની વડાપાંઉની દુકાન પહેલાં દાદર સ્ટેશન સામે શરૂ કરી હતી.

દાદર સ્ટેશનેથી નીકળીને રોજ હજ્જારો મિલ કામદારો પરેલ અને વરલીમાં આવેલી મિલોમાં કામ કરવા જતા હતા.

તેમને એવો ઇન્સન્ટ નાસ્તો જોઈતો હતો, જે ખાવાથી પેટ પણ ભરાઈ જાય અને સસ્તો પણ હોય.

એ વખતે મુંબઈને બંબઈ કહેવામાં આવતું હતું. અશોક વૈદ્યના વડાપાંઉ બંબઈયા લોકોને બહુ પસંદ પડ્યાં હતાં. તેઓ આજે પણ મુંબઈગરાઓ માટે એક આદર્શમૂર્તિ છે.

મુંબઈના એક પત્રકારે તો અશોક વૈદ્ય વિશે ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ પણ બનાવી છે.

1970 અને 80ના દાયકામાં સતત હડતાલોને કારણે કાપડની એક પછી એક મિલ બંધ થવા લાગી હતી. મિલમાં કામ કરતા ઘણા કામદારોએ પોતપોતાના વડાપાંઉ સ્ટોલ્સ શરૂ કર્યા હતા.

વડાપાંઉનો રાજકીય સ્વાદ

એ સમયે વડાપાંઉ લોકપ્રિય થયા તેમાં જમણેરી રાજકીય પક્ષ શિવ સેનાનો મોટો ફાળો હતો.

મુંબઈ સ્થિત લેખિકા મેહર મિર્ઝા કહે છે, "એ સમયે મુંબઈમાં ઉડુપી રેસ્ટોરાં જોરશોરથી ચાલતાં હતાં અને તેના મરાઠી વિકલ્પ તરીકે શિવ સેનાએ વડાપાંઉને પ્રસ્તુત કર્યાં હતાં."

કર્ણાટકના ઉડુપી શહેરમાંથી આવેલા લોકોએ મુંબઈમાં ઉડુપી રેસ્ટોરાં શરૂ કરી હતી. એ સમયે મુંબઈમાં ઉડુપી ઢોસા લોકોને બહુ પસંદ હતા. એ ઉપરાંત ઈડલી-સાંભર પણ બહુ વેચાતા હતા.

દક્ષિણ ભારતીય લોકોના મુંબઈમાં થઈ રહેલા વિસ્તારના વિરોધથી શિવ સેનાએ તેના રાજકારણની શરૂઆત કરી હતી. વડાપાંઉ શિવ સેનાના રાજકારણનું હથિયાર બન્યાં હતાં.

બહારના પ્રદેશના ઈડલી-ઢોસા છોડીને મરાઠી...


એ પાત્ર કોઈ દેવ, દેવદૂત અને પેગંબર હોય, દેવતાતુલ્ય સંત હોય, આદર્શ ચારિત્ર્ય ધરાવનાર કથાપાત્ર હોય અથવા આદર્શ વ્યવહારના નમૂના પેશ કરનાર પ્રાણીપાત્ર પણ હોય.

રામ, કૃષ્ણ, ઇશુ વગેરેથી માંડીને આવા હજારો પાત્ર ગણાવી શકાય. દીર્ધકાળ પર્યન્ત એમને પાત્ર બનાવતી નવી નવી કથાઓ સર્જાતી આવી છે અને ઘણી વાર કથાપાત્ર સ્વયં વિભૂતિ બની જાય છે.

'કથાપાત્ર' વિશેની આટલી પ્રાથમિક વાત પછી આપણે આજના વિષય પર આવીએ: ગુજરાતી બાળ સાહિત્યના પાત્રો.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ગુજરાતી બાળ સાહિત્યનો પ્રારંભ ઓગણીસમી સદીના ત્રીજા દાયકાથી ગણી શકાય જ્યારે લગભગ સમગ્ર ગુજરાત પર અંગ્રેજ સત્તાનું આધિપત્ય પ્રસર્યું અને આધુનિક શિક્ષણની શરૂઆત થઈ.

શાળાઓ શરૂ થઈ એટલે પાઠ્ય પુસ્તકોની જરૂર પડી. ખાસ કરીને ભાષાનાં પાઠ્ય પુસ્તકો માટે ગીતો વાર્તાઓ, નિબંધોની જરૂરિયાત ઉભી થઈ.

શરૂઆતમાં તો ઘણું અંગ્રેજી પાઠ્ય પુસ્તકોમાંથી અનુવાદરૂપે બહાર આવ્યું, પરંતુ બહુ જલદીથી તળપદ સાહિત્યનું પ્રમાણ વધવા લાગ્યું.

આવે વખતે લોકપ્રચલિત સાહિત્ય હાથવગું બને તે સ્વાભાવિક છે.

આથી સદીઓથી કહેવાતી આવતી બાદશાહ અને લવાની (અકબર અને બિરબલની), રાજા વિક્રમની, મૂરખ અડવાની વ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાતો પાઠ્ય પુસ્તકોમાં આવી.

આ પછી બહુ જલદીથી પશ્ચિમને જ અનુસરીને ઇતર વાંચનના પુસ્તકોની પ્રથા શરૂ થઈ.

બાળકો પાઠ્ય પુસ્તકો ઉપરાંત પણ વાંચન કરે એવા ઇરાદાથી તત્કાલીન શાસનોએ ઇત્તર સાહિત્યને પ્રોત્સાહન આપવા માંડ્યું.

આના પ્રતાપે શરૂઆતમાં તો આગળ જણાવ્યાં એવાં જૂના-જાણીતાં પાત્રોનાં પુસ્તકો પ્રગટ થવા લાગ્યા.

ઓગણીસમી સદીને અંતે અમેરિકામાં સર્જાયેલા વન-વીર ટારઝનની વાતો પણ ગુજરાતીમાં આવવા લાગી.

ટારઝન કથાઓના જ લેખક એડગર રોઇસ-બરીઝે મંગળ ગ્રહના સાહસવીરની કથાઓની શ્રેણી આપી તો એ જ અરસામાં કૉનન - ડોયલે ડિટેક્ટીવ શેરલૉક હોમ્સની કથોની શ્રેણી રચી.

દરમિયાનમાં, ગુજરાતી ભાષામાં સુરતથી 'ગાંડીવ' નામનું બાળ માસિક શરૂ થયું.

એમાં ચાળીશીના દાયકાની શરૂઆતમાં બે લેખકોએ ગુજરાતી બાળ સાહિત્યનાં નવાં આગવાં પાત્રોનું સર્જન કર્યું.

એક હતા હરિપ્રસાદ વ્યાસ, જેમણે બકોર પટેલ નામના બકરાને કેન્દ્રસ્થ પાત્ર બનાવીને સમૂજી સમાજ કથાઓ રચવા માંડી.

બકરા ઉપરાંત ગાય, વાનર, હાથી, ઊંટ વગેરે પ્રાણીઓને ખાસ નામ આપીને પાત્રો સર્જ્યા.

ગુજરાતી બાળવાચકોને હરિપ્રસાદ વ્યાસની આ વાર્તાઓ એટલી ગમી કે બકોર પટેલ વગેરે પાત્રોની વાર્તાઓના છત્રીસ (36) જેટલાં પુસ્તકો પ્રગટ થયાં.

આગળ જતાં હરિપ્રસાદે હાથીશંકર ધમધમિયા અને બિલ્લુ ભાઈ બાંકે જેવા પાત્રોની પણ થોડીક વાર્તાઓ આપી.

આજ 'ગાંડીવ'થી જેમની શરૂઆત થઈ એવાં બે પાત્રો મિયાં ફુસકી અને તભા ભટ્ટ છે, જેમની વાર્તા લખનાર જીવરામ જોષી હતા.

મૂળે ઉત્તર પ્રદેશમાં જરા ભોળા દેખાતા પરંતુ અઘરા કોયડા ઉકેલી આપનાર મિયાં લાલ બુઝક્કડનું પાત્ર લોકપ્રચલિત છે.

બુઝક્ક્ડ એટલે ઉકેલ શોધી આપનાર. જીવરામ જોષીએ જરાક અકડુ, બડાઈખોર, પરંતુ એકંદરે સાલસ અને કોયડા ઉકેલવામાં માહેર મિયાં ફુસકીની કથાઓ શરૂ કરેલી.

પછી એમના કાયમી મિત્ર તરીકે તભા ભટ્ટ આવી ગયા. બન્ને સતત લડતા-ઝઘડતા રહે છતાં એમની અતૂટ મૈત્રીની આ કથાઓ સાવ સ્વયંભૂ રીતે એકતાની કથાઓ બની ગઈ.

1952માં બાળકોનું આગવું સાપ્તાહિક 'ઝગમગ' શરૂ થયું અને એનો ફેલાવો ચાળીસ-પચાસ હજારે પહોંચી ગયો.

મિયાં ફુસકી અને તભા ભટ્ટની વાર્તાઓ અહીં પાંચ વર્ષ એટલે લગભગ 250 અઠવાડિયા સુધી છપાતી રહી. પરિણામે આ પાત્રો ખૂબ જાણીતાં બન્યાં.

દરમિયાનમાં જીવરામ જોષીએ છેલ અને છબો, અડુકિયો અને દડુકિયો જેવાં પાત્રો પણ સર્જ્યા, જે પોતાના સમયમાં બાળકોને ખૂબ ગમ્યાં.

'ઝગમગ'ની સફળતા જોઇને ગુજરાતીમાં પાંચ જેટલા બાળ સાપ્તાહિક પ્રગટ થવા લાગ્યા....


એ પ્રોફેસર યુવતીને જીવતી સળગાવી દેવાની ઘટના ત્રીજી ફેબ્રુઆરીએ બની હતી. એ પછી સારવાર દરમિયાન યુવતીનું મોત થયું હતું.

આ ઘટનામાં એકતરફી પ્રેમમાં મહિલા પ્રોફેસર પર પેટ્રોલ ફેંકી જીવતાં સળગાવી દેવામાં આવ્યાં છે.

પીડિતાના મૃત્યુથી ગામવાસીઓ એકદમ ગુસ્સામાં છે અને તેમણે આરોપીઓનો કબજો પોતાને સોંપી દેવાની માગણી પોલીસ પાસે કરી છે.

ગામવાસીઓએ ઠેકઠેકાણે રસ્તારોકો આંદોલન કર્યું હતું. પીડિતાના મૃતદેહને લઈ જતી એમ્બ્યુલન્સ પર પથ્થરમારો કર્યો હતો.

તેથી એમ્બ્યુલન્સનો કાચ તૂટી ગયો હતો. પોલીસે આંદોલનકર્તા ગ્રામજનો પર હળવો લાઠીચાર્જ કર્યો હતો.

