પાકિસ્તાનમાં દિવાળીની ઉજવણી કરી રહેલાં મહિલા

ત્રણ પડોશી દેશોના બિન-મુસ્લિમ લઘુમતીઓને નાગરિકતા આપવા માટેનો વિવાદાસ્પદ ખરડો ભારત સરકારે સંસદમાં પસાર કર્યો છે.

ભારતમાં ગેરકાયદે રીતે પ્રવેશેલા હિંદુ, શીખ, બૌદ્ધ, જૈન, પારસી અને ખ્રિસ્તીઓ જો સાબિત કરે કે તેઓ પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને અફઘાનિસ્તાનમાંથી આવ્યા છે, તો તેમને નાગરિકતા મળી શકે છે.

સરકારનો દાવો છે કે આ દેશોમાં લઘુમતીઓની સંખ્યા સતત ઘટી રહી છે અને ધર્મના કારણે તેમણે ભેદભાવ અને જુલમનો સામનો કરવો પડે છે.

નાગરિકતા આપવામાં અન્ય લઘુમતીઓની આ ખરડામાં અવગણના કરવામાં આવી છે તે મુદ્દે ભારે વિરોધ થયો છે.

સવાલ એ છે કે આ ત્રણેય પડોશી દેશોમાં બિન-મુસ્લિમોની હાલત કેવી છે?

બિન-મુસ્લિમોની વસતિ કેટલી છે?

ભારતના ગૃહમંત્રી અમિત શાહ કહે છે કે પાકિસ્તાનમાં બિન-મુસ્લિમોની વસતિ વર્ષ 1951 પછી નાટકીય રીતે ઘટી છે.

1947માં ભાગલા પડ્યા તે પછી પાકિસ્તાનમાંથી બિન-મુસ્લિમોની અને ભારતમાંથી મુસ્લિમોની સામૂહિક હિજરત થઈ હતી.

અમિત શાહે જણાવ્યું કે વર્ષ 1951માં પાકિસ્તાનમાં લઘુમતીની વસતિ 23 ટકા હતી, જેમાં દાયકાઓ દરમિયાન સતામણીના કારણે સતત ઘટાડો થતો રહ્યો છે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

.

જોકે અમિત શાહે આપેલા આંકડાને પડકારવા પડે એમ છે, કેમ કે તેમણે અયોગ્ય રીતે પાકિસ્તાન તથા બાંગ્લાદેશ (તે વખતે પૂર્વ પાકિસ્તાન)નાં આંકડા ભેગા કરીને આપેલા છે.

વસતિના આંકડા દર્શાવે છે કે પાકિસ્તાન (તે વખતે પશ્ચિમ પાકિસ્તાન)માં વર્ષ 1951માં હિંદુઓની વસતિ દોઢથી બે ટકા હતી, તેમાં ખાસ ફરક પડ્યો નથી.

વસતિગણતરી પરથી ખ્યાલ આવે છે કે બાંગ્લાદેશમાં બિન-મુસ્લિમોની સંખ્યા 22થી 23 ટકા હતી, તે 2011માં ઘટીને 8% જેટલી થઈ છે.

અમદાવાદમાં CABનો વિરોધ કરી રહેલા મુસ્લિમો

તેનો અર્થ એ થયો કે બાંગ્લાદેશમાં બિન-મુસ્લિમોની વસતિ બહુ ઘટી ગઈ છે, જ્યારે પાકિસ્તાનમાં લઘુમતીની વસતિ ઓછી હતી તે જળવાઈ રહી છે.

પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશમાં ખ્રિસ્તી, બૌદ્ધ, શીખ, પારસી લઘુમતીની પણ વસતિ છે.

પાકિસ્તાનમાં અહમદિયા પણ વસે છે, જેમને 1970ના દાયકામાં 'બિન-મુસ્લિમ' જાહેર કરાયા હતા. અહમદિયાની વસતિ 40 લાખ જેટલી હોવાનો અંદાજ છે. તે રીતે અહમદિયા પાકિસ્તાનની સૌથી મોટી ધાર્મિક લઘુમતી છે.

અફઘાનિસ્તાનમાં બિન-મુસ્લિમ વર્ગમાં હિંદુ, શીખ, બહાઈ અને ખ્રિસ્તીનો સમાવેશ થાય છે, જેનું પ્રમાણ કુલ વસતિમાં 0.3% કરતાં પણ ઓછું છે. અમેરિકાના વિદેશવિભાગના અહેવાલ અનુસાર યુદ્ધ જેવી સ્થિતિને કારણે લોકો અહીંથી બહાર જઈ રહ્યા છે અને વર્ષ 2018માં અફઘાનિસ્તાનમાં માત્ર 700 શીખ અને હિંદુઓ જ બચ્યા હતા.

બિન-મુસ્લિમોનો સત્તાવાર દરજ્જો શું છે?

દિલ્હીના એક કૅમ્પ રહેતા પાકિસ્તાની હિંદુઓ

ભારત સરકારના નાગરિકતા સુધારા ખરડામાં જણાવાયું હતું:

"પાકિસ્તાન, અફઘાનિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશના બંધારણમાં ચોક્કસ રાષ્ટ્રધર્મનો ઉલ્લેખ છે." "તેથી હિંદુ, શીખ, બૌદ્ધ, જૈન, પારસી અને ખ્રિસ્તી સમુદાયના લોકોને આ દેશોમાં ધર્મના આધારે જુલમનો સામનો કરવો પડે છે."

એ વાત સાચી છે કે પાકિસ્તાનનો રાષ્ટ્રધર્મ ઇસ્લામ છે. અફઘાનિસ્તાન પણ ઇસ્લામી રાષ્ટ્ર છે.

બાંગ્લાદેશમાં સ્થિતિ થોડી જટિલ છે. બાંગ્લાદેશની રચના 1971માં થઈ, ત્યારે તેનું બંધારણ બિનસાંપ્રદાયિક હતું, પરંતુ વર્ષ 1988માં ત્યાં ઇસ્લામને સત્તાવાર રાષ્ટ્રધર્મનો દરજ્જો અપાયો હતો.

તેની સામે લાંબી કાનૂની લડાઈ ચાલી હતી અને વર્ષ 2016માં આખરે બાંગ્લાદેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે ઠરાવ્યું કે ઇસ્લામ રાષ્ટ્રધર્મ તરીકે યથાવત્ રહેશે.

રાષ્ટ્રધર્મ ઇસ્લામ હોવા છતાં આ ત્રણેય દેશોના બંધારણમાં બિન-મુસ્લિમોને તેમના ધર્મનું પાલન કરવાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે. પાકિસ્તાન અને...


પાકિસ્તાનમાં પણ ભારતના કોરોના વાયરસની સ્થિતિને લઈને ચર્ચાઓ ઝડપી છે.

આખી દુનિયાનું મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયા પર ભારતમાં કોરોના વાઇરસની સ્થિતિ વિશે ચર્ચાઓ થઈ રહી છે, જેમાં ખાસ કરીને ઑક્સિજન અને બેડની ઘટ વિશે સૌથી વધુ ચર્ચા થઈ રહી છે.

આ જ ક્રમમાં, પાડોશી દેશ પાકિસ્તાનમાં પણ ભારતના કોરોના વાઇરસની સ્થિતિને લઈને ચર્ચાઓ ઝડપી છે.

પાકિસ્તાનમાં ટ્વિટર પર #WeCantBreathe, #IndiaNeedsOxygen અને #IndianLivesMatter જેવી હેશટેગ્સ ટ્રેન્ડ થઈ રહ્યા હતા.

 #IndiaNeedsOxygen હેશટેગથી લાખો ટ્વિટ કરવામાં આવ્યા છે જ્યારે #WeCantBreathe હેશટેગ દ્વારા કરવામાં આવેલ ટ્વીટ્સની સંખ્યા હજારો થઈ ગઈ છે.

રસપ્રદ વાત એ છે કે બંને દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધો ગમે તેટલા તણાવપૂર્ણ હોય પરતું ત્યાંના લોકો માગ કરી રહ્યા છે કે ભારતની મદદ કરવામાં આવે.

'ઈમરાન ખાન ભારતની મદદ કરો'

પત્રકાર વજાહત કાઝમીએ #IndiaNeedsOxygen હેશટેગથી સાથે ટ્વીટ કરીને કહ્યું છે કે ભારતની હાલત કાળજું કપાંવનારું છે. દરેક વ્યક્તિ કોરોના વાઇરસથી સાજો થઈ જાય. ભારત માટે પ્રાથર્ના.

ઉસ્માન ખિલજી નામના પખ્તુન સમાજસેવકે ટ્વિટ કરીને પાકિસ્તાની વડા પ્રધાન ઇમર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાન ખાનને ભારતને મદદ કરવા માટે અપીલ કરી છે.

તેમણે ટ્વીટ કર્યું, "હું હજારો પાકિસ્તાની નાગરિકો સાથે સરકારને અપીલ કરું છું કે તેઓ ભારતની હૉસ્પિટલોમાં ઑક્સિજનના મામલામાં મદદ કરે પાકિસ્તાનના ટોપ ટ્રેન્ડમાં #IndiaNeedsOxygen અને #IndianLivesMatterને જોઈને આનંદ થાય છે. આ બતાવે છે કે લોકોનાં હૃદય યોગ્ય જગ્યાએ છે."

ડી કમલ નામના ટ્વિટર હેન્ડલે ટ્વિટ કર્યું છે કે, "હું આશા રાખું છું કે પાકિસ્તાન પોતાના મતભેદનો બાજુએ મૂકીને જીવન બચાવવા માટે જે પુરવઠો જોઈએ છે તે માટે સામે ચાલીને ભારતની મદદ કરશે. ફોટા અને અહેવાલો હૃદયસ્પર્શી છે. માનવતા પહેલા છે."

સલમાન હૈદરે ટ્વીટ કર્યું છે કે ભારત દુશ્મન નહીં પણ પાડોશી છે.

બંને દેશોને પણ સલાહ

અમ્મર હાશ્મીએ ટ્વિટર હેન્ડલ #WeCantBreathe હેશટેગનો ઉપયોગ કરીને ટ્વીટ કર્યું છે અને લખ્યું છે કે જો બંને દેશોએ સેનાની જગ્યાએ આરોગ્ય પર પૈસા ખર્ચ કર્યા હોત તો પરિસ્થિતિ અલગ હોત.

ઉસ્માન મહેબૂબે ટ્વીટ કર્યું છે કે 'આપણે રાજકીય અથવા ઐતિહાસિક મતભેદોને બાજુ પર મૂકીને ભારતની મદદ કરવી જોઈએ, નહીં તો આપણે કહીશું કે માનવતા આજે મરી ગઈ છે'.

આ જ સમયે, ઘણા લોકો ભારતની પરિસ્થિતિમાંથી બોધપાઠ લઈને પાકિસ્તાનને પોતાના ત્યાં વ્યવસ્થા કરવાની સલાહ આપી રહ્યા છે.

તુબા જમાલીએ ટ્વીટ કરીને કહે છે કે, "ભારતની આરોગ્ય પ્રણાલી આપણાં કરતાં સારી છે તેમ છતાં તે ધ્વસ્ત થઈ ગઈ. કોરોના વાઇરસનો આ સ્ટ્રેન બહુ જોખમી છે. પાકિસ્તાને તાત્કાલિક લૉકડાઉન લગાવવું જોઈએ. આપણે કોઈ પણ રીતે ઓક્સિજનની અછત અને હૉસ્પિટલોમાં સતત વધતા દરદીઓને સહન કરી શકીશું નહીં."

પાકિસ્તાનમાં કોરોના વાઇરસની ત્રીજી લહેર ઝડપથી ફેલાઈ રહી છે અને કોરોના વાઇરસના કેસમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો અને હૉસ્પિટલોમાં ધીમે-ધીમે ભારણ વધી રહ્યું છે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પાકિસ્તાનમાં ફસાયેલા ભારતીય નાગરિકો

ખેડૂત પરિવાર સાથે સંબંધ ધરાવતા ઇશાકભાઈ બોકડા પાકિસ્તાનના કરાચીમાં એક લગ્નપ્રસંગમાં સામેલ થવા માટે 11 માર્ચે ભારતથી ગયા હતા.

તેમનું કહેવું છે કે માર્ચમાં જ તેમને ત્યાંથી પરત આવવાનું હતું, પરંતુ લૉકડાઉનને કારણે 26 લોકો ત્યાં ફસાઈ ગયા છે.

ઇશાકભાઈ અને તેમની સાથેના અન્ય ભારતીય નાગરિકો પણ ભારત પરત આવવા માગે છે અને એ માટે તેમણે ભારત સરકારની મદદ પણ માગી છે.

તેમણે બીબીસી સાથે વાતચીતમાં કહ્યું કે અમે ઇસ્લામાબાદમાં ભારતીય હાઈકમિશનને અરજી કરી છે, પરંતુ હજી સુધી કોઈ ઠોસ માહિતી નથી મળી.

બીબીસીએ આ અંગે વાત કરવા માટે ભારતીય વિદેશમંત્રાલયનો સંપર્ક કર્યો હતો, પરંતુ આ લખાઈ રહ્યું છે ત્યાં સુધી કોઈ જવાબ મળી શક્યો નથી.

ઇશાકભાઈ કહે છે કે અમૃતસરથી ગુજરાત આવવા માટે તેમણે ચાર જૂનની ટ્રેનની ટિકિટનું બુકિંગ પણ કરાવી લીધું છે અને અન્ય તમામ વ્યવસ્થા થઈ ગઈ છે, પરંતુ પાકિસ્તાનથી ભારત આવવા માટે અટારી-વાઘા સરહદ પાર કરવાની પરવાનગી મળી શકી નથી.

ગોધરાના આ પરિવારે રમઝાન અને ઈદ પણ પાકિસ્તાનમાં ઊજવી છે.

ઇશાકભાઈ જણાવે છે કે "રમઝાન અને ઈદ પણ અમે પરિવારથી દૂર અહીં પાકિસ્તાનમાં ઊજવી... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

છે, પણ હવે ઘરે જવું છે."

ઇશાકભાઈ પોતાનાં પત્ની, પુત્રી, ભાણેજ અને અન્ય બે લોકો સાથે પાકિસ્તાનના કરાચીમાં છે.

તેમણે કહ્યું, "ગોધરાથી વરરાજા સાથે 26 લોકો બારાતમાં પાકિસ્તાનના કરાચી ગયા હતા. નિકાહ માર્ચની 14 તારીખે પઢવામાં આવ્યા હતા. દુલ્હા અને દુલ્હનને જરૂરી દસ્તાવેજ તૈયાર કરીને થોડો સમય પાકિસ્તાનમાં રોકાવાનું હતું, પરંતુ બાકીના લોકો જે નિકાહમાં સામેલ થવા માટે ભારતથી ગયા હતા તેમને પાછું આવવાનું હતું."

તેઓ જણાવે છે કે 22 માર્ચે જનતા કર્ફ્યુ જાહેર થયા પછી બૉર્ડર બંધ કરવામાં આવી હતી એટલે તેઓ પાછા ફરી ન શક્યા.

ઇશાકભાઈ વધુમાં કહે છે કે પાકિસ્તાનમાં નવવિવાહિત દંપતી તો સાથે છે, પરંતુ તેમની બારાતમાં આવેલા નવયુવાનોના પરિવારો ભારતમાં તેમની રાહ જોઈ રહ્યા છે.

'અબ્બુ ક્યારે ઘરે આવશો?'

પાકિસ્તાનમાં ફસાયેલા ભારતીય નાગરિકો

તો ગોધરામાં દરજીકામ કરતા ઇમરાનભાઈનું કહે છે, "વતન તો વતન છે, બાળકો ઘરે રાહ જોઈ રહ્યાં છે."

ઇમરાનભાઈ તેમનાં પત્ની આયેશા અને સાસુ મેહરુનિસ્સા સાથે કરાચીમાં એક નિકાહમાં સામેલ થવા માટે ફેબ્રુઆરીની 28 તારીખે ગયા હતા.

તેમણે બીબીસીને જણાવ્યું કે તેઓ કરાચીમાં પોતાનાં ફોઈનાં પુત્રીનાં નિકાહમાં ગયા હતા. 19 માર્ચે પાછું આવવાનું હતું પણ જનતા કર્ફ્યુ અને પછી લૉકડાઉનને કારણે તેમણે ત્યાં જ રહી દસ દિવસ વધુ રોકાવાનું નક્કી કર્યું હતું.

તેઓ કહે છે, "મારી બે પુત્રી છે અને એક નાનો પુત્ર. આઠ વર્ષનો પુત્ર દરરોજ ફોન પર કહે છે કે અબ્બા ક્યારે આવશો? "

ઇમરાનભાઈનું કહેવું છે. "આ વખતે તો ઈદ પણ બાળકો વગર સરહદ પાર ઉજવવી પડી. હવે તો બસ રાહ જોઈએ છીએ કે ક્યારે અમને અમારા ઘરે જવાનો મોકો મળે. માતાપિતા, ભાઈ બહેન બાળકો બધાં જ ત્યાં અમારી રાહ જોઈ રહ્યાં છે. "

ઇમરાનભાઈ જણાવે છે કે પાકિસ્તાનના કરાચીમાં ઈદની નમાજ પઢવા તેઓ મસ્જિદમાં ગયા હતા.

મસ્જિદમાં સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગનું ધ્યાન રાખીને નમાજ પઢવામાં આવી હતી.

પાકિસ્તાનમાં લૉકડાઉનમાં છૂટછાટ

પાકિસ્તાનમાં ઈદ અને રમઝાનમાં બજાર ખોલી દેવામાં આવ્યાં હતાં. ત્યારબાદ ત્યાં ભીડ પણ જોવા મળી હતી અને ત્યાં કોરોના સંક્રમણ વધવાના પણ અહેવાલ આવ્યા હતા.

20 મેથી પાકિસ્તાનમાં આંશિક રીતે રેલસેવા પણ શરૂ કરવામાં આવી હતી.

જૉન્સ હૉપકિન્સ યુનિવર્સિટી પ્રમાણે, પાકિસ્તાનમાં અત્યાર સુધી કોરોના સંક્રમણના 66 હજારથી વધારે કેસ આવ્યા છે અને 1395 મૃત્યુ થયાં છે.

ઇશાક બોકડાનું કહેવું છે કે અન્ય દેશોમાંથી ભારતના...


પાકિસ્તાનમાં ભારત વિરોધી પ્રદર્શન

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કૅબિનેટની બેઠકમાં તે અંગે નિર્ણય લેવાયો જેના અંગે ગૃહમંત્રી અમિત શાહે સંસદમાં ઘોષણા કરી હતી.

આ આદેશ પર રાષ્ટ્રપતિએ પણ હસ્તાક્ષર કરી દીધા છે.

આ અંગે બીબીસીએ બંધારણના નિષ્ણાત એ. જી. નૂરાની સાથે વાતચીત કરી.

કલમ 370ને નાબૂદ થવા અંગે એ. જી. નૂરાનીએ પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું, "આ એક ગેરકાયદેસર નિર્ણય છે. એક રીતે જોવા જઈએ તો આ દગાખોરી છે."

"બે અઠવાડિયાંથી તમે સાંભળી રહ્યા હતા કે પાકિસ્તાન તરફથી કાશ્મીરમાં હુમલો કરવા અંગે યોજના ઘડવામાં આવી રહી છે અને એ માટે સુરક્ષા વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે."

"પરંતુ એ સમજાતું નથી કે જો પાકિસ્તાન તરફથી હુમલો થવાની આશંકા હતી તો અમરનાથ યાત્રીઓને કેમ હટાવવામાં આવી રહ્યા હતા."

"શું તમારી અંદર એટલી ક્ષમતા નથી કે પાકિસ્તાન તરફથી થનારા હુમલાને રોકી ન શકો. આ એ જ થયું જે શેખ અબ્દુલ્લાહ (જમ્મુ-કાશ્મીરના પહેલા મુખ્ય મંત્રી, તે સમયે તેમને વડા પ્રધાન તરીકે ઓળખવામાં આવતા હતા) સાથે થયું હતું. તેમની 8 ઑગસ્ટ 1953ના રોજ ધરપકડ થઈ હતી."

"તત્કાલીન વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુએ એક આર્મી ઑપરેશન અંતર્ગત તેમ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ને હટાવીને તેમની ધરપકડ કરી હતી."

"તેમની જગ્યાએ બખ્શી ગુલામ મોહમ્મદને રાજ્યના નવા વડા પ્રધાન બનાવવામાં આવ્યા હતા."

"આ વખતે પણ એવું જ થયું એટલે કાશ્મીરના બધા નેતાઓની ધરપકડ કરી લેવામાં આવી હતી."

"એ પણ ભારતના સમર્થક નેતાઓને જેમણે ભાગલાવાદી નેતાઓથી વિપરીત હંમેશાં ભારતનો સાથ આપ્યો છે."

હવે સવાલ થાય છે કે શું મોદી સરકારના નિર્ણય બાદ કલમ 370 ખતમ થઈ ગઈ છે?

આ સવાલના જવાબમાં એ. જી. નૂરાની કહે છે, "આ એક ગેરકાયદેસર અને ગેર-બંધારણીય નિર્ણય છે."

"કલમ 370નો મામલો સ્પષ્ટ છે. તેને કોઈ નાબૂદ કરી શકે તેમ નથી. તેને માત્ર બંધારણ સભાના માધ્યમથી નાબૂદ કરી શકાય છે પરંતુ બંધારણ સભા તો 1956માં જ ભંગ કરી દેવાઈ હતી."

"હવે મોદી સરકાર તેને જબરદસ્તી ખતમ કરવા પ્રયાસ કરી રહી છે. તેનું વધું એક પાસું છે."

"બે પૂર્વ મંત્રીઓએ સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે જો તમે કલમ 370ને ખતમ કરશો તો તમે ભારત અને કાશ્મીર વચ્ચેની લિંકને જ ખતમ કરી નાખશો."

"તેમને આશા છે કે સુપ્રીમ કોર્ટ તેને ગેરકાયદેસર નહીં માને. સુપ્રીમ કોર્ટ શું નિર્ણય લેશે તે તો ખબર નથી."

"તેમણે કાશ્મીરને તોડ્યું છે કે જે શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જી (જનસંઘના સંસ્થાપક)નો હંમેશાંથી ઉદ્દેશ હતો."

જમ્મુ કાશ્મીરમાં અનામતનું શું?

2004ના જમ્મુ કાશ્મીર રિઝર્વેશન ઍક્ટ અંતર્ગત નિયંત્રણ રેખા પર રહેતા લોકોને અનામત મળતી હતી. પરંતુ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સીમા પર રહેતા લોકોને પણ અનામત આપવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.

ત્યારે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં અનામતને લઈને જે નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે તે શું છે?

આ સવાલના જવાબમાં એ. જી. નૂરાની કહે છે, "આ નિર્ણય કેટલાક લોકોની દયા પ્રાપ્ત કરવા માટે લેવામાં આવ્યો છે."

ખરેખર તો તેની દાનત કંઈક બીજી જ છે. જ્યારથી જનસંઘ બન્યો છે, ત્યારથી તેઓ કલમ 370ને નાબૂદ કરવા માગતા હતા."

કલમ 35-Aને ખતમ કરવાનો શું મતલબ?

આર્ટિકલ 35A કલમ 370નો ભાગ છે જે કાશ્મીરને ખાસ દરજ્જો આપે છે.

જે રાજ્યને પોતાનું અલગ બંધારણ, અલગ ધ્વજ અને વિદેશી બાબતો, સુરક્ષા અને સંચાર સિવાયની બાબતોમાં સ્વતંત્રતા આપે છે.

પરંતુ હવે કલમ 370ની સાથે 35-A પણ નાબૂદ થઈ ગયો છે, અને હવે તેનો શું મતલબ છે?

આ અંગે એ. જી. નૂરાની જણાવે છે, "તેનો મતલબ સ્પષ્ટ છે કે કાશ્મીરની પોતાની ખાસ ઓળખ સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ જશે."

સરકારનું કહેવું છે કે કલમ 370નો એક ખંડ બાકી રહેશે, અને બીજા ખંડ સમાપ્ત થઈ જશે, તેનો શું અર્થ છે?

આ મામલે એ. જી. નૂરાની કહે છે, "તેનો...


પાકિસ્તાનમાં રહેતાં હજારો ઇસાઇ, હિંદુ અને શીખ મહિલાઓને આવી સ્થિતિનો સામનો કરવો પડે છે.

25 જૂને ફરાહ ફૈસલાબાદના તેમના ઘરમાં તેમના દાદા સાથે હતાં, ઘરમાં તેમના ત્રણ ભાઈ અને બે બહેનો હતાં. એ વખતે જ દરવાજે ટકોરા પડ્યા.

ફરાહને યાદ છે કે તેમના દાદા દરવાજો ખોલવા માટે ગયા હતા અને ત્રણ લોકો તેમને બળજબરીપૂર્વક ઉઠાવીને વૅનમાં લઈ ગયા હતા.

આ ઘટના વસતીની દૃષ્ટિએ પાકિસ્તાનના ત્રીજા સૌથી મોટા શહેર ફૈસલાબાદમાં ઘટી હતી.

એ વખતે ફરાહના પિતા આસિફ કામે ગયા હતા.

