મનુસ્મૃતિના પાંચમા અધ્યાયના 148મા શ્લોકમાં આ વાત લખેલી છે, જે મહિલાઓ વિશેનો મનુસ્મૃતિનો દૃષ્ટિકોણ એકદમ સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે.

મનુસ્મૃતિમાં દલિતો તથા મહિલાઓ વિશે એવા અનેક શ્લોક છે, જેને કારણે વારંવાર વિવાદ જન્મ્યા કરે છે.

મહારાષ્ટ્રના રાજકારણી છગન ભુજબળને એક અજ્ઞાત વ્યક્તિએ લખેલો પત્ર મળ્યો હતો. એ પત્રમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે "મનુસ્મૃતિ વિશે કશું કહેશો નહીં. અન્યથા તમારી હાલત પણ દાભોલકર જેવી થશે."

બીબીસી મરાઠી સાથે વાત કરતાં છગન ભુજબળે કહ્યું હતું કે "હું આવા પત્રોને મહત્ત્વ આપતો નથી. આવી ધમકીઓને કારણે હું મારું કામ બંધ કરવાનો નથી."

"બાબાસાહેબ આંબેડકરે મનુસ્મૃતિને સળગાવીને આ દેશનું બંધારણ આપ્યું છે. એ બંધારણ તમામ લોકોને સમાન અધિકાર આપે છે. જેને કારણે અમારે હજારો વર્ષ સુધી શોષણનો સામનો કરવો પડ્યો હતો એ વિચારોને મનુસ્મૃતિ ફરી લાવતી હોય તો અમે મનુસ્મૃતિને ફરી સળગાવીશું. અમે તેની ટીકા કરીશું. હું કોઈથી ડરતો નથી."

આ અગાઉ સંભાજી ભિડેએ મનુને સંત તુકારામ તથા સંત જ્ઞાનેશ્વરથી કરતાં પણ મહાન ગણાવીને વિવાદ સર્જ્યો હતો.

ભિડે હિન્દુત્વવાદી નેતા છે અને પશ્ચિમ મહારાષ્ટ્રમાં તેમના અનેક અનુય... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાયી છે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ વર્ષ 2014ના એક ભાષણમાં સંભાજી ભિડેને ટેકો આપ્યો હતો અને 2018ના ફેબ્રુઆરીમાં ભિડે સાથેનો એક ફોટો ટ્વીટ કર્યો હતો.

ભિડે તેમના કટ્ટર હિન્દુવાદી વિચારો માટે વિખ્યાત છે અને તેઓ મનુસ્મૃતિને ખુલ્લેઆમ ટેકો આપે છે.

જાન્યુઆરી-2018માં ભીમા કોરેગાંવ હુલ્લડમાં તેમની કથિત ભૂમિકા બહાર આવી એ પછી તેમના વિરુદ્ધ એફઆઈઆર નોંધવામાં આવી હતી.

મનુસ્મૃતિમાં લખેલી વાતો પાછલાં ઘણાં વર્ષોમાં વિવાદનું કારણ બની છે, પણ મનુસ્મૃતિ વાસ્તવમાં એટલું વિવાદાસ્પદ પુસ્તક છે?

મનુસ્મૃતિ આખરે છે શું?

ઇતિહાસકાર નરાહર કુરુંદકર જણાવે છે કે "સ્મૃતિનો અર્થ ધર્મશાસ્ત્ર થાય. તેથી મનુ દ્વારા લખવામાં આવેલા ધાર્મિક લેખનને મનુસ્મૃતિ કહેવામાં આવે છે. મનુસ્મૃતિમાં કુલ 12 અધ્યાય છે, જેમાં 2684 શ્લોક છે. કેટલીક આવૃત્તિઓમાં શ્લોકની સંખ્યા 2964 છે."

કુરુંદકર મનુસ્મૃતિ વિશે અત્યાર સુધીમાં ત્રણ લેક્ચર આપી ચૂક્યા છે. એ ત્રણેય ભાષણ પુસ્તક સ્વરૂપે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યાં છે. તેમાં મનુસ્મૃતિની અંદરની દુનિયા વિશે જણાવવામાં આવ્યું છે.

મનુસ્મૃતિ વિશેનો પોતાનો દૃષ્ટિકોણ જણાવતાં કુરુંદકર કહે છે કે "મનુસ્મૃતિને આગ ચાંપવાની તરફેણ કરતા લોકોમાં મારો સમાવેશ થાય છે."

મનુસ્મૃતિનું ફૉર્મેટ સમજાવતાં કુરુંદકર કહે છે કે "આ પુસ્તકની રચના ઈસુના જન્મના 200-300 વર્ષ પહેલાં થઈ હતી. પહેલા અધ્યાયમાં પ્રકૃતિની રચના, ચાર યુગ, ચાર વર્ણ, તેમના વ્યવસાય, બ્રાહ્મણોની મહાનતા વગેરે જેવા વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. બીજો અધ્યાય બ્રહ્મચર્ય તથા પોતાના માલિકની સેવા પર આધારિત છે."

"ત્રીજા અધ્યાયમાં લગ્નના પ્રકાર, વિવાહના રીતરિવાજ અને શ્રાદ્ધ એટલે કે પૂર્વજોના સ્મરણ સંબંધી વર્ણન છે. ચોથા અધ્યાયમાં ગૃહસ્થ ધર્મનાં કર્તવ્ય, ભોજન કરવા કે ન કરવાના નિયમો અને 21 પ્રકારનાં નર્કની વાત છે.''

"પાંચમા અધ્યાયમાં મહિલાઓનાં કર્તવ્ય, શુદ્ધતા તથા અશુદ્ધતા વગેરેની વાત છે. છઠ્ઠા અધ્યાયમાં એક સંત તથા સાતમા અધ્યાયમાં એક રાજાના કર્તવ્યની વાતો છે. આઠમો અધ્યાય અપરાધ, ન્યાય, વચન અને રાજકીય મામલાઓ વગેરેની વાત કરે છે."

"નવમા અધ્યાયમાં પૈતૃક સંપત્તિ, દસમા અધ્યાયમાં વર્ણોના મિશ્રણ અને અગિયારમા અધ્યાયમાં પાપકર્મની વાતો છે તથા બારમા અધ્યાયમાં ત્રણ ગુણ તથા વેદોનાં વખાણ કરવામાં આવ્યાં છે. આ મનુસ્મૃતિની સામાન્ય રૂપરેખા છે."

"મનુસ્મૃતિમાં અધિકાર, અપરાધ, નિવેદન અને ન્યાય વિશે લખવામાં આવ્યું છે. એ વર્તમાન...


મને એ દિવસોમાં ન્હાવાની મનાઈ કરવામાં આવી હોય કે એક ખૂણામાં બેસવાનું કહેવામાં આવ્યું હોય.

હું મારી જાતને નસીબદાર માનું છું કે મારા માતાપિતાએ પીરિયડ માટે મને કોઈ ધાર્મિક વિધિમાંથી પસાર કરી નથી.

તેના બદલે તેમણે મને આ શરીરની કુદરતી પ્રક્રિયા અને પરિવર્તનને સમજવામાં મદદ કરી.

સાથે જ મને આ દિવસો દરમિયાન સ્વચ્છતા વિશે પણ જાગૃત કરી હતી.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

'પુષ્પાવતી મહોત્સ્વમ'

પરંતુ મારી ઘણી બધી બહેનપણીઓ જ્યારે પહેલી વાર માસિક ધર્મમાં પ્રવેશી હતી, ત્યારે તેમના માટે એક વિશેષ પૂજાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

મને તેમના આવા આયોજનમાં આમંત્રણ પણ આપવામાં આવ્યું હતું.

મારી મિત્ર 'પુષ્પાવતી મહોત્સ્વમ' નામની વિધિ માટે દસ દિવસ સુધી સ્કૂલે આવી નહતી.

આ વિધિમાં જ્યારે છોકરી પહેલી વાર રજસ્વલા  ત્યારે તેને ઘરના એક ખૂણામાં બેસાડી દેવામાં આવે છે.

તેના વાસણ અલગ રાખવામાં આવે છે. તેની સાથે કોઈ બેસે નહીં અને તેને દસ દિવસ સુધી એકલા રહેવું પડે છે.

 સ્નાન પણ નહીં

આ દરમિયાન પાંચથી અગિયાર દિવસ સુધી તેને સ્નાન પણ કરવાનું હોતું નથી.

11 દિવસ પછી તેને સ્નાન કરાવી એક સમારંભ યોજી પૂજામાં બેસાડવામાં આવે છે.
... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

આ સમારંભમાં પરિવાર, મિત્રો અને પડોશીઓને આમંત્રણ આપીને બોલાવવામાં આવે છે.

આંધ્ર વિશ્વવિદ્યાલયમાં યોજાયેલી BBC She પૉપઅપમાં, વિશાખાપટ્ટમની યુવતીઓએ માસિકચક્ર પર યોજાતી ધાર્મિક વિધિ પર શાબ્દિક પ્રહાર કર્યા હતા.

માનસિક અસર

તેમણે મન ખોલીને આ વિષય પર વાત કરી. આ ધાર્મિક વિધિ તેમના મન અને મગજ પર કેટલી અસર કરે છે તે વિષે તેમણે વાત કરી.

છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી આંધ્રની આ યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કરતી બિહારની વિદ્યાર્થીનીએ કહ્યું કે તે એ નથી સમજી શકતી કે છોકરીઓના પ્રથમ પીરિયડને ભવ્યતાથી શા માટે ઉજવવામાં આવે છે?

અને દર મહિનાની આ ચક્રને લાંછન તરીકે જોવામાં આવે છે.

"આ ધાર્મિક  વિધિ પાછળનું કારણ શું છે તો મને જવાબ મળ્યો કે ધામધૂમથી આ પૂજા એટલાં માટે કરવામાં આવે છે કે છોકરીના લગ્ન સારી જગ્યાએ થઈ શકે.

સ્વચ્છતા

જ્યારે અમે વિવિધ સામાજિક-આર્થિક બેકગ્રાઉન્ડની મહિલાઓને આ વિષે પૂછ્યું તો ન્હાવાની મનાઇ અને સ્વચ્છતાને ના પાળવા માટે દરેક મહિલામાં રોષ જોવા મળ્યો.

તેમને એ વાતનો ગુસ્સો હતો કે ધાર્મિક વિધિના કારણે તેમના પર શારિરિક અને માનસિક રીતે ખરાબ અસર થાય છે.

22 વર્ષના સ્વપ્ના પહેલી વાર માસિક ધર્મમાં પ્રવેશ્યાં, તેના છ મહિનાની અંદર જ તેમના લગ્ન કરી દેવામાં આવ્યાં.

બે બાળકોની માતા સ્વપ્નાએ તેમની દસમી બોર્ડની પરીક્ષા આપી છે.

સામાજિક દબાણ

"મારી સાથે શું થઈ રહ્યું છે તે સમજી શકતા પહેલાં મારા લગ્ન થઈ ગયાં હતાં. 16 વર્ષની વયે હું પહેલીવાર ગર્ભવતી હતી, પરંતુ હવે હું મારા સપનાને આગળ વધારવા કટિબદ્ધ છું. "

 સામાજિક કાર્યકરોનું કહેવું છે કે યુવાન છોકરીઓના માસિક ચક્રની શરૂઆત 12 થી 13 વર્ષની વયે સામાન્ય રીતે થાય છે.

તેઓ માને છે કે એવા સમયે તેમના સ્વાસ્થ્ય અને વિકાસનું નજીકથી નિરીક્ષણ કરવાની જરૂર હોય છે. ન કે તેમના પર વગર કામનું સામાજિક દબાણ લાદવામાં આવે.

મહિલાઓ માટે કામ કરતા સ્વર્ણ કુમારીએ જણાવ્યું, ''છોકરીઓને રાતોરાત તરુણાવસ્થાથી યુવતી બનવા માટે બિનજરૂરી દબાણ કરવામાં આવે છે. "

 જાગરૂકતા

"તેમના શરીરમાં થઈ રહેલા પરિવર્તન અને સ્વચ્છતા વિશે શીખવવાની જગ્યાએ તેમને ઉજવણી કરી પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે.''

સ્વર્ણ કુમારીએ કહ્યું કે જાહેરમાં માસિક ચક્રની ઉજવણી એક પ્રકારની અનપેક્ષિત સ્પર્ધા છે.

વિશાખાપટ્ટનમના શહેરી ઝૂંપડપટ્ટીમાં સ્કૂલમાં માસિક તંદુરસ્તી અંગે જાગરૂકતા લાવવા માટે તેમની સંસ્થા કામ કરે છે.

ખર્ચ

12 વર્ષનાં ગાયત્રી પીરિયડ્સ પર...


મને જંગે આઝાદીની મજા ખબર છે,

બલૂચીઓ પરના જુલ્મની કસોટી ખબર છે,

મને જિંદગીભર પાકિસ્તાનમાં જીવવાની દુવા ના દો,

મને પાકિસ્તાનમાં સાંઠ વર્ષ જીવ્યાની સજા ખબર છે.

પાકિસ્તાનની રચનાનાં 72 વર્ષ પછી આજેય તેના સૌથી મોટા પ્રાંત બલૂચિસ્તાનને સૌથી વધુ તંગદિલીગ્રસ્ત વિસ્તાર માનવામાં આવે છે.

બલૂચિસ્તાનની કથા બળવાખોરી, હિંસા અને માનવાધિકારના ભંગની કથા છે.

જાણીતા પત્રકાર નવીદ હુસૈન કહે છે, "બલૂચિસ્તાન કોમી અને વિભાજનવાદી હિંસાની એવી કડાઈ છે, જે ગમે ત્યારે ઊકળી ઊઠશે."

આખરે બલૂચિસ્તાનમાં અલગતાવાદનું કારણ શું છે અને તેની શરૂઆત ક્યાંથી થઈ હતી?

'ધ બલૂચિસ્તાન કોનનડ્રમ'ના લેખક અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર સમિતિના સભ્ય તથા કૅબિનેટ સચિવાલયમાં કામ કરી ચૂકેલા તિલક દેવેશર કહે છે, "તેની શરૂઆત 1948માં થઈ હતી. મોટા ભાગની બલૂચી પ્રજા માને છે કે તેમને પરાણે પાકિસ્તાનમાં ભેળવી દેવાયા તે ગેરકાનૂની હતું."

"બ્રિટિશ જતા રહ્યા તે પછી બલૂચીઓએ સ્વતંત્રતાની જાહેરાત કરી દીધી હતી. પાકિસ્તાને તે વાત સ્વીકારી પણ લીધી હતી. પણ પછી ફરી ગયું.

બલૂચિસ્તાનના બંધારણમાં સંસદનાં બે ગૃહોની દરખાસ્ત હતી. કલાત (બલૂચિસ્તાન)ના ખાને તે બં... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ને ગૃહો પર શું કરવું તેનો નિર્ણય છોડી દીધો હતો."

"બંને ગૃહોએ પોતાના દેશનો પાકિસ્તાનમાં વિલય કરવાની વાતને નકારી કાઢી. માર્ચ 1948માં પાકિસ્તાની સેના આવી અને ખાનનું અપહરણ કરીને કરાચી લઈ ગઈ. કરાચીમાં તેમના પર દબાણ કરીને પાકિસ્તાન સાથે વિલયના દસ્તાવેજ પર સહી કરાવી લેવામાં આવી."

ગિલગિટ બાલ્ટિસ્તાનના નાગરિકોની તસવીર

નેપાલની જેમ કલાત પણ સ્વતંત્ર હતું

રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર બોર્ડના સભ્ય અને કૅબિનેટ સચિવાલયમાં વિશેષ સચિવ રહેલાં તિલક દેવેશરનું પુસ્તક 'ધ બલોચિસ્તાન કોનનડ્રમ'

બલૂચિસ્તાન પહેલાં કલાતના નામે જાણીતું હતું. ઐતિહાસિક રીતે કલાતનો કાયદેસર દરજ્જો ભારતનાં બીજા રજવાડાંથી અલગ હતો.

ભારત સરકાર અને બલૂચિસ્તાન વચ્ચે 1876માં સંધિ થઈ હતી તેના આધારે બ્રિટિશરોએ બલૂચિસ્તાનને સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રનો દરજ્જો આપ્યો હતો.

1877માં બલૂચિસ્તાનના શાસક ખુદાદાદ ખાન સ્વાયત્ત રાજકુમાર હતા, જેના પર બ્રિટનનો કોઈ અધિકાર નહોતો.

560 રજવાડાંને 'એ' વર્ગની યાદીમાં રાખવામાં આવ્યાં હતાં, જ્યારે નેપાળ, ભૂટાન અને સિક્કિમની સાથે બલૂચિસ્તાનને પણ 'બી' વર્ગની યાદીમાં રાખવામાં આવ્યું હતું.

મજાની વાત એ છે કે 1946માં બલૂચિસ્તાનના ખાંએ સમદ ખાંને સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવા માટે દિલ્હી મોકલ્યા હતા, પરંતુ જવાહરલાલ નહેરુએ બલૂચિસ્તાન સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર હોવાની વાતને નકારી દીધી હતી.

ત્યારબાદ કલાત સ્ટેટ નેશનલ પાર્ટીના પ્રમુખ ગૌસ બક્ષ બિજેનજો દિલ્હી મૌલાના આઝાદને મળવા આવ્યા હતા.

બલૂચિસ્તાન ક્યારેય ભારતનો હિસ્સો નથી તેવી બિજેનજોની વાત સાથે આઝાદ સહમત થયા હતા.

જોકે તેમણે એમ પણ કહ્યું કે 1947માં સ્વતંત્ર અને સ્વાયત્ત થયા પછી તે ટકી શકશે નહીં અને બ્રિટનના સંરક્ષણની જરૂર પડશે. અંગ્રેજો બલૂચિસ્તાનમાં રહી જવાના હોય તો ભારતીય ઉપખંડમાં આઝાદીનો કોઈ અર્થ નહીં સરે.

આકાશવાણીની ભૂલ

બ્લોચિસ્તાનમાં પત્રકારોને મોર્ટાર અને શેલ દેખાડતાં બલોચ કબાયલી લોકો (ફાઈલ ફોટો)

તિલક દેવેશર કહે છે, "27 માર્ચ, 1948ના રોજ ઑલ ઇન્ડિયા રેડિયોએ પોતાના પ્રસારણમાં વી. પી. મેનનની પ્રેસ કૉન્ફરન્સ વિશેનો અહેવાલ આપ્યો હતો. તેમાં એવું જણાવાયું કે બલૂચિસ્તાનના ખાન પાકિસ્તાનના બદલે ભારતમાં જોડાઈ જવાનો આગ્રહ રાખી રહ્યા છે."

"મેનને કહ્યું કે ભારતે આ દરખાસ્ત પર કોઈ ધ્યાન આપ્યું નથી અને તેની સામે અમારે કોઈ લેવાદેવા નથી. ખાને ઑલ ઇન્ડિયા રેડિયોનું 9 વાગ્યાનું બુલેટિન સાંભળ્યું અને તેમને ભારતના આ વલણથી બહુ મોટો આંચકો...


મને યાદ છે કે એ સમયે હું એટલી હદે ડરી ગઈ હતી કે, બીમાર પડી ગઈ હતી.

મારી અંદર અસુરક્ષાની ભાવના ઉત્પન્ન થઈ ગઈ હતી. આવી પરિસ્થિતિમાં બે દેશો વચ્ચે જે અંતર છે તે ગૌણ બની જાય છે.

આવી જ ઘટના હવે પાકિસ્તાનમાં ઘટી છે. એ ઘટનાને એક અઠવાડિયા કરતા વધારે સમય વીતી ગયો છે.

કસૂરની રહેવાસી સાત વર્ષની માસૂમ બાળકી ઝૈનબ પર પહેલાં બળાત્કાર થયો અને ત્યારબાદ તેની નિર્મમ હત્યા કરી દેવાઈ.

હું ફરી એક વખત દુઃખી છું, નિરાશ છું અને પરેશાન છું.

દરરોજ શારીરિક હિંસાના 11 કેસ નોંધાય છે

આ ઘટના બાદ સમગ્ર દેશમાં રોષની લાગણી ફેલાઈ ગઈ છે. છેલ્લા થોડા દિવસની અંદર જ શારીરિક શોષણ સંબંધિત અનેક કેસ દાખલ થયા છે.

એવું નથી કે આ પ્રકારની ઘટનાની પીડાથી પસાર થનારી ઝૈનબ એકમાત્ર બાળકી છે.

ઇસ્લામાબાદ સ્થિત બાળ અધિકાર સંગઠન 'સાહિલ' અનુસાર પાકિસ્તાનમાં રોજ બાળ યૌન શોષણના સરેરાશ 11 કેસ નોંધાય છે.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ઘણાં લોકો માને છે કે ઝૈનબની ઘટના બાદ પાણી ગળાની ઉપર પહોંચી ગયું છે.

વર્ષ 2016માં પંજાબ (પાકિસ્તાન) પોલીસના પ્રમુખે કોર્ટમાં જે આંકડા રજૂ કર્યા હતા તેના આધારે પંજાબમાં 10 વર્ષથી ઓછી ઉંમર ધરાવતી બાળકીઓ સાથે બળ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાત્કારના 107 કેસ દાખલ કરાયા હતા.

ગત વર્ષે આ આંકડો વધીને 128 પર પહોંચી ગયો હતો.

આ મામલાઓમાં આરોપીઓને પકડવાના આંકડા પર નજર કરીએ તો આપણું માથું શરમથી ઝૂકી જશે.

વર્ષ 2017માં એક પણ વ્યક્તિની આવા મામલે ધરપકડ થઈ નથી.

આરોપીઓને સજા મળતી નથી

'સાહીલ' એનજીઓનાં કાર્યકારી નિર્દેશક મનીઝ બાનો માને છે, "ઘણી વખત પોલીસ પાસે પુરતા પુરાવા હોતા નથી. ઘણી વખતે કાયદાકીય મર્યાદાઓને કારણે બળાત્કારના મામલાઓ અનિર્ણિત રહી જાય છે."

"પરંતુ તે છતાં હું માનું છું કે આ સરકારની જવાબદારી છે કે તે આરોપીઓની ધરપકડ કરે અને પીડિતો સુધી ન્યાય પહોંચાડે. વહીવટીતંત્રની પણ જવાબદારી છે કે તે સમાજને સુરક્ષિત અનુભવ કરાવે."

દિલ્હીમાં નિર્ભયા કોઈ પહેલી યુવતી ન હતી કે જેની સાથે બળાત્કાર થયો હતો.

પરંતુ એ ઘટનાથી લોકોનો આત્મા ધ્રુજી ઉઠ્યો હતો.

સમગ્ર દેશ એ વિભત્સ ઘટનાથી પોતાને જ પીડિત માનવા લાગ્યો હતો. તેના ગુસ્સાએ રસ્તાઓ પર કબજો મેળવી લીધો હતો.

નિર્ભયાના આરોપીઓને સજા થઈ અને નિર્ભયાનું મૃત્યુ ભારત માટે એક ઐતિહાસિક ઘટનાના રૂપમાં દાખલ થઈ ગયું.

પાકિસ્તાનના રસ્તાઓ પર રોષ

કંઈક એવો જ ગુસ્સો પાકિસ્તાનના રસ્તાઓ પર જોવા મળી રહ્યો છે.

ઝૈનબ સાથે બળાત્કાર અને ત્યારબાદ તેમની હત્યાએ સામાન્ય જનતાને વિચારવા માટે મજબૂર કરી છે.

લોકો તે ઘટનાને ભૂલી શકતા નથી. પાકિસ્તાનમાં પણ લોકો અત્યારે એવો જ અનુભવ કરી રહ્યા છે, જેવો પાંચ વર્ષ પહેલા લોકો ભારતમાં કરી રહ્યા હતા.

આ ગુસ્સા અને નારાજગીનું કારણ સ્પષ્ટ છે. કસૂરમાં ગત એક વર્ષમાં 12 છોકરીઓ પર બળાત્કાર ગુજારવામાં આવ્યો છે.

કાયદા પ્રવર્તન એજન્સીઓના આધારે 12માંથી 9 છોકરી પર ઓછામાં ઓછા એક વ્યક્તિએ બળાત્કાર ગુજાર્યો છે.

ઝૈનબ સાથે બળાત્કાર અને હત્યાએ વર્ષ 2015ની યાદોને તાજી કરી નાખી છે.

પાકિસ્તાનમાં આઠ વર્ષની બાળકી સાથે દુષ્કર્મ બાદ હત્યા

એ સમયે કસૂરમાં એક સેક્સ સ્કેન્ડલના સમાચાર મળ્યા હતા જેમાં હુસૈન ખાન વાળા ગામમાં મોટી સંખ્યામાં બાળકીઓનું શારીરિક શોષણ કરવામાં આવતું હતું અને મોબાઇલ પર તેમની ફિલ્મ બનાવવામાં આવતી હતી.

આ ઘટનાએ સમગ્ર દેશને આશ્ચર્યમાં મૂકી દીધો હતો.

આ ઘટનાના એક વર્ષ બાદ પાકિસ્તાનની સંસદમાં એક કાયદો પાસ થયો જેમાં સગીર સાથે શારીરિક શોષણને અપરાધ ઘોષિત કરાયો હતો.

આ અપરાધ માટે સાત વર્ષની સજા નક્કી કરવામાં આવી હતી. આ પહેલાના કાયદામાં બળાત્કારને અપરાધ ઘોષિત કરાયો હતો.

