પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ અહેવાલ મુજબ ગુજરાત રાજયના ખેડૂત પરિવારો પૈકીના 43 ટકા ખેડૂતો દેવામાં છે.

અહેવાલ મુજબ, ગુજરાત રાજ્યમાં 58.72 લાખ ગ્રામીણ પરિવારોમાંથી 66.9 ટકા ખેતી સાથે જોડાયેલા છે.

આમ, રાજ્યમાં 39.31 લાખ ગ્રામીણો ખેતી સાથે સંકળાયેલા છે.

આંકડાઓને ચકાસતા જાણવા મળે છે કે 39.31 લાખ ખેડૂતોમાંથી 16.74 લાખ દેવામાં છે.

ખેડૂતોએ લીધેલું દેવું બે પ્રકારનું છે. આ દેવામાં પાક લૉન અને ટર્મ લૉનનો સમાવેશ થાય છે.

ભારત સરકારના કૃષિ મંત્રાલયે જ્યારે આ અહેવાલ પ્રકાશિત કર્યો છે અને ગુજરાતના ખેડૂતોની મોટી માત્રા દેવામાં હોવાનું જાણવા મળે છે.

ત્યારે ગુજરાતમાં અને દેશમાં ખેતી તેમજ અર્થશાસ્ત્ર સાથે જોડાયેલ તજજ્ઞો આ અહેવાલને જુદી જુદી રીતે મૂલવે છે.

આ સ્થિતિનું કારણ શું ?

આ અહેવાલ મુજબ ગુજરાતના ખેડૂતોએ 54,277 કરોડ રૂપિયાનું દેવું લીધેલું છે.

આ દેવામાંથી 20,412 કરોડ રૂપિયાનું દેવું ટર્મ લૉન તરીકે લીધેલું છે.

આ લૉન ટ્રેક્ટર સહિત ખેતીને લગતાં ઓજાર અને યંત્રો ખરીદવા માટે લધેલી છે. લૉનમાંથી 5.43 લાખ ખેડૂત પરિવારોએ ટર્મ લોન લીધી હતી.

ગુજરાતના ખેડૂતોની આ સ્થિતિ માટે નિષ્ણાતોના મતે ત્રણ મુખ્ય કારણો જવ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાબદાર છે.

ખેડૂતો દેવાદાર બન્યા તેના માટે દુષ્કાળની સ્થિતિ સાથે સરકારની નીતિઓ પણ જવાબદાર હોવાનું નિષ્ણાતો માને છે.

અમદાવાદના સેન્ટર ફૉર ડેવલપમૅન્ટ ઑલ્ટરનેટિવ (સીએફડીએ)ના ડાયરેક્ટર પ્રો.ઇંદિરા હિરવેના મતે આ સ્થિતિને ગુજરાતના વિકાસ દરના પરિમાણમાં સમજવી જોઈએ.

તેમના જણાવ્યા અનુસાર રાજ્યમાં વર્ષ 2002થી વર્ષ 2011 સુધી 5થી 6 ટકાનો વિકાસ દર રહ્યો હતો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

તેમણે કહ્યું, "આ સમય દરમિયાન ગુજરાતે ખૂબ જ પ્રગતિ કરી જેમાં ખેતીની પ્રગતિનો પણ સમાવેશ થાય છે."

"આ સમય દરમિયાન રાજ્યમાં સારો વરસાદ થયો હતો અને ખેતીના ક્ષેત્રમાં સરકાર તેમજ ખેડૂતોએ મોટા પ્રમાણમાં રોકાણ કર્યું હતું."

"સારા વરસાદની સ્થિતિમાં પણ ખેતીનો મદાર ગ્રાઉન્ડ વૉટર પર હતો."

"હવે જ્યારે દુષ્કાળની સ્થિતિ સર્જાઈ છે ત્યારે ખરું ચિત્ર સામે આવ્યું છે."

"સરકારનું વલણ એવું હતું કે યોગ્ય નીતિઓના કારણે ખેતીનો વિકાસ થયો છે, જ્યારે હકીકતે તેના મૂળમાં સારો વરસાદ અને ખેતીમાં રોકાણ જવાબદાર હતાં."

પ્રો. હિરવેએ જણાવ્યું હતું કે નર્મદા કેનાલનું કામ અધૂરું છે. ગુજરાતના ખેડૂતો પાણી માટે સિંચાઈ પર જ નિર્ભર છે. આ સ્થિતિમાં રાજ્યમાં સરકારે ખેતી માટે યોગ્ય નીતિ બનાવી ધ્યાન આપવું જોઈએ.

પ્રૉ.હિરવેના મતે ખેડૂતો દેવાદાર બન્યા તેનાં કારણોમાં દુષ્કાળની સ્થિતિ, પાકના ઓછા ભાવ અને નર્મદાની કેનાલનું અધૂરું કામ અને સરકારની અન્ય નીતિઓ જવાબદાર છે.

બૅન્કનું દેવું ચિંતાનો વિષય નથી

ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેનજમૅન્ટ અમદાવાદના સેન્ટર ફૉર મેનેજમૅન્ટ ઍગ્રિકલ્ચરના પ્રાધ્યાપક ડૉ. અનિલ ગુપ્તાના મતે ખેડૂતોએ દેવું બૅન્કોમાંથી લીધું હોય ત્યાં સુધી ચિંતાનો વિષય નથી.

તેમના જણાવ્યા અનુસાર જેવી રીતે વેપાર-ધંધા માટે લૉન જરૂરી છે તેવી જ રીતે ખેડૂતો માટે લૉન પણ જરૂરી છે.

તેમણે કહ્યું, "ગુજરાતમાં ખેડૂતો જ્યાં સુધી બૅન્કિંગ વ્યવસ્થાઓમાંથી લૉન લઈ રહ્યા છે ત્યાં સુધી ચિંતાનો વિષય નથી."

"43 ટકા ખેડૂતો દેવામાં છે, જેમણે બૅન્ક પાસેથી લૉન લીધી તે ચિંતાનો વિષય નથી પરંતુ ચિંતાનો વિષય એ છે કે બાકીના ખેડૂતો કઈ વ્યવસ્થામાંથી નાણાં મેળવે છે?"

"ગુજરાતમાં મારા મતે ટ્રેક્ટરની માગમાં વધારો થયો છે. રાજ્યમાં ટ્રેકટરની માગમાં 23-25 ટકાનો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે."

"ટર્મ લૉનનો મોટો ભાગ ટ્રેક્ટરની ખરીદીમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે."

પ્રો.ગુપ્તાના મતે ટ્રેક્ટરનો ઉપયોગ બિનખેતી પ્રવૃતિમાં અને ભારવાહક વાહન તરીકે પણ થાય...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ આંકડા મુજબ, રાજ્યમાં સૌથી વધુ આવેદન તલાટીની નોકરી માટે મળ્યાં છે.

રાજ્યમાં ખાલી પડેલી તલાટી કમ મંત્રીની 1,800 જગ્યાઓ માટે 19 લાખ લોકોએ આવેદન કર્યાં છે.

જ્યારે રાજ્યમાં રોજગારીના મુદ્દે આ પ્રકારનો અહેવાલ સામે આવ્યો છે, ત્યારે આ સ્થિતિ કેવી રીતે ઉદભવી અને તેના વિશે જાણકારોનો મત શું છે તે જાણવું રસપ્રદ છે.

બીબીસી ગુજરાતીએ રાજ્યના આર્થિક, રાજકીય અને નીતિજ્ઞ વિશ્લેષકો સાથે વાતચીત કરી આ મામલે તેમનો મત જાણવા પ્રયાસ કર્યો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

"રોજગારીની સુરક્ષા અને હોદ્દાની ચાહના"

પ્રતીકાત્મક તસવીર

કૅબિટનમાં રજૂ થયેલા આંકડા મુજબ, રાજયમાં વર્ગ ત્રણની 12,206 સરકારી નોકરી માટે સૌથી વધારે આવેદનો તલાટી મંત્રી અને પોલીસ કૉન્સ્ટેબલની જગ્યા માટે ભરાયાં છે.

કૉન્સ્ટેબલની  9,713 જગ્યાઓ માટે 8.76 લાખ અરજીઓ સરકારને મળી છે, જ્યારે તલાટી મંત્રીની 1,800 જગ્યા માટે 19 લાખ અરજી મળી છે.

રાજકીય અને સામાજિક વિશ્વલેષક પ્રોફેસર ઘનશ્યામ શાહના મતે આ સ્થિત સર્જાવા પાછળનું કારણ રોજગારીની સુરક્ષા અને હોદ્દાની ચાહના છે.

તેમના મતે સરકારી નોકરી રોજગારીની દૃષ્ટીએ આજે પણ સુરક્ષિત માનવામા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ં આવે છે.

તેમણે જણાવ્યું, "અરજી કરનારા તમામ લોકો સંપૂર્ણપણે બેરોજગાર નહીં હોય અને નાના મોટા વ્યવસાય સાથે કે ખાનગી નોકરી સાથે જોડાયેલા હશે."

"ગુજરાતમાં હજુ પણ મોટાભાગની નોકરી ઇન્ફોર્મલ સેક્ટરમાંથી મળે છે."

"આ નોકરીઓમાં અસુરક્ષાનું પ્રમાણ વધારે હોય છે. જ્યારે સરકારી નોકરીમાં રોજગાર સુરક્ષિત હોવાની માનસિકતાના કારણે આટલી મોટી સંખ્યામાં લોકો અરજીઓ કરે છે."

શાહ વધુમાં જણાવે છે કે રાજ્યમાં જ્ઞાતિ આધારિત  નોકરી મેળા શરૂ થયા છે.

આ મેળામાં ચોક્કસ જ્ઞાતિના લોકો પોતાની જ્ઞાતિના લોકોને નોકરી આપે છે.

તેમણે જણાવ્યું, "મારા ધ્યાનમાં આવ્યું હતું કે પાટીદાર બિઝનેસ સમિટમાં 10 લાખ નોકરીઓ પાટીદાર  યુવાનોને આપવાની પહેલ થઈ હતી."

"આવી સ્થિતિમાં સરકારની ફરજ શી હોય તે પણ એક સવાલ છે."

"જે જ્ઞાતિ પોતાના લોકોને નોકરી આપી શકે તેમ નથી તો તેમની સ્થિતિ કેવી હશે?"

"સામાજિક રીતે પણ આ મુદ્દો સમસ્યા સર્જે તેવો છે."

સરકારી નોકરી સુરક્ષિત હોવાનો ભાવ લોકોમાં વધારે છે તેવો મત આઈઆઈએમનાં પ્રાધ્યાપક અને અર્થશાસ્ત્રી રિતિકા ખેરાનો પણ છે.

તેમના મતે લોકોમાં સરકારી નોકરી સુરક્ષિત હોવાની છાપ હોવાના લીધે મોટી સંખ્યામાં લોકો અરજી કરે છે.

તેમણે કહ્યુ,"આ આંકડા પરથી એવું સ્પષ્ટ નથી થતું કે નોકરી માટે અરજી કરનારા તમામ લોકો બેરોજગાર છે."

"જે લોકો સરકારી નોકરી માટે અરજી કરે છે તેમાં નોકરીની સુરક્ષા મહત્ત્તવનો મુદ્દો હોય છે."

" ઘણાં લોકો સેવાના ભાવથી પણ સરકારી નોકરીમાં જોડાતા હોય છે."

"તેમ છતાં ગુજરાતમાં સરકારી નોકરી આજે પણ લોકપ્રિય છે તેવું આ આંકડાઓ પરથી ફલિત થાય છે."

આવી સ્થિતિ સર્જાવાનું કારણ શું ?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

રાજ્યમાં વર્ગ ત્રણની 12,206 જેટલી જગ્યા માટે 37.7 લાખ અરજીઓ મળવાની સ્થિતિને વિશ્વલેષકો ઉદ્યોગોની રોજગારીના પરીપ્રેક્ષ્યમાં પણ મૂલવે છે.

અમદાવાદના સેન્ટર ફૉર ડેવલપમૅન્ટ ઑલ્ટરનેટિવ (સીએફડીએ)નાં ડાયરેક્ટર પ્રોફેસર ઇંદિરા હિરવેના મતે આ સ્થિતિ સર્જાવાનું એક કારણ રાજ્યમાં પડી ભાંગેલા નાના ઉદ્યોગો પણ છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે ઉદ્યોગો પણ રોજગારી પૂરી પાડી શકતા નથી ત્યારે સરકારી નોકરી માટે આટલી મોટી સંખ્યામાં અરજીઓ થવી સ્વાભાવિક છે.

હિરવેના મતે આ સ્થિતિ સર્જાવા પાછળનું કારણ એ છે કે રાજ્યમાં શિક્ષિત બેરોજગારોની સંખ્યા વધી રહી છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે શિક્ષિત યુવાનોને ઉદ્યોગોના માધ્યમથી નોકરી પૂરી નથી પડી શકતી ત્યારે આ...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ આરપીએફ કૉન્સ્ટેબલ જીવની પરવા કર્યા વિના બે દિવસથી જેને દૂધ નહોતું મળ્યું એ માસૂમ બાળકીને દૂધ પહોંચાડ્યું છે.

આ ઘટના અઠવાડિયા અગાઉ બની હતી. આરપીએફ કૉન્સ્ટેબલ ઇંદ્ર યાદવ ત્યારે ડ્યૂટી પર હતા. આ સમયે કર્ણાટકના બેલગામથી ઉત્તર પ્રદેશના ગોરખપુર જઈ રહેલી એક શ્રમિક સ્પેશિયલ ટ્રેન ભોપાલથી પસાર થઈ રહી હતી.

આ ટ્રેનમાં 23 વર્ષીય સોફિયા હાશમી એમની 4 માસની દીકરી સાથે સફર કરી રહ્યાં હતાં.

ભોપાલ સ્ટેશને સાફિયાએ ઇંદ્ર યાદવને જોયા અને મદદ માગી કે બાળકીને બે દિવસથી દૂધ નથી મળી રહ્યું અને તેને કારણે તે સતત રડયાં કરે છે. સાફિયાએ કહ્યું કે આગળના સ્ટેશને પણ દૂધ માટે પ્રયાસ કર્યો પણ ન મળ્યું.

આ પછી ઇંદ્ર યાદવે તરત જ ટ્રેનથી ઊતરીને સ્ટેશનની બહાર દોટ મૂકી જેથી તેઓ દૂધ લાવી શકે. એમણે એક દુકાનથી દૂધનું પૅકેટ લીધું અને ફરી પાછી સ્ટેશન તરફ દોટ મૂકી.

જોકે, ટ્રેન ઉપડી રહી હતી. ઇંદ્ર યાદવે દોડવાનું ચાલુ રાખ્યું અને ટ્રેન પ્લૅટફૉર્મની બહાર નીકળી જયા તે અગાઉ તેમણે સાફિયાને દૂધ પહોંચાડી દીધું.

આ ઘટના પછી સાફિયાની માએ ઇંદ્ર યાદવનો આભાર માન્યો. સાફિયા હાશમીએ ગોરખપુર પહોંચીને રેલવે પ્રોટેક્શન ફોર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્સના આ જાબાંઝ સિપાહી માટે એક વીડિયો સંદેશ મોકલ્યો જેમાં એમણે બાળકી માટે કરવામાં આવેલી મદદ માટે આભાર પ્રગટ કર્યો.

સાફિયાએ વીડિયો સંદેશમાં કહ્યું કે, જેમ જેમ ટ્રેનની ઝડપ વધતી જતી હતી તેમ તેમ મારી આશાઓ ઘટતી જતી હતી. એ વખતે તેમણે દોડીને બારીમાંથી દૂધ પહોંચાડ્યું. ઇંદ્રભાઈ જેવા લોકો આપણા અસલી હીરો છે.

વાઇરલ થયો વીડિયો

ઇંદ્ર યાદવ

આ ઘટના સ્ટેશનના સીસીટીવીમાં કેદ થઈ હતી અને તેનો વીડિયો વાઇરલ થયો. અનેક લોકોએ ઇંદ્ર યાદવના વખાણ કર્યા.

રેલવેમંત્રી પીયુષ ગોયલે ટ્વીટ કરીને એમના વખાણ કર્યા અને તેમને રોકડ ઇનામ આપવાની વાત પણ કરી.

પીયૂષ ગોયલે ટ્વીટ કરીને કહ્યું કે ''આરપીએફ કૉન્સ્ટેબલ ઇંદ્ર યાદવે ડ્યૂટી દરમિયાન ઉદાહરણરૂપ ફરજ બજાવી અને ચાર માસની બાળકીને દૂધ પહોંચાડવા ચાલતી ગાડીની પાછળ દોડ્યા. મને ગર્વ છે. હું ઇંદ્ર યાદવને રોકડ પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવાની ઘોષણા કરું છું.''

સાફિયા હાશમીએ કહ્યું કે ''અમે લૉકડાઉનમાં બેલગામમાં ફસાઈ ગયાં હતાં. એમને શ્રમિક ટ્રેનથી પરત ગોરખપુર જવાનો મોકો મળ્યો પરંતુ રસ્તામાં બાળકી માટે દૂધ ન હતું. ભોપાલ સ્ટેશને મે ઇંદ્ર યાદવ પાસે મદદ માગી અને કહ્યું કે બાળકી ભૂખી છે.''

સાફિયાએ કહ્યું કે ''મેં વાત કરી એ પછી તેઓ તરત જ બહાર નીકળી ગયા અને મને ત્યાં જ રહેવાનું કહ્યું.''

સાફિયા રડતી બાળકીને બિસ્કિટ પાણીમાં ઓગળી પીવડાવતાં હતાં પરંતુ તે છતાં તેનું પેટ ભરાતું ન હતું પણ આખરે ઇંદ્ર યાદવ મસીહા બનીને આવ્યા.

ઇંદ્ર યાદવે કહ્યું કે, ''ટ્રેનમાં એ મહિલા મળ્યા. એમણે કહ્યું કે એમને દૂધ નથી મળ્યું અને બાળકીને બિસ્કિટ-પાણી આપે છે. તો પછી મે તેમને ત્યાં જ રહેવાનું કહ્યું. આ વાતચીતમાં જ મિનિટ નીકળી ગઈ હતી. પછી હું ફટાફટ ભાગ્યો અને બહાર દુકાનથી દૂધ લઈ આવ્યો. જોકે, ટ્રેન નીકળી રહી હતી એટલે મારે દોડવું પડ્યું અને પ્લૅટફૉર્મ પતે તે પહેલાં એમને દૂધ પહોંચી ગયું.''

ઇંદ્ર યાદવનું કહેવું છે કે એમણે એ જ કર્યું જે એક જવાનની ફરજ હોય છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ એજ કારણ છે કે કૉંગ્રેસ, લેફ્ટ (ડાબેરી), ભાજપ અને ટીએમસી (તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ) આ તમામ વોટરોને (મતદારોને) આકર્ષવાનાં પ્રયત્નો કરી રહ્યાં છે.

કૉંગ્રેસ અને લેફ્ટના ગઠબંધને પહેલાં જ કહ્યું છે કે તેમની સાથે હવે ફુરફુરા શરીફના પીરઝાદા અબ્બાસ સિદ્દીકી પણ છે. રાજકારણમાં સીધી રીતે તેમની પહેલી વખત એન્ટ્રી છે.

ગત અઠવાડિયે ત્રણેય પાર્ટીઓએ સંયુક્ત રીતે એક રેલી કરી હતી, જેના પછી કૉંગ્રેસમાં આ ગઠબંધન પછી કેટલાંક બાગી સૂર સંભળાઈ રહ્યા હતા. રેલીમાં અબ્બાસ સિદ્દીકીના વ્યવહારને જોઈને લેફ્ટ પાર્ટીના સ્થાનિક નેતાઓમાં પણ આ ગઠબંધનને લઈને થોડી અસહજતા જોવા મળી.

બીજી તરફ ઑલ ઇન્ડિયા મજલિસ-એ-ઇત્તેહાદુલ મુસ્લિમીન (એઆઈએમઆઈએમ)ના પ્રમુખ અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ પણ ચૂંટણી મેદાનમાં ઉતરવાની જાહેરાત કરી છે.

પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં જે મુકાબલો હાલ સુધી ત્રિકોણીય લાગી રહ્યો હતો, શું તે ઔવેસી અને સિદ્દીકીની એન્ટ્રીથી બદલાઈ જશે?

ટીએમસીને નુકસાન

મમતા બેનરજી

આજ સમજવા માટે અમે વરિષ્ઠ પત્રકાર મહુઆ ચેટરજી સાથે વાત કરી.

મહુઆ કહે છે, “ઓવૈસી અને સિદ્દીકી બંને સંપૂર્ણ અલગ ભૂમિકામાં છે. ઓવૈસીની પશ્ચિમ બંગાળમ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાં કોઈ સામેલગીરી નથી. ન તો તેમની ભાષા બંગાળી મુસ્લિમો જેવી છે અને ના તે બંગાળ વિશે વધારે જાણે છે, ના તે ત્યાં રહેનારી વ્યક્તિ છે. એવામાં વિચારવાની વાત એ છે કે બંગાળી મુસ્લિમ તેમને વોટ કેમ આપે?”

ફુરફુરા શરીફનો મામલો અલગ છે. તે બંગાળી મુસ્લિમ છે. તેમની કેટલીક દખલગીરી હુગલી જિલ્લાની કેટલીક સીટો પર છે, જ્યાંથી તેમનો સંબંધ છે. તેની બહાર તેમનો કોઈ પ્રભાવ નથી. પરંતુ તેમની મહાત્ત્વકાંક્ષા ખૂબ જ મોટી છે. સીટોની વહેંચણીમાં તેમને ભાગ પણ મોટો જોઈએ છે. આથી આવાનારા દિવસોમાં સીટોની વહેંચણીને લઈને મામલો ફસાઈ શકે છે.

આના માટે ઓવૈસી અને સિદ્દીકીને એક ન કહી શકાય કારણ કે બંનેના પ્રભાવનું સ્તર અલગ અલગ છે.

ઓવૈસી અને સિદ્દીકીની વચ્ચે આ અંતરને કૉંગ્રેસ અને લેફ્ટ પણ સમજે છે. કદાચ એટલા માટે તેમણે ફુરફુરા શરીફના અબ્બાસ સિદ્દીકી સાથે ગઠબંધન કર્યું છે.

લેફ્ટ - કૉંગ્રેસની સંયુક્ત રેલી

કૉંગ્રેસ નેતા

ગત ચૂંટણીમાં લેફ્ટનો હિંદુ વોટ ભાજપની તરફે ગયો અને મુસ્લિમ વોટ ટીએમસીની સાથે. એટલા માટે અબ્બાસ સિદ્દીકીને પોતાની સાથે લાવીને લેફ્ટ ગઠબંધન, મુસ્લિમ વોટ પોતાની સાથે રાખવા માગે છે, જેથી ટીએમસીને નુકસાન પહોંચાડી શકાય.

બંગાળમાં ભાજપ પણ મુસ્લિમ વોટરોનું મહત્ત્વ સમજે છે અને એના માટે સ્થાનિક જાણકાર માને છે કે ઓવૈસી તેમની ચૂંટણી રણનીતિનો એક ભાગ છે. ટીએમસી પણ ઓવૈસીને ભાજપની ‘બી ટીમ’ કહે છે.

મહુઆ કહે છે કે ભાજપ આમ તો કોઈ ચૂંટણીમાં મુસ્લિમ ઉમેદવારને બહુ ઓછી ઉતારતી હોય છે પરંતુ આ વખતે જોવા જેવી વાત એ છે કે બંગાળની ચૂંટણીમાં ભાજપે કેટલાં ઉમેદવાર ઉતાર્યાં અથવા નહીં.

તેમનું માનવું છે કે ઓવૈસીની પશ્ચિમ બંગાળ ચૂંટણીમાં એન્ટ્રીથી ભાજપને ફાયદો પહોંચાડવાની વાત થઈ છે જેથી તેમની પાર્ટી ટીએમસીના વોટ કાપી શકે.

ઓવૈસી પર આ પ્રકારના આરોપ લાગે છે કે તેમનું રાજકારણ ભાજપને ફાયદો પહોંચાડવા માટે હોય છે પરંતુ મુસ્લિમોનો એક મોટો વર્ગ તેમને સંસદમાં મુસ્લિમોના મુદ્દે સીધી અને સચોટ રીતે વાત રાખનારી વ્યક્તિ તરીકે જુએ છે.

હાલમાં જ બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં તેમની પર આ પ્રકારના આરોપ લાગ્યા પરંતુ તેમની પાર્ટીનું પ્રદર્શન સારું રહ્યું અને તેમની પાર્ટીએ પાંચ સીટ મેળવી.

એટલે લેફ્ટ ગઠબંધન અબ્બાસ સિદ્દીકીના સહારે અને ભાજપ ઔવેસીના સહારે ટીએમસીના મુસ્લિમ વોટરમાં ભાગ પડાવવાના પ્રયત્નમાં લાગ્યો છે.

શું છે સમીકરણ?

પશ્ચિમ બંગાળમાં મુસ્લિમ વોટર કેટલાંક નિશ્ચિત વિસ્તારોમાં...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ કરાર પછી સંયુક્ત આરબ અમિરાત પહેલો એવો ખાડી અરબ દેશ બની ગયો છે જેણે ઇઝરાઇલની સાથે સંબંધ સામાન્ય કરવા માટે કરાર કર્યો છે.