આસિફ યાદ કરે છે, "એ લોકોએ ધમકી આપી હતી કે જો અમે તેને પરત મેળવવાની કોશિશ કરી તો અંજામ સારો નહીં હોય."

આસિફ નજીકના પોલીસસ્ટેશને ગયા અને આ ગુના અંગે જાણ કરી દીધી. તેમને એક અપહરકર્તાનું નામ પણ આપ્યું હતું, જેની ઓળખ ફરાહના દાદાએ આપી હતી.

આસિફનું કહેવું છે કે એ વખતે પોલીસ અધિકારીઓએ તેમના કેસમાં કોઈ રસ ન દાખવ્યો, "તેઓ બિલકુલ સહયોગ નહોતા કરતા. તેમણે કેસ દાખલ કરવાનો ઇનકાર કરી દીધો. મને ધક્કો માર્યો અને ગાળો દીધી."

ઘટનાના ત્રણ મહિના બાદ અનેક ફરિયાદોના પરિણામે પોલીસે ફરિયાદ તો નોંધી પણ કાર્યવાહી ન કરી.

આ દરમિયાન 12 વર્ષનાં ફરાહને 110 કિલોમિટર દૂર હાફિઝ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાબાદ લઈ જવામાં આવ્યાં, ત્યાં તેમને એક ઘરમાં બાંધીને રાખવામાં આવ્યાં અને તેમની સાથે રેપ કરવામાં આવ્યો.

તેઓ કહે છે કે તેમને એક ગુલામની જેમ રાખવામાં આવ્યાં હતાં, "મને બાંધીને રાખવામાં આવી હતી. મારી પાસે ઘર સાફ કરાવતા હતા અને જાનવરોનું પણ ધ્યાન રખાવાતું હતું."

ફરાહ યાદ કરતાં કહે છે, "તેમણે મારા પગમાં સાંકળ બાંધી દીધી હતી અને મને દોરડાથી બાંધી હતી. મેં અનેક વાર દોરડા અને સાંકળ ખોળવાના પ્રયાસ કર્યા પણ હું નાકામ રહી. હું રાત્રે ઇશ્વરને મદદ માટે આજીજી કરતી રહેતી."

પાકિસ્તાનની અંતિમ વસતીગણતરી પ્રમાણે દેશમાં અંદાજે વીસ લાખ ઈસાઈ રહે છે, જેઓ કુલ વસતીના એક ટકા જેટલા છે.

માનવાધિકાર સંગઠનો પ્રમાણે પાકિસ્તાનમાં દર વર્ષે અંદાજે એક હજાર હિંદુ, ઇસાઇ અને શીખ મહિલાઓનાં અપહરણ થાય છે. જેમાંથી અનેકને ઇસ્લામ ધર્મ સ્વીકારવા માટે મજબૂર કરવામાં આવે છે.

પાકિસ્તાનમાં મનાય છે કે છોકરો અને છોકરી 16 વર્ષથી ઓછી વયના હોય અને મુસલમાન હોય તો શરિયા કાનૂન અંતર્ગત તેમનાં લગ્ન શક્ય છે.

ફરાહના કેસમાં પણ આવું જ થયું, તેમને ઇસ્લામ અપનાવવા માટે મજબૂર કરવામાં આવ્યાં અને પછી અપહરણકર્તા સાથે લગ્ન કરાવી દેવાયાં.

નેશનલ કાઉન્સિલ ઑફ ચર્ચીસ ઇન પાકિસ્તાનના પ્રમાણે દેશમાં ઇસાઇ છોકરીઓનાં અપહરણના કેસ વધી રહ્યા છે.

બિશપ વિક્ટર અઝારિયાનું કહેવું છે, "સેંકડો છોકરીઓના અપહરણ કરવામાં આવે છે. ઘણા લોકો આવા ગુના કરે છે પણ તંત્ર તેમની પર કોઈ કાર્યવાહી કરતું નથી."

ફરાહના પિતા તેમને લઈને બહુ જ ચિંતિત હતા, તેમણે આખરે સ્થાનિક ચર્ચ પાસે મદદ માગી, જ્યાંથી તેમને કાનૂની મદદ ઉપલબ્ધ કરાવાઈ હતી.

ગયા વર્ષે ડિસેમ્બર મહિનામાં આખરે પોલીસે કાર્યવાહી કરી, જેની માટે ચર્ચે પાંચ મહિના સુધી પ્રયાસો કર્યા હતા.

ફરાહ જણાવે છે કે "ચાર પોલીસકર્મીઓ અપહરણકર્તાના ઘરે આવ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું કે અદાલતે આદેશ આપ્યો છે કે હું તેમની સાથે પોલીસસ્ટેશન જઉં."

5 ડિસેમ્બરે તેમનો કેસ ફૈસલાબાદની જિલ્લા અદાલત સામે આવ્યો, જે બાદ તપાસ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી તેમને મહિલા આશ્રય કેન્દ્ર પહોંચાળવામાં આવ્યા.

જોકે તેમની માટે હજી એક ખરાબ સમાચાર હતા.

પરિવાર અદાલતના અંતિમ ફેંસલાની રાહ જોતો હતો ત્યારે પોલીસે જણાવ્યું કે ફરાહે લગ્ન અને ધર્મપરિવર્તન સ્વીકારી લીધાં છે.

ફરાહે 23 જાન્યુઆરીએ અદાલત સમક્ષ આ જ નિવેદન આપ્યું. જોકે અદાલતને શંકા ગઈ કે તેમની પર નિવેદન આપવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું છે.

ફરાહનું કહેવું છે કે...


પાકિસ્તાનમાં રહેતાં હિંદુઓ કહે છે તમારે બાળપણ તથા યુવાનીમાં વર્ષો સુધી એવી પીડામાંથી પસાર થવું પડે કે જેમાં તમને તમારા હિન્દુ હોવાનો અફસોસ દરરોજ થાય.

જોકે, તમારું નામ કિશોર, મુકેશ કે આકાશ હોય તો એ જણાવવાનું કદાચ મુશ્કેલ હોઈ શકે છે. ખબર નહીં કોઈ, ક્યારે પૂછી લે કે તમે ભારતથી ક્યારે પાકિસ્તાન આવ્યા?

તમને 14 ઑગસ્ટને બદલે 15 ઑગસ્ટે સ્વાતંત્ર્યદિવસ ઊજવવાની સલાહ પણ આપવામાં આવી શકે.

બીજું કંઈ નહીં તો ભારત-પાકિસ્તાનની ટીમો વચ્ચેની ક્રિકેટ મૅચમાં ભારતીય ટીમ સારું પ્રદર્શન કરે ત્યારે તમારા દોસ્તો, "તારી ટીમ જીતી રહી છે" એવી મશ્કરી કરે એ શક્ય છે.

એ ઉપરાંત તમારે બાળપણ તથા યુવાનીમાં વર્ષો સુધી એવી પીડામાંથી પસાર થવું પડે કે જેમાં તમને તમારા હિંદુ હોવાનો દરરોજ અફસોસ થાય.

આ બધાના સંભવિત પરિણામ સ્વરૂપે તમે ધીમે-ધીમે ખુદને હીન, અસહાય અને મજબૂર માનવા લાગો એવું પણ બની શકે.

તમે સ્કૂલ, કૉલેજ કે યુનિવર્સિટીમાં સામાજિક વિજ્ઞાન કે પાકિસ્તાન સ્ટડીઝનાં પાઠ્યપુસ્તકો વાંચવાનું શરૂ કરો ત્યારે આવું થઈ શકે, પણ હિંદુઓ માટે અપમાનજનક હોય એવું આ પુસ્તકોમાં શું હોઈ શકે?

આવો, આ અનુભવની કથા પાકિસ્તાનના સિંધ પ્રાં... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

તના કેટલાક હિંદુ તથા મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી સાંભળીએ. આ લોકો વિદ્યાર્થી હતા ત્યારે તેમણે ઉપરોક્ત પાઠ્યપુસ્તકો વાચ્યાં હતાં.

'અત્યાચારી હિંદુ'

ડૉ. રાજેશ કુમાર

અમે 25થી 45 વર્ષના કેટલાક યુવાનો અને યુવતીઓની મુલાકાત લીધી હતી. અમે તેમને પૂછ્યું હતું કે સ્કૂલ અને કૉલેજના પાઠ્યપુસ્તકોમાં એવી કઈ બાબત હતી જેનાથી તેમને દુઃખ થતું હતું?

આ સવાલના જવાબમાં તેમણે કેટલાક પાઠ્યપુસ્તકોના અંશોની વાત કરી હતી. જેમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે "ઇતિહાસમાં હિંદુઓ એ મુસલમાનો પર બહુ અત્યાચાર કર્યો હતો."

"કાફિરનો અર્થ થાય છે પૂતળાં અથવા મૂર્તિઓની પૂજા કરનાર."

"અગાઉના સમયમાં હિંદુઓ, તેમને ત્યાં દીકરીનો જન્મ થતો ત્યારે તેને જીવતી દાટી દેતા હતા."

"હિંદુઓ માનવતાના દુશ્મન છે"

ડૉ. રાજવંતી કુમારી

વિવિધ ક્ષેત્રો સાથે સંકળાયેલા આ યુવાઓએ આંખ ખોલીને વાસ્તવિકતા જોઈ ત્યારે તેમને તેમની ચારે તરફ સહિષ્ણુતા તથા ભાઈચારાનો માહોલ જોવા મળ્યો હતો.

દોસ્તી હોય કે પાડોશીઓ હોય કે પછી ઈદ, હોળી કે દિવાળીનો તહેવાર હોય, કમ સે કમ વ્યક્તિગત રીતે તો તેમણે હિંદુઓ તથા મુસલમાનો વચ્ચે કોઈ અંતર અનુભવ્યું ન હતું.

અલબત, આ વિદ્યાર્થીઓ સ્કૂલ તથા કૉલેજમાં આવ્યા ત્યારે તેમને પહેલીવાર એવી અનુભૂતિ થઈ હતી કે તેમના દિમાગમાં ઘૃણા તથા પક્ષપાતના બીજનું વાવેતર કરવામાં આવી રહ્યું છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, એ માટે બીજું કોઈ નહીં, પણ તેમનાં પોતાનાં પાઠ્યપુસ્તકો જવાબદાર છે.

સિંધ પ્રાંતના હૈદરાબાદ શહેરમાં રહેતા રાજેશ કુમાર ચિકિત્સાના ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા હોવા ઉપરાંત એક સામાજિક કાર્યકર પણ છે.

રાજેશ કુમાર સિંધ ટેક્સ્ટ બૂક બોર્ડના ધોરણ 11 તથા 12ના અભ્યાસક્રમમાં સામેલ પાકિસ્તાન સ્ટડીઝના પુસ્તકનો હવાલો આપે છે. એ પુસ્તકનો અભ્યાસ તેમણે કૉલેજકાળમાં કર્યો હતો.

એ પુસ્તકના પાના ક્રમાંક 33 ઉપર લખ્યું હતું કે માનવતાના દુશ્મન હિંદુઓ તથા શીખોએ હજારો નહીં બલ્કે લાખો મહિલાઓ, બાળકો, વૃદ્ધો અને યુવાનોની નિર્દયતાથી હત્યા કરી હતી અને તેમને અપમાનિત કર્યા હતા.

તેનો અર્થ એ થયો કે આ પુસ્તકોના લેખકોએ પહેલેથી જ ધારી લીધું હતું કે શીખો અને હિંદુઓ માનવતાના દુશ્મન છે.

હકીકત એ છે કે ક્યાંય રમખાણ થાય છે ત્યારે મારનારાઓ બન્ને તરફ હોય છે અને બન્ને પક્ષ સમાન રીતે દોષી હોય છે.

'મુસલમાનોના દુશ્મન'

પારા માંગી

યુવા ડૉક્ટર રાજવંતી કુમારીએ તેમનાં નવમા તથા દસમા ધોરણના પાકિસ્તાન સ્ટડીઝના પુસ્તક બાબતે જણાવ્યું...


પાકિસ્તાનમાં વર્ષ 1990માં જ જળસંકટે ટકોરા મારી દીધા હતા અને 2005 આવતાં-આવતાં આ સંકટ ખતરા તરફ આગળ વધી ગયું અને સતત વધી રહ્યું છે. એટલે કે પાકિસ્તાન જળ સંકટની સમસ્યા સાથે બાથ ભીડી રહ્યું છે.

કહેવાય છે કે પાકિસ્તાન આ સમસ્યાને મુદ્દે નિર્ણાયક પગલાં નહીં લે તો 2025માં તે જળસંકટના બિહામણા દુષ્ચક્રમાં ફસાઈ જશે.

પાકિસ્તાન પાસે હવે જળ સંકટને પહોંચી વળવા માટે પૂરતો સમય પણ બચ્યો નથી.

પાકિસ્તાનમાં પ્રતિ વ્યક્તિ પાણીની ઓછી થઈ રહેલી ખપત સંકટના આગમનનો સંદેશ છે.

કહેવાય છે કે અગાઉની સરકારોએ પાણીની સમસ્યાને સાવ કિનારે જ રાખી અને હવે આ સમસ્યા વિકરાળ બની ગઈ છે.

હવે આ સમસ્યાને પહોંચી વળવા માટે પાકિસ્તાનના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સાકિબ નિસારે ડૅમના નિર્માણ માટે ફંડ એકઠું કરવાની પહેલ કરી છે.

હકીકતમાં, પાકિસ્તાનની સુપ્રીમ કોર્ટે પીસીઆરડબલ્યૂઆરનાં પાકિસ્તાનમાં પાણીની અછતવાળા અહેવાલની સ્વયં નોંધ લીધી હતી.

આ સાથે જ સુપ્રીમ કોર્ટમાં કાલાબાગ બંધને મુદ્દે એક અરજી પણ દાખલ કરવામાં આવી હતી.

આ બંને મુદ્દે સુનાવણી કરતા સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે પાકિસ્તાનમાં છેલ્લાં 48 વર્ષોમાં એક પણ નવો બંધ બનાવવામાં આવ્યો નથી.

... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પાકિસ્તાનના સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ મિયાં સાકિબ નિસાર

સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારને કહ્યું કે સરકાર તત્કાળ નવા બંધોનું નિર્માણ કરે. સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશે કહ્યું કે દીઅમેર-ભાશા અને મોહમંડ બંધોનું નિર્માણ શક્ય હોય એટલી ઝડપે કરવામાં આવે જેથી જળસંકટ સામે લડવામાં મદદ મળે.

દીઅમેર-ભાશા બંધનું નિર્માણ ખૈબર-પખ્તુનખા અને ગિલગીટ-બાલ્ટિસ્તાનમાં અને મોહમંડ બંધનું નિર્માણ માંડા વિસ્તારની સ્વાત નદી ઉપર થનાર છે.

પાકિસ્તાન-ચીન વચ્ચે ભલે સદાબહાર દોસ્તીના સંબંધો રહ્યા હોય, પરંતુ સિલ્ક રોડને મુદ્દે બંને દેશોની દોસ્તી જટિલ દોરમાંથી પસાર થઇ રહી છે.

ઉપનિવેશક કાળની અરબ સાગરથી હિંદુકુશ તળેટીની વચ્ચેની રેલ્વે લાઈનના પુનઃ નિર્માણ માટે 8 અરબ 20 કરોડ ડૉલરની પરિયોજનામાં સતત વિલંબ થઈ રહ્યો છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

સમાચાર એજન્સી રૉઇટર્સના અનુસાર આ વિલંબને કારણે પાકિસ્તાન એક વાર ફરી ચીનની સિલ્ક રોડ પરિયોજનાને મુદ્દે અસ્વસ્થ છે. રૉઇટર્સનું કેહવું છે કે પાકિસ્તાનને લાગે છે કે તે દેવાના દુષ્ચક્રમાં ફસાઈ શકે તેમ છે.

આ રેલ પરિયોજનાથી કરાચી અને પેશાવરને જોડવામાં આવશે અને આ ચીનના વન બેલ્ટ વન રોડ પ્રોજેક્ટનો મહત્વનો ભાગ છે. રૉઇટર્સનું કહેવું છે કે આ પ્રોજેક્ટની શરતોને મુદ્દે પાકિસ્તાન નિશ્ચિંત નથી. વડા પ્રધાન બન્યા બાદ ઈમરાન ખાને વિદેશી દેવાઓને મુદ્દે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

કહેવાય છે કે આ મુદ્દાને ધ્યાનમાં રાખીને પાકિસ્તાનને બંને ડૅમ બાંધવા માટે વિદેશી કરજને બદલે પોતાના દેશના નાગરિકો પાસેથી ફાળો લેવાનું યોગ્ય લાગ્યું.

દીઅમેર-ભાશા અને મોહમંડ બંધો માટે ભંડોળ

જસ્ટિસ નિસારે ચાર જુલાઈએ પાકિસ્તાનના નાણાં મંત્રાલયને આદેશ આપ્યો કે તેઓ દિઅમેર-ભાશા અને મોહમંડ ડેમ ફંડ-2018' નામથી એક બૅન્ક એકાઉન્ટ ખોલવામાં આવે જેથી લોક-ફાળાથી બંધ બનાવવા માટે પૈસા એકત્ર કરી શકાય.

નાણાં મંત્રાલયે તારીખ 6 જુલાઈ 2018ના રોજ આ એકાઉન્ટ ખોલી દીધું છે.

નીસારે લોકોને પૈસા દાન કરવાનો આગ્રહ કર્યો છે. આની શરૂઆત જસ્ટિસ નીસારે પોતે કરી અને તેઓએ પોતાના અંગત ખાતામાંથી દસ લાખ પાકિસ્તાની રૂપિયા ફાળામાં આપ્યાં.

જસ્ટિસ નીસારની જેમ અન્ય ન્યાયાધીશોએ પણ આ એકાઉન્ટમાં પૈસા જમા કરાવ્યા.

આ સિવાય પાકિસ્તાની સેનાના અધિકારી, કર્મચારીવર્ગ, મીડિયાના જૂથો અને સરકારી અને ખાનગી સંગઠનોએ પણ બંધ બનાવવા માટે આ એકાઉન્ટમાં પૈસા જમા કરાવ્યા.

પહેલી ઑક્ટોબર સુધી આ એકાઉન્ટમાં...


પાકિસ્તાનમાં વિજેતા થયેલા મહિલાઓ

ક્રિકેટરથી રાજનેતા બનેલા ઇમરાન ખાન પાકિસ્તાનના નવા વડા પ્રધાન બનવાની તૈયારીમાં છે.

રાજનૈતિક ગલીઓમાં થઈ રહેલી આ અદલા-બદલી વચ્ચે પાકિસ્તાનની ચૂંટણીમાં અન્ય એક કારણ પણ ચર્ચામાં રહ્યું હતું .

આ કારણ છે પાકિસ્તાની ચૂંટણીમાં મહિલાઓની ભાગીદારી.

આ ચૂંટણીમાં પાકિસ્તાનના ચૂંટણી અધિનિયમ 2017ની કલમ 206 મુજબ દરેક પક્ષે  મહિલાઓને 5 ટકા ટિકિટ આપવી ફરજિયાત હતી.

આ જ કારણ છે કે નેશનલ ઍસેમ્બ્લીની કુલ 272 સીટો પર અલગ અલગ દળોએ 171 મહિલા ઉમેદવારોને ટિકિટ આપી હતી.

આ ચૂંટણીમાં પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી (પીપીપી)એ સૌથી વધુ 19 મહિલાઓને ટિકિટ આપી હતી.

ત્યાર બાદ દક્ષિણપંથી દળ મુત્તાહિદા મજલિસ-એ-અમલ (એમએમએ)એ 14 મહિલાઓને ટિકિટ આપી હતી.

જ્યારે પાકિસ્તાનની સત્તા નજીક પહોચેલી પીટીઆઇએ 11 મહિલાઓને ટિકિટ આપી હતી.

આ સાથે જમાત-ઉદ-દાવાની અલ્લાહ-ઓ-અકબર પાર્ટીએ પણ ત્રણ મહિલાઓને ટિકિટ આપી હતી

પાકિસ્તાનમાં પહેલી વાર 171 મહિલા ઉમેદવારો

ઇમરાન ખાન

પાકિસ્તાનની રાજનીતિના ઇતિહાસમાં પહેલી વાર આટલી મોટી સંખ્યામાં મહિલાઓ ચૂંટણીના મેદાનમાં હતી.

વર્ષ 2013ની ચૂંટણીમાં 135 મહિલા ઉમેદવારોએ ચૂંટણી... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

લડી હતી. જ્યારે આ ચૂંટણીમાં તમામ દળોમાંથી કુલ 171 મહિલા ઉમેદવારોએ ચૂંટણી લડી.

આ મહિલા ઉમેદવારોમાં એક નામ અલી બેગમનું પણ છે. જે પુરુષ પ્રધાન કબાયલી વિસ્તારમાંથી ચૂંટણી લડનારાં પ્રથમ મહિલા ઉમેદવાર છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

જોકે, પાકિસ્તાન ચૂંટણીપંચનો એક નિયમ એવો પણ છે કે જો કોઈ પણ ચૂંટણી ક્ષેત્રમાં 10 ટકાથી ઓછી મહિલાઓની ભાગીદારી હોય તો સમગ્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયા રદ થઈ જશે.

ચૂંટણીપંચની આ શરતો  હોવા છતાં તમામ પાર્ટીઓએ મહિલાઓને ટિકિટ તો આપી પરંતુ મહિલા સંગઠનો દ્વ્રારા એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો કે મહિલાઓને નબળી બેઠકો પરથી ચૂંટણી લડાવવામાં આવી હતી.

આવી પરિસ્થિતિ હોવા છતાં પણ એવા કેટલાક મહિલા ચહેરાઓ છે જેમણે પાકિસ્તાનની ચૂંટણીમાં જીત મેળવી.

જુગનૂ મોહસિન

જુગનુ મોહસિન

જુગનૂ મોહસિનએ પંજાબ પ્રાંતથી વિજય મેળવ્યો છે. તે અપક્ષ ઉમેદવાર તરીકે મેદાનમાં હતાં.

જુગનૂ મોહસિન નઝમ સેઠીના પત્ની છે. તેઓ પંજાબના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી હતા. વર્તમાન સમયમાં નઝમ સેઠી પાકિસ્તાન ક્રિકેટ બૉર્ડના ચેરમેન છે.

રાજનીતિ સિવાય જુગનૂ પત્રકારત્વમાં પણ સક્રિય રહ્યાં છે. તેઓ 'ધી ફ્રાઇડે ટાઇમ્સ'ના સહ સંસ્થાપક છે.

વર્ષ 1999માં તેમના પતિ નઝમ  સેઠીની નવાઝ શરીફ સરકારે પત્રકારત્વથી સંબંધિત કામના કારણે ધરપકડ કરી હતી.

એ સમયે જુગનૂએ પોતાના પતિને  છોડાવવા આંતરરાષ્ટ્રીય અભિયાન શરૂ કર્યું હતું અને તેઓ ચર્ચામાં આવ્યાં હતાં.

ઝરતાજ ગુલ

ઝરતાજ ગુલ

ઝરતાજ ગુલ પાકિસ્તાન તહરીક-એ-ઇન્સાફ પાર્ટીનાં ઉમેદવાર હતાં.  તેમણે દક્ષિણ પંજાબની નેશનલ ઍસેમ્બ્લીની ડેરા ગાઝી ખાન-ત્રણ બેઠક પરથી જીત મેળવી છે.

ઝરતાજ ગુલએ પાકિસ્તાન મુસ્લિમ લીગના સરદાર ઓવૈસ લેઘરીને હરાવ્યા છે.

ઝરતાજ ગુલએ 79 હજાર 817 મત મેળવ્યા છે. જ્યારે સરદાર ઓવૈસને 54 હજાર 548 મત મળ્યા છે.

જીત બાદ ઝરતાજ ગુલે ટ્વીટ કરી અલ્લાહનો આભાર વ્યક્ત કર્યો. સાથે જ તેમણે પીટીઆઈના ચેરમેન ઇમરાન ખાનનો પણ આભાર વ્યક્ત કર્યો.

ઝરતાજ ગુલનો જન્મ નવેમ્બર 1994માં ફાટા પ્રાંતમાં થયો હતો. તેમના પિતા વજીર અહમદ સરકારી અધિકારી હતા.

શમ્સ ઉન નિસા

શમ્સ ઉન નિસા પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટીના સક્રિય સદસ્ય છે. તેમણે થાટા વિસ્તારમાં જીત મેળવી છે.

તેમની જીતનો અંદાજ તેમને મળેલા મત પરથી મેળવી શકાય છે. તેમને મળેલા 1 લાખ 52 હજાર 691 મતની સામે તેમના પ્રતિસ્પર્ધી પીટીઆઈના ઉમેદવાર અર્સલન બખ્શ બ્રોહીને માત્ર 18 હજાર 900 મત મળ્યા.

શમ્સ ઉન નિસા આ સીટ પર વર્ષ...


પાકિસ્તાનમાં હવે કોવિડ-19ના સંક્રમણના કેસીસ ધીમે-ધીમે વધી રહ્યા છે. ગત સપ્તાહે અહીં વિક્રમસર્જક સંખ્યામાં કેસીસ નોંધાયા હતા.

