Dorf

A Dorff is a zammdrengta Sidling vo Leit oda a Gmoi, dej wou grejssa wej a poa Hiaff u klejna wej a Stod is un a Bvelkaring vo gwenle a poa hundat bis a poa tausnd Leit houd. Doaff wiad eftas aa fia an Weila oda a Stedtl gsogt, wemma s ned aso gnau nimt. Af Englisch song s, goa wou d Deaffa gwenle i lendlicha Regiona z finna san, zou bstimmte Furma vo Stodviatln "urban villages" (stodarischa Deaffa). Un in n Deitschn song s, aa duatn wou s ned wiakle im d Deaffa gejd, bejmischa Deaffa... wenn se da Saks ned askennt. Deaffa in ainglicha Sinn san am mejran af Daua baut u mid festa Bhausunga; owa, duach d Gengt zejngada Deaffa ko s inra Gsellschaft aa amol gem. Weitas san d Bhausunga ba d Deaffa ret gnoucht baranond u ned weit iwa d Landschaft zastraad, wej a umlingads Ghiaf oda a "Streisidling".
Freja san Deaffa a typischa Gmoischaftsfurm fia Gsellschaftn midna "subsistentn" Landwiatschaft gweng, aa wennsas i Gsellschaftn mid ondane Wiatschaftszweigg aa gem houd. Wos amtle a Doaff is, gejd ertle u zeitle aa assanand. Z Groussbritannia houd a Sidling es Recht krejgt, se a Dorff zen rejffn, wenn s a Kirng baut houd. Oda z Bayan is heit ar ejda Sidling mid zeah oda mejnra wej zeah Woanheisa, wenn s koa Stod ned is, a Doaff. I d mejran Kultuan hod s frejas ned aso vill Stedt gem u d Leitn hom ejara om Land glebt. Ejascht mid da Industrielln Revoluzion san d Leit i groussn Zoln af oa Flekkal zammzong, min Zil i d Fabrikn zen oawan; d Konzentrazion vo Leitnan hod Deaffa wachsn loua u zou Stettl u Stedt gmacht. Des houd a Spezialisiring vo d Orwatskreft u von n Handweak gstitzd oda gfirdat u d Entwicklung vo villnan Gweabnan virabracht. Da Trend vo da Vastodaring gejd ollawal weita, u wenn eftas scho nimma zwengs da Industrialisiring. Historisch hod ma d Heisa baranand baut zwengs da Gselligkeit un en Schutz, dawal mas Umland bstellt houd. Tradizionella Fischadeaffa grindn dageng statts af da Boḏnwiatschaft af n Gwassabau un n Fischatum u ling i da Gnejchtn vo Fischgrindt. Es git weitas owa aa Weba-, Hofna-, Flejza- u Handladeaffa.
I da Teaminologi vo d Namensfurschha wean Doaffnama "Komonymm" (vo Altgrichisch κώμη "Dorff" un ὄνομα "Nama", etym. "Hoimnama") gnennt.
Asien.
Indien.
"D Sejll vo Indjen lebt i sanane Deaffa," hod da Mahatma Gandhi õn n Õfang von n 20. Jh. gsogt ghot. Nou an Zensus vo 2011 lem 68.84% vo d Inda af umma 640 000 Deaffa. Umma 236 000 indische Deaffa hom a Bvelkaring vo wenga wej 500, weand umma 4000 Deaffa a Bvelkaring vo mejara wej 10 000 Leit hom. D mejran Deaffa hom an aingan Templ, a Moschee oda a Kirng ohange vo de lokalnan religjesnan Gruppn.
Vulksrepablik China
I Festland-China, san Deaffa Untaobtoalunga vo Gmoina oda Stedt .
Repablik China (Taiwan)
I da Repablik vo China (Taiwan), san Deaffa Untaobtoalunga vo Gmoina u Landkroasstedt. A Doaff wiad "tsuen" oda "cūn" (村) unta ra lendlicha Gmoa (鄉) un "li" (里) untar a stodarischn Gmoa (鎮) oda a Landkroasstodt gnennt.
Indonesien.
