"પહેલાં પણ બહુ નફો તો નહોતો, પરંત છ-આઠ મહિનાથી દુકાનનો ખર્ચ પણ નીકળતો નથી. શું કરું? હવે દુકાન બંધ કરીને પ્રાઇવેટ નોકરી કરું છું."

નોઇડાના એક પોશ વિસ્તારની સામેની કૉલોનીમાં એક જાણીતી કંપનીના સામાનની રિટેલ શૉપ ચલાવનાર સુરેશ ભટ્ટ દર્દ સાથે પોતાની વાત કરી રહ્યા છે.

32 વર્ષીય સુરેશ ગ્રૅજ્યુએટ છે અને તમામ કોશિશ છતાં સરકારી નોકરી મેળવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા બાદ તેમણે ઘરવાળા અને મિત્રોની મદદથી લાખેક રૂપિયા ભેગા કરીને રિટેલરશિપ મેળવી હતી.

સુરેશ કહે છે, "શરૂઆતમાં સારું રહ્યું. સારું નહીં પણ કહીશ કે ઘણું સારું રહ્યું. ગ્રાહકો ભાવતાલ કરતા નહોતા અને સામાન પણ ઘણો વેચાતો હતો."

"ઘણી વાર તો માગ બહુ રહેતી હતી અને અમને પાછળથી સપ્લાય પણ મળતો નહોતો. પણ ધીમેધીમે મંદ પડવા લાગ્યું."

તેમનો દાવો છે કે તેમની જ નહીં પણ શહેરની તેમનાં જેવી જ ઘણી દુકાનોને તાળાં લાગી ગયાં છે અથવા તો દુકાનદારોએ આ સ્પેશિયલ સેગમૅન્ટ સિવાયનો સામાન પોતાની દુકાનેથી વેચવાનું શરૂ કર્યું છે.

સુરેશની આ કહાણીમાં એફએમસીજી સૅક્ટરનું દર્દ છુપાયેલું છે. જાણકારો મંદીનો તો ઇનકાર કરી રહ્યા છે, પરંતુ તેમનું કહેવું છે કે વૃદ્ધિ મંદ જરૂર પડી છે.

'ભારત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ીય સ્પિનિંગ ઉદ્યોગની સ્થિતિ ખરાબ'

માત્ર એફએમસીજી સૅક્ટરમાં જ હાલત ગંભીર નથી. છેલ્લા કેટલાક દિવસોનાં છાપાંઓ પર નજર રાખવામાં આવે તો નૉર્ધન ઇન્ડિયા ટેક્સટાઇલ મિલ્સ ઍસોસિયેશનની એક જાહેરાત ઘણાં છાપાંઓમાં છપાઈ હતી.

જાહેરાતમાં દાવો કરાયો હતો કે 'ભારતીય સ્પિનિંગ ઉદ્યોગ બહુ ખરાબ સમયમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે અને એને કારણે જ મોટી સંખ્યામાં લોકોની નોકરી છીનવાઈ રહી છે.'

એવા પણ અહેવાલ હતા કે ઑટો અને માઇનિંગ સૅક્ટરની જેમ એફએમસીજી સૅક્ટરમાં કામ કરતા લોકો પર પણ છટણીની તલવાર લટકી રહી છે.

કહેવાયું હતું કે પાર્લે-જી આગામી સમયમાં પોતાના 10 હજાર કર્મચારીઓને છૂટા કરી શકે છે.

જોકે બાદમાં કંપનીએ આ સમાચારનું ખંડન કરતાં કહ્યું કે હાલમાં એવી સ્થિતિ નથી, 'સૅક્ટરની વૃદ્ધિ મંદ જરૂર પડી છે, પરંતુ વૃદ્ધિ રોકાઈ નથી.'

'લોકો 5 રૂપિયાની કિંમતની બિસ્કિટ પણ ખરીદતા નથી.' આ નિવેદન કોઈ રાજકીય પાર્ટીના પ્રવક્તા કે નેતાનું નહીં પણ ફાસ્ટ મૂવિંગ કન્ઝ્યુમર ગૂડ્સ એટલે કે એફએમસીજી સૅક્ટરની મોટી કંપની બ્રિટાનિયાના પ્રબંધ નિદેશક વરુણ વૈરીનું છે, જે છેલ્લા કેટલાય દિવસોમાં સમાચારની હેડલાઇન બન્યું હતું.

એટલું જ નહીં બિસ્કિટ સેગમેન્ટના પ્રમુખ મયંક શાહે પણ વૈરીના સુરમાં સુર પૂરાવીને સૅક્ટર પર તોળાઈ રહેલા સંકટનો સંકેત આપ્યો હતો.

લોકોનાં ખિસ્સાં ખાલી થઈ ગયાં છે?

તો શું ખરેખર લોકોનાં ખિસ્સાં એટલાં ખાલી થઈ ગયાં છે કે તેમને પાંચ રૂપિયાનાં બિસ્કિટનું પૅકેટ ખરીદવા માટે બે વાર વિચાર કરવો પડે છે?

માત્ર બિસ્કિટ જ નહીં ટૂથપેસ્ટ, સાબુ, શૅમ્પૂ, ડિટરજન્ટ જેવી રોજ વપરાશમાં લેવાતી ચીજવસ્તુ વેચનાર કંપનીઓની વૃદ્ધિનો ગ્રાફ જોતાં લાગી રહ્યું છે કે કંઈક તો ગડબડ જરૂર છે.

હકીકતમાં એપ્રિલ-જૂન ત્રિમાસિકમાં એફએમસીજી કંપનીઓએ પોતાની કમાણી અને ખર્ચનાં લેખાંજોખાં રજૂ કર્યાં હતાં. તેનું વિશ્લેષણ કરનારનું કહેવું છે કે કેટલાંક ખાસ ક્ષેત્રોની વૃદ્ધિમાં મંદગતિ છે.

જેમ કે કંપનીઓના કુલ વેચાણનો મોટા ભાગે 40 ટકા ભાગ ગ્રામીણ વિસ્તારમાં ખપે છે અને વધુ મુશ્કેલીઓ ત્યાં જ છે.

ઇન્ડિયા ટ્રેડ કૅપિટલ ગ્રૂપના ચૅરમૅન સુદીપ બંદોપાધ્યાય કહે છે, "વર્ષ 2018માં ગ્રામીણ વિસ્તારમાં એફએમસીજી ઉત્પાદકોની માગ શહેરી વિસ્તાર કરતાં દોઢ ગણી વધુ હતી, પરંતુ હવે સ્થિતિ ફરી ગઈ છે."

"ઘણાં કારણો છે. પરંતુ સૌથી મોટું કારણ એ છે કે ઘણાં રાજ્યોમાં ગત વર્ષે દુકાળ જેવી સ્થિતિ હતી અને તેનાથી કૃષિ આધારિત આવક ઘટી છે."

"ઉત્તર અને...


"ફાધર, મારા મનમાં બૉસ માટે કડવાહટ વધી રહી છે. દિલ કરે છે એને થપ્પડ મારી દઉં."

ફાધર લૉરેન્સ આ દિવસોમાં લોકોના આ પ્રકારના કેટલાંય 'કન્ફેશન' સાંભળી રહ્યા છે અને એમને સાચો રસ્તો બતાવવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે.

દિલ્હીનું 'સેક્રેડ હાર્ટ કૈથેડ્રલ' આમ તો સૌથી સુંદર અને શાનદાર ગિરિજાઘરોમાંથી એક છે પરંતુ આ દિવસોમાં એની રોનકમાં ચાર ચાંદ લાગી ગયા છે.

ક્રિસમસની દસ્તક ચારે તરફ અનુભવી શકાય છે ત્યારે આ દિવસોમાં 'કન્ફેશન' રોજની સરખામણીમાં વધી જાય છે.

અહીં આવનારા ઘણા લોકો એવા છે જે 'કન્ફેશન' માટે આવ્યા છે.  'કન્ફેશન' એટલે પોતાના પાપ અને ગુનાઓનો સ્વીકાર કરવો.

જો તમને 'ખામોશી' ફિલ્મનો સીન યાદ હોય જેમાં મનીષા કોઈરાલા અને સલમાન ખાન 'કન્ફેશન'  કરવા ચર્ચ આવે છે તો તમે સમજી જશો કે અહીં અમે શેના વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ.

સાત સંસ્કારોમાંથી એક

ફાધર લૉરેન્સ

ફાધર લૉરેન્સે બીબીસીને કહ્યું, 'કન્ફેશન' કેથલિક ચર્ચના સાત સંસ્કારોમાંથી એક છે. લૉરેન્સ છેલ્લાં 16 વર્ષથી પાદરી છે.

એમણે કહ્યું, "જ્યારે પણ આપણે કોઈ ખોટું કામ કરીએ છીએ ત્યારે ગૉડ સાથે સંપર્ક તૂટી જાય છે. ઇશ્વર સાથે ફરી સંપર્ક સાધવા માટે કન્ફેશનની જરૂર પ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ડે છે."

કન્ફેશન ત્યારે જ કરી શકાય છે જ્યારે તમને તમારી ભૂલનો પસ્તાવો હોય.

કોઈને વઢીને પરાણે કન્ફેશન ના કરાવી શકાય. કન્ફેશન કરવાવાળાની ઉંમર ઓછામાં ઓછી 10 વર્ષ હોવી જોઈએ.

ફાધર લૉરેન્સ કહે છે કે આમ તો કન્ફેશન ક્યારેય પણ કરી શકાય છે. પરંતુ ક્રિસમસ દરમિયાન કન્ફેશનમાં વધારો થાય છે.

વર્ષના અંતે લોકો પોતાના પાપનો સ્વીકાર કરી નવી શરૂઆત કરવા ઇચ્છતા હોય છે.

જેને પણ કન્ફેશન કરવું હોય તે ફાધરને આવીને જણાવે છે અને પાદરી તેમને કન્ફેશન રૂમમાં લઈ જાય છે.

પાદરી સામે કન્ફેશન કરતી એક મહિલા

કન્ફેશનની ખાસ વાત એ હોય છે કે તે તદ્દન ગોપનીય હોય છે.

ફાધર લૉરેન્સના કહેવા પ્રમાણે, "કન્ફેશન માટે આવેલા વ્યક્તિને વિશ્વાસમાં લેવો અમારી જવાબદારી છે.

કોઈ પણ કિંમતે એમની ઓળખાણ છૂપી રાખવી અમારા માટે ફરજીયાત છે.

તો શું ફાધર સામે કોઈ હત્યાનો ગુનો કબૂલ કરે તો ફાધર પોલીસને જણાવી દેશે?

આ સવાલના જવાબમાં ફાધર કહે છે, "ના, દુનિયામાં એવા પણ ઉદાહરણો છે જેમણે કન્ફેશનને છૂપું રાખવા પોતાનો જીવ પણ આપી દીધો છે."

"જે વાત અમને જણાવવામાં આવે છે તે 'કન્ફેશન સીલ'માં બંધ થઈ જાય છે અને અમે તેને ક્યારેય નથી તોડી શકતા."

યુવાનોની સંખ્યા વધારે

ક્રિસમસ પહેલાં કન્ફેશન કરવા આવતા લોકોમાં યુવાનો વધારે હોય છે.

ફાધર કહે છે કે યુવાનો ઓફિસમાં કોઈની સાથે અણબનાવ, ગર્લ ફ્રેન્ડ કે બોય ફ્રેન્ડ સાથેના ઝઘડા વિશે સલાહ માંગવા પણ આવે છે.

ફાધર કહે છે કે, "કેથલિક નિયમો અનુસાર જીસસ સિવાય બીજા ઇશ્વરની પૂજા ગુનો ગણવામાં આવે છે. આ માટે પણ માફીના કન્ફેશન આવે છે."

ફાધરે કહ્યું કે કેથલિક સમુદાયમાં ગર્ભપાત મોટું પાપ ગણાય છે. ઘણા દંપતીઓ ગર્ભપાત કરાવીને કન્ફેશન માટે આવે છે.

ધાર્મિક પરંપરાઓમાં માનનારા વ્યક્તિઓ રવિવારે ચર્ચ નથી આવી શકતા એ તેમને ગુનો માને છે અને એ માટે પણ કન્ફેશન કરવા આવે છે.

લગ્નેતર સંબંધો, પાર્ટનર સાથે વફાદાર ના રહેનારા લોકો પણ કન્ફેશન માટે આવે છે.

ફિલ્મ 'ખામોશી' નો કન્ફેશન વાળો વીડિયો અહીં જુઓ

એટલે કે ચોરી, ઈર્ષા અને ગુસ્સાને લઈને એક્સ્ટ્રા મેરિટલ અફેયર સુધીના કન્ફેશન લોકો કરે છે.

ફાધર કહે છે, "કન્ફેશન વખતે અમે વ્યક્તિને એ જ ભૂલ ફરી ના કરવાની કસમ ખવડાઈએ છીએ. સાથે જ વધારે સારા મનુષ્ય બનવાની પ્રેરણા પણ આપીએ છીએ."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


"મજૂર દલિત બાપનો એકનો એક દીકરો છું. પિતાએ પોતાનું પેટ કાપીને મને ભણાવ્યો છે. મને સાણંદમાં નોકરી મળી એટલે મેં પિતાને મજૂરી છોડાવી દીધી. હું સારાં કપડાં પહેરવા લાગ્યો. દાઢી-મૂછ પણ વધારી હતી."

"એવામાં ગામના ઊંચી જાતિના લોકોએ મને મૂછ કાઢી નાખવાની ધમકી આપવાનું શરૂ કર્યું. હું એમની સાથે ઝગડવાનું ટાળતો હતો. મને તો કલ્પના પણ નહોતી કે માત્ર મૂછ રાખવા બદલ લોકો મારા ઘરની અંદર ઘૂસીને મને, મારા પિતાને, મારી બહેનને મારશે."

વિરમગામની હૉસ્પિટલમાં સારવાર લઈ રહેલા સુરેશ વાઘેલા નિરાશ થઈને બીબીસી સાથે ઉપરની વ્યથા રજૂ કરી છે.

ખેતમજૂર પિતાના પુત્રને નોકરી મળી, મૂછો રાખી તો માર પડ્યો

સુરેશ વાઘેલા

વિરમગામ નજીક આવેલા કરકથલ ગામમાં રહેતા અને એક સમયે ખેતમજૂરી કરી પરિવારનું ગુજરાત ચલાવનારા સુરેશના પિતા મગનલાલ વાઘેલાનું સપનું હતું કે એમનો દીકરો ભણે. ભણે અને મોટો સાહેબ બને.

ખેતમજૂરી કરીને મગનલાલે પુત્રને ભણાવ્યો. પુત્ર ભણ્યો અને સાણંદમાં એને નોકરી મળી. નોકરી મળતાં જ સુરેશે પિતા પાસે ખેતમજૂરી બંધ કરાવી દીધી.

સુરેશ આગળ જણાવે છે, "મેં નાનપણથી ગરીબી જોઈ હતી. નોકરી કરીને બે પૈસા કમાતો થયો તો સારાં કપડાં પહેરત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ો થયો. દાઢીમૂછ રાખી પણ ગામના ઉચ્ચ વર્ણના લોકોને સારાં કપડાં અને દાઢીમૂછ સાથે વાંધો હતો."

"મને વારંવાર દાઢીમૂછ કાઢી નાખવા અને જૂનાં કપડાં પહેરવાનું કહેતા પણ હું ગણકારતો નહોતો. મારે તો શાંતિથી નોકરી કરીને, બહેનનાં લગ્ન કરાવવાં હતાં."

"એવામાં 23 મેની રાતે મને ગામના ઊચી જાતિના લોકોનો ફોન આવ્યો કે દલિત થઈને મૂછ રાખવાનો તને અધિકાર નથી, મૂછો કઢાવી નાખ. ધમકી પણ આપી કે મૂછ નહીં કઢાવે તો ઘરે આવીનું મારીશું."

એ રાતે શું બન્યું?

મગનલાલ વાઘેલા

સુરેશના પિતા મગનલાલ વાઘેલા જણાવે છે, "મેં દીકરાને પૂછ્યું કે આટલી મોડી રાતે તને ફોન કરીને કોણ હેરાન કરે છે પણ એણે કંઈ કહ્યું નહીં. થોડી વારમાં મારા ઘરનો દરવાજો ખખડ્યો. અમે દરવાજો ખોલ્યો તો બહાર પંદર જણનું ટોળું ઊભું હતું."

"એમના હાથમાં લાકડી અને ધારિયાં હતાં. અમે કંઈ સમજીએ એ પહેલાં જ એ લોકો ઘરમાં ઘૂસી ગયા. બીભત્સ ગાળો બોલવા લાગ્યા અને મારા દીકરા સુરેશને મારવા લાગ્યા. હું બચાવવા વચ્ચે પડ્યો તો મને ધક્કો મારીને પાડી દીધો."

સુરેશનાં બહેન તરુણાએ બીબીસીને જણાવ્યું, "મારા ભાઈને ધારિયાં અને લાકડીથી માર્યો. મારા પિતા એક ખૂણામાં પડ્યા હતા. હું બચાવવા ગઈ તો જાતિવિષયક વેણ બોલી મને પણ મારી. મારા હાથમાં ફ્રેક્ચર થઈ ગયું છે."

સુરેશના જણાવ્યા અનુસાર આરોપીઓએ તેમને ધમકી આપી કે જો તેમણે સવાર સુધીમાં મૂછ ના કાઢી તો આખા પરિવારને જાનથી મારી નાખવામાં આવશે. આ ઘટના બાદ વાઘેલા પરિવારે પોલીસ ફરિયાદ દાખલ કરી.

આ કેસની તપાસ કરી રહેલા વિરમગામના પીએસઆઈ વી.એ. શેખે બીબીસીને જણાવ્યું, "અમે ફરિયાદ મળી એ સાથે જ પાંચ આરોપીમાંથી ત્રણની ધરપકડ કરી લીધી. બે નાસી ગયા છે અને બાકીના અજાણ્યા લોકોની તપાસ ચાલી રહી છે. ટૂંક સમયમાં તમામની ધરપકડ કરી લેવાશે."

'દલિતોમાં સાક્ષરતા વધી પણ જાતિવાદ યથાવત્'

તરુણા વાઘેલા

આ મામલે પોલીસ ફરિયાદ કરાયા બાદ આરોપીઓના સગાસંબંધીઓ ગામ છોડીને જતા રહ્યા છે. બીબીસીએ એક આરોપી ધમા ઠાકોરના પિતા નરશી ઠાકોરનો સંપર્ક સાધ્યો હતો. જોકે, તેમણે આ કાયદાકીય મામલો હોવાથી કોઈ ટિપ્પણી કરવાનો ઇન્કાર કર્યો હતો.

વિરમગામના દલિત અગ્રણી નવીનચંદ્ર વાઘેલાએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું કે વિરમગામમાં દલિતોમાં સારક્ષરતાનું પ્રમાણ વધ્યું છે પણ આસપાસના વિસ્તારોમાં હજુ પણ જાતિવાદની સમસ્યા યથાવત્ છે.

તેઓ જણાવે છે, "અહીં અત્યાચાર સામે અવાજ ઉઠાવવાની કોઈ હિંમત નહોતું કરતું, પરિણામે આવી ઘટનાઓ બનતી રહે છે."...


"મારા પગમાંથી લોહી વહી રહ્યું હતું. લંગડાતાં-લંગડાતાં મેં આવતાં-જતાં વાહનોને ઊભાં રાખવાં પ્રયાસ કર્યો, પણ કોઈ મદદ માટે ઊભું ન રહ્યું."

"જે કોઈએ પણ વાહન ઊભું રાખ્યું એણે વીડિયો બનાવ્યો પણ મદદ ન કરી."

"જો સમયસર મદદ મળી શકી હોય તો કદાચ વધુ લોકોનો જીવ બચાવી શકાયો હોત."

આ શબ્દો છે ત્રિશૂલિયાઘાટ નજીક થયેલા અકસ્માતનો ભોગ બનેલા અને પોતાનાં પુત્ર અને કાકીને ગુમાવનારા રાજેશ સોલંકીના.

બનાસકાંઠામાં અંબાજી નજીક આવેલા ત્રિશૂલિયાઘાટ પાસે પહેલી ઑક્ટોબરે ખાનગી બસને અકસ્માતન નડ્યો હતો. જેમાં 21 લોકોનાં મૃત્યુ નીપજ્યાં હતાં.

બસમાં મોટા ભાગે શ્રદ્ધાળુ હતા અને અંબાજી દર્શન કરીને પરત ફરી રહ્યા હતા. રાજેશ સોલંકી પણ આમાંથી એક હતા.

'લોકો વીડિયો બનાવી રહ્યા હતા'

આણંદ પાસે આવેલા ખડોલના રહેવાસી રાજેશ ખેતમજૂરી કરીને ગુજરાન ચલાવે છે.

નવરાત્રી દરમિયાન પાંચસો રૂપિયામાં મા અંબાનાં દર્શન કરવાનું ગામલોકોએ આયોજન કર્યું હતું અને રાજેશ પણ તેમાં જોડાયા હતા.

પત્ની, બે પુત્ર અને કાકી સાથે રાજેશ સોલંકીનો પરિવાર ગામલોકો સાથે દર્શને ગયો હતો.

આ માટે ગામમાંથી રાત્રે બે વાગ્યે ખાનગી બસ અંબાજી જવા માટે નીકળી હતી.

સો... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

લંકીના જણાવ્યા અનુસાર બીજા દિવસે સાંજે ચાર વાગ્યે શ્રદ્ધાળુઓને લઈને બસ અંબાજીથી પરત ફરી હતી અને દરમિયાન ડ્રાઇવરે રસ્તામાંથી બીજા પંદર લોકોને પણ બસમાં બેસાડ્યા હતા.

પરત ફરતી વખતે વરસાદ શરૂ થઈ ગયો અને એમાં ડ્રાઈવરે બસનો કાબૂ ગુમાવ્યો હતો.

સોલંકી જણાવે છે, "અકસ્માતના થોડા સમય બાદ 'ગુજરાત સરકાર' લખેલું એક વાહન આવ્યું હતું અને ઘાયલોને લઈ ગયું હતું. એ બાદ પોલીસ અને ઍમ્બ્યુલન્સ પણ આવ્યાં અને ઈજાગ્રસ્તોને સારવાર માટે પહોંચાડ્યા."

"પણ એ પહેલાં કેટલાય લોકો મદદ કરવાને બદલે વીડિયો બનાવી રહ્યા હતા. એમણે વહેલી મદદ કરી દીધી હોત તો કદાચ વધુ લોકો બચાવી શકાયા હોત."

આ અકસ્માતમાં રાજેશ સોલંકીએ પોતાનાં નાના પુત્ર અને કાકીને ગુમાવ્યાં છે.

'ભાનમાં આવ્યો ત્યારે હૉસ્પિટલમાં હતો'

રાજેશ જણાવે છે, "અચાનક શું થઈ ગયું એનું ભાન જ ન રહ્યું. મારી આસપાસ મૃતદેહો પડ્યા હતા અને હું બેભાન થઈ ગયો."

"ભાનમાં આવ્યો ત્યારે હૉસ્પિટલમાં હતો. મેં મારાં નાના પુત્ર અને કાકીને ગુમાવી દીધાં હતાં. પત્ની ગંભીર હતી"

"ચાર વર્ષના પુત્ર અને કાકીનો મૃતદેહ લઈને હું અને મારો મોટો પુત્ર ખડોલ ગામ પહોંચ્યા અને મારા સંબંધીઓ મારી પત્નીને મોડી રાતે અમદાવાદની સિવિલ હૉસ્પિટલ લઈ ગયા."

અકસ્માતમાં રાજેશના મોટા પુત્રને પણ ઈજા થઈ હતી.

રાજેશ સોલંકીના જણાવ્યા અનુસાર એમનાં પુત્ર અને કાકીના અંતિમસંસ્કાર કરાઈ રહ્યા હતા, ત્યારે જ અમદાવાદમાંથી તેમના પરિવારજનોએ ફોન આવ્યો.

પરિવારજનોએ તેમને જણાવ્યું કે તેમનાં પત્નીની સારવાર માટે તબીબો રાજેશની સહી માગી રહ્યા હતા. જેને પગલે રાજેશ સોલંકી અમદાવાદ ગયા અને ત્યાંથી તેમણે પોતાની પત્નીને આણંદની ખાનગી હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરાવ્યાં.

રાજેશ સોલંકી જણાવે છે, "હું પાછો ઘરે ગયો નથી. મોટા દીકરાની કેવી હાલત છે એની કંઈ જાણ નથી. મારી મા એનું ધ્યાન રાખે છે."

અકસ્માતને પગલે ખડોલ ગામ શોકમાં ગળાડૂબ છે. અમે જ્યારે ગામમાં પહોંચ્યા ત્યારે ગામમાં સન્નાટો હતો.

રાજેશ સોલંકીના ઘરે તેમનાં માતા કોકિલા સોલંકી દસ વર્ષના પૌત્રની સંભાળ રાખી રહ્યાં હતાં.

તેમણે બીબીસીને જણાવ્યું, "દીકરાનો પરિવાર અને મારી દેરાણી નવરાત્રી દરમિયાન અંબાજીનાં દર્શન માટે ગયાં હતાં. પણ અમને ક્યાં ખબર હતી કે મારા લાડકાને ભગવાન આંચકી લેશે."

રાજેશ સોલંકીનાં પિતરાઈ દામિની પઢિયાર જણાવે છે, "મારી માને મારાં વતી અંબાજીને ભેટ ચઢાવાની મેં વાત કરી હતી. મારા સંબંધીઓએ મને જાણ કરી હતી કે...