લોકોની સમજ બદલવાની જરૂર

પરંતુ શું...


મન્સૂર અલી ખાન પટૌડી

તે જમાનામાં ભારતીય ટીમમાં એક-બે સારા ખેલાડીઓ જરૂર હતા, પરંતુ ભારતને વિજયનો સ્વાદ ચાખવાની આદત પડી ન હતી. ફાસ્ટ બૉલિંગની હાલત તો એવી હતી કે વિકેટકીપર રહી ચૂકેલા બુધી કુંદરન પહેલી ઓવર ફેંકતા હતા.

આવું કોઈ રણનીતિના કારણે ન હતું. હકીકતમાં આખી ભારતીય ટીમમાં કોઈ ફાસ્ટ બૉલર હતો જ નહીં.

નરી કોન્ટ્રાક્ટરનું માથું ફાટ્યા પછી કૅપ્ટન બન્યા

પોતાની પ્રથમ ટેસ્ટમાં કૅપ્ટન નરી કૉન્ટ્રૅક્ટર સાથે પટૌડી

“ડૅમોક્રેસીઝ ઇલેવનઃ ધ ગ્રેટ ઇન્ડિયન ક્રિકેટ સ્ટોરી”ના લેખક રાજદીપ સરદેસાઈ જણાવે છે કે પટૌડી જ્યારે ભારતીય ટીમના કૅપ્ટન બન્યા ત્યારે તેમની ઉંમર હતી માત્ર 21 વર્ષ અને 70 દિવસ.

અત્યંત પડકારજનક સ્થિતિમાં તેમણે આ જવાબદારી સંભાળી હતી.

1 માર્ચ, 1962ના રોજ બાર્બાડોસ સામેની મૅચમાં વિશ્વના સૌથી ફાસ્ટ બૉલર ચાર્લી ગ્રિફિથનો ગોફણની જેમ છૂટેલો દડો ભારતીય કૅપ્ટન નરી કૉન્ટ્રેક્ટરના માથા પર વાગ્યો અને તેઓ ત્યાં જ ધરાશયી થઈ ગયા.

ઈજા એટલી જોરદાર હતી કે કૉન્ટ્રેક્ટરના નાક અને કાનમાંથી લોહી નીકળવા લાગ્યું. ટીમના મૅનેજર ગુલામ અહમદે ઉપકૅપ્ટન પટૌડીને જણાવ્યું કે આગામી ટેસ્ટમાં તેઓ ભારતીય ટીમના કૅપ્ટન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

રહેશે.

આ રીતે પટૌડી યુગની શરૂઆત થઈ જેણે ભારતીય ક્રિકેટને એક નવી પરિભાષા આપી.

કૅપ્ટનશિપના કારણે ટીમમાં સામેલ થતા હતા પટૌડી

રાજદીપ સરદેસાઈ સાથે વાત કરતાં રેહાન ફઝલ

પટૌડી ભારત વતી 47 ટેસ્ટ રમ્યા જેમાંથી 40 ટેસ્ટ મૅચમાં તેઓ ભારતીય ટીમના કૅપ્ટન હતા. જાણે કેમ કૅપ્ટનશિપ એ તેમનો જન્મસિદ્ધ અધિકાર હોય. તેમાંથી માત્ર નવ ટેસ્ટ મૅચમાં તેમણે વિજય મેળવ્યો અને 19 ટેસ્ટમાં ટીમનો પરાજય થયો.

આ કોઈ બહુ સારો રેકૉર્ડ ન કહી શકાય. પરંતુ ભારત માટે પટૌડીની કૅપ્ટનશિપનું શું મહત્ત્વ હતું તે માત્ર આંકડા પરથી સમજી ન શકાય.

બિશન સિંહ બેદીનું માનવું છે કે, “ભારતીય ક્રિકેટમાં પટૌડી બીજા કરતાં ઓછામાં ઓછા નવ વર્ષ આગળ હતા.”

પટૌડીની ટીમના સભ્ય રહી ચૂકેલા પ્રસન્ના કહે છે કે, “ક્લાસ અને લીડરશિપ કોને કહેવાય તેનો અંદાજ પટૌડીના મેદાનમાં ઊતરવાના ઢંગ પરથી આવી જતો હતો. દુનિયામાં કદાચ બે જ એવા ખેલાડી હતા જેમને તેમની કૅપ્ટન તરીકેની આવડતના કારણે ટીમમાં સામેલ કરવામાં આવતા હતા. એક હતા ઇંગ્લેન્ડના કેપ્ટન માઇક બ્રેયરલી અને બીજા મન્સૂર અલી ખાન પટૌડી.”

પોતે ન રમવાની દરખાસ્ત કરી

પટૌડીના ભાણેજ અને સાઉથ ઝોન તરફથી વેસ્ટઇન્ડિઝ સામે સદી ફટકારી ચૂકેલા સાદ બિન જંગ કહે છે કે, “1975માં વેસ્ટઇન્ડિઝના પ્રવાસ દરમિયાન હું દિલ્હીમાં મારા ઘરની પાછળ સિમેન્ટની પિચ પર પટૌડીને પ્રૅક્ટિસ કરાવી રહ્યો હતો.“

“તેમણે મને 15 ગજના અંતરથી પ્લાસ્ટિકના બૉલથી શક્ય એટલી ઝડપે બૉલિંગ કરવા કહ્યું. તેઓ બે-ત્રણ બૉલ તો રમી ગયા. પરંતુ ચોથા બૉલ પર આઉટ થઈ ગયા. બે બૉલ પછી સાદે તેમને ફરી બોલ્ડ કરી દીધા. પટૌડી બહુ પરેશાન થઈ ગયા અને કહ્યું કે તેમને બૉલ દેખાયો જ ન હતો.”

સાદે જણાવ્યા પ્રમાણે “પટૌડીએ તરત પસંદગી સમિતિના વડા રાજસિંહ ડુંગરપુરને ફોન કર્યો અને કહ્યું કે વેસ્ટઇન્ડિઝ સામેની ટીમમાં તેમને પસંદ કરવામાં ન આવે કારણ કે તેમને બૉલ બરાબર દેખાતો નથી.“

આ સાંભળતા જ રાજસિંહ હસ્યા અને કહ્યું કે ‘પેટ, અમે તમને બૅટિંગ માટે નહીં પરંતુ કૅપ્ટનશિપ માટે ભારતીય ટીમમાં પસંદ કરી રહ્યા છીએ.”

ધોલાઈ થવા છતાં ચંદ્રશેખરને બૉલિંગમાંથી દૂર ન કર્યા

પટૌડીએ રાજસિંહ ડુંગરપુરને નિરાશ ન કર્યા. ભારતીય ટીમ એક તબક્કે 0-2થી પાછળ હતી, પરંતુ કોલકાતા અને મદ્રાસ ટેસ્ટમા જીત અપાવીને ટીમને 2-2ની બરાબરી પર લાવી દીધી.

તે ટીમના સભ્ય રહેલા પ્રસન્ના યાદ કરતા કહે છે, “કલકત્તા ટેસ્ટના ચોથા દિવસની રાતે પટૌડીએ મારા રૂમનો દરવાજો...


મમતા બેનરજી

કોલકાતામાં એક રેલીને સંબોધન કરતાં તેમણે તટસ્થ સંસ્થા દ્વારા કમિટી નાગરિકતા કાયદા મુદ્દે તપાસની માગ કરી છે.

સમાચાર સંસ્થા એએનઆઈના જણાવ્યા મુજબ મમતા બેનરજીએ કહ્યું કે સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ કે માનવઅધિકાર પંચ જેવી તટસ્થ સંસ્થાઓ આ મુદ્દે કમિટી બનાવે અને જુએ કે કેટલા લોકો નાગરિકતા સંશોધન કાયદાની તરફેણ કરે છે.

એમણે કહ્યું કે, આઝાદીનાં 73 વર્ષ પછી આપણને અચાનક નાગરિકતા સાબિત કરવાનું કહેવામાં આવે છે. ભાજપ ત્યારે ક્યાં હતી ભાજપ દેશના ભાગલા પાડી રહી છે. નાગરિકતા કાયદાનો વિરોધ ચાલુ જ રહેશે.

મમતા બેનરજીના નિવેદન પર પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યપાલ જગદીપ ધનખડે આ મુદ્દે પ્રતિક્રિયા આપી છે.

એમણે ટ્વીટ કરીને કહ્યું કે હું મુખ્ય મંત્રીને તેમનું નિવેદન પરત લેવા માટે વિનંતી કરું છું.

ઉલ્લેખનીય છે કે પશ્ચિમ બંગાળ નાગરિકતા સંશોધન કાયદાનો શરૂઆતથી વિરોધ કરી રહ્યું છે.

મમતા બેનરજીએ પશ્ચિમ બંગાળમાં આ કાયદો લાગુ નહીં કરવામાં આવે તેમ પણ અગાઉ કહ્યું હતું.

મમતા બેનરજીએ વિશાલ રેલી યોજી નાગરિકતા સંશોધન કાયદાનો અને એનઆરસીનો વિરોધ કર્યો હતો.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:


મમતા બેનરજી

હવે પરિણામે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે આઠ તબક્કામાં અને એક મહિનાથી વધુ સમય સુધી ચાલેલા ચૂંટણીના આ ખેલમાં મમતા અને ટીએમસી મોટી જીત તરફ આગળ ધપી રહ્યાં છે.

બીજી તરફ 'અબકી બાર, દોસો કે પાર'ના નારા અને પોતાની તમામ તાકાત તેમજ સંસાધનો સાથે રાજ્યમાં સત્તા હાંસલ કરવાના લક્ષ્ય સાથે મેદાને પડેલી ભારતીય જનતા પાર્ટી(ભાજપ) તેનું અડધું લક્ષ્ય પણ હાંસલ કરી શકી નથી.

સત્તાની હૅટ્રિક સર્જ્યા પછી ટીએમસી તથા તેના ટેકેદારોમાં ઉત્સાહનો માહોલ છે, જ્યારે ભાજપમાં આ હારની જવાબદારી કેન્દ્રીય નેતૃત્વને માથે ઢોળવામાં આવી રહી છે.

ભાજપે આ વર્ષની શરૂઆતથી જ પશ્ચિમ બંગાળમાં રાજ્યની ટીએમસી સરકાર સામે આક્રમકતાથી વ્યાપક ચૂંટણીઅભિયાન શરૂ કર્યું હતું. તેને કારણે રાજકીય વર્તુળોમાં ઘણીવાર એવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવતી હતી કે ભગવો પક્ષ સત્તા પર આવશે અથવા તો ટીએમસીને જોરદાર ટક્કર આપશે.

'આશોલ પરિવર્તન'નો નારો

ઉજવણી કરતા કાર્યકરો

કેટલાક રાજકીય વિશ્લેષકો તો ભાજપનો 'આશોલ પરિવર્તન' (અસલી પરિવર્તન)નો નારો વાસ્તવ બનશે એવી ભવિષ્યવાણી કરવા લાગ્યા હતા, પરંતુ પરિણામે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ભાજપના હિન્દુત્વવાદ સામે મમતાન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ા બાંગ્લા ઉપ-રાષ્ટ્રવાદનું પલડું ભારે સાબિત થયું છે.

જોકે, આ એકમાત્ર બાબત ટીએમસીની જીતનું કારણ નથી.

કેન્દ્ર સરકારના તમામ મંત્રીઓ અને નેતા તથા કેટલાંય રાજ્યોના મુખ્ય મંત્રીઓ લગભગ ત્રણ મહિના બંગાળમાં સતત ચૂંટણીપ્રચાર કરતા રહ્યા હતા. આ ત્રણ મહિનામાં ભાગ્યે જ કોઈ એવો દિવસ હશે, જ્યારે કોઈ કેન્દ્રીય મંત્રી કે નેતાએ બંગાળમાં રોડ શો કે રેલી ન કરી હોય.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ખુદ અહીં દોઢ ડઝન રેલીઓ સંબોધી હતી. કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અમિત શાહ અને અન્ય નેતાઓની રેલીઓ તથા રોડ શોની યાદી તો બહુ લાંબી છે.

પોતાની તમામ તાકાત, સંસાધનો અને હેલિકૉપ્ટર મારફત પ્રચારઅભિયાન ચલાવતી રહેલી ભાજપ એક સમયે એવો માહોલ બનાવવામાં સફળ રહ્યો હતો કે તે દરેક બેઠક પર ટીએમસીને જોરદાર ટક્કર આપશે, પરંતુ ચૂંટણીનાં પરિણામે તેને જોરદાર આંચકો આપ્યો છે.

2019ની લોકસભા ચૂંટણી

ભાજપના જોરદાર અભિયાન છતાં મમતા બેનરજી તેમનો કિલ્લો સફળતાપૂર્વક કઈ રીતે સલામત રાખી શક્યાં?

અલબત, 2016ની વિધાનસભા ચૂંટણીની સરખામણીએ ભાજપના આ વખતના પ્રદર્શનને બહેતર કહી શકાય.

વળી પશ્ચિમ બંગાળમાં એક દાયકા પછી કોઈ એક પક્ષને આટલી બેઠકો મળી છે, પરંતુ હાલના પરિણામની સરખામણી 2019ની લોકસભા ચૂંટણીના પરિણામ સાથે કરીએ તો આ પરિણામ પક્ષ માટે મોટો આંચકો છે.

હકીકતમાં ભાજપની સમગ્ર વ્યૂહરચના જ લોકસભા ચૂંટણીમાં 21 બેઠકો પર મળેલી સરસાઈની આજુબાજુ ગૂંથાયેલી હતી.

પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપનો પ્રચાર સંખ્યાબંધ કેન્દ્રીય નેતાઓએ ભલે કર્યો હોય, પણ ચૂંટણીની સંપૂર્ણ વ્યૂહરચના અમિત શાહે જ તૈયાર કરી હતી.

તેથી પક્ષનું સપનું તૂટવાની જવાબદારી તેમના પર ઢોળવામાં આવશે એ નક્કી છે. કમસેકમ પ્રદેશ ભાજપના નેતાઓ તો અમિત શાહને આરોપી બનાવવાની તૈયારીમાં છે.

પાયાનો સવાલ એ છે કે ભાજપના જોરદાર અભિયાન છતાં મમતા બેનરજી તેમનો કિલ્લો સફળતાપૂર્વક કઈ રીતે સલામત રાખી શક્યાં?

મમતાની જીતનાં કારણો

પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપનો પ્રચાર સંખ્યાબંધ કેન્દ્રીય નેતાઓએ ભલે કર્યો હોય, પણ ચૂંટણીની સંપૂર્ણ વ્યૂહરચના અમિત શાહે જ તૈયાર કરી હતી.

ટીએમસીના વિજયના ઘણા કારણો છે. ભાજપ મમતા પર સગાંવાદ, ભ્રષ્ટાચાર અને લઘુમતીના તુષ્ટિકરણના આક્ષેપ બહુ પહેલાંથી કરતો રહ્યો હતો.

એ ઉપરાંત પક્ષે જ્ઞાતિગત ઓળખનો મુદ્દો પણ બહુ મોટા પ્રમાણમાં ઉઠાવ્યો હતો.

મતુઓ મતદારોને રાજી કરવા માટે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી તેમની બાંગ્લાદેશ યાત્રા દરમિયાન મતુઆ ધર્મગુરુ હરિચાંદ...


મમતા બેનરજી અને દીપંકર ભટ્ટાચાર્ય

જો ભાકપા (માલે)ના મહાસચિવ દીપંકર ભટ્ટાચાર્યની સલાહને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે તો પશ્ચિમ બંગાળમાં આગામી વિધાનસભાની ચૂંટણીની તસવીર કંઈક આવી ઊભરે છે.

જોકે બંગાળ વામમોર્ચા નેતાઓના વલણે આ તસવીર બનતા પહેલાં કૅનવાસ પર પાણી ફેરવી દીધું છે.

બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીનાં પરિણામ બાદ પશ્ચિમ બંગાળમાં આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીની રણનીતિ પર દીપંકર ભટ્ટાચાર્યની ટિપ્પણીએ અહીં રાજનીતિના પાણીમાં કાંકરો નાખ્યો છે.

દીપંકરે કહ્યું કે વામદળોએ પશ્ચિમ બંગાળ અને આસામમાં ભાજપને એક નંબરના દુશ્મન માનીને ભાવી રણનીતિ બનાવવી જોઈએ. તેના માટે જરૂર પડે તો તૃણમૂલ કૉંગ્રેસની સાથે હાથ પણ મિલાવી શકે છે.

જોકે તેમની આ સલાહને વામમોર્ચાએ ફગાવી દીધી છે. બીજી તરફ તૃણમૂલ કૉંગ્રેસે તેનું સ્વાગત કર્યું છે.

દીપંકરને ટોણો

દીપંકર ભટ્ટાચાર્ય

દીપંકર ભટ્ટાચાર્યના નેતૃત્વમાં બિહારમાં વામદળોએ 19માંથી 12 બેઠકો જીતી છે.

તેમ છતાં પશ્ચિમ બંગાળમાં વામનેતાઓ એ મૉડલને અપનાવવા માટે તૈયાર નથી. વામમોર્ચાના અધ્યક્ષ વિમાન બસુ કહે છે, "બંગાળનું પોતાનું એક મૉડલ છે. અહીં બિહાર મૉડલ અપનાવવાની જરૂર નથી."

દીપંકરનું કહેવું હતું ક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે પશ્ચિમ બંગાળમાં તમામ વામદળો ભાજપની જગ્યાએ તૃણમૂલ કૉંગ્રેસને પોતાનો મુખ્ય હરીફ માનીને આગળ વધી રહ્યા છે.

તેઓએ સંકેત આપ્યા કે મમતા બેનરજી સાથે હાથ મિલાવવામાં કોઈ સમસ્યા નથી.

દીપંકર અનુસાર, આપણે એ સમજવું પડશે કે દેશના લોકતંત્ર અને નાગરિકો માટે ભાજપ સૌથી મોટો દુશ્મન છે. તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ અને કૉંગ્રેસ આ શ્રેણીમાં નથી આવતા.

દીપંકરની આ ટિપ્પણીથી અહીં માકપા મુખ્યાલય અલીમુદ્દીન સ્ટ્રીટમાં હલચલ તેજ થઈ ગઈ છે.

વિમાન બસુ સમેત તમામ નેતાઓએ દીપંકરની ટિપ્પણી માટે તેમની ખેંચાઈ કરી છે.

બંગાળ બિહારથી અલગ

દીપંકર ભટ્ટાચાર્ય અન્ય નેતાઓ સાથે

તેમનું કહેવું છે કે દીપંકરને બંગાળની રાજનીતિ અંગે કોઈ જાણકારી નથી.

માકપાના એક વરિષ્ઠ નેતાએ નામ ન આપવાની શરતે કહ્યું, "હકીકતમાં ભટ્ટાચાર્ય અહીં વામનેતાઓ પર દબાણ કરવાની રણનીતિ હેઠળ આવું કરી રહ્યા છે, જેથી આગામી ચૂંટણીમાં તેમને વધુ બેઠકો મળી શકે."

"બિહારમાં ઉત્તમ પ્રદર્શનને આધારે આવું નિવેદન આપવું યોગ્ય નથી. બંગાળની રાજનીતિ બિહારથી ઘણી રીતે અલગ છે."

વિમાન બસુએ બુધવારે માલદામાં પત્રકારોને કહ્યું, "ભાજપ અને તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ બંને સાંપ્રદાયિક પાર્ટી છે. એવામાં બંગાળમાં તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ સાથે ચૂંટણી કે અન્ય કોઈ ગઠબંધનનો કોઈ સવાલ જ પેદા થતો નથી."

"વામમોર્ચો અહીં તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ અને ભાજપ બંને સામે લડશે. તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ પાસે કોઈ આદર્શ કે નૈતિકતા નથી. ભાજપને બંગાળમાં એ જ લાવી છે."

માકપા પોલિત બ્યૂરોના સભ્ય મોહમ્મદ સલીમ કહે છે, "દૂરબીનથી બંગાળને જોનારા લોકો વાસ્તવિક સ્થિતિથી અવગત નથી. તૃણમૂલ કૉંગ્રેસનું ગઠન કરીને મમતાએ એનડીએ સાથે હાથ મિલાવ્યા હતા. બંગાળમાં ભાજપના પ્રવેશ અને વામમોર્ચાના સફાયા માટે મમતા જ કારણભૂત છે."

તો બીજી તરફ તૃણમૂલ કૉંગ્રેસે ભટ્ટાચાર્યની સલાહનું સ્વાગત કર્યું છે.

પાર્ટીના પ્રવક્તા સાંસદ સૌગત રાય કહે છે, "એકસાથે બે મોર્ચા પર લડવું રણનીતિક રીતે ગંભીર ભૂલ છે. નેપોલિયન અને હિટલરને ઘણું નુકસાન વેઠ્યા પછી તેની સમજણ આવી હતી. ખબર નહીં બંગાળમાં વામમોર્ચો ક્યારે આ વાત સમજશે? જ્યારે બહુ મોડું થઈ ગયું હશે ત્યારે સમજશે?"

સૌગાત રાયનું કહેવું હતું કે રાષ્ટ્રીય હિતમાં વામમોર્ચાએ બંગાળમાં ભાજપ સામે લડવા માટે પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રૂપે મમતાની મદદ કરવી જોઈએ.

ભાજપનું મૌન

બીજી તરફ ભાજપે દીપંકરના નિવેદન પર કોઈ ટિપ્પણી નથી કરી.

પ્રદેશ ભાજપ અધ્યક્ષ દિલીપ ઘોષ કહે છે, "આગામી ચૂંટણીમાં અમારી જીત પાક્કી...


મમતા બેનરજી અને શુભેન્દુ અધિકારી

મમતાને 50,000થી વધુ મતથી હરાવવાનો પડકાર ફેંકી ચૂકેલા તેમના જૂના સાથી શુભેન્દુ અધિકારી આજે ભારતીય જનતા પાર્ટી(બીજેપી)ના ઉમેદવાર તરીકે ઉમેદવારી નોંધાવવાના છે, પણ આ રાજકીય લડાઈ દરમિયાન નંદીગ્રામની વાસ્તવિક સ્થિતિ કેવી છે? વાંચો આ ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ.

નંદીગ્રામ, નામમાં ભલે ગ્રામ લખ્યું હોય પણ નંદીગ્રામ ગામડું નથી, જે નંદીગ્રામ સમાચારોમાં ચમકી રહ્યું છે તે એક વિધાનસભા મતવિસ્તાર છે અને તેમાં 138 ગામનો સમાવેશ થાય છે.

પશ્ચિમ બંગાળના પૂર્વ મેદિનીપુર જિલ્લામાં સ્થિત નંદીગ્રામ મતવિસ્તાર રાજ્યની રાજધાની કોલકાતાથી 160 કિલોમિટર દૂર આવેલો છે.

આ મતવિસ્તારમાં નંદીગ્રામ નામનું એક નાનું ગામ પણ છે, જેમાં પાંચ-છ હજાર લોકો રહે છે. 2011ના આંકડા મુજબ સમગ્ર નંદીગ્રામ મતવિસ્તારની વસતી સવા ત્રણ લાખથી વધુ હતી.

નંદીગ્રામ નાનાં ગામડાંઓ અને ખેડૂતોનો બનેલો મતવિસ્તાર છે. અહીંના ખેડૂતોએ પોતાની જમીન બચાવવા માટે 13 વર્ષ પહેલાં જે વિરોધ કર્યો હતો, તેને આંદોલનનું સ્વરૂપ આપીને મમતા બેનરજીએ 2011ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ડાબેરીઓના 34 વર્ષના શાસન પર પૂર્ણવિરામ મૂકી દીધું હતું.

નંદીગ્રામ ફરી એ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ક વખત ચર્ચામાં છે. અગાઉ કરતાં વધુ ચર્ચામાં છે. 2021માં એટલે કે વર્તમાન વર્ષમાં છ રાજ્યોમાં થનારી વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ ચર્ચા પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભાની ચૂંટણીની થઈ રહી છે.

પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભાની કુલ 294 બેઠકોમાંથી પણ સૌથી વધુ ચર્ચા જે બેઠક બાબતે થઈ રહી છે એ છે: નંદીગ્રામ.

મમતા બેનરજીને, નંદીગ્રામના તેમના સહયોગી તથા ત્યાંના ધારાસભ્ય શુભેન્દુ અધિકારીની બળવાખોરીએ એવો તે આઘાત આપ્યો છે કે તેમણે શુભેન્દુના ગઢમાંથી ચૂંટણી લડવાની જાહેરાત કરી દીધી છે.

શુભેન્દુએ પડકાર ફેંક્યો છે કે મુખ્ય મંત્રીને 50,000થી વધુ મતથી નહીં હરાવું તો રાજકારણ છોડી દઈશ.

મતદારો મમતા દીદીની સાથે છે કે શુભેન્દુ દાદાની સાથે તે નંદીગ્રામના લોકોએ પહેલી એપ્રિલે નક્કી કરવાનું છે.

નંદીગ્રામમાં શું થયું હતું?

2008ની 14 માર્ચે નંદીગ્રામમાં થયેલી હિંસાની પહેલી વરસી નિમિત્તે યોજાયેલી શોકસભાનું એક દૃશ્ય

નંદીગ્રામમાં શું થયેલું એ ટૂંકમાં સમજવું હોય તો કથા એટલી જ છે કે રાજ્ય સરકારે એક ખાનગી ફેકટરી માટે ખેડૂતોની જમીન ખરીદવાનો નિર્ણય કર્યો હતો, પણ ખેડૂતોએ તેનો જોરદાર વિરોધ કર્યો હતો. પછી જોરદાર હિંસા થઈ હતી અને સરકારે સત્તા ગુમાવવી પડી હતી.

