Sammendrag: Utgård, Oftedal Broch, Rieber-Mohn, Mitsem, LundA hadde etablert eit selskap i skiltbransjen, X Skilt og Design AS. På skadetidspunktet hadde han 66 prosent av aksjane, medan broren hadde resten. Frå 1996 og til i dag har selskapet hatt mellom 3 og 5 årsverk, men A har vore nøkkelmedarbeidar. I 1997 vart A skadd i ei trafikkulykke, som If Skadeforsikring NUF har godteke ansvar for etter bilansvarslova. A har fått dekt tapte lønsinntekter som tilsett i X. Lagmannsretten kom til at han også hadde krav på å få dekt tap i framtidig utbetaling av aksjeutbyte, etter som skaden reduserte verdiskapinga i X ut over det A hadde som lønsinntekt. Ut frå dette førte X sitt subsidiære søksmål ikkje fram. If anka denne avgjerda til Høgsterett, og X anka også for det tilfelle at Høgsterett skulle kome til at A ikkje personleg hadde krav på skadebot.Høgsterett - eit fleirtal på tre dommarar - kom til at A ikkje hadde krav på dekning for tapt framtidig aksjeutbyte som følgje av redusert verdiskaping i selskapet etter at A var skadd. Det vart vist til at utgangspunktet må vere at ein direkte skadeliden kan krevje dekt det tapet som rammar han sjølv, og ikkje det tapet som rammar andre. Eit aksjeselskap er eit sjølvstendig rettssubjekt, også der selskapet har eine- eller hovudaksjeeigar. Etablering av eit aksjeselskap har ein del konsekvensar i ulike retningar, og også ein hovudaksjeeigar må ta følgjene av den selskapsforma som er valt. Fleirtalet fann at heller ikkje X kunne ha krav på skadebot. Det vart vist til rettspraksis om tredjemannstap. Fleirtalet viste til at arbeidsgivaren var nærast til å bere ein risiko av dette slaget, og at ein arbeidsgivar hadde for veik tilknyting til personskaden til at han kunne ha skadebotvern. Også i dei tilfella der det var nær tilknyting mellom eit selskap og ein hovudaksjeeigar, ved at denne var nøkkelperson i selskapet, må selskapsdanninga ha følgjer. Mindretalet - to dommarar - meinte at A måtte ha skadebotvern for kravet. Han ville fått skadebot om han hadde drive som einskildpersonføretak, noko han gjorde fram til 1995. Omdanninga til aksjeselskap kunne ikkje avskjere kravet om skadebot. Ordlyden i skadebotlova § 3-1 stengjer ikkje for slik dekning. Det avgjerande måtte vere karakteren av interessetilknyting mellom eigaren og verksemda. At selskapsforma er avgjerande i ein del andre samanhengar, kan ikkje endre dette. Etter mindretalet sitt syn måtte såleis den konkrete og nære tilknytinga som var mellom A sin innsats og overskotet i X, føre til skadebotvern for det tapet A leid som følgje av at overskotet vart redusert. Ut frå dette kom mindretalet til at A hadde krav på skadebot, og det var då ikkje nødvendig å ta standpunkt til det subsidiære kravet frå X. Mindretalet uttala likevel at det var urimeleg når fleirtalet ikkje berre ville nekte A skadebot men også kom til at selskapet - som tapet direkte ramma - var utan skadebotvern.

NOREGS HØGSTERETT
Den 25. november 2004 sa Høgsterett dom i
HR-2004-01955-A, (sak nr. 2004/755), sivil sak, anke,
I.
If skadeforsikring NUF (advokat Jørgen Svartebekk – til prøve)
mot
A (advokat Erik Johnsrud)
II.
Preg Skilt og Design AS (advokat Erik Johnsrud)
mot
If Skadeforsikring NUF (advokat Jørgen Svartebekk – til prøve)
R Ø Y S T I N G :
(1) Dommar Utgård: Saka gjeld spørsmålet om ein trafikkskadd person kan krevje at
skadebota skal omfatte tapt eigarinntekt – aksjeutbyte – frå eit aksjeselskap der han
arbeidde og var hovudaksjeeigar, når skaden har redusert nettoinntekta i aksjeselskapet.
Om den direkte skadelidne ikkje har eit slikt krav, er spørsmålet om aksjeselskapet har eit
slikt krav mot skadevaldaren.
(2) A hadde i 1992 starta eiga verksemd i skiltbransjen gjennom eit einskildpersonføretak. I
1995 gjekk denne aktiviteten inn i eit nyskipa aksjeselskap Preg Skilt og Design AS, der
han hadde 66 prosent av aksjane og broren resten. Frå 1996 og til i dag har det vore
mellom 3 og 5,5 årsverk i selskapet. A kjøpte ut broren i 2000 og vart då eineaksjeeigar.
(3) Den 9. oktober 1997 vart A skadd i ei trafikkulykke. If Skadeforsikring NUF, som
forsikra den møtande bilen, har godteke ansvar for skaden, jf. bilansvarslova §§ 4 og 6.