લાહોરમાં રહેતાં 35 વર્ષનાં મહેવિશે બીબીસી સાથે ફોન પર વાત કરતાં કહ્યું હતું, "હું બહુ હતાશ હતી અને ગભરાતી હતી. મારાં મમ્મી કોરોના વૅક્સિનના બીજા ડોઝની રાહ જોઈ રહ્યાં છે."

"મને એમ થયું કે મારો નંબર ક્યારેય નહીં આવે. મેં મારી જાતને કહ્યું કે બજારમાં જે વૅક્સિન ઉપલબ્ધ છે, તેનો ડોઝ લઈ લેવો સારો."

મહેવિશની નોકરી તાજેતરમાં જ છૂટી ગઈ હતી. તેમણે બચાવેલા પૈસામાંથી 12,000 રૂપિયાનો ખર્ચ કરીને રશિયાએ બનાવેલી સ્પુતનિક-V કોરોના રસી ખરીદી હતી.

મહેવિશે કહ્યું હતું કે "વૅક્સિન તો મેં લઈ લીધી, પણ એ કામ મેં બચાવેલા પૈસા સંદર્ભે આંચકારૂપ સાબિત થયું છે."

અલબત્ત વૅક્સિન લેવાનો નિર્ણય અત્યાર સુધીના તમામ નિર્ણયોમાં સૌથી વધુ સમજદારીભર્યો સાબિત થાય એ શક્ય છે, એવું પણ મહેવિશે જણાવ્યું હતું.

ભારતમાં કોરોના વાઇરસની સ્થિતિ વિશ્વના વૈજ્ઞાનિકો માટે ચિંતાનો વિષય કેમ?

પાકિસ્તાનમાં એક મહિનામાં 3,000થી વધારે મૃત્યુ

મહેવિશની નોકરી છૂટી ગઈ છે, તેમને બચતમાંથી 12 હજાર રૂપિયા ખર્ચીને રસી લીધી.
... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

મહેવિશનો સમાવેશ પાકિસ્તાનમાં જેમણે વૅક્સિન લઈ લીધી છે, એવા બે ટકા લોકોમાં થાય છે.

તેમને સરકારી વૅક્સિન માટે લાંબો સમય રાહ જોવાને બદલે જાતે પૈસા ખર્ચીને વૅક્સિન લઈ લેવાનું વધારે યોગ્ય લાગ્યું હતું.

પાકિસ્તાનમાં હવે કોવિડ-19ના સંક્રમણના કેસ ધીમે-ધીમે વધી રહ્યા છે, ગત સપ્તાહે અહીં વિક્રમી સંખ્યામાં કેસ નોંધાયા હતા.

પાકિસ્તાનના પાડોશી દેશ ભારતમાં કોવિડ-19 જે ઝડપથી પ્રસરી રહ્યો છે તે એ વાતનો સંકેત આપે છે કે આ મહામારી કેટલું ભયાનક સ્વરૂપ લઈ શકે છે.

ભારતમાં ગત દિવસોમાં અનેક ઠેકાણે ઓક્સિજનની અછતને કારણે દર્દીઓના મૃત્યુના તથા સ્મશાનોમાં મૃતદેહોને અગ્નિદાહ આપવા માટે જગ્યા ઓછી પડી રહી હોવાના સમાચાર મળી રહ્યા છે.

પાકિસ્તાનમાં માર્ચના પહેલા સપ્તાહમાં કોવિડ-19ના 16,000 ઍક્ટિવ કેસ નોંધાયેલા હતા, પણ એપ્રિલમાં એવા કેસની સંખ્યા આઠ ગણાથી વધુ થઈ ગઈ હતી.

એપ્રિલમાં કોવિડ-19ના ઍક્ટિવ કેસની કુલ સંખ્યા 1,40,000 સુધી પહોંચી ગઈ હતી. પાકિસ્તાનમાં માત્ર એક જ મહિનામાં 3,000થી વધુ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા.

મહામારીની શરૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં કોવિડ-19ને કારણે એક મહિનામાં આટલો મોટા મૃત્યુઆંક ક્યારેય નોંધાયો નથી.

સત્તાવાર આંકડા મુજબ, 28 એપ્રિલે લાહોરની મોટી હૉસ્પિટલોના 93 ટકા આઈસીયુ બેડ્ઝ દર્દીઓથી ભરાઈ ગયા હતા.

બીજા કેટલાંક મોટાં શહેરો અને પંજાબ પ્રાંતની હૉસ્પિટલોનાં વૅન્ટિલેટર તથા ઓક્સિજનની સુવિધા ધરાવતા 80 ટકા બેડ્ઝ દર્દીઓથી ભરાઈ ગયા હતા.

આગામી દિવસોમાં કોવિડ-19ના સંક્રમણનું પ્રમાણ વધશે તો પાકિસ્તાનની હૉસ્પિટલોમાં બેડ્ઝની અછત સર્જાઈ શકે છે.

દેશના યોજનામંત્રી અસદ ઉમરના જણાવ્યા મુજબ, દેશના કુલ ઓક્સિજન સપ્લાય પૈકીના 90 ટકા પુરવઠાનો ઉપયોગ હાલ થઈ રહ્યો છે અને 80 ટકાથી વધુનો ઉપયોગ આરોગ્ય સેવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે.

બીજી તરફ પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન ઇમરાન ખાને ચેતવણી આપી છે કે અત્યારે દેશમાં લગભગ દર 963 વ્યક્તિએ એક ડૉક્ટર છે અને આ સ્થિતિમાં કોવિડ-19 વાઇરસનો ચેપ ફેલાય તો ભયંકર વિનાશ થઈ શકે છે.

પાકિસ્તાનમાં પરિસ્થિતિ કેમ બગડી?

વાઈરસનો ચેપ ફેલાવાનું કારણ વહીવટીતંત્રની ઉદાસીનતા પણ છે.

માર્ચના બીજા સપ્તાહમાં બ્રિટિશ વૅરિયન્ટનો પ્રસાર પાકિસ્તાનમાં મહામારીની પરિસ્થિતિ વકરવાનું એક કારણ હોઈ શકે, એ વાતને અસદ ઉમરે સમર્થન આપ્યું છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે કોવિડ-19 વાઇરસના અગાઉના સ્ટ્રેનની સરખામણીએ બ્રિટિશ વૅરિયન્ટ વધારે ખતરનાક છે.

જોકે,...


પાકિસ્તાનમાં હિંદુ યુવતીઓના રક્ષણ માટે કોર્ટે આદેશ આપ્યા છે

સિંધની વિધાનસભામાં તાજેતરમાં જ આવાં કથિત અપહરણો અને બળજબરીપૂર્વક ધર્મપરિવર્ત મામલે ઠરાવ પસાર કરવામાં આવ્યો અને સ્પીકરે ધાર્મિક બાબતોની સમિતિને આ મામલે જ સંસદીય સમિતિની તત્કાલ રચના કરવા આદેશ આપ્યો.

સિંધની વિધાનસભામાં પસાર કરાયેલો ઠરાવ પ્રાંતના ગવર્નરને મોકલવામાં આવ્યો પણ તેમણે આ મામલે કેટલાંક સૂચનો આપી ઠરાવ વિધાનસભાને પરત કરી દીધો.

આમ સિંધમાં આ મામલે ઠરાવ પસાર ન થઈ શક્યો જોકે, ગૃહ દ્વારા ફરીથી આ મામલે ઠરાવ પસાર કરાયો.

ગવર્નરે આપેલાં સૂચનો મામલે સિંધની સંસદમાં મુસ્લિમ લિગ-ફંકશનલ ઍસેમ્બલીના લઘુમતી સભ્ય નિર્મળ કુમાર ગોકલાણીએ સુધારા કર્યા.

આ અંગેના ઠરાવમાં 'હિંદુ યુવતીઓ' શબ્દ હઢાવી માત્ર 'યુવતીઓ' શબ્દ જ લખવામાં આવ્યો.

'પાકિસ્તાની હિંદુઓ પણ મુસ્લિમ જેટલા જ દેશપ્રેમી'

ગોકલાણીએ જણાવ્યું છે કે પાકિસ્તાની હિંદુઓ પણ મુસ્લિમ જેટલા જ દેશપ્રેમી છે.

તેમણે કહ્યું, "અમે ક્યારેય વધારાના હકો નથી માગ્યા. અમે લઘુમતી ક્વૉટા અંતર્ગત બેઠકો નથી માગતા. અમે માત્ર જીવતા રહેવા માગીએ છીએ. ધર્મના નામે અમારી દીકરીઓનું અપહરણ ન કરો. તેમના પર બળાત્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

કાર ન ગુજારો."

આ મામલે ગોકલાણીએ સાત મહિનામાં અપહરણ કરાયેલી 41 યુવતીઓની યાદી પણ રજૂ કરી.

આ યાદી અનુસાર કરાચી, હૈદરાબાદ, તાંદો અલ્લાહયાર, તાંદો મુહમ્મદ ખાન, જામપથી, બાદીમ, મિરપુર ખાસ, સંઘર, સુક્કુર, શાદકોટ, ઘોટકી, થટ્ટા, ખૈરપુર, દાદુ અને જામશોરો જિલ્લામાંથી આ યુવતીઓનું અપહરણ કરવામાં આવ્યું છે.

વર્ષ 2017ની વસ્તીગણતરી અનુસાર પાકિસ્તાનની કુલ વસ્તીમાં 3.53 ટકા લોકો લઘુમતી સમુદાયના છે.

વર્ષ 1998માં હાથ ધરાયેલી વસ્તીગણતરી અનુસાર આ આંક 3.72 ટકા હતો.

આનો અર્થ એવો થાય કે હાલની વસ્તીગણતરી અનુસાર પાકિસ્તાનમાં લઘુમતી સમુદાયની વસ્તીમાં 0.19 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે.

લઘુમતી સાંસદ મંગલા શર્માનું કહેવું છે કે દીકરીઓનાં અપહરણ અને તેમના ધર્મપરિવર્તનની ઘટનાઓને પગલે પાકિસ્તાનમાં હિંદુઓ ભયમાં જીવી રહ્યા છે.

પહેલાંથી જ કાયદો અમલમાં

અહીં નોંધનીય છે કે નવેમ્બર 2013માં સિંધની વિધાનસભાએ 'પ્રૉટેક્શન ઑફ માઇનોરિટીઝ બિલ'ને પસાર કર્યું હતું.

જે અંતર્ગત બળજબરીપૂર્વક ધર્મ પરિવર્તન કરાવવા કે આ કૃત્યમાં મદદ કરવા બદલ ત્રણથી પાંચ વર્ષ સુધીની સજાની જોગવાઈ છે.

આ બિલના મુસદાના પ્રારંભમાં જ બળજબરી ધર્મપરિવર્તનને અધમ કૃત્ય ગણાવાયું છે.

આ બિલમાં બળજબરીપૂર્વક ધર્મપરિવર્તન કરાવવામાં મદદ કરનારી વ્યક્તિ વિરુદ્ધ પણ ગુનો દાખલ કરવાની જોગવાઈ છે. જેમાં મૌલવીનો પણ સમાવેશ થાય છે.

આ મામલે ગુનેગારને ત્રણ વર્ષની સજા થઈ શકે. વળી, નિકાહની વ્યવસ્થામાં મદદ કરનારી વ્યક્તિને પણ આ કાયદા અંતર્ગત ગુનેગાર ઠેરવી શકાય.

બિલ અંતર્ગત આવા કેસ ખાસ અદાલતમાં ચલાવવાની પણ જોગવાઈ કરાઈ હતી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પાકિસ્તાની ચલણી નાણાંનું મૂલ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સતત ઘટી રહ્યું છે.

એક અમેરિકન ડૉલરની તુલનામાં પાકિસ્તાની રૂપિયાની કિંમત 120 રૂપિયા જેટલી છે. સાથે-સાથે ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ્સની અછતની સમસ્યા સામે પણ પાકિસ્તાની અર્થવ્યવસ્થા ઝઝુમી રહી છે.

પાકિસ્તાન પાસે હવે 10.3 અબજ ડૉલર જેટલું જ ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ્સ છે, જે ગયા વર્ષે મે મહિનામાં 16.4 અબજ ડૉલર હતું.

પાકિસ્તાનના સમાચારપત્ર 'ડૉન'નું કહેવું છે કે પાકિસ્તાન આ સંકટમાંથી બહાર આવવા માટે ફરી એક વખત ચીનના શરણે જઈ રહ્યું છે અને મહત્તમ બે અબજ ડૉલરનું ધિરાણ મેળવી શકે છે.

જુલાઈમાં પાકિસ્તાનની સામાન્ય ચૂંટણી યોજાવવાની છે અને ચૂંટણી બાદ પાકિસ્તાન આઈ.એમ.એફ.ના શરણે પણ જઈ શકે છે. આ અગાઉ 2013માં પણ પાકિસ્તાને આઈ.એમ.એફ.ની મદદ માગી હતી.

10 અઠવાડિયા સુધી આયાત કરી શકાય એટલી જ ફૉરેન કરન્સી

ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાન પાસે હાલમાં જેટલી ફોરેન કરન્સી છે તેનાથી 10 અઠવાડિયા સુધી જ આયાત કરી શકાય તેમ છે.

અખબારના રિપોર્ટમાં એવું પણ કહેવાયું છે કે આ રિપોર્ટ પ્રમાણે વિદેશમાં નોકરી કરી રહેલાં પાકિસ્તાનના લોકો, પોતાના દેશમાં જે પૈસા મોકલતા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હતાં તેનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે.

આ સાથે પાકિસ્તાનની આયાત વધી છે અને ચાઇના-પાકિસ્તાન ઇકનૉમિક કૉરિડોરમાં આવતી કંપનીઓ દ્વારા ઇન્વેસ્ટમેન્ટના કારણે વિદેશી હુંડિયામણ વપરાય રહ્યું છે.  ચાઇના-પાકિસ્તાન કૉરિડોર 60 અબજ ડૉલરનો પ્રોજેક્ટ છે.

વિશ્વ બૅંકે ઓક્ટોબર મહિનામાં પાકિસ્તાનને ચેતવણી આપી હતી કે, લૉન ભરવા અને કરન્ટ અકાઉન્ટ ડેફિસિટને પહોંચી વળવા માટે પાકિસ્તાનને 17 અબજ ડૉલરની જરૂર પડશે.

પાકિસ્તાનનો તર્ક એવો હતો કે વિદેશોમાં વસતાં અમીર પાકિસ્તાનીઓને જો સારા નફાની લાલચ આપી શકીએ તો તેઓ પોતાના દેશને મદદ કરશે.

પાકિસ્તાનની કેન્દ્રીય બૅંકના એક અધિકારીએ ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સને કહ્યું હતું કે જો પ્રવાસી પાકિસ્તાનીઓને સારા નફાની ઑફર આપવામાં આવે તો દેશમાં પૈસા મોકલશે.

પાકિસ્તાન સંકટમાં

અધિકારીએ કહ્યું હતું કે પ્રવાસીઓ પાસે પાકિસ્તાનને એક અબજ ડૉલરની જરૂર છે. પાકિસ્તાનનું દેવું ચીન પાસે વધી રહ્યું છે.

સમાચાર એજન્સી રૉયટર્સ પ્રમાણે જૂનમાં પૂર્ણ થતાં આ નાણાંકીય વર્ષ સુધીમાં ચીન પાસે પાકિસ્તાને લીધેલી લૉનની રકમ પાંચ અબજ થઈ જશે.

અમેરિકાનો કમાન્ડ ડોનલ્ડ ટ્રમ્પના હાથમાં આવી ગયા બાદ પાકિસ્તાનને મળતી આર્થિક મદદમાં અમેરિકાએ કાપ મૂક્યો છે.

હાલમાં અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માઇક પૉમ્પિયોએ કહ્યું છે કે પાકિસ્તાન અને અમેરિકાના સંબંધ સંપૂર્ણ રીતે વણસી ગયા છે.

તેમનું કહેવું છે કે આવતાં વર્ષ સુધીમાં પાકિસ્તાનને કરાઈ રહેલી મદદમાં વધારે કાપ મૂકાશે.

પાકિસ્તાન અને અમેરિકાના બગડેલાં સંબંધોના કારણે ચીનનું મહત્ત્વ વધી ગયું છે, એટલે કે પાકિસ્તાનની ચીન પરની નિર્ભરતા વધી રહી છે.

આઈ.એમ.એફ.ના તારણ પ્રમાણે, પાકિસ્તાન પર લૉનનું ભારણ સતત વધી રહ્યું છે. 2009 થી 2018 દરમિયાન પાકિસ્તાન પર વિદેશ લૉનનું ભારણ 50 ટકા જેટલું વધ્યું છે.

2013માં પાકિસ્તાનને આઈ.એમ.એફે. 6.7 અબજ ડૉલરનું પેકેજ આપ્યું હતું.

ચીન પાસે લૉન લઈને ચીન પાસે જ સામાનની ખરીદી

ચીન માટે પાકિસ્તાનમાં તેમનો સીપીઇસી પ્રોજેક્ટ મહત્ત્વનો છે. ચીન નથી ઇચ્છતું કે પાકિસ્તાન એવા કોઈ આર્થિક દુષ્ચક્રમાં ફસાઈ જાય કે જેનાથી ચીનના આ મહત્ત્વકાંક્ષી પ્રોજેક્ટને હાનિ થાય.

આ મહિનાની શરૂઆતમાં જ પાકિસ્તાનના આર્થિક વૃદ્ધિ દરનું અનુમાન ઘટાડી દેવાયું હતું.

આઈ.એમ.એફ.એ કહ્યું છે કે આવતાં નાણાંકીય વર્ષમાં પાકિસ્તાનનો વૃદ્ધિદર 4.7 ટકા રહેશે, જ્યારે પાકિસ્તાન છ ટકા જેટલો માનીને ચાલે છે.

પાકિસ્તાનના આર્થિકો વિશ્લેષકોનું...


પાકિસ્તાની નૌકાદળ પ્રવક્તાએ એક નિવેદનમાં કહ્યું કે પાકિસ્તાનની જળસીમાની અંદર ભારતની સબમરીનની હાજરીના પુરાવા મળ્યા હતા અને તેને પાકિસ્તાનની જળક્ષેત્રમાં પ્રવેશતી અટકાવવામાં આવી હતી.

પોતે વિસ્તારમાં શાંતિ ઇચ્છે છે એટલા માટે જાણી જોઈને ભારતીય સબમરીન પર હુમલો ના કર્યો હોવાની વાત પણ પાકિસ્તાને કરી છે.

Twitter કન્ટેન્ટ પૂર્ણ, 1

પાકિસ્તાનના આ દાવાને ભારતીય નૌકાદળે પ્રૉપેગૅન્ડા ગણાવ્યો અને નકારી કાઢ્યો છે.

ભારતીય નૌસેનાએ કહ્યું કે, "અમારી હાજરી રાષ્ટ્રીય હિતોના રક્ષણ માટે હોય છે. કેટલાક દિવસોથી પાકિસ્તાન ખોટા સમાચારો ફેલાવી  રહ્યું. અમે આ પ્રકારના કોઈ પ્રૉપેગૅન્ડા પર ધ્યાન નથી આપતા. અમારી સૈન્ય હાજરી જળવાઈ રહેશે"

પણ આ સમગ્ર ચર્ચાએ ફરી એક સવાલ ઊભો કર્યો છે કે કોઈ દેશની દરીયાઈ સીમા કઈ રીતે નક્કી થાય છે અને પાકિસ્તાનની દરીયાઈ સરહદ ક્યાં સુધી લંબાય છે?

શું છે આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ સીમા?

આ વિશે પાકિસ્તાનની નૌકાદળના પૂર્વ ઍડમિરલ ઇફ્તેખાર રાવે બીબીસીને કહ્યું કે 'કોઈ પણ દેશની દરિયાઈ સીમાને અલગઅલગ ઝોનમાં વહેંચવામાં આવે છે.'

દેશના દરિયાની સપાટી પર એક બૅઝલાઇન બનાવવામાં આવે છે. એ બૅઝલાઇનથી 12 ન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ૉટિકલ માઈલ દરિયા તરફના પાણીને ટૅરિટોરિયલ યાને કે આધિપત્ય ક્ષેત્ર ગણવામાં આવે છે.

આ વિસ્તાર એ દેશની રક્ષાત્મક દરિયાઈ હદ ગણાય છે. (12 નૉટિકલ માઇલ એટલે 22.224 કિલોમિટર થાય)

આ બિલકુલ જમીનની હદ જેવું જ છે, ફરક ફક્ત પાણીનો હોય છે. આની સરહદો દરિયામાં હોય છે.

આ 12 નૉટિકલ માઈલ પછીના બીજા 12 નૉટિકલ માઈલને કન્ટિગ્યૂઅસ ઝોન યાને કે સાથે જોડાયેલા વિસ્તારના પાણી તરીકે ગણવામાં આવે છે.

આમ, પરંપરાગત રીતે 24 નૉટિકલ માઈલનો વિસ્તાર બને છે. (કુલ 24 નૉટિકલ માઈલ એટલે 44.448 કિલોમીટર થાય)

આ વિસ્તારમાં જે-તે દેશના કસ્ટમ અને વેપારને લગતા કાયદા લાગુ પડે છે.

પૂર્વ ઍડમિરલ ઇફ્તેખાર રાવ મુજબ એક ત્રીજો ઝોન પણ હોય છે જેને વિશેષ આર્થિક ઝોન કહેવામાં આવે છે.

તેની સીમા જે તે દેશની બેઝલાઈનથી 200 નૉટિકલ માઈલ આગળ સુધી હોય છે.

(200 નૉટિકલ માઈલ એટલે 370.400 કિલોમિટર થાય)

આ વિસ્તારમાં જે તે દેશ ફક્ત આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ કરી શકે છે. જેમ કે, તેલ-ગેસની શોધ, માછીમારી વગેરે.

આ વિસ્તાર પછી ઍક્સટેન્સન ઑફ કૉન્ટિનેન્ટલ શૅલ્ફની સીમા શરૂ થાય છે. આમાં પણ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પ્રમાણે જે-તે દેશને દરિયા ઉપર કેટલોક અધિકાર મળે છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

પાકિસ્તાનની દરિયાઈ સરહદ ક્યાં સુધી છે?

ઇફ્તેખાર રાવ કહે છે કે અન્ય દેશો મુજબ પાકિસ્તાનની દરિયાઈ સરહદ પણ આ જ રીતે નક્કી થાય છે.

મતલબ, બેઝલાઇનથી એક્સટેન્સન ઑફ કૉન્ટિનેન્ટલ શૅલ્ફ (200 નૉટિકલ માઇલ) સુધી પાકિસ્તાનની દરિયાઈ સીમા છે.

પાકિસ્તાને એક્સટેન્સન ઑફ કૉન્ટિનેન્ટલ શૅલ્ફ માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં અરજી આપી હતી જે મંજૂર થઈ હતી.

આંતરરાષ્ટ્રીય સંયુક્ત પાણી કે સીમા શું છે?

કોઈ પણ દેશના ટૅરિટોરિયલ પાણી એટલે કે સુરક્ષાત્મક સીમા (12 નૉટિકલ માઈલ) અને કન્ટિગ્યૂઅસ ઝોન એટલે કે સાથે જોડાયેલા વિસ્તાર (12 નૉટિકલ માઈલ)માં અન્ય દેશનાં યુદ્ધ જહાજો અને સબમરીનને દાખલ થવાની પરવાનગી હોતી નથી.

જોકે, અન્ય દેશોના માલવાહક જહાજોને આ સીમામાંથી પસાર થવાની અનુમતિ આપવામાં આવી શકે છે.

ઍડમિરલ રાવનું કહેવું છે કે દરિયો તો ખૂબ મોટો હોય છે. ખાસ આર્થિક ઝોન એટલે કે 200 નૉટિકલ માઇલથી આગળના દરિયાને કૉમન હેરિટેજ ઑફ મૅનકાઇન્ડ (માનવજાતિનો સંયુક્ત વારસો) ગણવામાં આવે છે.

આ દરિયો દરેક દેશ માટે ઉપલબ્ધ ગણાય છે અને તેમાં કોઈ પણ દેશના કોઈ પણ જહાજ જઈ શકે છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

રાવ કહે છે કે ખાસ આર્થિક વિસ્તાર એ જગ્યા છે જ્યાં બીજો કોઈ દેશ...


પાકિસ્તાની પત્રકાર નસીમ ઝાહરાનું પુસ્તક 'ફ્રોમ કારગિલ ટુ ધ કુપ-ઇવેન્ટ્સ ધેટ શૂક પાકિસ્તાન' પણ તેવાં જ પુસ્તકોમાંથી એક છે.

કારગિલ યુદ્ધને 20 વર્ષ પૂર્ણ થયા છે, ત્યારે બીબીસી સંવાદદાતા શુમાઇલા ઝાફરીએ નસીમ ઝાહરા સાથે વાતચીત કરી અને તેમનાં પુસ્તકમાં વર્ણિત ઘટનાઓ મામલે ચર્ચા કરી.

નસીમ ઝાહરા કહે છે કે પ્રાથમિક તબક્કે કારગિલની યોજના હતી કે ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીર સ્થિત પહાડો પર કબજો મેળવી લેવામાં આવે અને શ્રીનગર-લેહના રસ્તાને બ્લૉક કરી દેવામાં આવે.