2007માં નંદીગ્રામમાં હિંસા થઈ ત્યારે રાજ્યમાં ડાબેરી મોરચાની સરકાર હતી અને બુદ્ધદેવ ભટ્ટાચાર્ય મુખ્યપ્રધાન હતા.

1977થી પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યપ્રધાન તરીકે કાર્યરત રહેલા જ્યોતિ બસુએ 86 વર્ષની વયે નિવૃત્તિનો નિર્ણય કર્યો ત્યારે વર્ષ 2000માં બુદ્ધદેવે ડાબેરી મોરચાનું નેતૃત્વ સંભાળ્યું હતું.

ડાબેરીઓ ઉદ્યોગવિરોધી હોવાની છાપ બદલવાના પ્રયાસ બુદ્ધદેવ ભટ્ટાચાર્યે કર્યા હતા.

આ સંદર્ભે ભારત સરકારે 2005માં સમગ્ર દેશમાં કૅમિકલ હબ બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો ત્યારે તેમાં નંદીગ્રામ બાબતે પણ વિચાર કરાયો હતો.

બંદર ધરાવતા ઔદ્યોગિક શહેર હલ્દિયા નજીકના નંદીગ્રામને પેટ્રોલિયમ, કૅમિકલ તથા પેટ્રોકૅમિકલ્સ ક્ષેત્ર અને સ્પેશિયલ ઇકૉનોમિક ઝોન (એસઈઝેડ) તરીકે વિકસાવવામાં આવશે એવો નિર્ણય કરવામાં આવ્યો હતો.

14,000 એકર જમીનમાં આકાર લેનારા એ કૅમિકલ હબ માટે બુદ્ધદેવ સરકારે ઇન્ડોનેશિયાની દિગ્ગજ કંપની સલીમ ગ્રૂપ પાસેથી રોકાણ મેળવ્યું હતું.

જોકે, એ પ્રોજેક્ટ બાબતે નંદીગ્રામના ખેડૂતોના મનમાં એવી શંકાના બીજ રોપાયાં હતાં કે પોલીસ અને પોતાના ટેકેદારોની મદદથી સરકાર ખેતીની જમીનનો કબજો બળજબરીથી લઈ લેશે.

તૃણમૂલ કૉંગ્રેસે ખેડૂતોના વિરોધને એક આંદોલનનું...


મમતા બેનરજી વડા પ્રધાનના શપથ ગ્રહણ સમારોહમાં હાજર રહ્યાં ન હતાં

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં આ બેઠક યોજાવાની છે કે જેમાં દેશના દરેક રાજ્યોનાં મુખ્ય મંત્રી, કેન્દ્ર શાસિત રાજ્યોના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર સહિત કૅબિનેટ મંત્રી અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ હાજર રહેશે.

નવી મોદી સરકારની આ પહેલી નીતિ પંચની બેઠક છે જેમાં જળ સંકટ અને કૃષિ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થાય તેવી શક્યતા છે.

પરંતુ મમતા બેનરજીએ એમ કહીને આ બેઠકમાં હાજરી આપવાથી ઇન્કાર કરી દીધો છે કે આ બેઠક તેમનાં માટે 'નિરર્થક' છે.

બેનરજીએ કહ્યું, "નીતિ પંચ પાસે ન તો કોઈ નાણાંકીય શક્તિઓ છે અને ન રાજ્યની યોજનાઓમાં મદદ માટે તેમની પાસે શક્તિ છે."

"તેવામાં કોઈ પણ પ્રકારની નાણાંકીય શક્તિઓથી વંચિત સંસ્થાની બેઠકમાં સામેલ થવું મારા માટે ફાલતુ છે."

મમતા બેનરજી 30 મેના રોજ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને તેમની કૅબિનેટના શપથ ગ્રહણ સમારોહમાં પણ હાજર રહ્યાં ન હતાં.

મમતા બેનરજીનો ઉદ્દેશ શું?

મમતા બેનરજીએ કહ્યું છે કે તેઓ 15 જૂનના રોજ યોજાનારી નીતિ પંચની બેઠકમાં ભાગ નહીં લે

આ સવાલ પર બંગાળના વરિષ્ઠ પત્રકાર નિર્મલ્યા મુખરજી કહે છે, "એક વાત એકદમ સ્પષ્ટ છ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે કે મમતા બેનરજી એક રાજનેતા એવા રાજનેતા છે, કે જેઓ ક્યારેય આર્થિક ઍજન્ડાને સામે રાખતાં નથી."

"તેનું સૌથી મોટું પ્રમાણ એ છે કે તેઓ જ્યારથી રાજ્યનાં મુખ્ય મંત્રી બન્યાં છે, ત્યારથી અત્યાર સુધી ક્યારેય ચેમ્બર ઑફ કૉમર્સની એક પણ બેઠકમાં સામેલ થયાં નથી."

"ઇન્ડસ્ટ્રિયલ અને આર્થિક મામલા સાથે જોડાયેલા ઍજન્ડાવાળી બેઠક યોજાય છે તેની સાથે પણ મમતા બેનરજીનાં કોઈ લેવા-દેવા હોતા નથી."

"બંગાળમાં કેન્દ્રની 67 યોજનાઓ હતી અને તેને ઘટાડીને ચાર કે પાંચ કરી દેવામાં આવી છે. તેના માટે તેઓ કહી રહ્યાં છે કે નીતિ પંચ તેમનાં કામનું નથી. પરંતુ નીતિ પંચ જે કરશે કે નહીં કરે તેની પહેલાં તેમણે પોતે તો રાજ્ય માટે આ બેઠકમાં સામેલ થવું જ જોઈએ."

તેઓ કહે છે, મમતા બેનરજી પોતનો રાજકીય ઍજન્ડા લઈને ચાલે છે. તેઓ એ જોતાં નથી કે તેનાથી રાજ્યનું ભલું થાય છે કે નહીં. તેઓ એ જ કરે છે, જે તેમનાં રાજકીય ઍજન્ડાને અનુકૂળ હોય.

"મોદીએ પોતાની રેલીમાં કહ્યું કે દીદી અમારી સ્કીમમાં પણ પોતાનો થપ્પો લગાવી લે છે, એ વાત જરા પણ યોગ્ય નથી."

"ટીએમસી કાર્યકર્તા કેન્દ્ર સરકારની યોજનાઓને પણ મમતા બેનરજી સરકારની યોજના ગણાવે છે અને ગામડાંમાં રહેતા લોકો જેમને સાચી વાત ખબર હોતી નથી, તેઓ તેને સાચી પણ માની લે છે."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

બંગાળના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ભાજપના પ્રભાવ વધી રહ્યો છે

પરંતુ વરિષ્ઠ પત્રકાર સુબીર ભૌમિક કંઈક અલગ મત ધરાવે છે.

ભૌમિક કહે છે, "મમતા બેનરજીનાં રાજકારણની રીત અન્ય નેતાઓથી અલગ છે. તેઓ આમને-સામનેની લડાઈમાં વિશ્વાસ ધરાવે છે. 15મા નાણાં પંચના વલણથી મમતા બેનરજી નાખુશ રહ્યાં છે."

"ન માત્ર મમતા બેનરજી, પરંતુ દક્ષિણ રાજ્યોના મુખ્યમંત્રી પણ તેનાથી નારાજ છે કેમ કે પંચનું કહેવું છે કે રાજ્યને મળતા ફંડની ફાળવણી તેની વસતીના આધારે થશે. કદાચ આ જ નારાજગી નીતિ પંચની બેઠકને બૉયકૉટ કરવાનું કારણ હોઈ શકે છે."

લોકસભા ચૂંટણીમાં મમતા બેનરજીએ 42 બેઠકો પર જીતનો દાવો કર્યો હતો, પરંતુ તેઓ માત્ર 22 બેઠક જ જીતી શક્યાં.

નિર્મલ્યા કહે છે, "હવે મમતા બેનરજીનાં બે જ ઉદ્દેશ્ય છે. કૉર્પોરેશન ચૂંટણી અને 2021માં પશ્ચિમ બંગાળમાં યોજાનારી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ટીએમસીનું સારું પ્રદર્શન."

"અત્યારે મમતા બેનરજી પોતાનાં અસ્તિત્વની લડાઈ લડી રહ્યાં છે. એટલે તેમણે આગામી વિધાનસભાની ચૂંટણી માટે વ્યૂહરચનાકાર પ્રશાંત કિશોરને બોલાવ્યા છે. આ સમાચાર સાથે જ બંગાળમાં ભાજપે સૂત્ર આપી દીધો છે -...


મમતા સરકારે બધા જિલ્લા અધિકારીઓને આ માટેના આદેશો મોકલી દીધો છે તો કેરળની સરકારે પણ તેનો આદેશ બહાર પાડ્યો છે.

પશ્ચિમ બંગાળમાં સોમવારે અને કેરળમાં શુક્રવારે જાહેર કરાયેલા આ આદેશને જનહિતમાં લેવાયેલો નિર્ણય ગણાવાય છે.

મમતા બેનરજી પહેલેથી જ કહેતાં આવ્યાં હતાં કે તેઓ પોતાના રાજ્યમાં NRC અને નાગરિકતા સંશોધન કાયદાને લાગુ કરવાનાં નથી. જોકે NPR માટે તેઓ અવઢવની સ્થિતિમાં હતા.

NRCનો વિરોધ અને NPRનું સમર્થન કરવાના મામલે વિરોધ પક્ષોએ પણ મમતા બેનરજીની ટીકાઓ કરી હતી.

પરંતુ હવે મમતાએ આ નિર્ણય લીધો તે પછી સીપીએમે તેનું સ્વાગત કર્યું છે એમ પશ્ચિમ બંગાળનાં રાજકારણ પર નજર રાખનારા સિનિયર પત્રકાર પ્રભાકર એમ.ના જણાવ્યા પ્રમાણે ભાજપનું કહેવું છે કે NPRનું કામ રાષ્ટ્રીય વસતિગણતરી અધિનિયમ હેઠળ થઈ રહ્યું છે, તેથી મમતા સરકારે લીધેલો નિર્ણય ગેરબંધારણીય છે.

NPR કામચલાઉ અટકાવી દેવા પાછળનું કારણ શું?

મમતા બેનરજી NRC સામે વિરોધ કરી રહ્યાં છે. બંગાળમાં લઘુમતી વૉટબૅન્ક બહુ મોટી છે અને નિર્ણાયક ગણાવાય છે.

આ વોટબૅન્ક ત્રણ દાયકા સુધી ડાબેરી પક્ષો સાથે રહી હતી.

2011માં મમતાએ જમીન સંપાદન સામે આંદોલન ચલાવ્યું તે પ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

છી લઘુમતી વોટબૅન્કનું સમર્થન પણ તેમને મળ્યું, જેની વસતિ બંગાળમાં લગભગ 30 ટકા જેટલી છે.

પ્રભાકર એમ. કહે છે, "આસામમાં NRC લિસ્ટ બહાર આવ્યું ત્યારે તેમાં 19 લાખ જેટલાં લોકોનાં નામ નહોતાં. તેની અસર બંગાળ પર પણ પડી. મમતા ત્યારથી NRC સામે જોરશોરથી વિરોધ કરી રહ્યાં છે."

તેઓ કહે છે, "ઘૂસણખોરીની સમસ્યા આસામ કરતાંય વધારે બંગાળમાં છે. રાજ્યની લાંબી સરહદ બાંગ્લાદેશ સાથે જોડાયેલી છે."

"વિભાજન પછી ત્યાંથી લોકો અહીં આવતા રહ્યાં છે. 1971માં બાંગ્લાદેશની રચના પછી પણ મોટી સંખ્યામાં લોકો અહીં આવ્યા હતા."

"સત્તામાં રહેલા પક્ષ ત્યારે તેમને મતદાર કાર્ડ, રેશન કાર્ડ આપતા રહ્યાં અને અહીં વસાવતા રહ્યાં. આ લઘુમતી લોકોનાં મનમાં NRC મામલે ભય રહેલો છે."

"NPR માટે કામ શરૂ થયું ત્યારે ભય વધી ગયો. તે આગમાં નાગરિકતા સંશોધન કાયદાએ ઘી હોમવાનું કામ કર્યું."

"તેના કારણે આ વર્ગના લોકોને લાગે છે કે તેમને તારવીને અલગ કરી દેવાશે અને અહીંથી કાઢી મૂકાશે."

"તેના કારણે જ મમતા બેનરજીએ હાલ પૂરતું NPR માટેનું કામકાજ અટકાવી દીધું છે."

સત્તામાં રહેલા તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ પક્ષે આ માટે સ્પષ્ટતા કરતાં જણાવ્યું હતું કે રાજ્યમાં વિરોધ પ્રદર્શન અને હિંસાના બનાવો પછી સરકારે કામચલાઉ આ નિર્ણય લીધો છે, જેથી લોકોનાં મનમાં ભય વધુ ફેલાય નહીં.

બીજી બાજુ સીપીએમના નેતા સુજન ચક્રવર્તિએ કહ્યું કે રાજ્ય સરકાર બેવડી નીતિ અપનાવી રહી છે.

તેમણે આ નિર્ણયનું આમ સ્વાગત કર્યું, પરંતુ જણાવ્યું કે સરકાર જો NRC સામે વિરોધ જ કરી રહી હતી, તો પછી શા માટે NPR માટેનું કામ શરૂ કરાવ્યું હતું?

બંગાળ સરકારે લીધેલા આ નિર્ણય પછી ચાલો જોઈએ કે NRC અને NPR શું છે અને વસતિગણતરી કરતાં આ કામગીરી કઈ રીતે જુદી છે?

વસતિ ગણતરી શા માટે થાય છે?

દેશના દરેક નાગરિકની સામાજિક, આર્થિક સ્થિતિનું વિશ્લેષણ કરીને, કયા પ્રદેશમાં વિશેષ વિકાસ કાર્યોની જરૂર છે અને તેના માટે કેવી સરકારી નીતિઓ હોવી જોઈએ તેનો નિર્ણય કરવા માટે દર 10 વર્ષે વસતિગતણરી કરવામાં આવે છે.

ગામડાં અને શહેરોમાં રહેતા બધાની ગણતરી સાથે તેમનો રોજગાર, જીવનસ્તર, આર્થિક સ્થિતિ, શૈક્ષણિક લાયકાત, ઉંમર, લિંગ, વ્યવસાય વગેરેની માહિતી પણ એકઠી કરવામાં આવે છે.

આ આંકડાંઓના આધારે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો પોતાની નીતિઓ તૈયાર કરતી હોય છે.

વસતિગણતરી કરવાની જવાબદારી કેન્દ્રના ગૃહ મંત્રાલયના હસ્તક આવે છે.

ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કામ કરતા રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને વસતિગણતરી...


મમી

આ મમી ઇજિપ્તના પ્રાચીન રાજ્ય પૅનોપોલીસમાં અખમીનથી સંબંધિત છે, જે 322થી 36 ઈ.સ. પૂર્વે એટલે કે અંદાજે અઢી હજાર વર્ષ પહેલાં ટૉલેમાઇલ યુગનું ગણાવાઈ રહ્યું છે.

આબ્લર્ટ હૉલના દસ્તાવેજ અનુસાર આ મમી ઇજિપ્તના અખમીન ખેમ નામના દેવના ઉપાસક પુરોહિતના પરિવારનાં તૂતુ નામની મહિલા સભ્ય છે.

જયપુરના ઇતિહાસકાર પ્રોફેસર આર.પી. ખંગારોતે જણાવ્યું કે વર્ષ 1883માં સવાઈ માધોસિંહ (દ્વિતીય)એ બ્રિટિશ સરકાર અને ભારતીય રાજ્યોના સહયોગથી ઇન્ડસ્ટ્રીયલ આર્ટ ઇકૉનૉમિક ઍન્ડ ઍજ્યુકેશનલ મ્યુઝિયમ ઍક્ઝિબિશનનું આયોજન કર્યું હતું. આ પ્રદર્શની માટે આ મમી ખાસ લાવવામાં આવ્યું હતું.

પ્રોફેસર ખંગારોતે આ દાવો કર્યો છે કે તેમના પુસ્તક 'અ ડ્રીમ ઇન ધ ડેઝર્ટ'માં પણ કર્યો છે. જોકે ખરીદાયેલી કિંમત અંગે કોઈ જાણકારી નથી.

મમી ખરીદવામાં આવ્યું, ભેટમાં મળ્યું કે કરાર હેઠળ જયપુર લવાયું- એ સવાલ પર આલ્બર્ટ હૉલના અધીક્ષક ડૉ. રાકેશ છોલક અનુસાર આ સ્થિતિને સ્પષ્ટ કરવા માટે કોઈ ચોક્કસ દસ્તાવેજ મોજૂદ નથી.

મમીને પાંચ વાર શો કેસ વિના રખાયું

આલ્બર્ટ હૉલમાં મમીને રાખવામાં આવી છે

14 ઑગસ્ટે જયપુરમાં એટલો વરસાદ થયો કે બૅઝમેન્ટમાં પાણી ભરાઈ જતાં મમ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ીને નુકસાન થતું બચાવવા માટે શો કેસના કાચ તોડીને બહાર કઢાયું હતું. આ પહેલી વાર નથી થયું કે મમીને શો કેસમાંથી બહાર કાઢવામાં આવ્યું હોય.

અધીક્ષક ડૉ. રાકેશ છોલક કહે છે, "આલ્બર્ટ હૉલના ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર મમીને શો કેસમાં રાખવામાં આવ્યું હતું. જોકે એપ્રિલ 2017માં તેને બૅઝમેન્ટમાં શિફ્ટ કરાયું હતું અને એ સમયે પણ મમીને શો કેસમાંથી બહાર કાઢવામાં આવ્યું હતું."

તેઓ જણાવે છે, "2005, 2007માં પણ તેને શો કેસથી બહાર રાખવામાં આવ્યું હતું. જ્યારે સૌથી વધુ 2012માં ચાર દિવસ માટે મમીને બહાર કાઢવામાં આવ્યું હતું. "

"વર્ષ 2012માં મમીની સુરક્ષાતપાસ માટે ઇજિપ્તના ત્રણ વિશેષજ્ઞ સભ્યોને બોલાવાયા હતા. એ સમયે મમીની સુરક્ષાની તપાસ માટે સૌથી વધુ ચાર દિવસ માટે મમીને શો કેસમાંથી બહાર રાખવામાં આવ્યું હતું."

જયપુરમાં વરસેલા કેટલાક કલાકના વરસાદમાં આલ્બર્ટ હૉલને ઘણું નુકસાન થયું છે. અતિ મહત્ત્વના દસ્તાવેજ અને સરકારી ફાઇલો પાણીમાં પલળી ગઈ છે.

બૅઝમેન્ટમાં કમર સુધી પાણી ભરાઈ જતાં શો કેસની સપાટી સુધી પાણી પહોંચી ગયું હતું.

જોકે કર્મચારીઓની મનોબળ વધારતાં અધીક્ષકે શો કેસનો કાચ તોડીને મમીને સુરક્ષિત કાઢવામાં માટે ભારે મહેનત કરી હતી.

એટલે અંદાજે અઢી હજાર વર્ષ જૂનું મમી આલ્બર્ટ હૉલમાં હજુ પણ સુરક્ષિત છે.

મમીની બનાવટ

મમી

આલ્બર્ટ હૉલમાં રાખેલા મમીના ઉપરના આવરણ પર પ્રાચીન ઇજિપ્તનું પંખયુક્ત પવિત્ર ભૃંગ (ભમરો)નું પ્રતીક અંકિત છે.

આ એક નસીબનું પ્રતીક છે, જે મૃત્યુ બાદ પુનર્જન્મનો સંકેત આપે છે. ગરદનથી કમર સુધી મોતીઓથી સજ્જ પરિધાન કૉલરના રૂપમાં પહેરેલું છે અને પંખદાર દેવીનું અંકન આ મૃતદેહની સુરક્ષા માટે છે.

તેની નીચે ત્રણ ફલક છે, એકમાં ચિતાની શય્યા પર મૃતદેહની બંને તરફ સ્રીઓ બનાવાઈ છે. બીજી તરફ પાતાળલોકના નિર્ણાયકોની ત્રણ બેઠી આકૃતિ છે.

ત્રીજા ફલકમાં હોરસ દેવના ચાર પુત્રો છે, જેનાં મોં માનવ, શિયાળ, વાનર અને બાજ પક્ષીનાં છે.

ઇજિપ્તના વિશેષજ્ઞોએ મમીને સુરક્ષિત ગણાવ્યું હતું

વરસાદને કારણે આ સંગ્રહાલયમાં અન્ય સ્થાને મમીને શિફ્ટ કરવાની વાત આવી તો તેની સુરક્ષા પર પણ સવાલ ઊઠવા લાગ્યા.

જોકે સંગ્રહાલયના સંચાલકો કહે છે કે તેને (મમી) અહીં ઘણી સારી રીતે સંભાળીને રાખવામાં આવ્યું છે.

મમીને મજબૂત કાચમાં રાખવામાં આવ્યું છે. તેને ખાસ સુરક્ષિત રીતે રાખવામાં આવે છે, જેથી મમીને કોઈ નુકસાન ન પહોંચે. જોકે હાલમાં મમીને ખુલ્લામાં રાખવામાં આવ્યું છે.

આલ્બર્ટ હૉલના...


મમ્મીએ  દીકરાને 'સંગીતમય' જવાબ આપવાનું વિચારી 'ફાલુઝ બાઝાર'ના નામે સંગીત આલબમ રચ્યું અને આશ્ચર્યજનક રીતે આ આલબમે અમેરિકામાં સંગીતક્ષેત્રે પ્રતિષ્ઠિત ગ્રૅમી ઍવૉર્ડની બેસ્ટ ચિલ્ડ્રન મ્યુઝિક કૅટેગરીમાં સ્થાન મેળવ્યું.

આ આલબમમાં 12 ગીત છે, જે ગુજરાતી, અંગ્રેજી અને હિંદી ભાષામાં છે.

'ફાલુઝ બાઝાર' આ વર્ષે ગ્રૅમી ઍવૉર્ડ માટે નૉમિનેટ થયેલું એક માત્ર ભારતીય આલબમ છે.

'ફાલુઝ બાઝાર' ચિલ્ડ્રન મ્યુઝિક કૅટેગરીમાં અંતિમ પાંચમા પ્રવેશી ચૂક્યું છે

10 ફેબ્રુઆરીએ આ પાંચમાંથી પસંદ કરાયેલા વિજેતાની જાહેરાત કરાશે.

આ આલબમ બનાવનારાં ફાલ્ગુની શાહ મૂળ ગુજરાતી છે અને હિંદુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતની તાલીમ લીધી છે.

ફાલ્ગુની શાહે બીબીસી ગુજરાતી સાથે 'ગુજરાતથી ગ્રૅમી'સુધીની સફર અંગે વાત કરી.

ગ્રૅમી ઍવૉર્ડ માટે નૉમિનેટ થયેલું 'ફાલુઝ બાઝાર' આલબમ કેવી રીતે બન્યું તે વિશે વાત કરતાં ફાલ્ગુની કહે છે, "આ મ્યુઝિક આલબમ દ્વારા હું એક બાળકને તેની ખુદની ઓળખ અને સંસ્કૃતિનો પરિચય કરાવવા ઇચ્છતી હતી અને મને લાગ્યું કે સંગીત તેનો ઉત્તમ રસ્તો છે."

"ત્યાંથી જ આ આલબમ બનાવવાનો વિચાર આવ્યો."

બાળકો માટે આ આલબમ રચવા પાછળનો ફાલ્ગુની... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પોતાનો ઉદ્દેશ દર્શાવતાં કહે છે, "ચાર વર્ષના દીકરાને બોલીવુડનું ફિલ્મી ગીત ગાતા સાંભળ્યા."

"ત્યારે ફાલ્ગુનીને થયું કે બાળકની ઉંમરને અનુરૂપ ગીત હોવાં જોઈએ અને આ જ વિચારના પગલે તેમણે 'ફાલુઝ બાઝાર' આલબમ રચ્યું."

ફાલ્ગુની સંગીતના માધ્યમથી બાળકોને શિક્ષણ અને સંસ્કાર આપવાનો ઇરાદો ધરાવે છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આલબમમાં ભારતીય બાળકની વાત

આ આલબમમાં એક ભારતીય બાળકની વાત રજૂ કરાઈ છે,  જે ઘરેથી નીકળી બજારમાં જાય છે તે દરમિયાન અનેક નવી વાતો અને શબ્દોના સંપર્કમાં આવે છે.

આ નવા સંપર્કોથી તેના મનમાં ઓળખ અને સંસ્કૃતિ વિશે પ્રશ્નો ઊભા થાય છે. ત્યારે માતા તેના બાળકને આ પ્રશ્નોના જવાબ ગીત સ્વરૂપે આપે છે.

'ફાલુઝ બાઝાર' આલબમ સાથે માત્ર ફાલ્ગુની શાહ જ નહીં પણ તેમનો આખો પરિવાર જોડાયેલો છે.

આલબમમાં ફાલ્ગુનીનાં માતા કિશોરી દલાલ અને દીકરા નિશાદે ગીત ગાયાં છે, જ્યારે પતિ ગૌરવ શાહે સંગીત આપ્યું છે.

