મહિલાઓના હકને લઈને સાઉદીમાં 2017માં એક પૉપ સોંગ ખુબ જ વાયરલ થયું હતું

'દ ઇવિલ્સ ઓફ વિમન ડ્રાઇવિંગ' વિષય પર ભાષણ આપતા સાદ અલ-હિજરીએ કહ્યું કે મહિલાઓ પાસે માત્ર અડધું મગજ જ હોય છે.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે :

એમાં પણ એ જ્યારે શૉપિંગ કરવા જાય, ત્યારે અડધામાંથી પણ અડધું વપરાઈ જાય છે.

ધર્મગુરૂ પર નિયંત્રણ

શેખ સાદ અલ-હિજરીએ મહિલાઓના અડધા મગજ પર ઉપદેશ આપ્યો છે

આ નિવેદન બાદ સાઉદી અરેબિયાના અસિર પ્રાંતના ફતવા (કાયદાકીય અભિપ્રાય) પ્રમુખ સાદનાએ ધર્મગુરૂના ઉપદેશ આપવા તથા અન્ય ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓ કરવા પર પ્રતિબંધ લાદી દેવામાં આવ્યો છે.

સાઉદીમાં મહિલાઓના ગાડી ચલાવવા પર પ્રતિબંધ છે. આ અંગે વિરોધ પ્રદર્શન પણ થયા છે.

ધાર્મિક નેતાએ કરેલી ટિપ્પણીનો આ વીડિયો સાઉદી અરબમાં વાયરલ થવા લાગ્યો છે. એના પર સોશિઅલ મીડિયામાં ખાસી ચર્ચા થવા લાગી છે .

સોશિઅલ મીડિયા પર વિરોધ

મહિલાઓ પાસે માત્ર ચોથા ભાગનું જ મગજ હોય છે, તે એવા હૈશટેગનો અરબી ભાષામાં 24 કલાકમાં 1.19 લાખ વાર ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો.

ઘણા લોકોએ તેમની આ ટિપ્પણીની ટીકા કરતા ટ્વિટ્સ કર્યાં.

જેમાંથી શિક નામના એક યૂઝરે લખ્યું, "હું ભગવાનના કસમ ખાઈને કહું છ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ું કે તમે અને તમારા જેવા લોકો પાસે ચોથા ભાગનું મગજ હોય છે. જેઓ તમારા મંચ પરથી કટ્ટર વિચારો રજૂ કરે છે. મહિલા જ પુરુષને જન્મ આપે છે, એનો ઉછેર કરે છે અને એને સફળ બનાવે છે. "

નકા નામના એક યૂઝરે લખ્યું, "સાદ પર પ્રતિબંધ લગાવવાથી કંઈ નહીં મળે. બીજા પણ  ઘણા કાળી દાઢીવાળા છે જેઓ ભડકાઉ ફતવા બહાર પાડે છે.

કેટલાકે કર્યું  સમર્થન

બીજી તરફ કેટલાક લોકોએ સાદનો બચાવ કર્યો. 'સાદ મહિલાઓની સાથે છે, એમના વિરોધમાં નહીં' અરબી ભાષામાં આ હૈશટેગ સાથે 24 કલાકમાં 20 હજાર ટ્વીટ કરવામાં આવ્યા.

એક યૂઝર અબ્દુલ રહાને ટ્વીટ કર્યું, "અમારા શેખ સાદ અલ-હિજરી અમારી બહેન અને દીકરીઓની ચિંતા કરે છે. એમણે એવી કોઈ ભૂલ નથી કરી કે તેમને પદ પરથી હટાવવા પડે. અસિરના ગવર્નર ખુદાનો ખોફ કરો. બિનસાંપ્રદાયિકોનું ન માનો."

અસિર પ્રાંતના પ્રવક્તાએ કહ્યું કે મંચ પરથી જે કાંઈ પણ બોલવામાં આવે છે તેની સમાજના લોકો પર અસર  પડે છે. સમાજમાં ગેરસમજ પેદા ના થાય અને વિવાદને રોકવા માટે સાદ પર પ્રતિબંધ લગાવવામાં આયો છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


મહિલાઓનાં ધરણાં

રાજ્યના પાટનગર ગાંધીનગરની કડકડતી ઠંડીમાં પચાસેક દિવસથી ધરણાં કરી રહેલાં મહિલાઓએ હવે આમરણ અનશન આદર્યાં છે.

તેમની ફરિયાદ છે કે અનામત વર્ગનાં મહિલા ઉમેદવારોને મેરિટનો લાભ આપવામાં આવ્યો નથી.

તો સામે પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ, બ્રહ્મસમાજ અને કરણીસેનાએ પણ દલિત, આદિવાસી, ઓ.બી.સી. (અધર બૅકવર્ડ ક્લાસ, અન્ય પછાત જ્ઞાતિ) વર્ગનાં મહિલાઓને મેરિટનો લાભ આપવામાં આવશે, તો બિનઅનામત વર્ગનાં મહિલાઓને અન્યાય થશે તેમ કહી બાંયો ચડાવી છે.

અનુસૂચિત જાતિ, જનજાતિ અને ઓબીસીના સત્તાપક્ષના સાંસદો અને ધારાસભ્યોએ જ નહીં અનામત વર્ગના કેટલાક મંત્રીઓએ પણ અનામત વર્ગનાં મહિલાઓને એલઆરડીની ભરતીમાં અન્યાય અંગે મુખ્ય મંત્રીને પત્ર લખ્યા છે.

ત્યારે ઉપમુખ્ય મંત્રી નીતિન પટેલે તેમને ટોણો મારી આ બધું કૉંગ્રેસનું કારસ્તાન હોવાનું જણાવ્યું હતું.

જૂનાગઢની સરકારી કચેરીમાં પટાવાળા તરીકે ફરજ બજાવતા મ્યાંજરભાઈ હૂંણે પોતાનાં બે દીકરાને એલઆરડીની ભરતીમાં અન્યાય થયો છે તેવી સ્યૂસાઈડ નોટ સાથે કચેરીમાં જ આત્મહત્યા કરી લીધી હતી.

તેને કારણે ભારતીય જનતા પક્ષના માલધારી-રબારી સમાજના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓને સરકારે તાબડતોબ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

જૂનાગઢ દોડાવવા પડ્યા હતા.

ગીર, બરડા વિસ્તારના માલધારીઓને આદિવાસી ગણી તેમને અનામતનો લાભ મળે છે.

હવે આદિવાસીઓએ પણ ગીર-બરડાના આદિવાસીઓને અપાયેલા આદિવાસી તરીકેના કથિત ખોટાં સર્ટિફિકેટ રદ કરવાની માગણી સાથે પાટનગરમાં અચોક્કસ મુદતનાં ધરણાં શરૂ કર્યાં છે.

હાલ તો સરકાર અનામતના મુદ્દે કોર્ટનું કે સબજ્યુડિસ મેટર હોવાનું બહાનું કાઢીને બેસી રહી છે, પરંતુ તેને અનામત તરફીઓ અને વિરોધીઓની ઝાળ બચાવી શકવાની નથી.

અનામતનો ઉદ્ભવ

ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ 14થી 16માં દેશના પ્રત્યેક નાગરિકને સમાનતાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે.

પરંતુ અનુચ્છેદ 16(4)માં અનુસૂચિત જાતિ અને જનજાતિ માટે અનામતની જોગવાઈ કરવાથી સમાનતાના હકનો ભંગ થશે નહીં તેમ જણાવ્યું છે.

1950માં બંધારણ અમલમાં આવ્યું ત્યારથી જ અનુસૂચિત જાતિ (દલિત) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (આદિવાસી)ને રાજકીય, શૈક્ષણિક અને વહીવટમાં અનામત બેઠકો આપવામાં આવી છે.

જાતિભેદ, અસ્પૃશ્યતા અને અત્યાચારને કારણે દલિતોને કે જંગલોમાં વસવાટ તથા અન્ય વિષમ પરિસ્થિતિને કારણે આદિવાસીઓને અનામત આપવામાં આવી છે.

પરંતુ વાસ્તવમાં બંધારણમાં અનામતની જોગવાઈ સાથે પ્રતિનિધિત્વનો ખ્યાલ જોડાયેલો છે.

વિધાનગૃહોમાં, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અને સરકારી નોકરીઓમાં આ વર્ગનું પ્રતિનિધિત્વ સાવ જ ઓછું કે નહિવત્ હોઈ તેમને વસ્તીના પ્રમાણમાં પ્રતિનિધિત્વ આપવા અનામતની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

કાળક્રમે તેમાં બીજી જ્ઞાતિઓ અને વર્ગો ઉમેરાતા રહ્યા છે.

1990માં સામાજિક અને શૈક્ષણિક પછાત વર્ગને, 1997માં મહિલાઓને અને 2019માં આર્થિક નબળા વર્ગોને અનામત આપવામાં આવતાં હવે અનામતનું પ્રમાણ 50% કરતાં વધારે છે.

એલ. આર. ડી. ભરતીનો વિવાદ

હાર્દિક પટેલે સવર્ણોને અનામત મળે તે માટે ગુજરાતમાં આંદોલન કરેલું

લોકરક્ષક ભરતી બોર્ડ દ્વારા લોકરક્ષક કૅડર વર્ગ-ત્રણ (બિનહથિયારધારી અને હથિયારધારી પોલીસ કૉન્સ્ટેબલ અને જેલસિપાહી)ની 6189 ખાલી જગ્યાઓ સીધી ભરતીથી ભરવા 15 ઑગસ્ટ, 2018ના રોજ જાહેરાત આપવામાં આવી હતી.

તેમાં બીજી 3524 જગ્યાઓ ઉમેરાતાં કુલ 9613 જગ્યાઓની સીધી ભરતીની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી હતી.

લેખિત પરીક્ષા, શારીરિક કસોટી અને અન્ય વધારાના ગુણ સાથે ખાલી જગ્યાના દોઢગણા એટલે કે 14891 ઉમેદવારોને શૈક્ષણિક અને અન્ય લાયકાતનાં પ્રમાણપત્રોની ચકાસણી માટે બોલાવવામાં આવ્યા હતા.

જાહેરાત મુજબ બિનઅનામત વર્ગના પુરુષોની 3554 અને મહિલાઓની 1578, સામાજિક અને શૈક્ષણિક પછાત...


મહિલાઓની આ લોકતાંત્રિક ઝુંબેશને પગલે સુપ્રીમ કોર્ટ, સંસદ, સરકાર અને રાજકીય પક્ષોને કેટલાક પગલાં લેવા પડ્યા છે.

ત્રિપલ તલાકના વિરોધમાં લાવવામાં આવેલો કાયદો મુસ્લિમ વીમૅન (પ્રૉટેક્શન ઑફ રાઈટ્સ ઑન મૅરેજ) બિલ, 2017 આ જ ઝુંબેશનું પરિણામ છે.

મુસ્લિમ મહિલાઓનો અવાજ રૂંધવામાં આવ્યો

આ કાયદા ઉપર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતાં પહેલાં આની પૃષ્ઠભૂમિ ઉપર એક નજર કરવી જરૂરી છે.

મહિલાઓ માટે ન્યાય અને સમાનતાના સવાલ ઉપર હંમેશાંથી દેશમાં રાજનીતિ થતી આવી છે. પછી તે હિંદુ મહિલાઓ હોય, ખ્રિસ્તી હોય કે પછી મુસલમાન મહિલાઓ હોય. ભૂતકાળમાં સતી અને વિધવા વિવાહને મુદ્દે રાજનીતિ થઈ જ છે..

સબરીમાલા અને અન્ય મંદિરોમાં મહિલાઓના પ્રવેશને મુદ્દે આજે પણ સંઘર્ષ ચાલુ છે. પરંતુ એમ કહેવું અતિશયોક્તિ નથી કે પિતૃસત્તાક રાજનીતિનો સૌથી મોટો શિકાર તો દેશની મુસ્લિમ મહિલાઓ જ થતી આવી છે.

ચુસ્ત રૂઢિવાદી ધાર્મિક જૂથોનાં સામાજિક અને રાજકીય વર્ચસ્વને લીધે મુસ્લિમ મહિલાઓના અવાજને હંમેશાં રૂંધવામાં આવ્યો છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

એટલું જ નહીં, પારિવારિક મુદ્દાઓમાં પણ મહિલાઓ મુસ્લિમોના ધાર્મિક ગ્રંથ કુરાન અને ભારતીય બંધારણમાં આપવામાં આવેલા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

અધિકારોથી પણ વંચિત રહી છે.

ઑલ ઇન્ડિયા પર્સનલ લૉ બોર્ડ જેવી પુરુષવાદી શક્તિઓએ મુસ્લિમ કાયદામાં સુધારાનો સતત વિરોધ કર્યો છે.

જેને લીધે દેશમાં મૌખિક ત્રિપલ તલાકનું કાયમી ધોરણે ચલણ રહ્યું છે. જોકે, આની પરવાનગી પવિત્ર કુરાનમાં ક્યાંય નથી.

મહિલાઓ અદાલતનો દરવાજો ખખડાવે તો પર્સનલ લૉ બોર્ડ કહે છે કે અમારા મઝહબમાં દખલ કરવાનો અધિકાર કોર્ટ કે સરકારને નથી.

સચ્ચાઈ એ છે કે મૌખિક ત્રિપલ તલાક પોતે જ મઝહબમાં સૌથી મોટી દખલ છે.

ઇસ્લામમાં વચેટીયાઓનું સ્થાન નથી

જ્યારે ત્રિપલ તલાક અને હલાલા જેવી અમાનવીય અને ગેર-ઇસ્લામી હરકતો થાય છે ત્યારે પર્સનલ લૉ બોર્ડ મૌન સેવે છે.

પણ મુસલમાન મહિલાઓ ન્યાય માટે ઊભી થાય છે ત્યારે પર્સનલ લૉ બોર્ડને મઝહબ યાદ આવે છે.

બીજો, સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે પર્સનલ લૉ બોર્ડને મઝહબનો ઠેકો કોણે આપ્યો?

ઇસ્લામમાં અલ્લાહ અને ઇન્સાન વચ્ચે સીધો સંબંધ છે, અહીં વચેટિયાનું કોઈ સ્થાન નથી.

મુસ્લિમ મહિલા મુસ્લિમ હોવાની સાથેસાથે દેશની નાગરિક પણ છે. કુરાની હકોની સાથેસાથે ભારતીય નાગરિક હોવાને નાતે તેમના બંધારણીય અધિકારો પણ છે.

પરંતુ દેશમાં વિધિવત મુસ્લિમ કાયદાઓને અભાવે મૌખિક ત્રિપલ તલાક અને નિકાહ હલાલા જેવી ધૃણાસ્પદ હરકતો છડેચોક થઈ રહી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા બાદ પણ મહિલાઓને મૌખિક ત્રિપલ તલાક અપાઈ રહ્યાં છે. એટલું જ નહીં, ત્રણ વાર તલાક બોલીને રાતોરાત મહિલાઓને ઘરમાંથી કાઢી મૂકાયાના કિસ્સા પણ સામે આવી રહ્યા છે.

એનો મતલબ એ થયો કે ત્રિપલ તલાકને ગેરકાયદેસર ઠેરવવાના સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાની મુસ્લિમ મહિલાઓના જીવન ઉપર કોઈ અસર પડી નથી.

આ રીતે ઘરમાંથી કાઢી મુકાયેલી મહિલાની ફરિયાદ ક્યાંય નોંધાવી શકાતી નથી કારણકે પોલીસ કહે છે કે અમે કયા કાયદા અંતર્ગત કેસ નોંધીએ?

સ્વાભાવિકપણે દેશમાં મૌખિક ત્રિપલ તલાક વિરુદ્ધ કાયદાની તાતી જરૂરિયાત છે.

સરકારે બુધવારે (19 સપ્ટેમ્બર,2018)ના દિવસે મુસ્લિમ વીમૅન (પ્રૉટેક્શન ઑફ રાઈટ્સ ઑન મૅરેજ) બિલ - 2017, વટહુકમ દ્વારા લાવવાની જાહેરાત કરી.

આ કાયદો તમામ પક્ષોની ભાગીદારીથી બની શક્યો હોત તો બહેતર હોત! આ કાયદો સંસદનાં બંને સદનોમાં સર્વસંમતિથી પસાર થયો હોત તો સારું થાત!

એ આપણા લોકતંત્ર માટે એ સુવર્ણ દિવસ બની રહેત.

સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદામાં પણ મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ કેહરે કહ્યું હતું કે કાયદો બનાવવાનું કામ સંસદનું છે અને કોર્ટના આ ચુકાદાને આવી રીતે જ આગળ લઈ જવો યોગ્ય રહેશે.

કાયદા વિરુદ્ધ...


મહિલાઓની બાબતોના મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર દર વર્ષે સેંકડો મહિલાઓ ખુદને આગ ચાંપીને આત્મહત્યાનો પ્રયાસ કરે છે.

''જાતે સળગીને આત્મહત્યાનો પ્રયાસ કરતી મહિલાઓના કેસીસ ગંભીર હોય છે. તેઓ તેમના આખા શરીર પર કેરોસીન રેડતી હોય છે.

તેથી ઘણા કિસ્સામાં તેમનું આખું શરીર સળગી જતું હોય છે. એવા કિસ્સાઓ થર્ડ ડિગ્રી બર્ન્સના હોય છે, જે ઘાતક નિવડતા હોય છે.

પશ્ચિમ અફઘાનિસ્તાનમાં મહિલાઓ જાતને આગ ચાંપતી હોવાની ઘટનાઓ સામાન્ય છે. મહિલાઓ તેમના ઘરમાં હિંસાનો સામનો કરતી હોય છે અને તેનો પ્રતિકાર કરી શકતી નથી.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે:

 કેટલીક સ્ત્રીઓનાં લગ્ન બળજબરીથી કરાવવામાં આવ્યાં હોય છે,

જ્યારે કેટલીક મહિલાઓને તેમના ઘરના અન્ય લોકો જ માર મારતા હોય છે. એવી મહિલાઓ પાસે આપઘાત સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ હોતો નથી.

અફઘાનિસ્તાનમાં અને ખાસ કરીને હેરાતમાં મહિલાઓ આ બધું પોતાના નસીબમાં હોવાનું માનીને તેને સ્વીકારી લેતી હતી, પણ હવે એ અભિગમમાં પરિવર્તન આવી રહ્યું છે.

મહિલાઓ તેમની સામેની હિંસાનો વિરોધ કરતી થઈ રહી છે અને વધુ અધિકાર મેળવવા ઇચ્છે છે. ''

પ્રતીકાત્મક ફોટો

 ''આપણે માણસ છીએ. એટલે કોઈની પીડા જોઈએ ત્યારે આપ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ણને દુઃખ થાય. ખાસ કરીને ખરાબ રીતે દાઝી ગયેલી મહિલાઓને નિહાળવાનો અનુભવ સારો નથી હોતો.

મને દાઝેલી મહિલાઓ પ્રત્યે સહાનુભૂતિની લાગણી થાય છે. પોતે આત્મહત્યાનો પ્રયાસ કર્યો ન હતો, એવું જણાવવાનું અને હકીકત છૂપાવવાનું એવી મોટાભાગની મહિલાઓને તેમના પરિવારજનોએ શિખવાડી રાખ્યું હોય છે.

એ મહિલાઓ ડરેલી હોય છે. તેથી ચૂપ રહે છે. કંઈ જ કહેતી નથી. મને તેનું દુઃખ થાય છે. હું તેમને મદદ કરવાનો અને શાંત પાડવાનો પ્રયાસ કરું છું.

હું તેમને સધિયારો આપું છું, જેથી સમય જતાં તેઓ મને સાચી વાત જણાવે. હું તેમને કહું છું કે હકીકત શું હતી તે મને જણાવો. એ તમારા જ લાભમાં છે.''

''કેટલીક મહિલાઓને તેમના પતિ, કેટલીકને તેમનાં પેરન્ટ્સ અને કેટલીકને તેમના પરિવારના પુરુષ સભ્યો હોસ્પિટલમાં લાવે છે.

તેઓ દાઝેલી મહિલાને હોસ્પિટલમાં મૂકીને ચાલ્યા જાય છે. તેમને ડર હોય છે કે તેમના પરિવારની દાઝેલી મહિલા જીવતી રહેશે તો તેમના માટે મુશ્કેલી સર્જાશે. એક મહિલાને તેનો પતિ અને સાસરિયાં હોસ્પિટલમાં લાવ્યાં હતાં.

પ્રતીકાત્મક ફોટો

એ મહિલા એટલી ખરાબ રીતે દાઝેલી હતી કે બેભાન અવસ્થામાં હતી.

એ મહિલાને હોસ્પિટલમાં મૂકીને તેનો પતિ ક્યારેય પાછો આવ્યો ન હતો. બાદમાં અમને ખબર પડી હતી કે એ મહિલાને તેના સાસરાએ જ આગ ચાંપી હતી.

સાસરિયાં એ મહિલાને હોસ્પિટલમાં મૂકીને ચાલ્યાં ગયાં હતાં, કારણ કે તેઓ પોલીસની કાર્યવાહીનો સામનો કરવા ઇચ્છતાં ન હતાં.''

''દાઝેલી જૂજ મહિલાઓ બચી શકે છે. કેટલીકનું હોસ્પિટલે આવતાં પહેલાં રસ્તામાં જ મોત થાય છે. કેટલીકનું હોસ્પિટલમાં મોત થાય છે. દસમાંથી સાત મહિલાઓ મરણ પામે છે.''

''હમણાં મેં જેનો ઉલ્લેખ કર્યો એ મહિલાનો કેસ ભયાનક હતો. એ યુવતીને તેના સાસરા હોસ્પિટલમાં લાવ્યા હતા. તેમણે નર્સને કહેલું કે એ યુવતી છાપરા પરથી પડી જતાં દાઝી ગઈ હતી.

એ યુવતીના શરીરનો 50 ટકા હિસ્સો દાઝી ગયો હતો. એ બચી ગઈ હતી, પણ તેની હાલત ભયાનક હતી. આટલું ઓછું હોય તેમ એ યુવતીને તેના સાસરિયાં કે તેના માતા-પિતાનાં ઘરનાં સરનામાની ખબર ન હતી.

એ યુવતીને એવી હાલતમાં જોવાથી બહુ પીડા થતી હતી. એ યુવતી દરેક અર્થમાં ગંભીર રીતે દાઝેલી અને નિરાધાર હતી. અમે તેને તેના પરિવાર સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરી હતી.

આવો જ એક બીજો પીડાદાયક કિસ્સો મને યાદ છે. એ 16 વર્ષની એક છોકરીની વાત છે. તેને 19 વર્ષના એક છોકરા સાથે પરણાવવામાં આવી હતી. એ છોકરી પર તેના સાસરાએ બળાત્કાર કર્યો હતો.

પ્રતીકાત્મક...


મહિલાઓની સલામતીની બાબતમાં ગુજરાત દેશમાં સોળમા ક્રમે છે

મહિલાઓ માટે સૌથી વધુ અસલામત ગણાતા રાજ્યોમાં બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ અને દિલ્હી બધા રાજ્યોથી મોખરે છે.

'કયું રાજ્ય મહિલાઓ માટે સૌથી વધુ સલામત છે? એ વિશે દેશમાં પહેલીવાર 30 રાજ્યોનું રૅન્કિંગ બહાર પાડવા આવ્યું છે.

આ રૅન્કિંગમાં મહિલાઓ માટે સૌથી વધુ સલામત રાજ્ય તરીકે ગોવા ટોચ પર છે. બીજા નંબરે કેરળ અને ત્રીજા નંબરે મિઝોરમ છે.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

આ રૅન્કિંગમાં બિહાર ત્રીસમા, દિલ્હી 29મા અને જમ્મુ-કશ્મીર વીસમા સ્થાને છે.

બાળ અધિકારો માટે કામ કરતી સંસ્થા 'પ્લાન ઇન્ડિયા'એ આ રૅન્કિંગ બહાર પાડ્યું છે.

સલામતી રૅન્કિંગ વિશે શું માને છે મહિલાઓ?

'હું એકલી ચાલવા જઈ શકતી નથી, કારણ કે હું છોકરી છું'

''મને રાતે ચાલવા જવાનું બહુ ગમે છે, પણ દિલ્હીમાં રહેતી હોવાથી રાતે ચાલવા વિશે વિચારી સુદ્ધાં શકતી નથી.

હું એકલી ચાલવા જઈ શકતી નથી, કારણ કે હું છોકરી છું. રેપનું જોખમ હંમેશા તોળાતું હોય છે. એટલે બે કલાક માટે હું મર્દ બનવા ઇચ્છું છું.''

આ શબ્દો હામિદા સઇદના છે. 20 વયની હામિદા મૂળ કશ્મીરની છે અને હાલ દિલ્હીની કૉલેજમાં અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હામિદાને દિલ્હીમાં જ ડર લાગે છે એવું નથી. એ કાશ્મીર જાય ત્યારે પણ તેને યુવતી હોવા બદલ અફસોસ થાય છે.

હામિદા માને છે કે ભારતમાં છોકરી તરીકે જન્મીને જીવવાનું મુશ્કેલ છે.

હામિદા કહે છે, ''મારો જન્મ થયો એના બે દિવસ સુધી મારી દાદીએ મારો ચહેરો નહોતો જોયો.