આ રસ્તો ખૂબ મહત્ત્વનો હતો. કાશ્મીર સ્થિત ભારતીય સેનાને જરૂરી સામગ્રી પહોંચાડવાનો તે એકમાત્ર રસ્તો હતો.

નસીમના જણાવ્યા પ્રમાણે, કારગિલની યોજના બનાવી રહેલા પાકિસ્તાની જનરલનું માનવું હતું કે તેનાથી પરિસ્થિતિ બગડશે અને કાશ્મીર મામલે વાત કરવા માટે ભારત પર દબાણ પણ વધશે.

પરંતુ જે રીતે પાકિસ્તાની સૈનિકો લડ્યા, તે ધારી શકાય તેમ ન હતું.

તેમણે કહ્યું, "કારગિલ મામલે રસપ્રદ વાત એ છે કે પાકિસ્તાનીઓ તેના પર ગર્વ લઈ શકે છે અને તેને લઈને દુઃખી પણ થઈ શકે છે."

"ગર્વ એ માટે કેમ કે થીજી જવાય તેવા તાપમાનમાં 17-18,000 ફૂટની ઊંચાઈ પર સૈનિકો લડવા ગયા હતા."

"તે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

મણે પહાડોનો રસ્તો નક્કી કર્યો હતો. જે પરિસ્થિતિમાં તેઓ લડ્યા હતા તે ગર્વ લેવાની બાબત છે. જોકે, સવાલ એ પણ થાય છે કે તેમને ત્યાં શા માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા?"

નસીમ ઝાહરા આગળ કહે છે, "પ્રાથમિક સ્તરે પાકિસ્તાની સેનાએ ભારતીય સેનાને ખૂબ નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું."

"ભારતીય સેનાને ખબર પણ ન હતી કે શું થયું. ભારતીય જનરલ કહી રહ્યા હતા કે તેઓ પાકિસ્તાની સૈનિકોને તેમના વિસ્તારમાંથી થોડાં કલાકો અથવા થોડાં દિવસોમાં બહાર કાઢી દેશે"

નસીમ ઝાહરાના જણાવ્યા પ્રમાણે શરૂઆતમાં પાકિસ્તાની સેના અને લડાકૂઓને પહાડોની સૌથી ઉપર હોવાના કારણે મદદ મળી હતી અને તેમના માટે ઊંચાઈ પરથી ભારતીયો પર હુમલો કરવો સહેલો હતો. પરંતુ આગળ ચાલતા પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ.

નસીમ ઝાહરાના દાવા પર કોઈ સૈન્ય અધિકારીની પ્રતિક્રિયા મળી શકી નથી.

'મોટી ભૂલ'

કારગિલ : એ વ્યક્તિ જેમણે સૌથી પહેલા ઘુસણખોરોને જોયા હતા

નસીમ ઝાહરાએ કહ્યું હતું કે જ્યારે ભારતીય સેનાને ધીમે-ધીમે ખબર પડી કે શું થઈ રહ્યું છે, તેઓ બોફર્સ ગન લઈને આવ્યા. તેમનો ઉપયોગ સામાન્યપણે આ પ્રકારના ઑપરેશનમાં થતો નથી.

તેઓ કહે છે, "જો તમે પૂછો કે કઈ વસ્તુ છે કે જેણે કારગિલના યુદ્ધની દિશા બદલી નાખી, તો તેનો જવાબ છે બોફર્સ."

"ભારતીયોએ બોફર્સને શ્રીનગર લેહ હાઇવે પર ઇન્સ્ટૉલ કરી હતી. આ એ જ રોડ હતો જેને પાકિસ્તાનીઓ બ્લોક કરવા માગતા હતા."

"ભારત અને પાકિસ્તાન તરફથી એ વાતની પુષ્ટિ કરવામાં આવી હતી કે બોફર્સ ગને પહાડોની ચોટીઓને નાના ટૂકડામાં ફેરવી નાખી છે. ભારતીય વાયુ સેના પણ ઉપરથી સતત બૉમ્બવર્ષા કરી રહી હતી."

નસીમ ઝાહરાનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાને આ દરમિયાન મોટી જાનહાનિ ભોગવી હતી. કેટલાકના તો કારગિલ હિલ ઊતરતી વખતે દરમિયાન મૃત્યુ થયા હતા.

તેઓ કહે છે, "ત્યાં કોઈ રસ્તો ન હતો કે જેના પરથી તેઓ પરત ફરી શકો. ત્યાંનું હવામાન પણ ખૂબ જ ખરાબ હતું."

"16થી 18 હજાર ફીટની ઊંચાઈના પહાડ પરથી પરત ફરવું સહેલું ન હતું, એ પણ આકરી ઠંડીમાં."

"જ્યારે ભારતીયોને તક મળે છે, ત્યારે તેઓ ખૂબ સારી રીતે જવાબ આપે છે. આ એક નાનું યુદ્ધ હતું કે જેને ખૂબ આક્રમક રીતે લડવામાં આવ્યું હતું."

નસીમ ઝાહરા કારગિલ યુદ્ધમાં ભારતે પોતાની વાયુસેનાનો સારી રીતે ઉપયોગ કર્યો હતો, જ્યારે પાકિસ્તાની વાયુ સેનાને કારગિલ ઑપરેશનની ત્યારે જાણ થઈ ત્યારે પાકિસ્તાની સેનાએ લાઇન ઑફ કંટ્રોલ પાર કરી હતી. તેઓ કહે છે કે કારગિલ યુદ્ધમાં કેટલા પાકિસ્તાનીઓના મૃત્યુ થયા હતા તેનો...


પાકિસ્તાની મીડિયામાં પણ ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટનાચુકાદાને ઘણું સ્થાન મળ્યું છે.

શનિવારે સુપ્રીમ કોર્ટે વિવાદિત બાબરી મસ્જિદની જમીન હિંદુ પક્ષકારને આપવાનો અને મુસ્લિમ પક્ષને અયોધ્યામાં અન્ય સ્થળે 5 એકર જમીન આપવાનો નિર્ણય આપ્યો.

ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદા પર પાકિસ્તાનમાં સેનાથી લઈને વિદેશમંત્રાલય સુધીની પ્રતિક્રિયાઓ આવી.

પાકિસ્તાનના જાણીતા અંગ્રેજી અખબાર ડૉનમાં આ વિષય પર તંત્રીલેખ લખાયો છે.

ડૉને તંત્રીલેખની ટિપ્પણીમાં લખ્યું કે ''ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટે અયોધ્યામાં તોડી પડાયેલી મસ્જિદના સ્થળે મંદિર બનાવવાની પરવાનગી આપી દીધી છે."

"જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવાની ઘટનાને ગેરકાયદે બતાવી પણ સામે મંદિર બાંધવાની પરવાનગી આપીને અપ્રત્યક્ષરીતે ભીડની તોડફોડનું સમર્થન પણ કર્યું છે."

"એ પણ દિલચસ્પ છે કે આ નિર્ણય શીખ શ્રદ્ધાળુઓ માટે કરતારપુર કૉરિડૉર ખોલવાને દિવસે આવ્યો છે.''

પ્રતીકાત્મક

ડૉને લખ્યું છે કે ''આ મુદ્દો ભારતમાં ખૂબ સંવેદનશીલ હતો અને તેનો સંબંધ સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દ સાથે પણ છે ત્યારે કોર્ટે કોઈ પક્ષની તરફદારી ન કરી હોત તો કદાચ સારું થાત."

"આસ્થા અને ધાર્મિક નિષ્ઠાની ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

બાબતોમાં રાજ્ય કોઈ એકની તરફ ન ઝૂકે અને તમામ નાગરિકોને ન્યાય આપે એ જ સૌથી યોગ્ય ગણાય.''

ડૉને તંત્રીલેખમાં લખ્યું કે ''1992માં બાબરી મસ્જિદના વિધ્વંસ પછી એવું કહી શકાય છે કે ભારતમાં નહેરૂના 'સેક્યુલર ઇન્ડિયા'ના અંતની શરૂઆત થઈ ગઈ હતી અને સંઘ પરિવારે રાષ્ટ્રીય સ્તરે દસ્તક દીધી હતી."

"જેમણે અયોધ્યામાં ભીડને ઉશ્કેરી બાબરી મસ્જિદ તોડાવી હતી, એમનામાંથી અનેક સત્તાનું સુખ ભોગવી રહ્યા છે.''

ડૉનના રવિવારના તંત્રીલેખમાં લખાયું છે કે ''બેશક આ નિર્ણયથી કટ્ટર હિંદુવાદને પ્રોત્સાહન મળશે અને લઘુમતીઓમાં, ખાસ કરીને મુસલમાનોમાં એ સંદેશ જશે કે આધુનિક ભારતમાં ધાર્મિક આઝાદી સામેની બહુમતીઓની હિંસા માફ કરી દેવાય છે.''

ડૉને લખ્યું છે કે ''આ સાથે જ હવે ભારત એ દાવો નહીં કરી શકે કે તે દુનિયાનું સૌથી મોટું લોકતંત્ર છે. બાબરી મસ્જિદના ઘટનાક્રમ પછી નેશનલ નૅરેટિવ હવે નહેરૂ અને ગાંધીને છોડીને સાવરકર અને ગોલવલકરની વિચારધારા તરફ ફંટાઈ ગયો છે.

"હવે ભારતના લોકોએ નક્કી કરવાનું છે કે તેઓ લોકશાહીની વિચારધારા તરફ વળશે કે લઘુમતીઓને કાયમ બીજા દરજ્જાના નાગરિક તરીકે જોવામાં આવે એવા હિંદુરાષ્ટ્ર તરફ જશે."

પ્રતીકાત્મક

પાકિસ્તાની અખબાર ધ નેશને પણ અયોધ્યા મામલે સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાને મહત્ત્વનું સ્થાન આપ્યું છે.

'ધ નેશન'માં પાકિસ્તાની ધારાશાસ્ત્રી રહમાન મલિકની એક કૉલમ છપાઈ છે, જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને પક્ષપાતી ગણાવાયો છે.

રહમાન મલિક પોતાની કૉલમમાં લખે છે કે ''હું ઑર્ગનાઇઝેશન ઑફ ઇસ્લામિક કન્ટ્રીઝને અપીલ કરું છું કે આને આંતરરાષ્ટ્રીય કોર્ટ ઑફ જસ્ટિસ કે જેમાં ભારતે હસ્તાક્ષર કરેલા છે, ત્યાં સવાલ ઉઠાવે કે ભારત સંયુક્ત રાષ્ટ્રના આંતરધાર્મિક સદ્ભાવનાના ચાર્ટરની વિરુદ્ધ છે. આરએસએસ અને મોદી ફકત ભારતના મુસલમાન અને પાકિસ્તાનનું નુકસાન નથી કરી રહ્યા પરંતુ સમગ્ર દક્ષિણ એશિયાના મુસલમાનોનું નુકસાન કરી રહ્યા છે.''

ધ નેશને પાકિસ્તાનના વિદેશમંત્રી શાહ મહમૂદ કુરેશીનું નિવેદન પણ પ્રકાશિત કર્યું છે.

એ નિવેદનમાં કુરેશીએ સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય ભારતના મુસલમાનોને મજબૂર કરવાવાળો ગણાવ્યો છે.

કુરેશીએ કહ્યું કે ''ભારતમાં મુસલમાન પહેલાંથી જ દબાણમાં હતા અને સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી દાબ વધશે.''

બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવાની ઘટના

પાકિસ્તાનની ન્યૂઝ વેબસાઇટ ઇન્ટરનેશનલ ધ ન્યૂઝે ઑલ ઇન્ડિયા મુસ્લિમ પર્સનલ લૉ બોર્ડના સભ્ય કમાલ ફારૂકીના હવાલાથી એક નિવેદન છાપ્યું છે.

આ...


પાકિસ્તાની સંસદ

ગેરલાયક ઠરાવવામાં આવેલા રાજકારણીને પક્ષનું વડપણ સંભાળવાની છૂટ આપતી જોગવાઇ તાજેતરમાં મંજુરી પામેલા આ કાયદામાં કરવામાં આવી હતી.

એ બદલ વિરોધ પક્ષોના જોરદાર વિરોધનો સામનો પીએમએલ-એન કરી રહી છે.

દરમ્યાન, નવા કાયદામાંના 'ઈસ્લામવિરોધી' સુધારાનો વિરોધ પક્ષના અનેક નેતાઓ તથા મીડિયાએ વિરોધ કર્યો છે.

તેઓ કહે છે કે આ સુધારો મહમ્મદ પયગંબરને ખુદાના અંતિમ દૂત ગણતી તેમની શ્રદ્ધાનો વિરોધી છે.

શું થયું હતું?

ઈસ્લામવિરોધી કાયદામાં સુધારાનો પાક.માં વિરોધ

વિરોધ પક્ષના સંસદસભ્યોના જોરદાર વિરોધ છતાં પાકિસ્તાની સંસદના નીચલા ગૃહ નેશનલ એસેમ્બ્લીમાં ચૂંટણી ખરડો-2017 બીજી ઓક્ટોબરે પસાર કરવામાં આવ્યો હતો અને રાષ્ટ્રપતિ મમનૂન હુસૈને તેના પર સહી કરીને તેના પર મહોર મારી હતી.

 સેનેટે આ ખરડો સપ્ટેમ્બરમાં પસાર કર્યો હતો.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

નવા કાયદામાં એક એવી જોગવાઇ છે જે સરકારી કર્મચારીઓ સિવાયના તમામ પાકિસ્તાની નાગરિકોને કોઇ પણ રાજકીય પક્ષમાં પદ સંભાળવાની છૂટ આપે છે.

અગાઉના કાયદાની સરખામણીએ નવા કાયદાની કલમ ક્રમાંક 203ની પહેલી જોગવાઇમાં રાજકીય પક્ષના સભ્યપદ માટેના માપદંડને હળવો બનાવવામ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાં આવ્યો છે.

અગાઉના કાયદામાં એવી જોગવાઇ હતી કે સંસદના સભ્ય બનવા ગેરલાયક હોય એવી વ્યક્તિઓ જ રાજકીય પક્ષોમાં નેતાનું પદ સંભાળી શકશે.

સુધારાયેલી જોગવાઇના આધારે નવાઝ શરીફ ફરી પીએમએલ-એનના વડા બન્યા છે અને ઉપરોક્ત સુધારો ખાસ કરીને નવાઝ શરીફ માટે ચોક્કસ સૂચિતાર્થ ધરાવે છે.

પાકિસ્તાનની સુપ્રીમ કોર્ટે પનામા પેપર્સ ભ્રષ્ટાચાર કેસમાં 28 જુલાઈએ આપેલા ચૂકાદામાં નવાઝ શરીફને જાહેર પદ સંભાળવા માટે ગેરલાયક ઠરાવ્યા હતા.

એ પછી નવાઝ શરીફે વડાપ્રધાનપદેથી રાજીનામું આપ્યું હતું. નવાઝ શરીફ એન્ટી-કરપ્શન કોર્ટમાં કેસનો સામનો કરી રહ્યા છે.

નવા ખરડામાંના સુધારાને પગલે પીએમએલ-એનએ તેના પ્રમુખ તરીકે નવાઝ શરીફને ત્રીજી ઓક્ટોબરે યોજાયેલી બેઠકમાં ફરી ચૂંટી કાઢ્યા હતા.

શું ચાલી રહ્યું છે?

પાક.માં વિરોધપક્ષેએ કાયદાને 'બંધારણની ભાવના' વિરુદ્ધનો ગણાવ્યો

નવો કાયદો એક 'ભ્રષ્ટ' વ્યક્તિને ફાયદો કરાવવાના હેતુસરનો હોવાનું પાકિસ્તાન તહેરીક-એ-ઈન્સાફ અને પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી જેવા અનેક વિરોધપક્ષોએ જણાવતાં વિવાદ શરૂ થયો હતો.

'ભ્રષ્ટ વ્યક્તિ' સંદર્ભે તેમનો આડકતરો ઈશારો નવાઝ શરીફ તરફ હતો.

વિરોધપક્ષો એવી દલીલ પણ કરી રહ્યા છે કે નવો કાયદો 'બંધારણની ભાવના' વિરુદ્ધનો છે.

એ કાયદાને તેના મૂળ સ્વરૂપમાં અમલી બનાવવાની માગણી તેમણે કરી છે.

દરમ્યાન, નવા કાયદાની એક અન્ય જોગવાઈમાં વાપરવામાં આવેલા શબ્દોનો પણ ઈસ્લામી પક્ષોએ જોરદાર વિરોધ કર્યો છે.

ઈસ્લામી પક્ષો કહે છે કે મહમ્મદ પયગંબરને ખુદાના છેલ્લા દૂત ગણતી પોતાની શ્રદ્ધા સંબંધે, ઉમેદવારો દ્વારા સુપરત કરવામાં આવતા સોગંદનામાના એક પેરાગ્રાફમાં પણ સરકારે સુધારો કર્યો છે.

એ નવું સોગંદનામું ઉમેદવારોએ ઉમેદવારી નોંધાવતી વખતે સુપરત કરવાનું હોય છે.

મીડિયાના અહેવાલો જણાવે છે કે નવા ફોર્મ-એમાં ''હું સોગંદ લઉં છું'' એવા શબ્દોના સ્થાને ''હું જાહેર કરું છું'' એવા શબ્દો મહમ્મદ પયગંબરને ખુદાના છેલ્લા દૂત ગણતી ઉમેદવારોની શ્રદ્ધા સંબંધી જોગવાઈમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.

નેશનલ એસેમ્બ્લીના સ્પીકર અયાઝ સાદિકે ચોથી ઓક્ટોબરે જણાવ્યું હતું કે ''ક્લેરિકલ ભૂલ''ને કારણે શબ્દોમાં ફેરફાર થઇ ગયો છે.

વિરોધ પક્ષોએ આકરી ટીકા કરી એ પછી નેશનલ એસેમ્બ્લીએ મહમ્મદ પયગંબર સંબંધી જોગવાઇ ફરી સામેલ કરવાનું ચોથી ઓક્ટોબરે સ્વીકાર્યું હતું.

શું છે પ્રતિભાવ ?

ઈમરાન ખાને ખરડાને પાકિસ્તાનની લોકશાહી માટે ''કાળો દિવસ'' ગણાવ્યો

મીડિયાના...


પાકિસ્તાની સેનાના પ્રવક્તા મેજર જનરલ આસિફ ગફૂર અને વિદેશમંત્રી શાહ મહમૂદ કુરૈશીએ આ અંગે ટ્વીટ કર્યું છે.

શાહ મહમૂદ કુરૈશીએ ટ્વીટ કર્યું છે કે ભારતીય સુરક્ષાદળે ક્લસ્ટર બૉમ્બનો ઉપયોગ કર્યો છે જે જિનિવા સંધિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનું ઉલ્લંઘન છે.

તેમણે લખ્યું, "નિયંત્રણ રેખા પર સામાન્ય નાગરિકોને નિશાન બનાવીને ભારતીય સેનાએ કરેલા ક્લસ્ટર બૉમ્બના ઉપયોગની હું નિંદા કરું છું."

આ પછી કુરૈશીએ બીજું ટ્વીટ કર્યું અને એમાં ભારતને શાંતિનો ભંગ કરનાર ગણાવ્યું.

તેમણે લખ્યું કે યુદ્ધોન્માદ ફેલાવનાર ભારત શાંતિનો ભંગ કરે છે એટલું જ નહીં નિયંત્રણ રેખા પર માનવાધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું છે.

વિદેશમંત્રી કુરૈશીએ આ ટ્વીટમાં દુનિયાના દેશો પાસે માગ કરી છે કે નિયંત્રણ રેખા અને ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરની હાલની સ્થિતિ અંગે જાણકારી મેળવે.

જ્યારે પાકિસ્તાનની સેનાના પ્રવક્તા મેજર જનરલ આસિફ ગફૂરે પણ ભારત પર આંતરરાષ્ટ્રીય સમજૂતીનો ભંગ કરવાનો આરોપ મૂક્યો છે.

તેમણે લખ્યું છે, "ભારતીય સેના દ્વારા ક્લસ્ટર બૉમ્બનો ઉપયોગ આંતરરાષ્ટ્રીય સમજૂતીનું ઉલ્લંઘન છે અને આ નિંદનીય છે."

"કોઈ પણ હથિયાર આત્મનિર્ણયનો અધિકાર મેળવવા ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

માટેના કાશ્મીરીઓના દૃઢ સંકલ્પને દબાવી નહીં શકે. કાશ્મીર દરેક પાકિસ્તાનીઓના લોહીમાં વહે છે. કાશ્મીરીઓનો સ્વતંત્રતા સંગ્રામ સફળ થશે."

ભારતીય સેનાએ પાકિસ્તાનના આરોપો નકારી કાઢ્યા છે. ભારતીય સેનાનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાની સેના સતત ઘૂસણખોરી કરી રહી છે અને હથિયાર આપીને ઉગ્રવાદીઓને પ્રોત્સાહિત કરી રહી છે.

ભારતીય સેનાના નિવેદનમાં આગળ કહેવામાં આવ્યું છે કે ભારતીય સેના હંમેશાં પ્રતિક્રિયાનો જવાબ આપે છે અને આ પ્રકારની પ્રતિક્રિયા માત્ર પાકિસ્તાની સેનાની સૈન્ચ ચોકીઓ અને તેમની મદદ મેળવતા ઉગ્રવાદી ઘૂસણખોરો વિરુદ્ધ કરવામાં આવી છે.

શું છે ક્લસ્ટર બૉમ્બ?

જિનિવા સંધિ અંતર્ગત ક્લસ્ટર બૉમ્બના ઉત્પાદન અને ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ છે પણ ઘણા દેશની સેનાઓ પર તેનો સશસ્ત્ર સંઘર્ષ અથવા તો યુદ્ધમાં ઉપયોગ કરવાના આરોપ છે.

આ બૉમ્બને ખતરનાક માનવામાં આવે છે કેમ કે મુખ્ય બૉમ્બમાંથી નીકળતા ઘણા બધા વિસ્ફોટકથી નિર્ધારિતી લક્ષ્યની આસપાસ નુકસાન થાય છે.

એનાથી સંઘર્ષ દરમિયાન સામાન્ય નાગરિકોને નુકસાન થવાની આશંકા વધી જાય છે.

આ ઉપરાંત મુખ્ય બૉમ્બના વિસ્ફોટ પછી આસપાસ વિખેરાતા વિસ્ફોટકો લાંબા સમય સુધી પડ્યા રહે છે.

એવામાં સંઘર્ષ પૂર્ણ થઈ ગયા પછી પણ એની ચપેટમાં આવી જવાથી જાન-માલનું નુકસાન થયું હોય એવી ઘટનાઓ નોંધાઈ છે.

આ બૉમ્બનો ઉપયોગ વિરોધી સૈનિકોને મારવા માટે કે તેમના વાહનોને ઉડાવી દેવા માટે કરવામાં આવે છે.

ફાઇટર પ્લેનની મદદથી આ બૉમ્બથી હુમલો કરી શકાય છે, આ ઉપરાંત જમીનથી લૉન્ચ પણ કરી શકાય છે.

ભારત-પાકિસ્તાન બન્ને સંધિમાં સામેલ નથી

2008માં ડબલિનમાં કન્વેન્શન ઑફ ક્લસ્ટર મ્યુનિશન નામથી આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ અસ્તિત્વમાં આવી.

જે અંતર્ગત ક્લસ્ટર બૉમ્બ ન રાખવા, વેચવા અને ઉપયોગ કરવા પર રોક લગાવવાનો પ્રસ્તાવ હતો.

ત્રણ ડિસેમ્બર 2008થી આની પર હસ્તાક્ષરની શરૂઆત થઈ અને સપ્ટેમ્બર 2018 સુધીમાં 108 દેશ આના પર હસ્તાક્ષર કરી ચૂક્યા હતા.

જ્યારે 106 દેશોએ આને અપનાવવા અંગે સૈદ્ધાંતિક સંમતિ આપી હતી.

કેટલાક દેશોએ આ સંધિનો વિરોધ કર્યો હતો.

જેમાં ચીન, રશિયા, ઇઝરાયલ અને અમેરિકાની સાથે ભારત અને પાકિસ્તાન પણ સામેલ હતા. આ બન્ને દેશોએ આજે પણ આ સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા નથી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પાકિસ્તાની સેનાના પ્રવક્તા મેજર જનરલ આસિફ ગફૂરે ટ્વીટ કરી કહ્યું હતું કે 'ભારતના ફાઇટર પ્લૅન મુઝફ્ફરાબાદ સૅક્ટરની અંદર 3 થી 4 કિલોમીટર ઘૂસી ગયા હતા, પણ પાકિસ્તાને તાત્કાલિક જવાબ આપ્યો એટલે તેમને પાછળ ખસવું પડ્યું હતું.'

પાકિસ્તાની આર્મીના આ ટ્વીટ બાદ ભારતમાં હલચલ મચી ગઈ હતી.

જોત-જોતામાં લોકો કહેવા લાગ્યા કે ભારતે પાકિસ્તાનથી પુલવામા હુમલાનો બદલો લીધો.

Twitter કન્ટેન્ટ પૂર્ણ, 1

જોકે ભારત તરફથી ઔપચારિક પુષ્ટિમાં ઘણો સમય લાગી ગયો હતો.