મીડિયા સાથે વાત કરતાં પીડિતાના પિતાએ કહ્યું હતું, "મારી દીકરીને જેવી પીડા થઈ હતી તેવી જ પીડા આરોપીઓને જાહેર જનતા સમક્ષ આપવી જોઈએ. છેલ્લા સાત દિવસમાં મારી દીકરીને બહુ પીડા થઈ હતી."

"મારી દીકરીને જે ત્રાસ થયો છે એવો જ ત્રાસ આરોપીઓને પણ થવો જોઈએ. મારી દીકરીના મૃત્યુનું પ્રકરણ નિર્ભયાકેસની માફક લંબાવું જોઈએ નહીં. તેને વહેલામાં વહેલી તકે ન્યાય મળવો જોઈએ."

પીડિતાના ડેથ સર્ટિફિકેટમાં શું લખ્યું છે?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

સવારે સાડા છ વાગ્યે પીડિતાના હ્રદયના ધબકારા ધીમા પ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ડતા ગયા હતા. તેમને બચાવવાના તમામ પ્રયાસ કરવામાં આવ્યા હતા.

સવારે 6.55 વાગ્યે પીડિતાએ અંતિમ શ્વાસ લીધા હતા. પીડિતાના શરીરનો 35 ટકા હિસ્સો દાઝી ગયો હતો. સેપ્ટિક શૉક તેના મૃત્યુનું કારણ હતો. (જે દર્દીઓ આવા ચેપ સામે જંગ લડતા હોય છે તેમનું બ્લડપ્રેશર ઝડપથી ઘટતું જાય છે અને ચેપ સામે લડવામાં તેમણે અનેક મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે.)

પીડિતાનો મૃતદેહ પોલીસને પૉસ્ટમૉર્ટમ માટે સોંપવામાં આવ્યો હોવાનું ઓરેન્જ સિટી હૉસ્પિટલના સંચાલક ડૉ. અનુપ મરારે બહાર પાડેલા મેડિકલ બુલેટિનમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું.

પત્રકારપરિષદમાં ડૉક્ટરે શું કહ્યું?

ડૉક્ટરે જણાવ્યું હતું કે "અમે પીડિતાને બચાવવાના અમારાથી બનતા તમામ પ્રયાસ કર્યા હતા. તેની તબિયત ગઈ કાલે રાતથી વધારે બગડી હતી. અમે વૅન્ટિલેટરની માત્રા પણ વધારી હતી. બ્લેડપ્રેશર ઘટતું જતું હતું. તેથી દવાઓનું પ્રમાણ વધારવામાં આવ્યું હતું. આજે તેનો હાર્ટ રેટ પણ ઘટી ગયો હતો."

ડૉક્ટરે વધુમાં જણાવ્યું, "એ માટે અમે દવાનું પ્રમાણ વધાર્યું હતું, પણ કમનસીબે અમે તેને બચાવી શક્યા નહીં અને સવારે 6.55 વાગ્યે અમે પીડિતાને મૃત જાહેર કરી હતી. તેનું હૃદય બે વખત બંધ પડી ગયું હતું. પહેલીવાર બંધ પડ્યું ત્યારે તેને ફરી ધબકતું કરવામાં અમે સફળ થયા હતા, પણ બીજી વખત અમે તેને ફરી ધબકતું કરી શક્યા ન હતા."

ફાસ્ટ ટ્રૅક કોર્ટમાં કેસ ચલાવવાના પ્રયાસ

પીડિતાના પિતાએ મૃતદેહનો કબજો સ્વીકારવાનો ઇન્કાર કર્યો હતો, પણ રાજ્યના ગૃહમંત્રી અનિલ દેશમુખે તેમને સમજાવ્યા પછી તેઓએ મૃતદેહનો કબજો સ્વીકાર્યો હતો.

પીડિતાના મૃત્યુ બાબતે પ્રતિક્રિયા આપતાં અનિલ દેશમુખે કહ્યું હતું, "હિંગણઘાટની પીડિતાનું કમનસીબે મૃત્યુ થયું છે એ અત્યંત દુખદ બાબત છે. તેને બચાવવાના બધા પ્રયાસ અમે કર્યા હતા. નાગપુરના અને મુંબઈના ડૉક્ટરોએ પણ પ્રયાસ કર્યા હતા."

અનિલ દેશમુખે એમ પણ કહ્યું હતું, "મેં પીડિતાના પિતા સાથે આજે જ વાત કરી હતી. રાજ્ય સરકાર તેમની સાથે છે એવું મેં તેમને જણાવ્યું હતું. અમે પીડિતાના ભાઈને નોકરી આપીશું."

"વરિષ્ઠ વકીલ ઉજ્જવલ નિકમ જિલ્લા કલેક્ટર તથા પોલીસવડાના સંપર્કમાં છે. આ કેસ ફાસ્ટ ટ્રૅક કોર્ટમાં વહેલામાં વહેલી તકે કઈ રીતે ચલાવી શકાય એ દિશામાં તેઓ કામ કરી રહ્યા છે."

મહિલા તથા બાળકલ્યાણમંત્રી યશોમતી ઠાકુરે પ્રસાર માધ્યમો સાથે વાત કરતાં જણાવ્યું હતું કે "આરોપીઓને આકરામાં આકરી સજા મળે તેવા પ્રયાસ સરકાર કરશે. મહિલાઓના સલામતી બાબતે જાગૃત...


એ પ્રોફેસરે છોકરીઓનાં સ્તનની તુલના તરબૂચના બે ટુકડા સાથે કરી હતી.

તેનો એક વીડિયો બહાર આવ્યો છે, જેમાં કોઝિકોડસ્થિત ફારુક કોલેજને આસિસ્ટંટ પ્રોફેસર જૌહર મુનવ્વિર યુવતીઓનાં વસ્ત્રોની ટીકા કરતા જોવા-સાંભળવા મળે છે.

પ્રોફેસર કહી રહ્યા છે, "છોકરીઓ ખુદને દેહને સંપૂર્ણપણે ઢાંકતી નથી. છોકરીઓ હિજાબ પહેરે છે, પણ તેમને પગ દેખાતા રહે છે. જરા વિચારો, આજકાલની આ સ્ટાઈલ છે."

પ્રોફેસર આ વીડિયોમાં એવું પણ કહી રહ્યા છે, "છોકરીઓ માત્ર સ્કાર્ફથી તેમનું મસ્તક ઢાંકી લે છે અને છાતી દેખાડે છે."

"છાતી મહિલાઓના શરીરનો એ ભાગ છે જેનાથી પુરુષો આકર્ષાય છે. તે એક તરબૂચના બે ટુકડા જેવી હોય છે. એ જોવાથી ફળ કેટલું પાકેલું છે તેની ખબર પડે છે."

વીડિયો વાયરલ થયા પછી વિરોધ

પ્રોફેસરનો આ વીડિયો વાયરલ થયા બાદ જમણેરી અને ડાબેરી વિદ્યાર્થી સંગઠનોએ કોઝિકોડમાં વિરોધ પ્રદર્શન શરૂ કર્યું હતું.

ડેમોક્રેટિક યૂથ ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા(ડીવાયએફઆઈ)ના સંયુક્ત સચિવ નિખિલ પી.એ બીબીસીને કહ્યું હતું, "માત્ર મુસ્લિમ વિદ્યાર્થિનીઓનો સવાલ નથી. આ નિવેદન બધી મહિલાઓ વિરોધી છે."

"કેરળ જેવા રાજ્યમાં આવાં નિવેદન ચલાવી લેવાય નહીં."

પ્રોફેસરના નિવે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

દનનો સોશિઅલ મીડિયા પર જોરદાર વિરોધ થયો છે.

બે છોકરીઓએ ફેસબૂક પર પોતાની અર્ધનગ્ન તસ્વીરો પોસ્ટ કરીને વિરોધ વ્યક્ત કર્યો હતો.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે:

આ બાબતે સોશિઅલ મીડિયામાં જોરદાર ચર્ચા શરૂ થઈ હતી અને નગ્નતાને આધારે ફેસબૂકે એ ફોટોગ્રાફ્સ સાઈટ પરથી હટાવ્યા હતા.

ફેસબૂક પર સૌથી પહેલાં પોતાનો ફોટોગ્રાફ પોસ્ટ કરી ચૂકેલી આરતી એસ.એ.એ બીબીસીને કહ્યું હતું, "સ્ત્રીના દેહને જરૂર કરતાં વધુ પડતો સેક્સુઅલાઈઝ કરવામાં આવી રહ્યો છે. એ કારણસર મેં મારો અર્ધનગ્ન ફોટોગ્રાફ પોસ્ટ કર્યો હતો."

"કોઈ પુરુષ તેના શરીરના કોઈ અંગનો દેખાડો કરે તો એ મોટી વાત ગણાતી નથી, પણ સ્ત્રીઓને તેમના દેહ બાબતે સતત સજાગ રાખવામાં આવે છે."

આરતીએ ઉમેર્યું હતું, "કોઈ સ્ત્રી સાડી પહેરે ત્યારે તેના શરીરનો કોઈ હિસ્સો દેખાઈ ન જાય એ માટે સતત ચિંતિત રહે છે."

"સાડી પહેરી હોય એવી સ્ત્રીના શરીરનો કોઈ હિસ્સો દેખાય જાય તો લોકોને તકલીફ થવા લાગે છે."

"સ્ત્રીઓ કોઈ વસ્તુ ઉઠાવવા નીચી નમે ત્યારે પણ તેમણે ધ્યાન રાખવું પડે છે કે તેની ક્લીવિજ (સ્તન વચ્ચેની જગ્યા) દેખાય ન જાય."

"એ જ રીતે બ્રાની પટ્ટી દેખાઈ ન જાય તેની ચિંતા પણ સતત કરવી પડે છે."

નૈતિકતાના કથિત પહેરેદારો

ફાતિમા રેહાનાએ ફેસબૂક પર તેનો આ ફોટોગ્રાફ પોસ્ટ કર્યો હતો

ફાતિમા રેહાનાએ પણ ફેસબુક પર તેનો ફોટોગ્રાફ પોસ્ટ કર્યો હતો. આરતી અને રેહાનાના ફોટોગ્રાફ્સ બાબતે, સોશિયલ મીડિયા પર સક્રીય લોકોની પ્રકૃતિ અનુસારના અત્યંત અભદ્ર પ્રતિભાવ મળ્યા હતા.

જોકે, ગયા વર્ષે બનેલી એક ઘટના પછી આરતી અભદ્ર કમેન્ટ્સની ચિંતા કરતી નથી.

ગયા વર્ષે આરતી અને તેનો એક દોસ્ત એક બેન્ચ પર બેઠા હતા અને દોસ્તે તેનો હાથ આરતીના ખભા પર રાખ્યો હતો. તેથી પોલીસે આરતીનો દોસ્તને ખખડાવ્યો હતો.

પોલીસના કૃત્યને આરતી નૈતિકતાની બિનજરૂરી પહેરેદારી ગણાવે છે.

