શીર્ષક: કાશ્મીર : ભારતીય સૈનિકની આ વાઇરલ તસવીરનું સત્ય શું છે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

સોશિયલ મીડિયા પર એક ભારતીય સૈનિકની આ તસવીર વાઇરલ થઈ રહી છે.

જ્યારે અન્ય કેટલાંક ગ્રૂપમાં આ તસવીરને કાશ્મીરના અલગ-અલગ વિસ્તારોની ગણાવીને શૅર કરવામાં આવી રહી છે.

ટૂંકમાં આ તસવીર ફેસબુક પર 70 હજાર કરતાં વધુ વખત શૅર કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત વૉટ્સઍપ અને ટ્વિટર પર પણ આ તસવીર શૅર કરાઈ રહી છે.

આ વાઇરલ તસવીર પાછળની કહાણી શું છે? એ જાણવા માટે બીબીસીએ આ તસવીર લેનારા 19 વર્ષના ફોટોગ્રાફર ફૈઝલ બશીર સાથે વાત કરી.

તસવીર ક્યારની અને ક્યાંની છે?

ફૈઝલ બશીરે ખેંચેલી તસવીર

શ્રીનગરથી જોડાયેલા બડગામ જિલ્લામાં રહેતા ફૈઝલ બશીરના જણાવ્યા અનુસાર આ તસવીર તેમણે 2જી ઑગસ્ટ 2019ના રોજ ખેંચી હતી.

આ તસવીર એ સમયની છે જ્યારે દક્ષિણ-કાશ્મીરના શોપિયાં જિલ્લામાં ભારતીય સૈન્ય અને ઉગ્રવાદીઓ વચ્ચે અથડામણ ચાલી રહી હતી.

ફૈઝલ અનંતનાગ જિલ્લાની સરકારી ડિગ્રી કૉલેજમાં માસ કૉમના વિદ્યાર્થી છે.

50 કલાક કરતાં પણ વધુ સમય સુધી ચાલેલી એ અથડામણની તસવીરો ખેંચવા તેઓ શોપિયાં પહોંચ્યા હતા.

તેમણે જણાવ્યું, "લગભગ દોઢ કલાક થઈ હતી જ્યારે મેં તસવીરો ખેંચવાનું શરૂ કર્યું. એ સમયે અંદરની બાજુએ અથડામણ ચાલી રહી હતી. ગોળીબારનો અવાજ આવી રહ્યો હતો. જેટલા પણ રસ્તા અને શેરીઓ અથડામણના સ્થળ તરફ જઈ રહ્યા હતા એ તમામ પર નાકાબંધી લગાવી દેવાઈ હતી."

સૈનિક અંગે જાણકારી

ફૈઝલ બશીર

ફૈઝલે જણાવ્યું કે તેઓ છેલ્લાં બે વર્ષથી કાશ્મીરની ખીણમાં ફોટોગ્રાફી કરી રહ્યા છે.

થોડો સમય પહેલાં તેઓ કાશ્મીરમાંથી પ્રકાશિત થતાં અખબાર માટે કામ કરતા હતા. હાલમાં તેઓ શ્રીનગરમાં સંચાલિત એક ન્યૂઝ વેબસાઇટ માટે કામ કરે છે.

તેમણે જણાવ્યું, "જે ભારતીય સૈનિકની આ તસવીર સોશિયલ મીડિયા પર વાઇરલ થઈ રહી છે તે અથડામણના સ્થળથી ઘણે દૂર લગાવાયેલી નાકાબંધીમાં સામેલ હતો. આ એ જગ્યા હતી કે જ્યાં કેટલાક સ્થાનિકો ભારતીય સરકારે કશ્મીર અંગે લીધેલા નિર્ણયો વિરુદ્ધ પ્રદર્શન કરી રહ્યા હતા."

ફૈઝલે ઉમેર્યું, "જ્યારે મેં આ તસવીર ખેંચી ત્યારે સ્પેશિયલ ઑપરેશન ગ્રૂપનો એક સૈનિક રસ્તા વચ્ચોવચ ખુરશી નાખીને બેઠો હતો. એના હાથમાં એક ઑટોમૅટિક બંદૂક હતી, જેને એ વારંવાર પ્રદર્શનકારીઓ તરફ તાકી રહ્યો હતો. પ્રદર્શનકારીઓને અથડામણના સ્થળ સુધી પહોંચતા અટકાવવાની ફરજ એને સોંપાઈ હતી."

ફૈઝલે સ્થાનિક પોલીસ પાસેથી મળેલી સૂચનાને ટાંકીને કહ્યું, "1-2 ઑગસ્ટ વચ્ચેની રાતે શરૂ થયેલી એ અથડામણમાં બે ઉગ્રવાદીઓ અને એક ભારતીય સૈનિક સહિત ચાર લોકોનાં...


શીર્ષક: કાશ્મીર : રાજ્ય માટે સ્વાયતત્તાની ફારુક અબ્દુલ્લાની માગ\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

અબ્દુલ્લાએ કહ્યું કે 'પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીર' પાકિસ્તાનનો હિસ્સો છે

અબ્દુલ્લાએ કહ્યું કે 'પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીર' પાકિસ્તાનનો હિસ્સો છે, જ્યારે 'ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીર' આપણું છે.

વધુમાં તેમણે કહ્યું કે જો 'ભારત સરકાર' કાશ્મીરને સ્વાયતત્તા નહીં આપશે તે લોકો આઝાદી માગશે.

તેમણે ઉમેર્યું કે, ભારત પાકિસ્તાન પાસેથી 'પાક. પ્રશાસિત કાશ્મીર' નથી લઈ શકતું અને કેન્દ્ર સરકારે કાશ્મીરના તમામ કાળા કાયદા પાછા ખેંચી લેવા જોઈએ.

ડૉક્ટર અબ્દુલ્લાના આ નિવેદનો અને કાશ્મીરમાં હાલની સ્થિતિ મુદ્દે બીબીસી સાથે તેમની ખાસ વાતચીત.

જો કે અબ્દુલ્લા એમ પણ કહે છે કે 'ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીર' ભારતનું છે

સવાલ : તમારા નિવેદનો પર વિવાદ કેમ થાય છે?

જવાબ : વિવાદ?

સવાલ : તમે હાલમાં જ કીધું હતું કે 'પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીર' પાકિસ્તાનનું છે અને 'ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીર' ભારતનું છે, પણ ભારત તો કહે છે કે 'પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીર' ભારતનું છે. તમારું શું કહેવું છે?

જવાબ : કહી રહ્યા છે પણ 70 વર્ષ થયા તેને લેવા માટે ભારત સરકારે શું કર્યું ? ચાર યુદ્ધ થયા, પરંતુ સરહદ તો હજી પણ છે. આથી વિપરીત ભારતે જે હાજી પીરનો વિસ્તાર મેળવ્યો હતો તેને પણ પાકિસ્તાનને આપી દીધો.

જ્યારે ભારતના વડાપ્રધાન  રશિયા ગયા હતા, ત્યારે પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ અયૂબ ખાન પણ ત્યાં ગયા હતા. જ્યારે શાસ્ત્રી સાહેબ અહીંથી ગયા હતા. ત્યારે આ હાજી પીર વિસ્તાર પાછો આપી દેવો પડ્યો હતો.

આખરે તે આપણો જ વિસ્તાર હતો. આપણે તેને મેળવ્યો હતો, તો પછી પરત કેમ આપી દેવો પડ્યો? આમાં વિવાદ શું છે? તેમની પાસે તે ભાગ છે અને આપણી પાસે આ ભાગ છે. તેમાં કોઈ ફેરફાર નહીં થાય.

સ્વાયત્તા નહીં મળે તો લોકો આઝાદી માગશે

સવાલ : તમે એક બીજું પણ નિવેદન આપ્યું હતું જેમાં ભારત સરકારને તમે કહ્યું કે જો સ્વાયતત્તા નહીં આપશો તો લોકો આઝાદી માગશે. પરતું લોકો તો સ્વાયત્તા કરતા આઝાદી વધુ માગે છે?

જવાબ : શું આઝાદી? આઝાદીનો અર્થ શું છે? તમે ચારે બાજુએ જમીનથી ઘેરાયેલા છો. એક તરફ ચીન પાસે પરમાણુ બોંબ છે. ભારત પાસે પરમાણુ બોંબ છે અને પાકિસ્તાન પાસે પણ છે. અમારી પાસે શું છે? અમારી પાસે તો છરી પણ નથી. આઝાદી કોની પાસેથી લઈશું? કહેવું ઘણું સરળ છે.

સવાલ : તમે ઊરીમાં નિવેદન આપ્યું હતું કે પાકિસ્તાને બંગડીઓ નથી પહેરી. તે પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીર' લેવા નહીં દેશે. તેમની પાસે પરમાણુ બોંબ છે. ભારત પાસે પણ તો પરમાણુ બોંબ...


શીર્ષક: કાશ્મીર : વેપારી સંબંધો તોડી પોતાનું જ નુકસાન કરી રહ્યું છે પાકિસ્તાન\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

બંને દેશો વચ્ચે બે સડક માર્ગો-લાહોરથી વાઘા અને પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીરથી વસ્તુઓની આયાત-નિકાસ થતી હતી.

જે બાદ ભારત સરકારે 370માં અપાયેલો કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો પરત ખેંચી લીધો અને ઘણું બધું બદલી ગયું.

જે બાદ પાકિસ્તાન સરકારે ભારત સાથે રાજદ્વારી સંબંધો સીમિત કરવા અને દ્વિપક્ષીય વેપારી સંબંધો સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય કર્યો.

જોકે, હવે સવાલ એ છે કે પાકિસ્તાન અને ભારત વચ્ચે વેપારી સંબંધો એટલા મહત્ત્વના હતા કે પાકિસ્તાનના આ નિર્ણયથી ભારતને પરેશાની થઈ શકે છે?

જો એવું ના હોય તો પછી આ નિર્ણયને કારણે સૌથી વધારે નુકસાન કોને થશે?

પાકિસ્તાનના એક વેપારી, જેઓ બંને દેશ વચ્ચેના વેપારી સંબંધોને ખૂબ સારી રીતે જાણે છે, તેમનું માનવું છે કે બંને દેશો વચ્ચે વેપારી સંબંધો સીમિત છે.

તેમનું કહેવું છે કે બંને દેશો વચ્ચે લેવડ-દેવડ તેમના કુલ વેપારનો ખૂબ નાનો હિસ્સો છે.

ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વેપાર

વૈશ્વિક વેપારને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર કેન્દ્ર (આઈટીસી) સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને વિશ્વ વેપાર સંગઠનના સંયુક્ત જનાદેશ સાથે મળીને કામ કરે છે.

આઈટીસીએ એક સ્પેશિયલ ટ્રેડ મેપ બનાવી રાખ્યો છે, જે દુનિયાભરના 220 દેશો વચ્ચે થનારી 5,300 સામાનોની લેવડ-દેવડનો માસિક, ત્રૈમાસિક અને વાર્ષિક હિસાબ રાખે છે.

કોઈ બે દેશો વચ્ચે થનારા દ્વિપક્ષીય વેપાર સંબંધો સાથે જોડાયેલા આંકડાઓ પણ અહીંથી જ પ્રાપ્ત થાય છે.

જો આઈટીસીના આંકડાઓ પર નજર નાખવામાં આવે તો 2018માં પાકિસ્તાનથી ભારતમાં નિકાસ કરવામાં આવેલી વસ્તુઓનું કુલ મૂલ્ય લગભગ 38.3 કરોડ અમેરિકન ડૉલરથી વધારે હતું પરંતુ આ પાકિસ્તાનની નિકાસના માત્ર બે ટકા જ હતી.

આ દરમિયાન લગભગ 2.06 અબજ અમેરિકન ડૉલરનો સામાન ભારતથી પાકિસ્તાન ગયો હતો. આ ભારતમાંથી થતી નિકાસના માત્ર 0.1 ટકા છે.

જોકે, પાકિસ્તાનમાં વેપારી અને ટ્રેડ કૉમર્સ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા અધિકારીઓનું કહેવું છે કે બંને દેશો વચ્ચે વેપાર પર રોક લાગવાથી કેટલીક ચીજોની અછત વર્તાશે અને તેનાથી કેટલાક ઉદ્યોગો અને ગ્રાહકોને નુકસાન થશે.

કૉટન

પાકિસ્તાન ભારતમાંથી ઘણી વસ્તુઓની આયાત કરે છે પરંતુ તેમાં સૌથી વધારે મહત્ત્વનું છે કૉટન.

આઈટીસીના જણાવ્યા પ્રમાણે, વર્ષ 2018 પાકિસ્તાનને લગભગ 46.6 કરોડ ડૉલરના કૉટનની આયાત કરી હતી.

વર્ષ 2014થી 2018 વચ્ચે આ 4 ટકાથી વધીને પાકિસ્તાનના કુલ કૉટનની આયાત 37 ટકા થઈ ગઈ હતી.

નૂર મોહમ્મદ કસૂરી, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદન આયાત...


શીર્ષક: કાશ્મીર : સૈન્યઅધિકારી સહિત 4 સૈનિક અને ત્રણ ઉગ્રવાદીઓનાં મૃત્યુ - TOP NEWS\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈ પ્રમાણે, આ ઘર્ષણમાં ચાર ભારતીય સૈનિકોનાં પણ મૃત્યુ થયાં છે. મૃત સૈનિકોમાં સૈન્યઅધિકારી અને બે સૈનિકો ઉપરાંત બીએસએફના એક સૈનિક સામેલ છે.

અધિકારીઓના કહેવા પ્રમાણે ઉત્તર કાશ્મીરના માછીલ વિસ્તારમાં મોડી રાત્રે ઉગ્રવાદીઓએ કથિત ઘૂષણખોરી કરીને ભારતની સરહદમાં દાખલ થવાના પ્રયાસ કર્યો હતો.

શ્રીનગરમાં સંરક્ષણપ્રવક્તા કર્નલ રાજેશ કાલિયાએ કહ્યું કે રાત્રે અંદાજે એક વાગ્યે એલઓસીથી લગભગ 3.5 કિલોમીટર દૂર બીએસએફને થોડું હલનચલન દેખાયું હતું.

તેમણે કહ્યું કે બીએસએફના જવાનોએ તરત જ તેમને રોકવાના પ્રયત્નો કર્યા અને એક ઉગ્રવાદીનું મૃત્યુ થયું.

"બીએસએફના એક સૈનિકનું આ કાર્યવાહીમાં મૃત્યુ થયું. ગોળીબાર ચાર વાગ્યે બંધ થયો."

આમ છતાં કેટલીક ટુકડીઓને આ વિસ્તારમા મોકલવામાં આવી, સર્વૅલન્સ ડિવાઇસની મદદથી ઉગ્રવાદીઓને ટ્રૅક કરવામાં આવ્યા.

કર્નલ કાલિયાના કહેવા પ્રમાણે સવારે 10 વાગ્યેને 20 મિનિટે ફરીથી એલઓસીથી 1.5 કિલોમીટર દૂર એક સર્ચ પાર્ટી પર ભારે ગોળીબાર થયો.

જવાબી કાર્યવાહીમાં બે બીજા ઉગ્રપંથીઓનાં મૃત્યુ થયાં.

મહારાષ્ટ્રમાં કોરોનાના લાખો કેસ વચ્ચે મંદિરો ખોલવાની સંભાવના

મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય મંત્રી ઉદ્ધવ ઠાકરેએ જણાવ્યું છે કે દિવાળી બાદ રાજ્યમાં પૂજાસ્થળો ફરીથી ખોલવામાં આવશે અને ત્યાં સુધી તેઓ રાજ્યના કલ્યાણ માટે કોઈ પણ ટીકા સહન કરી લેશે.

'ઇન્ડિયન એક્સ્પ્રેસ'ના અહેવાલ અનુસાર ઠાકરેએ રાજ્યના લોકોને ફટાકડા ફોડવાનું ટાળવા અને તહેવારો દરમિયાન માસ્ક પહેરી રાખવાની પણ ભલામણ કરી છે.

વીડિયો કૉન્ફરન્સ થકી કરાયેલા જાહેર સંબોધનમાં મુખ્ય મંત્રીએ કહ્યું, "અમે જલદી મંદિરો અને પૂજાસ્થળો ખોલીશું. દિવાળી પૂરી થઈ જવા દો પણ જ્યારે મંદિરો ખોલવામાં આવે ત્યારે તમારાં ચંપલ બહાર રાખી શકો પણ માસ્ક નહીં."

તેમણે એવું પણ કહ્યું રાજ્યમાં વાઇરસનો ચેપ ઘટાડવા માટે દિવાળી બાદ એસઓપી જાહેર કરી શકાય છે.

નોંધનીય છે કે મહારાષ્ટ્રમાં ગત માર્ચ મહિનાથી જ મંદિરો અને પૂજાસ્થળો બંધ છે. ગત મહિને રાજ્યમાં મંદિરોને ફરીથી ખોલવા અંગે રાજ્યપાલ બી. એસ. કોશ્યારી અને મુખ્ય મંત્રી ઉદ્ધવ ઠાકરે આમનેસામને આવી ગયા હતા.

રાજ્યપાલે મુખ્ય મંત્રીને પૂછ્યું હતું કે શું તેઓ 'ધર્મનિરપેક્ષ' થઈ ગયા છે? જવાબમાં ઠાકરેએ કહ્યું હતું કે 'તેમના હિંદુત્વને પ્રમાણની જરૂર નથી અને સરકાર આ મામલે સાવધાનીપૂર્વક વિચાર કર્યા બાદ જ નિર્ણય લેશે'

મહત્ત્વપૂર્ણ છે કે મહારાષ્ટ્રમાં...


શીર્ષક: કાશ્મીર LoC : 6થી 10 પાકિસ્તાની સૈનિકો માર્યા ગયા - આર્મી ચીફ બિપિન રાવત, પાકિસ્તાને કર્યો ઇન્કાર\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

પ્રતીકાત્મક તસવીર

જોકે, ઇસ્લામાબાદે ઇન્ડિયન આર્મી ચીફના આ દાવાને ફગાવી દીધો છે.

બિપિન રાવતે કહ્યું કે સેનાએ આર્ટિલરી ગન્સનો ઉપયોગ કરીને ઉગ્રવાદી ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા છે. મળતી માહિતી મુજબ 6થી 10 પાકિસ્તાની સૈનિકો માર્યા ગયા છે. 3 કેમ્પને નષ્ટ કરવામાં આવ્યા છે અને એટલા જ પ્રમાણમાં ઉગ્રવાદીઓ માર્યા ગયા છે.

જોકે, પાકિસ્તાન આને નકારી કાઢે છે.

પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા મોહમ્મદ ફૈસલે કહ્યું કે ભારતીય મીડિયા ભારતની સેના દ્વારા લાઇન ઑફ કન્ટ્રોલ નજીક પાકિસ્તાનમાં લૉન્ચ પૅડને ટાર્ગેટ કરવામાં આવ્યા હોવાનો દાવો થઈ રહ્યો છે જેને નકારી કાઢીએ.

પાકિસ્તાને પી-5 દેશો (સંયુક્ત રાષ્ટ્રના કાયમી સભ્ય દેશો)ને મુલાકાત લેવા માટે આમંત્રણ આપ્યું છે.

પાકિસ્તાને ભારતની સેના દ્વારા લાઇન ઑફ કન્ટ્રોલ નજીક પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં જુરા, શાહકોટ અને નૌશેરી સેક્ટરમાં કરાયેલી સૈન્ય કાર્યવાહીમાં 5 નાગરિકોનાં મોત થયા તે બાબતે ભારતીય રાજદૂત ગૌરવ અહલુવાલિયાને તેડાવ્યાં છે.

સમાચાર એજન્સી એએનઆઈના રિપોર્ટ પ્રમાણે ભારતીય સેનાએ પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં લાઇન ઑફ કંટ્રોલ નજીક ઉગ્રવાદીઓના કથિત કૅમ્પોને નિશાન બનાવ્યાં છે.

ન્યૂઝ એજન્સીનો દાવો છે કે આ સૈન્ય કાર્યવાહીમાં 4-5 પાકિસ્તાની સૈનિકો માર્યા ગયા છે.

ભારતીય સેનાએ તંગધાર સૅક્ટરની સામે આવેલા પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં આ કાર્યવાહી કરી છે.

સમાચાર સંસ્થા રોયટર્સના અહેવાલ પ્રમાણે, ભારતે કહ્યું છે કે રવિવારે વિવાદાસ્પદ કાશ્મીર વિસ્તારમાં સામસામે ગોળીબારમાં તેમના બે સૈનિકો અને એક નાગરિકનાં મૃત્યુ થયાં છે, જ્યારે પાકિસ્તાને કહ્યું છે કે તેમની બાજુ છ લોકોનાં મૃત્યુ થયાં છે.

પાકિસ્તાન સેનાના પ્રવક્તા મેજર જનરલ આસિફ ગફૂરે ટ્વીટ કરીને કહ્યું છે કે ભારતે કોઈ પણ પ્રકારની ઉશ્કેરણી વિના સંઘર્ષવિરામનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે અને પાકિસ્તાની આર્મીએ તેનો જવાબ આપતાં ભારતીય સેનાનાં નવ જવાનોનાં મૃત્યુ થયા છે, જ્યારે બે બંકરને ધ્વસ્ત કરી દીધા છે.

એનઆઈએ ટ્વીટ કરીને જણાવ્યું છે કે ભારતે નીલમ ઘાટી વિસ્તારમાં ઉગ્રવાદીઓનાં 4 લૉન્ચ પેડને નિશાન બનાવ્યાં હતાં.

રિપોર્ટ પ્રમાણે, સતત થઈ રહેલા યુદ્ધવિરામ ભંગ બાદ ભારતીય સેનાએ આ કાર્યવાહી કરી છે.

હાલ બંને દેશો તરફથી સરહદ પર ગોળીબારી થઈ રહી હોવાનો અહેવાલ છે.

શું કહે છે ભારત?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

ભારતીય સેનાએ બહાર પાડેલા તેમના અધિકૃત નિવેદનમાં કહ્યું...


શીર્ષક: કાશ્મીર અને લદ્દાખમાં ભાજપનો વ્યાપ કઈ રીતે વધી રહ્યો છે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

શ્રીનગરમાં પીડીપીની કચેરી

કાર્યાલય પાસે પહેરો ભરી રહેલાં અર્ધલશ્કરી દળો નહોતા ઇચ્છતા કે અમે ત્યાં ઊભા રહીએ.

"પત્રકાર હો?" ઈંટોના બંકર પાછળથી અમને એક જવાને પૂછ્યું.

અમે જવાબમાં 'હા' કહી ત્યારે તેણે કહ્યું, "તમે અહીં આવી શકો નહીં. આ ઇમારતની તસવીરો ના લેશો."

જોકે અમે તેમને મનાવવા થોડી કોશિશ કરી તે પછી તેમણે અમને આ સ્ટોરી માટે થોડા વિઝ્યુઅલ લેવા દીધા.

"પક્ષના બધા જ સભ્યોને અટકમાં લઈ લેવાયા હોય ત્યારે કાર્યાલય કઈ રીતે ચાલી શકે?" એવો સવાલ પીડીપીના પ્રવક્તા તાહિર સઈદ ઉઠાવી રહ્યા છે.

પાંચમી ઑગસ્ટ 2019ના રોજ સરકારે કલમ 370 રદ કરી હતી. આ કલમ જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્યને વિશેષ દરજ્જો અને સ્વાયત્તતા આપતી હતી.

ત્યારથી કાશ્મીરમાં ઇન્ટરનેટ બંધ કરી દેવાયું છે અને અડધો-અડધ મોબાઇલ ફોન કામ કરતા નથી.

વાહનવ્યવહાર અને મોટા ભાગના વેપારધંધા પણ બંધ હાલતમાં છે. શેરીમાં શાંતિપૂર્ણ દેખાવો કરવાની મંજૂરી અપાતી નથી.

લોકોને અટકમાં લેવાય છે, ધરપકડ કરાય છે કે પછી છુટવા માટે બૉન્ડ સાઇન કરાવાય છે.

કલમ 370 નાબુદ કરવા સાથે ભારત સરકારે રાજ્યનું વિભાજન કરીને જમ્મુ અને કાશ્મીર તથા લદ્દાખ એમ બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની રચના કરી છે.

સઇદ કહે છે,"પાંચમી ઑગસ્ટથી જે રીતે ઘટનાઓ બની રહી છે, તે લોકતંત્ર માટે મજાક સમાન છે. હું તેને 'ડેમો-ક્રેઝી' કહું છું."

પીડીપીના આ પ્રવક્તા સહિત બહુ થોડા રાજકારણીઓ એવા છે, જેમની અટક કરવામાં આવી નથી .

