bavarian-nlp/barwiki-20250901 huggingface dataset:
Sambia

Sambia, amtle engl. "the Republic of Zambia", (chi)Tonga: "Cisi ca Zambia"; (si)Lozi: "Naha la Zambia"; (chi)Chewa: "Dziko la Zambia", is a vo Land umschlossna Stoot af da Weḡschoad zwischn Zentrol-, Sid- un Oustafrika. Umnouchbat is vo da Demokratischn Repablik Kongo af n Noadn, vo Tansania af n Noadoustn, vo Malawi af n Oustn, vo Mosambik af n Sidoustn, vo Simbabwe u Botswana af n Sidn, vo Namibia af n Sidwestn u vo Angola af n Westn. D Haptstod vo Sambia is Lusaka i da sidlinga Mittn von n Land. Dej Bvelkaring wõhnt gresstntoals um Lusaka in n Sidn un in n Kupfagiatl vo da "Copperbelt Province" af n Noadn, i de zwou Haptwiatschaftsreḡiona von n Land.
Af s Ejascht vo Khoisan-Velkln bsidlt, han mid de Expansiona von n 13. Jh. a Bantu-Velkln afkreizt. Hintnou nou de eiropejschn Asfurscha in n 18. Jh., han dej Britn i s Land eine u hom d Reḡion af s End von n 19. Jh. af d Britischn Protektoratna vo Barotziland-Noadwest-Rhodesja u Noadoust-Rhodesja aftoalt. Dea hom s 1911 wida zen Land Noadrhodesja zammapatscht. Dej lengar Zeid vo da kolonjaln Era is Sambia vo Stootsleitna reḡiad woan, dea wou s vo Londn as af n Rout vo da "British South Africa Company" i d Poseziona gsetzt hom.
En 24 Ottowa 1964 is Sambia von n Vaoinigtn Kinereich unohange woan. Da Premjeminista Kenneth Kaunda is da ejascht Presedent woan. En Kaunda sa sozialistischa United National Independence Party (UNIP) hod nou es Land vo 1964 bis 1991 glenkt u gfejat. Da Kaunda houd a Schlisslrolln i da regionoln Diplomati gspillt, vill mid de Vaoinigtn Stootn midgorwad, dass a gouds End fia d Loḡ i Sidrhodesia (Simbabwe), Angola u Namibia gfunna wiad. Vo 1972 bis 1991 is Sambia min Motto "One Zambia, One Nation" u mid da UNIP wej d oinzinga politischa Portei a oaporteiata Stoot gweng. Af n Kaunda is 1991 da zwoate President Frederick Chiluba von n sozjaldemokratischn Movement for Multi-Party Democracy gfulgt. Doudadraf is zer an sozjaln un ekonomischn Afbleja u zer ana Dezentralesiring von n Stoot kumma. Sambia is weitas a mejraporteiata Stoot woan u houd mittlawal schou etlane gwoltlousa Machtwechsl ghobt.
Sambia houd a haffa Rouhstoff, mid Metallerzna, Wildvejcha u Pflanza, Hulz u Wold, Frischwossa, Biadn u Grint. 2010 hod de Weltbank Sambia oins vo dej am schnellan wachsatn wiatschaftsreformiatn Lenda ghoissn. Da Gmoisame Moakt von n Estlinga u Sidlinga Afrika (COMESA) hod san Sitz i da Haptstod Lusaka.
Hebräisch im Boarischn

Hebrejsch in n Boarischn moint d Weata, dea wou von n Hebrejschn i s Boarisch eina san. Zou d Weata, wou iwa s Jiddisch un aschkenasische Hebrejisch i s Boarischa kumma han schau unta Jiddisch im Boarischn. Vill vo de hebrejschn Weata, wou ned iwa s Jiddisch han, han an Umweḡ iwa s Aramejsch, es Griechisch oda es Latein ganga. Feana git s owa aa spadane Weata u ganz neia Weata, wou mid da jingan Gschicht seit n Zwoatn Weltkrejḡ zammhenka.