ફાલ્ગુનીનાં માતા અને પતિ શરૂઆતથી જ સંગીતક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલાં હતાં.

કિશોરીબહેન સુગમ સંગીતનાં જાણકાર છે, તો પતિ ગૌરવ શાહ મ્યુઝિક બૅન્ડ 'કરિશ્મા' સાથે જોડાયેલા છે.

ગૌરવનું આ બૅન્ડ અમેરિકાની એશિયન કૉમ્યુનિટીમાં ખાસ્સું લોકપ્રિય છે.

ફાલ્ગુનીનું સંગીત-શિક્ષણ

અમેરિકાના ન્યૂ યૉર્કમાં રહેતાં ફાલ્ગુની શાહનાં માતાપિતા બંને સુરતનાં છે. તેમના પિતા કનૈયાલાલ સુરત શહેરના ભાગળ વિસ્તારમાં રહેતા હતા.

કનૈયાલાલ વ્યવસાય માટે મુંબઈ ગયા અને ત્યાં જ  ફાલ્ગુનીનો જન્મ થયો. સંગીત તેમને ગળથૂથીમાં મળ્યું છે.

તેઓ વિખ્યાત સંગીતકાર કૌમુદી મુનશી સાથે સંગીતના કાર્યક્રમ આપતા હતા.

માતા કિશોરીબહેને દીકરી ફાલ્ગુનીને સાડા ત્રણ વર્ષની વયથી જ સંગીતની તાલીમ આપવાનું શરૂ કરી દીધેલું.

બાદમાં ફાલ્ગુનીએ કૌમુદી મુનશી અને ઉસ્તાદ સુલતાન ખાન પાસેથી પદ્ધતિસરની તાલીમ લીધી.

એટલું જ નહીં તેઓ એસ.એન.ડી.ટી. યુનિવર્સિટીમાંથી સંગીત વિષય સાથે અનુસ્નાનક પણ થયાં.

આમ, તેમણે સંગીતનું શિક્ષણ પણ મેળવ્યું અને સઘન તાલીમ પણ લીધી.

તે દિવસો યાદ કરતાં ફાલ્ગુની કહે છે કે વહેલી સવારથી જ અભ્યાસ શરૂ થઈ જતો અને મોડી રાત સુધી રિયાઝ ચાલતો.

તાલીમ મેળવ્યા બાદ ફાલ્ગુનીએ 18 વર્ષની વયે તેમણે મુંબઈના નેશનલ સેન્ટર ફૉર પર્ફૉર્મિંગ આર્ટ્સમાં તેમનાં સંગીતગુરુ કૌમુદી મુનશી સાથે પહેલું પબ્લિક પર્ફૉર્મન્સ આપ્યું હતું.

હાર્વડ યુનિવર્સિટીમાં 21 વર્ષની વયે આપેલું પર્ફૉર્મન્સ એ વિદેશમાં તેમનું પહેલું...


મયુર વાઢેર

હું જ્યારે નાનો હતો ત્યારે મને ખબર નહોતી કે જાતિ શું હોય છે? પણ હું જે સરકારી શાળામાં ભણતો હતો ત્યાં મધ્યાહન ભોજનની બે પંગત બેસાડાતી.

એક વણકર, વાલ્મિકી, ચમાર, હાડી જેવા સમુદાયના વિદ્યાર્થીઓની અને બીજી ગામની અન્ય જાતિઓના વિદ્યાર્થીઓની.

જાતિવાદ સાથે પડેલો એ મારો પ્રથમ પનારો હતો. હું જેમજેમ મોટો થતો ગયો તેમતેમ જાતિગત ભેદભાવના અનુભવ વધતા ગયા.

મને એ સમજાતું ગયું કે કેમ લોકો મને અલગ સમજે છે. મારે કેમ બીજા લોકોથી દૂર રહેવાનું હોય છે.

પિતાનો અનુભવ

બાલુભાઈ વાઢેર અને પત્ની જયશ્રીબેન

જોકે, મારા પિતા આ વાત ક્યારનાય સમજી ગયા હતા. મારા પિતાએ એમના જીવનમાં ડગલેને પગલે જાતિવાદનો અનુભવ કર્યો છે.

આખરે એ એવા નિર્ણય પર આવ્યા કે તેમને જાતિવાદનો અનુભવ એટલા માટે કરવો પડે છે કારણ કે ઉજળિયાત હિંદુઓ તેમને હિંદુ નથી ગણતા.

તેમને વિચાર આવ્યો કે જો તેઓ હિંદુ ના હોય તો હિંદુ ધર્મમાં રહેવાનો શો ફાયદો?

બસ! મારા પિતાએ બાબા સાહેબ આંબેડકરે ચીંધેલા રસ્તે હિંદુ ધર્મ ત્યજીને બૌદ્ધ ધર્મ અપનાવવાનું નક્કી કર્યું.

જે રીતે બાબા સાહેબ આંબેડકરે હિંદુ ધર્મ પ્રત્યેના આક્રોશના ભાગરૂપે મોટી સંખ્યામાં બૌદ્ધ ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ધર્મ અપનાવ્યો હતો.

એ જ રીતે મારા પિતાએ પણ વર્ષ 2013માં જૂનાગઢમાં 80 હજાર દલિતો સાથે બુદ્ધનો ધર્મ અપનાવી લીધો.

શું તમે આ વાંચ્યું?

વર્ષ 2013માં મારા પિતાએ બૌદ્ધ ધર્મની દીક્ષા લીધી હતી.

મેં પિતાને તેમના બૌદ્ધ બનવાનો આશય અને બૌદ્ધ બન્યા પછી બીજા લોકોના તેમના પ્રત્યેના વલણ અંગે પૂછ્યું તો તો તેમણે કહ્યું:

“ડૉ. આંબેડકરની પ્રેરણાએ મને બૌદ્ધ બનવા માટે આકર્ષિત કર્યો છે. બૌદ્ધ બનવાથી બીજા લોકોના વલણમાં કોઈ જ બદલાવ આવ્યો નથી.”

“પણ, ધર્મ પરિવર્તનથી મને આત્મસંતોષ છે કે મેં એવા ધર્મનું શરણ લીધું છે, જેના સ્થાપક બુદ્ધે તેમના અનુયાયીઓને તર્ક અને વિવેકબુદ્ધીને આધારે જીવન વ્યતિત કરવાનો ઉપદેશ આપ્યો હતો.”

કેટલું બદલાયું જીવન?

ધર્મ બદલવાથી અમારા જીવનમાં કોઈ ખાસ ફેરફાર નથી આવ્યો. અમે બૌદ્ધ બન્યાના પાંચ વર્ષ પહેલાંથી જ અમારી જીવનશૈલી બદલી રહ્યા હતા.

મારા મમ્મી જયશ્રીબેન હિંદુ દેવી-દેવતાઓમાં માનતાં અને તેમની પૂજા પણ કરતાં. અમારા ઘરમાં ગણપતિ પણ સ્થાપિત હતા.

જોકે તેમને શ્રદ્ધાને બદલે તર્કથી વિચારવા માટે તૈયાર કરવામાં અમને પાંચ વર્ષ લાગ્યાં. એ પછી જ્યારે તેમણે તૈયારી બતાવી ત્યારે જ અમારા પરિવારે બૌદ્ધ ધર્મ અપનાવ્યો.

બૌદ્ધ એ ધર્મ નથી, જીવનનો સિદ્ધાંત છે. એટલે અમે કોઈ પૂજા વિધિઓ હવે નથી કરતા.

મારા બિન-દલિત મિત્રો સાથેની મિત્રતા પહેલા જેવી જ તંદુરસ્ત છે.

એ મને પૂછે કે બૌદ્ધ ધર્મ સ્વીકાર્યા પછી અમે અનામતના લાભ લેવાનું કેમ નથી છોડ્યું?

મારે એમને સમજાવવું પડે છે કે, મેં મારી માન્યતા બદલી છે, પરંતુ સામાજિક વ્યવસ્થા કે સમાજનું અમારા પ્રત્યેનું વર્તન નથી બદલાયું.

વળી, ભારતમાં જાતિ વ્યવસ્થા સાથે આર્થિક વ્યવસ્થા પણ જોડાયેલી છે. એટલે કે ચોક્કસ જ્ઞાતિને આજીવિકા કમાવવા માટે ચોક્કસ કામ સોંપાયેલું છે.

એટલે ધર્મ પરિવર્ત કરવાથી કામનું પરિવર્તન નથી થઈ જતું.

મેં કેમ બૌદ્ધ ધર્મ અંગીકાર ના કર્યો?

મયુર વાઢેર

વ્યક્તિગત રીતે અને બાબા સાહેબના જીવનસંઘર્ષને વાંચીને મને અનુભવાયું છે કે માત્ર ધર્મ પરિવર્તન કરવાથી જાતિવાદની આ સમસ્યા દૂર થાય એમ નથી.

એનું કારણ એ છે કે ધર્મ પરંપરાગત રીતે મળે છે. મારા પિતાએ બૌદ્ધ ધર્મ સ્વીકાર્યો એટલે મને પણ એમની પાસેથી ધર્મ મળી ગયો છે.

જોકે, મારા ઘરમાં બુદ્ધની કોઈ મૂર્તિ નથી કે બીજી કોઈ પૂજા વિધિ થતી નથી. હા અમે બુદ્ધ અને ડૉ. આંબેડકરનો ફોટોગ્રાફ પ્રેરણા માટે રાખ્યો છે, આસ્થા માટે નહીં.

હું બૌદ્ધ...


મલિક સજ્જાદ કાશ્મીરની ગ્રાફિક નવલકથાના લેખક છે. તેઓ 'ગ્રેટર કાશ્મીર' અખબારમાં કાર્ટૂન પણ બનાવે છે. સજ્જાદ 15 વર્ષના હતા ત્યારથી આ કામ કરતા આવ્યા છે.

પાંચ ઑગસ્ટ 2019ના રોજ જમ્મુ-કાશ્મીરને લગતી બંધારણની કલમ 370 રદ કરી દીધા બાદ કાશ્મીરમાં તમામ પ્રકારે પ્રતિબંધ લગાવાયા છે.

આથી નવરાશનો સમય પસાર કરવા માટે મલિક સજ્જાદે ચાવી લટકાવવા માટેનું હેંગર બનાવ્યું. પોતાની ભત્રીજીઓ માટે કાગળમાંથી રમકડાં બનાવ્યાં.

એક દિવસ મલિક સજ્જાદના ભત્રીજાએ બટમાલૂમાં ઘરની ઉપર ડ્રોન ઊડતું જોયું. તેણે કાકાને કહ્યું કે આવું કોઈ ઊડતું રમકડું બનાવી આપો.

સાડા ત્રણ વર્ષના ભત્રીજાની માગણી પછી સજ્જાદે કાર્ડબોર્ડમાંથી એક હેલિકૉપ્ટર બનાવી આપ્યું. ત્રણ દિવસ તેમને રમકડાનું હેલિકૉપ્ટર બનાવતા થયા હતા.

સજ્જાદ કહે છે કે છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં તેમણે બસ આ પ્રકારના કામ જ કર્યા છે.

કાશ્મીરમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષની રાજકીય ચર્ચાથી દૂર આવા કલાકારો પોતાની રીતે દુનિયા સામે આ સંઘર્ષને રજૂ કરી રહ્યા છે.

હજી તો ઘણી તકલીફો ભોગવવાની છે...

મલિક સજ્જાદ કહે છે તેમની આ પ્રવૃત્તિઓ કાશ્મીરની સ્થિતિ અને કલાકારોનું રોજિંદું જીવન વ્યક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્ત કરી રહી છે.

જોકે સજ્જાદે પોતે બનાવેલી ચાવીની ખૂંટીની તસવીર મોકલી નહીં. તેઓ મોકલી જ ના શક્યા, કેમ કે પાંચ ઑગસ્ટથી કાશ્મીરમાં ઇન્ટરનેટ બંધ છે.

સજ્જાને જૂન 2015માં મુન્નૂ એવા નામે ગ્રાફિક નવલકથા લખી હતી. ફોર્થ એસ્ટેટ નામના પ્રકાશકે તે છાપી હતી. મુન્નૂની કહાની કાશ્મીરીના એક કિશોરની છે, જે પોતાના નસીબનો માર્ગ જાતે કંડારવા માગે છે.

કાશ્મીરી હરણ હાંગુલ નામશેષ થવાને આરે છે, તેની વાત કહીને, તેને મનુષ્યના રૂપમાં પરિવર્તિત થતા બતાવીને તેમણે કાશ્મીરની સ્થિતિની વાત અભિવ્યક્ત કરી છે.

આ કથામાં હાંગુલ કાશ્મીરના આમજનતાના પ્રતીક તરીકે આવે છે. નવલકથામાં સજ્જાદે હાંગુલની સ્થિતિનો પ્રતીકાત્મક ઉપયોગ કરીને લોકોની માનસિક સ્થિતિ કેવી છે તે દર્શાવ્યું છે.

ત્યારપછી સજ્જાદ કાશ્મીરની બદલાયેલી સ્થિતિનું વિશ્લેષણ પૂર્ણ રીતે કરી શક્યા નથી.

કાશ્મીરની વર્તમાન સ્થિતિને કારણે તેઓ જે અનુભવોમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે, તે એક કલાકાર તરીકે તેમને સ્પર્શ્યા વિના રહી શકે તેમ નથી.

સજ્જાદ કહે છે કે હજી પણ વધારે તકલીફો ભોગવવી પડશે એમ લાગે છે. કદાચ હજીય વધારે ખરાબ સમય આવવાનો છે.

આ પ્રતિબંધો વચ્ચે એક શાદીનો પ્રસંગ યોજાયો હતો તેના વિશે પણ સજ્જાદે એક પ્રકાશક માટે લખ્યું છે.

વર્તમાન રાજકીય માહોલ

દિલ્હીના કલાકાર ઇંદર સલીમ મૂળ કાશ્મીરના રહેવાસી છે. તેઓ કહે છે કે કલાકાર હંમેશાં ખોટા પ્રચાર અને સંકુચિત વિચારસરણીનો વિરોધ કરતો હોય છે.

સલીમ કહે છે, "હું તેને કલાકારો માટે ધ્યાનમાં બેસવા જેવી વાત કહું છું. કલાકારોની રીતે સીધી પ્રક્રિયા અધૂરી હોય છે."

તેઓ એવું પણ કહે છે કે ભારતની કોઈ આર્ટ ગેલેરી આવી કલાકૃતિઓનું પ્રદર્શન ના કરે તો પણ તેનાથી કોઈ ફરક પડતો નથી.

ઇંદર સલીમ તેમના ઉદ્દીપક જેવા પર્ફૉમન્સ આર્ટ માટે જાણીતા છે. તેમણે પત્રકાર સતીષ જેકબ સાથે મળીને સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક અરજી પણ કરી છે.

તેઓએ અરજી કરીને કલમ 370ની નાબૂદી અને જમ્મુ અને કાશ્મીરને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વહેંચી દેવાના રાષ્ટ્રપતિના વટહુકમને પડકાર્યો છે.

સલીમ કહે છે, "મારું અસલી કામ મારી અરજી છે, જે અત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ પડી છે. વર્તમાન રાજકીય માહોલમાં કાશ્મીર વિશે જે ચર્ચાઓ થઈ રહી છે, તેને કલાકારો તરફથી સમર્થન નથી. કેમ કે તેમાં કલાકારોનો અભિપ્રાય ધ્યાને લેવાયો નથી."

કાશ્મીરના કલાકારો કહે છે કે આવી પરિસ્થિતિમાં સર્જાનારી કલા વર્તમાનનો એક અલગ પ્રકારનો દસ્તાવેજી પુરાવો...


મલેશિયન વડા પ્રધાન મહાતિર મોહમ્મદે જમ્મુ-કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો ખતમ કરવા અને NRC-CAA મુદ્દે ભારતની ટીકા કરી છે.

આ ઘટના બાદ ભારતે જવાબમાં મલેશિયા પાસેથી થતી પામ ઑઇલની આયાત પર લગભગ પ્રતિબંધ લાદી દીધો છે.

મલેશિયાએ ભારતના આ વલણ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

પરંતુ વડા પ્રધાન મહાતિર મોહમ્મદે ફરી એક વાર કહ્યું છે કે ભલે તેમના દેશને આર્થિક નુકસાન વેઠવું પડે, પરંતુ તેઓ 'અયોગ્ય વાતો' વિશે બોલતા રહેશે.

ભારત ખાદ્ય તેલનો સૌથી મોટો આયાતકાર દેશ છે.

સમાચાર એજન્સી રૉયટર્સ પ્રમાણે ભારતીય વેપારીઓએ પાછલાં કેટલાક સમયથી મલેશિયામાંથી આયાત કરાતા પામ ઑઇલની આયાત નોંધનીય પ્રમાણમાં ઘટાડી છે.

નોંધનીય છે કે ઇન્ડોનેશિયા બાદ મલેશિયા દુનિયાનો બીજો સૌથી મોટો પામ ઑઇલનો ઉત્પાદનકર્તા અને નિકાસકર્તા દેશ છે.

તાજેતરમાં ભારત અને સાઉદી અરેબિયા સતત મહાતિરના નિશાન પર છે.

નોંધનીય છે કે આ અગાઉ પણ મલેશિયાના વડા પ્રધાન મહાતિર મોહમ્મદ કાશ્મીર અંગે કેટલીક આપત્તિજનક ટિપ્પણીઓ કરી ચૂક્યા છે.

ભારતના આ પગલાના કારણે મલેશિયાને મોટું આર્થિક નુકસાન થવાનું અનુમાન છે.

મહાતિરે ભારતના પગલા અંગે કોઈ સમાધાન શોધવાની વાત કરી છે.

મહાતિરે પત્રકા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

રોને કહ્યું, "ભારત પામ ઑઇલનો મોટો વપરાશકાર અને ખરીદી કરનાર દેશ હોવાના કારણે આ પ્રતિબંધ ચિંતાજનક છે."

"પરંતુ બીજી બાજુ જો કંઈ ખોટું થઈ રહ્યું હોય તો આપણે એ અંગે સ્પષ્ટતા જાળવવાની જરૂર છે. અમે ખોટી વાતને ખોટી જ ગણાવીશું."

"જો અમે આ મુદ્દે ફાયદા અંગે વિચારીને ચુપ રહીશું તો પરિસ્થિતિ ખોટી દિશા તરફ જઈ શકે છે."

"પછી અમે પણ આવું કશુંક ખોટું કરવાનું શરૂ કરી દઈશું અને બીજાની આવી હરકતો પણ સહન કરતા રહીશું."

મલેશિયાના સ્થાને ઇન્ડોનેશિયા પાસેથી ખરીદી

ભારત સરકારે પોતાના વેપારીઓને બિનસત્તાવાર સૂચના આપી હતી કે તેમણે મલેશિયા પાસેથી પામ ઑઇલની આયાત કરવાનું ટાળવું.

ભારતીય કારોબારી હવે મલેશિયાના સ્થાને ઇન્ડોનેશિયા પાસેથી પ્રતિ ટન 10 ડૉલરની કિંમતે પામ ઑઇલ ખરીદી રહ્યા છે.

જોકે, આ મામલે ભારતના વિદેશમંત્રાલયે ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે પામ ઑઇલની ખરીદીને કોઈ ખાસ દેશ સાથે સાંકળીને ન જોવી જોઈએ.

આ નિવેદનમાં કહેવાયું હતું કે, "કોઈ પણ પ્રકારનો કારોબાર બે દેશો વચ્ચેના સંબંધો પર આધારિત હોય છે."

પરંતુ અહીં નોંધનીય બાબત એ છે કે વર્ષ 2019માં ભારત મલેશિયાના પામ ઑઇલની સૌથી વધુ પ્રમાણમાં ખરીદી કરનાર દેશ હતો.

2019માં ભારતે મલેશિયા પાસેથી 40.4 લાખ ટન પામ ઑઇલની ખરીદી કરી હતી.

આ અંગે ભારતીય કારોબારીઓનું કહેવું છે કે જો બંને દેશો વચ્ચેની પરિસ્થિતિ નહીં સુધરે તો વર્ષ 2020માં મલેશિયા પાસેથી ભારત દ્વારા કરાતી પામ ઑઇલની આયાત ઘટીને 10 લાખ ટન સુધી પહોંચી જશે.

મલેશિયાના અધિકારીઓ પણ ભારતના પગલાના કારણે મલેશિયાએ ભારે નુકસાન વેઠવું પડશે એવી કબૂલાત કરે છે.

મલેશિયા પાકિસ્તાન, ફિલિપાઇન્સ, મ્યાનમાર, વિયેતનામ, ઇથિયોપિયા, સાઉદી અરેબિયા, ઇજિપ્ત, અલ્જિરિયા અન જૉર્ડન સાથેના વેપાર થકી આ નુકસાન સરભર કરી રહ્યું છે.

પરંતુ ધારણા છે કે ટોચના આયાતકાર દેશ તરીકે ભારત દ્વારા પામ ઑઇલની આયાત ઘટાડવાને કારણે મલેશિયાને થનાર નુકસાન સરભર કરવું સરળ નહીં હોય.

આ પરિસ્થિતિમાં મલેશિયન ટ્રેડ યુનિયન કૉંગ્રેસ, જેમાં પામ વર્કર્સ પણ સામેલ છે, તેમણે ભારત સાથે વાતચીત દ્વારા આ મુદ્દાનો સમાધાન શોધવાનો આગ્રહ કર્યો છે.

મલેશિયન ટ્રેડ યુનિયને પોતાના નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે, "અમે બંને સરકારોને અંગત અને ડિપ્લોમૅટિક અહંકારને કોરાણે મૂકીને આ સમસ્યા અંગે કોઈ યોગ્ય સમાધાન શોધવાનો આગ્રહ કરીએ છીએ."

વાતચીતથી પ્રશ્નનું નિરાકરણ લાવવાનો પ્રયાસ

મલેશિયાના પ્રાથમિક ઉદ્યોગમંત્રાલયે કહ્યું છે કે, "આ...


મલેશિયામાં એક નીતિ હતી કે ખ્રિસ્તીઓ પ્રાર્થનામાં 'અલ્લાહ' શબ્દ નહોતા વાપરી શકતા. પણ દાયકાઓ લાંબી કાનૂની લડત બાદ આખરે હાઈકોર્ટે ચુકાદો આપ્યો છે.

ખ્રિસ્તી સમુદાયની એક વ્યક્તિ પાસેથી કેટલીક સામગ્રી જપ્ત કરાઈ હતી જેમાં 'અલ્લાહ' શબ્દ પણ સામેલ હતો. તેમણે બાદમાં કોર્ટમાં લડત ચલાવી હતી.

મલેશિયામાં બિન-મુસ્લિમ લોકો આ શબ્દ વાપરતા હતા તે મુદ્દે હિંસા અને તણાવના બનાવો પણ નોંધાયા હતા.

મલેશિયામાં બે તૃતિયાંશ વસતિ મુસ્લિમોની છે પણ ખ્રિસ્તીઓ પણ મોટા પ્રમાણમાં છે.

ખ્રિસ્તી સમુદાયોની દલીલ છે કે તેઓ અરબીમાંથી મલયમાં પ્રવેશેલા 'અલ્લાહ' શબ્દનો ઉપયોગ કરે છે. તેમનું કહેવું છે કે તેઓ સદીઓથી તેમના ઈશ્વરની આરાધના માટે આ શબ્દ વાપરે છે જેથી આ નીતિ તેમના અધિકારોનું હનન કરે છે.

મલેશિયાનું બંધારણ ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની ખાતરી આપે છે પણ તાજેતરના વર્ષોમાં ધાર્મિક તણાવની ઘટનાઓ બનતી રહી છે.

'ગેરકાનૂની અને ગેરબંધારણીય'

વર્ષ 2008માં મલેશિયાના અધિકારીઓએ એક ખ્રિસ્તી વ્યક્તિ જીલ આયર્લૅન્ડ લૉરેન્સ બિલ પાસેથી ઍરપૉર્ટ પર મલય ભાષાની કૉમ્પેક્ટ ડિસ્ક (સીડી) જપ્ત કરી હતી, જેમાં ડિસ્કના રૅકર્ડિંગના ટાઇટલમાં 'અલ્લાહ' શબ્દ વાપરવામ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાં આવ્યો હતો.

પછી વર્ષ 1986માં બિલે ખ્રિસ્તીઓ પ્રકાશનોમાં આ શબ્દ નથી વાપરી શકતા તેના સામે કાયદાકીય લડતની શરૂઆત કરી.

એક દાયકાથી વધુ સમય બાદ કુઆલા લૂમ્પુર હાઈકોર્ટે નિર્ણય સંભળાવ્યો છે કે ધાર્મિક આસ્થાના આધારે ભેદભાવ ન થાય એ જીલ આયર્લૅન્ડ લૉરેન્સ બિલનો અધિકાર છે.

પોતાના ચુકાદામાં જસ્ટિસ નૂર બીએ કહ્યું, 'અલ્લાહની સાથે સાથે અન્ય ત્રણ શબ્દો, કાબા (મક્કામાં ઇસ્લામનું સૌથી પવિત્ર સ્થળ), બૈતુલા (ખુદાનું ઘર), સોલત (પ્રાર્થના)નો પણ ખ્રિસ્તીઓ ઉપયોગ કરી શકે છે.'