"મારું તેને આપેલું ઉચ્ચ શિક્ષણ જાણે નકામું ગયું હોય તેવું ક્યારેક લાગે છે.'' આ શબ્દો છે ગુજરાત પોલીસના આત્મહત્યા કરનાર સબ ઇન્સપેક્ટર દેવેન્દ્ર રાઠોડના પિતાના.

દેવેન્દ્ર સિંહ રાઠોડે થોડા સમય પહેલાં જ પોતાની જાતને ગોળી મારીને આત્મહત્યા કરી લીધી હતી.

રાઠોડે 31 ડિસેમ્બરના દિવસે અમદાવાદના ચાંદલોડિયા વિસ્તારમાં પોતાના ઘરે પોતાની જાત ને ગોળી મારી લીધી હતી.

ગાંધીનગરની કરાઈ પોલીસ એકૅડૅમીમાં સબ ઇન્સ્પેક્ટર દેવેન્દ્ર સિંહ રાઠોડનો પરિવાર ડીવાઈએસપી એન. પી. પટેલ સામે પગલાં લેવાની માંગ કરી રહ્યો છે.

રાઠોડે આત્મહત્યા કરતાની સાથે કથિત રૂપે એક સ્યુસાઇડ નોટ પણ છોડી હતી.

દેવેન્દ્રના પિતા સત્યેન્દ્ર સિંહ ઠાકુરનું કહેવું છે કે દેવેન્દ્રનો મૃતદેહ કબ્જામાં લીધા પછી પોલીસે તેમને લગતી એક પણ વસ્તુ અમને બતાવી નથી.

સત્યેન્દ્ર ઠાકુરે કહ્યું હતું કે જ્યારે પોલીસ અમારી પાસે ફરિયાદના સંદર્ભમાં અમારાં નિવેદન લેવા આવી ત્યારે મને મારા દીકરા દેવેન્દ્ર સિંહની જે સ્યૂસાઇડ નોટ બતાવી હતી તે કુલ ત્રણ પાનાંની હતી. આગળ પાછળ થઈને કુલ છ પાનાં હતાં.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

તેમણે જણાવ્યું કે એ ચીઠ્ઠીમાં તેણે ગંભીર આક્ષેપો... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

તો કર્યા જ છે સાથે-સાથે તેમાં કેટલીક લાગણીઓ પણ છે. જે મને યાદ છે.

સત્યેન્દ્ર સિંહ કહે કે તેણે પોતાની સાડા ત્રણ વર્ષની દિકરી પલને જજ બનાવવાની વાત કરી હતી.

અમદાવાદ ક્રાઇમ બ્રાન્ચના મદદનીશ કમિશનર સી. એન. રાજપૂતે કહ્યું હતું કે અમે આ ઘટનાની ફરિયાદ નોંધીને આગળની કાર્યવાહી શરૂ કરી છે.

આત્મહત્યા પહેલાં પત્નીને શું કહ્યું હતું?

રાઠોડે 31 ડિસેમ્બરના દિવસે અમદાવાદના ચાંદલોડિયા વિસ્તારમાં પોતાના ઘરે પોતાની જાત ને ગોળી મારીને આત્મહત્યા કરી હતી.

સોલા પોલીસ સ્ટેશનમાં આકસ્મિક મૃત્યુની ફરિયાદ નોંધાઈ હતી.

દેવેન્દ્રનાં પત્ની ડિમ્પલે ડીવાઈએસપી પટેલ પર સતત દબાણ તથા સતામણી જેવા ગંભીર આરોપ કર્યા હતા.

1 જાન્યુઆરીએ કરાઈ પોલીસ એકૅડૅમીના અધિકારીઓનાં નિવેદન પણ લેવામાં આવ્યાં હતાં.

જોકે, 2 જાન્યુઆરીએ પરિવારે મૃતદેહ લેવાની ના પાડી એને એફઆઈઆર દાખલ કરવાની માંગ કરી તે બાદ ડીજીપીએ ક્રાઇમ બ્રાન્ચને તપાસ સોંપી હતી.

ક્રાઇમ બ્રાન્ચમાં ગુરુવારે એટલે કે 3 જાન્યુઆરીના ડેપ્યુટી સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ ઑફ પોલીસ એન. પી. પટેલ પર સબ ઇન્સપેક્ટર દેવેન્દ્ર સિંહ રાઠોડની આત્મહત્યા કેસમાં ફરિયાદ નોંધાઈ હતી.

રાઠોડના પિતા સત્યેંદ્ર સિંહ ઠાકુરે પટેલ વિરુદ્ધ કેસ નોંધાવ્યો હતો.

તેમણે પણ આક્ષેપ કર્યા હતા કે તેમના દીકરાએ પટેલ દ્વારા કરવામાં આવેલ માનસિક તથા શારીરિક શોષણને કારણે પોતાનો જીવ દઈ દીધો છે.

આ બાબતે ડીવાઈએસપી પટેલ સાથે સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો પરંતુ તેમની સાથે સંપર્ક થઈ શક્યો નથી.

ક્રાઇમ બ્રાન્ચના મદદનીશ પોલીસ કમિશનર સી. એન. રાજપૂતની હાજરીમાં દાખલ ફરિયાદમાં દેવેન્દ્રના પિતા સત્યેન્દ્ર ઠાકુરે લખાવ્યું છે, ''દેવેન્દ્રે ગત સોમવારે પોતાની રિવૉલ્વરથી આપઘાત કર્યો હતો. તેણે અગાઉ ત્રણ દિવસની રજા લઈને ઘરે રહેવાનું પણ કહ્યું હતું.''

''દેવેન્દ્રએ કરાઈ પોલીસ ઍકૅડમીમાં ટ્રેનિંગ દરમ્યાન રજા લઈને ઘરે રહેવાનું પણ કહ્યું હતું.''

'લાહીના ખાબોચિયામાં પડ્યા હતા'

દેવેન્દ્ર સિંહની પત્ની ડિમ્પલે બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતા કહ્યું, ''એ દિવસે તેઓ બપોર આવ્યા અને અમારી 3 વર્ષની દિકરી પલને લઈને બહાર ગયા હતા."

"પલને ત્રણ ચૉકલેટ અપાવી અને મને કહ્યું કે હું ઊપર જાવ છું. મને એમ કે ઉપર સુવા જઈ રહ્યા છે એટલે મેં તેમને વધારે કંઈ ન પૂછ્યું."

"લગભગ બપોરે 2 વાગ્યે ધડાકાભેર અવાજ આવ્યો ત્યારે જ્યારે હું ઉપર ગઈ ત્યારે જોયું તો એ લોહીના ખાબોચિયામાં પડ્યા...


"મારો ગેમ પ્લાન યથાવત રહ્યો હતો અને તે અમલમાં પણ મુકાયો હતો. મારી સરળ યોજના હતી. મારા લક્ષ્યાંક ખાસ મોટા નહોતા."

"બસ એક જ વાતનું ધ્યાન રાખવાનું હતું કે જે બૉલ તમારી રેન્જમાં હોય તો તેને ફટકારવો જ જોઈએ અને બરાબર આમ જ કર્યું, જેનાથી મારી ટીમને લાભ  થયો."

આ વાત મંગળવારે રાજસ્થાન રૉયલ્સને ભવ્ય વિજય અપાવનારા સંજુ સેમસને કહી હતી.

'ઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ'માં મંગળવારે રમાયેલી ચેન્નાઈ સુપર કિંગ્સ સામેની ટી20 ક્રિકેટ મેચમાં રાજસ્થાનની ટીમે 'રૉયલ રમત' દાખવી હતી અને 16 રનથી વિજય હાંસલ કર્યો હતો.

વર્તમાન સિઝનમાં રાજસ્થાન એવી પહેલી ટીમ બની જેણે 200નો આંક વટાવ્યો. બીજી તરફ ચેન્નાઈ સુપર કિંગ્સે પણ 200 રન કર્યા હતા પરંતુ રાજસ્થાન કરતાં તેનો સ્કોર 16 રન ઓછો હતો.

સંજુ સેમસને મેચ બાદ કબૂલ્યું હતું, "પાવર હિટિંગ પર ઘણો બધો આધાર છે અને રેન્જ હિટિંગ એ સમયની ડિમાન્ડ છે. બૉલ તમારી નજીકમાં હોય અથવા બૅટની રેન્જમાં હોય તો તેને ફટકારવો જ જોઇએ અને કોરોના બાદના લૉકડાઉનમાં મેં આ જ પ્રેક્ટિસ કરી હતી અને મારી આ ક્ષમતા વિકસાવી હતી. દરેક બૅટ્સમૅન પોતાની વિકેટ બચાવવા માગતો હોય છે અને તે ખાસ કરીને દોડવાનું પસંદ કરતો ન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

થી."

અલભ્ય સ્ટ્રાઇક રેટ

ટૉસ જીતીને હરીફ ટીમને પહેલા બૅટિંગ કરવાનું આમંત્રણ આપવું તે આજકાલ ફેશન થઈ ગઈ છે અથવા તો સમયની માગ લાગે છે કેમ કે ચેન્નાઈ સુપર કિંગ્સના સુકાની મહેન્દ્રસિંહ ધોનીએ  પણ મંગળવારે આમ જ કર્યું હતું.

મૅચની ત્રીજી જ ઓવરમાં પ્રતિભાશાળી યશસ્વી જયસ્વાલ આઉટ થઈ ગયા જે કદાચ ધોનીની ટીમના બૉલરો માટે સારી નિશાની નહોતી કેમ કે અહીં સંજુ સેમસનનું વિકેટ પર આગમન થયું હતું.

તેમણે પોતાના કૅપ્ટન સ્ટિવ સ્મિથ સાથે મળીને માત્ર 68 બોલમાં જ 121 રન ઝૂડી નાખ્યા હતા.

સેમસને તો નવ સિક્સર ફટકારી દીધા. તેમનો સ્ટ્રાઇક રેટ 231.25નો રહ્યો હતો. આવો સ્ટ્રાઇક રેટ 50થી વધારે રન ફટકારનારા બૅટ્સમૅન માટે અલભ્ય હોય છે.

47 બૉલમાં 69 રન આમ તો ઘણા પ્રભાવી કહેવાય પરંતુ સેમસનના ઝંઝાવાત સામે સ્મિથનો આ સ્કોર પણ વામણો બની ગયો હતો.

સંજુ સેમસને માત્ર 19 બૉલમાં જ અડધી સદી પૂરી કરી દીધી હતી જે યુએઈમાં રમાયેલી આઈપીએલની મૅચોમાં સંયુક્ત રીતે સૌથી ઝડપી અડધી સદી હતી. અગાઉ 2014માં ડૅવિડ મિલરે પણ 19 બૉલમાં અડધી સદી ફટકારી હતી.

આવા શાનદાર પ્રારંભ છતાં ડેવિડ મિલર, રાહુલ તિવેટીયા, રૉબિન ઉથપ્પા સસ્તામાં આઉટ થઈ જતાં રાજસ્થાન રૉયલ્સનો મિડલ ઑર્ડરમાં ધબડકો થયો અને એક સમયે તો ટીમના 200 રન પણ શક્ય લાગતા ન હતા

પરંતુ આ તબક્કે જોફરા આર્ચરને કેમિયો કર્યો.

લુંગી ઍગિડીએ ફેંકેલી છેલ્લી ઓવરમાં તેમણે સળંગ ચાર બૉલમાં ચાર સિક્સર ફટકારી દીધી હતી. આર્ચરે માત્ર આઠ બૉલ જ બૅટિગ કરી હતી અને 337.50ના સ્ટ્રાઇક રેટથી ચાર સિક્સર સાથે 27 રન ફટકાર્યા હતા.

217 રનના ટારગેટ સામે જે રીતે ચેન્નાઈએ બૅટિંગ કરી હતી તેનાથી પણ એક આશા જાગી હતી કે આ ટારગેટ પણ ચૅઝ થઈ શકે છે.

શૅન વૉટ્સને 21 બૉલમાં ચાર સિક્સર ફટકારી દીધી હતી પરંતુ તેની ઇનિંગ્સ 33 રનના અંગત સ્કોરે અટકી ગઈ હતી તો ડુપ્લૅસિસે કમાલની બૅટિંગ કરી હતી.

એમ લાગતું હતું કે તે એકલા હાથે જ સુપર કિંગ્સને મેચ અપાવી શકે તેમ છે. સાઉથ આફ્રિકન બૅટ્સમૅને સાતસાત સિક્સર ફટકારી હતી અને 37 બૉલમાં જ 72 રન ફટકારી દીધા હતા.

જ્યારે ધોનીએ બૅટ બદલ્યું

કૅપ્ટન ધોનીએ પણ ઇનિંગ્સના અંત ભાગમાં 17 બૉલમાં અણનમ 29 રન ફટકાર્યા હતા, જેમા ત્રણ સિક્સરનો સમાવેશ થતો હતો.

છેલ્લે ચાર બૉલમાં અશક્ય એવા 36 રન કરવાના હતા ત્યારે ધોનીએ આશ્ચર્યજનક રીતે બૅટ બદલ્યું હતું અને ત્રણ બોલમાં ત્રણ સિક્સર ફટકારી દીધી હતી જે ધોનીની અગમચેતી દર્શાવે છે કેમ કે તેમણે...


"મેં ગોલ્ડમેડલ જીતી લીધો છે."

10 જુલાઈ, બુધવારની સાંજ.

"ઓગ શિ*! રોહિત આઉટ! કોહલી આઉટ!"

ભારતીયોની નજર ટીવી પરથી જરા પણ હઠતી નહોતી. ભારત અને ન્યૂઝીલૅન્ડ વચ્ચે ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપની સેમિફાઇનલ મૅચ ચાલી રહી હતી અને મૅચ એવી હતી કે લોકોના શ્વાસ અટકી ગયા હતા. જેમ-જેમ ખેલાડીઓ આઉટ થઈ રહ્યા હતા, લોકોનું ટેન્શન વધી રહ્યું હતું.

આખરે એ જ થયું, જેનો ડર હતો. ભારત ન્યૂઝીલૅન્ડ સામે હારીને વર્લ્ડ કપમાંથી બહાર થઈ ગયું. બાદમાં દરેક જગ્યાએ નિરાશાનો માહોલ હતો. સોશિયલ મીડિયા પર લોકો પોતાનું દુઃખ, ગુસ્સો અને ક્રિકેટ માટેની જાણકારી પ્રદર્શિત કરતાં જણાયા.

કોઈ ધોનીને દોષ આપી રહ્યું હતું તો કોઈ કોહલીને. આ દોર હજુ અટક્યો નથી.

હવે પાછા ફરીએ 9 જુલાઈ તરફ, જ્યાંથી આપણે શરૂઆત કરેલી. આ ટ્વીટ ભારતના સ્ટાર સ્પ્રિન્ટર દુતી ચંદે કર્યું હતું.

દુતીએ આ ટ્વીટ ઈટાલીમાં ચાલી રહેલા વર્લ્ડ યુનિવર્સિયાડમાં ગોલ્ડ મેડલ જીતીને ઇતિહાસ રચ્યા બાદ કરેલું. તેમણે 11.32 સેકન્ડમાં 100 મિટરની દોડ પૂરી કરી અને ગોલ્ડમેડલ પોતાને નામ કરી લીધો.

ભારતની રેકર્ડ હોલ્ડર દુતી યુનિવર્સિયાડમાં ટ્રૅક ઍન્ડ ફિલ્ડમાં ગોલ્ડમૅડલ જીતનારાં પ્રથમ ભારતીય મહિલ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ા બની ગયાં છે. એટલે કે આ ઉપલબ્ધિ તેમનાં અગાઉ કોઈ જ મહિલા ખેલાડીને હાંસલ થઈ નથી.

એટલું જ નહીં, પુરુષ વર્ગમાં પણ હજુ સુધી માત્ર એક જ ભારતીય ખેલાડીને આ સફળતા હાંસલ થઈ છે. વર્ષ 2015માં ભારતીય ખેલાડી ઇંદરજિત સિંહે શૉટપુટમાં ગોલ્ડમૅડલ જીત્યો હતો.

તો સરવાળે હિમા દાસ બાદ દુતી ચંદ એવા માત્ર બીજા મહિલા ખેલાડી છે જેણે વૈશ્વિક ટુર્નામેન્ટમાં ગોલ્ડ જીત્યો હોય. ભારતનાં હિમા દાસે ગયા વર્ષે વર્લ્ડ જુનિયર ઍથ્લેટિક્સ ચૅમ્પિયનશિપમાં 400 મિટર રેસમાં સુવર્ણપદક જીત્યો હતો.

ક્રિકેટના દુઃખમાં દુતીની જીત ગુમનામ

આ બધા જ રેકર્ડ જોઈએ તો ખબર પડે છે કે દુતી ચંદની આ સિદ્ધિ કેટલી શાનદાર છે. પરંતુ ભારતીયો કદાચ ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપની સેમિફાઇનલમાં પોતાની ટીમની હારથી એટલા દુઃખી હતાં કે દુતીની જીત તેમને દેખાઈ જ નહીં.

જ્યારે દુતીએ ટ્વિટર પર પોતાની તસવીર શૅર કરી ત્યારની આ સ્થિતિ હતી. તેમણે લખ્યું હતું, "તમે મને જેટલી પાછળ ખેંચશો, હું એટલી જ મજબૂતી સાથે પાછી આવીશ."

યુનિવર્સિયાડને ઑલિમ્પિક પછીની દુનિયાની સૌથી મોટી ટુર્નામેન્ટ માનવામાં આવે છે. તેમાં 150 દેશના ખેલાડીઓ ભાગ લે છે. ત્યારે આ દુતી ચંદની ઉપેક્ષા કરવામાં આવી.

સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડનાં ડેલ પૅન્ટ બીજા ક્રમે રહ્યાં અને જર્મનીના ક્કાયાઈ આ રેસમાં ત્રીજા સ્થાને રહ્યાં. દુતીએ તેમની તસવીરો પણ ટ્વિટર પર શૅર કરી હતી.

જોકે, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદ અને ખેલમંત્રી કિરેન રિજીજુનું ધ્યાન દુતી ચંદ તરફ જરૂર ગયું.

બે દિવસ પસાર થયા બાદ ધીરેધીરે લોકોની નજર હવે દુતી ચંદની જીત તરફ જઈ રહી છે. સોશિયલ મીડિયા પર કહેવાઈ રહ્યું છે - All is not lost એટલે કે બધું જ નથી ગુમાવ્યું.

પરંતુ કડવું સત્ય એ છે કે દુતીની આ જીતનું જેટલા ઉત્સાહથી સ્વાગત થવું જોઈએ એટલું થયું નહીં.

લડાઈ માત્ર ટ્ર્રૅક પર નહીં

આ એ જ દુતી ચંદ છે જેમણે થોડા સમય પહેલાં પોતે સમલૈંગિક હોવાનું અને એક છોકરી સાથે સંબંધ હોવાનું સાર્વજનિક રીતે સ્વીકાર્યું હતું.

દુતી પહેલા એવા ભારતીય ખેલાડી છે જેમણે પોતાની સેક્સુઆલિટી અંગે જાહેરમાં વાત કરી હોય. તે માટે ભારતથી લઈને દુનિયાભરમાં તેમનાં વખાણ થયાં.

ઓડિશાના એક ગામ અને ગરીબ પરિવારમાંથી આવતી એક છોકરીએ પોતાના અંગત જીવન પર ખૂલીને બોલીને સમલૈંગિક અધિકારોનું પણ આગળ આવીને સમર્થન કર્યું.

અગાઉ પણ દુતીએ એક લાંબી મુશ્કેલ લડાઈ લડી છે. વર્ષ 2014માં તેમને છેલ્લી ઘડીએ કૉમનવેલ્થ ગેમ્સમાં ભાગ લેતાં...


"લૉકડાઉનથી કૉલેજ બંધ છે એટલે બે પૈસા કમાવા હું સૌરાષ્ટ્રથી સાણંદ આવ્યો હતો. ફેટકરીમાં મજૂરી કરતો હતો પણ મને ખબર નહોતી કે મારી અટક અને શર્ટનું એક બટન ખુલ્લું રાખવાની ટેવ મને એવી ભારે પડી જશે કે મારે નોકરી પણ છોડવાનો વારે આવશે"

આ શબ્દો છે 21 વર્ષના દલિત યુવાન ભરત જાદવના છે. ભરત જાદવને પોતાની અટક બદલ કથિત ઉચ્ચ જ્ઞાતિના લોકોએ માર માર્યો હોવાની ઘટના ઘટી છે.

આ મામલે અમદાવાદ નજીક સાણંદ જીઆઈડીસી પોલીસસ્ટેશનમાં ફરિયાદ કરાઈ છે.

શું છે મામલો?

પોલીસ એફઆઈઆરની કૉપી

ભરત મૂળ વેરાવળના ભેટાડી ગામના છે અને થોડા સમયથી સાણંદની એક ફેકટરીમાં નોકરી છે.

તેમના પિતા બાબુભાઈ જાદવ વેરાવળમાં ખેતમજૂરી કરે છે. પોતાનાં સંતાનોને ભણાવીને સક્ષમ બનાવવા બાબુભાઈનું સપનું છે અને આ સપનાને સાકાર માટે ભરત સાણંદમાં નોકરી કરે છે.

દસમા ધોરણ બાદ ભરતે મિકૅનિકલ ઍન્જનિયરિંગ કર્યું છે અને રાજકોટમાં આગળનો અભ્યાસ કરે છે. આ દરમિયાન નાનુમોટું કામ કરીને પરિવારને મદદ કરે છે.

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં ભરતે જણાવ્યું, "લૉકડાઉનથી શાળાકૉલેજો બંધ છે એટલે હું ઘરે બેઠો  હતો. ત્યાં મારા એક મિત્રએ મને કહ્યું કે સાણંદની એક કંપનીમાં વર્કર તરી... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

કેની નોકરી છે અને કૉન્ટ્રેક્ટ પર નોકરી મળી રહી છે."

"મને થયું કે આમ પણ ભણવાનું તો ઑનલાઇન જ છે તો કૉલેજ ના ખુલ્લે ત્યાં સુધી કેમ નોકરી ન કરું? એટલે કૉન્ટ્રેક્ટરની મદદથી હું આ સાણંદમાં નોકરીએ લાગ્યો."

"મારી શિફ્ટ બપોરની હતી એટલે સવારે ઑનલાઇન ભણીને એક વાગ્યે હું નોકરીએ પહોંચી જતો હતો. સાણંદમાં અમે ત્રણચાર જણાએ ભેગા થઈને એક રૂમ રાખ્યો હતો. મૉલ્ડિંગના પાર્ટ ચેક કરવાનું મારું કામ હતું અને મને મહીને રૂપિયા 9,200નો પગાર મળતો હતો. એમાંથી થોડા પૈસા બચાવી બાજુએ રાખતો હતો. જેથી ભણવામાં કામ લાગે."

ભરત ઉમેરે છે કે "પહેલી તારીખે હું કંપનીના ગેટ પર પહોંચ્યો તે વખતે હર્ષદભાઈ નામના એક માણસે મને દાખલ થતાં જ ગાળ બોલીને કહ્યું કે શર્ટનું પહેલું બટન કેમ ખુલ્લુ રાખે છે? તું અહીનો દાદો છે? "

"દલિત થઈને દરબારની અટક રાખે છે, બટન ખુલ્લા રાખીને બાદશાહ થઈને ફરે છે. એમ કહીને એમણે મને લાફા ઝીંકી દીધા." - દલિત વિદ્યાર્થી ભરત જાદવ

"મેં ગભરાઈને તરત જ કહ્યું કે મોટાભાઈ તમને ન ગમતુ હોય તો હું બટન બંધ કરી દઉ છું. એમ કહીને હું અંદર નોકરીએ જતો રહ્યો."

"રિસેસમાં હર્ષદભાઈએ મારી અટક અને જાતિ પૂછી, મેં કહ્યું કે, મોટાભાઈ હું દલિત છું અને વેરાવળનો છું. એટલે તરત જ એમણે મને કહ્યું કે, દરબારોની અટક રાખી એટલે તું મને ભાઈ ના કહી શકે. આજ પછી ફરી સામે દેખાતો નહીં. "

"મે સારૂં કહીને વાત પર પડદો પાડી દીધો પણ મને ખબર ન હતી કે નોકરી પત્યા પછી મારી શામત આવશે."

ભરતના જણાવે છે, "નોકરી પતાવીને હું બસસ્ટેન્ડ પર બસની રાહ જોઈ રહ્યો હતો ત્યારે હર્ષદભાઈ પાંચ છ જણાને લઈને આવ્યા અને ગાળો બોલીને મને કહેવા માંડ્યા કે, દલિત થઈને દરબારની અટક રાખે છે, બટન ખુલ્લા રાખીને બાદશાહ થઈને ફરે છે. એમ કહીને એમણે મને લાફા ઝીંકી દીધા."

ફોન પર ધમકી

"મેં બે હાથ જોડીને કહ્યું કે મોટાભાઈ હું તો એક નાનકડો વિદ્યાર્થી છું. ભણવા માટે મજૂરી કરવા આવ્યો છું. કૉલેજ ખૂલશે એટલે પાછો જતો રહેવાનો છું. કાલથી હું બટન બંધ કરીને જ આવીશ પણ તરત જ હર્ષદભાઈએ તાડૂકીને કહ્યું કે દલિત થઈને મને મોટાભાઈ કહે છે? એમ કહીને મને માર મારવામાં આવ્યો."

"રાતે સાડા દસ વાગ્યે મને બચાવવનાર પણ કોઈ નહોતું. મને એટલી હદ સુધી માર્યો કે મારાં કપડાં ફાટી ગયાં. ત્યાં સામેથી એક બસ આવતી દેખાઈ હું જેમ તેમ કરીને તે લોકોના હાથમાંથી છટકીને ભાગ્યો અને બસમાં ચડી ગયો."

