છગનલાલ જાદવનું ચિત્ર

27 વર્ષના ચિત્રકાર છગનલાલ જાદવ દાંડીયાત્રાના આરંભથી અંત સુધી જીવંત ચિત્ર આલેખનથી આ યાત્રાનું દસ્તાવેજીકરણ કરતા હતા.

છગનલાલ જાદવના આ ચિત્રો હવે પુસ્તક સ્વરૂપે પ્રકાશિત થવા જઈ રહ્યા છે.

ગાંધીજી અને છગનલાલને જોડનાર ચિત્રપોથી મને અમદાવાદના 'ગુજરી બજાર'માં ખાંખાંખોળા કરતા મળી ગઈ.

આ ચિત્રપોથીમાં દાંડીકૂચનું ચિત્રાત્મક દસ્તાવેજીકરણ કરેલું હતું, આ પ્રકારનું દસ્તાવેજીકરણ જોઈને હું ચકિત થઈ ગયો હતો.

આ રેખાંકનોમાં જાણે કે ગાંધીયુગ જીવંત હોય એવું લાગે છે.

છગનલાલનું એ સંભારણું...

છગનલાલ જાદવનું ચિત્ર

છગનલાલની આ ચિત્રપોથી દાંડીયાત્રાનો એકમાત્ર જીવંત ચિત્રાત્મક દસ્તાવેજ બની રહ્યો છે.

'શોકધારા', 'પ્રકાશ', 'પ્રતિ', 'ગુનાહિતા', 'વિશ્વસ્વરૂપ', 'નિર્ણયની ક્ષણો', મંગલપ્રભાત' જેવાં છગનલાલની સર્જનશક્તિનાં અનેક સંભારણાં દેશ-વિદેશનાં મ્યુઝિયમ, આર્ટ ગેલેરી અને ખાનગી સંગ્રહોની શોભા વધારે છે. પરંતુ તેમનું એક સંભારણું જગત સામે ક્યારેય આવ્યું જ નહીં!

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

અમદાવાદના 'ગુજરી બજાર'માંથી પ્રાપ્ત થયેલી ચિત્રપોથી જોઈને છગનલાલ જાદવના ઘનિષ્ઠ મિત્ર અને જાણીતા સાહિત્યકાર પ્ર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ોફેસર નિરંજન ભગત તરત જ બોલી ઊઠ્યા, "અરે, આ તો દાંડીયાત્રાની ચિત્રપોથી છે. મને છગનભાઈએ અનેક વખત સંભારણાં સાથે બતાવી હતી..."

છગનલાલના શિષ્ય અને જાણીતા ચિત્રકાર અમિત અંબાલાલે પોતાનાં સ્મરણો તાજાં કરતાં જણાવ્યું કે, "મેં આ ચિત્રપોથીની સાથે તેમની એક ડાયરી પણ જોઈ હતી. જો તે તમને મળી હોત તો કદાચ આ ચિત્રો અંગે વધુ માહિતી પ્રાપ્ત થાત..."

કોણ હતા છગનલાલ?

છગનલાલ જાદવનું ચિત્ર

છગનલાલ જાદવ દાંડીયાત્રાના આયોજન માટેની 'અરુણોદય ટુકડી'ના સદસ્ય હોવાથી તેમને મહાત્મા ગાંધીની છ યાદગાર ક્ષણોના રેખાંકનની તક મળી હતી.

ગાંધીજીને પણ ખ્યાલ નહોતો કે તેમણે સ્થાપેલ 'અંત્યજ રાત્રીશાળા'નો દલિત વિદ્યાર્થી છગનલાલ દાંડીયાત્રાનું વિરલ દસ્તાવેજીકરણ કરશે!

1915, સપ્ટેમ્બર 11ના રોજ ગાંધીજીએ લોકવિરોધ વચ્ચે દૂદાભાઇ દાફડા નામના દલિત વણકરને સત્યાગ્રહ આશ્રમમાં પ્રવેશ આપીને જાણે એક પ્રકારનું રણશિંગું ફૂંકિયું અને આશ્રમની બાજુમાં આવેલા કોચરબ ગામમાં 'અંત્યજ રાત્રીશાળા' શરૂ કરી.

આ રાત્રીશાળામાં ભણવા છગન જાદવ નામનો બારેક વર્ષનો દલિત વિદ્યાર્થી 4-5 કિલોમિટર દૂર વાડજથી કોચરબ પગપાળા આવતો હતો.

આ રાત્રીશાળાના શિક્ષક પરીક્ષિતલાલ મજમુદાર પાસેથી તેણે અક્ષરજ્ઞાન મેળવ્યું. બાપુની છાયામાં એને એક હૂંફાળું જગત પ્રાપ્ત થયું.

બાપુના સાંનિધ્યમાં બાળ છગન મોટો થયો અને છગનલાલ તરીકે ઓળખાવા લાગ્યો.

નોકરી છોડી રાત્રીશાળામાં અભ્યાસ કર્યો

છગનલાલની તસવીર

ગાંધીજીએ છગનલાલને મિલની નોકરી છોડાવીને 'ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ'માં પટાવાળા તરીકે રાખ્યા. સર્જનાત્મક કલાકાર છગનલાલની ક્ષમતાનું ગાંધીજી સૂક્ષ્મતાથી નિરીક્ષણ કરતા હતા.

એવામાં છગનલાલના જીવનમાં ઉપરાઉપરી હતાશા આવી. તેમણે હતાશા ત્યજી નોકરીની સાથે ગૂજરાત વિદ્યાપીઠની રાત્રીશાળામાં આગળ અભ્યાસ વધાર્યો અને પછી એ જ શાળામાં શિક્ષક બન્યા.

છગનલાલ જાદવે ચિત્રકામની પદ્ધતિસરની તાલીમ લીધી ન હતી, પણ તેમની લગનીને જોઈ મહાત્મા ગાંધીએ ગૂજરાત વિદ્યાપીઠમાંથી શિષ્યવૃત્તિ અપાવી.

છગનલાલ ગૂજરાત વિદ્યાપીઠમાં પ્રતિષ્ઠિત ચિત્રકાર કનુ દેસાઈના શિષ્ય બન્યા. મહાત્મા ગાંધીએ એક દિવસ છગનલાલ જાદવનો પરિચય કલાગુરુ રવિશંકર રાવળ સાથે કરાવ્યો.

૩૧ જુલાઈએ ગાંધીજીની આશ્રમની અંતિમ મુલાકાત તથા પ્રાર્થનાસભા પછી આશ્રમ ખાલી કરી જનારને વિદાય આપતા સમયની બાપુની વેદના છગનલાલે એ જ ચિત્રપોથીમાં અંકિત કરી.

અન્ય એક રેખાંકનમાં ખુદ ગાંધીજીએ છગનલાલને હસ્તાક્ષર કરી આપ્યા હોવાને કારણે આ...


છઠ્ઠી ઑગસ્ટથી દરરોજ સુનાવણી થઈ રહી છે, જે 16મી ઑક્ટોબરે પૂર્ણ થઈ છે. આ કેસ કઈ રીતે શરૂ થયો અને દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત સુધી પહોંચ્યો તે સમજીએ.

1) 9 નવેમ્બરે ચુકાદો

રામમંદિર-બાબરી મસ્જિદના વિવાદ પર 40 દિવસ સુધી ચાલેલી મૅરેથૉન સુનાવણી 16 ઑક્ટોબરે પૂર્ણ થઈ હતી અને આજે સુપ્રીમ કોર્ટ આ મામલે પોતાનો ફેંસલો સંભળાવશે. સુપ્રીમ કોર્ટ આજે દસ સાડા દસ વાગ્યાની આસપાસ આ મામલે પોતાનો ફેંસલો આપશે.

આ પહેલાં સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશે ઉત્તર પ્રદેશના અધિકારીઓ સાથે મુલાકાત કરી હતી અને સંબિધિત મામલે સ્થિતિનો કયાસ લગાવ્યો હતો.

એ બાદ ઉત્તર પ્રદેશની તમામ શાળાઓ અને કૉલેજોને સોમવાર એટલે કે 11 નવેમ્બર સુધી બંધ રાખવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો.

પહેલાં અનુમાન લગાવાયું હતું કે સુપ્રીમ કોર્ટ પોતાનો ફેંસલો નવેમ્બર માસમાં 7થી 16 તારીખ વચ્ચે સંભળાવશે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ રંજન ગોગોઈ 17 નવેમ્બરે નિવૃત્ત થઈ રહ્યા છે.

આ એક ઐતિહાસિક ફેંસલો હશે. રાજકીય દૃષ્ટિએ અત્યંત સંવેદશનશીલ રામમંદિર અને બાબરી મસ્જિદની જમીનની માલિકીના હક પર વિવાદ છે.

અંતિમ સુનાવણીના એક દિવસ પહેલાં જસ્ટિસ ગોગોઈએ કહ્યું હતું કે 16 ઑક્ટોબરની સાંજ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે પાંચ વાગ્યા સુધી સુનાવણી પૂર્ણ થઈ જશે. જોકે, એક કલાક પહેલાં જ સુનાવણી પૂર્ણ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.

સાથે જ કોર્ટે એવું પણ કહ્યું હતું કે જો દલીલ રહે તો સંબંધિત પક્ષ એને ત્રણ દિવસની અંદર લિખિતમાં આપી શકે છે. આ મામલાની સુનાવણી સુપ્રીમ કોર્ટની એક બંધારણીય પીઠ કરી રહી છે.

આ ચુકાદામાં વિવાદિત 2.77 એકરના જમીનના ટુકડાને 3 પક્ષકારો વચ્ચે સમાનભાગે વહેંચવાનો હુકમ કરાયો હતો.

2) અયોધ્યાનો ભૂમિવિવાદ શું છે?

અયોધ્યાના વિવાદમાં મુખ્ય મુદ્દો ઉત્તર પ્રદેશના અયોધ્યા જિલ્લાના અયોધ્યા નગરમાં આવેલા જમીનના ટુકડા વિશેનો છે.

હિંદુઓ ભગવાન રામના જન્મસ્થળ તરીકે જે ભૂમિને માને છે, તથા જે સ્થળ પર બાબરી મસ્જિદ પણ બનેલી હતી તેના પર હકનો મામલો મુખ્ય છે.

સાથે જ મસ્જિદ બનાવવા માટે અગાઉના હિંદુ મંદિરને તોડી નાખવામાં આવ્યું હતું કે તેમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો તે મુદ્દો પણ આ કેસમાં છે.

બાબરી મસ્જિદને છઠ્ઠી ડિસેમ્બર 1992માં તોડી પાડવામાં આવી હતી. ત્યાર બાદ લૅન્ડ-ટાઇટલ માટેનો કેસ અલાહાબાદ હાઈકોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. તેનો ચુકાદો 30 સપ્ટેમ્બર 2010ના રોજ આવ્યો હતો.

તે ચુકાદામાં અલાહાબાદ હાઈકોર્ટના ત્રણ ન્યાયાધીશોએ જણાવ્યું હતું કે અયોધ્યાની 2.77 એકર જમીનને ત્રણ હિસ્સામાં વહેંચી દેવામાં આવે છે.

એક તૃતીયાંશ હિસ્સો રામલલ્લા વિરાજમાનને ફાળવાયો હતો, જેમનું પ્રતિનિધિત્વ હિંદુ મહાસભાએ કર્યું હતું.

એક તૃતીયાંશ હિસ્સો સુન્ની વક્ફ બોર્ડને ફાળવાયો હતો, જ્યારે બાકીનો એક તૃતીયાંશ હિસ્સો નિર્મોહી અખાડાને ફાળવાયો હતો.

ચુકાદો આપતી વખતે અદાલતે નોંધ્યું હતું કે આ પ્રકારના સંવેદનશીલ વિષયમાં નિર્ણય લેવો કેવી રીતે મુશ્કેલ હોય છે.

ચુકાદામાં હાઈકોર્ટે નોંધ્યું, "આ જમીનનો એક નાનકડો ટુકડો છે, જ્યાં પગ મૂકતા ફરિશ્તા પણ ડરે."

"તે જમીનમાં અસંખ્ય સુરંગો બિછાવેલી છે. તે સુરંગો હટાવવાનું કામ અમારા ભાગે આવ્યું છે."

3) ચુકાદાને દિવસે શું થવાની શક્યતા રાખી શકાય?

મુખ્ય ન્યાયાધીશ રંજન ગોગોઈની આગેવાની હેઠળની સુપ્રીમ કોર્ટની પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ ચુકાદો આપશે અને સ્પષ્ટતા કરશે કે જમીનની માલિકી કોની છે અને ભૂમિનો કયો હિસ્સો કયા પક્ષના ફાળે જાય છે.

આ બેન્ચ અલાહાબાદ હાઈકોર્ટના ચુકાદાને માન્ય પણ રાખી શકે છે અને પોતાને યોગ્ય લાગે તે રીતે પક્ષો વચ્ચે ભૂમિની વહેંચણી કરી શકે છે.

નિર્ધારિત દિવસે પાંચેય ન્યાયાધીશો સ્થાનગ્રહણ કરશે અને વારાફરતી પાંચેય...


છતાં ઘણા સમલૈંગિકો માટે તેમની સ્વતંત્રતાની સફર હજી ઘણી લાંબી છે. અહીં એવા જ એક 'ગે' પુરુષની વાત છે જેના મનમાં હજી ભય છે કે આ સમાજ અને તેનો પરિવાર તેની હકીકતનો સ્વીકાર નહીં કરે.

તેણે પોતાની ઓળખની પૂર્ણ ગુપ્તતા જાળવવાની શરતે બીબીસી ગુજરાતી સાથે પોતાની વાત રજૂ કરી છે.

"હું 13 વર્ષનો હતો, જ્યારે મને અહેસાસ થયો કે મારામાં કંઈક અલગ છે. શાળામાં મિત્રો જેની ચર્ચા કરતાં હતાં તેનાથી તદ્દન અલગ પ્રકારના પોર્ન વીડિયો અને પુસ્તકો હું જોતો અને વાંચતો હતો. મારો પરિવાર ઘણો ધાર્મિક છે."

"ત્યાં ગે હોવું અસ્વીકાર્ય છે. હું પણ તેને એક એવી મુશ્કેલીની રીતે જોતો હતો, જે સમય સાથે ઉકેલાઈ જશે. હું પશ્ચિમ ભારતના એક નાના શહેરમાંથી હું આવું છું, જ્યાં મને ક્યારેય કોઈ મારા જેવું મળ્યું નહીં."

'જ્યારે મને આઝાદીનો અનુભવ થયો'

 "કોલેજ કરવા માટે હું બીજા શહેરમાં ગયો. જ્યાં મને આઝાદીનો અનુભવ થયો. કોલેજમાં મારા એક સિનિયર હતા."

"ગે સમુદાયના અધિકારો અંગે તે જાહેરમાં તેમના વિચારો વ્યક્ત કરતાં. એક દિવસ હિંમત કરીને તેમને પત્ર લખ્યો અને મળવા કહ્યું."

"હવે તેમને મારી હકીકતની ખબર હતી. તેમણે મને ગે ડેટિંગ ઍપ્સ વિશે જણાવ્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

યું અને લોકોને મળવા માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું."

"મેં ડેટિંગ શરૂ કર્યું અને શારીરિક સંબંધો પણ બાંધ્યા. મારા માટે તે સમય પોતાના અસ્તિવની સ્વીકૃતિનો હતો. હોસ્ટેલમાં એક પુરુષ સાથે મેં બે વાર શરીરસુખ માણ્યું."

"એક દિવસ હું અને મારા અમુક મિત્રો કૉલેજની નજીક જમવા ગયા હતાં. અમે પાછા ફરી રહ્યા હતાં, ત્યારે મેં તેમને કહ્યું કે, મારે કંઈક કહેવું છે."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

"આ કહેતાં પહેલાં મેં વિચાર્યું નહોતું કે કઈ રીતે કહીશ. હું તે ક્ષણ સુધી ચોક્કસ નહોતો કે, મારે કહેવું કે નહીં." "

"તે લોકોના ચહેરા પર હવે ચિંતા દેખાતી હતી. મારાથી બોલાતું નહોતું. એકે પૂછ્યું 'શું વાત છે? બીજાએ કહ્યું 'તું વિચાર નહીં બોલ.."

"મેં કહ્યું, હું ગે છું. એક મિત્રને ખૂબ આશ્ચર્ય થયું. બીજી એક મિત્ર આવીને મને ભેટી પડી. અને પછી મજાકમાં કહ્યું કે અમને લાગતું હતું."

"બધાએ મને કહ્યું કે ગે હોવામાં કંઈ ખોટું નથી. આ ક્ષણ મારા માટે ખૂબ મહત્ત્વની હતી. મને યાદ છે અમે લોકો એક પાર્કમાં બેઠા અને એક કલાક સુધી વાતો કરી. તેમના માટે પણ આ એક મોટી વાત હતી."

બધાને ખબર પડી જવાનો ડર

"અત્યાર સુધી કોઈએ તેમની સામે આવી જાહેરાત કરી નહોતી. તેમણે મને પૂછ્યું કે શું મારા માતા-પિતા કે ભાઈ-બહેનોને આ વિશે ખબર છે?"

"મેં તેમની પાસે શપથ લેવડાવ્યા કે, આ વાત તે કોઈને નહીં કહે. તેમણે ક્યારેય મારો વિશ્વાસ ન તોડ્યો."

"પણ છતાં મને ગે પ્રાઇડ પરેડમાં ભાગ લેતા ડર લાગતો હતો. આવી પરેડ ટીવી પર પણ બ્રૉડકાસ્ટ થતી હતી."

"જે માહોલમાંથી હું આવું છું તે જોતા મારા માટે આવી પરેડમાં ભાગ લેવાનું સહજ નહોતું."

"મને એમ લાગતું કે આ પરેડમાં ભાગ લેવાથી બધાને ખબર પડી જશે કે હું ગે છું."

"આ પરેડ્સમાં ન જવાનું એક કારણ એ પણ છે કે તેનાથી કોઈ નક્કર બદલાવ આવતાં મેં નથી જોયા."

"હોમોફોબિયા હજી પણ છે. અમારી જ કૉલેજમાં એક સિનિયર હતો જે ઘણા બધા પાર્ટનર્સ સાથે સંબંધ બાંધવા માટે કુખ્યાત હતો."

"હું એક વાર મારા ક્લાસમૅટ્સ સાથે ચાલતો હતો અને એક જણાએ આ સિનિયરની વાત કરી."

"તેણે કહ્યું, 'તમને ખબર છે એ ગે છે..' અને બધા ખડખડાટ હસી પડ્યા. મેં તેમને શાંતિથી પૂછ્યું, 'એમાં ખોટું શું છે', પણ મારા માટે આ એક સિગ્નલ હતું કે આવા લોકોને મારે મારી હકીકત નથી કહેવી."

 હોમોફોબિક વર્તનનો સામનો

"કૉલેજનો અભ્યાસ પૂર્ણ થયો અને પછી મેં નોકરી શરૂ કરી. મારા એક પુરુષ સહકર્મચારી દેખાવમાં થોડા 'ઇફેમિનિટ' (મહિલા જેવા લક્ષણો...


છતાં પણ બહાર પડી રહેલા વરસાદ વચ્ચે મારા મનમાં એક સવાલ ઊભો થયો- 72 વર્ષના આ આઝાદ દેશમાં આપણે સૌ મહિલાઓ કેટલી આઝાદ છીએ?

આઝાદ ભારતમાં ઊછરેલી એક ભારતીય છોકરી તરીકે આ સવાલનો જવાબ આમ તો હું જાણું જ છું અને દરરોજ રસ્તા પર ચાલતા આનો અનુભવ પણ કરું છું.

છતાં આ સવાલનો જવાબ મેળવવા અને હાલના આંકડા જાણવા માટે મેં ઇતિહાસનાં પાનાં પલટાવવાનાં શરૂ કર્યાં અને આ માટે મેં ઇન્ટરનેટ અને ચોપડીઓને ફેંદવાનું શરૂ કર્યું.

જાણવું એ હતું કે જે 'અડધી વસ્તી'નું આહ્વાન મહાત્મા ગાંધીજીએ આઝાદીની ચળવળ વખતે 'ભારતની વણવપરાયેલી શક્તિ' તરીકે કર્યું હતું.

શું આજે આ અડધી વસ્તીને  પોતાની પૂર્ણ ક્ષમતાનું પ્રદર્શન કરવાની તક મળે છે ખરી?

ભારતનાં જે બંધારણમાં બાબા સાહેબ આંબેડકરે સમાજ અને ઘણી વખતે તો પોતાની જ બંધારણીય સભાના સભ્યો સામે લડીને આપણા આઝાદ અને સ્વાવલંબી ભવિષ્યના બીજ રોપ્યા હતા, આજે એ કાયદો આપણને ખુદના જીવન પર કેટલો અધિકાર આપી શકે છે?

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

માત્ર બે ટકા મહિલાઓ સાથે આરંભ થયેલી ભારતની પહેલી સંસદ યાત્રા આજે કેટલી આગળ વધી છે?

આ સવાલના જવાબમાં મળી મને આંકડાની એક જાળ અને દેશમાં સ્ત્રી શક્તિકરણનાં નામે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

સમયાંતરે બનાવવામાં આવેલી કાયદાની એક લાંબી યાદી.

એમાંથી કેટલીક મહત્ત્વની જાણકારીઓ અંગે હું તમને આગળ જણાવીશ પણ ચાલો આ પહેલાં મળીએ સુગંધાને.

ઇચ્છાઓને મળે પાંખોં

સુગંધા મધ્ય પ્રદેશના બેતૂલ કે મહારાષ્ટ્રના બીડ જિલ્લામાં કે પછી બીજે ક્યાંક રહેનારી કોઈ પણ છોકરી હોઈ શકે છે.

એ જ રીતે તે મુંબઈ કે દિલ્હી જેવા ભારતના મહાનગરોમાં રહેનારી કોઈ છોકરી હોઈ શકે છે.

સુગંધા પોતાની આંખોમાં સપનાં લઈને દરરોજ પોતાનાં ગામ કે શહેરના રસ્તાઓ પર નીકળવા માંગે છે. તે ભણવા માંગે છે. તે કારખાનાં કે ખેતરોમાં કામ કરવા માંગે છે.

પોતાનાં કામ માટેના  એકસમાન પદ માટે તે સમાન વેતન મેળવવા માંગે છે.

તે શારીરિક પોષણ અને માનસિક વિકાસની સમાન તક ઇચ્છે છે. રસ્તાઓ પર મોડે સુધી ફરવા માંગે છે.

મન થાય ત્યારે ઊંડા ગળાનું બ્લાઉઝ પહેરવા માંગે છે. તે પ્રેમનું નિવેદન પહેલા કરવા માંગે છે.

સુગંધાની આત્મા જ્યારે એનાં મન અને મરજી પર એકસાથે તાલ છેડવા માગે છે ત્યારે તે નિર્ભય થઈ શારીરિક પ્રેમ કરવા માંગે છે.

એને 'દેવી' અને 'સ્ત્રીની ગરિમા'નાં નામ પર પોતાની પર લાદવામાં આવેલા સમાજના તમામ નિર્ણયો પર કોઈ વખતે હસવું આવે છે તે કોઈ વખતે ચીડ.

સ્ત્રીની ગરિમા કોઈ બીજા મનુષ્યની માનવીય ગરિમા કરતાં અલગ કેવી રીતે હોઈ શકે?

જાતિ અને ધર્મનાં નામે મારવામાં આવી રહેલા પ્રેમીઓના યુગમાં સુગંધા પોતાની મરજીથી પોતાનો સાથી પસંદ કરવાનો હક માંગે છે. મન થાય ત્યારે બુરખો પહેરવા માંગે છે તો મન થાય ત્યારે બિકિની પણ.

એને પસંદ પડે ત્યારે લાલ લિપસ્ટિક લગાડવા માંગે છે તો ક્યારેક મેકઅપ વગર ફરવા પણ માંગે છે.

લગ્ન કરવું, ના કરવું, બાળક પેદા કરવાં કે માતા ન બનવા અંગે પણ પોતાની ઇચ્છા અનુસાર વિકલ્પ પસંદ કરવા માંગે છે. કોઈ પણ હિંસા સામે અવાજ ઉઠાવવાનો પણ તે હક માંગે છે.

આઝાદી અને આંકડા

સુગંધા આજે આઝાદ ભારતની 72મી વર્ષગાંઠની સાક્ષી છે. હવે તમે કહેશો કે આ બધા અધિકાર તો બંધારણમાં એને પહેલેથી જ મળી ચૂક્યા છે.

બસ, અહીંયા એ વાત સ્પષ્ટ થઈ જાય છે કે કાગળોમાં લખેલી વાતો અને વાસ્તવિકતામાં એટલું જ અંતર છે જેટલું હાથમાં રહેલા ચાના સરકતા કપ અને હોઠ વચ્ચે.

કાયદા માટે કરેલું કામ અને હક મળી ગયો છે એની ભ્રમણા, એ તો રહેવાનાં જ પણ જમીન સ્તરે તો વાત કંઈક જુદી જ છે.

હાલના આંકડા અનુસાર ભારતમાં દરરોજ 106 મહિલાઓ બાળાત્કારનો ભોગ બને છે.

આ 106માં ઓછામાં ઓછી 40 ટકા પીડિત તો સગીર છોકરીઓ હોય છે. આંકડાની આ સ્થિતિ...


છતાંય ત્યારે પણ ગાંધીજીની અસર સમાજ પર હતી અને આજે પણ સમાજ પર તેની અસર જોવા મળે છે.

