www.lawcommission.gov.np

वातावरण संरक्षण ऐन, २०५२
लालामोहर र प्रकाशन मिति

ROY 3ZIGONY
प्रमाणीकरण र प्रकाशन मिति

१. गणतन्त्र ASH तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ २०६६।१०।७
२. केही नेपाल ऐन संशोधन गर्ने ऐन, २०७२ २०७२॥११।१३

२०४३ सालको ऐन नं. २४

वातावरण संरक्षण सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको ऐन

प्रस्तावना : आर्थिक विकास र वातावरण संरक्षण बीचको अन्योन्याश्रित सम्बन्धबाटै दिगो विकास हुने
कुरालाई ध्यानमा राख्दै वातावरणीय ह्वासबाट मानव जाति, जीवजन्तु, वनस्पति, प्रकृति तथा भौतिक
वस्तु माथि हुन सक्ने प्रतिकूल प्रभावलाई यथाशक्य कम गरी स्वच्छ तथा स्वस्थ वातावरण कायम
गर्न र प्राकृतिक स्रोतको समुचित उपयोग र व्यवस्थापनबाट बातावरण संरक्षण गर्ने सम्बन्धमा
कानूनी व्यवस्था गर्न वाञ्छनीय भएकोले,

श्री ४ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवको शासनकालको पच्चीसौं वर्षमा संसदले

~ ~

यो ऐन बनाएको छ।

१. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भ : (१) यस ऐनको नाम "वातावरण संरक्षण ऐन, २०५३" रहेको छ।

~

(२) यो ऐन नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोकेको मितिदेखि
पारम्भ हुनेछ।४

2. परिभाषा : विषय वा प्रसंगले अर्को अर्थ नलागेमा यस Vaay,-

(क) "वातावरण" भन्नाले प्राकृतिक, सांस्कृतिक र सामाजिक प्रणालीहरु, आर्थिक तथा
मानवीय क्रियाकलापहरु र यिनका अवयवहरु तथा ती अवयवहरुको बीचको
अन्तरक्रिया तथा अन्तर सम्बन्ध सम्झनु पर्छ।

(ख) "प्रदूषण" भन्नाले वातावरणमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपले परिवर्तन गरी वातावरणमा
उल्लेखनीय ह्वास ल्याउने, क्षति GSA वा वातावरणको लाभदायी वा उपयोगी

प्रयोजनमा हानी नोक्सानी पु-याउने क्रियाकलाप सम्झनु पर्छ।

भ यो ऐन संवत् २०६५ साल जेठ १५ गते देखि लाग् भएको।
XK गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको।

० यो ऐन मिति २०५४।३१० देखि प्रारम्भ हुने गरी तोकिएको (नेपाल राजपत्र मिति २०५४।२।१०)।

(T)

www.lawcommission.gov.np

"संरक्षण" भन्नाले वातावरण तथा राष्ट्रिय सम्पदाको स्रक्षा, स्याहार, सम्भार,
सम्बर्धन, व्यवस्थापन तथा सदुपयोग सम्झनु पर्छ।

"प्रस्ताव" भन्नाले विद्यमान वातावरणीय अवस्थामा परिवर्तन ल्याउन सक्ने किसिमको
विकास कार्य भौतिक क्रियाकलाप वा भू-उपयोगको परिवर्तन गर्ने कुनै योजना,
आयोजना वा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने सम्बन्धमा तयार गरिएको प्रस्ताव सम्झनु
पर्छ।

"प्रस्तावक" भन्नाले प्रस्तावको स्वीकृतिको लागि निवेदन दिने र त्यस्तो प्रस्ताव
कार्यान्वयन गर्न स्वीकृति प्राप्त व्यक्ति, सरकारी, अर्ध सरकारी वा रौर सरकारी निकाय
वा संस्था सम्झनु पर्छ।

"प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण" भन्नाले कुनै प्रस्ताव कार्यान्वयन गर्दा सो प्रस्तावले
वातावरणमा उल्लेखनीय प्रतिकूल प्रभाव पार्ने वा नपार्ने, त्यस्तो प्रभावलाई कुनै
उपायद्वारा हटाउन वा कम गर्न सकिने वा नसकिने सम्बन्धमा यकीन गर्न तयार
गरिने विश्लेषणात्मक अध्ययन तथा मूल्यांकन सम्बन्धी प्रतिवेदन सम्झनु पर्छ।
"वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन" भन्नाले HA प्रस्तावको कार्यान्वयन गर्दा सो प्रस्तावले
वातावरणमा उल्लेखनीय प्रतिकूल प्रभाव पार्ने वा नपार्ने, त्यस्तो प्रभावलाई कुनै
उपायद्वारा हटाउन वा कम गर्न सकिने वा नसकिने सम्बन्धमा यकीन गर्न तयार
गरिने विस्तृत अध्ययन तथा मूल्यांकन सम्बन्धी प्रतिवेदन सम्झनु पर्छ।

"फोहर मैला" भन्नाले वातावरणमा ara आउने गरी निष्काशन गरिएको तरल, ठोस
Ta, लेदो, dat, धुलो, विकिरणयक्त तत्व वा पदार्थ वा त्यस्तै प्रकारका अन्य
वस्तुहरु सम्झनु पर्छ।

"निष्काशन" भन्नाले ध्वनी, ताप वा फोहर मैला फाल्ने, थुपार्ने, वा निष्काशन गर्ने
कार्य सम्झनु पर्छ।

"जैविक विविधता" भन्नाले पारिस्थितिकीय प्रणाली (इको सिस्टम) को विविधता,
प्रजातीय विविधता (स्पवेसिज डाइवरसिटी) तथा वंशाणु विविधता (जेनैटिक
डाइवरसिटी) सम्झनु पर्छ।

"राष्ट्रिय सम्पदा" भन्नाले नेपाल अड................. का प्राकृतिक, सांस्कृतिक,
ऐतिहासिक, पुरातात्विक, वैज्ञानिक, आध्यात्मिक, सौन्दर्यपरक वा सामाजिक दृष्टिबाट
मानव जातिका लागि महत्वपूर्ण मानिने वातावरणसंग सम्बन्धित कुनै पनि वस्तु, स्थल,

वनस्पति तथा जीव जन्तु सम्झनु पर्छ।

XK गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको।

www.lawcommission.gov.np

(5) "मन्त्रालय" भन्नाले नेपाल सरकार, जनसंख्या तथा वातावरण मन्त्रालय सम्झनु पर्छ।
(ड) "तोकिएको" वा "तोकिए बमोजिम" भन्नाले यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियममा
तोकिएको वा तोकिए बमोजिम सम्झनु पर्छ।

प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण वा वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन गर्नु पर्ने : प्रस्तावकले

तोकिए बमोजिमका प्रस्तावहरुको प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण तथा वातावरणीय प्रभाव
मूल्यांकन गर्नु पर्नेछ।

प्रस्ताव स्वीकृत नगराई कार्यान्वयन गर्न नहुने : यो ऐन प्रारम्म भएपछि कसैले पनि

सम्बन्धित निकाय वा मन्त्रालयबाट तोकिए बमोजिमको प्रस्ताव स्वीकृत नगराई कार्यान्वयन
गर्न, गराउन हुँदैन।

प्रस्ताव स्वीकृतिको लागि पेश गर्नु पर्ने : कुनै प्रस्ताव कार्यान्वयन गर्न चाहने प्रस्तावकले सो

प्रस्तावको प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण वा वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन सम्बन्धी प्रतिवेदन

संलग्न गरी त्यस्तो प्रस्ताव स्वीकृतिको लागि सम्बन्धित निकाय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ।