Biblische Weata.
In n Folngatn findt se a List vo biwlischa Loanweata. 
Iwa d Biwl han aa ganz vill hebrejscha Nama u Bnenunga von n Hebrejschn u Jidisch-Aramejschn iwanumma woan, doudrunta u. a. dea folngatn Toponymm un Aingnama.
Nouchbiwlische Loanweata.
Es git vill weitane Weata, wou vill efta an direktn Weḡ gnumma hom u bsundas mid jidischa Releḡion, Tradeziona u Festt zen tou hom. Des han Weata, wou evtl. in an gstudiatanen Kontext iwanumma woan han. Doudazou loua se d folngatn Weata rechna:
Za d Nama vo d hebrejschn Mounat, Wochataḡ u Festt schau aa unta Jidischa Kalenda.
Weata vo da jingan Zeit.
Nou en Afkumma von n Nazionalismus u mid da jinganan Gschichtt sida n Zwoatn Weltkrejḡ u da doudadraf gfulgtn Grinding von n Stoot Israel san vill neia Weata von n Hebrejschn bakannt woan. Doudadrunta dea Folngatn:
São Tomé u Príncipe

São Tomé u Príncipe, amtle port. "República Democrática de São Tomé e Príncipe", engl. "the Democratic Republic of São Tomé and Príncipe", is a Inslstoot in n Gulf vo Guinea, vur n westlinga Gstod vo Zentrolafrika. Es Land hod zwou Inslgruppn oda Archipl um dej zwou Haptinsln (São Tomé u Príncipe) umma, dej wou umma 140 km vonanonda weg un umma 225 bis 250 km vua n noadwestlinga Gstod vo Gabun ling. Ondane Lenda i da Gnejchtn han Equatorialguinea u Kamerun.
D Insln in n Atlantik han scheints ned bsidlt gweng, vur dass d Portugisn duatn in n 15. Jh. hikumma han. Gfunna woan han s umma 1471 duach de poatagisischn Asfurscha João de Santarém u Pedro Escobar. Noudem dass d Portagisn duatn in n 16. Jh. Fouss gfasst hom, is s a fundamentols Hannlszentrum fia n atlantischn Sklafnhanḏl woan. Da minerolreicha vulkanischa Boḏn u de Gnejchtn zen Equatoaringal hom São Tomé u Príncipe ideal fia n "Kanna-" oda Rouazugga gmacht; spada homs owa aa a "bouas Troad" wej an Kafee un an Kakao õpflanzt; d lukrativn Plantaschna han schwar ohange gweng vo importiatn Sklafnoawata vo Afrika. D Zykln vo sozialna Unrouh u wiatschaftling Gwirwl in n ganzn 19. u 20. Jh. hom niad nougloua bis za Unohangekait um 1975. São Tomé u Príncipe is dasida oins vo dea am mejran stabiln u demokratischn Lenda vo Afrika.
Midrana Bvelkaring vo umma 201 800 Leitn (nou offezjella Schetzunga vo 2018) is São Tomé u Príncipe nou de Seychelln z Afrika af Plotz zwoa vo de am wengan bvelkatn suwerennan Stootn, un es am wengan bvelkata portagisisch-sprochata Land. Dej Bvelkaring han vuawejngt Noukumma vo de gwenganen Sklafn u schwar katholisch. Dej Spuan vo da poatagisischn Herrschaft sigt ma aa heit nu i da Kultua, i de Tradeziona un i da Muse, dej wou eiropejscha un afrikanischa Eifliss vaoina. São Tomé u Príncipe is a Grindingsmitglid vo da Gmoaschaft vo de poatagisisch-sprochatn Lenda.
