Maya-Klassik

De Maya-Klassik is a Zeidoita in da Kuitua vo de Maya vo eppa 200 bis uma 900 n. Chr. Jede vo de Periodn hod ia bsundare Gschicht und schtaunasweatn Städd.
Owa waun ma se de Kuitua vo de Maya vuastön, daun foin an unweigali de Nam vo de machtign oda a vo de kloanan Stodstootn ei, wia: Tik`al, Calakmul, "Piedras Negras", Bonampak, Quirigua, Uaxactun, Uxmal, "Naranjo", Caracol, Palenque, El Peru, Yaxchilan, oda Copan, usw. Maunche vo de Städd haum bis heid a große Bekauntheid dahoidn. Mera san a vo da UNESCO za Wödkuituaeab eaklead wuan. De Büda dea machtign Tempöbautn de middn aus Uawoid auffiwoxn weckan oafoch de Neigiad meara iwa de Gschicht eanana Eabaua und d`Leid za eafoan.
Wia laung hods adauad.
De Maya-Klassik hod uma sibnhundat Joa dauad, vo eppa 200 bis uma 900 n. Chr. Des is a muatz launge Zeit. Nua zan Vagleich, des wa genauso laung ois wiad ma de Gschicht vo Middleiropa vom Johann vo Luxmbuag, ob 1313 Kini vo Behmen bis Heid bschreibt. Und in dera Maya Klassik hod se a in Mayalaund oadanli vü dau.
Zamfossung.
De Maya Klassik woa a recht schtreitbore Zeit. ned nua de Zwoa großn Schtodschtootn, Calakmul und Tik`al haum vasuacht a Hegemonie zan Earichtn. Sundan a de a wengl kloanan Schtodschtootn haum oiweu an an regioneus Owakinireich higoawad. Des hod dahea wexlnde Bündniss und Kriag bedeit.
A Haubdgrund fia an Kriag woa owa a de eawoatn Tributleistungan. De jo de gegnarische Wiatschoftskroft gschwecht hod und de Bedeitung vo da eignan Schtod afghom hod.
Am Aufaung und in da Middlklassik is noch Siegn da untalegene Kini wida in sein Aumt eigsezt wuan, waun a nu glebd hod. Sunst hod ma an Nochfuiga aus seina Famüli ausgwöht.
Des hod se zan End vo da Middl- und a in da Schpodklassik schtoak gendat.
De Kriag woan fü grausliga und haum vü mea Bluadzoi kost.
De Gschicht vo da Mayaklassik is a De vo de zwoa schtreitadn Stodstootn Calacmul und Tik`al.
Vo Eanan Afstig, mauncha Untaweafung, Dynastiwexl, da Eimischung vo Zentreumexiko und vo da bluadign Rivalited dea zwoa Grossmächt. De Zwoa hom se joahundtelaung bluade bekempft. "Calacmul" hod efta gwuna und hod "Tik`al" de Vabündetn wegagnumma, hod de Schtod owa nia gaunz biagn kena. Zan End hod "Tik`al" owa gwuna. "Calacmul" is za an kloanan Schtodschtoot owigsunkn, des woa owa a Syssiphussieg, den es hod ned laung dauat und Olle, fria so schtoize machtige Schootn san iwa kuaz oda a wengl lenga, wia vom Eadbodn vaschwundn gwest. Buachschtebli sans vom Uawoid vaschluckt wuan. Koa Mensch hod se mea aun se eainnan kena, ois wia wauns nia existiad hedn.
Vü wos ma Heid iwa Deran Zeit wissn, vadaungan ma enare Afzeichnungan, de Se af Stelen, hüzane Tiastiatz, Fries und Kloagrätschoftn, wia Kaukauhaferl oda Tölla hintalossn hom. Und natiali a denane Mayafuascha, des in Joazehntn gschofft hom eanane Hieroglyphn za entziffan und zlesn.
So haum ma Heid a gaunz a aundas neichs Büdl iwa de Maya, eanane Kuitua, eanane Wigglwogl, eana Lebm und eanane Gödda.
Eigendli hod se insare Sichtwoas iwa de klassischn Maya und enare Gschicht in de letzn Joa schtoak gendad.
Da Nidagaung.
Wia oiwei efta Fuascha middn im Uawoid Ruinan vo grosse Städ gfundn hom, vo De ma iwahaubt nixe gwissd hod, do hod ma se gfrogt wias so wos megli woa, das a soa Kuitua oafoch faschwind und a in de spadan Leid koa Eainnarung hintalost. Ma hod iwa enane Untagaung de faschidanstn Hypothesn afgstöd, wia des Megli woa und wos drau d`Schuid ghobd hed.
Da Schtodschtoot Tik`al hod se vo da Umfesslung bfreid und den machtign Schtodschtoot Calacmul gschlogn. Tikal hod a aundare gfeahlige Nochboan bsiagt und iwanumma. Und de Schtod woa mid wichtige Schtodschtootn Freind, wia Yaxchillan oda Copan in "Honduras".
Dazua is nu kema daß in da gaunzn Maya Klassik de Bvökarung oiweu mera augwoxn is. Zan End zuwi, woa da Bluadzoi duach de Kriag gewoiti und trozdem hod se in de Zentren de Eihwohnazoi vadowid.
Da Untagaung.
Zeascht is in olle Schtäd wüd draflos baud wuan. Owa so noch und noch san de Ausfiarungan oafocha wuan. In kloanane Schtäd san Tempön mid Scheieingäng af de Pyramidn aaufbaud wuan, koane Kaumman mea. De Stelen san kloana wuan.
De Söbstaflösung.
In de oanzalnan Schtäd hod da Heascha sei Vamiddlaroin za de Gedda valuan. Aus meralei Gründ hom de Bwohna ghungat und de Owan haum koa Lösung dagegn gfundn. Noch de bluadign Kriag, da ausufandn Oawadsfron und de lafandn Maungleantn woan de Schtäd am End. Ane noch da Aundan is kolabiat.
Da Nidagaung zog se iwa an lengan Zeitraum und woa ned nua regional betroffa. Da Valira und Tributpflichtige vo ana Nochboaschtod hod den Siega um eppa 100 Joah iwadauan kena.
Zan End zuwi.
Warum kenan mia des Datum vom Nidagaung und de Afgob vo de Schtäd so genau?
De Mayakini woan recht egomanisch und vo ira Oanzigoatigkeit iwazoagt. Sodaß via Olle, fia se wichtige Sieg, Eaeigniss, dynastische Linien mid eanan Kontafei und Naum obüdld, in Schtuck und Schtoa vaewign lossn.
In Copan wo ma midn Afschtön vo Schtelen so vasessn woa, hod ma an Viaeckblock (Altoa L) gfundn. Af drei Soatn beschrift und de viate Soatn nua roh beoawad.
De Aufgob vo de Schtäd.
De Schtäd haum untaschiedli, im Zeitram vo eppa 200 Joa aufghead Schtäd zan sei.
Nochn End.
De Odelign und da ollagreste Teu vo da Bevökarung woan scho vaschwundn und nua a kloana Rest vo baialign Haislbsetza hod se haisli in de Palostreim eigricht.
Und ois hod wida em Uawoid ghead.