ઘણા લોકોએ આરતીને ટેકો આપ્યો હતો તો કેટલાક લોકોએ તેનો વિરોધ પણ કર્યો હતો.

આરતીએ કહ્યું હતું, "એક તરફ મને વેશ્યા કહીને અપમાનિત કરવામાં આવી હતી, ત્યારે બીજી તરફ વિરોધની મારી રીત ઘણા લોકોને ગમી હતી."

રેહાના ફાતિમાએ કહ્યું હતું, "એક પ્રોફેસર હોવાને નાતે તેમણે છોકરીઓના દેહ બાબતે આવી અપમાનજનક વાતો ન કરવી જોઈએ."

"આ મારો દેહ છે અને તેના પર મારો જ અધિકાર છે. તેઓ મહિલાઓ સાથે એક વસ્તુ જેવો વ્યવહાર કરી રહ્યા છે."

અલબત, આસિસ્ટંટ પ્રોફેસરને સસ્પેન્ડ કરવાની તમામ સ્ટુડન્ટ્સની માગણી છતાં કોલેજના સંચાલકોએ કોઈ...


એ બજેટમાં આગામી નાણાકીય વર્ષ માટેની કેન્દ્ર સરકારની આવક અને ખર્ચની વિગત આપવામાં આવશે.

આ બજેટ પર બધાની ચાંપતી નજર રહેશે, કારણ કે સરકાર ભારતીય અર્થતંત્રમાંની નરમાઈને ગંભીર ગણી રહી છે અને તેમાંથી અર્થતંત્રને ઉગારવાનાં પગલાં લઈ રહી છે, એ નાગરિકો તથા ઉદ્યોગજગતને જણાવવાની મોદી સરકાર માટે આ મોટી તક છે.

બજેટની દરખાસ્તોની જાહેરાત પહેલાં એ પાંચ નાણાકીય શબ્દાવલિને સમજી લેવી જરૂરી છે.

રાજકોષીય ખાધ

સરકારની કુલ આવક કરતાં કુલ ખર્ચ વધી જાય છે ત્યારે રાજકોષીય ખાધ સર્જાય છે. તેમાં સરકારે લીધેલા ઋણ (બોરોઈંગ્ઝ)નો સમાવેશ થતો નથી.

ભૂતપૂર્વ નાણામંત્રી અરુણ જેટલીએ 2017માં બજેટની જાહેરાત કરતી વખતે જણાવ્યું હતું કે 2017-18ના નાણાકીય વર્ષ માટે કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદન (જીડીપી)ના 3.2 ટકા જેટલી રાજકોષીય ખાધના લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવાની સરકારને આશા છે. તે પ્રમાણ આગલા નાણાકીય વર્ષના જીડીપીના 3.5 ટકાના લક્ષ્યાંક કરતાં ઓછું હતું.

અલબત્ત, વિશ્લેષકોએ એવી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે એ લક્ષ્યાંકને હાંસલ નહીં કરી શકાય અને 2018-19ના નાણાકીય વર્ષમાં રાજકોષીય ખાધ ઘટવાને બદલે વધશે.

આ બજેટ લોકરંજક હશે કે કેમ એ વિશે પણ અનુમાન ચાલી ર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હ્યું છે. લોકરંજક બજેટમાં મતદારોને આકર્ષવા માટે કરવેરામાં રાહતો, છૂટછાટ અને ફેરફાર મારફત સરકારી ખર્ચ વધારવાનો સમાવેશ થાય છે.

વ્યક્તિગત આવકવેરાની મુક્તિમર્યાદામાં વધારો

હાલ વાર્ષિક રૂ. 2,50,000થી ઓછી આવક ધરાવતા નાગરિકોને આવકવેરો ચૂકવવામાંથી મુક્તિ મળેલી છે.

જોકે, લોકોની ખરીદશક્તિ વધારવા વ્યક્તિગત આવકવેરાની મુક્તિમર્યાદામાં વધારો કરવાની સરકારની યોજના હોવાનું અનુમાન અને અપેક્ષા છે.

પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ કર

પ્રત્યક્ષ કર એટલે નાગરિકો દ્વારા સરકારને સીધો ચૂકવાતો કર. તેમાં કરપાત્ર આવક ધરાવતી વ્યક્તિ પર કર ચૂકવવાનું ભારણ હોય છે અને તેને બીજી વ્યક્તિ પર ટ્રાન્સફર કરી શકાતું નથી. આવક વેરો, સંપત્તિ વેરો અને કૉર્પોરેટ ટૅક્સ એ પ્રત્યક્ષ કરનાં ઉદાહરણ છે.

પરોક્ષ વેરામાં કરનો બોજ બીજી વ્યક્તિ પર ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે. સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ કે પ્રોડક્ટના ઉત્પાદકો વસ્તુ કે સેવાના વપરાશકાર પર કર બોજ ટ્રાન્સફર કરતા હોય છે.

ગૂડ્ઝ ઍન્ડ સર્વિસિસ ટૅક્સ (જીએસટી) પરોક્ષ વેરાનું ઉદાહરણ છે. વેલ્યુ ઍડેડ ટૅક્સ, સેલ્સટૅક્સ, સર્વિસટૅક્સ, ઑક્ટ્રોય, લક્ઝરી ટૅક્સ અને ઍન્ટરટેઇન્મેન્ટ ટૅક્સ જેવા વિવિધ કરનું સ્થાન હવે જીએસટીએ લીધું છે.

નાણાકીય વર્ષ

ભારતીય નાણાકીય વર્ષની શરૂઆત પહેલી એપ્રિલથી થાય છે અને તેનો અંત પછીના વર્ષની 31 માર્ચે થાય છે. આ વખતનું બજેટ 2021ના નાણાકીય વર્ષ માટેનું એટલે કે પહેલી એપ્રિલ, 2020થી 31 માર્ચ, 2021ના સમયગાળાનું હશે.

લૉંગ ટર્મ કૅપિટલ ગેઇન્સ ટૅક્સ

ખરીદીની તારીખથી એક વર્ષ કરતાં ઓછા સમયગાળા દરમિયાન નાગરિકોને તેમણે ખરીદેલા શૅરોમાં જે કોઈ લાભ જે થાય છે તેના પર હાલ 15 ટકા ટૅક્સ વસૂલવામાં આવે છે. તેને શૉર્ટ-ટર્મ કૅપિટલ ગેઇન્સ ટૅક્સ કહે છે.

એક લાખથી વધુના શૅરો અને શૅરલક્ષી યુનિટ્સના વેચાણનો લૉંગ ટર્મ કૅપિટલ ગેઇન અગાઉ કરમુક્ત હતો, પણ પહેલી એપ્રિલ, 2018 પહેલાં કે પછી કરેલી ટ્રાન્સફર માટે તેના પર 10 ટકા લેખે ટૅક્સ લાદવામાં આવ્યો હતો.

જોકે, સરકાર લૉંગ-ટર્મ કૅપિટલ ગેઇન્સ ટૅક્સનો હોલ્ડિંગ પિરિયડ વધારવા વિચારી રહી હોવાનું અનુમાન છે. તેથી શૅરોના વેચાણમાંથી થતા કૅપિટલ ગેઇન્સ પર કરમુક્તિનો લાભ મેળવવા રોકાણકારો શૅરો લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


એ બાદ ડઝનબંધ લોકોએ રોઝનો સંપર્ક કરીને જણાવ્યું કે તેઓ પણ આવી સ્થિતિમાંથી પસાર થઈ ચૂક્યા છે.

ચેતવણીઃ આ અહેવાલ જાતીય હુમલાને લગતો છે

રોઝ રૂમ ખાલી કરતાં હતા તે વખતે નર્સ ત્યાં ઊભાં રહ્યાં. તેમણે કહ્યું, “તમે ભોગ બન્યાં એનો મને અફસોસ છે.” ધ્રૂજતા અવાજે તેઓ ધીમેથી બોલ્યાં, “મારી પુત્રી પર પણ બળાત્કાર થયો હતો.”

રોઝે તેમની સામે જોયું. તેમની ઉંમર 40 વર્ષ કરતાં વધારે નહીં હોય તેમ તેને લાગ્યું.

તેમને જાતીય હુમલા પછીની સવાર યાદ આવી ગઈ, જ્યારે તેમણે પોલીસ કર્મચારી અને ડૉક્ટર સાથે વાત કરી હતી.

તેમની પર આખી રાત જાતીય અત્યાચાર થયો હતો, પરંતુ તેનો ઉલ્લેખ કરતી વખતે બધા લોકો ‘કથિત’ હુમલાની વાત કરતા હતા.

ફૂલન દેવી : ચંબલની ખીણનાં એ મહિલા ડાકુ જેમના ડરથી લોકો ધ્રૂજતા હતા

તેમનાં પિતા અને દાદી સિવાય અન્ય સગાંસંબંધીઓ રોઝની વાત માનવા તૈયાર ન હતાં. નર્સના કિસ્સામાં વાત અલગ હતી, તેમણે રોઝની વાત માની લીધી હતી.

તેમના માટે આ એક આશાની જ્યોત હતી. રોઝના ચહેરા પર રાહતના અણસાર દેખાયા. તેને લાગ્યું કે જાતીય હુમલાનો ભોગ બન્યા પછી હવે રિકવરી શરૂ થઈ રહી છે.

જોકે થોડા જ સમયમાં લાખો લોકોએ તે બળાત્કારને જાતે જોયો અને... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

તેમાંથી કોઈએ રોઝ માટે સહાનુભૂતિ વ્યક્ત નહોતી કરી.

એક દાયકા પછી રોઝ કેલેમ્બા બાથરૂમમાં અરીસા સામે ઊભાં હતાં અને પોતાના લાંબા વાળને ઓળી રહ્યાં છે.

તેઓ વાળને આંગળીના ટેરવે વિંટાળીને વાંકડિયા બનાવી રહ્યાં છે. તેમના પર જાતીય હુમલો થયા બાદ મહિનાઓ સુધી આ શક્ય ન હતું.

ઘરના તમામ અરીસા ઢાંકી દેવા પડે છે કારણ કે તમે પોતાનું પ્રતિબિંબ સહી શકતાં નથી.

રોઝ અત્યારે 25 વર્ષનાં છે. તેમણે પોતાના રોજબરોજના જીવન માટે વ્યક્તિગત રીતે મદદ કરે તેવી દિનચર્યા તૈયાર કરી છે.

વાળની માવજત કરવી એ તેમાંનું એક કાર્ય છે. તેને ઓળવામાં સમય લાગે છે અને મહેનત પડે છે. તે લગભગ ધ્યાનમગ્ન થઈ જવા જેવું છે. તેઓ જાણે છે કે તેના વાળ સુંદર છે. લોકો તેમને આ વાત હંમેશાં યાદ અપાવતા રહે છે. દરરોજ સવારે તેઓ પોતાના માટે શુદ્ધ કોકો ચૉકલેટ તૈયાર કરે છે. તેઓ માને છે કે તેનામાં દર્દ મટાડવાના ગુણ છે. તેઓ એક જર્નલમાં પોતાના લક્ષ્યની નોંધ કરે છે.