Partane vart likevel ikkje samde om det økonomiske oppgjeret. Usemja gjaldt dels
konkrete utmålingsspørsmål. I tillegg kravde A dekt redusert eigarinntekt – aksjeutbyte –
frå Preg. Dette kravet bygde på at A var ein nøkkelmedarbeidar i Preg, og at han gjorde

2
ein innsats i selskapet som tilførte det verdiar langt ut over den løna han mottok. If gav
uttrykk for at A får dekt sitt tap, slik dette er regulert i skadebotlova § 3-1, når han får
dekt tapt løn frå selskapet. Redusert utbetaling av aksjeutbyte er ei kapitalinntekt som
ikkje fell inn under føresegna, sjølv om skaden førte til mindre overskot i Preg og med det
redusert aksjeutbyte. I den grad Preg var påført tap på grunn av at A var skadd, meinte If
at Preg ikkje hadde skadebotvern for kravet sitt.
(4) A reiste 9. august 2002 sak mot If Skadeforsikring NUF. Preg Skilt og Design AS gjorde
det same 2. oktober 2002, for det tilfelle at A ikkje skulle nå fram med sitt krav om at tapt
utbyte kan krevjast dekt på A si hand.
(5) Ytre Follo tingrett gav 24. januar 2003 dom med slik domsslutning:
”I sak 02-00545A:
1. IF Skadeforsikring NUF betaler innen 14 –fjorten– dager etter dommens
forkynnelse A kr 23.283 –kronertjuetretusentohundreogåttitre– med tillegg
av 12 –tolv– % forsinkelsesrente fra forfall til betaling skjer.
2. Saksomkostninger tilkjennes ikke.
I sak 02-00647A
1. IF Skadeforsikring NUF frifinnes.
2. Preg skilt og design AS betaler innen 14 –fjorten– dager etter dommens
forkynnelse IF Skadeforsikring NUF sakens omkostninger med kr 25.276 –
tjuefemtusentohundreogsøttiseks–, med tillegg av 12 –tolv– %
forsinkelsesrente fra forfall til betaling skjer.”
(6) Både A og Preg anka dommen til Borgarting lagmannsrett. Lagmannsretten gav 5. mars
2004 dom med slik domsslutning:
”I Sak A mot If Skadeforsikring NUF.
1. If Skadeforsikring NUF betaler kr 2.650.000,- –
kronertomillionersekshundreogfemtitusen – i erstatning til A, med tillegg av
lovens forsinkelsesrente fra 10. februar 2003 til betaling skjer.
2. If Skadeforsikring NUF betaler kr 448.748,38 –
kronerfirehundreogførtiåttetusensyvhundreogførtiåtte 38/100 – i
saksomkostninger for tingretten og lagmannsretten til A, med tillegg av lovens
forsinkelsesrente fra forfall og til betaling skjer.
3. Oppfyllelsesfristen er 2 – to – uker fra dommens forkynnelse.
II Sak Preg Skilt og Design AS mot If Skadeforsikring NUF
1. If Skadeforsikring NUF frifinnes.
2. Preg Skilt og Design AS betaler saksomkostninger for lagmannsretten til If
Skadeforsikring NUF med kr 18.333,75
– kronerattentusentrehundreogtrettitre 75/100 – med tillegg av lovens
forsinkelsesrente fra forfall og til betaling skjer.
Oppfyllelsesfristen er 2 – to – uker fra dommens forkynnelse.”

3
(7) Lagmannsretten la til grunn at skadebotlova § 3-1 ikkje gir grunnlag for noko skilje
mellom løn og utbyte i dette tilfellet. A hadde derfor også krav på å få dekt reduserte
utbytebetalingar. Retten kom til at det var nær samanheng mellom A sin personlege
innsats i Preg og driftsresultatet i selskapet, og at hans innsats var særs viktig for
nettoresultatet. Ved den konkrete utmålinga vart det lagt til grunn at A ville ha drive Preg
Skilt og Design AS fram til 2015 og at han over denne perioden ville ha teke ut overskotet
som utbyte. Dei tilkjende summane knyter seg til dei meirverdiane som kom av A sitt
arbeid. For åra 1998-2003 vart det lagt til grunn eit samla tap på i alt 1 400 000 kroner.
For åra 2004-2015 vart det samla tapet sett til 1 000 000 kroner, og her vart det gjort eit
skattepåslag med 25 prosent.
(8) If Skadeforsikring NUF og Preg Skilt og Design AS har begge anka til Høgsterett. Anken
frå Preg er gitt inn under føresetnad av at A ikkje får medhald i sitt krav om skadebot for
tapt utbyte. For Høgsterett gjeld ankane berre dei rettslege spørsmåla om A kan krevje
dekt reduksjonen i eigarinntekt, eventuelt om Preg kan krevje dekt dei tapte inntektene i
selskapet som er ein følgje av A sin skade. Den konkrete utmålinga er ikkje gjenstand for
anke, og If har også godteke at tapet kan setjast til det same for Preg som det
lagmannsretten kom til for A.