Bayern (Menschn)

Mid d'Bayern (boarisch aa "Boarn") san d'Stootsbiaga vo da Nazion owa aa d'Oidbayern g'moant. 's modeana Vastendniss vo da boarischn Nazion geat af s'Kinereich Bayern (1806-1918) z'rugga. D'viar Stemm vo den Kinereich san spadastns noch'm Weana Kongress 1814/15 d'boarischn Pfäiza, d'boarischn Frankn, d'boarischn Schwobm u d'Oidbayern. In an engan Si wean unta d'Bayern owa aa oft blouß d'Oidbayern vastandn, d'wo scho dodavua z'Bayern g'heat hom. I den engan Si san d'Oidbayern mehrawenga a ethnolinguistischa Gruppm vom Houchdeitschn oda sidlichn Westgeamanischn, wo schwar mid Esterreich zammhenkt. 33ge is mid da Liquedazion vo d'Oidn Struktuan aa Bayern u d'boarische Stootsbiagaschoft untaganga. Noch 45ge is Bayern na ohn d'Pfäiza un a weng ondasts wida afgrichtt woan. Dodafia wean ois a viarta Stamm d'g'wenganen Oidesterreicha vo da Tschechoslowakei, resp. d'"Sudetndeitschn", z'Bayern midafg'numma. Sprochn u Schreibdialekt vo d'Oidbayern san spezjej Boarisch u seit'm 18. Jh. a boarischs Neihouchdeitsch mid Weatan wia "Schupfen", "Leicht" oda "Semmel".
Ceuta

Ceuta, Spanish: Ceuta [ˈθewta]; arab. "Sabta", masir. "Sebta", is a autonoma Stod vo Spanja af n afrikanischn Gstod vo da Strouss vo Gibralta. Midrana Flechn vo 18,5 km² is 2017 is dej Bvelkaring umma 84 959 Leitn gweng. Dej Bvelkaring setzt se zamm vo Christn, Muslimm u weitana klejnnana Mindahaitn, doudrunta Sefardn u Hindu. Es Stodzentrum u d Altstod ling i da Gnejchtn von Hafn un om Hang von n Monte Hacho af da Halbinsl vo Almina.
I da Dschbala-Region in n Rif ba da Noadseitn vo Marokko ligt s af da Grenz zwischn en Mittlmeea un en Atlantischn Ozean. Es is zamm mid Melilla oans vo de nein bvelkatn spaneschn Terretorja z Afrika u oans vo de zwoa bvelkatn spaneschn Terretorja af da afrikanischn Landmassn. D Stod houd bis zen 14. Miarz 1995 za Provinz Cádiz ghejat, en Toḡ, wou d Autonomi-Statutn vo Ceuta u Melilla duache han. Dennat richtt se d hejchana Asbilding nou da Universitejt vo Granada, is s judizial en "Tribunal Superior de Justicia de Andalucía, Ceuta y Melilla" z Granada zouglidat u kirchle ghejats za Diozesn "Cádiz y Ceuta".
Zwengs da strategaschn Loḡ hod da Hafn vo Ceuta a gwichtinga Rolln fia s Passian vo da Mearenga u fia Vabindunga zwischn en Atlantik un en Mittlmear ghobt. Weng en gachn beagatn Gstod u da Trickn vo Wossa, von n Eneagiquelln u vo primea wichtingan generell, ogseng vo Fisch, hom da Primeasektoa u da Sekundeasektoa i da Ekonomi koa groußs Gwicht niad. Aa da Bausektoa is kloa, wal da Grund oda a Boḏn fahlt, wou ma grouß wos hibaun kantat. Dennat houd Ceuta an Freihafn u Fiskalfensta, dej wou en Handl fiadan solln. Dej Landgrenz trennt Ceuta vo de marrokanischn Prefektuana "Fahs Anjra" u "M'Diq-Fnideq", dej wou allzwou za Region "Tánger-Tetuán-Alhucemas" ghejan. Vur en Beitrid vo Spanja za Europejschn Union is Ceuta, wej Melilla u d Kanarischn Insln, Toal vonrana frein maritiman Wiatschaftszona gweng. Spanesch is d Amtssproch, a Marrokkanisch-Arabisch wiad vo umma 40 bis 50 prozent vo da Bvelkaring gredt.