"મારી હાલત જોઈ કંડક્ટરે મને કહ્યું કે શું થયું. મે એમને વાત...


"લોકોએ રાજકારણ કરવા માટે જશોદાબહેન અને નરેન્દ્રભાઈ વિશે આવું જુઠ્ઠાણું ન ફેલાવું જોઈએ."

જેના કારણે ફરી એક વખત ચર્ચા શરૂ થઈ છે કે મોદીએ ભૂતકાળમાં કેમ ન જણાવ્યું કે તેઓ પરિણીત છે?

ભૂતકાળમાં જ્યારે વિવાદ ઊભો થયો, ત્યારે મોદી પરિવાર તથા ખુદ જશોદાબહેન તેમનાં લગ્ન વિશે સ્પષ્ટતા કરી ચૂક્યાં છે.

ગત લોકસભાની ચૂંટણી દરમિયાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ વડોદરાની બેઠક ઉપરથી ઉમેદવારી કરી હતી અને ચૂંટણી પ્રક્રિયા દરમિયાન જ તેમણે સ્વીકાર્યું હતું કે તેઓ 'પરિણીત' છે.

વડોદરામાં સ્વીકાર

આપના અરવિંદ કેજરીવાલે વારાણસીમાં મોદી સામે ચૂંટણી જંગમાં ઝંપલાવ્યું હતું

ગત લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન ગુજરાતની વડોદરા બેઠક પરથી ઉમેદવારીપત્રક ભરતી વખતે મોદીએ 'ઔપચારિક રીતે' સ્વીકાર્યું હતું કે તેઓ 'પરિણીત' છે.

મોદીએ જીવનસાથીના નામ તરીકે જશોદાબહેનનું નામ જણાવ્યું હતું. જોકે, તેમનાં પાનકાર્ડ, આવક તથા સંપત્તિ અંગેની વિગતોમાં 'ખબર નથી' હોવાનું જાહેર કર્યું હતું.

એ સમયે આ મુદ્દે રાજકીય ચકચાર જાગી હતી. મોદીના બચાવમાં ભાજપે તેમના મોટાભાઈ સોમાભાઈ દામોદરદાસ મોદીનું નિવદેન બહાર પાડ્યું હતું.

એ નિવેદનમાં સોમાભાઈએ જણાવ્યું હતું ક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે તેમની જ્ઞાતિ આર્થિક અને સામાજિક રીતે પછાત હતી, એટલે સામાજિક દૂષણને કારણે માત્ર 17 વર્ષની ઉંમરે તેમના 'બાળવિવાહ' કરાવવામાં આવ્યા હતા.

થોડા દિવસોમાં બંને અલગ થઈ ગયા હતા પરંતુ બંનેએ લગ્ન ફોક કર્યું ન હતું.

ગત લોકસભાની ચૂંટણી દરમિયાન મોદી વડોદરા ઉપરાંત ઉત્તર પ્રદેશની વારાણસી બેઠક ઉપરથી પણ ચૂંટણી લડ્યા હતા, જ્યાં નવમા અને અંતિમ તબક્કામાં મતદાન યોજાયું હતું.

2019માં પણ નરેન્દ્ર મોદીએ વારાણસીની બેઠક ઉપરથી ચૂંટણી જંગમાં ઝંપલાવ્યું છે.

શું કહે છે જશોદાબહેન?

જશોદાબહેને આનંદીબહેનના નિવેદનની ઝાટકણી કાઢી હતી

જૂન-2018માં મધ્ય પ્રદેશના રાજ્યપાલ આનંદીબહેન પટેલે એક જાહેર કાર્યક્રમમાં કહ્યું હતું કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી 'અપરિણીત' છે.

જશોદાબહેનના ભાઈ અશોક મોદીએ બીબીસી સાથે વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું: "લોકોએ રાજકારણ કરવા માટે જશોદાબહેન અને નરેન્દ્રભાઈ વિશે આવું જુઠ્ઠાણું ન ફેલાવવું જોઈએ."

જશોદાબહેને બીબીસી ગુજરાતીને જણાવ્યું હતું, "આનંદીબહેન એક મહિલા હોવા છતાંય આવું નિવેદન કરે છે એટલે મારે સ્પષ્ટતા કરવી પડે છે."

"મને એ વાતનું દુ:ખ છે કે મોદીએ લગ્ન કર્યાં છે તો પણ આ લોકો આવાં નિવેદનો કરે છે."

"આ વાત જગજાહેર છે કે નરેન્દ્ર મોદીએ લગ્ન કર્યાં છે, પણ આ લોકો આવું જુઠ્ઠાણું ફેલાવી રહ્યાં છે."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

મોદી પરિણીત કે અપરિણીત?

વડોદરાની બેઠક ઉપરથી ઉમેદવારી કરતી વખતે મોદી

નરેન્દ્ર મોદીએ ભાજપ અને એ પહેલાં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘમાં કાર્યકરથી લઈને પક્ષના મહાસચિવ સુધી અલગઅલગ પદ પર કામ કર્યું હતું.

આ દરમિયાન તેમણે 'પરિણીત કે અપરિણીત' એ વાતનો ખુલાસો કરવાની જરૂર પડી ન હતી. નજીકના બહુ થોડા લોકો મોદીની લગ્નસ્થિતિથી વાકેફ હતા, અન્યોને એમ જ હતું કે મોદી 'અપરિણીત' છે.

ઑક્ટોબર 2001માં નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી તરીકે શાસનની ધૂરા સંભાળી.

નિયમ પ્રમાણે, એપ્રિલ-2002 સુધીમાં તેમણે વિધાનસભાની ચૂંટણી જીતવાની હતી.

12 વર્ષ સુધી સ્વીકારવાનું ટાળ્યું

કાયદાકીય જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરવા ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્ય મંત્રી મોદીએ રાજકોટ-2ની બેઠક પરથી ચૂંટણી લડવાની જાહેરાત કરી.

પરંપરાગત રીતે ભાજપના દિગ્ગજ નેતા (અને હાલમાં કર્ણાટકના રાજ્યપાલ) વજુભાઈ વાળા આ બેઠકનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા હતા.

મોદી માટે વાળાએ પોતાની 'સલામત' ગણાતી બેઠક ખાલી કરી આપી હતી.

એ સમયે ચૂંટણીપંચને ઍફિડેવિટ આપતી વખતે પ્રથમ વખત મોદીએ તેમના વૈવાહિક દરજ્જા અંગે...


"વર્ષ 1973માં નરેન્દ્ર મોદીએ સામાજિક સક્રિયતા તેમજ સામાન્ય પ્રજાજનોને સ્પર્શતા પ્રશ્નોમાં ઊંડો રસ લેવાનું શરૂ કરી દીધું હતું."

"એક યુવાપ્રચારક અને અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ (એબીવીપી)ના સહયોગી તરીકે નરેન્દ્ર મોદી નવનિર્માણ આંદોલનમાં જોડાયા હતા અને તેમને સોંપવામાં આવેલી કામગીરી નિષ્ઠાપૂર્વક બજાવી હતી."

"જયપ્રકાશ નારાયણ અમદાવાદ આવ્યા, ત્યારે એ લોકલાડીલા નેતાના સંપર્કમાં આવવા અને તેમની સાથે નિકટ રહીને કામ કરવાની તક નરેન્દ્ર મોદીને મળી હતી."

"નવનિર્માણ આંદોલન ખૂબ જ સફળ રહ્યું હતું અને ચીમનભાઈ પટેલને મુખ્ય મંત્રીપદેથી ફક્ત છ મહિનામાં જ રાજીનામું આપવાની ફરજ પડી હતી."

ઉપરોક્ત શબ્દો વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની વેબસાઇટ પરથી લેવામાં આવ્યા છે.

દિલ્હીમાં આવેલી જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયાના વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા નાગરિક સંશોધન કાયદા (CAA)ના વિરુદ્ધમાં કરાયેલાં પ્રદર્શનો અને બાદ પોલીસ દ્વારા કરાયેલા બળપ્રયોગના સમાચારો તાજા છે, ત્યારે ગુજરાતમાં વિદ્યાર્થીઓના 'સફળ આંદોલન' અને તેમાં નરેન્દ્ર મોદીની ભૂમિકા ઉપરોક્ત શબ્દમાં ઉજાગર કરાઈ છે.

વેબસાઇટ પર 'નવનિર્માણ આંદોલન (1974) : વિદ્યાર્થીશક્તિએ જ્યારે માંદ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ી 'જૈસે થે'ની સ્થિતિને ખડખડાવી નાખી' શીર્ષક હેઠળ ગુજરાતમાં વિદ્યાર્થીઓની આગેવાનીમાં આદરાયેલા 'નવનિર્માણ આંદોલન'ની માહિતી આપવામાં આવી છે.

આંદોલન દરમિયાન નરેન્દ્ર મોદીએ ભજવેલી સક્રિય રાજકીય ભૂમિકાની વાત કંઈક આવી રીતે કરવમાં આવી છે:

"આ ચળવળના પગલે જ નરેન્દ્ર મોદીને તેમની રાજકીય કારકિર્દીમાં પહેલો હોદ્દો - 'ગુજરાતમાં લોકસંઘર્ષ સમિતિના મહામંત્રી' તરીકેનો મળ્યો હતો."

"આ ચળવળ દરમિયાન તેમને વિદ્યાર્થીઓના પ્રશ્નો ખૂબ જ નિકટથી સમજવાની વિશેષ તક મળી અને તેઓ મુખ્ય મંત્રી બન્યા, ત્યારે એ તક તેમના માટે મહત્ત્વની મૂડી જેવી સાબિત થઈ હતી."

"વર્ષ 2001થી તેમણે (નરેન્દ્ર મોદીએ) શિક્ષણક્ષેત્રે સુધારા ઉપર વિશેષ ધ્યાન આપ્યું અને ગુજરાતની યુવા પેઢીને વિશ્વ સ્તરનું શિક્ષણ સુલભ બનાવ્યું."

નવનિર્માણ આંદોલન શું હતું?

વિદ્યાર્થીઓએ શરૂ કરેલા આંદોલનમાં લોકો પણ જોડાયા હતા

નવનિર્માણ આંદોલન એ 1973માં ગુજરાતના વિદ્યાર્થીઓની આગેવાનીમાં થયેલું જનઆંદોલન હતું. જેણે એ વખતની ચીમનભાઈ પટેલની ચૂંટાયેલી સરકારને ઉથલાવી દીધી હતી.

અમદાવાદમાં આવેલી લાલભાઈ દલપતભાઈ કૉલેજ ઑફ એન્જિનિયરિંગની મેસના ફૂડ-બિલમાં કરાયેલા વધારાનો હૉસ્ટેલના વિદ્યાર્થીઓએ વિરોધ કર્યો હતો, જેમાં અન્ય હૉસ્ટેલો અને શહેરના વિદ્યાર્થીઓ પણ જોડાયા હતા.

જોતજોતામાં વિદ્યાર્થીનો વિરોધ લોકવિરોધમાં ફેરવાઈ ગયો હતો.

નવનિર્માણ આંદોલન અને ગુજરાતમાં થયેલાં બીજાં કેટલાંક આંદોલનો પર 'પ્રોટેસ્ટ મૂવમૅન્ટ્સ ઍન્ડ સિટીઝન્સ રાઇટ્સ ઇન ગુજરાત' નામનું પુસ્તક લખનારાં વર્ષા ભગત-ગાંગુલી 'ગુજરાતના નવનિર્માણ આંદોલનની પુનર્મુલાકાત' નામના એક લેખમાં લખે છે:

"અનાજના ભાવવધારા અને ભ્રષ્ટાચારના મુદ્દે આ વિરોધ થયો અને તેને સમગ્ર ગુજરાતમાંથી વિવિધ સમૂહોનું સમર્થન મળ્યું. દસ અઠવાડિયાંમાં તેણે બે રાજકીય ઉદ્દેશ પૂર્ણ કર્યા."

"9મી ફ્રેબ્રઆરીએ મુખ્ય મંત્રી ચિમનભાઈ પટેલનું રાજીનામું લેવાયું અને 15મી માર્ચે વિધાનસભાનું વિસર્જન કરાયું.""સ્વતંત્ર ભારતનું કદાચ આ પહેલું સફળ આંદોલન હતું કે જેમાં બિનસંસદીય જનજમાવટે ચૂંટાયેલી સરકારને હઠાવી દીધી."

નવનિર્માણ આંદોલન દરમિયાન જયપ્રકાશ નારાયણ ગુજરાત આવ્યા હતા અને બિહાર પરત ફરીને તેમણે સામાજિક ન્યાય માટે હાકલ કરી હતી.

'સંપૂર્ણ ક્રાંતિ' નામના પુસ્તકમાં જયપ્રકાશ લખે છે કે સમસ્યાઓથી ઘેરાયેલા દેશને ગુજરાતે અજવાળું દેખાડ્યું હતું.

"ગુજરાતના વિદ્યાર્થીઓને શ્રેય આપવું ઘટે કે તેમણે...


"વિઝા પ્રક્રિયા પણ ઠપ થઈ ગઈ. હવે મારા પતિ તો ભારત પહોંચી ગયા છે પણ હું અહીં પાકિસ્તાનમાં રહી ગઈ છું."

"સરકારને અમારી એટલી જ વિનંતી કે અમને મદદ કરે અને મને મારા પતિ પાસે અમદાવાદ પહોંચાડે."

પાકિસ્તાનના સિંધ પ્રાંતનાં સાના કુમારીએ ત્યાંથી ફોન પર વાત કરતાં આ શબ્દોમાં પોતાની પીડા વ્યક્ત કરી હતી.

સાના કુમારીનાં લગ્ન ફેબ્રુઆરીમાં અમદાવાદના 29 વર્ષીય ચાર્ટર્ડ ઍકાઉન્ટન્ટ અવિનાશ તલરેજા સાથે થયાં ત્યારે કોઈએ વિચાર્યું નહીં હોય કે થોડા સમયમાં મુશ્કેલી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ જશે.

'વિઝાની સમયસીમા ખતમ'

અંગ્રેજી વિષય સાથે એમ.એ.નો અભ્યાસ કરનારાં સાના કુમારી સિંધના સુકુર શહેરમાં રહે છે. અવિનાશ અને તેમનાં 58 વર્ષીય માતા લગ્નવિધિ માટે પાકિસ્તાન ગયાં હતાં.

અવિનાશની યોજના થોડા જ સમયમાં પત્ની સાનાને લઈને અમદાવાદ પરત આવી જવાની હતી, પરંતુ કોરોનાએ બધી ગણતરી ખોરવી દીધી. લૉકડાઉનના કારણે અવિનાશ અને તેમનાં માતા પણ ભારત આવી શકે તેમ ન હતાં.

આ દરમિયાન સાત મહિના વીતી ગયા, વિઝાની સમયસીમા પૂરી થઈ ગઈ.  અંતે ભારત સરકારની મદદથી તેઓ 15 સપ્ટેમ્બરે 400 ભારતીયોની સાથે સ્વદેશ આવી શક્યા, જેમાં 42 ગુજરાતી હતા.

સાના કુમારી હાલમા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ં ગર્ભવતી છે અને વિઝા મળ્યા ન હોવાથી તેઓ હજુ પાકિસ્તાનમાં જ છે.

સાનાએ જણાવ્યું , "મને ભારત જવા માટે જાન્યુઆરીમાં વિઝા મળ્યા હતા, જે જુલાઈમાં ઍક્સપાયર થવાના હતા."

"મારો આખો પરિવાર અહીં પાકિસ્તાનમાં છે, તેથી મેં મારા પતિ અવિનાશને કહ્યું કે આપણે અહીં હજુ થોડા દિવસો ગાળીએ અને ત્યાર પછી ભારત જઈશું. પરંતુ હું જી ન શકી."

તેમણે કહ્યું કે સિંધમાં તેમનાં જેવાં બીજાં 11 યુવતીઓ છે, જેમણે ભારતીય યુવકો સાથે લગ્ન કર્યાં છે, પરંતુ તેઓ પતિ સાથે ભારત જઈ શક્યાં નથી.

પાકિસ્તાનથી ભારત આવ્યા

અવિનાશે જણાવે છે, "હું મારાં માતા સાથે ફેબ્રુઆરી મહિનામાં પાકિસ્તાન ગયો હતો, જ્યાં અમારા ઘણા સ્વજનો રહે છે. "

અવિનાશ જણાવે છે કે તેઓ વર્ષ 2000માં સાત-આઠ વર્ષની ઉંમરે પાકિસ્તાનથી અમદાવાદ આવ્યા હતા.

તેઓ કહે છે, "ત્યાર બાદ મારાં માતાપિતાએ 2012માં  નાગરિકત્વ માટે અરજી કરી હતી. 2019માં નાગરિકત્વની અરજી મંજૂર થઈ ત્યાં સુધીમાં મારા પિતાનું અવસાન થઈ ગયું હતું."

તેઓ કહે છે કે હજુ તેમને ભારતનું નાગરિકત્વ નથી મળ્યું, જ્યારે તેમનાં માતાને ભારતીય નાગરિકત્વ મળી ગયું છે.

અવિનાશનાં પત્ની સાનાએ લૉંગ ટર્મ વિઝાની અરજી કરી છે, જેને હજી મંજૂરી નથી મળી. તેમણે હવે દસ્તાવેજી પ્રક્રિયા શરૂ કરવી પડશે જે ઘણી લાંબી હોય છે.

તેઓ કહે છે, "લગભગ 1,200થી વધારે ભારતીયો લૉકડાઉન દરમિયાન સરહદ બંધ થવાથી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ ગયા હતા."

"તેમાંથી આશરે 500 લોકો 'નો ઑબ્લિગેશન ટુ રિટર્ન ટુ ઇન્ડિયા' (NORI) વિઝા ધરાવતા હતા, તેમને વધારે સમસ્યાનો સામનો ન કરવો પડ્યો."

અવિનાશે જણાવ્યું, "ભારતથી ઘણા યાત્રાળુઓ નિયમિત રીતે પાકિસ્તાન જતા હોય છે. તેઓ ત્યાંનાં મંદિરોમાં સંતોના આશીર્વાદ લેવા જાય છે, હિંગળાજ માતાના દર્શને જાય છે, નાનકાના સાહેબની યાત્રા કરે છે."

"કરાચીમાં સ્વામી નારાયણનું મંદિર છે અને મહેશ્વરી સમાજના લોકો પણ ત્યાં વસવાટ કરે છે."

વિઝાની મુશ્કેલી

તેઓ કહે છે, "કોરોનાના કારણે 13 માર્ચથી વિઝા પર નિયંત્રણ લાગી ગયા હતા. અમારા પહેલાંથી મંજૂર થયેલા વિઝા રદ થયા. નવા વિઝા માટે નિયંત્રણ લાગુ પડ્યા."

"અમે ત્યાં ખરેખર હતાશ થઈ ગયા હતા. ત્યાર પછી અમે ભારતીયો ધીમે-ધીમે એકબીજાના સંપર્કમાં આવવા લાગ્યા."

"અમે ગ્રૂપ બનાવ્યાં અને સરકાર સાથે સંપર્ક કરીને મદદ કરવા વિનંતી કરી."

તેઓ કહે છે, "અમારે ત્યાં આર્થિક ખર્ચની પણ ચિંતા હતી. અહીંથી જે રૂપિયા લઈ ગયા હતા તે તો વપરાઈ ગયા. ત્યાર પછી શું...


"શિક્ષણનું સ્તર નીચું જતું રહ્યું છે. ત્યારે માત્ર હવન કરવા હોય અને મંદિરનો ઘંટ જ વગાડવો હોય તો પછી તેનું નામ પ્રયાગરાજ ઠીક છે."

અલાહાબાદ યુનિવર્સિટીના રિસર્ચ સ્ટુડન્ટ રાહુલ દ્વિવેદી ઘણા રોષ અને નિરાશા સાથે આ વાત કરે છે, ત્યારે તેમના સમર્થનમાં ઘણા યુવાનો સૂર પૂરાવે છે.

અલાહાબાદનું નામ બદલીને પ્રયાગરાજ કરવાથી આ યુવાઓ ખુશ નથી અને તેમને કોઈ વાંધો પણ નથી.

પરંતુ તેમની ફરિયાદ છે કે તમામ મહત્ત્વપૂર્ણ અને જરૂરી કાર્યોના બદલે શહેરનું નામ બદલવાનું બિનજરૂરી કામ થઈ રહ્યું છે અને તેનો ઢંઢેરો પણ પીટવામાં આવી રહ્યો છે.

રાજકીય પક્ષો દ્વારા નિર્ણયની ટીકા

ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય મંત્રી ગત રવિવારે અલાહાબાદમાં શહેરનું નામ બદલવાની માંગણીના મામલે તેને પૂરી કરવાનું આશ્વાસન આપીને ગયા હતા અને બે દિવસ બાદ રાજ્યની કૅબિનેટમાં તેનો સ્વીકાર કરીને તેનો અમલ કરવાની જાહેરાત પણ કરી દીધી હતી.

જોકે રાજકીય પક્ષો આ નિર્ણયની ટીકા કરી રહ્યા છે અને કહી રહ્યા છે કે સરકાર કામકાજથી લોકોનું ધ્યાન દૂર કરવા માટે આવું કરી રહી છે.

જ્યારે વિશ્લેષકો તેને એક બિનજરૂરી નિર્ણય ગણાવી રહ્યા છે, પરંતુ અખાડા પરિષદ સહિતના તમામ હિંદુ સંગઠન ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

સરકારના આ નિર્ણયની પ્રશંસા કરી રહ્યા છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

અલાહાબાદના લોકોનું કહેવું છે કે શહેરનું નામ બદલવું જરૂરી હતું, પરંતુ ધાર્મિક દૃષ્ટિએ તેની ઓળખ પ્રાચીન નામ એટલે કે પ્રયાગરાજથી જ છે અને પ્રયાગ નામનું અહીં એક રેલ્વે સ્ટેશન પણ છે.

સરકારનો તર્ક છે કે પહેલા શહેરનું નામ પ્રયાગરાજ જ હતું અને તેને બાદમાં બદલીને અલાહાબાદ કરી દેવાયું હતું.

પરંતુ ઇતિહાસકારો અનુસાર પ્રયાગરાજ અથવા પ્રયાગ નામ બદલીને અલાહાબાદ નથી કરાયું, પરંતુ અલાહાબાદ એક શહેર તરીકે સ્થાપવામાં આવ્યું અને તેની એક અલગ ઓળખ રહી છે.

અલાહાબાદ યુનિવર્સિટીમાં મધ્યકાલીન અને આધુનિક ઇતિહાસ વિભાગના પ્રોફેસર હેરંબ ચતુર્વેદી કહે છે :

"પ્રથમ વાત તો એ છે કે ઇલાવાસથી ક્યારે અલાહાબાદ બની ગયું તેની કોઈ પ્રામાણભૂત જાણકારી નથી. બીજું અકબરે જ્યારે યમુનાના કિનારે કિલ્લો બનાવ્યો અને પછી ગંગા અને યમુનાના કિનારે બંધ બનાવીને વર્ષ 1583માં આ શહેરને વસાવ્યું, એ પૂર્વે અહીં કોઈ શહેરનું અસ્તિત્વ નહોતું."

"પ્રાચીન ગ્રંથોમાં પ્રયાગ વનનો ઉલ્લેખ છે જે અહીંથી છેક અયોધ્યા સુધી ફેલાયેલું હતું."

જાણકારોના કહેવા અનુસાર, પ્રાચીન ગ્રંથોમાં આ શહેરનું નામ પ્રયાગ અથવા પ્રયાગરાજ જ છે. એવું કહેવાય છે કે બ્રહ્માએ સૌ પહેલા અહીં જ યજ્ઞ કર્યો હતો. આથી આ ભૂમિનું નામ પ્રયાગ પડ્યું.

રામચરિત માનસમાં પણ તેને પ્રયાગ જ કહેવાયું છે જોકે આ ગ્રંથ સોળમી સદીનો છે.

અકબરનામા અને તથા મુગલકાલીન ઐતિહાસિક પુસ્તકોથી માલૂમ પડે છે કે અકબરે વર્ષ 1574 આસપાસ પ્રયાગરાજમાં કિલ્લાની આધારશીલા મૂકી હતી અને એક નવું શહેર બનાવ્યું હતું.

તેને અલાહાબાદ નામ આપવામાં આવ્યું હતું.

1583માં આ શહેરનું નામ અકબર દ્વારા ચલાવવામાં આલા સંપ્રદાય દીન-એ-ઇલાહીના નામ પર રાખવામાં આવ્યું હતું.

હેરંબ ચતુર્વેદી કહે છે કે આ દરમિયાન પણ અને આજ સુધી પણ સંગમ તટની આસપાસના વિસ્તારોને પ્રયાગ જ કહેવામાં આવે છે.

દર વર્ષે ભરાતો માઘનો મેળો અથવા છ વર્ષ અને 12 વર્ષના ગાળા બાદ અર્ધ-કુંભ અને કુંભનો મેળા દરમિયાન મૂકવામાં આવતા તંબુઓના શહેરને પ્રયાગરાજ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

હેરંબ ચતુર્વેદી અનુસાર,"ભૌગોલિક અને પૌરાણિક દૃષ્ટિએ જોઈએ તો પ્રયાગનો વિસ્તાર ઘણો સીમિત છે.

"ગંગાની પેલે પાર ઝૂંસી અને યમુનાની પેલે પાર અરૈલ ક્ષેત્ર જ જૂના પ્રયાગ શહેરમાં ગણવામાં આવે છે. અકબરે આ બન્ને નદીઓના કિનારે બંધ બનાવીને આ શહેરને વસાવ્યું ન હોત તો આજે જે અલાહાબાદ છે તેનું...