(9) If Skadeforsikring NUF har særleg halde fram:
(10) A har ikkje krav på skadebot for tapt aksjeutbyte. Etter skadebotlova § 3-1 er det slik at
den skadelidne sitt eige lønstap og tap i næringsinntekt kan vere grunnlag for
kompensasjon, og ordlyden "skadelidte" kan i alle fall peike i retning av at det må vere
tale om tap som er direkte påført. A har selt sin arbeidsinnsats mot å få løn av
arbeidsgivaren, og hans interesse er med det avgrensa til løna. Meirverdien av
arbeidsinnsatsen tilfell arbeidsgivaren som del av arbeidsavtalen.
(11) At A ikkje kan ha krav på dekning av tapt aksjeutbyte, må også følgje av rettspraksis,
sjølv om det ikkje finst nokon norsk høgsterettsdom som direkte løyser spørsmålet. Men
dessutan følgjer det av kravet til konsekvens i ulike regelsett, som til dømes reglane om
skatt og om personleg ansvar. Dersom den direkte skadelidne skulle kunne byggje på
inntektene hos selskapet når han har føremon av det, er det også spørsmål om til dømes
kreditorane i selskapet bør kunne gå på vedkomande i andre situasjonar. Om A vinn fram
her, er det såleis spørsmål om det må kome han til skade i andre situasjonar – i alle fall
blir det uklart. Motpartane sitt standpunkt gir også grunnlag for dobbeltkompensasjon, og
det er ikkje utan vidare slik at arbeidstakar og arbeidsgivar her vil vere einige om kven
som i tilfelle skal ha dekning. Både rettstekniske og utrekningstekniske omstende talar
dessutan for at dei formelle tilhøva må leggjast til grunn.
(12) Alternativt blir det gjort gjeldande at A sitt tap er for fjernt og avleidd.
(13) Heller ikkje arbeidsgivar, Preg Skilt og Design AS, har krav på skadebot når det er tale
om eit tap med årsak i skade på ein arbeidstakar. Eit slikt tap representerer ikkje ei
konkret og nærliggjande interesse. Dette omgrepet er utvikla i rettspraksis når det gjeld
den problemstillinga som tidlegare gjerne vart omtala som skiljet mellom tinglege og
obligatoriske krav.
(14) If Skadeforsikring NUF har sett fram slike påstandar:

4
(15) I saka If Skadeforsikring NUF mot A:
”If Skadeforsikring NUF frifinnes.”
(16) I saka Preg Skilt og Design AS mot If Skadeforsikring NUF:
”1. Borgarting lagmannsretts dom av 05.03.2004 i sak Preg Skilt og Design AS
mot If Skadeforsikring NUF stadfestes.
2. If Skadeforsikring NUF tilkjennes sakens omkostninger for Høyesterett.”
(17) A og Preg Skilt og Design AS har særleg halde fram:
(18) Lagmannsrettsdommen er korrekt både i grunngiving og resultat i høve til A. Det er på
det reine at A ville ha fått dekt tapet sitt dersom han hadde drive verksemda si som vanleg
einskildpersonføretak. Det skadebotrettslege vernet kan ikkje falle bort fordi om han
hadde organisert sin personlege aktivitet som aksjeselskap. Når det skal givast
kompensasjon for den reduserte verdien av A si arbeidskraft som følgje av skaden, kan
det ikkje sjåast bort frå det reduserte overskotet i aksjeselskapet i det dette nettopp var ei
følgje av skaden. Det kan ikkje skiljast mellom eigarinntekt og aksjeutbyte i eit mindre
aksjeselskap som dette. Tapt aksjeutbyte må ha skadebotvern på A si hand, subsidiært må
dette tapet vere verna hos Preg Skilt og Design AS.
(19) Prinsippet om full kompensasjon for tapet er utgangspunktet. Dette følgjer av ordlyden i
lova, og er også lagt til grunn i lovførearbeid og i juridisk teori. Val av selskapsform må
ikkje givast verknad lenger enn føremålet med selskapsforma tilseier. Det er elles ikkje
klare skatterettslege skilje mellom eigarinntekt og selskapsinntekt i små aksjeselskap. Det
er A sjølv som har hand om utdeling av aksjeutbyte, og verdiane i selskapet tilhøyrer fullt
ut han.
(20) Preg Skilt og Design AS har eit subsidiært krav i høve til det personlege kravet frå A.
Preg hadde her ei konkret og nærliggjande interesse i A sin arbeidsinnsats. Det følgjer då
av teori og rettspraksis at kravet er verna. Saka her skil seg også frå andre tilfelle der ein
aksjeeigar arbeider i selskapet ved at A var ein dominerande nøkkelperson, han var
dagleg leiar, styreformann og stod som seljar for den største delen av omsetninga i
selskapet. Det er heller ikkje upårekneleg at det oppstår tap når ein tilsett – her ein
nøkkelperson – blir skadd.
(21) A og Preg Skilt og Design AS har sett fram slik påstand:
(22) I saka If Skadeforsikring NUF mot A:
”1. Borgarting lagmannsretts dom stadfestes.