સામાન્ય રીતે અન્ય કોઈ વાત કે મુદ્દે એકબીજાની સાથે જોવા મળતા ન હોય તેવા જૂથો પણ આ પ્રયાસમાં એક થઈ જાય છે.

સનાતની હિંદુ અને કટ્ટટર મુસ્લિમો એકમત હતા કે ગાંધીજીને તેમના ધાર્મિક મામલે કોઈ પણ ટિપ્પણી કરવાનો અધિકાર નથી.

ગાંધીજી 'સાચા અછૂત' હતા

દલિત માનતા હતા કે બિન દલિત ગાંધીજીને તેમના વિશે કંઈ પણ કહેવા કે કરવાનો અધિકાર કેવી રીતે મળે છે?

ખ્રિસ્તીઓ પણ ધર્માંતરણના મુદ્દે ગાંધીજીનો વિરોધ કરી રહ્યા હતા.

બાબા સાહેબ આંબેડકરે તો છેલ્લું તીર જ ચલાવ્યું હતું અને ગાંધીજી સામે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે, 'તમે જો ભંગી નથી તો અમારી વાત કેવી રીતે કરી શકો છો!'

જવાબમાં ગાંધીજીએ એટલું જ કહ્યું કે, 'તેના પર મારું તો કોઈ નિયંત્રણ છે નહીં, પરંતુ જો ભંગીઓ માટે કામ કરવાનો એકમાત્ર આધાર એ જ છે કે કોઈ જન્મથી ભંગી છે કે નહીં, તો હું ઇચ્છીશ કે મારો બીજો જન્મ ભંગીના ઘરમાં થાય.'

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

આંબેડકર ત્યારે નિરુત્તર થઈ ગયા હતા. આ પહેલાં પણ આંબેડકરે ત્યારે મૌન સાધવું પડ્યું હતું. એ સમયે ખુદ અછૂત હોવાનો દાવો કરી, રાજકીય રોટલા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

શેંકવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો હતો.

ત્યારે ગાંધીજીએ કહ્યું હતું, "હું તમારા કરતા વધારે પાક્કો અને સાચો અછૂત છું કેમ કે, તમે જન્મથી અછૂત છો, પણ મેં મારા માટે અછૂત હોવાની પસંદગી કરી છે."

ગાંધીત્વ અને હિંદુત્વને સમર્થન?

ગાંધીજીએ જ્યારે કહ્યું કે તેઓ 'રામરાજ' લાવવા માગે છે, તો હિંદુત્વ ધરાવતા લોકોની ખુશીનો પાર ન રહ્યો. તેમણે વિચાર્યું- હવે ગાંધી ખરા ફસાયા.

પરંતુ તુરંત જ ગાંધીજીએ એ વાત પણ સ્પષ્ટ કરી દીધી કે તેમના રામ એ જ નહીં કે જેઓ રાજા દશરથના પુત્ર છે.

તેમણે કહ્યું કે જનતામાં એક આદર્શ રાજની કલ્પના રામરાજના નામે બેઠી છે અને હવે તેઓ એ સર્વમાન્ય કલ્પનાને સ્પર્શવા માગે છે.

દરેક ક્રાંતિકારી વ્યક્તિમાં માન્ય પ્રતીકોમાં નવો અર્થ સામે આવે છે અને એ જૂના માધ્યમથી એ નવા અર્થને સમાજમાં માન્ય કરાવવાના પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

એ માટે ગાંધીજીએ કહ્યું કે તેઓ સનાતની હિંદુ છે, પરંતુ હિંદુ હોવાની જે કસોટી તેમણે બનાવી, તે એવી હતી કે કોઈ સામાન્ય હિંદુ તેને ઝાટકવાની હિંમત ન કરી શક્યા.

જાતિ પ્રથાનો મામલો

સાચ્ચો હિંદુ કોણ છે? ગાંધીએ સંત કવિ નરસિંહ મહેતાનું ભજન સામે મૂકી દીધું. "વૈષ્ણવ જન તો તેને કહીએ જે, પીડ પડાઈ જાણે રે!"

અને પછી એ શરત પણ બાંધી દીધી - "પર દુખે ઉપકાર કરે તોય, મન અભિમાન ના આણે રે!" પછી કોણ હિંદુત્વનો દાવો કરતી વ્યક્તિ આવતી ગાંધીજીની પાસે!

વેદાંતિઓએ પછી ગાંધીજીને ગાંધીજીથી મ્હાત આપવાનો પ્રયાસ કર્યો કે,

"તમારો દાવો સનાતની હિંદુ હિંદુ હોવાનો છે તો તમે વેદોને માનતા જ હશો, અને વેદોએ જ્ઞાતિ-પ્રથાનું સમર્થન કર્યું છે."

ગાંધીજીએ જવાબ આપ્યો, "વેદોના મારા અધ્યયન પ્રમાણે હું નથી માનતો કે તેમાં જ્ઞાતિ-પ્રથાનું સમર્થન કરવામાં આવ્યું છે.

"પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિ મને એ બતાવી શકે કે જ્ઞાતિ-પ્રથાને વેદોનું સમર્થન છે તો હું એ વેદોને માનવાનો ઇન્કાર કરું છું."

"હું કોઈ ધર્મવિશેષનો પ્રતિનિધિ નથી"

હિંદુઓ અને મુસ્લિમો વચ્ચે વધતા રાજકીય અંતરને ભરવાના પ્રયાસ કરતી ઝીણા- ગાંધી મુંબઈ વાર્તા એ રીતે ટૂટી કે ઝીણાએ કહ્યું, "જે રીતે હું મુસ્લિમોનો પ્રતિનિધિ બનીને તમારી સાથે વાત કરું છું.

"તે જ રીતે તમે હિંદુઓના પ્રતિનિધિ બનીને મારી સાથે વાત કરશો, તો આપણે દરેક સમસ્યાનું નિરાકરણ લાવીશું."

"પરંતુ મુશ્કેલી એ છે મિસ્ટર ગાંધી કે તમે હિંદુ- મુસ્લિમ બન્નેના પ્રતિનિધિ બનીને મારી સાથે વાત કરો છો તે મને મંજૂર નથી."

ગાંધીએ કહ્યું, "આ તો મારી આત્મા...


છત્તીસગઢના બસ્તર રેન્જના આઇજીએ બીબીસીને જણાવ્યું કે આ કેસ તેમની જાણમાં છે અને સીઆઈડી તપાસ કરી રહી છે.

19 વર્ષીય સુનીતા પોટ્ટમ અને 18 વર્ષીય મુન્ની પોટ્ટમ નામની બે છોકરીઓએ ગત વર્ષે રાજ્યમાં ઘટેલી કથિત છ અથડામણોને પડકાર આપતા એક અરજી દાખલ કરી હતી.

શરૂઆતમાં આ અરજી છત્તીસગઢ હાઇકોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવી પરંતુ કોર્ટે તેમને જણાવ્યું કે આવો જ એક વધુ કેસ સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલી રહ્યો છે.

ત્યારબાદ બંને છોકરીઓએ કેસને સુપ્રીમ કોર્ટમાં લઈ જવાની અરજી કરી.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે :

આ અરજી પર 10 જાન્યુઆરીએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી થશે, જેમાં નક્કી થશે કે સર્વોચ્ચ અદાલત આ મામલે સુનાવણી કરશે કે નહીં. આ કેસના કારણે સુનીતા અને મુન્ની હાલ દિલ્હીમાં છે.

શું છે કેસ?

છોકરીઓએ પોતાની અરજીમાં છ આદિવાસીઓના મૃત્યુ પર સવાલ ઉઠાવ્યો છે. ગત વર્ષે કોડેનાર, પાલનાર અને કોરચેલી ગામમાં થયેલા મૃત્યુ અથડામણના કારણે થયા છે તેવું પોલિસે જણાવ્યું હતું.

સુનીતા અને મુન્નીએ પોતાની અરજીમાં દસ ગામોનું સોગંદનામું પણ રજૂ કર્યું છે, જે પોલિસનો દાવો ખોટો સાબિત કરે છે.

19 વર્ષીય સુનીતા અને 18 વર્ષની મુન્નીનું કહેવું છે કે આ ગામના લોક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ો મૃતકોના પરિવારના સભ્યો કે ઘટનાઓના સાક્ષી છે.

મીડિયાને આપેલી એક પ્રેસ રિલીઝમાં સુનીતા અને મુન્નીએ જણાવ્યું કે સોગંદનામામાં આ ઘટનાઓને વિગતવાર રીતે જણાવામાં આવી છે.

પ્રેસ રિલીઝ પ્રમાણે કોડેનારમાં મારવામાં આવેલા પતિ-પત્નીને બંદૂકની અણીએ આત્મસમર્પણના બહાને ઘરની બહાર લઈ જવાયા હતા.

પ્રેસ રિલીઝમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પાલનારમાં મૃત્યુ પામેલા સીટૂ હેમલાને તેમની પત્ની અને માતા સામે ઢસડીને ખેતર બહાર કઢાયા હતા. તેમજ કોરચોલીમાં સુક્કુ કુંજમને પોતાના પરિવાર સાથે હતા ત્યારે એકદમ નજીકથી ગોળી મારી દેવાઈ હતી.

અરજી દાખલ કરનારાઓમાં સુનીતા અને મુન્ની સિવાય મહિલા અધિકારો માટે કામ કરનારી સંસ્થા ડબ્લ્યૂડબલ્યૂએસ પણ સામેલ છે.

કપડાં કઢાવ્યાં, નગ્ન ફેરવ્યાં

દિલ્હીમાં મીડિયા સાથે વાત કરતા સુનીતા અને મુન્નીએ સ્થાનિક પોલિસ પર શારીરિક સતામણી અને જાતીય હિંસાના આરોપ લગાવ્યાં હતાં.

તેમણે જણાવ્યું, “મહિલાઓ સાથે પોલીસ જાતીય હિંસા કરી રહી છે. મારપીટ કરે છે. નગ્ન કરી શરીર સાથે છેડછાડ કરે છે. નાના બાળકો સાથે પણ મારપીટ કરે છે. મહિલાઓ નહાતી હોય ત્યારે તેમને નગ્ન હાલતમાં ફેરવે છે.”

સુનીતા અને મુન્નીની પ્રેસ રિલીઝમાં આ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે, “પોલિસ તેમને ધમકી આપે છે કે જો તેઓએ ક્યાંય પણ આ વાતની ફરિયાદ કરી તો નક્સલી જણાવી તેઓની ઘરપકડ કરશે.”

ડબ્લ્યૂડબલ્યૂએસની રાષ્ટ્રીય સંયોજક રિનઝિનનું કહેવું છે કે તેઓએ સ્થાનિક સ્તર પર અધિકારીને ઘણી વખત ફરિયાદ કરી પરંતુ કોઈ સકારાત્મક પરિણામ સામે આવ્યું નથી.

રિનઝિને જણાવ્યું કે, “અમે ઘણી વખત એફઆઈઆર નોંધાવી, ફરિયાદ કરી, અધિકારીઓ સાથે મુલાકાત કરી પરંતુ કોઈ સકારાત્મક અસર ન જોવા મળી.”

રિનઝિનનાં કહેવા પ્રમાણે, “આ બંને છોકરીઓને વિવિધ રીતે હેરાન કરવામાં આવતી હતી અને તેઓ પોતાની હિમ્મતના કારણે અહીં પહોંચી છે.”

જ્યારે બસ્તર રેન્જના આઈજી વિવેકાનંદનું કહેવું છે કે, “પદ સંભાળ્યા બાદથી જ તેઓએ માનવ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન ન થાય તેની તકેદારી રાખવાનો પૂર્ણ પ્રયાસ કર્યો છે.”

આઈજીએ બીબીસી સાથે વાતચીતમાં કહ્યું, “આ 2015નો કેસ છે અને હાલ કોર્ટમાં છે. આ કેસની તપાસ થઈ રહી છે. મને ખ્યાલ નથી કે તેઓએ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં શું કહ્યું, જેથી હું તેના પર કંઈ બોલી શકીશ નહીં પરંતુ આવી ઘટનાઓ સામાન્ય છે એ કહેવું ખોટું છે. છેલ્લા સાત-આઠ મહિનાથી મને માનવ અધિકાર હનનની કોઈ ફરિયાદ મળી નથી. આવી કોઈ પણ ઘટના થતી હોય તો લોકો મને કહીં શકે છે.”

લાંબા...


છત્તીસગઢમાં યોજાયેલા ખેડૂત આભાર સંમેલનમાં રાહુલ ગાંધી

રાહુલ ગાંધીએ અહીં કહ્યું, "વર્ષ 2019માં જીત્યા બાદ કૉંગ્રેસ સરકાર મિનિમમ ઇનકમ ગેરંટી યોજના શરૂ કરશે."

"એનો મતલબ એ છે કે હિંદુસ્તાનના દરેક ગરીબ વ્યક્તિના બૅન્ક એકાઉન્ટમાં એક નિશ્ચિત રકમ ન્યૂનતમ આવકના રૂપમાં હિંદુસ્તાનની સરકાર આપવા જઈ રહી છે."

તેમણે કહ્યું, "મતલબ હિંદુસ્તાનમાં કોઈ ભૂખ્યું નહીં રહે અને કોઈ ગરીબ નહીં રહે."

"કૉંગ્રેસ સરકાર છત્તીસગઢ, મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનથી લઈને દરેક પ્રદેશમાં કરશે. અમે બે હિંદુસ્તાન ઇચ્છતા નથી."

"એક હિંદુસ્તાન હશે જેમાં લઘુત્તમ આવક આપવાનું કામ કૉંગ્રેસ સરકાર કરશે."

છત્તીસગઢમાં કૉંગ્રેસ 15 વર્ષ બાદ સત્તામાં આવી છે. અહીં રાહુલ ગાંધીએ ખેડૂતોને લોન માફીનાં સર્ટિફિકેટ્સનું વિતરણ કર્યું હતું.

આ અંગે રાહુલ ગાંધીએ ટ્વીટ પણ કર્યું હતું. તેમણે લખ્યું કે આપણે ત્યાં સુધી નવા ભારતનું નિર્માણ ના કરી શકીએ જ્યાં સુધી આપણા લાખો ભાઈઓ-બહેનો ગરીબીમાં જીવી રહ્યા છે.

મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના અને ભાજપના નેતા નાણાં મંત્રી સુધીર મુનગંટીવારે કહ્યું કે ઇંદિરા ગાંધીએ 1972માં ગરીબી હટાવવાની ઘોષણા કરી હતી તેનું શું થયું? આ બધી... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ઘોષણાઓ ચૂંટણીને સામે રાખીને કરવામાં આવી છે. તેને વધારે ગંભીરતાથી લેવાની જરૂર નથી.

આ લઘુત્તમ આવકની ગેરંટી શું છે?

રાહુલ ગાંધીએ અહીં ખેડૂતોને લોન માફીનાં સર્ટિફિકેટનું વિતરણ કર્યું હતું

રાહુલ ગાંધીએ ગરીબોને લઘુત્તમ આવકની ગેરંટીની વાત કરી છે પરંતું તેનો અર્થ ખરેખર શું થાય છે?

બીબીસી સાથે આ મામલે વાત કરતા આઈડીએફસીના વિઝિટીંગ ફેલો અને લેખક શંકર ઐય્યર કહે છે કે એવું માની લઈએ કે ફૂડ સિક્યુરિટી એક્ટ હેઠળ તમામ લોકોને લઘુત્તમ આવકની યોજનાનું વચન આપવામાં આવ્યું હશે.

તેમણે કહ્યું, "જેથી આ યોજના હેઠળ કુલ 97 કરોડ લોકોને આવરી લેવાં પડશે."

"એવું માની લઈએ કે એક પરિવારમાં સામાન્ય રીતે સરેરાશ પાંચ સભ્યો છે. તો દેશમાં કુલ 20 કરોડ પરિવાર થયા."

"એક પરિવારને મહિને 1,000 રૂપિયા આપવામાં આવે તો તે સરકારને આશરે 2,40,000 કરોડ રૂપિયાનો વધારાનો ખર્ચ થશે."

"જે લગભગ ભારત સરકારના આ વર્ષના ખર્ચના 10 ટકા જેટલો થાય છે."

રાહુલની વાતનો સામાન્ય રીતે એવો અર્થ કાઢી શકાય કે આ એક પ્રકારની મૂળભૂત આવક છે અથવા ગરીબના ખાતામાં સીધા જ પૈસા ટ્રાન્સફર કરી શકાય.

એવું પણ હોઈ શકે કે તમામ પ્રકારની સબસીડી બંધ કરી દેવામાં આવે અને જેથી જે રૂપિયાની બચત થાય તે જરૂરિયાતવાળા લોકોને આપી શકાય.

હિંદુ બિઝનેસ લાઇનના ડેપ્યુટી એડિટર શિશિર સિંહાએ કહ્યું, "યૂનિવર્સલ બેઝિક ઇનકમ સ્કીમનું એક સ્વરૂપ શરૂ કરવા માટે સરકારની અંદર પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે."

"જોકે, એક ચિંતા એ છે કે તમામ સબસિડી સાથે આવી કોઈ યોજના પર અમલ કરવો સરકારી ખજાના પર બોજ વધારશે."

"આ વખતે સબસિડી સાથે છેડછાડ કરવી રાજકીય રીતે ઘણું નુકસાન પહોંચાડી શકે છે."

"જોકે, તો પણ એ આશા રાખવી જોઈએ કે સરકાર વચ્ચનો કોઈ રસ્તો કાઢશે."

"એક વિકલ્પ એ પણ છે કે વચ્ચગાળાના બજેટમાં વિઝનની રીતે યૂનિવર્સલ બેઝિક ઇનકમને લાગુ કરવાની ઇચ્છા જાહેર કરી સમયબદ્ધ કાર્યક્રમનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવી શકે."

રાહુલનો આઇડિયા નવો નથી

ગરીબો માટેની લઘુત્તમ આવકનો વિચાર એ સાર્વત્રિક મૂળભૂત આવક પરથી ઊતરી આવેલો છે.

જેમાં દેશના દરેક નાગરિકને એક ચોક્કસ ભથ્થું આપવામાં આવે છે.

2016-17ના ઇકૉનૉમિક સર્વે ઑફ ઇન્ડિયામાં સાર્વત્રિક મૂળભૂત આવકનું એક મૉડલ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

ઇકૉનૉમિક સર્વે ઑફ ઇન્ડિયામાં દર વર્ષે દરેક વ્યક્તિ માટે 7,620 રૂપિયાની ફિક્સ આવક નક્કી કરવામાં આવી હતી.

સર્વેમાં એવું અનુમાન કરવામાં આવ્યું હતું કે આ પ્રકારના મૉડલ પાછળ ભારતના...


છત્તીસગઢમાં શાકભાજીના વેપારીઓએ કોઈ પણ સંજોગોમાં પાકિસ્તાનના ટમેટાં અને અન્ય શાકભાજી નિકાસ નહીં કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ જ કારણે લગભગ અઠવાડિયાથી નિકાસ બંધ છે.

દુર્ગ જિલ્લાના સાજા વિસ્તારના ખેડૂત સુરેશ વર્મા પાકિસ્તાન પર કોઈ નિવેદન કરવા નથી માગતા. કારણ કે પુલવામા હુમલા બાદ ભારત-પાકિસ્તાનના તણાવભર્યા સંબંધોને કારણે તેઓ ચિંતિત છે.

સુરેશ વર્મા કહે છે, "એક તો ટામેટાં વાવનાર ખેડૂતોની હાલત રાજ્યમા પહેલાંથી જ ખરાબ હતી. ઉપરથી પાકિસ્તાનમાં નિકાસ બંધ થવાથી બચેલી કસર પણ પૂરી થઈ ગઈ."

"હવે તો ટમેટાં ખેતરમાં ખરાબ થઈ રહ્યાં છે, સડી રહ્યાં છે. તેની ગુણવત્તા પર કોઈ ધ્યાન નથી આપતું. એ જ કારણે કોઈ એક રૂપિયે કિલોના ભાવે પણ ટામેટાં ખરીદવા તૈયાર નથી."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ધમધા વિસ્તારના જાતાધર્રાના ખેડૂત જાલમ પટેલનું કહેવું છે કે ડિસેમ્બરમાં તોફાનને કારણે તેમના વિસ્તારના ખેડૂતોનો અડધો પાક તો ખરાબ થઈ ગયો હતો.

હવે જ્યારે ટમેટાંનો પાક લણવનો સમય થઈ રહ્યો છે, ત્યારે પાકિસ્તાનમાં નિકાસ પર પ્રતિબંધથી ખેડૂતોનું દુઃખ વધી ગયું છે.

જાલમ પટેલ કહે છે , "ખેડૂત કરે તો શું કરે. દર વર્ષે વિચારું છું કે સ્થિતી સુધર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

શે પણ મુશ્કેલીઓ છે તે પીછો જ નથી મુકતી. હવે તો વિચારુ છું કે ટમેટાંની ખેતી જ બંધ કરી દઉં."

પરંતુ ધમધાના પરશુરામ પટેલ ટમેટાં કે અન્ય શાકભાજીઓને પાકિસ્તાન નિકાસ પર પ્રતિબંધના નિર્ણયના સમર્થનમાં નથી.

તેઓ કહે છે, "જો અદાણી પાકિસ્તાનમાં વીજળીનો વેપાર કરે તો ઠીક અને અમે ખેડૂતો શાકભાજીઓ મોકલીએ તો દેશભક્તિ પર સવાલ ઊઠાવવામાં આવે છે. આ બેવડું વલણ યોગ્ય નથી."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

છત્તીસગઢમાં લગભગ સાત લાખ હૅક્ટર જમીનમાં બાગાયતી ખેતી થાય છે. માત્ર દુર્ગના ધમધા વિસ્તારમાં જ 10 હજાર એકરમાં ટમેટાંની ખેતી થાય છે. આ જ કારણે પાકિસ્તાનમાં નિકાસથી અહીંના ખેડૂતો વધુ તકલીફમાં છે.

પરંતુ રાયપુરની થોક શાક માર્કેટના અધ્યક્ષ ટી શ્રીનિવાસ રેડ્ડીનું કહેવું છે કે મુશ્કેલી છતાં ખેડૂતોએ દેશભક્તિ દર્શાવવી જોઈએ. રેડ્ડી કોઈ પણ સંજોગોમાં પાકિસ્તાનના ટમેટાં કે અન્ય કોઈ શાકભાજી વેચવાના પક્ષમાં નથી.

તેઓ કહે છે, "દરરોજ 300થી 400 ટન ટમેટાં સહિતના શાકભાજી દિલ્હીથી વાઘા બોર્ડરના રસ્તે પાકિસ્તાન મોકલતા આવે છે."

"પણ હવે એવું કરીને અમે પાકિસ્તાનના લોકોની મદદ ન કરી શકીએ. દેશભક્તિની ભાવનાથી અમે એ નિર્ણય લીધો છે કે અમને વેપારીઓ કે ખેડૂત ભાઈઓને ગમે તેટલું નુકસાન થાય તો પણ અમે પાકિસ્તાનમાં શાકભાજીની નિકાસ નહીં કરીએ."

તરબૂચ માટે તરસશે પાકિસ્તાની

થોક શાક માર્કેટના વધુ એક પદાધિકારી અમિત ગુપ્તાનો દાવો  છે કે પાકિસ્તાને શાકભાજી નહીં વેંચવાનો નિર્ણય આવનારા ઘણા સમય સુધી યથાવત રહી શકે છે.

અમિત કહે છે, "ગરમીની શરૂઆતથી જ પાકિસ્તાન સહિત ઘણા દેશોમાં છત્તીસગઢ તરબૂચ વેંચતું હતું. પણ હવે તો શું શિમલા મિર્ચ અને શું તરબૂચ, પાકિસ્તાનના લોકો આ વખતે તરસશે."

ઉદ્યોગ મંત્રી કવાસી લખમાનો દાવો છે કે નવી સરકાર ખેતી ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલી તમામ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવશે. તેના માટે સરકાર નવી યોજનાઓ પર કામ કરી રહી છે.

મંત્રી કવાસી લખમાનું કહેવું છે કે એવું કર્યા પછી ખેડૂતોને પોતાનો પાક પાકિસ્તાન કે હીજો કોઈ દેશમાં મોકલવાની જરૂર પડશે નહીં.

કવાસી લખમા કહે છે, "આંબલી, મહુડો અને ટમેટાં જેવા ફળો અને શાકભાજીની પૉસેસિંગની વ્યવસ્થા માટે રાજ્યભરમાં 200 ફૂડ પાર્ક શરૂ કરવાની જોગવાહી અમે નવા બજેટમાં કરી છે. એટલે ખેડૂતોને તેમનો પાક ખરાબ થવાની ચિંતા નહીં રહે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ

પુરંદરની સમજૂતીમાં શિવાજીએ સ્પષ્ટ જણાવી દીધું હતું કે તેઓ મુઘલ મનસબદાર મુજબ કામ કરવા અને શાહી દરબારમાં જવા માટે બંધાયેલા નથી.

તેના કેટલાક ખાસ કારણો પણ હતા.

શિવાજીને ઔરંગઝેબના શબ્દો પર જરાય ભરોસો ન હતો. તેઓ માનતા હતા કે ઔરંગઝેબ પોતાના હેતુ સાધવા માટે કોઈ પણ હદે જઈ શકે છે.