મારી માતાનાં ગર્ભાવસ્થાના નવ મહિના સુધી મારી દાદી એવું માનતી હતી કે મારી મમ્મીના ગર્ભમાં છોકરો વિકસી રહ્યો છે.''

મહિલાઓ માટે 'સલામત' હોવાનો અર્થ શું છે?

કેટલીક મહિલાઓ માનસિક અસલામતી પણ અનુભવે છે

દેશનાં બાકી રાજ્યોમાં મહિલાઓ માટે 'સલામત' હોવાનો અર્થ શું છે એ જાણવા માટે બીબીસીએ બીજાં કેટલાંક રાજ્યોની યુવતીઓઓ સાથે વાત કરી હતી.

બિહારના મુઝફ્ફરપુરમાં રહેતાં ઋચાએ કહ્યું હતું, ''માત્ર આપણા દેશમાં પૉર્નૉગ્રાફીને ખરાબ માનવામાં આવે છે, પણ પોર્ન સ્ટારને આપણે સેલિબ્રિટીનો દરજ્જો આપીએ છીએ.''

એમબીએનો અભ્યાસ કરતાં ઋચા કહે છે, ''હું વીસ વર્ષની થઈ ત્યારથી મારાં મમ્મી-પપ્પાએ મારાં લગ્નની વાત શરૂ દીધી હતી.

મારો ભાઈ મારાથી આઠ વર્ષ મોટો છે, પણ તેના લગ્નની વાત કોઈ નથી કરતું. તેથી હું પણ અસલામતી અનુભવું છું.''

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

બેંગ્લુરુમાં રહેતા ઐશ્વર્યા મહિલાઓ માટે માનસિક સલામતીને સૌથી વધુ મહત્વની ગણે છે.

ઐશ્વર્યાએ કહ્યું હતું, ''હું મોટેભાગે ઓફિસેથી મોડી રાતે ઘરે પરત આવું છું.

ઘર અને ઓફિસ વચ્ચેનું અંતર પગપાળા કાપી શકાય તેમ છે, પણ મોડી રાતે રસ્તા પર એકલી ચાલતી છોકરી વિશે લોકો ખોટું વિચારતા હોય છે.

તેથી હું માનસિક રીતે વધારે અસલામતી અનુભવું છું.''

શું હતો રૅન્કિંગનો માપડંદ?

ગરીબી, સાક્ષરતા, આરોગ્ય અને સલામતી એમ ચાર માપદંડના આધારે રૅન્કિંગ બહાર પાડવામાં આવ્યું છે

આ રૅન્કિંગ માટે મહિલાઓની સલામતીને વ્યાપક સંદર્ભમાં ધ્યાનમાં લેવામાં આવી હતી.

ગરીબી, સાક્ષરતા, આરોગ્ય અને સલામતી એમ ચાર માપદંડના આધારે દરેક રાજ્યમાં મહિલા સલામતીનું રૅન્કિંગ આપવામાં આવ્યું હતું.

દેશનાં અલગ-અલગ રાજ્યોમાં મહિલા સંબંધે કોઈ રૅન્કિંગ બહાર પાડવામાં આવ્યું હોય તેવી આ પહેલી ઘટના છે.

સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ યાદી તૈયાર કરવા માટે કોઈ સર્વેક્ષણ કરવામાં આવ્યું નહોતું.

પ્લાન ઇન્ડિયાનાં ડિરેક્ટર ભાગ્યશ્રી દેંગલે બીબીસીને જણાવ્યું હતું, ''મહિલાઓની સલામતી સાથે જોડાયેલા અલગ-અલગ માપદંડ માટે સરકારી આંકડા પ્રાપ્ય હતા."

એ આંકડાઓનો નિષ્ણાતો પાસે અભ્યાસ કરાવીને અમે રૅન્કિંગ બહાર પાડ્યું હતું....


મહિલાના ટેસ્ટમાં સામે આવ્યું છે કે ચેપ નાળમાંથી, પ્લૅસેન્ટામાં પહોંચ્યો અને શક્ય છે કે તેના કારણે ગર્ભ પર સોજો આવી ગયો હોય.

ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ અખબારના એક અહેવાલ મુજબ ગત અઠવાડિયે નૅશનલ કાઉન્સિલ ઑફ રિસર્ચ ઇન રિપ્રોડક્ટિવ હૅલ્થ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા એક શોધપત્રમાં કહેવામાં આવ્યું હતું, "અમારી માહિતી મુજબ, ગળામાંથી સ્વૅબ લીધાને કેટલાંક અઠવાડિયાં વીતી ગયા પછી ટિશ્યૂમાં ચેપ દેખાતો હોય એવો આ પ્રથમ કેસ છે, આ વાઇરસ માત્ર ટિશ્યૂમાં જીવતો રહ્યો એવું નથી પરંતુ પ્લૅસેન્ટા સેલમાં પણ જોવા મળ્યો છે."

આ સંશોધન ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટીટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ રિસર્ચનો એક ભાગ છે.

આ અંગેનું શોધપત્ર 22 ઑગસ્ટે મેડિકલ રિસર્ચ અને વૈજ્ઞાનિક શોધપત્રો પ્રકાશિત કરતી એક વેબસાઇટ પર છાપવામાં આવ્યું હતું.

મહિલા મુંબઈની એક ઈએસઆઈ હૉસ્પિટલમાં સુરક્ષા ગાર્ડ છે અને તેઓ ત્રીજી વખત ગર્ભવતી થયાં હતાં.

બે મહિનાનાં ગર્ભવતી થયાં ત્યારે તેમનો કોવિડ-19 ટેસ્ટ કરવામાં આવ્યો હતો, તેમનામાં ચેપનાં કોઈ લક્ષણો નહોતાં.

તેમના નાકમાંથી લીધેલો સ્વૅબ નૅગેટિવ આવ્યો હતો પરંતુ 13મા અઠવાડિયામાં તેઓ અલ્ટ્રાસાઉન્ડ કરાવવાં ગયાં ત્યારે ગર્ભમાં રહેલું બાળક મૃત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હોવાનું જણાયું.

હૉસ્પિટલને કોવિડ-19ની શંકા જતા મેડિકલ રિસર્ચ સંસ્થાનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો, જ્યાં આ વિશે વધારે શોધ કરવામાં આવી.

ગુજરાતમાં 50 ટકા લોકોને હોમિયોપથી દવાએ કોરોનાથી બચાવ્યા?

ગુજરાતમાં માર્ચ મહિનાથી લઈને અત્યાર સુધી અડધી વસ્તિને હોમિયોપથીની દવા આપવામાં આવી હતી.

ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ આરોગ્ય વિભાગે જણાવ્યું છે કે રાજ્યમાં કોરોના વાઇરસ મહામારીની શરૂઆત થઈ ત્યારથી લઈને અત્યાર સુધી રાજ્યમાં લગભગ 50 ટકા વસતિને આર્સેનિકમ ઍલ્બમ-30 દવા આપવામાં આવી છે.

ગુજરાતમાં કોવિડ-19થી રક્ષણ માટે લેવામાં આવેલાં પગલાં વિશે વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠનને માહિતી આપતા જણાવવામાં આવ્યું હતું કે રાજ્યમાં 3.48 કરોડ લોકોને આ દવા આપવામાં આવી છે, જે રાજ્યની અડધાથી વધારે વસતિ જેટલી થવા જાય છે.

આરોગ્ય નિષ્ણાતો જ નહીં પરંતુ હોમિયોપથી ડૉક્ટરો પણ માને છે કે આ દવા કોરોના સામે રક્ષણ આપે છે એવું વૈજ્ઞાનિક રીતે પુરવાર થયેલું નથી.

જોકે, અખબારના અહેવાલ મુજબ ગુજરાત સરકારના આરોગ્ય મંત્રાલયનો દાવો છે કે આયુષ મંત્રાલય દ્વારા આયુર્વેદ, યુનાની, યોગા, નૅચરોપૅથી, સિદ્ધા અને હોમિયોપથી સારવારની પદ્ધતિ હેઠળ રોગથી બચવા માટે આપવામાં આવેલી દવાઓ લેનારા 99 ટકાથી વધારે લોકોનો કોરોના વાઇરસનો ટેસ્ટ નૅગેટિવ આવ્યો હતો.

આરોગ્ય મંત્રાલયના મુખ્ય સચિવ જયંતી રવિએ કહ્યું કે આર્સેનિકમ-ઍલ્બમ 30ની કંઈક અસરકારકતા તો હશે કારણ કે ક્વોરૅન્ટિનમાં રહેનારા હજારો લોકોને જેમને આ દવા આપવામાં આવી તેમાંથી 99 ટકાથી વધારે લોકોનો કોરોના ટેસ્ટ નૅગેટિવ આવ્યો હતો. જેમનો ટેસ્ટ પૉઝિટિવ આવ્યો હતો એમનામાં હળવાં લક્ષણ જોવાં મળ્યાં હતાં.

69 લાખ લોકોએ નોકરી માટે રજિસ્ટ્રેશન કરાવ્યું, પરંતુ નોકરી કેટલાને?

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા જુલાઈ મહિનામાં લૉન્ચ કરાયેલા સરકારી નોકરીઓના ઑનલાઇન પોર્ટલ પર 40 દિવસમાં 69 લાખ લોકોએ રજિસ્ટ્રેશન કરાવ્યું હતું.

પરંતુ રજીસ્ટ્રેશન કરાવનારા લોકોમાંથી બહુ ઓછા લોકોને નોકરીઓ મળી શકી છે.

ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલ મુજબ આ આંકડાઓ જણાવે છે કે કોરોના મહામારી દરમિયાન આર્થિક ગતિવિધિઓને ફરી શરૂ કરવાનો પ્રયત્ન કરતી સરકાર સામે રોજગારી સૌથી મોટો રાજકીય અને આર્થિક પડકાર હશે.

14 ઑગસ્ટથી 21 ઑગસ્ટ વચ્ચે એટલે કે એક અઠવાડિયામાં સાત લાખથી વધારે લોકોએ રજિસ્ટ્રેશન કરાવ્યું હતું.

અહેવાલ પ્રમાણે પરંતુ આ અઠવાડિયામાં માત્ર 691 લોકોને જ નોકરી મળી હતી.

સ્કીલ...


મહિલાના પતિ અને દોસ્તોએ પ્રસૂતિ ક્રિયા માટે યૂ ટ્યૂબ વીડિયોમાંથી માર્ગદર્શન મેળવ્યાનું કહેવાય છે.

વિખ્યાત ગાયનેકૉલૉજિસ્ટ કમલા સેલ્વરાજના જણાવ્યા મુજબ, આવું કરવું અત્યંત વાહિયાત ગણાય.

બીબીસી સાથે વાત કરતાં ડૉ. કમલા સેલ્વરાજે કહ્યું, "કયા પેશન્ટને કેટલું બ્લીડિંગ થશે એ કોઈ કહી શકતું નથી. હૉસ્પિટલો રક્તનો પુરવઠો હંમેશાં તૈયાર રાખતી હોય છે. આવી તૈયારી ઘરમાં કોણ કરી શકે?

"આધુનિક સારવાર અમલમાં આવી એ પહેલાં દાયણો પ્રસૂતિનું કામ કરતી હતી અને સમગ્ર પ્રક્રિયા પાર પાડતી હતી. આપણે દાયણોને અશિક્ષિત ડૉક્ટર કહી શકીએ.

"બધું સારી રીતે પાર પડે તો બાળકની જિંદગી બચી જાય, અન્યથા મૃત્યુ થાય. તેથી જ પ્રસૂતિને મહિલાનો બીજો જન્મ ગણવામાં આવે છે."

પ્રસૂતિ માટે મોટો ખર્ચ

હાલના સમયમાં પ્રસૂતિ એકાદ લાખ રૂપિયા સુધીનો ખર્ચ થાય છે.

આટલા મોટા ખર્ચને કારણે લોકો ઘરે પ્રસૂતિ કરાવે છે કે કેમ, એવા સવાલના જવાબમાં ડૉ. કમલા સેલ્વરાજે કહ્યું હતું, "સરકારી હોસ્પિટલોમાં કોઈ ખર્ચ વિના કે ઓછા ખર્ચે પ્રસૂતિ કરાવી શકાય છે.”

"પ્રસૂતિ તો હોસ્પિટલ્સમાં જ કરાવવી હિતાવહ હોય છે. તમે ખર્ચનો જ વિચાર કરો છો, પણ કોઈના મૃત્યુથી તમને પ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ીડા નહીં થાય?"

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

નોર્મલ ડિલિવરી માટે શું જરૂરી છે?

ડૉ. કમલા સેલ્વરાજના જણાવ્યા મુજબ, ગર્ભવતી મહિલાએ રોજ સવારે પ્રાણાયામ કરવા જોઈએ. તેઓ ઘરની અગાસી કે ગાર્ડનમાં જઈને ખુલ્લી હવામાં શ્વાસ લઈ શકે છે.

આ પ્રકારની કસરત ઉપરાંત ગર્ભવતી મહિલાએ સક્રિય રહેવું પણ જરૂરી છે. જમીન પર બેસીને શાકભાજી સમારવાથી અને ભોજન લેવાથી મદદ મળતી હોય છે.

જમીન પરથી બેસવામાં અને ઊભા થવામાં ગર્ભવતી મહિલાના થાપાના હાડકાં અને સ્નાયુઓ વિસ્તરતાં હોય છે.

તેનાથી મહિલાને ગર્ભકાળમાં ફાયદો થવા ઉપરાંત ગર્ભાશયમાંથી બાળકનું મસ્તક બહાર આવવાની પ્રક્રિયામાં પણ મદદ મળે છે.

આરોગ્યપ્રદ ખોરાક

ડૉ. કમલા સેલ્વરાજે કહ્યું હતું, "આજે ગર્ભવતી મહિલાઓ ડાઈનિંગ ટેબલ પર જમે છે અને કિચનમાં ઊભા રહીને શાકભાજી સમારે છે. તેના પરિણામે ઑપરેશન કરવું પડે છે."

આરોગ્યપ્રદ ખોરાક લેવા પર ભાર મૂકતાં ડૉ. કમલા સેલ્વરાજે કહ્યું હતું, "ગર્ભવતી મહિલાએ આરોગ્યપ્રદ, કુદરતી ખોરાક લેવો જોઈએ. તેમણે રોજ ભાજી ખાવી જોઈએ.”

"ગર્ભવતી મહિલાઓએ રોજ એક ફળ ખાવાની ટેવ પણ પાડવી જોઈએ. ખોરાકમાં સફરજન, દ્રાક્ષ અને કેળાંનો સમાવેશ કરવો જોઈએ. તેમણે સૂકોમેવો પણ ખાવો જોઈએ."

"તેની સાથે ગર્ભવતી મહિલાએ માનસિક તાણમુક્ત રહેવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. સારી ઊંઘ લેવામાં યોગ મદદરૂપ થઈ શકે છે."

હોમિયોપથી ડૉક્ટર શ્યામલાએ કહ્યું હતું, "ગર્ભવતી મહિલાઓ તમામ નિયમોને અનુસરતી હોવા છતાં કેટલીક અન્ય મર્યાદાઓને કારણે તેમણે ઑપરેશન કરાવવું પડે છે."

ડૉ. શ્યામલાના જણાવ્યા મુજબ, તિરુપુરની મહિલા મોટા પ્રમાણમાં બ્લીડિંગ થવાને લીધે મૃત્યુ પામી હશે. માનસિક આઘાત અને મૂર્છાને લીધે તેનું મૃત્યુ થયું હોય એ પણ શક્ય છે.

કારણ ભલે ગમે તે હોય પણ ડો. શ્યામલાના જણાવ્યા મુજબ, "વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં ઘરમાં પ્રસૂતિ કરવાનું સલામતીભર્યું નથી."

સિઝેરિયનની સલાહ ક્યારે આપે ડૉક્ટર્સ?

ગર્ભમાંના બાળકનું માથું વધારે પડતું મોટું હોય અને એ કુદરતી રીતે બહાર આવી શકે તેમ ન હોય ત્યારે ડૉક્ટર્સ સિઝેરિયનની સલાહ આપતા હોય છે.

બાળક ગર્ભાશયમાં ઊંધું થઈ ગયું હોય ત્યારે અને ગર્ભનાળ બાળકના ગળાની આસપાસ વીંટળાઈ ગઈ હોય ત્યારે પણ આવી સલાહ આપવામાં આવતી હોય છે.

ડૉ. શ્યામલાના જણાવ્યા મુજબ, 99 ટકા સગર્ભાઓની કુદરતી રીતે ડિલિવરી થાય એવું ઇચ્છતા હોવા છતાં બાળક તથા માતાને બચાવવા માટે ઘણીવાર સિઝેરિયનની સલાહ આપવી પડતી હોય છે.

સિઝેરિયન ડિલિવરીનું પ્રમાણ...


મહિલાની પ્રતીકાત્મક તસવીર

તીરથસિંહ રાવતે હાલમાં એક કાર્યક્રમમાં કહ્યું, "એક વખત વિમાનમાં જ્યારે બેઠો તો મારી બાજુમાં એક બહેનજી બેઠાં હતાં. મેં જોયું તો નીચે ગમબૂટ હતાં અને જ્યારે ઉપર જોયું તો ઘૂંટણ પર ફાટેલું જિન્સ. અને હાથ જોયા તો કેટલાંક કડાં હતાં."

રાવતે કહ્યું, "જ્યારે ઘૂંટણ જોયા અને સાથે બે બાળકો જોયાં તો મેં પૂછ્યું અને તેમણે જણાવ્યું કે તેઓ જેએનયુમાં પ્રોફેસર છે અને તેઓ પોતે કોઈ એનજીઓ ચલાવે છે. જે એનજીઓ ચલાવે છે, તેમના ઘૂંટણ દેખાય છે. સમાજમાં જાઓ છો, બાળકો સાથે છે, શું સંસ્કાર આપશો?"

જોકે તેમનાં પત્ની રશ્મી ત્યાગીએ ચોખવટ કરતા કહ્યું કે તેમના શબ્દોને ખોટી રીતે સમજવામાં આવ્યા છે.

તીરથસિંહ રાવતનું આ નિવેદન સામે આવ્યું ત્યારથી સોશિયલ મીડિયા પર મહિલાઓએ અનેક પ્રતિક્રિયા આપી છે.

સોશિયલ મીડિયા સાઇટ ટ્વિટર પર #RippedJeans Twitter ટ્રેન્ડમાં આવી ગયું અને મહિલાઓ રિપ્ડ જિન્સ પહેરેલી પોતાની તસવીરો શૅર કરી અને કહ્યું કે મહિલાઓને સલાહ આપવાની જરૂર નથી કે તેમને કેવાં કપડાં પહેરવાં જોઈએ.

કેટલાંક મહિલાઓએ લખ્યું કે 'કપડાં ચરિત્રને નિર્ધારિત નથી કરતાં.' મહિલા નેતાઓ પણ આમાં પાછળ ન રહ્યાં.

... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

કૉંગ્રેસ નેતા પ્રિયંકા ગાંધીએ પણ આરએસએસના યુનિફૉર્મમાં મોહન ભાગવત, વડા પ્રધાન મોદી, નીતિન ગડકરીની તસવીરો પોસ્ટ કરી.

તેમણે ટ્વીટમાં લખ્યું, "ઑહ માય ગૉડ, આમના ઘૂંટણ દેખાય છે."

અભિનેતા અમિતાભ બચ્ચનનાં દૌહિત્રી નવ્યા નવેલી નંદાએ રિપ્ડ જિન્સ પહેરેલો ફોટો પોસ્ટ કર્યો, તો અભિનેત્રી ગુલ પનાગે પણ પોતાના પુત્ર સાથે રિપ્ડ જિન્સ પહેરેલી એક તસવીર સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરી હતી.

આ ટ્રેન્ડમાં નેતાઓ પણ પાછળ ન રહ્યા અને શિવસેનાનાં નેતા પ્રિયંકા ચતુર્વેદીએ પણ એક તસવીર પોસ્ટ કરી.

તેમણે લખ્યું, "રિપ્ડ જીન્સ અને પુસ્તક. આ દેશની સંસ્કૃતિ અને સંસ્કારને પુરુષો પ્રભાવિત કરે છે, જ્યારે તેઓ બેસીને મહિલાઓ અંગે ટિપ્પણી કરે છે. તમારા વિચાર બદલો મુખ્ય મંત્રી રાવતજી, ત્યારે જ દેશ બદલશે."

દિલ્હી મહિલા આયોગનાં પ્રમુખ સ્વાતી માલીવાલે ટ્વિટર પર લખ્યું કે "બળાત્કાર થવાનું કારણ એ નથી કે મહિલાઓ ટૂંકાં કપડાં પહેરે છે પણ એટલે થાય છે કે તીરથસિંહ રાવત જેવા નેતાઓ મહિલા પ્રત્યે દ્વેષ ફેલાવે છે અને પોતાની ફરજ બજાવવામાં નિષ્ફળ જાય છે."

ટ્વિટર યૂઝર રાખી ત્રિપાઠી, જેઓ પોતાને આઈટીના ઍસોસિએટ પ્રોફેસર ગણાવે છે, તેમણે પણ પોતાની જિન્સ પહેરેલી એક તસવીર પોસ્ટ કરી હતી.

પુરુષો પણ આ ટ્રેન્ડમાં જોડાયા. ભાવેશ નામના એક ગુજરાતી ટ્વિટર યૂઝરે પોતાનાં પત્ની સાથે પોતાની એક તસવીર પોસ્ટ કરીને લખ્યું, "ફાટેલી જિન્સ નહીં, ફાટેલી માનસિકતાને સિલાઈની જરૂર છે."

સહજા વેણુગોપાલ નામના ટ્વિટર યૂઝરે લખ્યું કે હું ફાટેલી જિન્સ ગર્વ અને ખુશી સાથે પહેરતી રહીશ, કારણ કે હું જે પહેરું છું એ મારું ચરિત્ર નથી નિર્ધારિત કરતું.

નેતાઓ વારંવાર મહિલાઓ વિશે 'વિચિત્ર' નિવેદનો આપે છે

આ પ્રથમ વખત નથી કે કોઈ નેતાએ મહિલાઓ અંગે નિવેદન આપ્યું છે જેને લઈને હંગામો થઈ ગયો હોય.

ઑક્ટોબર 2020માં મધ્ય પ્રદેશમાં પેટાચૂંટણીમાં રાજ્યના પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી કમલનાથે ભાજપનાં એક મહિલા નેતા વિશે વાત કરતાં 'આઇટમ' શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

ભાજપના નેતાઓ કમલનાથ પર આ આપત્તિજનક નિવેદનને લઈને અનેક આરોપ લગાવ્યા હતા.  કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધીને તેમની ફરિયાદ પણ કરાઈ હતી.

ઉત્તર પ્રદેશના હાથરસ ખાતે 14 સપ્ટેમ્બર, 2020માં એક 20 વર્ષીય દલિત યુવતી સાથે કથિત ગૅંગરેપ બાદ તેમની સાથે અમાનવીય હિંસા અને 29 સપ્ટેમ્બર થયેલા મૃત્યુ પર ઘણો હંગામો થયો હતો.

દેશમાં મહિલા સુરક્ષાની વાતો થઈ રહી હતી ત્યારે ઉત્તર પ્રદેશના બલિયાના...


મહિલાને ડાકણ જાહેર કરવી એ પરંપરાગત રીતે ચાલ્યું આવતું એક ષડયંત્ર છે.

ઉપરઉપરથી તો સમાજ ખૂબ પ્રગતિ કરી રહ્યો હોય એવું લાગે. એમાંય ડિજિટલ ઉપકરણો ભારતમાં છેવાડાનાં ગામડેય પહોંચી ગયાં છે એ જોતાં એવુંય માનવાનું મન થાય કે સમાજ ખૂબ આધુનિક થઈ રહ્યો છે.

જોકે, આ જે પ્રગતિ કે આધુનિકતા ઉપરછલ્લી છે એ હકીકકતની સાખ પૂરતી ઘટનાઓ રાજ્યમાં વારંવાર બની રહી છે.

હાલમાં જ તાપી જિલ્લામાં એક એવો કિસ્સો સામે આવ્યો છે, જ્યાં વિધવા મહિલાને ડાકણ જાહેર કરીને તેને એટલો માર મારવામાં આવ્યો કે તેઓ બેહોશ થઈને ઢળી પડ્યાં. તેમને વીજળીના થાંભલે બાંધી દેવામાં આવ્યાં.

તાપી જિલ્લાના વાલોડ ગામમાં રહેતાં આ મહિલાના પતિનું અવસાન થઈ ગયું હતું. તેઓ તેમના બે પુત્રો સાથે રહે છે.

પડોશમાં રહેતાં રતનબહેન રાઠોડ, મંજુબહેન રાઠોડ અને ટીનાબહેન રાઠોડે આ મહિલાને ડાકણ ગણીને થાંભલા સાથે બાંધીને એવો માર માર્યો કે તેમનું કાંડું ભાંગી ગયું. તેમને બેભાન અવસ્થામાં દાક્તરી સારવાર આપવી પડી.

આખી ઘટના શું હતી?

