દુનિયાનાં સૌથી સસ્તાં અને મોંઘાં શહેરોમાં ભારતનું સ્થાન ક્યાં?\nસૌથી મોંઘાં શહેરોની વાત કરવામાં આવે તો હૉંગકૉંગ અને સિંગાપોર સાથે પેરિસને દુનિયાના સૌથી મોંઘાં શહેરોની યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યાં છે.

ઇકૉનૉમિસ્ટ ઇન્ટેલિજન્સ યૂનિટ એટલે કે EEUના વાર્ષિક સરવેમાં આ ત્રણેય શહેરો પહેલા નંબર પર છે.

છેલ્લાં 30 વર્ષોથી ઈઈયૂ 133 શહેરોના ભાવનું તુલનાત્મક અધ્યયન કરી રહ્યું છે અને તેના ઇતિહાસમાં આવું પહેલી વખત થયું છે કે ત્રણ શહેર એક સાથે પહેલા નંબર પર હોય.

ગત વર્ષના સરવેમાં મોંઘવારીના મામલે ટૉપ 10 શહેરોમાં યુરોપનાં ચાર શહેર હતાં. તેમાં પેરિસનું સ્થાન બીજા નંબર પર હતું.

આ સરવેમાં બ્રેડ જેવા સામાન્ય સામાનના ભાવોનું તુલનાત્મક અધ્યયન કરવામાં આવે છે.

ત્યારબાદ એ ખબર પડે છે કે ન્યૂયૉર્કની સરખામણીએ એ શહેરમાં ભાવ કેટલા ઊંચા છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આ રિપોર્ટ તૈયાર કરનારાં રોક્સાના સ્લાવશેવાનું કહેવું છે કે 2003થી જ પેરિસ 10 મોંઘા શહેરોની યાદીમાં રહ્યું છે.

તેઓ કહે છે, "અન્ય યુરોપીય શહેરોની સરખામણીએ અહીં માત્ર દારુ, વાહનવ્યવ્હાર અને તમાકૂ જ સસ્તાં છે."

ઉદાહરણ તરીકે એક મહિલાનાં વાળ કાપવાનો ખર્ચ પેરિસમાં 119.04 ડોલર (આશરે 8234 રૂપિયા) છે. જ્યારે ઝ્યુરિક અને જાપાનના શહેર ઓસાકામાં આ 73.97 ડોલર (આશરે 5116.50 રૂપિયા) અને 53.46 ડોલર (આશરે 3697.83 રૂપિયા) છે.

દુનિયાના સૌથી મોંઘા શહેર

1. સિંગાપોર

1. પેરિસ (ફ્રાન્સ)

1. હૉંગકૉંગ (ચીન)

4. ઝ્યુરિક (સ્વિત્ઝરલૅન્ડ)

5. જીનેવા (સ્વિત્ઝરલૅન્ડ)

6. ઓસાકા (જાપાન)

7. સિઓલ (દક્ષિણ કોરિયા)

8. કોપેનહેગન (ડેનમાર્ક)

9. ન્યૂયૉર્ક (અમેરિકા)

10. તેલ અવીવ (ઇઝરાયલ)

11. લોસ એન્જ્લસ (અમેરિકા)

આ વર્ષની રૅન્કિંગમાં મુદ્રા મૂલ્યોમાં ઉતાર ચઢાવના કારણે ફેર પડ્યો છે.

આ કારણોસર આર્જેન્ટિના, બ્રાઝીલ, તુર્કી અને વેનેઝુએલા જેવા દેશોમાં ખર્ચ ખૂબ ઓછો થયો છે.

ગત વર્ષે વેનેઝુએલામાં મોંઘવારી દર 10 લાખ ટકા સુધી પહોંચી ગયો હતો જેના કારણે સરકારે નવી મુદ્રા શરુ કરવી પડી હતી.

આ કારણોસર અહીંનુ કારાકાસ શહેર દુનિયાનું સૌથી સસ્તું શહેર બની ગયું હતું.

દુનિયાના સૌથી સસ્તાં શહેર

1. કારાકાસ (વેનેઝુએલા)

2. દમિશ્ક (સીરિયા)

3. તાશકંદ (ઉઝબેકિસ્તાન)

4. અલમાતી (કઝાખસ્તાન)

5. બેંગલુરુ (ભારત)

6. કરાચી (પાકિસ્તાન)

7. લાગોસ (નાઇજીરિયા)

8. બ્યૂનસ આયર્સ (અર્જેન્ટિના)

9. ચેન્નઈ (ભારત)

10. દિલ્હી (ભારત)

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

શું તમે ઉનાળા વેકેશનમાં બહાર ફરવા જવાની તૈયારી કરી રહ્યાં છો? અને શું તમે વિદેશ ફરવા જવાનો પ્લાન નક્કી કર્યો છે? તો પહેલાં તમારે જાણી લેવું જોઈએ કે દુનિયાનાં સૌથી સસ્તાં અને મોંઘાં શહેરો કયાં છે?


દુનિયાની વસતીમાં બાળકો કરતાં દાદા-દાદીની સંખ્યામાં વધારો, તેનાથી તમને શું ફેર પડશે?\nઆ આંકડાં પ્રમાણે 2018ના અંતે પાંચ વર્ષથી નાના બાળકોની સંખ્યા કરતાં, 65 વર્ષથી મોટી વયના લોકોની સંખ્યા વધી ગઈ છે.

65થી મોટી ઉંમરના લોકોની વસતી 70.5 કરોડ કરતાં પણ વધી ગઈ છે, જ્યારે ચાર વર્ષની ઉંમર સુધીના બાળકોની સંખ્યા 68 કરોડ જેટલી છે.

વધી રહેલો ગાળો

હાલના પ્રવાહો દર્શાવી રહ્યા છે કે વૃદ્ધો અને કિશોરો વચ્ચેનો વસતીગાળો 2050 સુધીમાં વધી જશે. 0-4 વર્ષના દરેક બાળકની સામે 2થી વધુ 65 વર્ષના વૃદ્ધો હશે.

વસતી નિષ્ણાતો છેલ્લા ઘણા દાયકાથી વધી રહેલા આ ગાળા પર નજર રાખી રહ્યા છે. મોટા ભાગના દેશોમાં લોકોની સરેરાશ આયુ વધી રહી છે અને બાળકોનો જન્મદર ઘટી રહ્યો છે.

આ સ્થિતિની તમારા પર શું અસર થઈ શકે છે? શું તેની અસર થવા પણ લાગી છે?

બાળકોના જન્મનું અપૂરતું પ્રમાણ

વોશિંગટન યુનિવર્સિટીના ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફૉર હેલ્થ મેટ્રીક્સ એન્ડ ઇવેલ્યૂએશનના ડાયરેક્ટર ક્રિસ્ટોફર મરેએ બીબીસીને જણાવ્યું:

"65 વર્ષથી મોટી ઉંમરના લોકોની સંખ્યા વધારે હશે અને બાળકો બહુ ઓછા હશે તેથી વૈશ્વિક સમાજને ટકાવી રાખવાનું કામ મુશ્કેલ બનશે."

મરેએ 2018માં એક શોધનિબંધ પણ પ્રગટ કર્યો હતો, જે અનુસાર વિશ્વના  અડધોઅડધ દેશોમાં 'બેબી બસ્ટ'ની સમસ્યા ઊભી થઈ છે.

એટલે કે વસતીનું પ્રમાણ જાળવી શકાય તેટલા બાળકો પેદા ના થવાની સમસ્યા ઊભી થઈ છે.

મરે ઉમેરે છે, "પૌત્ર-પૌત્રીઓ કરતાં દાદા-દાદીની વસતી વધારે હોય તેના કારણે કેવા સામાજિક અને આર્થિક પરિણામો આવશે તેની કલ્પના કરો."

વિશ્વ બૅન્કના આંકડા અનુસાર 1960માં વિશ્વમાં મહિલા દીઠ પાંચ બાળકોના જન્મનો દર હતો.

60 વર્ષ પછી તે દર અડધો થઈને 2.4નો થઈ ગયો છે.

આ ઉપરાંત સામાજિક અને આર્થિક પ્રગતિનો ફાયદો પણ વસતીને થયો છે.

1960માં સરેરાશ આયુષ્ય 52 વર્ષનું હતું, જ્યારે 2017માં સરેરાશ આયુષ્ય 72 વર્ષ સુધી પહોંચ્યું છે. તેનો અર્થ એ થયો કે આપણે વધારે લાંબું જીવી રહ્યા છીએ.

વૃદ્ધ થતા જઈએ તેમ વધુ ને વધુ સ્રોતોની માગ ઊભી કરતા જઈએ છીએ. પેન્શન અને આરોગ્યના ક્ષેત્રે તેનો બોજ વધતો જાય છે.

વયોવૃદ્ધ વસતી

વિકસિત દેશોમાં વસતીમાં વધતા વૃદ્ધોની સંખ્યા સમસ્યા બની રહી છે. વિકસિત દેશોમાં જન્મદર ઘટી ગયો છે.

આર્થિક સદ્ધરતા, બાળ મૃત્યુના પ્રમાણમાં ઘટાડો, સરળતાથી મળતા ગર્ભાધાન રોકવાના ઉપાયો અને મોંઘો પડતો બાળઉછેર વગેરે કારણોસર જન્મદર ઘટી રહ્યો છે.

આવા દેશોમાં સ્ત્રી મોટી ઉંમરે માતા બને છે અને તેના કારણે ઓછા બાળકોને જન્મ આપે છે.

લાઇફસ્ટાઇલ સુધરી...\n\ntl;dr:

સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘે જણાવ્યું છે કે ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત બાળકો કરતાં મોટેરાઓની વસતી દુનિયામાં વધી ગઈ છે.


દુનિયાની સૌથી મોંઘી ચા ચાંદની રાતે જ કેમ ચૂંટવામાં આવે છે?\nદાર્જિલિંગના આ પહાડોની સુંદરતા થોડીક ક્ષણો માટે તમારા શ્વાસ થંભાવી દેશે.

આ પહાડો પર વાઘ અને જંગલી હાથી એમની મસ્તીમાં ફરતા હોય છે. પહાડોના ઢોળાવો પર બૌદ્ધ મઠ છે.

દાર્જિલિંગ જે માટે વધારે પ્રચલિત છે તે છે ત્યાંના લીલાછમ ચાના બગીચા.

દાર્જિલિંગને ચાને કારણે દુનિયા તેને 'શૈમ્પેન ઑફ ટી' તરીકે ઓળખે છે.

દાર્જિલિંગમાં ચાના 87 બગીચા છે. દરેક બગીચામાં પોતાની એક અલગ પ્રકારની અજોડ ,આહ્લાદક સુગંધવાળી ચા તૈયાર કરવામાં આવે છે. દુનિયાભરમાં . દાર્જિલિંગ ટી જાણીતી છે.

જો તમે દાર્જિલિંગથી 33 કિલોમીટર દક્ષિણ તરફ આગળ જાવ તો તમને ત્યાં દુનિયાની સૌથી જૂની ચાની ફેક્ટરીમાંની એક જોવા મળી જશે.

અહીંયા તમને દુર્લભ પ્રકારનાં ચાનાં પાંદડાં અને કળીઓ જોવા મળશે.

રાત્રે મશાલના અજવાળે ચૂંટાય છે ચાની કળીઓ

આને સિલ્વર ઇમ્પીરિયલના નામથી ઓળખવામાં આવે છે.

આ ચાની કળીઓને કેટલાક ખાસ લોકો જ તોડે છે જેમનો સંબંધ મકાઈબાડી ચાના બગીચા સાથે છે.

સિલ્વર ટિપ્સ ઇમ્પીરિયલ ચાને પૂનમની રાતમાં જ તોડવામાં આવે છે.

રહસ્યની ચાદરમાં ઢંકાયેલી આ ચા કોઈ બીજી દુનિયાની જ ચીજ જણાય છે. જેટલું એનું રહસ્ય ગાઢ છે એટલી જ જબરદસ્ત છે એની કિંમત.

2014માં સિલ્વર ટિપ્સ ઇમ્પીરિયલ 1,36,000 રુપિયા કિલો કરતાં પણ વધારે કિંમતે વેચાઈ હતી.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ભારતમાં પેદા થનારી કોઈ પણ ચાનો અત્યાર સુધી સૌથી વધુ કિંમતે વેચાણનો આ રેકોર્ડ છે.

દુનિયાની સૌથી મોંઘી ચા એચલે કે સિલ્વર ટિપ્સ ઇમ્પીરિયલની કળીઓને વર્ષમાં કેટલાક ખાસ દિવસોએ પાંચથી છ વખત તોડવામાં આવે છે.

પૂનમની રાતમાં હાથમાં મશાલ લઈને મકાઈવાડી બગીચાના લોકો આ કળીઓને ચૂંટે છે.

સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે આ ચામાં ધરતીનો દરેક જાદૂ બ્રહ્માંડનું તમામ રહસ્ય અને માટીની સંપૂર્ણ તાકાતનો સમાવેશ થાય છે.

ચાંદની રાતોમાં બગીચાઓમાં હસતી ગાતી મજૂરોની ટોળી આ ચાની કળીઓ ચૂંટે છે. જાણે કે તે ચા નહીં પણ બ્રહ્માંડનું રહસ્ય ભેગું કરી રહી હોય.

સિલ્વર ટિપ્સ ઇમ્પીરિયલની આ ખાસ ચા પત્તીને પરોઢ પડતાં પહેલાં જ પેક કરી દેવામાં આવે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે સૂર્યનાં કિરણો એના પર પડવાથી એની ચમક અને સુગંધ પર પ્રભાવ પડે છે.

ચા પાછળ ગાંડો છે બ્રિટનનો શાહી પરિવાર

મકાઈવાડી ચાના બગીચાના સંજયદાસ જણાવે છે કે દર વર્ષે સિલ્વર ટિપ્સ ઇમ્પીરિયલ ચા માત્ર 50થી 100 કિલો વચ્ચે જ પેદા થતી હતી.

એને મોટેભાગે જાપાન , બ્રિટન અને અમેરિકાના ખરીદદારો ખરીદી લે છે.

સંજય દાસ...\n\ntl;dr:

હિમાલયનું કંચનજંગા દુનિયાનું ત્રીજા નંબરનું સૌથી ઊંચુ શિખર છે. એના ઢોળાવો પર સમુદ્રની સપાટીથી 2200 મીટરની ઊંચાઈ પર આવેલા છે કેટલાક પહાડો.


દુનિયાનું સૌથી મોટું વિમાન ઉડાવનારાં ભારતનાં સૌથી યુવા મહિલા પાઇલટ\nઆ અંગે દેશનાં સૌથી યુવા પાઇલટ એની દિવ્યા આપી ટિપ્સ રહ્યાં છે.

એની દિવ્યા દુનિયાનું સૌથી મોટું વિમાન ઉડાવી રહ્યાં છે. જુઓ વીડિયો.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

શું તમે પાઇલટ બનીને આકાશ સુધી પહોંચવા માગો છો? પરંતુ એ ખબર નથી કે કેવી રીતે પાઇલટ બનવું?


દુનિયાનો એવો ઉદ્યોગ જેને લૉકડાઉનમાં પણ મળ્યા ગ્રાહક\nએવામાં એક ઉદ્યોગ એવો છે, જેને આજની તારીખે પણ સારા ગ્રાહકો મળી રહે છે અને એ છે વર્ચ્યુઅલ ટૂરિઝમ.

ખૂબ જ ઓછા સમયમાં તમે આફ્રિકન સફારી, ચર્નોબિલની સફર, ન્યૂઝીલૅન્ડ શીપ ફાર્મની મુલાકાત અથવા તો પછી બાલી પાસેથી રસોઈની ટિપ્સ જેવા અનેક લાભ મેળવી શકો છો.

બીબીસી સંવાદદાતા ઍન્ડ્રુ હાર્ડીંગનો દક્ષિણ આફ્રિકાથી જોઈએ આ ખાસ અહેવાલ.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

એક તરફ લૉકડાઉન લાગુ હોવાના કારણે દુનિયાના અનેક દેશોના ઉદ્યોગો પડકારનો સામનો કરી રહ્યા છે.


દુબઈના આ શેખને અંગ્રેજી કરતા હિંદી ભાષા પ્રિય\nતેમણે ભારત અને પાકિસ્તાનના મિત્રો પાસેથી હિંદી શીખ્યું છે. ઉપરાંત બોલિવુડની ફિલ્મો જોઈને હિંદી શીખ્યું છે.

અલ-ઝરૂ કહે છે, "ઘણાં ભારતીયો અમારી સાથે અંગ્રેજીમાં બોલવાનો આગ્રહ રાખે છે. હું તેમને વિનંતી કરીશ, કે તેઓ હિંદીમાં બોલે અને તેમનાં બાળકોને હિંદી શીખવાડે."

સંવાદદાતા - ઝુબેર અહેમદ અને તાહિર ઇમરાન

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

દુબઇના શેખ સોહેલ મોહમ્મદ અલ-ઝરૂની કડકડાટ હિંદી ભાષામાં વાત કરે છે.


દુબઈમાં ભારતીયો માત્ર મજૂર જ નહીં, માલિક પણ\nલૅન્ડ ડિપાર્ટમેન્ટના અહેવાલ મુજબ દુબઇમાં રોકાણ કરવામાં ભારતીયો બીજા નંબરે છે.

આ વર્ષે અહીં 473 અરબ રૂપિયાના સોદા થયા છે. જેમાં રીઅલ એસ્ટેટમાં રોકાણનો એક ચતુર્થાંસ ભાગ છે.

દુબઇમાં ભારતીયોની છબી હવે બદલાઈ રહી છે. ભારતીયો પહેલા અહીં ઇમારતો બનાવતા હતા અને હવે ખરીદે છે.

સંવાદદાતા - રોનક કોટેચા, દુબઇ

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

2008માં મંદીના કારણે દુબઈમાં પ્રૉપર્ટીનાં ભાવ ઘટી ગયાં હતાં. જોકે હવે પાછી તેજી આવી છે.


દુર્ગાની મૂર્તિઓ માટે તવાયફોના આંગણાની માટી શા માટે લેવામાં આવે છે?\n1970માં આ એ સમયની કથા છે જયારે શન્નોબાઈ 68 વર્ષનાં હતાં. જવાનીની ચમક ઓસરી રહી હતી અને તેમણે વૃદ્ધાવસ્થામાં પગ મૂક્યો હતો.

એક સમય હતો જ્યારે અમીરો અને બાહુબલીઓ તેમના મુજરા સાંભળવા આવતા હતા. રાતની મહેફિલમાં પસંદગીના મહેમાનોને જ સ્થાન મળતું હતું.

મૂર્તિ બનાવનાર એક કુંભાર જયારે તેમના કોઠા ઉપર આવ્યો અને પૂછ્યું કે તેમના આંગણાની થોડી માટી એ લઈ શકે?

તો શન્નોબાઈને આ સાંભળીને આશ્ચર્ય થયું હતું. તેમણે અત્યંત દૂબળા અને વયોવૃદ્ધ કુંભારને જવાબ આપ્યો, "શા માટે જોઈએ?"

કુંભારે કહ્યું, "મા દુર્ગાની મૂર્તિ બનાવવા માટે."

શન્નોબાઈએ કહ્યું, "હું એ સ્ત્રી છું જેને સમાજ અપવિત્ર માને છે તો પછી તમારે અહીંની માટી શા માટે જોઈએ છે? અને તમે જોઈ જ શકો છો કે મારું આંગણું કાચું નથી. તમે માટી કેવી રીતે લઈ જશો?"

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

પ્રતિમા ઘડનારો એ વ્યક્તિ થોડી મૂંઝવણમાં પડી ગયો પણ પછી તેનો ચહેરો અચાનક ખીલી ઉઠ્યો.

તેણે ફૂલદાનીઓ તરફ ઇશારો કર્યો અને કહ્યું, "હું આમાંથી માટી લઈ જઈ શકું છું. આ પણ તમારા આંગણાનો જ ભાગ છે."

શન્નોબાઈએ સસ્મિત હકારમાં માથું ધુણાવ્યું. એ વ્યક્તિના ગયા પછી શન્નોબાઈએ એક વયોવૃદ્ધ બાઈને પૂછ્યું કે દુર્ગાની મૂર્તિ બનાવવા માટે તવાયફના આંગણાની માટીની જરૂર શા માટે પડે છે?

દેવકીબાઈએ કહ્યું કે તેઓએ એક કથા સાંભળી છે કે આ માટી સમાજની લાલસાઓ છે જે કોઠા ઉપર એકત્ર થઈ જાય છે. એને મા દુર્ગાને અર્પણ કરવામાં આવે છે જેથી જેમણે ભૂલો કરી છે, તેમને પાપોમાંથી મુક્તિ મળી જાય છે.

'તવાયફોના કોઠેથી કાદવ લાવો ત્યારે પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા સફળ થશે'

દેવીએ આગળ કહ્યું, "એક વાર એક ઋષિએ દેવીની પ્રતિમા બનાવડાવી અને તેના આશ્રમ સામે ગર્વથી મૂર્તિની સ્થાપના કરી."

"જેથી લોકો આવે અને નવદુર્ગા અથવા નવરાત્રીમાં ત્યાં આવીને પૂજા કરી શકે."

"એ જ રાત્રે દેવી એ ઋષિના સપનામાં આવી અને કહ્યું કે મારી નજરમાં ઘમંડની કોઈ ઇજ્જત નથી."

દેવીએ જણાવ્યું કે તેમને ઇન્સાનિયત અને બલિદાન જોઈએ અને એના વિનાની આસ્થા ખોખલી છે.

પછી ઋષીએ પૂછ્યું, "હે દેવી, હવે હું શું કરું? ત્યારે દેવીએ કહ્યું કે શહેરમાં રહેતી તવાયફોના કોઠેથી કાદવ લાવો અને કુંભારને કહો કે આને એ માટીમાં મેળવીને મારી નવી પ્રતિમા બનાવે."

"ત્યારે જ હું આ પ્રતિમાને લાયક માનીશ.  જયારે પૂજારી આમાં પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા કરે, ત્યારે હું એમાં પ્રવેશ કરી શકું."

"જે લોકોની સમાજમાં ઉપેક્ષા કરવામાં આવે છે, જેને ખરાબ...\n\ntl;dr:

દુર્ગા પૂજા નજીક આવતાં જ 1947 પહેલાંના દિલ્હીના ચાવડી બજારમાં રહેતાં શન્નોબાઈની યાદો તાજી થઈ જાય છે.


દુશ્મનો માટે ભારતની 'ધનુષ' તોપ ખતરનાક સાબિત થશે?\nપહેલી વખત ભારત સરકાર દ્વારા સંચાલિત વિશાળ ઔદ્યોગિક સંસ્થા ઑર્ડિર્નેસ ફૅક્ટરી બોર્ડને ભારતમાં જ મોટા પાયા પર હથિયાર બનાવવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું.

આ જ અઠવાડિયામાં સોમવારે ઑર્ડિર્નેસ ફૅક્ટરીએ પહેલી વખત 114 સ્વદેશી 155એમએમx45 કૅલિબર તોપના મોટા સ્તર પર ઉત્પાદન માટે લીલી ઝંડી બતાવવામાં આવી. આ તોપ છે, 'ધનુષ' જેને આર્ટિલરી ગન પણ કહે છે.

દૂર સુધી વાર કરી શકતી આ તોપ મુશ્કેલથી મુશ્કેલ રસ્તામાં પણ સરળતાથી ચાલી શકે છે. તેમજ દિવસના અજવાળા સાથે રાતના અંધારામાં પણ સચોટ નિશાન લગાવી શકે છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

રક્ષા મંત્રાલયનું આ પગલું એક દૂરોગામી નિર્ણય કેમ છે, એ જાણવા માટે આપણે પહેલાં 'ધનુષ'ની પૃષ્ઠભૂમિ વિશે જાણવું પડશે.

1999માં થયેલાં કારગિલ યુદ્ધની સ્થિતી 'ધનુષ'ની કહાણી સમજવામાં મદદ કરી શકે છે.

કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન પહાડી વિસ્તારોમાં ભારતીય સેનાની લાંબી તોપો ગોઠવાયેલી હતી. તેમાંથી ધુંઆધાર ગોળીબાર થઈ રહ્યો હતો, જેથી પાકિસ્તાન પક્ષી ઘૂંસણખોરોને ભગાવી શકાય.

એ બોફોર્સ તોપો હતી. જેના સંદર્ભે બાદમાં ભ્રષ્ટાચારના આરોપ પણ લગાવાયા હતા અને આજે પણ એ મુદ્દો ચર્ચાતો રહે છે.

'ધનુષ'ની કહાણી બોફોર્સ અને યુદ્ધ બાદ પેદા થયેલી જટિલ પરિસ્થિતિઓ પછી શરૂ થાય છે.

અધૂરા દસ્તાવેજ અને 'ધનુષ'ની શરૂઆત

જ્યારે ભારતે 410 બોફોર્સ તોપો ખરીદી હતી તેમાં 1980નો 'ટૅકનૉલૉજીના સ્થળાંતર'નો એક અધૂરો દસ્તાવેજ તેના માટે શરૂઆતનું પગલું માનવામાં આવે છે.

પરંતુ બોફોર્સ તોપો બાબતે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપ થયા બાદ તે અંગે આગળ કંઈ પણ થવું શક્ય નહોતું.

જ્યારે આ સોદા મુદ્દે બધું અટકેલું હતું ત્યારે જ કારગિલનું યુદ્ધ શરૂ થઈ ગયું.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આ યુદ્ધમાં અંદાજ આવ્યો કે આ તોપ શું કરી શકે છે. સાથે જ એ પણ સમજાયું કે ભારત પાસે તે સમયના હથિયારો કેટલાં જૂનાં થઈ ચૂક્યાં હતાં.

બોફોર્સ 39 કૅલિબરની તોપ હતી. જેમાં 155 મીમી. ગોળા બારૂદનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. તેની રૅન્જ માત્ર 29 કિલોમિટર સુધીની હતી. જેમકે તે વખતે ટૅક્નૉલૉજી 45 કૅલિબર સુધી પહોંચી ગઈ હતી. તે વધુ દૂર સુધી વાર કરી શકતી હતી.

બોફોર્સને આધુનિક બનાવવાના ભારતના પ્રયત્નો સફળ તો થયા પણ તેની રૅન્જ 30 કિલોમિટરથી ન વધી શકી.

આખરે ઑક્ટોબર 2011માં ધનુષના નિર્માણનો રસ્તો સાફ થયો.

તપાસવામાં આવેલા તોપના નમૂના

બોફોર્સ તોપ

તોપનું ઉત્પાદન કરવું અને ભારતીય સેનાને તે સોંપવું એ 'ધનુષ'ની સફળતા હતી.

નવેમ્બર 2012...\n\ntl;dr:

જ્યારે પુલવામા હુમલાના મપદંડો અને તીવ્રતાની તપાસ થઈ રહી હતી ત્યારે 18 ફેબ્રુઆરીએ રક્ષા મંત્રાલયે એક મહત્ત્વનો નિર્ણય લીધો.


દુષ્કર્મ બાદ હું નિર્ભય બની અને ફરી જીવવાનું શરૂ કર્યું\nબળાત્કારનો ભોગ બનેલી છોકરીની ઈજ્જત અને લગ્ન પર થનારી તેની અસરની વાતો સમાજમાં થતી હોય છે, પણ બળાત્કારની હિંસાની દિલ તથા દિમાગ પરના આઘાતની વાત થતી નથી.

તેને કારણે પીડિતા ખુદને એક ઓરડામાં બંધ કરી દેતી હોય છે અને બહાર નીકળતાં ડરતી હોય છે.

બળાત્કાર પછી લોકોનો ભરોસો તૂટવાના, હૈયામાં ડર પેસી જવાના અને એ બધામાંથી બહાર આવવાના સંઘર્ષની ચર્ચા થતી નથી.

ઉત્તર પ્રદેશના એક ગામમાં બળાત્કારનો ભોગ બનેલી એક છોકરી સાથે વાત કરીને અમે આ બધું સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

અમે એ જાણ્યું હતું કે એ છોકરીએ તેના ડરને પાંચ વર્ષમાં કેવી રીતે હરાવ્યો?

અમે એ જાણ્યું કે તેના માટે તેના પિતા અને રેડ બ્રિગેડ સંગઠન ચલાવતાં સમાજસેવિકા ઉષા સાથે મળીને ગામમાંથી નીકળીને શહેરમાં આવવું કેટલું જરૂરી હતું?

અમે એ પણ જાણ્યું કે બળાત્કાર બાદ રસ્તા પર બેધડક નીકળવું કેટલો મોટો પડકાર હોઈ શકે છે અને તેના પર વિજય મેળવવાની હિંમત કેવી રીતે એકઠી કરી શકાય છે?

રિપોર્ટરઃ દિવ્યા આર્ય, કેમેરાઃ કાશિફ સિદ્દિકી

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

બળાત્કારની ઘટનાઓ બાબતે મીડિયામાં અહેવાલો પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે તેમાં મોટેભાગે હિંસાની વિગત અને ન્યાયની લડાઈની ચર્ચા થતી હોય છે.


દુષ્કાળ : એ ગામ જ્યાં પાણી નથી એટલે લગ્ન માટે છોકરી પણ નથી\nત્રણ વર્ષથી હાટકરવાડીમાં સારો વરસાદ થયો નથી

છેલ્લાં ત્રણ વર્ષથી દગાડુ બેલ્દાર પોતાના ગામ હાટકરવાડી સ્થિત એક રૂમની નાની એવી ઝૂંપડીમાં રહે છે. દુષ્કાળના કારણે તેમનાં પત્ની અને તેમના ત્રણ દીકરા ગામ બહાર વસી જવા માટે મજબૂર થયા હતા.

ગરમીના કારણે ધરતી સુકાઈ ગઈ હતી અને કૂવા ખાલીખમ થઈ ગયા હતા.

પીવા અને ન્હાવા માટે પણ થોડું એવું જ પાણી બચ્યું હતું. તેમનું ખેતર પણ ઉજ્જડ બની ગયું છે.

તેમના ગામથી આશરે 400 કિલોમિટર દૂર આવેલા સાંગલી જિલ્લામાં તેમના બે દીકરાને સુગર ફૅક્ટરીમાં નોકરી મળી છે. તેમનાં માતા ત્રીજા દીકરાની દેખભાળ કરે છે કે જે હજુ સ્કૂલમાં ભણે છે.

હાટકરવાડીમાં તેમની સૌથી ખરાબ યાદો સમાયેલી હોય તેવું લાગે છે.

ઉંમરની સાથે દગાડુ બેલ્દારના કાનમાં બહેરાશ આવવા લાગી છે. તેઓ મોટાભાગે એકલા રહેવાનું પસંદ કરે છે.

તેમના પાડોશી ગણેશ સદગર કહે છે, "તેઓ ખૂબ એકલી વ્યક્તિ છે. તેમણે ત્રણ વર્ષથી પોતાના પરિવારને જોયો નથી. આ બધું માત્ર પાણીના કારણે થયું છે."

પાણી નથી, તો લગ્ન માટે છોકરી પણ નથી

દગાડુ બેલ્દારના પરિવારે પાણીની તંગીના કારણે ઘર છોડી દીધું હતું અને આજે તેઓ એકલા રહે છે

તેમની નજીક રહેતી 75 વર્ષીય વ્યક્તિ કિશન સદગરના એકમાત્ર દીકરાએ આશરે 10 વર્ષ પહેલાં ઘર છોડી દીધું હતું અને તેઓ દૂર આવેલી એક સુગર ફૅક્ટરીમાં કામ કરવા જતા રહ્યા હતા.

હાલ તેઓ પોતાનાં પત્ની અને પાળેલા શ્વાન સાથે રહે છે.

કિશન સદગર કહે છે, "મારો દીકરો ભાગ્યે જ અહીં આવે છે. જ્યારે તે આવે છે, ત્યારે પણ માત્ર બે-ત્રણ દિવસ રોકાઈને તે જતો રહે છે કેમ કે અહીં પાણી જ નથી."

થોડા ઘર પાર કરો તો હજુ એક ઘર મળશે કે જ્યાં સાગાબાઈ તેમની 14 વર્ષીય મૂકબધિર દીકરી પાર્વતી સાથે રહે છે.

તેમના દીકરા અપ્પા પણ ઘણાં વર્ષો પહેલાં ફૅક્ટરીમાં કામ કરવા માટે ગામ છોડીને જતા રહ્યા હતા.

સાગાબાઈ જણાવે છે, "મારો દીકરો પણ ક્યારેક જ ઘરે આવે છે. તે કહે છે કે તેઓ અહીં ત્યારે જ આવશે જ્યારે અહીં વરસાદ પડશે."

ગણેશ સદગર આ ગામમાં એકમાત્ર યુવક છે કે જેમની પાસે સ્નાતકની ડિગ્રી છે. તેમને લગ્ન કરવા માટે કોઈ યુવતી મળી રહી નથી. અને તેનું કારણ? કેમ કે કોઈ મહિલા આ ગામમાં આવવા માગતી નથી, કેમ કે અહીં પાણી જ નથી.

હાટકરવાડી ગામ મહારાષ્ટ્રના બીડ જિલ્લામાં આવેલું છે, એક એવો જિલ્લો જે વરસાદની ખામીના કારણે સંપૂર્ણપણે સુકાઈ ગયો છે.

વધારે જૂની વાત નથી, અહીં 125 જેટલાં ઘરોમાં 1200 જેટલા લોકો વસતા હતા.

આ 1200...\n\ntl;dr:

ગુજરાતના પાડોશી રાજ્ય મહારાષ્ટ્રના એક નાના એવા ગામમાં દરરોજ સવારે 75 વર્ષીય દગાડુ બેલ્દાર નામની વ્યક્તિ ઊઠે છે અને દાળ-ભાત બનાવે છે. આટલું કર્યા બાદ તેમની પાસે કરવા માટે કંઈ ખાસ હોતું નથી.


દુષ્યંત ચૌટાલા : હરિયાણામાં 11 મહિના પહેલાં પાર્ટી બનાવી અને હવે ભાજપ સાથે સરકાર બનાવશે\nએટલે હવે એ નક્કી થઈ ગયું છે કે રાજ્યમાં ભાજપ-જેજેપીની સરકાર બનશે.

ગૃહમંત્રી અને ભાજપના અધ્યક્ષ અમિત શાહે નવી દિલ્હીમાં પત્રકાર પરિષદમાં સૂચિત કર્યું કે મુખ્ય મંત્રી ભાજપના અને ઉપમુખ્ય મંત્રી જેજેપીમાંથી બનશે.

બંને પક્ષોના નેતા શનિવારે રાજ્યના રાજ્યપાલને મળીને સરકાર બનાવવાનો દાવો કરશે.

અમિત શાહે કહ્યું, "જનતાએ બંને પક્ષોને જનાદેશ આપ્યો છે અને બંને પક્ષોના નેતાઓએ એ નક્કી કર્યું છે કે હરિયાણામાં ભાજપ અને જેજેપી સરકાર બનાવશે."

અમિત શાહે કહ્યું કે અપક્ષ ધારાસભ્યોએ પણ આ ગઠબંધનને સમર્થન કર્યું છે.

અમિત શાહે મુખ્ય મંત્રી અને ઉપ મુખ્ય મંત્રીનું નામ નથી જણાવ્યું પરંતુ માનવામાં આવી રહ્યું છે કે મનોહર લાલ ખટ્ટર મુખ્ય મંત્રી અને દુષ્યંત ચૌટાલા ઉપ મુખ્ય મંત્રી બનશે.

જનનાયક જનતા પાર્ટી અને સરકાર

ગુરુવારે આવેલા વિધાનસભા ચૂંટણી પરિણામમાં ભાજપને 40, કૉંગ્રેસને 31, જેજેપીને 10 અને અપક્ષોને 7 બેઠકો મળી છે. તેમજ આઈએનએલડી અને હરિયાણા લોકહિત પાર્ટી પાસે એક-એક બેઠક છે.

જેજેપીના પ્રમુખ 31 વર્ષીય દુષ્યંત ચૌટાલાએ શુક્રવારે કહ્યું હતું કે જે પક્ષ રોજગાર, વૃદ્ધોના પેન્શનમાં વધારો સહિતના મુદ્દાઓ પર સહમત થશે તેમને સમર્થન આપીશું.

શુક્રવારે બપોરે દિલ્હીની તિહાડ જેલમાં પોતાના પિતા અજય ચૌટાલા સાથે મુલાકાત કર્યા બાદ દુષ્યંત ચૌટાલાએ પત્રકાર પરિષદ કરી હતી.

જેજેપીના ધારાસભ્યોની બેઠકમાં દુષ્યંત ચૌટાલાને ધારાસભ્ય દળના નેતા તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા છે.

કોણ છે દુષ્યંત ચૌટાલા?

હરિયાણામાં ભાજપને સમર્થન આપ્યા બાદ લગભગ એ નક્કી થઈ ગયું છે કે દુષ્યંત ચૌટાલા હરિયાણાના ઉપમુખ્ય મંત્રી બનશે.

દુષ્યંત ચૌટાલા પૂર્વ નાયબ વડા પ્રધાન ચૌધરી દેવી લાલના પ્રપૌત્ર છે. દેવી લાલ વી. પી. સિંહની સરકારમાં ભારતના નાયબ વડા પ્રધાન બન્યા હતા.

દેવીલાલે 1996માં હરિયાણા લોક દળ પક્ષની સ્થાપના કરી હતી. એ સમયે દુષ્યંત ચૌટાલા આઠ વર્ષના હતા.

બે વર્ષ બાદ આ પક્ષનું નામ બદલીને ભારતીય નેશનલ લોક દળ કરવામાં આવ્યું અને દેવી લાલના પુત્ર ઓમ પ્રકાશ ચૌટાલા પક્ષના મુખ્ય નેતા બની ગયા.

દુષ્યંતના દાદા ઓમ પ્રકાશ ચૌટાલા અને તેમના પિતા અજય ચૌટાલા હાલ ભ્રષ્ટાચારના એક કેસમાં જેલમાં છે.

ઓમ પ્રકાશ ચૌટાલા ચાર વખત હરિયાણાના મુખ્ય મંત્રી રહી ચૂક્યા છે.

ઓમપ્રકાશ ચૌટાલાના બે દીકરા અજય અને અભય વચ્ચેના ઝઘડાના કારણે પાર્ટી તૂટી ગઈ હતી.

અભય ચૌટાલાએ દુષ્યંતને પાર્ટીમાંથી કાઢી મૂક્યા...\n\ntl;dr:

હરિયાણામાં ભારતીય જનતા પક્ષ (ભાજપ) અને જનનાયક જનતા પાર્ટી (જેજેપી) વચ્ચે ગઠબંધનની જાહેરાત થઈ ગઈ છે.


દૂધ મુદ્દે મુંબઈમાં આંદોલન, હાર્દિકે કહ્યું ગુજરાતથી સપ્લાય અટકાવાશે\nસ્વાભિમાની શેતકરી સંગઠનના પ્રમુખ રાજુ શેટ્ટીએ કહ્યું હતું કે આ આંદોલનને ઓલ ઇન્ડિયા કિસાન સભા, કર્ણાટકના એનસીપીના રાયાતુ પરિશાદ, કોંગ્રેસ નેતા સતેજ પાટીલ સહિત દૂધ એકત્ર કરનારી એજન્સીઓએ ટેકો જાહેર કર્યો છે.

શેટ્ટીના કહેવા પ્રમાણે, હાર્દિક પટેલે તેમના આંદોલનને ટેકો જાહેર કરતા એવી ખાતરી આપી છે કે ગુજરાત તરફથી પણ મુંબઈને દૂધની સપ્લાયને અટકાવવામાં આવશે.

સંગઠનની માગણી છે કે દૂધનું ઉત્પાદન કરતા ખેડૂતોને પ્રતિ લીટર પાંચ રૂપિયા ઇન્સેન્ટિવ મળે. રાજ્યમાં દૂધનું ઉત્પાદન વધુ પ્રમાણ થતું હોવાથી ખેડૂતોને નુકસાન વેઠવું પડી રહ્યું છે.

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે મહારાષ્ટ્રની સરકારી ડેરી મહાનંદાએ ખેડૂતો પાસેથી 27 રૂપિયા પ્રતિ લીટરના ભાવે દૂધ ખરીદવું જોઈએ, જેથી કરીને ખેડૂતોને થોડો લાભ થાય.

જો સરકારી ડેરી આવું કરશે તો અન્ય ડેરીઓએ પણ આ માળખાને અનુસરવું પડશે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

સન્ની લિયોની બાયોપિકનો શીખ સંગઠન દ્વારા વિરોધ

'ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા'ના અહેવાલ મુજબ, સન્ની લિયોનીના જીવન પર બનનારી વેબ સિરીઝ 'કરણજીત કોર: ધ અનટોલ્ડ સ્ટોરી'ને વિરોધનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. દિલ્હી શીખ ગુરદ્વારા મેનેજમેન્ટ કમિટી (ડીએસજીએમસી) એ વિરોધ કરતા કહ્યું છે કે ફિલ્ના ટાઇટલમાંથી 'કૌર' શબ્દ દૂર કરવો જોઈએ.

ડીએસજીએમસીના જનરલ સેક્રેટરી મનજિંદર સિંઘ સિરસાએ કહ્યું કે શીખ ધર્મમાં મહિલાઓને અટક માટે કૌરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે, છે જે શીખ ગુરુ દ્વારા આપવામાં આવે છે.

પબ્લિસિટી સ્ટંટ અને પ્રસિદ્ધિ માટે તેનો ઉપયોગ કરવો શીખ સમુદાયનું અપમાન કરવા સમાન છે.

સિરસાએ ચેતવણી આપી છે કે જો સિરીઝનું ટાઇટલ બદલવામાં નહીં આવે તો ડીએસજીએમસી દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શન કરવામાં આવશે. સાથે જે વેબ સિરીઝની ટીમ વિરુદ્ધ પણ પગલાં ભરવામાં આવશે.

ભારતમાં મંદિર અને ધર્મથી રોજગારી નહીં આવે: સામ પિત્રોડા

'ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ'ના અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં ટેલિકૉમ ક્રાંતિના જનક સામ પિત્રોડાએ રવિવારે ગાંધીનગર સ્થિત કર્ણાવતી યુનિવર્સિટીના એક કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો હતો.

જેમાં પિત્રોડાએ જણાવ્યું કે ભારતમાં રોજગારી ધર્મ કે મંદિરના માધ્યમથી નહીં, પરંતુ વિજ્ઞાનના માધ્યમથી ઊભી થશે.

તેમણે કહ્યું, "દેશમાં મંદિર, ધર્મ અને જાતિ મુદ્દે થતી ચર્ચાઓથી મને દુખ થાય છે, જ્યારે તમે રોજગારીની વાત કરો, ત્યારે હંમેશા તેમાં રાજકીય હસ્તક્ષેપ છુપાયેલો જોવા મળશે."

લોકોને પોતાની માનસિકતામાં બદલાવ કરવાની વાત કરતા તેમણે...\n\ntl;dr:

'જન્મભૂમિ' અખબાર પોતાના અહેવાલમાં લખે છે કે 16 જુલાઈથી મહારાષ્ટ્રમાં દૂધના ભાવ મુદ્દે સ્વાભિમાની શેતકરી સંગઠને આંદોલન કરવાની જાહેરાત કરી છે. આંદોલનને પગલે મુંબઈમાં દૂધની સપ્લાય રોકવામાં આવશે, જેથી ત્યાં દૂધના ભાવ વધવાની શક્યતા છે. પાટીદાર અનામત આંદોલનના નેતા હાર્દિક પટેલે પણ આ આંદોલનમાં જંપલાવી પોતાનો ટેકો જાહેર કર્યો છે.


દૃષ્ટિકોણ : 'એક દિવસ કાશ્મીરમાં મુસલમાનો લઘુમતીમાં આવી જશે'\nઆ આર્ટિકલ 35A શું છે?

આર્ટિકલ 35A વિશે શ્રીનગરના વરિષ્ઠ પત્રકાર બશીર મંઝર સમજાવે છે.

આર્ટિકલ 35A, આર્ટિકલ 370નો ભાગ છે. આર્ટિકલ 370 હેઠળ જમ્મુ કાશ્મીરને વિશેષ રાજ્યનો દરજ્જો મળેલો છે.

આર્ટિકલ 35A પ્રમાણે જમ્મુ કાશ્મીરના નાગરિકનો જો જમ્મુ કાશ્મીરમાં જન્મ થયો હોય તો જ તે આનો ભાગ બની શકે.

શું તમે આ વાંચ્યું?

ભારતના કોઈ પણ અન્ય રાજ્યના નાગરિકો જમ્મુ કાશ્મીરમાં સંપત્તિ ખરીદી શકતા નથી અને સ્થાનિક રહેવાસી પણ બની શકતા નથી.

ખીણના લોકોને ખતરો

આ આર્ટિકલ 35A જમ્મુ કાશ્મીરમાં સ્થાનિક નાગરિકતાની ખાતરી આપે છે.

એટલે જ મહબૂબા મુફ્તીએ કહ્યું હતું કે, જો આર્ટિકલ 35Aને નાબૂદ કરવાની વાત એટલે કાશ્મીરના વિશેષ રાજ્યના દરજ્જાના ખતમ કરવાની વાત છે.

જેનાથી કાશ્મીરમાં બહુ મોટો વિદ્રોહ શરૂ થઈ જવાની શક્યતા છે. જ્યારથી કાશ્મીર ભારતનો ભાગ છે ત્યારથી જ આ આર્ટિકલ આ રાજ્યનો ભાગ છે.

એટલી હદ સુધી કે જમ્મુ-કાશ્મીર મહારાજા આધીન હતું ત્યારે પણ તેના કાયદા અલગ હતા. અહીં કોઈ પણ બહારની વ્યક્તિને જમીન ખરીદવાની પરવાનગી નહોતી.

સ્થિતિ વણસી જશે

ભારત સાથે કાશ્મીર જોડાયું ત્યારે પણ આ કાયદો યથાવત રાખવામાં આવ્યો હતો. RSS (રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ)ના એક થિંક ટૅન્ક સમૂહ 'જમ્મુ કાશ્મીર સ્ટડી સેન્ટર' દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટમાં આર્ટિકલ 35Aને પડકારવામાં આવ્યો છે. આ મામલે સોમવાર 27મી ઑગસ્ટે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી થવાની છે.

આ અંગે મહબૂબા મુફ્તીએ ટિપ્પણી કરી હતી કે જો આ અંગે કોઈ ફેરફાર થશે તો કાશ્મીરની સ્થિતિ વણસી જશે.

કાશ્મીરમાં બગડેલી સ્થિતિ પાછળ એક કારણ એ પણ છે કે ધીરેધીરે આર્ટિકલ 370ને કમજોર કરવાના પ્રયાસો થયા છે. જેનો ભાગ આર્ટિકલ 35A છે. હવે આર્ટિકલ 370એ એક્ટને જાણે ખોખલો કરી દેવાયો છે.

આર્ટિકલ 370ના કારણે કેન્દ્ર સરકાર પાસે ત્રણ જ મુદ્દા રહેતા હતા - સંરક્ષણ, વિદેશ સંબંધી બાબતો અને સંચાર. અન્ય તમામ બાબતો જમ્મુ-કાશ્મીર પાસે હતી પણ ધીરે ધીરે આર્ટિકલ 370 કમજોર કરી દેવાઈ છે.

હવે જો તેમાં કઈ બચ્યું હોય તો તે આર્ટિકલ 35A છે.

એટલે જ કાશ્મીર ખાઈમાં લોકોને ડર છે કે જો આર્ટિકલ 35A હટાવી દેવાશે તો ભારતના અન્ય રાજ્યોમાંથી લોકો આવીને અહીં સંપત્તિ ખરીદશે અને કાશ્મીરમાં મુસ્લિમ બહુમતીના બદલે લઘુમતીમાં આવી જશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

જમ્મુ-કાશ્મીરના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી મહબૂબા મુફ્તીએ ચેતવણી આપી હતી કે જો જમ્મુ કાશ્મીરના લોકોને મળેલા વિશેષ અધિકારોમાં જો કોઈ પ્રકારનું પરિવર્તન કરવામાં આવ્યું તો રાજ્યમાં તિરંગો પકડનાર કોઈ રહેશે જ નહીં. મહબૂબા મુફ્તીએ તેમના આ નિવેદનમાં આર્ટિકલ 35Aનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટમાં સોમવારે આર્ટિકલ 35A બાબતે સુનાવણી થઈ, જે હવે 27મી ઑગસ્ટે હાથ ધરવામાં આવશે.


દૃષ્ટિકોણ : 'કરણી સેનાની જગ્યાએ દલિત કે મુસ્લિમ હોત તો શું થયું હોત?'\nપદ્માવત ફિલ્મના વિરોધથી સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે કાયદાના રાજની અવગણના થઈ રહી છે

પરંતુ શું આ વાત આજે આપણે તાર્કિક અને તથ્યપૂર્ણ ઢબે કહી શકીએ છીએ કે ભારતમાં કાયદાની એટલી ઓકાત બચી છે?

ગુડગાંવમાં બાળકોથી ભરેલી સ્કૂલ બસ પર થયેલા હુમલાથી સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે જ્યારે કાયદાના શાસનની અવગણના થાય છે, તો તેના પરિણામ કઈ તરફ અને કેટલી હદ સુધી જોઈ શકાય છે.

વિચારવાની વાત તો એ છે કે જો કરણી સેનાના ઉગ્રવાદીઓને લાગે છે કે સરકાર કડક વલણ અપનાવી શકે છે તો શું તેઓ એવી હિંસા ફેલાવી શકતા, જેવી હાલ તેમણે ઘણાં રાજ્યોમાં ફેલાવીને રાખી છે?

પહેલી નજરે તો એ સ્પષ્ટ થઈ જાય છે કે કરણી સેના ત્યાં જ સક્રિય છે કે જ્યાં ભારતીય જનતા પક્ષની સરકારો છે.

આ માત્ર સંયોગ નથી પણ તેમને ખાતરી છે કે તેમના પર કોઈ કાર્યવાહી થશે નહીં.

આખરે આ બન્ને વચ્ચે શું સંબંધ છે?

ભાજપની સરકાર બન્યા બાદ સરકારોએ કેટલાક ખાસ પ્રકારના જૂથોની ગતિવિધિઓને સંરક્ષણ આપી દીધું છે

આ બન્ને વચ્ચે સંબંધ એ છે કે કેન્દ્રમાં ભાજપની સરકાર બન્યા બાદ સરકારોએ કેટલાક ખાસ પ્રકારના જૂથોની ગતિવિધિઓને સંરક્ષણ આપી દીધું છે.

જ્યારે બીજી તરફ અન્ય સંગઠનોના વિરોધ પ્રત્યે દમનનું વલણ અપનાવ્યું છે.

ધ્યાન આપવા જેવી વાત એ છે કે કરણી સેનાના લોકોએ સિનેમાઘરો પર હુમલા કર્યા. ગાડીઓમાં આગ લગાવી છે.

બંધનું એલાન કર્યું, સંજય લીલા ભણસાલી અને દીપિકા પાદુકોણનાં નાક કાપી નાખવા કે પછી તેમના પર હુમલો કરનારા માટે ઇનામની ઘોષણા કરી હતી.

પરંતુ શું તેમાંથી કોઈ પર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો કાયદો લગાવવામાં આવ્યો છે? શું કોઈ પર રાજદ્રોહનો કેસ દાખલ થયો છે?

હવે કન્હૈયા કુમાર, જિગ્નેશ મેવાણી, ઉમર ખાલિદ, હાર્દિક પટેલ અને ચંદ્રશેખર આઝાદ રાવણને યાદ કરો.

આ બધા લોકોને ગમે ત્યારે જેલની હવા ખાવી પડી છે. કેમ?

શું તેમણે કાલ્પનિક મહારાણીનાં સન્માનની રક્ષા માટે કાયદાને પડકાર્યો હતો? સ્પષ્ટ જવાબ છે, ના.

તેમણે કેટલીક રાજકીય માગ ઉઠાવી

ફિલ્મના વિરોધમાં ગુરુગ્રામાં બસ સળગાવવામાં આવી હતી

ચંદ્રશેખર આઝાદ રાવણની ભીમ આર્મીએ દલિતોનાં શોષણ વિરુદ્ધ અવાજ ઉઠાવ્યો હતો પરંતુ આજે તેમને કોર્ટમાંથી જામીન મળી ગયા હોવા છતાં જેલમાં કેદ છે.

કેમ કે ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે તેમના પર 'રાસુકા' (રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાયદો) લગાવી દીધો છે.

પરંતુ ઉત્તર પ્રદેશની સરકારે આ પગલું એ સવર્ણો વિરુદ્ધ ન ઉઠાવ્યું, જેમના કારણે ભીમ આર્મીનું ગઠન થયું હતું.

આ સંદર્ભને ધ્યાનમાં...\n\ntl;dr:

કાયદાના શાસનનો મતલબ છે કે કાયદો સૌથી ઉપર છે. સાથે જ કાયદો દરેક સાથે એકસમાન વ્યવ્હાર કરે છે.


દૃષ્ટિકોણ : 'નરેન્દ્ર મોદી જ રાહુલ ગાંધીના સૌથી મોટા શિક્ષક છે'\nગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણી મોદી Vs રાહુલના નામે લડવામાં આવી

પરિણામ પહેલાં એવું અનુમાન હતું કે આ વખતે ગુજરાતમાં ભાજપને કોંગ્રેસથી જબરદસ્ત ટક્કર મળી શકે છે.

રાહુલ ગાંધીની રેલીઓ અને યુવા નેતા હાર્દિક પટેલ, અલ્પેશ ઠાકોર અને જિગ્નેશ મેવાણીની ત્રિપુટીને જોઈને આ અનુમાન લગાવવામાં આવી રહ્યું હતું.

વાંચો, ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણીના પરિણામ પર વરિષ્ઠ પત્રકાર અને ગુજરાતના રાજકારણનું ખૂબ જ નજીકથી નિરીક્ષણ કરી ચૂકેલા આર.કે. મિશ્રાનો મત તેમના જ શબ્દોમાં.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં કોંગ્રેસે સારું પ્રદર્શન કર્યું, પણ શહેરી વિસ્તારોમાં ભાજપની જગ્યા તટસ્થ છે

ગ્રામીણ વિસ્તારમાં કોંગ્રેસનું પ્રદર્શન સારું રહ્યું છે, પરંતુ ભાજપને હરાવવા અને સરકાર બનાવવા માટે તેમણે તે પ્રદર્શન શહેરી વિસ્તારોમાં પણ બતાવવાની જરૂર હતી.

જો કે એ વાત પણ સાચી છે કે શહેરી વિસ્તાર ભાજપના ગઢ તરીકે ઓળખાય છે.

ગત ચૂંટણીમાં પણ શહેરી વિસ્તારની 64માંથી 60 બેઠક ભારતીય જનતા પક્ષની જ હતી.

અત્યાર સુધી જે પરિણામો જાહેર થયા છે તેનાંથી એ સ્પષ્ટ છે કે કોંગ્રેસ પાર્ટી આ શહેરી વિસ્તારોમાં ભાજપના ગઢને ધ્વસ્ત કરી શકી નથી.

કોંગ્રેસના તમામ પ્રયાસ અમદાવાદ, વડોદરા, રાજકોટ, સુરત જેવા શહેરી વિસ્તારોમાં આવી રોકાઈ ગયા છે.

મોદી Vs રાહુલ

ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણીના પરિણામોમાં ભાજપ અને કોંગ્રેસ વચ્ચે જબરદસ્ત ટક્કર જોવા મળી છે

આ વખતે ચૂંટણીમાં કોઈ સ્થાનિક નેતા કે મુદ્દો સામે ન આવ્યા. આખી ચૂંટણીમાં મોદી Vs રાહુલ જ જોવા મળ્યું.

આ કોંગ્રેસની ઉપલબ્ધિ છે કેમ કે પહેલી વખત કોંગ્રેસે નરેન્દ્ર મોદીને એંગેજ કર્યા છે.

અત્યાર સુધી મોદીજી આગળ દોડતા હતા અને કોંગ્રેસ પાછળ ખસકી જતી હતી.

પરંતુ આ વખતે રાહુલ આ રાજ્યમાં એક પડકારની જેમ સામે આવ્યા.

આ વખતે મતદાનની ટકાવારીમાં પણ ફેરફાર જોવા મળી રહ્યા છે.

સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહ્યું છે કે મતદાનમાં કોંગ્રેસની ટકાવારી વધી છે.

એક સમય હતો જ્યારે કોંગ્રેસ અને રાહુલ ગાંધીને પડકાર સ્વરૂપે કોઈ જોતું ન હતું.

પરંતુ આ વખતે મુકાબલો એવો જોવા મળ્યો કે વડાપ્રધાન મોદીએ 'ગુજરાતનો દીકરો' અને 'ચા વાળો' જેવા કાર્ડનો ઉપયોગ કરવો પડ્યો.

કોંગ્રેસની સફળતા

પ્રચાર અભિયાન વચ્ચે ભાજપે કેટલાક એવા નિર્ણય કર્યા છે કે જેનો ફાયદો મળ્યો

ગુજરાતની ચૂંટણીમાં હાર છતાં કોંગ્રેસને તેના ઘણા ફાયદા મળશે. કેમ કે તેમાં રાહુલ ગાંધી એક નવા રૂપમાં સામે આવ્યા છે.

આ...\n\ntl;dr:

ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણીના પરિણામ બાદ હવે સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે ગુજરાતમાં ફરી એકવાર ભાજપની સરકાર બનશે.


દૃષ્ટિકોણ : 'મોદી હવે હિંદુત્વનો ઉપયોગ બે હજારની નોટની જેમ કરશે?'\n''અબકી બાર..''સીરિઝના નારાઓ, ''હર ઘર મોદી,'' અને ''સબકા સાથ, સબકા વિકાસ'' જેવા નારાઓ ત્રણ વર્ષ સુધી અસરકારક રહ્યા હતા કારણ કે નોટબંધીના મુશ્કેલીભર્યા અનુભવ પછી પણ સંખ્યાબંધ લોકોએ તેમાં ભરોસો કર્યો હતો.

એ નારાઓની પેરોડી પહેલા ત્રણ વર્ષમાં જોવા મળી ન હતી પણ આજે સોશિઅલ મીડિયા પર તેની ભરમાર સકારણ છે.

જે લોકપ્રિય નારા સાથે જનતાની તાકાત જોડાયેલી હોય ત્યાં સુધી તેની મજાક કરવાનું આસાન નથી હોતું.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

મજાકનો દરેક પ્રયાસ નિષ્ફળ રહે છે. લોકો એવી મજાકની ભૂલ જ કરતા નથી.

આજકાલ ફેસબુક અને વોટ્સએપ પર વાઇરલ થઈ રહેલી મજાકો એવો સંકેત આપે છે કે લોકોનો મૂડ બદલાઈ રહ્યો છે.

ટ્રોલ કે આઇટી સેલના કારીગરો ભાજપી હોય કે કોંગ્રેસી તેઓ ભલે ગમે તેટલા પ્રયાસ કરે પણ લોકો જેને આગળ વધારે એ વાત જ આગળ વધતી હોય છે.

મોદીને દેશના સૌથી ઉત્તમ વડાપ્રધાન માનતા લોકોની ભીડ થોડા સમય પહેલાં સોશિઅલ મીડિયા પર જોવા મળતી હતી. એ તેમની લોકપ્રિયતાનો સંકેત હતો.

સરકારે શાસનનો 40મો મહિનો પાર કર્યો એટલે હવે મોટાભાગના નારાઓની પાછળ પ્રશ્નાર્થચિહ્ન લાગી ગયું છે.

'કિસકા સાથ, કિસકા વિકાસ?' એવું ઘણા બધા લોકો પૂછી રહ્યા હોય તો એ લોકોના મનમાં સર્જાયેલી શંકાનો સ્પષ્ટ સંકેત છે.

અચ્છે દિનની લાંબી પ્રતીક્ષા

ઓગસ્ટ, 2015માં પોર્ન વેબસાઈટ્સને બંધ કરવાની ચર્ચા શરૂ થઈ ત્યારે 'અચ્છે દિન'નું વચન ટોણાબાજીનો શિકાર બન્યું હતું.

લોકો એવી મજાક કરવા લાગ્યા હતા કે અચ્છે દિન તો ન આવ્યા પણ અચ્છી રાત પણ ચાલી ગઈ.

આ વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં હરિયાણા ભાજપના વડા સુભાષ બરાલાના પુત્ર વિકાસ પર એક આઈએએસ અધિકારીની પુત્રીનો પીછો કરવાનો અને તેનું અપહરણ કરવાનો આરોપ મૂકાયો ત્યારે નારાઓની ખરી દુર્દશા શરૂ થઈ હતી.

'વિકાસ'નાં વચનો અને 'બેટી બચાઓ'નાં નારાઓ સંબંધે ટોણા મારવાની નક્કર શરૂઆત ત્યારથી થઈ હતી.

નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહના ગુજરાતમાં 'વિકાસ ગાંડો થયો છે' એટલી મોટી હદે ટ્રેન્ડ થવા લાગ્યું છે કે મુખ્ય પ્રધાન વિજય રૂપાણીએ પણ તેની નોંધ લેવી પડી હતી.

વિકાસ પાગલ થયાની નવી-નવી જોક આજે પણ સતત ચાલી રહી છે. આ દેશમાં સૌથી મોટા અને લાંબા સમય સુધી ચાલેલા સોશિઅલ ટ્રેન્ડ્ઝ પૈકીનો તે એક છે.

'સબકા સાથ, સબકા વિકાસ' એક એવો નારો હતો જેને સરકારે જ અધવચ્ચે બદલી નાખ્યો હતો. નવો નારો આવ્યો છે કે 'સાથ હૈ, વિશ્વાસ હૈ હો રહા વિકાસ હૈ.'

આ નારા સાથે સરકાર લોકોને એવું આશ્વાસન આપતી જોવા મળી છે...\n\ntl;dr:

રાજકીય નારાઓ ચલણી નોટ જેવા હોય છે. લોકો તેમના પર વિશ્વાસ કરે ત્યાં સુધી જ એ ચાલતા હોય છે. કોઈ નારાને અંતે પ્રશ્નાર્થચિહ્ન નથી હોતું તેનું કારણ આ જ છે.


દૃષ્ટિકોણ : 1984 શીખ હિંસાને ‘મરેલું મડદું’ કહેનારી કૉંગ્રેસની સચ્ચાઈ 2002ના ભાજપથી કેટલી અલગ?\nદિલ્હીના રસ્તાઓ પર સતત ત્રણ દિવસ સુધી શીખોનો સંહાર થતો રહ્યો. સંસદે ઇંદિરા ગાંધીની હત્યા પછી થયેલી શીખોની હત્યાઓની નિંદા કરતો કોઈ પણ પ્રસ્તાવ પસાર કરવામાં આવ્યો નહીં.

જ્યારે નવી સરકારની રચના પછી તુરંત જાન્યુઆરી, 1985માં રાજીવ ગાંધી સરકારે ઇંદિરા ગાંધીની હત્યા અને ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટનાના મૃતકો પ્રત્યે દુ:ખ વ્યક્ત કર્યું.

ફેબ્રુઆરી 1987માં એક વધુ ભૂલ થઈ. 1984ની કોમી હિંસા ઉપરનો અહેવાલ સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો.

સદનમાં ભારે બહુમતીનો દુરૂપયોગ કરતા રાજીવ ગાંધીની સરકારે ન્યાયમૂર્તિ રંગનાથ મિશ્ર કમિશનના અહેવાલ પર સદનમાં ચર્ચાની પરવાનગી ન આપી.

સરકાર અથવા કૉંગ્રેસ પાર્ટીના કોઈ પણ નેતાના આરોપથી દૂર રહેવા છતાં આવું કરવામાં આવ્યું.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

સંસદમાં 21 વર્ષ બાદ ચર્ચા

આ મુદ્દા પર સંસદનું મો દબાવવાનું સરકારના પોતાના એ અડીયલ વલણને દર્શાવે છે.

સુપ્રીમ કોર્ટના કાર્યરત જજની તપાસમાં મળેલી ક્લિન ચીટથી તેનામાં આ હિંમત આવી હતી.

મિશ્રને ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બનાવવામાં આવ્યા, તેઓ માનવાધિકાર કમિશનના પહેલા અધ્યક્ષ બન્યા અને પછી રાજ્યસભામાં કૉંગ્રેસની ટિકિટ પર સાંસદ પણ બન્યા.

ઑગસ્ટ 2005માં જ્યારે મનમોહન સિંઘ સરકારે આ જ વિષય પર અન્ય તપાસ કમિશનના અહેવાલને સંસદમાં રજૂ કર્યો, ત્યારે 21 વર્ષ જૂની ઘટના પર સંસદમાં ચર્ચા થઈ.

એ પણ એટલા માટે કે કેન્દ્ર સરકારને ન્યાયમૂર્તિ નાણાવટી કમિશનની તપાસનો અહેવાલ સ્વીકારવા માટે મજબૂર કરવામાં આવી.

આ અહેવાલમાં એફઆઈઆર (ફર્સ્ટ ઇન્ફર્મેશન રિપોર્ટ) નોંધાઈ હોવા છતાં સજ્જન કુમારને દોષી નહીં ઠેરવવાની વાતનો ઉલ્લેખ હતો.

રસપ્રદ છે કે જે ન્યાયાધીશે 1984ની કોમી હિંસાની ફરીવાર તપાસ કરી, તેમણે જ 2002ના ગુજરાત કોમી રમખાણોની તપાસ કરી હતી.

નાણાવટી કમિશને નવેમ્બર 2014માં ગુજરાત કોમી હિંસા પર પોતાનો અહેવાલ રજૂ કર્યો.

આ અહેવાલના આવ્યા બાદ ગુજરાતની ભાજપ સરકાર 1987ની કૉંગ્રેસ કરતાં બે પગલાં આગળ વધી ગઈ.

ભાજપ કરતાં કૉંગ્રેસ કેટલી અલગ?

ગોધરા કાંડ પછી થયેલી હિંસા પર નાણાવટી અહેવાલ છ મહિનાની બંધારણીય સમય અવધીના ઉલ્લંઘન પછી પણ વિધાનસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યો નહીં.

કદાચ ભાજપ પાસે આ જ આશા હતી, જેને વૈચારિક રીતે સાંપ્રદાયિક માનવામાં આવે છે.

પરંતુ ગાંધી અને નહેરુની ધર્મનિરપેક્ષતાની વારંવાર યાદ અપાવતી કૉંગ્રેસ તેનાથી કેટલી જુદી હતી?

સજ્જન કુમારને દોષી ઠેરવ્યા પછી એ અવધારણાને બળ મળે છે કે વખત...\n\ntl;dr:

ભારતીય સંસદના ઈતિહાસનો સૌથી દુ:ખદ અધ્યાય નવેમ્બર 1984માં લખવામાં આવ્યો.


દૃષ્ટિકોણ : LoC પર શા માટે ઘાતક રમત રમી રહ્યા છે ભારત-પાક.?\nત્યાં સરહદ નક્કી કરવામાં નથી આવી, એટલે તેને 'લાઇન ઑફ કંટ્રોલ' કે 'નિયંત્રણ રેખા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

દુનિયામાં કદાચ આ એકમાત્ર એવો વિસ્તાર છે કે જ્યાં ભારત અને પાકિસ્તાનના બે લાખથી વધુ સૈનિકો ખડકાયેલા છે.

ઊંચાઊંચા પહાડોની વચ્ચે રાયફલ, મશીનગનો, મોર્ટાર અને તોપખાના સાથે એકબીજા સામે ઊભા છે.

આ વિસ્તારમાં દુનિયામાં સૌથી વધુ સૈનિકો ખડકવામાં આવ્યા છે.

2003માં તત્કાલીન વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયી અને પાકિસ્તાનના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ જનરલ પરવેઝ મુશર્રફ વચ્ચે અલેખિત શાંતિ કરાર થયા હતા.

એ પહેલા અહીં સૈનિકો વચ્ચે ગોળીબાર અને આર્ટિલરીનો ઉપયોગ સામાન્ય બાબત હતી.

કથિત શાંતિ કરાર અમલમાં આવ્યા, ત્યારથી જ તેની વિરુદ્ધમાં વાતાવરણ હતું.

વર્ષ 2013 પછીથી બંને પક્ષોએ નિયંત્રણ રેખા પર ઘાતક ખેલ હાથ ધર્યો છે.

ટ્રૉફી મેળવવા માટે દુશ્મન દેશના સૈનિકોને મારી નાખવાની અને તેમના શરીરના ટુકડે-ટુકડા કરવાની પ્રવૃત્તિમાં જોડાઈ ગયા છે.

આરોપ-પ્રતિઆરોપ

ભારતનો આરોપ છે કે પાકિસ્તાની સૈનિકો ભાગલાવાદી કાશ્મીરીઓ તથા પાકિસ્તાની ઉગ્રપંથીઓને સરહદ પારથી ઘૂસણખોરી કરાવવા માટે સંઘર્ષ વિરામનો ભંગ કરે છે.

ભારતનો દાવો છે કે કાશ્મીરી ભાગલાવાદીઓને પાકિસ્તાનના રસ્તે ભારતમાં ઘૂસણખોરી કરાવવામાં આવે છે.

પાકિસ્તાનના કબજાવાળા કાશ્મીરમાં ઉગ્રપંથીઓને હથિયાર ચલાવવાની તાલીમ આપવામાં આવે છે.

બાદમાં ભારતીય સુરક્ષા બળો સાથે લડવા માટે આ ઉગ્રપંથીઓને કાશ્મીર મોકલવામાં આવે છે.

ઘૂસણખોરી કરાવવામાં સરળતા રહે તે માટે પાકિસ્તાની સૈનિકો દ્વારા ભારતીય ચોકીઓ પર અંધાધૂંધ ફાયરિંગ કરાવવામાં આવે છે.

અફરાતફરીની આડમાં ઉગ્રપંથીઓની નાનીનાની ટૂકડીઓ 'નો મેન્સ લેન્ડ' પાર કરીને ભારતીય સરહદમાં ઘૂસી આવે છે.

ભારતીય સેનાના કહેવા પ્રમાણે, વર્ષ 2017માં પાકિસ્તાને 860 વખત સંઘર્ષ વિરામનો ભંગ કર્યો હતો.

નવેમ્બર 2003 બાદ સૌથી વધુ વખત સંઘર્ષ વિરામનો ભંગ ગત વર્ષે થયો હતો.

ભારતના સત્તાવાર આંકડાઓ પ્રમાણે, સંઘર્ષ વિરામની ઘટનાઓ 2016 (449 વખત)થી લગભગ બમણી છે.

વર્ષ 2015માં 405 વખત સંઘર્ષ વિરામનો ભંગ થયો હતો. 2018માં પણ ગોળીબાર અને સંઘર્ષ વિરામ ભંગની ઘટનાઓ ચાલુ જ છે.

પાકિસ્તાન આથી વિપરીત દાવો કરે છે. તે સંઘર્ષ વિરામ ભંગની ઘટનાઓ માટે ભારતીય સૈનિકોને જવાબદાર ઠેરવે છે.

પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે ભારતીય સૈનિકોએ ગત વર્ષે 1900થી વધુ વખત સંઘર્ષ વિરામનો ભંગ કર્યો હતો.

પાકિસ્તાનનો દાવો છે...\n\ntl;dr:

જમ્મુ અને કાશ્મીરના 776 કિલોમીટર વિસ્તાર માટે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વિવાદ છે.


દૃષ્ટિકોણ : અમિત શાહ આટલા શક્તિશાળી કેમ બન્યા?\nત્યારબાદ આ બંન્ને નેતાઓની પકડ દેશનાં રાજકારણ પર મજબૂત થઈ ગઈ છે. જેની અનુભૂતિ દિનપ્રતિદિન થતી રહે છે. જો તમે નરેન્દ્ર મોદીને મગજ ગણતા હોવ, તો અમિત શાહની ભૂમિકા તે સ્નાયુઓની છે. જે સપાટી પરના તેમના વિચારોને જમીની હકીકતમાં બદલી નાખે છે.

મગજ અને શક્તિની આ જોડીએ આરએસએસના કોંગ્રેસ મુક્ત ભારતના સ્વપ્નને મહદઅંશે પૂર્ણ કરી બતાવ્યું છે.  દેશને ભગવા રંગમાં રંગી નાખ્યો છે. બાવન વર્ષના અમિત શાહ ભાજપના રાષ્ટ્રીય પ્રમુખ તરીકે આ મહિને ચોથા વર્ષમાં પ્રવેશી રહ્યા છે. આ સફરમાં તેમની પાસે થવા માટે ઘણાં કારણો છે.

13 રાજ્યોમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીની સરકાર છે, જ્યારે પાંચ અન્ય રાજ્યોમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીના સાથી પક્ષોની સરકાર સત્તામાં છે. આ દ્રષ્ટિએ અમિત શાહ ભારતીય જનતા પાર્ટીના સૌથી સફળ પ્રમુખ છે.  ઉપરાંત પક્ષે ઉત્તરપૂર્વ રાજ્યોમાં તેના મૂળિયાં મજબૂત બનાવ્યાં છે.

સૌથી સફળ ભાજપ પ્રમુખ

શાહની રાજકીય વ્યૂહરચનાને કારણે ભારતીય જનતા પાર્ટીએ આસામ, મણિપુર અને અરુણાચલ પ્રદેશમાં  જીત હાંસલ કરી. જ્યારે ગોવામાં સૌથી મોટી પાર્ટી કૉંગ્રેસને પછાડી ભારતીય જનતા પાર્ટી સરકાર બનાવવામાં સફળતા મળી.  તદુપરાંત પક્ષ મહારાષ્ટ્રમાં સૌથી મોટી પાર્ટી તરીકે ઉભરી આવ્યા બાદ ભાજપે શિવસેના સાથે ગઠબંધન સરકારની રચના કરી હતી.

એટલું જ નહીં, જમ્મુ કાશ્મીરમાં પીપલ્સ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (પીડીપી) સાથે ગઠબંધનમાં પ્રથમ વખત ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) સત્તામાં આવી. ત્યાર બાદ અમિત શાહે ઉત્તરપ્રદેશમાં પક્ષને ભવ્ય વિજય અપાવ્યો. જો કે દિલ્હી અને બિહારમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીએ હારનો સામોન કરવો પડ્યો. પરંતુ પાછળથી નીતીશ કુમારને પોતાના પક્ષે લઈને અમિત શાહે બિહારના પરાજય ને વિજયમાં બદલી નાખ્યો.

તેમની સફળતાઓમાં, ગુજરાતમાંથી રાજ્યસભાના સાંસદ બનવું પણ સામેલ છે. પાંચ વખત ગુજરાત વિધાનસભાના ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાયા બાદ તેઓ રાજ્યસભામાં પહોંચ્યા છે.

દેખીતી રીતે જોવા જઈએ તો, અમિત શાહે નરેન્દ્ર મોદી પાસેથી જે તાકાત મેળવી છે, તે પણ મોદીના ભરોસા પર ખરી ઉતારી છે. જે કંઈ મોદી પોતાના મનમાં વિચારે છે, અમિત શાહ તેને અમલમાં લાવે છે. ધ્યેયને હાંસલ કરવા માટે, બંન્ને નેતાઓ કોઈપણ પ્રકારની પદ્ધતિને અપનાવવામાં અચકાતાં નથી. બંન્ને નેતાઓનો હેતુ માત્ર ધ્યેય હાંસલ કરવાનો છે.

ઉદાહરણ તરીકે, અરુણાચલ પ્રદેશમાં 43 ધારાસભ્યોમાંથી 33 ધારાસભ્યોને સાથે રાખીને ભારતીય જનતા પાર્ટીએ સરકાર બનાવી હતી. અગાઉ ઉત્તરાખંડમાં,...\n\ntl;dr:

નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહની જોડીએ 2014 ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીને જંગી વિજય અપાવ્યો હતો.


દૃષ્ટિકોણ : અવકાશમાં ભારતીયોને મોકલવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું\nઈસરોએ 'ક્રૂ એસ્કેપ સિસ્ટમ'નું સફળ પરિક્ષણ કર્યું છે, જેને અંતરિક્ષ યાત્રીઓની સુરક્ષા માટે મોટું પગલું ગણવામાં આવે છે.

અંતરિક્ષ યાત્રા અટકી પડે એ સ્થિતિમાં અંતરિક્ષ યાત્રીઓને ત્યાંથી કાઢવામાં 'ક્રૂ એસ્કેપ સિસ્ટમ' મદદરૂપ થતી હોય છે.

અમેરિકા, રશિયા અને ચીન આ ત્રણ દેશો પાસે જ અગાઉથી આ પ્રકારની સુવિધા છે.

ગુરુવારે શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન અંતરિક્ષ કેન્દ્રથી પાંચ કલાક સુધી ચાલેલી ઊલટી ગણતરી બાદ ડમી ક્રૂ મૉડ્યૂલ સાથે 12.6 ટન વજનની 'ક્રૂ સ્કેપ સિસ્ટમ'નું સવારે સાત વાગ્યે પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું.

આ પરીક્ષણ 259 સેન્કડમાં સફળ રીતે પૂર્ણ થયું હતું.

આ દરમિયાન ક્રૂ મૉડ્યૂલ સાથે 'ક્રૂ એસ્કેપ સિસ્ટમ' ઉપર તરફ ઊડી અને પછી શ્રીહરિકોટાથી 2.9 કિલોમીટર દૂર બંગાળની ખાડીમાં પૅરાશૂટની મદદથી ઉતારી દેવાઈ હતી.

ઈસરોનું આ પરિક્ષણ કેટલું મોટું અને મહત્ત્વનું છે? ભારતીય અંતરિક્ષ કાર્યક્રમને એનાથી શું ફાયદો થયો અને માનવ મિશનની દિશામાં તેને મોટી સફળતા કેમ ગણવામાં આવે છે?

વાંચો પલ્લવ બાગલાનો દૃષ્ટિકોણ

ભારત પોતાની ધરતી અને પોતાના રૉકેટની મદદથી કોઈ ભારતીયને અંતરિક્ષમાં મોકલવા ઇચ્છે છે.

ઈસરોએ 'ક્રૂ મૉડ્યૂલની એસ્કેપ સિસ્ટમ'નું સફળ પરીક્ષણ કર્યું છે, જે આત્મનિર્ભરતાની દિશામાં મોટું પગલું છે, કારણકે તેના સફળ પરીક્ષણ વગર ભારતીયોને અંતરિક્ષ યાત્રાએ મોકલી શકાય નહીં.

અંતરિક્ષમાં યાત્રીઓ મોકલવા માટે આ પરીક્ષણ મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ક્રૂ એસ્કેપ સિસ્ટમ શું છે?

કોઈ અંતરિક્ષ યાત્રીને સ્પેસમાં મોકલતી વખતે જ્યારે રૉકેટ લૉન્ચ પૅડથી છોડવામાં આવે, ત્યારે ક્રૂ પર સૌથી વધુ જોખમ તોળાતું હોય છે.

લૉન્ચ પૅડ પર હોય એ દરમિયાન જો રૉકેટ ફાટી જાય અથવા રૉકેટમાં આગ લાગે અથવા બીજી કોઈ ગડબડ થાય તો એ સમયે યાત્રીઓને કેવી રીતે બચાવી શકાય.

એ માટે એક ટેસ્ટ હોય છે, જેને ભારતે પહેલા પ્રયત્નમાં જ પાસ કરી લીધી છે.

હજુ હ્યુમન સ્પેસ ફ્લાઇટ સરકાર તરફથી સંપૂર્ણ ક્લિયરન્સ નથી મળ્યું અને આ કાર્યક્રમ હવે સુક્ષ્મ ટેકનિક વિકસાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યો છે.

ઇસરો કરી રહ્યું છે અનેક પરીક્ષણ

આ પહેલાં 2007માં સેટેલાઇટ રી-ઍન્ટ્રી પરીક્ષણ થયું હતું, 2014માં જ્યારે જિયોસિન્ક્રૉનસ સેટેલાઇટ લૉન્ચ વ્હીકલ (જીએસએલવી) માર્ક-3નું પરીક્ષણ થયું, ત્યારે ભારતે 'ડમી ક્રૂ મૉડ્યૂલ'નું પરીક્ષણ કર્યું હતું.

તેની સાથે અંતરિક્ષ યાત્રીઓના સ્પેસ સૂટનું પણ પરીક્ષણ થયું હતું....\n\ntl;dr:

ઇન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઑર્ગેનાઇઝેશન (ઈસરો)ને તેમના માનવ મિશનની દિશામાં એક મોટી સફળતા મળી છે.


દૃષ્ટિકોણ : આ રસ્તે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ લાગુ કરી શકાય\nભારતના કાયદા પંચે પર્સનલ લૉ અને યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ અંગે કન્સલ્ટેશન પેપર રજૂ કરતા કેટલીક ભલામણો કરી છે.

જે અંતર્ગત એવી ભલામણ કરાઈ છે કે આ તબક્કે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડની જરૂરિયાત નથી.

આ વિષયમાં વિગતવાર માહિતી મેળવવા માટે બીબીસી સંવાદદાતા મોહમ્મદ શાહિદે હૈદરાબાદની નાલ્સાર (નેશનલ એકૅડેમી ફૉર લિગલ સ્ટડીઝ ઍન્ડ રિસર્સ) યુનિવર્સિટી ઑફ લૉના વાઇસ ચાન્સેલર ડૉક્ટર ફૈઝાન મુસ્તફા સાથે વાતચીત કરી.

વાંચો તેમનો દૃષ્ટિકોણ

હું કેટલાય વર્ષોથી જે લખતો આવ્યો છું એ જ વાતો લૉ કમિશન દ્વારા કરવામાં આવી છે.

મારું એવું માનવું છે કે ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં જ્યાં આટલા મોટા પાયે વિવિધતાઓ જોવા મળતી હોય ત્યાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ એટલે કે એક સરખો કાયદો લાગુ કરવાનો ઉદ્દેશ્ય ન હોવો જોઈએ.

ઉદ્દેશ્ય એ હોવો જોઈએ કે કાયદો 'ફક્ત' ન્યાયપૂર્ણ હોવો જોઈએ

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

શું આપણો કાયદો મહિલાઓ તથા અન્ય જેન્ડરના લોકો સાથે ન્યાય કરે છે? મેં અગાઉ પણ કહ્યું છે કે આપણા દેશને 'યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ' નહીં, પરંતુ 'જસ્ટ કોડ'ની જરૂર છે.

જો એક ઝાટકે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ લાગુ કરવાનો પ્રયાસ કરીશું, તો સમગ્ર મુદ્દાને કટ્ટરપંથીઓ દ્વારા હાઇજેક કરી લેવામાં આવશે.

દક્ષિણપંથીઓ અગાઉથી જ આ વિષયને એવી રીતે જોઈ રહ્યાં છે, જાણે કે તમે પર્સનલ લૉનું પાલન કરીને કોઈ મોટો ગુનો કરી રહ્યાં હો અને હવે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ લાગુ કરીને તમને જોઈ લેવામાં આવશે.

સાપ મરી જશે અને લાકડી પણ નહીં તૂટે

આપણે કટકે-કટકે કાયદામાં સુધારો કરવો જોઈએ.

ક્યારેક લગ્નની ઉંમરમાં સુધારો કરી દેવો, તો ક્યારેક તલાક અંગે સુધારો કરી દેવો, તો ક્યારેક લગ્નના રજિસ્ટ્રેશન વિશે સુધારો કરી દેવો જોઈએ.

આ રસ્તો અપનાવવાથી ખાસ વિરોધ નહીં થાય એટલે કે, સાપ મરે અને લાકડી પણ નહીં તૂટે.

હું એવું માનું છું કે લૉ કમિશને ભારતની વિવિધતાને જોતા ખૂબ જ સુંદર વાત કરી છે. યુનિફોર્મ સિવિલ કોડે હજુ લાંબુ અંતર કાપવાનું છે.

લૉ કમિશને ખૂબજ વ્યાવહારિક વાત કરી છે કે જુદા-જુદા ધર્મોના પર્સનલ લૉમાં ફેરફાર થાય એ હાલની પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ. પછી તે મુસલમાનોનો પર્સનલ લૉ હોય કે પછી હિંદુઓ, ખ્રિસ્તીઓનો.

લૉ કમિશને આ પ્રકારની ખૂબ જ વ્યાવહારિક વાત કરી છે.

મેં લૉ કમિશનના પૂર્વ અધ્યક્ષ જસ્ટિસ ચૌહાણ સાથે કામ કર્યું છે. તેમણે ખૂબ જ સારો રિપોર્ટ આપ્યો છે.

સરકાર ખરેખર પર્સનલ લૉમાં સુધારો લાવવા માંગતી હોય તો તેમણે લૉ કમિશનના રિપોર્ટની ભલામણો...\n\ntl;dr:

દેશમાં સમાન નાગરિક સંહિતા (યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ) વિશે થઈ રહેલી ચર્ચાએ એક મહત્ત્વપૂર્ણ વળાંક લઈ લીધો છે.


દૃષ્ટિકોણ : આઝાદ હિંદની ટોપી પહેરીને મોદીએ કોંગ્રેસ પર કર્યો વાર\nનિશાના પર જો નહેરુ-ગાંધી 'પરિવાર' હોય તો તેઓ તેને વધારે મહત્ત્વ આપતા હોય છે. રવિવારે  21 ઑક્ટોબર 2018ના રોજ લાલ કિલ્લા પર ત્રિરંગો ફરકાવીને એમણે એક તીરે અનેક નિશાન સાધ્યા છે.

'આઝાદ હિંદ ફોજ સરકાર'ની 75મી જયંતી પર 21 ઑક્ટોબર 2018ના રોજ લાલ કિલ્લામાં આયોજિત સમારંભમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની હાજરીની ગોઠવણ અચાનક જ કરવામાં આવી હતી.

નહીંતર આ એક લાંબી કવાયત બની શકે તેમ હતી. ટ્વિટર પર એક વીડિયો સંદેશમાં એમણે જણાવ્યું હતું કે 'હું આ પ્રસંગે હાજરી આપીશ.'

કોંગ્રેસ પર નિશાન

આ ધ્વજારોહણ સમારંભમાં પીએમ મોદીએ નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝના યોગદાનને યાદ કરવામાં જેટલા શબ્દોનો ઉપયોગ કર્યો એનાથી પણ ઓછા શબ્દોનો ઉપયોગ તેમણે કોંગ્રેસ પર વાર કરવામાં કર્યો, છતાં જે પણ કહ્યું તે પૂરતું હતું.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

મોદીએ કહ્યું, "એક પરિવાર માટે દેશના ઘણા સપૂતોનાં યોગદાનને કોરાણે મૂકી દેવામાં આવ્યું છે. પછી તે સરદાર પટેલ હોય કે બાબા સાહેબ આંબેડકર. નેતાજીના યોગદાનને પણ ભુલાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. આઝાદી પછી જો દેશને પટેલ કે નેતાજીનું નેતૃત્વ મળ્યું હોત તો વાત કંઈક જુદી જ હોત."

મોદીના વડપણમાં ભાજપે ગાંધી, આંબેડકર, પટેલ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી જેવા લોકપ્રિય નેતાઓનો પહેલેથી જ સ્વીકાર કરી લીધો છે. હવે આઝાદ હિંદ ફોજની ટોપી પણ પહેરી લીધી છે.

ભાજપને શું મળશે?

આ 'સૉફ્ટ રાજનીતિ' છે. નેતાજી સુભાષ કોઈ રાજકીય મતવિસ્તાર નથી.

એમના નામથી કોઈ પણ મત બૅન્કના દરવાજા પણ ખૂલતા નથી. હા, એમના નામથી દેશપ્રેમની ભાવના જરૂર પેદા થાય છે.

ભગતસિંહના વિચારો ભાજપ સાથે મેળ ખાતા નથી, છતાં ભાજપ તેમનું પણ નામ લે છે.

આ બહાને મોદી એ દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે કે જેમને મળવો જોઈતો હતો તેમને જશ મળ્યો નથી.

રાષ્ટ્રીય ચળવળનો લાભ કોઈ બીજા ખાટી ગયા છે. હજુ તેઓ 30 ડિસેમ્બરના રોજ પોર્ટ બ્લેયર (અંદમાન અને નિકોબાર) પણ જશે.

પોર્ટ બ્લેયરમાં 1943માં 30 ડિસેમ્બરના રોજ ભારતીય ભૂમિ પર સૌથી પહેલાં સુભાષ ચંદ્ર બોઝે આઝાદ હિંદ ફોજનો ત્રિરંગો ફરકાવ્યો હતો.

ભાવનાઓની ખેતી

આ મહિનાના અંતમાં તેઓ 31 ઑક્ટોબર 2018ના રોજ ગુજરાતમાં સરદાર પટેલના સ્ટેચ્યૂ ઑફ યુનિટીનું અનાવરણ કરશે.

એમાં કોઈ શંકાને સ્થાન નથી કે મોદી એવા મુદ્દાઓ, પ્રતીકો અને લાગણીઓને રળી લે છે કે જે લોકોને મનને સ્પર્શતા હોય.

લાગણીઓનું આ રાજકારણ કાંઈ મોદીએ રચેલું નથી. આ તો પહેલાંથી જ ચાલતું આવી રહ્યું છે. એનાં રૂપ-રંગ...\n\ntl;dr:

આને નરેન્દ્ર મોદીનું કુશળ વ્યવહારિક રાજકારણ કહીએ કે પછી નાટક, તે દરેક એવી બાબત ઝડપી લે છે જે ભાવનાત્મક દૃષ્ટિએ ફાયદાકારક હોય.


દૃષ્ટિકોણ : ઇસ્લામમાં હોળી રમવાનું, રંગ લગાવવાનું હરામ છે?\nએ ગીતો રાગ આધારિત હોય છે. જોકે હવે એ લોકગીતોમાં કેટલીક ફિલ્મી ધૂનો પણ સાંભળવા મળે છે.

રામનગરના ક્યારી ગામમાંના જે રિસોર્ટમાં અમે રોકાયાં હતાં એ રિસોર્ટે ગામની હોળીમાં અમારા સામેલ થવાની વ્યવસ્થા કરી આપી હતી.

ગામમાં પહોંચ્યા ત્યારે અમને રંગોનો સુંદર સમુદ્ર જોવા મળ્યો હતો. મહિલાઓ રંગબેરંગી વસ્ત્રો પહેરીને ઢોલક પર થાપ દઈને લોકગીતો ગાઈ રહ્યાં હતાં.

એ મહિલાઓએ ઉમળકાભેર અમારું સ્વાગત કર્યું હતું. તેમણે જે ઉમળકાથી અમારું સ્વાગત કર્યું હતું એ જોઈને હું પણ તેમને રંગ લગાવતાં ખુદને રોકી ન શકી.

એ પ્રસંગના ફોટોગ્રાફ્સ મેં સોશિયલ મીડિયા પર શૅર કર્યા ત્યારે કેટલાક લોકોએ મને કહ્યું હતું કે મુસલમાનોએ હોળી રમવી ન જોઈએ, કારણ કે ઇસ્લામમાં રંગને હરામ ગણવામાં આવે છે.

ઇસ્લામમાં રંગ હરામ છે?

જે લોકોએ આ વાત કરી તેમના પાસેથી એ સાચી હોવાના પુરાવા માગવા ઇચ્છતી હતી, પણ મેં એવું કર્યું નહીં, કારણ કે આ પ્રકારની ખોટી ધારણાઓનું કારણ અજ્ઞાન અને પૂર્વગ્રહો હોય છે.

આ પ્રકારના અજ્ઞાન સામે લડવાની એક જ રીત છે અને તે છે એમની અવગણના કરો.

નમાઝ પઢતી વખતે મુસ્લિમો જ્યારે વજૂ કરે છે ત્યારે તેમની ત્વચા ઉપર એવું કંઈ ન હોવું જોઈએ, જે ત્વચા અને પાણીના સીધા સંપર્કમાં અડચણરૂપ બને.

એ વખતે એટલે કે વજૂ કરતી વખતે શરીર પરનો ગુલાલ ધોઈ નાખવો જોઈએ.

700 વર્ષ પહેલાં હઝરત અમીર ખુસરોએ લખેલી આ કવ્વાલી આજે પણ બહુ લોકપ્રિય છે.

આજ રંગ હૈ, માં રંગ હૈ રી

મોરે મહેબૂબ કે ઘર રંગ હૈ રી.

હોળી વખતે દરગાહમાં ભીડ

સેરેબ્રલ પાલ્સીથી પીડાતાં બાળકો માટે અલાહાબાદમાં યોજાયેલા હોળી સમારંભમાં પોતાના બાળકને લઈને આવેલાં મુસ્લિમ મહિલા

ગયા વર્ષે હોળીના દિવસે હું ખ્વાજા મોઇનુદ્દીન ચિશ્તીની દરગાહ પર ગઈ હતી. ત્યાં સંખ્યાબંધ લોકો એકઠા થયા હતા.

લોકોની ભીડ બાબતે મેં સવાલ કર્યો ત્યારે દરગાહના ગદ્દીનશીન સૈયદ સલમાન ચિશ્તીએ જણાવ્યું હતું કે બધા લોકો ખ્વાજા સાથે હોળી રમવા આવ્યા છે.

દરગાહ પર બધા લોકો દૂરદૂરથી ખ્વાજા ગરીબ નવાઝની દુઆઓ લેવા આવ્યા હતા.

કોઈ પણ સમયના આચરણ અને સંસ્કૃતિને એ સમયની કળા તથા ચિત્રો મારફત સૌથી સારી રીતે સમજી શકાય છે.

દિલ્હી સલ્તનત અને મુઘલોના શાસન દરમિયાન મુસ્લિમ સૂફી સંતો અને કવિઓએ હોળીની અનેક ઉત્તમ રચનાઓનું સર્જન કર્યું છે.

બાબા બુલ્લેશાહે લખ્યું હતું,

હોરી ખેલુંગી, કહ બિસમિલ્લાહ,

નામ નબી કી રતન ચઢી, બૂંદ પડી અલ્લાહ અલ્લાહ

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના ભક્ત ઇબ્રાહીમ...\n\ntl;dr:

ઈમાન કો ઈમાન સે મિલાઓ

ઈરફાન કો ઈરફાન સે મિલાઓ

ઈન્સાન કો ઈન્સાન સે મિલાઓ

ગીતા કો કુરાન સે મિલાઓ

દૈર-ઓ-હરમ મેં હો ના જંગ

હોલી ખેલો હમારે સંગ

-નઝીર ખૈયામી

રામનગરની યાત્રા દરમિયાન મેં બૈઠકી હોળીમાં ભાગ લીધો હતો. એ ઉત્તરાખંડની સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલી હોળી હતી. તેમાં વસંતપંચમી બાદ મહિલાઓ એકઠાં થઈને એકબીજાનાં ઘરે જાય છે અને હોળી સાથે જોડાયેલાં ગીતો ગાય છે. નૃત્ય પણ કરે છે.


દૃષ્ટિકોણ : ઈરાન પર પ્રતિબંધ, ત્રણ મહિનામાં ભારતમાં ઑઇલની તંગી સર્જાશે\nઇરાક અને સાઉદી અરબ પછી ઈરાન ભારતને ઑઇલ વેચતો ત્રીજો સૌથી મોટો નિકાસકાર દેશ છે. ગયા અઠવાડિયે એવા સમાચાર આવ્યા હતા કે સરકારી ઑઇલ કંપનીઓએ જુલાઈમાં ઈરાન પાસેથી તેલની મોટાપાયે ખરીદી કરી હતી.

પ્રતિબંધનો બીજો તબક્કો ચોથી નવેમ્બરથી શરૂ થશે, ત્યારે ખરીદીનો આ ક્રમ અટકી જશે.

બીબીસી સંવાદદાતા વિભુરાજે આ મુદ્દે બિઝનેસ જર્નલિસ્ટ શિશિર સિંહા સાથે વાત કરી અને પૂછ્યું કે ભારત પર તેની કેટલી અસર થઈ શકે?

શિશિર સિંહાનો દૃષ્ટિકોણ

ભારતને ક્રૂડ ઑઇલ પૂરા પાતા ચાર મુખ્ય દેશો છે - ઈરાન. ઇરાક, સાઉદી અરબ અને વેનેઝુએલા. અત્યાર સુધી ઈરાન પર અમેરિકાના પ્રતિબંધોની અસર ભારત પર થાય એ માટે કેટલીક વ્યવસ્થા કરી હતી.

ભારતે રૂપિયા-રિયાલ કરાર કર્યો હતો, જે અંતર્ગત આપણે રૂપિયામાં ચૂકવણી કરી શકતા હતા.

બીજું કે આપણી બાર્ટર સિસ્ટમ પણ લાગુ હતી, જે અંતર્ગત ખાદ્યપદાર્થના બદલે આપણને ક્રૂડ ઑઇલ મળી રહેતું હતું.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આ વ્યવસ્થા હજુ પણ લાગુ છે, પણ અમેરિકાના પ્રતિબંધ સંપૂર્ણ રીતે લાગુ થયા બાદ આ વ્યવસ્થા બિનઉપયોગી થઈ જશે. વ્યાપક સમસ્યા નવેમ્બરથી શરૂ થશે. અમેરિકન પ્રતિબંધ બે તબક્કામાં છે.

પહેલો તબક્કો છઠ્ઠી ઑગસ્ટથી શરૂ થઈ રહ્યો છે, ત્યારબાદ ડૉરલથી રિયાલ ખરીદી નહીં શકાય અને રિયાલથી ડૉલર પણ ખરીદી નહીં શકાય.

બીજા તબક્કામાં નવેમ્બરથી ક્રૂડ ઑઇલના પરિવહન માટે અમેરિકન ટૅન્કરોનો ઉપયોગ સંપૂર્ણ રીતે બંધ થઈ જશે.

તેલનો એક સ્રોત બંધ?

મોટાભાગની ખાનગી કંપનીઓએ ઈરાનથી તેલ મંગાવવાનું ઓછું કરી દીધું છે અને જે સરકારી કંપનીઓ જૂના કરારને વહેલી તકે પતાવટ કરવામાં લાગ્યા છે.

એટલે જ જૂન-જુલાઈમાં ભારતમાં ઈરાનથી મોટી માત્રામાં ક્રૂડ ઑઇલ આવ્યું, જેની તમે કદાચ નોંધ લીધી હશે.

અહીં સુધી તો સ્થિતિ ઠીક છે, પણ નવેમ્બરથી ભારત ઈરાન પાસે ક્રૂડ ઑઇલ ખીરીદી નહીં શકે, કારણ કે અમેરિકન ટૅન્કરોનો ઉપયોગ કરવો શક્ય નહીં હોય.

આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં મહત્ત્વની ગણાતી રિએશ્યોરૅન્સ પૉલિસી પ્રભાવમાં નહીં રહે, કારણ કે તે પણ અમેરિકન કંપનીઓ ઉપલબ્ધ કરાવે છે. આપણી સામે એ સમસ્યા ઊભી થશે કે ક્રૂડ ઑઇલનો ભારતનો એક સ્રોત બંધ થઈ જશે.

આ સ્થિતિમાં વેનેઝુએલા ભારત માટે બીજો વિકલ્પ સાબિત થઈ શકે છે, પણ એવા સમાચાર છે કે તેમના વિરુદ્ધ પણ પ્રતિબંધો લગાવાય એવી શક્યતા છે. જો એવું થયું તો ભારત માટે ક્રૂડ ઑઇલની માગ પૂરી કરવી મુશ્કેલ થશે અને નવા સ્રોતો શોધવાની ફરજ પડશે.

જોકે, હાલમાં ભારત માટે કોઈ મોટી...\n\ntl;dr:

ઈરાન પર લગાવાયેલા પ્રતિબંધનો પહેલો તબક્કો સોમવારથી શરૂ થઈ ગયો છે, એની અસર ભારત પર પણ થશે.


દૃષ્ટિકોણ : કોંગ્રેસની ડૂબતી નાવડીને ગુજરાતે ઉગારી?\nઆ પહેલા 1985માં કોંગ્રેસને 149 સીટો સાથે બહુમત મળ્યો હતો, એ વર્ષે માધવસિંહ સોલંકી મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા.

એ વખતનું 'કુશાસન' આજે પણ લોકોને યાદ છે, જ્યારે ગુજરાતમાં કોમી રમખાણો ફાટી નીકળ્યા હતા. કાયદો વ્યવસ્થા કથળી ગઈ હતી.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ઘણા હિંદુ વેપારીઓ એ જમાનાને મુસ્લિમ અપરાધીઓ અને કર્ફ્યુ માટે આજે પણ યાદ કરે છે. પાંચ વર્ષ પછી 1990ની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસને માત્ર 33 સીટો મળી હતી.

વર્ષ 1995માં થોડો સુધારો થયો અને 45 બેઠકો મળી.  1998માં 53, 2002માં 51, 2007માં 59 અને 2012માં 61 બેઠકો મળી હતી.

ભાજપની પકડ ઘટી

તાજેતરનાં પરિણામમાં કોંગ્રેસને 77 બેઠકો મળવીએ મજબૂત પકડના સંકેત છે. આનો મતલબ એ છે કે કોંગ્રેસ ગુજરાતમાં સત્તા માટે પ્રબળ દાવેદાર છે.

એટલે એ કહેવું ખોટું નથી કે કોંગ્રેસ આખરે માધવસિંહ સોલંકીના જમાનાથી આગળ વધી ગઈ છે.

એમાં પણ કોંગ્રેસ માટે આ ઉપલબ્ધિ એટલે પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે કે ગુજરાત ભાજપના સૌથી મોટા કદ્દાવર નેતા નરેન્દ્ર મોદી હવે વડા પ્રધાન છે.

ભાજપનું સૌથી નબળું પ્રદર્શન

કોંગ્રેસના 22 વર્ષના શાસન પછી ભાજપે ઘણા રાજ્યોની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં સારું પ્રદર્શન કર્યું છે.

પરંતુ આંકડા મુજબ, ભાજપે બીજી ચૂંટણીઓની સરખમાણીમાં સૌથી વધારે નબળું પ્રદર્શન આ વખતની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં કર્યું છે.

એમાં પણ અપક્ષ ઉમેદવારો તો ગાયબ જ થઈ ગયા છે. કોંગ્રેસના બળવાખોર નેતા શંકરસિંહ વાઘેલાએ બનાવેલી નવી પાર્ટી તો ક્યાંય નજરે પણ ન પડી.

ખરાખરીનો જંગ

કોંગ્રેસ અને ભાજપ વચ્ચે વોટોનું અંતર હવે સાત ટકા જ રહ્યું છે, જે અગાઉ 10 ટકા જેટલું રહેતું.

ઘણી બેઠકો પર બહુ ઓછા મતોનું અંતર રહ્યું, વિશેષ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોની સીટો પર. એનાથી અંદાજ આવે છે કે ભાજપ માટે આ ટક્કર કેટલી હંફાવનારી હતી.

જો થોડી સ્થિતિ આમ થી આમ થઈ હોત તો કોંગ્રેસ ચૂંટણી જીતી પણ ગઈ હોત.

યુપીમાં 2014માં ભાજપને 43.3 ટકા વોટ મળ્યા હતા. એના ત્રણ વર્ષ પછી ઉત્તર પ્રદેશ ચૂંટણીમાં ભાજપને 41.35 ટકા વોટ મળ્યા હતા.

મતોની ટકાવારી અને સીટ બંને પ્રમાણે ભાજપની લોકપ્રિયતા 2014થી 2017 સુધી યુપીમાં યથાવત રહેવા પામી હતી.

સત્તા વિરોધી લહેર

પરંતુ ગુજરાતમાં આવું નહોતુ. 2014માં ભાજપે ગુજરાતમાં 59 ટકા વોટ સાથે 26 લોકસભા સીટો જીતી હતી. કોંગ્રેસને 33 પ્રતિશત વોટ મળ્યા હતા. એટલે કે ભાજપથી 26 ટકા ઓછા.

જો લોકસભાના પરિણામોને વિધાનસભાના સંદર્ભે અને પરિપેક્ષ્યમાં  જોવામાં આવે તો...\n\ntl;dr:

ગુજરાત વિધાનસભાનું પરિણામ હવે આપણી સામે છે. જ્યાં ભાજપે 99 બેઠકો જીતી છે અને કોંગ્રેસને 77 સીટો મળી છે.


દૃષ્ટિકોણ : જીએસટીમાં ઉતાવળના લીધે વધુ એક ગડબડ?\nજીએસટીના દરોમાં વાંરવાર ફેરફાર કેમ?

મીડિયાએ પણ આ સમાચારને ખૂબ જ મોટા ગણાવી તેને મહત્ત્વ આપ્યું હતું.

બીજી તરફ, ભારતમાં જીએસટી લાગુ કરવામાં આવ્યો તેને સાત મહિના પણ નથી થયા.

આ સાત મહિનાના સમયગાળા દરમિયાન અનેક વખત જીએસટીના દરમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે.

આ વાતનો અંદાજ એ બાબત પરથી આવી શકે કે જીએસટીના દરોમાં ફેરફાર કરવા સંબંધિત જીએસટી પરિષદની 25 વખત બેઠકો મળી ચૂકી છે.

પરંતુ હજી સુધી જીએસટીના દરની એક ટકાવારી નક્કી કરી શકાઈ નથી.

તાજેતરમાં જ 29 વસ્તુઓના દરમાં ફેરફાર કરાયો

અત્રે નોંધવું રહ્યું કે, વિશ્વભરમાં જ્યાં પણ જીએસટી અથવા 'વેટ'(વેલ્યૂ એડેડ ટેક્સ) લાગુ કરવામાં આવ્યા છે ત્યાં ટેક્સના દર આટલા ઝડપથી બદલવામાં નથી આવતા.

આ તમામ દેશોમાં એવી કોશિશ કરવામાં આવે છે કે જીએસટીના દરો સાથે શક્ય હોય ત્યાં સુધી ફેરફાર કરવામાં ન આવે.

જોકે, આ બાબત પાછળ ઘણાં કારણો જવાબદાર છે.

જો પરિષદ દર મહિને બેઠક કરીને દરમાં ફેરફાર કરશે તો વેપારી વર્ગને એવો સંદેશ જાય છે કે રાજનેતાઓ સાથે 'લૉબિંગ' કરીને જીએસટીના દરોમાં ફેરફાર કરાવી શકાય છે.

53 સેવાઓના દરમાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો

શું ખરેખર આવું થઈ રહ્યું છે? તે કહેવું મુશ્કેલ છે પણ વારંવાર દરમાં ફેરફાર કરવાથી વેપારી વર્ગને ઉપરોક્ત સંકેત મળશે.

ભારત જેવા દેશમાં જ્યાં રાજનેતા અને વેપારીઓ વચ્ચેના સંબંધો ગાઢ હોય છે, ત્યાં આવા સંકેત સારા ન કહેવાય.

વળી દરોમાં વારંવાર ફેરફાર કરવાથી જીએસટી સિસ્ટમમાં રહેલા લોકોને પણ તકલીફનો સામનો કરવો પડે છે.

આ એવા લોકો છે જે સામાન અને સેવાઓની ખરીદી ઉપર સરકારને જીએસટી આપે છે.

તદુપરાંત આ એવા લોકો પણ છે જેઓ સામાન અને સેવાઓ વેચતી વખતે સરકાર વતી જીએસટી વસૂલે છે.

જીએસટીના રિટર્ન ફાઇલ કરવાની પ્રક્રિયા જટિલ

હવે, પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે જીએસટીના દર સાથે આટલી હદે પરિવર્તન કેમ કરવામાં આવે છે?

જેનો સરળ જવાબ એ છે કે જીએસટીને ઘણી ઉતાવળમાં લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.

સરકાર અને નોકરશાહી દ્વારા કરવામાં આવેલી તૈયારીઓ પૂરતી ન હતી.

આનું પરિણામ એવું આવ્યું કે જીએસટીના પાલન માટે જે સિસ્ટમ બનાવવામાં આવી તે ખૂબ જ જટિલ નીવડી.

એક કરતા વધુ દરની જટિલતા

આ જટિલતા પાછળ એક કરતાં વધુ દરો પણ જવાબદાર છે. જીએસટીમાં 0, 0.25%, 5%, 12%, 18%, 28% અને તેથી પણ વધુના દરનું એક જટિલ માળખું બન્યું.

વિશ્વમાં જ્યાં પણ જીએસટી લાગુ છે, ત્યાં વધુમાં વધુ ત્રણ દર લાગુ કરવામાં આવ્યા છે.

તદુપરાંત 28%થી...\n\ntl;dr:

18 જાન્યુઆરી, 2018ના રોજ જીએસટી પરિષદે 29 વસ્તુ અને 53 સેવાઓ પર જીએસટીના દર ઘટાડવાનો નિર્ણય લીધો હતો.


દૃષ્ટિકોણ : ડબલ એન્જિન વાળી બિહાર સરકારની હવા નીકળી ગઈ?\nવિકાસ, કાયદો-વ્યવસ્થા, મહિલા સુરક્ષા, કૃષિ વિકાસ, રોકાણ, નિર્માણ કરવું, સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દ અને ભ્રષ્ટાચાર, આ તમામ મુદ્દાઓ પર બિહારની નવી એનડીએ સરકાર પોતાના ઉદ્દેશ્યોથી જાણે બહુ દૂર છે.

ગયા વર્ષે 27 જુલાઈએ રાષ્ટ્રીય જનતા દળ પર ભ્રષ્ટાચારનો આરોપ લગાવીને જ્યારે નીતિશ કુમાર મહાગઠબંધનથી અલગ થઈને રાષ્ટ્રીય લોકતાંત્રિક ગઠબંધન(એનડીએ)માં સામેલ થયા હતા ત્યારે એનડીએના નેતાઓએ નવી સરકારને ડબલ એન્જિન સરકાર કહી હતી.

પણ હવે એક વર્ષ બાદ એવું લાગે છે કે આ બે એન્જિનોમાં કોઈ તાલમેલ નથી અને આ બન્ને એન્જિન અલગ-અલગ ઝડપે ગાડી ખેંચી રહ્યાં છે.

રાષ્ટ્રીય જનતા દળના એક નેતાનું કહેવું છે કે આ બન્ને એન્જિન ગાડીના અલગ-અલગ છેડા પર લાગેલા છે અને આ ગાડીને વિરુદ્ધ દિશાઓમાં ખેચી રહ્યા છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

બિહારમાં મહિલા સુરક્ષાની સ્થિતિનો અંદાજ એ વાતથી લગાવી શકાય છે કે અહીંની દસ વૃદ્ધ મહિલાઓએ આ મુદ્દો ઉઠાવવા માટે 48 કલાકના ઉપવાસ રાખ્યા. જેમાં પદ્મશ્રી સુધા વર્ગીઝ અને કંચન બાલા પણ સામેલ હતાં.

મુઝફ્ફરપુરમાં સરકારના સંરક્ષણમાં ચાલી રહેલા એક બાલિકા ગૃહમાં રહેતી ડઝન કરતાં વધુ બાળકીઓ સાથે રેપ અને ગૅન્ગરેપના રિપોર્ટે મહિલા સુરક્ષાના પ્રશ્નને વધારે ગંભીર બનાવી દીધો છે.

આ બાલિકા ગૃહનું સંચાલન સેવા સંકલ્પ નામના એક એનજીઓ દ્વારા કરાતું હતું.

એનજીઓના સંચાલક બ્રજેશ ઠાકુર સહિત કુલ દસ લોકોની ધરપકડ કરાઈ છે. જેમાં સાત મહિલાઓ પણ સામેલ છે.

બિનસરકારી સંગઠનોના ગોટાળા

બ્રજેશ ઠાકુરને સત્તાધારી નેતાઓના નજીકના માનવામાં આવે છે અને તેઓ એક સ્થાનિક અખબાર પણ ચલાવે છે.

અહીં રહેતી બાળકીઓએ મુંબઈ સ્થિત ટાટા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સોશિયલ સાયન્સિસના સંગઠનને પોતાની આપવીતી કહી હતી. હવે પોલીસ તપાસમાં આ અંગે નવી જાણકારી બહાર આવી રહી છે.

પીડિતાઓએ આરોપ લગાવ્યો છે કે તેમને પ્રદેશની સત્તાના શક્તિશાળી લોકો પાસે મોકલતા હતા અને વિરોધ કરવામાં આવ્યો ત્યારે એક બાળકીની હત્યા કરી દેવાઈ હતી.

બિહારમાં અન્ય એક એનજીઓના કારનામા પણ સમાચારોમાં છે. ભાગલપુર જિલ્લામાં સૃજન મહિલા વિકાસ તથા સહયોગ સમિતિ નામના એક એનજીઓ પર આશરે પંદર સો કરોડ રૂપિયાનો ગોટાળો કરવાનો આરોપ લાગ્યો છે.

સીબીઆઈ આ ગોટાળાની તપાસ કરી રહી છે અને અત્યાર સુધી એમાંથી કંઈ ખાસ નીકળ્યું નથી.

એ અલગ વાત છે કે આ ગોટાળામાં પણ સત્તાધારી દળ સાથે જોડાયેલા અનેક લોકોના નામ વારંવાર મીડિયા રિપોર્ટમાં લેવાયા છે.

સૃજન કૌભાંડ પછી બિહારમાં...\n\ntl;dr:

બિહારમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી અને જનતા દળ યુનાઇટેડના ગઠબંધનની ડબલ એન્જિનવાળી ગાડીની એક વર્ષમાં જ હવા નીકળી ગયેલી નજરે પડે છે. ભલે પછી એ પોતાના પડાવ તરફ આગળ વધી રહી હોય.


દૃષ્ટિકોણ : તોગડિયાની વિદાયમાં છૂપાયેલું છે સંઘનું મોદીને સમર્થન\nચૂંટણીમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા વિશે નવાઈ પામવા જેવું કંઈ નથી હોતું. પરંતુ આ ચૂંટણી પણ અનોખી હતી અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા પણ થોડી અલગ હતી.

53 વર્ષના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના આંતરરાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષની પસંદગી માટે મતદાન કરવામાં આવ્યું હતું.

આવું શા માટે થયું તે માટે પડદા પાછળની વાત સમજવી ખૂબ જ જરૂરી છે.

સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના કાર્યકારી અધ્યક્ષ પ્રવીણ તોગડિયાથી થઈ. તોગડિયા અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વચ્ચેનો ખટરાગ કોઈ છૂપી વાત નથી.

એક સમયે બન્ને નેતાઓ સાથે હતા. પરંતુ ધીમેધીમે બંનેના સંબંધમાં ખટાશ આવતી ગઈ.

તોગડિયાના આરોપ

ખટાશ એટલી વધી ગઈ કે તાજેતરમાં જ તોગડિયાએ ગુજરાત અને રાજસ્થાનની ભાજપની સરકાર પર તેમની હત્યાનું કાવતરું ઘડવાના આરોપ મૂક્યા હતા.

તેઓ રહસ્યમય રીતે ગાયબ થઈ ગયા હતા અને તે જ રીતે અચાનક એક હૉસ્પિટલમાં પ્રગટ થયા હતા.

નિષ્ણાતો માને છે કે આ તોગડિયાનું પોતાનું જ નાટક હતું.

આ પહેલાં ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણીમાં તેમની ભૂમિકાને વિશે સંઘ પરિવારમાંથી જ વિરોધના સ્વર ઉઠ્યા હતા.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

એવું કહેવાયું હતું કે તોગડિયાએ પટેલ આંદોલનને ભડકાવવામાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી.

ચૂંટણી દરમિયાન તેમની ઘણી વીડિયો ક્લિપ્સ વૉટ્સઍપ પર ચાલતી રહી હતી.

પરંતુ 9 એપ્રિલની પ્રેસ કૉન્ફરન્સ બાદ સ્થિતિ વણસી ગઈ. આ કૉન્ફરન્સમાં તોગડિયાએ ભાજપ પર રામ મંદિરની અવગણના કરવાનો આરોપ મૂક્યો.

વીએચપીનું અધ્યક્ષ પદ

વીએચપીના નવા અધ્યક્ષ કોકજે જ્યારે હિમાચલ પ્રદેશના ગવર્નર તરીકે શપથ લઈ રહ્યા હતા ત્યારની તસવીર

તોગડિયાએ આરોપ મૂક્યો હતો કે સરકાર રામ મંદિરના સ્થાને મસ્જિદ બનાવી શકે છે.

સંઘના સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, એ પછી નક્કી થઈ ગયું હતું કે તોગડિયાનું વીએચપીમાં રહેવું શક્ય નથી.

ત્યારબાદ જ 14મી એપ્રિલની ચૂંટણીની સ્ક્રિપ્ટ લખવામાં આવી હતી.

જોકે, તોગડિયાને તેનો અણસાર આવી ગયો. તેઓ સમજી ગયા કે વીએચપીના અધ્યક્ષ પદ માટે ચૂંટણીની તૈયારી થઈ રહી છે.

વાસ્તવમાં વીએચપીના આંતરરાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ રાઘવ રેડ્ડી હતા. જેમને તોગડિયાના નજીકના માનવામાં આવતા હતા.

આંતરરાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ જ કાર્યકારી અધ્યક્ષ અને અન્ય પદાધિકારીઓને નામાંકિત કરે છે.

સંઘની યોજના

એટલે જ રાઘવ રેડ્ડીના સ્થાને કોઈ અન્યને અધ્યક્ષ બનાવવાની યોજના બનાવવામાં આવી હતી.

વીએચપીના અધ્યક્ષની ચૂંટણી માટેના બોર્ડની યાદી બનાવવામાં આવી હતી.

દરેકને આવવા માટેનું...\n\ntl;dr:

દિલ્હીની નજીક ગુરુગ્રામમાં દેખાતા દૃશ્યો આશ્ચર્યજનક હતા. કડક સુરક્ષા વચ્ચે એક ચૂંટણી યોજાઈ રહી હતી.


દૃષ્ટિકોણ : દલિત ઉત્થાનને ભૂલીને 'ચમચા યુગ' લાવનારી માયા!\nએક તરફ ઉત્તર પ્રદેશ જેવા વિશાળ રાજ્યમાં 22.2 ટકા મતબેંક અને માત્ર 19 સીટો પર માયાવતી છે.

બીજી તરફ ગુજરાતમાં અપક્ષ રહીને એકલા હાથે વડગામ જીતનારા ધારાસભ્ય જિગ્નેશ મેવાણીના આંબેડકરવાદી અને ડાબેરી વિચારોની ચડાઈ છે.

એક તરફ બહેનજીનો ચાર વાર મુખ્યમંત્રી બનવાનો અને 2009માં ડાબેરી દળો દ્વારા વડાપ્રધાન પદના ઉમેદવાર બનાવવાનો ઇતિહાસ છે.

બીજી તરફ વૈશ્વિકરણ અને હિંદુત્વને ભીમા કોરેગાંવ, ઊનામાં દલિતો પર અત્યાચાર, યુવાનોની બેરોજગારી અને ખેતીની ખરાબ સ્થિતિના બહાને લલકારવાનું ભવિષ્ય છે.

દેશની ડાબેરી વિચારધારા સાથે છત્રીસનો આંકડો રાખનારી દલિત રાજનીતિ પહેલીવાર ના ફકત માર્ક્સવાદી ભાષા બોલી રહી છે પરંતુ કોંગ્રેસને હરાવ્યા બાદ તેના સાથે હાથ મિલાવવા પણ તૈયાર છે.

ગુજરાતનાં રમખાણો બાદ ભાજપ સાથે સરકાર બનાવનારાં અને ગુજરાત ચૂંટણીમાં બસપાના ઉમેદવારોના માધ્યમથી દલિત મતોના ભાગલા કરીને ભાજપને મદદ કરનારાં બહેન માયાવતી પોતાના ભૂતકાળને લઈને ભલે સંતુષ્ટ હોય પરંતુ ભવિષ્યને લઈને શંકાશીલ છે.

તેઓ દલિતો પર અત્યાચાર થયા બાદ ક્યારેક ક્યારેક બૌદ્ધ બનવાની ધમકી આપે છે અને હિંદુત્વવાદની વિરુદ્ધ એકાદ ટિપ્પણી કરી દે છે પરંતુ તેમણે બહુજન મિશનનું કામ લગભગ છોડી દીધું છે.

તેમને ના તો બૅકવર્ડ માઇનૉરિટી શેડ્યૂલ કાસ્ટ ઇમ્પલાઇ ફેડરેશન(બામસેફ)નું સ્મરણ છે કે ના તો દલિત શોષિત સમાજ સંઘર્ષ સમિતિ(ડીએસ4)નું સ્મરણ છે.

કાંશીરામનો યુગ

કાંશીરામે એેંશીના દાયકામાં રામને અત્યાચારી અને ગાંધીને ધોખાબાજ કહી કોંગ્રેસ અને ભાજપની રાજનીતિ પર પ્રહારો કર્યા હતા.

ત્યારબાદ પૂના કરારનો વિરોધ કરીને દલિતોને કોંગ્રેસના ચમચાયુગમાંથી બહાર કાઢી સ્વતંત્ર નેતૃત્વ પુરું પાડ્યું હતું.

તેઓ મહારાષ્ટ્રથી લઈને કેરળ સુધીના વિંધ્યપારના સમસ્ત દલિત બહુજનનાં વર્ણનોને ઉત્તર પ્રદેશની ધરતી પર ઉતારી રહ્યા હતા. બીજી તરફ બ્રાહ્મણવાદને પાળતા મનુવાદ સાથે યુદ્ધ કરી રહ્યા હતા.

તેઓ ક્યારેક પેરિયાર, ફુલે, નારાયણ ગુરુ અને આંબેડકરના મેળા ભરાવતા હતા તો ક્યારેક સાયકલ અને પદયાત્રાએ નીકળતા હતા.

આ આક્રમકતામાં તેમના સર્મથકોએ ગુલામગીરી, તમિલ રામાયણ, રિડલ્સ ઇન હિંદુઇઝમની વાર્તાઓનો પ્રચાર કર્યો.

તેમજ અછૂતાનંદ, લલઈ સિંહ યાદવ, રામસ્વરૂપ વર્મા જેવા સમાજ સુધારકો અને દાદૂદયાલ, રોહિદાસ તેમજ બીજા દલિત સંતોની વાતો અને વચનો જનતા સામે પ્રકટ કર્યાં.

આ દરમિયાન કાંશીરામે સેંકડો સાથીઓ(કૉમરેડ) તૈયાર કર્યા અને તેમને...\n\ntl;dr:

માયાવતીના 63માં જન્મદિવસ પર દલિત રાજનીતિમાં ધ્રુવીકરણની શરૂઆત થઈ ચૂકી છે.


દૃષ્ટિકોણ : પ્રધાનમંત્રી મોદીની હિંદુત્વવાદી રાજનીતિ નબળી પડી રહી છે ?\nઆરએસએસએ તાજેતરમાં ત્રિદિવસીય બેઠકનું આયોજન કર્યું હતું. જેમાં સંઘ અને તેની સાથે જોડાયેલાં સંગઠનોનાં પદાધિકારીઓ હાજર રહ્યા હતા. ભાજપ અધ્યક્ષ અમિત શાહે આ સંગઠનોનાં પ્રતિનિધિઓનાં અહેવાલોની ગહન સમીક્ષા કરી હતી.

જાણકારો પાસેથી મળેલી વિગતો અનુસાર આરએસએસએ પાર્ટીને કહ્યું છે કે, આર્થિક મંદી, બેરોજગારી, મોટી ચલણી નોટો પર પ્રતિબંઘ વગેરેના નકારાત્મક પરિણામો આવ્યા છે અને ખેડૂતોની સમસ્યાઓ પણ મોટા મુદ્દા તરીકે આકાર લઈ રહી છે.

મોદી સરકારને સવાલ

જે લોકો વર્તમાન સરકારના સમર્થક છે તેઓ પણ સરકારના પ્રદર્શન વિશે હવે સવાલો પૂછી રહ્યા છે. નોટબંધીનો પ્રચાર એ રીતે કરાયો હતો કે આ નિર્ણય કરોડો રૂપિયાનું કાળું નાણું જપ્ત કરશે અને દેશ માટે લાભદાયી નીવડશે. આ પગલાંની નિષ્ફળતા પછી લોકોને છેતરાયા હોવાનો અનુભવ થઈ રહ્યો છે.

મોદી સરકારને સત્તા સંભાળ્યાના ત્રણ વર્ષ થઈ ચૂક્યા છે અને તે સમયગાળામાં દેશનું અર્થતંત્ર સુસ્ત અવસ્થામાં જતું રહ્યું છે. ચાલુ નાણાંકીય વર્ષના પહેલાં ત્રણ મહિનામાં દેશનો આર્થિક વિકાસ ત્રણ વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તર પહોંચી ગયો છે.

નવાં-નવાં અનેક નારા

આવનારા ત્રણ મહિનામાં પણ આ પ્રકારની મંદીના સ્પષ્ટ સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે. દેશની નિકાસ ઓછી થઈ રહી છે. સરકાર રોજગારીની તકોનું નિર્માણ નથી કરી શકી તો બીજી તરફ કૃષિથી લઈ ઈન્ફર્મેશન ટેક્નોલોજી ક્ષેત્ર સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે.

બેંકમાં જમા કરેલી રકમ પર મળનારું વ્યાજ સરકારે ઓછું કરી નાંખ્યું છે પરંતુ બેંક તરફથી મળનારી લોનના વ્યાજ દરમાં કોઈ ફેરફાર નથી કરાયો. લાખો મકાન તૈયાર છે પરંતુ તેને ખરીદનાર કોઈ નથી. દેશની ઘણી મોટી કંપનીઓ દેવાદાર બની ગઈ છે. મોદી સરકારે ગત ત્રણ વર્ષમાં સંખ્યાબંધ નારાં આપ્યાં છે. પરંતુ વાસ્તવિક પરિવર્તન માટે હજુ સુધી કોઈ મક્કમ પગલાં લેવાયા હોય તેવું લાગતું નથી.

રાજકીય ચમત્કાર

મોદી અને તેમની પાર્ટીએ ગત વર્ષોમાં વિરોધીઓને પરાસ્ત કર્યા છે. દેશની તમામ સમસ્યાઓનું સમાધાન કરી શકે તેવી આશાનાં કિરણ તરીકે તેઓ લોકો સમક્ષ રજૂ થયા. તેઓ લોકોની આશાઓ વધારી રહ્યા છે જેથી લોકો તેમના તરફથી કોઈ રાજકીય ચમત્કારની આશા રાખે. આગામી લોકસભા ચૂંટણીઓ આડે હવે બે વર્ષનો સમય છે. મોદી અને તેમના સાથી અમિત શાહ અગાઉથી જ આ ચૂંટણીઓની તૈયારી કરી રહ્યા છે.

ભારતીય રાજનીતિમાં અત્યારે હિંદુત્વ તેની ચરમસીમા પર છે અને સરકારે ગત ત્રણ વર્ષમાં આરએસએસના હિંદુત્વના એજન્ડાને આગળ વધાર્યો છે.

હિન્દુત્વનું...\n\ntl;dr:

રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘે ભારતીય જનતા પાર્ટીને ચેતવણી આપી છે કે કેન્દ્ર સરકારના પ્રદર્શન બાબતે લોકોનો અભિપ્રાય ઝડપથી બદલાઈ રહ્યો છે.


દૃષ્ટિકોણ : ભાજપ માટે ખાડે ગયેલી અર્થવ્યવસ્થાને સુધારવાની છેલ્લી તક\nઆ વર્ષે કેન્દ્રની ભાજપ સરકાર છેલ્લું પૂર્ણ બજેટ રજૂ કરશે. કારણ કે વર્તમાન લોકસભાનો કાર્યકાળ આવતા વર્ષે મે મહિના સુધીનો છે. એ પહેલાં લોકસભાની ચૂંટણીઓ યોજાશે.

એટલે વર્તમાન બજેટ સત્ર ભાજપ માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

વાંચો વરિષ્ઠ પત્રકાર અને આર્થિક બાબતોના જાણકાર એમ. કે. વેણુનો દૃષ્ટિકોણ.

સામાન્ય વ્યક્તિની સરકાર પાસે શું છે અપેક્ષા

દેશનું અર્થતંત્ર કપરા કાળમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, એવા સંજોગોમાં ભાજપે છેલ્લું બજેટ રજૂ કરવાનું છે.

ગત ત્રણ વર્ષ દરમિયાનના જીડીપી (કુલ ઘરેલું ઉત્પાદન) જોઈએ તો તે 2015-16 દરમિયાન 7.9 ટકા, 2016-17 દરમિયાન 7.1 ટકા થયું. 2017-18 દરમિયાન તે ઘટીને માત્ર 6.5 ટકા રહ્યું. આ તમામ આંકડા સરકારી છે.

કૃષિ ક્ષેત્રે વિકાસ ઘટ્યો છે અને ખેડૂતોની આવકમાં પણ ઘટાડો થયો છે. સત્તા પર આવ્યા ત્યારે મોદીએ વચન આપ્યું હતું કે ખેડૂતોને તેમની પડતર કિંમત પર પચાસ ટકા નફો મળશે.

બાદમાં તેમણે 2022 સુધીમાં ખેડૂતોની આવક બમણી કરવાનું લક્ષ્યાંક મૂક્યું હતું. પરંતુ એ દિશામાં કંઈ થતું જણાતું નથી.

બેકારી વધી રહી છે અને નોટબંધી બાદ નાના ઉદ્યોગોની સ્થિતિ કથળી છે. આ સ્થિતિને સુધારવા માટે છેલ્લા બજેટમાં પ્રયાસ કરવામાં આવશે.

સરકાર સામે નાણાંકીય નુકસાનને પહોંચી વળવાનો પડકાર છે.

સરકારનો દાવો હતો કે જીએસટી કર પ્રણાલી આર્થિક સુધારની દિશામાં મોટું પગલું છે, પરંતુ તેના કારણે સરકારની આવક ઘટી રહી હોય તેમ લાગે છે.

નિષ્ણાતોના કહેવા પ્રમાણે, જીએસટીને અયોગ્ય રીતે લાગુ કરવાના કારણે સરકારની આવકમાં લગભગ રૂ. એક લાખ કરોડની ઘટ પડશે.

બજેટ પર મીટ

આવતા મહિને રજૂ થનારા બજેટથી લોકોની શું અપેક્ષા છે?

અર્થવ્યવસ્થાના મુદ્દે સરકાર પર સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે. બજેટમાંથી કંઈ મળશે કે નહીં, તેની ઉપર લોકો મીટ માંડીને બેઠા છે.

બેકારી અને ખેતી વિષયક સમસ્યાઓમાં રાજકારણ પણ ભળ્યું છે. ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ દરમિયાન તેની અસર જોવા મળી હતી.

ગુજરાતના ગ્રામીણ વિસ્તારમાં ભાજપનું પ્રદર્શન કથળ્યું હતું, જ્યારે શહેરી વિસ્તારમાં સારું રહ્યું હતું.

તાજેતરમાં રાજસ્થાન તથા મધ્ય પ્રદેશમાં સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી. જ્યાં ભાજપનું પ્રદર્શન ખરાબ રહ્યું હતું.

આવનારા સમયમાં અનેક રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે, પરંતુ તેમાં શું થશે તે ચોક્કસપણે કહી શકાય તેમ નથી.

પહેલાં નોટબંધી અને પછી જીએસટી એમ બેવડા ફટકાને કારણે દેશના અર્થતંત્રને...\n\ntl;dr:

સોમવારથી બજેટ સત્રનો પહેલો તબક્કો શરૂ થયો, જે નવમી જાન્યુઆરી સુધી ચાલશે. આ સત્ર દરમિયાન દેશનું સામાન્ય બજેટ રજૂ કરવામાં આવશે.


દૃષ્ટિકોણ : મહાત્મા ગાંધીનો ધર્મ શું હતો?\nછતાંય ત્યારે પણ ગાંધીજીની અસર સમાજ પર હતી અને આજે પણ સમાજ પર તેની અસર જોવા મળે છે.

સામાન્ય રીતે અન્ય કોઈ વાત કે મુદ્દે એકબીજાની સાથે જોવા મળતા ન હોય તેવા જૂથો પણ આ પ્રયાસમાં એક થઈ જાય છે.

સનાતની હિંદુ અને કટ્ટટર મુસ્લિમો એકમત હતા કે ગાંધીજીને તેમના ધાર્મિક મામલે કોઈ પણ ટિપ્પણી કરવાનો અધિકાર નથી.

ગાંધીજી 'સાચા અછૂત' હતા

દલિત માનતા હતા કે બિન દલિત ગાંધીજીને તેમના વિશે કંઈ પણ કહેવા કે કરવાનો અધિકાર કેવી રીતે મળે છે?

ખ્રિસ્તીઓ પણ ધર્માંતરણના મુદ્દે ગાંધીજીનો વિરોધ કરી રહ્યા હતા.

બાબા સાહેબ આંબેડકરે તો છેલ્લું તીર જ ચલાવ્યું હતું અને ગાંધીજી સામે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે, 'તમે જો ભંગી નથી તો અમારી વાત કેવી રીતે કરી શકો છો!'

જવાબમાં ગાંધીજીએ એટલું જ કહ્યું કે, 'તેના પર મારું તો કોઈ નિયંત્રણ છે નહીં, પરંતુ જો ભંગીઓ માટે કામ કરવાનો એકમાત્ર આધાર એ જ છે કે કોઈ જન્મથી ભંગી છે કે નહીં, તો હું ઇચ્છીશ કે મારો બીજો જન્મ ભંગીના ઘરમાં થાય.'

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

આંબેડકર ત્યારે નિરુત્તર થઈ ગયા હતા. આ પહેલાં પણ આંબેડકરે ત્યારે મૌન સાધવું પડ્યું હતું. એ સમયે ખુદ અછૂત હોવાનો દાવો કરી, રાજકીય રોટલા શેંકવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો હતો.

ત્યારે ગાંધીજીએ કહ્યું હતું, "હું તમારા કરતા વધારે પાક્કો અને સાચો અછૂત છું કેમ કે, તમે જન્મથી અછૂત છો, પણ મેં મારા માટે અછૂત હોવાની પસંદગી કરી છે."

ગાંધીત્વ અને હિંદુત્વને સમર્થન?

ગાંધીજીએ જ્યારે કહ્યું કે તેઓ 'રામરાજ' લાવવા માગે છે, તો હિંદુત્વ ધરાવતા લોકોની ખુશીનો પાર ન રહ્યો. તેમણે વિચાર્યું- હવે ગાંધી ખરા ફસાયા.

પરંતુ તુરંત જ ગાંધીજીએ એ વાત પણ સ્પષ્ટ કરી દીધી કે તેમના રામ એ જ નહીં કે જેઓ રાજા દશરથના પુત્ર છે.

તેમણે કહ્યું કે જનતામાં એક આદર્શ રાજની કલ્પના રામરાજના નામે બેઠી છે અને હવે તેઓ એ સર્વમાન્ય કલ્પનાને સ્પર્શવા માગે છે.

દરેક ક્રાંતિકારી વ્યક્તિમાં માન્ય પ્રતીકોમાં નવો અર્થ સામે આવે છે અને એ જૂના માધ્યમથી એ નવા અર્થને સમાજમાં માન્ય કરાવવાના પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

એ માટે ગાંધીજીએ કહ્યું કે તેઓ સનાતની હિંદુ છે, પરંતુ હિંદુ હોવાની જે કસોટી તેમણે બનાવી, તે એવી હતી કે કોઈ સામાન્ય હિંદુ તેને ઝાટકવાની હિંમત ન કરી શક્યા.

જાતિ પ્રથાનો મામલો

સાચ્ચો હિંદુ કોણ છે? ગાંધીએ સંત કવિ નરસિંહ મહેતાનું ભજન સામે મૂકી દીધું. "વૈષ્ણવ જન તો તેને કહીએ જે, પીડ પડાઈ જાણે રે!"

અને પછી એ શરત પણ બાંધી...\n\ntl;dr:

ગાંધીજીને કોઈ એક ઓળખ સાથે જોડીને તેમની જાદુઈ અસરને ઓછી કરવાના પ્રયાસો અગાઉ પણ થયા હતા અને આજે પણ થાય છે.


દૃષ્ટિકોણ : મોદી વાલ્મીકિ જયંતિ પર ટ્વીટ કરે છે પણ તેમનું દુઃખ નથી વહેંચતા\nવડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સ્વચ્છતા અભિયાનની શરૂઆત કરી એ સમયે એક પ્રતિકાત્મક કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો હતો

જો કે, મોદીની આ શુભેચ્છામાં વિશ્વનાં મહાન મહાકાવ્ય ‘રામાયણ’નાં સર્જક વાલ્મીકિને માત્ર એક “પારંગત લેખક”, એક “ઉચ્ચતમ આદર્શો અને કાર્યો” કરનારા વ્યક્તિ તરીકે જ ઓળખાવ્યા છે.

આમ છતાં તેમની શુભેચ્છાઓ તેમને આ મહાન સંતના અનુયાયી ગણાવતા વાલ્મીકિ સમાજના લોકો સુધી પહોંચવામાં નિષ્ફળ રહે છે.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે.

વાલ્મીકિ સમાજના લોકો મુખ્યત્વે માથે મેલું ઉપાડવાનું કામ કરે છે. તે દેશનો સૌથી વધારે ઉપેક્ષિત સમાજ છે અને ભારતની જ્ઞાતી પ્રથામાં તેમનું સ્થાન સૌથી નીચે છે.

સદીઓથી આભડછેટ સહન કરી રહેલા વાલ્મીકિઓ માટે વાલ્મીકિ જયંતીને દિવસે વડાપ્રધાને સહાનુભૂતિનો એક શબ્દ પણ કેમ નથી વાપર્યો તે સમજવું મુશ્કેલ નથી.

કર્મયોગમાં વિચારોની અભિવ્યક્તિ

નરેદ્ર મોદી જ્યારે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા ત્યારે તેમના ભાષણોનું સંપાદન પુસ્તક ‘કર્મયોગ’ નામથી પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવ્યું હતું

એ 2007નું વર્ષ હતું. ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે તેમણે રાજ્યના ઉચ્ચ સનદી અધિકારીઓ સાથેની એક કર્મયોગી શિબિરમાં કરેલા ભાષણોનું સંકલન કરીને “કર્મયોગ” નામનું પુસ્તક પ્રસિદ્ધ કર્યું હતું.

આ પુસ્તકની પાંચ હજાર નકલો પ્રિન્ટ કરવામાં આવી હતી, પણ એ સમયે રાજ્યમાં ચૂંટણીની આચાર સંહિતા લાગુ થયેલી હોવાથી તેની વહેંચણી નથી શકી નહોતી. કારણ કે ગુજરાતની ચૂંટણી ડિસેમ્બર 2007માં થવાની હતી.

એ સમયે રાજ્યની ટોચની જાહેર ક્ષેત્રની કંપની ગુજરાત સ્ટેટ પેટ્રોલિયમ કૉર્પોરેશનને આ પુસ્તક માટેનો ખર્ચ આપવા માટે નિર્ધારિત કરવામાં આવી હતી.

સુંદર ફોટોગ્રાફ્સ ધરાવતાં આ રંગીન પુસ્તકના પાના નંબર 48 અને 49, મોદીએ વાલ્મીકિઓના અન્યોની વિષ્ટા (મળ) સહિતનો કચરો સાફ કરવાના સદીઓ જુનાં જ્ઞાતિ આધારિત વ્યવસાયને -- “આધ્યાત્મિક અનુભવ” હોવાનું જણાવ્યું હતું!

શૌચાલયની સફાઈ એક આધ્યાત્મિક અનુભવ

પુસ્તક કર્મયોગના પાનાં નંબર 48 અને 49 પર પ્રકાશિત થયેલાં વિધાનો

તેમણે એ પુસ્તકમાં કહ્યું, “જે શૌચાલયમાં કામ કરે છે, તેની આધ્યાત્મિકતા કઈ? ક્યારેય પેલા વાલ્મીકિ સમાજનો માણસ, જે મેલું હટાવે છે, જે ગંદકી દૂર કરે છે, એની આધ્યાત્મિકતાનો અનુભવ કર્યો છે?”

તેમણે ઉમેર્યું કે, “તેણે માત્ર પેટ ભરવા માટે કામ કરવાનું સ્વીકાર્યું હોય તો હું નથી માનતો કે તેણે લાંબા સમય સુધી કામ કર્યું હોત. પેઢી-દર-પેઢી સુધી તો ન જ કર્યું હોત.”...\n\ntl;dr:

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પાંચમી ઑક્ટોબરે ટ્વીટ કર્યું, “વાલ્મીકિ જયંતીની શુભેચ્છાઓ. એક મહાન ઋષિ અને પારંગત લેખક, તેમના ઉચ્ચતમ આદર્શો અને કાર્યોથી પેઢીઓને માર્ગદર્શન મળ્યું છે. વાલ્મીકિ જયંતીની શુભેચ્છાઓ.”


દૃષ્ટિકોણ : મોદી સરકાર આત્મપ્રશંસા અને મિથ્યાભિમાનના રોગથી ગ્રસ્ત છે\nકારણ કે લોકસેવાના કાર્યોને કોઈ પ્રચારની જરૂર નથી પડતી, તે જાતે જ પોતાનો પ્રચાર કરી શકે છે.

મિથ્યાભિમાની મોદી સરકાર પણ આત્મપ્રશંસાના રોગથી ગ્રસ્ત છે અને સત્તાના તમામ સંસાધનોનો ઉપયોગ પોતાની નિષ્ફળતાઓને ઢાંકવા માટે કરી રહ્યાં છે.

છેલ્લાં ચાર વર્ષોની સિદ્ધિ ગણાવવા માટે મોદી સરકાર પાસે જો કંઈ હોય તો તે છે મોદીની ખર્ચાળ રેલીઓ, ઘડી કાઢેલા અભિનયથી ભરપૂર ભાષણો અને કોંગ્રેસની યુપીએ સરકારે શરૂ કરેલી પરિયોજનાઓ, પછી એ જમ્મુ કશ્મીરની 'ચેનાની-નાશરી' દેશની સૌથી મોટી રોડ ટનલ  હોય કે પછી અસમના 'ઢોલા-સાદિયા'ના સૌથી લાંબા પુલનું ઉદ્ઘાટન હોય.

વિપક્ષમાં હોવાના કારણે કોંગ્રેસને દેશની જનતાએ જવાબદારી સોંપી છે કે તેઓ સરકારની સમીક્ષા કરે અને મોદી સરકારનો સાચો રસ્તો બતાવે.

ખેડૂતોને કરેલા વાયદાની શું સ્થિતિ?

મહાત્મા ગાંધી કહેતા, "કોઈ સરકારના કામની સમીક્ષા કરવી હોય તો તે સરકારના શાસનમાં ખેડૂતો અને ગ્રામ્ય વિસ્તારની શું દશા હતી એ જાણી લેવું જોઈએ.

તેના આધારે દેશની સ્થિતિનો ખ્યાલ આવી જશે."

મોદીજીએ પોતાના ઘોષણાપત્રમાં ખેડૂતોને વાયદો કર્યો હતો કે ખેડૂતોને તેમની ખેતી માટે થયેલા ખર્ચના 50 ટકાથી વધુ ટેકાના ભાવ આપવામાં આવશે, પણ હકીકત એવી છે કે મોદી સરકાર ખેડૂતોને પડતર-ખર્ચ પણ આપતી નથી.

ઉદાહરણ માટે, મગનો પડતર-ખર્ચ 5,700 રૂપિયા છે અને ટેકાનો ભાવ 5,575 રૂપિયા છે.

એ જ રીતે જુવારનો પડતર ખર્ચ 2,089 રૂપિયા છે અને ટેકાનો ભાવ 1,700 રૂપિયા છે. મોટાભાગના પાકની આ જ હાલત છે.

પછી એ ધાન્ય હોય, ઘઉં હોય, ચણા હોય કે મગફળી, ભાગ્યે જ કોઈ પાકમાં ખેડૂતોને તેમનો પડતર-ખર્ચ મળતો હશે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

એટલું જ નહીં, 2016-17માં દાળનું 221 લાખ ટન જેવું સારું ઉત્પાદન થવા છતાં મોદી સરકારે 44 રૂપિયા પ્રતિ કિલોના ભાવથી 54 લાખ ટન દાળની આયાત કરી અને આશરે 50 લાખ ટન સસ્તા ઘઉંની નફાખોરો મારફતે આયાત કરવા દેવાઈ.

જેના કારણે ખેડૂતોના પાકનો ભાવ અચાનક જ ઘટી ગયો, દેશમાં દર 24 કલાકે સરેરાશ 35 ખેડૂતો આત્મહત્યા કરી રહ્યા છે.

એટલું જ નહીં, ખેડૂતોના નામે ચલાવાતી પાક વીમા યોજનામાં ખરીફ 2016 અને રવી 2016-17માં ખાનગી કંપનીઓને 14,828 કરોડ રૂપિયાનો લાભ મોદી સરકારે કરાવ્યો છે.

મોદી સરકારે કોંગ્રેસની જ યોજનાના નામ બદલ્યાં?

મોદી સરકારના શાસનમાં દેશના શહેરોની દશા જાણીને ચોંકી જશો, દેશના શહેરોનું જીડીપીમાં યોગદાન 55 ટકા કરતા વધારે છે.

કોંગ્રેસની યુપીએ સરકારે શહેરી વિકાસ માટે...\n\ntl;dr:

લોકશાહીમાં જો કોઈ સરકારને પોતાના પહેલાંની સરકારની નિંદા કરવાનો અને આત્મપ્રશંસા કરવાનો રોગ લાગી જાય, તો સમજી લેવું કે સરકાર પાસે જાતે હાંસલ કરેલી સિદ્ધિનો અભાવ છે.


દૃષ્ટિકોણ : મોદીનાં ભાષણોમાં આત્મનિરીક્ષણ ઓછું, આપવડાઈ વધારે\nગુજરાતમાં ચૂંટણી પ્રચાર સભામાં ભાષણ કરી રહેલા નરેન્દ્ર મોદી

પોતાની શક્તિનું મૂળ કાર્યરીતિમાં છે એ મોદી જાણે છે. તેમના ભાષણો નીતિવિષયક કામમાં પરિવર્તિત થશે કે તેમણે આપેલા વચનોનું પાલન થશે એ વાતની ખાતરી તેમની ભાષાને કારણે લોકોને થઈ જાય છે.

નરેન્દ્ર મોદીના ભાષણોના મોટા ભાગના વિશ્લેષકો તેને ત્રણ તબક્કામાં વહેંચે છે.

પહેલો તબક્કો દિલ્હી સર કરવા ઇચ્છતા પક્ષના મહત્વાકાંક્ષી નેતાનો હતો. બીજો તબક્કો તેઓ દિલ્હી પહોંચ્યા અને દેશ, દેશદાઝ તથા વિકાસની એક ચોક્કસ ભાષા વિકસાવી તેનો હતો.

ત્રીજો તબક્કો સત્તા, વહીવટ તથા ક્ષમતાની ઊંડી અનુભૂતિનો અને મોદીના ભાષણ શાસનની ભાષા બન્યાં તેનો છે. ત્રણેય તબક્કામાં જબરદસ્ત અહમ જોવા મળે છે, જેનો લોકો પર ભારે પ્રભાવ પડ્યો છે.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

પહેલો તબક્કો

નરેન્દ્ર મોદી

પહેલો તબક્કો વધારે આક્રમક અને બોડી લૅંન્ગ્વેજ તીવ્ર તથા ઘણીવાર ધમકીભરી છે. તેમણે સવાલો પૂછીને, વ્યંગ કરીને મનમોહન સિંહ અને રાહુલ ગાંધી જેવા નેતાઓને ચૂપ કરી દીધા.

આ તબક્કો ચર્ચાનો ન હતો, એ તો કિલ્લેબંધી તોડીને નિરંકુશ ધસી જવાનો તબક્કો હતો. ચોક્કસ ઉદાહરણોનો ઉપયોગ વારંવાર કરવામાં આવે છે.

મીડિયા માટે એક શાસ્ત્ર તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે તથા તેનો ઉપયોગ કોંગ્રેસને હરાવવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે.

આ કામ કોફિનમાં ખીલો ઠોકવા જેવું છે. આ વિજયનો સમય આવી પહોંચ્યો હોવાનો આત્મવિશ્વાસ છે.

લગભગ સંપૂર્ણ સત્તા મેળવી ચૂકેલી વ્યક્તિનો મજબૂત અવાજ અને બોડી લૅંન્ગ્વેજ છે. દરેક ખૂણામાં વિજય મેળવવાની ઉત્કટ ઇચ્છા,તેમાં વળગણ પણ અનુભવી શકાય છે.

બીજો તબક્કો

બીજેપીના પ્રચાર સાહિત્યમાં નરેન્દ્ર મોદીનો દબદબો

બીજો તબક્કો વધારે મજબૂત બનવાનો રહ્યો. તેમાં સૌથી પહેલાં વેશ બદલાયો. તેમાં વિખ્યાત વ્યક્તિત્વ દેખાઈ. ભાષા નરમ બની.

ભાષા રાજકારણીમાંથી ઉદ્દાત રાજદ્વારી વ્યક્તિની થઈ. ટીકાત્મકને બદલે સ્વસ્થ વહીવટની  ભાષા બની છે. વિકાસ અને વહીવટની નવી શબ્દાવલી બની રહી છે. હવે તેમાં પ્રતિક્ષાના વર્ષોની વાત નથી.

બીજેપીએ પહેલા જ દિવસથી ઝડપભેર વહીવટ કરીને કોંગ્રેસને કઈ રીતે પાછળ છોડી દીધો તેની વાત છે.

તેને બિનનિવાસી ભારતીયો અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ તથા વિશ્વ બેન્કના અમલદારો પાસેથી સારા કામના સર્ટિફિકેટ્સ મેળવવાનું આજે પણ પસંદ છે.

વર્તમાન શાસનને અનુકૂળતા થાય એ મુજબ ઇતિહાસ ઘડવામાં આવી રહ્યો છે. મહાત્મા ગાંધીને જૂનવાણી પ્રચારક જેવા બનાવી દેવામાં...\n\ntl;dr:

ખાસ કરીને વક્તૃત્વ કળાના સંદર્ભમાં નરેન્દ્ર મોદી મોટાભાગના રાજકીય ચળવળકર્તાઓની માફક નવા પાઠ તરત આત્મસાત કરી લે છે. કાર્યરીતિની શક્તિને તેઓ જાણે છે અને વક્તૃત્વની વિસ્ફોટક અસરને તેઓ સમજે છે.


દૃષ્ટિકોણ : રાજપૂતોની આન-બાન-શાનનું સત્ય શું છે?\nમહારાણા પ્રતાપનું રેખાચિત્ર

સવાલ એ છે કે ઇતિહાસમાં રાજપૂતની પ્રતિષ્ઠા જેવી કોઈ બાબત હતી? હતી તો તે કલ્પના હતી કે સત્ય?

રાજપૂતો કદી હારતા નથી, પીઠ દેખાડતા નથી. તેઓ યુદ્ધ જીતીને આવે છે અથવા જીવ આપી દે છે, એવું માનવામાં આવે છે.

આ ધારણાનું સત્ય તપાસીએ તો એવા ઘણા પ્રસંગો છે, જેમાં એ ધારણા માત્ર માન્યતા બની રહે છે.

1191ના તરાઈન યુદ્ધમાં પૃથ્વીરાજ ચૌહાણે મોહમ્મદ ઘોરીને હરાવ્યો હતો. 1192માં ફરી એ જ સ્થળે યુદ્ધ લડાયું હતું, તેમાં પૃથ્વીરાજ ચૌહાણે હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.

એ પછી તો મુઘલો સાથે, સુલ્તાનો સાથે અને મરાઠાઓ સાથે રાજપૂતોનાં યુદ્ધ થતાં રહ્યાં હતાં પણ તેઓ એકેય યુદ્ધ જીત્યા ન હતા એ ઐતિહાસિક સત્ય છે.

રાજપૂતો યુદ્ધ જીતીને જ પાછા આવે અથવા વીરગતિને પ્રાપ્ત કરે એ વાત સંપૂર્ણપણે સાચી નથી.

પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ જેવા મહાયોદ્ધા બીજી લડાઈમાં હારી ગયા હતા અને તેમને પકડી લેવામાં આવ્યા હતા. તેનો અર્થ એ થયો કે પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ વીરગતિને પામ્યા ન હતા.

મહારાણા પ્રતાપ પણ હલ્દીઘાટીના યુદ્ધમાં અકબર સામે હારી ગયા હતા. તેમણે તેમના ચેતક ઘોડા પર સવાર થઈને ભાગવું પડ્યું હતું.

ઔરંગઝેબના જમાનામાં મહારાજા જસવંત સિંહે પણ હાર સ્વીકારવી પડી હતી.

તેથી રાજપૂતો યુદ્ધ જીતે અથવા તો વીરગતિને પ્રાપ્ત કરે એવી માન્યતા ખોટી છે.

બીજી માન્યતા એવી છે કે રાજપૂતો જે વચન આપે તેનું પાલન કોઈ પણ સંજોગોમાં કરે જ અને કોઈ સાથે દગો ન કરે.

આ માન્યતા સાચી ઠરાવતું કોઈ ઉદાહરણ પણ ઇતિહાસમાંથી મળતું નથી.

તેનાથી વિપરીત એક ઉદાહરણ મળે છે અને એ કથા દર્દનાક છે.

દારાશિકોહનાં પત્ની નાદિરાએ 1659ની આસપાસ તેમનાં સ્તન પરથી પાણી ફેરવીને રાજસ્થાનના રાજા સરુપ સિંહને દૂઘ સ્વરૂપે પીવડાવ્યું હતું. નાદિરા સરુપ સિંહને પુત્ર માનતા હતાં.

એ જ નાદિરા સાથે સરુપ સિંહે દગો કર્યો હોવાનું કહેવાય છે. નાદિરાના પુત્ર સુલેમાન શિકોહની ઔરંગઝેબના કહેવાથી સરુપ સિંહે હત્યા કરી હતી.

તેથી એવું પણ ન કહી શકાય કે રાજપૂત જે વચન આપે છે તેનું સંપૂર્ણપણે પાલન કરે છે.

રાજપૂતોનું યોગદાન

બાબર માનતો હતો કે રાજપૂતો મરવાનું જાણે છે, પણ જીતવાનું જાણતા નથી.

ઇતિહાસ માન્યતાઓને સત્ય સાબિત કરવાના પ્રયાસ ક્યારેક કરતો નથી અને માન્યતાઓને આધારે વાત કરે છે.

ઇતિહાસ માન્યતાઓથી અલગ રહીને વાત કરતો હોય છે એ સત્ય છે.

માન્યતાઓ રચવામાં આવે છે. તેને લોકમાનસમાં રોપવામાં આવે છે. રાજપૂતો શાસકો હતા એટલે તેમના...\n\ntl;dr:

સાહિત્યના એક પાત્ર પદ્માવતી સંબંધે રાજપૂતોની પ્રતિષ્ઠાના રક્ષણની વાતો આજકાલ રસ્તાઓ અને ટીવી ચેનલો પર કરવામાં આવી રહી છે.


દૃષ્ટિકોણ : રાહુલ ગાંધીની સૌથી મોટી મુશ્કેલી તેઓ પોતે જ\nકેન્દ્રમાં સત્તામાં રહેલો ભાજપ પણ હવે તેને હળવાશમાં લેવાનું વિચારી નથી શકતો.

ત્યારે રાહુલ ગાંધી માટે પાર્ટીની આ નવી જવાબદારી અને આવનારાં વર્ષોમાં કોંગ્રેસને તેનાથી શું હાંસલ થશે તેના પર બીબીસીએ વરિષ્ઠ પત્રકાર કલ્યાણી શંકર સાથે વાતચીત કરી હતી.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

રાહુલ ગાંધી નવા અવતારમાં

ગુજરાત ચૂંટણીમાં રાહુલ ગાંધી નવા અવતારમાં જોવા મળ્યા. અગાઉ જે 'પપ્પૂ' બોલાતું હતું, તે હવે ગાયબ થઈ ગયું છે.  તેના બદલે વિપક્ષના એક વિશ્વસનીય નેતાના તરીકે તેમની છાપ ઊભી થઈ છે.

ગુજરાત ચૂંટણીમાં વધારે સીટો મળવાની આશા હતી, પરંતુ એગ્ઝિટ પોલનાં અનુમાનો બાદ કોંગ્રેસમાં ઉત્સાહ થોડો ઓછો થયો છે.

કોંગ્રેસનું અધ્યક્ષપદ રાહુલ ગાંધી માટે 'કાંટાળો તાજ' છે. તેમની પાર્ટી સત્તામાં નથી. લોકસભામાં બેઠકો ઓછી છે. કોંગ્રેસ એકબાદ એક વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ હારી રહી છે.

ગુજરાતની ચૂંટણીમાં રાહુલનું વ્યક્તિત્વ પહેલાં કરતાં વધારે નિખર્યું છે, પણ હજુ તેમના માટે મુશ્કેલીઓનો પાર નથી.

રાહુલની સામે સૌથી મોટો પ્રશ્ન

રાહુલ ગાંધી કહે છે કે મોદીએ યુવાનોને નોકરીઓ આપી નથી, પરંતુ માત્ર તેમની ટીકા કરવાથી નહીં ચાલે.

યુવાનોને નોકરી આપવા અને તેમના જીવનને વધુ સારું બનાવવા માટે રાહુલ ગાંધી પાસે શું યોજના છે?

આ મામલે તેમનો દૃષ્ટિકોણ શું છે? આ કામ તેઓ કઈ રીતે કરશે? રાહુલ ગાંધીની આર્થિક નીતિ, વિદેશ નીતિ શું છે? તેમણે પોતાનું વિઝન દેશને બતાવવું પડશે.

આ કામ સરળ નથી. રાહુલ ગાંધી સામે આ મોટો પડકાર છે.

જૂની પેઢીનો પ્રશ્ન

આ ઉપરાંત જૂની પેઢીના સોનિયા ગાંધીનાં નજીકના લોકો પણ રાહુલ ગાંધી માટે પડકારરૂપ સાબિત થશે.

કોંગ્રેસના જ કેટલાક નેતા અને રાહુલ ગાંધીના સમર્થકોના મતે આ લોકો અત્યારસુધી રાહુલ ગાંધીના અધ્યક્ષ બનવાના માર્ગમાં આડખીલી હતા.

હવે રાહુલ ગાંધી અધ્યક્ષ બની ગયા છે તો તેમને અનુભવી લોકો પણ જોઇશે અને યુવાનો પણ જોઇશે.

બંનેને સાથે રાખીને આગળ વધવું પણ તેમના માટે એક મુશ્કેલ કામ હશે. તેઓ કોને સાથે રાખશે કોને નહીં રાખે એ આવનારા સમયમાં જ ખબર પડશે.

જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા, સચિન પાયલટ, દીપેન્દ્ર હુડ્ડા, જિતિન પ્રસાદ, સુષ્મિતા દેવ જેવા લોકો પરિવારવાદની પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવે છે. તેમની આગળપાછળના મોટાભાગના લોકો આવી જ પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવે છે.

અહેમદ પટેલનું નામ નથી?

એવું જાણવા મળી રહ્યું છે કે, અહેમદ પટેલ અને મોતી લાલ વોરા જેવા નેતા રાહુલનાં લિસ્ટમાં નથી. 65-70થી વધારે...\n\ntl;dr:

રાહુલ ગાંધીએ કોંગ્રેસનાં અધ્યક્ષપદનો કાર્યભાળ સંભાળ્યો. ગુજરાત ચૂંટણીઓ સમયે જોવા મળ્યું કે, રાહુલે લોકોને સંબોધવાની ક્ષમતા વિકસાવી લીધી છે.


દૃષ્ટિકોણ : વડા પ્રધાન મોદી સવાલોના સીધા જવાબ આપવાનું કેમ ટાળે છે?\nએક રીતે આ ઇન્ટરવ્યૂ છેલ્લા એક-બે વર્ષોમાં અલગ-અલગ મંચો પર વડા પ્રધાનનાં ભાષણોનું સંકલન છે.

તેમાં એક પણ તથ્ય એવું નથી, જેને વડા પ્રધાન અથવા તેમના મંત્રીઓએ અગાઉ જનતા સમક્ષ રજૂ ન કર્યું હોય.

નિશ્ચિતરૂપે અખબારની આ એક નિષ્ફળતા છે. વળી વડા પ્રધાને દેશના સાર્વજનિક મીડિયાના સૌથી વિશ્વસનીય અને વાંચકો સુધી સૌથી વધુ પહોંચ ધરાવતા અખબારોમાં સામેલ અખબાર 'ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા'ના બે પેજનો પાઠકો સાથે જીવંત સંવાદ કરવાની જગ્યાએ સરકારી પ્રચાર કરવા ઉપયોગ કર્યો.

શું આવું એટલા માટે થયું કે આ ઇન્ટરવ્યૂ આમને-સામને બેસીને સવાલ-જવાબની રીતે નહીં પણ ઈમેલ મારફતે થયો હતો?

કેમ કે, તેમાં વળતા સવાલ પૂછવાની સંભાવના ન હતી કે ન કોઈ નવો સવાલ કરવાનો અવકાશ હતો.

જૂની નોટોની ગણતરી કેમ પૂરી નથી થઈ?

આથી જ્યારે તેમણે ગૌરક્ષાના નામે થનારી હિંસાની કડક શબ્દોમાં ટીકા કરતી વખતે રાજ્ય સરકારોને કડક કાર્યવાહી કરવાની અપીલ કરી, ત્યારે જો કોઈ પત્રકાર હાજર હોત, તો તેમને વળતો સવાલ થઈ શક્યો હોત.

પત્રકાર તેમને યાદ કરાવી શક્યા હોત કે, તેમની જ સરકારના મંત્રી આ પ્રકારની હિંસાના આરોપીઓનું ફૂલોનાં હારથી સ્વાગત કરતાં અને રમખાણોમાં સંડોવાયેલા લોકોને આશ્વાસન આપતા જોવા મળ્યા છે.

વળી એવું પણ યાદ કરાવી શકાયું હોત કે મોટાભાગના રાજ્યોમાં પણ ભાજપની જ સરકારો છે.

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે

આ જ રીતે તેઓ જ્યારે તેમના સાહસિક આર્થિક નિર્ણયોનો ઉલ્લેખ કરી રહ્યા છે અને અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં 80 ટકા રોજગારની વાત કરી રહ્યા છે, તો તેમને કોઈ પૂછી શક્યું હોત કે, શું નોટબંધીના સાહસિક નિર્ણયે અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં કામ કરતા કામદારોને સૌથી વધુ અસર નથી કરી? અથવા તેના નક્કર પરિણામો શું છે?

રિઝર્વ બૅન્ક પરત આવેલી જૂની નોટોની ગણતરી કેમ પૂરી નથી કરી શકી?

આ પ્રકારના અન્ય કેટલાક સવાલો પૂછી શકાયા હોત, પરંતુ તેના માટે આમને-સામને સવાલ-જવાબની જરૂર હતી. આવા ઇન્ટરવ્યૂ વડા પ્રધાને ક્યારે અને કઈ વ્યક્તિને આપ્યા છે?

તેમણે જે પણ ટીવી ચેનલ અને પત્રકારને ઇન્ટરવ્યૂ આપ્યા છે, તેમના વિશે કહેવાય છે કે આ તમામ સરકારના સમર્થકો છે.

મુશ્કેલ સવાલોનો સામનો કેમ નહીં?

કદાચ આ વર્ષે લંડનના વેસ્ટમિનિસ્ટર સેન્ટ્રલ હોલમાં પ્રસૂન જોશી સાથેનો તેમનો ઇન્ટરવ્યૂ અત્યાર સુધીનો તેમનો સૌથી લાંબો ઇન્ટરવ્યૂ હતો.

પરંતુ ત્રણ કલાક લાંબા આ ઇન્ટરવ્યૂમાં વડા પ્રધાનની પ્રશંસા જ કરવામાં આવી હતી, આથી ઇન્ટરવ્યૂ લેનારા પ્રસૂન જોશીની છબી ખરાબ થઈ...\n\ntl;dr:

તાજેતરમાં 12 ઑગસ્ટના રોજ 'ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા'માં વડા પ્રધાન મોદીનો બે પેજનો ઇન્ટરવ્યૂ પ્રકાશિત થયો હતો. તેમાં એવી કઈ નવી વાત હતી, જેને વાંચવાથી એવું લાગે કે આપણે કંઈક નવું વાંચી રહ્યા છીએ?


દૃષ્ટિકોણ : વિદેશમાં મોદીનો જાદુ ઓછો થઈ રહ્યો છે?\nવડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી

અમેરિકામાં રાહુલ ગાંધી અનેક લોકોને મળ્યા હતા અને યુનિવર્સિટીમાં વિદ્યાર્થીઓને સંબોધિત પણ કર્યાં હતાં.

આ દરમિયાન રાહુલે અનેક સવાલના જવાબ પણ આપ્યા હતા. રાહુલે ભારતની હાલની સ્થિતિ અને રાજકારણ અંગે ગંભીર ચર્ચા પણ કરી હતી.

તેમણે અનેક સામયિકો અને સમાચારપત્રોને ઇન્ટર્વ્યૂ પણ આપ્યું હતું.

રાહુલની યાત્રાને મીડિયામાં ખૂબ જ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને રાહુલે આ દરમિયાન જે વાતો કરી તેના વખાણ પણ થયા હતા.

ભારતમાં પ્રથમ વખત સત્તાધારી બીજેપીએ અનુભવ કર્યો કે વિદેશમાં મોદીનો જાદુ ઓછો થઈ રહ્યો છે અને રાહુલ ગાંધીને લોકો ગંભીરતાથી લઈ રહ્યાં છે.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ભારતની અર્થવ્યવસ્થાની લથડતી હાલતના કારણે પ્રધાનમંત્રી મોદીની ટીકા થઈ રહી છે.

શરુઆતમાં એવું લાગી રહ્યું હતું કે મોદી ભારતીય અર્થવ્યવસ્થામાં અનેક ફેરફાર લાવશે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ મોટો સુધારો જોવા મળ્યો નથી.

રાહુલ ગાંધી ગુજરાત ચૂંટણીને લઈને ભાજપ સરકારને પાછળ મૂકવા તૈયારી કરી રહ્યા છે

ગરીબોને ફાયદો નથી

ભારતની અર્થવ્યવસ્થાનો વૃદ્ધિ દર 6 ટકાથી પણ ઓછો થઈ ગયો છે. અર્થવ્યવસ્થામાં રહેલી સુસ્તીને સરળતાથી અનુભવી શકાય છે.

સરકાર એ વાતની માહિતી મેળવવા નિષ્ફળ રહી છે કે તેમની નીતિઓથી ગરીબોને કોઈ ફાયદો નથી થઈ રહ્યો.

આગામી મહિનાઓમાં ભારતના અનેક રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાવાની છે. મોદી સરકારને લઈને જેવી વાતો થઈ રહી છે, તે માહોલમાં બીજેપી માટે ચૂંટણી લડવી સહેલી સાબિત નહીં થાય.

ગુજરાત અને હિમાચલ પ્રદેશમાં નવેમ્બર- ડિસેમ્બર મહિનામાં ચૂંટણી છે. તેમાં ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણીનું ખાસ મહત્વ છે.

ગુજરાત પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીનુ ગૃહ રાજ્ય છે અને તેઓ ત્યાંના મુખ્યમંત્રી રહી ચૂક્યાં છે.

બીજેપી ગુજરાતમાં લાંબા સમયથી સત્તામાં છે. ગુજરાતમાં હાલ જેવો માહોલ છે તેના આધારે ફેરફારના સંકેત સ્પષ્ટપણે જણાઈ રહ્યાં છે, પરંતુ શું કોંગ્રેસ તેનો ફાયદા ઉઠાવી શકશે?

રાહુલ ગાંધી અમેરિકાથી આવ્યા બાદ ગુજરાત પ્રવાસે ગયા હતા. ગુજરાતમાં રાહુલે પ્રવાસની શરૂઆત એક મોટા મંદિરમાં પૂજા સાથે કરી હતી.

તેઓ ગુજરાતની અનેક જગ્યાએ ગયા હતા, પરંતુ તેના દરેક પ્રવાસમાં કોઈને કોઈ મંદિરમાં પૂજા કરવાનો કાર્યક્રમ નક્કી હતો. રાહુલનું મંદિર જવું અને પૂજા કરવી તે મીડિયામાં છવાયેલું રહ્યું.

ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણી જીતીને કોંગ્રેસ ગેમ ચેન્જ કરી શકશે કે નહીં તેના પર સૌની નજર છે

સંવેદનશીલ...\n\ntl;dr:

સપ્ટેમ્બર મહિનાની શરૂઆતમાં કૉંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી અમેરિકાના પ્રવાસે ગયા હતા.


દૃષ્ટિકોણ : વિવેકાનંદના ભારત અને મોદીના ભારતમાં ઘણો તફાવત છે\n1893માં શિકાગોમાં સર્વધર્મ સંમેલનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં ભારત તરફથી યુવા સંન્યાસીના રૂપમાં વિવેકાનંદે તેમના સંક્ષિપ્ત પરંતુ સારગર્ભ સંબોધનથી હાજર રહેલા તમામ પ્રતિનિધિઓને પ્રભાવિત કર્યાં હતા.

તે સંબોધન બાદ તેમની ખ્યાતિ વાયુ વેગે પ્રસરી હતી. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ પોતાની આગવી શૈલીમાં તેમને યાદ કર્યાં.

વિવેકાનંદના સંદર્ભમાં આજની વાસ્તવિકતાની ચર્ચા, તેમની આધ્યાત્મિકતા, ભારતીય સમાજ અને રાષ્ટ્ર વિશે તેના વિચાર, ધર્મને લઈને તેમની ધારણા અને સભ્યતા તેમજ સંસ્કૃતિને લઈને તેમના વિચાર પર કેન્દ્રિત હોવું જોઈએ.

શિકાગો સંબોધન

આખરે ધર્મ, સમાજ અને સૌથી મહત્વનું, ભારત વિશે તેમનો દૃષ્ટિકોણ કેવો હતો?

પ્રધાનમંત્રી મોદી, સત્તાધારી દળ અને પૂર્ણ ભારતીય સમાજે આજે આના પર ઈમાનદારીથી વિચાર કરવો જોઈએ. વિવેકાનંદ અને તેમના ઐતિહાસિક શિકાગો સંબોધનને યાદ કરવાની સૌથી સારી રીત આ જ હોઈ શકે છે.

શિકાગો સંમેલનના પોતાના સંબોધનમાં વિવેકાનંદે વિશ્વના તમામ ધર્મોના આચાર્યો અને પ્રતિનિધિઓ સામે જે હિન્દુ ધર્મનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું, તે આજનાં 'હિન્દુત્વ'થી સાવ અલગ જ નહીં, પરંતુ તેનાથી તદ્દન વિરુદ્ધ હતું.

સ્વામી વિવેકાનંદે દુનિયાને હિંદુ ધર્મનો પરિચય આપતા તેની ધાર્મિક-વૈચારિક સહિષ્ણુતાને રજુ કરી, ''હું એક એવા ધર્મનો અનુયાયી હોવાનો ગર્વ અનુભવુ છું, જેણે સંસારને સહિષ્ણુતા અને સાર્વભૌમ સ્વીકૃતિની શિક્ષા આપી છે. હું એવા ધર્મનો અનુયાયી હોવાનો ગર્વ કરું છું જેણે આ પૃથ્વીના બધાં જ ધર્મો અને તમામ દેશોના પીડિત લોકો અને શરણાર્થીઓને આશરો આપ્યો છે.''

આજનું હિંદુત્વ

આ સાથે જ તેમણે પોતાના સંબોધનમાં દુનિયાના ધર્મગુરુ અને અન્ય લોકોને ચેતવતા જણાવ્યું, 'સાંપ્રદાયિકતા અને કટ્ટરતા આ સુંદર પૃથ્વી પર ઘણાં સમય સુધી રાજ કરી ચૂક્યાં છે.

 તે પૃથ્વીને હિંસાથી ભરતા રહ્યાં અને માનવતાને લોહીથી નવડાવતા રહ્યા છે. સભ્યતાઓને હણી ભાંગતા આખાને આખા દેશને નિરાશાના ચક્રવ્યૂહમાં મોકલતા રહ્યાં છે.'

શિકાગો સંબોધનની દરેક મુખ્ય વાત આજનાં આક્રમક હિંદુત્વ, ગૌરક્ષકોની ખાનગી ટુકડી, બજરંગીઓના ખરાબ વિચારો અને લવ-જેહાદના હિંસક અનુયાયીઓની કથિત ધાર્મિકતાને નકારે છે.

ખૂબ જ અચરજની વાત છે, સ્વામી વિવેકાનંદે આ ભાષણ આજથી 124 વર્ષ પહેલાં આપ્યું હતું. પરંતુ આજે પણ દુનિયાના અનેક વિસ્તારો આ મહાવ્યાધિથી પીડિત છે જેની ચર્ચા મહાન ભારતીય સ્વામી વિવેકાનંદે ત્યારે કરી હતી.

અધર્મનો ઝંડો

વિવેકાનંદજીનો...\n\ntl;dr:

સારું લાગ્યું, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ સ્વામી વિવેકાનંદને તેમના સુપ્રસિદ્ધ શિકાગો સંબોધનની 125મી વર્ષગાઠ પર સોમવારે યાદ કર્યાં.


દૃષ્ટિકોણ : શા માટે ત્રણ લાખ ખેડૂતોની આત્મહત્યા છતાંય દેશ જાગતો નથી?\nપ્રથમ બિલ કહે છે કે ખેડૂતોને પોતાના પાકની ન્યૂનતમ કિંમત કાનૂની ગૅરંટી રૂપે મળે. વર્તમાન વ્યવસ્થામાં આ બાબત સરકારની દયા પર નિર્ભર કરે છે કે ખેડૂતોને કેટલી કિંમત આપવી.

ચૂંટણી પહેલા જાહેરાત કરી દેવાય છે, પણ તેમને આ કિંમત મળે ન મળે એ સુનિશ્ચિત નથી થઈ શકતું.

બીજું બિલ કરજમાં ડૂબેલાં હોય એવા ખેડૂતોને એક વાર તેમાંથી મુક્ત કરાવવામાં આવે, જેથી તેઓ એક નવી શરૂઆત કરી શકે.

અમે ઇચ્છીએ છીએ કે સરકાર આ બન્ને કાનૂન સંસદમાં પાસ કરાવે.

આ દેશમાં તમામ પ્રકારની સરકારો આવી હતી. સારી, ખરાબ. જોકે, વર્તમાન સરકાર જેટલી જૂઠ્ઠી સરકાર નથી આવી.

નરેન્દ્ર મોદી સરકાર સ્પષ્ટ જૂઠ્ઠું બોલે છે. તે નારો ઇચ્છે છે કે ખેડૂતોની આવક બમણી કરી દેશે.

સરકારનો કાર્યકાળ પૂરો થવા આવ્યો છે અને અત્યાર સુધી તેમને એટલી પણ ખબર નથી કે ખેડૂતોની આવક વધી છે કે ઘટી છે.

સરકારની એક ઉપલબ્ધિ છે કે પાક વીમા યોજનામાં સરકારનો ખર્ચ સાડા ચાર ગણો વધી ગયો છે, પરંતુ તેની અંતર્ગત આવનારા ખેડૂતોની સંખ્યા વધી નથી.

પાક વીમા યોજના હેઠળ ખેડૂતો દ્વારા થયેલા દાવાની સંખ્યા આ સરકારના કાર્યકાળમાં ઘટી ગઈ છે. સરકાર કહે છે એમએસપી (ટેકાના ભાવ)માં દોઢગણી વૃદ્ધિ કરી છે, એ વાત તદ્દન જૂઠ્ઠી છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ખરાબ પરિસ્થિતિ માટે કોણ જવાબદાર?

ખેડૂતોની આજે જે હાલત છે તેના માટે કોઈ એક સરકારને જવાબદાર ઠેરવવી યોગ્ય નથી.

છેલ્લા 70 વર્ષોમાં કોંગ્રેસે સૌથી વધુ સત્તાનું સુખ ભોગવ્યું છે, પરંતુ દેશના ભોળા ખેડૂતોને બીમાર બનાવીને હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરાવી દીધા.

વળી મોદી સરકારે આ બીમાર ખેડૂતોને હૉસ્પિટલમાંથી સીધા આઇસીયુ (ઇન્ટેન્સિવ કૅર યુનિટ)માં પહોંચાડી દીધા. ખેડૂતોને આ આઈસીયુમાંથી બહાર કાઢવા એક મોટો પડકાર છે.

ખેડૂતોની સમસ્યાનો ઉકેલ ઉપર ઉલ્લેખવામાં આવેલા માત્ર બે કાનૂન નથી, પણ તેનાથી તેમને રાહત જરૂર મળી શકે છે.

આ બે બિલ જો પસાર થઈ જાય તો જે ખેડૂતોનું નાક પાણીમાં ડૂબેલું છે, તેમાંથી બહાર આવી જશે. આથી વાસ્તવિકતા એ છે કે આ બે કાનૂન બની જાય તો પણ તેઓ પાણીમાંથી એકદમ બહાર આવી નહીં શકશે.

સ્થાયી ઇલાજ અર્થવ્યવસ્થાને બદલવાથી થશે. દેશમાં જે સિંચાઈની વ્યવસ્થા છે તેને બદલવાની જરૂર છે. ખેતીની પદ્ધતિઓને બદલવાની જરૂર છે.

ખેડૂતો સામેના પડકારો

ભારતીય ખેતી ત્રણ પ્રકારના સંકટનો સમાનો કરી રહી છે.

પ્રથમ - ખેતી નુકસાનનો વ્યવસાય બની ગઈ છે. વિશ્વનો કોઈ પણ વ્યવસાય નુકસાનમાં નથી જતો, પણ ખેતી દર વર્ષે નુકસાન જ...\n\ntl;dr:

હાલ સંસદમાં બે કાનૂન પડતર છે. આ બંને પ્રાઇવેટ મેમ્બર બિલ છે. તેને અમે રજૂ કર્યા હતા. અમે ઇચ્છીએ છીએ કે લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં તેને મંજૂરી મળી જાય.


દૃષ્ટિકોણ : શું પોતાના જ એજન્ડામાં ગૂંચવાઈ ગયો છે મોદી-શાહનો ભાજપ\nઆમ તો કોઈપણ ચૂંટણી સરળ ન હોય, પરંતુ વાયદાઓ આપીને સત્તા પર આવવું પ્રમાણમાં સરળ હોય છે. આ વાત હવે મોદી તથા ભાજપને સમજાવા લાગી હશે.

'સૌને સાથે લઈને સૌનો વિકાસ' કરવાનો પ્રયાસ કરવાની વાત ઠીક છે, પરંતુ શું દરેકને ખુશ કરવા શક્ય છે? કારણ કે એક વર્ગને ખુશ કરવાની કવાયતમાં અનિચ્છાએ પણ બીજા વર્ગને નારાજ કરવો પડે છે.

અનુસૂચિત જાતિ/જનજાતિના કાયદા અંગે સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાને પલટવાનો સરકારનો નિર્ણય પણ આવો જ સાબિત થઈ રહ્યો છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આ સ્થિતિને નિરૂપવા માટે ઉત્તર પ્રદેશના ગ્રામીણ વિસ્તારમાં કહેવાય છે, 'દીકરાની માનતા માંગવા ગઈ અને પતિ જ મરી ગયો.' હવે ભાજપ સાથે આવું જ થશે, તેની આગાહી કરવી મુશ્કેલ છે.

સવર્ણોની નારાજગીની અસર પડશે ?

આ મુદ્દે સવર્ણોમાં ખાસ્સી એવી નારાજગી હોવાનું કહેવાય છે. આ વર્ગ ભાજપનો મુખ્ય મતદાતા છે. આ વર્ગ માત્ર ભાજપ જ નહીં, અન્ય તમામ રાજકીય દળોથી પણ નારાજ છે.

આ વાત ભાજપને માટે આશાના કિરણ સમાન છે, કારણ કે નારાજગી છતાંય આ વર્ગે અન્ય કોઈ રાજકીય પક્ષ તરફ ઢળવાના અણસાર નથી આપ્યા.

બીજી વાત એ પણ છે કે આ વર્ગ જેટલી નારાજગી દેખાડશે, એટલું જ ભાજપ માટે દલિતોને સમજાવવાનું સરળ હશે કે પાર્ટીએ તમારા માટે 'સવર્ણોની નારાજગી' વહોરી લીધી છે.

જોકે આ વ્યૂહરચના બેધારી તલવાર જેવી છે.

પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ

પેટ્રોલ તથા ડીઝલના આકાશ આંબતા ભાવ ચૂંટણી સમયે ભાજપ માટે માથાના દુખાવા સમાન બને તેમ છે.

આ બાબતે કેન્દ્રની મોદી સરકારે રાજકીય લાભ લેવાના બદલે આર્થિક રીતે વ્યવહારુ વલણ અપનાવ્યું છે.

કેન્દ્ર સરકારે ન તો સબસિડી આપવાની જાહેરાત કરી છે અને ન તો કેન્દ્રીય કરોમાં ઘટાડો કરવાના કોઈ નિર્દેશ આપ્યા છે.

નવેમ્બર તથા ડિસેમ્બર મહિનામાં રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, છત્તિસગઢ, તેલંગાણા તથા મિઝોરમ વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાશે.

ત્યારબાદ લોકસભાની ચૂંટણીની તૈયારીઓ શરૂ થઈ જશે. સ્વાભાવિક છે કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ક્રિકેટર મહેન્દ્રસિંહ ધોનીની જેમ 'છેક છેલ્લી ઓવર'માં મેચ જીતવાની ગણતરી ધરાવતા હોય.

આપણે બધાય જાણીએ છીએ કે આવી સ્થિતિમાં સફળ થવાની કે નિષ્ફળ જવાની શક્યતા સરખી હોય છે. આવા સમયે કોઈ નેતા કે બૅટ્સમૅનની ક્ષમતા કરતાં તેના આત્મવિશ્વાસની ભૂમિકા વધુ હોય છે.

ગઠબંધનમાં થયા અનેક બદલાવ

ગત લોકસભા ચૂંટણી સમયે એનડીએનું જે સ્વરૂપ હતું, તે હવે બદલાઈ ગયું છે. આંધ્ર પ્રદેશમાં ચંદ્રબાબુ નાયડૂ તથા બિહારમાં જીતન રામ માંઝી ગઠબંધન છોડી...\n\ntl;dr:

ભારતમાં જન્મેલા પાકિસ્તાની લેખક તથા વ્યંગકાર મુશ્તાક અહમદ યૂસુફીએ ક્યાંક લખ્યું છે, "સરકાર સિવાય કોઈને પોતાની વર્તમાન સ્થિતિ કે પ્રગતિથી સંતોષ નથી થતો." આ વાતને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી કરતાં વધુ સારી રીતે કદાચ જ કોઈ બીજું સમજી શકે.


દૃષ્ટિકોણ : શું મોદી સરકાર અતિ પછાત વર્ગને ન્યાય અપાવી શકશે?\nસરકારે તેને ત્રણ કામ સોંપ્યા. પ્રથમ કે ઓબીસી (અન્ય પછાત જાતી) અંતર્ગત કેટલી જાતિઓ અને સમુદાયોને અનામતનો લાભ કેટલા અસમાન પ્રકારે મળી.

બીજું કે ઓબીસીની વહેંચણી માટે પદ્ધતિ, આધાર અને માપદંડ નક્કી કરવા અને ત્રીજું, ઓબીસીને ઉચ્ચ વર્ગોમાં વહેંચવા માટે તેમની ઓળખ કરવી. એ આયોગને પોતાનો અહેવાલ સોંપવા માટે 12 અઠવાડિયાનો સમય આપવામાં આવ્યો.

આ પરથી લાગે છે કે સરકાર આ કામને કેટલી ઝડપથી પૂર્ણ કરવા માગે છે. આ આયોગની આગેવાની પૂર્વ ન્યાયાધીશ જી. રોહિણીને સોંપવામાં આવી છે. (અહીં ક્લિક કરી વાંચો સરકારનો નિર્ણય)

રોહિણી આયોગનું મહત્ત્વ

આ આયોગનું ગઠન કોઈ વહીવટી આદેશના અંતર્ગત ના કરી સંવિધાનના અનુચ્છેદ 340 અંતર્ગત કરવામાં આવ્યું.

આ બાબતની મહત્તા એ પરથી સમજી શકાશે કે આ અનુચ્છેદ અંતર્ગત માત્ર બે આયોગનું જ ગઠન થયું છે. તેમાંથી એક આયોગનું નામ મંડલ કમિશન છે, જેના રિપોર્ટના આધારે દેશની 52 ટકા આબાદીને કેન્દ્ર સરકારની નોકરીઓ અને ઉચ્ચ શિક્ષામાં 27 ટકા આરક્ષણ મળે છે.

એથી પહેલાં આ અનુચ્છેદ અંતર્ગત પછાત વર્ગ આયોગ મતલબ કે કાકા કાલેલકર આયોગ બન્યો હતો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

રોહિણી આયોગ બનાવવા પાછળ એવો તર્ક હતો કે ઓબીસી એક મોટો વર્ગ છે જેની અંતર્ગત હજારો જાતિઓ છે.  આ જાતિઓ સામાજિક વિકાસના ક્રમમાં અલગઅલગ સ્થાન પર છે. આમાંથી અમુક જાતિઓ અનામતની જોગવાઈનો ઉપયોગ કરવા માટે સારી સ્થિતિમાં છે.

પરંતુ અમુક જાતિઓ અનામતના લાભથી વંચિત રહી જાય છે.

આ તર્કના આધારે દેશના સાત રાજ્ય પછાત જાતિઓને એકથી વધારે સમૂહોમાં વહેંચીને અનામત લાગુ કરે છે. આ રાજ્યોમાં બિહાર, હરિયાણા, કર્ણાટક, તામલિનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને પોંડિચેરીનો સમાવેશ થાય છે.

આ કારણે જ્યારે કેન્દ્ર સરકારે ઓબીસીની કેન્દ્રીય યાદીમાં વહેંચણી કરવાની પહેલ કરી તો અતિપછાત જાતિઓમાં એવી આશા જાગી કે કેન્દ્ર સરકારની નોકરીઓ અને ઉચ્ચ શિક્ષામાં તેમને તક મળશે.

સમયસર રિપોર્ટ ના આવ્યો

આયોગના ગઠનને 13 મહિના વીતી ચૂક્યા છે, પરંતુ એ આશા ખતમ થઈ ચૂકી છે. કેન્દ્રીય કૅબિનેટે 22 નવેમ્બરે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં થયેલી બેઠકમાં એવો નિર્ણય કર્યો કે આ આયોગને કામ પૂર્ણ કરવા માટે સમય આપવામાં આવે.

હવે 31 મે 2019ના રોજ પોતાનો રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો છે. નરેન્દ્ર મોદી સરકારનો કાર્યકાળ 26 મે 2019ના રોજ પૂર્ણ થઈ રહ્યો છે.

મતલબ કે વર્તમાન સરકારે રોહિણી આયોગના રિપોર્ટ અને તેના પર નિર્ણય લેવાનું દાયિત્વ...\n\ntl;dr:

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વારંવાર કહે છે કે તેઓ પછાત છે. તેઓ ઓબીસીમાંથી આવે છે અને વંચિતોના હમદર્દ (દુખમાં ભાગીદાર) છે. 2 ઑક્ટોબર 2017ના રોજ કેન્દ્ર સરકારે એક વિશષ સૂચના જાહેર કરી એક આયોગ  બનાવવાની જાહેરાત  કરી હતી.


દૃષ્ટિકોણ : શું સંઘ ભારતીય જનતા પાર્ટીથી અંતર રાખી રહ્યો છે?\nએમણે જણાવ્યું કે સંઘ ગૌરક્ષામાં માને છે પણ હિંસાને કોઈ પણ ભોગે સમર્થન આપી ના શકે. તેઓ ભારતના બંધારણમાં માને છે, ધર્મ નિરપેક્ષતામાં માને છે, રાજનીતિમાં વિપક્ષની ભૂમિકાનું સમર્થન કરે છે અને બધાને સાથે લઈને આગળ વધવાની વાતને ટેકો આપે છે.

તેમણે એમ કહ્યું કે તેઓ ભારતીય જનતા પક્ષની કોંગ્રેસ મુક્ત ભારતની વાતને સમર્થન આપતા નથી. તેઓ સહયોગી કે વિરોધી બધાને પોતાના માને છે.

એમ લાગે છે કે સંઘ પોતાને મુખ્યધારામાં લાવવા માગે છે અને પોતાની છબી સુધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે.

સંઘ આવું કેમ કરી રહ્યો છે અને અત્યારે જ કેમ કરી રહ્યો છે એવા અલગ-અલગ સવાલ ઊઠી શકે છે અને તેના પર ચર્ચા કરી શકાય તેમ છે.

એમણે કહ્યું કે હિંદુસ્તાનમાં રહેનારા તમામ લોકો હિંદુ છે. આ પ્રથા પહેલાંથી જ ચાલતી આવી છે અને સંઘ એમ કહેતો આવ્યો છે કે મુસલમાન પણ હિંદુ છે.

ભારતમાં લોકો હિંદુ શબ્દને એક ધર્મ તરીકે ગણે છે, આવી સ્થિતિમાં સંઘે મુસલમાનોને હિંદુ કહેવાને બદલે ભારતીય કહેવું જોઈતું હતું.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

મુસલમાન પણ હિંદુ શબ્દને એક ધર્મ તરીકે ગણે છે. એવામાં મોહન ભાગવતે  કરેલું આ શબ્દનું ઉચ્ચારણ એમના જૂના વલણને દર્શાવે છે.

જોકે, થોડા દિવસ અગાઉ આકરી ભાષાનો પ્રયોગ કરનારા મોહન ભાગવતની બોલી અત્યારે અચાનક બદલાયેલી જણાય છે.

બીજી ધ્યાન આપવાની વાત તો એ છે કે આ બધું કહેવા માટે આ જ સમયની પસંદગી કેમ કરવામાં આવી.

આ બન્ને વાતો પર ઊંડો વિચાર કરીએ તો લાગે છે કે સંઘની નજર અત્યારે લિબરલ હિંદુ પર છે. તે ઇચ્છે છે કે લિબરલ વિચારધારા ધરાવતા હિંદુઓને પોતાના પક્ષમાં ખેંચી શકે.

આ લિબરલ હિંદુ કેટલાક સમયથી નારાજ છે પછી તે લીંચિંગની વાત હોય કે પછી લવ જિહાદની. ભાજપના કોંગ્રેસ મુક્તભારત જેવી વાતોથી આ લોકો સહમત નથી.

તેમને લાગે છે કે લોકતંત્રમાં એમની જરૂરિયાત છે અને દેશમાં એક પાર્ટીના શાસનમાં એમને પૂરતો ભરોસો નથી.

મોહન ભાગવતે પોતાના ભાષણથી આ બધા લોકોને સંદેશ પૂરો પાડ્યો છે કે તેઓ આધુનિકતા, ધર્મનિરપેક્ષતા અને લોકતંત્રમાં વિશ્વાસ રાખે છે.

બીજો એ દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે કે સંઘ ભાજપના નેતૃત્વથી અંતર રાખી રહ્યો છે. સંઘ એ પણ જણાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે કે હાલની સરકારથી તે ખુશ નથી.

એમણે કહ્યું કે સંઘના સ્વયંસેવકો કોઈ પણ પાર્ટીને મત આપી શકે છે. જોકે એ બધા જ જાણે છે કે સંઘ ,ભાજપ માટે રાજકારણની પૃષ્ઠભૂમિ તૈયાર કરતો રહ્યો છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સંઘ ભાજપથી અંતર રાખી...\n\ntl;dr:

રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની દિલ્હીમાં ત્રણ દિવસની વિચારમંથન શિબિર બુધવારે પૂરી થઈ. આ ત્રણ દિવસોમાં સંઘના વડા મોહન ભાગવતે જેના પર સવાલો ઉઠતા રહ્યા છે, એ તમામ પાસાં પર પોતાનો અભિપ્રાય રજૂ કર્યો.


દૃષ્ટિકોણ : શું સંસદમાં ચર્ચાનો માહોલ બનાવવામાં મોદી નિષ્ફળ ગયા?\nપણ દેશની હાલની રાજનૈતિક સ્થિતિ અને સંસદની ભૂમિકા વિશે તે આજે પણ સટીક રીતે લાગુ થાય છે.

ગત પાંચ માર્ચે શરૂ થયેલું સંસદનું બજેટ સત્રનો બીજો તબક્કો પણ ગૃહમાં ધાંધલને કારણે લગભગ પૂરી રીતે બિન-ઉપજાઉ રહ્યું.

સત્રના પ્રથમ તબક્કામાં પણ રાષ્ટ્રપતિના અભિવાદન ભાષણ પર કર્કશ ચર્ચા અને તેના જવાબમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના કટાક્ષયુક્ત ભાષણ સિવાય કંઈ પણ ઉલ્લેખનીય નથી થઈ શક્યું.

કેન્દ્રમાં સરકાર કોઈ પણ પાર્ટીની હોય, તેમની કોશિશ સંસદ બને તેટલી ઓછી ચલાવવાની હોય છે.

તેની ઉપેક્ષા કરવી અથવા તેમાં પોતાની મનમાની કરવી તેવી જ કોશિશ કરતી હોય છે.

તેમની આ જ પ્રવૃતિને કારણે દેશની સૌથી મોટી પંચાયતમાં ધાંધલ અને સૂત્રોચ્ચાર હવે આપણા સંસદીય લોકતંત્રનો સ્થાયી સ્વભાવ બની ગયો છે.

પાછલા કેટલાક દાયકાઓ દરમિયાન કદાચ જ સંસદનું કોઈ એવું  સત્ર રહ્યું હશે, જેનો અડધાથી વધુનો સમય ધાંધલમાં ગયો હતો.

માત્ર ખાનાપૂર્તિ

દેશના 70 વર્ષના સંસદીય ઇતિહાસમાં આ પ્રથમ અવસર છે, જ્યારે દેશનું સામાન્ય બજેટ અને નાણાં બિલ વગર ચર્ચાએ જ પસાર થઈ ગયું હતું.

આવો જ એક ઇતિહાસ છ મહિના પૂર્વે પણ રચાયો હતો. જ્યારે સંસદનું શિયાળું સત્ર સરકારે કોઈ પણ કારણસર નિર્ધારિત સમય કરતા લગભગ દોઢ મહિના પછી ઓયાજિત કર્યું હતું.

વળી વિપક્ષના દબાણને કારણે માત્ર ખાનાપૂર્તિ માટે સત્રને ફક્ત 14 દિવસનું જ રાખ્યું હતું.

સંસદીય લોકતંત્રમાં સંસદ ચાલે અને જનહિતના મુદ્દા પર ચર્ચા થાય એ જવાબદારી વિપક્ષની પણ હોય છે.

પણ સરકારની જવાબદારી વિપક્ષ કરતા પણ વધુ હોય છે. જોકે, સમગ્ર દરમિયાન સરકારે આ મામલે કોઈ પણ પ્રકારની ના ઇચ્છા દર્શાવી કે ના કોશિશ કરી.

મુખ્ય વિપક્ષી દળ કોંગ્રેસ સિવાય આન્ધ્ર પ્રદેશ, તમિલનાડુ, પશ્ચિમ બંગાળ વગેરે રાજ્યોના પ્રાદેશિક પક્ષોના સાંસદો પોતપોતાના ક્ષેત્ર સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ચર્ચાની માંગને લઈને હંગામો કરતા રહ્યા.

બીજી તરફ બન્ને ગૃહના અધ્યક્ષ તેમને શાંતિ જાળવવાની ઔપચારિક અપીલ કરીને ગૃહની કાર્યવાહી સ્થગિત કરતા રહ્યા.

લોકસભા અધ્યક્ષ અને રાજ્યસભાના સભાપતિ તરફથી પણ આ વિશે કોઈ પણ ગંભીર પહેલ ન કરવામાં આવી જેથી ગૃહની કાર્યવાહી સુચારુ રીતે ચાલી શકે.

વિપક્ષના સવાલોનો સામનો

બન્ને ગૃહમાં કાર્યવાહી વારંવાર સ્થગિત થવું સરકારની મનમાની જેવું જ હતું. જો આવું નહીં થયું હોત, તો સરકાર ઘણા મોરચે ઘેરાઈ શકી હોત.

નબળી પડી રહેલી અર્થવ્યવસ્થા, બેરોજગારી, નવા નવા બૅન્ક કૌભાંડ, આવા કૌભાંડના સામેલ લોકો...\n\ntl;dr:

'જ્યારે રસ્તા સૂમસામ થઈ જાય છે, ત્યારે સંસદ આવારા અથવા વાંઝ થઈ જાય છે.' આ વાત ડૉક્ટર રામમનોહર લોહિયાએ છ દાયકા પહેલાં કહી હતી.


દૃષ્ટિકોણ : સરદારને સન્માનનો વિપક્ષ દ્વારા વિરોધ કેમ?\nત્રિપુરામાં કથિત 'રેડ ટેરર'ના જનકની પ્રતિમાને ધ્વસ્ત કરવામાં આવી હતી, જ્યારે ગુજરાતમાં નર્મદા નદીના કિનારે રાષ્ટ્રના નિર્માતાને સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે.

આ બંને ઘટનાઓનો વિરોધ અને પછી તેનું છીછરું વિશ્લેષણ એ વર્તમાન રાજકારણની બૌદ્ધિક ક્ષમતા કેટલી તળિયે ગઈ છે, તે દર્શાવે છે.

મોદીનો વિરોધ કરતા-કરતા આ લોકો ક્યારે દેશનો પણ વિરોધ કરવા માંડ્યા છે, તેનું કદાચ તેમને પણ ભાન નથી.

ડાબેરી તથા નહેરુવાદી ઇતિહાસકારોએ દેશના ઇતિહાસની ઉપર અસત્ય તથા અર્ધસત્યના જે પડ ચડાવ્યાં છે, તેને ધીમેધીમે મોદી સરકાર એક પછી એક ઉતારી રહી છે.

આથી કૉંગ્રેસને અસહજતા અનુભવાય તે સ્વાભાવિક છે, જેમ-જેમ પડ ઉતરતાં જશે, તેમ-તેમ કોંગ્રેસ હાંસિયામાં ધકેલાતી જશે.

પોતાના વારસાની સંપન્નતાથી વશીભૂત થઈને નહેરુ ખુદને એક રાષ્ટ્રના સ્વાભાવિક વારસદાર સમજતા હતા.

તેમની નજરમાં સરદારે પરુષાર્થ કરીને મેળવેલી દાવેદારીનું કોઈ સ્થાન ન હતું.

પાર્ટી તથા દેશની એકતાને ટકાવી રાખવા માટે સરદારે 1946માં પંદર રાજ્ય/પ્રાંતીય કૉંગ્રેસ કમિટી દ્વારા ભલામણ છતાંય નહીં ચૂંટાયેલા નહેરુ માટે પાર્ટીના અધ્યક્ષપદની દાવેદારી છોડી દીધી હતી.

સંઘ અને સરદારના સંબંધ

સંઘ તથા સરદારના સંબંધ અંગે વારંવાર સવાલ ઊભા કરવામાં આવે છે, પરંતુ સત્ય આથી અલગ છે.

પટેલે સલાહ સ્વરૂપે એક-બે વાતો કહી હતી, પરંતુ એ વાતોને જ તેમના સંબંધના આધારરૂપ માની લેવામાં આવે તે અયોગ્ય છે.

સરદાર સંઘ પ્રત્યે પ્રત્યે ઉદાર વલણ ધરાવતા તથા તેની દેશભક્તિ, પ્રતિબદ્ધતા તથા શિસ્તના પ્રશંસક પણ હતા.

એટલે જ તેમણે સંઘની ઉપર પ્રતિબંધનો વિરોધ કર્યો હતો અને કાશ્મીરમાં મહારાજાને મનાવવા માટે સંઘના તત્કાલીન સરસંઘસંચાલક ગોલવલકર (ગુરૂજી)ને ચાર્ટર્ડ પ્લેન દ્વારા મોકલ્યા હતા.

એટલે સુધી કે સંઘ પરનો પ્રતિબંધ અવાસ્તિવક સાબિત થતાં જુલાઈ 1949માં કોંગ્રેસ કાર્ય સમિતિમાં પ્રસ્તાવ પસાર કરાવીને સ્વયંસેવકોને આમંત્રિત કરવાની પહેલ પણ કરી હતી.

રાષ્ટ્રવાદ મુદ્દે સંઘ તથા પટેલના વિચારોમાં જેટલી સમાનતા હતી, તેનાથી વધુ વિરોધ સરદાર તથા નહેરુના દૃષ્ટિકોણમાં હતો.

રાજનીતિમાં વર્તમાન તથા આવનારી પેઢી માટે પટેલનો જે સંદેશ છે, તે નહેરુ તથા તેમના વારસદારોના રાજકારણમાં નથી.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

પટેલે વંશવાદ, વ્યક્તિવાદ તથા છાપ આધારિત રાજકારણનો અસ્વીકાર કર્યો હતો.

બંધારણસભામા થયેલી ચર્ચા પણ નહેરુ અને પટેલના દૃષ્ટિકોણોના તફાવત પર પ્રકાશ પાડે...\n\ntl;dr:

ત્રિપુરામાં સ્ટાલિનની પ્રતિમા ખંડિત થઈ તે પછી જે રીતે ડાબેરીઓએ કકળાટ કર્યો હતો તેવી રીતે આજે કૉંગ્રેસ તથા તેના સાથી પક્ષો સરદાર પટેલની ભવ્ય પ્રતિમાના લોકાર્પણ પર કરી રહ્યા છે.