Z Indonesia, ohange doudavo wej dass s vawoltarisch greglt is, hoisst ma d Deaffa Desa oda Kampung (amtle "kelurahan"). A "Desa" (vo Sanskrit moint aingle "Land" u findt se aa in Nama "Bangladesh") wiad vawoltt nou Tradiziona u Gwoanatsrecht ("adat"), weand a "kelurahan" nou "modeana" Maßsteb vawoltt wiad. A "Desa" findt se gwenle i lendlinga Regiona, weand a "kelurahan" genrell stodarisch vawolt wiad. A Doaffbuagamoista wiad "kepala desa" oda "lurah" gnennt. Allzwoa wean duach d lokala Gmoi gwelt. A "desa" oda "kelurahan" is d Untatoaling von an Subdistrikt ("kecamatan"), wos a Untatoaling von an Distrikt ("kabupaten") odar a Stod ("kota") is.
A aanles Konzept gits fia ganz Indonesia, owa s git vill Variaziona zwischn de villnan duatatnan Gruppn. Af Bali san bspw. Deaffal vo Gruppn vo tradizionellnen Weilan ("banjar") bildt woan, d wou a Grundloḡ von n Balinesischn Gsellschaftslem san. In n Minangkabau z Westsumatra wean tradizionella Deaffa "nagari" gnennt (von an Sanskritwoat fia "Stod", wos se aa i Nama wej "Srinagar" findt). Generell ko ma song "desa" u "kelurahan" san Gruppn vo Weilan ("kampung" af Indonesisch, "dusun" in n Javanischn, "banjar" af Bali). Bsundas z Brunei u z Indonesien is a Doaff a Kampung.
Eiropa.
Slawische Lenda.
Selo (kirillisch: село; poulisch: sioło), "Selschaft" (d. h. a Woat, wou vawandt is mid Sol, Salon, Gsell uaw.)"," is a slawischs Woat, wos Doaff i Bosnia-Herzegovina, Bulgaria, Kroazia, Noadmakedonia, Russland, Serbien u da Ukraine. Bspw. git s recht vill Oatt miḏn Nama "Novo Selo" ("New Village") z Bulgaria, Kroazia, Montenegro, Serbia u Noadmakedonia. A andas slawischs Woat, wou etymologisch mid Latein vīcus, grichisch οἶκος, ahd. wīh zammhengt, is ves, "Sidling", (poulisch: wieś, "wioska", Bejmisch: ves, vesnice, Schlowakisch: ves, , ). Z Slovenia wiad s Woat "selo" dialektal u fia ganz kloina Deaffa (mid wenga wej 100 Leit) gnutzd. Z Russland is s "ves" archaisch, findt se owa i Spriich un Oatsnama, wej Vesyegonsk.
Bulgarian.
Z Bulgaria variian deja Deaffa vo 5 bis 30 Familn bis a poa tausnd Leit. Nou an Zensus vo 2002 lemma 2 385 000 Bulgarn i Deaffan. A 2004ra "Human Settlement Profile" z Bulgaria von n "United Nations Department of Economic and Social Affairs" moint:D intensivane Migrazion is vo Stod za Stod. Umma 46% san vo oina Stod af d onda zong. D Prozentt vo Doaff-&gt;Stod-Migrazion san signifikant wenga mid 23% un Stod-&gt;Doaff-Migrazion mid 20%. Dej Doaff-Doaff Migrazion is 11% gweng.Weitas stejd duatZoustand un Umwelt vo d Kloastedt u Deaffa is goud, wemma dan gringan Stondard vo da Infrastrukua assa acht loud.Z Bulgaria is s scheints populea woan, Deaffa zwengs da Atmosfea, da Kultua, en Handweak, da Gostfreintschaft u da Natua zn bsouchn. Des nennt ma duatn "selski turizm" () oda Doafturismus.
Russland.
Z Russland lem nou en Zensus vo 2010 26.3% i Doaffsidlinga (сельские населённые пункты). Z Russland git s mejrane Furma vo sechttanan Doaffsidlingan, doudrunta "Deaffa" () u "Selschaft" (). Historisch is da formala Status religjes gweng, a "Giatl", d. h. a Stod, () houd a Katedral ghobt, a "Selschaft", d. h. a Doaff, () a Kirng un a "Deaffa" () weda nu.