વિખ્યાત ઇતિહાસકાર જદુનાથ સરકાર પોતાના પુસ્તક "શિવાજી એન્ડ હિઝ ટાઇમ્સ"માં લખે છે, "જય સિંહે શિવાજીને એવી આશા અપાવી કે શક્ય છે કે ઔરંગઝેબ સાથે મુલાકાત બાદ તેઓ તેમને દખ્ખણમાં તેમને પોતાના વાઇસરોય બનાવી દે અને બીજાપુર અને ગૌલકુંડાપર કબ્જો મેળવવા માટે તેમના નેતૃત્વમાં એક સેના મોકલે. જોકે, ઔરંગઝેબે આ અંગે કોઈ વચન આપ્યું ન હતું."

ઔરંગઝેબનો શિવાજીને પત્ર

શિવાજી પોતાના માતા જીજાબાઈને રાજ્યનાં સંરક્ષક બનાવીને 5 માર્ચ, 1666ના રોજ ઔરંગઝેબને મળવા માટે આગ્રા જવા રવાના થયા. તસવીરમાં ઔરંગઝેબ.

શિવાજી મનોમન એવી આશા પણ રાખતા હતા કે ઔરંગઝેબ સાથે તેમની મુલાકાત બાદ તેમને બીજાપુરમાંથી વેરો વસૂલવાની શાહી મંજૂરી પણ મળી જશે.

મરાઠા દરબારમાં જ્યારે આ વિષય પર ચર્ચા થઈ, તો એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું કે શિવાજીએ ઔરંગઝેબને... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

મળવા માટે આગ્રા જવું જોઈએ.

શિવાજી પોતાના માતા જીજાબાઈને રાજ્યનાં સંરક્ષક બનાવીને 5 માર્ચ, 1666ના રોજ ઔરંગઝેબને મળવા માટે આગ્રા જવા રવાના થયા. જય સિંહે આગ્રામાં હાજર પોતાના પુત્ર કુમાર રામસિંહને શિવાજીની સુરક્ષાની જવાબદારી સોંપી હતી.

આગ્રાના પ્રવાસ દરમિયાન જે ખર્ચ આવે તે માટે ઔરંગઝેબે એક લાખ રૂપિયાની પેશગી મોકલવાની વ્યવસ્થા કરી હતી. રસ્તામાં શિવાજીને ઔરંગઝેબનો એક પત્ર મળ્યો.

જાણીતા ઇતિહાસકાર એસ. એમ. પગાડી પોતાના પુસ્તક "છત્રપતિ શિવાજી"માં લખે છે, "પત્રનો સાર એવો હતો કે તમે અહીં કોઈ પણ પ્રકારના ભય કે સંકોચ વગર પધારો. પોતાના મનમાં કોઈ ચિંતા ન રાખો. મને મળ્યા પછી તમારું શાહી સન્માન કરવામાં આવશે અને પોતાના ઘરે પરત જવા દેવામાં આવશે. આપની સેવામાં એક ખિલત (શાહી પોશાક) પણ મોકલાવી રહ્યો છું."

શિવાજીની ત્રણ સલામ સામે ઔરંગઝેબનો તોછડો વ્યવહાર

12 મેના દિવસે તેમની ઔરંગઝેબ સાથે મુલાકાત કરાવાશે એવું નક્કી થયું. દરબારમાં ઊંચા અવાજે જેવી નામની ઘોષણા કરવામાં આવી "શિવાજી રાજા", તે સાથે જ કુમાર રામસિંહે શિવાજી, તેમના પુત્ર સંભાજી અને 10 સાથીદારોને દીવાન-એ-આમમાં ઔરંગઝેબની સામે ઉપસ્થિત કર્યા. તસવીર, શિવાજી ઍન્ડ હિસ ટાઇમ્સ પુસ્તકનું કવર પેજ.

9 મે, 1666ના રોજ શિવાજી આગ્રા શહેરની બહારના વિસ્તારમાં પહોંચી ગયા હતા, જ્યાં તે સમયે ઔરંગઝેબનો દરબાર જામ્યો હતો.

12 મેના દિવસે તેમની ઔરંગઝેબ સાથે મુલાકાત કરાવાશે એવું નક્કી થયું. દરબારમાં ઊંચા અવાજે જેવી નામની ઘોષણા કરવામાં આવી "શિવાજી રાજા", તે સાથે જ કુમાર રામસિંહે શિવાજી, તેમના પુત્ર સંભાજી અને 10 સાથીદારોને દીવાન-એ-આમમાં ઔરંગઝેબની સામે ઉપસ્થિત કર્યા.

મરાઠા પ્રમુખ તરફથી ઔરંગઝેબને સોનાની 2000 મહોર "નજરાણા" તરીકે અને 6000 રૂપિયા "નિસાર" તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યા. શિવાજી ઔરંગઝેબના સિંહાસન પાસે ગયા અને તેમને ત્રણ વખત સલામ કરી.

એક ક્ષણ માટે દરબારમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો. ઔરંગઝેબે માથું હલાવીને શિવાજીએ આપેલી ભેટસોગાદ સ્વીકારી. ત્યાર પછી બાદશાહે પોતાના એક સહાયકના કાનમાં કંઇક કહ્યું. તેઓ તેમને એ જગ્યાએ લઈ ગયા જે ત્રીજા સ્તરના મનસબદારો માટે પહેલેથી નિર્ધારિત હતી.

દરબારનું કામકાજ નિયમિત રીતે ચાલવા લાગી. શિવાજીને આશા ન હતી કે તેમની સાથે આવો તોછડો વ્યવહાર કરવામાં આવશે.

...અને શિવાજીનો ગુસ્સો ભડક્યો

શિવાજીનું પૂતળું

જદુનાથ સરકાર લખે છે કે ઔરંગઝેબે આગ્રા બહાર તેમનું સ્વાગત કરવા માટે રામસિંહ અને...


છવ્વીસ વર્ષ લંબાઈ છત્રીસ કે છેંતાલીસ થયાં હોય તો? મળી છે તેના કરતાં કેટલી વધારે, કેટલી ભવ્ય, કેટલી વધારે કલામય કવિતા ગુજરાતી સાહિત્ય પામ્યું હોત!

દુઃખમય કલ્પનાને બાજુએ મૂકીએ. છે એટલી પણ કલાપીસર્જી સમૃદ્ધિ ક્યાં ઓછી યશસ્વી છે?

સંભવ છે કે વર્ષો, યુગો વીત્યે કલાપીની કવિતા વંચાતી ઓછી પણ થાય. એ પણ એક વિકાસક્રમ છે. એણે ગુજરાતઅર્પ્યું સંસ્કાર-ધન વધારીને ગુજરાત આગળ વધી રહે તો એણે અર્પેલાં સંસ્કારતત્ત્વો ગણાવવાની જરૂર ન પણ રહે; અને એવી પણ સ્થિતિ આવે કે કેકારવ માત્ર અભ્યાસીઓનો ઇતિહાસગ્રંથ જ બની જાય. ત્હોય શું? કલાપીએ આપણે માટે આશ્વાસન પણ મૂક્યું છે:

ભૂલી જવાતી છો બધી લાખો કિતાબો સામટી,

જોયું ન જોયું છો બને જો એક યાદી આપની.

રમણલાલ વસંતલાલ દેસાઈએ ઉપર્યુક્ત વાત 'કલાપીનો કેકારવ'ની પ્રસ્તાવનામાં લખી છે.

સુરતની નર્મદ યુનિવર્સિટીમાં ગુજરાતી ભાષામાં બી.એ.ના અભ્યાસક્રમમાંથી કવિ કલાપીનું 'આપની યાદી' (સંપાદિત પુસ્તક) કાઢવાનો નિર્ણય લીધો છે.

ત્યારબાદ ફરી કવિ કલાપીની ચર્ચા થવા લાગી છે. યુનિવર્સિટીના સત્તાધીશો કહે છે કે અમે સર્વસંમતિથી નિર્ણય લીધો છે, તો કેટલાક તેનો વિરોધ પણ કરે છે.

કલાપી, આપની યાદી ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

અને વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીનો વિવાદ

વીર નર્મદ યુનિવર્સિટી

સુરતમાં આવેલી વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીએ બોર્ડ ઑફ સ્ટડીની મળેલી બેઠકમાં કલાપીની કવિતાના પુસ્તકને કાઢી નાખવાનો નિર્ણય લીધો છે.

બોર્ડ ઑફ સ્ટડીની મળેલી મિટિંગમાં અભ્યાસક્રમ અંગે ચર્ચા થઈ હતી અને દરમિયાન બે પુસ્તકને અભ્યાસક્રમમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યાં છે.

બીએના અભ્યાસક્રમમાં કલાપીના પુસ્તક 'આપની યાદી'ની જગ્યાએ ઝવેરચંદ મેઘાણીનું પુસ્તક 'યુગવંદના' અને એમ.એ.ના અભ્યાસક્રમમાં ભીષ્મ સાહનીના પુસ્તક 'તમસ'ની જગ્યાએ તારાશંકર બંદોપાધ્યાયનું પુસ્તક 'આરોગ્ય નિકેતન'ને રાખવાનો નિર્ણય કરાયો છે.

બોર્ડ ઑફ સ્ટડીનાં ચૅરમૅન ઋજુતાબહેન ગાંધી કહે છે કે બોર્ડમાં સર્વસંમતિથી આ નિર્ણય લેવાયો છે.

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં તેઓએ કહ્યું, "બોર્ડની મિંટિગ મળી હતી અને બધાં પુસ્તક અંગે ચર્ચા થઈ હતી. માત્ર 'આપની યાદી' અને 'તમસ' અંગે જ ચર્ચા થઈ નહોતી. તો આટલો બધો વિવાદ શેનો છે."

"બોર્ડે વિદ્યાર્થીઓનાં હિતમાં સાંસ્કૃતિક મૂલ્યોને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લીધો છે. જ્ઞાનસંગમે પણ કહ્યું હતું કે બોર્ડ હા પણ પાડી શકે અને ના પણ પાડી શકે. અમને પુસ્તક બદલવા માટે કોઈ દબાણ પણ નથી કર્યું, બધાનાં મંતવ્યો લીધાં છે."

તેઓ વધુમાં કહે છે, "વિદ્યાર્થીઓનાં જીવનમૂલ્યોને ધ્યાનમાં રાખીને પુસ્તક મુકાતું હોય તો એમાં ખોટું શું છે. કલાપીના પુસ્તકની જગ્યાએ પ્રથમ હરિશ્ચંદ ભટ્ટનું પુસ્તક રાખવામાં આવ્યું હતું, પણ એ વિદ્યાર્થીઓને અઘરું પડે એમ ધારીને પછી રાષ્ટ્રીય શાયર ઝવેરચંદ મેઘાણીનું 'યુગવંદના' પુસ્તક સામેલ કરવામાં આવ્યું છે.

અમદાવાદના કલાપીનગરમાં આવેલી કવિ કલાપીની પ્રતિમા

તો વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીમાં ગુજરાતી વિભાગનાં અધ્યક્ષા શરીફા વીજળીવાળા બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં કહે છે, "તમસ જેવી કૃતિ યુજીટી નેટના અભ્યાસક્રમમાં મુકાતી હોય, એનબીટી (નેશનલ બુક ટ્રસ્ટ) દ્વારા છપાતી હોય અને નારાયણ દેસાઈ જેવા ગાંધીના ખોળામાં મોટા થયેલા માણસ એને અનુવાદિત કરતા હોય તો આપણને ભણાવવામાં શું વાંધો આવે?"

સુરતની નર્મદ યુનિવર્સિટીમાં ગુજરાતી વિભાગના આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર ડૉ. ભરત ઠાકોર પણ કહે છે કે બોર્ડના સભ્યોની સંમતિથી નિર્ણય લેવાયો છે.

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં ભરત ઠાકોર કહે છે, "હું વ્યક્તિગત રીતે કલાપીનો ચાહક છું, અમને કલાપી કે અન્યનો કોઈ વિરોધ નથી, પણ અગાઉ કલાપીનાં કાવ્યો ક્યાંક ને ક્યાંક રીતે અભ્યાસક્રમમાં આવેલાં હોય છે. એટલે...


છાતી પર બે સંગ્રામ મેડલ લગાવી નીકળતા રવાજી પોતાના માથે હજુ પણ પોતાને લશ્કરમાંથી મળેલી ટોપી પહેરવાનું ચૂકતા નથી.

ખાખી શર્ટ અને બે મેડલ સાથે તેમની શરૂ થતી ચાલ ગામના પાનના ગલ્લે આવીને અટકી જાય છે.

વર્ષો સુધી હાથમાં બંદૂક લઈ સરહદની રક્ષા કરનાર આ ભૂતપૂર્વ સૈનિક હવે પાનબીડી વેચે છે.

બનાસકાંઠાના લાખણી તાલુકાના છેવાડાના ગામ જાડીયાળીમાં રહેતા રવાજી ઠાકોર ભૂતપૂર્વ સૈનિક છે.

જવાનીના દિવસોમાં દેશની રક્ષા કરવા માટે તેમણે નેમ લીધી હતી અને વર્ષ 1971માં લશ્કરમાં જોડાયા.

ભૂમિદળમાં જોડાયા ત્યારે તેમનું પોસ્ટિંગ રાજસ્થાનની સરહદ પર થયું હતું. સેનામાં ભૂમિદળમાં તેમના હાથમાં બંદૂક આવી ત્યારે તેમની છાતી ફૂલી ગઈ હતી.

લશ્કરમાં જોડાયાના થોડા સમયમાં જ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ થયું અને રવાજીને આ યુદ્ધમાં ભાગ લેવાનો મોકો મળ્યો.

રવાજી એ દિવસોને યાદ કરતા કહે છે, "હું તો સામાન્ય સૈનિક હતો પરંતુ અચાનક યુદ્ધ શરૂ થઈ ચૂક્યું હતું. અમારે લડાઈ લડવાની હતી. મારી સાથેની ટુકડીમાં અમે પાકિસ્તાનના દાંત ખાટાં કરવા તૈયાર હતા.”

અંધારામાં પાકિસ્તાને કર્યો હુમલો

"એ ડિસેમ્બર મહિનો હતો અને ઠંડીના દિવસો ચાલતા હતા. પા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

કિસ્તાને દિવસે હુમલો કર્યો ન હતો. રાત્રે રોજ અંધારપટ રહેતો હતો અને આમેય રણમાં અંધારું હતું.”

“રાતે કોઈ અમારી તરફ આવી રહ્યું હોય એવું દેખાતું હતું. રાજસ્થાનના એ સમયના બાખાસર ગામના પગી બળદેવસિંઘે અમારા કમાન્ડરને માહિતી આપી કે રેતીમાં પડેલાં પગલાં પરથી કોઈ ભારતની સરહદમાં ઘુસી રહ્યા છે એવું લાગી રહ્યું છે."

"અમે પગલાંનો પીછો કર્યો તેને આધારે તે વ્યક્તિને પકડી પાડવામાં આવ્યો. એ માંડ સરહદમાં દાખલ જ થયો હતો અને ઝડપાઈ ગયો. ત્યારબાદ અમારા અધિકારી તેની પૂછપરછ કરવા લાગ્યા.”

“પરંતુ ત્યાં તો અંધારામાં સામેથી લોકો આવતા હોય તેવું લાગ્યું. અમને આદેશ મળ્યો કે પાકિસ્તાની લશ્કરના લોકો આવી રહ્યા છે. અમે સરહદ પર મોરચો સંભાળ્યો. ત્યાં તો સામેથી ગોળી છૂટવા લાગી.”

આટલી વાત કરતા રવાજીની આંખમાં લોહી ધસી આવે છે.

'આદેશ મળતા જ ગોળીબાર શરૂ થયો'

રવાજી કહે છે કે તેમને માત્ર આદેશ મળ્યો કે હલ્લા બોલ, એટલે અમે તૂટી પડ્યા. સામસામેથી ગોળીબાર શરૂ થયો.

"અમને ખબર નહોતી કે અમે જીવતા રહીશું કે કેમ? ક્યાંથી ગોળી આવે છે તેની પણ જાણ નહોતી. એક પછી એક ગોળીઓ સામેથી આવતી હતી.”

“બે ગોળી મારા કાન પાસેથી નીકળી ગઈ અને મને લાગ્યું કે મોત મારી સામે છે. અમારી સાથે બિરજુ નામના એક સાથીને ગોળી વાગી પરંતુ તેનું શું થયું એ ખબર નહોતી.”

"તેને અમારા બીજા સાથી લઈ ગયા. પાકિસ્તાનીઓની હિમ્મત વધતી જતી હતી. અમે ક્રાવલીંગ [કોણીથી જમીન પર આગળ ખસતા] કરીને આગળ વધતા હતા.”

“મારી સાથે હરિયાણાનો બીજો  સૈનિક બિરચંદ વધુ હિમ્મતવાળો હતો. તે આગળ વધ્યો, પરંતુ તે ઘૂંટણ પર બેસીને ફાયરિંગ કરવા ગયો અને તેને પગમાં ગોળી વાગી.

"ગોળી વાગ્યા પછી તેના મોઢામાંથી હળવો અવાજ આવ્યો. હું ચમકી ગયો કે તેને છાતી પર તો ગોળી નહીં વાગી હોય ને? મેં બિરચંદ સામે જોયું અને તેને કહ્યું પૈર મેં ગોલી લગી હૈ?"

"મને થોડી ધરપત થઈ. હું તેને કવર કરી ફાયરિંગ કરતો હતો, પરંતુ લગભગ પોણો કિલોમીટર જેટલું અમે પેટથી ઘસડાઈને કોણીના આધારે આગળ વધ્યા.”

“પેન્ટની સાથળ પાસેનો ભાગ ઘસાઈને ફાટી ગયો હતો. પેટ અને સાથળનો થોડો ભાગ સહેજ છોલાયો હતો. એટલામાં તો અમારા બીજા સાથી અમારી પાસે આવી ગયા"

"મને આદેશ મળ્યો કે બિરચંદને લઈ હું પરત જાઉં. બિરચંદ ચાલી શકે એમ નહોતો. એટલા માટે બીજા સાથીઓએ અમને કવર આપ્યું. હું બિરચંદને લઈને પરત જવા નીકળ્યો.”

“મારા પેટનો ભાગ અને સાથળનો ભાગ છોલાઈ ગયો હતો. મારે એને લઈ પરત જવાનું હતું. બિરચંદનું...


છાયાનિકા

છાયાનિકા કહે છે, "ઘણી નાની વાત હતી. અમે લોકો મારાં માતાને ઘરે ગયાં હતાં અને પરત આવતાં બહાર ફરવા જવાનાં હતાં. પરંતુ મારા પતિ થાકી ગયા હોવાથી તેમણે સીધા ઘરે જવાનું કહ્યું."

"તેમની આટલી નાની વાત પર મેં લડવાનું શરૂ કરી દીધુ અને મોડી રાત સુધી મારો મૂડ ખરાબ રહ્યો."

"આગામી એક-બે દિવસમાં હું ચિડાયેલી રહી અને મને પિરિયડ્સ આવી ગયા."

આ સમયે છાયાનિકાને એ ખબર નહોતી કે તેમની સાથે શું થઈ રહ્યું છે.

તેમણે જણાવ્યું,"મને પિરિયડ્ શરૂ થયાના એક-બે દિવસ પહેલાં જ હતાશા અનુભવાય છે. મારો સ્વભાવ ચીડિયો થઈ જાય છે.''

''તમામ જૂની વાતો અને ભૂલો યાદ આવી જાય છે અને ઘણો ગુસ્સો આવે છે."

"એકલાં રહેવાનું મન થાય છે. ક્યારેક ખુદને ખતમ કરી દેવાનો વિચાર પણ આવે છે."

પરંતુ એક દિવસ છાયાનિકાને સોશિયલ મીડિયા પરથી 'પ્રિ-મૅન્સ્ટ્રુઍશન ડિસ્ફૉરિક ડિસઑર્ડર સિન્ડ્રોમ (પીએમડીડી)' વિશે જાણવાં મળ્યું.

જ્યારે તેમને આ વિશે માલૂમ પડ્યું ત્યારે તેમને સમજ પડી કે ખરેખર તેમના વ્યવહારમાં એકાએક બદલાવ કેમ આવે છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

પિરિયડ્સમાં થનારી પીડા અને શારીરિક પરેશાની અંગે મહિલાઓ વાકેફ હોય છે પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ા માનસિક બદલાવથી તે અજાણ હોય છે.

કેટલીક મહિલાઓને પિરિયડ્સ પહેલાં પીએમડીડીની સમસ્યા હોય છે.

તેમના વ્યવહારમાં પરિવર્તન આવે છે અને તેઓ બધાથી અંતર બનાવી લે છે.

આ સમસ્યા કેટલીક વાર ખતરનાક સ્તરે પણ પહોંચી જાય છે.

શું છે પીએમડીડી?

'પ્રિ-મૅન્સ્ટ્રુઍશન ડિસ્ફૉરિક ડિસઑર્ડર'માં હોર્મોનલ બદલાવ આવે છે. તેનાથી મગજ પર અસર થાય છે. સામાન્ય રીતે પિરિયડ્સના સમયે શરીરમાં કેટલાક હળવાં પરિવર્તનો આવે છે.

પરંતુ પીએમડીડીમાં મગજની અંદર સામાન્યથી વધુ પ્રમાણમાં કેમિકલની વધ-ઘટ થાય છે. આ અસંતુલન ભાવનાત્મક લક્ષણો પેદા કરે છે.

મનોચિકિત્સક સંદીપ વોહરા જણાવે છે, "પીએમડીડીના લક્ષણો પિરિયડ્સના બે-ત્રણ દિવસ પહેલાંથી જ દેખાવાનાં શરૂ થઈ જાય છે.''

''તેમાં ભાવનાત્મક અને માનસિક લક્ષણો શારીરિક લક્ષણો સાથે જોડાઈ જાય છે.  જેમાં ચીડ ચડવી, હતાશા અને તણાવનો અનુભવ થવો, ઊંઘ ના આવવી તેમજ ગુસ્સો આવવો જેવા લક્ષણોનો સમાવેશ થાય છે."

"કેટલાક કિસ્સામાં મહિલાઓને આત્મહત્યાના વિચારો પણ આવે છે. તેઓ ગુસ્સામાં અન્ય વ્યક્તિને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. જોકે, આવું ઘણા ઓછા કિસ્સામાં થતું હોય છે."

પરંતુ જરૂરી નથી કે દરેક મહિલામાં એક જ જેવો પ્રભાવ જોવા મળે.

જેમ કે છાયાનિકાને પિરિયડ્સ પહેલાં એકલતા અનુભવાય છે. ચીડ ચડે છે. પરંતુ દિલ્હીનાં રહેવાસી માનસી વર્માનો અનુભવ આ મામલે કંઈક અલગ છે.

માનસી જણાવે છે,"હું પિરિયડ્સ પહેલાં ઘણી ઉદાસી અનુભવુ છું.'' ''ગત વખતે પિરિયડ્સ આવતાં પહેલાં મારી સાથે એવું કંઈ નહોતું થયું કે હું દુઃખી થઈ જાઉ પણ તેમ છતાં હું ઉદાસ થઈ ગઈ હતી.  એવું થતું કે ક્યાંક ભાગી જાઉં પણ કેમ ભાગી રહી છું એ ખબર નહોતી."

"આત્મવિશ્વાસ નહોતો અને અસુરક્ષા અનુભવી રહી હતી. મારો આખો દિવસ રડવામાં જ પસાર થયો."

પીએમએસ અને પીએમડીડી વચ્ચે તફાવત

માનસી વર્મા

મોટાભાગે લોકો પીએમએસ અને પીએમડીડી વચ્ચે તફાવત સમજી નથી શકતાં.

બન્ને અલગઅલગ માનસિક લક્ષણો અને જૂદીજૂદી ગંભીરતા ધરાવે છે.

સ્ત્રીરોગ નિષ્ણાત ડૉક્ટર અનીતા ગુપ્તા કહે છે, "પીએમએસમાં પિરિયડ્સની સાઇકલને સંતુલિત કરનારા હોર્મોનમાં થોડું અસંતુલન આવી જાય છે."

"તેના કારણે સ્તનમાં દુખાવો, તાવ અને ઉલ્ટી જેવી પરેશાની થઈ શકે છે. પણ તેનો ભાવનાત્મક અને માનસિક પ્રભાવ એટલો તીવ્ર નથી હોતો કે સામાજિક જીવન પર તેની અસર થાય."

"પીએમએસમાં માત્ર વિટામિન આપવામાં આવે છે પરંતુ પીએમડીડીમાં સંપૂર્ણ સારવાર અને કાઉન્સેલિંગની પણ જરૂર પડે છે....


છાયારાની સાહુ

એવામાં અનેક લોકો જે બીજાની મદદ માટે આગળ આવી રહ્યા છે. તે લોકોમાં એક છે ઓરિસ્સામાં રહેનારા છાયારાની સાહૂ.

છાયારાની સાહૂ એક ખેડૂત છે જે આજકાલ પોતાના ખેતરની શાકભાજીને ગામડે ગામડે જઈને મફતમાં લોકોને વેચી રહ્યા છે.

લૉકડાઉનમાં બજાર બંધ હોવાના કારણે શાકભાજી ખરીદવી મુશ્કેલ બની ગઈ છે. એવામાં તેમણે લોકોને શાકભાજી આપીને મદદ કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

56 વર્ષના છાયારાની સાહૂ ભદ્રક જિલ્લામાં કુરુદા ગામમાં રહે છે.

તેમની આઠ એકર જમીન છે જેમાં મુખ્યત્વે ભીંડા, રિંગણ, ટામેટાં, મરચાં, આદું અને કોથમીર જેવાં શાકભાજી ઉઘાડવામાં આવે છે.

ત્રણ કિલો શાકભાજીનું પૅકેટ

પુત્ર માનવકુમાર સાથે છાયારાની

સામાન્ય રીતે તે શાકને વાસુદેવપુર બજારમાં વેચે છે. સાથે જ ગામે ગામ ગાડી લઈને શાકભાજી વેચે છે.

આ બજારમાં ગામના બીજા લોકો પણ શાકભાજી ખરીદે છે. પરંતુ, લૉકડાઉન પછી આ બજાર બંધ થઈ ગયું હતું.

છાયારાની સાહૂના નાના દીકરા માનવ કુમાર સાહૂ કહે છે, "અમારો બ્લૉક રેડ ઝોનમાં છે તો ત્યાં શાકમાર્કેટ બંધ હતું. આ બ્લૉકના અનેક ગામમાં લોકો પોતાના ખેતરોમાં શાકભાજી ઊગાડે છે પરંતુ આની આગળના ગામમાં લોકો પાસે એટલી જમીન નથી ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

કે તે શાકભાજી ઊગાડી શકે. એટલા માટે તે બજારમાંથી શાકભાજી ખરીદે છે."

"પરંતુ, લૉકડાઉનના કારણે આ શાકભાજી ખરીદી શકતાં ન હતા. એવા પણ પરિવાર છે. જેમાં ચારથી પાંચ લોકો છે પરંતુ તેમની પાસે રૅશનનું ખાવા-પીવાનું નથી. એવામાં મમ્મીએ તેમનાં સુધી શાકભાજી પહોંચાડવાનો નિર્ણય કર્યો."

માનવ સાહૂએ કહ્યું, "અમે અંદાજે ત્રણ કિલો શાકભાજીના એક પૅકેટ બનાવીએ છીએ અને તેને ઘરે-ઘરે પહોંચાડીએ છીએ. આ પૅકેટમાં અલગ-અલગ પ્રકારની શાકભાજી હોય છે. અમે એક દિવસ છોડીને અલગ-અલગ ગામમાં પંચાયતનો સંપર્ક કરીને જરૂરિયાતમંદ સુધી શાક પહોંચાડીએ છીએ."

છાયારાની સાહૂએ આ કામ ચાર એપ્રિલે શરૂ કર્યું હતું. હાલ સુધી ભદ્રક જિલ્લાના 20 થી 25 ગામમાં લગભગ 20 હજાર કિલો શાકભાજી વહેંચી ચૂક્યા છે.

હાલ તો તેમના નાના દીકરા પણ તેમને આ કામમાં મદદ કરી રહ્યા છે. છાયારાની સાહૂને બે છોકરાઓ અને બે છોકરીઓ છે. છોકરીઓ અને મોટા છોકરાંના લગ્ન થઈ ગયા છે. મોટો છોકરો સુરતમાં કામ કરે છે. નાનો દીકરો માનવ સાહૂ ગામની બહાર પીએચડી કરી રહ્યો છે.

છાયારાની ત્રીસ વર્ષથી ખેતી કરી રહ્યા છે. વાવણીથી લઈને, કીટનાશકોનો છંટકાવ, પાકની કાપણી અને સૉર્ટિંગ પ્રકારના તમામ કામમાં તેઓ પોતે સામેલ હોય છે.

તે અને તેમના પતિ માત્ર ઉડિયા ભાષા જ સમજે છે અને બોલે છે. એવામાં અમે તેમના નાના દીકરા કે જેઓ હિંદી સમજે અને બોલે છે તેમનાં દ્વારા સાથે વાત કરી.

'ઉંમર મહત્ત્વની નથી'

શાકભાજી વહેચી રહેલા છાયારાની

પોતાની આ પહેલ વિશે છાયારાની સાહૂનું કહેવું છે, "હું જ્યારે લગ્ન કરીને આવી હતી ત્યારે સાસરે આર્થિક રીતે ઘણી તકલીફ હતી. એટલા માટે હું જાણું છું કે અસહાય હોવું એ શું હોય છે. ત્યારથી જ અમે ઘણી મહેનત કરી છે. એક-એક એકર જમીન એકઠી કરી અને તેના પર દિવસ-રાત કામ કર્યું. એટલા માટ હવે હુ એ કોની મદદ કરવા ઇચ્છું છું, જે આ સમયગાળામાં અસહાય થઈ ગયા હોય. હું હવે તે લોકોને શાકભાજી આપું છું તો મને અંદરથી ઘણું સારું લાગે છે."

આ ઉંમરમાં પણ આટલું કામ કરવા અંગે તે કહે છે, "માણસ ઉંમરથી ઘરડો નથી થતો પરંતુ મગજથી હોય છે. કામ તો માનસિક મજબૂતીથી કરવાનું હોય છે અને હું પોતાના કામ માટે માનસિક રીતે ઘણી મજબૂત છું. મને લાગે છે કે હું જે નક્કી કરું છું તે કરી શકું છું. "

છાયારાનીના પતિ સર્વેશ્વર સાહૂ પણ તેમને ખેતીના કામમાં મદદ કરે છે. માનવ સાહૂ કહે છે કે ખેતીનું મોટાભાગનું કામ મા જોવે છે. તેમના પિતા ખેતીથી વધારે સામાનની અવર-જવર પર ધ્યાન રાખે છે....


છેલ્લા અમુક વર્ષોથી દેશમાં ડ્રેગન ફ્રૂટનું ચલણ વધ્યું છે

જોકે, કચ્છ, સૌરાષ્ટ્ર અને દક્ષિણ ગુજરાતમાં ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતી કરતા ખેડૂતોના મતે આવી જાહેરાતોથી તેમને ફરક પડતો નથી. તેઓ કહે છે કે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારતા આ ફળની સારી માંગ છે ત્યાં સુધી ખેડૂતો માટે આ ખેતી ફાયદાકારક છે.

રાજ્ય સરકારનું કહેવું છે કે ડ્રેગન ફ્રૂટનો આકાર કમળના ફૂલ જેવો છે તેથી તેને 'કમલમ્' કહેવું જોઈએ.

એક રીતે જોવામાં આવે તો કમળ એ ભાજપનું ચૂંટણી ચિહ્ન છે અને ગુજરાતમાં ભાજપના ગાંધીનગરસ્થિત વડામથકનું નામ 'કમલમ્' છે.

જોકે, રૂપાણીએ આ નામકરણ પાછળ રાજકારણ હોવાની વાત નકારી કાઢી હતી.

ખેડૂતો શું માને છે?

સૌરાષ્ટ્રમાં વિસાવદર નજીક જાંબુડા ગામના જીવરાજભાઈ વઘાસિયા ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતી સાથે સંકળાયેલા છે. તેઓ કહે છે, "મારા પુત્રના મિત્રોએ રાજકોટ પાસે ડ્રેગન ફ્રૂટનાં ફાર્મ બનાવ્યા છે તેની એક વખત મુલાકાત લીધા પછી મને પણ તેમાં રસ પડ્યો. છેલ્લાં ચારેક વર્ષથી અમે આ ખેતી સાથે સંકળાયેલા છીએ."

"આ વખતે મેં ડ્રેગન ફ્રૂટ માટે 560 થાંભલા લગાવ્યા છે જેમાં કૂંપણ આવી ગઈ છે. સામાન્ય રીતે તેનું વાવેતર મે-જૂન મહિનામાં થાય છે, પરંતુ મેં આ વખતે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

શિયાળામાં તેની ખેતીનો પ્રયોગ કર્યો છે. "

68 વર્ષીય જીવરાજભાઈએ હાલમાં લગભગ સાડા પાંચ લાખ રૂપિયાનું રોકાણ કર્યું છે જે ત્રણેક વર્ષમાં સરભર થઈ જશે તેવી તેમને આશા છે. તેઓ કહે છે કે રોપાના વાવેતર પછી બીજા વર્ષથી પાક મળવા લાગે છે.

ત્રણ વર્ષ પછી આ છોડ કૉમર્શિયલ ઉત્પાદન માટે તૈયાર હોય છે અને છોડદીઠ 15-16 કિલો ઉત્પાદન મળે છે, જે બજારમાં 250થી 300 રૂપિયા પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચાય છે. ડ્રેગન ફ્રૂટની સિઝનમાં ભાવ કિલોદીઠ 150થી 400 રૂપિયા સુધી હોય છે.

જીવરાજભાઈના મતે ડ્રેગન ફ્રૂટમાં ખર્ચની સામે નફાનું માર્જિન સારું છે. તેઓ કહે છે કે ડ્રેગન ફ્રૂટનો નીચો ભાવ મળે તો પણ ખેડૂતો સરળતાથી વર્ષે અઢી લાખની કમાણી કરી શકે છે. આ બાગાયતી પાકનો ફાયદો એ છે કે તેમાં બહુ મજૂર રાખવા પડતા નથી, જંતુનાશકોનો ખર્ચ બહુ ઓછો આવે છે.

તેઓ ઉમેરે છે કે ખર્ચ કરવાની ક્ષમતા હોય અને પાણીનો સ્રોત સારો હોય તો ડ્રેગન ફ્રૂટ ફાયદાકારક પાક છે.

નવું નામકરણ

ડ્રેગન ફ્રૂટના નવા નામકરણ વિશે જીવરાજભાઈએ કહ્યું કે સરકારે તેને 'કમલમ્' નામ ભલે આપ્યું, પણ તેની સાથે સબસિડીનો ટેકો આપવામાં આવે તો ખેડૂતોનો ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટે અને ખેતીમાં વધુ ફાયદો થાય.

નવસારી જિલ્લાના પણજ ગામે ધર્મેશ લાડ પણ ડ્રેગન ફ્રૂટની કૉમર્શિયલ ખેતીનો 12 વર્ષનો અનુભવ ધરાવે છે. બીબીસી સાથે વાત કરતાં લાડે જણાવ્યું કે હૉર્ટિકલ્ચરમાં ગ્રૅજ્યુએશન કર્યા પછી તેમણે ખેતીમાં પ્રયોગો પર ધ્યાન આપવાનું શરૂ કર્યું હતું.

ધર્મેશ કહે છે, "મારા પિતા થાઇલૅન્ડથી ડ્રેગન ફ્રૂટ લઈ આવ્યા હતા અને અમે પ્રયોગ ખાતર થોડા છોડ વાવ્યા હતા. ત્યાર પછી અમે પશ્ચિમ બંગાળ અને પુણેથી ડ્રેગન ફ્રૂટના છોડ મગાવ્યા હતા અને તેની ખેતીનો અભ્યાસ કર્યો હતો. હાલમાં એક એકરમાં અમે લાલ વેરાયટીના ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતી કરીએ છીએ."

તેઓ કહે છે કે ડ્રેગન ફ્રૂટમાં કિલોદીઠ 250 રૂપિયા સુધી ભાવ મળે છે. તેમાં એક વખત સારું એવું રોકાણ કરવું પડે છે, પરંતુ ત્રણ વર્ષ સતત ખેતી કરવામાં આવે તો બધો ખર્ચ વસુલ થઈ જાય છે. પથરાળ જમીનમાં પણ ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતીમાં વાંધો આવતો નથી.

હવે તેની બાય પ્રૉડક્ટ તરીકે જામ, જેલી પણ બનાવવામાં આવે છે તેથી તેની માંગ વધશે. ધર્મેશ લાડે જણાવ્યું કે આ ફળનો ભાવ થોડો ઊંચો હોવાથી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં માંગ ઓછી હોય છે, પરંતુ સુરત, વડોદરા જેવાં મોટાં શહેરોમાં બધું વેચાણ થઈ જાય છે.

ડેન્ગ્યુમાં પ્લેટલેટ કાઉન્ટ ઘટી જાય ત્યારે આ ફળ પ્લેટલેટ કાઉન્ટ વધારવામાં...


છેલ્લા આઠ ત્રિમાસિક ગાળામાં સતત ઘટતો જતો જીડીપી વૃદ્ધિદર, બજારમાં પ્રવર્તી રહેલી માગની મંદી, બેરોજગારીનો છેલ્લાં 45 વરસમાં 7.5 ટકા જેટલો ઊંચામાં ઊંચો દર, એમાં શહેરી બેરોજગારી 9 ટકા અને ગ્રામ્ય બેરોજગારી 6.3 ટકા, મોંઘવારીનો દર છેલ્લાં 15 વરસમાં 4.62 ટકા થઈ ઉચ્ચત્તમ સપાટીએ અને તેમાં પણ ખાધાખોરાકીની ચીજવસ્તુઓમાં લગભગ બે આંકડાનો ફુગાવો, બૅન્કોના નૉન-પર્ફૉર્મિંગ ઍસેટ્સ 7.9 લાખ કરોડ, NBFCને પુનર્જીવિત કરવા માટેનો પ્રશ્ન, શિક્ષણ અને પર્યાવરણની કથળતી જતી સ્થિતિ જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે.

કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ લગભગ 1.2 ટકાની આજુબાજુ રહે એવી શક્યતા છે. જોકે એનું કારણ ઔદ્યોગિક મંદીને કારણે દેશની કુલ આયાતમાં થયેલો લગભગ 8.5 ટકાનો ઘટાડો છે.

નિર્મલા સીતારમણનું બજેટ આ પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોવું પડશે. કહેવાય છે - Coming events cast their shadow before.

બજેટના આગળના દિવસે આ ઉક્તિને ચરિતાર્થ કરતો Economic Survey સંસદનાં બંને ગૃહો સમક્ષ રજૂ થાય છે.

આ વખતે પણ 31મી જાન્યુઆરીએ ઇકૉનૉમિક સરવે પાર્લમેન્ટ સમક્ષ મુકાયો એનાં કેટલાંક ઊડીને આંખે વળગે તેવાં તારણો નીચે મુજબ હતાં.

આવનાર નાણાકીય વરસ 2020-21માં અર્થવ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્યવસ્થા સુધારા તરફી રહી અને જીડીપી વૃદ્ધિદર 6થી 6.5 ટકા રહેશે એવું અનુમાન કરવામાં આવ્યું છે. (ચાલુ વરસે જીડીપી વૃદ્ધિદર 5 ટકા અથવા એથી ઓછો રહેવાનું અનુમાન છે જે 11 વરસમાં સૌથી ઓછો હતો.)

સરવેમાં એવું સૂચન કરવામાં આવ્યું છે કે જીડીપીના વૃદ્ધિદરને આગળ ધપાવવા સરકારે ફિસ્કલ ડેફિસિટના લક્ષ્યમાં છૂટછાટ મૂકવી જોઈએ. વિકાસના ભોગે ફિસ્કલ ડેફિસિટ જાળવવાની જરૂર નથી.

અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ આગામી ત્રણ વરસમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રકચર એટલે કે આંતરમાળખાકીય સવલતોના ક્ષેત્રે 1400 બિલિયન ડૉલર એટલે કે 100 લાખ કરોડના રોકાણની જરૂર છે, જેથી આવનાર સમયમાં અર્થવ્યવસ્થાની વૃદ્ધિની આડે અપૂરતી આંતરમાળખાકીય સવલતો નડતરરૂપ ન બને.

નાણાકીય વરસ 2020-25 વચ્ચે સરકાર આંતરમાળખાકીય સવલતોના ક્ષેત્રે 102 લાખ કરોડનું રોકાણ કરશે.

ભારતની વિશાળ અર્થવ્યવસ્થાના વિકાસ માટે સક્ષમ અને ધબકતું બૅન્કિંગ ક્ષેત્ર જરૂરી છે. ઇકૉનૉમિક સરવેની ભલામણ મુજબ જાહેર ક્ષેત્રીય બૅન્કોના વ્યૂહાત્મક જોડાણને કારણે એની નાણાકીય તાકાત વધે અને જોખમ ઘટે છે, જેને કારણે ધિરાણના દરોમાં ઘટાડો લાવી શકાય.

પ્રતીકાત્મક તસવીર

વરસ 2018-19 દરમિયાન ભારતીય રેલવેએ 120 કરોડ ટન માલ અને 840 કરોડ યાત્રીઓનું વહન કર્યું (દુનિયામાં સહુથી વધારે).

ઉત્પાદનને ક્ષેત્રે 'મૅક ઇન ઇન્ડિયા' અભિયાનને 'ઍસેમ્બલિંગ ઇન ઇન્ડિયા ફૉર વર્લ્ડ' સાથે જોડી આગળ ધપાવવામાં આવે, ઍક્સ્પૉર્ટ પર ભાર આપવામાં આવે, આ વ્યૂહરચના અપનાવવામાં આવે તો 2025 સુધીમાં સારા પગારવાળી ચાર કરોડ અને 2030 સુધીમાં આઠ કરોડ નોકરીઓ આપવી શક્ય બની શકે છે.

એક્સપૉર્ટને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે વિધિઓનું સરળીકરણ, કોઈ પણ નવો ધંધો શરૂ કરવા માટે પ્રોપર્ટી રજિસ્ટ્રેશન, વેરાઓની ચુકવણી તેમજ કૉન્ટ્રાક્ટ અંગેના નિયમો, સરકારી મંજૂરીઓ વગેરેમાં સરળીકરણ જરૂરી છે, તેમ કહેવાયું છે.

ઇકૉનૉમિક સરવેમાં આ વખતે એક તદ્દન નવું જ પ્રકરણ ઉમેરવામાં આવ્યું છે, જેનું ટાઇટલ છે 'Thalinomics: The economics of a plate of food in India' જેમાં સામાન્ય માણસ રોજબરોજની પોતાની ભોજનથાળી માટે કેટલું ચૂકવે છે તેની વાત કરવામાં આવી છે. એનાં તારણો મુજબ વેજિટેરિયન થાળીની પોષણક્ષમતા 29 ટકા અને નૉન-વેજ થાળીની 18 ટકા સુધરી છે.

આ અહેવાલ મુજબ આનો અર્થ એ થાય કે ખાવાનું સસ્તુ બન્યું છે, 2019ના અપવાદરૂપ વરસમાં કિંમતોના વધારા છતાં પણ. આને કારણે પાંચ સભ્ય ધરાવતું વેજિટેરિયન કુટુંબ વરસે 10887 રૂપિયા અને...


છેલ્લા એક અઠવાડિયા દરમિયાન 'કબીર સિંહ' વિશે એટલું વાંચ્યું અને સાંભળ્યું તો એવું લાગ્યું કે 'આરોપી' ફિલ્મને કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવી હોય અને તેને સજા સંભળાવવામાં આવી છે.

જોકે, લખતાં પહેલાં એક વાત કહી દઉં કે 'હા, હું શાહિદ કપૂરની ખૂબ મોટી ફેન છું' અને એ પણ ટીનેજર હતી ત્યારથી.

તેની પહેલી ફિલ્મ 'ઇશ્ક વિશ્ક' જોઈને મને કદાચ તેમની સાથે 'લવ એટ ફર્સ્ટ સાઇટ' થઈ ગયો,  ટીનએજ દરમિયાન કદાચ એ સ્વાભાવિક પણ હતું.

'ફર્સ્ટ ડે, ફર્સ્ટ શો' નહીં

મોટા ભાગે હું શાહિદ કપૂરની ફિલ્મોને 'ફર્સ્ટ ડે, ફર્સ્ટ શો' જોવાની ટ્રાયમાં જ હોઉ છું, પરંતુ આ વખતે અનિવાર્ય સંજોગોને કારણે કબીર સિંહ ન જોઈ શકી, તો આખો દિવસ અકથનીય બેચેની લાગતી રહી.

બીજા દિવસે સવારે પહેલો શો જોવા જાઉં તે પહેલાં સોશિયલ મીડિયા ટાઇમલાઇન પર તથા મીડિયા હાઉસના પૅજીસ પર રિવ્યૂ દેખાવા મળ્યા.

જ્યાં પણ જોયું કે વાંચ્યું, કબીર સિંહ માટે નકારાત્મક વાતો જ સાંભળવા મળી રહી હતી.

કબીર સિંહ તેલુગુ ફિલ્મ 'અર્જુન રેડ્ડી'ની ફ્રેમ-ટુ-ફ્રેમ કોપી હોવાનું વાંચ્યું છે. (જોકે, શાહીદ કપુરની સાથે અજાણતા જ સરખામણી ન થઈ જાય તે માટે મેં એ ફિલ્મ નથી જોઈ.)

જ્યારે એ ફિલ્મ ર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

જૂ થઈ ત્યારે તેલંગણા તથા આંધ્ર પ્રદેશમાં પણ આ પ્રકારની ચર્ચા જાગી હોવાનું વાંચ્યું હતું, એટલે કબીર સિંહની રિલીઝ પછી પણ એવા જ પ્રકારની ચર્ચાથી ખાસ આશ્ચર્ય ન થયું.

એ વાતમાં કોઈ શંકા નથી કે આ ફિલ્મ સરેરાશ ભારતીય પરિવારો સાથે બેસીને માણી શકે એવી નથી. ફિલ્મમાં કેટલીક એવી બાબતો અને દૃશ્યો છે, જે સરેરાશ દર્શકને વાંધાજનક લાગી શકે છે.

સજ્જન 'સંજુ' અને કબીર સિંહ

લોકોને લાગે છે કે ફિલ્મ જોઈને સમાજ પર ખરાબ અસર પડશે. પણ સવાલ છે કે શું આપણો સમાજ એટલો અણસમજુ છે કે એક ફિલ્મ જોઈને તે બગડી જશે?

આ પહેલી એવી ફિલ્મ નથી કે જેમાં દારૂ, ડ્રગ્સ અને મહિલાઓ પ્રત્યે પુરુષોના 'પઝેસિવ નૅચર'નું  ક્ષતિપૂર્ણ નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું હોય.

કબીર સિંહ એ દિગ્દર્શકના ભેજાનું એક કાલ્પનિક પાત્ર છે, જેને શાહીદ કપૂરે પડદા ઉપર ભજવ્યું છે. જો તેના પ્રત્યે નફરત જાગે તો તે શાહીદની અભિનય ક્ષમતા તથા નિર્દેશકના પાત્ર નિરુપણને 'સર્ટિફિકેટ' જ ગણી શકાય.

મને યાદ આવે છે કે ગત વર્ષે આ જ અરસામાં એક ફિલ્મ આવી હતી 'સંજુ' જે ફિલ્મ અભિનેતા સંજય દત્તની આત્મકથા જેવી ફિલ્મ છે.

કબીર સિંહની જેમ જ 'સંજુ' શરાબ પીવે છે અને ડ્રગ્સ લે છે. કેટલીક મહિલાઓ સાથે સેક્સ કર્યું તેની ગણતરી રાખે છે અને જાણે તે 'સ્કોરકાર્ડ' હોય તે રીતે જાહેરમાં તેના વિશે બડાઈઓ પણ મારે છે.

સંજુ ઉપર ત્રાસવાદીઓ સાથેના સંબંધના આરોપ છે અને હથિયારધારાના કેસમાં ગુનેગાર ઠર્યો છે, છતાં તે 'સજ્જન' છે.

ફિલ્મ કબીર સિંહને એક ફિલ્મ તરીકે શા માટે નથી જોવાઈ રહી? શા માટે સમાજને સુધારવાનો અને સમાજને યોગ્ય રાહ બતાવવાનો બધો જ ભાર આ ફિલ્મ પર નાખી દેવામાં આવ્યો છે?

જો કોઈને ઉપદેશ જ જોઈતો હોય તો ધાર્મિક પ્રવચનો ચાલે જ છે, એમાં પણ ઘણાં તો ફ્રી હોય છે.

આ ગેમ્સ Sacred નથી

જો દર્શક 300-500 રૂપિયાની ટિકિટ લઈને 'કબીર સિંહ' જોવા જતો હોય તો તેને ખબર જ છે કે તે કઈ ફિલ્મ જોવા જઈ રહ્યો છે અને તેનું કન્ટેન્ટ શું છે. એક રીતે તે માનસિક રીતે તૈયાર અને સજ્જ હોય છે.

તેની પાસે ભારતીય સિનેમામાં નૈતિકતાના રખેવાળ એવા સેન્સર બૉર્ડનું 'A' સર્ટિફિકેટ પણ છે. મતલબ કે દર્શક 'પુખ્ત' છે. જે ઉંમરે તમે દેશની સરકાર પસંદ કરવાની લાયકાત મળે છે, એ ઉંમરે ફિલ્મ સારી છે કે ખરાબ તે નિર્ણય લેવાની સમજ આવી જ જાય છે.

આ કંઈ તમારો મોબાઈલ નથી જેમાં Recommended For Youમાં આવી જાય અને તમને પસંદ ન હોય તેવી સામગ્રી પીરસી દે.

હાલ વેબ સિરીઝનો જમાનો ચાલી રહ્યો છે....


છેલ્લા કેટલાંક વર્ષોથી અશાંત ગણાતો આ વિસ્તાર કાયમથી આવો નહોતો, પણ આ વિસ્તારની ગણતરી કાશ્મીરના એક ખૂબ જ સુંદર મેદાની જિલ્લા તરીકે થાય છે.

દક્ષિણ કાશ્મીરનો પુલવામા જિલ્લો ઉત્તરમાં શ્રીનગર, બડગામ, પશ્ચિમમાં પુંછ અને દક્ષિણ-પૂર્વમાં અનંતનાગથી ઘેરાયેલો છે.

અનંતનાગ જિલ્લામાંથી જ પુલવામા, શોપિયાં અને ત્રાલ તાલુકાને 1979માં અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી અને તેને પુલવામા, પંપોર, અવંતિપોરા અને ત્રાલ એમ ચાર તાલુકાઓમાં વહેચવામાં આવ્યો છે.

2007માં જિલ્લાને શોપિયાં અને પુલવામા બે ભાગોમાં વહેચી દેવામાં આવ્યો હતો. હવે અહીં આઠ તાલુકા પુલવામા, ત્રાલ, અવંતિપોરા, પંપોર, રાજપોરા, શાહૂરા, કાકપોરા અને અરિપલ છે.