જ્યાં યુએઈએ આને આ વિસ્તારમાં કૂટનૈતિક “જીત” ગણાવી, જ્યારે ઇઝરાયલે આને બંને દેશો માટે ‘ઐતિહાસિક દિવસ’ કહ્યો.

પરંતુ આ કરાર પર આખા વિશ્વથી અલગ-અલગ પ્રતિક્રિયાઓ આવી રહી છે. કેટલાંક દેશોએ આનું સ્વાગત કર્યું છે, તો કેટલાંકે આને ‘ઢોંગ’ સુધી કહ્યો છે.

તુર્કીની નારાજગી

તુર્કીના પ્રમુખ

ઇઝરાયલ અને યુએઈના કરારને લઈને તુર્કીએ પોતાની નારાજગી જાહેર કરી છે.

તુર્કીએ કહ્યું કે સંયુક્ત આરબ અમીરાતને ઇતિહાસ ક્યારેય માફ નહીં કરે. તુર્કીએ કહ્યું કે આ યુએઈનો પાખંડપૂર્ણ વ્યવહાર છે.

તુર્કીના વિદેશમંત્રાલયે કહ્યું કે ઇતિહાસ અને વિસ્તારનાં લોકોની અંતરાત્મા ઇઝરાયલ સાથે કરારના સંયુક્ત આરબ અમિરાતના આ ‘ઢોંગી વ્યવહારને’ ક્યારેય ભૂલશે નહીં કારણ કે પોતાના હિતો માટે તેણે આ નિર્ણય લીધો છે.

એક લેખિત નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે “પેલેસ્ટાઇનના લોકો અને વહીવટીતંત્ર આ કરારની સામે એક આકરી પ્રતિક્રિયા આપવાને લઈને સાચા હતા.”

“આ ખૂબ જ ચિંતાજનક છે, યુએઈએ આરબ લીગે બનાવેલી “અરબ શ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાંતિ યોજના” હેઠળ ચાલવું જોઈએ. આ જરાપણ વિશ્વસનીય નથી આ પ્રકારનું ત્રણ-બાજુની જાહેરાત પત્ર જે પેલેસ્ટાઇનના લોકોનો ફાયદો કહેવામાં આવી રહ્યો છે.”

તુર્કીના ઇઝરાયલની સાથે રાજકીય અને વેપારી સંબંધ છે, પરંતુ વર્ષોથી આ સંબંધમાં તણાવ છે.

2010માં ઇઝરાયલના સૈનિકોએ ગાઝા પટ્ટી પર એક નાકાબંધીને તોડવાના પ્રયત્નો કરી રહેલાં 10 તુર્ક કાર્યકર્તાઓની હત્યા કરી હતી જે પેલેસ્ટાઇન ઇસ્લામવાદી આંદોલન- હમાસ દ્વારા શાસિત છે.

અરબ દેશોમાં યુએઈ ઇઝરાયલ સાથે સંબંધ ટકાવી રાખનારો મિસ્ત્ર(1979) અને જોર્ડન(1994) પછીનો ત્રીજો દેશ બની ગયો છે.

પેલેસ્ટાઇનના લોકો માની રહ્યા છે‘દગો’, ઈરાને કરી નિંદા

પ્રતીકાત્મક તસવીર

પેલેસ્ટાઇનનું નેતૃત્વ આ કરારને યરૂશલમ અને અલ-અક્સાની સાથે વિશ્વાસઘાત કહી રહ્યા છે.

પેલેસ્ટાઇનના રાષ્ટ્રપતિ મહમૂદ અબ્બાસે પોતાના પ્રવક્તા દ્વારા જાહેર કરેલાં એક નિવેદનમાં યુએઈની સાથે ઇઝરાયલના કરારની ટીકા કરી છે.

મહમૂદ અબ્બાસે વરિષ્ઠ સલાહકાર નબીલ અબુ-રુદાઇનેહે કહ્યું કે પેલેસ્ટાઇનનું નેતૃત્વ યુએઈ, ઇઝરાયલ અને અમેરિકાની ત્રિપક્ષિય આશ્ચર્યજનક ઘોષણાનો અસ્વીકાર કરે છે.

તેમણે પેલેસ્ટાઈના મુખ્યાલય રામલ્લાહની બહાર એક નિવેદન વાંચતા કહ્યું કે આ કરાર ‘યરૂશલમ, અલ-અક્સા અને પેલેસ્ટાઇનના ઉદ્દેશની સાથે દગો’ છે.

હમાસના એક પ્રવક્તાએ કહ્યું કે યુએઈએ પેલેસ્ટાઇનની પીઠમાં ખંજર ભોક્યું છે.

એક વરિષ્ઠ પેલેસ્ટાઇની અધિકારી હનાન અશરાવીએ કહ્યું કે ઇઝરાયલને 1967માં પેલેસ્ટાઇનના વિસ્તારમાં પોતાના કાર્યો માટે ઇનામ આપવામાં આવ્યું છે.

તેમણે ટ્વીટ કર્યું, “યુએઈ ઇઝરાયલની સાથે પોતાના ગુપ્ત કરારને લઈને ખુલીને બહાર આવી ગયું છે.”

ઇરાનના પૂર્વ ઉપ-વિદેશ મંત્રી હુસૈન આમિર અબ્દુલ્લાહિંયાએ કરારની નિંદા કરીને કહ્યું કે આનાથી વિસ્તારમાં શાંતિ અને સુરક્ષા નહીં આવે.

તેમણે ટ્વીટ કરીને કહ્યું, “યુએઈના આ વલણ માટે કોઈ તક હોઈ શકે નહીં. પેલેસ્ટાઇનના ઉદ્દેશથી પાછળ હટવું, એ એક રાજકીય ભૂલ છે. તેમને યહૂદીવાદમાં ગૂંચવી નાખવામાં આવશે.”

મિસ્ત્ર, જૉર્ડન અને પશ્વિમી દેશ

યૂએઈના નજીકના સહયોગી મિસ્ત્રના રાષ્ટ્રપતિ અબ્દેલ ફતેહ અલ-સિસીએ કહ્યું કે સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને ઇઝરાયલના ‘અમારા વિસ્તારમાં સમૃદ્ધિ અને સ્થિરતા લાવવાના પ્રયાસ’ માટે મહત્ત્વના છે.

તેમણે ટ્વીટ કરીને કહ્યું, “મેં પેલેસ્ટાઇનની જમીન પર ઇઝરાયલના કબજા પર રોક અને મધ્ય-પૂર્વમાં શાંતિ લાવવા માટે અમેરિકા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ ગામના ગુરદયાલ સિંહે પોલીસમાં ફરિયાદ નોંધાવી હતી કે તેમની ગાયને વિસ્ફોટક પદાર્થ ખવડાવવામાં આવ્યો છે, જેનાથી તેને શારીરિક ઈજા થઈ છે.

એએનઆઈ પ્રમાણે બિલાસપુર પશુપાલન વિભાગના ડેપ્યુટી ડિરેક્ટરે જણાવ્યું છે કે આ ઘટના ઘટી ત્યારે ગાય ગર્ભવતી હતી.

તેમણે કહ્યું કે વિસ્ફોટકના લીધે ગાયને જડબામાં ભારે ઈજા થઈ છે.

Twitter કન્ટેન્ટ પૂર્ણ, 1

ડેપ્યુટી ડિરેક્ટરના કહેવા પ્રમાણે આ ઘટના 25મી મેની છે.

તેમનું કહેવું છે કે વિસ્ફોટક પદાર્થ કથિત રીતે જંગલી જાનવરોને ખેતરોથી દૂર રાખવા માટે મૂક્યો હતો. જોકે ગાય તેને ખાઈ ગઈ.

જંડુતા પોલીસસ્ટેશનના એસએચઓ જણાવે છે કે ફરિયાદના આધારે ગુરદયાલ સિંહના પાડોશીની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.

જોકે આ મામલો હવે રાજકીય રંગ પકડી રહ્યો છે. કૉંગ્રેસના નેતા રણદીપસિંહ સુરજેવાલાએ ભાજપનાં નેતા મેનકા ગાંધી પર નિશાન સાધતું ટ્વીટ કર્યું છે.

તેમણે લખ્યું છે, "શું મેનકા ગાંધી હવે બોલશે? અરે અમે તો ભૂલી ગયા. આ ચિંતા માત્ર કૉંગ્રેસ પર હુમલો કરવા માટે જ છે."

"આ મામલે કોઈ ટીવી ડિબેટ પણ નહીં થાય અને હિમાચલની ભાજપ સરકાર આની માટે કોઈને જવાબદાર પણ નહીં ઠેરવે."

ગર્ભવતી મહિલા 1... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

2 કલાક સુધી હૉસ્પિટલોમાં ભટકતી રહી, આખરે મૃત્યુ

ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ અનુસાર નોઇડામાં આઠ મહિનાનાં ગર્ભવતી મહિલાને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થતાં મહિલા રિક્ષામાં બાર કલાક સુધી ભટકતી રહી. આઠ હૉસ્પિટલમાં ગઈ પણ દાખલ ન કરાતાં મહિલા મૃત્યુ પામી હોવાનો આરોપ પરિવારે મૂક્યો છે.

મહિલાના ભાઈ શૈલેન્દ્ર કુમારે જણાવ્યું, “હું મારી બહેન નીલમ અને તેમના પતિ વિજેન્દર સિંઘ અને બીજા પરિવારના એક સભ્ય મારી ઑટોરિક્ષામાં છ હૉસ્પિટલમાં ગયા હતા અને બીજી બે હૉસ્પિટલનો ઍમ્બુલન્સથી સંપર્ક કર્યો હતો."

"તેને ઑક્સિજનની જરૂર પડતાં અમે ઍમ્બુલન્સ પણ કરી હતી.”

જિલ્લા મૅજિસ્ટ્રેટની ઑફિસના સુહાસ એલ. વાયે. જણાવ્યું કે આ મામલાની તપાસ ચીફ મેડિકલ ઑફિસર અને એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મૅજિસ્ટ્રેટને સોંપાઈ છે. અધિકારીઓને જલદી તપાસ પૂર્ણ કરી યોગ્ય પગલાં લેવાનું કહેવામાં આવ્યું છે.”

છ હૉસ્પિટલોએ બેડ ખાલી નથી તેમ કહીને પ્રવેશ ન આપ્યો, જ્યારે બે હૉસ્પિટલે કહ્યું કે અમારા ત્યાં બેડ ખાલી ન હોવાથી અમે તેમને ઍમ્બુલન્સ આપીને બીજી હૉસ્પિટલમાં મોકલ્યાં હતાં.

રાજ્યસભા ચૂંટણી : કૉંગ્રેસના ધારાસભ્યોને રિસૉર્ટમાં ખસેડાયા

'ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા'ના અહેવાલ અનુસાર ગુજરાતમાં રાજ્યસભાની ચૂંટણી અગાઉ કૉંગ્રેસના ત્રણ ધારાસભ્યોએ રાજીનામાં આપી દેતાં બીજા ધારાસભ્યોને રિસૉર્ટમાં ખસેડ્યા છે.

કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા મનીષ દોશીએ જણાવ્યું, “ઉત્તર ગુજરાતના ધારાસભ્યોને બનાસકાંઠા જિલ્લાના અંબાજી ખાતે રિસૉર્ટમાં રખાયા છે, જ્યારે મધ્ય અને દક્ષિણ ગુજરાતના ધારાસભ્યોને આણંદ ખાતેના બંગલોમાં અને સૌરાષ્ટ્રના ધારાસભ્યોને રાજકોટમાં રખાયા છે.”

કૉંગ્રેસે ભાજપ પર ધારાસભ્યોને ખરીદવાનો, ડરાવવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.

19મીએ યોજાનારી રાજ્યસભાની ચૂંટણી અગાઉ કૉંગ્રેસના અક્ષય પટેલ, જીતુ ચૌધરી અને બ્રિજેશ મેરજાએ રાજીનામાં આપ્યાં હતાં.

કૉંગ્રેસના ધારાસભ્ય વિક્રમ માડમે જણાવ્યું, “તમામ 65 ધારાસભ્યો એકમત છે. કૉંગ્રેસની અંદર કોઈ પણ પ્રકારની તૂટ નથી. ભરતસિંહ સોલંકી જાણે છે કે તેઓ બીજા ઉમેદવાર છે. તે પાર્ટીનો નિર્ણય છે."

"અમે પાર્ટી કહેશે એ પ્રમાણે અમારો મત આપીશું. પ્રદેશ પ્રમુખ અમિત ચાવડાએ શક્તિસિંહ ગોહિલને પહેલા ઉમેદવાર જાહેર કર્યા છે.”

'અમદાવાદમાં રેસ્ટોરાંમાલિક રેસ્ટોરાં ખોલવા તૈયાર નથી'

ગુજરાત સરકારે અનલૉક 1.0 હેઠળ સોમવારથી રેસ્ટોરાં ખોલવાની મંજૂરી આપી છે. જોકે ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ અનુસાર અમદાવાદના 50 ટકા...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ ઘટનાને લઈને માણસા પોલીસ સ્ટેશનમાં આરોપી સુરેશસિંહ ચાવડાની સામે પોલીસ ફરિયાદ પણ નોંધાઈ છે. સુરેશસિંહ ચાવડાની સામે આઈપીસીની કલમ 302, 504 અને 506(2) અને અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ અત્યાચાર નિવારણ અધિનિયમની કલમ 3(1)(r), 3(1)(s),3(2)(va)ns હેઠળ ગુનો નોંધવામાં આવ્યો છે.

માણસા પોલીસ સ્ટેશનના પીએસઓ હર્ષદ કુમારે જણાવ્યું કે આ કિસ્સામાં ફરિયાદ નોંધવામાં આવી છે અને ગાંધીનગરથી હાલ આ મામલે તપાસ ચાલી રહી છે.

“ગાય દાટવા જમીને આવું કહેતા માર માર્યો”

રંજનબેન

ઘટનામાં ભોગ બનનાર રંજનબહેન જણાવે છે કે 2 ઑગસ્ટના રોજ સુરેશસિંહ ચાવડાના ત્યાં ગાય મરી ગઈ હતી. અમારા ગામમાં મૃત ગાયના નિકાલનુ કામ અનોયા ગામના ચમાર રણજીતભાઈ કરે છે. તેમને બોલાવવામાં આવ્યા હતા. તેમણે સુરેશસિંહનું ઘર જોયું ન હોવાથી તેઓ મારા ઘરે આવ્યા. મારો દીકરો રણજીતભાઈ સાથે સુરેશભાઈનું ઘર બતાવવા માટે ગયો.

રણજિતભાઈ ચમાર કહે છે, “અમે ત્યાં પહોંચ્યાં ત્યારે સુરેશસિંહે કહ્યું કે તમારે ગાયને મારા ખેતરમાં ભંડારવાની છે. તો મેં કહ્યું કે આ કામ અમારામાં આવતું નથી. પરંતુ ગામનું કામ રાખેલું હોવાથી હું કામ કરવા તૈયાર થયો.”

“મેં... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

સુરેશસિંહને કહ્યું કે આ હું સવારનો ઘરેથી બહાર છું રાતના સાડા નવ થયા છે. ઘરે જઈને જમી કરીને આવું. આપ જેસીબી બોલાવી ખાડો ખોદાવી રાખો અને મીઠું લાવી રાખો. પરંતુ સુરેશસિંહે જાતિવિષયક ગાળો આપી અને જ્યાં સુધી ગાયને ઉઠાવે નહીં ત્યાં સુધી તારે ક્યાં જવાનું નથી એમ કહ્યું.”

રણજિતભાઈ ચમાર કહે છે કે “મેં માત્ર એટલું કહ્યું કે ગાય દાટવા જમીને આવું કહેતા મને માર માર્યો”

રણજિતભાઈ કહે છે, “અમે તેમનાથી નીચી જ્ઞાતિના હતા એટલે અમને માર માર્યો જો એમની જ્ઞાતિના હોત તો તે માર મારત?”

રણજિતભાઈ કહે છે, “છેલ્લાં 10-15 વર્ષથી આ કામ કરું છું. એક મૃત્યુ પામેલી ગાય ઉપાડવાના 200 રૂપિયા મળે છે. પરંતુ આવી રીતે કોઈએ માર્યો નથી. કોઈક વાર બોલાચાલી થાય તો અમે ત્યાંથી નીકળી જઈએ આવું પહેલીવાર થયું.”

તેઓ વધુમાં કહે છે, “200 રૂપિયામાં પણ અમારે એક માણસ, ગાડી મશીન લઈ જવાના. વર્ષોથી કરીએ કામ એટલે ચાલે છે.”

આ મારામારી પછી રણજિતભાઈ ચમાર અને રંજનબહેનનો દીકરો ત્યાંથી નીકળી ગયા.

જોકે, સુરેશસિંહ ચાવડા રાત્રે રંજનબહેનના ઘરે પહોંચ્યા હતા ત્યાં પણ તેમણે રંજનબહેનને અપશબ્દો કહ્યા.

બીજા દિવસે રંજનબહેનને માર માર્યો

પ્રતીકાત્મક તસવીર

રંજબહેન કહે છે કે બીજા દિવસે રક્ષાબંધન હોવાના કારણે હું મારા ભાઈના ઘરે ગાંધીનગર ગઈ હતી રાત્રે આવી ત્યારે આ સુરેશસિંહ આવ્યાને મને શેરીમાં જ માર માર્યો.

તેઓ વધુમાં કહે છે, “તે બીજે દિવસે મને મારી નાખવા માટે જ આવ્યો હતો પરંતુ બધા ભેગા થતા ત્યાંથી મારીને ભાગી ગયો.”

રંજનબહેન વીજાપુર તાલુકામાં નારી સુરક્ષાના સંગઠનના અધ્યક્ષ પણ છે.

તેઓ કહે છે, “ગામમાં આમ પણ અમને ધમકાવતા હોય છે. ગામમાં રહેવું એટલે ડરીને જીવવું પડે છે. જ્યારે મેં પોલીસ બોલાવી ત્યારે તેની સાથે એક ટોળું પણ આવ્યું હતું. પોલીસ જતી રહી ત્યારે આવેલાં છોકરાંઓ વાતો કરતા હતા કે આમને તો અહીંથી કાઢી મૂકવા જોઈએ.”

ગામમાં દલિત હોવાના કારણે રંજનબહેનને અનેક સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે.

તેઓ કહે છે, “ગામમાં તમે કેમ આ રસ્તેથી જઈ રહ્યા છો? અહીંથી નહીં જવાનું. ફરીને જવાનું. બાઇક પર બેસીને જઈએ તો કહે બાઇક પર નહીં જવાનું.”

“જે સમિતિની જવાબદારી એટ્રોસિટી દૂર કરવાની છે એ જ આ કામ કરે છે”

જાણીતા દલિત કર્મશીલ રાજુ સોલંકી કહે છે, “મૃત પ્રાણીઓનો નિકાલ કરવાનું ગામડાઓમાં ગ્રામ પંચાયતને કરવાનું હોય છે તે કામ હાલ એટ્રોસિટી દૂર કરવા માટેની સામાજિક ન્યાય સમિતિના માથે ઢોળવામાં આવ્યું છે. આ...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ ઘટનાનો દેશભરમા વિરોધ થઈ રહ્યો છે અને હાથરસ જવા નીકળેલા કૉંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીની પોલીસે યમુના એક્સપ્રેસ વે પર અટકાયત કરી લીધી છે.

આ બનાવને લઈને દેશભરમાં ચર્ચા થઈ રહી છે ત્યારે ઉત્તર પ્રદેશના બલરામપુરમાં 22 વર્ષીય છોકરી પર બળાત્કારની બીજી ઘટના સામે આવતા સોશિયલ મીડિયા પર લોકોએ આકરી પ્રતિક્રિયા આપી હતી.

લોકો પૂછી રહ્યા છે કે છોકરીઓની પૂજા કરી રહ્યા છીએ તો બળાત્કાર કેમ થાય છે?, કડક કાયદાઓની માગ કરી રહ્યા છે તો કેટલાંક લોકો બળાત્કારના કેસમાં જ્ઞાતિને વચ્ચે લાવવાની ના પાડી રહ્યા છે.

જલિસા યાદવ નામની યુવતીએ લખ્યું, "આપણે કેવા પ્રકારનો સમાજ બનાવીએ છીએ? હજુ તો આપણે હાથરસની પીડિતામાંથી બહાર આવ્યા નથીને બલરામપુરથી નવો કિસ્સો આવે છે. આખા દેશમાંથી સતત આવી રહેલા બળાત્કારના સમાચાર બહુ પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. આપણે બળાત્કારને લઈને ખૂબ જ કડક કાયદા બનાવવાની જરૂર છે. #BalrampurHorror"

રાધે અભિષેક મિશ્રા નામના યુવકે ટ્વિટર પર ટ્વીટ કર્યું, "આપણા દેશમાં આપણે છોકરીઓની પૂજા કરીએ છીએ. કેમ આપણે દેશમાં રેપ અને હિંસાના કેસ વધી રહ્યા છે, સરળ કારણ છે આપણી વ્યવસ્થા નિષ્ફળ ગઈ છે. મારો અર્થ એ છ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે છોકરીઓનું રક્ષણ કરી શકતું નથી તેવું દુનિયાનું સૌથી મોટું બંધારણ બનાવવાનો શું અર્થ છે"

ઇન્દર કુમાર લખે છે, "યુપીના લોકોનો ઇતિહાસ રહ્યો છે કે તે મંદિર અને મસ્જિદ માટે લડે છે, આ ખૂબ મહત્ત્વનો સમય છે કે તે વિચારે કે શાળાઓ અને કૉલેજો ખૂબ જ મહત્ત્વની છે. ઉત્તર પ્રદેશનો સમાજ નિષ્ફળ ગયો છે. #BalrampurHorror

નવીન કુમાર લખે છે, "ના હવે બહુ થયુ, સરકારે રેપ કેસમાં આકરા કાયદાની જરૂરિયાત છે, નથી મતલબ કે આ ક્યા રાજ્યમાં થઈ રહ્યું છે @HMOIndia @PMOIndia કંઈક કરો.

હિંમાશું પટેલ નામનો યુવક ટ્વીટર પર લખે છે, "હાથરસ 20 વર્ષની છોકરી બલરામપુર-22 વર્ષની છોકરી, બુલંદશહેર - 14 વર્ષની છોકરી, આઝમઘર - 8 વર્ષની છોકરી. બીજા જ દિવસે મુખ્ય મંત્રી @myogiadityanath (યોગી આદિત્યનાથ)ના ઉત્તર પ્રદેશમાં અને નરેન્દ્ર મોદી(@narendramodi)ના ન્યૂ ઇન્ડિયામાં આ ક્યારે અટકશે? #Hathras #BalrampurHorror #AzamgarhHorror @Aamitabh2 @SHIFUJIJAIHIND"

હાથરસ કેસ : યુવતીના ગામમાં કેવો છે માહોલ?

એક તરફ ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય મંત્રી સામે ન્યાયની માગ લોકો કરી રહ્યા છે જ્યારે બીજી તરફ દુષ્કર્મ પીડિતાને લોકો જ્ઞાતિને આધારે જોવાની જગ્યાએ માત્ર મહિલા તરીકે જ જોવી જોઈએ એવી માગ કરી રહ્યા છે.

પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્ય મંત્રી મમતા બેનર્જીના ટ્વીટ નીચે ડૉ. વિજ્યાલક્ષ્મી મિશ્રાએ કૉમેન્ટમાં લખ્યું છે, "હાથરસ કેસ અંગેની તમારી ચિંતા કદર કરવા લાયક છે. પરંતુ તે માત્ર છોકરી હતી... દલિત શબ્દ વાપરવો શરમજનક છે. બળાત્કાર માત્ર બળાત્કાર છે તેને જ્ઞાતિ જોડે કાંઈ સંબંધ નથી."

હર્શી નામના યુઝર લખે છે, "બળાત્કાર માત્ર બળાત્કાર છે. જાતિ અને કપડાથી ફેર પડતો નથી. તમારી ઊર્જા પીડિતાને ન્યાય મળે તે માટે લગાવો નહીં કે જાતને રાક્ષસ તરીકે દર્શાવવા. ભારત બંધારણમાં આઇપીસીમાં 376એ અને આઇપીસી 357બી હોવા છતાં ન્યાય વ્યવસ્થા જે બળાત્કારના આરોપીને સજા આપવા માટે સાત વર્ષ લે છે તેની સામે વિરોધ કરો. "

ટ્વીટર પર એક ચર્ચામાં પદ્મનાભમ જાનીકુમાર કહે છે, ઉચ્ચ કે નિમ્ન જ્ઞાતિનો પ્રશ્ન નથી અને રેપ એ માત્ર રેપ છે અને પગલાં લેવાવા જોઈએ, જો એ ઘાતકી હોય તો તેમને ફાંસીએ ચડાવવા જ જોઈએ"

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ ઘટાડા પાછળ તુર્કીના ચલણ લીરાનું અવમૂલ્યન જવાબદાર માનવામાં આવે છે.

અમેરિકા દ્વારા તુર્કીનાં ઍલ્યુમિનિયમ તથા સ્ટીલ પર જકાત વધારી દેવામાં આવી છે, જેનાં કારણે આ સ્થિતિ વકરી છે.

