કલમ 370 : કાશ્મીર મામલે કેમ પાકિસ્તાનનો રસ્તો સરળ નથી?\n5 ઑગસ્ટના રોજ કાશ્મીરના ખાસ રાજ્યના દરજ્જાને ખતમ કરીને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની સરકારે મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરને સમવાયી સરકારના તાબામાં લઈ લીધું છે.

આ સાથે જ વિશ્વના સૌથી જૂના અને લાંબા ચાલેલા વિવાદને વાટાઘાટો સુધી પહોંચાડી દીધો છે.

ભારતના જમ્મુ-કાશ્મીરને બે કેન્દ્રશાસિત સરકારોમાં વહેંચી દેવાના એકતરફી નિર્ણયની જાહેરાતે સાબિત કરી દીધું કે કાશ્મીર એ દિલ્હીનો અંગત મુદ્દો છે.

આ નિર્ણયે ભારતના પરિપ્રેક્ષ્યમાં દરેક બાબતો બદલી નાંખી છે.

આ નિર્ણયની આકરી ટીકા કરનાર પાકિસ્તાન માટે કાશ્મીર હજુ પણ એક સંવેદનશીલ મુદ્દો છે, જે હંમેશાં દેશના ઇતિહાસ, રાજકારણ, કૂટનીતિ અને ઓળખ સાથે સંકળાયેલો રહ્યો છે.

બ્રિટિશ રાજમાંથી 1947માં આઝાદી મળી ત્યારથી ભારત અને પાકિસ્તાન બંને દેશો કાશ્મીર મુદ્દે બે યુદ્ધ લડી ચૂક્યાં છે.

બંને દેશો આ વિસ્તાર પર પોતાનો હોવાનો દાવો કરે છે, અને બંને પોતાની સીમામાં તેનો એક-એક હિસ્સો ધરાવે છે.

શું પાકિસ્તાન ઊંઘતું ઝડપાયું?

આવા કેટલાક સંકેત મળી રહ્યા હતા.

દાયકાઓથી ભારતીય જનતા પક્ષ અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ એવું કહેતા આવ્યા છે કે કાશ્મીરને ખાસ રાજ્યનો દરજ્જો આપતી કલમ 370થી રાજ્ય દેશનાં અન્ય રાજ્યો સાથે સાયુજ્ય મેળવવાથી વંચિત રહ્યું છે.

આ જોગવાહી રદ કરવાનું ભાજપનું ઘણું જૂનું વચન હતું. તેથી 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં વિક્રમી જીત મેળવ્યા બાદ ચૂંટણી જાહેરનામામાં આપેલું વચન પાળવું જરૂરી હતું.

જ્યારે ભાજપ સરકારે રાષ્ટ્રપતિના આદેશ સાથે ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરના ખાસ રાજ્યના દરજ્જાને રદ કર્યો ત્યારે મોટા ભાગના ભારતીયોની જેમ પાકિસ્તાન પણ ઊંઘતું ઝડપાયું.

સ્થાનિક અખબારો મુજબ પાકિસ્તાની વિદેશ મંત્રી શાહ મહેમૂદ કુરેશીએ કહ્યું કે ભારતનો નિર્ણય બિલકુલ આશ્ચર્યજનક હતો.

પાકિસ્તાનની જાણીતી ચેનલ જીઓ ટીવીને કુરેશીએ કહ્યું, "અમને થોડો અંદાજ હતો કે ભારત આવું પગલું લઈ શકે છે અને આવી કોઈ પણ સ્થિતિ માટે અમારે તૈયાર રહેવું જોઈએ પણ અમને એ નહોતી ખબર કે આ રીતે 24 કલાકમાં આ નિર્ણય લેવાઈ જશે."

ટીકાકારો કહે છે કે છેલ્લાં કેટલાંક અઠવાડિયાંથી ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં જે સ્થિતિ હતી તેનાથી આ પ્રકારના સંકેત મળતા જ હતા, તેથી કોઈ આશ્ચર્ય થવું જોઈએ નહીં.

પાકિસ્તાનના વિપક્ષોએ પણ પાકિસ્તાનના અસંતોષભર્યા પ્રતિસાદ અને વિદેશીનીતિની સજ્જતાની ટીકા કરી હતી.

ભારતની આ જાહેરાત પહેલાં પાકિસ્તાન અસંમતિ અને પોતાના દેશની આર્થિક...\n\ntl;dr:

હાલ એવી સ્થિતિ છે કે કોઈ પણ બાબતે અંદાજ લગાવવો મુશ્કેલ છે કે આગળ શું થશે.


કલમ 370 : કાશ્મીરના વણઝારા બકરવાલ સમુદાય પર શું અસર થઈ?\nજમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી કલમ 370 હટાવવાની માગ કરનારા સમુદાયમાંનો એક સમુદાય આ પણ છે.

બકરવાલ સમુદાયના આ લોકો કાશ્મીરની ઘાટીઓમાં તેમનું જીવન વ્યતિત કરે છે.

કલમ 370ને કારણે તેમને લગતો વન કાયદો જમ્મુ-કાશ્મીરમાં લાગુ નહોતો થતો અને તેમના માટે મુશ્કેલી ઊભી થતી.

પરંતુ જમ્મુ-કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો પરત ખેંચાતા તેમના જીવન પર શું અસર પડી, જુઓ આ વીડિયોમાં.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

ગુજર અને બકરવાલ સમુદાય જમ્મુ-કાશ્મીરના વણઝારાઓ છે.


કલમ 370 : મોદી સરકારના એક નિર્ણયથી હવે કાશ્મીરમાં શું-શું બદલાશે?\nઆ સાથે જમ્મુ-કાશ્મીરને વિધાનસભા સાથેના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ તથા લદ્દાખને અંદમાન નિકોબાર દ્વીપસમૂહની જેમ વિધાનસભા વગરના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે.

કાશ્મીરીઓ માટે અનુચ્છેદ 370નો મુદ્દોએ ભાવનાત્મક મુદ્દો છે, એટલે કાયદો અને વ્યવસ્થાની સંભવિત સ્થિતિને જોતાં આઠ હજાર જવાનોને જમ્મુ-કાશ્મીર મોકલવામાં આવ્યા છે.

આ જવાનોને ઉત્તર પ્રદેશ, ઓડિશા, આસામ તથા અન્ય રાજ્યોમાંથી હવાઈ માર્ગે જમ્મુ-કાશ્મીર મોકલાશે.

ત્યારે જાણો કે અનુચ્છેદ 370 નાબૂદ થવાથી કાશ્મીરીઓ તથા અન્યત્ર રહેતા ભારતીયોને કઈ રીતે ફેર પડશે.

તમને શું ફેર પડશે?

અનુચ્છેદ 370 નાબૂદ થતાં અન્ય રાજ્યમાં વસતા નાગરિકો હવે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં જમીન ખરીદી શકશે.

અગાઉ રાજ્યને વિશેષ દરજ્જો મળેલો હોવાથી અન્યત્ર વસતાં ભારતીયો ત્યાં જમીન ખરીદી શકતા ન હતા.

સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો જો તમે ગુલમર્ગમાં હોટલ ખરીદવા ઇચ્છો તો ખરીદી શકાશે અને ત્યાં રહેવા માટે ઘર ખરીદો તો ત્યાંની મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાવી શકશો.

અગાઉ કાશ્મીરમાં જન્મ ન થયો હોય તેવા નાગરિકોને કાશ્મીરમાં જમીન  કે સ્થાવર સંપત્તિ ખરીદવાના અધિકાર ન હતા.

જો કોઈ કાશ્મીરી યુવતી અન્ય રાજ્યના યુવકને પરણે તો પણ કાશ્મીરમાં સંપત્તિ ધારણ કરવાના તેના અધિકાર છિનવાઈ જતા હતા.

આ સિવાય શહેરી જમીન (ટોચમર્યાદા તથા નિયંત્રણ) ધારો, 1976 પણ લાગુ પડશે, કોઈ વ્યક્તિ મહત્તમ કેટલી જમીન ધરાવી શકે તે અંગે નિયંત્રણ લાગુ પડશે.

હિંદુઓને શું ફેર પડશે?

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં લઘુમતી સમુદાયના નાગરિકોને 16 ટકા અનામત મળી શકશે.

રાજ્યમાં હિંદુ, બૌદ્ધ, શીખ તથા જૈન લઘુમતીમાં હોવાથી તેમને નોકરીઓમાં અનામત મળશે.

હવે સુપ્રીમ કોર્ટના તમામ ચુકાદા જમ્મુ-કાશ્મીરની ઉપર પણ લાગુ પડશે.

રાજ્યમાં ભારતના રાષ્ટ્રધ્વજ અને રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોના અપમાનને હવે ગુનો ગણવામાં આવશે. અગાઉ ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજને સળગાવવાની ઘટનાઓ વારંવાર બનતી હતી.

આ સિવાય જમ્મુ-કાશ્મીરનો અલગ ઝંડો પણ હતો, જે રાજ્યની તમામ સરકારી ઇમારતો ઉપર ભારતના તિરંગાને સમાંતર ફરકાવવામાં આવતો હતો.

કાયદો અને વ્યવસ્થા

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સંસદ મારફત જે કોઈ કાયદા બનાવવામાં આવશે, તે સીધા જ જમ્મુ-કાશ્મીર ઉપર લાગુ થઈ શકશે.

અગાઉ કેન્દ્ર સરકારને સંચાર, વિદેશનીતિ, સંરક્ષણ તથા અન્ય આનુષંગિક બાબતોમાં કેન્દ્ર સરકાર નિર્ણય લઈ શકતી હતી.

આ સિવાયની બાબતોમાં જમ્મુ-કાશ્મીરની વિધાનસભા નિર્ણય લઈ શકતી હતી (કે તેની...\n\ntl;dr:

આ પહેલાં રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદે તેમને મળેલા વિશેષાધિકારનો ઉપયોગ કરતા જમ્મુ-કાશ્મીરને વિશેષ રાજ્યનો દરજ્જો આપતા 1954ના અનુચ્છેદ 370ને નાબૂદ કર્યો હતો.


કલમ 370 : મોદી સરકારનો નિર્ણય કોર્ટમાં જશે તો શું થશે?\nઅનુચ્છેદ 370 થકી ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરને ખાસ દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો અને તેને પોતાના કાયદા બનાવવાની છૂટ હતી. અત્યાર સુધી જમ્મુ-કાશ્મીરમાં રાજ્યપાલનું શાસન લાગુ હતું.

હવે સરકારની યોજના છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ એ બન્ને અલગ-અલગ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનશે.

રાજ્યનાં પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી મહેબૂબા મુફ્તીની ધરપકડ કરવામાં આવી છે અને તેમને ગેસ્ટહાઉસમાં રાખવામાં આવ્યાં છે.

શું આ બંધારણીય સુધારાને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારી શકાશે? આ અંગે કાયદાકીય નિષ્ણાતો વિરોધાભાસી અભિપ્રાય ધરાવે છે.

સુપ્રીમમાં પડકારી શકાશે?

બીબીસીનાં પ્રતિનિધિ સુચિત્રા મોહંતી સાથે પૂર્વ ઍડિશનલ સોલિસિટર જનરલ તથા સુપ્રીમ કોર્ટના વરિષ્ઠ વકીલ વિકાસ સિંહનું માનવું છે કે કેન્દ્ર સરકારના આ પગલાંને સર્વોચ્ચ અદાલતમાં પડકારી નહીં શકાય.

સિંહના કહેવા પ્રમાણે, "અનુચ્છેદ 370 હેઠળ મળેલા વિશેષાધિકારને પાછા ખેંચવા તથા 35-Aની નાબૂદી એ સંપૂર્ણપણે કાર્યપાલિકાના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળની બાબત છે."

"મને નથી લાગતું કે તેને સર્વોચ્ચ અદાલતમાં પડકારી શકાશે અને તેને પડકારવામાં આવશે તો તે ટકશે નહીં."

સિંહના કહેવા પ્રમાણે, આ એક હંગામી જોગવાઈ હતી અને સરકારે તેને દૂર કરી છે. હવે જમ્મુ અને કાશ્મીરની જનતાને ભારતીય બંધારણ હેઠળ મળેલા મૂળભૂત અધિકારો તથા લાભો મળશે.

જોકે, અન્ય એક પૂર્વ ઍડિશનલ સોલિસિટર જનરલ તથા સર્વોચ્ચ અદાલતના વકીલ કે. સી. કૌશિક અલગ અભિપ્રાય ધરાવે છે, તેમનું માનવું છે કે કેન્દ્ર સરકારના આ પગલાને સર્વોચ્ચ અદાલતમાં પડકારી શકાશે.

કૌશિકે બીબીસી સાથે વાત કરતા કહ્યું, "જે કોઈને પક્ષ નારાજ થયો હોય, તે આ પગલાને કાયદાકીય રીતે પડકારી શકે છે."

"કયો પક્ષ કે સંગઠન તેને પડકારશે, તે અંગે હું અત્યારે કશું કહી શકું તેમ નથી, પરંતુ પડકારશે."

કૌશિકના કહેવા પ્રમાણે, બંધારણમાં સ્પષ્ટપણે નિર્દેશ છે કે જો કોઈ નાગરિક, પક્ષ કે સંગઠનને સરકારના કોઈ ચુકાદા કે આદેશ સામે અસંતોષ હોય તો તે સંબંધિત અદાલતમાં તેને પડકારીને રાહત માગી શકે છે.

કૌશિકે કેન્દ્રની મોદી સરકારના આ પગલાને આવકાર્યું હતું, પરંતુ તેને કેવી રીતે લાગુ કરાશે તે અંગે કાળજીપૂર્વક બારીક નજર રાખવાની જરૂર છે.

ડૉ. સુરતસિંહે સરકારના આ પગલાને કાયદાકીય રીતે પડકારવા અંગે કોઈ અભિપ્રાય આપવાનો ઇન્કાર કર્યો હતો, જોકે તેમણે કહ્યું હતું કે તેઓ માત્ર સકારાત્મક પાસા અંગે જ વાત કરશે.

1950થી જે નથી થયું, તે હવે થયું છે. "દેશના એકીકરણ માટે આ પગલું...\n\ntl;dr:

લોકસભાની ચૂંટણી દરમિયાન આપેલા વચન પ્રમાણે, કેન્દ્રની મોદી સરકારે કાશ્મીરમાંથી અનુચ્છેદ 370 હેઠળ રાજ્યને મળતા વિશેષાધિકારને નાબૂદ કરી દીધો છે.


કલમ 370 : શ્રીનગરના સૌરામાં થયો હતો પથ્થરમારો, સરકારે વિરોધ પ્રદર્શનની વાત સ્વીકારી\nશ્રીનગરના સૌરામાં થયેલાં પ્રદર્શનની તસવીર

ગૃહવિભાગના પ્રવક્તા તરફથી કરવામાં આવેલા ટ્વીટમાં કહેવામાં આવ્યું છે, "મીડિયામાં શ્રીનગરના સૌરા વિસ્તારમાં બનેલી ઘટનાના સમાચારો આવ્યા છે."

"9 ઑગસ્ટના રોજ કેટલાક સ્થાનિક લોકો મસ્જિદમાં નમાજ પઢ્યા બાદ પરત ફરી રહ્યા હતા. તેમની સાથે કેટલાક ઉપદ્રવી પણ સામેલ હતા."

"અશાંતિ ફેલાવવાના ઉદ્દેશ સાથે આ લોકોએ કોઈ પણ ઉશ્કેરણી વિના સુરક્ષાકર્મીઓ પર પથ્થરમારો કર્યો હતો."

"જોકે, સુરક્ષાકર્મીઓએ સંયમ દાખવ્યો અને કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવી રાખવાની કોશિશ કરી હતી."

"અમે ફરીથી કહીએ છીએ કે કલમ 370 નાબૂદ કર્યા બાદ અત્યાર સુધી જમ્મુ-કાશ્મીરમાં એક પણ ગોળી છોડવામાં આવી નથી."

બીબીસીનો વીડિયો અને વિવાદ

આ પહેલાં બીબીસીએ એક વીડિયો જારી કરીને એ કહ્યું હતું કે શુક્રવારે શ્રીનગરના સૌરા વિસ્તારમાં એક મોટું વિરોધ પ્રદર્શન થયું હતું.

બીબીસીએ કહ્યું હતું કે પ્રદર્શનકારીઓને વિખેરવા માટે સુરક્ષાદળોએ ટિયરગૅસના સેલ છોડ્યા હતા અને પૅલેટ ગનનો પણ ઉપયોગ કર્યો હતો.

એ સમયે ભારત સરકારે દાવો કર્યો હતો કે આવું કોઈ પ્રદર્શન થયું ન હતું.

જોકે, બીબીસીના ઍક્સક્લુસિવ વીડિયોમાં જોઈ શકાય છે કે લોકો મોટી સંખ્યામાં રસ્તા પર ઊતર્યા હતા.

સરકારે પહેલાં સમાચારોનું ખંડન કર્યું હતું

શ્રીનગરના સૌરામાં પ્રદર્શનકારીઓ અને સુરક્ષાદળો વચ્ચે થયેલા ઘર્ષણમાં કેટલા લોકો ઘાયલ થયા હતા તે અંગે અત્યાર સુધી  કોઈ ચોક્કસ માહિતી મળી શકી નથી.

જ્યારે બીજી તરફ ભારત સરકારે દાવો કર્યો હતો કે છુટાછવાયાં વિરોધ પ્રદર્શનો થયાં હતાં જેમાં ખૂબ જ ઓછા લોકો સામેલ હતા.

ગૃહવિભાગે એક ટ્વીટ કરીને કહ્યું હતું, "પહેલાં રોઇટર્સ અને પછી ડોન ન્યૂઝમાં એક રિપોર્ટ પ્રકાશિત થયો હતો, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે શ્રીનગરમાં એક વિરોધપ્રદર્શન થયું હતું."

"આ પ્રદર્શનમાં દસ હજાર લોકોએ ભાગ લીધો હતો."

"આ સંપૂર્ણ રીતે મનઘડંત અને ખોટા સમાચાર છે. શ્રીનગર/બારામુલ્લામાં કેટલાંક નાનાં-મોટાં વિરોધપ્રદર્શનો થયાં છે, પરંતુ તેમાં 20થી વધારે લોકો સામેલ થયા ન હતા."

બીબીસી સંવાદદાતાનો વીડિયો

ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં હાજર બીબીસી સંવાદદાતા આમિર પીરઝાદાએ જણાવ્યું હતું કે શુક્રવારે નમાજ બાદ ખીણમાં પરિસ્થિતિ સામાન્ય જરૂર હતી, પરંતુ કેટલીક જગ્યાએ પથ્થરમારાની ઘટનાઓ બની હતી.

આમિર પીરઝાદાએ જણાવ્યું હતું કે શ્રીનગરના સૌરામાં શુક્રવારે એક મોટું વિરોધ પ્રદર્શન થયું હતું, હજારો લોકો રસ્તા...\n\ntl;dr:

ભારત સરકારે શ્રીનગરના સૌરા વિસ્તારમાં ગયા શુક્રવારે નમાજ બાદ થયેલા પથ્થરમારાની ઘટનાની વાત માની છે.


કલમ 370 : હવે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં જમીન ખરીદવી કેટલી સરળ?\nમાનવામાં આવી રહ્યું છે કે હવે દેશનાં બીજાં રાજ્યોના લોકોને પણ અહીં જમીન ખરીદવાની તક મળી શકશે.

અત્યાર સુધી કાયદાની રીતે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં માત્ર કાયમી નાગરિકતા ધરાવતા એટેલે કે રાજ્યમાં સ્થાયી રીતે રહેનારા લોકો જ જમીન ખરીદી શકતા હતા.

જોકે, હવે કલમ 370માં રહેલો આર્ટિકલ 35A ખતમ થઈ ગયો છે, જેમાં અન્ય રાજ્યોનાં લોકો પર કાશ્મીરમાં જમીન ખરીદવા પર રોક હતી.

જમીન ખરીદવી હવે કેટલી સરળ થઈ જશે?

જમ્મુ ચેમ્બર ઑફ કૉમર્સના અધ્યક્ષ રાકેશ ગુપ્તા કહે છે, "હવે રોકાણકારો માટે અહીં જમીન ખરીદવી ખૂબ સરળ થઈ જશે."

"જેવી રીતે ભારતના અન્ય હિસ્સાઓમાં કોઈ વ્યક્તિ ઘર માટે કે બિઝનેસ માટે જમીન ખરીદે છે, બસ એવી જ રીતે અહીં જમીન ખરીદી શકાશે."

તેઓ કહે છે, "અહીં ના તો મોટી કંપનીઓ આવે છે, ના તો મોટી હોટલો, ના મોટી હૉસ્પિટલો, ના ડૉક્ટરો આવે છે."

"એ લોકો જેમણે અહીં વર્ષો સુધી નોકરીઓ કરી છે અથવા જે લોકો અહીં આવીને વસી ગયા છે, તે લોકો અહીં રહેવા માગે તો તેમને રહેવા માટે પોતાનું ઘર પણ મળતું નથી."

રાકેશ ગુપ્તા એ વાત તરફ ઇશારો કરે છે કે 35A અંતર્ગત જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સરકારી નોકરીઓમાં માત્ર અહીં સ્થાયી નિવાસીને જગ્યાઓ મળતી હતી. હવે બીજા લોકો પણ નોકરી માટે અરજીઓ કરી શકે છે.

જોકે, રાકેશ ગુપ્તા કહે છે કે જે રીતે કાયદાઓ મેદાની પ્રદેશોમાં હોય છે એવી જ રીતે કાયદાઓ પહાડી વિસ્તારોમાં હોતા નથી.

તેમને આશા છે કે સરકાર પર્યાવરણને ધ્યાનમાં રાખશે તો તે રાજ્યના હિતમાં હશે.

બંધારણના નિષ્ણાત કુમાર મિહિરે બીબીસી સંવાદદાતા વિનીત ખરેને જણાવ્યું, "એ કંપનીઓ અને રોકાણકારો માટે મોટી સમસ્યા હતી જેઓ ત્યાં નાણાં રોકવા માગતા હતા."

"એ સ્થિતિમાં એવી મજબૂરી હતી કે મોટા રોકાણ સાથે વ્યવસાય કરવો હોય તો ત્યાંના નાગરિકના નામે જમીન ખરીદવી પડતી. હવે આ સ્થિતિમાં ફેરફાર થશે."

તેઓ કહે છે, "ભારતમાં કેટલાક આદિવાસી બહુમતી ધરાવતા વિસ્તારો અને કેટલાંક રાજ્યો (ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, પૂર્વ ભારતના કેટલાક વિસ્તારો)માં આ પ્રકારની જોગવાઈઓ કે જેમાં અન્ય રાજ્યની વ્યક્તિઓ સીમિત માત્રામાં જમીન ખરીદી શકે છે."

"જોકે, જમ્મુ-કાશ્મીરમાં હવે કોઈ પણ જમીન ખરીદી શકશે. તેમને પર્મેનન્ટ રેસિડેન્ટ ન હોવાને કારણે તેનાથી વંચિત રહેવું નહીં પડે."

જમીન ખરીદવા અંગે અન્ય રાજ્યોમાં શું છે કાયદા?

જમ્મુ-કાશ્મીર સિવાય કેટલાંક અન્ય રાજ્યોમાં પણ એવી જોગવાઈ છે કે રેસિડેન્ટ ન હોય તેને જમીન હસ્તાંતરિત કરી શકાતી નથી....\n\ntl;dr:

જમ્મુ-કાશ્મીરને કલમ 370 અંતર્ગત મળતો વિશેષાધિકાર પરત લેવાની કેન્દ્ર સરકારે ઘોષણા કરી દીધી છે.


કલમ 370: મહેબૂબાની દીકરીએ કહ્યું, 'નિર્ણય કાશ્મીરીઓ માટે તો અમને જાનવરોની જેમ કેદ કેમ કર્યાં?'\nસના મુફ્તી, મહેબૂબા મુફ્તી

શ્રીનગરના ઍક્ઝિક્યુટિવ મૅજિસ્ટ્રેટના આદેશ અનુસાર મહેબૂબા મુફ્તીની ગતિવિધિઓથી પ્રદેશની શાંતિ ડહોળાશે એવી આશંકાને કારણે તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.

આ મામલે મહેબૂબા મુફ્તીનાં દીકરી સના મુફ્તીએ 'વૉઇસ નોટ્સ' મારફતે બીબીસી સંવાદદાતા કુલદીપ મિશ્ર સાથે વાત કરી.

જ્યારે મહેબૂબા મુફ્તીની શ્રીનગર સ્થિત તેમના ઘરેથી ધરપકડ કરવામાં આવી હતી ત્યારે સના પણ ત્યાં હાજર હતાં.

'એક કાગળ આવ્યો અને...'

સના મુફ્તીએ જણાવ્યું કે રવિવારે મોડી રાત્રે કાશ્મીરી નેતાઓને જાણ થઈ કે તેમને નજરકેદ કરવામાં આવશે.

તેમણે કહ્યું, "સૌથી પહેલાં ઓમર (અબ્દુલ્લા) સાહેબે ટ્વીટ કર્યું. ત્યારબાદ મારાં માતાને પણ આ અંગે જાણ થઈ. સોમવાર સાંજ સુધી તેઓ નજરકેદ હતાં. ત્યારબાદ 6 વાગ્યે અમને માલૂમ પડ્યું કે સતર્કતાના ભાગરૂપે તેમની ધરપકડ કરાશે."

"લગભગ 7 વાગ્યે ચાર-પાંચ અધિકારીઓ આવ્યા. તેમણે મારાં માતાને એક કાગળ આપ્યો અને થોડો સમય આપ્યો જેથી જરૂરિયાતનો સામાન પૅક થઈ શકે."

સનાએ જણાવ્યું કે જે 'હરિ નિવાસ'માં તેમનાં માતાને રાખવામાં આવ્યાં છે તે તેમના ઘરથી 5-10 મિનિટના અંતરે છે. પરંતુ પરિવારના કોઈ સભ્યને ત્યાં જવાની પરવાનગી નથી.

તેમણે કહ્યું, "હું મારાં માતા સાથે જવા માગતી હતી પરંતુ તેની પરવાનગી ન મળી."

'ક્યાં સુધી અહીં રહેશે'

સના મુફ્તીનું કહેવું છે કે જમ્મુ-કાશ્મીરના અધિકારીઓને પણ ખબર નથી કે તેમનાં માતા આ સ્થિતિમાં ક્યાં સુધી રહેશે.

તેમણે કહ્યું, "બે દિવસ પહેલાં સુધી અહીંના રાજ્યપાલ સાહેબને પણ અહીં શું થશે તે અંગે જાણ નહોતી."

"તેથી મને નથી લાગતું કે આ અધિકારીઓને પણ કોઈ જાણકારી હશે. અમને કહેવામાં આવ્યું છે કે કાલે કે પરમદિવસે તેમને છોડી મૂકવામાં આવશે, પરંતુ મને ભરોસો નથી."

"હું માત્ર એટલું જ ઇચ્છું છું કે મારી માતા સુરક્ષિત હોય. કારણ કે આ પરિસ્થિતિમાં કંઈ પણ થઈ શકે છે."

અભ્યાસ અંગે વાત કરતાં સનાએ જણાવ્યું કે તેમણે પૉલિટિકલ સાયન્સનો અભ્યાસ કર્યો છે. ત્યારબાદ ઇંગ્લૅન્ડની વૉરવિક યુનિવર્સિટીથી ઇન્ટરનેશનલ રિલેશનમાં માસ્ટર્સ કર્યું.

તેમણે દુબઈ અને લંડનમાં નોકરી કરી છે. હવે તેઓ મોટા ભાગે કાશ્મીરમાં રહે છે.

તેમણે કહ્યું, "જ્યારે મારા નાના (મુફ્તી મોહમ્મદ સઈદ)નું નિધન થયું ત્યારે મેં પ્રયાસ કર્યો કે હું મારી માતા સાથે રહું અને તેમની મદદ કરું."

'ગુસ્સો કરવાની પરવાનગી પણ નહીં'

સનાનું માનવું છે કે અનુચ્છેદ 370 અંતર્ગત જમ્મુ-કાશ્મીરને મળેલા...\n\ntl;dr:

જમ્મુ-કાશ્મીરને વિશેષ રાજ્યનો અધિકાર આપતા આર્ટિકલ 370ની જોગવાઈઓને નાબૂદ કર્યા બાદ શ્રીનગરમાં પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી મહેબૂબા મુફ્તી અને ઓમર અબ્દુલ્લાની ધરપકડ કરાઈ અને તેમને સરકારી ગેસ્ટહાઉસ 'હરી નિવાસ'માં રાખવામાં આવ્યાં.


કલમ 370: સપનું પૂરું થયાને 365 દિવસ પછી લેહ-કારગિલમાં નારાજગી કેમ છે?\nપ્રતીકાત્મક તસવીર

જોકે, ગયા વર્ષે પાંચ ઑગસ્ટે ભારતીય સંસદે બંધારણની કલમ 370ને રદ્દ કરીને જમ્મુ-કાશ્મીરને મળેલા ખાસ રાજ્યના દરજ્જા પર પૂર્ણવિરામ મૂક્યું હતું. જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી લદ્દાખને અલગ કરીને બન્નેને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવ્યા હતા.

એ પછી જમ્મુ અને કાશ્મીરની કથા તો વેગળી રહી, પણ લદ્દાખમાં આ વિભાજનની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. અહીંના લોકો એ વાતે ખુશ હતા કે તેઓ જે માગણી છેલ્લાં 70 વર્ષથી કરી રહ્યા હતા, તે માગણી 50 ટકા જ સંતોષવામાં આવી છે.

50 ટકા જ શા માટે? વાસ્તવમાં જમ્મુ-કાશ્મીરથી પોતાને અલગ કરીને એક વિધાનસભા સાથે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવવાની લદ્દાખીઓની માગણી ઘણી જૂની હતી, પણ લદ્દાખને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવવામાં આવ્યો પછી પણ તેને વિધાનસભા આપવામાં આવી નથી.

નવી વ્યવસ્થાના એક વર્ષ પછી પણ અહીંના લોકોનાં દિલોમાં એ બાબત મોટી પીડાનું કારણ બની રહી છે. બાકી બધાં કારણ તેની સાથે જોડાયેલાં છે.

ગત એક વર્ષમાં લદ્દાખને તેની ઇચ્છા અનુસારનું બધું મળ્યું છે? દેશનો સૌથી મોટો લોકસભા મતવિસ્તાર તેનાં સપનાં સાકાર થતાં જોઈ રહ્યો છે? લોકોની અપેક્ષા શું છે? તેઓ કેન્દ્ર પાસે શું માગણી કરી રહ્યા છે? આ બધા સવાલોના જવાબ મેળવવાનો પ્રયાસ બીબીસીએ કર્યો હતો.

લદ્દાખના લોકોને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યા બાદ જે અપેક્ષા હતી તેની વાત સૌથી પહેલાં કરીએ. પહેલા એ લદ્દાખની વાત, જેનાથી સમગ્ર હિન્દુસ્તાન સારી રીતે વાકેફ નથી.

મેં ઉપર લખ્યું તેમ લદ્દાખનું નામ લેતાંની સાથે જ તેની નયનરમ્ય ખીણોની તસવીરો ચિત્તમાં તરવરવા લાગે છે.

મેં અત્યાર સુધી 'લદ્દાખ-એક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ'નો ઉલ્લેખ કર્યો છે, પણ જે લોકો લદ્દાખનો પ્રવાસ કરી આવ્યા છે તેઓ અથવા કોરોના મહામારી પહેલાં આ વર્ષે જૂનમાં ત્યાં જવાની યોજના બનાવતા હતા એ લોકો માટે તેમની યોજનામાં લદ્દાખનો અર્થ શું હતો?

પર્યટકો માટે લદ્દાખનો અર્થ સામાન્ય રીતે લેહ પૂરતો મર્યાદિત હોય છે. ઉલ્લેખ પણ લેહ-લદ્દાખ તરીકે કરવામાં આવે છે, પણ લેહની સાથે કારગિલનો ઉલ્લેખ બહુ ઓછો કરવામાં આવે છે અને લેહની સરખામણીએ ત્યાં પર્યટકો પણ ઓછા જાય છે.

આ પીડાનો ઉલ્લેખ કારગિલનો લગભગ દરેક રહેવાસી કરે છે.

સમાન ભાગીદારીની કારગિલની માગ

હાજી અનાયત અલી

2011ની વસતીગણતરી અનુસાર, લગભગ ત્રણ લાખ લોકોની વસતી ધરાવતા લદ્દાખમાં 46.6 ટકા લોકો મુસ્લિમ છે. અહીં લેહ અને કારગિલ એમ બે જિલ્લા છે.

લેહમાં બૌદ્ધધર્મીઓની સંખ્યા વધારે છે, જ્યારે કારગિલમાં...\n\ntl;dr:

લદ્દાખનું નામ સાંભળતાં જ તેની સુંદર ખીણોની તસવીરો આપણા મનમાં છવાઈ જાય છે. ભારતના મસ્તક પરનો, નયનરમ્ય પ્રાકૃતિક સુંદરતાની અનુપમ ભેટ જેવો આ પ્રદેશ એક વર્ષ પહેલાં સુધી જમ્મુ-કાશ્મીર રાજ્યનો હિસ્સો હતો.


કલમ 370ના ફેરફારના સમર્થનમાં કાશ્મીરી મુસલમાનોએ સરઘસ કાઢ્યું? : ફૅક્ટ ચેક\nઆશરે એક મિનિટના આ વીડિયોમાં સફેદ કપડાં પહેરીને કેટલાક લોકો 'ભારત માતા કી જય'ના નારા લગાવી રહ્યા છે. વીડિયોમાં ભીડની આગળ ચાલી રહેલા બે યુવકોના હાથમાં તિરંગા છે.

અમારી તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ વીડિયોને છેલ્લા 24 કલાકમાં કેટલાંક ફેસબુક ગ્રૂપ્સમાં અને અપ્રમાણિત ટ્વિટર હૅન્ડલ્સ દ્વારા પોસ્ટ કરવામાં આવ્યો છે. આ તમામ પોસ્ટ્સમાં આ વીડિયોને કાશ્મીરનો ગણવામાં આવે છે.

વૉટ્સઍપના માધ્યમથી પણ ઘણા લોકોએ બીબીસીને આ વીડિયો મોકલ્યો છે અને એની હકીકત જાણવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી છે.

રવિવારે ઘણાં માધ્યમોથી જમ્મુ-કાશ્મીરના એવા સમાચાર આવ્યા હતા કે જેમાં દાવો કરાયો કે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ઈદ પહેલાં કર્ફ્યુમાં થોડી છૂટ આપવામાં આવી જેથી લોકો ઈદની તૈયારી કરી શકે.

સોમવારે સવારે ગૃહમંત્રાલયના પ્રવક્તાએ પણ જમ્મુ-કાશ્મીરના શ્રીનગરમાં ઈદની નમાજ પઢી રહેલા લોકોની તસવીર જાહેર કરી છે.

પણ અમારી તપાસમાં અમને જાણવા મળ્યું છે કે સોશિયલ મીડિયા પર જે વીડિયોને કાશ્મીરનો કહીને શૅર કરાઈ રહ્યો છે, તે કાશ્મીરનો નહીં પણ કર્ણાટકના બેંગ્લુરુનો છે અને તેને કલમ 370 સાથે કોઈ સંબંધ નથી.

વીડિયોની હકીકત

આ વાઇરલ વીડિયો ફેબ્રુઆરી 2019નો છે અને વીડિયોમાં દેખાતા લોકો વ્હોરા મુસ્લિમ સમુદાયના છે, કાશ્મીરીઓ નથી.

રિવર્સ ઇમેજ સર્ચની મદદથી અમે આ વીડિયોની 'સૌથી જૂની સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ' શોધી તો ખબર પડી કે લિંડા ન્યોમાઈ નામના એક ટ્વિટર યૂઝરે 19 ફેબ્રુઆરી 2019ના રોજ આ તસવીર ટ્વીટ કરી હતી.

તેમણે #IndianArmyOurPride અને #StandWithForces સાથે આ વીડિયો ટ્વીટ કર્યો હતો અને લખ્યું હતું, "સીઆરપીએફના શહીદ જવાનોની યાદમાં વ્હોરા મુસલમાનોએ બેંગ્લુરુના બનેરગટ્ટા રોડ વિસ્તારમાં એક શોભાયાત્રા કાઢી."

14 ફેબ્રુઆરી 2019એ ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરના પુલવામામાં ઉગ્રવાદીઓએ સીઆરપીએફના કાફલા પર આત્મઘાતી હુમલો કર્યો હતો જેમાં 40થી વધારે ભારતીય જવાન માર્યા ગયા હતા.

કેટલાક મીડિયા રિપોર્ટ્સ પ્રમાણે પુલવામા હુમલા પછી જવાનોની યાદમાં બેંગ્લુરુની જેમ મુંબઈ શહેરમાં પણ મુસ્લિમો દ્વારા શોભાયાત્રા કાઢવામાં આવી હતી.

સરઘસમાં સામેલ મુસલમાન કોણ?

પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં મોટી સંખ્યામાં રહેતા દાઉદી વ્હોરા મુસલમાનોને એક વેપારી સમુદાય માનવામાં આવે છે.

દાઉદી વ્હોરા સમુદાયનો વારસો ફાતિમી ઇમામો સાથે જોડાયેલો છે, જેમણે પયગંબર હજરત મોહમ્મદ (570-632)ના વંશજ માનવામાં આવે છે.

આ સમુદાય મુખ્ય રીતે ઇમામો...\n\ntl;dr:

સોશિયલ મીડિયા પર એક વીડિયો શૅર કરાઈ રહ્યો છે અને સાથે દાવો કરાય છે કે 'જ્યારે કાશ્મીરમાં એક કલાક માટે કર્ફ્યુમાંથી છૂટ આપવામાં આવી ત્યારે કેટલાક લોકોએ રસ્તાઓ પર આવીને કલમ 370માં ફેરફાર કરવાના નિર્ણયનું સમર્થન કર્યું.'


કલમ 370ની નાબૂદીના છ સપ્તાહ બાદ કાશ્મીરમાં કેવી છે સ્થિતિ?\nભારત સરકારે કાશ્મીરનો આર્ટિકલ 370 હેઠળનો વિશેષ દરજ્જો દૂર કર્યો એ વાતને છ સપ્તાહ થઈ ગયાં છે. બીબીસી સંવાદદાતા યોગીતા લિમયેએ કાશ્મીરની મુલાકાત લીધી હતી.

હજી પણ જમ્મુ-કાશ્મીર રાજ્યમાં તણાવની સ્થિતિ યથાવત્ છે. મોબાઇલ ફોન-ઇન્ટરનેટ હજુ પણ બંધ છે. રાજકીય નેતાઓ નજરબંદ છે.

કાશ્મીર : કલમ 370ની નાબૂદીના છ અઠવાડિયા બાદ કાશ્મીરમાં કેવી છે સ્થિતિ?

સુરક્ષાદળોની સંખ્યા પણ રાજ્યમાં વધી રહી છે. જ્યારે બીજી તરફ સરકારવિરોધી પ્રદર્શનકારીઓ અને સુરક્ષાદળો વચ્ચે ઘર્ષણોના બનાવો પણ બની રહ્યા છે.

આ પ્રકારની ઘટનાઓમાં માર્યા ગયેલા લોકોની સંખ્યા અને તેમનાં મૃત્યુનાં કારણો વિશે વિવાદ ચાલી રહ્યો છે.

આ દરમિયાન, આવી સ્થિતિનો શિકાર બનેલા પરિવારોની બીબીસી સંવાદદાતા યોગીતા લિમયેએ મુલાકાત લીધી અને રાજ્યના કેટલાક ભાગોમાં બાળકોને ગેરકાયદેસર રીતે અટકાયતમાં રાખ્યાના દાવાની પણ તપાસ કરી.

છ ઑગસ્ટે 17 વર્ષના અસરાર અહમદ ખાન તેમના ઘર પાસેના રસ્તા પર હતા અને તેઓ ઈજાગ્રસ્ત થઈ ગયા હતા.

આ ઘટનાનાં ચાર સપ્તાહ બાદ તેમનું મૃત્યુ થઈ ગયું. હોનહાર વિદ્યાર્થી ગણાતા અસરાર ખેલકૂદના પણ શોખીન હતા.

જોકે તેમના મૃત્યુ અંગે બે પરસ્પર વિરોધી દાવા કરાઈ રહ્યા છે.

તેમના પિતા ફિરદૌસ અહમદ ખાનનું કહેવું છે કે તેમનો દીકરો પોતાના મિત્રો સાથે ક્રિકેટ રમી રહ્યો હતો અને એ જ વખતે તેમની આંખ પર ટિયરગેસનો કૅન વાગ્યો અને ગોળીના છરો વાગ્યો.

તેમની સાથે રમી રહેલા તેમના મિત્રોનું કહેવું છે કે સાંજે ડ્યૂટી પરથી પરત આવી રહેલા ભારતીય અર્ધસૈનિક દળના જવાનોએ તેની પર ગોળી ચલાવી.

અસરારના મેડિકલ રિપોર્ટમં લખ્યું છે કે ટિયરગેસ સેલના વિસ્ફોટને લીધે તેમનું મૃત્યુ થયું છે.

જોકે કાશ્મીરમાં ભારતીય સેનાના લેફ્ટનન્ટ જનરલ કેજેએસ ઢિલ્લોનનું કહેવું છે કે પ્રદર્શનકારીઓ સુરક્ષદળોના જવાનો પર પથ્થર ફેંકી રહ્યા હતા અન એમાંથી એક પથ્થર અસરારને વાગ્યો હતો.

કાશ્મીર પોલીસે બીબીસીને જણાવ્યું કે તેઓ પણ સેનાના અધિકારીના નિવેદન સાથ સંમત છે.

પોલીસ હૉસ્પિટલના રિપોર્ટને શંકાસ્પદ ગણે છે અને આ મામલે વધારે તપાસની જરૂર હોવાનું જણાવે છે.

અસરારના પિતાએ બીબીસીને પૂછ્યું, "શું મોદી મારું દુખ અનુભવી શકે છે? શું તેઓ એ માટે માફી માગશે? શું તેમણે આ ઘટનાની નિંદા કરી?"

"કાલે વધારે લોકોનાં મૃત્યુ થશે. આજે કાશ્મીરમાં કોઈની કોઈ જ જવાબદારી નથી."

ભારત સરકારનું કહેવું છે કે કાશ્મીરમાં વિશેષ દરજ્જો હટાવાયા બાદ સુરક્ષાદળોની કાર્યવાહીમાં...\n\ntl;dr:

સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને જમ્મુ-કાશ્મીરની સ્થિતિ સામાન્ય કરવા માટે નિર્દેશ કર્યો છે અને મુખ્ય ન્યાયાધીશ રંજન ગોગોઈએ જરૂર પડે તો પોતે કાશ્મીર જશે એવું પણ તેમણે કહ્યું છે.


કલમ 370ને હઠાવવાના મુદ્દે કાશ્મીરની ખીણમાં રહેતા કાશ્મીરી પંડિતોનું શું માનવું છે?\nપ્રતીકાત્મક તસવીર

આ પછી બીબીસીએ કલમ 370ની નાબૂદી અંગે કાશ્મીરી પંડિતોના દૃષ્ટિકોણને જાણવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો, પરંતુ આ અંગે વાત કરવાનો તેઓ સતત ઇન્કાર કરી રહ્યા હતા.

જોકે, સપ્ટેમ્બર માસમાં અમને કેટલાક લોકો સાથે વાત કરવામાં સફળતા મળી.

તેમની સાથે મુલાકાત કરવા માટે શ્રીનગર શહેરથી દૂર અમે એવી જગ્યા પર પહોંચ્યા, જ્યાં કાશ્મીરી મુસ્લિમો અને કાશ્મીરી પંડિતો દાયકાઓથી એકસાથે રહે છે.

આ વિસ્તારમાં ચોતરફ અંજપો વ્યાપેલો હતો.

આ વિસ્તારમાં કારને ઊભી રાખ્યા પછી અમે પરંપરાગત શૈલીમાં બનેલા એક મકાનમાં રહેતા કાશ્મીરી પંડિત પરિવારને મળવા માટે આગળ વધ્યા.

આ પરિવાર પાસે ઊભેલાં પડોશનાં કેટલાંક મુસ્લિમ મહિલાઓ અમને શંકાની નજરે જોઈ રહ્યાં હતાં. તેમનો સવાલ હતો કે અમે કોણ છીએ અને તેમને મળવા કેમ આવ્યા છીએ?

અમે આગળ વધીને દરવાજો ખટખટાવ્યો. એક મહિલાએ ઘરનો દરવાજો ખોલ્યો એટલે અમે અમારો પરિચય આપ્યો.

દરમિયાન લગભગ 70 વર્ષના એક વૃદ્ધ પંડિત પોતાના ઓરડામાંથી બહાર આવ્યા.

તેમણે મારી સાથે આવેલી વ્યક્તિને ઓળખી લીધી અને પછી વાતચીતનો સિલસિલો શરૂ થયો. એમણે આગ્રહ કરીને અમને ઘરની અંદર બોલાવ્યા.

"માહોલ સારો છે"

પ્રતીકાત્મક તસવીર

પહેલાં તેમણે અમને પાણી પાયું અને બાદમાં ચા આપી. અમે તેમને સ્થિતિ વિશે પૂછ્યું અને પછી 370ને હઠાવવાનો ઉલ્લેખ કર્યો.

જોકે, આ મામલે અન્ય પંડિતોને પૂછવાનું કહીને તેમણે વાત કરવાનો ઇન્કાર કરી દીધો.

અમે તેમને વાયદો કર્યો કે અમે તેમની ઓળખાણ અને તેઓ ક્યાં રહે છે તે જાહેર નહીં કરીએ. આ આશ્વાસન પછી તેઓ અમારી સાથે વાત કરવા માટે રાજી થયા.

કલમ 370ની નાબૂદીને લઈને તમારા શું વિચાર છે, તે પૂછતાં તે વૃદ્ધ વ્યક્તિએ કહ્યું, "આના પર મારા શું વિચાર હોઈ શકે છે? એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે કાશ્મીરી સુખી થઈ જશે, વિકાસ થશે."

"નોકરીઓ મળશે, કોઈ બેરોજગાર નહીં રહે અને તમામ બાબતો ઠીક થઈ જશે. સરકાર તો આવું જ જણાવી રહી છે."

આ પછી અમે પૂછ્યું કે એવું કહેવાય છે કે 370ને લઈને ભરાયેલા પગલાથી તણાવ પેદા થયો છે.

તેના પર તેમણે કહ્યું, "આના કારણે અજંપો સર્જાયો છે. કાશ્મીર સતત બંધ છે, સ્કૂલ બંધ છે, પરીક્ષા નજીકમાં છે અને બાળકો ઘરમાં બેઠાં છે. આનાથી સમસ્યાઓ તો વધી જ છે."

તેમણે કહ્યું કે કલમ 370 નાબૂદ કર્યા પછી "પંડિતો અને મુસ્લિમો વચ્ચે કોઈ તણાવ નથી.

તેઓ કહે છે, "અમે એ જ સ્થિતિમાં જીવી રહ્યા છીએ જે સ્થિતિ 370ને હઠાવ્યા અગાઉ હતી. કોઈ મુસ્લિમે પંડિતોની...\n\ntl;dr:

ઑગસ્ટ માસના પ્રથમ સપ્તાહમાં કેન્દ્રની ભાજપ સરકારે કલમ 370ને નાબૂદ કરવાની જાહેરાત કરી. આ પહેલાં જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સૈન્યની ભારે તહેનાતી કરવામાં આવી હતી. મોબાઈલ અને ઇન્ટરનેટ કનેક્શન બંધ કરી દેવામાં આવ્યાં હતાં.


કલમ 377 : સમલૈંગિકતા વિશે વિવિધ ધર્મ અને ઇતિહાસ શું કહે છે\nદિલ્હી હાઈકોર્ટે થોડા વર્ષ પહેલાં એક તર્કસંગત ચુકાદામાં આ પુરાણા સાંસ્થાનિક કાયદાને ગેરબંધારણીય ગણાવીને રદ્દ કર્યો હતો.

આ કાયદો બંધારણથી મળેલા સમાનતાના મૂળભૂત અધિકારનું હનન સ્પષ્ટ રીતે કરે છે.

વિટંબણા એ છે કે એ ચુકાદા સામે કેન્દ્ર સરકારે અપીલ દાખલ કરી નથી, પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને હિંદુ ધર્મના સ્વયંભૂ સંરક્ષકોએ સુપ્રીમ કોર્ટના દરવાજે ટકોરા માર્યા છે.

વિચિત્ર વાત એ છે કે કાયદો બદલવાનો અધિકાર સંસદ તથા વિધાનસભાઓને છે અને આ જરીપુરાણા કાયદાને બદલવા માટે તેણે જ પહેલ કરવી પડશે એવો તર્ક આપીને બે ન્યાયમૂર્તિઓની ખંડપીઠે ઉચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદાને રદ્દ કર્યો હતો.

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે

આ તર્ક યોગ્ય નથી કારણ કે કોઈ જૂના કે નવા કાયદાનો અમલ બંધારણીય રીતે ચાલુ રાખવાનો કે તેને રદ્દ કરવાનો એકાધિકાર સર્વોચ્ચ અદાલતને જ છે.

સમલૈંગિકતા વિશેની ચર્ચા પાખંડ અને બેવડા માપદંડને કારણે હંમેશાં પાટા પરથી ઊતરતી રહી છે. આ વખતે પણ એ જોખમ દેખાઈ રહ્યું છે.

સૌથી મોટો કુતર્ક એ છે કે તમામ ધર્મો સમલૈંગિક સંબંધને અપ્રાકૃતિક વ્યભિચાર કે પાપ ગણે છે.

ભવ્ય ભૂતકાળમાં ડોકિયું

ખ્રિસ્તી મિશનરીઓ અને કટ્ટરપંથી મુસ્લિમ મૌલવીએ આ દેશમાં પગ મૂક્યો એ પહેલાં સુધી હિંદુઓ પોતાના યૌનાચાર અને કામભાવનાની અભિવ્યક્તિ બાબતે કુંઠિત ન હતા.

મહાદેવ શિવનું એક સ્વરૂપ અર્ધનારીશ્વરનું છે, જેને આજની શબ્દાવલીમાં એન્ડ્રોજીનસ સેક્સ્યુઅલિટીની સહજ સ્વીકૃતિ કહી જ શકાય.

પૌરાણિક આખ્યાનોમાં વિષ્ણુ દ્વારા મોહિની રૂપ ધારણ કરીને શિવને રીઝવવાનું કોઈ પણ ભક્તને અપ્રાકૃતિક અનાચાર લાગતું ન હતું.

મહાભારતમાં અર્જુનની મર્દાનગી બૃહનલ્લા બનવાથી કલંકિત થતી નથી. શિખંડીનું લિંગ પરિવર્તન સેક્સ રિઅસાઈન્મેન્ટનું સંભવતઃ પહેલું ઉદાહરણ છે.

ગુપ્ત કાળમાં સર્જવામાં આવેલા વાસ્ત્યાયનના કામસૂત્રમાં લવરમૂછિયા આકર્ષક નોકરો, માલિશ કરતા હજામો સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધતા પુરુષોના વખાણ વિગતવાર કરવામાં આવ્યાં છે અને આ સંભોગની રીતો પણ નોંધાયેલી છે.

સ્ત્રૈણ ગુણોવાળી વ્યક્તિઓને પાપી કે અપરાધી જાહેર કરવામાં આવી નથી. સ્ત્રીઓ વચ્ચેની રતિક્રીડાનું પણ સહજ વર્ણન છે.

ખજૂરાહોનાં મંદિર હોય કે ઓડિશાનાં. એ મંદિરોની દિવાલો પર જે મૂર્તિઓ બનાવવામાં આવી છે તેમાં પણ આ ખુલ્લી વિચારધારા જોવા મળે છે.

મધ્યકાળમાં સખી ભાવવાળી પરંપરાને સમલૈંગિકતાનું ઉદારીકરણ જ માની શકાય.

આ બધાનો સાર એ છે કે સમલૈંગિકતા માત્ર અબ્રાહમી...\n\ntl;dr:

સુપ્રીમ કોર્ટે ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 377 વિશે પુનર્વિચારની અરજી બાબતે સુનાવણી શરૂ કરી છે ત્યારથી ભારતીય સંસ્કૃતિ અને હિંદુ ધર્મમાં સમલૈંગિકતા વિશે ફરી ગરમાગરમ ચર્ચા થવા લાગી છે.


કલામ-સેટ : ઈસરોએ લૉન્ચ કર્યો 1.2 કિલોનો વિશ્વનો સૌથી હલકો ઉપગ્રહ\nઆ ઉપગ્રહ વિદ્યાર્થીઓએ બનાવ્યો છે. આ સાથે જ ઇમેજિંગ ઉપગ્રહ 'માઇક્રોસેટ-આર'ને પણ અંતરીક્ષમાં મોકલવામાં આવ્યો છે.

શ્રી હરીકોટા ખાતેના સતીષ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી પીએસએલવી44 લૉન્ચ વ્હિકલ થકી આ બન્ને ઉપગ્રહને લૉન્ચ કરવામાં આવ્યા.

ઇસરોના ચેરમેન ડૉ. કે.સિવને લૉન્ચિંગ બાદ મોડી રાતે અભિયાનની સફળતાની જાહેરાત કરી.

તેમણે કલામ સેટ બનાવનારા વિદ્યાર્થીઓને 'સ્પેસ-કિડ' ગણાવ્યા અને આ માટે શુભેચ્છા પણ પાઠવી.

તેમણે કહ્યું, "ઈસરો ભારતની સંપત્તિ છે. ઇસરોના તમામ વિદ્યાર્થીઓને નિવેદન છે કે તેઓ વિજ્ઞાનના નવાનવા આવિષ્કાર લઈને અમારી પાસે આવે. અમે ઇચ્છીએ છીએ કે તેઓ દેશને વિજ્ઞાનની દિશામાં આગળ વધારે."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

કેમ ખાસ છે આ સેટેલાઇટ?

જો આ સેટેલાઇટની ખૂબીઓ અંગે વાત કરવામાં આવે તો આ સેટેલાઇટને હૅમ રેડિયો ટ્રાન્સમિશન (શોખના રેડિયો ટ્રાન્સમિશન)ના કમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટના રૂપે ઉપયોગમાં લેવામાં આવશે.

હૅમ રેડિયો ટ્રાન્સમિશનથી આશય વાયરલેસ કમ્યુનિકેશનના એ રુપથી છે જેનો ઉપયોગ બિનવેપારી ગતિવિધીઓમાં કરવામાં આવે છે.

જોકે, ગત વર્ષે અન્ય એક ભારતીય વિદ્યાર્થીએ જ આના કરતાં પણ હલકો ઉપગ્રહ બનાવ્યો હતો, જેનું વજન માત્ર 64 ગ્રામ હતું.

આ ઉપગ્રહને નાસાએ ચાર કલાકના મિશન પર સબ ઑર્બિટલ ફ્લાઇટ પર મોકલ્યો હતો.

નોંધનીય છે કે સબ ઑર્બિટલ ફ્લાઇટ દરમિયાન ઉપગ્રહ અંતરિક્ષમાં પહોંચે છે પરંતુ પૃથ્વીની કક્ષામાં જતાં નથી.

કલામ-સેટને ચેન્નઈ સ્થિત 'સ્પેસ એજ્યુકેશન ફર્મ સ્પેસ કિડ્ઝ ઇન્ડિયા' નામની સ્ટાર્ટ-અપ કંપનીએ બનાવ્યો છે.

મહત્ત્વપૂર્ણ છે કે અત્યારસુધી આવા જ 9 ઉપગ્રહોને સ્પેસ રૉકેટ્સમાં સ્થાન મળી ચૂક્યું છે.

કેમ ખાસ છે આ મિશન?

'ઇન્ડિયન સ્પેસ એજન્સી'એ આ મિશનમાં રૉકેટના એક ભાગને બીજી વખત ઉપયોગ કર્યો.  જેનો પ્રયોગ સેટેલાઇટ પ્રક્ષેપિત કરવા માટે કરાયો.

પારંપરિક રૂપે રૉકેટના બચેલા સામાનનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી.

ધરતી તરફ પરત ફરતી વખતે તેના ભાગ વિખેરાઈને પડી જાય છે. ઈંધણ વાળા ભાગને પણ અલગ કરી દેવામાં આવે છે.

આ રીતે આ બધા જ ભાગ અંતરિક્ષમાં કચરા તરીકે જમા થાય છે.

મહત્ત્વપૂર્ણ છે કે વર્તમાન સમયમાં ધાતુ આધારીત ઉપરકરણો સહિતની કેટલીય વસ્તુઓ પૃથ્વીની પરિભ્રમણ કક્ષામાં ચક્કર લગાવી રહી છે.

આ વસ્તુઓમાં નકામા થઈ ગયેલા સેટેલાઇટ, જૂનાં રૉકેટના ભાગો તેમજ અંતરિક્ષયાત્રીઓના ભૂલથી છૂટી ગયેલા ઉપકરણોનો સમાવેશ થાય છે.

કેટલીક વખત એવું પણ બનતું હોય છે કે આ જ...\n\ntl;dr:

ભારતીય સ્પેસ એજન્સી ઈસરોએ ગુરુવાર રાતે વિશ્વનો સૌથી હલકો ઉપગ્રહ 'કલામ-સેટ વીટુ'ને પૃથ્વીની કક્ષામાં સ્થાપિત કરી દીધો.


કવિ દાદની વિદાય : ‘કાળજા કેરો કટકો'ના સર્જકની નાના ગામથી પદ્મશ્રી સુધીની સફર\nજૂનાગઢના બિલનાથ મંદિર પાસે રાજમોતી સોસાયટીમાં રહેતા 81 વર્ષની ઉંમરના દાદુદાન પ્રતાપદાન ગઢવી કવિ દાદ તરીકે પ્રખ્યાત છે.

કવિ દાદના પિતાજી પ્રતાપદાન ગઢવી જૂનાગઢની નવાબી હકૂમતમાં રાજ કવિ હતા એટલે નવાબે તેમને વેરાવળનું ઈશ્વરીયા અને સાપર ગામ આપેલા હતા.

ખેતી કરતાં કરતાં વારસામાં મળેલા સંસ્કારોને ઉજાગર કરી કવિ દાદે સોરઠી ચારણી સાહિત્યને જીવંત રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો.

કવિ દાદએ 14-15 વર્ષની ઉંમરે કવિતા રચવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેમણે મામાના અવસાન બાદ તેમની યાદમાં એક છંદ લખ્યો હતો અને પછી માતાજીની સ્તુતિ લખવાનું શરૂ કર્યું હતું.

કવિ દાદે 15 જેટલી ગુજરાતી ફિલ્મોમાં ગીતો લખ્યા છે જેમાં, સંપૂર્ણ રામાયણ, રા નવઘણ, લાખા લોયણ, ભગત ગોરો કુંભાર જેવી હિટ ગુજરાતી ફિલ્મોનો સમાવેશ થાય છે. 1975માં બનેલી શેતલને કાંઠે ફિલ્મ માટે દીકરીની વિદાયનું ગીત 'કાળજા કેરો કટકો મારો ગાંઠથી છૂટી ગ્યો…' અને ફિલ્મ શેઠ શગાળશાનું 'ઘડવૈયા મારે ઠાકોરજી નથી થાવું' ગીત આજે પણ ખુબજ લોકપ્રિય છે.

પ્રખ્યાત ભજનિક નારાયણ સ્વામીએ ગાયેલું "કૈલાસ કે નિવાસી નમું બાર બાર હું" પણ કવિ દાદે જ રચેલું સુપ્રસિદ્ધ ભજન છે,

પશ્ચિમ બંગાળને લઈને પાકિસ્તાન સાથે થયેલા યુદ્ધ વખતે કવિશ્રી દાદે "બંગાળ બાવની" નામના પુસ્તકમાં 52 રચનાઓ લખી હતી.

કવિ દાદને "મેઘાણી સાહિત્ય એવોર્ડ", "કવિ દુલા કાગ એવોર્ડ", "હેમુ ગઢવી એવોર્ડ" વગેરેથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે. સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાંથી ગુજરાતી સાહિત્યના એક વિદ્યાર્થીએ કવિ દાદ ઉપર ડૉક્ટરેટ પણ કર્યું છે.

મળો કવિ દાદને વીડિયોમાં.

વીડિયો : હનીફ ખોખર / રવિ પરમાર

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

પ્રજાસત્તાક પર્વની પૂર્વસંધ્યાએ ભારત સરકાર દ્વારા પદ્મશ્રી પુરસ્કારની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. જેમાં ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી કેશુભાઈ પટેલને મરણોપરાંત પદ્મભૂષણ, કલાકાર બેલડી મહેશ-નરશ કનોડિયાને મરણોપરાંત પદ્મશ્રી અને ચારણી સાહિત્યના કવિ દાદને પદ્મશ્રી પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.


કશ્મીર: સેનાએ કેમ હાથ ધર્યું તાજેતરનું સૌથી મોટું ઓપરેશન?\nકશ્મીરમાં એક એપ્રિલના રોજ એક નાગરિકને હોસ્પિટલ લઈ જતા લોકો

આ શબ્દ છે ભારત પ્રશાસિત શોપિયાં જિલ્લાનાં એક ગામ કચડોરામાં રહેતા ફૈઝ મુસ્તફાના(નામ બદલ્યું છે).

તેમણે સ્થાનિક પત્રકાર માઝિદ જહાંગીર સાથે પોતાનું દુ:ખ શેર કર્યું હતું.

આ ગામની વસ્તી લગભગ 3000 હજાર છે અને મુસ્તફાનો દાવો છે કે તે અત્યારે જ્યાં છે, તેનાથી થોડા અંતરે જ એન્કાઉન્ટર ચાલી રહ્યું છે અને ગોળીબારનો અવાજ સંભાળાઈ રહ્યો છે.

કશ્મીરના દક્ષિણ ભાગમાં રવિવારે થયેલાં ત્રણ એન્કાઉન્ટરમાં અત્યારસુધીમાં કુલ 20 લોકોના મૃત્યુ થયા છે અને 200થી વધુ ઘાયલ થયા છે.

જમ્મૂ-કશ્મીર પોલીસના ડીજીપી એસપી વૈદ પત્રકારો સાથે વાત કરતાં કહ્યું કે આ એન્કાઉન્ટરમાં અત્યારસુધી 13 ઉગ્રવાદીઓનાં મૃત્યુ થયાં છે.

તેમણે કહ્યું કે આ સિવાય સુરક્ષા દળોના ત્રણ જવાનો અને બે નાગરિકોનાં પણ મૃત્યુ થયાં છે.

ઉગ્રવાદીઓ છુપાયાની માહિતી

સેનાને ઉગ્રવાદીઓ છુપાયા હોવાની માહિતી મળી હતી

એસપી વૈદે જણાવ્યું, "સેનાને આ મામલે શનિવારની રાત્રે જાણકારી મળી હતી કે શ્રીનગરથી 50 કિલોમીટર દૂર શોપિયાં જિલ્લાના દ્રાગડા ગામમાં કેટલાક ઉગ્રવાદીઓ છુપાયા છે."

તેમણે કહ્યું, "દ્રાગડા ગામમાં બંને તરફથી ભારે ગોળીબારમાં 7 ઉગ્રવાદીઓનાં મૃત્યુ થયાં છે. તેની સાથે એક બીજા ઓપરેશનમાં અનંતનાગ જિલ્લાના દાયલગામમાં એક ઉગ્રવાદીનું મૃત્યુ થયું છે. અહીં એક ઉગ્રવાદીએ સરન્ડર પણ કર્યું છે."

સફરજનોના બગીચા ધરાવતું દક્ષિણ કશ્મીર ઘાટીનો સૌથી ખૂબસૂરત વિસ્તાર છે પરંતુ એક લાંબા સમયથી આ વિસ્તાર અનેક એન્કાઉન્ટરનો સાક્ષી બન્યો છે.

એસપી વૈદના જણાવ્યા પ્રમાણે વર્ષ 2017માં થયેલાં એન્કાઉન્ટરમાં 200 ઉગ્રવાદીઓનાં મૃત્યુ થયાં છે. જેમાં અબુ દુજાના, બશીર લશ્કીર અને લલહારી જેવા મોટા ઉગ્રાવાદી કમાન્ડરો પણ સામેલ છે.

ઉગ્રવાદીઓને સ્થાનિકોની સહાનુભૂતિ?

આ ઓપરેશન પહેલાં ઉગ્રવાદીઓનાં સમર્થનમાં લોકોએ પ્રદર્શન કર્યાં હતાં

દક્ષિણ કશ્મીરમાં સતત થઈ રહેલાં ઓપરેશનો સિવાય સ્થાનિક સ્તરે ઉગ્રવાદીઓ તરફી સમર્થનનો ભાવ દેખાઈ રહ્યો છે.

શોપિયાં જિલ્લામાં આજ થયેલાં ઓપરેશનો દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં સામાન્ય લોકો પ્રદર્શન કરતાં જોવા મળ્યા હતા.

ડીજીપી એસપી વૈદે કહ્યું કે સેનાએ પહેલાં ભીડને હટાવવા માટે ટિયર ગેસ અને પેલેટ ગન્સનો ઉપયોગ કર્યો, ત્યારબાદ ગોળીઓ ચલાવી જેમાં છ લોકો ઘાયલ થયાં

શોપિયાં જિલ્લાના રહેવાસી મુસ્તફા જણાવે છે, "તેમના ઘર સુધી લોકોનાં પ્રદર્શનનો...\n\ntl;dr:

"અમે લોકો ઘરોમાં બંધ છીએ. બહાર સુરક્ષા દળો ડેરો નાખીને ઊભાં છે. કેટલા લોકો ઘાયલ છે તેનો અંદાજ લગાવવો મુશ્કેલ છે."


કશ્મીરના યુવાનની પ્રેરણાદાયી દાસ્તાન\nપરંતુ તેમણે હિંમત ના હારી, તેઓ એક પગે પણ સામાન્ય લોકોની જેમ જીવે છે.

દરજીનો વ્યવસાય તો કરે જ છે સાથે ક્રિકેટ રમવાનો શોખ પણ પૂરો કરે છે.

સંવાદદાતા - રિયાઝ મસરુર

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

કશ્મીરના શબ્બીર ત્રણ વર્ષના હતા ત્યારે પગ પર સગડી પડી હતી.  ડૉકટર પાસે ગયા પરંતુ તેમનો પગ કાપવો પડ્યો.


કશ્મીરની આ બે વિધવાઓ કે જેમના પતિ જુદી જુદી રીતે મર્યા\nજવાહિરા બાનો

અહીં થોડે દૂર જવાહિરા જેવી જ એક અન્ય વિધવા પણ રહે છે.

જવાહિરા બાનો અને 40 વર્ષીય રૂબી જાનની જિંદગીમાં ફરક માત્ર એટલો છે કે એકનો પતિ ઉગ્રવાદી હોવાને કારણે માર્યો ગયો અને બીજીનો પતિ ઉગ્રવાદીઓ વિરૂદ્ધ કામ કરવાને કારણે માર્યો ગયો.

બંને વિધવા જિંદગીનો જંગ લડી રહી છે. બંને તેમના પતિઓને શહીદ કહીને યાદ કરી રહી છે.

1990માં કશ્મીરમાં હથિયાર સાથે આંદોલનની શરૂઆત થઈ હતી, એ વર્ષે જ જવાહિરા બાનોના પતિનું મોત થયું.

જવાહિરાના પતિનો ફોટો

દુઃખથી ભરેલી જિંદગી

જવાહિરા કહે છે, "શરૂ-શરૂમાં મારા પતિ બશીર અહેમદ ઘરે રહેતા ન હતા. બાદમાં મારા પડોશીઓએ મને જણાવ્યું કે તમારા પતિ ઉગ્રવાદીઓ સાથે ઉઠે-બેસે છે. મેં અનેકવાર મારા પતિને પૂછયું પણ ખરું કે તમે આવું શા માટે કરો છો? પરંતુ તેઓ ન માન્યા. તે મારી સાથે ઝઘડો કરતા. એ સમયે અમારા લગ્નના છ વર્ષ વીતી ગયાં. હું તેમને આ કામથી દૂર કરવા માટે વધારે દબાણ પણ કરતી નહોતી. વિચારતી કે તેમની પાસે હથિયાર છે, તે મારી નાખશે. નાનાં-નાનાં બાળકો હતાં. પછી અચાનક સુરક્ષાદળોએ તેમની ધરપકડ કરી અને શહીદ કરી દીધા. ત્યારથી મારી જિંદગી નરક બની ગઈ છે."

જવાહિરા હાલ તેમના માતા-પિતાના ઘરમાં રહે છે.

વાતો કરતાં-કરતાં જવાહિરાની આંખમાં આસું આવી જાય છે, પછી તે જાણે લાગણીઓ આગળ મજબૂર થઈ જાય છે.

રડતાં-રડતાં તેણે આગળ વાત કરી, "પછી મારા દીકરાએ અભ્યાસ અધૂરો છોડી દીધો. હવે અમારી પાસે ફી જમા કરાવવા માટે પણ પૈસા નથી. પછી તેણે ઓટો રિક્ષા ચલાવવાનું શરૂ કર્યું. દીકરીએ પણ ભણવાનું છોડી દીધું. પછી તેને હદયની બીમારી થઈ ગઈ. તે પૂછ્યા રાખે છે કે મારા પપ્પા ક્યાં ગયા? મારા પરિવારને પાળવા માટે મેં ઘરે ઘરે જઈને મજૂરી કરી."

આખી રાત ઊંઘી શકતી નથી

જવાહિરા બાનો એ દિવસોને યાદ કરે છે જ્યારે તેમના પતિનું મોત થયું હતું. "મને મારી પડોશણે જણાવ્યું કે તારા પતિ બશીર અહેમદને સુરક્ષાદળોએ ઘેરી લીધો છે. હું હોસ્પિટલ તેને જોવા પહોંચી. જ્યારે હું પરત આવવા નીકળી તો પાછળથી ગોળીઓનો અવાજ સંભળાયો. એટલામાં હું ઘરે પહોંચી તો બીજા પડોશીને કોઈએ કહ્યું કે બશીર અહેમદને મારી નાખ્યો છે. પછી આગળના દિવસે પાસેની શહીદ મઝાર પર તેને દફન કરી દેવામાં આવ્યા."

જવાહિરા કહે છે કે જ્યારથી તેના પતિને મારી નાખવામાં આવ્યા છે ત્યારથી તે શાંતિથી ઊંઘી શકી નથી. "હું આખી રાત જાગતી રહું છું. મને બાળકોની મુશ્કેલીઓ યાદ આવે છે. તે જીવતા હોત તો સૂકો રોટલો ખાઈને પણ જીવી...\n\ntl;dr:

ભારત પ્રશાસિત કશ્મીરના અનંતનાગમાં રહેતી 50 વર્ષની જવાહિરાના એક ઓરડા વાળા ઘરમાં એકાંત અને નિરાશા છવાયેલાં છે.


કશ્મીરી યુવકને સુષમાએ પહેલાં ધમકાવ્યો, પછી કરી મદદ\nવાત એમ છે કે ફિલિપાઇન્સમાં ફસાયેલા એક ભારતીયે સ્વરાજ પાસેથી મદદ માગી.

શેખ અતિક નામના કશ્મીરી શખ્સે ટ્વિટર પર લખ્યું, ''સુષમા સ્વરાજ જી, મને તમારી મદદની જરૂર છે. મારો પાસપોર્ટ ડૅમેજ થઈ ગયો છે. મારે મારા ઘરે ભારત પરત ફરવું છે.''

ટ્વીટનો જવાબ આપતા સ્વરાજે લખ્યું, ''જો તમે જમ્મુ અને કશ્મીર રાજ્યમાંથી છો તો અમે તમારી ચોક્કસથી મદદ કરીશું. પણ તમારી પ્રોફાઇલમાં લખ્યું છે કે તમે 'ભારત અધિકૃત કશ્મીર'માંથી છો. આવી કોઈ જગ્યા જ નથી.''

ટ્વિટર બાયો બદલ્યો

વાત એમ છે કે અતિકે પોતાના ટ્વિટર બાયોમાં 'ભારત અધિકૃત કશ્મીર' લખ્યું હતું.

સુષ્માના આ ટ્વીટ બાદ અતિકે પોતાનો બાયો બદલીને જમ્મુ અને કશ્મીર કર્યો અને જૂની ટ્વીટ ડિલીટ કરી નાખી.

આ ફેરફાર પર સ્વરાજની નજર પણ પડી.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

તેમણે ટ્વીટ કર્યું, ''અતિક મને ખુશી છે કે તમે તમારી ટ્વિટર પ્રોફાઇલ બરોબર કરી દીધી છે.''

સુષ્માએ ફિલિપાઇન્સમાં ભારતીય દૂતાવાસને પણ આદેશ આપ્યો કે અતિક જમ્મુ અને કાશ્મીરના ભારતીય છે. એમની મદદ કરવામાં આવે.

સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચા

સુષ્માના આ વલણની સોશિયલ મીડિયા પર પણ ચર્ચા જોવા મળી.

પ્રેમ નામના યુઝરે લખ્યું, 'સુષમાજી મોદી સરકારના શ્રેષ્ઠ પ્રધાન છે.'

વિક્રમ ગુપ્તાએ ટ્વીટ કર્યું, ''આપણને જ્યારે જરૂર હોય ત્યારે જ આપણને કોઈ યાદ આવે છે. આપણે ભારતનાં રાજ્ય જમ્મુ અને કશ્મીરના ઓછામાં ઓછા એક 'મિસગાઇડેડ' માણસને પણ સાચા રસ્તા પર લાવી શકીએ એવી આશા છે.''

જોકે, અનિલ ગુપ્તા નામના યુઝરને સ્વરાજની આ વાત પસંદ ના આવી.

ગુપ્તાએ લખ્યું, ''ગંભીર મુદ્દાને સુષમાજીએ મજાક બનાવી દીધો.''

ટ્વીટ અને પેજ ગાયબ?

આ સમગ્ર મામલા બાદ અતિકનું એકાઉન્ટ ટ્વિટર પરથી હટાવી લેવાયું હતું.

અતિકના એકાઉન્ટ પર જતાં અકાઉન્ટ અસ્તિત્વ ના ધરાવતો હોવાનું જાણવા મળે છે.

શું છે ભારતીય અધિકૃત કશ્મીર?

1947માં આઝાદી સાથે જ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કાશ્મીરના મુદ્દે વિવાદ પણ જન્મ્યો.

1947માં બન્ને દેશે કશ્મીર માટે સશસ્ત્ર સંઘર્ષ કર્યો. યુદ્ધવિરામ વખતે બન્ને દેશોના કબજામાં કશ્મીરનો જે ભાગ રહ્યો એમના પર આજે એ દેશનું શાસન છે.

ભારત અને પાકિસ્તાન બન્ને અણુ શક્તિ ધરાવતા દેશો છે. મુસ્લિમ બહુમતિ ધરાવતાં કાશ્મીર માટે બે યુદ્ધો પણ લડી ચૂક્યા છે.

બન્ને દેશો એકબીજાના કબજામાં રહેલા કશ્મીરના જે-તે દેશનું 'અધિકૃત કશ્મીર' ગણાવે છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો...\n\ntl;dr:

વિદેશ પ્રધાન સુષમા સ્વરાજ ટ્વિટર પર લોકોની મદદ માટે સતત ચર્ચામાં રહેતાં હોય છે. આ જ સુષ્મા સ્વરાજે કરેલું એક ટ્વીટ ચર્ચા જગાવી રહ્યું છે.


કાંકરિયા : અમ્યુઝમૅન્ટ પાર્કમાં તમે જે રાઇડમાં બેસો છો એની ચકાસણીની જવાબદારી કોની છે?\nઅધિકારીઓની વાત પરથી લાગે છે કે આ પ્રકારના અમ્યુઝમૅન્ટ પાર્કનાં યાંત્રિક સાધનોની મરામતની જવાબદારી માત્ર ખાનગી સંચાલકો પર જ છે અને તેની ચકાસણી કરવા માટે કોઈ સરકારી ખાતું જવાબદાર નથી.

આ સમયે સવાલ એ થાય છે કે નાગરિકો જે રાઇડમાં બેસે છે એની સલામતની જવાબદારી આખરે કોની છે અને કેવી રીતે નક્કી થાય છે.

કાંકરિયા સ્થિત સુપરસ્ટાર અમ્યુઝમૅન્ટ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપની દ્વારા ચલાવાતી ડિસ્કવરી રાઇડ 2015થી કાર્યરત છે અને તેનું ઇન્સ્પેક્શન છેલ્લે ડિસેમ્બર 2018માં થયું હતું.

ત્યારબાદ તેનું લાઇસન્સ રિન્યૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેની અવધિ ડિસેમ્બર 2019 સુધીની કરાઈ હતી.

જોકે, દર મહિને આ સુપરસ્ટાર અમ્યુઝમૅન્ટ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપની જે યંત્રોનું ઇન્સ્પેક્શન કરતી તેનો રિપોર્ટ ગુજરાત સરકારના માર્ગ અને મકાન વિભાગના અમદાવાદ કચેરીના કાર્યપાલક ઇજનેર જી. એ. માલિવાડને સોંપતી.

આ સિવાય આ રિપોર્ટ મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશનને સોંપવામાં આવે છે. સુપરસ્ટાર અમ્યુઝમૅન્ટ પાર્કે પોતાનો છેલ્લો રિપોર્ટ 6 જુલાઈ, 2019ના રોજ સુપરત કર્યો હતો.

કોનો શું રોલ હતો?

અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશને કાંકરિયા તળાવ પાસેની સરકારી જમીન સુપરસ્ટાર અમ્યુઝમૅન્ટ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપનીને અમ્યુઝમૅન્ટ પાર્ક ચલાવવા માટે આપી હતી.

ટૅન્ડર દ્વારા થયેલી આ પ્રક્રિયા મુજબ અમ્યુઝમૅન્ટ પાર્કનો 10 ટકા નફો એએમસીને આપવામાં આવે છે.

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશનના કમિશનર વિજય નેહરાએ સરકારી જમીન અમ્યુઝમૅન્ટ પાર્ક ચલાવવા માટે આપી હોવાનો સ્વીકાર કર્યો હતો.

દુર્ઘટના અંગે નેહરાએ કહ્યું, "એએમસી પાસે તેવી કોઈ સગવડ કે આવડત નથી કે તે આ યંત્રોની ચકાસણી કરી શકે."

"અમારી પાસે કોઈ એવું ખાતું કે એવા મિકૅનિકલ એન્જિનિયર પણ નથી જે આ પ્રકારના અમ્યુઝમૅન્ટ પાર્કનાં યંત્રોની ચકાસણી કરી શકે."

જોકે, તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ ઘટના બની એના ગણતરીના કલાકોમાં એએમસીના કર્મચારીઓએ બચાવ કામગીરી શરૂ કરી હતી અને લોકોને સમયસર દવાખાને ખસેડ્યા હતા.

ઇન્સ્પેક્શનની જવાબદારી કોની?

ગુજરાત સરકારના માર્ગ અને મકાન વિભાગના પ્રમાણપત્ર બાદ જ સુપરસ્ટાર અમ્યુઝમૅન્ટ પાર્કને પોલીસે લાઇસન્સ આપ્યું હતું.

આખા ગુજરાતમાં થતાં કોઈ પણ મેળા, અમ્યુઝમૅન્ટ પાર્ક, ફનફેર, રાઇડ્સ વગેરે જેવા કાર્યક્રમોને માર્ગ અને મકાન વિભાગ પ્રમાણપત્ર આપે છે.

આ પ્રમાણપત્રના આધારે પાર્કના સંચાલકો પોલીસ ખાતામાં લાઇસન્સ માટે અરજી...\n\ntl;dr:

કાંકરિયાના અમ્યુઝમૅન્ટ પાર્કની ઘટનાના એક દિવસ બાદ એક તરફ એલ. જી. હૉસ્પિટલમાં અકસ્માતનો ભોગ બનેલા લોકોના ઘા હજી રુઝાયા નથી. ત્યારે બીજી તરફ આ ઘટનાની જવાબદારી લેવાની જગ્યાએ ગુજરાત સરકારના અધિકારીઓ એકબીજા પર આરોપો મૂકવામાં વ્યસ્ત છે.


કાદર ખાન : કબ્રસ્તાનમાં પ્રેક્ટિસ કરીને કઈ રીતે બન્યા કદાવર અભિનેતા?\nએ સૂનકાર સ્થળે એક બાળક ડાયલૉગ ડિલિવરીની પ્રૅક્ટિસ કરી રહ્યો હતો...

એક રાતે એનો આ રોજિંદો ક્રમ ચાલું હતો કે તેના પર ટૉર્ચલાઇટનો પ્રકાશ પડ્યો. એને પૂછવામાં આવ્યું કે 'કબ્રસ્તાનમાં શું કરી રહ્યો છે?'

બાળક બોલ્યો, "દિવસમાં જે પણ કંઈ સારું વાંચું એ રાતે અહીં આવીને બોલું છું. રિયાઝ કરું છું." બાળકને સવાલ પૂછનારી એ વ્યક્તિનું નામ અશરફ ખાન હતું.

ખાન ફિલ્મોમાં કામ કરતા હતા અને એટલે એણે બાળકને પૂછી લીધું, "નાટકમાં કામ કરીશ?"

બસ, અહીંથી જ શરૂ થયેલી બાળકની એ સફરે દાયકાઓ સુધી હિંદી ફિલ્મોને 'કાદર ખાન'ના નામે ગજવી.

 કબ્રસ્તાનવાળો સીન...

વર્ષો બાદ જ્યારે કાદર ખાને 1977માં 'મુકદ્દર કા સિકંદર' ફિલ્મ લખી તો એમાં એક મહત્ત્વનો સીન લખ્યો, જ્યાં બાળપણમાં અમિતાભ બચ્ચન કબ્રસ્તાનમાં પોતાની માનાં મૃત્યુ પર રડે છે.

એ વખતે ત્યાંથી પસાર થતો એક ફકીર(કાદર ખાન) એ બાળકને કહે છે,

"ઈસ ફકીર કી એક બાત યાદ રખના.

જિંદગી કા સહી લુત્ફ ઉઠાના હૈ તો મૌત સે ખેલો,

સુખ તો બેવફા હૈ ચંદ દિનો કે લિયે આતા હૈ ઔર ચલા જાતા હૈ

દુઃખ તો અપના સાથી હૈ, અપને સાથ રહતા હૈ

પોંછ દે આંસૂ. દુઃખ કો અપના લે. તકદીર તેરે કદમો મેં હોગી ઔર તૂ મકદ્દર કા બાદશાહ હોગા..."

આ સીન કાદર ખાને પોતાના ઘર નજીક આવેલા એ કબ્રસ્તાનમાંથી લીધો હતો.

ડાયલૉગ કિંગ કાદર ખાન

કાદર ખાને 70ના દાયકામાં ડાયલૉગ લખવાથી લઈને ફિલ્મોમાં અભિનય કરવા સુધી ભારે નામ કમાયું.

'ખૂન પસીના,' 'લાવારીસ,' 'પરવરિશ,' 'અમર અકબર ઍન્થની,' 'નસીબ,' 'કુલી' જેવી ફિલ્મોની પટકથા કે ડાયલૉગ લખનારા કાદર ખાને અમિતાભ બચ્ચનની કારકિર્દીને ઘડવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી.

જોકે, આ જ કાદર ખાનનું પ્રારંભિક જીવન અત્યંત સંઘર્ષમય રહ્યું.

એક ઇન્ટરવ્યૂમાં કાદર ખાન જણાવી ચૂક્યા છે કે અફઘાનિસ્તાનમાં તેમના જન્મ પહેલાં તેમના ત્રણ ભાઈઓનાં મૃત્યુ નીપજ્યાં હતાં.

જે બાદ તેમનાં માતાપિતાએ અફઘાનિસ્તાન છોડીને ભારત આવવાનો નિર્ણય લીધો હતો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

થોડા સમયમાં જ તેમના માતાપિતાએ તલાક લઈ લીધા અને સાવકા પિતા સાથે તેમનું બાળપણ દારુણ ગરીબીમાં વીત્યું.

એમ છતાં તેમણે સિવિલ એંજિનયરિંગમાં ડિપ્લૉમા કર્યું અને મુંબઈની એક કૉલેજમાં બાળકોને ભણાવવા લાગ્યા.

કૉલેજમાં એક વખત નાટકની સ્પર્ધાનું આયોજન થયું, જેનાં જજ નરેન્દ્ર બેદી અને કામિની કૌશલ હતાં.

એ નાટ્યસ્પર્ધામાં અભિનેતા-લેખકનું ઇનામ કાદર ખાનને મળ્યું અને એ સાથે જ એક...\n\ntl;dr:

રાતનો સમો હતો. બૉમ્બેમાં આવેલા યહુદી કબ્રસ્તાનમાં ચોતરફ ગાઢ અંધકાર વ્યાપેલો હતો.


કાદર ખાનનું નિધન : અભિનયની સાથે ફિલ્મના ડાયલૉગ્સ પણ લખતા હતા\n81 વર્ષના કાદર ખાન એક દિગ્ગજ અભિનેતા હોવા ઉપરાંત ડાયલૉગ લેખક પણ હતા.

તેમનું સ્વાસ્થ્ય છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ચર્ચામાં હતું અને સોશિયલ મીડિયા પર કેટલીય વખત તેમના અવસાનની અફવા ઊડી હતી.

જેને પગલે અમિતાભ બચ્ચન અને રવિના ટંડન જેવાં અભિનેતાએ ટ્વિટ કરીને તેમના સારા સ્વાસ્થ્ય માટે પ્રાર્થના કરી હતી.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

80 અને 90ના દશકમાં કાદર ખાન, ગોવિંદા અને અનિલ કપૂર સાથે ઘણી ફિલ્મોમાં તેઓ દેખાયા હતા.

વર્ષ 1973માં રાજેશ ખન્નાની ફિલ્મ દાગથી બૉલીવુડમાં પગ મૂકનાર કાદર ખાને 300થી વધારે ફિલ્મોમાં કામ કર્યું હતું.

અભિનેતા અમિતાભ બચ્ચને કાદર ખાનને અંજલિ આપતા લખ્યું, "તેઓ મારી ઘણી સફળ ફિલ્મોમાં સાથી હતા, તેઓ દિગ્ગજ લેખક પણ હતા."

અભિનેતા અનુપમ ખેરે કાદર ખાનના નિધન અંગે ટ્વીટ કરતા લખ્યું હતું, "કાદર ખાન આપણા દેશના શ્રેષ્ઠ અભિનેતાઓમાંથી એક હતા. તેમની સાથે સેટ પર કામ કરીને હું શીખવાનો અનુભવ સારો હતો."

કેન્દ્રીય મંત્રી સ્મૃતિ ઈરાનીએ કાદર ખાનનાં મૃત્યુના સમાચાર બાદ ટ્વીટ કર્યું, "જો તમે 80 અને 90ના દશકના બાળક રહ્યા હશો તો તમે કાદર ખાનને ફિલ્મોમાં જોયા જ હશે."

તેમણ એવું પણ લખ્યું છે કે હું ક્યારેય એમને મળી ન શકી, પણ જો મળી હોત તો હસાવતા રહેવા માટે મેં તેમનો આભાર માન્યો હોત.

કાદર ખાનનો એ ડાયલૉગ્સ જે અમિતાભની ઓળખ બન્યા

અમિતાભ બચ્ચનના ઘણા ડાયલૉગ્સ કાદર ખાને જ લખ્યા હતા.

કાદર ખાન અભિનય કરવાની સાથેસાથે ઉમદા ડાયલૉગ પણ લખતા હતા.

'કુલી', 'સત્તે પે સત્તા', 'હમ', 'અગ્નિપથ' અને 'સરફરોશ' જેવી કેટલીય સુપરહિટ ફિલ્મોના ડાયલૉગ્સ કાદર ખાને લખ્યા છે.

લોકજીભે ચડેલા અમિતાભ બચ્ચનના કેટલાય ડાયલૉગ્સ કાદર ખાને જ લખ્યા હતા.

"બચપન સે સર પર અલ્લાહ કા હાથ ઔર અલ્લાહરખ્ખા હૈ અપને સાથ, બાજૂ પર 786 કા હૈ બિલ્લા, 20 નંબર કી બીડી પીતા હૂં ઔર નામ હૈ ઇકબાલ." 1983ની ફિલ્મ 'કુલી'ના આ ડાયલૉગે અમિતાભ બચ્ચનના પાત્રમાં પ્રાણ પૂર્યા હતા.

1990ની ફિલ્મ 'અગ્નિપથ'નો ડાયલૉગ "વિજય દિનાનાથ ચૌહાન, પૂરા નામ, બાપ કા નામ દીનાનાથ ચૌહાન, માં કા નામ સુહાસિની ચૌહાન, ગાંવ માંડવા, ઉમ્ર 36 સાલ 9 મહિના 8 દિન ઔર યે સોલહવાં ઘંટા ચાલૂ હૈ." પણ કાદર ખાને જ લખ્યો હતો.

 તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

હિંદી સિનેમાના પ્રખ્યાત અભિનેતા કાદર ખાનનું કૅનેડાની એક હૉસ્પિટલમાં નિધન થયું છે. તેમના પુત્ર સરફરાઝ ખાને તેમના નિધનની પુષ્ટિ કરી છે.


કાન્તિ ભટ્ટની વિદાય : 'ફિલ્મી દુનિયામાં AB અને ગુજરાતી પત્રકારત્વમાં KB જ હતા'\nત્યારે મને બક્ષીની સાથોસાથ કાન્તિ ભટ્ટ પણ યાદ આવી ગયેલા.

ગૂગલ પહેલાંના એ યુગના માહિતીના દરિયામાંથી અથાગ પ્રયત્નોથી ગુજરાતી વાંચકો માટે અણમોલ મોતી શોધી લાવનારા બે કલમ-મરજીવાઓ, અને આજે કાન્તિ ભટ્ટની શ્રદ્ધાંજલિ લખવી પડશે એવી કલ્પના ક્યાંથી હોય?

15મી જુલાઈ 1931ના રોજ સૌરાષ્ટ્રના ઝાંઝમેરમાં જન્મેલા કાન્તિ ભટ્ટ આજે 4 ઑગસ્ટ 2019ના રોજ 88 વર્ષની ભરપૂર ઉંમરે આપણી વિદાય લેતા પહેલાં એટલું બધું લખી ગયા છે કે એમનો એ રેકૉર્ડ કોઈ પત્રકાર તોડી નહીં શકે.

1980 અને 1990ના દાયકામાં મુંબઈમાં ફિલ્મી દુનિયામાં એબી હતા (હજી છે) અને ગુજરાતી પત્રકારત્વમાં કેબી. આ જરા પણ અતિશયોક્તિ વગર લખું છું.

ચિત્રલેખા અને અભિયાનનો સુવર્ણયુગ કાન્તિ ભટ્ટ અને શીલા ભટ્ટની કારકિર્દીનો પણ યુગ હતો.

અરે હા, એ જ યુગમાં કાન્તિ ભટ્ટે પોતાનાથી અડધી ઉંમરનાં શીલા ભટ્ટ સાથે લગ્ન કરીને રૂઢિચુસ્ત ગુજરાતી સમાજમાં ખળભળાટ મચાવી દીધેલો.

જો કે એ વાતને આમ પણ કહી શકાય કે શીલા ભટ્ટે પોતાનાથી બમણી ઉંમરના કાન્તિ ભટ્ટ સાથે લગ્ન કરી, ખાબોચિયા જેવી પત્રકારત્વની દુનિયામાં ત્સુનામી લાવી દીધેલી.

પત્રકારત્વના વિદ્યાર્થીઓ માટે એ જોડીએ દેશ-વિદેશમાં ખેડેલું ગુજરાતી પત્રકારત્વ અભ્યાસનો વિષય છે.

2006માં કાન્તિ ભટ્ટને વજુ કોટક ચંદ્રક મળ્યો ત્યારે મંડાયેલા એક અંદાજ મુજબ, ત્યાં સુધીમાં કાન્તિ ભટ્ટના કુલ પ્રકાશિત લેખોની સંખ્યા 40,000થી વધુ હતી.

એમાં બીજા 12 વર્ષ ઉમેરીએ (2018ના અંતમાં એ રોજિંદા પત્રકારત્વમાંથી નિવૃત્ત થયા કે કરી દેવાયા) તો બીજા ઓછામાં ઓછા 10,000 લેખો એટલે કાન્તિ ભટ્ટના નામે 50,000થી વધુ લેખોનો રેકૉર્ડ બોલે છે.

50 વર્ષમાં 50,000 એટલે, વર્ષના 1000 એટલે, રોજના સરેરાશ 3 લેખ. આ બધાના પાછા વિવિધરંગી વિષયો.

ગુજરાતી જ નહીં, ભારતીય ભાષાઓ કે વિશ્વની ભાષાઓમાં પણ કાન્તિ ભટ્ટનો આ રેકૉર્ડ તોડવો અઘરો છે.

આજના આપણા ગૂગલ જર્નાલિઝમના યુગના પત્રકારો માટે તો એ કલ્પના કરવી જ અઘરી થઈ પડે કે ગૂગલ ન હોય તો કોઈ માહિતી લેખ લખી જ કઈ રીતે શકાય?

ત્યારે કલ્પના કરો કે ગૂગલ પૂર્વેના ઇન્ટરનેટ પૂર્વેના જમાનામાં એક-એક લેખ લખવા કાન્તિ ભટ્ટે કેટકેટલાં છાપાં, મૅગેઝિનો અને ચોપડા ઉથલાવ્યાં હશે, મગજનું દહીં કર્યું હશે, આંખો ફોડી હશે અને આંગળાં-અંગૂઠો લાલ થઈ જાય ત્યાં સુધી કાગળ ઉપર પેનો ઘસી હશે અને વર્ષોના આ માનસિક-શારીરિક પરિશ્રમને કાન્તિ ભટ્ટ બ્રાન્ડનું - કોપી પેસ્ટ - ચોરીયોગ્રાફી - ટાઇપનું જર્નાલિઝમ...\n\ntl;dr:

હજી તો બાર કલાક પહેલાં જ ચંદ્રકાંત બક્ષીના ઘરમાં એમનાં દીકરી રીવા વર્ષો પહેલાં બક્ષીએ બનાવેલી વિષયવાર ન્યૂઝપેપર કટિંગ્સ અને ટાઇમ-ન્યૂઝવીક જેવાં મૅગેઝિન્સની વર્ષવાર વ્યવસ્થિત બાઉન્ડ કરેલી ઇન્ડેક્સિંગ સાથેની ફાઇલો મને બતાવી રહ્યાં હતાં.


કાબુલ : એ વરરાજાની વ્યથા જેમના લગ્નમાં બૉમ્બવિસ્ફોટ થયો\nઆ દુઃખ ભોગવી રહ્યા છે કાબુલના મિરવાઇસ એલ્મી...

શનિવારે કાબુલમાં તેમના લગ્નની ઉજવણી, માતમમાં ફેરવાઈ જ્યારે ઘટના સ્થળે બોમ્બ વિસ્ફોટ થતાં 63 જાનૈયાઓનાં મૃત્યુ થયાં.

એક જ પરિવારના 13 લોકોને આ સામૂહિક કબરમાં દફન કરાયા છે.

કથિત ઇસ્લામિક સ્ટેટ આ હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારી છે.

જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ અશરફ ગનીએ આ હુમલાને બર્બરતા ગણાવતા તાલિબાનને આ માટે જવાબદાર ગણાવ્યું છે.

તેમનો આરોપ છે કે અમેરિકા- અફઘાન શાંતિ વર્તા વચ્ચે તાલિબાન આતંકવાદીઓને પ્લૅટફૉર્મ આપી રહ્યું છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

શું થાય જ્યારે કોઈનું લગ્ન હોય અને જાનમાં આવનારા તમામ લોકો મોતને ભેટે?


કાબુલ સ્કૂલ વિસ્ફોટ : અફઘાનિસ્તાનમાં બાળકોના મૃતદેહોને દફનાવતા પરિવારજનો, મૃતકાંક 60 થયો\nકાબુલમાં નાનાં બાળકોના મૃતદેહોને દફનાવતા પરિવારજનો

આ ઘટનાનો મૃતકાંક વધીને હવે 60 થઈ ગયો છે અને મૃતકો પૈકી વિદ્યાર્થિનીઓની સંખ્યા વધારે છે.

દસ્ત-એ-બાર્ચીમાં આ હુમલો થયો હતો, આ વિસ્તાર સુન્ની ઉગ્રવાદીઓથી પ્રભાવિત હોવાનું મનાય છે.

કાબુલ હુમલા પાછળ કોણ?

ઘટનાસ્થળની તસવીરોમાં રક્તરંજિત પુસ્તકો અને અને જૂતાંઓ દેખાય છે.

અફઘાનિસ્તાનની સરકાર આ હુમલા માટે ઉગ્રવાદી તાલિબાનને જવાબદાર ઠેરવે છે, જોકે આ સમૂહ તેમની ભૂમિકાને નકારી કાઢે છે.

શનિવારના હુમલા માટે નિશાન પર કોણ હતું, એ અંગે સચોટપણે જાણી શકાયું નથી.

આ હુમલો એવા વખતે કરાયો છે, જ્યારે અફઘાનિસ્તાનમાંથી યુએસ સૈન્ય હઠાવવાની શરૂઆત કરાયા બાદ હિંસામાં વધારો થયો છે.

રૉયટર્સ મુજબ તારિક અરિયાને કહ્યું કે, ઘાયલોમાં મોટાં ભાગના વિદ્યાર્થીઓ છે. જોકે, એમણે વિસ્ફોટનું કારણ શું હતું એ અને તે કોને નિશાન બનાવી કરવામાં આવ્યો તે નથી કહ્યું.

નોબેલ શાંતિ સન્માન મેળવનારાં મલાલાએ કાબુલમાં વિસ્ફોટનો ભોગ બનનાર શાળાના બાળકોનાં પરિવારો પ્રત્યે સાંત્વના વ્યક્ત કરી છે અને દુનિયાના દેશોને બાળકોની રક્ષા માટે એક થવા અનુરોધ કર્યો છે.

કાબુલ હુમલાના દિવસે શું થયું?

વિસ્ફોટનો ભોગ બનેલાં એક મહિલાને હૉસ્પિટલ ખસેડવામાં આવી રહ્યાં છે.

એએફપી અનુસાર જે સમયે વિસ્ફોટ થયો એ સમયે સામાન્ય લોકો પણ પાસેના બજારમાં ઈદ-ઉલ-ફિત્ર માટે સામાન ખરીદવાં નીકળેલાં હતાં. ઉલ્લેખનીય છે કે મુસ્લિમો માટે પવિત્ર રમઝાન માસ પૂર્ણ થવા પર ઈદ-ઉલ-ફિત્રનો તહેવાર મનાવવામાં આવે છે.

આ વિસ્તારમાં શિયા હજરા સમુદાયની ખૂબ મોટી વસતી રહે છે અને તાજેતરના વર્ષોમાં આ સમુદાય કથિત ઇસ્લામી ચરમંપથી સમૂહ ઇસ્લામિક સ્ટેટના નિશાના પર રહ્યો છે.

સ્થાનિક મીડિયા અનુસાર અહીંની સરકારી સેકન્ડરી સ્કૂલની પાસે વિસ્ફોટનો મોટો અવાજ સાંભળવામાં આવ્યો. જે સમયે વિસ્ફોટ થયો તે સમયે વિદ્યાર્થીઓ સ્કૂલથી આવી રહ્યાં હતા.

સોશિયલ મીડિયામાં આવી રહેલી તસવીરોમાં સ્કૂલ બેગ અને બળેલી ગાડીઓ જોવા મળી રહી છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે અમેરિકાએ આ વર્ષે 11 સપ્ટેમ્બર સુધી અફઘાનિસ્તાનમાંથી પોતાની સેના હઠાવી લેવાનો નિર્ણય લીધો એ પછી દેશમાં હાઈઍલર્ટની સ્થિતિ છે.

અફઘાન અધિકારીઓનું કહેવું છે કે દેશની અંદર તાલિબાની હુમલાઓ વધી રહ્યાં છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

અફઘાનિસ્તાનની રાજધાની કાબુલમાં શનિવારે અનેક પરિવારો તેમનાં બાળકોના મૃતદેહોને દફનાવી રહ્યા હતા, માધ્યમિક શાળા ખાતે થયેલા વિસ્ફોટ બાદ કાબુલમાં આવા મંજર છે.


કાબુલનો આ યુવાન બાગકામમાં આજીવન પ્રવૃત્ત રહેવા માગે છે\nહમીદુલ્લાહ નામનો આ યુવાન અફઘાનિસ્તાનની રાજધાની કાબુલ નજીક બગીચો તૈયાર કરી રહ્યો છે.

તે વૃક્ષમાં પોતાના મિત્રોને જુએ છે અને યુદ્ધ અને અજંપા વચ્ચે પણ બાગકામમાં રોમાંચ અનુભવી રહ્યો છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

યુદ્ધ અને હિંસાથી ગ્રસ્ત અફઘાનિસ્તાનમાં એક યુવાન બગીચાની સારસંભાળ દ્વારા શાંતિસભર અને નયનરમ્ય વાતાવરણ ઊભું કરી રહ્યો છે.


કાબુલમાં આત્મઘાતી હુમલો: 40 લોકોનાં મૃત્યુ\nઆ હુમલામાં ઓછામાં ઓછા 40 લોકોનાં મૃત્યુ થયાં છે અને 30 જેટલા લોકો ઘાયલ થયા છે.

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં આંતરિક બાબતોના મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે આત્મઘાતી વિસ્ફોટ બાદ તરત જ એ જ વિસ્તારમાં બીજા બે વિસ્ફોટ થયા છે.

ઇસ્લામિક સ્ટેટ દ્વારા છેલ્લા કેટલાક સમયથી શિયા મુસ્લિમોને નિશાન બનાવીને આ જ પ્રકારના હુમલા કરવામાં આવી રહ્યા છે.

કોણે કર્યો હુમલો?

ઇસ્લામિક સ્ટેટ ગ્રુપે તેના પ્રૉપેગૅન્ડા આઉટલેટ અમાક પર કહ્યું છે કે તેમણે સ્યૂસાઇડ બોમ્બર અને બીજા કેટલાક બોમ્બ સાથે શિયા સેન્ટરને નિશાન બનાવ્યું હતું.

તાલિબાને પહેલાં જ એક નિવેદન બહાર પાડીને કહ્યું હતું તેમનો આ હુમલામાં પાછળ હાથ નથી.

તાલિબાન ખાસ કરીને માત્ર શિયા પર જ હુમલા કરતું નથી.

જોકે, બંને ગુપ્સ અફઘાનિસ્તાનમાં વારંવાર હુમલાઓ કરે છે.

હુમલા અંગે અત્યાર સુધી શું જાણવા મળ્યું?

તબાયન સાંસ્કૃતિક સેન્ટર અને અફઘાન વૉઇસની ઓફિસો આ બંને લોકેશનો પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો.

એક બ્લાસ્ટ થયા બાદ થોડા સમય પછી અન્ય બે બ્લાસ્ટ થયા હતા.

એવું માનવામાં આવી રહ્યું છે કે પાછળથી થયેલા બ્લાસ્ટ ઘાયલોને મદદ કરવા જનાર લોકોને નિશાન બનાવવામાં માટે કરવામાં આવ્યા હતા.

મોહમ્મદ હસન નામના વિદ્યાર્થીએ ટોલો ન્યૂઝને જણાવ્યું હતું, "બ્લાસ્ટ થયા બાદ બિલ્ડિંગની અંદર આગ લાગી હતી અને ચારેતરફ ધૂમાડા હતા. બધા લોકો મદદ માટે બૂમો પાડી રહ્યા હતા."

સોશિયલ મીડિયામાં વિસ્ફોટ પછી લોકો ઘટના સ્થળના ફોટા શૅર કરી રહ્યા છે. આ ફોટાઓમાં લોકોની લાશો નજર આવી રહી છે.

અફઘાનિસ્તાનના ગૃહ મંત્રાલયના પ્રવક્તા નસરત રહીમીએ સમાચાર એજન્સી એએફપીને ક્હ્યું, ''તબાયન સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર નિશાના પર હતું."

"વિસ્ફોટના સમયે અફઘાનિસ્તાનમાં સોવિયત આક્રમણની 38મી વર્ષગાંઠ મનાવવામાં આવી રહી હતી. સંખ્યાબંધ વિદ્યાર્થીઓ ત્યાં મીડિયા ગ્રૂપના સભ્યો સાથે ચર્ચાના મંચ પર હાજર હતા.''

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

અફઘાનિસ્તાનની રાજધાની કાબુલમાં શિયા સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક સંગઠન પર આત્મઘાતી હુમલો કરવામાં આવ્યો.


કાયદા રદ કરવા સિવાય ખેડૂતો કયા વિકલ્પો ઇચ્છે છે તે કહે : કૃષિમંત્રી નરેન્દ્ર સિંહ તોમર - BBC TOP NEWS\nરવિવારે તોમરે કહ્યું, "સુપ્રીમ કોર્ટે ત્રણેય કૃષિકાયદાનું અમલીકરણ અટકાવી દીધું છે, તેથી હું માનું છું કે હવે જિદ્દનો પ્રશ્ન ખતમ થઈ જાય છે. અમારી અપેક્ષા છે કે ખેડૂત 19 જાન્યુઆરીના રોજ એક એક ક્લૉઝ પર ચર્ચા કરે અને તેઓ કાયદાને રદ કરવા સિવાય બીજા કયા વિકલ્પો ઇચ્છે છે, તે સરકાર સામે મૂકે."

કૃષિમંત્રીએ ફરી એક વાર મોદી સરકાર દ્વારા લાવવામાં આવેલા કૃષિકાયદાને યોગ્ય ઠેરવ્યા.

તેમણે કહ્યું, "ખેડૂત યુનિયન અડગ છે. તેમની કોશિશો સતત કાયદાને રદ કરાવવાને લઈને રહી છે. ભારત સરકાર જ્યારે કોઈ કાયદા બનાવે છે ત્યારે તે સંપૂર્ણ દેશ માટે હોય છે. આ કાયદાથી દેશના મોટા ભાગના ખેડૂતો, વિદ્વાન, વૈજ્ઞાનિક કૃષિક્ષેત્રમાં કામ કરનાર લોકો સંમત છે."

ખેડૂતો સાથેની વાતચીતના સવાલ પર તેમણે કહ્યું, "ભારત સરકારે ખેડૂત યુનિયન સાથે એક વાર નહીં, પરંતુ નવ વખત કલાકો સુધી વાતચીત કરી. અમે સતત ખેડૂત યુનિયનોને આગ્રહ કર્યો કે તેઓ કાયદાના ક્લૉઝ પર ચર્ચા કરે અને જ્યાં આપત્તિ છે, તે જણાવે છે, સરકાર તેના પર વિચાર અને સંશોધન કરવા માટે તૈયાર છે."

રાજસ્થાનમાં મુસાફરો ભરેલી બસમાં આગ લાગતાં 6નાં મૃત્યુ

શનિવારે રાતે રાજસ્થાનના ઝાલોરના મહેશપુરમાં વીજળીના તારના સંપર્કમાં આવવાથી એક બસમાં આગ લાગી હતી.

એનડીટીવી ઇન્ડિયાના અહેવાલ અનુસાર, આ ઘટનામાં છ લોકોનાં મૃત્યુ થયાં છે અને 17 મુસાફરો ગંભીર રીતે દાઝ્યા છે.

બસના ડ્રાઇવર અને કંડકટરનું ઘટનાસ્થળે મોત થયું હતું. જ્યારે ચાર મુસાફરોનાં હૉસ્પિટલમાં સારવાર દરમિયાન મોત થયાં હતાં.

દુર્ઘટના શનિવારે રાતે 10.30 વાગ્યા આસપાસ ઘટી હતી.

ઝાલોરના  એડિશનલ જિલ્લા કલેક્ટર છગનલાલ ગોયલે જણાવ્યું કે આ દુર્ઘટના જિલ્લાના મુખ્યાલય પાસે ઘટી હતી.

ગોયલે જણાવ્યું કે "દુર્ઘટનામાં દાઝેલા 17 લોકોમાંથી સાતને જોધપુર હૉસ્પિટલમાં રેફર કરાયા છે. ગાડીના ચાલક અને કંડકટરનું ઘટનાસ્થળે મોત થયું હતું."

દિલ્હીમાં રસીકરણ બાદ 51ને આડઅસર

રસીકરણ

દેશભરમાં 16 જાન્યુઆરીથી કોરોના વાઇરસ માટે રસીકરણની શરૂઆત થઈ છે.

જનસત્તાના અહેવાલ અનુસાર, કોરોના રસીકરણ અભિયાનના પહેલા દિવસે દિલ્હીમાં જે સ્વાસ્થ્યકર્મીઓને રસી લગાવાઈ છે, તેમાં પ્રતિકૂળ અસર (એઈએફઆઈ)નો એક ગંભીર અને 51 સામાન્ય કેસ સામે આવ્યા છે.

અખબારે એઇમ્સના નિદેશક રણદીપ ગુલેરિયાના હવાલાથી લખ્યું કે સાંજે ચાર વાગ્યા બાદ સુરક્ષાગાર્ડને રસી અપાઈ હતી. બાદમાં 20 મિનિટ બાદ તેમના ધબકારા વધી જતા તેમને હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં...\n\ntl;dr:

કેન્દ્રીય કૃષિમંત્રી નરેન્દ્ર સિંહ તોમરે ખેડૂત સંગઠનોને કૃષિકાયદા પાછા ખેંચવા સિવાય, અન્ય વિકલ્પો પર ચર્ચા કરવાની વાત કરી છે.


કાર અકસ્માતમાં શબાના આઝમી ઘાયલ, અંબાણી હૉસ્પિટલમાં ખસેડાયાં\nરાયગઢ પોલીસને ટાંકતા ન્યૂઝ એજન્સી એ.એન.આઈ. જણાવે છે કે મુંબઈથી 60 કિલોમીટર દૂર ખલાપુર પાસે શબાનાની કારે ઑવરટેક કરવાનો પ્રયાસ કરતા આ દુર્ઘટના ઘટી હતી.

રાયગઢના એસપી અનિલ પરાસકરનું કહેવું છે કે તેમની કારની ટ્રક સાથે ટક્કર થઈ હતી. દુર્ઘટનામાં તેમની કારને ભારે નુકસાન થયું હતું.

સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈ અનુસાર તેમને નવી મુંબઈની એમજીએમ હૉસ્પિટલમાં ભરતી કરાયાં હતા.

ત્યારબાદ મોડી સાંજે શબાના આઝમીને મુંબઈની ધીરુભાઈ અંબાણી હૉસ્પિટલમાં વધુ સારવાર અર્થે ખસેડવામાં આવ્યાં હતાં.

અંબાણી હૉસ્પિટલના સી.ઈ.ઓ. (ચીફ ઍક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર) ડૉ. સંતોષ શેટ્ટીના કહેવા પ્રમાણે, આઝમીની તબિયત સ્થિર છે તથા તેમને સઘન તબીબી દેખરેખ હેઠળ રાખવામાં આવ્યા છે.

શબાના આઝમી પુનાથી મુંબઈ પરત ફરી રહ્યાં હતાં ત્યારે તેમની ગાડી ઑવરટેક કરવા જતાં ટ્રક સાથે અથડાઈ હતી.

પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર આ અકસ્માતને લીધે શબાનાના ચહેરા, ગળા અને આંખ પર ઈજા થઈ છે. તેઓ ડ્રાઈવરની બાજુવાળી સીટ પર બેઠાં હતાં.

આ સમયે તેમના પતિ જાવેદ અખ્તર પણ અન્ય એક કારમાં હતા, તેઓ સલામત છે.

અમદાવાદમાં 'કેમ છો ટ્રમ્પ?'

હિંદુસ્તાન ટાઇમ્સ ડૉટ કોમના અહેવાલ પ્રમાણે અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પના ફેબ્રુઆરી મહિનામાં યોજાનાર સંભવિત ભારતપ્રવાસ વખતે અમદાવાદમાં 'હાઉડી મોદી' જેવો કાર્યક્રમ 'કેમ છો ટ્રમ્પ?' યોજાવાની સંભાવના છે.

નોંધનીય છે કે ગત વર્ષે સપ્ટેમ્બર મહિનામાં ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના અમેરિકાપ્રવાસ સમયે અમેરિકાના મૂળ ભારતીય નાગરિકો દ્વારા તેમના સન્માનમાં હ્યુસ્ટનમાં 'હાઉડી મોદી' કાર્યક્રમ યોજાયો હતો.

અહેવાલ અનુસાર અમેરિકન પ્રમુખના ભારતઆગમન અંગેની યોજના વિશે જાણતા કેટલાક લોકોએ જણાવ્યું હતું કે, "અમેરિકન પ્રમુખ ફેબ્રુઆરીમાં ભારતના ત્રણ દિવસીય પ્રવાસ પર આવવાના છે."

"રાષ્ટ્રપતિ આ પ્રવાસ દરમિયાન ભારતના દિલ્હી સિવાયના અન્ય એક શહેરની મુલાકાત લઈ શકે છે."

"જ્યાં તેમના સ્વાગત માટે હ્યુસ્ટન જેવો જ કાર્યક્રમ યોજાય તેવી શક્યતા છે."

"દિલ્હી સિવાયનું એ અન્ય શહેર અમદાવાદ હોઈ શકે. જોકે, હજુ સુધી આ અંગે અંતિમ નિર્ણય લેવાયો નથી."

LRD ભરતી વિવાદમાં પુત્રો સાથે અન્યાયના આરોપ સાથે પિતાની આત્મહત્યા

ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાના અહેવાલ અનુસાર શુક્રવારે જુનાગઢના મ્યાંજર હુન નામની 49 વર્ષીય વ્યક્તિએ કથિતપણે લોકરક્ષકદળની ભરતીની પરીક્ષામાં થયેલા વિવાદના પરિણામે આત્મહત્યા કરી લીધી.

પશ્ચિમ ગુજરાત વીજ કંપની...\n\ntl;dr:

વિખ્યાત બોલીવૂડ ફિલ્મ અભિનેત્રી શબાના આઝમીને મુંબઈ-પુના એક્સપ્રેસ હાઈવે પર અકસ્માત નડ્યો છે.


કારગિલ : એ વ્યક્તિ જેણે કારગિલના યુદ્ધમાં પાકિસ્તાની સૈનિકોને જમાડ્યા\n"એક સ્થાનિક હૉસ્પિટલમાં પર્વતો પરથી લવાયેલા સૈનિકો માટે રક્તદાન કરવા આવેલા ડઝનબંધ લોકોને પણ મેં જોયા."

ગુલ શેર (બદલાવાયેલું નામ)ની ઉંમર આશરે પચાસેક વર્ષ હશે પરંતુ એમનું મન આજે પણ કારગિલ યુદ્ધની યાદોથી ભરેલું છે.

21 વર્ષ પહેલાં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે લડાયેલા એ યુદ્ધમાં ઘાયલ થયેલા અને મૃત્યુ પામેલા સૈનિકોને યાદ કરતા ગુલ શેર આજે પણ અફસોસ અને દુઃખમાં સરી પડે છે.

બીબીસીએ આ તથ્યોની પુષ્ટિ નથી કરી.

એપ્રિલ 1999માં કારગિલ પાસે નિયંત્રણ રેખા નજીક પહેરો ભરી રહેલા ભારતીય સૈનિકો પર ઊંચાઈ પરથી ગોળીબાર કરાયો હતો.

થોડા દિવસો બાદ ભારતીય સૈન્યને માલુમ પડ્યું કે કપરા હવામાનને લીધે નિયંત્રણ રેખા પર આવેલી જે ચોકીઓ તેમણે ખાલી કરી હતી એ હવે પાકિસ્તાની હથિયારબંધ લોકોના કબજા હેઠળ છે.

ભારતીય સૈન્યના અધિકારીઓને બાદમાં એવી પણ જાણ થઈ કે એ ચોકીઓ પર કબજો જમાવનારા મોટા ભાગના લોકો પાકિસ્તાની સૈન્યની નૉર્ધન લાઇટ ઇન્ફન્ટ્રીના તાલીમબદ્ધ સૈનિકો હતા.

વળતા જવાબમાં ભારતની સરકારે તેમને ત્યાંથી હઠાવવા માટે સૈન્ય અભિયાન આરંભ્યું, જે આશરે ત્રણ મહિના સુધી ચાલ્યું.

કારગિલનું યુદ્ધ લડાયું એ વખતે ગુલ શેર પાકિસ્તાની સેનામાં એક સક્રિય કાર્યકર તરીકે સામેલ હતા.

તેમના પૂર્વજો સદીઓ પહેલાં શ્રીનગરથી ગિલગિટ જતા રહ્યા હતા પરંતુ તેમના મતે કાશ્મીરની ખીણ સાથે હજુ પણ તેમને ગાઢ સંબંધ છે.

ગુલ શેર કહે છે, "એ દિવસે મેં નિર્ણય કર્યો કે હું લોકોને અમારી સાથે જોડવા અને ભારત વિરુદ્ધ સૈન્યની મદદ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરીશ."

ગુલ શેરે વર્ષ 1987-88 દરમિયાન પાકિસ્તાની આર્મી પાસેથી સૈન્યતાલીમ મેળવી હતી.

બાદમાં તેઓ પાકિસ્તાની સૈન્યની 'સેકન્ડ લાઇન ઑફ ડિફેન્સ' ગણાતી 'મુજાહિદ રેજિમૅન્ટ'માં જોડાયા.

આ રેજિમૅન્ટને યુદ્ધ દરમિયાન સૈન્યની મદદ કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી હતી.

જોકે, પાંચ વર્ષ બાદ સ્વાસ્થ્યનું કારણ આગળ ધરી તેમણે સૈન્યમાંથી નિવૃત્તિ લઈ લીધી હતી.

ગુલ શેરે નિવૃત્તિ તો લઈ લીધી પણ એમના જણાવ્યા અનુસાર સૈન્યમાં જોડાવાનો તેમનો ઉદ્દેશ કંઈક અલગ જ હતો.

ગુલ શેર કહે છે કે જ્યારે કારગિલ યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું તો તેમણે એ આશાએ પાકિસ્તાની સૈન્યનો સાથ આપ્યો હતો કે જો પાકિસ્તાન યુદ્ધ જીતી જશે તો શ્રીનગરને ભારતના કબજામાં મુક્ત કરાવી શકાશે.

તેઓ જણાવે છે, "યુદ્ધ વખતે હું સ્કર્દુથી સો કિલોમિટર દૂર ખપલુના એક બૅસકૅમ્પમાં જતો હતો. તાલીમ પ્રાપ્ત સામાન્ય લોકો પણ મોટી...\n\ntl;dr:

"1999ના મે માસની વાત છે. હું ગિલગિટના દક્ષિણ-પૂર્વમાં આવેલા જગલોટ ગામમાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો ત્યારે મેં કેટલાક લોકોને કારાકોરમ રાજમાર્ગ પર ભેગા થઈ પાકિસ્તાની સૈન્યના પક્ષે નારેબાજી કરતા સાંભળ્યા."


કારગિલ : જ્યારે પાકિસ્તાની સૈનિકને વીરતા પુરસ્કાર માટે ભારતે ભલામણ કરી\n1999ના કારગિલ યુદ્ધમાં એવું જ થયું જ્યારે ટાઇગર હિલના મોર્ચે પાકિસ્તાનની સેનાના કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાં એટલી બહાદુરીથી લડાઈ લડ્યા કે ભારતીય સેનાએ પણ તેની નોંધ લેવી પડી.

એ લડાઈને કમાન્ડ કરી રહેલા બ્રિગેડિયર એમ. એસ. બાજવા યાદ કરે છે, "જ્યારે આ લડાઈ પૂર્ણ થઈ તો હું આ ઓફિસરનો પ્રશંસક બની ગયો હતો. હું 71ની લડાઈ પણ લડી ચૂક્યો છું."

"મેં ક્યારેય પાકિસ્તાની ઓફિસરને લીડ કરતા જોયા નથી. બાકી બધા પાકિસ્તાની કુર્તા અને પાયજામામાં હતા. માત્ર એ એક વ્યક્તિએ ટ્રેક સૂટ પહેર્યો હતો."

આત્મઘાતી હુમલો

હાલ જ કારગિલ પર એક પુસ્તક 'કારગિલ અનટોલ્ડ સ્ટોરીઝ ફ્રૉમ ધ વૉર' લખી ચૂકેલાં રચના બિષ્ટ રાવત જણાવે છે, "કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાં નૉર્થર્ન લાઇટ ઇંફેંટ્રીમાં હતા."

"ટાઇગર હિલ પર પાંચ જગ્યાએ તેમણે પોતાની ચોકીઓ બનાવીને રાખી હતી. પહેલા 8 શીખોને તેના પર કબજો કરવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ તેઓ તેના પર કબજો કરી શક્યા નહીં."

"ત્યારબાદ જ્યારે 18 ગ્રેનેડિયર્સને પણ તેમની સાથે કામે લગાડવામાં આવ્યા તો તેઓ એક ચોકી પર કબજો કરવામાં સફળ રહ્યા. પરંતુ કૅપ્ટન શેર ખાંએ એક જવાબી હુમલો કર્યો."

એક વખત નિષ્ફળ થવા પર તેમણે ફરી પોતાના સૈનિકોને 'રિગ્રૂપ' કરી ફરી હુમલો કર્યો.

જે લોકો આ યુદ્ધ જોઈ રહ્યા હતા, તેઓ બધા જ કહી રહ્યા હતા કે આ એક આત્મઘાતી હુમલો હતો.

તેઓ જાણતા હતા કે આ મિશન સફળ થઈ શકશે નહીં, કેમ કે ભારતીય સૈનિકોની સંખ્યા તેમના કરતાં વધારે હતી.

ખિસ્સામાં ચિઠ્ઠી

બ્રિગેડિયર એમપીએસ બાજવા કહે છે, "કૅપ્ટન શેર ખાં બહાદુરીથી લડ્યા. અંતે અમારા એક જવાન કૃપાલ સિંહ ઘાયલ હાલતમાં પડ્યા હતા, તેમણે અચાનક ઊઠીને 10 ગજના અંતરથી એક બર્સ્ટ માર્યો અને શેર ખાંને પછાડવામાં સફળ રહ્યા."

શેર ખાંના પછડાવાથી તેમના હુમલાની ધાર જતી રહી. બ્રિગેડિયર બાજવા જણાવે છે, "અમે ત્યાં 30 પાકિસ્તાનીઓના મૃતદેહોને દફનાવ્યા."

"મેં સિવિલિયન પોર્ટર્સ મોકલીને કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાંના મૃતદેહને નીચે મગાવ્યો, પહેલા અમે તેને બ્રિગેડ હેડક્વાર્ટરમાં રાખ્યો."

જ્યારે તેમનો મૃતદેહ પરત ગયો તો તેમના ખિસ્સામાં બ્રિગેડિયર બાજવાએ એક ચિઠ્ઠી મૂકી જેના પર લખ્યું હતું, "કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાં ઑફ 12 એનએલઆઈ હેઝ ફૉટ વેરી બ્રેવલી એન્ડ હી શુડ બી ગિવન હિઝ ડ્યૂ."

એટલે કે કૅપ્ટન શેર ખાં ખૂબ બહાદુરીથી લડ્યા અને તેમને તેનો શ્રેય મળવો જોઈએ.

નામના કારણે ઘણી સમસ્યા

પાકિસ્તાનની સરકારે કૅપ્ટન શેર ખાં પર પોસ્ટટિકિટ...\n\ntl;dr:

એવું ખૂબ ઓછું જોવા મળે છે જ્યારે શત્રુ સેના કોઈ સૈનિકની બહાદુરીના વખાણ કરે અને તેની સેનાને લખીને કહે કે આ સૈનિકની વીરતાને સન્માન મળવું જોઈએ.


કારગિલ યુદ્ધ : 15 ગોળીઓ ખાઈને પણ લડતા રહ્યા પરમવીર યોગેન્દ્ર\nબંને વચ્ચે કેટલીક મિનિટો સુધી વાતચીત ચાલી અને ત્યાર બાદ પુરીએ 56 માઉન્ટેન બ્રિગેડના ડેપ્યુટી કમાન્ડર એસવીઈ ડેવિડે કહ્યું, 'તપાસ કરો કે ટીવી રિપોર્ટર બરખા દત્ત આસપાસમાં છે કે કેમ? શું તેઓ ટાઇગર હિલ પર થઈ રહેલા ગોળીબારનું લાઇવ રિપોર્ટિંગ કરી રહ્યાં છે?'

લેફ્ટનન્ટ જનરલ મોહિન્દર પુરી યાદ કરતા કહે છે, 'મને ખબર પડી કે ટાઇગર હિલ પરના આપણા હુમલાની લાઇવ કૉમેન્ટરી તેઓ આપી રહ્યાં છે."

"અમે તરત જઈને કહ્યું કે આ બંધ કરી દો. અમે નહોતા ઇચ્છતા કે પાકિસ્તાનીઓને આ વાતની જાણ થાય."

જનરલ પુરીએ કહ્યું, "મેં આ હુમલાની માહિતી માત્ર અમારા કોર કમાન્ડરને આપી હતી."

"તેમણે આ વિશે સેનાના વડાને પણ જણાવ્યું નહોતું. એટલે મને નવાઈ લાગેલી કે આવા સંવેદનશીલ ઑપરેશનની લાઇવ કૉમેન્ટરી કેવી રીતે તેઓ કરી રહ્યાં છે?"

ટાઇગર હિલ પર કબજાની જાહેરાત

ચોથી જુલાઈએ સંરક્ષણ પ્રધાન જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિઝે જ્યારે જાહેરાત કરી કે ટાઇગર હિલ પર ભારતે કબજો કરી લીધો છે, ત્યારે હકીકતમાં હજી ભારતીય સૈનિકોએ સંપૂર્ણપણે કબજો નહોતો કર્યો.

ટાઇગર હિલની ટોચે હજી પણ પાકિસ્તાનીઓ બેઠા હતા. તે વખતે ભારતીય સેનાના બે બહાદુર યુવા અફસરો લેફ્ટનન્ટ બલવાન સિંહ અને કૅપ્ટન સચીન નિમ્બાલકર શિખર પરથી પાકિસ્તાનીઓને ખદેડવા માટે પૂરી તાકાતથી લડી રહ્યા હતા.

તેઓ શિખરથી હજી 50 મીટર નીચે હતા ત્યારે બ્રિગેડના મુખ્ય મથકે સંદેશ પહોંચ્યો હતો કે, 'ધે આર શૉર્ટ ઑફ ધ ટૉપ.' (શિખરથી થોડે દૂર છે.)

શ્રીનગરથી ઉધમપુર થઈને આ સંદેશ દિલ્હી પહોંચ્યો ત્યાં સુધીમાં તેની વાક્યરચનામાં ફેરફાર થઈ ગયો હતો.

સંદેશ એવો પહોંચ્યો કે 'ધે આર ઑન ધ ટાઇગર ટૉપ.' (શિખરની ઉપર છે.) આવો ફેરફાર સાથેનો સંદેશ સંરક્ષણ પ્રધાન સુધી પહોંચ્યો ત્યારે પંજાબમાં તેઓ એક જાહેરસભાને સંબોધી રહ્યા હતા.

તેમણે લાંબું વિચાર્યા વિના સભામાં જ જાહેરાત કરી દીધી કે ટાઇગર હિલ પર ભારતનો કબજો થઈ ગયો છે.

પાકિસ્તાનનો વળતો હુમલો

જનરલ મોહિન્દર પુરી જણાવે છે કે તેમણે આ વાત કોર કમાન્ડર જનરલ કિશન પાલને જણાવી ત્યારે તેમનું પહેલું વાક્ય એવું જ હતું કે 'જાઓ ત્યારે શૅમ્પેનમાં સ્નાન કરી લો.'

તેમણે સેનાના વડા જનરલ મલિકને પણ ખબર પહોંચાડી અને તેમણે પણ મને ફોન કરીને આ સફળતા માટે અભિનંદન આપ્યાં.

પરંતુ વાત હજી પૂરી થઈ નહોતી. ટાઇગર હિલનું શિખર એટલું નાનું છે કે ત્યાં બહુ થોડા જવાનો જ રહી શકે.

પાકિસ્તાની સૈનિકોએ અચાનક ઊંચાઈ પરથી ઢાળ પરના ભારતીય જવાનો પર વળતો ગોળીબાર...\n\ntl;dr:

3 જુલાઈ, 1999ના રોજ ટાઇગર હિલ પર બરફ પડી રહ્યો હતો. રાત્રે સાડા નવ વાગ્યે ઑપ્સ રૂમમાં ફોનની ઘંટી વાગી. ઑપરેટરે કહ્યું કે કોર કમાન્ડર જનરલ કિશન પાલ મેજર જનરલ મોહિન્દર પુરી સાથે તાત્કાલિક વાત કરવા માગે છે.


કારગિલ યુદ્ધ : ગુમ થયેલું એ યાક પાકિસ્તાની સૈનિકો માટે બન્યું મુસીબત\nઆ શબ્દો છે 55 વર્ષીય તાશી નામગ્યાલના કે જેમણે સંભવતઃ સૌથી પહેલી વખત કારગિલના પહાડોમાં છુપાયેલા પાકિસ્તાની સૈનિકોને જોયા હતા.

આ વર્ષ 1999ની વાત છે જ્યારે એક દિવસ તાશી નામગ્યાલ કારગિલના બાલ્ટિક સૅક્ટરમાં પોતાના ગુમ થયેલા નવા યાકની શોધ કરી રહ્યા હતા.

તેઓ પહાડો પર ચઢીને જોઈ રહ્યા હતા કે તેમનું યાક ક્યાં ખોવાઈ ગયું.

આ દરમિયાન પ્રયાસ કરતાં કરતાં તેમને પોતાનું યાક દેખાયું. પરંતુ એ યાકની સાથે સાથે તેમને જે જોવા મળ્યું તેને કારગિલ યુદ્ધની પહેલી ઘટના માનવામાં આવે છે.

તેમણે કેટલાક શંકાસ્પદ લોકોને જોયા અને ભારતીય સેનાને તાત્કાલિક આ અંગે જાણકારી આપી.

તેઓ જણાવે છે, "હું એક ગરીબ ચરવૈયો હતો. તે જમાનામાં મેં તે યાક 12000 રૂપિયામાં ખરીદ્યું હતું. જ્યારે મારું યાક ખોવાઈ ગયું તો હું ચિંતામાં મુકાઈ ગયો હતો."

"સામાન્યપણે યાક સાંજના સમયે પરત આવી જાય છે, પરંતુ આ નવું યાક હતું એટલે મારે તેની શોધમાં નીકળવું પડ્યું. તે દિવસે મને યાક તો મળી ગયું, પરંતુ તે દિવસે મને પાકિસ્તાની સૈનિકોને જોવાની પણ તક મળી."

તાશી કારગિલથી 60 કિલોમિટરના અંતરે સિંધુ નદીના કિનારે ગારકૌન નામના ગામમાં રહે છે.

તાશી મને એ જગ્યાએ લઈ ગયા જ્યાં તેમણે ઘૂસણખોરોને જોયા હતા.

બૌદ્ધ ધર્મને માનતા તાશીએ મને ગર્વ સાથે રસ્તામાં આવતા તેમનાં ખેતર પણ બતાવ્યાં.

ચાલતાં ચાલતાં જ્યારે અમે તે જગ્યાએ પહોંચ્યા જ્યાં તેમને પાકિસ્તાની સૈનિકો દેખાયા હતા.

તેઓ તુરંત બૂમ પાડીને બોલી ઊઠ્યા, "તેઓ અહીં જ હતા. અને આ એ જગ્યા છે જ્યાં ચઢીને મેં તેમને જોયા હતા."

તાશી જણાવે છે, "આ જ જગ્યાએ મારું યાક ગુમ થઈ ગયું હતું અને જ્યારે યાકને શોધવા માટે હું ઉપર ચઢ્યો ત્યારે મને કેટલાક શંકાસ્પદ લોકો દેખાયા."

"પહેલા મારા મનમાં વિચાર આવ્યો કે કદાચ તેઓ શિકારી હતા, પરંતુ ત્યારબાદ મેં દોડીને સેનાને તેના અંગે જાણકારી આપી."

આ સૂચના મળ્યા બાદ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કારગિલમાં યુદ્ધ લડાયું, જેમાં આશરે 600 ભારતીય સૈનિકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં.

તાશી અને આ ગામના લોકો ગર્વ સાથે જણાવે છે કે તેમણે પોતાના સ્તરે આ યુદ્ધમાં ભારતને મળેલી જીતમાં પોતાની ભૂમિકા નિભાવી છે.

પોતાના સમાજનાં પ્રતીકોને દર્શાવતી એક વિશેષ ટોપી પહેરેલા તાશી આ યુદ્ધ બાદ પોતાને મળેલા સન્માન ચિહ્નને દેખાડે છે.

તેમાં મોટા ભાગના ઍવૉર્ડ તેમની સજગતા અને બહાદુરી માટે આપવામાં આવ્યા હતા.

કારગિલ યુદ્ધને 20 વર્ષ વીતી ગયાં બાદ તેમનું તેમનું મન...\n\ntl;dr:

"જો તે મારું નવું યાક ન હોત તો હું તેને શોધવા ન જતો અને કદાચ હું પાકિસ્તાની ઘૂસણખોરોને પણ જોઈ ન શકતો."


કારગિલ યુદ્ધ : જ્યારે પાકિસ્તાન સામેના યુદ્ધમાં ભારતની જીત થઈ\nભારતને આ વાતની જાણ થતા ભારતીય સૈનિકને ઍલર્ટ કરી દેવામાં આવ્યું હતું.

બન્ને તરફની ગતિવિધિઓ વધી રહી હતી અને આખરે સામસામે ફાયરિંગ શરૂ થયું.

13 દિવસ સુધી ચાલેલા યુદ્ધમાં આખરે ભારતની જીત થઈ હતી.

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

21 વર્ષ પહેલાં ભારતના કારગિલના પહાડીવિસ્તારમાં અમુક કથિત પાકિસ્તાની મુઝાહિદિનનો ઘૂસી આવ્યા હતા.


કારગિલ યુદ્ધ : જ્યારે પાકિસ્તાનના ચાર જનરલોએ સાથે મળીને વર્ષો જૂની યોજનાનો અમલ કર્યો\nપાકિસ્તાની પત્રકાર નસીમ ઝાહરાનું પુસ્તક 'ફ્રોમ કારગિલ ટુ ધ કુપ-ઇવેન્ટ્સ ધેટ શૂક પાકિસ્તાન' પણ તેવાં જ પુસ્તકોમાંથી એક છે.

કારગિલ યુદ્ધને 20 વર્ષ પૂર્ણ થયા છે, ત્યારે બીબીસી સંવાદદાતા શુમાઇલા ઝાફરીએ નસીમ ઝાહરા સાથે વાતચીત કરી અને તેમનાં પુસ્તકમાં વર્ણિત ઘટનાઓ મામલે ચર્ચા કરી.

નસીમ ઝાહરા કહે છે કે પ્રાથમિક તબક્કે કારગિલની યોજના હતી કે ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીર સ્થિત પહાડો પર કબજો મેળવી લેવામાં આવે અને શ્રીનગર-લેહના રસ્તાને બ્લૉક કરી દેવામાં આવે.

આ રસ્તો ખૂબ મહત્ત્વનો હતો. કાશ્મીર સ્થિત ભારતીય સેનાને જરૂરી સામગ્રી પહોંચાડવાનો તે એકમાત્ર રસ્તો હતો.

નસીમના જણાવ્યા પ્રમાણે, કારગિલની યોજના બનાવી રહેલા પાકિસ્તાની જનરલનું માનવું હતું કે તેનાથી પરિસ્થિતિ બગડશે અને કાશ્મીર મામલે વાત કરવા માટે ભારત પર દબાણ પણ વધશે.

પરંતુ જે રીતે પાકિસ્તાની સૈનિકો લડ્યા, તે ધારી શકાય તેમ ન હતું.

તેમણે કહ્યું, "કારગિલ મામલે રસપ્રદ વાત એ છે કે પાકિસ્તાનીઓ તેના પર ગર્વ લઈ શકે છે અને તેને લઈને દુઃખી પણ થઈ શકે છે."

"ગર્વ એ માટે કેમ કે થીજી જવાય તેવા તાપમાનમાં 17-18,000 ફૂટની ઊંચાઈ પર સૈનિકો લડવા ગયા હતા."

"તેમણે પહાડોનો રસ્તો નક્કી કર્યો હતો. જે પરિસ્થિતિમાં તેઓ લડ્યા હતા તે ગર્વ લેવાની બાબત છે. જોકે, સવાલ એ પણ થાય છે કે તેમને ત્યાં શા માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા?"

નસીમ ઝાહરા આગળ કહે છે, "પ્રાથમિક સ્તરે પાકિસ્તાની સેનાએ ભારતીય સેનાને ખૂબ નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું."

"ભારતીય સેનાને ખબર પણ ન હતી કે શું થયું. ભારતીય જનરલ કહી રહ્યા હતા કે તેઓ પાકિસ્તાની સૈનિકોને તેમના વિસ્તારમાંથી થોડાં કલાકો અથવા થોડાં દિવસોમાં બહાર કાઢી દેશે"

નસીમ ઝાહરાના જણાવ્યા પ્રમાણે શરૂઆતમાં પાકિસ્તાની સેના અને લડાકૂઓને પહાડોની સૌથી ઉપર હોવાના કારણે મદદ મળી હતી અને તેમના માટે ઊંચાઈ પરથી ભારતીયો પર હુમલો કરવો સહેલો હતો. પરંતુ આગળ ચાલતા પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ.

નસીમ ઝાહરાના દાવા પર કોઈ સૈન્ય અધિકારીની પ્રતિક્રિયા મળી શકી નથી.

'મોટી ભૂલ'

કારગિલ : એ વ્યક્તિ જેમણે સૌથી પહેલા ઘુસણખોરોને જોયા હતા

નસીમ ઝાહરાએ કહ્યું હતું કે જ્યારે ભારતીય સેનાને ધીમે-ધીમે ખબર પડી કે શું થઈ રહ્યું છે, તેઓ બોફર્સ ગન લઈને આવ્યા. તેમનો ઉપયોગ સામાન્યપણે આ પ્રકારના ઑપરેશનમાં થતો નથી.

તેઓ કહે છે, "જો તમે પૂછો કે કઈ વસ્તુ છે કે જેણે કારગિલના યુદ્ધની દિશા બદલી નાખી, તો તેનો જવાબ છે બોફર્સ."...\n\ntl;dr:

કારગિલ યુદ્ધ મામલે ભારત અને પાકિસ્તાનમાં ઘણાં પુસ્તકો લખાયાં છે, જેમાં યુદ્ધ સાથે સંકળાયેલી એવી માહિતીઓ આપવામાં આવી છે કે જેની કદાચ કોઈને નહીં ખબર હોય.


કારગિલ વિજય દિવસ : જ્યારે દિલીપ કુમારે કહ્યું કે મિયાં સાહેબ, તમારી પાસેથી આવી અપેક્ષા નહોતી\nજૂન 1999માં કારગિલમાં પાકિસ્તાની ઘૂસણખોરી પર પ્રહાર કરતું ભારતીય હેલિકૉપ્ટર

8 મે, 1999ના રોજ પાકિસ્તાનની 6 નોર્ધન લાઇટ ઇન્ફન્ટ્રીના કૅપ્ટન ઇફ્તેખાર અને લાન્સ હવાલદાર અબ્દુલ હકીમ 12 સૈનિકો સાથે કારગિલની આઝમ ચોકી પર બેઠા હતા. તેમણે જોયું કે થોડે દૂર કેટલાક ભારતીય માલધારીઓ માલઢોર ચરાવવા આવ્યા હતા.

પાકિસ્તાની સૈનિકોએ ચર્ચા કરી કે આ માલધારીઓને પકડી લેવા છે? કેટલાકે કહ્યું કે તેમને કેદ કરીશું તો ખાવાનું આપવું પડશે. અત્યારે સૌને થઈ રહે તેટલું રાશન પણ નથી. માટે તેમને જવા દેવા.

તે લોકો ત્યાંથી જતા રહ્યા અને દોઢેક કલાક બાદ છથી સાત ભારતીય જવાનો સાથે ત્યાં ફરી આવી પહોંચ્યા હતા.

ભારતીય સૈનિકોએ પોતાનાં દૂરબીનોથી ઉપર નજર કરી અને પરત જતા રહ્યા. બપોરે લગભગ બે વાગ્યે એક લામા હેલિકૉપ્ટર ત્યાં ઊડતું જોવા મળ્યું.

હેલિકૉપ્ટર એટલું નીચે ઊડી રહ્યું હતું કે કૅપ્ટન ઇફ્તેખારને પાયલટનો બેજ પણ દેખાઈ શકે. આ પ્રથમ વાર હતું કે જ્યારે ભારતીય સૈનિકોને જાણ થઈ કે મોટી સંખ્યામાં પાકિસ્તાની સૈનિકો કારગિલના પહાડોની ટોચ પર અડ્ડા જમાવીને બેસી ગયા.

પાકિસ્તાની સેનાના નિવૃત્ત કર્નલ અશફાક હુસૈને 'વિટનેસ ટૂ બ્લન્ડર - કારગિલ સ્ટોરી અનફૉલ્ડ્સ' નામે પુસ્તક લખ્યું છે.

બીબીસી સાથે વાતચીત કરતાં તેઓ કહે છે, "મેં પોતે કૅપ્ટન ઇફ્તેખાર સાથે વાત કરી હતી. તેમણે મને જણાવ્યું કે બીજા દિવસે ફરીથી ભારતીય સેનાનું લામા હેલિકૉપ્ટર ત્યાં આવ્યું હતું અને આઝમ, તારિક અને તશફીન ચોકીઓ પર જોરદાર ગોળીબારી કરી હતી.

"કૅપ્ટન ઇફ્તેખારે બટાલિયન હેડક્વાર્ટર પાસે ભારતીય હેલિકૉપ્ટર પર વળતો ગોળીબાર કરવા માટે મંજૂરી માગી હતી, પણ તેમને મંજૂરી મળી નહોતી. તેના કારણે ભારતીયો માટે સરપ્રાઇઝ ઍલિમૅન્ટ ખતમ જશે એમ માનીને નકાર કરી દેવાયા હતો."

ભારતનું રાજકીય નેતૃત્વ અંધારામાં

કારગિલ યુદ્ધમાં ભારતીય સૈનિકો

આ બાજુ ભારતીય સેનાના અધિકારીઓને ખ્યાલ આવી ગયો કે પાકિસ્તાની સેનાએ ભારતનાં મોટાં ક્ષેત્રમાં ઘૂસણખોરી કરી છે. જોકે, તેમને લાગ્યું કે પોતાની રીતે મામલાને પાર પાડી દેવાશે. તેથી સેનાએ રાજકીય નેતાગીરીને આ બાબતની જાણ કરી નહોતી.

એક જમાનામાં ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસમાં સંરક્ષણ બાબતોના સંવાદદાતા તરીકે કામ કરનારા જસવંત સિંહના પુત્ર માનવેન્દ્ર સિંહ યાદ કરતા કહે છે, "મારા એક મિત્ર ત્યારે સેનાના વડામથકે કામ કરતા હતા. તેમણે ફોન કરીને મને કહ્યું કે મળવા માગે છે."

"હું તેમના ઘરે મળવા ગયો હતો. તેમણે કહ્યું...\n\ntl;dr:

21 વર્ષ પહેલાં કારગીલની પર્વતમાળા પર ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે લડાઈ થઈ હતી. પાકિસ્તાની સૈનિકોએ કારગીલના ઊંચા પહાડો પર ઘૂસણખોરી કરીને પોતાની છાવણીઓ બનાવી દીધી તે પછી આ લડાઈ થઈ હતી.


કારગિલ વિજયદિવસ : ઇન્ડિયન ઍરફૉર્સે કઈ રીતે યુદ્ધનું પાસું પલટી નાખ્યું?\nપાકિસ્તાન સમર્થિત ઘૂસણખોરોના બંકર ઉપર હુમલો કરી રહેલું ભારતીય વાયુદળનું હેલિકૉપ્ટર

આ સિવાય પણ કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન ભારતીય સેનાના જવાનોને મહાવીર ચક્ર, વીર ચક્ર એનાયત થયા, પરંતુ આ કહાણીઓની ચર્ચામાં એક ભાગ લગભગ ભૂલાઈ જ જાય છે, ભારતીય વાયુદળ.

ભારતીય સરહદમાં પ્રવેશેલા ઘૂસણખોરોને બહાર કાઢવા માટે ભારતીય સેના દ્વારા 'ઑપરેશન વિજય' હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું, તેની સાથોસાથ વાયુદળે 'ઑપરેશન સફેદ સાગર' હાથ ધર્યું, જેણે સેનાના જવાનોનું કામ સરળ બનાવી દીધું.

વાયુદળ માટે આ અભિયાન સરળ ન હતું, દરિયાથી 18 હજાર ફૂટની ઊંચાઈએ કારગત હોય તેવાં હથિયારને કામે લગાડવાનાં તથા દુશ્મનને  સાથ આપે તેવા ભૌગોલિક વિસ્તારનો પણ સામનો કરવાનો.

'ઑપરેશન સફેદ સાગર'

મે મહિનાના પહેલા પખવાડિયા દરમિયાન ભારતની પેટ્રોલિંગ પાર્ટી ઉપર ઘૂસણખોરોએ હુમલો કર્યો, સ્થિતિની સમીક્ષા કરતાં સેનાના ઉચ્ચ અધિકારીઓને ગંભીરતા સમજાઈ કે ઘૂસણખોરોએ કારગિલ, દ્રાસ  તથા બટાલિક સૅક્ટરમાં ઘૂસણખોરી કરી છે. વળતી કાર્યવાહી માટે સેનાએ 'ઑપરેશન વિજય' શરૂ કરી દીધું.

1961માં ગોવા, દીવ અને દમણમાંથી પોર્ટુગિઝોને હઠાવવા માટે ભારતે જે અભિયાન હાથ ધર્યું હતું, તેને પણ 'ઑપરેશન વિજય' જ નામ આપ્યું હતું.

શરૂઆતમાં ભારતીય સેનાએ પોતાનાં લામા હેલિકૉપ્ટર દ્વારા ગોળીબાર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેનાથી ઇચ્છિત  પરિણામ ન મળ્યાં. ભારતીય હેલિકૉપ્ટર એટલી નીચી ઉડ્ડાણે ઉડી રહ્યું હતું કે નીચે રહેલા પાકિસ્તાની સેનાના કૅપ્ટન ઇફ્તેખારને પાઇલટનો બિલ્લો પણ દેખાતો હતો.

કારગિલની ઉપર પુસ્તક 'વિટનેસ ટુ બ્લન્ડર - કારગિલ સ્ટોરી અનફૉલ્ડ્સ' લખનાર પાકિસ્તાની સેનાના રિટાયર્ડ કર્નલ અશફાક હુસેને બીબીસીને જણાવ્યું હતું :

"કૅપ્ટન ઇફ્તેખાર સાથે મારી વાત થઈ હતી. તેમણે મને જણાવ્યું કે બીજા દિવસે ફરી ભારતનું લામા હેલિકૉપ્ટર આવ્યું અને તેણે આઝમ, તારિક તથા તશફીન ચોકીઓ ઉપર ગોળીબાર કર્યો હતો. "

"કૅપ્ટન ઇફ્તેખારે બટાલિયન હેડક્વાર્ટર પાસે ભારતીય હેલિકૉપ્ટર પર વળતો ગોળીબાર કરવા માટે મંજૂરી માગી હતી, પણ તેમને મંજૂરી મળી નહોતી. તેના કારણે ભારતીયો માટે 'સરપ્રાઇઝ ઍલિમૅન્ટ' ખતમ થઈ જાય એમ હતું."

ફેબ્રુઆરી-1999માં વાજપેયી અને પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ ગળે મળ્યા અને મે મહિનામાં કારગિલ યુદ્ધ થયું

11મી મેના દિવસે સેનાની ઉત્તર કમાન્ડના ઉચ્ચ અધિકારીઓએ સેનામુખ્યાલય મારફત હેલિકૉપ્ટર ગનશિપની મદદ માગી. આ માગ તત્કાલીન વડા પ્રધાન અટલ બિહારી...\n\ntl;dr:

કૅપ્ટન વિક્રમ બત્રા, લેફટનન્ટ મનોજ પાંડે, ગ્રૅનેડિયર યોગેન્દ્રસિંહ યાદવ, રાયફલમૅન સંજય કુમાર એવાં નામો છે કે જેમણે કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન અભૂતપૂર્વ બહાદુરી બતાવી અને પરમવીર ચક્રના હકદાર બન્યાં.


કારગિલ વિશેષ : જ્યારે પરમવીર ચક્ર વિજેતા કૅપ્ટન મનોજ પાંડેએ મરતા મરતા કહ્યું, છોડશો નહીં\n1997માં લેફ્ટનન્ટ મનોજકુમાર પાંડે 1/11 ગુરખા રાઇફલમાં જોડાયા હતા.

તે વખતે દશેરાની પૂજા વખતે તેમનું કાળજું કઠણ છે કે નહીં તેની સાબિતી માટે બલિ માટે લવાયેલા બકરાનું માથું કાપવાનું જણાવાયું હતું.

પરમવીર ચક્ર વિજેતાઓ વિશે લખેલા બહુચર્ચિત પુસ્તક 'ધ બ્રેવ'માં લેખિકા રચના બિષ્ટ રાવત લખે છે, "એક ક્ષણ મનોજ વિચલિત થઈ ગયા હતા, પણ પછી તેમણે બકરાની ગરદન પર ફરશીનો જોરદાર ઘા માર્યો."

"તેમના ચહેરા પર પણ બકરાનું લોહી ઊડ્યું હતું. બાદમાં તેમણે પોતાની રૂમમાં જઈને કમસેકમ ડઝન વાર પોતાનો ચહેરો પાણીથી ઘસી ઘસીને ધોયો હતો."

તેઓ કદાચ પ્રથમ વાર જાણીજોઈને કરાયેલી હત્યાના અપરાધબોધને દૂર કરવા માટે કોશિશ કરી રહ્યા હતા."

"મનોજકુમાર પાંડે આજીવન શાકાહારી રહ્યા હતા અને તેમણે દારૂને પણ કદી હાથ લગાડ્યો નહોતો."

હુમલો કરવામાં પારંગત

દોઢેક વર્ષમાં તેમની અંદર રહેલો જાનહાનિ માટેનો ખચકાટ જતો રહ્યો હતો. હવે તેઓ યોજના ઘડીને, અચાનક હુમલો કરીને દુશ્મનને ખતમ કરવાની કળામાં પારંગત થઈ ગયા હતા.

તેમણે કડકડતી ઠંડીમાં બરફના પહાડો પર સાડા ચાર કિલો વજનના 'બૅક પૅક' સાથે ચઢી જવામાં પણ કુશળતા પ્રાપ્ત કરી લીધી હતી.

તેમના બૅક પૅકમાં સ્લિપિંગ બૅગ, વધારાનાં ઊનનાં મોજાં, શેવિંગ કિટ અને ઘરેથી આવેલા પત્રો પણ ભરેલાં રહેતાં હતાં.

ભૂખ લાગે ત્યારે સુકાઈને કડક થઈ ગયેલી પૂરીથી ચલાવી લેવાનું. ઠંડીથી બચવા માટે ઊનનાં મોજાં હાથમોજાં તરીકે વાપરતાં હતાં.

સિયાચીનથી પરત આવ્યા પછી કારગિલ માટે કહેણ

11 ગુરખા રાઇફલની પહેલી બટાલિયને સિયાચીનમાં ત્રણ મહિનાની ડ્યૂટી પૂરી કરી હતી.

બટાલિયનના અફસરો અને સૈનિકો હવે પૂણેમાં 'પીસ પોસ્ટિંગ' માટે રાહ જોઈ રહ્યા હતા.

બટાલિયનની એક 'ઍડ્વાન્સ પાર્ટી' પહેલેથી જ પૂણે પહોંચી ગઈ હતી. બધા સૈનિકોએ પોતાના શિયાળા માટેનાં ખાસ પોશાકો અને હથિયારો જમા કરાવી દીધાં હતાં.

મોટા ભાગના સૈનિકોને રજા પણ મળી ગઈ હતી. દુનિયાના સૌથી ઊંચા સિયાચીન ક્ષેત્રમાં ચોકીપહેરો સહેલો હોતો નથી.

દુશ્મનની સેના કરતાંય વધારે ખતરનાક ત્યાંનું હવામાન હોય છે. દેખીતી રીતે જ બધા સૈનિકો બહુ જ થાકી ગયા હતા.

ખાલોબાર ટોપ

લગભગ દરેક સૈનિકનું વજન પાંચ કિલો ઓછું થઈ ગયું હતું. અચાનક આદેશ આવ્યો કે બટાલિયનના બાકીના સૈનિકો પૂણે જવાના બદલે કારગિલ પહોંચે.

કારગિલમાં પાકિસ્તાનીઓએ ઘૂસણખોરી કરી હોવાના અહેવાલો આવી રહ્યા હતા.

મનોજ હંમેશાં પોતાના જવાનોની આગળ રહીને નેતૃત્વ કરતા રહ્યા હતા. તેમણે એ પછી...\n\ntl;dr:

ગુરખા રેજિમૅન્ટલ સેન્ટરમાં તાલીમાર્થીને જણાવવામાં આવતું હોય છે કે સામસામી લડાઈ થાય ત્યારે ખુકરી બહુ કામનું હથિયાર સાબિત થતું હોય છે. ખુકરીથી ગળું કાપી નાખવાની તાલીમ પણ આપવામાં આવતી હોય છે.


કારગિલના યુદ્ધમાં વિક્રમ બત્રા શૌર્યનું પ્રતીક કઈ રીતે બની ગયા?\nતે વખતે એક મિત્રે કહેલું કે, "હવે તું સેનામાં છે. પોતાનું ધ્યાન રાખજે..."

વિક્રમ બત્રાએ જવાબમાં કહેલું, "ચિંતા ના કરો. હું જીતીને, તિરંગો લહેરાવીને આવીશ અને નહીં તો જાતે તિરંગામાં લપેટાઈને આવીશ. પણ પાછો આવીશ ખરો."

પરમવીર ચક્ર વિજેતાઓ વિશેના પુસ્તક 'ધી બ્રૅવ'નાં લેખિકા રચના બિષ્ટ રાવત કહે છે, "વિક્રમ બત્રા કારગિલ યુદ્ધનો સૌથી જાણીતો ચહેરો બની ગયા હતા."

"તેમનું કરિશ્માઈ વ્યક્તિત્વ એવું હતું કે તેમના સંપર્કમાં આવનાર માણસ ક્યારેય તેમને ભૂલે નહીં."

"તેમણે 5140 શિખર પર કબજો કરીને પછી કહેલું કે, 'યે દિલ માંગે મોર' અને તે રીતે સમગ્ર દેશવાસીઓની લાગણી જીતી લીધી હતી."

"માતૃભૂમિની રક્ષા માટે સરહદે ગયેલા અને શહીદ થઈ ગયેલા સૈનિકોના તેઓ પ્રતીક બની ગયા હતા."

કરણ જોહરની કંપની 'ધર્મા પ્રોડ્કશન' કૅપ્ટન બત્રાના જીવન ઉપર 'શેરશાહ' નામની ફિલ્મ લાવી રહી છે, જેમાં સિદ્ધાર્થ મલ્હોત્રા શિર્ષક ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે અને તેમની સાથે કિયારા અડવાણી પણ છે.

આ પહેલાં જે.પી. દત્તાની યુદ્ધ-ત્રયીની બીજી ફિલ્મ 'એલ.ઓ.સી. કારગિલ'માં અભિષેક બચ્ચને કૅપ્ટન વિક્રમ બત્રાની ભૂમિકા ભજવી હતી.

બસમાંથી પડી ગયેલી છોકરીને બચાવી

વિક્રમ બત્રા નાનપણથી જ સાહસી અને નીડર હતા.

એકવાર શાળાની બસમાંથી એક છોકરી પડી ગઈ, ત્યારે તેમણે તેનો જીવ બચાવી લીધો હતો.

વિક્રમ બત્રાના પિતા ગિરધારીલાલ યાદ કરતાં કહે છે, "તે છોકરી બસના દરવાજા પાસે ઊભી હતી. દરવાજો બરાબર બંધ થયો નહોતો."

"એક વળાંક પર દરવાજો ખૂલી ગયો અને તે રસ્તા પર પડી ગઈ. વિક્રમ તરત જ તેની પાછળ ચાલતી બસે કૂદી પડ્યો અને છોકરીને ગંભીર ઈજા થાય તે પહેલાં રસ્તા ઉપરથી ઊંચકી લીધી."

"તે તરત જ તેને નજીકની હૉસ્પિટલે લઈ ગયો. મારા એક પડોશીએ મને પૂછેલું કે તમારો છોકરો આજે શાળાએ નથી ગયો?"

"મેં કહ્યું શાળાએ જ ગયો છે, ત્યારે તેમણે જવાબ આપ્યો કે મેં તો તેને હૉસ્પિટલમાં જોયો હતો. અમે દોડીને હૉસ્પિટલ પહોંચ્યા ત્યારે આખી વાતની ખબર પડી હતી."

સેનામાં જોડાવાની પ્રેરણા

1985માં દૂરદર્શન પર 'પરમવીર ચક્ર' શ્રેણી પ્રસારિત થઈ હતી.

તે શ્રેણી જોઈને જ વિક્રમ બત્રાને સેનામાં જોડાવાનો કોડ જાગ્યા હતા.

વિક્રમના જોડિયા ભાઈ વિશાલ કહે છે, "તે વખતે અમારી પાસે ટીવી નહોતું, એટલે પડોશીના ઘરે જોવા જતા. મને ત્યારે કલ્પના પણ નહોતી કે એ શ્રેણીમાં દર્શાવાયેલી કહાનીઓ જેવી કહાની એક દિવસ અમારા જીવનનો પણ હિસ્સો બનશે."

"કારગિલના યુદ્ધ બાદ મારો ભાઈ...\n\ntl;dr:

કારગિલ યુદ્ધના થોડા મહિના પહેલાં કૅપ્ટન વિક્રમ બત્રા વતન પાલમપુર આવેલા ત્યારે મિત્રોને પાર્ટી આપવા ન્યૂગલ કાફે લઈ ગયા હતા.


કારગિલની કહાણી : જ્યારે રૉએ ટેપ કર્યો મુશર્રફનો ફોન અને બહાર આવ્યું એ સત્ય\nતેમણે જનરલ મલિકને જણાવ્યું કે તેમણે પાકિસ્તાનના બે ટોચના જનરલો વચ્ચેની વાતચીત રેકર્ડ કરી લીધી છે.

વાતચીત કરનારા એક જનરલ બેઇજિંગમાં હતા. તેમણે ફોન પર જ જનરલ મલિકને વાતચીતના કેટલાક અંશ વાંચી સંભળાવ્યા.

તેમણે કહ્યું કે આ ખાનગી વાતચીત આપણા માટે બહુ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન ભૂમિદળના અધ્યક્ષ રહી ચૂકેલા જનરલ વેદપ્રકાશ મલિક સાથે વાત કરતા રેહાન ફઝલ

જનરલ મલિકે એ ઘટનાને યાદ કરતાં બીબીસીને જણાવ્યું હતું કે, 'દવે ખરેખર મિલિટરી ઇન્ટેલિજન્સના ડિરેક્ટર જનરલને ફોન કરીને આ વાત જણાવવા માગતા હતા."

"પરંતુ તેમના સેક્રેટરીએ ભૂલથી ફોન મને લગાવી દીધો હતો. તેમને ખ્યાલ આવ્યો કે ફોન પર ડીજીના બદલે હું છું ત્યારે તેઓને સંકોચ થયો. મેં તેમને કહ્યું કે તરત મને આ વાતચીતની ટ્રાન્સસ્ક્રિપ્ટ મોકલી આપજો.'

જનરલ મલિકે આગળ કહ્યું કે, 'ટ્રાન્સસ્ક્રિપ્ટ વાંચ્યા પછી મેં અરવિંદ દવેને ફોન કર્યો હતો. મેં કહ્યું કે મારી ધારણા મુજબ હાલમાં બેઇજિંગમાં રહેલા જનરલ મુશર્રફ અને કોઈ બહુ સિનિયર જનરલ વચ્ચેની આ વાતચીત છે."

"મેં દવેને સલાહ આપી કે તમે આ ફોન-નંબરો પરની વાતચીત રેકર્ડ કરતાં રહેજો. તેમણે રેકર્ડિંગ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું પણ હતું."

યુદ્ધમાં દબદબા માટે રૉની કોશિશ

જનરલ મલિક કહે છે, ''ત્રણ દિવસ પછી રૉએ આ બન્ને વચ્ચેની વધુ એક વાતચીતને રેકર્ડ કરી લીધી હતી.''

''પરંતુ આ વખતે તેની જાણ મને કે મિલિટરી ઇન્ટેલિજન્સના ડીજીને કરવાના બદલે તેમણે સીધી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર બ્રજેશ મિશ્રા અને વડા પ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીને કરી દીધી."

"બીજી જૂને હું વડા પ્રધાન વાજપેયી અને બ્રજેશ મિશ્રા સાથે નૌકાદળના એક સમારોહમાં ભાગ લેવા માટે મુંબઈ ગયો હતો. વળતી વખતે વડા પ્રધાને મને પૂછ્યું કે છેલ્લે ઇન્ટરસેપ્ટ થયા છે તેનું કેમ છે.''

પાકિસ્તાની સેનાના પૂર્વ જનરલ અઝીઝ ખાન

''તે વખતે બ્રજેશ મિશ્રાને ખ્યાલ આવ્યો કે મેં છેલ્લા ઇન્ટરસેપ્ટ તો જોયા જ નથી. પાછા ફર્યા પછી તરત જ તેમણે એ ભૂલને સુધારી લીધી અને મને વાતચીતની ટ્રાન્સસ્ક્રિપ્ટ મોકલી આપી હતી.''

આ ઘટના એ દર્શાવે છે કે લડાઈના સમયે પણ આપણું જાસૂસી તંત્ર ખાનગી માહિતી સૌને આપવાના બદલે ટોચના સત્તાધીશોને જ પહોંચાડતું હતું, જેથી યુદ્ધમાં તેમનો દબદબો રહે.

ટેપ નવાઝ શરીફને સંભળાવવાનો નિર્ણય

એક જૂન સુધીમાં વડા પ્રધાન વાજપેયી અને સુરક્ષા બાબતોની કૅબિનેટ કમિટીએ આ વાતચીત સાંભળી લીધી હતી.

ચોથી જૂને ભારતે આ વાતચીતની...\n\ntl;dr:

26 મે, 1999ના રોજ રાત્રે સાડા નવ વાગ્યે ભારતના ભૂમિદળના વડા જનરલ વેદપ્રકાશ મલિકના સિક્રેટ ઇન્ટરનલ એક્સચેન્જના ફોનની ઘંટડી વાગી. સામા છેડે ભારતની જાસૂસી સંસ્થા રૉના સેક્રેટરી અરવિંદ દવે હતા.


કારસેવકથી પ્રધાનસેવક : રામમંદિરનો મુદ્દો નરેન્દ્ર મોદીને કેવો ફળ્યો અને કેવાં પડકારો?\nઅડવાણી સોમનાથ-અયોધ્યા રામ રથયાત્રા વખતે અમદાવાદમાં

વરિષ્ઠ પત્રકાર રામદત્ત ત્રિપાઠી અયોધ્યાના ચુકાદાનું રાજકીય મુલ્યાંકન કરતા આ વાત નોંધે છે.

રામમંદિરનો મુદ્દો 1990માં અડવાણીએ ગુજરાતના સોમનાથથી અયોધ્યા સુધીની રામ રથયાત્રા કાઢી ત્યારે દેશમાં વધુ ચર્ચામાં આવ્યો હતો અને  1992માં બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવાની ઘટના બની હતી.

1990માં યોજાયેલી રામ રથયાત્રામાં હાલ વડા પ્રધાન એવા નરેન્દ્ર મોદીએ કારસેવક (ધર્માર્થે કરાતી સેવા)ની ભૂમિકા ભજવી હતી.

હાલના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી એ વખતે ભાજપની રાષ્ટ્રીય ચૂંટણી સમિતિમાં સભ્ય હતા.

દેશના બહુચર્ચિત બાબરી મસ્જિદ અને રામજન્મભૂમિ વિવાદનો સુપ્રીમ કોર્ટની બંધારણીય પીઠે ચુકાદો આપ્યો અને બાબરી મસ્જિદના ગુંબજની વિવાદિત જમીન રામમંદિરના નિર્માણ માટે હિંદુ પક્ષકારોને આપવાનું ઠેરવ્યું.

સર્વોચ્ચ અદાલતે જ્યાં બાબરી મસ્જિદ હતી તે જમીન હિંદુ પક્ષને આપવાની અને ત્યાં ટ્રસ્ટ ઊભું કરી એના થકી રામમંદિર નિર્માણનો ચુકાદો આપ્યો છે.

એ સાથે જ સર્વોચ્ચ અદાલતે સુન્ની વકફ બોર્ડને મસ્જિદના નિર્માણ માટે પાંચ એકર જમીન અલગથી આપવાનું પણ કહ્યું છે.

40 દિવસ ચાલેલી લાંબી સુનાવણી 16 ઑક્ટોબરે પૂર્ણ થઈ હતી અને એનો 9 નવેમ્બરે ચુકાદો આપવામાં આવ્યો છે.

ભાજપ અને રામમંદિર

1984ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં કૉંગ્રેસ પાર્ટીએ 49.10 ટકા વોટશેર સાથે 404 બેઠકો જીતી લીધી હતી અને એ ચૂંટણીમાં ભાજપનો ગુજરાતની મહેસાણા સહિત બે બેઠક પર વિજય થયો હતો.

જોકે, કૉંગ્રેસની આટલી જંગી બહુમતી છતાં મુસ્લિમ મહિલા શાહબાનો કેસમાં કૉંગ્રેસે જે વલણ લીધું તેને લઈને સરકાર મુસીબતમાં આવી ગઈ.

1989માં 9મી લોકસભાની ચૂંટણીના 3 વર્ષ અગાઉ 1986માં ફૈઝાબાદના ન્યાયાધીશના આદેશ પર બાબરી મસ્જિદના વિવાદિત સ્થળે તાળા ખોલવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો.

કેટલાક પત્રકારો કૉંગ્રેસે મુસ્લિમોના તૃષ્ટિકરણના આરોપને ખાળવા માટે આ પગલું લીધું હોવાનું ગણાવે છે. અલબત્ત, તાળું અદાલતના આદેશથી ખોલાયું હતું.

ઉલ્લેખનીય છે કે 1949થી ત્યાં રામ લલાની મૂર્તિ મૂકવામાં આવી હતી, પરંતુ અંદર પૂજાની અદાલતે મનાઈ કરી હતી.

ઉલ્લેખનીય છે કે સર્વોચ્ચ અદાલતે તેના ચુકાદામાં 1949માં મૂર્તિ મૂકવાની ઘટનાને ગેરકાયદેસર કૃત્ય ઠેરવ્યું છે.

1989માં ભાજપે પાલમપુર (હિમાચલ પ્રદેશ)માં વિવાદિત સ્થળે રામમંદિર નિર્માણ માટે પ્રયાસ કરવાની જાહેરાત કરી અને એ જ વર્ષે યોજાયેલી લોકસભા ચૂંટણીના ઢંઢેરામાં પણ એને સ્થાન આપવામાં...\n\ntl;dr:

"એક સમયે અયોધ્યાના હિંદુ અને મુસ્લિમ માટે જે સ્થાનિક ભૂમિવિવાદ હતો, તે ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા લાલકૃષ્ણ અડવાણી અને એ સમયે તેમના સારથી બનેલા હાલના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની રામ રથયાત્રાને કારણે દેશભરમાં ચર્ચાનો મુદ્દો બની ગયો."


કાર્ટૂનિસ્ટ બાલ ઠાકરેની નજરે ઇંદિરા ગાંધી\nકોંગ્રેસ વિરુદ્ધ રાજનીતિ કરનારા બાલ ઠાકરેએ તેમના કાર્ટૂન્સનાં માધ્યમથી ઇંદિરા ગાંધીને ઘણી વખત નિશાન બનાવ્યાં હતાં.

એ જ બાલ ઠાકરેએ ઇંદિરા ગાંધીની હત્યા પર તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપતું કાર્ટૂન પણ બનાવ્યું.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશેઃ

બીબીસી રજૂ કરે છે, બાલ ઠાકરેએ ઇંદિરા ગાંધી પર બનાવેલાં કાર્ટૂન્સમાંથી પસંદ કરેલા ખાસ 10 કાર્ટૂન્સ, જેમાંથી કેટલાંક કાર્ટૂન આજે પણ એટલાં જ પ્રસ્તુત છે.

1. ગરીબી હટાવો' (વર્ષ 1971)

આજે જે રીતે 'અચ્છે દિન'નાં સૂત્રની બોલબાલા છે, એ જ રીતે ઇંદિરા ગાંધીના સમયમાં 'ગરીબી હટાવો'નું સૂત્ર ચલણમાં હતું. ઇંદિરા ગાંધીએ 'ગરીબી હટાવો'નું સૂત્ર આપ્યું તો ખરું, પરંતુ તેમનો ચૂંટણી પ્રવાસ વૈભવી રીતે થતો હોવાની ટીકા વિરોધપક્ષોએ કરી હતી. એ વિષય પર બાલ ઠાકરેનું આ કાર્ટૂન...

2. કશ્મીરી ગુલાબના કાંટા (વર્ષ 1975)

કશ્મીરની સમસ્યા આજે પણ એક મહત્ત્વનો મુદ્દો છે. 1975માં કશ્મીરમાં શેખ અબ્દુલ્લાની નેશનલ કોન્ફરન્સે કોંગ્રેસ સાથે હાથ મિલાવ્યો. આ વિશે બાલાસાહેબે ટિપ્પણી કરી હતી કે, કશ્મીરી ગુલાબના કાંટા લોહીલુહાણ કરી રહ્યા છે.

3. મુસીબતો વધી ગઈ (વર્ષ 1967)

ઇંદિરા ગાંધીએ કોંગ્રેસ અને સત્તાનું સુકાન સંભાળ્યા બાદ તરત થયેલી ચૂંટણીઓમાં પશ્ચિમ બંગાળ, તામિલનાડુ સહિત નવ રાજ્યોમાં કોંગ્રેસ વિરોધી પક્ષોનો વિજય થયો હતો. એ વિશે બાલાસાહેબે કહ્યું, 'નાકી નવ આલે' (એટલે કે 'પરેશાન થઈ ગયાં')

4. વાહ રે સદિચ્છા! (વર્ષ 1975)

અમેરિકા ભારત તરફ છે કે પાકિસ્તાન તરફ? એનો જવાબ આજે પણ નથી મળતો. 1975માં અમેરિકાના તત્કાલીન વિદેશમંત્રી હેન્રી કિસિંજર ભારતના પ્રવાસે આવ્યા હતા, એ સમયે બાલ ઠાકરેએ આ કાર્ટૂન બનાવ્યું હતું.

5. 'મારી બદનામીનું કાવતરું' (વર્ષ 1977)

કટોકટીની તપાસ માટે જનતા સરકારે શાહ પંચની નિમણૂક કરી હતી. ઇંદિરા ગાંધીએ દાવો કર્યો હતો કે એ તેમને બદનામ કરવા માટેનું કાવતરું હતું. બાલ ઠાકરેએ કાર્ટૂનમાં દર્શાવ્યું કે, હકીકતમાં સંજય ગાંધી ઇંદિરા ગાંધીના ચહેરા પર કાળો કૂચડો ફેરવી રહ્યા છે.

6. 'કેક ક્યાં છે?' (વર્ષ 1978)

1978માં કોંગ્રેસનું વધુ એક વખત વિભાજન થયું હતું. યશવંતરાવ ચવ્હાણ અને બ્રહ્માનંદ રેડ્ડી જેવા વરિષ્ઠ નેતાઓ પણ એ વિભાજન ન રોકી શક્યા. એ વિષય પર બાલ ઠાકરે એ કાર્ટૂન બનાવ્યું કે આ બન્ને નેતાઓ જર્જરિત થયેલી કોંગ્રેસને ઇંદિરા ગાંધી તરફ લાવી રહ્યા છે.

7. અમારી સ્વાતંત્ર્યદેવતા (વર્ષ 1982)

વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો મુદ્દો આજે પણ...\n\ntl;dr:

શિવસેનાના સ્થાપક અને કાર્ટૂનિસ્ટ બાલ ઠાકરેની 17 નવેમ્બરે પુણ્યતિથિ હતી અને આ વર્ષ ઇંદિરા ગાંધીનું જન્મશતાબ્દી વર્ષ છે.


કાલ સુધી દોસ્ત હતા, આજે હિંદુ-મુસલમાન થઈ ગયા પ્રિન્સ અને હમઝા\nબીજા ધોરણથી જ સાથે અભ્યાસ અને ખેલકૂદ કરનારા પ્રિન્સ અને હમઝાને અચાનક જ પાંચમાં ધોરણમાં અલગ કરી દેવામાં આવ્યા.

તેઓને જણાવવામાં આવ્યું કે હવે હિંદુ-મુસ્લિમ અલગઅલગ બેસશે.

પરંતુ આવું કેમ કરાઈ રહ્યું હતું એની તેમને જાણ નહોતી. તેઓ તો બસ અલગ થઈ રહ્યા હતા, જે અત્યાર સુધી ફક્ત બાળકો હતાં એ હવે હિંદુ-મુસલમાન થઈ ગયાં હતાં.

પરંતુ આવી રીતે અલગ થયાં હોય એવા પ્રિન્સ અને મોહમ્મદ હમઝા એકલા નથી.

દિલ્હીના વઝીરાબાદ ગામની ગલી નંબર 9ની નિગમ પ્રાથમિક કુમાર/કન્યા વિદ્યાલયમાં ઘણાં બાળકોને  આવી ઓળખ સાથે સામનો કરાવાયો.

અહીં સ્કૂલ ઇન્ચાર્જના આદેશ ઉપર ધર્મના આધારે બાળકોના વર્ગ બદલી નાખવામા આવ્યા.

હિંદુ-મુસ્લિમ ભાઈ-ભાઈને મજબૂતી આપતો ક્લાસ હવે હિંદુ અને મુસ્લિમ ક્લાસમાં ફેરવાઈ ગયો.

ધોરણ 5ના બી વિભાગમાં અભ્યાસ કરતો પ્રિન્સ જણાવે છે, "એક દિવસ ટિચરે અમને કહ્યું કે તમારા વિભાગો બદલાશે. હિંદુ બાળકો અલગ વર્ગમાં ભણશે અને મુસલમાન અલગ.''

''એ પછી હમઝા અલગ થઈ ગયો. એને અન્ય મુસ્લિમ બાળકો સાથે 5માં ધોરણના 'ડી' વિભાગમાં મોકલી દેવાયો."

"અગાઉ અમે આખો દિવસ સાથે રહેતા હતા, પરંતુ હવે લંચમાં જ સાથે રમી શકીએ છીએ. અમારા ઘર પણ દૂર છે અને એટલે જ ત્યાં પણ નથી મળતા."

મોહમ્મદ હમઝાએ પણ ક્લાસ બદલાયા બાબત કોઈ ખુશી વ્યક્ત કરી નહીં.

તે કહે છે, "ક્લાસ બદલાયો હતો એથી થોડું અજીબ લાગતું હતું. જૂના ક્લાસમાં મજા આવતી હતી. હવે અહીં થોડા મિત્રો બન્યા છે."

શિક્ષકોએ કર્યો હતો વિરોધ

પાંચમાં ધોરણ સુધીની આ શાળામાં કુલ 625 બાળકો છે અને દરેક ક્લાસમાં ચાર વિભાગ છે.

સ્કુલના ઇન્ચાર્જ ચંદ્રભાણ સિંહ સેહરાવતે વિભાગ બદલવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

એ પછી સાંજની પાળીમાં આવનારા વિદ્યાર્થીઓને ધર્મ અનુસાર અલગઅલગ વિભાગમાં વહેંચી દેવામાં આવ્યા.

હાલ, ઉત્તર દિલ્હીના મેયર ચંદ્રભાણ સિંહને શાળાના ઇન્ચાર્જ પદ ઉપરથી બરતરફ કરવામાં આવ્યા છે.

જુલાઈમાં પ્રિન્સીપાલના ગયા બાદ તેઓએ આ પદભાર સંભાળ્યો હતો અને ઉનાળાની રજાઓ પછીથી વિભાગો બદલાયા હતો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

શાળાના શિક્ષકોએ પણ આ આદેશનો વિરોધ કર્યો હતો, પરંતુ શાળાના ઇન્ચાર્જે પોતાના નિર્ણયથી પીછેહઠ નહોતી કરી.

જોકે, ચંદ્રભાણ સિંહ ધર્મના આધારે વિભાગો વહેંચવાના આરોપને નકારે છે.

તેમણે કહ્યું, "શાળામાં પહેલાં ત્રણ વિભાગ હતા અને એમાં બહુ વધારે બાળકો હતાં.''

''એક ક્લાસમાં 60-65 બાળકો પણ હતાં એટલે અમે નવા વિભાગ બનાવ્યા. જો મારો...\n\ntl;dr:

પ્રિન્સ અને મોહમ્મદ હમઝા ત્યારથી સાથે ભણી રહ્યા છે કે જ્યારે તેઓ ધર્મનો અર્થ પણ નહોતા સમજતા. પરંતુ આજે તેઓ એકબીજા માટે હિંદુ-મુસ્લિમ થઈ ગયા છે.


કાળો જાદૂ કરી ભારતે 99-0થી નાઇજીરિયાને હરાવ્યું હતું?\nરશિદી યેકિની

હાલમાં ફૂટબૉલની મોસમ ચાલી રહી છે. રશિયા ખાતે આંતરરાષ્ટ્રીય ફૂટબૉલની સિઝન પૂરબહાર ખીલી છે, પણ તેમાં ભારત ક્યાંય નથી.

પરંતુ સવાલે એ છે શું ભારત ક્યારેય એવી ફૂટબૉલ મેચ રમ્યું હતું ખરું?

એવી લોકવાયકાઓ ફરે છે કે 19મી સદીમાં ભારત અને નાઇજીરિયા વચ્ચે ફૂટબૉલ મેચનું આયોજન થયું હતું જેમાં ભારતે 99-0ના તફાવતથી  નાઇજીરિયાને હરાવ્યું હતું.

'ભારતે કાળો જાદૂ કરી કર્યા 99 ગોલ?'

એવું કહેવાય છે કે એ મેચ દરમિયાન નાઇજીરિયાના પ્લેયર્સ બૉલને કીક મારવા જતા તો બૉલ પથ્થરનો બની જતો હતો.

ભારત અને નાઇજીરિયા વચ્ચે આવો કોઈ મેચ રમાયો હતો કે નહીં એ મામલે ઘણી જ માન્યતાઓ પ્રવર્તે છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

બીબીસીએ આ અંગે નાઇજીરિયાના લોકો સાથે વાત કરી અને આ મેચ અંગે ચાલી રહેલી લોકવાયકાઓ અંગે તેઓ શું માની રહ્યાં છે તે જાણવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

પોતે સાંભળેલી વાત મુજબ નાઇજીરિયાના એક યુવાન ઓલુ ઓકુન્નુ કહે છે, "જ્યારે મેચ ચાલી રહી હતી, ત્યારે ભારતીય ફૂટબૉલર દ્વારા બૉલને કીક મારવામાં આવતી તો બૉલ સિંહ અથવા ડ્રેગન બની જતો."

બીજી એક વ્યક્તિ કહે છે, "મેં એ મેચ વિશે એવું સાંભળ્યું છે કે ભારતે કાળા જાદૂની મદદથી 99 ગોલ કરી નાઇજીરિયાને હરાવ્યું હતું."

શું છે વાસ્તવિકતા?

ભારત અને નાઇજીરિયા વચ્ચે રમાયેલા આ મેચ અંગે ભારતમાં શું લોકવાયકાઓ પ્રચલિત છે?

ભારતીય લોકોને આ મેચ અંગે પૂછવામાં આવ્યું તો એક યુવતીએ કહ્યું, "મને નથી લાગતું કે આવી કોઈ મેચ રમાઈ હશે, કારણ કે એક મેચમાં 99 ગોલ કરવા અશક્ય છે."

'અલગ-અલગ મોઢે અલગ-અલગ વાત' મતેલબ કે જેમજેમ સમય ગયો તેમતેમ આ વાત અલગ પ્રકારે રજૂ થતી ગઈ.

નાઇજીરિયાના એક યુવાને કહ્યું હતું કે 'એવી કોઈ મેચ રમાઈ જ નથી. જો આવો કોઈ મેચ રમાઈ હોય તો હું એ મેચની હાઇલાઇટ જોવા માગું છું.'

25 વર્ષના એક યુવાન કહે છે કે 'આ તદ્દન ખોટી વાત છે. ઑલિમ્પિકમાં કોઈ ફૂટબૉલ ટીમ જ ન હતી.'

ઑલિમ્પિકમાં ઊઘાડા પગે ફૂટબૉલ રમ્યું ભારત

કાળો જાદૂ કરી ભારતે 99-0થી નાઇજીરિયાને હરાવ્યું હતું?

વર્ષ 1947માં ભારતને આઝાદી મળી અને વર્ષ 1948માં લંડન ખાતે સમર ઑલિમ્પિકનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. ભારતે પણ આ મેચમાં ભાગ લેવાનું નક્કી કર્યું.

ભારતીય ફૂટબૉલ ટીમની મેચ ફ્રાન્સ વિરુદ્ધ હતો જેમાં ખૂબ જ અસાધારણ ચીજ જોવા મળી. ગ્રાઉન્ડમાં મેચ દરમિયાન અમુક ભારતીય ખેલાડીઓએ માત્ર મોજાં પહેર્યા હતા તો અમૂક સંપૂર્ણ ઊઘાડા પગે મેચ રમ્યા હતા.

ફ્રાન્સ આ મેચ...\n\ntl;dr:

એવું કહેવાય છે કે 'ભારત અને નાઇજીરિયા વચ્ચે રમાયેલા ફૂટબૉલ મેચમાં નાઇજીરિયાને ખૂબ જ શરમજનક રીતે હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. સ્કોર હતો ભારત 99, નાઇજીરિયા 1.'


કાશ.. મારો પણ કોઈ સાથી હોત, જાણો એકલતા અંગે પાંચ તથ્યો\nઆજે સમગ્ર દુનિયામાં એકલતાને લઇને ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. યૂકેમાં તો એકલતા માટે એક અલગ મંત્રાલય પણ ચાલે છે.

બ્રિટનના એક મંત્રીને સરકારી વિભાગોમાં એકલતાનો સામનો કરતા લોકોની સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.

સમસ્યા એ છે કે એકલતાને લઇને ઘણી માન્યતાઓ ઘડવામાં આવી છે. તેમાં કોઈ સત્યતા નથી. પરંતુ ઘણા લોકો તેના પર વિશ્વાસ કરે છે.

એકલતાને સમજવા માટે આપણે પહેલાં આ માન્યતાઓની સત્યતા જાણવી પડશે.

1. એકલતાનો મતલબ છે અલગ-થલગ પડી જવું

એકલતાનો અનુભવ કરવાનો મતલબ એકલા હોવું નથી. તેનો મતલબ છે કે તમે બીજા લોકો સાથે જોડાયેલા હોવાનો અનુભવ કરતા નથી.

તમે એ વિચારો છો કે તમને કોઈ સમજતું નથી. તેમાં અલગ-થલગ પડવું પણ એક કારણ હોઈ શકે છે પરંતુ એ એકલતા નથી.

તમે લોકોની ભીડ વચ્ચે પણ એકલતાનો અનુભવ કરી શકો છો.

તો ઘણી વખત તમે એકલા જ સમય વિતાવીને ખૂબ ખુશી અને રાહતનો અનુભવ કરી શકો છો.

2016માં બીબીસીની 'રેસ્ટ ટેસ્ટ' રિસર્ચમાં લોકોને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે લોકો માટે મનની શાંતિનો અનુભવ શું છે?

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ટોપ પાંચ વિકલ્પોમાં બધા જ લોકોએ એ કહ્યું કે તેઓ થોડો સમય એકલા વિતાવીને આરામનો અનુભવ કરે છે.

પરંતુ જ્યારે આપણી પાસે લોકોને મળવાનો કે તેમની સાથે સમય વિતાવવાનો વિકલ્પ ન હોય ત્યારે આપણે એકલતાનો શિકાર બની જઈએ છીએ.

2. બીમારીની જેમ ફેલાઈ રહી છે એકલતા

આજની તારીખમાં દુનિયાભરમાં એકલતાની ચર્ચા થાય છે.

પરંતુ તેનો મતલબ એવો નથી કે આજથી થોડાં વર્ષ પહેલાંની સરખામણીએ આજે વધારે લોકો એકલતાનો શિકાર છે.

વર્ષ 1948માં લંડનની બ્રુનેલ યુનિવર્સિટીમાં થયેલા એક સંશોધનથી માંડીને આજ દિન સુધી સમાજમાં એકલતા અનુભવ કરનારા લોકોનો અનુપાત લગભગ એક જેવો જ રહ્યો છે.

એટલે કે છેલ્લાં 70 વર્ષોથી કુલ વસતિ ના 6થી 13 ટકા લોકો એકલતાની ફરિયાદ કરી રહ્યા છે. હા, વસતિ વધી છે તો એકલતાનો અનુભવ કરતા લોકોની સંખ્યા પણ વધી છે.

એ વાતમાં કોઈ બેમત નથી કે આજે એકલતાના કારણે ઘણા લોકો દુઃખી છે.

3. એકલતા હંમેશા ખરાબ સાબિત થાય છે.

એ વાત સાચી છે કે એકલતા ખરાબ વાત છે. પરંતુ ઘણી વખત આપણે નવા લોકોને મળવા કે નવા મિત્ર બનાવવાની તક આપતા નથી.

એકલતામાં આપણે જૂના સંબંધોને નવી રોશનીમાં ખોઈ નાખીએ છીએ. તેમાં સુધારો અને નવી સ્ફૂર્તિ લાવવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ.

શિકાગો યુનિવર્સિટીના સામાજિક મનોવૈજ્ઞાનિક જૉન કૈસિઓપો કહે છે કે આ મામલો તરસનો છે. જે રીતે તમે તરસ્યા હોવ છો તો...\n\ntl;dr:

તમે પણ કદાચ ક્યારેક એકલતાનો અનુભવ કર્યો હશે. જોકે, એકલતાનો આવો ભોગ બનનારા તમે એકલા જ નથી. વિશ્વમાં અનેક લોકો એકલા હોવાનો અનુભવ કરી રહ્યા છે.


કાશીબહેન મહેતા : 'પ્રેમ જ્યારે નિ:સ્વાર્થ બને છે ત્યારે તેમાંથી ઈશ્વરનું સ્વરૂપ પ્રગટે છે.'\nપ્રતીકાત્મક

અંદર એક પથારી માંડ રહી શકે એટલી જગ્યા. તેમાં એક સૂવાવડી બાઈ કણસે. તેની ગરીબી એટલી કે પહેરેલી સાડીને લગાવેલાં થીંગડાંમાંથી મૂળ સાડીનું કપડું કયું તે જ ખ્યાલ ન આવે.

ખાટલો પણ ટૂંકો ને તૂટેલો. ઘરમાં પિત્તળની એકેય તપેલી જોવા ન મળે. વેપારીને ત્યાંથી તપેલું મંગાવીને સાધનો ઉકાળવાં પડ્યાં.

બાઈને સલાઇન ગ્લુકૉઝ ચઢાવ્યું. પાડોશીને ત્યાંથી વાસણ ગોઠવવાનાં બે-ત્રણ પાટિયાં મેળવ્યાં ને બાઈને એના પર સુવાડી. યુવતીએ પ્રભુનું નામ લઈને ફોરસેપ કર્યું (ચીપિયાનો ઉપયોગ કરી માના ઉદરમાંથી બાળકને બહાર કાઢ્યું). બાઈ ને બાળક બેઉ બચ્યાં.

યુવતીને આપવા માટે ઘરવાળા પાસે કશું હતું નહીં. પણ યુવતીએ તેને વીસ રૂપિયા આપીને કહ્યું: 'બાઈને રાબ વગેરે બનાવીને પાજો.' ટાંકા આવ્યા હતા, એટલે એ કાઢવા માટે યુવતી થોડા દિવસે ફરીથી ઊંટ પર ઝાંપ ગઈ. ટાંકા સારા રહેલા ને બાળક તંદુરસ્ત હતું.

અંતરિયાળ ગામોમાં સુવાવડ

કાશીબહેન મહેતા

આવી અસાધારણ રીતે સંખ્યાબંધ બાળકોને અને ખાસ તો માતાઓને સુવાવડ દરમિયાન બચાવનાર તે ગુજરાતનાં એક લોકોત્તર આદ્ય પરિચારિકા (નર્સ) કાશીબહેન છોટુભાઈ મહેતા.

તેમણે ભાલ-નળકાંઠાનાં અગનપાટ નપાણિયા મુલકના સિત્તેર જેટલાં અતિપછાત અંતરિયાળ ગામોમાં 1946થી લઈને સત્ત્યાવીસ વર્ષ સુધી નર્સ તરીકે જે સેવા આપી તેનો જોટો નથી.

કાશીબહેન આજે એકસો એકમા વર્ષમાં પ્રવેશ્યાં હોત. તેમની જન્મશતાબ્દીનાં 2019-20ના વર્ષમાં જ રાજસ્થાનના કોટા અને ગુજરાતના રાજકોટની સરકારી હૉસ્પિટલોમાં તંત્રની બેદરકારીને કારણે નવજાત શિશુઓ મોટી સંખ્યામાં મોતને ભેટ્યાં એ કાળચક્રની એક વક્રતા છે.

કાશીબહેને સેવાવ્રતનું નમ્ર અને કૃતજ્ઞતાપૂર્ણ બયાન આપતી 'મારી અભિનવ દીક્ષા' (1986) નામની આત્મકથા સવાસો પાનાંમાં લખી છે જે વાચકને નતમસ્તક બનાવી દે છે.

તેની પ્રસ્તાવનામાં મનુભાઈ પંચોળી 'દર્શક' લખે છે : '...પ્રેમ જ્યારે નિ:સ્વાર્થ બને છે ત્યારે તેમાંથી ઈશ્વરનું સ્વરૂપ પ્રગટે છે. કાશીબહેને આ ઈશ્વરી સ્વરૂપની ઝાંખી કરી. અનરાધાર વરસાદ, ભીષણ તાપ, ઘોર અંધારું, ભયાનક વાવાઝોડાંની કેટલીય અગ્નિકસોટીઓ વચ્ચે ભાલના નોંધારા પઢારો, કોળીઓ, હરિજનોના કૂબામાં મરણાસન્ન બાઈઓને, હોઠે આવેલ કોળિયો મૂકી, ઘોડા પર સવારી કરી, ઊંટ પર જઈ પ્રસૂતિઓ કરાવી, અનેક બાળકોની માવડી બન્યાં...'

મારી અભિનવ દીક્ષા પુસ્તકમાં આત્મકથની વર્ણવી

પુસ્તક

'મારી અભિનવ દીક્ષા' પુસ્તક વર્ષોથી પહેલાં અપ્રાપ્ય બની ચૂક્યું છે. પણ તેની ટૂંકી...\n\ntl;dr:

પંચોતેર જેટલાં વર્ષ પહેલાંનો સમય. ગુજરાતનાં ભાલ-નળકાંઠાના ખૂબ પછાત વિસ્તારનું શિયાળ ગામ. ત્યાંથી પચીસેક વર્ષની એક યુવતી એક વરસાદી સાંજે ફાનસ લઈને ઊંટ પર બેસીને નીકળી. ચાર કલાકે ગાજવીજ અને ઘનઘોર રાતમાં વરસતા વરસાદે ઝાંપ ગામે પહોંચી. ફાનસ ઓલવાઈ ગયેલું છતાં યુવતીએ કૂબો ખોળી કાઢ્યો.


કાશ્મીર : '370ની નાબૂદી તો કરી, માનવતાની નાબૂદી ના કરીએ' - દૃષ્ટિકોણ\nન્યૂઝઍન્કર વળી સરકારી લાઈનો બરાડા પાડીને બોલી રહ્યો હતો કે આ સાંસદો 'પાકિસ્તાનના ઍજન્ડાને આગળ વધારી રહ્યા છે" અને "શાંતિને ડહોળી રહ્યા છે."

ખબર આવ્યા કે સરકારે સાંસદોને દિલ્હી પરત જવા ફરજ પાડી તે પછી ટીવી સામે બેઠેલા લોકોના મોં પડી ગયા.

તેમાં બેઠેલા એક લેક્ચરરે સ્ક્રીન પર બરાડી રહેલા ઍન્કરને ટોણો પણ માર્યો, "હા, કાશ્મીરમાં શાંતિ છે. કબ્રસ્તાનમાં હોય તેવી શાંતિ છે."

ખાલીખમ ગલીઓ, શેરીઓ, પુલો, દુકાનો અને ઑફિસો બંધ છે. શાળામાં વિદ્યાર્થીઓ આવતા નથી, કૉલેજો ઉજ્જડ છે અને દરવાજે અર્ધલશ્કરી દળોનો પહેરો છે.

પહેરાના કારણે અવરવજર મુશ્કેલ છે, વાહન વ્યવહાર ઠપ છે, ટપાલો, કુરિયર, મોબાઇલ ફોન અને ઇન્ટરનેટ સેવા તથા મોટા ભાગની લૅન્ડલાઇન પણ બંધ છે.

ગયા અઠવાડિયાની અમારી કાશ્મીર મુલાકાત દરમિયાન અમને આ પ્રકારની શાંતિ અને 'સામાન્ય સ્થિતિ' જોવા મળી હતી.

કાશ્મીર ખીણની અમારી આ મુલાકાત અંગત હતી અને મહિનાઓ પહેલાં જ ગોઠવાઈ ગઈ હતી.

ત્યારપછી ઑગસ્ટની શરૂઆતમાં સ્થિતિએ પલટો માર્યો અને સરકારે વધારાના દળો જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ગોઠવી દીધા હતા.

કલમ 370 અને 35એ નાબૂદ કરી દેવાઈ અને રાજ્યનું વિભાજન કરીને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો જાહેર કરી દેવાયા.

કાશ્મીરમાં રહેલા અમારા મિત્રો અને સગાઓએ કહ્યું કે તમારી મુલાકાત રદ કરો પણ અમને લાગ્યું કે આવા સમયે, કે જ્યારે લોખંડી પડદો ખીણ પર નાખી દેવાયો છે ત્યારે ત્યાંના લોકો સુધી પહોંચવું જરૂરી છે.

ખાસ કરીને એટલા માટે કે અમારામાંથી એક કાશ્મીરી પંડિત છે, જે ભારતની તળભૂમિમાં વસે છે.

'દગો' અને 'રૂંધામણ'

અમે ત્યાં રોકાયા તે દરમિયાન લોકો સાથે થયેલી વાતચીતમાં પીડા, રોષ અને અવિશ્વાસ વ્યક્ત થતાં રહ્યાં. અમને સૌથી વધુ સાંભળવા મળ્યા તે શબ્દો હતા - 'દગો' અને 'રૂંધામણ'.

અસલામતીની સ્થિતિને સંભાળી લેવા માટે સહનશક્તિ અને કરુણહાસ્ય અમને જોવા મળ્યા.

સાથે જ ભયની લાગણીઃ અમે 50 જેટલા લોકોને મળ્યા, તેમણે બધાએ પોતાની અકળામણ વ્યક્ત કરી, પણ પોતાનું નામ જાહેર ના કરવાની વિનંતી કરી.

"અમારા દિલમાં કે દિમાગમાં જરાય શાંતિ નથી. ભવિષ્યમાં શું થશે તેની ચિંતા જ અમને કોરી ખાઈ રહી છે," એમ દક્ષિણ કાશ્મીરમાં સરફજનની વાડી ધરાવનારા ખેડૂતે અમને હતાશા સાથે કહ્યું. "હું ભારતના લોકોને અમારી પીડા સમજવા માટે અરજ કરું છું. અમે પણ શાંતિ જ ઇચ્છીએ છીએ."

અમારા વાતચીત ચાલતી હતી ત્યારે ચાર વર્ષની તેમની દીકરી ભાવશૂન્ય આંખે મૂંગી જ બેઠી રહી હતી....\n\ntl;dr:

ગયા શનિવારે અમે શ્રીનગરમાં હતા ત્યારે જોયું કે એક પરિવાર ટીવીની સામે બેસી ગયો હતો. 12 સાંસદોના પ્રતિનિધિમંડળને શ્રીનગરની મુલાકાતની મંજૂરી મળશે કે કેમ તે જોવા પરિવાર આતુર હતો.


કાશ્મીર : 'એક આંખે દેખાવાનું બંધ થઈ ગયું છે, હવે હું લાચાર બની ગઈ છું'\nકહેવામાં આવે છે કે આ ગનથી સામાન્યપણે વ્યક્તિનું મૃત્યુ થતું નથી પરંતુ તેનાથી એવું નુકસાન થઈ શકે છે કે જેની ભરપાઈ ન કરી શકાય.

કાશ્મીર ખીણમાં છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં પેલેટ ગનના કારણે ઘણા લોકોએ આંખોની રોશની ગુમાવી છે.

ગત મહિને આઠ ઑગસ્ટના રોજ શ્રીનગરનાં રાફિયા પણ પેલેટ ગનનો ભોગ બન્યાં. તેમને એક આંખે હવે દેખાતું નથી અને જીવન મુશ્કેલીમાં મૂકાયું છે.

રાફિયાનું કહેવું છે કે ભારતીય સેનાએ ઇલાજ માટે તેમને ચેન્નઈ પણ મોકલ્યાં. રાફિયા સાથે અમારા સહયોગી માજિદ જહાંગીરે વાત કરી.

વાંચો રાફિયાની કહાણી તેમના જ શબ્દોમાં.

આઠ ઑગસ્ટના રોજ મારા પતિ શાકભાજી લેવા માટે બહાર જઈ રહ્યા હતા. અમે ગેટની બહાર નીકળી રહ્યાં હતાં ત્યાં જ કેટલાક યુવાનો દોડીને અમારી તરફ આવ્યા.

મારા પતિ થોડા આગળ નીકળી ગયા હતા. મેં જોયું કે તેઓ પણ યુવાનો સાથે દોડીને પરત આવી રહ્યા છે. તેમની સાથે સુરક્ષાકર્મી પણ હતા.

તેમણે મારી તરફ પેલેટ ગન ચલાવી. મેં હાથના ઇશારે તેમને રોકાઈ જવા કહ્યું પરંતુ તે છતાં તેઓ ન રોકાયા.

મારા પતિએ મને કવર કરી અને તેમની પીઠ પર પેલેટ વાગ્યા. જે મિસ થયા એ મારી ડાબી આંખ, માથા, નાક અને હાથમાં ઘૂસી ગયા.

કંઈ જોઈ શકતી નથી....

રાફિયાના પતિની પીઠ પર પેલેટના નિશાન

ત્યાર બાદ મારા પતિ દોડીને મને રૂમમાં લઈ ગયા. મેં મારી જેઠાણીને દેખાડ્યું કે મારી આંખમાં પેલેટ લાગી છે.

મને કંઈ દેખાતુ નથી. પરિવારજનો તત્કાળ મને એક મેડિકલ-શોપમાં લઈ ગયા.

મેડિકલ-શોપમાં કામ કરતી વ્યક્તિએ મને પૂછ્યું કે કંઈ દેખાય છે? મેં જણાવ્યું કે ના. તેમણે કહ્યું કે તમે જલદી ઇલાજ માટે રૈનાવારી જતાં રહો.

પરંતુ ત્યાં ડૉક્ટરે કહ્યું કે જેમ બને તેમ જલદી હેડવાનામાં જાઓ. ત્યાં ડૉક્ટરે કેટલીક ટેસ્ટ કરી અને પછી રાત્રે ઑપરેશન કર્યું.

તેમણે સવારે કહ્યું કે પેલેટ ગોળી નીકળી શકી નથી. ઈદ બાદ મારી સર્જરી કરવાની અને એ બાદ ચકાસવાની વાત કરીને મને હૉસ્પિટલમાંથી રજા આપી દેવાઈ।

મારી હાલત હજુ પણ ખરાબ હતી અને અમે વધુ રાહ જોઈ શકીએ એમ નહોતાં.

મારા પતિએ ખાનગી ડૉક્ટરની સલાહ લેવાનું વિચાર્યું. ડૉક્ટરે તેમને ત્યાં પૈસા ન વેડફવાનું અને જેમ બને તેમ મને બહાર લઈ જવાની વાત કરી.

શું કહે છે વહીવટીતંત્ર?

આ પહેલાં પણ કાશ્મીરના કેટલાક લોકોએ સેના પર સતામણીના આરોપ લગાવ્યા હતા.

તેના પર બીબીસીએ એક રિપોર્ટ પણ પ્રકાશિત કર્યો હતો. જ્યારે સેનાનો સંપર્ક સાધવામાં આવ્યો તો તેમણે આ પ્રકારના આરોપોને ફગાવી...\n\ntl;dr:

કાશ્મીરમાં સુરક્ષાકર્મીઓ પ્રદર્શનકારીઓને વિખેરવા માટે પેલેટ ગનનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.


કાશ્મીર : 370નો ખાસ દરજ્જો હઠ્યાને 365 દિવસ પર શું છે હાલ? - વિશ્લેષણ\nકાશ્મીરને આંશિક સ્વાયત્તતા આપતી કલમ-370ને ભારત સરકારે રદ્દ કર્યાને એક વર્ષ પૂર્ણ થવામાં છે

કાશ્મીરને આંશિક સ્વાયત્તતા આપતી બંધારણની કલમ-370ને ભારત સરકારે રદ્દ કર્યાને એક વર્ષ પૂર્ણ થવામાં છે. એ પછી રાજ્યનું, જમ્મુ અને કાશ્મીર તથા લદાખ, એમ કેન્દ્રશાસિત બે પ્રદેશ વિભાજન પણ કરવામાં આવ્યું હતું.

શાસક ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ)એ આ નિર્ણય સાથે કાશ્મીરને શેષ ભારત સાથે જોડવાના તેના ચૂંટણી વચનને પાળ્યું હતું. આમ કરવાથી પ્રદેશમાં વિકાસ થશે અને ઉગ્રવાદ પર પૂર્ણવિરામ મુકાશે એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું.

પાંચમી, ઑગસ્ટ, 2019ના આ નિર્ણયને દેશના અનેક ભાગોમાં વધાવવામાં આવ્યો હતો, પણ તેનાથી કાશ્મીરમાં કેવા હકારાત્મક ફેરફાર થયા એ એક વર્ષ પછી સ્પષ્ટ નથી.

ખાસ કરીને ખીણ વિસ્તારમાં પરિસ્થિતિ સામાન્ય કહી શકાય તેવી નથી.

નવા નિયમો

ફારૂક અબ્દુલ્લા અને ઓમર અબ્દુલ્લા

ઑગસ્ટ-2019ના મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય ઉપરાંત સત્તાવાળાઓએ પ્રદેશમાં નવા નિયમો પણ અમલી બનાવ્યા છે.

મે-2020માં મંજૂર કરવામાં આવેલા નવા ડોમિસાઇલ કાયદા મુજબ, કાશ્મીરના વતની ન હોય તેવા લોકોને પણ કેટલાંક નિયંત્રણો સાથે કાયમી નિવાસનો અધિકાર મળી શકે છે. આ પ્રદેશમાં 15 વર્ષ નિવાસ કર્યો હોય તેવી કોઈ પણ વ્યક્તિને નોકરી માટે આવેદન કરવાનો અને જમીન ખરીદવાની છૂટ આ કાયદા હેઠળ આપવામાં આવી છે.

જૂનમાં પ્રકાશિત મીડિયા અહેવાલોમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે નવા કાયદા હેઠળ 20,000થી વધુ લોકોને કાયમી નિવાસની પરવાનગી આપી દેવામાં આવી છે. તેથી મુસ્લિમોના બાહુલ્યવાળા કાશ્મીરના નાગરિકોમાં ચિંતાનું વાતાવરણ સર્જાયું છે. સ્થાનિક નાગરિકો ઉપરોક્ત પગલાને વસતીવિષયક પરિવર્તન લાવવાની યોજના માને છે.

હિન્દુઓના બાહુલ્યવાળા જમ્મુ પ્રદેશ અને કેટલાક વિસ્થાપિત કાશ્મીરી હિન્દુઓ પૈકીના ઘણાએ 2019ના નિર્ણયને આવકાર્યો હતો, પણ તેમણે ઉપરોક્ત નવા કાયદા બાબતે આશંકા વ્યક્ત કરી છે. એ કાયદાને કારણે મૂળ કાશ્મીરીઓના રોજગારની તકમાં ઘટાડો થવાનો દાવો પણ તેમણે કર્યો છે.

વિસ્થાપિત કાશ્મીરી હિન્દુ સમુદાયનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા એક જૂથના વડા સતીશ મહાલદારને અંગ્રેજી દૈનિક ધ ટ્રિબ્યુને એવું કહેતા ટાંક્યા હતા કે "કાશ્મીરી પંડિતોનું ખીણમાં પુનર્વસન ન કરવામાં આવે ત્યાં સુધી ડોમિસાઇલ સર્ટિફિકેટ આપવાનું બંધ કરવાની માગણી અમે કરીએ છીએ."

જોકે, ધ ઇકૉનૉમિક ટાઇમ્સ દૈનિકમાં પ્રકાશિત એક લેખમાં જણાવ્યા મુજબ, સરકાર કહે છે કે જમીન ખરીદવાના નિયમ હળવા...\n\ntl;dr:

કાશ્મીરે આંશિક સ્વાયત્તતા ગુમાવ્યાના એક વર્ષ પછી તેની પરિસ્થિતિ એકદમ સામાન્ય કહી શકાય તેવી તો નથી જ.