તેઓ જાણી જોઈને તેને વર્તમાનકાળમાં લખે છે.

તેમનું એક લક્ષ્ય છે, "હું ઉત્તમ ડ્રાઇવર છું." બીજું લક્ષ્ય છે, "હું રોબર્ટ સાથે સુખી લગ્નજીવન ધરાવું છું." "હું બહુ સારી માતા છું."

વાત કરવા માટે બેસતી વખતે રોઝ પોતાના વાળ ખભા પર ઉછાળે છે. તે મોટા ભાગના શરીરને ઢાંકી દે છે.

તેમનો ઉછેર અમેરિકામાં ઓહાયો ખાતે એક નાનકડા શહેરમાં થયો હતો. તેથી રોઝ માટે રાતે સૂતા પહેલાં એકલા વૉક માટે બહાર નીકળવું એ નવી વાત ન હતી.

રોઝ

તેનાથી તેમનું મન સાફ થઈ જતું હતું. તેમને બહારની તાજી હવા અને શાંતિ પસંદ હતાં. તેથી 2009માં પણ ઉનાળાની એક રાતે 14 વર્ષનાં રોઝ એકલાં ચાલવા માટે નીકળ્યાં હતાં.

પરંતુ અચાનક એક માણસ અંધારાથી બહાર પ્રગટ્યા. તેમના હાથમાં ચપ્પુ હતું અને તેમણે રોઝને ધમકાવી. તેમણે તેમને બળજબરીપૂર્વક એક કારમાં ધકેલી. તેમાં પૅસેન્જર સીટ પર પહેલેથી 19 વર્ષના એક યુવાન હતા. રોઝે તેમને પહેલાં પણ જોયા હતા.

તેઓ તેમને શહેરની બીજી તરફના એક ઘરે લઈ ગયા અને 12 કલાક સુધી રોઝ પર બળાત્કાર કર્યો. આ દરમિયાન ત્રીજી વ્યક્તિ સમગ્ર ઘટનાનો વીડિયો ઉતારતી રહી.

રોઝને આઘાત લાગ્યો હતો. તે માંડ શ્વાસ લઈ શકતી હતી. તેમને મારવામાં આવ્યાં હતાં અને ડાબા પગ પર ચપ્પુ મારવામાં આવ્યું હતું. તેમનાં કપડાં લોહીથી ભીંજાઈ ગયાં હતાં. તેઓ વારંવાર બેભાન થઈ જતાં હતાં.

એક તબક્કે એક હુમલાખોરે તેમનું લૅપટોપ કાઢ્યું અને રોઝને બીજી મહિલાઓ પરના હુમલાના વીડિયો બતાવ્યા. ઉત્તર...


એ બાબતથી સૌ સંમત થશે કે રામ મંદિરના મુદ્દાએ ઉત્તર ભારતમાં ભારતીય જનતા પક્ષને પ્રચંડ સમર્થન અપાવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

આ મુદ્દો ઉઠાવ્યાના થોડા સમયમાં જ ભાજપે કેન્દ્રમાં સત્તા હાસલ કરવામાં સફળતા મેળવી હતી.

એક રીતે ભાજપ ઉત્તર ભારતનો જ પક્ષ ગણવામાં આવે છે, પરંતુ હવે સબરીમાલા મંદિરના સ્વરૂપમાં ભાજપને અયોધ્યા જેવો જ એક મુદ્દો મળી ગયો હોય તેવું જણાઈ રહ્યું છે.

પાછલા બે મહિનામાં આ સ્થિતિમાં પરિવર્તન આવ્યું છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

કેરળમાં ભાજપની ઉપસ્થિતિથી કોઈ ઇન્કાર કરી શકે નહીં.

સબરીમાલાના અયપ્પા સ્વામી મંદિરમાં 10 વર્ષથી 50 વર્ષના મહિલાઓનો મંદિરમાં પ્રવેશ નિષેધ હતો.

જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટની બંધારણીય ખંડપીઠે આ પ્રતિબંધ દૂર કર્યો હતો.

આ ચુકાદાની સાથે જ ભાજપને મહિલાઓના અધિકારોની વિરુદ્ધ અને પરંપરાની તરફેણમાં લોકોને એકઠા કરવાની તક મળી ગઈ હતી.

સબરીમાલા મંદિરના કમાડ વર્ષમાં એક વખત આવતાં 64 દિવસના મંડલા- મક્કરવિલક્કૂ તીર્થાટન માટે 17મી નવેમ્બરે ખૂલ્યા હતા.

મંદિરના દ્વાર ખૂલતાંની સાથે સીપીએમ અને લેફ્ટ ડેમૉક્રેટિક ફ્રન્ટના નેતૃત્વની સરકાર અને ભાજપ વચ્ચે તણાવ સર્જાયો છે.

સી... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પીએમનું નરમ વલણ

સબરીમાલામાં પોલીસના નવા કાયદા હેઠળ ભાજપના એક નેતા અને હિંદુ સંગઠન સાથે જોડાયેલા એક નેતાની ધરપકડ થઈ હતી.

આ ધરપકડ બાદ વિરોધ પ્રદર્શન શરૂ થઈ ગયાં હતાં.

નિયમનું પાલન ન કરવા બદલ જેલમાં ધકેલાયેલા નેતાના સમર્થનમાં નાના-નાના ગામોમાં પણ 200,300 લોકો વિરોધ પ્રદર્શનોમાં જોડાતાં હતા.

રાજકીય વિશ્લેષક જો સ્કારિયાએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું, "અહીંયા લોકો મોટી સંખ્યામાં મંદિરમાં મહિલાઓના પ્રવેશનો વિરોધ કરી રહ્યાં છે. એવું જણાઈ રહ્યું છે કે સીપીએમે આ બાબતમાં ઢીલું વલણ દાખવ્યું છે."

ઇતિહાસકાર અને ફૅમિનિસ્ટ જે. દેવિકાએ જણાવ્યું, "આ ઘટનાથી ભાજપનો ફક્ત રાજકીય જ નહીં, પરંતુ સામાજિક વિકાસ પણ થયો છે. "

"અહીંયા રૂઢિચુસ્ત પ્રથાઓ પ્રવર્તમાન હતી, જેનો ઉપયોગ ડાબેરીઓ કરી રહ્યાં હતાં."

"ડાબેરીઓએ અહીંના સામાજિક પછાતપણાં અને રાજકીય રીતે પ્રગતિશીલ વાતાવરણનો અત્યાર સુધી લાભ લીધો હતો."

વરિષ્ઠ રાજકીય વિશ્લેષક બી. આર. પી. ભાસ્કરે કહ્યું, "ઈ. એમ. એસ. નંબુદરીપાદ (વર્ષ 1957માં દેશની પ્રથમ કૉમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીની સરકારના મુખ્ય મંત્રી) ઈશ્વરમાં આસ્થા ધરાવતા નહોતા, છતાં પોતાના પત્ની સાથે કાયમ મંદિર જતા હતા."

સામાજિક રૂઢિનો ઉપયોગ

સામાજિક રૂઢિનો રાજકીય ફાયદા માટે ઉપયોગ કરવાનું ચલણ હજુ પણ કાયમ છે. ડાબેરીઓ આનાથી અજાણ હતા એવું નથી.

દેવિકા કહે છે કે જે નારીવાદીઓએ આ મુદ્દે ડાબેરીઓને ચેતવણી આપી હતી તેમની ઝાટકણી કાઢી નાખવામાં આવી હતી.

દેવિકાએ કહ્યું, "દક્ષિણપંથીઓ સામાજિક રૂઢિનો ઉપયોગ સક્રિય રીતે કરી રહ્યાં છે."

"આ નીતિ ડાબેરીઓ કરતા દક્ષિણપંથીઓના ચોકઠામાં વધુ સુપેરે બેસે છે, તેથી તેઓ તેનો ફાયદો લઈ રહ્યાં છે."

"હકીકતે ડાબેરીઓ આ સમસ્યાને પહોંચી વળે તેટલા હોશિયાર નથી."

એશિયાનેટ ટેલિવિઝનના મુખ્ય સંપાદક અને રાજકીય વિશ્લેષક એમ. જી. રાધાકૃષ્ણનએ કહ્યું:

"સરકાર કોર્ટના ચુકાદાનો વિરોધ કરી રહેલા સંગઠનો સાથે વાતચીત તો કરી જ શકે તેમ હતી."

"સરકાર આ મુદ્દે વધારે કુશળતા દાખવી શકતી હતી."

"સરકાર પાસે કેરળના સૌથી મોટા દલિત સંગઠન પુલેયાર મહાસભા સાથે વાતચીત કરવાનો દરવાજો ખુલ્લો હતો. આ સંગઠન ભાજપની વિરુદ્ધ હતું."

"સરકારે પાસે ભાજપનો રાજકીય મુકાબલો કરવા માટે કોઈ વ્યૂહરચના નહોતી."

કાયદાકીય નિષ્ણાતોના મતે કેરળ સરકાર પાસે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદાની તકફેણમાં રહ્યા સિવાય કોઈ "વિકલ્પ નહોતો."

કેરળના મુખ્ય મંત્રી પિનારાઈ વિજયને વારંવાર એવું...


એ ભલામણ હતી 'અધર બૅકવર્ડ ક્લાસ'(ઓબીસી)ના ઉમેદવારોને તમામ સરકારી નોકરીઓમાં 27 ટકા અનામત આપવાની.

આ નિર્ણયના કારણે ભારતની અને ખાસ કરીને ઉત્તર ભારતની રાજનીતિ તદ્દન બદલાઈ ગઈ. આ પંચના અધ્યક્ષ હતા બિંદેશ્વરી પ્રસાદ મંડલ એટલે કે બી. પી. મંડલ.

2018નું વર્ષ બી. પી. મંડલની જન્મશતાબ્દીનું વર્ષ છે. મંડલનો જન્મ 25 ઑગસ્ટ, 1918માં બનારસમાં થયો હતો.

બી. પી. મંડલ ધારાસભ્ય, સાંસદ, પ્રધાન અને બિહારના મુખ્ય પ્રધાન પણ બન્યા હતા.

ઓબીસીના આઇકન ગણાતા બી. પી. મંડલ

જોકે, ઇતિહાસમાં તેમને નાયક તરીકે અને ખાસ કરીને ઓબીસીના આઇકન તરીકે યાદ કરાય છે. આ સાથે જ દ્વિતીય પછાત વર્ગ પંચના અધ્યક્ષ તરીકે તેમણે કરેલી ભલામણોને કારણે તેમને યાદ કરાય છે.

કટોકટી પછી 1977માં યોજાયેલી ચૂંટણીમાં વિજય બાદ બનેલી મોરારજીભાઈ દેસાઈની સરકારે દ્વિતીય પછાત વર્ગ પંચની રચના કરી હતી.