જસ્ટિસ નૂર બીએ કહ્યું કે આ ચાર શબ્દો પરની રોક ગેરકાનૂની અને ગેરબંધારણીય હતી.

"પોતાનો ધર્મને પાળવા માટેની સ્વતંત્રતા હેઠળ ધાર્મિક સામગ્રી રાખવાનો અધિકાર પણ હોવો જોઈએ."

આ પહેલી વખત નથી જ્યારે મલેશિયન કોર્ટ 'અલ્લાહ' શબ્દના ઉપયોગ મામલે વિભાજિત જોવા મળી હોય.

એક અન્ય કેસમાં જેમાં સ્થાનિક કૅથલિક અખબાર - ધ હેરાલ્ડ - દ્વારા સરકાર સામે કેસ કરવામાં આવ્યો હતો. સરકારે તેમને એવું કહ્યું હતું કે તેઓ તેમની મલય ભાષાની આવૃત્તિમાં ખ્રિસ્તીઓના ઈશ્વરને સંબોધવા માટે 'અલ્લાહ' શબ્દ ન વાપરી શકે. જેને અખબારે કોર્ટમાં પડકાર્યો હતો.

વર્ષ 2009માં એક સ્થાનિકે કોર્ટે હેરાલ્ડના તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો હતો કે તેઓ આ શબ્દનો ઉપયોગ કરી શકે છે જેને પગલે મુસ્લિમ અને ખ્રિસ્તીઓમાં ધાર્મિક તણાવ પણ જોવા મળ્યો હતો.

ડઝન જેટલા ચર્ચ અને કેટલાક મુસ્લિમ પ્રાર્થનાગૃહો પર હુમલા થયા હતા અને આગચંપી પણ થઈ હતી.

વર્ષ 2013માં કોર્ટ ઑફ આપીલ દ્વારા નિર્ણય ફેરબદલ કરીને પ્રતિબંધને ફરી લાગુ કરી દેવાયો હતો.

સ્થાનિક મીડિયા 'ધ સ્ટાર' અનુસાર ગુરુવારે મલેશિયાના મૌફાકત નાસીઓનલ (એક રાજકીય ગઠબંધન) દ્વારા અનુરોધ કરવામાં આવ્યો છે કે હાઈકોર્ટના નિર્ણયને કોર્ટ ઑફ અપીલને રિફર કરવામાં આવે.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


મલ્ટિનૅશનલ કંપનીઓએ અંગ્રેજીને પ્રોત્સાહન આપવામાં સૌથી અગત્યનો ભાગ ભજવ્યો છે.

એટલે સુધી કે જે દેશોમાં અંગ્રેજી બોલવામાં નથી આવતી, ત્યાંના લોકો પણ એને શીખી રહ્યા છે. ખાસ કરીને યુવા પેઢીમાં તો અંગ્રેજી બોલવાનો શોખ ગાંડપણ જેવો છે.

ભારત જેવો દેશ જ્યાં ઓછેવત્તે અંશે દરેક રાજ્યની પોતાની ભાષા છે, ત્યાં પણ લોકો અંગ્રેજી વધુ પ્રમાણમાં બોલવા લાગ્યા છે. બલકે જે લોકો અંગ્રેજી નથી બોલી શકતા તેમને નિમ્ન સ્તરના સમજવામાં આવે છે.

એકવીસમી સદીની પેઢી અંગ્રેજી બોલવાને લીધે જ અગાઉની પેઢીઓની તુલનામાં કોઈ પણ દેશના લોકો સાથે સરળતાથી એકરૂપ થઈ જાય છે.

બ્રિટિશ કાઉન્સિલ અનુસાર વર્ષ 2020 સુધીમાં દુનિયાની ચોથા ભાગની વસ્તી અંગ્રેજીનો ભરપૂર ઉપયોગ કરવા માંડશે.

એક જમાનો હતો જ્યારે લોકો વિદેશ જઈને કામ કરવાને ખરાબ ગણતા હતા. લોકોની વિચારધારા રહેતી કે પોતાના જ દેશમાં પરિવારની પાસે રોજગારી મળવી એ સદનસીબ છે.

પરંતુ આજની પેઢીના વિચારો અલગ છે. તેઓ દુનિયાભરમાં જઈને કામ કરવા માટે તૈયાર છે. એવું ફક્ત પૈસા કમાવાના દૃષ્ટિકોણને લીધે નથી.

બલકે, આજની પેઢી વધુમાં વધુ લોકો સાથે હળવામળવા ઇચ્છે છે. દુનિયાને સમજવા ઇચ્છે છે.

વર્ષ 2017... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

માં કરાવવામાં આવેલા ગ્લોબલ શેપર્સ વાર્ષિક સર્વે અનુસાર 18થી 35 વર્ષની ઉંમરના લગભગ 81 ટકા લોકો બીજા દેશમાં જઈને કામ કરવા ઇચ્છે છે.

આ સર્વે વર્લ્ડ ઇકૉનૉમિક ફોરમે કરાવ્યો હતો અને આ સર્વે 180 દેશોમાં કરવામાં આવ્યો હતો.

આઈટી કન્સલ્ટન્ટ શ્રી કેસનકુર્થી દુબઈમાં નોકરી કરી રહ્યા છે. તેમણે સિંગાપોર, સ્ટૉકહોમ અને બ્રસેલ્સમાં કામ કર્યું છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

તેમના મુજબ જો કોઈ લાંબા સમય માટે વિદેશમાં રહેવા ઇચ્છે છે, તો એમના માટે જરૂરી છે કે તેઓ ત્યાંના વિસ્તારોમાં ફરે, સ્થાનિક લોકો સાથે હળવા-મળવાનું વધુ રાખે. ઉપરાંત ત્યાંના સંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોમાં પણ ભાગ લે.

આ કામમાં એ દેશમાં અગાઉથી રહેતા વિદેશી લોકો પણ મદદ કરી શકે છે.

'લીડિંગ વિદ કલ્ચરલ ઇન્ટેલિજન્સ ધ ન્યૂ સિક્રેટ ટુ સક્સેસ'ના લેખક ડેવિડ લિવરમોરે લગભગ દસ વર્ષ સુધી 30 દેશોમાં કલ્ચરલ ઇન્ટેલિજન્સ ઉપર રીસર્ચ કર્યું છે. તેને તેમણે (CQ)નું નામ આપ્યું.

રિસર્ચ અનુસાર સ્થાનિક ભાષા શીખવાની પોતાની આગવી અગત્યતા છે. પરંતુ એનાથી વધુ અગત્યનું છે, ત્યાંના માહોલ સાથે તાલમેલ સાધવો.

લિવરમોર કહે છે કે કેટલાક દેશોની સ્થાનિક ભાષા શીખ્યા વગર કામ ચાલી શકે છે.

પરંતુ, કેટલીક જગ્યાઓ એવી છે જ્યાંની ભાષા અને સંસ્કૃતિ જાણ્યા વગર કામ નથી ચાલી શકતું. બની શકે કે ઘણી જગ્યાએ તમને પોતાના દેશની સંસ્કૃતિ સાથે મળતાં આવતા રીતિ-રિવાજ મળી જાય.

દુનિયામાં ઘણા બધા દેશ એવા પણ છે, જેના ખાનપાન, રહેણીકરણી, બોલચાલ સાવ અલગ છે. ત્યાં અંગ્રેજી પણ મોટાપાયે નથી બોલવામાં આવતી.

દાખલા તરીકે જો ભારતનો કોઈ નાગરિક બાંગ્લાદેશ અથવા પાકિસ્તાન જઈને રહે તો, એ એને એટલી તકલીફ નહીં પડે.

કારણકે આ દેશોનું કલ્ચર અને ભાષા ભારત કરતાં બહુ જુદાં નથી. પરંતુ જો રશિયા અથવા કોઈ આફ્રિકન દેશમાં જઈને રહેવું પડી જાય તો મુશ્કેલી પડી શકે છે.

જાપાનમાં ભાષા કરતાં અગત્યનું છે સાંસ્કૃતિક જ્ઞાન

આ જ રીતે જાપાન એવો દેશ છે જેને ઇમિગ્રન્ટ્સનો ગઢ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ અહીં આવનારા ઇમિગ્રન્ટ્સને મોટો સાંસ્કૃતિક ઝટકો લાગે છે.

કેમ કે અહીંના લોકો શાંત મિજાજ, સમય બાબતે નિયમિત, મહેનતુ અને શિષ્ટાચારી હોય છે. અહીં કામના કલાકો પણ વધુ હોય છે. અહીંના માહોલમાં પોતાને ઢાળવું સરળ નથી.

જાપાનમાં કામ કરવા માટે જાપાની ભાષા કરતાં અહીંની રીત-ભાત શીખવાનું વધુ જરૂરી છે. જો એમ ના કરો તો અહીંના લોકો ક્યારેય વિદેશી નાગરિકોને પોતાની સાથે જગ્યા નહીં આપે.

ઘણા દિવસથી...


મલ્લિકા તનેજા સ્ત્રીના દેહને સૌથી વધુ શક્તિશાળી શસ્ત્ર ગણે છે

રૂઢીચુસ્ત ભારતીય સમાજમાં આવી કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે, પણ નાટ્યલેખિકા અને અભિનેત્રી મલ્લિકા તનેજા તેમનાં શરીરને મહિલાઓની સમાનતાની લડાઈમાં સૌથી શક્તિશાળી શસ્ત્ર ગણે છે.

મલ્લિકા તનેજાએ આ બાબતે બીબીસીનાં આયેશા પરેરા સાથે વાતચીત કરી હતી.

મલ્લિકાએ કહ્યું હતું કે ''અનાવૃત અવસ્થામાં જાહેર સ્થળે મેં પહેલીવાર પર્ફોર્મ કર્યું ત્યારે બહુ મજા પડી હતી."

એ વખતે ત્યાં એક કેમેરામેન હતો. તમે એ પર્ફોર્મન્સનું ફૂટેજ નિહાળશો તો થોડો વિક્ષેપ દેખાશે.

તેનું કારણ એ છે કે સ્ટેજ પર પ્રકાશ ફેલાયો, ત્યારે કેમેરામેન આઘાતને કારણે સ્ટેજ પરથી પડી ગયો હતો અને ઓડિયન્સમાંથી કોઈએ 'અય્યો' એવો પોકાર કર્યો હતો.''

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે:

33 વર્ષનાં મલ્લિકાના નાટકની આ સૌથી વધારે ચર્ચાતી વાત છે, પણ તેઓ જણાવે છે કે નગ્નતા તેમના નાટકમાં મહત્ત્વની વાત નથી.

મહિલાઓના વસ્ત્રો અને જાતીય હિંસા

સ્ત્રીના વસ્ત્રો અને જાતીય હિંસા વચ્ચે કોઈ સંબંધ છે કે કેમ એવો સવાલ નાટકમાં કરવામાં આવ્યો છે

'થોડા ધ્યાન સે' નાટકનો હેતુ, મહિલાના વસ્ત્રોને જાતીય હિંસા સાથે ખરેખર કોઈ સંબંધ ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

છે કે કેમ એ વિશે લોકોને વિચારતા કરવાનો છે.

કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં એક દેહ કેટલો પ્રભાવશાળી હોય છે, તેની આ એક અર્થમાં અભિવ્યક્તિ છે, જે મલ્લિકા માટે પ્રેરણારૂપ છે.

મલ્લિકાએ કહ્યું હતું કે ''લોકોનું આખું જૂથ વિખેરાઈ જાય અને દ્રઢ અભિપ્રાય ધરાવતી એક જ વ્યક્તિ ઊભી રહે તો શું થાય?

એકલી વ્યક્તિ ટોળાની વચ્ચે ઊભી રહીને ટોળાને અટકાવી શકે.

દાખલા તરીકે લોકોનું જૂથ એક દિશામાં દોડી રહ્યું હોય તો એમના પ્રવાહને વિખેરવા માટે એમના પૈકીની એક જ વ્યક્તિ અવળી દિશામાં દોડવા લાગે એ પૂરતું છે.''

નાટકના પહેલા દૃશ્યમાં મલ્લિકા નિર્વસ્ત્ર ઊભાં રહે છે અને એ જ અવસ્થામાં આઠ મિનિટ સુધી દર્શકોને નિહાળતાં રહે છે. આ દૃશ્ય ઉપરની વાતનું ઉદાહરણ છે.

મલ્લિકાના જણાવ્યા મુજબ, છેલ્લા ચાર વર્ષ દરમિયાનના તેમના આવા દરેક પર્ફોર્મન્સ વખતે પહેલી આઠ મિનિટમાં સ્તબ્ધતા છવાઈ જાય છે.

એ મિનિટોમાં જ્યારે દર્શકો મલ્લિકાને અને મલ્લિકા દર્શકોને નિહાળતાં હોય છે.

એ સમયે પોતાનો દેહ સૌથી વધારે પ્રભાવશાળી હોવાની વાતથી મલ્લિકા વાકેફ હોય છે અને એ સાથે તેઓ નિઃસહાયતા પણ અનુભવે છે.

સ્ત્રીના દેહનો ભય કેમ?

ઘણા પુરુષો મલ્લિકા તનેજાના નાટકને આંખ ઉઘાડનારું ગણાવે છે

મલ્લિકાએ કહ્યું હતું કે ''ખાસ કરીને એક સ્ત્રી તરીકે મને આખો વિચાર મોહક લાગે છે."

"સ્ત્રીના દેહમાં એવું તે શું છે જેનાથી લોકો આટલા ભયભીત થઈ જાય છે? એવું તે શું છે કે સ્ત્રીના દેહને સતત ઢાંકેલો રાખવો પડે છે?''

સ્ટેજ પર નિર્વસ્ત્ર અવસ્થામાં પર્ફોર્મ કરવાનું કામ મલ્લિકા માટે હતોત્સાહ કરનારો અનુભવ પણ હોય છે.

તેઓ આ નાટક ભજવતાં હોય ત્યારે એકેય દર્શકને હોલમાં મોબાઈલ ફોન અને અન્ય રેકોર્ડિંગ ડિવાઈસ લાવવાની છૂટ નથી હોતી.

મલ્લિકા છેલ્લાં ચાર વર્ષથી આ નાટક ભજવી રહ્યાં છે, પણ તેમનો એકેય નિર્વસ્ત્ર ફોટોગ્રાફ કે વીડિયો વાઇરલ થયો નથી, જે નોંધપાત્ર છે.

નાટક આગળ વધતું જાય છે તેમ મલ્લિકા વધુને વધુ વસ્ત્રો પહેરતાં રહે છે. એક તબક્કે તો તેઓ હેલ્મેટ પણ પહેરે છે.

આ દરમિયાન તેઓ દર્શકોને સમજાવે છે કે એક મહિલા હોવાથી તેમણે સાવધ રહેવું જરૂરી છે.

''થોડા સાવધ રહેજો'' આ શબ્દોનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે કાળજી દર્શાવવા માટે થાય છે.

જાતીય હુમલાનો ભોગ બનેલી મહિલાઓને ટોણાં મારવા માટે પણ તેનો ઉપયોગ થતો હોય છે.

સ્ત્રીઓને સવાલ

મલ્લિકા તનેજા અપરણીત છે અને નોકરી કરે છે

સ્ત્રીઓને હંમેશા પૂછવામાં આવે છે કે મોડી રાતે બહાર શા માટે ગયાં હતાં?...


મળતી પ્રાથમિક માહિતી પ્રમાણે, ખાલિદ નવી દિલ્હીના કૉન્સ્ટિટ્યૂશન ક્લબની બહાર હતા ત્યારે બે શખ્સોએ તેમની ઉપર ફાયરિંગ કર્યું હતું.

આ ક્લબ દિલ્હીના રફી માર્ગ પર આવેલું છે. પાસે જ સંસદ ભવન આવેલું છે એટલે આ વિસ્તારને દિલ્હીના સુરક્ષિત વિસ્તારોમાંથી એક માનવામાં આવે છે.

ઉમર ખાલીદ કૉન્સ્ટિટ્યૂશન ક્લબ ખાતે ' Towards a Freedom Without F ear ' કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવાના હતા.

'હું ડરી ગયો'

પ્રત્યક્ષદર્શીઓના કહેવા પ્રમાણે, સફેદ શર્ટ પહેરેલા શખ્સે ઉમર ખાલિદને ધક્કો મારીને ફાયરિંગ કર્યું હતું. ઉમર પડી ગયા હોવાથી ગોળી તેમને વાગી ન હતી.

હુમલા બાદ ખાલિદે ક્વિન્ટને કહ્યું હતું, "જ્યારે તેણે મારી તરફ ગન તાકી તો હું ખૂબ જ ડરી ગયો હતો. ગૌરી લંકેશ સાથે જે કાંઈ થયું હતું, તે મને યાદ આવી ગયું."

આ અંગે દિલ્હી પોલીસ દ્વારા તપાસ હાથ ધરવામાં આવી છે.

બીબીસી સંવાદદાતા ફૈઝલ મોહમ્મદ સાથે વાતચીતમાં દિલ્હી પોલીસના જેસીપી (જોઇન્ટ કમિશનર ઑફ પોલીસ) અજય ચૌધરી સાથે વાત કરી હતી. જેમાં ચૌધરીએ જણાવ્યું :

"પોલીસને ઘટનાસ્થળેથી પિસ્તોલ મળી આવી છે. કેટલા રાઉન્ડ ફાયરિંગ થયું હતું, તે અંગે તપાસ ચાલુ છે."

હુમલા સમયે ખાલિદ સ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ૈફઈ પણ ઉમર ખાલિદ સાથે હતા. તેમણે કહ્યું કે બે રાઉન્ડ ફાયરિંગ થયું હતું. કોઈકે પાછળથી ઉમરને પકડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, ત્યારે અન્ય સાથીઓએ દરમિયાનગીરી કરી હતી. ઉમર ઘટનાસ્થળેથી નાસી છૂટવામાં સફળ રહ્યા હતા.

કોણ છે ઉમર ખાલિદ?

તા. નવમી ફેબ્રુઆરીના દિવસે જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટીમાં કથિત રીતે ભારત-વિરોધી સૂત્રોચ્ચાર થયા હતા.

સંસદ પર હુમલાના ગુનેગાર અફઝલ ગુરુને ફાંસી આપવાના વિરોધમાં આ કાર્યક્રમનું આયોજન થયું હતું.

ત્યારબાદ એક ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસ સમિતિનું ગઠન કરવામાં આવ્યું હતું.

આ સમિતિએ ઉમર ખાલિદ તથા અનિર્બાન ભટ્ટાચાર્યને યુનિવર્સિટીમાંથી હાંકી કાઢવાના આદેશ આપ્યા હતા.

એ સમયે ખાલિદ પીએચડીના છેલ્લા વર્ષમાં હતા. હાઈકોર્ટના આદેશ બાદ યુનિવર્સિટીએ બંને વિદ્યાર્થીના સંશોધનપત્ર સ્વીકાર્યા હતા.

ખાલિદે દેશવિરોધી નારેબાજીના આરોપોને નકાર્યા છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


મળતી માહિતી પ્રમાણે, ગામના માથાભારે શખ્સોએ બુધવારે માતા-પુત્રી સાથે દુષ્કર્મ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જેનો બંનેએ પ્રતિકાર કર્યો હતો.

આથી તેમણે નાઈને બોલાવીને માતા-પુત્રીનું મુંડન કરાવી નાખ્યું હતું અને આ રીતે ખુલ્લા માથે તેમને આખા ગામમાં ફેરવ્યાં હતાં.

માતા-પુત્રીની ફરિયાદના આધારે પોલીસે ગ્રામ પંચાયતના બે વૉર્ડ પ્રતિનિધિ તથા સરપંચ સહિત સાતની સામે કેસ દાખલ કર્યો છે.

રાજ્યના મહિલા પંચે સમગ્ર ઘટનાક્રમની સ્વતઃ નોંધ લઈને તપાસ હાથ ધરી છે.

સરપંચ સહિત સાત આરોપી

ભગવાનપુર પોલીસ સ્ટેશનમાં 154/19 ક્રમાંકથી એફઆઈઆર (ફર્સ્ટ ઇન્ફર્મેશન રિપોર્ટ) દાખલ કરવામાં આવી છે.

આરોપીઓમાં સરપંચ મોહમ્મદ અંસારી, મોહમ્મદ ખુર્શીદ, મોહમ્મદ શકીલ, મોહમ્મદ ઇશ્તેખાર, મોહમ્મદ શમશૂલ હક, મોહમ્મદ કલીમ તથા નાઈ દશરથ ઠાકુર સામે નામજોગ ફરિયાદ દાખલ કરવામાં આવી છે.

વૈશાલીના પોલીસ વડા માનવજીતસિંઘ ઢિલ્લોએ બીબીસીને જણાવ્યું, "પોલીસે પાંચ કલાકમાં શકીલ તથા નાઈકામ કરતા દશરથ ઠાકુરને ઝડપી લીધા છે."

"અન્ય આરોપીઓને ઝડપી લેવા માટે એએસપીના નેતૃત્વમાં વિશેષ ટીમનું ગઠન કરવામાં આવ્યું છે. જે ઠેર-ઠેર રેડ કરી રહી છે."

પોલીસને આશા છે કે ટૂંક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

સમયમાં તમામ આરોપીઓને ઝડપી લેવાશે.

ઢિલ્લોએ ઉમેર્યું હતું, "પીડિત માતા-પિતાના નિવેદન ક્રિમિનલ પ્રોસિજર કૉડની ધારા 164 હેઠળ મૅજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ નોંધવામાં આવશે અને તેમની સરકારી હૉસ્પિટલમાં તબીબી તપાસ હાથ ધરાશે."

મહિલા પંચ ઘટનાસ્થળે

બીજી બાજુ, સમગ્ર ઘટનાક્રમની સ્વતઃ નોંધ લઈને રાજ્યના મહિલા પાંચનાં અધ્યક્ષા દિલમણિ મિશ્રાના નેતૃત્વમાં એક ટીમે ભગવાનપુરની મુલાકાત લીધી હતી.

મિશ્રાએ બીબીસીને જણાવ્યું, "સમગ્ર ઘટના દુખદ છે. મેં પીડિતાઓની સાથે વાત કરી છે. અમારા પ્રયાસ છે રહેશે કે તેમને વહેલામાં વહેલી તકે ન્યાય મળે."

"પોલીસ અધિક્ષકે અમને ખાતરી આપી છે કે ટૂંક સમયમાં તમામ આરોપીઓને ઝડપી લેવામાં આવશે."

મિશ્રાના કહેવા પ્રમાણે, આ કેસ કેન્દ્રીય મહિલા પંચ સમક્ષ મોકલવામાં આવશે.

ભગવાનપુરના પોલીસ સ્ટેશનના પ્રભારી સંજય કુમારે બીબીસી સાથે વાત કરતા જણાવ્યું:

"જે વિસ્તારમાં આ ઘટના ઘટી, ત્યાં મોટાભાગે મુસલમાનો રહે છે. એક નાઈને બાદ કરતા તમામ આરોપી મુસલમાન છે."

"આરોપીઓ મહિલાના પાડોશીઓ છે, બંને મહિલા તેમનાં ઘરોમાં એકલી રહે છે અને પરિવારના પુરુષો બહારગામ રહે છે."

વૈશાલીના ડિસ્ટ્રિક્ટ મૅજિસ્ટ્રેટ રાજીવ રોશને બીબીસી સાથે વાત કરતા જણાવ્યું, "આ એક જઘન્ય ગુનો છે અને જિલ્લાનું વહીવટીતંત્ર આ મામલે ગંભીર છે."

"માતા અને દીકરીના નિવેદનને આધારે કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યો છે. પોલીસે તપાસ હાથ ધરી છે અને ટૂંક સમયમાં બધું બહાર આવી જશે."

"અમે તત્કાળ કાર્યવાહી કરીશું અને પીડિતાઓને ન્યાય અપાવવા માટે પ્રયાસ કરીશું."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


મળતી માહિતી પ્રમાણે, શનિવારે મોડી રાત્રે સ્થાનિક યુવકોને અંદરથી અવાજ સંભળાયો હતો. જ્યારે તેઓ અંદર પ્રવેશ્યા અને જોયું તો ત્યાં મગર દેખાયો હતો.

લોકોએ આ ઘટનાને આસ્થા સાથે જોડી હતી અને સેંકડોની સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ દર્શન માટે ઉમટી પડ્યા હતા.

જોકે, વન વિભાગના અધિકારીના કહેવા પ્રમાણે, આ વિસ્તારમાં મોટી સંખ્યામાં મગર જોવા મળે છે અને આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ 'અસામાન્ય' નથી.

મંદિરમાં મગર ઉશ્કેરાયો

સ્થાનિકોના જણાવ્યા પ્રમાણે કોઠંબા પાસે પાલામાં લગભગ 200 વર્ષ જૂનું ખોડિયાર માતાનું મંદિર આવેલું છે.

જ્યાં બે દિવસ અગાઉ જ ચોરી થઈ હતી. શનિવારે અંદરથી અવાજ આવતા સ્થાનિક યુવકોને ફરીથી ચોર પ્રવેશ્યા હોવાની શંકા ગઈ હતી.

યુવકોએ અંદર પ્રવેશીને જોયું તો મૂર્તિ પાસે 'ઘડિયાલ' પ્રજાતિનો મગર જોવા મળ્યો હતો.

ખોડિયાર માતાનું વાહન મગર હોવાથી આ વાત વાયુવેગે ફેલાઈ ગઈ હતી અને સેંકડોની સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ આ પૌરાણિક મંદિરમાં મગરનાં 'દર્શન' કરવા માટે આવ્યા હતા.