Dej am weitan untane Vawoltingsoahait in Russischn Reich, is a "Waltschaft" (Волость), da Noufulga doudavo i da Sowjetunion un in modeana Russland, is a "Selrout" ("Selsowjet"), wou zamm mid a poa Nouchboadeaffal an Hapsitz inrana "Selschaft" houd.
Vo de 60ga bis i d 70ga is d Empvelkaring vo d kloina Deaffa viratrim woan, doudaduach dass ma d Bauan hilft, en groussn "Hupfa" vo de kloinan "peaspektivlousnan" Hiaff af Deaffa mid kollektiva oda stotlicha Landwiatschaft oda goa af d Stedt zen schaffn.
Dej mejran lendlichn Bawohna vo Russland oawan i da Londwiatschaft un es is ganz iable, dass aa eana ira Essn őbaun u heastelln. Zwengs dem dass a grousskopfata Stodara Haisa am Land fia se a extrigs Ferienhaus kaffa, san a russischa Deaffa owa aa zou Datscha-Sidlinga gwoan.
Dej oltn Kosaknregiona von sidlinga Russland u da Ukraine min fruchtboan Buan u da falnden Leibaingschaft houd a ondas Sidlingsmodl wej s zentrala u neadlinga Russland. Dawal d Bauan von n zentraln Russland in n Doaff i da Gnejchtn von n Goutsheann gsidlt hom, hom d Kosakn aingane Hiaff ghobt, d wou ma "Chutor" hoisst. Mejrana "Chutorna" midnan Doaff san a Vawoltingsoahait mid an Zentrum in a "Staniza" gweng. Sechtane "Stanizan" mid uaft a poa tausnd Eiwohna san gwenle grejssa gweng wej a "Selschaft" in zentraln Russland.
Ukraine.
I da Ukraine is d "Selschaft" resp. es Doaff (село = selo) dej am weitan untana Vawoltingsoahait. Deaffa kinna a individuella Vawolting ("сільська́ ра́да") oda a gmoisama Vawoltung vo merane Deaffa hom. Se kinna aa unta da Jurisdikzion vo da Vawolting von an Stodroud ("міська́ ра́да") oda an Sidlingsrout (с"елищна́ ра́да") steng.
Es git weitas a Oat vo Sidling, wou ma af Ukrainisch "Selischtsche" (селище) hoisst u wou ma generell mid Sidling iwasetzt. In n Ukrainischn Gsetz wiad dou zwischn Sidling vo stedtischa Oat u Doaffsidlinga ned untaschin. Se han kleannane lendlinga Sidlinga, d wou amol a "Chutir", a Fischadoaff oda a Datscha gweng sa kinna. Vawoltt wean s von an Doaffroud ("silrada") von an Doaff i da Gnejchtn. Ej amols wiad s Woat "Selischtsche" aa mejara generell gnutzd fia d umlingadn Sidlinga vonrana grejssanen Stod. Dej Zwoadeitekait wiad vamiḏn, duach d Nutzung vo da Okiazing "smt" (селище міського типу, d. h. Sidling vo stedtischa Oat).
Da "Chutir" (ukr. хутір, russ. хутор, wul ung. határ, ahd. huntāri), u d "Staniza" (ukr. станиця) san nimma toal vo da Vawoltungsglidaring, vua ollm zwengs en Kollektivismus. "Chutirna" san kloina lendlicha "Hiaff". Sej han populea woan, wejs in frejn 20. Jh. d Stolypin-Reform gem houd. Ba da Kollektiviring hom s owa zvill Grund ghobt un ara Bsitz is vo destweng unentschedigt vastotlicht woan. Aa d "Staniza" hod i da Ukraine aswej a Vawoltingsoahait ned iwalebt. D "Staniza" is a Oat Kollektivgmoi mid oa oda mejranen Sidlingan, doudrunta Deaffa, Chutirna un ondane. Heit git s "Staniza"-fermige Gmoindn blouss mea i Kuban z Russland, wou Ukraina i da Zeid von n Russischn Zarnreich higsidlt woan san.