જનતા પાર્ટીએ પોતાના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં જ પછાત વર્ગો માટે પંચની રચના કરવા માટેનું વચન આપ્યું હતું.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

હરિયાણાના ભૂતપૂર્વ રાજ્યપાલ ધનિકલાલ મંડલ, મોરારજી સરકારમાં ગૃહ પ્રધાન હતા. તેમણે જ રાજ્ય સભામાં આ પંચની રચનાની જાહેરાત કરી હતી.

ધનિકલાલ હા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

લમાં 84 વર્ષના છે અને ચંદીગઢમાં રહે છે. તેમને ફોન કરીને મેં સવાલ કર્યો હતો કે પંચના અધ્યક્ષ તરીકે તમે બી. પી. મંડલની પસંદગી કઈ રીતે કરી હતી?

જવાબમાં તેમણે કહ્યું, ''તે વખતે એવું નક્કી થયું હતું કે પંચના અધ્યક્ષ તરીકે કોઈ લાયકાત ધરાવતી વ્યક્તિની નિમણૂક થવી જોઈએ."

"તેઓ (બી. પી. મંડલ) બિહારના મુખ્ય પ્રધાન તરીકે રહી ચૂક્યા હતા. તેઓ પછાત વર્ગના હિતોના તરફદાર પણ હતા. તેઓ માનતા કે પછાત વર્ગોને અનામત મળવી જોઈએ.''

બચપણથી બુલંદ અવાજ

નિખિલ મંડલ

બી. પી. મંડલનો જન્મ બનારસમાં થયો હતો. તેમના જન્મના બીજા જ દિવસે તેમના પિતા રાસબિહારી લાલ મંડલનું અવસાન થઈ ગયું. તે વખતે રાસબિહારીની ઉંમર માત્ર 54 વર્ષની હતી.

મંડલ પરિવાર મૂળ તો બિહારના મધેપુરા જિલ્લાના મુરહો ગામનો જમીનદાર પરિવાર હતો.

મધેપુરાથી 15 કિલોમિટર જ દૂર મુરહો ગામ આવેલું છે. આ ગામમાં રહેતા કિરાઈ મુસહર લાલ 1952માં મુસહર જ્ઞાતિના પ્રથમ સંસદ તરીકે ચૂંટણી જીત્યા હતા.

મુસહર જ્ઞાતિ આજેય બિહારની સૌથી પછાત જ્ઞાતિમાં ગણાય છે. કિરાઈ મુસહર સાથે મુરહો ગામના સંસ્મરણો જોડાયેલા છે તે હવે લગભગ ભૂલાઈ ગયા છે.

આ ગામ હવે બી. પી. મંડલના ગામ તરીકે જ જાણીતું થયું છે.

પછાતવર્ગ માટે અવાજ ઉઠાવવાની શાળાથી શરૂઆત

રાષ્ટ્રીય ઘોરીમાર્ગ 107થી ફંટાઈને મુરહો ગામ તરફ આગળ વધીએ એટલે ગામની બહાર જ બી. પી. મંડલના નામનું વિશાળ પ્રવેશદ્વાર બનાવેલું છે. ગામમાં તેમની સમાધી પણ છે.

બી. પી. મંડલનું પ્રાથમિક શિક્ષણ મુરહો અને મધેપુરામાં થયું હતું.

હાઈસ્કૂલનું શિક્ષણ તેમણે દરભંગાના રાજ હાઈસ્કૂલમાંથી લીધું હતું. શાળામાં અભ્યાસ વખતથી જ તેમણે પછાત વર્ગના હકો માટે અવાજ ઉઠાવવાનું શરૂ કરી દીધું હતું.

જે.ડી.(યૂ)ના પ્રવક્તા ઍડ્વોકેટ નિખિલ મંડલ બી. પી. મંડલના પૌત્ર છે. તેઓ બી. પી. મંડલ જન્મ શતાબ્દી સમારોહના આયોજન માટે મુરહો ગામમાં જ આવ્યા હતા.

નિખિલ મંડલ કહે છે, ''રાજ હાઈસ્કૂલમાં ભણતી વખતે બી. પી. મંડલ હૉસ્ટેલમાં રહેતા હતા. હૉસ્ટેલમાં પ્રથમ સવર્ણ ગણાતી જ્ઞાતિના છોકરાઓને ભોજન આપવામાં આવતું હતું. પછાત વર્ગના વિદ્યાર્થીઓને બાદમાં ભોજન અપાતું હતું."

"શાળામાં પણ ઉચ્ચ જાતિના વિદ્યાર્થીઓ આગલી બેન્ચો પર બેસતા, જ્યારે પછાત જાતિના વિદ્યાર્થીઓ પાછળ બેસતા હતા. તેમણે આ બંને બાબતોનો વિરોધ કર્યો હતો અને તેના કારણે પછાતોને પણ તેમનો સમાન હક મળ્યો હતો.''

બાદમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે તેઓ બિહારની રાજધાનીમાં પટણા કૉલેજમાં દાખલ થયા...


એ ભાઈનો જવાબ હતો 'હા, એવું કંઇક થયું હતું ખરું પણ...હવે શું?'

પરશુરામ યાદવ નામના એ મુસાફરના ચહેરા પર મારી સાથે વાત કરવાનો કંટાળો સ્પષ્ટ દેખાતો હતો પણ મને એમની આંખો હજુ કંઇક વધુ બોલવા માંગે છે એવું લાગતું હતું.

સાબરમતી એક્સપ્રેસ : અયોધ્યાથી ગોધરા

પણ એમની વાત આગળ કરતાં અગાઉ હું આપને એ જણાવવા માગીશ કે ૧૭ વર્ષ અગાઉ જે મુસાફરી દરમિયાન બનેલી ઘટનાએ ગુજરાતની રાજનૈતિક દિશા બદલી નાખી, તેમાં મેં અને મારા સાથી પિયુષ નાગપાલે મુસાફરી કરી.

હું અને પિયુષ નાગપાલ 25 ફેબ્રુઆરીની સાંજે અયોધ્યાથી લઈને ૨૭ ફેબ્રુઆરીની વહેલી સવારે ગોધરા સુધી સાબરમતી એક્સપ્રેસમાં મુસાફર હતા.

૨૭ ફેબ્રુઆરી, 2002ની વહેલી સવારે મુસાફરોથી ખીચોખીચ એવી સાબરમતી એક્સપ્રેસના કોચ એસ-૬ પર ગોધરામાં હુમલો થયો હતો.

જેમાં અયોધ્યાથી પરત ફરી રહેલા ૫૯ કારસેવકો જીવતા ભુંજાયા હતા. આને પગલે ગુજરાતના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં મોટાપાયે તોફાન થયા હતા.

આ તોફાનો અંગે કેન્દ્ર સરકારે ૨૦૦૫માં ગૃહમાં રજુ કરેલી વિગત મુજબ સત્તાવાર રીતે 790 મુસ્લિમ સમુદાયના લોકો અને 254 હિંદુ સમુદાયના લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં અને ૨૩૩ લોકો લાપતા બન્યા હતા.

તમે આ વાંચ્ય... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ું કે નહીં?

'પેહલાં બેરોજગારી, પછી આતંકવાદ'

હવે હું પાછો એસ-૬ ડબ્બામાં પરશુરામ યાદવે કરેલી વાતચીત પર આવું છું.

શરૂઆતમાં હવે શું કહીને અટકી જનારા પરશુરામ યાદવ માને છે કે ૨૦૦૨માં ગોધરામાં બનેલી ઘટના થકી નરેન્દ્ર મોદીની છબી લોકોમાં ઊંચકાઈ.

તેઓ કહે છે, "સાચું ખોટું તો ભગવાન જાણે પણ ગુજરાતમાં લોકો કહે છે કે નરેન્દ્ર મોદીએ ૨૪ કલાક આપ્યા અને એને લીધે બદલો લેવાનો મોકો મળ્યો."

ગોધરા અને ગુજરાતની વાત કરતાં તેઓ પુલવામા હુમલો અને આતંકવાદ પર પહોંચી જાય છે અને મને કહે છે. "આ બધું જ છળ છે, જ્યાં સુધી બેરોજગારી અને ગરીબી ખતમ ન થાય ત્યાં સુધી આતંકવાદ ખતમ નહીં થાય."

મૂળ યુપીના બલિયાના પરશુરામ યાદવ પોતે સમાજવાદી પાર્ટીના સમર્થક છે પણ નરેન્દ્ર મોદી ૨૦૧૯ની ચૂંટણી જીતી જશે એમ માને છે.

મેં અનેક લોકો સાથે વાત કરવાની કોશિશ કરી તો મને લાગ્યું કે લોકો સાબરમતી એક્સપ્રેસ અને ગોધરાને ભૂલી ગયા છે.

અમુકે તો મારી વાત કરવાની વિનંતીનો સીધો ઇનકાર કરી દીધો.

જોકે, જેમ જેમ વાત થતી ગઈ તેમ મને ખ્યાલ આવ્યો કે લોકો ગોધરાને ભૂલી નથી ગયાં.

'જીત મોદીની જ થાય છે?'

એક કમ્પાર્ટમેન્ટમાં મને યંગ અને હૅન્ડસમ વિશાલ દુબે મળ્યા.

૨૮ વર્ષના વિશાલ નરેન્દ્ર મોદીના ફેન છે પણ કહે છે, "સાબરમતી એક્સપ્રેસના અચ્છે દિન કદી ન આવ્યા."

હજી તો વિશાલના મોઢામાંથી શબ્દ નીકળ્યો જ છે કે "ગોધરા હોય કે પુલવામાં જીત મોદીની જ થાય છે અને એમની જ થશે."

બરોબર ત્યારે જ અમારી ચર્ચામાં અચાનક એક મહિલાનો અવાજ આવ્યો...'નહીં જીતે. નહીં જીતવા દઈએ. '

અત્યાર સુધી ચેહરા પર દુપટ્ટો નાખી સુઈ રહેલા એ બહેને અચાનક બોલી મને ચોંકાવી દીધો.  હું એમની તરફ વળ્યો.

યુપીના હઝરતગંજના વતની ફરઝાના કહે છે, "પહેલાં લાઈનમાં ઊભા રાખીને હાલત ખરાબ કરી દીધી અને પછી તો દેશ આખો રોજ લાઈનમાં ઊભેલો જ લાગે છે."

"મોદીજીએ કંઈ સારું નથી કર્યું લોકો એમને નહીં જીતાડે."

હું ફરઝાના સાથે વધારે વાત કરવા માગું છું પણ એમણે તો એક ડાયલોગ મારીને ફરી દુપટ્ટો ઓઢી લીધો અને હું બાજુમાં વાતો કરતો હોવા છતાં જાણે હયાત જ નથી એમ ધારી લીધું.

ખૂબ આગ્રહ પછી તેઓ ફક્ત એટલું બોલ્યાં, "મારે જે કહેવું હતું એ મેં કહી દીધું મને આમાં કંઈ બહુ ખબર ના પડે."