ભારત તરફી રાજકારણીઓ અને મુખ્ય રાજકીય પક્ષના નેતાઓ, જેમ કે નેશનલ કૉન્ફરન્સ, પીડીપી અને પિપલ્સ કૉન્ફરન્સ જેવા પક્ષોના નેતાઓને નજરકેદમાં રખાયા છે અથવા તેમની ધરપકડ થઈ છે.

તેમને પક્ષના બીજા નેતાઓ અને કાર્યકરોને મળવા દેવાતા નથી કે કોઈ રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ કરવાની છૂટ અપાઈ નથી.

કાશ્મીરના સૌથી મોટા સામાજિક-ધાર્મિક સંગઠન જમાત-એ-ઇસ્લામીના હજારો કાર્યકરોની ધરપકડ કર્યા પછી નેતાઓને પણ અટકમાં લેવાયા હતા.

તેની સામે ભારતના શાસક પક્ષ ભારતીય જનતા પક્ષનું શ્રીનગર ખાતેનું કાર્યાલય કાર્યકરો અને મુલાકાતીઓથી ધમધમી રહ્યું છે. કાર્યાલયની બહાર વાહનોનો કાફલો ખડકાયેલો છે.

જમ્મુ અને કાશ્મીર ભાજપના મહામંત્રી અશોક કૌલ કાર્યાલયની મુલાકાતે આવ્યા છે અને તેમને મળવા માટે લોકો અને કાર્યકરોનો જમાવડો લાગ્યો છે.

કૌલ કહે છે, "છેલ્લા કેટલાંક વર્ષથી અમે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં અમારું સંગઠનનું માળખું મજબૂત કરી રહ્યા છીએ."

"હવે અમે અમારા તરફનો પ્રવાહ...


શીર્ષક: કાશ્મીર તણાવ : પાકિસ્તાને 33 દિવસમાં 27 વખત યુદ્ધવિરામનો ભંગ કર્યો\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

પ્રતિકાત્મક તસવીર

ઉત્તર કાશ્મીરના સોપોરમાંથી મળતી માહિતી પ્રમાણે ઉગ્રવાદીઓએ સુરક્ષાદળો પર હુમલો કર્યો હતો. ક્રૉસ ફાયરિંગમાં કેટલાક લોકો ઘાયલ થયા જેમાં એક નાની છોકરીનો પણ સમાવેશ થાય છે.

જ્યારે શુક્રવાર સવારે આઠ વાગે પુંછના મેંઢર તાલુકામાં આવેલા કૃષ્ણાઘાટી સૅક્ટરમાં પાકિસ્તાની સૈન્યએ ભારતની ચોકીઓ પર હુમલો કર્યો હતો. અહીં માત્ર 15 કિલોમિટરના અંતરે લોકોની વસતી છે.

કાશ્મીરના આ વિસ્તારમાં ઘટેલી આ બીજી ઘટના છે. પહેલી ઘટનામાં થયેલા ક્રૉસ ફાયરિંગમાં એક પોલીસકર્મી અને એક ઉગ્રવાદી મૃત્યુ પામ્યા હતા.

5 ઑગસ્ટે કલમ 370 હઠાવ્યા પછી સતત પોલીસ અને સૈન્ય એલર્ટની જાહેરાત થતી રહી છે.

પોલીસ અને સેનાનું કહેવું છે કે તેમને ગુપ્તચર તંત્રના ઇનપુટ મળ્યા છે કે પાકિસ્તાન અને પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં લશ્કર-એ-તૈયબા અને જૈશ-એ-મોહમ્મદે લૉન્ચપૅડ પર તૈયાર છે અને ક્રૉસ ફાયરિંગની આડમાં ઘૂસણખોરોને મોકલવામાં આવી રહ્યા છે. જેથી અહીં હિંસાનો માહોલ ઉભો કરી શકાય.

માત્ર ઉત્તર કાશ્મીર જ નહીં પરંતુ શ્રીનગરમાં પણ હાઈ ઍલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે અને સાંજ પડતા જ અહીં વાહનોની તપાસ કરવામાં આવે છે.

ઘણી જગ્યાએ નાકાબંધી કરાઈ છે, બંકર બનાવવામાં આવ્યા છે.

વહીવટીતંત્ર અને સુરક્ષાદળોનું કહેવું છે કે આટલા મોટા નિર્ણય પછી કોઈ હિંસક ઘટના ઘટી નથી અને મોટા પ્રમાણમાં લોકોને હતાશ થવું પડ્યું નથી. કોઈ હત્યા થઈ નથી ત્યારે અહીં અચાનક સુરક્ષાદળો પર હુમલા થવા લાગ્યા છે અથવા હિંસક માહોલ ઊભો થઈ રહ્યો છે એવો ડર ઊભો ન થાય એ માટે સાવચેતી રાખવામાં આવી રહી છે.

સરહદી વિસ્તારમાં જ્યાં લોકો રહે છે ત્યાં ફાયરિંગ

ભારતીય સેનાનું કહેવું છે કે સામાન્ય લોકોમાં પોતાના જીવ અને માલમતાનો ભય ઊભો થાય તે માટે પાકિસ્તાનની સેનાએ એવા સરહદી વિસ્તારમાં ફાયરિંગ કર્યું છે જ્યાં આસપાસ લોકોની વસતી હોય.

જોકે, આના માટે ઘણી બધી ગોઠવણ કરવામાં આવે છે. નાગરિકોને બંકર બનાવી આપવામાં આવે છે. તેમને સાવચેતી રાખવાનું કહેવામાં આવે છે.

સરહદ પારથી થઈ રહેલાં ફાયરિંગથી એલઓસીની નજીકના પુંછ અને રાજૌરી સૅક્ટર વધારે પ્રભાવિત છે.

કાશ્મીરના ગુરેજ, કુપવાડા અને બારામુલા સાથે નિયંત્રણ લાઇન સીધી જોડાયેલી છે પરંતુ યુદ્ધવિરામ ભંગની મોટા ભાગની ઘટનાઓ જમ્મુ વિસ્તારમાં ઘટી રહી છે.

શાળામાં બાળકો નથી

સરકારે ટેલિફોન સેવા અને શાળાઓ ખોલવાની જાહેરાત કરી હતી. દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે શાળા ખૂલી ગઈ છે, ત્યાં શિક્ષકો આવે...


શીર્ષક: કાશ્મીર પર અજિત ડોભાલ કેટલા સાચા, કેટલા ખોટા? વિશ્લેષણ\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

આ વાત ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલે શનિવારે કહી હતી.

જમ્મુ-કાશ્મીરને વિશેષ દરજ્જો આપતી કલમ 370ને હઠાવ્યા બાદનો માહોલ અને તેના અગાઉ સ્થાનિક નેતાઓને નજરકેદ રાખવાના નિર્ણયથી કેન્દ્રની મોદી સરકાર પર સતત સવાલો થઈ રહ્યા છે.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સંચારસેવાઓ પર પ્રતિબંધ અને સેના દ્વારા કાશ્મીરીઓ પર દમનના આરોપો વચ્ચે અજિત ડોભાલે શનિવારે પત્રકારો સામે કાશ્મીર સાથે સંકળાયેલા અનેક મુદ્દાઓ પર વાત કરી.

ડોભાલે કહ્યું કે પાકિસ્તાનમાં સક્રિય કેટલાંક સમૂહ કાશ્મીરમાં અશાંતિ ફેલાવવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે.

તેમણે એમ પણ કહ્યું કે જમ્મુ-કાશ્મીરના કોઈ પણ નેતા સામે કોઈ ચાર્જ કે રાજદ્રોહનો કેસ નથી કરવામાં આવ્યો.

સાવચેતીના ભાગરૂપે તેમને નજરકેદ રાખવામાં આવ્યા છે અને જ્યાં સુધી લોકતંત્ર માટે યોગ્ય માહોલ ન બને ત્યાં સુધી તેઓ કેદમાં જ રહેશે.

ડોભાલે કહ્યું કે કેટલાક લોકોને સાવચેતીના ભાગરૂપે નજરકેદ રાખવામાં આવ્યા છે. જો જનસભાઓ થઈ હોત તો આતંકવાદીઓ તેનો ફાયદો ઉઠાવી શક્યા હોત અને કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવામાં મુશ્કેલી પડી હોત.

કાશ્મીરીઓની સ્થિતિ અંગે અજિત ડોભાલનાં આ નિવેદનોનો અર્થ શો છે અને તેની દૂરગામી અસર શી થઈ શકે છે?

આ વિશે બીબીસી સંવાદદાતા અનંત પ્રકાશે વરિષ્ઠ પત્રકાર ભરત ભૂષણ સાથે વાત કરી. વાંચો તેમનું વિશ્લેષણ:

'કાશ્મીરી નેતા સરકારનાં ગુણગાન નહીં ગાય'

અજિત ડોભાલ જમ્મુ-કાશ્મીરના નેતાઓને નજરકેદ કરવાના અને તેમની અટકાયત કરવાનાં પગલાંને યોગ્ય ઠેરવી રહ્યા છે અને આ નિર્ણયને સાચો ઠેરવવાની નોખીનોખી દલીલો આપી રહ્યા છે, પરંતુ તેમની દલીલોમાં દમ નથી.

ડોભાલ કહે છે કે જો સ્થાનીય નેતાઓએ જનસભા કરી હોત તો આતંકવાદીઓ તેનો ફાયદો ઉઠાવી શક્યા હોત.

પણ એવું લાગે છે કે જે લોકોએ છેલ્લાં 70 વર્ષથી ભારતનો તિરંગો ઉઠાવી રાખ્યો હતો, તેમને જેલમાં બંધ કરીને તેમને પણ આતંકવાદી કૅમ્પમાં નાખી દીધા છે.

જ્યારે આ નેતાઓ બહાર આવશે ત્યારે વર્તમાન સરકારનાં ગુણગાન ગાતાં બહાર નહીં આવે. તેઓ કાશ્મીરના એવો લોકો સાથે ઊભા રહેશે કે જેઓ એ વાતે ક્રોધિત છે કે તેમના રાજ્યનો વિશેષ દરજ્જો અચાનક છીનવી લેવાયો અને તેમને છેલ્લા એક મહિનાથી ઘરોમાં બંધ કરી રખાયા છે.

કાશ્મીરના લોકોને એક રીતે કેદી બનાવી રાખ્યા છે. તેમને મોબાઇલ, ટેલિફોન અને ઇન્ટરનેટ બધાંથી દૂર રાખ્યા છે.

આ બધાને યોગ્ય ઠેરવવા માટે ગમે તમે તે દલીલ આપી શકો છો, પરંતુ સવાલ એ છે કે લોકો તેના પર કેટલો વિશ્વાસ રાખશે.

અલગ છે...


શીર્ષક: કાશ્મીર પર નિર્ણય બાદ મોદીના પ્રથમ ઇન્ટરવ્યૂનો અર્થ શો થાય છે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ અંગ્રેજી અખબાર 'ઇકૉનૉમિક ટાઇમ્સ'ને આપેલી મુલાકાતમાં જણાવ્યું કે કાશ્મીર અંગે સરકારે તાજેતરમાં જે પગલું લીધું છે તેને કારણે આગામી સમયમાં કાશ્મીરમાં આર્થિક વિકાસ શક્ય બનશે અને સરકારનું વર્તમાન પગલું એમાં ફાયદાકારક બની રહેશે.

કાશ્મીર મુદ્દે વડા પ્રધાન શું બોલ્યા?

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કાશ્મીરમાં રોકાણની શક્યતાઓ વિશે વાત કરતા કહ્યું કે આવનાર સમયમાં જમ્મુ-કાશ્મીરના યુવાવર્ગને કારણે રાજ્ય વિકાસની નવી ઉંચાઈઓ સર કરી શકશે.

વડા પ્રધાને આ ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું કે, 'કાશ્મીરનો વિકાસ થશે તેનો મને વિશ્વાસ છે. કેટલાય મોટાગજાના ઉદ્યોગપતિઓએ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં રોકાણ કરવામાં રસ દર્શાવ્યો છે.'

'આજના સમયમાં બંધિયાર વાતાવરણમાં આર્થિક પ્રગતિ થઈ શકે નહીં. સ્વતંત્ર દિમાગ અને મુક્ત બજારને કારણે જ ખીણના યુવાનો કાશ્મીરને પ્રગતિના માર્ગે લઈ જશે.'

'એકીકરણને કારણે રોકાણ, સંશોધન અને આવકને ઉત્તેજન મળશે.'

વડા પ્રધાન મોદીએ કહ્યું, ''કલમ 370 અંગે લેવામાં આવેલા તાજેતરના નિર્ણયને કારણે રોકાણની તકો ઉજળી બનશે.''

"આ ક્ષેત્ર પર્યટન, આઈટી, ખેતી અને સ્વાસ્થ્યવિષયક સુવિધાઓ માટે સાનુકૂળ છે. તેનાથી એક એવી ઇકો-સિસ્ટમ તૈયાર થશે, જે કૌશલ્ય, પ્રતિભા અને પ્રાદેશિક ઉત્પાદનો માટે લાભદાયી બની રહેશે.''

"આઈઆઈટી અને આઈઆઈએમ જેવી વધુ સંસ્થાઓ શરૂ થવાથી યુવાવર્ગ માટે શિક્ષણની ઉત્તમ તકો ઊભી થશે અને કાશ્મીરને પણ કૌશલ્ય ધરાવતા કર્મચારીઓ મળી રહેશે."

"હવાઈમથકો અને રેલવેનું આધુનિકરણ થવાથી પરિવહન સેવાઓમાં સુધારો થશે. જેનાથી કાશ્મીરની પેદાશો અને ઉત્પાદનો સમગ્ર દેશમાં પહોંચી શકશે અને તેને કારણે તેની સાથે સંકળાયેલા લોકોને ફાયદો થશે.''

કલમ 370 દૂર કરવા પાછળનો આશય

આ સવાલના જવાબમાં વડા પ્રધાન મોદીએ કહ્યું, "કલમ 370ની બાબત ભારતની આંતરિક બાબત છે."

"મેં આ નિર્ણય ચર્ચા-વિચારણાને અંતે લીધો છે અને આ નિર્ણયને કારણે ભવિષ્યમાં લોકોનું કલ્યાણ થશે એ અંગે હું નિશ્ચિંત છું."

વડા પ્રધાન મોદીને સવાલ પૂછવામાં આવ્યો કે એનડીએ સરકાર પોતાના બીજા કાર્યકાળમાં જળસંરક્ષણને પોતાનું લક્ષ્ય ગણાવી રહી છે, તો શું તેનાથી વરસાદ પર ભારતના અર્થતંત્રની નિર્ભરતામાં ઘટાડો થશે?

આ સવાલના જવાબમાં વડાપ્રધાન મોદીએ કહ્યું, "જળ-શક્તિનું અભિયાન માત્ર એક સરકારી પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ સામાન્ય નાગરિકનું આંદોલન છે."

"જેમાં કેન્દ્ર સરકાર એક ભાગીદારની ભૂમિકામાં છે."

વડા પ્રધાને કહ્યું કે,...


શીર્ષક: કાશ્મીર મધ્યસ્થી અંગે ભારતની પ્રતિક્રિયા અંગે ઇમરાન ખાને શું કહ્યું?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

બીજી તરફ તેમણે આ મામલે ભારત તરફથી આપવામાં આવેલી પ્રતિક્રિયાઓ મામલે પણ ટિપ્પણી કરી છે.

ઇમરાન ખાન હાલ અમેરિકાના ત્રણ દિવસના પ્રવાસે છે અને તેઓ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને મળ્યા હતા.

બંનેની મુલાકાત વખતે ટ્રમ્પે કાશ્મીરના વિવાદને હલ કરવા માટે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે મધ્યસ્થા કરવાની ઑફર કરી હતી.

તેમણે કહ્યું હતું કે મોદીએ જ તેમને મધ્યસ્થા માટે કહ્યું હતું. જે બાદ ભારતમાં આ મામલે હંગામો થયો.

આખરે ભારતના વિદેશ પ્રધાન જયશંકરે સ્પષ્ટતા કરી કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આવું કહ્યું નથી.

ઇમરાન ખાને શું કહ્યું?

ઇમરાન ખાને કાશ્મીર અને ટ્રમ્પના નિવેદન પર ટ્વીટ કરીને પોતાની પ્રતિક્રિયા જાહેર કરી છે.

તેમણે કહ્યું, "રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની 70 વર્ષથી ચાલ્યા આવતા કાશ્મીર વિવાદને ઉકેલવા માટે ભારત અને પાકિસ્તાનને ટેબલ પર લાવવાની ઑફર અંગે ભારતની પ્રતિક્રિયાથી તેમને નવાઈ લાગી છે. કાશ્મીર વિવાદનો ઉકેલ ના આવવાને કારણે કાશ્મીરની પેઢીઓ તેનો ભોગ બની રહી છે."

આ મામલે ભારતે પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી દેતાં કહ્યું છે કે ભારત પાકિસ્તાન સાથેના મુદ્દાઓને દ્વિપક્ષીય મંત્રણા દ્વારા જ ઉકેલશે.

ભારતના વિદેશ પ્રધાન જયશંકરે સંસદમાં પણ એ વાતની સ્પષ્ટતા કરી છે કે કાશ્મીર મામલે કોઈની મધ્યસ્થીનો સવાલ જ નથી.

સમગ્ર મામલો શું છે?

પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન ઇમરાન ખાન સાથે વૉશિંગ્ટનમાં એક પત્રકારપરિષદમાં ટ્રમ્પે કહ્યું, "બે અઠવાડિયાં પહેલાં જ મારે નરેન્દ્ર મોદી સાથે મુલાકાત થઈ હતી અને તેમણે મને કહ્યું હતું કે શું તમે મધ્યસ્થી બનવા ઇચ્છો છો? મેં પૂછ્યું ક્યાં? તો તેમણે કહ્યું, કાશ્મીરમાં."

ટ્રમ્પે કહ્યું, "જો હું મદદ કરી શકું તો મને મધ્યસ્થી બનીને ખુશી થશે."

ટ્રમ્પના આ નિવેદનને ભારતે રદિયો આપ્યો છે.

ભારતના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રવીશ કુમારે ટ્વિટર પર કહ્યું, "અમે પ્રેસમાં રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પનું નિવેદન જોયું. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આવી કોઈ માગ રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પ સામે કરી નથી."

તેમણે કહ્યું, "ભારતનો સતત એ મત રહ્યો છે કે પાકિસ્તાન સાથે દરેક મુદ્દા પર દ્વિપક્ષી વાતચીત થશે. પાકિસ્તાન સાથે કોઈ પણ વાતચીતમાં શરત એ જ છે કે તે સરહદ પરથી ઉગ્રવાદ બંધ કરે."

આ મુદ્દે કૉંગ્રેસ તરફથી પણ પ્રતિક્રિયા આવી છે.

કૉંગ્રેસના પાર્ટી પ્રવક્તા રણદીપ સુરજેવાલાએ ટ્વીટ કર્યું, "ભારતે ક્યારેય જમ્મુ-કાશ્મીર મુદ્દે ત્રીજા પક્ષની મધ્યસ્થીનો સ્વીકાર કર્યો નથી."

પાકિસ્તાનમાં...


શીર્ષક: કાશ્મીર મામલે ભડકેલા ઇમરાન ખાનના વીડિયોની અસલિયત શું છે? ફૅક્ટ ચેક\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

લગભગ ત્રણ મિનિટના આ વીડિયોમાં ઇમરાન ખાન સાથે પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રી શાહ મહમૂદ કુરેશી અને રેલ મંત્રી શેખ રાશીદ અહમદ પણ દેખાય છે.

સોશિયલ મીડિયા પર છેલ્લાં કેટલાંક દિવસોમાં આ વીડિયો વીસ લાખથી વધુ વખત જોવાયો છે. તેમાં દેખાય છે કે ઇમરાન ખાન ગુસ્સામાં આવીને પ્રેસ કૉન્ફરન્સમાં હાજર લોકોને શાંત રહેવા કહે છે.

અમને જાણવા મળ્યું કે આ વીડિયોને પચાસ હજારથી વધુ વખત શૅર કરવામાં આવ્યો છે અને જેમણે આ વીડિયો ફેસબુક કે ટ્વિટર પર શૅર કર્યો છે, તેઓ લખે છે, "અનુચ્છેદ -70 પર કોઈ પણ દેશનો સાથ ન મળવાથી પાકિસ્તાનના પીએમ ઇમરાન ખાન પત્રકારોને ગાળો આપવા લાગ્યા."

વિવિધ ફેસબૂક પેજ પર પોસ્ટ

જમ્મુ-કાશ્મીરથી અનુચ્છેદ 370ના ખાસ દરજ્જાને રદ્દ કરવાના ભારતના નિર્ણયની પાકિસ્તાન જાહેરમાં ટીકા કરે છે અને આ મામલે આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલત તેમજ સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સુરક્ષા પરિષદમાં પણ રજૂઆત કરી છે.

ચીને આ મુદ્દે પાકિસ્તાનના પક્ષમાં નિવેદન આપ્યા છે. પરંતુ ઘણા દેશો જમ્મુ-કાશ્મીરને ભારત-પાકિસ્તાનનો દ્વિપક્ષીય મુદ્દો ગણાવ્યો છે.

બીબીસીને જાણવા મળ્યું કે અનુચ્છેદ 37ના મુદ્દાને જોડી સોશિયલ મીડિયા પર પીએમ અમરાન ખાનનો જે વીડિયો શૅર કરવામાં આવી રહ્યો છે, તે બહુ જૂનો છે અને જમ્મુ-કાશ્મીર મુદ્દે બંને દેશોની હાલની સ્થિતિને તેની સાથે કોઈ જ લેવા-દેવા નથી.

આ વાયરલ વીડિયો ક્યારનો છે?

રિવર્સ ઇમેજથી જાણવા મળે છે કે આ વીડિયો જૂન 2015નો છે, એ સમયે ઇમરાન પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નહોતા.

વર્ષ 2015માં પાકિસ્તાનમાં નવાઝ શરીફની પાકિસ્તાન મુસ્લીમ લીગ પાર્ટીની સરકાર હતી અને નવાઝ શરીફ દેશના વડા પ્રધાન હતા.

જ્યારે 'પાકિસ્તાન તહરીક-એ-ઇન્સાફ' પાર્ટીના ચૅરમૅન ઇમરાન ખાન પાકિસ્તાનમાં વિપક્ષના સૌથી મોટા નેતાઓમાંના એક હતા.

ઇન્ટરનેટ પર હાલ કેટલાક જૂના મીડિયા રિપોર્ટ મુજબ આ વીડિયો 8 જૂન 2015નો છે.

પાકિસ્તાનની સમા ટીવીએ આ વીડિયો શૅર કરતાં લખ્યું હતું, "રાવલપિંડી શહેરની એક જનસભામાં મીડિયા સાથે વાત કરતા પોતાના સમર્થકો પર ભડક્યા પીટીઆઈ ચીફ ઇમરાન."

પરંતુ આ વીડિયોને એડિટ કરીને સોશિયલ મીડિયા પર માત્ર એટલો જ ભાગ વપરાયો છે, જ્યારે ગુસ્સામાં આવેલા ઇમરાન ખાન લોકો પર 'ચૂપ-ચૂપ'ની બૂમો પાડે છે.

શું હતો સમગ્ર મામલો?

હકીકતમાં આ વીડિયો જે સમયનો છે ત્યારે ઇમરાન ખાન પોતાના સમર્થકોને શાંત રહેવાની અપીલ કરી હતી અને પ્રેસ કૉન્ફરન્સમાં તેમણે મીડિયાના લોકોને કહ્યું હતું કે 'પંજાબ પોલીસની ભૂમિકા યોગ્ય...


શીર્ષક: કાશ્મીર મામલે રાહુલ ગાંધી અને પાકિસ્તાનના મંત્રી સામસામે\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

ફવાદ ચૌધરીએ રાહુલ ગાંધીની ટ્વીટ પર લખ્યું કે ''તમારી રાજનીતિની સૌથી મોટી સમસ્યા કન્ફ્યૂઝન છે. તમારે સત્ય તરફ ઝોક રાખવો જોઈએ, જેમ સાથે તમારા પરદાદા મજબૂતીથી ઊભા હતા. નહેરૂ ભારતીય ધર્મનિરપેક્ષતા અને ઉદાર વિચારનું પ્રતીક હતા. યે દાગ દાગ ઉજાલા યે શબ-ગઝીદા સહર, વો ઇંતજાર થા જિસકા યે વો સહર તો નહીં...''

Twitter કન્ટેન્ટ પૂર્ણ, 1

ટ્વીટની છેલ્લી લીટીમાં એમણે ટાંકી છે તે  પ્રખ્યાત શાયર ફૈઝની કવિતાની પંકિતઓ છે. ફૈઝ અહેમદ ફૈઝે આ કવિતા અંગ્રેજો સામે આઝાદી મળી એ પછી લખી હતી.

રાહુલ ગાંધીએ શું કહ્યું હતું?

જમ્મુ-કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો ખતમ કરાયા પછી રાહુલ ગાંધીએ પહેલીવાર પાકિસ્તાનને નિશાને લઈને ટ્વીટ કર્યું હતું.

કાશ્મીર મુદ્દે સંયુક્ત રાષ્ટ્રને લખેલા કથિત પત્રમાં પાકિસ્તાને કૉંગ્રેસના પૂર્વ પ્રમુખ રાહુલ ગાંધીનો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું કે એમણે પણ કાશ્મીર ખીણની હાલત પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

રાહુલ ગાંધીએ ટ્વીટ કર્યું કે 'હું આ સરકાર સાથે અનેક મુદ્દાઓ પર અસહમત છું, પરંતુ હું એ સ્પષ્ટ કરી દઉં છું કે કાશ્મીર ભારતનો આંતરિક મામલો છે અને પાકિસ્તાન કે અન્ય કોઈ માટે એમાં દખલગીરીને અવકાશ નથી.

રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે કાશ્મીરમાં હિંસા એ પાકિસ્તાનપ્રેરિત છે.

પોતાના એક ટ્વીટમાં એમણે પાકિસ્તાન ઉપર પણ નિશાન પણ સાધ્યું. રાહુલ ગાંધીએ લખ્યું કે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં હિંસા થઈ છે. ત્યાંની હિંસાને પાકિસ્તાન તરફથી ઉશ્કેરણી અને સમર્થન મળે છે, જેને દુનિયાભરમાં આતંકવાદના સમર્થક તરીકે જોવામાં આવે છે.

પાકિસ્તાનના કથિત પત્રમાં રાહુલ ગાંધીના ઉલ્લેખ પર કૉંગ્રેસે કહ્યું કે આમાં રાહુલ ગાંધીનું નામ લેવું એ પાકિસ્તાનની શરારત છે. કૉંગ્રેસે એમ પણ કહ્યું કે આખી દુનિયા જાણે છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ ભારતનું અભિન્ન અંગ હતું, છે અને રહેશે.

ઉલ્લેખનીય છે કે રાહુલ ગાંધી અને વિપક્ષના નેતાઓનું એક પ્રતિનિધિમંડળ શનિવારે શ્રીનગર પહોંચ્યું હતું, પરંતુ તેમને ઍરપૉર્ટથી જ પરત મોકલી દેવામાં આવ્યા હતા.

એ પછી રાહુલ ગાંધીએ મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સ્થિતિ સામાન્ય નથી.

આ ટ્વીટની પાકિસ્તાનમાં પણ ખૂબ ચર્ચા થઈ. પાકિસ્તાન મીડિયાએ આને મહત્ત્વનું સ્થાન આપ્યું.

રવિવારે પાકિસ્તાનના વિજ્ઞાન અને ટૅકનૉલૉજીમંત્રી ફવાદ ચૌધરીએ પણ ટ્વીટ કર્યું.

એમણે મોતીલાલ નહેરુ અને જવાહરલાલ નહેરુનો ઉલ્લેખ કરીને લખ્યું કે એમના દૌહિત્રને એમના પૂર્વજોના ઘર કાશ્મીરમાં નથી...


શીર્ષક: કાશ્મીર મુદ્દે ઇમરાન ખાને ભૂલો કરી : આસિફા ભુટ્ટો\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

તેમણે કહ્યું કે વડા પ્રધાન ઇમરાન ખાનનું આ વિષયે સંસદમાં મોડેથી ભાષણ આપવું તેમની નિષ્ફળતા હતી.

તેમણે કહ્યું, "પાકિસ્તાનના વિદેશમંત્રીનું પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં જવું અને કહેવું કે પાકિસ્તાને વિશ્વ સમુદાય પાસેથી વધારે આશા રાખવી જોઈએ નહીં, એ ઘણું હાસ્યાસ્પદ હતું."

પાકિસ્તાનના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ આસિફ અલી ઝરદારીએ પોતાની ધરપકડ પહેલાં ઘણી વખત એવો ઇશારો કર્યો હતો કે જો તેમની ધરપકડ કરવામાં આવશે તો પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી(પીપીપી)ની તમામ બાબતોની જવાબદારી પાર્ટી ચૅરમૅન બિલાવલની રહેશે.

તેમણે એવું પણ કહ્યું હતું કે જો બિલાવલ પણ કાયદાની પકડમાં આવી જશે તો રાજકીય બાબતો તેમની દીકરી આસિફા ભુટ્ટો ઝરદારી જોશે.

પોલિયોની નાબૂદી માટે કામ કરનારાં આસિફા ભુટ્ટો ઝરદારી અત્યાર સુધી એક સામાજિક કાર્યકર્તા તરીકે જોવા મળ્યાં છે. પરંતુ હવે તેમની જિંદગીમાં રાજકારણનો રંગ પણ જોવા મળે છે.

'કાશ્મીર મુદ્દે વિશ્વ સમુદાયે જે ભૂમિકા નિભાવવી જોઈએ તે નિભાવી નથી.'

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં આસિફા ભુટ્ટોએ કહ્યું કે કાશ્મીરના મુદ્દા પર વિશ્વ સમુદાયે જે ભૂમિકા અદા કરવાની જરૂર હતી, તે કરી નથી અને હાલ સુધી નિંદા પણ કરી નથી.

તેમણે ભારતીય સેના પર માનવઅધિકારોના હનનનો આરોપ મૂક્યો. તેમણે કહ્યું, "હાલ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં મહિલાઓની ઇજ્જત સલામત નથી અને બાળકોની હત્યા કરવામાં આવી રહી છે."

"આંદોલનકારીઓ પર ગોળીઓ ચલાવવામાં આવી રહી છે. જો કોઈ પાકિસ્તાનનો ઝંડો લહેરાવે છે તો તેમની પર ગોળીઓ ચલાવવી ભારતીય સૈન્ય પોતાનો હક સમજે છે, તે માનવ અધિકારોનું ઘોર ઉલ્લંઘન કરે છે અને દુનિયા તેના પર શાંત છે."

તેમણે કહ્યું, "આ સમયે કાશ્મીરમાં જ્વલંત સ્થિતિ છે."

"હું એ વાત ફરીથી કહેવા માંગીશ જે મારા પિતાએ સંસદમાં કહી હતી કે જો આ બધું અમારી સરકારમાં થયું હોત તો તે પહેલી જ ફ્લાઇટમાં યુએઈ ગયા હોત, પછી ચીન, રશિયા અને પછી ઈરાનનો પ્રવાસ કરતા, મુસ્લિમ દેશોને એકઠા કરતા અને પોતાના સાથીઓને કહ્યું હોત કે તે અમારી સાથે ઊભા રહીને આ ફાસીવાદ અને માનવ સંકટની સામે અવાજ ઉઠાવે જે આ સમયે કાશ્મીરમાં થઈ રહ્યો છે."

તેમણે કહ્યું કે આ જોવા માટે તમારે માત્ર ગઢી ખુદાબખશ જવાની જરૂરિયાત છે કે મારા ઘરના કેટલા લોકોએ આ દેશ માટે પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો છે.

અમારી પાસે માત્ર આ જ રસ્તો હતો કે કાંતો અમે ચૂપ રહીએ અથવા તો આગળ આવીને અવાજ ઉઠાવીએ.

તેમણે કહ્યું, "મારા નાનાએ લોકોના અધિકારો માટે અવાજ ઉઠાવવાને મહત્ત્વ આપ્યું છે...


શીર્ષક: કાશ્મીર મુદ્દે જગતનું ધ્યાન ખેંચવા પાકિસ્તાન શિમલા કરારને હથિયાર બનાવશે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

ઇમરાન ખાને શુક્રવારે પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કશ્મીરની રાજધાની મુઝફ્ફરાબાદમાં એક સભાને સંબોધન કર્યું હતું. આ સભા ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરનાં લોકો સાથે એકતા દર્શાવવા માટે યોજવામાં આવી હતી.

ઇમરાન ખાને આક્ષેપ કર્યો છે કે 'ખીણમાં ભારતીય સૈનિકો અત્યાચાર કરી રહ્યા છે'. પોતાના ભાષણમાં ઇમરાન ખાને અન્ય પણ ઘણી કડક વાતો કરી.

હકીકતમાં જ્યારથી ભારતે કાશ્મીરનો અનુચ્છેદ 370 અંતર્ગત મળતો ખાસ દરજ્જો રદ કર્યો છે ત્યારથી પાકિસ્તાન આ મુદ્દાનું આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.

ઇમરાન ખાન પહેલાં જ જાહેરાત કરી ચૂક્યા છે કે શુક્રવારે ભારત પ્રશાસિત કશ્મીરના લોકો સાથે એકતા પ્રદર્શન કરવામાં આવશે.

આના ભાગરૂપે તેઓ શુક્રવારે મુઝફ્ફરાબાદ પહોંચ્યા હતા. પ્રદર્શનને મોટું સ્વરૂપ આપવા માટે તેમણે પાકિસ્તાનના ટીવી અને ફિલ્મોની હસ્તીઓને પણ આમંત્રણ આપ્યું હતું. આ પ્રદર્શનમાં પૂર્વ ક્રિકેટર શાહિદ આફ્રિદી પણ જોડાયા હતા.

ઇમરાન ખાનની મોટી વાતો

પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રી શાહ મહેમુદ કુરેશી

ઇમરાન ખાન ઘણો મોટો શો કરવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે અને એ દર્શાવવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે કે પાકિસ્તાન ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરના લોકોની સાથે છે.

તેનું એક કારણ એ પણ છે કે પાકિસ્તાન પર આરોપ છે કે તે મૌન છે અને કંઈ કરતું નથી.

તેથી કૂટનીતિના મંચ પર જે થઈ રહ્યું છે તે ઉપરાંત દર શુક્રવાર થઈ રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનો ચાલું રહે તેવા તેમના પ્રયત્નો છે.

ઉગ્રવાદને લઈને પાકિસ્તાન પોતે જ લાંબા સમયથી આંતરરાષ્ટ્રીય સવાલોથી ઘેરાયેલું છે. તેમ છતાં ઇમરાન ખાને કેટલીક એવી વાતો કહી, જેનાથી જણાયું કે તેઓ જોખમ ઉઠાવી રહ્યા છે.

પ્રદર્શનમાં આવેલાં યુવાનોને ઇમરાન ખાને પૂછ્યું કે શું તમે નિયંત્રણ રેખા પાસે જવા ઇચ્છો છો? લોકોનો હકારાત્મક જવાબ મળતાં તેમણે કહ્યું, 'હું તમને કહીશ કે ક્યારે જવાનું છે.'

આ નિવેદનને ઘણાં લોકો એ રીતે પણ લઈ શકે છે કે ઇમરાન ખાનનો સંકેત ખીણમાં પ્રૉક્સી વૉર તરફ છે અને જ્યારે પાકિસ્તાનની સરકાર ઇચ્છે તો આ દાવ પણ રમી શકે છે.

બની શકે કે તેમને આ નિવેદન અંગે પ્રશ્ન પૂછાય તો તેમને જવાબ આપવામાં મુશ્કેલી થાય.

અત્યાર સુધી પાકિસ્તાન સરકારની અધિકૃત નીતિ તો એવી રહી છે કે સરકાર ઉગ્રવાદની મદદ લેશે નહીં, પરંતુ શુક્રવારના ભાષણ પરથી એવું જ લાગે છે કે તેઓ ભારતને ડરાવવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે અને એવું સાબિત કરવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે કે તેમની પાસે હજુ આ પત્તું પણ છે.

જ્યાં સુઘી...


શીર્ષક: કાશ્મીર મુદ્દે લંડનમાં ભારતીય દૂતાવાસમાં તોડફોડ કરવામાં આવી, બીજી ઘટના\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

આ વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભારતીય દૂતાવાસ પર લોકોએ ઇંડા, ટામેટાં, પથ્થરો અને સ્મૉક બૉમ્બ્સ ફેંકયા હતા.

આ અગાઉ 15 ઑગસ્ટના રોજ પણ દૂતાવાસમાં આઝાદી દિવસની ઉજવણી દરમિયાન હુમલાની ઘટના બની હતી.

કાશ્મીરના લોકો પર લાગેલાં પ્રતિબંધો અને કરફ્યૂના વિરોધમાં દસ હજાર જેટલાં બ્રિટીશ પાકિસ્તાનીઓ લંડનમાં રેલી કાઢી હતી.

શરૂઆતમાં શાંતિપૂર્ણ એવી આ રેલી લંડન સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસ પહોંચતા ઉગ્ર બની હતી.

ડાઉનિંગ સ્ટ્રીટમાંથી ઇન્ડિયન હાઇ કમિશનની કચેરી સુધી થયેલી રેલી દરમિયાન તેમણે હાઇ કમિશનની કચેરીને નિશાન બનાવી હતી.

આ રેલીનું આયોજન બ્રિટીશ કાશ્મીરી લોકોના એક જૂથ 'કાશ્મીર ફ્રીડમ મંચ'દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.

આ રેલીમાં યૂકે લેબર પાર્ટીના સાંસદ સહિતના લોકો જોડાયા હતા. ભારતીય દૂતાવાસે ટ્વીટર પર એક તસવીર પોસ્ટ જેમાં બારીઓના કાચ તૂટેલા દેખાતા હતા.સમાચાર સંસ્થા પીએ મુજબ આ મામલે બે લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.

લંડનના મેયર સાદિક ખાને પણ ભારતીય દૂતાવાસ પર થયેલી તોડફોડની ટીકા કરી છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે મંગળવારે બ્રિટન તરફથી કાશ્મીરમાં માનવઅધિકાર ભંગને લઈને ચિંતા દર્શાવવામાં આવી હતી.

મંગળવારે બ્રિટને કહ્યું કે ભારતના સંવિધાનના અનુચ્છેદ 370ને હઠાવ્યા બાદ કાશ્મીરમાં માનવ અધિકારોનાં ઉલ્લંઘનના કોઈ પણ આરોપ માટે ઊંડી, ઝડપી અને પારદર્શક તપાસ થવી જોઈએ.

બ્રિટનના વિદેશ મંત્રી ડોમિનિક રોબે હાઉસ ઑફ કૉમનના સાંસદોને કહ્યું કે તેમણે 7 ઑગસ્ટે ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ જય શંકર સાથે વાત કરી હતી.

ડોમિનિકે એવું પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે કાશ્મીર ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેનો દ્વિપક્ષી મામલો છે.  તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે માનવ અધિકારોની ચિંતાએ તેને આંતરરાષ્ટ્રિય મુદ્દો બનાવી દીધો છે.

ગિલગિટ બાલ્ટિસ્તાનના નાગરિકોની તસવીર

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


શીર્ષક: કાશ્મીર સંપૂર્ણપણે ભારતનો ભાગ થવા હજુ 'પરિપક્વ' નથી?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

કંઈ કેટલાંય પરિબળો એમાં ગૂંચવાતાં જાય છે અને વખત વીતતાં બીજાં પરિબળો ઉમેરાતાં જાય છે, સમસ્યા વધારે પેચીદી બનતી જાય છે.

આવી સમસ્યાઓનું સીધુંસાદું એકસૂત્રી સમાધાન હોતું નથી.

કાશ્મીરનો જ દાખલો લઈએ તો, બંધારણની કલમ 370 એ કાશ્મીરના અઘરા સમીકરણનાં ઘણાં પાસાંમાંનું એક છે - એકમાત્ર નથી.

બંધારણની 370મી કલમ રદ કરીને નરેન્દ્ર મોદી સરકાર ઇતિહાસ સર્જવા ઈચ્છે છે, પણ સમસ્યાના સમાધાનની આ એક શરૂઆત છે.

આ પ્રયત્ન સફળ થાય છે કે નહી, તે હવે પછીનાં પગલાં પર આધાર રાખશે.

ગૂંચની જ ઉપમા ચાલુ રાખીએ તો, ભારતના ભાગલાના વૈષમ્યના પરિણામે ઊભું થયેલું કાશ્મીરનું કોકડું આવું છે.

એક તો એના ભારતમાં જોડાવા સંબંધી સંધિના કાનૂની કાવાદાવા છે, બીજું અલગાવવાદી માનસિકતા અને હિંસા છે જેમાં ત્રાસવાદી સંગઠનો ભળ્યાં છે.

ત્રીજું પાડોશી દેશ પાકિસ્તાન પોતાનું વજૂદ પૂરવાર કરવા આમાં એક તક જુએ છે, અને બાકી રહ્યું તો રાજકારણ છે, રાજ્યનું અને કેન્દ્રનું.

આ બધા કર્તાહર્તાઓ અલગઅલગ દિશામાં દોરીઓ ખેંચ્યા કરે છે, અને પ્રજા - સ્થાનિક, હિજરતી અને બાકીના - તેમાં ભીંસાય છે.

ભારતીય જનતા પક્ષ અને જમણેરી વિચારધારા માને છે કે, વિવાદનું મૂળ એ છે કે કાશ્મીર પોતાને કંઈક અલગ કે કંઈક વિશેષ માને છે, અને એ વિશેષતા કલમ 370થી આવે છે.

આઝાદી પછી કાશ્મીર રાજ્ય ભારત સંઘમાં જોડાયું ત્યારની શરતો પ્રમાણે બંધારણની કલમ 370 હેઠળ તેને ખાસ દરજ્જો આપવામાં આવ્યો. જેની હેઠળ રાજ્યને પોતાનું અલાયદું બંધારણ રાખવા મળ્યું.

સંરક્ષણ, નાણાં, વિદેશી સંબંધો અને સંદેશાવ્યવહાર - એ ચાર બાબતોમાં રાજ્ય કેન્દ્રને અધીન છે, બાકીના વિષયોમાં તે સ્વાયત્ત છે, એવી પણ સમજ હતી.

ઉપરાંત, કલમ '35એ' હેઠળ, બાકીના ભારતીયો આ રાજ્યમાં જમીન ખરીદી શકતાં નથી.

આ થઈ કાગળ પરની કાનૂની સમજ. વ્યવહારમાં જમ્મુ અને કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો નામ પૂરતો રહ્યો છે.

ભારતીય સંસદે પસાર કરેલો દરેક કાયદો આ રાજ્યમાં લાગુ પડે જ છે (તેની વિધાનસભા દરેક કાનૂનને અલગથી પસાર કરે છે).

રાજ્યની વડી અદાલતે જ્યારે એમ કહ્યું કે, ચાર વિષયો બાદ કરતાં રાજ્ય સરકાર પાસે સંપૂર્ણ સત્તા છે, ત્યારે ડિસેમ્બર 2016માં સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે રાજ્ય સરકાર ભારતના બંધારણથી ઉપર નથી.

જમીન ન ખરીદવાને લગતી જોગવાઈ બહારથી જોઈએ તો અયોગ્ય લાગે, પણ એનો હેતુ 'ડેમૉગ્રાફિક પ્રોફાઈલ' જાળવી રાખવાનો છે.

બીજા શબ્દોમાં, શહેરોમાંથી આવીને લોકો મૂળ નિવાસી કે...


શીર્ષક: કાશ્મીર સામૂહિક બળાત્કાર : 'હું મારી બાળકીના મૃતદેહને વળગી પડ્યો'\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

આ બે રમકડાંને તે ક્યારેક આગળ ખેંચે છે તો ક્યારેક પાછળ લઈ જાય છે.

એના હાથ રાખથી મેલા થઈ ગયા છે છતાં પણ આ વાતથી અજાણ તે ચૂપચાપ રાખમાં રમકડાની ગાડીથી રમ્યા કરે છે.

હું રિઝવાનના ફોટો પાડવા માંડ્યો ત્યારે એની સાથે રમતી એક બાળકી મારી પાસે આવી ગઈ.

રિઝવાને મને કહેવા લાગ્યો, ''આ મારી બહેન નથી. મારી બહેન તો ઇંશા હતી. આ તો બીજા કોઈની બહેન છે.''

મેં રિઝવાનને મેં પૂછયું, "શું ઇંશા તારી સાથે અહીં રમતી હતી?"

આ સવાલ સાંભળતા જ તે બેબાકળો બની ગયો અને કહ્યું, ''હાં એ મારી સાથે રમતી હતી પણ અત્યારે તે અહીંયા નથી. મને એની ખૂબ યાદ આવે છે.''

ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરના બારામુલા જિલ્લાના બોનિયાર વિસ્તારના લડી ગામમાં ગયા સોમવારે એ વખતે સનસનાટી ફેલાઈ ગઈ જ્યારે નવ વર્ષની ઇંશાનો મૃતદેહ તેના જ ઘરથી એક કિલોમીટર દૂર જંગલમાંથી મળી આવ્યો.

બોનિયાર શ્રીનગરથી એંસી કિલોમીટર દૂર છે.

સોમવારે પોલીસે દાવો કર્યો હતો કે ઇંશા પર સામૂહિક બળાત્કાર કરવામાં આવ્યો હતો અને ત્યારબાદ તેની હત્યા કરી દેવાઈ.

જોકે, પાછળથી પોલીસ તપાસને કારણે સામે આવેલી વિગતોથી તેનાથી પણ ક્રુર હતી.

પોલીસનું કહેવું છે કે બાળકીની સાવકી માતાએ પોતાનાં 14 વર્ષનાં દીકરા અને બીજા ત્રણ લોકોની સાથે મળીને આ બાળકીનો બળાત્કાર કરાવડાવ્યો હતો અને એ સમયે તે ત્યાં જ હાજર હતી.

'ક્યાં ક્યાં નથી શોધી અમે અમારી દીકરીને'

મંગળવારે બાળકીના પિતા અને માતાને લોકો આશ્વાસન આપી રહ્યા હતા.

પોતાના એકમાળના મકાનમાં પોતાની બીજી પત્ની ખુશ્બુ સાથે બેઠેલા પીડિતાના પિતા મુશ્તાક અહમદ ગનાઈ એકદમ આઘાતમાં બેઠેલા જણાતા હતા. ગામમાં મુશ્તાકની એક દુકાન છે.

જે દિવસે ઇંશા ગુમ થઈ એ દિવસને યાદ કરતા મુશ્તાક જણાવે છે, ''તે 23 ઑગસ્ટ 2018 નો દિવસ હતો. ઈદનો બીજો દિવસ. હું બપોરે જમ્યો અને બાળકોને નજીકના બગીચામાં ફરવા લઈ જવાની

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

તૈયારી કરી રહ્યો હતો. બધાં બાળકો ભેગા થઈ ગયાં પણ ઇંશા હાજર નહોતી.''

''મેં આ વિસ્તારમાં અનેક જગ્યાએ ઇંશાને શોધી પણ તે ક્યાંય મળી નહીં. પછી હું એ જ પાર્કમાં ગયો જ્યાં બાળકોને લઈ જવાનો હતો. ત્યાં પણ તે ના મળી.

"ત્યારબાદ હું ગભરાઈ ગયો અને દવાખાનામાં પહોંચી ગયો. ત્યાં બે વ્યક્તિ મળી, મેં મારી દીકરીની તસવીર બતાવી. મોડી રાતે હું ઘેર પહોંચ્યો. પછી એક વખત હું એને શોધવા માટે ખેતરોમાં ગયો,જંગલમાં ગયો પણ તે મળી નહીં.''

મુશ્તાક અહમદ જણાવે છે, ''આગલા દિવસે સવારે હું બારામુલાની...


શીર્ષક: કાશ્મીર, અયોધ્યા પછી મોદીનું આગામી નિશાન યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ પર?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

5 ઑગસ્ટે ભારત સરકારે જમ્મુ-કાશ્મીરને બે ભાગમાં વહેંચવાનો નિર્ણય કર્યો, આની સાથે જ જમ્મુ-કાશ્મીરનો વિશેષ રાજ્યનો દરજ્જો આપતી અનુચ્છેદ 370ની મુખ્ય જોગવાઈઓને બેઅસર કરી દેવાઈ.

આ પછી 9 નવેમ્બરે સુપ્રીમ કોર્ટે વર્ષો જૂનાં અને ભારતીય ઇતિહાસના સૌથી વિવાદિત મુદ્દામાંથી એક એવા બાબરી મસ્જિદ-રામમંદિર કેસનો ચુકાદો આપ્યો.

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં વિવાદિત જમીનને હિંદુ પક્ષને સોંપવાની વાત કહી.

સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયની સાથે જ અયોધ્યામાં રામમંદિર નિર્માણનો રસ્તો સાફ થઈ ગયો છે.

રાજકીય તબકામાં ચહલપહલ છે કે હવે મોદી સરકારના ઍજન્ડામાં નવું લક્ષ્ય ક્યું છે. હવે તે પોતાના કોઈ મોટા ચૂંટણી વાયદાને પૂર્ણ કરવા માટે કાયદો બનાવી શકે છે.

ક્યું નવું લક્ષ્ય?

ઘણાં રાજકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે મોદી સરકારના આગામી ઍજન્ડામાં સૌથી વધારે નજીક યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ સાથે જોડાયેલું બિલ છે.

આ સિવાય, આખા દેશમાં એનઆરસી લાગુ કરવો અને નાગરિકત્વનો કાયદો બનાવવો એ પણ ભાજપ સરકારના મુખ્ય ઍજન્ડામાં છે.

ભાજપના રાજકારણને નજીકથી જોનાર વરિષ્ઠ પત્રકાર પ્રદીપ સિંહ કહે છે કે ભાજપના ત્રણ મુખ્ય ઍજન્ડા છે અયોધ્યા, અનુચ્છેદ 370 અને યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ.

આમાંથી બે કામ લગભગ પૂર્ણ થઈ ચૂક્યા છે અને હવે તે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ પર પોતાનું કામ શરૂ કરશે.

પરંતુ પ્રદીપ સિંહ માને છે કે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ અગાઉ સરકાર એનઆરસી અને નાગરિક્તા બિલ પર કામ કરવા ઇચ્છશે.

તે કહે છે, "આગામી શિયાળુ સત્રમાં સરકાર એનઆરસી અને નાગરિકતા બિલ રજૂ કરી શકે છે કારણ કે આ મુદ્દે સરકાર પહેલાંથી જ ઘણું કામ કરી ચૂકી છે અને પાર્ટી હાલના દિવસોમાં આ મુદ્દાઓ પર ઘણી ગંભીર છે."

પ્રદીપ સિંહ કહે છે કે આ પછી મોદી સરકાર યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ પ્રત્યે પણ ગંભીર છે પરંતુ એના માટે તેમને જનમાનસની સહમતી લેવી પડશે.

શું છે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ?

યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ એટલે સમાન નાગરિક ધારો. તેનો અર્થ છે કે દેશમાં તમામ નાગરિકો માટે એક જેવાં નાગરિક કાયદાનું હોવું, પછી તે કોઈ પણ ધર્મના હોય અથવા સંપ્રદાય સાથે સંબંધ રાખતા હોય.

યુનિફોર્મ સિવિલ કોડમાં લગ્ન, તલાક અને જમીન-માલિકીના ભાગ જેવા મામલે પણ તમામ ધર્મો માટે એક જ કાયદો લાગુ કરવાની વાત છે.

હાલના સમયમાં ભારતીય બંધારણ હેઠળ કાયદાને વિશેષ કરીને બે ભાગમાં વહેચવામાં આવ્યો છે. એક દિવાની(સિવિલ) અને બીજો ફોજદારી(ક્રિમિનલ).

લગ્ન, સંપત્તિ, વારસાગત અધિકાર એટલે પરિવાર...


શીર્ષક: કાશ્મીર: એક મોત, ત્રણ સવાલ અને સળગતી ઘાટી\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

ઉમર અબ્દુલ્લાએ મુખ્યમંત્રી મહેબૂબા મુફ્તીને ટાંકીને ટ્વીટ કર્યું, "પહેલાં તેમણે લોકોને જીપ આગળ બાંધ્યા અને પ્રદર્શકારીઓને ડરાવવા ગામમાં ફેરવ્યા. હવે તેઓ જીપ લોકો પર ચઢાવી રહ્યા છે. મહેબૂબા મુફ્તી સાહિબા શું આ તમારું નવું સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેશન પ્રોસિજર છે. સંઘર્ષ વિરામનો મતલબ બંદૂકનો ઉપયોગ નહીં પરતું જીપનો ઉપયોગ કરવો એવું?"

Twitter કન્ટેન્ટ પૂર્ણ, 1

પરંતુ રસ્તાઓ પર ભીડને નિયંત્રિત કરવામાં ઉમર અબ્દુલ્લા સરકારનો રેકોર્ડ પણ એટલો સારો નથી.

જ્યારે તેઓ મુખ્યમંત્રી હતા, ત્યારે વર્ષ 2010માં થયેલા પ્રદર્શનમાં અર્ધસૈનિક દળો અને જમ્મુ-કાશ્મીર પોલીસની કાર્યવાહીમાં 120થી વધુ લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

ઉગ્ર પ્રદર્શનોમાં વધારો

આ ઘટનામાં મોટાભાગે લોકોનાં મોત ગોળીઓ, રબર પેલેટ અથવા ટિયરગેસનાં સેલથી થયાં હતાં.

ત્યારથી સુરક્ષાદળો દ્વારા કરવામાં આવતી 'સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેશન પ્રોસિજર' એટલે કે કાર્યવાહી અંગે ચર્ચાઓ થતી આવી છે.

આઠ વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન આ અંગે ચિંતા પણ વધી છે. રસ્તાઓ પર થતાં પ્રદર્શનો દિવસેને દિવસે ઉગ્ર થઈ બની રહ્યાં છે. યુવાનોની અંદર હવે ડર ખતમ થઈ ગયો છે.

ખાસ કરીને વર્ષ 2016માં પેલેટ ગનના ભરપૂર ઉપયોગ બાદ આ યુવાનોમાં ડરનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે. આ ઘટનામાં ઘણા લોકો ઘાયલ અને મૃત્યુ પણ પામ્યાં હતાં.

કડવી યાદોનું પુનરાવર્તન

વર્ષ 2010માં પ્રદર્શનકારી યુવાનોનાં મોત પૉઇન્ટ બ્લૅક ગન દ્વારા છોડવામાં આવેલા ટિયરગેસના સેલથી થયાં હતાં.

એટલું જ નહીં વર્ષ 2016માં કાશ્મીરીઓએ પેલેટનો પણ સામનો કર્યો છે.

ત્યારે સવાલ થાય કે શું વર્ષ 2018 સુરક્ષાદળોનાં વાહનો નીચે કચડાવવાનું વર્ષ બનવા જઈ રહ્યું છે?

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

નૌહટ્ટામાં ત્રણ પ્રદર્શનકારીઓના એક વાહનની ઝપેટમાં આવવાની ઘટનાએ જખમ પર મીઠું ભભરાવવાનું કામ કર્યું છે.

તેમના મોત સાથે જોડાયેલો એક વીડિયો વાઇરલ થઈ રહ્યો છે.

જેમાં એક સુરક્ષા વાહન તેમને બે વખત ટક્કર મારતું નજરે પડે છે. આ વીડિયોને લઈને લોકોમાં ગુસ્સો ભડકી રહ્યો છે.

ઘાટીના લોકોમાં ગુસ્સો

તાજેતરની ઘટનાના વીડિયોમાં જોવા મળી રહ્યું છે કે નારાજ લોકોની ભીડ રસ્તા પર ઊતરી આવી છે. ત્યારે તેમની વચ્ચેથી સીઆરપીએફની જીપ નીકળવાનો પ્રયત્ન કરી રહી છે.

પ્રદર્શનકારીઓ આ બુલેટપ્રૂફ વાહન પર પથ્થરો અને લાકડીઓથી હુમલો કરતા નજરે પડે છે.

ગુસ્સે ભરાયેલી લોકોની ભીડ વાહનને ત્રણ તરફથી ઘેરી લે છે. દરમિયાન એક પ્રદર્શનકારી ચાલતી જીપના બૉનેટ...


શીર્ષક: કાશ્મીરના અનુચ્છેદ 370 પર નરેન્દ્ર મોદીની નીતિને ભારતીયોનું આટલું સમર્થન કેમ મળ્યું? - દૃષ્ટિકોણ\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

દિલ્હીના ઑબ્ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશનના ફૅલૉ અશોક મલિક જણાવે છે કે ભારતમાં કાશ્મીરના મુદ્દે કડક વલણ માટે ઊભાં થયેલાં જનસમર્થનને કારણે આવું પગલું લેવું શક્ય બન્યું છે.

દિલ્હી સ્થિત ઑબ્ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશનના ફેલો, બીબીસી ગુજરાતી માટે

આઝાદીની માગ અને જેહાદની હાકલ

જુલાઈ 2016માં ઉગ્રવાદી નેતા બુરહાન વાણીના મૃત્યુ બાદ પછી કાશ્મીર ખીણમાં હિંસા ફેલાઈ હતી.

વાણીના મૃત્યુ અને એ બાદ ફાટી નીકળેલી હિંસા એ કાશ્મીરમાં અસંતોષનો એક નવો તબક્કો દર્શાવે છે.

આ તબક્કામાં આઝાદીની માગને બદલે જેહાદનો નારો બુલંદ થવા લાગ્યો હતો. કાશ્મીરને સ્વતંત્ર કરવા માટે કે પાકિસ્તાન સાથે ભળી જવા માટેના નારાને બદલે હવે ખિલાફતની સ્થાપનાની વાતો થવા લાગી હતી.

ઇસ્લામિક સ્ટેટ અને તેનાં જેવાં સંગઠનોનાં સૂત્રો, વિડિયો અને પ્રતીકો હવે કાશ્મીરના યુવાનોને પ્રભાવિત કરવાં લાગ્યાં હતાં.

વર્ષ 2016ની ઘટનાઓની બીજી એક અસર પણ થઈ હતી - કાશ્મીરી ભાગલાવાદીઓના નારા હવે દેશભરનાં કૉલેજ-કેમ્પસો, મીડિયાની ડિબેટ અને જાહેરમંચ પર થતાં ડાબેરી જૂથોનાં નરેન્દ્ર મોદીવિરોધી ભાષણોમાં પણ દેખાવા લાગ્યા હતા.

ઐતિહાસિક રીતે પણ કાશ્મીરની સમસ્યા એ ભારતીય મુસ્લિમોની સમસ્યા નથી રહી. કાશ્મીરના મુસ્લિમો પોતાને બાકીના બધા જ ભારતીયોથી, મુસ્લિમ અને હિન્દુ બંનેથી જુદા ગણે છે.

દેશ સાથે જોડાણનો પ્રયાસ

છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં દેશના બીજા ભાગોમાં ભણવા કે કામધંધે આવ્યા હોય એવા કાશ્મીરી મુસ્લિમોની સંખ્યા વધી છે.

કાશ્મીરી મુસ્લિમો કૅમ્પસ-પૉલિટિક્સનો પણ હિસ્સો બનવા લાગ્યા હતા. જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી અને અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી જેવી પ્રતિષ્ઠિત રાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનાં વિદ્યાર્થીસંગઠનોમાં તેઓ હોદ્દેદાર બનવા લાગ્યા હતા.

કેરળ અને ગોવામાં પણ તેઓ નોકરીધંધો કરતાં જોવા મળતા હતા અને તેના લીધે મિશ્ર પરિણામો પણ મળવાં લાગ્યાં હતાં.

ભારતને એ વખતે આશા હશે કે આવી સ્થિતિને કારણે યુવાન કાશ્મીરીઓ દેશનાં વૈવિધ્ય અને વિશાળ આર્થિક તકોને સમજી શકશે અને દેશ સાથે વધુ જોડાણ અનુભવી શકશે.

કેટલાક અંશે એવું થયું પણ ખરું, પણ સાથોસાથ ભાગલાવાદી માનસિકતા હવે ઉદ્દામવાદી ડાબેરી વિચારધારા સાથે ભળવા પણ લાગી. સાથે જ નાની પણ ભ્રમિત થઈ શકે તેવી ભારતીય મુસ્લિમ યુવાનોની પેઢીમાં પણ તે પ્રસરવા લાગી.

ભારતીયો શેનાથી કંટાળ્યા?

વર્ષ 2016 પછી આ બધાં જૂથોને એક કરીને રાખવાનો તંતુ હતો નરેન્દ્ર મોદી સામેનો તેમનો વિરોધ....


શીર્ષક: કાશ્મીરના સમાધાન વગર શાંતિ શક્ય નહીં : પાકિસ્તાન\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

ન્યૂ યોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની 73મી જનરલ ઍસેમ્બ્લીને સંબોધતી વખતે શાહે ઉપરોક્ત વાત કહી.

તેમણે કહ્યું, "અમે સશક્ત અને ગંભીર વાતચીત થકી તમામ મુદ્દાઓનો ઉકેલ ઇચ્છીએ છીએ.""સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં પાકિસ્તાન અને ભારત વચ્ચે નક્કી થયેલી મુલાકાત તમામ મુદ્દાઓ  પર વાતચીત કરવાની સારી તક હતી, પણ પોતાના નકારાત્મક વલણને કારણે મોદી સરકારે એ તક ગુમાવી દીધી."

"તેમણે શાંતિ પર રાજકારણને મહત્ત્વ આપ્યું અને એવી ટિકિટોને મુદ્દો બનાવી કે જે મહિનાઓ પહેલાં જાહેર કરાઈ હતી."

ભારતને ચેતવણી

કુરૈશીએ એવું પણ કહ્યું કે કાશ્મીરના મુદ્દાનો ઉકેલ ના આવવો એ આ પ્રદેશમાં કાયમી શાંતિ સ્થાપવાના માર્ગ પર સૌથી મોટી અડચણ છે.

તેમણે ઉમેર્યું, "70 વર્ષથી આ મામલો સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સુરક્ષા પરિષદના ઍજન્ડામાં સામેલ છે."

"જ્યાં સુધી જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સમજૂતી અનુસાર શાંતિ ના સ્થપાય અને કાશ્મીરના લોકોને જનમત સંગ્રહ કરવાનો અધિકાર ના અપાય, ત્યાં સુધી દક્ષિણ એશિયામાં શાંતિની  સ્થાપના કરી શકાય નહીં.''

તેમણે ઉમેર્યું, ''70 વર્ષોથી આ મામલો માનવતાની ધરતી પર એક બદનામ ડાઘ બનેલો છે.''

ભારતને સૈન્ય કાર્યવાહી ના કરવાની ચેતવણી આપતા તેમણે કહ્યું, ''ભારતે અમારી ધીરજની પરીક્ષા ના લેવી જોઈએ.''

અફઘાનિસ્તાન મામલે શું કહ્યું?

''જો ભારત નિયંત્રણ રેખા પર કોઈ પણ પ્રકારનો હુમલો કરવાની ભૂલ કરે છે કે યુદ્ધ કરવાની એની ઇચ્છાને પૂરી કરવાનો પ્રયાસ કરે છે તો પાકિસ્તાન તરફથી તેને ભારે જવાબી કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડશે.''

અફઘાનિસ્તાન અંગે વાત કરતા તેમણે કહ્યું, ''અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાન કેટલાય સમયથી વિદેશી શક્તિઓની ગેરસમજનો ભોગ બનતાં રહ્યાં છે.''

તેમણે અફઘાનિસ્તાનમાં ચરમપંથી સંગઠન 'ઇસ્લામિક સ્ટેટ'ના વધી રહેલા પ્રભાવ પર પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી.

અફઘાનિસ્તાનમાં શાંતિની સ્થાપનામાં મદદ માટે હાથ લંબાવતા તેમણે પાકિસ્તાનમાં રહેલા અફઘાન શરણાર્થીઓ સ્વદેશ પરત ફરે એવી ઇચ્છા પણ વ્યક્ત કરી.

સુષમાનો પાકિસ્તાન પર પ્રહાર

આ પહેલાં, ભારતનાં વિદેશ મંત્રી સુષમા સ્વરાજે પાકિસ્તાન પર નિશાન તાકતાં કહ્યું, ''ભારત દાયકાથી આતંકવાદનો ભોગ બની રહ્યું છે. અમને પડોશી રાષ્ટ્રમાંથી જ આતંકવાદનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.''

''પાકિસ્તાન આતંકવાદને માત્ર પ્રોત્સાહન જ નથી પૂરું પાડી રહ્યું, આ વાતને નકારતું પણ રહ્યું છે.''

''તેણે ઓસામા બિન લાદેનને પાકિસ્તાનમાં છૂપાવી રાખ્યો અને સંપૂર્ણ સત્ય સામે આવ્યા...


શીર્ષક: કાશ્મીરનાં અનાથ બાળકોની જિંદગી, 'મૃત્યુનો શોક અહીં પળાતો નથી'\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

પણ આ અંગેના આંકડા ના તો સરકાર પાસે છે, ના તો બિનસરકારી સંગઠનો પાસે છે કે ના તો લોકોના અધિકારો માટે લડતાં લોકો પાસે.

દરેક સંગઠનના મતે આવાં બાળકોની સંખ્યા અલગઅલગ છે.

થોડાં વર્ષો પહેલાં મે આવા અનાથ બાળકો પર એક અહેવાલ તૈયાર કર્યો હતો.

એ અહેવાલમાં જાણવા મળ્યું હતું કે હિંસા અને ઉદાસીનતાના આ સમયમાં પણ કાશ્મીરીઓમાં મદદ અને માનવતાનો જુસ્સો હજુ બચેલો છે.

મને એવાં લોકો મળ્યાં જેમણે પોતાની સંપૂર્ણ જિંદગી, સંપૂર્ણ તાકત અને સંસાધનો આ બાળકોનાં ઉછેર, શિક્ષણ અને કલ્યાણ પાછળ ખર્ચી નાખ્યાં.

આ અસ્થિર વિસ્તારનું  દરેક અનાથ બાળક દુઃખ અને પીડાની એક કહાણી રજૂ કરે છે.

મારી મુલાકાત મોટાભાગે નાની ઉંમરનાં બાળકો સાથે થઈ હતી.

તેમનો નિર્દોષ અને ઢીલો અવાજ તેમની આપવીતીને વધુ દુઃખદાયક બનાવે છે.

પિતાને ગુમાવવા અને તેમની સાથે જોડાયેલી વાતો બાળકોના કુમળાં હૃદયોમાં ઊંડે સુધી દબાયેલી છે.

'મારા પિતાને લોકો ઉઠાવી ગયા...'

શ્રીનગરની એક સંસ્થામાં આઠ વર્ષના એક બાળકને મને કહ્યું કે તેમના પિતા બૉર્ડર સિક્યુરિટી ફોર્સમાં કર્મચારી હતી.

એ દિવસોમાં તેઓ પૂર્વોત્તર રાજ્યમાં ફરજ બજાવી રહ્યા હતા. ઈદની રજા પર તેઓ ઘરે આવ્યા હતા.

રાત્રે કેટલાક અજાણ્યા લોકો આવ્યા અને તેમના પિતાને ઉઠાવીને જતા રહ્યા.

સવારે ઘરની નજીક ગોળીઓથી વીંધાયેલો તેમનો મૃતદેહ મળ્યો.

સામાન્ય નોકરીઓની જેમ જ અહીંના કેટલાય લોકો સુરક્ષા દળો અને પોલીસમાં પણ જોડાયેલા છે.

થોડા દિવસો પહેલાં આવા જ  ત્રણ પોલીસકર્મીઓનાં અપહરણ બાદ હત્યા કરી દેવામાં આવી હતી.

ઉગ્રવાદીઓએ કાશ્મીરીઓને ચેતવણી આપી છે કે તેઓ પોલીસ અને સુરક્ષાદળની નોકરીમાંથી રાજીનામું આપી દે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

પાકિસ્તાન સાથે વાતચીત રદ થયા બાદ કાશ્મીરનો મુદ્દો અધ્ધરતાલે છે.

સરકાર અને અલગતાવાદીઓએ પણ વાતચીતની કેટલીય સારી તકો ગુમાવી છે.

વાતચીતના તમામ માર્ગ બંધ થતાં અલગતાવાદી સંગઠનોનાં નેતૃત્વની પ્રતિષ્ઠા પણ ખરડાઈ છે.

લાચારી અને પ્રામાણિક નેતૃત્વના અભાવે નિરાશા અને નફરતને જન્મ આપ્યો છે.

નવી પેઢી પાસેથી ભવિષ્યનાં તમામ સપનાં આંચકી લેવાયા છે અને તેમને હતાશાના કાદવમાં ધકેલી દેવાઈ છે.

ઉગ્રવાદમાં પણ હવે કોઈ લક્ષ્યની પ્રાપ્તિને બદલે યુવાનોની હતાશા અને નિરાશા નજરે પડે છે.

મૃત્યુ પર હવે અહીં શોક નથી મનાવાતો.

કાશ્મીરના મુદ્દાની સૌથી મોટી વિટંબણા એ છે કે તમામ પક્ષ આનો ઉકેલ હિંમત અને હિંસાથી લાવવા માગે છે.

તમે અમને...


શીર્ષક: કાશ્મીરનું એક એવું ગામ જે સુરક્ષાબળોના પહેરાથી મુક્ત છે\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

પહાડોની હરિયાળી વચ્ચે વસેલા એ ગામમાં આસપાસમાં ક્યાંય સુરક્ષાદળોનો પહેરો દેખાયો નહીં.

જોકે, પાંચમી ઑગસ્ટે કલમ 370 હઠાવી દેવાઈ તે પછી ઊભો થયેલો તણાવ ગામના લોકોમાં પણ દેખાયો.

ગામના લોકો સાથે વાત થાય તે પહેલાં અમને બે મહિલાઓ મળી હતી.

તેઓ ગામના નીચાણવાળા વિસ્તાર તરફ ચાલીને જતી હતી.

તેમણે કહ્યું કે વાહન મળતાં નથી એટલે ચાલીને જવું પડે છે.

લીલાછમ પહાડો વચ્ચે વસેલું આ ગામ કુલગામ જિલ્લાનું પશ્ચિમે છેવાડે આવેલું છે.

શ્રીનગરથી 130 કિલોમિટર દૂર આવેલું ગામ બીજા ભાગો કરતાં ઘણું શાંત દેખાઈ રહ્યું છે.

પણ ઉપરથી દેખાતી શાંતિ અને કુદરતના સૌંદર્ય વચ્ચે ગામના લોકોમાં અકળામણ અને ભય સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે.

કલમ 370 દૂર કરાયા બાદ હવે આગળ શું થશે એ સવાલ ગામલોકોને મૂંઝવી રહ્યો છે.

ગામમાં 50 જેટલા પરિવારો છે પણ તેઓ છેલ્લા 20 દિવસથી ભયને કારણે ગામની બહાર જઈ શક્યા નથી.

ગામના મોટા ભાગનાં મકાનો કાચાં છે. બહુ થોડા લોકો પાકા મકાનમાં રહે છે.

આ બધા જ 50 પરિવારો વલીનાદ છાપરામાં વર્ષના આઠ મહિના જ રહે છે.

ચાર મહિના માટે સૌ અહીંથી અસલી ગામ ગુલઝારાબાદ જતા રહે છે, જ્યાં તેમનાં પાકા મકાનો છે.

ત્રણેક કિલોમિટર દૂર આવેલું ગુલઝારાબાદ મુખ્ય ગામ છે અને ત્યાં 300 જેટલા પરિવારો વસે છે.

આમ, વલીનાદ ગુલઝારાબાદનું પરું કહી શકાય.

લોકો ઉનાળાના આઠ મહિના અહીં પશુ ચરાવે છે અને શિયાળામાં મુખ્ય ગામે જતા રહે છે.

મોટા ભાગના લોકો ખેતી અને મજૂરી કામ કરે છે. શિયાળામાં ઘણા લોકો પંજાબમાં ખેતમજૂરીએ પણ જતા રહે છે.

શ્રીનગરથી ગુલઝારાબાદ પહોંચ્યા ત્યાં સુધીમાં અમે ત્રણ જિલ્લા પસાર કર્યા.

ત્રણેય જિલ્લાઓમાં દુકાનો બંધ જોવા મળી અને કેટલીક જગ્યાએ સુરક્ષાદળોનો પહેરો પણ જોયો.

કુલગામના છેલ્લા તાલુકા મથક ડમ્હાલ હંજીપોરા વટાવ્યા પછી રસ્તા પર કોઈ સુરક્ષાકર્મીઓ જોવા મળ્યા નહોતા.

પાંચમી ઑગસ્ટે કલમ 370 રદ થયાની જાહેરાત પછી માહોલ તંગ બન્યો છે.

જાહેરાત સાથે જ ફોનની લાઇનો બંધ થઈ ગઈ છે. અવરજવર પર નિયંત્રણો અને કર્ફ્યુ લાદી દેવાયાં છે. શાળા, કૉલેજો અને દુકાનો પણ બંધ જ છે.

કલમ 370 હઠી જવાથી વિશેષ રાજ્ય તરીકેનો દરજ્જો જતો રહ્યો છે, સાથે જ રાજ્યનું વિભાજન કરીને લદ્દાખને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ પણ બનાવી દેવાયો છે.

જમ્મુ અને કાશ્મીરને પણ વિધાનસભા સાથે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ જાહેર કરાયો છે. સંયુક્ત રાજ્યમાં કાશ્મીર ખીણ મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતો પ્રદેશ હતો.

કલમની...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં 'સ્થિતિ સામાન્ય' થઈ હોવાના અમિત શાહના દાવાનું સત્ય\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

જમ્મુ અને કાશ્મીરનો રાજ્યનો દરજ્જો ખતમ થયો તે પછી પ્રથમવાર અમિત શાહે આ રીતે રાજ્યસભામાં સત્તાવાર રીતે તેની સ્થિતિ વિશે નિવેદન આપ્યું હતું.