શ્રીનગરના ડલગેટથી ફક્ત 28 કિલોમિટર દૂર 951 વર્ગ કિલોમિટરમાં ફેલાયેલા પુલવામાની વસતિ 2011ની ગણતરી અનુસાર લગભગ 5.70 લાખ છે.

અહીં વસતિ ગીચતા ઘનત્વ 598 પ્રતિ કિલોમિટર છે અને વસતીની દૃષ્ટિએ દેશના 640 જિલ્લાઓમાં તેનું સ્થાન 535મુ છે.

જિલ્લામાં પુરુષ-મહિલાનો સરેરાશ દર 1000 સામે 913 છે.

અહીં 85.65 ટકા શહેરી અને 14.35 ટકા ગ્રામીણ વસતી છે. જિલ્લાના 65.41 ટકા પુરુષ અને 53.81 ટકા મહિલાઓ સાક્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ષર છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

પ્રકૃતિની અનુપમ ભેટ

પુલવામાના જળવાયુમાં મોટી સંખ્યામાં ઝરણા અને પ્રાકૃતિક દૃશ્યોની ભરમાર છે.

અહીં તસર અને માર્સાર સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ તળાવોમાંથી છે. શહેરથી લગભગ 39 કિલોમિટર દૂર અહરબિલ ઝરણાની સુંદરતાને જોતા જ દંગ થઈ જવાય એવી છે.

અહીંની અર્થવ્યવસ્થા મુખ્યતઃ ખેતી પર નિર્ભર છે. અહીં ચોખા અને કેસરની ખેતી થાય છે.

પુલવામા જિલ્લો આખી દુનિયામાં કેસરના ઉત્પાદન માટે પ્રસિદ્ધ છે. કેસર અહીં પુલવામા, પંપોર, કાકાપોરા તાલુકાઓમાં ઉગાડવામાં આવે છે.

કાશ્મીરનું આણંદ પુલવામા

જિલ્લાના સંપૂર્ણ ઘરેલુ ઉત્પાદન (જીડીપી) માં ધાન, ઑઇલ સીડ, કેસર અને દૂધ જેવા કૃષિ ઉત્પાદનોનું મુખ્ય યોગદાન છે.

ફળોની બાબતમાં આ જિલ્લો સફરજન, બદામ, અખરોટ અને ચેરીની ખેતીમાં લાગેલો છે. અહીંની 70 ટકા ખેડૂતો આ ઉત્પાદનોની ખેતી કરે છે. બાકી 30 ટકા ખેડૂતો અન્ય ઉત્પાદનોની ખેતી કરે છે.

આ સિવાય પશુપાલન પણ છે. દૂધના ઉત્પાદનની બાબતે પુલવામા 'કાશ્મીરના આણંદ'ના નામથી પ્રસિદ્ધ છે.

પુલવામા વિશેષ પ્રકારે રાજા અવંતિવર્મન અને લાલ્તા દિત્ય દ્વારા રચિત પુરાતાત્વિક સ્મારકો માટે જાણીતું છે.

અવંતિપોરા શહેર બસ્તરવાન અથવા વાસ્તુરવાન પહાડની તળેટીમાં સ્થિત છે, જ્યાં જમ્મુ-શ્રીનગર રાજમાર્ગની સાથે ઝેલમ નદી વહે છે.

આ શહેર હજુ પણ અવંતિપુરાના પોતાના પ્રાચીન નામથી ઓળખાય છે.

રાજતરંગિણીમાં છે ઉલ્લેખ

અવંતિપુરા એ જગ્યા છે જેનું કલ્હણે પોતાના મહાકાવ્ય રાજતરંગિણી (રાજાઓની નદી)માં વર્ણન કર્યું છે.

સાચા અર્થમાં રાજતરંગિણી આ વિસ્તારના પ્રાચીન ઇતિહાસનું એકમાત્ર સાહિત્ય પ્રમાણ છે.

કલ્હણ કાશ્મીરના રાજા હર્ષદેવના કાળમાં હતા. તેમણે કાશ્મીરના 2500 વર્ષોના ઇતિહાસને સમેટતા રાજતરંગિણીનું લેખન વર્ષ 1150માં પૂર્ણ કર્યું. જેમાં અંતિમ 400 વર્ષોની જાણકારી સવિસ્તાર આપવામાં આવી છે.

7826 શ્લોકો અને આઠ તરંગો એટલે કે ભાગોમાં વિભાજિત રાજતરંગિણી કાશ્મીરના રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસનું કાવ્યરૂપમાં વર્ણન છે. તેને સંસ્કૃત મહાકાવ્યોનો મુકુટમણિ કહેવામાં આવે છે.

રાજતરંગિણીના અનુસાર શહેરની સ્થાપના રાજા અવંતિવર્મનના નામ પરથી થઈ હતી.

અવંતિવર્મન એક શાંતિપ્રિય શાસક હતા. તેમણે પોતાના રાજ્યના વિસ્તાર માટે ક્યારેય સેનાનો ઉપયોગ કર્યો ન હતો.

તેમણે પોતાનું સંપૂર્ણ સામર્થ્ય જનકલ્યાણ અને આર્થિક વિકાસમાં લગાવ્યું. તેમના રાજમાં અહીં કળા, વાસ્તુકલા અને શિક્ષણના ક્ષેત્રને ખુબ...


છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં આ સૌથી ઝડપથી થયેલો ભાવવધારો છે અને તેના કારણે મધ્ય-પૂર્વમાં એક નવા સંઘર્ષનો ખતરો પેદા થઈ ગયો છે.

જોકે, તેની અસર હજારો કિલોમિટર દૂર સુધી પડી રહી છે.

શનિવારે 14 સપ્ટેમ્બરના રોજ અનેક ડ્રોન દ્વારા સાઉદી અરેબિયાના બકીક ઑઇલ પ્લાન્ટ અને ખુરેશ ઑઇલ પ્લાન્ટમાં હુમલો કરવામાં આવ્યો.

આ હુમલાને કારણે સાઉદી અરેબિયાના તેલના ઉત્પાદન અને દુનિયાના કુલ 5 ટકા ઑઇલના સપ્લાય પર અસર પડી છે.

યમનના હૂતી વિદ્રોહીઓએ આ હુમલાની જવાબદારી લીધી છે.

ભારત પર અસર અને પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ

ભારત લગભગ 83 ટકા ક્રૂડઑઇલ આયાત કરે છે. ભારત વિશ્વમાં તેલની આયાત કરતા સૌથી મોટા દેશોમાંનો એક છે.

ભારતમાં મોટે ભાગે ક્રૂડઑઇલ અને રાંધણગૅસ ઇરાક અને સાઉદી અરેબિયાથી આવે છે.

પોતાના તેલના 10 ટકાથી વધારાનો હિસ્સો તે ઈરાનથી આયાત કરતું હતું.

જોકે, વર્ષની શરૂઆતમાં અમેરિકાએ પરમાણુ સમજૂતીથી અલગ થયા બાદ ભારત પર દબાણ ઊભું કર્યું કે તે ઈરાન પાસેથી ક્રૂડઑઇલ ખરીદવાનું બંધ કરે.

ભારત અમેરિકા જેવા બીજા દેશો પાસેથી પણ ઑઇલની આયાત કરે છે, પરંતુ તેની કિંમત વધારે હોય છે.

ભાજપના પ્રવક્તા અને ઊર્જા વિશેષજ્ઞ નરેન્દ્ર તનેજાનુ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ં કહેવું છે, "ભારતની બે મોટી ચિંતા છે. પ્રથમ, આપણે માનીએ છીએ કે સાઉદી અરેબિયા એક વિશ્વાસપાત્ર સપ્લાયર છે. ભારત, સાઉદી અરેબિયાને દુનિયામાં સુરક્ષિત સપ્લાયર તરીકે જુએ છે."

"જોકે, જે રીતે આ હુમલા કરવામાં આવ્યા ત્યારે એવું લાગ્યું કે સાઉદીના પ્લાન્ટ હવે પહેલાં જેવા સુરક્ષિત રહ્યા નથી. જેણે ભારત જેવા મોટા આયાતકર્તાને ચિંતામાં મૂકી દીધો છે."

"બીજું, ભારતની અર્થવ્યવસ્થા અને અહીંના લોકો કિંમતને લઈને ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. એટલે આજે ભાવને લઈને વધારે ચિંતા છે."

આ સિવાય ઑઇલના વૈશ્વિક બજારમાં ડ્રોન હુમલા બાદ ઑઇલની કિંમતમાં અનેક ગણો વધારો થયો છે. કુવૈત પર ઇરાકના હુમલા બાદ પ્રથમ વાર આટલા ભાવ વધ્યા છે.

છેલ્લાં 28 વર્ષમાં ઑઇલની કિંમતોમાં આટલી ઊથલપાથલ થઈ નથી.

સાઉદી અરેબિયાએ અત્યાર સુધી પૂરી રીતે હુમલાનો જવાબ આપ્યો નથી. એટલે આપણે જાણતા નથી કે સાઉદી અરેબિયાના મગજમાં શું ચાલી રહ્યું છે.

શું તેઓ સૈન્ય કાર્યવાહીથી જવાબ આપશે? જો હાં, તો આ ક્ષેત્રમાં તણાવ વધશે. જેના કારણે ઇરાક અને ઈરાન સહિતના ખાડીના દેશોમાં સપ્લાય પ્રભાવિત થશે.

આ કહાણીમાં ઘણા એવા સવાલો છે જેના જવાબ મળવાના હજી બાકી છે.

ભારતની 2/3 માગ આ ક્ષેત્રમાંથી પૂરી થાય છે અને કોઈ પણ પ્રકારનો તણાવ ભારત પર નકારાત્મક અસર પેદા કરશે.

જો તમે સૌથી ઝડપી ઊભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ અને તેની ક્રૂ઼ડઑઇલની આયાતની નિર્ભરતાને જુઓ- કોઈ પણ દેશ આયાત પર નિર્ભરતાના મામલામાં ભારત જેવી નબળી સ્થિતિમાં નથી.

આ તમામ ઊથલપાથલ ચોક્કસ ભારત પર અસર કરશે.

ભારતીયો માટે તેનો અર્થ શું છે?

ઉત્પાદન પર કેટલો સમય અસર થશે એના પર બધો આધાર છે. સાઉદી અરેબિયાનું કહેવું છે કે પ્લાન્ટને ઠીક કરવામાં તેને કેટલાક દિવસો લાગશે.

જો વધારે સમય લાગશે તો તેનો ઑઇલની કિંમત પર વધારે અસર પડશે અને એવું પણ બની શકે કે તેનાથી ભારતની આયાતની કિંમત પણ વધી જાય.

ભારતની અર્થવ્યવસ્થા પહેલાંથી જ ખરાબ સ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહી છે અને જો કિંમતો વધે તો ભારતની મુશ્કેલી પણ વધશે.

જો વિશ્વસ્તરે ક્રૂડઑઇલના ભાવ વધશે તો ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ પણ વધશે. જેનાથી ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલા અને ઍવિયેશન ઉદ્યોગ પર માઠી અસર થશે.

ક્રૂડઑઇલની બાયપ્રોડક્ટનો પ્લાસ્ટિક અને ટાયર જેવાં ઉત્પાદનમાં ઉપયોગ થાય છે, તેથી આ વસ્તુઓ પણ મોંઘી થશે.

ઑઇલની કિંમતની અસર ચલણ પર પણ પડે છે. જો ક્રૂડઑઇલનો ડૉલરનો ભાવ વધશે તો ભારતે એટલું જ ક્રૂડઑઇલ ખરીદવા માટે ડૉલર ખરીદવા પડશે....


છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં ઘણો બદલાવ આવ્યો છે. હવે આ સમુદાયની યુવતીઓ ખેલજગતમાં સફળતા માટે કોશિશ કરી રહી છે.

સીદી સમુદાય કર્ણાટક, મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાતના છેવાડાના વિસ્તારોમાં રહે છે. તેઓ પૂર્વ આફ્રિકાના બંતૂ સમુદાયના વંશજ છે.

તેમને સાતમી સદીની આસપાસ અરબી લોકો પોતાની સાથે ભારત લાવ્યા હતા.

બાદમાં તેઓ અંગ્રેજો અને પોર્ટુગીઝની સાથે પણ ભારત આવ્યા હતા.

તેઓ ભારતમાં જ રહી ગયા અને જંગલોમાં જતા રહ્યા. તેમણે ત્યાં જ તેમનાં ઠેકાણાં બનાવી લીધાં.

આજે પણ તેઓ સમાજથી અલગ-થલગ રહે છે. જોકે, છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં તેમનામાં કેટલોક બદલાવ આવ્યો છે.

ખેલજગતમાં પ્રવેશ

બિલ્કી ગામ કર્ણાટકના હુબલીથી ત્રણ કલાકના અંતરે આવેલું છે.

બિલ્કીમાં રહેતી 18 વર્ષીય શ્વેતા સીદી ઍથ્લેટિક્સમાં રાજ્યસ્તરની સ્પર્ધામાં ભાગ લઈ ચૂકી છે. તેમનું સપનું નેશનલ ચૅમ્પિયન બનવાનું છે.

તેઓ કહે છે, "અમે વધુ પ્રૅક્ટિસ કરવાની તક મળે તો અમે પણ મેડલ જીતી શકીએ છીએ."

"અમે મેડલ જીતીશું તો અન્ય લોકો પણ અમારા કામની પ્રશંસા કરશે અને અમને પ્રોત્સાહન મળશે."

જિલ્લા સ્તરે મેડલ જીતી ચૂકેલા શ્વેતાના સંબંધી 13 વર્ષનાં ફ્લોરિન પણ હવે તેમની જેમ આગળ વધી રહ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્યા છે.

ફ્લોરિન પણ રાજ્ય સ્તરની સ્પર્ધામાં ભાગ લઈ રહી છે.

ફ્લોરિન કહે છે, "હું રાષ્ટ્રીય સ્તરે પહોંચવા માંગુ છું અને ત્યાર બાદ ઑલિમ્પિક સુધી અને તેના માટે ખૂબ જ મહેનત કરું છું."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

'સીદી સમુદાય વિશે જાણતા નથી અને અમને ઘુરીને જુએ છે'

શ્વેતા અને ફ્લોરિન

આ લોકો કન્નડ અને કોંકણી ભાષા બોલે છે. તેમને પહેરવેશ પણ સામાન્ય લોકો જેવો હોય છે.

તેમનાં નામ ભારતીય, અરબી અને પોર્ટુગલ પરંપરાનું મિશ્ર સ્વરૂપ છે પરંતુ વધુ લોકો તેમના વિશે જાણતા નથી.

શ્વેતા જ્યારે સ્પર્ધામાં ભાગ લેવા બહાર જાય તો લોકો તેમને એક જિજ્ઞાસાથી જોતા હોય છે.

શ્વેતાએ કન્નડમાં કહ્યું, "કેટલાક લોકો સીદી સમુદાય વિશે જાણતા નથી અને તેઓ અમારા વાળને સ્પર્શે છે."

"તેમને એટલી પણ ખબર નથી કે અમે લોકો ભારતમાં જ રહીએ છીએ."

"તેઓ અંગ્રેજીમાં વાત કરવાની કોશિશ કરે છે અને અમને ઘુરીને જુએ છે."

"જો સ્પર્ધામાં અમારું પ્રદર્શન સારું  ન રહે તો કહે છે કે જુઓ આફ્રિકાના હોવા છતાં સારું પ્રદર્શન કરી શક્યા નહીં."

"અમને ખરાબ અનુભવ થાય છે પણ શું કરવું?"

તાલીમ આપવાની યોજના

સીદી સમુદાય ભારતમાં સમાજના મુખ્ય પ્રવાહથી અલગ હોવાથી રોજગાર અને વિકાસ મામલે તેમની પાસે વધુ સાધનો નથી.

બંધારણીય અધિકારો આપવા સરકારે વર્ષ 2003માં તેમને અનુસૂચિત જનજાતિમાં સામેલ કર્યો હતો.

કેટલાક લોકોએ એવું લાગે છે કે તેમનામાં ખેલક્ષેત્રમાં સફળ થઈ શકવાની સારી ક્ષમતા છે.

ભારતના ખેલ વિભાગે પણ તેમને પ્રશિક્ષણ આપવાના કાર્યક્રમ શરૂ કર્યા હતા.

1980ના દાયકામાં એ સમયના ખેલ મંત્રી માર્ગરેટ અલ્વાએ સીદી સમુદાયને સ્પોર્ટ્સની તાલીમ આપવા માટે એક યોજના શરૂ કરી હતી.

તેમની પ્રતિભાને વધુ કઈ બહેતર કઈ રીતે બનાવી શકાય? સરકારી તેની કોશિશમાં કાર્યરત છે.

કર્ણાટકના યુવા સશક્તિકરણ અને ખેલ વિભાગના કમિશનર કે. શ્રીનિવાસે જણાવ્યું, "સરકારની કેટલીક સ્પોર્ટ્સ હૉસ્ટેલમાં સીદી સમુદાયના લોકો રહે છે."

"સીદી લોકો છેવાડાના વિસ્તારોમાં રહેતા હોવાથી અમારી કોશિશ હોય છે કે અમે તેમના સુધી પહોંચીએ અને તેમને જણાવીએ કે તેમને કઈ કઈ સુવિધાઓ મળી શકે છે."

"જેથી તેઓ ખેલકૂદ અને અભ્યાસમાં સારી તકો પ્રાપ્ત કરી શકે. સીદી સમુદાયની યુવતીઓનું ખેલકૂદમાં સારું પ્રદર્શન રહ્યું છે."

'યુસેન બોલ્ટ મારો આદર્શ છે'

કેટલીક સ્વયંસેવી સંસ્થાઓ પણ હવે તેમની મદદ માટે આગળ આવી રહી છે.

'બ્રિજીસ ઑફ સ્પોર્ટ્સ'ના નીતિશ ચિનિવરે કહ્યું, "ઘણા લોકોને...


છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી સુરતમાં કોરોનાનું સંક્રમણ વધ્યું છે

કોરોના મહામારીના સમયમાં એકઠા થઈને વંદે માતરમ અને રાષ્ટ્રગાન ગાવાની ફરજ પાડતાં લોકો વેપારીઓ તેનો વિરોધ કરી રહ્યા છે.

જોકે કેટલાક વેપારીઓ તેને હકારાત્મક ઊર્જા અને દેશભક્તિ સાથે જોડીને પણ જુએ છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે સુરત જિલ્લામાં અને શહેરમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી કોરોના વાઇરસના કેસમાં વધારો થયો છે.

એવામાં આ નિર્ણયથી કેટલાક વેપારીઓ નારાજ પણ થયા છે.

'મહામારીમાં એકઠા થવું યોગ્ય નથી'

કાપડના વેપારીઓએ એક પ્રતિજ્ઞા લેવા માટે પણ કહેવાયું છે

સુરતના એક વેપારી કહે છે કે "રાષ્ટ્રગાન સમૂહમાં ગવાય ત્યારે સારું લાગે છે. આ સમયે જે મહામારી છે, તેમાં લોકોનું નજીક આવવું એ બીમારીને વધુ ફેલાવશે."

તેમનું માનવું છે કે રાષ્ટ્રગાન ગાવું જોઈએ, ઘરમાં ગાવું જોઈએ. પણ સામૂહિક રીતે આ મહામારીમાં ન ગાવું જોઈએ. કેમ કે તેનાથી સંક્રમણ ફેલાશે. આથી આ મહામારીમાં આ બાબત યોગ્ય નથી.

શનિવારે કાપડમાર્કેટને ફરી ખોલવા માટે તેની ગાઇડલાઇન જાહેર કરતાં મહાનગરપાલિકાના વહીવટીતંત્રે આ દિશાનિર્દેશ આપ્યા છે.

સુરત મહાનગરપાલિકાના અધિકારી દેવીધર પાટિલ કહે છે, "વંદે માતરમનું કારણ એવ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ું છે કે માર્કેટનો સમય શરૂ થાય અને પૂરો થાય એ બંને સમયે જે વ્યક્તિઓ ઉપસ્થિત હોય જે તે દિવસે કોરોનાની અપડેટ ગાઇનલાઇન હોય, જે સૂચનો હોય જેની જાણકારી સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગ સાથે આપી શકાય."

માર્કેટના પ્રમુખ અરુણભાઈ કહે છે, "એક તરફ સરકાર કહે છે કે સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગ રાખો, માસ્ક પહેરો, બીજી તરફ અમને કહે છે કે બધા એકઠા થઈને રાષ્ટ્રગાન કરો. હું તો માનું છું કે રાષ્ટ્રગાન લોકો કરે તો પણ પોતાની દુકાનમાં રહીને કરે. એ જ સારું રહેશે."

કોરોના કેસ વધતાં વહીવટીતંત્ર હરકતમાં

સુરત મહાનગરપાલિકાની કાપડબજારની ગાઇડલાઇન

સુરતમાં કોરોનાના કેસની સંખ્યા વધતાં વહીવટીતંત્ર અને આરોગ્ય વિભાગ પણ હરકતમાં આવ્યો છે.

લોકોને સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગ સહિતના પાલન માટે જાગૃતિ પણ ફેલાવાઈ રહી છે.

કોવિડ-19 મહામારીને કાબૂમાં કરવા માટેની કવાયતના ભાગરૂપે કર્મચારીઓ અને કામદારોએ 'હારશે કોરોના, જીતશે સુરત' અને 'એક લક્ષ્ય હમારા હૈ, કોરોના કો હરાના હૈ', જેવાં પ્રેરકસૂત્રો પણ રોજ ઉચ્ચારવા જણાવાયું છે.

ગાઇડલાઇનમાં કાપડના વેપારીઓએ એક પ્રતિજ્ઞા લેવા માટે પણ કહેવાયું છે.

જે પ્રમાણે "હું મહામારીને અટકાવવા માટે સરકાર દ્વારા નક્કી કરાયેલા તમામ દિશાનિર્દેશોનું પાલન કરીશ અને સુરક્ષાનાં તમામ પગલાં લઈશ તથા મહામારીને કાબૂમાં લેવા મારી ભૂમિકા અદા કરીશ."

સુરતના એક વેપારી રાજીવભાઈ કહે છે કે "રાષ્ટ્રગાનથી સારા વિચારો, હકારાત્મકતા, ભારતીય હોવાનો ગર્વ અનુભવાય છે અને આ સવાર-સાંજ થવું જોઈએ. તેમાં કશું ખોટું નથી. તેનાથી એક સુવિચાર મળે છે. માર્કેટમાં એક પૉઝિટિવિટી આવે છે. આ લડાઈ કોઈ એક વ્યક્તિની નથી. દેશની છે."

વેપારી હિતેશભાઈ કહે છે કે રાષ્ટ્રગાનમાં જે છે એટલી ઊર્જામાં કોઈમાં નથી.

રાજ્યમાં સૌથી વધુ સુરતમાં વધતું સંક્રમણ

કાપડના વેપારીઓને દુકાન ખોલતાં અને બંધ કરતી વખતે વંદે માતરમ્ ગાવા કહેવાયું છે

અગાઉ રાજ્યમાં સૌથી વધુ કેસ અમદાવાદ શહેર અને જિલ્લામાં નોંધાતા હતા.

જોકે રાજ્ય સરકારના આંકડા અનુસાર હવે અમદાવાદ બીજા નંબરે છે અને સુરતમાં સૌથી વધુ કેસ નોંધાય છે.

સુરતમાં અત્યાર સુધીમાં આઠ હજારથી વધુ કોરોનાના પૉઝિટિવ કેસ નોંધાઈ ચૂક્યા છે.

અનલૉકમાં સુરતમાં વેપારધંધા શરૂ તો થયા છે, પણ કોરોના કેસ વધતાં સ્થિતિ વિકટ જણાઈ રહી છે.

ખાસ કરીને સુરતના હીરાઉદ્યોગમાં કેસો વધી રહ્યા છે અને લોકો પાછા વતન તરફ પાછા ફરી રહ્યા છે.

મજૂરો કહે છે કે રોજગારી ન મળવાને કારણે લોકો ઘરનું ભાડું પણ ભરી શકે એમ...


છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આમ તો ક્રિકેટના સ્વરૂપમાં ઘણા ફેરફાર થયા. 20-20 એ તો આ રમતને જોવાનો દૃષ્ટિકોણ જ બદલી નાખ્યો. પરંતુ 50 ઓવરની રતમનું પણ ભારતમાં અલગ સ્થાન અને ઓળખ છે, તેની પાછળનું સૌથી મોટું કારણ 1983નો વર્લ્ડ કપ છે.

1983નો વર્લ્ડ કપ, લૉર્ડ્ઝનું એ મેદાન જ્યાં પહેલી વખત ભારત એ મહાસંગ્રામની ફાઇનલમાં પહોંચ્યું. ત્યારે કોઈએ સપનામાં પણ વિચાર્યું નહીં હોય કે ભારત વર્લ્ડ કપ જીતી જશે.

વેસ્ટઇન્ડિઝની ધુરંધર ટીમ ફરી એક વખત કપ પર કબજો જમાવવાની તૈયારીમાં જ હતી એ સમયે કપિલની સેનાએ મેદાન પર એવી સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરી કે વેસ્ટઇન્ડિઝના બધાં જ દિગ્ગજ ધરાશાયી થઈ ગયા. આ વર્લ્ડ કપે હિંદુસ્તાનીઓનું દિલ તો જીતી જ લીધું, તે ઉપરાંત આ રમતને જે લોકપ્રિયતા મળી છે, તેની શરૂઆત અહીંથી જ થઈ હતી.

