પંચે તેના રિપોર્ટમાં જણાવ્યું છે કે હુલ્લડોમાં ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્ય મંત્રી અને વર્તમાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી કે ભાજપના નેતાઓની સંડોવણી ન હતી.

પંચનું માનવું છે કે ગોધરાકાંડને કારણે હિંદુ સમુદાય ઉશ્કેરાઈ ગયો અને તેમણે મુસ્લિમો તથા તેમની સંપત્તિ ઉપર હુમલા કર્યા હતા.

ગોધરાકાંડએ પૂર્વાયોજિત કાવતરું હતું, પરંતુ તે પછી ફાટી નીકળેલાં હુલ્લડ સ્વયંભૂ હતાં.

ગોધરાકાંડ બાદ ફાટી નીકળેલી હિંસામાં વિશ્વ હિંદુ પરિષદ તથા બજરંગ દળના સ્થાનિક નેતાઓ સંડોવાયેલા હતા, પરંતુ રાજ્યસ્તરે કોઈ રાજકીય પક્ષ, ધાર્મિક સંગઠન કે અન્ય કોઈ સંગઠનની સંડોવણી ન હતી.

પંચ દ્વારા ગુજરાતની તત્કાલીન મોદી સરકાર સામે સવાલ ઉઠાવનારા ત્રણ આઈપીએસ ઓફિસર આર. બી. શ્રીકુમાર, સંજીવ ભટ્ટ તથા રાહુલ શર્માની વિશ્વસનીયતા ઉપર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા.

જોકે, શ્રીકુમાર અને શર્માના નિવેદનને આધારે હિંસા ફેલાવવા માટે મીડિયાના 'ઉશ્કેરણીજનક રિપોર્ટિંગ'ને જવાબદાર ઠેરવ્યું હતું.

આ સાથે જ શા માટે હિંસા ફાટી નીકળી અને ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ ન ઘટે તે માટે શું કરવું તે અંગે ભલામણો કરી છે.

ગુજરાત સરકાર કે પોલીસના પક્ષે કોઈ મોટી કચાશ નહોતી રહી, પરંતુ પો... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

લીસ સ્થિતિને પહોંચી વળવા તેની પાસે પૂરતાં શાસ્ત્રસરંજામ ન હતાં.

હિંદુ- મુસ્લિમ વૈમનસ્ય

પંચે તેના રિપોર્ટમાં નોંધ્યું છે, "પુરાવા અને અન્ય સંબંધિત બાજુઓને ધ્યાનમાં લીધા બાદ પંચ માને છે કે ગોધરાની ઘટના પછી થયેલી કોમી હિંસાનું કારણ હિંદુ તથા મુસ્લિમ કોમના કેટલાંક જૂથો વચ્ચેનો દીર્ઘકાલીન દ્વેષભાવ હતો."

"ભૂતકાળમાં થયેલી કોમી હિંસા સહિતનાં અનેક કારણોના પરિણામે આ પરિસ્થિતિ સર્જાઈ હતી."

"પોતાનું હિત સાધવા બન્ને કોમ વચ્ચે તિરાડ સર્જવામાં રસ ધરાવતાં કેટલાંક ધાર્મિક નેતાઓ, સંગઠનો અને અન્ય સમાજ-વિરોધી તત્વોએ આ દ્વેષભાવનો લાભ લેતા હોય છે."

"તેમજ વિરોધી કોમોના લોકોને સાંકળતી કેટલીક ઘટનાઓ તેમને કોમી હિંસા આચરવા ઉશ્કેરતી હોય છે."

ભલામણોના નેજા હેઠળ આ બાબતને સમજાવતા પંચે તેના રિપોર્ટમાં નોંધ્યું છે:

"ગરીબ અને અભણ લોકો ધાર્મિક નેતાઓ અથવા આવા હિતધારક લોકોનો આસાનીથી વિશ્વાસ કરી લેતા હોય છે."

"તેમજ પોતે જે કરી રહ્યા છે તેનું પરિણામ શું આવશે એ વિચાર્યા વિના કોમી હિંસાનો ભાગ બની જતા હોય છે."

"સાચો ધર્મ શું છે અને કોમી હિંસા સમાજના કલ્યાણ માટે કેટલી હાનિકારક છે એ વિશે લોકોને યોગ્ય રીતે શિક્ષિત કરીને જ સમાજની આ નબળાઈને દૂર કરી શકાય."

"તેથી પંચ સમાજની આ નબળાઈને દૂર કરવાના હેતુસર સરકાર યોગ્ય પગલાં લે તેવી ભલામણ કરે છે."

પોલીસની તાલીમ પર પ્રશ્નાર્થ

નાણાવટી-મહેતાપંચે તેના અહેવાલમાં સરકાર તથા પોલીસતંત્રની નિષ્ઠા ઉપર સવાલ નથી ઉઠાવ્યા, પરંતુ પોલીસને વધુ તાલીમ ઉપર ભાર મૂક્યો છે.

પંચ તેના રિપોર્ટમાં નોંધ્યું છે : "કાયદો અને વ્યવસ્થા સરકારની મૂળભૂત જવાબદારી છે."

"સમાજની શાંતિ અને સ્વસ્થતા ન ડહોળાય એ સુનિશ્ચિત કરવા સરકાર પાસે શિસ્તબદ્ધ પોલીસદળ હોય એ જરૂરી છે."

"કોમી હુલ્લડ દરમ્યાન બનેલી ઘટનાઓ સંબંધી પુરાવા વિશે વિચારતાં અમારા ધ્યાનમાં આવ્યું હતું કે પોલીસની ગેરહાજરી કે તેની પૂરતી સંખ્યાના અભાવને કારણે ટોળાઓએ હિંમતભેર હિંસા આચરી હતી."

"પંચ માને છે કે કાયદો અને વ્યવસ્થાની યોગ્ય રીતે જાળવણી કરવી હો,ય તો પોલીસ કર્મચારી પૂરતી સંખ્યામાં હોવા જોઈએ, જેથી દરેક જગ્યાએ તેમની હાજરી વર્તાય."

પંચે તેના રિપોર્ટમાં પોલીસબળની સંખ્યા અને તાલીમ ઉપર સવાલ ઉઠાવતા નોંધ્યું છે:

"અમારા સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલા પુરાવામાંથી અમને જાણવા મળ્યું હતું કે, રાજ્ય સરકાર પૂરતી સંખ્યામા પોલીસદળ જાળવી શક્યું નથી."

"તેથી એવી ભલામણ કરવામાં આવે છે કે સરકારે...


પંજાબના અમનજોત કૌર એ હજારો ભારતીય મહિલાઓમાંથી એક છે, જેમનાં NRI પતિ તેમને છોડીને વિદેશ જતાં રહ્યાં

છેલ્લા પાંચ વર્ષોમાં આવી ફરિયાદ કરનારી મહિલાઓની સંખ્યામાં બે ગણો વધારો થયો છે.

દિલ્હી મહિલા આયોગ પાસે 2013માં જ્યાં 361 મહિલાઓએ ફરિયાદ નોંધાવી હતી, જ્યારે 2017માં તેમને 528 ફરિયાદો મળી છે.

તેમાંથી મોટાભાગની મહિલાઓની બે પ્રકારની ફરિયાદો છે. ઘણી મહિલાઓનાં પતિ લગ્ન કરી તેમને ભારતમાં છોડીને જતા રહ્યા હોય છે.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ઘણી મહિલાઓ એવી છે કે જેમને પતિ પરદેશ સાથે તો લઈ ગયા, પરંતુ ત્યાં વિદેશમાં તેમનું શોષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

વિદેશમાં તેમની મદદ કરનારું પણ કોઈ નથી. પંજાબના મોહાલી જિલ્લાનાં રહેવાસી રમનની પણ કંઈક આવી જ વાત છે.

પ્રતીકાત્મક તસવીર

"મારા જેઠના 16 વર્ષના દીકરાએ જેઠની સામે મારી સાથે જબરદસ્તી સંબંધ બનાવવા પ્રયાસ કર્યો. તે સમયે રૂમમાં મારા સાસરી પક્ષના અન્ય સભ્યો પણ હાજર હતા.

"મારી નણંદ ફોન પર ગાળો રેકોર્ડ કરીને મને મોકલે છે. સાસરે તો ઠીક, મારા સાસરીયા તો મને પિયરમાં પણ શાંતિથી જીવવા દેતા નથી."

ફોન પર રડતાં-રડતાં રમને આ વાત બીબીસીને કહી.

તેમનાં લગ્ન 4 ડિસેમ્બ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ર 2016ના રોજ કૅનેડામાં રહેતા હરપ્રીત સાથે થયાં હતાં.

લગ્નના લગભગ બે મહિના બાદ જ હરપ્રીત રમનને સાસરિયામાં છોડીને કૅનેડા પરત ફરી ગયા હતા.

જતાં સમયે તેમણે રમનને વાયદો કર્યો હતો કે તેઓ જલદી રમનને કૅનેડા બોલાવી લેશે, પરંતુ તે 'જલદી' ક્યારેય ન આવી.

શું કહે છે આંકડા?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

તાજેતરના આંકડામાંથી માહિતી મળે છે કે આવી રાહ જોવામાં રમન એકલાં નથી.

વિદેશ મંત્રાલયના આંકડા અનુસાર, એક જાન્યુઆરી 2015થી માંડીને 30 નવેમ્બર 2017 વચ્ચે મંત્રાલયના NRI સેલમાં પતિથી ત્રાસેલી મહિલાઓના 3,328 ફોન આવ્યા હતા.

એટલે કે દર આઠ કલાકેમાં આશરે એક મહિલાએ મંત્રાલય પાસે ફોન કરીને મદદ માગી.

50%થી વધુ મહિલાઓ પંજાબની

પ્રતીકાત્મક તસવીર

વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, પરેશાન યુવતીઓમાં મોટાભાગની પત્નીઓ પંજાબની છે. બીજા અને ત્રીજા નંબરે તેલંગાણા અને કર્ણાટકની યુવતીઓ છે.

રમનની કહાણી એવી હતી કે જેમાં પતિએ લગ્ન બાદ પત્નીને છોડી દીધી હતી, પરંતુ બીજી તરફ પંજાબનાં વધુ એક મહિલા મનદીપનો કિસ્સો થોડો ફિલ્મી છે.

મૉલમાં તેમને એક વખત જોઈ, એક યુવકના પરિવારજનોએ લગ્નની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી.

મનદીપનાં પરિવારજનોએ પહેલા તો શિક્ષણનું બહાનું કરી વાત ટાળી દીધી હતી, પરંતુ હાથમાં આવેલા NRI યુવકને તેઓ ગુમાવવા પણ માગતા ન હતા.

આખરે 22 માર્ચ 2015ના રોજ મનદીપનાં લગ્ન હરજોત સાથે કરાવી દેવાયાં હતાં. તેઓ પણ કૅનેડામાં જ રહેતા હતા.

પરંતુ ક્યાં તે વાતની ખબર પણ મનદીપને નથી. લગ્નના પાંચ મહિના સુધી તેઓ સાથે રહ્યા અને ત્યારબાદ પતિ કૅનેડા જતા રહ્યા.

ત્યાં ગયા બાદ બન્ને વચ્ચે માત્ર એક વખત વાત થઈ છે.

મનદીપ જણાવે છે કે તેમનાં પૂર્વ સસરા એક નિવૃત્ત પોલીસકર્મી છે. તેમણે કથિત રીતે બંદૂકની અણિએ કાગળ પર લખાવી લીધું હતું કે મનદીપ તેમનાં પતિ સાથે છૂટાછેડા લેવા માગું છું.

આશ્ચર્યની વાત એ છે કે રમન અને મનદીપે વિદેશ મંત્રાલયના NRI સેલમાં ફરિયાદ દાખલ કરાવી નથી. તેમણે સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશનમાં પોતાને કેસ નોંધાવ્યો છે.

એટલે કે, વિદેશ મંત્રાલયના આંકડા પણ વાસ્તવિક તસવીર રજૂ કરી રહ્યા નથી.

ફરિયાદ ક્યાં અને કેવી રીતે?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

જોગવાઈઓ પ્રમાણે, કોઈ પણ મહિલા NRI લગ્ન સાથે જોડાયેલા મામલા અંગે ફરિયાદ રાષ્ટ્રીય મહિલા પંચ સમક્ષ પણ કરી શકે છે.

આયોગ ફરિયાદની એક કૉપી વિદેશ મંત્રાલય અને એક કૉપી સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશનને મોકલે છે.

આયોગ સ્થાનિક પોલીસની મદદથી બન્ને પક્ષો...


પંજાબના અમૃતસરમાં વિરોધ કરતાં ખેડૂતો

સંસદમાં પાસ કરાયેલાં નવાં કૃષિ બિલના વિરોધમાં અખિલ ભારતીય કિસાન સંઘર્ષ સમન્વય સમિતિ (એઆઈકેએસસીસી)એ 25 સપ્ટેમ્બરે દેશભરમાં બંધનું એલાન આપ્યું છે.

શુક્રવારે વહેલી સવારતી જ ખેડૂતોનાં પ્રદર્શનોના કાર્યક્રમો શરૂ થઈ ગયા હતા.

બિહારના પટણા આરજેડીના તેજ પ્રતાપ યાદવ અને તેજસ્વી યાદવ ટ્રૅક્ટર લઈને પ્રદર્શનમાં જોડાયા હતા. તેમણે કેન્દ્ર સરકારના ત્રણ બિલને ખેડૂતવિરોધ ગણાવ્યા હતા.

તો બીજી તરફ પંજાબમાં પણ આની અસર જોવા મળી હતી.

અમૃતસર-દિલ્હી નેશનલ હાઈવેને જલંધર પાસે બ્લૉક કરવામાં આવ્યો હતો અને ખેડૂતોના આગેવાનોએ સૂત્રોચ્ચાર કરીને વિરોધ કર્યો હતો.

અખિલ ભારતીય કિસાન સંઘર્ષ સમન્વય સમિતિનો દાવો છે કે તેમની સંસ્થા સાથે દેશભરનાં નાનાં-મોટાં 250 કિસાન સંગઠનો પણ જોડાયેલાં છે.

માત્ર પંજાબ, હરિયાણા જ નહીં પણ ઉત્તર પ્રદેશ, કર્ણાટક, તામિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ, તેલંગણા, મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, ઉત્તરાખંડ અને બિહારના ખેડૂતો પણ આ વિરોધપ્રદર્શનમાં સામેલ થયા હતા.

અગાઉ આ બિલના વિરોધમાં સત્તામાં રહેલી ભારતીય જનતા પાર્ટીના એક મુખ્ય સહયોગી પક્ષ અકાલી દળનાં એકમાત્ર મંત્રી હ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

રસિમરત કૌરે મંત્રીપદ છોડી દીધું છે.

વિપક્ષના વિરોધ વચ્ચે પણ સરકારે આ બિલ સંસદમાં પાસ કરી લીધાં છે.

બિલના વિરોધમાં સંસદમાં હોબાળો પણ થયો હતો અને ઉપસભાપતિ હરિવંશે આઠ સાંસદોને સસ્પેન્ડ પણ કર્યા હતા.

બાદમાં સસ્પેન્ડ થયેલા સાંસદોએ આખી રાત સંસદ પરિસરમાં ધરણાં કર્યાં હતાં અને સવારે જ્યારે ઉપસભાપતિ તેમના માટે ચા લઈને આવ્યા ત્યારે તેમની ચા પીવાનો પણ ઇન્કાર કરી દીધો હતો.

કૉંગ્રેસનો આરોપ હતો કે ઉપસભાપતિએ ગૃહમાં ખરડા પરની ચર્ચામાં લોકશાહી પરંપરાઓ અને પ્રક્રિયાઓને નુકસાન કર્યું છે.

વિપક્ષમાં રહેલી પાર્ટીઓ અને અનેક ખેડૂતસંગઠનોનો આરોપ છે કે આનાથી ન્યૂનતમ સમર્થન મૂલ્ય પર અસર પડશે, જ્યારે સરકાર આ આરોપોને નકારે છે.

તો ગુજરાતમાં પણ કૉંગ્રેસ દ્વારા આ બિલોનો વિરોધ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

તો સરકારનું કહેવું છે કે 'ભૂતકાળમાં ખેડૂતોને ઉત્પાદિત ચીજો વેચવા માટે રખડવું પડતું હતું, પણ હવે સ્થિતિ એવી નહીં રહે. હવે ખેડૂતો દેશના કોઈ પણ ભાગમાં પોતાનું ઉત્પાદન વેચી શકશે અને તેમને સારી કિંમત પણ મળશે.'

એવો પણ દાવો કરાઈ રહ્યો છે કે આ પછી ખેડૂતોનું જોખમ પણ ઘટી જશે.

સરકારનું કહેવું છે કે કૃષિ બિલમાં ન્યૂનતમ સમર્થન મૂલ્ય (એમએસપી) અને અનાજ-યાર્ડની વ્યવસ્થા ખતમ કરવામાં આવી રહી નથી, પરંતુ ખેડૂતોને સરકાર વિકલ્પ આપી રહી છે.

કયા બિલનો વિરોધ અને શું છે જોગવાઈ?

પંજાબમાં રેલના પાટા પર બેસીનો વિરોધ કરતાં ખેડૂતો

સૌથી પહેલા એ સમજીએ કે આ ત્રણ બિલોની મુખ્ય જોગવાઈ શું છે.

કૃષક ઊપજ વ્યાપાર અને વાણિજ્ય (સંવર્ધન અને સરળીકરણ) વિધેયક, 2020

આ બિલમાં એક એવી ઇકૉસિસ્ટમ બનાવવાની જોગવાઈ છે કે જ્યાં ખેડૂતો અને વેપારીઓને મંડીથી બહાર પાક વેચવાની આઝાદી હશે.

જોગવાઈમાં રાજ્યની અંદર અને બે રાજ્ય વચ્ચે વેપારને વધારવા માટેની વાત કરાઈ છે. માર્કેટિંગ અને ટ્રાન્સપૉર્ટશન પર ખર્ચ ઓછો કરવાની વાત કરાઈ છે.

કૃષક (સશક્તીકરણ તેમજ સંરક્ષણ) કિંમત આશ્વાસન અને કૃષિસેવા પર કરાર વિધેયક, 2020

આ બિલમાં કૃષિ કરારો પર રાષ્ટ્રીય ફ્રેમવર્કની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

આ બિલ કૃષિ ઉત્પાદકોનું વેચાણ, ફાર્મસેવાઓ, કૃષિ બિઝનેસ ફાર્મો, પ્રોસેસર્સ, જથ્થાબંધ વિક્રેતાઓ, મોટા રિટેઇલ વેપારીઓ અને નિકાસકારોને ખેડૂતો સાથે જોડવા સશક્ત કરે છે.

અનુબંધિત ખેડૂતોને ગુણવત્તાવાળા બીજની આપૂર્તિ સુનિશ્ચિત કરવી, તકનીકી સહાય અને પાકરક્ષણનું આકલન, ઋણની સુવિધા અને પાકવીમાની સુવિધા અપાશે.

આવશ્યક વસ્તુ (સંશોધન) વિધેયક,...


પંજાબના એક ગામમાં હિંદુઓ અને શીખ લોકોએ મળીને મુસ્લિમો માટે મસ્જિદના નિર્માણનું કામ હાથમાં લીધું છે.

બીબીસી પર ભાઈચારાની આ કહાણી વાંચીને સરહદ પાર એક બાળકી એટલી પ્રભાવિત થઈ કે તેણે બીબીસીને એક પત્ર પણ લખ્યો.

અકીદત નાવીદ

પાકિસ્તાનના લાહોરની રહેવાસી અકીદત નાવીદે લખ્યું કે,

પ્રિય ઉસ્તાદ ભરત રામ

મિસ્ત્રી નાઝિમ રાજા અને આદરણીય ગ્રામજનો

અસ્સલામ વાલેકુમ, નમસ્તે, સત શ્રી અકાલ

મેં બીબીસી પર તમારા ગામની સ્ટોરી વાંચી અને તમારા વચ્ચે પ્રેમ તેમજ ભાઈચારાથી હું ખૂબ પ્રભાવિત થઈ છું.

હું ખૂબ ખુશ છું કે મારા પાડોશી દેશમાં તમારા જેવા લોકો રહે છે કે જેઓ જુદા જુદા ધર્મ સાથે સંબંધ ધરાવે છે, તો પણ પ્રેમ, કાળજી અને મદદ મામલે સમાજ માટે ઉદાહરણ રજૂ કરી રહ્યા છે.

તમે લોકોએ સાબિત કર્યું છે કે મુસ્લિમ, શીખ અને હિંદુ ભાઈ-ભાઈ હોઈ શકે છે અને તેઓ મળીને શાંતિથી જીવન વિતાવી શકે છે.

હું સલાહ આપવા માગું છું કે તમે એ મસ્જિદને 'અમન મસ્જિદ' નામ આપો.

ભવિષ્યમાં તમે બાળકીઓના શિક્ષણ માટે પણ સાથે મળીને કામ કરો.

અંતે હું તમને ભારતના સાચા હિરો કહીને સન્માનિત કરવા માગીશ.

તમે મારો આ પત્ર ચોપાલમાં વાંચશો કે જેથી તમે એ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

કતા અને ભાઈચારા માટે ગર્વની લાગણીનો અનુભવ કરી શકો.

શું છે સમગ્ર કહાણી?

પંજાબના એક ગામમાં રહેતા મિસ્ત્રી નાઝિમ 'રાજા' ખાન શિવ મંદિરનું નિર્માણ કરી રહ્યા હતા. ત્યાં જ તેમના મનમાં એક વિચાર આવ્યો.

તેઓ એક મુસ્લિમ હતા, એક હિંદુ મંદિરનું નિર્માણ કરી રહ્યા હતા. પણ ત્યાં આસપાસ કોઈ મસ્જિદ ન હતી કે જ્યાં જઈને તેઓ નમાઝ પઢી શકે.

40 વર્ષીય નાઝિમ રાજા ખાન કહે છે, "અમારી પાસે નમાઝ પઢવા માટે કોઈ જગ્યા નથી. જ્યારે અમારા સગા-સંબંધીઓ આવે છે તો તેમને આ વસ્તુ સારી લાગતી નથી."

તેમના મનમાં આ વિચાર ઘર કરી ગયો હતો. તેમણે મૂમ નામના પોતાના ગામમાં રહેતા 400 મુસ્લિમો સામે આ વાત મૂકી.

પરંતુ તે બધા એટલા ગરીબ હતા કે જમીન ખરીદવાની તેમની ક્ષમતા ન હતી.

'શું તમે તમારી જમીનનો એક ટૂકડો અમને આપશો?'

નાઝિમ રઝા (જમણી બાજુ)એ મસ્જિદ માટે જમીનની માગ કરી હતી

આ ક્ષેત્રના મોટાભાગના મુસ્લિમ અશિક્ષિત છે કે જેઓ મહેનત મજૂરી કરી નાના-મોટા કામ કરે છે. જ્યારે અહીં રહેતા આશરે 400 હિંદુઓ અને 4000 કરતાં વધારે શીખોની આર્થિક હાલત થોડી સારી છે.

18 મહિના બાદ મંદિરનું કામ પૂર્ણ થવાનું હતું. ત્યાં જ નાઝિમ રાજા ખાને એક અભૂતપૂર્વ પગલું ઉઠાવ્યું.

આ વર્ષની શરૂઆતમાં તેઓ મંદિર ચલાવનારા લોકો પાસે ગયા અને કહ્યું, "તમારી પાસે જલદી એક નવું મંદિર હશે અને તમારી પાસે જૂનું મંદિર પણ છે. પરંતુ મુસ્લિમો પાસે નમાઝ પઢવા માટે કોઈ જગ્યા નથી અને અમારી પાસે જમીન ખરીદવા પૈસા પણ નથી. શું તમે લોકો અમને જમીનનો નાનો ટૂકડો આપી શકો?"

એક અઠવાડિયા બાદ મંદિરની દેખરેખ રાખનારાઓએ રાજાના સવાલનો જવાબ આપ્યો, તેમણે મંદિરની પાસે ખાલી પડેલી 900 વર્ગ ફીટ જગ્યા તેમને આપવાનો નિર્ણય કર્યો.

રાજા કહે છે, "હું ખૂબ ખુશ હતો, આભાર વ્યક્ત કરવા મારી પાસે શબ્દો ન હતા."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આયુર્વેદિક ચિકિત્સક પુરુષોત્તમ લાલ મંદિર પ્રબંધનના પેનલમાં સામેલ છે.

તેઓ જણાવે છે, "આ એક યોગ્ય માગ હતી. અમે અહીં સુખ-દુઃખ વહેંચીએ છીએ. મુસ્લિમો પાસે મસ્જિદ ન હોવું અન્યાય જેવું હતું."

હવે બે મહિના બાદ રાજા અને અન્ય મિસ્ત્રી મળીને મસ્જિદ બનાવી રહ્યા છે કે જેમાં મુસ્લિમ નમાઝ પઢી શકશે.

શીખ સમુદાય ગુરુદ્વારાની દિવાલ સાથે જોડાયેલી મસ્જિદના નિર્માણ માટે આર્થિક યોગદાન આપી રહ્યો છે. હવે અહીં મંદિર, મસ્જિદ અને ગુરુદ્વારા એકસાથે છે અને એવા દેશમાં સદ્ભાવનાનું ઉદાહરણ રજૂ કરી રહ્યા છે, જેમાં અલ્પસંખ્યક સામાન્યપણે...