2019ની ચૂંટણીમાં કોણ જીતશે ?

આ દરમિયાન મેં સામે બેઠેલી એક વ્યક્તિને પ્રધાન મંત્રી મોદી વિશે પૂછ્યું.

પોતાનું નામ અંકિત સેંગર જણાવી તેઓએ કહ્યું કે, "મોદી કરે છે ઓછું, બોલે છે બહુ અને...


એ ભીડમાં કેટલાક લોકો એવા છે જેને લગભગ દરેક ભારતીય નાગરિક જાણે છે. દાખલા તરીકે-કસ્તુરબા, જવાહરલાલ નેહરુ કે સરદાર પટેલ.

જોકે, કેટલીક વ્યક્તિઓ એવી છે જેના વિશે લોકો બહુ ઓછું જાણે છે.

મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીના વિચારોને કારણે તેમની અત્યંત નજીક રહેલી કેટલીક મહિલાઓ વિશે જાણવું રસપ્રદ થઈ પડશે.

આ મહિલાઓની જિંદગીમાં ગાંધીજીનો ગાઢ પ્રભાવ રહ્યો હતો. મહાત્માજીએ જે રસ્તા પર ચાલવાનું પસંદ કર્યું હતું એ રસ્તે ચાલીને આ મહિલાઓ આગળ વધી હતી.

• મેડેલીન સ્લેડ ઉર્ફે મીરાબહેન (1892-1982)

મહાત્મા ગાંધી અને મેડેલીન સ્લેડ

મેડેલીન બ્રિટિશ એડમિરલ સર એડમંડ સ્લેડનાં પુત્રી હતાં. એક બ્રિટિશ ઓફિસરના દીકરી હોવાને કારણે તેમનું જીવન શિસ્તબદ્ધ હતું.

મેડેલીન જર્મન પિયાનોવાદક તથા સંગીતકાર બિથોવનના સંગીતમાં ગળાડૂબ હતાં. તેથી તેઓ ફ્રાન્સના બુદ્ધિજીવી રોમા રોલાંના સંપર્કમાં આવ્યાં હતાં.

રોમેન પોલેન્ડે સંગીતકારો માત્ર વિશે જ નહીં, મહાત્મા ગાંધીજીની જીવનકથા પણ આલેખી હતી.

ગાંધીજી વિશેની રોમેન રોલેન્ડની બાયોગ્રાફીથી મેડેલિન બહુ પ્રભાવિત થયાં હતાં.

ગાંધીજીનો મેડેલીન પર પ્રભાવ એટલો છવાયેલો હતો કે તેમણે ગાંધીજીએ ચિંધેલા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

માર્ગે જિંદગી જીવવાનો નિશ્ચય કર્યો હતો.

ગાંધીજી વિશે વાંચીને રોમાંચિત થયેલાં મેડેલીને તેમને પત્ર લખ્યો હતો અને આશ્રમ આવવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી.

ગાંધીજીનું ઘર ગણાતા સાબરમતી આશ્રમના શતાબ્દી વર્ષમાં બીબીસીની સર્જનાત્મક રજુઆત

1925ના ઓક્ટોબરમાં મુંબઈ થઈને અમદાવાદ પહોંચેલાં મેડેલીને શરાબપાન છોડ્યું હતું, શાકાહારી બન્યાં હતાં, ખેતી કરવાનું શીખ્યાં હતાં અને મહાત્માજીનું અખબાર 'યંગ ઇન્ડિયા' વાંચતા થયાં હતાં.

ગાંધીજી સાથેની પહેલી મુલાકાતનું વર્ણન મેડેલીને આ શબ્દોમાં કર્યું છેઃ "હું ઓરડામાં પ્રવેશી ત્યારે સામે બેઠેલો એક દુબળો પુરુષ સફેદ ગાદી પરથી ઊઠીને મારી તરફ આવ્યો હતો."

"હું જાણતી હતી કે એ બાપુ હતા. મેં પારાવાર હર્ષ અને શ્રદ્ધાની લાગણી અનુભવી હતી. મારી સામે એક દિવ્ય પ્રકાશ દેખાતો હતો."

"હું બાપુના ચરણમાં ઝૂકીને બેસી ગઈ હતી. તેમણે મને ઉઠાડીને કહ્યું હતું-તું મારી દીકરી છે."

એ દિવસથી મહાત્મા અને મેડેલીન વચ્ચે એક અલગ સંબંધ સ્થપાઈ ગયો હતો. પછી મેડેલીનનું નામ મીરાબહેન પડી ગયું હતું.

• નીલા ફ્રેમ કૂક (1972-1945)

મહાત્મા ગાંધી અને નીલા ફ્રેમ કૂક

આશ્રમમાં તેમને લોકો નીલા નાગિની કહીને બોલાવતા હતા. ખુદને કૃષ્ણની ગોપી ગણતાં નીલા માઉન્ટ આબુમાં એક સ્વામી સાથે રહેતાં હતાં.

અમેરિકામાં જન્મેલાં નીલા મૈસૂરના રાજકુમારના પ્રેમમાં પડ્યાં હતાં.

તેમણે 1932માં ગાંધીજીને બેંગલુરુથી પત્ર લખ્યો હતો. આભડછેટની વિરુદ્ધમાં કરવામાં આવી રહેલાં કામો વિશે તેમણે એ પત્રમાં ગાંધીજીને જણાવ્યું હતું.

બન્ને વચ્ચે પત્રોનો સિલસિલો ત્યાંથી શરૂ થયો હતો.

1933ના ફેબ્રુઆરીમાં ગાંધીજી સાથે નીલાની મુલાકાત યરવડા જેલમાં થઈ હતી. ગાંધીજીએ નીલાને સાબરમતી આશ્રમમાં મોકલ્યાં હતાં.

સાબરમતી આશ્રમમાં થોડા સમય પછી જ નવા સભ્યો સાથે તેમને ખાસ જોડાણની અનુભૂતિ થવા લાગી હતી.

ઉદાર વિચારધારા ધરાવતાં નીલા માટે આશ્રમ જેવા એકાંતભર્યા માહોલમાં રહેવાનું મુશ્કેલ બન્યું હતું.

એક દિવસે આશ્રમમાંથી ભાગી છૂટેલાં નીલા થોડા સમય પછી વૃંદાવનમાં મળી આવ્યાં હતાં. થોડા સમય પછી તેમને અમેરિકા મોકલી દેવામાં આવ્યાં હતાં.

અમેરિકામાં તેમણે ઈસ્લામ ધર્મ અંગિકાર કર્યો હતો અને કુરાનનો અનુવાદ કર્યો હતો.

• સરલાદેવી ચૌધરાની (1872-1945)

મહાત્મા ગાંધી અને સરલાદેવી ચૌધરાની

સૌમ્ય દેખાતાં સરલાદેવી ઉચ્ચ શિક્ષણ પામેલાં હતાં અને ભાષાઓ, સંગીત તથા લેખનમાં તેમને ઊંડો રસ હતો. તેઓ...


એ મદ્રેસા કે જ્યાંથી પીડિતાને છોડાવવામાં આવી

બાળા હિન્દૂ છે, ગુનેગાર મુસલમાન છે અને પોલીસ દાવો  કરી રહી છે કે એમણે બાળાને એક મદ્રેસામાંથી  છોડાવી છે.

આ તમામ માહિતી રાજકારણ રમવા માટે ઉમદા તક સમાન છે.

ભાજપના  નેતા મનોજ તિવારીએ આ ઘટનાના વિરોધમાં એક કેન્ડલ માર્ચ કાઢી. જેમાં જોડાયેલા લોકોએ સગીર જણાવાઈ રહેલા ગુનેગારને ફાંસી પર ચઢાવવાની માંગ કરી.

ગુસ્સે ભરાયેલા ટોળાએ વિરોધના ભાગરૂપે ગાજીપુર પોલીસ સ્ટેશનનો ઘેરાવ પણ કર્યો .

પોલીસે બળાત્કારની વાતને સમર્થન પણ આપ્યું છે અને મદ્રેસાના મૌલવીની ધરપકડ પણ કરી છે.મૌલવીને નિર્દોષ ગણાવતાં એમના પત્નીએ જણાવ્યું છે કે રવિવારે સાંજે પોલીસ એમના પતિ સાથે ત્રણ અન્ય લોકોને પણ લઈ ગઈ હતી.

અટકાયત કરેલા લોકોમાંથી એકનું કહેવું છે કે તે સગીર છે. આ બાબતની તપાસ  દિલ્હી પોલીસની ક્રાઇમ બ્રાન્ચ કરી રહી છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ક્રાઇમ બ્રાન્ચના જોઈન્ટ કમિશનર આલોક કુમારે 'ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ' ને જણાવ્યું કે "છોકરાનું કહેવું છે કે તે ૧૭ વર્ષનો છે પરંતુ તે આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ દસ્તાવેજ રજૂ કરી શકે તેમ નથી.''''બની શકે છે કે અમે એ છોકરાની ઉંમરની તાપસ કરાવવા માટે ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

એના હાડકાંની તપાસ કરાવડાવીએ."

પોલીસે બળાત્કારની વાતને સાચી ઠેરવી છે અને બાળાએ પણ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ જુબાની આપી છે.

કુરકુરે ખરીદવા ગઈ હતી આ બાળા

પૂર્વ દિલ્હીની સાંકડી શેરીઓમાંથી પસાર થતાં અમે બાળાના ઘર સુધી પહોંચ્યા. ચોથા માળે એનું ઘર હતું.

થોડી જ વારમાં બાળકીના પિતાનો અવાજ સાંભળવા મળ્યો. એમના અવાજમાં નારાજગી હતી. મીડિયા સામે, સમાજ સામે, બધા સામે.

''આ સમસ્યા અમારી છે, બીજા કોઈની નહીં'' તેઓ કોઈને જણાવી રહ્યા હતા. અમને લાગ્યું કે બાળકીના માતાપિતા કોઈની સાથે વાત કરવાની સ્થિતિમાં નહોતા. એટલે અમને વધુ હેરાન કરવાનું અમને યોગ્ય ન લાગ્યું.

બાળકીના મામાનો એવો દાવો હતો કે ૨૧ એપ્રિલની બપોરે આ બાળકી પનીર અને કુરકુરે ખરીદવાં માટે ઘેરથી નીચે ગઈ હતી .

મદ્રેસામાંથી બાળકીને છોડાવી

જયારે એક કલાક બાદ પણ એ પાછી ના ફરી ત્યારે એના નાના ભાઈએ ઘરવાળાઓને જાણ કરી અને એવી રીતે બાળકીની શોધખોળ શરૂ કરાઈ.

ઘરવાળાના જણાવ્યા મુજબ બાળકી પાસે મોબાઈલ ફોન હતો.