Beziakssportanlog Sid

De Beziakssportanlog Sid is a grouß oglegts Sportgelände in Augschbuaga Stodteil Houchfejd. Des umma 33 Hektar (oda 97 Dowa) grouse Gelände ghört zua de greßtn Beziakssportanlogn vo Siddeitschland und is 1965 vo da Stod Augschbuag eihgeweiht worn. Zua den Haptnutzan zöin da TSV Schwobn Augschbuag, de TG Viktoria Augschbuag und de Sektion Augschbuag vom DAV. Aussa vo de Vaeina werd des Gelände jedoch aa vo Hobbysportlern und Schuiklossn gnutzt.
Sportmeglichkeitn.
Auf am Gelände vo da Sportanlog Sid linga vui Spuifejda fia vaschiedne Sportortn. Dozua zöin unta ondam Fuaßboi, Basketboi, Faustboi, Fejdhoggey und Tennis. Da Deitsche Oipmvaein batreibt zuadem a Kletterzentrum. Wichtigsta Bestandtei vo da Sportanlog is des am neadlichn Rand glegne Ernst-Lehner-Stadion. In am 1996 eaeffnadn Stadion hobn umma 5.000 Zuaschaua Plotz, Stucka 600 davo auf iwadochtdn Sitzplätzn.
Weidas vafigt de Sportanlog Sid iwa an Rundkurs vo 1.730 Meta Leng (an so gnenntn "Max-Gutmann-Laufpfad"), da wo mid Distanzdofln und Fluatliachtbeleichtung ausgstott is. Weidane Lafstreggn genga lous ba da Sportanlog Sid und fiahn umme af de ogrenzadn Siebntischanlogn.
Beziaksliga Schwobm-Sid

De Beziaksliga Schwobm-Sid is derzeid de sieme Liga vom daitschn Fuaßboiligasystems in da Nordlichn Häjft vom boarischn Regiarungsbeziaks Schwobm (daitsch: "Schwaben"). Bis zua Auflesung da Beziaksobaliga Schwobm in Joar 2012 war 's de achte Liga. Ob 2008, ois de 3. Liga eihgfiahd worn, war vom de siebte Liga vom Ligasystems, bis zua Einfihrung da Regionoiligas 1994 de sieme Liga. Vo da Obfangstufe 1968 bis zua Einfihrung da Beziaksobaliga 1988 war 's de fimfe Liga.
Iwablik.
Bevoa de Beziaksobaligas in Bayern 1988 eihgfiahd worn, woarn de Beziakligas de Lign, de si direkt untahoib da Landesligas Bayern in da Fuaßboipyramide befandn. Vo 1963 bis 1968 worn de Beziaksliga Schwobm in oana oanzelna Gscheftsbereiche gspuit, 1968 worn 's in oana Nordlichn und sidlichn Obteilung afgeteit. Fia den Zweck da Vaobreichung wern de beidn Lign oiwei no ois oans ogseng, und 's kenna moschoft am End da Saison zwischn den beidn Hejftn vaschom wern. Da Gwinna da Beziaksliga Schwobm-Sid, wia da Gwinna da Beziaksliga Schwobm-Nord, werd 'etz direkt an de Landesliga Bayern-Sidwest beferdert. Vo 1968 bis 1988 worn de Liga-Champions vo 1988 bis 2011 an de Landesliga Bayern-Sid beferdert, vo 1988 bis 2011 an de Beziaksobaliga Schwobm. In den spadern Joarn da Liga kriagt de Leidas aa de Glegnheid, a Ferderung zua vadiane, indem sie a Ferderung mid den Läufern da sidteilung da sidlichn Division und den drai Beziakligas aus Owabayern schbuite. De untern drai Teams jeda Gruppn findn si zua am da secks kroaligas. Gleichzeidi wern de secks Kroaliga-Gwinna an de Beziaksliga beferdert. De Läufa-up dea Lädschnsschbui miteinanda und da 13. Platzierte Teams in da Beziakliga. De vo da Schwobm-FA obgdeckte Ggnd is ned idendisch mid am Beziak Schwobm, 's gibt a grouse Ozoi vo Clubs