"શું મને હજી પણ તેનો ભય લાગી રહ્યો હતો? હા, હું ડરી રહ્યો હતો પરંતુ મારે તેમની વિરુદ્ધ નિવેદન આપવાનું હતું. હું એ લોકો માટેનો અવાજ બનવા માગતો હતો, જે હવે અહીં હાજર રહી શકે તેમ નથી."

આ શબ્દો છે પોતાના પિતા વિરુદ્ધ જુબાની આપનારા 41 વર્ષના ઓસોરિયોના.

ઓસોરિયોની મુશ્કેલીની શરૂઆત 6 ડિસેમ્બર 1982ની વહેલી સવારે શરૂ થઈ હતી. તે વખતે ઓસોરિયો પાંચ વર્ષના હતા.

માતાપિતા અને છ ભાઈબહેનો સાથે તેઓ ઘરમાં ઊંઘી રહ્યા હતા. તે વખતે લોપેઝ અને ગ્વાટેમાલાના અમેરિકામાં તાલીમ પામેલા સ્પેશિયલ ઑપરેશન્સ યુનિટના 50 સૈનિકો ગામમાં ઘૂસી આવ્યા.

આ સૈનિકો કૅબાઇલ્સ તરીકે જાણીતા હતા.

આ ઍન્ટિ-ગેરીલા સૈનિકોને ઉત્તર ગ્વાટેમાલાના અંતરિયાળ વિસ્તારમાં આવેલા જંગલમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા.

બળવાખોરોએ હુમલો કરીને 21 સૈનિકોને મારી નાખ્યા તે પછી સૈનિકોને આ ગરીબ વિસ્તારમાં વળતો હુમલો કરવા માટે મોકલાયા હતા.

સેના પર શંકા ના જાય તે માટે સૈનિકોએ બળવાખોરો જેવી જ વેશભૂષા ધારણ કરી હતી.

ગેરીલા બનીને આવેલા કૅબાઇલ્સ એક પછી એક ઘરમાં લાકડાંનાં નબળાં બારણાં પર બંદૂકોની કૂંદલી મારીને ખોલવા ધમકાવવા લાગ્યા.

એ હત્યાકાંડ...

ઓસોરિયાના ડરી ગય... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ેલા પિતાએ બારણું ખોલ્યું કે સૈનિકોએ તરત તેમને પકડીને દોરડેથી બાંધી દીધા.

દોરડાનો બીજો છેડો તેની માતાના ગળામાં નાખીને સમગ્ર કુટુંબને ગામના ચોકમાં લઈ જવામાં આવ્યું.

આ રીતે ગામના લોકોને એકઠા કર્યા પછી મહિલાઓ અને નાનાં બાળકોને ચર્ચમાં એકઠાં કરાયાં, જ્યારે પુરુષોને અને મોટા છોકરાઓને સ્કૂલમાં ભેગા કરાયા.

ઓસોરિયોને યાદ છે કે સૈનિકોએ પુરુષોની પૂછપરછ શરૂ કરી તે પછી બૂમબરાડા અને રાડારાડ સંભળાવા લાગી હતી.

એક પછી એક પુરુષની હત્યા કરી દેવામાં આવી અને તેમના મૃતદેહોને ગામના કૂવામાં નાખી દેવામાં આવ્યા.

ઓસોરિયો કહે છે, "પુરુષોને પતાવી દીધા પછી તે સૈનિકો સ્ત્રીઓ અને બાળકો પાસે આવ્યા હતા."

એ ગામનું નામ ડોસ એરેસ છે, જેને આજે પણ સૌથી ગમખ્વાર હત્યાકાંડ માટે યાદ કરાય છે, કેમ કે ગામના 200 જેટલા લોકોની હત્યા કરી દેવાઈ હતી.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આ લડાઈમાં બે લાખ લોકોનાં મોત થયાં

ગ્વાટેમાલાની સેના અને માર્ક્સવાદી ગુરીલાઓ વચ્ચેની લડાઈમાં કુલ બે લાખથી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા.

માર્યા ગયેલામાં મોટી સંખ્યા મૂળ નિવાસી માયન લોકોની પણ હતી.

સેનાનો આરોપ હતો કે માયન ગેરીલાઓને સાથ આપી રહ્યા છે.

1996માં ગૃહયુદ્ધના અંત પછી ગ્વાટેમાલાની નાગરિક સરકારે ડોસ એરેસ ગામમાં થયેલા હત્યાકાંડ બદલ, કેટલાક સૈન્ય અધિકારીઓ અને સૈનિકો સામે કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી.

ડોસ એરેસના હત્યાકાંડ બદલ ભૂતપૂર્વ છ કૅબાઇલ્સ સૈનિકો સામે કામ ચાલ્યું તેમાં લોપેઝ પણ એક હતો.

અદાલતમાં જુબાની આપતી વખતે ઓસોરિયોને જરૂર પડ્યે મદદ કરવા માટે સાયકોલૉજિસ્ટને પણ હાજર રખાયા હતા.

ઓસોરિયોએ પોતાનાં માતાને પકડીને, તેના વાળ પકડીને ઢસડીને ચર્ચમાં લઈ જનારા સૈનિકોમાં લૉપેઝ પણ હતો તેમ ઓળખી બતાવ્યો હતો.

ઓસોરિયો અને તેના ભાઈઓ ગભરાઈને માતાના પગને વળગી રહ્યા હતા અને રડી રહ્યા હતા.

તેમનાં માતા સૈનિકોને વિનંતી કરતાં હતાં કે મારાં બાળકોને રંજાડશો નહીં.

તે પછી એક સૈનિકે તેની એક બહેનને ઊંચકી લીધી અને એવી રીતે પકડી હતી જાણે મરઘીને લટકાવીને પકડી હોય.

તે સતત રડી રહી હતી એટલે સૈનિકે તેને વૃક્ષ સાથે જોરથી અથડાવી જેથી તે રડતી બંધ થઈ જાય.

'મારા પિતાનો મૃતહેદ વૃક્ષ પર લટકતો હતો'

ઓસોરિયોએ કહ્યું કે તેની માતાનું અને બીજા ભાઈઓનું શું થયું એની તેને ખબર નથી.

તે રડીરડીને થાકી ગયો હતો અને તેને ઊંઘ આવી ગઈ હતી.

તે જાગ્યો ત્યારે બે નાનાં બાળકો અને ઓસોરિયો સિવાય ત્યાં કોઈ હતું નહીં....


"સરોગેટ માતા બન્યાં બાદ હું મારા કૅન્સરપીડિત પતિની સારવાર કરાવી શકી છું. કોઈ સામે હાથ લાંબો કરવો એના કરતાં તો આ કામ લાખ દરજ્જે સારું છે."

"આર્થિક સ્થિતિ બહુ ખરાબ હોય, ત્યારે લોકો આ રસ્તો અપનાવતા હોય છે. આ તો પુણ્યનું કામ છે."

આ શબ્દો નડિયાદમાં રહેતાં મેરી પરમાર (બદલાવેલું નામ)ના છે. મેરી  બીજી વખત સરોગેટ માતા બનવાનાં છે.

બીબીસી ગુજરાતી સાથેની વાતચીતમાં તેમણે જણાવ્યું કે ઘરની આર્થિક સ્થિતિ અને પતિની બીમારી સામે બાથ ભીડવામાં સરોગસી સિવાયનો બીજો કોઈ પણ રસ્તો તેમને કામ આવ્યો ન હોત.

છેલ્લા ત્રણ દિવસથી રાજ્યસભામાં સરોગસી(રેગ્યુલેશન) બિલ પર ચર્ચા ચાલી રહી છે.

લોકસભામાં પસાર થઈ ચૂકેલા આ બિલનો ઉદ્દેશ દેશમાં સરોગસીની પ્રક્રિયા પર નિયમન કરવાનો છે.

કેન્દ્રીય સ્વાસ્થ્યમંત્રી હર્ષવર્ધને રાજ્યસભામાં સરોગસીનું બિલ રજૂ કર્યું, ત્યારે તેને 'ગૅમ-ચેન્જર' ગણાવ્યું હતું.

ગુજરાતની 'બેબીફેક્ટરી' તરીકે ઓળખાતા આણંદ શહેરમાં સરોગસી માટેનું ક્લિનિક ચલાવતાં ડૉ. નયના પટેલનું માનવું છે કે નબળી આર્થિક સ્થિતિ દૂર કરવા માટે સરોગસીનો રસ્તો પસંદ કરનારી મહિલાઓને આ બિલ નુકસાન કરશે.

ડૉ. નયના પટેલ સરોગસી થકી 14... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

00થી વધુ બાળકનો જન્મ કરાવી ચૂક્યાં છે.

સરોગસી : વરદાન અને વ્યાધિ

ડૉ. નયના પટેલ

બીબીસી ગુજરાતી સાથેની વાતચીતમાં ડૉ. નયના પટેલ આ સરોગસી (રેગ્યુલેશન) બિલ અંગે વાત કરતાં જણાવે છે:

"સરોગેટ માતાઓ પાસેથી આ તક જતી રહેશે. કેટલીય સરોગેટ માતાઓએ મારી પાસે સ્વીકાર્યું છે કે તેઓ ગમે તેટલી મહેનત-મજૂરી કરી લે, તો પણ સરોગસી થકી મળનારા જેટલા નાણાં બીજા કોઈ કામમાં ક્યારેય કમાઈ શકે એમ નથી."

ડૉ. પટેલ ઉમેરે છે, "પોતાનું ઘર બનાવવાનું કે સંતાનોને ભણાવવાંનાં તેમનાં સપનાં આ બિલથી તૂટી જશે."

"કેટલીય બહેનો સરોગસી થકી આર્થિક સંકડામણમાંથી બહાર આવી શકી છે."

"માત્ર મજૂરી કરનારી કે બેરોજગાર બહેનો જ સરોગેટ માતા બનતી હોય એવું નથી."

"મારી પાસે એક વકીલ બહેન પણ સરોગેટ માતા બની હતી."

સરોગસી વિરુદ્ધ કાયદો બની ગયા બાદ આવી બધી બહેનો પાસે કયો રસ્તો બચશે?"

આણંદ અને આજુબાજુમાં દૂધ, પાપડ તથા મઠિયાનો ઉદ્યોગ ધમધમે છે

એક વાત એવી પણ છે આ બિલ થકી સરોગસી કરાવતા તબીબોને પણ આર્થિક ફટકો પડશે. આ અંગે વાત કરતાં ડૉ. પટેલ ઉમેરે છે:

"હાં, તબીબોને પણ આર્થિક અસર પડશે જ પણ આઈવીએફ (ઇન-વિટ્રૉ ફર્ટિલાઇઝેશન) તો છે જ."

"એટલે આઈવીએફની પ્રૅક્ટિસ કરનારા તબીબોને ખાસ આર્થિક ફટકો નહીં પડે."

જોકે, કુદરતી રીતે સંતાન મેળવવામાં નિષ્ફળ જતાં દપંતીઓ પર આ બિલની ઘણી અસર પડશે એવું ડૉ. પટેલનું માનવું છે.

ડૉ. પટેલ જણાવે છે, "આ બિલની સૌથી વધુ અસર નિઃસંતાન દંપતીઓ પર પડશે."

"આવાં દંપતીમાં તણાવ, હતાશા, આંતરિક વિખવાદ, છૂટાછેડાના કિસ્સા વધવાની શક્યતા ઊભી થશે."

"આવાં દંપતીઓ માટે આ સરોગસી એક વરદાનસમી પદ્ધતિ હતી."

'મારું પોતાનું સંતાન'

સરોગસી થકી સંતાન મેળવનારાં વિભા (બદલાવેલું નામ) જણાવે છે કે સરોગસી એ નિઃસંતાન દંપતીઓ માટે માતાપિતા બનવાનો ઉત્તમ રસ્તો છે.

15 નવેમ્બરે વિભા સરોગસી થકી માતા બન્યાં છે.

બીબીસી ગુજરાતી સાથેની વાતચીતમાં વિભા જણાવે છે: "મને કેટલીય વખત કસુવાવડ થઈ હતી."

"આ ઉપરાંત મને પ્રિમૅચ્યૉર ડિલિવરી પણ થઈ હતી. મારું એ સંતાન જીવી ન શક્યું."

"અમે ટ્યૂબ-બેબીનો પણ પ્રયાસ કર્યો પણ એ શક્ય ન બન્યું. હું ગર્ભધારણ તો કરી શકતી હતી પણ મા બની નહોતી શકતી."

"એટલે આખરે અમારી પાસે કોઈ જ રસ્તો નહોતો બચ્યો અને અમારે સરોગસીનો સહારો લેવો પડ્યો."

"અમારો આ નિર્ણય સાચો ઠર્યો અને હું માતા બની શકી. આજે મારા અને મારા પતિના કોષ થકી જન્મેલું સંતાન મારા ખોળામાં છે."

"આ અમારું સંતાન છે અને...


"સાઉદી અરેબિયાના પ્રિન્સની પૂર્વઓયાજિત મુલાકાત હતી અને એટલા માટે હું અત્યાર સુધી આ મુદ્દે મૌન રહ્યો."

"પાકિસ્તાન માટે આ મુલાકાત મહત્ત્વની હતી તો અમે એ શું કામ કરીએ. જ્યારે પાકિસ્તાન સ્થિરતા ઇચ્છે છે અને એના તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, ત્યારે અમે આ શું કામ કરીએ?

"પાકિસ્તાનને એનાથી શું ફાયદો? જો તમારે દર વખતે આ જ કરવું છે, તો દરેક વખતે આપ એ જ કર્યા કરશો."

"હું વારંવાર કહી રહ્યો છું કે આ નવું પાકિસ્તાન છે. પાકિસ્તાન તો પોતે જ આતંકવાદથી પરેશાન રહ્યું છે."

"હું આપને કહું છું આપ આવો અને તપાસ કરો, જો કોઈ પાકિસ્તાનની ભૂમિનો આતંકવાદ માટે ઉપયોગ કરી રહ્યું છે તો એ અમારું દુશ્મન છે."

"આતંકવાદ સમગ્ર વિસ્તારની સમસ્યા છે. અમારા સો અરબ ડૉલર એની પાછળ બરબાદ થયા છે."

"ભારતમાં એક નવો વિચાર આવવો જોઇએ. આખરે એ શું કારણ છે કે કાશ્મીરીઓમાં મૃત્યુનો ભય નથી રહ્યો?"

"સંવાદથી જ મામલો ઉકેલાશે તો શું ભારતે એ વિશે વિચારવું ન જોઇએ?"

"ભારતના મીડિયામાં અને રાજનીતિમાં એ સંભળાઈ રહ્યું છે કે પાકિસ્તાન સાથે બદલો લેવો જોઇએ એટલે હુમલો કરી દો. તમે પાકિસ્તાન પર હુમલો કરશો તો પાકિસ્તાન વિચાર કરશે? વિચાર નહીં કરે. પાકિસ્તાન જવ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાબ આપશે."

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે

ભારતે આરોપ નકાર્યા

ભારતના વિદેશ મંત્રાલયના નિવેદન પ્રમાણે, "પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાને આ જઘન્ય કૃત્યને વખોડ્યું નથી અને શોકમગ્ન પરિવાર માટે સાંત્વના નથી પાઠવી."

"આતંકવાદી હુમલાની જવાબદારી લેનાર આતંકવદી સંગઠનના વડા મસૂદ અઝર પાકિસ્તાન સ્થિત છે."

"પાકિસ્તાનના પ્રધાનો સંયુક્ત રાષ્ટ્રો દ્વારા જેને ત્રાસવાદી જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, તેવા હાફિઝ સઈદ સાથે જોવા મળે છે, જે 'નવું પાકિસ્તાન' છે."

"ભારત અનેકવાર કહી ચૂક્યું છે કે હિંસા અને ત્રાસવાદની વચ્ચે વાટાઘાટો ન થઈ શકે."

ચૂંટણી સમયે પાકિસ્તાનના ઉગ્રપંથી હુમલાનો ઉપયોગ થશે તેવા ઇમરાન ખાનના આરોપને ભારતે 'ખોટું જૂઠ્ઠાણું' ઠેરવ્યું હતું.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


"સી.સી. માટે ઘણા શબ્દો વપરાયા. જેમ કે અતડા, દુરાગ્રહી, મમતી, સ્વકેન્દ્રી, ક્રોધી. પરંતુ એ હતા આપણા ગુજરાતના પોતીકા નાટ્યકાર, બ્રોડકાસ્ટર, કવિ, નાટ્યવિદ્ અને તે ઉપરાંત કેટલું બધું.

'પ્રેમના મોતી જેવા સેન્ટિમેન્ટલ અને ફૂલ જેવા કોમળ પત્ની અન્યને પ્રેમ કરતાં હોય તો તેમને છૂટાછેડા આપી સામેથી પત્ની પ્રેમીને સોંપે એવા ઉદાર દિલ, અને પ્રેમના તત્ત્વને સમજે એવા. "

"ગુજરાતની નવી રંગભૂમિના પ્રણેતા, દેશભરમાં નાટ્ય અભ્યાસક્ર્મનો એકડો ઘૂંટનારા વિશ્વપ્રવાસી."

સી.સી. સાહેબને હું મારા પપ્પા હસમુખ બારાડી સાથે મળી હતી. તેમણે મને તીક્ષ્ણ નજરે અને તીખી આંખે જોઈ મારા પપ્પા હસમુખભાઈને કહ્યું, 'હેં અલા, તેં તારી છોકરીને પણ તારે રવાડે ચડાવી છે? ખબર છે ને કે નાટકમાંથી રોટલો નથી મળવાનો?'

હું આ સાંભળીને જરા તો મૂંઝાઈ પણ તરત જ સમજાયું કે એમની આંખમાં તો સંતોષ જ હતો. અવાજ જરા તીણો કરીને જરૂર કહી નાખે. તેઓ સુરતના હતા અને આખાબોલા હતા.

વિશ્વ રંગભૂમિ દિનની ઉજવણીની પરંપરા 1961થી શરૂ થયેલી. આ વાત સી.સી. સાહેબે ગુજરાતમાં પ્રચલિત કરીને સૌ નાટ્યપ્રેમીઓને 27 માર્ચને વિશ્વ રંગભૂમિ દિન તરીકે ઊજવવા પ્રેર્યા.

જ્યારે આપણે 27... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

માર્ચ, 2019ને ઊજવીએ ત્યારે સી.સી.ને શ્રદ્ધાંજલિરૂપે આજની યુવા રંગકર્મી પેઢીને તેમના પ્રખ્યાત 'સી.સી.પણા'થી વાકેફ ના કરીએ એ કેમ ચાલે?

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

સુરતમાં જન્મ

તેમનો જન્મ સુરતની દેસાઈ પોળ (સોની ફળિયા)માં થયો હતો.

'સી.સી. કહેતા... ચં.ચી. કહેતા... ચંદામામા કહેતા... ચંદ્રવદન ચીમનલાલ મહેતા જેમણે એકલા હાથે 1922માં નવી રંગભૂમિની સ્થાપના કરી.

નાટકો લખી ભજવ્યાં, ભજવાવડાવ્યાં. 1949માં વડોદરામાં યુનિવર્સિટી કક્ષાએ નાટ્યશિક્ષણ શરૂ કરાવડાવ્યું.

એમણે શ્રાવ્યપ્રણાલીને ગરિમા બક્ષી અને સમકાલીન બ્રોડકાસ્ટરો (ઉદઘોષકો)ની ગૅલેક્સી રચી હતી, જેમાં બાદરાયણ, નંદકુમાર પાઠક, ગિજુભાઈ વ્યાસ, વસુબેન જેવા ચમકતા તરલાઓનો સમાવેશ થાય છે. વિશ્વપ્રવાસ ખેડીને એમણે ભારતીય નાટકનો દેશવિદેશમાં ડંકો વગડાવ્યો.

ઈલાકાવ્યોના પદ્યસર્જક ચં.ચી. ગઠરિયા ક્ષેણીથી એવા જ ગદ્યસર્જક તરીકે પણ સ્વીકારાયા. 'ફ્રેન્ચ લેખક અનાટોલ ફ્રાંચના નાટકનું રૂપાંતર ચં.ચી.એ "મૂંગી સ્ત્રી"ના નામે કર્યું અને અનેક નટનટીઓને સથવારે ગુજરાતનાં શહેરોમાં ભજવ્યું. આને કારણે ધીમે ધીમે યુવાનો અને સ્ત્રીઓ નાટકમાં કામ કરવા હિંમતભેર આવતાં થયાં.

આ બધાની સાથે એમણે કલાસમાજ અને કલામંડળની સ્થાપના કરી.

અખો, આગગાડી, રમકડાંની દુકાન, પ્રેમનું મોતી, સંતાકૂકડી, વરવહુ, ધારાસભા, ત્રિયારાજ, આનલદે, ઇલ્વલ, ધરાગુર્જરી, શિખરણી, પાંજરાપોળ વગેરે ઉપરાંત પૌરાણિક નાટક સીતા જેવાં ખ્યાતનામ નાટકો પછી એમણે ગુજરાતના પોતીકા થિયેટર માટેની લાગણી બુલંદ કરી.

હસમુખ બારાડીએ એક લેખમાં લખ્યું હતું કે 'સી.સી. એક તરફ ભર્યું ભર્યું જીવન તો બીજી તરફ એક મૂંઝવનારો ખાલિપો મહેસૂસ કરતા હતા. લગ્નજીવન ખંડિત થયું. પત્નીને પુન:લગ્ન માટે વ્યવસ્થા કરી આપી. તેમ છતાં જીવનના અન્ય ક્ષેત્રોમાં એમને ભરપૂર રસ હતો. પાકશાસ્ત્રના જાણકાર હતા, ખાવાપીવાના શોખીન હતા, આરોગ્ય અને આયુર્વેદ અંગેના અભ્યાસી હતા.

સાદગીભર્યું જીવન

જીવનમાં સાદાઈ અપનાવેલી. ખોટો દંભ રાખતા નહીં. બૌદ્ધિક, મૌલિક, સંવેદનશીલ વિચારક હોવા છતાં જ્યોતિષમાં ખૂબ માનતા. એનો અભ્યાસ પણ કરતા. શૅરબજારના ધંધામાં ખૂબ કમાયા, ખોટ પણ ગઈ, પૈસા પણ ખૂબ બગાડ્યા, બરબાદ થયા પણ ફરી ઊભા પણ થયા.

સ્વભાવે રિસાળ, સ્વમાની, તીખા અને સત્યવક્તા હતા. મળવા જનારને ટૂંકાટચ પત્રથી, અગાઉથી માહિતગાર કરે. પત્ર લખીને કોઈને મળવા બોલાવે ત્યારે જાસાચિઠ્ઠી લખતાં હોય તેમ લખેઃ મળો, ચર્ચગેટ સ્ટેશને, 8મી...


"હવે ઘર ચલાવવું ભારે પડવા લાગ્યું છે. આવી રીતે જીવવા કરતાં તો અમારા જેવા બધા રત્નકલાકારો કોરોનામાં મરી જાય તો સારું, જવાબદારીમાંથી તો છૂટા થઈએ."

કોરોનાકાળમાં સુરતના 28 વર્ષીય રત્નકલાકાર વિકાસ મંગુકિયાની હતાશ મનોદશા અને તેમના જીવનમાં ચાલી રહેલી તકલીફોનું પ્રતિબિંબ તેમના ઉપરોક્ત શબ્દોમાં વરતાઈ આવે છે.

વિકાસ પોતાનું દુ:ખ ઠાલવતાં આગળ જણાવે છે કે, "હું અને મારા જેવા હીરાઉદ્યોગના રત્નકલાકારો ઘણા સમયથી ઘરે જ બેઠા છીએ."

"લૉકડાઉન બાદ સરકારી નિયમો અને શરતોની આંટીઘૂટીઓને કારણે માલિકો યુનિટ બંધ કરી રહ્યા છે, કારીગરો બેકાર બન્યા છે અને ઉપરથી સરકાર પણ સુરતમાં કોરોનાના પ્રસાર માટે રત્નકલાકારોને જ જવાબદાર ગણાવી રહી છે, એ ખૂબ જ આઘાતજનક બાબત છે."

સોમવારે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં એક જાહેર હિતની અરજીની સુનાવણી વખતે રાજ્ય સરકારે પોતાની રજૂઆતમાં સુરતમાં વણસી રહેલી કોરોનાની પરિસ્થિતિ માટે રત્નકલાકારોને જવાબદાર ગણાવ્યા હતા.

જાહેર હિતની અરજીમાં સુરત શહેરમાં પાછલાં કેટલાંક અઠવાડિયાંમાં કોરોનાની પરિસ્થિતિ વધુ બગડી હોવાની વાત કરાઈ હતી. તેમજ આ પરિસ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે રાજ્ય સરકાર દ્વારા વધુ કડક કાર્યવાહી કરાય ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

તેવી માગ કરાઈ હતી.

સરકારના આ નિવેદન બાદ હીરાના વેપારીઓ, રત્નકલાકારોનાં સંગઠનો અને રત્નકલાકારોમાં વિરોધની લાગણી જોવા મળી રહી છે.

નોંધનીય છે કે પાછલાં અમુક અઠવાડિયાંથી સતત રાજ્યમાં સૌથી વધુ કોરોના સંક્રમિત દર્દીઓ સુરતમાં મળી રહ્યા છે.

સોમવારે પણ ગુજરાતમાં નોંધાયેલા કુલ 1033 નવા કેસ પૈકી સૌથી વધુ 243 નવા કેસ સુરતમાંથી મળી આવ્યા હતા.

બીબીસી ગુજરાતીએ આ અંગે વધુ માહિતી મેળવવા માટે કેટલાક નિષ્ણાતો અને અધિકારીઓ સાથે વાતચીત કરી હતી.

શું હતો સમગ્ર મામલો?