Australien un Ozeanien.
Nei Sejland
Es tradizionella Māori Doaff hod "pā" ghoissn un is a bfestigta Bichlsidling gweng, d. h. oa wou uam afran Beagal sitzd. Foanbamstemm u Floas san d haptsechlinga Baustoff gweng. Wej z Australia wiad des Woat heit mejara fia Eikaffszentren u dagleichn gnutzd.
Australia
Es Woat Doaff, resp. village, wiad z eftas fia kloina planta Stodsidlinga wej Senioren- u Eikaffszentren oda Turistn-Arealna wej Schigebiat gnutzd. D kleannanen lendlichn Gmoina wean doudafia "townships" ghoissn.
North America.
In n Gensatz za Altn Welt is s Doaffkonzept vo Noadamerika ejara lousglejst vo n urspringlichn lendlichn Kontext. D Situazion z Mexiko u weita sidle oda Lateinamerika is aweng ondas, wal s nu mejra eigsessne Indiana i tradizionelln Deaffan git.
Afrika.
Nigeria.
Dea Deaffa z Nigeria san ganz vaschin zwengs da Villzol vo kultuarelln u geografischn Untaschid.
Noadnigeria
In n Noaḏn untasteng dea Deaffa an tradizionelln Owahapt nu long vua den Haalin Krejḡ von n Shaikh Uthman Bin Fodio u spada aa nu. Selmols hom d tradizionelln Owahapt a unobhangiga Macht in ianen Lantl ghobt.
Nou an Dan Fodio san Krejḡ um 1804, is d politischa Struktua in n Noan islamisch woan, u d Emir hom aswej politische, vawoltarische u spirituelle Fejara nou d Leit asgsoucht, wou midunta a so a Doaff vawoltn.
An ejdas Hausa-Deaffl is gloatt woan von an Doaffowahapt (Magaji), es wou a Rechnschaftspflicht ghot houd gengiwa n Buagamoasta (Hakimi) afrana stodarischn Eemma. Da Magaji hod aa a Kabinet ghobt, es wou ejm ban reḡian von Doaff hilft.
Mid da Schaffung vo da "Native Authority" i d nigerianischn Provinzn is z Kolonialzeitn d autokratischa Macht vo d Doaffowahapta untagoadnet woan unta d Fejaring vo d Ämta oda Stotsdejna.
Aa wenn d Vafossing vo da Bunnesrepablik Nigeria d Funkzion vo d tradizionelln Owahapt ned õdakennt, weans ollawal nu gacht in iananen Deaffan u politischa Amtsinhowa arranschian se mid ejna, im õ d Leit zen kumma.
In n Hausa hoisst ma s Doaff "ƙauye" un an ejdas Reḡiringsareal houd a poa ƙauyuka (Deaffa). Z. B. Girka is a Doaff za Stod Kaita i n Land Katsina z Nigeria. Se hom Loambautn mid Stroudachln, wej ba d mejran Deaffa in Noaḏn sigt ma mejara u mejara aa Blechdachln.
I d mejran Deaffa in n Noaḏn hom d Leit koa Trinkwossa ned. Se nemma s Wossa von Weiha oda vo d Fliss. Ondana hom a Glick u hom an Brunna, wou ma dalaffa ko. D Fraualeit huschn muangs asse a Wossa vo d Quelln zen huln. Dej Reḡiring bohrt owa fia d Leit scho Brunna, dass s bessa wiad. Aa Elektrizität u GSM wiad mejara u mejara i d Deaffa asbaut.
Sidnigeria
Doaffbwohna i da sidestlingan Region lem trennt i "Hittnvabendt nou da Vawandtschaftszougherikait". Zmol d Rengwoldregion vo de Igbo dominiad wiad, wean d Deaffa duatn "ime obodo" ghoissn. A typischs groußs Doaff ko a poa tuasnd Eiwohna mid an zammatn Moakt, Anga u Glaam hom.