aus Owabayern, de in Schwobm schbuin, insbesondere im Nordn. Auf da andern Seitn schbuin a grouse Ozoi vo Clubs aus am Westn vo Schwobm in den Wiattmbeag-Fuaßboi-Lign, wia da SpVgg Au/Illa und SpVgg Lindau. De Beziaksliga Schwobm-Sid is mid den foigendn Kroaligas eanährt. Kroaliga Schwobm-Sid Kroaliga Schwobm-Midde Kroaliga Schwobm-Augschbuag Mid da Reform da Liga-Reform am End da Saison 2011-12, da a Ausweidung da Ozoi da Landesliga vo drai bis fimf(e) enthielt, worn de Beziaksoberligas aufglöst. Stodvomsn nahma de Beziakligas eaneit den Ort da Beziaksobaligas unta den Landesligiern. Da foigende qualifizierend Modus worn am End da Saison 2011-12 oglegt:
Melilla

Melilla, span. "Melilla" [meˈliʎa]; rifisch "Mřič", masir. aa "Mlilt" oda "Tamlilt"; arab. "Malīlja", is a spanischa autonoma Stod, wou af n noadwestlinga, mittlmearnatn Gstod vo Afrika, estle von n Kap Tleta Madari, am Alborán-Meral ligt. Sa houd a gmoasama Grenz mid Marokko, mid de Kommuna Mariguari u Farhana in n Noadn un Oustn u da Stod Aït-Nsar in n Sidn, is a Toal vo da Guelaya-Region u houd a Flechn vo umma 12.3 km². D Stod is a Exklafn vo Spanja oda a otrennts Terretorjum un oa vo zwou spanische Stedt af n Festland vo Afrika, dej ondar is Ceuta. D Stod is bis zen 14. Miarz 1995, wou d Autonomi-Statutn duchkumma han, a Toal vo da spanischn Provinz Málaga gweng. 
Melilla is oins vo dea Sundaterretorja vo da Eiropejschn Union (EU). A Raisn u Foartn zwischn de iwatn Regiona vo da EU u Melilla hom extriga Bstimmunga, dej wou midunta i de Beitritsvatreḡ vo Spanja zen Schengen-Akkoad vaschribn han. D Stod houd a signifikanta Zohl vo Pendla vo da marokanischn Prowinz Nador. Dej Festung vo da Stod is zwischn en 16. u 18. Jh. baut woan mid Loḡa, Zisterna, Bosteia, Grem, Stolln, Kapelln, doudrunta oa gotischa, u Spitela.
2019 hod Melilla a Bvelkaring vo offezjell 86,487 Eiwõhna ghobt. Dej mejran hom ibeerischn u riifischn, resp. masirischn, Hintagrund. Wej i Ceuta git s owa a Sefardn u sindhische Hindu. Soziolinguistisch git s z Melilla a Diglossi zwischn Spanisch wej a Dochsproch u Rifisch wej a Vulkssproch.
Melilla is wej Ceuta un ondana hispanofona Terretorja z Afrika a "Zanköpfal" oda a "Raffboandl" vonrana irredentistischn Reklamiring oda Furdarei vo Marokko.
Demokratische Sahrawisch Arabische Republik

Dej Demokratische Sahrawisch Arabische Repablik, deitsch aa Demokratische Arabische Repablik Sahara, amtle arab. "al-Jumhūrīyah al-'Arabīyah aṣ-Ṣaḥrāwīyah ad-Dīmuqrāṭīyah", span. "República Árabe Saharaui Democrática", aa Westsahara gnennt, is a toalweis dakennta "de facto" suwerena Stoot in westlinga Maghreb, da wou es gsamta Terretorjum vo da gwenganen spanischn Kolonie durtn reklamiad. Zwischn 1884 u 1975 is d Westsahara d Spanische Sahara gnennt woan, un a Spanischa Koloni (spada a iwasejata Provinz) gweng. Dej Sahrawisch Arabische Repablik is oa vo de zwej afrikanischn Stootn, i dej wou Spanisch a gwichtinga Sprouch is, da ondar is Equatorialguinea.