લોકએ મગરને ઘી, અબીલ, ગુલાલ અને હાર સહિતની ચીજો ચડાવી અને આરતી કરી હતી. સેંકડો લોકોની ભીડ તથા પૂજા સામગ્રીને કારણે મગર ઉશ્કેરાઈ ગયો હતો.

ક્યાંથી આવ્યો મગર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

?

મંદિરમાં પ્રવેશ અંગે વન વિભાગને જાણ થઈ હતી, જેના પગલે લુણાવાડાના ઇન્ચાર્જ ફૉરેસ્ટ ઓફિસર રોહિત પટેલના નેતૃત્વમાં એક ટીમ મગરના રૅસ્ક્યૂ માટે પહોંચી હતી.

પટેલના કહેવા પ્રમાણે, "આ માદા મગર 'ઘડિયાલ' પ્રજાતિની હતી. લગભગ છ ફૂટની માદા મગરનું વજન અંદાજે 17 કિલોગ્રામ હતું."

વન વિભાગના અંદાજ મુજબ મગરની ઉંમર આશરે ત્રણ વર્ષ હશે. મંદિરની પાસે તળાવ આવેલું છે. મગર ત્યાંથી આવ્યો હોવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.

પટેલનું કહેવું છ કે 'આ વિસ્તારમાં આ રીતે મગરનું માનવસતિમાં આવી જવું 'અસામાન્ય' નથી.

તેમણે કહ્યું, સરેરાશ દર અઠવાડિયે એક મગરનું રૅસ્ક્યૂ હાથ ધરવામાં આવે છે, પરંતુ ખોડિયાર માતાના મંદિરમાં ચોરી બાદ મગરના પ્રવેશને કારણે લોકોએ સમગ્ર ઘટનાને આસ્થા સાથે જોડી હતી.'

મંદિર, મગર અને રૅસ્ક્યૂ

એક વ્યક્તિ જેમણે પોતાના બગીચામાં આપ્યું 40 કરતા વધારે મગરને જીવન

મગર આસ્થાનો વિષય હોવાથી વન વિભાગે બચાવ કામગીરીમાં સ્થાનિકોના વિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.

તેઓ મગરને મંદિરમાંથી બહાર કાઢવા દેવા તૈયાર ન હતા, પરંતુ લગભગ બે કલાકની વન વિભાગની સમજાવટના અંતે મંદિરથી લગભગ 100 મીટર દૂર આવેલા તળાવમાં મગરને છોડવા માટે સ્થાનિકો તૈયાર થયા હતા.

સ્થાનિકોના કહેવા પ્રમાણે, તળાવમાં અન્ય બે-ત્રણ મગર પણ રહે છે અને હવે આ 'પવિત્ર મગર' પણ તેમની સાથે જ રહેશે.

વન્ય જીવ સંરક્ષણ ધારા, 1972ના શિડ્યુલ એક હેઠળ મગરને સંરક્ષિત પ્રજાતિ હેઠળ મૂકવામાં આવ્યા છે.

નિષ્ણાતો કહે છે કે મગરને જ્યાં છોડી દેવામાં આવે ત્યાં તેઓ રહેતા નથી. તે પોતાના મૂળ નિવાસે પરત ફરવા કોશિશ કરતા હોય છે. તેના કારણે માર્ગમાં વચ્ચે નિર્દોષ લોકોનો ભેટો થઈ જાય તો તેમના પર જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.

આ વિસ્તારમાં મગર અને મનુષ્ય વચ્ચે થઈ રહેલા સંઘર્ષમાં વધારો થઈ શકે છે.

મહિસાગર નદીમાં મગર

ભારતમાં ત્રણ પ્રકારના ક્રોકોડાઇલ જોવા મળે છે, તેમાંથી આ એક પ્રકારના મગર છે.

સાબરમતી અને મહી નદીની વચ્ચે આવેલા 4,000 ચોરસ કિલોમિટર (1,544 ચોરસ માઇલ)માં હજારોની સંખ્યામાં મગરો વસવાટ કરતા હોવાનો અંદાજ છે.

આ વિસ્તારમાં આવેલાં તળાવોમાં મગર નિવાસ કરે છે અને વિહરતા જોવા મળી રહે છે. તેઓ બચ્ચાંના ઉછેર માટે જળસ્રોતમાં રહેલી માછલીઓ ઉપર આધાર રાખે છે.

આ વિસ્તારના લગભગ દરેક તળાવ પાસે 'મગરથી સાવધાન' રહેવા માટેની ચેતવણીના બોર્ડ લગાવેલાં છે.

(આ અહેવાલ માટે દિલ્હીથી જયદીપ વસંતના ઇનપુટ્સ મળેલા છે.)

તમે અમને ફેસબુક,...


મળતી માહિતી મુજબ ટ્રમ્પ અમદાવાદમાં માત્ર ત્રણ કલાક રોકવાના છે અને તેને લઈને શહેરના રસ્તાઓને ચોખ્ખાચણાક કરી દેવાયા છે.

સમાચાર એજન્સી રૉયટર્સને ગુજરાત સરકારના અધિકારીએ જણાવ્યું કે અમદાવાદમાં ટ્રમ્પ ત્રણ કલાક રોકાશે અને 85 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ થશે.

અંદાજે 12 હજાર પોલીસ અધિકારી તહેનાત રહેશે અને તેમાં જ અડધી રકમ ખર્ચાઈ જશે.

સ્થાનિક મીડિયાના રિપોર્ટ પ્રમાણે ટ્રમ્પની મુલાકાત દરમિયાન થનારા સુશોભનમાં વપરાતાં ફૂલ પાછળ આશરે સાડા ત્રણ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ થવાનો છે.

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અમદાવાદમાં દુનિયાના સૌથી મોટા ક્રિકેટ સ્ટેડિયમનું ઉદઘાટન કરશે.

રાષ્ટ્રપતિ બન્યા બાદ ટ્રમ્પ પહેલી વાર ભારત આવી રહ્યા છે. તેઓ અમદાવાદમાં આવેલા ગાંધીઆશ્રમની મુલાકાત લેવાના છે કે નહીં તે મુદ્દે હજી કોઈ સ્પષ્ટતાઓ નથી.

ટ્રમ્પ જે રસ્તેથી નીકળવાના છે ત્યાંના વિસ્તારમાં આવતી ઝૂંપડપટ્ટીને ઢાંકી દેવા માટે એક દીવાલ પણ ચણી દેવામાં આવી તે પણ વિવાદમાં છે.

તો તેમની આ મુલાકાત દરમિયાન કરાઈ રહેલા ખર્ચ મામલે પણ વિવાદ થઈ રહ્યો છે.

તો અગાઉ શિવસેનાના મુખપત્ર 'સામના'માં લેખ લખાયો હતો, જેમાં ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

'ગુજરાત મૉડલ'ની ઝાટકણી કઢાઈ હતી.

સામનામાં લખાયું હતું કે ટ્રમ્પથી ગરીબી છુપાવવા માટે 100 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરાઈ રહ્યો છે.

'સરકારે હિસાબ આપવો જોઈએ'

45 પરિવારોને જગ્યા ખાલી કરવા નોટિસ મળી છે.

ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા મનીષ દોશી બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં કહે છે કે, આ પ્રજાના પૈસાનો માત્ર વેડફાટ છે.

તેઓ કહે છે, "હું ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની મુલાકાતને આવકારું છે. પણ બેરોજગારી, આરોગ્યના પ્રશ્નો, ખેડૂતોની પણ સમસ્યા, કુપોષણની સમસ્યાથી ગુજરાત પીડાઈ રહ્યું છે- આવી સ્થિતિમાં આવો તામઝામ કરવાને બદલે આ પૈસા લોકોની સમસ્યાના નિવારણ માટે વાપરવા જોઈએ."

તેઓ કહે છે, "બે દેશના વડા મળે જ એક મોટી ઇવેન્ટ છે, પણ એના માટે આવા તામઝામની જરૂર નથી."

તો ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી અને એનસીપીના નેતા શંકરસિંહ વાઘેલાએ પણ આ મુલાકાતની આકરી ટીકા કરી છે.

શંકરસિંહ વાઘેલા ફેસબુકમાં પોસ્ટ થયેલા વીડિયોમાં કહે છે, "હું ગુજરાત અને ભારત સરકારને વિનંતી કરું છું કે ટ્રમ્પની મુલાકાત પહેલાં અને પછી કેટલો થયો એની વિગત લોકો સામે મૂકવો જોઈએ."

"શું તમે ટ્રમ્પને માર્કેટિંગ માટે બોલાવો છો, ટ્રમ્પને અહીં બોલાવવાનું કોઈ કારણ ખરું, તમે ટ્રમ્પના પ્રચારક કેમ બનો છો એ મારી સમજણ બહારનું છે."

"ગુજરાતના લોકોના, દેશના લોકોના પરસેવાના પૈસા જે, આપણે ટેક્સ મારફતે સરકારમાં જમા કરાવીએ છીએ એને લૂંટવાનો તમને અધિકાર નથી. તમે પ્રજાના સાચા સેવક હોય તો હિસાબ આપો."

શંકરસિંહ વાઘેલાએ કહ્યું કે "આ ભવ્યતા એ ગાંધીજી, સરદાર અને લાલબહાદુર શાસ્ત્રીની સાદગીની મજાક છે."

એમણે કહ્યું કે "આપણે પ્રાથમિકતા નક્કી કરવી જોઈએ. ગુજરાતની જે તાકાત છે એના પર ગુજરાતે આગળ વધવું જોઈએ. ગુજરાતમાં જે અસમાનતા છે એને દૂર કરવી જોઈએ."

આ ઉપરાંત નર્મદા જિલ્લાના કેવડિયા વિસ્તારમાં આવેલાં 14 ગામોના અનેક લોકો હાલમાં કેવડિયામાં ધરણાં પર બેઠા છે.

આદિવાસીઓ ઇચ્છે છે કે 'ભારત પાકિસ્તાન વચ્ચે મધ્યસ્થી કરવાની ઓફર કરી ચૂકેલા ટ્રમ્પ આદિવાસીઓની સમસ્યાના ઉકેલ માટે સરકાર અને આદિવાસીઓ વચ્ચે મધ્યસ્થી કરે.'

આ પ્રકારની ઇવેન્ટ નવા પ્રકારની ડિપ્લોમસી છે?

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખની ઇવેન્ટ પાછળ આટલો ખર્ચ થવો જોઈએ કે નહીં તે અંગે બીબીસીના ગુજરાતીના જીગર ભટ્ટ સાથે વાત કરતા વરિષ્ઠ પત્રકાર રાજ ગોસ્વામી કહે છે, "સામાન્ય માણસનો પગાર હજાર અને લાખ રૂપિયામાં હોય ત્યારે તેને આ ખર્ચ ઘણો લાગે છે."

"આપણે ઘરમાં મહેમાનને બોલાવીએ તો પણ...


મવાદા અલ અદમ

22 વર્ષીય યુનિવર્સિટીનાં વિદ્યાર્થિનીને મવાદાને ઇજિપ્તના પારિવારિક મૂલ્યોના ઉલ્લંઘન માટે દોષી ઠેરવવામાં આવ્યાં છે.

ટિકટૉક અને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર મશહૂર ગીતો પર ફેશનેબલ કપડાં પહેરીને લિપ-સિંક કરીને નાચતાં વીડિયો પોસ્ટ કરવાને કારણે તેમની ગત વર્ષે મે મહિનામાં ધરપકડ કરાઈ હતી. તેમના વીડિયોઝને અભદ્ર માનવામાં આવ્યા હતા.

રહમાએ જણાવ્યું, "મારી માતા બહું મુશ્કેલીથી પથારીમાં બેઠાં થઈ શકે છે. તેઓ સતત રોતાં રહે છે. ઘણી વાર તે રાતે જાગી જાય છે અને પૂછે છે કે શું મવાદા ઘરે પરત આવી ગઈ છે."

'ટિકટૉકવાળી છોકરીઓ'

મવાદા એ પાંચ યુવા છોકરીઓમાં એક છે, જેમને એક જેવી જેલની સજા કરાઈ છે. આ સિવાય તેમના પર અંદાજે 20,000 ડૉલરનો દંડ પણ ફટકારવામાં આવ્યો છે.

આ પાંચેયને ટિકટૉકવાળી છોકરીઓ કહેવાય છે. તેમાં એક અન્ય સોશિયલ મીડિયા સ્ટાર હનીન હોસામ પણ છે. બાકી ત્રણ છોકરીનાં નામ આપવામાં આવ્યાં નથી.

રહમાનું કહેવું છે કે તેમની બહેન ઘણી મશહૂર ફેશન બ્રાન્ડ્સ માટે સોશિયલ મીડિયામાં પર મૉડલિંગ કરતી હતી.

તેઓ કહે છે, "તે કેવળ બહુ મહત્ત્વાકાંક્ષી હતી. તે એક અદાકારા બનવા માગતી હતી."

એનજીઓ ઍમનેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલ અનુસાર, આર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ોપ લગાડનારા અધિકારીઓએ સાબિતી તરીકે મવાદાના 17 ફોટોનો ઉપયોગ કર્યો અને જણાવ્યું કે આ ફોટો અભદ્ર છે. મવાદાનું કહેવું છે કે આ ફોટો તેમના ગત વર્ષે ચોરાયેલા ફોનથી લિક થયા હતા.

મવાદા કેમ?

મવાદા અલ અદમ

તેમનાં બહેન રહમા ગુસ્સામાં પૂછે છે, "એ જ કેમ? ઘણી અભિનેત્રીઓ સાવ ખુલ્લી રીતે કપડાં પહેરે છે. કોઈ તેમને અડતું પણ નથી."

તેમના વકીલ અહમદ બહકિરી અનુસાર, શરૂઆતનો નિર્ણય આવ્યા પછી મવાદા બેભાન થઈ ગઈ હતી.

તેઓ કહે છે, "જેલ કોઈ ઉપાય નથી. ભલે તેમના કેટલાક વીડિયો આપણા સામાજિક નિયમો અને પરંપરાઓની વિરુદ્ધ કેમ ન હોય. જેલથી અપરાધ પેદા થાય છે. અધિકારીઓએ પુનર્વાસ પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ."

અભિવ્યક્તિની આઝાદી

મવાદા અલ અદમ

ઇજિપ્ત મુસ્લિમ બહુમતીવાળો દેશ છે. અહીં રૂઢિવાદી સમાજ છે અને ઇજિપ્તના કેટલાક લોકો આ ટિકટૉક વીડિયોને અશ્લીલ માને છે.

બચાવ કરનારાઓના વ્યવહારને અયોગ્ય માનીને તેમની ટીકા કરાય છે. અન્ય લોકોનું કહેવું છે કે છોકરીઓ માત્ર મોજમસ્તી કરતી હતી અને તેમને જેલમાં ન મોકલવી જોઈએ.

માનવાધિકાર કાર્યકારોએ આ છોકરીઓને છોડવાની માગ કરી છે. તેમનું માનવું છે કે આ ધરપકડો અભિવ્યક્તિની આઝાદીને દબાવવાની દિશામાં ઉઠાવેલું વધુ એક પગલું છે અને તેના માધ્યમથી સરકાર ડિજિટલ પ્લૅટફોર્મ પર પોતાની પકડ વધુ મજબૂત કરવા માગે છે.

2014માં જ્યારથી સેના સમર્થિત રાષ્ટ્રપતિ અબ્દલ ફતહ સીસી સત્તામાં આવ્યા છે, ત્યારથી સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર સંગઠન રાજ્યની કડક નીતિઓની ટીકા કરતું રહ્યું છે.

આ કાર્યકરો હજારો રાજનીતિક કેદીઓની વાત કરે છે, જેમાં ઉદારવાદી, ઇસ્લામિસ્ટ્સ, પત્રકાર અને માનવાધિકાર વકીલ સામેલ છે.

રાષ્ટ્રપતિએ ભાર આપ્યો છે કે ઇજિપ્તમાં આત્માવાળો કોઈ પણ કેદી નથી. સાથે જ અધિકારી માનવાધિકાર રિપોર્ટ્સની શાખ પર સવાલ ઉઠાવે છે.

લિંગભેદ

મવાદા અલ અદમ

એક એનજીઓ ઇજિપ્તિયન કમિશન ફૉર રાઇટ્સ ઍન્ડ ફ્રીડમ્સના એક્ઝિક્યુટિવ ડાયરેક્ટર મોહમ્મદ લોટ્ફી કહે છે, "મહિલાઓને સોશિયલ મીડિયામાં પણ માત્ર સરકારના નિર્દેશોના હિસાબે ચાલવાની આઝાદી છે. આ એનજીઓ આ છોકરીને છોડવાની માગ કરી રહી છે.

લોટ્ફીનું માનવું છે કે આ કેસ સીધી રીતે લૈંગિક ભેદભાવનો મામલો છે. તેઓ કહે છે, "છોકરીઓ પર આરોપ છે કે તેઓએ ઇજિપ્તનાં પારંપારિક મૂલ્યોને તોડ્યાં છે, પરંતુ કોઈએ પણ આજ સુધી આ મૂલ્યોને પરિભાષિત કર્યાં નથી."

મહિલાઓના અધિકારોની વકાલત કરતાં મુજ્ન હસન આ વાતથી સહમત છે. તેઓ કહે છે, "આ લૈંગિક સમાનતાનો મામલો...


મસૂદ અઝરને આતંકવાદી જાહેર કરવામાં આવ્યા છે અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘની યાદીમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.

સહકાર બદલ તમામનો આભાર. આ સાથે જ તેમણે #Zerotolerance4Terrorism હૈશટૅગ પણ મૂક્યું હતું.

માર્ચ 2019માં મસૂદ અઝહરને 'આંતરરાષ્ટ્રીય આતંકવાદી' જાહેર કરવાનો પ્રસ્તાવ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં લાવવામાં આવ્યો હતો.

આ પ્રસ્તાવને અમેરિકા, ફ્રાંસ અને બ્રિટન જેવા દેશોનું સમર્થન મળ્યું હતું પણ ચીનના વીટોના કારણે આ પ્રસ્તાવ પસાર નહોતો થઈ શક્યો.

પાકિસ્તાન વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ડૉ. મોહમ્મદ ફૈઝલે જણાવ્યું, "કાશ્મીરીઓની આઝાદી માટેની લડત તથા પુલવામા હુમલામાં ભૂમિકાના રાજકીય સંદર્ભોને દૂર કરાયા બાદ તેમના (મસૂદ અઝહર) પર પ્રતિબંધ લગાવવાની સહમતી સાધવામાં આવી છે."

"આને ભારતના 'વિજય' તરીકે દર્શાવવા જે વાર્તા ઘડાઈ રહી છે તે સંપૂર્ણ રીતે ખોટી અને પાયાવિહોણી છે. વડા પ્રધાન ઇમરાન ખાને સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે કોઈ પણ પ્રતિબંધિત સંગઠન કે તેની સાથે સંબંધ ધરાવનાર માટે પાકિસ્તાનમાં કોઈ સ્થાન નથી."

જાણકારોના કહેવા પ્રમાણે, યૂએનની નિષેધ યાદીમાં નામ આવવાથી મસૂદ અઝહરને ખાસ કોઈ ફેર નહીં પડે, કારણ કે તેઓ વિદેશ પ્રવાસ ખેડતા નથી ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

તથા તેમના સંગઠનને વિદેશથી ફંડ મળતું નથી.

પરંતુ વર્તમાન ચૂંટણીપ્રચાર અભિયાનમાં તે ચોક્કસથી મુદ્દો બનશે. આ સિવાય ભારત અને ચીનના કૂટનીતિક સંબંધોમાં ઉષ્મા આવશે.

ઉલ્લેખનીય છે કે તા. 14મી ફેબ્રુઆરીએ જમ્મુ અને કાશ્મીરના પુલવામા ખાતે ઉગ્રપંથી હુમલો થયો હતો, જેમાં સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સના 40થી વધુ જવાનનાં મૃત્યુ થયાં હતાં.

ભારતે 26મી ફેબ્રુઆરીએ બાલાકોટ ખાતે હવાઈ હુમલો કરીને ત્યાં જૈશ-એ-મોહમ્મદના કથિત ઉગ્રવાદી તાલીમ કેન્દ્રને ટાર્ગેટ કર્યું હતું.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


મસ્જિદ અલ-હરમ ઇસ્લામની સૌથી વધુ પવિત્ર મસ્જિદ છે

આ એ ઘટના હતી, જેમાં સલાફી જૂથે ઇસ્લામની સૌથી પવિત્ર જગ્યા મક્કાની મસ્જિદને પોતાના કબજામાં લઈ લીધી હતી.

આ ઘટનામાં સેંકડો લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા.

20 નવેમ્બર, 1979 ઇસ્લામિક કેલેન્ડર મુજબ વર્ષ 1400ની પહેલી તારીખ હતી.

એ દિવસે મક્કા મસ્જિદમાં દેશ-વિદેશથી આવેલા હજારો હજ યાત્રીઓ સાંજના સમયની નમાઝની રાહ જોતા હતા.

આ મસ્જિદ ઇસ્લામની સૌથી પવિત્ર જગ્યા કાબાની આસપાસ બનેલી છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

શું થયું હતું એ દિવસે

જ્યારે નમાઝ સમાપ્ત થવા આવી ત્યારે સફેદ રંગના કપડાં પહેરેલાં લગભગ 200 લોકોએ ઑટોમૅટિક હથિયાર કાઢ્યાં.

આમાંથી કેટલાક ઈમામને ઘેરીને ઊભા રહી ગયા.

જેવી નમાઝ સમાપ્ત થઈ, તેમણે મસ્જિદના માઇકને પોતાના કબજામાં લઈ લીધું.

એ પછી માઇક દ્વારા જાહેરાત કરવામાં આવી, "અમે માહદીના આગમનનું એલાન કરીએ છીએ, જે અન્યાય અને અત્યાચારોથી ભરેલી આ ધરતીમાં ન્યાય અને નિષ્પક્ષતા લાવશે."

ઇસ્લામિક માન્યતાઓ અનુસાર માહદી એવા ઉદ્ધારક છે, જે પ્રલય પહેલાં રાજ કરીને બુરાઈનો નાશ કરશે.

આ સાંભળીને લોકોને લાગ્યું કે આ પ્રલયના દિવસની શરૂઆત છે.

એ દરમિયાન ત્ય... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાં હજ કરવા આવેલા એક યુવા મુસ્લિમ વિદ્યાર્થી પણ હતા.

તેમણે પોતાનો અનુભવ આ રીતે જણાવ્યો હતો, "પ્રાર્થના પછી કેટલાક લોકોએ માઇક્રોફોન કાઢ્યા અને બોલવાનું શરૂ કર્યું."

"તેમણે કહ્યું કે માહદી આવી ગયા છે. લોકો ખુશ હતા કે રક્ષક આવી ગયા છે. તેઓ ખુશીથી કહી રહ્યા હતા- અલ્લાહ હુ અકબર."

હુમલાખોરો કોણ હતા?

આ મસ્જિદ કાબાની આસપાસ બનેલી છે

આ હથિયારબંધ સમૂહ અત્યંત કટ્ટરપંથી સુન્ની મુસ્લિમ સલાફી હતા.

બદૂ મૂળના યુવા સાઉદી પ્રચારક જુહેમાન અલ-ઓતાયબી તેમનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા.

આ દરમિયાન મસ્જિદનાં સ્પીકરો ઉપરથી જાહેરાત કરવામાં આવી કે માહદી તેમની વચ્ચે હાજર છે.

આ મધ્યે યોદ્ધાઓના જૂથમાંથી એક વ્યક્તિ ભીડ તરફ આગળ વધી. આ વ્યક્તિ હતી-મોહમ્મદ અબ્દુલ્લા અલ-કહતાની.

મસ્જીદમાંથી કહેવામાં આવ્યું, આ જ છે માહદી જેમના આવવાની સહુ રાહ જોતા હતા.

ત્યારે જ સહુની સામે જુહેમાને પણ મોહમ્મદ અબ્દુલ્લા (કહેવાતા માહદી) તરફ સન્માન અદાયગી કરી જેથી લોકો પણ સન્માન વ્યક્ત કરે.

કબજો અને સંઘર્ષ

આ દરમિયાન અબ્દુલ મુને સુલ્તાન નામના એક અન્ય વિદ્યાર્થી, એ જોવા માટે મસ્જિદની અંદર દાખલ થયા કે આખરે શું થઈ રહ્યું છે.

તેમણેઅંદરની પરીસ્થિતિ કંઈક આવી રીતે જણાવી હતી, "લોકો હતપ્રભ હતા. તેમણે પહેલીવાર કોઈને બંદૂકો સાથે જોયા. આવું પહેલી વાર બન્યું. તેઓ ડરેલાં હતા."

આ દરમિયાન જુહેમાને યોદ્ધાઓને કહ્યું કે મસ્જિદને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દે.

ઘણા હજયાત્રીઓને અંદર જ બંધક બનાવી લેવામાં આવ્યા.

આ પછી મિનારાઓ ઉપર સ્નાઈપર તહેનાત કરી દેવાયા જે 'માહદીના દુશ્મનો' સાથે લડવા માટે તૈયાર હતા.

એ લોકો સાઉદી બળોને ભ્રષ્ટ, અનૈતિક એ પશ્ચિમ સાથે સંલગ્ન માનતા હતા.