મહિલાએ પોલીસ રિપોર્ટમાં કહ્યું છે કે, "24 જુલાઈએ જ્યારે ઘરમાં હું અને મારી માતા જ હતાં, ત્યારે સવારના સાડા આઠેક વાગ્યે અમારા જ ફળિયામાં રહેત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ી ત્રણેય મહિલાઓ આવી હતી. રતનબહેનના હાથમાં લાકડી હતી."

"તેમણે મને કહ્યું કે તું ડાકણ છે અને તારી કરતૂતના લીધે મારો છોકરો અવારનવાર મોટરસાઇકલ પરથી પડી જાય છે. મેં તેમને કહ્યું કે હું કોઈ ડાકણ નથી અને તમારો પુત્ર મોટરસાઇકલ પરથી પડી જાય છે એ વિશે હું કાંઈ નથી જાણતી."

"આવું કહેતાં રતનબહેને લાકડીનો ફટકો પીઠ પર માર્યો હતો. મને વધુ મારશે એ બીકે હું દોડીને બહાર ચાલી ગઈ હતી."

"ત્રણેય મહિલાઓ મારી પાછળ દોડતાં હતાં. હું રસ્તા પર પડી ગઈ, ત્રણેય મહિલાઓએ મળીને મને ત્યાં માર માર્યો. મારો હાથ ઉપર કરતાં રતનબહેને કાંડાના ભાગે લાકડીના ફટકા મારતાં કાંડા પર ઈજા થઈ હતી."

"મંજુબહેન અને ટીનાબહેને વાળ પકડીને મને લાત અને ઢીંકાપાટુ માર્યાં હતાં અને સતત એવું કહેતા હતા કે તું ડાકણ છે અને અમારા ઘરના લોકોને હેરાન કરે છે."

મૂઢમાર લાગતાં મહિલા અશક્ત થઈ ગયાં હતાં. ત્યાર પછી ત્રણે બહેનો આ મહિલાને રતનબહેનના દીકરા અશોકને ઘરે લઈ ગયાં હતાં.

મહિલાએ પોલીસને કહ્યું હતું કે "ત્યાં લોબાન સળગાવીને મને ધુણી આપવામાં આવી હતી. એ પછી ઘરની બહાર આવેલા વીજળીના થાંભલા સાથે બાંધી દેવામાં આવી હતી."

"આ વાતની જાણ કોઈએ મારા દીકરાઓને કરતાં તેઓ થાંભલા પરથી છોડાવીને વાલોડના સરકારી દવાખાને લઈ ગયા હતા. ડૉક્ટરે જણાવ્યું કે કાંડામાં ફ્રૅક્ચર થયું છે."

આ ઘટના બાદ પોલીસે ત્રણેય આરોપી રતનબહેન રાઠોડ, મંજુબહેન રાઠોડ અને ટીનાબહેન રાઠોડની અટકાયત કરી હતી.

મહિલાને ડાકણ જાહેર કરવાના વારંવાર બનતાં કિસ્સા

કેટલાક ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આજે પણ વિધવા કે નિઃસંતાન મહિલાને ડાકણ કહીને તેના પર અત્યાચાર કરવામાં આવે છે

કેટલાક ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આજે પણ એ દૂષણ પ્રબળ છે, જેમાં વિધવા કે નિઃસંતાન મહિલાને ડાકણ કહીને તેના પર અત્યાચાર કરવામાં આવે છે.

ડાકણ ગણીને મહિલાઓને ઢોર માર મારવાના બનાવો છાશવારે બનતા રહે છે.

આ વર્ષે જૂન મહિનામાં દેવગઢબારિયા તાલુકાના ડભવા ગામે બાટલીબહેન બારિયા નામનાં વિધવા પર તેમના જ કુટુંબીજનો એવું કહીને તૂટી પડ્યા હતા કે તું ડાકણ છે, તારા લીધે અમારાં પશુ અને માણસો બીમાર પડે છે.

ગયા વર્ષે જુલાઈ મહિનામાં દાહોદના મોઢવા ગામે વીસેક લોકોનું ટોળું 58 વર્ષીય વિધવા ગંગાબહેન પટેલના ઘરે ધસી આવ્યું હતું. તેમના પર ડાકણ હોવાનો વહેમ રાખીને ઘરમાં તોડફોડ કરીને ધીંગાણું મચાવ્યું હતું.

ગયા વર્ષે છોટાઉદેપુરના એક ગામડામાં પતિના મૃત્યુ બાદ વિધવાને ડાકણ છે કે નહીં તે પુરવાર કરવા મહારાષ્ટ્રના...


મહિલાનો આક્ષેપ છે કે તેમના પતિએ તેમને માત્ર 20 સેન્ટીમીટરની રોટલી બનાવવા મજબૂર કરી હતી એટલું જ નહીં, એ ફૂટપટ્ટીથી રોટલી માપતા પણ હતા.

રોટલીની સાઇઝ નાની-મોટી હોય તો તેની સજા મહિલાએ ભોગવવી પડતી હતી. એ ઉપરાંત તેણે રોજનાં કામોની નોંધ એક્સેલ શીટમાં કરવી પડતી હતી.

જોકે, પતિએ આ આક્ષેપોનો ઇનકાર કર્યો છે.

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં પાયલે (નામ બદલ્યું છે) તેમના પતિ અમિત (નામ બદલ્યું છે) પર મારપીટનો આરોપ પણ મૂક્યો હતો.

પાયલે કહ્યું હતું, "જમતી વખતે અમિત ફૂટપટ્ટી લઈને બેસતા હતા. રોટલી 20 સેન્ટીમીટરથી થોડી નાની કે મોટી હોય તો મને સજા કરવામાં આવતી હતી."

'સુહાગરાતથી જ ખરાબ વર્તન'

પાયલે જણાવ્યું હતું કે ક્યું કામ થઈ ગયું છે, ક્યું નથી થયું અને ક્યું કામ ચાલુ છે એ તેમણે એક્સેલ શીટમાં નોંધવું પડતું હતું. કામ પુરું ન થયું હોય તો તેનું કારણ પણ લખવું પડતું હતું.

એ માટે એક્સેલ શીટમાં અલગ કોલમ બનાવવામાં આવી હતી. પતિ સાથે વાત કરવા માટે ઈમેલ કરીને તેમનો સમય લેવો પડતો હતો.

પાયલ અને અમિતનાં લગ્ન 2008ના જાન્યુઆરીમાં થયાં હતાં. તેમને એક પુત્રી છે. પાયલે ઘરેલુ હિંસાનું કારણ આપીને છૂટાછેડા માગ્યા છે.

તમે આ ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

વાંચ્યું કે નહીં?

પાયલે કહ્યું હતું, "એક દિવસ ગુસ્સામાં તેમણે તેમનું ડંબ બેલ કમ્પ્યુટર પર પટક્યું હતું. એ તૂટી ગયું હતું. મને એટલી જોરથી માર્યું હતું કે હું બેભાન થઈ ગઈ હતી."

"તેઓ મને બાથરૂમમાં લઈ ગયા હતા અને નળની નીચે બેસાડી દીધી હતી. હું ભાનમાં આવી ત્યારે તેમણે મને ફરીથી માર માર્યો હતો અને ઘરમાંથી કાઢી મૂકી હતી."

"હું ભીના વસ્ત્રોમાં મારા પિયર પહોંચી હતી. એ પહેલાં મારી હાલત વિશે મારાં મમ્મી-પપ્પા થોડુંક જાણતા હતાં, પણ એ દિવસે તેઓ સચ્ચાઈ જાણી ગયાં હતાં."

'સોશિઅલ મીડિયા પર મૂકી ગંદી પોસ્ટ'

પાયલે કહ્યું હતું, "હારનો બદલો લેવા માટે મારા પતિ દર વખતે નવી તરકીબો શોધતા હતા. તેમણે મારું ઓર્કૂટ અકાઉન્ટ હેક કર્યું હતું અને તેમાં ગંદી-ગંદી પોસ્ટ મૂકી હતી કે હું ગંદી સ્ત્રી છું અને પતિને પરેશાન કરું છું."

"મને એ બધી ખબર ન હતી. મારા દોસ્તોએ મારાં મમ્મીને ફોન કરીને પૂછ્યું ત્યારે આ ખબર પડી હતી."

પાયલના જણાવ્યા મુજબ, તેમના ફેસબૂક અકાઉન્ટ પરથી પણ અમિતે બીજા લોકોને મેસેજ કર્યા હતા અને મારા ચારિત્ર્ય વિશે સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. પોતાના સોશિઅલ અકાઉન્ટ્સના પાસવર્ડ્ઝ પાયલ પાસે ક્યારેય ન હતા.

'પૈસા કમાવાનું દબાણ'

પાયલે એવો આક્ષેપ પણ કર્યો છે કે અમિતે તેમને પૈસા કમાવવા માટે મજબૂર કર્યાં હતાં.

પાયલે કહ્યું હતું, "2009ના જાન્યુઆરીમાં મને નોકરી મળી હતી, પણ મંદીને કારણે અમિતની નોકરી ચાલી ગઈ હતી."

"અમિત આખો દિવસ ઘરમાં રહેતા હતા અને હું આખો દિવસ ઓફિસમાં. એ બાબતે અમારી વચ્ચે ઝઘડા થતા હતા."

"અમિત મને મારા ઘરવાળા સાથે વાત કરવા દેતો ન હતો. એપ્રિલમાં તેમને બીજી નોકરી મળી એટલે તેઓ દિલ્હી ચાલ્યા ગયા હતા. હું પૂણેમાં જ હતી."

પાયલના જણાવ્યા મુજબ, અમિતે 2010ના એપ્રિલમાં તેમને ચોક્કસ શરત પર દિલ્હી બોલાવી લીધાં હતાં. 2010ના ઓગસ્ટમાં તેમને એક અન્ય કંપનીમાં નોકરી મળી હતી.

એ પહેલાં પાયલ પ્રેગ્નન્ટ થયાં હતાં, પણ અમિતે બળજબરીથી ગર્ભપાત કરાવ્યો હતો.

પાયલે કહ્યું હતું, "થોડા મહિના પછી હું ફરી પ્રેગ્નન્ટ થઈ ત્યારે અમિતે ફરીવાર અબોર્શનની જીદ પકડી હતી, પણ મેં મનાઈ કરી દીધી હતી."

"બાળકની બધી જવાબદારી મારી હશે એ શરતે અમિત ગર્ભપાત નહીં કરાવવા સહમત થયો હતો. ડિલિવરીના પંદર દિવસ પહેલાં સુધી હું ઓફિસે જતી હતી. તેમને મારી કોઈ દરકાર ન હતી."

પાયલના જણાવ્યા મુજબ, 2013માં એક દિવસે ઓફિસેથી ઘરે પાછા ફરવામાં તેમને મોડું થયું ત્યારે તેમની દીકરી રાતે દસ વાગ્યા...


મહિલાવાદી કાર્યકર્તા લાંબા સમયથી કહેતા આવ્યા છે કે સમગ્ર વિશ્વમાં સામાજિક અને પર્યાવરણ કે જળવાયુ સંબંધી ન્યાયની લડત મહિલાઓ જ લડશે. ‘દિલ્હી ચલો આંદોલન’માં મહિલાઓની હાજર આ વાતનું પ્રતીક છે. પરંતુ આ લડત અત્યંત મુશ્કેલ અને દુ:ખદાયક રહેવાની છે.

તેનું કારણે એ છે કે આપણા સમાજમાં પુરુષવાદી માનસિકતા અત્યંત ઊંડી છે. પિતૃસત્તાત્મક માનસિકતા એવું માનતી જ નથી કે મહિલાઓનું પણ પોતાનું અસ્તિત્વ છે. ખેડૂત આંદોલનમાં હાજર મહિલાઓને લઈને આવી રહેલાં નિવેદનો અને ટિપ્પણીઓ આ વાતના પુરાવા છે.

મંગળવારની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારના ત્રણ વિવાદાસ્પદ કૃષિકાયદાને લાગુ કરવા પર રોક લગાવી દીધી. પરંતુ કૃષિકાયદા સાથે જોડાયેલા મામલાની સુનાવણી દરમિયાન ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ શરદ અરવિંદ બોબડેએ કહ્યું, “તેમને એ જાણીને સારું લાગ્યું કે વૃદ્ધો, મહિલાઓ અને બાળકો આ વિરોધપ્રદર્શનમાં સામેલ નહી થાય..”

આ પહેલાં 11 જાન્યુઆરીના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટ કહ્યું હતું કે તેઓ એ આદેશ જારી નહીં કરે કે, “નાગરિકોએ વિરોધપ્રદર્શન ન કરવું જોઈએ.” જોકે ચીફ જસ્ટિસ બોબડેએ ત્યારે પણ પ્રશ્ન કર્યો હતો કે, ‘આ વિરોધપ્રદર્શનમા મહિલાઓ અને વૃદ્ધોને કેમ સ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ામેલ કરવામાં આવ્યાં છે?’

જસ્ટિસ બોબડેએ વરિષ્ઠ વકીલ એચ. એસ ફુલ્ડાને કહ્યું કે, ‘તેઓ આંદોલનમાં સામેલ મહિલાઓ અને વૃદ્ધોને પ્રદર્શનસ્થળેથી ઘરે પાછા લઈ જવા મનાવે.’

મહિલાઓના હકની વાત

દિલ્હીની સરહદો પર મહિલાઓનું પ્રદર્શન

ભારતના ચીફ જસ્ટિસના આ વિચાર દેશના સૉલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાના એ વિચારો સાથે ઘણા મળતા આવે છે, જે તેમણે ગયા વર્ષે શાહીનબાગના વિરોધપ્રદર્શનના હવાલાથી સુપ્રીમ કોર્ટમાં રજૂ કર્યા હતા.

ત્યારે તુષાર મહેતાએ કહ્યું હતું કે, ‘પ્રદર્શનકારીએ પોતાના આંદોલનમાં મહિલાઓ અને બાળકોને સુરક્ષા કવચ બનાવી લીધાં છે.’

ત્યારે સર્વોચ્ચ અદાલતના વરિષ્ઠ વકીલ સંજય હેગડેની આગેવાનીમાં પ્રદર્શનકારીઓ સાથે વાત કરવા માટે એક કમિટી બનાવવામાં આવી હતી.

ત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે “વિરોધ કરવો નાગરિકોનો મૂળભૂત હક છે અને લોકો વિરોધપ્રદર્શન કરી શકે છે.”

પરંતુ, આ વાતોથી જે મોટો સવાલ પેદા થાય છે, એ ચિંતા ઉપજાવે તેવો છે.

સવાલ એ છે કે આખરે દેશના નાગરિકોમાં કોની કોની ગણતરી થાય છે? અને જો વિરોધપ્રદર્શનમાં મહિલાઓને પણ ‘રાખવામાં’ આવે છે, તો શું જજસાહેબ એવું વિચારે છે કે મહિલાઓનું કોઈ અસ્તિત્વ નથી?

ખેડૂત આંદોલનમાં સામેલ મહિલાઓ સવાલ ઉઠાવે છે કે શું તેમને પોતાની મરજીથી કંઈ પણ કરવાનો હક નથી?

ચીફ જસ્ટિસ બોબડેની આ ટિપ્પણીઓને લઈને પ્રદર્શનકારીઓમાં નારાજગી જરૂર છે, પરંતુ મહિલા આંદોલનકારીઓને જસ્ટિસ બોબડેની વાતોને લઈને કોઈ આશ્ચર્ચ નથી.

તેનું કારણ એ છે કે મોટાં ભાગની સંસ્થાઓમાં પુરુષોનું પ્રભુત્વ છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ આવી જ સ્થિતિ છે. આવી પરિસ્થિતિમાં મહિલાઓની એકતા અને પોતાનો અવાજ ઉઠાવે, એ તેમને ખટકે છે.

શાહીનબાગનાં ધરણાંથી ચર્ચામાં આવેલાં 82 વર્ષનાં બિલકીસ દાદી કહે છ કે મહિલાઓ દરેક કામમાં ભાગ લે છે અને તેમણે આવું કરવું પણ જોઈએ.

તેઓ કહે છે કે, “જ્યારે પ્રશ્ન દેશ અને તેનાં મૂલ્યોને બચાવવાનો આવશે, ત્યારે વિશ્વાસ રાખો કે તેની આગેવાની મહિલાઓ જ કરશે. અમે તેમની સાથે છીએ. તેનો સંબંધ ના ઉંમરથી છે, અને ના એ વાત સાથે કે કોઈ મહિલા છે કે પુરુષ. આપણે બધા સમાન છીએ.”

મહિલાઓને લઈને પૂર્વાગ્રહી માનસિકતા

પ્રદર્શનકારી મહિલાઓ

હરિયાણાનાં મહિલા ખેડૂતનેતા સુદેશ ગોયલ જણાવે છે કે ખેડૂત આંદોલનમાં સામેલ મહિલાઓ પોતાની મરજીથી અહીં આવી છે.

તેઓ કહે છે, “દિવસે દિવસે વિરોધપ્રદર્શનમાં મહિલાઓની સંખ્યા વધી રહી છે, ખાસ કરીને હરિયાણાથી મોટી સંખ્યામાં મહિલાઓ આવી રહી છે. અમે...


મહિસાગર અને પંચમહાલ જિલ્લાની સરહદે સ્થાનિક શિક્ષક મહેશભાઈ મહેરાએ પહેલીવાર વાઘને જોયો હતો અને તેની તસવીર ખેંચી હતી.

જે વાઇરલ થયા બાદ તેની ખરાઈ કરવા વન વિભાગે જંગલમાં નાઇટ વિઝન કૅમેરા ગોઠવ્યા હતા.

ઉપરાંત, વન વિભાગના માણસો સાથે કુલ 200 લોકો વાઘની ભાળ મેળવવામાં કામે લાગ્યા હતા.

જે બાદ મંગળવારે વન વિભાગે કૅમેરામાં તસવીરો કેદ થયા બાદ વાઘ હોવાની પુષ્ટિ કરી હતી.

અહીંથી શરુ થઈ હતી 'વાઘ આવ્યો...વાઘ આવ્યો...'ની વાત

બીબીસી ગુજરાતી સાથેની વાતચીતમાં મહેશભાઈએ જણાવ્યું, "આ ઘટના છઠ્ઠી જાન્યુઆરીની છે. સાંજે પાંચ-સાડા પાંચનો સમય હતો અને હું શાળાએથી પરત ફરી રહ્યો હતો."

"મેં જોયું કે સામે વાઘ રસ્તો ઓળંગી રહ્યો હતો. ગભરાઈને મેં ગાડી ઊભી રાખી દીધી."

"મારી અને વાઘ વચ્ચે લગભગ 40થી 50 ફૂટનું અંતર હશે અને મોબાઇલમાં મેં એની તસવીર ઝડપી લીધી."

લુણાવાડામાં રહેતા મહેશભાઈ નજીકમાં આવેલા ગુગલીયા ગામની શાળામાં શિક્ષક તરીકે નોકરી કરે છે.

મહેશભાઈએ જે વિસ્તારમાં વાઘ જોયો એ ગઢ ગામનો જંગલ વિસ્તાર છે.

મહેશભાઈએ ખેંચેલી તસવીર થતા વનવિભાગે તપાસ હાથ ધરી હતી.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આખરે વાઘ હોવાની વાતને પુષ્ટિ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

મળી

મહિસાગર જિલ્લાના વન અધિકારી આર. એમ. પરમાર આગળ જણાવે છે કે તસવીરને આધારે પ્રાથમિક તપાસ બાદ સમગ્ર જંગલખાતુ એના પર કામે લાગ્યું હતું.

ઉચ્ચ અધિકારીઓના માર્ગદર્શન સાથે વન વિભાગની 30 ટીમો કામે લાગી હતી.

અમને જે વિસ્તારમાં હોવાની શંકા હતી ત્યાં નાઇટ વિઝન કૅમેરા લગાવામાં આવ્યા હતા.

ગઈ કાલે રાત્રે સંતરામપુરના સંત જંગલમાંથી લગાવેલા નાઇટ વિઝન કૅમેરામાં વાઘની હાજરીની સાબિતી મળી આવી છે.

વાઘની હયાતીને ખાતરી માટે કર્મચારી, રોજમદાર, સ્થાનિક લોકો સહિત 200 લોકોએ મહેનત કરી હતી એમ તેઓ જણાવે છે.

ક્યારેક ગુજરાતમાં પણ વાઘ હતા

નાઇટ વિઝન કૅમેરામાં વાઘની હલચલ કેદ થઈ

'એશિયાઈ સિંહો'નું એક માત્ર ઘર ગણાતા ગુજરાતમાં એક સમયે વાઘની પણ વસતિ હતી.

મોટાભાગ વાઘ ડાંગનાં જંગલોમાં જોવા મળતા હતા, જોકે રાજ્યમાં વાઘોની સંખ્યા સતત ઘટતી ગઈ.

આ અંગે સૌથી પહેલાં ચિંતા ત્યારે જન્મી જ્યારે વર્ષ 1979માં વાઘની આંગણીના વેઢે ગણી શકાય એટલી જ સંખ્યા ગુજરાતમાં રહી હોવાની વાત સામે આવી હતી.

એના દસ વર્ષ બાદ કરાયેલી વસતિ ગણતરી અનુસાર, ગુજરાતમાં માત્ર 13 જ વાઘ બચ્યા હોવાનું જાણવા મળ્યું.

1992ની વસતિ ગણતરી અનુસાર, રાજ્યમાં વાઘ એક પણ વાઘ નહોતો બચ્યો.

'સૅન્ચુરી' વેબસાઇટના દાવા અનુસાર વર્ષ 1997માં ગુજરાતમાં વાઘ દેખાયો હતો, જોકે ફરી પાછો કોઈ વાઘ રાજ્યમાં દેખાયો નથી.

અલબત્ત, ગુજરાતમાં વાઘ દેખાવાની વાતો સમયાંતરે સંભળાતી જ રહે છે.

1985માં થયેલા માર્ગ અકસ્માતમાં છેલ્લો વાઘ માર્યો ગયો હતો

લગભગ 200થી વધુ કર્મચારીઓએ તપાસ હાથ ધરી

આ અંગે વાત કરતા સમાચાર સંસ્થા પીટીઆઈ સાથેની વાતચીતમાં ગુજરાતના ચીફ કન્ઝર્વેટર ઑફ ફૉરેસ્ટ(વાઇલ્ડ લાઇફ) જી. કે. સિન્હાએ જણાવ્યું હતું:

"1985માં થયેલા માર્ગ અકસ્માતમાં છેલ્લો વાઘ માર્યો ગયો હતો. એ બાદ રાજ્યમાં કોઈ વાઘ દેખાયો નથી."

ડાંગમાં વારંવાર વાઘ દેખાવા સંદર્ભના દાવા અંગે વાત કરતા સિન્હાએ જણાવ્યું હતું:

"અમે નૅશનલ ટાઇગર કન્ઝર્વેટિવ ઑથોરિટીને વાઘની વસતિ ગણતરીમાં ડાંગનો સમાવેશ કરવા ભલામણ કરી હતી."

"આ મામલે વન વિભાગે એક ટીમ પણ 2017માં મોકલી હતી, જોકે, કશું જ નક્કર બહાર આવ્યું નહોતું.

સિન્હાએ ઉમેર્યું હતું, "સ્થાનિક લોકો સામાન્ય રીતે હાઇના (ઝરખ)ને વાઘ સમજી લેતા હોય છે."

વાઘને બચાવવા 'પ્રોજેક્ટ ટાઇગર'

ભારતમાં ઘટી રહેલી વાઘની સંખ્યાને પગલે સરકારને વાઘને બચાવવા માટે 'પ્રોજેક્ટ ટાઇગર' અભિયાન હાથ ધરવું પડ્યું હતું.

વાઘના...


મહુવામાં રાત્રે ઓક્સિજન ટેન્કર લઈ જતી ગાડી

અહીં વાવાઝોડાની અસર અને સ્થિતિની વાત કરીએ તો વાવાઝોડું અહીંથી ગત રોજ પસાર થઈ ચૂક્યું છે.

મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીએ મંગળવારે સવારે માહિતી આપી હતી કે ગુજરાતમાં તૌકતે વાવાઝોડાના કારણે ત્રણ લોકોનાં મૃત્યુ થયાં છે.

એક વ્યક્તિનું મૃત્યુ વાપીમાં, રાજકોટમાં દીવાલ પડવાથી એક બાળકનું મૃત્યુ થયું છે. જ્યારે ગારિયાધારમાં એક ઉંમરલાયક મહિલાનું મૃત્યુ થયું છે.

તૌકતે વાવાઝોડાનું લૅન્ડફોલ શરૂ થયું એ પહેલાંથી જ દીવમાં પવન ફૂંકાઈ રહ્યો હતો, જેના કારણે તારાજી થઈ હતી

મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીએ જણાવ્યું હતું કે ઓક્સિજનને લઈને રાજ્યમાં કોઈ મોટી સમસ્યા ઊભી નથી થઈ.

રાજ્યની 1400 કોવિડ હૉસ્પિટલમાંથી 16 હૉસ્પિટલમાં વીજ પુરવઠો ખોરવાયો હતો. જેમાંથી 12 હૉસ્પિટલમાં પરત ફર્યો હતો. હાલ 4 જનરેટર પર ચાલુ છે.

