તેમને એરેસ્ટ કરવામાં આવ્યાં, માત્ર એટલું જ નહીં, મીડિયા અને ઑનલાઈન જગતમાં તેની ઉપર ફિટકાર વરસાવવામાં આવ્યો.

આવા કિસ્સામાં વાંક પીડિતાનો જ છે તેવું સમાજનું વલણ હોય છે.

સમાજના આ વલણને બદલવા માટે જ્યુડિથે યુગાન્ડાની મહિલાઓને તેમની સાથે થતા જાતીય દુર્વ્યવહાર અંગે ખૂલીને બોલવાની અને ભોગ બનેલી સ્ત્રીઓ સાથે હમદર્દીથી રહેવાની હાકલ કરી.

સોફી હેમ્રે અને એલિસ મેકકુલ સમક્ષ અહીં તેમણે પોતાના જીવનની કહાણી વર્ણવી છે.

નોંધ: આ ઘટનાનું વર્ણન કેટલાક વાચકોને વિચલિત કરી શકે છે.

ઇન્ટરવ્યૂ માટે તેઓ ઉધાર લીધેલો 50,000 પાઉન્ડનો ડ્રેસ પહેરીને આવે છે.

લંડનના સમૃદ્ધ સમાજમાં તેની બોલબાલા છે. લંડનમાં તે મૉડલિંગ અને ચેરિટી કામ સાથે જોડાયેલાં છે.

'મારે મારી વાતો લોકોને કહેવી છે'

પૂર્વ આફ્રિકાની સરેરાશ મહિલાઓનું બાહ્ય રીતે જીવન ઘણું અલગ હોય છે.

જોકે, એક બાબત એવી છે જેમાં જ્યુડિથ હર્ડ અને યુગાન્ડાની ઘણી મહિલાઓનું જીવન સરખું છે.

2016 ના એક સર્વે મુજબ, યુગાન્ડાની 15થી 49 વર્ષની લગભગ 50% મહિલાઓ તેમના પાર્ટનર દ્વારા કરાતી શારીરિક કે જાતીય હિંસાનો ભોગ બની છે.

હર્ડનું લગ્ન પહેલાનું નામ કાન્ટેંગ્વા છે. ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

તેમણે આ બંને પ્રકારની હિંસાનો અનુભવ કર્યો છે.

(આ લખાણમાં તેમનું લગ્ન પહેલાનું નામ વાપરવું કે લગ્ન પછીનું તે અંગે અમે જ્યુડિથ સાથે ચર્ચા કરી હતી. અમે નક્કી કર્યું કે અમે કાન્ટેંગ્વા નામ વાપરીશું. જોકે, પ્રૉફેશનલ કારણોસર તે વ્યક્તિગત રીતે હર્ડ નામનો ઉપયોગ કરે છે.)

તેમને લાગે છે કે પબ્લિશીંગ કંપનીને તેમના ન્યૂડ ફોટોગ્રાફ્સ કોઈ ચોરેલા કમ્પ્યુટર કે મોબાઈલ ફોનમાંથી મળ્યા હોવા જોઈએ.

તેઓ કહે છે કે પુરુષોના આવા તો ઘણા અત્યાચારોનો તેઓ ભોગ બન્યા છે.

જોકે, ઘણાં વર્ષો સુધી તેઓ ચૂપ રહ્યાં કારણ કે તેને શરમિંદા થવાનો અને અપમાનિત થવાનો ડર હતો.

તેઓ કહે છે, "તમે આ અંગે કંઈ કહો તો લોકો તમને જ ખરાબ માનવા લાગે છે અને આખરે તમે માનસિક રીતે  વિક્ષિપ્ત થઈ જાવ છો."

"જોકે, મેં મારી વાત લોકો સામે મૂકવાનું નક્કી કર્યું, કારણ કે હું એક મુક્ત સ્ત્રી બનવા માગું છું. હું આખી જીંદગી માથા પર મોટો બોજ લઈને ફરવા માંગતી નથી."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

બાળપણમાં બળાત્કાર

કાન્ટેંગ્વા તેમના બાળપણને યાદ કરે છે. તેમના પિતા તેમનાં માતાને મારતા હતા.

આખરે, પોતાનું જીવ બચાવવા તેમનાં માતાએ ઘર છોડવું પડ્યું હતું.

આઠ વર્ષનાં કાન્ટેંગ્વા રવાન્ડામાં તેમના પિતાના પારિવારિક ઘરે રહેવા જતાં રહ્યાં હતાં.

1994 માં ટુત્સી લોકોની સામૂહિક કત્લેઆમ કરવામાં આવી, જેમાં તેમના પિતાનું મોત થયું.

ત્યારબાદ મહદઅંશે તેમનાં દાદીમાએ તેમનો ઉછેર કર્યો હતો. તેઓ 15 વર્ષનાં હતાં.

સ્કૂલની ફાઇનલ એક્ઝામની આગલી રાત્રે રવાન્ડામાં તેમના પરિવારના જ એક સભ્યએ તેમની ઉપર બળાત્કાર કર્યો.

બીજા દિવસે એક્ઝામ આપ્યા પછી તેઓ ઘર છોડીને ભાગી નીકળ્યાં. ભાગીને રવાન્ડાના પાટનગર કિગાલીમાં આવી ગયાં.

તેમણે ન્યામિરામ્બો જિલ્લાની એક વસાહતમાં આશ્રય લીધો. તેઓ કહે છે કે આ એક અત્યંત વિચિત્ર જગ્યા હતી.

"ઈંગ્લીશ બોલી શકતી યુગાન્ડાની સુંદર યુવતી"

અહીં કાન્ટેંગ્વા એક મ્યુઝિક ગ્રૂપમાં જોડાયાં.

શાનીઆ ટ્વેઈનનું એક ગીત સંભળાવીને કાન્ટેંગ્વાએ હસીને કહ્યું, "અહીં જેને પણ જોડાવું હોય તે જોડાઈ શકતું હતું. અહીં સૂવા માટે જગ્યા અને થોડું ખાવાનું મળી રહેતું."

ગાવા માટે તેમને કોઈ મહેનતાણું મળતું નહોતું.

કાન્ટેંગ્વા કહે છે, "અહીં બસ વ્યક્તિએ આસપાસના લોકો સાથે સારો વ્યવહાર રાખવાનો હોય છે."

"અને બસ તેમને થોડી રોટલી અને ખાવાનું મળી જાય છે.. તેમનું ગુજરાન ચાલી જાય છે."

"મને કંઈ મળે તો હું બધા સાથે વહેંચીશ અને...


તેમને ડર હતો કે જો બંને પક્ષ વચ્ચે તણાવ વધશે તો તેમનું બધું ખતમ થઈ જશે, કેમ કે તેમની જમીન (ગોચર) ચીનના વિસ્તારમાં ચાલી જશે.

કથિત રીતે પાંચ મે બાદ લદ્દાખના ઘણા વિસ્તારોમાં ભારત અને ચીની સુરક્ષાદળો સામસામે છે.

પૂર્વ લદ્દાખમાં એક મહિનાથી ચાલતાં આ તણાવને ખતમ કરવા માટે શનિવારે બંને પક્ષો વચ્ચે ઉચ્ચ સૈન્યસ્તરે વાચચીત થઈ.

રવિવારે ભારતના રક્ષા મંત્રાલયે નિવેદન જાહેર કર્યું કે બંને પક્ષના કમાન્ડર શાંતિપૂર્ણ રીતે પૂર્વ લદ્દાખના વર્તમાન સીમાવિવાદને દ્વિપક્ષીય કરારને આધારે ઉકેલવા માટે તૈયાર છે.

વાસ્તવિક નિયંત્રણરેખા

ભારતના રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહે એક ટીવી ચેનલને હાલમાં આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું હતું કે ક્ષેત્રમાં ચીની સૈનિકોએ મોટાં નિર્માણ કર્યાં છે અને ભારતે પૂરતાં પગલાં ભર્યાં છે.

આ પહેલાં બંને સેનાઓના જવાનો વચ્ચે વાસ્તવિક નિયંત્રણરેખા (એલએસી) પર ઘર્ષણના સમાચાર આવ્યા હતા.

ભારત અને ચીન વચ્ચે પૈંગૉન્ગ સરોવર અને ગલવાન નદી વિસ્તારમાં સીમા પર કોઈ રેખા નથી. અત્યંત ઠંડા વિસ્તારમાં આ સરોવર લદ્દાખ ક્ષેત્રમાં 4,350 મીટરની ઊંચાઈ પર છે.

સમાચાર એજન્સીઓ અનુસાર, આ ક્ષેત્રમાં બંને દેશના જવાનોએ તંબુ તાણ્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

યા છે અને બંને એકબીજા પર ક્ષેત્રમાં ઘૂસણખોરીનો આરોપ લગાવે છે.

સ્થાનિક લોકો માટે આ બધાનો અર્થ શું?

કોરોના વાઇરસ : કાશ્મીરમાં ફળો-ફૂલોના વેપાર પર લૉકડાઉનની શું અસર થઈ?

ભારત અને ચીન વચ્ચે બહુ લાંબી સીમા જોડાયેલી છે અને બંને પક્ષો સીમાનાં ઘણાં ક્ષેત્રો પર પોતપોતાનો દાવો કરતા રહ્યા છે.

ભારતના રક્ષામંત્રીએ તાજેતરમાં આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું હતું કે બંને દેશોની સીમાને લઈને અલગઅલગ ધારણા છે અને ભારત-ચીન સામસામે આવતા રહ્યા છે, પરંતુ તેનો શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ લાવી દીધો છે.

વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (એલએસી)નું ખરાબ સીમાંકન લદ્દાખમાં બંને દેશોને અલગ કરે છે. બંને દેશની સીમાઓ વચ્ચે નદીઓ, સરોવરો અને બર્ફીલા પહાડો છે, જે બંને જવાનોને અલગ કરે છે, પરંતુ તેઓ ઘર્ષણ માટે નજીક પણ આવી શકે છે.

વિભિન્ન સૂત્રો અનુસાર, બંને દેશો વચ્ચે વર્તમાન સમયમાં પૂર્વ લદ્દાખના ગલવાન ઘાટી અને પૈંગૉન્ગ સરોવરમાં ઘર્ષણ થયું છે, જેનાથી સ્થાનિક લોકોને ભવિષ્યને લઈને ચિંતામાં નાખી દીધા છે.

'લદ્દાખ સ્વાયત્ત પહાડી વિકાસ પરિષદ'ના કાઉન્સિલર અને શિક્ષણના એક્ઝિક્યુટિવ કાઉન્સિલર કોંચોક સ્ટેન્જિન કહે છે, "હું ગામડાંઓને લઈને ચિંતિત છું, કેમ કે અમારાં કેટલાંક ગામો એ જગ્યાથી બે-ત્રણ કિમી દૂર છે, જ્યાં ભારત- ચીન વચ્ચે ઘર્ષણ થયું છે."

ગત મહિનાથી એલએસી સાથે જોડાયેલા સમગ્ર વિસ્તારમાં ભારતીય સુરક્ષાબળોની ભારે અવરજવર જોવા મળી છે. એલએસી પર મોટા ભાગની જગ્યાએ આઈટીબીપીના જવાનો જ સુરક્ષા માટે તહેનાત હોય છે.

પણ સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે હાલના તણાવને કારણે ત્યાં ભારતીય સેનાની તહેનાતી છે.

સ્થાનિક લોકોમાં ડર

કોંચોક સ્ટેન્જિન કહે છે, "આ વિસ્તારમાં સેનાની વધુ અવરજવરને કારણે સ્થાનિક લોકોમાં ડર છે. 1962ના યુદ્ધ બાદ અમે આવી સ્થિતિ ક્યારેય જોઈ નહોતી."

આ ક્ષેત્રના સરપંચ સોનમ આંગચુક કહે છે, "અમે અમારા ગામથી દરરોજ 100-200 વાહનોની અવરજવર જોઈએ છીએ. અમે સેનાનાં આ વાહનોની અસામાન્ય અવરજવરથી ડરી ગયા છીએ."

"આપણી સેના અને ચીની સેના વચ્ચે ઘણી વાર અગાઉ પણ ઘર્ષણો થયાં છે, પરંતુ વર્તમાન સ્થિતિ અસામાન્ય લાગે છે."

આંગચુક માન પૈંગૉન્ગ અને ફોબરાંગ ગામના સરપંચ છે. આ ગામ એલએસીની સાવ નજીક છે.

પૂર્વ લદ્દાખનાં ઘણાં સરહદી ગામોમાં હાલમાં સ્થાનિક સાંસદ જમયાંગ સેરિંગ નામગ્યાલની સાથે કાઉન્સિલરની ટીમ પહોંચી હતી.

તાંગસ્તે મતવિસ્તારના કાઉન્સિલર તાશી યકઝી પણ આ સમૂહના સભ્ય હતા.

તેઓએ બીબીસીને કહ્યું, "મનેરાક...


તેમને તરત ફ્લાઇટ પકડીને સ્પેનમાં ડીજે સિગલાના નવા આલબમની લૉન્ચ પાર્ટીમાં હાજરી આપવાની વિનંતી કરવામાં આવી.

બૅન્હમ આ સ્પેનિશ ટાપુ પર પહોંચ્યા અને પાર્ટીમાં હાજર રહ્યાં. તેમને હજી પણ વિશ્વાસ નથી કે કાલ્પનિક લાગતી આ ઘટના તેમની સાથે ઘટી છે.

તેઓ કહે છે, "ત્યાં 24 કલાક જાણે ગાંડપણ હતું અને ભરપૂર મસ્તી હતી."

બૅન્હમને પાર્ટીમાં બોલાવવામાં આવ્યાં હતાં કારણ કે ટિકટૉક પર તેમના 13 લાખ ફૅન્સ છે.

ટિકટૉક ચીનની કંપની બાઇટડાંસની એક સ્માર્ટફોન ઍપ છે, જેના પર યૂઝર્સ નાના વીડિયો અને મીમ્સ શૅર કરી શકે છે.

બૅન્હમને બોલાવનાર કંપનીએ તેમની સાથે કોઈ ડીલ નહોતી કરી, મુસાફરીના ખર્ચ સિવાયની કોઈ રકમ આપવાનો વાયદો પણ નહોતો કર્યો.

તેમની સાથે એવી કોઈ શરત પણ નહોતી મૂકી કે તેઓ ઇવેન્ટના વીડિયો ટિકટૉક પર મૂકે.

તેઓ કહે છે, "કંપની ટિકટૉક પર સક્રિય કેટલીક વ્યક્તિઓની હાજરી ઇચ્છતી હતી."

બૅન્હમને મળેલા આમંત્રણ થકી સોશિયલ મીડિયા જગતમાં ટિકટૉકના મહત્ત્વનો ખ્યાલ આવે છે.

યુવાનોમાં લોકપ્રિય

ઍપ મૉનિટરિંગ કંપની સેન્સરટાવર પ્રમાણે ફેબ્રુઆરીમાં ઍપલ અને ઍૅન્ડ્રૉઇડ સ્માર્ટફોન પર ટિકટૉક ડાઉનલોડની સંખ્યા એક અબજ કરતાં પણ વધી ગઈ છે.

2... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

018માં જ આ ઍપ 66 કરોડ વખત ડાઉનલોડ કરવામાં આવી. આ દરમિયાન ઇન્સ્ટાગ્રામના ડાઉનલોડ્સ 44 કરોડ હતા.

ડિજિટાસ યૂકેના સ્ટ્રૅટેજી પાર્ટનર જેમ્સ વ્હાટલે ટિકટૉકની તુલના સ્નૅપચૅટ અને વાઇન સાથે કરે છે. આ બન્ને ઍપની વિશેષતા નાનું કન્ટેન્ટ છે અને યુવાનોમાં લોકપ્રિયતા છે.

વ્હાટલે કહે છે, "અહી તમે સાચી રસપ્રદ મૌલિકતાને વાઇરલ થતી જોઈ શકો છો."

ટિકટૉકના કરોડો યૂઝર્સ કિશોર છે અથવા તો કિશોર બનવાના ઉંબરે ઊભા છે. તેમના સુધી પહોંચવાનું જાહેરાતદાતાઓનું સ્વપ્ન હોય છે.

ઇન્સ્ટાગ્રામ અને યૂટ્યૂબ જેવાં અન્ય પ્લૅટફૉર્મ્સ પર પ્રભાવશાળી લોકોની કમાણીના રેકર્ડ ઉપલબ્ધ છે. જેમના લાખો ફૉલોઅર્સ છે તેઓ એક પ્રાયોજિત પોસ્ટથી છ આંકડની કમાણી કરી શકે છે.

શું આ ટિકટૉક સ્ટાર્સ પર પણ લાગુ થાય છે?

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

નવું પ્લૅટફૉર્મ

સ્પેનિશ ઍક્ટર જાવી લૂના

ટિકટૉકના સ્ટાર્સ હાલમાં પ્રાયોજિત વીડિયોથી પૈસા કમાય છે, જે પ્રતિદ્વંદી વીડિયો પ્લૅટફૉર્મ યૂટ્યૂબથી અલગ છે.

સ્પેનિશ ઍક્ટર જાવી લૂના કહે છે, "યૂટ્યૂબ પર તમારો વીડિયો કેટલી વખત જોવાયો, એના હિસાબે પૈસા મળે છે, પણ ટિકટૉક પર હજી વ્યૂવ્ઝ માટે પૈસા મળતા નથી."

ટિકટૉક પર જાવી લૂનાના 40 લાખ જેટલા ફૅન્સ છે. તેમણે 2018ના ઉનાળામાં ટિકટૉક પર પોસ્ટ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું.

તેઓ માનવીય સંબંધો અને પ્રેમ પર કૉમેડી સ્કૅચ બનાવે છે, જેને તેમના ફૅન્સ ખૂબ પસંદ કરે છે.

લૂના આ પ્લૅટફૉર્મ્સને ઇન્સ્ટાગ્રામ જેવું માને છે, "જ્યારે તમારા અઢળક ફૉલોઅર્સ કે વ્યૂઝ થઈ જાય તો બ્રાંડ્સ તમને ઈ-મેઇલ મોકલે છે કે તેઓ તમારી સાથે કામ કરવા ઇચ્છુક છે."

આ જોશ શેફર્ડ જેવા ખંતીલા લોકો માટે એક તક છે જેમણે લગભગ એક વર્ષ પહેલાં ઇન્ફ્લુએંશિલી નામથી ટિકટૉક ટૅલેન્ટ એજન્સી બનાવી છે.

ટિકટૉકના 15 સ્ટાર્સનું તેમની કંપની પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જેમના ફૉલોવર્સની કુલ સંખ્યા 1.5 કરોડ છે.

છેલ્લા સાત મહિનામાં તેમણે 35 અભિયાન ચલાવ્યાં છે. તેમણે ટિકટૉક સ્ટાર્સને ફૉર્મ્યુલા ઈ રેસ જેવી ઇવેન્ટ્સમાં મોકલવા માટે 1500 પાઉન્ડ (અંદાજે 1 લાખ 36 હજાર રૂપિયા) ચૂકવ્યા છે.

સોશિયલ મીડિયાના અન્ય પ્લૅટફૉર્મ્સ પર પ્રભાવશાળી લોકોને મળતી રકમની તુલનામાં આ રકમ નહિવત્ છે.

યૂટ્યૂબ પર આટલા ફૉલોવર્સ ધરાવતા સ્ટાર્સને પ્રમોશન બદલ 50 હજાર પાઉન્ડ (અંદાજે 45 લાખ રૂપિયા) મળે છે.

કમાણીમાં અંતરનું સીધું કારણ એવું છે કે પ્લૅટફૉર્મ નવું છે.

નસીબ બદલાશે

યૂટ્યૂબ પર જાહેરાત અને પ્રાયોજિત...


તેમને પાંચ વર્ષની કેદની સજા અને દસ હજાર રૂપિયાનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે. તેમને જોધપુર સેન્ટ્રલ જેલમાં મોકલવામાં આવશે.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

દોષિત જાહેર કર્યા બાદ, સોશિયલ મીડિયા પર પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. હાલમાં હૅશટૅગ #BlackBuckPoahingCase અને #IStandWithSalmanKhan ટ્રેન્ડ કરી રહ્યાં છે.

સોશિઅલ મીડિયા પર લોકો શું કહી રહ્યા છે?

મૌસમી નામનાં ટ્વિટર યૂઝરે લખ્યું, ''હરણે 'ટાઇગર'નો શિકાર કર્યો.''

લખન નામનાં યૂઝરે સુલ્તાન ફિલ્મની સલમાન ખાનની તસવીર શૅર કરતા લખ્યું, ''જજે સલમાને કહ્યું હરણની લાશ ક્યાં છે? સલમાન ખાને ત્યારે પોતાનું પેટ દેખાડી દીધું.''

ટ્વિટર યૂઝર પુષ્કર શ્રીવાસ્તવે એક ટ્વીટમાં લખ્યું, "હવે સલમાન ખાનને સમજણ પડશે કે 'ટાઇગર ઝિંદા હૈ' પરંતુ 'કાળિયાર' નહીં."

ધર્મેન્દ્ર સિંહાએ ટ્વીટ કરીને લખ્યું, "20 વર્ષ બાદ કાયદાનાં હાથ માત્ર લાંબા નહીં પરંતુ 'સ્લો મોશન'માં પણ ચાલે છે."

પોતાની પ્રતિક્રિયા જણાવતા ટ્વિટર યૂઝર અમિત સેઠીએ કહ્યું, "‘ટાઇગર'નું પાચન તંત્ર હરણને પચાવવામાં અસમર્થ રહ્યું. હવે ભારતીય જેલની મહેમાનગતી માણો. જય હો."

સલમાન ખાનનાં ઘણા ચાહકોને તેમને સમર્થન પણ આપી રહ્યા છે.

... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ચંદ્રમૌલીએ તેમને "માનવતાને તારનાર" ગણાવ્યા હતા.

ટ્વિટર યૂઝર ફરાહે કહ્યું, "અલ્લાહને સત્યની જાણ છે. તેમના પરિવારનાં સભ્યો, મિત્રો અને ચાહકોને પણ સત્યની જાણ છે. મજબૂત રહો. નિર્ભય રહો. દયાળુ અને સારા ઇરાદાઓ ધરાવતા લોકો હંમેશા પરમ સુખમય હોય છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


તેમને પ્રારંભિક નારીવાદી લડાયક સ્ત્રી તરીકે જોવામાં આવે છે અથવા તો ક્રૂર અને લોહીભૂખી હત્યારી પણ તેમની હાજરી હંમેશા યુરોપિયન ઇતિહાસમાં નોંધાતી રહી છે.

2000 વર્ષ પહેલાં લોહ યુગમાં ઍરિસ્ટ્રૉકૅટ વર્ગના લોકોએ બળવો કર્યો હતો અને તે વખતે પોતાનાં વતન પર આક્રમણ કરી રહેલા રોમનોને લગભગ હરાવી દીધા હતા.

તે યુદ્ધભૂમિ એટલે આજના બ્રિટનનો ઈસ્ટ ઍન્ગ્લિયા વિસ્તાર.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

તેમને ધિક્કારો કે પ્રેમ કરો પણ તેમની મહત્ત્વની હાજરી ઇતિહાસમાં એક ચીલો ચાતરનારી વ્યક્તિ તરીકે રહી છે.

કુદરતી રીતે જ તેમનામાં નેતૃત્ત્વ લેવાની ક્ષમતા હતી અને તેમણે જુદા-જુદા કબીલાને ભેગા કરીને વિશાળ સેના તૈયાર કરી હતી.

લડાયક રાણી બોડિકાએ કરેલાં પરાક્રમોમાંથી આજના યુગમાં નેતૃત્વના પાઠ શીખવા હોય તો શું ગ્રહણ કરી શકાય?

પાવર ડ્રેસિંગનો ફાયદો

અભિનેત્રી સીયાન ફિલિપ જેમણે ટીવી સીરિઝમાં બોડિકાનો અભિનય કર્યો હતો

આપણે બધા નોકરીએ જઈએ ત્યારે સારા વસ્ત્રો પહેરીને જવાનું મહત્ત્વ સમજીએ છીએ. પરંતુ બોડિકા તેનું મહત્ત્વ સૌથી વધારે સમજતાં હતાં.

બોડિકાનું વર્ણન સામાન્ય રીતે આક્રમક અને શક્તિશાળી નારી તરીકે થાય છે.

તેઓ જાતે જ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પોતાનો જ રથ ચલાવતાં, હાથમાં ભાલો હોય અને પવનમાં પાછળ ઉડી રહેલા લાંબા વાળ.

જોકે, આ રાણી ખરેખર કેવા દેખાતાં હતાં તે આપણે જાણતા નથી.

રોમન ઇતિહાસકાર કૅસિયસ ડીઓએ તેના મોતના ઘણા દાયકા બાદ નીચે પ્રમાણે તેનું વર્ણન કર્યું હતું.

"તેઓ બહુ લાંબા હતાં, દેખાવમાં થરથરાવી દે તેવા. તેમની આંખોની નજર સૌથી ધારદાર હતી."

"લાંબા વાળ તેમના નિતંબને ઢાંકી દેતા હતાં, તેમના ગળામાં મોટો સોનાનો હાર લટકતો હતો અને વિવિધરંગી લાંબા ઝભ્ભા જેવું વસ્ત્ર તેમના શરીરને ચપોચપ વળગેલું હતું, જેને જાડા બ્રૉચથી કમરે બાંધી રાખવામાં આવતું હતું."