ભારત સરકાર તરફથી સૌ પ્રથમ પ્રકાશ જાવડેકર સામે આવ્યા અને કહ્યું કે તેઓ વાયુસેનાને અભિનંદન આપે છે.

તેમણે કહ્યું કે વડાપ્રધાન મોદીએ સેનાને ખુલ્લી છૂટ આપી છે અને વાયુસેનાએ બહાદુરી બતાવી છે.

ત્યાર બાદ સવારે 11.30 વાગ્યે ભારતના વિદેશ સચિવ વિજય ગોખલે કહ્યું કે વાયુસેનાએ બાલાકોટમાં આંતકિયોના કૅમ્પોને હુમલો કરીને ધ્વસ્ત કરી દીધા છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

પાકિસ્તાનના ટ્વિટર પર હલચલ

આને લઈને પાકિસ્તાનમાં ખૂબ હલચલ મચી ગઈ હતી. પાકિસ્તાની નાગરિક સોશિયલ મીડિયા પર પોતાની ઍરફોર્સના એમ કહીને વખાણ કરી રહ્યા હતાં કે તાત્કાલિક જવાબ આપવાને કારણે ભારતે પાછળ હટવું... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પડ્યું હતું.

પાકિસ્તાનમાં ટ્વિટર પર બાલાકોટ, પાકિસ્તાની સેના અને પાકિસ્તાની ઍરફોર્સ ટ્વિટર ઉપર ટ્રૅન્ડ કરી રહ્યા હતા.

નય્યાબ કયાનીએ લખ્યું, ''અમે સૂતા હતાં, પણ અમારા જવાન જાગી રહ્યા હતા, અલ્લાહ તેમનો સાથ આપે.''

યાસિર મલિકે ટ્વીટ કર્યું છે કે ભારતે હજુ એક વાર એલઓસીનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે અને પોતાની સેનાના ઍરક્રાફ્ટે તેને સીમા પાર મોકલ્યા છે.

પરંતુ માશાઅલ્લાહ અમારી ઍરફોર્સે તેમને જડબાતોડ જવાબ આપ્યો અને પરત ફરવા મજબૂર કર્યા હતા.

અરસલન યાકૂબે લખ્યું હતું, ''100 કરોડ હિંદુ અમારા પર હુમલા કરવા માટે તૈયાર છે અને અમે 20 કરોડ પાકિસ્તાની વગર કોઈ ચિંતાએ પીએસએલ જોઈ રહ્યા છે, કારણ કે આ જે સંતોષ ( શાંતિ- इत्मिनान) છે તેની પાછળ સૈનિકો છે.''

ખુર્રમ કેટીએસ નામના ટ્વિટર હૅન્ડલ પર લખાયું છે, '' ભારતની તરફથી હવાઈ હુમલાની પ્રથમ જાણકારી ભારતના કૃષિ મંત્રીએ આપી, જુઓ ક્યાંક ટામેટા તો નથી માર્યા ને.''

આ દરમ્યાન પાકિસ્તાનના અમુક લોકોએ પોતાની સરકાર અને સેનાને સવાલો કર્યા છે.

પાકિસ્તાનના ફવાદ જાવેદે પાકિસ્તાની સેનાને સવાલ કર્યો છે કે ભારતીય વિમાન સીમા પાર ઘૂસ્યા કેવી રીતે?

જાવેદે ટ્વીટ કરી પૂછ્યું, '' તેઓ આપણા હવાઈક્ષેત્રમાં ઘૂસી ગયા તથા આપણી સેનાએ તેમને કેમ મારી ન પાડ્યા. હવે તમે માત્ર ટ્વિટર ઉપર ફાયર કરી રહ્યા છો.''

અમુક લોકોએ ભારતીય વડા પ્રધાન નરેન્દ મોદીની સંરક્ષણ બાબતે કૅબિનેટ બેઠક અને આરામ કરતા પાકિસ્તાની વડા પ્રધાન ઇમરાન ખાનની તસવીરને એક સાથે ટ્વીટ કરી છે.

પાકિસ્તાનના એક પત્રકાર અહમદ નિરાનીએ લખ્યું છે, ''કાલે રાત્રે ભારતે પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ જે કર્યું તેની હું નિંદા કરૂં છું.''

''આમ તો હું યુદ્ધની વિરુદ્ધ છું, પણ મને પાકિસ્તાની સેના પર પૂરો ભરોસો છે કે તેઓ ભારતની કાર્યવાહીનો પૂરી તાકાતથી જવાબ આપશે.''

''આ પાકિસ્તાનના સન્માનનો સવાલ છે.''

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પાકિસ્તાની સેનાના પ્રવક્તાએ કહ્યું કે હવે સમય આવી ગયો છે કે ભારત પોતાના નુકસાન વિશે સત્ય જણાવે.

પત્રિકાના જણાવ્યા પ્રમાણે, "બે વરિષ્ઠ અધિકારિઓએ જણાવ્યું કે તેમણે હાલમાં જ એફ-16 વિમાનોનું નિરીક્ષણ કર્યું છે અને તે સુરક્ષિત હોવાનું જાણવા મળ્યું છે."

આ તપાસનાં પરિણામો ભારતીય વાયુ સેનાના એ દાવાથી ઊલટાં છે, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે વિંગ કમાન્ડર અભિનંદન વર્ધમાને પોતાનું વિમાન તૂટી પડે તે પહેલાં એક પાકિસ્તાની એફ-16 વિમાનને તોડી પાડ્યું હતું.

પાકિસ્તાનની મિસાઇલથી ખુદ અભિનંદનનું લડાકુ વિમાન નષ્ટ થઈ ગયું હતું.

અમેરિકન અધિકારીઓએ ફૉરેન પૉલિસીને જણાવ્યું કે બંને દેશો વચ્ચે હાલના વિવાદના કારણે કેટલાંક વિમાનોને તુરંત તપાસ માટે ઉપલબ્ધ કરાવ્યાં નહોતાં. એટલે ગણતરી કરવામાં કેટલાંક અઠવાડિયાં લાગી ગયાં.

પાકિસ્તાન અનેક વખત આ દાવાને નકારી ચૂક્યું છે. શુક્રવારે પાકિસ્તાની સેનાના પ્રવક્તાએ આ રિપોર્ટ પર ટિપ્પણી કરતાં કહ્યું કે આ પાકિસ્તાનું વલણ છે અને આ સાચું છે.

ભારતે ગેરમાર્ગે દોર્યા?

પાકિસ્તાની સેનાના પ્રવક્તા મેજર જનરલ આસિફ ગફૂરે કહ્યું, "ભારતના હુમલાઓ અને તેની અસરના દાવા પણ ખોટા છે. એ સમય... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

આવી ગયો છે કે ભારતે પોતાના નુકસાન વિશે જણાવવું જોઈએ."

ફૉરેન પૉલિસીના અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે સંભવ છે કે મિગ 21 ઉડાવનારા અભિનંદને પાકિસ્તાની એફ-16 વિમાનને નિશાના પર લીધું હોય."

"ફાયર પણ કર્યું હોય અને માની લીધું હોય કે નિશાન યોગ્ય જગ્યાએ જ લાગ્યું છે."

"જોકે પાકિસ્તાનમાં અમેરિકન અધિકારીઓની તપાસ નવી દિલ્હીના દાવા પર શંકા ઊભી કરે છે."

"એવું લાગે છે કે ભારતીય અધિકારીઓએ આ અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને ગુમરાહ કર્યો છે."

અમેરિકન સંરક્ષણ અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે ઘટના બાદ પાકિસ્તાને એફ-16 વિમાનોની ગણતરી માટે અમેરિકાને આમંત્રિત કર્યું હતું.

એફ-16 લડાકુ વિમાનોના વેચાણ દરમિયાન થયેલી સમજૂતી પ્રમાણે અમેરિકાને અધિકાર છે કે ઉપકરણોની ગણતરી અને સુરક્ષા માટે તે સમયાંતરે તપાસ કરે.

જોકે એક અમેરિકન સંરક્ષણ અધિકારીએ જણાવ્યું કે સમજૂતીના સંદર્ભમાં એફ-16 વિમાનોના ઉપયોગની શરતો નક્કી કરવામાં આવી ન હતી.

'એફ-16 હુમલામાં સામેલ હતું'

પત્રિકાના જણાવ્યા પ્રમાણે એ વાતના પુરાવા છે કે પાકિસ્તાનનું એફ-16 વિમાન એ ડોગફાઈટમાં સામેલ હતું. ઘટનાસ્થળ પર હવાથી હવામાં મારનારી અમેરિકન મિસાઇલના ટુકડાઓ મળી આવ્યા છે અને આ મિસાઇલો માત્ર એફ-16 વિમાન જ છોડી શકે છે.

ભારતમાં થોડા દિવસોમાં લોકસભાની ચૂંટણી થવાની છે અને ફૉરેન પૉલિસીના આ રિપોર્ટને વિપક્ષ મુદ્દો બનાવી શકે છે.

પત્રિકા સાથે વાત કરતા અમેરિકાના એમઆઈટી યુનિવર્સિટીમાં રાજકીય વિજ્ઞાનના ઍસોસિયેટ પ્રોફેસર વિપિન નારંગનું કહેવું છે કે આ સમાચાર ભારતીય મતદારોને પ્રભાવિત નહીં કરે. જોકે જે રીતે આ ઘટનામાં માહિતી બહાર આવી રહી છે તેનાથી લાગે છે કે પાકિસ્તાનને રોકવાની ભારતની કોશિશો પર અસર પડશે.

નારંગ કહે છે, "જેમ-જેમ જાણકારી આવી રહી છે તેમ ભારત માટે સ્થિતિ વધારે ખરાબ થતી જઈ રહી છે."

"એવું લાગે છે કે જાણે ભારત પાકિસ્તાનને કોઈ મોટું નુકસાન પહોંચાડી શક્યું નથી. પરંતુ તેણે આ પ્રક્રિયામાં પોતાનું એક વિમાન અને હેલિકૉપ્ટર ગુમાવી દીધાં છે."

ભારતીય વાયુદળના સુત્રોને ટાંકતા સમાચાર સંસ્થા એએનઆઈએ ટ્વીટ કર્યું છે કે વિંગ કમાન્ડર અભિનંદન વર્ધમાને પાકિસ્તાનનું એફ-16 વિમાન પાકિસ્તાન પ્રશાસિત વિસ્તારમાં 7-8 કિલોમિટર અંદર તોડી નાખ્યું હતું.

ટ્વીટમાં એ પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ભારતીય વાયુદળના સુત્રોએ પુષ્ટી કરી છે કે પાકિસ્તાન ઍરફોર્સનાં રેડિયો કમ્યુનિકેશન સિગ્નલને ઇન્ટરસૅપ્ટ કરાયાં હતાં, જેનાથી એ વાતની પુષ્ટી...


પાકિસ્તાનીઓને જાગૃત કરવા પોતે રાજકારણમાં પ્રવેશવા ઈચ્છતા હોવાનું હાફિઝ સઈદે જણાવ્યું હતું.

ઉગ્રવાદી સંગઠન લશ્કર-એ-તૈયબાના સ્થાપક હાફિઝ સઈદને ભારત મુંબઈ પરના હુમલાના મુખ્ય ષડયંત્રકાર માને છે.

બીબીસીનાં સંવાદદાતા શુમાઈલા જાફરી સાથે હાફિઝ સઈદે વાત કરી હતી.

હાફિઝ સઈદે પાકિસ્તાનમાંની તેમની ઇમેજ, તેમના પરના આરોપો અને ભારતીય વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિશેનો તેમનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો હતો.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

રાજકારણમાં પ્રવેશવા વિશે

બીબીસીના સંવાદદાતા શુમાઈલા જાફરી સાથે વાત કરતા હાફિઝ સઈદ

હાફિઝ સઈદે રાજકારણમાં પ્રવેશવાની જાહેરાત તાજેતરમાં કરી હતી.

તેમણે મિલ્લી મુસ્લિમ લીગ (એમએમએલ) નામના રાજકીય પક્ષની રચના કરી હતી, પણ પાકિસ્તાની ચૂંટણી પંચે તેમને ચૂંટણી લડતા અટકાવ્યા હતા.

રાજકારણમાં પ્રવેશવાનું કારણ આપતાં હાફિઝ સઈદે કહ્યું હતું કે "અત્યારે પાકિસ્તાનીઓને એક કરવાની અને જાગૃત કરવાની જરૂર છે એવું હું માનું છું. એ આધારે અમે રાજકારણમાં પ્રવેશી રહ્યાં છીએ."

શું તમારા જેવી વિવાદાસ્પદ વ્યક્તિ પાકિસ્તાનને એક કરી શકે, એવા સવાલના જવાબમાં તેમણે કહ્યું હતું, "લોકો મને સમજે છે અને જાણે છે કે ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હું કોણ છું."

તમે મુસ્લિમ લીગના પ્લેટફોર્મ પરથી રાજકારણમાં આવશો કે કેમ, એવા સવાલના જવાબમાં તેમણે કહ્યું હતું, "ઇન્શાઅલ્લાહ, જરૂર આવીશું જી."

નરેન્દ્ર મોદી વિશે

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પર હાફિઝ સઈદે આકરી ભાષામાં આરોપ મૂક્યા હતા.

હાફિઝ સઈદ વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવા ભારત પાકિસ્તાન પર લાંબા સમયથી દબાણ કરી રહ્યું છે.

હાફિઝ સઈદ પર તેઓ પાકિસ્તાનમાં ભારતવિરોધી ભાષણો કરતા હોવાનો આક્ષેપ પણ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

ભારતીય વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિશે પૂછવામાં આવતાં હાફિઝ સઈદે આકરી ભાષામાં આરોપ મૂક્યા હતા.

તેમણે કહ્યું હતું કે "મોદી વિશે મારો પોતાનો એક અભિપ્રાય છે અને હું કલ્પના નહીં, પણ હકીકતને આધારે વાત કરું છું."

શું પાકિસ્તાન માટે બોજ છે હાફિઝ સઈદ?

"નરેન્દ્ર મોદી ઢાકા ગયા હતા અને ત્યાં કહ્યું હતું કે પાકિસ્તાનના બે ટુકડા કરવામાં મેં ભાગ ભજવ્યો હતો. મેં લોહી વહાવ્યું હતું."

"હું ઇચ્છું છું કે દુનિયા મને તથા મોદીને કોર્ટના કઠેડામાં ઊભા રાખે અને નક્કી કરે કે આતંકવાદી કોણ છે."

ભારત સરકારે હાફિઝ સઈદે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિશે કરેલા આ નિવેદનના મુદ્દે કોઈ પણ પ્રતિભાવ આપવાનો ઇન્કાર કર્યો છે.

જમાત-ઉદ-દાવા પર પ્રતિબંધ વિશે

પાકિસ્તાન નબળો દેશ હોવાનું હાફિઝ સઈદે જણાવ્યું હતું.

લશ્કર-એ-તૈયબા પછી પાકિસ્તાને હાફિઝ સઈદના સંગઠન જમાત-ઉદ-દાવા પર પણ પ્રતિબંધ લાદ્યો છે.

હાફિઝ સઈદ 'એક કરોડનું ઇનામ ધરાવતા આતંકવાદી' હોવાની આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતાને પાકિસ્તાને સ્વીકારી લીધી છે?

આ સવાલના જવાબમાં હાફિઝ સઈદે કહ્યું હતું કે "અમેરિકા ભારતનું ટેકેદાર બની ગયું અને તેમણે અમારા (જમાત-ઉદ-દાવા) પર પ્રતિબંધ લાદવાનું તથા પાકિસ્તાન પર દબાણ નાખવાનું શરૂ કરી દીધું છે."

"તેમની સરખામણીએ પાકિસ્તાન એક નબળો દેશ છે એ હકીકત છે."

"અમારા દેશમાં આર્થિક મુશ્કેલીઓ છે. તેના લીધે સર્જાતી સમસ્યાઓને કારણે પાકિસ્તાને અમારા પર હાલ પ્રતિબંધ લાદ્યો છે."

આરોપો અને અદાલત વિશે

પોતાના પરનો એકેય આરોપ કોર્ટમાં સાબિત થયો ન હોવાનું હાફિઝ સઈદે જણાવ્યું હતું.

હાફિઝ સઈદે જણાવ્યું હતું કે તેઓ જ્યારે અદાલતમાં ગયા છે ત્યારે અદાલતે તેમના તર્કનો સ્વીકાર કર્યો છે. તેમના પરનો એકેય આરોપ સાબિત થતો નહીં હોવાનું પણ કોર્ટે જણાવ્યું છે.

પંજાબ(પાકિસ્તાન)ના કાયદા પ્રધાને એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે જે લોકોનો ઉપયોગ દેશ 'અસ્કામત'  તરીકે કરતો હોય તેમના પરના આરોપો કોર્ટમાં સિદ્ધ થાય...


પાકિસ્તાને જે રીતે ગુસ્સો વ્યક્ત કર્યો અને બદલો લીધો તે તો સહેલું હતું પણ પાકિસ્તાનનો આ દાવ ઊંધો પડ્યો છે.

બીબીસીના ઇલયાસ ખાસ અને શુમાઇલા ઝાફરીએ પોતાના રિપોર્ટમાં આ વાત સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.

ભારત અને પાકિસ્તાન વર્ષ 1947થી જ એકબીજા વિરુદ્ધ લડી રહ્યા છે.

પરંતુ બોલીવૂડને લઈને તેમનો પ્રેમ સંઘર્ષની તમામ ઘટનાઓ બાદ પણ યથાવત રહ્યો અને આજે પણ છે.

તેમ છતાં નિયંત્રણ રેખાની બન્ને બાજુ જો કંઈ પણ થાય છે તો તેની સીધી અસર બોલીવૂડ પર પડે છે અને બોલીવૂડ સીધી તેની ઝપેટમાં આવી જાય છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

રોજી-રોટી સાથે જોડાયેલો મામલો

પાકિસ્તાન ઍસોસિયેશન ઑફ ફિલ્મ એક્ઝિબીટર્સનું કહેવું છે કે તેઓ ભારતીય ફિલ્મોની રિલીઝ પર પ્રતિબંધ લગાવી રહ્યા હતા અને પાકિસ્તાનની સુપ્રીમ કોર્ટે વધુ એક પગલું આગળ વધારતા આદેશ આપી દીધો કે ભારત સાથે જોડાયેલો કોઈ પણ કાર્યક્રમ પ્રસારિત થશે નહીં.

આ પ્રતિબંધ સ્થાનિક ચેનલો પર પણ લાગુ હતો. પ્રતિબંધ ભારતીય વિજ્ઞાપનો, સીરિયલ અને ફિલ્મો પર લાગુ થાય છે.

પાકિસ્તાનની સુપ્રીમ કોર્ટે પ્રતિબંધ લગાવતા કહ્યું છે કે એવું કોણ હશે જ્યારે ભારત ઘુસણખોરી કરી રહ્યું હોય અને મનોરંજ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ન નિહાળવા માગતા હોય?

24 વર્ષીય વિદ્યાર્થિની અક્શા ખાન આ વાતને મનથી સ્વીકારે છે.

અક્શા કહે છે, "તેઓ આપણી સાથે યુદ્ધ કરી રહ્યા છે ત્યારે આપણે કેવી રીતે તેમની ફિલ્મો અને સીરિયલ અહીં રિલીઝ થવા દઈએ?"

પરંતુ પાકિસ્તાનમાં ભારતીય ફિલ્મો અને ધારાવાહિકોને પસંદ કરતા પાકિસ્તાનમાં ઘણા લોકો છે પરંતુ દેશભક્તિના પગલે તેઓ આ પ્રતિબંધના સમર્થનમાં છે.

અલી શિવારી નામની એક વ્યક્તિ કહે છે, "હું તો શાહરુખ ખાન, આમિર ખાન અને સલમાન ખાનને જોઈને મોટો થયો છું."

અલી ભારતીય સિનેમાથી ખૂબ પ્રભાવિત છે અને ભારતીય સિનેમા જોઈને તેમણે ફિલ્મ જગતમાં શિક્ષણ મેળવવાનું નક્કી કર્યું.

તેઓ કહે છે, "પાકિસ્તાની ઇન્ડસ્ટ્રીમાં હજુ તેવું કંઈક મળવામાં સમય લાગશે."

કમાણીનો ભાગ

આ સિવાય સૌથી વધારે જરુરી છે આર્થિક પરિણામ.

પાકિસ્તાનમાં હાજર એક ફિલ્મ પત્રકાર રફય મહેમૂદ કહે છે, "પાકિસ્તાનની બૉક્સ ઑફિસ બચી રહે એ માટે ભારતીય સિનેમાનું હોવું ખૂબ જરુરી છે."

પાકિસ્તાનમાં આશરે 120 મૂવી થિયેટર છે.

મહેમૂદના આધારે, સરેરાશ એક સારી ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ પર આશરે 2 અઠવાડિયા સુધી ટકી રહે છે. તેમના આંકડાના આધારે પાકિસ્તાની સિનેમાને આશરે 26 નવી ફિલ્મો દેખાડવાની હોય છે કે જેથી સિનેમા જગતમાં વેપાર ચાલતો રહે.

મનોરંજન જગત સાથે સંબંધ રાખતા હસન ઝૈદી કહે છે કે આશરે 70% પાકિસ્તાની ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીનું રેવેન્યૂ ભારતીય ફિલ્મોથી આવે છે.

તેઓ કહે છે કે આ પ્રતિબંધ લાંબા સમય સુધી રહી શકતો નથી.

"પાકિસ્તાની ઇન્ડસ્ટ્રી ભારતીય ઇન્ડસ્ટ્રી વગર આગળ વધી શકતી નથી."

આ વાતના પુરાવા પણ છે કે જ્યારે જ્યારે પાકિસ્તાને ભારતીય ફિલ્મો અને ધારાવાહિકો પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો છે તો પાકિસ્તાને કેવા પ્રકારની પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડ્યો છે.

આ પહેલી વખત નથી કે જ્યારે પાકિસ્તાને ભારતીય મનોરંજનને પ્રતિબંધિત કર્યું છે.

સૌથી લાંબો પ્રતિબંધ 40 વર્ષ સુધી રહ્યો. ભારત સાથે 1965ના યુદ્ધ બાદ 40 વર્ષો સુધી પાકિસ્તાનમાં ભારતીય સિનેમા પર પ્રતિબંધ રહ્યો હતો.

એક વખત જ્યારે આ પ્રતિબંધ હટ્યો તો પાકિસ્તાની ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રી જે 90ના દાયકા સુધી લગભગ મરી ગઈ હતી, તે ધીરે ધીરે ફરી ઊભી થઈ.

પાકિસ્તાને આપી પ્રતિક્રિયા

પાકિસ્તાનની ન્યૂઝ વેબસાઇટ 'ડૉન ન્યૂઝ'નાં સંપાદક અતિકા રહેમાનનું કહેવું છે કે પ્રતિબંધ હટ્યા બાદ પાકિસ્તાની સિનેમાનો વિકાસ થયો, તો ધીરે-ધીરે દર્શકો પણ સિનેમા તરફ વળવા લાગ્યા.

તેઓ કહે છે, "તેનાથી પાકિસ્તાની ફિલ્મ...


પાકિસ્તાને બુધવારે કહ્યું હતું કે કુલભૂષણ જાદવે એમની ફાંસી વિરુદ્ધ અપીલ કરવાનો ઇન્કાર કરી દીધો છે.

પાકિસ્તાનની કેદમાં રહેલા કુલભૂષણ જાદવને પાકિસ્તાનની સરકાર ભારતનો જાસૂસ ગણાવે છે. જોકે, ભારતનું કહેવું છે કે તે નૌસેનાના પૂર્વ અધિકારી છે અને બિઝનેસમૅન છે.

પાકિસ્તાનના માનવઅધિકાર પંચના ચૅરમૅન મહેંદી હસને લાહોરથી બીબીસી સાથે ફોન પર વાત કરી. એમણે કહ્યું કે કુલભૂષણ જાદવને ફાંસી ન આપવાની માગ પાકિસ્તાનમાં પણ અનેક લોકોએ કરી છે.

મહેંદી હસને કહ્યું કે કુલભૂષણની ફાંસીની સજા રોકવા એમના વતી રિવ્યૂ પિટિશન દાખલ કરવાનો ભારતને અધિકાર છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે કુલભૂષણ જાદવની દયાઅરજી પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ પાસે પૅન્ડિંગ છે.

કુલભૂષણ જાદવ ફાંસી સામે અપીલ નથી કરવા માગતા એવો પાકિસ્તાનનો દાવો ભારતે ફગાવી દીધો છે. ભારતે કહ્યું કે આ દાવો પાકિસ્તાન છેલ્લા ચાર વર્ષથી જે રમત રમી રહ્યું છે એનો જ એક ભાગ છે.

ભારતનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાને કુલભૂષણ જાદવને ફેરવિચારણાની અરજી નહીં કરવા માટે મજબૂર કર્યા છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે 2017માં કુલભૂષણ જાદવને પાકિસ્તાનની લશ્કરી અદાલતે જાસૂસી અને અન્ય કેસોમાં ફાંસીની સજા સંભળાવી હતી.

ભ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ારતે કુલભૂષણ જાદવના કેસમાં ઇન્ટરનેશનલ કૉર્ટ ઑફ જસ્ટિસમાં અપીલ કરી એમને મુક્ત કરવાની માગ કરી હતી.