સુરત સિટિઝન્સ કાઉન્સિલ ટ્રસ્ટ નામના એક NGO મારફતે કરાયેલી જાહેર હિતની અરજીમાં લોકો દ્વારા સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગ અને અન્ય નિયમોનું પાલન ન થતું હોવાની ફરિયાદ કરાઈ હતી.

આ સાથે જ સુરતમાં બગડી રહેલી કોરોનાની પરિસ્થિતિ અંગે વધુ પગલાં લેવા માટે સરકાર અને તંત્રને નિર્દેશ આપવા માટેની દાદ માગવામાં આવી હતી.

ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાના અહેવાલ અનુસાર અરજીની સુનાવણી દરમિયાન સરકારતરફી રજૂઆતોમાં દાવો કરાયો હતો કે પાછલા અમુક સમયથી સુરતમાં કોરોનાની પરિસ્થિતિમાં નોંધપાત્ર સુધારો નોંધાયો છે.

સાથે જ સુરતમાં વધી રહેલા કેસો માટે સુરતની ઓળખસમા હીરાઉદ્યોગના કામદારો દ્વારા કામના સ્થળે કોરોનાની સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગનું પાલન ન કરતાં હોવાની વાત જણાવાઈ હતી.

અમદાવાદ મિરરના એક અહેવાલ અનુસાર સુનાવણી દરમિયાન હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ વિક્રમનાથ અને જસ્ટિસ જે. બી. પારડીવાલાની બૅન્ચે પણ નોંધ્યું હતું , "અમુક લોકોને તેમના જીવની પરવા નથી અને તેઓ પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને નથી સમજી રહ્યા."

અહીં નોંધનીય છે કે અગાઉ હાઈકોર્ટે પોતાના એક અવલોકનમાં સુરતમાં પરિસ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે સરકાર દ્વારા કરાયેલા વિલંબને જવાબદાર ગણાવ્યો હતો.

'કોરોના નથી ફેલાવ્યો, રોજગારી સર્જી છે'

જૅમ્સ ઍન્ડ જ્વેલરી ઍક્સપૉર્ટ કાઉન્સિલના ગુજરાત પ્રદેશના ચૅરમૅન દિનેશ નાવડિયા સરકાર દ્વારા રત્નકલાકારો અંગે અપાયેલ નિવેદનને પાયાવિહોણું ગણાવી વખોડી કાઢે છે.

તેઓ કહે છે કે, "સરકારે હાઈકોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરાયેલા જવાબમાં રત્નકલાકારોને કારણે સુરતમાં કોરોનાનો પ્રકોપ વધ્યો હોવાની વાતને અમે વખોડીએ છીએ."

"હીરાઉદ્યોગનાં કેન્દ્રોની આસપાસના વિસ્તારોમાં સ્વાભાવિકપણે રત્નકલાકારો વધુ રહેતા હોય છે."

"આવા વિસ્તારોમાં કોરોનાના દર્દીઓ મળી આવે તેનો અર્થ એ નથી કે સરકાર આખા ઉદ્યોગને કોરોનાની પરિસ્થિતિ માટે જવાબદાર ઠેરવી શકે."

તેઓ સુરતના હીરાઉદ્યોગની મહત્તા વિશે વાત કરતાં...


"હવે તેમના બહેનને બે બાળકો છે અને તેમના લગ્ન જીવનમાં ખુશ છે."

"પણ તેમને જીવનમાં કંઈક વધુ અપેક્ષા છે, જોકે તેમને તેની તક જ ન મળી."

વિશાખાપટ્ટનમાં #BBCShe પ્રોજેક્ટ હેઠળ આન્ધ્ર યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓ સાથે જેમ જેમ વાતચીત કરતા ગયા તેમ તેમ આ પ્રકારની જ વાતો સાંભળવા મળવા લાગી.

યુવતીઓએ વેળાસર તેમના લગ્ન કરી દેવાય છે એ ડર અને કારકિર્દી બનાવવાની તક છીનવી લેવામાં આવતી હોવાની વાત કહી.

 આન્ધ્ર પ્રદેશ ઉચ્ચ શિક્ષણ મામલે આગળ પડતું

વાતચીત કરી રહ્યા હતા તે રૂમ જિનેટીક્સ, ફાર્મસી, લૉ અને એમબીએ જેવા ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવી રહેલી યુવતીઓથી ભરેલો હતો.

તેમાં મોટાભાગની યુવતીઓ માસ્ટર ડિગ્રી કરે છે, જ્યારે કેટલીક યુવતીઓ પીએચ.ડી કરી રહી હતી.

પણ અહીં તદ્દન વિપરીત ચિત્ર જોવા મળ્યું. આન્ધ્ર પ્રદેશ દીકરીઓમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ મામલે ઘણું આગળ છે.

ઓલ ઇન્ડિયા સર્વે ઓફ હાયર એજ્યુકેશન એઆઈએસએચઈ 2015-16 અનુસાર ઉચ્ચ શિક્ષણ મામલે આન્ધ્ર પ્રદેશનો ગ્રોસ એનરોલમેન્ટ રેશિયો (જીઈઆર) સર્વાધિક બીજા ક્રમે છે. તમિલનાડુ આ મામલે પ્રથમ ક્રમે છે.

નોકરીઓમાં મહિલાઓનું પ્રમાણ

જીઈઆર રેશિયો ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે 'એલિજિબલ' (યોગ્યતા ધરાવતા) વિદ્યાર્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

થીઓ અને તેની સામે ખરેખર શિક્ષણ માટે 'એનરોલ' થઈને ભણતા વિદ્યાર્થીઓનો રેશિયો છે.

ભારતમાં તે 18-23 વર્ષના વય જૂથ માટે ગણતરીમાં લેવામાં આવે છે. દેશમાં મહિલાઓ માટે આ આંકડો 23.5 ટકા છે.

જોકે, સમગ્ર દેશમાં વિવિધ રાજ્યોમાં આ આંકડો જુદો જુદો છે. બિહારમાં તે 12.6 ટકા અને તમિલનાડુમાં તે 23.5 ટકા છે.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે:

ઉચ્ચ શિક્ષણમાં આન્ધ્ર પ્રદેશ મહિલાઓની બાબતે જીઈઆર મામલે દેશમાં ટોચના પાંચ રાજ્યોમાં સ્થાન ધરાવે છે.

ઉચ્ચ શિક્ષણમાં મહિલાનું વધુ પ્રમાણનો અર્થ એવો હોવો જોઈએ કે નોકરીઓમાં પણ મહિલાઓનું પ્રમાણ યથાવત છે.

પણ આન્ધ્ર પ્રદેશ યુનિવર્સિટીનું ચિત્ર દર્શાવે છે કે ખરેખર આ અર્થ વાસ્તવિકતામાં નથી પરિણમતો.

'કારકિર્દી નહીં પણ લગ્નના હેતુસર ભણાવવામાં આવે છે'

વળી સૌથી આશ્ચર્યજનક વાત એક 22 વર્ષીય યુવતીએ કરી.

તેમણે કહ્યું, "અમારા માતાપિતા અમને ડિગ્રી મેળવવા મોકલે છે. કેમકે પછી અમારો બાયોડેટા વધુ સારો લાગે. "

"પછી આ બાયોડેટા સંબંધિત યુવકને મોકલવામાં આવે છે. આમ અમને કારકિર્દી નહીં પણ લગ્નના હેતુસર ભણાવવામાં આવે છે."

યુવતીની આ વાત સાથે તમામ સમંત થયા અને તેની વાતને તમામે તાળીઓના ગડગડાટથી વધાવી  લીધી.

એવું લાગ્યું કે દરેક યુવતી પરિવાર તરફથી આ જ પ્રકારના દબાણનો સામનો કરે છે અને તેમની કહાણી  પણ આવી જ છે. આથી તમામે તેની વાતને વધાવી લીધી.

આન્ધ્ર પ્રદેશનું પરફોર્મન્સ શ્રેષ્ઠ

ભારતમાં નોકરી કરવા સક્ષમ અને ઇચ્છા ધરાવતી મહિલાઓની સામે નોકરી કરતી મહિલાઓનો દર 24 ટકા છે.

વિશ્વના સરેરાશ 39 ટકા દર કરતાં તે ઘણો જ નીચો છે. વિશ્વ બૅન્કના અનુસાર 2016માં 185 દેશોમાં ભારતનો આ મામલે 172મો ક્રમ હતો.

1990માં આ દર 28 ટકા હતો જે 2016માં ઘટીને 24 ટકા થઈ ગયો. દરેક મુખ્ય રાજ્યો વચ્ચે આન્ધ્ર પ્રદેશનું પરફોર્મન્સ શ્રેષ્ઠ છે. જોકે, અહીં પણ આ દર ઘટી રહ્યો છે.

સેન્ટર ફોર ઇકોનોમિક્સ અને સોશિયલ સ્ટડીઝ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સર્વે અનુસાર શ્રમિક કૅટેગરીમાં પરણિત મહિલાઓનું પ્રમાણ ઘટી રહ્યું છે અને શહેરી-ગ્રામ્ય બન્ને વિસ્તારમાં આ ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે.

આન્ધ્ર પ્રદેશ યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કરતી વિદ્યાર્થિનીઓમાં ગ્રામ્ય અને શહેરી બન્ને વિસ્તારમાંની યુવતીઓનું પ્રમાણ હતું.

લગ્ન અને દહેજની સમસ્યા

ગ્રામ્ય વિસ્તારની યુવતીઓના અનુસાર પરિવારો કિશોરાવસ્થામાં જ લગ્ન કરાવી દે છે કેમકે તેનાથી વધુ વયની યુવતીઓ કરતાં આ વયની યુવતીઓ માટે ઓછું દહેજ આપવું...


"હવે સાપની કાંચળીની જેમ ઉપરથી બદલાવ કરવાથી કાંઈ નહીં થાય પરંતુ ઢાંચો જ બદલવો પડશે."

23મે એ સામાન્ય ચૂંટણીનું પરિણામ આવે તે પહેલાંથી જ કૉંગ્રેસ પણ પરિવર્તનની વાત કરી રહી હતી.

કર્ણાટકમાં ગઠબંધન સરકાર બનાવનાર, છત્તીસગઢ, મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનની રાજય સરકારમાં ભાજપને હરાવ્યા પછી કૉંગ્રેસ પાર્ટીના નેતાઓનો હોંસલો બુલંદ હતો.

'ન્યાય યોજના'ને કેન્દ્રમાં રાખીને તૈયાર કરાયેલા ચૂંટણીઢંઢેરામાં કૉંગ્રેસ દ્વારા દેશની તસવીર અને તકદીર બદલવાનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો હતો.

આ યોજનાને પૂર્ણ કરવાના બંદોબસ્તના સવાલ પર રાહુલ ગાંધીથી લઈને રાજ બબ્બર સુધી તમામ નેતા 'અંબાણી અને અદાણીના ખિસ્સામાંથી પૈસા કાઢવાનો' દાવો કરતા હતા.

ચૂંટણીના પરિણામ પછી એવા તમામ નેતા પડદા પાછળ જતા ગયા છે.

દરેક બાજુએ મૌન

કૉંગ્રેસની આખી કાર્યકારિણીમાંથી માત્ર ચાર જ નેતાઓ ચૂંટણી જીતી શક્યા. કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષ બે બેઠકોમાંથી એક બેઠક પર જ જીત્યા હતા.

જે ત્રણ રાજ્યોમાં કૉંગ્રેસે હાલમાં સરકાર બનાવી હતી, ત્યાં તેને 65માંથી માત્ર 3 જ બેઠકો મળી છે.

રાજકીય પંડિતોએ પાર્ટીને 'આત્મચિંતન અને પરિવર્તન'ની સલાહ આપી છે.

ગત વર્ષે કૉંગ્રેસમાં ફરીથી... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

જોડાયેલા તારિક અનવર હારેલા તે નેતાઓમાં છે જેમણે ચૂંટણીમાં ઘણી મોટી લડાઈ લડી.

તેઓ બિહારની કટિહાર બેઠક પરથી પાંચ લાખથી વધારે એટલે કદાચ 44 ટકા વોટ મેળવ્યા પરંતુ પોતાની બેઠકો બચાવી ન શક્યા.

તારિક અનવરનો અંદાજ છે કે કૉંગ્રેસનું 'સંગઠન ખખડી' ગયું છે. તેઓ દાવો કરે છે કે સંગઠન નબળું હોવાના કારણે તે 'ન્યાય યોજના' વોટરો સુધી પહોંચાડી ન શક્યા.

'દેખાડા પૂરતા નિર્ણયો પ્રભાવક નહીં હોય'

રાજકીય વિશ્લેષકો પણ માને છે કે નબળાં સંગઠને કૉંગ્રેસની હારમાં સૌથી મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.

વરિષ્ઠ પત્રકાર વિનોદ શર્મા કૉંગ્રેસ અને ભાજપની સરખામણી કરતાં કહે છે કે પોતાની વાતને લોકો સુધી પહોંચાડવા ભાજપને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની મદદ મળે છે.

ભાજપમાં પણ અમિત શાહ નરેન્દ્ર મોદીના પૂરક છે. બંનેએ સાથે મળીને કામ કર્યું છે. એવામાં કૉંગ્રેસમાં એક માણસ તમામ કામ કેવી રીતે કરી શકે?

તેઓ કહે છે, "જો તમે પાછળ વળીને જોશો તો તમને લાગશે કે રાહુલ ગાંધી એવા જનરલ હતા જેમની પાછળ ફૂટ સોલ્જર (જમીન પર સૈનિક) ન હતા. કોઈ સૈન્ય વિના કોઈ જનરલ જીતે છે શું? નથી જીતતાને?"

આ બાજુ તારિક અનવર ચોખ્ખું કહે છે કે, "કૉસ્મેટિક (દેખાડા પૂરતો) નિર્ણય કરવાથી કૉંગ્રેસની સ્થિતિમાં બદલાવ આવશે નહીં. તેને મૂળમાંથી ઉપર સુધી બદલવાની આવશ્યકતા છે."

જ્યારે તારીક અનવર 'ઉપર સુધીના' બદલાવની વાત કરે છે તો તેમાં કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષ પદનો સમાવેશ થતો નથી. તે રાહુલ ગાંધીના અધ્યક્ષપદેથી રાજીનામાના પક્ષમાં નથી.

તારિક અનવર કહે છે, "આજની તારીખમાં કૉંગ્રેસની પાસે રાહુલ ગાંધીનો વિકલ્પ નથી. નહેરુ-ગાંધી પરિવાર કૉંગ્રેસનો સિમેન્ટિક ફોર્સ (જોડી રાખનારી તાકાત) છે."

"બીજો કોઈ એવો નેતા નથી જેનો બીજી પાર્ટી સ્વીકાર કરી શકે. આ નેતૃત્વ પરિવર્તનનો સમય નથી."

સવાલોમાં રાહુલની રણનીતિ

તારિક અનવર પહેલાં પણ કૉંગ્રેસની કાર્યકારિણી તરફથી જે અધિકારીક નિવેદન જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું, તેના મૂળમાં પણ આજ હતું.

આ નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું કે, "કૉંગ્રેસ કાર્યકારિણી લોકસભાની ચૂંટણીના પરિણામને મૂળભૂત પરિવર્તન અને સંગઠનના ફેરબદલના અવસર તરીકે જુએ છે અને તેના માટે કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીને અધિકૃત કરે છે."

જોકે, વિરોધીઓ રાહુલ ગાંધીને રાહત આપવા માગતા નથી.

ઉત્તર પ્રદેશના ગોરખપુરની બેઠક ભાજપની ઝોળીમાં નાખનાર રવિ કિશન સવાલ કરી ચૂક્યા છે, "જો કૅપ્ટનને જશ મળતો હોય તો..."

કૉંગ્રેસ પર નજર રાખનાર વરિષ્ઠ પત્રકાર પણ માને...


"હાલ તો અમને વર્ષે ત્રણ હજાર રૂપિયાના ભાવે બે વીઘા જમીન ખેડવા મળી જાય છે. જો કંપની કોઈ જમીનવાળાને આના 5 હજાર રૂપિયા આપશે તો અમારી પાસે મજૂરી કરવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ બચશે?"

આ શબ્દો ઉત્તર પ્રદેશનાં એક ભૂમિહીન મહિલા ખેડૂત શીલાનાં છે. શીલા ભાડે લીધેલા 2 વીઘાના ખેતરમાં શાકભાજી ઉગાડે છે અને વેચીને પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.

શીલા જણાવે છે કે ભાડે લીધેલા ખેતરમાં કામ કરીને દર વર્ષે ખર્ચો કાઢતાં દસ હજાર રૂપિયા સુધીની બચત તેઓ કરી લેતાં હતાં.

પરતું જ્યારે તેઓ ખેતી ન કરતાં હોય ત્યારે તેમને માત્ર મજૂરી પર જ આધાર રાખવો પડે છે. જે પ્રતિદિવસના 200 કે 250 રૂપિયા વચ્ચે હોય છે.

ખેડૂત આંદોલનમાં ભૂમિહીન મહિલા ખેડૂત ક્યાં?

ભારતમાં જ્યાં એક તરફ વ્યાપક સ્તર પર ખેડૂત આંદોલન ચાલી રહ્યું છે અને દેશભરમાં ખેડૂતો કેન્દ્ર સરકાર સામે વિરોધપ્રદર્શન કરીને નવા ત્રણ કૃષિકાયદા રદ કરવા માટે દબાણ બનાવી રહ્યા છે.

ત્યાં કૃષિ અર્થવ્યવસ્થામાં છેલ્લી પંક્તિમાં ઊભેલા ભૂમિહીન ખેડૂતોની હાજરી આ આંદોલનમાં ઘણી ઓછી છે.

પિરિયોડીક લૅબર ફૉર્સ સર્વેના વર્ષ 2018-2019ના આંકડા અનુસર ગ્રામીણ ક્ષેત્રમાં 71.1 ટકા મહિલાઓ કૃષિક્ષેત્રમાં કામ કરે ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

છે. જ્યારે પુરુષોની ટકાવારી 53.2 ટકા છે.

આની સાથે જ આંકડાઓ એવું પણ દર્શાવે છે કે ખેડૂત મજૂર વર્ગમાં પણ મહિલાઓની ભાગીદારી ઘણી વધુ છે.

એવામાં સવાલ એ થાય છે કે ભારતમાં મહિલા ખેડૂતોનું આ નવા કાયદાઓ વિશે કેવું  વલણ છે.

ભૂમિહીનતા એક મોટું કારણ

ભારતમાં કાનૂની રીતે માત્ર એ જ મહિલાઓને ખેડૂતનો દરજ્જો આપવામાં આવે છે જેમના નામ પર જમીનનો પટ્ટો હોય છે.

ઉત્તર પ્રદેશના અવધ પ્રદેશમાં રહેતાં ભૂમિહીન મહિલા ખેડૂત રામબેટી માને છે કે આંદોલનમાં મહિલા ખેડૂતોની ઓછી સંખ્યાનું કારણ જાણકારીનો અભાવ છે.

રામબેટી છેલ્લા કેટલાક સમયથી ગામેગામ ફરીને મહિલા ખેડૂતોને આ કાયદાઓ વિશે જાણકારી આપી રહ્યાં છે.

ભૂમિહીન મહિલા ખેડૂતો સાથેની વાતચીતો અને તેમની સાથેના લાંબા અનુભવો વિશે જણાવતાં તેઓ કહે છે, "ખરેખર મહિલા ખેડૂતોને ખબર જ નથી કે આ કૃષિકાયદા તેમના માટે કેટલા જોખમી પુરવાર થઈ શકે છે. ગામ સુધી જાણકારી પહોંચી જ નથી. પરંતુ ધીમેધીમે આ જાણકારી પહોંચી રહી છે."

જોકે પંજાબથી આવનારાં કિરનજીતકોર માને છે કે,"મહિલા ખેડૂત તેમના સ્તરથી આ કાયદાઓનો વિરોધ કરી રહી છે. પંજાબમાં વિવિધ સ્થળઓએ તે વિરોધ કરી રહી છે. "

"ખેતરના કામ અને બાળકોની સારસંભાળ વચ્ચે પણ તે વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લઈ રહી છે. આ સમય એવો છે જેમાં પંજાબના પુરુષો અને મહિલાઓ એકબીજાને ટેકો આપીને લડાઈ લડી લડ્યાં છે."

"પહેલુ પગલું એ છે કે આ કાયદાઓને પાછા લેવામાં આવે અને અમે આમ કરાવીને જ જંપ લઈશું."

કૃષિકાયદા શું નુકસાન કરી શકે છે?

ખેડૂત સંગઠનોનું માનવું છે કે આ નવાકૃષિ કાયદાઓથી તેમનું ભવિષ્ય જોખમાઈ શકે છે.

પરંતુ રામબેટી સહિતનાં કેટલાંક કૃષિક્ષેત્રના નિષ્ણાતો માને છે કે આ કાયદાથી કૃષિક્ષેત્રમાં કામ કરતાં મહિલાઓને સૌથી વધુ નુકસાન થશે.

રામબેટી કહે છે, "મહિલાઓને આ નવા કાયદાથી સૌથી વધુ નુકસાન થઈ શકે છે."

"સરકાર જે ખાવાની વસ્તુઓને આવશ્યક વસ્તુઓની યાદીમાંથી બહાર કરી રહી છે તેનાથી નુકસાન થશે. કેમ કે તેનાથી કંપનીઓ આ વસ્તુઓને અમારી પાસે સસ્તામાં લઈ લેશે. પણ જો પછી અમે તેમનો સામાન ખરીદીશું તો અમને તે મોંઘો મળશે."

રામબેટી કોરોનાકાળનું ઉદાહરણ આપીને ચિંતા વ્યક્ત કરે છે.

તેઓ કહે છે, "કોરોનામાં સરકાર પાસે રૅશન હતું તો તેમણે પૂરું પાડ્યું. પણ જો તે કંપનીઓ પાસે પહોંચી જશે તો પછી મફતમાં નહીં મળે. એટલે અમે કંપનીઓના ભરોસે જીવતા થઈ જઈશું. કંપનીની મરજી હશે તો જ તેઓ આપશે. તો ઇચ્છા નહીં હશે તો રૅશન નહીં મળશે."

"અમે...


"હું ઇચ્છતી હતી કે તેને ક્યાંક ઉપર રાખું. વાદવિવાદ થયો. પરંતુ શું કરતી, મારે મારા ભાઈને મળવું હતું."

કુલભૂષણ જાધવના પરિવાર સાથે પાકિસ્તાનમાં થયેલી ગેરવર્તણૂકને જોઈને સરબજીત સિંહનાં બહેન દલજીત કૌર પોતાને થયેલા અનુભવને યાદ કરે છે.

દલજીત કૌર, સરબજીત સિંહનાં પત્ની અને બે દીકરીઓને લઈને 2008માં સરબજીતને મળવા પાકિસ્તાન પહોંચ્યાં હતાં.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

શરૂઆતથી થઈ રહી છે ગેરવર્તણૂક

"અમે લાહોર પહોંચ્યાં જ હતાં અને મીડિયાના કારણે ગાડી રોકવી પડી હતી. મીડિયાકર્મીઓએ ગાડીનો કાચ પણ ખોલી નાખ્યો હતો."

"અમારું બેસવું, આવવું- જવું, બધું જ લાઇવ થઈ રહ્યું હતું. ગેરવર્તણૂક તો ત્યારથી જ શરૂ થઈ ગઈ હતી."

સવારે આઠ કલાકથી માંડીને સાંજે પાંચ વાગ્યા સુધી રાહ જોયા બાદ જ્યારે તેઓ જેલમાં સરબજીતને મળવા પહોંચ્યાં તો જાધવના પરિવાર જેવું જ વર્તન તેમની સાથે પણ થયું હતું.

"સરબજીતને અમે મળ્યાં ત્યારે પાકિસ્તાનના ઘણા અધિકારી, પોલીસકર્મી, ISI અને બાકી ઇન્ટેલિજન્સના લોકો ત્યાં હાજર હતા."

"અમારા જૂડા ખોલાવવામાં આવ્યા હતા. બન્ને દીકરીઓની ચોટલીઓ ખોલાવવામાં આવી હતી."

"સરબજીતનાં પત્નીની બિંદી ઊતારવામાં આવી હતી. ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

રૂમાલથી સિંદૂર પણ દૂર કરાયું હતું."

"મેં કહ્યું હતું કે અમારે ત્યાં આમ કરવું અપશુકન માનવામાં આવે છે. મારી કિરપાણને પણ ઊતારી જૂતાં રાખવાના સ્થાન પર મૂકી દેવાઈ હતી."

"હું ઇચ્છતી હતી કે તેને ક્યાંક ઊંચા સ્થાન પર મૂકું. માથાકૂટ કરી પણ અંતે મારે તેને ઊતારવી પડી. કેમ કે મારે મારા ભાઈને મળવું હતું."

ઉલ્લેખનીય છે કે શીખ ધર્મમાં કિરપાણને પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

દલજીત કૌર જણાવે છે કે તેમણે ત્યારે પણ મનમોહન સરકારને આ વર્તન વિશે જણાવ્યું હતું.

પરંતુ કોઈએ પણ પાકિસ્તાનના આ વર્તન પર વાંધો દર્શાવ્યો નહોતો.

જાધવના પરિવારને તો બાવીસ મહિનામાં મળવાનો મોકો મળ્યો પરંતુ અમે અઢાર વર્ષ બાદ અમારા ભાઈને મળી શક્યા હતા.

પાકિસ્તાની મીડિયાએ દીકરીઓને પણ ન છોડી

"મળીને પરત ફર્યા તો મીડિયાકર્મી પૂછવા લાગ્યા કે તમે એક હત્યારાને મળીને આવ્યા છો."