2. If Skadeforsikring NUF dømmes til å erstatte A hans saksomkostninger for
Høyesterett med tillegg av lovens forsinkelsesrente fra 2 – to – uker etter
dommens forkynnelse og til betaling skjer.”
(23) I saka Preg Skilt og Design AS mot If Skadeforsikring NUF:
”1. If Skadeforsikring NUF betaler kr. 2.650.000, –
kronertomillionersekshundreogfemtitusen – i erstatning til Preg Skilt og

5
Design AS med tillegg av lovens forsinkelsesrente fra 10. februar 2003 til
betaling skjer. Oppfyllelsesfristen er 2 – to – uker fra dommens forkynnelse.
2. If Skadeforsikring NUF dømmes til å betale saksomkostninger til Preg Skilt
og Design AS for tingrett, lagmannsrett og Høyesterett med tillegg av lovens
forsinkelsesrente fra forfall og til betaling skjer. Oppfyllelsesfristen er 2 – to –
uker fra dommens forkynnelse.”
(24) Eg er komen til at anken frå If må føre fram, og at anken frå Preg ikkje kan gjere det.
(25) If har som før nemnt godteke ansvar for skaden, jf. bilansvarslova §§ 4 og 6. Det følgjer
av dette at skadelidne har rett til skadebot, slik dette følgjer mellom anna av skadebotlova
§ 3-1 første ledd:
”Erstatning for skade på person skal dekke lidt skade, tap i framtidig erverv og utgifter
som personskaden antas å påføre skadelidte i framtiden.”
(26) Det er ut frå ordlyden slik at ein skadeliden person har krav på å få dekt bortfall av
lønsinntekt eller næringsinntekt som følgje av skaden. Der ein skadeliden driv
næringsverksemd i einskildpersonføretak får han såleis dekt også bortfall av inntekt frå
næringsverksemd. Næringsverksemd kan sjølvsagt også gå ut på eigen kapitalforvalting,
og i så fall er dei motteke aksjeutbyta ei vanleg næringsinntekt i personleg næring. Slik eg
les Nygaard, Skade og ansvar, 2000, side 97, er det dette han siktar til der, og ikkje
redusert aksjeutbyte i eit selskap som blir ramma av eit tap.
(27) Det sentrale spørsmålet i saka er om det er vern for framtidige inntekter som ikkje kjem i
form av lønsinntekt eller næringsinntekt i einskildpersonføretak, men i form av avkasting
– aksjeutbyte – frå eit aksjeselskap som den skadelidne er tilsett i og har eigarinteresser i,
eventuelt som eineaksjeeigar. Spørsmålet gjeld verdiskaping i aksjeselskapet som kjem av
aksjeeigaren sin arbeidsinnsats, og som går ut over utbetalt løn.
(28) Utgangspunktet må vere at ein direkte skadeliden kan krevje bøtt det tapet som rammar
han sjølv, og ikkje det tapet som rammar andre. Eit aksjeselskap er eit sjølvstendig
rettssubjekt, forskjellig frå aksjeeigarane, også der selskapet har eine- eller
hovudaksjeeigar. Det er etter mitt syn framandt for vår rettsorden å seie at aksjeeigarar lir
tap der tapet direkte rammar aksjeselskapet, sjølv om tapet på kort eller lang sikt vil
redusere inntektsstraumen i form av utbyte til aksjeeigarane. Der eit tap rammar eit
sjølvstendig rettssubjekt, må det i staden spørjast om tapet har skadebotvern på selskapet
si hand, noko eg kjem attende til.
(29) For min del kan eg heller ikkje sjå at det kan etablerast noko ansvar for minska utbyte frå
aksjeselskapet grunna i at A på skadetidspunktet hadde 66 prosent av aksjane i selskapet
og var ein nøkkelperson. Løysinga måtte etter mitt syn ha vorte den same om A hadde
hatt alle aksjane på skadetidspunktet. Etablering av eit aksjeselskap har ein realitet. Det
gjeld med omsyn til personleg ansvar, det gjeld med omsyn til skatt og også i mange
andre samanhengar. Ein hovudaksjeeigar eller eventuelt ein eineaksjeeigar kan ikkje då
krevje at ein skal sjå bort frå selskapsforma når det oppstår ein konkret situasjon der han
kan vere tent med det. Kongeparkdommen, Rt. 1996 side 672, viser at det skal mykje til
for at ein ser bort frå den realiteten som ligg i ei selskapsdanning.
(30) Eg vil seie litt om dommen i Rt. 1996 side 1497, som gjaldt naturfreding av eit
skogområde tilhøyrande Løiten Allmenning. Allmenningen var deleigar i K/S Hedalm

6
som dreiv sagbruk, og hadde rett og plikt til å selje tømmeret til K/S Hedalm. Det var
også ein avtale om overskotsdeling. Slik eg forstår dommen, byggjer den på at
allmenningen var nær knytt til K/S-et gjennom slike avtalar. Ei avgjerd i same lei frå
Högsta Domstolen i Sverige illustrerer problemstillinga. Dommen i NJA 1975 side 275
gjaldt ein tannlege som var tilsett i eit aksjeselskap der alle aksjane var eigd av tannlegen
si kone. Etter arbeidsavtalen hadde tannlegen krav på som vederlag for sitt arbeid å få
utbetalt det årlege driftsoverskotet. Tannlegen vart skadd og kravde dekt
inntektsbortfallet. Han fekk medhald i Högsta Domstolen, som la til grunn at innkomene
”måste, oavsett om de betecknats som lön, tantiem eller annat, anses utgöra
arbetsinkomster”. Dommen i NJA 1975 side 533 som gav motsett resultat for ein optikar
som ikkje hadde nokon slik avtale i eit heileigd aksjeselskap der han var eineaksjeeigar og
einaste tilsette, viser den andre sida av det prinsippet som må gjelde.
(31) Etter mitt syn kan såleis A ikkje få medhald i at han har krav på å få dekt tapt utbyte frå
aksjeselskapet. Eg vil her leggje til at det for meg synest problematisk med ei motsett
løysing. Det vil gjere innhogg i grunnleggjande selskapsrettslege prinsipp. Kva skal i
tilfelle til for at selskapskreditorane kan fremje krav mot den tilsette? Og korleis skal ein i
så fall handtere dette skatterettsleg? Her peikar eg på at A på skadetidspunktet ikkje var
omfatta av delingsmodellen. Og endeleg: Kva skal grensa vere for når ein tilsett, som
ikkje er eineeigar men er hovudaksjonær, kan krevje dekt verdiskaping i selskapet?
(32) Det neste spørsmålet er då om Preg kan krevje dekt det tapet selskapet har lide ved at A
ikkje har utført same arbeidsinnsatsen som før skaden. Her minner eg om at det er
uomtvista mellom partane at også Preg har hatt eit tap på 2 650 000 kroner, som følgje av
at A ikkje har kunna gjere den same arbeidsinnsatsen som den som kunne ventast utan
skaden.
(33) I prosedyren har fleire dommar vore framme, særleg Rt. 1955 side 872 (kabeldommen),
Rt. 1973 side 1268 (flymanøverdommen) og Rt. 2000 side 1756
(arbeidsgivaravgiftdommen). Felles for desse dommane er at dei går på kva interesse som
er verna som følgje av ein skade som direkte ramma ein annan. Det er altså tale om eit
tredjemannstap. I den siste av desse dommane er problemstillinga vist til å vere om tapet
gjeld ei ”konkret og nærliggende interesse”, med tilvising til ei formulering i den første av
dommane. Og i tillegg er det uttala at i ei slik vurdering ”må det også legges vekt på
hvem som bør bære risikoen for tapet ut fra en rimelighetsvurdering, ...”. Det må dessutan
vurderast ”om et tap som skyldes en avtale mellom den direkte og den indirekte
skadelidte, kan kreves dekket av skadevolder”.
(34) Dommane gir ikkje noko direkte svar på i kva grad ein arbeidsgivar kan krevje dekt
meirverdien av arbeidstakaren sin innsats når han blir skadd, og nokon er ansvarleg for
skaden. Dette er eit anna spørsmål enn spørsmålet om korleis det stiller seg dersom
arbeidsgivaren betaler arbeidstakaren løn i ein periode, og så krev slik lønsutbetaling dekt
av skadevaldaren, jf. Lødrup, Lærebok i erstatningsrett, 1999, side 355.
(35) Av dei norske dommane om tredjemannsinteresse er det nok denne siste dommen om
arbeidsgivaravgift som har størst interesse. I denne dommen er det om kravet på dekning
av avtalefesta, lengd sjukepengeperiode, sagt at arbeidsgivar er ”nærmest til å bære
tapet”, at han er nærast til å ha ”kontroll med” omfanget av slike framtidige tap, og at det
er ”tilfeldig” om slike utgifter kan krevjast dekt av ein skadevaldar. Oppsummeringsvis

7
heiter det at det ikkje er "rimelig" at skadevaldar skal svare for eit tap som i første rekkje
må reknast å kome av ein avtale mellom arbeidsgivar og den tilsette skadelidne.
(36) Etter mitt syn er det her element som også kan trekkjast inn i vår sak. Det er nok slik at
det er arbeidsgivaren som lettast vil kunne organisere arbeidet i ei form som gjer at han
blir minst mogeleg utsett for tap. Det er også slik at ein tilsett kan bli borte som følgje av
sjukdom, tvingande velferdsgrunnar eller til dømes grunna ulykke som ingen kan
trekkjast til ansvar for. I eit slikt perspektiv er det tilfeldig om ein arbeidsgivaren kan få
dekning. Og det blir nok ut frå dette oppfatta som lite rimeleg at ein skadevaldar dekkjer
eit slikt tap, der det finst ein ansvarleg skadevaldar. Tapet kan også variere mykje.