આ જીતથી કપિલ ભારતમાં રાતો રાત સ્ટાર બની ગયા અને તે સમયના યુવાન ખેલાડીઓને પણ આ રમતમાં કેરિયરની શક્યતાઓ દેખાવા લાગી.

ત્યાર બાદ આ રમતે ભારતને ઘણા સ્ટાર ખેલાડીઓ આપ્યા, પછી 90ના દાયકાના સચિન તેંડુલકર હોય કે સૌરવ ગાંગુલી, અનિલ કુંબલે, યુવરાજ સિંહ, મહેન્દ્ર સિંહ ધોની અને આજના વિરાટ કોહલી.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ધોની યુગ- ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

જ્યારે ટોચ પર હતી ભારતીય ક્રિકેટ

આ નામોમાં એક નામ આવું છે જેના પર ભારતીયો અટકી જાય છે તે છે ધોની. અટકવું સામાન્ય છે અને સૌથી અગત્યની વાત છે, કે લોકોએ આ સમયને ધોનીયુગનું નામ આપ્યું છે. તેનું કારણ એવું છે કે ધોનીના કાર્યકાળમાં ભારતીય ટીમે એવા-એવા કામ કર્યા છે જે પહેલાં નહોતાં થયાં.

તેઓ એવા કૅપ્ટન છે, જેમણે ભારતીય ટીમને 2007માં પહેલા ટી-20 વર્લ્ડ કપમાં જીત અપાવી. કપિલ દેવ પછી વર્ષ 2011માં વર્લ્ડ કપ જીતનારા બીજા ભારતીય કૅપ્ટન બન્યા.

એટલું જ નહીં 2013માં ઇંગ્લૅન્ડમાં યોજાયેલી ચૅમ્પિયન્સ ટ્રૉફી પર કબજો કરીને આઈસીસીની ત્રણે ટ્રૉફી પર ભારતની મહોર મારી દીધી.

ટી -20 હોય કે ટેસ્ટ તેમની કૅપ્ટનશીપમાંથી કંઈ જ બચી શક્યું નથી.

તેમની કપ્તાનીમાં સતત ત્રણ વર્ષ સુધી  (2011, 2012, અને 2013)માં ભારત આઇસીસીનો ટીમ ઑફ ધ યરનો ખિતાબ જીત્યો હતો.

તેથી જ ઑસ્ટ્રેલિયન ખેલાડી મેથ્યૂ હૅડન કહેતાં, "તમે ધોનીને ઓળખો છે, તે માત્ર એક ખેલાડી નથી, તે ક્રિકેટનો એક યુગ છે. મને લાગે છે કે ઘણી રીતે એમએસ એક ગલી ક્રિકેટની ટીમના કૅપ્ટન જેવા છે, તે આપણામાંના એક છે, તેઓ ટીમ માટે કંઈ પણ કરી શકે છે."

2019ના વર્લ્ડ કપમાં ધોનીની ભૂમિકા શું હશે?

બની શકે કે ધોનીનો આ છેલ્લો વર્લ્ડ કપ હોય. પરંતુ કોઈ એવું નહીં હોય જેને શંકા હોય કે 2019માં વિકેટકીપર-બૅટ્સમેન ધોનીને વર્લ્ડ કપની ટીમમાં સ્થાન મળવું જોઈએ કે નહીં. તેઓ પોતાના બૅટથી જ નહીં પરંતુ વિકેટ પાછળ પણ રમે છે અને ટીમને વિકેટ અપાવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા નિભાવે છે.

વિરાટ કોહલીની ગણતરી દુનિયાના શ્રેષ્ઠ બૅટ્સમૅનમાં થાય છે અને હજુ પણ તેઓ આઈસીસી રૅન્કિંગમાં ટોચ પર છે. પણ જો કૅપ્ટન્સીની વાત કરવામાં આવે તો ધોની તેમનાથી ઘણા આગળ છે.

ક્રિકેટ વિશ્લેષકો તો એવું પણ કહે છે કે ધોની પછી જો કોઈને કેપ્ટનસીની પૂરી સમજ હોય તો તે રોહિત શર્મા છે. તેનું સૌથી સારું ઉદાહરણ છે, આઈપીએલ કારણ કે તેમાં વિરાટ બિલકુલ નિષ્ફળ રહ્યા.

જોકે કૅપ્ટનશિપ તો વિરાટના હાથમાં જ રહેશે. પરંતુ જો તમને કોઈ સાચી સલાહ આપવાવાળું મળી જાય તો તમે ટીમને ટોચ પર લઈ જઈ શકો છો. ડીઆરએસ હોય, ફિલ્ડીંગ હોય કે બોલિંગના ક્રમમાં બદલાવ ધોની કોહલી માટે અત્યાર સુધીના શ્રેષ્ઠ સલાહકાર રહ્યા છે.

દરેક મોરચે ધોનીની ભૂમિકા રહી છે અને રહેશે. સાથે જ રોહિત જેવા કૅપ્ટનનું પણ ટીમમાં હોવું કોહલી માટે લાભકારક જ સાબિત થશે.

વિકેટની પાછળ રહીને જે રીતે ધોનીએ અત્યાર સુધી ડીઆરએસ મામલે સફળતા...


છેલ્લા કેટલાક સમયમાં રાજકારણીઓ વિરુદ્ધ ભ્રષ્ટાચારના અભિયાન વચ્ચે ન્યાયતંત્ર અને સેના જેવી સંસ્થાઓને જવાબદાર બનાવવાની પણ માગ ઊઠી રહી છે.

પાકિસ્તાની સેના તરફથી જાહેર કરવામાં આવેલા નિવેદન અનુસાર સૈન્યના બે નિવૃત્ત અધિકારીઓ અને એક બિનલશ્કરી અધિકારીને વિદેશી એજન્સીઓને સંવેદનશીલ માહિતી પહોંચાડવા આરોપસર સજા કરવામાં આવી છે.

કોણ છે આ અધિકારીઓ?

નિવૃત્ત લેફ્ટનન્ટ જનરલ જાવેદ ઇકબાલને 14 વર્ષની સશ્રમ જન્મટીપની સજા કરવામાં આવી છે.

પોતાના કાર્યકાળ દરમિયાન તેઓ ખૂબ ઊંચા હોદ્દા પર કામ કરી ચૂક્યા છે. દેશમાં સૈન્ય સંચાલનમાં રણનીતિ અને યોજનાઓ માટે જવાબદાર વિંગમાં તેઓ ડિરેક્ટર જનરલ હતા.

એડજુટેન્ટ જનરલ તરીકે સેનામાં શિસ્ત અને જવાબદારી નિશ્ચિત કરનારા વિભાગની પણ તેઓ આગેવાની કરી ચૂક્યા છે.

અન્ય લશ્કરી અધિકારી છે, નિવૃત્ત બ્રિગેડિયર રઝા રિઝવાન. તેઓ જર્મનીમાં પાકિસ્તાન મિલિટરીના આગેવાન રહી ચૂક્યા છે.

તેમને જાસૂસીના આક્ષેપ હેઠળ મૃત્યુદંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે. રઝા રિઝવાન ગયા વર્ષે ઇસ્લામાબાદના જી-10 વિસ્તારમાંથી ગાયબ થઈ ગયા હતા.

તેમના લાપતા થવાથી તેમના પરિવારે ઇસ્લામાબાદ હાઈકોર્ટના દ્વાર ખખડાવ્યા હતા.

... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ત્યારબાદ રક્ષા મંત્રાલયે કોર્ટને જણાવેલું કે તેઓ સૈન્યની કેદમાં છે અને ઑફિશિયલ સિક્રેટ ઍક્ટ હેઠળ તેમના પર કેસ ચલાવવામાં આવી રહ્યો છે.

ડૉ. વસીમ અકરમ બિનલશ્કરી અધિકારી છે. સેનાના નિવેદન અનુસાર તેઓ એક સંવેદનશીલ સંસ્થામાં કામ કરતા હતા.

ડૉ. અકરમને પણ મૃત્યુદંડ આપવામાં આવ્યો છે. તેમના પર અન્ય દેશોની ગુપ્તચર સંસ્થાઓને સંવેદનશીલ માહિતી પૂરી પાડવાનો આરોપ હતો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

મામલો શું છે?

છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી સૈન્યના બે ઉચ્ચ અધિકારીઓની ઘરપકડના સમાચાર આવી રહ્યા છે.

પત્રકાર પરિષદમાં સેનાના પ્રવક્તા મેજર જનરલ આસિફ ગફૂરે આ ધરપકડની પુષ્ટિ કરી હતી.

તેમણે કહ્યું હતું, "સૈન્યના વડાએ કોર્ટ માર્શલનો આદેશ આપ્યો હતો, જે હાલ ચાલુ છે. પરંતુ આ ઘટનાઓ એકબીજા સાથે જોડાયેલી નથી અને આ કોઈ સાથે નેટવર્કનો મુદ્દો નથી."

તેમણે એમ પણ કહ્યું કે જ્યારે કાર્યવાહી પૂરી થશે, ત્યારે તેની પણ જાહેરાત કરશે.

જાસૂસી અંગેનો પાકિસ્તાની કાયદો શું છે?

આ પકડાયેલા અધિકારીઓ વિરુદ્ધ ઑફિશિયલ સિક્રેટ ઍક્ટ હેઠળ કેસ ચલાવવામાં આવ્યો.

સરકારી સેવામાં જોડાનાર દરેક વ્યક્તિએ પછી તે લશ્કરી હોય કે બિનલશ્કરી, તેમણે ઑફિશિયલ સિક્રેટ ઍક્ટ પર સહી કરવાની હોય છે.

આ કાયદા હેઠળ દરેક અધિકારી પર સંવેદનશીલ માહિતી ગોપનીય રાખવાની જવાબદારી હોય છે.

આ કાયદાના ઉલ્લ્ઘંનની સજા જન્મટીપ અથવા ફાંસી હોય છે.

લશ્કરી અધિકારીઓએ પાકિસ્તાન આર્મી ઍક્ટ અંતર્ગત અલગ અલગ કેસમાં ફીલ્ડ જનરલ કોર્ટ માર્શલ દ્વારા સજા કરવામાં આવી.

પહેલાં પણ સજા થઈ છે

આવું પહેલી વખત નથી બન્યું કે કોર્ટે ઉચ્ચ અધિકારીઓને સજા કરી હોય.

વર્ષ 2012માં ચાર લશ્કરી અધિરારીઓને પ્રતિબંધિત સંગઠન હિઝબુલ તહરીર સાથે સંબંધ રાખવા માટે સજા કરવામાં આવી હતી.

તેમાં બ્રિગેડિયર અલી ખાનનું નામ પણ સામેલ હતું. ખાન પર સરકારના તખ્તાપલટના કાવતરામાં સામેલ હોવાનો પણ આક્ષેપ હતો.

સાથે જ તેમના પર સેનામાં વિદ્રોહ અને પાકિસ્તાની સેનાના મુખ્યાલય પર હુમલાની યોજના કરવાનો આરોપ હતો.

વર્ષ 2015માં સૈન્યના બે નિવૃત્ત જનરલ પર ભ્રષ્ટાચારના આરોપસર સૈન્યની કોર્ટે સજા કરી હતી.

એક વર્ષ પછી એક લેફ્ટનન્ટ જનરલ, એક મેજર જનરલ, પાંચ બ્રિગેડિયર, ત્રણ કર્નલ અને એક મેજર સહીત 11 લશ્કરી અધિકારીને જાહેર સંપત્તિમાં ગડબડના આરોપસર સેનામાંથી બરખાસ્ત કરી દેવામાં આવ્યા હતા.

તેમનો રૅન્ક અને નિવૃતિ બાદ મળનારી સેવાઓ છીનવી લેવાઈ હતી.

આ વર્ષની શરૂઆતમાં આઈએસઆઈના...


છેલ્લા ઘણા દિવસોથી કોંગ્રેસ અને પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ (PAAS) વચ્ચે અનામત અંગે વાતચીત ચાલી રહી હતી.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ગુજરાતના નાયબ મુખ્યપ્રધાન નીતિન પટેલના કહેવા પ્રમાણે, હાર્દિકે કોંગ્રેસની સ્ક્રિપ્ટ વાચી છે.

ગુજરાતમાં કોંગ્રેસના પ્રભારી અશોક ગેહલોતના કહેવા પ્રમાણે, આ અંગે હવે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ નિર્ણય લેવાનો છે, આર્થિક રીતે પછાત સમાજના દરેક વર્ગને અનામત મળવું જોઈએ.

હાર્દિક પટેલે પત્રકાર પરિષદમાં શું કહ્યું?

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

નીતિન પટેલે પત્રકાર પરિષદમાં શું કહ્યું?

હાર્દિક પટેલની પત્રકાર પરિષદ બાદ નાયબ મુખ્યમંત્રી નીતિન પટેલે પણ પત્રકાર પરિષદ સંબોધી હતી. જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે, હાર્દિક પટેલે કોંગ્રેસની લખેલી સ્ક્રિપ્ટ વાંચી છે.

હાર્દિકે કોંગ્રેસની સ્ક્રિપ્ટ વાંચી અને કોંગ્રેસના એજન્ટ્સ હવે સમાજ સામે ખુલ્લા પડી ગયા છે. તેમણે કહ્યું:

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

મોદી આગળ આવે : ગેહલોત

કોંગ્રેસના નેતા અશોક ગેહલોતે કહ્યું હતું કે આર્થિક આધાર પર અનામત આપવું એક નરેન્દ્ર મોદીના  હાથમાં છે.

મોદીએ  આગળ આવીને કહેવું જોઇએ કે આર્થિક રીતે પછાત લોકોને અનામત મ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ળવું જોઈએ. માયાવતી આ અંગે તૈયારી દાખવી ચૂક્યા છે.

ગેહલોતે ઉમેર્યું હતું, "મેં ખુદ રાજસ્થાનમાં મારા શાસન દરમિયાન આ અંગે કેબિનેટમાં પ્રસ્તાવ પસાર કરાવ્યો હતો. કોઈપણ જાતિ કે કોમનો હોય તેને 14 ટકા અનામત મળે તેવી જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી.

"14 ટકા રાખવામાં આવે કે 20 ટકા. સમય આવી ગયો છે કે જેવી રીતે દક્ષિણના રાજ્યોમાં અનામતની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, તેવી જ જોગવાઈ દેશના અન્ય ભાગોમાં પણ કરવામાં આવે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી આર્ટિસ્ટ કરણ જરીવાલા રંગોળી બનાવે છે

લગભગ સો માણસોના ટોળાએ રંગોળી વેરવિખેર કરીને મૉલમાં હંગામો મચાવ્યો હતો.

સુરતના 20 વર્ષીય રંગોળી કલાકાર કરણ જરીવાલાએ બે દિવસની મહેનતથી આ રંગોળી બનાવી હતી.

કરણે ફિલ્મના પોસ્ટરની રંગોળી તેના ટ્વિટર પર મૂકી હતી જેને દીપિકા પાદુકોણે રિટ્વીટ પણ કર્યું હતું.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

રંગોળી વિખેર્યા બાદના કરણના ટ્વીટ બાદ ટ્વિટર પર તેના સમર્થનમાં લોકોએ ટ્વીટ કરવાનું શરૂ કર્યું.

કરણ જરીવાલા છેલ્લા દસ વર્ષથી રંગોળી બનાવે છે. તેઓ ફિલ્મી કલાકારો અને ફિલ્મના પોસ્ટર્સની રંગોળી પણ બનાવે છે.

મહેનત પાણીમાં ગઈ

કરણની બે દિવસની મહેનત પર પાણી ફેરવી દેવાયું

બીબીસી ગુજરાતી સાથે કરણ જરીવાલાએ વાત કરી. કરણે કહ્યું, "દિવાળી નિમિત્તે રાહુલરાજ મૉલમાં મેં બે દિવસ સુધી મહેનત કરી ફિલ્મ પદ્માવતીનાં પોસ્ટરમાં દર્શાવેલી દીપિકા પાદુકોણની રંગોળી બનાવી હતી."

તેમણે વધુમાં કહ્યું, "રવિવારે સાંજે જ્યારે હું રંગોળી પૂરી કરીને ઘરે ગયો પછી, મને મૉલના સિક્યુરિટી મેનેજરનો ફોન આવ્યો કે 100 માણસોના ટોળાંએ મારી રંગોળી વેરવિખેર કરી નાંખી છે.”

કરણ વધુમાં જણાવે છે "ટોળાએ ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

મારો રંગોળીનો બધો સામનો પણ ફેંકી દીધો અને મૉલના સુરક્ષાકર્મીઓને ચેતવણી આપી કે, હવે બીજી વાર તેઓ ફિલ્મને લગતું કોઈ પ્રમોશન કે પ્રવૃતિ ન કરે."

"ટોળામાં આવેલા લોકોએ સવાલ કર્યો કે અમને આ બધું કરવાની મંજૂરી કોણે આપી. મૉલમાં હાજર સુરક્ષાકર્મીએ ટોળાને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમ છતાં ટોળાએ મારી રંગોળી નષ્ટ કરી દીધી."

તદુપરાંત કરણે વધુમાં ઉમેર્યું, "રંગોળીમાં મેં પદ્માવતી ફિલ્મનું કોઈ લખાણ નહોતું લખ્યું કે ના કોઈ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. ફક્ત ફિલ્મના પોસ્ટરમાં દીપિકા પાદુકોણ દર્શાવાઈ તે તસવીરની રંગોળી જ બનાવી હતી."

તેમણે કહ્યું, "મને લાગે છે કે જો હું ઘટનાસ્થળે હોત તો મને પણ તેઓ હાનિ પહોંચાડી શક્યા હોત. મને ખબર નથી આ લોકો કોણ હતા."

દીપિકા પાદુકોણનો રોષ

આ બાબતની જાણ થતાં જ દીપિકા પાદુકોણે ટ્વિટર પર કેટલાંક ટ્વીટ કરી પોતાનો ગુસ્સો ઠાલવ્યો.

દીપિકાએ આ માટે કોણ જવાબદાર એ પણ પોતાના ટ્વીટથી પૂછ્યું. દીપિકાએ લખ્યું "આખરે ક્યાં સુધી આપણે આ બધું થવા દઇશું?"

દીપિકા પાદુકોણે ટ્વીટમાં તેમના ટ્વીટમાં કેન્દ્રિય સૂચના અને પ્રસારણ મંત્રીને પણ ટેગ કર્યા હતા.

ફેસબુક પર સુખદેવ સિંહ ગોગામેડી અકાઉન્ટ ધરાવતા વ્યક્તિએ આ રંગોળી વિખેરવાનો દાવો કર્યો. તેમણે તેનો વીડિયો પણ પોસ્ટ કર્યો.

સુખદેવ સિંહ લખે છે કે રાષ્ટ્રીય કરણી સેના અને હિંદુભાઈઓએ મળીને આ રંગોળી વિખેરી નાખી. આ સાથે તેમણે ફરી જો આવું કર્યું તો આ મૉલને તોડવાની ચેતવણી પણ આપી.

રાયટિંગનો ગુનો દાખલ

આ પહેલાં પણ પદ્માવતીના સેટને નુક્સાન પહોંચાડાયું છે

10 થી 12 લોકો સામે સુરતનાં ઉમરા પોલીસ સ્ટેશનમાં ગુનો નોંધવામાં આવ્યો છે.

અશ્વીન પાંડેએ આ ફરિયાદ કરી હતી.

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં સુરત પોલીસ કમિશનર સતીષ શર્માએ કહ્યું, “અમે ફરિયાદ નોંધી છે.”

 તેમણે કહ્યું કે આ કિસ્સામાં બહુ ઝડપથી ધરપકડ કરવામાં આવશે.

પદ્માવતી સાથેના વિવાદો

કોલ્હાપુરમાં શુટિંગ દરમિયાન પદ્માવતીના સેટને આગ લગાવાઈ હતી

આ પહેલાં પણ કોલ્હાપુરમાં પદ્માવતીના સેટને આગ લગાવવામાં આવી હતી. અજ્ઞાત ટોળાએ પહેલાં તોડફોડ કરી અને પછી આગ લગાવી દીધી.

પદ્માવતી ફિલ્મ સાથે જોડાયેલો વિવાદ રાણી પદ્માવતી અને અલાઉદ્દીન ખિલજીના પ્રસંગોને લઈને છે. કરણી સેનાનો આરોપ છે કે આ ફિલ્મથી રાજપૂતોની ભાવનાને ઠેસ પહોંચી છે.

આ તમામ વિવાદ વચ્ચે કરણી સેના અને સંજય લીલા ભણસાલી વચ્ચે ચર્ચા થઈ ગઈ હોવાની પણ વાત ઉઠી હતી. પરંતુ હજુ વિવાદ ત્યાં જ છે.

તમે...


છેલ્લા ચાલીસ વર્ષોથી તેઓ સંગીતના ક્ષેત્રે સંકળાયેલા હતા અને ફક્ત તમિલ લોકોને જ નહીં, પરતું દરેક ભારતીયને તેમને પોતાના મધુર આવાજથી મોહિત કર્યા.

ભારતીય સિનેજગતમાં મોહમ્મદ રફી, કિશોર કુમાર, આશા ભોંસલે, કે. જે. યેસુદાસ, ટી.એમ. સૌંદરાજન, એસ. જાનકી અને લતા મંગેશકર જેવાં જાણીતા અને અવિસ્મરણીય ગાયકોની એક લાંબી યાદી છે. એસ. પી. બાલાસુબ્રમણ્યમનું નામ પણ જો આ ગાયકોની હરોળમાં મૂકવામાં આવે તો તેમાં કોઈ અતિશયોક્તિ નથી.

બૉલીવુડની ફિલ્મોમાં તેમને સુપરસ્ટાર સલમાન ખાનના ગાયક તરીકે બહુ નામના મેળવી હતી. એક દાયકા પહેલાં તેમણે પોતાનું સંપૂર્ણ ધ્યાન માત્ર અભિનય અને ફિલ્મ નિર્માણમાં આપવાનું નક્કી કર્યું અને અને ગાયનમાંથી નિવૃત્તિ લઈ લીધી હતી.

બાલાસુબ્રમણ્યમે ગીત ગાવાનું બંધ કરતા સોનુ નિગમ, ઉદિત નારાયણ અને અન્ય ગાયકોએ તક ઝડપી લીધી અને બૉલીવુડ ફિલ્મોમાં સલમાન ખાન માટે ગાવાનું શરૂ કર્યું.

સલમાન ખાનની પ્રથમ ફિલ્મ 'મૈંને પ્યાર કિયા'થી લઈને બીજી ઘણી સુપરહિટ ફિલ્મોમાં બાલાસુબ્રમણ્યમે પોતાના મોઘમ અને મનમોહક અવાજમાં ગીતો ગાયા છે. આ યાદીમાં હિટ ફિલ્મ 'હમ આપકે હૈ કૌન' પણ સામેલ છે.

કમલ હસન અને રતિ અગ્નિહોત્રીની બ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્લૉકબસ્ટર ફિલ્મ 'એક દુજે કે લિયે' માં ગાયેલા ગીતો માટે એસ. પી. બાલાસુબ્રમણ્યમને સૌથી વધુ યાદ કરવામાં આવે છે.

સુપરહિટ બૉલીવુડ ગીતો, જે એસ. પી. બાલાસુબ્રમણ્યમે ગાયા છેઃ

હમ આપકે હૈ કૌન,

મેરે રંગ મેં રંગને વાલી

તેરે મેરે બીચ મેં

રૂપ સુહાના લગતા હૈ

પહેલા પહેલા પ્યાર

આજા શામ હોને આયે

હમ બને તુમ બને

સોનુ નિગમની સાથે એક કાર્યક્રમમાં તેમને જણાવ્યું હતું કે, "હું સાઇકલ ચલાવીને કૉલેજ જતો હતો. તે દિવસોમાં રફીનું એક ગીત હતું, 'દિવાના હુઆ મૌસમ.' ઘણી વાર ગીત સાંભળતાં-સાંભળતાં હું થોડા સમય માટે રોકાઈ જતો. જાણે કે તેઓ નાચતાં-નાચતાં બોલતા હોય."

તેમના પિતા એસ.પી. સંબામૂર્તિ 'હરિ-કથા' કલાકાર હતા. આ એક પ્રાચીન કળા છે જેમાં ભગવાન હરિની કથાઓને મૂક અભિનય અને સંગીત દ્વારા રજુ કરવામાં આવે છે.

એસ. પી. બાલાસુબ્રમણ્યમ મૂળ તિરુવલ્લુર જિલ્લામાં આવેલા કોનેડમદપટ્ટુ ગામના હતા. આ ગામ તામિલનાડુ અને આંધ્ર પ્રદેશ (એપી)ની સરહદ નજીક આવેલું છે. તેમનો જન્મ 4 જૂન 1946ના રોજ થયો હતો.

નાનપણથી સંગીતમાં રસ

શાળાનાં દિવસો દરમિયાન બાલાસુબ્રમણ્યમે ઘણી ગાયન સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લીધો અને ઇનામ પણ જીત્યાં. 1964માં 18 વર્ષની ઉંમરે લાઇટ મ્યુઝિક જૂથોની હરિફાઈમાં તેમણે પ્રથમ ઇનામ મેળવ્યું. તેલગુ સંગીત દિગ્દર્શક એસ. પી. ગોથંદાપાની અને ગાયક ઘંટસલા આ સ્પર્ધામાં જજ હતાં.