એટલે જ્યારે પોલીસ ત્યાં જોવા આવી કે શું થઈ રહ્યું છે, યોદ્ધાઓએ તેમની ઉપર ગોળીઓ ચલાવી દીધી.

આ રીતે મસ્જિદ ઉપર કબજો કરી લેવામાં આવ્યો.

સાઉદી અરેબિયાની રણનીતિ

આ જાન્યુઆરી 1979ની તસવીર છે. આ વર્ષે નવેમ્બરમાં મસ્જિદ પર કબજો કર્યો હતો

એ સમયે અમેરિકન ડિપ્લોમૅટ માર્ક ગ્રેગરી હૅમ્બલી અમેરિકાના જેદ્દા સ્થિત દૂતાવાસમાં પૉલિટીકલ અધિકારી તરીકે તહેનાત હતા.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે હુમલાખોર યોદ્ધાઓ પાસે બહુ બધાં સારાં અને ઑટોમેટિક હથિયાર હતાં અને આ કારણથી તેમણે ઘણું નુકસાન પહોંચાડ્યું.

આ મધ્યે સાઉદી અરબની મસ્જિદ ઉપર કબજો થઈ ગયાના સમાચારોનું પ્રસારણ અથવા પ્રકાશનને અટકાવી દેવામાં આવ્યું.

થોડાક જ લોકોને જાણકારી હતી કે...


મહંત યતિ નરસિંહાનંદ

વસ્તીના પહેલા મકાનની છત પર કેટલાક રૂમ બનેલા છે, જેમાં આસપાસના વિસ્તારમાં મજૂરી કરવા આવતાં અનેક લોકો ભાડે રહે છે.

આમાંથી એક રૂમ હબીબનો છે જ્યાં તેઓ પોતાના પરિવાર સાથે રહે છે.

રૂમના એક ખૂણામાં હબીબનો 14 વર્ષનો છોકરો આસિફ વાંસ અને દોરડાના બનેલા એક નાના ખાટલા પર સૂતેલો છે.

નીચે જમીન પર તેમનાં માતાપિતા અને નાના ભાઈ-બહેન બેસેલાં છે. આસિફના માથા પર પટ્ટી બાંધેલી છે અને ચાર દિવસ પહેલાં વાગેલી ઈજાના કારણે પીડામાં છે.

શુક્રવાર એટલે 11 માર્ચે ડાસનાના જ દેવી મંદિરમાં કથિત રીતે નળથી પાણી પીવાના કારણે મંદિરમાં રહેનારા શ્રૃંગીનંદન યાદવે આસિફને ન માત્ર બેરહમીથી માર્યો પરંતુ મારવાનો વીડિયો પણ વાઇરલ કર્યો હતો.

વાઇરલ વીડિયોને ધ્યાનમાં લઈને પોલીસે જાતે કેસ દાખલ કર્યો અને શ્રૃંગીનંદન યાદવની સાથે વીડિયો શૂટ કરનાર સાથી યુવક શિવાનંદની પણ ધરપકડ કરીને તેને જેલ મોકલી દીધો.

આસિફનું મેડિકલ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે પણ હાલ એક્સ રે અને અન્ય રિપોર્ટ મળ્યા નથી.

આસિફના ઘરથી મંદિરનું અંતર

આરોપી

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં આસિફ ઘટના વિશે કંઈક આ પ્રકારની જાણકારી આપે છે, "હું ત્યાં ભંગાર વીણવા ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

માટે ગયો હતો. મને તરસ લાગી હતી તો મંદિરમાં નળ જોઈને પાણી પીવા ગયો હતો. પહેલાં મને એક પંડિતજીએ બોલાવ્યો અને પૂછ્યું કે શું કરી રહ્યો છે. મેં કહ્યું કે પાણી પીવા માટે આવ્યો હતો. તો તેમણે કહ્યું કે ઠીક છે ચાલ્યો જા. હું બહાર જઈ રહ્યો હતો તો એક બીજા પંડિતજી આવ્યા અને તેમણે કહ્યું કે આવ તારો વીડિયો બનાવીશું."

"મને મારું નામ પૂછ્યું અને પિતાનું નામ પૂછ્યું. મેં જેવું નામ કહ્યું તો મને ગાળો આપીને મારવા લાગ્યા. એક ભાઈ આનો વીડિયો બનાવી રહ્યા હતા. બંને ખૂબ જ હટ્ટા-કટ્ટા હતા. મને ખૂબ માર્યો. મારા માથા પર પણ ઈજા પહોંચી અને હાથ મરોડી નાખ્યો. પછી વીડિયો બનાવનારે કહ્યું કે હવે છોડી દે નહીં તો મરી જશે."

આસિફના ઘરથી મંદિરનું અંતર બે કિલોમીટર દૂર છે.

આસિફનું કહેવું હતું કે તે એ બાજુ અનેક વખત ગયા છે અને ત્યાં પાણી પણ પીધું છે પરંતુ તે દિવસે ન જાણે કેમ તેમનું નામ પૂછવામાં આવ્યું અને પછી મારવામાં આવ્યો.

આસિફે પોતાના નવ ભાઈ-બહેનમાં ત્રીજા નંબર પર છે. તેમની બે મોટી બહેનોનાં લગ્ન થઈ ગયાં છે.

આસિફના પિતા હબીબ પણ મજૂરી કરે છે અને પરિવારની સાથે આ નાના રૂમમાં રહે છે.

સોશિયલ મીડિયા પર ઉત્તર પ્રદેશની ઘટનાની ટીકા

આસિફના ઘરથી મંદિરનું અંતર બે કિલોમીટર દૂર છે

આસિફની સાથે મારપીટ અંગે કદાચ કોઈને ખબર પણ ન પડત જો તેમનો વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાઇરલ ન થયો હોત.

સોશિયલ મીડિયા પર વીડિયોને આરોપીઓએ જ અપલોડ કર્યા.

શનિવારે વીડિયો વાઇરલ થયા પછી સોશિયલ મીડિયામાં આ ઘટનાની નિંદા થવા લાગી અને #SorryAsif ટ્વિટર હૅન્ડલ ટ્રેન્ડ થવા લાગ્યું.

વીડિયો ક્લિપ શૅર કરીને તમામ લોકો એ મુદ્દાને ઉઠાવવા લાગ્યા. પોલીસે પણ સોશિયલ મીડિયામાં આવેલી ક્લિપને ધ્યાનમાં લઈને કાર્યવાહી કરી.

દેશ-વિદેશના મીડિયાએ આ મુખ્ય ઘટનાને કવર કરી.

ગાઝિયાબાદ પોલીસ અધીક્ષક (ગ્રામીણ) ઇરાજ રાજાએ બીબીસીને કહ્યું, "વાઇરલ વીડિયોને જાતે જ ધ્યાનમાં લઈને પોલીસે કેસ નોંધ્યો હતો. પછી બાળકના પિતા અને તેમણે આપેલા નિવેદનને તેમાં જોડી દેવામાં આવી છે. છોકરાને મારનાર શ્રૃંગીનંદન યાદવની તે દિવસે જ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી."

"પછી વીડિયો બનાવનારા વ્યક્તિ શિવાનંદની પણ ધરપકડ કરી લેવામાં આવી. બંને આરોપીઓની સામે આઈપીસીની કલમ 504, 505 અને 352 હેઠળ કેસ નોંધવામાં આવ્યો છે. છોકરાના મેડિકલ રિપોર્ટ આવ્યા પછી જરૂરી લાગતા વધારાની કલમ પણ જોડવામાં આવશે. પોલીસે આ કેસમાં સખત કાર્યવાહી કરવામાં આવશે."

વાઇરલ વીડિયોમાં એક...


મહત્ત્વની વાત એ છે કે પાકિસ્તાન અને ભારત એમ બેઉ સ્થળોએ અલગઅલગ કારણોથી એમનાં નિવેદન પર ચર્ચા થઈ રહી છે.

Twitter કન્ટેન્ટ પૂર્ણ, 1

મલાલાએ ટ્વિટર પર પોતાનું નિવેદન આપતાં લખ્યું છે કે, "કાશ્મીરના લોકો ત્યારથી સંઘર્ષમાં જીવી રહ્યા છે જ્યારે હું નાની હતી, જ્યારે મારાં માતા-પિતા નાના હતાં, જ્યારે દાદા-દાદી યુવાન હતાં. સાત દાયકા સુધી કાશ્મીરનાં બાળકો હિંસાની વચ્ચે મોટાં થયાં છે."

તેમણે આગળ લખ્યું છે કે, "આપણે સહન કરતાં રહેવાની કે એકબીજાને હાનિ પહોંચાડતાં રહેવાની કોઈ જરૂર નથી."

"આજે હું કાશ્મીરી બાળકો અને મહિલાઓ માટે ચિતિંત છું જેઓ હિંસાનો સૌથી વધુ ભોગ બની શકે છે અને આ સંઘર્ષમાં જેમને સૌથી વધુ નુકસાન પહોંચી શકે છે."

સાથે જ મલાલાએ નિવેદનમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મધ્યસ્થી અને સંબંધિત અધિકારીઓ કાશ્મીરીઓની મદદ કરશે તેવી આશા વ્યક્ત કરી છે."

મલાલાના આ નિવેદન પર હકારાત્મક અને નકારાત્મક એમ બન્ને પ્રકારની પ્રતિક્રિયાઓ આવી રહી છે. ભારત અને પાકિસ્તાનમાં અલગઅલગ રીતે લોકો તેમના નિવેદન પર વાત કરી રહ્યા છે.

પ્રશાંત પટેલ ઉમરાવે લખ્યું છે કે, બલૂચિસ્તાનના લોકો પણ ત્યારથી સંઘર્ષમાં જીવી રહ્યા છે જ્યારે તમે નાન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ા હતાં, તમારાં માતા-પિતા નાના હતાં અને તમારાં દાદા-દાદી યુવાન હતાં.

તેવી જ રીતે પાકિસ્તાનમાં હિંદુ, ખ્રિસ્તી અને બૌદ્ધ જેવા લઘુમતી સમુદાયના લોકો પણ ત્યારથી પીડા સહન કરી રહ્યા છે અને હવે તો અંત તરફ છે.

તો માનક ગુપ્તાનું કહેવું છે કે મલાલા કાશ્મીરમાં ચાલી રહેલા પાકિસ્તાનપ્રેરિત ઉગ્રવાદ સામે એક પણ શબ્દ ન બોલ્યાં.

જેમણે પોતે ઉગ્રવાદનો સામનો કર્યો છે તેમનામાં ઉગ્રવાદ સામે બોલવા માટેની શક્તિ નથી. મલાલા તમે આદર ખોઈ બેઠાં.

આ સિવાય અંકિત જૈનનું કહેવું છે કે, તમે પાકિસ્તાનમાં લઘુમતીમાં રહેતા હિંદુઓ અને ખ્રિસ્તીઓના અધિકાર માટે નથી બોલતાં.

તમે પાકિસ્તાની આર્મી દ્વારા જેમની હત્યા કરાય છે તેવા બલૂચ લોકો માટે નથી બોલતાં. તમે પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીરના લોકોના માનવાધિકાર માટે નથી બોલતાં.

મલાલા યુસુફઝાઈ તમે દંભી છો.

તારેક ફતેહે લખ્યું કે મલાલા બલૂચિસ્તાન માટે નથી બોલતાં તો તેનો દોષ તેમને ન આપો.

મેહવાશ ઐજાઝનું કહેવુ છે કે, 'તેઓ પાકિસ્તાન અને સમગ્ર વિશ્વમાં ચાલી રહેલા અન્યાય સામે નિયમિતરીતે બોલતાં રહે છે.

સત્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરો, અનુકૂળતાભર્યા બહાનાં પર નહીં.'

પાકિસ્તાનમાં પણ અનેક લોકો મલાલાએ પોતાનાં નિવેદનમાં ભારતનો ઉલ્લેખ કેમ ન કર્યો એની ચર્ચા કરી રહ્યાં છે. આ અંગે અહમેર નકવીએ લખ્યું કે મલાલાએ ભારતનો ઉલ્લેખ ન કરતાં પાકિસ્તાનના લોકો અપસેટ છે કે એમનું નિવેદન તટસ્થ કેમ છે.

આ એનાં કારણે છે કેમ કે આપણે કાશ્મીરને આપણી સંપત્તિ ગણીએ છીએ અને કાશ્મીરીઓની ભાગ્યે જ દરકાર કરીએ છીએ. મલાલાનું નિવેદન ફક્ત કાશ્મીરીઓ અંગે છે એથી લોકો ગુસ્સામાં છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


મહત્વનું છે કે નેપાળમાં સત્તાધારી નેપાળ કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના બે અગ્રણી નેતાઓ વડા પ્રધાન કે પી શર્મા ઓલી અને પુષ્પ કમલ દહલ વચ્ચેના મતભેદો વધી ગયા છે જે વચ્ચે નેપાળના વડા પ્રધાને ભારત પર આ આરોપ લગાવ્યો છે.

કાર્યક્રમમાં બોલતા ઓલીએ કહ્યું કે દિલ્હીના મીડિયા પર નજર કરો. જુઓ કે દિલ્હીમાં કેવી બેઠકો કરવામાં આવી રહી છે. ઓલી તેમની સરકારને ઉથલાવવાના પ્લોટ તરફ ઇશારો કરી રહ્યા હતા.

વડા પ્રધાનના પદ પર હંમેશા માટે રહેવાનો તેમનો કોઈ ઇરાદો નથી એમ કહેતા ઓલીએ કહ્યું કે, હાલ તેમનો પદ પરથી દૂર થવાનો કોઈ સવાલ જ ઉભો થતો નથી.

મહત્વનું છે કે નેપાળે હાલમાં જ સંવિધાનમાં બદલાવ કરતો એક કાયદો પસાર કર્યો છે જે હેઠળ ભારત સાથેના કેટલાક વિસ્તારોને નેપાળમાં દર્શાવતો નવો નકશો તૈયાર કરવાની મંજૂરી મળે છે. આને કારણે ભારત અને નેપાળ વચ્ચે ચાલી આવેલો સીમાવિવાદ વધુ વકર્યો છે.

નેપાળમાં સત્તારૂઢ કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીમાં ચીનની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી સાથેના તાલમેલને લઈને બે ફાંટા પડી ગયા છે.

LAC પર હજુ પણ ભારત અને ચીનના સૈનિકો આમને-સામને

લદ્દાખમાં લાઇન ઑફ ઍક્ચ્યુઅલ કંટ્રોલ (LAC) ઉપર ભારત અને ચીનની સેના હજુ પણ મહત્વના પોઇન્ટ્સ પર એક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

બીજાની સામસામે છે એવું ધ હિંદુનો અહેવાલ જણાવે છે.

15 જૂને ગલવાન ઘાટીમાં ભારત અને ચીનના સૈનિકો વચ્ચે થયેલી હિંસક અથડામણ બાદ કૉર્પ્સ કમાન્ડ કક્ષાની બેઠક થયાના એક અઠવાડિયા બાદ પણ હજુ lAC પર મહત્વના 'ફ્રિક્શન પોઇન્ટ્સ' પર ભારત અને ચીનની સેના સામસામે છે. આ અથડામણમાં 20 ભારતીય જવાનો માર્યા ગયા હતા.

22 જૂનની કૉર્પ્સ કમાન્ડર સ્તરની બેઠક બાદ પણ ચીને LAC પાસે આવેલી કેટલીક વિવાદિત જગ્યાઓ પર બાંધી દીધેલા અથવા કામચલાઉ બાંધેલા માળખાઓને ન તો ખાલી કર્યા છે ન તો એને દૂર કર્યા છે.

જોકે, અધિકારીઓ જણાવી રહ્યા છે કે બેઠક બાદ ચીનના સૈનિકોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જરૂર થયો છે.

આ વર્ષના એપ્રિલ-મેથી LAC પર તણાવ છે. અખબાર લખે છે કે આખા લદ્દાખમાં ચીનના વિસ્તારથી ભારત માટે ચિંતાજનક સ્થિતિ બનેલી હતી, જેમાં ચીને પેગોંગ ત્સો (લેક) પાસે ફિંગર 4થી 8 વચ્ચેનો મોટો વિસ્તાર કબ્જે કરી  લીધો હતો.

શનિવારે LAC પરની સ્થિતિ વિશે ચર્ચા કરવા માટે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજીત ડોભાલની અધ્યક્ષતામાં ચાઇના સ્ટડી ગ્રુપ(CSG)ની બેઠક મળી હતી. જો કે બેઠકની વિગતો હજુ બહાર આવી નથી.

કોરોના સંક્રમિત દરદીના મૃત્યુ મામલે અમદાવાદની હૉસ્પિટલને 77 લાખનો દંડ

અમદાવાદ મહાનગરપાલિકાએ શહેરની રાજસ્થાન હૉસ્પિટલને એક કોરોના સંક્રમિત દરદીના મૃત્યુ મામલે 77 લાખ રૂપિયાનો દંડ કર્યો છે અને પોલીસ ફરિયાદ નોંધાવી છે એવું એનડીટીવીનો એક અહેવાલ કહે છે.

આ દંડ એક કોરોના સંક્રમિત વ્યક્તિનું બેદરકારીને કારણે મૃત્યુ થવાના કેસમાં કરવામાં આવ્યો છે. ગુજરાત હાઈકોર્ટે આ કિસ્સાને ઘણો દુખદ ગણાવી જવાબદારો સામે કડક પગલા લેવાની સૂચના આપી એ બાદ અમદાવાદ મહાનગરપાલિકા તરફથી આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી.

અમદાવાદ મહાનગરપાલિકાના અધિકારી ભાવિન સોલંકીના જણાવ્યા પ્રમાણે રાજસ્થાન હૉસ્પિટલમાં 18 જૂનના રોજ એક 73 વર્ષીય કોરોના સંક્રમિત દરદીને જ્યારે અન્ય જગ્યાએથી અહીં ખસેડાઈ રહ્યા હતા તે દરમિયાન તેમનું મૃત્યુ થઈ ગયું હતું.

આ કેસમાં હૉસ્પિટલને રવિવારે કારણદર્શક નોટિસ આપવામાં આવી હતી. ભાવિન સોલંકી કહે છે કે "હૉસ્પિટલને 25 લાખનો દંડ તથા આઠ બોર્ડ મેમ્બર અને 18 ટ્રસ્ટીઓ દરેકને 2-2 લાખનો દંડ મળીને કુલ 77 લાખ રૂપિયાનો દંડ કરાયો છે. આ નાણાનો ઉપયોગ કોવિડ-19ના દરદીઓની સારવાર માટે કરવામાં આવશે."

પોલીસે આ કેસમાં બેદરકારીથી મરણ અને ગુનાહિત કાવતરા સહિતની કલમો હેઠળ ગુનો દાખલ કર્યો છે.

તમે અમને ફેસબુક,...


મહદઅંશે એ જમાનામાં જનજીવન પર કૉંગ્રેસની અસર અને પકડ હતી. એક કેશુભાઈના અપવાદને બાદ કરતાં બાકીના નેતાઓ ગાંધીવાદી વિચાર સરણી સાથે જોડાઈને પોતાની રાજકીય પ્રવૃતિ માટે કૉંગ્રેસના માધ્યમથી કાર્યરત હતા.

આ બધા વચ્ચે રાજકોટ શહેરમાં ધીરેધીરે જનસંઘનો દીવો પ્રકાશિત થતો જતો હતો. તે સમયે પોતાની જાહેર જીવનની પ્રવૃત્તિ માટે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના વિચારોથી પ્રેરિત થઈને એક યુવાન આ મારગે ચાલ્યો.

સંઘના સ્વયંસેવકથી શરૂ થયેલી એની કારકિર્દી એને મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેટર, ધારાસભ્ય, ગુજરાત જનસંઘના પ્રદેશપ્રમુખ, વિપક્ષના નેતા અને  બે-બે વખત મંત્રી અને લોકસભા તેમજ રાજય સભાના સભ્યપદની ખુરશી સુધી લઈ ગઈ. એ યુવાનનું નામ કેશુભાઈ સવદાસ દેસાઈ-પટેલ.

આર્થિક તંગી અને સંકડામણ વચ્ચે આગળ વધેલા આગેવાન

24મી જુલાઈ 1928ના રોજ સૌરાષ્ટ્રમાં રાજકોટ ખાતે ખેડૂત પરિવારમાં જન્મેલા કેશુભાઈ પટેલ એટલે આર્થિક તંગી અને સંકડામણ વચ્ચે તકદીર સાથે લડીને આગળ વધેલ એક આગેવાન.

વિદ્યાર્થીકાળમાં એમણે કૂવા ગાળવાનું તેમજ અન્ય નાનાં-મોટાં મજૂરીકામ કર્યાં. 15 વર્ષની કિશોર અવસ્થામાં આરએસએસના સિદ્ધાંતો અને કાર્યપદ્ધતિથી પ્રભાવિત થઈ તેઓ રાષ્ટ્રી... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ય સ્વયંસેવક સંઘના સ્વયંસેવક બન્યા.

આઝાદી પછી તરત જ 30મી જાન્યુઆરી 1948ના રોજ દિલ્હીની પ્રાર્થના સભામાં નથુરામ ગોડસેની ગોળીથી રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજીની હત્યા થઈ એના અનુસંધાને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ પર તત્કાલીન ભારત સરકારે પ્રતિબંધ મૂક્યો. એ સરકાર ગૃહમંત્રી અને નાયબ વડા પ્રધાન સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ હતા.

આ પ્રતિબંધ સામે દેશવ્યાપી વિરોધ ફાટી નીકળ્યો. આ વિરોધપ્રદર્શનના ભાગરૂપે રાજકોટમાં સરઘસ કાઢવા બદલ ટુકડીના આગેવાન તરીકે કેશુભાઈ પટેલની ધરપકડ થઈ અને તેમને છ માસની જેલની સજા થઈ.

સજા થવાને કારણે કેશુભાઈ મેટ્રિકની પરીક્ષા આપી શક્યા નહીં. બસ ત્યાંથી તેમનો અભ્યાસ અટક્યો. કેશુભાઈ ક્યારેય કૉલેજનાં પગથીયાં ચડ્યા નહીં.

કેશુભાઈનું ત્યાર પછીનું જીવન એ પ્રજાકીય સેવા અને કાર્યો માટે સમર્પિત રહ્યું.

રાજકોટ એમની કર્મભૂમિ બની રહ્યું.

કેશુભાઈ પહેલાં દેસાઈ અટક લખતા હતા. કૉંગ્રેસ પાસે મોટાગજાના સંખ્યાબંધ પાટીદાર આગેવાનો હતા. તેની સામે પાટીદાર મતદારોને પોતાની તરફ કરી શકે એ માટે ચીમનભાઈ શુક્લ જેવા કેટલાક ચાણક્યબુદ્ધિ નેતાઓએ કેશુભાઈની અટક દેસાઈમાંથી પટેલ કરાવી નાખી.

રાજનીતિમાં કદાચ કોમઆધારિત નેતૃત્વ કરવાની દિશામાં આ પ્રયાસ હતો.

એક આડ વાત કરી લઉં તો આવી જ કોઈ વ્યૂહરચનાના ભાગરૂપે ગુજરાત વિધાનસભામાં પહેલીવાર ચૂંટણી લડતા સૌરભ દલાલ પાટીદાર છે એમ ઓળખાણ ન આપવી પડે એ માટે તેમની અટક પણ તે દિવસથી બદલીને સૌરભ પટેલ કરી દેવામાં આવી.

ભારતીય રાજનીતિમાં મતોનું ધ્રુવીકરણ કરવામાં કોમનો કેટલી સિફ્તાઈથી ઉપયોગ કરવામાં આવે છે એનું આથી મોટું બીજું કોઈ ઉદાહરણ મળી શકે તેમ નથી.

જાહેર જીવનમાં આગળ વધતાં તેઓ રાજકોટ શહેર સુધરાઈની ચૂંટણીમાં જનસંઘના ઉમેદવાર તરીકે વિજયી બન્યા અને તેની સાથે વિરોધપક્ષના નેતા  તરીકે જનસંઘમાં કેશુભાઈનું કદ બહુ ઝડપથી વધવા માંડ્યું અને 1969થી 1974 દરમિયાન તેઓ ગુજરાત પ્રદેશ ઉપ પ્રમુખ તેમજ પ્રમુખના હોદ્દા પર કાર્યરત રહ્યા.

સૌરાષ્ટ્રમાં જનસંઘના વગદાર આગેવાનોની જે ટીમ બની તેમાં હરિસિંહ ગોહિલ, રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના પ્રવીણભાઈ મણિયાર, ચીમન શુક્લ, સૂર્યકાંત આચાર્ય તેમજ અરવિંદભાઈ મણિયાર જેવાં નામોનો સમાવેશ કરી શકાય.

1975ની સાલ ગુજરાતની રાજકીય પરિસ્થિતિમાં મહત્વનું ટર્નિંગ પૉઇન્ટ બની.

પહેલીવાર ગાંધીનગરમાં જનતા મોરચાની બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલના વડપણ હેઠળની સરકાર સરદાર પટેલ જન્મશતાબ્દી વર્ષમાં 18મી જૂને સત્તારૂઢ બની.

યોગાનુયોગ...


મહમ્મદ અલી જિન્ના

મુસ્લિમ લીગે અલગ દેશની માગણી કરી હતી એ સાચી વાત છે અને તેમની એ માગ સંતોષાઈ હતી.