ભારતના દૂતાવાસને પણ અપીલ કરવાનો અધિકાર

કૂલભૂષણ જાધવનો પરિવાર

આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતે સુનાવણી બાદ પાકિસ્તાનને કહ્યું હતું કે તે કુલભૂષણ જાદવની ફાંસીની સજા પર ફેરવિચારણા કરે અને એમને તરત જ કૉન્સ્યુલર એકસેસ આપે.

એ પછી ભારતના હાઈકમિશનના અધિકારીઓની કુલભૂષણ જાદવ સાથે મુલાકાત કરાવવામાં આવી હતી. જોકે, ભારતે કહ્યું હતું કે એ મુલાકાતમાં અનેક અડચણો ઊભી કરવામાં આવી હતી.

પાકિસ્તાનના માનવઅધિકાર પંચના ચૅરમૅનનું કહેવું છે કે ભારતીય નાગરિક કુલભૂષણ જાદવ તરફથી અપીલ દાખલ કરવાના ભારતના અધિકાર વિશે પાકિસ્તાનના અનેક કાનૂનવિદોએ પોતાનો મત આપ્યો છે.

ફેરવિચારણા અરજી કુલભૂષણ જાદવ પોતે, એમનો કોઈ કાનૂની પ્રતિનિધિ કે ઇસ્લામાબાદ સ્થિત ભારતનું દૂતાવાસ કરી શકે છે.

પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે ભારત ફેરવિચારણાની અરજી દાખલ કરવા નથી માગતું. જો પાકિસ્તાનની વાત માનીએ તો ભારત એવું કેમ નથી કરવા માગતું એ વિશે મહેંદી હસનનું કહેવું છે કે, મને લાગે છે કે ભારત આ મુદ્દો પૅન્ડિંગ રાખવા માગે છે. પણ એનું કારણ શક્ય છે કે ત્યાં સુધી મામલો ઠંડો પડી ગયો હોય અને દેશમાં આને લઈને ભાવનાશીલ વાતાવરણ ઓછું થઈ ગયું હોય.

એમણે કહ્યું કે આ સ્થિતિમાંથી કોઈને કોઈ રસ્તો કાઢી શકાય એમ છે.

મહેંદી હસનનું કહેવું છે કે માનવઅધિકાર કાર્યકર હોવાને નાતે તેઓ કોઈ પણ પ્રકારની ફાંસીની વિરુદ્ધ છે.

અત્યાર સુધીનો ઘટનાક્રમ

કુલભૂષણ જાધવ વિશે પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે તેઓ ભારતીય નૌસેનાના અધિકારી છે અને તેમની ધરપકડ 2016માં પાકિસ્તાનના બલૂચિસ્તાનમાંથી કરવામાં આવી હતી.

લાંબા સમયથી પાકિસ્તાન ભારત પર એ આરોપ મૂકી રહ્યું છે કે તે બલૂચિસ્તાનમાં સક્રિય ચરમપંથી સંગઠનોને મદદ કરે છે. ભારત આ આરોપોને નકારે છે.

કુલભૂષણ જાધવ બાબતે ભારતનું કહેવું છે કે તેઓ ભારતના એક સેવાનિવૃત્ત અધિકારી છે અને એમના બિઝનેસના કામ માટે ઈરાન ગયા હતા. પાકિસ્તાન-ઈરાન સરહદેથી એમનું અપહરણ કરવામાં આવ્યું હતું.

ધરપકડ પછી પાકિસ્તાનની સેના અદાલતમાં કેસ ચલાવવામાં આવ્યો અને 2017માં એમને જાસૂસી સહિત અન્ય આરોપોમાં દોષી ઠેરવી ફાંસીની સજા સંભળાવવામાં આવી.

આ નિર્ણયની સામે ભારતે મે 2017માં આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતમાં અપીલ કરી અને માગ કરી કે કુલભૂષણ જાધવની સજા રદ કરવામાં આવે અને એમને મુક્ત કરવામાં આવે.

આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતે ભારતની એ માગને તો ઠુકરાવી...


પાકિસ્તાને ભારતની કોઈ પણ 'સંભવિત કાર્યવાહી'ના સંદર્ભે કહ્યું છે કે, 'તેના પરમાણુ હથિયાર વિશેષ રૂપે પૂર્વ તરફથી આવનારા કોઈ પણ ખતરાને પહોંચી વળવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે.'

આ પહેલા ભારતીય સૈન્યના વડા જનરલ બિપિન રાવે બુધવારે કહ્યું હતું કે, તેમનું સૈન્ય પાકિસ્તાનની 'પરમાણુ ધમકી'ને પહોંચી વળવા સક્ષમ છે અને જો સરકાર આદેશ આપે તો ભારતીય સેના પાકિસ્તાનની સરહદ પાર કરવામાં સંકોચ નહીં કરે.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે:

જનરલ રાવતે એક પ્રેસ કૉન્ફરન્સમાં કહ્યું હતું કે અમે પાકિસ્તાનની ધમકી (પરમાણુ)નો જવાબ આપીશું.

જો અમારે ખરેખર પાકિસ્તાનીઓનો સામનો કરવો પડ્યો અને જો અમને એમ કરવાનું કહેવામાં આવશે તો અમે એમ નહીં કહીએ એ કે અમે એટલા માટે સરહદ પાર નહીં કરી શકીએ કારણ કે એમની પાસે પરમાણુ હથિયાર છે. અમે તેમની પરમાણુ ધમકીનો જવાબ આપીશું.

પરમાણુ તાકાત

પાકિસ્તાની સેનાના પ્રવક્તા મેજર જનરલ આસિફ ગફૂરે ભારતના કોઈ પણ હુમલાના જવાબમાં વળતી કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી આપી છે.

તેમણે પાકિસ્તાનની સરકારી ટેલિવિઝન ચેનલ પર કહ્યું, "જો તેઓ આમ કરવા ઇચ્છે તો એ એમની પસંદગી છે. જો તે અમારા ધૈર્યની પરીક્ષા લેવા ઇચ્છે છે તો, તેઓ એમ ક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

રી શકે છે, પરંતુ તેના પરિણામ માટે પણ તૈયાર રહે."

મેજર જનરલ આસિફ ગફૂરે એમ પણ કહ્યું કે જનરલ રાવતની ટિપ્પણી કોઈ આર્મી જનરલ માટે શોભાસ્પદ નથી.

આસિફ ગફૂરનું કહેવું છે, "પાકિસ્તાનની પરમાણુ તાકાતને જોતા ભારત કોઈ પારંપરિક યુદ્ધ લડવાની સ્થિતિમાં નથી. પરંતુ અમે એમ પણ માનીએ છીએ કે આ પ્રતિરોધનું એક હથિયાર છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પાકુડમાં રસ્તા વચ્ચે જ સ્વામી અગ્નિવેશ પર હુમલો કરાયો

હુમલાખોરોએ તેમના વિરુદ્ધ નારા લગાવ્યા અને રસ્તા વચ્ચે જ તેમને જોરદાર માર માર્યો.

ટોળાએ તેમના કપડાં ફાડી નાખ્યાં અને ગાળો પણ આપી હતી. આ હુમલામાં તેમને મૂઢ ઘા પણ વાગ્યા છે.

આ ઘટના બાદ અગ્નિવેશે રાજ્યના મુખ્ય સચિવને કૉલ કરીને આ મામલે કાર્યવાહી કરવાની માગ પણ કરી છે.

સ્વામી અગ્નિવેશના પ્રતિનિધિ અને બંધુઓ મુક્તિ મોર્ચાના અધ્યક્ષ મનોહર માનવે બીબીસીને આ જાણકારી આપી હતી.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

તેમણે કહ્યું, "આ સરકાર દ્વારા પ્રાયોજિત હુમલો છે. આ એક પ્રકારનું મૉબ લિંચિંગ હતું. જેમાં અમે મુશ્કેલીથી સ્વામી અગ્નિવેશનો જીવ બચાવ્યો છે."

"જ્યારે સ્વામીજી પર હુમલો થયો ત્યારે પોલીસે અમારી કોઈ મદદ કરી ન હતી. સ્વામીજીના બોલાવ્યા બાદ પણ પાકુડના એસપી તેમને મળવા આવ્યા ન હતા."

"અમને કોઈ સુરક્ષા આપવામાં આવી ન હતી, બધા લોકો ભાજપ સાથે જોડાયેલા હતા."

કઈ રીતે થયો હુમલો?

સ્વામી અગ્નિવેશ એક કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા આવ્યા હતા

સ્થાનિક પત્રકાર રામપ્રસાદ સિંહાએ જણાવ્યું, "લિટ્ટીપાડાની જે હોટલમાં સ્વામી અગ્નિવેશ ઊતર્યા હતા તેની બહાર ભારતીય જનતા યુવા મોર્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ચાના કાર્યકર્તાઓ તેમનો વિરોધ કરવા માટે ધરણાં પર બેઠા હતા."

"અગ્નિવેશ જેવા હોટલની બહાર નીકળ્યા, તેમના પર ટોળાંએ હુમલો કરી દીધો. તેમને કાળા ઝંડા પણ દેખાડવામાં આવ્યા હતા. તેમની સામે પરત જવાના નારા પણ લગાડવામાં આવ્યા હતા."

"તેમને જૂતાં અને ચપ્પલોથી માર મારવામાં આવ્યો હતો અને ટોળામાંના લોકોએ ગાળો પણ દીધી હતી."

"આ બધું દસ મિનિટ સુધી ચાલતું રહ્યું. બાદમાં પોલીસ પહોંચી અને તેમને ભીડથી બચાવવામાં આવ્યા. અંતે તેમને હોટલમાં પરત પહોંચાડવામાં આવ્યા."

"ડૉક્ટરની એક ટીમે ત્યાં તેમની સારવાર કરી હતી. બાદમાં તેમને હૉસ્પિટલમાં લઈ જવાયા હતા."

ભાજપનો હુમલાથી ઇનકાર

ભારતીય જનતા યુવા મોર્ચાના પાકુડ જિલ્લા અધ્યક્ષ પ્રસન્ના મિશ્રાએ સ્વામી અગ્નિવેશ પર થયેલા હુમલામાં તેમના કાર્યકર્તાઓનો હાથ હોવાનો ઇનકાર કર્યો છે.

પ્રસન્ના મિશ્રાએ બીબીસી સાથે વાત કરતા કહ્યું, "સ્વામી અગ્નિવેશ ખ્રિસ્તી મિશનરીઓના એજન્ટ છે. તેઓ અમારે અહીં આદીવાસીઓને બહેકાવવા આવ્યા હતા."

"જેથી અમે તેને લોકશાહી ઢબે વિરોધ કરી રહ્યા હતા. તેમના અમારા પરના આરોપો ખોટા છે."

'પોલીસને હતી સૂચના'

હુમલા બાદ સ્વામી અગ્નિવેશે કહ્યું કે તેમના આવવાની સૂચના પોલીસ અને તંત્રને આપવામાં આવી હતી.

આ હુમલા અંગે વાત કરતા અગ્નિવેશે બીબીસીને કહ્યું, "મને ડરાવવાની કોશિશ કરવામાં આવી છે. હું અહીં આદિવાસીઓના એક કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા માટે આવ્યો હતો."

"મને લિટ્ટીપાડામાં આદિમ જનજાતિ વિકાસ સમિતિના દામિન દિવસના કાર્યક્રમમાં બોલવા માટે બોલવવામાં આવ્યો હતો."

"આયોજકોએ તંત્રને પહેલાં જ સૂચના આપી દીધી હતી. તેમનો જવાબ પણ છે. તેમ છતાં પણ મને સુરક્ષા આપવામાં આવી ન હતી. મેં મુખ્ય સચિવને આ હુમલાની સૂચના આપી છે."

જોકે, પાકુડના એસપી શૈલેન્દ્ર વર્ણવાલે પોલીસને તેમના કાર્યક્રમની પૂર્વ સૂચના અંગે ઇનકાર કર્યો છે.

તેમણે બીબીસીને કહ્યું, "અમને સ્વામી અગ્નિવેશના કાર્યક્રમની કોઈ સૂચના આપવામાં આવી ન હતી. હવે અમે આ મામલાની તપાસ કરી રહ્યા છીએ. દોષિતો પર કાર્યવાહી કરવામાં આવશે."

કોણ છે સ્વામી અગ્નિવેશ?

છત્તીસગઢના સક્તિમાં જન્મેલા સ્વામી અગ્નિવેશે કોલકત્તામાં કાયદા અને બિઝનેસ મૅનેજમેન્ટનો અભ્યાસ કર્યો હતો.

તે બાદ તેઓ આર્ય સમાજમાં સામેલ થઈ ગયા અને સંન્યાસ લઈ લીધો હતો.

ત્યારબાદ તેમણે 1968માં આર્ય સભા નામની એક રાજકીય પાર્ટી બનાવી હતી.

બાદમાં 1981માં તેમણે બંધુઆ મુક્તિ મોર્ચાની સ્થાપના કરી હતી. તેઓ રાજકારણમાં...


પાછલા અમુક દિવસોથી ગુજરાત સહિત ભારતનાં અમુક રાજ્યોમાં કોરોનાના કેસોમાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે.

એક તરફ જ્યાં કોરોનાના નવા કેસોમાં તાજેતરમાં દિવસેને દિવસે વધારો થતો જઈ રહ્યો છે ત્યાં બીજી તરફ પ્રેસ ઇન્ફર્મેશન બ્યૂરો દ્વારા બુધવારે પત્રકારપરિષદમાં ભારતનાં 18 રાજ્યોમાંથી ભેગા કરાયેલા કોરોના વાઇરસના નમૂનાઓ પૈકી વાઇરસનો ડબલ મ્યુટેન્ટ વૅરિએન્ટ મળી આવ્યો હોવાની વાત કરાઈ છે. આ રાજ્યોમાં ગુજરાત પણ સામેલ છે.

પ્રેસ ઇન્ફર્મેશન બ્યૂરો દ્વારા આયોજિત આ પત્રકારપરિષદમાં ભારતના સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયના અધિકારી, નીતિઆયોગના સ્વાસ્થ્ય સભ્ય અને નૅશનલ સેન્ટર ફૉર ડિસીઝ કંટ્રોલ(NCDC)ના ડાયરેક્ટર સહિત અન્ય અધિકારીઓ સામેલ હતા.

આ પત્રકારપરિષદમાં NCDCના ડાયરેક્ટર ડૉ. સુજિત કુમારે પાછલા અમુક સમયમાં કોરોના વાઇરસના દર્દીઓના જુદાજુદા નમૂનાઓના જિનૉમિક સિક્વન્સિંગ અંગેના અભ્યાસનાં તારણો વિશે વાત કરી હતી.

તેમણે આ તારણો રજૂ કરતાં જણાવ્યું હતું કે ભારતનાં 18 રાજ્યોમાંથી મેળવેલા કોરોના વાઇરસના નમૂનાઓ અંગેના જિનૉમિક સિકવન્સિંગના અભ્યાસમાં આ રાજ્યોમાં કોરોના વાઇરસનો ડબલ મ્યુટેન્ટ વૅરિએન્ટ સહિત યુકે વૅરિએન્ટ, દક્ષિણ આફ્રિકા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

વૅરિએન્ટ અને જાપાન કે બ્રાઝિલ વૅરિએન્ટ (આ ત્રણેય વૅરિએન્ટોને સરકારી અધિકારીઓ દ્વારા વૅરિએન્ટ ઑફ કન્સર્ન નામ આપવામાં આવ્યું છે.)ના કેસો પણ મળી આવ્યા છે.

નોંધનીય છે કે સમગ્ર ગુજરાતમાં 20 ફેબ્રુઆરીના રોજ કોરોના વાઇરસના નવા 258 કેસો જ મળી આવ્યા હતા. પરંતુ ત્યાર બાદના સમયમાં વાઇરસ દ્વારા સંક્રમિત લોકોની સંખ્યામાં ઉત્તરોત્તર વધારો જોવા મળ્યો છે.

ગુજરાતમાં કોરોનાના પ્રસાર માટે કયો વૅરિએન્ટ જવાબદાર?

ભારત સહિત ગુજરાતમાં મળી આવ્યો કોરોનાનો ડબલ મ્યુટેન્ટ વૅરિએન્ટ

ગુજરાત સહિત જે જે રાજ્યોમાં કોરોનાના કેસોમાં તાજેતરમાં વધારો જોવા મળ્યો છે તે માટે યુકે વૅરિએન્ટ, બ્રાઝિલ કે જાપાન વૅરિએન્ટ  અને દક્ષિણ આફ્રિકા વૅરિએન્ટ જેવા વૅરિએન્ટ ઑફ કન્સર્ન કે નવો મળી આવેલ ડબલ મ્યુટેન્ટ વૅરિએન્ટ જવાબદાર છે કે કેમ?

આ પ્રશ્નના જવાબમાં NCDCના ડાયરેક્ટર ડૉ. સુજિત કુમારે જણાવ્યું હતું કે, "તાજેતરમાં ભારતના સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય અંતર્ગત કાર્યરત્ 10 રાષ્ટ્રીય લૅબોરેટરીના ગ્રૂપ, ધ ઇન્ડિયન SARS-CoV-2 કન્સોર્ટિયમ ઑન જિનૉમિક્સ (INSACOG) દ્વારા આ સમગ્ર દેશમાંથી કોરોનાના દર્દીઓના કુલ 10,787 નમૂનાઓનું જિનોમિક સિક્વન્સિંગ કરાયું હતું, આ અભ્યાસમાં અમુક નમૂનાઓમાં ડબલ મ્યુટેન્ટ વૅરિએન્ટ અને વૅરિએન્ટ ઑફ કન્સર્ન હાજર હોવાની વાત તો સિદ્ધ થાય છે પરંતુ આ નવા વૅરિએન્ટ કે ડબલ મ્યુટન્ટ વૅરિએન્ટનો જે તે પ્રદેશોના નવા કેસોમાં થયેલ વધારા સાથે કોઈ સંબંધ મળી આવ્યો નથી."

અહીં નોંધનીય છે કે, અભ્યાસમાં સામેલ કરાયેલા આ નમૂનાઓ પૈકી ગુજરાતના 39 નમૂનામાં યુકે વૅરિએન્ટ જોવા મળ્યો છે.

તેમજ પત્રકારપરિષદમાં રજૂ કરાયેલી માહિતીમાં દર્શાવાયું હતું કે આ અભ્યાસમાં અમુક નમૂનાઓમાં ડબલ મ્યુટેશન જોવા મળ્યું છે. કેટલાક નમૂનાઓમાં વાઇરસના E484Q અને L452R મ્યુટેશનમાં વધારો જોવા મળ્યો છે. જેમાં ગુજરાતના પણ ત્રણ નમૂના સામેલ છે.

વાઇરસના મ્યુટેશનમાં થયેલા આ વધારાને જ ડબલ મ્યુટેન્ટ વૅરિએન્ટ તરીકે ઓળખાવાઈ રહ્યો છે.

નોંધનીય છે કે પાછલા ઘણા સમયથી ગુજરાતમાં પણ યુકે, દક્ષિણ આફ્રિકા અને બ્રાઝિલ વૅરિએન્ટના કેસો મળી રહ્યા છે.

હવે આ નવા અભ્યાસમાં ગુજરાતમાં કોરોના વાઇરસના નવા ડબલ મ્યુટેન્ટ વૅરિએન્ટની પણ હાજરી નોંધાઈ છે ત્યારે તાજેતરમાં કોરોના રાજ્યમાં વાઇરસના કેસોમાં થઈ રહેલા વધારા સાથે વાઇરસના આ નવા પ્રકારોને સંબંધ હોવા અંગેની અટકળો થવા લાગી છે.

પરંતુ સરકારી અધિકારીઓએ આ અંગેનો કોઈ પણ પુરાવો ન...


પાછલા અમુક સમયથી ભારતમાં સતત પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધી રહ્યા છે.

હાલ અમેરિકાના પ્રતિબંધને કારણે ભારત, ઈરાન અને વેનેઝુએલા પાસેથી ઑઇલ નથી ખરીદી રહ્યું.

સોમવારે વિપક્ષે સંસદમાં ઑઇલના વધતા જતા ભાવ અંગે સરકારની આકરી ટીકા કરી અને ભાવ ઘટાડવાની માગ કરી.

વર્ષ 2019ની શરૂઆતમાં ભારતે વેનેઝુએલા પાસેથી પ્રત્યક્ષપણે ઑઇલની આયાત અટકાવી દીધી હતી.

વેનેઝુએલાથી આયાત કરાતા ક્રૂડઑઇલનું સૌથી મોટું ખરીદદાર 'રિલાયન્સ' હતી. તે જ વર્ષે જૂનમાં અમેરિકાના પ્રતિબંધના કારણે ઈરાન પાસેથી ક્રૂડઑઇલની આયાત રોકવી પડી હતી.

તે સમયે ઈરાન ભારતને સાઉદી અરેબિયા અને ઇરાક બાદ સૌથી વધુ માત્રામાં ક્રૂડઑઇલ સપ્લાય કરનાર દેશ હતો.

એક સમયે ભારત વેનેઝુએલા પાસેથી પણ મબલખ પ્રમાણમાં ક્રૂડઑઇલની ખરીદી કરતું હતું.

ભાજપના ગોપાલ કૃષ્ણ અગ્રવાલ વધુ એક વિકલ્પની વાત કરે છે અને તે એ છે કે ભારત સરકાર ઈરાન અને વેનેઝુએલાથી ક્રૂડઑઇલ ખરીદવાની કોશિશ કરી રહી છે.

જો બાઇડન અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા બાદથી ભારત સરકારને આશા છે કે ઈરાન પર લગાવેલા પ્રતિબંધો પર છૂટછાટ આપવામાં આવશે. આ માટે સરકાર પોતાની તરફથી પ્રયાસો કરી રહી છે.

અમુક સમય પહેલાં મીડિયા સાથેની વ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાતચીતમાં પેટ્રોલિયમ-મંત્રાલયના મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને પણ કહ્યું હતું કે આ બંને દેશો પાસેથી ક્રૂડઑઇલનો પુરવઠો મેળવવાની પ્રક્રિયા બહાલ કરવાની કોશિશ થઈ રહી છે.

ભારતને શું લાભ થશે?

ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ હસન રૂહાની

ઈરાન, ભારતને ઑઇલ ડૉલરના બદલે ભારતીય મુદ્રામાં આપે છે. તે નાણાંથી ઈરાન ભારતનો માલસામાન ખરીદે છે. આ સોદો બંને દેશો માટે ફાયદાકારક છે.

આ અઠવાડિયે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડઑઇલની કિંમત 71 ડૉલર પ્રતિ બૅરલ થઈ ગઈ છે, જેનાથી પેટ્રોલના ભાવ ભારતમાં હજુ પણ વધવાની આશંકા છે. નોંધનીય છે કે ઘણાં શહેરોમાં પહેલાંથી જ પેટ્રોલના ભાવ વધીને 100 રૂપિયા પ્રતિ લિટર સુધી પહોંચી ગયા છે.

પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG (રાંધણ ગૅસ)ના વધતા ભાવોને નિયંત્રણમાં લાવવા માટે ભારત સરકાર ઘણા પ્રકારનાં પગલાં ઉઠાવવાની કોશિશમાં લાગી છે પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સ્થિતિ સરકારની આ કોશિશોમાં મોટો અવરોધ છે.

સાઉદી અરેબિયા અને ક્રૂડઑઇલ પેદા કરનારા દેશના સંગઠન 'ઑપેકે' ક્રૂડઑઇલનું ઉત્પાદન ઘટાડ્યું છે જેથી તેની માગ વધે અને ભાવ પણ. ભારતીય મીડિયાના સમાચારો પ્રમાણે ભારત ઑપેક દેશો વિરુદ્ધ ક્રૂડઑઇલનો વપરાશ કરતા દેશોને સંગઠિત કરવાનો કૂટનીતિક પ્રયાસ કરી શકે છે.

ભારત રશિયા, અમેરિકા, નાઇજીરિયા અને બ્રાઝીલ પાસેથી પણ ક્રૂડઑઇલ ખરીદે છે.

સામાન્ય માણસને રાહત મળશે?

નેપાળથી ભારતમાં પેટ્રોલની તસ્કરી કેવી રીતે થઈ રહી છે?

ક્રૂડઑઇલની આયાત કરનાર ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો દેશ છે (અમેરિકા અને ચીન બાદ). ગયા વર્ષે ભારતે પોતાની જરૂરિયાત પૈકી 85 ટકા ક્રૂડઑઇલ આયાત કરવું પડ્યું, આ આયાત પાછળ મોદી સરકારે 120 અબજ ડૉલરનો ખર્ચ કર્યો હતો.

પરંતુ અહીં એક મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન એ છે કે શું ઈરાન અને વેનેઝુએલા પાસેથી ક્રૂડઑઇલની આયાતનો લાભ ભારતના સામાન્ય માણસને મળશે ખરો?