એ વાતમાં કોઈ શંકા નથી કે એ જમાનામાં પાવર ડ્રેસની શરૂઆત બોડિકાએ કરી હતી.

તેઓ જાણતાં હતાં કે કઈ રીતે વેશભૂષાથી પ્રભાવ પાડી શકાય.

તેમના દુશ્મનો પર પણ કાયમ માટે તેમની થરથરાવતી છાપ પડી જતી હતી.

જોરદાર નામ, બને યાદગાર

બોડિકા એવું નામ પ્રાચીન સમયના બાયથોનિક શબ્દ 'બૉડ' પરથી પાડવામાં આવ્યું હતું, જેનો અર્થ જ થતો હતો વિજય.

બોડેગ એટલે વિજય અપાવનાર પુરુષ.

તેનું સ્ત્રીલિંગ એટલે બોડેગા - વિજય અપાવે તેવી નારી. આવું નામ હોય તો કોના પર પ્રભાવ ના પડે, બોલો!

આપણે એવું ધારી શકીએ કે જન્મથી જ કંઈ તેમને આવું નામ નહીં અપાયું હોય.

આવું નામ આ લડાયક વીરાંગના રાણીએ બાદમાં પોતાના માટે અપનાવી લીધું હશે.

આવું પ્રભાવકારી નામ હોવાના કારણે તેમને સેનાની આગેવાની લેવાનું સહેલું થઈ પડ્યું હશે.

જોકે, અંતે તે પોતાના નામ પ્રમાણે જીતી શક્યાં નહોતા અને તેમણે હાર ખમવી પડી હતી.

કોઈ શક્તિને ઓછી ના આંકો

પ્રતીકાત્મક તસવીર

બોડિકાના પતિ પ્રાસ્ટૂગસ ઇસ્ટ ઍન્ગ્લીયાના આઇસેની કબીલાના મુખી હતા.

પોતાના વિસ્તારમાં કબજો જમાવનારા રોમનો સામે તેમણે વાંધો લીધો નહોતો, તેથી તેમને કબીલાના વડા તરીકે રહેવા દેવામાં આવ્યા હતા.

જોકે, પ્રાસ્ટૂગસનું અવસાન થયું તે પછી રોમનોએ કબજો હાથમાં લઈ લેવાની કોશિશ કરી હતી.

તેમણે કબીલાની જમીન કબજે કરી લીધી.

બોડિકાને મોટો વેરો ભરવા કહેવાયું પણ તેમણે ઇનકાર કર્યો ત્યારે જાહેરમાં તેમને ફટકા મારવામાં આવ્યા.

તેમની બે દીકરીઓ પર તેમની નજર સામે જ બળાત્કાર ગુજારાયો હતો.

આવી આકરી સજા કરવાનું શું પરિણામ આવશે તેની ગણતરી કરવામાં રોમનો થાપ ખાઈ ગયા હતા.

તેઓ રોષે ભરાયેલી રાણી કેવો બદલો લેશે તે સમજવામાં પણ ભૂલ કરી ગયા હતા.

બોડિકાએ રોમનો સામે લડવાનું નક્કી કર્યું અને પોતાના તથા બીજા કબીલાના લોકોને ભેગા કરીને મોટી સેના તૈયાર કરી હતી....


તેમને માત્ર તેમના સામર્થ્ય પર ભરોસો છે અને તેઓ એ જ સામર્થ્યને જાણે છે, માને છે.

દાર્શનિકો કહી રહ્યા છે કે કોરોના વાઇરસનો સમયગાળો પસાર થઈ ગયા પછી દુનિયા હંમેશ માટે બદલાઈ જશે.

9/11 પછી દુનિયા કેટલી બદલાઈ ગઈ છે એ આપણા પૈકીના ઘણા લોકોએ જોયું છે.

કોરોનાનો પ્રભાવ ઘણા ગાઢ છે. તેથી સમગ્ર દુનિયામાં ફેરફાર થશે, દરેક જાતના ફેરફાર.

ભારતમાં થનારા ફેરફારને સમજવા માટે આપણે બે દૃશ્યોને દિમાગમાં સંઘરી લઈએ.

પહેલું દૃશ્ય દિલ્હીના આનંદ વિહાર બસ ડેપો ખાતે એકઠા થયેલાં લોકોનાં ટોળેટોળાંનું છે અને બીજું દૃશ્ય ડ્રોઈંગ રૂમમાં આરામથી દૂરદર્શન પર 'રામાયણ' નિહાળતા લોકોનું છે. એવા લોકોમાં કેન્દ્રીય પ્રધાન પણ સામેલ છે.

'ગરીબ ભારત' જે પદયાત્રા પર નીકળી પડ્યું છે એ સરકાર કરતાં આપણા માટે મોટો સવાલ છે.

દુનિયામાં શું થઈ રહ્યું છે, વિજ્ઞાનની મર્યાદા ક્યાં છે, ચીનની ભૂમિકા શું છે એ બધા સવાલ થોડીવાર બાજુ પર રાખીએ.

હાંસિયા પરના લોકો

તમને મહારાષ્ટ્રના ખેડૂતોને પગના લોહીલુહાણ તળિયાં યાદ છે? છેલ્લાં એક-બે વર્ષમાં ગટર સાફ કરતાં મૃત્યુ પામેલા લોકો વિશેના સમાચાર યાદ છે? સાઇકલ પર પોતાની પત્નીની લાશ લઈ જઈ રહેલો પેલો ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

માણસ તમને યાદ છે?

એક સમાજ તરીકે આપણે આવાં ઘણાં દૃશ્યો જોઈએ છે. થોડીવાર માટે આપણને ખરાબ લાગે છે.

આપણે ભાવુક થઈને થોડું દાન આપવા માટે પણ તૈયાર થઈ જઈએ છીએ, પણ આપણી સામૂહિક ચેતનામાં મહારાષ્ટ્રના ખેડૂતો, ગટર સાફ કરતા લોકો કે સાઇકલ પર પોતાની પત્નીની લાશ લઈ જતી વ્યક્તિ 'બીજા' લોકો છે.

તેઓ આપણા પૈકીના એક નથી. તેઓ આપણા જેવા નાગરિકો નથી.

આપણે એટલે ફ્લેટોમાં રહેતા, બાળકોને અંગ્રેજી મીડિયમમાં ભણાવતા, રાષ્ટ્રપ્રેમની વાતો કરતા, પાકિસ્તાનને પાઠ ભણાવતા, ઝડપથી વર્લ્ડક્લાસ દેશ બનવાનું સપનું જોતા, ભૂતકાળનું ગૌરવ લેવાનો પ્રયાસ કરતા અને પોતાના ઉજ્જ્વળ ભવિષ્યની ખાતરી ધરાવતા લોકો.

આવા લોકોની દેશની કલ્પનામાં એ લોકોનો સમાવેશ થતો નથી, જેઓની વસતિ વધારે છે, પણ જેઓ હાંસિયા પર છે.

લોકોની ટૂંકી સ્મૃતિ

રોજીરોટી મેળવવાના સંઘર્ષમાં રત લોકો, દિવસે કમાઈને રાતે ખાવાવાળા લોકો, ફ્લાયઓવર બ્રીજની નીચે, ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેતા આ અભણો 'બીજા' લોકો છે. Others છે.

આ લોકો પણ 'એક ભારત, શ્રેષ્ઠ ભારત'ની સફરમાં સામેલ છે. તેઓ તમારા બોજનું વહન કરે છે, તમારા માટે સફાઈ કરે છે. તમારા માટે શાકભાજી લાવે છે, પણ તેઓ 'આપણે' નથી.

ટેલિવિઝન પર 'રામાયણ' નિહાળી રહેલા લોકોની સ્મૃતિમાંથી આનંદ વિહારનું દૃશ્ય થોડા દિવસ બાદ ભૂંસાઈ જાય તો નવાઈ નહીં ગણાય.

જે દિવસે મહારાષ્ટ્રના ખેડૂતો તેમના પગનાં લોહીલુહાણ તળિયાં દેખાડતા હતા એ દિવસે ટેલિવિઝન ચેનલો ક્રિકેટર મોહમ્મદ સામી અને તેમની પત્ની વચ્ચેના ઝઘડાના સમાચાર દેખાડતી હતી. ન્યૂઝ ચેનલોની સમજ સ્પષ્ટ છે કે તેઓ 'આપણા' માટે છે, 'બીજા' લોકો માટે નથી.

સોશિયલ મીડિયા પર ધમાલ થઈ પછી ટેલિવિઝન ચેનલોએ પગપાળા જતા લોકોના સમાચાર પર ધ્યાન આપ્યું હતું.

એ સમાચારોમાં બે ચિંતા હતીઃ અરેરે, આ રીતે તો લોકડાઉન નિષ્ફળ થશે, વાઇરસ ફેલાશે, કેવા બેજવાબદાર લોકો છે, તેમણે આવું કરવું જોઈતું ન હતું,

તેઓ જ્યાં હતા ત્યાં જ પડ્યા રહ્યા હોત તો? તેનો અર્થ એ થયો કે ચેનલોને ટેલિવિઝન સ્ક્રીન પર દેખાતા હેરાન-પરેશાન લોકોની તકલીફોની ચિંતા ન હતી.

સરકાર અને સમાજ

આપણે ભારતના લોકો ભલે ગમે તેટલી, ગમે તેવી વાતો કરીએ, પણ વાસ્તવમાં આપણી પ્રકૃતિ અસમાનતામાં ઊંડો વિશ્વાસ રાખતા લોકોની છે.

ગરીબ, દલિત, વંચિત અને શોષિત લોકો પ્રત્યેના આપણા વલણનું પ્રતિબિંબ સરકારના વલણમાં સ્પષ્ટ જોવા મળે છે. સરકાર ભલે ગમે તેની હોય, પણ એ જાણતી હોય છે કે કઈ વાતે વોટ કપાશે અને કઈ વાતે વોટ...


તેમને સતત એ વાતનો ડર સતાવી રહ્યો છે કે ક્યાંક કોઈ અપ્રિય ઘટના ન ઘટી જાય અને તેમણે માઠાં પરિણામ ભોગવવા ન પડે.

પરિસ્થિતિ અને સતત તણાવને કારણે આ વર્ષે બકરવાલોએ સમય પહેલાં જ જમ્મુ છોડી શાંત વિસ્તારમાં જવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

વરસાદની વાટ જોતા તેમનાં પશુઓ માટે પાણી અને ઘાસચારાની વ્યવસ્થા કરવી મુશ્કેલી પડી રહી હતી.

8 વર્ષની માસૂમ બાળકી આરિફા (બદલાયેલું નામ)ના પરિવારના સભ્યો પણ કઠુઆના રસાના ગામમાં પોતાના ઘર પર તાળું લગાવીને ઢોરઢાંખર સાથે બીજી કોઈ જગ્યા શોધવા નીકળી પડ્યા છે.

તેમની સાથે બીજા વિસ્તારોમાં રહેતા એવા કેટલાય ગુર્જર બકરવાલ પરિવારો હાલમાં જમ્મુના મેદાની વિસ્તારોમાંથી કશ્મીર અને બીજા પહાડી વિસ્તારો તરફ નીકળી પડ્યા છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ઉનાળાના દિવસો પૂર્ણ થયા બાદ આ લોકો નવેમ્બર મહિનામાં મેદાની વિસ્તારોમાં પરત ફરી આવે છે.

ડૂંગરાળ વિસ્તારોમાં બરફવર્ષા શરૂ થતાં જ તેઓ સ્થળાંતર કરી જાય છે.

જમ્મુ-શ્રીનગર રાષ્ટ્રમાર્ગ પર અલગ અલગ ઠેકાણે આ લોકો પોતાના પશુઓ  સાથે ચાલતા જોવા મળશે.

આમાના કેટલાય લોકો સીધો રસ્તો છોડી સીધા પહાડી રસ્તા પર ચડવાનું પસંદ કરે છે.

ક્યાંય રોકાવાની જગ્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

યા મળે છે એટલે થોડા દિવસો માટે ત્યાં ડેરા તંબૂ તાણે છે.

થોડીવાર આરામ કરીને, પોતાના પશુઓને પાણી પીવડાવી આગળનો રસ્તો નક્કી કરવા નીકળી પડે છે.

તેમનું જીવનચક્ર આ જ રીતે નિરંતર ચાલ્યા કરે છે. તે ક્યારેય રોકાતું નથી.

આખરે બકરવાલ કોણ છે?

ગુર્જર સમાજના એક મોટા અને પ્રતિષ્ઠિત તબક્કાને 'બકરવાલ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

તેમને આ નામ કશ્મીરી ભાષા બોલતા વિદ્વાનોએ આપ્યું છે. બીજી ભાષામાં કહીએ તો ગુર્જર સમાજના લોકોનું બીજું નામ બકરવાલ પણ છે.

બકરવાલ સમાજ સાથે જોડાયેલા લોકોની મોટી સંખ્યા ઘેટાં-બકરાં ચરાવવાનું કામ કરે છે.

એવા ઘણા નેતા છે કે જેઓ બકરવાલ છે છતાં પોતાની ગુર્જર નેતા તરીકે ઓળખાવાનું પસંદ કરે છે.

તેમાંથી કેટલાક લોકો છે કે જેઓ થોડા ભણીગણી ગયા છે, એ સતત પ્રયાસ કરી રહ્યા છે કે તેમના સમુદાયના લોકો પણ ધીરેધીરે પોતાના કામકાજને  સારી રીતે ચલાવવા માટે થોડું ઘણું ભણી લે અને દુનિયાની ખબર રાખે.

પરંતુ સ્વતંત્રતાનાં 70 વર્ષ વીતી ગયા બાદ પણ આ લોકો પોતાનું જીવન ખુલ્લા મેદાની અને પહાડી વિસ્તારોમાં વિતાવે છે. તેઓ પોતાના પશુઓ સાથે રહે છે.

બકરવાલોનેત્રણ ભાગોમાં વહેંચી શકાય

જાવેદ રાહીએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું કે ગુજર્ર અને બકરવાલોને ત્રણ ભાગમાં વહેંચી શકાય.

જાવેદ રાહી લાંબા સમયથી ગુર્જર અને બકરવાલોના જીવન સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર સંશોધન કરી રહ્યા છે અને એક સચિવ તરીકે ટ્રાઇબલ રિસર્ચ અને કલ્ચરલ ફાઉન્ડેશન સાથે પણ જોડાયેલા છે.

તેમના આધારે કેટલાક ગુર્જર અને બકરવાલ સંપૂર્ણપણે ઘરબાર વગરના હોય છે અને તેમને 'FULLY NOMAD' કહેવામાં આવે છે.

આ લોકો માત્ર જંગલોમાં વસે છે અને તેમની પાસે રહેવા માટે કોઈ જગ્યા હોતી નથી.

બીજી શ્રેણીમાં 'SEMI NOMAD' આવે છે. જાવેદ રાહીના જણાવ્યા પ્રમાણે આ એ લોકો છે કે જેમની પાસે કોઈ એક સ્થળે રહેવાની જગ્યા છે અને તેઓ નજીકના જંગલોમાં થોડો સમય વિતાવવા જતા રહે છે.

થોડો સમય વિતાવ્યા બાદ તેઓ ફરી એ સ્થળે આવી જાય છે જ્યાં તેઓ પહેલાંથી જ રહેતા હોય.

ત્રીજી શ્રેણીમાં 'MIGRATORY NOMAD' આવે છે કે જેમની પાસે પહાડી વિસ્તારમાં રહેવા માટે અસ્થાયી જગ્યા છે અને સાથે જ મેદાની વિસ્તારોમાં પણ રહેવાની જગ્યા છે.

1991માં બકરવાલોને ટ્રાઇબ્સનું સ્ટેટસ મળ્યું

ગુર્જર અને બકરવાલ ભારતનાં 12 રાજ્યોમાં રહે છે અને તેના સિવાય આ કબીલો મોટી સંખ્યામાં પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાનમાં પણ છે.

જાવેદ રાહીના જણાવ્યા અનુસાર તેમની...


તેમનો કોરોના વાઇરસથી સામનો થાય તેની શક્યતા કેટલી? અને તેની સરખામણી કેવી રીતે થઈ શકે છે.

અમેરિકામાં થયેલા એક સર્વેના આધારે યુકેની નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઑફિસ તરફથી જે આંકડા બહાર પાડવામાં આવ્યા તેમાં કર્મચારીઓ વચ્ચેનું અંતર અને સંક્રમણના ખતરા વિશે વાત કરવામાં આવી છે.

સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગની ગાઇડલાઇન્સ બહાર આવી એ પહેલાં આ સર્વે કરવામાં આવ્યો હતો.

                        આ ઇન્ટરૅક્ટિવને નિહાળવા જાવાસ્ક્રિપ્ટ સાથેનું આધુનિક બ્રાઉઝર અને સારું ઇન્ટરનેટ કનેક્શન જરૂરી છે.

તમારા કામકાજમાં કેટલું જોખમ?

બીમારીની થવાની શક્યતા

અન્ય લોકો સાથે નિકટ સંપર્ક

અસ્વીકરણ

કામકાજના સ્થળે ચેપ' અને 'બીજા લોકો સાથે કેટલો નજીકનો સંપર્ક' તેના આંકડાં અમેરિકામાં કોવિડ-19 મહામારી ફેલાઈ અને સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગની સલાહ આપવામાં આવી તે પહેલાં લેવાયેલા ઇન્ટરવ્યૂના છે

નોકરીની યાદી સર્વસામાન્ય છે, તેમાં વિશ્વના અમુક દેશની ચોક્કસ પ્રકારની કામગીરી સમાવિષ્ટ ન પણ હોય.

મોટાભાગના કાર્યસ્થળ પર લોકો એકબીજાની નજીક રહેતા હોય છે, આ અંતર એક હાથ જેટલું હોય છે. બહુ ઓછાં એવાં ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

કાર્યસ્થળો હોય છે, જ્યાં વર્ષમાં ક્યારેક જ સંક્રમણનો ખતરો વધારે હોય છે.

એ નોંધ લેવી જરૂરી છે કે આ સર્વેમાં ભાગ લેનારા લોકોનો ઇન્ટરવ્યૂ ત્યારે લેવામાં આવ્યો હતો જ્યારે અમેરિકામાં કોરોના મહામારી નહોતી ફેલાઈ અને સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગની ગાઇડલાઇન્સ બહાર નહોતી પાડવામાં આવી.

અમેરિકામાં અલગ-અલગ પ્રકારનાં કાર્યસ્થળોમાં કામ કરવાની પદ્ધતિ જુદી-જુદી હોય છે, પરંતુ મોટાભાગના વિકસિત દેશો માટે પરિણામ એક જેવા હોઈ શકે છે.

આરોગ્યકર્મીઓને બીમારી અને લોકોના સંપર્કમાં આવવાનો ખતરો સૌથી વધારે હોય છે.

એ સિવાય જે લોકોને કાર્યસ્થળે સૌથી ઓછો ખતરો હોય છે તેમાં કલાકારો, વકીલો અને માર્કેટિંગ, એચઆર અને નાણાકીય સેવાઓ સાથે જોડાયેલા કર્મીઓ સામેલ છે.

સફાઈકર્મીઓ, જેલઅધિકારીઓ અને આ પ્રકારની અન્ય સેવાઓમાં કામ કરતા કર્મીઓ અન્ય લોકોના સંપર્કમાં ઓછા આવે, છતાં તેમને પણ ખતરો વધારે હોય છે.

જે કર્મચારીઓ કાર્યસ્થળ પર અન્ય ઘણા બધા લોકો સાથે નજીકના સંપર્કમાં આવતા હોય છે તેમને કોવિડ-19 જેવા નવા સંક્રમણનો ખતરો સૌથી વધારે હોય છે.

Coronavirus દૂધની થેલી, વાસણો, પ્લાસ્ટિક પર અને હવામાં કેટલું જીવે છે?

ઈંટના ભઠ્ઠા પર કામ કરતા મજૂરો, ટૅક્સીડ્રાઇવર, હૅરસલૂન પર કામ કરતા કર્મીઓ, અભિનેતાઓ અને બારસ્ટાફને ખતરો વધારે છે.

એક સ્ટડી પ્રમાણે યુકેમાં મૃત્યુ પામેલા આરોગ્યકર્મીઓની સંખ્યા સામાન્ય લોકોના સરેરાશ મૃતાંક કરતાં વધારે નથી. જોકે સામાજિકરૂપે કૅર-વર્કર્સ તરીકે કામ કરતા લોકોનો મૃતાંક વધારે હતો.

તો પ્રશ્ન એ છે કે બીમારી અને અન્ય લોકોના સંપર્કમાં આવવાનો સૌથી વધારે ખતરો હોવા છતાં આરોગ્યકર્મીઓમાં મૃત્યુ ઓછા કેમ જોવા મળી રહ્યા છે?

ઓએનએસમાં આરોગ્ય બાબતોના નિષ્ણાત બેન હમ્બરસ્ટોન પ્રમાણે એનું કારણ આરોગ્યકર્મીઓ દ્વારા પહેરવામાં આવતી પીપીઈ કિટ હોઈ શકે છે.

એ સિવાય આરોગ્યકર્મીઓ હાથ ધોવા જેવી સાવચેતીનાં પગલાંનું પણ બરાબર ધ્યાન રાખે છે.

યુકેમાં ટૅક્સીડ્રાઇવરોમાં કોરોના વાઇરસના સંક્રમણને કારણે ઘણાં મૃત્યુ નોંધાયાં છે. ટૅક્સીડ્રાઇવરો અન્ય લોકો સાથે નજીકથી સંપર્કમાં આવે છે.

હૅરસલૂન અને જિમમાં કામ કરતા ફિટનેસ ઇન્સ્ટ્રક્ટર જેવા લોકો પણ અન્ય લોકોના સંપર્કમાં આવતા હોય છે. પરંતુ જિમ અને હૅરસલૂન જેવાં સ્થળો બંધ રહ્યાં હોવાને કારણે આ પ્રકારના કામ કરતાં લોકોનાં મૃત્યુ નહોતાં નોંધાયાં.

સર્વેની પ્રક્રિયા

અહીં આપવામાં આવેલો ડેટા યુકે ઑફિસ ઑફ નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ દ્વારા આપવામાં આવેલા...


તેમનો દાવો છે કે આ દાયકામાં આ પ્રોટીન સોયાબીનની કિંમતને ટક્કર આપશે.

પ્રોટીનનું ઉત્પાદન માટીમાં રહેલા બૅક્ટેરિયામાંથી થાય છે, જે વીજળી મારફતે પાણીથી અલગ થયેલા હાઇડ્રોજનથી બને છે.

સંશોધકોનું કહેવું છે કે જો વીજળી સૌર ઊર્જા કે પવનઊર્જાથી બનશે તો ભોજન બનાવવામાં ગ્રીન હાઉસ ગૅસોનું ઉત્સર્જન લગભગ શૂન્ય હશે.

જો આ સંશોધકોનું સ્વપ્ન સાચું પડશે તો ખેતી સાથે જોડાયેલી ઘણી મુશ્કેલીઓનું નિરાકરણ મેળવવામાં તે વિશ્વને અત્યંત મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.

જ્યારે હું ગયા વર્ષે હેલ્સિંકી સ્થિત સોલર ફૂડના પ્લાન્ટની મુલાકાત ગયો હતો ત્યારે સંશોધકો આ કામ માટે ભંડોળ એકઠું કરી રહ્યા હતા.

હવે તેમનું કહેવું છે કે તેમને લગભગ 5.5 મિલિયન યુરોનું રોકાણ મેળવવાનો માર્ગ મળી ગયો છે.

તેમનું અનુમાન છે કે વીજળીની કીમતને જોતાં આ દાયકાના અંત સુધીમાં કે વર્ષ 2025 સુધી આ પ્રોટીન મેળવવા માટે થતો ખર્ચ પણ પરંપરાગત સોયાબીનના ઉત્પાદનમાં થતા ખર્ચ જેટલો જ થઈ જશે.

સ્વાદમાં ઊણપ

મેં આ મોંઘા પ્રોટીનના લોટ જેને સૉલેન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, ને ચાખ્યો, પરંતુ મને તેમાં કોઈ સ્વાદ ન અનુભવાયો. વૈજ્ઞાનિકોની યોજના પણ કંઈક આવી જ છે.

તેઓ દરેક ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

પ્રકારના ભોજનને સ્વાદ વગરનું જ બનાવવામાં માગે છે.

આઇસક્રીમ, બિસ્કિટ, પાસ્તા, નૂડલ્સ, સૉસ કે બ્રેડને રીઇનફોર્સ કરીને પામ ઑઇલ જેવી પ્રોડક્ટ બનાવી શકાય છે.

સંશોધકો માને છે કે તેનો ઉપયોગ શ્રેષ્ઠ માંસ કે માછલી તૈયાર કરવા માટે પણ થઈ શકે છે.

જો બધું જ યોજના અનુસાર થયું, જેવું કે અત્યાર સુધી લાગી રહ્યું છે, દુનિયામાં પ્રોટીનના ઉત્પાદનની માગને અંદાજિત સમય કરતાં વર્ષો પહેલાં પૂરી કરી શકાશે.

પરંતુ આ એ તમામ સિંથસાઇઝ્ડ ભોજનના વિકલ્પો પૈકી એક છે જે ભવિષ્યમાં વિકલ્પરૂપે આપણા માટે ઉપલબ્ધ હશે.

ફર્મના સીઈઓ પાસી વૈનિક્કા યુકેની ક્રૈનફિલ્ડ યુનિવર્સિટીથી ભણ્યા છે તેમજ તેઓ ફિનલૅન્ડની લપ્પીનરાંટા યુનિવર્સિટીમાં ભણાવે છે.

તેમણે જણાવ્યું કે આ વિચાર મૂળ સ્વરૂપે સ્પેસ ઇંડસ્ટ્રી માટે વર્ષ 1960ના દાયકામાં અસ્તિત્વમાં આવ્યો હતો.

તેમણે એ વાત માની કે તેમના પ્લાન્ટનું કામ થોડુંક ધીમું ચાલી રહ્યું છે, પરંતુ તેઓ કહે છે કે તે વર્ષ 2022 સુધી તૈયાર થઈ જશે.

રોકાણ અંગેનો નિર્ણય વર્ષ 2023માં આવશે અને બધું યોજના પ્રમાણે જ રહ્યું તો પ્રથમ ફેકટરી વર્ષ 2025માં શરૂ થઈ જશે.

તેઓ જણાવે છે કે, "અત્યાર સુધી અમે બધા ખૂબ જ સારી રીતે કામ કરી રહ્યા છીએ."

અમે એક વાર રિએક્ટરોને એક સાથે જોડીને મોટા પ્રમાણમાં એક જેવાં કારખાનાં બનાવીએ છીએ.

પવન અને સૌર ઊર્જા જેવી અન્ય સ્વચ્છ તકનીકોમાં થઈ રહેલા સુધારાઓ પર પણ ધ્યાન રાખીએ છીએ.

અમને લાગે છે કે અમે વર્ષ 2025 સુધી ઉત્પાદન મામલે સોયાબીનને ટક્કર આપી શકીશું.

સૉલેન બનાવવા માટે પાણીથી ઇલેક્ટ્રોલિસિસ વડે હાઇડ્રોજનને અલગ કરવામાં આવે છે.

બૅક્ટેરિયાને હાઇડ્રોજન, હવામાંથી મેળવેલ કાર્બન ડાયૉક્સાઇડ અને ખનિજ પદાર્થ ખવડાવવામાં આવે છે, જેનાથી પ્રોટીન બને છે.

તેઓ કહે છે કે, સૌથી મહત્ત્વનું ફૅક્ટર હોય છે વીજળીની કીમત. ફર્મને આશા છે કે જેમ-જેમ પુન:પ્રાપ્ય ઊર્જાના સ્રોત મળતા જશે, તેની કીમત ઘટતી જશે.

આ તકનીકની પ્રગતિની જોતાં પર્યાવરણ કૅમ્પેનર જૉર્જ મૉનબિઓએ પણ તેની પ્રશંસા કરી છે.

જૉર્જ ધરતીના ભવિષ્યને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરે  છે, પરંતુ તેઓ સૌર ઊર્જા મારફતે બનતા ભોજન અંગે પોતાનો આશાવાદ પણ વ્યક્ત કરે છે.

ભવિષ્ય માટેની આશા?

તેમણે કહ્યું, "ખાદ્ય પદાર્થોનું ઉત્પાદન દુનિયાને અત્યંત નુકસાન પહોંચાડી રહ્યું છે."

"માછીમારી અને ખેતીવાડી મુખ્ય પણે જૈવવિવિધતા અને વન્ય જીવોની વિલુપ્તિ માટેનાં મોટાં કારણો છે."

"પરંતુ નિરાશાના આ સમયમાં...


તેમનો મોટાભાગનો સમય પથારી પર જતો હતો. ત્યાં સુધી કે તેઓ ભોજન પણ પથારીમાં જ કરતા હતા.

તેમનો પલંગ હંમેશાં તેમની સાથે જતો હતો. ટ્રેનમાં પણ ખાસ તેમની માટે પલંગ લગાવવામાં આવતો હતો.

જ્યારે તેઓ 1957માં મૉસ્કો ગયા તો એ પલંગને જહાજથી મૉસ્કો પહોંચાડવામાં આવ્યો હતો કેમ કે માઓ બીજા કોઈ પલંગ પર ઊંઘી શકતા ન હતા.

ઘરે તેઓ માત્ર એક નાહવા માટે પહેરાતું ગાઉન પહેરતા હતા અને પગમાં કંઈ પહેરતા ન હતા.

ચીન સ્થિત ભારતીય દુતાવાસમાં એ સમયે જૂનિયર ઑફિસર રહી ચૂકેલા નટવર સિંહ જણાવે છે કે 1956માં જ્યારે લોકસભા અધ્યક્ષ આયંગરના નેતૃત્વમાં ભારતનું સંસદીય પ્રતિનિધિમંડળ ચીન પહોંચ્યું તો તેને એક રાત્રે સાડા દસ વાગ્યે કહેવામાં આવ્યું કે ચેરમેન માઓ તેમની સાથે રાત્રે 12 કલાકે મુલાકાત કરશે.

નટવરસિંહ સાથે રેહાન ફઝલ

માઓએ એક એક કરીને બધા જ સાંસદો સાથે હાથ મિલાવ્યો.

શરુઆતમાં માઓનો મૂડ સારો ન હતો અને એક બે શબ્દોમાં આયંગરના સવાલોના જવાબ આપી રહ્યા હતા પરંતુ થોડીવાર બાદ તેઓ ખુલ્લા મને વાત કરવા લાગ્યા.

આયંગરે જ્યારે કહ્યું કે સ્વતંત્રતા બાદનું ભારત એક ઢોલ જેવું હતું જેને રશિયા અને અમેરિકા બન્ને તરફથી વગાડી રહ્યા હતા, તો ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

માઓ જોરથી હસવા લાગ્યા.

રાધાકૃષ્ણે થપથપાવ્યો માઓનો ગાલ

ભારતના પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્રપતિ સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન

આખી બેઠક દરમિયાન માઓ એક બાદ એક સિગારેટ સળગાવતા રહ્યા.

જ્યારે ત્યાં હાજર ભારતીય રાજદૂત આર. કે. નહેરુએ પણ પોતાના મોઢામાં સિગારેટ લગાવી તો માઓએ ઊભા થઈને તેમની સિગારેટ સળગાવી.

માઓના આ જેસ્ચર પર ત્યાં હાજર ભારતીય સાંસદ અને રાજનેતાઓ સ્તબ્ધ થઈ ગયા.

આગામી વર્ષે જ્યારે ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન ચીન આવ્યા તો માઓએ પોતાના નિવાસ ચુંગ નાન હાઈના આંગણાની વચ્ચોવચ્ચ આવીને તેમની આગેવાની કરી.

જેમ બન્નેએ હાથ મિલાવ્યા રાધાકૃષ્ણને માઓના ગાલ થપથપાવ્યા.

આ પહેલાં કે તેઓ ગુસ્સો કે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરી શકતા ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિએ જબરદસ્ત પંચ લાઇન કહી, "અધ્યક્ષ મહોદય, પરેશાન ન થાઓ. મેં આ જ વસ્તુ સ્ટાલિન અને પોપ સાથે પણ કરી છે."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ભોજન દરમિયાન માઓએ ખાતા ખાતા ખૂબ માસૂમિયત સાથે પોતાની ચૉપસ્ટિકથી પોતાની પ્લેટમાંથી જમવાનો એક એક કોર ઉઠાવીને રાધાકૃષ્ણનની પ્લેટમાં રાખી દીધો.

માઓને તે અંગે અનુમાન ન હતું કે રાધાકૃષ્ણન પાક્કા શાકાહારી છે.

રાધાકૃષ્ણને પણ માઓને એ આભાસ થવા ન દીધો કે તેમણે કોઈ ખોટી વસ્તુ કરી છે.

તે સમયે રાધાકૃષ્ણનની આંગળીમાં ઈજા થઈ હતી.

ચીનની યાત્રા પહેલા કંબોડિયાના પ્રવાસ દરમિયાન તેમના એડીસીની ભૂલના કારણે તેમનો કારના દરવાજા વચ્ચે આવી ગયો હતો અને તેમની આંગળીનું હાડકું તૂટી ગયું હતું.

માઓએ તેને જોતા જ તુરંત પોતાના ડૉક્ટર બોલાવ્યા અને ફરીથી મલમ પટ્ટી કરાવી.

ગમે ત્યારે મુલાકાતનું આમંત્રણ મોકલતા હતા

માઓત્સે તુંગ ચીનના વડાપ્રધાન ચૂ એન લાઈ સાથે

જ્યારે પણ કોઈ વિદેશી રાષ્ટ્રાધ્યક્ષ ચીન આવતા હતા, તેમની સાથે માઓની મુલાકાત પહેલેથી નક્કી થતી ન હતી.

માઓનું જ્યારે મન થતું ત્યારે તેઓ નિમંત્રણ પાઠવતા હતા. જાણે તેઓ તેમના પર મોટો ઉપકાર કરી રહ્યા હોય.

પૂર્વ અમેરિકી વિદેશ મંત્રી હેનરી કિસિંજર પોતાની આત્મકથા ઈયર્સ ઑફ રિનિઉઅલમાં લખે છે, "હું ચીનના વડા પ્રધાન ચૂ એન લાઈ સાથે વાત કરી રહ્યો હતો."

"ત્યાં અચાનક તેમણે કહ્યું કે ચેરમેન માઓ તમારી રાહ જોઈ રહ્યા છે. તેમને એ વાતની ચિંતા ન હતી કે અમે તેમને મળવા તૈયાર છીએ કે નહીં."

"અમારી સાથે કોઈ અમેરિકી સુરક્ષાકર્મીને જવાની પરવાનગી મળતી નહીં."

"જ્યારે અમારી મુલાકાત માઓ સાથે થઈ જતી ત્યારે પ્રેસને જણાવવામાં આવતું કે આવું થઈ ગયું છે."

કિસિંજર લખે છે,...


તેમનો સંબંધ બગડતો ગયો અને જ્યારે તેમણે ગત વર્ષે સંબંધ તોડવાનો પ્રયત્ન કર્યો, તો એ છોકરાએ તેમની અશ્લીલ તસવીરો સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરી હતી.

કોઈની અશ્લીલ ફોટો અથવા વીડિયો તેમની પરવાનગી વગર શૅર કરવી રિવેન્જ પૉર્ન કહેવાય છે.

કેટલાક દેશોમાં આને અપરાધ માનવામાં આવે છે અને આનો ભોગ બનેલા લોકો ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે.

પરંતુ ઇન્ડોનેશિયામાં સિયાના જેવાં રિવેન્જ પૉર્નના શિકાર બનેલાં લોકો ફરિયાદ નોંધાવતા નથી કારણકે ત્યાં પૉર્નોગ્રાફી લૉ ઍન્ડ ઇલેક્ટ્રોનિક ટ્રાઝેક્શન કાયદા હેઠળ અપરાધી અને પીડિત વચ્ચે કોઈ ફેર નથી કરાતો.

2019માં એક મહિલા જેમની પ્રાઇવેટ સેક્સ ટેપ પરવાનગી વગર શૅર કરવામાં આવી હતી, તેમને ત્રણ વર્ષની સજા થઈ હતી.

આ નિર્ણયની વિરુદ્ધ તેમણે અરજી કરી હતી પરંતુ તે નકારી કાઢવામાં આવી હતી.

રિવેન્જ પૉર્નના પીડિતોને લાગે છે કે તેમને પૂરતી મદદ નથી મળતી.

સિયાના કહે છે, "આ આઘાતને કારણે મને લાગે છે કે હું ફસાયેલી છું. કેટલી વાર મને લાગે છે કે હવે મારે જીવિત ન રહેવું જોઈએ, હું રડવાની કોશિશ કરું છું પણ આંસુ નીકળતા નથી."

અનેક મહિલાઓની વિકટ પરિસ્થિતિ

જાણકારોનું કહેવું છે કે કેટલાક મામલા રિપોર્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ટ પણ થતા નથી.

ઇન્ડોનેશિયા એક મુસ્લિમ બહુમતીવાળો દેશ છે અને લગ્ન પહેલા સેક્સ સમાજમાં સ્વીકાર્ય નથી.

હુસ્ના અમીન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડોનેશિયન વુમન ઍસોસિયેશન (એલબીએચ એપિક) નામની સંસ્થા સાથે જોડાયેલાં છે. તેમનું કહેવું છે કે મોટાભાગનાં પીડિતોની હાલત સિયાના જેવી જ થાય છે.

મહિલાઓની વિરુદ્ધ હિંસાને લઈને બનેલા નેશનલ કમિશનના વર્ષ 2020ના રિપોર્ટ મુજબ જેન્ડર આધારિત હિંસાના 1425 કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યા છે પરંતુ જાણકારોનું કહેવું છે કે કેટલાક મામલા રિપોર્ટ પણ થતા નથી.

અમીન કહે છે, "પીડિતોને ડર લાગે છે કે તેમને સજા થશે. "

ઇન્ડોનેશિયાના કાયદા મુજબ "કોઈ પણ વ્યક્તિ પોતાની ઇચ્છાથી કોઈ પણ પૉર્ન સામગ્રીનો ભાગ ન બની શકે."

"પૉર્ન બનાવવા, જૂના પૉર્નને ફરી પ્રોડ્યૂસ કરવા, શૅર કરવા, ક્યાંય ચલાવવા, આયાત-નિકાસ કે પછી ભાડે આપવા પર પાબંદી છે."

એક બીજા કાયદા મુજબ, "કોઈ પણ એવા ઇલેક્ટ્રોનિક દસ્તાવેજથી જાણકારી મોકલવી જેનાથી મર્યાદાનું હનન થતું હોય, એ ગુનો છે. એ લોકો જે લીક થયેલા સેક્સ વીડિયોમાં દેખાય છે, તેમની મરજીથી બનેલા વીડિયોમાં પણ, તો તેમના પર કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

કાયદાનો ફાયદો ઉઠાવે છે લોકો

સિયાના મુજબ, "મેં એટલી મોટી ભૂલ કરી, મને લાગ્યું કે તે આગળ જઈને મારો પતિ બનશે એટલે મેં તેને ફોટો ખેચવા અને વીડિયો બનાવવા દીધા." પણ ચાર વર્ષ પછી તેનું વર્તન બદલાઈ ગયું. પ્રતીકાત્મક તસવીર

મહિલા અધિકારો માટે કામ કરતા કાર્યકરો મુજબ શોષણ કરનારા લોકો આ કાયદાનો ફાયદો ઉઠાવીને બચી જાય છે કારણ કે પીડિતોને લાગે છે કે તેમને સજા થશે.

સિયાનાનાં સંબંધની શરૂઆત સામાન્ય સંબંધોની જેમ જ થઈ હતી. તેઓ સ્કૂલમાં એ છોકરાને મળ્યાં હતાં, એ છોકરો તેમને પસંદ આવી ગયો હતો.

સિયાના મુજબ, "મેં એટલી મોટી ભૂલ કરી, મને લાગ્યું કે તે આગળ જઈને મારો પતિ બનશે એટલે મેં તેને ફોટો ખેચવા અને વીડિયો બનાવવા દીધા." પણ ચાર વર્ષ પછી તેનું વર્તન બદલાઈ ગયું.

સિયાના મુજબ, "તે મને મારા મિત્રોને મળવા નહોતો દેતો. એ દિવસમાં 50 વખત ફોન કરીને મને પૂછતો કે હું ક્યાં છું."

"મને લાગતું કે હું એક પિંજરામાં બંધ છું. જ્યાં સુધી હું પિંજરામાં રહેતી તે ઠીક રહેતો પરંતુ જેમ હું બહાર નીકળું એ પાગલ થઈ જતો."

એક દિવસ તે સિયાનાની કૉલેજમાં પહોંચી ગયો અને બૂમો પાડવા લાગ્યો કે તેને તસવીરો શૅર કરી દેશે. "તે મને સસ્તી છોકરી અને વેશ્યા કહીને બોલાવવા લાગ્યો."

"એક વખત હું તેની સાથે ગાડીમાં હતી ત્યારે...


તેમા મોટાભાગના લોકો બંગાળી બોલતા મુસ્લિમો છે.

તેમણે એ સાબિત કરવાનું હતું કે, વર્ષ 1971માં બાંગ્લાદેશનું સર્જન થયું ત્યારે તે ભારતમાં રહેતા હતા.

આસામના જે NRC (નેશનલ રજિસ્ટર ઑફ સિટિજન્સ) માં 40 લાખ લોકોને બહાર કરી દેવામાં આવ્યા છે. આ રજિસ્ટરની યાદી તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા વિશે પણ પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.

NRC પર વિવાદ થશે એ તો નક્કી જ હતું. તેની સૌથી મોટું કારણ એ છે કે ઉતાવળ અને રઘવાટની શક્યતાઓ પહેલાથી જ જોવા મળતી હતી.

જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે હુકમ કર્યો કે આ કાર્યવાહી કરવાની જ છે, ત્યારે આસામની રાજ્ય સરકારે વારંવાર તેના માટે વધુ સમયની માંગણી કરી.

આ મુદ્દાની એક સુનાવણી દરમિયાન એ સમયે રાજ્ય સરકારે પંચાયત ચૂંટણી અને અન્ય વહીવટી મુદ્દાના નામે પોતાની દલીલ રજૂ કરી.

ત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટના એક જજે રાજ્ય સરકારને જણાવ્યું કે તમારું કામ અસંભવને સંભવ બનાવવાનું છે.

શું તમે આ વાંચ્યું?

રાજ્ય સરકાર માટે પણ આ કામને આટલી ઝડપથી પૂર્ણ કરવું મુશ્કેલીભર્યું હતું.

પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટ તરફથી રાજ્ય સરકાર પર આ પ્રક્રિયાને બનતી ત્વરાએ પૂર્ણ કરવાનું ખૂબ જ વધારે દબાણ હતું.

આ અગાઉ તેની ડેડલાઇન જૂનમાં ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હતી, પરંત આસામના ઘણા જિલ્લા પૂરગ્રસ્ત હોવાથી રાજ્ય સરકારને વધુ એક મહિનાની મુદત આપવામાં આવી.

આસામના મોરી ગામના રહિશો પોતાના દસ્તાવેજો દર્શાવી રહ્યા છે

આસામમાં જે રઘવાટ અને ઉતાવળથી આટલી મોટી કામગીરી કરવામાં આવી. કરોડો લોકો આસામના નાગરિક છે કે નહીં, તેમના દસ્તાવેજો ચકાસવામાં આવ્યા.

કાનૂની રૂપે આટલા મોટા પ્રમાણમાં કરવામાં આવી રહેલી કવાયત માટે થોડો વધુ સમય આપવો જોઈતો હતો.

તેને કારણે ઘણી ભૂલો જોવા મળી રહી છે.

સરકાર શું કરશે

જેમના નામ આ યાદીમાં આવી ગયા છે, તેમાંથી ઘણા લોકોનો તો માત્ર સ્પેલિંગની ભૂલને કારણે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

આ યાદીમાંથી બહાર રાખવામાં આવેલા 40 લાખ લોકોનો આંકડો ખૂબ જ મોટો છે.

એ સવાલ પણ ઊભો થાય છે કે, આ 40 લાખ લોકોનું શું થશે? સરકાર તેમનું શું કરશે?

આસામનું એક NRC કેંદ્ર

અત્યાર સુધી એ માત્ર એક અનુમાન જ હતું કે આસામમાં ઘૂસણખોરી થઈ, લોકો સરહદની પેલે પારથી આવી ગયા છે.

પરંતુ હવે લાખો લોકો પોતાનું ભારતીય નાગરિકત્વ સાબિત કરવામાં નાકામ રહ્યા છે તો સરકાર તેમનું શું કરશે.

શું તેમને જેલમાં રાખવામાં આવશે? તેમને છોડી દેવામાં આવશે, તેમની સાથે પશુઓ જેવો વ્યવહાર ન કરી શકાય.

કેંદ્ર સરકાર કે રાજ્ય સરકાર પાસે આ મામલે કોઈ સ્પષ્ટ નીતિ નથી.

કેંદ્રીય ગૃહ મંત્રી રાજનાથ સિંહે કહ્યું કે, આ અંતિમ રિપોર્ટ નથી. એ સાચું છે. હવે અપીલ થશે, 40 લાખ લોકો સરકારી બાબુઓની આગળ-પાછળ પોતાના જુતાં ઘસશે.

અંતિમ NRC ક્યારે પ્રકાશિત થશે, આ પ્રક્રિયા કેટલા દિવસો સુધી ચાલતી રહેશે. આ બધી બાબતો હજી સ્પષ્ટ નથી.

આ 40 લાખ લોકોનું શું થશે. આ લોકોમાંથી જો કોઈ છેવટ સુધી પોતાની નાગરિકતા સાબિત નહીં કરી શકે, તેમનું સરકાર શું કરશે.

બાંગ્લાદેશ એમને કોઈ પણ સંજોગોમાં નહીં સ્વીકારે. ઢાકામાં કોઈની પણ સરકાર હોય, જો ભારત તેમને મોકલી દેવાની જીદ કરશે, તો બંગ્લાદેશ સાથેના સંબંધો બગડશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


તેમાં ગાંધીનગર બેઠક પરથી લાલકૃષ્ણ અડવાણીની જગ્યાએ અમિત શાહનું નામ ઘોષિત કરવામાં આવ્યું છે.

અડવાણી આ બેઠક પર સૌપ્રથમ 1991માં ચૂંટાયા હતા જે બાદ 1998થી તેઓ સતત ચૂંટાતા આવ્યા છે.

જોકે, આ વખતે પક્ષે તેમને અહીંથી ચૂંટણી લડવાની તક આપી નથી.

આ એક પ્રકારનું નેચરલ ટ્રાન્ઝિશન છે. અડવાણી હવે એ સ્થિતિમાં નથી કે તેઓ સક્રિય રીતે પ્રચાર અભિયાન ચલાવી શકે.

ચૂંટણીમાં જેવી રીતે પરસેવો પાડવો પડે છે તેના માટે અડવાણીની ઉંમર ઘણી વધારે છે.

આને ભાજપ પક્ષને એક પેઢી પાસેથી બીજી પેઢીના હાથમાં જતો જોઈ શકાય છે બીજું કંઈ નહીં.

અમિત શાહ-અડવાણીની સરખામણી યોગ્ય?

અડવાણીની બેઠક પરથી અમિત શાહના લડવા પર કેટલાક લોકો ભલે કહે કે ભાજપના અધ્યક્ષનું કદ અડવાણીની સમકક્ષ થઈ ગયું છે, પરંતુ કોઈ બેઠક પરથી લડવાને કારણે કોઈનું કદ વધતું કે ઘટતું નથી.

જો આ જ માપદંડ હોય તો તમે વારાણસીથી કોઈ પણ એવા નેતા તમને યાદ નહીં હોય જેનું કદ વડા પ્રધાન જેટલું મોટું થઈ ગયું હોય.

વારાણસીથી મોદી જીત્યા એનો એ મતલબ નથી કે તેઓ બેઠકને કારણે મોટા થયા. એ નેતાની પોતાના વ્યક્તિત્વ પર આધાર રાખે છે.

બેઠકોનો નેતાના કદ સાથે કોઈ સંબંધ હોતો નથી. આમ પ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ણ ગાંધીનગરથી અમિત શાહ લડી રહ્યા છે. એમાં કોઈ શંકા નથી કે તેઓ ભારતીય જનતા પક્ષના અધ્યક્ષ છે.

ગાંધીનગરથી ચૂંટણી લડવાને કારણે અમિત શાહની તુલના અડવાણીથી કરવી યોગ્ય નહીં ગણાય. તેનાં કેટલાંક કારણો છે.

એક કારણ તો એ કે હવે જમાનો બદલાઈ ગયો છે. નેતૃત્વની પદ્ધતિઓ બદલાઈ ગઈ છે.

અડવાણી અને અમિત શાહ બંને અલગ-અલગ છે. અડવાણીનું કદ ઘણું મોટું છે. અમિત શાહને ત્યાં સુધી પહોંચવામાં ઘણો સમય લાગશે.

જોકે, આ એક રીતે અડવાણી યુગના અંત જેવું છે. એમાં કોઈ શંકા પણ રહી નથી.

ગાંધીનગર બેઠક :  અડવાણીને બદલે અમિત શાહની પસંદગી કેમ કરાઈ

ભાજપનો અટલ-અડાવાણી યુગ કેવી રીતે મોદીનો યુગ બન્યો?

દરેક માટે આથમવાનો સમય આવે છે

2009ની ચૂંટણીઓ બાદ એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું હતું કે એ જમાનાના નેતાઓનો સમય હવે પૂર્ણ થઈ ગયો છે.

કોઈની ઉંમર 90 વર્ષની થઈ ગઈ હોય અને એ વિચારવું કે તેમનો યુગ હજી પણ રહેશે, તો એ ખૂબ મોટી વાત બની જશે.

ક્રિકેટમાં ખેલાડીઓ પોતાની નિવૃતિના નિર્ણયો ખુદ લે છે પરંતુ રાજનેતાઓની વિદાયને જોવમાં આવે તો જે રીતે અડવાણી હાંસિયામાં ધકેલાતા ગયા હવે એમની કોઈ વાત પણ કરતું નથી.

દરેક વ્યક્તિના જીવનમાં એક ઉતારણનો સમય આવે છે. એવું ના કહી શકાય કે આ સમયમાં તેમને કોઈ પૂછતું નથી કે એ સમયે ખૂબ પૂછતા હતા.

જો તમે યાદ કરો તો માર્ક્સવાદી કમ્યુનિસ્ટ પક્ષમાં હરકિશન સિંહ સુરજીત હતા. તેઓ લાંબા સમય સુધી રાજકારણમાં સક્રિય રહ્યા. જોકે, અંત સમયે તેઓ પણ ફિકા પડી ગયા હતા.

જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિસ સાથે પણ આવું જ થયું હતું. આ જીવનનું પ્રાકૃતિક ચક્ર છે અને તેને બદલી શકાતું નથી.

એવું ના કહી શકાય કે આપણે ભૂતકાળમાં જીવતા રહીએ અને એ વિચારીએ કે 30 વર્ષ પહેલાં તેનું કદ ખૂબ જ મોટું હતું. હજી પણ તેને એવું જ રાખવામાં આવે.

કદ સમય સાથે જોડાયેલું હોય છે

કોઈનું કદ તેમના સમય સાથે જોડાયેલું હોય છે. સમય બદલાવા સાથે વસ્તુઓ બદલાતી હોય છે.

અમિત શાહના ગાંધીનગરથી લડવાનો નિર્ણય પર પણ કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે મોદી સરકાર બીજી વખત ચૂંટાઈ તો પક્ષમાં નંબર બેની હેસિયત પરથી સરકારમાં નંબર બેની હેસિયત પર આવી શકે છે.

જોકે, તેના પર અત્યારે કંઈ પણ કહેવું અનુમાન લગાવવા જેવી વાત હશે. કૅબિનેટમાં કોઈને લેવાનો નિર્ણય વડા પ્રધાનનો વિશેષાધિકાર હોય છે.

વર્ષ 2019માં ચૂંટણી તેમની જ અધ્યક્ષતામાં જ થઈ રહી છે, એટલે એમાં કોઈ ના નહીં પાડે કે તેમની ભૂમિકા મહત્ત્વની રહેશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ,...


તેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ચીન સહિતના ઘણા દેશોમાં લોકો કોરોના વાઇરસના ચેપમાંથી ઊગરી રહ્યા હોવાના સમાચાર આવી રહ્યા છે ત્યારે માનવશરીરનું સુરક્ષાતંત્ર આ વાઇરસ સામે કઈ રીતે લડે છે અને તેના હરાવે છે તે જાણવાનો પ્રયાસ શોધકર્તાઓએ કર્યો છે.

શોધકર્તાઓનું કહેવું છે કે આ શોધનો હેતુ વાઇરસને ટક્કર આપી રહેલા કોષોના કાર્ય બાબતે માહિતી મેળવવાનો હતો. આ માહિતીની જાણકારી મળવાથી કોરોના વાઇરસ માટેની વૅક્સિન તૈયાર કરવામાં મદદ મળશે, એવું શોધકર્તાઓ માને છે.

વિશ્વભરમાં કોરોના વાઇરસના કેસો વધીને બે લાખ કરતાં વધુ થઈ ગયા છે. સમાચાર લખાઈ રહ્યા છે ત્યાં સુધી કુલ કેસો બે લાખ, એક હજાર 530 નોંધાયા છે અને મૃતકોની સંખ્યા વધીને આઠ હજાર થઈ ગઈ છે.

આ શોધમાં સામેલ થયેલાં પ્રોફેસર કૅથરિન કેડજિએર્સ્કાના જણાવ્યા અનુસાર, આ શોધ અત્યંત મહત્ત્વની છે, કારણ કે આપણું શરીર કોરોના વાઇરસ સામે કઈ રીતે લડી છે તે પ્રથમ વાર જાણી શકાયું છે.

મેલબર્નના પીટર ડોહર્ટી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફૉર ઇન્ફેક્શન ઍન્ડ ઇમ્યુનિટીના શોધકર્તાઓએ કરેલા આ કામનાં વખાણ બીજા અનેક શોધકર્તાઓએ કર્યાં છે. એક શોધકર્તાએ આ કામને મોટી સફળતા ગણાવ્યું છે.

શું જાણવા મળ્યું?

... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

એક તરફ કોરોના વાઇરસનો ચેપ લાગ્યાના કેસની સંખ્યા ઝડપભેર વધી રહી છે ત્યારે બીજી તરફ ઘણા લોકો તેના ચેપમાંથી મુક્ત થયાના સમાચાર પણ છે.

શોધકર્તાઓનું કહેવું છે કે ચેપ લાગ્યો હોય તેવા અનેક લોકોને બધાથી અલગ, એકલા રાખવામાં આવ્યા હતા અને હવે તેઓ સ્વસ્થ થઈને પોતપોતાના ઘરે પાછા ફર્યા છે. તે દર્શાવે છે કે માનવશરીરની રોગપ્રતિકારક વ્યવસ્થા આ ચેપ સામે લડવાનું જાણે છે.

આ બાબત પર અત્યાર સુધી ખાસ ધ્યાન આપવામાં ન આવ્યું હોવાનું શોધકર્તાઓ માને છે.

પોતાની શોધ બાબતે તેમણે જણાવ્યું હતું કે કોવિડ-19 સામે લડવાની ક્ષમતા ધરાવતા ચાર પ્રતિરક્ષા કોષોની ઓળખ સંશોધન મારફત કરવામાં આવી હોય એવી આ પહેલી ઘટના છે.

કોરોના વાઇરસનો ચેપ લાગ્યો હતો એવી એક મહિલાના પરીક્ષણથી આ કોષોની માહિતી મળી હતી. એ મહિલાને મામૂલી ચેપ લાગ્યો હતો અને એ સિવાય તેમને બીજી કોઈ બીમારી ન હતી.

ચીનના વુહાન શહેરનાં એક મહિલાને ચેપ લાગ્યા બાદ ઑસ્ટ્રેલિયાની એક હૉસ્પિટલમાં સારવાર માટે દાખલ કરવામાં આવ્યાં હતાં. હૉસ્પિટલમાં એડમિટ કરાયાના 14 દિવસમાં એ મહિલા એકદમ સ્વસ્થ થઈ ગયાં હતાં.

પ્રોફેસર કેડજિએર્સ્કાએ બીબીસીને જણાવ્યું હતું કે તેમની ટીમે એ મહિલાની વિગતવાર તપાસ કરી હતી.

તેમની તપાસનું કેન્દ્ર એ મહિલાના શરીરની રોગપ્રતિકારક વ્યવસ્થા (ઇમ્યુન સિસ્ટમ) હતી.

એ મહિલાની ઇમ્યુન સિસ્ટમ કોરોના વાઇરસના ચેપ સામે કેવી પ્રતિક્રિયા આપે છે એ જાણવાનો પ્રયાસ તપાસમાં કરવામાં આવ્યો હતો.

પ્રોફેસર કેડજિએર્સ્કાએ કહ્યું હતું, "મહિલાની સ્થિતિ સુધરવા લાગી ત્યારે તેના રક્તના પ્રવાહમાં વિશિષ્ટ પ્રકારના કોષો જોવા મળ્યા હતા. ઍન્ફ્લુએન્ઝાના દર્દીઓ સાજા થાય એ પહેલાં તેમનામાં જોવા મળે છે એવા જ કોષો એ મહિલામાં જોવા મળ્યા હતા."

કઈ રીતે મદદરૂપ થશે?

સ્વિનબર્ન યુનિવર્સિટી ઑફ ટેક્નૉલૉજીમાં હેલ્થ સાયન્સિસ વિભાગના ડીન પ્રોફેસર બ્રુસ થોમ્પસનના જણાવ્યા મુજબ, આ શોધ વાઇરસ ઓળખવામાં મદદ કરી શકે છે.

પ્રોફેસર બ્રુસે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે અલગ-અલગ પ્રકારની પ્રતિક્રિયા ક્યારે થશે તે તમે જાણતા હો ત્યારે વાઇરસ અને તેની કાર્યપદ્ધતિને જાણવાની તમે કેટલા નજીક પહોંચી ગયા છો એ જાણવામાં સરળતા રહે છે.

ઑસ્ટ્રેલિયાના આરોગ્યમંત્રી ગ્રેગ હન્ટે જણાવ્યું હતું કે આ શોધથી કોરોના વાઇરસ માટે વૅક્સિન બનાવવાની પ્રક્રિયાને વેગ મળશે અને લોકોને વહેલામાં વહેલી તકે ઇલાજ ઉપલબ્ધ કરાવી શકાશે.

પ્રોફેસર કેડજિએર્સ્કાનું કહેવું છે કે તેમની ટીમ...


તેમાં લખ્યું હતું કે 'પરિવારમાં એક મોટી અપરણિત બહેન છે.' એ લાઇન પર અમારા એક સગાએ લાલ શાહીથી કુંડાળું દોર્યું હતું.

એ સગાએ કહ્યું હતું, "મોટી બહેન અપરણિત હોવાથી આપણા દીકરા માટે યોગ્ય કન્યા શોધવામાં બહુ મુશ્કેલી સર્જાશે."

મારા હૃદયમાં કોઈએ તીર ભોંક્યું હોય એવી અનુભૂતિ એ સાંભળીને મને થઈ હતી. મેં કમકમાટી અનુભવી હતી અને આંસુને રોકી રાખ્યાં હતાં.

જોરદાર ગુસ્સો આવતો હતો. મારા સગાના વિચાર આવા જૂનવાણી કઈ રીતે હોઈ શકે?

મારો અપરણિત રહેવાનો નિર્ણય મારા ભાઈ માટે યોગ્ય જીવનસાથી શોધવામાં નડતરરૂપ કઈ રીતે બની શકે એવો સવાલ બરાડીને હું લોકોને પૂછવા ઇચ્છતી હતી.

જોકે, એ પરિસ્થિતિમાં મૌન રહેવું યોગ્ય હતું અને મેં એવું જ કર્યું હતું.

સગાના વલણનો મારો ભાઈ અને પપ્પા વિરોધ કરશે એવી મને આશા હતી, પણ અન્ય સગાંઓની માફક તેઓ પણ મારી પીડા પ્રત્યે ઉદાસીન હતા.

મારી મમ્મી મને બરાબર સમજતી હોવાથી તેણે એ સંવાદ અટકાવવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કર્યો હતો.

પોતાનો દીકરો પરણવાનો હોવાની વાતથી મમ્મી ખુશ હતી. મારા મમ્મી-પપ્પાએ મારાં લગ્નનાં સપનાં પણ સેવ્યાં હતાં.

બે સંતાનોમાં હું મોટી હોવાને કારણે તેઓ મને પહેલા પરણાવવા ઇચ્છત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ા હોય એ દેખીતી વાત છે, પણ હું લગ્ન કરવા ઇચ્છતી નથી.

લગ્ન નહીં કરવાનો નિર્ણય મારાં મમ્મી-પપ્પાની ખુશી છીનવી લેવા જેવો હતો અને એ નિર્ણયને કારણે અમારા વચ્ચે છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષથી ટેન્શન હતું.

એ ટેન્શન મારાં અન્ય સગાંઓ અને દોસ્તો સુધી લંબાયું હતું.

કેટલાકનો પ્રતિભાવ અપેક્ષિત હતો પણ કેટલાકના પ્રતિભાવથી મને આશ્ચર્ય થયું હતું.

આ તે કેવી 'મદદ'?

સ્કૂલ સમયના એક દોસ્તે મને એક દિવસ કહ્યું હતું, "તું પરણવા નથી ઇચ્છતી એ હું જાણું છું, પણ તારી કેટલીક ચોક્કસ 'જરૂરિયાત' હશે. તું ઇચ્છે તો એ સંતોષવામાં તને મદદ કરવા હું તૈયાર છું."

તેણે જણાવ્યું હતું કે એવું કરવાનું તેને જરૂર ગમશે. સાથે એવી શરત મૂકી હતી કે એ વ્યવસ્થા બાબતે તેની પત્ની અને બાળકોને ક્યારેય ખબર પડવી ન જોઈએ.

એ સાંભળીને હું દિગ્મૂઢ થઈ ગઈ હતી.

હા, મારી એ 'જરૂરિયાત'થી હું વાકેફ ન હતી અને તેઓ એમ માનતા હતા કે મને સાથીની જરૂર છે.

અલબત, હું 'સુલભ' છું એવું કોઈ ધારે એ મને અસ્વીકાર્ય છે.

એ ઉપરાંત સ્કૂલના સમયનો કોઈ જૂનો દોસ્ત આવી દરખાસ્ત મૂકશે એવું મેં ક્યારેય વિચાર્યું પણ ન હતું.

તેની દરખાસ્તથી મને ગુસ્સો આવ્યો ન હતો, પણ એવા વિચારથી મેં પારાવાર નિરાશા અનુભવી હતી.

દોસ્તે મને આ પ્રકારની મદદની ઓફર  કરી એ હાસ્યાસ્પદ હતું.

તેને કારણે અમારા સંબંધમાં ખટાશ આવી ગઈ હતી. અમારી દોસ્તીમાં નિર્દોષતા રહી ન હતી.

દોસ્તને મળવાનો વિચારમાત્ર મને ડરાવતો હતો અને તેની સાથે વાત કરવામાં સંકોચ થતો હતો.

હું અપરણિત છું એવું લોકો જાણે છે ત્યારે મારા પ્રત્યેનો તેમનો દૃષ્ટિકોણ બદલાઈ જાય છે. તેમનું વર્તન અને લહેકો ફરી જાય છે. મને કૉફી તથા લંચ સાથે લેવાના આમંત્રણ મળવા લાગે છે.

એ સારું છે. હવે હું તેનાથી ટેવાઈ ગઈ છું. મારા નિર્ણય હું લઉં છું. પસંદગી પણ હું જ કરું છું અને અસ્વીકાર પણ હું જ કરું છું.

હવે હું 37 વર્ષની થઈ છું અને અપરણિત રહેવાના નિર્ણયનો મને કોઈ રંજ નથી.

"દીકરીનાં લગ્ન ક્યારે કરવાનાં છો?"

અપરણિત રહેવાની ઇચ્છા પહેલીવાર મારી મમ્મી પાસે વ્યક્ત કરી, ત્યારે હું 25 વર્ષની હતી.

એ સમયે હું કમાતી થઈ હતી અને મારાં સપનાં સાકાર કરવા તથા નવી ઉંચાઈ આંબવા ઇચ્છતી હતી.

મમ્મી મારી લાગણીને બરાબર સમજે છે, પણ બીજા લોકો તેમને સવાલ પૂછે છે ત્યારે નિઃસહાય બની જાય છે.

લોકો મમ્મીને પૂછે છેઃ "દીકરીનાં લગ્ન ક્યારે કરવાનાં છો?"

"તમને યોગ્ય મુરતિયો ન મળતો હોય તો અમને કહેજો. અમે મદદ...


તેમાં વધુ એક બાબત મહત્ત્વની છે, જે જગ્યાઓ પર ભૂસ્ખલન થયાં છે, ત્યાં ગ્રેનાઇટની ખાણો આવેલી છે. હજુ સુધી ગ્રૅનાઇટની ખાણો અને ભૂસ્ખલન વચ્ચે કોઈ સંબંધ પુરવાર થયો નથી, પરંતુ પર્યાવરણવિદો તેની પાછળ ખાણોને જવાબદાર માને છે.

પરંતુ આ વખતે વાત આરોપોથી આગળ વધી ગઈ છે. કેરળ ફૉરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક ડૉ. ટી. વી. સંજીવે વર્ષ 2017માં એક શૈક્ષણિક અભ્યાસ માટે ગ્રૅનાઇટની ખાણો માપી હતી. આ વખતે તેમણે જમીન ધસી પડવાની જગ્યાઓ અને તેના કારણે થયેલાં મૃત્યુના આંકડા તૈયાર કર્યા છે.

આ સમગ્ર મામલામાં એક રસપ્રદ પાસું એ છે કે આ વખથે લગભગ 31 સ્થળોએ ભૂસ્ખલન થયું છે.

માધવ ગાડગિલની અધ્યક્ષતા હેઠળની વેસ્ટર્ન ઘાટ ઇકૉલૉજી ઍક્સપર્ટ પૅનલ ઉપરાંત ડૉ. કે. કસ્તૂરીરંગનના અધ્યક્ષપદે રહેલી હાઈ લેવલ વર્કિંગ ગ્રૂપ સમિતિએ આમાંથી મોટાં ભાગનાં સ્થળોને સંવેદનશીલ ગણાવ્યાં છે.

ત્યારે ધ્યાન આપવા જેવી બાબત એ પણ છે કે કસ્તૂરીરંગનની સમિતિની રચના જ એટલા માટે કરવી પડી કે ગાડગિલ પૅનલના રિપોર્ટની ટીકા થઈ રહી હતી.

પર્યાવરણ કાર્યકર્તાઓનું એક જૂથ માને છે કે વિકાસના નામ પર વેસ્ટર્ન ઘાટને લૂંટવામાં આવી રહ્યું છે. ગાડગિલ પૅનલનો... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

રિપોર્ટ આ દલીલના પક્ષમાં હતો.

ખાણોના મૅપિંગ અને જમીન ધસી પડવાના તાજા આંકડાથી એ સાબિત થયું કે જે સાત સ્થળો પર જમીન ધસી પડવાથી મૃત્યુ થયાં છે, એમાંથી ચાર સ્થળોને ગાડગિલ અને કસ્તૂરીરંગન પૅનલે પર્યાવરણની દૃષ્ટિએ સંવેદનશીલ (ઇકૉલૉજિકલ સૅન્સિટિવ ઝોન એટલે કે ESZ) ગણાવ્યાં હતાં.

તેનો અર્થ થયો કે આ વિસ્તારમાં ખોદકામની મંજૂરી મળી શકે નહીં. 33 મૃત્યુમાંથી 24 આ ચાર જગ્યાએ થયાં છે.

બાકીનાં મૃત્યુ જે વિસ્તારમાં થયાં છે તેને ગાડગિલ રિપોર્ટે સંવેદનશીલ ગણાવ્યા હતા, પરંતુ વાત માત્ર એટલી જ નથી.

ગુમ થયેલા લોકોના આંકડાનું હજુ સાચું અનુમાન મળતું નથી. જોકે, હજુ સુધીમાં 59 લોકો ગુમ થયાની પુષ્ટિ થઈ છે.

તેમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકો એ સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં જ ગુમ થયા છે, જેની બંને રિપોર્ટમાં ચર્ચા છે.

ડૉ. સંજીવે બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું,

"કેરળ ઊબડખાબડ પહાડી વિસ્તાર છે, જ્યારે કોઈ પહાડ ખસે છે તો તેના કારણે સમગ્ર વિસ્તારની હાઇડ્રૉલૉજી પર અસર થાય છે."

"પાણીની નહેરો બ્લૉક થઈ જાય છે. તેના કારણે બધું જ પાણી નજીકના વિસ્તારોમાં જવા લાગે છે."

"આવું થવાથી લાંબા ગાળે પહાડો સૂકા થઈ જાય છે અને પછી નષ્ટ થવા લાગે છે."

ગ્રૅનાઇટની ખાણો સાથે સંબંધ

આ માત્ર સાધારણ પહાડોના વિસ્તારની વાત નથી, ગ્રૅનાઇટના ખડકોવાળા વિસ્તારમાં એક પહાડ સાથે બીજા પહાડો જોડાયેલા હોય છે.

તેથી જ્યારે એક પહાડ પર ખોદકામ માટે બ્લાસ્ટ કરવામાં આવે છે તો તેના કારણે તેની આસપાસના વિસ્તારો પણ ધ્રુજારી અનુભવે છે.

સંજીવ જણાવે છે કે આ અસરથી 500 મિટરથી લઈને પાંચ કિલોમિટર સુધીની જમીન ધસી શકે છે.

તેઓ કહે છે, "આ ધ્રુજારી હીરાની ખાણોમાં સૌથી તીવ્ર ગતિથી ફેલાય છે. બીજા નંબર પર છે ગ્રૅનાઇટની ખાણો. આ ધ્રુજારી ઘણી વખત હવાથી પણ વધુ ઝડપથી ફેલાય છે."

ડૉ. સંજીવે વર્ષ 2017 માટે કરેલા અભ્યાસોમાં 5,924 ખાણો સામેલ કરી હતી, જે 0.02 હૅક્ટરથી 64.04 હૅક્ટરમાં ફેલાયેલી હતી.

તેમાં અડધાથી વધુ 50.6 ટકા 0.02 હૅક્ટરથી 0.5 હૅક્ટરમાં ફેલાયેલી હતી, જ્યારે 35.7 ટકા ખાણોનો આકાર 0.5 હૅક્ટરથી 2 હૅક્ટર વચ્ચે હતો.

જ્યારે 73 ખાણોનો આકાર 10 હૅક્ટરથી વધુ હતો.

તેમાંથી મોટા ભાગની ખાણો કાયદેસર રીતે લાઇસન્સ લીધા બાદ ચાલતી હતી, જેનાથી રાજ્ય સરકારને લાઇસન્સ ફી અને રૉયલ્ટી તરીકે આવક પણ થતી હતી.

કૃષ્ણા નદી પર કાદવ

કોચી ઍરપૉર્ટ

અસામાન્ય જલવાયુ (જેને માનવનિર્મિત જળસંકટ પણ કહી શકાય) ઝપટમાં આવનારું કેરળ એક...


તેમાંથી એક અમેરિકાથી આવેલા ઑસ્ટિન પણ હતા, જેઓ બીબીસીનું માઈક જોઈને હસીને પોતે જ અમારી પાસે આવી ગયા.

આ દરમિયાન ઑસ્ટિન અને તેમના સાથી 'ગંગા મૈયા કી જય' અને 'હર-હર ગંગે'ના નારા લગાવી રહ્યાં હતાં.

તેમની સાથે લગભગ બે ડઝન લોકો હતા જેમાં ઘણી મહિલાઓ પણ હતી. અખાડાઓની સાથે આ લોકો પણ નાચતાં-ગાતાં અને વાદ્ય યંત્રો સાથે સ્નાન કરવા આવ્યા હતા.

સ્પષ્ટ-સુંદર હિન્દીમાં ઑસ્ટિન જણાવવા લાગે છે, "અમે લોકો છેલ્લા એક સપ્તાહથી અહીં આવ્યા છીએ અને ટૅન્ટમાં રહીએ છીએ. અમારા તમામ સાથી એક મહિનો રહીને કલ્પવાસ કરશે."

"અમારા સમુદાયના 100થી વધુ લોકો અહીં આવ્યા છે જે અમેરિકા સહીત ઘણા અન્ય દેશોના લોકો પણ છે."

ઑસ્ટિન એ રૈંબો ઇન્ટરનેશનલ સમુદાયના સભ્ય છે, જેઓ દુનિયાભરમાં સનાતન ધર્મ અને સંસ્કૃતિનો પ્રચાર પ્રસાર કરી રહ્યા છે. આ સમુદાયના જ તમામ લોકો આ સમયે કુંભમાં પણ આવ્યા છે અને એક મહિનો અહીં જ રહીને કલ્પવાસ કરશે.

રૈંબો સમુદાય ઉપરાંત પણ તમામ સાધુ-સંતોની શિબિરોમાં અને અખાડાઓમાં પણ મોટી સંખ્યામાં વિદેશી શ્રદ્ધાળુઓ ઉપરાંત વિદેશી સંતો પણ દેખાય છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

શાંતિની શોધમાં કુંભ પહોંચ્યાં

રૈંબો સમુદાયના ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

જ એક અન્ય સભ્ય અને જર્મનીનાં મ્યૂનિખ શહેરનાં રહેવાસી એની સન્યાસીઓના વેશમાં રહે છે.

તેઓ કહે છે, "હું લગભગ ત્રણ વર્ષથી ભારતમાં આવતી-જતી રહું છું અને મારા ગુરુના આશ્રમમાં જ રહું છું. શાંતિની શોધમાં અહીં સુધી આવી ગઈ અને લાગે છે કે આ જ સનાતન ધર્મમાં આ તમામ મળી શકે છે, ક્યાંય બીજે નહીં."

એની હજુ હિંદી સરખું નથી બોલી શકતાં, પરંતુ તેમનું કહેવું છે કે તેણી શીખી રહ્યાં છે અને જલ્દી જ સારી હિંદી બોલવામાં સક્ષમ થઈ જશે.

કુંભ મેળામાં તેઓ પહેલીવાર આવ્યાં છે પરંતુ ઇન્ટરનેટ પર આ વિષયે તેમણે ઘણું બધું વાંચ્યું છે અને અહીં આવીને તેમને 'દિવ્ય' અનુભૂતિ થાય છે.

કુંભમાં આવનારા વિદેશી શ્રદ્ધાળુ અને સંત નવા વર્ષથી જ આવવા લાગ્યાં હતાં. ઘણાં શ્રદ્ધાળુ તો પર્યટક તરીકે આવ્યાં છે અને લક્ઝરી કૉટેજમાં રોકાયાં છે.

પરંતુ જ્યાં સુધી વિદેશી સંતોનો સવાલ છે ત્યાંરે કોઈને કોઈ આશ્રમ, મહંત અને અખાડાઓ સાથે જોડાયેલા છે અને તેમના જ સંપર્કમાં અહીં છે.

અખાડાઓ સાથે જોડાયેલા સંત શાહી સ્નાનમાં પણ સામેલ થાય છે અને અખાડાઓની પેશવાઈનો પણ ભાગ બને છે.

મહામંડલેશ્વરની ઉપાધિ મળી

આનંદ અખાડા સાથે જોડાયેલાં ડેનિયલ મૂળ રૂપે ફ્રાંસના રહેવાસી છે પરંતુ હવે તેઓ ભગવાન ગિરિ બની ગયા છે.

ભગવાન ગિરિ અખાડાના મહંત દેવગિરિના શિષ્ય છે અને છેલ્લા ત્રીસ વર્ષથી તેઓ ભારતમાં રહીને ભારતીય પરિધાન પહેરવા ઉપરાંત સંપૂર્ણપણે ભારતીય સંસ્કૃતિમાં જ ઓત-પ્રોત છે.

વિદેશી સંન્યાસી ન ફક્ત અખાડાઓમાં રહીને સંતોનું જીવન વિતાવી રહ્યાં છે, પણ ઘણાં એવા પણ છે જેમને મહામંડલેશ્વર જેવી ઉપાધિઓ પણ મળી છે.

મહાનિર્વાણી અખાડા સાથે સંકળાયેલા સ્વામી જ્ઞાનેશ્વર પુરી પોતાના તમામ દેશી અને વિદેશી શિષ્યો સાથે આ વખતે કુંભમાં મહાનિર્વાણી અખાડાના સંતોની સાથે શાહી સ્નાન પણ કરી રહ્યા છે.

વિદેશી સંન્યાસી સ્થાનિક લોકો માટે પણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. જ્યાં પણ કોઈ સન્યાસી દેખાય છે લોકો તેમની સાથે વાત કરવા અને હળવા-મળવાનું વધારવાનો પ્રયત્ન કરવા લાગે છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે કોઈ હિંદીમાં વાત કરતા મળી જાય છે.

જૌનપુરથી આવેલા 60 વર્ષના વિદ્યાશંકર તિવારી આધ્યાત્મિક રંગમાં રંગાયેલા આવા સન્યાસીઓને જોઈને મંત્રમુગ્ધ નજરે પડ્યા.

કહેવા લાગ્યા, "સાત સમુદ્ર પારના આ લોકોને આપણી સંસ્કૃતિ એટલી સારી લાગે છે પરંતુ પોતાના દેશના લોકો તેને નષ્ટ કરવા ઉપર તુલી પડેલા છે."

સેક્ટર 14 સ્થિત જૂના અખાડાના શિબિરમાં પ્રવેશ કરવા બાબતે...


તેમાંથી એક તસવીર છે ઇંદિરા ગાંધીની કે જેઓ પોતાનાં પરિવાર સાથે કોઈ વિમાનમાં બેઠેલાં જોવા મળી રહ્યાં છે.

તો બીજી તસવીર ઈસરોના વૈજ્ઞાનિકોની હોવાનો દાવો છે કે જેમાં તેઓ એક બળદગાડી પર કથિત રૂપે કોઈ સેટેલાઇટને લઈને જઈ રહ્યા છે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા બુધવારના રોજ કરવામાં આવેલી ઘોષણા બાદ સોશિયલ મીડિયા પર આ દાવો ફરતો થયો છે.

મોદીએ દેશને સંબોધન કરતા કહ્યું હતું કે ભારત અંતરિક્ષના ક્ષેત્રમાં દુનિયાની ચોથી મહાશક્તિ બની ગયું છે અને ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોને એક લાઇવ સેટેલાઇટને તોડી પાડવામાં સફળતા મળી છે.

એક તરફ જ્યાં દક્ષિણપંથી વલણ ધરાવતા લોકો ફેસબુક ગ્રૂપ્સમાં, ટ્વિટર અને શૅરચેટ પર તેને 'મોદી રાજમાં દેશને મળેલી મોટી સફળતા' ગણાવી રહ્યા છે.

ત્યાં વિપક્ષનું સમર્થન કરતા લોકોનો મત છે કે જે ઉપલબ્ધિના વખાણ કરી વડા પ્રધાન મોદી પ્રશંસા મેળવવા માગે છે, તે ખરેખર કૉંગ્રેસની સરકારમાં જ ભારતને મળી ગઈ હતી.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ગાંધી પરિવાર પર નિશાન

વાઇરલ તસવીરમાં ઇંદિરા ગાંધીની સાથે સોનિયા ગાંધી, રાહુલ અને પ્રિયંકા જોવા મળી રહ્યાં છે

પરંતુ બુધવારની સાંજ બાદ જોવા મળ્યું કે દક્ષિણપંથી વિચારધારા ધર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ાવતાં ગ્રૂપ્સમાં દેશના વૈજ્ઞાનિકોની કથિત અવહેલના માટે કૉંગ્રેસ પાર્ટી સહિત ઇંદિરા ગાંધી અને તેમના પરિવારને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું.

જે બે તસવીરોનો અમે ઉલ્લેખ કર્યો તે ફેસબુકના ઘણાં મોટા ગ્રૂપ્સમાં શૅર કરવામાં આવી છે અને તેને હજારો લોકો શૅર કરી ચૂક્યા છે.

આ તસવીરોની સાથે અધિકાંશ લોકોએ લખ્યું છે, "ક્યારેય ભૂલશો નહીં કે જ્યારે ઈસરોને એક રૉકેટ લઈ જવા માટે બળદગાડી આપી દેવાઈ હતી, ત્યારે ગાંધી પરિવાર એક ચાર્ટર્ડ વિમાનમાં જન્મદિવસની ઉજવણી કરી રહ્યો હતો."

અમારી તપાસમાં અમને જાણવા મળ્યું કે આ તસવીરોની સાથે કોઈ છેડછાડ તો કરવામાં આવી નથી. બન્ને તસવીરો સાચી જ છે. પરંતુ આ તસવીરોના સંદર્ભને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખવામાં આવ્યો છે.

ઈસરો વાળી તસવીર

ઈસરોના વૈજ્ઞાનિકો અને બળદગાડી પર રાખવામાં આવેલા સ્પેસક્રાફ્ટની તસવીર જૂન 1981ની છે.

આ ઍપલ નામના એક પ્રાયોગિક કૉમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટની તસવીર હતી, જેનું પ્રક્ષેપણ 19 જૂન 1981ના રોજ કરવામાં આવ્યું હતું. ભારતીય સ્પેસ પ્રોગ્રામની આ એક મોટી ઉપલબ્ધિ હતી.

સોશિયલ મીડિયા પર લોકોએ લખ્યું છે કે ઈસરો આર્થિક તંગીમાં હતું એ માટે આ સેટેલાઇટને બળદગાડી પર લઈ જવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ આ દાવો સંપૂર્ણપણે ખોટો છે.

વૈજ્ઞાનિક મામલાના જાણકાર પલ્લવ બાગલાએ આ તસવીર પાછળની સંપૂર્ણ કહાણી બીબીસીને જણાવી.

તેમણે કહ્યું, "ઍપલ સેટેલાઇટને બળદગાડી પર રાખીને લઈ જવાનો નિર્ણય ઈસરોના વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા લેવાયો હતો. આ તેમની મજબૂરી નહોતી."

પ્રાયોગિક કૉમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટ ઍપલની તસવીર

બાગલાએ જણાવ્યું, "તે સમયે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકો પાસે 'ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક ઇન્ટરફેયરેન્સ રિફ્લેક્શન' ટેકનિકની મર્યાદિત જાણકારી હતી. વૈજ્ઞાનિક સેટેલાઇટને કોઈ ઇલેક્ટ્રોનિક મશીન પર રાખીને લઈ જવા માગતા ન હતા. એ માટે બળદગાડીને પસંદ કરવામાં આવી હતી."

પલ્લવ બાગલા કહે છે કે ઈસરોના એક પૂર્વ ચૅરમૅને જ તેમને આ સંપૂર્ણ કહાણી વર્ણવી હતી.

ઈસરોની ઔપચારિક વેબસાઇટ પર આ તસવીર અને તેની સાથે જોડાયેલી વધુ માહિતી, બન્ને ઉપલબ્ધ છે.

પણ શું ક્યારેય ઈસરોએ આવી આર્થિક તંગીનો સામનો કરવો પડ્યો જ્યારે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોને સંસાધનોની ખામી વર્તાઈ હોય?

આ અંગે પલ્લવ બાગલા કહે છે, "ઈસરોએ લોકોને હંમેશાં જણાવ્યું છે કે આ સંસ્થાને કોઈની પણ સરકારમાં સંસાધનોની ખામી વર્તાઈ નથી."

"ખાસ કરીને નવા પ્રોજેક્ટને શરુ કરવાની જ્યારે વાત આવી, ત્યારે ક્યારેય એવું નથી થયું કે ઈસરો પાસે તેની માટે...


તેમાંથી પહેલા બંને હેતુઓ સામે કેટલાક રૂઢિચુસ્ત, ઉગ્રવાદી હિંદુઓનો આકરો વિરોધ હતો.

ગાંધીજીના આવતા પહેલાંના કોમવાદી રાજકારણમાં, મુસ્લિમ કોમવાદને અંગ્રેજોનો રાજ્યાશ્રય મળ્યો હતો.

તેની હરીફાઈમાં હિંદુ કોમવાદ પણ પાછળ ન હતો. મુસ્લિમ હિત માટે મુસ્લિમ લીગ અને હિંદુ હિત માટે હિંદુ મહાસભા જેવી સંસ્થાઓ ગાંધીજીના આગમન પહેલાં સ્થપાઈ ચૂકી હતી.

બંને કોમી સંસ્થાઓના સભ્યો સર્વધર્મસમભાવમાં માનતી રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસના સભ્ય પણ બની શકતા હતા.

ગાંધીજીના આવ્યા પછી ઘણા સમય સુધી હિંદુ હિતનું રાજકારણ કૉંગ્રેસની સાથે હાથમાં હાથ મિલાવીને ચાલી શક્યું.

કારણ કે હિંદુ હિતના મુખ્ય બે પ્રકાર હતા : પંડિત મદનમોહન માલવિય જેવા નેતાઓ હિંદુહિતની વાત કરતા, પણ મુસ્લિમોનો કે બીજા ધર્મીઓનો વિરોધ કરતા ન હતા.

તેમના પ્રત્યે દુશ્મનાવટ રાખતા કે ફેલાવતા ન હતા. બીજા ફાંટામાં, દેશપ્રેમ બરાબર હિંદુહિત બરાબર મુસ્લિમદ્વેષ—એવું સમીકરણ હતું.

ગોડસે અને શરૂઆતનાં વર્ષોને બાદ કરતા, તેના ગુરુ વિનાયક સાવરકર બીજા પ્રકારના હિંદુહિત કે દેશપ્રેમની 'સમજ'વાળા હતા. એટલે, હિંદુ-મુસ્લિમ એકતાની વાત કરતા અને તેના માટે વખત આવ્યે જાનની બાજી લગાડતા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ગાંધીજી તેમને હિંદુદ્રોહી-દેશદ્રોહી લાગતા હતા.

દ્વેષ-ધીક્કારના પાયા પર સંકુચિત હિંદુહિત-સંકુચિત દેશપ્રેમની ઇમારત ઊભી કરવા ઇચ્છતો ગોડસે જેવાઓનો આખો સમુદાય હતો. તેમની વિચારધારાના વિરોધાભાસ, જૂઠાણાં અને સગવડીયાં અર્ધસત્યો વિશિષ્ટ હતાં. જેમ કે,

(1) કૉંગ્રેસથી અલગ રહીને, અંગ્રેજ સરકાર સામે એકેય નોંધપાત્ર આંદોલન ન કરવા છતાં કે નોંધપાત્ર બલિદાનો ન આપવા છતાં, એ સમૂહ જોરશોરથી દેશપ્રેમનો દાવો કરી શકતો હતો અને ગાંધીજી સહિત ઘણા કૉંગ્રેસી નેતાઓને દેશવિરોધી-દેશદ્રોહી ઠરાવી શકતો હતો.

(2) આઝાદીની લડત દરમિયાન વિનાયક સાવરકર કદાચ એકમાત્ર એવા નેતા હશે, જે જેલમાંથી માફીપત્રો લખીને છૂટ્યા હોય.

છતાં, સાવકરનો 'વીર' તરીકે જયજયકાર કરવામાં તેમને કશો વિરોધાભાસ લાગતો ન હતો.

અહીં સાવરકરની વાત એટલા માટે પણ કરવી જોઈએ, કારણ કે તે ગોડસેના ગુરુસ્થાને હતા. ગોડસે અગાઉ એક છાપું કાઢતો હતો, તેના મથાળે સાવરકરનો ફોટો છપાતો હતો. સાવરકર ગાંધીહત્યામાં સંગીન મનાતા, છતાં ટેકનિકલ રીતે નિર્દોષ છૂટેલા આરોપી હતા.

આંદામાનની સૅલ્યુલર જૅલમાં સાવરકર પર થયેલા જુલમો કોઈ પણ ભારતીયને કમકમાટી અને રોષ ઉપજાવે એવા છે.

પરંતુ એ હકીકતને સાવરકરના મૂલ્યાંકનમાં વાપરતી વખતે યાદ રાખવું પડે કે આંદામાનમાં બધા કેદીઓ પર આવા અત્યાચાર થતા હતા.

તેમાંથી માફીપત્રો લખીને, અંગ્રેજોની શરતો કબૂલ રાખીને, રાજકારણમાં ભાગ નહીં લેવાની બાંહેધરી આપીને છૂટી જનારા સાવરકર એકલા જ હતા. (ખુદ સાવરકર તેને વ્યૂહરચના કે વ્યવહારબુદ્ધિ જેવાં રૂપાળાં લેબલથી ઓળખાવતા હતા. એટલે, તેમની વિચારધારાના વર્તમાન વારસદારો પણ એવું કરે, તેની નવાઈ ન લાગવી જોઈએ.)

કોઈ પણ નેતાની જેમ સાવરકરનાં ઘણાં પાસાં હતાં. તેમનો મુસ્લિમદ્વેષ અને ગાંધીવિરોધ ગોડસે પ્રકારના અનુયાયીઓએ અપનાવ્યો, પરંતુ સાવરકરના અસ્પૃશ્યતાનિવારણ કે નાસ્તિકતા અંગેના પ્રગતિશીલ વિચાર કહેવાતા હિંદુહિતરક્ષકોને મંજૂર ન હતા.

(3) કોમી હુલ્લડો થાય ત્યારે ગાંધીજી બંને પક્ષોને કહેવા જેવું કહેતા હતા, તેનાં અનેક ઉદાહરણ નોંધાયેલાં છે.

સાથોસાથ, ગાંધીજી એવું પણ માનતા હતા કે વધુમતી ધરાવતા હિંદુઓએ લઘુમતી મુસ્લિમો પ્રત્યે ઉદારતાપૂર્વક વર્તન કરીને તેમનો વિશ્વાસ જીતવા કોશિશ કરવી જોઈએ.

ગાંધીજીએ કરેલી મુસ્લિમોની (કે છેલ્લા વર્ષમાં કરેલી પાકિસ્તાનની) ટીકા નજરઅંદાજ કરીને, ગોડસેના સમુદાયવાળા સતત એવું જ કહેતા રહ્યા કે ગાંધીજી મુસ્લિમોને પંપાળી રહ્યા છે. માટે તે...


તેમાંનો પહેલો પુરુષ તો એક કિશોર હતો. એનું નામ હતું રાજન. અસલમાં રાજન હતો જ નહીં. એ કિશોરી અમૃતાએ મનોમન સર્જેલો કાલ્પનિક છોકરો હતો.

ઘરમાં માતા નહોતાં (એ વહેલાં મૃત્યુ પામેલાં), પિતા એકદમ સાધુ જેવા હતા અને પોતાની ધૂનમાં ડૂબેલા રહેતા. આવામાં, એકલતાના ઇલાજ રૂપે કિશોરી અમૃતાએ મનોમન એક ફ્રેન્ડ બૉય (ઓકે, બૉયફ્રેન્ડ)ની કલ્પના કરી.

એ સાથીને તેમણે નામ આપ્યું, રાજન. અમૃતાના હૃદયમાં રાજન સતત સળવળતો રહેતો. અમૃતા એની સાથે મનોમન વાતો કરતાં, એને સંબોધીને કશુંક લખતાં પણ ખરાં.

જીવનના આરંભિક તબક્કામાં રાજન પ્રત્યે તીવ્ર અનુરાગ અનુભવનાર અમૃતાએ જીવનના અંતિમ તબક્કામાં જે બે પુરુષો પ્રત્યે ઉત્કટ લાગણી અનુભવી એ બેમાંના એક પુરુષ હતા આચાર્ય રજનીશ (ઓશો) અને બીજા હતા સિદ્ધપુરુષ મનાતા સાંઈ કાકા.

અલબત્ત, આ બન્ને પુરુષો પ્રત્યેના સ્નેહના કેન્દ્રમાં આદર હતો. તેમના પ્રત્યેનું અમૃતાનું આકર્ષણ આધ્યાત્મિક તરસમાંથી જન્મ્યું હતું.

તો, રાજન સાથેનો સંબંધ કાલ્પનિક હતો, જ્યારે રજનીશ તથા સાંઈ કાકા સાથેનો સંબંધ આધ્યાત્મિક હતો. આ સિવાય, અમૃતાના જીવનમાં ચાર પુરુષોએ સ્થાન મેળવ્યું.

પ્રથમ પુરુષઃ પતિ પ્રીતમસિંહ ક્વાત્રા

લા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હોરમાં ઉછરેલાં અમૃતા પ્રીતમને ફક્ત 16 જ વર્ષની ઉંમરે લાહોરના એક પ્રતિષ્ઠિત પરિવારના યુવક પ્રીતમસિંઘ ક્વાત્રા સાથે પરણાવી દેવામાં આવ્યાં.

અમૃતા અતિ રોમેન્ટિક કવયિત્રી હતાં, પરંતુ પતિ પ્રીતમસિંઘ એક સીધાસાદા બિન-રોમેન્ટિક પુરુષ હતા.

આવામાં, લગ્નના નવમા વર્ષે 25 વર્ષનાં અમૃતાની મુલાકાત 23 વર્ષના અત્યંત પ્રભાવશાળી શાયર સાહિર લુધિયાનવી સાથે થઈ અને અમૃતાના હૃદયમાં પ્રીતની આગ સળગી. ઘરમાં પતિ પ્રીતમ હતા, પણ દિલમાં પ્રીતમ તરીકે સાહિરની સ્થાપના થઈ. આગ બન્ને પક્ષે લાગી.

અમૃતા ગભરુ નહોતાં. સાહિર પ્રત્યેનો પ્રેમ છૂપાવી રાખવાની એમણે ઝાઝી માથાકૂટો નહોતી કરી. પતિ પ્રીતમસિંઘને અમૃતાની સાહિર પ્રત્યેની લાગણી વિશે જાણ થઈ ચૂકી હતી, છતાં બન્ને અલગ ન થયાં.

લાહોરમાં પણ અલગ ન થયાં અને ભાગલા પછી બન્ને દિલ્હી આવ્યાં ત્યારે પણ પતિ-પત્ની અને બે સંતાનો સાથે જ રહ્યાં. કુલ પચ્ચીસ વર્ષ સુધી બેય હાલકડોલક લગ્નનૈયામાં સાથે સફર કરતાં રહ્યાં.

છેવટે 1960માં અમૃતા પતિથી છૂટાં થયાં. એ વખતે તેઓ દિલ્હીના પટેલ નગરમાં રહેતાં હતાં. ઘર અમૃતાના નામે હતું એટલે પતિએ ઘર છોડ્યું.

બન્ને છૂટાં પડ્યાં એના લગભગ દોઢેક દાયકા બાદ પતિએ છૂટાછેડા માગ્યા. અમૃતાએ આપી દીધા. સંતાનોના કબ્જા વિશે કોઈ ઝઘડા નહીં, ભરણપોષણની માથાકૂટો નહીં. બધું શાંતિથી પત્યું.

એ બન્ને વચ્ચે જેમ ધબકતો પ્રેમ નહોતો, એમ ભારોભાર ધિક્કાર પણ નહોતો.

માજદા અસદને આપેલી એક મુલાકાતમાં અમૃતાએ કહ્યું, 'એ (પતિ પ્રીતમસિંઘ) ક્યારેય મારી પ્રગતિમાં અડચણરૂપ નહોતા બન્યા. મારા પતિએ જીવનમાં ક્યારેય મારા માટે મુશ્કેલી નહોતી પેદા કરી."

"એમની પીઠ પાછળ પણ હું એમનો આદર કરું છું. ક્યારેક ક્યારેક અમે એકમેકને મળીએ પણ છીએ. અમે બન્ને એકમેકનું ભલું ઇચ્છીએ છીએ. દીકરા-દીકરીનાં લગ્નમાં પણ એ હાજર રહેલા.'

જીવનના અંતિમ તબક્કે એકલાઅટૂલા પ્રીતમસિંઘ બહુ માંદા પડ્યા ત્યારે દીકરાએ મમ્મી અમૃતાને પૂછ્યું, પાપાને ઘરે લઈ આવીએ? અમૃતાએ તરત હા પાડી.

અલબત્ત, ઘરમાં અમૃતાના નવા સાથી ઇમરોઝ પણ હતા (ઇમરોઝની વાત પછી કરીશું). છતાં, પ્રીતમસિંઘને પ્રેમથી ઘરે લાવવામાં આવ્યા. અમૃતાએ ભૂતપૂર્વ પતિની સેવાચાકરી કરી. અમૃતા-ઇમરોઝના એ ઘરમાં જ પ્રીતમસિંઘે છેલ્લા શ્વાસ લીધા.

દ્વિતીય પુરુષઃ સજ્જાદ હૈદર

અમૃતા પ્રીતમ

હવે વાત કરીએ અમૃતાના જીવનમાં આવેલા બીજા પુરુષની. એમનું નામ હતું સજ્જાદ હૈદર. ભાગલા પહેલાં અમૃતા હજુ લાહોરમાં હતાં ત્યારથી જ બેયની ગાઢ...


તેલંગણાના મુખ્ય મંત્રી કે. ચંદ્રશેખર રાવ

રાજ્યના મુખ્ય મંત્રી કે. ચંદ્રશેખર રાવે કહ્યું છે કે જે લોકો હડતાલ પર ગયા છે તેમને ફરીથી નોકરીમાં પરત લેવામાં આવશે નહીં.

જોકે, આ મામલે હજી સુધી કોઈ પણ સરકારી ઑર્ડર બહાર પાડવામાં આવ્યો નથી.

પરિવહન નિગમના કર્મચારીઓ શુક્રવારથી હડતાલ પર હતા અને સરકારે તેમને શનિવાર સાંજ સુધીમાં હડતાળ પરત ખેંચી લેવાનો સમય આપ્યો હતો.

જોકે, કર્મચારીઓએ સરકારે નક્કી કરેલી સમયમર્યાદા પ્રમાણે હડતાલ પરત ખેંચવાનો ઇનકારી કરી દીધો હતો.

આ મામલે પ્રતિક્રિયા આપતા રાજ્યના મુખ્ય મંત્રી કે. ચંદ્રશેખર રાવે તેને અક્ષમ્ય ગુનો ગણાવ્યો હતો.

તેમણે કહ્યું કે આ એક અક્ષમ્ય ગુનો છે. કર્મચારીઓ તહેવારના સમયે હડતાલ પર ગયા છે. આ હડતાલ એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે પરિવહન નિગમે 1,200 કરોડની ખોટ કરી છે અને તેના પર 5,000 કરોડનું દેવું છે.

કર્મચારીઓ કેમ હડતાળ પર ગયા હતા?

હડતાલ મામલે મુખ્ય મંત્રીએ હાઈ લેવલની મિટિંગ બોલાવી હતી

વિવિધ યુનિયનોએ સાથે મળીને કરેલી આ હડતાળમાં રાજ્યના હજારો કર્મચારીઓ જોડાયા હતા.

સરકાર સાથે રાજ્ય પરિવહન નિગમના મર્જર અને અન્ય માંગોને લઈને જોઇન્ટ ઍક્શન કમિટીએ આ ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

હડતાલની જાહેરાત કરી હતી.

જેના કારણે રાજ્યભરમાં સરકારી બસો બંધ રહી હતી, દશેરાના તહેવારના કારણે મુસાફરોને મુશ્કેલી પડી હતી.

રવિવારે કર્મચારીઓએ અનેક જિલ્લાઓમાં પ્રદર્શનો કર્યાં હતાં અને રેલીઓ કાઢી હતી.

યુનિયનના નેતાઓએ ચેતવણી આપી હતી કે જો તેમની માગ પૂર્ણ કરવામાં નહીં આવે તો તેઓ સોમવારે એક દિવસના ઉપવાસ કરશે.

જોકે, આ મામલે હવે તેલંગણાના મુખ્ય મંત્રી કે. ચંદ્રશેખર રાવે કડક પગલાં ભરતાં 48,000 કર્મચારીઓને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવાની જાહેરાત કરી હતી.

એનડીટીવીના અહેવાલ મુજબ આશરે 50,000 કર્મચારીઓ આ હડતાળમાં જોડાયા હતા. જેમની કુલ 26 માગણીઓ હતી.

યુનિયનના નેતાઓનું કહેવું છે કે એક મહિના પહેલાં તેમણે સરકાર સમક્ષ માગણીઓ મૂકી હતી, જોકે અત્યાર સુધી તેના પર કોઈ ચર્ચા થઈ નથી.

સરકારે બસો ભાડે લીધી

લાખો મુસાફરોને હડતાલને કારણે મુશ્કેલી પડી હતી

આ મામલે રાજ્યના મુખ્ય મંત્રી કે. ચંદ્રશેખર રાવે કહ્યું છે કે સરકાર બ્લેકમેઇલ કરવાની કોઈ પણ ટેકનિકને સહન નહીં કરી લે.

તેમણે કહ્યું, "હવે આરટીસી પાસે માત્ર 1,200 કર્મચારીઓ રહ્યા છે. જે લોકો હડતાલ પર ગયા છે તેમને પરત લેવામાં આવશે નહીં. જલદી જ નવી ભરતી શરૂ કરવામાં આવશે. જોકે, નવી ભરતીમાં એવા લોકોને જ લેવામાં આવશે જેઓ કોઈ યુનિયનમાં નહીં જોડાવાની ખાતરી આપે."

જોકે, આ વાત મુખ્ય મંત્રીએ કરી છે, હજી સુધી આ મામલે કોઈ સરકારી ઑર્ડર આવ્યો નથી.

તેલંગણાની સરકારે હડતાલને કારણે ઊભી થયેલી હાલાકીને પહોંચી વળવા માટે 2,500 બસોને ભાડે લીધી છે. જેથી તહેવારના સમયમાં મુસાફરોની હાલાકી ઓછી કરી શકાય.

સરકારના કહેવા પ્રમાણે 15 દિવસમાં સ્થિતિ પૂર્વવત થઈ જશે.

તેલંગણાની હાઈકોર્ટે પણ આ મામલે સરકાર પાસેથી અહેવાલ માગ્યો છે અને સરકારને આ મામલે જરૂરી વૈકલ્પિક પગલાં લેવાનું કહ્યું છે, જેથી મુસાફરોને તકલીફ ના પડે.

એનડીટીવીના રિપોર્ટ પ્રમાણે રાજ્યમાં આશરે 1 કરોડ લોકો આરટીસીની 10,400 બસોનો ઉપયોગ કરે છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


તેલંગાણાના વારંગલનું એક ગામ

ખેડૂતોની સ્થિતિ જાણવા માટે અમે હવે દક્ષિણ ભારતના તેલંગણા રાજ્યમાં પહોંચ્યાં.

ગયા માર્ચ મહિનામાં સંસદમાં આંકડાં આપતા કૃષિ મંત્રી રાધા મોહને જણાવ્યું હતું કે તેલંગણામાં 2015માં 1358 ખેડૂતોએ આત્મહત્યા કરી હતી, તે ઘટીને 632ની થઈ ગઈ છે.

આ સાથે જ તેલંગણા સરકાર અને રાષ્ટ્રીય આર્થિક સલાહકારોના એક વર્ગ દ્વારા પણ તેલંગણાના કૃષિ ક્ષેત્રમાં વ્યાપક પરિવર્તન થયાના દાવા કરાયા હતા.

ચારેબાજુથી ભીંસમાં રહેલી તેલંગણાની ખેતીમાં ઊગેલા આ કથિત સકારાત્મક પરિવર્તનોની વાસ્તવિકતા જાણવા માટે અમે અમારી યાત્રાના અંતિમ મૂકામ તેલંગણા ખાતે પહોંચ્યાં.

તેલંગણાના સિદ્ધિપેઠ જિલ્લાના રાયાવારમ ગામમાં અમે આવ્યા. રાજ્યના મુખ્ય મંત્રી કલ્વાકુન્થલ ચંદ્રશેખર રાવ (કેસીઆર)ની વિધાનસભા બેઠક ગજ્વેલ હેઠળ આ ગામ આવેલું છે.

રાજ્યના મોટાભાગના ખેડૂતોની જેમ આ ગામના ખેડૂતોની સ્થિતિમાં ફરક દેખાવા લાગ્યો છે.

અહીં રહેતા 23 વર્ષના ખેડૂત ઉટ્ટેલ અશોક ભારત એવા કેટલાક ખેડૂતોમાંના એક છે, જેમને હવે પોતાની ખેતીમાંથી નિશ્ચિત આવક મળવાનો ભરોસો છે.

તેઓ ખેતી કરે ના કરે, તેમના ખેતરમાં વાવણી થાય કે પડતર પડ્યું રહે, તેમને ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

તેલંગણાની સરકાર તરફથી દર વર્ષે ખેતીની દરેક મોસમ દીઠ એક એકરના 4 હજાર રૂપિયા લેખે રોકડ મળી જાય છે.

તેનો અર્થ એ કે વર્ષમાં બે પાક લેતા અશોકને એકર દીઠ 8 હજાર રૂપિયા સરકાર તરફથી મળે છે, કોઈ શરત વગર.

તે સિવાય અશોક પોતાની રીતે ખેતી કરીને આવક રળે તે જુદી. અશોકને સરકાર તરફથી આ આર્થિક સહાય કેવી રીતે અને શા માટે મળી રહી છે? તે વિસ્તારથી જાણતા પહેલાં અશોકના જીવન પર એક નજર કરી લઈએ.

ખેતી માટે કરેલું દેવું ના ચૂકવી શકવાના કારણે ચાર વર્ષ પહેલાં અશોકે પોતાના પિતા ઉટ્ટેલ નરસિંહમુલ્લૂને કાયમ માટે ગુમાવી દીધા હતા.

તેના માટે હવે આ એક ચમત્કાર જ છે કે એકર દીઠ 8 હજારની આવક તેને નિશ્ચિતપણે મળવાની છે.

અશોકને મળવા માટે સિદ્ધપેઠ જવા અમે હૈદરાબાદથી સવારે પાંચ વાગ્યે નીકળ્યા, તેલંગણામાં ખેડૂતોની સૌથી વધુ આત્મહત્યા આ સિદ્ધપેઠ જિલ્લામાં જ થતી હતી.

આ વખતે આ જિલ્લામાં સરેરાશ વરસાદ પડ્યો છે. ઑગસ્ટની ખુશનુમા આબોહવામાં રાયાવારામની આસપાસની લાલ માટી અત્યારે લીલી ચાદર ઓઢીને બેઠી હોય તેમ લાગે છે. ડાંગર અને કપાસનો પાક લહેરાઈ રહ્યો છે.

લગભગ 8 વાગ્યે રાયાવારામ ગામે અમે અશોકના ઘરે પહોંચ્યા. રસ્તામાં ગામવાળા સાથે વાતચીત કરી તો ખબર પડી કે ગામમાં અત્યાર સુધીમાં ચાર ખેડૂતોએ આત્મહત્યા કરી છે.

છાણનું તાજું લીંપણ કરેલા ઘરના ફળિયામાં મરઘીઓ વચ્ચે ફરતા અશોકની દિનચર્યા શરૂ થઈ ગઈ હતી.

તેમના પિતા નરસિંહમુલ્લૂ વિશે તેમને પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે અશોક તરત ઘરમાં જઈને તેમની તસવીર અને તેમની આત્મહત્યા સાથે જોડાયેલા કાગળ લઈને પરસાળમાં આવ્યા.

તેલુગુમાં લખાયેલો પોસ્ટમૉર્ટમ રિપોર્ટ દેખાડીને અશોક કહે છે, "અમારે બે એકર જમીન છે. તેમાંથી 1.2 એકર સરકારી ચોપડે છે, પણ બાકીની બેનામી છે. મારા પિતા ત્રણ એકર જમીન વાવવા રાખતા હતા."

"આ રીતે પાંચ એકરમાં કપાસ, ચોખા અને મકાઈ વાવતા હતા. તેમણે વાવણી કરવા માટે શાહુકારો પાસેથી 4 લાખ રૂપિયા વ્યાજે લીધા હતા. દર મહિને 12 હજાર રૂપિયા વ્યાજ ભરવું પડતું હતું.''

''અમારી પાસે એટલા પૈસા નહોતા કે અમે વ્યાજનો હપ્તો ભરી શકીએ. ઉઘરાણી માટે ઘરે લોકો આવે ત્યારે તેને કહેતાં કે 'આપી દઈશું'. પણ અંદરથી હતાશ થવા લાગ્યા હતા."

"તે પછી એક દિવસ સાંજે છએક વાગ્યે તેઓ ઘરની પાછળ ગયા. ત્યાં પડેલું પેસ્ટિસાઇડ પી લીધું. અમે બહાર જ બેઠા હતા. થોડી વાર પછી અમે જોયું તો તેઓ બેભાન થઈ ગયા હતા."

"અમે તરત દવાખાને લઈને ગયા. તેમના મોઢામાંથી ફીણ નીકળવા લાગ્યા હતા....


તેવામાં હાલ તાપસી પન્નુએ એક ટ્વિટર યૂઝરને જે જવાબ આપ્યો હતો તે સોશિયલ મીડિયામાં ટ્રૅન્ડ થઈ રહ્યું છે.

વાત એવી છે કે @pandeyAku નામનાં ટ્વિટર હૅન્ડલ પરથી ટ્વીટ કરવામાં આવ્યું હતું કે તાપસી મને તમારા બૉડી પાર્ટ્સ ગમે છે.

આ ટ્વીટનો જવાબ તાપસીએ ખૂબ જ સુંદર રીતે આપ્યો હતો અને જણાવ્યું, ''wow…  મને પણ મારી બૉડી ગમે છે."

"તમે વધુમાં કહો કે શરીરનો કયો ભાગ ફેવરિટ છે. મારી વાત કરું તો મને સેરિબ્રમ (cerebrum) પસંદ છે. ''

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

સેરિબ્રમ એટલે શું અને શું કામ કરે છે?

તાપસીના આ જવાબ બાદ અનેક લોકો સેરિબ્રમ' શબ્દ ગૂગલ પર સર્ચ કરી રહ્યા છે, જેથી આ શબ્દ ગૂગલના ટૉપ સર્ચમાં પણ સામેલ થયો હતો.

સેરિબ્રમ એ મગજનો સૌથી મોટો ભાગ છે. મગજનો આ ભાગ તમે જે વિચારો છો અને કાર્ય કરો છો તેનું નિયંત્રણ કરે છે.

સેરિબ્રમ ડાબા અને જમણા એમ બે ભાગમાં વહેચાયેલું હોય છે.

સેરિબ્રમનો ડાબો ભાગ લોજીકલ વસ્તુ સાથે સંકળાયેલો છે. જેમાં ગણતરી, આદેશ, સંચાલન, આંકડાઓ, લોજીક વગેરે જેવી વસ્તુઓ સંકળાયેલી છે.

તેનો જમણો ભાગ કળા, તસવીર, મ્યૂઝિક, લાગણી અને કલર જેવા કલાત્મક કાર્યો સાથે જોડાયેલો હોય છે.

શરીરને પોતાનો સંદ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ેશો મગજ સુધી મોકલવા માટે સેરિબ્રમ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે.

જેમ કે, તમને ઠંડી, ગરમી કે શોક લાગવા જેવી ઘટનામાં માહિતી મગજ સુધી પહોંચાડે છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે સ્નાયુના હલનચલન માટે પણ સેરિબ્રમની જરૂર પડે છે.

તાપસીના ટ્વીટ બાદ રાહુલ નામના યૂઝરે પોતાની પ્રતિક્રિયા આપતા ગૂગલમાં સેરિબ્રમ શબ્દનો ટ્રૅન્ડ જણાવતો ફોટો ટ્વીટ કર્યો હતો.

આ ટ્વીટમાં ફોટો સાથે તેમણે જણાવ્યું હતું કે તમારા આ ટ્વીટ બાદ ગૂગલ ઇન્ડિયામાં આ શબ્દ ટ્રૅન્ડ થઈ રહ્યો છે અને મિસ્ટર પાંડે અને તેમના મિત્રો આ શબ્દનો મતલબ શોધવા વ્યસ્ત છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે આ ટ્વીટને તાપસીએ રિટ્વીટ પણ કર્યું હતું.

અગાઉ કૉંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા શશી થરૂરે ટ્વીટ કર્યું હતું.

તેમાં એક ખૂબ જ લાંબો શબ્દ 'Floccinaucinihilipilification' વાપર્યો હતો. જે પણ સોશિયલ મીડિયામાં ચર્ચાયો હતો.

'ઑક્સફૉર્ડ ડિક્શનરી' અનુસાર આ શબ્દનો અર્થ થાય છે કોઈ કામને નકામું સમજવું.

તેનો બીજો અર્થ થાય છે કોઈ પણ વાત પર ટીકા કરવાની આદત, ભલે તે સાચું હોય કે ખોટું. તેનું ઉચ્ચારણ 'ફ્લૉક્સિનૉસિનિહિલિપિલિફિકેશન' થાય છે. ગૂગલ ટ્રાન્સલેટર પણ આ શબ્દનું ભાષાંતર કરતું નથી.

સેલિબ્રિટી અને સોશિયલ મીડિયામાં ચર્ચા

અમિતાભ બચ્ચને 2015માં એક ટ્વિટ કર્યું હતું કે મારું ટ્વિટર હૅન્ડલ હૅક થઈ ગયું છે. મારા હૅન્ડલ પરથી સેક્સ સાઇટ ફોલો કરવામાં આવી છે. જેણે પણ આ કર્યું હોય તે બીજી જગ્યાએ પ્રયત્ત્ન કરે. મારે આની જરૂર નથી.

જ્યારે બની નામના યૂઝરે શાહરુખ ખાનને પૂછ્યું કે અબ્રાહમના પિતા સિવાય તમારો ફેવરિય અભિનેતા કોણ છે? તો તેના જવાબમાં શાહરુખે જણાવ્યું આર્યનના પિતા.

જ્યારે મયંક નામના ટ્વિટર યૂઝરે ટ્વીટ કર્યું કે, ''મને ખૂબ જ સારો અનુભવ થઈ રહ્યો છે.

તમારી ફિલ્મો જોવાનું બંધ કરી મેં મારા જીવનનું સૌથી સારું કામ કર્યું છે.'' તેના જનાબમાં અભિષેકે જણાવ્યું કે તમે પહેલાં મારી ફિલ્મો જોતા હતા. પૈસા ખર્ચવા માટે આભાર.

એક અન્ય યૂઝરે શાહરુખ વિશે ટ્વીટ કર્યું હતું કે મારે તમારા ગાલ પર કિસ કરવી છે. તો તેના જવાબમાં શાહરુખ ખાને કહ્યું ડાબા કે જમણા?

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


તેવું દેશના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અચલ કુમાર જોતીએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું.

ગુજરાતની વિધાનસભાની સાલ 2017માં યોજાનારી ચૂંટણીને લઈને રાજકીય વર્તુળોમાં અનેક મુદ્દે ચર્ચાઓ થઈ રહી છે.

 હાલ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રાહુલ ગાંધી પણ ગુજરાતના સતત પ્રવાસ કરી રહ્યા છે.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે :

ગુજરાતની ચૂંટણીને લઈને ઊઠી રહેલા સવાલો અંગે જોતીએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં ખુલાસો કર્યો છે.

ઉત્તર-ગુજરાતમાં પુનર્વસનનું કાર્ય

ગુજરાતમાં ચૂંટણીની તારીખો હજી સુધી જાહેર ન કરવા બાબતે જોતીએ એમ કહ્યું કે ૨૭મી સપ્ટેમ્બરે ગુજરાતના મુખ્ય સચિવે તેમને એક પત્ર મોકલ્યો હતો.

તેમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે ઉત્તર-ગુજરાતમાં આવેલા પૂરને કારણે 45 ગામડાઓમાં 229 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો હતો, હાલ એ વિસ્તારોમાં પુનર્વસનનું કાર્ય ચાલું છે.

જો આવા સમયે ચૂંટણીની તારીખો જાહેર થશે તો ચૂંટણીલક્ષી આચારસંહિતા લાગુ પડતા ઉત્તર ગુજરાતના 45 માંથી ૩૫ ગામડાઓમાં હજુ જે પુનર્વસનની કાર્યવાહી ચાલુ છે તે ખોરંભે ચડી જશે.

ચૂંટણી પંચના આ નિર્ણયને કારણે ઉત્તર ગુજરાતનાં લોકોને પારાવાર નુકસાની સહન કરવી પડશે.

દિવાળીનું પર્વ

ચૂંટ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ણીની તારીખો જાહેર કરવામાં હવે કેમ વાર લાગી રહી છે?

આ પ્રશ્નના જવાબ માં જોતીએ કહ્યું, “હાલ ગુજરાતમાં દિવાળીનો તહેવાર હતો. દિવાળી ગુજરાતીઓ માટે ખાસ કરીને વેપારીઓ માટે મહત્વનો તહેવાર હોવાથી રાજ્ય આખામાં રજાનો માહોલ હોય છે.”

તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું, “લોકો ઉત્સાહથી આ તહેવાર ઉજવી શકે તે કારણે હજુ ચૂંટણીની તારીખો જાહેર કરવામાં આવી નથી.”

જોતીએ એમ પણ કહ્યું કે, ભારતની ચૂંટણી પંચની માર્ગદર્શિકા પ્રમાણે 21 દિવસ પહેલાં ચૂંટણી યોજવાનો વિકલ્પ છે.

તેમણે કહ્યું કે, ચૂંટણીની તારીખ અને જાહેરાત વચ્ચે ઓછામાં ઓછો 21 દિવસનો ગાળો હોવો જરૂરી છે.

બંગલા પર વિવાદ

ન્યૂઝ વેબસાઇટ 'ધી વાયરે' એક લેખમાં દાવો કર્યો હતો કે એ કે જોતીએ ગુજરાત સરકાર પાસે પોતાના સરકારી નિવાસસ્થાન તરીકે બંગલોની માગણી કરી હતી.

ગુજરાત સરકારે તેમને આ બંગલો જ્યારે તે ચીફ સેક્રેટરી હતા ત્યારે તેમના સરકારી નિવાસસ્થાન તરીકે આપ્યો હતો.

આ સંદર્ભે જોતીએ સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે તેમની પાસે હાલમાં દિલ્હીમાં રહેવાની વ્યવસ્થા ન હોવાથી તેમણે ગુજરાત સરકારને તેમનું ગુજરાત ખાતેનું નિવાસ્થાન ખાલી ન કરાવવા વિનંતી કરી હતી.

તેના સિવાય તેમણે ગુજરાત સરકાર પાસે કોઈ સહાય કે મદદ માંગી નથી. કોઈ એક પક્ષની તરફદારી કરવા માટેના આક્ષેપોનો જવાબ આપતા તેમણે કહ્યું કે એવું તો નથી કે માત્ર નરેન્દ્ર મોદી જ ગુજરાતમાં પ્રચાર અને પ્રવાસ કરી રહયા છે.

રાહુલ ગાંધી પણ ગુજરાતમાં પ્રવાસ અને પ્રચાર કરી રહયા છે. કોઈની તરફદારી કરવાના આરોપો પાયાવિહોણા છે.

કોણ છે એ કે જોતી?

આઈએએસ અધિકારી એ કે જોતી ગુજરાતના મુખ્ય સચિવ તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા

જોતી 1975ની બૅચનાં ગુજરાત સંવર્ગના આઈએએસ અધિકારી રહી ચૂક્યા છે, તેમણે નિવૃત્તિ પહેલાં ગુજરાતના મુખ્ય સચિવ તરીકે જાન્યુઆરી 2010થી જાન્યુઆરી 2013 સુધી રાજ્યનો વહીવટ સંભાળ્યો હતો.

આ સમયે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે નરેન્દ્ર મોદી હતા.

નિવૃત્તિ બાદ ગુજરાતમાં તેમને રાજ્ય સરકારના ચીફ વિજિલન્સ કમિશનર તરીકે પુનઃનિયુક્તિ આપવામાં આવી હતી. જ્યાં તેમણે 2013થી 2015 સુધી કામગીરી કરી હતી.

ત્યારબાદ કેન્દ્રમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ રચાયેલી ભારતીય જનતા પાર્ટી અને સાથી પક્ષોની સરકારમાં વર્ષ 2015થી તેમને ચૂંટણી કમિશનર તરીકે નિમણૂક આપવામાં આવી હતી.

આ વર્ષે 6 જુલાઈથી તેમણે ભારતના ચૂંટણી પંચના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર તરીકે કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો. એ કે જોતી પાસે...


તો આ તરફ પાસ કન્વીનર  હાર્દિક પટેલે સોમવારે જ રોડ શો યોજી લીધો હતો.

મહત્વનું છે કે મંગળવારે ચૂંટણી પ્રચારનો અંતિમ દિવસ છે. તેવામાં ભાજપ અને કોંગ્રેસે બાઈક, કાર સહિતની તૈયારી રાખી હતી. પણ પોલીસે રોડ શોની મંજૂરી ન આપતા રોડ શો મોકૂફ રખાયા છે.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે:

ભાજપે ધરણીધર જૈન દેરાસરથી બાપુનગર ચાર રસ્તા અને કોંગ્રેસે જગન્નાથ મંદિરથી મેમ્કો ચાર સુધી રોડ શો, કોર્નર રેલીની મંજૂરી માંગી હતી.

પોલીસે કહ્યું છે, "બન્ને રૂટ પર ટ્રાફીક જામ રહે છે. આ રૂટ પર રેલવે સ્ટેશન અને મહત્ત્તવના બસ સ્ટેન્ડ વચ્ચે આવે છે. બજારો અતિ વ્યસ્ત રહેવાથી નાગરિકોને અગવડ ઊભી થાય છે."

દિવ્ય ભાસ્કરમાં છપાયેલી માહિતી અનુસાર રસપ્રદ બાબત એ છે કે હાર્દિક પટેલને અમદાવાદ પશ્ચિમથી શરૂ કરીને પૂર્વ વિસ્તારના ખૂણા સુધી પહોંચતા રોડ શો માટે પોલીસ તરફથી મંજૂરી મળી હતી.

દિવ્ય ભાસ્કરને કોંગ્રેસ પ્રવક્તા ડૉ. હિમાંશુ પટેલે જણાવ્યું કે , "ભાજપનો રોડ શો ભયથી રદ કરાયો છે જ્યારે કોંગ્રેસનો રોડ શો કાયદાથી રદ કરવામાં આવ્યો છે. "

તો આ તરફ ભાજપના પ્રવક્તા યમલ વ્યાસે કહ્યું, "કાયદો વ્યવસ્થા જાળવવાની જેમની જવાબદારી છે તેઓ જે નિર્ણય ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

લે તે વાજબી છે. રોડ શોની બન્ને પક્ષોને પરવાનગી નથી અપાઈ. તેથી બીજું કોઈ કારણ દેખાતું નથી."

સાબરમતી નદીમાંથી સી પ્લેન કરશે ટેક ઓફ!

નવગુજરાત સમયમાં પ્રકાશિત અહેવાલ અનુસાર ભારતીય ટૂરિઝમના ઇતિહાસમાં સૌ પ્રથમ વખત વોટર વે વિકસાવી પ્રવાસનને વિકસાવવા મોદી સરકાર આગળ વધી રહી છે.

તેમાં નવા આયામ રૂપે મંગળવારે નરેન્દ્ર મોદી સી પ્લેનથી ઉત્તર ગુજરાતમાં અંબાજી માતાના દર્શન કરવા જવાના છે.

વડાપ્રધાન મોદી સવારે 9.30 કલાકે પાલડી સરદાર બ્રિજના છેડે રિવરફ્રન્ટ ખાતેથી સી પ્લેનમાં બેસશે અને ધરોઈ ડેમના જળાશયમાં આ પ્લેન લેન્ડ થશે.

બપોરે વડાપ્રધાન 1.30 કલાકે ધરોઈથી ટેક ઓફ થશે અને બપોરે 2.30 કલાકે રિવરફ્રન્ટ ખાતે પરત ફરશે.

ગુજરાતમાં એક ખેડૂતની કમાણી માત્ર રૂ. 6426?

ગુજરાત સમાચારમાં પ્રકાશિત એક અહેવાલ અનુસાર ગુજરાતમાં એક ખેડૂત પરિવારની મહિનાની આવક માત્ર 6426 રૂપિયા છે.

તેમાં ખેતીની આવક 3078 રૂપિયા જ છે. આ સિવાય બાકીની આવક પશુપાલન, છૂટક મજૂરીમાંથી મળતું વેતન અને અન્ય પરચૂરણ કામમાંથી જ મળે છે. આ માહિતી લોકશાહી બચાવો અભિયાન સમિતિએ આપી છે.

ભાજપના છેલ્લા બાવીસ વર્ષના શાસન દરમિયાન ગુજરાતમાં માત્ર ઉદ્યોગપતિઓ વધુ માલામાલ થયા છે જ્યારે ખેડૂતોની સ્થિતિ બદતર બની છે.

લોકશાહી બચાવો અભિયાન સમિતિએ ઉમેર્યું છે કે ખેતીમાં ઉત્પાદન ખર્ચ વધી રહ્યો છે, છતાં પોષણક્ષમ કે વાજબી ભાવ મળતા નથી. અને અંતે ખેડૂતે આત્મહત્યા કરવાનો વારો આવે છે.

ખેડૂતના પરિવારને સરકાર સહાય પણ નથી આપતી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


તો આ વલણને આપણે શું સમજવું? શું લોકો તેમના ઈશ્વરથી નારાજ હતા કે પછી વધુ ને વધુ લોકો આસ્થા અને શ્રદ્ધાને માર્ગે વળવા લાગ્યા હતા?

રામાયણમાં સીતાનું પાત્ર ભજવનાર અભિનેત્રી દીપિકા ચીખલીયા ટોપીવાળા આ સંદર્ભે માને છે કે કોરોના વાઇરસ પછીના સમયમાં ભવિષ્યમાં લોકોમાં આસ્થા વધુ પ્રબળ બનશે.

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે, 'મને લાગે છે કે હવે પાર્કમાં ધ્યાન કરતા લોકોની સંખ્યા વધશે.'

અજમેર ખાતે આવેલી સૂફી સંત ખ્વાજા મોઇનુદ્દીન ચિશ્તીની દરગાહની સંભાળ લેનાર સૈયદ ગૌહર કોરોના વાઇરસને 'અલ્લાહનો ક્રોધ' ગણાવે છે. તેમના સમાજના કેટલાક લોકો અને ધર્મગુરુઓનો માને છે કે દેવદૂતો કોરોના વાઇરસને મસ્જિદમાં પ્રવેશતાં રોકશે.

તેમજ ઘણાં ગૌમૂત્રને આ વાઇરસનો ઇલાજ ગણાવી રહ્યા છે. તો બીજી તરફ કોરોના વાઇરસને અટકાવવા માટે ધાર્મિક ચિહ્નો અને ધાર્મિક રીતરિવાજોનો ઉપયોગ કરવાની અધિકારીક મંજૂરી અપાઈ હોય તેવું વાતાવરણ સર્જાયું છે.

કોરોના વાઇરસ : લૉકડાઉન બાદ ધર્મ કેવી રીતે બદલાશે?

ધર્મ માટે ન્યૂ નૉર્મલ

અનિશ્ચિતતા ચિંતા જન્માવે એવી છે. પરંતુ જ્યાં સુધી આ વાઇરસના ખાતમા માટેની રસી ન શોધી લેવાય ત્યાં સુધી લોકો પાસે ન્યૂ 'નૉર્મલ'વાળા વા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

તવરણમાં જીવન જીવવાની શરૂઆત કરવા સિવાય અન્ય કોઈ વિકલ્પ નથી. જોકે, આ રસીની શોધ માટે હજુ પણ કેટલાક મહિના કે વર્ષો લાગે તેવું અનુમાન છે.

આ દરમિયાન આ વાઇરસના કારણે આપણો ભારતીય સમાજ વધુ શ્રદ્ધાળુ બની જશે કે એક વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણ ધરાવતો સમાજ બનશે એ વાતનું અનુમાન કરવું મુશ્કેલ છે. જોકે હાલની કેટલીક ઘટનાઓ કેટલીક ચોક્કસ બાબતો તરફ ઇશારો જરૂર કરી રહી છે.

દિલ્હીના સામાજિક કાર્યકર ગીતા શર્મા એક ચપળ અને આપકર્મી મહિલા છે. તેમણે લૉકડાઉન દરમિયાન પોતાનો સમય ખૂબ જ સહજતાથી પસાર કરી લીધો. તમને ખ્યાલ છે તેઓ આવું કેમ કરી શક્યા? તેનો જવાબ છે 'ધ્યાન'.

ગીતા હવે વધુ આસ્થાવાન હોય એવું અનુભવે છે. તેઓ જણાવે છે કે, 'જો અત્યારની પરિસ્થિતિ વિશે વાત કરું, તો મને લાગે છે કે ભગવાને આપણને આસ્થાવાન બનવાની તક આપી છે.'

પત્રકાર રહી ચૂકેલાં ગીતાએ, આ આપત્તિ દરમિયાન સ્વઆધારિત રહેવાનું જ પસંદ કર્યું હતું. તેઓ આ મહામારીના સમયમાં વધુ સહનશીલ બન્યાં છે. તેઓ કહે છે, 'કોરોના એ એક પાઠ છે, શાપ નહીં. અને તેનો એક જ જવાબ છે, ધ્યાન.'

બૅંગ્લુરુ ખાતે મોટું આશ્રમ ચલાવનાર યોગગુરુ શ્રી શ્રી રવિશંકર, જેમના વિશ્વભરમાં લાખો અનુયાયીઓ છે, તેમણે એક વીડિયો મૅસેજ જારી કર્યો છે, જેમાં તેમણે મહામારી વખતે ધ્યાનના મહત્ત્વ પર ભાર આપ્યો છે.

આ મુદ્દે સૈયદ ગૌહર દાવો કરે છે કે, 'લોકો વધુ આસ્થાવાન બનશે અને ઈશ્વરની વધુ નજીક આવશે.'

ઑનલાઇન પ્રાર્થનામાં વધારો

લૉકડાઉન દરમિયાન દેશનાં લગભગ તમામ મંદિરો, મસ્જિદો, ગુરુદ્વારા અને ચર્ચો બે મહિના સુધી બંધ રહ્યાં હતાં.

8 જૂનથી અનેક જગ્યાઓએ દેવસ્થાનો ખોલવામાં આવ્યાં, પરંતુ અનેક નિયંત્રણો અને માર્ગદર્શનો સાથે.

ધાર્મિક સ્થળોએ પણ સામાજિક અંતરની જાળવણી એ નિયમ બની જાય એ અપેક્ષિત છે, જ્યાં પહેલાં મોટી સંખ્યામાં લોકો ભેગા થતા હતા.

જોકે, મહારાષ્ટ્ર જેવાં કેટલાંક સ્થળોએ હજુ સુધી ધર્મસ્થાનો જાહેર જનતા માટે ખૂલ્લાં મુકાયાં નથી, પરંતુ માત્ર આ બાબત શ્રદ્ધાળુઓને ધાર્મિક સ્થળોની મુલાકાત લેતા અટકાવી શકતી નથી.

રાજસ્થાનના કોટાના એક દુકાનદાર ખુર્શીદ આલમ, ખ્વાજા મોઇનુદ્દીન ચિશ્તીના શ્રદ્ધાળુ છે, અજમેર ખાતે આવેલી તેમની દરગાહની મુલાકાતે દર વર્ષે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ આવે છે.

ખુર્શીદ જણાવે છે કે, 'હું દરગાહ પર નથી જઈ શકતો એટલે હું સમયાંતરે ઇબાદત કરવા માટે વીડિયો કૉલ કરું છું.' તેમની જેમ જ અનેકોનેક શ્રદ્ધાળુઓ વીડિયો સેવા વડે પોતાની આસ્થાને લગતી જરૂરિયાત સંતોષી રહ્યા...


તો તમે એમ ધારો કે જો એક મહિલા અને પુરુષ, એકસમાન 40 વર્ષની ઉંમર ધરાવતા હોય તો એ બેઉમાં મહિલાનું દિમાગ વધારે યુવાન હશે.

આવો દાવો એક નવીન અભ્યાસમાં કરવામાં આવ્યો છે.

અમેરિકાની વૉશિંગ્ટન યુનિવર્સિટીમાં સ્કૂલ ઑફ મેડિસિનનાં સંશોધકોની એક ટીમે આ અભ્યાસ કર્યો છે.

આ સંશોધનમાં સામેલ રેડિયોલોજિસ્ટ મનુ શ્રી ગોયલ કહે છે, "અમે 20થી લઈને 82 વર્ષની ઉંમરના 205 લોકો પર આ અભ્યાસ કર્યો છે."

"આ તમામ લોકો સંપૂર્ણ સ્વસ્થ હતાં અને કોઈને પણ યાદદાસ્ત સંબંધિત બીમારી નહોતી."

એમણે કહ્યું, "ઉંમરની સાથે માણસનું મૅટાબૉલિઝમ કેવી રીતે બદલાય છે તેનો અભ્યાસ અમે કરવા માગતા હતા."

આ મૅટાબૉલિઝમ વળી શું બલા છે?

મૅટાબૉલિઝમનો અર્થ તમારું દિમાગ કેટલો ઑક્સિજન અને ગ્લુકોઝ વાપરે છે તે છે.

તેને સજીવોમાં થતી ઘટન અને વિઘટનની રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ સાથે જોડાયેલું છે. તેને ચયાપચય પણ કહેવામાં આવે છે.

ગ્લુકોઝ ખાવા-પીવાની વસ્તુઓથી બને છે અને પછી તે ઑક્સિજન સાથે ભળીને લોહીવાટે શરીરના બાકીના હિસ્સાઓમાં જાય છે.

ડૉક્ટર મનુ શ્રી કહે છે, "ગ્લુકોઝનો 25 ટકા હિસ્સો દિમાગમાં જાય છે. આ ઑક્સિજન અને ગ્લુકોઝની મદદથી આપણું દિમાગ કાર્ય કરે છે.... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

આનાથી દિમાગ સક્રિય બની રહે છે અને સ્વસ્થ રહે છે."

"પરંતુ, ઉંમર વધતાં આપણું દિમાગ ઑક્સિજન અને ગ્લુકોઝનો ઉપયોગ ઘટાડી દે છે, જેનાથી આપણી યાદશક્તિ નબળી પડે છે."

ઉંમરની સાથે મૅટાબૉલિઝમની પ્રક્રિયા કેવી રીતે બદલાય છે એ જાણવા માટે ડૉક્ટર મનુ શ્રી અને તેમની ટીમે આ અભ્યાસ કર્યો છે.

આ અભ્યાસમાં એમને જાણવા મળ્યું કે ઉંમરની સાથે મૅટાબૉલિઝમની પ્રક્રિયામાં અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ પરિવર્તનો આવે છે.

બીજી મહત્ત્વની વાત એ સામે આવી કે એક સરખી ઉંમર ધરાવનાર પુરુષ અને મહિલાનું મૅટાબૉલિઝમ થોડું અલગ હતું. મહિલાઓનું મૅટાબૉલિઝમ પુરુષોની તુલનામાં વધારે સારું હતું.

અથવા તો એમ કહો કે મહિલાઓનું દિમાગ પુરુષોનાં દિમાગ કરતાં વધારે યુવાન જોવા મળ્યું.

સંશોધકોનું કહેવું છે કે દિમાગના ઉંમર અંગે મહિલાઓ અને પુરુષો વચ્ચે સરેરાશ ત્રણ વર્ષનો તફાવત જોવા મળ્યો.

કેટલાક લોકોમાં તે એક વર્ષનો તો કેટલાકમાં ત્રણ વર્ષથી વધારે પણ જોવા મળ્યો.

મતલબ મહિલાઓનું દિમાગ પુરુષોના દિમાગ કરતાં સરેરાશ ત્રણ વર્ષ વધારે યુવાન હતું.

એમનાં કહેવા મુજબ આ એવો પ્રથમ અભ્યાસ છે જેમાં દિમાગની ઉંમરના અંતરને માપવામાં આવ્યું છે અને તે પણ મૅટાબૉલિઝમના આધાર પર.

કેવી રીતે ખબર પડી?

ડૉ. મનુ શ્રી કહે છે, "જે 205 લોકો પર અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો એમને વારાફરતી એમઆરઆઇ મશીન જેવી દેખાતી પેટ સ્કૅનર મશીનમાં સુવાડવામાં આવ્યા."

પેટ (Positron Emission Tomography) દિમાગનું મૅટાબૉલિઝમ માપવા માટે વપરાય છે.

દરેક વ્યકિતને ત્રણ કલાક માટે આ સ્કૅનિંગ મશીનમાં સુવાડવામાં આવ્યા.

આ દરમિયાન એમણે હલનચલન નહોતું કરવાનું. એમને ઊંઘાડવા માટેની દવા આપવામાં આવી હતી.

પેટ સ્કૅનરે એમના દિમાગને સ્કૅન કર્યુ. પછી એ સ્કૅનિંગથી મેળવવામાં આવેલા ડેટાનું એક કૉમ્પ્યૂટર દ્વારા અધ્યયન કરવામાં આવ્યું.

રેડિયોલોજિસ્ટ ડૉ. મનુ શ્રી કહે છે, "આ કૉમ્પ્યૂટરને ખાસ તાલીમ સાથે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે."

"20 વર્ષીય મગજ કેવું દેખાય છે અને 70 વર્ષીય કેવું દેખાય છે એની કૉમ્પ્યૂટરને ખબર છે."

ડૉક્ટર મનુ શ્રી મુજબ, "જ્યારે અધ્યયનથી મેળવેલા ડેટાનો કૉમ્પ્યૂટરમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા તો એક ઉંમરના મહિલા અને પુરુષના દિમાગમાં તફાવત જોવા મળ્યો."

"બંને ઉંમરમાં સરખાં હતાં પણ એમનાં દિમાગ જોવામાં કંઈક અલગ હતાં."

ડૉ. મનુ શ્રી એ કહ્યું, "અમે 40 વર્ષના પુરુષ અને મહિલાનું દિમાગ કૉમ્પ્યૂટરને દેખાડ્યું અને એમની વચ્ચેનું ઉંમરનું અંતર પૂછ્યું તો...


તો પણ ભોપાલમાં કમલનાથ સત્તાસંઘર્ષમાં કમળના હાથે હારી ગયા જ્યારે રાજસ્થાનમાં મુખ્ય મંત્રી અશોક ગેહલોત વિરોધીઓ પર ભારે પડ્યા.

વિશ્લેષકો માને છે કે મધ્ય પ્રદેશમાં કૉંગ્રેસનું સંખ્યાબળ નબળું હતું પરંતુ રાજસ્થાનમાં પરિસ્થિતિ થોડી સારી હતી.

રાજકીય વિશ્લેષકો એવું પણ કહે છે કે કમલનાથ પણ રાજકારણના પાકા ખેલાડી છે પરંતુ ગેહલોતની રાજકીય સમજણ અને ગોઠવણ તેમના કરતાં ઘણી વધુ છે એટલે જ્યારે પડકાર સામે આવ્યો તેઓ તૈયાર દેખાયા.

પાંચ વર્ષના વનવાસ પછી રાજસ્થાનમાં દોઢ વર્ષ પહેલાં જ્યારે કૉંગ્રેસ સત્તામાં આવી ત્યારથી પાર્ટીની અંદર વિભાજન સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.

આમાંથી એક જૂથ મુખ્ય મંત્રી ગેહલોતનું હતું તો બીજું જૂથ ઉપમુખ્ય મંત્રી સચીન પાઇટલની સાથે હતું.

રાજ્યમાં ત્રીજી વખત મુખ્ય મંત્રી બનેલા ગેહલોતને અંદાજ આવી ગયો હતો કે તેમને પક્ષમાં એક જૂથ પડકારી શકે છે. કારણ કે કૉંગ્રેસને 200 સભ્યો ધરાવતી વિધાનસભામાં 99 બેઠકો પર વિજય મળ્યો હતો.

ગેહલોતે કેવી રીતે પોતાની પરિસ્થિતિ મજબૂત કરી

જોકે, ગેહલોતને લાગ્યું કે આટલું પૂરતું નથી અને તેઓ પોતાની સ્થિતિને મજબૂત કરવાના પ્રયત્ન કરતા રહ્યા. તેમને આ સફળતા ત્યારે મળી જ્યારે ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

બહુજન સમાજપક્ષના છ વિજયી ધારાસભ્યોએ ગત વર્ષે કૉંગ્રેસનો હાથ પકડી લીધો.

આ સહેલું નહોતું. કારણ કે પક્ષમાં ત્યારે પ્રદેશ કૉંગ્રેસના પ્રમુખ સચીન પાઇલટને આ પસંદ નહોતું આવ્યું અને તેમણે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.

આ ધારાસભ્યો કૉંગ્રેસમાં સામેલ થયા ત્યારે વિધાનસભામાં કૉંગ્રેસના સભ્યોની સંખ્યા 107 થઈ ગઈ હતી.

આ દરમિયાન ગેહલોતે લગભગ એક ડઝન ( 12 જેટલા) અપક્ષ ધારાસભ્યોને પણ પક્ષ સાથે જોડી લીધા. આમાંથી મોટા ભાગના નેતા કૉંગ્રેસની પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવે છે.

મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનની પરિસ્થિતિમાં અંતર

રાજસ્થાનના રાજકારણ પર નજર રાખનાર વરિષ્ઠ પત્રકાર અવધેશ અકોદિયાએ બીબીસીને કહ્યું, "રાજસ્થાન અને મધ્ય પ્રદેશની સ્થિતિમાં ફેર છે. ત્યાં કૉંગ્રેસ પાસે બહુમતી પાંખી હતી. રાજસ્થાનમાં પરિસ્થિતિ સારી છે."

અકોદિયા પ્રમાણે, "ગેહલોત શરૂથી સતર્ક હતા કારણ કે ગેહલોત ભાજપના નિશાના પર છે. તેનાં કારણો પણ છે. તેમણે ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણીમાં પક્ષપ્રભારી તરીકે કૉંગ્રેસને મુકાબલામાં ઊભી કરી હતી. પછી અહમદ પટેલ અને કર્ણાટકમાં તેમની સક્રિયતાને કારણે પણ ભાજપ નેતૃત્વ તેમના પર નજર રાખી રહ્યું હતું. એટલે જ્યારે તેમને પડકારનો સામનો કરવો પડ્યો, તેઓ સાવધાનની મુદ્રામાં જોવા મળ્યા. "

અકોદિયા કહે છે, "મધ્યપ્રદેશમાં કમલનાથ સામે જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાએ બળવો કર્યો હતો. સિંધિયા ગ્વાલિયર ક્ષેત્રમાં જેવો પ્રભાવ ધરાવે છે એવો પ્રભાવ સચીન પાઇલટનો રાજસ્થાનમાં નથી. કારણ કે સિંધિયા સાથે પૂર્વ રાજપરિવારનો વારસો પણ છે."

રાજ્યમાં વિપક્ષના નેતા ગુલાબચંદ કટારિયાએ બીબીસીને કહ્યું, "આ કૉંગ્રેસનો આંતરિક સત્તાસંઘર્ષ છે. ભાજપનો આની સાથે કોઈ સંબંધ નથી."

તેઓ કહે છે કે મધ્ય પ્રદેશમાં સ્થિતિ અલગ હતી ત્યાં ભાજપ અને કૉંગ્રેસના સંખ્યાબળમાં બહુ ઓછું અંતર હતું.

રાજ્યમાં લોકો એ વાતથી આશ્ચર્યમાં મુકાઈ ગયા હતા જ્યારે રાજ્યસભાની ચૂંટણીના દસ દિવસ પહેલાં જ ગત મહિને મુખ્ય મંત્રી ગેહલોતે એકાએક ધારાસભ્યોને ભેગા કર્યા અને બાદમાં તેમને બંધ કરી દેવાયા.

સત્તાધારી પક્ષના નેતાઓનું કહેવું હતું કે ભાજપ નેતાઓના ખરીદ-વેચાણના પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. પરંતુ પાઇલટના સમર્થકોએ આને નકામી મહેનત ગણાવે છે અને ગેહલોત પર નિશાન સાધતાં કહે છે કે તેઓ કાલ્પનિક ભય પેદા કરી રહ્યા છે.

'સચીન પાઇલટ પોતાનું વજન ન માપી શક્યા'

ભોપાલમાં વરિષ્ઠ પત્રકાર ગિરીશ ઉપાધ્યાયે બંને રાજ્યોમાં કામ કર્યું છે. બંને રાજ્યનું રાજકારણને તેમણે નજીકથી જોયું...


તો મગહર જાણીતું એ રીતે છે કે આ એક અપવિત્ર જગ્યા છે અને અહીં મૃત્યુ પામતી વ્યક્તિને આવતા જન્મમાં ગધેડાનો અવતાર મળે છે કે પછી નરકમાં જાય છે.

સોળમી સદીનાં મહાન સંત કબીરદાસનો જન્મ વારાણસીમાં થયો અને એમણે એમનું આખું જીવન કાશી એટલે કે વારાણસીમાં જ વિતાવ્યું, પણ અંતિમ સમયમાં તેઓ મગહર ચાલ્યા ગયા અને આજથી પાંચસો વર્ષ પહેલાં વર્ષ 1518માં તેમનું મૃત્યુ થયું.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગુરૂવારે ત્યાં જાહેરસભાને સંબોધી હતી. મોદીએ કહ્યું, "તેઓ (કબીર) વ્યક્તિથી અભિવ્યક્તિ અને તેથી આગળ શબ્દથી બ્રહ્યશબ્દ બની ગયા. તેઓ વિચાર બનીને આવ્યા અને વ્યવહાર બનીને અમર થઈ ગયા."

મોદીએ સંત કબીર એકૅડેમીનું ખાતમુહૂર્ત કર્યું.

કબીર સ્વેચ્છાથી મગહર આવ્યા હતા અને 'કાશીમાં મોક્ષ મળે છે અને મગહરમાં નરક' એ માન્યતા તોડવા માગતા હતા. મગહરમાં કબીરની સમાધિ અને મઝાર આજે પણ છે .

કબીરની સમાધિના પરિસરની બહાર પૂજા-સામગ્રીની દુકાન ચલાવતા રાજેન્દ્ર કુમાર જણાવે છે, "મગહરને ભલે ગમે તે રીતે ઓળખવામાં આવતું હોય, પણ કબીર સાહેબે એને પવિત્ર બનાવી દીધું. આજે દુનિયાભરનાં લોકો મગહરને ઓળખે છે અને અહીં આવે છે."

નામની પાછળનું રહસ્ય

ઉત્તર પ્રદે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

શના પૂર્વ ભાગમાં ગોરખપુરથી લગભગ ત્રીસ કિલોમિટર દૂર પશ્ચિમમાં મગહર આવેલું છે.

મગહર નામ પાછળ ઘણી દંતકથાઓ સાંભળવા મળે છે. એમ કહેવાય છે કે પ્રાચીનકાળમાં બૌદ્ધ ભિક્ષુ આ જ માર્ગે કપિલવસ્તુ, લુંબિની, કુશીનગર જેવા પ્રસિધ્ધ બૌદ્ઘ સ્થળોનાં દર્શન કરવા જતાં હતાં.

આ વિસ્તારની આજુબાજુ મોટા ભાગે આ ભિક્ષુઓ સાથે લૂંટફાટની ઘટના બનતી હતી અને એ કારણસર જ આ રસ્તાનું નામ 'માર્ગહર' એટલે કે 'મગહર' પડી ગયું.

પણ કબીરની મઝારનાં મુતવલ્લી ખાદિમ અંસારીનાં જણાવ્યા અનુસાર, "માર્ગહર નામ એટલા માટે નથી પડ્યું કે અહીં લોકોને લૂંટી લેવામાં આવતાં હતાં, પણ એટલે પડ્યું કે અહીંથી પસાર થનાર વ્યક્તિ હરિ એટલે કે ભગવાન પાસે જ જાય છે."

આ કેટલીક એવી વાતો છે જેનું કોઈ ઐતિહાસિક પ્રમાણ મળતું નથી પણ ઐતિહાસિક તથ્યો આ દંતકથાનું સમર્થન ચોક્કસ કરે છે.

ગોરખપુર વિશ્વવિદ્યાલયમાં પ્રાચીન ઇતિહાસ વિભાગના પ્રોફેસર વિપુલા દુબે જણાવે છે , ''દંતકથાનાં ઐતિહાસિક પ્રમાણ ભલે ના હોય પણ એના ઐતિહાસિક મહત્ત્વને જળમૂળથી તો ના જ ઉખાડી શકાય."

"વાસ્તવમાં ,આ લોકવાયકાઓનાં આધારે ઐતિહાસિક તથ્યોની તપાસ માટે ઊંડી શોધખોળ કરવાની જરૂર છે.''

મહેનત મજૂરી કરનારાઓનો વિસ્તાર

પ્રોફેસર દુબે જણાવે છે કે, આ માર્ગ બૌદ્ધ યાત્રાસ્થળો સુધી જરૂર જતો હતો, પણ અહીં 'લોકોને લૂંટી લેવામાં આવતા હતા' એ વાતનું કોઈ પ્રમાણ મળતું નથી અને ના તો એનો સાહિત્યમાં પણ કોઈ ઉલ્લેખ છે.

મગહરને પવિત્ર સ્થાન ન માનવા પાછળનું કારણ પ્રોફેસર વિપુલા દુબે જણાવે છે,''પૂર્વી ઈરાનમાંથી માઘી બ્રાહ્મણ જે-જે વિસ્તારમાં આવીને વસ્યાં, એ વિસ્તાર અંગે આવી જ નકારાત્મક ધારણા ઉપજાવી દેવામાં આવી.

"અવધ ક્ષેત્રથી માંડી મગધ સુધીનો વિસ્તાર માઘી બ્રાહ્મણનો હતો અને વૈદિક બ્રાહ્મણ એમને મહત્ત્વ આપતાં નહોતાં. એટલા માટે જ એમના નિવાસ સ્થળને પણ ઊતરતી કક્ષાનું ચિતરવામાં આવ્યું છે.

"વારાણસી વૈદિક બ્રાહ્મણોનું એક મોટું કેન્દ્ર હોવાથી તેને વધારે પડતું મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યું."

હાલમાં મગહરનો સમગ્ર વિસ્તાર મહેનત મજૂરી કરનારાઓનો વિસ્તાર છે. વહીવટી રીતે તો આ એક ગ્રામ પંચાયત છે અને તે ખલીલાબાદ સંસદીય ક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે, પણ અહીંનું મુખ્ય આકર્ષણ કે પર્યટન કેન્દ્ર તો કબીર ચોરા કે કબીર ધામ જ છે.

કબીર ધામ

કબીર પોતાના અંતિમ સમયમાં જ્યાં રહ્યાં તે ક્ષેત્રની વિચારધારા પણ એમના માનસ સાથે એકરૂપ જણાય છે.

આમી નદીને કિનારે જ્યાં શબને અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો, તેની જમણી...


તો રાજીનામું આપનારા પાંચેય ધારાસભ્યોને ગુજરાત કૉંગ્રેસે તત્કાલ અસરથી સસ્પેન્ડ કરી દીધા છે.

ગુજરાત પ્રદેશ કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષ અમિત ચાવડાએ સોમાભાઈ જી. પટેલ, પ્રદ્યુમનસિંહ જાડેજા, જે.વી. કાકડિયા, પ્રવીણ મારુ અને મંગળભાઈ ગાવિતને સસ્પેન્ડ કરવાની જાહેરાત કરી છે.

ગુજરાતના રાજકારણની વાત કરીએ તો સમયાંતરે પક્ષપલટાની રાજનીતિ રમાતી રહી છે, એમાં કૉંગ્રેસમાંથી ભાજપમાં જતાં ધારાસભ્યોની સંખ્યા વધારે છે.

ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસ છેલ્લા દાયકા કરતાં વધુ સમયથી સત્તામાં નથી અને ચૂંટણીટાણે ગુજરાતમાં પક્ષપલટાની રાજનીતિ વધુ તેજ થઈ જાય છે?

શા માટે એક એવી પાર્ટી જેના નામે ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ વધુ બેઠક જીતવાનો રેકર્ડ (149 સીટ, માધવસિંહ સોલંકીના કાર્યકાળમાં) છે એ કૉંગ્રેસ હાલ સમયાંતરે વેરણછેરણ થઈ જતી જોવા મળે છે.

'કૉંગ્રેસ નેતાઓને લોકો સાથે સીધો સંપર્ક નથી'

રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસનું નેતૃત્વ નબળું પડી ગયું છે અને કાર્યકરોમાં પણ જોઈએ એટલો જોશ જોવા મળતો નથી.

વરિષ્ઠ પત્રકાર અજય નાયક બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં કહે છે, "ગુજરાત લગભગ 25 વર્ષથી કૉંગ્રેસ સત્તાથી બહાર છે. એ સમયના ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

કૉંગ્રેસના જે દિગ્ગજ નેતાઓ (માધવસિંહ સોલંકી, પ્રબોધ રાવલ સહિત)ના સમયમાં કૉંગ્રેસની સ્થિતિ સારી હતી. એ પછી કૉંગ્રેસની આખી પેઢી બદલાઈ ગઈ છે. એ વખતના નેતાઓ લોકો સાથે સીધા સંપર્કમાં હતા. જ્યારે હાલના નેતાઓ લોકો સાથે સીધા સંપર્કમાં નથી."

"કોઈ પણ પ્રજાલક્ષી મુદ્દાઓ માટે આંદોલન કરવાની વાત હોય એવું કૉંગ્રેસમાં હાલના સમયમાં જોવા મળતું નથી. જે કોઈ આંદોલન થાય એમાં કૉંગ્રેસ પાછળથી જોડાય છે."

"એક રાષ્ટ્રીય પક્ષ તરીકે કૉંગ્રેસે આવા (પ્રજાલક્ષી) મુદ્દાઓને ગંભીરતાથી લેવા જોઈએ. જે થતું નથી. બીજું કે 1995 પછી જે નેતાઓ રાજકારણમાં આવ્યા છે, તેઓએ કૉંગ્રેસમાં રહ્યા છતાં સત્તાનો સ્વાદ ચાખ્યો નથી."

હાલના રાજકારણ વિશે વાત કરતા તેઓ કહે છે કે "હાલનું રાજકારણ એ કોઈ વિચારધારાનું રાજકારણ નથી. બધાને સત્તા જોઈએ છે એટલે જ રાજકારણમાં આવે છે. આથી ગુજરાત કૉંગ્રેસના નેતાઓ ધીરજ ગુમાવી બેસે છે અને પક્ષપલટો કરે છે."

ભાજપની બેઠક ઘટી પણ સત્તામાં રહ્યો

આમ જોવા જઈએ તો સમય જતાં ગુજરાતમાં ભાજપ સત્તામાં રહ્યો છે, પણ તેની બેઠકોમાં ક્રમશઃ ઘટાડો થયો છે.

ગત વિધાનસભા (2017)ની ચૂંટણીમાં ભાજપ 100નો આંકડો પૂરો કરી શક્યો નહોતો. એટલે કે ભાજપને 99 સીટ મળી હતી અને કૉંગ્રેસને 77 સીટ મળી હતી.

છેલ્લી વિધાનસભાનાં પરિણામ

આમ ગુજરાતના રાજકારણ પર નજર કરીએ તો 1995થી ભાજપની બેઠકો ઓછી થતી આવી છે, પણ કૉંગ્રેસના હાથમાં સત્તા આવી શકી નથી.

'નેતૃત્વનો અભાવ, સંગઠન નબળું'

ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસની હાલની પરિસ્થિતિ જોતાં કંઈ વિશ્લેષણ કરવા જેવું છે જ નહીં એમ રાજકીય વિશ્લેષક પ્રકાશ ન. શાહ માને છે.

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં પ્રકાશ ન. શાહ કહે છે કે કૉંગ્રેસે આ પરિસ્થિતિ સ્વીકારી લીધી હોય એવું લાગે છે.

તેઓ વ્યંગમાં કહે છે, "કૉંગ્રેસના આત્માનો જે આનંદ છે કે ભલે દેશ કૉંગ્રેસમુક્ત થાય પણ ભાજપ તો કૉંગ્રેસયુક્ત થઈ રહ્યો છે, આથી કૉંગ્રેસના આત્માનો જે આનંદ છે એ આપણે ઝૂંટવી ન શકીએ."

અજય ઉમટ બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતા કૉંગ્રેસની નબળી સ્થિતિ માટે નેતૃત્વનો અભાવ, કાર્યકરોની કમી સહિતને ગણે છે.

ઉમટ વધુમાં કહે છે, "મુખ્ય કારણ એ છે કે કૉંગ્રેસમાં નેતૃત્વ નથી અને નેતૃત્વ નથી એટલે સંગઠન મજબૂત થઈ શકતું નથી. એક જમાનામાં કૉંગ્રેસના દિગ્ગજ નેતાઓ- રતુભાઈ અદાણી, મનોહરસિંહ જાડેજા, પ્રબોધ રાવલ, સનત મહેતા, ઝીણાભાઈ દરજી વગેરે નેતાઓનું દરેક ક્ષેત્રમાં તપ હતું."

"આ સમયે પક્ષમાં સામંજસ્ય અને સમન્વયની...


તો વળી કાઇલ જેમિસનને આરસીબીએ 15 કરોડ રૂપિયામાં ખરીદ્યા છે. તેમની બૅઝ પ્રાઇસ 75 લાખ રૂપિયા હતી. દરમિયાન ગ્લૅન મૅક્સવેલને 14.25 કરોડ રૂપિયામાં ખરીદવામાં આવ્યા છે.

મૉરિસને ખરીદવા માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલ રકમની બોલી આઈપીએલ ઇતિહાસની અત્યાર સુધીની સૌથી મોંઘી બોલી છે.

ક્રિસ મૉરિસે યુવરાજ સિંહનો પણ રૅકર્ડ તોડી નાખ્યો છે. 2018માં યુવરાજને 16 કરોડ રૂપિયામાં ખરીદવામાં આવ્યા હતા. હાલની હરાજી સુધી મૉરિસ આઈપીએલના ઇતિહાસમાં સૌથી મોંધા વિદેશી ખેલાડી બન્યા છે. જેમને આટલી ઊંચી રકમ સાથે ખરીદવામાં આવ્યા છે.

ક્રિસ મૉરિસ

દરમિયાન પ્રાપ્ત તાજા અહેવાલો અનુસાર ગુજરાતના ભાનવગરના ફાસ્ટ બૉલર ચેતન સાકરીયાને 1.2 કરોડમાં રાજસ્થાન રોયલ્સ દ્વારા ખરીદવામાં આવ્યા છે.

અત્રે નોંધવું કે ચેતન અન-કૅપ ખેલાડી છે. તેમ છતાં તેમને રાજસ્થાને ઊંચી કિંમતે ખરીદ્યા છે. ઉપરાંત તેમના સિવાય ચેતેશ્વર પૂજારાને ચેન્નાઈ કિંગ્સે તથા રીપલ પટેલને દિલ્હી કૅપિટલ્સે 20 લાખમાં અને વડોદરાના લૂકમેન મેરીવાલાને પણ 20 લાખ રૂપિયામાં દિલ્હી કૅપિટલ્સે ખરીદ્યા છે.

ચેતેશ્વર પૂજારા

પૂજારાએ છ વર્ષો બાદ આઈપીએલમાં ફરી એન્ટ્રી લીધી છે.  ચેતેશ્વર પૂજારાને ચે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ન્નાઈની ટીમે 50 લાખ રૂપિયામાં ટીમમાં લીધા છે.  વળી રીપલ પટેલ બૅટ્સમૅન છે અને તેઓ ખેડાના છે.

દરમિયાન સચીન તેડુંલકરના પુત્ર અર્જુન તેંડુલકરને મુંબઈ ઇન્ડિયન્સે 20 લાખમાં ટીમમાં ખરીદ્યા છે. 20 લાખ રૂપિયા તેમની બૅઝ પ્રાઇસ હતી.

ગ્લેન મૅક્સવેલને રોયલ ચેલેન્જર્સ બેંગ્લૂરુ દ્વારા 14.25 કરોડ રૂપિયામાં ખરીદવામાં આવ્યા છે. પછી ઝાય રિચર્ડસન 14 કરોડ રૂપિામાં પંજાબ કિંગ્સમાં ખરીદવામાં આવ્યા છે.

ગ્લેન મૅક્સવેલ

મૉરિસની બૅઝ પ્રાઇસ 75 લાખ હતી જ્યારે મૅક્સવેલની બૅઝ પ્રાઇસ 2 કરોડ રૂપિયા રાખવામાં આવી હતી.

હરાજીમાં શરૂઆત કરુણ નાયરની બોલી સાથે થઈ તેમની બૅઝ પ્રાઇસ 50 લાખ રૂપિયા હતી પણ તેમને કોઈ ટીમે ખરીદ્યા નહીં. વળી દરમિયાન સ્ટીવ સ્મિથને દિલ્હી કૅપિટલે 2.2 કરોડ રૂપિયામાં ખરીદ્યા છે. જોકે ઍરોન ફિન્ચને પણ કોઈ ખરીદદાર નથી મળ્યું.

મૅક્સવેલને ખરીદવા માટે ચેન્નાઈ સુપરકિંગ્સ, કોલકાતા નાઇટ રાઇડર્સ, રોયલ ચેલેન્જર્સ બેંગ્લૂરુએ રસ દાખવ્યો હતો. પણ આરસીબીએ 14.25 કરોડ રૂપિયામાં બાજી મારી હતી. શિવમ દુબેને રાજસ્થાન રોયલ્સે 4.4 કરોડમાં ખરીદ્યા છે. ઑલ રાઉન્ડર મોઇન અલીને ચેન્નાઈ કિંગ્સે 7 કરોડ રૂપિયામાં ખરીદ્યા છે.

અત્રે નોંધવું કે આઈપીએલની 8 ફ્રૅન્ચાઈઝી માટે 61 જગ્યાઓને ભરવા માટે હરાજી થઈ રહી છે.

કયા વર્ષે કોણ સૌથી મોંઘું વેચાયું?

હરાજીમાં કયા ખેલાડી માટે સૌથી ઊંચી બોલી લગાવવામાં આવે છે તે જોવાનું મહત્ત્વનું રહેશે. અગાઉની હરાજીમાં કયા ખેલાડીઓ માટે સૌથી ઊંચા ભાવ લગાવાયા હતા તે જાણીએઃ

સૌથી ઊંચો ભાવ મેળવનારા ખેલાડીઓની વર્ષ મુજબ યાદી :

2008- મહેન્દ્ર સિંહ ધોની (6 કરોડ)

2009- એન્ડ્રુ ફ્લિનટોફ અને કેવિન પિટરસન (બંનેના 7.35 કરોડ)

2010- કેરન પોલાર્ડ અને શેન બોન્ડ (બંનેના 3.4 કરોડ)

2011- ગૌતમ ગંભીર (11.4 કરોડ)

2012- રવીન્દ્ર જાડેજા (9.72 કરોડ)

2013- ગ્લેન મેક્સવેલ (5.3 કરોડ)

2014- યુવરાજ સિંહ (14 કરોડ)

2015- યુવરાજ સિંહ (16 કરોડ)

2016- શૅન વૉટ્સન (9.5 કરોડ)

2017- બેન સ્ટોક્સ (14.5 કરોડ)

2018- બેન સ્ટોક્સ (12.50 કરોડ)

2019- જયદેવ ઉનડકટ અને વરુણ ચક્રવર્તી (બંનેના 8.4 કરોડ)

2020- પેટ કમિન્સ (15.5 કરોડ)

કોણ નીકળી ગયા છે?

ગઈ સિઝનમાં મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ વતી રમી ચૂકેલા ઑસ્ટ્રેલિયાના ડાબોડી ફાસ્ટ બૉલર માઇકલ સ્ટાર્ક અને જેમ્સ પેટિન્સન 2021ની સિઝનમાંથી બહાર નીકળી ગયા છે.

ઇંગ્લૅન્ડની ટેસ્ટ ટીમના કૅપ્ટન જો રૂટ અને બાંગ્લાદેશના બૅટ્સમૅન અને...


તો શું આ યોજના ગેમ-ચૅન્જર બનશે અને કોંગ્રેસ પાર્ટીનું નસીબ પલટી નાખશે?

(એવી અફવાઓ છે કે ભાજપા ટૂંક સમયમાં જ આવી એક યોજનાની જાહેરાત કરવાની તૈયારીમાં છે)

અથવા આ યોજના જોખમ બનવાની છે, જે લોકોને લલચાવવાનારૂ ઇંધણ બની શકે છે? કે આ એક ભ્રમિત સ્થિતિ છે અથવા આનાથી લોકોના ગેરમાર્ગે દોરાઈ જવાનો ભય છે?

લઘુત્તમ આવક યોજનાની વિગતો માત્ર પક્ષના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં જાહેર કરવામાં આવશે, જે ટૂંક સમયમાં જાહેર થશે.

ખાતરીપૂર્વક કહીએ તો આ એક સાર્વત્રિક પાયાની આવક નથી.

અહીં વિચાર એવો એ છે કે સૌને રાજ્ય દ્વારા કોઈ પણ શરત વગર, એક ચોક્કસ આવક પ્રાપ્ત થાય છે,

ભલે પછી વ્યક્તિ પૂર્ણ સમય અથવા એક આંશિક સમય માટે અન્ય કામ પણ શરૂ કરે.

(ગત એપ્રિલમાં, ફિનલૅન્ડે 2000ની ચુકવણી કરવા માટે પાયાની આવક ધરાવતા લોકોની પસંદગી કરીને એ બે વર્ષ પૂરતા પાયલોટ પ્રોજેક્ટને આગળ નહીં વધારવાનો નિર્ણય કર્યો, જેણે આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાએ બહુ જ લોકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું.)

કૉંગ્રેસની યોજના અનિવાર્યપણે આવકની પાત્રતાની સીમા નક્કી કર્યા બાદ ભારતના સૌથી ગરીબ ઘરો માટે આવકના સમર્થનનો વાયદો કરે છે.

આ પણ પ્રકૃતિગત રીતે પ્રગતિશીલ હોવાની સંભાવના છ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ે. જો પરિવાર હક્કદાર છે, તો 50,000 રૂપિયા ($700 ; £ 534) એક વર્ષ અને એ પહેલાં જ જો 30,000 કમાય છે તો આ સહાયતાના રૂપમાં 20,000 રૂપિયા પ્રાપ્ત કરશે.

જેટલો વધુ ગરીબ પરિવાર એ મુજબ વધુ આવકનું સમર્થન મળશે.

અભિજીત વિનાયક બેનર્જી, MITમાં અર્થશાસ્ત્રના પ્રોફેસરે મને જણાવ્યું કે, એમાં "શુદ્ધ નૈતિક દૃષ્ટિએ લઘુત્તમ આવકની ખાતરી માટે ચોક્કસપણે ખુબ સહાનુભૂતિ છે."

પરંતુ તેઓ કહે છે, ભારત જેવા જટિલ દેશમાં આનું મોટે પાયે અમલીકરણ કરવામાં ખુબ પડકારોનો સામનો કરવો પડશે.

ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો ગ્રામિણ રોજગાર ગૅરંટી કાર્યક્રમનું શું થાય છે?

'મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામિણ રોજગાર ગૅરંટી યોજના' (મનરેગા) એક નાણાંકીય વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા 100 દિવસ ગૅરંટીકૃત શ્રમ રોજગારી પ્રદાન કરીને દરેક ગ્રામિણ પરિવારને લઘુત્તમ આવકનો વાયદો કરે છે.

શું નવી યોજના પણ ગ્રામિણ કાર્યક્રમમાંથી આવકની ગણના કરશે? જો કોઈ ગ્રામિણ કામ કરવાનું  બંધ કરી દે તો શું થશે?

વધુ સામાન્ય રીતે, લાભાર્થી બનવા માટે કોણ વધુ અમીર હશે?

જો એક નિવાસી બસ કામ કરવાનું બંધ કરી દે અને એને લીધે ગરીબ થઈ જાય છે, તો શું એ વ્યક્તિ આ યોજના માટે લાયક હોવી જોઈએ?

વધુ સ્પષ્ટપણે, જો પૈસા માટે યોગ્ય થઈ જવું જોઈએ અને કયા આંકડાઓને આધારે? (ભારતમાં

ગરીબોની સાચી સંખ્યા બાબતે, વિવિધ અનુમાનો છે અને આંકડાઓ વિવાદોમાં ઘેરાઈ ગયા છે.)

પ્રોફેસર બેનર્જીનું કહેવું છે, "આપણા સંશોધનો જણાવે છે કે જ્યાં ગરીબો મોટે ભાગે હારી જાય છે અને ઓછા ગરીબો હોબાળો મચાવે છે, આંશિક રૂપે- પરંતુ સંભવતઃ ભ્રષ્ટાચારને કારણે નહી પરંતુ એ પણ એક કારણ તો છે જ કે ઓછા ગરીબો દાવા કેવી રીતે કરવા એ જાણી લેવામાં વધુ પાવરધા છે,"

વળી, અર્થશાસ્ત્રીઓને "નૈતિક જોખમ" રૂપે સમસ્યા છે લોકો જે અનુચિત જોખમ લઈ શકે છે તેના પરિણામો ભોગવવા ના પડે.

'પ્રોત્સાહનનો અભાવ'

કલ્યાણકારી યોજનાઓ, ઘણાં અર્થશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે કલ્યાણકારી યોજનાઓ લોકોને ગરીબીમાં ફસાવી શકે છે.

ગૅરંટીકૃત આવક સમર્થનની એક આલોચના એ છે કે આ કામ કરવા માટેનું પ્રોત્સાહન ઘટાડે છે,  પેઢીઓથી અમેરિકામાં કેટલાય લોકો કલ્યાણ ઉપર ટકી રહ્યા છે. કારણકે એમાંથી બહાર આવવા માટેનું કોઈ પ્રોત્સાહન નથી.

અર્થશાસ્ત્રી વિવેક દેહેજીયા આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરે છે કે શું આ યોજના સાથે પણ આવું જ કંઇક બની શકે?

"જો તમે આવકની સહાયતા માટે લાયક બનવા માટે પ્રતિ માસ 10,000 રૂપિયાની ઘરેલું આવક મર્યાદા નક્કી કરો...


તો સ્વાભાવિક છે એમાં નેગેટિવ લાગતા જ અસર ઉલટી થવાની છે એટલે કે નીચે આવવું અથવા પાછળ જવું. કારોબારના સંદર્ભમાં જોઈએ તો સ્પષ્ટ અર્થ છે કે  વેપાર વધવાની જગ્યાએ ઘટી રહ્યો છે,  તો વેચાણ પણ ઓછું અને નફો પણ ઓછો.

જીડીપીનો અર્થ થાય છે સકળ ઘરેલુ ઉત્પાદન. મતલબ એમ કે દેશભરમાં કુલ મળીને જેટલું કંઈ પણ બની રહ્યું છે, વેચાઈ રહ્યું છે, ખરીદાઈ રહ્યું છે અથવા લેવડ-દેવડમાં આવી રહ્યું છે એનો સરવાળો છે જીડીપી. એમાં વૃદ્ધિનો સરળ ભાષામાં અર્થ છે કે દેશમાં કુલ મળીને પ્રગતિ થઈ રહી છે. ક્યાંક ઓછી ક્યાંક વધુ.

એની ગતિ જેટલી વધશે એ સમગ્ર દેશ માટે સારા સમાચાર હશે કારણ કે એવામાં જે ઓછામાં ઓછી પ્રગતિ કરશે તેમની પણ પહેલાથી વધુ સારી પ્રગતિ જ થશે.

સાથે જ સરકારને વધુ ટૅક્સ મળશે, વધુ આવક થશે અને તેની પાસે એ તમામ કામો ઉપર અને તે લોકો પર ખર્ચ કરવા માટે વધુ રકમ હશે જેમને મદદની જરૂર છે.

પરંતુ ક્યાંક જો ગ્રોથનું ચક્કર અટકી ગયું અથવા ઊંધું ફરવા લાગ્યું જેવું આ સમયે થઈ રહ્યું છે તો? સૌથી પહેલા તો એનો અર્થ સમજવો જરૂરી છે.

કોઈ દુકાનમાં મહિને એક લાખનું વેચાણ થતું હતું, પંદર હજાર રૂપિયાની બચત. તો એને કહેવામાં આવશે કે બિઝનેસ પ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:

ંદર ટકાના નફા પર ચાલી રહ્યો છે. એટલે કે સો રૂપિયામાં પંદર રૂપિયાનો નફો.

હવે જો તેનું વેચાણ તો એટલું જ રહે પણ નફો ઘટી જાય તો એમ માનવામાં આવશે કે કામમાં કંઈક ગડબડ છે અથવા માર્જિન ઓછું થઈ રહ્યું છે.

પરંતુ વેચાણ ઘટીને નેવુ હજાર જ રહી જાય અને નફો પંદર હજાર જ બન્યો રહે તો એનો અર્થ એ છે કે દુકાનદાર પોતાનું કામ ખૂબ જ સમજદારીપૂર્વક કરી રહ્યો છે અને વિપરીત પરિસ્થિતિઓમાં પણ નફા ઉપર આંચ નથી આવવા દેતો.

પરંતુ સામાન્ય રીતે આ બંને વસ્તુઓ સાથે જ નીચે આવતી જણાય છે. અને હવે વિચારો કે એક આખું બજાર જો આખા મહિના માટે બંધ કરી દેવાય તો ત્યાં દુકાનોમાં શું વેચાણ થશે અને શું નફો?  આ જ હાલત એપ્રિલ પછી આખા દેશની થઈ ગઈ હતી.

જીડીપીમાં કેટલો ઘટાડો થશે ખબર નથી?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

જોકે જૂનથી સરકારે અનલૉક શરૂ કરી દીધું હતું, પરંતુ તે પછી પણ દેશના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં હજુ સુધી બધું પાટા પર નથી આવ્યું. જલ્દી જ એવું થઈ જશે એના અણસાર પણ દેખાઈ નથી રહ્યા.

એનું પરિણામ એ છે કે હવે જીડીપી વધવાની જગ્યાએ ઘટવા તરફ છે એટલે કે સમગ્ર દેશમાં કુલ મળીને જેટલો કારોબાર થઈ રહ્યો હતો, લેણદેણ થઈ રહી હતી તે હવે ઘટવાની છે અથવા ઘટી રહી છે.

પાછલી બે મૉનેટરી પૉલિસીમાં રિઝર્વ બૅંક ચેતવણી આપી ચૂક્યું છે કે જીડીપી ગ્રોથ નૅગેટિવ ટૅરેટરીમાં રહેવાનો છે એટલે કે ભારતનું સકળ ઘરેલું ઉત્પાદન વધવાની જગ્યાએ ઘટવાનું છે.

આ ઘટાડો અથવા કમી  કેટલી હશે એ સવાલનો જવાબ રિઝર્વ બૅન્ક ગવર્નરે નથી આપ્યો.

તેમનો તર્ક હતો કે 'તમે જો મને જણાવી દો કે કોરોનાનું સંકટ ક્યારે ખતમ થશે તો હું જણાવી દઈશ કે ઘટાડો કેટલો થશે.'

સીએમઆઈઈના વડા મહેશ વ્યાસનો મત છે કે આરબીઆઈ ગવર્નરે બિલકુલ યોગ્ય કામ કર્યું છે કારણ કે આ સમયે એ અંદાજ લગાવવો ખૂબ જ મુશ્કેલ છે કે કોરોનાને કારણે ઇકોનૉમીને કેટલું નુકસાન થવાનું છે.

તેમ છતાં એમની સંસ્થા સીએમઆઈઈનું અનુમાન છે કે ભારતનો જીડીપી ઓછામાં ઓછો સાડા પાંચ ટકા અને વધુમાં વધુ ચૌદ ટકા સુધી ઘટી શકે છે.

જો કોરોનાનું સંકટ વધુ વિકટ થયું તો કદાચ આ ઘટાડો ચૌદ ટકાથી આગળ પણ વધી જાય.પરંતુ વધુ સારું રહ્યું ત્યારે પણ સાડા પાંચ ટકાનો ઘટાડો તો એમને દેખાય જ છે.

અત્યાર સુધીનું સૌથી આશાસ્પદ અનુમાન વિશ્વ બૅંક તરફથી આવ્યું છે જે ભારતના જીડીપીમાં 3.2 ટકાના ઘટાડાનું અનુમાન લગાવી રહી હતી. પરંતુ અણસાર છે કે વિશ્વ બૅંક આવનારા કેટલાક મહિનાઓમાં ભારત ઉપર જે નવો રિપોર્ટ જાહેર કરશે એમાં...