મોબાઈલ ટ્રૅકિંગ મદદ વડે બીજા દિવસે એટલે કે ૨૨ એપ્રિલની સાંજે ગાઝીયાબાદના એક મદ્રેસમાંથી આ બાળકીને છોડાવવામાં આવી .

આ એ જ વિસ્તાર હતો જ્યાં બાળકીનો પરિવાર ભાડે રહેતો હતો અને ઘટનાના એક અઠવાડિયા પહેલાં જ એ મકાન છોડી પૂર્વ દિલ્હીમાં વસ્યો હતો.

આ મદ્રેસા એક અડધી બનેલી નવી ઇમારત છે.  જેની દીવાલો જોઈને લાગે છે કે કેટલાક ભાગોમાં ઉતાવળે પ્લાસ્ટર કરવામાં આવ્યું હશે.

અમે મદ્રેસામાં શું  જોયું?

મદ્રેસાની બહાર મીડિયા ઉપરાંત જોવાવાળાઓનું ટોળું ભેગું થયું હતું. નીચેના માળે વજૂ કરવા પાણી અને નમાજ પઢવાની વ્યવસ્થા પણ હતી.

સીડીની ઉપર જતાં પહેલા માળે એક મોટો હૉલ હતો. જ્યાં કેટલીક શેતરંજી પડી હતી

૩૫ વર્ષના મૌલવીનાં પત્નીનાં જણાવ્યાં મુજબ પાંચ વર્ષ પહેલા દાનની મદદથી બનેલા આ મદ્રેસામાં લગભગ ૫૦ બાળકો માટે રહેવાની વ્યવસ્થા કરાઈ છે.

પતિની ધરપકડને મુસલમાનોને બદનામ કરવાનું ષડયંત્ર ગણાવતા તેઓ બાળકીના જ ચરિત્ર  પર સવાલ ઉઠાવે છે. તેઓ પૂછે છે, "એના હાથમાં ૨૪ કલાક ફોન રહેતો હતો અને હંમેશા એ ફોન પર વાત કરતી રહેતી હતી.''

સંપૂર્ણ વાતચીત દરમિયાન મૌલવીનાં પત્નીએ  મોંઢા પરથી બુરખો હટાવ્યો નહીં. પણ એમના અવાજમાં એમનો આક્રોશ અનુભવી શકાતો હતો.

બે બાળકોની માતા એવા મૌલવીના પત્ની જણાવે છે ,"મારા પતિ દુનિયાને ખોટી બાબતોથી દૂર રહેવા અને નમાજ પઢવા માટે જણાવતા'' ''શું એ રેપ કરી શકે ખરા? ના!  એમને ના જેલ થવી જોઈએ...


એ માટે અર્ધસત્યો અને જૂઠાણાંની ભેળસેળ કુટિલતાથી વહેતી મૂકવામાં આવે છે.

લોકોને ગુંચવાડામાં નાખીને હત્યારાઓ પ્રત્યેનો અભાવ ઓછો કરી શકાય-તેમના પ્રત્યે સહાનુભૂતિની લાગણી પેદા કરી શકાય, એવો પ્રચારકોનો આશય હોય છે.

આવા પ્રચારમાં ક્યારેક એવું પણ કહેવામાં આવે છે કે હત્યારાઓને તો ગાંધીજીનાં પરિવારજનોએ માફ કરી દીધા હતા.

આમ કહેવા પાછળનો ઇશારો એ હોય છે કે હવે તમારે હત્યારાઓની અને એમની વિચારસરણીની ટીકા ન કરવી જોઈએ.

માફીના પ્રયાસ

ગાંધીજીના ખૂનીઓ અને તેમની વિચારધારા માટે હિંદુ ધર્મનો આદર્શ ગુરુજનોને મારી નાખતો અર્જુન છે. (ધર્મગ્રંથોમાંથી છેવટે તો પોતાની વૃત્તિ પ્રમાણેનો જ બોધ મળે છે.)

આ લોકો પાછા પોતાની જાતને હિંદુ ધર્મ અને ધર્મીઓના રક્ષક તરીકે ખપાવે.

બીજી તરફ, પોતાને ગૌરવપૂર્વક હિંદુ ગણાવનારા ગાંધીજી તેમની પર ખૂની હુમલા કરનારને પણ માફી આપતા હતા.

દક્ષિણ આફ્રિકામાં અને ભારતમાં તેમનું આવું વલણ જાહેર હતું.

હિંદુ ધર્મની તેમની આવી ઉદાર સમજ ભલે તેમની અપેક્ષા જેટલી પ્રસરી નહીં, પરંતુ તે લોકો માને છે એટલી હદે નિષ્ફળ પણ ગઈ ન હતી.

તેના ઉત્તમ પુરાવા સૌથી ખરાબ પ્રસંગે મળ્યા. એ પ્રસંગ એટલે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ગાંધીજીની હત્યા.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ગાંધી-પ્રેમીઓએ પણ માફીની તરફેણમાં

આપ્ટે ( ડાબી બાજુ) અને નાથુરામ ગોડસે (જમણી બાજુ)

અદાલતી કાર્યવાહી પછી હત્યારા ગોડસે અને કાવતરાના એક સાથી આપ્ટેને ફાંસીની સજા થઈ.

ત્યારે દેશવિદેશમાંથી એવા અનેક પત્રો આવ્યા, જેમાં હત્યારાઓને ફાંસીની સજા ન કરવાની વિનંતી હતી.

આવી રજૂઆતો કરનારા ગોડસેપ્રેમીઓ નહીં, ગાંધીપ્રેમી-ગાંધીના અનુયાયી હતા.

જાણીતાઅજાણ્યા, દેશીવિદેશી એવા ઘણા લોકોએ ત્યારના ગવર્નર જનરલ સી. રાજગોપાલાચારીને વિનંતીપત્રો મોકલ્યા.

તેમાં લખ્યું પણ ખરું કે આજીવન અહિંસાના ઉપાસક રહેલા અને ફાંસીની સજા નાબૂદ થવી જોઈએ, એવો મત ધરાવતા ગાંધીજીના હત્યારાઓને ફાંસીની સજા ન આપવી જોઈએ.

ગાંધીની હત્યા સમયે નાથૂરામ ગોડસેએ આ વસ્ત્રો પહેરેલાં

આ વિનંતીપત્રોમાં ગોડસેમંડળીની ધિક્કારપ્રેરિત સમજણ નહીં, ગાંધીજીએ રોપવા ધારેલી ધર્મની ઉદાર સમજણ દેખાતી હતી.

'જીવ આપનાર જ જીવ લઈ શકે' એવો સીધોસાદો છતાં પાયાનો, કોઈ પણ ધર્મથી ઉપર એવો માનવતાનો સિદ્ધાંત દેખાતો હતો.

નારાયણભાઈ દેસાઇએ નોંધ્યું છે કે ગાંધીજીના અસ્થિ-વિસર્જન પછી 'જુગતરામભાઈ (દવે)ની પ્રેરણાથી આસપાસનાં 28 ગામોમાંથી એકઠી થયેલી મેદનીએ ઠરાવ કર્યો કે આઝાદ ભારત દેશમાંથી સજા-એ-મોતની પરંપરા દૂર કરવાનો આરંભ ગાંધીના ખૂનીને ફાંસી ન દઈને થાય.' (મારું જીવન એ જ મારી વાણી-4, નારાયણ દેસાઈ, પૃ.484)

ગાંધીજીના કેટલાક સાથીઓ ગાંધીશાઈ અંદાજમાં પોતાની 'નિષ્ફળતાનો એકરાર' કરીને કહેતા હતા કે યુવાનોની શક્તિને આપણે સાચા માર્ગે વાળી ન શક્યા.

એટલે તે આડા રસ્તે ફંટાઈ ગયા. માં એમને દોષ દઈ શકાય નહીં.

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે

પુત્રોના પ્રયત્નો

આભા અને મનુ સાથે ગાંધીજી

ગાંધીહત્યા વિશેની સરકારી ફાઇલમાં સજામાફી માટેના કેટલાક પત્રો સચવાયેલા છે, જેની  ગવર્નર-જનરલ ગોપાલાચારી અને ગૃહમંત્રી સરદાર પટેલ વચ્ચે આપ-લે થઈ હોય.

સજામાફીની વિનંતીઓમાં સૌથી ઉલ્લેખનીય રજૂઆતો ગાંધીજીના બે પુત્રોની હતી.

ગાંધીજીના ભારત આવી ગયા પછી દક્ષિણ આફ્રિકામાં રહીને ત્યાં કામ કરનારા મણિલાલ ગાંધીએ ડરબનથી ગવર્નર જનરલને તાર કર્યો અને ગોડસેની ફાંસી માફ કરવા વિનંતી કરી.

પહેલા તારમાં ફક્ત ગોડસેની માફી વિશે લખ્યા પછી તેમને ઝબકારો થયો હશે, એટલે તેમણે નવેમ્બર 6, 1949ના રોજ બીજો ટેલિગ્રામ કરીને કહ્યું કે અગાઉ તે ફાંસીની સજા પામેલા બીજા ગુનેગાર આપ્ટેનું નામ લખવાનું ભૂલી ગયા હતા અને આપ્ટેની...


એ મારી સુહાગરાત હતી. હું પહેલીવાર કોઈ પુરુષના ગાઢ આશ્લેષમાં સરવાની હતી.

મારી સખીઓ સાથે થયેલી ઘણીબધી વાતચીત અને મેં જે પોર્ન વીડિયોઝ નિહાળ્યા હતા તેનાં ઝાંખાં દૃશ્યો, સપનાંઓ અને તીવ્ર અભિલાષાઓ મારાં મનમાં હતી.

હાથમાં દૂધનો ગ્લાસ લઈ, મસ્તક ઝૂકાવીને મેં રૂમમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. એ બધું એકદમ પરંપરાગત, મારી કલ્પના અનુસારનું હતું.

અલબત, એક સખત આઘાત, પ્રચૂર નિરાશા મારી રાહ જોઈ રહ્યાં છે એ હું જાણતી ન હતી.

મેં એવી કલ્પના કરેલી કે હું સુહાગરાતે અમારા રૂમમાં પ્રવેશ કરીશ, પછી મારા પતિ મને ગાઢ આશ્લેષમાં લઈ લેશે, મારા પર ચુંબનોની વર્ષા કરશે અને પછી રાતભર ઉત્કટતાપૂર્વક પ્રેમ કરશે.

વાસ્તવમાં હું રૂમમાં પ્રવેશી એ પહેલાં જ મારા પતિ ઊંઘી ગયા હતા.

હું 35 વર્ષની અને અક્ષતા સ્ત્રી હતી. મારા પતિનું વર્તન મને પીડાદાયક ધિક્કાર જેવું લાગ્યું હતું.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

મારે પણ પ્રેમાળ સાથી ન હોય?

કોલેજના દિવસોમાં અને ઓફિસમાં મેં ઘણા યુવક-યુવતિઓને ફ્રેન્ડશીપ કરતા નિહાળ્યા હતા.