प्रस्ताव कार्यान्वयन गर्न स्वीकृति दिन सक्ने : (१) दफा ५ बमोजिम कुनै प्रस्ताव प्राप्त भएमा
सम्बन्धित निकायले सो प्रस्ताव साथ संलग्न प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण वा वातावरणीय
प्रभाव मूल्यांकन सम्बन्धी प्रतिवेदन जाँचबूुभ गर्दा त्यस्तो प्रस्तावले वातावरणमा उल्लेखनीय
प्रतिकुल प्रभाव पार्ने नदेखिएमा प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण गरिएको प्रस्तावको हकमा
आफैले स्वीकृति दिनेछ र वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन प्रतिवदेन सम्बन्धमा आफ्नो राय
सहित सो प्रस्ताव मन्त्रालयमा पठाउनु पर्नेछ।

(2) उपदफा (१) मा जुनसुकै He लेखिएको भए तापनि प्रारम्भिक वातावरणीय
परीक्षण गरिएको प्रतिवेदन जाँचबुझ गर्दा त्यस्तो प्रस्तावको वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन
पनि गर्नु पर्ने देखिएमा सम्बन्धित निकायले सो प्रस्तावको वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन गर्न
आदेश दिन सक्नेछ। यसरी सम्बन्धित निकायले दिएको आदेश बमोजिम कुनै प्रस्तावकले
वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन गरी प्रस्ताव स्वीकृतिको लागि पेश गरेमा सो प्रस्ताव उपर
आवश्यक जाँचबुझ गरी आफ्नो राय सहित सो प्रस्ताव मन्त्रालयमा पठाउनु पर्नेछ।

(३) उपदफा १) वा (२) बमोजिम कुनै प्रस्ताव साथ वातावरणीय प्रभाव
मूल्यांकन सम्बन्धी प्रतिवेदन प्राप्त भएमा मन्त्रालयले सो प्रतिवेदनका सम्बन्धमा राय सृभाव
दिनको लागि सर्वसाधारणले सो प्रतिवेदन आफैँले उतार गरी लैजान पाउने व्यवस्था गर्नेछ।

(४) डउपदफा (१) वा (२) बमोजिम प्रस्ताव साथ प्राप्त वातावरणीय प्रभाव
मूल्यांकन सम्बन्धी प्रतिवेदनमा राय सुझाव दिनको लागि मन्त्रालयले सम्बन्धित निकायका

विशेषज्ञहरु समेत रहेको एक समिति गठन गर्न सक्नेछ।

www.lawcommission.gov.np

(५) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम प्राप्त वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन सम्बन्धी
प्रतिवेदनमा सर्वसाधारणले कुनै राय सुझाव दिएको भए सो र उपदफा (४) बमोजिम कुनै
समिति गठन गरिएकोमा सो समितिले दिएको राय सुझाव समेतको आधारमा त्यस्तो
प्रस्तावले वातावरणमा उल्लेखनीय प्रतिकूल प्रभाव पार्ने नदेखिएमा मन्त्रालयले त्यस्तो प्रस्ताव
कार्यान्वयन गर्न प्रस्तावकलाई स्वीकृति दिनेछ।

(१) उपदफा (१) वा (५) मा जुनसुकै He लेखिएको भए तापनि प्रारम्भिक
वातावरणीय परीक्षण वा वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन सम्बन्धी प्रतिवेदनबाट प्रस्तावको
कार्यान्वयन गर्दा वातावरणमा पर्ने उल्लेखनीय प्रतिकूल प्रभावलाई कम वा नियन्त्रण गर्न
सकिने देखिएमा सम्बन्धित निकाय वा मन्त्रालयले प्रस्तावकलाई आवश्यक शर्तहरु तोकी
प्रस्ताव कार्यान्वयन गर्न स्वीकृति दिन सक्नेछ।

(७) प्रस्तावको प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण तथा वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन

प्रस्ताव कार्यान्वयन गर्न स्वीकृति दिनु पर्ने अवधि र अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ।

प्रदूषणको रोकथाम तथा नियन्त्रण : (१) कसैले पनि वातावरणमा उल्लेखनीय प्रतिकूल पभाव
पार्ने गरी वा जन जीवन र जन स्वास्थ्यका लागि खतरा हुन सक्ने किसिमले प्रदूषण सृजना
गर्न वा तोकिएको मापदण्ड विपरीत कुनै यान्त्रिक साधन, औद्योगिक प्रतिष्ठान वा अन्य
ठाउँबाट ध्वनी, ताप, रेडियोधर्मी विकिरण तथा फोहर मैला निष्काशन गर्न, गराउन हुँदैन।

(२) उपदफा (१) विपरीत कसैले कुनै कार्य गरी वातावरणमा उल्लेखनीय प्रतिकूल
प्रभाव पारेको देखिएमा सम्बन्धित निकायले तत् सम्बन्धमा आवश्यक शर्तहरु तोक्न वा
त्यस्तो कार्य गर्न नपाउने गरी रोक लगाउन सक्नेछ।

(३) कुनै किसिमको पदार्थ, इन्धन, औजार वा संयन्त्रको प्रयोगबाट वातावरणमा
उल्लेखनीय प्रतिकूल प्रभाव परेको वा पर्ने देखिएमा मन्त्रालयले नेपाल राजपत्रमा सूचना
प्रकाशन गरी त्यस्तो पदार्थ इन्धन, औजार वा संयन्त्रको प्रयोगमा बन्देज लगाउन सक्नेछ।

(४) प्रदूषणको रोकथाम तथा नियन्त्रण सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम
हुनेछ।
वातावरण निरीक्षक : (१) प्रदूषण कम गर्ने, हटाउने वा नियन्त्रण गर्ने तथा प्रारम्भिक वातावरणीय
परीक्षण वा वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन प्रतिवेदन अनुसार गर्नु पर्ने कामहरु प्रभावकारी रुपले
TH गराउन मन्त्रालयले लोक सेवा आयोगबाट निर्धारित प्रकृया पूरा गरी वातावरण निरीक्षकहरु
नियुक्त गर्न वा त्यस्तो निरीक्षकको काम गर्ने गरी कुनै कर्मचारीलाई तोक्न सक्नेछ। वातावरण
निरीक्षकहरुको योग्यता तोकिए बमोजिम हुनेछ।

(२) वातावरण निरीक्षकको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ :-

www.lawcommission.gov.np

(क) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम बमोजिम प्रदूषण कम गर्ने, हटाउने

वा नियन्त्रण गर्ने कार्य भए नभएको निरीक्षण गर्ने,

(ख) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम विपरीत कुनै ठाउँबाट ध्वनी, ताप

वा फोहर मैला निष्काशन गरे नगरेको सम्बन्धमा निरीक्षण गर्ने,

(ग) प्रस्ताव कार्यान्वयन गर्ने स्वीकृति fear तोकिएका शर्तहरु बमोजिम काम भए

नभएको जाँचबुझ तथा निरीक्षण गर्ने,

(घ) खण्ड (क), (ख) र (ग) बमोजिम निरीक्षण गर्दा देखिएका कुराहरुको प्रतिवेदन

तोकिएको अधिकारी समक्ष पेश गर्ने।

(3) उपदफा (2) को खण्ड (क), (ख) र (ग) बमोजिम निरीक्षण गर्ने सिलसिलामा
वातावरण निरीक्षकले सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा प्रस्तावकलाई पूर्व सुचना दिई कुनै घर,
जग्गा भवन, कारखाना, उद्योग, सवारी साधन, औद्योगिक संयन्त्र, औजार, मेशिनरी, जीव,
वस्तु, अभिलेख, कागजात वा अन्य मालसामान वा वस्तुहरुको निरीक्षण, परीक्षण वा जाँचबुझ
गर्न सक्नेछ।

(४) उपदफा (२) वा (३) बमोजिम निरीक्षणको सिलसिलामा वातावरण निरीक्षकलाई
सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा प्रस्तावकले आवश्यक सहयोग गर्नु पर्नेछ।