છેલ્લાં ઘણાં વર્ષોથી જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં રિપોર્ટિંગ કરતા બીબીસીના સંવાદદાતા રિયાઝ મસરૂરે આ દાવામાં કેટલું તથ્ય છે તે જાણવાની કોશિશ કરી.

શું સ્થિતિ થાળે પડી છે?

અમિત શાહે દાવો કર્યો કે "ત્યાં સ્થિતિ સામાન્ય જ છે. તેના વિશે ખોટો ભ્રમ ફેલાવવામાં આવી રહ્યો છે. હું સ્થિતિ પૂરી રીતે સામાન્ય છે તે વિશે જણાવવા માગું છું."

પાંચ ઑગસ્ટ પછી હૉસ્પિટલથી લઈને શાળાઓ સુધીની સ્થિતિ અને અશાંત સ્થિતિ વિશે રિપોર્ટિંગ કરનારા રિયાઝ કહે છે કે થોડા દિવસ પહેલાં બરફવર્ષા થઈ ત્યાર પછી કાશ્મીર ખીણમાં સ્થિતિ થાળે પડતી લાગતી હતી.

અમિત શાહે ગૃહમાં નિવેદન આપી રહ્યા હતા, ત્યારે રિયાઝ મસરૂર શ્રીનગરના લાલ ચોકમાં હાજર હતા.

કાશ્મીરના લોકો પર આ ભાષણની શી અસર થઈ તે વિશે રિયાઝ કહે છે, "થોડા દિવસ પહેલાં અહીં બિનસત્તાવાર રીતે હડતાલ ચાલી રહી હતી."

"11 વાગ્યા સુધી દુકાનો ખૂલી રહેતી હતી અને પછી બંધ થઈ જતી હતી."

"પરંતુ બરફવર્ષા પછી ખીણમાં સ્થિતિ ધીમે-ધીમે રાબેતા મુજબ થઈ રહી હતી. લોકો દુકાનો પણ ખોલવા લાગ્યા હતા."

"પરંતુ અમિત શાહના ભાષણ પછી એક કલાક બાદ લાલ ચોકની દુકાનો બંધ થઈ ગઈ."

"તે પછી ડાઉન ટાઉન શ્રીનગરમાં પણ દુકાનો બંધ થઈ ગઈ. કેટલાક છોકરાઓએ દુકાનો પર પથ્થરમારો પણ કર્યો."

શું પથ્થરમારાની ઘટનાઓ ઓછી થઈ?

અમિત શાહે દાવો કર્યો, "195 પોલીસ સ્ટેશનમાંથી સીઆરપીસી (ક્રિમિનલ પ્રોસિજર કોડ) 144 હઠાવી લેવામાં આવી છે. પથ્થરમારાની ઘટનાઓમાં ઘટાડો થયો છે."

રિયાઝ મસરૂર કહે છે, "આ વાત સાચી છે. કાશ્મીરમાં પહેલાં આવી સ્થિતિમાં પથ્થરમારો થતો હતો તેવી ઘટનાઓ હવે ઓછી થઈ છે."

"સ્થાનિક લોકો કહે છે કે તેની પાછળનું કારણ એ છે કે પાંચ ઑગસ્ટ પછી સાડા છ હજાર લોકોની ધરપકડ થઈ છે. જોકે તેમાંથી 5000 લોકોને છોડી મૂકવામાં આવ્યા છે."

"અહીં પથ્થરમારાની ઘટના એક જ વાર જોવા મળી. યુરોપિયન યુનિયનનું પ્રતિનિધિમંડળ અહીં પ્રવાસે આવ્યું, ત્યારે પથ્થરમારો થયો હતો."

"એક જ દિવસમાં 60 જેટલી જગ્યાએ પથ્થરમારો થયો હતો."

શું પોલીસની ગોળીથી કોઈનો જીવ નથી ગયો?

અમિત શાહે દાવો કર્યો કે પાંચ ઑગસ્ટ પછી પોલીસ ગોળીબારમાં કોઈનું પણ મૃત્યુ થયું નથી.

રિયાઝ મસરૂર કહે છે, "એ વાત સાચી કે પાંચમી ઑગસ્ટ પછી પોલીસ ગોળીબારમાં કોઈનું મોત થયું નથી."

"6 ઑગસ્ટે પ્રદર્શન કરી...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં 2019ના 'હતોત્સાહ' બાદ નવા પ્રકારનો રાષ્ટ્રવાદ ઊભરી શકે છે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

ઑગસ્ટમાં ભારત સરકારે તેના અંકુશ હેઠળના કાશ્મીરના હિસ્સાને દેશમાં ભેળવી દેવાનો સુધારો કાયદામાં કરીને વિશ્વને આંચકો આપ્યો ત્યારે, એ રાજકીય ઘટનાક્રમ તેની પરાકાષ્ઠાએ પહોંચ્યો હતો.

કાશ્મીર લાંબા સમયથી ઊથલપાથલભર્યો પ્રદેશ રહ્યું છે. વર્ષ 1947માં બ્રિટિશ સામ્રાજ્યવાદી શાસનમાંથી આઝાદ થયું ત્યારથી કાશ્મીર માટે ભારત અને પાકિસ્તાન ત્રણ યુદ્ધ લડ્યાં છે.

પાકિસ્તાનનું પીઠબળ ધરાવતી ઇસ્લામી બંડખોરી છેક 1980ના દાયકાથી સમગ્ર પ્રદેશને ધમરોળતી રહી છે અને આ દરમિયાન 70,000થી વધુ લોકોનાં મોત થયાં છે.

2019 કાશ્મીર માટે આટલું હતોત્સાહી શા માટે રહ્યું?

આ વર્ષની શરૂઆત પાકિસ્તાનસ્થિત જૈશ-એ-મોહમ્મદ (જેઈએમ) સાથે સંકળાયેલા ઉગ્રવાદી જૂથના હુમલા સાથે થઈ હતી.

એક વર્ષ અગાઉ ગુમ થયેલા કાશ્મીરના પુલવામા જિલ્લાના 22 વર્ષના એક યુવકે વિસ્ફોટક સામગ્રી ભરેલું વાહન લશ્કરી કાફલા સાથે ફેબ્રુઆરીમાં ટકરાવ્યું હતું.

તેમાં એ યુવક અને 40થી વધારે ભારતીય સૈનિકો મૃત્યુ પામ્યાં હતાં.

જેઈએમએ તરત જ એ હુમલાની જવાબદારીનો દાવો કર્યો હતો અને બૉમ્બરનો વીડિયો ઑનલાઇન પોસ્ટ કર્યો હતો.

પુલવામા હુમલાને પગલે ભારતે પાકિસ્તાની પ્રદેશ પર, વર્ષ  1971માં  બન્ને દેશ વચ્ચે લડાયેલા યુદ્ધ બાદ પહેલી વાર લશ્કરી કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી.

ભારતીય વિમાનોએ બાલાકોટ વિસ્તારમાં હવાઈહુમલો કર્યો હતો અને જેઈએમની તાલીમ છાવણીઓને ફૂંકી મારી હતી.

એ પછીના હવાઈસંઘર્ષમાં કમસે કમ બે ભારતીય વિમાનોને તોડી પાડવામાં આવ્યાં હતાં અને ભારતના એક ફાઇટર પાયલટને પાકિસ્તાનના તાબે થવું પડ્યું હતું.

તે પાકિસ્તાન માટે ઉપકારક સાબિત થયું હતું. તેના અનુસંધાને કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષકોએ એવું તારણ કાઢ્યું હતું કે બાલાકોટ સંઘર્ષમાં તેનો હાથ ઉપર રહ્યો હતો.

અલબત્ત, તાબે કરવામાં આવેલા પાયલટને ઇસ્લામાબાદે 'સદભાવનાનાં પગલાં સ્વરૂપે' ભારતને પરત સોંપ્યો હતો.

વિદેશમાં અમુક વર્ગે એ પગલાને આવકારદાયક ગણાવ્યું હતું, પણ પાકિસ્તાનમાંના ઘણા લોકોએ તેને આકરો સંઘર્ષ નિવારવાનો પ્રયાસ ગણાવ્યું હતું, કારણ કે પાકિસ્તાનનું સૈન્ય આકરા સંઘર્ષ માટે તૈયાર નહોતું.

પાકિસ્તાન એક ડગલું આગળ વધ્યું હતું અને તેના કબજા હેઠળના કાશ્મીરમાં સક્રિય ઉગ્રવાદી જૂથોની ઑફિસો બંધ કરાવી હતી.

ભારત તરફથી વધતા ખતરાને ધ્યાનમાં લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય મતને પોતાની તરફેણમાં વાળવાનો એ પાકિસ્તાનનો દેખીતો પ્રયાસ હતો.

દરમિયાન ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં આ ત્રિસૂત્રીય ફૉર્મ્યુલા પર કામ કરી છે સરકાર\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

નુકસાનને ઘણે અંશે રોકી શકાયું છે અને હવે ગવર્નરથી લઈને પોલીસ સુધી જે વાતો થઈ રહી છે તેમાં ત્રિસૂત્રીય ફૉર્મ્યુલા સામે આવી રહ્યો છે.

શું છે આ ત્રિસૂત્રીય ફૉમ્યુર્લા?

પ્રથમ ફૉમ્યુર્લા : મોટી સંખ્યામાં કાશ્મીરી યુવાનોને નોકરીઓ આપવામાં આવશે પરંતુ મોટાભાગની નોકરીઓ આર્મ ફૉર્સિસ એટલે કે બીએસએફ, સીઆરપીએફ, સીઆઈએસએફ, એસએસબી અને સેનામાં આપવામાં આવશે.

આને માટે કાયદેસર અભિયાન આદરવામાં આવશે. પ્રથમ ચરણમાં 2,000 કાશ્મીરીઓને સેનામાં ભરતી કરાવવાની યોજના છે.

બીજી ફૉર્મ્યુલા : શિયાળામાં અહીં ટ્રાન્સમિશન લાઇનો ખૂબ જ ખરાબ થઈ જાય છે. શિયાળામાં અહીં જરૂરિયાત મુજબ વીજળીનું ઉત્પાદન કરી શકાતું નથી.

આને કારણે કેન્દ્ર સરકારે 10,000 કરોડના ખર્ચમાં અનેક પ્રોજેક્ટ એક સાથે શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી છે. કહેવામાં આવે છે કે તેને ફાસ્ટ ટ્રેક ગતિએ શરૂ કરવામાં આવશે. કાશ્મીરમાં 24 કલાક વીજળી ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે એ દિવસો દૂર નથી એવો દાવો પણ કરાઈ રહ્યો છે.

ત્રીજી ફૉમ્યુર્લા : પોલીસતંત્રનું કહેવું છે કે ગત 45 દિવસોમાં એમણે 24 ચરમપંથીઓની ધરપકડ કરી છે.

ડીજીપીએ એ વાત ભારપૂર્વક કહી કે જેઓ લોકોને ઘરથી બહાર નહીં નીકળવા ડરાવે છે કે દુકાનદારો અને કૉમર્શિયલ વાહનો ચલાવનારને ધમકીઓ આપે છે તેવા લોકોની ઓળખ કરવામાં આવી રહી છે. એમની ઓળખ કરીને એમની ધરપકડ કરવામાં આવશે અને એમની સામે કેસ ચલાવવામાં આવશે.

આ ત્રણ ફૉમ્યુર્લા પર એકસાથે કામ ચાલી રહ્યું છે અને તંત્રને આશા છે કે ખૂબ જલ્દી સ્થિતિ પાટા પર આવી જશે.

કાશ્મીર : કલમ 370ની નાબૂદીના છ અઠવાડિયા બાદ કાશ્મીરમાં કેવી છે સ્થિતિ?

પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીર

ગત દિવસોમાં કેન્દ્ર સરકારના અનેક મંત્રીઓએ એવું કહ્યું કે મુદ્દો હવે કાશ્મીર નહીં પરંતુ પાકિસ્તાનપ્રશાસિત કાશ્મીરનો છે.

જ્યારે કાશ્મીરમાં રાજનીતિ સક્રિય હતી ત્યારે પણ આવાં નિવેદનો પર ખૂબ જોખીજોખીને પ્રતિક્રિયાઓ આપવામાં આવતી હતી. અત્યારે આના સમર્થકો અને અલગાવવાદીઓ તમામ નેતાઓ બંધ છે એટલે આ મામલા સહિત એમની તરફથી કોઈ પ્રતિક્રિયા નથી આવી રહી.

જોકે, એક નક્કર પ્રતિક્રિયા રાજ્યપાલ સત્યપાલ મલિક તરફથી આવી છે.

એમણે કહ્યું કે દબાણ કે તાકાતને જોરે પાકિસ્તાનપ્રશાસિત કાશ્મીરને હાંસલ કરવાને બદલે એક ભારતપ્રશાસિત કાશ્મીરમાં વિકાસ કાર્યોનું એક અભિયાન છેડવામાં આવે અને એવી તરક્કી થાય કે પાકિસ્તાનપ્રશાસિત કાશ્મીરમાં રહેતા લોકો ખુદ કહે તે અમારે ભારતમાં ભળી જવું છે.

એક રીતે ઢળતો આગ્રહ...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં ઇઝરાયલ ભારતને રસ્તો બતાવી રહ્યું છે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

મોદીએ દિલ્હીમાં ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન નેતન્યાહુનું આ રીતે સ્વાગત કર્યું હતું

14 જૂન 2000માં તત્કાલીન ગૃહમંત્રી લાલકૃષ્ણ અડવાણીએ ઇઝરાયલનો પ્રવાસ કર્યો હતો.

તે સમયે તેઓ પોતાની સાથે ભારતના તમામ સુરક્ષા પ્રમુખોને લઈને ગયા હતા. આ એક અભૂતપૂર્વ પગલું હતું.

અડવાણીના પ્રવાસ બાદ રશિયાના આંતરિક મામલાના મંત્રી વ્લાદિમિર રશેલો પણ ભારત આવ્યા હતા.

ધ્યાન આપવા જેવી વાત એ છે કે આ સમયે જ ઇઝરાયલના ઉગ્રવાદી વિરોધી નિષ્ણાત રેવેન પેજે એક નિવેદન આપ્યું હતું.

જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે એ તમામ દેશો જે પેલેસ્ટાઇનના 'ફ્રિડમ ફાઇટર્સ' (આઝાદીની માગ કરનારા પ્રદર્શનકારીઓ) સામે ઇઝરાયલની કાર્યવાહીની નિંદા કરતા હતા, તે દેશો ખુદ હવે લાઇનમાં ઊભા રહીને પોતાના દેશોના ફ્રિડમ ફાઇટર્સ સાથે કઈ રીતે કામ લેવું તે ઇઝરાયલ પાસેથી શીખી રહ્યા છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ટ્રમ્પ વિરુદ્ધ મત

એમાં કોઈ શંકાને સ્થાન નથી કે ગયા વર્ષે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ઇઝરાયલ યાત્રાએ તે દેશના લોકોમાં ઊંડી છાપ છોડી અને ભારત પ્રત્યેની તેમની આશામાં વધારો કર્યો.

પરંતુ ડિસેમ્બર 2017માં જ્યારે સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ જેરુસલેમને ઇઝરાયલની રાજધાની બનાવવાનો પ્રસ્તાવ લઈને આવ્યા તો ભારતે આ પ્રસ્તાવની વિરુદ્ધમાં મત કર્યો. ભારતના આ પગલાથી ઇઝરાયલ નિરાશ થયું.

ઇઝરાયલી અખબાર હારેટ્ઝે 4 જાન્યુઆરીના રોજ લખ્યું કે ભારત ઇઝરાયલ સાથે ગંભીર સંબંધો ઇચ્છતું નથી.

તેમના આ લેખમાં અખબારે ભારત-ઇઝરાયલના દ્વિપક્ષીય સંબંધોનું સત્ય સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.

લેખ મુજબ, આ બંને દેશોના સંબંધો 'આકર્ષણ'થી શરૂ થયા, 'પ્રેમ' સુધી પહોંચ્યા અને હવે 'ઇઝરાયલના વિરોધ' સુધી આવી ગયા.

અખબાર લખે છે કે ભારતે અરબ અને મુસ્લિમ દેશો સાથે પોતાના સંબંધોમાં તાલમેલ બનાવવાની જરૂરત છે. સાથે જ ભારતમાં રહેતા મુસ્લિમ સમાજ સાથે પણ મેળ બેસાડવાની જરૂર છે.

અખબાર સાથે એ પણ લખે છે કે સાઉદી અરેબિયા-અમેરિકા-ઇઝરાયલનાં ગુપ્ત અને અતિવાદી ગઠબંધનના કારણે ભારતના નીતિ ઘડનારાઓ સામે મુશ્કેલીઓ આવી રહી છે.

'કાશ્મીરમાં ઇઝરાયલની નીતિ'

વર્ષ 2014થી જ ભાજપ ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં એ નીતિ અપનાવી રહ્યો છે જે ઇઝરાયલે પેલેસ્ટાઇનના આઝાદીના સમર્થકો સાથે અપનાવી હતી.

14 મે 2017ના રોજ રામ માધવે ટીવી ચેનલ એનડીટીવીમાં કહ્યું હતું કે તેઓ જમ્મૂ-કાશ્મીરમાં રહેલા દરેક ઉગ્રવાદીઓનો અંત લાવી દેશે.

જોકે, આ તમામ કોશિશો બાદ પણ ખીણમાં...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં ઈદ : 'જ્યારે કોઈને ઈદ મુબારક જ કહી શકાય એમ નથી તો ઈદ શેની?'\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

પરંતુ જો વિમાનની અંદર જોઈએ તો બેચેન ચહેરા દેખાય છે, જેમને જમીન પર હાલત શું છે એની ખબર નથી.

દિલ્હીથી ઊડેલું વિમાન હવે શ્રીનગરની જમીનને સ્પર્શવાનું છે. સ્વજનોને મળવા માટે બેચેન લોકો માટે આ સવા કલાકનો સફર પણ લાંબો થઈ ગયો છે.

''મારી હૅન્ડબૅગમાં દાળ છે, ખાવાની વસ્તુઓ છે, દવાઓ છે. કોઈ ગિફ્ટ નથી. હું મારી સાથે ફક્ત ખાવા-પીવાનો સામાન લઈને જઈ રહ્યો છું.''

''હું મારી પત્ની, બાળકો, માતા-પિતા, કાકા કે કાશ્મીર ઘાટીમાં કોઈની સાથે વાત નથી કરી શક્યો.''

''સાચું કહું હું ઈદ મનાવવા નથી જઈ રહ્યો. હું તો એ જોવા જઈ રહ્યો છું કે મારા પરિવારજનો ઠીક છે કે નહીં.''

''હું એટલા માટે પણ જઈ રહ્યો છું કે એમને કહી શકું કે હું ઠીક છું કેમ કે અહીં તમામ કૉમ્યુનિકેશન ઠપ થઈ ચૂક્યું છે.''

''એવું લાગે છે કે અમે આજની દુનિયામાં નહીં પણ કોઈ અંધકારયુગમાં છીએ.''

''મનમાં સતત એ ફિકર રહે છે કે ત્યાં બધું ઠીક છે કે નહીં. આને કારણે સારી રીતે કામ નથી કરી શકાતું.''

''મગજમાં બહુ ટૅન્શન છે. જ્યારે ટૅન્શન હોય ત્યારે મગજમાં ખૂબ ખરાબ વિચારો આવે છે.''

''શક્ય છે કે બધું ઠીક હોય પરંતુ અમને કંઈ ખબર નથી કે ત્યાંનો હાલ શું છે. અમે અમારા ઘરવાળાઓ વિશે જાણવા બેચેન છીએ.''

''હું હજારો ફોન લગાવી ચૂક્યો છું. જે નંબર લગાવું છું બંધ આવે છે. તમામના નંબર તો બંધ ન હોઈ શકેને. કંઈક તો ખોટું થઈ રહ્યું હશે, બસ મગજમાં આ જ ચાલ્યા કરે છે.''

આસિફ દિલ્હી ઍરપૉર્ટથી શ્રીનગર જવા માટે નીકળ્યા છે. દિલ્હીમાં એક પ્રાઇવેટ બૅન્કમાં કામ કરતા આસિફ છેલ્લા ઘણા દિવસોથી ન તો સરખું ખાઈ શક્યા છે ન તો ઊંઘી શક્યા છે.

થાક અને બેચેની એમના ચહેરા પર સ્પષ્ટ દેખાય છે. દિલ્હીથી શ્રીનગર જઈ રહેલા વિમાનમાં લોકોના ચહેરાઓને જો ધ્યાનથી જોઈએ તો બધામાં એક બેચેની અને ડર દેખાય છે.

ભારત સરકારે ગત સોમવારે બંધારણની કલમ 370ને નાબૂદ કરી ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરનો વિશેષ રાજ્યનો દરજ્જો ખતમ કરી દીધો.

સરકારે તેનું વિભાજન કરી જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ એમ બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવી દીધા છે.

પરંતુ આની જાહેરાત અગાઉ કાશ્મીર ખીણ વિસ્તારનો બહારની દુનિયા સાથેનો સંપર્ક કાપી નાખવામાં આવ્યો.

ઇન્ટરનેટ બંધ કરવા ઉપરાંત મોબાઇલ અને લૅન્ડલાઇન ફોન સેવા પણ બંધ કરી દેવામાં આવી.

હરિયાણાની મેડિકલ કૉલેજમાં અભ્યાસ કરી રહેલા ચાર વિદ્યાર્થી આવતા મહિને લેવાનાર પરીક્ષાની તૈયારી કરવાની હતી, પરંતુ હવે તેઓ તૈયારી પડતી મૂકીને ઘરે જઈ રહ્યા છે....


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં ઉગ્રવાદીઓ સાથે ઝડપાયેલા પોલીસ અધિકારી કોણ?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

ડીસીપી દેવિન્દર સિંહ

જમ્મુ-કાશ્મીર હાઈવે પર એક મોટરકારમાંથી તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.

ધરપકડ કરાયેલા લોકોમાંથી બે શખ્સ કથિત રીતે ઉગ્રવાદી સંગઠન સાથે સંકળાયેલા છે. જેમાંથી એક પર તાજેતરમાં જ દક્ષિણ કાશ્મીરમાં પ્રવાસી મજૂરોની હત્યા કરવાનો આરોપ છે. જ્યારે ત્રીજી વ્યક્તિ 'ઓવરગ્રાઉન્ડ વર્કર' હોવાનો આરોપ લગાવાયો છે.

ઓવરગ્રાઉન્ડ વર્કર એટલે એવી વ્યક્તિ જે કોઈ લડાઈમાં ભાગ નથી લેતી, પણ સંબંધિત પ્રવૃતિઓનું સંચાલન કરે છે.

ધરપકડ કરાયેલા ચાર શખ્સોમાં ચોથી વ્યક્તિ જમ્મુ અને કાશ્મીર પોલીસના ડેપ્યુટી સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ દેવિન્દર સિંહ છે.

કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો હઠાવી લેવાયા બાદ વિદેશી રાજદૂતનું એક પ્રતિનિધિ મંડળ પ્રદેશની મુલાકાતે આવ્યું હતું.

પ્રતિનિધિમંડળને આવકારનારી અધિકૃત ટીમમાં સિંહ પણ સામેલ હતા.

પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર આરોપીઓ જમ્મુ જઈ રહ્યા હતા.

તેમની ધરપકડ બાદ પોલીસ દ્વારા પત્રકારપરિષદનું આયોજન કરાયું હતું.

જેમાં કાશ્મીરના ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ વિજય કુમારે જણાવ્યું, "સોપિયાંના સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ ઑફ પોલીસને ચોક્કસ બાતમી મળી હતી કે 'આઈ10' કારમાં બે ઉગ્રવાદીઓ જમ્મુ તરફ જઈ રહ્યા છે. જોકે, વાહન પૂરપાટ ઝડપે જઈ રહ્યું હોવાથી મેં દક્ષિણ કાશ્મીરના ડીઆઈજીને સંબંધિત વિસ્તારમાં ચેકપૉઇન્ટ બનાવવા કહ્યું."

અફઝલ ગુરુનો આરોપ

દક્ષિણ કાશ્મીરના કુલગામ જિલ્લામાંથી ચેકપૉઇન્ટ ખાતેથી અટકાયતમાં લેવાયેલા ડીજીપી દેવિન્દર સિંહ સાથે 'ઉગ્રવાદીઓ સાથે કરવામાં આવતું વર્તન' જ કરવામાં આવશે એવું પોલીસ જણાવી રહી છે.

આરોપીઓ વિરુદ્ધ ઇન્ડિયન આર્મ્સ ઍક્ટ, ઍક્સ્પ્લોઝિવ સબસ્ટાન્સ ઍક્ટ અને ગેરકાયદે પ્રવૃતિ વિરુદ્ધના કાયદા અંતર્ગત આરોપ લગાડવામાં આવ્યા છે.