Nygaard, Skade og ansvar, 2000, side 58 uttrykkjer dette slik at ein arbeidsgivar "normalt
[vil] ha for veik tilknyting til personskaden til at har skadebotvern for denne skaden”. Eg
er einig i dette, og legg til at det samla sett synest å burde vere slik at ein risiko av denne
art bør leggjast på ein arbeidsgivar.
(37) I den såkalla furunkolosedommen i Rt. 1992 side 453 var det spørsmål om ansvar for
staten overfor nokre slaktebedrifter, som var eigde av oppdrettsanlegg. For fleirtalet av
private partar, var oppdrett og slakting drive i same selskapet. Smitten ramma
oppdrettsanlegga direkte, og slaktebedriftene var indirekte skadelidne. Fleirtalet i
Høgsterett som gjekk inn for ansvar for skaden som følgje av smitten, gav også skadebot
til slaktebedriftene. Det vart sagt at organiseringa i høve til skadevalder ”kan ha et preg av
tilfeldighet”, og at det var ”en nærhet til skadeårsaken” som bør føre til erstatning. Slik eg
ser det er dette først og fremst tale om ei tilvising til dei grunnleggjande prinsippa om når
det er ei ”nærliggende og konkret interesse”, slik dette har vore utvikla i rettspraksis, jf.
det eg har sagt tidlegare. Kvart selskap kravde såleis dekt sitt eige tap.
(38) Spørsmålet er om det bør leggjast avgjerande vekt på at delar av tapet rammar eit
aksjeselskap, også i eit tilfelle der det er nær tilknyting mellom ein skadeliden
arbeidstakar og – som i vårt tilfelle – eit aksjeselskap som arbeidsgivar. Også sett frå
denne vinkelen er aksjeselskapet ein realitet, og det har konsekvensar ikkje minst med
omsyn til skatt og ansvar. Eg går ikkje inn på kva avtalar det kan vere tale om mellom ein
lønsmottakar/aksjeeigar og eit aksjeselskap, men peikar på at lovgivinga – også
aksjelovgivinga – set grenser.
(39) Det kan sjølvsagt tenkjast at det standpunktet eg tek i saka her, kan gi problem ved
personskade i eit mindre føretak. Dette er likevel ikkje noko spesielt for krav på
privatrettsleg skadebot. Også reglane om offentlege trygde- og pensjonsordningar er
grunna på tilhøva slik dei er bygde opp gjennom tilsetjing og selskapsdanning. Det kan
derfor ikkje vere uventa for nokon at val av selskapsform for næringsverksemd har
konsekvensar. Dette må det finnast løysingar på av den tilsette eller av selskapet, til
dømes gjennom forsikringsordningar. Det er motstykket til at det er valt ei
selskapsordning som gir føremoner på andre felt.
(40) Ut frå dette er eg såleis komen til at Preg ikkje har skadebotvern for sitt krav.
(41) Det er nok så at det kan synast urimeleg på den eine side å nekte ein hovudaksjeeigar og
nøkkelperson skadebot fordi tapet hans i form av redusert aksjeutbyte er avleidd av tapet
hos den direkte skadelidne, her selskapet, og på den andre side nekte selskapet skadebot
med den grunngivinga at tapet er for fjernt. Men også når ein har å gjere med eit mindre
selskap med ein nøkkelmedarbeidar, der det konkrete resultatet kan synast urimeleg, er

8
det viktig å halde fast ved dei prinsipielle linjene. Og for begge krava gjeld det å halde
fast på den selskapsforma som hovudaksjeeigaren og drivkrafta – A – har valt som sitt
”inntektsarrangement”, slik lagmannsretten uttrykkjer det. Det kan ikkje vere slik at
aksjeselskapsforma, som frå A si side hadde klare føremonar før skaden skjedde, utan
vidare skal setjast til sides i høve til skadebotreglane når skaden er eit faktum. Det er ikkje
noko ved desse reglane som tilseier at dei må tolkast slik at selskapsforma må vike i
tilfelle som i saka no. Det er gjerne klare økonomiske grunnar til at aksjeselskapsforma er
vald, og då må ein også ta konsekvensane av dette valet i dei aller fleste relasjonane, når
ikkje lovgivinga opnar for unntak på særlege område. Og sjølv om det frå skadevaldar si
side vil vere ei tilfeldig føremon at skadelidne A eit par år før ulykka omorganiserte
verksemda frå einskildpersonføretak til aksjeselskap, blir dette eit argument av svært
avgrensa verdi. I det verkelege livet er det ofte tilfelle som fører til at skadevaldars ansvar
blir vidt forskjellig, utan at skilnadene samsvarar med ulike skuldgradar hos desse.
(42) If har ikkje sett fram krav om sakskostnader i høve til A. Det bør seiast i domsslutninga at
det ikkje blir tilkjent sakskostnader for nokon rett. Når det gjeld saka mellom Preg og If,
har den reist eit prinsippspørsmål som ikkje tidlegare har vore oppe i Høgsterett. I den
saka bør det derfor ikkje tilkjennast sakskostnader for nokon av rettane.