"સરબજીતની નાની દીકરી પૂનમને પૂછવામાં આવ્યું કે તમારા પપ્પા આતંકવાદી છે તો સ્કૂલમાં અન્ય બાળકો તમારી સાથે કેવું વર્તન કરે છે?"

"લોકો તમને કેવી નજરે જુએ છે? પાકિસ્તાનની મીડિયાએ અમને પણ છોડ્યાં ન હતાં."

દલજીત કહે છે કે તેઓ સમજી શકે છે. પહેલાં તેમને લાગ્યું હતું કે કદાચ જાધવના પરિવાર સાથે આવું વર્તન નહીં થાય કેમ કે આ વખતે ભારતનું વિદેશ મંત્રાલય તેમની સાથે છે.

પરંતુ જાધવના પરિવાર સાથે પણ આવું વર્તન જોઈને તેઓ સમજી શકે છે કે તેમને કેવું લાગ્યું હશે.

"અમને બસ 48 મિનિટ સુધી મળવાનો સમય મળ્યો હતો જેમાંથી અડધો કલાક તો અમે માત્ર રડ્યાં હતાં."

"સરબજીતની પરિસ્થિતિ જોઈને મન પણ ગભરાઈ ગયું હતું. ફેર માત્ર એટલો હતો કે તેમની વચ્ચે કાચની દિવાલ હતી અને અમારી વચ્ચે કાળ-કોઠરીના સળીયા હતા."

"જાધવ પરિવાર પર જે વીત્યું છે તે હું સારી રીતે સમજી શકું છું. જેવી રીતે હું વિચારીને ગઈ હતી કે હું મારા ભાઈને ગળે લગાવી લઈશ, તેનું માથું ચૂમી લઈશ, તેવું જ જાધવનાં માતાએ વિચાર્યું હશે."

"મારાં ભાભીએ વિચાર્યું હતું કે તેઓ હાથ પકડીને પૂછી શકશે કે કેમ છો, તેમ જાધવનાં પત્નીએ પણ વિચાર્યું હશે."

"અંતિમ શ્વાસ સુધી આ વાત નહીં ભૂલી શકું"

દલજીત કહે છે કે પાકિસ્તાન મુલાકાતની તસવીરોને ઇરાદાપૂર્વક જાહેર કરે છે. તેવું સરબજીતના સમયે થયું ન હતું.

"ગુરુદ્વારામાં લંગર લેતી વખતે પણ અમારા પરિવારના દરેક વ્યક્તિની સાથે તેમના એક અધિકારી બેસતા હતા."

"એ સમયે તે તસવીર સામે ન આવી અને ન તો પાકિસ્તાને જાહેર કરી કેમ કે અમારો કેસ તો માત્ર...


"હું ત્યારે એમએસસીના પ્રથમ વર્ષમાં અભ્યાસ કરતી હતી. એ ઘટનાની મારા પર એવી અસર થઈ હતી કે બીકમાં બે દિવસ હું કૉલેજ નહોતી ગઈ."

આ શબ્દો છે ગુજરાતની એક યુવતી રુત્વી સોનીના.

રુત્વી હાલમાં અંગ્રેજી ભાષાની પરીક્ષાની તૈયારી કરી રહ્યાં છે, અગાઉ તેમણે પત્રકાર તરીકે કામ કર્યું છે.

નિર્ભયાકાંડ થયો ત્યારે રુત્વી મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ યુનિવર્સિટીમાં ફૅકલ્ટી ઑફ ફૅમિલિ ઍન્ડ કૉમ્યુનિટી સાયન્સિસમાં એમએસસી (માસ્ટર ઑફ સાયન્સ)નો અભ્યાસ કરી રહ્યા હતાં.

રુત્વીના જણાવ્યા મુજબ, તેમણે વિદ્યાર્થીઓની એક સ્વૈચ્છિક સંસ્થા સાથે પોસ્ટર્સ લઈને કૅન્ડલ માર્ચમાં ભાગ લીધો હતો અને નિર્ભયાકાંડનો વિરોધ કર્યો હતો.

નિર્ભયા કાંડના છઠ્ઠા વર્ષે આ ઘટનાએ તેમનાં મતે શું પરિવર્તન આવ્યું તે બીબીસી ગુજરાતીને જણાવ્યું હતું.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

'એ ઘટના આજે પણ રૂંવાટી ઉભી કરી નાખે'

હું ઘરે હતી ત્યારે મને ટેલિવિઝનના માધ્યમથી જાણ થઈ હતી કે દિલ્હીમાં એક છોકરી સાથે દુષ્કર્મ થયું છે અને ત્યારબાદ તેની સાથે ખૂબ જ અત્યાચાર કરવામાં આવ્યો હતો.

આ ઘટનાની વિગતે જાણ થયા બાદ હું અને મારી અમુક ફ્રેન્ડ્સ અમે બે દિવસ કૉલેજ નહોતાં ગયાં.

આજે ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પણ એ ઘટનાને યાદ કરું તો રૂંવાટીઓ ઉભી થઈ જાય છે અને આંખ ભીની થઈ જાય છે.

આ ઘટનાની જાણ થયા પછી ઘણી વાર એવો વિચાર આવતો કે 'જો મારી સાથે આવું થયું હોય તો શું થાય?' આ વાતનો ડર કાયમ રહેતો હતો.

ગુજરાત છોકરીઓ માટે સુરક્ષિત છે એવો દાવો કરાય છે, તેમ છતાં આ ઘટના બાદ ઘણાં દિવસો સુધી હું રાત્રે એકલા બહાર જતાં ડરતી હતી.

અમે આ વિષયની ચર્ચા અનેક દિવસો સુધી કરી હતી.

કૅન્ડલ માર્ચ અને પોસ્ટર્સ લઈને પ્રદર્શનો કર્યા હતા છતાં આજે પણ મારા મતે મહિલાઓ માટે સમાજમાં કોઈ ખાસ પરિવર્તન આવ્યું નથી.

દરેક રાજ્યની સરકાર દ્વારા મહિલાની સુરક્ષા માટે પગલાં લેવાયા જેના અંતર્ગત 24/7 હેલ્પ-લાઇન 13 મુદ્દાનો એક્શન પ્લાન વગેરે જેવા અનેક કાયદાઓ આવ્યા.

દેશમાં ઘણું પરિવર્તન મને અનુભવાયું, પરંતુ આ મુદ્દે બધું યથાવત્ છે.  આજે પણ 'નિડર' મહિલા સુરક્ષિત નથી.

'અસુરક્ષાનો અહેસાસ'

'સલામત ગણાતા ગુજરાતમાં પણ ડર લાગતો'

આ ઘટનાના છ વર્ષ થશે. નિર્ભયા કેસમાં આંદોલન થયા, કોર્ટમાં પણ ચુકાદો આવી ગયો.

જોકે, એક છોકરી તરીકે મને અને મારા જેવી ઘણી છોકરીઓને અસુરક્ષાનો અનુભવ થતો હશે.

આજે પણ મહિલા કોઈ પણ સ્થળે 100 ટકા સુરક્ષિત નથી.

મેં અને મારા જેવા અનેક લોકોએ કાળા- સફેદ કપડાં પહેરીને હાથમાં પોસ્ટર્સ લઈને વિરોધ પ્રદર્શનો કરેલાં.

એક છોકરી તરીકે હું જ્યારે જ્યારે નિર્ભયા વિશે વિચારું છું, ત્યારે મને એવું થાય છે કે તેના માતાપિતાને શું મળ્યું? દીકરી તો પાછી નથી જ મળવાની.

નિર્ભયા બાદ કઠુઆમાં પણ દુષ્કર્મની ઘટના બની છે અને આવી અનેક ઘટનાઓ થતી રહે છે.

મારો સ્પષ્ટ મત છે, જ્યારે એક મહિલા પુરૂષના કોઈ પણ પ્રકારના સ્પર્શને 'ના' કહેવાનો અવાજ ઉઠાવશે ત્યારે સ્થિતિ બદલી શકાશે.

દોષિતોને ફાંસીની સજા

ચાર આરોપીની તસવીર

નિર્ભયા કેસમાં મુકેશ, પવન ગુપ્તા, વિનય શર્મા, અને અક્ષયકુમાર સિંહને ફાંસીની સજા ફટકારી હતી.

આરોપીઓમાથી અક્ષયકુમાર સિંહ સિવાયના દોષિતોએ ફાંસીની સજા પર પુન:વિચારની અરજી કરી હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટે જુલાઈ મહિનામાં આ અરજી પર સુનાવણી કરતા ફાંસીની સજા યથાવત્ રાખી હતી.

સુપ્રીમે પોતાના ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે દોષિતો ચુકાદામાં ભૂલ દર્શાવવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા.

એક સગીર આરોપી ત્રણ વર્ષની સજા ભોગવીને બહાર આવી ગયો છે, કથિત રીતે આ ગુનેગારે જ નિર્ભયા સાથે સૌથી વધુ બર્બરતા આચરી હતી.

જ્યારે રામસિંહ નામના મુખ્ય આરોપીએ નીચલી કોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન દિલ્હીની હાઈસિક્યુરિટીવાળી તિહાર...


"હું નેતા પણ બની ગયો, અમદાવાદમાં તોફાનો થયાં ત્યારે સુરતમાં પણ તોફાનો થયાં અને મારી પણ ધરપકડ થઈ અને હું જેલમાં ગયો, આંદોલન પૂરું થયું. સરકાર સાથે સમાધાન થયું, બીજાના કેસ પાછા ખેંચાયા પણ મારો કેસ ચાલુ છે, પાંચ વર્ષથી હું આજે પણ મુદતો ભરું છું, આ આંદોલનને કારણે મારા ધંધા પર ઘણી અસર પડી છે. ધંધો છોડીને મારે કોર્ટની મુદતો ભરવા જવું પડે છે."

આ શબ્દો પટેલ આંદોલનમાં જોડાયેલા સુરતના યુવાન નિહાર માલવિયાના છે.

આંદોલનના નેતા દિનેશ બાંભણિયાએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું, "સરકાર જ્યારે અમારી સાથે સમાધાનમાં બેઠી ત્યારે કેસ પાછા ખેંચી લેવાની વાત કરી હતી. પણ સરકારે  પોતાનું બોલ્યુ પાળ્યું નથી."

બાંભણિયાના જણાવ્યા પ્રમાણે આંદોલન વખતે 484 કેસ થયા હતા અને તે પાછા ખેંચવાના હતા, તેમાંથી માત્ર 214 એફઆઈઆર જ પાછી ખેંચાઈ છે. જ્યારે બીજાની પ્રક્રિયા ચાલુ હોવાનું સરકાર કહે છે.

'મારી ઘરપકડ થઈ, જેલ જવાનો વારો આવ્યો'

25 વર્ષના નિહાર માલવિયા ભણવામાં હોંશિયાર હતા પણ તેમના કહેવા પ્રમાણે અનામત ક્વૉટાને લીધે ઍન્જિનિયરિંગમાં ઍડમિશન ન મળ્યું.

જેનો તેમને આક્રોશ હતો, આ અરસામાં ગુજરાતમાં પાટીદાર અનામત આંદોલને માથું... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ઊંચક્યું, તેઓ પણ આંદોલનમાં જોડાયા. યુવાન હતા અને સુરતમાં મિત્રવર્તુળ મોટું હતું એટલે ઝડપથી યુવાનોમાં નેતા બની ગયા.

નિહારે કહ્યું કે પટેલ આંદોલન વખતે અમે સુરતમાં અનેક પ્રદર્શનો કર્યાં, હાર્દિકની સભાઓ કરી.

તેઓ કહે છે, "25 ઑગસ્ટ 2015ના દિવસે અમદાવાદમાં તોફાનો થયાં અને એના પડઘા સુરતમાં પડ્યા. સુરતમાં બસો સળગી અને એ ગુનામાં મારી ઘરપકડ થઈ અને જેલ જોવાનો વારો આવ્યો પણ પછી જામીન થયા."

"જામીનમાં શરત હતી કે હું ગુજરાતની બહાર ન જઈ શકું. આ સમયમાં મારું ભણવાનું પૂરું થયું, મને ઇલેક્ટ્રિક અને સોલારના ધંધામાં રસ હતો."

તેઓ આગળ કહે છે, "2017માં ધંધો શરૂ કર્યો, ધંધો ધાર્યા પ્રમાણે વિકસાવી ના શક્યો."

આવી હાલાકી માત્ર નિહારની નથી, પાટીદાર અનામત આંદોલનમાં ભાગ લેનારા અનેક યુવકોની છે.

'છોકરાઓ નોકરી મેળવવા ભટકે છે'

દિનેશ બાંભણિયાના પ્રમાણે 484 કેસ થયા હતા અને માત્ર 214 એફઆઈઆર જ પાછી ખેંચાઈ છે.

બાંભણિયા કહે છે, "આંદોલનમાં ભાગ લેનારા સંખ્યાબંધ છોકરાઓને નોકરી મેળવવાથી માંડીને પરદેશ જવામાં તકલીફ પડે છે. હજુ પણ સંખ્યાબંધ છોકરાઓ કોર્ટના ધક્કા  ખાય છે."

"પાંચ વર્ષમાં સરકારે આપેલા વચન પ્રમાણે આંદોલનમાં શહીદ થયેલા લોકોમાંથી માત્ર એક જ પરિવારને નોકરી મળી છે. પરંતુ એ સિવાય કોઈ પરિવારને નોકરી મળી નથી."

બાંભણિયા કહે છે કે સમાધાન થયું ત્યારે રાજદ્રોહ અને રેલવેના પાટા ઉખાડવા જેવા કેસો પરત નહીં ખેંચવાનું નક્કી થયું હતું. જે અમે મંજૂર પણ રાખ્યું હતું.

તેઓ આગળ કહે છે, "પરંતુ વિદ્યાર્થીઓને તકલીફ ન પડે એ માટે નાની કલમવાળા કેસ પાછા ખેંચવાનું નક્કી થયું હતું. અમે એમને વારંવાર યાદ કરાવીએ છીએ છતાં આ પ્રક્રિયા ધીમી ચાલે છે અને કેસ પાછા ખેંચાતા નથી."

આંદોલનનો ચહેરો બનેલા નિખિલ સવાણી કહે છે કે સમાધાન પ્રમાણે કેસો પાછા ખેંચાયા નથી. ગરીબ વિદ્યાર્થીઓને કોર્ટની મુદત ભરવી પડે છે.

સવાણી કહે છે, "અમે અનેક રજૂઆતો કરી પણ કેસો પાછા ખેંચાતા નથી. મારા પોતાના પર 26 કેસ ચાલે છે. કેટલાય કેસ એવા છે કે જેમાં મને ખબર નથી અને તેમાં મારું નામ આવી ગયું છે."

"પોલીસે જે કેસ કર્યા હોય તેમાં આરોપીનાં નામો સાથે 50નું ટોળું એવું લખ્યું હોય એવા કેસમાં પણ પાછળથી તપાસના નામે અમારાં નામ કેસમાં દાખલ કરી દેવાયાં છે. જેથી ઘણી હાલાકીના ભોગ બનવું પડ્યું છે."

'ભાજપમાં સાભળનારું કોઈ નથી'

પાટીદાર આંદોલનનો અન્ય એક ચહેરો રેશમા પટેલ હતાં.

રેશમા પટેલે કહ્યું કે સરકારે સમાધાન કર્યું...


#BBCGujaratOnWheelsમાં સામેલ થયેલી બાઇકર્સ શ્લોકા દોશી, ટ્વિંકલ કાપડી, લિંસી માઇકલઅને મોનિકા અસવાની

એ આઇડિયા સાંભળીને અમારી પ્રોડક્શન ટીમ એકદમ ઉત્સાહમાં આવી ગઈ હતી.

#BBCGujaratOnWheels નામની આ સીરિઝમાં અમે ચાર મહિલા બાઇકર્સ સાથે ગુજરાતના ચાર જિલ્લાઓમાં સવાર થઈને નીકળી પડ્યાં હતાં. આજે તેનો ચોથો દિવસ છે.

એ બાઇકર્સ સાથે મેં પહેલીવાર વાત કરી ત્યારે મને એક જ વિચાર આવ્યો હતો.

એ વિચાર હતો- આ છે ગુજરાત. પ્રગતિશીલ અને મહત્વાકાંક્ષી. એ ગુજરાત જે પોતાની શરતે ખુદનો નકશો ઘડી રહ્યું છે.

જોકે, બીબીસીની આ શ્રેણીનો હેતુ આ ગુજરાતનો પરિચય એક એવા ગુજરાત સાથે કરાવવાનો હતો, જેની સચ્ચાઈ મીડિયામાં રજૂ કરવામાં આવતી નથી.

આ પ્રવાસ દરમ્યાન અમે એ ગુજરાતની કથાઓ રોજ રજૂ કરતા રહ્યા છીએ.

હવે એ રોકસ્ટાર મહિલાઓને મળો, જે અમારી સાથે દરરોજ કલાકો સુધી બુલેટ ચલાવીને એક ગામથી બીજા ગામનો પ્રવાસ ખેડે છે.

એ મહિલાઓ જે ગ્રામીણ સ્ત્રીઓનો અવાજ તમારા સુધી પહોંચાડે છે.

ટ્વિંકલ કાપડી

ટ્વિંકલ કાપડી

32 વર્ષની ટ્વિંકલ બાઇકર અને સોલો ટ્રાવેલર હોવા ઉપરાંત એક ઉદ્યોગસાહસિક પણ છે.

ટ્વિંકલ 15 વર્ષનાં હતાં ત્યારથી પોતાનો સા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

માન લઈને એકલાં દુનિયાના અલગ-અલગ ખૂણાનો પ્રવાસ ખેડતાં રહ્યાં છે.

ટ્વિંકલ બુલેટ પર 65,000 કિલોમીટરનો પ્રવાસ કરી ચૂક્યા છે.

ટ્વિંકલને બુલેટ એટલું પ્રિય છે કે તેમણે તેમના બુલેટનું નામ 'બેંજીન' પાડ્યું છે.

ટ્વિંકલ કહે છે, એ એક એવી રખડુ વ્યક્તિ છે જેના માટે મંઝિલ કરતાં પ્રવાસ વધારે સુંદર હોય છે.

ટ્વિંકલે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં આખા ભારતનો પ્રવાસ તેની બુલેટ પર બેસીને ખેડ્યો છે.

હિમાલયથી માંડીને પશ્ચિમી ઘાટ અને ગુજરાતથી માંડીને પૂર્વોત્તર સુધી તેમનું જીવન બુલેટની આસપાસ ફરતું રહ્યું છે.

તેઓ બુલેટ લઈને એકલાં નીકળી પડે છે અને અલગ-અલગ રાજ્યોમાં અલગ-અલગ સંસ્કૃતિના લોકોનો પરિચય કેળવે છે.

ટ્વિંકલ જ્યાં જાય છે ત્યાં નવા દોસ્તો બનાવી લે છે. એ લોકોની હજ્જારો કથાઓનો ખજાનો છે ટ્વિંકલ પાસે.

મહિલાઓ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓમાં ટ્વિંકલને ખાસ રસ છે.

ટ્વિંકલ માને છે કે છોકરીઓ શિક્ષણથી વંચિત રહેતી હોવાથી પોતાના અધિકારોથી વાકેફ હોતી નથી.

લિંસી માઇકલ

લિંસી માઇકલ

લિંસી 41 વર્ષના છે અને યામાહા FZ 16 બાઇક પર ભારતના માર્ગો પર પ્રવાસ કરતાં રહે છે.

બાઇક પર પ્રવાસ કરવાનું તેને બહુ પસંદ છે, કારણ કે તેમને દુનિયાના દરેક રંગરૂપને ઊંડાણપૂર્વક સમજવાની જિજ્ઞાસા છે.

ઓછામાં ઓછા શબ્દોમાં પોતાની વાત કહેવાની આવડત લિંસી ધરાવે છે.

લોકો સાથે હળવા-ભળવામાં પણ તેને બહુ વાર નથી લાગતી.

કોર્પોરેટ વિશ્વની માયાજાળમાંથી બહાર નીકળવા માટે લિંસીએ બાઇક પર પ્રવાસ શરૂ કર્યો હતો.

લિંસી જણાવે છે કે નોકરીમાં તેને ઘણી સફળતા મળી હતી, પણ તેને જેની તલાશ હતી એ તૃપ્તિ મળી ન હતી.

તેથી એક દિવસ તેણે નક્કી કર્યું હતું કે સપનાંને પાંખો ન મળતી હોય શું થયું, પૈડાં તો મળી જ શકે. બસ એ જ દિવસથી લિંસીએ પાછું વળીને જોયું નથી.

પોતાના સપનાંનો પ્રવાસ ખેડતાં-ખેડતાં લિંસી અત્યાર સુધીમાં 30,000 કિલોમીટર પોતાની બાઇક ચલાવી ચૂક્યાં છે.

ખુદને મોર્ડન વણજારો ગણાવતા લિંસી જ્યારે બાઇક પર પ્રવાસ ન કરતી હોય, ત્યારે પ્રોસેસ મેનેજમેન્ટના પ્રોજેક્ટમાં કન્સલ્ટન્ટનું કામ કરતાં હોય છે.

બાઇકિંગ મારફત લિંસીએ પોતાનું સ્વાભિમાન પાછું મેળવ્યું છે અને તેનો સંતોષ લિંસીના ચહેરા પર સ્પષ્ટ જોવા મળે છે.

શ્લોકા દોશી

શ્લોકા દોશી

શ્લોકા #BBCGujaratOnWheels સીરિઝની સૌથી નાની વયનાં મહિલા છે.

શ્લોકા સાથે વાત કરીએ તો એ 22 વર્ષની સામાન્ય યુવતી જેવાં લાગે.

જોકે, બુલેટ પર કંટ્રોલ જમાવીને તેને...


#BBCShe: યુવકોનું અપહરણ કરી જબરજસ્તી લગ્ન

હવે તેઓ એક યુવકનું અપહરણ કરી તેમની સાથે તમને પરાણે પરણાવી દે છે.

આ પ્રકારનાં લગ્નમાં ના તો તમારી મરજીને ધ્યાને લેવામાં આવે છે કે ના તો સામેવાળા યુવકને તેમની પસંદ પૂછવામાં આવે છે.

જ્યારે પટણામાં BBCSheના કાર્યક્રમમાં કૉલેજની છોકરીઓએ મને આ પ્રકારનાં લગ્ન વિશે વાત કરી તો મને પહેલાં તો વિશ્વાસ ના આવ્યો.

કોઈ છોકરી આ પ્રકારનાં લગ્ન કેવી રીતે કરી શકે?

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

લગ્ન પછી જો યુવક આ લગ્નનો સ્વીકાર ના કરે તો? લગ્ન બાદ સાસરાપક્ષે એ છોકરી કેવી રીતે રહેશે?

લગ્ન માટે અપહરણ

બિહાર પોલીસના જણાવ્યા મુજબ વર્ષ 2017માં લગભગ 3500 લગ્ન માટે અપહરણની ઘટનાઓ બની હતી. એમાં પણ મોટાભાગનાં લગ્ન ઉત્તર બિહારમાં થયાં છે.

એટલે હું પટણાથી સહરસા તરફ આગળ વધી. ત્યાંના સિમરી ગામમાં મારી મુલાકાત મહારાનીદેવી અને તેમના પતિ પરવીનકુમાર સાથે થઈ.

મહારાની દેવી પંદર વર્ષની હતી જ્યારે તેમના પરિવારના લોકોએ પરવિનનું અપહરણ કરી બન્નેનાં જબરદસ્તી લગ્ન કરાવી દીધાં.

મહારાની કહે છે, "લગ્ન થવાનાં છે એ વિશે મને ખબર જ નહોતી. મારી મરજી કોઈએ પૂછી જ નહોતી."

મેં પૂછ્યું કેમ?

"કારણ ક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે માતાપિતા જે નક્કી કરે તે કરવાનું હોય છે. લગ્નનાં નિર્ણયમાં દીકરીનો કોઈ અધિકાર નથી હોતો."

અને એમના નિર્ણયનું પરિણામ એ આવ્યું કે મહારાનીદેવીનાં લગ્ન તો થઈ ગયાં પણ પરવીન તેમને ત્રણ વર્ષ સુધી ઘરે ન લઈ ગયા.

બંદૂકના નાળચેકરાવાય છે લગ્ન

પરવીન કહે છે, "મનમાં ગભરામણ થતી હતી. બહુ જ ગુસ્સો આવ્યો હતો. એવું લાગતું હતું કે મારી સાથે આ શું થઈ ગયું. એટલે મેં એને ત્યાં જ છોડી દીધી અને હું મારા ઘરમાં એકલો જ રહેતો હતો."

સિમરી ગામથી બે-ચાર કિલોમીટર દૂર ટોલા-ઢાબ ગામમાં સત્તર વર્ષના રોશન કુમાર પણ ગુસ્સામાં છે.

આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં એમના પડોશી એમને ફોસલાવીને બીજા ગામમાં લઈ ગયા હતા.

રોશનના કહેવા પ્રમાણે તેમને એક રૂમમાં બંધ પુરી દેવામાં આવ્યા. તેમને માર મારવામાં આવ્યો અને બંદૂકના નાળચે ધમકી આપી લગ્ન કરી દેવાયાં.

જબરદસ્તીથી તેમનાથી મોટી ઉંમરની મહિલા સાથે એમનાં લગ્ન કરી દેવાયાં.

જ્યારે રોશન મહિલાના પરિવારથી છૂટ્યા તો પોલીસ સ્ટેશનમાં જઈને બાળવિવાહની ફરિયાદ નોંધાવી.