રાજ્યમાં કુલ 2437 ગામોમાં વીજ પુરવઠો ખોરવાયો હતો. જ્યારે 485 ગામમાં ફરી સ્થપાયો છે. રાજ્યમાં 1081 થાંભલા પડી ભાગ્યા છે.

રાજ્યના 159 રસ્તા તૂટી ગયા છે, 196 રસ્તા બંધ થયા છે. જ્યારે 40 હજાર વૃક્ષો પડી ગયા છે.

તૌકતે વાવાઝોડાના કારણે સાડા 16 હજાર મકાન અને ઝૂંપડા અસરગ્રસ્ત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

થયા છે.

ગુજરાતના વિવિધ જિલ્લામાં કેટલો વરસાદ વરસ્યો?

બગસરામાં 9 ઇંચ વરસાદ, રાજ્યના 35 તાલુકામાં એક ઇંચથી વધારે વરસાદ પડ્યો છે.

રાજ્યના 35 તાલુકામાં એક ઇંચથી વધારે વરસાદ પડ્યો છે.

રાજ્યમાં સૌથી વધારે વરસાદ બગસરામાં પડ્યો છે. બગસરામાં 9 ઇંચ વરસાદ વરસ્યો છે.

ગીર ગઢડા અને ઉનામાં 8 ઇંચ, સાવરકુંડલા 7 ઇંચ, અમરેલીમાં પાંચ ઇંચ, રાજુલા ખાંભામાં 5 ઇંચ વરસાદ વરસ્યો છે.

અમરેલી અને ગીર સોમનાથના બે તાલુકામાં વધુ વરસાદ વરસ્યો છે, જ્યારે બાકી 1થી 3 ઇંચ પડ્યો છે.

સૌરાષ્ટ્રમાં શું થયું?

ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં કોડિનાર અને ઊનામાં વૃક્ષો વાવાઝોડાને લીધે પડી ગયા હતા. તેને હઠાવીને બંધ થયેલા રસ્તાઓને પૂર્વવત કરવાની કામગીરી જિલ્લા વહીવટી તંત્ર દ્વારા સવારથી ચાલી રહી છે.

વાવાઝોડું અને વરસાદને લીધે રાજુલા માર્કેટિંગ યાર્ડમાં છાપરાં ઊડી જતાં કપાસ અને ડુંગળીનો જે પાક માર્કેટિંગ યાર્ડમાં હતો તેને નુકસાન થયું છે.

તાલાળા ગીરમાં કેરીના પાકને નુકસાન થયું છે. ભારે પવનથી કેરી નીચે પડી ગઈ હતી. તેમજ ઊનામાં કેટલીક નાળિયેરીના ઝાડ પણ જમીનદોસ્ત થઈ ગયા હતા.

વાવાઝોડાને પગલે સૌરાષ્ટ્રના દરિયાપટ્ટીના કેટલાંક ગામોમાં ગત રાતે વીજળી જવાની સમસ્યા થઈ હતી. કેટલેક ઠેકાણે વીજળીના થાંભલા પણ પડી ગયા હતા.

ધોરાજીમાં કાચા મકાનોનાં છાપરાં ઊડી ગયા હતા.

ભાવનગરમાં રસ્તા પર મોટા વૃક્ષ પડી જતાં રસ્તા પર વાહન વ્યવહારને અસર થઈ હતી. જૂનાગઢમાં વૃક્ષ પડી ગયા હતા.

દક્ષિણ ગુજરાતમાં કેવી છે સ્થિતિ?

અમરેલી

સુરત, વલસાડ સહિતના દક્ષિણ ગુજરાતના વિવિધ સ્થળોએ સતત વરસાદ વરસી રહ્યો છે. સુરત જિલ્લામાં છેલ્લા 24 કલાકમાં મિમિથી વધુ વરસાદ વરસી ચૂક્યો છે.

સુરતમાં નાના વૃક્ષો ધરાશાયી થયાના છુટાછવાયા બનાવો બન્યા છે પરંતુ તંત્રએ રસ્તા પરથી તેને લગભગ દૂર કરી દીધા છે. તથા કેટલાક શેડ્સ પવનને લીધે ફંગોળાઈ જવા પામ્યા હતા. પરંતુ તે સિવાય કોઈ ગંભીર બનાવ નથી નોંધાયા.

દરમિયાન સુરત કલેક્ટર ડો. ધવલ પટેલે બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું કે સુરત જિલ્લામાં તૌકતે વાવાઝોડાને પગલે કોઈ જાનહાનિ નથી નોંધાઈ કે ન કોઈ મોટું નુકસાન હાલ જોવા મળ્યું છે.

તેમણે બીબીસી સંવાદદાતા દિપલકુમાર શાહ સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું, “સ્થિતિની સમીક્ષા કરવામાં આવી રહી છે. જિલ્લામાં કોઈ જાનહાનિ નથી થઈ ન કોઈ મોટું નુકસાન નોંધાયું છે. જોકે 60-70 કિલોમિટર ઝડપી પવનો અને વરસાદની સ્થિતિ રહી છે. પરંતુ અમારી ટીમો ખડેપગે...


મહેજબીન

છેલ્લા છ મહિનામાં કૂતરાંના હુમલાથી 12 બાળકોનાં મૃત્યુ થયાં છે, સેંકડો ઘાયલ છે અને ગામના લોકો પોતાના ઘરોમાંથી બહાર નીકળતા પણ ગભરાઈ રહ્યાં છે.

લીલીછમ કેરીની વાડીઓમાંથી પસાર થવામાં પહેલાં ક્યારેય સ્થાનિકોએ આટલો ડર નથી અનુભવ્યો.

હાથમાં લાકડીઓ લઈને ત્રણ હટ્ટાકટ્ટા યુવાનો મને એ ઝાડ પાસે લઈ ગયા જ્યાં આજે પણ લોહીના ડાઘ છે.

ઘટના શું છે ?

આશરે દોઢ સપ્તાહ પહેલાં 11 વર્ષનો ખાલિદ અલી સવારે સ્કૂલ જવા માટે નિકળ્યો હતો અને રસ્તાની એક વાડીમાં અન્ય બાળકોની જેમ જ કેરી તોડવા ગયો હતો.

એને અંદાજ પણ નહોતો કે પાંચ કૂતરાઓનું ટોળું તેનું મોત નોંતરવા માટે ત્યાં જ બેઠું હતું.

65 વર્ષના અમીન અહેમદે જણાવ્યું, "મને બાજુની વાડીમાંથી ચીસો સંભળાઈ. હું દોડીને ગયો અને જે જોયું એ ભયાનક હતું. એક ઘાયલ બાળક ઝાડ પર ચઢવાનો પ્રયત્ન કરતો હતો અને પાંચ કૂતરાં એના પગને દાંતમાં ભરાવીને નીચે ખેંચતા હતા. હું મદદ માટે બુમરાણ કરતો ગામ તરફ દોડ્યો."

ગ્રામજનો પહોંચે એ પહેલાં જ ખાલિદ જીવતા રહેવાની જંગ હારી ચૂક્યો હતો. કૂતરાં જંગલમાં ગાયબ થઈ ગયાં હતાં.

ખાલિદનો પરિવાર હજુ આઘાતમાંથી બહાર નથી આવી શક્યો.

ખાલિદના માતા મહઝબીએ ડૂ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

સકાં ભરતાં કહ્યું, "ઝાડ નીચે જ ખાલિદનું મૃત્યુ થઈ ગયું હતું. શરીરનું કોઈ અંગ બચ્યું ન હતું એટલે હોસ્પિટલ લઈ જવાનો પણ કોઇ મતલબ નહોતો."

1 મેના દિવસે ફક્ત ખાલિદ પર જ હુમલો નહોતો થયો.

એ દિવસે ખૈરાબાદ પાસેના 20 કિલોમીટરના વિસ્તારમાં વધુ બે બાળકો પર પણ કૂતરાંએ હુમલો કર્યો હતો અને એમણે પણ ખાલિદની માફક પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો હતો.

આશરે એક ડઝન બાળકો ગંભીર રીતે ઘવાયાં પણ હતાં.

જંગલી કૂતરાંઓના ભયથી ડરેલા સ્થાનિકોએ પોતાના બાળકોને શાળાએ મોકલવાનું બંધ કરી દીધું છે.

હુમલાઓના પગલે અફવાઓનું વાતાવરણ

સ્થાનિક કૂતરાં

એકાએક આ વિસ્તારમાં કૂતરાં બાળકો પર હુમલા કેમ કરી રહ્યાં છે એ અંગે સ્પષ્ટ ખ્યાલ નથી આવતો.

મોટાભાગના સ્થાનિક લોકો આ વિસ્તારના બંધ થઈ ચૂકેલાં કતલખાનાને જવાબદાર ઠેરવે છે.

એમના કહેવા પ્રમાણે કૂતરાંઓને પહેલાં કતલખાનામાંથી ખાવાનું મળી જતું હતું અને કતલખાનું બંધ થયા બાદ કૂતરાં હિંસક થઈ ગયા છે.

જોકે આ દલીલ અયોગ્ય હોવાનું કારણ એ પણ છે કે, સરકારે એક વર્ષ પહેલાં જ કતલખાનું બંધ કરી દીધું હતું.

બાળકો પર હુમલા થવાની ઘટનાઓ છેલ્લાં છ મહિનાથી જ શરૂ થઈ છે.

હુમલો કરનાર કૂતરાંની શોધખોળ

ડ્રોન કેમેરાથી કૂતરાંની શોધખોળ

એક ચર્ચા એવી પણ છે કે, જંગલી કૂતરાંની પ્રજાતિ જંગલી વિસ્તારોમાંથી રહેણાક વિસ્તારોમાં આવી રહી છે અને બાળકો પર હુમલા કરે છે.

સાબિર અલીનો ભત્રીજો આવા જ એક હુમલાનો ભોગ બન્યો હતો. એમને લાગે છે કે, "જે કૂતરાંએ તેમના ભત્રીજા પર હુમલો કર્યો હતો તે રસ્તા પર રખડતાં કૂતરાં કરતાં અલગ હતાં, આ કૂતરાંના જડબાં શિયાળ જેવાં હતાં."

વર્લ્ડ વાઇલ્ડલાઇફ ફંડ અને ઇન્ડિયન વેટરિનરી રીસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ટીમો પ્રભાવિત વિસ્તારની મુલાકાત લઈ રહી છે, હુમલા કરનાર કૂતરાંની ઓળખ કરવાના પ્રયાસો આ ટીમ કરી રહી છે.

હુમલો કરનાર કોણ હોઈ શકે?

એનિમલ વેલ્ફેયર બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયાના ચીફ ટ્રેનર વિવેક શર્મા પણ જિલ્લાના પ્રત્યક્ષદર્શીઓને મળીને તપાસ કરી રહ્યા છે.

એમણે જણાવ્યું હતું કે, "કૂતરાંના બદલે જો વરું આ હુમલા કરે છે એવું બહાર આવશે તો મને આશ્ચર્ય નહીં થાય. જો વરુને હડકવાં થાય તો તે 20 કિલોમીટર સુધીના વિસ્તારમાં શિકાર કરવા માટે રખડે છે. એવા વરુ બાળકોને જ શિકાર બનાવતા હોય છે."

છેલ્લાં ત્રણ દસકાંઓમાં ઉત્તર પ્રદેશ અને પડોશી રાજ્ય બિહારમાં જંગલી વરુ દ્વારા જાન-માલનું નુક્શાન કરવાના ઘણાં કિસ્સા નોંધાયા હતા.

લખનૌના જાણીતા ડૉગ બ્રીડર અસગર જમાલનું માનવું છે કે...


મહેન્દ્ર કડિયા

પિરાજી સાગરા અને શિક્ષણવિદ્દ હિમ્મત કપાસી ના કહેવાથી એક દરજી પિતાના પુત્રને ચિત્રો દોરતાં રહેવાની પરવાનગી મળી.

એ ચિત્રકારે આગળ જઈને અનેક યુવા કલાકારો સહિત પોતાના પરિવારના અગિયાર લોકો માટે કલા ક્ષેત્રની નવી કેડી કંડારી.

1956માં અમદાવાદની પોળમાં જન્મેલા દેશના જાણીતા ચિત્રકાર મહેન્દ્ર કડિયાનું 17 જાન્યુઆરી, ગુરુવારા રોજ વહેલી સવારે સ્થાનિક હૉસ્પિટલમાં ન્યુમોનિયાની સારવાર દરમિયાન હાર્ટઍટેકથી અવસાન થયું.

'એને ચિત્ર દોરવા દો, ચિત્રમાં જ એનું ભલું થશે'

મહેન્દ્ર કડિયાના ભત્રીજા અને હઠીસિંહ વિઝ્યુઅલ આર્ટ સેન્ટરના પૂર્વ સેક્રેટરી ગિરિરાજ કડિયાએ મહેન્દ્ર કડિયાના જીવન પર આધારિત એક પુસ્તક તૈયાર કર્યું છે.

આ પુસ્તક 'મહેન્દ્ર કડિયા - એ રેટ્રોસ્પેક્ટિવ લાઇન્સ ટુ સ્ટ્રૉક'માં તેમના જીવનના પ્રસંગો અને સફર વિશે લખ્યું છે. તેની સાથે મહેન્દ્ર કડિયાના મિત્રો દ્વારા તેમના વિશે પણ લખાયું છે.

આ પુસ્તક મુજબ, દરજી પિતા અને ગૃહિણી માતાના પાંચ સંતાનોમાં સૌથી મોટા મહેન્દ્ર કડિયાએ વિદ્યાનગર હાઇ સ્કૂલમાં પોતાનું પ્રાથમિક શિક્ષણ લીધું.

જ્યાં શાળાના આચાર્ય અને શિક્ષણવિદ્દ હિમ્મતભાઈ કપાસી અને ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ચિત્રના શિક્ષક કિશન કાંબલેએ તેમની કારકિર્દી ઘડતરમાં મોટી ભૂમિકા ભજવી.

મહેન્દ્રભાઈ શાળામાં ભ્યાસ કરતા હતા ત્યારે એક વખત સાતમાં ધોરણમાં તેઓ આઠમાંથી 6 વિષયમાં નાપાસ થયા.

તેઓ પાસ થયાં તે વિષયો હતાં ચિત્ર અને પી.ટી.

સામાન્ય સંજોગોમાં આવા વિદ્યાર્થીથી શિક્ષકો ગિન્નાતા હોય છે, પરંતુ આ શાળાના શિક્ષક હિમ્મતભાઈ કપાસી હતા.

તેમને આ બાબતની જાણ થતાં તેમણે શિક્ષકોને સૂચના આપી કે, કડિયા પર પાઠ્યપુસ્તકના અભ્યાસનું કોઈ જ દબાણ ન મુકીને ચિત્રો દોરવા દેવા.

બાળક મહેન્દ્રના જીવનમાં આ નિષ્ફળતા એક અગત્યનો વળાંક સાબિત થઈ. જે તેમને કલાની દુનિયા સુદી દોરી ગઈ.

છેક 1970-75ના સમયમાં એક મધ્યમવર્ગના પરિવારમાં જ્યાં માતા પિતા મુશ્કેલીથી ઘર ચલાવતાં હોય ત્યાં સૌથી મોટું સંતાન ભણીને નોકરી શોધવાને બદલે ચિત્રકાર બનવાનું પસંદ કરે છે.

મહેન્દ્ર કડિયાના પિતા જયંતિભાઈએ આ વાતનો વિરોધ કર્યો.

તેઓ ઇચ્છતા હતાં કે તેમનો દિકરો નોકરી કરીને ઘરમાં આર્થિક સંકળામણ દૂર કરવામાં મદદ કરે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ચિત્ર દોરવા દેવાની ભલામણ

પરંતુ હિમ્મતભાઈ કપાસી અને કિશન કાંબલે તેમને એક અલગ દીશામાં જતાં જોઈ શકતા હતા.

તેઓ સમજતા હતા કે મહેન્દ્રને એક સારા કલાકાર અને માર્ગદર્શકની જરૂર છે.

તે સમયે પિરાજી સાગરાનું નામ કલા ક્ષેત્રે જાણીતું હતું. તેમજ તેઓ યુવા કલાકારો પ્રત્યે પ્રેમ-ભાવ માટે જાણીતા હતા.

તેથી મહેન્દ્રના બંને શિક્ષકોએ પિરાજી સાગરાને સમજાવ્યા, અને તેમને પણ મહેન્દ્રની પ્રતિભા પરખતાં વાર ન લાગી.

ત્યાર બાદ પિરાજી સાગરા અને હિમ્મત કપાસી મહેન્દ્ર કડિયાના પિતાને મળ્યા.

પિરાજી સાગરાએ જયંતિભાઈને કહ્યું કે "આને ચિત્ર દોરવા દો, એમાં જ એનું ભલુ થશે." અને તેમના પિતા માની ગયા.

જ્યાં ભણ્યાં ત્યાં જ ભણાવ્યું

મહેન્દ્ર કડિયા અને ગિરિરાજ કડિયા

ગિરિરરાજ કડિયા જણાવે છે કે તેમના પહેલાં અમારા પરિવારમાં ક્યારેય કોઈએ કલાક્ષેત્રે કામ નહોતું કર્યુ.

મારા દાદાના વિરોધ પછી તેઓ સી.એન. ફાઈન આર્ટ્સમાં ભણ્યા.

પરંતુ તેમણે અમારા પરિવારને એક નવી દિશા ચીંધી.

તેમના પછી આજે અમારા પરિવારમાંથી 11 સભ્યો કલાક્ષેત્રે આગળ વધ્યા છે.

તેઓ વિદ્યાનગર હાઈસ્કૂલમાં ભણ્યા, અને ત્યાં જ આગળ જતાં ચિત્રના શિક્ષક તરીકે જોડાયા.

તેમણે સી.એન. ફાઇન આર્ટ્સમાંથી તાલીમ મેળવી અને ત્યાં તેઓ અધ્યાપક તરીકે જોડાયા.

તેમની દિકરીઓએ પણ ત્યાં જ તાલીમ મેળવી.

તેઓ કલા અને સાહિત્ય વચ્ચેનો બ્રીજ બન્યા

જાણીતા...


મહેન્દ્ર મેઘાણી

આ પોસ્ટના પ્રતિભાવમાં સોશિયલ મીડિયામાં જે લખાયું છે તેમાંથી સમજાય છે કે સૌરાષ્ટ્રના નાના સંસ્કારનગર ભાવેણાના સેંકડો પુસ્તકરસિકોને આ પુસ્તકભંડાર સાથે ગાઢ લાગણીનો સંબંધ હતો.

'લોકમિલાપ'ની પુસ્તકમેળાની પરંપરા

લોકમિલાપનો એક પુસ્તક મેળો

અત્યારે વીસેક વર્ષની ઉંમરની નવી પેઢી માટે 'લોકમિલાપ' ગુજરાતી ભાષાનાં ઉત્તમ પુસ્તકો અને સંગીતની ચૂંટેલી સી.ડી. પૂરા પાડનાર 'કૂલ બુકશૉપ' હતી.

પણ તે પહેલાંની અરધી સદી જેમણે જોઈ હોય તે સહુ પુસ્તકરસિયાઓ માટે 'લોકમિલાપ' એટલે ભાવવિશ્વનો એક સમૃદ્ધ હિસ્સો.

તેમના માટે લોકમિલાપ એટલે પુસ્તકભંડાર વત્તા તેની સમાંતરે ચાલેલી એ જ નામની પ્રકાશન સંસ્થા.

કેટલાય વાચકોનાં કિતાબી દુનિયામાં પગરણ કિશોરવયમાં 'લોકમિલાપ'ની મુલાકાતોથી કે કૉલેજનાં વર્ષોમાં ત્યાંથી કરેલી પુસ્તકોની ખરીદીથી થયાં હતાં.

'લોકમિલાપે' ગયાં સિત્તેર વર્ષમાં લાખો વાચકોને સત્ત્વપૂર્ણ સાહિત્ય ઘણી ઓછી કિંમતે પૂરું પાડ્યું. તદુપરાંત તેણે ઘરઆંગણે અને દેશવિદેશમાં પુસ્તકમેળા કર્યા.

પુસ્તકમેળો શબ્દ મહેન્દ્રભાઈને કારણે લોકજીભે ચઢ્યો. ભાવનગરના તેના વાર્ષિક પુસ્તકમેળાની તો આખાય પંથકના લોકો રાહ જોતા અન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે મેળાના દિવસો જાણે અવસર બની જતા!

લોકમિલાપે 'ફિલ્મ મિલાપ' નામના ઉપક્રમ હેઠળ વર્ષો લગી ભાવનગરનાં બાળકોને મોટા પડદે નજીવા દરની ટિકિટમાં સુંદર ફિલ્મો બતાવી.

ગુજરાતી વાચકો માટે 1950થી ઓગણત્રીસ વર્ષ સુધી 'મિલાપ'નામનું વાચન-સમૃદ્ધ માસિક ચલાવ્યું.

ઝારખંડ : દિવસો સુધી ઘરમાં ચોખા નહોતા, હું અને મારાં સંતાનો પાણી પીને જીવતાં

'લોકમિલાપ'ના પાયામાં 'ગ્રંથનો ગાંધી'

લોકમિલાપ

'મિલાપ' તે 'લોકમિલાપ'નું પ્રારંભબિંદુ. તેના સ્થાપક-સંપાદક મહેન્દ્ર મેઘાણી ગુજરાતમાં 'ગ્રંથના ગાંધી' બિરુદ પામ્યા છે અને અત્યારે 96 વર્ષની ઉંમરે પણ લેખન-વાચનમાં યથાશક્તિ વ્યસ્ત છે.

મહેન્દ્રભાઈ 'લોકમિલાપ'નો પર્યાય છે એટલે ગયા સાત દાયકા દરમિયાન 'લોકમિલાપે' બહાર પાડેલાં બસો કરતાંય વધુ પુસ્તકોનાં નિર્માણની કામગીરી લગભગ સંપૂર્ણપણે મહેન્દ્રભાઈના શબ્દકર્મને આભારી છે.

પુસ્તક તરીકે પ્રસિદ્ધ કરવા માટેની સામગ્રીની પસંદગી તેમજ તેની મઠારણીથી શરૂ કરીને પુસ્તક એક પણ ભૂલ વિના છપાય, બંધાય, ટપાલી કે દુકાનદાર થકી સમયસર તે વાચકના હાથમાં અને ત્યાંથી સોંસરું તેના હૈયામાં પહોંચે ત્યાં લગીની આખીય સાંકળની દરેક કડીમાં 'શબદના સોદાગર' મહેન્દ્ર મેઘાણીની મંજાયેલી સમજ અને સખત મહેનત છે.

પોણી સદીથી તેમણે પુસ્તકો તેમજ સામયિકોનાં લખાણોનાં સંક્ષેપ, સંકલન, સંપાદન, પ્રકાશન, પ્રદર્શન અને નીવડેલા સાહિત્યનાં સમૂહવાચન થકી વાચન-પ્રસારનું જે કામ કર્યું છે તે લોકોત્તર છે.

તેમાં ન્યોછાવરી કે ત્યાગનો દાવો તેમણે ક્યારેય કર્યો નથી. પણ ટૉલ્સ્ટૉય-ગાંધી પ્રણિત 'બ્રેડ-લેબર' એટલે કે ઇમાનદારીપૂર્વકના સખત સતત ઉત્પાદક પરિશ્રમ દ્વારા વધુ સારી દુનિયા બનાવવાની કોશિશની વાત જરૂર કરી છે.

પુસ્તકોથી ક્રાંતિનો વિચાર

વચ્ચે મહેન્દ્ર મેઘાણી. બેઠેલાં મંજરીબહેન (જમણે) અને અંજુબહેન (ડાબે). ઊભેલા ગોપાલભાઈ (ડાબે) અને અબુલભાઈ (જમણે)

'ઇતિહાસમાં બૅલટ કે બુલેટથી ક્રાન્તિઓ આવી હશે, 'લોકમિલાપ' બુક્સથી ક્રાન્તિ લાવવા ધારે છે', એવું મહેન્દ્રભાઈનું જાણીતું કથન છે.

મહેન્દ્રભાઈને વિશ્વાસ છે કે લોકો પુસ્તકો વાંચે તો બદલાવ આવે. પણ લોકો પુસ્તકો વાંચતાં નથી એની તેમને ખબર છે.

એટલે લોકો જે કારણસર પુસ્તકો વાંચતાં નથી તે બધાં કારણોનું તેમણે લોકમિલાપ પ્રકાશન થકી નિવારણ કર્યું. લોકોને લાંબાં લખાણો વાંચવાનો સમય નથી એટલે તેમણે ટૂંકાં લખાણો આપ્યાં.

પુસ્તકો મૂકવા માટે જગ્યા નથી, તો મહેન્દ્રભાઈએ નાનાં કદનાં છેક ખિસ્સામાં સમાઈ જાય એવડાંક...


મહેન્દ્ર સિંહ ધોની, નરેન્દ્ર મોદી અને સાક્ષી

ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના લેટરહેડ પર આ ચિઠ્ઠી એક ચાહક તરીકે લખાઈ છે. જાણે કે વડા પ્રધાને એક ચાહક તરીકે ધોનીને લખી હોય એવી આ ચિઠ્ઠી છે.