લીરાની અસર રૂપિયા પર

તુર્કીના ચલણ લીરાની પ્રતીકારત્મક તસવીર

છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી અમેરિકા અને તુર્કીની વચ્ચે તણાવ વધ્યો છે, જેનાં કારણે તુર્કીની કંપનીઓને લોનની ચૂકવણી કરવામાં સમસ્યા ઊભી થઈ રહી છે.

તુર્કી આર્થિક સંકટની અસર અન્ય અર્થતંત્રો પર પણ થઈ રહી છે અને ભારત પણ તેમાંથી બાકાત નથી.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારો ભારત તથા અન્ય વિકસતાં બજારોમાંથી નાણાં પાછા ખેંચી રહ્યાં છે અને ડૉલરમાં રોકાણ કરી રહ્યાં છે, કારણ કે રૂપિયાની સરખામણીમાં તે વધુ સલામત જણાય છે.

'ચિંતાનું કારણ નહીં'

પ્રતીકાત્મક તસવીર

યસ બૅન્ક સાથે જોડાયેલા વરિષ્ઠ ઇકૉનૉમિસ્ટ વિવેક કુમારના કહેવા પ્રમાણે :

"અમને નથી લાગતું કે લાંબા સમય સુધી આ પ્રકારની સ્થિતિ રહેશે, પરંતુ જો તે ચાલુ રહે તો રિઝર્વ બૅન્ક (ઑફ ઇન્ડિયા) પાસે ચલણની લેવડ-દેવડને નિયંત્રિત કરવાના અનેક ઉપાય છે.”

"જેમાં વ્યાજના દર વધારવા તથા જરૂર પ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ડ્યે નાણાં પુરવઠાનો ઉપયોગ કરવા જેવા ઉપાયોનો સમાવેશ થાય છે."

વેપારતુલાનું સંતુલન ખોરવાયું

અમેરીકન ડૉલરની પ્રતીકાત્મક તસવીર

રૂપિયો ગગડવા પાછળનું વધુ એક કારણ વેપાર તુલામાં આયાત અને નિકાસ વચ્ચેનું ખોરવાયેલું સંતુલન છે.

વેપારખાધ (નિકાસ કરતાં આયાત વધુ હોય તેવી સ્થિતિ) પાંચ વર્ષની સર્વોચ્ચ સપાટીએ છે. આ આંકડો 16.6 અબજ ડૉલર (અંદાજે રૂ. 1,157 અબજ) પર પહોંચી ગયો છે.

ભારતની એંસી ટકા ખનીજ તેલની જરૂરિયાત આયાત દ્વારા પૂર્ણ થાય છે. વિશ્વભરમાં ભારત ઑઇલનો ત્રીજા ક્રમાંકનો આયાતકાર દેશ છે.

અમેરિકા દ્વારા ઈરાન પર ફરીથી નિયંત્રણો લાદવામાં આવ્યા, ત્યારથી ભારતનું ઑઇલ ઇમ્પૉર્ટ બિલ વધી ગયું છે.

એવું માનવામાં આવે છે કે ઈરાન પર નિયંત્રણોની અસર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઑઇલના પુરવઠા પર પડી શકે છે.

ડૉલર મજબૂત બનવાનું એક કારણ અમેરિકાના અર્થતંત્રમાં સુધાર છે. જ્યારે બીજું કારણ ભારતનું ઑઇલ ઇમ્પૉર્ટ બિલ છે.

કુમાર ઉમેરે છે, "પરંપરાગત રીતે જોવામાં આવે તો રૂપિયો નબળો પડે તો ફુગાવો ખાસ નહીં વધે. આયાત મોંઘી થશે. પરંતુ સાથે એક લાભ એ પણ થશે કે નિકાસક્ષેત્રે તેની સકારાત્મક અસર જોવા મળશે."

જોકે, વિદેશનો પ્રવાસ ખેડવા ઇચ્છતાં ભારતીયો અને તેમાં પણ ખાસ કરીને અમેરિકા જવા માંગતાં નાગરિકોને માટે સશક્ત ડૉલર એ સારા સમાચાર નથી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ ચુકાદા અન્વયે કાયદાની દૃષ્ટિએ LGBT એટલે કે લેસ્બિયન, ગે, બાયસેક્સ્યુઅલ તથા ટ્રાન્સજેન્ડર સમુદાય પણ મૂળભૂત અધિકારો ધરાવે છે, તેવું પ્રસ્થાપિત થયું.

ચુકાદાને આવકારતાં LGBT સમુદાયના લોકોએ જણાવ્યું હતું કે હવે અમે આઝાદ દેશના આઝાદ નાગરિક બન્યા છીએ અને અમને ભવિષ્ય નક્કી કરવાનો અધિકાર મળ્યો છે.

ચુકાદા પર પ્રતિક્રિયા આપતાં LGBT સમુદાયના અધિકારો માટે લડત આપી રહેલા કર્મશીલોએ કહ્યું હતું કે હવે અમે સમાનતા માગી શકીશું અને કોની સાથે રહેવું તે નિર્ણય લેવાની પણ અમને આઝાદી હશે.

આ ચુકાદાને બે વર્ષ થઈ ગયા છે, ત્યારે બીબીસી ગુજરાતીએ જાણવાનો પ્રયાસ કર્યો કે LGBT સમુદાય માટે ગુજરાતમાં શું-શું બદલાયું છે અને કેટલા પ્રમાણમાં બદલાયું છે?

'સમાજમાં જાગૃતિ આવી છે'

નીલમ એક લેસ્બિયન છે અને પોતાના પાર્ટનર સાથે વડોદરા શહેરની નજીક એક ભાડાના મકાનમાં રહે છે. એક વર્ષ પહેલાં તેઓ અહીં શિફ્ટ થયાં છે.

નીલમ કહે છે કે ઘર ભાડે લેતી વખતે પોતાના વિશે ઘર માલિકને જાણાવ્યું ત્યારે તેમને કંઈ પણ કહ્યા-કર્યા વગર ઘર ભાડે આપી દીધું.

તેમણે એમ પણ કહ્યું કે જ્યાં સુધી ઇચ્છો મકાનમાં રહી શકો છો.

તેઓ કહે છે, "મા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

રા માટે આ અનપેક્ષિત હતું અને એટલે મને પણ થોડી નવાઈ લાગી. પાંચ વર્ષથી અમે બંને વડોદરામાં રહીએ છીએ, ઘર શોધતી વખતે લોકો કાયમ અમારા સંબંધ વિશે પૂછતા હતા."

શું ખરેખર સમાજમાં જાગૃતિ આવી?

LGBT કર્મશીલ હુસૈન આ પ્રશ્નના જવાબમાં કહે છે, "ચુકાદા બાદ સૌથી મોટો ફેર એ આવ્યો છે કે હવે લેસ્બિયન, ગે, બાયસેક્સયુઅલ તથા ટ્રાન્સજેન્ડરને પરિવારના સભ્યો, મિત્રો અને સહકર્મચારીઓનો સાથ મળી રહ્યો છે."

"તેઓ પોતાનાં ઘર અને ઑફિસમાં આ વિશે મુક્ત મને વાત કરી શકે છે અને પોતાના વિચારો જણાવી શકે છે."

"સમુદાય હવે પોતાની વાત જાહેરમાં કરે છે અને કોર્ટથી લઈને સામાન્ય લોકો તેમની વાત સાંભળે છે, જે દર્શાવે છે કે પરિસ્થિતિમાં ઘણો ફેર આવ્યો છે."

નીલમ જણાવે છે, "કલમ 377 નાબૂદ થયા બાદ જે ડર હતો તે હવે નીકળી ગયો છે અને સમાજની નજરમાં અમે ગુનેગાર નથી. સમાજમાં પરિવર્તન આવતા સમય લાગશે, પણ મને લાગે છે કે ધીમે-ધીમે જાગૃતિ આવી રહી છે. નવી પેઢી સમલૈંગિક સંબધો પ્રત્યે ઘણી માહિતી ધરાવે છે."

શું હવે LGBT સમુદાયના લોકો મુક્ત રીતે રહી શકે છે?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ પ્રશ્નના જવાબમાં વડોદરા સ્થિત ફોરમ ફાઉન્ડેશનના વડા અંકુરિયા પટેલ, જે પોતે એક ટ્રાન્સજેન્ડર છે, તેઓ કહે છે, "કાયદાકીય ગૂંચવણ દૂર થઈ જતાં હવે આ શક્ય બન્યું છે."

"આ સમુદાયના લોકો હવે સામાજિક કાર્યક્રમોમાં સામેલ થાય છે અને લગ્ન સમારંભમાં પણ હાજરી આપે છે."

"આજે પાડોશમાં જો કોઈ લેસ્બિયન, ગે, બાયસેક્સયુઅલ અથવા ટ્રાન્સજેન્ડર રહેવા આવે તો સોસાયટીમાં રહેતા બીજા લોકો તેમનો વિરોધ કરતા નથી. ઊલટાનું લોકો હવે તેમની મદદ કરે છે."

ચુકાદા બાદ સર્જાયેલી પરિસ્થિતિઓ અંગે વાત કરતાં તેઓ કહે છે, "લોકો અમારા પ્રત્યે સજાગ થયા છે અને અમારા વિશે તેમના વિચારો પણ બદલાયા છે. આજે વડોદરા અને તેની આજુબાજુના વિસ્તારોની ઘણી શાળાઓમાં હું LGBT વિશે લૅક્ચર આપી રહી છું. એટલે એવું તો ચોક્કસ કહી શકાય કે ચુકાદાથી ફરક પડ્યો છે."

LGBT કૉમ્યુનિટીના હક માટે કામ કરતા રિયાઝ સ્વીકારે છે કે ચુકાદા બાદ ગુજરાતમાં લોકો LGBT સમુદાયને સ્વીકારતા થયા છે અને તેમના પ્રતિ લોકોના વ્યવહારમાં ફેર પણ પડ્યો છે, પરંતુ તેઓ કહે છે કે મંજિલ હજી દૂર છે.

તેઓ કહે છે, "આપણો સમાજ હજી LGBT સમુદાયના લોકો સાથે એક પ્રકારે અંતર જાળવે છે, જેના કારણે આજે પણ સમુદાયના ઘણા લોકો પોતાની ઓળખ જાહેર કરતા નથી. તેઓ સામાન્યપણે પોતાના જૂથના લોકો સાથે જ રહેવાનું પસંદ કરે છે."

'નોકરી...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ ચૂંટણીમાં આ વખતે વિદ્યાર્થીઓ ઝંપલાવવાના છે. લીમડીમાં 116, મોરબીમાં 124 તો ધારી, કરજણ, અબડાસામાં 60-60 વિદ્યાર્થીઓએ આ ચૂંટણીમાં ઉમેદવારીપત્રક ભરવાનું નક્કી કર્યું છે.

એલ. આર. ડી, જીપીએસસી, ટેટ જેવી પરીક્ષાનાં પરિણામો આવી ગયાં બાદ પણ નોકરી નહીં મળતા આ વિદ્યાર્થીઓ છેલ્લાં એક વર્ષ કરતાં પણ વધુ સમયથી આંદોલન કરી રહ્યા હતા.

વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ચૂંટણીમાં ઝંપલાવવાના નિર્ણયે ભાજપ અને કૉંગ્રેસ માટે ચિંતા વધારી દીધી છે. રાજકારણના જાણકારોના મતે આ વિદ્યાર્થીઓ બન્ને પક્ષોનું ગણિત બગાડી શકે એમ છે.

નોંધનીય છે કે લીમડી, મોરબી, ધારી, કરજણ અને અબડાસાની બેઠકો પર બન્ને પક્ષો વચ્ચે ભારે રસાકસી જામશે એવું મનાઈ રહ્યું છે.

શું કહે છે યુવાનો?

રિદ્ધિ પટેલ

આ પેટાચૂંટણીમાં ઉમેદવારી પત્રક ભરનારાં રિદ્ધિ પટેલ જણાવે છે, "અમારું આંદોલન ઉગ્ર બને એટલે સાંત્વના આપી દેવામાં આવે છે અને પછી પરિણામ શૂન્ય આવે. આંદોલન કરવા જઈએ તો ગાંધીનગરમાં ધરપકડ કરી લેવાય. સરકાર અમારો અવાજ દબાવે છે એટલે અમે ચૂંટણી લડવાનું નક્કી કર્યું છે. ચૂંટણીમાં અમારી સભા તો રોકી નહીં શકેને? અમારી સભાઓમાં અમારી સાથે થયેલા અન્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

યાયની વાત કરીશું."

"લોકોમાં જાગૃતિ લાવીશું કે જે અન્યાય અમારે સહન કરવો પડ્યો છે, એ એમનાં બાળકોને ન કરવો પડે એટલે એમને પાઠ ભણાવો."

રિદ્ધિએ જીપીએસસીની પરીક્ષા આપી છે પણ નોકરી નથી મળી.  તેઓ ઉમેરે છે કે તેઓ રાજકારણીઓ નથી અને સરકારનો વિરોધ કરીને કૉંગ્રેસમાં પણ જોડાવાનાં નથી. રિદ્ધિ મોરબીની બેઠક પરથી લડી રહ્યાં છે.

રોહિત માળી

આવું જ કંઈક એલ.આર.ડી.નું આંદોલન કરી રહેલા રોહિત માળીનું કહેવું છે.

તેઓ જણાવે છે, "અમે આંદોલન કરીએ એટલે પોલીસ દ્વારા દમન ગુજારાય. વિધાનસભાના સત્ર વખતે અમે આંદોલનનો પ્રયાસ કર્યો તો કોરોનાના નામે અમારા પર કેસ કરાયા. રાજકીય નેતાઓ રેલીઓ કરે અને ગરબા ગાય એનું કંઈ નહીં."

"આ અમારી જિંદગીનો સવાલ છે અને ચૂંટણી અમારા માટે મોટું હથિયાર છે. અમે મોટી સંખ્યામાં ઊભા રહીશું. બન્ને રાજકીય પક્ષોને ખબર પડવી જોઈએ કે યુવાનોને મુર્ખ બનાવી ન શકાય."

રોહિતે લીમડીની બેઠક પરથી ઉમેદવારીપત્રક ભર્યું છે.

યુવાનોની રણનીતિ

એક સમયે હાર્દિક પટેલના સાથીદાર અને આ યુવાનોનું નેતૃત્વ કરનારા દિનેશ બાંભણિયા જણાવે છે :

"અમે આંદોલન કરીએ તો સરકાર એની નોંધ લેતી નથી. આંદોલન ઉગ્ર બને એટલે સાંત્વના આપીને ધકેલી દે છે. સરકાર જાણે છે કે પાંચ વર્ષ સુધી એ જ રાજ કરવાની છે એટલે યુવાનોને ગાંઠતી નથી."

"અમને સભા કે ધરણાં યોજવા દેવાતાં નથી. એટલે અમે રસાકસીવાળી પાંચ બેઠકો પર ગાબડું પાડવાનું નક્કી કર્યું છે. અપક્ષ ઉમેદવાર તરીકે પ્રચાર કરતા કોઈ રોકી શકે નહીં. અમે ઘરેઘરે જઈને અમને થયેલા અન્યાયની વાત કરીશું. દરેક ગામમાં બેઠક યોજીશું અને લોકોને સરકારની નીતિથી અવગત કરીશું. રાજકીય પક્ષોને પણ ખબર પડવી જોઈએ કે યુવાતાકાત શું છે."

દિનેશ બાંભણિયા ભાજપ કે કૉંગ્રેસ કોઈ પણ પક્ષ સાથે જોડાવાનો ઇન્કાર કરે છે.

પોતાની રણનીતિ અંગે વાત કરતાં તેઓ જણાવે છે, "લીમડી બેઠકમાં 58 ગામ છે. અમારો ઉમેદવાર ઘરેઘરે જઈને પ્રચાર કરશે અને ખાટલાબેઠકો યોજશે. લોકોને રાજકારણીઓની ફિતરત સમજાવશે અને એ પણ સમજાવશે કે લોકો કેમ બેકાર છે. આવનારા દિવસોમાં એમનાં બાળકોને કેવો અન્યાય થશે એ પણ સમજાવીશું."

"અમારા ઉમેદવારો ભલે હારી જાણ પણ રાજકારણીઓનું ગણિત બગાડશે કારણ કે અમે જ્ઞાતિવાર ઉમેદવાર ઊભા રાખીશું અને પ્રચાર કરાવીશું કે જેથી એમના સગા અને મિત્રો એમને મત આપે."

જાણીતા રાજકીય વિશ્લેષક અને તાલીમ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ડાયરેક્ટર ડૉ. એમ.આઈ. ખાન જણાવે છે, "આ વિદ્યાર્થીઓની ડિપોઝિટ પણ જપ્ત થઈ...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ જાણકારી રાષ્ટ્રીય અપરાધ રેકૉર્ડ બ્યૂરો એટલે કે ‘NCRB’ના તાજેતરના રિપોર્ટમાં અપાઈ છે. રિપોર્ટમાં એવું પણ કહેવાયું છે કે તેમાંથી કુલ 132 લોકો વિરુદ્ધ જ આરોપ નક્કી થઈ શક્યા છે.

એક પ્રશ્નના જવાબમાં કેન્દ્રીય ગૃહ રાજ્ય મંત્રી જી કિશન રેડ્ડીએ રાજ્યસભાને જણાવ્યું હતું કે આ આંકડાઓમાં એ નથી જણાવાયું કે જેમની વિરુદ્ધ UAPA હેઠળ મામલા નોંધાયા છે તેઓ કઈ જ્ઞાતિના છે.

તેમનું કહેવું હતું કે રિપોર્ટથી એ વાતની પણ ખબર નથી પડતી કે ધરપકડ કરાયેલા લોકો પૈકી કેટલા એવા છે જેમનું કામ નાગરિક અધિકારો માટે સંઘર્ષ કરવાનું છે.

રેડ્ડીએ ‘NCRB’ના રિપોર્ટના હવાલાથી ગૃહને એ પણ જણાવ્યું કે માત્ર 2019માં જ UAPA હેઠળ સમગ્ર દેશમાં 1,948 મામલા નોંધવામાં આવ્યા છે. આંકડા જણાવે છે કે આ વર્ષે ફરિયાદી પક્ષ કોઈના પર પણ આરોપ સાબિત કરવામાં અસફળ રહ્યો છે જેના કાણે 64 લોકોને કોર્ટે દોષમુક્ત જાહેર કરી દીધા.

જો વર્ષ 2018ની વાત કરવામાં આવે તો જે 1,421 લોકો પર UAPA હેઠળ મામલા નોંધવામાં આવ્યા તે પૈકી માત્ર ચાર મામલાઓમાં જ ફરિયાદી પક્ષ વ્યક્તિ પર આરોપ નક્કી કરવામાં કામયાબ રહ્યો, જ્યારે આ પૈકી 68 લોકોને કોર્ટે છોડી મૂ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ક્યા.

આ આંકડાઓને જોવાથી એ વાત પણ ખબર પડે છે કે આ કાયદા હેઠળ 2016થી માંડીને 2019 સુધી ધરપકડ કરાયેલા લોકોમાંથી માત્ર બે ટકા કરતાં અમુક વધારે લોકો એવા છે જેમની વિરુદ્ધ આરોપ નક્કી કરી શકાયા છે.

આવી જ રીતે 2019માં ભારતીય દંડ વિધાનની કલમ 124એ એટલે કે રાજદ્રોહના આરોપ હેઠળ કુલ 96 લોકોની ધરપકડ કરાઈ જેમાં માત્ર બે લોકો પર જ આરોપ નક્કી કરી શકાયા, જ્યારે 29 આરોપીઓને છોડી મુકાયા.

‘વિરોધના સ્વર દબાવવા માટે કાયદાનો ઉપયોગ’

દિલ્હીમાં છાત્રોનું વિરોધપ્રદર્શન

પીપલ્સ યુનિયન ફૉર સિવિલ લિબર્ટિઝ (PUCL)નાં લારા જેસાની અનુસાર UAPA અને રાજદ્રોહના મામલાનો ઉપયોગ વિરોધના અવાજોને દબાવવા માટે કરવામાં આવે છે.

એક વેબસાઇટ અનુસાર તેમનું કહેવું છે કે આ મામલાઓમાં જે લોકો પર એવા આરોપ મૂકવામાં આવે છે તેમને જે પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડે છે તે પણ કોઈ સજા કરતાં ઓછું હોતું નથી.

જેસાની અનુસાર તમામ મામલાઓના અધ્યયન પર એક ખાસ પ્રકારના ‘પૅટર્ન’ની ખબર પડે છે. તેઓ લખે છે, “કાવતરાનો આરોપ છે તો UAPA તો લાગશે જ. આ મામલાઓમાં જ્યારે સરકારી પક્ષ આરોપ સાબિત નથી કરી શકતો ત્યારે સ્પષ્ટ છે કે આરોપ એટલા માટે મૂકવામાં આવે છે જેથી લોકો પરેશાન થાય. સજા મળે છે કે નહીં તે તો પછીની વાત છે. ઘણા મામલાઓમાં આરોપીઓ વિરુદ્ધ સમયસર સુનાવણી શરૂ નથી કરવામાં આવતી.”

પરંતુ ગૃહ રાજ્ય મંત્રી જી કિશન રેડ્ડી પ્રમાણે એ કહેવું મુશ્કેલ છે કે આ કાયદાઓ હેઠળ માત્ર નાગરિક અધિકારો માટે સંઘર્ષ કરનારાઓ પર જ કાર્યવાહી કરાઈ છે.

તેમનું કહેવું છે કે તે એટલા માટે પણ મુશ્કેલ છે કારણ કે ‘NCRB’એ આ વાતનું અલગથી આકલન નથી કર્યું કે જેમના પર મામલા દાખલ થયા છે તેઓ કોણ છે અને કયા કામ સાથે સંકળાયેલા છે.

UAPA પર શું છે જાણકારોનો મત?

ફાઇલ તસવીર

UAPAના આરોપીઓના મામલા લડનારાં જાણીતાં વકીલ સૌજન્યાએ બીબીસીને કહ્યું કે કોર્ટોએ UAPA અને રાજદ્રોહ જેવા કાયદાઓની બંધારણીય માન્યતાઓને લઈને અત્યાર સુધી કોઈ નિર્દેશ જારી નથી કર્યા. તેમનું કહેવું છે કે, “આ કાયદાઓને પડકારાયા પણ છે પરંતુ અત્યાર સુધી તેના પર કોઈ રોક લગાવવામાં નથી આવી.”

તેમનું કહેવું છે કે, “જ્યાં સુધી આરોપ સાબિત થવાની વાત છે તો તેમાં ઘણા પ્રકારની મુશ્કેલીઓ છે અને ફરિયાદી પક્ષના અધિકારીઓએ તે સાબિત કરવા માટે ઘણી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે. લાંબા સમય સુધી સુનાવણી ઠેલાતી રહેવાના કારણે સાક્ષીઓ નિવેદન બદલતા રહે છે, જે એક મોટો પડકાર છે.”

તેમજ આ મામલાઓને લઈને...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ ત્રણ લોકોમાંથી મહિલા મહીસાગર જિલ્લામાંથી પકડાયાં જ્યારે બાકીના બે પુરુષ તાપીના વ્યારામાંથી પકડાયા છે. આ ત્રણેય આરોપી મૂળે ઝારખંડનાં છે.

એટીએસના ઈન્ચાર્જ એસ.પી. દીપેન ભદ્રને બીબીસી સાથે વાત કરતાં કહ્યું, "તેઓ ઝારખંડની પથ્થલગડી ચળવળ સાથે સંકળાયેલા છે. પથ્થલગડી ઝારખંડની હિંસક ચળવળ છે. એને દક્ષિણ ગુજરાતમાં ફેલાવવા પ્રયાસરત હતા. તેમની પાસેથી ચોપાનિયાં, મોબાઈલ અને લૅપટૉપ મળ્યાં છે. જેની તપાસ ચાલી રહી છે."

નોંધનીય છે કે સ્થાનિક મીડિયામાં આરોપીઓનો સંબંધ નક્સલવાદ સાથે હોવાનો દાવો કરાયો હતો. જોકે, ઈન્ચાર્જ એસ.પી. આ દાવાને ફગાવી દે છે.

તેઓ કહે છે, "ના, તેઓ નક્સલવાદી નથી, તેઓ પથ્થલગડી કાર્યકરો છે."

એટીએસના ડીવાયએસપી બી.એચ.ચાવડાએ અમદાવાદમાં પત્રકારપરિષદને સંબોધતાં કહ્યું, "જે ત્રણ જણાં પકડાયાં છે તેમાં સામુ ઓરેયા, બિરસા ઓરિયા અને મમતા કછપ છે. તેમના પર આરોપ છે કે તેઓ તાપી અને મહીસાગર જિલ્લામાં સતિપતિ સમુદાયના લોકોને સરકાર વિરુદ્ધ ઉશ્કેરી રહ્યાં હતાં."

"એટીએસે બે ટીમ બનાવીને વ્યારા અને મહિસાગરમાં સર્વેલન્સ કર્યું હતું. ત્રણેય આરોપીઓ મૂળ ઝારખંડનાં છે. તેમની સામે ઝારખંડમાં... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પણ ગુના નોંધાયેલા છે. છએક મહિનાથી તેઓ ગુજરાતમાં હતાં. તેઓ સરકાર વિરુદ્ધ હિંસક પ્રવૃત્તિ કરવાં માગતાં હતાં."