સિંહ આ પહેલાં પણ વિવાદમાં આવી ચૂક્યા છે. સંસદ પર કરાયેલા હુમલાના દોષિત અફઝલ ગુરુએ તિહાર જેલમાંથી વકીલને લખેલા પત્રમાં સિંહના નામનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

અફઝલે આરોપ લગાવ્યો હતો કે સિંહે તેમને એક વ્યક્તિને દિલ્હી લઈ જવા અને દિલ્હીમાં તેના માટે રહેવાની વ્યવસ્થા કરવા જણાવ્યું હતું.

ઉલ્લેખનીય છે કે 13 ડિસેમ્બર, 2001ના રોજ સંસદ પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો અને માર્યા ગયેલા હુમલામાં એ વ્યક્તિ પણ સામેલ હતી, જેના માટે અફઝલે વ્યવસ્થા કરી હતી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં એક સમયે હતા ફોટોજર્નલિસ્ટ, આજે ઈંટો ઊંચકવા મજબૂર\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

ઇન્ટરનેટ પ્રતિબંધથી કુલગામથી લઈ અનંતનાગ સુઘી પત્રકારોના રોજગાર પર અસર થઈ છે.

કાશ્મીરી ફિરનના પરંપરાગત પોશાકથી અલગ નેવી બ્લ્યૂ કાર્ગો પૅન્ટ અને મોટા પહાડી બૂટમાં સજ્જ મુનીબ ઍલર્ટ જણાતા હતા.

છેલ્લાં સાત વર્ષથી તેઓ કાશ્મીર ખીણમાં ફોટોજર્નલિસ્ટ તરીકે કામ કરે છે તેથી તેને અનુરૂપ વેશભૂષા તેઓ ભૂલી શક્યા નથી.

જોકે, કલમ 370ની નાબૂદી પછી ફોટોજર્નલિસ્ટ તરીકેની તેમની કામગીરી દક્ષિણ કાશ્મીરમાં લગભગ ઠપ થઈ ગઈ છે.

5 ઑગસ્ટ, 2019ના રોજ ઇન્ટરનેટ સેવા બંધ કરી દેવાઈ હતી તેનું હજી પણ ઠેકાણું પડ્યું નથી.

રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા માટે ફ્રિલાન્સિંગ કામ કરતા મુનીબ જેવા તસવીરકારો અને પત્રકારો પર ઇન્ટરનેટ પર પ્રતિબંધની સીધી અસર પડી છે.

અહેવાલો અને તસવીરો મોકલવા માટે તેમનો મુખ્ય આધાર જ ઇન્ટરનેટ હતું.

અનંતનાગની બરફથી છવાયેલી સાંકડી શેરીમાંથી મુનીબ મને એક સ્થાનિક અખબારની દુકાન જેવી ઑફિસ સુધી દોરી ગયા.

એક ઉર્દૂ દૈનિક માટે કામ કરતાં તેમના મિત્ર અને સાથી પત્રકાર પણ દુકાનમાં બેઠાબેઠા લેપટૉપ પર કંઈક લખી રહ્યા હતા.

અમને આવકાર આપતા તેમણે કહ્યું કે, "લખવાનો પણ શું ફાયદો? આમ પણ મોકલી શકવાનો તો છું નહીં. ઇન્ટરનેટ વિના આ લેપટૉપ ફક્ત બંધ મશીનો જેવાં લાગે છે."

વાતચીત શરૂ થતાં પહેલાં જ મને દુકાનમાં એક પ્રકારની ગમગીની ફેલાયેલી દેખાઈ અને પત્રકારોની સ્થિતિ પર આગળ વાત કરતાં ગમગીની અને તણાવ વધતો જ ગયો.

કાશ્મીર ખીણમાં ઇન્ટરનેટ પર પ્રતિબંધને કારણે સ્થાનિક પત્રકારોનું કામ મુશ્કેલ બની ગયું છે.

મુનીબ જેવા બીજા અનેક કાશ્મીરી પત્રકારો છે, જેમણે ગુજરાન ચલાવવા માટે બીજું કામ શોધી લેવું પડ્યું છે.

300 પત્રકારોની હાલત લગભગ એકસરખી

ઇન્ટરનેટ બંધ થવાથી મુનીબ જેમ અનેક પત્રકારોની હાલત ખરાબ થઈ છે.

પ્રોફેશનલ ફોટોગ્રાફરની જગ્યાએ દહાડિયા બની જવું પડ્યું તેની વાત કરતાં મુનીબ દુખી થઈ જાય છે.

"હું પત્રકારત્વમાં આવ્યો હતો, કેમ કે મારામાં તેના માટે ધગશ હતી અને મારા લોકો માટે હું કશુંક કરવા માગતો હતો. 2012માં મેં ફ્રિલાન્સ તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું. 2013માં ડેઇલી રોશની અને કાશ્મીર ઇમેજિસ જેવાં સ્થાનિક દૈનિકો માટે કામ શરૂ કર્યું હતું."

"2015થી ફરી ફ્રિલાન્સિંગ કામ શરૂ કર્યું હતું અને ધ ક્વિન્ટ, ટેલિગ્રાફ, થોમસન રોઇટર, કાશ્મીર રીડર અને વૉશિંગ્ટન પોસ્ટ માટે પણ તસવીરો મોકલવાનું શરૂ કર્યું હતું."

"2012થી લઈને ઑગસ્ટ 2019 સુધી મેં અનંતનાગ અને આસપાસના...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં કલમ 370 રદ કરાયા બાદ દોઢ વર્ષથી જેલોમાં બંધ લોકોની કહાણી\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

આશિક અહમદ રાઠેરનાં માતા પૂછે છે કે પોતાના બાળકને ન જોવું કેટલું તકલીફદાયક હોય છે

આ વાતને હવે દોઢ વર્ષ વીતી ચૂક્યાં છે. જે લોકોની ધરપકડ કરાઈ હતી તેમાંથી ઘણા પર ગંભીર આરોપો લગાવવામાં આવ્યા છે અને તેઓ હજુ પણ જેલમાં બંધ છે.

હાલમાં ભારત સરકારે દેશની સંસદને જણાવ્યું છે કે પબ્લિક સેફ્ટી ઍક્ટ એટલે કે સાર્વજનિક સુરક્ષા અધિનિયમ અંતર્ગત હાલ 189 લોકો જેલોમાં બંધ છે.

સરકારે એવું પણ કહ્યું છે કે એક ઑગસ્ટ 2019 બાદથી જમ્મુ કાશ્મીરમાં પબ્લિક સેફ્ટી ઍક્ટ હેઠળ 613 લોકોની ધરપકડ કરાઈ હતી.

કહાણી આશિક અહમદ રાઠેરની

આશિક અહમદ રાઠેરનાં માતાપિતા, આશિક પર પબ્લિક સેફ્ટી ઍક્ટ હેઠળ આરોપ લગાવાયો છે

30 વર્ષના ધર્મગુરુ આશિક અહમદ રાઠેર પુલવામા જિલ્લાના કુંજપુરા ગામમાં રહે છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી અનુચ્છેદ 370 હઠાવવાનો નિર્ણય લેવાયાના બે દિવસ પહેલાં સુરક્ષાદળના જવાનો દ્વારા તેમની ધરપકડ કરી લેવાઈ હતી.

ધરપકડના અમુક દિવસો બાદ આશિક અહમદ પર પબ્લિક સેફ્ટી ઍક્ટ હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યા અને તેમને આગ્રા સૅન્ટ્રલ જેલ શિફ્ટ કરી દેવાયા. હાલ તેઓ આગ્રાની જેલમાં જ બંધ છે.

આશિક અહમદના પિતા ગુલામ નબી રાઠેર જણાવે છે કે જ્યારે રાત્રિના સમયે સુરક્ષાદળના જવાનો તેમના દીકરાની ધરપકડ કરવા માટે પહોંચ્યા હતા, ત્યારે પરિવારના તમામ સભ્યો સૂતા હતા.

તેઓ કહે છે, "તેઓ ઘરની બાઉન્ડ્રી વૉલની અંદર હતા અને જોર-જોરથી વાતો કરી રહ્યા હતા. અમારી ઊંઘ તૂટી ગઈ. અમે દરવાજો ખોલ્યો. મારો દીકરો આશિક પણ પોતાના રૂમમાંથી બહાર આવી ગયો. સુરક્ષાદળના જવાનોએ તેને જોતાં જ પકડી લીધો. અમે આ વાતનો વિરોધ પણ કર્યો પરંતુ તેમણે અમારી વાત ન સાંભળી. તેમણે ટિયરગૅસ શેલ છોડ્યા અને અમને વેરવિખેર કરવાની કોશિશ કરી."

બીજા દિવસે પરિવારના સભ્યો સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશન પહોંચ્યા અને તેમણે આશિક અહમદ સાથે મુલાકાત કરી.

ગુલામ નબી જણાવે છે, "બે દિવસ બાદ અમને ખબર પડી કે આશિકને આગ્રા સૅન્ટ્રલ જેલમાં લઈ જવાયો છે. એક મહિના બાદ અમે આગ્રા જેલ ગયા પરંતુ ત્યાં અધિકારીઓએ અમને અમારા દીકરા સાથે મુલાકાત ન કરવા દીધી."

"જેલના અધિકારીઓએ કહ્યું કે અમે સ્થાનિક પોલીસના અધિકારીઓ પાસેથી લેખિતમાં મંજૂરી લેવી પડશે. અમે ચાર દિવસ આગ્રામાં રહ્યા અને એક મુલાકાત માટે અધિકારીઓને વિનંતી કરતા રહ્યા પરંતુ અમારી વાત કોઈએ ન સાંભળી."

ગુલામ નબી રાઠેર પોતાના દીકરાની મુલાકાત લીધા વગર જ કાશ્મીર પાછા ફર્યા.

એ બાદ પોતાના પુત્રને જોવાની આશામાં તેઓ ફરી એક...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં જે 'ઇઝરાયલી મૉડલ' લાગુ કરવાની વાત થઈ રહી છે, એ શું છે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

ન્યૂયૉર્કમાં ભારતીય રાજદ્વારી સંદીપ ચક્રવર્તીએ એક ખાનગી કાર્યક્રમમાં કહ્યું કે ભારત સરકારે ઇઝરાયલની નીતિ અનુસાર કાશ્મીરી પંડિતોને નવેસરથી કાશ્મીરમાં વસાવવા જોઈએ.

આ કાર્યક્રમમાં ભારતીય ફિલ્મજગતની કેટલીક જાણીતી વ્યક્તિઓ પણ હાજર હતી. સાથે જ અમેરિકામાં રહેતા કાશ્મીરી પંડિતો પણ કાર્યક્રમમાં હાજર હતા. કાર્યક્રમ દરમિયાનનો સંદીપ ચક્રવર્તીનો વીડિયો સોશિયલ મીડિયામાં વાઇરલ થયો છે.

પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન ઇમરાન ખાને પણ તેની સામે ટિપ્પણી કરી છે.

તેમણે ટ્વિટર પર લખ્યું છે, ''ભારતમાં આરએસએસની વિચારધારા સાથેની સરકારની ફાસીવાદી માનસિકતા દેખાઈ રહી છે. ભારતના કબજામાં રહેલા કાશ્મીરનો ઘેરો નખાયો,  તેને 100 દિવસથી વધુ સમય થઈ ગયો છે."

"કાશ્મીરીઓના માનવાધિકારને કચડવામાં આવી રહ્યા છે પરંતુ દુનિયાના શક્તિશાળી દેશો પોતાનાં વેપારી હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને ચૂપ બેઠા છે."

સવાલ એ છે કે સંદીપ ચક્રવર્તીએ કાશ્મીરી પંડિતોના પુનર્વસન માટે ઇઝરાયલની જે નીતિની વાત કરી છે તે નીતિ શી છે અને ઇઝરાયલમાં તે કેટલી સફળ રહી છે?

યુદ્ધ પછી ઇઝરાયલની પુનર્વસવાટની નીતિ?

વર્ષ 1967માં મધ્ય-પૂર્વમાં લડાયેલા યુદ્ધમાં ઇઝરાયલે જેટલી પણ ભૂમિ કબજે કરી તેના પર યહૂદીઓને વસાવવાની નીતિ નક્કી કરી. કબજે કરાયેલા આ વિસ્તારો એટલે વેસ્ટ બૅન્ક, પૂર્વ જેરુસલેમ અને ગોલન પર્વતમાળા.

યુદ્ધ પહેલાં વેસ્ટ બૅન્ક અને પૂર્વ જેરુસલેમ પર જૉર્ડનનો કબજો હતો. વર્ષ 1948-49ના આરબ-ઇઝરાયલ યુદ્ધ વખતે જૉર્ડને આ વિસ્તારો કબજે કર્યા હતા.

ઇઝરાયલી વસાહતોની બાબત પર નજર રાખતી સંસ્થા 'પીસ નાઉ'ના જણાવ્યા અનુસાર આ વિસ્તારોમાં અત્યારે 132 વસાહતો અને 113 આઉટપોસ્ટ (ગેરકાયદે વસાહતો) છે.

સંસ્થાના અહેવાલ અનુસાર આ વસાહતોમાં ચાર લાખથી વધારે લોકો રહે છે અને તેની સંખ્યા સતત વધી રહી છે.

આ ઉપરાંત ગાઝા પટ્ટીમાં પણ ઘણી બધી વસાહતો તૈયાર કરાઈ છે. 1967ના યુદ્ધમાં ઇજિપ્તના એ વખતના આ વિસ્તાર પર ઇઝરાયેલે કબજો જમાવી દીધો હતો.

સર્વસંમતિથી થયો હતો નિર્ણય

ઇઝરાયલના તેલ અવીવ શહેરમાં રહેતા વરિષ્ઠ પત્રકાર હરેન્દ્ર મિશ્ર કહે છે કે ઇઝરાયલ આરબ દેશો સામે છ દિવસનું યુદ્ધ લડ્યું હતું. તે યુદ્ધ પછી ઇઝરાયલે વિશાળ વિસ્તારને પોતાના કબજામાં લઈ લીધો હતો. આ બધો વિસ્તાર ઉજ્જડ હતો અને ત્યાં ભાગ્યે જ કોઈ વસતિ હતી. અહીં રહેતા હતા તે લોકો પણ યુદ્ધને કારણે નાસી ગયા હતા.

હરેન્દ્ર મિશ્ર કહે છે, ''આ યુદ્ધ પછી ઇઝરાયલે ગ્રીન લાઇનની બહારના વિસ્તારો...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં ઠપ થયેલી ઇન્ટરનેટસેવા કેવી રીતે વેપાર-ધંધાને ભારે નુકસાન\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

ફોન પર પોતાની તકલીફને વર્ણવતા શારિક અહેમદ કઈંક આ પ્રકારે પોતાની વાતની શરૂઆત કરે છે.

શારિક કહે છે, "કામને કારણે મારે સાત હજાર રૂપિયાનો એક રૂમ ભાડે રાખવો પડ્યો છે."

"નવા બ્રૉડબેન્ડ કનેક્શનને બે હજાર રૂપિયા પ્રતિ મહિના આપવા પડશે. ઘરથી દૂર રહેવાથી બાકીનો ખર્ચ પણ ઘણો વધી ગયો છે."

ગત 25 દિવસથી શારિક અહમદ જમ્મુમાં છે. તેઓ શ્રીનગરમાં ટૂર અને ટ્રાવેલ્સની દુકાન ચલાવતા હતા.

નવા શહેરમાં નવી રીતે કામ શરૂ કરવામાં ખર્ચ વધશે, આનાથી વધારે ચિંતા તેમને પોતાનાં બાળક અને પત્નીની થાય છે, જેમને શારિક શ્રીનગરમાં જ છોડીને આવ્યા હતા.

5 ઑગસ્ટે અનુચ્છેદ-370 જવાની સાથે જ ભારત પ્રશાસિત જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ઇન્ટરનેટ સેવા બંધ કરવામાં આવી હતી.

ઇન્ટરનેટ બંધ હોવાના કારણે કાશ્મીર ઘાટીના સામાન્ય કામધંધાને ભારે અસર પહોંચી છે.

સરકારે SMS સેવા શરૂ કરી છે, પરંતુ તેનાથી લાભ નથી થયો.

ઇન્ટરનેટની રાહ

શ્રીનગરના સાની હુસૈન એક બુક-સ્ટોર ચલાવે છે. ઇન્ટરનેટ બંધ હોવાને કારણે નવાં પુસ્તકોના ઑર્ડર માટે તેમણે હાલમાં જ દિલ્હી જવું પડ્યું.

સાની કહે છે, "શ્રીનગરથી એક વખત દિલ્હી જવાનો અર્થ છે કે ત્રીસ હજાર રૂપિયા ખર્ચવા પડે. પુસ્તકના ધંધામાં એટલું માર્જિન હોતું નથી."

"5 ઑગસ્ટ પહેલાં પુસ્તકો લેવા માટે મને ક્યારેય દિલ્હી જવાની જરૂર પડી નથી. મેં હંમેશાં ઇન્ટરનેટના માધ્યમથી પુસ્તકોનો ઑર્ડર આપ્યો છે."

હુસૈન પોતાનાં પુસ્તકો વિશે લોકોને જાણ કરવા માટે ઇન્સ્ટાગ્રામ પર એક પેજ ચલાવતા હતા અને પુસ્તકોના ઑનલાઇન ઑર્ડર માટે ઍમેઝોન એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરતા હતા. પરંતુ ઇન્ટરનેટ બંધ હોવાના કારણે બંને બંધ થઈ ગયા છે.

હુસૈન કહે છે, "વૉટ્સઍપ પર વાત નથી થઈ રહી. બિલ વગેરે ક્લિયર કરવાનું કામ વૉટ્સઍપ પર સરળતાથી થઈ જતું હતું."

"સ્થાનિક દુકાનદાર પણ પોતાની ડિમાન્ડ અમને ઇન્ટરનેટ દ્વારા મૅસેજ મોકલતા હતા."

5 ઑગસ્ટે જ્યારે અનુચ્છેદ-370ને નિષ્પ્રભાવી કરવાની જાહેરાત થઈ ત્યારે ઇન્ટરનેટ અને દૂરસંચાર સેવા પર સૌપ્રથમ અસર થઈ હતી.

આ સિવાય કસબા અને ગામમાં કર્ફ્યુ લગાડવામાં આવ્યો હતો. સ્કૂલ-કૉલેજને બંધ કરી દેવામાં આવી હતી. સાથે જ બધા નાના વ્યાપાર બંધ થઈ ગયા હતા.

જોકે, શ્રીનગરમાં સ્થાનિક બજાર હવે સામાન્ય સ્થિતિમાં પરત ફરી ચૂક્યા છે. પોસ્ટ-પેઇડ મોબાઇલ અને લૅન્ડલાઇન ફોનની સેવા ફરી શરૂ થઈ ગઈ છે.

સરકારે નવા વર્ષથી એસ.એમ.એસ. (શોર્ટ મૅસેજ સર્વિસ) સેવા શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી હતી, પરંતુ હજુ સુધી તેની...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં ડરનો માહોલ : 200 ભાગલાવાદીઓની અટકાયત, 20 હજારો જવાનોનું લૅન્ડિંગ\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

જમ્મુ કાશ્મીરમાં 200 જેટલા ઉગ્રવાદીઓ અને કર્મશીલોની પોલીસ દ્વારા અટકાયત કરાઈ છે.

જમાત-એ-ઇસ્લામીના ચીફ હામીદ ફયાઝ અને જમ્મુ કાશ્મીર લિબરેશન ફ્રન્ટ (જેકેએલએફ)ના ચૅરમૅન યાસીન મલિકની પણ અટકાયત કરાઈ છે.

20 હજાર જેટલા અર્ધ લશ્કરી જવાનોના ઇમર્જન્સી લૅન્ડિંગ બાદ આ અટકાયતનો ઘટનાક્રમ શરૂ થઈ ગયો હતો.

પુલવામા ઘટના બાદ થઈ રહેલી તપાસ વચ્ચે આ પગલાં લેવામાં આવ્યાં છે અને એ પિટિશનની પણ સુનાવણી થવાની છે જેમાં આર્ટિકલ 35એને ચૅલેન્જ કરવામાં આવી છે.

સોશિયલ મીડિયા પર અફવાઓ ચર્ચામાં છે કે બંધારણીય જોગવાઈ ખતમ કરાઈ રહી છે, જેના કારણે હિમાલયની ખીણમાં ચિંતાનો માહોલ છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

જોકે, પોલીસે આ અફવાઓને ખાળી કાઢતાં જણાવ્યું હતું કે આ કાર્યવાહી ચૂંટણીને અનુલક્ષીને કરાઈ રહી છે.

વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીએ બીબીસીને જણાવ્યું, "ઉગ્રવાદીઓએ ચૂંટણી-વિરોધી પ્રચાર કરવાનું એલાન કર્યું હતું, જે અમે ચલાવી ન શકીએ."

"મોટાભાગનાં મતદાન મથકો સંવેદનશીલ ગણવામાં આવે છે અને દુર્ઘટના વગર ચૂંટણી સંપન્ન થાય એ માટે અમારે વધારે સૈન્યની જરૂર હતી."

"અમરનાત યાત્રા અને પંચાયતની ચૂંટણી પછી જે ટુકડીઓને પરત બોલાવી લેવાઈ હતી, તેને ફરીથી તહેનાત કરાઈ રહી છે."

"અફવા ફેલાવનાર સામે કડકાઈ દાખવવામાં આવશે."

પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી મેહબુબા મુફ્તિ અને ભાજપના અલી સજાદ લોને ઉગ્રવાદીઓ પરનાં પગલાં અંગે પ્રશ્નો ઉઠવ્યા છે, આ પગલાંને તેઓ 'નિષ્ફળ મૉડલ' ગણાવે છે.

રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ સમર્થિત કેટલાક લોકોએ ગયા વર્ષે સુપ્રીમ કોર્ટમાં આર્ટિકલ 370 અને 35-એને પડકાર્યા હતા.

બંધારણના આ આર્ટિકલના કારણે જમ્મુ-કાશ્મીર રાજ્યને 'વિશેષ રાજ્ય'નો દરજ્જો મળે છે. જે અંતર્ગત તેઓ પોતાના કાયદા બનાવી શકે છે અને જરૂર પડ્યે કેન્દ્ર સરકારની નીતિઓને નકારી પણ શકે છે.

ઉગ્રવાદી અને ભારત તરફી રાજકીય જૂથોને ભય છે કે જો આ ભલામણોનો ભંગ થશે તો 'દારુણ પરિણામો' આવશે.

મહેબુબા મુફ્તી કહી ચૂક્યા છે કે જો રાજ્યનો બંધારણીય દરજ્જો જતો રહેશે તો ત્રિરંગો પકડનાર અહીં કોઈ નહીં રહે.

કેન્દ્ર સરકારમાં શાસિત પક્ષ ભાજપે લોકસભાની 2014ની ચૂંટણીમાં મતદારોને વાયદો કર્યો હતો કે જો તેઓ ચૂંટણી જીતશે તો અયોધ્યામાં રામ મંદિર બનાવશે એટલું જ નહીં, આર્ટિકલ 35-એ અને 370 હટાવીને કાશ્મીરને સંપૂર્ણપણે ભારતમાં ભેળવી દેવામા આવશે.

નરેન્દ્ર મોદીએ વડા પ્રધાનનું કાર્યાલય સંભાળ્યું ત્યારબાદ આ બન્ને આર્ટિકલને ચૅલેન્જ કરતી પિટિશન સુપ્રીમ...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં નેતાઓ વગર કેવી રાજનીતિ અને કેવું લોકતંત્ર?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

માર્ચ 2015માં જમ્મુ-કાશ્મીરમાં જ્યારે વિરોધી વિચારધારાવાળી ભાજપ અને પીડીપીએ મળીને સરકાર બનાવી તો એને લોકતંત્રમાં એક નવા પ્રયોગ તરીકે જોવાઈ.

જૂન 2018માં આ ગઠબંધન તૂટ્યું અને રાજ્ય ફરી એક વાર રાજ્યપાલના શાસનમાં જતું રહ્યું. ડિસેમ્બર 2018માં અહીં રાષ્ટ્રપતિશાસન લાગુ પાડી દેવાયું હતું.

એક તરફ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ચૂંટણી કરાવવા અને નવી સરકારની રચનાની માગ ઊઠી રહી હતી અને બીજી તરફ દિલ્હીમાં કોઈ અલગ જ પટકથા લખવામાં આવી રહી હતી.

પછી અચાનક 5 ઑગસ્ટ, 2019ના દિવસે કેન્દ્ર સરકારે જમ્મુ-કાશ્મીરના બંધારણીય વિશેષાધિકારને સમાપ્ત કરી એને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વહેંચી દીધું.

રાજનીતિમાં સક્રિય નેતાઓની ધરપકડ કરી તેમને નજર બંધ કરી સખત લૉકડાઉન લાગુ કરી દેવાયું.