આ ચિઠ્ઠીમાં ધોનીને બહેતર ભવિષ્યની શુભકામનાઓ આપવામાં આવી છે. એ સાથે એમાં આંકડાઓ, કૅરિયર, જૂની યાદોની ચર્ચા સાથે ભારતના ક્રિકેટમાં એમના યોગદાનનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

મહેન્દ્રસિંહ ધોનીએ ગુરૂવારે એમના ટ્વિટર હૅન્ડલ પરથી વડા પ્રધાને લખેલી આ ચિઠ્ઠી રજૂ કરી અને એમનો આભાર પણ માન્યો.

વડા પ્રધાને લખેલી ચિઠ્ઠીનો અનુવાદ આ મુજબ છે.

વડા પ્રધાને લખ્યું કે -

પ્રિય મહેન્દ્ર

15 ઑગસ્ટે આપે પોતાના ખાસ નમ્ર અંદાજમાં નાનકડી વીડિયો ક્લિપ શૅર કરી જે આખા દેશમાં એક લાંબી અને જોશપૂર્વકની ચર્ચાનો વિષય બનવા માટે પૂરતી હતી. આનાથી 130 કરોડ ભારતીયોને નિરાશા થઈ પરંતુ છેલ્લા દોઢ દાયકામાં આપે ભારતીય ક્રિકેટ માટે જે કર્યું છે એના માટે દેશવાસીઓ આપનો આભાર માને છે.

તમારી કૅરિયરનું વિશ્લેષણ કરવાની એક રીત એને આંકડાના દૃષ્ટિકોણથી જોવાની પણ છે. તમે ભારતીય ક્રિકેટમાં સૌથી સફળ કપ્તાનોમાંથી એક છો. ભારતને ટોચની ટીમ બનાવવામાં આપની મહત્ત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્વની ભૂમિકા છે. ક્રિકેટના ઇતિહાસમાં આપનું નામ દુનિયાના બહેતરીન બેટ્સમૅનોમાં, સર્વશ્રેષ્ઠ કપ્તાનોમાં અને નિસંદેહ સર્વશ્રેષ્ઠ વિકેટકિપરોમાં લખવામાં આવશે.

મુશ્કેલ સ્થિતિમાં આપની પરની નિર્ભરતા અને મૅચ ફિનિશ કરવાની આપની સ્ટાઇલ, ખાસ કરીને 2011 વિશ્વ કપની ફાઇનલ લોકોને અનેક પેઢીઓ સુધી યાદ રહેશે.

પરંતુ મહેન્દ્રસિંહ ધોનીનું નામ ફક્ત આંકડાઓ અને મૅચ જીતવામાં એમની ભૂમિકા માટે જ યાદ રાખવામાં નહીં આવે. ફક્ત એક ખેલાડી તરીકે આપનું મૂલ્યાંકન અન્યાય ગણાશે. આપનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન એક કાલ યાને કે ઘટના તરીકે થવું જોઈએ.

એક નાનાં શહેરથી શરૂઆત કરીને આપે રાષ્ટ્રીય સ્તરે નામ રોશન કર્યું. ન ફક્ત પોતે નામ કમાવ્યું પરંતુ ભારતને પણ ગૌરવ અપાવ્યું.

જે તમારી જેમ જ સ્કૂલ-કૉલેજમાં બહુ ધ્યાન ખેંચનારા નહોતા કે ન તો જાણીતા પરિવારમાથી હતા, પણ એમનામાં ખુદને ઊંચાઈ પર લઈ જવાની પ્રતિભા હતી એવા અનેક યુવાનોને તમારા ઉદય અને કામે અનેક પ્રેરણા અને હિંમત આપ્યા.

તમે નવીન ભારતનું એક એવું ઉદાહરણ છો કે જ્યાં પરિવારનું નામ યુવાનોની તકદીર નક્કી નથી કરતું પરંતુ તેઓ ખુદ પોતાનું નામ અને તકદીર નક્કી કરે છે. જ્યારે આપણને ખબર હોય કે ક્યાં જવાનું છે ત્યારે  આપણે ક્યાંથી આવીએ છીએ એનો કોઈ જ અર્થ નથી રહેતો. તમે યુવાનોને આ ખાસિયતથી પ્રભાવિત અને પ્રેરિત કર્યા છે.

મેદાન પર આપના અનેક યાદગાર પ્રસંગો આજની પેઢી માટે ઉદાહરણ છે. આ પેઢી જોખમ લેવાથી નથી ડરતી અને મુશ્કેલ સ્થિતિમાં એકમેકનો સાથ આપે છે. આપે પણ એવું જોખમ અનેકવાર લીધું અને હાઈપ્રેશર મૅચોમાં યુવાઓને તકન આપી. 2007ના ટી-20 વિશ્વ કપની ફાઇનલ એનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ છે.

ભારતની આ પેઢી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં પણ હિંમત છોડતી નથી. અમે તમારી ઇનિંગ્સ અને મૅચોમાં આ નજીકથી જોયું છે. આપણા યુવાનો મુશ્કેલ સ્થિતિમાં બિલકુલ ડરતા નથી પરંતુ બેખોફ છે. જેમ આપે આપની ટીમની આગેવાની કરી.

એ મહત્ત્વનું નથી કે તમે કેવા પ્રકારની હૅરસ્ટાઇલ રાખી હતી પરંતુ જીત હોય કે હાર, તમારું મન અને દિમાગ હંમેશાં શાંત રહે. આ દેશના દરેક યુવાન માટે સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ શીખ છે.

હું ભારતના સશસ્ત્રદળો સાથે આપના જોડાણનો ખાસ કરીને ઉલ્લેખ કરવા માગીશ. સૈન્યનાં લોકોની સાથે જોડાઈને તમે ખૂબ જ ખુશ રહ્યા. તેમના કલ્યાણ પ્રત્યે તમારી ચિંતા હંમેશાં ઉલ્લેખનીય રહેશે.

મને આશા છે કે હવે સાક્ષી અને જીવાની સાથે તમે વધારે સમય વિતાવી શકશો. હું તેમને પણ શુભેચ્છાઓ આપું છું, કારણ કે તેમનાં...


મહેસાણા જિલ્લાના કડી તાલુકાના લ્હોર ગામમાં દલિત યુવાનના લગ્નમાં વરઘોડો કાઢવાની ઘટના બાદ બિનદલિતોએ દલિતોનો સામાજિક બહિષ્કાર કર્યો છે.

હજી લોકસભાની ચૂંટણીના બે તબક્કા બાકી છે અને ગુજરાતમાં પાણીની અછત અખબારોના પહેલા પાને દેખાઈ રહી છે ત્યારે ગુજરાતના ઉપમુખ્ય મંત્રીએ લગભગ શુક્રવારનો આખો દિવસ લ્હોર ગામમાં દલિતોને સમજાવાવમાં ફાળવ્યો હતો.

તેમણે ફાળવેલો આ સમય ઘટનાની ગંભીરતા દર્શાવે છે અને તેની સીધી અસર લોકસભાની બાકી રહેલી બે તબક્કાની ચૂંટણી પર ન પડે તેનું ધ્યાન ભાજપ રાખવા માગે છે એવો નિષ્ણાતોનો મત છે.

લ્હોર ગામમાં નીતિન પટેલે સૌપ્રથમ પંચાયત ઓફિસમાં બંધબારણે દલિત, મુસ્લિમ, ઠાકોર, રબારી, બ્રાહ્મણ અને રાવળ સમાજના લોકો સાથે મિટિંગ કરી અને એ પછી તેમણે દલિત મહોલ્લાની મુલાકાત લીધી. સાંજ સુધીમાં તેમણે બેઉ પક્ષે સુખદ સમાધાન થઈ ગયાની જાહેરાત પણ કરી દીધી.

જોકે, આ મુદ્દે નીતિન પટેલની આ જાહેરાત પછી, દલિતોના અધિકારો માટે કાર્યરત સામાજિક કાર્યકર કૌશિક પરમારે બીબીસી ગુજરાતીને જણાવ્યું કે કોઈ સમાધાન થયું નથી. "અમે પાંચ માગણીઓ સમાજના આગેવાનો સમક્ષ મૂકી છે, જ્યાં સુધી આ માગણીઓ નહીં સંતોષાય ત્યાં સુધી સમાધાન શ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ક્ય નથી."

શું છે માગણીઓ?

કૌશિક પરમાર જણાવે છે કે આજ પછી દલિત સમાજના લોકો સાથે કોઈ પણ પ્રકારની અસ્પૃશ્યતા રાખવામાં ન આવે તેવી ગામના આગેવાનો લેખિત બાંયધરી આપે એવી અમારી માગ છે.

એ સાથે આગેવાનો તરફથી દલિતો પ્રત્યે બદલાની ભાવનાથી ખોટા કેસો નહીં કરવામાં આવે તેવી પણ માગણી કરવામાં આવી હોવાની માહિતી કૌશિક પરમાર આપે છે.

નીતિન પટેલની મુલાકાત બાદ વડગામના ધારસભ્ય જિજ્ઞેશ મેવાણી પણ દલિત પરિવારની મુલાકાત લેવા આવ્યા હતા.

જિજ્ઞેશ મેવાણીએ મીડિયા સાથે વાત કરતા કહ્યું કે કોઈ સમાજને નુકસાન ન થાય એવી રીતે સરકારે સમાધાનની ફૉર્મુલા ઘડવી જોઈએ.

શું છે આ મામલો?

24 વર્ષના મેહુલ પરમાર છેલ્લાં ત્રણ વર્ષથી અમદાવાદમાં નોકરી કરે છે. તેના લગ્નની વાત થઈ ત્યારથી જ તેમણે નક્કી કર્યું હતું કે તે પોતાના લગ્નમાં ઘોડા પર જાન કાઢશે.

જોકે, આ પહેલાં આવી વાત આ ગામમાં કોઈ દલિતે નહોતી કરી.

લ્હોર ગામમાં દલિતોને ઘોડા પર બેસવાની મનાઈ છે, પરંતુ મેહુલની જીદ હતી કે જો અન્ય સમાજના લોકો ઘોડા પર બેસીને જાન કાઢી શકે તો તે કેમ નહીં.

આ મામલો મીડિયા અને પોલીસ સુધી પહોંચ્યો અને 7 મે, 2019ના રોજ મેહુલની જાન તો ઘોડા પર નીકળી ગઈ પરંતુ તેના બીજા જ દિવસથી ગામના તમામ દલિતોએ સામાજિક બહિષ્કારનો સામનો કરવો પડ્યો.

8 મેની સવારથી જ દલિતોને કોઈ દુકાનેથી રાશન, દૂધ કે કોઈ પણ વસ્તુ પૈસા આપતા પણ મળી ન હતી. ઘંટી પર તેમને ઘઉં દળી આપવાની ના પાડવામાં આવી અને કોઈ પણ બિનદલિત તેમની સાથે વાત પણ કરતા નહોતા.

આ સામાજિક બહિષ્કાર પછી, મનુભાઈ પરમારે બાવલુ પોલીસ સ્ટેશનમાં પોલીસ ફરિયાદ દાખલ કરી હતી.

ત્યારબાદ સરપંચ, ઉપસરપંચ સહીત ગામના પાંચ લોકોની ધરપકડ કરાઈ હતી. ગામના સરપંચ વીજુ ઠાકોર, ઉપસરપંચ બલદેવ ઠાકોર, ભોપા ઠાકોર, ગાબાજી ઠાકોર અને મનુભાઈ બારોટની ધરપકડ થઈ હતી.

તમામને કોર્ટમાં રજૂ કર્યા બાદ જેલમાં મોકલી દેવાયા હતા. તેમની સામે પ્રિવેન્શન ઑફ ઍટ્રોસિટી ઍક્ટની કલમ 3(1), 3(2)5A તેમજ IPC ની કલમ 143, 504 અને 506 હેઠળ ગુનો નોંધવામાં આવ્યો છે.

માત્ર 2500ની વસતી ધરાવતા આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઠાકોર, મુસલમાન, રબારી, બ્રાહ્મણ અને દલિત સમુદાયના લોકો રહે છે. દલિતોના બહિષ્કાર પછી આ ગામમાં ભારેલા અગ્નિ જેવો માહોલ જોવા મળ્યો હતો.

અવાજ કેમ ઊઠી રહ્યો છે?

દલિત કર્મશીલ માર્ટિન મેકવાને કહ્યું કે ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકરના સૂત્ર પ્રમાણે દલિતો હવે મોટા પ્રમાણમાં ભણી રહ્યા છે, તેમની રહેણી-કરણી સુધરી રહી છે, તેઓ...


મહેસાણા જિલ્લાના લ્હોર ગામમાં દલિતોએ વરઘોડો કાઢતાં લગ્નના બે દિવસ બાદ ગામની અન્ય જ્ઞાતિઓએ તેમનો સામાજિક બહિષ્કાર કર્યો હતો. જેમાં પોલીસે પાંચ લોકોની ધરપકડ પણ કરી હતી.

આ ઘટના બાદ હવે અરવલ્લી જિલ્લાના મોડાસાના ખંભીસર ગામે દલિતો અને સવર્ણો વચ્ચે વરઘોડાને લઈને સંઘર્ષ થયો હતો.

અહીં દલિત વરરાજાએ વરઘોડો કાઢતા ગામના અન્ય લોકોએ રસ્તો રોકી લીધો હતો અને પોલીસ બોલાવવાની ફરજ પડી હતી.

વણસતી સ્થિતિને જોતા સમગ્ર ગામને જાણે પોલીસ છાવણીમાં ફેરવી દેવામાં આવ્યું છે.

ખંભીસર ગામમાં શું બન્યું હતું?

વરરાજા જયેશ રાઠોડ

ખંભીસર ગામના દલિત વરરાજા જયેશ રાઠોડે પોતાના લગ્ન પહેલાં ડી. જે. સાથે વરઘોડો કાઢવાનું નક્કી કર્યું હતું.

તેમના કહેવા પ્રમાણે વરઘોડાની ખબર પડતા જ ગામ લોકો તરફથી તેમને ધમકીઓ મળવા લાગી હતી.

જે બાદ જયેશના પરિવારે વરઘોડો નીકળી શકે તે માટે સ્થાનિક પોલીસની મદદ માગી હતી.

જયેશના પિતા ડાહ્યાભાઈએ બીબીસી સાથે વાત કરતાં કહ્યું કે વરઘોડો નીકળી શકે એ માટે અમે પહેલાં જ પોલીસને જાણ કરી હતી.

તેમણે કહ્યું, "જેથી પોલીસ અમારા ગામમાં આવી, પોલીસને જોઈને ગામ લોકોએ રસ્તા પર હવન અને રામધૂન શરૂ કરી દીધી હ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

તી."

"અમે વરઘોડો લઈને આગળ ન જઈ શકીએ એ માટે ગામના લોકોએ આ રીતે અમારો રસ્તો રોકી લીધો હતો."

"પોલીસે સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો પરંતુ તેઓ માન્યા નહીં, દલિતોને હેરાન કર્યા અને વરઘોડોના કાઢવા દીધો."

જોકે, આ જે પોલીસ બંદોબસ્ત સાથે ગામમાં જયેશની જાન નીકળી છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આ મામલે પોલીસ શું કહે છે?

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતા અરવલ્લીના પોલીસ વડા મયુર પાટીલે કહ્યું કે અમે લોકોને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો પરંતુ વાતાવરણ ઉગ્ર બની ગયું હતું.

તેમણે કહ્યું, "સામસામે સંઘર્ષ થયા બાદ પથ્થરમારો થયો, જે બાદ પોલીસે લાઠીચાર્જ કરવાની ફરજ પડી હતી."

"આ ઝઘડામાં પોલીસકર્મીઓ ઘાયલ થયા હતા જેમને હૉસ્પિટલમાં ખસેડવામાં આવ્યા છે. કેટલાક લોકોની આ મામલે અટકાયત પણ કરવામાં આવી હતી."

"ગામમાં સ્થિતિને જોતાં પોલીસ બંદોબસ્ત ગોઠવી દેવામાં આવ્યો હતો અને ત્યારબાદ સ્થિતિ નિયંત્રણમાં આવી ગઈ હતી."

હાલ ગામમાં ભારે પોલીસ બંદોબસ્તની વચ્ચે જાન નીકળી છે અને પોલીસ સમગ્ર મામલા પર નજર રાખી રહી છે.

સાબરકાંઠામાં પણ દલિતોના વરઘોડા સમયે બબાલ

સાબરકાંઠાના પ્રાંતીજ તાલુકાના સીતવાળા ગામે અનિલ રાઠોડ નામના દલિત યુવકના વરઘોડા સમયે ગામના કેટલાક લોકો જોડે બબાલ થઈ હતી.

અનિલના પિતા રમેશભાઈ રાઠોડે કહ્યું કે અમને ચોક્કસ સમાજના લોકો દ્વારા મંદિરે દર્શન કરવા જતા રોકવામાં આવ્યા હતા.

તેમણે કહ્યું, "મંદિરે દર્શન કરી જાન જવાની હતી પરંતુ ચોક્કસ સમાજના લોકોએ વરઘોડામાં ડીજે નહીં વગાડવાની વાત કરી હતી."

"અમને ડર હતો એટલે પહેલાં જ પોલીસની મદદ લીધી હતી, મામલો વણસતા મારા પુત્રની જાનને ત્રણ કલાક રોકી રાખવી પડી હતી."

"ડરના માર્યા અમારા ડીજેવાળા અને ફોટોગ્રાફરો ભાગી ગયા, મંદિરનાં તાળાં તોડી અમે દર્શન કરવા ગયાં અને અંતે જાન નીકળી."

ગામના અગ્રણી મનુભાઈ ઠાકોર દલિતોની વાત સાથે સંમત થતા નથી અને તેઓ બબાલ પાછળ ડીજેને મૂળ મુદ્દો ગણાવે છે.

મનુભાઈએ બીબીસી ગુજરાતી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે બપોરના સમયે આ લોકો ખૂબ જોરજોરથી ડીજે વગાડતા હતા.

તેમણે કહ્યું, "અમારે ફળિયામાં બે લોકો બીમાર હતા એટલે અમે તેમને ડીજે ધીમેથી વગાડવાનું કહ્યું. તેમણે સમજ્યા વિના ઝઘડો શરૂ કરી દીધો. મંદિરમાં દર્શન કરવા કે વરઘોડો નહીં કાઢવા માટે કોઈ દબાણ કરવામાં આવ્યું ન હતું."

દલિત સામે ઠાકોર?

તાજેતરમાં બનેલી ઘટનાઓ અંગે બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતા દલિત આગેવાન કેવલસિંહ રાઠોડ કહે છે કે ગુજરાતમાં છેલ્લા...


મહેસાણા જિલ્લાના વડનગર તાલુકાના મોલીપુરા ગામમાં રહેતા હિતેશ પરમાર તેમનાં સગર્ભા પત્ની હસુમતી પરમારને સિવિલ હૉસ્પિટલમાં ચેક-અપ માટે લઈ જતાં હતાં અને દરમિયાન હસુમતીબહેનને કોરોનાનો ચેપ લાગ્યો હતો.

12મી મેના દિવસે હૉસ્પિટલમાં દાખલ થયેલાં હસુમતીબહેને ત્યાં 16મી મેના રોજ જોડિયાં બાળકોને જન્મ આપ્યો હતો.

જોકે તેઓ કોરોના વાઇરસથી સંક્રમિત હોવાથી બાળકોને સીધાં જ એનઆઈસીયુમાં લઈ જવાયાં હતાં.

વડનગર સિવિલમાં જ સારવાર લીધી

હસુમતીબહેને એક બાળક અને એક બાળકીને જન્મ આપ્યો હતો.

સારવાર બાદ શુક્રવારે વડનગર સિવિલમાંથી માતા અને બંને બાળકોને રજા આપવામાં આવી હતી.

હસુમતીબહેનનું ઑપરેશન કરનારાં અને બંને બાળકોને સારવાર આપનારાં ડૉક્ટર પ્રજ્ઞા ખન્ના બીબીસી સાથે વાત કરતાં જણાવે છે કે જ્યારે અમને ખબર પડી કે માતા કોરોના પૉઝિટિવ છે ત્યારે જ અમે તેમના ઑપરેશન માટે તૈયારી કરી રાખી હતી.

હસુમતીબહેનના પતિ હિતેશભાઈ કહે છે કે સારવાર માટે અમને ડૉક્ટરોએ કહ્યું હતું કે જો અમે ઇચ્છીએ તો અમદાવાદ સિવિલમાં જઈ શકીએ છીએ.

તેઓ કહે છે, "અમદાવાદમાં જે રીતે રોજ કોરોના વાઇરસના સંક્રમણના કેસ વધે છે અને લોકો મરે છે તે જોઈને મને ઘણી બીક લ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાગી હતી એટલે મેં વડનગર સિવિલમાં તબીબોને વિનંતી કરી અને તેમણે મારું કહ્યું માન્યું."

બંને બાળકના રિપોર્ટ પૉઝિટિવ

35 વર્ષીય હિતેશ પરમાર મોલીપુરમાં રિક્ષા ચલાવે છે. તેમની રોજની કમાણી અંદાજે 200થી 300 રૂપિયા છે.

હિતેશ અને હસુમતીબહેનને ચાર વર્ષનો દીકરો છે, પરંતુ તે બોલી કે સાંભળી શકતો નથી.

ડૉ. ખન્ના કહે છે, "હસુમતીબહેનની ડિલિવરીની તારીખ 26 મે હતી. પણ અમને ખબર પડી કે એક બાળક અંદર ઊંધું થઈ ગયું છે, જેને અમે બ્રીચ પ્રેઝન્ટેશન કહીએ છીએ. પછી અમે સિઝેરિયન કરીને બંને બાળકોને સલામત કાઢી લીધાં અને તેમને એનઆઈસીયુમાં દાખલ કરવામાં આવ્યાં."

આવા સંજોગોમાં સામાન્ય રીતે બાળકના નમૂના લઈને કોરોના વાઇરસના સંક્રમણનું પરીક્ષણ પણ કરવામાં આવતું હોય છે.

ડૉ. ખન્ના કહે છે, "ટેસ્ટ કરતાં ખ્યાલ આવ્યો કે બંને પૈકી એક કોરોના વાઇરસથી સંક્રમિત છે. બાળકનો રિપોર્ટ પૉઝિટિવ આવ્યો હતો અને બાળકીનો રિપોર્ટ નૅગેટિવ આવ્યો હતો."

"જોકે 48 કલાક પછી અમે ફરીથી બાળકીનું પરીક્ષણ કરાવ્યું અને તેનો રિપોર્ટ પણ પૉઝિટિવ આવ્યો."

મોબાઇલમાં બાળકોના ફોટો જોયા

ડૉ. ખન્ના કહે છે કે આ સ્થિતિમાં બાળકોને માતા પાસે રાખવાં હિતાવહ ન હોવાથી અમે તેમને અલગ જ રાખ્યાં હતાં.

"દસ દિવસ બાદ બાળકનાં માતાનો રિપોર્ટ નૅગેટિવ આવ્યો, એ પછી અમે બાળકોને તેમની પાસે લઈ ગયાં હતાં."

હસુમતીબહેન કહે છે કે "મારાં બાળકોને મેં જોયાં જ નહોતાં, પરંતુ મેડિકલ સ્ટાફે મને તેમના મોબાઇલમાં તસવીરો બતાવી હતી. મને હવે આનંદ છે કે બંને બાળકો મારી સાથે છે."

નવજાત બાળકો માતાના દૂધ પર આધાર રાખતાં હોય છે તો આવા સંજોગોમાં શું કરવામાં આવ્યું?

એ વિશે વાત કરતાં ડૉક્ટર ખન્ના કહે છે કે "અમે માતાનું દૂધ વાટકીમાં કાઢીને ચમચીથી બાળકોને પિવડાવતાં હતાં."

હસુમતીબહેન દસ દિવસ સુધી તેમનાં બાળકોને સ્પર્શી પણ નહોતાં શક્યાં.

સીડીએચઓ એચ. ડી. પાલેકરે જણાવ્યું કે હવે બંને બાળકો સ્વસ્થ છે અને માતા પણ તંદુરસ્ત હોવાના કારણે તેમને ડિસ્ચાર્જ કરાયાં છે.

હિતેશભાઈ કહે છે, "મને આનંદ છે કે ડૉક્ટર્સ અને હૉસ્પિટલની મેડિકલ ટીમે મારી પત્ની અને બાળકોને બચાવી લીધાં."

હસુમતીબહેને કહ્યું કે "ઘરમાં મને ઓરડી અલગ કરી આપવામાં આવી છે એટલે હું અને બંને બાળકો ત્યાં રહીશું."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


મહેસાણા જિલ્લામાં ચાઈલ્ડ સેક્સ રેશિયો 842 છે એટલે કે 1000 બાળકોની સરખામણીએ 842 બાળકીઓ છે

હાલ ગુજરાતના રાજકારણમાં સત્તાધિશો માટે પડકારરૂપ બની ગયેલા પાટીદાર યુવાન હાર્દિક પટેલનો સામાજિક, રાજકીય ઉદય પણ મહેસાણા જિલ્લાના વિસનગર ગામની એ પહેલી સભાથી જ થયો હતો.

જો કે મહેસાણાની ઓળખ આ બે ઘટનાઓ નથી. અહીંના સતત કાર્યશીલ, અત્યંત મહેનતું લોકો ઉપરાંત જ્ઞાતિ, સમાજ અને ઉદ્યોગોનું એકબીજા સાથે ખૂબ જ મજબૂતીથી ગુંથાયેલું સામાજિક માળખું એ મહેસાણાનો મિજાજ છે.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ગુજરાતના રાજકારણ, કૃષિ, પશુપાલન, નિકાસ અને વેપારમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે.

મહેસાણા જિલ્લાના આવાં જ કેટલાંક ચર્ચામાં ન આવેલાં પાસાંને ઉજાગર કરવા બીબીસીની મહિલા બાઈકર્સની ટીમ આજે મહેસાણા જિલ્લામાં આવી પહોંચી છે.

સામાજિક જીવન

મહેસાણા જિલ્લામાં મહિલાઓનો સાક્ષરતા દર 75.32 ટકા છે

વર્ષ 2011ની વસતિ ગણતરી પ્રમાણે મહેસાણા જિલ્લાની કુલ વસતિ 20,53,064 લોકોની છે. જેમાં મહિલાઓની સંખ્યા 9,78,544 છે અને પુરુષોની સંખ્યા 10,56,520ની છે. જિલ્લાના 15,20,734 લોકો ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહે છે.

વર્ષ 2001માં અહીં દેશમાં સૌથી ઓછો સ્ત્રી-પુરુષ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

નું વસતી પ્રમાણ હતું.

ચાઈલ્ડ સેક્સ રેશિયો એટલે કે બાળ જાતિપ્રમાણની દૃષ્ટિએ મહેસાણા રાજ્યમાં તળિયેથી બીજા ક્રમાંકે છે. અહીં ચાઈલ્ડ સેક્સ રેશિયો 842 છે એટલે કે 1000 બાળકોની સરખામણીએ 842 બાળકીઓ છે.

આ ઘટનાને 'સૂર્યનગરીના આંગણે અંધારુ' એવું રુપક આપી શકાય. મહેસાણા જિલ્લામાં દસ તાલુકા અને 606 ગામડાં છે.

આ જિલ્લાનો સાક્ષરતા દર 83.61 ટકા છે. જેમાં મહિલાઓનો સાક્ષરતા દર 75.32 ટકા છે. સાક્ષરતા દર અને મહિલા સાક્ષરતા દરની દૃષ્ટિએ રાજ્યના તમામ જિલ્લાઓમાં મહેસાણા છઠ્ઠું સ્થાન ધરાવે છે.

ઘણાં એનઆરઆઈ ગુજરાતીઓના વતન મહેસાણા જિલ્લામાં છે. આ એનઆરઆઈ સમુદાયના યોગદાનની અસર જિલ્લામાં વર્તાય છે. પાટીદાર, રબારી, ઠાકોર અને ચૌધરી સમાજની વસતિ  છે.

ગ્રામીણ વિસ્તારોની મોટાભાગની વસતિ ખેતી અને પશુપાલન દ્વારા અર્થોપાર્જન કરે છે.

સાંસ્કૃતિક- ઐતિહાસિક વારસો

મોઢેરાનું સૂર્યમંદિર આજે પણ વિશ્વભરમાંથી ભારતમાં આવતા સહેલાણીઓના આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે

મહેસાણાનો ઐતિહાસિક સંબંધ મૌર્ય શાસન, સોલંકી શાસનથી લઈને ગાયકવાડી શાસન સુધી છે. સદીઓના આ વિવિધ શાસન દરમિયાન મહેસાણાને ઘણા ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક સ્થાપત્યો પણ મળ્યા છે.

મોઢેરાનું સૂર્યમંદિર આજે પણ વિશ્વભરમાંથી ભારતમાં આવતા સહેલાણીઓના આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. વડનગરમાં આવેલું કીર્તિતોરણ અને ત્યાં મળેલાં બૌદ્ધ મઠનાં સ્થાપત્યોએ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.

વડનગર શહેરની તાનારીરીએ મલ્હાર રાગ ગાઈ અકબરના નવરત્નો પૈકીના એક તાનસેનના દેહને શાતા આપી હતી.

આ ઘટનાની સ્મૃતિમાં ત્યાં આયોજિત થતો 'તાના-રીરી મહોત્સવ' નામનો સંગીત મહોત્સવ દેશભરમાં પ્રસિદ્ધ છે.

બહુચરાજી શક્તિપીઠ, અને ઊંઝા નજીકની મીરા-દાતાર દરગાહ અને તારંગાના જિનાલયો મહેસાણાના ધાર્મિક આકર્ષણો પૈકીના એક છે.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ગુજરાતનાં પોતાના લોક-મનોરંજક નાટ્ય સ્વરૂપે જાણીતી ‘ભવાઈ’નું ઉદગમ સ્થાન મહેસાણા જિલ્લાનું ઉંઝા છે.

ઉંઝામાં આવેલું ઉમિયાધામ સદિયોથી કડવા પાટીદાર સમાજના કુળદેવીનું મંદિર છે, પરંતુ સમગ્ર વિસ્તારમાં એ તમામ સમાજો માટે આસ્થાનું કેન્દ્ર છે.

જો કે હાલ આ શ્રદ્ધાસ્થળ પાટીદારો સાથે જોડાયેલાં આંદોલનની ગતિવિધિઓનું પણ બનેલું છે.

સાબરમતી અને રૂપેણ નદી તેમજ અરવલ્લીની પર્વતમાળાઓ આ જિલ્લાને કુદરતી સૌંદર્ય આપે છે.

ઔદ્યોગિક પરિપેક્ષ્ય

ઉંઝા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં જીરૂ, વરીયાળી અને ઈસબગુલની ખેતી મુખ્ય છે

કેમિકલ, ફાર્માસ્યુટિકલ, ઓઇલ...


મહેસાણાની લડાઈ નીતિન પટેલ માટે નિર્ણાયક

પાટીદાર અનામત આંદોલનનું ઍપિસેન્ટર, નારાજ નીતિન પટેલ અને ભાજપની આંતરિક જૂથબંધી સહિતનાં પરિબળો આ બેઠક પરના જંગને વધુ રસપ્રદ બનાવે છે.

પાટીદાર પરીબળને ધ્યાને લેતા ભાજપ અને કૉંગ્રેસ બંનેએ પટેલ ઉમેદવારને મેદાનમાં ઉતાર્યા છે.

2થી 282 બેઠક સુધીની ભાજપની સફરમાં મહેસાણાનું સ્થાન મહત્ત્વપૂર્ણ રહ્યું છે.

1984માં ભાજપનો માત્ર બે બેઠક ઉપર વિજય થયો હતો, જેમાં મહેસાણાની બેઠક સમાવિષ્ટ હતી.

પટેલ વિરુદ્ધ પટેલ

ભાજપે મહેસાણાની બેઠક ઉપરથી શારદાબહેન પટેલને ટિકિટ આપી છે. તેમના પતિ અનિલભાઈ પટેલના મૃત્યુ સમયે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ટ્વીટ કરીને શોક વ્યક્ત કર્યો હતો અને તેમની સાથેની જૂની તસવીર શૅર કરી હતી.

અનિલભાઈ પટેલે મહેસાણા અર્બન કો-ઑપરેટિવ બૅન્ક, ગણપત યુનિવર્સિટી, ઉમિયા માતા સંસ્થાનના વિકાસમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી.

ભાજપની આંતરિક જૂથબંધીની વચ્ચે શારદાબહેન પટેલની ઉપર પસંદગીનો કળશ ઢોળવામાં આવ્યો હતો. તેઓ પાટીદાર સમાજને લગતી અલગ-અલગ સેવાસંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલાં છે.

ભાજપ અને કૉંગ્રેસનાં મહિલા ઉમેદવારોની યાદીમાં શારદાબહેન સૌથી વધુ મિલકત ધરાવનારાં ઉમેદવાર છ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે.

તેમણે રૂ. 37 કરોડ 47 લાખની સંપત્તિ જાહેર કરી છે, જ્યારે આવક રૂ. 9 લાખ 43 હજારની દર્શાવી છે.

કૉંગ્રેસે આ બેઠક ઉપરથી એ. જે. પટેલને ઉમેદવાર બનાવ્યા છે, તેઓ '84 ગામ પાટીદાર સંસ્થા'ના સ્થાપક છે, જે પાટીદાર સમાજની પ્રભાવશાળી સંસ્થા છે. આ સિવાય તેઓ સિકોતર માતા સેવા ટ્રસ્ટ અને ગુજરાત અંબુજા બૅન્ક લિમિટેડ સાથે સંકળાયેલા છે.

અભ્યાસે મિકૅનિકલ એન્જિનિયર પટેલ નિવૃત્ત સરકારી અધિકારી છે અને તેમણે અલગ-અલગ વિભાગોમાં કામ કર્યું હતું.

વરિષ્ઠ પત્રકાર કાના બાંટવા કહે છે, "નીતિન પટેલને 'વન સીટ મિશન' ઉપર લગાડવામાં આવ્યા છે. પટેલ મહેસાણાને સારી રીતે સમજે છે, એટલે તેમને આ બેઠક જીતવાનું મિશન સોંપવામાં આવ્યું છે."

આ વિશે વધુ વાંચો

નીતિન પટેલ ફૅક્ટર

મહેસાણાની લડાઈ નીતિન પટેલ માટે નિર્ણાયક

ભાજપનું કેન્દ્રીય નેતૃત્વ ઇચ્છતું હતું કે આ બેઠક ઉપરથી નાયબ મુખ્ય મંત્રી નીતિન પટેલ ચૂંટણી લડે. આ માટે ગુજરાત ભાજપના પ્રભારી ઓમ માથુરે તેમને મનાવવાના પ્રયાસ પણ કર્યા હતા, જોકે તેઓ તૈયાર થયા ન હતા.

વરિષ્ઠ પત્રકાર અજય નાયક કહે છે, "પાટીદાર અનામત આંદોલનને કારણે ભાજપ અને પટેલ સમાજની વચ્ચે તિરાડ પડી છે. મૂળ રાજકોટના વિજય રૂપાણીને સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં અને નીતિન પટેલને ઉત્તર ગુજરાતમાં નુકસાન અટકાવવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે."

"બંને નેતામાંથી જે જેટલું નુકસાન અટકાવી શકશે, એટલા પ્રમાણમાં કદ વધશે."

નાયક ઉમેરે છે કે 'આ બેઠક ઉપર સ્થાનિક કરતાં રાષ્ટ્રીય મુદ્દા વધુ ભાગ ભજવે છે.'

મહેસાણા લોકસભા બેઠક હેઠળ સાત વિધાનસભા બેઠક વિસ્તાર આવે છે. આ બેઠક ઉપર 7,76,847 પુરુષ અને 7,20,043 મહિલા મતદાર છે.

આશા પટેલ પરિબળ

મહેસાણા પાટીદાર અનામત આંદોલનનું ઍપિસેન્ટર હતું

લોકસભાની ચૂંટણી સાથે ઊંઝાની વિધાનસભા બેઠક ઉપર પેટાચૂંટણી યોજાશે. ભાજપે આ બેઠક ઉપરથી આશા પટેલને ઉમેદવાર બનાવ્યાં છે.

તેઓ કૉંગ્રેસનાં ધારાસભ્ય હતાં અને રાજીનામું આપીને ભાજપમાં જોડાયાં હતાં.

મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, તેમના આગમનને પગલે વરિષ્ઠ નેતા નારણ પટેલનું જૂથ નારાજ થયું હતું અને ઓમ માથુરને રજૂઆત કરી હતી.

પરંપરાગત રીતે ઊંઝા બેઠક ઉપરથી ભાજપને સૌથી વધુ લીડ મળતી રહી છે.

ભાજપ તરફથી કેન્દ્રીય પ્રધાન પરસોતમ રૂપાલાને મહેસાણાથી ઉતારીને નારાજ જૂથોને મનાવવાની કવાયત હાથ ધરવામાં આવી હતી.

બીજી બાજુ, મહેસાણા અને પાટણના લગભગ છ લાખ દૂધઉત્પાદકો ઉપર પ્રભુત્વ ધરાવતી દૂધસાગર ડેરીએ ભાજપને મતદાન કરવા...


મહેસાણામાં સી. આર. પાટીલની રેલી

ગુજરાતમાં ગુજરાત આરોગ્ય વિભાગ અને પરિવારકલ્યાણના આંકડા અનુસાર, 3 ઑગસ્ટ, 2020 સુધીમાં રાજ્યમાં કોરોના વાઇરસના કેસની સંખ્યા વધીને એક લાખને પાર કરી ગઈ છે.

તો કોરોના વાઇરસને કારણે અત્યાર સુધીમાં રાજ્યમાં કુલ 3064 દર્દીઓનાં મૃત્યુ થયાં છે.

ભારતમાં પણ કોરોના વાઇરસના કેસની સંખ્યા દિવસેદિવસે વધી રહી છે.

ભારત સરકારના સ્વાસ્થ્ય અને પરિવારકલ્યાણ મંત્રાલય અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં (4 ઑગસ્ટ, 2020) દેશમાં કોરોના વાઇરસના કેસની સંખ્યા વધીને 39 લાખ 36 હજારથી વધુ થઈ ગઈ છે અને કુલ 68,472 લોકોનાં કોરોનાને કારણે મૃત્યુ થયાં છે.

એટલે કે સમગ્ર દેશ અને રાજ્યના આંકડાઓ જોતા ખ્યાલ આવે કે કોરોનાના કેસ સતત વધી રહ્યા છે.

આજે મોટાં ભાગનાં સ્થળે, દુકાને, ઑફિસ વગેરે જગ્યાએ સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગ જાળવવા અને માસ્ક પહેરવાની સૂચના મારેલી હોય છે.

બૅન્ક કે અન્ય સ્થળોએ લાઇનમાં ઊભેલા લોકોને પણ અંતર રાખવા માટે કહેવામાં આવે છે. ઘણી જગ્યાએ માસ્ક ન પહેર્યો હોય તો પ્રવેશ અપાતો નથી.

આ બધું કોરોનાથી બચવા અને ફેલાવવાને અટકાવાના ભાગરૂપે કરવામાં આવે છે.

સ્કૂલો અને કૉલેજો બંધ છે, વિદ્યાર્થીઓને ઓનલાઇન શ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

િક્ષણ આપવામાં આવે છે. પરીક્ષા પણ ઓનલાઇન યોજાઈ રહી છે.

એવા સમયે ગુજરાતમાં રાજકીય મેળવડા, કાર્યક્રમો વિવાદનું કારણ બન્યા છે.

કોરોનામાં રાજકીય મેળાવડા

ભાજપના નવા નિયુક્ત પ્રદેશ પ્રદેશ સી. આર. પાટીલ હાલમાં ઉત્તર ગુજરાતના પ્રવાસે છે.

અગાઉ તેમની યોજાયેલી સુરતની અને રાજકોટની રેલીઓમાં સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગનું પાલન ન થયું હોવાના અહેવાલ આવ્યા હતા.

તેમજ આ રેલીઓના ફોટો અને વીડિયો પણ સોશિયલ મીડિયામાં વાઇરલ થયા હતા.

રાજકોટ બાદ હવે સી. આર. પાટીલનો ઉત્તર ગુજરાતના પ્રવાસ પણ ચર્ચામાં આવ્યો છે.

સ્થાનિક મીડિયામાં જોવા મળ્યું હતું કે કાર્યક્રમમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો એકઠા થયા હતા.

તો મહેસાણામાં ભાજપનો સન્માન-સમારોહનો કાર્યક્રમ યોજાયો હતો.

તો કૉંગ્રેસના કાર્યકારી અધ્યક્ષ હાર્દિક પટેલ પણ રાજકોટમાં એક રાજકીય કાર્યક્રમમાં લોકો સાથે જોવા મળ્યા હતા અને અહીં પણ સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગનું પાલન ન થયું હોવાનું જણાયું હતું.

રાજકીય પક્ષો શું કહે છે?

રાજકોટમાં યોજાયેલા એક કાર્યક્રમમાં લોકો સાથે હાર્દિક પટેલ

ગુજરાત કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા જયરાજસિંહ પરમાર કહે છે કે કૉંગ્રેસ ક્યારેય નિયમોના ભંગ કરવામાં માનતી નથી અને તેઓ ઇચ્છતા પણ નથી કે નિયમો તૂટે.

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં તેઓ કહે છે, "ભારતીય જનતા પાર્ટીએ અમને કેટલીક બાબતોમાં મજબૂર કર્યા છે."

તેઓ કહે છે કે "શરૂઆતના ગાળામાં જ્યારે કોરોના વાઇરસ અમદાવાદમાં આવ્યો ત્યારે અમે અને અમારા નેતાઓ, આગેવાનોએ લોકોને જાગૃત કરવાનું કામ કર્યું હતું, પણ એમાં અમે ક્યાંક સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગનો ભંગ નહોતો કર્યો."

ભાજપના પ્રમુખ સી. આર. પાટીલની રેલી અને હાર્દિક પટેલના કાર્યક્રમને જયરાજસિંહ પરમાર અલગ ગણે છે.

તેઓ કહે છે કે "હાર્દિક પટેલનો કાર્યક્રમ એક નાના હૉલમાં યોજાયો હતો. જ્યાં બહુ ઓછા માણસો હતા અને એ કોઈ જાહેર મેળાવડો નહોતો પણ પત્રકારપરિષદ હતી. એમાં કૉંગ્રેસના કાર્યકરો પણ નહોતા. એટલે સી. આર. પાટીલની રેલીને હાર્દિક પટેલના કાર્યક્રમ સાથે જોડવો યોગ્ય નથી. એની સરખામણી થાય એમ નથી."

પાટણના બાલીસણા ખાતે સી. આર. પાટીલના કાર્યક્રમમાં લોકો

ભાજપના પ્રવક્તા પ્રશાંત વાળા બીબીસી સાથે વાત કરતાં કહે છે, "આ સંગઠનાત્મક પ્રવાસ છે. સોમનાથથી લઈને સવૈયાનાથ સુધીનો ચાર દિવસનો સૌરાષ્ટ્રનો પ્રવાસ કર્યો, દક્ષિણ ગુજરાતનો પ્રવાસ કર્યો અને હવે ઉત્તર ગુજરાતનો પ્રવાસ પણ પૂર્ણ થાશે."

નિયમોના પાલન અને સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગ અંગે તેઓ કહે છે, "દરેક...


મહ્મ્મદ અલી ઝીણા તેમની પુત્રી દીના(જમણી બાજુ) અને બેન ફાતિમા(ડાબી બાજુ) સાથે

ઝીણા અને રુટિના ખટરાગભર્યા લગ્નની સૌથી માઠી અસર દિના વાડિયા પર પણ થઈ હતી.

દિનાનો જન્મ થયો ત્યારથી જ તેમના માતા-પિતાએ તેમને બહુ સમય આપ્યો ન હતો.

દિનાનો જન્મ 1919ની 14 ઓગસ્ટની મધરાત્રે લંડનમાં થયો હતો.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

એ સમયે મહમ્મદ અલી ઝીણા સુધારા વિશેની સંસદીય સમિતિ સમક્ષ હાજર થવા માટે લંડન ગયા હતા અને પત્ની રુટિને સાથે લઈ ગયા હતા.

દિનાના જન્મથી તેમના માતા કે પિતા કોઈ બહુ રાજી ન હતાં.

કુતરાને સાથે લીધા, દીકરીને નોકરો પાસે છોડી

સરોજિની નાયડુ લંડનમાં રુટિને મળ્યાં હતાં

ઝીણાનાં નજીકના દોસ્ત સરોજિની નાયડુએ લંડનમાં રુટિ અને નવજાત દિનાની મુલાકાત લીધા બાદ લખ્યું હતું, ''રુટિ સોનેરી ટપકાંવાળી બ્લેક પાંખો ધરાવતા નાજુક પતંગિયાની માફક દુનિયાને જોઈ રહ્યાં હતાં.

સૌંદર્યવાન રુટિ દયનીય પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઇ રહેલી હિંમતવાન મહિલા હતાં, પણ બહુ રાજી લાગતાં ન હતાં.''

ઝીણા અને રુટિ જહાજમાં બેસીને મુંબઈ પાછાં ફર્યાં, ત્યારે દિના માત્ર બે મહિનાનાં હતાં.

દિનાને નોકરોને હવાલે કરીને તેમણે પોતપોતાનો રસ્તો પકડ્યો... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હતો.

ઝીણા રાજકારણમાં વ્યસ્ત થઈ ગયા હતા, જ્યારે રુટિ તેમના દોસ્તોને મળવા હૈદ્રાબાદ ચાલ્યાં ગયાં હતાં.

રુટિ તેમના કુતરાને સાથે લઈ ગયા હતા, પણ પોતાની દીકરીને નોકરો પાસે છોડી ગયાં હતાં.

ઝીણા અને રુટિના લગ્નજીવનના તાણાવાણા અલગ થવાના શરૂ થયા પહેલાં જ એકમાત્ર સંતાન પ્રત્યેની તેમની ઉદાસીનતા બહાર આવવા લાગી હતી.

પુત્રી પ્રત્યે બેદરકાર માતા

સૌંદર્યવાન રુટિ દયનીય પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઇ રહેલી હિંમતવાન મહિલા હતાં

દિના પરત્વે રુટિની બેદરકારીથી તેમનાં નજીકના દોસ્તોને પણ સખત આઘાત લાગતો હતો.

સરોજિની નાયડુનાં પુત્રી પદ્મજાએ તેમની બહેનને એક પત્રમાં લખ્યું હતું, ''મેં જોયેલી સૌથી વધુ દયનીય, અતિશય દુઃખદ બાબત રુટિની દીકરી છે.

મને રુટિનો અભિગમ સમજાતો નથી.

મોટાભાગના લોકો રુટિને દોષીત ઠરાવે છે, પણ હું તેને દોષ આપતી નથી. રુટિ માટે મને ઘણી લાગણી છે, પણ જ્યારે તેની ડઘાયેલી, ભયભીત દીકરીને યાદ કરું છું ત્યારે રુટિ પરત્વે લગભગ ધિક્કારની લાગણી થાય છે.''

દિનાને નોકરોને હવાલે કરીને તેના મમ્મી-પપ્પા પરદેશ ગયાં હતાં, ત્યારે સરોજિની દિનાને જોવા માટે ઝીણાના ઘરે ગયાં હતાં.

સરોજિનીએ પદ્મજાને જુલાઈ, 1921માં લખ્યું હતું, ''આજે સવારે હું ઝીણાની દીકરીને જોવા ગઈ હતી. નોકરો વચ્ચે એકલી ઉછરતી દિના ઊટીથી પાછી ફરી હતી. (ઝીણા તથા રુટિ પરદેશ ગયાં હતાં અને તેમણે દિનાને નોકરો સાથે ઊટી મોકલી આપી હતી)

દિનાને જોઉં છું ત્યારે મને રુટિને ફટકારવાનું મન થાય છે.''

છ વર્ષ સુધી નામ પાડ્યું ન હતું

ખ્વાજા રઝી અહમદે રુટિ પર પુસ્તક લખ્યું હતું

દિના છ વર્ષનાં થયાં ત્યાં સુધી તેમનું નામ પાડવામાં આવ્યું ન હતું. તેમની દુનિયા ઘર પૂરતી મર્યાદિત હતી.

સરોજિનીનાં નાનાં પુત્રી લૈલામણી ઓક્સફોર્ડથી પોતાનાં સ્વદેશી ઘરની મુલાકાતે આવ્યાં, ત્યારે ઝીણા અને રુટિને મળવા ગયાં હતાં.

પોતાની બહેનને લખેલા પત્રમાં લૈલામણીએ છ વર્ષની થયેલી 'અનામ અને મમ્મી-પપ્પાના સ્નેહથી વંચિત બાળકી' વિશે જણાવ્યું હતું.

તેમણે લખ્યું હતું, ''એ બાળકી અને તેના રમકડાંઓ સાથે એક કલાક પસાર કરીને હું રવાના થતી હતી ત્યારે નહીં જવાની યાચના કરતાં એ મને વળગી પડી હતી.''

મદ્રાસમાં થિયોસોફિકલ સોસાયટી દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સ્કૂલમાં દિનાને ભણવા મોકલવાની યોજના બનાવતી વખતે જ રુટિએ તેમની દીકરીમાં થોડોઘણો રસ દેખાડ્યો હતો.

જોકે, એ યોજના ફળીભૂત થઈ ન હતી. ઝીણાને થિયોસોફિસ્ટો પ્રત્યે ખાસ આદર ન હતો.

તેથી...


મા આનંદ શીલા

એક સમયે મા આનંદ શીલા તરીકે ઓળખાતાં શીલા બર્ન્સટીલ અત્યારે સ્વિટ્ઝરલૅન્ડની માઇસપ્રખ વૅલીમાં એક શાનદાર ઘરમાં રહે છે.

તેઓ 'ભગવાન રજનીશ' એટલે ઓશોનાં પ્રવક્તા અને અંગત સલાહકાર હતાં.