(५) उपदफा (२) वा (3) बमोजिम निरीक्षण गर्न जाँदा सम्बन्धित व्यक्ति वा संस्थाले
निरीक्षण गर्न नदिएमा वा निरीक्षण गर्न जाँदा काममा बाधा विरोध गरेमा वातावरण
निरीक्षकले सो व्यक्ति वा संस्थालाई पाँचहजार रुपैयाँसम्म जरिवाना गर्न सक्नेछ।

(६) उपदफा (५) बमोजिम वातावरण निरीक्षकले गरेको सजाय उपर चित्त नब्भनेले
तोकिएको अधिकारी समक्ष उजुरी गर्न सक्नेछ र त्यस्तो उजुरीमा तोकिएको अधिकारीले
गरेको निर्णय अन्तिम हुनेछ।

(७) वातावरण निरीक्षकको अन्य काम, कर्तव्य र अधिकार तोकिए बमोजिम हुनेछ।

राष्ट्रिय सम्पदाको संरक्षण : (१) राष्ट्रिय सम्पदाको संरक्षण गर्नु सम्बन्धित निकायको कर्तव्य

हुनेछ,।
(२) राष्ट्रिय सम्पदाको संरक्षण गर्ने प्रयोजनको लागि सम्बन्धित निकायले पञ्जिका
तयार गरिराख्नु पर्नेछ र सो पञ्जिकामा नेपाल ७९.......... भित्रका विश्व सम्पदा सूचीमा

परेका वस्तु वा स्थलहरु समेत समावेश गर्नु पर्नेछ।
(३२) उपदफा (२) बमोजिमको पञ्जिकामा समावेश भएका वस्तु, स्थल, वनस्पति,

जीवजन्तु आदिको संरक्षण तोकिए बमोजिम गरिनेछ,।

१०,

११.

12.

१४.

a

www.lawcommission.gov.np

वातावरण संरक्षण क्षेत्र: (१) वातावरण संरक्षणका दृष्टिले अति महत्वपूर्ण मानिने प्राकृतिक

सम्पदा वा सौन्दर्यपरक, दुर्लभ वन्यजन्तु, जैविक विविधता, वनस्पत्ति, ऐतिहासिक तथा
सांस्कृतिक महत्वका स्थलहरु भएको नेपाल ७ड................. भित्रको कुनै ठाउँलाई नेपाल
सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी वातावरण संरक्षण क्षेत्र कायम गर्न सक्नेछ।

(२) उपदफा (1१) बमोजिम कायम गरिएको वातावरण संरक्षण क्षेत्रमा तोकिए
बमोजिमको कुनै काम गर्न नपाउने गरी रोक लगाउन सकिनेछ।

प्रयोगशालाको स्थापना : (१) वातावरण संरक्षण तथा प्रदूषण नियन्त्रण सम्बन्धी कार्यमा

सहयोग पु-याउन नेपाल सरकारले आवश्यकता अनुसार विभिन्न प्रयोगशालाहरु स्थापना गर्न

वा भैरहेका कुनै प्रयोगशालालाई सो कामको लागि तोक्न सक्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिम स्थापना गरिएका वा तोकिएका प्रयोगशालाको अन्य काम,
कर्तव्य र अधिकार तोकिए बमोजिम हुनेछ।

नमुना संकलन गर्न दिनु पर्ने : कुनै पनि उद्योग, कारखाना, यन्त्र, सवारी साधन आदिबाट

सृजना वा निष्काशन हुने वा हुन सक्ने प्रदूषण, ध्वनी, ताप तथा फोहर मैलाको अध्ययन,
परीक्षण वा विश्लेषण गर्नको लागि सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा प्रस्तावकले सम्बन्धित
निकायबाट अधिकार प्राप्त व्यक्ति वा संस्थालाई आवश्यकता अनुसार त्यस्ता वस्तु वा
पदार्थको नमूना संकलन गर्न दिनु पर्नेछ।