આ પછી, એસ. પી. ગોથંદાપાણી તેમના માર્ગદર્શક બન્યા. ડિસેમ્બર 1966માં રજૂ થયેલી "શ્રી શ્રી મરિતા રમણ" ફિલ્મમાં બાલાસુબ્રમણ્યમને ગાવાની તક મળી. આ ફિલ્મનું સંગીત એસ. પી. ગોથંદાપાણીએ આપ્યું હતું.

ત્યારબાદ તેમણે એલ.આર. એશ્વરી સાથે તમિલ ફિલ્મ "હોટલ રમ્બા"માં "આથથાનોડો ઇપ્પાદી ઇરન્દુથુથનાઇ નાલાચુ" ગીત ગાયું. પરંતુ આ ફિલ્મ થિયેટરોમાં રિલીઝ ન થઈ શકી. આ દરમિયાન તેમને કન્નડ ફિલ્મોમાં પણ ગાવાનું શરૂ કર્યું.

બાલાસુબ્રમણ્યમે આંધ્ર પ્રદેશના અનંતપુરમાં આવેલ જે.એન.ડી.યુ. એન્જિનિયરિંગ કૉલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. અભ્યાસ બાદ તેઓ ચેન્નાઈસ્થિત ઇન્સ્ટિટ્યુશન ઑફ એન્જિનિયર્સમાં ઍસોસિયેટ સભ્ય તરીકે જોડાયા અને એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો.

એમજીઆરની ફિલ્મ "અદિમાઇપન"માં તેમણે પહેલું ગીત "આયરામ નીલાવે વા" ગાયું હતું. આ ફિલ્મ 1 મે, 1969માં રજૂ થઈ હતી. "આયરામ નીલાવે વા" પહેલાં તેમને "સંતીલીયમ" ફિલ્મમાં "આઈરકાયેનમ ઇલ્યા કન્ની" ગીત ગાયું હતું, પરતું આ ફિલ્મ 23 મે, 1969ના રોજ રિલીઝ થઈ હતી.

બાલાસુબ્રમણ્યમે જ્યારે તમિલ...


છેલ્લા છ મહિનાથી ખેડૂતોએ રસ્તા પર બનેલા તંબુ અને ટ્રૉલીઓને જ પોતાનાં રહેઠાણ બનાવ્યાં છે.

નેશનલ હાઇવે ખોદી નાખ્યો, ઠંડી રાતોમાં પાણીના ફુવારા છોડવામાં આવ્યા જેથી ખેડૂતો દિલ્હીમાં પ્રવેશી ન શકે.

ત્યારપછી ખેડૂતો દિલ્હીની જુદીજુદી સરહદો પર જ કેન્દ્ર સરકારના ત્રણ કૃષિકાયદાની વિરુદ્ધ પ્રદર્શન પર બેસી ગયા.

26 મે, 2021 - હવામાન બદલાઈ ગયું. ધગધગતો ઉનાળો આવ્યો. આંદોલનના છ મહિના અને નરેન્દ્ર મોદી સરકારનાં સાત વર્ષ પૂરા થયાં. ખેડૂતોના યુનિયન સંયુક્ત મોરચાએ 26 મેને 'કાળા ઝંડા' દિવસ જાહેર કર્યો છે.

તેમણે કેન્દ્ર સરકારને અપીલ કરી છે કે કૃષિકાયદા અંગે ખેડૂતો સાથે નવેસરથી વાતચીત શરૂ કરવામાં આવે, નહીંતર આંદોલનને વધારે ઉગ્ર બનાવવામાં આવશે.

કૃષિકાયદા વિરુદ્ધ ખેડૂતોનું આ આંદોલન વાસ્તવમાં સપ્ટેમ્બર 2020થી જ પંજાબ અને હરિયાણામાં ચાલુ હતું. પરંતુ ખેડૂતોને જ્યારે લાગ્યું કે તેમની વાત દિલ્હી સુધી નથી પહોંચી રહી, ત્યારે તેમણે નવેમ્બરના અંતમાં દિલ્હી તરફ કૂચ કરી.

સૌથી લાંબું ચાલેલું આંદોલન

છેલ્લા ચાર મહિનાથી સરકાર અને પ્રદર્શન કરી રહેલા ખેડૂતો વચ્ચે કોઈ સંવાદ નથી થયો.

છેલ્લા છ મહિનાથી ખેડૂતોએ રસ્તા પર બ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

નેલા તંબુ અને ટ્રૉલીઓને જ પોતાનાં રહેઠાણ બનાવ્યાં છે.

સ્વતંત્ર ભારતનું આ સૌથી લાંબું ચાલેલું આંદોલન છે, પરંતુ તેની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ, આ છ મહિનામાં આંદોલનમાં કેવા વળાંક આવ્યા, તે આ રિપોર્ટમાં વાંચો.

21 મે, 2021ના રોજ 40 ખેડૂતોના સંગઠન સમૂહ સંયુક્ત કિસાન મોરચાએ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને એક પત્ર લખ્યો અને તાત્કાલિક ખેડૂતો સાથે નવેસરથી વાતચીત શરૂ કરવા જણાવ્યું.

આ પત્રમાં લખ્યું છે, "સરકાર તરફથી કરવામાં આવેલી વાતચીતમાં ખેડૂતોએ પૂરતો સહયોગ આપ્યો છતાં, સરકાર અમારી લઘુતમ માગણીઓ અને ચિંતાઓનો ઉકેલ લાવવામાં નિષ્ફળ રહી છે. કોઈ પણ લોકતાંત્રિક સરકારે ખેડૂતોના નામે લાવવામાં આવેલા આ કાયદાને અત્યાર સુધીમાં રદ કર્યા હોત."

બીબીસી સાથે વાત કરતા સંયુક્ત કિસાન મોરચાના નેતા દર્શનપાલ સિંહ જણાવે છે, "26 મેના રોજ અમે બુદ્ધપૂર્ણિમાની પૂજાથી શરૂઆત કરીશું. જ્યાં પ્રદર્શન ચાલી રહ્યા છે ત્યાં અમે સરકારના કાળા કાયદા વિરુદ્ધ કાળા ઝંડા ફરકાવીશું. અમે પંજાબમાં રેલી કાઢી રહ્યા છીએ, પરંતુ દિલ્હીમાં કોરોનાની સ્થિતિ જોતા અમે રેલી કે પરેડ નહીં કાઢીએ."

"અમે સરકાર સામે ઘણી વખત અમારી માગણીઓ મૂકી છે. હવે નરેન્દ્ર તોમર (કૃષિમંત્રી) કહે છે કે અમે કોઈ વિકલ્પ લઈને આવીએ.

"સરકાર તમારી છે. આ કામ તમારું છે. અમે અમારી માગણીઓ મૂકી છે અને તેને પકડી રાખીશું."

"અમારી પેઢીઓનું ભવિષ્ય દાવ પર લાગેલું છે. 18 મહિના સુધી કાયદાનો અમલ રોકવાથી કંઈ નહીં થાય."

છેલ્લા ચાર મહિનાથી સરકાર અને પ્રદર્શન કરી રહેલા ખેડૂતો વચ્ચે કોઈ સંવાદ નથી થયો. સરહદ પર ખેડૂતો હજુ પણ આંદોલન કરી રહ્યા છે.

પરંતુ તે ન્યૂઝ ચેનલ અને સરકારના એજન્ડાથી બિલકુલ બહાર હોય તેમ લાગે છે.

ભારતીય કિસાન યુનિયનના ધર્મેન્દ્ર મલિકે યુપીના ગાઝીપુર બૉર્ડર પર પ્રદર્શન ચાલુ રાખ્યાં છે.

તેમણે બીબીસીને જણાવ્યું કે, "મે કોરોનાને ધ્યાનમાં રાખીને ખેડૂતોને અહીં આવવાની મનાઈ કરી છે. પરંતુ આ વખતે દરેક ગામમાં કાળા વાવટા ફરકાવીશું."

સરકાર અને ખેડૂતો વચ્ચે સંવાદ ઘટી ગયો છે એવું નથી. સંખ્યાના હિસાબે જોવામાં આવે તો સરકાર અને ખેડૂતો વચ્ચે વાતચીતના 11 રાઉન્ડ યોજાયા છે.

પરંતુ તેનું કોઈ પરિણામ નથી મળ્યું. આ 11 બેઠકોમાં શું થયું તે તબક્કા વાર સમજવું જરૂરી છે.

14 ઑક્ટોબર, 2020

નરેન્દ્રસિંહ તોમરે નિવેદન આપ્યું હતું કે એમએસપી ચાલુ જ રહેશે, દરેક ચીજને કાયદામાં લખી શકાય નહીં.

સપ્ટેમ્બર 2020માં કૃષિને લગતા કાયદા પસાર થયા અને...


છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં લોકોનાં ટોળાંએ દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં કુલ 17 લોકોની હત્યા કરી પછી સરકારનું ઉપરોક્ત નિવેદન આવ્યું છે.

જોકે, મીડિયાના અહેવાલોમાં મૃતકોની સંખ્યા વધુ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.

આ હિંસા માટે વૉટ્સઍપ મૅસેજિસ મારફત ફેલાયેલી બાળકોના અપહરણની અફવાને જવાબદાર ઠરાવવામાં આવે છે.

એ અફવાને લીધે ટોળાંએ અજાણ્યા લોકો પર હુમલા કર્યા હતા.

પોલીસના જણાવ્યા મુજબ, બાળકોના અપહરણના મૅસેજિસ ખોટા હતા એ વાત લોકોને ગળે ઉતારવાનું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે.

તાજેતરની ઘટનામાં ઇશાન ભારતીય રાજ્ય ત્રિપુરામાં લોકોનાં ટોળાએ સ્થાનિક સરકારી અધિકારીએ નિમેલા એક કર્મચારીની હત્યા કરી હતી.

સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાવવામાં આવતી અફવાઓ પર ભરોસો નહીં કરવા ગામડાંઓમાં જઈને લોકોને સમજાવવાનું કામ એ કર્મચારી કરતો હતો.

સરકારે જણાવ્યું છે કે વૉટ્સઍપ પર તેના યુઝર્સ જે સામગ્રી શેર કરે છે તેના 'ઉત્તરદાયિત્વ અને જવાબદારી'માંથી કંપની છટકી શકે નહીં.

પરિસ્થિતિ કેમ વણસી?

ત્રિપુરામાં તાજેતરમાં વોટ્સએપ મેસેજની અફવાને પગલે થયેલી હિંસા પછીનું દૃશ્ય

હુમલાઓનું પ્રમાણ ચિંતાજનક સ્તરે વધી રહ્યું છે. તેમાં ઘટાડાના કોઈ સંકેત દેખ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાતા નથી.

ટૅલિકોમ રેગ્યુલેટરી કમિશને જણાવ્યું હતું કે ભારતમાં મોબાઇલ ફોનના આશરે એક અબજ સક્રીય વપરાશકર્તાઓ છે અને કરોડો ભારતીયો ટૂંક સમયમાં જ ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતા થયા છે.

સચ્ચાઈની ચકાસણીનું કામ કરતી વેબસાઇટ અલ્ટન્યૂઝના સ્થાપક પ્રતિક સિંહાએ બીબીસીને અગાઉ આપેલા ઇન્ટર્વ્યૂમાં કહ્યું હતું, "ગ્રામ્ય વિસ્તારોના લોકો પર અચાનક માહિતીનું ઘોડાપૂર આવ્યું છે.

"એ લોકો સાચા-ખોટા વચ્ચેનો ભેદ પારખી શકતા નથી. તેઓ તેમને મોકલવામાં આવેલી તમામ સામગ્રીને સાચી માને છે."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

અંદાજે 200 મિલિયન વપરાશકારો ધરાવતું ભારત વૉટ્સઍપ માટે સૌથી મોટું માર્કેટ છે.

વૉટ્સઍપ સમગ્ર દેશમાં ઉપલબ્ધ ઇન્ટરનેટ આધારિત સૌથી મોટી સર્વિસ છે.

તેનો અર્થ એ થયો કે તેની પહોંચ વ્યાપક છે અને એ કારણે તેમાં મૅસેજિસ ઝડપભેર ફેલાય છે એટલું જ નહીં, પણ લોકોનાં ટોળાં પણ ઝડપથી એકઠાં થઈ જાય છે.

વૉટ્સઍપ મુખ્યત્વે પર્સનલ મૅસેજિંગ એપ હોવાને લીધે તેના મારફત મળતી માહિતીમાં લોકો ભરોસો કરે છે.

વળી લોકોને એ માહિતી પરિવારજનો અને દોસ્તો મારફત મળતી હોય છે.

એ કારણે લોકોમાં મૅસેજની સચ્ચાઈની બે વખત ચકાસણી કરવાનું વલણ જોવા મળતું નથી.

પરિસ્થિતિ વણસવાની શંકા

પાકિસ્તાનના વીડિયોથી ભારતમાં ફેલાઈ ફેક ન્યૂઝ, લોકોની થઈ રહી છે હત્યા

ભારતમાં ઇન્ટરનેટ વપરાશકારોની સંખ્યામાં આગામી ત્રણ વર્ષોમાં 300 મિલિયનનો વધારો થવાનો છે તેથી પરિસ્થિતિ વણસશે એવું ટેક્નૉલૉજી નિષ્ણાત પ્રસાંતો કે. રોયે બીબીસીને જણાવ્યું હતું.

પ્રસાંતોના જણાવ્યા મુજબ, એ નવા યુઝર્સ અંગ્રેજી ભાષા જાણતા નહીં હોય, સામાજિક-આર્થિક રીતે નીચલા વર્ગના હશે અને પ્રમાણમાં ઓછા શિક્ષિત હશે.

એ લોકો ઇન્ટરનેટ મારફત મોટાભાગે વીડિયો અને મ્યુઝિકનો આનંદ માણશે.

તેમણે કહ્યું હતું, "ફેક ન્યૂઝના સંદર્ભમાં વીડિયોઝ સૌથી આસાન પ્લેટફૉર્મ હોય છે. તેનું આસાનીથી ખોટું અર્થઘટન કરી શકાય છે."

"કોઈ વ્યક્તિ ઇન્ટરનેટ પરથી લડાઈ કે હત્યાનો જૂનો વીડિયો મેળવી તેને તાજેતરમાં બનેલી ઘટનાનો વીડિયો ગણાવી શકે છે અને મોકલી શકે છે."

"ફેસબૂક અને વૉટ્સઍપ પર એ વીડિયો ગણતરીની મિનિટોમાં જ વાઇરલ થઈ શકે છે."

વળી તેઓ જે ટેક્નૉલૉજીનો ઉપયોગ કરે છે તેને લીધે પરિસ્થિતિ વધારે જટિલ બની જાય છે.

વૉટ્સઍપ છેક સ્માર્ટફોનને સ્તર સુધી ઍન્ડ ટુ ઍન્ડ એન્ક્રિપ્ટેડ છે. તેની મારફત મોકલવામાં આવતા મૅસેજિસને વોટ્સએપના સર્વર્સ પર સ્ટોર કરવામાં આવતા નથી.

કંપનીએ પોતે...


છેલ્લા બે મહિનાથી પંજાબ સહિત અલગ-અલગ રાજ્યના ખેડૂતો કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલા કૃષિસુધારા કાનૂન સામે વિરોધ કરી રહ્યા છે.

પંજાબના ખેડૂતોએ રેલવે ટ્રૅક અને હાઈવે પર બેસીને પણ વિરોધ કર્યો હતો. ઘણા દિવસો સુધી પંજાબમાં ટ્રેનસેવાઓ ખોરવાઈ હતી.

ખેડૂતોનું કહેવું છે કે કેન્દ્ર સરકારને પોતાની વેદના જણાવવા માટે દિલ્હી જઈ રહ્યા છે.

પંજાબ અને હરિયાણાના ખેડૂતોની સાથે-સાથે ઉત્તર પ્રદેશના ખેડૂતોએ મથુરામાં યમુના એક્સપ્રેસ વે પર ચક્કાજામ કર્યા છે.

ખેડૂતોની દિલ્હી તરફ થઈ રહેલી કૂચને લઈને દિલ્હી પોલીસે કેજરીવાલ સરકાર પાસે નવ સ્ટેડિયમને અસ્થાયી જેલમાં ફેરવવાની માગ કરી હતી, પરંતુ દિલ્હી સરકારે પોલીસની આ માગને રદ કરી દીધી છે.

દિલ્હીના ગૃહવિભાગ તરફથી આપવામાં આવેલા જવાબમાં કહેવામાં આવ્યું છે, "ખેડૂતોની માગ યોગ્ય છે અને કેન્દ્ર સરકારે ખેડૂતોની માગણી તરત જ માનવી જોઈએ."

26-27 નવેમ્બરે દિલ્હીમાં ખેડૂતો ધરણાં કરી અને કેન્દ્ર સરકાર પર સુધારેલો કૃષિ કાયદો પાછો લેવા માટે દબાણ કરવાના હતા.

કેન્દ્ર સરકારે ફાર્મ્સ (એમ્પાવરમૅન્ટ ઍન્ડ પ્રૉટેકશન) ઍગ્રિમેન્ટ ઑફ પ્રાઇસ ઍશોરેન્સ ઍન્ડ ફાર્મ સર્વિસિસ ઍક્ટ 2020, ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ફાર્મ્સ પ્રૉડ્યુસ ટ્રેડ ઍન્ડ કૉમર્સ (પ્રૉમોશન ઍન્ડ ફૅલિસિટેશન) ઍક્ટ 2020 અને ઇસેન્શ્યિલ કૉમોડિટિસ (ઍમેન્ડમૅન્ટ) ઍક્ટ 2020 પસાર કર્યા છે.

27 સપ્ટેમ્બરના રોજ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદે ત્રણેય બિલ પર સહી કરતા તે કાયદા બની ગયા છે.

જોકે આ દરમિયાન ગુજરાતમાં ખેતીસુધાર કાયદાઓને લઈને ખાસ વિરોધ જોવા મળ્યો નથી.

આ બિલ અને વિરોધ અંગે અમે ગુજરાતનાં વિવિધ ખેડૂત સંગઠનો સાથે વાત કરી હતી.

પંજાબ અને હરિયાણાના ખેડૂતનું વધારે નુકસાન થવાનો ભય

ખેડૂત એકતા મંચના સાગર રબારીએ જણાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર કૃષિસુધારને લઈને જે કાયદાઓને લઈને આવી છે તેનાથી પંજાબ અને હરિયાણાના ખેડૂતોને ડર છે કે સરકાર ઘઉં અને ચોખા તેમની પાસેથી ટેકાના ભાવે ખરીદી રહી છે તે પણ ખરીદવાનું બંધ કરી દેશે. જેના કારણે તેઓ વિરોધ કરી રહ્યા છે.

બીબીસી સાથે વાત કરતા તેઓ કહે છે, "સરકાર એપીએમસીના પ્લેટફૉર્મનો ઉપયોગ કરીને ખરીદી કરતી હોય, હવે નવા કાયદા પ્રમાણે એપીએમસીમાં અનાજ વેચવું કે ખરીદવું ફરજિયાત નથી જેના કારણે ખેડૂતોને ડર છે કે સરકારે હવે ટેકાના ભાવે ખરીદી નહીં કરે."

તેઓ કહે છે, "ગુજરાતના બહુ ઓછા ખેડૂતો આ પ્રકારે ટેકાના ભાવે વેચાણ કરે છે. મગફળીનું વેચાણ ક્યારેક ક્યારેક કરતાં હોય છે, જેથી તેમને આ મુદ્દો એટલો સ્પર્શતો નથી. પંજાબ અને હરિયાણાના 90 ટકા ખેડૂતો આ પ્રકારે વેચે છે. જ્યારે ગુજરાતમાં આ પ્રકારે અનાજ વેચનારા ખેડૂતોની સંખ્યા બહુ ઓછી છે."

વરિષ્ઠ પત્રકાર અજય નાયક કહે છે, "ભારતનું કૃષિપ્રધાન રાજ્ય પંજાબ છે. અહીં મોટા પ્રમાણમાં ઘઉંની ખેતી થાય છે. જેની સરકાર ટેકાના ભાવે ખરીદી કરે છે. જ્યારે ગુજરાતમાં રોકડિયો પાક થાય છે જેની ટેકાના ભાવે ખરીદી શક્ય નથી. ગુજરાતના ખેડૂતોને તેમાં સારું મળે છે તે સંતુષ્ટ છે."

જ્યારે ગુજરાત ખેડૂત સમાજના જયેશ પટેલનું કહેવું છે કે ગુજરાતના ખેડૂતો આંદોલન કરે છે. ગઈ કાલે પણ દેશમાં આંદોલનની સાથે ગુજરાતના વિવિધ જિલ્લામાં આંદોલન કરવામાં આવ્યાં હતાં.

તેમણે વધુમાં કહ્યું, "ગુજરાતમાં હાલ કોરોના વાઇરસની સ્થિતિ ગંભીર છે, જેના કારણે મોટાં વિરોધપ્રદર્શન અમે કરી શકતા નથી."

સાગર રબારી કહે છે, "ગુજરાતના ખેડૂતો સતત અનેક વર્ષોથી આંદોલન કરતા હતા, તેઓ કૉર્પોરેટ અને કૉન્ટ્રાક્ટ ફાર્મિંગને લઈને આંદોલન કરતા હતા. હાલ હવે તેને કાયદા દ્વારા રેગ્યુલરાઇઝ કરવામાં આવ્યું છે."

તેઓ કહે છે, "મેં કાયદાઓનું સમર્થન કર્યું છે. આ પ્રોગ્રેસિવ કાયદાઓ છે. જૂના કાયદાઓ હતા ત્યારે...


છેલ્લાં 100 વર્ષ દરમિયાન ડિસેમ્બર મહિનામાં યોજાઈ રહેલી આ પ્રથમ ચૂંટણી છે.

ઇંગ્લૅન્ડ, વૅલ્સ, સ્કૉટલૅન્ડ અને નૉર્ધન આયર્લૅન્ડની 650 બેઠકો પર સ્થાનિક સમયાનુસાર સવારે 7 વાગ્યાથી મતદાન શરૂ થયું હતું.

એક દિવસ બાદ જ પરિણામ

આ મતદાન રાતના 10 વાગ્યા સુધી ચાલશે અને એ બાદ તત્કાલ મતોની ગણતરી શરૂ થઈ જશે. શુક્રવારની સવાર સુધી મોટા ભાગનાં પરિણામો આવી જશે.

આ પહેલાં વર્ષ 2017માં ન્યૂ કૅસલ સૅન્ટ્રલનું પરિણામ સૌથી પહેલા આવ્યું હતું. એ વખતે અહીંનું પરિણામ મતદાનના લગભગ એક કલાક પહેલાં જ આવી ગયું હતું.

પારંપરિક રીતે બ્રિટનમાં દર ચાર કે પાંચ વર્ષે ચૂંટણી યોજાતી હોય છે. જોકે, ઑક્ટોબરમાં સાંસદોએ 12 ડિસેમ્બરે ચૂંટણી યોજવાના બૉરિસ જૉન્સનના પ્રસ્તાવને ઔપચારિક મતો થકી સમર્થન આપ્યું હતું.

વર્ષ 1974 બાદ પ્રથમ વખત શિયાળામાં ચૂંટણી યોજાઈ રહી છે. જ્યારે ડિસેમ્બર મહિનામાં વર્ષ 1923 બાદ પ્રથમ વખત અહીં દેશમાં ચૂંટણી યોજાઈ રહી છે.

બ્રિટન, કૉમનવેલ્થ કે આયર્લૅન્ડના 18 વર્ષ કે તેનાથી મોટી ઉંમરના નાગરિકો મતદાન કરી શકશે. આ અંગેની નોંધણી 26 નવેમ્બરે પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.

મતદાન ક્યાં કરવું એ અંગેની સૂચના આયોગની વેબસાઇટ અને મત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

દારોને તેમનાં ઘરે મોકલાયેલાં પૉલિંગ-કાર્ડમાં પણ અપાઈ છે.

જોકે, પૉલિંગ-કાર્ડ વગર પણ લોકો પોતાની ઓળખ અને સરનામાનું પ્રમાણ આપીને મતદાન કરી શકે છે.

લોકોને મતપત્રમાં માત્ર એક જ ઉમેદવારને મતદાન કરવાનો અધિકાર છે. આ નિયમનો ઉલ્લંઘન કરનારી વ્યક્તિના મતપત્રને ગણતરીમાં લેવામાં નહીં આવે.

પોસ્ટલ બૅલટ થકી મતદાન કરનારા લાખો મતદારો

કેટલાય લોકો આ ચૂંટણી પહેલાં જ પોસ્ટલ બૅલટ થકી મતદાન કરી ચૂક્યા છે. બ્રિટિશ ચૂંટણીઓમાં બે વર્ષ પહેલાં પોસ્ટલ બૅલટનો ઉપયોગ કરનારા મતદારોની સંખ્યા 20 લાખ હતી.

જે લોકોએ પોસ્ટલ બૅલટ માટે આવેદન કર્યું હતું પણ હજી સુધી તેને પરત નથી મોકલી શક્યા તેમણે રાતના દસ વાગ્યા સુધીમાં આવું કરવાનું રહેશે. મતદારો વૈકલ્પિક રૂપે તેને પોતાના સ્થાનિક મતદાનકેન્દ્રમાં સોંપી શકે છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


છેલ્લાં 40 વરસથી સતત કેન્દ્ર સરકારના અંદાજપત્ર પરનું વિશ્લેષણ કરવાનું થાય છે.