ગત વર્ષે લૉકડાઉન બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં જ્યારે ક્રૂડઑઇલના ભાવ ગગડીને 20 ડૉલર પ્રતિ લિટરે પહોંચી ગયા હતા ત્યારે પેટ્રોલના ભાવ વધ્યા હતા, ઓછા નહોતા થયા. સિંગાપુરમાં ક્રૂડઑઇલ વિશેષજ્ઞ વંદના હરિ કહે છે કે તેનું કારણ એ હતું કે મોદી સરકારે ક્રૂડઑઇલ પર ઍક્સાઇઝ ડ્યૂટી બે વખત વધારી હતી.

ખરેખર તો વર્ષ 2014થી 106 ડૉલર પ્રતિ બૅરલથી ક્રૂડઑઇલના ભાવ સતત ઓછા થઈ રહ્યા છે પરંતુ ભારત સરકારે હંમેશાં ઍક્સાઇઝ ડ્યૂટી વધારી છે જેના કારણે સામાન્ય પ્રજાને ક્રૂડઑઇલના ઘટી રહેલા ભાવનો ક્યારેય લાભ નથી મળી શક્યો.

ઑઇલ ઍન્ડ નૅચરલ ગૅસ કમિશનના...


પાછલા ઘણા દિવસોથી દેશના વિવિધ ભાગોમાં ઓક્સિજનની અછત હોવાના સમાચાર આવી રહ્યા છે

કોરોનાની સારવાર અંગે ખોટી ઑનલાઈન માહિતીના કારણે ઘણા લોકો ગેરમાર્ગે દોરાય છે. ખાસ કરીને ઘરેલુ ઉપચારો દ્વારા ઓક્સિજન સેચ્યુરેશન લેવલ વધારવાના દાવા તેનું ઉદાહરણ છે.

નેબ્યુલાઇઝરથી ઓક્સિજન સપ્લાય ન મળી શકે

વાઇરલ વીડિયોનો સ્ક્રીનશોટ

દેશભરમાં કોરોનાના દર્દીઓ માટે ઓક્સિજનના પુરવઠાની ભારે અછત છે ત્યારે સોશિયલ મીડિયા પર એક વીડિયો વાઇરલ થયો છે જેમાં પોતાને ડૉક્ટર ગણાવતી એક વ્યક્તિ ઓક્સિજન સિલિન્ડરની જગ્યાએ નેબ્યુલાઇઝરનો ઉપયોગ કરવાનો દાવો કરે છે.

નેબ્યુલાઇઝર એ નાનકડું તબીબી સાધન છે જેનો ઉપયોગ દર્દીને દવાનો સ્પ્રે આપવા માટે થાય છે.

ફેસબૂક, ટ્વિટર અને વૉટ્સઍપ પર મૂકવામાં આવેલા વીડિયોમાં એક વ્યક્તિ હિંદીમાં નેબ્યુલાઇઝરનો ઉપયોગ સમજાવે છે.

તેઓ દાવો કરે છે કે "આપણા વાતાવરણમાં પૂરતા પ્રમાણમાં ઓક્સિજન છે અને આ સાધન (નેબ્યુલાઇઝર) તે આપી શકે છે."

તેઓ દાવો કરે છે, "તમને માત્ર એક નેબ્યુલાઇઝરની જરૂર છે. તેની મદદથી તમે ઓક્સિજન ખેંચી શકશો."

આ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં દિલ્હી નજીકની જે હૉસ્પિટલનું નામ આપવામાં આવ્યું છે તેણે ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

આ વીડિયોમાં કરવામાં આવેલા દાવાથી પોતાની જાતને અલગ કરી છે.

તેણે કહ્યું છે કે નેબ્યુલાઇઝરના ઉપયોગને "પુરાવા કે વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસનો" કોઈ ટેકો નથી.

અન્ય તબીબી નિષ્ણાતોએ પણ જણાવ્યું છે કે આ વીડિયોમાં દર્શાવેલી ટેકનિક દર્દીને વધારાનું ઓક્સિજન આપવામાં બિલકુલ બિનઅસરકારક છે.

આ વીડિયોમાં જોવા મળેલા ડૉક્ટરે પોતાની ટીકાનો જવાબ આપવા બીજો એક વીડિયો બહાર પાડ્યો છે.

તેમાં તેણે જણાવ્યું છે કે તેના મૅસેજ અંગે "ગેરસમજણ" થઈ છે અને તેનો કહેવાનો અર્થ એવો ન હતો કે નેબ્યુલાઇઝરનો ઑક્સિજન સિલિન્ડર તરીકે ઉપયોગ થઈ શકે છે.

જોકે, આ વાઇરલ વીડિયો ઑનલાઈન મોટા પ્રમાણમાં સર્ક્યુલેટ થયો છે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ પોતાના તાજેતરના એક વક્તવ્યમાં આ વીડિયોના સ્ક્રીનશોટનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

મોદીએ જ્યારે જણાવ્યું કે, "ઘણા ડૉક્ટરો સોશિયલ મીડિયા દ્વારા માહિતી આપે છે, ફોન અને વૉટ્સઍપ દ્વારા કન્સલ્ટિંગ કરે છે," ત્યારે આ સ્ક્રીનશોટ દર્શાવાયો હતો. જોકે, તેના ઓડિયોનો ઉપયોગ નહોતો કરાયો.

દેશી ઓસડિયાંથી પણ ઓક્સિજનનું સ્તર વધતું નથી

ભારતમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લૅટફૉર્મ પર એવા અઢળક મૅસેજ ફરતા થયા છે જેમાં વિવિધ દેશી ઉપાયોથી ઓક્સિજનનો સ્તર વધારી શકાતો હોવાના અને કોવિડ-19ની બીજી તકલીફોમાં રાહત મળતી હોવાનો દાવો કરાય છે.

એક બહુ પ્રચલિત મૅસેજમાં દાવો કરાયો છે કે કપૂર, લવિંગ, અજમા અને યુકેલિપ્ટસના તેલનું મિશ્રણ કોવિડ-19ના દર્દીમાં ઓક્સિજનનું લેવલ જાળવવામાં અસરકારક હોય છે.

જોકે, ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિને આવા ઉપચારથી કોઈ ફાયદો થતો હોવાના કોઈ પુરાવા નથી.

આ મિશ્રણનો પ્રચાર કરતો એક વીડિયો ભારતીય પરંપરાગત આયુર્વેદિક દવાઓના ડૉક્ટર દ્વારા રજૂ કરાયો છે.

ફેસબુક પર તે 23,000થી વધુ વખત શૅર કરાયો છે અને વૉટ્સઍપ પર પણ તે બહુ સર્ક્યુલેટ થયો છે.

વાસ્તવમાં કપૂરના તેલનો ઉપયોગ સ્કીન ક્રીમમાં તથા ઑઇન્ટમૅન્ટમાં થાય છે અને શરીરની અંદર તેને દાખલ કરવામાં આવે તો નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.

અમેરિકાના સેન્ટર ફૉર ડિસિઝ કન્ટ્રોલે ચેતવણી આપી છે કે કપૂરની બાષ્પ શ્વાસમાં લેવાથી ઝેરી અસર થઈ શકે છે.

લીબુંનાં ટીપાંથી પણ ઓક્સિજનનું લેવલ વધતું નથી

નાકમાં લીંબુંનાં ટીપાં નાખવાથી શરીરમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ વધે?

ભારતના એક વરિષ્ઠ રાજકારણી અને ઉદ્યોગપતિએ તાજેતરમાં દાવો કર્યો હતો કે નાકમાં લીંબુના રસનાં બે ટીપાં નાખવાથી ઓક્સિજન સેચ્યુરેશન લેવલ વધે છે.

વિજય સંકેશ્વરે જણાવ્યું કે તેમના એક...


પાછલાં અમુક વર્ષોથી ગુજરાતની જીવાદોરી ગણાતા નાના ઉદ્યોગો પોતાનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે ઝઝૂમી રહ્યા હોવાનું નિષ્ણાતો જણાવે છે.

30 ઑગસ્ટ નેશનલ સ્મૉલ ઇન્ડસ્ટ્રી ડે તરીકે ઊજવાય છે, તે પહેલાં જાણીએ કે ઔદ્યોગિક રાજ્ય ગણાતા ગુજરાતના વિકાસમાં નોંધનીય ફાળો આપનાર નાના ઉદ્યોગો કેમ સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે? તે પ્રશ્ન વધુ પ્રાસંગિક બની જાય છે.

નિષ્ણાતોના મતે આમ તો હાલ ગુજરાતના તમામ નાના અને મધ્યમ કદના ઉદ્યોગો ધંધાકીય મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યા છે, પરંતુ આ ઉદ્યોગોમાં પણ ગુજરાતમાં નાના પાયે ચાલતા ટેક્સટાઇલ, ઇમિટેશન જ્વેલરી, ઑટોપાર્ટ્સ, હોઝિયરી અને જરી ઉદ્યોગો વધુ સંકટમાં મુકાઈ ગયા છે.

જોકે, એવું તો શું બન્યું કે ગુજરાતને સાચા અર્થમાં ઔદ્યોગિક રાજ્ય બનાવનાર આ નાના ઉદ્યોગો કેમ હાલ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહ્યા છે? જાણતા પહેલાં આપણે જાણી લઈએ કે નાના ઉદ્યોગો કોને કહેવાય છે?

નાના ઉદ્યોગો એટલે શું?

કાપડઉદ્યોગ

ભારત સરકારના માઇક્રો, સ્મૉલ અને મીડિયમ ઍન્ટર્પ્રાઇઝ (MSME) ડેવલપમેન્ટ ઍક્ટ, 2006 અનુસાર અતિ નાના, નાના અને મધ્યમ કદના ઉદ્યોગોની વ્યાખ્યા કંઈક આ પ્રમાણે નક્કી કરાઈ છે.

માલનાં ઉત્પાદન, પ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્રક્રિયા અને સંભાળને લગતા ઉદ્યોગો પૈકી જે ઉદ્યોગમાં પ્લાન્ટ અને મશીનરી માટેનો ખર્ચ 25 લાખ કરતાં વધુ ન હોય તેવા ઉદ્યોગને માઇક્રો એટલે કે અતિ નાનો ઉદ્યોગ કહેવાય છે.

જ્યારે આવી જ રીતે જે ઉદ્યોગમાં પ્લાન્ટ અને મશીનરી પરનું કુલ મૂડીરોકાણ 25 લાખ કરતાં વધુ પરંતુ પાંચ કરોડ કરતાં ઓછું હોય તેવા ઉદ્યોગને નાનો ઉદ્યોગ ગણવામાં આવે છે.

તેમજ જે ઉદ્યોગમાં પ્લાન્ટ અને મશીનરી પરનું કુલ મૂડીરોકાણ પાંચ કરોડ કરતાં વધુ, પરંતુ દસ કરોડ કરતાં ઓછું હોય તેવા ઉદ્યોગને મધ્યમ કદનો ઉદ્યોગ કહેવામાં આવે છે.

જ્યારે સેવા ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા ઉદ્યોગો માટે આવા વિભાગીકરણ માટે સેવા પૂરી પાડવા માટે વસાવેલ માલસામગ્રીના ખર્ચને ધ્યાને લેવામાં આવે છે.

જે અનુસાર માલસામગ્રી પરનું મૂડીરોકાણ જે ઉદ્યોગોમાં દસ લાખ કરતાં ઓછું હોય તેવા ઉદ્યોગોને અતિ નાના કદના ઉદ્યોગ તરીકે માન્યતા મળે છે.

જ્યારે આ ખર્ચ દસ લાખ કરતાં વધુ પરંતુ બે કરોડ કરતાં ઓછો હોય તેવા સંજોગોમાં આ ઉદ્યોગને નાનો ઉદ્યોગ કહેવામાં આવે છે.

તેમજ માલસામગ્રીમાં બે કરોડ કરતાં વધુ પરંતુ પાંચ કરોડ કરતાં ઓછું મૂડીરોકાણ ધરાવતા ઉદ્યોગને મધ્યમ કદના ઉદ્યોગ તરીકે માન્યતા અપાય છે.

નોંધનીય છે કે, ગુજરાતમાં ડિસેમ્બર, 2018 સુધીમાં કુલ 9,41,675 MSME હતાં.

ગુજરાતના વિકાસમાં નાના ઉદ્યોગોનો ફાળો

એચ. કે. આર્ટ્સ કૉલેજના અર્થશાસ્ત્રના પ્રોફેસર ડૉ. હેમંતકુમાર શાહ ગુજરાતના ઔદ્યોગિક વિકાસમાં નાના ઉદ્યોગોનો મહત્ત્વપૂર્ણ ફાળો હોવાની વાત કરે છે.

તેઓ કહે છે કે, “ગુજરાતમાં ઉત્પાદન અને રોજગારી સર્જનની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો અતિ નાના અને નાના કદના ઉદ્યોગો આ ક્ષેત્રમાં મુખ્ય ભાગ ભજવ્યો છે. ગુજરાતના ઔદ્યોગિક વિકાસમાં મોટા ઉદ્યોગો જેટલો જ રાજ્યના નાના ઉદ્યોગોનો પણ ફાળો છે."

"મૂડીરોકાણની દૃષ્ટિએ કદાચ મોટા ઉદ્યોગો વધુ મૂડીરોકાણ ધરાવતા હોઈ શકે, પરંતુ સામે નાના ઉદ્યોગોએ ઓછી મૂડીએ રાજ્યમાં વધુ રોજગારી પૂરી પાડવાનું કામ કર્યું છે. આમ, રોજગારી સર્જનની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો મોટા અને મધ્યમ કદના ઉદ્યોગો કરતાં નાના ઉદ્યોગો આગળ છે.”

આ વાત સાથે સૂર પૂરાવતાં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઑફ મૅનેજમેન્ટ, અમદાવાદના અર્થશાસ્ત્રના પ્રોફેસર સબેશ્ચિયન મોરિસ જણાવે છે, “ગુજરાતના વિકાસમાં નાના ઉદ્યોગોનો ઘણો ફાળો છે. રાજ્યના કુલ આઉટપુટના લગભગ 50 ટકા આઉટપુટ નાના ઉદ્યોગોનું છે."

"જ્યારે રોજગારી સર્જનની વાત કરીએ તો રાજ્યમાં કુલ રોજગારી પૈકી 85 ટકા રોજગારી નાના...


પાછલાં ત્રીસ વર્ષોમાં ડાયાબિટીસથી પીડિત લોકોની સંખ્યામાં ચાર ગણી વૃદ્ધિ થઈ છે.

ડાયાબિટીસથી પીડિત લોકોને હાર્ટઍટેક અને હાર્ટસ્ટ્રોક આવી શકે છે.

આ સાથે ડાયાબિટીસને કારણે કિડની ફેલ થવી અને પગનું નિષ્ક્રિય બની જવું જેવી સમસ્યાનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

પણ તેમ છતાંય સામાન્ય લોકોને આ બીમારીનાં લક્ષણો,બચાવ અને કારણો અંગે બહુ ઓછી જાણકારી છે.

કેમ થાય છે ડાયાબિટીસ ?

જ્યારે આપણું શરીર લોહીમાં હાજર શર્કરાની માત્રાને શોષવામાં અસમર્થ બની જાય છે તેવા સંજોગોમાં ડાયાબિટીસ થતો જોવા મળે છે.

વાસ્તવમાં જ્યારે આપણે કંઈ પણ ખાઈએ છીએ તો આપણું શરીર કાર્બોહાઇડ્રેટને તોડી ગ્લુકોઝમાં પરિવર્તિત કરી દે છે.

ત્યાર બાદ પેનક્રિયાસમાંથી ઇન્સ્યુલિન નામનો એક હૉરમોન નીકળે છે જે આપણાં શરીરની કોશિકાઓને ગ્લુકોઝ શોષવાનો નિર્દેશ આપે છે.

આનાથી આપણાં શરીરમાં ઊર્જા પેદા થાય છે.

પણ જ્યારે ઇન્સ્યુલિનનો પ્રવાહ અટકી જાય છે ત્યારે આપણા શરીરમાં ગ્લુકોઝની માત્રા વધવાની શરૂઆત થઈ જાય છે.

ટાઇપ 1, ટાઇપ 2 ડાયાબિટીસ શું હોય છે?

ડાયાબિટીસના ઘણા પ્રકાર હોય છે પણ ટાઇપ 1, ટાઇપ 2 અને જેસ્ટેશનલ ડાયાબિટીસ સાથે જોડાયેલા કિસ્સા વધારે જોવા મળ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે છે.

ટાઇપ 1 ડાયાબિટીસમાં તમારા પેનક્રિયાસમાંથી ઇન્સ્યુલિનનો સ્ત્રાવ અટકી જાય છે. આપણા લોહીમાં ગ્લુકોઝની માત્રા વધવાની શરૂઆત થઈ જાય છે.

આજ સુધી વૈજ્ઞાનિકો એ જાણી શક્યા નથી કે આવું શા માટે બને છે.

જોકે, આને આનુવાંશિકતા અને વાઇરલ ઇન્ફૅક્શન સાથે જોડી દેવામાં આવ્યું છે.

આનાથી પીડિત લોકોમાંથી લગભગ દસ ટકા લોકો ટાઇપ 1 ડાયાબિટીસથી પીડિત હોય છે.

તો વળી , ટાઇપ 2 ડાયાબિટીસમાં પેનક્રિયાસમાં જરૂર જેટલા ઇન્સ્યુલિનનો સ્ત્રાવ થતો નથી કે પછી હૉર્મોન અસરકારક રીતે કામ કરતો નથી.

ટાઇપ 2 ડાયાબિટીસ નીચેના લોકોને થઈ શકે છે.

તો કેટલીક ગર્ભવતી મહિલાઓ જેસ્ટેશનલ ડાયાબિટીસથી પીડિત હોઈ શકે છે.

આ સંજોગોમાં મહિલાઓનું શરીર તેમના પોતાના અને બાળક માટે પર્યાપ્ત માત્રામાં ઇન્સ્યુલિનનો સ્ત્રાવ કરવાનું બંધ કરી દે છે.

અલગ-અલગ માપદંડોને આધારે કરવામાં આવેલા અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે છ થી સોળ ટકા મહિલાઓ જેસ્ટેશનલ ડાયાબિટીસથી પીડિત હોવાની સંભાવના છે.

ગર્ભવતી મહિલાઓએ આનાથી બચવા માટે પોતાના ડાયટમાં શર્કરાના સ્તરને નિયંત્રિત રાખવું જોઈએ.

આ સાથે જ ઇન્સ્યુલિનનો પ્રયોગ કરી આને ટાઇપ 2 ડાયાબિટીસમાં ફેરવાતો અટકાવી શકાય છે.

કેટલાક લોકો પ્રી- ડાયાબિટીસથી પણ પીડાતા હોય છે, લોહીમાં શર્કરાનું વધારે પ્રમાણ આગળ જઈને ડાયાબિટીસમાં પરિવર્તિત થઈ શકે છે.

ડાયાબિટીસનાં લક્ષણો શું છે?

બ્રિટિશ નેશનલ હેલ્થ સર્વિસના જણાવ્યા અનુસાર , ટાઇપ 1 ડાયાબિટીસનાં લક્ષણો ઘણી નાની ઉંમરમાં જ દેખાવાની શરૂઆત થઈ જાય છે.

તો ટાઇપ 2 ડાયાબિટીસ આધેડ ઉંમરના લોકોમાં( દક્ષિણ એશિયાના લોકો મોટે 25 વર્ષની ઉંમર).

પરિવારનો કોઈ પણ સભ્ય ડાયાબિટીસથી પીડિત હોય ત્યારે અને દક્ષિણ એશિયાના દેશો ,ચીન, એક્રો-કેરેબિયન, આફ્રિકાથી આવનારા અશ્વેતોને આ બીમારી થવાનું જોખમ વધારે રહેલું છે.

શું તમે ડાયાબિટીસથી બચી શકો છો ?

ડાયાબિટીસ આનુવાંશિક અને પર્યાવરણના માપદંડો પર આધારિત હોય છે.

પણ તમે તમારા લોહીમાં ગ્લુકોઝની માત્રાને નિયંત્રિત કરી પોતાની જાતને ડાયાબિટીસથી બચાવી શકો છો.

સંતુલિત ડાયટ અને કસરત વડે આમ કરી શકાય છે.

વળી ,તમે તમારા રોજના ડાયટમાં શાકભાજી, ફળ, શીંગ અને આખા અનાજનો સમાવેશ કરી શકો છો.

આની સાથે આરોગ્યપ્રદ તેલ, બદામની સાથે-સાથે સાર્ડાઇન્સ, સાલમન અને મેકેરલ જેવી માછલીઓનો પણ તમારા ભોજનમાં સમાવેશ કરી શકો છો કારણ કે એમાં ઓમેગા 3 ની માત્રા ઘણી વધારે હોય છે.

શારીરિક વ્યાયામથી પણ લોહીમાં શર્કરાના...


પાછલાં પાંચ વર્ષમાં બ્રિટનમાં આ ત્રીજી વખત ચૂંટણી યોજાઈ રહી છે. જેમ-જેમ ચૂંટણીની તારીખો નજીક આવી રહી છે, તેમ-તેમ પ્રચારઅભિયાન તેજ બની રહ્યું છે.

2011ના વસતિગણતરી પ્રમાણે, બ્રિટનની કુલ જનસંખ્યા લગભગ છ કરોડ છે. જે પૈકી 2.5 ટકા વસતિ ભારતીય મૂળના નાગરિકોની છે.

આ જ કારણે રાજકીય પક્ષો બ્રિટનમાં વસતી ભારતીય પ્રજાને આકર્ષી શકે એ પ્રકારે પૂરજોશમાં પ્રચાર કરી રહ્યા છે.

કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીના ભારતીય ઉમેદવાર અને ભૂતપૂર્વ સાંસદ શૈલેશ વારા દ્વારા ટ્વીટ કરાયેલ વીડિયો આ ટ્રૅન્ડનું જ એક ઉદાહરણ છે.

આ વીડિયોમાં હિંદી ગીત સાંભળવા મળે છે, જેમાં બોરિસ જોન્સનને જિતાડવા માટેની અને લેબર પાર્ટીના નેતા જેરેમી કૉર્બિનના વિરોધમાં ઘણી વાતો સાંભળી શકાય છે.

વીડિયોમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે બોરિસ જોન્સનની કેટલીક તસવીરો પણ જોઈ શકાય છે. ગીતના બોલ કંઈક આવા છે:

"જાગો... જાગો... જાગો

ચુનાવ ફિર સે આયા હે બોરિસ કો હમે જિતાના હે

ઇસ દેશ કો આજ બચાના હે

કુછ કરકે હમે દિખાના હે"

પ્રચારનો આ વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાઇરલ થઈ રહ્યો છે અને ભારતમાં કેટલાક લોકો આ વીડિયો પર પોતાની પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યા છે.

જોકે, આ વીડિયો ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

બોરિસ જોન્સન દ્વારા કે કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીના ઑફિશિયલ હૅન્ડલ દ્વારા શેર નથી કરાયો. તેમજ એ પણ સ્પષ્ટ નથી કે આ વીડિયો કોણે બનાવ્યો છે.

શંભુ ઘટકે લખ્યું કે, "બોરિસ જોન્સનનું આ પ્રચારગીત કોઈ લોકલ સ્ટૂડિયોમાં બનાવાયું છે, જેથી સ્થાનિક કલાકારો માટે નોકરીઓ પેદા કરી શકાય."

સિદ્દાક આહુજાએ લખ્યું કે, "કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીએ બૉલિવૂડ જેવું ગીત બનાવ્યું છે.""આ જાહેરાત એટલી ખરાબ છે કે તેને જોઈને બોરિસ જોન્સનને વોટ નહીં મળે."

પ્રફુલ્લ કેતકતે ટ્વીટ કર્યું કે, "બોરિસ જોન્સનનો આ હિંદી વીડિયો ખૂબ જ સર્જનાત્મક છે.""આ વીડિયો એ વાતનો પુરાવો છે કે ભારતીય ભલે ગમે ત્યાં રહે, પરંતુ તેમને ચૂંટણી ખૂબ જ ગમે છે."

ફારૂક યુસુફે લખ્યું કે, "બોરિસ જોન્સનનું હિંદીઅભિયાન ઘણું મજાકી છે, ખાસ કરીને બોરિસનું હિંદી ઉચ્ચારણ."

મંદિર-ગુરુદ્વારા કનેક્ષન...

બ્રિટનની ચૂંટણીમાં ભારતીયો સાથે જોડાયેલો વધુ એક વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાઇરલ થઈ રહ્યો છે.

આ વીડિયોમાં એક શખસ મંદિરમાં લોકોને લેબર પાર્ટી વિરુદ્ધ ઘણી વાતો કહેતો દેખાય છે. તે કહે છે કે, "લેબર પાર્ટીના જેરેમી ઍન્ટિ-મોદી, ઍન્ટિ-ઇન્ડિયા છે. જો લેબર પાર્ટી સત્તામાં આવશે તો હિંદુ અને શીખ સુરક્ષિત નહીં રહે."

આ વીડિયો ક્યારનો છે અને આ મંદિર ક્યાં આવેલું છે, એ અંગે કોઈ ખાતરીપૂર્વકની માહિતી ઉપલબ્ધ નથી.

બોરિસ જોન્સન ઘણી વખત મંદિર અને ગુરુદ્વારામાં જાય છે.

જોકે, 2017માં જ્યારે તેઓ વિદેશ મંત્રી હતા, ત્યારે તેમને એક ગુરુદ્વારામાં શીખોની નારાજગીનો ભોગ બનવું પડ્યું હતું.