बातावरण संरक्षण कोषको स्थापना र सञ्चालन : (१) वातावरणको संरक्षण, प्रदूषणको

रोकथाम तथा नियन्त्रण र राष्ट्रिय सम्पदाको संरक्षणको लागि वातावरण संरक्षण कोष नामको
एउटा कोषको स्थापना हुनेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिमको कोषमा देहायका रकमहरु रहनेछन् :-

(क) नेपाल सरकारबाट प्राप्त रकम।

(ख) विदेशी सरकार वा अन्तर्राष्ट्रिय संघ संस्थाबाट प्राप्त रकम।

(ग) अन्य स्रोतबाट WT रकम।

(२) वातावरण संरक्षण कोषको सञ्चालन तोकिए बमोजिम हुनेछ।

(४) कोषको लेखापरीक्षण महालेखापरीक्षकबाट हुनेछ।

वातावरण संरक्षण परिषद् गठन गर्न सक्ने : वातावरण संरक्षण सम्बन्धी विषयमा नेपाल

सरकारलाई नीतिगत मार्ग दर्शन र राय सल्लाह दिन तथा विभिन्न निकायहरु बीच समन्वय

समेत गर्नको लागि नेपाल सरकारले वातावरण सम्बन्धी विशेषज्ञ तथा राष्ट्रिय स्तरमा

गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६९ द्वारा झिकिएको।

१४.

१६.

१७.

qa.

www.lawcommission.gov.np

मान्यता प्राप्त राजनैतिक दलका व्यक्तिहरुको समेत प्रतिनिधित्व रहने गरी वातावरण संरक्षण
परिषदको गठन गर्न सक्नेछ।

सहलियत तथा सुविधा प्रदान गर्न सक्ने : वातावरण संरक्षणमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने कुनै

उद्योग, व्यवसाय, प्रविधि वा प्रकृयालाई प्रोत्साहित गर्न प्रचलित कानून बमोजिम प्रदान
गरिएको सहलियत तथा सुविधाको अतिरिक्त नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना
प्रकाशन गरी तोकिदिए बमोजिमका थप सहलियत तथा सुविधा प्रदान गर्न सक्नेछ।

समिति गठन गर्न सक्ने : (१) मन्त्रालयले यो ऐनको उद्देश्य पूर्तिको लागि सम्बन्धित

विषयका विशेषज्ञहरु समेत रहेका विभिन्न समितिहरु गठन गर्न सक्नेछ।

(2) उपदफा (1१) बमोजिम गठित समितिहरुको काम, कर्तव्य र अधिकार मन्त्रालयले
तोकिदिए बमोजिम हुनेछ।
क्षतिपूर्ति दिन सक्ने : 1१) कसैले यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम वा निर्देशिका
विपरीत प्रदूषण, ध्वनी, ताप वा फोहर मैलाको सुजना वा निष्काशन गरेको कारणबाट कुनै
व्यक्ति वा संस्थालाई कुनै हानी नोक्सानी हुन गएमा त्यस्तो कामबाट प्रभावित व्यक्ति वा
संस्थाले सो काम गर्ने व्यक्ति, संस्था वा प्रस्तावकसंग कुनै क्षतिपूर्ति भराउन चाहेमा सोही
व्यहोरा खुलाई तोकिएको अधिकारी समक्ष निवेदन दिन सक्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिम कुनै निवेदन परेमा तोकिएको अधिकारीले सो निवेदन
र सो ठाउँको वस्तुस्थिति समेतलाई जाँचबुझ गर्दा कुनै व्यक्ति, संस्था वा प्रस्तावकले सृजना
वा निष्काशन गरेको प्रदूषण, ध्वनी, ताप वा फोहर Harare कुनै व्यक्ति वा संस्थालाई
प्रतिकूल प्रभाव परी कुनै हानी नोक्सानी पर्न गएको प्रमाणित भएमा तोकिएको अधिकारीले
त्यस्तो काम गर्नेबाट सम्बन्धित व्यक्ति वा संस्थालाई मनासिव माफिकको क्षतिपूर्ति भराई
दिनु पर्नेछ।
दण्ड सजाय : (१) कसैले दफा ९ बमोजिम प्रस्ताव स्वीकृत नगराई वा स्वीकृत प्रस्ताव
विपरीत कुनै कार्य गरेमा तोकिएको अधिकारीले त्यस्तो कार्य तुरुन्त बन्द गराउन सक्नेछ र
त्यस्तो कार्य कुनै व्यक्ति वा संस्थाले गरेको भए निजलाई कस्रको मात्रा हेरी एक लाख
रुपैयाँसम्म जरिवाना गर्न सक्नेछ।