એ કહે છે, "પછી મામલો શાંત કરવા પંચાયત બેઠી. પણ મેં કહ્યું કે ગળામાં ફંદો તો લાગી જ ગયો છે હવે મારી પણ નાખો, પણ હું આ લગ્નને નહીં માનું."

તો પછી એ મહિલાનું શું?

"તે છોકરીને હું નહોતો ઓળખતો. મારે એની સાથે કોઈ સંબંધ નહોતો રાખવો. મને તેનાથી કોઈ મતલબ નથી. મારે ભણી-ગણીને આગળ વધવું છે."

જે સંબંધ આટલી કડવાશ સાથે શરૂ થતો હોય એનું ભવિષ્ય શું હોઈ શકે?

આ પ્રકારના પરાણે કરાવેલાં લગ્નની હકીકત જાણતા હોવા છતાં છોકરીઓના પરિવારજનો પોતાની દીકરીઓને આવાં લગ્નમાં કેમ ધકેલતા હોય છે?

પટણા વિશ્વવિદ્યાલયમાં મહિલાઓ માટે અલગથી કેન્દ્ર શરૂ કરનારાં પ્રોફેસર ભારતી કુમારના જણાવ્યા મુજબ, આ સામંતી સમાજની દેન છે.

તેઓ કહે છે, "ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહાર જેવાં રાજ્યોમાં સામાજિક દબાણ એટલું છે કે છોકરીઓના પરિવારજનો એવી જ કોશિશમાં રહે છે કે કેવી રીતે વેળાસર તેમની જાતિમાં દીકરીનાં લગ્ન કરી દઈએ."

આ પ્રકારનાં લગ્ન મોટાભાગે ગ્રામિણ ક્ષેત્રોમાં થાય છે. અહીં છોકરીઓનું જીવન લગ્ન, બાળકો અને પરિવારની આસપાસ જ ફરતું રહે છે.

દહેજને કારણે અપહરણ

રોશનની કાકાની બહેન પ્રિયંકા હજી પંદર વર્ષની છે પણ વાતો મોટી મોટી કરે છે.

ભાઈ સાથે જબરદસ્તી થવાને કારણે નારાજ પ્રિયંકા કહે છે, "હું પણ એક છોકરી છું. વિચારું છું કે એ છોકરીએ તો નહીં કહ્યું હોય કે અપહરણ કરીને મારાં લગ્ન કરાવો. એ તેમના માતાપિતાની ભૂલ છે."

"વગર મળ્યે -...


#GujaratChildrenDeaths અને #Gujarat ટૅન્ડ્રસ પર લોકો પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યા છે.

રાજકોટ સિવિલ હૉસ્પિટલમાં ડિસેમ્બર મહિનામાં જ 111 બાળકોનાં મૃત્યુ થયાં છે.

આ અંગે રાજકોટ સિવિલ હૉસ્પિટલના ડીન મનીષ મહેતાએ ન્યૂઝ એજન્સી ANI સાથે વાતચીતમાં માહિતી આપી હતી.

આશ્ચર્યની વાત એ છે કે બાળકોનાં મૃત્યુ મામલે જ્યારે પત્રકારોએ મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણી સાથે વાત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, તો તેઓ જવાબ આપ્યા વગર જ ચાલતા થયા હતા.

મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીની આવી પ્રતિક્રિયા બાદ સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે અને બાળકોનાં મૃત્યુનો મામલો વિવાદનું સ્વરૂપ ધારણ કરવા લાગ્યો છે.

બાળકોનાં મૃત્યુ મામલે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિક્રિયા

બાળકોનાં મૃત્યુ મામલે કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા રણદીપ સિંહ સુરજેવાલાએ ટ્વીટ કરીને લખ્યું છે, "શ્રી વિજય રૂપાણી મુખ્ય મંત્રી છે, રાજકોટથી MLA છે. જાન્યુઆરીથી ડિસેમ્બર સુધી અહીં 1235 બાળકોનાં મૃત્યુ થયાં છે."

"શ્રી અમિત શાહ ગાંધીનગર અને અમદાવાદથી સાંસદ છે. ત્યાં પણ છેલ્લા 3 મહિનામાં 375 બાળકોનાં મૃત્યુ થયાં છે."

"જ્યારે સવાલ કરવામાં આવે છે, ત્યારે મુખ્ય મંત્રી ભાગી જાય છે. શું વડા પ્રધાન વિજ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ય રૂપાણીને તેમના પદ પરથી હઠાવવાની હિંમત ધરાવે છે?"

આ તરફ જિગ્નેશ મેવાણીએ પણ ટ્વીટ કરીને લખ્યું છે, "ગુજરાતની સરકારી હૉસ્પિટલમાં મેડિકલ સ્ટાફની ખામી અને પ્રાથમિક સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓની વ્યવસ્થા ન હોવાના કારણે આ દુઃખદ ઘટના ઘટી છે."

"જો સરદાર પટેલ હોત, તો તેઓ ઇચ્છત કે તેમના રાજ્યના નાગરિકોને સારી સ્વાસ્થ્ય સુવિધા મળે, તેમની પ્રતિમા નહીં. ગુજરાત મૉડલ એ ગરીબોને મારી રહ્યું છે કે જેઓ સારી સ્વાસ્થ્ય સુવિધા માટે ખર્ચ ઉઠાવી શકતા નથી."

તો ઑલ ઇન્ડિયા મહિલા કૉંગ્રેસે ટ્વીટમાં લખ્યું છે, "વિજય રૂપાણીના ગુજરાતમાં રાજકોટની સિવિલ હૉસ્પિટલમાં એક મહિનામાં 134 બાળકોનાં મૃત્યુ અને અમદાવાદની સિવિલ હૉસ્પિટલમાં પણ 85 બાળકોનાં મૃત્યુ થયા છે. શું વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દેશમાં આ જ ગુજરાત મૉડલ લાગુ કરવા માગે છે?"

કૉંગ્રેસનાં કન્વીનર રુચિરા ચતુર્વેદીએ ટ્વીટ કરી કહ્યું છે, "જ્યારે કૉંગ્રેસની ટીકા થાય છે, ત્યારે તે સાંભળે છે અને ભૂલ સ્વીકારી પગલાં લે છે. પરંતુ આ ગુજરાતના સીએમને જુઓ, જેઓ સવાલનો જવાબ આપવાના બદલે મોદીજીની જેમ ભાગી રહ્યા છે. મુખ્ય મંત્રીને રાજકોટ અને અમદાવાદમાં બાળકોનાં મૃત્યુ મામલે સવાલ કરવામાં આવ્યો હતો."

બાળકોનાં મૃત્યુ મામલે રાજકારણ તો ગરમાયું જ છે, પણ સાથે સાથે સામાન્ય લોકોની પ્રતિક્રિયા પણ આવવા લાગી છે.

કૉંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા અને પૂર્વ વિરોધપક્ષ નેતા શક્તિસિંહ ગોહિલે આ મુદ્દે ટ્વીટ કરીને કહ્યું કે રાજસ્થાનમાં બાળકોનાં મૃત્યુ પર રાજનીતિ કરનારા અને મુખ્ય મંત્રીનું રાજીનામું માગનારા ગુજરાતનાં બાળકો અંગે ચૂપ કેમ છે

શક્તિસિંહ ગોહિલે ગુજરાતમાં કુપોષણનો મુદ્દો ઉપસ્થિત કરતાં લખ્યું કે, ગુજરાતમાં 1,42,142 બાળકો કુપોષિત અને આ વાત ગુજરાત સરકારે 9 જુલાઈ, 2019ના રોજ વિધાનસભામાં સ્વીકારી પરંતુ તેમાં પ્રામાણિકતાથી કામ ન કર્યું.

ગોહિલે એમ પણ લખ્યું કે, રાજસ્થાનના મુખ્ય મંત્રીએ કોટામાં જોશભેર કામ કર્યું અને મીડિયા સાથે વાત પણ કરી પરંતુ ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી મીડિયાના સવાલનો જવાબ પણ નથી આપી રહ્યા.

લોકોની પ્રતિક્રિયા

સોશિયલ મીડિયા ફેસબુક પર અનેક લોકો મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીની ટીકા કરી રહ્યા છે.

કેટલાક લોકો વિજય રૂપાણીએ થોડા વખત અગાઉ આપેલા '20-20 રમવા આવ્યો છું' એ યાદ કરાવીને એમને 'અરધી પીચે આઉટ' ગણાવે છે.

કેટલાક લોકો વિજય રૂપાણીને 'રબર સ્ટેમ્પ' મુખ્ય મંત્રી પણ કહી રહ્યા છે.

અમુક એમ પણ કહે છે કે 'અઘરા સવાલ નહીં...


#MeToo અભિયાન બાદ જ્યાં સેક્સ સીન કે અંતરંગ દૃશ્યોનું શૂટિંગ કરવાની જરૂર હોય છે ત્યાં આ કો-ઑર્ડિનેટર હાજર હોય છે.

એલિસિયા રોડિસ ન્યૂયૉર્કમાં એક સેટ પર કામગીરીના ભાગરૂપે ટહેલી રહ્યાં છે. ત્યાં ચાલતાં એક સીનના શૂટિંગ પર તેો ચાંપતી નજર રાખી રહ્યાં છે.

એ દૃશ્યોને તમે કૉમ્પ્લેક્સ કે ડેરિંગ બન્ને પ્રકારના કહી શકો. એક અગ્રણી અમેરિકન નેટવર્કની ટીવી સિરિયલના ગ્રૂપ સેક્સ સીનનું ફિલ્માંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે.

આ શૂટિંગમાં ભાગ લઈ રહેલા તમામ 30 કલાકારો તેમની મર્યાદામાં રહીને શૂટિંગ કરે એ વાતનો ખ્યાલ દિગ્દર્શક રાખે એ નક્કી કરવાનું કામ એલિસિયાનું છે.

એલિસિયા પાસેના એક કાગળમાં આ કલાકારોની લેખિત સહમતી છે અને કૅમેરા ચાલુ થાય ત્યાકે કલાકારો સહજ રીતે શૂટિંગમાં ભાગ લે એ એલિસિયા જોઈ રહ્યાં છે.

ન્યૂયૉર્કના એક અન્ય ખૂણામાંના એક થિયેટરમાં ચેલ્સિયા પેસ એક કપલ વચ્ચેના ઇન્ટિમેટ સીન્સની કોરિયોગ્રાફી કરી રહ્યાં છે.

ચેલ્સિયા સેક્સ્યુઅલ શબ્દાવલિના ઉપયોગ વિના કપલને જણાવે છે, "તમે બન્ને એકમેકને સ્પર્શ કર્યા વિના તમારા પાર્ટનર સાથે મસલ્સના સ્તરે સંપર્ક સ્થાપિત કરો."

આ સૂચના અનુસાર બન્ને કલાકાર ફરી એ સ્ટેપ્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

સ પર કામ કરે છે.

ઇન્ટિમસી કો-ઑર્ડિનેટર

એલિસિયા અને ચેલ્સિયા જે કામ કરી રહ્યાં છે તેને ઇન્ટિમસી કો-ઑર્ડિનેટર કહે છે.

જૂજ વર્ષો પહેલાં આવા કામની તક જ ન હતી, પણ એલિસિયા અને ચેલ્સિયા જેવા પ્રોફેશનલોની માગ મનોરંજન જગતમાં ઝડપથી વધી રહી છે.

તાલીમ પામેલા હોવાને કારણે આ લોકો કલાકારો તથા પ્રોડક્શન હાઉસની મદદ કરે છે, જેથી શારીરિક સંપર્ક, ભેટવું, ચુંબન, ન્યૂડિટી અને સેક્સનાં સંવેદનશીલ દૃશ્યોનું યોગ્ય રીતે ફિલ્માંકન કરી શકાય.

અમેરિકન કલાકારોને શક્તિશાળી સંગઠન એસએજી-આફ્ટરાએ થોડા સપ્તાહ પહેલાં એક અત્યંત મહત્ત્વનો દસ્તાવેજ બહાર પાડ્યો હતો.

તેમાં જણાવ્યા મુજબ, સેક્સ સીન્સના ફિલ્માંકન માટે ઇન્ટિમસી નિષ્ણાતની નિમણૂકને ફરજિયાત બનાવી દેવામાં આવી છે, જે એક રીતે મનોરંજન જગતમાં જાતીય દુર્વ્યવહાર રોકવાના મોટા પ્રયાસોનો એક હિસ્સો છે.

એસએજી-આફ્ટરાનાં અધ્યક્ષ અને અમેરિકન અભિનેત્રી ગ્રેબિયલ કાર્ટેરિસ કહે છે, "અમારાં સભ્યોની સલામતી ચિંતા સંબંધે આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે."

"ખાસ કરીને મહિલા કલાકારોએ તેમની મુશ્કેલીની વાત અમને કરી હતી. એ માત્ર વાઇનસ્ટીનનો કિસ્સો ન હતો. બીજા ઘણા લોકો પણ હતા."

ઇન્ટિમસી અને ન્યૂડિટી

હાર્વી વાઇનસ્ટાઇન

હોલીવૂડમાં મૂવી મોગલ તરીકે વિખ્યાત 67 વર્ષના હાર્વી વાઈનસ્ટીન ન્યૂયૉર્કમાં ચાલતા બે કેસમાં ગયા મહિને દોષી પુરવાર થયા હતા.

તેમના વિરુદ્ધના આરોપોને પગલે જ વિશ્વમાં #MeToo અને ટાઇમ્સ અપ આંદોલનની શરૂઆત થઈ હતી.

એ પછીનાં ગત બે વર્ષમાં હોલીવૂડમાં ઇન્ટિમસી કો-ઑર્ડિનેટરોની માગમાં ઘણો વધારો જોવા મળ્યો હતો.

ફાઇટ કોરિયોગ્રાફર તરીકે તાલીમ પામેલાં એલિસિયા રોડિસ કહે છે, "અમારી પાસે ફાઇટ સીન માટે સ્ટંટ કો-ઑર્ડિનેટર, ફાઇટ કોરિયોગ્રાફર હોય છે."

"એ લોકો શારીરિક હિંસાનાં દૃશ્યો દરમિયાન કલાકારોનું ઘણું ધ્યાન રાખે છે. જોકે, ઇન્ટિમસી અને ન્યૂડિટીનાં દૃશ્યોનું ફિલ્માંકન જોખમી સ્થિતિમાં થતું હોવા છતાં લોકો તેને મહત્ત્વ આપતા નથી, જે નિરાશાજનક છે."

રોડિસ હવે ફુલટાઇમ કો-ઑર્ડિનેટર છે અને ઇન્ટિમસી ડાયરેક્ટર્સ ઇન્ટરનેશનલનાં સહસંસ્થાપક પણ છે.

મનોરંજન જગતના વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, હાલ અમેરિકા અને બ્રિટનમાં 50 ઇન્ટિમસી સ્પેશિયાલિસ્ટ્સ પ્રોડક્શન હાઉસિસને સલાહ આપી રહ્યા છે.

આવા લોકોની સંખ્યામાં છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષમાં દસ ગણાથી વધુ પ્રમાણમાં વધારો થયો છે.

શક્તિનો પ્રભાવ

અત્યાર સુધી એવું માનવામાં આવતું હતું કે...


#NosePinTwitter હેશટેગ સાથે લોકો ટ્વિટર પર સેલ્ફી પોસ્ટ કરી રહ્યા છે

આ ટ્રેન્ડમાં કેટલાંક સેલિબ્રિટી પણ જોડાયા છે. તો બીજી તરફ માત્ર યુવતીઓ જ નહીં યુવકો પણ નથણી પહેરી સેલ્ફી પોસ્ટ કરી રહ્યા છે.

@FieryBull નામનું ટ્વિટર હેન્ડલ ધરાવતા યુઝરે નથણીમાં સેલ્ફી ક્લિક કરી જણાવી રહી છે કે તેને હવે આ પ્રકારના સેલ્ફીની આદત પડી ચૂકી છે.

જાણીતા અભિનેત્રી ચિત્રાંગદા સિંઘ પણ આ ટ્રેન્ડમાં જોડાયા છે. પોતે આ ટ્રેન્ડને ખૂબ પસંદ કરી રહ્યા છે તેમ કહી તેઓ નથણીમાં સજ્જ હોય તેવા ફોટોગ્રાફ તેમણે ટ્વિટર પર પોસ્ટ કર્યો છે.

તો બીજી તરફ @BabuGlocal નામના ટ્વિટર હેન્ડલ પર યૂઝરે નથણી પહેરી સેલ્ફી ક્લિક કરી છે.

@shipra_suman ટ્વિટર હેન્ડલ પરથી ટ્વીટ કરી યૂઝર જણાવે છે કે તેમને નથણી ખૂબ જ પ્રિય છે.

દિલ્હીની મહિલાએ શરૂ કર્યું આ હેશટેગ

આ ટ્રેન્ડ દિલ્હીની તન્ઝીલા અનીસ નામની ચોત્રીસ વર્ષીય મહિલાએ શરૂ કર્યો છે.

@aliznat નામના ટ્વિટર હેન્ડલથી આ ટ્રેન્ડ શરૂ કરનારી તન્ઝીલા બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહે છે, "મને નથણી ખૂબ પ્રિય છે અને હું હંમેશા તેને પહેરીને રાખું છું.

"બહાર નીકળું ત્યારે પણ યુવતીઓ ઘણીવાર મને પૂછતી હોય છ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે કે મેં નથણી ક્યાંથી ખરીદી છે."

 "બાદમાં @NameFieldmtએ મને નથણીની એક ટ્વિટમાં ટેગ કરી #NosePinTwitter  હેશટેગ શરૂ કરવાની સલાહ આપી,"

તન્ઝીલાએ 13 ઑક્ટોબરના રોજ ટ્વિટ કરી અન્ય લોકોને સંદેશો આપ્યો હતો કે તેઓ નથણી અને નાકમાં પહેરવાના અન્ય આભૂષણો સાથેના ફોટોગ્રાફ પોસ્ટ કરી #NosePinTwitter હેશટેગનો ઉપયોગ કરે.

"બાદમાં જ્યારે પણ હું નથણી બદલી સેલ્ફી ક્લિક કરતી ત્યારે આ હેશટેગનો ઉપયોગ કરતી. મને વારંવાર નથણી બદલવાની ટેવ છે."

"મારી પોસ્ટ બાદ મેં ટ્વિટર પર અન્ય લોકોને પણ સંદેશો આપ્યો કે તેઓ પણ નાકમાં પહેરવાના વિવિધ આભૂષણો સાથેના તેમના ફોટોગ્રાફ અપલૉડ કરે."

"મને અપેક્ષા નહોતી કે મારી વાતને આટલો પ્રતિભાવ મળશે. આજે સવારથી આ હેશટેગને જેટલો ટ્રેન્ડ મળી રહ્યો છે તે લગભગ અનઅપેક્ષિત હતો. બહોળા પ્રમાણમાં લોકો આ હેશટેગનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે."

"તેમાં પણ અભિનેત્રી ચિત્રાંગદા સિંઘે જ્યારે નથણીમાં તેમનો ફોટોગ્રાફ પોસ્ટ કરી આ હેશટેગનો ઉપયોગ કર્યો તે સોનામાં સુગંધ ભળવા સમાન હતું. આ પોસ્ટથી અન્ય યુવતીઓને પણ આત્મવિશ્વાસ મળ્યો છે."

"ટ્વિટર પર આ પ્રકારની પોસ્ટ પરથી જોઈ શકાય છે કે ભારતીય સ્ત્રીઓ ખૂબ સુંદર દેખાઈ શકે તેવા આભૂષણો અને રંગો આપણી પાસે પહેલેથી જ છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


#PakistanAndCongressની સાથે જે લોકોએ ટ્વીટ કર્યા છે તેમાંથી જમણેરી વલણ ધરાવતા મોટાભાગના સોશિયલ મીડિયા યૂઝર્સનો આરોપ છે કે પુલવામા હુમલા બાદ પણ પાકિસ્તાન માટે કૉંગ્રેસ પાર્ટીનું વલણ નરમ છે.

હજારો લોકોએ આ હેશટેગ સાથે ન માત્ર ટ્વિટર પર, પણ ફેસબુક અને શૅરચેટ જેવી ચેટિંગ ઍપ્લીકેશન પર ભડકાઉ સામગ્રી શૅર કરી છે.

ઘણા લોકોએ આ હેશટેગ સાથે જૂની તસવીરો અને વીડિયો ઉપયોગમાં લીધા છે, પરંતુ અમારી તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે મોટાભાગના લોકોનાં દાવા ખોટા અને પાયાવિહોણા છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

પ્રિયંકા ગાંધીની મુલાકાત

જમણેરી સમર્થક પોતાના ફેસબુક ગ્રૂપ્સમાં ટ્રેન્ડિંગ હેશટેગ સાથે લખી રહ્યા છે કે કૉંગ્રેસ પાર્ટીનાં નવા મહાસચિવ પ્રિયંકા ગાંધી 7 ફેબ્રુઆરીના રોજ દુબઈમાં પાકિસ્તાનના આર્મી ચીફ કમર જાવેદ બાજવાને મળ્યાં હતાં.

ટ્વિટર અને ફેસબુક પર આ પ્રકારના સંદેશ હજારો વખત શૅર કરવામાં આવ્યા છે.

પરંતુ તથ્યોના આધારે આ દાવા ખોટા સાબિત થાય છે કેમ કે 7 ફેબ્રુઆરીના રોજ પ્રિયંકા ગાંધી આગામી લોકસભા ચૂંટણીમાં ઔપચારિક રૂપે પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશની જવાબદારી મળ્યા બાદ પહેલી વખત કૉંગ્રેસ કાર્યાલય પર મીટિંગ માટે પહોંચ્ય... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાં હતાં.

આ મીટિંગમાં કૉંગ્રેસ પાર્ટીનાં બધા મહાસચિવ અને રાજ્યોના પ્રભારી સામેલ થયા હતા.

રાહુલ ગાંધીનું ટ્વીટ

સોશિયલ મીડિયા પર રાહુલ ગાંધીનું 24 ઑક્ટોબર 2018ના રોજ કરવામાં આવેલું ટ્વીટ શૅર કરવામાં આવી રહ્યું છે.

આ ટ્વીટમાં કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીએ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને એ કહીને નિશાન બનાવ્યા હતા કે "પીએમએ CBI ડાયરેક્ટરને હટાવી દીધા જેથી તપાસ રોકી શકાય."

વાઇરલ થઈ રહેલા આ ટ્વીટને અત્યાર સુધી 12 હજાર કરતાં વધારે લોકો રી- ટ્વીટ કરી ચૂક્યા છે.

પરંતુ કેટલાક લોકોનો એવો દાવો છે કે પાકિસ્તાન ડિફેન્સે પણ રાહુલનું આ ટ્વીટ રી ટ્વીટ કર્યું હતું, કેમ કે મોદીને હટાવવા માટે પાકિસ્તાન કૉંગ્રેસને મદદ કરી રહી છે.

આ દાવો એકદમ ખોટો છે કેમ કે પાકિસ્તાનના રક્ષા મંત્રાલય અને પાકિસ્તાની સેનાનું 'પાકિસ્તાન ડિફેન્સ' નામે કોઈ સત્તાવાર ટ્વિટર હૅન્ડલ છે જ નહીં.

પાકિસ્તાન પોતાના ડિફેન્સ અને સેના સાથે જોડાયેલી જાણકારી ટ્વીટ કરવા માટે ઇન્ટર સર્વિસ પબ્લિક રિલેશનના આધિકારિક હૅન્ડલનો ઉપયોગ કરે છે.

સિબ્બલનું નિવેદન

દક્ષિણ ભારતના મોટાભાગના કથિત મોદી સમર્થક સોશિયલ મીડિયા ગ્રૂપ્સમાં કૉંગ્રેસ નેતા કપિલ સિબ્બલનું એક નિવેદન #PakistanAndCongress સાથે શૅર કરવામાં આવી રહ્યું છે કે જેના આધારે સિબ્બલે અતિવાદી રાષ્ટ્રવાદને પુલવામા હુમલાનું કારણ બતાવ્યું છે.

તેને દક્ષિણપંથી વલણ ધરાવતા મોટા હિંદી ભાષી ગ્રૂપ્સમાં પણ શૅર કરાય રહ્યું છે.

આ વિશે કૉંગ્રેસ નેતા કપિલ સિબ્બલે બીબીસી સાથે વાતચીતમાં દાવો કર્યો છે કે તેમણે 14 ફેબ્રુઆરીના રોજ પુલવામા હુમલા પર ન માત્ર સોશિયલ મીડિયા પર, મીડિયાને પણ આ પ્રકારનું કોઈ નિવેદન આપ્યું નથી.

કાશ્મીરી ટ્રક ડ્રાઇવર

આ એક જઘન્ય વીડિયો છે તે માટે વીડિયોની લિંક આપવામાં આવી નથી

સોશિયલ મીડિયા પર ઘણા લોકો કાશ્મીરના લોકો વિશે ઝેર ઓકી રહ્યા છે અને તેમની વિરુદ્ધ લોકોને ભડકાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

ઘણા લોકોએ લખ્યું છે કે 'કૉંગ્રેસી નેતા એ કાશ્મીરી લોકોનો સાથ આપી રહ્યા છે કે જેમણે પુલવામા ઘટનાને અંજામ આપ્યો છે.'

પરંતુ કેટલાક લોકો તો એવા પણ છે કે જેઓ જૂના વીડિયો શૅર કરીને કાશ્મીરી લોકોમાં ભય ઉત્પન્ન કરવા અને તેમને ભડકાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

આ વીડિયો બન્ને રીતે ઉપયોગમાં લેવાઈ રહ્યા છે.