ચૂંટણીપ્રચાર દરમિયાન ગુરુદ્વારામાં બોરિસે કહ્યું હતું :

"જ્યારે પણ બ્રિટનથી ભારતના લોકો પાછા જાય  છે ત્યારે તેઓ ડ્યૂટી ફ્રી વ્હિસ્કીની બોટલ જરૂર લઈ જાય છે. કારણ કે ભારતમાં સ્કૉચ પર 150 ટકા ડ્યૂટી લાગે છે. તેથી જો કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીની સરકાર બનશે ત્યારે ભારતના લોકો વ્હિસ્કીનો આનંદ માણી શકશે,

કારણ કે મુક્ત વેપારની જોગવાઈઓ હેઠળ બ્રિટન સ્કૉચ પર ઇમ્પોર્ટ ડ્યૂટી નહીં લાદે."

ત્યારે જ એક શીખ મહિલાએ આ નિવેદન અંગે આપત્તિ વ્યક્ત કરતાં કહ્યું હતું કે :

"બોરિસે ગુરુદ્વારામાં આવીને શરાબના પ્રચારને લગતી વાત કરી છે, જે ખૂબ જ અયોગ્ય બાબત છે."

નોંધનીય છે કે બોરિસ જોન્સનનાં પત્ની મરીના વ્હિલ છે, જેમના પિતા અંગ્રેજ છે અને માતા દીપ સિંહ છે, જેઓ ભારતીય મૂળનાં શીખ મહિલા છે.

વિદેશી ચૂંટણીઓનું ભારત કનેક્શન

આ પહેલી એવી ઘટના નથી કે જ્યારે વિદેશની ચૂંટણીમાં...


પાછલાં બે અઠવાડિયાંથી ખેડૂતો દિલ્હીની જુદીજુદી સીમાઓ પર વિરોધપ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. તેમની માગ છે કે ત્રણ નવા કૃષિકાયદા ખેડૂતો વિરુદ્ધ છે અને સરકાર તેને પરત ખેંચે.

આ દરમિયાન હરિયાણા અને રાજસ્થાનના ખેડૂતો રાષ્ટ્રીય પાટનગર દિલ્હી તરફ કૂચ કરી શકે છે. તેઓ રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ 48 પર માર્ચ કરશે.

'ધ હિંદુ'ના  એક સમાચાર પ્રમાણે સિંઘુ બૉર્ડર પર ધરણાં કરી રહેલા પૂર્વ સૈનિકોએ પાંચ હજાર વીરતાપદક એકઠાં કર્યાં છે જેને તેઓ કૃષિકાયદાના વિરોધમાં સરકારને પરત કરવાના છે.

આ લોકો 26 નવેમ્બરથી સિંઘુ બૉર્ડર પર ધરણાં કરી રહ્યા છે.

પંજાબ અને હરિયાણાથી આવેલા આ પૂર્વ સૈનિકો હવે મુખ્યત્વે ખેતી કરીને પોતાની આજીવિકા ચલાવે છે.

તેમણે શનિવારે જણાવ્યું કે તેમની યોજના આવનારા બે દિવસમાં 25 હજાર મેડલ  એકઠાં કરવાની છે. તેમણે કહ્યું કે લાખોની સંખ્યા ખેડૂતો વિરોધપ્રદર્શન માટે આવી રહ્યા છે.

'દેશ રહેવા લાયક નથી રહ્યો'

'હિંદુ' સાથેની વાતચીતમાં ઝજ્જરથી આવેલા એક 80 વર્ષના સેવાનિવૃત્ત હવલદાર બળવંત સિંહ જણાવે છે કે, "હું ખેડૂતો અને જવાનોના પરિવારમાંથી આવું છું, જેના ઘરમાંથી આઠ લોકો સીમા પર યુદ્ધમાં શહીદ થયા છે. મને એ વાત પર ગ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ર્વ છે પરંતુ સરકાર જેવું વર્તન અમારી સાથે કરી રહી છે એ જોઈને લાગે છે કે આ દેશ હવે રહેવા લાયક નથી રહ્યો."

"અમે અહીં 26 નવેમ્બરથી આવેલા છીએ અ સરકાર અમારી વાત સાંભળવાને સ્થાને કાળા કાયદા અમારી પર નાખવામાં લાગેલી છે."

ગુરદાસપુરના સેવાનિવૃત્ત સુબેદાર એસ. પી. સિંહે કહ્યું કે છ ખેડૂતોની ધરપકડ કરાઈ છે કારણ કે તેઓ પોતાનાં પદક પરત કરવા માટે રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદને મળવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા હતા.

પટિયાલાથી સેવાનિવૃત્ત હવલદાર બરતાર સિંહનો આરોપ છે કે પૂર્વ સૈનિકોના એક સમૂહને બે દિવસ માટે હિરાસતમાં રાખવામાં આવ્યા અને તેમના ફોન અને અન્ય સામાન જપ્ત કરી લેવાયા.

તેમનું કહેવું છે, "અમે આ કાળા કાયદાઓના વિરોધમાં પોતાનાં પદકોનો ત્યાગ કરવા માગીએ છીએ. આ જ હેતુસર અમે ગુરુવારે રાષ્ટ્રપતિ ભવન ગયા હતા."

હરિયાણાથી સેવાનિવૃત્ત નાયક કપિલ દેવ કહે છે કે સરકારે વિરોધપ્રદર્શનકારીઓ સાથે જેવો વ્યવહાર કર્ય હતો તેનાથી ખેડૂતો અને પૂર્વ સૈનિકો અને સેનાના જવાનોના પરિવારોને ઘણું દુ:ખ થયું હતું.

તેઓ કહે છે કે આ પદક મનોરંજન માટે નહીં પરંતુ વીરતા માટે અપાયાં હતાં. પરંતુ સેનાના જવાન ખેડૂતોના બહેતર ભવિષ્ય માટે તે પરત કરવા માટે તૈયાર છે.

ઝજ્જરથી આવેલા સેવાનિવૃત્ત હવલદાર સુરેશ કુમાર દહિયાનું કહેવું છે કે 'માત્ર ખેડૂત અને જવાનો જ દેશને આગળ લઈ જઈ શકે છે અને સરકારે અમને બધાને નીચું દેખાડ્યું છે.'

તેમનું કહેવું છે કે ખેડૂતો પર આ કાયદા સ્વીકારી લેવા માટે દબાણ કરાઈ રહ્યું છે જે તબાહી તરફ લઈ જશે.

ખેડૂતોએ કેટલાય ટૉલપ્લાઝા કર્યા ફ્રી, આજે તકરારની આશંકા

કૃષિકાયદાઓના વિરોધમાં ખેડૂતોના સમૂહોએ શનિવારે સમગ્ર દેશમાં 165 જગ્યાઓએ ટોલપ્લાઝા શુલ્ક ફ્રી કરાવ્યા. તેમાં દેશના સૌથી મોટા હાઈવે પણ સામેલ છે, જ્યાં ગાડીઓ ટોલની ચૂકવણી કર્યા વગર જ પસાર થતી રહી.

ખેડૂતોએ અલગઅલગ સ્થળોએ ટોલપ્લાઝ પર ધરણાં કર્યાં, બૅરિયર તોડ્યાં અને તેને આખો દિવસ નિ:શુલ્ક કરાવ્યા.

ખેડૂતોએ સરકારના સંશોધનનો પ્રસ્તાવ ફગાવી દીધા બાદ વિરોધપ્રદર્શન વધુ તેજ બનાવવાની સાથે ટોલપ્લાઝા ફ્રી કરાવવાની ચેતવણી આપી હતી.

શનિવારે સાંજે રાજસ્થાનથી ખેડૂતોનો એક નાનો સમૂહ હરિયાણાના રેવાડીમાં દિલ્હી-જયપુર હાઈવે જામ કરવા માટે નીકળી પડ્યો અને રવિવારે સવારે દિલ્હીમાં માર્ચ માટે હજારો લોકો રાજસ્થાનની સીમા પર પહોંચી ગયા છે.

આજથી દિલ્હી-જયપુર હાઈવે જામ

આજથી ખેડૂત સંગઠન દિલ્હી-જયપુર હાઇવે જામ કરવાનાં છે.

દિલ્હીની...


પાછલી વાતચીતો દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર કાયદાઓમાં કોઈ ફેરફાર ન કરવાના પોતાના મક્કમ નિર્ધારથી પીછેહઠ કરી આંદોલન સમેટવા માટે સંશોધનના વચ્ચેના માર્ગ સુધી આવી છે.

પરંતુ ખેડૂત સંગઠનો કાયદા પાછા ખેંચી લેવાની માગ પર અડગ છે. આ તમામ વાતમાં પ્રશ્ન એ થાય છે કે આખરે કેન્દ્ર સરકાર આટલા વ્યાપક વિરોધ છતાં આ કાયદા પાછા કેમ નથી ખેંચી રહી?

શું ખેડૂતો અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચેનું આ ઘર્ષણ ભાજપની એક ભારત, શ્રેષ્ઠ ભારત, એક બજારની વિચારધારાનું પરિણામ છે કે પછી આ ઘર્ષણ ભાજપ સરકારની સુધારાની જીદની બાયપ્રોડક્ટ છે?

આ મુદ્દે વધુ સ્પષ્ટતા મેળવવા માટે બીબીસી ગુજરાતીએ કેટલાક નિષ્ણાતો સાથે વાતચીત કરી તેમનો અભિપ્રાય જાણવા પ્રયત્ન કર્યો હતો.

‘આ સુધારા નથી કુધારા છે’

નરેન્દ્ર મોદી

અમદાવાદની એચ. કે. આર્ટ્સ કૉલેજના અર્થશાસ્ત્રના પ્રોફેસર હેમંતકુમાર શાહ ‘એક ભારત, શ્રેષ્ઠ ભારત અને એક બજાર’ની વાતને માત્ર સૂત્ર ગણાવીને તેને નવા કૃષિકાયદા લાવવા સાથે કોઈ સંબંધ ન હોવાની વાત કરે છે.

તેઓ નવા કૃષિકાયદાઓની ટીકા કરતાં કહે છે કે, “મોદી સરકાર નવા કૃષિકાયદાઓ એક બજારની વિચારધારાથી પ્રેરિત થઈને નહીં પરંતુ મૂડીવાદની વિચારધારાથી પ્રેરિત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

થઈને લાવ્યા છે. જેને સાદી ભાષામાં ‘બદમાશ મૂડીવાદ’ પ્રેરિત કહી શકાય.”

તેઓ આ કૃષિકાયદાઓને સુધારા નહીં બલકે કુધારા ગણાવતાં કહે છે કે, “સરકાર જે રીતે છાનીછપની રીતે લૉકડાઉનમાં આ કાયદા લઈ આવી, તેના પરથી જ તેની દાનત છતી થાય છે. ખેડૂતોની આવક વધારવાના નામ પર નાના વેપારીઓ અને ખેડૂતોને મોટી કંપનીઓની રહેમ પર મૂકી દેવા માટે આ કાયદા લાવવામાં આવ્યા છે.”

તેમણે આગળ વાત કરતાં કહ્યું કે, “નવા કૃષિકાયદાઓનો હેતુ દેખીતી રીતે નાના વેપારીઓ અને ખેડૂતોની ભલાઈ માટેનો તો નથી જ લાગતો.”

બેઠક દરમિયાન કાગળ પર લખાણ - નથી માન્યા, નહીં માનશું, કાયદાઓ પાછા લો

જ્યારે બીજી તરફ ગુજરાતના વરિષ્ઠ પત્રકાર અજય નાયક નવા કૃષિકાયદાઓને એક ભારત, એક બજારની દિશામાં શરૂઆત તરીકે ગણાવે છે. તેઓ કહે છે કે, “હાલ ખેડૂત પોતાનાં ઉત્પાદનો વેચવા માટે એક પ્રકારે સીમિત બની ગયો છે, આ કાયદાઓની મદદથી ખેડૂતો માટે આખા ભારતની બજારો ખૂલવા જઈ રહી છે.”

તેઓ આગળ વાત કરતાં જણાવે છે કે, “ઘણાં રાજ્યોમાં ઘણી વસ્તુઓની અછત હોય છે જ્યારે તે જ સમયે અમુક રાજ્યોમાં તે જ વસ્તુઓ વિપુલ પ્રમાણમાં હોય છે. આવી સ્થિતિમાં જો દેશમાં એક સમાન કાયદો લાગુ કરાયેલો હોય તો ખેડૂતો માટે તે લાભકારી સાબિત થઈ શકે છે. ”

તેઓ કાયદા રદ કરવાની ખેડૂતોની માગને ગેરવાજબી ગણાવતાં કહે છે કે, “ટેકાના ભાવને કાયદાકીય સ્વરૂપ આપવા જેવી માગો માટે વાટાઘાટોનો માર્ગ લઈ શકાય પરંતુ કાયદા રદ કરવાની માગ એ ગેરવાજબી છે. ખેડૂતોને કાયદાની યોગ્ય માહિતી નથી. તેમજ આ કાયદાઓની જોગવાઈઓ સીમાંત ખેડૂતોને સ્પર્શતી નથી. આંદોલનકારી ખેડૂતોમાં પંજાબ અને હરિયાણાના મોટા ખેડૂતો, જેઓ ટેકાના ભાવોનો લાભ લઈ ચૂક્યા છે, તેઓ મોટા પ્રમાણમાં છે. જ્યારે દેશના બીજા ભાગોમાં ખેડૂત આંદોલનની મોટી અસર જોવા મળી રહી નથી.”

તેઓ મક્ક્મપણે કહે છે કે, “ભાજપનું એક ભારત, શ્રેષ્ઠ ભારત અને એક બજારનું સૂત્ર બાજુ પર મૂકીને પણ આ સમગ્ર પરિસ્થિતિને જોવામાં આવે તો પણ ખેડૂતોને ત્યારે જ લાભ થાય જ્યારે તેના માટે બજાર ખૂલી જાય અને પ્રતિબંધો દૂર થાય.”

દેશમાં કૃષિ સુધારાને સરકારની જીદ સાથે જોડવાનો ઇન્કાર કરતાં તેઓ કહે છે કે, “ભારતમાં 1991 પછી થયેલા આર્થિક સુધારાને કારણે થયેલી પ્રગતિને બધા વધાવે છે. આવી જ રીતે કૃષિક્ષેત્રે હરિયાળી ક્રાંતિ આવી પરતું તે પછી બીજી હરિયાળી ક્રાંતિ આવી જ નથી. ભૂતકાળમાં બનેલી હરિયાળી ક્રાંતિના કારણે થયેલા લાભોને આપણે બધા વધાવીએ છીએ. આ નવા સુધારા પણ હરિયાળી...


પાટીદાર અનામત આંદોલનના નેતા હાર્દિક પટેલે 25મી ઑગસ્ટથી પાટીદાર અનામત આંદોલનની માગ સાથે આમરણાંત ઉપવાસ છેડવાની વાત કહી છે.

બે વર્ષ પહેલાં અમદાવાદના જીએમડીસી ગ્રાઉન્ડ ખાતે આ માગ સાથે કાર્યક્રમ યોજવામાં આવ્યો હતો.

ભારતની તવારીખમાં નજર કરીએ તો તે અલગઅલગ રાજ્યોમાં અનામત આંદોલન ચાલી રહ્યા છે, ચાહે તે ગુજરાત હોય રાજસ્થાન કે હરિયાણા.

પરંતુ દરેક અનામત આંદોલનના મૂળમાં એવી જાતિઓ છે, જે બંધારણીય રીતે અનામતની માગ કરી રહી છે, પરંતુ લગભગ દરેક રાજ્યમાં અનામતની ટકાવારી ટોચમર્યાદાને સ્પર્શી ગઈ હોવાથી તે શક્ય નથી બનતી.

મરાઠા આંદોલન: મહારાષ્ટ્ર

મહારાષ્ટ્રમાં મરાઠા સમુદાયની વસતિ રાજ્યની કુલ વસતિના 33 ટકા એટલે કે લગભગ ચાર કરોડની આસપાસ છે, જેઓ 'મરાઠા ક્રાંતિ મોર્ચા'ના નેજા હેઠળ 16 ટકા અનામતની માગણી કરી રહ્યા છે.

આ આંદોલન છેલ્લાં બે વર્ષથી ચાલે છે અને ગયા વર્ષે અનામતની માગણીઓને લઈને મુંબઈમાં રેલીઓ પણ યોજવામાં આવી હતી.

દુષ્કાળ, પાકના ઓછા ભાવ અને પાણીની અછતને કારણે મહારાષ્ટ્રમાં ખેતી નિષ્ફળ જતાં ખેડૂતો બેહાલ બન્યા હતા.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આ સ્થિતિમાં વર્ષ 2013માં મરાઠાઓને અને મુસ્લિમોને કોંગ્ર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ેસ અને એન.સી.પી. (રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી) ની સરકાર દ્વારા સરકારી નોકરી અને શિક્ષણમાં મરાઠાઓને 16% અનામત આપવામાં આવી હતી અને મુસ્લિમોને પાંચ ટકા અનામતની જાહેરાત કરી દેવામાં આવી હતી.

આગળ જતા સરકારના આ નિર્ણયને મહારાષ્ટ્ર હાઈકોર્ટે રદ કર્યો હતો, કારણ કે રાજ્યમાં અનામતની ટકાવારી 50 ટકા ઉપર થઈ જતી હતી જે ગેરબંધારણીય છે.

હાલની પરિસ્થિતિ: ગત સપ્તાહે હિંસક દેખાવો થયા. રાજ્યમાં તણાવભરી શાંતિ પ્રવર્તે છે.

પાટીદાર અનામત આંદોલન: ગુજરાત

અનામતની માગણી કરી રહેલા મરાઠા આંદોલનકારી

25 ઑગસ્ટ 2015ના રોજ ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરમાં પટેલ સમુદાય દ્વારા અનામતની માગણીઓને લઈને જોરદાર પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં રાજ્યભરમાંથી પાટીદાર સમુદાયના હજારો લોકો ઉમટી પડ્યા હતા.

રાજ્યાની કુલ વસતિના 12.3 ટકા હિસ્સો ધરાવતા પાટીદાર સમુદાયે અનામતની માગણીઓને લઈને આંદોલન છેડ્યું હતું.

પાટીદારન અનામત આંદોલનના નામથી હાથ ધરવામાં આવેલા આ આંદોલનના નેતા હાર્દિક પટેલ હતા જેઓએ પાટીદાર સમાજને ઓબીસી (અન્ય પછાત વર્ગ)માં સમાવવાની માગ કરી હતી.

પરંતુ આ મુદ્દે સામાજિક વિશ્લેષક ગૌરાંગ જાનીએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું હતું કે બંધારણીય રીતે પટેલોને ઓબીસીમાં સમાવવા એ શક્ય નથી. જો આવું શક્ય હોત તો ભાજપ સરકારે ક્યારનું આ પગલું લઈ લીધું હોત.

પાટીદાર નેતા હાર્દિક પટેલે એવી પણ માગ કરી હતી કે પાટીદાર સમાજને રોજગારી ક્ષેત્રે અને શૈક્ષણિક ક્ષેત્રે અનામત મળવી જોઈએ.

ગુજરાતમાં 27 ટકા અનામત ઓબીસી, 7.5 ટકા પછાત વર્ગ (એસસી) અને 15 ટકા અમાનત અન્ય પછાત વર્ગ (એસટી) માટે આરક્ષિત છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે સુપ્રીમ કોર્ટના 1992ના ચુકાદા પ્રમાણે અમાનતની કુલ ટકાવારી 50 ટકાથી વધુ ન હોવી જોઈએ.

હાલની સ્થિતિ

પાટીદાર નેતા હાર્દિક પટેલે તા. 25મી ઑગસ્ટથી અનામત માટે આમરણાંત ઉપવાસ પર ઉતરવાની જાહેરાત કરી છે.

જાટ આંદોલન- હરિયાણા

ભારતની ઉત્તરે આવેલા રાજ્ય હરિયાણામાં જાટ સુમદાયની વસતિ રાજ્યની કુલ વસતિના 29 ટકા છે. અન્ય પછાત વર્ગમાં સામેલ કરવાની માગ સાથે જાટ સમુદાય 2008થી સક્રિય થયો હતો.

વર્ષ 2010માં ઑલ ઇન્ડિયા આરક્ષણ સમિતિના પ્રમુખ હવાસિંહ સાંગવાનની આગેવાનીમાં હિસારના માય્યાર ગામમાં રેલ રોકવામાં આવી.

ત્યારબાદ ખેતી સાથે જોડાયલો આ સમુદાય અનામતની માગ સાથે વર્ષ 2016માં પ્રદર્શનો કરવા રસ્તાઓ પર ઉતરી આવ્યો હતો.

હરિયાણામાં વર્ષ 2014માં વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં હુડ્ડા સરકારે જાટ અને...


પાટીદાર તથા અન્ય જ્ઞાતિના આંદોલનો વડાપ્રધાનના ચૂંટણી પ્રવાસ માટે કોઈ ભયસ્થાન સર્જે તેવી શક્યતાઓ પક્ષને દેખાતી નથી

પ્રથમ તબક્કાના પ્રવાસ દ્વારા સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ અને દક્ષિણ ગુજરાત વિસ્તારની કુલ 39 વિધાનસભા બેઠકોના મતદારોને સંબોધવાનો વડાપ્રધાનનો પ્રયાસ છે, તેવું રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

મોદી આ યાત્રા દરમિયાન વિકાસલક્ષી રાજનીતિના મુદાઓ તથા રાહુલ ગાંધીએ ઉઠાવેલા સવાલો અંગે જવાબ આપશે, તેવું રાજકીય વિશ્લેષકો માની રહ્યા છે.

બન્ને પક્ષે તૈયારીઓ

મોદીના ચૂંટણીલક્ષી પ્રચાર-પ્રસાર પ્રવાસ અંગે બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીના પ્રવક્તા યમલ વ્યાસે કહ્યું, "વડાપ્રધાનના ગુજરાત પ્રવાસ માટે પક્ષ સંપૂર્ણપણે સજ્જ છે.

"મહદંશે નરેન્દ્રભાઈના વક્તવ્યોમાં વિકાસલક્ષી રાજનીતિની જ વાત હશે." વ્યાસે ઉમેર્યું હતું કે, પાટીદારો ભાજપ સાથે હતાં અને ભાજપ સાથે જ રહેશે.

કોંગ્રેસ ખડેપગે

કોંગ્રેસ પક્ષે 2,000 કિલોમીટરની 'નવસર્જન યાત્રા' રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વ હેઠળ પૂર્ણ કરી છે

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં ગુજરાત કોંગ્રેસના પ્રવક્તા ડૉ. મનીષ દોશીએ કહ્યું, "અમે હાલમાં અમારા ઉમ્મેદવારોને ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

સાથે રાખીને બૂથ સ્તરે મતદારોનો સંપર્ક કરવામાં વ્યસ્ત છીએ.

"વડાપ્રધાનને વિદેશ યાત્રામાંથી ગુજરાતમાં પ્રચાર-પ્રસાર પ્રવાસ માટે સમય મળ્યો તે બહુ મોટી વાત છે.

"વડાપ્રધાન દ્વારા જે પણ નિવેદનો અપાશે તેનો વળતો જવાબ આપવા માટે કોંગ્રેસ પક્ષ સંપૂર્ણપણે સજ્જ છે."

વડાપ્રધાનના વક્તવ્ય પર નજર

ફાઇલ તસવીર

વડાપ્રધાનના ગુજરાત ચૂંટણીલક્ષી પ્રસાર-પ્રચાર પ્રવાસ દરમિયાન ભાષણોની ખાસિયત શું રહેશે, તેનો પ્રારંભિક તક્કા સંદર્ભે અટકળો ચાલી રહી છે.

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં રાષ્ટ્રીય સ્વયં સેવક સંઘના કિરણ પટેલ કહે છે, "છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી જે રીતે વડાપ્રધાન ગુજરાત આવતા રહ્યા છે, તે જોતા પ્રવાસ સંદર્ભે ઉત્કંઠા અને ઉતેજના હવે સમાપ્ત થઇ ચુક્યા છે."

કિરણ પટેલ કહે છે, "રાહુલ ગાંધીએ જે પ્રકારે આજે પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે તેના જવાબમાં નરેન્દ્રભાઈ ડિફેન્સીવ રહે છે કે એગ્રેસિવ રહે છે તે હવે જોવાનું રહ્યું. આવું પહેલી વખત એવું બની રહ્યું છે કે વડાપ્રધાનના વક્તવ્યના સ્થળોમાં ફેરફાર કરવો પડ્યો છે."

બેઠકો અને સ્થાનિક મુદ્દાઓ

મોદી તારીખ 27 અને 29 નવેમ્બરના દિવસે સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ અને દક્ષિણ ગુજરાતમાં આઠ સભાઓ સંબોધશે

તારીખ 27 નવેમ્બર 2017 - સોમવાર

તારીખ 29 નવેમ્બર 2017 - બુધવાર

સ્થાનિક મુદ્દાઓને નરેન્દ્ર મોદી પોતાના વિકાસલક્ષી વક્તવ્યમાં કઈ રીતે આવરી લેશે તેના પર મતદારો મીટ માંડીને બેઠા છે

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો