બાઇડનની સરકારમાં આ ભારતીય મૂળના અમેરિકનો છવાશે\nઆ કાર્યક્રમને આયોજકોએ 'હાઉડી મોદી'નું નામ આપ્યું હતું. આ રેલીમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ એવું અનુમાન કર્યું હતું કે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ નવેમ્બર 2020માં થનારી ચૂંટણી જીતી રહ્યા છે.

મોદીએ ફેબ્રુઆરી 2020માં અમદાવાદમાં હ્યુસ્ટનથી પણ મોટી રેલી કરીને ટ્રમ્પનું ભવ્ય સ્વાગત કર્યું હતું.

મોદી-ટ્રમ્પની ગાઢ દોસ્તીથી એવું લાગતું હતું  ભારતીય મૂળનો અમેરિકન સમુદાયનો પરંપરાગત ઝુકાવ ડેમૉક્રેટિક પાર્ટીથી હઠીને રિપબ્લિકન પાર્ટી તરફ થઈ રહ્યો છે.

ચૂંટણી પહેલાં થયેલા એક સર્વે અનુસાર રિપબ્લિકન પાર્ટી તરફનો આ ઝુકાવ સંપૂર્ણ સમર્થનમાં બદલાયો નથી.

ચૂંટણી બાદ કરાયેલા સર્વેમાં સ્પષ્ટ થઈ ગયું હતું કે રિપબ્લિકન પાર્ટીને 2016ની તુલનામાં ભારતીય મૂળના થોડા લોકોના મત પડ્યા છે, પણ 72 ટકા ભારતીય મૂળના અમેરિકનોએ ડેમૉક્રેટિક પાર્ટીના રાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવાર જો બાઇડન અને ઉપરાષ્ટ્રપતિપદનાં ઉમેદવાર કમલા હેરિસને પોતાનો મત આપ્યો બતો.

'હાઉડી મોદી' રેલી કામ ન લાગી

'હાઉડી મોદી' રેલીમાં સામેલ થનારાઓમાં એમ.આર. રંગાસ્વામી પણ હતા, જે 'ઇન્ડિયાસ્પોરા' સંસ્થાના સંસ્થાપક છે.

તેઓએ ન્યૂયૉર્ક ટાઇમ્સ અખબારને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું હતું કે રેલીમાં સામેલ થનારાઓનો બહુમત પહેલી પેઢીના ભારતીય-અમેરિકનોથી હતો, જેમણે 2006માં ટ્રમ્પને પોતાનું સમર્થન આપ્યું હતું.

ભારતીય મૂળના અમેરિકન નાગરિક દેશની 32 કરોડ વસતીના 1.5 ટકાથી પણ ઓછા છે, પણ તેમની ગણતરી અમેરિકાના સફળ સમુદાયોમાં થાય છે.

વર્ષ 2015માં સરેરાશ આવક એક લાખ ડૉલર પ્રતિવ્યક્તિ હતી, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશથી બમણાથી થોડી ઓછી છે.

આ સમુદાય રિપબ્લિકન પાર્ટી અને ડેમૉક્રેટિક પાર્ટી બંનેને દિલી ખોલીને ચૂંટણીફંડ આપે છે, એટલા માટે નેતાઓ તેમનું મહત્ત્વ સમજે છે.

લગભગ 20-25 વર્ષ પહેલાં આ સમુદાયે સિલિકોન વેલીના ઉદયમાં ભારે યોગદાન આપીને નામ કમાવ્યું હતું.

એ અગાઉ સ્થાનિક અમેરિકનોએ આ સમુદાયને અભ્યાસમાં સફળતા, પરિશ્રમ અને વ્યવસાયમાં વિકાસનું મજબૂત હથિયાર ગણાવ્યો હતો.

આ વખતે ચૂંટણીમાં પણ ભારતીય મૂળના અમેરિકન મતદારોએ ડેમૉક્રેટિક પાર્ટીનો સાથ નહોતો છોડ્યો.

તેનું એક મોટું કારણ કમલા હેરિસ બન્યાં, જેમનાં સ્વર્ગીય માતા તામિલનાડુનાં હતાં અને પિતાનો સંબંધ કેરેબિયન દેશ જમૈકાથી છે.

પરિણામ એ આવ્યું કે જો બાઇડન-કમલા હેરિસની ટીમે પોતાના પ્રશાસન માટે ભારતીય મૂળના 20 અમેરિકન સભ્યોની જાહેરાત કરી અથવા તેમને નિયુક્ત કર્યા છે.

અમેરિકન સિસ્ટમ અનુસાર,...\n\ntl;dr:

ગત વર્ષે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે હ્યુસ્ટનમાં એક રેલી યોજી હતી, જેમાં અંદાજે 50 હજાર ભારતીય મૂળના અમેરિકનો સામેલ થયા હતા.


બાઇડનનું પહેલું મિલિટરી ઍક્શન : સીરિયામાં ઈરાન સમર્થિત વિદ્રોહી દળો પર હવાઈ હુમલા\nહુમલામાં 'બૉર્ડર કંટ્રોલ પૉઇન્ટ પર સ્થિત ઈરાન-સમર્થિત જૂથોના કેટલાય ઠેકાણાં' નષ્ટ થઈ ગયા છે. બાઇડન પ્રશાસને પહેલી વખત સૈન્ય કાર્યવાહીનો આદેશ આપ્યો છે.

પૅન્ટાગનનું કહેવું છે કે ઈરાકમાં અમેરિકાના ગઠબંધનવાળી સેના પર હુમલાના જવાબમાં આ હુમલો કરવામાં આવ્યો છે.

આ મહિને અમેરિકી ઠેકાણાં પર થયેલા રોકેટ હુમલામાં એક સિવિલ કૉન્ટ્રૅક્ટરની મોત થઈ હતી. 15 ફેબ્રુઆરીએ ઇરબિલમાં આ હુમલો એક સૈન્ય ઠેકાણે થયો જેનો ઉપયોગ અમેરિકી નેતૃત્વવાળી ગંઠબંધન સેના કરતી હતી.

આ ઉપરાંત અમેરિકી સર્વિસના એક અધિકારી અને પાંચ કૉન્ટ્રાક્ટર ઘાયલ થઈ ગયા હતા. બગદાદમાં એક પણ અમેરિકી બૅઝ પર રોકેટથી હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં એક ગ્રીન ઝોન પણ સામેલ છે જ્યાં અમેરિકી દૂતાવસ અને બીજા રાજદ્વારી મિશન છે.

ટ્રમ્પ પછી ઈરાન મામલે બાઇડનનું વલણ કેવું હશે?

પૅન્ટાગન અનુસાર ગુરુવારે ઇરાક-સીરિયા સરહદે કૈતેબ હિઝબુલ્લાહ અને કતૈબ સઈદ-અલ-શુહાદા નામના બે ઈરાન સમર્થિત જૂથોને નિશાન બનાવાયા હતા.

એજન્સીએ કહ્યું કે આ પ્રતિક્રિયારૂપી હુમલો છે. અને ગઠબંધનના સભ્યો સાથે ચર્ચા બાદ જ હુમલો કરાયો હતો.

એક નિવેદનમાં પૅન્ટગને કહ્યું કે આ હુમલો એક 'સંદેશ' આપવા માટે કરાયો હતો.

નિવેદનમાં કહેવાયું હતું કે, "રાષ્ટ્રપતિ બાઇડન અમેરિકા અને ગઠબંધન દેશોના નાગરિકોની સુરક્ષા માટે સૈન્ય પગલા ભરતા રહેશે. જેથી ઇરાક અને સીરિયાની સરહદ પર તણાવ ઓછો થઈ શકે."

'અમને ખબર છે અમે ક્યાં હુમલો કર્યો'

અમેરિકાએ કોઈ પણ નુકસાનની પુષ્ટિ નથી કરી. પરંતુ માનવાધિકાર માટે કામ કરતી બ્રિટનની સંસ્થા સીરિયન ઑબ્ઝર્વેટરી ફૉર હ્યુમન રાઇટ્સ અનુસાર હુમલામાં 22 લોકોનાં મોત થયા છે. તેમાં મોટાભાગના શિયા ચરમપંથ સંગઠનોના હતા જેમાં કતૈબ હિઝબુલ્લાહ સામેલ છે.

સંસ્થા અનુસાર રમી અબ્દુલ રહમાને સમાચાર એજન્સી એએફપીને જણાવ્યું કે હુમલામાં વિસ્ફોટક અને હથિયાર લઈ જઈ રહેલી ત્રણ કારને તબાહ કરી દેવાઈ હતી.

કતૈબ હિઝબુલ્લાહે 15 ફેબ્રુઆરીએ ઇરબિલમાં અમેરિકન ઠેકાણાંઓ પર થયેલા રોકેટ હુમલામાં સંડોવણી મામલે ઇન્કાર કર્યો છે. પરંતુ અમેરિકાના રક્ષા સચિવ લૉયડ ઑટિને પત્રકારોને કહ્યું કે, 'અમને ખબર છે કે અમે ક્યાં હુમલો કર્યો છે.'

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

અમેરિકી સેનાએ સીરિયામાં ઈરાન સમર્થિત વિદ્રોહી દળો પર હવાઈ હુમલા કર્યા છે. અમેરીકી રક્ષા એજન્સી પૅન્ટાગને આ માહિતી જાહેર કરી છે.


બાદશાહ ઔરંગઝેબે હિંદુઓની કત્લેઆમ કરાવી હોવાની વાત કેટલી સાચી?\nતેમણે એક ટ્વીટનો જવાબ આપતાં લખ્યું છે, "ઔરંગઝેબ ન તો સરમુખત્યાર હતા કે ન તો સર્વસત્તાવાદી. ના ફાસીવાદી કે ના આજના આધુનિક રાજનેતાઓ જેવા. તેઓ એક પ્રી મૉર્ડન મુઘલ બાદશાહ હતા."

Twitter કન્ટેન્ટ પૂર્ણ, 1

એ બાદ ટ્વિટર પર ઔરંગઝેબના વ્યક્તિત્વ અને છબિને લઈને ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ.

આ અવસરે બીબીસી ગુજરાતી પર ત્રણ વર્ષ પહેલાં ઔરંગઝેબના જન્મદિને (3 નવેમ્બરે) છપાયેલો એક લેખ

મુઘલ બાદશાહોમાંથી માત્ર આલમગીર ઔરંબઝેબ જ લોકોના માનસમાં સ્થાન જમાવી શક્યા નથી.

જનતામાં ઔરંગઝેબની છાપ હિંદુઓ સામે નફરત ફેલાવનારા, ધાર્મિક ઝનૂનથી ભરેલા કટ્ટરવાદી બાદશાહની રહી છે.

પોતાના રાજકીય ઉદ્દેશ માટે પોતાના મોટાભાઈ દારા શિકોહની હત્યા કરનાર તરીકે તેમને યાદ કરાય છે.

એટલું જ નહીં, પોતાના વૃદ્ધ પિતાને પણ તેમનાં જીવનનાં છેલ્લાં સાત વર્ષો આગ્રાના કિલ્લામાં કેદ કરીને રાખ્યા હતા.

હાલમાં એક પાકિસ્તાની નાટ્યકાર શાહિદ નદીમે લખ્યું છે કે ભારતમાં વિભાજનના બીજ તે વખતે જ વાવી દેવાયાં હતાં, જ્યારે તેમણે પોતાના મોટાભાઈ દારાને હરાવી દીધા.

જવાહરલાલ નહેરુએ પણ 1946માં પ્રગટ થયેલા પોતાના પુસ્તક 'ડિસ્કવરી ઑફ ઇન્ડિયા'માં ઔરંગઝેબને ધર્માંધ અને રૂઢિચૂસ્ત વ્યક્તિ ગણાવી હતી.

એ માન્યતા ખોટી ઔરંગઝેબ હિંદુઓને નફરત કરતા હતા

કેટલાક મહિના પહેલાં એક અમેરિકન ઇતિહાસકાર ઑડરી ટ્રસ્ચકેનું પુસ્તક 'ઔરંગઝેબ - ધ મૅન ઍન્ડ ધ મિથ' પ્રકાશિત થયું.

પુસ્તકમાં તેમણે લખ્યું છે કે ઔરંગઝેબ હિંદુઓને નફરત કરતા હતા એટલે મંદિરોને તોડ્યાં તેવી વાત ખોટી છે.

ટ્રસ્ચકે નૅવાર્કની રૂટજર્સ વિશ્વવિદ્યાલયમાં દક્ષિણ એશિયાનો ઇતિહાસ ભણાવે છે.

તેઓ લખે છે કે ઔરંગઝેબની ઇમેજ બગાડવા પાછળ અંગ્રેજોના જમાનાના ઇતિહાસકાર જવાબદાર છે.

તેઓ હિંદુ અને મુસ્લિમ વચ્ચે વેર ઊભું કરીને ભાગલા કરો અને રાજ કરોની નીતિ અપનાવતા હતા.

આ પુસ્તકમાં એવું પણ લખાયું છે કે જો ઔરંગઝેબનું શાસન 20 વર્ષ ઓછું ચાલ્યું હોત તો આધુનિક ઇતિહાસકારોએ તેમનું અલગ રીતે મૂલ્યાંકન કર્યું હોત.

ભારત પર 49 વર્ષ રાજ

'ઔરંગઝેબ-ધ મૅન ૅન્ડ ધ મિથ'નાં લેખિકા અમેરિકન ઇતિહાસકાર ઑડરી ટ્રસ્ચકે

ઔરંગઝેબે 15 કરોડ લોકો પર 49 વર્ષો સુધી રાજ કર્યું હતું. તેમના શાસન દરમિયાન મુઘલ સામ્રાજ્ય એટલું ફેલાયું હતું કે પ્રથમવાર લગભગ સમગ્ર ઉપખંડ તેના કબજામાં આવી ગયો હતો.

ટ્રસ્ચકે લખે છે કે ઔરંગઝેબને મહારાષ્ટ્રના ખુલદાબાદમાં એક સાદી કબરમાં દફનાવાયા હતા.

તેનાથી વિપરિત હુમાયુને...\n\ntl;dr:

ટ્વિટર પર બાદશાહ ઔરંગઝેબને લઈને ભારે ચર્ચા થઈ રહી છે. વાત એમ છે કે એક અમેરિકન લેખિકા ઑડરી ટ્રસ્ચકે થોડાં વર્ષો પહેલાં ઔરંગઝેબ પર એક પુસ્તક લખ્યું હતું.


બાપ-દાદાની મિલકતમાં દીકરી અને દીકરો, કોનો કેટલો અધિકાર?\nબાપ-દાદાની મિલકતની વહેંચણી માટે ઘણા નિયમ-કાયદા છે અને આ મુદ્દો આટલો સરળ નથી.

હાલમાં જ દિલ્હી હાઈ કોર્ટે મિલકતની વહેંચણીના એક કેસમાં આપેલા ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે પિતાની સંપૂર્ણ સંપત્તિ દીકરાને મળી શકે નહીં, કારણ કે મા હજુ હયાત છે અને પિતાની મિલકતમાં બહેનનો પણ અધિકાર હોય છે.

શું હતો સમગ્ર કિસ્સો?

દિલ્હીમાં રહેતી એક વ્યક્તિનાં મૃત્યુ બાદ એમની મિલકતની વહેંચણી થઈ હતી.

મૃતકની સંપત્તિનો અડધો ભાગ કાયદાકીય રીતે એમનાં પત્નીને તથા અડધો ભાગ એમનાં બે બાળકોને (એક દીકરો અને એક દીકરી) મળવાનો હતો.

જોકે, દીકરીએ સંપત્તિમાંથી ભાગ માંગ્યો, ત્યારે દીકરાએ તેને એ આપવાનો ઇન્કાર કર્યો હતો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

એ પછી દીકરીએ અદાલતમાં ધા નાખી હતી. કોર્ટમાં માતાએ પણ દીકરીનો પક્ષ લીધો.

તેનો વિરોધ કરતાં દીકરાએ દલીલ કરી હતી કે સમગ્ર મિલકત એને જ મળવી જોઈએ.

તેના અનુસંધાને દિલ્હી હાઈકોર્ટે હિંદુ ઉત્તરાધિકાર કાયદા હેઠળ ચુકાદો આપ્યો હતો.

કોર્ટે કહ્યું કે અત્યારે મૃતકનાં પત્ની હયાત છે. તેથી તેમનો અને મૃતકનાં દીકરીનો પણ મિલકતમાં સમાન હક છે.

એ ઉપરાંત કોર્ટે એક લાખ રૂપિયા નુકસાનના વળતર પેટે ચૂકવવાનો આદેશ પણ દીકરાને આપ્યો હતો.

તેનું કારણ એ કે આ કેસને કારણે માતાએ આર્થિક અને માનસિક નુકસાન વેઠવું પડ્યું હતું.

કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે દીકરાનો દાવો જ ખોટો છે. કોર્ટના જણાવ્યા મુજબ, આજના સમયમાં આવું બનવું એ કોઈ નવાઈની વાત નથી.

પિતાની મિલકતમાં દીકરીનો હક નથી?

આપણા સમાજમાં મોટે ભાગે દીકરાને જ પિતાની સંપત્તિનો વારસદાર ગણવામાં આવે છે, પણ 2005માં કાયદામાં સુધારા બાદ દીકરા-દીકરી બન્નેને પિતાની સંપત્તિમાં સમાન હક આપવામાં આવ્યો છે.

2005 પહેલાંની સ્થિતિ અલગ હતી અને હિંદુ પરિવારોમાં દીકરો જ ઘરનો કર્તાહર્તા ગણાતો હતો. પૈતૃક સંપત્તિમાં દીકરા-દીકરીને સમાન હક નહોતો.

દિલ્હીમાં વકીલ તરીકે કાર્યરત જયતિ ઓઝાનાં જણાવ્યા અનુસાર, કોઈ પૈતૃક સંપત્તિની વહેંચણી 20 ડિસેમ્બર-2004 પહેલાં કરવામાં આવી હોય તો એમાં દીકરીનો હક માન્ય નહીં ગણાય.

તેનું કારણ એ છે કે એવા કિસ્સામાં જૂનો હિંદુ ઉત્તરાધિકાર કાયદો લાગુ પડશે. તેવા કિસ્સામાં વહેંચણીને પણ રદ કરવામાં નહીં આવે.

આ કાયદો હિંદુ ધર્મ સાથે સંબંધ ધરાવતા લોકો એ ઉપરાંત બૌદ્ધ, શીખ અને જૈન સમુદાયનાં લોકોને પણ લાગુ પડે છે.

પૈતૃક સંપત્તિનો અર્થ?

મિલકતમાં હક કોનો હશે અને કોનો નહીં એ સમજવા માટે 'પૈતૃક સંપત્તિ' કોને...\n\ntl;dr:

બાપ-દાદા મિલકત પર માત્ર દીકરાઓનો જ અધિકાર છે, એવું તમે માનતા તો વાસ્તવમાં તમે ખોટું માનો છો.


બાપુ બોલે તો : શું દક્ષિણ આફ્રિકામાં ગાંધીજી 'રેસિસ્ટ'- કાળાંધોળાંના ભેદભાવમાં માનનારા હતા?\nકારણ? યુનિવર્સિટીના અધ્યાપકો અને ઘણા વિદ્યાર્થી માને છે કે ગાંધીજી રેસિસ્ટ હતા-કાળાંધોળાંના વંશીય ભેદભાવમાં માનનારા હતા.

એવા જણનું પૂતળું યુનિવર્સિટીમાં શી રીતે રાખી શકાય? સરકારે એ પૂતળું બીજે રાખવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

(તેમાં જોકે ગાંધીજી વિશેના અભિપ્રાય કરતાં ભારત સાથેના સંબંધની ભૂમિકા વધારે લાગે છે.)

વંશવાદનો આરોપ

ગાંધીજી પર વંશવાદી-રેસિસ્ટ હોવાનો આરોપ પહેલી વારનો નથી.

આફ્રિકાના બીજા દેશ માલાવીમાં  ભારતની વર્તમાન સરકારે કન્વેન્શન સૅન્ટર બાંધવા માટે એક કરોડ ડૉલર આપ્યા. તેના બદલામાં માલાવીની સરકાર ગાંધીજીનું પૂતળું ઊભું કરવાની હતી.

પણ કેટલાક સ્થાનિકો દ્વારા તેનો વિરોધ થતાં, એ પૂતળાનું કામકાજ હાલ અટકી ગયું છે. ગાંધીજીને રેસિસ્ટ જાહેર કરતાં લખાણો અને પુસ્તકો પણ છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં આવતાં રહ્યાં છે.

ગાંધીજીના ફેરમૂલ્યાંકન કે વાસ્તવિક મૂલ્યાંકનનો દાવો કરતાં એવાં લખાણમાં તેમની પર થતા મુખ્ય આરોપઃ

(1) ગાંધીજીએ આફ્રિકાના સ્થાનિક લોકો વિશે અનેક વાર અપમાનજનક શબ્દો વાપર્યા હતા-તેમને ઉતરતા-અસભ્ય-અસંસ્કૃત ગણાવતાં વિધાન કર્યાં હતાં.

(2) ભારતીયોની અધિકારો માટેની લડાઈમાં તેમણે આફ્રિકાના સ્થાનિક કાળા લોકોને કદી સામેલ ન કર્યા. બલ્કે, ભારતીયોને તેમનાથી અળગા જ રાખ્યા. કાળા લોકોને થતા અન્યાયનો સવાલ ઉપાડવાની તો વાત જ ક્યાં?

(3) તેમની ભૂમિકા અંગ્રેજી સામ્રાજ્યને મદદરૂપ થવાની-તેના વફાદાર તરીકેની જ રહી.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

જોહાનિસબર્ગનો ગાંધી ચૉક જ્યાં ગાંધીજીની ઓફિસ હતી

આ પ્રકારના આરોપો ધરાવતું એક જાણીતું પુસ્તક છે 'ધ સાઉથ આફ્રિકન ગાંધી : સ્ટ્રેચર-બૅરર ઑફ ઍમ્પાયર' (લેખકોઃ અશ્વિન દેસાઈ, ગુલામ વાહેદ).

બીજાં કેટલાંક લેખકો ગાંધીજીને જ્ઞાતિવાદી અને વંશવાદી--ટૂંકમાં, તમામ પ્રકારના ભેદભાવથી ખદબદતા જણ તરીકે રજૂ કરે છે.

ઓળખના રાજકારણની અણી બરાબર નીકળી હોય, ત્યારે ઇતિહાસના મુલ્યાંકનોમાં 'વિલન કે હીરો?'

એવા જ વિકલ્પ અપાતા હોય છે અને બેમાંથી એક જ જવાબની અપેક્ષા રખાય છે.

પરંતુ હકીકતો એટલી સપાટ હોય એવું જરૂરી નથી.

અપમાનજનક શબ્દપ્રયોગો

'ધ હિંદુ'માં પ્રગટ થયેલા ત્રણ અભ્યાસીઓના એક લેખમાં, ગાંધીજીએ કાળા લોકો માટે વાપરેલા શબ્દ Kaffir (કાફિર) વિશે વિગતે વાત કરવામાં આવી છે.

(વૉઝ ગાંધી અ રેસિસ્ટ? ડિસેમ્બર 3,2016) 'કાફિર' કે 'કાફર' ઇસ્લામના સંદર્ભે અલ્લાહમાં ન માનનાર માટે છે, પરંતુ એક સમયે તે ધાર્મિક સિવાયના સંદર્ભે...\n\ntl;dr:

આફ્રિકાના દેશ ઘાનામાં આવેલી 'યુનિવર્સિટી ઑફ ઘાના'માંથી આ મહિને (12 ડિસેમ્બર, 2018ના રોજ) ગાંધીજીનું પૂતળું હટાવી લેવામાં આવ્યું.


બાપુ બોલે તો... : ગાંધીજીના હત્યારાઓને તેમના પરિવારજનોએ માફ કરી દીધા હતા?\nએ માટે અર્ધસત્યો અને જૂઠાણાંની ભેળસેળ કુટિલતાથી વહેતી મૂકવામાં આવે છે.

લોકોને ગુંચવાડામાં નાખીને હત્યારાઓ પ્રત્યેનો અભાવ ઓછો કરી શકાય-તેમના પ્રત્યે સહાનુભૂતિની લાગણી પેદા કરી શકાય, એવો પ્રચારકોનો આશય હોય છે.

આવા પ્રચારમાં ક્યારેક એવું પણ કહેવામાં આવે છે કે હત્યારાઓને તો ગાંધીજીનાં પરિવારજનોએ માફ કરી દીધા હતા.

આમ કહેવા પાછળનો ઇશારો એ હોય છે કે હવે તમારે હત્યારાઓની અને એમની વિચારસરણીની ટીકા ન કરવી જોઈએ.

માફીના પ્રયાસ

ગાંધીજીના ખૂનીઓ અને તેમની વિચારધારા માટે હિંદુ ધર્મનો આદર્શ ગુરુજનોને મારી નાખતો અર્જુન છે. (ધર્મગ્રંથોમાંથી છેવટે તો પોતાની વૃત્તિ પ્રમાણેનો જ બોધ મળે છે.)

આ લોકો પાછા પોતાની જાતને હિંદુ ધર્મ અને ધર્મીઓના રક્ષક તરીકે ખપાવે.

બીજી તરફ, પોતાને ગૌરવપૂર્વક હિંદુ ગણાવનારા ગાંધીજી તેમની પર ખૂની હુમલા કરનારને પણ માફી આપતા હતા.

દક્ષિણ આફ્રિકામાં અને ભારતમાં તેમનું આવું વલણ જાહેર હતું.

હિંદુ ધર્મની તેમની આવી ઉદાર સમજ ભલે તેમની અપેક્ષા જેટલી પ્રસરી નહીં, પરંતુ તે લોકો માને છે એટલી હદે નિષ્ફળ પણ ગઈ ન હતી.

તેના ઉત્તમ પુરાવા સૌથી ખરાબ પ્રસંગે મળ્યા. એ પ્રસંગ એટલે ગાંધીજીની હત્યા.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ગાંધી-પ્રેમીઓએ પણ માફીની તરફેણમાં

આપ્ટે ( ડાબી બાજુ) અને નાથુરામ ગોડસે (જમણી બાજુ)

અદાલતી કાર્યવાહી પછી હત્યારા ગોડસે અને કાવતરાના એક સાથી આપ્ટેને ફાંસીની સજા થઈ.

ત્યારે દેશવિદેશમાંથી એવા અનેક પત્રો આવ્યા, જેમાં હત્યારાઓને ફાંસીની સજા ન કરવાની વિનંતી હતી.

આવી રજૂઆતો કરનારા ગોડસેપ્રેમીઓ નહીં, ગાંધીપ્રેમી-ગાંધીના અનુયાયી હતા.

જાણીતાઅજાણ્યા, દેશીવિદેશી એવા ઘણા લોકોએ ત્યારના ગવર્નર જનરલ સી. રાજગોપાલાચારીને વિનંતીપત્રો મોકલ્યા.

તેમાં લખ્યું પણ ખરું કે આજીવન અહિંસાના ઉપાસક રહેલા અને ફાંસીની સજા નાબૂદ થવી જોઈએ, એવો મત ધરાવતા ગાંધીજીના હત્યારાઓને ફાંસીની સજા ન આપવી જોઈએ.

ગાંધીની હત્યા સમયે નાથૂરામ ગોડસેએ આ વસ્ત્રો પહેરેલાં

આ વિનંતીપત્રોમાં ગોડસેમંડળીની ધિક્કારપ્રેરિત સમજણ નહીં, ગાંધીજીએ રોપવા ધારેલી ધર્મની ઉદાર સમજણ દેખાતી હતી.

'જીવ આપનાર જ જીવ લઈ શકે' એવો સીધોસાદો છતાં પાયાનો, કોઈ પણ ધર્મથી ઉપર એવો માનવતાનો સિદ્ધાંત દેખાતો હતો.

નારાયણભાઈ દેસાઇએ નોંધ્યું છે કે ગાંધીજીના અસ્થિ-વિસર્જન પછી 'જુગતરામભાઈ (દવે)ની પ્રેરણાથી આસપાસનાં 28 ગામોમાંથી એકઠી થયેલી મેદનીએ ઠરાવ કર્યો કે આઝાદ...\n\ntl;dr:

ગાંધીજીની હત્યાના વાજબીપણા વિશે અને તેમના હત્યારાઓને મહાન દેશપ્રેમી સાબિત કરવાની દિશામાં વખતોવખત પ્રયાસ થતા રહે છે.


બાપુ બોલે તો... ગાંધીજીની અહિંસા સિદ્ધાંત હતી કે સગવડ?\nએવું કહેનારા પણ છે કે તેમની જે કંઈ અહિંસા ચાલી, તે અંગ્રેજોની સજ્જનતાને લીધે ચાલી.

બાકી, જાપાન-જર્મની જેવી સરકાર હોત તો એ ન ચાલત. પરમાણુશસ્ત્રો સામે અહિંસા શા કામની? એવો પણ સવાલ ઉઠાવાતો રહ્યો છે.

ગાંધીજીની અહિંસા વેવલાઈપૂર્ણ, અવાસ્તવિક આદર્શ હતી, એવી પણ ટીકા થતી રહી છે. શું છે તેમની અહિંસાની વાસ્તવિકતા?

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

સત્ય, અભય, અહિંસાઃ વ્યાપક અર્થો

ગાંધીજીની અહિંસા ફક્ત હથિયારો ન ઉપાડવાની કે ખૂનામરકીથી દૂર રહેવાની વાતમાં સમાઈ જતી ન હતી.

શોષણયુક્ત સમાજરચના, સરકારી તંત્ર અને સંસ્થાઓથી માંડીને વ્યક્તિગત સંબંધોમાં સમાયેલી તમામ પ્રકારની હિંસાનો તે વિરોધ કરતા હતા અને હિંસાના વિરોધમાં કોઈ રીતે હિંસા ભળી ન જાય, તેની શક્ય એટલી ચીવટ રાખતા હતા.

તેમની અહિંસામાં વેવલાઈ કે કાયરતા ન ભળી જાય એ વિશે પણ તે બહુ સભાન રહેતા હતા.

પોતાના પ્રામાણિક અભિપ્રાયો ગમે તેટલા વિવાદાસ્પદ લાગે તો પણ જાહેર કરવાની હિંમત તેમનામાં હતી.

હિંસા-અહિંસા વિશેના તેમના ઘણા અભિપ્રાય એવા છે કે જે થોડા તોડીમરોડીને રજૂ કરવામાં આવે, તો ગાંધીજીને હિંસાના સમર્થક તરીકે ખપાવી શકાય.

પરંતુ ગાંધીજીના જીવનમાં એવી અનેક ચર્ચાઓ અને એવા અનેક પ્રસંગો નોંધાયેલા છે, જેની પરથી તેમની બહુઆયામી અહિંસાનો સાચો ખ્યાલ આવે.

'હિંદ સ્વરાજ' (૧૯૦૯)માં તેમણે લખ્યું હતું કે અંગ્રેજોએ સ્થાપેલી શાંતિને લીધે આપણે 'નાર્મદ, બાયલા અને ભીરુ બની ગયા છીએ.' તે માનતા હતા કે 'બળ તે નિર્ભયતામાં રહ્યું છે, શરીરમાં માંસના લોચા બહુ હોવામાં બળ નથી.'

(હિંદ સ્વરાજ, પુનઃમુદ્રણઃ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૬. પૃ.૨૩) એ જ પુસ્તકમાં તેમણે એવી દલીલ મુકાવી કે 'સત્યાગ્રહ નબળા માણસ માટે ઠીક કામનો છે.

તેઓ જ્યારે સબળો થાય ત્યારે તો તોપ ચલાવે.' અને તેના જવાબમાં લખ્યું, 'સત્યાગ્રહને સારુ જે હિંમત અને મર્દાની ઘટે છે તે તોપબળિયા પાસે હોઈ જ શકે નહીં.

તમે શું એમ માનો છો કે નમાલો માણસ પોતાને નાપસંદ કાયદાનો ભંગ કરી શકશે?... તમે શું માનો છો? તોપ વછોડી સેંકડોને મારવામાં હિંમત જોઈએ કે તોપને મોઢે હસતે ચહેરે બંધાતાં હિંમત જોઈએ?'

(હિંદ સ્વરાજ, પૃ.૫૭)  અહિંસાને અભય સાથે સાંકળીને તેમણે લખ્યું હતું, 'અભયતા છે ત્યાં સત્યતા સહેજે વસે છે. માણસ જ્યારે સત્ય છોડે છે ત્યારે તે કોઈ પણ પ્રકારના ભયને લીધે જ છોડે છે.' (હિંદ સ્વરાજ, પૃ.૬૧)

ભયમુક્તિ માટેના રસ્તા

આ વિચારો ગાંધીજી ભારત આવતાં પહેલાં દૃઢતાપૂર્વક વ્યક્ત કરી...\n\ntl;dr:

ગાંધીજીની અહિંસા વિશે ક્યારેક કહેવાય છે કે એ ભારતની પ્રજાના ડરપોકપણાને ધ્યાનમાં રાખીને તેમણે અપનાવી હતી.


બાપુ બોલે તો... શું ગાંધીજીની સાદગી અત્યંત ખર્ચાળ હતી?\nસરોજિની નાયડૂએ એક વખત કહ્યું હતું કે ગાંધીજીને સાદગીમાં રાખવા ખૂબ ખર્ચ કરવો પડે છે

એ વાતને આગળપાછળના કશા સંદર્ભ વિના ટાંકીને,  જેમની તેમ માની લેવામાાં આવે છે અને તેના આધારે ગાંધીજી દંભી હતા એવો ચુકાદો આપી દેવાય છે.

ગાંધીજીની સાદગી અને તેમના ખર્ચની હકીકત શી છે?

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ખાણીપીણી

પ્રોફેસર જીવતરામ કૃપાલાણીએ નોંધ્યું છે કે ગાંધીજી સૂકો મેવો, મગફળી, બદામ અને પિસ્તાં 'ઉદાર' પ્રમાણમાં અને સ્વાદથી ખાતા

દક્ષિણ આફ્રિકાથી ગાંધીજી ભારત આવ્યા અને શાંતિનિકેતન ગયા ત્યારે પ્રોફેસર જીવતરામ કૃપાલાણી તેમને મળવા ગયા હતા.

કૃપાલાણીએ નોંધ્યું છે કે તે  સૂકો મેવો, મગફળી, બદામ અને પિસ્તાં 'ઉદાર' પ્રમાણમાં (જથ્થામાં) અને સ્વાદથી ખાતા હતા.

એ વખતે ગાંધીજીએ ભારત જોયું ન હતું અને કૃપાલાણીએ લખ્યું છે તેમ, 'હિંદુસ્તાનમાં ગરીબોનું જીવન કેવું છે એના ખ્યાલ વગર જ પોતાની રીતે ગરીબોની જેમ જીવવા પ્રયત્ન કરતા હતા.' (આચાર્ય કૃપાલાનીની આત્મકથા, અનુવાદઃ નગીનદાસ પારેખ પૃ.5)

ભારત પાછા ફરતી વખતે તેમણે પહેરેલો કાઠિયાવાડી ફેંટા સહિતનો પોશાક પણ તેમના સામાન્ય ભારતીયો વિશેના (ખોટા) ખ્યાલ પર આધારિત હતો.

એ જ વર્ષે કુંભમેળાની મુલાકાત અને ત્યાં ધર્મને બદલે ઘણું પાપ થતું જોઈને ધાર્મિક પ્રકૃતિના ગાંધીજીએ વ્રત લેવાનું નક્કી કર્યું.

તેમાં એક વ્રત આખા દિવસમાં પાંચ વસ્તુઓ ખાવાનું અને એક રાતના ભોજનનો ત્યાગ કરવાનું હતું. (આત્મકથા, પૃ, 389) તેમ છતાં, યોગ્ય સંદર્ભ વિના તેમના ખોરાક વિશે લખવામાં આવે તો એવી છાપ ઊભી કરી શકાય કે તે સાદા ખોરાકને નામે વૈભવી ખોરાક લેતા હતા.

જીવનના અંતિમ સમયગાળામાં 78 વર્ષની વયે તેઓ દૂધ, ખાખરા, રાબ, શાકનો સુપ જેવી ચીજો અને મોસંબી, દ્રાક્ષ જેવાં ફળ લેતા.

કેટલાંક ઉદાહરણઃ 10 સપ્ટેમ્બર, 1947 સવારનો તેમનો ખોરાકઃ બે ખાખરા, આઠ ઔંસ (લગભગ સવા બસો ગ્રામ) દૂધ, આઠ ઔંસ મોસંબીનો રસ. (દિલ્હી ડાયરી, પૃ.5),  8 ઑક્ટોબર, 1947નો આખા દિવસનો ખોરાકઃ 24 ઔંસ (આશરે સાતસો ગ્રામ) દૂધ, શાક, સૂપ અને સંતરાં. (દિલ્હી ડાયરી. પૃ.88)

દાંડીકૂચ પછી ગાંધીજી જેલમાં ગયા ત્યારે સરકારે તેમના ખર્ચ માટે મહિનાના રૂ. દોઢસો મંજૂર કર્યા હતા

પરંતુ ખોરાક માટે, માલિસ કરાવવાની બાબતમાં, ખુલ્લી હવામાં ફરવામાં કે બીજા અવનવા પ્રયોગો માટેના તેમના આગ્રહમાં કેન્દ્રસ્થાને સાદગી ઉપરાંત આરોગ્ય માટેની ચુસ્ત કાળજી રહેલી હતી.

જાહેર સેવક શારીરિક રીતે સ્વસ્થ હોય તો જ બરાબર...\n\ntl;dr:

સરોજિની નાયડુએ એક વાર એ મતલબનું કહ્યું હતું કે ગાંધીજીને સાદગીમાં રાખવા માટે બહુ ખર્ચ કરવો પડે છે.


બાપુ બોલે તો.... 'ગાંધીજી પ્રસ્તુત છે?' એ સવાલ કેટલો પ્રસ્તુત છે?\nમહાત્મા ગાંધીએ સત્ય અને અહિંસાની પ્રતિષ્ઠા માટે ભરપૂર પ્રયાસ કર્યા, જે મોટા સ્તરે નિષ્ફળ નીવડ્યા

તેનાથી ઠાલા માનસિક સંતોષ કે દંભ સિવાય બીજું કશું નીપજે ખરું? આવા સવાલ વર્ષોથી થતા રહ્યા છે અને ગોડસેની વકીલાતની પરંપરા હવે વધારે મજબૂત બની છે ત્યારે, આવા સવાલ પ્રકારાંતરે થતા પણ રહેશે. શો હોઈ શકે તેનો જવાબ?

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

વિશાળ પટ, વિવિધ પ્રવાહો

મહાત્મા ગાંધીએ જીવનનાં છેલ્લાં વર્ષોમાં માનસિક ઉપરાંત અનેક શારીરિક તકલીફો વેઠી

ગાંધીજીનું જીવન અનેક પ્રવાહોમાં વહેંચાયેલું હતું. તેમના સમયનો ભાગ્યે જ એવો કોઈ વિષય હશે, જેની પર તેમણે કશું કહ્યું ન હોય.

સંઘર્ષ અને રચનાત્મક પ્રવૃત્તિ તેમના જીવનમાં સમાંતરે ચાલ્યાં.

આઝાદીની લડાઈની સાથે અસ્પૃશ્યતાનિવારણ, હિંદુ-મુસ્લિમ એકતા, ચરખો-ખાદી, ગ્રામસ્વરાજ, બુનિયાદી તાલીમ, કુદરતી ઉપચાર જેવાં ઘણાં ક્ષેત્રોમાં તેમણે નોંધપાત્ર કામ કર્યું. ભારતભરમાં તે ઘૂમી વળ્યા.

જાહેર જીવનમાં લોકપ્રિયતાને સર્વસ્વ ગણીને તેમાં રાચવાને બદલે, અળખામણા થઈને લોકોને કહેવા જેવું કહેવાની ફરજ તેમણે અનેક વાર નિભાવી.

સત્ય અને અહિંસાની પ્રતિષ્ઠા માટે તેમણે ભરપૂર પ્રયાસ કર્યા, જે મોટા સ્તરે નિષ્ફળ નીવડ્યા પણ વ્યક્તિગત સ્તરે ઘણા લોકોને તે સ્પર્શ્યા.

ગાંધીજીને એક વાર મળીને કે ફક્ત તેમના વિશે જાણીને પોતાનું આખું જીવન ગાંધીજીએ ચીંધેલી કોઈ પ્રવૃત્તિમાં વીતાવી દેનારા ઘણા નીકળ્યા.

માણસ તો દરેક કાળમાં માણસ જ હોય છે, મર્યાદાઓથી ભરેલો ને નબળાઈઓ ધરાવતો. પણ ગાંધીજીના સમયમાં, તેમના એકંદર પ્રભાવને લીધે લોકોમાં રહેલાં બંને પ્રકારનાં તત્ત્વોમાંથી સારા તત્ત્વોને બહાર આવવા માટે વધુ અનુકૂળતા મળી.

પછી કોમી વિખવાદ સારપને ભરખી ગયો અને અભૂતપૂર્વ હિંસા ફાટી નીકળી, ત્યારે ગાંધીજી કેવળ આંસુ સારીને બેસી રહેવાને બદલે, જતી જિંદગીએ આંસુ લૂછવા નીકળ્યા.

જીવનનાં છેલ્લાં વર્ષોમાં માનસિક ઉપરાંત અનેક શારીરિક તકલીફો વેઠી અને પોતે સેવેલું સ્વપ્ન વેરવિખેર થઈ જાય ત્યારે શું થઈ શકે તેનો ઉત્તમ દાખલો પૂરો પાડ્યો. આઝાદીનો ઉત્સવ ઉજવવા દિલ્હીમાં હાજર રહીને સન્માનવર્ષામાં નહાવાને બદલે, તે કલકત્તામાં કોમી હિંસા ઠારવા રહ્યા.

આટલા વિશાળ પટ અને વિવિધ પ્રવાહોમાં અસંમતિનાં ઠેકાણાં હોય જ. તેને આગળ કરીને આખેઆખા ગાંધીને ફેંકી દેવામાં-ભૂલાવી દેવામાં કે સરકારી અભિયાનો પૂરતા વાપરી લેવામાં કે ગાંધીહત્યારાને દેશપ્રેમનાં પ્રમાણપત્રો આપવામાં કેટલું...\n\ntl;dr:

ગાંધીજીની સ્મૃતિ ક્યાં સુધી ટકી રહેશે? તેમને યાદ રાખવાની કશી જરૂર છે ખરી? વૈશ્વિકીકરણના જમાનામાં, બધા પક્ષોની આર્થિક વિચારસરણીમાં ખાસ તફાવત રહ્યો નથી, ત્યારે ગાંધીજીનું રટણ કરવાનો શો ફાયદો?


બાપુ બોલે તો.... ગાંધીજીનો બ્રહ્મચર્યનો આગ્રહ જડ, તરંગી અને બિનજરૂરી હતો?\nશ્રીમદ્ રાજચંદ્ર સાથેના સંબંધ અને આધ્યાત્મિક જિજ્ઞાસા મહાત્મા ગાંધીને બ્રહ્મચર્ય તરફ દોરી ગઈ

શું માનતા હતા ગાંધીજી બ્રહ્મચર્ય વિશે? અને શા માટે?

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

અંગત જીવન

જુલાઈ 20, 1906ના રોજ તેમણે બ્રહ્મચર્યનું વ્રત લીધું, ત્યારે ગાંધીજી-કસ્તુરબા બંનેની ઉંમર લગભગ 37 વર્ષ હતી

ગાંધીજીએ તેમની આત્મકથા 'સત્યના પ્રયોગો'માં લખ્યું તેથી આપણે જાણીએ છીએ કે તેમની કામવૃત્તિ તેજ હતી. પરંતુ શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર સાથેના સંબંધ અને આધ્યાત્મિક જિજ્ઞાસા તેમને બ્રહ્મચર્ય ભણી દોરી ગઈ. એ વિચારની પાછળ 'રાયચંદભાઈની અસરનું પ્રાધાન્ય હતું.' ('સત્યના પ્રયોગો', સમીક્ષિત આવૃત્તિ, પૃ.૨૫૪) તેમણે આખરી નિર્ણય લીધો તે પહેલાં ઘણા સમય સુધી નિષ્ફળ પ્રયોગ ચાલ્યા.

'નોખા ખાટલા રાખ્યા. રાત્રે થાકીને જ સૂવાનો પ્રયત્ન કર્યો. આ બધા પ્રયત્નનું બહુ પરિણામ હું તુરત ન જોઈ શક્યો. પણ આજે ભૂતકાળની ઉપર આંખ ફેરવતાં જોઉં છું કે એ બધા પ્રયત્નોએ મને છેવટનું બળ આપ્યું.' ('સત્યના પ્રયોગો', સમીક્ષિત આવૃત્તિ, પૃ.૨૫૫)

આ દિશામાં તેમના પ્રયોગો માટે કેમ અનુકૂળતા હતી, તેની અંગતતમ વાત પણ તેમણે આત્મકથામાં લખી, જે 'ગાંધીજીના પ્રયોગોમાં કસ્તુરબાનું શું?' એવા સવાલનો એક જવાબ આપે છેઃ 'અમારી વચ્ચેના સંબંધમાં કોઈ દિવસ મને પત્ની તરફથી આક્રમણ થયું જ નથી. એ દૃષ્ટિએ હું જ્યારે ઇચ્છું ત્યારે મારે સારુ બ્રહ્મચર્યનું પાલન સુલભ હતું. મારી અશક્તિ અથવા આસક્તિ જ મને રોકી રહી હતી.' ('સત્યના પ્રયોગો', સમીક્ષિત આવૃત્તિ, પૃ.૨૫૫)

બ્રહ્મચર્યની દિશામાં તેમની ગતિ માટે આધ્યાત્મિક વૃત્તિની સાથે જાહેર સેવાની ભાવના પણ કારણભૂત હતી. દક્ષિણ આફ્રિકામાં ૧૯૦૬માં 'ઝૂલૂ બળવો' થયો ત્યારે ગાંધીજી તેમાં સ્થાનિક સરકારને સેવા આપવા ઇચ્છતા હતા. એ વખતે તેમને લાગ્યું કે 'પ્રજોત્પત્તિ અને પ્રજાઉછેર જાહેર સેવાના વિરોધી છે...જો મારે લોકસેવામાં જ તન્મય થઈ જવું હોય તો પુત્રૈષણા તેમ જ વિત્તૈષણાનો ત્યાગ કરવો જોઈએ અને વાનપ્રસ્થધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ.' ('સત્યના પ્રયોગો', સમીક્ષિત આવૃત્તિ, પૃ.૨૫૬)

દક્ષિણ આફ્રિકામાં 1906માં 'ઝૂલૂ બળવો' થયો ત્યારે ગાંધીજી તેમાં સ્થાનિક સરકારને સેવા આપવા ઇચ્છતા હતા

જુલાઈ ૨૦, ૧૯૦૬ના રોજ તેમણે બ્રહ્મચર્યનું વ્રત લીધું, ત્યારે ગાંધીજી-કસ્તુરબા બંનેની ઉંમર લગભગ ૩૭ વર્ષ હતી. (છ મહિને મોટાં કસ્તુરબા સાથે ગાંધીજીનું લગ્ન તેર વર્ષની વયે થયું હતું)

'વ્રત લેતા લગી મેં ધર્મપત્ની સાથે મસલત...\n\ntl;dr:

ગાંધીજીના સૌથી વિવાદાસ્પદ વિચારોમાંનો એક એટલે તેમનો બ્રહ્મચર્યનો આગ્રહ. જેમને ગાંધીજી સાથે બીજી કશી લેવાદેવા ન હોય એવા લોકો પણ બ્રહ્મચર્યના મુદ્દે ગાંધીજીની ટીકા કરવામાંથી ન જાય. બીજા કેટલાક લોકો બ્રહ્મચર્યના મુદ્દે ગાંધીજીના વિચારોની ટીકા કે હાંસી કરીને, આખેઆખા ગાંધીજીને હાંસીપાત્ર તરીકે ખપાવવા કોશિશ કરે છે.


બાપુ બોલે તો...: ગાંધીજી ફિલ્મ-સંગીત-ગાયકીના વિરોધી હતા?\nપહેલી બોલતી ફિલ્મ 'આલમઆરા' માર્ચ 14, 1931ના રોજ રજૂ થઈ, તેના થોડાક જ દિવસ પહેલાં, 5 માર્ચના રોજ ગાંધી-ઇર્વિન વચ્ચે કરાર થયા હતા અને સત્યાગ્રહનું આંદોલન કામચલાઉ પાછું ખેંચાયું હતું.

ગાંધીજીની લડતથી ઊભા થયેલા વાતાવરણમાં ફિલ્મકારોને ફિલ્મના વિષયો તેમ જ જાહેરખબરોમાં ગાંધીજીના નામનો-કામનો ઉપયોગ કરવાના અવનવા નુસખા સૂઝતા રહ્યા, પણ ગાંધીજીને ફિલ્મોમાં જરાય રસ ન હતો.

પોતાના વિશે ઊભી કરાતી ગેરમાન્યતાઓનું ખંડન કરતાં ૧૯૨૬માં તેમણે લખ્યું હતું, 'એક જર્મન છાપું મેં એક ફિલ્મકંપની ઊભી કર્યાનો આક્ષેપ કરે છે...ભોળા લેખકને ખબર નથી કે હું એક વાર પણ સિનેમા જોવા ગયો નથી અને ક્યારેક થતાં માયાળુ મિત્રોના દબાણ છતાં મને એ વિશે ઉત્સાહ જાગતો નથી અને પ્રભુદીધો સમય બગાડવાનું દિલ થતું નથી.'

એ જ લેખમાં તેમણે નોંધ્યું હતું કે સિનેમાનું શૈક્ષણિક મૂલ્ય હોઈ શકે, પણ 'એની બૂરી અસર જ દરરોજ મારી આગળ આવીને ઊભી રહે છે. એથી શિક્ષણ તો હું બીજાં સ્થળોમાંથી જ શોધું છું.' (ગાંધીજીનો અક્ષરદેહ-૩૨, પૃ.૭૭)

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

'ફિલ્મના ભાગ કાપ્યા'

એક વાર તેમને મરાઠી ફિલ્મ 'તુકારામ' બતાવવા તજવીજ થઈ હતી.

ગાંધીજીના સાથી-સચિવ મહાદેવ દેસાઈએ તેમના પુત્ર 'ચિ. બાબલા' (નારાયણ દેસાઈ) પરના એક પત્રમાં પોતે એ ફિલ્મ જોઈ તેનો અનુભવ વર્ણવીને લખ્યું હતું કે ''તુકારામનો પાર્ટ જે માણસ લે છે તેનું નામ પાગનીસ છે. એ માણસ બાપુની પાસે ગાવા આવ્યો હતો. ''

''બહુ ભાવથી ગાયું. હવે એ માણસની ઇચ્છા છે કે અહીં અમે રહીએ છીએ ત્યાં 'તુકારામ'ની ફિલ્મ બાપુને બતાવવી. બાપુ એટલો વખત જોવાને માટે બેસી ન શકે એટલે મારે કેટલાક ભાગ અંદરતી કાપી નાખવા જોઈએ. ''

''બોલ તું કહેશે મેં કયા કયા ભાગો કાપી નાખવાનો વિચાર કર્યો હશે?'' (૩૦-૧૨-૩૭, અગ્નિકુંડમાં ઊગેલું ગુલાબ, નારાયણ દેસાઈ)

એ તો શક્ય બન્યું હોય એમ જણાતું નથી. પણ પછી બે પ્રસંગ એવા આવ્યા જ્યારે ગાંધીજી માયાળુ મિત્રોનું દબાણ ખાળી શક્યા નહીં.

ફિલ્મોના પ્રયોગો

આગાખાન જેલમાંથી છૂટ્યા પછી તે મુંબઈમાં જૂહુના દરિયાકિનારે એક કુટિરમાં રહેતા હતા.

પાસે જ શેઠ નરોત્તમ મોરારજીનો બંગલો.

તેમના પુત્ર અને ગાંધીજીના પ્રેમી શાંતિકુમારે નોંધ્યું છે કે એક વાર તેમના બંગલામાં વીજળીના તાર નખાતા જોયા.

તપાસ કરતાં ખબર પડી કે ગાંધીજીને ફિલ્મ બતાવવા માટેની વ્યવસ્થા થઈ રહી છે.

મે ૨૧, ૧૯૪૪ની સાંજે ગાંધીજીને ફિલ્મ બતાવાઈ. તેનું નામ હતું 'મિશન ટુ મૉસ્કો'...\n\ntl;dr:

ભારતીય ફિલ્મઉદ્યોગની શરૂઆત 'રાજા હરિશ્ચન્દ્ર' (1913)થી થઈ અને ગાંધીજી 1915માં ભારત પાછા ફર્યા.


બાપુ બોલે તો...: શું ગાંધીજી દલિતવિરોધી હતા?\nગાંધીજીના દલિતો પ્રત્યેના પ્રેમમાં કેવળ રાજકારણ હતું. ગાંધીજીએ દલિતોને 'હરિજન' જેવું રૂપાળું નામ આપવાથી વધારે કંઈ કર્યું નથી.

ગાંધીજી અને દલિતો : આરંભ

ગાંધીજીના સમયમાં દલિતો માટે અનેક અપમાનજનક શબ્દો વપરાતા હતા. તેમાં સૌથી 'સભ્ય' ગણાય એવા શબ્દ હતા : અંત્યજ, અસ્પૃશ્ય.

દક્ષિણ આફ્રિકામાં વકીલાત અને જાહેર જીવનની સાથે ગાંધીજીએ ધર્મો વિશે પણ વિચાર કર્યો. ત્યારે તેમને 'અસ્પૃશ્યતા જો હિંદુ ધર્મનું અંગ હોય તો તે સડેલું ને વધારાનું અંગ જણાયું'. (આત્મકથા)

ભારત પાછા ફર્યા પછી સપ્ટેમ્બર, 1919થી તેમણે 'નવજીવન' સાપ્તાહિક સંભાળ્યું.

તેના પહેલા અંકમાં 'અમારો ઉદ્દેશ'માં તેમણે લખ્યું હતું કે બીજા સુધારાની સાથે 'અંત્યજને લગતી અડચણો'ની ચર્ચા થશે.

જલિયાંવાલા બાગમાં જનરલ ડાયરે આચરેલા હત્યાકાંડની યાદ તાજી હતી, ત્યારે ગાંધીજીએ અસ્પૃશ્યતા વિશે લખ્યું હતું, 'આ હિંદુ ધર્મ નથી, આ તો ડાયરશાહી છે. જ્યાં સુધી આપણે આ ડાયરશાહીમાંથી મુક્ત થયા નથી, ત્યાં સુધી અંગ્રેજી ડાયરશાહીમાંથી મુક્ત થવાનો આપણને અધિકાર નથી.' (6-2-21, 'નવજીવન')

'નવજીવન'માં તે દલિતોને લગતા મુદ્દા, સમાચાર અને ચર્ચાઓને મોકળાશથી સમાવતા હતા અને તેની પર પોતાનું વજન મૂકતા હતા.

16 જુલાઈ, 1922નો નવજીવનનો આખો અંક 'અંત્યજ અંક' તરીકે પ્રગટ થયો હતો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

આકરી કસોટીઓ

દેશમાં પાછા ફર્યા પછી ગાંધીજીએ અમદાવાદના કોચરબ પરામાં આશ્રમ સ્થાપ્યો.

તેમાં તેમણે દુદાભાઈ દાફડા, તેમનાં પત્ની દાનીબહેન અને દીકરી લક્ષ્મીને આશ્રમમાં સમાવવાનું નક્કી કર્યું.(લક્ષ્મીને તો પોતાની દીકરી જ ગણાવી)

ગાંધીજીના આ નિર્ણયથી આશ્રમને આર્થિક મદદ કરનાર શેઠોથી માંડીને આશ્રમના કેટલાક સૌથી નિકટના સાથીદારો પણ ખળભળી ઉઠ્યા.

ગાંધીજીના ભત્રીજા અને તેમના ઉત્તમ સાથીદાર મગનલાલ ગાંધી આશ્રમ છોડવા તૈયાર થયા.

આર્થિક મદદ બંધ થઈ, એટલે આશ્રમને તાળું મારવું પડે, એવા સંજોગો ઊભા થયા. છતાં, ગાંધીજી વિરોધને તાબે થવાને બદલે, દલિત પરિવારને સાથે રાખવાના મુદ્દે અડીખમ રહ્યા.

1920માં ગુજરાત વિદ્યાપીઠની સ્થાપના પછી તેમાં દલિત વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ આપવાના નિર્ણયનો પણ વ્યાપક વિરોધ થયો. ત્યારે પણ ગાંધીજી પોતાના વલણને મક્કમતાથી વળગી રહ્યા.

રૂઢિચુસ્તોમાંથી કેટલાક શાસ્ત્રીઓ અને વિદ્વાનો અસ્પૃશ્યતાના મુદ્દે ગાંધીજી સાથે શાસ્ત્રાર્થ કરીને તેમને હંફાવવા મથ્યા.

ત્યારે અસહકારનું આંદોલન શરૂ થયું ન હતું અને ભારતમાં...\n\ntl;dr:

આ સવાલમાંથી ઘણી વાર પ્રશ્નાર્થ કાઢી નાખવામાં આવે છે અને બીજી કેટલીક રીતે પણ એ વાત કહેવાય છે. જેમ કે, ગાંધીજીએ દલિતોનું નકરું અહિત કર્યું.


બાપુ, બોલે તો...: ગાંધીજી શા માટે મશીનનો વિરોધ કરતા હતા?\nઔદ્યોગિક ક્રાંતિ અને યંત્રો

અઢારમી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં બ્રિટનમાં ઔદ્યોગિક ક્રાંતિની શરૂઆત થઈ. તેના પગલે મોટાં યંત્રો વડે, જથ્થાબંધ કામ ઝડપથી થવા લાગ્યું.

માલનું ઉત્પાદન વધ્યું તેમ તેના માટે બજાર શોધવાનો સવાલ આવ્યો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

દેશબહારનાં બજાર પર કબજો જમાવવા માટે હુંસાતુંસી શરૂ થઈ, મોટાં કારખાનાં થકી અઢળક સંપત્તિ ધરાવતા ધનિકોનો નવો વર્ગ ઊભો થયો.

યંત્રોથી શ્રમ ઘટવાની સાથોસાથ કામદારોનું શોષણ વધવાનો સિલસિલો પણ શરૂ થયો, અસમાનતામાં તીવ્ર વધારો થયો, શહેરીકરણ પણ વધ્યું.

'હિંદ સ્વરાજ'માં ગાંધીજીના વિચાર

'હિંદ સ્વરાજ'ની પ્રથમ અંગ્રેજી આવૃતિ

પોતીકા અભ્યાસ અને દક્ષિણ આફ્રિકામાં જાહેર જીવનના અનુભવો પછી ગાંધીજીએ તેમના વિચારો 'હિંદ સ્વરાજ'(૧૯૦૯)માં મૂક્યા.

તેમાં મશીન માટે તેમણે વાપરેલો શબ્દ હતોઃ સંચાકામ.

એ નામના પ્રકરણમાં તેમણે લખ્યું હતું, 'સંચાકામનો સપાટો લાગ્યો ત્યારે તો હિંદુસ્તાન પાયમાલ થયું...સંચો એ આધુનિક સુધારાની મુખ્ય નિશાની છે ને તે મહાપાપ છે એમ હું તો ચોખ્ખું જોઈ શકું છું...'

આ લેખમાં તેમણે બે મુદ્દા મૂક્યા હતાઃ સંચાકામને લીધે પરંપરાગત કારીગરીનો લોપ અને મિલોને કારણે પૈસાદાર થનારાની નીતિનો પ્રશ્ન.

ગાંધીજીએ લખ્યું હતું, 'આપણે કબૂલ કરવું પડશે કે અંગ્રેજી રાજ્યને નિભાવી રાખનાર તે પૈસાદાર માણસો છે. તેઓનો સ્વાર્થ તેવી સ્થિતિમાં રહેલ છે...'

યંત્રોના વિરોધનું અર્થકારણ

ભારત આવીને જાહેર જીવનમાં સક્રિય થયા પછી યંત્રોના વિરોધની સાથે તેના વિકલ્પ વિશે ગાંધીજીના વિચાર વધારે દૃઢ થયા.

તેમણે લખ્યું હતું કે કરોડો ખેડૂતોની વસ્તી ધરાવતા ભારતમાં ખેતીની આવક પૂરતી ન થાય.

તેમાં ટેકો કરવા માટે તેમને કોઈ સાદો ઉદ્યોગ આપવો જોઈએ.

ગાંધીજીના મતે, વર્ષો પહેલાં કાંતણ એવો ઉદ્યોગ હતો. એટલે તેમણે 'કરોડોને ભૂખમરામાંથી બચાવવા' માટે ફરીથી રેંટિયો દાખલ કરવાનું સૂચવ્યું.

બ્રિટની ઔદ્યોગિક ક્રાંતિએ ભારતની પરંપરાગત કારીગરી ખતમ કરી નાખી. તેની સામે પણ ગાંધીજીએ કાંતણનો વિકલ્પ આપ્યો.

કરોડોની વસ્તી ધરાવતા ભારતમાં યંત્રોથી બેકારી વધે અને થોડા લોકો પાસે જ સમૃદ્ધિ જમા થતાં અસમાનતા વધે.

તે પણ ગાંધીજીના યંત્રોના વિરોધ પાછળનું મોટું કારણ હતું.

રેંટિયાના લીધે તેની સાથે સંકળાયેલી બીજી ક્રિયાઓ (લોઢાઈ, પીંજણ, તાણીવાણી, પવાયત, રંગકામ, વણાટ વગેરે) અને તેની સાથે સંકળાયેલા કારીગરો પણ પોસાય. (મારા સ્વપ્નનું ભારત, પૃ.૧૧૨)

યંત્રો અને...\n\ntl;dr:

આ સવાલ બીજી રીતે પણ પુછાય છેઃ ગાંધીજી યંત્રવિરોધી હતા? ગાંધીજી પશ્ચિમના વિરોધને કારણે યંત્રોનો વિરોધ કરતા હતા? ગાંધીજી ભારતની પ્રાચીન સંસ્કૃતિના આગ્રહી હોવાને કારણે આધુનિકતાનાં પ્રતીક જેવાં યંત્રોનો વિરોધ કરતા હતા?


બાપુ, બોલે તો...: ગાંધીજીએ મુસ્લિમોનું તુષ્ટીકરણ કર્યું હતું?\nતુષ્ટીકરણ એટલે શું?

શબ્દકોશમાં આ શબ્દનો અર્થ છે : સંતોષ આપવો કે રાજી રાખવું.

પરંતુ રાજકીય શબ્દકોશમાં તેનો અર્થ થાય છે : (કોઈ સમુદાયને) સતત થાબડતા રહેવું.

તેની ગેરવાજબી માગણીઓને તાબે થતાં રહેવું, તે નારાજ ન થઈ જાય તેની સતત ચિંતા કરવી અને તેના દોષને જોયા-ન જોયા કરવા.

ગાંધીજી અને મુસ્લિમો

મુસ્લિમો સાથે ગાંધીજીને બાળપણથી જ પ્રસંગ પડ્યો.

વિદ્યાર્થી અવસ્થામાં તેમને આડા રવાડે ચડાવનાર મિત્ર મુસ્લિમ હતો અને તેમને દક્ષિણ આફ્રિકા બોલાવનાર વેપારી પણ મુસ્લિમ.

દક્ષિણ આફ્રિકામાં જ તેમણે પહેલી વાર કુરાનનો અભ્યાસ કર્યો.

ગાંધીજી પર પહેલો ખૂની હુમલો દક્ષિણ આફ્રિકામાં એક મુસ્લિમે કર્યો હતો અને એ જ મુસ્લિમ (મીર આલમ) ગાંધીજીનો સાથી પણ બન્યો હતો.

હિંદુ-મુસ્લિમ એકતા વિશે ગાંધીજીનો ખ્યાલ આદર્શ કરતાં વધારે વ્યવહારના રંગે રંગાયેલો હતો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

'હિંદ સ્વરાજ' (1909)માં તેમણે લખ્યું હતું કે હિંદુ-મુસ્લિમોએ એકબીજાના સ્વાર્થને ખાતર પણ એક થઈ રહેવું પડશે.

હિંદુ-મુસ્લિમ સંબંધોમાં અંગ્રેજો વચ્ચે આવે એનો ગાંધીજીને ભારે વાંધો હતો.

અંગ્રેજી રાજને કારણે હિંદુ-મુસ્લિમો ડાહ્યા થઈને રહે છે, એવા સરકારી પ્રચારનો ગાંધીજી વિરોધ કરતા હતા.

તે માનતા હતા કે હિંદુ-મુસ્લિમો વચ્ચે તકરાર થાય તો તેમણે અંગ્રેજોને વચ્ચે રાખ્યા વિના તેનો ઉકેલ કાઢવો જોઈએ.

ગાંધીજી માનતા હતા કે ''(હિંદુ-મુસ્લિમ એકતાનું) આ કામ હિંદુથી સહેલમાં બની શકે તેમ છે. તેમની સંખ્યા મોટી છે. તેઓ વધારે ભણેલા છે એમ તેઓ માને છે. તો પછી તેઓ પાકું હૈયું રાખી શકે છે.''

વખતોવખત જુદા-જુદા શબ્દોમાં પ્રગટ થતાં રહેલા તેમના આ વલણને આખા સંદર્ભ વગર મૂકીએ, તો તેને 'તુષ્ટીકરણ' તરીકે ખપાવી શકાય.

ગાંધીજી અને મુસ્લિમ લાગણી

ભારત આવ્યા પછી અસ્પૃશ્યતા નિવારણ અને સ્વરાજની સાથે હિંદુ-મુસ્લિમ એકતા પણ ગાંધીજીનું મુખ્ય ધ્યેય બન્યું.

ખિલાફતનો પ્રશ્ન મુસ્લિમો માટે ધાર્મિક મહત્ત્વ ધરાવતો હતો.  તેમાં અંગ્રેજોએ મુસ્લિમો સાથે વચનભંગ કર્યો.

એ મુદ્દે ગાંધીજીએ મુસ્લિમોને સાથ આપ્યો. ખિલાફતના સવાલને તેમણે રાષ્ટ્રીય આંદોલન સાથે જોડી દીધો.

તે વખતના બિનસાંપ્રદાયિક નેતા ઝીણાને લાગ્યું કે ખિલાફત ચળવળથી મુસ્લિમ રૂઢિચુસ્તોનું જોર વધશે.

ખિલાફતના મુદ્દે થોડા સમય સુધી એવી અભૂતપૂર્વ કોમી એકતા સર્જાઈ કે આર્યસમાજી સ્વામી શ્રદ્ધાનંદે દિલ્હીની જામા મસ્જિદમાં પ્રવચન આપ્યું.

સ્વતંત્રતાના આંદોલનની...\n\ntl;dr:

આ સવાલ બીજી રીતે પણ પૂછાતો રહ્યો છે કે ગાંધીજી કાયમ મુસ્લિમોનો જ પક્ષ લેતા હતા? હિંદુ-મુસ્લિમ સંબંધોમાં ગાંધીજી હિંદુઓના ભોગે મુસ્લિમોનું હિત થાય એવું કરતા હતા? ગાંધીજીને મુસ્લિમોના દોષ કદી દેખાતા જ ન હતા?


બાપુ, બોલે તો...: ગાંધીજીના રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ સાથે ખરેખર કેવા સંબંધ હતા?\nરાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ના એક હોદ્દેદારે થોડા સમય પહેલાં એવું સાબિત કરવાની કોશિશ કરી કે 'ગાંધીજી મુસ્લિમ સમુદાયમાંથી અંતિમવાદી અને જેહાદી તત્ત્વોને શરણે થઈ ગયા, એ બાબતે અસંમતિ છતાં'  RSSને તેમના પ્રત્યે આદરભાવ હતો.

આ લેખનો તથ્યો આધારિત વિરોધ પ્રતિવાદ થયા પછી, બીજા ભાઈએ લખ્યું કે ગાંધીજીના RSS સાથેના સંબંધને શંકાથી નહીં, મોકળાશથી સ્વીકારવા જોઈએ.

તેમણે દાવો કર્યો કે 'ગાંધીહત્યામાં RSSની સંડોવણી નથી એવી સરદારની ખાતરીને કારણે RSS પરનો પ્રતિબંધ હટાવી લેવાયો અને એ પણ બિનશરતી રીતે.'

તો સવાલ થાય કે ગાંધીજી અને RSS વચ્ચેના સંબંધોની અસલિયત શી છે?

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

બંનેની ભારતમાતા જુદી

1946માં ગાંધીજી અને જવાહરલાલ નહેરુ દિલ્હીની ભંગી કૉલોનીમાં

1947માં કોમી અશાંતિને ઠારવા માટે લડી રહેલા ગાંધીજી દિલ્હી આવ્યા ત્યારે ભંગી કૉલોની તરીકે ઓળખાતા વિસ્તારમાં રહ્યા.

ત્યારે નજીકમાં જ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની શાખા હતી.

ત્યાં હિંદુ જુવાનોનું એક જૂથ રોજ કવાયત-પરેડ-લાઠીના દાવ અને ભારતમાતાના ભગવા ઝંડાને વંદન કરતું.

ગાંધીજીના સચિવ પ્યારેલાલે નોંધ્યું છે કે 'ન્યાતજાત, કોમ, ધર્મ કે વર્ણના કશા પણ ભેદભાવ વિના આ ધરતી પર જન્મેલાં સૌ કોઈ જેનાં બાળકો હતાં એવી ગાંધીજીની 'હિંદમાતા'થી તેમની એ 'હિંદમાતા' જુદી હતી.'

' તેમની માતા તો, પોતાની અવજ્ઞા કરનારા વિધર્મીઓને, એટલે કે મુસલમાનોને શિક્ષા કરવાનો આદેશ આપનારી મહાકાલી માતા હતી...'

'એ સ્વયંસેવક સંઘ કોમવાદી હિંદુઓની મુસ્લિમ નેશનલ ગાર્ડ્ઝને મળતી લશ્કરી ઢબની સંસ્થા હતી.'

'તેનો ધર્મઝનૂની સિદ્ધાંત આખરે રાષ્ટ્રપિતાનો જાન લેવામાં પરિણમ્યો.' ('પૂર્ણાહુતિ-૧', પૃ.૨૩૪, ગુજરાતી અનુવાદઃ મણિભાઈ ભ. દેસાઈ)

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે

તે સમયના બીજા સાથી બ્રજકૃષ્ણ ચાંદીવાલા સાથેની વાતચીતમાં ગાંધીજીએ તેમને સંઘનો ઇતિહાસ જણાવીને કહ્યું હતુંઃ

'એના આદિ સંચાલક એક શુભ ભાવનાવાળા માણસ હતા, પણ હવે એ સંઘ છૂપી રીતે કામ કરવા લાગ્યો છે અને એની પદ્ધતિ બદલાઈ ગઈ છે. સંઘવાળા હવે હિંસાને માને છે.' ('બાપુની સેવામાં', બ્રજકૃષ્ણ ચાંદીવાલા, પૃ.૭૪)

સંઘની શાખાની ગાંધીજીએ લીધેલી મુલાકાતને અને ખાસ કરીને જમનાલાલ બજાજ સાથે ૧૯૩૪માં લીધેલી મુલાકાતને ટાંકીને એવું દર્શાવવામાં આવે છે કે ગાંધીજીને સંઘ માટે દુર્ભાવ ન હતો અને તેના કેટલાક ગુણો માટે ભાવ હતો.

આવું સિદ્ધ કરતી વખતે એ યાદ રાખવું જોઈએ કે ગાંધીહત્યાની સીધી કે આડકતરી...\n\ntl;dr:

મથાળામાં 'ખરેખર' શબ્દની આમ તો જરૂર ન પડે, પણ કેટલીક વાર સ્થાપિત સત્યોને સલૂકાઈથી મોળવી કે આડા પાટે ચડાવી દેવાની અને ઇતિહાસને મનગમતો વળાંક આપવાની કોશિશ થતી રહે છે.


બાપુ, બોલે તો...: પુના કરાર ગાંધીજીનું રાજકારણ હતું કે દલિતપ્રેમ?\nશું આ ઘટનાક્રમમાં ગાંધીજી રાજકારણી પુરવાર થયા? શું તેમણે દલિતોનું મોટું અહિત કર્યું?

શું પુના કરારનાં માઠાં પરિણામો હજુ સુધી ચાલુ છે?  આવા સવાલના જવાબ મોટે ભાગે હકીકતોને બદલે સૂત્રોચ્ચારથી અપાતા રહ્યા છે.

પ્રતિનિધિત્વનો પ્રશ્ન

ગાંધીજીની આગેવાની હેઠળ 1920ના દાયકામાં સ્વરાજ માટેની લડત આગળ ચાલી, તેમ અંગ્રેજો તરફથી થોડી છૂટછાટો મળી અને ભારતના ભાવિ બંધારણ વિશે વાત થવા લાગી. મુસ્લિમ, શીખ, ખ્રિસ્તી, ઍન્ગ્લો ઇન્ડિયન જેવા સમુદાયોને અંગ્રેજ સરકાર અલગ લઘુમતી ગણતી હતી. એટલે તેમના હિતરક્ષણનો તો ખ્યાલ કરવામાં આવે, પરંતુ 'અસ્પૃશ્ય'ની (અંગ્રેજીમાં 'ડીપ્રેસ્ડ ક્લાસ'ની) ઓળખ ધરાવતા દલિતોનું શું?

ભારતના ભાવિ બંધારણની ચર્ચા કરવા માટે આવેલા સાયમન કમિશન સમક્ષ જુદી જુદી 18 દલિત સંસ્થાઓએ દલિતોના હિતની જાળવણી માટે રજૂઆતો કરી.

તેમાંથી 16 સંસ્થાઓએ દલિતોને ધારાસભાઓમાં પ્રતિનિધિત્વ માટે અલગ મતદાર મંડળની માગણી કરી હતી.

(દલિત ઉમેદવારો ફક્ત દલિતોના મતથી જ ચૂંટાય) ત્યારે 'બહિષ્કૃત હિતકારણી સભા' વતી રજૂઆત કરનાર ડૉ. આંબેડકરે અલગને બદલે સંયુક્ત મતદાર મંડળ અને દલિતો માટે અનામત બેઠકોની માગણી કરી.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

(ડૉ. આંબેડકરઃ જીવન અને કાર્ય, લે. ધનંજય કીર, અનુ. દેવેન્દ્ર કર્ણિક, મૂળજીભાઈ ખુમાણ, પૃ. 135) દલિતોને 'હિંદુ સમાજથી અલગ એવી સ્વતંત્ર લઘુમતી જાતિ' તરીકે ગણવાનો આગ્રહ રાખીને (પૃ.137) અને મુસ્લિમો માટેના અલગ મતદાર મંડળનો વિરોધ કરીને ડૉ. આંબેડકરે સૂચવ્યું હતું કે મુંબઈ પ્રાંતની 140 બેઠકોમાંથી મુસ્લિમો માટે ૩૩ ટકા અને દલિતો માટે 15 ટકા બેઠકો અનામત હોવી જોઈએ. (કીર, પૃ.145)

1919માં પહેલી વાર અંગ્રેજ સરકારે દલિતોને રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ આપ્યું, પણ તે પ્રતિનિધિત્વ ખરું જોતાં દલિત સમાજનું ન હતું.

સરકાર પોતે જ કેન્દ્રની અને પ્રાંતોની ધારાસભામાં તેની પસંદગીનો દલિત પ્રતિનિધિ નીમવાની હતી. ડૉ. આંબેડકર સ્પષ્ટપણે માનતા હતા અને બ્રિટનમાં યોજાયેલી પહેલી ગોળમેજી પરિષદ(1931માં તેમણે કહ્યું પણ ખરું કે 'ઉપલા વર્ગમાંથી આવતા નેતાઓએ તેમની સંકુચિતતાઓ છોડી નથી.

દલિતોનાં દુઃખ દલિતો સિવાય કોઈ નિવારી શકશે નહીં અને એ રાજસત્તા ન આવે ત્યાં સુધી શક્ય નથી.' (કીર, પૃ.178-179)

ગાંધીજી સાથે પહેલો મતભેદ

બીજી ગોળમેજી પરિષદમાં કૉંગ્રેસના પ્રતિનિધિ તરીકે ગાંધીજી હાજર રહ્યા. ત્યાર પહેલાં તેમણે ડૉ. આંબેડકરને મળવાનું કહેણ મોકલ્યું.

14 ઑગસ્ટ, 1931ના રોજ...\n\ntl;dr:

દલિતોની સમસ્યાના ઉકેલ અંગે ગાંધીજીના અને ડૉ. આંબેડકરના અભિગમમાં પાયાનો તફાવત હતો. એ તફાવતોનું-મતભેદોનું શિખર એટલે પુના કરાર. આ એક એવી ઘટના છે, જેની કડવાશ સાડા આઠ દાયકા પછી પણ ઓસરી નથી.


બાપુ, બોલે તો...ગાંધીજીના ગુરુ કોણ હતા?\nખુદ ગાંધીજીએ 'સત્યના પ્રયોગો' આ પ્રક્રિયા વિશે લખ્યું હોવા છતાં લોકોને તેનાથી સંતોષ થતો નથી.

એટલે ગાંધીજીની લાગણીનાં બઢાવીચઢાવીને અર્થઘટનો કરવામાં આવે છે અને પોતપોતાની સુવિધા કે શ્રદ્ધા પ્રમાણે કદીક શ્રીમદ્ રાજચંદ્રને તો કદીક ટોલ્સ્ટૉયને, ક્યારેક રસ્કિનને તો ક્યારેક થૉરોને અને ક્યારેક આ બધાને ગાંધીજીના ગુરુ જાહેર કરી દેવામાં આવે છે.

છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં નાટક જેવા લોકપ્રિય માધ્યમ અને ચોક્કસ ધાર્મિક વલણને આધીન રહીને, શ્રીમદ્ રાજચંદ્રને ગાંધીજીના ગુરુપદે સ્થાપી દેવાનું પણ ઠીક ઠીક ચાલ્યું છે.

શું છે ગાંધીજીના 'ગુરુ'ઓની હકીકત?

સાવ બાળપણમાં બીક લાગે ત્યારે રામનામ લેવાનો મંત્ર આપનાર દાઈ રંભાથી માંડીને શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર, ટોલ્સ્ટૉય, રસ્કિન જેવા નામી વિચારકો તથા ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલે જેવા રાજપુરુષો પાસેથી ગાંધીજીએ માર્ગદર્શન મેળવ્યું.

એ બધા પ્રત્યેની કૃતજ્ઞતા ગાંધીજીએ અનેક ઠેકાણે વ્યક્ત કરી છે.

શિષ્યત્વને 'એક પવિત્ર અને અંગત વિષય' ગણાવીને ગાંધીજીએ લખ્યું હતું કે તે દાદાભાઈ નવરોજીના ચરણે બેઠા, પણ દાદાભાઈ તેમનાથી ઘણા દૂર હતા.

'હું એમનો પુત્ર થઈ શકત, શિષ્ય નહીં.' એવી ટીપ્પણી સાથે ગાંધીજીએ લખ્યું હતું, 'શિષ્ય એ પુત્રથી અધિક નિકટનો નાતો છે. શિષ્ય થવું એ નવો જન્મ લેવા જેવું છે. એ સ્વેચ્છાથી કરેલું આત્મસમર્પણ છે.' (જુલાઈ, 1921, નવજીવન અંક 47નો વધારો, પૃ.4)

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

રાજકીય ગુરુ : ગોખલે

ગાંધીજી અને ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે ( પ્રથમ પંક્તિમાં)

ગાંધીજી વર્ષ 1896માં દક્ષિણ આફ્રિકાથી ભારત આવ્યા ત્યારે બીજા આગેવાનો ઉપરાંત ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલેને પણ મળ્યા હતા.

ત્યારની ગોખલેની છાપ તેમણે આ શબ્દોમાં આપી, 'ગંભીર મુખમુદ્રાવાળા આ જ્ઞાનવૃદ્ધ વિદ્વદ્વર્યની મનમાં ને મનમાં મેં પૂજા કરી. પણ મારા હૃદયસિંહાસન ઉપર તેમને હું ન સ્થાપી શક્યો.' (જુલાઈ, 1921, નવજીવન અંક 47નો વધારો, પૃ.5)

ત્યાર પછી ગોખલે દક્ષિણ આફ્રિકા ગયા ત્યારે ગાંધીજી તેમની વધુ નિકટ પહોંચ્યા.

તેમના જ શબ્દોમાં, "તેમણે (ગોખલેએ) મારું હૃદયમંદિર સર કર્યું અને જ્યારે મેં તેમની વિદાય લીધી ત્યારે મારા મનમાં એક જ ધ્વનિ ઉઠ્યો : આ જ મારો મુરશીદ (ગુરુ)." (જુલાઈ, 1921, નવજીવન અંક 47નો વધારો, પૃ.5)

ટોલ્સ્ટૉયની જન્મશતાબ્દિ પ્રસંગે બોલતા પણ તેમણે કહ્યું હતું, "ગોખલેને મેં રાજ્યપ્રકરણી ગુરુ કહ્યા છે. તેમણે મને એ ક્ષેત્ર પરત્વે પૂરો સંતોષ આપ્યો હતો. એમના કહેવાને વિશે કે એમની...\n\ntl;dr:

બાળપણમાં સાવ ભીરુ અને સામાન્ય કહી શકાય એવું જીવન જીવનાર મોહનને ગાંધીજી બનાવવા માટે કોણ જવાબદાર હતું? આવો સવાલ સહજ છે.


બાબરથી પ્રભાવિત કર્નલ કિરોડીસિંહ બૈંસલા ભાજપમાં જોડાયા\nકર્નલ કિરોડીસિંહ બૈંસલા

બૈસલાના કહેવા પ્રમાણે, તેમને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં વિશ્વાસ છે એટલે તેઓ ભાજપમાં જોડાયા છે.

રાજસ્થાનની ગત વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભાજપના હાથમાંથી સત્તા સરકી ગઈ હતી. આથી બૈંસલાના આગમનથી ગુર્જર મતોને પ્રભાવિત કરવામાં ભાજપને સફળતા મળશે.

2006થી ગુર્જર સમાજ શૈક્ષણિક સંસ્થાનોમાં અને નોકરીઓમાં ગુર્જર સમાજ માટે પાંચ ટકા અનામતની માગ કરી રહ્યો છે. આ આંદોલનનું નેતૃત્વ કર્નલ કિરોડીસિંહ બૈંસલાએ લીધું હતું.

કોણ છે કર્નલ કિરોડીસિંહ?

કર્નલ કિરોડીસિંહ બૈંસલા અને તેમના પુત્ર વિજય ભાજપમાં જોડાયા

ગુર્જર નેતા કર્નલ કિરોડીસિંહ બૈંસલા પોતાના સમાજ માટે વિરોધ કરવા નીકળે છે ત્યારે ટ્રેનો પણ થંભી જાય છે.

બૈંસલા રાજસ્થાનમાં આવતી-જતી સરકારો માટે એક એવો કોયડો બની ગયા છે કે તેને ન તો સરકાર ઉકેલી શકે છે કે ન તો તેને નજરઅંદાજ કરી શકે છે.

ખુદ કિરોડીસિંહ બૈંસલા પોતે મુગલ શાસક બાબરથી પ્રભાવિત છે અને અબ્રાહમ લિંકનને પોતાના આદર્શ માને છે.

બૈંસલા ફરી રાજસ્થાનમાં પોતાના લોકો સાથે રસ્તા પર ઊતર્યા છે અને આ વખતે ફરી તેમની સામે અશોક ગેહલોતની સરકાર છે.

આ વિશે વધુ વાંચો

નાનપણમાં જ લગ્ન

છેલ્લે બૈંસલાએ ગુર્જર સહિત ગાડિયા લુહાર, વણઝારા, રાયકા-રબારી અને ગડરિયા જાતિઓ માટે પાંચ ટકા અનામતની માગ સાથે આંદોલન કર્યું હતું.

એ પહેલાં પણ અનેક વખત રાજસ્થાનમાં આ આંદોલન હિંસક બન્યું હતું અને અનેક લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા.

ગુર્જરોના આંદોલનને કારણે રેલવ્યવહાર સૌથી વધારે પ્રભાવિત થયો હતો.

માથા પર ઘેરા લાલ રંગની પાઘડી, પહેરણ અને ગવઈ ધોતી પહેરતા બૈંસલા અંગ્રેજી પત્રકારો સાથે અંગ્રેજી અને હિંદી પત્રકારો સાથે હિંદીમાં વાતચીત કરે છે.

જ્યારે પોતાના લોકો કે સમર્થકો સાથે વાત કરે ત્યારે તે તેમની બોલીમાં બોલે છે.

બૈંસલા જણાવે છે કે એક વિચારકના રૂપમાં અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ અને ગુલામીપ્રથા નાબૂદ કરનારા અબ્રાહમ લિંકનથી તેઓ પ્રભાવિત છે.

બૈંસલા બાળપણમાં જ લગ્નના તાંતણે બંધાયા હતા.

પાકિસ્તાન-ચીન સામેનાં યુદ્ધો લડ્યાં

જોકે, લગ્નના ભારણમાં રહ્યા વિના પોતાની તાલીમ માટે તેમનો દૃઢસંકલ્પ હતો.

ભણી-ગણીને તેઓ પહેલાં શિક્ષક બન્યા અને પછી પોતાના પિતાની જેમ ફોજી બની ગયા.

ભારતીય સેનામાં જોડાયા બાદ બૈંસલા ચીન સામે થયેલા 1962ના યુદ્ધમાં લડ્યા હતા.

જે બાદ પાકિસ્તાન સામે થયેલા 1965ના યુદ્ધમાં પણ તેઓ યુદ્ધના મેદાનમાં લડ્યા હતા....\n\ntl;dr:

બુધવારે રાજસ્થાનમાં ગુર્જર આંદોલનના પ્રણેતા કર્નલ કિરોડીસિંહ બૈંસલા તેમના પુત્ર વિજય સાથે ભાજપમાં જોડાયા છે.


બાબરી ધ્વંસ અને નરેન્દ્ર મોદીના 2014ના વિજય વચ્ચે સંબંધ છે?\nઅયોધ્યામાંની બાબરી મસ્જિદ

એ મસ્જિદને ભગવાન રામનું જન્મસ્થળ માનવામાં આવે છે.

રાષ્ટ્રવાદી પક્ષ ભારતીય જનતા પાર્ટી (બીજેપી) મસ્જિદને તોડીને ત્યાં રામ મંદિર બનાવવાનું અભિયાન છ વર્ષથી ચલાવતી હતી.

એ અભિયાનના પરિણાસ્વરૂપે મસ્જિદને ધરાશયી કરવામાં આવી હતી. અંદાજે 15,000 લોકો એકસાથે અચાનક આગળ વધ્યા હતા.

મસ્જિદને બચાવવા માટેની પોલીસ કોર્ડનને તોડીને એ લોકોએ મસ્જિદના બુરજ પર ચડાઈ કરી હતી અને ક્ષણભરમાં તેને તોડવાનું શરૂ કરી દીધું હતું.

મેં જોયું હતું કે, છેલ્લી કોર્ડન વિખેરાઈ ગઈ હતી. ઉપરથી ફેંકવામાં આવતા પથ્થરો સામે રક્ષણ મેળવવા પોલીસ કર્મચારીઓ તેમની લાકડીને ઢાલ બનાવીને પોતાનું મસ્તક બચાવતા પાછા હટી રહ્યા હતા.

એક પોલીસ અધિકારી બાકીના પોલીસ કર્મચારીઓને બાજુ પર ધકેલીને પોતે પહેલા બહાર નિકળવાના પ્રયાસ કરતા જોયા હતા.

એ સમયે મને સમજાયું હતું કે, હું એક ઐતિહાસિક ઘટનાનો સાક્ષી બની ગયો છું. એ ઘટના હતી આઝાદી પછી હિન્દુ રાષ્ટ્રવાદીઓના મહત્વના વિજય અને ધર્મનિરપેક્ષતાને જોરદાર આંચકાની.

ઐતિહાસિક વળાંક

અટલ બિહારી વાજપેયી અને નરેન્દ્ર મોદી

રાજકીય વિશ્લેષક ઝોયા હસને 'બાબરી ધ્વંસ'ને 'આધુનિક ભારતમાં કાયદાનું ચરમ બેધડક ઉલ્લંઘન' ગણાવ્યું હતું. તેઓ એ ઘટનાને 'ભારતીય રાષ્ટ્રીયતાનો ઐતિહાસિક વળાંક' ગણતા હતા.

જોકે, ઉત્તર પ્રદેશના બીબીસીના તત્કાલીન સંવાદદાતા રામદત્ત ત્રિપાઠી બાબરી ધ્વંસની સાંજે બહુ ઉત્સાહમાં જોવા મળ્યા હતા.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે હિંદુ રાષ્ટ્રવાદીઓએ મસ્જિદને તોડી પાડીને 'સોનાના ઇંડાં આપતી મરઘીને હલાલ કરી નાખી.'

તેમની દલીલ એવી હતી કે હિંદુ રાષ્ટ્રવાદીઓ માટે મસ્જિદનું અસ્તિત્વ એક ભાવનાત્મક મુદ્દો હતું અને ત્યાં મંદિરના નિર્માણની તેમની કોઈ ઈચ્છા ન હતી.

પહેલી નજરે એવું લાગે છે કે રામદત્ત ખોટું સમજ્યા હતા, કારણ કે એ પછી દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં થયેલા કોમી હુલ્લડોમાં પારાવાર લોહી વહ્યું હતું.

કોંગ્રેસમાં ઉથલપાથલ

અયોધ્યામાં પોલીસનો લાઠીચાર્જ

સૌથી વધારે લોહિયાળ કોમી હુલ્લડ મુંબઈમાં થયાં હતાં, જેમાં આશરે 900 લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને પોલીસ પર હિંદુઓની તરફેણનો આક્ષેપ પણ થયો હતો.

સમય જતાં કોમી રમખાણો થંભી ગયાં અને અયોધ્યામાં મસ્જિદના સ્થાને મંદિરના નિર્માણનું અભિયાન પણ ધીમું પડી ગયું.

બીજેપીને આશા હતી કે બાબરી ધ્વંસને કારણે હિંદુ મતદાતાઓ તેની જ પડખે રહેશે.

1993માં ત્રણ રાજ્યોમાં યોજાયેલી વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં...\n\ntl;dr:

25 વર્ષ પહેલાં છઠ્ઠી ડિસેમ્બરે ઉત્તર પ્રદેશના અયોધ્યામાં એક ઐતિહાસિક મસ્જિદને હિંદુ રાષ્ટ્રવાદીઓએ તોડી પાડી એ ઘટનાનો હું સાક્ષી છું.


બાબરી મસ્જિદ કેસ પહેલાં જ્યારે-જ્યારે CBIની તપાસ પર સવાલો થયા\nવિવાદિત બાબરી મસ્જિદ

તો અગાઉ પણ દેશમાં કેટલીક ઘટનાઓ, હત્યાકાંડ મામલે તપાસ કરતી એજન્સી સીબીઆઈ માટે અનેક સવાલ કરવામાં આવ્યા છે.

હાલમાં બોલીવૂડ અભિનેતા સુશાંતસિંહ રાજપૂતના મૃત્યુકેસની તપાસ પણ સીબીઆઈ (સેન્ટ્રલ બ્યૂરો ઑફ ઇન્વેસ્ટિગેશન)ને સોંપી દેવામાં આવી છે.

જોકે સમયાંતરે સીબીઆઈના તપાસ પર સવાલ ઊઠે છે. એક વખતે સીબીઆઈને 'પાંજરામાં બંધ પોપટ' પણ કહેવાઈ હતી, સમયસમયે કેન્દ્ર સરકારોઓ પોતપોતાના હરીફો સામે સીબીઆઈનો ઉપયોગ કર્યાના આક્ષેપો પણ થયા છે.

તો જાણીએ દેશના એવા વિવાદિત કેસ જેમાં સીબીઆઈની તપાસ માટે આંગળી ચીંધવામાં આવી હોય અથવા તો શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હોય.

બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ કેસ

બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ મામલે લખનૌની સીબીઆઈની વિશેષ કોર્ટે તમામ આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરી દીધા છે.

આ કેસમાં ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા લાલ કૃષ્ણ અડવાણી, મુરલી મનોહર જોશી, ઉમા ભારતી સહિત 32 દોષીઓ હતાં.

ન્યાયાધીશ સુરેન્દ્રકુમાર યાદવે ચુકાદો વાંચતાં કહ્યું કે ઘટના પૂર્વાયોજિત ષડ્યંત્ર નહોતું. આ ઘટના અચાનક ઘટી હતી.

રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘે આ ચુકાદાનું સ્વાગત કરીને ટ્વીટ કર્યું, "સીબીઆઈની વિશેષ અદાલત દ્વારા વિવાદાસ્પદ ઢાંચાના વિધ્વંસ મામલે આરોપિત તમામ દોષિતોને સસન્માન નિર્દોષ જાહેર કરવાના નિર્ણયનું રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેકવ સંઘ સ્વાગત કરે છે."

બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ મામલે ચુકાદો આવ્યા બાદ એઆઈએમઆઈએમના અધ્યક્ષ અને સાંસદ અસદઉદ્દીન ઔવેસીએ પત્રકારો સાથે વાત કરતાં કહ્યું કે આ ઇતિહાસનો એક કાળો દિવસ છે અને ગુનેગારોને ક્લિનચીટ આપવામાં આવી રહી છે.

તો કૉંગ્રેસના રણદીપસિંહ સુરજેવાલાએ ભાજપ અને આરએસએસ પર ભાગલાવાદી રાજનીતિ કરવાનો અને સત્તા માટે દેશની એકતાને ખંડિત કરવાનો આરોપ મૂક્યો.

આ મામલો સોશિયલ મીડિયા પર પણ ચર્ચાઈ રહ્યો છે. અયોધ્યાની વિવાદિત જમીનના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે આપેલા ચુકાદામાંની કેટલીક બાબતો અને સીબીઆઈના ચુકાદામાં વિસંગતી હોવાનો પણ આક્ષેપ થયો છે.

સોહરાબુદ્દીન શેખ ઍન્કાઉન્ટર કેસ

સોહરાબુદ્દીન શેખનો મામલો પણ દેશભરમાં ચર્ચાનું કારણ બન્યો હતો

સોહરાબુદ્દીન શેખ અને તુલસી પ્રજાપતિ અને કૌસરબીની કથિત હત્યાનો મામલો પણ દેશભરમાં ચર્ચાનું કારણ બન્યો હતો.

સ્પેશિયલ સીબીઆઈ કોર્ટે સોહરાબુદ્દીન શેખ અને તુલસી પ્રજાપતિ ઍન્કાઉન્ટર તથા કૌસરબીની કથિત હત્યાના તમામ 22 આરોપીઓને મુક્ત કરી દીધા હતા.

કોર્ટે ચુકાદામાં કહ્યું કે ફરિયાદી પક્ષ આરોપીઓ અને કથિત ગુના વચ્ચેના સંબંધને...\n\ntl;dr:

બાબરી મસ્જિદના વિધ્વંસના મામલે લખનૌની સીબીઆઈની વિશેષ કોર્ટે તમામ આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરી દીધા છે. આ ચુકાદો આવતાં કેટલાક તેની તરફેણ કરી રહ્યા છે, તો કેટલાક આ ચુકાદાને અન્યાય સમાન ગણાવ્યો છે.


બાબરી મસ્જિદ ચુકાદો : 'કોર્ટે એક દિવસની જેલ કે એક રૂપિયાનો દંડ તો કરવો હતો'\nઅયોધ્યાના આ મહિલા કહે છે કે "જ્યારે બહુમત એમની સાથે છે, તો ભલા એમને કોણ સજા કરી શકે?"

મંગળવારે રાત સુધી અયોધ્યામાં લોકોને એના વિશે ખાસ જાણકારી નહોતી, પરંતુ બુધવારે સવારે અચાનક વધેલા સુરક્ષા બંદોબસ્ત અને તંત્રની ચોકસાઈને કારણે એ આભાસ થઈ ગયો કે આજે કોઈ ખાસ દિવસ છે.

બુધવારે બપોરે 12 વાગે લખનઉની વિશેષ સીબીઆઈ અદાલતે એ નિર્ણય આપી દીધો કે 6 ડિસેમ્બર, 1992ના રોજ વિધ્વંસ કરવામાં આવેલી બાબરી મસ્જિદને લઈને જે 32 લોકો પર 27 વર્ષથી આરોપ હતો તે તમામ નિર્દોષ છે. આ નિર્ણય પછી પણ અયોધ્યાની સડક પર માહોલ પહેલાં જેવો જ હતો.

આ વિશે હનુમાનગઢીમાં સાધુવેશમાં ફરી રહેલા એક સજ્જન બોલ્યા, "પોલીસવાળા ખોટીખોટી શંકાઓ કરી ફોર્સ વધારી દે છે, અયોધ્યામાં હિન્દુ-મુસલમાન પરસ્પર કદી નથી લડતાં."

અદાલતના નિર્ણય અગાઉ જ અધિગ્રહીત સ્થળ (જ્યાં રામમંદિરનું નિર્માણકાર્ય ચાલી રહ્યું છે) પાસે ટેઢી બજાર વિસ્તારમાં બાબરી મસ્જિદના પક્ષકાર રહેલા ઇકબાલ અંસારીના ઘરે મીડિયાકર્મીઓનો જમાવડો થઈ ચૂક્યો હતો.

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં ઇકલાબ અંસારીએ કહ્યું કે, "નિર્ણય તો નવ નવેમ્બરે આવી જ ગયો હતો. અમે તો ઇચ્છીએ છીએ કે બધા અમનથી રહે. જ્યારે કોર્ટને લાગે છે કે મસ્જિદ તોડવામાં કોઈ દોષી નથી તો અમે શું કરી શકીએ. જોકે એ વાત અલગ છે કે ફક્ત અયોધ્યાના જ નહીં આખી દુનિયાના લોકોએ એ દિવસે શું થયું એ જોયું છે."

"આવા ચુકાદાની આશા નહોતી"

જોકે ઇકબાલ અંસારી એમના આવા જ નિર્ણયની આશા હતી કે નહીં એ વિશે કંઈ સ્પષ્ટ કહી નથી રહ્યા.

ટેઢી બજાર પાસેની મસ્જિદમાં નમાઝ પઢીને આવેલા મોહમ્મદ આઝમ કહે છે "અમે તો શું, જે લોકો દોષી છે એ લોકો પોતે પણ આવા ચુકાદાની આશા નહીં રાખતા હોય. એ લોકો પોતે એલાન કરી રહ્યા હતા કે અમે જેલ જવા માટે તૈયાર છીએ. મતલબ, એમને પણ સજા થશે અને જેલ જવું પડશે એવી આશંકા તો હશે જ. ઠીક છે ન્યાયપાલિકાનો ખૂબ ખૂબ આભાર."

મોહમ્મદ આઝમની વાતચીતની રીત એ દર્શાવી રહી છે કે તેઓ સીબીઆઈની વિશેષ અદાલતે આપેલા ચુકાદાને કેવી રીતે જોઈ રહ્યા છે. જોકે એમની પાસે ઊભેલા વાહિદ કુરૈશી પોતાની નિરાશા સીધી વ્યક્ત કરે છે.

વાહિદ કુરૈશીએ કહ્યું, "અદાલત ફક્ત એક દિવસની સજા આપી દેત, એક રૂપિયો દંડ કરી તો પણ અમને લાગત કે હા કંઈક તો ન્યાય થયો. નિરાશ તો અમે નવ નવેમ્બરે સુપ્રીમ કોર્ટે આપેલા નિર્ણયથી જ થઈ ગચા હતા પણ હવે તો કંઈ કહેવાનું જ રહ્યું નથી."

ટેઢી બજારમાં આવેલી આ મસ્જિદ નાની ચોક્કસ છે પણ અહીં અનેક લોકો...\n\ntl;dr:

બુધવારે દેશ અને દુનિયાની નજર જે મહત્ત્વના કેસ પર હતી એનો ચુકાદો તો લખનઉમાં સીબીઆઈ વિશેષ અદાલતમાં આવ્યો પણ એનું કેન્દ્રબિંદુ અયોધ્યા હતું.


બાબરી મસ્જિદ તોડી પડાયાનાં 28 વર્ષઃ ક્યાંથી ક્યાં પહોંચ્યા છીએ? - દૃષ્ટિકોણ\nરામમંદિરના આંદોલનના નામે કોમી ધ્રુવીકરણ પેદા કરવાની પ્રવૃત્તિ ત્યારે પૂરબહારમાં હતી. રામશિલાયાત્રા નિમિત્તે ઠેરઠેર કોમી તોફાનો થયાં હતાં. ભાજપી નેતાઓની રાજકીય ગણતરી સ્પષ્ટ અને ઉઘાડી હતી. પરિણામે, ધ્રુવીકરણનું વલોણું વેગથી ફરવા લાગ્યું. છતાં, બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવાની ઘટનાની છાયા દેશની દરેક સમસ્યા કે તેની ચર્ચા પર પડી નહીં.

કોમવાદી રાજકારણની તવારીખમાં તે સંદર્ભબિંદુ ચોક્કસ બની, પણ રોજેરોજની ચર્ચામાં સામાન્ય લોકોને વહેંચી દેનાર પરિબળ બનવા જેટલી હદે તેનો પ્રભાવ લાંબા સમય સુધી રહ્યો નહીં. થોડાં વર્ષોમાં તે ઓસરવા લાગ્યો.

રાજકીય હિંદુત્વની અંતિમવાદી વિચારધારાના લોકોએ ગાંધીજીની હત્યા કરી અને તેને 'ગાંધીવધ' તરીકે ઓળખાવી—કેમ જાણે, ગાંધીજી કોઈ અસુર હોય અને તેમનો વધ એ ધર્મકાર્ય હોય. એ જ રીત પ્રમાણે, ભાજપ અને તેનાં સાથી સંગઠનો દ્વારા સીધી અને આડકતરી રીતે ઉશ્કેરવામાં આવેલા લોકોએ બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડી, ત્યાર પછી તેને 'બાબરીધ્વંસ' જેવું સાફસૂથરું લેબલ આપવામાં આવ્યું. ત્યાર પહેલાં વાતાવરણ જમાવવા માટે તો ભાજપ સમર્થકોમાં 'બાબરી મસ્જિદ' પણ નહીં, 'વિવાદી ઢાંચા' બોલવાનો રિવાજ હતો.

બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવામાં આવી, એ રાજકીય ઝુંબેશનું પરિણામ હતું. પરંતુ તેને ધાર્મિક ઘટના તરીકે રજૂ કરવામાં આવી. રામમંદિરનાં દ્વાર ખોલવાની પરવાનગી આપીને તત્કાલીન વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીએ આફતોનો કરંડિયો ખોલી નાખ્યો. તેમણે પણ રાજકીય દાવ ખેલ્યો હતો. પરંતુ કોમવાદના રાજકીય દાવમાં ભાજપની ફાવટ વધારે હતી.

કૉંગ્રેસી નેતાગીરીની ઘણી નીતિઓ કોમવાદી હોવા છતાં અને તેનાથી થયેલું નુકસાન પણ નોંધપાત્ર હોવા છતાં, કૉંગ્રેસની મુખ્ય ધરી કોમવાદ નથી. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, કૉંગ્રેસના નેતાઓનો કોમવાદ રાજકીય તકવાદનું પરિણામ રહ્યો છે, જ્યારે ભાજપી નેતાઓ માટે કોમવાદ એ મૂળભૂત-આધારરૂપ વિચારસરણી છે. અલબત્ત, બંને પક્ષે નેતાઓના વલણમાં અપવાદ હોઈ શકે.

રામજન્મભૂમિ આંદોલનના પગલે કોમી ધ્રુવીકરણ થયું, પરંતુ તે એટલું મોટું ન હતું કે ભાજપને એકલપંડે કેન્દ્રમાં સત્તા અપાવી શકે. તે માટે બીજા લગભગ અઢી દાયકા સુધી રાહ જોવી પડી. દરમિયાન, બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવાની ઘટના અંગે તપાસપંચોનો ટાઇમપાસ ખેલ ખેલાતો રહ્યો.

અટલબિહારી વાજપેયીની આગેવાની હેઠળ એનડીએની પહેલી સરકાર બની ત્યારે તેની પાયાની ઇંટોમાં બાબરી મસ્જિદનો કાટમાળ પણ હતો. છતાં, કોમી ધ્રુવીકરણ એ તેનો મુખ્ય એજેન્ડા ન રહ્યો. ઉલટું, પાંચ વર્ષની પૂરી...\n\ntl;dr:

ડિસેમ્બર 6, 1992ના રોજ કારસેવકો દ્વારા બાબરી મસ્જિદ તોડવામાં આવી ત્યારે દેશભરમાં કોમવાદની ભરતી ચઢી હોય એવું લાગતું હતું. છતાં, વર્તમાન સંદર્ભમાં દેશની જે સ્થિતિ છે, તેની સરખામણીમાં 1992નો માહોલ કોઈને હળવો લાગી શકે. કેમ કે, હિંદુ-મુસલમાન ધ્રુવીકરણને મોટું બળ આપનાર બાબરીકાંડ પછી પણ ઘણા લોકો એવા હતા, જેમને એ ઘટનાની આંચ સ્પર્શી ન હતી. કોમી ધ્રુવીકરણના મામલે તે 'નિર્દોષ' હતા.


બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ કેસ ચુકાદો : ન્યાયનો ભ્રમ અને તપાસ પર સવાલ\nજજ સુરેન્દ્ર કુમાર યાદવે ભાજપના નેતા લાલકૃષ્ણ અડવાણી, મુરલી મનોહર જોશી, ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી કલ્યાણસિંહ, ભાજપનાં રાષ્ટ્રીય ઉપાધ્યક્ષ ઉમા ભારતી, વિશ્વ હિંદુ પરિષદનાં સાધઅવી ઋતુંભરા સમેત 32 આરોપીઓની ભૂમિકા પર ચુકાદો આપતા કહ્યું કે આ ઘટના પૂર્વાયોજિત નહોતી.

બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ કેસની 28 વર્ષ ચાલેલી કાર્યવાહી દરમિયાન 17 આરોપીઓ મૃત્યુ પામ્યા હતા.

હૈદરાબાદસ્થિત નૈલસાર લૉ યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચાન્સેલર ફૈઝાન મુસ્તફાએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે આ ચુકાદો નિરાશાજનક છે અને ભારતની ક્રિમિનલ ન્યાયપ્રણાલિ માટે ધક્કા સમાન છે.

એમણે કહ્યું કે "ભાજપ, શિવ સેનાના નેતાઓનાં એ વખતના ભાષણો ઉપલબ્ધ છે. એ વખતે જે ધર્મસંસદ આયોજિત થઈ રહી હતી, એમાં નારાઓ જોવા મળે છે, જે કારસેવકો એ દિવસે આવ્યા હતા તેઓ કુહાડી, પાવડો અને દોરડાંઓથી સજ્જ હતાં. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ષડ્યંત્ર હતું."

રામજન્મભૂમિ આંદોલન ચરમ પર હતું ત્યારે 6 ડિસેમ્બર 1992ના રોજ અયોધ્યામાં કારસેવકોની એક ભીડે બાબરી મસ્જિદને તોડી પાડી હતી અને એ પછી ગુનાહિત ષડ્યંત્રની તપાસ માટે કેસ દાખલ કરાયો હતો.

આ ઘટના પછી આખા ભારતમાં કોમી હિંસા થઈ જેમાં 2 હજાર જેટલા લોકોનાં મોત થયાં અને હજારો ઘાયલ થયાં.

રામજન્મભૂમિ-બાબરી મસ્જિદ ભૂમિવિવાદના કેસમાં સુન્ની વક્ફ બોર્ડની વકીલાત કરનાર એડવોકેટ ઝફર જિલાનીએ બીબીસી સંવાદદાતા સલમાન રાવી સાથે વાત કરતા આ નિર્ણયને ખોટો અને કાયદાની વિરુદ્ધ ગણાવ્યો. તેમણે કહ્યું કે આની સામે સમયસીમામાં હાઈકોર્ટમાં અપીલ દાખલ કરવામાં આવશે.

જિલાનીએ કહ્યું, "આઈપીએસ ઑફિસર, સરકારી અધિકારી અને વરિષ્ઠ પત્રકારોએ અદાલતમાં જુબાની આપી હતી, શું એમની જુબાની ખોટી છે અને જો એમ છે તો એમની વિરુદ્ધ કાર્યવાહી થવી જોઈએ."

સીબીઆઈ પર સવાલ

ઝફર જિલાની

પ્રોફેસર મુસ્તફાએ કહ્યું કે એક લોકશાહી દેશમાં એક ધાર્મિક સ્થળને આ રીતે તોડી પાડવાના કેસમાં કોઈ દોષિત ન મળવો એ દેશની કાનૂન વ્યવસ્થા માટે સારી વાત નથી.

એમણે કહ્યું કે "આનાથી તો એમ જ લાગે છે કે સીબીઆઈએ પોતાનું કામ યોગ્ય રીતે નથી કર્યું કારણે કે આપણે સરેઆમ ટેલિવિઝન પર આ થતું જોયું, આટલાં ઓડિયો-વીડિયો પુરાવા અને 350થી વધારે પ્રત્યક્ષદર્શી સાક્ષીઓના નિવેદનો પછી પણ ઠોસ પુરાવો ન મળવાની વાત સમજમાં નથી આવતી."

દેશની સર્વોચ્ચ તપાસસંસ્થા સીબીઆઈ ગૃહ મંત્રાલય, ભારત સરકારને હસ્તક આવે છે અને સીબીઆઈ તરફથી હજી કોઈ પ્રતિક્રિયા નથી આવી.

જોકે,...\n\ntl;dr:

સીબીઆઈની વિશેષ અદાલતે બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ કેસમાં તમામ આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કર્યા છે.


બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ ચુકાદો : કારસેવકોની જુબાની\nએ દિવસે અયોધ્યામાં કારસેવકોએ બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડી હતી અને ત્રણ દાયકા પછી એ કેસમાં તમામ આરોપીઓ નિર્દોષ સાબિત થયાં છે.

અગાઉ આ જમીનવિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટ હિંદુ પક્ષની તરફેણમાં ચુકાદો આપી ચૂકી છે.

અયોધ્યામાં થયેલી એ કારસેવામાં અનેક લોકોએ ભાગ લીધો હતો. આજે સીબીઆઈની વિશેષ અદાલતે ચુકાદો આપ્યો છે ત્યારે એ દિવસે કારસેવામાં ભાગ લેનારા બે લોકોની કહાણી જુઓ વીડિયોમાં.

એક સમયે આરએસએસ સાથે સંકળાયેલા આ બે લોકો હવે અયોધ્યા અને રામમંદિર વિશે શું કહે છે?

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

6 ડિસેમ્બર, 1992 - ઇતિહાસમાં આ તારીખ અનેક કારણોસર યાદ રાખવામાં આવશે.


બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ ચુકાદો: અડવાણીના નિર્દોષ જાહેર થવા પર શંકરસિંહ વાઘેલાએ શું કહ્યું?\nલખનઉમાં સીબીઆઈની વિશેષ કોર્ટે ત્રણ દાયકા બાદ કેસમાં આ કેસમાં લાલ કૃષ્ણ અડવાણી, ઉમા ભારતી, મુરલી મનોહર જોશી, સાધ્વી ઋતુંભરા સહિત 32 આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કર્યા છે.

ન્યાયાધીશ સુરેન્દ્રકુમાર યાદવે ચુકાદો વાંચતાં કહ્યું કે આ ઘટના પૂર્વાયોજિત ષડ્યંત્ર નહોતું અને આ ઘટના અચાનક ઘટી હતી.

આ અંગે શંકરસિંહ વાઘેલા સાથે બીબીસી સંવાદદાતા રોક્સી ગાગડેકર છારાએ વાતચીત કરી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ મામલે લખનૌની સીબીઆઈની વિશેષ કોર્ટે તમામ આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરી દીધા છે.


બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ ચુકાદો: અડવાણીને નિર્દોષ જાહેર કરનાર જ સુરેન્દ્ર કુમાર યાદવ કોણ છે?\nસુરેન્દ્ર કુમાર યાદવ

એવું લાગે છે કે 28 વર્ષ જૂના આ ગુનાહિત કેસમાં સુનાવણી કરી રહેલા સ્પેશિયલ જજ સુરેન્દ્ર કુમાર યાદવની જિંદગીમાં રહી રહીને ફૈઝાબાદ એમની પાસે પાછું ફરતું રહ્યું છે.

લખનઉસ્થિત વિશેષ અદાલત (અયોધ્યા પ્રકરણ)ના પીઠાસીન જજ હોવાને નાતે તેમણે બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવાના કેસમાં ચુકાદો આપ્યો છે અને અડવાણી, ઉમા ભારતી, મુરલી મનોહર જોશી, સાધ્વી ઋતુંભરા સહિત 32 આરોપીને નિર્દોષ જાહેર કર્યા છે.

પાંચ વર્ષ અગાઉ 5 ઑગસ્ટે એમની આ કેસમાં સ્પેશિયલ જજ તરીકે નિમણૂક થઈ હતી.

19 એપ્રિલ 2017ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે એમને દરરોજ ટ્રાયલ ચલાવી આ કેસની સુનાવણી બે વર્ષમાં પૂર્ણ કરવાનો નિદેશ આપ્યો હતો.

કોણ છે જજ સુરેન્દ્ર કુમાર યાદવ

પૂર્વ ઉત્તર પ્રદેશના જૌનપુર જિલ્લાના પખાનપુર ગામમાં રામકૃષ્ણ યાદવને ઘરે જન્મેલા સુરેન્દ્ર કુમાર યાદવ 31 વર્ષની વયે રાજ્ય ન્યાયિક સેવામાં પસંદગી પામ્યા હતા.

ફૈઝાબાદમાં એડિશનલ જજની પૉસ્ટિંગ સાથે શરૂ થયેલી એમની ન્યાયિક સફર ગાઝીપુર, હરદોઈ, સુલતાનપુર, ઇટાવા, ગોરખપુરના રસ્તે થઈને રાજધાની લખનઉના જિલ્લા જજના હોદ્દા સુધી પહોંચી.

જો તેમને અયોધ્યા પ્રકરણની સ્પેશિયલ કોર્ટની જવાબદારી ન સોંપાઈ હોત તો તેઓ ગત વર્ષે ડિસેમ્બરમાં નિવૃત્ત થઈ ગયા હોત.

એમના વિશે લોકો શું વિચારે છે?

સેન્ટ્રલ બાર એસોસિએશન, લખનઉના મહાસચિવ એડવોકેટ સંજીવ પાંડેય આ વિશે કહે છે "તેઓ ખૂબ નરમ મિજાજના સમજદાર શખ્સ છે. તેઓ ક્યારેય પોતાના પર કોઈ દબાણને ઊભું થવા દેતા નથી. એમની ગણના એક સારા અને ઇમાનદાર જજોમાં થાય છે."

ગત વર્ષે લખનઉ જિલ્લા જજના પદેથી તેઓ સેવામુક્ત થયા ત્યારે બાર એસોસિયેશને એમનો વિદાય સમારોહ યોજ્યો હતો.

જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ અગાઉ જ એમની નિવૃત્તિની તારીખ લંબાવી દીધી હતી અને એમને સ્પેશિયલ કોર્ટ અયોધ્યા પ્રકરણના પીઠાસીન જજ તરીકે કાર્યભાર જાળવી રાખી બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ કેસની સુનાવણી પૂરી કરવાનું કહ્યું હતું.

મતલબ તેઓ જિલ્લા જજ તરીકે નિવૃત્ત થયા પરંતુ વિશેષ ન્યાયાધીશ તરીકે જળવાઈ રહ્યા.

એડવોકેટ સંજીવ પાંડેય કહે છે કે "અમે એમને એ આશાએ વિદાય આપી હતી કે તેઓ ઐતિહાસિક નિર્ણય આપશે. એમની પાસે આશા રાખવામાં આવે છે કે તેઓ કોઈ દબાણ વિના નિર્ણય આપશે."

બંધારણનો અનુચ્છેદ 142

નિવૃત્ત થઈ રહેલા કોઈ એક જજનો કાર્યકાળ કોઈ એક કેસ માટે વધારવામાં આવે તે પોતે એક ઐતિહાસિક બાબત હતી કારણ કે સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાને મળેલા બંધારણનો અનુચ્છેદ 142નો ઉપયોગ કરી તેનો...\n\ntl;dr:

પહેલું પૉસ્ટિંગ ફૈઝાબાદમાં એડીજે તરીકે, પહેલું પ્રમોશન ફૈઝાબાદમાં અને એ જ ફૈઝાબાદ જે હવે અયોધ્યા જિલ્લો છે એમાં ચર્ચાસ્પદ બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ કેસ પર આખરી નિર્ણય.


બાબરી મસ્જિદ-રામજન્મભૂમિ : અયોધ્યાના ચુકાદા પર પાકિસ્તાની મીડિયામાં આકરી પ્રતિક્રિયા\nપાકિસ્તાની મીડિયામાં પણ ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટનાચુકાદાને ઘણું સ્થાન મળ્યું છે.

શનિવારે સુપ્રીમ કોર્ટે વિવાદિત બાબરી મસ્જિદની જમીન હિંદુ પક્ષકારને આપવાનો અને મુસ્લિમ પક્ષને અયોધ્યામાં અન્ય સ્થળે 5 એકર જમીન આપવાનો નિર્ણય આપ્યો.

ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદા પર પાકિસ્તાનમાં સેનાથી લઈને વિદેશમંત્રાલય સુધીની પ્રતિક્રિયાઓ આવી.

પાકિસ્તાનના જાણીતા અંગ્રેજી અખબાર ડૉનમાં આ વિષય પર તંત્રીલેખ લખાયો છે.

ડૉને તંત્રીલેખની ટિપ્પણીમાં લખ્યું કે ''ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટે અયોધ્યામાં તોડી પડાયેલી મસ્જિદના સ્થળે મંદિર બનાવવાની પરવાનગી આપી દીધી છે."

"જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવાની ઘટનાને ગેરકાયદે બતાવી પણ સામે મંદિર બાંધવાની પરવાનગી આપીને અપ્રત્યક્ષરીતે ભીડની તોડફોડનું સમર્થન પણ કર્યું છે."

"એ પણ દિલચસ્પ છે કે આ નિર્ણય શીખ શ્રદ્ધાળુઓ માટે કરતારપુર કૉરિડૉર ખોલવાને દિવસે આવ્યો છે.''

પ્રતીકાત્મક

ડૉને લખ્યું છે કે ''આ મુદ્દો ભારતમાં ખૂબ સંવેદનશીલ હતો અને તેનો સંબંધ સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દ સાથે પણ છે ત્યારે કોર્ટે કોઈ પક્ષની તરફદારી ન કરી હોત તો કદાચ સારું થાત."

"આસ્થા અને ધાર્મિક નિષ્ઠાની બાબતોમાં રાજ્ય કોઈ એકની તરફ ન ઝૂકે અને તમામ નાગરિકોને ન્યાય આપે એ જ સૌથી યોગ્ય ગણાય.''

ડૉને તંત્રીલેખમાં લખ્યું કે ''1992માં બાબરી મસ્જિદના વિધ્વંસ પછી એવું કહી શકાય છે કે ભારતમાં નહેરૂના 'સેક્યુલર ઇન્ડિયા'ના અંતની શરૂઆત થઈ ગઈ હતી અને સંઘ પરિવારે રાષ્ટ્રીય સ્તરે દસ્તક દીધી હતી."

"જેમણે અયોધ્યામાં ભીડને ઉશ્કેરી બાબરી મસ્જિદ તોડાવી હતી, એમનામાંથી અનેક સત્તાનું સુખ ભોગવી રહ્યા છે.''

ડૉનના રવિવારના તંત્રીલેખમાં લખાયું છે કે ''બેશક આ નિર્ણયથી કટ્ટર હિંદુવાદને પ્રોત્સાહન મળશે અને લઘુમતીઓમાં, ખાસ કરીને મુસલમાનોમાં એ સંદેશ જશે કે આધુનિક ભારતમાં ધાર્મિક આઝાદી સામેની બહુમતીઓની હિંસા માફ કરી દેવાય છે.''

ડૉને લખ્યું છે કે ''આ સાથે જ હવે ભારત એ દાવો નહીં કરી શકે કે તે દુનિયાનું સૌથી મોટું લોકતંત્ર છે. બાબરી મસ્જિદના ઘટનાક્રમ પછી નેશનલ નૅરેટિવ હવે નહેરૂ અને ગાંધીને છોડીને સાવરકર અને ગોલવલકરની વિચારધારા તરફ ફંટાઈ ગયો છે.

"હવે ભારતના લોકોએ નક્કી કરવાનું છે કે તેઓ લોકશાહીની વિચારધારા તરફ વળશે કે લઘુમતીઓને કાયમ બીજા દરજ્જાના નાગરિક તરીકે જોવામાં આવે એવા હિંદુરાષ્ટ્ર તરફ જશે."

પ્રતીકાત્મક

પાકિસ્તાની અખબાર ધ નેશને પણ અયોધ્યા મામલે સુપ્રીમ...\n\ntl;dr:

અયોધ્યામાં મંદિર-મસ્જિદના વિવાદ પર શનિવારે સુપ્રીમ કોર્ટે આપેલા ચુકાદાની ચર્ચા પાકિસ્તાનમાં ખૂબ થઈ રહી છે.


બાબરી મસ્જિદનું તાળું રાજીવ ગાંધીએ કોઈ ડીલ હેઠળ ખોલાવ્યું હતું?\nઆ વાત રાજીવ ગાંધીના વડા પ્રધાન કાર્યાલય (પીએમઓ)માં તે સમયના સંયુક્ત સચિવ અને દૂન સ્કૂલમાં એમના જુનિયર રહેલા ભૂતપૂર્વ આઈએએસ અધિકારી વજાહત હબીબુલ્લાહે બીબીસી સાથેની એક ખાસ વાતચીતમાં કહી.

તારીખ એક ફેબ્રુઆરી 1986ના દિવસે જિલ્લા ન્યાયાધીશ કે. એમ. પાંડેયે હજુ એક દિવસ પહેલાં એટલે કે 31 જાન્યુઆરી 1986એ દાખલ કરાયેલી એક અપીલ પર સુનાવણી કરતાં લગભગ 37 વર્ષથી બંધ પડેલી બાબરી મસ્જિદના દરવાજા ખોલાવી દીધા હતા.

ધારણા છે કે રાજીવ ગાંધીની સરકારે (ત્યારે ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ કૉંગ્રેસની સરકાર હતી) બાબરી મસ્જિદનું તાળું એટલા માટે ખોલાવ્યું હતું કારણકે એણે મુસ્લિમ તલાક મેળવેલ મહિલા શાહબાનોના કેસને સંસદમાં કાયદો લાવી સુપ્રીમ કોર્ટે ગુજરાન ભથ્થાના મામલે આપવામાં આવેલા નિર્ણયને પલટાવી નાખ્યો હતો.

આ સમગ્ર મામલાને કૉંગ્રેસની રાજકીય સોદેબાજી ગણાવાય છે.

જોકે વજાહત હબીબુલ્લાહ કહે છે કે શાહબાનો કેસમાં કાયદા (મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણ)ના બદલામાં હિંદુઓને ખુશ કરવા માટે વિવાદિત બાબરી મસ્જિદનું તાળું ખોલાવ્યાની વાત બિલકુલ ખોટી છે.

તેઓ કહે છે, "પહેલી ફેબ્રુઆરી 1986એ અરુણ નહેરુ ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય મંત્રી વીર બહાદુર સિંહ સાથે લખનૌમાં હાજર હતા."

એમ. જે. અકબરની ભૂમિકા?

રાજીવ ગાંધી સરકારે મે 1986માં મુસ્લિમ મહિલા (વિવાહ વિચ્છેદ પર અધિકાર સંરક્ષણ) કાયદો લાગુ કર્યો હતો.

માનવામાં આવ્યું હતું કે કાયદો 30 એપ્રિલ 1985એ શાહબાનો કેસમા આપવામાં આવેલા સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને નિરસ્ત કરવા માટે લાવવામાં આવ્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે ભારતીય દંડ સંહિતાની ધારા-125 હેઠળ તલાક મળ્યો હોય એવી પત્ની પતિ પાસે ભરણપોષણ માટે પૈસા માગી શકે છે, જે મુસલમાનો પર પણ લાગુ થાય છે.

કોર્ટે કહ્યું હતું કે સૅક્શન-125 અને મુસ્લિમ પર્સનલ લૉ વચ્ચે કોઈ પણ પ્રકારનો ટકરાવ નથી.

વજાહત હબીબુલ્લાહે બીબીસી સમક્ષ પોતાની એ વાતને પણ દોહરાવી જેમાં તેમણે દાવો કર્યો હતો કે શાહબાનો કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને કાયદો લાવીને બદલવાની સલાહ તે સમયના વડા પ્રધાન રાજીવ ગાંધીને નરેન્દ્ર મોદી સરકારમાં પૂર્વ વિદેશ રાજ્યમંત્રી અને વર્તમાન રાજ્યસભા સાંસદ એમ. જે. અકબરે આપી હતી.

એમ. જે. અકબર ત્યારે બિહારના કિસનગંજથી કૉંગ્રેસ પાર્ટીના સાંસદ હતા.

ભારતમાં અનેક મોટા સમાચારપત્રોમાં છપાયેલા વજાહત હબીબુલ્લાહના આ દાવાનું પૂર્વ વિદેશ રાજ્યમંત્રીએ આજ સુધી ખંડન નથી કર્યું.

નહેરુ-ગાંધી પરિવારના અન્ય સભ્યોને નજીકથી...\n\ntl;dr:

"બાબરી મસ્જિદનું તાળું રાજીવ ગાંધીના કહેવા પર ખોલાવવા અને તેનો ઉપયોગ શાહબાનો કેસ( મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણ) વિરુદ્ધ રામમંદિર' કરવાની વાત બિલકુલ ખોટી છે. સાચું તો એ છે કે ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાનને 1 ફેબ્રુઆરી 1986ના દિવસે અયોધ્યામાં જે થયું એ વિશે કંઈ જ ખબર ન હતી અને અરુણ નહેરુને મંત્રીપદેથી હઠાવવાનું પણ આ જ કારણ હતું."


બાબરી વિધ્વંસ કેસ ચુકાદો: અયોધ્યામાં શું બીજી મસ્જિદો પણ તોડવામાં આવી હતી?\nઅમે પરિચય આપ્યો અને આવવાનું કારણ કહ્યું, તો ખૂબ જ નિરાશ અને થોડા ગુસ્સે થઈને બોલ્યા, "હવે શું વાત કરીશું? શું રહી ગયું છે? મહેરબાની કરીને અમને માફ કરી દો, અમે કોઈ વાત કરવા માગતા નથી."

તે નમાઝ પઢીને આવ્યા, અમે આગ્રહ કર્યો અને તે વાત કરવા માટે તૈયાર થયા. સૈયદ અખલાક અહમદની વર્ષ 1993માં ફૈઝાબાદ જિલ્લા વહીવટીતંત્ર દ્વારા મસ્જિદો અને ઘરને રિપેર કરવાની કામગીરીની દેખરેખ માટે નિમણૂક કરવામાં આવી હતી, તે મસ્જિદોને છ ડિસેમ્બર 1992એ અયોધ્યામાં બાબરી મસ્જિદ તોડ્યા પછી થયેલાં તોફાનો દરમિયાન તોડી નાખવામાં આવી અથવા સળગાવી દેવામાં આવી.

"મસ્જિદ તોડી નાખવામાં આવી ઘર સળગાવી દેવામાં આવ્યા"

સૈયદ અખલાક અહમદ કહેવા લાગ્યા, "છ ડિસેમ્બર 1992એ બાબરી મસ્જિદ તોડ્યા પછી અયોધ્યા શહેરમાં અંદાજે 18થી 20 મસ્જિદ તોડી નાખવામાં આવી હતી. એક મસ્જિદને તો તોડ્યા પછી તેમાં મૂર્તિ પણ મૂકવામાં આવી હતી. તૂટ્યા પછી લગભગ તમામ મસ્જિદનું સમારકામ તે સમયના ડીએમ દ્વારા કરાવવામાં આવ્યું હતું. મને તેમણે રિપેરિંગની કામગીરીનું ધ્યાન રાખવાની જવાબદારી સોંપી હતી. એડીએમની દેખરેખમાં રિપેરિંગનું કામ પીડબ્લ્યૂના કર્મચારીઓ કરતા હતા. રિપેરિંગનું તમામ કામ વર્ષની અંદર જ થઈ ગયુ હતું."

સૈયદ અખલાક અહમદના ત્યાં પણ એક મોટી મસ્જિદ હતી અને પાસે જ એક મદરેસા પણ હતી. તેમની મસ્જિદ સંપૂર્ણ રીતે તોડવામાં આવી હતી અને ઘર પણ સળગાવી નાખવામાં આવ્યું હતું. અખલાક અહમદે પોતાના નવા બનેલા ઘરમાં મસ્જિદના કેટલાંક તૂટેલા ગુંબજોને સાચવીને રાખ્યા છે. પોતાના આ ઘરમાં તે એક મદરેસા પણ ચલાવે છે અને નજીકમાં તેમણે અન્ય લોકોની મદદથી મસ્જિદ બનાવી છે.

તેમના કહેવા પ્રમાણે મોટાભાગની મસ્જિદનું નિર્માણ થઈ ગયું છે, પરંતુ કેટલીક મસ્જિદ રહી ગઈ હતી અને તે હાલ પણ એમ જ પડેલી છે. આમાંથી એક મસ્જિદ દોરાહી કૂવા પર છે અને બીજી મસ્જિદ રાજઘાટની પાસે જહાંગીરબખ્શ મહોલ્લામાં છે.

તે કહે છે કે દોરાહી કૂવાવાળી મસ્જિદ બેથી અઢીસો વર્ષ જૂની છે અને તેની દિવાલ લખૌરી ઇંટોથી બનેલી છે. આ મસ્જિદની સામેવાળા બે મિનારા એ જ હાલતમાં છે, જ્યારે તૂટેલી દીવાલનું પુન:નિર્માણ થઈ ગયું છે પરંતુ તેની પર છત હાલ સુધી નથી પડી. આ મસ્જિદ અધિગ્રહિત રામજન્મભૂમિ પરિસરની ઠીક પાછળ છે.

છ ડિસેમ્બર, 1992 પછી દેશભરમાં અનેક જગ્યાએ સાંપ્રદાયિક હિંસા થઈ હતી અને અયોધ્યામાં કેટલાંક દિવસ સુધી કર્ફ્યૂ લાગેલો રહ્યો. અયોધ્યાના સ્થાનિક લોકો કહે છે કે છ ડિસેમ્બર અગાઉથી જ...\n\ntl;dr:

અયોધ્યાના દોરાહીકુઆં વિસ્તારમાં 80 વર્ષના સૈયદ અખલાક અહમદને જ્યારે અમે મળવા પહોંચ્યા, ત્યારે તે પોતાના દીકરાની સાથે સાંજે નમાઝ પઢવા જવા માટે તૈયાર થઈને બેઠા હતા.


બાબરી વિધ્વંસ કેસના ચુકાદા પર જસ્ટિસ લિબ્રાહને શું કહ્યું?\nબાબરી મસ્જિદની ઘટનાની તપાસ બાબતે નિમાયેલા જસ્ટિસ લિબ્રાહન પંચે 2009માં પોતાનો તપાસ અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો. આ અહેવાલમાં તપાસપંચે બાબરી વિધ્વંસને એક જાણી જોઈને કરવામાં આવેલું કૃત્ય ગણાવ્યું હતું.

હવે જ્યારે વિશેષ અદાલતે તપાસપંચથી વિપરીત મત આપ્યો છે ત્યારે બીબીસી સંવાદદાતા અરવિંદ છાબડાએ આ અંગે પૂર્વ જસ્ટિસ લિબ્રાહન સાથે વાતચીત કરી.

જુઓ વીડિયો અહેવાલ.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવાની ઘટનામાં સીબીઆઈની વિશેષ અદાલતે અડવાણી, ઉમા ભારતી, સાધ્વી ઋતુંભરા, મુરલી મનોહર જોશી સહિત તમામ 32 આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કર્યા છે અને આ ઘટના પૂર્વાયોજિત ષડ્યંત્ર નહોતી એમ કહ્યું છે.


બાબરી વિધ્વંસ બાદ પાક.માં તૂટ્યા હતા મંદિર\nબાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ બાદ પાકિસ્તાનમાં પ્રતિક્રિયા જોવા મળી હતી

હિંદુઓની ખૂબ ઓછી વસતી પાકિસ્તાનમાં પણ વસે છે અને અહીં તેમના ધાર્મિક સ્થળ પણ છે જ્યાં તેઓ પોતાના ઇશ્વરની પૂજા કરે છે.

પરંતુ છઠ્ઠી ડિસેમ્બર 1992ના રોજ બાબરી મસ્જિદને તોડી નાખ્યા બાદ પાકિસ્તાનમાં આ ઘટનાની પ્રતિક્રિયા આવવામાં વધુ સમય ન લાગ્યો.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

પાકિસ્તાનમાં બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસ બાદ 100 મંદિરો તોડી પડાયા હતા

બાબરી મસ્જિદ બાદ પાકિસ્તાનમાં લગભગ 100 જેટલા મંદિર તોડી પાડવામાં આવ્યા અથવા તો તેમને ખૂબ નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું.

જોકે, તેમાં મોટા ભાગના મંદિર પૂર્ણપણે મંદિર ન હતા, એટલે કે નિયમિત રૂપે તેમાં પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવતી ન હતી.

તેમાંથી કેટલાક મંદિરમાં 1947માં થયેલા વિભાજન બાદ પાકિસ્તાન આવેલા લોકોએ શરણું લીધું હતું.

આઠ ડિસેમ્બર 1992ના રોજ લાહોરના એક જૈન મંદિરને કેટલાક લોકોએ તોડી પાડ્યું હતું. અહીં હવે મંદિરની જગ્યાએ માત્ર ખંડેર જોવા મળે છે.

રાવલપિંડી સ્થિત કૃષ્ણ મંદિરના ઘુમ્મટને બાબરી વિધ્વંસ બાદ તોડી પડાયું હતું

મેં આ મંદિરમાં રહેતા કેટલાક લોકો સાથે વાત કરી. એ લોકોએ જણાવ્યું કે વર્ષ 1992ના ડિસેમ્બર મહિનામાં મંદિરોને તોડવા માટે આવેલા લોકો પાસે તેમણે ભલામણ કરી હતી કે મંદિરોને છોડી દે.

એ ઘટનાને યાદ કરતા લોકોએ જણાવ્યું, 'અમે તેમને કહ્યું... આ અમારા ઘર છે, તેના પર હુમલો ન કરો.'

રાવલપિંડીના કૃષ્ણ મંદિરમાં આજે પણ હિંદુ પૂજા-પાઠ કરવા આવે છે. આ મંદિરનો ઘુમ્મટ બાબરી વિધ્વંસ બાદ તોડી દેવાયો હતો.

પાકિસ્તાન સરકાર કે સ્થાનિક વહીવટી તંત્રે ઇચ્છ્યું હોત તો ઘુમ્મટને ફરી સ્થાપિત કરી શકાયો હોત.

રાવલપિંડીના કલ્યાણ દાસ મંદિરમાં 1992માં હુમલો થયો હતો

આ તસવીર રાવલપિંડીના કલ્યાણ દાસ મંદિરની છે. હાલ તો તેમાં નેત્રહીન બાળકો માટે એક સરકારી સ્કૂલ ચાલે છે.

સ્કૂલ અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે 1992માં લોકોએ આ જગ્યા પર હુમલો કર્યો હતો, પરંતુ તેઓ આ ઇમારતને બચાવવામાં સફળ રહ્યા હતા.

ઝેલમના મંદિરને તોડવા આવેલા લોકોમાંથી કેટલાક ઘાયલ થયા હતા તો કેટલાક લોકોનાં મૃત્યુ થયા હતા

સ્થાનિક લોકોનો દાવો છે કે, આ મંદિરને જે કોઈએ નષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, તેમને જ નુકસાન થયું. ક્યારેક હુમલાખોર ઘાયલ થયા, તો ક્યારેક તેમના મૃત્યુ થયા.

વર્ષ 1992માં કેટલાક લોકોએ મંદિરને તોડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ તેઓ ઉપરના ભાગેથી નીચે પડી ગયા હતા.

ત્યારબાદ ફરી કોઈએ...\n\ntl;dr:

જ્યારે હિંદુ કટ્ટરપંથીઓએ અયોધ્યામાં બાબરી મસ્જિદને તોડી પાડી હતી તો ઘણાં ઓછા લોકોએ એ વિચાર્યું હશે કે પાડોશી દેશોમાં આ મુદ્દા પર કેવા પ્રકારની પ્રતિક્રિયા જોવા મળશે.


બાબા રામદેવે IMAને ઍલૉપથી પર પૂછ્યા 25 સવાલ, તો ડૉક્ટરે પૂછ્યું - "બાલકૃષ્ણને કોરોનિલ કેમ ન આપી?"\nબાબા રામદેવે IMA સમક્ષ 25 સવાલ મૂક્યા છે

બાબા રામદેવે સોમવારના રોજ ઇન્ડિયન મેડિકલ ઍસોસિયેશન અને દવા કંપનીઓને સામે 25 સવાલ મૂક્યા. બાબા રામદેવે ટ્વિટર પર એક ઑપન લેટરના માધ્યમથી IMAને 25 સવાલોના જવાબ આપવા કહ્યું.

Twitter કન્ટેન્ટ પૂર્ણ, 1

આ પત્રમાં બાબા રામદેવે હેપેટાઇટિસ, લીવર, હાર્ટ એનલાર્જમૅન્ટ, સુગર લેવલ, થાઇરૉઇડ, બ્લૉકેજ, બાયપાસ, માઇગ્રેઇન વગેરે જેવી બીમારીઓના સ્થાયી ઇલાજ મામલે સવાલ કર્યા.

તેમના સૌથી મોટા સવાલોમાં તો મોટો સવાલ એ હતો કે જો એલોપૅથી સર્વશક્તિમાન અને સર્વગુણ સંપન્ન છે તો પછી ઍલૉપથીના ડૉક્ટર તો બીમાર જ ન પડવા જોઈએ?

એક અજબ સવાલમાં એમણે પૂછ્યું કે, આદમી બહુ હિંસક હોય, ક્રૂર હોય અને હેવાનિયત આચરી રહ્યો હોય તો એને માણસ બનાવવાની કોઈ દવા ઍલૉપથીમાં બતાવો.

ડૉક્ટરોની પ્રતિક્રિયા

બાબા રામદેવના સવાલો પર ડૉક્ટરોએ ટ્વિટર પર પોતાની પ્રતિક્રિયાઓ આપી છે

બાબા રામદેવના આ સવાલોની સોશિયલ મીડિયા પર ભારે ચર્ચા થઈ રહી છે. સોમવારની રાત્રે આ સવાલો મામલે સમાચાર ચેનલો પર IMAના સભ્યો અને રામદેવ વચ્ચે ઘમાસાણ પણ જોવા મળ્યું હતું.

તો આ તરફ ટ્વિટર પર ડૉક્ટરો પોતાની પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યા છે અને પોતાની રીતે બાબા રામદેવને જવાબ આપી રહ્યા છે.

મણિપાલ હૉસ્પિટલના ડૉક્ટર હરજીત સિંહ ભટ્ટીએ ટ્વીટ કરીને કહ્યું, "ચેનલનો ધન્યવાદ કે આ ઢોંગીને લોકોની સામે લાવ્યા. ડૉ. લેલેએ તેમને એટલા મૂંઝવણમાં મૂકી દીધા કે તેમની આજે બંને આંખો ખુલી ગઈ. હવે સપનાંમાં પણ ડૉક્ટરની સામે ઊભા રહીને સલામ કરશે."

ડૉ. પ્રશાંત કુમાર બઘેલના અકાઉન્ટ પરથી ટ્વીટ કરવામાં આવ્યું છે કે, "બાબા રામદેવને પૂછવા માટે અમારો પહેલો અને અંતિમ સવાલ એ છે કે તમે છો કોણ ઍલૉપથીક ડૉક્ટરો પર કીચડ ઉછાડનારા? પોતાના નિવેદનોથી ફરી જવું, બીજું કોઈ હોતો તો તેની સાથે શું થાત તે તમે પણ જાણો છો અને દેશ પણ જાણે છે. જે કર્યું તેમાં ભારત સરકાર પણ તમારો સાથ આપી રહી છે."

ડૉ. પ્રશાંત કાત્યાયન પૂછે છે, "હું તમને એક સવાલ પૂછું છું. બાલકૃષ્ણ જીને પ્રાથમિક લક્ષણો આવ્યા બાદ તેમને કોરોનિલ ન આપી. તેઓ આજે AIIMS ઋષિકેશમાં દાખલ છે. દિલ્હીમાં પતંજલિના હેડ આહલુવાલિયાને પણ કોરોનિલ ન આપી? આયુર્વેદ સારું છે પણ આ રીતે ઍલૉપથીને ગાળ આપવી યોગ્ય છે? ખોટું અને ભ્રામક ન બોલવું જોઈએ."

ડૉ. વિશ્ણુ રાજગાડિયાએ કહ્યું, "રામદેવના 25 સવાલથી સ્પષ્ટ છે, માફી ન માગી અને નવો હુમલો કર્યો. કોરોનાકાળમાં ડૉક્ટરો વિરુદ્ધ ભાવના...\n\ntl;dr:

યોગગુરુ બાબા રામદેવે ઍલૉપથીક સારવાર પદ્ધતિ પર દવાઓ પર પોતાનું વિવાદિત નિવેદન ભલે પરત લઈ લીધું હોય, પરંતુ ઍલૉપથી અને આયુર્વેદ વચ્ચેનું આ યુદ્ધ હજી રોકાય એવું લાગતું નથી.


બારડોલી સત્યાગ્રહ : ગાંધીજી અને સરદાર પટેલનું એ ખેડૂત આંદોલન જેણે અંગ્રેજ સરકારને ઝૂકાવી દીધી\nઆઝાદીની લડાઈને વેગ આપવા માટે ગાંધીજીએ 1917માં ચંપારણમાં પહેલી વાર ખેડૂતોના સત્યાગ્રહનો પરચો અંગ્રેજ સરકારને બતાવ્યો.

સત્ય, અહિંસા, સ્વમાન જાળવવાની તત્પરતા, ભોગ આપવાની તૈયારી અને મનમાંથી દૂર થયેલો સરકાર અને પોલીસનો ડર આ બાબતોને કારણે ચંપારણમાં લડતનું એક નવું જ વ્યાકરણ ગાંધીજીએ સર્જ્યું. તેનાથી પ્રભાવિત થયેલા લોકોમાં અમદાવાદના સફળ,સમૃદ્ધ બૅરિસ્ટર વલ્લભભાઈ પટેલ પણ હતા.

વલ્લભભાઈ સામાન્ય રીતે તો રાજકારણ અને રાજનેતાઓને હાંસીની નજરે જોનારા હતા. પણ ગાંધીજીમાં તેમને એવા નેતાના દર્શન થયાં જેમની દેશને ખરેખર જરૂર હતી.

એટલે ચંપારણ સત્યાગ્રહના બીજા વર્ષે, 1918માં ખેડા જિલ્લામાં ગાંધીજીએ ખેડૂતોનો સત્યાગ્રહ આદર્યો, ત્યારે વલ્લભભાઈ તેમના સાથીદાર બન્યા.

પહેલી મુલાકાતમાં તો ગાંધીજીને તેઓ અક્કડ લાગ્યા હતા, પણ ખેડા સત્યાગ્રહ દરમિયાન ગાંધીજીએ વલ્લભભાઈનું હીર પારખ્યું અને વલ્લભભાઈએ ગાંધીજીના પ્રતાપનો જાતે અનુભવ કર્યો. ત્યારથી તેમણે ગાંધીજી સાથે-ગાંધીજીની પાછળ પોતાનું જીવન જોડી દીધું.

ગાંધીજીના વ્યક્તિત્વનાં અસંખ્ય પાસાં હતાં. તેમાંથી વલ્લભભાઈએ સાદગી, સત્તાલાલસા વિનાની નિઃસ્વાર્થ દેશસેવા, હિંસા વિનાની વીરતા અને દેશ માટે ભોગ આપવાની તૈયારી જેવા ગુણો અપનાવી લીધા. સમૃદ્ધિને બદલે સાદગી અને ધંધાને બદલે દેશસેવા તેમનાં જીવનમૂ્લ્ય બન્યાં.

ગાંધીજી પાસેથી શીખવાના પાઠ એકાદ દાયકામાં વલ્લભભાઈએ એટલા પાકા કરી લીધા હતા કે 1928માં બારડોલી સત્યાગ્રહની નોબત આવી, ત્યારે બારડોલી સત્યાગ્રહની સંપૂર્ણ જવાબદારી વલ્લભભાઈએ ઉપાડી.

ગાંધીજીએ તેમને કહી રાખ્યું હતું કે “મારી હાજરી તમારા ખિસ્સામાં સમજજો.” પણ એની જરૂર પડી નહીં.

બારડોલી : ચૂકાયેલી પહેલી તક પછીનો મોકો

બાજીપુરામાં નર્મદાશંકરનું ગ્રુપ

1928માં મહેસૂલ વધારાના વિરોધમાં બારડોલી સત્યાગ્રહ શરૂ થયો, તે ખરું જોતાં બારડોલી માટે બીજી વારની તક હતી.

1922માં સવિનય કાનૂનભંગના કાર્યક્રમ માટે ગાંધીજીએ બારડોલી તાલુકો પસંદ કર્યો હતો. બારડોલીમાં લાંબી લડતની સંભાવના ધારીને સ્વરાજ આશ્રમની સ્થાપના પણ કરવામાં આવી હતી. પરંતુ દેશભરમાંથી આવતા હિંસાના છૂટાછવાયા સમાચારથી ગાંધીજી વ્યગ્ર બનતા જતા હતા.

તેમાં ઉત્તર પ્રદેશના ગોરખપુર તાલુકાના ચૌરીચૌરા ગામે રોષે ભરાયેલા ટોળાએ પોલીસો સહિત પોલીસચોકી સળગાવી દીધી, ત્યારે ગાંધીજીની સહનશક્તિની હદ આવી.

તેમણે દેશભરમાં જામેલા અસહકારના વાતાવરણની પરવા કર્યા વિના, આંદોલન મોકૂફ...\n\ntl;dr:

ત્રણ કૃષિકાયદાના વિરોધમાં સડકો પર ઊતરેલા ખેડૂતોના આંદોલનથી ઘણાનાં મનમાં આઝાદી પહેલાં ગુજરાતમાં થયેલા ખેડૂત સત્યાગ્રહોની યાદ તાજી થઈ છે—બંનેનાં સંજોગો, કારણો અને પરિવેશ ભલે સાવ જુદાં હોય.


બાલ ઠાકરે મામલે પીએમ મોદીનો કૉંગ્રેસ પરનો આરોપ ખોટો નીકળ્યો : ફૅક્ટ ચેક\nજનસભામાં વડા પ્રધાન મોદીએ કહ્યું, "હું જરા કૉંગ્રેસના લોકોને કહેવા માગું છું કે દર્પણમાં જઈને પોતાનું મોઢું જુઓ. તમારા મોઢામાંથી માનવાધિકારની વાતો શોભતી નથી. તમારે કૉંગ્રેસના લોકોએ ભારતનાં એકેએક બાળકને જવાબ આપવો પડશે. ભારતનાં એકેએક બાળકોને ન્યાય આપવો પડશે. તમે કૉંગ્રેસીઓએ 'બાલા સાહેબ'ની નાગરિકતા છીનવી લીધી હતી. તેમની પાસેથી મતદાન કરવાનો અધિકાર છીનવી લીધો હતો."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

લાતુરની જનસભામાં જે સમયે નરેન્દ્ર મોદીએ આ વાત કહી હતી, તે સમયે બાલ ઠાકરેના પુત્ર અને શિવસેના પ્રમુખ ઉદ્ધવ ઠાકરે મંચ પર જ હાજર હતા.

ભાજપ અને શિવસેના, બન્ને પક્ષો વચ્ચે 18 ફેબ્રુઆરીના રોજ બેઠકો પર પરસ્પર સંમતિ સધાઈ હોવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.

2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં મહારાષ્ટ્રની 48 બેઠક પૈકી 25 બેઠક પર ભાજપ અને 23 બેઠક પર શિવસેના ચૂંટણી લડી રહ્યા છે.

પરંતુ શિવસેનાના સંસ્થાપક બાલ ઠાકરે વિશે મંગળવારે પીએમ મોદીએ જે કંઈ કહ્યું તેમાં એક હકીકતદોષ છે.

બાલ ઠાકરેના ચૂંટણી લડવા કે મત આપવા પર કૉંગ્રેસ પાર્ટી કે કૉંગ્રેસ સરકારે પ્રતિબંધ લગાવ્યો ન હતો.

પરંતુ દેશના રાષ્ટ્રપતિના રીફર કરવા પર ચૂંટણીપંચે બાલ ઠાકરે માટે આ સજા નક્કી કરી હતી.

બાલ ઠાકરે પાસેથી 1995થી માંડીને 2001 સુધી મતદાનનો અધિકાર છીનવી લેવામાં આવ્યો હતો.

કાયદાના જાણકાર આ સજાને 'કોઈની નાગરિકતા છીનવી લેવી' પણ ગણાવે છે.

જાણો સંપૂર્ણ કહાણી

આ મામલો આશરે 31 વર્ષ જૂનો છે.

મુંબઈમાં આવતી મહારાષ્ટ્રની વિધાનસભા સીટ 'વિલે પાર્લે' પર પેટાચૂંટણી થઈ રહી હતી.

એક તરફ કૉંગ્રેસના નેતા પ્રભાકર કાશીનાથ કુંટે હતા, તો બીજી તરફ અપક્ષીય ઉમેદવાર ડૉક્ટર રમેશ યશવંત પ્રભુ ચૂંટણી મેદાનમાં હતા જેમને બાલ ઠાકરેની પાર્ટી શિવસેનાનું સમર્થન પ્રાપ્ત હતું.

બાલ ઠાકરે પોતે ડૉક્ટર રમેશ પ્રભુ  માટે મત માગવા ચૂંટણી સભાઓમાં જઈ રહ્યા હતા. 13 ડિસેમ્બર 1987ના રોજ મતદાન થવાનું હતું.

14 ડિસેમ્બર 1987ના રોજ આ પેટા-ચૂંટણીનું પરિણામ આવ્યું અને કૉંગ્રેસી નેતા પ્રભાકર કુંટે ડૉક્ટર રમેશ પ્રભુ સામે હારી ગયા.

આ પેટાચૂંટણી પહેલાં વિલે પાર્લે વિધાનસભા સીટ કૉંગ્રેસ પાસે જ હતી.

જ્યારે ઠાકરેને દોષી ગણાવવામાં આવ્યા

પેટાચૂંટણીમાં હાર્યા બાદ કૉંગ્રેસના નેતા પ્રભાકર કાશીનાથ કુંટે પુરાવા સાથે કોર્ટ પહોંચી ગયા અને તેમણે આરોપ લગાવ્યા કે ભડકાઉ ભાષણ આપીને ડૉક્ટર રમેશ આ ચૂંટણી જીત્યા છે.

7 એપ્રિલ 1989ના રોજ બૉમ્બે હાઈકોર્ટે...\n\ntl;dr:

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ મહારાષ્ટ્રના લાતુરમાં યોજાયેલી એક ચૂંટણીસભામાં શિવસેનાના સંસ્થાપક બાલ ઠાકરે અને કૉંગ્રેસ પાર્ટી વિશે એક નિવેદન આપ્યું હતું કે જે ખરેખર સાચું નથી.


બાલાકોટ : જૈશ-એ-મોહમ્મદના સ્થાપક મસૂદ અઝહરના મૃત્યુની હકીકત શું છે?\nરવિવારે બપોરે અચાનક જ અનેક ભારતીય ટ્ટિટર હૅન્ડલસ પાકિસ્તાનમાં  મસૂદ અઝહરના મૃત્યુના 'સમાચાર' રજૂ કરવા લાગ્યા.

આ 'સમાચાર'ને તરત જ મુખ્ય પ્રવાહના માધ્યમોએ ઝડપી લીધા અને મીડિયાગૃહો, જેમણે સમાચારની સત્યતાની કોઈ ખાતરી નથી તેઓએ પણ પાકા નથી એવા કથિત સૂત્રોને ટાંકીને સમાચાર પ્રસારિત કરી દીધાં.

ટાઇમ્સ નાઉએ ટ્વીટ કર્યુ. બ્રેકિંગ : રિપોર્ટ્સ જણાવે છે કે મૌલાના મસૂદ અઝહરનું મૃત્યુ થયું છે. અહેવાલો હજી પાકા નથી.

સીએનએનન્યૂઝ18એ લખ્યું, બ્રેકિંગ : મૌલાના મસૂદ અઝહર માર્યા ગયા છે. એમનું મૃત્યુ બીજી માર્ચે થયું. લશ્કરી હોસ્પિટલની ચકાસણી બાદ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવશે. ઇસ્લામાબાદ- ટોચના ઇન્ટેલિજન્સ અધિકારી.

એ સ્પષ્ટ નથી કે આ ધારણાનો સ્રોત શું છે એ સ્પષ્ટ થતું નથી. જોકે, એટલું સમજાય છે કે એની પાછળ પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રીની શાહ મહેમૂદ કુરેશીએ સીએનએનને આપેલી મુલાકાત એના કેન્દ્રમાં છે.

સીએનએનના ક્રિશ્ચિયન અમનપોર સાથેની એ મુલાકાતમાં કુરેશીએ કહ્યું હતું કે 'જૈશ-એ-મોહમ્મદના વડા મૌલાના મસૂદ અઝહર પાકિસ્તાનમાં છે અને ગંભીર રીતે બીમાર છે. એટલી હદે કે એ ચાલી નથી શકતા અને ઘરની બહાર નથી નીકળી શકતા.'

કેટલાક ભારતીય ટ્વિટર એકાઉન્ટ્સે એવો પણ દાવો કર્યો કે ભારતે પાકિસ્તાન પર કરેલી એક સ્ટ્રાઇકમાં મસૂદ અઝહરનું મૃત્યુ થયું છે અને પાકિસ્તાન એ લાંબા સમયથી બીમાર છે અને બીમારીને લીધે અવસાન થયું એમ કહીને સમાચારને ઢાંકવા પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

શું કહે છે પાકિસ્તાનના પત્રકારો?

#MasoodAzharDEAD એ ભારતમાં રવિવારે સાંજે અને સોમવારે પણ ટોપ ટ્રૅન્ડ હતો.

આ સમાચારને રવિવારે પાકિસ્તાન તરફથી તત્કાળ નકારવામાં આવ્યા.

પાકિસ્તાનના પત્રકાર સાબૂખ સૈયદ અનેક ધાર્મિક અને ઉગ્રવાદી સંસ્થાઓનું 18 વર્ષથી રિપોર્ટિંગ કરે છે.

એમણે એમનાં ઉર્દૂ બ્લૉગમાં દાવો કર્યો કે મસૂદ અઝહરનું મૃત્યુ થયું હોવાના ભારતીય મીડિયાના સમાચારો ખોટાં છે અને પાયાવિહોણાં છે.

સાબૂખ સૈયદે જૈશ-એ-મોહમ્મદના ચીફ મસૂદ અઝહરનો અગાઉ ત્રણ વખત ઇન્ટરવ્યૂ કરેલો છે.

સાબૂખે એમ પણ જણાવ્યું કે જૈશના વડા મસૂદ અઝહર 2016ના પઠાણકોટ હુમલા પછીથી મીડિયાના સંપર્કમાં નથી.

બીબીસી સાથે વાત કરતા સાબૂખ સૈયદે કહ્યું કે 'એમણે જૈશ-એ-મોહમ્મદના એમના સૂત્રો સાથે વાત કરી છે અને એમનો દાવો છે કે મસૂદ અઝહર ઠીક છે.'

સાબૂખ વિગતે વાત કરતા કહે છે કે 'મસૂદ અઝહરને 2010થી કિડનીની બીમારી છે એ સત્ય છે અને...\n\ntl;dr:

ભારતના માધ્યમો માટે રવિવારનો રજાનો દિવસ ગરમાવા ભરેલો રહ્યો, કેમ કે ભારત અને પાકિસ્તાનના વર્તમાન તણાવ વચ્ચે અફવાઓનું કારખાનું ઘડિયાળાના કાંટાની જેમ ચારેકોર ચાલતું રહ્યું કે 'મસૂદ અઝહરનું મૃત્યુ થયું છે.'


બાલાકોટ : ભારતના હુમલાના દોઢ મહિના બાદ પાકિસ્તાને દેખાડી એ જગ્યા\nબાલાકોટની આ એ જ મદરેસા છે, જેને ધ્વસ્ત કરી દીધાનો ભારતે દાવો કર્યો હતો

આ ઘટનાના અંદાજે દોઢ મહિના બાદ પાકિસ્તાનની સેના કેટલાક પત્રકારોને આ જગ્યાએ લઈને ગઈ હતી.

બાલાકોટની આ એ જ સાઇટ છે જેને 26 ફેબ્રુઆરી 2019ના રોજ ભારતીય વાયુસેનાએ હવાઈ હુમલામાં ધ્વસ્ત કર્યાનો ભારતે દાવો કર્યો હતો.

આ જગ્યા પાકિસ્તાનના ખૈબર પખ્તુન્ખ્વાહમાં આવેલી છે.

ભારતનો દાવો હતો કે અહીં ઉગ્રવાદીઓનો કૅમ્પ હતો અને મોટી સંખ્યામાં જૈશના 'આતંકવાદીઓ માર્યા' ગયા હતા.

પાકિસ્તાને એવો દાવો કર્યો હતો કે આ જગ્યાએ મદરેસા હતી, જેને નુકસાન થયું નથી અને હવાઈ હુમલામાં કોઈએ જીવ ગુમાવ્યા નથી.

હુમલાના બીજા દિવસે પાકિસ્તાને બીબીસી સહિતની મીડિયા સંસ્થાના પત્રકારોને ઘટનાસ્થળે લઈ જવાનું નક્કી કર્યું હતું.

જોકે, આ મુલાકાત રદ કરવામાં આવી હતી. હુમલાના બીજા દિવસે પત્રકારોને ટેકરી પર આવેલી મદરેસા સુધી જવાની પરવાનગી પણ અપાઈ ન હતી.

હુમલાના 43 દિવસ બાદ 10 એપ્રિલ 2019ના રોજ પાકિસ્તાન સરકારે ઇસ્લામાબાદમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા સાથે મુલાકાત યોજી હતી.

આ મુલાકાતમાં કેટલાક ડિપ્લોમૅટ્સ હાજર રહ્યા હતા અને પાકિસ્તાનની સેના પત્રકારોને આ સ્થળે લઈ ગઈ હતી.

બીબીસીના સંવાદદાતા ઉસ્માન ઝાહિદે પણ સેનાની સાથે આ સ્થળની મુલાકાત લીધી હતી.

પત્રકારો સાથે પાકિસ્તાની સેનાના જવાનો

અમારા રિપોર્ટરે પાકિસ્તાનના અમલદારોને આ મુલાકાતમાં થયેલા વિલંબનું કારણ પૂછ્યું હતું. જવાબમાં તેમણે જણાવ્યું કે પરિસ્થિતિ એવી હતી કે લોકોને ત્યાં લઈ જવું મુશ્કેલ હતું.

તેમણે એવું પણ જણાવ્યું કે મીડિયાની મુલાકાત યોજવા માટે આ સમય તેમને યોગ્ય લાગ્યો.

અમારા રિપોર્ટરે એવું પણ જણાવ્યું હતું કે હુમલા બાદ ઘટનાસ્થળે સ્થાનિક પત્રકારો અને રોયટર્સની ટીમે જવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો, પરંતુ તંત્રે તેમને ઘટનાસ્થળની મુલાકાત લેવા દીધી નહોતી. જોકે હવે પાકિસ્તાન આ વાતને નકારી રહ્યું છે.

મદરેસાના બોર્ડ પર લખ્યું હતું એ પ્રમાણે મદરેસા 27 ફેબ્રુઆરીથી 14 માર્ચ દરમિયાન બંધ હતી કે નહીં? એ અંગે અમારા પત્રકારે શિક્ષક અને વિદ્યાર્થીઓ સાથે પણ વાત કરી હતી.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે હુમલા બાદ લેવાયેલાં તાત્કાલિક પગલાંના ભાગરૂપે મદરેસાને બંધ કરાવાઈ હતી, જે હજી પણ બંધ છે.

અમારા રિપોર્ટરે પૂછ્યું, 'જો મદરેસા બંધ હોય તો પછી આટલાં બધાં બાળકો અહીં ક્યાંથી આવ્યાં?'

તો તેમણે જવાબ આપ્યો કે આ બધાં સ્થાનિક બાળકો છે અને મદરેસા હજી બંધ જ છે.

રિપોર્ટરે એવું...\n\ntl;dr:

ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરના પુલવામામાં થયેલા ઉગ્રવાદી હુમલામાં 40 જવાનોનાં મોત થયાં હતાં. જે બાદ ભારતે પાકિસ્તાનના બાલાકોટમાં હવાઈ હુમલો કર્યાનો દાવો કર્યો હતો.


બાલાકોટ ઍર સ્ટ્રાઇક : કેટલાક સવાલ, જેના જવાબ આજ સુધી નથી મળ્યા\n2019ની 14 ફેબ્રુઆરીએ જમ્મુ-કાશ્મીરના પુલવામા પાસે જોરદાર વિસ્ફોટ થયો હતો અને તેમાં કેન્દ્રીય રિઝર્વ પોલીસ દળના 78 વાહનોનો કાફલો તેમાં સપડાઈ ગયો હતો.

એ વિસ્ફોટમાં 40 જવાનો ઘટનાસ્થળે જ મૃત્યુ પામ્યા હતા અને સમગ્ર દેશમાં દુઃખ તથા આક્રોશની લહેર ફેલાઈ ગઈ હતી. આ ઘટના સંસદીય ચૂંટણી પહેલાં બની હતી અને તે સંબંધે રાજકીય ગરમાગરમી સર્જાઈ હતી.

એ ઘટનાના બે સપ્તાહ પછી એટલે કે 26 ફેબ્રુઆરીએ ભારતે દાવો કર્યો હતો કે ભારતીય હવાઈ દળનાં મિરાજ-2000 વિમાને રાતના અંધારામાં અંકુશરેખા પાર કરીને પાકિસ્તાનના પૂર્વોત્તર વિસ્તાર ખૈબરપખ્તૂનખ્વાના બાલાકોટમાં જૈશે મોહમ્મદ નામના આતંકવાદી સંગઠનના ''ટ્રેનિંગ કૅમ્પ્સ' પર શ્રેણીબદ્ધ હુમલા કર્યા હતા. એ ઑપરેશનનું સાંકેતિક નામ હતુઃ બંદર

ભારતનું નિવેદન

ભારતના તત્કાલીન વિદેશ સચિવ વિજય ગોખલેએ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું, "આ બિન-લશ્કરી કાર્યવાહીમાં જૈશે મોહમ્મદના આતંકવાદીઓ, તેમના ટ્રેનિંગ આપતા સંગઠનના મોટા કમાન્ડર અને ફિદાયીન (આત્મઘાતી) હુમલા માટે તૈયાર કરવામાં આવી રહેલા જેહાદીઓને ખતમ કરી નાખવામાં આવ્યા છે."

પાકિસ્તાનનો વળતો હુમલો

બીજા દિવસે પાકિસ્તાને વળતો હુમલો કર્યો હતો. એ હુમલા માટે ભારતનાં લડાયક વિમાનો તૈયાર હતાં. 'ડૉગ ફાઇટ'માં ભારતીય હવાઈ દળના મિગ-21 વિમાને પાકિસ્તાની હવાઈ દળના એક એફ-16 વિમાનને તોડી પાડ્યું હોવાનો દાવો ભારતે કર્યો હતો.

એ પછી પાકિસ્તાને પણ ભારતનું મિગ-21 વિમાન તોડી પાડ્યું હતું અને વિંગ કમાન્ડર અભિનંદન વર્થમાનને પકડ્યા હતા તથા બે દિવસ બાદ મુક્ત કર્યા હતા.

બાલાકોટ 'સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક' સંબંધે ભારત અને પાકિસ્તાનના દાવા-પ્રતિદાવા વચ્ચે આ પ્રકરણમાં એવા કેટલાય સવાલ છે, જેના જવાબ મળ્યા નથી.

તેમાં સૌથી મહત્વનો સવાલ એ છે કે જે હેતુસર બાલાકોટ પર 'સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક' કરવામાં આવી હતી તેમાં ભારત સફળ થયું છે ખરું?

જૈશે મોહમ્મદની એક મદરેસાનું નામ છેઃ 'મર્કઝ સૈયદ અહમદ શહીદ', ભારત માને છે કે એ મદરેસા વાસ્તવમાં એક ટ્રેનિંગ કૅમ્પ છે, જ્યાં ફિયાયીન ટુકડીને તાલીમ આપવામાં આવે છે. 'સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક' પછી પાકિસ્તાની સૈન્ય પત્રકારોની એક ટુકડીને બાલાકોટ લઈ ગયું હતું.

અલબત, પત્રકારોની એ ટુકડીને, ભારતે જેના પર હુમલો કર્યો હતો એ ઇમારત સુધી લઈ જવામાં આવી ન હોવાનો આક્ષેપ છે.

એ ઇમારત જે પહાડી પર આવેલી છે ત્યાં સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર એજન્સી રોઇટર્સના પત્રકારોએ કર્યો હોવાનો આક્ષેપ...\n\ntl;dr:

બાલાકોટ પરના હવાઈ હુમલા(ઍર સ્ટ્રાઇક)ના દાવાને એક વર્ષ થઈ ગયું છે, પણ એવા કેટલાક સવાલ છે જેના જવાબ ભારત કે પાકિસ્તાને આપ્યા નથી.


બાલાકોટ ઍરસ્ટ્રાઇકના પુરાવા માગનાર પાકિસ્તાની, પછી સૈનિકોના પરિવારજનો જ કેમ ન હોય - વિજય રૂપાણી\nતેમણે ઉમેર્યું, "હું ફરીથી કહું છું કે આ ચૂંટણી ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની છે. કારણ કે પાકિસ્તાન પણ ઍરસ્ટ્રાઇકના પુરાવા માગે છે અને કૉંગ્રેસ પણ. બન્ને એક સમાન ભાષા બોલી રહ્યા છે."

તેમણે એવું પણ કહ્યું કે જે લોકો સેનાની કાર્યવાહી પર શંકા કરી રહ્યા છે તેઓ ભારતના અપમાનમાં પાકિસ્તાનનો સાથ આપી રહ્યા છે.

બાલાકોટના નામે મત માગવા મામલે મોદી પાસે જવાબ માગ્યો

'ટાઇમ્સ ઑફ ઇંડિયા'ના અહેવાલ અનુસાર વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ મંગળવારના રોજ ઔરંગાબાદ ખાતે પ્રથમ વખત મત આપનારા યુવાનોને વિનંતી કરતા કહ્યું કે 'શું તમે બાલાકોટ ઍરસ્ટ્રાઇક અને પુલવામા હુમલામાં જીવ ગુમાવનારા સૈનિકોને અર્પણ કરી શકો?'

મોદીએ પ્રથમ વખત મત આપનારા યુવાનોને કહ્યું, "જ્યારે તમને પ્રથમ પગાર મળે છે તો તેને તમારી પાસે નથી રાખતા અને માતા અથવા બહેનને આપી દો છો."

"આવી જ રીતે શું તમે તમારો મત બાલાકોટ સ્ટ્રાઇક, પુલવામા હુમલાના પીડિત, પાકાં ઘરો, પીવાનું પાણી અને દરેક ગરીબને સ્વાસ્થ્ય સારવાર મળે તે માટે આપી શકો છો?"

મોદીના આ નિવેદન બાદ વિપક્ષે ચૂંટણીપંચમાં ફરિયાદ કરી હતી કે ભાજપ પુલવામા હુમલો અને બાલાકોટ ઍરસ્ટ્રાઇકના નામે મત માગી રહ્યો છે.

ચૂંટણીપંચે મોદીના આ નિવેદન અંગે મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર પાસે તાત્કાલિક રિપોર્ટ માગ્યો છે.

ગૌમાંસ વેચવાની શંકામાં મુસ્લિમ વ્યક્તિ સાથે મારપીટ

આસામના બિશ્વનાથ ચારઆલી શહેરમાં કથિત રીતે ગૌમાંસ વેચવાના આરોપમાં 48 વર્ષની મુસ્લિમ વ્યક્તિને ટોળા દ્વારા માર મારવામાં આવ્યો છે.

આ ઘટના રવિવારની છે પરંતુ સમગ્ર મામલો ત્યારે સામે આવ્યો, જ્યારે સોમવારે સોશિયલ મીડિયામાં આ વ્યક્તિ પર થયેલા હુમલાનો વીડિયો વાઇરલ થયો.

પોલીસે નોંધેલી માહિતી મુજબ પીડિત વ્યક્તિનું નામ શિનાખત શૌકત અલી છે. પોલીસે આ ઘટનામાં એક વ્યક્તિની ધરપકડ કરી છે, જ્યારે અન્ય હુમલાખોરો ફરાર છે.

એવો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે શૌકત અલી તેમની હોટેલમાં ગૌમાંસ વેચતા હતા. આ દરમિયાન ટોળું હોટેલમાં ઘૂસી આવ્યું અને તલાશી લેવા લાગ્યું.

ત્યારબાદ ટોળાએ શૌકત અલીને બહાર કાઢ્યા અને તેમને માર મારવા લાગ્યા.

ઇઝરાયલ ચૂંટણી : નેતન્યાહુ અને ગન્ત્ઝનો જીતનો દાવો

બેન્ની ગન્ત્ઝ અને નેતન્યાહુ

ઇઝરાયલમાં થયેલી ચૂંટણીના ઍક્ઝિટ પોલ એવું સૂચવી રહ્યા છે કે વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ અને તેમના પ્રતિસ્પર્ધી બેન્ની ગન્ત્ઝ બન્નેને સ્પષ્ટ બહુમતી નથી મળી રહી.

ઍક્ઝિટ પોલ મુજબ સેન્ટ્રિસ્ટ બ્લ્યૂ...\n\ntl;dr:

'એનડીટીવી' માં છપાયેલા અહેવાલ અનુસાર ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીએ મંગળવારના રોજ ભાજપના મૅનિફેસ્ટો લૉન્ચિંગ કાર્યક્રમ વખતે પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતા કહ્યું, "જે લોકો બાલાકોટ ઍરસ્ટ્રાઇકના પુરાવા માગે છે તે પાકિસ્તાની છે, પછી ભલે તે હુમલામાં જીવ ગુમાવનારા સૈનિકોના પરિવારજનો કેમ ના હોય."


બાલાકોટ હુમલા પછી પાકિસ્તાનના વાયુક્ષેત્ર પ્રતિબંધની વિમાનસેવાઓ પર આ અસર થઈ રહી છે\nઆનાથી ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે હજુ પણ તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ છે, તેના પરિણામ સ્વરૂપ પાકિસ્તાને તેના હવાઈક્ષેત્ર પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે. આ પ્રતિબંધથી આંતરરાષ્ટ્રીય ઍરલાઇન્સ કંપનીઓ પ્રભાવિત થઈ છે.

પાકિસ્તાને આ ઘટનાઓ પછી છેલ્લા ઘણા સમયથી તેના હવાઈક્ષેત્રને ઉડાન માટે બંધ કરી દીધું હતું અને તે પછી જ્યારે આંશિક રીતે તેમાં છૂટછાટ આપી તેમાં પણ ભારત સાથેની હવાઈસીમાનો સમાવેશ નહોતો થતો. હવે પાકિસ્તાને ભારતીય ઉડાનો માટે તેના હવાઈક્ષેત્ર પર લાદેલો પ્રતિબંધ 30 મે સુધી નહીં ઉઠાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

પાકિસ્તાનના આ નિર્ણયને કારણે પૂર્વથી પશ્ચિમ અને પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ જનારી આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડાનોમાંથી કેટલીક ઉડાનો પ્રભાવિત થઈ છે.

આને કારણે હવાઈ કંપનીઓના ખર્ચા તો વધ્યા જ છે, ઉડાનનો સમય પણ વધ્યો છે. કેટલીય ઉડાન જે નૉન-સ્ટૉપ હતી તેને ઈંધણ માટે રોકાવું પડે છે જેની ખર્ચ અલગઅલગ છે.

આ પ્રતિબંધથી સૌથી વધારે પ્રભાવિત પાકિસ્તાનના પાડોશી દેશો છે જેમની ઓછા દરની ઉડાનોને હવે લાંબો રસ્તો કાપવો પડે છે. જોકે, આનાથી પૂર્વ તરફ અને અમેરિકા જતી ઉડાનો પર ગંભીર પ્રભાવ પડ્યો છે.

અત્યાર સુધી શું સ્થિતિ છે?

આ સમયે પાકિસ્તાનની પૂર્વ અને ભારતની પશ્ચિમ સીમા પરથી ઉડાનોને પસાર થવાની અનુમતિ નથી. આનાથી દુનિયાભરમાંથી આવતી ઉડાનો આ સીમાથી દૂર રહી ઉડાન ભરે છે.

પાકિસ્તાની સરકારે અત્યાર સુધી આ વિષયમાં કોઈ નિર્ણય નથી કર્યો અને નાગરિક ઉડ્ડયન પ્રાધિકરણનું કહેવું છે કે તે સરકારે કરેલા આદેશનું પાલન કરે છે અને આગળ પણ સરકારે કરેલા નિર્ણયનો અમલ કરાશે.

આ સમયે પાકિસ્તાનના હવાઈક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરી કોઈ પણ વિમાન પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ અને  પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ નથી જઈ શકતા. ઉદાહરણ રૂપે કાબુલથી દિલ્હીની ઉડાન હવે પાકિસ્તાનના રસ્તે નથી જઈ શકતી, પણ આ ઉડાને ઈરાનથી અરબસાગર થઈને દિલ્હીનો રસ્તો લેવો પડશે.

પાકિસ્તાન આવનારી ઉડાનો અથવા પાકિસ્તાન ઉપરથી પસાર થઈ ચીન, કોરિયા અને જાપાન જનારી ઉડાનો પાકિસ્તાનના હવાઈક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરી શકે છે. જોકે, તેમણે પશ્ચિમી સીમાથી બચીને પાકિસ્તાન ઉપરથી પસાર થઈને જવું પડે છે.

આ વિશે વધુ વાંચો

આ પ્રતિબંધથી પાકિસ્તાનમાં શું અસર?

આ પ્રતિબંધથી પાકિસ્તાનથી પૂર્વ તરફ મુસાફરી કરનારા યાત્રિકો માટે મુશ્કેલીઓ વધી ગઈ છે. પાકિસ્તાનથી દૂર આવેલા ઑસ્ટ્રેલિયા જનારા યાત્રિકો મોટા ભાગે થાઈ ઍરવેઝની ઉડાનોથી મુસાફરી કરતા હતા પણ તેમણે આજકાલ તેમની ઉડાનો સ્થગિત કરી દીધી છે....\n\ntl;dr:

ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરના પુલવામામાં સુરક્ષાદળ પર હુમલો અને પછી ભારતીય વાયુસેનાએ બાલાકોટમાં કરેલી ઍરસ્ટ્રાઇકને આશરે ત્રણ મહિનાનો સમય થવા આવ્યો છે.


બાલાકોટના હીરો વિંગ કમાન્ડર અભિનંદન દ્વારા મોદીને મત અને ભાજપને સમર્થનનું સત્ય- ફૅક્ટ ચેક\nસોશિયલ મીડિયા પર હજારો વખત આ તસવીર શૅર કરવામાં આવી છે

જે લોકોએ સોશિયલ મીડિયા પર આ તસવીરને શૅર કરી છે, તેમણે શબ્દશઃ એક જેવા સંદેશ પોસ્ટ કર્યા છે.

આ સંદેશ છે : "વિંગ કમાન્ડર અભિનંદનજીએ ખુલ્લેઆમ ભાજપને સમર્થન કર્યું છે અને મત પણ આપ્યો છે મોદીજીને વડા પ્રધાન બનાવવા માટે અને તેમનું કહેવું છે કે વર્તમાન મોદીજી કરતાં વધારે સારા કોઈ વડા પ્રધાન હોઈ શકે નથી. કૉંગ્રેસીઓ તમે કોઈ જવાનને જીવિત પરત ન લાવી શક્યા."

ભારતીય વાયુસેનાના વિંગ કમાન્ડર અભિનંદનનું મિગ-21 બાઇસન વિમાન 27 ફેબ્રુઆરી 2019ના રોજ ભારત દ્વારા પાકિસ્તાન પર જવાબી કાર્યવાહી દરમિયાન પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં ક્રેશ થઈ ગયું હતું.

ત્યારબાદ અભિનંદનની પાકિસ્તાની સેનાએ ધરપકડ કરી લીધી હતી. પરંતુ બે દિવસ બાદ એટલે કે 1 માર્ચના રોજ તેમને મુક્ત કરી દેવામાં આવ્યા હતા.

લોકસભા ચૂંટણી માટે 11 એપ્રિલના રોજ યોજાયેલા પહેલા તબક્કાના મતદાન બાદ ફેસબુક અને ટ્વિટર પર આવી સેંકડો પોસ્ટ છે જેમાં આ તસવીરને વિંગ કમાન્ડર અભિનંદનની ગણાવવામાં આવી છે.

'નમો ભક્ત' અને 'મોદી સેના' જેવા દક્ષિણપંથી વલણ ધરાવતા ઘણા મોટા ફેસબુક ગ્રૂપ્સમાં આ તસવીરને શૅર કરવામાં આવી છે.

આ તસવીરની હકીકત જાણવા માટે બીબીસીના વાચકોએ પણ વૉટ્સએપના માધ્યમથી અમને આ તસવીર મોકલી છે.

તસવીરની તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે સોશિયલ મીડિયા પર ભારતીય વાયુસેનાના વિંગ કમાન્ડરના નામે જે દાવા કરવામાં આવી રહ્યા છે, તે પાયાવિહોણા છે અને તસવીર અભિનંદન વર્થમાનની નહીં, પણ તેમના જેવી મૂંછ રાખતા બીજા કોઈ શખ્સની છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

બોગસ તસવીરની તપાસ

વિંગ કમાંડર અભિનંદનની મૂંછ બની ફેશન સ્ટેટમેન્ટ

ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે હાલ જે તણાવ વધ્યો હતો તે દરમિયાન વાયુ સેનાના વિંગ કમાન્ડર અભિનંદન એક નેશનલ હીરો તરીકે લોકો સામે આવ્યા.

તેમના શૌર્ય અને આત્મવિશ્વાસના દરેક વ્યક્તિએ વખાણ કર્યા.

જ્યારે તેઓ પાકિસ્તાનથી ભારત પરત ફર્યા, તો એવા કોઈ રિપોર્ટ આવ્યા હતા કે જેમાં અભિનંદનની મૂંછની સ્ટાઇલનો ઉલ્લેખ હતો અને લોકો તેમના જેવી સ્ટાઇલ અપનાવવાની વાત કરી રહ્યા હતા.

સોશિયલ મીડિયા પર જે તસવીર હવે અભિનંદનના નામે વાઇરલ થઈ રહી છે તેમાં જોવા મળી રહેલા વ્યક્તિની મૂંછોની સ્ટાઇલ અભિનંદન સાથે મળે છે.

પરંતુ આ વ્યક્તિના ગળામાં ભાજપના ચૂંટણી ચિન્હવાળું મફલર બંધાયેલું છે.

અમે આ વાઇરલ તસવીરની સરખામણી જ્યારે વિંગ કમાન્ડર અભિનંદનની અસલી તસવીર સાથે કરી...\n\ntl;dr:

ફેસબુક અને ટ્વિટ સહિત અન્ય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર આ તસવીર એવા દાવા સાથે શૅર કરાઈ રહી છે કે પાકિસ્તાનથી ભારત પરત ફરેલા વિંગ કમાન્ડર અભિનંદન વર્થમાને ખુલ્લેઆમ ભાજપને સમર્થન આપ્યું છે અને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના પક્ષમાં મતદાન કર્યું છે.


બાલાકોટમાં ભારતીય વાયુસેનાના હુમલામાં કેટલા મર્યા, કેટલું નુકસાન?\nભારતે બાલાકોટમાં ચરમપંથી સંગઠન જૈશ-એ-મોહમ્મદની તાલીમ શિબિરને નિશાન બનાવવાનો અને ત્યાં હાજર બધા ચરમપંથીઓ માર્યા ગયા હોવાનો દાવો કર્યો હતો.

બીજી તરફ પાકિસ્તાને કહ્યું કે ત્યાં કોઈ પ્રશિક્ષણ શિબિર છે જ નહીં.

ભારતે ખુલ્લી જગ્યામાં બૉમ્બ ફેંક્યા હતા અને પાકિસ્તાની વાયુસેનાની જવાબી કાર્યવાહી બાદ ભારતના લડાકુ વિમાન ભાગી ગયા હતા.

બંને દેશ આ પ્રકારના દાવા કરી રહ્યા છે ત્યારે મીડિયા પણ પોતપોતાની રીતે વાતો કરે છે. કેટલીક મીડિયા ચેનલ્સે તો 300 ચરમપંથીઓ માર્યા ગયા હોવાનો દાવો કર્યો હતો.

એવા પણ સમાચાર આવ્યા હતા કે બાલાકોટમાં ચરમપંથીઓ માટે છ એકરમાં શિબિર તૈયાર કરાઈ હતી, જેમાં કેટલીય સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ હતી અને ચરમપંથીઓને ત્યાં બધા પ્રકારનું પ્રશિક્ષણ મળતું હતું. જોકે, નિષ્પક્ષ રીતે આ દાવાઓની કોઈ પુષ્ટિ થઈ શકી નથી.

પોતાના દાવાની પુષ્ટિ માટે પાકિસ્તાને આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયાને હુમલાની જગ્યા જાબામાં આવવા આમંત્રણ આપ્યું હતું. જાબા બાલાકોટમાં આવેલું છે.

પાકિસ્તાની સેનાની સુરક્ષામાં મીડિયાને જાબા લઈ જવામાં આવ્યું હતું. ત્યાંની સ્થિતિ પર તૈયાર કરાયેલા ન્યૂઝ રિપોર્ટનો સાર અહીં વાંચોઃ

બીબીસીનો ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ

ભારતીય હુમલા બાદ બીબીબી સંવાદદાતા સહર બલોચ પણ ત્યાં પહોંચી હતી. તેઓએ હુમલામાં ઘાયલ એક સ્થાનિક શખ્સ નૂરાન શાહ સાથે વાત કરી. તેનું ઘર ઘટનાસ્થળ પાસે જ છે.

નૂરાન શાહે જણાવ્યું, "એ રાતે હું ઊંઘતો હતો. તીવ્ર અવાજથી હું જાગી ગયો. જ્યારે હું ઊઠ્યો તો પ્રચંડ ધડાકો થયો."

"જ્યારે આ ધડાકો થયો તો મેં બહાર નીકળવાનો પ્રયાસ કર્યો. મને લાગ્યું કે આ કોઈ ખતરનાક કામ લાગે છે, જ્યારે હું દરવાજા પાસે આવ્યો તો ત્રીજો ધડાકો થયો."

"આ જગ્યા 15 મિટર કે તેનાથી પણ વધુ નજીક હતી."

"બીજો ધડાકો થતાં જ દરવાજો તૂટી ગયો. ત્યારે હું, મારી દીકરી અને પત્ની ત્યાં જ બેસી ગયાં. મને એમ કે હવે મરવાનું જ છે. ત્યારબાદ ચોથો ધડાકો થયો, જે ઓછી તીવ્રતાવાળો હતો, અમે ત્યાં જ બેસી રહ્યા. થોડી વાર પછી અમે ઊઠ્યાં."

"બહાર નીકળીને જોયું તો મકાનની દીવાલો, છાપરાંઓ પર તિરાડો પડી ગઈ હતી. બસ, અલ્લાહે અમને બચાવી લીધાં. મને માથામાં થોડું વાગ્યું છે. પગ અને કમરમાં પણ થોડી ઈજા થઈ છે."

"પાકિસ્તાની સેના આવતાં અવરજવર શું અસર થઈ એ બાબતે પ્રાંતના એક વિદ્યાર્થીએ જણાવ્યું:

"સવારથી લોકો માટે એ વિસ્તારમાં પ્રતિબંધ લાદી દેવાયો હતો.  (પાકિસ્તાની) સેના તરફથી અટકાવવામાં આવ્યા છે."

આ સિવાય ખૈબર...\n\ntl;dr:

બાલાકોટમાં ભારતીય વાયુસેનાની કાર્યવાહી બાદ ભારત અને પાકિસ્તાન બંનેએ પોતપોતાના દાવાઓ રજૂ કર્યા હતા.


બાલિકા ગૃહ રેપ કાંડ: ઠાકુરને મળતી કરોડ રૂપિયાની ગ્રાંટ\nબાલિકા ગૃહમાં આવ્યા બાદ સરકાર દર વર્ષે તેમના નામ પર 40 લાખ રૂપિયાની સહાય આપવા લાગી. આ પૈસાને કારણે બ્રજેશ ઠાકુરે આ બાળકીઓને તેમના ઘરમાં આશરો આપ્યો.

પરંતુ શું સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલા લાખો રૂપિયા યોગ્ય હેતુ માટે ખર્ચાયા ખરાં?

આ રિપોર્ટ ઠાકુરના ઘરમાં બાળકીઓ દ્વારા વીતાવેલા એ કાળા દિવસ-રાતનો ઘટનાક્રમ વર્ણવે છે.

બ્રજેશ ઠાકુરને સરકાર દ્વારા દર વર્ષે એક કરોડ રૂપિયાની રકમ મળતી હતી જેમાંથી બાલિકા ગૃહ માટે 40 લાખ મળતા હતા.

પરંતુ આ ગૃહમાં રહેતી 34 યુવતીઓએ જે યાતનના કહાણી સંભળાવી તેની પરથી લાગે છે કે 40 લાખ રૂપિયા તેમનું શારીરિક શોષણ કરવા માટે આપવામાં આવતા હતા.

ઠાકુરની સરકારી વિભાગ સાથે સાંઠગાંઠ

મુઝ્ઝફરપુરમાં ઠાકુરને વૃદ્ધાશ્રમ, અલ્પાવાસ, ખુલ્લા આશ્રય સ્થાન અને સુધાર ગૃહ માટે પણ ટૅન્ડર મળ્યા હતા.

ખુલ્લા આશ્રય સ્થાન માટે દર વર્ષે 16 લાખ, વૃદ્ધાશ્રમ માટે 15 લાખ અને અલ્પાવાસ માટે 19 લાખ રૂપિયા મળતા હતા.

ઠાકુર પર સરકારી વિભાગ મહેરબાન હતા. પરંતુ સમગ્ર ભાંડો ફૂટ્યા બાદ અધિકારીઓ પાસે એ સવાલનો જવાબ નથી કે કોઈ એક એનજીઓને આટલા ટૅન્ડર કઈ રીતે મળ્યાં?

આ સવાલનો જવાબ ના તો બિહાર સમાજ કલ્યાણ વિભાગ પાસે છે ના તો બાળ સંરક્ષણ વિભાગ પાસે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

જ્યારે આ સવાલ મુઝ્ઝફરપુરનાં એસએસપી હરપ્રીત કૌરને પૂછવામાં આવ્યો તો તેમણે કહ્યું કે બ્રજેશ ઠાકરુને આપવામાં આવેલા ટૅન્ડરમાં ઘણાં નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવામાં આવ્યું હતું.

હરપ્રીત કૌર કહે છે, "સમયાંતરે એવી ચીજો બહાર આવી રહી છે જેને કારણે શંકા વધી રહી છે. જે ઘરની પસંદગી બાલિકા ગૃહ માટે કરવામાં આવી હતી તેણે નિયમોનું ઉલ્લંઘન કર્યું."

"જ્યાં બાલિકા ગૃહ હતું એ જ કૅમ્પસમાં ઠાકુરનું ઘર હતું. એ ઘરમાંથી ઠાકુરનું સમાચાર પત્ર 'પ્રાત:કમલ' નીકળે છે. ઘરની સ્થિતિ સારી નથી અને તેમાં સીસીટીવી અનિવાર્ય હોવા છતાં નથી. અમે આ અંગે રિપોર્ટ માગ્યો છે જે તપાસનો એક ભાગ છે."

એફઆઈઆરના દિવસે મળ્યું એક નવું ટૅન્ડર

જે દિવસે ઠાકુર વિરુદ્ધ ફરિયાદ નોંધાઈ હતી તે દિવસે પટનામાં મુખ્યમંત્રી ભિક્ષાવિત્તિ નિવારણ યોજના અંતર્ગત અલ્પાવાસનું ટૅન્ડર આપવામાં આવ્યું.

બ્રજેશ ઠાકુરના પ્રભાવ સામે બધા જ નિયમો નબળા હતા. બાળકીઓ સાથે શારીરિક શોષણ મુદ્દે તેમના પર 31 મેના રોજ ફરિયાદ દાખલ થઈ હતી અને એ જ દિવસે બિહાર સરકારના સમાજ કલ્યાણ વિભાગે તેમને પટનામાં મુખ્યમંત્રી ભિક્ષાવૃત્તિ નિવારણ યોજના અંતર્ગત અન્ય એક ટૅન્ડર...\n\ntl;dr:

હાલમાં જ બિહારના સમાજ કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા ચલાવવામાં આવતા બાલિકા ગૃહમાં રહેતી બાળકીઓ સાથે દુષ્કર્મની ખબર આવી હતી. અહીં આવેલી 46 બાળકીઓનું જીવન અહીં આવ્યા પહેલાં પણ સારું નહોતું.


બાળક પેદા કરવાનો ડર આ બીમારી વિશે જાણો છો?\nમહિલાઓ મા બનતા એટલી ડરે છે કે એ ગર્ભપાત પણ કરી લેતી હોય છે

સામંથા ટોકોફોબિયાની બીમારીથી પીડાય છે. આ એક પ્રકારનો ફોબિયા છે, જેનાથી મહિલાઓને પ્રસૂતિ અને બાળકોને જન્મ આપતા ડર લાગે છે.

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આશરે 14 % મહિલાઓ આ પ્રકારના ફોબિયાથી પીડાય છે.

આ ફોબિયાવાળી મહિલાઓના મગજમાં સતત ડર રહ્યા કરે છે. ગર્ભવતી મહિલાઓને જોઈને પણ એ ગભરાઈ જાય છે.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

એટલે સુધી કે પ્રસૂતિ કે બાળક પેદા કરવાની વાત સાંભળીને એમનો પરસેવો છૂટી જાય છે અને ધ્રૂજવા લાગે છે.

શા માટે થાય છે આવી સ્થિતિ?

ટોકોફોબિયામાં મહિલા ગર્ભાવસ્થા ટાળવાના પ્રયત્નો કરે છે

બાળકો માટે કામ કરનારી સંસ્થા ટૉમીના જણાવ્યા મુજબ, ''મોટાભાગની મહિલાઓ પ્રસૂતિ દરમિયાન નર્વસ હોય છે, જે સામાન્ય છે. પરંતુ ટોકોફોબિયા આ સામાન્ય ગભરામણથી બિલકુલ અલગ છે.''

રેના આવી મહિલાઓને મદદ કરવાનું કામ કરે છે. એમણે કહ્યું, ''ટોકોફોબિયાથી પીડિત મહિલાઓ ગર્ભાવસ્થાને ટાળવા ગમે તે હદે જઈ શકે છે. એ મા બનતા એટલી ડરે છે કે એ ગર્ભપાત પણ કરાવી લેતી હોય છે.''

સામંથા દર અઠવાડિયે સારવાર માટે જાય છે પણ એમને લાગે છે કે પરિવાર અને દોસ્તો તેમને સમજી શકતા નથી.

એ લોકો કહે છે ''આમા કોઈ મોટી વાત નથી, હું ઓવરરિએક્ટ કરું છું.''

આવું જ કંઈક સામંથા સાથે પણ થયું. તેમના પતિ બાળક ઇચ્છે છે પણ સામંથાને ખૂબ જ ડર લાગે છે.

એમણે કહ્યું,''મેં મારા ડરને દૂર કરવા અને ગર્ભનિરોધક દવા ન ખાવાની કોશિશ કરી પણ હવે તો હું ડરને લીધે સેક્સ કરતા પણ ડરું છું.''

સામંથાએ કહ્યું, ''મે ઘણીવાર મારા પતિથી છુપાઈને દવા ખાવાનું વિચાર્યું કે જેથી હું પ્રૅગ્નન્ટ ન થઈ જાઉ. હું બાળક માટે તૈયાર નથી."

"કોઈ મારા પેટમાં શ્વાસ લે, હાથ-પગ હલાવે કે મારા પેટમાં જ મોટું થાય, એ માટે મને મારા શરીર પર ભરોસો નથી. મને ખબર નથી કે મારા મગજમાં આવો ડર શા માટે છે.''

આશરે 14 % મહિલાઓને આ પ્રકારનો ફોબિયાથી પીડાય છે

દાયણ તરીકે કામ કરનાર સોફી કહે છે કે પહેલાંની સરખામણીમાં એમને એવી મહિલાઓ વધારે જોવા મળે છે કે જેમના મનમાં પ્રૅગનન્સીને લઈને ડર હોય છે.

સોફીએ કહ્યું, ''ટોકોફોબિયા ઍંગ્ઝાયટિ ડિસઓર્ડર સાથે જોડાયેલો છે અને વધારે મહિલાઓ આનાથી પીડાવા લાગી છે.''

ફોબિયાનો શિકાર

શોષણ, માનસિક તકલીફ કે ખરાબ અનુભવના કારણે આ ફોબિયા થઈ શકે છે

33 વર્ષની લૌરાએ પણ આ ડરથી છૂટકારો મેળવવા સારવાર શરૂ કરાવી છે. એમણે કહ્યું ''ફિલ્મો અને ટીવીમાં બાળકોના...\n\ntl;dr:

26 વર્ષની સામંથા કહે છે, ''મને પેટમાં કોઈ બહારની વસ્તુ આવશે એવો સતત ડર લાગે છે.''


બાળકને જન્મ આપ્યાના અડધા કલાકમાં માતાએ હૉસ્પિટલમાં પથારી પર પરીક્ષા આપી\nપશ્ચિમ ઇથોપિયાના મેટુનાં 21 વર્ષનાં અલમાઝ દિરીસે એવું વિચાર્યું હતું કે તેમની સેકંડરી સ્કૂલની પરીક્ષા તેમના બાળકના જન્મ પહેલાં જ આવી જશે. પરંતુ રમજાન મહિનાને કારણે તેમની પરીક્ષા પાછળ ગઈ.

તેમની પ્રથમ પરીક્ષાના દિવસે સોમવારે જ તેમણે એક દવાખાનામાં બાળકને જન્મ આપ્યો.

અલમાઝ કહે છે, "તેઓ ગર્ભવતી હતાં, ત્યારે વાંચવામાં કોઈ તકલીફ પડી નથી કારણ કે તેઓ ગ્રૅજ્યુએટ થવામાં વધુ એક વર્ષ રાહ જોવા નહોતા માગતા."

તેમણે સોમવારે દવાખાનામાંથી પોતાની અંગ્રેજી, અમ્હેરિક અને ગણિતની પરિક્ષા આપી.

બાકીનાં વિષયોની પરિક્ષા તેઓ આગામી બે દિવસોમાં આપશે.

પ્રસૂતિની પીડા

અલમાસે બીબીસીને કહ્યું, "હું પરીક્ષા આપવાની ઉતાવળમાં હતી, તેથી મારા માટે પ્રસૂતિની પીડા બહુ મુશ્કેલ નહોતી."

તેમના પતિ ટૅડેસી તુલુએ જણાવ્યું કે તેમને શાળાને મનાવવા થોડા પ્રયત્ન કરવા પડ્યા કે અલમાઝ હૉસ્પિટલમાં પરીક્ષા આપવા દે.

ઇથોપિયામાં છોકરીઓ માધ્યમિક શાળાનો અભ્યાસા છોડી દે અને પછી પાછળથી અભ્યાસ પૂરો કરે તે સામાન્ય બાબત છે.

અલમાઝને હવે બે વર્ષનો અભ્યાસક્રમ કરવો છે, જેની મદદથી તેઓ યુનિવર્સિટીનું શિક્ષણ મેળવી શકશે.

તેમણે કહ્યું કે તેમનું બાળક સ્વસ્થ છે અને પરિક્ષા આપી શક્યા તે બાબતથી તેઓ ખુશ છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

આપણે એવા ઘણા કિસ્સા જોયા છે, જ્યારે લગ્ન મંડપમાં પહોંચતા પહેલાં કન્યા કોઈ પરીક્ષા આપવા કે મત આપવા પહોંચી હોય. પરંતુ આ કિસ્સામાં એવું થયું છે કે એક માતાએ પોતાના બાળકને જન્મ આપ્યાની 30 જ મિનિટમાં હૉસ્પિટલમાં પથારી પર જ પરીક્ષા આપી.


બાળકને જન્મના એક કલાકની અંદર માતાનું દૂધ ન મળે તો શું થાય?\nયુનિસેફ અનુસાર ઓછી અને મધ્યમ સ્તરની આવક ઘરાવતા મોટાભાગના દેશોમાં દર પાંચમાંથી માત્ર બે બાળકોને જ જન્મ પછી તરત પ્રથમ ધાવણ મળી શકે છે.

આનાથી બાળકોના આરોગ્ય પર અસર થાય છે. વધુમાં તેમના જીવન સામે જોખમ પણ ઊભું થાય છે.

યુનિસેફનો રિપોર્ટ વિશ્વના 76 દેશોમાં થયેલા અભ્યાસ પરથી તૈયાર કરાયો છે.

રિપોર્ટ અનુસાર 7 કરોડ 80 લાખ બાળકો એવાં છે જેમને માતાનું પહેલું ધાવણ નથી મળી શકતું.

પહેલા એક કલાકમાં ધાવણ ન મળે તો શું થાય?

જો કોઈ મહિલા તેમના બાળકને જન્મના પહેલા એક કલાકમાં સ્તનપાન ન કરાવે તો તેની શું અસર થઈ શકે?

રિપોર્ટ અનુસાર આવું થાય તો બાળકનું મૃત્યુ થવાની શક્યતા 33 ટકા વધી જાય છે.

વળી જો જન્મના 24 કલાક સુધી સ્તનપાન ન કરાવવામાં આવે તો મૃત્યુનું જોખમ બમણું થઈ જાય છે.

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે

દાવો કરવામાં આવે છે કે જે બાળકોને જન્મના એક કલાકમાં જ માતાનું પ્રથમ ધાવણ મળી જાય છે, તે બાળકો વધું સ્વસ્થ હોય છે.

વળી  કેટલાક પ્રકારના ઇન્ફેક્શન સામે તેમની રોગ પ્રતિકારક ક્ષમતામાં પણ વધારો થાય છે.

માતા અને બાળકનો આ સંપર્ક સ્તનપાન માટે જરૂરી દૂધ બનવા માટે આવશ્યક છે. આ પ્રથમ સંપર્કથી કોલોસ્ટ્રોમ બનવામાં પણ મદદ મળે છે.

સાયન્સ ડેલી અનુસાર કોલોસ્ટ્રોમને પ્રથમ ધાવણનું દૂધ પણ કહેવામાં આવે છે. માતા બન્યા બાદ કેટલાક દિવસો સુધી કોલોસ્ટ્રમ જ ઉત્પન્ન થાય છે.

તે ઘટ્ટ, ચીકણું અને પીળા રંગનું હોય છે. તેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ, પ્રોટીન, પ્રતિકારક ક્ષમતા વિકસાવતા પોષક તત્ત્વો હોય છે.

તેમાં ફેટ ઘણું ઓછું હોય છે આથી બાળક તેને સરળતાથી પચાવી શકે છે. બાળકના પ્રથમ સ્ટૂલ (મેકોનિયમ) માટે પણ એ જરૂરી છે.

રિપોર્ટ અનુસાર માતાના પ્રથમ ધાવણને બાળક માટે રસી તરીકે પણ માનવામાં આવે છે.

ભારતમાં શું સ્થિતિ છે?

યુનિસેફના રિપોર્ટ અનુસાર પૂર્વ અને દક્ષિણ આફ્રિકામાં સ્તનપાન મામલે સૌથી વધુ જાગૃતિ છે. અહીં 65 ટકા જાગરૂકતા છે. જ્યારે પૂર્વ એશિયામાં સૌથી ઓછી 32 ટકા જાગરૂકતા છે.

76 દેશોની યુનિસેફની આ યાદીમાં ભારત 56મા ક્રમે છે. પાકિસ્તાનનો 75મો અને શ્રીલંકા પ્રથમ ક્રમે છે.

શું સી-સેક્શનની પણ અસર થઈ શકે?

રિપોર્ટમાં કહેવાયું છે કે સી-સેક્શન એટલે કે ઑપરેશન દ્વારા થતી પ્રસૂતીના કારણે બાળક અને માતા એક કલાકની અંદર સંપર્કમાં નથી આવી શકતા.

આથી બાળકને માતાનું પહેલું ધાવણ નથી મળી શકતું.

વર્ષ 2017ના આંકડાઓ અનુસાર સી-સેક્શન દ્વારા થતી પ્રસૂતીમાં 20 ટકાનો વધારો નોંધાયો...\n\ntl;dr:

બાળક માટે માતાનું ધાવણ વરદાનરૂપ છે પરંતુ તેને જન્મના એક કલાકમાં પહેલું ધાવણ ન મળે તો તેના જીવન સામે જોખમ સર્જાઈ શકે છે.


બાળકને સુવડાવવા માટેની અપનાવાઈ આ સાવ અનોખી યુક્તિ\nયુકેના એસેક્સ સ્થિત લૌરા ગેર્સન અને તેમનાં પાર્ટનર સ્ટીવ માર્ટિન તેમની પુત્રી એમેલિયાના ઘોડિયામાં એકની જગ્યાએ દસ ડમીઝ મૂક્યાં.

પેરેન્ટિંગ વેબસાઇટ 'મધરલોડ' પર આ સંબંધી પોસ્ટ કર્યા પછી તેમને સમગ્ર વિશ્વમાંથી પ્રશંસા પ્રાપ્ત થઈ.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

યુકેનાં એક દંપતીએ તેમના બાળકને સુવડાવવા માટે ડમીઝનો ઉપયોગ કર્યો અને તે સોશિયલ મીડિયા પર ખૂબ જ લોકપ્રિય સાબિત થયો છે.


બાળકો સાથે અશ્લીલતા મામલે વેટિકનના પૂર્વ રાજદૂતને પાંચ વર્ષની કેદ\nવકીલ સાથે ફાધર કેપેલ્લા

મોનસાઇનર કાર્લો અલ્બર્ટો કેપેલ્લાને વૅટિકનની કોર્ટમાં દોષિત જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. સુનાવણી દરમિયાન તેમના મોબાઇલ ફોનમાં મોટી સંખ્યામાં અશ્લીલ તસવીરો અને વીડિયો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું.

ફાધર કેપેલ્લાએ જણાવ્યું કે વોશિંગટન ડીસીમાં વૅટિકન દૂતાવાસમાં રાજદૂત તરીકે પોતાના કાર્યકાળ દરમિયાન તેઓ આર્થિક કટોકટીનો સામનો કરી રહ્યા હતા.

ગત વર્ષે શંકાના આધારે કેપેલ્લાને અમેરિકાથી પરત વૅટિકન બોલાવી લેવાયા હતા.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

અમેરિકાએ તે સમયે કેપેલ્લાના રાજદ્વારા હકો છીનવી લેવાની વાત કહી હતી કે જેથી કરીને તેમના પર કેસ કરી શકાય. ત્યારબાદ કેનેડાની પોલીસે કેપેલ્લા વિરુદ્ધ ધરપકડનું વૉરન્ટ જાહેર કર્યું હતું.

હવે કેપેલ્લા વૅટિકનની નાની એવી જેલમાં પાંચ વર્ષની સજા કાપશે અને સાથે જ તેમને પાંચ હજાર યુરોનો (આશરે 3,95,907 રૂપિયા) દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે.

કેથલિક ચર્ચમાં બાળ શોષણનો આ નવો મામલો સામે આવ્યો છે.

આ પહેલાં મે મહિનામાં ચિલીના 34 ધર્મગુરૂઓને બાળશોષણ મામલે રાજીનામા આપવાં આદેશ અપાયા હતા.

મે મહિનામાં જ ઑસ્ટ્રેલિયાએ મુખ્ય પાદરી ફિલીપ વિલ્સનને 1970માં થયેલા બાળ શોષણના કેસ મામલે સજા આપી હતી.

જોકે, તેઓ માત્ર પોતાની જવાબદારીમાંથી મુક્ત થયા છે પણ મુખ્ય પાદરીના પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું નથી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

\n\ntl;dr:

બાળકો સાથે અશ્લીલતાના આરોપસર વૅટિકનના રાજદૂત રહી ચૂકેલા પાદરીને પાંચ વર્ષની કેદની સજા આપવામાં આવી છે.