પંજાબના મુખ્ય મંત્રી અમરિંદર સિંઘે જલંધરના ડિવિઝનલ કમિશનરને આની તપાસના આદેશ આપ્યા છે. આ તપાસમાં તેમની સાથે પંજાબના સહાયક એક્સાઇઝ ઍન્ડ ટૅક્સેશન કમિશનર તથા સંબંધિત જિલ્લાઓના એસપી પણ જોડાશે.

મુખ્ય મંત્રીએ ટ્વીટ કરીને આ જાણકારી આપી.

આ ઘટનાની હકીકત અને પરિસ્થિતિની આસપાસ તપાસ કેન્દ્રિત રહેશે તથા સાથે જ તેની સાથે જોડાયેલા અન્ય મામલાઓની પણ તપાસ કરવામાં આવશે એવું અધિકારીએ જણાવ્યું હતું.

પંજાબમાં ઝેરીલો દારૂ પીવાથી 21 લોકોનાં મૃત્યુ થવાના મામલામાં પંજાબના મુખ્ય મંત્રી કૅપ્ટન અમરિંદર સિંઘે તપાસના આદેશ આપ્યા છે.

GTUના વિદ્યાર્થીઓનો ખાનગી ડેટા લીક થયો, સાયબર સેલમાં ફરિયાદ

ગુજરાત ટેકનૉલૉજિકલ યુનિવર્સિટી (જી.ટી.યુ.)ના આઠમા સેમેસ્ટરના 1200 વિદ્યાર્થીઓનો નામ પાનકાર્ડ, આધારકાર્ડ તથા વોટરકાર્ડ જેવો ખાનગી ડેટા વેબસાઇટ ઉપર લીક થયો હતો.

'ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ'ના અહેવાલ મુજબ, આ મુદ્દે અમદાવાદ સાયબર ક્રાઇમ સેલમાં ફરિયાદ દાખલ કરાવવામાં આવી છે.

જી.ટી.યુ.ના વાઇસ ચાન્સેલર નવીન શેઠના કહેવા પ્રમાણે, "યુનિવર્સિટીની સિસ્ટમ હેક થઈ હતી અને હેકરને પણ ઓળખી લેવાયો છે. પ્રશ્નપત્ર કે પરીક્ષા સંબંધિત કોઈ માહિતી લીક નથી ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

થઈ."

સાયબર ક્રાઇમના આસિસ્ટન્ટ કમિશનર ઑફ પોલીસ જે.એમ. યાદવના કહેવા પ્રમાણે, યુનિવર્સિટીના સત્તાધીશો તરફથી ઔપચારિક ફરિયાદ મળી છે, પરંતુ એફ.આઈ.આર. (ફર્સ્ટ ઇન્ફર્મેશન રિપોર્ટ) દાખલ કરવામાં નથી આવી. ફરિયાદના આધારે તપાસ હાથ ધરવામાં આવી છે.

...તો મોદી રામમંદિર ભૂમિપૂજનમાં ભાગ નહીં લઈ શકે

જો તંત્ર દ્વારા ધાર્મિકસ્થળો માટે કેન્દ્ર સરકારના ગૃહમંત્રાલય દ્વારા આપવમાં આવેલી અનલૉક-3 માર્ગદર્શિકાનું પાલન કરવામાં આવશે, તો આવતાં અઠવાડિયે અયોધ્યામાં યોજાનાર રામમંદિર ભૂમિપૂજન કાર્યક્રમમાં ભાજપના ટોચના નેતાઓ ભાગ નહીં લઈ શકે.

'ધ પ્રિન્ટ'ના અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્ર સરકારની માર્ગદર્શિકા પ્રમાણે 65 વર્ષ વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકોને ઘરે રહેવા માટે સલાહ આપવામાં આવે છે અને આ માટે ધાર્મિક સંસ્થાઓએ ઘટતું કરવું.

ભાજપના જે નેતાઓને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે, તેમાં નરેન્દ્ર મોદી (69 વર્ષ), મુરલી મનોહર જોશી (86 વર્ષ), મોહન ભાગવત (69 વર્ષ), લાલકૃષ્ણ અડવાણી (92 વર્ષ), સુરેશ ભૈયાજી જોશી (73 વર્ષ), અને ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્ય પ્રધાન કલ્યાણસિંહ (88 વર્ષ)ના છે. આમ તમામની ઉંમર 65 વર્ષ કરતાં વધુ છે.

જોકે ઉમા ભારતી 61 વર્ષના છે અને વિનય કટિયાર 65 વર્ષના છે. આમંત્રિતોમાં આ બંને હાજર રહી શકે એટલી વયમર્યાદા ધરાવે છે. માર્ગદર્શિકામાં ધાર્મિક-રાજકીય-સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો અને મેળાવડા ઉપર પણ નિયંત્રણ લાદવામાં આવ્યા છે.

'રફાલના હાલ બોફોર્સ જેવા ન થાય એટલે સમર્થન કર્યું'

વાયુ સેનાના પૂર્વ વડા ઍર ચીફ માર્શલ (રિટાયર્ડ) બી.એસ. ધનોઆએ ભારતમાં રફાલ વિમાનના આગમનને આવકાર્યું છે, સાથે જ ઉમેર્યું છે કે આ ડીલના હાલ બોફોર્સ જેવા ન થાય તે માટે તેનું સમર્થન કર્યું હતું.

'એન.ડી.ટી.વી.' દ્વારા પ્રકાશિત અહેવાલ મુજબ, વાયુસેનાના પૂર્વ વડાએ જણાવ્યું, "મેં આ ડીલનું સમર્થન કર્યું હતું, જેથી તેના હાલ પણ બોફોર્સ તોપ જેવા ન થાય. અમે સંરક્ષણ ખરીદ પ્રક્રિયા ઉપર રાજકારણના વિરુદ્ધમાં છીએ. એ વાયુદળની ક્ષમતાનો સવાલ હતો."

વાયુદળના પૂર્વ વડાઓ ઍર ચીફ માર્શલ (રિટાયર્ડ) અરુપ રહા તથા ઍર ચીફ માર્શલ (રિટાયર્ડ) ફલી હોમી મેજરના કહેવા પ્રમાણે, રફાલ વિમાનોના આગમનથી હવાઈક્ષેત્રે ભારતનું પ્રભુત્વ વધશે. સાથે જ ઉમેર્યું હતું કે ભારતને વધુ 126 વિમાનોની જરૂર છે.

ભારતે ફ્રાન્સ પાસેથી રૂ. 59 હજાર કરોડના ખર્ચે 35 રફાલ વિમાન ખરીદ્યાં છે. છેલ્લે વર્ષ 1997 ભારતે રશિયા પાસેથી સુખોઈ વિમાન ખરીદ્યાં છે....


પંજાબમાં એક મોટી ટ્રેન દુર્ઘટના સર્જાઈ છે. જેમાં 59 લોકોનાં મોતની પુષ્ટિ કરાઈ છે, જ્યારે 150થી વધારે લોકો ઘાયલ થયાં છે.

પંજાબમાં શુક્રવારના રોજ થયેલી મોટી ટ્રેન દુર્ઘટનાના કારણે દશેરાનો ઉત્સવ માતમમાં ફેરવાઈ ગયો હતો.

પંજાબના અમૃતસર નજીક આવેલા જોડા ફાટક નજીક આ દુર્ઘટના ઘટી હતી.

અમૃતસરના પોલીસ કમિશનર એસ. એસ. શ્રીવાસ્તવે બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં 60 થી 70 લોકોનાં મોત થયાં હોવાની વાત કહી હતી.

તો બીજી તરફ પંજાબના સ્વાસ્થય મંત્રી બ્રહ્મ મહિન્દ્રાએ શુક્રવારે કહ્યું હતું કે અત્યારસુધીમાં 40 લોકોના મૃતદેહોને હૉસ્પિટલોમાં પહોંચાડવામાં આવ્યા છે.

કેવી રીતે બની ઘટના?

અમૃતસર શહેર પાસે આવેલા જોડા ફાટક પાસે સાંજે સાડા છ વાગ્યાની આસપાસ રાવણ દહનનો કાર્યક્રમ ચાલી રહ્યો હતો.

આ દરમિયાન તેજ ગતિથી લોકલ ટ્રેન જોડા ફાટક પાસેથી પસાર થઈ.

રેલવે ટ્રેક પાસે ઊભા રહીને રાવણ દહન જોઈ રહેલા અનેક લોકો ટ્રેનની ઝપટમાં આવી ગયા હતા.

સ્થાનિક પત્રકાર રવિંદર સિંહ રૉબિને જણાવ્યું, "જે વખતે આ ટ્રેન ઝડપી ગતિથી ઘટનાસ્થળેથી પસાર થઈ, અનેક લોકો ટ્રેક પાસે ઊભા હતા."

"કેટલાક લોકો ટ્રેક પર બેઠા હતા અને કેટલાક લોકો મોબાઇ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

લ પર રાવણ દહનનો વીડિયો બનાવી રહ્યા હતા."

"એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે જ્યારે રાવણના પૂતળાને આગ લગાડવામાં આવી તો મંચ પરથી લોકોને પાછળ હટવાની અપીલ કરવામાં આવી હતી."

"આ કારણે પણ કેટલાક લોકો મેદાનથી પાછળ હટીને રેલવે ટ્રેક પર ગયા હતા."

ઘટનાસ્થળે હાજર લોકો શું કહે છે?

જે સ્થળે ઘટના બની હતી તેની તસવીર

ઘટના વખતે ત્યાં હાજર અમરનાથે બીબીસીને જણાવ્યું, "રાવણને આગ લગાવવામાં આવી, ફટાકડા ફૂટી રહ્યા હતા. આ વચ્ચે એકદમ જ ટ્રેન આવી ગઈ. કોઈને પણ ટ્રેન આવવાનો અવાજ સંભળાયો નહીં. મેં બે યુવકોને હાથથી ખેંચીને બચાવ્યા હતા. મેં જોયું કે 25-30 લોકોના મૃતદેહો ત્યાં પડ્યા છે. મેં એ મૃતદેહોને ઉઠાવીને બીજી જગ્યાએ પહોંચાડ્યા. મારા હાથ લોહીથી લથબથ થઈ ગયા, હું હાલ જ તેને ધોઈને આવ્યો છું. તેમાં ઘણા લોકોને હું ઓળખતો હતો. તેમના ચહેરા મેં જોયા છે."

આ ઘટનાના કેટલાક વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર પણ હાલ પોસ્ટ થઈ રહ્યા છે. જેમાં રાવણ દહનનો કાર્યક્રમ અને ભીડને જોઈ શકાય છે.

આ ઉપરાંત ન્યૂઝ એજન્સી એએનઆઈએ પણ એક વીડિયો શેર કર્યો છે. જેમાં પૂરપાટ ઝડપે પસાર થતી ટ્રેન જોઈ શકાય છે.

આ કાર્યક્રમના મંચ પર પંજાબના ઉપ મુખ્ય મંત્રી નવજોત સિદ્ધુનાં પત્ની નવજોત કૌર પણ હાજર હતાં.

ડેપ્યુટી પોલીસ કમિશનરે જણાવ્યું કે હૉસ્પિટલો અને ઍમ્બુલન્સોને એલર્ટ પર રાખવામાં આવી છે.

રેલવેએ આ દુર્ઘટના અંગે હેલ્પલાઇન નંબર પર જારી કર્યા છે.

અમૃતસર હેલ્પલાઇન નંબર :

0183-2223171

0183-2564485

ઘટના બાદ તણાવ

દુર્ઘટના બાદ ગુસ્સામાં લોકો

ઘટના બાદ તંત્ર સામે લોકોનો ગુસ્સો દેખાઈ રહ્યો છે. લોકો તંત્ર સામે પોતાનો રોષ ઠાલવી રહ્યા છે.

શરૂઆતમાં ઘટનાસ્થળેથી મૃતદેહો લઈ જવા માટે તંત્રએ ખૂબ જ મહેનત કરવી પડી હતી કારણે કે ગુસ્સે થયેલા લોકો તેમને મૃતદેહો લઈ જવા દેતા ન હતા.

પોલીસ કમિશનર શ્રીવાસ્તવે લોકોને શાંતિ રાખવા વિનંતી કરી છે.

હાલ આ ઘટનાને લઈને તંત્ર પણ સાવધ થઈ ગયું છે.

દુર્ઘટના પર કોણે શું કહ્યું?

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ આ મામલે ટ્વીટ કરીને પોતાનું દુઃખ વ્યક્ત કર્યું હતું.

તેમણે લખ્યું કે અમૃતસરમાં થયેલી ટ્રેન દુર્ઘટનાના કારણે હું ખુબ દુઃખી છું. આ હૃદયદ્રાવક ઘટના છે. જે પરિવારોએ તેમના સભ્યો ગુમાવ્યા છે તેમની મારી સહાનુભૂતી અને ઘાયલ થયેલાં લોકો જલદી સાજા થાય એવી મારી પ્રાર્થના.

કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીએ પણ ટ્વીટ કરીને પંજાબની કોંગ્રેસ સરકાર અને કાર્યકર્તાઓને...


પંરતુ ડૉ. નારાયણનું કહેવું છે કે આ મામલે તેમણે જે પીડા ભોગવી છે તેને પૈસા થકી આંકી શકાય તેમ નથી. એ પીડા માટે 50 લાખની જગ્યાએ પાંચ કરોડ રૂપિયા હોય તો પણ શું?

ભારતીય અંતરીક્ષ અનુસંધાન સંસ્થાન (ઇસરો) સાથે જોડાયેલા 24 વર્ષ જૂના આ કેસ સંદર્ભે સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે ડૉ. નારાયણની ધરપકડ વિના કરાણે કરવામાં આવી હતી.

આ સાથે સુપ્રીમ કોર્ટે આ કેસની તપાસ માટે એક આયોગ પણ બનાવ્યું જેનું નેતૃત્વ સુપ્રીમ કોર્ટના રિટાયર્ડ જજ જસ્ટિસ ડીકે જૈન કરશે.

'મારી સાથે આવું શા માટે?'

ઉલ્લેખનીય છે કે વર્ષ 1998માં સુપ્રીમ કોર્ટે ડૉ. નારાયણને જાસૂસી મામલે મુક્ત કરી દીધા હતા. પરંતુ કેરળ હાઈકોર્ટે એ પોલીસ અધિકારીઓ વિરુદ્ધ કોઈ પગલાં નહોતા ભર્યા કે જેમણે ડૉ. નારાયણ સહિત છ લોકોની ધરપકડ કરી હતી.

આ કારણે જ ડૉ. નારાયણ સુપ્રીમ કોર્ટના દરવાજા સુધી પહોંચી ગયા.

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં ડૉ. નારાયણે જણાવ્યું, "આ મામલે મને જે રીતે ફસાવવામાં આવ્યો તેની મને જાણ છે. પરંતુ શા માટે ફસાવવામાં આવ્યો તેની જાણ નથી.''

''તેમણ મારી વિરુદ્ધ તમામ પુરાવાઓ એકઠા કર્યા. પરંતુ તેમણે એવું શા માટે કર્યું અને મારી સાથે માટે કર્યું તેનો જવાબ મારી... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પાસે નથી. "

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

જ્યારે ડૉ. નારાયણની ધરપકડ થઈ, ત્યારે તેમની સાથે કામ કરતા તમામ વિજ્ઞાનિકોને આ મામલાની જાણ હતી. આ ધરપકડની અસર એવી થઈ કે ભારત સ્વદેશી ક્રોયેજેનિક એન્જિનોનાં નિર્માણમાં એક દાયકો પાછળ ધકેલાઈ ગયું.

ઇસરોના ભૂતપૂર્વ ચેરમને માધવન નાયરે બીબીસીને જણાવ્યું, "ડૉ. નારાયણે ભારતના એ એન્જિનને સમયસર તૈયાર કરી દીધું હતું."

શું હતો સમગ્ર મામલો?

વર્ષ 1994માં ડૉ. નારાયણન સાથે અન્ય એક વિજ્ઞાનિક અને અમુક લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. જેમાં માલદીવની બે મહિલાઓ અને બેંગ્લોરના બે વેપારીઓ પણ સામેલ હતાં.

બન્ને વિજ્ઞાનિકો પર ઇસરોના રૉકેટ એન્જિનોની તસવીરો અને ટેકનિક બીજા દેશમાં વેચવાનો આરોપ લાગ્યો હતો.

જ્યારે એન્જિનના ચિત્રો વેચવાની વાત સામે આવી, ત્યારે એ ક્રોયોજેનિક એન્જિન હતા. એ સમયે આ એન્જિન વિશે ભારતમાં કોઈએ વિચાર્યું પણ નહોતું.

જ્યારે સીબીઆઈએ આ કેસ હાથમાં લીધો, ત્યારે ડૉ. નારાયણનને મુક્ત કરી દેવામાં આવ્યા. ડૉ. નારાયણનનું કહેવું છે કે જેલમાં તેમના પર ખૂબ અત્યાચારો ગુજારાયા હતા.

પોલીસે તેમના પર થર્ડ ડિગ્રીનો ઉપયોગ કર્યો હોવાનો પણ તેમનો આરોપ છે. તેઓ કહે છે, "હું એ અંગે વાત કરવા નથી માગતો. મારી સાથે મારપીટ કરવામાં આવતી હતી."

જ્યારે મુક્ત થયા

વર્ષ 1988માં સુપ્રીમ કોર્ટે ડૉ. નારાયણનને આ કેસમાં છોડી મૂક્યા હતા. ત્યારબાદ તેઓ ફરીથી ઇસરોમાં કામ કરવા માટે ગયા પરંતુ તેમણે એ પ્રોજેક્ટ પર કામ કરવાનું ટાળ્યું.

તેઓ કહે છે, "હું કમાન્ડિંગ પદ પર કામ નહોતો કરી શકતો.'' તેમણે ઉમેર્યું, ''પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર અથવા ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ તરીકે કામ કરવા માટે તમારે કમાન્ડિંગ પદ પર કામ કરવું આવશ્યક છે. પરંતુ આટલી બદનામી અને વેદના બાદ મને મારા પર જ વિશ્વાસ નહોતો. જોકે, હું તે પ્રોજેક્ટને ખરાબ કરવા નહોતો માગતો. "

"એટલા માટે મેં એક્ઝિક્યુટિવની જગ્યાએ ડેસ્ક પર કામ કરવાનું પસંદ કર્યું."

"હું ડિપ્રેશનમાં નહોતો પરંતુ આ સિવાય મારી પાસે અન્ય કોઈ વિકલ્પ નહોતો. કાં તો હું મારું કામ કરતો રહું અથવા તો રાજીનામું આપી દઉં. મારે મારું સન્માન પરત મેળવવું હતું."

તો શું તમને તમારું ગુમાવેલું સન્માન મળ્યું?

ડૉ. નારાયણન તેમના પુત્ર શંકર કુમાર સાથે

આ સવાલના જવાબમાં ડૉ. નારાયણન કહે છે, "જ્યારે દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત કહે છે કે ખોટી રીતે મારી ધરપકડ કરાઈ હતી, મને વળતર આપવામાં આવે છે અને આ સમગ્ર મામલા માટે તપાસ આયોગ નિમવામાં આવે છે. તો બધી...


પકોડી એટલે કે ભજિયાં વેચવાં એ સ્વરોજગાર નહીં પણ ભીખ માગવા જેવું કામ છે એમ કહીને કેન્દ્રના ભૂતપૂર્વ નાણાપ્રધાન પી. ચિદમ્બરમે વિવાદનો મધપૂડો છેડ્યો છે ત્યારથી અમારું મગજ પણ પકોડીમય થઈ ગયું છે.

આ ચટપટી વાનગીની શોધ ભારતમાં થઈ હતી અને ભારતથી જાપાન પહોંચીને તેણે 'ટેમ્પુરા' નામે નાજુક અવતાર ધારણ કર્યો હતો એવો દાવો કોઈ દેશપ્રેમી ઇતિહાસકાર ટૂંક સમયમાં કરે તો કોઈને આશ્ચર્ય થવું ન જોઈએ.

જેમણે ટેમ્પુરાનો સ્વાદ માણ્યો છે તેમને થોડી મૂંઝવણ થઈ શકે છે, પણ તેનાથી આપણે શું?

એ જ રીતે સ્વદેશી પકોડાંના મહિમામંડનની ઊતાવળમાં અમે યુરોપ અને અમેરિકાના 'ફ્રિટર્સ'ને પણ બાજુ પર મૂકી દઇશું.

એ બધાની ચિંતા હાલ અમને નથી. અમે તો ભારતીય ઉપખંડમાં પકોડાંના વૈવિધ્ય અને તેના અત્યાર સુધીના શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વ વિશે વિચારીને રાજી થઈ રહ્યા છીએ.

આપણા પૂર્વજો પણ પકોડા આરોગતા હતા?

તળીને બનાવવામાં આવતા મીઠા માલપૂઆ ખાતા આપણા વેદકાલીન પૂર્વજો પકોડાં જેવું ફરસાણ પણ આરોગતા હોય એ શક્ય છે.

જોકે, તેમાં બટાટા અને મરચાં સામેલ ન હતાં. બટાટા અને મરચાં તો પોર્ટુગલના લોકો સાથે ભારત આવ્યાં હતાં.

મરચાં ન હોત તો રાજસ્થાનના મિર્ચી વ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ડા કઈ રીતે બની શક્યા હોત? એવી જ રીતે જાતજાતનાં પકોડાંનો રસથાળ પણ સર્જાયો ન હોત.

બંગાળમાં બેગુન ભાજા બેસનમાં તરબોળ થઈ જાય છે ત્યારે બેગુની એટલે કે પકોડાં બની જાય છે.

પકોડાં પશ્ચિમના કાંઠાળ વિસ્તારોમાં ભજિયાના નામે ઓળખાય છે.

ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારમાં બટાટા-મેથીનાં 'ગરમાગરમ' ભજિયાં નટખટ રમૂજ છેડતાં હોય છે.

તેમાં જે 'ગરમી'ની વાત છે એ ઉષ્ણતામાનની નહીં, પણ શારીરિક જોમની ગરમીની હોય છે.

તેનો અર્થ એ થયો કે સાત્વિક ચરિત્ર ધરાવતા લોકોએ તેનાથી દૂર રહેવું જોઈએ.

હોળી વખતે ભાંગવાળાં ભજિયાં ખવડાવીને દોસ્તોના ઉટપટાંગ વર્તનની મજા માણવાની પરંપરા હવે ક્યાં રહી છે?

હા, કિશોરાવસ્થામાં છૂપાવીને વાંચેલી 'ભાંગ કી પકૌડી' શિર્ષક ધરાવતી અશ્લીલ વાર્તાઓ જરૂર યાદ આવે છે.

આપણે અહીં પેટની ભૂખ સંતોષતી પકોડીની વાત કરવાની છે. એટલે અન્ય વાતોમાં ભટકાઇ જવાનું નથી.

કોબી, પનીર અને બ્રેડ પકોડા

પંજાબના ઝિંદાદિલ લોકો પકોડીનું નામ બદલીને પકોડા કરી નાખ્યું છે, જેથી બિચારી પકોડીએ લિંગભેદી અન્યાયનો સામનો કરવો ન પડે.

અખંડ ભારતના વિભાજન બાદ સમગ્ર દેશમાં ફેલાઈ ગયેલા શરણાર્થીઓએ કોબીના પકોડાં અને પનીર પકોડાંની જ નહીં, ઈંડા, ચિકન તથા માછલીના પકોડાંની ભેટ પણ આપી હતી.

ગરીબોને પોસાય તેવાં બ્રેડ પકોડાં 1960ના દાયકામાં કોણ જાણે ક્યારે ઉદભવ્યાં પણ મસાલેદાર બટાટાનું સ્વાદિષ્ટ પૂરણ ભરેલાં કે તેના વગરનાં આ પકોડાં ચાલતાં-ફરતાં ઠંડા કે ગરમ આરોગી શકાય છે.

આજે અનાજના અભાવથી આપણે દુઃખી નથી તેથી આ પકોડાં પનીરની સ્લાઇસવાળી સેન્ડવિચનું સ્વરૂપ ધારણ કરવા માંડ્યાં છે.

અવધ અને પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશની મગની દાળની (બેસનની નહીં) નાનકડી મંગૌડી થોડા સમય પહેલાં સુધી રસાસ્વાદ કરાવતી હતી. પકોડાંની માસીની દીકરી હતી એ મંગૌડીઓ. ખબર નહીં ક્યાં ખોવાઈ ગઈ?

ગોવામાં અમે એક વખત કાજુની પકોડીનો સ્વાદ ચાખ્યો હતો. એ થોડી અલગ હતી.

ઓડિશામાં બને છે પિયાજી. સંકટ સમયે ભૂખ સંતોષવામાં મમરા સાથે પિયાજીની જુગલબંધી ઉપયોગી સાબિત થાય છે.

બંગાળ, ઓડિશા, ઝારખંડ વગેરેમાં કોળાં અને અન્ય કેટલાંક ફળોને પાતળા બેસન કે ચોખાના લોટમાં ડૂબાડીને જે ભાજાં બનાવવામાં આવે છે એ પણ પકોડીનું જ એક સ્વરૂપ છે.

કોલકતાના એક દુકાનદાર (લખ્ખીનારાયણ સાહૂ)નો દાવો છે કે તેમની દુકાન પર નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ તેલમાં તળેલાં ભાજાં (પકોડી) ખાવા આવતા હતા.

આજ સુધી નેતાજીના જન્મદિવસે તેઓ તમામ ગ્રાહકોને મફતમાં પકોડી ખવડાવે છે....


પક્ષની સ્થાપના દિવસના બે દિવસ પહેલાં મૌન તોડવા માટે તેમણે પોતાના પરિચિત અંદાજમાં કોઈ ભાષણ તો ના આપ્યું, પરંતુ પોતાની વાત કહેવા માટે બ્લૉગનો સહારો લીધો.

પાંચસોથી વધારે શબ્દોમાં અંગ્રેજીમાં લખેલા બ્લૉગની હેડલાઇન છે, 'નેશન ફર્સ્ટ, પાર્ટી નેકસ્ટ, સેલ્ફ લાસ્ટ' (એટલે- પહેલાં દેશ, પછી પાર્ટી અને અંતે ખુદ).

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તેમના બ્લૉગની નોંધ લઈને આ નિવેદનને આવકાર્યું હતું.

અડવાણીની પરંપરાગત સંસદીય બેઠક ગાંધીનગર પરથી ભાજપના અધ્યક્ષ અમિત શાહ ઉમેદવાર બન્યા છે.

અમિત શાહની ઉમેદવારી બાદ અડવાણીએ પ્રથમવાર કોઈ સાર્વજનિક ટિપ્પણી કરી છે.

આ બ્લૉગ પક્ષના કાર્યકર્તાઓને સંબોધિત કરીને લખવામાં આવ્યો છે અને છ એપ્રિલે પક્ષના સ્થાપના દિવસના બે દિવસ પહેલાં લખવામાં આવ્યો છે.

અડવાણીએ લખ્યું છે...

આ ભાજપમાં આપણા બધા માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ તક છે, આપણા ભૂતકાળ તરફ જોવાની, ભવિષ્ય તરફ અને પોતાની ભીતર જોવાની.

ભાજપના સંસ્થાપકોમાંના એક તરીકે હું માનું છું કે આ મારું કર્તવ્ય છે કે ભારતના લોકો સાથે મારા પ્રતિભાવો રજૂ કરું, ખાસ કરીને મારા લાખો કાર્યકર્તાઓ સાથે. આ બંનેના સન્માન અને સ્નેહનો હું ઋણી છું.

મા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

રા વિચારો રજૂ કરતા પહેલાં, હું ગાંધીનગરના લોકો પ્રત્યે આભાર વ્યક્ત કરું છું. જેમણે 1991 બાદથી મને છ વખત લોકસભા માટે ચૂંટણી જીતાડી હતી. તેમના પ્યાર અને સમર્થને મને હંમેશાં અભિભૂત કર્યો છે.

14 વર્ષની ઉંમરથી હું રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ સાથે જોડાયો હતો ત્યારથી માતૃભૂમિની સેવા કરવી મારાં ઝનૂન અને મિશન રહ્યાં છે.

મારું રાજકીય જીવન લગભગ સાત દાયકાથી મારા પક્ષની સાથે અવિભાજ્ય રીતે જોડાયેલું રહ્યું છું - પ્રથમ ભારતીય જનસંઘ સાથે અને બાદમાં ભારતીય જનતા પક્ષ સાથે.

હું બંને પક્ષોના સંસ્થાપક સભ્યોમાં રહ્યો હતો. પંડિત દિનદયાળ ઉપાધ્યાય, અટલ બિહારી વાજપેયી અને અન્ય ઘણા મહાન, નિસ્વાર્થ અને પ્રેરણાદાયક નેતાઓ સાથે મળીને કામ કરવાનું મારું દુર્લભ સૌભાગ્ય રહ્યું છે.

મારા જીવનનો માર્ગદર્શક સિદ્ધાંત 'પહેલાં દેશ, પછી પક્ષ અને અંતે હું' રહ્યો છે.

પરિસ્થિતિ કંઈ પણ હોય, મેં આ સિદ્ધાંતોને પાળવાની કોશિશ કરી છે અને આગળ પણ કરતો રહીશ.

અડવાણીના બ્લૉગ ઉપર પ્રતિક્રિયા આપતા વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ લખ્યું :

"ભાજપના મૂળ સત્વને બરાબર રીતે જણાવ્યું. સૌથી મોટી પ્રેરણામત્મક વાત છે, 'રાષ્ટ્ર સૌથી પહેલાં, પછી પાર્ટી અને છેલ્લે હું.' ભાજપના કાર્યકર્તા હોવાનો તથા એલ. કે. અડવાણી જેવા નેતાઓએ તેને મજબૂત બનાવી હોવાનો મને ગર્વ છે."

ભારતીય લોકતંત્રનો સાર અભિવ્યક્તિનું સન્માન અને તેની વિવિધતા છે.

ભાજપે પોતાની સ્થાપના બાદ ક્યારેય પણ અમારા વિચારો સાથે સહમત ના હોય તેને શત્રુ માન્યા નથી, પરંતુ અમે તેમને અમારા સલાહકાર માન્યા છે.

આ રીતે, ભારતીય રાષ્ટ્રવાદની અમારી વ્યાખ્યામાં અમે ક્યારેય પણ તેમને રાષ્ટ્ર વિરોધી કહ્યા નથી, જે રાજકીય રીતે અમારાથી અસહમત હતા.

પક્ષ ખાનગી અને રાજકીય સ્તર પર પ્રત્યેક નાગરિકની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાને લઈને પ્રતિબદ્ધ છે.

દેશમાં અને પક્ષની અંદર લોકતંત્ર અને લોકતાંત્રિક પરંપરાઓની રક્ષા ભારત માટે એક ગર્વની વાત રહી છે. એટલે ભાજપ હંમેશાં મીડિયા સહિત અમારા તમામ લોકતાંત્રિક સંસ્થાનોની આઝાદી, અખંડતા, નિષ્પક્ષતા અને મજબૂતીની માગ કરવામાં સૌથી આગળ રહ્યો છે.

ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત રાજનીતિ માટે ચૂંટણીમાં સુધારા, રાજકીય અને ચૂંટણી ફંડમાં પારદર્શિતા પર વિશેષ ધ્યાન દેવું પક્ષ માટે પ્રાથમિકતા રહી છે.

સંક્ષિપ્તમાં, સત્ય, રાષ્ટ્ર નિષ્ઠા અને લોકતંત્રએ મારા પક્ષના સંઘર્ષના વિકાસને નિર્દેશિત કર્યો છે. આ તમામ મૂલ્યો મળીને સાંસ્કૃતિક રાષ્ટ્રવાદ...


પગપાળા, સાઇકલ ચલાવતાં, બસો અને ટ્રકોમાં ચઢવા માટે સંઘર્ષ કરતાં મજૂરોની તસવીરો લાંબા સમય સુધી લોકોનાં દિલોદિમાગમાં છવાયેલી રહી.

કોઈએ સાઇકલથી લાંબી યાત્રા કરી, તો ભૂખ-તરસથી બેહાલ કોઈ મજૂર ચંપલ વિના પગપાળા ધોમધખતા તાપમાં પોતપોતાના વતન જવા નીકળી પડ્યા.

ઘણી ગર્ભવતી મહિલાઓ પોતાનાં નાનાંનાનાં બાળકોને ખોળા રાખીને ચાલી રહ્યાં હતાં, તો ઘણાં બાળકો પોતાના પિતાનો હાથ પકડીને લાંબી યાત્રા કરી રહ્યાં હતાં. આવાં દૃશ્યો ભારતના દરેક ભાગમાં સામાન્ય થઈ ગયાં હતાં.

શરૂઆતમાં સરકારો મૌન હતી, તો વિપક્ષ આક્રમક હતો. સરકાર જાગી અને કેટલાંક પગલાં ભરવાની કોશિશ પણ કરી. પણ ત્યાં સુધીમાં ઘણા મજૂરો પોતાના ગામ પહોંચી ગયા હતા.

ઘણા ટ્રેન નીચે આવી ગયા, ઘણા ટ્રક અને બસ દુર્ઘટનાઓનો શિકાર બન્યા.

આ કોરોનાકાળમાં ભારતમાં નરેન્દ્ર મોદીની સરકારે પોતાના બીજા કાર્યકાળનું પહેલું વર્ષ પૂરું કર્યું.

આ સમયે પીએમ મોદીએ દેશની જનતાને નામે એક પત્ર લખ્યો. આ પત્રમાં દેશને સંકટકાળમાં આત્મનિર્ભર બનવાનું આહ્વાન હતું, તો 'સૌનો સાથ, સૌનો વિકાસ અને સૌનો વિશ્વાસ'ની પણ વાત થઈ. અનુચ્છેદ 370, તીન તલાક વિધેયક અને રામમંદિરનિર્માણની પણ જોરશોરથી ચર્ચા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

થઈ.

પરંતુ આ બધા વચ્ચે પીએમ મોદીએ લૉકડાઉન દરમિયાન મજૂરોના સંકટ પર કંઈ ખાસ ન કહ્યું. તેઓએ માત્ર એટલું કહ્યું કે પ્રવાસી મજૂરોને મુશ્કેલી પડી છે અને તેને દૂર કરવાની કોશિશ થઈ રહી છે.

પીએમ મોદીના આ પત્રના જવાબમાં જો આ પ્રવાસી મજૂરો અને તેમના પરિવારને પત્ર લખવાનો થાય તો તેઓ પીએમ મોદીને શું લખે. બીબીસીએ આમાંથી ત્રણ લોકો સાથે વાત કરી, જેઓ પ્રવાસી મજૂરોની અસહ્ય પીડાનું પ્રતીક બની ગયાં હતાં.

અશોકસિંહ ગૌડ, શહડોલ, મધ્ય પ્રદેશ

અશોકસિંહના પુત્ર અને તેમના પરિવારના નવ લોકો મહારાષ્ટ્રમાં રેલદુર્ઘટનામાં માર્યા ગયા હતા

લૉકડાઉન દરમિયાન મહારાષ્ટ્રના ઔરંગાબાદની ટ્રેન દુર્ઘટના અને રેલપાટા પર વેરવિખરે રોટલીઓ એક દર્દનાક દાસ્તાન હતી. એ દુર્ઘટનાએ મજૂરોની એક એવી લાચારી વ્યક્ત કરી, જે રોવડાવે તેવી હતી.

આંસુ તો મધ્ય પ્રદેશમાં શહડોલના રહેવાસી અશોકસિંહ ગૌડનાં પણ સુકાતાં નથી.

અશોકસિંહના પુત્રનું આ દુર્ઘટનામાં મૃત્યુ થયું. તો આવો જાણીએ કે અશોકસિંહ પીએમ મોદીને પત્રમાં શું લખવા માગે છે...

ચોવીસ વર્ષનો હતો, એક બાળક પણ છે, દોઢ વર્ષનું. કોને દોષી ગણવા? સરકારને? આ બાળકોને દોષી ગણવાં? રેલવે વિભાગને? કોને?

યાદ રહેશે કે લૉકડાઉનમાં બાળક ગુજરી ગયો. બે પૈસા કમાતો હતો અને પિતાપુત્ર પરિવાર ચલાવતા હતા. પરંતુ હવે એવું ન રહ્યું.

અમારા વડા પ્રધાન જે કહેશે, તેમાં અમે વિશ્વાસ રાખીશું.

જીવન તો પસાર થઈ ગયું, પણ તેના બાલબચ્ચા માટે રોજગારીનો આધાર જોઈશે. અમારું કર્તવ્ય અને માગ તો આ જ છે.

સરકાર જ કહેશે એ અમે માનીશું. અમારી માગ એ જ છે કે અમારો પુત્ર તો ગયો, પરંતુ તેનાં બાળકોનો કોઈ આધાર હોવો જોઈએ.

અમારી કેન્દ્ર સરકાર છે, વડા પ્રધાન મહોદયજી છે, તેમની નિંદા કરીને અમારે શું કરવું છે?

વડા પ્રધાને નક્કી કરવાનું છે કે તેઓએ પબ્લિકને ગુમરાહ કરવી છે કે અમને ન્યાય અપાવવો છે. અમારું માનવું છે કે જે કરવાનું છે એ સરકારને જ કરવાનું છે. અમે સરકાર પાસેથી ન્યાય માગી રહ્યા છીએ. સરકાર અમને ન્યાય આપે.

હાલમાં દોઢ વર્ષનું બાળક છે, જેના પાલનપોષણમાં થોડા દિવસો લાગશે. જો ઇશ્વર નહીં રૂઠે તો અમારી પાસે આધાર છે. જો પરમાત્મા રૂઠી જશે તો અમારી પાસે શું રહેશે?

આશ્વાસન તો ઘણા આપે છે કે વડા પ્રધાન મદદ મોકલશે, રેલવે વિભાગ મદદ કરશે, કંપનીવાળા મદદ કરશે, પરંતુ અમને અત્યાર સુધીમાં કંઈ જ મળ્યું નથી.

આજે અમારી પાસે જમીન હોત, ખેતીવાડી હોત તો અમે બહાર ન જાત. અહીં જ કંઈક રોજગારી મેળવી લેત....


પછી એ કામ બંધ થઈ ગયું પરતું એક વખત ફરીથી ગત સપ્ટેમ્બર માસમાં સૂચના અને પ્રસારણ મંત્રાલય હેઠળ કામ કરતી આ સંસ્થાને પોતાના પારંપરિક કામ સિવાય માહિતી અને સમાચારની સત્યત્તા એટલે 'ફૅક્ટ ચેક'નું કામ સોંપવામાં આવ્યું.

વિભાગના સૂત્રોનું કહેવું છે કે આવું એટલા માટે કરવામાં આવ્યું કે 'સોશિયલ મીડિયા' પર ભડકાઉ અને ખોટી માહિતીનો પ્રસાર વધી ગયો હતો જેના કારણે દેશના અનેક વિસ્તારોમાં હિંસક બનાવો બન્યા હતા.

ગત કેટલાંક મહિનાઓમાં અથવા છેલ્લાં ત્રણ મહિનાઓમાં પીઆઈબીની ફૅક્ટ ચેક ટીમે અખબારો અથવા સમાચાર પોર્ટલના પત્રકારોએ કરેલાં ઇન્વેસ્ટિગેટિવ સમાચારોને 'ફેક ન્યૂઝ' કહીને રદ્દ કરી દીધા છે.

પીઆઈબીની આ પ્રવૃતિનો વિરોધ પણ થવા લાગ્યો. લોકોનું કહેવું હતું કે જે સમાચારોને માત્ર સોશિયલ મીડિયા પર પોતાના હૅન્ડલથી 'ફેક ન્યૂઝ' આપી રહ્યા છે, તેની કવાયત માત્ર સોશિયલ મીડિયા સુધી જ સીમિત કેમ છે.

પીઆઈબીના એક અધિકારીનું કહેવું છે કે તેમનું કામ માત્ર સમાચાર અથવા છપાયેલા સમાચારની સત્યતા ચકાસવાનું નથી પરંતુ સોશિયલ મીડિયા પર ફોર્વર્ડ કરવામાં આવી રહેલાં વીડિયો અથવા સંદેશોની સત્યતા ચકાસવાનું પણ કામ તેમનું છે, જેથી ખોટા સમાચા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ર સામે લડી શકાય અને અફવાઓને રોકી શકાય.

પીઆઈબીએ પોતાની વેબસાઇટ પર લખ્યું છે, "જો તમે કોઈ સમાચારની સત્યતા તપાસવા ઇચ્છતા હોવ છો? અમને આપો અને અમે તેની સત્યતા ચકાસીશું, કોઈપણ પ્રકારનો પ્રશ્ન પૂછયા વિના."

પીઆઈબીના તમામ સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ પર આ અપીલને મૂકવામાં આવી છે. તે પછી ટ્વિટર હોય, ઇન્સ્ટાગ્રામ હોય કે પછી ફેસબુક.

સવાલ માપદંડોનો

પરંતુ કોરોના વાઇરસ ફેલાવાના કારણે ઇમરજન્સી અને મહામારી કાયદાને લગાવી દેવામાં આવ્યો, પીઆઈબીએ શરૂઆતમાં આ મહામારી સંબંધિત જાણકારી આપવાની શરૂ કરી.

પરંતુ ધીમે-ધીમે સમાચાર પત્રો અને સમાચાર પ્રસારિત કરનાર વેબ પોર્ટલમાં છપાયેલાં સમાચારનું જ 'ફૅક્ટ ચેક' કરવાનું શરૂ કરી દેવામાં આવ્યું તેમને ફેક એટલે અસત્ય ગણાવ્યા.

ફૅક્ટ ચેક કરવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તર પર માપદંડ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. પરંતુ પીઆઈબીએ સ્પષ્ટ નથી કર્યું કે શું તે એ માપદંડોના માધ્યમથી 'ફૅક્ટ ચેક' કરી રહ્યા છે.

હવે ઉદાહરણ તરીકે સોમરિતા ઘોષની વાત કરીએ જેઓ એક અંગ્રેજી વર્તમાન પત્ર માટે કામ કરે છે. તેમણે દિલ્હીમાં આવેલી દેશની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત ચિકિત્સા સંસ્થાન ઑલ ઇન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સના સ્વાસ્થ્યકર્મીઓ અંગે એક સમાચાર લખ્યાં, જેમાં સ્વાસ્થ્યકર્મીઓએ કોરોનાથી વધારે સરકારની ઉદાસીનતા પ્રત્યે પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.

પીઆઈબીએ તરત જ પોતાના ટ્વિટર હૅન્ડલ પર આ સમાચારને 'ફૅક ન્યૂઝ' કહી દીધા. બીબીસી સાથે વાત કરતા સોમરિતા ઘોષ કહે છે કે 'ફૅક ન્યૂઝ' કહેવા માટે પીઆઈબીએ જે બિંદુઓનો હવાલો આપ્યો છે તે ખરેખર સમાચારમાં હતા જ નહીં.

તેમનું કહેવું હતું, "મેં પણ ટ્વિટર દ્વારા પીઆઈબીને જવાબ આપ્યો કે આ કોઈ પણ રીતે 'ફૅક્ટ ચેક' છે જ નહીં"

તેમના એ અહેવાલમાં તે અંદાજે એઇમ્સના 480 ડૉક્ટરો અને સ્વાસ્થયકર્મીઓનો ઉલ્લેખ હતો, જે કોરોના વાઇરસના કારણે પૉઝિટિવ આવ્યા હતા. રિપોર્ટમાં સ્થાનિક ડૉક્ટરોના ઍસોસિયેશનના એક પદાધિકારીના નિવેદનને છાપવામાં આવ્યું હતું જેમણે સપ્લાય કરાયેલાં માસ્કની ગુણવત્તા પર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા હતા.

પીઆઈબીના આ પગલાંથી સત્તાપક્ષના ટ્વિટર પર જે ફૉલોઅર છે, તે આવા સમાચારને અસત્ય કહેવા લાગી જાય છે.

હેરાનગતિ પત્રકારોની

આ મહામારીના સંકટના સમયમાં સ્વાસ્થ્ય અને હૉસ્પિટલની બીટ કરી રહેલાં પત્રકારો સૌથી વધારે પરેશાન છે. તેમના માટે જાણકારી એકઠી કરવી ઘણું મુશ્કેલ કામ છે કારણ કે સરકારી તંત્રમાં કોઈ પણ બોલવા તૈયાર નથી.

કોરોના...


પછી તે ગુજરાતના ગૃહમંત્રી તરીકે કામ કરવાનું હોય કે પછી ભાજપના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ તરીકે કામ કરવાનું અને પછી ભારતના ગૃહમંત્રી તરીકે કામ કરવાનું હોય, અમિત શાહે પોતાના વ્યવહાર દ્વારા ક્યારેય એ જાહેર થવા દીધું નથી કે તેઓ શું કરવા જઈ રહ્યા છે.

તેમની રાજકીય કારકિર્દીના કદાચ સૌથી મહત્ત્વના દિવસોમાં તેમના વર્તનમાં થોડું પરિવર્તન જરૂર જોવા મળ્યું છે.

સોમવારે સવારે 11 વાગ્યે તેઓ રાજ્યસભા અને દેશને સંબોધિત કરવા માટે પહોંચ્યા હતા, એ પણ કાશ્મીરની તણાવગ્રસ્ત સ્થિતિ અંગે.

જ્યારે તેઓ સંસદમાં પહોંચ્યા તો તેમની પાસે ટૉપ સિક્રેટ દસ્તાવેજો હતા.

સામાન્ય માન્યતા અને પ્રોટોકોલ મુજબ તેમાં ન કોઈ ફૉલ્ડર હતું કે ન કોઈ ફાઇલ.

અમિત શાહ કૅમેરા તરફ ફર્યા અને સ્મિત સાથે હાથ જોડી સંસદ તરફ ચાલવા લાગ્યા.

તેમને કદાચ એક અઠવાડિયાથી આ ક્ષણની રાહ હતી, જોકે, કેટલાક ભાજપના નેતાઓ કહે છે કે 300થી વધુ બેઠકો જીતીને જ્યારે તેમણે સરકાર બનાવી ત્યારથી આ ક્ષણની રાહ હતી.

ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીર છેલ્લા એક અઠવાડિયાથી તણાવમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે.

તાત્કાલિક ધોરણે સૈનિકોની સંખ્યા વધારી દેવાથી ઘણા લોકોના મનમાં અનેક પ્રકારની શંકાઓ ઊભી થ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ઈ હતી.

કાશ્મીરના સ્થાનિક લોકો પણ આવનારા દિવસો માટે અનાજ અને રાશનની વ્યવસ્થામાં લાગી ગયા હતા.

અમરનાથ યાત્રા માટે કાશ્મીરમાં હાજર હજારો તીર્થયાત્રીઓને પણ ઉગ્રવાદી હુમલાની શક્યતા વ્યક્ત કરીને પરત ફરવાના આદેશ આપવામાં આવ્યા.

રાજ્યના નેતાઓએ પોતાની ચિંતા તો જરૂર જાહેર કરી અને કહ્યું કે ખીણમાં કંઈક એવું થઈ શકે છે જે સારું નહીં હોય.

કેટલાક નેતાઓને રવિવાર રાતથી તેમના ઘરોમાં નજરકેદ કરી દેવામાં આવ્યા.

સોમવારે સવારે જમ્મુમાં કર્ફ્યુ લગાવી દેવામાં આવ્યો અને એ વખતે દિલ્હીમાં જમ્મુ મામલે કૅબિનેટની બેઠક શરૂ થઈ ગઈ હતી.

આ પહેલાં અમિત શાહે ભારતીય વડા પ્રધાન મોદી સાથે નાસ્તાના સમયે લગભગ એક કલાક બેઠક કરી.

અહેવાલો મુજબ આ બેઠકમાં સૌથી વધુ સમય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ બોલતા રહ્યા અને વડા પ્રધાન સાંભળતા રહ્યા.

અમિત શાહે તેમને અનુચ્છેદ 370 બાબતે પોતાની યોજના અને તેને પાર પાડવાના આયોજન અંગે માહિતી આપી.

વડા પ્રધાનને એ સારી રીતે ખ્યાલ હતો કે શાહ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી કયા અભિયાનમાં જોડાયેલા હતા.

તેઓ થોડા દિવસો પહેલાં ચૂંટાયેલા ભાજપના સાંસદોની તાલીમ કાર્યશાળામાં પણ ટૂંકમાં સંબોધન કર્યા પછી દેખાયા નહોતા, જ્યારે મોદી કલાકો સુધી રોકાયા હતા.

ક્યાંક એવું લાગતું હતું કે જમ્મુ-કાશ્મીરને વિશેષ દરજ્જો આપતી કલમ 370ને નાબૂદ કરવાની દિશામાં મોદી અને શાહ પોતાનું કામ કરી રહ્યા હતા.

ભાજપના એક વરિષ્ઠ નેતાએ નામ જાહેર ન કરવાની શરતે કહ્યું કે તમે જઈને 2019નું અમારું ચૂંટણીનું ઘોષણાપત્ર જુઓ. તેમાં અમે કલમ 370ને નાબૂદ કરવાના જનસંઘના સમયથી ચાલ્યા આવતા વચનને દોહરાવ્યું છે.

અમિત શાહે 2014માં જ્યારથી પાર્ટીની કમાન સંભાળી છે ત્યારથી તેઓ આ મુદ્દે સૌથી વધુ ભાર મૂકતા આવ્યા છે.

તેની પોતાની પૃષ્ઠભૂમિ પણ છે. મોદી સરકાર 2019માં જ્યારે બહુ મોટા બહુમત સાથે સત્તા પર આવી તો ઘણી અટકળો લગાવવામાં આવી રહી હતી, અમિત શાહ પાર્ટીમાં રહેશે કે સરકારમાં સામેલ થશે.

ત્યારબાદ એ વાતે પણ અંદાજ લગાવવામાં આવતા હતા કે તેઓ નાણામંત્રી બનશે કે ગૃહમંત્રી.

વડા પ્રધાને તેમના માટે ગૃહ મંત્રાલય પસંદ કર્યું કારણ કે મુખ્ય મંત્રી અને ગૃહમંત્રી તરીકે તેઓ બંને ગુજરાત સરકાર ચલાવી ચૂક્યા હતા.

પરંતુ કાશ્મીર અને અનુચ્છેદ 370 અંગે ભાજપની યોજના પણ એક મોટું કારણ રહ્યું હશે, જેના કારણે અમિત શાહને ગૃહ મંત્રાલયની જવાબદારી સોંપવામાં આવી.

આ પહેલાં ગૃહમંત્રી રહેલા રાજનાથ સિંહને જમ્મુ-કાશ્મીર મુદ્દે...


પટના હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ મુકેશ રસિકભાઈ શાહ

આ પૂર્વે જસ્ટિશ શાહ ગુજરાત હાઈકોર્ટ માં જજ હતા. વર્ષ 1982માં ગુજરાત હાઈકોર્ટ માં તેમણે વકીલાત શરૂ કરી હતી.

વર્ષ 2004માં જજ બન્યાના એક વર્ષ બાદ તેઓ કાયમી જજ બન્યા.

પટનાના સ્થાનિક પત્રકાર નીરજ પ્રિયદર્શીએ જસ્ટિસ શાહને તેમની પ્રાથમિકતાઓ અને જ્યુડિશિયલ કારકિર્દી વિશે વ્યાપક વાતચીત કરી.

સવાલ: 1982થી ગુજરાત હાઈકોર્ટ થી તમે વકીલાતની શરૂઆત કરી. બાદમાં એડિશનલ જજ બન્યા અને હવે ચીફ જસ્ટિસ બન્યા છો. એક વકીલથી લઈ ચીફ જસ્ટિસ બનવા સુધીનો સંઘર્ષ કેવા રહ્યો?

જસ્ટિસ શાહ: કંઈ પણ અશક્ય નથી. મેં દરેક ક્ષેત્રમાં કામ કર્યું છે. ક્રિમિનલ લૉયર પણ રહી ચૂક્યો છું.

સિવિલ કેસ પણ લડ્યા છે. તેનું એક ઉદાહરણ છે. પૉક્સો કેસમાં મારા ચુકાદામાં કરવામાં આવેલી એક ટિપ્પણી બાદમાં દેશમાં કાનૂન બની ગઈ.

'આખરી દિવસે મેં સમાધાન કરાવ્યું'

સવાલ: ટિપ્પણી શું હતી?

જસ્ટિસ શાહ: તમે જાણો જ છો કે 'પૉક્સો એક્ટ' કેટલો કડક કાયદો છે, જે લોકો દુષ્કર્મ કરે છે તેમનામાં ભય તો હોવો જ જોઈએ.

આથી તેને બદલવાની જરૂર નથી. પરંતુ ક્યારેક 17, 18 વર્ષના છોકરાઓ હોય છે...

સવાલ: જેમને જુવેનાઇલ કહીએ છીએ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

જસ્ટિસ શાહ: હા. તેમને ખબર નથી હોતી કે સંમતિ લઈને દુષ્કર્મ કરીએ તો પણ તે એક અપરાધ જ છે.

આથી તેને 10-15 વર્ષની સજા થાય છે. ઓછામાં ઓછા 10 વર્ષની સજા થાય છે.

આમ તેમના 10 વર્ષ બરબાદ થઈ જાય છે. મેં ચુકાદામાં છેલ્લે નોંધ લખી હતી કે, આ પ્રકારના કિસ્સાઓ મામલે જાગરુકતા લાવવાની જરૂર છે.

આથી તેમને ખબર પડે કે, સંમતિ હોવા છતાં તેમને 10 વર્ષની સજા થઈ શકે છે. તમે સમજી શકો છો કે 10 વર્ષ સુધી જો કોઈ છોકરો જેલમાં રહે, તો તે કેવો બનીને બહાર નીકળશે.

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે

મારો બીજો ચુકાદો વન વિભાગના કેસ સંબંધિત હતો. 546 લોકો ન્યાયની પ્રતિક્ષા કરી રહ્યા હતા. કેસ ઘણો લાંબો ચાલ્યો હતો.

મેં વિભાગના સંબંધિત લોકોને બોલાવ્યા અને કહ્યું કે આ લોકો વળતર આપવા માટે તૈયાર છે. કોઈને નથી ખબર કે કોણ જીતવાનું છે.

સરકાર સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી જવાનું પણ ક્યારેક કહી રહી છે. તમામ 546 લોકો તૈયાર હતા. આથી આખરી દિવસે મેં સમાધાન કરાવી લીધું.

તમામ ખુશ હતા કેમ કે વળતરરૂપે તેમને સાત કરોડ રૂપિયા મળી રહ્યા હતા. ગુજરાતી લોકો માટે મારો આ આખરી પ્રયાસ હતો. આ રીતે મેં હંમેશાં સંતુલન રાખવાની કોશિશ કરી.

સવાલ: તમે એવા સમયમાં આવ્યા છો, જ્યારે મહિલા સુરક્ષાની સૌથી વધુ વાત થઈ રહી છે. મુઝફ્ફરપુર બાલિકા ગૃહ વિવાદ ચર્ચામાં છે. પટના હાઈકોર્ટ માં આ મામલે જાહેર હિતની અરજી પણ દાખલ થઈ છે. બિહાર અને ઉત્તરપ્રદેશના આશ્રયગૃહોની આ ખબરો વિશે તમારું શું કહેવું છે અને તમે તે મામલે શું સમજો છો?

જસ્ટિસ શાહ: કેસ હાલ અદાલતમાં છે. હાલ હું તે મામલે કોઈ ટિપ્પણી ન કરી શકું. મેં હજુ હમણાં જ કાર્યભાર સંભાળ્યો છે.

'5 લાખથી વધુ ચુકાદા આપ્યા છે'

પટના હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ

સવાલ: ..તો તમે આજે જ પદભાર સંભાળી લીધો છે?

જસ્ટિસ શાહ: અલબત્ત. મારું કામ તો જુઓ. મેં 15-16 કલાક કામ કર્યું છે. મને સૌથી ઝડપી જજ કહેવામાં આવે છે.

મેં એક દિવસમાં 100-110 કેસની સુનાવણી કરી છે અને એકદમ નિષ્ઠાથી કરી છે.

સવાલ: 100થી 110 મૅટર?

જસ્ટિસ શાહ: હા.

(જસ્ટિસ શાહના મોબાઇલ ફોનમાં રિંગ વાગે છે. એક મિનિટ સુધી તેઓ કોઈ સાથે ગુજરાતીમાં વાત કરે છે. વાતચીત સાંભળતા લાગ્યું કે, તેમને નવા પદભાર માટે શુભકામના અને અભિનંદન માટે ફોન આવી રહ્યા છે.)

...મારી સમગ્ર કારકિર્દીમાં મેં પાંચ લાખથી વધુ ચુકાદા આપ્યા છે. એકાદ ચુકાદાને બાદ કરીએ તો બાકીના એક પણ નિર્ણય સુપ્રીમ કોર્ટે બદલ્યા નથી.

બે વર્ષ પહેલાં ગુજરાતમાં 23 લાખ પડતર...


પટનાના એટીએમની તસવીર

ખેડૂતના જણાવ્યા અનુસાર તેઓ નાણાં ઉપાડવા માટે સતત બે દિવસ બૅન્ક ગયા પણ બૅન્ક તરફથી તેમને જવાબ મળ્યો કે રોકડ નથી.

આ ફક્ત એક જ જગ્યાનો કિસ્સો નથી. ભારતમાં એકંદરે પાંચ રાજ્યો આંધ્ર પ્રદેશ, તેલંગણા, કર્ણાટક, મધ્ય પ્રદેશ અને બિહારમાં રોકડની અછતના અહેવાલો આવી રહ્યા છે.

એટીએમ સામે લાગેલી લાંબી લાઇનો જોઈને નવેમ્બર-2016ની યાદ તાજી થઈ ગઈ. આ સમયે વડાપ્રધાને નોટબંધી લાગુ કરી હતી.

વડાપ્રધાન મોદી અનુસાર નોટબંધીનો નિર્ણય કાળુંનાણું નાબૂદ કરવા માટે લેવામાં આવ્યો હતો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આ નિર્ણયની અસર એ સમયે બજારમાં ચલણમાં રહેલી 86 ટકા કરન્સી પર થઈ હતી.

નોટબંધી બાદ મોટાભાગે આમાંની તમામ ચલણી નોટો બૅન્કોમાં પરત આવી ગઈ હતી.

જેને પગલે અર્થશાસ્ત્રીઓએ નોટબંધીને એક મોટી સફળતા ગણાવી હતી.

ખરેખર રોકડની અછત છે?

ધંધા-પાણી: બૅન્ક દરેક સર્વિસનો ચાર્જ તમારી પાસેથી વસૂલે છે

તો હવે 2018માં અચાનક રોકડની અછત કઈ રીતે થઈ?

શું લોકો વધુ રોકડ નાણાં ઉપાડી રહ્યા છે. વળી કેટલાંક વર્ગોમાં એવી આશંકાઓ હતી કે લોકોએ અચાનક ઘણા ઘણી રોકડ ઉપાડી લીધી હતી.

કેમ કે સાંભળવા મળી રહ્યું હતું કે સરકાર એવો ક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાયદો લાવવાની છે કે જેને પગલે લોકોનાં નાણાંથી બૅન્કોનું કરજ ચૂકવવામાં આવશે.

પરંતું બૅન્કોમાં જમા નાણાંમાં કોઈ ઘટાડો થયો નથી, આથી આ શંકામાં કોઈ દમ નથી લાગતો.

કેટલાક અધિકારીઓનું કહેવું છે કે મોસમમાં ખેડૂતોની ચૂકવણી અને કર્ણાટકમાં થનારી વિધાનસભાની ચૂંટણીઓને પગલે રોકડની માંગ એકાએક વધી ગઈ છે.

અર્થશાસ્ત્રી અજિત રાનડે આ માટે 2000ની નોટને વધુ જવાબદાર ગણાવે છે.

મોદી સરકારે વર્ષ 2016માં 2000ની નોટ જાહેર કરી હતી. નોટબંધી બાદ ઊભી થયેલી રોકડની અછતને દૂર કરવા માટે આ નોટ લાવવામાં આવી હતી.

હાલ અર્થવ્યવસ્થામાં રહેલી નોટોમાં 60 ટકા નોટો 2000ની છે પણ તેને વધુ ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી નથી.

ડૉક્ટર રાનડે અનુસાર કેટલાક લોકો કરચોરી કરવા માટે 2000ની નોટોની જમાખોરી કરી રહ્યા હોય તેવું પણ બની શકે છે.

લોકોએ ડિજિટલ ચૂકવણી ઓછી કરી?

અધિકારીઓનું એવું પણ કહેવું છે કે કેટલીક જગ્યાઓએ એટીએમ મશીનો ખરાબ થઈ જવાથી અને કેટલીક વખત તેમાં રોકડ ભરવામાં મોડું થવાથી પણ રોકડની અછત સર્જાઈ રહી છે.

જાણકારોને એવી પણ આશંકા છે કે રોકડની આ અછત નોટબંધી બાદના આર્થિક વિકાસ અને ચલણમાં રહેલી નોટો વચ્ચેના નબળા તાલમેલનું પરિણામ છે.

એટીએમમાં રોકડ ભરનારા લોકો કહી રહ્યા છે કે તેમને એપ્રિલ મહિનાથી રોકડ ભરવા માટે પૂરતી રોકડ મળી રહી નથી.

પરંતુ રિઝર્વ બૅન્કનું કહેવું છે કે બૅન્કો પાસે પૂરતી રોકડ છે અને ચિંતા કરવાની કોઈ જરૂર નથી.

જોકે, સાથે સાથે રિઝર્વ બૅન્કે જણાવ્યું કે નોટો છાપવાનું કામ ઝડપી બનાવ્યું છે જેથી આ મામલો થોડો જટિલ લાગી રહ્યો છે.

એક વાત એ પણ કે ભારતના લોકોએ ડિજિટલ ચૂકવણી ઓછી કરી દીધી છે.

લોકોએ સામાન્ય લેવડદેવડ ફરીથી રોકડમાં શરૂ કરી દીધી છે.

વળી, એવું પણ હોઈ શકે છે કે નોટબંધી બાદ જે ગતિથી અર્થવ્યવસ્થા બદલાઈ છે તે હિસાબથી ચલણી નોટોની સપ્લાય નથી થઈ શકી.

આ જ કારણોથી નોટબંધીનું ભૂત એક વાર ફરી લોકોને ડરાવવા લાગ્યું છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પટનાની કૉલેજોમાં મહિલાઓના જીન્સ પહેરવા તેમજ લિપસ્ટિક લગાવવા પર પ્રતિબંધ લગાવાયો છે

આ ચર્ચાઓ હાલ પટનાની મહિલાઓ કૉલેજોમાં ચાલી રહી છે. પરંતુ આ ચર્ચાઓ વિદ્યાર્થિનીઓની વચ્ચે નહીં, કૉલેજના સત્તાધિશો વચ્ચે ચાલી રહી છે.

આ ચર્ચાઓનું પરિણામ એ બહાર આવ્યું છે કે પટનાની સર્વશ્રેષ્ઠ કૉલેજોમાંથી એક મગધ મહિલા કૉલેજમાં જીન્સ અને લેગિંગ્સ પહેરવા પર પ્રતિબંધ લગાવી દેવાયો છે.

એટલું જ નહીં, વિદ્યાર્થિનીઓને સલાહ આપવામાં આવી છે કે લિપસ્ટિક અને આઈ લાઇનર લગાવીને કૉલેજ ન આવે.

વિદ્યાર્થિનીઓ માટે એક ડ્રેસ કોડ પણ નક્કી કરી દેવાયો છે- સલવાર, કુરતી, દુપટ્ટો અને કૉલેજનું બ્લેઝર.

આ સિવાય તેઓ કંઈ પહેરે છે તો તેમને કૉલેજમાં પ્રવેશ આપવામાં આવશે નહીં.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

'કો-એડ કૉલેજોમાં આવી પાબંદી નથી'

મહિલા કૉલેજમાં નિયમો પાળવા માટે વિદ્યાર્થિનીઓને મજબૂર કરાય છે

આ પરિસ્થિતિ માત્ર મગધ મહિલા કૉલેજની નથી. પટના વૂમેન્સ કૉલેજમાં પણ આ જ પ્રકારના નિયમ વિદ્યાર્થિનીઓ પર લાગુ થાય છે.

આ નિર્ણય કડકાઈ સાથે લાગુ કરવામાં આવે છે. વિદ્યાર્થિનીઓ કાર્યવાહીના ડરથી તેનો વિરોધ નથી કરતી.

બીબીસીએ આ વિષય પર ઘણી વિદ્યાર્થિની... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ઓ સાથે વાત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેઓ કંઈ બોલવા તૈયાર ન થઈ.

પટના વૂમેન્સ કૉલેજમાંથી આ વર્ષે પાસ થયેલી શામ્ભવી શોભના અને અલકાએ બીબીસીને પોતાના અનુભવો જણાવ્યા હતા.

શામ્ભવી કહે છે, "આવા પ્રતિબંધો પટનાની કો-એડ કૉલેજમાં નથી જોવા મળતા."

"પણ પટના વુમેન્સ કૉલેજમાં આ પ્રકારના પ્રતિબંધોને પાળવા માટે વિદ્યાર્થિનીઓને મજબૂર કરાય છે. વિદ્યાર્થિનીઓએ પણ તે સહન કરવું પડે છે."

અલકા કહે છે, "અમે એક મહિલા કૉલેજમાં ભણી રહ્યાં છીએ તો ત્યાં યુવકો તો હશે નહીં. માહોલ સુરક્ષિત હોય છે તો પછી શા માટે પહેરવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે છે?"

કૉલેજના તર્ક

કૉલેજનું કહેવું છે કે આ નિયમ ધનવાન અને ગરીબો વચ્ચે ભેદભાવ મિટાવવા માટે લાગુ કરાયા છે

જીન્સ અને લેગિંગ્સ પર રોક લગાવવા પાછળ કૉલેજના સત્તાધિશોના પોતાના તર્ક છે.

મગધ મહિલા કૉલેજના પ્રધાનાચાર્યા ડૉ. શશિ શર્મા કહે છે કે આ કોઈ નવો નિર્ણય નથી.

તેઓ કહે છે, "આ ડ્રેસ કોડ પહેલેથી જ લાગુ છે, મેં બસ તેને ફરી એક વખત લાગુ કર્યો છે. ડ્રેસ કોડ ધનવાન અને ગરીબ વિદ્યાર્થિનીઓ વચ્ચે ભેદભાવ મિટાવવાના ઉદ્દેશ્યથી લાગુ કરાયો છે."

તેઓ દાવો કરે છે કે તેને વિદ્યાર્થિનીઓની માંગ પર લાગુ કરાયો છે.

આ તરફ પટના વુમેન્સ કૉલેજના મીડિયા કો-ઓર્ડિનેટર મિનતી ચકલાનવિસ પણ આ જ પ્રકારના વિચાર રજૂ કરે છે.

આ બન્ને અધિકારીઓને જ્યારે પૂછવામાં આવ્યું કે ડ્રેસ કોડમાં જીન્સ કે લેગિંગ્સને સામેલ કેમ નથી કરાઈ, તે પણ એક પહેરવેશ છે. તો આ મુદ્દા પર બન્નેમાંથી કોઈએ કંઈ ન કહ્યું.

વિદ્યાર્થિનીઓ ડ્રેસ કોડનું પાલન કરે તેની તપાસ માટે કૉલેજોમાં સ્ટૂડન્ટ કેબિનેટ પણ સક્રીય રહે છે.

મગધ મહિલા કૉલેજની સ્ટૂડન્ટ કેબિનેટના વર્તમાન સાંસ્કૃતિક સચિવ નેહા કુમારી કહે છે કે જો છોકરીઓ જીન્સ કે લેગિંગ્સ પહેરે છે તો છેડતીની શક્યતા વધી જાય છે.

તેનું કારણ છે કે કપડાં શરીર સાથે ચોટી જાય છે અને ભડકાઉ લાગે છે.

'પિતૃસત્તા વિચારોને પ્રોત્સાહન આપે છે કૉલેજ'

મગધ મહિલા કૉલેજ અને પટના મહિલા કૉલેજમાં વિદ્યાર્થિનીઓના પહેરવેશ મામલે કાયદા છે

છેડતીનો શિકાર થવાની શક્યતા પર અલકા કહે છે કે દરેક પ્રકારના પ્રતિબંધો વિદ્યાર્થિનીઓ પર થોપવામાં આવે છે. છોકરાઓને કંઈ પણ કહેવામાં આવતું નથી.

અલકા એક ઘટનાનો ઉલ્લેખ કરતા કહે છે, "એક વખત હું સવારે છ વાગ્યે બહાર જઈ રહી હતી. મેં પંજાબી ડ્રેસ પહેર્યો હતો. તે છતાં મને એક યુવકે ખૂબ હેરાન કરી હતી."

"હંમેશા છોકરીઓને જ કેમ...


પટેલ સમુદાયમાં કરવામાં આવેલા સર્વે અનુસાર, હાર્દિકની લોકપ્રિયતા છેલ્લા ઓપિનિયન પોલ કરતા ઘટી છે.

તેવા સવાલ પર હાર્દિક પટેલે જવાબ આપ્યો કે 'તો કાલે આ ત્રણ લાખ લોકો કઈ રીતે આવ્યા હતા, પાકિસ્તાનથી લાવ્યા હતા.'

વધુમાં હાર્દિકે સામાન્ય લોકો વિશે વાત કરતા કહ્યું, "એમણે સારો નેતા પસંદ કરવો છે અને સારી સત્તા લાવવી છે, જે એમના નિર્ણય પર આધાર રાખે છે."

ગામડાંના લોકોમાં ખૂબ જ ઉત્સાહ જોવા મળે છે, તેની સાથેસાથે તેઓમાં ભાજપ વિરુદ્ધ આક્રોશ જોવા મળે છે.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે:

તેલ ન નાખતાં સ્ટુડન્ટ્સનાં વાળ કાપ્યાં

પ્રતીકાત્મક

સંદેશના અહેવાલ પ્રમાણે, રાજકોટમાં રૈયા રોડ ઉપર આવેલી ન્યૂ એરા પ્રાઇમરી સ્કૂલમાં અભ્યાસ કરતા પાંચ છાત્રો તેલ નાખીને નહોતાં આવ્યાં. આથી સજારૂપે વાળ કાપી નાખતા વાલીઓમાં ઉગ્ર રોષની લાગણી ફેલાઈ છે.

એક અઠવાડિયા પહેલાં જ રાજસ્થાનથી શિક્ષકે સ્પોર્ટ્સના પ્રોકસી વર્ગ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓને સ્ટેજ પાસે બોલાવી વાળમાં કાતર ફેરવી હતી.

આ ઘટનામાં ત્રણ વિદ્યાર્થી અને બે વિદ્યાર્થિનીઓનાં વાળ કાપવામાં આવ્યાં હતાં.

સ્ટુડન્ટ્સે આ ઘટનાક્રમ ઘરે જણાવતાં વાલીઓ સ્કૂલમાં પહોંચી શાળા સંચાલકોને ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

શિક્ષક વિરુદ્ધ ફરિયાદ કરી હતી.

કોહલી અને ટીમના વેતનમાં છ ગણો વધારો

દિવ્ય ભાસ્કરના અહેવાલ અનુસાર, વિરાટ કોહલી અને ટીમના ખેલાડીઓના વેતનમાં બીસીસીઆઈ છ ગણો વધારો કરશે.

ભારતના ટોપ ખેલાડી હવે ઓસ્ટ્રેલિયા અને ઇંગ્લૅન્ડના ખેલાડીઓ જેટલી સેલેરી મળશે.

માહિતી પ્રમાણે, ગ્રેડ-એમાં આવતા ખેલાડીઓની વાર્ષિક સેલેરી બે કરોડ રૂપિયાથી વધીને 12 કરોડ રૂપિયા થઈ જશે.

ગ્રેડ-એમાં વિરાટ, કોહલી, એમ. એસ. ધોની, ચેતેશ્વર પૂજારા, આર. અશ્વિન, રવીન્દ્ર જાડેજા વગેરે ખેલાડીઓનો સમાવેશ થાય છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પટેલની ઉમેદવારી સમયે નાયબ મુખ્ય પ્રધાન નીતિન પટેલ હાજર રહ્યા હતા

54 વર્ષીય પટેલે ચૂંટણીપંચમાં દાખલ કરેલી ઍફિડેવિટ પ્રમાણે જાણવા મળે છે કે 2002માં ભારતીય દંડ સંહિતાની અલગ-અલગ કલમો હેઠળ આરોપી બનાવવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમનો નિર્દોષ છૂટકારો થયો છે.

કૉંગ્રેસે પટેલની સામે કેન્દ્ર સરકારના પૂર્વ પ્રધાન ભરતસિંહ સોલંકીને ઉતાર્યા છે, જેઓ ગુજરાત પ્રદેશ કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષપદે પણ રહી ચૂક્યા છે.

પટેલ સામેના આરોપ

મિતેષ પટેલ વિશ્વ હિંદુ પરિષદ સાથે પણ સંકળાયેલા

ઍફિડેવિટમાં પટેલે જણાવ્યા પ્રમાણે, તેમની સામે ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 147 (હુલ્લડ), 148 (જીવલેણ હથિયાર રાખવા), 149 (ગેરકાયદેસર મંડળી રચવી), 436 (આગ કે વિસ્ફોટકથી સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડવું), 332 (સરકારી કર્મચારીની ફરજમા અવરોધ ઊભો કરવો), 337 (અન્યોના જીવની ઉપર જોખમ ઊભું થાય તેવું કૃત્ય કરવું) જેવી કલમો હેઠળ કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો.

આ સિવાય આઈપીસીની 153 (ક), 120 (બ), 454, 457, 380, 452 અને બોમ્બે પોલીસ ઍક્ટની કલમ-135 હેઠળ કેસ ચાલ્યો હતો.

ન્યૂઝ એજન્સી પીટીઆઈ (પ્રેસ ટ્રસ્ટ ઑફ ઇન્ડિયા)ના રિપોર્ટ પ્રમાણે, વર્ષ 2010માં નીચલી અદાલતે તેમન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે છોડી દીધા હતા.

આરોપીઓને નિર્દોષ છોડી દેવા સામે વર્ષ 2011માં તત્કાલીન નરેન્દ્ર મોદી સરકારે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં અપીલ કરી હતી.

ઉદ્યોગપતિ પટેલ

પટેલે તેમની ઍફિડેવિટમાં ચાલી રહેલા કેસનું વિવરણ આપ્યું

પટેલ ભાજપના કાર્યકરો અને મિત્રોમાં 'બકાભાઈ'ના નામથી ઓળખાય છે.

મિતેષ પટેલની ગણના આણંદ જિલ્લાના ટોચના ઉદ્યોગપતિઓમાં થાય છે.

તેઓ લક્ષ્મી પ્રોટીન પ્રોડક્ટ્સના ચૅરમૅન તથા મૅનેજિંગ ડિરેક્ટર છે. આ સિવાય ફૂડ પ્રોસેસિંગ સાથે સંકળાયેલી અન્ય બે કંપનીઓ પણ ધરાવે છે.

તેઓ 1959થી પ્રચલિત 'લક્ષ્મી' બ્રાન્ડ હેઠળ તુવેરદાળ, ચણાદાળ અને મગદાળ પ્રોસેસ કરે છે.

ભાજપ દ્વારા આપવામાં આવેલા તેમના બાયો-ડેટા પ્રમાણે, તેમની પ્રોડક્ટ્સ 12 દેશોમાં નિકાસ થાય છે.

કંપની રિલાયન્સ ફ્રેશ માર્ટ, બિગ બાઝાર, ડી-માર્ટ, આદિત્ય બિરલા જૂથની રિટેલ ચેન મોર હાયપર અને ટેસ્કો જૂથની સ્ટાર બજારને કઠોળ સપ્લાય કરે છે.

તેઓ 'ગુજરાત દાળ ઉત્પાદક મંડળ' અને 'ભાજપ સેન્ટ્રલ ગુજરાત વ્યાપાર ઉદ્યોગ સેલ'ના સંયોજક, ભાજપના સેન્ટ્રલ  વિદ્યાનગરની એસ. પી. યુનિવર્સિટીના સેનેટ મેમ્બર છે.

તેમણે 1986માં બેંગ્લુરુ ખાતેથી ડિપ્લોમા ઇન ટેલિકૉમ્યુનિકેશન એન્જિનિયરિંગ કર્યું હતું.

પટેલે સંપત્તિમાં મર્સિડિઝ, બે ઇનોવા, એક સ્વિફ્ટ, એક હોન્ડાવેવ અને એક બાઇક ધરાવે છે.

પટેલ આદિવાસી વિસ્તારોમાં કાર્યરત સંઘની સંસ્થા ભારતીય વનવાસી કલ્યાણ પરિષદ અને વિશ્વ હિંદુ પરિષદ સાથે સંકળાયેલા છે.

પીટીઆઈના અહેવાલ પ્રમાણે, પટેલે (પત્ની દીપાલીબહેનની સાથે) રૂ. 3 કરોડ 48 લાખની જંગમ અને રૂ. 4 કરોડ 22 લાખની સ્થાવર સંપત્તિ ધરાવે છે.

ધ્રુવીકરણનો પ્રયાસ?

ગુજરાત પ્રદેશ કમિટીમાં મંત્રી દક્ષેશ પટેલે બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતા કહ્યું, "મિતેષ પટેલને ઉતારીને આણંદ અને આજુબાજુની બેઠક ઉપર ધ્રુવીકરણ કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે, પરંતુ તેમાં સફળ નહીં થાય."

તેઓ ઉમેરે છે કે વ્યક્તિગત રીતે પટેલ 'સારા માણસ' છે.

મિતેષ પટેલે બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતા કહ્યું, "નીચલી કોર્ટ દ્વારા મને છોડી મૂકવામાં આવ્યો છે, જેની સામે રાજ્ય સરકાર હાઈકોર્ટમાં ગઈ છે."

"હાલ ઉચ્ચઅદાલતમાં કેસ પેન્ડિંગ છે. હું કોઈપણ જાતના જ્ઞાતિ-જાતિના ભેદભાવમાં માનતો નથી."

"મારી ફેક્ટરીમાં હિંદુ, મુસ્લિમ, એસસી, એસટી એમ સમાજના તમામ વર્ગના લોકો કામ કરે છે. મારા ડ્રાઇવર પણ મુસ્લિમ છે."

ગોધરાકાંડ અને હુલ્લડ

2002માં ગોધરાકાંડ બાદ રાજ્યભરમાં હુલ્લડ ફાટી...


પટેલનો આરોપ છે કે આ હુમલા પાછળ ભાજપનો હાથ છે. તેમણે કહ્યું હતું કે આગામી દિવસોમાં તેઓ આ મામલો જનતાની વચ્ચે લઈ જશે.

કૉંગ્રેસે કહ્યું કે જનતા તા. 23મી એપ્રિલે આ થપ્પડનો જવાબ આપશે.

ભાજપનું કહેવું છે કે આ ઘટનાને રાજકીય રંગ આપવામાં આવી રહ્યો છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

હાર્દિક પટેલને થપ્પડથી કોને લાભ, કોને નુકસાન?

બીબીસી ગુજરાતી સાથેની વાતચીતમાં વરિષ્ઠ પત્રકાર જગદીશ આચાર્યે જણાવ્યું કે આ ઘટનાને કારણે પાટીદારોમાં હાર્દિક પટેલ પ્રત્યે સહાનુભૂતિનું મોજું સર્જાશે.

આચાર્ય જણાવે છે, "આ ઘટનાથી 100 ટકા હાર્દિક પટેલ માટે સહાનુભૂતિ ઊભી થશે. પાટીદારોમાં 'આપણા દીકારાને માર પડ્યો' એવી લાગણી જન્મશે."

"જેથી હાર્દિક પટેલથી વિમુખ થયેલા પાટીદારો પણ પરત ફરી શકે છે. વળી, પાટીદારોની બહુમતી ધરાવતા સૌરાષ્ટ્ર અને ગુજરાતના અન્ય વિસ્તારો, ખાસ કરીને ગામડાંમાં ભાજપને નુકસાન થશે."

આચાર્યના મતે આ ઘટનાને કારણે ભાજપ બચાવમાં આવી ગયું છે. જોકે, એમ છતાં પણ ભાજપને નુકસાન ચોક્કસથી થશે જ!

શું છે ઘટના?

શુક્રવારે સવારે હાર્દિક પટેલ જનઆક્રોશ સભા સંબોધી રહ્યા હતા ત્યારે અચાનક એક શખ્સ સ્ટેજ ઉપર ધસી આવ્યો હતો અને હાર્દિકન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે લાફો માર્યો હતો.

તત્કાળ આજુબાજુના લોકોએ હુમલાખોરને ઘેરી લીધો હતો અને તેને ઢોરમાર માર્યો હતો.

પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિના બ્રિજેશ પટેલના કહેવા પ્રમાણે : "હુમલા બાદ ગામની મહિલાઓએ તેને માર માર્યો હતો. તેનાં કપડાં ફાટી ગયાં હતાં. તેની પાસેથી છરી પણ મળી આવી હતી."

જોકે, હજી આ મામલે પોલીસ તરફથી સત્તાવાર માહિતી મળી નથી.

ભાજપ ગુંડાગીરી ઉપર ઊતરી

ખાનગી ચેનલ ABP અસ્મિતા સાથે વાત કરતા હાર્દિક પટેલે ક્હ્યું, "આ ઘટનાથી મને કોઈ ફેર નહીં પડે. હું લોકો વચ્ચે જઈશ અને જણાવીશ કે ભાજપ મને મારી નાખવા માગે છે."

"આ હુમલા પાછળ ભાજપનો હાથ છે, તે મારા જેવા યુવાનને મરાવી નાખવા માગે છે."

હાર્દિકે ઉમેર્યું હતું કે આ અંગે ફરિયાદ અંગે ઉચ્ચ નેતાઓ સાથે મળીને નિર્ણય લેશે.

હાર્દિક પટેલે આ ઘટના મામલે ટ્વિટર પર પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું કે આજે થપ્પડ મારવાનો પ્રયાસ થયો છે પરંતુ કાલે ભાજપ મને ગોળી મરાવશે. હું ખેડૂતો અને યુવાનોના મુદ્દાઓ ઉઠાવું છું.

કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા ડૉ. મનીષ દોશીએ કહ્યું હતું કે 'હાર ભાળી ગયેલી ભાજપ ગુંડાગીરી ઉપર ઊતરી આવી છે.'

આપને આ પણ વાચવું ગમશે

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પઠાણોના લશ્કરની સંખ્યા 8,000થી 14,000 વચ્ચેની હતી. સંત્રીને અંદર બોલાવી લેવાયો અને સૈનિકોના નેતા હવલદાર ઈશેર સિંહે સિગ્નલ મૅન ગુરમુખ સિંહને આદેશ આપ્યો કે નજીકમાં આવેલા ફૉર્ટ લૉકહાર્ટમાં રહેલા અંગ્રેજ ઑફિસરોને તરત માહિતી પહોંચાડવી અને તેમને પૂછવું કે તેમના તરફથી શું આદેશ છે.

કર્નલ હૉટને હુકમ આપ્યો, "હોલ્ડ યૉર પોઝીશન." આ રીતે કિલ્લામાંથી ના હટવાનો આદેશ અપાયો હતો. એક કલાકમાં કિલ્લાને ત્રણેય બાજુથી ઘેરી લેવાયો. ઔરકઝઈ હુમલાખોરોમાંથી એક સૈનિક હાથમાં સફેદ ઝંડો લઈને કિલ્લાની તરફ આગળ વધ્યો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

કિલ્લા પાસે આવીને તેણે બૂમ પાડીને કહ્યું, "તમારી સામે અમારો કોઈ ઝઘડો નથી. અમારી લડાઈ અંગ્રેજો સામે છે. તમારી સંખ્યા ઓછી છે, માર્યા જશો. અમારી સામે હથિયાર હેઠા મૂકી દો. અમે તમારો ખ્યાલ રાખીશું અને અહીંથી તમને સુરક્ષિત જવા દઈશું."

બાદમાં બ્રિટિશ ફૌઝના મેજર જનરલ જેમ્સ લન્ટે આ લડાઈનું વર્ણન કરતા લખ્યું હતું, "ઈશેર સિંહે પુશ્તો ભાષામાં જ સામો જવાબ આપ્યો. તેણે કડક ભાષામાં જ નહિ, ગાળો ભાંડીને જવાબ આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે આ ભૂમિ અંગ્રેજોની નહીં, મહારાજા રણજીત સિંહની છે. અમે અમારા છેલ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્લા શ્વાસ સુધી તેનું રક્ષણ કરીશું."

'બોલે સો નિહાલ, સત શ્રી અકાલ'ના નારાથી સારાગઢી કિલ્લો ગુંજી ઉઠ્યો હતો.

શા માટે થઈ હતી સારાગઢીની લડાઈ

પાકિસ્તાનના ઉત્તર-પશ્ચિમના સરહદી જિલ્લા કોહાટમાં આશરે 6000 ફૂટની ઊંચાઈએ સારાગઢીનો કિલ્લો આવેલો છે.

આ એવો ઈલાકો છે કે જ્યાં વસવાટ કરતા લોકો પર અત્યાર સુધી કોઈ પણ સરકાર અંકુશ રાખી શકી નથી.

અંગ્રેજોએ 1880માં અહીં ત્રણ ચોકી બનાવી હતી, જેનો સ્થાનિક ઔરકઝઈ કબીલાએ ભારે વિરોધ કર્યો હતો. તેના કારણે અંગ્રેજોએ ચોકીઓ ખાલી કરી દેવી પડી હતી.

1891માં અંગ્રેજોએ અહીં ફરી અભિયાન ચલાવ્યું હતું. રબિયા ખેલ સાથે સમજૂતિ થઈ અને તેમને ગુલિસ્તાં, લૉકહાર્ટ અને સારાગઢીમાં ત્રણ નાના કિલ્લા બનાવવાની મંજૂરી અપાઇ.

જોકે સ્થાનિક ઔરકઝઈ લોકોને આ વાત પસંદ પડી નહોતી. તેઓ કિલ્લાઓ પર વારંવાર હુમલો કરતા હતા, જેથી અંગ્રેજો ત્યાંથી ભાગી જાય.

3 સપ્ટેમ્બર, 1897ના રોજ પઠાણોના મોટા લશ્કરે આ ત્રણ કિલ્લાને ઘેરવાની કોશિશ કરી હતી, પણ કર્નલ હૉટને ગમે તેમ કરીને સ્થિતિ સંભાળી હતી.

પરંતુ 12 સપ્ટેમ્બરે ઔરકઝઈ લોકોએ ગુલિસ્તાં, લૉકહાર્ટ અને સારાગઢી ત્રણેય કિલ્લાને ઘેરી લીધા બાકીના બંને કિલ્લાને સારાગઢીથી અલગ પાડી દીધા.

'ફાયરિંગ રેન્જ'

બ્રિગેડિયર કંવલજીતસિંહના પુસ્તક ધ આઇકોનિક બેટલ ઑફ સારાગઢી

ઔરકઝઈ લોકોએ પહેલું ફાયરિંગ 9 વાગ્યે કર્યું.

સારાગઢીની લડાઈ વિશે બ્રિગેડિયર કંવલજીત સિંહે 'ધ આઇકૉનિક બેટલ ઑફ સારાગઢી' નામનું પુસ્તક લખ્યું છે. તેઓ કહે છે, "હવાલદાર ઈશેર સિંહે જવાનોને આદેશ આપ્યો કે હમણાં ગોળી ચલાવશો નહિ. પઠાણોને થોડે આગળ આવવા દો પછી તેના પર ફાયરિંગ કરીશું. એટલે કે 1000 ગજની 'ફાયરિંગ રેન્જ'માં આવે ત્યારે જ ફાયરિંગ કરવું."

"શીખ જવાનો પાસે સિંગલ શૉટ 'માર્ટિની હેનરી .303' રાઇફલો હતી, જેમાંથી એક મિનિટમાં 10 રાઉન્ડ ફાયરિંગ થઈ શકતું હતું. દરેક સૈનિક પાસે 400 ગોળીઓ હતી, 100 ખિસ્સામાં અને 300 રિઝર્વમાં. શીખોને પઠાણોને ફાયરિંગ રેન્જ સુધી આવવા દીધા અને પછી વીણી વીણીને તેમને મારવાનું શરૂ કર્યું."

પઠાણોનો પહેલો હુમલો નિષ્ફળ

સારાગઢી લડાઈનું એક પેઇન્ટિંગ

પ્રથમ એક કલાકમાં જ પઠાણોના 60 સૈનિકો માર્યા ગયા, જ્યારે શીખોમાં સિપાહી ભગવાન સિંહનું મોત થયું હતું. નાયક લાલ સિંહ ખરાબ રીતે ઘાયલ થયા હતા.

પઠાણોનો પહેલો હુમલો નિષ્ફળ ગયો હતો. તેઓ આમતેમ દોડભાગ કરતા રહ્યા. જોકે શીખો પર ગોળીઓ છોડવાનું બંધ નહોતું કર્યું.

શીખો પણ સામો...


પડોશીઓએ તો સલાહ આપી હતી કે નદીમાં ફેંકી દો, પણ માતાપિતા તેમને યુકે લઈ આવ્યાં. યુકેમાં તેમનો ઉછેર થયો અને તેઓ પક્ષાઘાતની મુશ્કેલીઓમાંથી છૂટવા માટે લેખન અને કવિતા તરફ વળ્યાં અને તેમનું જીવન એવું પલટાયું જેની તેમને કદી કલ્પના પણ નહોતી.

વૉલ્વરહેમ્પટનમાં રહેતાં કુલી સ્ટેજ પર આવતા પહેલાં ગભરાઈ રહ્યાં છે. તેઓ ફફડતાં રહ્યાં કે પોતે સ્ટેજ પર જશે અને મોમાંથી શબ્દો જ નહીં નીકળે અને ત્યાંજ ઉંઘા મોઢે પછડાશે. તેમનાં ધબકારાં વધવા લાગ્યા અને સ્નાયુઓ ખેંચાવા લાગ્યાં. મનમાં આશંકાઓ ઘેરાવા લાગી, અને જાતને જ પૂછવા લાગ્યાં કે "શા માટે આવા બધામાં મારી જાતને નાખી રહી છું?"

સંચાલકે આખરે કુલીને આવકાર્યાં અને તેમનાં માટે રખાયેલી ખુરશી પર બેસવા કહ્યું. આસપાસ અંધારું હતું અને માત્ર સ્ટેજ પર સ્પોટલાઇટ પડી રહી હતી. ઓરડામાંથી ધીમી તાળીઓ પડતી સંભળાઈ.

એક બાજુથી ચડીને કુલી સ્ટેજ પર પહોંચ્યાં અને ગભરાતાં ગભરાતાં માઇક સામે ઊભાં રહ્યાં. થોડી સેકંડ માટે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પછી ધીમેથી પ્રથમવાર શ્રોતાઓ સમક્ષ પોતાની અંગ્રેજી કવિતાની પંક્તિઓ બોલવાં લાગ્યાં.

મારું

મારું એક સ્વપ્ન છે; પ્લીઝ તેને પ્રભાવિત ના કરો,

તે મારું છ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે.

મારું હૃદય બહુ નાજુક; પ્લીઝ તેને તોડશો નહીં,

તે મારું છે.

મારું મન શાંત છે; પ્લીઝ તેને ડહોળશો નહીં,

તે મારું છે.

મારે માર્ગ પર આગળ વધવાનું છે; પ્લીઝ તેને અવરોધશો નહીં,

તે મારો છે.

મારું જીવન અમેઝિંગ છે; પ્લીઝ મને જીવવા દો,

તે મારું છે.

મારી પાસે વિકલ્પ છે; પ્લીઝ મારા વિકલ્પ નક્કી ના કરો,

તે મારો છે.

મારી પાસે સ્વતંત્રતા છે; પ્લીઝ તેને છીનવી લેશો નહીં,

તે મારી છે.

મારી લાગણીઓ અનોખી છે; પ્લીઝ તેને ઘાયલ ના કરશો,

તે મારી છે.

હું પ્રેમથી ભરી છું; પ્લીઝ મને ધિક્કારશો નહીં,

મારો પ્રેમ શૅર કરવા માટે છે.

હું ભૌતિક માર્ગે ચડી છું; માપી પાછળ ના આવશો

હું ન્યાયી થઈ શકીશ નહીં.

સો... મારું એક સ્વપ્ન છે; મારું સ્વપ્ન મુક્ત થવાનું છે.

કુલીની સ્થિતિ એવી હતી કે બીજા કરતાં વધુ ગભરામણ તેમને સ્ટેજ પર કવિતા રજૂ કરતાં થાય. તેમનો જન્મ પક્ષાઘાતની સ્થિતિ સાથે થયો હતો. સ્નાયુઓને શિથિલ કરનારી એવી એક બીમારી જેના કારણે બોલવામાં, હલનચલન કરવામાં, સ્થિર ઊભાં રહેવામાં કે સંતુલન જાળવવામાં તેમને તકલીફ થાય.

આવી અશક્તિને કારણે તેમનું જીવન કંઈ જીવવા જેવું નથી તેવું કહેનારા સામે સ્ટેજ પર આવીને કવિતા વાંચવી એ તેના માટે જીત સમાન હતું. જીવનમાં કશું હાંસલ નહીં કરી શકે તેવું માનનારાને જવાબ હતો.

જે શારીરિક સ્થિતિ બદલ હંમેશા અફસોસનો અહેસાસ કરાવવાની કોશિશ થતી હતી, એ જ સ્થિતિનો અને પોતાની આ ઓળખને તેઓ સ્વીકારી રહ્યાં હતાં.

1970માં ઉત્તર પ્રદેશના એક અંતરિયાળ ગામડાંમાં કુલીનો જન્મ થયો હતો. થોડા વખતમાં જ ખ્યાલ આવી ગયો હતો કે તે અન્ય સામાન્ય બાળકો જેવાં નથી.

કુલીનો જન્મ થયો ત્યારે તેમનાં માતાની ઉંમર માત્ર 15 વર્ષની હતી. પ્રથમ સંતાન તરીકે કુલીનો જન્મ થયો ત્યારે પરિવારમાં ઘણા નિરાશ પણ થયા હતા - કેમ પહેલા દીકરો ના આવ્યો. પ્રથમ સંતાન તરીકે દીકરી જન્મે તેને સારી બાબત ગણાતી નહોતી. છોકરી હોવા ઉપરાંત ગામના લોકોને તેમની કેટલીક મર્યાદાઓ દેખાવા લાગી હતી.

"લોકોને હું વિચિત્ર છોકરી લાગતી હતી, કેમ કે બધાથી જુદી પડતી હતી. હું જન્મી ત્યારથી જ લોકો મારી માને કહેતા કે આનો નિકાલ કરી નાખો. આવી છોકરીને કોણ પરણશે?" એમ કુલી કહે છે.

"મને સમસ્યા શું હતી તે કોઈ જાણતું નહોતું. તે વખતે ગામડાંમાં લોકોને વિકલાંગતા વિશે બહુ સમજ પડતી નહોતી અને કોઈને સેરેબ્રેલ પાલ્સી શું કહેવાય તેની ખબર નહોતી. ગામવાળા તો મારા પરિવારના લોકોને કહેતા કે ગયા ભવના કરમનું ફળ ભોગવો છો."...


પણ 2014થી 2018નું વર્ષ આવી ગયું છે અને નોકરિયાત વર્ગને વધુ રાહતની આશા હતી.

સ્વાભાવિક છે કે, જો રાહત મળી હોત તો કરદાતાઓના ખિસ્સામાં વધુ નાણાં બચ્યા હોત.

વળી દેશભરના લોકો પર અસર કરનારો જીએસટી (ગુડ્ઝ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ) લાગુ કર્યા બાદનું આ પ્રથમ બજેટ છે.

આથી આ વખતે આશા હતી કે આ વખતનું બજેટ રાહત આપશે.

બજેટ મામલે લોકોને આશા હતી કે, ઇનકમ ટેક્સમાં રાહત મળશે અને મધ્યમવર્ગને પ્રત્યક્ષ કરમાં પણ રાહત આપવામાં આવશે.

મુખ્ય આર્થિક સલાહકારે પણ કહ્યું હતું કે, પગારદાર અને મધ્યમ વર્ગને રાહત આપવા માટે ટેક્સનો બોજ ઘટાડવો એ સરકારનું પ્રમુખ લક્ષ્ય છે.

આથી કરદાતાઓ ધ્યાનથી અરુણ જેટલીનું બજેટ ભાષણ સાંભળી રહ્યા હતા, કે ક્યારે તેમની આશા પૂરી થાય.

પણ પરિણામ કંઈક અલગ જ રહ્યું. બધી જ આશાઓ પર પાણી ફરી વળ્યું.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

બજેટમાં ઇનકમ ટેક્સના સ્લેબમાં કોઈ જ ફેરફાર નહીં કરવામાં આવ્યો અને પગારદાર વર્ગ નિરાશ થયો.

તેનાથી ગૃહમાં થોડી સેકન્ડ્સ માટે સન્નાટો ફેલાઈ ગયો હતો. બાદમાં ફરી પાટલી થપથપાવવાનો અવાજ સંભળાયો હતો.

સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન વધ્યું પણ.....

કરદાતાઓને મળતા સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શનની મર્યાદા 15 હજ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ારથી વધારીને 40 હજાર રૂપિયા કરી દેવામાં આવી છે. તેની પાછળની કહાણી પણ ગજબ છે.

એક તરફ ઉપરોક્ત રાહત આપવામાં આવી અને બીજી તરફ 19,200 રૂપિયાનું વાર્ષિક ટ્રાન્સપોર્ટ ભથ્થું અને 15 હજાર રૂપિયાનું મેડિકલ 'રીઇમ્બર્સમન્ટ'ની છૂટ પરત લઈ લેવામાં આવી.

પ્રાથમિક દૃષ્ટિએ ટેક્સ બચાવતી કમાણી પર નફા-નુકશાનની વાત કરીએ, તો આ ખેલ માત્ર 5800 રૂપિયાનો છે.

કર્મચારી જે ઇનકમ ટેક્સ સ્લેબમાં આવતા હોય છે, તેની પર જ બચતના પૈસાનો આધાર રહેશે.

એક અનુમાન અનુસાર, આવક પર પાંચ ટકા ટેક્સ આપનાર વ્યક્તિ 290 રૂપિયા, 20 ટકા ટેક્સ આપનાર 1160 રૂપિયા અને 30 ટકા ટેક્સ આપનાર 1740 રૂપિયા બચાવી શકશે.

એક હાથે આપ્યું, બીજા હાથથી લઈ લીધું

આ બચત પણ ખર્ચમાં જતી લાગશે કેમ કે, પાંચ લાખની આવક ધરાવતા કરદાતાઓને બાકાત કરીઓ તો, સેસ ત્રણ ટકાથી વધારીને ચાર ટકા કરી દેવામાં આવ્યો છે. ઉપરાંત સરચાર્જ તો ખરો જ.

ભથ્થા ખતમ કરવામાં આવતાં અને સેસ વધવાથી પાંચ લાખથી વધુ આવક ધરાવતા લોકોએ પહેલાં કરતા વધુ ટેક્સ ચૂકવવો પડશે.

રૂ. પાંચથી દસ લાખની આવક પર 20 ટકા અને તેથી વધુની કમાણી પર 30 ટકા ટેક્સ ભરવો પડશે.

સાડા ત્રણ લાખ રૂપિયા સુધીની આવક પર 87-એ હેઠળ મળતી રૂ. 2500ની છૂટ મળતી રહેશે.

(આપના કુલ ટેક્સમાંથી રૂ. 2500ની રાહત મળતી હોવાને કારણે રૂ. ત્રણ લાખ સુધીની આવક કરમુક્ત બની જાય છે.)

રૂ. 50 લાખથી રૂ. એક કરોડની આવક પર 10 ટકા સરચાર્જ તથા રૂ. એક કરોડથી વધુની આવક પર 15 ટકા સરચાર્જની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

બજેટ બાદ નરેન્દ્ર મોદીએ ટ્વિટ કર્યું, "પગારદાર વર્ગને નાણાંપ્રધાને આપેલી રાહત બદલ તેમનો આભાર વ્યક્ત કરું છું."

"એક વાર ફરી નાણાંપ્રધાન અને તેમની ટીમને જીવનધોરણ સરળ બનાવતું બજેટ રજૂ કરવા માટે હ્યદયપૂર્વક શુભકામના."

નાણાંપ્રધાનની મજબૂરી

આર્થિક બાબતોના જાણકાર ડૉ. ભરત ઝુનઝુનવાલા અને સુનીલ સિંહા સાથે વાતચીત કરી.

ઝુનઝુનવાલાના કહેવા પ્રમાણે, "નાણાંપ્રધાનના હાથ બંધાયેલા હતા. તેમણે નાણાખાધ પર કાબુ મેળવવાનો હતો એટલે તેઓ વધુ રાહત આપી શકે તેમ ન હતા.

"બીજું કે, નોકરિયાત વર્ગને રાહત પણ આપવાની હતી એટલે તેમણે વચલો રસ્તો કાઢ્યો. અત્યારસુધી સુવિધાઓનાં નામે જે છૂટ મળતી હતી તેને 'સ્ટાન્ડર્ડ ડિડ્કશન' નામ આપ્યું.

"જેથી એવું કહી શકાય કે નોકરિયાત વર્ગને રાહત આપી."

ઝુનઝુનવાલાના મતે આ બજેટમાં નોકરિયાત કે સામાન્ય જનતા માટે કાંઈ નથી. ફૂગાવાને જોતા ઇનકમ ટેક્સમાં રાહત મળવી જોઈતી હતી.

ઝુનઝુનવાલા...


પણ અડવાણીની એ ચેતવણીને જો આજે 'શહેરી નક્સલવાદ'ના સંદર્ભમાં વાંચીએ તો નવા અર્થ ધ્યાને આવશે.

અડવાણીએ કટોકટીની 40મી વર્ષગાંઠ પર ચોખ્ખા શબ્દોમાં ચેતવણી આપી હતી, "હું એવું નથી કહેતો કે રાજકીય નેતૃત્વ પરિપક્વ નથી. પણ ઊણપના કારણે વિશ્વાસ થતો નથી... કે દેશમાં ફરી કટોકટી લાગુ ન થઈ શકે."

તેમણે એવું પણ કહ્યું હતું કે, "એવો કોઈ ઉપાય કરાયો નથી કે જેનાથી વિશ્વાસ થાય કે નાગરિકોની આઝાદી હવે ક્યારેય ખતમ નહીં થાય... પાયાના અધિકારોને ફરીથી ખતમ કરાય એ શક્ય છે."

ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને આપેલા આ ઇન્ટરવ્યૂમાં તેમણે પ્રજાતંત્ર અને તેના અન્ય તમામ પાસા પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતા ન હોવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.

શું લાલકૃષ્ણ અડવાણીને ત્યારે જે દેખાઈ રહ્યું હતું એ બીજા કોઈને ના દેખાયું?

વિપરીત વિચારો પર એક વિશ્લેષણ

આ વર્ષની શરૂઆતમાં પુના પાસે ભીમા કોરેગાંવમાં યોજાયેલું વિરોધ પ્રદર્શન અને દલિત વિરોધી હિંસા પછી પોલીસે માનવઅધિકાર માટે કામ કરતા બુદ્ધિજીવીઓ, કવિ-લેખકો અને પ્રોફેસરોની ધરપકડ કરી છે.

ત્યારબાદ પ્રશાંત ભૂષણથી માંડીને અરુંધતી રૉય કહી રહ્યાં છે કે દેશમાં કટોકટી કરતાં પણ ગંભીર સ્થિતિ સર્જાઈ છે.

અડવાણીને પણ એ જ ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ચિંતા હતી કે કટોકટી બાદ એવા ઉપાયો નથી કરાયા કે ફરીથી કટોકટી લાગુ થવાનો ખતરો સંપૂર્ણ રીતે ખતમ થઈ જાય.

કેટલી રસપ્રદ વાત છે કે વિચારધારાની દૃષ્ટીએ હંમેશાં વિપરીત છેડે રહેતા લોકો હાલની પરિસ્થિતિનું લગભગ એકસરખું વિશ્લેષણ કરીને એક જેવો જ સાર કાઢી રહ્યા છે.

અડવાણીએ જ્યારે કટોકટી અંગે ચેતવણી આપી હતી ત્યારે લોકોએ તેમના આ નિવેદનને નરેન્દ્ર મોદી સામે થયેલા રાજકીય પરાજયના કારણે પેદા થયેલી ખીજનું પરિણામ ગણાવ્યું હતું.

જોકે અડવાણી હંમેશાં કહેતા કે તેમણે ટિપ્પણી કોઈ ચોક્કસ વ્યક્તિના વિરોધમાં કરી નથી.

મોદીમય ભારત

ત્યારે વડા પ્રઘાન નરેન્દ્ર મોદીને દેશની સત્તા સંભાળે માત્ર એક વર્ષ થયું હતું. ત્યાર સુધી ભીમા કોરેગાંવમાં દલિતોએ યલગાર પરિષદનું આયોજન નહોતું કર્યું, ત્યારે વડા પ્રધાન મોદીની હત્યાના ષડ્યંત્રની બ્લૂ પ્રિન્ટવાળા પત્ર વિશે પણ ખ્યાલ નહોતો.

એ વખતે ગૌમાંસ રાખવાની શંકાએ દાદરીના મોહમ્મદ અખલાકનું લિંચિંગ પણ નહોતું થયું. એ વખતે ગૌરક્ષકો કોઈને પણ પકડીને માર મારતા ન હતા.

કટ્ટર મોદી વિરોધીઓને થોડી વાર માટે અદેખા કરી દઈએ જેમને મોદીમાં હંમેશાં એક સરમુખત્યારની છબી દેખાય છે. પણ એ વખતે અડવાણી સિવાય કોઈને એવો કોઈને એવું કહેવાનો ખ્યાલ ન આવ્યો કે દેશમાં કટોકટીનો ખતરો છે.

ઉદ્યોગપતિ, વેપારી, ડિપ્લોમૅટ, પત્રકાર, મોટાભાગના બુદ્ધિજીવીઓ અને મોટી સંખ્યામાં મતદારો એવું માનતા હતા કે કોંગ્રેસના કુશાસનમાંથી દેશને મુક્તિ મળી ગઈ છે અમે હવે દેશ વિકાસના પથ પર ઝડપથી આગળ વધશે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ત્યારે તો હજુ એ રાત પણ નહોતી આવી કે જ્યારે મોદીએ ટેલિવિઝનની મદદથી એક હજાર અને પાંચસોની નોટોને રદ્દીના ટુકડાઓમાં બદલી કાઢવાની જાહેરાત કરી હતી.

ત્યારે તો એ અડધી રાત પણ નહોતી આવી કે જ્યારે મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખર્જીએ દેશની સંસદમાં બટન દબાવીને દેશની બીજી આઝાદીના અંદાજમાં જીએસટી લાગુ કરવાની જાહેરાત કરી હતી.

વેપારીઓને ત્યારે અંદાજ ન હતો કે નોટબંધી અને જીએસટીનું શું પરિણામ આવશે.

ઉદાર વિચારો પર પ્રશ્ન

એ અંદાજ કાઢવો મુશ્કેલ છે કે લાલકૃષ્ણ અડવાણીને તેમના આસપાસ એવું તો શું દેખાયું કે જેનાથી તેમને લાગ્યું કે ફરીથી કટોકટી લાગુ થઈ શકે છે અને નાગરિક અધિકારો પર ફરીથી ખતરો આવી શકે છે?

પણ એ પરિસ્થિતિનો અંદાજ સરળતાથી લગાવી શકાય કે જેમાં નાગરિક અધિકારોને નબળા કરી શકાય છે અને સત્તાને કોઈ પણ પ્રકારના વ્યાપક વિરોધનો ડર પણ હોતો નથી.

કટોકટી લાગુ કરીને આ...


પણ આ અંગેના આંકડા ના તો સરકાર પાસે છે, ના તો બિનસરકારી સંગઠનો પાસે છે કે ના તો લોકોના અધિકારો માટે લડતાં લોકો પાસે.

દરેક સંગઠનના મતે આવાં બાળકોની સંખ્યા અલગઅલગ છે.

થોડાં વર્ષો પહેલાં મે આવા અનાથ બાળકો પર એક અહેવાલ તૈયાર કર્યો હતો.

એ અહેવાલમાં જાણવા મળ્યું હતું કે હિંસા અને ઉદાસીનતાના આ સમયમાં પણ કાશ્મીરીઓમાં મદદ અને માનવતાનો જુસ્સો હજુ બચેલો છે.

મને એવાં લોકો મળ્યાં જેમણે પોતાની સંપૂર્ણ જિંદગી, સંપૂર્ણ તાકત અને સંસાધનો આ બાળકોનાં ઉછેર, શિક્ષણ અને કલ્યાણ પાછળ ખર્ચી નાખ્યાં.

આ અસ્થિર વિસ્તારનું  દરેક અનાથ બાળક દુઃખ અને પીડાની એક કહાણી રજૂ કરે છે.

મારી મુલાકાત મોટાભાગે નાની ઉંમરનાં બાળકો સાથે થઈ હતી.

તેમનો નિર્દોષ અને ઢીલો અવાજ તેમની આપવીતીને વધુ દુઃખદાયક બનાવે છે.

પિતાને ગુમાવવા અને તેમની સાથે જોડાયેલી વાતો બાળકોના કુમળાં હૃદયોમાં ઊંડે સુધી દબાયેલી છે.

'મારા પિતાને લોકો ઉઠાવી ગયા...'

શ્રીનગરની એક સંસ્થામાં આઠ વર્ષના એક બાળકને મને કહ્યું કે તેમના પિતા બૉર્ડર સિક્યુરિટી ફોર્સમાં કર્મચારી હતી.

એ દિવસોમાં તેઓ પૂર્વોત્તર રાજ્યમાં ફરજ બજાવી રહ્યા હતા. ઈદની રજા પર તેઓ ઘરે આવ્યા ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હતા.

રાત્રે કેટલાક અજાણ્યા લોકો આવ્યા અને તેમના પિતાને ઉઠાવીને જતા રહ્યા.

સવારે ઘરની નજીક ગોળીઓથી વીંધાયેલો તેમનો મૃતદેહ મળ્યો.

સામાન્ય નોકરીઓની જેમ જ અહીંના કેટલાય લોકો સુરક્ષા દળો અને પોલીસમાં પણ જોડાયેલા છે.

થોડા દિવસો પહેલાં આવા જ  ત્રણ પોલીસકર્મીઓનાં અપહરણ બાદ હત્યા કરી દેવામાં આવી હતી.

ઉગ્રવાદીઓએ કાશ્મીરીઓને ચેતવણી આપી છે કે તેઓ પોલીસ અને સુરક્ષાદળની નોકરીમાંથી રાજીનામું આપી દે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

પાકિસ્તાન સાથે વાતચીત રદ થયા બાદ કાશ્મીરનો મુદ્દો અધ્ધરતાલે છે.

સરકાર અને અલગતાવાદીઓએ પણ વાતચીતની કેટલીય સારી તકો ગુમાવી છે.

વાતચીતના તમામ માર્ગ બંધ થતાં અલગતાવાદી સંગઠનોનાં નેતૃત્વની પ્રતિષ્ઠા પણ ખરડાઈ છે.

લાચારી અને પ્રામાણિક નેતૃત્વના અભાવે નિરાશા અને નફરતને જન્મ આપ્યો છે.

નવી પેઢી પાસેથી ભવિષ્યનાં તમામ સપનાં આંચકી લેવાયા છે અને તેમને હતાશાના કાદવમાં ધકેલી દેવાઈ છે.

ઉગ્રવાદમાં પણ હવે કોઈ લક્ષ્યની પ્રાપ્તિને બદલે યુવાનોની હતાશા અને નિરાશા નજરે પડે છે.

મૃત્યુ પર હવે અહીં શોક નથી મનાવાતો.

કાશ્મીરના મુદ્દાની સૌથી મોટી વિટંબણા એ છે કે તમામ પક્ષ આનો ઉકેલ હિંમત અને હિંસાથી લાવવા માગે છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પણ આ દરિયાકિનારાની રેતીમાં એક રહસ્ય પણ છુપાયું છે.

આ રેતી થોરિયમથી સમૃદ્ધ છે. થોરિયમને ઘણીવાર ન્યુક્લિયરની સામે વધારે સુરક્ષિત અને સ્વચ્છ ઊર્જા સ્રોત માનવામાં આવે છે.

વર્ષોથી ભારત આ દરિયાકિનારામાં સમાયેલા અંદાજે 300,000થી 850,000 ટન, વિશ્વનો કદાચ સૌથી વધુ અનામત જથ્થો, થોરિયમનો ઉપયોગ કરવા વિચારી રહ્યું છે, પણ તે દિશામાં ભાગ્યે જ કોઈ પ્રગતિ થઈ છે.

હવે નવી ટેકનૉલૉજીના કારણે ફરીથી આ દિશાના પ્રયત્નો તરફ ધ્યાન ખેંચાયું છે. ગયા વર્ષે ડચ વિજ્ઞાનીએ પ્રથમ પ્રાયોગિક થોરિયમ રિએક્ટર કામ કરતું કર્યું છે.

થોરિયમ રિએક્ટરની શરૂઆત

કર્ણાટકના કૈગામાં આવેલો દેશનો હેવી વૉટર રિએક્ટર પ્લાન્ટ

પશ્ચિમની સ્ટાર્ટ અપ કંપનીઓ આ ટેકનૉલૉજીને આગળ વધારી રહી છે અને ગયા વર્ષે ચીને પણ થોરિયમથી ચાલી શકે તેવા રિએક્ટર્સ બનાવવા માટે 3.3 અબજ ડૉલરનું રોકાણ કરવાની જાહેરાત કરી છે.

થોરિયમની તરફેણ કરનારા કહે છે કે તેનાથી કાર્બન ફ્રી અને ઓછા હાનિકારક વેસ્ટ સાથેની વીજળી મળી શકે છે.

તેના રિએક્ટરમાં મેલ્ટડાઉનની શક્યતા ઓછી હોય છે અને આ રિએક્ટરમાંથી અણુબૉમ્બ બનાવવાનું મટીરિયલ મેળવવું વધારે અઘરું છે.

જોકે, બિનપરંપરાગત ઊર્જા સ્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

રોતોનો ઝડપી વિકાસ અને થોરિયમ રિએક્ટર વિકસાવવાનો જંગી ખર્ચ એ કારણોસર ખરેખર ક્યારે વેપારી ધોરણે થોરિયમ વીજળીનું ઉત્પાદન થશે તે કહેવું મુશ્કેલ છે.

ભારતના થોરિયમ માટેના પ્રયત્નો પાછળ ઐતિહાસિક અને ભૌગોલિક કારણો પણ છે.

કેટલાકને લાગે છે કે આ સપનું કદાચ સાકાર ના પણ થાય.

જોકે, ભારતના ન્યુક્લિયર વિજ્ઞાનીઓ વર્ષોથી કાર્બનમુક્ત વીજળી માટે મથી રહ્યા છે, કેમ કે દેશની વસતિ 2060 સુધીમાં 170 કરોડ પર પહોંચી ગઈ હશે.

ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ એટમિક ઍનર્જીના સેક્રેટરી રહી ચૂકેલા શ્રીકુમાર બેનરજી કહે છે, "દેશને વીજળીની અઢળક જરૂર છે."

બેનરજીએ વધુમાં જણાવ્યું, "દુનિયાની પાંચમાં ભાગની વસતિ જ્યાં રહેતી હશે તેવા દેશ તરીકે આપણને લાંબા ગાળા સુધી ઊર્જા મળતી રહે તે માટે સ્થાનિક સ્રોતો પર જ આધાર રાખવો રહ્યો."

હાલમાં બધા જ અણુઊર્જા પ્લાન્ટ યુરેનિયમથી ચાલે છે, જેનું કારણે ભૂ-રાજનૈતિક છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

પશ્ચિમમાં અણુ ઊર્જાનો વિકાસ થયો, તેની સાથે અણુશસ્ત્રોનું ઉત્પાદન પણ જોડાઈ ગયું હતું.

કૅમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના ન્યુક્લિયર એંજિનયર જ્યૉફ પાર્ક્સ કહે છે કે યુરેનિયમના ઉપયોગથી નીકળતી બાય-પ્રોડક્ટમાંથી અણુબૉમ્બ બની શકે છે.

તેમણે કહ્યું, "કોઈ બીજો યુગ હોત તો કદાચ આપણે જુદી પસંદગી કરી હોત અને આપણે 1950ના દાયકાથી જ થોરિયમ તરફ વળી ગયા હોત"

ભારતનો વ્યૂહ જુદી જુદી ગણતરીઓના આધારે ઘડાયો છે.

ભારત પાસે યુરેનિયમનો બહુ ઓછો જથ્થો હતો, તેથી ન્યુક્લિયર કાર્યક્રમના જનક હોમી ભાભાને લાગ્યું હતું કે ભારતે લાંબા ગાળાના વ્યૂહ તરીકે થોરિયમનો વિકલ્પ વિચારવો જ રહ્યો.

ભારત પાસે પુષ્કળ પ્રમાણમાં થોરિયમનો જથ્થો છે.

તેથી તેના માટે ત્રિપાંખિયો વ્યૂહ અપનાવાયો હતો, જે આજે પણ ભારતીય અણુ ઊર્જાનો મુખ્ય આધાર છે.

થોરિયમનું જોકે, પોતાની રીતે ફિશન (fission) થતું નથી. (ફિશન એટલે અણુના ન્યુક્લિયસનું વિભાજન થાય તે.)

તેના કારણે ભારે ઊર્જા મુક્ત થાય છે, જેમાંથી વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકાય. જ્યારે થોરિયમના અણુને એમ જ છોડી દેવાય, ત્યારે તે બહુ ધીમે નાશ પામે છે.

તેમાંથી છૂટતું આલ્ફા રેડિએશન એટલું નબળું હોય છે કે મનુષ્યની ત્વચામાં પણ દાખલ થઈ શકતું નથી.

તેથી જ પ્રવાસીઓ બીચ પર સનબાથ કરે તેનાથી કોઈ નુકસાન થતું નથી.

થોરિયમમાંથી પરમાણુઊર્જા

પ્રતીકાત્મક તસવીર

થોરિયમને અણુઊર્જામાં ફેરવવા માટે તેને પ્લૂટોનિયમ જેવા ફિસ્સાઇલ મટિરિયલ સાથે જોડવું પડે છે.

તેમાંથી નીકળતા ન્યુટ્રોન થોરિયમના...


પણ આખરે વર્લ્ડ બૅન્કની મધ્યસ્થીથી બન્ને દેશો વચ્ચે સિંધ-તાસ સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર થયા.

આથી એવું લાગ્યું કે હવે બન્ને દેશો વચ્ચે પાણીને લઈને કોઈ વિવાદ, તકરાર નહીં થાય.

ત્યાર પછી બન્ને દેશ વચ્ચે બે મોટાં યુદ્ધ થયાં અને કેટલીક વાર યુદ્ધની સ્થિતિ પણ સર્જાઈ.

આ તમામ બાબતો છતાં આ સમજૂતી પર કોઈ આંચ નહીં આવી.

જોકે, તાજેતરમાં ફરી આ મામલે ખટરાગ સર્જાતા બન્ને દેશો વર્લ્ડ બૅન્ક તરફ વળ્યા છે.

સિંધ-તાસ સમજૂતી હેઠળ એ વાત પર સમજૂતી થઈ હતી કે 'સિંધુ બેસિન'ની છ નદી અને તેની સહાયક નદીઓનું પાણી કોણ અને કેવી રીતે વાપરશે.

કોને શું મળ્યું?

છમાંથી ત્રણ નદી ભારતના ભાગમાં આવી અને ત્રણ નદી પાકિસ્તાનના હિસ્સામાં આવી.

તેને પૂર્વીય અને પશ્ચિમી નદીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

સિંધુ, ઝેલમ અને ચીનાબ પૂર્વીય નદીઓ છે અને તેના પાણી પર પાકિસ્તાનનો હક છે. જ્યારે રાવી, બિયાસ અને સતલજ પશ્ચિમી નદી છે. આ નદીઓના પાણી પર ભારતનો હક છે.

સિંધ-તાસ સમજૂતી હેઠળ ભારત પૂર્વીય નદીઓનું પાણી પણ વાપરી શકે છે પણ કડક શરતો હેઠળ.

ભારતને આ નદીઓ પર પાવર સ્ટેશન બનાવવાની પણ મંજૂરી છે. પણ શરત એ છે કે પાણીનું વહેણ (સ્વીકૃત મર્યાદા) ઓછું ન થાય અને... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

નદીઓના માર્ગને વાળવામાં ન આવે.

આ પ્રકારના પ્રોજેક્ટને 'રન ઑફ ધી રિવર' કહેવામાં આવે છે એટલે કે એવા પ્રોજેક્ટ જેના માટે બંધ બાંધવામાં ન આવે.

કિશનગંગા ઝેલમની એક સહાયક નદી છે, તેને પાકિસ્તાનમાં નીલમ નદી કહેવામાં આવે છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

પાકિસ્તાનની દલીલ

નદીની બે તરફ મુઝફ્ફરાબાદ શહેર વસેલું છે

ભારતે વર્ષ 2005માં આ નદી પર લાઇન ઑફ કંટ્રોલની એકદમ નજીક એક પાવરસ્ટેશન બનાવવાની જાહેરાત કરી હતી. તેને કિશનગંગા હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ કહે છે.

કિશનગંગા ઝેલમની સહાયક નદી છે આથી તેના પાણી પર પાકિસ્તાનનો હક છે.

આ પ્રોજેક્ટ પર ભારતે છ હજાર કરોડ રૂપિયા ખર્ચ્યા છે.

આ પ્રોજેક્ટ ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરની ગુરેજ વાદીથી કાશ્મીરમાં બાંદીપોરા સુધી ફેલાયેલો છે.

આ માટે કિશનગંગાના પાણીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પછી આ પાણીને એક અલગ રસ્તેથી ઉપયોગ કરીને, જેના માટે બાંદીપોરા સુધી 24 કિલોમીટર લાંબી સુરંગ બનાવવામાં આવી છે, તેમાંથી વુલર તળાવમાં છોડી દેવામાં આવે છે.

કિશનગંગા નદીને પાકિસ્તાનમાં નીલમ નદી કહે છે

અહીંથી તે પરત ઝેલમના પાણી સાથે પાકિસ્તાન જતું રહે છે. પાકિસ્તાનનો તર્ક છે કે આ પ્રોજેક્ટથી બન્ને શરતોનું ઉલ્લંઘન થાય છે.

તેનાથી નીલમનું પાણી પણ ઓછું થશે અને કિશનગંગાનો માર્ગ પણ બદલાઈ જશે.

તે ખુદ આ નદી પર પાવર સ્ટેશન બનાવી રહ્યા છે, જેને નીલમ-ઝેલમ હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ કહેવામાં આવે છે.

તેનાથી એક હજાર મેગાવોટ વીજળીનું ઉત્પાદન થશે. પણ સવાલ એ છે કે શું તેનાથી જરૂર જેટલું પાણી મળી શકશે?

આ સિવાય પાકિસ્તાનમાં ખેતી માટે પણ આ પાણીનો ઉપયોગ થાય છે.

પાકિસ્તાનનો તર્ક છે કે તેને જેટલું પાણી મળવું જોઈએ તેનાથી ઓછું મળશે. આ કારણે તેના વિસ્તારમાં પાણીની અછત અને સર્જાશે.

330 મેગાવોટના કિશનગંગા પ્રોજેક્ટની જાહેરાત બાદ તરત જ પાકિસ્તાને વર્લ્ડ બેન્કના દ્વાર ખટખટાવ્યા હતા.

બીજી તરફ ભારતનો તર્ક છે કે કિશનગંગા પ્રોજેક્ટ સિંધ-તાસ સમજૂતીની શરતોનું પાલન કરીને જ બનાવવામાં આવ્યો છે.

પાકિસ્તાનના વિરોધ બાદ ભારતે પાવર સ્ટેશન માટે 97 મીટર ઊંચો બંધ બાંધવાનો ઇરાદો છોડી દીધો છે. હવે તેની ઊંચાઈ 37 મીટર છે.

કિશનગંગામાં વીજળી

પરંતુ વર્ષ 2010માં આ તકરાર હેગ સ્થિત આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતમાં પહોંચી અને પ્રોજેક્ટ અટકાવી દેવાનો આદેશ આવ્યો.

ત્રણ વર્ષ બાદ અદાલતે તેના ફેંસલામાં કહ્યું કે ભારત પાવર સ્ટેશન બનાવી શકે છે, પણ આ ‘રન ઓફ ધી રિવર’ પ્રોજેક્ટ છે, આથી...


પણ આજના જમાનાની રહેણીકરણીએ આપણે સૌને તણાવના ગુલામ બનાવી દીધા છે.

તણાવમુક્ત રહેવા માટે લોકો જાત જાતની દવાઓ લે છે.

કોઈ મેડિટેશન કરે છે તો કોઈ યોગ. તો જાપાનના લોકો તણાવ મુક્ત રહેવા માટે કુદરતના શરણે જઈ રહ્યા છે.

ફૉરસ્ટ ગાઇડ અને થેરેપિસ્ટ તસ્યોશી મસુઝાવાનું કહેવું છે કે જાપાનની રાજધાની ટોક્યોમાં તણાવથી દૂર રહેવા પ્રકૃતિની નજીક જવાને મંત્ર અને ખજાનો બન્ને માનવામાં આવે છે.

ટોક્યો કુદરતના સૌંદર્યથી ભરપૂર છે. અહીંના જંગલોમાં દરેક બીમારીનો ઇલાજ ઉપલબ્ધ છે.

અહીંયા દરેક પ્રકારની જડીબુટ્ટીઓ ઉપલબ્ધ છે. આનો સ્વાદ ભલે કડવો હોય પણ આ રોગને મૂળમાંથી દૂર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આ જડીબુટ્ટીઓનો ઉપયોગ ઘણા પ્રકારની દવાઓ બનાવવામાં કરવામાં આવે છે.

ટોક્યોનાં આ જંગલોમાં તણાવમુક્ત થવા માટે લગભગ આખા જાપાનમાંથી લોકો આવે છે.

આમાં મોટી સંખ્યામાં ઑફિસના કર્મચારીઓ હોય છે.

આખા જાપાનમાં લગભગ 62 થેરેપી સોસાયટીઓ છે, જે લોકોની મદદ કરે છે.

આ થેરેપી હેઠળ લોકો ખુલ્લી હવામાં શ્વાસ લે છે, મેડિટેશન કરે છે. પક્ષીઓનો કલરવ સાંભળે છે.

તસ્યોશી મસુઝાવા જણાવે છે જો સવારે ઉઠીને જો પક્ષીઓનો કલરવ સ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાંભળવામાં આવે તો તે પણ એક થેરેપીનું કામ કરે છે.

સવારના સમયે જ્યારે પક્ષીઓ કલવર કરે તો જાણે એમ લાગે છે કે તેઓ અરસ-પરસ વાતો કરી રહ્યાં છે.

એમની વાતો માણસોમાં સ્ફૂર્તિનો સંચાર કરે છે અને તણાવ દૂર કરે છે.

પોતાની જાતને તંદુરસ્ત રાખવા માટે જાપાનીઓની આ રીત દુનિયાભરમાં ખ્યાતિ પામી છે.

મેડિકલ સાયન્સમાં રિસર્ચ કરનારાઓ માટે પણ આ જંગલો આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યાં છે.

એમનું કહેવું છે કે આ જંગલોમાં તણાવ ઓછો કરવા માટે અને બ્લડ પ્રેશર નિયંત્રણ કરવાની દવાઓ ઉપલબ્ધ છે.

ફૉરેસ્ટ્રી એન્ડ ફૉરેસ્ટ પ્રોડક્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના પ્રોફેસર તાકાહિદે અકાગાવાનું કહેવું છે કે આ જંગલોની આબોહવામાં તણાવ પેદા કરનારા હાર્મોનને નિયંત્રિત કરવાની તાકાત છે.

સાથે સાથે અહીંયા થતી થેરેપી એન્ટી એજિંગ છે. એટલે કે ફૉરેસ્ટ થેરેપીથી તમારી ઉંમર લાંબી થશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પણ એની પાછળનું કારણ જાણવાની કોશીશ આપણે કરતા નથી. હવે વૈજ્ઞાનિકોએ આના પર રિસર્ચ કર્યું છે કે બગાસું ચેપી કેમ હોય છે.

બગાસાં પર પ્રયોગ

નોટિંગહામ યુનિવર્સિટીની એક ટીમે આના પર રિસર્ચ કર્યું અને જાણવાનો પ્રયત્ન કર્યો કે મગજમાં એવી તો કઇ પ્રક્રિયા થાય છે, જે બગાસું ખાવાની પ્રેરણા આપે છે.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે:

બગાસું આવતું હોય એ દરમિયાન મગજમાં શું થઈ રહ્યું છે તે ચકાસવા માટે, વૈજ્ઞાનિકોએ 36 વોલંટીઅર્સ પર અભ્યાસ કર્યો. પ્રયોગમાં કેટલાકને કહેવામાં આવ્યું  કે તે ખુલ્લાં મો એ બગાસું ખાઈ શકે છે, જ્યારે કે કેટલાકને બગાસું મો બંધ કરીને દબાવવાનું કહેવામાં આવ્યું.

પ્રયોગનું પરિણામ

એ વખતે જોવામાં આવ્યું કે દરેક માણસની બગાસું ખાવાની તીવ્રતા મગજની પ્રાથમિક મોટર કર્ટેક્સ મુજબ અલગઅલગ હતી.

સંશોધકોએ અભ્યાસમાં ટ્રાન્સક્રૉનિયલ મૅગ્નેટિક સ્ટિમ્યુલૅશન (ચુંબકીય વિસ્તાર દ્વારા મગજને ઉત્તેજીત કરવું) ઉપયોગ કર્યો.

ટીમ મુજબ બગાસું આવવા પાછળ મગજનું પ્રાથમિક મોટર કર્ટેક્સ જવાબદાર હોય છે. જે ટૌરેટ સિન્ડ્રોમમાં પણ આંશિક ભૂમિકા ભજવે છે.

અન્ય માનસિક વિકારો પણ સમજાશે

સંશોધકોએ અભ્યાસમાં ટ્રાન્સક્રૉનિયલ ચુંબકીય ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ઉત્તેજનાનો ઉપયોગ કર્યો

વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે  કે ચેપી બગાસાંને સમજીશું એટલે મગજના અન્ય માનસિક વિકારોને સમજવામાં પણ મદદ મળશે.

તેના આધારે દવા વગર જ અલગઅલગ વ્યક્તિ માટે તેના લક્ષ્ણોને અનુરૂપ સારવાર આપવામાં મદદ મળશે.

બગાસાનો ચેપ લાગવો એટલે ઇકોફિનૉમિનાનો એક સામાન્ય પ્રકાર છે -  એનો મતલબ છે કે કોઈ પણ ક્રિયાઓનું અનુકરણ કરવું.

એટલે જ જ્યારે આપણે કોઈને બગાસું ખાતા જોઇએ છીએ, ત્યારે આપણું મગજ આપોઆપ તે ક્રિયાનું અનુકરણ કરવા લાગે છે.

ટૌરેટ સિન્ડ્રોમ, વાઈ અને ઓટિઝમ જેવા રોગોમાં પણ આના ઇકોફિનૉમિના લક્ષણો જોવા મળે છે.

ન્યુરોલોજિસ્ટ અને વિજ્ઞાનના પ્રોફેસર જ્યોર્જિઆ જેક્સનના જણાવ્યાં મુજબ,  "આ શોધનો વ્યાપક ઉપયોગ થઈ શકે છે.

ટૌરેટ્સમાં, જો આપણે ઉત્તેજનક્ષમતાને ઘટાડી શકીએ તો વારંવાર થતી પ્રક્રિયાને પણ ઘટાડી શકીએ છીએ. જેના કારણે મગજમાં થતાં ફેરફારને બદલાવી શકાય છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પણ કાશ્મીરની ખીણ જેવી ઠંડી જગ્યાએથી આવેલા આશરે ડઝન જેટલાં સ્ત્રી-પુરુષો માટે એવું નહોતું. તેઓ ગરમીથી પરેશાન હતાં.

આગ્રાની સેન્ટ્રલ જેલના ગેટ પર રાહ જોઈને બેસેલા આ લોકો જેલની અંદર બંધ પોતાના પરિવારજનોને મળવા આવ્યા હતા.

તેમના ચહેરા પર વર્તાતું હતું કે તેઓ આ વિસ્તારથી અજાણ છે.

મીડિયાના અહેવાલો મુજબ સુરક્ષાદળો દ્વારા સંખ્યાબંધ લોકોની અટકાયત કરવામાં આવી હતી અને અન્ય રાજ્યોમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. જોકે અધિકારીઓ આ બાબતે ચૂપ છે.

આગ્રાની અતિસુરક્ષિત ગણાતી જેલમાં કાશ્મીરથી લાવેલા 80થી વધુ લોકોને રાખવામાં આવ્યા છે.

જેલમાં બંધ પોતાના પરિવારના સભ્યોને મળવાની રાહ જોઈને બેસી રહેવું આ લોકો માટે દુર્ગંધ અને ગરમીને કારણે મુશ્કેલ બની રહ્યું હતું.

'4 ઑગસ્ટની રાત્રે સુરક્ષા બળો લઈ ગયા'

પોતાના શર્ટથી પરસેવો લૂછતા એક વ્યક્તિ મને કહ્યું, "બહુ ગરમી છે, હું અહીં મરી જઈશ."

તેમણે કહ્યું, "મારું નામ ન પૂછશો, હું મુશ્કેલીમાં મુકાઈ જઈશ."

શ્રીનગરથી 30 કિલોમિટર દૂરના પુલવામાથી તેઓ આગ્રા પોતાના ભાઈને મળવા આવ્યા હતા.

તેમણે કહ્યું, "તેમને 4 ઑગસ્ટની રાત્રે ઉઠાવી લેવામાં આવ્યા હતા. સુરક્ષા દળોનાં બે-ત્રણ વાહનો હત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાં. અમને કહ્યું નહોતું કે તેને ક્યાં લઈ જવાઈ રહ્યો છે."

તેમણે ઉમેર્યું, "મને નથી ખબર કે તેને કેમ લઈ જવામાં આવ્યો. પથ્થરમારા સાથે તેનો કોઈ સંબંધ નહોતો. તે તો ડ્રાઇવર હતો."

5 ઑગસ્ટે ગૃહમંત્રી અમિત શાહે જમ્મુ કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો પાછો ખેંચવાની જાહેરાત કરી હતી.

પુલવામાથી આવેલી એ વ્યક્તિએ કહ્યું, "અમે અધિકારીઓને પૂછ્યું તો તેમણે કહ્યું કે તેને શ્રીનગર લઈ જવામાં આવ્યો છે. ઘણા પ્રયત્નો બાદ અમને ખબર પડી કે તેને અહીં લાવવામાં આવ્યો છે."

તેમણે કહ્યું, "હું 28 ઑગસ્ટે આગ્રા આવ્યો હતો. અમને સ્થાનિક એસએસપી પાસેથી ખરાઈ માટે પત્ર લાવવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું. હું એ પત્ર લાવવા પુલવામા પાછો ગયો હતો. અત્યાર સુધી હજારો રૂપિયા ખર્ચાઈ ગયા છે."

તેમનું કહેવું હતું, "મારો ભાઈ 28 વર્ષનો છે અને આર્ટ્સ ઍન્ડ ઍજ્યુકેશનમાં સ્નાતક અને અનુસ્નાતકની ડિગ્રી લીધી હતી પરંતુ હવે તે બધું બેકાર છે કારણકે એ જેલમાં છે."

શ્રીનગરના એક વેપારીનો પરિવાર એક ખૂણામાં રાહ જોઈને બેઠો હતો. તેમના ચેહરાઓ પરના ભાવ જાણે એવું કહી રહ્યા હતા કે તેઓ કોઈ સાથે વાત કરવા માગતા નથી.

જેલમાં બંધ એક વ્યક્તિનાં પત્નીનું માથું દુપટ્ટાથી ઢાંકેલું હતું અને તેઓ પોતાના રળતા બાળકને થાબડી રહ્યાં હતાં.

થોડી વાર બાળકને શાંત પાડવાના પ્રયત્ન કર્યા બાદ તેઓ હૉલમાંથી બહાર નીકળી ગયાં અને બહાર પાણીના માટલામાંથી બાળકની બૉટલ ભરી લાવ્યાં.

તેમની સાથે તેમનો કિશોર વયનો પુત્ર પણ હતો અને બંનેના ચેહરા પર કેટલાય પ્રશ્નો હતા.

'ક્યારેય સુરક્ષાબળો પર પથ્થર નહોતા ફેંક્યા'

અબ્દુલ ગની

કુલગામના અબ્દુલ ગની મજૂરી કરે છે અને ટ્રેનમાં મુસાફરી કરીને દિલ્હી પહોંચ્યા. દિલ્હીથી બસમાં મુસાફરી કરીને આગ્રા આવ્યા હતા. તેમનો દીકરો અને ભત્રીજો બંને જેલમાં હતા.

તેઓ કાશ્મીરથી જરૂરી પત્ર નહોતા લાવ્યા એટલે તેઓ ચિંતામાં હતા.

તેમનું કહેવું છે કે કાશ્મીરથી આગ્રાની મુસાફરી અને રોકાવવા માટે તેમણે 10 હજાર રૂપિયા ખર્ચી કાઢ્યા છે અને હજુ ઘરે પરત જવાનું બાકી છે.

તેમણે કહ્યું, "મને ખબર નહોતી કે મારે આ કાગળ લાવવાના છે. તેમને સવારે 2 વાગ્યે ઉઠાવી લેવામાં આવ્યા હતા. ત્યારે તેઓ સુઈ રહ્યા હતા. સુરક્ષાદળો ત્રણ-ચાર ગાડીઓ લઈને આવ્યાં હતાં."

"કોઈએ અમને કહ્યું નહીં કે તેમને કેમ લઈ જવાયા હતા. તેણે ક્યારેય સુરક્ષાદળો પર પથ્થર નહોતા ફેંક્યા."

થોડાક કલાકો પછી ગેટ પાર કરીને અંદર જવાનો વારો આવ્યો.

મોટા ભાગના કાશ્મીરી પરિવારો તાજાં...


પણ જો દસેક વરસ પછી આ બન્ને વિદ્યાર્થીઓને તમે ફરીથી મળશો તો તમે એક વાત અવશ્ય નોંધશો: પેલા અમેરિકન વિદ્યાર્થીની પ્રથમ ભાષા, જેને આપણે માતૃભાષા તરીકે પણ ઓળખીએ છીએ એ, અર્થાત્ અંગ્રેજી ભાષા, અકબંધ રહી હશે. એમાં ભાગ્યે જ કોઈક ગુજરાતી શબ્દો પ્રવેશ્યો હશે.

પણ પેલા ગુજરાતી વિદ્યાર્થીની માતૃભાષામાં, અર્થાત્ ગુજરાતીમાં, એક પ્રકારનું ધોવાણ થયેલું હશે.

એ વિદ્યાર્થી ગુજરાતીમાં વાત કરતી વખતે અસંખ્ય અંગ્રેજી શબ્દો વાપરતો હશે.

ભલો હશે તો એ 'હું ગુજરાતી ભાષા' ભૂલી ગયો છું એમ કહીને એ વાત પર ગર્વ પણ લેશે.

મેં કહ્યું છે એમ આ બન્ને વિદ્યાર્થીઓ બહુભાષાવાદી બને છે પણ પેલા અમેરિકન વિદ્યાર્થીનો બહુભાષાવાદ આપણા ગુજરાતી વિદ્યાર્થીના બહુભાષાવાદ કરતાં જુદા પ્રકારનો છે.

અમેરિકન વિદ્યાર્થીનો બહુભાષાવાદ એના ભાષાકૌશલ્યમાં એક ભાષા ઉમેરે છે.

એની સામે છેડે, આપણા ગુજરાતી વિદ્યાર્થીનો બહુભાષાવાદ એની એક ભાષાની બાદબાકી કરી નાખે છે.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે:

આ બે પ્રકારના બહુભાષાવાદ માટે ભાષાશાસ્ત્રીઓએ અનુક્રમે additive bilingualism અને subtractive bilingualism એવી બે પરિભાષાઓ પણ વિકસાવી છે.

આપણી જાતને વ્યક્ત કર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

વાનું ગુમાવી રહ્યા છીએ

હું માનું છું કે ગુજરાતમાં, અને ઓછેવત્તે અંશે ભારતનાં બીજાં રાજ્યોમાં પણ, લોકો ધીમે ધીમે subtractive બહુભાષાવાદ તરફ જઈ રહ્યા છે.

એમની પ્રથમ ભાષાનું ધોવાણ થઈ રહ્યું છે અને એમાંના મોટા ભાગના લોકો એમની બીજી ભાષા પર, અર્થાત્ અંગ્રેજી પર, માતૃભાષા પર હોય એવું નિયંત્રણ ધરાવતા નથી.

એને કારણે ક્યારેક તો મને એવું લાગે કે આપણે ધીમે ધીમે 'માતૃભાષા વગરના' બનવા તરફ જઈ રહ્યા છીએ.

કેમ કે આપણે આપણી જાતને આપણી માતૃભાષામાં કે પરભાષામાં પણ બરાબર વ્યક્ત કરવાની ક્ષમતા ગુમાવવા લાગ્યા છીએ.

આ પરિસ્થિતિ આપણા માટે, આપણામાં રહેલી માનવતા માટે અને બીજાઓ માટે પણ સારી નથી.

‘હું સાચો પડી રહ્યો છું અને મને એનું દુ:ખ છે’

છેક ૧૯૯૫માં મેં એક લેખ લખેલો: Locating a Regional Language in a Globalization Process.

મેં એમાં ગુજરાતી સમૂદાયને વિભાવનાના સ્તરે ચાર વર્ગમાં વહેંચી દીધેલો:

આમાંના પહેલા વર્ગ સામે મને કોઈ ફરિયાદ નથી. કેમ કે એ ગુજરાતીઓ પાસે એક માતૃભાષા તો છે જ.

એ ગુજરાતીઓ પોતાની જાતને અંગ્રેજીમાં વ્યક્ત કરી શકે છે.

હું માનું છું કે આમાંનો ત્રીજો વર્ગ ધીમે ધીમે સંકોચાઈ રહ્યો છે. થોડા વખતમાં આ વર્ગ કદાચ નામશેષ થઈ જશે.

મેં એ લેખમાં દલીલ કરેલી કે ગુજરાતમાં આમાંનો બીજો વર્ગ ધીમે ધીમે વિસ્તરી રહ્યો છે અને જો એ વર્ગ આમને આમ વિસ્તરતો રહેશે તો ગુજરાતમાં જ ગુજરાતી ભાષા પર માતૃભાષા જેવું વર્ચસ્વ ધરાવતા ગુજરાતીઓની સંખ્યા બહુ ઓછી થઈ જશે.

એને કારણે ગુજરાતી ભાષાનું મોટા પાયા પર ધોવાણ થશે.

મેં  ત્યારે એમ પણ સૂચવેલું કે સરકારે અત્યારથી જ જાગવાની જરૂર છે.

એ લેખ પ્રગટ થયો ત્યારે કેટલાક સાહિત્યકારોએ, અલબત્ત ખાનગીમાં, મારી ટીકા કરેલી.

એમણે કહેલું કે ગુજરાતી ભાષાનો વાળ પણ વાંકો થવાનો નથી.

હું એમને મજાકમાં કહેતો કે વાળ હશે તો વાંકો થશે ને! સાહિત્યકારોની વાત તો જાણે સમજ્યા.

કેમ કે એ લોકો ભાષા વાપરતા હોય છે પણ ભાષાની સંરચના કે ભાષાના સમાજ સાથેના વ્યવહાર વિશે ખાસ વિચારતા નથી અને વિચારે છે તો ખૂબ જ મર્યાદિત સ્વરૂપમાં.

પણ એ વખતે કેટલાક ભાષાવિજ્ઞાનીઓએ પણ મારી ટીકા કરેલી. એમણે પણ એમ જ કહેલું કે ગુજરાતી ભાષાને કંઈ જ થવાનું નથી. બાબુ સુથાર ખોટા છે.

આટલાં વરસો પછી, કમનસીબે, હું સાચો પડી રહ્યો છું અને મને એનું દુ:ખ છે.

હું માનું છું કે ગુજરાતમાં, મેં જેનું ભવિષ્ય ભાખેલું એ ત્રીજો વર્ગ, હવે બહુમતિમાં આવી ગયો છે.

એટલે...


પણ તમારી સામે ખૂનનો કેસ પુખ્ત વયની વ્યક્તિની જેમ ચલાવી શકાય.

તેનું કારણ એ કે ઇંગ્લૅન્ડ અને વેલ્સમાં ફોજદારી ગુનામાં જવાબદારી માટેની ઉંમર 10 વર્ષની ગણાય છે.

એટલે કે કોઈની હત્યાનો આરોપી બાળક 10 વર્ષનો હોય તો તેની સામે બાળ-અદાલતને બદલે ક્રાઉન કોર્ટમાં જ્યુરી સામે પુખ્તની જેમ મુકદ્દમો ચાલી શકે.

આરોપીની નાની ઉંમરને ધ્યાનમાં રાખીને કેટલીક છૂટછાટ મળે છે. વકીલોએ વિગ અને ગાઉન પહેરવાની જરૂર નહીં અને બાળકને તેના વકીલની નજીક કે યોગ્ય પુખ્ત વયની વ્યક્તિની નજીક બેસવા મળે છે.

પણ શું આટલી નાની ઉંમરના બાળકને એ ખબર હોય ખરી કે ખૂનનો ગુનો કરવો એટલે શું?

શું તેને પોતાના કૃત્ય બદલ જવાબદાર ગણી શકાય ખરો? કિશોરાવસ્થામાં પ્રવેશે તે પહેલાં તેને પુખ્ત જેવો ગણીને તેનો ગુનો સાબિત થાય તો આગળ જતાં તેના જીવનમાં શું થઈ શકે?

આ સવાલો 12 વર્ષના એક બાળ રેના કિસ્સાની રજૂઆતમાં કેન્દ્રસ્થાને છે.

વાસ્તવિક કિસ્સાઓને આધારે શરૂ થયેલા બીબીસીના નવા રિસ્પૉન્સિબલ ચાઇલ્ડ નામના નાટ્યરૂપાંતરના કાર્યક્રમમાં આ કિસ્સો રજૂ થયો છે.

રે અને તેમના ભાઈએ સાવકા પિતા પર હુમલો કર્યો હતો.

વીડિયો ગેમ્સ રમવાના, અંતરિક્ષ વિશે જાણવાના અને ર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

િયાલિટી શૉ જોવાના શોખીન રેની આ કહાણી છે.

મોટા ભાઈ 21 વર્ષના નાથન સાથે તેમની સામે પણ ક્રૂર રીતે હત્યા કરવાનો કેસ ચાલી રહ્યો છે.

તેમના સાવકા પિતાએ નાથન પર કુહાડીથી હુમલો કર્યો હતો, પણ કોર્ટમાં તેઓ કેદની સજામાંથી બચી ગયા હતા.

બાદમાં તેઓ નાનકડા ઘરમાં રહેતા કુટુંબમાં પાછા ફર્યા અને તેમનાં માતા સાથે ગેરવર્તન કરતા રહ્યા હતા. એક રાત્રે તેઓ નીચેના કમરામાં સોફા પર સૂઈ રહ્યા હતા ત્યારે બંને ભાઈઓએ તેમના પર હુમલો કરીને છરીના 60 ઘા માર્યા હતા.

ભાઈઓએ એટલા ઉશ્કેરાટમાં આવીને હુમલો કર્યો હતો કે તેમનું માથું લગભગ કપાઈ ગયું હતું.

કાર્યક્રમમાં જેરોમ અને જોશુઆ એલીસનો કિસ્સો પણ વણી લેવાયો છે. તેઓ બંને 14 અને 23 વર્ષના હતા અને તેમણે પણ પોતાના સાવકા પિતાની હત્યા કરી હતી.

નાટ્યરૂપાંતરમાં હત્યાની ક્રૂરતા છતી થાય છેઃ લોહી, છરીઓ અને સાવકા પિતા પર હુમલો થયો ત્યારે તેઓ ઊંઘતા હતા અને તેમની પાસે હથિયાર પણ નહોતું.

જોકે સાથે જ 12 વર્ષના રે બાદમાં આઘાત પામી ગયેલા, મૂંઝાયેલા અને લોહીથી ભીંજાયેલા પણ બતાવ્યા છે.

તેમનું પાત્ર બહુ સંવેદન સાથે બીલી બેરેટે ભજવ્યું છે. બીલી પોતે પણ 12 જ વર્ષના છે.

રેએ પોતાની ગુનાની કબૂલાત તરત કરી લીધી હતી અને તેમને સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશને લઈ જવાયા હતા.

પોલીસ સ્ટેશનમાં તેમની તલાશી લેવાય છે. રેકર્ડ માટે તેમની તસવીર, ડીએનએ અને લોહીના નમૂના પણ લેવાય છે અને બાદમાં પુખ્ત વયના લોકો માટેની કોટડીમાં પૂરી દેવામાં આવે છે.

તેમના વકીલ પોલીસને પૂછે છે કે શા માટે બાળક રે સાથે કોઈ પુખ્ય વયના ગુનેગાર સાથે થાય તેવો વર્તાવ થાય છે, ત્યારે પોલીસ અધિકારી જવાબ આપે છે: "તોફાનમસ્તી માટે નહીં, તેને ખૂન કરવા બદલ પકડવામાં આવ્યો છે."

'પાકો બદમાશ'

રેએ પોતાની ગુનાની કબૂલાત તરત કરી લીધી હતી.

ઇંગ્લૅન્ડ અને વેલ્સમાં ફોજદારી કૃત્યો માટે સ્વંયને જવાબદાર ગણવા માટેની ઉંમર 10 વર્ષની 1963માં નક્કી કરવામાં આવી હતી.

એક અંદાજ પ્રમાણે 1995 પછી 10થી 14 વર્ષની ઉંમરનાં 7,000થી વધુ બાળકો સામે ઇંગ્લૅન્ડ અને વેલ્સની ક્રાઉન કોર્ટ્સમાં મુકદ્દમા ચાલ્યા છે.

આટલી નાની ઉંમરે ફોજદારી કૃત્યની જવાબદારી નક્કી કરવી એ બાળઅધિકારનો ભંગ છે એવું સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘે વારંવાર કહ્યું છે.

ગુનાખોરી માટે જવાબદારીની ઓછામાં ઓછી ઉંમર વધારીને 12ની કરવી જોઈએ તેવી માગણી પણ સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘે કરી છે.