ઑનલાઈન સ્ટ્રીમિંગ સેવા 'નેટફ્લિક્સ' પર હમણાં જ રિલીઝ થયેલી સિરીઝ 'વાઇલ્ડ વાઇલ્ડ કન્ટ્રી'એ ભારતનાં સૌથી વિવાદિત રહેલા ગુરુઓમાંથી એક એવા ઓશો રજનીશ અંગે ચર્ચાઓનો પટારો ફરીથી ખોલી દીધો છે.

કોણ હતા ભગવાન રજનીશ?

ઓશો એટલે કે રજનીશ, 1970ના દાયકામાં ભારતમાં લોકપ્રિય અને વિવાદિત આધ્યાત્મિક ગુરુ હતા.

જેમને દાવો કર્યો હતો કે એમને પોતાના આત્માને જગાડ્યો છે.

તેઓ પોતાના અનુયાયીઓને ડાયનેમિક ધ્યાન અને શારીરિક ક્રિયાઓ દ્વારા ધ્યાન કરાવડાવતા હતા.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

પણ સેક્સ અંગેના તેમના વિચારોએ એમને ઘણા વિવાદિત બનાવી દીધા હતા.

લોકો એમને 'સેક્સ ગુરુ' પણ કહેવા માંડ્યા હતા કારણ કે તેઓ મુક્તપણે સેક્સના હિમાયતી હતા.

1990માં પુનામાં આવેલા પોતાના આશ્રમમાં ઓશોનું નિધન થયું હતું અને તેમનું મૃત્યુ આજે પણ એક રહસ્ય જ છે.

નેવુંના દાયકામાં જયારે હું નાની હતી-મારા ઘરમાં મોટે ભાગે ઓશોની કૅસેટ વાગતી હતી અને હું તેને ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

સાંભળતી હતી. મારા પિતા એમના દર્શનને માન આપતા હતા.

નેટફ્લિક્સ લાવ્યું 'વાઇલ્ડ વાઇલ્ડ કન્ટ્રી'

જ્યાં સુધી હું પહેલી વખત વર્ષ 2000માં એમના પુનામાં આવેલા આશ્રમમાં ગઈ નહોતી ત્યાં સુધી મને ઓશોમાં કોઈ રસ ન હતો. ત્યાં કંઈક રહસ્યમય અને આકર્ષક હતું.

માર્ચ 2018માં નેટફ્લિક્સ પર 'વાઇલ્ડ વાઇલ્ડ કન્ટ્રી' નામથી રજૂ થયેલી છ એપીસોડની એક સિરીઝ ભગવાન ઓશો અને તેમની અંગત સલાહકાર મા આનંદ શીલાનાં જીવનને દર્શાવે છે.

સિરીઝમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે કેવી રીતે ઓશોનાં 15 હજાર અનુયાયીઓએ પોતાની સંપત્તિ આ ચમત્કારિક ગુરુને અમેરિકામાં પોતાનું એક શહેર વસાવવા માટે દાનમાં આપી દીધી.

આ સિરીઝનાં મુખ્ય પાત્ર મા આનંદ શીલા જ છે જે પોતાના ગુરુના સપનાને અંતિમ ઓપ આપવા માટે કામ કરી રહ્યાં હતાં.

સિરીઝમાં એમને 'રજનીશપુરમ' શહેરનાં વિચાર માટે માસ્ટરમાઈન્ડ ગણાવવામાં આવ્યા છે.

'વાઇલ્ડ વાઇલ્ડ કન્ટ્રી' રિલીઝ થયા બાદ રજનીશનાં જીવનમાં શીલાની ભૂમિકા અંગે ખૂબ ચર્ચાઓ થઈ રહી છે.

રજનીશની એક સામાન્ય અનુયાયીમાંથી તેમનો જમણો હાથ બની જવા સુધીની તેમની સફર અંગેની વાતો અચંબામાં મૂકી દે તેવી છે.

મને લાગ્યું કે એક મહિલા કઈ રીતે એક શક્તિશાળી દેશ અને એફબીઆઈ જેવી સંસ્થા સામે જંગ લડી શકે?

મેં વિચાર્યું કે કેમ એમને નેટફ્લિક્સની એક સિરીઝમાં પોતાની વાતો જાતે જ રજૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો?

હું મારા સવાલો સાથે મા આનંદ શીલાને મળવા માટે સ્વિટ્ઝરલૅન્ડ પહોંચી.

ઇન્ટરવ્યૂ પહેલાં

69 વર્ષનાં શીલા બર્ન્સટીલ અત્યારે સ્વિટ્ઝરલેન્ડમાં બે કૅર હોમનાં કર્તાધર્તા છે. એમાંથી એકનું નામ છે માતૃસદન એટલે માતાનું ઘર.

ઘરમાં પ્રવેશતાં જ શીલા અને એમની ટીમે અમારું ઉમળકાભેર સ્વાગત કર્યું.

એમની ટીમના મોટા ભાગનાં સભ્યો એમને દસ કરતાં પણ વધુ વર્ષોથી ઓળખે છે.

વાતચીત શરૂ કરતાં પહેલાં અમારા માટે ભારતીય ચા અને ખાવા માટે કુકીઝ લાવવામાં આવ્યાં.

અમે ઇન્ટરવ્યૂ માટે એમના ઘરના બગીચામાં કેમેરા સેટ કર્યા. શીલાએ પોતાનાં ગોળ ચશ્માં પહેરી લીધાં.

એમનાં વાળ સૂરજના પ્રકાશમાં ચમકી રહ્યા હતા જાણે એમનાં અનુભવોને વાગોળી રહ્યા હોય.

તેઓ મને જણાવે છે, ''તું સવાલ પૂછવા માટે ખૂબ ઉતાવળી જણાય છે. હું હકારમાં માથુ હલાવું છું.''

'લોકો સ્કૅન્ડલમાં ભારે રસ ધરાવે છે'

મેં એમને પૂછ્યું કે તમે નેટફ્લિક્સની આ સિરીઝ જોઈ ત્યારે  શીલાએ જણાવ્યું, ''હું ખૂબ ઝડપથી એમાંથી પસાર થઈ ગઈ. હું મારા જીવન અંગે જાણું છું અને મારે દરેક વસ્તુ જોવાની...


મા હાઈકો અને પલ્લવી

આ શબ્દો છે ગુજરાતી છોકરીને પરણેલા ચાઇનીઝ એન્જિનિયર મા હાઈકોના.

મા હાઈકો ચીનના સુચાન પ્રોવિન્સ શહેરમાં રહે છે. ચીનના વુહાનમાં કોરોનાથી હાહાકાર મચી ગયો ત્યારે ચીનમાં ગભરાટનો માહોલ હતો.

એ સમયે જાન્યુઆરીમાં કોરોના ફેલાતો જતો હતો. મા હાઈકો ચીનથી ભારત આવ્યા ત્યારે એમની ગણતરી એવી હતી કે એમનાં પત્નીના કાયમી વિઝાનું કામ પણ થઈ જશે અને એ એમની પત્ની અને દીકરી આંચીને લઈ પોતાનાં માતાપિતા પાસે ફરી ચીન જશે.

પણ એ પછી ચીનની ફલાઇટ બંધ થઈ અને મા હાઈકો ભારતમાં ફસાઈ ગયા.

'હવે ઘરની બહાર નીકળતા નથી'

મા હાઈકો અને પલ્લવી

અમદાવાદમાં રહેતા મા હાઈકોને હવે ડર છે કે ચાઇનીઝ વસ્તુઓનો બહિષ્કાર અને ભારત-ચીન વચ્ચેના તણાવને કારણે એ લાંબો સમય સુધી ભારતમાં રહી શકશે કે કેમ?

શરૂઆતમાં એ ઘરની બહાર નીકળતા, પણ હવે એ ઘરની બહાર પણ નીકળતા નથી.

એમને ચિંતા છે કે ચાઇનીઝ માલનો જે રીતે ઉગ્ર બહિષ્કાર થઈ રહ્યો છે એ પ્રમાણે એમની અને એમની દીકરી અને પત્ની સાથે કોઈ અઘટિત ઘટના ના બને. જોકે, એમનાં પત્ની પલ્લવી ગૌતમ ગભરાતા નથી.

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં પલ્લવીએ કહ્યું કે, મા હાઈકોને માત્ર ચાઇનીઝ ભાષા આવડે છે. એમને અંગ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્રેજી કે બીજી કોઈ ભાષા આવડતી નથી. આમ છતાં એ ઘરનું શાકભાજી બજારમાંથી જાતે શાકભાજી લઈ આવતો.

"અમારી સોસાયટીમાં કોઈને તકલીફ નથી, પણ હવે ભારત અને ચીનની સીમા પર તણાવ વધતા એ ઘરની બહાર જતા નથી. પણ મને એ વાતનો આનંદ છે કે અમે લગ્નનાં ચાર વર્ષ પછી લાંબો સમય એકબીજા સાથે કાઢી રહ્યા છીએ. અને હું મારા પતિ અને મારી દીકરી સાથે રહીએ છીએ."

'ક્યારે પ્રેમ થયો એ ખબર જ ન પડી'

મા હાઈકો અને પલ્લવી

પલ્લવીએ મા હાઈકો સાથેના પ્રેમની વાત કરતા કહ્યું કે "હું બૌદ્ધ ધર્મ પાળું છું. મને ચીન અને ચાઇનીઝ લોકો વિષે વાંચવું વધારે ગમતું. મેં ચાઇનીઝ ભાષા શીખવાનું શરૂ કર્યું અને હું બિહારમાં જઈને ચાઇનીઝ ભાષા શીખી."

"આ અરસામાં ભારત અને ચીનના વ્યાપારિક સંબંધો ઘણા સારા થઈ ગયા હતા એટલે મને ચાઇનીઝ ઇન્ટરપ્રિટર તરીકેનું કામ મળવા લાગ્યું. દેશના અલગઅલગ ખૂણે ચાઇનીઝ વેપારીઓ આવે ત્યારે હું એમની ઇન્ટરપ્રિટર તરીકે કામ કરવા જતી, કારણ કે ચાઇનીઝ લોકોને અંગ્રેજી કે હિન્દી ફાવે નહીં અને મને કામ મળવા લાગ્યું."

તેઓ વધુમાં જણાવે છે, "આ અરસામાં આંધ્રમાં રાઇઝિંગ સ્ટાર નામની કંપનીમાં હું ઇન્ટરપ્રિટર તરીકે કામ કરતી હતી. અને મા હાઈકો ત્યાં ચીનથી ક્વૉલિટી એન્જિનિયર તરીકે ભારત આવ્યા હતા. સામાન્ય રીતે ચાઇનીઝ બિઝનેસમૅન હોય તો ખપ પૂરતી વાત થતી હોય અને ઉંમરમા ફર્ક હોય એટલે ખાસ ઇન્ટરએક્શન થતું ના હોય, પણ મા હાઈકો નાની ઉંમરના હતા અને એમને ભારતમાં કોઈ દોસ્ત નહોતો."

પલ્લવી કહે છે, "બપોરે લંચ વખતે કૅન્ટીનમાં સાથે સમય કાઢતાં હતાં. મારા માટે પણ કોઈ કંપની નહોતી. અમે એકબીજાના શોખની વાત કરતા પસંદ-નાપસંદની વાત કરતાં હતાં. એક દિવસ મા હાઈકોએ મને પૂછ્યું કે મને કેવો છોકરો જોઈએ?"

"મને પહેલા કંઈ સમજણ ન પડી. મેં કહ્યું કે મને સમજી શકે એવો હોવો જોઈએ. અને ચાઇનીઝ ક્લચરને જાણતો હોવો જોઈએ. મા હાઈકોએ કહ્યું કે મને પણ ઇન્ડિયન ક્લચર ગમે છે. ઇન્ડિયન છોકરી હોય અને બૌદ્ધ ધર્મને જાણતી હોય એની સાથે લગ્ન કરવા છે."

પ્રેમ અંગે વાત કરતાં પલ્લવીએ કહ્યું કે "આ દરમિયાન એકબીજા સાથેના સંપર્કમાં અમે બંને ક્યારે પ્રેમમાં પડ્યાં એની અમને ખબર ના પડી, કારણ કે મા હાઈકોએ એના ફેમિલી ગ્રૂપમાં મને જોઇન કરી હતી. એનાં મમ્મી-પપ્પા સાથે સંબંધો વધતા હતા. મને ફેમિલી ગમવા લાગ્યું."

"મેં મારા પિતાને વાત કરી અને એમને લગ્ન સામે વાંધો નહોતો. શી જિંનપિંગ જ્યારે અમદાવાદ આવ્યા ત્યારે અમારી સગાઈ નક્કી થઈ અને એ વર્ષે અમે પરણી...


માંડ પાંચ કિલોની સીતા માત્ર બાળકોમાં જ નહીં પણ સરકારી તંત્રમાં પણ ફેલાયેલા કુપોષણનો જીવતોજાગતો દસ્તાવેજ છે.

વારાણસીના સજોઈ ગામમાં રહેતાં આ બાળકીનાં માતા અશરફીના મનમાં એક જ સવાલ છે કે પોતાની દીકરીના સ્વાસ્થ્ય માટે સરકાર કેમ પગલાં લેતી નથી?

આવો જ સવાલ અમેઠીમાં રહેતી લીલાવતીનો પણ છે, જેની દોહિત્રી પલક પણ કુપોષણથી પીડાઈ રહી છે.

આ એવી મહિલાઓ છે જેમણે 2014માં નરેન્દ્ર મોદી અને રાહુલ ગાંધીના રાજકીય ભવિષ્યનો નિર્ણય કરવામાં મતદાર તરીકે ભૂમિકા ભજવી હતી.

2019ના વર્ષમાં ફરી એકવાર આ બંને મહિલાઓ આ બંને દિગ્ગજ નેતાઓના રાજકીય ભાવીનું ઘડતર કરવાની છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

'મોદીજી અમારાં બાળકોને બચાવી લો'

પોતાની માતાના ખોળામાં સીતા

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની બેઠક વારાણસીના સજોઈ ગામમાં રહેતી અશરફીની આંખો પોતાની દીકરી સીતાની વાત કરતી વખતે ભીની થઈ જાય છે.

ભૂખથી પીડાતી સાત મહિનાની સીતાને તેડીને અશફરી કહે છે, "જન્મી ત્યારથી જ મારી દીકરી પીડાઈ રહી છે. સુવાવડ વખતે ચાર ચાર દવાખાને ધક્કા ખાધા પણ કોઈ દાખલ કરવા તૈયાર નહોતું. જેથી ઘરમાં જ તેનો જન્મ થયો. ત્યારથી જ તે બીમાર છે."

જન્મ થયો ત્યારે સીતાનું વજ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ન એક કિલોથી પણ ઓછું હતું.

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના માપદંડ પ્રમાણે જન્મ વખતે શીશુનું વજન 2.4 કિલોથી ઓછું હોવું જોઈએ નહીં.

સાત મહિનાની થયેલી સીતાનું વજન 6 કિલોથી વધારે થવું જોઈએ. પરંતુ તેનું વજન માંડ પાંચ કિલો થયું છે.

આટલા ઓછા વજનના કારણે સીતા અતિકુપોષણથી પીડાતા શીશુઓના વર્ગમાં આવે છે.

આટલું ઓછું વજન ધરાવતાં શીશુ અને બાળકોને કુપોષણમાંથી બહાર કાઢવા માટે જ સરકાર બાલ વિકાસ અને પૌષ્ટિક આહાર તથા મધ્યાહ્ન ભોજન જેવી યોજનાઓ ચલાવે છે.

1975થી શરૂ થયેલી આ યોજનાઓનો ઉદ્દેશ ભારતમાં કુપોષણથી પીડાતાં 40 ટકા જેટલાં બાળકોને તેમાંથી બહાર કાઢવાનો છે.

'દવા ચાલે ત્યાં સુધી સાજાં રહે બાળકો'

આ જ રીતે આંગણવાડી કાર્યકરોએ 6 મહિના સુધીનાં બાળકો હોય તેવા પરિવારોને દર મહિને પંજીરી, ગળ્યા અને ખારા દલિયા (છડેલા કે ફાડા ઘઉં) એક એક કિલો આપવાના હોય છે.

જોકે, પૌષ્ટિક આહારની આવી વિતરણ વ્યવસ્થા સામે ફરિયાદ કરતાં અશરફી કહે છે, "તે માત્ર દલિયા આપી દે છે. તે પણ હંમેશાં મળતા નથી. ક્યારેક મળે, ક્યારેક ના મળે. "

"કાર્યકરે ક્યારેય એવું પણ નથી સમજાવ્યું કે બાળકીને આ કેવી રીતે ખવડાવવું. હું તેને રાંધીને ખવડાવું છું તો બીમાર થઈ જાય છે."

"એટલે ફરી દવાખાને ધક્કા ખાવા પડે. આવી રીતે રોજ મજૂરી કરીને ખાનારા મારા જેવા શું કરે? દવાનો ખર્ચ કરવો કે આને ખવડાવવું-પીવડાવવું?"

આંગણવાડી કાર્યકરોની રીતરસમ સામે બનારસના પરમંદાપુર ગામમાં રહેતાં અને બે વર્ષના બાળક સાજનનાં માતા સોનીને પણ અસંતોષ છે.

સોની કહે છે, "આંગણવાડી વાળા ક્યારેક કહી દે કે પાંચ તારીખે પૌષ્ટિક આહાર મળશે."

"વળી ક્યારેક ક્યારે મળશે તે જણાવે જ નહીં. આમાં દર મહિને ક્યાંથી પૌષ્ટિક આહાર મેળવવો"

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે

રોજમદાર તરીકે કામ કરતા સાજનના પિતા જયપ્રકાશ પણ પોતાના બાળકની હાલત જોઈને પોતાના સાંસદ સામે રોષ વ્યક્ત કરે છે.

તેઓ કહે છે, "અમારા બાળકોની હાલત બહુ ખરાબ છે. તેની ઉંમર બે વર્ષની થઈ ગઈ છે, ત્યારે તેનું વજન 10 કિલોથી વધવું જોઈએ. તેના બદલે વજન ઊતરતું જાય છે."

"દવા ચાલતી હોય ત્યારે જ મારો દીકરો સાજો રહે છે. દવા ખલાસ થાય એટલે પાછી બીમારી લાગી જાય છે."

"હું તો મજૂર છું. સમજાતું નથી કે મારા દીકરાના ખોરાક પાછળ પૈસાનો ખર્ચ કરું કે દવા પાછળ."

"અમારા સાંસદ નરેન્દ્ર મોદી છે તેઓ આમાં કશુંક તો કરી જ શકેને."

દલિત સમાજમાં કુપોષણની પીડા

પોતાના બાળક સાથે સોની

2015ના વર્ષમાં નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ...


માઇક પેન્સ અને કમલા હૅરિસ

લગભગ 90 મિનિટ સુધી ચાલેલી આ ચર્ચામાં બંને ઉમેદવારોએ કેટલીક મજબૂત દલીલો કરી, જેમાં કેટલીક વખત તેઓ ડગુમગુ થતા પણ જોવા મળ્યા, પરંતુ તમે સવાલ કરશો કે શું આની અસર કે યાદ લાંબો સમય સુધી રહેશે? તો જવાબ છે કે ચર્ચામાં એવી ઘણી ઓછી પળો રહી જે યાદ રહેશે.

જો આ એક એવી મૅચ હતી, જે ડૅમૉક્રેટિક પાર્ટી અને રિપબ્લિકન પાર્ટીનાં વચનોને દર્શાવે છે, તો અસલી આતિશબાજી માટે આગામી વર્ષોનો ઇંતેજાર કરવો પડી શકે છે.

ચૂંટણી વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો બાઇડન અને તેમની ડૅમૉક્રેટિક પાર્ટી પાસે હાલ રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણીમાં સરસાઈ છે. તેમનું ચૂંટણી અભિયાન ઘણું પ્રભાવી છે. તેથી આ ચર્ચા પછી પણ તેમની એ સ્થિતિ યથાવત્ છે. એટલે કે આ ચર્ચાથી કોઈ ખાસ ફર્ક નથી પડ્યો.

ગત સપ્તાહ કરતાં બહુ અલગ ટોન

માઇક પેન્સ અને કમલા હૅરિસ

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને તેમના હરીફ જો બાઇડન વચ્ચે પાછલા સપ્તાહે જે ચર્ચા થઈ તેની શૈલી ઘણો સમય સુધી યાદ રહેશે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે તેના હરીફને વારંવાર વચ્ચેવચ્ચે ટોક્યા અને જો બાઇડને પણ કેટલાક વખત ટ્રમ્પને ચૂપ રહેવા કહ્યું. આ બાબત એ ચર્ચાને એક અલગ જ સ્વરૂપ આપે છે.

પરંતુ રિ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પબ્લિકન ઉમેદવાર અને અમેરિકાના હાલના ઉપરાષ્ટ્રપતિ માઇક પેન્સે બુધવારે પોતાની શાંત અને વ્યવસ્થિત શૈલી દ્વારા એ સંદેશો આપ્યો કે ટ્રમ્પ જો 'જ્વલંત દલીલો કરી શકે છે તો' તેઓ પોતે એક સંયમિત અને સ્થિર સહયોગીની જેમ સંતુલન બનાવી રાખશે.

પેન્સ અને હૅરિસની ચર્ચા દરમિયાન પણ કેટલીક વખત વચ્ચે એકબીજાને ટોકવાની બાબત જોવા મળી. જોકે હૅરિસ તેમનો જવાબ આપવા માટે સજ્જ જોવા મળ્યાં.

તેમણે વધુમાં કહ્યું, "શ્રીમાન ઉપરાષ્ટ્રપતિ મહોદય, જો તમે મને મારી વાત કહેવાની તક આપશો, તો જ આપણે વાત કરી શકીશું. કૃપા કરીને મને બોલવા દો."

આ ચર્ચાનાં સમીકરણોમાં એક રીતે માઇક પેન્સ માટે એક જોખમ હતું. તેઓ વારંવાર ટોકતા તેનાથી મતદાતાઓમાં સંદેશ જઈ શકતો હતો કે એક ગોરી વ્યક્તિએ ઉપરાષ્ટ્રપતિપદનાં પ્રથમ કાળા મહિલા ઉમેદવારને બોલવા ન દીધાં.

માઇક પેન્સ નિશ્ચિતરૂપે તેનાથી બચવા માગતા હશે. ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે ચૂંટણી સર્વેક્ષણોમાં મહિલા મતદાતાઓ વચ્ચે ટ્રમ્પ અને પેન્સની જોડી મામલે થોડી નારાજગી નોંધાઈ ચૂકી છે.

જોકે બંને પક્ષ તુલનાત્મક રીતે આ ચર્ચામાં થોડા ઓછા આક્રમક જોવા મળ્યા. આથી એક રીતે જોઈએ તો બુધવારની આ ડિબેટ એ જોવા માટે ખાસ હતી કે દબાણ છતાં ઉપરાષ્ટ્રપતિપદના બંને ઉમેદવાર કેવું પ્રદર્શન કરે છે.

હૅરિસ કોવિડ મામલે પેન્સને ઘેરી ન શક્યાં

કમલા હૅરિસ

તેમાં આશ્ચર્યની વાત નથી કે 'કોરોના વાઇરસ મહામારી' આ ડિબેટનો પ્રથમ વિષય હતો. આ મામલે હૅરિસે પેન્સ પર સતત શાબ્દિક પ્રહારો કર્યા પણ પેન્સ સરકારનો બચાવ કરતા રહ્યા.

અમેરિકામાં વર્તમાન રાજકીય સ્થિતિ પણ આવી જ છે. ડૅમૉક્રેટિક પાર્ટી, રિપબ્લિકન પાર્ટીની સરકાર મહામારીનો યોગ્ય રીતે નિયંત્રણ ન કરી શકવા માટે તેના માટે તેને દોષિત ઠેરવે છે, તો ટ્રમ્પ પ્રશાસનનો જવાબ છે કે તેમણે 'આ મામલે તેમની શ્રેષ્ઠ કોશિશો કરી છે.'

પરંતુ કમલા હૅરિસે પેન્સ પર જે આક્રમણ કર્યું તેમાં સૌથી પ્રભાવી પંક્તિઓ વધુ નહોતી.

જેમ કે તેમણે આંકડો આપ્યો કે અમેરિકામાં બે લાખ દસ હજારથી વધુ લોકોનાં મોત થયાં, તેમણે ટ્રમ્પ પ્રશાસનને અયોગ્ય અને અક્ષમ ગણાવ્યું. પરંતુ તેમાં કોઈ નવી વાત નહોતી.

વળી પેન્સ પાસે આ બધાના જવાબો તૈયાર હતા. તેમણે કહ્યું કે 'બાઇડન અને હૅરિસ પાસે અમેરિકા માટે જે પ્લાન છે, તે એ જ પ્લાન છે જે ટ્રમ્પ પ્રશાસન કરી રહ્યું છે અને તેમણે એને ચોરી લીધો છે.'

તેમણે કહ્યું કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન જલદીથી કોવિડ-19ની વૅક્સિન લાવવાની કોશિશમાં છે.

સાથે જ પેન્સે...


માઇક પૉમ્પિયોએ બ્રઝેલ્સ ફોરમમાં કહ્યું કે ભારત અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં ચીનના વધતાં ખતરાને જોતાં અમેરિકાએ યુરોપમાંથી પોતાના સૈન્યની સંખ્યા ઘટાડવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હાલમાં જ જાહેરાત કરી હતી કે અમેરિકા જર્મનીમાં પોતાના સૈનિકોની સંખ્યા ઘટાડશે.

રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના આ નિર્ણયથી યુરોપીયન સંઘે નારાજી જાહેર કરી હતી.

પૉમ્પિયોએ કહ્યું કે "ચીનની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીની કાર્યવાહી ભારત, વિયતનામ, ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા, ફિલિપાઇન્સ અને દક્ષિણ-ચીની સાગર માટે ખતરો છે."

અમેરિકાના વિદેશમંત્રીએ કહ્યું, "અમે એ સુનિશ્ચિત કરવા માગીએ છીએ કે ચીનની પીપલ્સ લિબરેશન આર્મીનો સામનો કરવા માટે તૈયાર રહીએ. અમને લાગે છે કે આ એક પડકાર છે અને અમે જોઈશું કે અમારી તૈયારી પૂરી છે."

ચીનનો ખતરો

અમેરિકાના વિદેશમંત્રીએ કહ્યું કે ચીન પોતાના પાડોશી દેશો માટે ખતરો બની ગયું છે અને અમેરિકાની નજર તેના પર છે. પૉમ્પિયોએ કહ્યું કે અમેરિકા ચીનના ખતરાને લઈને યુરોપિયન સંઘ સાથે પણ ચર્ચા કરશે.

અમેરિકાના વિદેશમંત્રીએ ભારત-ચીન સરહદ પર લોહિયાળ ઝડપ, દક્ષિણ ચીની સાગરમાં ચીનનો હસ્તક્ષેપ અને અન્ય દેશોને નુકસ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાન કરે તેવી ચીનની આર્થિક નીતિ વિશે ખુલીને વાત કરી હતી.

પૉમ્પિયોએ કહ્યું કે ટ્રાંસ-ઍટલાન્ટિક ઍલાયન્સે ચીનના ખતરાને લઈને સહયોગ વધારવામાં મદદ કરી હતી.

પૉમ્પિયોએ કહ્યું કે સંઘ અને અમેરિકાએ ચીનના ખતરાને જોતાં મળીને કામ કરવાની જરૂર છે એટલે કોઈ કાર્યવાહી પણ સાથે મળીને કરી શકાય.

તેમણે કહ્યું કે યુરોપ પર હંમેશાં ચીનને લઈને નરમ રહેવાનો આરોપ લાગતો રહ્યો છે.

માઇક પૉમ્પિયોને એ પણ પૂછવામાં આવ્યું કે "શું ચીનની ટેલિકૉમ્યુનિકેશન કંપની ખ્વાવે પણ ચીન સર્વેલાન્સનો ભાગ છે?"

આ પ્રશ્નના જવાબમાં પૉમ્પિયોએ કહ્યું, "ચીનના સુરક્ષાકર્મી આ કંપનીના મુખ્યાલયમાં કામ કરે છે. ચીની કાયદા હેઠળ ડેટા માગવા પર ખ્વાવે કોઈ પણ ડેટા આપી શકે છે. ચીનની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીની માગ પર આ કંપની ખાનગી ડેટા પણ આપે છે."

યુરોપમાં સેના ઘટાડવાનો અમેરિકાનો તર્ક

જર્મનીમાં અમેરિકા પોતાના સૈનિકોની સંખ્યા 52 હજારથી 25 હજાર કરવા જઈ રહ્યું છે.

પૉમ્પિયોએ અમેરિકાના નિર્ણય પર કહ્યું, "અમુક ખાસ જગ્યાઓ પર અમેરિકન સૈનિકોની સંખ્યા ઘટાડવામાં આવશે જેથી જ્યાં વધારે જરૂરી છે ત્યાં ખતરાનો સામનો કરી શકાય."

"હું ચીનની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના ખતરાની વાત કરી રહ્યો છું. હવે ચીનથી ભારતને ખતરો છે, વિયતનામને પણ ખતરો છે. એ સિવાય મલેશિયા, ઇન્ડોનેશિયા, ફિલિપાઇન્સ અને દક્ષિણ ચીની સાગરમાં પડકારો વધી રહ્યા છે. એવા વિસ્તારો વધ્યા છે જ્યાં સુરક્ષાને લઈને ચિંતા છે."

"અમેરિકાના નિર્ણયમાં તે વિસ્તારો પર પણ નજર છે જ્યાં ચીનનો ખતરો વધ્યો છે. અમે ઇચ્છીએ છીએ કે અમારા ભાગીદારો વચ્ચે આને લઈને વાતચીત થાય."

આ નિર્ણય માટે ટ્રમ્પની ટીકા પણ થઈ રહી છે. તેમના ટીકાકારોનું કહેવું છે કે આનાથી યુરોપમાં રશિયાનો ખતરો વધશે. જોકે પૉમ્પિયો આ તર્ક સાથે સહમત નથી. તેમણે કહ્યું કે લાંબા સમયથી વિશ્વમાં અમેરિકન સેનાની હાજરીને લઈને સમીક્ષા નહોતી થઈ.

પૉમ્પિયોએ કહ્યું, "અલગઅલગ સમયમાં આવા નિર્ણયો લેવામાં આવે છે. રણનીતિની નજરે સેનાની તહેનાતીની સમીક્ષા અમારે ન કરવી જોઈએ?"

"આપણે ખતરા અને સંઘર્ષ વિશે ગંભીરતાથી વિચારવું જોઈએ. અમારે જોવું પડશે કે કયો ખતરો કેટલો ગંભીર છે અને તેના હિસાબથી અમે પોતાના સંસાધનો વાપરીશું. આ સંસાધન જાસૂસી અંગે હોય કે વાયુસેના કે પછી મરીન્સને લગતા હોઈ શકે છે."

તણાવ ઘટાડવાની જવાબદારી ભારતની : ચીન

ભારતમાં ચીનના રાજદૂત સુન વેઇડૉંગે સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં સીમા પર તણાવ...


માઇક પૉમ્પિયોનું આ નિવેદન આશ્ચર્યજનક નથી કારણકે બંને દેશો ત્રણ દાયકાઓથી કેટલીક વૅક્સિન વિકસાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત સંયુક્ત ડેવલપમૅન્ટ પ્રોગ્રામ ચલાવી રહ્યા છે.

ભારત અને અમેરિકાએ ડેન્ગ્યુ, ઇન્ફ્લુએન્ઝા અને ટીબી જેવી બીમારીઓને અટકાવવા માટે રસી પર કામ કર્યું છે.

ડેન્ગ્યુની વૅક્સિનનું પરીક્ષણ નજીકના ભવિષ્યમાં કરવામાં આવે તેવી યોજના છે.

જેનેરિક દવાઓ અને વૅક્સિનનાં દુનિયાના સૌથી મોટા ઉત્પાદકોમાં ભારતનું પણ નામ છે.

ભારતમાં અડધો ડઝન જેટલા મોટા અને સંખ્યાબંધ નાના વૅક્સિન ઉત્પાદકો છે. જેઓ પોલિયો, મેનિન્જાઇટિસ, ન્યુમોનિયા, રોટાવાઇરસ, બીસીજી, ઓરી, ગાલપચોળિયાં અને રુબેલા જેવી બીમારીઓની રસી બનાવે છે.

હવે અડધો ડઝન કંપનીઓ કોવિડ-19 માટેની રસી બનાવવા મથી રહી છે.

તેમાંથી એક કંપની છે સિરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયા, રસીના ડોઝનાં ઉત્પાદન અને વેચાણની દૃષ્ટિએ આ કંપનીને સૌથી મોટી કંપની ગણવામાં આવે છે.

53 વર્ષ જૂની આ કંપની દર વર્ષે 1.5 અબજ ડોઝનું ઉત્પાદન કરે છે. આ ઉત્પાદન મોટા ભાગે પુણેની બે ફેકટરીમાં થાય છે.

નેધરલૅન્ડ્સ અને ચેક ગણરાજ્યમાં પણ તેની બે ફેકટરીઓ છે અને કંપનીમાં લગભગ સાત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હજાર જેટલા કર્મચારીઓ જોડાયેલા છે.

આ કંપનીમાં બનતી 20 જેટલી રસીની લગભગ 165 દેશોમાં નિકાસ થાય છે. કંપની દ્વારા બનાવવામાં આવતી 80 ટકા વૅક્સિનનો નિકાસ થાય છે, જેની સરેરાશ કિંમત 50 સેન્ટ પ્રતિ ડોઝ જેટલી હોય છે, જે પ્રમાણે તે દુનિયામાં સૌથી સસ્તી રસી બની જાય છે.

આ કંપનીએ અમેરિકાની બાયૉટેક કંપની કોડેજેનિક્સ સાથે મળીને લાઇવ ઍટેનુએટેડ વૅક્સિન તૈયાર કરી છે. આ સિવાય દુનિયામાં વૅક્સિન પર 80 જેટલા પ્રયોગ ચાલી રહ્યા છે.

સિરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયાના સીઈઓ આદર પુનાવાલા કહે છે, "અમે એપ્રિલમાં વૅક્સિનનું પશુ પર ટ્રાયલ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છીએ. સપ્ટેમ્બર સુધી, અમે મનુષ્યો પર ટ્રાયલ શરૂ કરી શકીશું."

યુનિવર્સિટી ઑફ ઑક્સફર્ડ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી રસીના ઉત્પાદનમાં આદર પુનાવાલાની કંપની ભાગીદારી કરી રહી છે. બ્રિટનની સરકારે આ પ્રૉજેક્ટને ટેકો આપ્યો છે.

નવું વૅક્સિન જિનેટિકલી ઇન્જિનિયર્ડ ચિમ્પાન્ઝી વાઇરસ પર આધારિત હશે. ગત ગુરુવારે ઑક્સફર્ડમાં મનુષ્ય પર વૅક્સિનનું ટ્રાયલ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

જો એ સફળ રહ્યું તો વૈજ્ઞાનિકો પ્રમાણે ઓછામાં ઓછા દસ લાખ જેટલા ડોઝ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં તૈયાર કરી લેવામાં આવશે.

બીબીસીના આરોગ્ય અને વિજ્ઞાન સંવાદદાતા જૅમ્સ ગૅલેઘર સાથે વાતચીતમાં જેનર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઑક્સફર્ડના પ્રોફેસર એડ્રિયન હિલે કહ્યું, "એ તો દેખીતું છે કે એ મહામારી જેણે આખી દુનિયાને લૉકડાઉનમાં પૂરી દીધી છે, તેનાથી લડવા માટે આ વર્ષના અંત સુધી દુનિયામાં કરોડોની સંખ્યામાં વૅક્સિનના ડોઝની જરૂર પડશે."

આ રીતે ભારતના વૅક્સિનના ઉત્પાદકો દુનિયામાં અન્ય દેશો કરતાં એક બે ડગલાં આગળ છે. પુનાવાલાની કંપની પાસે 40થી 50 કરોડ ડોઝ બનાવવાની ક્ષમતા છે.

તેમનું કહેવું છે, "અમારી ક્ષમતા ઘણી વધારે છે કારણકે અમે તેમાં રોકાણ કર્યું છે."

એ સિવાય હૈદરાબાદ આધારિત ભારત બાયોટેક કંપનીએ અમેરિકાની ફ્લુજેન કંપની અને યુનિવર્સિટી ઑફ વિસ્કોન્સિન સાથે વૅક્સિનના 30 કરોડ જેટલા ડોઝ તૈયાર કરવા માટે ભાગીદારીની જાહેરાત કરી છે.

ગુજરાતની કંપની ઝાઇડસ કૅડિલા પણ બે વૅક્સિન પર કામ કરી રહી છે, જ્યારે બાયૉલૉજિકલ ઈ, ઇન્ડિયન ઇમ્યુનોલૉજિકલ્સ અને માઇનવૅક્સ જેવી કંપનીઓ પણ વૅક્સિન બનાવવા પર કામ કરી રહી છે.

એ સિવાય દેશમાં ચાર અને પાંચ અન્ય વૅક્સિન પર કામ શરૂઆતી તબક્કામાં છે.

વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠનના પ્રમુખ વૈજ્ઞાનિક સૌમ્યા સ્વામિનાથને બીબીસીને કહ્યું, "આટલી મોટી માત્રામાં વૅક્સિન...


માઇક્રોબાયૉલૉજિસ્ટ ફ્રૅન્ક પ્લમરને, તેમણે એચઆઈવી વાઇરસ સંબંધે કરેલા સંશોધન માટે આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિષ્ઠા મળી છે.

આલ્કૉહૉલ હંમેશાં ફ્રૅન્ક પ્લમરના જીવનનો મોટો હિસ્સો બની રહ્યો હતો.

ફ્રૅન્ક પ્લમરે 1980ના દાયકામાં નાઇરોબીમાં સંશોધક તરીકેની કારકિર્દીના આરંભે રીલેક્સ થવા, સ્ટ્રેસનો સામનો કરવા અને કામ સંબંધી નિરાશા તથા વ્યથા ખંખેરવા માટે સ્કૉચ પીવાનું શરૂ કર્યું હતું.

એચઆઈવીએ આફ્રિકાને ભરડો લેવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે તેઓ અને તેમના સાથીઓ કામ પ્રત્યે પારાવાર સંવેદના અનુભવવા લાગ્યા હતા.

67 વર્ષની વયના ફ્રૅન્ક પ્લમરે બીબીસીને કહ્યું હતું, "મને ફાયર ફાઇટર કે તેના જેવી અનુભૂતિ થતી હતી પણ આગ બુઝાતી ન હતી."

"આપણે કંઈક કરવું જોઈએ અને દુનિયાએ પણ કશુંક કરવું જોઈએ એવી લાગણી સાથે હું આગળ વધતો જ રહ્યો હતો. હું એ માટે લોકોનું ધ્યાન ખેંચવા અને અમારું કામ ચાલુ રાખવા માટે નાણાં મેળવવાના પ્રયાસ કરતો હતો. એ સમય જોરદાર દબાણનો હતો."

એચઆઈવી પર અભૂતપૂર્વ સંશોધન અને દારૂની ટેવ

મનીતોબા યુનિવર્સિટી અને નાઇરોબી યુનિવર્સિટીએ એચઆઈવી સંબંધી સંશોધન માટે લાંબા સમયથી જોડાણ કરેલું છે.

કેન્યાની મહિલાઓ તથા સેક્સવર્કર્સ ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પૈકીની કેટલીક વાઇરસના ચેપથી કુદરતી રીતે મુક્ત રહી હતી અને એ સ્ત્રીઓ ફ્રૅન્ક પ્લમરના સંશોધનનો વિષય હતી.

એ પાયારૂપ સંશોધન હતું અને એ માટે ફ્રૅન્ક પ્લમરે કેન્યામાં 17થી વધુ વર્ષ ગાળ્યાં હતાં.

એચઆઈવી કઈ રીતે ફેલાય છે એ વિશે તેમણે અને તેમના સાથીઓએ અભૂતપૂર્વ સંશોધન કર્યું હતું. એ સંશોધનને કારણે આપણે એ જાણી શક્યા હતા કે એચઆઈવીનો ફેલાવો કઈ રીતે રોકી શકાય.

વાઇરસના ઉપચાર માટેની વૅક્સિન એક દિવસ શોધાશે એવી આશા પણ એ સંશોધનને કારણ બંધાઈ હતી.

જોરદાર માનસિક તાણનાં એ વર્ષોમાં ફ્રૅન્ક પ્લમર રોજ રાતે છ ગ્લાસ સ્કૉચ પીતા હતા. અત્યંત વ્યસ્તતાભર્યા દિવસો અને સપ્તાહો પછી એ સ્કૉચ તેમને મોકળાશ આપતો હતો.

તેઓ કૅનેડા પાછા ફર્યા પછી તેમણે વિન્નિપેગમાં આવેલી ઈબોલા જેવા રોગજનક જોખમી વાઇરસ સામે જંગ ખેલતી વિશ્વની જૂજ લૅબોરેટરીઓ પૈકીની એક નેશનલ માઇક્રોબાયૉલૉજી લૅબોરેટરીનું વડપણ સંભાળ્યું હતું.

એ લૅબોરેટરીમાં 2003માં તેમણે સાર્સના અને 2009માં એચવનએનવન ઇન્ફ્લ્યુએન્ઝાના રોગચાળા સામે કામ પાર પાડ્યું હતું.

આ લૅબોરેટરીમાં કૅનેડાની ઈબોલા વૅક્સિન વિકસાવવામાં ફ્રૅન્ક પ્લમરે યોગદાન આપ્યું હતું.

એ કામ અત્યંત મહત્ત્વનું, ઉત્તેજનાપૂર્ણ અને માનસિક તાણભર્યું હતું. એ કામના 12 કલાકના દિવસની શરૂઆત કૉફી સાથે થતી હતી અને તેનો અંત સ્કૉચના અનેક ગ્લાસ સાથે આવતો હતો. તેઓ રોજ રાતે 20 આઉન્સ જેટલા મોટા પ્રમાણમાં દારૂ પીતા થઈ ગયા હતા.

'મારું લીવર દારૂથી ભરાઈ ચૂક્યું હતું'

પોતે રોજ રાતે મોટા પ્રમાણમાં સ્કૉચ પીતા હોવાનું ભાન ફ્રૅન્ક પ્લમર થયું હતું.

શરૂઆતમાં એ આદતની તેમના કામ પર કોઈ અસર થઈ ન હતી, પણ 2012માં વાત વણસી હતી.

ફ્રૅન્ક પ્લમરે કહ્યું હતું, "મારું લીવર દારૂથી ભરાઈ ચૂક્યું હતું. બહુ પીઉં છું એ હું પહેલાં જાણતો હતો, પણ મને કોઈ તકલીફ છે એ હું જાણતો નહોતો."

લીવર નકામું થઈ ગયાના નિદાન પછી લીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવામાં આવ્યું હતું. નવા લીવરની સ્વસ્થતા માટે તેમણે આલ્કૉહૉલ અત્યંત મર્યાદિત પ્રમાણમાં લેવાનો હતો, પણ દારૂ તેમની જોરદાર પિપાસા બની ચૂક્યો હતો.

તેમાંથી છૂટવા માટે ફ્રૅન્ક પ્લમરે નશામુક્તિ કાર્યક્રમો, સપોર્ટ ગ્રૂપ્સ, કાઉન્સેલિંગ, દવાઓ એમ તમામ પ્રકારની સારવાર લીધી હતી, પરંતુ બધામાંથી મળતી રાહત કામચલાઉ સાબિત થઈ હતી. થોડો સમય દૂર રહ્યા પછી તેઓ ફરી દારૂ પીવા લાગતા હતા.

ફ્રૅન્ક પ્લમરે કહ્યું હતું, "એ નિરર્થક ચક્ર હતું. મારા પરિવાર, મારાં પત્ની જો અને...


માઓવાદી પ્રવક્તા વિકલ્પે બીબીસીને મોકલેલા એક રેકર્ડેડ નિવેદનમાં કહ્યું કે શનિવારે ગંભીર બીમારી બાદ તેલંગણા અને છત્તીસગઢની સીમા પર તેમના આ નેતાનું મોત થઈ ગયું છે.

માઓવાદી પ્રવક્તાએ પોતાના નિવેદનમાં રામન્નાના નિધનને મોટું નુકસાન ગણાવ્યું છે. રામન્ના પર સવા કરોડ રૂપિયાથી વધુનું ઇનામ હતું.

પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર રામન્ના પર મહારાષ્ટ્ર સરકારે 60 લાખ રૂપિયા, છત્તીસગઢ સરકારે 40 લાખ રૂપિયા, તેલંગણાએ 25 લાખ રૂપિયા અને ઝારખંડ સરકારે 12 લાખ રૂપિયાનું ઇનામ જાહેર કર્યું હતું.

આ અગાઉ બસ્તરના આઈજી સુંદરરાજ પી.એ કહ્યું હતું કે અલગઅલગ સ્રોતોથી રામન્નાના મોતના સમાચાર આવી રહ્યા છે, પરંતુ તેની પુષ્ટિ કરી શકાતી નથી.

પહેલી 'મિલિટરી દલમ'નું સુકાન

રામન્નાએ 36 વર્ષ સુધી સંગઠનમાં અલગઅલગ પદો પર કામ કર્યું

તેલંગણાના વારંગલ જિલ્લાના બેકાલ ગામના રામન્નાએ 1983માં માઓવાદી સંગઠનમાં પ્રવેશ કર્યો હતો અને ગામના સંગઠનમાંથી લઈને સેન્ટ્રલ કમિટી સુધી કામ કર્યું.

સૈન્ય કાર્યવાહીના યોજનાકાર તરીકે રામન્નાની સંગઠનમાં ખાસ ઓળખ હતી.

36 વર્ષ સુધી સંગઠનમાં અલગઅલગ પદો પર કામ કરનારા આ નનાં ચશ્માં પહેરનારા માઓવાદી નેતાને માઓવાદીઓ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ની પહેલી 'મિલિટરી દલમ'નું સુકાન સોંપ્યું હતું.

બાદમાં 2013માં રામન્નાને દંડકારણ્ય સ્પેશિયલ ઝોનલ કમિટીના સચિવ બનાવાયા હતા.

એક વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીએ બીબીસી સાથે વાત કરતાં કહ્યું, "માઓવાદી સંગઠનમાં સામેલ થયાના બે વર્ષમાં જ રામન્નાને ભદ્રાચલમ દલમના ડેપ્યુટી કમાન્ડર બનાવી દીધા અને 1998માં રામન્નાને દક્ષિણ બસ્તર ડિવિઝનલ કમિટીના સચિવ બનાવ્યા હતા. "

"એપ્રિલ 2013માં દંડકારણ્ય ઝોનલ સચિવ બનાવાયા અને એ સમયે માઓવાદીઓની સેન્ટ્રલ કમિટીમાં પણ રામન્નાનો પ્રવેશ થયો."

1994માં રામન્નાએ સંગઠનનાં જ સભ્ય સોઢી હિડમે ઉર્ફે સાવિત્રી સાથે લગ્ન કર્યાં. રામન્નાના પુત્ર રંજિત પણ માઓવાદી સંગઠનમાં સક્રિય હોવાના સમાચાર છે.

શું હતા આરોપ?

રામન્ના સામે અલગઅલગ રાજ્યોમાં 50થી વધુ ગંભીર ગુના નોંધાયેલા છે

છેલ્લાં 30 વર્ષમાં ભારતમાં માઓવાદીઓએ જેટલા પણ મોટા હુમલા કર્યા, એમાં મોટા ભાગના હુમલા પાછળ રામન્નાનો હાથ હોવાનું માનવામાં આવે છે.

રામન્ના સામે અલગઅલગ રાજ્યોમાં 50થી વધુ ગંભીર ગુના નોંધાયેલા છે. માત્ર બસ્તરમાં પણ રામન્ના પર લગભગ ત્રણ ડઝન કેસ નોંધાયેલા છે.

નાની હિંસક કાર્યવાહીઓમાં રામન્નાનું 1983થી સામે આવતું રહે છે, પરંતુ સુકમા જિલ્લાના લિગનપલ્લીમાં 4 જૂન, 1992માં થયેલા હુમલામાં રણનીતિકાર તરીકે પહેલી વાર રામન્નાના નામની રાજ્યભરમાં ચર્ચા થઈ હતી.

આ હુમલામાં 18 પોલીસકર્મીઓ માર્યા ગયા હતા.

બાદમાં 9 જુલાઈ, 2007માં એર્રાબોરમાં થયેલા માઓવાદી હુમલામાં પણ રામન્નાને જવાબદાર ઠેરવવામાં આવ્યા હતા. આ હુમલામાં 23 જવાનોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં.

પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર ત્રણ વર્ષ બાદ 6 એપ્રિલ, 2010માં સુકમા જિલ્લાના તાડમેટલામાં સવારેસવારે માઓવાદીઓએ રામન્નાના નેતૃત્વમાં પોલીસ કૅમ્પ પર હુમલો કર્યો, જેમાં સુરક્ષાબળોનાં 76 જવાનોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં.

રામન્ના પર સવા કરોડ રૂપિયાથી વધુનું ઇનામ હતું

સુકમા જિલ્લાના જ કેરલાપાલથી 21 એપ્રિલ, 2012માં જિલ્લા કલેક્ટર ઍલેક્સ પૉલ મેનનના અપહરણમાં પણ રામન્નાનું નામ સામે આવ્યું હતું.

પોલીસનો દાવો છે કે આ વર્ષે પહેલી ડિસેમ્બરે કસાલપાડમાં રામન્નાના નેતૃત્વમાં સુરક્ષાબળો પર હુમલો થયો, જેમાં 14 જવાનોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં.

25 મે, 2013માં ઝીરમઘાટીમાં કૉંગ્રેસના ટોચના નેતાઓ સહિત 28 લોકોનાં મૃત્યુની ઘટનામાં પણ રામન્નાના મિલિટરી દલમને મુખ્ય રીતે જવાબદાર ગણવામાં આવ્યું હતું.

જોકે આ ઘટનાના પાંચ મહિના પછી રામન્નાએ બીબીસીને મોકલેલા એક...