(२) कसैले यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम वा निर्देशिका विपरीत
अन्य कुनै कार्य गरेमा तोकिएको अधिकारीले त्यस्तो कार्य तुरुन्त बन्द गराउन सक्नेछ र
त्यस्तो कार्य कुनै व्यक्ति वा संस्थाले गरेको भए निजलाई कस्रको मात्रा हेरी पचास हजार

रुपैयाँसम्म जरिवाना गर्न सक्नेछ।

१९.

XO.

२२.

२३.

२४.

aig :-

>

www.lawcommission.gov.np

पुनरावेदन : तोकिएको अधिकारीले गरेको निर्णय वा आदेश उपर चित्त नब्भनेले सो निर्णय

वा आदेश भएको मितिले पैंतीस दिन भित्र सम्बन्धित उच्च अदालतमा पुनरावेदन दिन

सक्नेछ,।

कार्यविधि अपनाउनु पर्ने : तोकिएको अधिकारीले यस ऐन बमोजिमको कुनै काम कारवाही गर्दा

तोकिए बमोजिमको कार्यविधि अपनाउनु पर्नेछ।

अधिकार प्रत्यायोजन : मन्त्रालयले यस ऐन बमोजिम आफूलाई प्राप्त अधिकार मध्ये

आवश्यकता अनुसार केही अधिकार नेपाल सरकारले कुनै निकाय, वातावरण निरीक्षक वा कुनै
अधिकृत कर्मचारीलाई प्रत्यायोजन गर्न सक्नेछ।

यस ऐन बमोजिम हुने : यस ऐनमा लेखिए जति aera यसै ऐन बमोजिम र अन्यमा
प्रचलित कानून बमोजिम हुनेछ।

निर्देशिका बनाउने सक्ने : नेपाल सरकारले यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमको
अधीनमा रही आवश्यक निर्देशिका बनाई लागू गर्न सक्नेछ र त्यस्तो निर्देशिकाको पालना गर्नु
सम्बन्धित सबैको कर्तव्य हुनेछ।

नियम बनाउने अधिकार : (१) नेपाल सरकारले यस ऐनको उद्देश्य पूर्तिको लागि आवश्यक

नियमहरु बनाउन सक्नेछ।

(२) उपदफा (१) ले दिएको अधिकारको सर्वसामान्यतामा कुनै प्रतिकूल प्रभाव नपर्ने
गरी खास गरी देहायका विषयमा नियमहरु बनाउन सक्नेछ :-

(क) प्रस्ताव सम्बन्धमा,

(ख) प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण वा वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन गर्ने

सम्बन्धमा,

(ग) प्रदूषणको स्रोत, मापदण्ड, रोकथाम र नियन्त्रण सम्बन्धमा,

(a) जैविक विविधता तथा राष्ट्रिय सम्पदाको संरक्षण सम्बन्धमा,

(ङ) जल, वायु, ध्वनी, माटो प्रदूषण सम्बन्धमा,

(च) फोहर मैलाको व्यवस्थापन तथा ओसार पसार आदि सम्बन्धमा,

(छ) वातावरण संरक्षण कोषको सञ्चालन सम्बन्धमा,

(ज) अन्य आवश्यक कुराहरुका सम्बन्धमा।

केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६३ द्वारा रुपान्तर भएका शब्दहरु :-
"श्री ५ को सरकार" को सट्टा "नेपाल सरकार"।

केही नेपाल ऐन संशोधन गर्ने ऐन, २०७२ द्वारा संशोधित।