Listn vo de Sassanidnheascha

De sassanidischn Kenig san d Heaschha von Iran nou eanan Sig iwa d z'vurat Hegemonialmacht, as Parthareich, duach d Schlocht vo Hormozdgan i 224. Af da Hejchtn da Macht, had sih s Sassanidnreich vo da Tiakei u Rhodos in Westn bis Pakistan in Oustn dastreckt, un Regiona bherrscht, de wou heit zen Kaukasus, zen Jemen, zou de Vaoantn Arabischn Emiratna, zen Oman, zou Egyptn, zou Israel, zen Lebanon, zou Syria, zou Jordania u zou Zentralasien ghejan.
Es Sassanidenreich is dakennt woan als oans vo de groussn Hegemonialmecht zamma mid n bnouchboatn Eazriwoln, en Remisch-Byzantinischn Reich, iwa a Zeit vo meara wej 400 Jouana. De Sassanidndynasti houd õgfongt mid an Ardashir I in 224, da wou as Persian as da Stood Istakhr kumma is, u hod gendt mid an Yazdegerd III in 651.
De Zeitspan vo 631 (wou dej Boran gsturm is) bis 632 (wou da Yazdgerd III am Thronsteigt) is vaworrn, wos de Bstimmung vo da gnauen Abfolng vo de Heaschha is, wal vill vo dene wou af Thron kumma san, vo Vawandtn as da sassanidischn Dynasti aa wida untegschupft woan san. De Zeid is a Zeid vo inteanan Zeawiarffnissn u Spaltunga in Sassanidnreich gweng.
Titl.
Da Bagrinda von Sassanidnreich, da Ardashir I ("r." 224–242), hod dan Titl "Shahanshah of the Iranians" (Middlpersisch: ; Parthian: ') easchtmoli gnutzt. An Ardashir sa unmittlboara Nouchfolga, da Shapur I ("r." 240/42–270/72), hod de Titl prezis asgwählt un i da Inschrift z Ka'ba-ye Zartosht afgfejat. Da Shapur nennt durtn veja vo sane sassanidischn Vuagenga mid vaschidnan Titln un in afsteingada Rangfolng. An Titl ("Xwaday") "Herr" hod da Sasan, an Titl "Kini" da Papag, an Titl "Kini vo de Kenig vo d Irana" da Ardashir u den Titl "Kini vo de Kenig vo d Irana u Ned-Irana" (Middlpersisch: MLKAn MLKA 'yr'n W 'nyr'n‎ '; mid Aslassung vo d Ned-Irana af ) hod ar sih selwan gem. Da Titl ""Kini vo d Kenig vo d Irana u Ned-Irana" findt sih aa af rana Silwaminzn von Shapur I, wos doudraf deitt, dass da Title nouch an Sig iwat Rejma u da Anekzion vo d Ned-Iranischn Terretoria gnutzt woan is. Da Titl is aa gschrim woan af de ganzn Minzn vo de spaadan Sassanidischn Kenig.
An Yazdegerd I sa Heaschaft (r. 399–420), moakiad a Vaschibung i da politischn Asrichtung von Sassanidnreich, es wou von ej nouh Westn orientiad, nou en Schweapunktt af n Oustn gricht houd. Den Asschloḡ doufia hom omed feindliche Fakziona in Oustiran gem. Da Krejḡ mid de Iranischn Hunna kantat de mythische Rivalitejt wida af s Tapet bracht hom, dej wou s zwischn den mythologischn Iraniscn Heascha Kayanian u seinn Turanischn Feindn gem ghobt houd, un i jinganen Avestischn Textnan illustriad san. DenTitl "Ramshahr" hod ma zousatzle zen tradiizonelln Titl "Kini vo d Kenig vo d Irana u Ned-Irana" af an Yazdegerd I sane Minzn midafgnumma.
In Middlpersischn heroischn Poem "Ayadgar-i Zariran" ("Es Testament vo d Zarer") is da Titl von letzan kayanianischn Monarchn (Vishtaspa) gnutzt woan u findt sih in zoroastrischn "Denkard" as n 10. Jh. Es sassanidische Enteress õ da Kayanischn Ideologi u Gschicht halt sih bis in Nidagang von Reich. Da Bahram V (r. 420–438) hod af a poar seltnen Minzn i Pars, den Titl "kirbakkar" ("Benefiza") gnutzt.