પાંચ ઑગસ્ટ પછી જમ્મુ-કાશ્મીર રાજ્ય ન રહ્યું પણ બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બની ગયા. જેનું શાસન દિલ્હીથી નિયુક્ત પ્રતિનિધિ ચલાવી રહ્યા છે. વિધાનસભાનું અસ્તિત્વ નથી એટલા માટે રાજનીતિનું કોઈ કેન્દ્ર જ બચ્યું નથી.

એક વર્ષ પછી એ સવાલ ઊઠી રહ્યો છે કે કાશ્મીરમાં લોકતંત્ર બચ્ચું પણ છે કે નહીં? લોકતંત્રનો અર્થ હોય છે જનતાનું શાસન એટલે કે જનતા પોતાના વિશે નિર્ણય લે છે, જનપ્રતિનિધિને ચૂંટે છે, જેઓ કાયદા બનાવે છે અને સરકાર ચલાવે છે.

કાશ્મીરનાં વરિષ્ઠ પત્રકાર અને કાશ્મીર ટાઇમ્સ અખબારના કાર્યકારી સંપાદક અનુરાધા ભસીન માને છે કે કાશ્મીરમાં લોકતંત્ર હવે અંતિમ શ્વાસ લઈ રહ્યું છે અને રાજકીય પ્રક્રિયા સંપૂર્ણ રીતે અટકી ગઈ છે.

નેતા કેદ, રાજકારણમાં સન્નાટો

અનુરાધા ભસીનનું માનવું છે કે પાછલા એક વર્ષમાં કાશ્મીરમાં બિલકુલ સન્નાટો રહ્યો.

એ પછી કેટલાક લોકોએ ધીમે-ધીમે બોલવાનું શરૂ કર્યું છે, પરંતુ મુખ્ય ધારાના રાજકારણમાંથી હિન્દુસ્તાનના લોકતંત્રમાં વિશ્વાસ રાખવાવાળા રાજકીય લોકો અત્યાર સુધી અટકાયતમાં છે અથવા તેમને નજરબંધ રાખવામાં આવ્યા છે.

તેઓ કહે છે, "કેટલાકને બોલવાની મંજૂરી છે, કેટલાકને બોલવાની મંજૂરી નથી. જેમને બોલવાની મંજૂરી છે તે પણ મર્યાદિત છે. જે મુખ્ય મુદ્દો છે કાશ્મીરમાંથી અનુચ્છેદ 370 હઠાવવાનો, એના ઉપર કોઈ વાત થઈ નથી રહી."

"જ્યાં સુધી રાજકીય અભિવ્યક્તિ પર રોક રહેશે એનો વિસ્તાર સીમિત રહેશે. કેટલાક લોકોને અમુક જ મુદ્દાઓ પર બોલવાની છૂટ રહેશે, તો લોકતંત્ર કેવી રીતે જીવિત રહેશે? જો આવી જ સ્થિતિ રહે છે, તો ક્યાંયથી રાજનૈતિક પ્રક્રિયાના શરૂ થવાની આશા નજર નથી આવતી."

શ્રીનગરમાં બીબીસી સંવાદદાતા...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં પથ્થરમારો કરનારાઓ પર આર્મીએ શ્વાન છોડ્યા? - ફૅક્ટ ચેક\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

આ વીડિયો સાથે કૅપ્શન લખવામાં આવ્યું છે : "એક મુસ્લિમ કાશ્મીરીએ પથ્થરમારો કરી શ્વાનને ઈજા પહોંચાડી. જોકે, શ્વાને સરકાર પાસેથી સૂચન મળવાની રાહ ન જોઈ અને તેમણે એ જ કર્યું, જે તેને યોગ્ય લાગ્યું."

સોશિયલ મીડિયા પર આ વીડિયોને 70,000 કરતાં વધારે વખત જોવામાં આવ્યો છે.

વીડિયોમાં જોઈ શકાય છે કે એક વ્યક્તિ શ્વાન પર કંઈક વસ્તુ ફેંકે છે અને શ્વાન ક્રુરતાપૂર્વક તે વ્યક્તિ પર હુમલો કરી દે છે.

આ વીડિયો સાચો છે પણ તેને જે દાવા સાથે શૅર કરવામાં આવ્યો છે તે ભ્રામક છે. અમારી તપાસમાં આ દાવો ખોટો સાબિત થયો છે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

વીડિયોની વાસ્તવિકતા

અમારી તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ વીડિયો વર્ષ 2013નો છે અને તે ઉત્તર આફ્રિકન દેશ મોરક્કોનો છે.

રિવર્સ ઇમેજ સર્ચથી જાણવા મળ્યું કે આ વીડિયો યૂટ્યૂબ અને ડૅઇલીમોશન પર 2013માં અપલૉડ થયો હતો.

વીડિયોમાં પ્રાપ્ત માહિતીના આધારે મોરક્કોના એક ગામમાં શ્વાને એક વ્યક્તિ પર હુમલો કર્યો હતો.

ગૂગલ સર્ચના માધ્યમથી આ ઘટના સંબંધિત કેટલાક રિપોર્ટ પણ અમને મળી આવ્યા કે જે વર્ષ 2013ના એપ્રિલ મહિનાના છે.

મીડિયા રિપોર્ટ્સના આધારે, મોરક્કોની એક વ્યક્તિએ ઉશ્કેરણી બાદ શ્વાન અને તેમના માલિક પર પથ્થર ફેંક્યા હતા, જોકે તેમને એવી ખબર ન હતી કે પછી શ્વાન આટલી ક્રૂરતાપૂર્વક કરડશે.

જ્યારે તે વ્યક્તિએ જોરથી પથ્થરનો ઘા કર્યો, તો શ્વાન માલિકની પકડમાંથી છૂટી ગયા તે વ્યક્તિને કરડ્યા.

સોશિયલ મીડિયા પર વીડિયો વાઇરલ થયા બાદ IPS ડી રૂપાએ ટ્વીટ કર્યું, "ભારતમાં પોલીસ કે મિલિટરી લોકો પર નિયંત્રણ મેળવવા માટે શ્વાનનો ઉપયોગ કરતી નથી. જોકે, તેમનો ઉપયોગ કેટલાક દેશોમાં થાય છે."

"ભારતમાં તેમનો ઉપયોગ માત્ર બે ઉદ્દેશથી થાય છે - 1. ડાકુ/લૂંટારૂઓ/ચોરને શોધવા માટે ટ્રૅકર ડૉગનો ઉપયોગ થાય છે. 2. સ્નાઇફર ડૉગનો ઉપયોગ બૉમ્બ જેવી વસ્તુઓને ઓળખવા માટે થાય છે. એટલે આ વીડિયો ભારતનો નથી."

બીબીસીએ નિવૃત્ત IPS અધિકારી ડૉ. વિક્રમ સિંહ સાથે વાત કરી એ જાણવાનો પ્રયાસ કર્યો કે શું મિલિટ્રી કે પોલીસ શ્વાનને છૂટ્ટા મૂકી શકે છે.

ડૉ. વિક્રમ સિંહ કહે છે, "ભારતમાં શ્વાનનો ઉપયોગ માત્ર સુરક્ષાના હેતુથી થાય છે અને બૉમ્બ જેવા વિસ્ફોટકોને સુંઘવા માટે કરવામાં આવે છે. ગમે તેવી પરિસ્થિતિ હોય, લોકો પર શ્વાનને છોડવામાં આવતા નથી. પૂર્વ સોવિયેત યૂનિયન અને દક્ષિણ આફ્રિકામાં આવું થતું હતું. પણ ભારતમાં આ રીતે શ્વાનના ઉપયોગનો સવાલ જ નથી."

આ વાતથી એ...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં પાકિસ્તાન પાસે ભારતીયો કેવી રીતે રહે છે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

ભારત અને પાકિસ્તાનની સેના વચ્ચે છાશવારે થતા ગોળીબારનાં પરિણામો આ ગામના લોકોને ભોગવવા પડે છે. આના કારણે બંને તરફ ઘણા લોકોના જીવ ગયા છે.

સરહદ પર વ્યાપેલા આ તણાવપૂર્ણ માહોલના 63 વર્ષીય ઝહૂર અહમદ તાજેતરના શિકાર બન્યા છે.

ગત મહિને તેમણે તેમનાં પત્નીને એક મૉર્ટાર હુમલામાં ગુમાવી દીધાં. મૉર્ટાર તેમના દરવાજા પાસે જ આવીને પડ્યો હતો.

ઝહૂર પોતાના દરવાજા પાસે ઊભા રહીને ગાઢ જંગલની પહાડીઓ તરફ ઈશારો કરતા કહે છે, "તે કાશ્મીરનો પાકિસ્તાની ભાગ છે. ગામનું નામ ખ્વાજા બંદી છે. અમે હંમેશાં આગની નદી પાસે રહીએ છીએ."

તેઓ કહે છે કે તેમનાં પત્ની દરવાજા પાસે મરઘીને દાણા નાખી રહ્યાં હતાં ત્યારે પહાડો પાછળથી એક મૉર્ટાર આવીને પડ્યો.

"અમે તેમને હૉસ્પિટલ લઈ જવાનું વિચારીએ એટલામાં તો તેમનું મૃત્યુ થઈ ગયું."

ઘાયલોને હૉસ્પિટલ લઈ જવાની પરેશાનીઓ વિશે તેઓ જણાવે છે કે 20 માઈલ પહાડ નીચે ખરાબ રસ્તા છે, તેના પર ગાડી નથી ચાલી શકતી. ત્યાંથી કોઈ ઘાયલને લઈ જવું લગભગ અશક્ય છે.

તેઓ કહે છે,"અહીં ક્યારેક કોઈ માર્ગ નથી બન્યો. પહાડમાંથી નીકળેલો આ એક માત્ર કેડી જેવો માર્ગ છે. અમારે ઘાયલને ખાટલા પર મૂકીને જંગલોમાંથી નીકળી દૂર ઉરીની હૉસ્પિટલમાં લઈ જવા પડે છે."

બંકર બનાવવાનો આદેશ

ચુરાંદા ગામના લોકો અને બાજુના ભટ્ટ ગ્રેન વિસ્તારના લોકોએ જણાવ્યું કે વર્ષોથી અહીં લશ્કરની એક મોટી હતી.

ગામના સજ્જાદ હુસ્સેન જણાવે છે, "પાકિસ્તાની લશ્કર કેટલાય સમયથી તેને નિશાન બનાવતી આવી છે. તેઓ હજુ પણ એવું વિચારી હુમલો કરે છે કે અહીં કૅમ્પ છે પરંતુ ભારતીય લશ્કરે આ જગ્યા પહેલાં જ છોડી દીધી છે. બીજી તરફથી થતા હુમલાનો શિકાર અમારે બનવું પડે છે."

તાજેતરમાં થયેલા મહિલાનાં મૃત્યુએ સરહદપાર બંને તરફે ચિંતાની એક રેખા ખેંચી નાખી છે.

ગામના વડીલોએ અધિકારીઓને સુરક્ષા મામલે કેટલીક વધુ સાવધાની વર્તવા માટે વિનંતી પણ કરી છે.

જેથી સરકારે ત્વરિત પગલાં લઈ ગામમાં બંકર બનાવવાના આદેશ આપ્યા છે.

મંઝૂર અહમદ એક સ્થાનિક કાર્યકર્તા છે અને તેઓ ડ્યૂટી મૅજિસ્ટ્રેટ તરીકે પણ કામ કરે છે.

તેઓ જણાવે છે,"ગામના લોકોએ જાણીને ખુશ હતા કે અહીં બંકર બનાવવામાં આવશે પરંતુ આ યોજના મામલે કેટલીક સમસ્યાઓ છે. કામની ગતિ ઘણી ધીમી છે અને ગોળીબાર પણ થતો રહે છે."

કેટલીક જગ્યાઓ પર બંકર બનાવવામાં આવી રહ્યાં છે પરંતુ ત્યાં કામ હજુ પણ પ્રારંભિક તબક્કામાં જ છે.

બંકર બનાવવામાં વિલંબ કેમ?

ઝહૂરના પુત્ર જાવેદ અહમદ લશ્કરમાં સામાન...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં ભાજપના ત્રણ સ્થાનિક નેતાઓને મારી નાખવામાં આવ્યા એ કોણ હતા?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

ફિદા હુસૈનના માતા

દક્ષિણ કાશ્મીરના કુલગામ જિલ્લાના યારી ખોશપુરા ગામમાં પોતાના ઘરની બહાર બેસેલાં શકીલા પોતાના દીકરા ફિદા હુસૈનનાં મૃત્યુનો માતમ મનાવી રહ્યાં હતાં.

તેમની આસપાસ અનેક મહિલાઓ બેસેલાં હતાં જે તેમને સાંત્વના આપી રહ્યાં હતાં પરંતુ શકીલાનાં આંસુ રોકાતાં નહોતાં.

શુક્રવારે ફિદા હુસૈન, ઉમર રહમાન અને હારૂન રશીદ બેગના ઘરની સામે કંઈક આવો જ નજારો જોવા મળ્યો.

ત્રણેના પરિવારોના ચહેરા પર ગુસ્સો સ્પષ્ટ જોઈ શકાતો હતો. તેમની હત્યા પછી ગામ યારી ખોશપુરામાં સુરક્ષાકર્મીઓની સંખ્યા વધારી દેવામાં આવી છે.

દક્ષિણ કાશ્મીરને ઉગ્રવાદીઓના દબદબાવાળો વિસ્તાર માનવામાં આવે છે.

ફિદા હુસૈનના જનાજાની તસવીર

યારી ખોશપુરા શ્રીનગર-જમ્મુ રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગથી ત્રણ કિલોમીટરના અંતરે છે અને અહીં અનેક સુરક્ષાકૅમ્પ છે.

ગુરુવારે મોડી રાત્રે ફિદા હુસૈન (30) અને તેમના બે સાથીઓ ઉમર રહમાન (19) અને હારૂન રશીદ બેગને કુલગામ જિલ્લાના યારી ખોશપુરા ગામમાં મારી નાખવામાં આવ્યા.

ત્રણેય ભાજપના કાર્યકરો હતા અને તેમની હત્યાના આરોપ પોલીસે ઉગ્રવાદી સંગઠન લશ્કર-એ-તૈયબા પર લગાવ્યા છે.

દીકરાના જન્મદિવસની કેક લાવવા માટે ગયા હતા

ફિદા હુસૈનના પિતા

શુક્રવારે પૈતૃક ગામ યારી ખોશપુરામાં ફિદા હુસૈન અને ઉમર રહેમાનના જનાજામાં સેકડો લોકો સામેલ થયા. ત્રીજી વ્યક્તિનું ઘર પડોશી ગામ સુપતમાં છે જ્યાં તેમને દફનાવવામાં આવી છે.

ફિદા હુસૈનના પિતા ગુલામ મહંમદ ઇટૂ એક સરકારી સ્કૂલમાં શિક્ષક છે. તેઓ કહે છે કે તેમના દીકરા કાઝીગુંડમાં પોતાની દીકરીના જન્મદિને કેક લેવા માટે ગયા હતા.

તેમણે કહ્યુ, "હંમેશાંની જેમ તે પોતાના કામ માટે સવારે નીકળી ગયો હતો. મને ખબર નહોતી કે તે ક્યાં ગયો છે. રાત્રે 8 વાગ્યાની આસપાસ અમે ગોળીઓનો અવાજ સાંભળ્યો. એક ઘાયલ વ્યક્તિએ અમને ફોન કર્યો અને ઘટના વિશે કહ્યું."

"અમે 20 મિનિટમાં ઘટનાસ્થળે પહોંચ્યા અને અમે જોયું તો ત્રણ લોકો ગાડીની અંદર હતા અને તે મૃત્યુ પામ્યાં હતાં. અમે તેમને હૉસ્પિટલ લઈને ગયા પરંતુ જીવ બચાવી ન શક્યા. જન્મદિવસની કેક ગાડીમાં હતી. તેની પુત્રીનો આજે જન્મદિન હતો. તે માત્ર એક વર્ષની થઈ છે."

ફિદાના ઘરેથી અડધો કિલોમીટર દૂર ત્રણ લોકોને ગોળી મારવામાં આવી હતી.

ફિદાના પિતાએ કહ્યું, "ત્રણની પાસે કોઈ હથિયાર નહોતાં. નિર્દોષ માણસને મારવા કેવું સાહસ? આ કાયરની હરકત છે. તે નરકમાં જશે. મારો દીકરો ખરાબ માણસ નહોતો."

"તેની પાસે કોઈ સુરક્ષા ન હતી....


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં માત્ર રૂ. 6000ના પગારે જિંદગી દાવ પર લગાવતા પોલીસ ઓફિસર\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

આ કહેતી વખતે 22 વર્ષોથી જમ્મુ કાશ્મીર પોલીસમાં ફરજ બજાવતા અલી મોહમ્મદ સોફીના ચહેરા પર થાક દેખાય છે.

''છ હજાર પગારવાળી આ નોકરીથી હું મારા પરિવારનું ગુજરાન ચલાવી શકતો નથી.''

આ સાંભળીને દરેકનાં મનમાં એ સવાલ આવી શકે છે કે પોલીસની એવી કઈ નોકરી છે જેમાં માત્ર છ હજાર પગાર મળે છે.

અલી મોહમ્મદ સોફી જમ્મુ કાશ્મીર પોલીસના 'સ્પેશિયલ પોલીસ ઓફિસર' છે.

સાંભળવામાં આ પદ સારું લાગશે પરંતુ જમ્મુ કાશ્મીરની પોલીસ માટે કામ કરનારા આ લોકોની મુશ્કેલી, ફરિયાદ અને તેમની કહાણી એટલી સારી નથી.

'સ્પેશિયલ પોલીસ ઓફિસર્સ' એટલે કે SPOs

જ્મ્મુ કાશ્મીરની પોલીસે વર્ષ 1994-95માં એક નવી ટુકડીની રચના કરી હતી. આ ટુકડીનું નામ SPOs એટલે કે સ્પેશિયલ પોલીસ ઓફિસર્સ રાખવામાં આવ્યું હતું.

જ્યારે આ ટુકડીની રચના થઈ ત્યારે તેનો પગાર 1500 રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. પછી તેમાં વધારો કરી ક્રમશ 3,000થી 6,000 સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યો.

જમ્મુ કાશ્મીરમાં આ સમયે 35 હજાર એસપીઓ પોલીસ વિભાગમાં કામ કરી રહ્યાં છે. આ એસપીઓને ઉગ્રવાદીઓ સામે ચલાવનારા અભિયાનમાં પણ સામેલ કરવામાં આવે છે.

આ ટુકડીની રચનાથી લઈને આજ સુધી આશરે પાંચસો જેટલા એસપીઓ ઉગ્રવાદી હુમલા કે ઉગ્રવાદીઓ સામે ચલાવવામાં ઑપરેશન દરમિયાન મૃત્યુ પામ્યાં છે.

ઉગ્રવાદી વિરુદ્ધનાં અભિયાનોમાં ભાગ લેવા સિવાય આ એસપીઓને વિભાગના અન્ય કામોમાં પણ ભાગ લેવો પડે છે.

જમ્મુ અને કાશ્મીર પોલીસના ડીજી એસપી વૈદ કહે છે, ''એસપીઓની ભરતી વર્ષ 1994-95માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ ટુકડીનો ઉદ્દેશ્ય પોલીસને મદદનીશ તરીકે કરવામાં આવે છે.''

અલી મોહમ્મદ સોફીની કહાણી

અલી મોહમ્મદ સોફી કહે છે, ''હું 1996માં આ ટુકડીમાં ભરતી થયો હતો. મારા પાંચ બાળકો છે. અમે સરકારને ઘણી વખત કીધું છે કે અમારી નોકરી કાયમી કરવામાં આવે, પરંતુ આવું ન થયું.''

''જે લોકોને સિવિલ વિભાગમાં ગોઠવવામાં આવે છે તેમને સાત વર્ષ બાદ કાયમી કરી દેવામાં આવે છે. થોડાં સમય પહેલાં મારા પિતા બીમાર પડ્યા અને તેમની સારવાર માટે મારે મારે જમીન વેચવી પડી.''

''અમને જે કામ કહેવામાં આવ્યું તે દરેક કામ કર્યુ. વર્ષ 2005માં જે ભૂકંપ આવ્યો હતો ત્યારે પણ અમે કામ કર્યું. પોલીસ સ્ટેશનથી લઈને બજારમાં પણ ફરજ બજાવી છે.''

''અમને ઉગ્રવાદી હુમલામાં ભાગ લેવા માટે ટ્રેનિંગ આપવામાં આવે છે. તેમ છતાં પણ અમને કાયમી ન કરવા એ અમારી સામે અન્યાય ગણાશે.''

''આજે નહીં તો કાલે અમને કાયમી નોકરી મળશે તેવી આશા સાથે મેં...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં યુરોપીય સાંસદોના જવા પર મોદી સરકાર પર સવાલો\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

5 ઑગસ્ટના રોજ જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી કલમ 370 હઠાવ્યા બાદ કોઈ વિદેશી રાજકારણીઓ પહેલીવાર ખીણની મુલાકાત લઈ રહ્યા છે.

યુરોપિયન સંઘના સાંસદોએ સોમવારે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે મુલાકાત કરી, જે દરમિયાન તેમણે સાંસદોને કહ્યું કે, "આતંકવાદીઓનું સમર્થન, પ્રોત્સાહન આપનાર, આવી ગતિવિધિઓ અને સંગઠનોનું સમર્થન કરનાર કે સ્ટેટ પૉલિસી સ્વરૂપે આતંકવાદનો ઉપયોગ કરનાર લોકો વિરુદ્ધ તાત્કાલિક કાર્યવાહી થવી જોઈએ. આતંકવાદ વિરુદ્ધ ઝીરો ટૉલરેન્સ હોવું જોઈએ."

પ્રતિનિધિમંડળના એક સાંસદ બી.એન. ડન પ્રમાણે તેઓ ખીણમાં સામાન્ય કાશ્મીરી લોકો સાથે મુલાકાત કરવા અને ત્યાંની પરિસ્થિતિનો તાગ મેળવવા જઈ રહ્યા છે.

તેમણે કહ્યું કે, "અમે જમ્મુ-કાશ્મીર જઈ રહ્યા છીએ. વડા પ્રધાન મોદીએ અમને કલમ 370ને હઠાવવાની જોગવાઈઓ વિશેની માહિતી આપી છે."

"જોકે, અમે સ્થળ પર જઈને જોવા માગીએ છીએ કે આખરે આ બધું કેવી રીતે થયું સાથે જ અમે કેટલાક સ્થાનિકો સાથે પણ વાતચીત કરીશું."

આ પ્રતિનિધિમંડળ ભારત સરકારના આમંત્રણ પર આવ્યું છે, પરંતુ યુરોપિયન સંઘના હવાલા દ્વારા કહેવાઈ રહ્યું છે કે આ કોઈ સરકારી મુલાકાત નથી.

મુલાકાત મામલે મોદી સરકાર પર સવાલો

આ મુલાકાતમાં ભારતના એનએસએના કાર્યાલયે મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હોવાનું માનવામાં આવે છે.

આ પહેલાં ભારતે અમેરિકાના સેનેટર ક્રિસ વાન હૉલેનની કાશ્મીર જવાની માગ ફગાવી દીધી હતી.

હવે આ મુલાકાત પર ભારતના વિપક્ષો મોદી સરકાર પર સવાલો ઊભા કરી રહ્યા છે.

કૉંગ્રેસ અને સીપીએમે કહ્યું છે કે ભારતીય નેતાઓ અને સાંસદોને કાશ્મીર જવા પર સરકારે પ્રતિબંધ લગાવી રાખ્યો છે અને વિદેશી સાંસદોને જવા દેવામાં આવે છે.

કૉંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધીએ ટ્વીટ કરીને પૂછ્યું છે, "યુરોપના સાંસદોની જમ્મુ-કાશ્મીરની પ્રેરિત મુલાકાતનું સ્વાગત કરવામાં આવે છે જ્યારે ભારતીય સાંસદોના જવા પર પ્રતિબંધ લાગેલો છે."

રાજ્યસભાના સાંસદ સુબ્રમણ્યમ સ્વામીએ આ મુલાકાતને તાત્કાલિક રદ કરવાની માગ કરી છે.

તેમણે ટ્વિટર પર લખ્યું, "મને આશ્ચર્ય છે કે વિદેશવિભાગે યુરોપીય સંઘ સાથે જોડાયેલા નેતાઓને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં મુલાકાતની વ્યવસ્થા તેમની વ્યક્તિગત હેસિયતથી કરી છે."

"આ આપણી રાષ્ટ્રીય નીતિની વિરુદ્ધ છે. હું સરકારને અપીલ કરું છું કે આ અનૈતિક છે અને આ મુલાકાતને તાત્કાલિક રદ કરી દેવી જોઈએ."

