ગાંધીજી તેમની પૌત્રી આભા અને મનુ સાથે.

સૅંગર ભારતના 18 દિવસના પ્રવાસે આવ્યાં હતાં અને તેમણે ગર્ભનિરોધક અને નારી મુક્તિ સહિતના વિષયો પર ડૉક્ટરો અને સ્વંયસેવકો સાથે ચર્ચાઓ કરી હતી.

ગાંધીજી સાથે થયેલી તેમની વાતચીત પ્રસિદ્ધ ઇતિહાસકાર રામચંદ્ર ગુહાએ લખેલી ગાંધીજીની જીવનકથા 'ફાધર ઑફ ધ નેશન'માં પણ વણી લેવામાં આવી છે.

શાંતિદૂત તરીકે વિશ્વભરમાં પ્રસિદ્ધ થયેલા મહાત્મા ગાંધી દક્ષિણ આફ્રિકાથી ભારત આવ્યા, ત્યાંથી શરૂ કરીને 1948માં તેમની હત્યા થઈ ત્યાં સુધીના જીવનકાળની નાટકીય ઘટનાઓ વિશે દુનિયાભરના જુદાજુદા 60 ગ્રંથોમાંથી માહિતી એકઠી કરીને ગુહાએ 1129 પાનાઓમાં આવરી લીધી છે.

આ પુસ્તકમાં નારી અધિકાર, સેક્સ અને બ્રહ્મચર્ય વિશેના ગાંધીજીના વિચારોની ઝલક પણ મળી જાય છે.

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે

ગાંધીજીના મંત્રી તરીકે મહાદેવ દેસાઈ આશ્રમોમાં નેતાઓ અને કાર્યકરો સાથે બેઠકો થાય તેની અગત્યની નોંધ રાખવાનું કામ કરતા હતા.

તેમણે લખ્યું છે, "સૅંગર અને ગાંધીજી બંને એ વાત પર સહમત હતા કે મહિલાઓને વધારે સ્વતંત્રતા મળવી જોઈએ અને પોતાના ભાવી અંગેનો નિર્ણય તેમણે સ્વંય કરવો જોઈએ."

જોકે, તે પછીના મુદ્દાઓ પર તેમના વચ્ચે ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

અસહમતી ઊભી થઈ હતી.

કસ્તુરબા સાથે શારીરિક સંબંધોના ત્યાગ પછીની ગાંધીજીની મનોદશા

સૅંગર 1916માં અમેરિકામાં પ્રથમ 'પરિવાર નિયોજન કેન્દ્ર' ખોલ્યું હતું અને તેઓ માનતાં હતાં કે ગર્ભનિરોધક મહિલાઓની સ્વતંત્રતાનું સૌથી સુરક્ષિત માધ્યમ છે.

તેનો વિરોધ કરતા ગાંધીજીએ કહ્યું કે મહિલાએ પોતાના પતિઓને રોકવા જોઈએ, જ્યારે પુરુષોએ પોતાની કામુકતા પર નિયંત્રણ રાખવું જોઈએ. તેમણે સૅંગરને કહ્યું કે સેક્સ માત્ર સંતાનોત્પત્તિ માટે જ હોઉં જોઈએ.

સૅંગરે તરત જ ગાંધીજીને કહ્યું કે "મહિલાઓમાં પણ પુરુષની જેમ જ કામુકતા હોય છે. મહિલાઓને પણ પોતાના પતિ સાથે સંબંધ માટેની તીવ્ર ઇચ્છા જાગે તેવું બની શકે છે."

તેમણે કહ્યું, "શું તમને લાગે છે કે બે પ્રેમીઓ ખુશ હોય અને બે વર્ષમાં ફક્ત એક જ વાર સેક્સ કરે કે જેથી બાળક પેદા થઈ શકે?"

તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે ગર્ભનિરોધક અપનાવવા જોઈએ, જેથી અનિચ્છનિય ગર્ભધારણ ટાળી શકાય અને પોતાના શરીર પર પોતાનું નિયંત્રણ પણ રહે.

જોકે, ગાંધીજી પોતાની વાતને જ વળગી રહ્યા હતા. તેમણે સૅંગરને કહ્યું કે પોતે બધા જ પ્રકારના સેક્સને 'વાસના' માને છે.

પોતાનાં લગ્નજીવનની વાત કરતા તેમણે કહ્યું કે પોતાનાં ધર્મપત્ની કસ્તુરબા સાથે શારીરિક સુખનો ત્યાગ કર્યા બાદ તેમના સંબંધો આધ્યાત્મિક બની ગયા છે.

ગાંધીજીની સહમતી અને વિરોધ

ગાંધીજીના લગ્ન 13 વર્ષની ઉંમરમાં જ થઈ ગયા હતા અને તેમણે 38 વર્ષે બ્રહ્મચર્યની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી. તેઓ પોતાના જૈન ગુરુ રાયચંદભાઈ અને રશિયન લેખક લીયો ટૉલ્સટૉયથી પ્રભાવિત થયા હતા અને બ્રહ્મચર્યને અપનાવ્યું હતું.

ગાંધીજીએ પોતાની આત્મકથામાં લખ્યું છે કે તેમના પિતા મરણપથારીએ હતા ત્યારે પણ તેઓ પત્ની સાથે રતિક્રિડામાં વ્યસ્ત હતા.

સૅંગર સાથેની વાતચીતના અંતે જોકે ગાંધીજીનું વલણ થોડું નરમ પડ્યું હતું.

તેમણે કહ્યું કે પુરુષો સ્વેચ્છાએ નસબંધી અપનાવે તો તેમને વાંધો નથી, પરંતુ ગર્ભનિરોધકના બદલે પતિ-પત્નીએ બે પિરિયડ્સ વચ્ચેના સુરુક્ષિત સમયમાં જ સંબંધ બાંધવો જોઈએ.

સૅંગર આશ્રમ છોડીને ગયાં ત્યાં સુધી ગાંધીજીની આ વાત સાથે સહમત નહોતાં. બાદમાં તેમણે 'સ્વચ્છંદતા અને વાસના' અંગેના ગાંધીજીની આશંકાઓ વિશે લખ્યું હતું. પોતાની ઝુંબેશમાં ગાંધીજીનું સમર્થન ના મળ્યું તેથી તેઓ બહુ નિરાશ થયાં હતાં.

ગાંધીજીએ ગર્ભનિરોધક વિશે ખુલ્લીને વાત કરી હોય તેવો આ પ્રથમ પ્રસંગ નહોતો.

1934માં એક મહિલા કાર્યકરે તેમને સવાલ પૂછ્યો હતો કે શું સ્વનિયંત્રણ એ જ...


ગાંધીજી દક્ષિણ આફ્રિકાથી પરત આવ્યા તેઓ પછી ચાર વર્ષથી આશ્રમમાં રહેતા હતા ત્યાં ચેપનો ભોગ બન્યા હતા.

48 વર્ષના ગાંધીજીએ 'પોતાના જીવનની આ સૌથી લાંબી પહેલી બીમારીમાં' આરામ કર્યો અને માત્ર પ્રવાહી ખોરાક પર જ રહ્યા.

ગાંધીજીની તબિયત બગડી હોવાના સમાચાર આવ્યા તે પછી એક સ્થાનિક અખબારે લખ્યું હતું કે : "ગાંધીજીનું જીવન માત્ર તેમનું પોતાનું નથી - તે ભારતનું છે."

આશ્રમની બહાર ફ્લૂ હાહાકાર મચાવી રહ્યો હતો. જૂન 1918માં મુંબઈ પરત આવેલા જહાજમાં સૈનિકો આવ્યા તેમની સાથે ફ્લૂનો ચેપ પણ આવ્યો હતો.

આરોગ્ય અધિકારી જે. એસ. ટર્નરના જણાવ્યા અનુસાર રોગચાળો "રાતના ચોરની જેમ આવ્યો અને બહુ ઝડપથી ફેલાઇ ગયો." સપ્ટેમ્બરમાં દક્ષિણ ભારતમાં રોગચાળાએ ઉથલો માર્યો અને સમગ્ર દરિયાકાંઠે ફેલાઈ ગયો હતો.

નિરાલાએ લખ્યું, 'મારું આખું કુટુંબ, આંખના પલકારામાં ગુમ થઈ ગયું'

1918ની મહામારીનો મુંબઈ પણ ભોગ બન્યું હતું

ઇન્ફ્લૂએન્ઝાના રોગચાળાને કારણે 1.7થી 1.8 કરોડ ભારતીયોના મૃત્યુ થયાં હતાં, જે સમગ્ર પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધમાં માર્યા ગયેલા લોકો કરતાંય મોટી સંખ્યા હતી.

ભારતની વસતીના 6% લોકો નાશ પામ્યા હતા. કૂપોષણથી પીડાતી, ગંદકી વચ્ચે ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

રહેતી અને પુરુષોની સારવાર માટે મથતી સ્ત્રીઓનાં મૃત્યુ વધુ પ્રમાણમાં થયાં હતાં.

વિશ્વની ત્રીજા ભાગની વસતિને તે મહામારીનો ચેપ લાગ્યો હતો અને પાંચથી 10 કરોડ લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં.

ગાંધીજી અને તેમના આશ્રમવાસીઓ નસીબદાર હતા કે બીમારીમાંથી બેઠા થઈ શક્યા.

ઉત્તર ભારતમાં હિન્દી ભાષાના નિરાલાના નામે જાણીતા કવિ સૂર્યકાંત ત્રિપાઠીનાં પત્ની અને ઘણા કુટુંબીજનો બીમારીનો ભોગ બની ગયાં હતાં.

નિરાલાએ લખ્યું હતું કે મારું આખું કુટુંબ, "આંખના પલકારામાં ગુમ થઈ ગયું".

ઇન્ફ્લૂએન્ઝાના રોગચાળાને કારણે 1.7થી 1.8 કરોડ ભારતીયોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં

તેમણે જોયું કે ગંગા નદીમાં "મૃતદેહો ઉભરાઈ પડ્યા હતા". લાશોનો ખડકલો થઈ ગયો હતો, કેમ કે બાળવા માટે પૂરતાં લાકડાં પણ નહોતાં. અધૂરામાં પૂરું ચોમાસું પણ નિષ્ફળ ગયું અને દુકાળની સ્થિતિ આવી પડી. તેના કારણે ગામડાંથી લોકો શહેરોમાં ઉભરાવા લાગ્યા અને તેના કારણે રોગચાળો વધુ ઝડપથી ફેલાયો.

એ વાત સાચી કે આજે તબીબી સુવિધા ઘણી સારી છે. આમ છતાં હજી કોઈ ઉપચાર મળ્યો નથી અને વિજ્ઞાનીઓએ કોરોના વાઇરસનો જિનેટિક મેપ બનાવી લીધો છે. રસી શોધી લેવામાં આવશે તેવું આશ્વાસન પણ આપવામાં આવ્યું છે.

1918ની મહામારી થઈ ત્યારે હજી ઍન્ટિબાયૉટિક શોધાઈ નહોતી. તે વખતે ગંભીર બીમારને સારવાર આપવા માટેનાં જરૂરી સાધનો પણ નહોતાં.

તે વખતે ભારતમાં પશ્ચિમની દવાઓ એટલી સ્વીકારાતી પણ નહોતી અને મોટા ભાગના લોકો દેશી ઔષધીઓ પર જ આધાર રાખતા હતા.

આમ છતાં કેટલીક નોંધપાત્ર સમાનતા એક સદી પછી પણ દેખાઈ રહી છે. સાથે જ કેટલાક બોધપાઠ પણ તેમાંથી લેવા જેવા છે, કેમ કે ફ્લૂનો સામનો કરવામાં ભૂલો કરવામાં આવી હતી.

સૌથી ગીચ વસતી ધરાવતા મુંબઈમાં રોગચાળાની શરૂઆત થઈ હતી. લોકોને અત્યારે પણ એ જ ચિંતા છે કે મુંબઈમાં ચેપ ફેલાઈ શકે છે. 2 કરોડથી વધુ વસતી ધરાવતા મુંબઈમાં જ અત્યારે કોરોના વાઇરસના સૌથી વધુ કેસ નોંધાયા છે.

જુલાઈ 1918ના પ્રારંભના દિવસોમાં જ રોજના 230 લોકોનાં મૃત્યુ ફ્લૂથી થવાં લાગ્યાં હતાં. જૂનના અંત કરતાં આ પ્રમાણ ત્રણ ગણું હતું.

"મુખ્ય લક્ષણ તાવ આવવો અને પીઠમાં દુખાવો થવો તે છે અને આવું ત્રણ દિવસ ચાલે છે," એમ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાએ ત્યારે અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું અને ઉમેર્યું હતું કે "મુંબઈમાં લગભગ દરેક ઘરમાં કોઈ ને કોઈને તાવ છે."

1918ની મહામારી થઈ ત્યારે હજી ઍન્ટિબાયોટિક શોધાઈ નહોતી

કામદારો ઑફિસ અને ફૅક્ટરીમાં આવતા બંધ થયા હતા. સ્થાનિક યુરોપિયન...


ગાંધીજી પ્રત્યે બધાને આદર હોય એવું જરૂરી નથી. ઘણા તેમની સામે નાનામોટા વાંધા ધરાવે છે. એ તો હોય. માણસમાત્ર, વાંધાને પાત્ર. પરંતુ વાંધો પડે તે માણસને મારી નાખવાનો અને રાષ્ટ્રહિતના નામે એ હત્યાને વાજબી ઠરાવવી - એ બંને બાબતો સામાન્ય સભ્યતાથી વિરુદ્ધની છે.

જો તેને સ્વીકારી લેવામાં આવે તો પછી બીજું ઘણું પણ આપણે સ્વીકારી લેવાનું થાય.

જેમ કે, વિચારભેદ ધરાવતા માણસને દેશભક્તિની પોતાની (મર્યાદિત-સંકુચિત) સમજ પ્રમાણે મારી શકાય, તો બંગાળમાં ભાજપ-તૃણમૂલ પક્ષના ગુંડાઓથી મારામારી પણ કરી શકાય, કૉંગ્રેસથી 1984નો શીખ હત્યાકાંડ આચરી શકાય, ભાજપથી 2002નો ગુજરાત હિંસાચાર પણ આચરી શકાય.

આ બધાની પાછળ રહેલો 'સિદ્ધાંત' તો એક જ છે.

ગોડસે દેશભક્ત હતો?

એક હત્યારાને, એ પણ ગાંધીજી જેવી વ્યક્તિની હત્યા કરનારાને, દેશભક્તનો દરજ્જો આપીને દેશભક્તિના ખ્યાલને એટલો નીચો લઈ જવો કે કેમ, એ પહેલો સવાલ છે. (ગાંધીજી વિશે ગોડસેનું પણ મૂલ્યાંકન એવું તો હતું કે તેમને ગોળી મારતાં પહેલાં, તેમના પ્રદાન બદલ પ્રણામ કરવાં પડે.)

દેશભક્તિનો ઉપયોગ ધાક જમાવવા કરનારા માટે તો, તેમના પૂર્વગ્રહોનો જેના પૂર્વગ્રહો સાથે મેળ ખાઈ જાય એ બધા દે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

શભક્ત.

એક તરફ ત્રાસવાદવિરોધી કાર્યવાહીની દુહાઈ દેવાની અને બીજી તરફ ત્રાસવાદવિરોધી કાર્યવાહીમાં મૃત્યુ પામનાર હેમંત કરકરે વિશે બેફામ બોલનાર પ્રજ્ઞા ઠાકુરને ઉમેદવાર તરીકે પણ ચાલુ રાખવાનાં.

આ થયો રાજકીય સ્વાર્થે રંગાયેલી કહેવાતી દેશભક્તિનો એક પ્રકાર. એ પ્રકાર અનુસાર જ 'રાષ્ટ્રપિતા'ના હત્યારાને દેશભક્ત ગણાવી શકાય. એ સિવાય નહીં.

'દેશભક્તિ' જેવા શબ્દો મનમાં અનુભવવાની અને દેશવાસીઓને મદદરૂપ થવાની ભાવના તરીકે હોઈ શકે. તેનો ઉપયોગ પોતાના મિથ્યાભિમાન-સ્વાર્થ-પૂર્વગ્રહો-કુંઠાઓ સંતોષવા અને બીજાને ફટકારવા માટે કરતા હોય, એવા લોકો જ ગોડસેને દેશભક્ત ગણી શકે.

જેમના 'દેશ'ના ખ્યાલમાં બહુરંગી વૈવિધ્યનો નહીં, ઉપરથી લાદેલી 'સમરસતા'-એકરૂપતાનો મહિમા હોય, એવા લોકો પણ ગોડસેને દેશભક્ત ગણી શકે.

પાકિસ્તાનમાં કટ્ટરતાવાદીઓ-ત્રાસવાદીઓ-આત્મઘાતીઓ અમુક વર્તુળોમાં 'ધર્મયોદ્ધા'ની ઓળખ પામતા હોય છે. એવા ધોરણે ગોડસેને ભારતમાં 'દેશભક્ત' ગણવો હોય તો ગણાવી શકાય.

ટૂંકમાં, ગોડસેને દેશભક્ત ગણવાનો ઘણો બધો આધાર ગોડસે શું હતો એની પર નથી. એ તો દેખીતી રીતે જ હત્યારો છે. તેને દેશભક્ત ગણવાનો ઘણો બધો આધાર તમારી વિચારપ્રક્રિયા અને વલણો કેવાં છે, તેના પર રહે છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ગોડસેને આર.એસ.એસ. સાથે સંબંધ હતો? અને રહેશે?

ગાંધીજીની હત્યા કરતી વખતે ગોડસેએ આ કપડાં પહેર્યાં હતાં અને આ ગીતા ફાંસી પર જતા પહેલાં ગોડસે પાસે હતી.

આ સવાલના બે જવાબ છે : એક ટેકનિકલ એટલે કે કાયદાની-પુરાવાની અદાલતમાં માન્ય રહે એવો અને બીજો સામાન્ય સમજનો.

પ્રચલિત ઇતિહાસ પ્રમાણે, ગોડસે આર.એસ.એસ.નો સભ્ય હતો, પણ ગાંધીહત્યા વખતે તે આર. એસ. એસ.(સંઘ)માં સક્રિય ન હતો.

કોઈ માણસ સંઘનો સભ્ય છે કે નહીં, તેની કોઈ યાદી કે આધારપુરાવા જાહેર થતા નથી હોતા. એટલે ગાંધીહત્યા વખતે ગોડસેના સભ્યપદનો પણ કોઈ પુરાવો નથી.

તેના ભાઈ ગોપાલ ગોડસેએ વર્ષો પછી એ મતલબનું કહ્યું હતું કે ગોડસે સંઘમાં હતો, પણ તે નિષ્ક્રિય થઈ ગયો હતો, જેથી ગાંધીહત્યા પછી સંઘ પર તવાઈ ન ઊતરે.

છતાં, સંઘ અને ગોડસે વચ્ચે પ્રગટ કે અપ્રગટ નાળસંબંધ હતો અથવા સંઘને ગોડસે પ્રત્યે સારો ભાવ હતો એવું જણાઈ આવે છે. અલબત્ત, એનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે સંઘે ગોડસે સાથેના તેના પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ ભાવનો ભાર આખી જિંદગી વેંઢાર્યા કરવાનો.

સંઘ ઇચ્છે તો સ્પષ્ટ શબ્દોમાં, ભારપૂર્વક 'જો અને તો' સિવાયની ભાષામાં, ગોડસેના કૃત્યનો વિરોધ કરીને અને...


ગાંધીજીએ એ બાબતે ખરેખર શું કહ્યું હતું? અને એ એક વાત પાછળ કયા સંજોગો, પરિબળો અને ભાવના જવાબદાર હતાં?

કૉંગ્રેસનું વિસર્જન કર્યા પછી સ્વતંત્ર ભારતના રાજકારણ અને રાજતંત્રનું શું થાય? આવા કેટલાક સવાલના જવાબ.

ગાંધીજીઃ નિવૃત્તિના વિચાર

ભારતમાં આવ્યા પછી ગાંધીજી કૉંગ્રેસ સાથે સંકળાયા ત્યારે કૉંગ્રેસ મહદ્ અંશે અંગ્રેજી બોલતા વકીલ-બૅરિસ્ટરોની સંસ્થા હતી.

ગાંધીજીના ઠરાવના આધારે ૧૯૨૦ના નાગપુર અધિવેશન પછી કૉંગ્રેસના દરવાજા સામાન્ય લોકો માટે ખુલ્લા થયા.

વર્ષે ચાર આના આપીને કૉંગ્રેસનું સભ્યપદ મેળવવાનું શક્ય બન્યું.

કોંગ્રેસને અસરકારક કામગીરી કરતી સંસ્થા બનાવવા માટે તેનું આંતરિક માળખું ઊભું કરવામાં આવ્યું.

પછીના વર્ષે ૧૯૨૧ના અમદાવાદ અધિવેશનમાં ગાંધીજીને કૉંગ્રેસના સર્વસત્તાધીશ નીમવામાં આવ્યા.

જૂની પેઢીના કૉંગ્રેસી નેતાઓએ મતભેદો સાથે તેમનો પ્રભાવ સ્વીકાર્યો અને કેટલાક નેતાઓ આગળ જતાં કૉંગ્રેસથી અલગ પણ પડ્યા.

આંતરિક મતભેદો વધતાં ગાંધીજીના સાથી (અને સગપણમાં તેમનાં ઓરમાન બહેનના દૌહિત્ર) મથુરાદાસ ત્રિકમજીએ છેક ૧૯૨૪માં તેમને કૉંગ્રેસ છોડીને, 'નવો સંઘ ઊભો કરીને સ્વરાજનું કાર્ય પોતાની રીતે' ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

આગળ વધારવા લખ્યું હતું. (બાપુની પ્રસાદી, મથુરાદાસ ત્રિકમજી, પૃ.૭૩)

 જવાબમાં ગાંધીજીએ બે વાક્યો લખ્યાં, 'કૉંગ્રેસ મને કાઢી મૂકે તો મારે તે નમ્રભાવે સાંખી લેવું જોઈએ. પણ મારાથી એકે પક્ષ ઉપર પ્રહાર ન કરાય.'

મથુરાદાસે નોંધ્યું છે કે 'બાપુના દિલમાં મંથન ચાલુ રહ્યું. તેમણે એક મહિનામાં જ કૉંગ્રેસ સંસ્થા (ચિત્તરંજન દાસ-મોતીલાલ નહેરુ વિ. જૂની પેઢીના નેતાઓએ સ્થાપેલા) સ્વરાજ પક્ષને સોંપવાની ઇચ્છા કરી અને પોતે કૉંગ્રેસ બહાર રહી શાંતિ, ખાદી, સંપ અને હરિજનકાર્યમાં રોકાઈ જવા વિચાર કર્યો અને તે માટે જુદી સંસ્થા ઊભી કરવા ધાર્યું.' (બાપુની પ્રસાદી, પૃ.૭૩)

એ વિશે કશો આખરી નિર્ણય થયો નહીં.

દસ વર્ષ પછી, ૧૯૩૪માં ગાંધીજીની દેશવ્યાપી હરિજનયાત્રા પછી મહાદેવભાઈએ એક પત્રમાં લખ્યું હતું, 'કૉંગ્રેસમાં દેખાતો બગાડો અને સર્વત્ર નજરે આવતો નિયમનનો અભાવ' ગાંધીજીને વ્યથિત કરતાં હતાં.

'જે પક્ષ ગાંધીવાદમાં માને છે તેની પાસે એ માન્યતાને અમલમાં મૂકવા જેટલી સંપત્તિ નથી. જે પક્ષ વિરોધ કરે છે એ વિરોધ કરતા દબાય છે.'

'પરિણામે બંને પક્ષોની ઉન્નતિ અટકે છે, બાપુની પોતાની પાંખ કપાય છે. જો એમને છૂટા કરવામાં આવે તો કામ તો જે કરતા હતા તે કરે, પણ પૂરેપૂરી શક્તિથી જ્યાં સુધી ઉડવું હોય ત્યાં સુધી એ ઉડી શકે...આ પગલાથી કોઈ પણ રીતે જવાહરને અન્યાય થાય એમ આ મિત્રો બાપુને સિદ્ધ કરી આપે તો બાપુ આ પગલું લેવાનું માંડી વાળે.' (બાપુની પ્રસાદી, પૃ.૧૫૧)

ગાંધીજીને કૉંગ્રેસ છોડાવવા માટે ઉત્સુક મથુરાદાસે ૧૯૩૪માં પણ તેમને તાર કર્યો,

'આપના જીવનકાર્યની સફળતા અને દેશની પ્રગતિ આપ કૉંગ્રેસમાંથી ફારેગ થાઓ તો થાય એમ મને ચોક્કસ લાગે છે. સૌ ગૂંગળાઈ રહ્યા છે. તેમને છૂટા કરો.' (બાપુની પ્રસાદી, પૃ.૧૫૧)

તેમના બીજા પત્રના જવાબમાં ગાંધીજીએ લખ્યું, 'કૉંગ્રેસમાંથી કાઢવા જેટલો તું ઉત્સુક થઈ રહ્યો છે તેના કરતાં હું નીકળવા વધારે ઉત્સુક થઈ રહ્યો છું. એટલે એ કામ સહેજે થઈ શકે એવા ઉપાયો જ આપણને રચવાપણું રહે છે.' (બાપુની પ્રસાદી, પૃ.૧૫૩)

આખરે, ઑક્ટોબર ૧૯૩૪માં ગાંધીજી કૉંગ્રેસમાંથી નિવૃત્ત થયા.

ત્યાર પછી 'હિંદ છોડો' ચળવળ વખતે (૧૯૪૨માં) તે ફરી કૉંગ્રેસના સંચાલક થયા અને સત્યાગ્રહ કરવો પડે તો તેમની આગેવાની હેઠળ જ કરવો એવું નક્કી થયું.

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે

વિસર્જનના વિચાર

૧૯૪૨ની 'હિંદ છોડો' ચળવળના થોડા સમય પહેલાં સરદાર પટેલે પ્રખ્યાત અંગ્રેજી ફિલ્મમાસિક 'ફિલ્મ ઇન્ડિયા'ના તંત્રી...


ગાંધીજીએ જાહેર જીવનમાં પગ મૂક્યા બાદ સત્યાગ્રહ થકી ભલભલા પ્રતિસ્પર્ધીઓનું હૃદયપરિવર્તન કરવામાં સફળતા મેળવી હતી. ખાસ કરીને બ્રિટિશરો વિરુદ્ધ કરેલા તેમનાં સત્યાગ્રહો મોટા ભાગે સફળ નીવડેલાં અથવા તો તેમને આશ્વાસન રહે તેવી રીતે તે સત્યાગ્રહોની પૂર્ણાહુતિ થઈ હતી.

બ્રિટિશ રાજ વખતે અત્યાચારો અને અન્યાયો વિરુદ્ધ સફળ સત્યાગ્રહો કરનાર બાપુને એક દેશી રજવાડા સામેના સત્યાગ્રહમાં ‘હું હાર્યો’ એમ કહેવાની ફરજ પડી હતી. તે સત્યાગ્રહ હતો રાજકોટનો સત્યાગ્રહ.

રાજકોટ સાથે ગાંધીજીનો સંબંધ

મહાત્મા ગાંધી

રાજકોટ સત્યાગ્રહ પર રામનારાયણ નાગરદાસ પાઠક દ્વારા લિખિત પુસ્તક ‘રાજકોટ સત્યાગ્રહ’માં થયેલી નોંધ મુજબ, “કાઠિયાવાડમાં ભાવનગર, જૂનાગઢ  અને જામનગર જેવાં મોટાં દેશી રજવાડાં હતાં. પરંતુ અસહકારના એ જમાનમાં પોતાને આંગણે રાજકીય પરિષદ ભરવા દેવાની કોઈ રાજ્યકર્તાની હિંમત અને ઇચ્છા પણ ન હતી. મોટા ભાગના રાજાઓ પ્રજાજાગૃતિના જુવાળને પોતાના રાજ્યની હદમાં આવતો અટકાવવા માટે કટિબદ્ધ બન્યા હતા. તેવા સમયે રાજકોટના ઠાકોર લાખાજીરાવે રાજકીય પરિષદનું અધિવેશન પોતાને આંગણે ભરવા દેવાની રાજીખુશીથી હા પડી. કાઠિયાવાડનાં રજવાડાં ઉપર દેખર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ેખ રાખનાર બ્રિટિશ હિંદના પ્રતિનિધ એજન્ટ ટુ ગવર્નરનું વડું મથક રાજકોટમાં હતું. એ રૅસિડેન્ટની ખફા મરજીનો વિચાર સરખો પણ કર્યા વિના સર લાખાજીરાજે પરિષદ માટે પરવાનગી આપી.”

સર લાખાજીરાજ પ્રજાપ્રેમી અને પ્રગતિશીલ વિચાર ધરાવતા રાજવી હતા. મહાત્મા ગાંધીના પિતા કબા ગાંધી રાજકોટના દીવાન હતા અને ગાંધીજીનું બાળપણ રાજકોટમાં વીત્યું હતું એ વાતનું તેમને ગૌરવ હતું.

ગાંધીજીએ દેશ સમક્ષ રજૂ કરેલા ચતુર્વિધ રચનાત્મક કાર્યક્રમના એક મહત્ત્વના ભાગ તરીકે રાજકોટમાં રાષ્ટ્રીય શાળા સ્થાપવામાં આવી ત્યારે ઠાકોરસાહેબે તેને માટે જમીન કાઢી આપી હતી અને બીજાં રચનાત્મક કાર્યોં પ્રત્યે તેમની હંમેશાં સક્રિય સહાનુભૂતિ રહી હતી.

વર્ષ 1925માં ભાવનગરમાં કાઠિયાવાડ રાજકીય પરિષદના ત્રીજા અધિવેશન બાદ લાખાજીરાજના આમંત્રણને પગલે જ્યારે મહાત્મા ગાંધી રાજકોટ પહોંચ્યા ત્યારે રાજાપ્રજાએ એકસાથે મળીને તેમનું ભવ્ય સ્વાગત કર્યું. રાજદરબારમાં ઠાકોરસાહેબે મહાત્માજીનું સિંહાસન પોતાને જમણે પડખે મુકાવ્યું.

સર લાખાજીરાજે રાજકાજમાં સલાહ આપવા માટે પ્રજા પ્રતિનિધિ સભાની સ્થાપના કરી હતી અને પ્રજાવિકાસનાં કામોમાં પ્રજાના અગ્રણીઓની સલાહ તેઓ માન્ય પણ રાખતા.

કમનસીબે આવા પ્રજાવત્સલ રાજવીનું અકાળે મૃત્યુ થયું અને તેમના સ્થાને તેમના પુત્ર  ઠાકોર ધર્મેન્દ્રસિંહ ગાદીએ આવ્યા. તેમને દારૂની ભારે લત હતી. તેઓ મોટે ભાગે નશામાં રહેતા અને રાજ્યનો કારભાર દીવાન વીરાવાળા ચલાવતા.

રાજકોટમાં ગેરવહીવટની ફરિયાદો

રાજકોટમાં આવેલી મોહનદાસ ગાંધી વિદ્યાલય

રાજ્ય નાનું અને ખર્ચ વધારે એટલે એ ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે દરબાર વીરાવાળાએ રાજ્યની પ્રજા પર જાતભાતના કરવેરા નાખ્યા.

તેમણે દીવાસળી, ખાંડ અને બરફ વગેરેના ઇજારા આપ્યા. દાણા માર્કેટ જેવાં મકાનો વેચવાં કાઢ્યાં. કાર્નિવલ નામની એક કંપનીને રાજ્યમાં જુગાર ચલાવવાનો પરવાનો આપ્યો.

ખેડૂતો ઉપર જાતજાતના કરવેરા અને અને વેઠવેરા લાદ્યા. રાજકોટની પ્રજા જાગૃત હતી, તેથી આવા બધા અત્યાચારો સામે તેણે માથું ઊંચક્યું. આ રીતે રાજકોટની લડતનાં મંડાણ થયાં.

સ્વરાજ્ય પ્રાપ્તિ બાદ સૌરાષ્ટ્રના મુખ્ય મંત્રી બનેલા ઢેબરભાઈ અને જેઠાલાલ જોષી જેવા લોકોએ દીવાન વીરાવાળા દ્વારા રાજાના મોજશોખ માટે સામાન્ય પ્રજા પર નખાયેલા વેરા વિરુદ્ધ અવાજ ઉઠાવવાનું શરૂ કર્યું.

ઢેબરભાઈએ તેમના મિત્રો સાથે શહેર અને ગ્રામ વિસ્તારના કરવેરાની તપાસ કરી અને તેના ચોક્કસ આંકડા મેળવ્યા. રાજકોટ શહેરના ઇજારાઓના...


ગાંધીજીએ ઝીણાને ખોટો ભાવ આપ્યો, એટલે દેશના ભાગલા પડ્યા.

ગાંધીજીની ઢીલાશને લીધે ઝીણા માથે ચડી ગયા અને દેશના ભાગલા પડ્યા.

અંગ્રેજો અને ભાગલાનું રાજકારણ

1857ના સંગ્રામમાં હિંદુઓ અને મુસ્લિમો એક થઈને જે રીતે લડ્યા, તેનાથી અંગ્રેજો ભડકી ગયા.

ત્યાર પછી બંને કોમ વચ્ચે તિરાડ પાડી શકે એવા નાનામાં નાના મુદ્દાને મોટા કરવા, એકબીજા વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રેરવો અને એકની સામે બીજાને ઊભા કરવા, એ અંગ્રેજોની શાસનપદ્ધતિનું અંગ બની ગયું.

1905માં તેમણે બંગાળના મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા હિસ્સાને હિંદુ બહુમતીવાળા હિસ્સાથી અલગ કરી નાખ્યો. બહાનું વહીવટી સરળતાનું હતું.

આ નિર્ણય સામે ઉગ્ર આંદોલન અને દેખાવ થયા. 1912માં બંગાળના ભાગલાનો નિર્ણય રદ કરવામાં આવ્યો, પણ બંને કોમો વચ્ચે અંતર વધારવાની અંગ્રેજોની ચાલ સફળ થઈ.

1909માં આવેલા સુધારામાં ભારતીયોને ચૂંટાઈને ધારાસભાઓમાં જવાની તક મળી, પણ તેમાં મુસ્લિમો માટે અલગ મતદારમંડળની વ્યવસ્થા રાખવામાં આવી હતી.

એટલે કે, મુસ્લિમ ઉમેદવાર મુસ્લિમોના મતથી જ ચૂંટાય. તેને હિંદુઓના મતની જરૂર ન પડે. હિંદુ-મુસ્લિમ અલગાવને સત્તાવાર સ્વરૂપ આપવાનો આ પ્રયાસ હતો.

હિંદુ-મુસ્લિમો વચ્ચે અંતર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

વધતું રહે, તેના માટે અંગ્રેજ સરકાર કેવી પ્રયત્નશીલ હતી, તેનો વિગતવાર ચિતાર સંબંધિત દસ્તાવેજોના આધાર સાથે વલી ખાને તેમનાં પુસ્તક 'ફૅક્ટ્સ આર ફૅક્ટ્સ- ધ અનટોલ્ડ સ્ટોરી ઑફ ઇન્ડિયાઝ પાર્ટિશન'માં આપ્યો છે.

તેમાંથી એક ઉદાહરણ :  21 સપ્ટેમ્બર, 1922ના રોજ વાઇસરૉય રિડિંગે બ્રિટનના મંત્રીમંડળમાં ભારતનો હવાલો સંભાળતા ગૃહમંત્રી (સેક્રેટરી ઑફ સ્ટેટ ફોર ઇન્ડિયા)ને લખ્યું હતું, ''મેં હમણાં જ તમને તાર કર્યો છે.''

''તેનાથી તમને જણાશે કે આપણે મુસ્લિમો અને હિંદુઓ વચ્ચે સંપૂર્ણપણે વિચ્છેદ કરાવવાના આરે છીએ.''

''આ શક્યતા તરફ હું હંમેશાં સૌથી વધારે ધ્યાન આપતો રહ્યો છું અને તેમાં મને મારી કાઉન્સિલમાં રહેલા (મુસ્લિમ સભ્ય) શફીની ભારે મદદ મળી છે, જે ઘણા સન્માનનીય મુસ્લિમ છે."

અંગ્રેજોની તરકીબ એ હતી કે સૌથી પહેલાં કૉંગ્રેસની સામે મુસ્લિમ લીગને રાજકીય દૃષ્ટિએ મજબૂત બનાવવી, તેની બરાબરની ધાર કાઢવી અને પછી દાવો કરવો કે હિંદુ-મુસ્લિમો વચ્ચેની ખૂનખાર દુશ્મનીને કારણે અંગ્રેજો ભારત છોડીને જાય, તે ભારતના હિતમાં નથી.

કોમી ઉશ્કેરણીનું સ્વદેશી ઝેર

અંગ્રેજોની 'ભાગલા પાડો ને રાજ કરો' ચાલબાજીની યોગ્ય ટીકા કરતી વખતે એ પણ યાદ રાખવું પડે કે તેમના આ પ્રયાસોને બંને પક્ષના કોમવાદીઓ તરફથી ભરપૂર ટેકો મળ્યો.

મુસ્લિમ હિતના નામે મુસ્લિમ કટ્ટરવાદી તત્ત્વોએ અને હિંદુહિતરક્ષણના નામે હિંદુ કટ્ટરવાદી તત્ત્વોએ ગાંધીજી અને કૉંગ્રેસના કોમી એકતાના પ્રયાસમાં સતત અવરોધ ઊભા કર્યા અને વાતાવરણ અંગ્રેજો માટે અનુકૂળ રાખ્યું.

1921માં ખિલાફત આંદોલન પછી ઊભો થયેલો હિંદુ-મુસ્લિમ કોમી એકતાનો માહોલ ઠરે તે પહેલાં જ વિખેરાઈ ગયો.

ગાંધીજીને નિરાશ કરી મૂકે એ હદનાં હુલ્લડોનો સિલસિલો ચાલ્યો.

બંને પક્ષના ધર્મઝનૂનીઓ અને ગુંડાઓને ધર્મહિતરક્ષક ગણવાની માનસિકતા તેના માટે જવાબદાર હતી.

તેમાં અંગ્રેજોનો વાંક હોય તો એટલો કે તે હુલ્લડખોરો સામે તરત કડક પગલાં લેવાને બદલે આગ સળગવા દેતા હતા.

કોમી ગુંડાગીરી અને કોમવાદી લાગણીનાં સામાજિક, આર્થિક, ધાર્મિક, સ્થાનિક એમ ઘણાં કારણ હતાં, પણ તેનું પરિણામ એક જ હતું :

હિંદુ-મુસ્લિમો શાંતિથી સાથે રહી શકે એમ નથી, એવા અંગ્રેજોના દાવાને ટેકો મળતો હતો અને કોમી એકતાની વાત કરનાર ગાંધીજીના હાથ હેઠા પડતા હતા.

પાકિસ્તાન : ખ્વાબ અને હકીકત

'પાકિસ્તાન'-પાક (પવિત્ર) લોકોની ભૂમિનો ખ્યાલ પહેલવહેલો કૅમ્બ્રિજમાં ભણતા ચૌધરી રહેમતઅલીના નામે બોલે છે.

'પાકિસ્તાન નેશનલ...


ગાંધીજીના આગમન પહેલાં કયા મોટા નેતાઓ હતા અને તેમનો કેવો પ્રભાવ હતો, તેનું થોડું ચિત્ર ગાંધીજીની આત્મકથામાંથી મળે છે.

1905માં બંગાળને હિંદુ અને મુસ્લિમ બહુમતીવાળા બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યું. તેના પગલે મોટા પાયે સ્વદેશી આંદોલન થયું.

ત્યાર પહેલાં અને પછી કિસાનો-આદિવાસીઓના વિદ્રોહો તો થતા રહેતા, પણ તેમને મુખ્ય ધારામાં સ્થાન મળતું નહીં.

1885માં સ્થપાયેલી કૉંગ્રેસ મોટા ભાગે ભદ્ર વર્ગના વકીલ-બૅરિસ્ટરોની સંસ્થા ગણાતી. એ બધા અંગ્રેજી બોલતા અને અરજી-રજૂઆતો દ્વારા આગળ વધતા.

તેમનો સંબંધ 'ઇન્ડિયા' સાથે વધારે અને 'ભારત' સાથે ઓછો હતો. છતાં, તેમણે આઝાદીના આંદોલન માટે પાયો રચવાનું નોંધપાત્ર કામ કર્યું.

આઝાદીની લડાઈ : ગાંધીજીની દોરવણી હેઠળ

દક્ષિણ આફ્રિકામાં સત્યાગ્રહના પ્રયોગ કર્યા પછી તેનો મોટા પાયે વિશાળ ક્ષેત્રમાં અમલ કરવાના ઇરાદાથી ગાંધીજી 1915માં ભારત આવ્યા.

પોતે કશુંક નક્કર આપવાનું છે એવા આત્મવિશ્વાસ અને નવી ભૂમિ પર ડગ માંડનારના વિદ્યાર્થીભાવથી તેમણે જાહેર જીવન શરૂ કર્યું.

1919માં જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ, પંજાબનો સરમુખત્યારી કાયદો (માર્શલ લૉ) અને ખિલાફત જેવા મુદ્દે તેમણે આંદોલનની અ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ને કૉંગ્રેસની આગેવાની લીધી.

ત્યારે વય અને અનુભવમાં સિનિયર એવા ઘણા નેતાઓ મોજુદ હતા. એ સૌ કરતાં સાવ જુદો રસ્તો ગાંધીજીએ લીધો.

તેમણે કૉંગ્રેસના દરવાજા આમજનતા માટે ખોલી નાખ્યા, અંગ્રેજિયતને બદલે સ્થાનિક ભાષાઓનો મહિમા કર્યો, લાંબી અરજીઓને બદલે ટૂંકાં-સચોટ લખાણનો રિવાજ પાડ્યો.

સાથે જ સત્યનો મહિમા કર્યો, બોલાતા શબ્દોની પાછળ કાર્યોનું વજન મૂકવાનું અનિવાર્ય બનાવ્યું, સવિનય કાનૂનભંગ થકી પોલીસની, મારની અને જેલની બીક લોકોના મનમાંથી નીકળી જાય એવા પ્રયાસ કર્યા.

ગમે તેવા શક્તિશાળી દ્વારા થતો અન્યાય સાંખી ન લેવાય અને તેનો મુકાબલો કરવા માટે હથિયારની જરૂર નથી, અંદરનું બળ પૂરતું છે, એવું સમજાવવાનું શરૂ કર્યું.

રાજકીય સાથે સામાજિકનો સમન્વય

ગાંધીજીની નેતાગીરીની સૌથી મોટી ખૂબી રાજકારણ, ધર્મકારણ અને સમાજકારણનું મિશ્રણ હતી.

ટીકાભાવે તેને 'ભેળસેળ' કહેવી હોય તો પણ કહેવાય. પરંતુ ગાંધીજીના વિચારમાં એ બધું અલગ ન હતું.

એટલે, રાજકીય આઝાદી જેટલી જ તેમને હિંદુ-મુસ્લિમ એકતા પણ વહાલી હતી ને અસ્પૃશ્યતાનિવારણ ઉપર પણ તેમનો એટલો જ ભાર હતો.

તેમના કારણે પહેલી વાર કેવળ ભદ્ર વર્ગની એકલદોકલ મહિલાઓને બદલે, મોટી સંખ્યામાં સ્ત્રીઓ આંદોલનોમાં ભાગ લેતી થઈ.

તેમણે કંઠીબંધા સંસ્થાકીય ધર્મને બદલે, ફરજ અને નૈતિકતાના અર્થમાં, ગરીબો-પીડિતોની સેવાના અર્થમાં ધર્મનો મહિમા કર્યો. એકેય ચળવળ કે આશ્રમ મુહૂર્ત જોવડાવીને શરૂ કર્યાં નહીં. અંધશ્રદ્ધાને સદંતર દૂર રાખી.

'એક વાર રાજકીય આઝાદી આવી જવા દો. પછી સામાજિક પ્રશ્નો હાથમાં લઈશું'-એવો 'વ્યવહારુ' અભિગમ તેમણે ન અપનાવ્યો.

સંઘર્ષના અને રચનાત્મક કાર્યક્રમો સાથે ચલાવ્યા. રેંટિયો-ચરખો અને સત્યાગ્રહો, અંગ્રેજ સરકાર સામે જેલવાસ ને પોતાના લોકો સામે ઉપવાસ—આ બધું સમાંતરે ચાલ્યું.

કોમી એકતા અને અસ્પૃશ્યતા જેવા મુદ્દે પોતાની વાત ચોખ્ખા શબ્દોમાં, પોતાની લોકપ્રિયતા ઘટી જવાની ચિંતા કર્યા વિના મૂકી.

એકથી વધારે વાર જીવ હોડમાં મૂક્યો, પણ પોતાની માન્યતાને વળગી રહ્યા અને સ્વરાજ માટે લોકોને ઘડવાનો સન્નિષ્ઠ પ્રયાસ કર્યો.

છેલ્લો દાયકો

1939માં બીજું વિશ્વયુદ્ધ શરૂ થયું, ત્યારે નહેરુ-સરદાર સહિતના નેતાઓ માનતા હતા કે વિશ્વયુદ્ધ પછી બ્રિટન ભારતને આઝાદી આપવાનું હોય, તો કૉંગ્રેસે વિશ્વયુદ્ધમાં બ્રિટનને ટેકો આપવો.

કૉંગ્રેસ છોડી ચૂકેલા છતાં નૈતિક વજન ધરાવતા ગાંધીજીને એ સદંતર નામંજૂર હતું. તેમની નામંજૂરીથી નહેરુ-સરદાર વગેરે...


ગાંધીજીના દલિતો પ્રત્યેના પ્રેમમાં કેવળ રાજકારણ હતું. ગાંધીજીએ દલિતોને 'હરિજન' જેવું રૂપાળું નામ આપવાથી વધારે કંઈ કર્યું નથી.

ગાંધીજી અને દલિતો : આરંભ

ગાંધીજીના સમયમાં દલિતો માટે અનેક અપમાનજનક શબ્દો વપરાતા હતા. તેમાં સૌથી 'સભ્ય' ગણાય એવા શબ્દ હતા : અંત્યજ, અસ્પૃશ્ય.

દક્ષિણ આફ્રિકામાં વકીલાત અને જાહેર જીવનની સાથે ગાંધીજીએ ધર્મો વિશે પણ વિચાર કર્યો. ત્યારે તેમને 'અસ્પૃશ્યતા જો હિંદુ ધર્મનું અંગ હોય તો તે સડેલું ને વધારાનું અંગ જણાયું'. (આત્મકથા)

ભારત પાછા ફર્યા પછી સપ્ટેમ્બર, 1919થી તેમણે 'નવજીવન' સાપ્તાહિક સંભાળ્યું.

તેના પહેલા અંકમાં 'અમારો ઉદ્દેશ'માં તેમણે લખ્યું હતું કે બીજા સુધારાની સાથે 'અંત્યજને લગતી અડચણો'ની ચર્ચા થશે.

જલિયાંવાલા બાગમાં જનરલ ડાયરે આચરેલા હત્યાકાંડની યાદ તાજી હતી, ત્યારે ગાંધીજીએ અસ્પૃશ્યતા વિશે લખ્યું હતું, 'આ હિંદુ ધર્મ નથી, આ તો ડાયરશાહી છે. જ્યાં સુધી આપણે આ ડાયરશાહીમાંથી મુક્ત થયા નથી, ત્યાં સુધી અંગ્રેજી ડાયરશાહીમાંથી મુક્ત થવાનો આપણને અધિકાર નથી.' (6-2-21, 'નવજીવન')

'નવજીવન'માં તે દલિતોને લગતા મુદ્દા, સમાચાર અને ચર્ચાઓને મોકળાશથી સમાવતા હતા અને તે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ની પર પોતાનું વજન મૂકતા હતા.

16 જુલાઈ, 1922નો નવજીવનનો આખો અંક 'અંત્યજ અંક' તરીકે પ્રગટ થયો હતો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આકરી કસોટીઓ

દેશમાં પાછા ફર્યા પછી ગાંધીજીએ અમદાવાદના કોચરબ પરામાં આશ્રમ સ્થાપ્યો.

તેમાં તેમણે દુદાભાઈ દાફડા, તેમનાં પત્ની દાનીબહેન અને દીકરી લક્ષ્મીને આશ્રમમાં સમાવવાનું નક્કી કર્યું.(લક્ષ્મીને તો પોતાની દીકરી જ ગણાવી)

ગાંધીજીના આ નિર્ણયથી આશ્રમને આર્થિક મદદ કરનાર શેઠોથી માંડીને આશ્રમના કેટલાક સૌથી નિકટના સાથીદારો પણ ખળભળી ઉઠ્યા.

ગાંધીજીના ભત્રીજા અને તેમના ઉત્તમ સાથીદાર મગનલાલ ગાંધી આશ્રમ છોડવા તૈયાર થયા.

આર્થિક મદદ બંધ થઈ, એટલે આશ્રમને તાળું મારવું પડે, એવા સંજોગો ઊભા થયા. છતાં, ગાંધીજી વિરોધને તાબે થવાને બદલે, દલિત પરિવારને સાથે રાખવાના મુદ્દે અડીખમ રહ્યા.

1920માં ગુજરાત વિદ્યાપીઠની સ્થાપના પછી તેમાં દલિત વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ આપવાના નિર્ણયનો પણ વ્યાપક વિરોધ થયો. ત્યારે પણ ગાંધીજી પોતાના વલણને મક્કમતાથી વળગી રહ્યા.

રૂઢિચુસ્તોમાંથી કેટલાક શાસ્ત્રીઓ અને વિદ્વાનો અસ્પૃશ્યતાના મુદ્દે ગાંધીજી સાથે શાસ્ત્રાર્થ કરીને તેમને હંફાવવા મથ્યા.

ત્યારે અસહકારનું આંદોલન શરૂ થયું ન હતું અને ભારતમાં ગાંધીજીનો પગ પણ પૂરેપૂરો જામ્યો ન હતો.

છતાં, તેમણે અસ્પૃશ્યતાના મુદ્દે અળખામણું સત્ય કહેવાનું ચાલુ રાખ્યું.

ભારતમાં ગાંધીજીની હત્યાનો પહેલો પ્રયાસ પણ અસ્પૃશ્યતાના મુદ્દે થયો. તેમની અસ્પૃશ્યતાવિરોધી કામગીરીના લીધે હિંદુ ધર્મ ભ્રષ્ટ થશે, એવું માનતા કેટલાક ઝનૂનીઓએ ગાંધીજીની હત્યાનું કાવતરું રચ્યું.

તે પ્રમાણે, પૂનામાં ગાંધીજીની કાર પર બૉમ્બ ફેંકાયો. (ગાંધીજી બીજી કારમાં હતા, એટલે બચી ગયા.) ત્યારે પણ ગાંધીજી ડગ્યા નહીં અને પહેલાંની જેમ કામ ચાલુ રાખ્યું.

આવા પ્રસંગો ઉપરાંત વારંવાર અસ્પૃશ્યતાના ટેકામાં થતી તમામ પ્રકારની દલીલોના તે મક્કમ જવાબ આપતા રહ્યા.

આરોપો માટેનાં કારણ

તેમ છતાં, ગાંધીજી પર દલિત વિરોધી હોવાનો આરોપ થયો અને ઘણી હદે ચોંટી પણ ગયો, તેનાં કેટલાંક મુખ્ય કારણ :

અસ્પૃશ્યતાનો આકરો વિરોધ કરનાર ગાંધીજીની સમજ એવી હતી કે આ મુદ્દે જે કરવાનું છે (પ્રાયશ્ચિત) તે બિનદલિત હિંદુઓએ કરવાનું છે.

બ્રિટિશ સરકાર પાસે તેનો ઉકેલ માગવાથી કશું નહીં વળે. ડૉ. આંબેડકર જેવા ધુરંધર નેતા, ઘણી હદે સમજી શકાય એવી કડવાશથી, ગાંધીજીના આ અભિગમનો વિરોધ કરતા હતા અને પ્રાયશ્ચિતની રાહ જોવાને બદલે કાનૂની રાહે...


ગાંધીજીની આત્મકથાની પ્રથમ આવૃતિ 1927માં પ્રકાશિત થઈ હતી

પણ આશ્ચર્યની વાત એ છે કે ગાંધીજીની આત્મકથા 'સત્યના પ્રયોગો' ગુજરાતી કરતા 'સામ્યવાદી' એવા કેરળ રાજ્યમાં વધુ વેચાય છે.

આવું કેમ? વિવિધ ભાષાઓમાં અનુવાદિત અને પ્રકાશિત થયેલી ગાંધીજીની આત્મકથાના વેચાણ આંકડા રસપ્રદ છે.

ગાંધીજીએ તેમની આત્મકથા ગુજરાતી ભાષામાં લખી હતી અને તેની પ્રથમ આવૃતિ વર્ષ ૧૯૨૭માં પ્રકાશિત થઇ હતી.

૧૯૨૭ના વર્ષમાં જ ગાંધીજીના અંગત સચિવ મહાદેવભાઈ દેસાઈએ 'સત્યના પ્રયોગો'નો અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કર્યો. આ અંગ્રેજી આવૃતિ પણ ૧૯૨૭માં જ પ્રકાશિત કરવામાં આવી.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે :

આત્મકથાનું વેચાણ

તામિલ ભાષામાં ગાંધીજીની આત્મકથાની છ લાખ નકલો વેચાઈ છે

ગાંધી સાહિત્યના પુસ્તકોનું પ્રકાશન કરતી સંસ્થા નવજીવન ટ્રસ્ટ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવેલી આંકડાકીય માહિતી મુજબ ૧૯૨૭થી આજદિન સુધીમાં (૨૦૧૭ની મધ્ય સુધી) 'સત્યના પ્રયોગો'ની ગુજરાતી આવૃતિની ૬,૧૬,૦૦૦ નકલો વેચાઈ છે.

તેની સરખામણીએ મલયાલમ ભાષામાં ગાંધીજીની આત્મકથા તો ઠેઠ ૧૯૯૭ના વર્ષમાં પ્રકાશિત થઈ પણ ૧૯૯૭થી અત્યાર સુધીમાં (૨૦૧૭ સુધી) ૭,૫૫,૦૦૦ નકલો વેચાઈ ચૂકી છે.

ગુજરાતી ભાષામાં ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પ્રકાશિત ગાંધીજીની આત્મકથાની પ્રથમ વાર પ્રકાશિત થયાના નેવું વર્ષમાં માત્ર ૬,૧૬,૦૦૦ નકલો વેચાઈ.

જ્યારે મલયાલમ ભાષાની માત્ર બે દાયકામાં જ ૭,૫૫,૦૦૦થી વધુ નકલો વેચાઈ ચૂકી છે.

એ જ રીતે 'સત્યના પ્રયોગો'ની તમીલ ભાષામાં ૧૯૯૪માં પ્રકાશિત  થયેલી આવૃતિની ૨૦૧૭ સુધીમાં ૬,૮૯,૫૦૦ નકલો વેચાઈ ચૂકી છે.

સામ્યવાદી સરકાર ધરાવતા કેરળમાં આત્મકથા

કેરળ રાજ્યમાં 'પૂર્ણોદયા બુક ટ્રસ્ટ' ગાંધીજીની આત્મકથા દ્વારા ગાંધી વિચારના પ્રચાર-પ્રસારનું કામ કરે છે.

આ ટ્રસ્ટના વાઇસ ચેરમેન ટી.આર.એન પ્રભુએ બીબીસી ગુજરાતીને જણાવ્યું કે સામ્યવાદી રાજ્યમાં લોકોને ગાંધીજી અને તેમના કાર્યો વિશે જાણવાની ખૂબ ઉત્સુકતા છે.

ખાસ કરીને હાલના સમાજના જે પ્રશ્નોના ઉકેલ વિશે ગાંધીજીએ શું કહ્યું છે એ જાણવામાં ખૂબ રસ છે.

વળી અમે શાળાઓ અને કૉલેજોમાં જઈ ગાંધીજીની આત્મકથા પર વિવિધ સ્પર્ધાઓનું આયોજન કરીએ છીએ. તેના વિશે ચર્ચા કરીએ છીએ.

આ બધી પ્રવૃત્તિને કારણે લોકો ગાંધીની આત્મકથા ખરીદવા અને વાંચવા તરફ વળ્યા છે.

નવજીવન ટ્રસ્ટના મેનેજીંગ ટ્રસ્ટી વિવેક દેસાઈએ બીબીસી ગુજરાતીને જણાવ્યું કે "અન્ય ભાષાઓની સરખામણીએ ગાંધીજીની આત્મકથાનું ગુજરાતીમાં થતું વેચાણ પ્રમાણમાં ઓછું કહી શકાય.”

તેમણે ઉમેર્યું “આ કમનસીબ બાબત છે અને હકીકત પણ. કદાચ ગુજરાતમાં વાંચન વિશેની ઓછી જાગૃતિ પણ જવાબદાર હોઈ શકે."

તેમણે જણાવ્યા મુજબ મલયાલમ ભાષામાં હજુ બે દાયકા પહેલા જ ગાંધીજીની આત્મકથા પ્રકાશિત થઈ પણ આજની સ્થિતિએ ગાંધીજીની આત્મકથા મલયાલમ ભાષામાં સૌથી વધારે વેચાય છે.

“કેરળ રાજ્યમાં સાક્ષરતાની સાથે સાથે વ્યક્તિગત વાંચનરસ અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ દ્વારા ગાંધી વિચારની સાથે આત્મકથાનો પ્રચાર-પ્રસાર પણ કારણ હોઈ શકે."

તેમણે જણાવ્યું, “કેરળમાં ઘણા કુટુંબો લગ્નપ્રસંગે કંકોત્રીની સાથે સાથે ગાંધીની આત્મકથાની ભેટ આપે છે."

તેઓ કહે છે કે ગાંધીજીએ તેમના જીવનકાળ દરમિયાન ઘણું લખ્યું છે અને તેમના લખાણોનાં પુસ્તકરૂપે સંપાદન થયા છે પણ તેમના જીવન અને વિચારને સમજવા માટે ગાંધીજીના ત્રણ પુસ્તકો મુખ્ય ગણાય છે.

વિવેક દેસાઈ મુજબ આ ત્રણ પુસ્તકોમાં 'સત્યના પ્રયોગો', 'દક્ષિણ આફ્રિકાના સત્યાગ્રહનો ઇતિહાસ' અને 'હિંદ સ્વરાજ' મુખ્ય છે.

આત્મકથા હવે કશ્મિરીભાષામાં પણ મળશે

વર્ષ 1927માં ગુજરાતી ભાષામાં પ્રકાશિત થયેલી મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાની અત્યાર સુધીમાં 6 લાખ 16 હજાર નકલો વેચાઈ છે

વિવેક દેસાઈએ કહ્યું “મધ્યપ્રદેશ...


ગાંધીજીને સાંભળવા આવનારાઓમાં બ્રિટિશ ઇતિહાસકાર જેમ્સ એલિસ બાર્કર, બ્રિટનના રાજદ્વારી, વિજ્ઞાની અને વિચારક ગોલ્ડસવર્ધી લાવિઝ ડિકિન્સન, જાણીતા સ્કૉટિશ ધર્મશાસ્ત્રી ડૉ. જ્હૉન મરે અને બ્રિટિશ લેખક એવલિન રેન્ચ વગેરેનો સમાવેશ થતો હતો.

ગાંધીજીના સહયોગી મહાદેવભાઈ દેસાઈના જણાવ્યા અનુસાર ગાંધીજી સાથેની ચર્ચાનો આ કાર્યક્રમ નિશ્ચિત સમય કરતાંય વધુ લાંબો ચાલ્યો હતો.

ગાંધીજીએ મોકળા મને ભાષણ આપ્યું હતું. ભાષણમાં તેમણે વચ્ચે એક જગ્યાએ કહ્યું, "હું એ જાણું છું કે દરેક ઇમાનદાર અંગ્રેજ ભારતને સ્વતંત્ર જોવા ઇચ્છે છે."

"જોકે, બ્રિટિશ સેના હટી જશે તે સાથે જ ભારતમાં મુશ્કેલી ઊભી થશે તેમ માનવું દુઃખની વાત નથી?"

"બીજા દેશોનો હુમલો થશે અને દેશમાં અંદરોઅંદર કાપાકાપી શરૂ થઈ જશે તેવું માનવું દુઃખની વાત નથી?"

"તમારા વિના અમારું શું થશે તેની આટલી બધી ચિંતા તમને લોકોને કેમ છે? અંગ્રેજો આવ્યા તે પહેલાંનો ઇતિહાસ તમે જુઓ."

"તેમાં અત્યારે છે તેનાથી વધારે રખમાણો હિંદુ-મુસ્લિમો વચ્ચે થયેલા જોવા નહીં મળે. ઔરંગઝેબના શાસનકાળમાં રમખાણો થયાનો કોઈ ઉલ્લેખ મળતા નથી."

અંગ્રેજોએ ઔરંગઝેબને બદનામ કર્યા

તે જ દિવસે બપોરે કેમ્બ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્રિજમાં 'ઇન્ડિયન મજલિસ'ની પણ એક સભા હતી.

તેમાં ગાંધીજીએ સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું, "ભારતમાં બ્રિટનનું રાજ નહોતું. કોઈ અંગ્રેજ હાજર નહોતો, ત્યારે શું હિન્દુ, મુસ્લિમ અને શીખ અંદરોઅંદર લડતા જ રહેતા હતા?"

"હિન્દુ અને મુસ્લિમ ઇતિહાસકારોએ લખેલાં વિસ્તૃત્ત અને તટસ્થ વર્ણનોના આધારે કહી શકાય કે આજની સરખામણીએ ત્યારે આપણે વધારે શાંતિથી રહેતા હતા."

"ગામડાંમાં આજે પણ હિંદુઓ અને મુસલમાનો વચ્ચે કોઈ ઝઘડા નથી. તે વખતે પણ તેમની વચ્ચે ઝઘડાનું નામોનિશાન પણ નહોતું."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

"એક હદે સારા ઇતિહાસકાર એવા મૌલાના મોહમ્મદ અલી મને ઘણીવાર કહેતા હતા કે અલ્લા લાંબું આયુષ્ય આપે તો પોતાનો ઇરાદો ભારતમાં મુસ્લિમ શાસનનો ઇતિહાસ લખવાનો છે."

"તેઓ કહેતા કે 'હું દસ્તાવેજી પુરાવા સાથે એવું સાબિત કરીશ કે અંગ્રેજોએ ખોટું કર્યું છે."

"ઔરંગઝેબ એટલો ખરાબ નહોતો, જેટલો અંગ્રેજ ઇતિહાસકારોએ તેને દેખાડ્યો છે."

"મોગલ શાસન એટલું ખરાબ નહોતું, જેટલું અંગ્રેજ ઇતિહાસકારોએ તેનું વર્ણન કર્યું છે.'"

"આવું હિંદુ ઇતિહાસકારોએ પણ લખ્યું છે. આ ઝઘડો જૂનો નથી. અમે ગુલામીની શરમજનક સ્થિતિમાં મુકાયા તે પછી આ ઝઘડો શરૂ થયો છે."

ગાંધીજીએ પોતાના હિંદ સ્વરાજ પુસ્તકમાં પણ આ વિશે વિગતવાર લખ્યું છે.

તત્કાલિન વિદેશી ઇતિહાસકારોએ ભારતનો ઇતિહાસ લખવામાં બદઇરાદા રાખ્યા હતા અને રાજનીતિ દાખવી હતી.

મોગલ બાદશાહથી માંડીને ટીપુ સુલતાન સુધીના શાસકોનો ઇતિહાસ તોડીમરોડીને લખાયો હતો અને હિંદુ વિરોધી દેખાડવાની કોશિશો થઈ હતી.

અંગ્રેજોના આવા પ્રયાસોને ગાંધીજીએ અનેકવાર ઉઘાડા કરી દીધા હતા.

ઔરંગઝેબ જાતે ટોપી સીવતો હતો

મહાત્મા ગાંધીજીને ઔરંગઝેબની સૌથી આકર્ષતી વાત લાગતી તેમની સાદગી અને શ્રમનિષ્ટા.

21 જુલાઈ, 1920માં 'યંગ ઇન્ડિયા'માં 'ચરખાનું સંગીત' શિર્ષક સાથે તેમણે લેખ લખ્યો હતો.

તેમાં ગાંધીજીએ લખ્યું હતું, "પંડિત માલવીયજીએ કહ્યું હતું કે જ્યાં સુધી ભારતની રાણી-મહારાણીઓ સૂતર નહીં કાંતે અને રાજા-મહારાજા રાષ્ટ્રનિર્માણ માટે કાપડ વણવાનું શરૂ નહીં કરે, ત્યાંસુધી તેમને સંતોષ થવાનો નથી."

"આ સૌ લોકો માટે ઔરંગઝેબ એક ઉદાહરણ છે જે પોતાની ટોપી જાતે સીવતો હતો."

આ જ રીતે 'નવજીવન' અખબારમાં તેમણે 20 ઑક્ટોબર 1921ના રોજ લખ્યું હતું, "ધનવાન હોય તે વ્યક્તિએ શ્રમ ના કરવો જોઈએ એવો વિચાર આપણા મનમાં આવવો જ ના જોઈએ."

"આવા વિચારથી આપણે આળસુ અને ગરીબ થઈ ગયા છીએ. ઔરંગઝેબને કામ કરવાની કોઈ જરૂર...


ગાંધીનગર ખાતે વિરોધ કરવા પહોંચેલા કૉંગ્રેસના પ્રદેશાધ્યક્ષ અમિત ચાવડા અને વિધાનસભાના વિરોધ પક્ષના નેતા પરેશ ધાનાણી સહિતના કૉંગ્રેસના નેતાઓની પોલીસ દ્વારા અટકાયત કરવામાં આવી હતી.

આ દરમિયાન પોલીસ તથા કૉંગ્રેસ કાર્યકરો વચ્ચે થોડું ઘર્ષણ પણ થયું હતું.

કૃષિ સુધારા બિલ સંસદનાં ગૃહોમાંથી પસાર થઈ ગયું અને બિલ પર રાષ્ટ્રપતિએ હસ્તાક્ષર પણ કરી દીધા છે.

દેશભરમાં ખેડૂતસંગઠનો દ્વારા આનો વિરોધ થઈ રહ્યો છે ત્યારે ગુજરાતમાં પણ કૉંગ્રેસ દ્વારા આ મુદ્દે લડત આદરવામાં આવી છે.

ગુજરાતમાં દારૂબંધી માત્ર એક ઢોંગ, હઠાવી દો : શંકરસિંહ વાઘેલા

ગુજરાતમાં દારૂબંધીને ઢોંગ ગણાવતાં પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી શંકરસિંહ વાઘેલાએ જણાવ્યું કે દારૂબંધીના કારણે 'સોશિયલ ડ્રિન્કિંગ' એક ગુનો બની જાય છે.

ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ વર્લ્ડ ટૂરિઝમ ડે નિમિત્તે ટ્વિટ્સ દ્વારા 80 વર્ષના શંકરસિંહ વાઘેલાએ જણાવ્યું કે સત્તાધારી ભાજપ અને કૉંગ્રેસને દારૂબંધી હઠાવવામાં કોઈ રસ નથી કારણકે બન્ને પક્ષોને આ નીતિથી લાભ થઈ રહયો છે.

તેમને કહ્યું કે બન્ને પક્ષ દારૂબંધીની નીતિમાંથી મળતી ગેરકાયદેસર આવક ગુમાવવા માંગતા નથી.

વાઘેલાએ માગ કરી છે કે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ગુજરાતમાં પર્યટનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે દારૂબંધીને હઠાવવી જોઈએ. વાઘેલાએ કહ્યું કે દારૂબંધીથી કોઈ લાભ નથી થઈ રહ્યો અને લોકો સામાજીક ડરના કારણે વધુ પૈસા આપીને દારૂ ખરીદી રહ્યા છે.

તેમને જણાવ્યું કે દારૂબંધી દૂર કરવાથી ગુજરાતના પર્યટનઉદ્યોગને વેગ મળશે.

રાજકોટઃ રેમડેસિવિર ઇંજેક્ષનનું રૅકેટ પકડાયું, પાંચની ધરપકડ

રાજકોટ પોલીસના ડિટેક્શન ઑફ ક્રાઇમ બ્રાંચ (ડીસીબી)એ રેમડેસિવિર ઇંજેક્ષનની કાળાબજારી કરતા રૅકેટનો પર્દાફાશ કર્યો છે. પોલીસે બે નર્સ અને બે મેડિકલ સ્ટોર ઍટેન્ડન્ટ્સ સહિત પાંચ વ્યક્તિઓની ધરપકડ કરી છે.

ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ ગોંડલ રોડ પર શાંતિ કોવિડ હૉસ્પિટલમાં કામ કરતાં નર્સ દેવયાની ચાવડા અને તેમના મંગેતર વિશાલ ગોહીલની પોલીસે 10 હજાર રૂપિયામાં રેમડેસિવિર ઇંજેક્ષનની બે શીશી વેચવાના આરોપસર ધરપકડ કરી છે.

અહેવાલ મુજબ પોલીસે દેવયાની પાસે ડમી ગ્રાહક મોકલ્યા હતા અને ઇંજેક્ષનની માગ કરી હતી. દેવયાની અને વિશાલ ગોંડલ રોડ પર ઇંદેક્ષન લઈને આવ્યાં, ત્યારે પોલીસે તેમની ધરપકડ કરી હતી.

પોલીસે જણાવ્યું કે બંને પાસે ઇંજેક્ષનના બિલ નહોતાં અને તેઓ ઇંજેક્ષન માટેના પુરાવા રજૂ કરી શક્યાં નહોતાં.

અર્થતંત્ર સામે હજી પડકારો છે : નિર્મલા સીતારમણ

નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્યું છે કે કોવિડની વૅક્સિન હજી ન હોવાને કારણે અને બીમારી લાંબી ચાલવાના કારણે ભારતીય અર્થતંત્ર સામે હજુ મોટા પડકારો છે.

ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ સીતારમણે જણાવ્યું કે "આપણી પાસે ખાતરીપૂર્વક રસી નથી અને આ બીમારી હજુ કેટલા દિવસો સુધી રહેશે તેની કોઈ માહિતી નથી."

"કેટલીક જગ્યાએથી અહેવાલો આવ્યા છે કે લોકો સાજા થયા બાદ ફરી બીમાર પડી રહ્યા છે. આનાથી આર્થિક પ્રવૃત્તિ પર વિપરિત અસર પડી છે, ખાસ કરીને સેવાઓના ક્ષેત્રે, જે જીડીપીનો લગભગ 55 ટકા ભાગ છે.

મેન્યુફૅક્ચરિંગ સેક્ટરના ઉદ્યોગો પોતાની ક્ષમતા વધારી રહ્યા છે. તેમને જણાવ્યું કે પરિસ્થિતિ સુધરી રહી છે અને સરકાર પગલાં લઈ રહી છે.

મને કોરોનાનો ચેપ લાગશે તો મમતા બેનરજીને ભેટી પડીશ : ભાજપ મહામંત્રી અનુપમ હાઝરા

પશ્ચિમ બંગાળથી ભાજપના રાષ્ટ્રીય મંત્રી અનુપમ હાઝરાએ એક રેલીમાં જણાવ્યું કે જો તેમને કોવિડનો ચેપ લાગશે તો તેઓ મુખ્ય મંત્રી મમતા બેનરજીને ભેટી પડશે.

હિંદુસ્તાન ટાઇમ્સના અહેવાલ અનુસાર અનુપમ હાઝરા દક્ષિણ 24 પરગણા જિલ્લાના બરુઇપુર ખાતે પાર્ટીના કાર્યકરોની બેઠકમાં ભાગ લેવા ગયા હતા, જ્યાં તેમને આ...


ગાંધીનગર બેઠક પરથી અત્યાર સુધી કોઈ પણ ઉમેદવારને આટલા મત મળ્યા નથી. અમિત શાહની સામે કૉંગ્રેસના ઉમેદવાર તરીકે ચૂંટણી લડી રહેલા સી. જે. ચાવડાને 3 લાખ 34 હજાર મત મળ્યા છે.

આ સાથે ગુજરાતમાં ફરી એક વખત તમામ 26 લોકસભા બેઠક જીતવામાં ભાજપ સફળ થયો છે.

ભાજપના પીઢ નેતા લાલકૃષ્ણ અડવાણીએ આ જીતને અભૂતપૂર્વ ગણાવતા વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ભાજપ અધ્યક્ષ અમિત શાહને અભિનંદન પાઠવ્યાં.

અત્યાર સુધી ગાંધીનગર લોકસભા બેઠક પરથી અડવાણી જ ચૂંટણી લડતા હતા અને અમિત શાહને ગાંધીનગર બેઠકથી ઉમેદવાર જાહેર કરાયા ત્યારે અડવાણી જેવા સિનિયર નેતા સાથે અન્યાય કરાયો હોવાની ચર્ચા વહેતી થઈ હતી.

નરેન્દ્ર મોદીને બીજી વખત વડા પ્રધાનપદ સુધી પહોંચાડવાનો શ્રેય પણ અમિત શાહને જ આપવામાં આવે છે.

ગુજરાતમાં 26માંથી 26 બેઠક અપાવવામાં અને દેશમાં 303 બેઠક જિતાડવામાં અમિત શાહની ભૂમિકા કેટલી મહત્ત્વની છે?

શું આ ચૂંટણી બાદ નરેન્દ્ર મોદીની સાથે-સાથે અમિત શાહનું કદ વધ્યું છે? લોકસભાની ચૂંટણી બાદ અમિત શાહની રાજકીય કારકિર્દી કેવી હશે?

આ પ્રશ્નોના જવાબ શોધવાનો પ્રયાસ બીબીસી ગુજરાતીએ કર્યો.

અમિત શાહની રાજકીય કારકિર્દીની શરૂઆત રાષ્ટ્રીય સ્વયં... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

સેવક સંઘ (RSS)ની વિદ્યાર્થી પાંખ અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ (ABVP)ના કાર્યકર તરીકે થઈ હતી.

1997માં ભારતીય જનતા યુવા મોરચામાં તેમને રાષ્ટ્રીય કોષાધ્યક્ષ બનાવાયા હતા. બાદમાં તેમને ગુજરાત ભાજપમાં ઉપપ્રમુખની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.

ભાજપના ઉમેદવાર તરીકે તેમની રાજકીય કારકિર્દીની શરૂઆત 1997ની વિધાનસભાની પેટાચૂંટણીથી થઈ હતી.

વર્ષ 1998, 2002 અને 2007ની વિધાનસભા ચૂંટણી તો સરખેજ બેઠકથી જીત્યા હતા અને 2012ની વિધાનસભાની ચૂંટણી નારણપુરા વિધાનસભા બેઠકથી જીત્યા હતા. તેઓ ગુજરાતના ગૃહ મંત્રી પણ હતા.

ગુજરાતના ફૅક ઍકાઉન્ટર કેસમાં પણ તેમનું નામ આવ્યું હતું, કોર્ટના ચુકાદામાં તેઓ નિર્દોષ છૂટ્યા હતા.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

સ્પેશિયલ-26માં શાહની ભૂમિકા

2014ની લોકસભા ચૂંટમીમાં તેમની ભૂમિકા અગત્યની રહી, એ ચૂંટણી બાદ રાજકારણના રાષ્ટ્રીય ફલક પર તેઓ ઊપસી આવ્યા.

2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં અમિત શાહની ભૂમિકા વિશે વડોદરાની એમ. એસ. યુનિવર્સિટીના પોલિટિકલ સાયન્સ વિભાગના પ્રોફેસર અમિત ધોળકિયા જણાવે છે, "ગુજરાતમાં 26માંથી 26 બેઠક જિતાડવામાં જ નહીં પણ રાષ્ટ્રીય સ્તરે ભાજપે જે પ્રદર્શન કર્યું, એમાં પણ અમિત શાહની ભૂમિકા નોંધપાત્ર છે."

ધોળકિયા કહે છે કે ઉમેદવારોની પસંદગી, રણનીતિ તૈયાર કરવી, જ્ઞાતિનાં સમીકરણો અંગેની તેમની ગણતરી હંમેશાં અસરકારક રહેતી હોય છે.

ચૂંટણી પૂર્વે ઘણા રાજકીય વિશ્લેષકોનું કહેવું હતું કે અમિત શાહ પોતાની હોમપીચ ગુજરાતમાં આવીને ચૂંટણી લડે તો તેની હકારાત્મક અસર ચૂંટણીપ્રચાર અને પરિણામોમાં જોવા મળે.

ધોળકિયા કહે છે, "ગુજરાતની સ્થાનિક બેઠકો અંગે અમિત શાહને ઊંડી જાણકારી છે. એનડીએના પક્ષોને એકસાથે બાંધી રાખવામાં અને પક્ષો સાથે વાટાઘાટો કરવામાં પણ તેમની ભૂમિકા નોંધપાત્ર રહી હતી."

"શિવસેના અને જેડીયૂ સાથેની સમજૂતી ટકાવી રાખવામાં પણ અમિત શાહની ભૂમિકા જ મુખ્ય હતી.  એટલે બીજી વખત ભાજપને ચૂંટણી જિતાડવામાં તેમની વ્યૂહરચનાની ભૂમિકા ચાવીરૂપ રહી હતી."

ભાજપ 303 બેઠક જીતવામાં સફળ થયો એનો શ્રેય વિશ્લેષકો નરેન્દ્ર મોદીની સાથેસાથે ભાજપના 'ચાણક્ય' ગણાતા અમિત શાહના મૅનેજમૅન્ટને પણ આપી રહ્યા છે.

અમિત શાહનું રાજકીય ભવિષ્ય

વર્ષ 2016માં 24 જાન્યુઆરીએ અમિત શાહ ભાજપના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયા હતા, આ વખતે તેમની અધ્યક્ષ તરીકેની બીજી ટર્મ હતી.

જાન્યુઆરી 2019માં રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ તરીકેની તેમની ટર્મ પૂરી થતી હતી, પણ સપ્ટેમ્બર 2018માં...


ગાંધીનગર બેઠક પરથી ભાજપ અધ્યક્ષ અમિત શાહની ઉમેદવાર તરીકે જાહેરાત કરાઈ છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે ગાંધીનગર બેઠક પરથી અત્યાર સુધી ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા લાલકૃષ્ણ અડવાણી સાંસદ હતા.

ઉલ્લેખનીય છે કે પહેલી યાદીમાં લાલકૃષ્ણ અડવાણીનું નામ નથી પણ હજી બે યાદી જાહેર થવાની બાકી છે.

રાજકીય વિશ્લેષકોના મત પ્રમાણે તેમનું નામ અન્ય યાદીમાં આવવાની શક્યતા બહુ ઓછી છે.

ભાજપના સંગઠનને મજબૂત બનાવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવતા અડવાણી છેલ્લા થોડા સમયથી ભાજપમાં જ હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયા હતા.

2014માં નરેન્દ્ર મોદી વડા પ્રધાન બન્યા, ત્યારબાદ અડવાણી અને નરેન્દ્ર મોદીના સંબંધોમાં કડવાશ આવી હોવાની વાત પણ ચર્ચિત છે.

ગાંધીનગર બેઠક પર અડવાણીને ટિકિટ કેમ ન અપાઈ? અને ગાંધીનગર બેઠક માટે અમિત શાહની પસંદગી કેમ કરાઈ? એવા અનેક પ્રશ્નો ચર્ચામાં છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

1991થી અડવાણી ગાંધીનગરથી સાંસદ

લાલકૃષ્ણ અડવાણી ગાંધીનગર બેઠક પર આશરે બે દાયકા જેટલા સમયનું શાસન ધરાવે છે.

સૌપ્રથમ વખત વર્ષ 1991માં અડવાણી અહીંથી ચૂંટણી જીત્યા હતા. ત્યારબાદ 1998, 2004, 2009 અને 2014ની લોકસભા ચૂંટણીમાં તેઓ ગાંધીનગર બેઠક પરથી સંસદ બન્યા છે.

બીબીસી ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

સંવાદદાતા રેહાન ફઝલ નોંધે છે, "આ એ જ અડવાણી છે જેમણે 1984માં માત્ર બે બેઠક જીતેલો પક્ષ બની ગયેલા ભાજપને રસાતળમાંથી કાઢીને ભારતીય રાજકારણના કેન્દ્રમાં પહોંચાડ્યો હતો."

"તેમણે ભાજપને 1998માં પહેલીવાર સત્તાનો સ્વાદ ચખાડ્યો હતો. 2004 અને 2009ની સતત ચૂંટણીમાં હાર બાદ ઘટતા વળતરનો સિદ્ધાંત અડવાણીને પણ લાગુ પાડવામાં આવ્યો હતો."

"એક જમાનામાં અડવાણીની છત્રછાયામાં ઉછરેલા નરેન્દ્ર મોદીએ તેમની જગ્યા લઈ લીધી હતી."

અડવાણીને ઉમેદવારી ન મળવી એ શું સૂચવે છે?

ગાંધીનગર બેઠક પર અડવાણીના બદલે અમિત શાહને ટિકિટ અપાઈ છે, એ વિશે એમ. એસ. યુનિવર્સિટીના પોલિટિકલ સાયન્સ વિભાગના પ્રોફેસર અમિત ધોળકિયા કહે છે, "અડવાણીની નિવૃત્તિના પહેલાંથી જ સંકેત મળી રહ્યા હતા. ગાંધીનગર બેઠક પરથી તેમની સક્રીયતા પણ નહોતી દેખાતી."

ટાઇમ્સ ઑફ ઇંડિયાના પૂર્વ રાજકીય સંપાદક રાજીવ શાહે કહ્યું, "અગાઉ પણ અડવાણીને ચૂંટણી લડાવવાના પક્ષમાં નરેન્દ્ર મોદી નહોતા અને તેઓ વૃદ્ધ થઈ ચૂક્યા છે. આ અપેક્ષિત હતું."

ગુજરાતના વરિષ્ઠ પત્રકાર પ્રકાશ ન. શાહ જણાવે છે, "2014ની ચૂંટણી પહેલાંથી અડવાણીની રાજકીય કારકિર્દી વિશે જે દેખાતું હતું, એ હવે સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે."

રાજકીય કારકિર્દી પર પૂર્ણવિરામ?

અડવાણીની રાજકીય કારકિર્દી પર અમિત શાહ અને નરેન્દ્ર મોદીએ પૂર્ણ વિરામ મૂક્યું?

આ પ્રશ્નના જવાબમાં અમિત ધોળકિયા કહે છે, "હા, એવું કહી શકાય. પણ અડવાણીએ જાતે જ નિવૃત્તિ જાહેર કરવાની જરૂર હતી."

"છેલ્લા ઘણા સમયથી પક્ષમાં તેઓ એકલા પડી ગયા હતા. દિલ્હીમાં કે ગુજરાતમાં તેમની આસપાસ કોઈ ભાજપના નેતા કે કાર્યકરો જોવા મળતા ન હતા. તેમની રાજકીય કારકિર્દી એમ પણ સમાપ્ત થઈ જ ગઈ હતી."

"એવું કહી શકાય કે ભાજપમાં હવે અડવાણી-વાજપેયી યુગનો અંત આવ્યો છે અને મોદી-શાહના યુગનો ઉદય થઈ ચૂક્યો છે."

અમિત શાહની પસંદગી કેમ?

રાજકીય વિશ્લેષકોના મત પ્રમાણે અડવાણીનું ગાંધીનગર બેઠક પરથી પુનરાવર્તન ન કરાય એ પહેલાંથી અપેક્ષિત હતું.

ગાંધીનગર બેઠકથી ભાજપના અન્ય કોઈ નેતાના બદલે અમિત શાહની પસંદગી કેમ કરાઈ એ વિશે વાત કરતા પ્રકાશ ન. શાહ કહે છે, "ગાંધીનગર બેઠક ભાજપના સ્ટ્રોંગમૅનની બેઠક ગણાય છે."

"ભૂતકાળમાં અડવાણી ચૂંટણી લડવા તૈયાર નહોતા ત્યારે વાજપેયી ગાંધીનગર બેઠક પરથી ચૂંટણી લડ્યા હતા."

1991થી 1996માં પહેલી વખત ગાંધીનગર બેઠક પરથી સાંસદ તરીકેનો અડવાણીનો કાર્યકાળ પૂર્ણ થયો એ પછી 1996માં અટલ બિહારી વાજપેયી અને ત્યારબાદ વિજય પટેલ...


ગાંધીનગર સ્થિત અક્ષરધામ મંદિર

ગુજરાતનું રાજકારણ સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાયની તાકાત અને મહિમાને ક્યારેય પડકારી શક્યું નથી.

સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાયના વડા પ્રમુખ સ્વામીનું 2016માં અવસાન થયું ત્યારે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા દિલ્હીથી ગુજરાત ગયા હતા.

માત્ર વડા પ્રધાનની વાત નથી. ગુજરાતમાં સત્તા પર આવેલા તમામ રાજકીય પક્ષો સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાય સાથે રહ્યા છે.

સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાય હંમેશાં સત્તાની નજીક રહ્યો હોવાનું પણ કહેવાય છે.

સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાયમાં એવું તે શું છે કે તેના સાધુઓ સામે કોઈ આંગળી ચિંધી શકતું નથી કે સંપ્રદાયને કોઈ પડકારી શકતું નથી?

શરૂઆતથી આજ સુધી

ગાંધીનગરના અક્ષરધામ મંદિરમાં ભગવાન સ્વામીનારાયણની મૂર્તિ

ઉત્તર પ્રદેશના છપૈયાના ઘનશ્યામ પાંડેએ એવો સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાય રચ્યો કે વર્ષ 2000 સુધીમાં માત્ર અમેરિકામાં જ તેનાં 30 મંદિરોનું નિર્માણ થઈ ગયું હતું.

અમેરિકા ઉપરાંત દક્ષિણ આફ્રિકા, પૂર્વ આફ્રિકા અને બ્રિટનમાં પણ સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાયનાં મંદિરો છે.

અમદાવાદના ગાંધીવાદી અને સિનિયર રાજકીય વિશ્લેષક પ્રકાશ શાહ કટાક્ષ કરતાં કહે છે, ''1992ની 6 ડિસેમ્બર પહ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ેલાં પણ ગુજરાતનું અયોધ્યા કનેક્શન હતું અને એ માટે અમારે ઘનશ્યામ પાંડેનો આભાર માનવો જોઈએ."

"ઘનશ્યામ પાંડે દ્વારકા આવ્યા હતા. દ્વારકામાં તેઓ સહજાનંદ સ્વામી બન્યા અને સમય જતાં સ્વામીનારાયણ બની ગયા હતા. તેમને શ્રીજી મહારાજ પણ કહેવામાં આવતા હતા.''

ઘનશ્યામ પાંડે યુવાન હતા ત્યારે છપૈયાથી સૌરાષ્ટ્રના દ્વારકામાં પહોંચ્યા હતા. દ્વારકા પછી તેઓ અમદાવાદ ગયા હતા.

લોકો કહે છે કે ઘનશ્યામ પાંડેજીના કરિશ્માસભર વ્યક્તિત્વએ એવો પ્રભાવ પાથર્યો હતો કે તેઓ ટૂંક સમયમાં સહજાનંદ સ્વામી બની ગયા હતા.

પ્રકાશ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, ઘનશ્યામ પાંડેજીએ 200 વર્ષ પહેલાં સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાયનો પાયો નાખ્યો તેમાં ઘણાં સારાં કામ થયાં.

તેમણે બિન-બ્રાહ્મણ અને બિન-વણિક જ્ઞાતિઓને મુખ્યધારામાં લાવવાના પ્રયાસ કર્યા હતા.

પ્રકાશ શાહ માને છે, ''દરેક સંગઠન ખુદને સ્થાપિત કરવા પહેલાં કંઈક એવું કરતું હોય છે જેથી વધુને વધુ લોકો તેની સાથે જોડાઈ શકે.

જોકે, સંગઠન થઈ જાય પછી અસલી ચહેરો બહાર આવતો હોય છે.''

ફાંટા કઈ રીતે પડ્યા?

ગાંધીનગરના અક્ષરધામ મંદિરમાં ભગવાન સ્વામીનારાયણ મૂર્તિની પાસે રાખવામાં આવેલું પ્રમુખ સ્વામીનું જીવંત ચિત્ર

સમાજશાસ્ત્રી પ્રોફેસર ગૌરાંગ જાની કહે છે કે સહજાનંદ સ્વામી જીવંત હતા ત્યારે જ તેમનું મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું.

અમદાવાદના સેન્ટર ફૉર સોશિયલ નૉલેજ ઍન્ડ ઍક્શનના અચ્યુત યાજ્ઞિકે જણાવ્યું હતું કે સ્વામીનારાયણએ તેમના બે ભત્રીજાઓને 19મી સદીમાં જ ઉત્તર પ્રદેશથી બોલાવી લીધા હતા.

જે પૈકીના એકને કાલુપુર મંદિરની ગાદી અને બીજાને વડતાલ મંદિરની ગાદી સોંપી હતી. જોકે, બન્નેને ગાદી સોંપવામાં આવી એ લોકોને ગમ્યું ન હતું.

તેનો વિરોધ થયો હતો અને સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાયમાં બે ફાંટા પડ્યા હતા.

ઘનશ્યામ પાંડેજીના સમર્થકોએ વંશ પરંપરાનો સ્વીકાર કર્યો હતો, જ્યારે બીજા પક્ષે સાધુ પરંપરા અપનાવી હતી.

બોચાસણવાસી અક્ષર પુરુષોત્તમ સંપ્રદાય

ગાંધીનગર સ્થિત અક્ષરધામ મંદિર

સાધુ પરંપરાના શાસ્ત્રી મહારાજે વીસમી સદીમાં નવી ગાદીની સ્થાપના કરી હતી. તેને બોચાસણવાસી અક્ષર પુરુષોત્તમ સંપ્રદાય નામ આપવામાં આવ્યું હતું.

એ સંપ્રદાય અત્યારે બાપ્સ (BAPS) નામે વિખ્યાત છે. બાપ્સના સંતોને જ સાધુ પરંપરાવાળા કહેવામાં આવે છે.

સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાય વૈષ્ણવ પરંપરાનો હિસ્સો છે. બ્રાહ્મણો અને જૈનોના પ્રભુત્વને પડકારતાં એ વિકસ્યો હોવાનું કહેવાય છે.

આ સંપ્રદાયે...


ગાંધીનગરમાં અમિત શાહ સામે સી. જે. ચાવડા

ગાંધીનગરથી કૉંગ્રેસે સી. જે. ચાવડાને ટિકિટ આપી છે, જે ભાજપના અમિત શાહ સામે લડશે.

જામનગરથી કૉંગ્રેસ મૂરુભાઈ કંડોરિયાને ટિકિટ આપી છે. સુરેન્દ્રનગરથી સોમાભાઈ પટેલને મેદાને ઉતારવામાં આવ્યા છે.

જ્યારે અમદાવાદ પૂર્વથી ગીતાબહેન પટેલને ટિકિટ આપી છે.

બીજી તરફ મંગળવારે સાંજે ભાજપે મહેસાણા અને સુરત બેઠકના ઉમેદવારોની જાહેરાત કરી હતી.

મહેસાણા બેઠક પર પૂર્વ મંત્રી અનિલ ભટ્ટનાં પત્ની શારદાબહેન પટેલને ટિકિટ આપી હતી, જ્યારે સુરત બેઠક માટે દર્શના જરદોશને ટિકિટ આપવામાં આવી હતી.

જામનગર અને ગાંધીનગર ચર્ચામાં

ગાંધીનગરથી ભાજપના અધ્યક્ષ અમિત શાહ ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. આ બેઠક પર વર્ષોથી કૉંગ્રેસ જીતી શકી નથી અને ત્યાં સતત ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા અડવાણી જીતતા આવ્યા હતા.

જે બાદ આ વર્ષે તેમની ટિકિટ કાપીને અમિત શાહે આ બેઠક પર ઝંપલાવ્યું છે.

અમિત શાહ સામે ટક્કર લઈ શકે તેવા ઉમેદવારની શોધમાં કૉંગ્રેસ હતી અને એ રાહ જોવાઈ રહી હતી કે શાહ સામે કોણ લડશે?

જોકે, કૉંગ્રેસે હવે પોતાની પસંદગી ગાંધીનગર જિલ્લા કૉંગ્રેસના પ્રમુખ સી. જે. ચાવડા પર ઉતારી છે.

જામનગર બેઠક પર ભાજપે તેમનાં સ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાંસદ પૂનમબહેન માડમને ફરીથી ટિકિટ આપી છે.

આ બેઠક આ વખતે એટલા માટે ચર્ચામાં આવી હતી કારણ કે તાજેતરમાં જ કૉંગ્રેસમાં જોડાયેલા હાર્દિક પટેલે અહીંથી લડવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી.

જોકે, હાઈકોર્ટેમાંથી તેમને ચૂંટણી લડવા માટે રાહત ન મળતા અને હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં 4 એપ્રિલે સુનાવણી હોવાથી કૉંગ્રેસે અહીં મૂળુભાઈ કંડોરિયાને ટિકિટ આપી દીધી છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


ગાંધીની સાથે રાબેતામુજબ તેમનાં બે અનુયાયી મનુ અને આભા હતાં. (મનુ મહાત્મા ગાંધીના મોટા ભાઈનાં પૌત્રી, જ્યારે આભા મહાત્મા ગાંધીના ભાઈનાં પૌત્રવધુ. આભાબહેનના પતિનું નામ કનુ ગાંધી).

પ્રાર્થનામંચ પર જવા માટે 78 વર્ષના મહાત્મા પગથિયાં ચડી રહ્યાં હતાં ત્યારે ખાખી કપડામાં સજ્જ એક પુરુષ ભીડમાંથી બહાર આવે છે. તે મનુને બાજુ પર ધકેલી દે છે અને પિસ્તોલ કાઢી ત્રણ ગોળી કૃશકાય નેતાની છાતી તથા પેટમાં ધરબી દે છે.

મહાત્મા ગાંધી "હે રામ…" બોલતાં એ મહિલાના ખોળામાં દમ તોડી દે છે. એ મહિલા મહાત્મા ગાંધીના મુશ્કેલી અને ખળભળાટભર્યાં અંતિમ વર્ષોમાં તેમના વિશ્વાસુ સેવિકા તથા એ સમયગાળાની ઘટનાઓના નોંધકર્તા બની રહ્યાં.

પોતાના મૃત્યુના એક વર્ષથી પણ ઓછા સમય પૂર્વે મે, 1947માં મહાત્મા ગાંધીએ ભાવિનો સંકેત મળી ગયો હોય તેમ મનુને જણાવ્યું હતું કે તેઓ ઈચ્છે કે મનુ તેમના મૃત્યુનાં 'સાક્ષી' બને.

ગાંધીની ચાહના

મનુ માત્ર 14 વર્ષની વયે ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનાં સૌથી ઓછી વયનાં કેદી બન્યાં હતાં.

બ્રિટિશ શાસનના અંતની માગણી સબબ અગાઉ જેલવાસ ભોગવનાર મહાત્મા ગાંધી સાથે મનુ જોડાયાં હતાં અને 1943થી 1944 દરમિયાન લગભગ એક વર્ષ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

કારાવાસ ભોગવ્યો.

આ કારાવાસમાં મનુએ ડાયરી લખવાનું પણ શરૂ કર્યું હતું.

એ પછીનાં ચાર વર્ષમાં એ કેદી તરુણી બની મોટા પ્રમાણમાં લેખન કરવા લાગ્યાં હતાં.

ગુજરાતી ભાષામાં લખાયેલી મનુ ગાંધીની ડાયરીના બાર ખંડોને સરકારી આર્કાઈવ્ઝમાં જાળવી રાખવામાં આવ્યા છે.

એ ડાયરીમાં મનુ ગાંધીનાં પોતાનાં લખાણ, મહાત્મા ગાંધીનાં ભાષણો તથા પત્રો અને મનુની 'ઇંગ્લિશ વર્ક બુક'નો સમાવેશ થાય છે.

ગાંધીવિચારના વિદ્વાન ત્રિદીપ સુહ્રુદે એ ડાયરીનું અંગ્રેજીમાં ભાષાંતર કર્યું છે અને તેનું પ્રકાશન હવે સૌપ્રથમ વાર કરવામાં આવ્યું છે.

એ ડાયરી મનુ ગાંધીની સદાની સંગાથી હતી. ઘાતક હુમલા પછી ગાંધીજી મનુ પર ઢળી પડ્યા ત્યારે એ ડાયરી મનુના હાથમાંથી પડી ગઈ હતી.

એ દિવસ પછી મનુએ ડાયરી રાખવાનું બંધ કર્યું હતું અને પુસ્તકો લખ્યાં હતાં તથા 1969માં 42 વર્ષની વયે અવસાન થયું ત્યાં સુધી મનુ ગાંધી મહાત્મા વિશે વાત કરતાં રહ્યાં હતાં.

જેલનું એ જીવન

મનુ ભૂમિતિના પાઠ મહાત્મા ગાંધીના માર્ગદર્શનમાં કારાવાસ દરમિયાન ભણ્યાં હતાં

મનુની ડાયરીના પહેલા ભાગમાં વયના પ્રમાણમાં તેઓનું વધુ પરિપકવ તથા અત્યંત ચકોર તરુણીનું પ્રતિબિંબ જોવા મળે છે.

એ તરુણી જેને ગાંધીમાં શ્રદ્ધા છે, જે તવારીખનાં ઊભરતી લેખિકા છે અને કારાવાસ દરમિયાનની દરેક ઘટનાઓને બારીકાઈથી નોંધે છે.

ગાંધીનાં પત્ની કસ્તૂરબાનું સ્વાસ્થ્ય ઝડપભેર કથળતું હતું ત્યારે તેમનાં સદાતત્પર સેવિકા તરીકેનો મનુનો પરિચય પણ આ ડાયરી મારફતે મળે છે.

જીવન કેવું નિરસ અને શિસ્તબદ્ધ હતું તે મનુની ડાયરીની પ્રારંભિક નોંધ વાંચતા સમજાય છે.

શાકભાજી સમારવાં, રાંધવું, કસ્તૂરબાને માલિશ કરવી તથા તેમના વાળમાં તેલ નાખી આપવું, સૂતર કાંતવું. વાસણ સાફ કરવાં અને ચોક્કસ દિવસોમાં સ્વમૂલ્યાંકન કરવું - એવાં બધાં દૈનિક કામોનો ક્યારેક અંત આવતો નહીં.

ડૉ. સુહ્રુદ કહે છે, "તમે એ યાદ રાખજો કે ગાંધી, તેમનાં પત્ની અને સાથીઓ જોડે મનુ પણ જેલમાં હતાં. તેમણે કેદી તરીકે સ્વૈચ્છિક ફરજ પણ બજાવવાની હતી. જીવન લાચાર અને ઉદાસ ભલે લાગે, પણ ગાંધી જેનું પાલન કરતા હતા તે આશ્રમની જીવનશૈલીના નિયમો પણ મનુ શીખી રહ્યાં હતાં."

મનુ ઔપચારિક શિક્ષણ પામ્યાં નહોતાં, પણ ગાંધીના માર્ગદર્શનમાં તેઓ અંગ્રેજી વ્યાકરણ, ભૂમિતિ અને ભૂગોળ શીખ્યાં હતાં.

મનુએ મહાકાવ્યો અને હિન્દુ ધર્મગ્રંથો વાંચવાનું શરૂ કર્યું હતું. "બીજું વિશ્વયુદ્ધ ક્યાં લડાઈ રહ્યું છે" એ પણ તેમણે નકશાપોથી જોઈને શોધી...


ગાઝા શહેરમાં યુદ્ધવિરામનો જશ્ન બમાવતા પેલેસ્ટાઇનિયન લોકો

12 દિવસ ચાલેલી આ હિંસામાં હમાસે ઇઝરાયલ પર 4,000થી વધારે રૉકેટ છોડ્યાં અને ઇઝરાયલે જવાબી કાર્યવાહી કરતા ગાઝામાં 1500 ઠેકાણાંઓને નિશાન બનાવ્યાં.

સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય અનુસાર, આ હિંસાને કારણે ગાઝામાં કમસે કમ 243 લોકોનાં મોત થયાં છે, જેમાં 100થી વધુ મહિલાઓ અને બાળકો હતાં.

ઇઝરાયલની મેડિકલ સર્વિસનું કહેવું છે કે તેમને ત્યાં હમાસના હુમલામાં 12 લોકોનાં મોત થયાં છે, જેમાં બે બાળકો પણ સામેલ હતાં.

સીઝફાયર શું છે?

ઇઝરાયલની આયરન ડોમ મિસાઇલ સિસ્ટમ રૉકેટના હુમલાથી બચાવ કરી શકે છે.

સરળ શબ્દોમાં કહીએ સીઝફાયર કે યુદ્ધવિરામ બંને પક્ષો દ્વારા હંમેશાં માટે અથવા એક ચોક્ક્સ સમય સુધી યુદ્ધ રોકવાની ઘોષણા છે.

જોકે સીઝફાયર બાદ પણ એ બિલકુલ શક્ય છે કે ભવિષ્યમાં યુદ્ધ ફરીથી થઈ શકે છે.

અતીતમાં એવું થયું છે કે ઇઝરાયલ અને હમાસે યુદ્ધવિરામનું ઉલ્લંઘન કરીને ફરીથી લડાઈ શરૂ કરી દીધી હતી.

આ વખતે બંને પક્ષ શુક્રવારે સ્થાનિક સમયાનુસાર રાત્રે બે વાગ્યાથી લડાઈ રોકવા પર સહમત થઈ ગયા હતા.

સીઝફાયરના એલાનથી પહેલાં જ હમાસના ઇઝરાયલમાં રૉકેટ છોડવાના અને ઇઝરાયલ દ્વારા ગાઝા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

માં હવાઈ હુમલાના સમાચાર આવ્યા હતા.

સીઝફાયરની શરતો શું છે?

ઇઝરાયલ અને હમાસ વચ્ચે યુદ્ધવિરામની શરતોને લઈને બહુ ઓછી જાણકારી જાહેર કરાઈ છે.

બંને પક્ષો વચ્ચે યુદ્ધવિરામને લઈને પડદા પાછળ વાતચીત થતી રહી છે.

સીઝફાયરની આ આખી પ્રક્રિયામાં અમેરિકા, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર, ઇજિપ્ત અને કતારની મોટી ભૂમિકા રહી છે.

ઇઝરાયલી વડા પ્રધાન કાર્યાલયે એક નિવેદન જાહેર કરીને કહ્યું કે ઇઝરાયલ હિંસા રોકવા માટે 'પારસ્પરિક અને વિના શરતે' યુદ્ધવિરામ માટે રાજી થઈ ગયું છે.

પેલેસ્ટાઇનનાં બાળકો યુદ્ધવિરામ પછી બેઇટ હનૂનમાં પોતાના ઘરે પાછા ફર્યાં

ગાઝામાં હમાસના એક નેતાએ બીબીસીને જણાવ્યું કે ઇઝરાયલ કબજાવાળા પૂર્વ જેરુસલેમમાં સ્થિતિ અલ-અક્સા મસ્જિદ અને પાસેના શેખ જર્રા વિસ્તારમાંથી 'ખસવા માટે' તૈયાર થઈ ગયું છે. જોકે ઇઝરાયલે આ દાવાથી ઇનકાર કર્યો છે.

શેખ જર્રા પૂર્વ જેરુસલેમનો એ વિસ્તાર છે, જ્યાંથી પેલેસ્ટાઈનના પરિવારોને હઠાવીને યહૂદી વસ્તી વસાવવાના દબાણને કારણે હિંસા થઈ.

ઇઝરાયલી વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુનો દાવો છે કે ગાઝામાં ઇઝરાયલી સેનાના હુમલા 'ખાસ સફળ' અને તેણે હમાસ સાથે તેનાં 'સમીકરણ બદલી નાખ્યાં.'

ગાઝામાંથી આવેલા રૉકેટના હુમલામાં ક્ષતિગ્રસ્ત મકાનમાં લોકોને બચાવવા આવેલી ટીમ

સમાચાર છે કે ઇઝરાયલે ગાઝા પટ્ટી સુધી માનવીય મદદ પહોંચાડવા માટે એક ક્રૉસિંગ પૉઇન્ટ ખોલી દીધો છે. ઇઝરાયલમાં અવરજવર માટે લગાવાયેલા મોટા ભાગના કટોકટીય પ્રતિબંધો હઠાવી દીધા છે અને કેટલાક દિવસોમાં શરૂ થઈ જશે.

યુદ્ધવિરામ ક્યાં સુધી ચાલશે?

આ યુદ્ધવિરામની કોઈ સમયસીમા નક્કી નથી કરાઈ અને દુનિયાભરના નેતાઓ આશા રાખી રહ્યા છે કે આ હંમેશાં માટે રહેશે.

ઇજિપ્તે કહ્યું કે આ સીઝફાયર પર નજર રાખવા માટે તેલ અવીવ અને ગાઝામાં પોતાનું પ્રતિનિધિમંડળ મોકલી રહ્યું છે. રિપોર્ટ અનુસાર, આ પ્રતિનિધિમંડળ યુદ્ધવિરામને હંમેશાં માટે યથાવત્ રાખવાની રીત શોધશે.

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ જો બાઇડને કહ્યું કે આ યુદ્ધવિરામ પ્રગતિની 'સાચી તક' લાવ્યું છે.

યુરોપીય સંઘ તરફથી એક નિવેદનમાં કહેવાયું કે "અમે આ યુદ્ધવિરામ સુધી પહોંચવા માટે ઇજિપ્ત, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર, અમેરિકા અને એ બધાનાં વખાણ કરીએ છીએ, જેમણે તેમાં પોતાની ભૂમિકા નિભાવી."

ચીને આશા વ્યક્ત કરી છે કે બંને પક્ષ ગંભીરતાથી આ યુદ્ધવિરામનું પાલન કરશે.

બ્રિટનના વડા પ્રધાન બોરિસ જૉન્સને પણ યુદ્ધવિરામનું સ્વાગત કર્યું છે અને સાથે જ એ પણ કહ્યું કે બંને પક્ષોએ યુદ્ધ...


ગાઝાના હમાસ તરફથી જેરૂસલેમ પર રૉકેટ હુમલો કરવામાં આવ્યો છે.

આ રૉકેટ હુમલામાં કોઈ ઈજાના સમાચાર નથી. આ હુમલો તરફ જેરૂસલેમ પર કરવામાં આવ્યો છે. હુમલાને પગલે ઇઝરાયેલ પાર્લામેન્ટને ખાલી કરી દેવામાં આવી છે.

ગાઝાના હમાસ સત્તાધિકારીઓએ અનેક ઇઝરાયલ પોલીસ સાથેની અથડામણમાં અનેક પેલેસ્ટાઇનવાસીઓ ઈજાગ્રસ્ત થયા બાદ હુમલાની ચેતવણી આપી હતી.

શહેરમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી તણાવ છે અને ઇઝરાયેલ પોલીસ સાથે અલ-અક્સા મસ્જિદ પરની અથડામણમાં 300થી વધારે પેલેસ્ટાઇનવાસીઓ ઈજાગ્રસ્ત થયાં છે.

જેરૂસલેમમાં સતત ત્રણ દિવસથી હિંસા થઈ રહી છે.

કહેવામાં આવી રહ્યું છે જૂનાં શહેરમાં અલ-અક્સા મસ્જિદ પાસે પેલેસ્ટાઇનવાસીઓએ ઇઝરાયેલના સુરક્ષાદળો પર પથ્થરબાજી કરી અને તેનાં જવાબમાં એમણે ભીડ પર ગ્રૅનેડ ચલાવ્યા.

આ ઘટના જેરૂસલેમમાં યહૂદીઓની નેશનાલિસ્ટ માર્ચ અગાઉ બની છે અને તેને લીધે વિસ્તારમા તણાવ વધી ગયો છે.

સ્થાનિક મીડિયા અહેવાલો મુજબ છેલ્લા ત્રણ દિવસથી ચાલી રહેલી હિંસામાં 20થી વધારે ઇઝરાયેલી પોલીસકર્મી અને સેંકડો પેલેસ્ટાઇનવાસીઓ ઘાયલ થયાં છે.

અનુમાન છે કે સોમવારે જેરૂસલેમ દિવસ નિમિત્તે થનારી ફ્લેગ માર્ચ દરમિયાન શહેરમાં વધારે હિ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ંસા થઈ શકે છે.

અલ-અક્સા મસ્જિદ પરિસર કે જે જૂના જેરૂસલેમ શહેરમાં છે, તેને મુસ્લિમોની સૌથી પવિત્ર જગ્યાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે.

જેરૂસલેમ દિવસ 1967માં ઇઝરાયેલ દ્વારા પૂર્વ જેરૂસલેમ પર કબજો કરવામાં આવ્યો તેની યાદમાં મનાવવામાં આવે છે અને આ પ્રસંગે યહૂદી યુવાનો મુસ્લિમ વિસ્તારોમાંથી એક સરઘસ કાઢે છે.

અનેક પેલેસ્ટાઇનવાસીઓ તેને જાણી જોઈને ઉશ્કેરવા માટે કરવામાં આવતી હરકત માને છે. અનેક વાર આવા આયોજનમાં હજારોની ભીડ જોવા મળી છે.

આ અવસરે યહૂદી લોકો જૂનાં જેરૂસલેમસ્થિત વેસ્ટર્ન વૉલ સુધી માર્ચ કરે છે. વેસ્ટર્ન વૉલને યહૂદીઓમાં એક પવિત્ર સ્થળ માનવામાં આવે છે.

સોમવારે ઇઝરાયેલની સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક બેદખલીની આદેશ સામે 70થી વધારે લોકોની અપીલ પર સુનાવણી થવાની હતી જેને હાલની હિંસાની ઘટનાઓ બાદ સ્થગિત કરી દેવામાં આવી છે.

હાલની હિંસક ઘટનાઓ અલ-અક્સા મસ્જિદ પરિસરની પાસે થઈ છે જે જૂનાં જેરૂસલેમ શહેરમાં આવેલી છે.

આ મસ્જિદને મુસલમાનોની સૌથી પવિત્ર જગ્યા પૈકી એક માનવામાં આવે છે. જોકે, યહૂદીઓ આને ટૅમ્પલ માઉન્ટ કહે છે અને યહૂદીઓ માટે પણ આ એક મહત્ત્વનું ધર્મસ્થળ ગણાય છે.

સમાચાર સંસ્થા એએફપી અનુસાર ઇઝરાયલી પોલીસે ભીડ પર ટિયરગૅસ અને રબર બુલેટનો પ્રયોગ કર્યો હતો.

હિંસાની શરૂઆત શનિવારે થઈ

શનિવારે હજારો મુસ્લિમ અલ-અક્સા મસ્જિદના દમાસ્કસ ગેટની પાસે લાયલાત-અલ-કદર એટલે રમઝાનની સૌથી પવિત્ર રાતે પ્રાર્થના માટે એકઠા થયા.

શનિવારે સવારે ઇઝરાયલની પોલીસે મસ્જિદની તરફ જતી હજારો બસોને રસ્તામાં રોકી લીધી હતી.

27 વર્ષના મહમૂદ અલ મરબુઆએ સમાચાર એજન્સી રૉયટર્સને કહ્યું, "તેઓ અમને નમાઝ નથી પઢવા દેવા માગતા. દરરોજ લડાઈ થાય છે, દરેક દિવસે લડાઈ થાય છે."

શું છે વિવાદ?

અલ-અક્સા મસ્જિદ પરિસર જૂના જેરૂસલેમ શહેરમાં આવેલી છે અને તેને મુસ્લિમોની સૌથી પવિત્ર જગ્યાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. પરંતુ આ જગ્યા પર યહુદીઓનું પવિત્ર મંદિર માઉન્ટ ટૅમ્પલ પણ આવેલું છે.

અહીં પહેલાં પણ હિંસા થતી રહી છે.

શુક્રવારે રાત્રે રમઝાનના છેલ્લા શુક્રવારના અવસરે હજારો લોકો અહીં એકઠા થયા, જે પછી હિંસા શરૂ થઈ.

શુક્રવારનો દિવસ છેલ્લાં અનેક વર્ષોમાં હિંસાની બાબતમાં સૌથી ખરાબ દિવસમાંથી એક રહ્યો.

1967માં મધ્ય પૂર્વ યુદ્ધ પછી ઇઝરાયલે પૂર્વ જેરૂસલેમ પર નિયંત્રણ મેળવી લીધું હતું અને તે આ શહેરને પોતાની રાજધાની માને છે. જોકે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય આનું સમર્થન કરતું નથી.

પેલેસ્ટાઇન પૂર્વ ...


ગાઝાપટ્ટી પર હુમલો કરી રહેલા ઇઝરાયલી સૈનિકો

ઇઝરાયલના વડા પ્રધાન બેન્યામિન નેતન્યાહૂએ કહ્યું છે કે ઇઝરાયલી સૈન્ય ગાઝામાં જ્યાં સુધી જરૂર પડે ત્યાં સુધી સૈન્યકાર્યવાહી કરશે.

શુક્રવારે તેમણે એક નિવેદનમાં કહ્યું, "હમાસને ભારે કિંમત ચૂકવવી પડશે."

બીજી બાજુ, હમાસના સૈન્યપ્રવક્તાએ કહ્યું છે કે ઇઝરાયલી સૈન્યે જો જમીનીસ્તરે કાર્યવાહી કરવાનો નિર્ણય કર્યો તો હમાસ ઇઝરાયલને 'પાઠ' ભણાવવા માટે તૈયાર છે.

નેતન્યાહુના નિવેદન બાદ થોડા સમયમાં જ ગાઝાના આકાશમાં વિસ્ફોટોની તસવીરો અને વીડિયો સામે આવ્યાં.

તો આ દરમિયાન અહીંની પરિસ્થિતિને જોતાં ઇસ્લામિક રાષ્ટ્રોના સંગઠન 'ઑર્ગેનાઇઝેશન ઑફ ઇસ્લામિક કૉર્પોરેશન' એટલે કે ઓઆઈસીએ રવિવારે ઇમરજન્સી બેઠક બોલાવી છે.

જેરૂસલેમ અને ગાઝામાં ઘર્ષણ વધી રહ્યું છે અને અને સ્થિતિની ગંભીરતાને ધ્યાને લેતા સાઉદી અરેબિયાની વિનંતીને પગલે ઓઆઈસીએ આ બેઠક બોલાવી છે.

આ બેઠકમાં ઓઆઈસીના સભ્યરાષ્ટ્રો સામેલ થશે. ઓઆઈસી દ્વારા જાહેર કરાયેલા નિવેદનમાં જણાવાયું છે કે પેલેસ્ટાઇનના વિસ્તારોમાં ઇઝરાયલી હુમલાઓ અંગે બેઠકમાં ચર્ચા કરાશે.

ઇઝરાયલી સૈન્ય હવે ગાઝા સરહદે પહોંચી ગયું છે અને છેલ્લ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ા કેટલાક દિવસોથી જે ઘર્ષણ ચાલી રહ્યું છે એ જોતાં મધ્ય-પૂર્વમાં ભારે તણાવની સ્થિતિ સર્જાઈ છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રે પણ આ પરિસ્થિતને પગલે યુદ્ધની આશંકા વ્યક્ત કરી છે.

ઇઝરાયલ-પેલેસ્ટાઇન વચ્ચે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ : ગાઝા સરહદે સૈન્ય, ટૅન્કોની તહેનાતી

ઇઝરાયલે ગાઝા સરહદે મોટા પ્રમાણમાં સૈનિકો અને ટૅન્કોની તહેનાતી કરી દીધી

ઇઝરાયલે ગાઝા સરહદે ટૅન્કો અને સૈનિકોનો ખડકલો કરી દીધો છે. છેલ્લા કેટલાય સમયથી ચાલી રહેલા ઘર્ષણને પગલે ઇઝરાયલ હવે જમીનીસ્તરે સૈન્યઅભિયાન આદરવાનું વિચારી રહ્યું છે.

ઇઝરાયલી સૈન્યે 7,000 રિઝર્વ સૈનિકોને બોલાવી લીધા છે અને ગાઝા સરહદ પર મોટા પ્રમાણમાં સૈન્ય અને ટૅન્કો ખડકી દીધાં છે.

અત્યાર સુધી આ હિંસામાં ગાઝામાં 100થી વધુ અને ઇઝરાયલમાં સાત લોકોનો ભોગ લેવાઈ ચુક્યો છે.

પેલેસ્ટાઇનિયન ચરમપંથીઓ અને ઇઝરાયેલી સૈન્ય વચ્ચે ફાટી નીકળેલી હિંસાએ ગુરુવારે વધારે વેગ પકડ્યો. ઉગ્રવાદીઓ ઇઝરાયલ પર રૉકેટ છોડતા રહ્યા અને ઇઝરાયલી સૈન્ય મિસાઇલોથી હવાઈ હુમલા કરતું રહ્યું.

પેલેસ્ટાઇન અને ઇઝરાયલ વચ્ચે સંઘર્ષ કેમ ચાલી રહ્યો છે?

બીજી બાજુ, ઇઝરાયલની અંદર પણ યહૂદી અને આરબો વચ્ચે ઘર્ષણના સમાચાર મળી રહ્યા છે અને તેને પગલે ઇઝરાયલના વડા પ્રધાન બેન્યામિન નેતન્યાહૂએ ગૃહયુદ્ધની ચેતવણી ઉચ્ચારી છે.

ઇઝરાયલના સંરક્ષણમંત્રી બેની ગેટ્ઝે અશાંતિને કાબૂમાં લેવા માટે સુરક્ષાદળોની ભારે તહેનાતીના આદેશ આપ્યા છે. અને અત્યાર સુધી 400થી વધારે લોકોની ધરપકડ કરી લેવાઈ છે.

ગુરુવારે ગાઝા સરહદ પાસે ઇન્ફન્ટ્રીની બે ટુકડીઓ અને એક હથિયારધારી ટુકડીને તહેનાત કરી દેવાઈ છે.

જોકે, હજુ ગ્રાઉન્ડ ઑપરેશન શરૂ કરવાનો કોઈ નિર્ણય લેવાયો નથી પણ માનવામાં આવી રહ્યું છે કે સૈન્ય વહેલી તકે આ અંગેની યોજના રજૂ કરશે. જે બાદ સૈન્યપ્રમુખોએ અને સરકારે તેને મંજૂર કરવાની રહશે.

નોંધનીય છે કે વર્ષ 2014 બાદ ઇઝરાયલ અને ગાઝા વચ્ચે સૌથી ભયાનક હિંસા થઈ રહી છે.

'ઇઝરાયલની બૉમ્બવર્ષા ગાઝાને બરબાદ કરી નાખશે'

ઇઝરાયલના સતત બૉમ્બમારાથી ગાઝાપટ્ટી પ્રદેશમાં જોરદાર નુકસાન થયું હોવાનું કહેવાઈ રહ્યું છે

આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર સંસ્થા 'ડૉક્ટર વિધાઉટ બૉર્ડર' (એમએસએફ)એ ચેતવણી આપી છે કે ઇઝરાયલ દ્વારા કરાઈ રહેલો ભારે બૉમ્બમારો 'ગાઝાને બરબાદી તરફ ધકેલી રહ્યો છે'પોતાના એક નિવેદનમાં એમએસએફે કહ્યું છે કે તેમને જણાયું છે ઇઝરાયલી પોલીસ દ્વારા કરાઈ રહેલો બળપ્રયોગ અસ્વીકાર્ય છે અને આનાથી ગાઝા...


ગાબા ટેસ્ટના પાંચમા દિવસે ભારતે જીતવા માટે 328 રન કરવાના હતા. બૉર્ડર-ગાવસ્કર સિરીઝમાં બંને ટીમ 1-1ની બરાબરી પર હતી. આ ટેસ્ટ મૅચ ડ્રો થઈ હોત તો ભારત આ ટ્રૉફી પોતાની પાસે જાળવી શક્યું હોત, પરંતુ ઑસ્ટ્રેલિયાએ આ ટ્રૉફી મેળવવા અને પોતાની પ્રતિષ્ઠા જાળવવા માટે ટેસ્ટ મૅચ જીતવી જરૂરી હતી.

ભારત આ ટેસ્ટ જીતશે એવું ઑસ્ટ્રેલિયાની ગણતરીમાં જ ન હતું. પરંતુ ભારતીય ટીમની યોજના અલગ હતી.

બ્રિસબેનમાં જ્યાં આ ટેસ્ટ મૅચ રમાઈ તે ગાબાનું મેદાન ઑસ્ટ્રેલિયન ક્રિકેટ ટીમ માટે કિલ્લા સમાન છે.

તેઓ 1988થી અહીં ક્યારેય હાર્યા નથી. ઑસ્ટ્રેલિયા અત્યારે તેની શ્રેષ્ઠ બૉલિંગ ઍટેક સાથે રમી રહ્યું હતું.

બીજી તરફ ભારતીય બૉલિંગની હાલત જાણે હૉસ્પિટલના વોર્ડ જેવી હતી. ભારતના પાંચ ફાસ્ટ બૉલર્સ અને બે સ્પિનર્સ, જેઓ બેટિંગ પણ કરી શકે છે, તેઓ ઈજાગ્રસ્ત હતા.

ફક્ત 13 વિકેટ લેવાનો અનુભવ ધરાવતો બૉલિંગ ઍટેક

ભારતીય ટીમ પોતાના 8મા, 9મા, 10મા, 11મા અને 12મા બેસ્ટ બૉલરો સાથે રમી રહી હતી. તેમાંથી સૌથી વધુ અનુભવી મોહમ્મદ સિરાજની પણ આ હજુ ત્રીજી મૅચ હતી. નવદીપ સૈની અને શાર્દૂલ ઠાકુર તેમની બીજી ટેસ્ટ રમતા હતા.

વૉશિંગ્ટન સુંદર અને ટી. ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

નટરાજનની આ પહેલી ટેસ્ટ હતી. સુંદર અને નટરાજન એ મૂળ ટેસ્ટ ટીમનો હિસ્સો પણ ન હતા. તેમને તો નેટ પ્રૅક્ટિસ વખતે બૉલિંગ કરવા માટે ઑસ્ટ્રેલિયામાં રાખવામાં આવ્યા હતા.

ભારત અને ઑસ્ટ્રેલિયાની સરખામણી કરીએ તો ઑસ્ટ્રેલિયન બૉલરોને કુલ મળીને 1,033 વિકેટ લેવાનો અનુભવ હતો, જ્યારે ભારતના બધા બૉલરો સંયુક્ત રીતે 13 વિકેટ લેવાનો અનુભવ ધરાવતા હતા.

પાકિસ્તાનના સિંધમાં નરેન્દ્ર મોદીના પોસ્ટરો સાથે આઝાદી માટે કૂચ

ખતરનાક પીચ અને બોડીલાઇન બૉલિંગ ઍટેક સામે ટક્કર

શાર્દુલ ઠાકુરે 67 રન કર્યા

ગાબાની પીચ અત્યંત ઝડપી અને ઉછાળ ધરાવે છે. અહીં રમવું આસાન નથી હોતું. ફાસ્ટ બૉલર્સના દડા ખેલાડીઓના માથા, ખભા, કોણી, હાથ, પાંસળી પર 90 માઇલની ઝડપે અથડાય છે. હેલમૅટ અને બેટ પર તિરાડો પડી જાય છે. કેટલાકનાં હાડકાં પર પણ ઈજા થઈ છે.

પ્રથમ ઇનિંગમાં ભારતે 186 રનમાં 6 વિકેટ ગુમાવી ત્યારે તે હાર તરફ આગળ વધી રહ્યું હતું.

વૉશિંગ્ટન સુંદર અને શાર્દૂલ ઠાકુર બેટિંગ કરતા હતા. સુંદર એ તામિલનાડુના ઑફ સ્પિનર છે અને ટી-ટ્વેન્ટી માટે પસંદગી કરવામાં આવી છે. છેલ્લે તેઓ ફર્સ્ટ ક્લાસ ક્રિકેટ રમ્યા તેને ત્રણ વર્ષ કરતાં પણ વધુ સમય થઈ ગયો છે.

વૉશિંગ્ટન સુંદરનો બૉલિંગ અને બેટિંગમાં કમાલ

ચેન્નાઈસ્થિત તેમના પરિવારે સવારના 3.15 વાગ્યાનું ઍલાર્મ સેટ કર્યું હતું જેથી 21 વર્ષીય સુંદરને પ્રથમ ટેસ્ટ મૅચ રમતા જોઈ શકાય.

તેમના પરિવારને સુંદર પાસે ઘણી આશા હતી અને તેમના હોઠે પ્રાર્થના હતી. બાકીના ભારતીયો માત્ર પ્રાર્થના કરી શકે તેમ હતા.

ઋષભ પંત આઉટ થયા પછી મુંબઈના પેસ બૉલર શાર્દૂલ ઠાકુર હજુ પીચ પર આવ્યા હતા.

ઋષભ પછી ટીમમાં બૅટ્સમૅન કહી શકાય તેવું કોઈ બાકી રહ્યું ન હતું. ઠાકુર આ અગાઉ માત્ર એક ટેસ્ટ મૅચ રમવાનો અનુભવ ધરાવતા હતા, જેમાં તેમણે ફક્ત 10 બૉલ ફેંક્યા પછી ઈજા થઈ હતી અને તેમણે નૉટઆઉટ 4 રન બનાવ્યા હતા.

આ બંનેને મુખ્યત્વે તેમની બૉલિંગ ક્ષમતા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમણે ઑસ્ટ્રેલિયાની લીડ ઘટાડી નાખી. એટલું જ નહીં, તેમણે વિશ્વની કદાચ સર્વશ્રેષ્ઠ બૉલિંગ ઍટેકના આત્મવિશ્વાસને ડગમગાવી દીધો.

તેઓ બાઉન્ડરી અને સિક્સર ફટકારતા હતા ત્યારે ઑસ્ટ્રેલિયાના ઘાતક બૉલરો તેમની સામે ડોળા કાઢતા હતા અને ઈજા પહોંચાડે તેવી બૉલિંગ કરતા હતા.

સ્ટાર્કનો એક 90 માઇલની ગતિએ ફેંકાયેલો બાઉન્સર સુંદરના ખભા પર વાગ્યો, પરંતુ તેમણે મચક ન આપી.

ઠાકુર અને સુંદર બંનેએ આ ટેસ્ટ મૅચ રમવાની કલ્પના પણ નહીં...


ગામ લોકો સાથે બેસી તેમની સમસ્યાઓ સાંભળતી બીબીસીની બાઇકર્સ

અંતરિયાળ ગામોની મહિલાઓને મળી રહી છે. એમની સમસ્યાઓ સમજી રહી છે અને આપની સમક્ષ એ વ્યથાને વાચા આપી રહી છે.

લોકોની વ્યથાને વાચા આપવાના આ પ્રયાસમાં બનાસકાંઠા બાદ અમારો નવો પડાવ હતો મહેસાણા.

આર્થિક અને રાજકીય રીતે સક્ષમ ગણાતો ઉત્તર ગુજરાતનો આ જિલ્લો લિંગ અનુપાતની સમસ્યાથી પીડાઈ રહ્યો છે.

તમને આ પણ વાંચવું પણ ગમશે

વર્ષ 2001માં અહીં દેશમાં સૌથી ઓછો સ્ત્રી-પુરુષનું વસતી પ્રમાણ હતું.

ચાઇલ્ડ સેક્સ રેશિયો

ચાઈલ્ડ સેક્સ રેશિયો એટલે કે બાળ જાતિપ્રમાણની દૃષ્ટિએ મહેસાણા રાજ્યમાં તળિયેથી બીજા ક્રમાંકે છે.

અહીં ચાઈલ્ડ સેક્સ રેશિયો 842 છે એટલે કે 1000 બાળકોની સરખામણીએ 842 બાળકીઓ જ.

આખા જિલ્લામાં જે ત્રણ ગામોમાં આ પ્રમાણ સૌથી વધુ ચિંતાજનક છે એમાનું એક ગામ એટલે કકાસણા.

કકાસણામાં ૦થી ૬ વર્ષ વચ્ચેના બાળકોમાં ૧૦૦૦ છોકરાઓની સામે છોકરીઓનું પ્રમાણ માત્ર ૩૯૮ છે.

કકાસણામાં અમે જ્યારે પ્રવેશ્યા ત્યારે જે ઉડીને આંખે વળગી એ વાત હતી છોકરીઓનું નહિવત્ત પ્રમાણ.

ગામમાં કેટલાય નાના બાળકો રમી રહ્યા હતા અને એમાં કોઈ છોકરી જ નહોતી.

ગામના લોકોને જ્ય... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ારે આ અંગે પૂછ્યું તો એમણે આ ચિંતાજનક બાબતને 'ભગવાનની દયા' ગણાવી.

શૌચાલયની સમસ્યા

ગામની અન્ય સમસ્યાઓ જાણવા માટે હું મહિલાઓને મળવા લાગ્યો. મોટાભાગની મહિલાઓએ શૌચાલયની સમસ્યા અંગે વાત કરી.