તેઓ તેમના પાર્ટનરના ખભા પર હાથ મૂકીને, એકમેકના હાથ પકડીને ચાલતા હતા અને મને તેમની ઈર્ષા થતી હતી.

મારો પણ આવો એક સાથી ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હોય એવી ઈચ્છા મને ન હોય?

ચાર ભાઈઓ, એક બહેન અને વયોવૃદ્ધ માતા-પિતાનો બનેલો મારો મોટો પરિવાર હતો, છતાં હું તેમાં હંમેશા એકલતા અનુભવતી હતી.

મારાં ભાઈઓ-બહેનનાં લગ્ન થઈ ચૂક્યાં હતાં અને તેમના પોતપોતાના પરિવાર હતા.

ક્યારેક હું એવું વિચારતી હતી કે મારી વય વધી રહી છે અને હું કુંવારી છું તેની દરકાર મારા પરિવારના લોકોને છે કે નહીં?

મારું હૈયું પ્રેમ પામવાની આકાંક્ષાથી ટળવળતું હતું, પણ હું એકલતાથી ઘેરાયેલી હતી.

જાડી હોવાથી અપરણીત?

ઘણીવાર મને એવું લાગતું હતું કે હું જાડી છું એટલે જ આવું થઈ રહ્યું છે.

શું પુરુષો જાડી મહિલાને ધિક્કારતા હોય છે? હું જાડી હોવાને કારણે મારો પરિવાર મારા માટે યોગ્ય જીવનસાથી શોધી શકતો નથી?

હું કાયમ કુંવારી રહીશ? હું ક્યારેય કૌમાર્ય ગૂમાવીશ નહીં?

આ બધા સવાલો મારા દિમાગને સતત ધમરોળતા રહેતા હતા.

આખરે હું 35 વર્ષની થઈ ત્યારે 40થી થોડા વધુ વર્ષનો એક પુરુષ મને પરણવા તૈયાર થયો હતો.

મારા મનની વાત મેં તેમને મારી સગાઈ દરમ્યાન જ જણાવી દીધી હતી.

અલબત, તેમણે તેના પર ધ્યાન આપ્યું ન હતું કે તેનો પ્રતિસાદ પણ આપ્યો ન હતો. તેઓ ગભરાયેલા લાગતા હતા.

તેઓ નીચી નજર કરીને ચૂપચાપ બેઠા રહ્યા હતા અને માત્ર માથું હલાવતા રહ્યા હતા.

મેં એવું ધારેલું કે આજકાલ મહિલાઓ કરતાં પુરુષો વધુ શરમાળ હોય છે અને મારા ભાવિ પતિ પણ તેમાં અપવાદ નથી.

પણ મારી સુહાગરાતે જે થયું તેનાથી હું ગૂંચવાઈ ગઈ હતી. તેમણે મારી સાથે એવું વર્તન શા માટે કર્યું હતું એ હું જાણતી ન હતી.

સુહાગરાત પછીની સવારે

બીજા દિવસે સવારે મેં તેમને પૂછ્યું ત્યારે તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેમની તબીયત સારી ન હતી.

બીજી, ત્રીજી અને એ પછીની સંખ્યાબંધ રાતોએ પણ તેમનું વર્તન બદલાયું ન હતું.

મેં આ વિશે મારાં સાસુ સાથે વાત કરી હતી.

સાસુમાએ તેમના દીકરાનો બચાવ કરતાં કહ્યું હતું, "એ શરમાળ વ્યક્તિ છે.

એ બાળપણથી જ છોકરીઓ સાથે વાત કરતાં ખચકાતો રહ્યો છે.

એ બોય્ઝ સ્કૂલમાં ભણ્યો હતો અને તેની કોઈ બહેન પણ નથી કે કોઈ છોકરી તેની દોસ્ત પણ નથી."

સાસુમાના આ ખુલાસાથી મને કામચલાઉ રાહત થઈ હતી, પણ હું એ બાબતે સતત વિચારતી રહેતી હતી.

મારી આકાંક્ષાઓ, સપનાંઓ અને અરમાનો રોજેરોજ તૂટતાં જતાં હતાં.

મારી અકળામણનું એકમાત્ર કારણ સેક્સ ન હતું.

દબાણને લીધે લગ્ન કર્યાં હશે?

મારા પતિ મારી સાથે ભાગ્યે જ વાત કરતા હતા. તેમણે મને ક્યારેય સ્પર્શ કર્યો ન હતો કે મારો હાથ સુદ્ધાં પકડ્યો ન...


એ મુલાકાતો દરમિયાન હું બૅટમૅન કૉમિક્સ લેતો આવતો હતો અને અહીંથી હિંદુ પૌરાણિક કથાઓ વર્ણવતી અમરચિત્ર કથાની ચોપડીઓ લઈ જતો.

ચેરી કૉકનાં કૅન લાવતો અને તેના બદલામાં કેમ્પા કૉલા પીવા મળતી. લંડનમાં ચાર ટીવી ચેનલો જોવા મળતી હતી, દિલ્હીમાં એક જ હતી દૂરદર્શન.

લંડનમાં મારે નેઇબર્સ અને ઇસ્ટએન્ડર્સ સિરિયલ જોવી હોય તો માતાપિતાને પૂછવું પડતું હતું, પણ અહીં દિલ્હીમાં મારાં માતાપિતા, દાદાદાદી, કાકાકાકી, પિતરાઇ બધા આગ્રહ કરીને રામાયણ જોવા બેસાડી દેતા હતા.

હિંદુ મહાકાવ્ય રામાયણ પરથી બનેલી રામાનંદ સાગરની સિરિયલમાં 14 વર્ષનો વનવાસ ભોગવતા અને સીતાને દસ માથાવાળા રાવણની લંકામાંથી છોડાવીને લાવનારા ભગવાન રામની કથા હતી.

અંધકાર પર પ્રકાશનો વિજય થયો અને ભગવાન રામ પોતાના રાજ્ય અયોધ્યામાં પરત ફર્યા તે પ્રસંગના આધારે જ દીવાળીનો ઉત્સવ મનાવાય છે.

હિંદુ, શીખ અને જૈન સૌ કોઈ આ પર્વ મનાવે છે અને તે સાથે જ ઘણા પ્રદેશોમાં નવું વર્ષ પણ શરૂ થાય છે.

દિવાળી પહેલાંના દિવસોમાં ગામ, શહેર અને નગરોમાં શાળાઓ, સભાખંડો, બજારો અને ચોકમાં રામલીલા ભજવાતી રહે છે. ક્રિસમસ પહેલાંના દિવસોમાં ખ્રિસ્તીઓ ઉજવણી કરે છે તે રીતે જ.

1987 ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

અને 1988ના 18 મહિના સુધી રામાયણ સિરિયલ ચાલતી રહી. 45 મિનિટના એક એવા 78 હપ્તા, દર રવિવારે સવારે ભારતની એક માત્ર ચેનલ દૂરદર્શન પર પ્રસારિત થતા રહ્યા હતા.

દેશભરમાં 8થી 10 કરોડ લોકો તેને જોવા બેસી જતા હતા. તે રીતે ભારતીય ઇતિહાસની તે સૌથી સફળ ટીવી સિરિયલ બની ગઈ હતી.

ભારતના સાંસ્કૃતિક વારસામાં રામાયણનું અદ્વિતિય સ્થાન હતું, તેથી સિરિયલને જબરદસ્ત લોકપ્રિયતા મળે તે સમજી શકાય તેવું હતું. પરંતુ કોઈને એવો અંદાજ નહોતો કે સિરિયલ અઠવાડિક ભક્તિનું એક માધ્યમ બની જશે.

NYUના મીડિયા સ્ટડીઝના પ્રોફેસર અને પૉલિટિક્સ આફ્ટર ટેલિવિઝન પુસ્તકના લેખક અરવિંદ રાજગોપાલ કહે છે તે પ્રમાણે ઉત્તર ભારતમાં જીવન થંભી જતું હતું. "ટ્રેન સ્ટેશનો પર અટકાવી દેવામાં આવતી હતી, બસો ઊભી રહી જતી હતી, મુસાફરો રસ્તા પર ટીવી શોધવા માટે નીકળી પડતા હતા."

"નાના ટીવી પાસે ભીડ એટલી થઈ જતી હતી કે દૂરથી કશું દેખાય પણ નહીં. કશું કાને પણ પડે નહીં, આમ છતાં લોકો ઊભા રહી જતા, કેમ કે ટીવી સામે હાજર રહેવાનો મહિમા હતો."

 શેરીઓ સૂનકાર થઈ જતી, દુકાનો બંધ થઈ જતી

બીબીસીના દિલ્હી ખાતેના સંવાદદાતા સૌતિક બિશ્વાસે 2011માં લખ્યું હતું:

"મને યાદ છે કે રવિવારે સવારે સિરિયલને કારણે ભારત થંભી જતું હતું. શેરી સૂનકાર થઈ જતી, દુકાનો બંધ થઈ જતી. લોકો સ્નાન કરીને ટીવી જોવા બેસતા અને ટીવીને હાર પણ ચડાવતા હતા."

મારા દાદી માટે પણ રવિવારની સવાર મહત્ત્વની બની ગઈ હતી: સિરિયલનું પ્રસારણ શરૂ થાય તે પહેલાં તેઓ અગરબત્તી પ્રગટાવીને ઘરના મંદિરમાં પૂજા કરતા. તે પછી ખુલ્લા પગે નીચે બેસી જતા અને માથે ઓઢી લેતા હતા.

સાથે જ કુટુંબની ત્રણ પેઢી સિરિયલ જોવા બેસી જતી હતી.

મંદિરમાં દર્શન વખતે થતી તેવી રીતે સિરિયલ જોવાની વિધિ થતી હતી. મંદિરનાં દર્શન સિરિયલે ઘરે ઘરે અને જાહેરમાં જ્યાં ટીવી દેખાતું હતું ત્યાં પહોંચાડી દીધાં હતાં.

મંદિરમાં મૂર્તિની સામે જોઈને બેસવાનું હોય, તે રીતે ટીવીમાં હિંદુ દેવતા (રામ, લક્ષ્મણ, સીતા, હનુમાન) દર્શન આપતાં હતાં.

ભગવાન રામનું પાત્ર ભજવનારા અરુણ ગોવિલ કહે છે, "મંદિર દર્શન કરવા જેવા જેવું જ તે હતું. લોકો સિરિયલ શરૂ થાય તે પહેલાં પૂજા કરતા હતા, ટીવીને તિલક કરીને હાર પહેરાવતા હતા. લોકોમાં સિરિયલ માટે આવી ભાવના જાગી હતી,"

રામાયણના કારણે અરુણ ગોવિલનું જીવન પણ બદલાઈ ગયું. "હું જ્યાં પણ જતો, લોકો મારે પગે પડતા હતા. એટલું બધો આદર અને સન્માન મળતો હતો કે લોકો મને જોઈને ખુશીના...