(43) Eg røystar etter dette for slik
D O M :
I saka If Skadeforsikring NUF mot A:
1. If Skadeforsikring NUF blir å frifinne.
2. Sakskostnader blir ikkje tilkjende for nokon rett.
I saka Preg Skilt og Design AS mot If Skadeforsikring NUF:
1. Lagmannsrettsdommen, domsslutninga punkt 1, blir stadfesta.
2. Sakskostnader blir ikkje tilkjende for nokon rett.
(44) Dommer Oftedal Broch: Jeg er kommet til at As krav på erstatning med grunnlag i at
bedriftens overskudd ble redusert, må tas til følge.
(45) Jeg peker først på at A hadde en helt dominerende posisjon i Preg Skilt og Design AS,
både som den klart viktigste arbeidstaker og dessuten som den dominerende eier.
Lagmannsretten har uttrykt det slik:
”Lagmannsretten legger til grunn at det er nær sammenheng mellom As personlige
innsats og resultatene i selskapet. Virksomheten har få faste, driftsuavhengige
kostnader. Selv om det også er andre ansatte, avhenger utvilsomt resultatene sterkt av
As arbeidstid, kreativitet og personlige engasjement. Aksjeselskapet fremstår som en del
av hans samlede inntektsarrangement, og utbyttet har nærmest karakter av avkastning
på utnyttingen av As personlige ressurser. Forskjellen mellom lønn og utbytte fortoner
seg derfor, vurdert på bakgrunn av ordlyden i skadeserstatningsloven § 3-1, som svært
liten.”

9
(46) Videre er det på det rene at dersom virksomheten hadde fortsatt som enkeltpersonforetak,
slik det ble drevet fra 1992 til 1995, ville tapet i dette tilfellet kunne kreves erstattet.
(47) Spørsmålet er derfor om det forhold at virksomheten er organisert i aksjeselskaps form –
som et eget rettssubjekt – avskjærer A fra å kreve tapet erstattet, eventuelt om det betyr
noe for bedømmelsen at han bare eiet 66 prosent av aksjene.
(48) Utgangspunktet etter skadeserstatningsloven § 3-1 er at A skal ha erstattet hele det tap
som hans reduserte inntektsevne medfører. Erstatningen skal dekke lidt skade og tap i
fremtidig erverv, hva enten det dreier seg om tapte inntekter i form av ordinær lønn eller
godtgjørelser fastsatt på annen måte. Verken ordlyden i § 3-1 eller formålet med
erstatningsreglene utelukker dekning av As krav som følge av at bedriften har fått
redusert overskudd. Spørsmålet vil være om det er andre holdepunkter for å avskjære
ervervstap som er knyttet til inntjening i et selvstendig rettssubjekt, som aksjeselskap er.
(49) Det som gjøres gjeldende av If, er hovedsakelig at kravet oppstår på selskapets hånd, og
at selskapets tap ikke samtidig kan anses som den ansattes tap. As posisjon som eier,
endrer ikke hans erstatningsrettslige stilling. For eieren er det tale om et avledet tap, som
ikke har erstatningsrettslig vern.
(50) Etter min mening er dette en formell betraktning, som ikke uten videre kan være
bestemmende i erstatningsrettslig sammenheng. Det avgjørende må være karakteren av
den interessetilknytning det er tale om mellom skadelidte og selskapet. For et
enmannseiet aksjeselskap vil det være fullstendig sammenfall mellom eierens og
virksomhetens interesser. Sammenfallet vil være som for enkeltpersonforetak. Jeg har
vanskelig for å se at det forhold at man av hensyn til ansvarsbegrensning og eventuelt av
skattemessige grunner velger å drive som aksjeselskap, bør være utslagsgivende for den
erstatningsrettslige bedømmelsen. I forhold til erstatningsrettens regler og skadevolders
situasjon virker et slikt skille svært tilfeldig. Om eieren tar all godtgjørelse ut som lønn
eller alt ut som utbytte, eventuelt noe av begge deler, bør ikke være utslagsgivende for
erstatningsutmålingen. Erstatningsreglenes gjenopprettelseshensyn tilsier også denne
løsning, slik lagmannsretten har lagt til grunn.
(51) At selskapsformen i andre relasjoner, eksempelvis i forhold til skatt og visse
straffebestemmelser, er funnet avgjørende, har etter min mening liten overføringsverdi til
vår sak. Derimot gjelder Rt. 1996 side 1497, som også er nevnt av førstvoterende, et
nærmere beslektet område. Saken gjaldt spørsmålet om en skogeier – Løiten Almenning –
hadde ekspropriasjonsrettslig vern for tap av gevinst ved foredling av tømmer, når
foredlingen ble drevet av et særskilt kommandittselskap, der Løiten Almenning var en av
flere deltakere. Almenningen ble ansett erstatningsberettiget, idet Høyesterett uttalte
følgende:
”Foreligger det en konkret og nær tilknytning mellom driften av eiendommen og
foredlingstapet, vil dette normalt måtte anses som en erfaringsmessig og påregnelig
følge av inngrepet.”