અત્યાર સુધીનો મારો અનુભવ એવો છે કે આર્થિક સર્વેક્ષણમાં જે કહેવાયું હોય તેને નાણામંત્રીના અંદાજપત્ર સાથે ભાગ્યે જ ઝાઝો સંબંધ હોય છે.

પહેલી વાર આર્થિક સર્વેક્ષણનાં તારણો અને દિશાનિર્દેશને સુસંગત એવું નિર્મલા સીતારમણનું આ બજેટ મારા માટે પણ એક સુખદ આશ્ચર્ય છે.

આ અંદાજપત્ર એક રીતે કહીએ તો આવનાર પાંચ વરસમાં ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા પાંચ ટ્રિલિયન ડૉલરનું કદ હાંસલ કરે તે દિશામાં જવા માટેના રોડમૅપ સંબંધી દિશાનિર્દેશ કરે છે.

આ દિશાનિર્દેશમાં ગ્રામીણ જીવનમાં રસ્તા તેમજ પીવાના પાણી જેવી ખૂટતી કડીઓ પૂરી કરીને સુધાર, સીધા અને આડકતરા વેરાની આવકમાં વધારો, ગેસગ્રીડ, વૉટર ગ્રીડ, રિજિયોનલ ઍરપોર્ટ, પાવરગ્રીડ, ઇ-વેઝ જેવી રાષ્ટ્રીય કનેક્ટિવિટી ઊભી કરી વિકાસની દિશામાં ગતિ, અંત્યોદય અને સ્વચ્છતા જેવા ગાંધીવિચાર પ્રેરિત માર્ગ પર પ્રયાણ અને ભારતને અવકાશક્ષેત્રે વિકસાવવાની વાત છે.

2018-19માં જીડીપી વિકાસદર 6.8 ટકા અને કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ 2.1 ટકા તેમજ ફિસ્કલ ડેફિસિટ 3.3 ટકા રહેશે જે 2018-19નું વરસ પ્રમાણમાં મંદીનું વરસ હતું અને 201... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

9-20ના વરસમાં આ સેન્ટિમેન્ટમાં પણ ખાસ સુધારો થાય તે જણાતું નથી.

તે જોતાં ઘણું સારું કહી શકાય. જોકે 2013-14માં કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ 1.7 ટકા હતી તે ઘટીને 2016-17માં 0.7 ટકા થઈ તેની સરખામણીમાં 2018-19ની કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ ચિંતાજનક છે.

દેવું ભારત માટે ચિંતાનો વિષય

બજેટ વાંચન પૂરું થયા બાદ ફરી વાર ઊભાં થઈને નિર્મલા સીતારમણે ફિસ્કલ ડેફિસિટ 3.3 ટકા રહેશે તેવી વાત કરી.

પીયૂષ ગોયલે અગાઉના વરસની નાણાકીય ખાધ અંગે સુધારેલા આંકડા પોતાના અંદાજપત્રમાં આપ્યા હતા એટલે એમણે પોતે અંદાજેલી 2019-20 માટેની નાણાકીય ખાધ 3.4 ટકાને બદલે 3.3 ટકા રહેશે એ વાત રાહતજનક જરૂર લાગે છે, પરંતુ જેટલીએ એમના 2018-19ના બજેટમાં આ ખાધ 3 ટકા સુધી ઘટાડવાની વાત કરી હતી એ ના થાય તો હજુ ઘણા દૂર છીએ.

જોકે જીએસટીની આવક ઘટતી જતી હતી, એક પછી એક 2018-19 માટેના ત્રિમાસિક ગાળામાં ઉત્તરોત્તર જીડીપીનો વૃદ્ધિદર ઘટતો જતો હતો તે જોતાં ફિસ્કલ ડેફિસિટ કદાચ પીયૂષ ગોયેલના વચગાળાના બજેટમાં અંદાજિત 3.4 ટકા કરતાં વધી જશે એવી દહેશત સામે નિર્મલા સીતારમણે આ આંકડો 3.3 ટકાનો રહેશે એવું જાહેર કર્યું તેનો ખાસ કોઈ મતલબ નથી.

બજેટમાં વપરાનાર એક રૂપિયાની આવકમાંથી 20 પૈસા ઉછીના તેમજ અન્ય જવાબદારીઓ થકી મેળવાશે તે બાબત પણ ધ્યાને રહેવી જોઈએ.

આમ, ભારત સરકાર દ્વારા વપરાતો દર પાંચમો રૂપિયો દેવાનો છે એ બાબત ચિંતાનો વિષય છે.

આ નાણાકીય સાધનોમાં 2018-19 દરમિયાન 64.4 અબજ જેટલું સીધું વિદેશીરોકાણ આવ્યું અને હવે ઇન્સ્યોરન્સ ઇન્ટરમીજિયેરિટ અને એફપીઆઇની સૅક્ટોરલ લિમિટમાં વધારો જેવાં સાધનો થકી વધારાનું વિદેશીરોકાણ આવે તે દિશાનો પ્રયાસ કરવાની આ બજેટમાં જાહેરાત છે.

ઘટતો જતો વિકાસદર અને તેની સાથે ઘટતી જતી રોજગારીની તકો એ ચિંતાનો બીજો વિષય છે.

નિર્મલા સીતારમણના બજેટમાં વિકાસ માટેનાં નાણાકીય સાધનો ઉપલબ્ધ કરવાં એક લાખ પાંચ હજાર કરોડનું ડિસઇન્વેસ્ટમેન્ટ, 400 કરોડ સુધીના ટર્નઓવર સુધીની કંપનીઓનો કૉર્પોરેટ ટેક્સ 30 ટકાથી ઘટાડીને 25 ટકા (99.3 ટકા કંપનીઓ આમાં આવી જાય) કરાયો છે.

વિદેશી બજારમાંથી નાણાકીય સાધનો ઊભાં કરવા માટેની જાહેરાત તેમજ ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અને ઍફોર્ડેબલ હાઉસિંગના કિસ્સામાં વ્યાજદરોમાં રાહત ઉપરાંત એક કરોડ કરતાં વધુ આવક હોય તેના પર લગતા આવકવેરા ઉપર 3 ટકા અને બે કરોડ ઉપર 7 ટકા જેટલો સરચાર્જ લગાડીને વધારાનાં નાણાકીય સાધનો ઊભાં કરી વિકાસને ગતિવંત રાખવાની વાતનો નિર્દેશ આ બજેટ કરે છે. ...


છેલ્લાં 40 વર્ષોમાં દેવેન્દ્ર ફડણવીસ મહારાષ્ટ્રના એવા પહેલા મુખ્ય મંત્રી છે જેમણે પોતાનો પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ પૂરો કર્યો છે અને ફરીથી તેઓ મુખ્ય મંત્રી બન્યા છે.

દેવેન્દ્ર ફડણવીસ મુખ્ય મંત્રી પદ સુધી કેવી રીતે પહોંચ્યા? તેમની રાજનીતિ કેવી છે? શું તેમણે પાર્ટીમાં મુખ્ય મંત્રીપદ માટેની હરીફાઈ ખતમ કરી નાખી છે?

મીડિયાની સમજ ધરાવતા ફડણવીસ શું હવે મીડિયાને નિયંત્રિત કરવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે? આવનારાં પાંચ વર્ષોમાં તેમની સામે કેવા પડકારો આવશે? ચાલો આ પ્રશ્નોના જવાબો મેળવવાની કોશિશ કરીએ.

29 જુલાઈ 2014ના રોજ અનુસૂચિત જનજાતિમાં સામેલ કરવાની માંગ સાથે એનસીપી પ્રમુખ શરદ પવારના બારામતી મત વિસ્તારમાં ધનગર સમુદાયના લોકોએ ધરણાં કર્યાં. ત્યારે ભાજપ પ્રદેશ અધ્યક્ષ પદે રહેલા ફડણવીસ ત્યાં પહોંચ્યા અને આ પ્રશ્નનું નિરાકરણ લાવ્યા.

તેમણે વચન આપ્યું હતું કે જ્યારે ભાજપ સત્તામાં આવશે ત્યારે કૅબિનેટની પહેલી જ બેઠકમાં ધનગર સમુદાયનો મુદ્દો ઊઠાવશે.

પાંચ વર્ષો વીતી ગયાં પણ હજુ ધનગર સમુદાયને અનામતની વાત તો એક તરફ પણ વિધાનસભામાં તેમના મુદ્દાને પ્રાથમિકતા પણ આપવામાં આવી નહીં.

આ દરમિયાન ધનગર સમુદાયના એક જાણીતા ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

નેતા ગોપીનાથ પડલકર ભાજપમાં જોડાઈ ગયા અને બારામતીમાં અજીત પવાર સામે ચૂંટણી લડ્યા.

આ એ ઉદાહરણોમાંનું એક છે, જેના આધારે છેલ્લાં પાંચ વર્ષમાં દેવેન્દ્ર ફડણવીસે કંઈક આ રીતે કૂટનીતિથી રાજકારણમાં પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરી છે.

90ના દાયકામાં રાજનીતિમાં પ્રવેશ કરનાર ફડણવીસનો પરિવાર પહેલાંથી જ રાજનીતિમાં હતો.

તેમના પિતા જનસંઘના નેતા હતા અને તેમનાં કાકી શોભા ફડણવીસ ભાજપ-શિવસેનાની પહેલી સરકારમાં મંત્રી હતાં.

90ના દાયકામાં તેઓ નાગપુરના મેયર હતા અને પહેલી વખત 1999માં તેઓ વિધાનસભામાં ચૂંટાયા.

રસપ્રદ વાત એ છે કે મુખ્ય મંત્રી બન્યા તે પહેલાં તેમનો વહીવટી અનુભવ મેયરના પદ સુધી જ સીમિત હતો. આ પહેલાં તેઓ ક્યારેય મંત્રીપદે પણ રહ્યા નહોતા.

જ્યારે દેવેન્દ્ર ફડણવીસે નાગપુરથી પોતાની રાજકીય સફર શરૂ કરી તો ત્યારે સમગ્ર વિદર્ભ અને નાગપુરમાં ભાજપના નેતા માત્ર ગડકરી જ હતા. ફડણવીસે ગડકરીના માર્ગદર્શનમાં જ પોતાની સફર શરૂ કરી હતી.

પાછળથી જેમ જેમ ભાજપનાં આંતરિક સમીકરણો બદલાવા લાગ્યાં તેમ તેમ ફડણવીસે ગડકરીથી પોતાને દૂર કરી લીધા અને પાર્ટીમાં તેમના વિરોધી મનાતા ગોપીનાથ મુંડેનો હાથ પકડી લીધો.

આ ઘનિષ્ઠતાને કારણે ફડણવીસ રાજ્યમાં પાર્ટી પ્રમુખના પદ સુધી પહોંચવામાં સફળ રહ્યા.

ફડણવીસ મુખ્ય મંત્રી કઈ રીતે બન્યા?

મુખ્ય મંત્રીપદ મેળવવામાં ફડણવીસ માટે પાર્ટી પ્રમુખનું પદ બહુ ઉપયોગી સાબિત થયું.

તેમના જ નેતૃત્વમાં ભાજપ રાજ્યનો સૌથી મોટો પક્ષ બન્યો પરંતુ તેનું આ એક માત્ર કારણ નથી.

સંઘની વિચારધારામાં ઊછરેલા ફડણવીસમાં આરએસએસને બહુ વિશ્વાસ હતો.

એ ઉપરાંત લોકસભા ચૂંટણી 2014માં નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહના નેતૃત્વમાં ભાજપની કેન્દ્રમાં સરકાર બની જે ગડકરીને અનુકૂળ આવ્યું નહીં.

અન્ય રાજ્યોમાં ભાજપની રણનીતિ લઘુમતી સમુદાયમાંથી મુખ્ય મંત્રી બનાવવાની રહી છે, બહુમતીમાંથી નહીં.

હરિયાણામાં બિન જાટ મનોહરલાલ ખટ્ટર, ઝારખંડમાં બિનઆદિવાસી રઘુબર દાસ અને મહારાષ્ટ્રમાં બિનમરાઠા દેવેન્દ્ર ફડણવીસને મુખ્ય મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા.

તેનો ફાયદો એ થયો કે મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપને બિનમરાઠાનું સમર્થન મળ્યું.

મુખ્ય મંત્રી બન્યા બાદ દેવેન્દ્ર ફડણવીસે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની કાર્યશૈલી અપનાવી.

મહારાષ્ટ્રના રાજકીય ઇતિહાસમાં બહુ ઓછા નેતાઓ એવા થયા છે જેમણે મુખ્ય મંત્રી તરીકે પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ પૂરો કર્યો હોય.

ફડણવીસ સામે પણ એવી સંકટની સ્થિતિઓ આવી પણ તેમણે માત્ર આંતરીક...


છેલ્લાં 70 વર્ષોમાં મંટોના પુસ્તકની માંગ સતત વધી રહી છે. એક રીતે જોઈએ તો તેઓ દરેક ઘરમાં જાણીતું નામ બની ગયા છે.

તેમના પુસ્તકોની કૉપીઓ સતત છપાતી રહે છે અને વેચાઈ જાય છે. એ વાત પણ સાચી છે કે મંટો અને પ્રતિબંધોનો સંબંધ ચોલી-દામનના સાથ જેવો છે.

દર વખતે તેમના પર પિશાચ હોવાનો આરોપ લાગે છે અને પ્રતિબંધો લાગી જાય છે.

'ઠંડા ગોશ્ત', 'કાલી સલ્વાર' અને 'બો' નામની કહાણીઓ પર પ્રતિબંધ લાગી ગયો.

મંટોને લેખક તરીકે પ્રતિબંધોનો ખૂબ ફાયદો થયો. મંટોની કહાણીઓ પર પાંચ વખત પ્રતિબંધ લાગ્યો અને તેમને દોષિત જાહેર કરવામાં ન આવ્યા.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

હવે એક તરફ નંદિતા દાસની નવી ફિલ્મ 'મંટો' પર પાકિસ્તાનમાં પ્રતિબંધ લગાવી દેવાયો છે અને બીજી તરફ લાહોરના સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર અલહમરાએ 'મંટો મેળા' પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો છે.

13 જાન્યુઆરીના રોજ લાહોર આર્ટ્સ કાઉન્સિલ- અલહમરાએ પોતાના ફેસબુક પેજ પર નેશનલ સમાચારપત્રના સમાચાર શૅર કર્યા હતા જેના આધારે મંટો મેળો ફેબ્રુઆરીના મધ્યાંતરમાં યોજાવા જઈ રહ્યો છે.

આ પ્રતિબંધના કારણે મંટોની કહાણીઓનું બોલ્ડ નેચર સાંભળવા મળ્યું છે.

એવી પણ ચર્ચા છે કે આ પ્રતિબંધના કારણે મિનિસ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્ટ્રી ઑફ કલ્ચરમાં ધાર્મિક કટ્ટરવાદોનો પ્રભાવ છે.

તેમનું માનવું છે કે લેખકની કૃતિઓ નિષ્ક્રિયતા ફેલાવવાનું કારણ છે.

લોકોના દબાણના કારણે અલહમરાએ આ મેળા પર પ્રતિબંધ લગાવવાના બદલે તેને આગળ કરવાની દલીલ આપી છે. પરંતુ હજુ સુધી કોઈ તારીખની જાહેરાત થઈ નથી.

આ મંટો મેળામાં ચાર નાટક મંડળીઓ દ્વારા નાટક યોજાવની હતી જેમાં પાકિસ્તાનના વિશ્વ ખ્યાતિ પ્રાપ્ત અજોકા થિયેટરનો પણ સમાવેશ થયો છે.

આ બધી જ નાટક મંડળીઓ ઘણા દિવસોથી રિહર્સલ કરી રહી હતી.

નંદિતા દાસની ફિલ્મ પર પ્રતિબંધ લગાવવા વિશે એ દલીલો સામે આવી છે કે બોર્ડને કોઈ તકલીફ ન હતી પણ ફિલ્મમાં ભારત અને પાકિસ્તાનના ભાગલાનો યોગ્ય રીતે ઉલ્લેખ થયો નથી.

હવે ફિલ્મ નૅટફ્લિકસ પર મૂકી દેવાઈ છે અને તેને કોઈ પણ જોઈ શકે છે.

પ્રતિબંધનો વિરોધ

આ ફિલ્મ પર પ્રતિબંધ વિરુદ્ધ લાહોર, પેશાવર અને મુલતાનમાં વિરોધ પ્રદર્શન થયા છે. લાહોરમાં મંટો મેમોરિયલ સોસાયટીના પ્રધાન સઈદ અહેમદ અને બીજા બુદ્ધિજીવીઓની સાથે મળીને આ વિરોધ પ્રદર્શન કર્યો હતો.

તેમણે ગત અઠવાડિયે એક સમારોહ મંટો ફિલ્મ માટે જ કર્યો હતો. આ સમારોહમાં હાજરી આપતા ઇતિહાસકાર આયશા જલાલે મહત્ત્વના મુદ્દા રાખ્યા.

આયશા જલાલ વિશ્વ ખ્યાતિ પ્રાપ્ત ઇતિહાસકાર છે અને તેમનાં ઘણાં પુસ્તકો મહત્ત્વના માનવામાં આવે છે. તેઓ મંટોનાં સંબંધી પણ છે અને તેમણે મંટો તેમજ ભારત-પાકિસ્તાનના ભાગલા પર એક પુસ્તક પણ લખ્યું છે.

તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે 70 વર્ષમાં શું બદલાયું છે? કેમ કે ત્યારે પણ મંટો પર વિવાદ હતો, આજે પણ છે.

ફિલ્મ વિશે વાત કરતા તેમણે પાકિસ્તાનમાં બનાવવામાં આવેલી સરમદ ખોસ્ટની ફિલ્મની પણ વાત કરી અને કહ્યું કે નંદિતા દાસની ફિલ્મ ઇતિહાસને ધ્યાનમાં રાખીને સારી છે. તેમણે કહ્યું કે ફિલ્મ પર પ્રતિબંધ લગાવવામાં આવ્યો છે પણ તે ઇન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ છે તો પ્રતિબંધનો કોઈ મતલબ નથી.

તેમણે કહ્યું કે ભાગલાની સામાજિક ટીકા અલગ મામલો છે. જો કોઈ ટીકા સહન કરી શકતા નથી તો તેમાં મંટોની કોઈ ભૂલ નથી. આ તેમનો ખાનગી મામલો છે અથવા તો સાહિત્ય અંગે તેમની સમજનો મામલો છે. મંટોના લેખનનો સવાલ નથી.

આયશા જલાલે એમ પણ કહ્યું છે કે વસ્તીવાદીના જમાનાના કાયદા હજુ પણ મંટો વિરુદ્ધ લાગુ કરવામાં આવી રહ્યા છે.

આ જ કાયદો વસ્તીવાદીના જમાનામાં તેમની વિરુદ્ધ લાગુ કરવામાં આવતા હતા. આયશાનું કહેવું એ પણ છે કે અત્યારનો પ્રસંગ એકદમ અલગ છે. મંટો પર ઘણી વખત આરોપ પણ લાગ્યા છે, પણ વધુમાં વધુ તેમણે...


છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી અવી સ્થિતિ છે કે દર વર્ષે ચોમાસામાં એકાદ વખત તો એવું થાય જ કે મુંબઈમાં વરસાદી પાણી ભરાઈ જાય. પણ આવું કેમ થાય છે?

એકસમયે 'પૂર્વના લંડન' તરીકેની ખ્યાતિ ધરાવતા શહેર મુંબઈની સ્થિતિ ઉત્તરોત્તર વિકટ થઈ રહી છે. આ પરિસ્થિતિ માટે અનેક પરિબળો કારણભૂત છે.

1. ભૌગોલિક સ્થિતિ

સાત બેટને એકબીજા સાથે જોડીને આ શહેર તૈયર કરવામાં આવ્યું હતું, જે મુંબઈની ઐતિહાસિક ઓળખ પણ છે.

આ સાત બેટ પર કુલ 22 ટેકરીઓ છે, ખાડી અને સમુદ્ર વચ્ચેની 22 નાની-મોટી ટેકરીઓ પર વસેલા મુંબઈ શહેરની ભૌગોલિક સ્થિતિ પૂરની સ્થિતિ ઊભી કરે છે.

ઘાટકોપરથી ભાંડુપ વચ્ચે આજે પણ ટેકરીઓની માળા આવેલી છે. આ ટેકરીઓની માળાની પૂર્વ દીશામાં આવેલો પ્રદેશ સમથળ છે.

પૂર્વમાં ઠાણા નદી વહેતી હતી એવો ઉલ્લેખ બૉમ્બ ગેઝેટમાં છે. એટલે કે એક તરફ ટેકરીઓ, બીજી તરફ ખાડી અને વચ્ચે સમથળ પ્રદેશ હોવાથી અહીં પાણી ભરાય છે.

શીવ અને કુર્લા વચ્ચે ખાડી અને દલદલનો ભાગ હતો. રેલવેની પહેલવહેલી લાઇન નાંખતી વખતે આ ભાગને ભરી દેવામાં આવ્યો ને પછી શહેર વિકસિત થયું એ સાથે અનેક જગ્યાએ દલદલ પ્રદેશમાં પૂરણ કરવામાં આવ્યું.

જ્યાં પૂરણકામ થયું છે એ નીચાણવાળો વ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

િસ્તાર હોવાથી ત્યાં પાણી ભરાય છે. સાયન ચુનાભટ્ટી, દાદર પશ્ચિમ અને મુંબઈના અનેક વિસ્તારો પૂરણકામ કર્યા બાદ જ અસ્તિત્વમાં આવ્યા છે. આજે પણ આવા અનેક નીચાણવાળા વિસ્તારો છે જ્યાં પાણી ભરાઈ જાય છે.

2. મેન્ગ્રુવ્ઝ અને મીઠાના અગરોનો નાશ

આ વ્યક્તિ ઇચ્છે ત્યારે વરસાદે લાવી શકે છે?

મુંબઈની ત્રણ તરફ સમુદ્ર છે. મુંબઈનો દરિયાકિનારો મેન્ગ્રુવ્ઝનાં જંગલો વચ્ચે સુરક્ષિત છે.

મેન્ગ્રુવ્ઝનાં જંગલો સમુદ્રના પાણીનો વેગ ઓછો કરે છે અને જમીનમાં પાણીને પ્રસરી જતું અટકાવે છે.

પર્યાવરણ વિશેષજ્ઞ ઋષિ ગ્રવાલ માને છે કે વસાહતો અને ઇમારતો ઊભી કરવાની પ્રક્રિયામાં છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં મેન્ગ્રુવ્ઝનાં જંગલોનો નિશા થયો છે.

તેઓ કહે છે, "ભરતી આવે ત્યારે મેન્ગ્રુવ્ઝનાં જંગલો દરિયાના પાણીને ખાડીઓમાંથી મુંબઈમાં પ્રવેશતું અટકાવે છે. જે કાંઠાના વિસ્તારોની જમીનનું ધોવાણ અટકાવે છે. તે શહેરને રક્ષણ પૂરું પાડે છે. પણ છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં મેન્ગ્રુવ્ઝનાં જંગલોનો નાશ થયો છે."

પર્યાવરણ વિશેષણ ગિરિશ રાઉતે મેન્ગ્રુવ્ઝનાં જંગલો પર અભ્યાસ કર્યો છે.

તેઓ કહે છે, "મુંબઈની આસપાસનાં લગભગ 70 ટકા જંગલોનો આપણે નાશ કર્યો છે. જેના કારણે ઘણું નુકસાન થયું છે."

રાહુત કહે છે કે મુંબઈના રક્ષણમાં મીઠાના અગરોનો પણ વિશેષ ફાળો છે. ખારું પાણી મીઠાના અગરોમાં સંચિત થાય છે. જો તે સીધું જ શહેરમાં પ્રવેશે તો મોટી સમસ્યા સર્જી શકે.

3. ભરતી અને વરસાદનું પ્રમાણ

મુંબઈમાં પાણીનું ભરાવું એ કોઈ નવી સમસ્યા નથી, આ શહેરમાં જ વસતા અનેક વૃદ્ધ લોકો કહે છે કે આટલા મોટા પ્રમાણમાં પાણી ભરાવાની ઘટના છેલ્લાં 10-15 વર્ષોથી જોવા મળે છે.

લોકસત્તાના વરિષ્ઠ સહતંત્રી સંદીપ આચાર્ય કહે છે કે છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં મુંબઈના વરસાદની પૅટર્નમાં ફેરફાર થયો છે.

તેઓ જણાવે છે કે ટૂંક સમયમાં મૂશળધાર વરસાદ વરસે છે, જેનાથી વિસ્તારોમાં પાણી ભરાઈ જાય છે. ભરતી અને ઓટની સ્થિતિની પણ તેની પર અસર થાય છે. મૂશળધાર વરસાદ વખતે જો દરિયામાં ચાર મીટરથી વધારે ભરતી આવે તો ચોક્કસ મુંબઈમાં પાણી ભરાઈ જશે.

આ મુદ્દે મુંબઈના હવામાન ખાતાના સંચાલક કૃષ્ણાનંદ હોસાલીકર સંમત નથી.

તેઓ કહે છે, "મુંબઈના વરસાદની પૅટર્ન બદલાઈ છે કે નહીં એ અંગે કહેવા માટે 10-15 વર્ષના વરસાદના આંકડાનો અભ્યાસ કરવો અનિવાર્ય છે. એ સિવાય આ અંગે કંઈ પણ નક્કર કહેવું શક્ય નથી."

"મુંબઈમાં વરસાદ ટુકડે-ટુકડે વરસાદ પડે છે. એના ત્રણ સ્તર છે - ભારે વરસાદ, અતિભારે વરસાદ...