શૌચાલય ન હોવાથી તેમને ખુલ્લામાં જાજરૂ જવું પડે છે. જેના કારણે તેમને ડર પણ લાગે છે.

માત્ર કકાસણા જ નહીં #BBCGujaratOnWheelsની ટીમે જે અન્ય ગામોની મુલાકાત લીધી, એ બધા જ ગામોમાં મોટાભાગનાં ઘરોમાં શૌચાલય નથી.

આ ગામમાં પણ માધીબહેન, ચંદ્રીકાબહેન, નિશાબહેન, રેખાબહેન, રેશમબહેન એમ મોટાભાગની મહિલાઓએ કહ્યું કે તેઓ ઇચ્છે છે કે તેમના ઘરે એક એક શૌચાલય બને.

શૌચાલય બનાવવાના સરકારી દાવા સામે આ સચ્ચાઈ જાણીને મને દુઃખ થયું.

ગામમાં લિંગ અનુપાતનો જે દર હતો એના વિશે સૌ લોકો જાણતા હતા. પરંતુ તેના અંગે બોલવા વિશે ભાગ્યે જ કોઈ તૈયાર થતું.

કેટલાક લોકો તો ગામમાં છોકરીઓની ઓછી સંખ્યાને લઈને ખુશ પણ હતા.

જો કે કેટલાક એવા લોકોને પણ હું મળ્યો જે છોકરીઓની ઘટતી સંખ્યાને લઈને દુઃખી હતા.

લગ્ન માટે અન્ય રાજ્યમાં જવું પડે?

મહેસાણામાં છોકરાઓની સરખામણીએ છોકરીઓના ઓછા પ્રમાણને કારણે યુવકો અન્ય રાજ્યની યુવતીઓ સાથે લગ્ન કરી રહ્યા છે.

કથિત રીતે તેઓ આ યુવતીઓને અન્ય રાજ્યોમાંથી પૈસા આપીને ખરીદી રહ્યા છે.

કથિત રીતે આ બહુ ચર્ચિત મુદ્દો છે તો પણ અમારી સાથે આ મામલે કોઈ વ્યક્તિ બોલવા તૈયાર થઈ ન હતી.

મહેસાણાની આ સમસ્યા માટે માત્ર અ્હીંના લોકો જ નહીં, પુત્ર મોહની આપણા સમાજની આખી માનસિક્તા જવાબદાર છે.

જ્યાં સુધી આ માનસિક્તા નહીં બદલાય ત્યાં સુધી આ મામલે કોઈ જ પરિવર્તન આવે એવું દેખાઈ નથી રહ્યું.

ગામમાં મહિલાઓની સમસ્યા જાણવા માટે અહીં-તહીં આંટા મારી રહ્યો હતો. ત્યારે જ ખબર નહીં ક્યાંથી એક મધમાખી ઉડતી આવી અને મારી આંખે કરડી.

લોકોના દુઃખો સમજવામાં મારી આંખનું દર્દ કઇ રીતે દૂર કરવું એ હવે મારી સમસ્યા બની ગઈ.

મારી આ હાલત જોઇને પારસ નામનો એક છોકરો દોડતો આવ્યો અને મને કોઈ ગોળી આપી.

દુખાવો એટલો થતો હતો કે કઈ ગોળી છે એ સમજ્યાં વગર જ હું એને ગળી ગયો.

સર્વાંગી વિકાસનું ચિત્ર

એનાથી પણ કોઈ રાહત ના થઈ એટલે પારસ ફરી દોડ્યો અને ઘરેથી મારા માટે લોખંડનો એક બોલ્ટ લઈ આવ્યો.

પારસના કહેવા પ્રમાણે મેં એ બોલ્ટને આંખ પર ઘસ્યો પણ ખાસ રાહત ના જણાઈ.

આખરે મેં આંખના દુઃખાવા પર ગમે રીતે કાબુ કરીને લોકોના દુઃખો પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરવાનું નક્કી કર્યું.

પાકા ઘર, પાકા...


ગામના ચોકને બાસિતનું નામ આપવામાં આવ્યું છે

17 વર્ષના ગુલામ મોહીઉદ્દીન ખાનના કુનન પોશપોરા ગામમાંના એક માળના ઘરે તેના પરિવારજનોને સાંત્વના આપવા રવિવારે સંખ્યાબંધ લોકો આવ્યા હતા.

રાજસ્થાનમાં કેટલાક છોકરાઓએ બાસિતને કથિત રીતે માર માર્યો હતો. એ પછી બાસિતનું મોત થયું હતું.

બાસિતના મોતના સમાચાર તેમના પૈતૃક ગામમાં પહોંચ્યા પછી સ્થાનિક લોકો રોષે ભરાયેલા છે. તેઓ કાશ્મીરીઓની હત્યાનો આક્ષેપ નરેન્દ્ર મોદી સરકાર પર કરી રહ્યા છે.

બાસિતનાં માતા હફીઝા સતત રડી રહ્યાં હતાં અને જાતને સંભાળી શકતાં ન હતાં. તેઓ દર્દભર્યા અવાજમાં કહેતાં હતાં, "હું આ અનાથ છોકરીઓનું શું કરીશ? મારા દીકરા તેં મારી સાથે દગો કર્યો છે."

બાસિતના શોકસંતપ્ત પરિવારમાં તેમની ચાર નાની બહેનો, એક નાના ભાઈ અને તેમની માતાનો સમાવેશ થાય છે.

'દીકરાની રાહ જોતા હતા, તેની લાશની નહીં'

બાસિતનાં ભાઈબહેન

શ્રીનગરથી 107 કિલોમીટર દૂર આવેલા કુનન પોશપોરા ગામના બાસિતે શ્રીનગરમાં ભારતીય સૈન્યની ગૂડવિલ સ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો.

બાસિતના પિતા ખુરશીદનું કુદરતી કારણસર 2012માં મૃત્યુ થયું હતું. ખુરશીદ ભારતીય સૈન્યની જેકેએલઆઈ રેજિમૅન્ટમાં કામ કરતા હતા. ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ગામના રહેવાસી સાકિબ અહમદે કહ્યું હતું, "અમે અમારા ગામના ચોકનું નામ બદલી નાખ્યું છે. પહેલાં તેનું નામ ગમાનદાર ચોક હતું, પણ હવે એ બાસિત ચોક છે."

"નામ બદલવાથી અમને અમારા ગામના દીકરાની નિર્મમ હત્યા યાદ રહેશે અને એ રીતે અમને અમારા મૃત્યુ સુધી ન્યાય માટે સંઘર્ષ કરવાની પ્રેરણા મળતી રહેશે."

બાસિતનાં માતાએ આંસુભરી આંખે કહ્યું હતું, "હું મારા દીકરાની રાહ જોતી હતી, તેની લાશની નહીં. મારા દીકરાની લાશ ઘરે આવશે એવું મેં ધાર્યું ન હતું. બાસિત ઘરેથી નીકળ્યો ત્યારે તેણે કહ્યું હતું કે જલદી પાછો આવીશ, પણ હવે હું મારી આંખો પર ભરોસો કરી શકતી નથી."

"એ ત્રણ મહિના પહેલાં ઘરેથી ગયો હતો. મને ન્યાય જોઈએ છે. મારા દીકરાના હત્યારાઓને મને સોંપી દેવા જોઈએ."

બાસિતના પિતરાઈ ફિરદૌસ અહમ ડાર પણ તેમની સાથે કામ કરતા હતા અને બાસિતની માર મારીને હત્યા કરવામાં આવી ત્યારે ફિરદૌસ પણ રાજસ્થાનમાં જ હતા.

ફિરદૌસે કહ્યું હતું, "ઘટનાની દોઢ કલાક પહેલાં ખાને (બાસિતે) મને ફોન કરીને જણાવ્યું હતું કે તેનો ફોન ચાર્જ કરવા મૂકી દઉં, જેથી એ ચેટ કરી શકે. મેં તેને કહેલું કે તમે આવી જાઓ."

"હું ફોન ચાર્જ કરવા લગાવી દઉં છું. થોડા સમય પછી ખાન ઘરે આવ્યો હતો. તેણે તેનું માથું બન્ને હાથથી પકડેલું હતું."

'બાસિતનું મોત-કાશ્મીરીઓ પ્રત્યેની નફરતનું પરિણામ'

બાસિતનાં માતા હફીઝા

ફિરદૌસે કહ્યું હતું, "તેને શું થયું હતું એની અમને ખબર નથી. તેણે કહેલું કે તેના માથામાં દુખાવો થાય છે. મેં તેને દવા આપી હતી. મેં વિચાર્યું હતું કે એ રિક્ષામાં આવ્યો છે. તેથી તેને માથામાં દુખાવો થતો હશે. પછી એ બહાર ગયો હતો."

"મારો એક દોસ્ત તાહિર તેની પાછળ ગયો હતો અને તેને પૂછ્યું હતું કે શું થયું છે? તાહિરે અંદર આવીને કહ્યું હતું કે ખાનને કંઈક થઈ ગયું છે. અમે ખાનને કહ્યું કે ચાલો, ડૉક્ટર પાસે જઈએ. પહેલાં તો તેણે ઇન્કાર કર્યો હતો, પણ પછી તૈયાર થઈ ગયો હતો."

"તેની આંખો સોજેલી લાગતી હતી. તે ઉલટી કરવા લાગ્યો હતો. અમે તરત જ ટૅક્સી બુક કરાવી હતી અને તેને હૉસ્પિટલે લઈ ગયા હતા."

ફિરદૌસના જણાવ્યા મુજબ, હોસ્પિટલમાં ડૉક્ટરોને સમજાતું ન હતું કે બાસિતને ખરેખર શું થયું છે.

ફિરદૌસે કહ્યું હતું, "ડૉક્ટરોએ એવું કહેલું કે બાસિતે કદાચ ડ્રગ્ઝનું સેવન કર્યું હશે. પછી કહેલું કે ફૂડ પોઇઝનિંગ થયું છે. ખાનની હાલત વણસતી શા માટે હતી એ ડૉક્ટરોને સમજાતું ન હતું."

"પછી અમે તેના કાકાના દીકરા સાહિલને ફોન કરીને ખાનની હાલતની...


ગામના નકશાની તસવીર

એનડીટીવીના અહેવાલ અનુસાર ભારતની લદ્દાખ સરહદે ચીન સાથે વિવાદ ચાલી રહ્યો છે ત્યારે બીજી બાજુ ચીને અરુણાચલ પ્રદેશમાં 110 ઘરનું ગામ વસાવ્યું છે.

1 નવેમ્બર, 2020એ લેવામાં આવેલી સેટેલાઈટ તસવીરની મદદથી જાણવા મળ્યું છે કે ચીને અરુણાચલ સરહદે એક ગામ વસાવ્યું છે.

અનેક નિષ્ણાંતોએ એનડીટીવીને કહ્યું કે આ ગામ ભારતની વાસ્તવિક સરહદથી 4.5 કિલોમીટર અંદર છે અને ભારત માટે મોટી ચિંતાનો વિષય છે.

આ ગામ સુબનશિરિ જિલ્લાની ત્સારી ચૂ નદીના કિનારે છે. આ એ વિસ્તાર છે જ્યાં બંને દેશોની વચ્ચે લાંબા સમયથી વિવાદ ચાલી રહ્યો છે.

26 ઑગસ્ટે જોવા મળતી તસવીરમાં એક પણ મકાન દેખાતું નથી અને નવેમ્બર 2020માં લેવાયેલી તસવીરમાં મકાન દેખાય છે. આ બાંધકામ છેલ્લા એક વર્ષમાં કરવામાં આવ્યું છે.

એનડીટીવીએ વિદેશ મંત્રાલયને પ્રશ્નો મોકલ્યા હતા જેને મંત્રાલયે સ્પષ્ટ રીતે ખારીજ નહોતા કરતા કહ્યું, "અમને ચીન તરફથી ભારતના સરહદી વિસ્તારમાં બાંધકામની ગતિવિધીમાં ઝડપ કરવાના સમાચાર મળ્યા છે. ચીને ગત કેટલાંક વર્ષોમાં બાંધકામની ગતિવિધિ શરૂ કરી છે."

આ અગાઉ અરુણાચલના ભાજપના સંસદ સભ્ય તપિર ગાવે લોકસભામાં પોતાના રાજ્યમાં ચીનની ઘ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ૂષણખોરીનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો.

તપિરે હાલમાં એનડીટીવીને કહ્યું, "તમે સુબનશિરી જિલ્લામાં નદીના કિનારાવાળા રસ્તાને જોશો, તો ત્યાં ચીન ઓછામાં ઓછા 60 થી 70 કિમી અંદર આવી ગયું છે."

વિદેશ મંત્રાલયને પૂછવામાં આવ્યું કે શું ચીનની સામે આ મુદ્દાને કૂટનૈતિક રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યો છે તેના પર વિદેશ મંત્રાલયે કાંઈ કહ્યું નથી. મંત્રાલયે માત્ર એટલું કહ્યું કે સરકાર ભારતની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા તમામ ડેવલપમૅન્ટ પર નજર રાખી રહી છે અને પોતાના વિસ્તારની અખંડિતતા માટે જરૂરી પગલાં લઈ રહી છે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સોમનાથ મંદિર ટ્રસ્ટના પ્રમુખ બન્યા

ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ અનુસાર વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી શ્રી સોમનાથ ટ્રસ્ટના નવા ચૅરમેન તરીકે ચૂંટાયા છે.

સોમનાથ મંદિરના ટ્રસ્ટીઓની મીટિંગ સોમવારે વર્ચ્યૂઅલી મળી હતી.

ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી કેશુભાઈ પટેલ સોમનાથ મંદિર ટ્રસ્ટના ચૅરમૅન હતા પરંતુ તેમના અવસાન બાદ આ જગ્યા ખાલી હતી.

ટ્રસ્ટના સેક્રેટરી પી.કે.લહેરીએ કહ્યું, "અમિત શાહે નરેન્દ્ર મોદીનું ચૅરમૅન પદ માટે નામ સૂચવ્યું હતું અને તમામ લોકો રાજી થયા હતા અને તેમની સામે કોઈ ચૂંટણીમાં ઉભું ન રહ્યું આમ તે નવા ટ્રસ્ટી બન્યા હતા."

મોદી, અમિત શાહ, લાલ કૃષ્ણ અડવાણી, કોલકાતાની બાંધકામની કંપની અંબુજા નીઓટિયા ગ્રુપના હર્ષવર્ધન, ગુજરાતના પૂર્વ ચીફ સેક્રેટરી પી. કે. લહેરી અને વેરાવળના સ્થાનિક સંસ્કૃતના પ્રોફેસર જીવણ પરમાર શ્રી સોમનાથ ટ્રસ્ટમાં ટ્રસ્ટી છે.

કેન્દ્ર સરકાર અને ખેડૂતો વચ્ચે ચર્ચા 19 જાન્યુઆરીના સ્થાને 20 જાન્યુઆરીએ થશે

કેન્દ્ર સરકાર અને ખેડૂત સંગઠનોની વચ્ચેની 10મા તબક્કાની વાતચીત હવે 19મી જાન્યુઆરીની જગ્યાએ 20 જાન્યુઆરીએ થશે.

સોમવારે મોડી રાત્રે ખેડૂત સંગઠનોએ સોશિયલ મીડિયામાં આ જાણકારી આપી છે કે ખેડૂત સંગઠનોના પ્રતિનિધિઓ અને સરાકર તરફથી મંત્રીઓના જૂથની મીટિંગ 20 જાન્યુઆરી, 2021ના રોજ બપોરે 2 વાગે દિલ્હીના વિત્રાનભવનમાં થશે.

ચર્ચા પહેલાં ભારતીય કિસાન યૂનિયનના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા રાકેશ ટિકૈતે કહ્યું છે કે તેમને કોઈ આશા નથી કે સરકાર સાથે વાત કરવાથી કોઈ પરિણામ આવે.

સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને બાઇડનની શપથવિધીનું રીહર્ષલ રોકી દેવામાં આવ્યું

જો બાઇડન અમેરિકાના રાષ્ટ્ર પ્રમુખની પદ સંભાળે તેના બે દિવસ પહેલાં સુરક્ષાના કારણે પ્રમુખ પદના કાર્યક્રમનું રિહર્સલ રોકી દેવામાં આવ્યું છે.

આ ઉપરાંત વૉશિંગટન ડીસીની કૅપિટલ બિલ્ડિંગને...


ગામની સારજા (જે એક શુદ્ર હતાં) નામની એક યુવતીને પ્રેમ કરે છે. સારજાને ગણેશ થકી છ મહિનાનો ગર્ભ રહ્યો છે.

ગામમાં આ વાત ફેલાઈ અને કેટલાક અસામાજિક તત્વોએ બન્નેને માર માર્યો. બન્નેને ગામમાં ફેરવ્યાં.

આ લોકો તેમને મારી નાખવાના હતા પણ હું તાત્કાલિક ત્યાં પહોંચી ગઈ. એ લોકોને અંગ્રેજ સરકારનો ભય દેખાડ્યો અને એ બન્નેને બદમાશોથી બચાવ્યા.

પણ ભીડની માગ હતી કે બન્ને ગામ છોડીને જતાં રહે. જે એમણે માન્યું નહીં...''

આ પત્ર 3 જાન્યુઆરી, 2017 કે 1979નો નહીં પણ છેક 29 ઓગસ્ટ, 1868નો છે, એટલે કે આજથી દોઢસો વર્ષ અગાઉનો છે.

શહેરમાં રહેતા અમુક લોકોને બાદ કરતાં ભારતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આજે પણ આંતરજ્ઞાતીય લગ્ન સામાન્ય વાત નથી.

આવાં લગ્નનો વિરોધ કરનારી ખાપ-પંચાયત કે જાતિપંચાયતની વ્યવસ્થાઓ આજે પણ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. ઑનર કિલિંગના નામે આજે પણ યુવક- યુવતીની હત્યાઓ થાય છે.

લગ્ન વિના માતૃત્વ ધારણ કરવું કે લગ્ન પહેલાં ગર્ભવતી બનવું આજે પણ કલંક માનવામાં આવે છે.

સ્ત્રી-પુરૂષ વચ્ચેની પ્રેમભાવનાની સામે આજે પણ જાતિ, ધર્મ, લગ્ન જેવાં બંધનો અવરોધે છે.

ત્યારે 1868માં આંતરજ્ઞાતીય લગ્ન અને લગ્ન પહેલા ગર્ભધારણને તત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્કાલીન સમાજ મૃત્યુદંડ લાયક ગુનો ગણે એમાં કોઈ અચરજની વાત નથી.

આમાં આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે એક 37 વર્ષની મહિલા આ ખબર સાંભળીને ઊભી થઈ અને તાત્કાલિક ઘટના સ્થળે પહોંચી ગઈ.

એટલું જ નહીં, તેણે ત્યાં ઊભેલી ભીડને અંગ્રેજ સરકારનો ડર બતાવ્યો અને આ યુગલનો જીવ બચાવ્યો.

ભીડ સામે બાથ ભીડીને એ યુગલનો જીવ બચાવનાર મહિલાનું નામ સાવિત્રીબાઈ ફુલે.

તેઓ આંતરજ્ઞાતીય લગ્ન અને લગ્ન પહેલાં ગર્ભધારણને અપરાધ નહોતાં ગણતાં. તે યુવતીને સાવિત્રીબાઈ કલંકિત નહોતાં માનતાં અને એટલે જ તેઓ આ યુગલ સાથે ઊભાં રહ્યાં, તેમના ટેકામાં રહ્યાં.

સાવિત્રીબાઈએ જ્યોતિરાવ ફુલેને લખેલા પત્રોથી આપણને એ સમય- કાલખંડની ઘટનાનો અંદાજ આવે છે.

સાવિત્રીબાઈએ જ્યોતિબાને જે પત્રો લખ્યા તેમાંથી ત્રણ પત્રો અત્યારે સાચવી રાખવામાં આવ્યા છે.

પહેલો પત્ર 1856નો, બીજો 1868નો અને ત્રીજો પત્ર 1877નો છે. આ ત્રણેય પત્રો સાવિત્રીબાઈના વ્યક્તિત્વનાં અલગ-અલગ પાસાંઓનો આપણને પરિચય કરાવે છે.

સાવિત્રીબાઈ ભારતનાં પ્રથમ મહિલા શિક્ષક જ નહીં પણ સ્વતંત્ર વ્યક્તિત્વ ધરાવતાં ક્રાંતિકારી પણ હતાં.

ઘરની બહાર નીકળીને સામાજિક સુધારણાના કામ કરનારાં આ મહાન મહિલાનો પરિચય આ પત્રોમાંથી મળે છે. સમયથી આગળ ચાલનારાં, માનવઅધિકારો વિષે બોલનારાં સંવેદનશીલ મહિલાનો પરિચય આ પત્રોમાંથી મળે છે.

જે પત્ર તમે ઉપર વાંચ્યો તે સાવિત્રીબાઈએ જ્યોતિબાને લખેલો બીજો પત્ર હતો. આ પત્ર તેમણે તેમનાં પિયર નાયગાંવથી લખ્યો હતો.

ત્રીજો પત્ર તેમણે પુણે પાસેથી જુન્નર ગામ પાસેથી લખ્યો છે. 1876 અને 1896નાં વર્ષોમાં મહારાષ્ટ્રમાં બે મોટા દુકાળ પડ્યા હતા.

1876-77નો દુકાળ આકરો હતો. આ દુકાળમાં સાવિત્રીબાઈએ 'સત્યશોધક સમાજ' નામના સંગઠનના કાર્યકર્તાઓ સાથે ફરીને લોકોની મદદ કરી હતી.

આ કામ દરમિયાન 20 એપ્રિલ 1877માં સાવિત્રીબાઈએ લખ્યું :

''1876નું વર્ષ પૂર્ણ થતાં દુકાળની પરિસ્થિતિ વણસી છે અને પશુઓ પાણી વગર ટળવળીને મરી રહ્યાં છે.

લોકો પાસે ખાવાનું નથી, પશુઓ માટે ચારો નથી. લોકો તેમનાં ઘરો છોડીને સ્થળાંતર કરી રહ્યાં છે.

ઘણા લોકો પોતાના સંતાનોને વખાનાં માર્યાં વેચી રહ્યા છે.

નદી-તળાવ સૂકાઈ ગયાં છે. જમીન વેરાન બની ગઈ છે. ઘણા લોકો ભૂખ-તરસથી મરી રહ્યા છે. અહીં આટલી ભયાનક પરિસ્થિતિ છે."

ખરેખર તો સાવિત્રીબાઈ ફૂલેએ પત્ર લખ્યા એ જ તેઓ તેમના સમયથી આગળ હોવાના મોટા પુરાવા છે.

એ સમયે પત્ની પોતાના પતિને પત્ર લખે તે સામાન્ય વાત નહોતી,...


ગામમાં દરેક રસ્તા પર એટલી પોલીસની ગાડીઓ ઊભી હતી અને પોલીસ એટલી સતર્ક હતી કે કોઈ ગામમાં આવવાની હિંમત કરી શકે તેમ નથી.

ગાડી વળતા જ વૃક્ષની નીચે ખુરસી નાખીને બેઠેલા પોલીસ અધિકારીઓ ઊભા થઈ ગયા. જોકે, ગાડી મીડિયાની છે એ જાણીને તેમણે આગળ વધવાની પરવાનગી આપી.

એક મોટી ઘટના પછી હોઈ શકે એવી જ ગામની સ્થિતિ હતી. ચારે તરફ સન્નાટો ફેલાયેલો હતો અને શોકનો માહોલ હતો.

ગામમાં ગ્રામજનો કરતાં પોલીસવાળાઓ અને તેમની તેમની ગાડીઓ વધારે જોવા મળી રહી હતી.

જોકે, ગ્રામજનોનું કહેવું હતું કે અહીં આમ પણ વધારે ચહલપહલ નથી હોતી. અહીં મોટા ભાગે ગોંડ આદિવાસી રહે છે કે જેઓ ખેતી અને મજૂરીમાં વ્યસ્ત રહે છે.

અમે એ જગ્યાએ પહોંચ્યા જ્યાં 17 જુલાઈના રોજ થયેલા ભૂમિ સંઘર્ષમાં 10 લોકોનાં મૃત્યુ થઈ ગયાં હતાં અને 25 લોકો ઘાયલ થયા હતા.

ગામનાં એક વૃદ્ધ મહિલા રામરતી પ્રાથમિક શાળાની બીજી તરફ બનેલા પોતાનાં કાચા ઘરમાં બે-ત્રણ બાળકો સાથે ગૂમસૂમ બેઠાં હતાં.

તેમનાં પરિવારના પણ બે સભ્યો આ સંઘર્ષનો ભોગ બન્યા હતા.

શા માટે લડાઈ?

લડાઈનું કારણ પૂછવા પર તેઓ નારાજ થઈ ગયાં.

તેમણે કહ્યું, "શાની લડાઈ? લડાઈ તો બે તરફથી થાય છે. તેઓ તો એકાએક ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

બસો- અઢીસો જેટલા લોકો ટ્રેક્ટર અને પગપાળે આવ્યા, ખેતર ખેડવા લાગ્યા. ના પાડી તો મારવા લાગ્યા. જ્યારે ગામમાંથી 40-50 લોકો એકત્રિત થઈ ગયા, તો ગોળી મારવા લાગ્યા."

આટલું બોલતાં જ તેમની આંખોમાં આંસુ આવી ગયાં.

તેઓ કહેવા લાગ્યાં કે તેમના દિયર તેમજ એક ભત્રીજાનો જીવ જતો રહ્યો. ભત્રીજાનાં પત્ની બે નાનાં બાળકો સાથે ત્યાં જ હાજર હતાં.

જ્યાં આ ઘટના બની છે એ સ્થળ આ ઘરથી માત્ર અડધો કિલોમિટર દૂર છે.

17 જુલાઈની ઘટનાના સાક્ષી સમાન ખેતરોની વાડમાંથી પસાર થતાં ખેતરોમાં ટ્રેક્ટરોના પૈડાના નિશાન હજુ યથાવત છે.

ક્યાંક ક્યાંક કલ્ટિવેટર જેવા કેટલાક સાધનો પણ છૂટી ગયાં હતાં.

મારી સાથે હાજર સ્થાનિક પત્રકાર જ્ઞાન પ્રકાશ ચતુર્વેદીએ જણાવ્યું કે ઘટનાના એક દિવસ પછી પણ અલગ અલગ સ્થળે બંદૂકો, કુહાડી, દંડા અને અન્ય હથિયારો પડ્યાં હતાં જેનો પાછળથી પોલીસે કબજો મેળવ્યો હતો.

જમીનનોઝઘડો

આશરે 100 વીઘા જમીન પર અધિકાર મામલે ગામના સરપંચ અને આદિવાસીઓ વચ્ચે વિવાદ થયો. તે જમીન ખૂબ રહસ્યમયી છે.

ઉમ્ભા ગામ મુર્તિયા ગ્રામ પંચાયતની હદમાં આવે છે અને અહીંની આશરે 700 લોકોની વસતિમાં મોટા ભાગના લોકો ગોંડ આદિવાસી છે.

આ ગ્રામ પંચાયત અંતર્ગત સપહી ગામ પણ આવે છે જ્યાં સરપંચ યજ્ઞદત્ત ગુજ્જરનું ઘર છે.

ઉમ્ભા ગામની આ જમીન બે વર્ષ પહેલાં ત્યારે ચર્ચામાં આવી હતી જ્યારે સરપંચે આ જમીનને ખરીદી લીધી અને પેઢીઓથી ત્યાં ખેતી કરી રહેલા ગોંડ આદિવાસીઓને પાકની લણણી કરવા અને આગળ ખેતી કરવાની ના પાડી દીધી.

ગ્રામજનો તરફથી વકીલ નિત્યાનંદ દ્વિવેદીએ બીબીસીને જણાવ્યું, "આ જમીન તો પચાસના દાયકાથી જ વિવાદિત છે. પરંતુ બે વર્ષ પહેલાં સુધી આ જમીન આદર્શ કો-ઑપરેટિવ સોસાયટીના નામે હતી અને એ સોસાયટીના સભ્ય તરીકે આદિવાસીઓ પણ તેના પર ખેતી કરતા હતા."

"તેઓ તેનો કેટલોક ભાગ સોસાયટીને આપતા હતા. આવું તેઓ દાયકાઓથી કરી રહ્યાં છે."

જમીનની કહાણી નિત્યાનંદ દ્વિવેદી કંઈક આ રીતે જણાવે છે, "આ જમીન બડહર હકૂમતના રાજાની કુલ 600 વીઘા જમીનનો ભાગ છે."

"જ્યારે જમીનદારીની પ્રથા ખતમ થઈ તો રાજસ્વ અભિલેખોમાં તેને વેરાન જમીન ઘોષિત કરીને ગ્રામસભાની સંપત્તિ તરીકે નોંધવામાં આવી."

"વર્ષ 1952માં IAS અધિકારી રહી ચૂકેલા પ્રભાતકુમાર મિશ્ર અને ભાનુ પ્રતાપ શર્માએ આદર્શ કો-ઑપરેટિવ સોસાયટી લિમિટેડ ઑફ ઉમ્ભાની સ્થાપના કરી ત્યાં સુધી ગ્રામજનો આ જમીન પર સુધી ખેતી કરતા રહ્યા."

"આ લોકોએ પોતાના તમામ સંબંધીઓને કો-ઑપરેટિવ...


ગાયનું જટીલ પાચનતંત્ર બેક્ટીરિયાયુક્ત હોવાથી તેમની રોગ પ્રતિકારક ક્ષમતા વધુ વિકસિત થયેલી જોવા મળે છે

રોગ પ્રતિકારક ક્ષમતાની દ્રષ્ટિએ ગાયમાં ખાસ પ્રકારના એન્ટીબૉડીઝ (રોગ પ્રતિકારક શક્તિના તત્વો) ઉત્પન્ન થાય છે.  જેના ઉપયોગથી એચઆઈવી સામે લડી શકાય છે.

એમ મનાય છે કે ગાયનું પાચનતંત્ર જટીલ અને બૅક્ટીરિયાયુક્ત હોવાથી, તેમની રોગ-પ્રતિકારક ક્ષમતા વધુ વિકસિત થયેલી જોવા મળે છે.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે

અમેરિકાની નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ્સ ઑફ હેલ્થ દ્વારા આ વિગતોને શ્રેષ્ઠ માહિતી ગણવામાં આવી છે.

એચઆઈવી એ એક ઘાતક વાઇરસ છે અને એટલી ઝડપથી તેની સ્થિતિ બદલાયા કરે છે કે તે દર્દીની રોગ-પ્રતિકારક શક્તિ પર હુમલો કરી નાખે છે.  એચઆઈવી લોહીમાં ભળી ગયા બાદ તેની સ્થિતિ સતત બદલ્યા કરે છે.

આ એક એવી રસી છે જે દર્દીની રોગ પ્રતિકારક શક્તિને વિકસિત કરી શકે છે અને લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર આ વાઇરસના ચેપના પ્રથમ તબક્કામાં તેને બચાવી શકાય છે.

ગાયનું યોગદાન

જરૂરી ઍન્ટિબોડીઝ ગાયના શરીરમાં થોડા સપ્તાહમાં જ બની જાય છે, જ્યારે મનુષ્યોમાં એ માટેનો સમયાગાળો

ઇન્ટરનેશનલ એઇડ્સ વૅકસીન ઇનિશ્યટિવ અને ધી સ્ક્રીપ્સ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યુટ દ્વ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ારા ગાયોની રોગ પ્રતિકારક ક્ષમતાની ચકાસણી શરૂ કરી છે.

એક સંશોધક ડૉક્ટર ડેવિન સોકે બીબીસી ન્યૂઝને કહ્યું, "તેના પરિણામોથી અમને આશ્ચર્ય થયું છે."

મહત્વપૂર્ણ એન્ટિબૉડિઝ ગાયોના પ્રતિરક્ષા તંત્રમાં થોડા અઠવાડિયામાંજ બની જાય છે.

ડૉ. સોકે કહ્યું, "આ ખૂબ જ ઉત્સાહિત કરી દેનારી માહિતી છે, કારણકે માનવીઓમાં આવા એન્ટિબોડી વિકસિત થતા લગભગ ત્રણથી પાંચ વર્ષ લાગી જાય છે."

તેમણે જણાવ્યું હતું કે, "આ શોધ ખૂબ મહત્વની છે કારણ કે પહેલાં આ એટલું સરળ નહોતું લાગતું. કોને ખબર હતી કે એચઆઇવીની સારવાર માટે ગાયનું ઉપયોગી બનશે."

પડકાર

ગાયના એન્ટીબૉડીઝથી એચઆઈવીની અસરને ૪૨ દિવસમાં 20 ટકા સુધી ખતમ કરી શકાય છે

'નેચર' જર્નલમાં પ્રકાશિત પરિણામોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ગાયના એન્ટીબૉડીઝથી એચઆઈવીની અસરને ૪૨ દિવસમાં 20 ટકા સુધી ખતમ કરી શકાય છે.

પ્રયોગશાળાના થયેલા પરીક્ષણોમાં જાણવા મળ્યું હતું કે ૩૮૧ દિવસોમાં આ એન્ટિબૉડિઝ ૯૬ ટકા એચઆઇવી વાઇરસની અસરને ખાળી શક્યા હતા.

એક અન્ય સંશોધક ડૉક્ટર ડેનિસ બર્ટને કહ્યું કે આ અભ્યાસમાં મળેલી માહિતી શ્રેષ્ઠ છે. તેઓ જણાવે છે, "માનવની સરખામણીમાં પ્રાણીઓમાં રહેલા એન્ટીબૉડીઝ અદભુત છે અને એચઆઇવીને ખતમ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


ગિરીશ કર્નાડ

ગુજરાતમાં શ્વેત ક્રાંતિ નામે પ્રખ્યાત દૂધની સહકારી મંડળીની ચળવળ વિશે બનેલી ફિલ્મ મંથનમાં ગિરીશ કર્નાડે મુખ્ય ભૂમિકા અદા કરી હતી. અમૂલ પરની આ ફિલ્મ શ્યામ બેનેગલે બનાવી હતી. આ ફિલ્મ માટે ક્રાઉડ ફન્ડિંગ કરવામાં આવ્યું હતું.

ગિરીશ કર્નાડની કન્નડ તથા અંગ્રેજી એમ બન્ને ભાષાઓમાં સારી પકડ હતી.

તેમણે પોતાનું પ્રથમ નાટક કન્નડ ભાષામાં લખ્યું હતું, જેનો ત્યારબાદ અંગ્રેજી અનુવાદ પણ થયો હતો.

'યયાતિ', 'તુગલક', 'હયવદન', 'અંજુ મલ્લિગે', 'અગ્નિમતુ માલે', 'નાગમંડલ' અને 'અગ્નિ અને વર્ષા' તેમનાં જાણીતાં નાટકો છે.

ગિરીશ કર્નાડને 1994માં સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર, 1998માં જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર, 1974માં પદ્મ શ્રી, 1992માં પદ્મ ભૂષણ, 1972માં સંગીત-નાટક અકાદમી પુરસ્કાર, 1992માં કન્નડ સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર અને 1998માં કાલિદાસ સન્માનથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.

1970માં કર્નાડે કન્નડ ફિલ્મ 'સંસ્કાર'થી ફિલ્મ ક્ષેત્રે સફર આદરી હતી. તેમની પ્રથમ ફિલ્મને જ કન્નડ સિનેમા માટે રાષ્ટ્રપતિ તરફથી ગોલ્ડન લોટસ પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

આર. કે. નારાયણના પુસ્તક પર આધારિત ટીવી સિરિયલ 'માલગુડી ડેઝ'માં તેમણે સ્વામીના પિતાની ભૂ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

મિકા નિભાવી હતી. 1990ની શરૂઆતમાં વિજ્ઞાન પર આધારિત એક ટીવી કાર્યક્રમ 'ટર્નિંગ પૉઇન્ટ'માં તેમણે સંચાલકની ભૂમિકા નિભાવી હતી.

સોશિયલ પર અંજલિ

ગિરીશ કર્નાડના નિધન બાદ ફિલ્મ અને થિયેટરના અભિનેતા, રાજકીય નેતાઓ સહિત સૌ કોઈએ સોશિયલ મીડિયા પર અંજલિ આપી હતી.

વડા પ્રધાન મોદીએ ટ્વીટ કર્યું છે કે, "ગિરીશ કર્નાડને દરેક માધ્યમમાં તેમની બહુમુખી પ્રતિભા માટે યાદ કરવામાં આવશે. તેઓ પોતાને ગમતા વિષયમાં પૂરી ભાવુકતા સાથે કામ લેતા હતા. તેમના કામને આવનારા સમયમાં પણ યાદ રાખવામાં આવશે. તેમના અવસાનથી દુઃખ થયું. તેમની આત્માને શાંતિ મળે."

જાણીતા કલાકાર કમલ હસને લખ્યું, "ગિરીશ કર્નાડની પટકથાઓ એટલી સારી હતી કે મને હંમેશાં પ્રેરિત કરતી હતી. તેઓ પોતાના ઘણા પ્રશંસક લેખકોને છોડી ગયા છે. જેમનાં કામ કદાચ ગિરીશ કર્નાડના જવાથી સર્જાયેલા ખાલીપાને આંશિક રીતે ભરી શકશે."

કેન્દ્રિય સૂચના અને પ્રસારણ મંત્રી પ્રકાશ જાવડેકરે લખ્યું, "ફિલ્મ કલાકાર ગિરીશ કર્નાડના નિધનથી દુઃખ થયું. તેમના પરિવારના સભ્યો અને પ્રશંસકો માટે મારી સંવેદનાઓ છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


ગિરીશ બી પટેલ

હું અને તમે આસિસ્ટંસ ટુ ટૅરરિઝમની જોગવાઈ હેઠળ અટકાયતમાં આવી જઈશું', કર્મશીલ ધારાશાસ્ત્રી ગિરીશ પટેલે 9 એપ્રિલ 2015ના રોજ આ ગંભીર વાત તેમની ખાસ હળવાશભરી ઢબે કહી હતી.

ગિરીશભાઈ ગુજરાતની રાજ્ય સરકાર દ્વારા પ્રસ્તાવિત આતંકવાદવિરોધી ગુજસીટોક વિધેયકનો વિરોધ કરવા માટેની જાહેરસભામાં બોલી રહ્યા હતા.

એ સભા વિવિધ નાગરિક સંગઠનોએ અમદાવાદના મહેંદી નવાઝ જંગ સભાગૃહમાં યોજી હતી. લોકશાહી માટેના લડવૈયા ગિરીશભાઈએ ગુજસીટોકના વિધેયકને 'દમનકારી, બિનજરૂરી, લૉ-લેસ' કાયદા માટેનું વિધેયક ગણાવીને તેની ગંભીર મર્યાદાઓ ખુલ્લી પાડી.

ગુજરાતમાં ગુજસીટોક કાયદો પહેલી ડિસેમ્બરથી અમલમાં આવ્યો છે. વડા પ્રધાન નરેદ્ર મોદી ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી હતા અને અમિત શાહ ગૃહમંત્રી હતા તે વખતે 2003માં આ કાયદો ઘડવા માટેનું વિધેયક વિધાનસભાએ પસાર કર્યું હતું.

ત્રણ રાષ્ટ્રપતિઓએ તેને સુધારા માટે પાછું મોકલ્યું હતું.

આખરે 2015ના માર્ચમાં વિરોધપક્ષ કૉંગ્રેસના સભાત્યાગ વચ્ચે વિધાનસભાએ પસાર કરેલા આ વિધેયકને અત્યારના રાષ્ટ્રપતિએ મંજૂરી આપી હતી.

આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ પર રોક લગાવવા ઉપરાંત આ કાયદો વિવિધ પ્રકારના ગુનાઓને નાથવા માટે પ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ણ ઘડવામાં આવ્યો છે.

તેમાં આર્થિક છેતરપિંડી માટેની મલ્ટિલેવલ માર્કેટિંગ સ્કીમ્સ, પૉન્ઝી સ્કીમ્સ, ધાકધમકીથી પૈસા પડાવવા, હત્યા માટેની સોપારી આપવી-લેવી, સલામતી માટે પૈસા માગવા, કેફી દ્રવ્યોનો વેપાર કરવો જેવા ગુનાનો સમાવેશ થાય છે.

અભ્યાસીઓને મતે ગુજસીટોક કાયદાની સહુથી વિવાદાસ્પદ જોગવાઈ એ છે કે તે મૌખિક રીતે ટેલિફોન દ્વારા કે મોબાઇલ દ્વારા થયેલી વાતચીતને કે સંદેશાને ઇન્ટરસેપ્ટ કરીને એટલે કે આંતરીને તેને અદાલતમાં પુરાવા તરીકે રજૂ કરવાની પોલીસને સત્તા આપે છે.

વળી આ પ્રકારનાં ઇન્ટરસેપ્શન માટે પોલીસે કોઈ પ્રક્રિયા કે દસ્તાવેજીકરણ કરવાની ભાગ્યે જ કોઈ જરૂરિયાત આ કાયદામાં દર્શાવવામાં આવી છે.

નોંધવું જોઈએ કે પૂર્વરાષ્ટ્રપતિ અબ્દુલ કલામે આ વિધેયકને 'ઇન્ટરસેપ્શન ઑફ કૉમ્યુનિકેશન'ના મુદ્દે પાછું મોકલ્યું હતું.

પૂર્વરાષ્ટ્રપતિ પ્રતિભા પાટીલે આ વિધેયકમાં પોલીસ સામે કરેલ કબૂલાતને અદાલતમાં પુરાવા તરીકે માન્ય રાખવાની જોગવાઈના મુદ્દે તેને પાછું મોકલ્યું હતું અને રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખરજીએ તેમાં કેટલીક વિશેષ સ્પષ્ટતાઓ માગી હતી.

નિષ્ણાતોને મતે લોકશાહીની દૃષ્ટિએ ગુજસીટોક કાયદાની બીજી એક મર્યાદા એ છે કે તેમાં 'જાહેર કાયદો અને વ્યવસ્થાને ખલેલ પહોંચાડી શકે તેવા કોઈપણ કૃત્ય'ને આતંકવાદી પ્રવૃત્તિના દાયરામાં મૂકવામાં આવ્યું છે, એટલે સરકાર ચળવળો અને આંદોલનો સામે 'ગુજસીટોક'નો ઉપયોગ કરી શકે છે.

જોકે આ કાયદો પસાર થયા પછી તેની સામે જાહેર અસંમતિ કે વિરોધ જોવા મળ્યા નથી.

આખરી વિરોધ માર્ચ-એપ્રિલ 2015માં થયો હતો જેમાં પીપલ્સ યુનિયન ફૉર સિવિલ લિબર્ટીઝ, મૂવમૅન્ટ ફૉર સેક્યુલર ડેમૉક્રસી અને જનસંઘર્ષ મંચ જેવાં સંગઠનો સામેલ હતાં.

આ વિરોધમાં આતંકવાદવિરોધી બધા જ કાયદાની માનવગૌરવની દૃષ્ટિએ વર્ષોથી સખત ટીકા કરતા રહેનાર કાનૂનવિદ્ ગિરીશભાઈ પણ જોડાયા હોવાથી તેને વજૂદ મળ્યું હતું.

જોકે 'ગુજસીટૉક'વાળા ગુજરાતમાં ગિરીશભાઈને જીવવાનું આવ્યું હોત તો આજે તેઓ 87  વર્ષના હોત. તેમનો જન્મ 5 ડિસેમ્બર 1932 અને અવસાન 6 ઑક્ટોબર 2018.

આ જીવનકાળમાં ગિરીશભાઈ તમામ પ્રકારના વંચિતોને ન્યાય અપાવવા માટે વકીલ તરીકેની કમાણીની કોઈ ગણતરી વિના કાર્યરત રહ્યા.

તેમની નિસબતના અનેક વિષયોમાં આતંકવાદવિરોધી કાયદા અને રાજ્ય દ્વારા થતા તેમના દુરુપયોગનો પણ સમાવેશ હતો.

ગુજસીટોકના વિરોધમાં ગુજરાતમાં થયેલા સંભવત: એકમાત્ર સુદીર્ઘ ભાષણની શરૂઆત ગિરીશભાઈએ આ રીતે કરી :

"સહુ પહેલાં આપણે આપણી ભૂમિકા...


ગીતા (બદલાયેલું નામ)એ 28 એપ્રિલના રોજ પોતાને આગ લગાવી આત્મહત્યાનો પ્રયાસ કર્યો હતો

તેમની કહાણી હાપુડથી શરૂ થઈને વાયા મુરાદાબાદથી દિલ્હી સુધી આવી પહોંચી છે.

ત્રણ પતિ... દસ હજારમાં સોદો.... ત્રણ બાળકો... બળાત્કારના 16 આરોપી અને આત્મહત્યાનો પ્રયાસ. ગીતાની હાલત હાલ સ્થિર છે.

ઉત્તર પ્રદેશના હાપુડ જિલ્લાના શાયમપુરજટ્ટ ગામનાં રહેવાસી 20 વર્ષીય ગીતાએ હાપુડ પોલીસ પર આરોપ લગાવ્યો છે કે પોલીસે તેમના વારંવાર કહેવાં છતાં FIR ન લખી જેનાથી દુઃખી થઈને તેમણે પોતાને આગ લગાવી દીધી.

જોકે, પોલીસે આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. હાપુડ પોલીસના જણાવ્યા પ્રમાણે આખો મામલો જ શંકાસ્પદ છે અને તપાસ ચાલી રહી છે.

આ મામલાની નોંધ લઈ દિલ્હી મહિલા આયોગનાં અધ્યક્ષ સ્વાતિ માલીવાલે ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથને પત્ર લખ્યો છે અને આ મામલે તુરંત ધ્યાન દોરવા નિવેદન કર્યું છે.

સાથે જ FIR નોંધાય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો આગ્રહ કરતા આરોપીઓની ધરપકડની માગ કરી છે. સ્વાતિ માલીવાલના આ પત્ર પર તારીખ 11 મે છે.

ગીતાના કેસ મામલે દિલ્હી મહિલા આયોગનાં અધ્યક્ષા સ્વાતિ માલીવાલે ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથને પત્ર લખ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્યો છે

એ પછી બીજે દિવસે એટલે કે 12 મેના રોજ હાપુડના પોલીસ સ્ટેશન બાબૂગઢમાં FIR નોંધાઈ ગઈ છે. FIRમાં 16 લોકોને આરોપી બનાવવામાં આવ્યા છે.

13 મેના રોજ રાષ્ટ્રિય માનવઅધિકાર પંચે પણ આ મામલે નોંધ લીધી અને મીડિયા રિપોર્ટને આધાર ગણાવતા મુખ્ય સચિવ અને ડીજીપી પાસે રિપોર્ટ માગ્યો છે.

રાષ્ટ્રીય મહિલા પંચે પણ આની નોંધ લીધી છે પરંતુ આ કહાણીના બીજા ઘણા પક્ષ અને પાત્રો છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

કોણ છે ગીતા અને તેઓ શ્યામપુરજટ્ટ કેવી રીતે પહોંચ્યાં?

ગીતાના કેસ મામલે 13 મેના રોજ રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગે પણ આ મામલે સંજ્ઞાન લીઘો

હાપુડના શૈસપુરા ગામનાં રહેવાસી ગીતાનાં પહેલા લગ્ન 14 વર્ષની વયે મોનુ (બદલાયેલું નામ) સાથે થયા હતા જે આશરે એક વર્ષ સુધી ટક્યા.

ગીતા પોતાના પહેલા દીકરાને લઈને પોતાનાં પિયર આવી ગયાં અને થોડાં સમય બાદ મોનુ પાસેથી તેમણે છૂટાછેડા લઈ લીધા

ત્યારબાદ ગીતાનાં લગ્ન શ્યામપુરજટ્ટ ગામના રહેવાસી વિનોદ (બદલાયેલું નામ) સાથે કરાવી દેવામાં આવ્યા.

ગીતાનો આરોપ છે કે તેમના પિતા રામ (બદલાયેલું નામ)એ દસ હજાર રૂપિયા લઈને  33 વર્ષીય વિનોદ સાથે એમનો સોદો કર્યો હતો.

જોકે, ગીતાના પિતા રામ અને વિનોદ, બન્ને સોદો થયો હોવાની વાતને ફગાવે છે.

વિનોદે બીબીસીને કહ્યું કે તેમણે ક્યારેય પૈસા આપ્યા નથી. આ દાવો રામ અને તેમનાં પત્નીનો પણ છે.

વિનોદ કહે છે, "હું મજૂર છું. એક મહિને માંડ માંડ છ હજાર કમાવું છું. દસ હજાર ક્યાંથી લાવીશ.. તેમના પિતા જ આવ્યા હતા મારી પાસે લગ્નનો પ્રસ્તાવ લઈને."

બાબૂગઢ પોલીસ સ્ટેશનમાં ગીતા તરફથી નોંધવામાં આવેલી FIRમાં ક્યાંય પણ વિનોદ સાથે વિધિવત લગ્નનો ઉલ્લેખ નથી.

FIRના પ્રમાણે આ એક સોદો હતો. સ્ટેમ્પ પેપર લખ્યું - શિક્ષિત ગીતાને તેમના દીકરા સાથે વિનોદને સોંપી દેવાયાં હતાં.

બળાત્કારના આરોપ

હાપુડના શૈસપુરા ગામનાં રહેવાસી ગીતાનાં પહેલા લગ્ન 14 વર્ષની વયે કરી દેવાયા હતા

FIRમાં 16 લોકોને બળાત્કારના આરોપમાં આરોપી ગણાવવામાં આવ્યા છે.

ગીતાનો આરોપ છે કે આ 16 લોકોએ છેલ્લા પાંચ વર્ષોમાં તેમની સાથે બળાત્કાર કર્યો છે.

ગીતાના નિવેદન મૂજબ, વિનોદે ગામની જ એક વ્યક્તિ પાસેથી પૈસા ઉધાર લીધા હતા. ગમે તે રીતે પતિ પત્નીએ મળીને મૂળ રકમ તો ચૂકવી દીધી પરંતુ વ્યાજ ચૂકવી શક્યા નહીં.

આ જ દબાણમાં આવીને એ વ્યક્તિએ ગીતા સાથે બળાત્કાર કર્યો. એક વખત નહીં, ઘણી વખત તેમને ડરાવી- ધમકાવીને તેમનાં પર બળાત્કાર કર્યો.

આ...


ગીતાંજલિએ બનાવેલું ઉપકરણ કાર્બન નૅનોટ્યૂબ્સથી પાણીમાં લેડ(સીસું) શોધી કાઢે છે

આ માટે તેને અમેરિકાનો 'ટૉપ યંગ સાયન્ટિસ્ટ'નો ઍવૉર્ડ એનાયત થયો છે.

આ ઍવૉર્ડ સ્પર્ધા માટે કુલ દસ પ્રતિયોગીઓને તેમના વિચારોને વિકસિત કરવા માટે ટોચના વૈજ્ઞાનિકો સાથે ત્રણ મહિના વિતાવવા માટે પસંદ કરાયાં હતાં.

તેમાં ગીતાંજલિ રાવનો પણ સમાવેશ થતો હતો.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ગીતાંજલિએ બનાવેલું ઉપકરણ કાર્બન નૅનોટ્યૂબ્સની મદદથી પાણીમાં લેડ(સીસું) શોધી કાઢે છે.

કિફાયતી પદ્ધતિની શોધ

અમેરિકામાં સંખ્યાબંધ જળસ્ત્રોત લેડથી પ્રદૂષિત છે.

ગીતાંજલિએ જણાવ્યું કે તેની શોધ વર્ષ 2014-15માં અમેરિકાના મિશિગન પ્રાંતનાં ફ્લિંટ શહેરમાં થયેલા જળ પ્રદૂષણથી પ્રેરિત છે.

આ મામલે અધિકારીઓ પર સદોષ માનવધના કેસ પણ ચાલી રહ્યા છે.

અત્યાર સુધી પાણીમાં લેડ છે કે નહીં તેની શોધ કરવી ઘણી ખર્ચાળ હતી અને પાણીના નમૂના લેબોરેટરીમાં મોકલવા પડતા હતા.

ગ્રીક દેવીનાં નામ પરથી ઉપકરણનું નામ

ઉપકરણને મોબાઇલ ઍપ્લિકેશન સાથે જોડીને પાણીમાં લેડની હાજરી તરત જ માલૂમ કરી શકાય

પરંતુ ગીતાંજલિએ બનાવેલું ઉપકરણ કોઈ પણ જગ્યાએ લઈ જઈ શકાય છે.

ઉપકરણને મોબાઇલ ઍપ્લિકે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

શન સાથે જોડીને પાણીમાં લેડની હાજરી તરત જ માલૂમ કરી શકાય છે.

શુદ્ધ જળની ગ્રીક દેવી ''ટેથીજ'નાં નામ પરથી જ આ ઉપકરણનું નામ રાખવામાં આવ્યું છે.

ગીતાંજલિએ 'બિઝનેસ ઇન્સાઈડર' સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે ઉપકરણને વધુ સારું બનાવવા તેના પર વધુ કામ કરવા માંગે છે.

તેણે કહ્યું,"જો નાહવાના પાણીમાં લેડ હોય તો શરીર પર ચકામા પડી જાય છે. તેને ચર્મરોગના નિષ્ણાત તરત જ ઓળખી શકે છે."

ગીતાંજલિ જનીનવિદ્યા કે ચેપી મહારોગની સંશોધક બનવા માંગે છે.

ગીતાંજલિને અવૉર્ડની સાથે 25 હજાર ડૉલર (લગભગ 16.22 લાખ રૂપિયા)ની ઇનામી રકમ પણ મળી છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


ગુચ્ચી બ્યૂટીના ઇનસ્ટાગ્રામ અકાઉન્ટ પર એલી ગોલ્ડસ્ટેઇનને સૌથી વધારે લાઇક્સ મળી છે.

પૂર્વ લંડનની આ યુવા મૉડલ કહે છે, "હું પ્રખ્યાત થવાં માગુ છું."

પરંતુ એક વધારાનું ક્રોમોસોમ (રંગસૂત્ર) એલીના સ્વપ્નના માર્ગમાં દીવાલ નહીં બની શકે.

એલી વિશ્વનાં પ્રથમ એવાં મૉડલ છે જે ડાઉન સિન્ડ્રોમથી પીડિત છે અને તેમણે વૉગ મૅગેઝિનમાં સ્થાન મેળવ્યું છે.

'ગુચી બ્યૂટી' એ તેના એક એડ કૅમ્પેઇન માટે એલીની શોધ કરી અને વૉગ ઇટાલીએ તેને પ્રકાશિત કરી.

એલીની માતા વોનેને ઑફર વિશે સહુથી પહેલો ફોન આવ્યો હતો.

ગુચ્ચીની આ ડ્રેસ એલીની પ્રિય છે.

"આટલી મોટી બ્રાન્ડ એલીને પસંદ કરી છે, એ માનવું અમારા માટે મુશ્કેલ હતું. શરૂઆતથી એલી પ્રખ્યાત થવા માગતી હતી. એલી કાયમ એક એન્ટરટેઇનર રહી છે."

એલીની તસવીર વાળી આ ઇન્સ્ટાગ્રામ પોસ્ટ પર હજારો લોકોએ કૉમેન્ટ કરી છે.

એલી કહે છે, "મને એટલા લાઇક્સ મળ્યા કે હું પાગલ જેવી થઈ જતી."

"મને એક કૉમેન્ટ પસંદ આવી જેમાં લખ્યું હતું હું બહુ ક્યૂટ છું અને મને તમારા ભ્રમરથી ઇર્ષ્યા થાય છે."

એલી ગોલ્ડસ્ટીન 2017થી મૉડલિંગ એજન્સી ઝેબીડી મૅનેજમૅન્ટ સાથે કામ કરી રહ્યાં છે.

હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલાં લોકો... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ની માધ્યમોમાં ભાગીદારી વધારવા માટે આ મૉડલિંગ એજન્સી કામ કરે છે. પછી ભલે તેઓ ખાસ જરૂરિયાતવાળા લોકો કેમ ન હોય.

એલીનાં એક મિત્રએ ટીવી પર આ એજન્સીની એક જાહેરાત જોઈ અને પછી તેમને એલીને મૉડલિંગ માટે મનાવી લીધી.

પરંતુ આ સાથે, પ્રશ્ન ઉભો થાય છે કે શું સામાન્ય લોકો આ પરિવર્તન માટે તૈયાર છે?

એલીનાં મમ્મી કહે છે કે એમની વ્યક્તિત્વ ખાસ છે

વોને ગોલ્ડસ્ટેઇન કહે છે કે એક દિવસ આ થવાનું જ હતું.

"અમને જે પ્રતિસાદ મળ્યો છે તે બતાવે છે કે દુનિયા આ પરિવર્તન માટે તૈયાર છે. જે ચાલી રહ્યું છે તે ઉપરાંત આપણે વધારે સકારાત્મક થવાની જરૂર છે."

પરંતુ પેરિસમાં સાયલન્ટ મૉડલ્સ એજન્સીના વિન્સેન્ટ પીટરનું કહેવું છે કે તેમને વિશેષ આવશ્યકતાઓ ધરાવતાં મૉડલ માટે કોઈ વિનંતી મળી નથી.

"શક્ય છે કે ઉનાળું વૅકેશન પછી, લોકો આગામી ફૅશન વીકમાં આવે. પરંતુ સાચું કહું તો, હાલમાં અમારી પાસે કોઈ આવ્યું નથી."

લંડનની નેશનલ આર્ટ ગૅલરીમાં એલીનુ એક પોટ્રેઇટ લાગેલું છે.

જ્યારે ફૅશનઉદ્યોગ તેના આગામી પગલાં વિશે વિચારી રહ્યો છે, ત્યારે એલી ગોલ્ડસ્ટેઇન પોતાનાં આગામી પ્રોજેક્ટ માટે આશાવાદી છે.

હવે પછીના પ્રોજેક્ટમાં પોતાને ક્યાં જોવા માંગે છે? એલી કહે છે, "લુઇસ વિટન! શેનેલે!"

"મને વિશ્વના બધા સામયિકોનાં પહેલા પાનાં પર આવવાની ઇચ્છા છે."

(બીબીસી રશિયન સેવાની એલિના ઇસાચેન્કાના ઇનપુટ્સ આ લેખમાં શામેલ છે.)

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


ગુજરાત : બનાસકાંઠાના એક પોલીયોગ્રસ્ત ખેડૂતની પ્રેરણાદાયી કહાણી

પરંતુ આજે આ વિસ્તાર દાડમની ખેતી માટે આખા ગુજરાતમાં પ્રખ્યાત છે.

આજે અહીં ચારે બાજુ દાડમથી લદાયેલી વાડીઓ જોવા મળે છે.

વાડીઓની ઉપર લાંબી ચમકવાળી પટ્ટીઓ લગાડવામાં આવી છે જેથી પક્ષીઓ તેનાથી દૂર રહે.

જમીનને વધારે ઊપજ આપતી બનાવનારા હીરો છે પોલિયોગ્રસ્ત ખેડૂત ગેનાભાઈ પટેલ.

વિદેશમાં થાય છે નિકાસ

આજે બનાસકાંઠાનાં દાડમની શ્રીલંકા, મલેશિયા, દુબઈ અને યુએઈ જેવા દેશોમાં નિકાસ થાય છે.

છેલ્લાં 12 વર્ષોમાં અંદાજે 35 હજાર હેક્ટરમાં ત્રણ કરોડ દાડમના છોડ ઉછેરવામાં આવ્યા છે.

અહીંનાં દાડમ ખરીદવા માટે દિલ્લી, મુંબઈ, કોલકતા જેવા શહેરોમાંથી ખરીદાનાર આવે છે.

એસડી એગ્રિકલ્ચર યુનિવર્સિટીના ડૉક્ટર કે એ ઠક્કર કહે છે, "ગેનાભાઈએ વૈજ્ઞાનિકોની મદદથી પહેલાં પોતે દાડમની ખેતી શરૂ કરી."

"એ પછી તેમણે આજુબાજુનાં ગામોના ખેડૂતોને આ ખેતી વિશે સમજાવ્યું."

ખેડૂતોની મદદ માટે હંમેશાં તૈયાર

જો કોઈ ખેડૂત દાડમની ખેતી કરવામાં મદદ માંગે તો ગેનાભાઈ તરત જ પોતાની ગાડી લઈને મદદ કરવા પહોંચી જાય છે.

બનાસકાંઠામાં 'સરકારી ગોડિયા' ગામમાં માટીથી લિપાયેલું ગેનાભાઈનું... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ઘર દાડમના છોડથી ઘેરાયેલું છે.

ઘરની ઓસરીમાં ચારે તરફ દિવાલો પર અલગ અલગ કાર્યક્રમોમાં લીધેલા તેમના ફોટા લગાડેલા છે.

વાંસના ટેકે ઊભેલા છોડ પર દરેક સાઈઝનાં દાડમ લટકેલાં છે અને ઝાંકળથી બચાવવા માટે તેના પર કપડું વીંટવામાં આવ્યું છે.

ઝાંકળ દાડમને કાળાં કરી દે છે

દેશી ઘીમાં ડૂબેલો બાજરાનો રોટલો, બટાકાનું શાક, કઢી અને શીરાનું ભોજન જમતા તેમણે પોતાની વાતની શરૂઆત કરી.

નાનપણમાં તેમના ભાઈઓ તેમને ખભા પર બેસાડી સ્કૂલે લેવા મૂકવા જતા હતા.

માતાપિતા ઇચ્છતા હતા કે તેઓ સારો અભ્યાસ કરે કારણ કે તેમને લાગતું હતું કે બીમારીના કારણે ખેતરમાં કામ નહીં કરી શકે.

સ્કૂલમાં બાર ધોરણ સુધી ભણ્યા, પરંતુ આગળનું ભણતર ક્યાં અને કેવી રીતે કરવું એ જાણકારી ન હતી.

એક દિવસ ભાઈને ટ્રેક્ટર ચલાવતા જોઈને તેમને ટ્રેક્ટર ચલાવવાનું મન થયું.

હાથથી ક્લચનો ઉપયોગ કરી શકે તેવું હૅન્ડલ બનાવવામાં આવ્યું અને ટ્રેક્ટરનું કામ તેઓ કરવા લાગ્યા.

એ કહે છે, "હું હંમેશાં સકારાત્મક વિચારો રાખું છું. આ કામ ના થઈ શકે એવું હું ક્યારેય વિચારતો નથી."

"મારાથી આ નહીં થઈ શકે એવું મેં ક્યારેય વિચાર્યું નથી. હું બીજા લોકોને જોઈને વિચારતો કે હું આ કામ કરી શકું કે નહીં."

સ્થાનિક બજારમાં ભાવ ના મળ્યો

પરંપરાગત ખેતીથી ઘર ચલાવવું અઘરું પડતું હતું. એ કંઈક નવું કરવા માંગતા હતા.

વર્ષ 2004માં ગેનાભાઈ મહારાષ્ટ્રથી દાડમના છોડ લઈને આવ્યા.

એ કહે છે, "હું એવો પાક ઇચ્છતો હતો જે ચાર, છ કે આઠ મહિનામાં જ ફળ આપવા લાગે અને જેની વર્ષો સુધી આવક મળતી રહે."

"બટાકા, ઘઉંનો પાક લેતા આજુબાજુના બીજા ખેડૂતોએ માન્યું કે ગેનાભાઈ ગાંડા થઈ ગયા છે. એ તેમને કહેતા કે એ મોટી ભૂલ કરી રહ્યા છે."

"સમય વીતતો ગયો અને દાડમનો પાક તૈયાર થઈ ગયો. હવે તેને વેચવા કેવી રીતે એ મોટો પડકાર હતો. આજુબાજુનાં બજારોમાં લોકો કોડીઓનો ભાવ આપી રહ્યા હતા."

"જ્યારે એક સ્થાનિક કંપની ગેનાભાઈને 42 રૂપિયા પ્રતિ કિલોનો ભાવ આપવા તૈયાર થઈ ત્યારે તેમના ચહેરા પર સ્મિત આવ્યું. આ ભાવથી તેમને લાખોનો નફો થયો."

ટપક પદ્ધતિથી મળી મદદ

દાડમના વધારે સારા ભાવ માટે ગેનાભાઈએ તેમના ભત્રીજા સાથે મળીને ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કર્યો અને તેમના ઘરની બહાર દાડમ ખરીદનારાઓની લાઇન લાગી ગઈ.

વર્ષ 2010 સુધી એમના 80 ટન દાડમ 55 રૂપિયા પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચાઈ રહ્યાં હતાં. જેનાથી એમનો 40 લાખથી વધારેનો માલ વેચાયો.

ત્યારબાદ આજુબાજુના ખેડૂતોએ પણ ઉત્સુકતા દેખાડી અને...


ગુજરાત ઍગ્રો ઇન્ડસ્ટ્રીઝ કૉર્પોરેશન અને સૌરાષ્ટ્ર વેપાર ઉદ્યોગ મહામંડળ દ્વારા આફ્રિકન દેશોમાં કૉર્પોરેટ ફાર્મિંગનો વિકાસ કરવા માટે આફ્રિકાના લગભગ 20 દેશોના પ્રતિનિધિઓ સાથે વાટાઘાટ ચાલી રહી છે.

આફ્રિકાના પાંચ દેશોના પ્રતિનિધિઓ દિલ્હી ખાતે આફ્રિકન હાઇ કમિશનની મુલાકાતે આવ્યા હતા, ત્યારે સૌરાષ્ટ્ર વેપાર ઉદ્યોગ મહામંડળના પ્રતિનિધિઓએ તેમની મુલાકાત લીધી હતી.

આ મુલાકાતમાં ગુજરાતના ખેડૂતો દ્વારા આફ્રિકાના દેશોમાં લીઝ પર જમીન લઈને કૉર્પોરેટ ખેતી શરૂ કરવાના આયોજન વિશે તેમજ આફ્રિકન દેશોના નાગરિકો અને ગુજરાતના ખેડૂતોને કૉર્પોરેટ ફાર્મિંગ ક્ષેત્રે રહેલી તકોનો લાભ મેળવવા માટે કેવી રીતે પ્રોત્સાહિત કરવા એ અંગે ચર્ચા થઈ હતી.

કૉર્પોરેટ ફાર્મિંગ માટે આફ્રિકાના દેશોની જ પસંદગી કેમ?

આફ્રિકા અને ભારતના પ્રતિનિધિઓ

આ પ્રશ્નનો ઉત્તર આપતાં સૌરાષ્ટ્ર વેપાર ઉદ્યોગ મહામંડળના પ્રમુખ પરાગ તેજુરા જણાવે છે, "આફ્રિકામાં આખા વિશ્વમાં આવેલી કુલ ખેતીલાયક જમીનના 60% જેટલો ભાગ આવેલો છે."

"તેની સરખામણીએ વિશ્વની કુલ વસતિની માત્ર 10% વસતિ જ આફ્રિકામાં આવેલી છે. તેમજ આફ્રિકન દેશોના લોકો પાસે ખેતી માટે કોઈ સારી ટૅક્નૉલ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ૉજી નથી."

"આ કારણે ત્યાંની કરોડો-અબજો એકર જમીન વણખેડાયેલી પડેલી છે."

"આફ્રિકન દેશોમાં છેલ્લાં ઘણાં વર્ષોથી અનેક ગુજરાતીઓ ખેતી કરી રહ્યા છે. હાલ આપણે આફ્રિકા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં કઠોળ અને અન્ય ખાદ્યપદાર્થોની આયાત કરીએ છીએ."

"આપણા દેશમાં જમીનના ભાવ અને અન્ય પરિસ્થિતિને જોતાં એવું કહી શકાય કે અહીં દિવસે દિવસે ખેતી મોંઘી બનતી જાય છે."

"તેની સામે આફ્રિકાના દેશોમાં સરકાર બિલકુલ ઓછા ભાવે લીઝ પર અને પાર્ટનરશિપમાં જમીનો મળી શકે છે."

"તેથી જો અહીંના લોકો મોટી સંખ્યામાં આફ્રિકન દેશોમાં જઈને ખેતી કરે તો તે તેમના માટે તે ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે."

આફ્રિકન દેશોમાં ખેતીલાયક જમીન લીઝ પર લેવાનો ખર્ચ અને લીઝ અંગેની પ્રક્રિયા વિશે વાત કરતાં તેઓ જણાવે છે, "આફ્રિકન દેશોની સરકારો વનટાઇમ લીઝ ઉપર જમીન આપે છે."

"લીઝની રકમ દેશ અને વિસ્તાર પ્રમાણે અલગઅલગ હોય છે. સામાન્ય સંજોગોમાં એક એકર જમીન લીઝ પર મેળવવા માટે 5થી 10 હજાર રૂપિયા ચૂકવવા પડતા હોય છે."

આફ્રિકાના કયા દેશોમાં ખેતરો લીઝ પર લેવાય છે?

આફ્રિકા અને ભારતના પ્રતિનિધિઓ

પરાગ તેજુરા જણાવે છે કે આફ્રિકાના દેશો પૈકી કૉંગો, ઘાના, ઝામ્બિયા, બુર્કિના ફાસો, સેનેગલ, સુદાન, અંગોલા, બોત્સવાના, ઝિમ્બાબ્વે, રવાન્ડા, યુગાન્ડા, તાન્ઝાનિયા, મોઝામ્બિક, બુરુંડી, ઇથિયોપિયા વગેરે દેશોમાં સસ્તી ખેતી માટે વિપુલ પ્રમાણમાં તકો રહેલી છે.

આ તમામ દેશોમાં પહેલાંથી જ મોટી સંખ્યામાં ગુજરાતીઓ વસેલા છે અને ખેતીક્ષેત્રની તકોનો લાભ લઈ રહ્યા છે.

પરાગ કહે છે કે હાલ કૉર્પોરેટ ફાર્મિંગ માટે થઈ રહેલી વાતચીતમાં 20 દેશો સાથે ચર્ચા કરાશે, જે પૈકી સેનેગલ, સાઉથ સુદાન, મોરેશિયસ, લીથોસો અને ગીનીના અધિકારીઓ સાથે તેઓ વાતચીત કરી ચૂક્યા છે.

આ દેશોએ પણ આ પ્રૉજેક્ટને લઈને હકારાત્મક પ્રતિસાદ આપ્યો છે. જ્યારે બાકીના 15 દેશો સાથે ટૂંક સમયમાં વાતચીત કરવામાં આવશે.

સૌરાષ્ટ્ર વેપાર ઉદ્યોગ મહામંડળ છેલ્લાં 5 વર્ષથી વેપારમેળાનું આયોજન કરે છે, જેમાં તેમનું ફોકસ આફ્રિકાના દેશોમાં રહેલી વેપારની તકો પર હોય છે.

પરાગના કહેવા પ્રમાણે અત્યાર સુધીમાં 27 દેશોના હાઇ કમિશનરોએ રાજકોટની મુલાકાત લીધી છે.

મુલાકાત દરમિયાન તેમણે પોતાના દેશમાં કૃષિક્ષેત્રનો વિકાસ કરવાના મુદ્દા પર ભાર આપ્યો હતો. આ દેશોની સરકારો ઇચ્છે છે કે બહારથી લોકો આવીને તેમના દેશોમાં ખેતી કરે.

રાજકોટના ખેડૂત ઘનશ્યામ હેરભાએ આફ્રિકન દેશ ઝામ્બિયા ખાતે 25 હજાર એકર...


ગુજરાત એ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું ગૃહ રાજ્ય છે. જ્યાં ભાજપના નબળા પ્રદર્શન કે પરાજયની અસર રાજ્ય બહાર પણ જોવાં મળી હોત.

ભાજપને અત્યાર સુધી સરળતાથી વિજય મળી જતો હતો.

જોકે, આ વખતે પાર્ટીને ભારે મહેનત કરવી પડી છે. સરકારનું નબળું પ્રદર્શન અને સતત 22 વર્ષનાં ભાજપનાં શાસનને કારણે જનતા થાકી ગઈ હતી.

ઉપરાંત નોકરીમાં અનામતની માંગ સાથે પાટીદારોએ હાથ ધરેલાં આંદોલન અને દલિતો તથા અન્ય જ્ઞાતિઓના અસંતોષને કારણે ભાજપની સમસ્યાઓ વધી ગઈ હતી.

ભાજપને તેના જ સૌથી મોટા ગઢમાં પડકારવા માટે કોંગ્રેસે આ કઢંગુ જોડાણ સાધ્યું હતું.

ઉપરાંત રાહુલ ગાંધીએ ભાજપના કવચમાં ખૂબ જ ચોક્કાસઇપૂર્વક વાર કર્યા હતા.

તેમણે ખેડૂતોના ગુસ્સા અને ચિંતા તથા જીએસટી (ગુડ્સ ઍન્ડ સર્વિસીઝ ટેક્સ) અંગે વેપારીઓની ચિંતાને વાચા આપી.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

કેવી રીતે બીજેપીને બહુમતી મળી?

રાહુલના નેતૃત્વમાં કોંગ્રેસે હળવા હિંદુત્વની દિશા પકડી

ચૂંટણીઓ પહેલાં કરવામાં આવેલાં દરેક સર્વેક્ષણમાં સ્પષ્ટ જણાઈ રહ્યું હતું કે ભાજપનું પ્રદર્શન કથળી રહ્યું છે.

સીએસડીએસ-લોકનીતિનાં સરવેમાં ભાજપ અને કોંગ્રેસના મતોની ટકાવારી સરખી રહેશે તેવી શક્ય... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

તા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.

સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ભાજપને સંભવિત પરાજય કે નામોશીમાંથી પાંખી બહુમતી કેવી રીતે મળી? ચૂંટણી પ્રચારનાં અંતિમ તબક્કામાં મોદીએ જાતે જ ગુજરાતી અસ્મિતાનો પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો.

ઉપરાંત ગુજરાત ચૂંટણીને પાકિસ્તાન પ્રભાવિત કરવા પ્રયાસરત હોવાનો ઉલ્લેખ કરીને હિંદુ મતોને સંગઠિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

કોંગ્રેસના નેતા મણિશંકર ઐય્યર તથા કપિલ સિબ્બલે અજાણતાં જ મોદીને ગુજરાતની અસ્મિતા તથા હિંદુ મતોને સંગઠિત કરે તેવા મુદ્દાઓ આપ્યા.

કોંગ્રેસ માટે પરિણામો 'કડવાં-મીઠાં'

રાહુલ ગાંધીએ ભાજપની નબળાઈ પર ચોક્કસાઈપૂર્વક પ્રહાર કર્યાં

કોંગ્રેસ માટે આ પરિણામો 'કડવાં-મીઠાં' રહ્યાં. જેણે સિંહને તેની બોડમાં પડકાર્યો, છતાંય વિજય ન મળ્યો.

રાહુલ ગાંધીએ દરેક સકારાત્મક બાબત કરી અને સ્થાનિક દિગ્ગજ નેતૃત્વ વગર પાર્ટીનું પ્રદર્શન સુધાર્યું છે, જેનો શ્રેય તેઓ લઈ શકે છે.

ગુજરાત ચૂંટણીનાં પરિણામ પૂર્વે તેઓ પાર્ટીના અધ્યક્ષ બન્યા, આથી તેમને થોડી હતાશા થઈ હશે.

જનતા 'જબરદસ્ત' મતદાન કરશે, તે વાત ખરી સાબિત નથી થઈ. કોઈપણ પાર્ટી માટે 'જબરદસ્ત' મતદાન નથી થયું. આ ચૂંટણી પરિણામો મોદી કે ભાજપ માટે શું સંકેત આપે છે.

મુખ્ય પાંચ સંકેતો :

આ ચૂંટણી પરિણામો ભાજપ માટે ચિંતા જન્માવનરા

પહેલો સંકેત એ છે કે ભાજપે સ્વીકારવું પડશે કે ખેડૂતો તથા નાના વેપારીઓ આર્થિક કારણોસર પક્ષથી નારાજ છે.

રોજગારીએ સમસ્યા છે અને ભાજપે એ દિશામાં કંઇક કરવું પડશે. પાટીદારોમાં નોકરી બાબતે અસંતોષ છે.

ગુજરાતની જેમ જ અન્ય રાજ્યોમાં પણ નાના અને અસંગઠિત ક્ષેત્રના વેપારીઓમાં જીએસટી અંગે અસંતોષ છે. વર્તમાન કરમાળખામાં અનેક સુધારાની જરૂર છે.

કોંગ્રેસે લઘુમતી તરફી વલણ ત્યજ્યું

રાહુલ ગાંધીને કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ બનાવામાં આવ્યા તે સમયે કોંગ્રેસી કાર્યકરોએ કરેલી ઉજવણીની તસવીર

બીજું, ભાજપની પરંપરાગત હિંદુ વોટબેન્ક તેના હાથમાંથી સરકી રહી છે. રાહુલ ગાંધીનાં નેતૃત્વમાં કોંગ્રેસે સ્પષ્ટ લઘુમતી તરફી વલણને ત્યજ્યું છે.

આનો મતલબ એ થયો કે કોંગ્રેસ તરફ સરકી રહેલા નિષ્ઠાવાન મતદારોને ભાજપે ફરી તેની પડખે લેવાં પડશે.

ત્રીજું, 2019ની ચૂંટણીઓને ધ્યાને રાખીને મોદી સરકાર તેની આર્થિક નીતિઓ તથા રાજકીય એજન્ડામાં પરિવર્તન લાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરશે. વધુ લોકરંજક જાહેરાતો થઈ શકે છે.

પડકારોથી ભરેલું રહેશે 2018

સિલીગુડીમાં ભાજપના કાર્યકરોએ ઉજવણી કરી

ચોથું, ગુજરાતનાં ચૂંટણી...