(52) En slik konkret og nær tilknytning er det åpenbart også i vår sak. Riktignok forelå i den
saken en avtale mellom almenningen og kommandittselskapet om at almenningen skulle
få foredlingsgevinsten av det tømmer selskapet var forpliktet til å motta. Men jeg kan ikke
se at det i et tilfelle som det foreliggende, skulle være avgjørende at A ikke har inngått en

10
uttrykkelig avtale med aksjeselskapet – i realiteten med seg selv som eier – om at 66
prosent av det overskudd som kan utbetales som utbytte, skal tilfalle ham som
godtgjørelse, jf. for øvrig den svenske avgjørelsen i den såkalte tannlegesaken, som
førstvoterende viser til.
(53) Etter min mening bør altså den konkrete og nære tilknytning som foreligger mellom As
innsats og selskapets overskudd, føre til erstatningsrettslig vern av det tap A led som følge
av at overskuddet ble redusert. Etter min mening er dette tapet ikke mindre påregnelig enn
om virksomheten fortsatt var blitt drevet som enkeltpersonforetak. Jeg vil for øvrig
bemerke at det foreligger mange små enmannsaksjeselskap, eller selskap der andre i
familien – som her – kan være med på eiersiden.
(54) Hva så med at A bare eiet 66 prosent av selskapet, mens broren eiet 34 prosent? Ut fra
mitt syn på sammenfall mellom eierens og virksomhetens interesser, er antall eiere klart
av betydning. Men hvor det som her er en deltaker som har en helt bestemmende
posisjon, og hvor også vedkommendes arbeidsinnsats er av helt dominerende betydning
for selskapets resultat, slik lagmannsretten har beskrevet, bør brorens eierandel ikke være
avgjørende.
(55) Noe vesentlig reelt hensyn mot løsningen kan jeg ikke se foreligger.
Avgrensningsspørsmålet kan selvfølgelig, hvis man ikke avgrenser til
enkeltpersonforetak, muligens skape litt vanskeligheter, men ikke store ut fra det syn jeg
her har skissert. Beregningstekniske vanskeligheter vil nok forekomme, men ikke
forskjellig fra dem man allerede møter i enkeltpersonforetak. Ansvarsbegrensningsregelen
for aksjeselskap, som førstvoterende synes å tillegge vekt, har andre formål enn
erstatningsreglene, og er etter min mening av liten interesse i saken.
(56) Jeg vil tilføye at jeg synes det er urimelig når førstvoterende ikke bare vil avskjære en
nøkkelperson som A fra å få sitt fulle tap erstattet, så lenge ikke overskuddet er tatt ut
som lønn, men også finner at selskapet – som tapet umiddelbart rammer – er uten
erstatningsrettslig vern.
(57) Mitt standpunkt gjør det unødvendig for meg å ta stilling til det subsidiære kravet fra Preg
Skilt og Design AS. Jeg vil likevel kort bemerke: Førstvoterendes standpunkt er at
bedriftens tap ikke står i tilstrekkelig årsaksmessig nærhet til skaden – det er ikke konkret
og nærliggende. Jeg har for min del vanskelig for å forstå at et tap, som er utpreget
påregnelig for skadevolder eller, om man vil, svært konkret og nærliggende så lenge det
dreier seg om personlig næringsvirksomhet, blir abstrakt og fjerntliggende i det øyeblikk
den samme virksomheten omorganiseres til et aksjeselskap. For bedriften er det tale om
en forventning knyttet til eierens ve og vel, noe som er helt avgjørende for bedriftens
virksomhet. Å avskjære erstatningen innebærer for skadevolder en tilfeldig fordel, og – i
motsetning til situasjonen i Rt. 2000 side 1756 (arbeidsgiveravgiftdommen) – må tapet
etter min mening være skadevolders risiko.
(58) Jeg finner støtte for dette standpunktet i Rt. 1992 side 453 (furunkulosedommen) der fór-
og slaktebedrifter, eiet av lakseoppdretterne, ble ansett erstatningsberettiget for tap de ble
påført, selv om skaden direkte rammet oppdretterne. I dommen ble det nettopp fremhevet
som et argument for en tilstrekkelig nærhet, at det for skadevolder hadde preg av
tilfeldighet at virksomheten var organisert i et eget rettssubjekt.

11
(59) Dommer Rieber-Mohn: Jeg er i det vesentlige og i resultatet enig med
førstvoterende, dommer Utgård.
(60) Dommer Mitsem: Likeså.
(61) Dommer Lund: Jeg er i det vesentlige og i resultatet enig med
annenvoterende, dommer Oftedal Broch.
(62) Etter røystinga sa Høgsterett slik
D O M :
I saka If Skadeforsikring NUF mot A:
1. If Skadeforsikring NUF blir å frifinne.
2. Sakskostnader blir ikkje tilkjende for nokon rett.
I saka Preg Skilt og Design AS mot If Skadeforsikring NUF:
1. Lagmannsrettsdommen, domsslutninga punkt 1, blir stadfesta.
2. Sakskostnader blir ikkje tilkjende for nokon rett.