બીજા કોઈ પણ યુરોપિયન દેશ કરતાં 10 વર્ષની ઉંમર ઓછી છે. સ્વિડનમાં તે 15ની...


પણ તેમને એવી અપેક્ષા નહોતી કે તેમની સામે જાતીય (સેક્સિસ્ટ) ટિપ્પણીઓ થશે. મેથ્યૂ જેન્કિન આ લેખમાં જણાવે છે કે તે દીકરીને લઈને બહાર નીકળે ત્યારે ભદ્દી મજાકનો સામનો કરવો પડે છે.

વાંચો એમની વ્યથા એમનાં જ શબ્દોમાં.

એપ્રિલ મહીનાના એક રવિવારે, જ્યારે મિનિ હિટવેવના દિવસો હતા, હું મારી છ મહિનાની દીકરી કાર્લાને લઈને નીકળ્યો હતો.

થોડે દૂર આવેલા ક્લેફામ ખાતે આવેલા શિશુઓના સેન્સરી ક્લાસમાં તેને લઈ જવા નીકળ્યો હતો.

મારા પરિચયમાં હતા તે બધા જ વાલીઓ આ ક્લાસની કલાત્મકતાના વખાણ કરતા થાકતા નહોતા.

ખાસ કરીને ક્લાસમાં વગાડવામાં આવતા મધુર સંગીત અને તારાના ઝગમગાટ જેવા પ્રકાશ વચ્ચે બાળકો નિરાંતે ઊંઘી જતાં હતાં તે જોઈને તેઓ ખુશ થઈ જતા હતા. જોકે કાર્લાને ત્યાં કશી મજા આવી નહોતી.

તેને લઈને હું અંદર દાખલ થયો તે સાથે જ તેણે ભેંકડો તાણ્યો. તે જોરજોરથી રડવા લાગી હતી અને ચૂપ જ નહોતી થતી.

શું તમે આ વાંચ્યું?

તેની આંખમાંથી વહેતા આંસુથી તેનો ચહેરો ભીંજાઈ ગયો હતો.

તેના નાકમાંથી લીંટ નીકળવા લાગ્યું હતું અને તે મોં ફૂલાવીને શ્વાસ કાઢતી હતી.

મેં જેમ તેમ કરીને ધીરજ જાળવી રાખી, એ આશામાં કે ક્લાસ શરૂ થશે એટલે કાર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્લા શાંત થઈ જશે.

હું ખુશખુશાલ બાળકોને તેડીને ઊભેલી માતાઓ સાથે જોડાયો. શિશુઓને સૌ પ્રથમ હળવો મસાજ કરાતો હતો અને ગીતો સંભળાવાતા હતા.

જોકે મારી દીકરી તેનાથી વધારે અકળાઈ. હવે તે વધુ જોરથી રડવા લાગી અને તે પછી જે થવાનું હતું તે થયું.

માતાઓના ઘેરા વચ્ચે હું એક માત્ર પિતા હતો, જે દીકરીને શાંત પાડવા માટે કોશિશ કરી રહ્યો હતો.

તેથી સૌ હવે તેની વહારે આવ્યાં. મને મદદ કરવાને બદલે સૌએ મારી દયા ખાધી અને મારા પર જાણે મહેરબાની કરતાં હોય તે રીતે સંભળાવ્યું.

એક મહિલાએ મને પૂછ્યું, "તમે એની નેપી બદલાવી?" "કદાચ તે ભૂખી થઈ હશે?"

સૌથી વધારે મને ખરાબ લાગ્યું જ્યારે કોઈએ કહ્યું, "લાવો હું તમારી દીકરીને તેડી રાખું?"

હું દીકરીને રડતી અટકાવવામાં વ્યસ્ત હતો. તેથી તરત બધાને સામો જવાબ આપીને સંભળાવી શક્યો નહીં કે મને છોકરાં સંભાળતાં આવડે છે.

આ કંઈ પહેલીવાર તેને લઈને નથી નીકળ્યો. હું ઘરે રહીને બાળકોને સંભાળતો પિતા છું.

તે જન્મી ત્યારથી હું તેનાં બાળોતિયાં સાફ કરું છું અને તેનાં આંસું લૂછતો રહ્યો છું.

મારા માટે અજાણી એવા આ બધી માતાઓ વચ્ચે હું અકળાયો, કેમ કે તેમની મદદની મારે કોઈ જરૂર નહોતી. હું ક્લાસ છોડીને બહાર જતો રહ્યો અને રડી પડ્યો હતો.

આવી સ્થિતિમાં કોઈ મહિલાને શીખવવામાં આવે કે તમારે બાળકનો ઉછેર કઈ રીતે કરવો જોઈએ ત્યારે તેને કેવું લાગે તેની કલ્પના કરી જુઓ.

કોઈ અજાણી વ્યક્તિ કહે કે લાવો તમારું બાળક આપો, તમે નથી સંભાળી શકતા ત્યારે તેને કેવું લાગતું હશે.

પણ મારા માટે આ નવી વાત નહોતી, કેમ કે રોજે રોજ હું આવા ટોણાં સાંભળતો આવ્યો છું.

હું કાર્લાને બોટલથી દૂધ પિવડાવી રહ્યો હતો ત્યારે એક મહિલાએ આવીને મને અપમાનજનક સ્થિતિમાં મૂકી દીધો હતો.

તેણે મને જાહેરમાં કેવી રીતે દૂધ પિવડાવવું જોઈએ તે રીતસર 'દેખાડ્યું'. મને ઠપકો પણ આપ્યો કે શિશુની કોમળ ચામડીને ઘસાય તેવાં કપડાં કેમ પહેર્યાં છે.

બીજી એક વાર એક મહિલાએ હું ફૂટપાથના કિનારે વધારે પડતો બહારની તરફ બગી રાખીને ઊભો હતો ત્યારે ઠપકો આપ્યો હતો.

તેનું કહેવું હતું કે કોઈ કાર એકદમ નજીકથી પસાર થશે તો બાળકને કચડી નાખશે.

રમૂજ થાય તેવી વાત એ છે કે હું પિતા બન્યો તે પછી મારે લિંગભેદનો સામનો કરવો પડશે એવી કલ્પના મને નહોતી.

મને બીક હોમોફોબિયા (સમલિંગી લોકો સામેના કાલ્પનિક ભય)ની હતી.

કાર્લા અમેરિકામાં એક સરોગેટ માતાની કૂખે જન્મી હતી. એ કહાની ખૂબ સંવેદનશીલ છે.

તેનો જન્મ થયો ત્યારે અમે...


પણ દેશની હાલની રાજનૈતિક સ્થિતિ અને સંસદની ભૂમિકા વિશે તે આજે પણ સટીક રીતે લાગુ થાય છે.

ગત પાંચ માર્ચે શરૂ થયેલું સંસદનું બજેટ સત્રનો બીજો તબક્કો પણ ગૃહમાં ધાંધલને કારણે લગભગ પૂરી રીતે બિન-ઉપજાઉ રહ્યું.

સત્રના પ્રથમ તબક્કામાં પણ રાષ્ટ્રપતિના અભિવાદન ભાષણ પર કર્કશ ચર્ચા અને તેના જવાબમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના કટાક્ષયુક્ત ભાષણ સિવાય કંઈ પણ ઉલ્લેખનીય નથી થઈ શક્યું.

કેન્દ્રમાં સરકાર કોઈ પણ પાર્ટીની હોય, તેમની કોશિશ સંસદ બને તેટલી ઓછી ચલાવવાની હોય છે.

તેની ઉપેક્ષા કરવી અથવા તેમાં પોતાની મનમાની કરવી તેવી જ કોશિશ કરતી હોય છે.

તેમની આ જ પ્રવૃતિને કારણે દેશની સૌથી મોટી પંચાયતમાં ધાંધલ અને સૂત્રોચ્ચાર હવે આપણા સંસદીય લોકતંત્રનો સ્થાયી સ્વભાવ બની ગયો છે.

પાછલા કેટલાક દાયકાઓ દરમિયાન કદાચ જ સંસદનું કોઈ એવું  સત્ર રહ્યું હશે, જેનો અડધાથી વધુનો સમય ધાંધલમાં ગયો હતો.

માત્ર ખાનાપૂર્તિ

દેશના 70 વર્ષના સંસદીય ઇતિહાસમાં આ પ્રથમ અવસર છે, જ્યારે દેશનું સામાન્ય બજેટ અને નાણાં બિલ વગર ચર્ચાએ જ પસાર થઈ ગયું હતું.

આવો જ એક ઇતિહાસ છ મહિના પૂર્વે પણ રચાયો હતો. જ્યારે સંસદનું શિયાળું સત્ર સરકારે કોઈ પણ ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

કારણસર નિર્ધારિત સમય કરતા લગભગ દોઢ મહિના પછી ઓયાજિત કર્યું હતું.

વળી વિપક્ષના દબાણને કારણે માત્ર ખાનાપૂર્તિ માટે સત્રને ફક્ત 14 દિવસનું જ રાખ્યું હતું.

સંસદીય લોકતંત્રમાં સંસદ ચાલે અને જનહિતના મુદ્દા પર ચર્ચા થાય એ જવાબદારી વિપક્ષની પણ હોય છે.

પણ સરકારની જવાબદારી વિપક્ષ કરતા પણ વધુ હોય છે. જોકે, સમગ્ર દરમિયાન સરકારે આ મામલે કોઈ પણ પ્રકારની ના ઇચ્છા દર્શાવી કે ના કોશિશ કરી.

મુખ્ય વિપક્ષી દળ કોંગ્રેસ સિવાય આન્ધ્ર પ્રદેશ, તમિલનાડુ, પશ્ચિમ બંગાળ વગેરે રાજ્યોના પ્રાદેશિક પક્ષોના સાંસદો પોતપોતાના ક્ષેત્ર સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ચર્ચાની માંગને લઈને હંગામો કરતા રહ્યા.

બીજી તરફ બન્ને ગૃહના અધ્યક્ષ તેમને શાંતિ જાળવવાની ઔપચારિક અપીલ કરીને ગૃહની કાર્યવાહી સ્થગિત કરતા રહ્યા.

લોકસભા અધ્યક્ષ અને રાજ્યસભાના સભાપતિ તરફથી પણ આ વિશે કોઈ પણ ગંભીર પહેલ ન કરવામાં આવી જેથી ગૃહની કાર્યવાહી સુચારુ રીતે ચાલી શકે.

વિપક્ષના સવાલોનો સામનો

બન્ને ગૃહમાં કાર્યવાહી વારંવાર સ્થગિત થવું સરકારની મનમાની જેવું જ હતું. જો આવું નહીં થયું હોત, તો સરકાર ઘણા મોરચે ઘેરાઈ શકી હોત.

નબળી પડી રહેલી અર્થવ્યવસ્થા, બેરોજગારી, નવા નવા બૅન્ક કૌભાંડ, આવા કૌભાંડના સામેલ લોકો સાથે શાસક પક્ષના લોકોની સાંઠગાઠ અને કૌભાંડ આચરનારાઓનું વિદેશ ભાગી જવું, રફાલ વિમાનનો વિવાદીત સોદો, દેશના વિવિધ ભાગોમાં જાતિય અને સાંપ્રદાયિક તણાવ, ચીનની ઘુસણખોરી, કાશ્મીરમાં વકરી રહેલી સ્થિતિ વગેરે મુદ્દાઓ પર વિપક્ષના સવાલોનો સરકારે સામનો કરવો પડ્યો હોત.

આથી આ બાબત સરકાર માટે પડકાર બની શકી હોત અને તે સરળ નહીં હોત.

આ સિવાય એસસી-એસટી એક્ટ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાને કારણે દેશમાં થયેલા આંદોલન થયા.

શું આટલા મોટા મુદ્દા પર સંસદમાં ચર્ચા ન થવી જોઈએ?  બિલકુલ થવી જોઈએ પણ ચર્ચા ન થઈ.

વળી આ સિવાય વિપક્ષ તરફથી લાવવામાં આવેલા અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ અને સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ વિરુદ્ધ મહાભિયોગની ચર્ચાએ પણ સરકારની મુશ્કેલીમાં વધારો જ કર્યો હોત.

સ્વાભાવિક વાત છે કે સરકાર પણ નહોતી ઇચ્છતી કે સંસદમાં કામકાજ થાય, અલબત્ત સરકાર તરફથી સંસદીય કાર્યમંત્રી અને વરિષ્ઠ મંત્રી એક નિવેદન આપતા રહ્યા કે સરકાર દરેક મુદ્દે ચર્ચા કરવા માટે તૈયાર છે.

સરકારના આ વલણ પર વરિષ્ઠ નેતા શરદ યાદવ કહે છે, "આ સરકાર જે રીતે અન્ય બંધારણીય સંસ્થાને અપ્રાસંગિક બનાવવા મથી રહી છે, તે જ રીતે સંસદને પણ બિન-પ્રભાવશાળી બનાવવા...


પણ બન્નેની જૈવિક સંરચના પર એક નજર કરીએ તો ઘણા તફાવતો સામે તરી આવે છે.

માણસના શરીરમાં પણ એવા અંગો નહીં હોય જે ચિમ્પાન્ઝીમાં હશે અને આ બાબત માણસો માટે પણ એટલા જ પ્રમાણમાં લાગુ પડે છે.

જૈવિક માળખામાં ફેરફારનું કારણ માણસોનો સતત જૈવિક વિકાસ છે. પણ જૈવિક વિકાસની ગતિ એકદમ ધીમી હોય છે.

આ જ કારણે માણસોના શરીરમાં ઘણા એવાં હાડકાં અને માંસપેશીઓ જોવા મળે છે કે જે કોઈ જ કામની નથી.

જૈવિક વિકાસના ક્ષેત્રે કામ કરનારા ડોરસા અમીરે પોતાના ટ્વિટર અકાઉન્ટ પર માણસનાં શરીરના એ ભાગોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે કે જેની કોઈ જ ઉપયોગિતા નથી.

ડોરસા જણાવે છે, "તમારું શરીર કુદરતી ઇતિહાસના કોઈ સંગ્રહાલય જેવું છે."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

એવામાં સવાલ એ ઉભો થાય કે જ્યારે આ અંગો કે માંસપેશીઓની માનવ શરીરમાં કોઈ ઉપયોગિતા જ નથી તો પછી તે માણસના શરીરમાં હોય છે જ શા માટે? આ પ્રશ્નનો જવાબ જૈવિક વિકાસની ધીમી ગતિ સાથે સંકળાયેલો છે.

કેટલાક કિસ્સાઓમાં આ અંગો પોતાના માટે નવું કામ શોધી લેતાં હોય છે અને આ પ્રક્રિયાને  'એક્સપેટેશન' કહેવામાં આવે છે.

બીબીસી સાથે વાત કરતાં ડોરસા જણાવે છે, "કદાચ તમે વિચારતા હશો કે આપણને કઈ રીતે ખબર પડે કે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

આ અંગોનું શું કામ હતું? તો એનો જવાબ એ છે કે આપણે માત્ર અટકળો જ લગાવી શકીએ છીએ. આપણે આ બાબતોનું આંકલન એ આધારે કરી શકીએ કે આ માંશપેશીઓ કોઈ જીવના અસ્તિત્વને ટકાવી રાખવા માટે કેટલી જરુરી હતી."

ચાલો વાત કરીએ માણસનાં શરીરના આવા જ કેટલાક ભાગો વિશે.

1. ઝાડ પર ચડવામાં મદદ કરનારી માંસપેશીઓ

માણસના કાંડામાં આવેલી આ માંસપેશીને સમજવા માટે  તમારે માત્ર આટલું જ કરવાનું છે.

એક સપાટ જગ્યાએ તમારો હાથ રાખીને તમારા અંગૂઠાથીટચલી આંગળીને અડવાનો પ્રયાસ કરો.

શું તમને તમારાં કાંડા પર બે માંસપેશીઓ જોવા મળી?  જો હા તો આને જ પાલમારિસ લોગન્સ કહેવામાં આવે છે.

પણ જો તમને તમારાં કાંડા પર આ બે માંસપેશી જોવા મળી નથી તો ગભરાવાની જરુર નથી. કારણ કે 18 ટકા લોકોમાં આ માંસપેશી જોવા મળતી નથી. અને આ કોઈ કામ સાથે જોડાયેલી પણ નથી.

જો આ માંસપેશીઓના હેતુ વિશે વાત કરીએ તો બિલકુલ આવી જ માંસપેશી ઓરેંગુટાન જેવા જીવોમાં પણ જોવા મળે છે.

ડોરસા જણાવે છે, "આનાથી એ વાતની સાબિતી મળે છે કે  આ માંસપેશીઓ માણસોને ઝાડ પર ચડવામાં મદદરુપ થતી હશે. પણ આજે ડૉક્ટરો આ  માંસપેશી પર ખાસ ધ્યાન રાખે  છે કારણ કે રિકંસ્ટ્રક્ટિવ સર્જરી કરતી વખતે તેઓ આનો ઉપયોગ કરી શકે છે."

2. કાનની માંસપેશીઓ

જેરી કૉયને પોતાના પુસ્તક "વ્હાય ઇવોલ્યૂશન ઈઝ ટ્રુ" માં જણાવ્યું છે કે, "જો તમે તમારા કાન હલાવી શકો છો તો સમજી લો કે તમે જૈવિક વિકાસનું જીવંત ઉદાહરણ છો."

જૈરીએ આમ જણાવી માણસના કાનની ત્રણ  માંસપેશીઓનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

દુનિયામાં મોટાભાગના લોકો પોતાના કાનને હલાવી શકતા નથી. પણ કેટલાક લોકો એવા પણ છે કે જે આ માંસપેશીઓની મદદ વડે પોતાના કાન હલાવી શકે છે.

આ વિશે સૌ પ્રથમ વખત ચાર્લ્સ ડાર્વિને લખ્યું હતું. ડાર્વિન તેને ટ્યૂબરકલ કહે છે.

ડોરસા જણાવે છે, "જો કે આ મુદ્દે ચર્ચાઓ તો ચાલુ જ છે કે આ માંસપેશીઓને માણસની જૈવિક પ્રક્રિયામાં નકામો હિસ્સો ગણવો કે નહીં. તર્ક એમ પણ આપવામાં આવે છે કે કાનની આસપાસની માંસપેશીઓમાં આ લક્ષણ જોવા મળે છે."

કૉયેન જણાવે છે કે બિલાડી અને ઘોડા જેવા જીવોમાં આજે પણ આ કાન હલાવવા માટે તે કામમાં આવે છે.

આનાથી આ જીવોને શિકારીઓની ભાળ મેળવવામાં, પોતાના બાળકોની શોધખોળ કરવામાં કે પછી અન્ય અવાજોને ઓળખવામાં મદદ મળે છે.

3. ટેલ બોન

ડોરસા અમીર જણાવે છે, "ટેલ બોન તો જૈવિક વિકાસની પ્રક્રિયામાં આપમેળે જ નકામી બની ગયેલો હિસ્સો છે. જે આપણી ગુમ થયેલી પૂંછડીઓની યાદ અપાવડાવે છે કે જે કોઈ...


પણ શું તમને ખબર છે કે સારી તંદુરસ્તી માટે રોજ કેટલાં ઈંડા ખાવા જોઈએ અને એને રાંધવાની સાચી રીત કઈ છે?

ચીનમાં લગભગ 10 લાખ લોકો પર કરવામાં આવેલા એક અભ્યાસમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે રોજ એક ઈંડું ખાવાથી હાર્ટની બીમારીનું જોખમ ટાળી શકાય છે.

નિષ્ણાતો સારી તંદુરસ્તી માટે ઈંડા ખાવાની સલાહ આપે છે, પણ તેઓ એ પણ જણાવે છે કે વધુ ઈંડા ખાવા નુકસાનકારક બની શકે છે.

કેટલા ઈંડા ખાવા જોઈએ?

મોટાભાગનાં ડૉક્ટરો પોતાનાં ભોજનમાં ઈંડાને સામેલ કરવાની સલાહ આપે છે. કારણ કે ઈંડામાં પોષકતત્વો ભરપૂર હોય છે.

એમાં વિટામીન એ,ડી,બી અને બી12 સિવાય લૂટિન અને જીએજેનથિન જેવાં પોષકતત્વ હોય છે. આ તત્વ આંખો માટે ખૂબ ફાયદાકારક હોય છે.

બ્રિટનનાં ડાયટિશયન ડૉ. ફ્રેંકી ફિલિપ્સ જણાવે છે, ''એક દિવસમાં એક-કે બે ઈંડા ખાઈ શકાય છે.''

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ડૉ. ફિલિપ્સ ઉમેરે છે કે વધુ ઈંડા ખાવામાં પણ કોઈ ચિંતાનું કારણ નથી.પણ એ વાત ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ કે કોઈ ભોજન વધુ માત્રામાં લેવામાં આવે તો આપણે બીજા ભોજનમાંથી પોષકતત્વો મેળવી શકતા નથી કે જે આપણે ખાઈ શકતા નથી.

માટે જ ડાયટિશયન મોટા ભાગે બેલેંસ ડાયટ પર ભાર મૂકે છે.

ઈંડા પ્રોટીન માટે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

નું એક જરૂરી માધ્યમ છે, પણ આપણે  એ વાતનું પણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે આપણે ઘણું પ્રોટીન ભોજનમાં પહેલેથી  જ લેતા હોઈએ છે.

જરૂરિયાત કરતાં બે કે ત્રણ ગણું પ્રોટીન કિડની પર ખરાબ અસર કરી શકે છે.

ઈંડામાં જ્યારે કૉલેસ્ટ્રૉલ હોવાનાં પુરાવા મળ્યા, ત્યારે બ્રિટિશ હાર્ટ ફૉઉંડેશને 2007માં એક અઠવાડિયામાં ત્રણ ઈંડા ખાવાની સલાહ આપી છે.

કૉલેસ્ટ્રૉલ

નેશનલ હેલ્થ સર્વિસની હાલિયાની સલાહ મુજબ ,''ઈંડામાં થોડું કૉલેસ્ટ્રૉલ તો હોય છે, પણ એની માત્રા આપણા લોહીમાં સેચ્યુરેટેડ ફૅટમાંથી મળતા કૉલેસ્ટ્રૉલ કરતાં ઓછી હોય છે.''

બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો ઈંડાનું કૉલેસ્ટ્રૉલ કોઈ મોટી સમસ્યા નથી, પણ સેચ્યુરેટેડ ફૅટમાંથી મળતું કૉલેસ્ટ્રૉલ સૌથી મોટી સમસ્યા છે.

હાર્ટ યૂકેનાં જણાવ્યા અનુસાર, એક ઈંડામાં લગભગ 4.6 ગ્રામ અર્થાત્ એક ચમચી ફૅટ હોય છે, પણ એનો એક ચતુર્થાંશ જ સેચ્યુરેટેડ હોય છે.

એટલે દેખીતી રીતે તો ઈંડાને કારણે આપણા શરીરનાં કૉલેસ્ટ્રૉલ સ્તર પર વધુ અસર પડતી નથી.

હા,પણ એ ઈંડામાં માખણ કે ક્રિમ મેળવી દેવામાં આવે તો વાત જુદી છે.

સાલ્મોનેલા બેક્ટેરિયા

બ્રિટેનની પૂર્વ હેલ્થ મિનિસ્ટર એડવિના કુરીએ ડિસેમ્બર 1988માં જણાવ્યું હતું કે બ્રિટનમાં પ્રોડ્યૂસ થતા મોટા ભાગનાં ઈંડામાં સાલ્મોનેલા બેક્ટિરિયા હોય છે.

આ બેક્ટિરિયાને તંદુરસ્તી માટે જોખમ ગણાવવામાં આવ્યાં છે માટે આ નિવેદનથી બ્રિટનમાં ભૂકંપ આવી ગયો હતો.

ત્યાર બાદ એડવિનાને એના પદ પરથી રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું.

જો કે એ વખતે ઈંડામાં સાલ્મોનેલાની કેટલીક સમસ્યા જરૂર હતી. 1990 સુધી ઈંડાનું ઉત્પાન કરનારાઓએ એક વૅક્સિનેશન પ્રોગ્રામ શરુ કરી દીધો હતો.

હવે ત્રીસ વર્ષ બાદ બ્રિટેનના ઈંડા દુનિયામાં સૌથી વધારે સુરક્ષિત છે કમ સે કમ સાલ્મોનેલાનાં મુદ્દે તો ખરા જ.

ત્યાં માર્કેટમાં મળનારા મોટાભાગનાં ઈંડા પર હવે લૉયન માર્ક લગાવેલો હોય છે, જે એ દર્શાવે છે કે જે મરઘીએ આ ઈંડું આપ્યું છે એને સાલ્મોનેલાથી બચવાનું ઇંજેક્શન આપવામાં આવેલું છે.

ગયા વર્ષે જ લૉયન માર્કવાળા ઈંડાને મહિલા અને બાળકો માટે  સુરક્ષિત જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હવે ઈંડામાં ખતરનાક બેક્ટિરિયાનું જોખમ ઘણું ઓછું છે, માટે 'ડરવાની કોઈ જરૂર નથી.'

ઈંડાને કઈ રીતે રાંધશો?

જ્યાં સુધી ઈંડાને રાંધવાની વાત છે તો એને ખૂબ સાદી રીતે જ રાંધવા જોઈએ કે પછી બાફીને ખાવાં જોઈએ.

મોટા ભાગનાં ડાયટિશિયન સલાહ આપે છે કે ઈંડાને તળવા ના જોઈએ, કારણ કે...