Es Reḡian von Yazdegerd II (r. 438–457) moakiad an Õfong von ana nein Inschrift af de sassanidischn Minzn; "mazdēsn bay kay" ("Da Mazda-Dejna, d Majestet, da Kinig"), wos de Gnejchtn zou d Kayana zoagt, de wou aa den Titl "kay" gnutzt hom.
Unta n Peroz I (r. 459–484), wiad de tradizionella Titulatua "šāhānšāh" ("Kinig vo d Kenig") af d Minzn asgloussn u nea vo d Aspekt von Namma "kay Pērōz" ("Kini Peroz") gredt. A Sigl zoagt owa, dass d tradizionella Titulatua dennat furta gnutz woan ist, wos zoagt dass d Minzn ned mid Sichahait d ganza furmala Titulatua vo d Monoachn őzaing. Da Brouda u Nouchfulga, Balash (r. 484–488), houd dan Titl "hukay" ("da Guate Kinig") gnutzt.
Da Kavad I (r. 488–496, 498–531) is da letzad sassanidische Monoach, da wou en Titl "kay" af seine Minzn schreibt—de letzta Minzn is umma 513 assa. D regulera Inschrift vo da Viadaseitn is oafoch da Nama; umma 504 find sih owa weitas es Motto "abzōn" ("dass ar posperiam moḡ"). Da Kini Khosrow II (r. 590–590, 591–62) hod des Ideogram GDH, d. h. xwarrah ("kiniglicha Herrlichkait") af seina Minzn. Des houd ar zamgstellt mid an Woat abzōt ("ar houd meara gmacht"), aso, dass doudraf stejt "Khosrow, (wou) houd meara gmacht d kiniglicha Herrlichkait" ("Khūsrōkhwarrah abzōt"). En Titl "Kini vo d Kenig" houd ar aa wida gnutzt. Ejm sana zwej Nouchfulga, da Kavad II (r. 628–628) u da Ardashir III (r. 628–630), hom den Titl owa nimma gnutzt.
Da Kini.
Es Haptvejch von Sassanidnreich is da "Shahanshah" (da Kini vo d Kenig) gweng, en wou ma aa oafoch nea kennt als en "Shah" (en Kini). San Gsund u sa Wuhl san awl ganz wichte gweng. Wenn ma af d sassanidischn Minzn seit n 6. Jh. schaugt, dakennt ma an Mõu un a Sunn. De zwoi Symbol badeitn nou an Iranischn Historika Touraj Daryaee, “dass da Kini in Zentrum vo da Welt stejt u d Sunn u da Mõu sih um eam draan. Un ar is echt da “Kini vo de veja Eckn vo da Welt" gweng, wos a alts mesopotamischs Weltbild is." D ganzn andan Herschha, wej de Rejma, Tiakn, Kinesn uaw. houd da Kini unta sih gseng. Ar hod wul forbreicha Gwantln, Kosmetik un a schwaara Kroun trong, weand da Bort mid Guld dekoriad gweng is. De frejn sassanidischn Kinig nema fia sih a gettlicha Obstamming õ u nenna sih “bay" (diwin).
I da Effntlichkait houd sih da Kinig hinta nan Vuahang afgholtn, mid Leitn d wou vua ejm stengan, u vo dej wou eana ianene Afgob gweng is, dass s de Leitn a Stickkal weg holtn. Bald oana kumma is, houd ar sih vua ejm nidagwoaffn, wos ma aa "Proskynesis" hoißt. Da Kini is gschitzt duach a Gardn, d wou ma kennt als d "Pushtigban". Z ondan Glenghaitn is ar vo da Palastgardn gschitzt woan, d wou ma kenn als "Darigan". D boadn Gardn san zamgstellt woan vo Mitglidan vo de kiniglichn Familna von Sassanidnreich, u san unta n Kummando von "Hazarbed" gstondn, da wou fia d Sichahait von Kini varantwoatlich gweng is, u d Eigeng zen Palast kontrolliad un Bsoucha zen Kini bracht houd, da wou aa Miliderish Kommando krejng houd kinna un aa in Vahandlunga eigsetzt woan is. A poar Mol houd da "Hazarbed" weitas als kiniglicha Schoafrichta dejnt. Zou Nowruz (es iranischa Neijoar) u Mihragan (Mihr-Toḡ) hod da Kini a Red gholtn.
Listn vo de Heaschha.
De Tabelln untn is a Aflistung vo de Heascha von Sassanidnreich: