Mauritius

Mauritius, franz. "Maurice", Morisyen "Moris" [moʁis], amtle engl. "the Republic of Mauritius", Morisyen "Repiblik Moris", is a Inslstoot in n Indischn Ozean umma 2000 km estle von n Gstod vo Madagaskar. Es umfasst d Haptinsl Mauritius wej aa d Insln Rodrigues, Agaléga u St. Brandon. D Insln Mauritius u Rodrigues han zam min gnoucht glengan franzesischn Iwasejdepartmo Réunion Toal von n Maskarena-Archipl. D Haptstod u grejssta Metropoln is Port Louis af Mauritius, wou d Iwazohl vo d Eiwõhna lem. Es Land houd umma 2040 km² un af n Wossa a Exklusiwa Wiatschaftszona vo umma 2,3 milliona km².
Nou manchana Brichtt hom arabischa Schiffsleit dej oasama Insl umma 975 aftrim u "Dina Arobi" ghoissn, wos owa ned goud gsichat is. Dej am frejana gsichata Sichting doudanou is 1507 vo portagisischn Matrosn, dej wou se owa nu weng fia d Insln antaresiad oda vanumma hom. D Hollenda hom se umma 1598 durtn higflaggt, u se iwa a Zeid vo umma 120 Jouana duatn a Reiha vo temporernan Sidlingan hibaut; um 1710 owa wida zamgrammt. 1715 hod Frankreich d Insl iwanumma un af Isle de France umgnennt. 1810 hod Groußbritanja d Insl eigsackt u vejar Jouana danou hod Frankreich d Flintn i s Kuan gschmissn u Mauritius zamst Umadum en Britn iwaloua. Wej s a britischa Koloni gweng is, hom z Mauritius d Insln Rodrigues, Agaléga, St. Brandon u Tromelin, da Chagos Archipl u bis 1906 d Seychelln ghejat. D Suwerenitejt iwa Tromelin is umstriṯn zwischn Mauritius u Frankreich, wal s ned spezifisch in n Vatroḡ vo Paris gnennt wiad. Mauritius is bis zer Unohangekait 1968 a primea oda zviadascht Plantaschn-basiata Koloni von n Varoinigtn Kinereich blim.
Um 1965, draa Jouana vua da Unobhangekait, hod s Vaoinigta Kinereich en Chagos Archipl von n maurizischn Terretorium wida ozwackt un aa dej Insln Aldabra, Farquhar u Desroches vo dej Seychelln weggagrafflt, dass s vo dej zammgrafftn Inslna es Britischa Terretorium in n Indischn Ozean (BIOT) zammschoustan. Dej lokala Bvelkaring hom s assegheit u d grejssta Insl, Diego Garcia, õ d Vaoinigtn Stootn vapachtt. Es Vaoinigta Kinereich houd es Hikumma af n Chagos Archipl schwar eigschrenkt, un en Zoutrit von n Glenghaitsturismus, vo d Medjana u vo dej altn Eiwõhna an Rigl vira gschom. D Suwerenetejt vo Chagos is umstrittn zwischn Mauritius un en Vaoinigtn Kinereich. In n Fewa 2019 hod da Internazionola Grichtshuaf a õroutada Moining assagem u s Vaoinigta Kinereich õgstaucht, dej Chagos Insln Mauritius fei so pronto wej s nea gangat retua zen gem, dass d Dekolonjalisazion vo Mauritius aa amol a End findt.
Zwengs da geografischn Loḡ u dea Joarhundatt vo Kolonjalismus han dej Eiwõhna vo Mauritius schwar gmischt in irna Wurzln, irna Tradeziona, irna Sprochn un irnan Glam. Es is es oinzinga Land vo Afrika, wou da Hinduismus d Releḡjon mid de mejrann Mitglida is. D Reḡiring vo da Insl is hoat noubildt nou en Westminsta-System u Mauritius is grouß gacht u gschetzt fia sa Demokrati u d ekonomischn u politischn Freiheitn. Mauritius is es oinzinga afrikanischa Land, wou ganz weit om in n HDI sitzt. U nou da Weltbank is s a Land mid an goudn Eikumma. Mauritius wiad aa wej es am mejrann kompetitiva u dej am weitan entwicklta Wiatschaft vo ganz Afrika gseng. Es Land is a Komforstoot: Es houd fia d gsamtn Leitn a medezinischa Vasurgung un iwanimt d Kostn fia d Asbilding bis za drittn Stufn u von n effntlichn Transpoat fia Studentn, olta Leit u keapale eigschrenkta. 2019 is Mauritius von n Weltfriḏnsindex zou de am mejrann fridling Lenda vo Afrika eigoadnet woan.
Zamma mid de ondan maskarenischn Insln is Mauritius breamt zwengs sana villfolting Fauna u Flora. Vill Spezja han af da Insl endemisch. U d Insl is s oinzinga Hoimadl von n Dodo-Vuagal gweng, en wou s, zamm mid ondane Voḡalspezjana, recht gach mid de menschling Sidlinga in n 17. Jh. vo de Lenting davõgjogt houd.