પથ્થલગડી પરંપરા અને આંદોલન શું છે?

બંધારણની પાંચમી અનુસૂચિમાં આદિવાસીઓને અપાયેલા અધિકારોને પથ્થર પર લખીને ખૂંપાવવામાં આવ્યા જેને પથ્થલગડી કહેવાયા

'પથ્થલગડી' એટલે પથ્થરને બેસાડવો. સાદી ભાષામાં જેને શિલાલેખ કહે છે એ પ્રકારે પથ્થર પર લખાણ લખીને એને બેસાડવો.

દેશમાં આદિવાસી બહુમતી ધરાવતા વિસ્તારોમાં પથ્થલગડીની એવી સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરા રહી છે. જેમાં ગામમાં દફનવિધિ થતી હોય તે વિસ્તારથી લઈને ગામના સીમાડા સુધી પથ્થર બેસાડીને સંદેશ આપવામાં આવતો હતો.

પથ્થલગડીની આ પરંપરાએ વર્ષ 2017-18માં ઝારખંડમાં સામાજિક આંદોલનનું સ્વરૂપ લીધું હતું. આ આંદોલન ઝારખંડના ખૂંટી અને પશ્ચિમી સિંહભૂમ જિલ્લામાં ફેલાયું હતું.

આ આંદોલન એવું હતું કે બંધારણની પાંચમી અનુસૂચિમાં આદિવાસીઓને આપવામાં આવેલા અધિકારોને પથ્થરો પર લખીને જમીન પર વિવિધ ઠેકાણે શિલાલેખની માફક ખૂંપાવવામાં આવ્યા હતા. તેમાં આદિવાસીઓ માટે ગ્રામસભાની સર્વોપરિતાની વાતને વણી લેવાઈ હતી.

એ વખતે એવી જાહેરાત પણ કરાઈ હતી કે ઝારખંડમાં સંબંધિત ગ્રામસભાની મંજૂરી વગર બહારના કોઈ પણ માણસને પ્રવેશ નહીં મળે.

આ વિસ્તારોમાં ખનન અને સરકારી નિર્માણ વગેરે માટે ગ્રામસભાની મંજૂરી જરૂરી હતી. આ બાબતોને સાંકળીને ત્યાંના કોચાંગ, શારદામારી, ઉદબુરૂ અને જિકિલતા જેવાં ગામોમાં 'પથ્થલગડી મહોત્સવ'નું પણ આયોજન કરાયું હતું અને તેમાં હજારો આદિવાસીઓએ ભાગ પણ લીધો હતો.

પોલીસનું શું કહેવું હતું?

આ આંદોલન દરમિયાન ગ્રામસભાની મંજૂરી વગર બહારની વ્યક્તિને ગામમાં પ્રવેશ નહોતો અપાતો

વર્ષ 2018ના જૂનમાં લોકસભાના પૂર્વ ઉપાધ્યાક્ષ કરિયા મુંડાના ગામ ચાંડડીહ અને ઘાઘરા ગામમાં આદિવાસી અને પોલીસ વચ્ચે હિંસક ઘર્ષણ થયું હતું.

એ વખતે પોલીસના ગોળીબારમાં બેને ગોળી લાગી હતી. જેમાંથી એક આદિવાસી યુવકનું મૃત્યુ થયું હતું. એ પછી પોલીસે પોતાના ત્રણ જવાનોના અપહરણનો આરોપ લગાવ્યો હતો.

જોકે, બાદમાં ત્રણેય જવાનો કુશળ પરત ફર્યા હોવાનો પોલીસ દાવો કર્યો હતો. એ વખતે 'પથ્થલગડી આંદોલન' સાથે સંકળાયેલા લોકો સાથે વિવિધ પોલીસ સ્ટેશનોમાં ફરિયાદો નોંધાઈ હતી.

કેટલાક પોલીસ રિપોર્ટમાં અજ્ઞાત આદિવાસીઓ સામે રાજદ્રોહના આરોપ પણ લગાવાયા હતા અને કેટલાય લોકોની ધરપકડ પણ કરવામાં આવી હતી.

એ વખતે 'પથ્થલગડી આંદોલન' સાથે સંકળાયેલા લોકોને...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ દાવા સાથે એક બીભત્સ તસવીર સોશિયલ મીડિયા પર શૅર કરાઈ રહી છે. તસવીરમાં ડઝન જેટલા મૃતદેહ એક દીવાલ પાસે જમીન પર પડેલા દેખાય છે.

જમણેરી ઝોક ધરવતાં ફેસબુક ગ્રૂપ્સમાં આ તસવીરને ભારતીય સેનાના હવાલાથી શૅર કરાઈ રહી છે.

એ વાત સાચી છે કે ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરના પુલવામામાં સીઆરપીએફ (સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પોલીસ ફૉર્સ)ના કાફલા ઉપર થયેલા આત્મઘાતી હુમલામાં 45થી વધારે ભારતીય જવાનોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા.

આ ઘટના બાદ સૈન્યના ઑપરેશનમાં ભારતીય સેનાના કેટલાક ઉગ્રવાદી માર્યા ગયા.

પુલવામામાં થયેલી ભારતીય સેનાની કાર્યવાહીમાં ત્રણ ઉગ્રાવદીઓનાં ઍનકાઉન્ટર કરાયાં હતાં.

પણ '36 કાશ્મીરી ઉગ્રવાદીઓ'ની સોશિયલ મીડિયામાં શૅર થઈ રેહલી તસવીરનો હકીકતમાં પુલવામા ઘટના સાથે સંબંધ નથી.

હકીકતમાં આ તસવીર પાકિસ્તાનની છે અને પહેલાં પણ અલગ સંદર્ભ સાથે સોશિયલ મીડિયા ઉપર શૅર થતી રહી છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

વાઇરલ તસવીરની હકીકત

રિવર્સ ઇમેજ સર્ચમાં જાણવા મળે છે કે આ તસવીર 19 ડિસેમ્બર 2014ની છે. આ તસવીર ફોટો એજન્સી એએફપીના ફોટોગ્રાફર બાસિત શાહે ક્લિક કરી હતી.

ફોટો એજન્સી પ્રમાણે તસવીરમાં જે શબ દેખાઈ રહ્યા છે એ તાલ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

િબાન લડાકુઓ છે, જેમણે પાકિસ્તાની ફોજે ઉત્તર-પશ્ચિમ હંગુ પ્રાંતમાં માર્યા હતા.

પાકિસ્તાનની ફોજે આ કાર્યવાહી આર્મી દ્વારા સંચાલિત એક સ્કૂલ પર થયેલા હુમલાના જવાબમાં કરી હતી.

પેશાવર સ્થિત એક સ્કૂલ પર થયેલા હુમલામાં 132 બાળકો સહિત કુલ 141 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા.

સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક

આ જ તસવીર વર્ષ 2016માં પણ સોશિયલ મીડિયા પર વાઇરલ થઈ હતી.

એ વખતે દાવો કરાતો હતો કે ભારતીય સેનાએ લાઇન ઑફ કંટ્રોલ પાસે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરીને ઘણા ઉગ્રવાદીઓને માર્યા હતા.

ભારત સરકાર દાવો કરે છે કે ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરના ઉરી સ્થિત આર્મી બેસ પર ઉગ્રાવદીઓ હુમલા બાદ ભારતીય ફોજે પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં જઈને ઉગ્રવાદીઓના ઠેકાણાને નિશાન બનાવ્યું હતું.

આઈએસના લડાકુ

પુલવામા હુમલા બાદ સોશિયલ મીડિયા પર આ ઘટના સાથે જોડાયેલી તમામ ફેક ન્યૂઝ શૅર કરાય છે.

ઇન્ટરનેટ પર કેટલાક એવા બ્લૉગ પણ મળે છે જેમાં આ તસવીરને કુર્દ પશમર્ગા ફોર્સના હાથે માર્યા ગયેલા આઈએસ (ઇસ્લામિક સ્ટેટના) લડાકુઓની તસવીર કહેવાય છે.

એક બ્લૉગમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે કુર્દ પશમર્ગા ફોર્સે 6 કલાક ચાલેલી લડાઈમાં તથાકથિત ઉગ્રવાદી સંગઠનના 120 લડાકુઓને માર્યા.

કુર્દ પશમર્ગા ફોર્સે ઉત્તર ઇરાકમાં આઈએસના લડાકૂઓને ટક્કર આપી હતી.

રસપ્રદ વાત છે કે આ જ તસવીર ફેબ્રુઆરી 2015માં ઇજિપ્તમાં પણ વાઇરલ થઈ ચૂકી છે.

ઇજિપ્તના લોકોએ સોશિયલ મીડિયા પર દાવો કર્યો હતો કે તેમની ફોજે લીબિયામાં આઈએસના ઠેકાણા પર બૉમ્બ નાખીને બદલો લીધો.

હકીકતમાં, આઈએસ ઉગ્રવાદીઓએ ઇજિપ્તના 21 ખ્રિસ્તીઓના માથાં ધડથી અલગ કરી નાખ્યા હતા અને એનો વીડિયો જાહેર કર્યો હતો.

એના જવાબમાં ઇજિપ્તે લીબિયા પર બૉમ્બ વરસાવ્યા હતા, પણ પાકિસ્તાનની આ તસવીર બૉમ્બમારામાં માર્યા ગયેલા આઈએસ લડાકુઓની ગણાવીને શૅર કરાઈ હતી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ પછી બીબીસીએ કલમ 370ની નાબૂદી અંગે કાશ્મીરી પંડિતોના દૃષ્ટિકોણને જાણવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો, પરંતુ આ અંગે વાત કરવાનો તેઓ સતત ઇન્કાર કરી રહ્યા હતા.

જોકે, સપ્ટેમ્બર માસમાં અમને કેટલાક લોકો સાથે વાત કરવામાં સફળતા મળી.

તેમની સાથે મુલાકાત કરવા માટે શ્રીનગર શહેરથી દૂર અમે એવી જગ્યા પર પહોંચ્યા, જ્યાં કાશ્મીરી મુસ્લિમો અને કાશ્મીરી પંડિતો દાયકાઓથી એકસાથે રહે છે.

આ વિસ્તારમાં ચોતરફ અંજપો વ્યાપેલો હતો.

આ વિસ્તારમાં કારને ઊભી રાખ્યા પછી અમે પરંપરાગત શૈલીમાં બનેલા એક મકાનમાં રહેતા કાશ્મીરી પંડિત પરિવારને મળવા માટે આગળ વધ્યા.

આ પરિવાર પાસે ઊભેલાં પડોશનાં કેટલાંક મુસ્લિમ મહિલાઓ અમને શંકાની નજરે જોઈ રહ્યાં હતાં. તેમનો સવાલ હતો કે અમે કોણ છીએ અને તેમને મળવા કેમ આવ્યા છીએ?

અમે આગળ વધીને દરવાજો ખટખટાવ્યો. એક મહિલાએ ઘરનો દરવાજો ખોલ્યો એટલે અમે અમારો પરિચય આપ્યો.

દરમિયાન લગભગ 70 વર્ષના એક વૃદ્ધ પંડિત પોતાના ઓરડામાંથી બહાર આવ્યા.

તેમણે મારી સાથે આવેલી વ્યક્તિને ઓળખી લીધી અને પછી વાતચીતનો સિલસિલો શરૂ થયો. એમણે આગ્રહ કરીને અમને ઘરની અંદર બોલાવ્યા.

"માહોલ સારો છે"

પ્રતીકાત્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

મક તસવીર

પહેલાં તેમણે અમને પાણી પાયું અને બાદમાં ચા આપી. અમે તેમને સ્થિતિ વિશે પૂછ્યું અને પછી 370ને હઠાવવાનો ઉલ્લેખ કર્યો.

જોકે, આ મામલે અન્ય પંડિતોને પૂછવાનું કહીને તેમણે વાત કરવાનો ઇન્કાર કરી દીધો.

અમે તેમને વાયદો કર્યો કે અમે તેમની ઓળખાણ અને તેઓ ક્યાં રહે છે તે જાહેર નહીં કરીએ. આ આશ્વાસન પછી તેઓ અમારી સાથે વાત કરવા માટે રાજી થયા.

કલમ 370ની નાબૂદીને લઈને તમારા શું વિચાર છે, તે પૂછતાં તે વૃદ્ધ વ્યક્તિએ કહ્યું, "આના પર મારા શું વિચાર હોઈ શકે છે? એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે કાશ્મીરી સુખી થઈ જશે, વિકાસ થશે."

"નોકરીઓ મળશે, કોઈ બેરોજગાર નહીં રહે અને તમામ બાબતો ઠીક થઈ જશે. સરકાર તો આવું જ જણાવી રહી છે."

આ પછી અમે પૂછ્યું કે એવું કહેવાય છે કે 370ને લઈને ભરાયેલા પગલાથી તણાવ પેદા થયો છે.

તેના પર તેમણે કહ્યું, "આના કારણે અજંપો સર્જાયો છે. કાશ્મીર સતત બંધ છે, સ્કૂલ બંધ છે, પરીક્ષા નજીકમાં છે અને બાળકો ઘરમાં બેઠાં છે. આનાથી સમસ્યાઓ તો વધી જ છે."

તેમણે કહ્યું કે કલમ 370 નાબૂદ કર્યા પછી "પંડિતો અને મુસ્લિમો વચ્ચે કોઈ તણાવ નથી.

તેઓ કહે છે, "અમે એ જ સ્થિતિમાં જીવી રહ્યા છીએ જે સ્થિતિ 370ને હઠાવ્યા અગાઉ હતી. કોઈ મુસ્લિમે પંડિતોની સામે કોઈ પ્રતિક્રિયા આપી નથી. બંને સમુદાયોની વચ્ચે સાંપ્રદાયિક સદ્ભાવ છે."

કેવી છે સ્થિતિ?

ફાઇલ તસવીર

5 ઑગસ્ટ, 2019એ ભારત સરકારે જમ્મુ-કાશ્મીરને વિશેષ દરજ્જો આપતી બંધારણની કલમ 370ને નાબૂદ કરી, જેનાથી વિસ્તારમાં તણાવ સર્જાયો હતો.

આ પછી ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં સંચારમાધ્યમોને બંધ કરી દેવામાં આવ્યાં હતાં, કર્ફ્યુ સહિતનાં અનેક પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યાં. સ્કૂલ, કૉલેજ અને માર્કેટ બંધ હતાં.

કલમ 370ને નાબૂદ કરવાની સાથે ભારત સરકારે જમ્મુ-કાશ્મીરને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં વહેંચી દીધું હતું, એક જમ્મુ-કાશ્મીર અને બીજું લદ્દાખ.

આ પહેલાં જમ્મુ, કાશ્મીર અને લદ્દાખ એક જ રાજ્યનો ભાગ હતા. આ ત્રણે વિસ્તારમાંથી માત્ર કાશ્મીરમાં જ મુસ્લિમ બહુમતીમાં છે.

ભારત સરકારે આ પગલું ભર્યું એ પહેલાં ખીણવિસ્તારમાં મોટી સંખ્યામાં સુરક્ષાદળોને તહેનાત કર્યા હતા.

 'તમામ મૂંઝવણમાં છે'

આ પછી અમે પાડોશમાં બીજા કાશ્મીરી પંડિતના ઘરમાં ગયા. ઓળખાણ જાહેર ન કરવાની શરતે અમારી સાથે વાત કરવા માટે એક ઓરડામાં પાંચ કાશ્મીરી પંડિતો એકઠા થયા.

આમાંથી એક 50 વર્ષની વ્યક્તિ હતી, જે 370 પર વાત કરવા માટે તૈયાર થઈ હતી.

જોકે,...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ પરિપત્ર બાદ કેટલીક શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓએ વૅલેન્ટાઇન ડેને માતૃ-પિતૃદિવસ તરીકે ઊજવવાની તૈયારી શરૂ કરી છે. તો કેટલાક લોકોએ આ પ્રકારના સૂચનનો વિરોધ કર્યો છે.

બીબીસીએ પરિપત્ર વિશે સુરતના શિક્ષણ-અધિકારીનો સંપર્ક કર્યો પરંતુ તેમણે આ બાબતે કોઈ જવાબ આપ્યો નથી.

સુરત જિલ્લા શિક્ષણ-અધિકારીના પરિપત્રમાં શાળાઓને વાલી દંપતીઓને આમંત્રણ આપવા પણ સૂચન કરવામાં આવ્યું છે.

એ સિવાય શાળાઓમાં માતાપિતાનું પૂજન જેવા કાર્યક્રમો યોજવા માટે સૂચના આપવામાં આવી છે.

સંતાનો પોતાનાં માતાપિતાનું ભારતીય સંસ્કૃતિ મુજબ પૂજન કરે તે પ્રકારનાં સૂચનો કરાયાં છે.

આ ઉપરાંત પૂજનવિધિ માટે પણ કેટલાંક સૂચનો કરાયાં છે. જેમાં ચંદનતિલક, ફૂલહાર, પ્રદક્ષિણા અને મોઢું મીઠું કરાવવા જેવાં સૂચનો સામેલ છે.

શાળામાં શિક્ષણસમિતિ, પાલિકા, કૉર્પોરેટર અને શિક્ષણવિદ્દોને આમંત્રિત કરવાની પણ સૂચના આ પરિપત્રમાં આપવામાં આવી છે.

શિક્ષણ-અધિકારીની સૂચનામાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે બાળકોએ વાલી સમક્ષ સંસ્કૃતિ, માતાપિતાના મહત્ત્વ અંગે વક્તવ્ય પણ આપવું.

આ પરિપત્રમાં બદલાતા સમયની સાથે ભારતીય સંસ્કૃતિ જાળવી રાખવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

્યો છે.

'માતાપિતાનું સન્માન 365 દિવસ કરવું જોઈએ'

માતાપિતાના સન્માનની વાતથી તો બધા જ સહમત થાય પરંતુ કેટલાક લોકોનો પ્રશ્ન છે કે માતાપિતાના સન્માન માટે માત્ર એક જ દિવસ?

સુરતની જ્ઞાનવિકાસ હિન્દી વિદ્યાલયના અંગ્રેજી માધ્યમનાં મૅનેજિંગ ડિરેક્ટર યામિની ઉપાધ્યાયે માતૃ-પિતૃદિવસ ઊજવવાના વિચારને આવકાર્યો હતો.

તેઓ તેમની સ્કૂલમાં માતૃ-પિતૃદિવસ ઊજવવા માટે તૈયાર છે.

તેમનું કહેવું છે, "આ પ્રકારની પહેલને લઈને ખુશી થાય છે. શિક્ષણવિભાગ તરફથી આ સૂચન આવ્યું એટલે વિશેષ વાત છે."

તેઓ કહે છે, "માત્ર 14 ફેબ્રુઆરી જ નહીં દર મહિનાની 14 તારીખે આ પ્રકારના કાર્યક્રમો કરવા જોઈએ જેથી બાળકોને શીખવી શકીએ કે જે રીતે ઈશ્વરનું સન્માન કરીએ છીએ એ જ રીતે માતાપિતાનો આદર કરવો જોઈએ."

તેમનું માનવું છે, "કહેવાય છે કે ત્વમેવ માતા ચ પિતા ત્વમેવ, જો ભગવાનને માતાપિતાની રૂપમાં જોવાની વાત હોય તો માતાપિતાને એક જ દિવસ આદર આપીએ એના કરતાં આપણે તેમને 365 દિવસ, અઠવાડિયાના સાતેય દિવસ સન્માન આપીએ એ વધારે સારું કહેવાય."

ભારતીય સંસ્કૃતિને બચાવવાનો પ્રયત્ન

વૅલેન્ટાઇન ડેનો વિરોધ લગભગ દર વર્ષે જોવા મળે છે. મીડિયા અહેવાલોમાં અનેક વખત હિંદુ સેના અને અન્ય કેટલાંક સંગઠનો વૅલેન્ટાઇન ડે ઊજવવાનો વિરોધ કરતાં હોય તેવા સમાચાર લગભગ કેટલાંક વર્ષોથી જોવા મળે છે.

પ્રેમી યુગલોને જાહેર સ્થળોએ પરેશાન કરવાં, વૅલેન્ટાઇન ડેનાં કાર્ડ સળગાવવાં, ચેતવણી જાહેર કરવી અને આવું ઘણું વૅલેન્ટાઇન ડેના દિવસે ઘટતું હોય છે.

તેની પાછળ જે કારણ બતાવવામાં આવતું હોય છે તેમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ પર પાશ્ચાત્ય સંસ્કૃતિનો વધતો પ્રભાવ જવાબદાર છે.

સુરતમાં ભારતીય ગૌરક્ષા મંચના અધ્યક્ષ ધર્મેશ જાની કહે છે, "વૅલેન્ટાઇન ડેની ઉજવણી છે, એ પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનું અનુકરણ થઈ રહ્યું છે. એ ઉજવણીના બદલે ભારતીય સંસ્કૃતિ પ્રમાણે માતૃ-પિતૃદિવસ ઊજવવાની સૂચના આપવામાં આવી, એ સારી જ વાત છે."

તેઓ કહે છે, "દેશમાં પ્રસરેલી પશ્ચિમ સંસ્કૃતિને નાબૂદ કરવું કે તેનો પ્રભાવ ઘટાડવો કોઈના હાથમાં નથી, એવામાં આવા સૂચનોનું સ્કૂલના બાળકો અનુકરણ કરે તો ફેર પડી શકે."

જોકે તેઓ કહે છે, "એક પ્રકારની વિચારધારાને આગળ ધપાવવી અને બળપૂર્વક તેને થોપવાના પ્રયત્નમાં અધિકારીઓ પણ ભાગ ભજવતા હોય, તો તે બરાબર નથી."

"માતાપિતાનું સન્માન તો આપણી સંસ્કૃતિનો ભાગ છે જ પરંતુ આ પ્રકારના પરિપત્ર બહાર પાડવામાં કંઈ ખોટું નથી."

'જરૂરી કામ પર ધ્યાન આપે સરકાર'

કેટલાક લોકો...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ પહેલા તુર્કી અને વેનેઝુએલામાં સૈન્ય બળવાના નિષ્ફળ પ્રયાસ થઈ ચૂક્યા છે.

પાકિસ્તાનમાં દેશની સ્વતંત્રતાના થોડા દિવસો બાદ જ બળવાનો સિલસિલો ચાલુ થયો હતો તે હજુ સુધી યથાવત્ છે.

પરંતુ આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકા કે પછી મધ્યપૂર્વના કેટલાક દેશોની જેમ ભારતમાં બળવા જેવી ઘટના નથી ઘટી.

ભારતની લોકતાંત્રિક સંસ્થાઓ એટલી મજબૂત છે કે ભારતમાં સેના માટે બળવો કરવો અશક્ય છે.

તેના કારણ ખૂબ જ સ્વાભાવિક છે. ભારતીય સેનાની સ્થાપના અંગ્રેજોએ કરી હતી અને તેનું માળખું પશ્ચિમી દેશોના આધારે તૈયાર કરાયું હતું.

એ વાત પર ધ્યાન આપી શકાય છે કે પશ્ચિમી લોકતાંત્રિક દેશોમાં બળવાની ઘટનાઓ નથી ઘટી.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ભારતીય સેનાની સ્થાપના અંગ્રેજોએ કરી હતી અને તેનું માળખું પશ્ચિમી દેશોના આધારે તૈયાર કરાયું હતું

જોકે, વર્ષ 1857માં થયેલા બળવા બાદ અંગ્રેજી હકૂમતે સેનાનું પુનઃગઠન કર્યું હતું. તેમણે ભારતમાં સૈનિકોની ભરતી કરી હતી.

તેમણે જાતિ આધારિત રેજિમેંટ પણ બનાવી હતી, પરંતુ જે પરંપરા અને અનુશાસન તેમણે બનાવ્યા તે બિલકુલ એંગ્લો સેક્શન કલ્ચર જેવા હતા.

અનુશાસનાત્મક સેના

વર્ષ 1914માં પ્રથમ વિશ્વય... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ુદ્ધ સુધી ભારતીય સેનામાં મોટી સંખ્યામાં સૈનિકો જોડાયા હતા

એ જ કારણ છે કે ભારતીય સેના ખૂબ જ અનુશાસનાત્મક રહી છે. વર્ષ 1914માં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ સુધી ભારતીય સેનામાં મોટી સંખ્યામાં સૈનિકો જોડાયેલા હતા. જો એવું ન હોત તો સેનાને બળવો કરવાથી કોઈ અટકાવી શકે તેમ ન હતું.

પરંતુ તે સમયે અલગઅલગ રજવાડાં અને હકૂમતના કારણે એટલી એકતા ન હતી અને સેનામાં ક્ષેત્ર તેમજ જાતીય આધાર પર રેજિમેંટ્સ હતી.

એ જ કારણ હતું કે ભારતીય સેના ટકી શકી. ત્યારબાદ દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધનો સમય આવ્યો.

તે દરમિયાન આઝાદ હિંદ સેનાના ગઠનનો પ્રયાસ થયો હતો. ત્યારે પણ 12 થી 20 હજાર સૈનિક INAનો ભાગ બન્યા હતા.

જ્યારે 40 થી 50 હજાર સૈનિક વિરોધીઓના કબજામાં હતા, પરંતુ સેનાનું અનુશાસન ન તૂટ્યું.

ધ્યાન આપવા જેવી બાબત એ છે કે તે સમયે દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધનો સમય હતો.

ભારતીય સ્વતંત્રતા આંદોલન પણ ચરમસીમાએ પહોંચ્યું હતું. તેનાથી સૈનિકો પણ બચી શક્યા ન હતા.

નેવી વિદ્રોહની ઘણી જગ્યાએ અસર જોવા મળી હતી, પરંતુ ભારતીય સેના એકજૂથ જ રહી હતી.

અણબનાવના મામલા

દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન આઝાદ હિંદ સેનાના ગઠનનો પ્રયાસ કરાયો હતો

આ જ પ્રકારનો અપવાદ 1984માં સામે આવ્યો હતો, જ્યારે સુવર્ણ મંદિર પર કાર્યવાહીના વિરોધમાં કેટલીક શીખ ટૂકડીઓએ વિદ્રોહ કર્યો હતો.

બાકી સેના એકજૂથ રહી હતી. તેના કારણે આ વિદ્રોહોને દબાવી દેવાયા હતા.

60ના દાયકામાં જનરલ સેમ માણેકશૉ અને સરકાર વચ્ચે અણબનાવની ખબરો સામે આવી હતી, પરંતુ તેનું પણ સ્વરૂપ ખાસ વ્યાપક ન હતું.

વાસ્તવમાં જ્યારે પહેલી વખત અંતરિમ સરકાર બની તો તત્કાલીન વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરૂએ ભારતીય સેનાના લોકતાંત્રિક સરકારના નિયંત્રણમાં રહેવા સિદ્ધાંત મૂક્યો હતો.

તેના માટે સૌથી પહેલા તેમણે કમાંડર-ઇન-ચીફના પદને નાબૂદ કરી દીધું હતું.

આ પદ પર અંગ્રેજી હકૂમતમાં અંગ્રેજી અધિકારીઓ તહેનાત થતા હતા અને ત્યારબાદ આ પદ પર જનરલ કરિયપ્પાની નિયુક્તિ થઈ હતી.

નહેરૂએ કહ્યું કે જ્યારે સેનાનું આધુનિકીરણ થઈ રહ્યું છે ત્યારે થળ સેના, નૌસેના અને વાયુસેનાનું એકસમાન મહત્વ હશે.

તે જ સમયે ત્રણેય અલગઅલગ ચીફ-ઑફ-સ્ટાફ બનાવી દેવાયા હતા.

આ ત્રણેયની ઉપર રક્ષામંત્રીને રાખવામાં આવ્યા હતા કે જેઓ ચૂંટાયેલી સરકારના કેબિનેટ અંતર્ગત કામ કરે છે.

લોકતાંત્રિક સરકાર જ સુપ્રીમ સત્તા

જનરલ કરિયપ્પાને પહેલા થળ સેનાના અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા હતા

જનરલ કરિયપ્પાને પહેલા થળ સેનાના અધ્યક્ષ...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ પહેલાં પણ ગુજરાતમાં રાજદ્રોહના કેસ લાદવામાં આવ્યા છે અને તેમાં પત્રકારોથી લઈને રાજકારણીઓ સામેલ છે.

ન્યૂઝ એજન્સી પીટીઆઈએ ગુજરાત પોલીસના હવાલાથી કહ્યું છે કે મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણી વિશે એક લેખ પ્રકાશિત કરવા અંગે ધવલ પટેલની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.

આ રિપોર્ટમાં તેમણે લખ્યું હતું કે કેન્દ્રીય મંત્રી મનસુખ માંડવિયા ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીની જગ્યા લેઈ શકે છે.

આ લેખમાં લખવામાં આવ્યું હતું કે ભારતીય જનતા પક્ષના સર્વોચ્ચ નેતાઓ કોરોના વાઇરસ મહામારી સામે મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીની કામગીરીથી સંતુષ્ટ નથી.

ધવલ પટેલ વિરુદ્ધ નોંધવામાં આવેલી એફઆરઆઈમાં જણાવાયું છે કે 'સાત મેના દિવસે પ્રકાશિત આ અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો કે ભાજપ હાઈકમાન્ડે મનસુખ માંડવિયાને ગુજરાતમાં નેતૃત્વ પરિવર્તનની ચર્ચા માટે બોલાવ્યા હતા.'

જોકે તે દિવસે મનસુખ માંડવિયાએ પોતે ટ્વીટ કરીને આ વાતને રદિયો આપ્યો હતો.

તેમણે લખ્યું હતું કે 'માનવતા કોરોના સામે લડાઈ લડી રહી છે અને ગુજરાત પણ મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીના નેતૃત્વ હેઠળ મક્કમતાપૂર્વક લડાઈ લડી રહ્યું છે, ત્યારે નેતૃત્વપરિવર્તનની અફવાઓ ફેલવાવી એ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ગુજરાતનાં હિતોને નુકસાન પહોંચાડવા જેવું છે.'

હાર્દિક પટેલ સામે રાજદ્રોહનો કેસ

હાર્દિક પટેલ

ગુજરાતમાં પાટીદારોને અનામત મળે તે માટે પાટીદાર નેતા હાર્દિક પટેલે  25 ઑગસ્ટ,  2015ના રોજ અમદાવાદના જી.એમ.ડી.સી. ગ્રાઉન્ડ ખાતે રેલી યોજી હતી.

જે બાદ અમદાવાદ સહિત રાજ્યભરમાં હિંસા ફાટી નીકળી હતી, જેમાં એક ડઝન કરતાં વધુ પાટીદાર યુવાનોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં તથા ઘણી સરકારી સંપત્તિઓને નુકસાન પહોંચ્યું હતું.

હિંસાને પગલે હાર્દિક પટેલ, દિનેશ બાંભણિયા તથા ચિરાગ પટેલની સામે રાજદ્રોહનો કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો.

આ કાર્યક્રમ 'પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ'ના નેજા હેઠળ યોજવામાં આવ્યો હતો.

ઑક્ટોબર 2015માં તેમની ધરપકડ કરાઈ હતી અને તેમને સુરતમાં જેલમાં રાખવામાં આવ્યા હતા. જોકે ત્યાર પછી ગુજરાત હાઈકોર્ટમાંથી તેમને જુલાઈ 2016માં જામીન મળ્યા હતા.

વારંવાર વૉરંટ કાઢવા છતાં હાજર ન રહેવા બદલ અમદાવાદની સ્થાનિક કોર્ટે હાર્દિક પટેલ સામે રાજદ્રોહના કેસમાં બિન-જામીનપાત્ર વૉરંટ કાઢ્યું હતું.

જેના આધારે જાન્યુઆરી 2020માં અમદાવાદ ક્રાઇમ બ્રાન્ચે હાર્દિક પટેલની ધરપકડ કરી હતી.

સરકારી પક્ષે દલીલ આપી હતી કે હાર્દિક પટેલે ન્યાયપ્રક્રિયાને ઢીલી પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો તથા જામીનની શરતોનો ભંગ કર્યો હતો.

તેમને પાંચ દિવસ પછી શરતી જામીન આપવામાં આવ્યા હતા. જોકે ત્યાર બાદ હાર્દિક પટેલે ટ્વીટ કરીને કહ્યું હતું :

"ગુજરાતમાં પંચાયતની ચૂંટણી આવી રહી છે, એટલા માટે ભાજપ મને જેલમાં બંધ કરવા માંગે છે."

અલ્પેશ કથીરિયા પર રાજદ્રોહનો કેસ

અલ્પેશ કથીરિયા

ગુજરાત સરકારે અનેક પાટીદાર નેતાઓ પર 2015માં થયેલાં તોફાનો માટે રાજદ્રોહના કેસ કરી તેમને જેલમાં નાખી દીધા હતા.

2015ના આવા જ એક કેસમાં પાટીદાર નેતા અલ્પેશ કથીરિયાની વર્ષ 2018માં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.

વ્યવસાયે વકીલ એેવા અલ્પેશ કથીરિયા સુરતમાં પાટીદાર આંદોલનને વેગ આપવા માટે સક્રિય રહ્યા હતા.

તેઓ 10 ડિસેમ્બર, 2018માં જેલમુક્ત થયા હતા પરંતુ જાન્યુઆરી 2019માં તેમના જામીન રદ કરી દેવામાં આવ્યા હતા.

એ સમયે અલ્પેશ કથીરિયાના નેતૃત્વ હેઠળ સુરતમાં 'સંકલ્પ યાત્રા' યોજાઈ અને અલ્પેશ કથીરિયાને પાટીદાર અનામત આંદોલનના નવા કૅપ્ટન જાહેર કરાયા હતા.

જોકે, સુરત પોલીસ સાથે ઘર્ષણ થતાં સુરતની પોલીસે જામીન રદ કરવાની અરજી કરી હતી.

2019માં જુલાઈ મહિનાના અંતમાં તેમને ફરીથી જામીન મળ્યા હતા.

જોકે અવારનવાર પાસ સંયોજક અલ્પેશ...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ પહેલાં રાજ્ય સરકારે રાજ્યનાં વધુ નવ શહેરોમાં રાત્રી કર્ફ્યુ લાદવાની જાહેરાત કરી હતી તથા અન્ય વેપારી પ્રવૃત્તિ ઉપર નિયંત્રણ લાદ્યાં હતાં.

સાંજે મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીએ વધુ એક વખત સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરકારનો હેતુ '29 શહેરમાં હરફરની પ્રવૃત્તિને નિયંત્રિત કરવાનો છે અને તે કર્ફ્યુ નથી.'

હાઈકોર્ટ સમક્ષ રજૂઆત કરનાર એક વર્ગનું માનવું છે કે લૉકડાઉન લાદીને સ્થિતિને કાબૂમાં લાવી શકાય એમ છે અન્યથા પરિસ્થિતિ વણસી જશે.

બીજી બાજુ, નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે પ્રવર્તમાન સંજોગોમાં લૉકડાઉન લાદવામાં આવે તો અસંગઠિતક્ષેત્રના શ્રમિકોની સમસ્યાઓ વધી જશે.

ગુજરાતમાં લૉકડાઉન લાદવા માટેનો તર્ક શો છે?

હાઈકોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન લૉકડાઉનની હિમાયત કરનારા વરિષ્ઠ વકીલ શાલીન મહેતાએ સુનાવણી બાદ બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતા જણાવ્યું :

"મારા મતે કોરોનાના પ્રસારની ચેઇન તોડવા માટે લૉકડાઉન સિવાય કોઈ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ નથી. સરકાર લોકોને ઘરમાં જ રહેવા તથા કારણ વગર બહાર નહીં ફરવા માટે અપીલ કરે છે, પરંતુ તે અસરકારક નથી."

"સ્વભાવગત રીતે જ લોકો જ્યારે તેનો અમલ ન કરે અને અકારણ હરફર કરે તેનું શું? તેઓ જ મોટી સ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

મસ્યા ઊભી કરી રહ્યા છે. લોકો જ્યારે અપીલ દ્વારા ન માને, ત્યારે કાયદા દ્વારા તેનું અમલીકરણ કરાવવું રહ્યું."

રાજ્ય સરકારની દલીલ છે કે જો લૉકડાઉન લાદવામાં આવે તો રોજમદાર તથા પરપ્રાંતીય શ્રમિકો તથા રોજેરોજનું રળી ખાનારાઓને મુશ્કેલી પડી શકે છે.

અમેરિકાની કૉલંબિયા યુનિવર્સિટીમાંથી કાયદામાં અનુસ્નાતકની પદવી મેળવનારા મહેતા માને છે કે સુવ્યવસ્થિત રીતે લૉકડાઉન લાદવાની અને શ્રમિકોને હાલાકી ન પડે તેની જવાબદારી રાજ્ય સરકારની છે.

દેશનાં અન્ય રાજ્યોમાં તથા અમેરિકા, ઇંગ્લૅન્ડમાં પણ સ્થિતિને ધ્યાને રાખીને લૉકડાઉન લાદવામાં આવ્યાં છે.

ગત વર્ષે મહેતાને પણ કોરોના થયો હતો તથા હાલમાં પણ તેમના કેટલાક પરિવારજનોની કોરોનાની સારવાર ચાલી રહી છે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ રાજ્યોને 'છેલ્લા વિકલ્પ' તરીકે લૉકડાઉન લાદવા હિમાયત કરી હતી, આમ છતાં ભાજપશાસિત કર્ણાટકમાં 14 દિવસનું લૉકડાઉન લાદવામાં આવ્યું છે.

ગુજરાતમાં લૉકડાઉન કેમ લાદવું જોઈએ નહીં?

લૉકડાઉનને કારણે શ્રમિકો માટે સમસ્યા સર્જાવાની આશંકા

 લૉકડાઉનને કારણે  શ્રમિકો માટે સમસ્યા સર્જાવાની આશંકા

વરિષ્ઠ અર્થશાસ્ત્રી હેમંતકુમાર શાહ માને છે કે પ્રવર્તમાન સંજોગોમાં ગુજરાતમાં લૉકડાઉન ન લાદવું જોઈએ, આ માટેનું કારણ સમજાવતા શાહ કહે છે :

"જો રાજ્યમાં લૉકડાઉન લાદવામાં આવે તો તે અસંગઠિતક્ષેત્રના શ્રમિકો માટે ભારે મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. તેઓ કહે છે કે ગુજરાતની વસતિનો મોટો હિસ્સો ગરીબીની રેખાની નીચે કે નજીક જીવે છે, ત્યારે લૉકડાઉન લાદતી વેળાએ તેમની ચિંતા કરવી રહી."

તેઓ ઉમેરે છે, "માત્ર મફત અનાજ આપવાથી કામ પતી નથી જતું. એ સિવાય શ્રમિકો કે સમાજના નબળા વર્ગની અન્ય જરૂરિયાતો પણ છે, જેના ઉપર ધ્યાન આપવું રહ્યું."

શાહ ઉમેરે છે કે જો રાજ્ય સરકાર શ્રમિકોની મુસિબતોને ટાળી શકતી હોય તો જ 'ઘોષિત લૉકડાઉન' લાદવું જોઈએ અન્યથા, તંત્રના દબાણ હેઠળ 'અઘોષિત લૉકડાઉન' લદાયેલું જ છે.

થોડા દિવસો અગાઉ સુરતની એક કાપડ માર્કેટના પદાધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે સ્થાનિકતંત્ર દ્વારા કામના કલાકોને નિયંત્રિત કરવાનો તથા બજારમાં આવતા-જતા લોકો ઉપર કેટલાક નિયંત્રણ લાદવાનો 'ભારપૂર્વક આગ્રહ' કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તેમાં 'દબાણ'નો સૂર હતો.

મંગળવારની સાંજે રાજ્યની પ્રજાને સંબોધતા મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીએ જણાવ્યું હતું કે શ્રમિકોની આજીવિકાને અસર ન પડે તે માટે નિર્માણકાર્ય ચાલુ રાખવાની છૂટ આપવામાં આવી છે.

હાઈકોર્ટ, લૉકડાઉન અને...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ પ્રકારના વિભાગની સ્થાપ્ના કરવાનો આદેશ સુપ્રીમ કોર્ટે 2014માં પોતાના એક નિર્ણયમાં આપ્યો હતો. આમ તો પંચની રચના સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયનાં છ વર્ષ પછી કરવામાં આવી છે પરંતુ શરૂઆતથી જ એવી ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે કે હાલની સ્થિતિમાં આ પંચ ધાર્મિક લઘુમતીઓને ન્યાય અપાવવા માટે સક્ષમ નથી.

આ પંચ બનાવવાના મુખ્ય ઉદ્દેશ  હતા લઘુમતીઓને ધાર્મિક આઝાદી અપાવવી અને એવાં પગલાં લેવાં કે જેનાથી તેઓ મુખ્ય પ્રવાહનો ભાગ બની શકે અને મુખ્ય પ્રવાહમાં તેમની સંપૂર્ણ ભાગીદારી શક્ય બને.

પરંતુ હાલમાં બનેલી કેટલીક ઘટનાઓને જોઈને લાગી રહ્યું છે કે આ અંગે લોકોની ચિંતા ખોટી ન હતી.

આનું તાજું ઉદાહરણ  સિંધમાં શ્રીમતિ મેઘવારનો કેસ છે જે 18 મહિના પહેલાં ગુમ થયાં હતાં. તેમના અપહરણનો આરોપ એક દરગાહના ગાદીપતિ પર લાગ્યો હતો.

જબરજસ્તી ધર્મપરિવર્તનની વાતને ટેકો આપે છે સંગઠન

પ્રતીકાત્મક તસવીર

અપહરણ બાદ મળી આવેલાં શ્રીમતી મેઘવારે ઈદ બાદ ઉમરકોટની એક સ્થાનિક અદાલતમાં નિવેદન આપ્યું. જેમાં તેમણે આરોપ મૂક્યો કે 18 મહિના પહેલાં તેમનું અપહરણ કરીને બળજબરીથી તેમનું ધર્મપરિવર્તન કરાવવામાં આવ્યું. આ પછી કાગળ પર સહી કરાવવામાં આ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

વી અને આટલા લાંબા સમય સુધી તેમને દેહેવેપાર કરવા મજબૂર કરાયાં.

કોર્ટે આ સોગંદનામા પછી તેમને તેમનાં માતા-પિતાને સોંપી દીધાં.

ઢરકી દરગાહના ગાદીપતિના ભાઈ મિયાં મિટ્ઠુ પછી ઉમરકોટના પીર અય્યૂબ સરહિંદી બીજા ગાદીપતિ છે જેમના પર હિંદુ છોકરીઓનું ધર્મપરિવર્તન કરાવવાનો આરોપ છે પરંતુ બંનેનું કહેવું છે કે તેઓ ધર્મપરિવર્તન અથવા નિકાહ છોકરીઓની મરજીથી કરાવે છે.

સિંધમાં હિંદુ, પંજાબમાં ખ્રિસ્તી અને ખૈબર પખ્તૂનખ્વાહનો કૈલાશ સમુદાય છેલ્લાં કેટલાંય વર્ષોથી બળજબરી ધર્મપરિવર્તનની ફરિયાદ કરતો રહ્યો છે. માનવાધિકારપંચ સહિત અનેક માનવઅધિકાર સંગઠનો પણ આ ફરિયાદોની પુષ્ટિ કરે છે.

'હ્યૂમન રાઇટ્સ કમિશન'એ ધર્મ અને માન્યતાઓની આઝાદી અંગે વર્ષ 2018માં તૈયાર કરેલા એક સમીક્ષારિપોર્ટ મુજબ દરેક વર્ષે લઘુમતી સમુદાય સાથે સંબંધ ધરાવતી લગભગ એક હજાર છોકરીઓનાં બળજબરી ધર્માંતરની ઘટનાઓ સામે આવે છે, જેમાં મોટા ભાગની છોકરીઓની ઉંમર 18 વર્ષથી ઓછી હોય છે.

‘જબરજસ્તી ધર્મ પરિવર્તન પડોશી દેશનો પ્રૉપેગૅન્ડા’

પાકિસ્તાનમાં ધાર્મિક રીતે લઘુમતીમાં રહેલા સમુદાયો ધર્મપરિવર્તનની સમસ્યાને પોતાની સૌથી મોટી સમસ્યા ગણાવે છે.

સત્તાધારી પક્ષ 'તહરીક એ ઇન્સાફ'ના નેશનલ ઍસેમ્બલીના સભ્ય લાલચંદ માલ્હી અને મુસ્લિમ લીગ(નવાઝ)માંથી 'તહરીક એ ઇન્સાફ'માં સામેલ થનારા ઍસેમ્બલી મેમ્બર રમેશ વાંકવાણી પોતાનાં ભાષણોમાં આ વાત કરતા રહ્યા છે.

પરંતુ હાલમાં જ સ્થપાયેલા 'રાષ્ટ્રીય લઘુમતીપંચ'ના પ્રમુખ ચેલા રામ કેવલાણી બળજબરી ધર્મપરિવર્તનના કેસોને આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા અને પડોશી દેશનો પ્રૉપેગૅન્ડા કહે છે.

ચેલા રામ પાકિસ્તાનના જાણીતા વેપારી છે જે ચોખાની નિકાસ કરે છે અને વર્તમાન જે પદે છે તે પહેલાં સિંધ પ્રાંતમાં 'તહરીક એ ઇન્સાફ પાર્ટી'ના ઉપાધ્યક્ષના હતા, જેના પરથી હવે તેમણે રાજીનામું આપી દીધું છે.

લઘુમતીપંચમાં મુસ્લિમ પણ

પ્રતીકાત્મક તસવીર

કૅબિનેટના એક વહીવટી આદેશ પછી લઘુમતીપંચ બનાવવામાં આવ્યું છે, જેમાં હિંદુ સમુદાય સિવાય ખ્રિસ્તી, શીખ અને કૈલાશ સમુદાયને પણ પ્રતિનિધિત્વ આપવામાં આવ્યું છે.

આ સિવાય 'કાઉન્સિલ ઑફ ઇસ્લામિક આઇડિયોલૉજી'ના અધ્યક્ષ સહિત બે મુસ્લિમ સભ્યો પણ આનો ભાગ છે.

ચેલા રામ કહે છે, " મારું માનવું છે કે તેમના વગર લઘુમતી સમુદાયની સમસ્યાઓનું પરિણામ આવી શકે એમ નથી કારણ કે લઘુમતીઓની સમસ્યા તેમની પણ સમસ્યા છે."

લઘુમતીપંચના પ્રમુખ ચેલા રામ સહિત ડૉક્ટર જયપાલ છાબડા અને રાજા...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ બધાની વચ્ચે સરકાર લોકો માટે જોખમી અને પર્યાવરણ માટે હાનિકારક હોય તેવા ઉદ્યોગોને પાછલા બારણેથી મંજૂરી આપી રહી હોવાનો આરોપ પર્યાવરણવાદીઓ મૂકી રહ્યા છે.

બીજી તરફ સરકારનો દાવો છે કે અમે લોકોની ફરિયાદ અને તકલીફો પર ધ્યાન આપીને નવા ઉદ્યોગોને મંજૂરી આપી રહ્યા છીએ.

ઉદ્યોગો માટે ગામની પરવાનગી જરૂરી

ગુજરાતમાં નવા ઉદ્યોગો સ્થપાય એટલે જે વિસ્તારમાં ઉદ્યોગ સ્થાપવવાનો હોય તે ગ્રામીણ વિસ્તારના લોકોની તકલીફોને કે એમની જમીનને નવા ઉદ્યોગ આવવાને કારણે કોઈ નુકશાન તો થતું નથી તે ઍન્વાયરમૅન્ટ પ્રૉટેક્શન ઍક્ટ જોવાની જોગવાઈ છે. નિયમ મુજબ લોકોની સમસ્યાઓ સાંભળવા માટે ઉદ્યોગ માટે સંપાદિત થયેલી જમીન સામે કોઈને વાંધો છે કે એના માટે, ફરજિયાત લોકસુનાવણી થાય છે.

ઍન્વાયરમૅન્ટ ઇમ્પૅકટ ઍસેસમૅન્ટ ઍક્ટ 2006ના નિયમ મુજબ આવી સુનાવણી માટે અખબારમાં જાહેરાત આપવામાં આવે છે અને ગામના લોકોને જાણ કરવામાં આવે છે ત્યારબાદ લોકસુનાવણી થયા પછી જે તે વિસ્તારમાં ઉદ્યોગને ગુજરાત પ્રદૂષણ બોર્ડ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવે છે .

કોરોનાકાળમાં લોકોનું એકત્રિત થવાનું બંધ હોવા છતાં સરકાર દ્વારા આવી લોકસુનાવણીઓ હાથ ધરવામા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ં આવી રહી છે. પર્યાવરણવાદીઓ આને લોકોને નુકસાન કરતા ઉદ્યોગોને ચૂપચાપ મંજૂરી આપવાની સરકારની પેરવી ગણાવે છે.

"નિયમો નેવે મૂકી અપાય છે પરવાનગી"

મહેશ પંડ્યા

પર્યાવરણ મિત્રના અધ્યક્ષ મહેશ પંડ્યાએ કહ્યું કે, "ગુજરાતમાં ખેડા, મોરબી, દ્વારકા, સાબરકાંઠા સહિતના આઠ જિલ્લામાં નવા ઉદ્યોગો આવી રહ્યા છે, આ ઉદ્યોગો પર્યાવરણ માટે નુકસાનકારક છે, અહીંના ગામનાં લોકોનો પણ વિરોધ છે, ત્યારે ગુજરાત સરકાર આ ઉદ્યોગોને કોરોના દરમિયાન યોગ્ય રીતે લોકસુનાવણી કર્યા વગર મંજૂરી આપવાના પ્રયાસ કરી રહી છે."

"કોરોનામાં લોકો એકત્રિત ન થઈ શકે એવી સરકારની ગાઇડલાઇન હોવા છતાં સરકાર લોકસુનાવણી ગોઠવી રહી છે, જેથી લોકો એકત્રિત ન થાય અને એમની સમસ્યાઓની રજૂઆત વગર જ ઉદ્યોગોને તમામ નિયમો નેવે મૂકી મંજૂરી આપી શકાય."

મહેશ પંડ્યા કહે છે કે "અમે આ અંગે સરકારને જાણ કરી છે. લોકો કોરોનાથી સંક્રમિત થવાના ડરથી લોકસુનાવણીમાં આવી પોતાનો વાંધા રજૂ કરી શકે એ સ્થિતિમાં નથી."

"હવે જો લોકો એમની તકલીફોની રજૂઆત ન કરી શકે તો સરકાર કોરોનાના ભય નીચે લોકોની સમસ્યા સમજ્યા વગર જ ઉદ્યોગપતિઓને ફાયદો થાય એ રીતે મંજૂરી આપી દે અને પર્યાવરણના નિયમો નેવે મુકાય. જો આવી રીતે ઉદ્યોગો આવે તો આવનારા દિવસોમાં પર્યાવરણની ઘણી સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે.

"નિયમો નેવે મૂકવાથી ગુજરાતનું ભૂગર્ભ જળ અને જમીન ખરાબ થઈ"

મહેશ પંડયા ગુજરાત સરકારે ભૂતકાળમાં આપેલી મંજૂરીઓની અસરો જણાવતા કહે છે, "આમેય ભૂતકાળમાં રાજ્યમાં પર્યાવરણના નિયમો નેવે મૂકીને સરકારે સ્થાપેલા ઉદ્યોગોને કારણે ગુજરાતના ઘણા ભૂગર્ભના પાણી ખરાબ થયા છે. ખેતીની જમીન ખરાબ થઈ છે, એટલું જ નહીં ઘણા ગામમાં પ્રદુષિત પાણી ને કારણે લોકોનું જીવતર જોખમમાં મુકાયું છે."

"અમદાવાદ પાસેના ઘણા ગામો એવા છે કે જેમાં આજે પ્રદુષિત પાણી આવવાને કારણે લોકો શહેર તરફ વળી રહ્યા છે. આવા સંજોગોમાં કોરોનાના કારણે ડરેલા લોકો લોક સુનાવણીમાં આવશે નહીં અને સરકાર તમામ નિયમોને નેવે મૂકી ઉદ્યોગપતિઓને ફાયદો કરાવશે, જેના કારણે આવનારા દિવસો માં નવી મુશ્કેલીઓ સર્જાશે."

મહેશ પંડ્યાનું કહેવું છે કે એમની રજૂઆતથી આવી બે લોકસુનાવણી બંધ રહી છે પણ સરકાર હવે ફરી ગામડાઓમાં આવી રીતે લોકસુનાવણી રાખી રહી છે. આવી લોકસુનાવણી પાછળ લોકો હાજર ન રહે અને તમામ નિયમોને નેવે મૂકી સરકાર ઉદ્યોગપતિઓને ફાયદો કરાવી શકાય એવી સરકારની દાનત છે મહેશ પંડ્યાનો આરોપ છે.

"નિયમમાં સરકાર કોઈ બાંધછોડ નથી કરી...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ બાબતે ડૉક્ટરો, નર્સ, પેરામેડિકલ સ્ટાફ અને અન્ય આરોગ્યકર્મીઓને ટોચની પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે. જેમની સંખ્યા 80 લાખ કરતાં પણ વધુ હોવાનું અનુમાન છે.

બીજા તબક્કામાં અન્ય ફ્રન્ટલાઇન વર્કરો જેમ કે પોલીસકર્મી, પેરામિલિટરીના જવાનો, આર્મીના જવાનો અને સેનિટાઇઝેશન સાથે સંકળાયેલા વર્કરો સહિત બે કરોડ લોકોને આવરી લેવામાં આવશે.

નોંધનીય છે કે સરકાર દ્વારા 27 કરોડ લોકોનો ડેટા એકઠો કરવામાં આવ્યો છે. આ તમામ લોકો એવા છે જેમની ઉંમર 50 વર્ષ કરતાં વધુ છે અને સાથે જ ગંભીર માંદગીથી પીડાઈ રહ્યા છે.

ફન્ટલાઇન વર્કરો બાદ આ લોકોને રસી આપવામાં આવશે. તેમજ 50 વર્ષ કરતાં ઓછી વયના લોકો જેઓ કોરોનાનાં લક્ષણોથી પીડાઈ રહ્યા છે તેમને પણ સરકાર આગામી તબક્કાઓમાં સમાવિષ્ટ કરી શકે છે.

ત્યાર બાદની રસીકરણની પ્રક્રિયામાં નામ નોંધાવવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કોવિડ વૅક્સિન ઇન્ટેલિજન્સ વર્ક એટલે કે CoWIN ઍપ્લિકેશન લૉન્ચ કરાશે તેવી જાહેરાત કરવામાં આવી છે.

ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ ડોટ કૉમના એક અહેવાલ પ્રમાણે આ ઍપ્લિકેશન હજુ સામાન્ય લોકોના ઉપયોગ માટે ઉપલબ્ધ બનાવાઈ નથી.

તે હજુ પ્રી-પ્રોડક્ટ સ્ટેજમાં છે. જોકે, વૅક્સ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

િન મેળવવા માટે પ્રાથમિકતા ધરાવતા આરોગ્ય અધિકારીઓ આ ઍપ્લિકેશન મારફતે રજિસ્ટ્રેશન કરાવી શકે છે.

અહેવાલ પ્રમાણે 75 લાખ આરોગ્ય સેવા સાથે સંકળાયેલા લોકોએ આ ઍપ્લિકેશન મારફતે રજિસ્ટ્રેશન કરાવી પણ લીધું છે.

રજિસ્ટ્રેશન કેવી રીતે કરાવશો?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

હાલ સામાન્ય લોકો કોરોના વાઇરસની રસી મેળવવા માટે નોંધણી કરાવી શકતા નથી. પરંતુ એક વખત કાર્યરત્ થયા બાદ આ ઍપ્લિકેશનમાં ચાર મોડ્યૂલ હશે. જેમાં ઍડમિનિસ્ટ્રેશન મોડ્યૂલ, લાભાર્થીની નોંધણી, રસીકરણ અને લાભાર્થી મંજૂરી, અને સ્ટેટસ અપડૅશન હશે.

એક વખત કાર્યરત્ થયા બાદ CoWIN ઍપ કે વેબસાઇટ પર નોંધણી માટેના ત્રણ વિકલ્પો હશે.

જેમાં સેલ્ફ રજિસ્ટ્રેશન, અંગત રજિસ્ટ્રેશન અને બલ્ક અપલોડના વિકલ્પો હશે. આ વિકલ્પો કેવી રીતે કામ કરશે તે હજુ સુધી જાહેર કરાયું નથી.

કદાચ નોંધણી માટે સરકાર કૅમ્પ ઑર્ગેનાઇઝ કરશે જ્યાં લોકો જઈને વૅક્સિન માટે નોંધણી કરાવી શકશે. વધુમાં સર્વેયર અને ડિસ્ટ્રિક્ટ ઍડમિનિસ્ટ્રેટર એક કરતાં વધુ લાભાર્થીઓનાં નામ નોંધી શકશે.

આ ઍપ પર રજિસ્ટ્રેશન કરાવ્યા બાદ મોબાઇલ પર એક મૅસેજ આવશે. જેમાં વૅક્સિન લગાવવાનો સમય, તારીખ અને સેન્ટરની વિગતો હશે.

મહત્ત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે હજુ સુધી આ ઍપ ડાઉનલોડ માટે ઉપલબ્ધ નથી. આગામી થોડા દિવસોમાં યુઝર્સ ગૂગલ પ્લે સ્ટોર કે IOS પ્લે સ્ટોર પર ઉપલબ્ધ કરાવી શકે છે.

નોંધણી માટે જરૂરી પુરાવા અને કિંમત?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

કોરોના વિરુદ્ધ રક્ષણ આપતી રસી મેળવવા માટે નોંધણી કરાવવા માટે અરજદારે ઓળખ રજૂ કરવા માટે ફોટો આઇ. ડી. પ્રૂફ આપવાનું રહેશે.

જે આધાર કાર્ડ, ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ, પાન કાર્ડ, મનરેગા જોબકાર્ડ, પાસપોર્ટ કે પોસ્ટઑફિસ ખાતાની પાસબુક  કે બીજું કોઈ ઓળખાણ માટેનું કાર્ડ હોઈ શકે છે.

યાદ રાખો કે તમે રજિસ્ટ્રેશન કરાવતી વખતે જે ઓળખપત્ર આપ્યું હશે તે જ સેન્ટર પર લઈને જવાનું રહેશે.

આરોગ્ય મંત્રી ડૉ. હર્ષવર્ધને જાહેરાત કરી છે તે પ્રમાણે ફન્ટલાઇન વર્કરો માટે રસીકરણ મફત હશે. જોકે, સામાન્ય લોકોએ આ રસી મેળવવા માટે કેટલી રકમ ચૂકવવાની રહેશે તે અંગે હજુ કોઈ સ્પષ્ટતા કરાઈ નથી.

સિરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયાના CEO અદાર પૂનાવાલાએ તેમની કંપની દ્વારા નિર્મિત રસી કોવૅક્સિનની કિંમત 200 થી 300 રૂપિયા હોવાની વાત કરી હતી. જોકે, એ પછી એમણે એમ કહ્યું કે આ ભારત સરકારને આપવામાં આવેલી ખાસ કિંમત છે અને રસી બજારમાં 1000 રૂપિયામાં ઉપલબ્ધ થશે.

ભારતમાં કોરોના વૅક્સિન ખાનગી...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ બે વૅક્સિન કોવિશીલ્ડ અને કોવૅક્સિન. કોવિશીલ્ડ ઑક્સફર્ડ અને એસ્ટ્રાઝેનેકા કંપનીએ બનાવેલી રસીનું ભારતીય સંસ્કરણ છે. જ્યારે કોવૅક્સિન સંપૂર્ણ રીતે ભારતની પોતાની વૅક્સિન છે જેને ‘સ્વદેશી વૅક્સિન’ કહેવામાં આવી રહી છે.

કોવિશીલ્ડ ભારતમાં સીરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયા કંપની બનાવી રહી છે. ત્યાં, કોવૅક્સિનને ભારત બાયોટૅક કંપની અને ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઑફ મેડિકલ રીસર્ચ(આઈસીએમઆર)એ સાથે મળીને બનાવી છે.

ઑક્સફર્ડ-એસ્ટ્રાઝેનેકાની વૅક્સિનને બ્રિટનમાં ઇમરજન્સી મંજૂરી મળ્યા પછી સંપૂર્ણ સંભાવના હતી કે કોવિશીલ્ડને ભારતમાં મંજૂરી મળી જશે અને છેલ્લે તેને પરવાનગી મળી ગઈ.

પરંતુ આની સાથે જે આટલી જલદી કોવૅક્સિનને પણ ભારતમાં પરવાનગી મળી જશે તેની કોઈને આશા ન હતી.

કોવૅક્સિનને આટલી જલદી મંજૂરી મળ્યા પછી કૉંગ્રેસ પાર્ટી સહિત કેટલાક આરોગ્યકર્મીઓએ પણ આની પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે.

શું છે સવાલ?

હાલમાં જ ભારતમાં ઇમર્જન્સી ઉપયોગ માટે બે રસીઓને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

રવિવારે કોવિશીલ્ડ અને કોવૅક્સિનને પરવાનગી મળ્યા પછી અનેક લોકોએ સવાલ પૂછ્યા કે બંને વૅક્સિનના ત્રીજા ટ્રાયલના આંકડા પરવાનગી વગર કેવી રીતે અપા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

યા.

ત્રીજા તબક્કાના ટ્રાયલમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો પર તેનું પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે અને પછી તેમાંથી આવેલાં પરિણામોના આધારે જાણવામાં આવે છે કે તે કેટલા લોકો પર અસરકારક સાબિત થાય છે.

આખી દુનિયામાં જે ત્રણ વૅક્સિન ફાઇઝર, બાયોઍનટૅક, ઑક્સફર્ડ-એસ્ટ્રાઝેનેકા અને મૉડર્નાની ચર્ચા છે, તેમના ત્રીજા તબક્કાના ટ્રાયલના આંકડા અલગ અલગ છે. ઑક્સફર્ડની વૅક્સિનને 70 ટકા યોગ્ય કહેવામાં આવી છે.

ભારતમાં કોવૅક્સિન સિવાય કોવિશીલ્ડ કેટલા લોકો પર કારગત છે તેના પર પણ સવાલ ઊઠી રહ્યા છે પરંતુ ઑક્સફર્ડની વૅક્સિન હોવાના કારણે તેને એટલી શંકાની નજરે જોવામાં આવી રહી જેટલી કોવૅક્સિનને જોવામાં આવી રહી છે.

શશિ થરૂર

ભારતમાં કોવિશીલ્ડના ત્રીજા તબક્કાના ટ્રાયલમાં 1600 વૉલિન્ટિયર્સના આંકડા પણ જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી. ત્યારે કોવૅક્સિન ફેઝ એક અને બેની ટ્રાયલમાં 800 વૉલિન્ટિયર્સ પર આની ટ્રાયલ થઈ હતી જ્યારે ત્રીજા ચરણમાં 22,500 લોકો પર તેના પરીક્ષણની વાત કરવામાં આવી છે. પરંતુ આના આંકડા સાર્વજનિક નથી કરવામાં આવ્યા.

કોવૅક્સિનને મળેલી ઇમર્જન્સી ઉપયોગની પરવાનગી પછી કૉંગ્રેસ નેતા શશી થરૂરે ટ્વીટ કરીને કહ્યું કે કોવૅક્સિનના ત્રીજા તબક્કાની ટ્રાયલ હજુ થઈ નથી, સમજ્યા વિચાર્યા વિના પરવાનગી આપવામાં આવી તે ખતરનાક બની શકે છે.

તેમણે કેન્દ્રીય આરોગ્યમંત્રીને ટૅગ કરીને લખ્યું, “ડૉક્ટર હર્ષવર્ધન કૃપા કરીને એ વાત સ્પષ્ટ કરો. તમામ પરીક્ષણ થાય ત્યાં સુધી આના ઉપયોગથી બચવામાં આવે. ત્યાં સુધી ભારત એસ્ટ્રાઝેનેકાની વૅક્સિનથી શરૂઆત કરી શકે છે.”

કૉંગ્રેસના નેતાના ટ્વીટની સાથે જ દેશમાં વૅક્સિન પર રાજકીય નિવેદનબાજી શરૂ થઈ ગઈ. કૉંગ્રેસ નેતા જયરામ રમેશ અને સમાજવાદી પાર્ટીના પ્રમુખ અખિલેશ યાદવે પણ વૅક્સિન અને લોકોના આરોગ્યને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી.

મુંબઈના ચેપી રોગોના સંશોધન ડૉક્ટર સ્વપ્નિલ પરીખ કહે છે કે ડૉક્ટર હાલ મુશ્કેલ સ્થિતિમાં છે. તેમણે કહ્યું, “હું સમજું છું કે આ સમય નિયામકે અડચણોને દૂર કરીને પ્રક્રિયાને જલદી પૂર્ણ કરવી જોઈએ.”

ડૉક્ટર પરીખે કહ્યું, “સરકાર અને નિયામકોના ડેટાને લઈને પારદર્શક થવાની જરૂર છે, જેની તેમણે વૅક્સિનની પરવાનગી આપતાં પહેલાં સમીક્ષા કરી, કારણ કે જો એવું નથી કરતા તો આ લોકોના ભરોસાને અસર કરશે.”

વિપક્ષ અને અનેક આરોગ્યકર્મીઓના સવાલો પછી કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રી હર્ષવર્ધન સામે આવ્યા અને તેમણે સતત અનેક ટ્વીટ કરીને કોવૅક્સિનની અસરકારકપણા પર તર્ક...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ બેઠકમાં સ્થિતિની ચર્ચાની સાથે સાથે કોરોના વાઇરસની રસી મામલે પણ ચર્ચા થઈ હતી.

ઉપરાંત બેઠકમાં કોરોના વાઇરસની રસી દેશમાં કેવી રીતે પહોંચશે અને કોને મળશે એ મામલે પણ ચર્ચા થઈ હતી.

આ વર્ચ્યુલ બેઠકમાં રસીકરણની વિસ્તૃત યોજના તૈયાર કરવા મામલે રાજ્યોને સૂચના આપવામાં આવી છે.

સતત કોરોના વાઇરસના વધી રહેલા કેસ મામલે વડા પ્રધાને કહ્યું કે કોરોનાના દર્દીઓને ઑક્સિજન મળી રહે અને મૃત્યદર એક ટકાથી પણ ઓછો રાખવો એ પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.

ભારતને રસી ક્યારે મળશે?

ભારતમાં એપ્રિલ કે મે મહિના સુધીમાં રસી આવી શકે એવા ઘણા અહેવાલો પણ પ્રસારિત થયા હતા અને લોકોમાં પણ એ ઇંતજાર છે કે દેશને રસી ક્યારે મળશે.

આ મામલે બેઠકમાં વાત કરતાં વડા પ્રધાને કહ્યું કે રસી ક્યારે આવશે તેનો સમય અમે નક્કી ન કરી શકીએ. એ વિશે વૈજ્ઞાનિકો કહેશે કે ક્યારે રસી આવશે.

મોદીએ કહ્યું, "હજી એ નક્કી નથી કે રસીની કિંમત કેટલી હશે. ભારતમાં વિકસાવવામાં આવતી બે રસીનું કામ ઘણું આગળ ચાલી રહ્યું છે. ભારત સરકાર વિદેશી કંપનીઓ સાથે પણ રસી અંગે સંપર્કમાં છે. કેટલાક લોકો પર રસીની આડઅસર વર્ષો પછી પણ જોવા મળે છે એટલે આ અંગે વૈજ્ઞાનિક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ો જ નક્કી કરશે."

"દરેક નાગરિકને કોરોનાની રસી મળે એ અમારી રાષ્ટ્રીય પ્રતિબદ્ધતા છે. દરેક રાજ્ય અને અન્ય સંસ્થાઓએ આ મિશનને વ્યવસ્થિત રીતે પાર પાડવા માટે ટીમના રૂપમાં કામ કરવું પડશે."

તેમણે રાજ્યોને કોરોનાની રસીને નીચલા સ્તરે પહોંચાડવા માટે રસીકરણની વિસ્તૃત યોજના તૈયાર કરી લેવાનું કહ્યું.

તેમણે ઉમેર્યું, "ભારત પાસે રસીકરણનો જે અનુભવ છે એ દુનિયાના મોટોમોટા દેશો પાસે પણ નથી. ભારત પાસે રસીકરણ માટે જરૂરી ગતિ અને સુરક્ષાના ઉપાયો પહેલાંથી જ છે."

દેશમાં રસી પહોંચશે કેવી રીતે?

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું કે રસીના વિતરણની વ્યવસ્થા રાજ્યો અને કેન્દ્ર સરકાર સાથે મળીને કરશે.

રાજ્યોને રસીકરણની વ્યવસ્થાની તૈયારી શરૂ કરી દેવાનું કહેતા વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ જણાવ્યું, "રાજ્ય અને જિલ્લા સ્તરે રસીકરણ માટેની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ. રસીના સંગ્રહ માટે વધારે કોલ્ડ સ્ટોરેજની જરૂર પડશે જેની વ્યવસ્થા રાજ્ય સરકારોએ જિલ્લા અને તાલુકા સ્તરે કરવી પડશે."

તેમણે સ્થાનિક સ્તરે ટાસ્ક ફોર્સ બનાવવાનું સૂચન પણ કર્યું. તેમણે કહ્યું કે રસીકરણની વ્યવસ્થા લાંબા ગાળા સુધી ટકી રહે તેવી હોવી જોઈએ કારણ કે કોરોના સામેની લડત લાંબી ચાલશે.

રસી આપવા માટે બેઠકમાં શું ચર્ચા થઈ?

ન્યૂઝ એજન્સી એએનઆઈ મુજબ બેઠકમાં સામેલ થયેલા ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીએ કહ્યું, "વડા પ્રધાન મોદીએ સ્પષ્ટ કરી દીધું કે આરોગ્યકર્મીઓને પ્રથમ રસી મળશે, બીજા તબક્કામાં પોલીસઅધિકારીઓ, સફાઈકર્મી વગેરે અને ત્રીજા તબક્કામાં 50 વર્ષથી ઉપરના લોકો તથા ચોથા તબક્કામાં એવા લોકોને સામેલ કરવામાં આવશે જેમને કો-મોર્બિડિટી એટલે કે ડાયાબિટીઝ અને હાઇબ્લડપ્રેશર જેવા રોગો છે."

હરિયાણાના મુખ્ય મંત્રી મનોહરલાલ ખટ્ટરે આ વર્ચુઅલ મિટિંગ બાદ કહ્યું કે અમને રસી સામાન્ય જનતા સુધી પહોંચાડવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. બધાને એક સાથે જ રસી આપવી એ શક્ય નથી.

ખટ્ટરે કહ્યું, "પ્રથમ તબક્કામાં, રસી આરોગ્યકર્મીઓ અને જેમને સૌથી વધારે જરૂર છે તેમને આ રસી આપવામાં આવશે."

દેશમાં વધતા કોરોના સંક્રમણને જોતાં સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર અને ગુજરાત સરકાર પાસેથી જવાબ માગ્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટે ગુજરાત સરકાર સાથે દિલ્હી, આસામ, મહારાષ્ટ્ર સરકારોને પણ પૂછ્યું છે કે તેઓ કોરોનાને રોકવા માટે શું કરી રહી છે.

રસી પર રાજકારણ?

અદાલતે કોરોના સંક્રમણમાં ઉછાળાને જોતાં ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી અને કહ્યું હતું કે ગુજરાતમાં...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ માપદંડને ધ્યાને રાખીને સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કરનાર રાજ્યોની યાદીમાં પ્રથમ ક્રમે ઉત્તર પ્રદેશ છે. જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશ બાદ મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, છત્તીસગઢ અને ગુજરાતનાં નામ આવે છે.

નોંધનીય છે કે સૅમ્પલ રજિસ્ટ્રેશન સિસ્ટમ દ્વારા રજૂ કરાયેલ આંકડાકીય રિપોર્ટ અનુસાર વર્ષ 2018માં ગુજરાતમાં શૂન્યથી એક વર્ષ સુધીનાં કુલ બાળકોનાં વયજૂથનો ASDR 41.3 હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન 0-1 વયજૂથની બાળકીઓ માટેનો ASDR 38.5 હતો, જ્યારે આ જ વયજૂથનાં બાળકોનો ASDR 43.8 હતો.

નોંધનીય છે કે ગુજરાત 0-1 વયજૂથનાં બાળકોનો કુલ ASDR રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 37.5 કરતાં વધુ નોંધાયો છે.

ASDR બાબતે ગુજરાત કરતાં વધુ ખરાબ પ્રદર્શન કરનાર રાજ્યો ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન અને છત્તીસગઢનો ASDR અનુક્રમે 68, 56, 50 અને 48 હોવાનું સામે આવ્યું છે.

તેમજ આ વયજૂથમાં ગુજરાતના ગ્રામીણ વિસ્તારોનો ASDR શહેરી વિસ્તાર કરતાં વધુ નોંધાયો છે. ગુજરાતમાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં  0-1 વર્ષનાં બાળકોનો ASDR 52 હતો જ્યારે શહેરી વિસ્તારોનો ASDR 27.2 હોવાનું સામે આવ્યું છે.

નોંધનીય છે કે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 0-1 વર્ષ સુધીનાં બાળકોના ASDR  ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

મામલે ગુજરાતનું નામ સમગ્ર દેશમાં ચોથા સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કરનાર રાજ્ય તરીકે નોંધાયું છે.

અહીં એ જાણવું જરૂરી છે કે બાળમૃત્યુદર અને એજ સ્પેસિફિક ડેથ રેટ એટલે કે ASDRમાં પાયાનો તફાવત છે.

અમદાવાદના જાણીતા બાળરોગોના નિષ્ણાત અને અમદાવાદ પીડિયાટ્રિક્સ ઍસોસિયેશનના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ ડૉ. ચેતન ત્રિવેદી આ તફાવત સમજાવતાં જણાવે છે કે "બાળમૃત્યુદર એટલે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન જીવિત જન્મેલાં દર હજાર બાળકો પૈકી એક વર્ષ કરતાં ઓછી ઉંમરે મૃત્યુ પામતાં બાળકોની સંખ્યા. "

જ્યારે ASDR એટલે જે તે વયજૂથની અર્ધવાર્ષિક જનસંખ્યાની સરખામણીએ તે વયજૂથમાં દર હજારે નોંધાતાં કુલ મૃત્યુની સંખ્યા.

0-1 વર્ષના વયજૂથમાં આવતાં બાળકોનાં મૃત્યુ મામલે ગુજરાતના આ પ્રદર્શનને નિષ્ણાતો અસંતોષકારક ગણાવે છે.

અંધશ્રદ્ધાને કારણે બાળમરણનું પ્રમાણ વધ્યું?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

અંધશ્રદ્ધાને કારણે ગુજરાતમાં બાળમરણનું પ્રમાણ વધ્યું હોવાની વાતને સમર્થન આપતાં એક જિલ્લાઅધિકારીએ નામ જાહેર ન કરવાની શરતે બીબીસી ગુજરાતી સાથેની વાતચીમાં કહ્યું :

"આજે પણ ગુજરાતના અમુક વિસ્તારોમાં અને અમુક જ્ઞાતિઓમાં દવા કરતાં લોકો મંત્ર-તંત્ર અને દોરા-ધાગામાં વધુ શ્રદ્ધા ધરાવે છે. તેથી બીમાર બાળકોની દવા કરાવવાને બદલે ભૂવા પાસે જતા હોય છે. આ પ્રકારના ચલણનું મુખ્ય કારણ છે આવા વિસ્તારના લોકોમાં શિક્ષણનું ઓછું પ્રમાણ."

"ઘણાં માતા-પિતા બીમાર બાળકોને તાત્કાલિક સારવાર અર્થે હૉસ્પિટલમાં ખસેડવાને સ્થાને ભૂવા પાસે જઈ ડામ આપવાથી માંડી ભૂત-પ્રેત ભગાડવા માટે દોરા-ધાગા કરાવે છે, આવી રીતે તાત્કાલિક સારવારમાં થતું મોડું અને અંધશ્રદ્ધાથી પ્રેરાઈને અવૈજ્ઞાનિક ઉપચાર કરાવવાને કારણે ઘણાં બાળકોનાં મૃત્યુ થાય છે."

આ અધિકારી અલગઅલગ આદિવાસી વિસ્તારોમાં મુખ્ય જિલ્લા આરોગ્યઅધિકારી તરીકે કામ કરી ચૂક્યા છે હાલ આદિવાસી બહુમતી ધરાવતા એક પછાત જિલ્લાના આરોગ્યઅધિકારી તરીકે કાર્યરત્ છે.

અંધશ્રદ્ધાને કારણે યોગ્ય અને સમયસર સારવાર ન મળતાં બાળકોનાં મૃત્યુ થયાનો એક કિસ્સો જણાવતાં તેઓ કહે છે :

"2019માં માત્ર બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવાં ચાર નવજાત શિશુઓનાં ડામ આપવાને કારણે મૃત્યુ થયાં હતાં. ડામ આપ્યા બાદ બાળકોને સરકારી હૉસ્પિટલે લવાતાં સમગ્ર મામલો સામે આવ્યો હતો."

"એ સમયે અમે જે-તે વિસ્તારના ભૂવાઓને બોલાવી પ્રશિક્ષિત પણ કર્યા હતા અને ડામ આપવાને કારણે જો મોત થાય તો શું કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે, એવી લોકોને પણ સમજણ આપી હતી. જેના...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ મામલે પાનના ગલ્લાવાળાએ પોલીસ ફરિયાદ કરી અને પકડાયેલો ચોર કોરોનાગ્રસ્ત નીકળતા એ રહેતો હતો એ સમગ્ર વિસ્તારને ક્વોરૅન્ટીન કરાયો છે.

એટલું જ નહીં ગુટકાચોરને પકડનારા પોલીસની પણ હવે કોરોનાની તપાસ થઈ રહી છે.

ગુટકાચોરને કારણે તેના વિસ્તારનાં 150 ઘરના 600 લોકો ક્વોરૅન્ટીન થઈ ગયા છે.

વડોદરા પાસેના ડભોઈમાં લૉકડાઉન દરમિયાન ગુટકા અને પાનમસાલા નહીં મળતાં અહીંના રામટેકરી વિસ્તારના ગુટકાના બંધાણી અયૂબ તાઈ અને કુલદીપ શર્માએ ગુટકાની શોધખોળ શરૂ કરી હતી.

ડભોઈના માથાભારે ગણાતા અયુબ તાઈ આમ તો ગુટકા આજુબાજુના ગામમાંથી લઈ આવતા હતા પણ 11 એપ્રિલે એનો ગુટકાનો સ્ટૉક ખતમ થઈ ગયો.

તપાસ કરી તો ગામમાં એક દુકાનવાળા મહેશ બારિયા 125 રૂપિયામાં ગુટકા વેચતા હોવાની ખબર પડી એટલે અયૂબ અને એના સાથી  કુલદીપ શર્માએ મહેશ બારિયાને રસ્તામાં આંતર્યો અને ગુટકા માગ્યા પણ બારિયાએ મફતમાં આપવાની ના પાડી હતી.

આથી એને ઢોરમાર મારીને ગુટકાનો સમાન, ઘરવખરીની ચીજવસ્તુઓ તથા સોનાની વીંટી ચોરી લીધી હતી.

મહેશ બારિયાએ બીબીસી ગુજરાતી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે “હું ઘરવખરીના સમાનની નીચે ગુટકા રાખીને વેચતો હતો. આસપાસનાં ગ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ામમાં પણ જઈને ગુટકા વેચતો હતો. 11 તારીખે અયૂબનો મારા મોબાઇલ પર ફોન આવ્યો કે એને ગુટકા જોઈએ છે મેં ના પડી."

"પછી હું 12 તારીખે સવારે મારી મોટરસાઇકલ પર ઘરવખરીના સમાન નીચે ગુટકાનાં 37 પૅકેટ લઈને જતો હતો. ત્યારે રસ્તામાં મને આંતરીને લૂંટી લીધો.”

“એટલું જ નહીં ગુટકા ઉપરાંત મારી સોનાની વીંટી પણ ચોરી લીધી હતી. મેં પોલીસ ફરિયાદ કરી તો એની પત્નીએ મને માર્યો, પણ મેં પોલીસ ફરિયાદ પછી નહીં ખેંચતા એની ધરપકડ થઈ. હવે એ કોરોનાગ્રસ્ત હોવાની ખબર પડતા મારું પણ મેડિકલ ચેકઅપ થશે.”

રામટેકરીના 600 લોકો ક્વોરૅન્ટીન

આ અંગે ડભોઈના એસ.પી. કલ્પેશ સોલંકીએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે “ગુટકાચોરી અને સોનાની વીંટીની લૂંટનો કેસ ડભોઈ પોલીસ સ્ટેશનમાં નોંધાયો હતો. સરકારની ગાઇડલાઇન પ્રમાણે કોઈ પણ કેદીની ધરપકડ થાય તો એનો કોરોના ટેસ્ટ કરાવવો ફરજિયાત છે.”

 “આથી અમે આ બે ચોરનો કોરોના ટેસ્ટ કરાવ્યો તો એમાંથી એક કોરોનાગ્રસ્ત નીકળ્યો છે, જ્યારે બીજાનો ટેસ્ટ નૅગેટિવ આવ્યો છે. પણ આ ટેસ્ટ પૉઝિટિવ આવતાં તકેદારીના પગલારૂપે આ કેસ સાથે જોડાયેલા તમામ લોકોના કોરોના ટેસ્ટ કરાવીશું.”

તાલુકા હેડ ઑફિસર ડૉ. ગુડિયા રાનીએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે અમારી પાસે આ ગુનેગારોની ધરપકડ કરતાં પહેલાં નિયમ પ્રમાણે, કોરોના ટેસ્ટ કરાવ્યા હતા, જેમાંથી એકનો ટેસ્ટ પૉઝિટિવ આવ્યો છે અને આ કેસ સાથે સંકળાયેલા તમામ લોકો અને પોલીસકર્મીઓનો પણ કોરોના ટેસ્ટ કરવામાં આવશે.

વડોદરાનાં કલેક્ટર શાલિની અગ્રવાલે બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે 52 વર્ષીય એક વ્યક્તિનો કોરોના પૉઝિટિવ આવ્યો છે.

“અહીંના રામટેકરી વિસ્તારમાં રહેતા આ ભાઈને પોલીસ લાવી અને તપાસ કરાવી હતી. એને કોરોના પૉઝિટિવ આવતા રામટેકરીનાં 150 ઘરને ક્વોરૅન્ટીન કરી દેવાયાં છે. અહીં રહેતા 600 લોકોની અવરજવર પર તકેદારીના પગલારૂપે પ્રતિબંધ લગાવી દેવામાં આવ્યો છે. જેથી કોરોના વધુ ના ફેલાય.”

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ મુદ્દે શાસક અને વિપક્ષ આમનેસામને જ રહેતા હોય છે. ઘણી વખત મીડિયામાં પણ બેરોજગારીના દર અથવા આંકડાઓ જાહેર થાય ત્યારે હૅડલાઇન્સ બને છે.

જોકે તેમ છતાં આ મુદ્દાનો નિવેડો નથી આવતો. આવું કેમ છે?

સૌપ્રથમ તો રાજ્યમાં બેરોજગારી વિશે વાત કરીએ તો નિષ્ણાતોના મતે નોટબંધી, જીએસટીના અવ્યવસ્થિત અમલીકરણ ઉપરાંત કોરોના વાઇરસની મહામારીથી સર્જાયેલી આર્થિક સમસ્યાઓને પગલે વેપાર-ધંધા, કંપનીઓને માઠી અસર થઈ છે.

સેન્ટર ફૉર મૉનિટરિંગ ધ ઇન્ડિયન ઇકૉનૉમી (પ્રાઇવેટ એજન્સી)ના ડેટા અનુસાર ભારતમાં લૉકડાઉન દરમિયાન બેરોજગારીનો દર 27.1 હતો. કોરોનાને કારણે ભારતમાં અંદાજે 12.2 કરોડ લોકોએ રોજગારી ગુમાવી છે.

મીડિયા, ઍવિએશન, રિટેલ, હૉસ્પિટલિટી, ઑટોમોબાઇલ્સ સહિતના ક્ષેત્રોમાં સામૂહિક છટણીઓ થયાના અહેવાલ પણ નોંધાયા છે.

ઉપરાંત ઘણા મીડિયમ અને સ્મૉલ સ્કૅલ બિઝનેસને પણ મોટો ફટકો પડ્યો છે.

ગુજરાત સરકારે વિધાનસભામાં રજૂ કરેલા આંકડાની વાત કરીએ તો રાજ્યમાં 4.58 લાખ લોકો બેરોજગાર છે. જેમાં શિક્ષિત-અર્ધશિક્ષિત બેરોજગારો પણ સામેલ છે.

બેરોજગારીના આંકડા અને વિવાદ

વળી 2017-18ના NSSO(નેશનલ સૅમ્પલ સર્વે ઑફ ઇન્ડિયા)ના આ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ંકડા દર્શાવે છે કે ગુજરાતમાં બેરોજગારીની ટકાવારી વધી હતી.

વર્ષ 2011-12માં ગુજરાતમાં બેરોજગારી 0.5 ટકા હતી જે વધીને 2017-18માં 4.8 ટકા થઈ હતી.

ઉપરાંત વર્ષ 2017-18ના આંકડા પ્રમાણે શહેરી વિસ્તારમાં બેકારીનું પ્રમાણ 5.2 ટકા અને ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં બેકારીનું પ્રમાણ 4.3 ટકા હતું. બીજી તરફ ગુજરાતના યુવાવર્ગમાં બેકારીનું પ્રમાણ પણ વધ્યું હતું.

રિપોર્ટ મુજબ ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં યુવાવર્ગની બેરોજગારીની ટકાવારી 2011-12માં 0.8 ટકા હતી જે વધીને 2017-18માં 14.9 ટકા થઈ ગઈ હતી.

જ્યારે શહેરી વિસ્તારમાં યુવાવર્ગની બેરોજગારી 2011-12માં 2.1 ટકા હતી જે વધીને 2017-18માં 10.7 ટકા થઈ હતી.

અહેવાલ મુજબ ગુજરાતમાં સ્નાતક સુધીનો અભ્યાસ ધરાવતા 9.1 ટકા, અનુસ્નાસ્તક સુધીનો અભ્યાસ ધરાવતા 12.8 ટકા લોકો બેરોજગાર હતા.

ઉલ્લેખનીય છે કે NSSOના આ રિપોર્ટને નીતિ આયોગના ઉપાધ્યક્ષ રાજીવ કુમારે ફગાવી દીધો હતો.

આ રિપોર્ટ પ્રમાણે દાવો કરાયો હતો કે 2017-18માં બેરોજગારીનો દર છેલ્લાં 45 વર્ષોની તુલનામાં સૌથી વધારે રહ્યો હતો.

જે પછી જાન્યુઆરી 2019માં નીતિ આયોગના વાઇસ ચૅરમૅન રાજીવ કુમારે આ રિપોર્ટ વિશે કહ્યું હતું કે 'રિપોર્ટની ખરાઈ થઈ નથી અને આ રિપોર્ટ માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા ડેટાની પણ ખરાઈ થઈ નથી.'

જોકે બીજી તરફ NSSO સાથે જોડાયેલા બે અધિકારીઓએ રાજીનામાં આપતાં કહ્યું હતું કે સરકાર તેમના રિપોર્ટને જાહેર કરવાની ના પાડી રહી છે.

'ચૂંટણીમાં મુદ્દો ચર્ચાય છે પણ કેન્દ્રમાં નથી રહેતો'

ચૂંટણી સમયે હંમશાં ચર્ચાતા મુદ્દાનો નિવેડો કેમ નથી આવતો એ મામલે બીબીસીએ આર્થિક બાબતોના જાણકાર એવા અર્થશાસ્ત્રના પ્રોફેસર હેમંતકુમાર શાહ સાથે વાતચીત કરી.

તેમણે કહ્યું, "ભારતની કે ગુજરાતની કોઈ પણ ચૂંટણીમાં બેકારીના મુદ્દે ઘણો ચગ્યો હોય એવું બન્યું નથી. જો બેકારી મુખ્ય મુદ્દો બને, જે 1980 પછી યુરોપની મોટાભાગની ચૂંટણીઓમાં બન્યું હતું તો ચોક્કસ કંઈક પરિણામ આવી શકે છે. જેમ કે યુકે. સ્પેન, ફ્રાન્સ, ગ્રીસ જેવા મોટાદેશોમાં છેલ્લા 40 વર્ષોમાં મોટાભાગે બેકારીનો મુદ્દો કેન્દ્રમાં રહ્યો છે. જે ભારતના કિસ્સામાં નથી બન્યું."

"2019માં મુદ્દો રહ્યો પણ એટલો મુદ્દો બન્યો નહીં. પાર્ટીઓ ચૂંટણીઢંઢેરામાં વચનો આપે છે બેકારી દૂર કરવા પણ પણ થતું નથી. કેમ કે રાજકીય પ્રતિબદ્ધતા નથી જોવા મળતી. ખરેખર પાર્ટી ગમે તે હોય પણ રોજગાર ઊભો કરવા તેમની પાસે જે વિઝન જોઈએ તે નથી. કૉંગ્રેસે 2004માં આ દૃષ્ટિ બનાવી. જેમાં...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ રિપોર્ટ પ્રમાણે ગુજરાતમાં માનવીય અને ઔદ્યોગિક પ્રવૃતિઓને કારણે દર વર્ષે લગભગ 1038 મેટ્રિક ટન સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ, 629.5 નાઇટ્રોજન ડાયોક્સાઇડ 403.1 મેટ્રિક ટન એમોનિયા અને 332.8 મેટ્રિક ટન ઘાતક PM 2.5ના ઘાતક પ્રદૂષણના કણો હવામાં ભળી રહ્યા છે.

અહેવાલમાં એવું પણ જણાવાયું છે કે ગુજરાતમાં વાયુપ્રદૂષણની સ્થિતિ ગંભીર છે અને 'લૅન્સેટ 2018'ના રિપોર્ટ અનુસાર વર્ષ 2017માં રાજ્યમાં પ્રદૂષણને કારણે 29,791 લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં. જ્યારે પુરૂષોના સરેરાશ આયુષ્યમાં 1.8 વર્ષ અને મહિલાઓના સરેરાશ આયુષ્યમાં 1.5 વર્ષનો ઘટાડો થયો હતો.

અહેવાલ અનુસાર દેશનાં મોટાં શહેરોમાં વધી રહેલા પ્રદૂષણના સ્તરને જોતાં આ રિપોર્ટના કારણે ગુજરાત સરકારની ચિંતામાં વધારો થઈ શકે છે.

ચાર દાયકામાં પ્રથમ વાર ગ્રાહકખર્ચમાં ઘટાડો નોંધાયો : NSO ડેટા

બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ પ્રમાણે વર્ષ 2017-18માં ચાર દાયકામાં પહેલી વાર ગ્રાહકખર્ચમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિકલ ઑફિસ (NSO) દ્વારા તાજેતરમાં કરાયેલા કન્ઝમ્પ્શન એક્સપેન્ડીચર સર્વે પ્રમાણે ગ્રામીણ માગમાં સુસ્તીને આ ઘટાડાનું પ્રાથમિક કારણ માનવામાં આવી રહ્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

યું છે.

આ સર્વેના મહત્ત્વપૂર્ણ સૂચકાંક,  ભારતમાં ઘરગથ્થુ ગ્રાહકખર્ચ પ્રમાણે 2011-12ની સરખામણીએ ભારતમાં એક વ્યક્તિ દ્વારા કરાતા સરેરાશ ખર્ચમાં 2017-18માં 3.7%નો ઘટાડો જોવા મળે છે. 2011-12માં આ ખર્ચ  1501 રૂ. પ્રતિ વ્યક્તિ હતો, જ્યારે 2017-18માં આ ખર્ચ 1446 રૂ. થઈ જવા પામ્યો છે.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ટૂંક સમયમાં ચૂંટણી યોજાશે : ઉપરાજ્યપાલ મુર્મુ

'ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ'ના એક અહેવાલ પ્રમાણે જમ્મુ-કાશ્મીરના ઉપરાજ્યપાલ મુર્મુએ નવનિર્મિત કેન્દ્રશાસિતપ્રદેશમાં ટૂંક સમયમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાશે એવી જાહેરાત કરી છે.

જમ્મુ-કાશ્મીરના તલવારા ખાતે આવેલા પોલીસ ટ્રેનિંગ સેન્ટરની પાસિંગ આઉટ પરેડને સંબોધિત કરતાં ઉપરાજ્યપાલ મુર્મુએ કહ્યું હતું, "ભલે આ વિસ્તાર કેન્દ્રશાસિત હોય, તેમ છતાં અહીં એક ધારાસભા પણ છે. ટૂંક સમયમાં પ્રદેશમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાશે."

કુલભૂષણ જાધવ કેસમાં ભારત સાથે કોઈ સોદો નહીં : પાકિસ્તાન

'ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા'ના એક અહેવાલ પ્રમાણે પાકિસ્તાને કુલભૂષણ જાધવના મામલે ભારત સાથે કોઈ પણ જાતની વાતચીતનો ઇનકાર કરી દીધો છે.

પાકિસ્તાનના વિદેશમંત્રાલયના પ્રવક્તા મોહમ્મદ ફૈઝલે સાપ્તાહિક પ્રેસ બ્રિફ્રિંગ દરમિયાન આ વિશે કહ્યું હતું કે, "આ બાબતે કોઈ સોદો નહીં થાય. દરેક નિર્ણય કાયદા અંતર્ગત લેવાશે."

વધુમાં તેમણે જણાવ્યું કે ઇન્ટરનેશનલ કોર્ટ ઑફ જસ્ટિસના નિર્ણયને પાકિસ્તાનના બંધારણ પ્રમાણે જ અમલમાં મૂકવામાં આવશે.

નોંધનીય છે કે પાકિસ્તાની આર્મી દ્વારા આ પહેલાં જણાવાયું હતું કે તેઓ જાધવના કેસમાં વિવિધ ન્યાયિક વિકલ્પો તપાસી રહ્યા છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ રીતે ડૉલર પોતે જ એક વૈશ્વિક નાણું બની જાય છે. ડૉલર વૈશ્વિક નાણું છે એ વાત તેની મજબૂતી અને અર્થવ્યવસ્થાની તાકાતનું પ્રતીક છે.

ઇન્ટરનેશનલ સ્ટૅન્ડર્ડ ઑર્ગેનાઇઝેશનના લિસ્ટ મુજબ દુનિયા આખીમાં કુલ 185 કરન્સી છે.

જોકે, એમાંથી મોટા ભાગે ચલણી નાણાનો ઉપયોગ પોતાના દેશની અંદર જ થતો હોય છે.

કોઈ પણ મુદ્રા દુનિયામાં કેટલી હદ સુધી પ્રચિલત હોય તે દેશની અર્થવ્યવસ્થા અને તાકાત પર નિર્ભર કરે છે.

દુનિયાનું બીજું તાકાતવર ચલણ યુરો છે. જે દુનિયા આખીની કેન્દ્રિય બૅન્કોની વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં 19.9 ટકા છે.

સ્પષ્ટ છે ડૉલરની મજબૂતી અને તેની સ્વીકૃતિ અમેરિકન અર્થતંત્રની તાકાતને દર્શાવે છે. કુલ ડૉલરના 65 ટકા ડૉલરનો ઉપયોગ અમેરિકાની બહારથી થાય છે.

દુનિયામાં થતાં કુલ વેપારનો 85 ટકા વેપાર ડૉલર દ્વારા થાય છે.

દુનિયાભરમાં 39 ટકા દેવું ડૉલરમાં આપવામાં આવે છે. એટલા માટે વિદેશી બૅન્કોને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં ડૉલરની જરૂરિયાત હોય છે.

ડૉલર પર પોતાની નિર્ભરતા ઓછી કરવા માટે રશિયા અને ચીન સાથે આવી રહ્યા છે. કેટલાંક નિષ્ણાતોનું કહેવુ છે કે આનાથી બંને દેશો વચ્ચે 'નાણાકીય ગઠબંધન થઈ શકે છે.'

ડૉલર ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

વૈશ્વિક ચલણ કેમ?

1944માં બ્રેટન વુડ્સ કરાર પછી ડૉલરની વર્તમાન મજબૂતીની શરૂઆત થઈ હતી.

આ પહેલાં વધારે દેશો માત્ર સોનાંને ઊંચો માપદંડ માનતા હતા. તે દેશોની સરકાર વાયદો કરતી હતી કે તે તેમની મુદ્રાને સોનાંની માગના મૂલ્યને આધારે નક્કી કરશે.

ન્યૂ હેમ્પશૅરના બ્રેટન વુડ્સમાં દુનિયાના વિક્સિત દેશ મળ્યા અને તેમણે અમેરિકન ડૉલરની સરખામણીએ તમામ મુદ્રાઓના વિનિમય દર નક્કી કર્યા.

એ સમયે અમેરિકાની પાસે દુનિયાનો સૌથી વધારે સોનાંનો ભંડાર હતો.

આ કરારે બીજા દેશોને પણ સોનાંની જગ્યાએ પોતાના ચલણને ડૉલરનું સમર્થન કરવાની પરવાનગી આપી.

1970ની શરૂઆતમાં અનેક દેશોએ ડૉલરની જગ્યાએ સોનાંની માગ શરૂ કરી હતી, કારણ કે તેમને નાણાંકીય મોંઘવારી સામે લડવાની જરૂરિયાત હતી.

આ સમયે રાષ્ટ્રપતિ નિક્સને ફોર્ટ નોક્સને પોતાના તમામ ભંડારોને સમાપ્ત કરવાની પરવાનગી આપવાની જગ્યાએ ડૉલરને સોનાંથી અલગ કરી દીધો.

ત્યાં સુધી ડૉલર દુનિયાનું સૌથી ખાસ સુરક્ષિત ચલણ બની ગયું હતું.

ચીન અને રશિયાની રણનીતિ

પ્રતીકાત્મક તસવીર

એશિયા નિક્કેઈ રિવ્યૂનાં અહેવાલ અનુસાર કેન્દ્રિય બૅન્ક અને ફેડરલ કસ્ટમ સેવા દ્વારા જાહેર કરાયેલા હાલના આંકડા અનુસાર નાણાંકીય વર્ષ 2020ના પહેલા ત્રૈમાસિકમાં રશિયા અને ચીનની વચ્ચે વેપારમાં ડૉલરની ભાગીદારી પહેલીવખત 50 ટકાથી નીચે આવી ગઈ.

રશિયા અને ચીનની વચ્ચે માત્ર 46 ટકા વેપારમાં ડૉલરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો.

આ દરમિયાન બંને દેશોની વચ્ચે વેપારમાં યુરોની ભાગીદારી વધીને હાલ સુધીની સૌથી વધારે 30 ટકા થઈ ગઈ, જ્યારે બંને દેશોના પોતાનાં ચલણમાં 24 ટકાનો વેપાર થયો, તે પણ હાલ સુધીની સૌથી મોટી ભાગીદારી છે.

છેલ્લાં અનેક વર્ષોથી રશિયા અને ચીને દ્વિપક્ષીય વેપારમાં ડૉલરના ઉપયોગને જબરદસ્ત રીતે ઘટાડી દીધો છે.

વર્ષ 2015 સુધી બંને દેશોની વચ્ચે 90 ટકા વેપાર ડૉલરમાં થતો હતો.

પરંતુ અમેરિકા અને ચીનની વચ્ચે શરૂ થયેલાં ટ્રેડ વૉર પછી અને ખાસ કરીને ડૉલરમાં વેપાર ઓછો કરવાની રશિયા અને ચીનની વિચારેલી નીતિને કારણે વર્ષ 2019 આવતાં-આવતાં બંને દેશો વચ્ચેનો માત્ર 51 ટકા વેપાર જ ડૉલરમાં રહી ગયો.

રશિયન એકૅડમી ઑફ સાયન્સમાં ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ફાર ઇસ્ટર્ન સ્ટડીઝના ડિરેક્ટર ઍલેક્સે મસલોવે નિક્કી એશિયન રિવ્યૂને કહ્યું કે રશિયા અને ચીનની ડૉલરમાં વેપારને ધીરે-ધીરે પૂર્ણ કરી દેવાની યોજના એવી સ્થિતિમાં પહોંચી જશે કે હવે આ બંને દેશોની વચ્ચે સંબંધ વાસ્તવમાં એક ગઠબંધનમાં ફેરવાઈ જશે.

રશિયા...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ લડાઈમાં સ્પષ્ટ રીતે અઝરબૈજાનને આર્મેનિયા પર બઢત મળતી જોવા મળી રહી હતી.

હાલમાં જ અઝરબૈજાનના સૈન્યએ નાગોર્નો-કારાબાખના શુશા (આર્મેનિયામાં શુશી) શહેર પર કબજો જમાવ્યો હતો. આને કૂટનીતિની દૃષ્ટિએ એક મોટી જીત કહેવામાં આવી રહી હતી.

આ પછી અઝરબૈજાનની નજર કારાબાખની રાજધાની સ્તેપ્નાકિયર્ત પર હતી.

આ લડાઈમાં અનેક લોકોના જીવ ગયા અને અનેક વિસ્તારોને ભીષણ નુકસાન થયું છે પરંતુ, શુશા પર નિયંત્રણ પછી અઝરબૈજાનને રાજાધાની પર કબજો જમાવવાની લડાઈમાં પણ બઢત મળી હતી.

આ વિસ્તાર ઊંચાઈએ છે, તેથી કારાબાખસ્થિત આર્મેનિયાની સેના સરળતાથી અઝરબૈજાનને બૉમ્બગોળાના નિશાને લઈ શકતી હતી.

પરંતુ, આ વચ્ચે રશિયાએ દખલગીરી કરી અને બંને દેશો વચ્ચે શાંતિસમજૂતી કરાવી અને સ્તેપ્નાકિયર્તમાં શાંતિસેના મોકલી.

તુર્કી નહીં રશિયાનું નિયંત્રણ

આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાન વચ્ચે હાલમાં સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે.

આ પહેલાં તમામને લાગતું હતું કે તુર્કી અઝરબૈજાનને ખુલ્લું સમર્થન આપીને આ રમતને નિયંત્રિત કરી રહ્યું છે.

રશિયાની આ પહેલની શરૂઆત સોમવારે થઈ, જ્યારે આર્મેનિયા, અઝરબૈજાન અને રશિયાના નેતાઓની ઑનલાઇન મુલાકાત થઈ અને તેમણે નાગોર્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

નો-કારાબાખમાં સંઘર્ષ પૂર્ણ કરવા માટે એક નવ સૂત્રોની સમજૂતીની વાત કરી.

આ લડાઈમાં અઝરબૈજાનની જીત દેખાતી હતી, કારણ કે તેમણે 1994થી આર્મેનિયાના નિયંત્રણવાળા અનેક અઝેરી પ્રાંત પરત લીધા હતા.

ત્રણેય નેતાઓએ સહમતિ સાધી કે આર્મેનિયાનું સૈન્ય નાગોર્નો-કારાબાખની આસપાસના કબજાવાળા વિસ્તારોમાંથી પીછેહઠ કરશે. આના પર અઝરબૈજાનનું નિયંત્રણ થઈ જશે.

શું કરશે શાંતિસેના?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

રશિયાની શાંતિસેના બંને પક્ષોના સૈન્યને અલગ-અલગ કરશે અને એ સુનિશ્ચિત કરશે કે બીજી લડાઈ શરૂ ન થાય.

રશિયન સેના નાગોર્નો-કારાબાખના આર્મેનિયાઈ લોકોને મુખ્ય આર્મેનિયાથી જોડનારા પાંચ કિલોમિટર લાંબા વિસ્તારને સુરક્ષા આપશે.

પરંતુ એ સ્પષ્ટ નથી કે આર્મેનિયાના નિયંત્રણવાળા કારાબાખનું શાસન ભવિષ્યમાં કેવી રીતે ચાલશે.

સોવિયત સંઘના વિઘટન પછી બંને દેશોની વધતી રાષ્ટ્રીય ઓળખ જ નાગોર્નો-કારાબાખની લડાઈનું કારણ બની.

અઝરબૈજાન અને આર્મેનિયા, બંને સ્વતંત્ર દેશોએ ત્યારે લડવા માટે સોવિયત સેનાએ છોડેલાં હથિયારોનો ઉપયોગ કર્યો.

આ લડાઈમાં આર્મેનિયા સફળ રહ્યું હતું. 1994ના અંત સુધી તેમણે નાગોર્નો-કારાબાખ અને તેની આસપાસના અઝરબૈજાનના સાત વિસ્તારો પર નિયંત્રણ મેળવ્યું હતું.

જ્યારે બંને તરફથી એક-બીજા દેશોના લોકોએ નીકળી જવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે અંદાજે એક લાખ લોકો શરણાર્થી બની ગયા.

અઝરબૈજાનની વધતી તાકાત

આર્મેનિયામાં પ્રદર્શનકારીઓ વડા પ્રધાન નિકોલ પાશિન્યાનના કાર્યાલયે પહોંચ્યા

બંને દેશોની વચ્ચે હંમેશાં તણાવ રહે છે. વચ્ચે-વચ્ચે નાની-મોટી લડાઈ થતી રહે છે પરંતુ આ વર્ષે 27 સપ્ટેમ્બરે અઝરબૈજાને ગુમાવેલો વિસ્તાર પરત લેવા માટે યુદ્ધની શરૂઆત કરી દીધી.

ખૂબ જ જલદી સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે બંને દેશોની વચ્ચે સૈન્ય તાકાતનું સંતુલન બદલાઈ ગયું છે

કૅસ્પિયન સમુદ્રમાં મળેલાં તેલ અને ગૅસના સ્રોત અઝરબૈજાન માટે વરદાન બનીને આવ્યા અને આ તેલ તેમજ ગૅસ વેચીને અઝરબૈજાને ખૂબ પૈસા કમાવ્યા.

અઝરબૈજાને આ પૈસાનો ઉપયોગ પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને ફરી ઊભી કરવા માટે કર્યો અને કેટલાક લોકો રાજધાની ‘બાકુ’ને ‘કૅસ્પિયનનું દુબઈ’ કહેવા લાગ્યા.

પરંતુ, અઝરબૈજાનની સરકારે પોતાના સૈન્યને મજબૂત કરવામાં મોટા પ્રમાણમાં પૈસા નાખ્યા.

તેમણે ગત કેટલાંક વર્ષોમાં સારી ટૅન્ક, હથિયારો અને ખાસ કરીને નવી તકનિક ખરીદવામાં અરબો ડૉલર ખર્ચ્યા.

અઝરબૈજાન પૂર્વ સોવિયત સંઘનો એવો પહેલો દેશ છે, જેણે યુદ્ધમાં મોટાસ્તરે ડ્રોન ટેકનિકનો ઉપયોગ કર્યો...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ શબ્દો છે 25 વર્ષીય રહીમા (નામ બદલેલ છે)ના.

એમ.એ. થયાં પછી એમ.ઍડ. કરીને શિક્ષિકા તરીકે નોકરી કરતાં મધ્યમ વર્ગીય અને સુંદર તથા સમાજમાં સંસ્કારી ગણાતાં રહીમા સાથે લગ્ન માટે અનેક માગાં આવતાં હતાં.

એમના પિતા ભણીને નોકરી કરતી છોકરીના નિકાહ માટે મુરતિયો શોધતા હતા.

પિતાની ઇચ્છા હતી કે દીકરીના ભણતર પ્રમાણે છોકરો મળે તો વધુ સારું.

પિતાની ઇચ્છા પ્રમાણેનો છોકરો મળ્યો પણ ખરો પણ એ લગ્ન જિંદગીની મોટી ઘટના બની ગઈ.

દીકરીનાં લગ્ન માટેની શોધ

રહીમાનો પરિચય લગ્ન લંડનમાં સોફ્ટવૅરનું કામ કરતા એક ખાનદાન છોકરા સાથે કરાવવામાં આવ્યો.

વાત આગળ વધી અને જાન્યુઆરી 2019માં છોકરી-છોકરો એકબીજાને મળ્યાં.

રહીમાના પિતા અમદાવાદના જમાલપુરમાં જિન્સ પૅન્ટ બનાવતી ફેકટરી ધરાવે છે અને લંડનમાં નોકરી કરનાર યુવકના ખાનદાન સાથેનો પરિચય પણ તેમણે શોધી કાઢ્યો.

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં રહીમાના પિતા કહે છે, "અમારાં સગાંમાં ત્રણચાર જણ એમને ઓળખતા હતા અને અમારે પણ સંબંધ નીકળ્યો. ખાનદાન સારું હતું. છોકરો લંડનમાં નોકરી કરતો હતો."

"અમને કહ્યું કે લગ્ન છે એટલે નવું મકાન બનાવીએ છીએ. અમે ખુશ હતા અને અમારી દીકર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ી રહીમાના નિકાહ એમની સાથે કરવાનું નક્કી કર્યું. છોકરાએ શરત મૂકી કે મારી દીકરીએ નોકરી છોડી દેવી પડશે. અમે તૈયાર થઈ ગયા."

રહીમાના પિતા વધુમાં જણાવે છે, "અમે દીકરીને વાત કરી તો તેણે મને કહ્યું કે અબ્બુ જેમ કહો તેમ, તમારી પસંદગી એ મારી પસંદગી હશે અને તેણે હા પાડતાં અમે નિકાહની વાત આગળ ચલાવી. અને છોકરો અને છોકરી મળ્યાં."

છોકરી-છોકરાની મુલાકાત

આખીય ઘટનાની માંડીને વાત કરતાં રહીમાએ બીબીસી ગુજરાતીને કહ્યું, "મારા પિતાએ કહ્યું એટલે એમણે સમજીવિચારીને નક્કી કર્યું હશે એમ માનીને મેં હા પાડી. લગ્ન પહેલાં હું અને શાહીદ (નામ બદલેલ છે) મળ્યાં. ત્યારે એણે મને લંડનનાં અનેક સપનાં દેખાડ્યાં."

"મને કહ્યું કે એ લંડનમાં સોફ્ટવૅરનું કામ કરે છે. પૂરતું કમાય છે એટલે એને ભણેલી અને ઘર સાચવે એવી પત્ની જોઈએ છે."

તેણે કહે છે, "લગ્ન પહેલાં એણે શરત મૂકી કે મારે ટીચરની જોબ છોડી દેવી. એને લંડનમાં કામ હોવાથી લંડન પરત જશે અને છથી સાત મહિને પરત આવીને લગ્ન કરશે."

"અમારી મુલાકાતમાં એણે એમ પણ કીધું હતું કે એ પોતાનું નવું ઘર બનાવી રહ્યો છે એટલે લગ્ન પછી નવા ઘરમાં શિફ્ટ થઈશું. મને પણ ઘણા અરમાન હતા એટલે મેં એની તમામ શરતો માની લીધી અને નોકરી છોડી દીધી."

"અમારી સગાઈ થઈ અને એ લંડન જતો રહ્યો. હું એને લંડન ફોન કરતી તો એ કામનું બહાનું કાઢતો અને એવું કહેતો કે વીડિયો કૉલિંગ નહીં કરવાનું કે વૉટ્સઍપ કૉલ નહીં કરવાનો. સાદો ફોન કરવો તને મોંઘો પડે એટલે હું સામેથી ફોન કરીશ."

"લગ્ન પહેલાં લંડનથી દર ચોથા દિવસે એના ફોન આવતા અને લાંબી રૉમેન્ટિક વાતો પણ કરતો. મને એના નવા ઘરનું કામ કેટલે પહોંચ્યું એ જોવા જવા અને એના પિતાને મદદ કરવાનું પણ કહેતો અને હું કરતી પણ ખરી."

રહીમા આગળ કહે છે, "આમ દિવસો વીતતા ગયા. મને પણ સારાં લગ્નજીવનની આશા બંધાઈ ગઈ હતી. એ ઑક્ટોબર 2019માં ભારત આવ્યો અને નવેમ્બરમાં અમારાં લગ્ન થયાં. એણે મને કહ્યું હતું કે હનીમૂન પર જઈશું, પરંતુ બહાનાં કાઢીને એણે હનીમૂન પર જવાનું ટાળ્યું."

"નવા મકાનમાં શિફ્ટ થવાની રાહ જોઈ હું કરિયાવરમાં ઘણું બધું લાવી હતી, પરંતુ ઘરમાં વાઇફાઇ ટી.વી. અને વૉશિંગ મશીન માટે એણે મારી પાસે દોઢ લાખ રૂપિયા માગ્યા. મારા પિતાએ આપ્યા પણ ખરા."

"હું સાસરિયે રહેવા આવી ગઈ, પરંતુ એ દિવસભર લેપટૉપ અને એમના લંડનથી લાવેલા ફોનમાં રચ્યાપચ્યા રહેતા હતા. સાસરે આવ્યા પછી એની લગ્ન પહેલાંની રૉમેન્ટિક વાતો બંધ થઈ ગઈ અને એ મારાથી દૂર રહેવા લાગ્યો. મેં...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ શબ્દો છે ગુજરાતમાં સજાતીય લગ્ન કરનારાં બે મહિલા પોલીસ કૉન્સ્ટેબલના.

ગુજરાતના મહીસાગર જિલ્લાના એક નાનકડા પોલીસ સ્ટેશનમાં કામ કરતાં આ બન્ને મહિલા પોલીસ કૉન્સ્ટેબલોની જિંદગી અજબની છે.

આ બંને સૌરાષ્ટ્ર અને મધ્ય ગુજરાતનાં ગામોમાંથી આવે છે. ગામમાં એમણે પુરુષોનું વર્ચસ્વ જ જોયું હતું. ત્યારથી એમણે વિચાર્યું કે પુરુષો કરે એવું કામ મહિલા કેમ ના કરી શકે? એટલે એમણે નાનપણથી પોલીસવિભાગમાં જવાનું નક્કી કર્યું. બન્નેએ ખૂબ મહેનત કરી અને પોલીસકર્મી બન્યાં પણ ખરાં.

સંતરામપુરનાં છેવાડાનાં ગામથી આવતાં પાયલ અને સૌરાષ્ટ્રનાં છેવાડાનાં ગામમાંથી આવતાં કંચન પોલીસની નોકરીમાં જોડાયાં સુધી એકબીજાથી અજાણ હતાં.

તાલીમમાં થઈ મુલાકાત

પ્રતીકાત્મક તસવીર

એમની તાલીમ વર્ષ  2017માં સુરતમાં હતી ત્યારે બીજી મહિલાઓની સાથે તેઓ બંને પણ ટ્રેનિંગમાં આવ્યાં હતાં. શરૂઆતમાં બંનેને ગામડાંનાં ગણી બીજાં કર્મીઓ તેમની નજીક આવતાં અચકાતાં.

બન્નેને તાલીમ દરમિયાન એક જ ઓરડો મળ્યો હતો. દિવસભરની તાલીમ બાદ બન્ને રૂમમાં ભેગાં થતાં અને એ રીતે ધીમેધીમે બંનેની દોસ્તી થઈ.

એકબીજાનાં પરિચય અંગે વાત કરતાં પાયલે બીબીસી સ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાથેની વાતચીતમાં કહ્યું,

"તાલીમ દરમિયાન રાત્રે અમે ભેગાં થતાં ત્યારે એકબીજાનાં શોખની, પસંદ- નાપસંદની વાતો કરતાં.  એમાં અમે બંને સારા મિત્રો બની ગયાં. કંચન મારી કાળજી રાખતી અને હું એની કાળજી રાખતી. એ વખતે અમને એકબીજા માટે કોઈ આકર્ષણ નહોતું, માત્ર દોસ્તી હતી."

"એ મારાં કપડાં ધોઈ આપે તો હું રસોઈ કરી નાખું. એમ દોસ્તી ગાઢ બનતી ગઈ. તાલીમ પછી અમે એકબીજાને મળતાં રહેવાનું નક્કી કર્યું. અને એકબીજાને ફોનનંબરની આપ-લે કરી.  તાલીમ પૂરી થઈ અને પોસ્ટિંગ થવાનું હતું, અમે બંને પ્રાર્થના કરતાં હતાં કે અમારું પોસ્ટિંગ એક જ ગામમાં થાય તો સારું અને બન્નેનું સુરતમાં પોસ્ટિંગ થયું."

સુરતમાં થયો પ્રેમ

પ્રતીકાત્મક તસવીર

વાતમાં વચ્ચેથી જ જોડાઈને કંચને ઉમેર્યું, "અમે બંનેએ એક જ કવાર્ટરમાં રહેવાનું નક્કી કર્યું. જો એની નાઇટ ડ્યૂટી હોય તો હું ઘરનું બધું કામ સાંભળું અને મારી નાઈટ ડ્યૂટી હોય તો એ ઘરનું બધું કામ સાંભળી લેતી."

"એક દિવસ અમે વાત-વાતમાં પુરુષો વિષે વાત કરતાં હતાં ત્યારે પાયલે કહ્યું કે આપણને નાનપણથી શિખવાડવામાં આવ્યું છે કે પુરુષ વગર ન જિવાય. પણ આપણે તો પુરુષ વગર જીવી શકીએ છીએ. આપણે બંને સ્ત્રી હોવા છતાં એકબીજાનો સહારો બની શકીએ છીએ. મને પણ વાતમાં દમ લાગ્યો કારણ કે અમે બંનેએ સમાજમાં નાનપણથી પુરુષોની જોહુકમી જોઈ હતી."

"રાત્રે બહાર નહીં નીકળવાનું, અમુક કપડાં પહેરવાનાં તો અમુક નહીં પહરેવાનાં. કેટલીય છૂટાછેડા લીધેલી બહેનોને અમે જોઈ હતી, જેઓ એકલું જીવન જીવતી હતી. અમને થયું કે લગ્ન નથી કરવાં, એકબીજાના સહારે જીવીશું, એકલાં જીવીશું. મારા ઘરેથી લગ્ન કરવા માટે દબાણ થતું હતું."

"એક દિવસ મેં પાયલ ને વાત કરી. એણે કહ્યું કે થનારા પતિ જોડે નાઇટ ડ્યૂટીની વાત કર. પોલીસની નોકરીની વાત કર અને એ છોકરાએ ના પાડી દીધી. આવુ જ એની સાથે પણ થયું હતું. અમે અમારાં કામથી સુખી હતાં. અમારા માટે અમારી દુનિયા ધીમે-ધીમે સંકોચાઈને એકબીજા પૂરતી સીમિત બનવા લાગી હતી. અમે બંને એકબીજાને પસંદ કરવા લાગ્યાં હતાં."

"વર્ષ 2017ના ડિસેમ્બરમાં નવવર્ષના અભિનંદન પાઠવતી વખથે અમે પહેલીવાર એકબીજાને ભેટ્યાં અને કોઈ અલગ જ આનંદ અનુભવ્યો. દિલનાં ઊંડાણથી એક સંતોષ થયો. અમારું એ પહેલું આલિંગન હતું. અમે પહેલાં મનથી નજીક હતાં અને હવે તનથી પણ નજીક આવી ગયાં હતાં."

ઘરમાં હોબાળો

પાયલે વાતચીતમાં કહ્યું, "લોકો અમારા વિશે એ વખતે બહુ વાતો કરતા નહોતા. પોલીસ ક્વાર્ટરમાં પણ અમારી બહુ ચર્ચા...


પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ શબ્દો છે ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરના શ્રીનગરની શ્રી મહારાજા હરિસિંહ હૉસ્પિટલના નશામુક્તિ કેન્દ્રમાં દાખલ નશાના વ્યસની 25 વર્ષીય મુસ્તાક અહમદ (નામ બદલ્યું છે)ના.

રિપોર્ટ પ્રમાણે ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં ડ્રગ્સની લતના કેસ ઝડપથી વધી રહ્યા છે.

મુસ્તાકે કહ્યું, "પહેલા દિવસે મેં ગાંજો પીધો, થોડા દિવસો પછી મારા મિત્રોએ મને હેરોઇન આપ્યું. બીજા દિવસે મને હેરોઇનની લત લાગી ગઈ."

"બાદમાં રોજ મને હેરોઇન લેવાની ટેવ પડી ગઈ."

મુસ્તાક છેલ્લા ચાર દિવસથી હૉસ્પિટલમાં ઇલાજ કરાવી રહ્યા છે. તેઓ કહે છે કે તેમના કેટલાક મિત્રોએ નશાનો બંધાણી બનાવી દીધો.

તેઓ કહે છે, "હું જ્યારે પણ ડ્રગ્સ લઉં છું ત્યારે સીધો પોતાના રૂમમાં ચાલ્યો જાઉં છું."

"મેં છેલ્લા આઠ મહિનામાં ડ્રગ્સ પાછળ ત્રણ લાખથી વધુ રૂપિયા ગુમાવ્યા છે."

"હું જ્યારે ડ્રગ્સ નહોતો લેતો ત્યારે મારા પેટ અને શરીરમાં દર્દ થતું હતું."

"જ્યારે મારા પરિવારને ખબર પડી તો તેમણે મારી સાથે વાત કરવાનું બંધ કરી દીધું."

"પરિવારનો કોઈ સભ્ય મારી સાથે વાત કરતો તો એવું લાગતું કે એ મારી સાથે ઝઘડી રહ્યો છે."

"બાદમાં મેં પરિવારને કહ્યું કે મને ઇલાજ માટે નશ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ામુક્તિ કેન્દ્રમાં લઈ જાવ, ત્યારથી હું અહીં છું."

ડ્રગ્સ મગજનો વિકાસ રોકી દે છે

શું ડ્રગ્સ સરળતાથી મળી રહે છે? આ સવાલ જ્યારે મુસ્તાકને પૂછવામાં આવ્યો તો તેણે કહ્યું, "અમે દક્ષિણ કાશ્મીરના સંગમ વિસ્તારમાં જતા હતા."

"ત્યાં હેરોઇન સરળતાથી મળી રહેતું. ત્યાં કેટલાક શખ્સ છે જે હેરોઇન વેચે છે."

તેઓ કહે છે કે જ્યારે તેઓ નશામુક્તિ કેન્દ્રમાં આવ્યા ત્યારે લતથી મુક્તિ મળતી હોય એવું લાગી રહ્યું છે.

તેઓ કહે છે, "હવે હું ઠીક છું. હું અહીં નહોતો આવ્યો ત્યારે ડ્રગ્સ વિના ઊંઘી નહોતો શકતો, પરંતુ બધું બદલાઈ ગયું છે અને હું ઊંઘી શકું છું."

"હું નશો કરનાર દરેક વ્યક્તિને કહું છું કે આને છોડી દો, કેમ કે આ બરબાદ કરી નાખે છે. આ ઘર-પરિવાર, પૈસા અને જિંદગી બરબાદ કરી નાખે છે."

આ નશામુક્તિ કેન્દ્રમાં દાખલ અન્ય એક યુવા પોતાની કહાણી જણાવે છે.

તેઓ કહે છે કે કેવી રીતે તેના મિત્રોએ તેને નશાનો બંધાણી બનાવી દીધો અને પછી તેની જિંદગી બરબાદ થઈ ગઈ.

એ યુવાએ જણાવ્યું, "ગત બે વર્ષમાં હું એસપી ગોળીઓ અને હેરોઇન લેતો હતો. પહેલાં આનંદ આવતો હતો પણ હવે આદત પડી ગઈ છે."

"ડ્રગ્સને કારણે મેં બધું જ ગુમાવી દીધું. કુટુંબ મારું સન્માન નહોતું કરતું."

"મેં ડ્રગ્સ માટે પાંચથી દસ લાખ રૂપિયા ખર્ચી નાખ્યા. એક ગ્રામ ત્રણ હજારનું આવતું હતું અને હું દરરોજ બેથી ત્રણ ગ્રામ હેરોઇન ખરીદતો હતો."

"મેં હેરોઇન માટે મારી મોટરસાઇકલ પણ વેચી મારી."

"ડ્રગ્સ લીધા બાદ હું પોતાને કંઈક બીજું સમજતો હતો, પરંતુ જ્યારે સવારે નશો ઊતરતો ત્યારે હું કંઈ પણ નહોતો."

"તેનાથી મારી જિંદગી નર્ક બની ગઈ હતી. ડ્રગ્સની લત સારાં કામ કરવા દેતી નથી. એ કહે છે કે મને લો. એ તમારા બૌદ્ધિક વિકાસને રોકી દે છે."

આ યુવાએ આગળ જણાવ્યું, "જ્યારે મારી માતા અને મારી બહેનને મારી ડ્રગ્સની આદત વિશે ખબર પડી તો તેઓ બહુ રોયાં."

"હવે મેં મારી માતા અને બહેનને વચન આપ્યું છે કે હું ડ્રગ્સ નહીં લઉં."

"મારા ઘણા એવા મિત્રો હતા જે ડ્રગ્સના બંધાણી હતા અને મરી ગયા. મેં સોગંદ ખાધા છે કે હું હવે આ જાળમાં ફરી નહીં ફસાઉં."

ઝડપથી ફેલાતી નશાની લત

આ શખ્સે પણ દક્ષિણ કાશ્મીરની કેટલીક જગ્યાઓ વિશે જણાવ્યું જ્યાં સરળતાથી હેરોઇન મળે છે. તેણે કહ્યું કે તે શ્રીનગર શહેરના 16થી 25 વર્ષના ઘણા યુવાઓ વિશે જાણે છે કે જે હેરોઇન લે છે.

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ગત બે વર્ષમાં નશાની લત કાશ્મીરમાં એટલી ઝડપથી ફેલાઈ છે, જેટલી ચાર વર્ષમાં નહોતી...