આવા જ એક વીડિયોની સાથે લખવામાં આવ્યું છે કે પુલવામા હુમલાથી રોષે ભરાયેલા લોકોએ કાશ્મીરી ટ્રક ડ્રાઇવર સાથે મારપીટ કરી....


''અબકી બાર..''સીરિઝના નારાઓ, ''હર ઘર મોદી,'' અને ''સબકા સાથ, સબકા વિકાસ'' જેવા નારાઓ ત્રણ વર્ષ સુધી અસરકારક રહ્યા હતા કારણ કે નોટબંધીના મુશ્કેલીભર્યા અનુભવ પછી પણ સંખ્યાબંધ લોકોએ તેમાં ભરોસો કર્યો હતો.

એ નારાઓની પેરોડી પહેલા ત્રણ વર્ષમાં જોવા મળી ન હતી પણ આજે સોશિઅલ મીડિયા પર તેની ભરમાર સકારણ છે.

જે લોકપ્રિય નારા સાથે જનતાની તાકાત જોડાયેલી હોય ત્યાં સુધી તેની મજાક કરવાનું આસાન નથી હોતું.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

મજાકનો દરેક પ્રયાસ નિષ્ફળ રહે છે. લોકો એવી મજાકની ભૂલ જ કરતા નથી.

આજકાલ ફેસબુક અને વોટ્સએપ પર વાઇરલ થઈ રહેલી મજાકો એવો સંકેત આપે છે કે લોકોનો મૂડ બદલાઈ રહ્યો છે.

ટ્રોલ કે આઇટી સેલના કારીગરો ભાજપી હોય કે કોંગ્રેસી તેઓ ભલે ગમે તેટલા પ્રયાસ કરે પણ લોકો જેને આગળ વધારે એ વાત જ આગળ વધતી હોય છે.

મોદીને દેશના સૌથી ઉત્તમ વડાપ્રધાન માનતા લોકોની ભીડ થોડા સમય પહેલાં સોશિઅલ મીડિયા પર જોવા મળતી હતી. એ તેમની લોકપ્રિયતાનો સંકેત હતો.

સરકારે શાસનનો 40મો મહિનો પાર કર્યો એટલે હવે મોટાભાગના નારાઓની પાછળ પ્રશ્નાર્થચિહ્ન લાગી ગયું છે.

'કિસકા સાથ, કિસકા વિકાસ?' એવું ઘણા બધા લોકો પૂછી રહ્ય... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ા હોય તો એ લોકોના મનમાં સર્જાયેલી શંકાનો સ્પષ્ટ સંકેત છે.

અચ્છે દિનની લાંબી પ્રતીક્ષા

ઓગસ્ટ, 2015માં પોર્ન વેબસાઈટ્સને બંધ કરવાની ચર્ચા શરૂ થઈ ત્યારે 'અચ્છે દિન'નું વચન ટોણાબાજીનો શિકાર બન્યું હતું.

લોકો એવી મજાક કરવા લાગ્યા હતા કે અચ્છે દિન તો ન આવ્યા પણ અચ્છી રાત પણ ચાલી ગઈ.

આ વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં હરિયાણા ભાજપના વડા સુભાષ બરાલાના પુત્ર વિકાસ પર એક આઈએએસ અધિકારીની પુત્રીનો પીછો કરવાનો અને તેનું અપહરણ કરવાનો આરોપ મૂકાયો ત્યારે નારાઓની ખરી દુર્દશા શરૂ થઈ હતી.

'વિકાસ'નાં વચનો અને 'બેટી બચાઓ'નાં નારાઓ સંબંધે ટોણા મારવાની નક્કર શરૂઆત ત્યારથી થઈ હતી.

નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહના ગુજરાતમાં 'વિકાસ ગાંડો થયો છે' એટલી મોટી હદે ટ્રેન્ડ થવા લાગ્યું છે કે મુખ્ય પ્રધાન વિજય રૂપાણીએ પણ તેની નોંધ લેવી પડી હતી.

વિકાસ પાગલ થયાની નવી-નવી જોક આજે પણ સતત ચાલી રહી છે. આ દેશમાં સૌથી મોટા અને લાંબા સમય સુધી ચાલેલા સોશિઅલ ટ્રેન્ડ્ઝ પૈકીનો તે એક છે.

'સબકા સાથ, સબકા વિકાસ' એક એવો નારો હતો જેને સરકારે જ અધવચ્ચે બદલી નાખ્યો હતો. નવો નારો આવ્યો છે કે 'સાથ હૈ, વિશ્વાસ હૈ હો રહા વિકાસ હૈ.'

આ નારા સાથે સરકાર લોકોને એવું આશ્વાસન આપતી જોવા મળી છે કે ચિંતા ન કરો, વિકાસ થઈ રહ્યો છે. 'ક્યાં છે વિકાસ?' એવું લોકો પૂછવા લાગ્યા હોવાથી એ આશ્વાસનની જરૂર પડી છે.

'કાળું નાણું' લાવવાના અને લોકોના બેંક અકાઉન્ટમાં 15 લાખ રૂપિયા જમા કરાવવાના ચૂંટણી વચનને અમિત શાહે ફેબ્રુઆરી, 2015માં બિહારમાં ચૂંટણી પ્રચાર વખતે જુમલો એટલે કે સાદું વાક્ય ગણાવ્યું હતું.

ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં સરકારનાં કેટલાંય નારાઓ અને વાયદાઓ જુમલા હોવાની શંકાથી ઘેરાઈ ગયા છે.

સરકારના પ્રધાનોએ 'સ્માર્ટ સિટી', 'મેઇક ઈન ઈન્ડિયા', 'ડિજિટલ ઈન્ડિયા' અને 'સ્કિલ ઈન્ડિયા' જેવી મહત્વાકાંક્ષી યોજનાઓની વાત કરવાનું બંધ કર્યું છે.

આ વર્ષના ઓગસ્ટથી 'સંકલ્પસે સિદ્ધિ'નો નવો નારો ચલાવવામાં આવી રહ્યો છે. 2022 સુધીમાં 'ન્યૂ ઈન્ડિયા' બની જશે એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે, જ્યારે વર્તમાન સરકારનો કાર્યકાળ 2019માં પૂરો થવાનો છે.

આ નારો 2019માં ફરી વિજેતા બનવાનો સરકારનો વધારે પડતો આત્મવિશ્વાસ છે કે પછી 2022 પહેલાં સરકાર પાસેથી વધારે આશા ન રાખતા એવી કબૂલાત છે?

બધું ચકાચક હોવાની વાર્તા

આખો સપ્ટેમ્બર મોદી સરકાર માટે સતત મુશ્કેલી લાવતો રહ્યો હતો જે ઓક્ટોબરમાં પણ ચાલુ છે.

ટીકાને ફગાવી દેવામાં અને...


''માસિક દરમિયાન હું મંદિરમાં જાઉં છું. મારા શરીરનો ધર્મ મને ઇશ્વરે આપ્યો છે.

શા માટે ના જાઉં?" જે લોકો માને છે કે માસિકચક્ર દરમિયાન મહિલાઓ અપવિત્ર થઈ જાય છે, એમને મારી સલાહ છે કે તમે સૌથી પહેલાં મંદિરો ચોખ્ખાં કરો.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે:

મને જ્યારે મન થાય, ત્યારે ભગવાન પાસે જાઉં છું. તેમાં મને કોઈ પણ પ્રકારનો અપરાધભાવ થતો નથી.

મારા ઘરમાં માસિક સમયે આભડછેટ નહોતી

મારા ઉછેર દરમિયાન મારા ઘરમાં માસિકચક્ર પાળવાની કોઈ જ વ્યવસ્થા મેં જોઈ નથી.

મારી મમ્મી, મામી કે ફોઇઓને મેં ક્યારેય માસિકચક્ર વખતે ખૂણામાં બેસતાં જોયા નથી.

બહુ જ યાદ કરું તો મારી એકાદ બહેનપણીનાં મોઢે સાંભળ્યું હતું કે એણે ઘરે જઈને રસોઈ બનાવવી પડે છે કારણ કે એણે એની મમ્મીને અડવાનું નથી.

એ વખતે એ વાત બહુ ગંભીરતાથી લીધી નહોતી.  થોડીક મોટી થઈ અને વાંચવાનું શરુ કર્યું ત્યારે આ વિશે ઊંડાણમાં ખબર પડી.

એમાં પણ એવું લાગ્યું કે આપણી સમાજ-વ્યવસ્થામાં મહિલાઓને આરામ બહુ ઓછો મળે છે.

એવામાં જો એમને 4-5 દિવસ આ બહાને પણ આરામ મળતો હોય તો ખોટું નથી.

હા, કંતાન પર સૂવાનું, ગાદલા વગર ખાટલામાં સૂવાનું કે પછી એ દિવસોમાં તમને ઘરનાં એક ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ખૂણામાં પટકી દેવામાં આવે, સાવ અજુગતો વ્યવહાર કરાય એ ખોટું છે.

પ્રાચીન સમયથી જ માસિકચક્ર અને ધાર્મિક માન્યતાઓને એક સાથે જોડી દેવામાં આવી છે, એટલે મહિલાઓનાં મગજમાં આ બાબતે દુવિધા રહે છે.

પરંતુ ખુલ્લા મન અને મગજથી મહિલાઓએ જાતે જ આ વિશે બોલવું પડશે. તો જ સમાજ બદલાશે.

ઇન્ટર્વ્યૂ બાદ ધમકી

લેખિકા કાજલ ઓઝા વૈદ્યે #BBCNewsGujaratiને માસિકચક્ર અંગે આપેલા ઇન્ટરવ્યૂ પર એક ફેસબુક યુઝરે અભદ્ર અને બદનક્ષીપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી હતી.

જેની સામે લેખિકા કાજલ ઓઝા વૈદ્યે અમદાવાદ સાયબર સેલમાં ફરિયાદ દાખલ કરાવી છે.

આ ઇન્ટરવ્યૂ બાદ અજ્ઞાત કોલરે ફોન કરી તેમના પુત્રને મારી નાખવાની ધમકી પણ આપી હતી.

કાજલ ઓઝા વૈદ્યે બીબીસી ગુજરાતીને જણાવ્યું, "ઘણા લોકોને આ ઇન્ટરવ્યૂ પસંદ આવ્યો હતો. જ્યારે બીજા કેટલાકે આની ટીકા પણ કરી હતી.

પરંતુ એક ફેસબુક યુઝરે અભદ્ર અને વાંધાજનક ટિપ્પણી તેની ફેસબુક વોલ પર મૂકી હતી."

ફેસબુક પર અભદ્ર ટિપ્પણી કરનારે કાજલ ઓઝા વૈદ્યની સરખામણી લેખિકા શોભા ડે તથા ગૌરી લંકેશ સાથે કરી, તેઓ હિન્દુ ધર્મ વિરૂદ્ધ કામ કરતાં હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.

'યુઝરનું આઈપી એડ્રેસ માંગ્યું છે'

કાજલ ઓઝા વૈદ્યના કહેવા પ્રમાણે, "પોસ્ટ મૂક્યા બાદ વહેલી સવારે 'પ્રાઇવેટ નંબર' પરથી ફોન આવ્યો હતો.

કોલરે મને પાપી તથા હિન્દુ ધર્મને બદનામ કરતી હોવાનું કહી, મારા પુત્રની હત્યા કરી નાખવાની ધમકી આપી હતી."

પોલીસે ફેસબુક યુઝર 'Vijaysingh Zala' સામે ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી એક્ટ તથા ભારતીય દંડ સંહિતાની અલગલગ કલમો હેઠળ ગુનો દાખલ કર્યો છે.

સાયબર ક્રાઇમ સેલના પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર જે.એસ ગેડમનું કહેવું છે, "ફેસબુક પાસેથી યુઝરનું આઈપી એડ્રેસ માંગ્યું છે.

ઉપરાંત તેની અન્ય ડિજિટલ ફૂટપ્રિન્ટ્સની પણ તપાસ થઈ રહી છે."

કાજલ ઓઝા વૈદ્યે 26 સપ્ટેમ્બરે બીબીસી ગુજરાતીને જણાવ્યું હતું કે, તેમણે સાયબર ક્રાઈમમાં ફરિયાદ નોંધાવી ત્યારબાદ બે સપ્તાહ જેટલો સમય વીતી ગયો છે.

આમ છતાં પોલીસ હજી સુધી તેમને ધમકી આપનારને પકડી શકી નથી.

બીબીસી ગુજરાતીએ #letstalkperiods શ્રેણી શરૂ કરી છે. જેમાં આ વિષય પર સમાજનાં વિવિધ ક્ષેત્રોની વિખ્યાત હસ્તીઓ પોતાનો અભિપ્રાય આપી રહી છે.

આવતા અઠવાડિયે આ શ્રેણીમાં જોડાશે પોલીસ ઓફિસર મનજિતા વણઝારા.

(બીબીસીનાં અર્ચના પુષ્પેન્દ્ર સાથે કરેલી વાતને આધારે)

(તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો)


'2019ની સામાન્ય ચૂંટણી સંબંધે લોકમિજાજનું ભવ્ય પરીક્ષણ છે'

તેણે દાવો કર્યો હતો કે ''આ માત્ર વિધાનસભાની ચૂંટણી નથી. એ 2019ની સામાન્ય ચૂંટણી સંબંધે લોકમિજાજનું ભવ્ય પરીક્ષણ છે.''

''કોઈ પણ પ્રકારની શંકાના તથા અન્ય અડચણોનાં નિવારણનો અભ્યાસ અમિત શાહ આ ચૂંટણી મારફત કરી રહ્યા છે.''

મારા દોસ્તના દાવા મુજબ, ચૂંટણી શંકા, ચડસાચડસી અને અનિશ્ચિતતા સાથેનો જંગ હોય છે.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

જોકે, આજકાલની ચૂંટણીમાં એ બધું થોડાઘણા અંશે જોવા મળી રહ્યું છે.

ભારતીય જનતા પાર્ટી ભવ્ય કથા રજૂ કરી રહી છે અને આપણને જે થોડોક સંઘર્ષ જોવા મળે છે એ મનોરંજન, મસ્તી છે.

'ટાઈમ-પાસ' ચૂંટણી

આ 'ટાઈમ-પાસ' ચૂંટણી છે

લોકશાહીને ધમધમતી રાખવા માટે બધો ખેલ ચાલી રહ્યો છે.

ફોકસ 2019ની ચૂંટણી પર છે. આજનો સંઘર્ષ તો માત્ર વચગાળાનો કાર્યક્રમ છે.

મારા દોસ્તે આ સમયગાળા માટે વાસ્તવમાં રોજિંદી વાતચીતમાં વપરાતા શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

તેણે જણાવ્યું હતું કે આ 'ટાઈમ-પાસ' ચૂંટણી છે.

કામઢા નરેન્દ્ર મોદી અને બેકાર વિરોધ પક્ષ

નરેન્દ્ર મોદી એક પ્રકારની ગતિશીલતા અને નિષ્ઠાપૂર્ણ દ્રઢનિશ્ચયનો આભાર જરૂર સર્જે છે

દેશભરમાંની પરિસ્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

થિતિ પર નજર નાખતાં લાગે છે કે નરેન્દ્ર મોદી લોકોની નાડ પારખી ગયા છે.

તેમની દલીલોમાં સત્વ ભલે ન હોય, પણ તેઓ એક પ્રકારની ગતિશીલતાનો, નિષ્ઠાપૂર્ણ દ્રઢનિશ્ચયનો આભાસ જરૂર સર્જે છે.

તેઓ આકરી મહેનત કરી રહ્યાનું જણાય છે ત્યારે વિરોધપક્ષ બેકાર થઈ ગયો હોય એવું લાગે છે.

નરેન્દ્ર મોદી સામર્થવાન નેતા હોવાનું પ્રમાણપત્ર આપી ચૂકેલા સંખ્યાબંધ આધ્યાત્મિક નેતાની વાત મારા દોસ્તે કરી હતી.

એ આધ્યાત્મિક નેતાઓમાં મોરારી બાપુથી માંડીને સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના સંતો અને જગ્ગી વાસુદેવનો સમાવેશ થાય છે.

બીજી તરફ રાહુલ ગાંધીને તેમના માર્શલ આર્ટ્સના ગુરૂ તરફથી જ સર્ટિફિકેટ મળ્યું છે.

જાપાનીઝ માર્શલ આર્ટ આઈકિડો ચૂંટણીની રમત તો નથી જ.

અહીં વિધિની વક્રતા એ છે કે લોકો બધો ખેલ નિહાળી રહ્યા છે.

ક્યાં છે વિરોધ પક્ષની પ્રતિષ્ઠા?

વિરોધ પક્ષ લગભગ વેરવિખેર છે

નરેન્દ્ર મોદી ઉપરાંત અમિત શાહ અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ(આરએસએસ)ની હાજરી પણ લોકોના ધ્યાનમાં છે.

લોકો જાણી ગયા છે કે એ ચૂંટણી માટે તૈયાર કરવામાં આવેલી સુસજ્જ વ્યવસ્થા છે.

બીજી તરફ વિરોધ પક્ષ લગભગ વેરવિખેર છે.

રાજસ્થાનમાં સચિન પાઈલટ અને બંગાળમાં મમતા બેનરજી વિપક્ષી એકતા માટે કેટલાક પ્રયાસ કરી રહ્યા છે એ સાચું, પણ વિપક્ષી એકતા હજુ દૂરની વાત લાગે છે.

વિરોધ પક્ષની પ્રતિષ્ઠા કે ઓળખ જેવું રહ્યું નથી.

એક રીતે નસીબ અત્યારે બીજેપીના પક્ષે છે. લોકો તેને આકરી મહેનત કરતો પક્ષ માનતા થઈ રહ્યા છે.

ખાસ કરીને અસંગઠીત ક્ષેત્ર માટે સામાજિક દૂર્ધટના પૂરવાર થયેલી નોટબંધીની જ વાત કરીએ.

નોટબંધીના પરિણામની નહીં પણ તેના હેતુને વારંવાર આગળ ધરવામાં આવી રહ્યો છે.

નોટબંધીને નૈતિક કારણસર લેવામાં આવેલું પણ આંશિક રીતે મુશ્કેલીસર્જક પુરવાર થયેલું પગલું ગણાવવામાં આવી રહ્યું છે.

તેમ છતાં બહુ ઓછા લોકો એ માટે નરેન્દ્ર મોદીને દોષી ગણી રહ્યા છે.

મતદારો માટે તો નરેન્દ્ર મોદી અણનમ યોદ્ધા જ છે.

2019ની ચૂંટણીની પ્રતિક્ષા

બીજેપીની બેરોજગારી અને કૃષિ સંબંધી નીતિ નિષ્ફળ પુરવાર થઈ છે

માનસશાસ્ત્રીઓ કહે છે લોકો વધુ બે વર્ષ પસાર થવાની રાહ જોઈ રહ્યા છે.

દેશ 2019ની ચૂંટણીની આતુરતાપૂર્વક રાહ જોઈ રહ્યો છે.

અલબત, ભૂલો તો બીજેપીએ પણ કરી છે. બીજેપીની બેરોજગારી અને કૃષિ સંબંધી નીતિ નિષ્ફળ પુરવાર થઈ છે.

તેમ છતાં તેનો વિરોધ કરવા લોકો પૂરતા પ્રમાણમાં શેરીઓમાં ઉમટ્યા નથી.

આ મુદ્દે સર્વસંમત મૌન નુકસાનકારક...


'અનુની દોઢ વર્ષની દીકરી નૂર... મારી વહાલી નૂર, મારા ખોળામાં હતી.'

'અમે તો રેલવે ટ્રેકથી દૂર ઊભાં હતાં. ફટાકડા ફૂટ્યા તો નૂર ખુશખુશાલ થઈ ગઈ. પણ ખબર નહોતી કે એ ખુશી દુઃખમાં ગરકાવ થઈ જશે.'

દશેરાના રાવણદહન કાર્યક્રમ દરમિયાન સર્જાયેલી દુર્ઘટનાનું વર્ણન કરતા અમૃતસરની ગુરુનાનક હૉસ્પિટલમાં દાખલ કિંમતીલાલની આંખો ભીની થઈ જાય છે.

15 મિનિટ પહેલાં જ તેમને જાણકારી મળી હતી કે એ દુર્ઘટનામાં તેમનાં પુત્રી અનુ અને દોહિત્રી નૂર, બન્નેનાં મૃત્યુ થયાં છે.

કિંમતીલાલને પણ ઈજા પહોંચી છે અને તેમને હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા છે.

રાવણદહન દરમિયાન જોડા ફાટક નજીક શુક્રવારે એક ટ્રેનની ઝપેટમાં આવતાં 62 લોકોનાં મોતની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે.

આ દુર્ઘટનામાં અત્યાર સુધી 150થી વધુ લોકો ઘાયલ થયાં છે.

કિંમતીલાલ કહે છે કે તેઓ અને તેમનાં પુત્રી ટ્રેનની ઝપેટમાં નહોતાં આવ્યાં.

તેઓ જણાવે છે, ''અમે તો ટ્રેક પર ઊભાં પણ નહોતાં. દોડધામ થઈ અને લોકોએ અમને કચડી નાખ્યાં.''

વર્ષોથી આ મેળામાં આવતા કિંમતીલાલ કહે છે કે તેમને અંદાજ પણ નહોતો કે આ વખતે મેળામાં તેમને આવી મોટી કિંમત ચૂકવવી પડશે.

આ જ દુર્ઘટનામાં ઘાયલ થયેલાં સપન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ા પણ ગુરુનાનક હૉસ્પિટલમાં દાખલ છે.

તેઓ પોતાનાં બહેન સાથે મેળામાં આવ્યાં હતાં. તેમનાં બહેનનાં મૃત્યુની પુષ્ટિ કરાઈ છે.

સપનાના માથે ઈજા પહોંચી છે અને તે હજુ પણ આઘાતમાં છે.

'ખબર જ ના રહી અને ટ્રેન આવી પહોંચી'

ઘટનાને યાદ કરતાં તેમણે જણાવ્યું, ''જ્યાં રાવણદહન થઈ રહ્યું હતું, અમે તો ત્યાંથી ઘણા દૂર ઊભાં હતાં.''

''રેલવે ટ્રેક પાસે એક એલઈડી લગાયેલું હતું અને અમે તેના પર રાવણદહન જોઈ રહ્યાં હતાં.''

''રેલવે ટ્રેક પરથી ત્રણ ટ્રેન પસાર થઈ ચૂકી હતી, પણ ખબર જ ના રહી કે ક્યારે એ ટ્રેન આવી પહોંચી.''

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ગુરુનાનક હૉસ્પિટલમાં લગભગ 70ને દાખલ કરાયાં છે.

દુર્ઘટના બાદ હૉસ્પિટલમાં પણ અફરાતફરીનો માહોલ સર્જાયો હતો. લોકો પોતાનાં સંબંધીઓને શોધવા હૉસ્પિટલ પહોંચી રહ્યાં હતાં.

હૉસ્પિટલના શબઘર પાસે પણ મોટું ટોળું એકઠું થઈ ગયું હતું.

મોડી રાત સુધી સગાંસબંધીઓને લોકો શોધતાં રહ્યાં. રડતાં રહ્યાં. માથાં પછાડતાં રહ્યાં.

હજુ પણ શબઘરમાં લગભગ 25 મૃતદેહો પડ્યા છે.

મદદ કરનારા આગળ આવ્યાં

આ દરમિયાન મદદ માટે પણ લોકો આગળ આવતાં રહ્યાં.

હૉસ્પિટલમાં રક્તદાન માટે પહોંચેલાં લોકોનું પણ ટોળું એકઠું થઈ ગયું. કેટલાંય લોકો ઘાયલો અને તેમનાં કુટુંબીઓ માટે ખાવાનું પણ લઈ આવ્યાં.

જેમની સ્થિતિ ગંભીર જણાઈ, એમને ખાનગી હૉસ્પિટલમાં ખસેડવામાં આવ્યા.

ગુરુનાનક હૉસ્પિટલમાં અમને હૃદયેશ પણ મળ્યા.

ટ્રેનની ઝપેટે એમના ભાઈ પણ આવ્યા છે અને તેમને ઈજા પણ પહોંચી છે.

હૃદયેશના જણાવ્યા અનુસાર તેમના ભાઈ વર્ષોથી અહીં મેળો માણવા આવતા હતા.

'કિસ્મતે બચાવી લીધાં'

ઈજાગ્રસ્ત પત્નીનું ધ્યાન રાખી રહેલા પવન પ્રભુનો આભાર માને છે.

રેલવે ટ્રેક પણ તેઓ પણ હાજર હતા.

પવન જણાવે છે, ''મારી મોટી દીકરી મારા ખભા પર બેઠી હતી. પત્નીએ મારો એક હાથ પકડી રાખ્યો હતો. અમે પણ રેલવે ટ્રેક પર જ ઊભાં હતાં.''

તેઓ ઉમેરે છે કે દુર્ઘટનાના થોડા સમય પહેલાં જ એક ટ્રેન પસાર થઈ અને ટ્રેક પર ઊભેલાં લોકોએ તેમને રસ્તો કરી આપ્યો.

થોડી વારમાં જ બીજી ટ્રેન પણ આવી પહોંચી.

પવન કહે છે, ''મારી પત્ની પણ ટ્રેનની ઝપેટમાં આવી જાત પણ મેં હાથ પકડીને એને ખેંચી લીધી.''

''પડી જતાં એને ઈજા પહોંચી છે. એ વખતે હું પણ પડી જ ગયો હતો અને મારી આંખે અંધારાં આવી ગયાં હતાં.''

જોકે, પવન પોતાને નસીબદાર ગણે છે કે તેમનો પરિવાર બચી ગયો.

તેઓ જણાવે છે, તેમનાં પત્નીના ઘા તો રુઝાઈ જશે પણ કેટલાંય લોકોને...