આ કારણસર જ ભાગલા માટે માત્ર મુસલમાનોને દોષી ગણાવવામાં આવે છે. બધા મુસલમાનો વિભાજન ઇચ્છતા હતા કે માત્ર મુસલમાનો જ એ માટે જવાબદાર છે એવું નથી.

મૌલાના આઝાદ અને ખાન અબ્દુલ ગફાર ખાન વિભાજનના સૌથી મોટા વિરોધી હતા. તેમણે ભાગલાનો જોરદાર વિરોધ કર્યો હતો.

તેમના ઉપરાંત ઇમારત-એ-શરિયાના મૌલાના સજ્જાદ, મૌલાના હાફિઝ-ઉર-રહેમાન અને તુફૈલ અહમદ મંગલોરી જેવા અનેક લોકો હતા, જેમણે મુસ્લિમ લીગના વિભાજનકારી રાજકારણનો બહુ સક્રીયતા સાથે વિરોધ કર્યો હતો.

મોતીલાલ નહેરુ સમિતિની ભલામણો

ઇતિહાસકાર ઉમા કૌરાએ લખ્યું છે કે મોતીલાલ નહેરુ સમિતિની ભલામણોને સ્વીકારવાનો હિંદુ મહાસભાએ 1929માં ઇનકાર કર્યો ત્યારે ભાગલાની રેખા ઊંડી થઈ ગઈ હતી.

અન્ય બાબતો ઉપરાંત મોતીલાલ નહેરુ સમિતિએ એવી ભલામણ પણ કરી હતી કે સેન્ટ્રલ એસેમ્બ્લીમાં મુસલમાનો માટે 33 ટકા બેઠકો અનામત રાખવામાં આવે.

આયશા જલાલે લખ્યું છે કે 1938નું વર્ષ આવતા સુધીમાં તો મહમ્મદ અલી ઝીણા મુસલમાનોના 'એકમાત્ર પ્રવક્તા' બની ગયા હતા, કારણ કે ઝીણા મુસલમાનોની માગને ઉગ્રતાપૂ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ર્વક રજૂ કરતા હતા.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

બીજી તરફ ઇતિહાસકાર ચારુ ગુપ્તાએ લખ્યું છે કે "કોંગ્રેસમાં હિંદુવાદી તથા હિંદુ મહાસભાના નેતાઓ 'ભારત માતા, માતૃભાષા અને ગૌમાતા'ના નારા લગાવતા હતા. તેને લીધે લઘુમતીવિરોધી માહોલ બની રહ્યો હતો."

એ માહોલમાં મુસલમાનો ખુદને અસલામત સમજે તે સ્વાભાવિક હતું.

એ પણ નોંધવું જોઈએ કે 1932માં ગાંધી-આંબેડકરના પૂણે કરાર પછી હરિજનો માટે અનામત બેઠકોની જોગવાઈ થઈ ત્યારથી સવર્ણો અને મુસલમાનો બંનેમાં એ વાતે અકળામણ વધી હતી કે તેમનો દબદબો ઘટી જશે.

બંગાળના વિભાજને નાખ્યો પાયો

મહાત્મા ગાંધી અને મહમ્મદ અલી જિન્ના

ઇતિહાસકાર જોયા ચેટર્જીના જણાવ્યા મુજબ, 1932 પછી બંગાળમાં હિંદુ-મુસલમાનો વચ્ચે ટકરાવ વધતો ગયો હતો અને તેને કારણે વિભાજનની ભૂમિકા તૈયાર થઈ હતી.

વાસ્તવમાં 1905માં ધર્મના આધારે બંગાળનું વિભાજન કરીને અંગ્રેજોએ ભાગલાનો પાયો નાખી દીધો હતો.

જોયા ચેટર્જીએ લખ્યું છે, "પૂર્વ બંગાળમાં ફઝલ-ઉલ-હક્કની કૃષિ પ્રજા પાર્ટીની વગ વધી હતી અને પૂણે કરાર બાદ હરિજનો માટે અનામત બેઠકોની જોગવાઈના કારણે સવર્ણ હિંદુઓનું વર્ચસ્વ ઘટવા લાગ્યું હતું. તેની કલ્પના પણ તેમણે કરી ન હતી.

તેનું પરિણામ એ આવ્યું કે બંગાળના ભદ્રજનો બ્રિટિશરોના વિરોધને બદલે મુસલમાનવિરોધી વલણ અપનાવવા લાગ્યા હતા."

વિલિયમ ગોલ્ડે લખ્યું છે કે ઉત્તર પ્રદેશમાં પુરુષોત્તમદાસ ટંડન, સંપૂર્ણાનંદ અને ગોવિંદ વલ્લભ પંત જેવા કોંગ્રેસના મોટા નેતાઓનો ઝુકાવ હિંદુવાદ તરફી હતો. એ કારણે મુસલમાનો અલગ પડી ગયાની લાગણી અનુભવતા હતા.

બીજી બાજુ હકીકત એ પણ છે કે વિભાજનમાં ઉત્તર પ્રદેશના મુસલમાનો સાંપ્રદાયિક ભૂમિકા પણ ઓછી ન હતી.

ફ્રાંસિસ રોબિનસન અને વેંકટ ધુલિપાલાએ લખ્યું છે, "ઉત્તર પ્રદેશના શ્રીમંતો અને જમીનદારો સમાજમાં પોતાનો દબદબો હંમેશ માટે જાળવી રાખવા ઇચ્છતા હતા."

તેઓ માનતા હતા કે હિંદુ ભારતમાં તેમનો જૂનો દબદબો યથાવત નહીં રહે.

મુશીરુલ હસન, પાપિયા ઘોષ અને વનિતા દામોદરન જેવા અનેક ઇતિહાસકારોએ લખ્યું છે કે 1937માં કોંગ્રેસના નેતૃત્વમાં સરકાર બની ત્યારે હિંદુ-મુસલમાન બન્ને વર્ગના સાંપ્રદાયિક તત્ત્વોમાં સત્તામાં મોટો હિસ્સો મેળવવાની હરિફાઈ શરૂ થઈ ગઈ હતી.

એ હરિફાઈ 1940 પછી વધુને વધુ કડવાશભરી બનતી ગઈ હતી.

મુસ્લિમ લીગે લીધો લાભ

જવાહરલાલ નેહરુ અને મહમ્મદ અલી જિન્ના

કોંગ્રેસ સાથે જોડાયેલા મુસલમાનો પોતે એકલા પડી ગયા હોવાનું અનુભવવા લાગ્યા ત્યારે ઝીણાની...


મહાગુજરાત આંદોલન વખતના તોફાનો

ત્યારે તત્કાલીન બૉમ્બે સ્ટેટ (પ્રૉવિન્સ)નો ભાગ રહેલા ગુજરાતને અલગ રાજ્યનો દરજ્જો અપાવવા ૧૯૫૬ થી ૧૯૬૦ સુધી ચાલેલાં મહાગુજરાત આંદોલનમાં અનેક લોકો શહીદ થયા હતા.

મહાગુજરાત આંદોલનમાં મૃત્યુ પામેલા લોકોની યાદમાં અમદાવાદના લાલદરવાજા ખાતે આંદોલનના પ્રણેતા ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિકના નેતૃત્વમાં શહીદ સ્મારક બનાવવાની માગણી સાથે લગભગ એક વર્ષ સુધી સત્યાગ્રહ ચાલ્યો હતો.

આંદોલન વખતે કર્ફ્યુની તસવીર

ભારતની આઝાદીની લડત બાદ 'મહાગુજરાત આંદોલન' એ ગુજરાતી પ્રજાનું સૌથી મોટું આંદોલન ગણાય છે.

મહાગુજરાત આંદોલનમાં 1958માં ઉમટેલો માનવ મહેરામણ

મહાગુજરાત આંદોલન વખતે ગુજરાતના લોકો હડતાળો, વિદ્યાર્થીઓનાં દેખાવો, જંગી સરઘસો, પોલીસનો ગોળીબાર, વિદ્યાર્થીઓનાં મૃત્યુ અને ગુજરાતી ભાષી વિસ્તારોમાં અરાજકતાના સાક્ષી બન્યા હતા.

આંદોલન વખતે ઘાયલ થયેલા સેનાની

દેશમાં જ્યારે બ્રિટિશ શાસન હતું ત્યારે ભારતનો પશ્ચિમ ભાગ બોમ્બે પ્રેસિડન્સીમાં ગણાતો હતો.

તેમાં ગુજરાતી ભાષી વિસ્તારનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

6 ઑગસ્ટ, 1956ના દિવસે દ્વિભાષી મુંબઈ રાજ્યની ઘોષણા કરાઈ હતી.

શહીદ સ્મારક સત્યાગ્રહ માટે ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

મહિલાઓની લડત

ગુજરાતને અલગ રાજ્યનો દરજ્જો ન મળતાં પ્રજાને આંચકો લાગ્યો.

આથી 7 ઑગસ્ટ, 1956ના રોજ કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ કૉંગ્રેસના મંત્રી ઠાકોરભાઈ દેસાઈને મળ્યા.

મળવા ગયેલા વિદ્યાર્થીઓને ઠાકોરભાઈ તરફથી સંતોષકારક જવાબ ન મળતાં હડતાળનું એલાન આપ્યું.

અમદાવાદના એલિસબ્રિજ વિસ્તારમાંથી જંગી સરઘસ નીકળ્યું અને 'લે કે રહેંગે મહાગુજરાત'નો નારો બુલંદ બન્યો.

8 ઑગસ્ટ, 1956ના રોજ અમદાવાદમાં ભદ્ર ખાતે કૉંગ્રેસ ભવનની બહાર વિદ્યાર્થીઓએ દેખાવો કર્યા.

મહિલાઓએ પણ આગળ વધીને આંદોલનમાં ભાગ લીધો હતો અને કેટલીક મહિલાઓએ ધરપકડ વ્હોરી હતી.

19 સપ્ટેમ્બર, 1968

19 સપ્ટેમ્બર, 1968ના દિવસે શહીદ સ્મારકના ઉદ્દઘાટન વખતે ભાવુક થતા ઇંદુલાલ યાજ્ઞિક

પોલીસે અંધાધૂંધ ગોળીબાર કર્યો અને એમાં પાંચ વિદ્યાર્થીઓનાં મૃત્યુ થયાં.

ત્યાર બાદ ગુજરાતમાં અરાજકતા ફેલાઈ અને અમદાવાદના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં દેખાવો અને તોફાનો થયાં.

મહાગુજરાત આંદોલનમાં કુલ 24 યુવાનો શહીદ થયા.

9 સપ્ટેમ્બર, 1956ના રોજ અમદાવાદના ખાડિયામાં એક સભામાં ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક મહાગુજરાત જનતા પરિષદના પ્રમુખ નીમાયા.

ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિકે મહાગુજરાત આંદોલનનું નેતૃત્વ લેતા કાર્યકરોમાં નવી ચેતના જાગી.

સત્યાગ્રહ કરતી મહિલાઓ

આંદોલન દરમિયાન 1957માં ચૂંટણી આવી અને મહાગુજરાત જનતા પરિષદે પણ ઝંપલાવ્યું.

ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક સહિત 5 ઉમેદવારો લોકસભામાં ચૂંટાયાં.

શહીદ સ્મારક સ્થળે ઇંદુલાલ યાજ્ઞિક

6 ડિસેમ્બર, 1959ના રોજ દિલ્હીમાં વિભાજનના પ્રશ્નના નિકાલ માટે કૉંગ્રેસ હાઇકમાન્ડની બેઠક મળી.

બેઠકના બીજા જ દિવસે મુંબઈ રાજ્યના વિભાજન માટેની દરખાસ્તને મંજૂરી આપી દેવાઈ.

શહીદ સ્મારક પર શ્રધ્ધાંજલિ આપતી બાળા

આખરે 1 મે 1960ના મુંબઇ રાજ્યમાંથી મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત એમ બે નવા રાજ્યો બન્યાં.

ગુજરાત રાજ્યના ઉદ્દઘાટન વખતે રવિશંકર મહારાજ

રવિશંકર મહારાજના હસ્તે અમદાવાદના સાબરમતી આશ્રમમાં નવા રાજ્યની સ્થાપના થઈ.

મહાગુજરાત આંદોલનમાં જીવ ગુમાવનાર લોકોની યાદમાં અમદાવાદમાં શહીદ સ્મારક બનાવવા માટે પણ સત્યાગ્રહ ચાલ્યો હતો. આ સ્મારકનું ઉદ્ઘાટન 19 સપ્ટેમ્બર, 1968ના દિવસે કરવામાં આવ્યું હતું.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


મહાગુજરાત ચળવળને નામે ચાલેલા એ આંદોલનમાં હિંદુ, મુસ્લિમ, દલિત, બ્રાહ્મણ એમ ધર્મ, જ્ઞાતિ અને સમાજના સિમાડા છોડીને માત્ર ગુજરાત રાજ્યની માગ માટે 24 યુવાનો શહીદ થયા હતા.

જોકે ગુજરાતી ભાષા અને અસ્મિતા ધરાવતું ગુજરાત રાજ્ય મેળવવા માટે ગોળી ખાઈને જીવન ખોનારા એ યુવાનોના નામ પણ ભાગ્યે જ કોઈને આજે ખબર હશે.

આમચી મુંબઈ અને મોરી ગુજરાતના નામે મુંબઈમાં હિંસા થઈ, તો સામે ગુજરાતના યુવાનો પણ રસ્તા પર આવી ગયા હતા. 1956માં આ આંદોલને જોર પકડવાનું શરૂ કર્યું.

ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર અલગ થયા ત્યારનો દુર્લભ વીડિયો

આઠમી ઓગસ્ટના દિવસે લાલ દરવાજા પાસે કોંગ્રેસ ભવન પર ગોળીબાર થયો અને 24 યુવાનો શહીદ થયા.

આ 24 યુવાનોની શહાદતે ગુજરાતને હલાવી નાખ્યું. સળંગ ચાર વર્ષ ચાલેલી મહાગુજરાતની ચળવળે વડાપ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નહેરૂને હચમચાવી મૂક્યા હતા.

'મારી બહેનપણીએ બૂમ પાડી કે તારા ભાઈને ગોળી વાગી છે...'

ગુજરાતને મહાગુજરાત બનાવવા માટે અનેક યુવાનોએ શહિદી આપી અને 1956થી 1960 સુધી ચાલેલી લડાઈના મુખ્ય પાયા નાખનાર 24 યુવાનો હતા.

એમાંથી એક સુરેશ જય શંકર ભટ્ટના નાના બહેન કીર્તિ દવે આજે પણ પોતાના ભાઈને યાદ કરતાં આંસુ રોકી ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

શકતાં નથી.

પોતાનાથી ચાર વર્ષ મોટાભાઈ સુરેશના મૃત્યુને આજે 62 વર્ષ થયા પણ તેમની તમામ વાતો ફિલ્મની જેમ ફ્લેશબેકમાં જતી રહે છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આંખ સામે તાજી ઘટના થઈ હોય એમ યાદ કરતાં કીર્તિ બહેન કહે છે કે મોટાભાઈ સુરેશ ગામમાં બહુ લાડકા હતા. એ એસ. સી. ઠાકર હાઈસ્કુલમાં ભણતા હતા.

એ વખતે સામ્યવાદી વિચારસરણીને વરેલો હોવાથી બીજાને મદદ કરવા તત્પર રહેતો એણે એકવાર પોતાના જાનની બાજી લગાવી.

બે છોકરાઓને સ્નાનાગારમાં ડૂબતા બચાવ્યા હતા, પણ એની મનશા એકજ હતી કે પોતે બીજાના કામમાં આવવો જોઈએ.

આ સંસ્કાર એને અમારા પિતામાંથી મળેલા 1942ની ચળવળમાં મારા પિતા જયશંકર ભટ્ટને આઝાદીની લડાઈમાં ભાગ લેવા બદલ સસ્પેન્ડ કરેલા છતાં એ આઝાદીની લડાઈ લડતા હતા.

એ જ સંસ્કાર મારાભાઈ સુરેશમાં આવેલા એટલે મહાગુજરાતની ચળવળ વખતે સુરેશ પણ આગળ પડતો સક્રિય હતો એ સભાઓ ગજવતો.

કૅલિકો મિલ પાસે મહાગુજરાત આંદોલનની લડાઈની વ્યૂહરચના ઘડતા કારણકે મુંબઈમાં હિંસા થયેલી.

બે મિનીટ શાંત રહ્યા બાદ કીર્તિ બહેન કહે છે કે “ભાઈ મહાગુજરાતની લડાઈમાં જતા હોય ત્યારે મારા પિતાજી એમને પ્રોત્સાહિત પણ કરતા હતા.”

“એક દિવસ હું દાળીયા બિલ્ડીંગ પાસે મારી બહેનપણીઓ સાથે લખોટી રમતી હતી. ત્યારે અચાનક જ મારી એક બહેનપણીએ બૂમ પાડીને મને કહ્યું, ‘જા તારા પપ્પાને કહે સુરેશને ગોળી વાગી છે.’ હું નાની હતી, મને કાંઈ સમજાયું નહીં.”

“મેં બાપુજીને બૂમ પાડી એ થોડા સમય માટે હચમચી ગયા પછી કઠણ થઈ ઝભ્ભો પહેરીને ગયા.”

શું માનવું છે મુંબઈના મરાઠીયોનું ત્યાંના ગુજરાતીઓ અને ગુજરાત વિશે?

“જ્યારે પાછા આવ્યા ત્યારે મારા ભાઈની લાશ લઈને આવ્યા બે દિવસ સુધી એમની આંખમાંથી આંસુ પડ્યું નહતું. એટલું જ બોલ્યા હતા કે હું અંગ્રેજી પોલીસ સામે લડીને ભારતને આઝાદ કરાવવા મથ્યો અને મારા આ આઝાદ ભારતની પોલીસે મારા દિકરાને ગોળી મારી.”

આટલી વાત કરતા કીર્તિ બહેનની આંખમાં ઝળઝળીયાં આવી જાય છે. તેમણે કહ્યું, “અમને એક વાતનું દુ:ખ છે કે એમના ભાઈની જેમ શહિદત થનારા કંઈ કેટલાય યુવાનોની શહાદત પર મહાગુજરાતનું આંદોલન કરી લોકો પ્રધાન થયા અને ગાંધીનગરની ગાદીએ બેઠાં પણ અમે ત્યાંના ત્યાં જ છીએ આઝાદ ભારતમાં અમારા ગુજરાતમાં અમને યાદ કરવાવાળું કોઈ નથી.”

અમને કોઈ પૂછતુંય નથી

'મારા કાકાએ ગુજરાત બનાવવા માટે જીવ આપી દીધો. અને સરકારને એની કોઈ કિંમત નથી, એમની શહીદી અને શૂરવીરતા આજે ખાંભી બની ગઈ, પણ પૂછનાર કોઈ નથી.'...આ શબ્દો છે લલિતભાઈ...


મહાઠગ તરીકે ઓળખાતા વિક્ટર લસ્ટિગનું સાચું નામ કોઈને ખબર નથી

જો કે, ઠગાઈના વિશ્વગુરૂ ગણાતા એ ભાઈનું સાચું નામ શું હતું એ તો કોઇને પણ ખબર નથી.

આલ્બર્ટ ફિલિપ્સ, રોબર્ટ જ્યોર્જ, ચાર્લ્સ ગ્રોમર જેવા જુદા જુદા નામોથી ઓળખાતા આ મહાઠગનું નામ અમેરિકાની ફેડરલ બ્યુરો ઑફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (એફબીઆઈ)નાં ચોપડે વિક્ટર લસ્ટિગ તરીકે નોંધાયેલું છે.

એફબીઆઈનાં 1935ના દસ્તાવેજો પરથી જાણવા મળે છે કે, આ વ્યક્તિ અમેરિકા અને ફ્રાન્સની સરકારોની આંખમાં કણાની જેમ ખૂંચતો રહ્યો હતો.

ખુલ્લેઆમ ઉડાવતો એફબીઆઈનો મજાક

આ વ્યક્તિ અમેરિકા અને ફ્રાન્સની સરકારોની આંખમાં કણાની જેમ ખૂંચતો રહ્યો હતો

બ્રિટિશ પત્રકાર જૅફ મેશે આ ઠગના કિસ્સા પર 'હેન્ડસમ ડેવિલ' નામનું પુસ્તક લખ્યું છે. જૅફ કહે છે, "જ્યારે પણ તે એફબીઆઈથી ભાગતો હોય, ત્યારે તેનો પીછો કરનારા એજન્ટોની મજાક ઉડાવવા તે એજન્ટોના નામથી જ હોટેલ્સમાં રૂમ બુક કરાવતો. એ એજન્ટોના નામથી જ કરી જહાજોની સવારી કરતો."

એફબીઆઈના દસ્તાવેજો મુજબ તેનો જન્મ 1 ઓક્ટોબર, 1890ના રોજ હોસ્ટાઈનમાં થયો હતો. હોસ્ટાઈન તે સમયે અસ્ટ્રો-હંગેરિયન સામ્રાજ્યનો ભાગ હતું. તે હાલનું ચેક-ગણરાજ્ય છે. જો કે આ બધ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ી કહેવાતી વાતો જ છે.

જૅફ વધુ માહિતી આપતા કહે છે, "તેના વિશે એટલા કિસ્સા છે કે, કોઈ હજી સુધી એ પણ નથી જાણતા કે તેનો જન્મ ક્યાં થયો હતો.

મેં એક સ્થાનિક ઈતિહાસકાર સાથે આ બાબતની વાત કરી હતી. પરંતુ, અહીંના દસ્તાવેજોમાં તેના આટલા બધા નામોમાંથી કોઈપણ નામની નોંધણી થયેલી જ નથી. એટલે તે અહીં તો હતો જ નહીં."

પ્રેમમાં ઘાયલ થયો હતો આ ઠગ

જેલ તોડવી, તેના માટે ડાબા હાથનો ખેલ હતો. પરંતુ આખરે અમેરિકન સરકારે તેને પકડી લીધો

અમેરિકામાં 1920નો દાયકો ખૂંખાર ગેંગસ્ટર અલ કપોની અને જેઝ સંગીત માટે જાણીતો છે. એ પહેલું વિશ્વયુદ્ધ પૂર્ણ થયા પછીનો સમય હતો.

અમેરિકા તેની ચઢતીના દિવસોમાં હતું અને ડૉલરનું મૂલ્ય ઝડપથી ઉપર-નીચે થઈ રહ્યું હતું. આ સમયમાં અમેરિકાનાં 40 શહેરોનાં જાસૂસોએ આ ઠગનું નામ 'અલ સિટ્રાઝ' પાડ્યું હતું.

સિટ્રાઝ એક સ્પેનિશ શબ્દ છે જેનો અર્થ જખમ થાય છે. આ નામ તેને તેના ડાબા ગાલ પરના એક ઘાના નિશાનને લીધે મળ્યું હતું. તે નિશાન તેને પેરિસમાં તેની પ્રેમિકા તરફથી મળ્યું હતું.

જ્યારે એણે એફિલ ટાવર વેચી નાખ્યો

લસ્ટિંગે તેની ઓળખાણ ફ્રેન્ચ સરકારના એક અધિકારી તરીકે આપી હતી

વાત 1925ની છે, અમેરિકન સિક્રેટ સર્વિસ એજન્ટ જેન્સ જોન્સનના સંસ્મરણ મુજબ વિક્ટર લસ્ટિગ મે મહિનામાં પેરિસ પહોંચ્યો હતો.

લસ્ટિગે પેરિસની એક વૈભવી હોટેલમાં ધાતુઓના ભંગારના ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા કેટલાંક મોટા ઉદ્યોગપતિઓ સાથે એક બેઠકનું આયોજન કર્યું.

આ બેઠક માટે લસ્ટિગે તેની ઓળખાણ ફ્રેન્ચ સરકારના એક અધિકારી તરીકે આપી અને સરકારી સ્ટેમ્પ સાથેનો એક પત્ર એ ઉદ્યોગપતિઓને મોકલાવ્યો હતો.

તેણે એ મીટિંગમાં કહ્યું, "એન્જિનિયરિંગ સાથે જોડાયેલી નિષ્ફળતાઓ, ખર્ચાળ દેખરેખ અને તમને જણાવી ન શકાય તેવી કેટલીક રાજકીય સમસ્યાઓને કારણે એફિલ ટાવરને તોડી પાડવો જરૂરી છે."

તેણે કહ્યું, "સૌથી ઊંચી બોલી લગાવનારાને ટાવર આપી દેવાશે."

બેઠકમાં હાજર રહેલા એકપણ ઉદ્યોગપતિએ લસ્ટિગની આ વાત પર શંકા ન કરી. તેમને લાગ્યું કે આ ફ્રેન્ચ સરકારનું જ એક પગલું છે.

કેટલાંક સૂત્રોનું કહેવું છે કે તેણે આ કારસો ફરી એકવાર પણ કર્યો હતો. લસ્ટિગ હોટેલમાં જ છૂપાયો હતો. તેને ખ્યાલ આવ્યો કે તે આવું ફરી એકવાર કરી શકે છે. અને તેણે એ ફરી વખત કરી બતાવ્યું.

સરકારી દસ્તાવેજમાં તેને માત્ર એક શિખાઉ સેલ્સમેન તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યો હતો

વિક્ટર લસ્ટિગે તેના જીવનમાં ઘણાં એવા કાવતરાંને અંજામ આપ્યો હતો. જેણે કેટલીય સરકારોની...