મહેબૂબા મુફ્તીના સવાલો

જમ્મુ-કાશ્મીરનાં પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી અને પીપલ્સ ડેમૉક્રેટિક પાર્ટીનાં નેતા મહેબૂબા...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં સામાજિક બંધનો તોડી મહિલાઓ ક્રિકેટ રમી રહી છે\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

બીબીસીનાં શાલુ યાદવ અને વરુણ નાયરે કાશ્મીરની મહિલા ક્રિકેટર્સનાં સંઘર્ષને વીડિયોમાં ઊતાર્યો છે, જેમાં એણે સામાજિક બંધનો, માનસિક્તા અને લોકોની ટીકાટિપ્પણનો જવાબ શબ્દોમાં આપવાને બદલે બૅટથી આપ્યો.

તેમનો રમત માટે એટલો રોમાંચ છે કે, ભારતની મહિલા ક્રિકેટ ટીમમાં રમવા માટે તરત જ તૈયાર છે.

ટીકાઓના સામનો કરવા છતાં પણ તેઓ તેમના લક્ષ્ય પ્રત્યે અડગ અને મક્કમ છે. પોતાની તમામ ક્ષમતાઓ તે આ રમત પાછળી ખર્ચી રહી છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં સેનાના ઍન્કાઉન્ટર પર સવાલ, પરિવારજનો કહે છે 'નિર્દોષોને મારી નાખ્યા'\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

સૈન્યે દાવો કર્યો હતો કે આ વ્યક્તિઓ સુરક્ષાદળો પર હુમલા કરવાની યોજના બનાવી રહી હતી. પરંતુ મૃતક યુવાનોના પરિવારજનો આ ઍન્કાઉન્ટરને બનાવટી ગણાવી રહ્યા છે.

પરિવારના સભ્યો કહે છે કે તેમનાં બાળકોને આંતકવાદ સાથે કોઈ લેવાદેવા નહોતી અને તેઓ સાધારણ નાગિરક હતા. જમ્મુ-કાશ્મીર પોલીસના DIG દિલબાગ સિંહે સૈન્યના દાવાને ફગાવી દીધો નથી પરંતુ તેમને યુવાનોના પરિવારજનોની માગ પર તપાસ કરવાનો ભરોસો આપ્યો છે.

આ તરફ સૈન્યના જનરલ ઑફિસર કમાન્ડિંગ મેજર જનરલ એચ. એસ. સાહીએ બુધવારે એક પ્રેસ-કૉન્ફરન્સમાં જણાવ્યું કે શ્રીનગરના હોકરસર વિસ્તારમાં આવેલ એક મકાનની અંદર થયેલા ઍન્કાઉન્ટરમાં ત્રણ આંતકવાદીઓ માર્યા ગયા છે.

જનરલ એચ. એસ. સાહીએ જણાવ્યું કે માર્યા ગયેલા ઉગ્રવાદીઓને શરણાગતિ સ્વીકારવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તેઓ આ માટે તૈયાર ન થયા અને ઓચિંતા સુરક્ષાદળો પર ગોળી ચલાવવા લાગ્યા, જે બાદ ઍન્કાઉન્ટર શરૂ થઈ ગયું.

પરિવારના સભ્યો કહે છે કે સેના જે દાવા કરી રહી છે, તે ખોટા છે અને તેમને તેમનાં બાળકોના મૃતદેહ પણ સોંપવામાં આવ્યા નથી અને ઘરથી દૂર દફનાવી દેવામાં આવ્યા છે. ગયા વર્ષે જુલાઈ મહિનામાં શોપિંયામાં સૈન્યે એક ઍન્કાઉન્ટરમાં ત્રણ ઉગ્રવાદીઓને ઠાર મારવાનો દાવો કર્યો હતો. પાછળથી ખબર પડી કે ત્રણેય રાજોરીના મજૂર હતા.

થોડા દિવસ પહેલાં જ પોલીસે સેનાના એક કૅપ્ટન સામે આ મામલામાં એક ચાર્જશીટ પણ દાખલ કરી છે.

ગમગીન માહોલ

શોપિયાં જિલ્લાના તુરકાવંગમમાં ઝુબૈર અહેમદના ઘરમાં પ્રવેશતાં જ ત્યાં મોટી સંખ્યામાં મહિલાઓ એકત્રિત થયેલી જોવા મળે છે અને એક ખૂણામાં, ઝુબૈરનાં માતા ચોધાર આસુંએ રડી રહ્યાં છે.

રડતાં-રડતાં ઝુબૈરનાં માતા સારા બેગમ કહે છે, "તે દિવસે સવારે મેં તેના માટે ભોજન પીરસ્યું હતું. તે બાદ મને ખબર નથી કે કોણ તેને લઈ ગયું? તે ન તો ઉગ્રવાદીઓ સાથે હતો અને ના તો તેમની સાથે કોઈ સંબંધ હતો."

"બીજા દિવસે ખબર પડી કે તે શહીદ થઈ ગયો છે. તે એક સામાન્ય નાગરિક હતો. તેની બહેનો ખૂબ પરેશાન છે. તેઓ ભાઈનો ચહેરો જોવા માગે છે. તેને જ્યાં દફનાવવામાં આવ્યો છે ત્યાં પણ ચહેરો બતાવવામાં આવ્યો નહોતો."

ગયા બુધવારે સેનાએ શ્રીનગરના હોકરસર વિસ્તારમાં થયેલા એક ઍન્કાઉન્ટરમાં ત્રણ આંતકવાદીઓને ઠાર મારવાનો દાવો કર્યો હતો. સારા બેગમના પુત્ર ઝુબૈર અહેમદ લોન પણ આ વિવાદાસ્પદ ઍન્કાઉન્ટરમાં માર્યા ગયા હતા.

ઍન્કાઉન્ટર બાદ મૃતક યુવકોના પરિવારના સભ્યોએ શ્રીનગરમાં દેખાવો કર્યા હતા અને...


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં હિંસાના વિરોધમાં યુપીએસસી ટૉપર આઇએએસ શાહ ફૈસલનું રાજીનામું\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

પોતાના ટ્ટિટર એકાઉન્ટ દ્વારા તેમણે આ અંગેની જાહેરાત કરી હતી.

એમણે લખ્યું કે "કાશ્મીરમાં બેરોકટોક થઈ રહેલી હત્યાઓ અને કેન્દ્ર સરકાર  દ્વારા કોઇપણ વિશ્વસનીય પહેલને અભાવે તેમણે રાજીનામું આપવાનો નિર્ણય કર્યો છે. કાશ્મીરીઓની જિંદગી અગત્યની છે."

અગાઉ હિજબુલ મુજાહિદ્દીન કમાન્ડર બુરહાન વાણીની સુરક્ષા દળો સાથે થયેલી અથડામણ મામલે પણ તેમણે ફેસબુક પર વિવાદાસ્પદ ટિપ્પણી કરી હતી.

એ વખતે શાહ ફૈસલે સોશિયલ મીડિયા પર એક પોસ્ટ લખી હતી કે કાશ્મીરની હાલત પર તેઓ દુઃખી છે.

એ વખતે તેઓ કાશ્મીરમાં શિક્ષણ વિભાગમાં પ્રમુખ હતા અને કાશ્મીર હિંસામાં મીડિયાના વલણથી નારાજ હતા.

એમણે બુરહાન વાની સાથે એમની તસવીર દેખાડવા પર નારાજગી વ્યકત કરી હતી.

એમણે કહ્યુ હતુ કે મીડિયાની એક જમાત ફરીથી કાશ્મીરમાં હિંસાની એક ખોટી તસવીરો રજુ કરી રહી છે, લોકો વચ્ચે ફૂટ પડાવી રહી છે અને નફરત ફેલાવી રહી છે.

એમણે ફેસબુક પોસ્ટમાં  લખ્યું હતું, 'કાશ્મીર હાલમાં થયેલાં મૃત્યુઓ પર રડી રહ્યું છે અને ન્યૂઝરુમથી ફેલાવાઈ રહેલા પ્રૉપેગૅન્ડાથી કાશ્મીરમાં નફરત અને ગુસ્સો વધી રહ્યો છે.'

શાહ ફૈસલના રાજીનામા પર પ્રતિક્રિયા આપતા ઓમર અબ્દુલ્લાહે ટ્વીટ કર્યું, 'આ બ્યૂરોક્રસી માટે નુકસાનકારક છે પણ રાજનીતિ માટે નફાકાર છે. સ્વાગત છે.'

ઓમરે રાજકારણમાં પ્રવેશવા માટે ફૈસલને આમંત્રણ આપ્યું અને કહ્યું કે પોતાના ભવિષ્યનાં આયોજનો એમણે જાહેર કરવા જોઈએ.

શાહ ફૈસલ 2019ની લોકસભા ચૂંટણી લડશે એવું ટ્ટીટ પણ જોવા મળ્યું છે.

તેઓ પોતાના આગામી આયોજન અંગે શુક્રવારે પત્રકાર પરિષદ કરશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


શીર્ષક: કાશ્મીરમાં હુમલો : પ્રિયંકા ગાંધીના પુલવામા હુમલા મામલે હસતાં વીડિયોનું સત્ય\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

આ વીડિયોને શેર કરી રહેલા લોકોએ એવું બતાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે આવા મુદ્દાઓને લઈને પ્રિયંકા ગાંધી ગંભીર અને સંવેદનશીલ નથી.

અમને જાણવા મળ્યું કે ગુરુવારે સાંજે ઉત્તર પ્રદેશના લખનૌ સ્થિત કૉંગ્રેસ કાર્યાલય ખાતે થયેલી પ્રેસ કૉન્ફરન્સના આ વીડિયોને ધીમો કરી તેને ખોટા સંદર્ભ સાથે શેર કરવામાં આવી રહ્યો છે.

પ્રિયંકા ગાંધીની પ્રેસ કૉન્ફરન્સનો ઑરિજનલ વીડિયો જોઈને એ સાબિત થઈ જશે કે સોશિયલ મીડિયામાં વાઇરલ થઈ રહેલો આ દાવો ખોટો છે.

ટ્વિટર પર @iAnkurSingh નામના એક યૂઝરે આ વીડિયો પોસ્ટ કર્યો છે.

તેમના આ ટ્વીટને વૉટ્સઍપ પર શેર કરવામાં આવી રહ્યું છે. તેમનો આ વીડિયો લગભગ 50 હજાર વખત જોવાઈ ચૂક્યો છે.

વાસ્તવિકતા શું છે?

ગુરુવારના રોજ જમ્મુ-કાશ્મીરના પુલવામામાં સીઆરપીએફ જવાનો પર થયેલા ઉગ્રવાદી હુમલાના સમાચાર આવ્યાના લગભગ ચાર કલાક બાદ પ્રિયંકા ગાંધીએ પ્રેસ કૉન્ફરન્સ કરી હતી જેમાં તેમણે કહ્યું હતું:

"જેવી તમને જાણ છે કે આ કૉન્ફરન્સ રાજકીય ચર્ચા માટે રાખવામાં આવી હતી. પરંતુ પુલવામામાં જે આતંકી હુમલો થયો છે, તેમાં આપણા સૈનિકો શહીદ થયા છે. એટલા માટે આ સમયે રાજકીય ચર્ચા કરવી યોગ્ય નથી."

પ્રિયંકા ગાંધીએ ઉમેર્યું, "અમને બધાને ખૂબ જ દુખ થયું છે. શહીદોના પરિવારજનો હિંમત જાળવી રાખે, અમે તેમની સાથે ખભેથી ખભા મળાવીને ઊભા છીએ."

ત્યારબાદ કૉંગ્રેસ નેતા જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા અને રાજ બબ્બર સાથે પ્રિયંકા ગાંધીએ થોડીવાર મૌન રાખ્યું અને ચાર મિનિટમાં જ તેઓ પ્રેસ કૉન્ફરન્સમાંથી નીકળી ગયાં.

ઘણાં મીડિયા હાઉસે લખ્યું કે પ્રિયંકા ગાંધીએ પુલવામા હુમલા બાદ પોતાની પ્રેસ કૉન્ફરન્સ રદ કરી નાખી.

પરંતુ પુલવામા હુમલાને લઈને જ્યારે સમગ્ર દેશ શોકમાં ડૂબેલો છે ત્યાર અમુક સોશિયલ મીડિયા યૂઝર તેમાં રાજનીતિ શોધી રહ્યું છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


શીર્ષક: કાશ્મીરમાંથી અનુચ્છેદ 370 હઠાવ્યા પછીની આ તસવીર છે? – ફૅક્ટ ચેક\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

આ તસવીરો સાથે દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે કાશ્મીરમાંથી અનુચ્છેદ 370 હઠાવ્યા બાદ 42 લોકો પૅલેટ ગનનો શિકાર બની બન્યા છે.

તેમાંથી મોટા ભાગનાઓ પોતાની આંખો ગુમાવી ચૂક્યા છે.

આ સૂચના અને બન્ને તસવીરો, સોશિયલ મીડિયા પર બીબીસી ન્યૂઝ હિંદીને સ્રોત તરીકે દર્શાવીને શૅર કરવામાં આવી રહી છે કે જે ખોટી છે.

બીબીસી ઔપચારિક રૂપે તેનું ખંડન કરે છે.

5 ઑગસ્ટ 2019ના રોજ અનુચ્છેદ 370 નાબૂદ  થયા બાદ ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીર હોય કે પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીર, બન્ને તરફથી બીબીસીનું ન્યૂઝ રિપોર્ટિંગ સતત ચાલુ છે.

આ કવરેજમાં ક્યાંય પણ સોશિયલ મીડિયા પર શૅર થઈ રહેલી બાળકોની તસવીરોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી.

તસવીરોની તપાસ

રિવર્સ ઇમેજ સર્ચથી જાણવા મળે છે કે આ બન્ને તસવીરે ફેબ્રુઆરી 2019થી ઇન્ટરનેટ પર હાજર છે.

19 ફેબ્રુઆપી 2019ના રોજ 'ધ જય હિંદ' નામની વેબસાઇટે આ તસવીરનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

સોશિયલ મીડિયા પર પણ 18 ફેબ્રુઆરી 2019ની કેટલીક પોસ્ટ અમને મળી જેમાં બે તસવીરોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.

એટલે કે જમ્મુ- કાશ્મીરની વર્તમાન તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ સાથે આ તસવીરોનો કોઈ સંબંધ નથી.

એ વાત અલગ છે કે કેટલાંક ભારતીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર સંગઠન સમયાંતરે ભારતીય સેના દ્વારા ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરના લોકો પર પૅલેટ ગનના ઉપયોગની ટીકા કરતા રહ્યા છે.

વર્ષ 2016માં ગૃહમંત્રાલયની એક પેનલે ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં પૅલેટ ગનના વિકલ્પ તરીકે ઓછા ઘાતક મનાતા મરચાના પાઉડરના બૉમ્બ વાપરવાની સલાહ આપી હતી.

તત્કાલીન ગૃહમંત્રી રાજનાથસિંહે એ સમિતિના ગઠનને મંજૂરી આપી હતી જેને પૅલેટ ગનના વિકલ્પ શોધવા માટે બનાવવામાં આવી હતી.

બંધારણીય સ્વાયત્તતા ખતમ કરવાના સરકારના નિર્ણય બાદ ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં તહેનાત સુરક્ષાબળો પર મારપીટ કરવાનો અને યાતના આપવાના આરોપ લાગી રહ્યા છે.

પરંતુ ભારતીય સેનાએ આ આરોપોને આધારહીન અને અપ્રમાણિત ગણાવ્યા છે.

બીબીસીએ ભારત પ્રશાસિત કાશ્મીરના દક્ષિણી જિલ્લાનાં કેટલાંક ગામોનો પ્રવાસ કર્યા બાદ શુક્રવારના રોજ એક રિપોર્ટ પબ્લિશ કર્યો હતો.

આ પહેલાં પણ શ્રીનગર નજીક આવેલા સૌરામાં જુમ્માની નમાઝ બાદ થયેલી હિંસા પર બીબીસીએ એક રિપોર્ટ પ્રકાશિત કર્યો હતો.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


શીર્ષક: કાશ્મીરમાંથી કલમ 370 નાબૂદીને 50 દિવસ, આવતીકાલે શું થશે તેની રાહ કેમ જોવાય છે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

ભલે દુકાનદાર હોય, સ્થાનિક પત્રકાર હોય, અમારી હોટલમાં કામ કરતી ગોરખપુરની એક મહિલા હોય કે દુર્ગમ વિસ્તારો અને ગામડાંમાંથી આવેલા લોકો હોય - ગમે તેને પ્રશ્ન કરાય ત્યારે એકસરખો જ જવાબ મળશે, જોઈએ 27 સપ્ટેમ્બર બાદ શું થાય છે?

27 સપ્ટેમ્બરના રોજ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર જનરલ ઍસેમ્બલી (યુએનજીએ)માં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન ઇમરાન ખાનનાં ભાષણો થવાનાં છે.

અફવાગ્રસ્ત કાશ્મીરમાં એક વર્ગને લાગે છે કે કદાચ ભારત સરકાર 27 સપ્ટેમ્બર બાદ અનુચ્છેદ 370 ફરીથી લાગુ કરી દેશે. કેટલાકને આશંકા છે કે આ દિવસ પછી પાકિસ્તાન તરફથી હુમલા થવાની શરૂઆત થઈ જશે.

કેટલાકને લાગે છે કે 27 સપ્ટેમ્બર બાદ કટ્ટરપંથીઓના હુમલા શરૂ થશે. કેટલાકને એવું પણ લાગે છે કે 27 સપ્ટેમ્બર બાદ કાશ્મીર 'સ્વતંત્ર' થઈ જશે.

આ અફવાઓના આધાર વિશે જાણકારી નથી, આ અફવાઓ અંગે કોઈ પણ સ્પષ્ટતા નથી થઈ શકી, કારણ કે અમારી કોઈ અધિકારીઓ સાથે વાત થઈ શકી નથી.

પાંચ ઑગસ્ટના રોજ જમ્મુ-કાશ્મીર પાસેથી તેનો વિશેષ દરજ્જો ઝૂંટવી લેવાયો હતો. રાજ્યના બે ટુકડા પણ કરી દેવાયા, રાજ્યમાં ઇન્ટરનેટ અને મોબાઈલ સેવા બંધ કરી દેવાઈ.

આ વાતને 50 દિવસ થઈ ચૂક્યા છે, પરંતુ લોકોનાં મનમાં આ નિર્ણયને અંગે ઉદાસી, ગુસ્સો, દુવિધા, અનિશ્ચિતતા અને ભયનું વાતાવરણ છે.

'બધું જ ઠીક છે' એવો દાવો કરનાર ભારતીય મીડિયાને લોકો 'જૂઠાણાંનો અંબાર' ગણાવે છે 'જેઓ સાચા સમાચાર નથી આપતા'.

કાશ્મીર હોટલ ઍસોસિયેશનના પ્રમુખ મુશ્તાક ચાય પ્રમાણે આવું પહેલી વાર બન્યું છે કે ખીણવિસ્તારની અર્થવ્યવસ્થા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાતા મુસાફરોને વિસ્તાર છોડીને ચાલ્યા જવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.

એક દુકાનદારે મને કહ્યું કે, 'લોકો શાંત છે, કશું જ નથી થઈ રહ્યું. એ જ ચિંતાની વાત છે.'

કાશ્મીરમાં પાછલા 50 દિવસો કઈ રીતે પસાર થયા, એ સમજવા માટે મેં શ્રીનગર સિવાય ઉત્તર અને દક્ષિણ કાશ્મીરનાં દુર્ગમ વિસ્તારો અને ગામોની મુસાફરી કરી.

શિક્ષા, વેપાર, ન્યાયવ્યવસ્થા, નાના ઉદ્યોગો, ખાદ્ય સામાનની કિંમતો, ટ્રાન્સપૉર્ટની અવરજવર, ઍક્સપૉર્ટ ઇન્ડસ્ટ્રી, કાશ્મીરમાં સરકારના નિર્ણયના કારણે સર્જાયેલી 'હડતાળ'ને કારણે જીવનના દરેક પાસાને અસર કરી છે.

દુકાનો બંધ છે, બિઝનેસ ઠપ છે, હજારો હોટલો ખાલી પડી છે, શિકારા અને હાઉસબોટ પણ ખાલી છે અને ડલ ઝીલ અને સડકો મુસાફરો વિનાની બની ગઈ છે.

સડકો પર ભારે સંખ્યામાં સુરક્ષાકર્મીઓ તહેનાત છે અને મોટાભાગના લોકો પોતાનાં ઘરોમાં પુરાયેલા...


શીર્ષક: કાશ્મીરી કલાકારો સંઘર્ષને દુનિયા સામે કઈ રીતે રજૂ કરી રહ્યા છે અને શું બદલાયું છે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n

મલિક સજ્જાદ કાશ્મીરની ગ્રાફિક નવલકથાના લેખક છે. તેઓ 'ગ્રેટર કાશ્મીર' અખબારમાં કાર્ટૂન પણ બનાવે છે. સજ્જાદ 15 વર્ષના હતા ત્યારથી આ કામ કરતા આવ્યા છે.

પાંચ ઑગસ્ટ 2019ના રોજ જમ્મુ-કાશ્મીરને લગતી બંધારણની કલમ 370 રદ કરી દીધા બાદ કાશ્મીરમાં તમામ પ્રકારે પ્રતિબંધ લગાવાયા છે.

આથી નવરાશનો સમય પસાર કરવા માટે મલિક સજ્જાદે ચાવી લટકાવવા માટેનું હેંગર બનાવ્યું. પોતાની ભત્રીજીઓ માટે કાગળમાંથી રમકડાં બનાવ્યાં.

એક દિવસ મલિક સજ્જાદના ભત્રીજાએ બટમાલૂમાં ઘરની ઉપર ડ્રોન ઊડતું જોયું. તેણે કાકાને કહ્યું કે આવું કોઈ ઊડતું રમકડું બનાવી આપો.

સાડા ત્રણ વર્ષના ભત્રીજાની માગણી પછી સજ્જાદે કાર્ડબોર્ડમાંથી એક હેલિકૉપ્ટર બનાવી આપ્યું. ત્રણ દિવસ તેમને રમકડાનું હેલિકૉપ્ટર બનાવતા થયા હતા.

સજ્જાદ કહે છે કે છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં તેમણે બસ આ પ્રકારના કામ જ કર્યા છે.

કાશ્મીરમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષની રાજકીય ચર્ચાથી દૂર આવા કલાકારો પોતાની રીતે દુનિયા સામે આ સંઘર્ષને રજૂ કરી રહ્યા છે.

હજી તો ઘણી તકલીફો ભોગવવાની છે...

મલિક સજ્જાદ કહે છે તેમની આ પ્રવૃત્તિઓ કાશ્મીરની સ્થિતિ અને કલાકારોનું રોજિંદું જીવન વ્યક્ત કરી રહી છે.

જોકે સજ્જાદે પોતે બનાવેલી ચાવીની ખૂંટીની તસવીર મોકલી નહીં. તેઓ મોકલી જ ના શક્યા, કેમ કે પાંચ ઑગસ્ટથી કાશ્મીરમાં ઇન્ટરનેટ બંધ છે.

સજ્જાને જૂન 2015માં મુન્નૂ એવા નામે ગ્રાફિક નવલકથા લખી હતી. ફોર્થ એસ્ટેટ નામના પ્રકાશકે તે છાપી હતી. મુન્નૂની કહાની કાશ્મીરીના એક કિશોરની છે, જે પોતાના નસીબનો માર્ગ જાતે કંડારવા માગે છે.

કાશ્મીરી હરણ હાંગુલ નામશેષ થવાને આરે છે, તેની વાત કહીને, તેને મનુષ્યના રૂપમાં પરિવર્તિત થતા બતાવીને તેમણે કાશ્મીરની સ્થિતિની વાત અભિવ્યક્ત કરી છે.

આ કથામાં હાંગુલ કાશ્મીરના આમજનતાના પ્રતીક તરીકે આવે છે. નવલકથામાં સજ્જાદે હાંગુલની સ્થિતિનો પ્રતીકાત્મક ઉપયોગ કરીને લોકોની માનસિક સ્થિતિ કેવી છે તે દર્શાવ્યું છે.

ત્યારપછી સજ્જાદ કાશ્મીરની બદલાયેલી સ્થિતિનું વિશ્લેષણ પૂર્ણ રીતે કરી શક્યા નથી.

કાશ્મીરની વર્તમાન સ્થિતિને કારણે તેઓ જે અનુભવોમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે, તે એક કલાકાર તરીકે તેમને સ્પર્શ્યા વિના રહી શકે તેમ નથી.

સજ્જાદ કહે છે કે હજી પણ વધારે તકલીફો ભોગવવી પડશે એમ લાગે છે. કદાચ હજીય વધારે ખરાબ સમય આવવાનો છે.

આ પ્રતિબંધો વચ્ચે એક શાદીનો પ્રસંગ યોજાયો હતો તેના વિશે પણ સજ્જાદે એક પ્રકાશક માટે...