Asgrouffn woan is d Sahrawisch Arabischa Repablik en 27. Fewa 1976 z Bir Lehlou i da Westsahara vo da Polisario Front. D Reḡiring vo da Sahrawisch Arabischn Repablik kontrolliad umma 20–25% von n Terretorjum, dej wou s dea Bafreitn Terretorja ("Liberated Territories") nenna. Morokko hoisst dea iwatn ned-autonoman 75-80% sane sidling Provinzn u sigt i de Polisario-Gebejtt a Raumpolsta zou de Nouchban.  Dej reklamiata Haptstod vo da Sahrawisch Arabischn Repablik is dej olta Haptstod El-Aaiún (oda franz. Laayoune), dawal dej temporera Haptstod 2008 vo Bir Lehlou nou Tifariti valegt woan is. Da Reḡiringssitz is ba de sahrawischn Flichtlingsloḡa z Tindouf in Algerja.
Dej Sahrawisch Arabischa Repablik pflegt diplomatischa Vaheltnis mid 31 UN-Stootn un is a volls Mitglid vo da Afrikanischn Union.
Spezjella Vawoltingsregion (Kina)

Dej spezjelln Vawoltingsregiona (SVR) vo da Vulksrepablik Kina, deitsch aa d Sundavawoltungszonna, san a Furm vo de owastn Vawoltungsoahaitn vo Kina, wou direkt unta da Zentroln Vulksreḡiring steng. Wej a Region hom s z Kina an hejchastn Grod vo Autonomi, wou s durtn git. Trutz da Autonomi, wou dej Zentrola Vulksregiring dej spezjelln Vawoltingsregiona iwalout, kõ dej Nazionola Vulksvasammling dennat unilateral Gsetz fia dej spezjelln Vawoltingsregiona machn, dej wou, vua dass s duachganga han, aa niad effntle gmacht wean.
Dej gsetzlinga Grundloḡ fia d Schaffung vo de spezjelln Vawoltingsregiona is, in Gengsatz zer Vawoltingsglidaring vo Kina, wenga duach en 30ga Artikl wej duach en Artikl 31 vo da Vafassung vo da Vulksrepablik Kina vo 1982 gem. Hem in n Artikl 31 hoißt s: "Da Stoot kõ wenn s Nout toud spezjella Vawoltingsregiona schaffn. Dea Struktuan, wou i de spezjelln Vawoltingsregiona braucht wean, soll a Gsetz viarschreim, wou vo da Nazionoln Vulksvasammling in n Lejcht vo de spezifischn Umstendt bschlossn wiad."
Gengweate git s zwou spezjella Vawoltingsregiona, dej wou nou da Vafassung gschaffn woan han: d SVR Hongkong u d SVR Macao, freja a Britischs un a Portugisischs Protektorat oda Aussnpostal, wou s 1997 resp. 1999 õ Kina assagruckt un iwagem hom zwengs an Umsetzn vo da Kinesisch-Britischn Gmoischaftling Deklarazion (Sino-British Joint Declaration) vo 1984 u da Kinesisch-Portugisischn Gmoischaftling Deklarazion (Sino-Portuguese Joint Declaration) vo 1987. Nou dena gmoischaftlinga Deklaraziona, dej wou bindada zwischnstootlinga Vatreḡ u ba de Vaointn Naziona regestriad han, u de Gsetz doudadri, soll de kinesischn Spezjelln Vawoltingsregiona "a houcha Grod vo Autonomi" zoukumma. Generell wean dej zwou Spezjelln Vawoltingsregiona niad wej a Toal vo Festland-Kina gseng, weda vo de Spezjelln Vawoltingsregiona selwan nu vo de festlandkinesischn Amtsstumma un Owrekaitn.
D Regelung, spezjella Vawoltingsregion zen schaffn, findt se i da Vafassung vo 1982, in Antizipazion vo de Dischkurs u Gsprejch min Vaoinigtn Kinegreich za Frouḡ vo da Suwerenitet iwa Hongkong. Es is vuagseng gweng wej a Modell fia a ewentuells Zrugkumma vo Taiwan un ondana Insaln, dea wou da Repablik Kina 1949 askumma han.
Unta den Oa-Land-Zwoa-System Prinzip is d Zentrolreḡiring varontwortle fia d diplomatischa, mileterischa un ondana Õglengahaitn af stootlinga Eemma vo de zwou Spezjelln Vawoltingsregiona. Owa d Spezjelln Vawoltingsregiona pfoltn weida dej mera-porteiata Legislatif, es Rechtssystem, d Kiwarei, an separatn Zollraum, extringa Regln fia n Grenzvakea, en (linksseitatn) Stroussnvakea tenkar hant, ainga Amtssprouchn u Bildingssystemma, un ondana Aspektt, dej wou i s "Gai" oda "Ghaag" vo da autonoman Eemma follatn. 
D Spezjelln Vawoltingsregiona han ned zammzenwerffn mid de Spezjelln Wiatschaftszona, dej wou Regiona han, i de wou s gsundate ekonomischa Gsetz hom, wou Wiatschoft, Handl un Inwestiziona firdan solln. Dej Wolong Special Administrative Region i da Sichuan-Prowinz is a Natuareserwat u koa politischa Untaglidarung ned.
Darmstadt

Darmstadt (IPA: [ˈdaʁmʃtat]; hessisch: "Damstadt") is a kroasfreie Großstodd im Sidn vo Hessn, Vawoidungssitz vom Regiarungsbeziak Darmstadt und vom Landkroas Darmstadt-Dieburg. De Stodd gheart zum Rhein-Main-Gebiet und is oans vo de zehn Obazentren vom Land Hessn. Darmstadt hod umma 160.000 Eihwohna und is vo dohea noch Frankfurt am Main, Wiasbodn und Kassel de viartgreaßte Stodd vom Land Hessn. De nechstglengna greassarn Städt san Frankfurt am Main und Offenbach, umma 30 km neadlich, Wisbodn und Mainz, umma 40 km noadwestlich, Mannheim und Ludwigshofa am Rhein, umma 45 km und Schwarzbeag umma 55 km sidlich.
Îles Éparses

Dej Îles Éparses in n Indischn Ozean, amtle "îles Éparses de l’océan Indien", weatle dej Zastraatn Insln von n Indischn Ozean, han a Zol vo kloina Insln rund um Madagaskar umma, wou ze Frankreich ghejan. Ma untascheidt generell fimf Haptinsln: dej Insln Europa, Bassas da India u Juan de Nova af da oin Seitn i da Strouss vo Mosambik ; u dej Insln Glorieuses u Tromelin af da ondan, resp. in n Noadn un Oustn vo Madagaskar.
Seid 2007 han dej Zastraatn Insln von n Indischn Ozean zamm mid de Insln vo Saint-Paul u Nei-Amsterdam, en Crozet-Archipel, dej Kerguelen un n Adélieland oana vo fimf Distriktt vo de Terres australes et antarctiques françaises (TAAF); sa hom zvur en Status «territoires résiduels de la République» ghobt. Af dej Insln, dej wou koa permanenta Bvelkaring ned hom, wechlst se s franzesischa Miletea en Dejnst olle 45 Taḡ, assa af Tromelin, wou s Personal vo da TAAF huckt.
Dej Insln wean zen Toal vo de Komorn, Madagaskar u Mauritius gfurdat. Dej malagassischn u maurizischn Landfurdarunga han dennat deitle nou dem, dass s d Unobhangekait daglengt hom.
Hähakircha-Siegertsbrunn

Hähakircha-Siegertsbrunn (amtli: Höhenkirchen-Siegertsbrunn) aa Hähakira oda Höhenkira is a owaboarische G'moa in Landkroas Münchn.
Peasönlichkeit.
Eahnbuaga, Buagamedaille.
Eahnbuaga da G'moa Hähakircha-Siegertsbrunn is:
Mid da Buagamedaille zeichnet de G'moa aussaoadndliche Vadienste um des Oig'moawohl aus.
Kurdn

De Kurdn san a iranischsprochigs Vuik, des wos vom Sidn vom Zagros Gebirge bis ins Taurus Gebirge dahaam is. De Zoi vo de Kurdn wiad auf 35 - 45 Milliona gschätzt. Da Großteu vo de Kurdn lebt heit in da Tiakei, so zirka 15 - 22 Müllionan. Außadem lebn im Iran 8 - 12 Milliona Kurdn, im Irak zwischn 7 - 8,5 Müllionan und in Syrien so umma 2 - 3,5 Müllionan.
Gschichd.
Im 7. Joahhundert n. Chr. haum de Armeen vom Kalifn Umar ibn al-Chattab de kurdischn Siedlungsgebiete erowat, auf des san de Kurdn zum Islam konvertiat. Zwischn am 8. und 14. Joarhundad unta islamischer Herrschaft haum de Kurdn meahrane Dynastien begrindt mit dej se an großteu vom nahn ostn bestrittn hom, de wos do san: de Sadakya, de Aischanidn, de Hadhabanidn, de Dustakidn, de Marwanidn, de Rawadidn, de Hasanwayhidn, de Schadadidn, de Ayyubidn und de Rojaki. De Marwaniden woan im neadlichn, sidlichn und westlichn Kurdistan mid n Wintasitz in Diyarbakir und Sommerresidenz in Farqin (Silvan). De Rawadiden woan in Aserbaidschan dahaam, des wos in dera Zeit überwiagend kurdisch besiedlt woa, mid da Hauptstodt Täbris. De Hasanwayhiden woan im Ostenvo Kurdistan dahaam, oiso nordestlich va Kermanshah. De Schadadiden wiedarum woan außarhoib vo Kurdistan in Transkaukasien, in daGegnd vom heitign Armenien und Aserbaidschan. Im Joah 1501 is a 14 jahriga Kurdnbua, dea wos Shah Ismail ghaaßn hod, in Persien aun de Mocht kumma Ea hod duatn duatn daun de Dynastie vo Safawiden begrindt und is bis heit a wichtige Persenlichkeit vo de Kurden und Schiiten Sei Dynastie hot daun a längas Zeidl in Persien gherrscht. In den Joarn vo 1750 bis 1779 hod daun da Karim Khan, vo dem wos anige maana, doss ar a kuardische Obstaummung hod, iwan gaunzn Iran gherrscht. De Zand dynastie hodnsi owa scho 1794 augheat. Aundare kurdische Dynastien worn di Hazaraspidn (reg. 1148–1424), de Kohrschididn (reg. 1155-1597) und de Annazidn (reg. 991 bis spoodes 12. Jh.).
Emso haum meahrare kurdische Emirate und Fiastntüma a wichtige Roin in da kurdischn Gschicht gspüüt, ois wia de Emirate vo Bitlis, Diyarbakir, Bohtan, Hakkarî, Soran, Baban, Ardalan und anige meahrane. De Emirate san zwischn am 13. Joahrhundat und in 18. Jahrhundert grindt wuan und haum se bis ins 19. und teuweisa aa nu ins 20. Joahrhundat ghoidn.
20. Joarhundad.
Im 20. Joarhundad haum de Kurdn oft prowiat, doss an aheitlichn Nationalstoot Kurdistan grindn:
Sprochn.
De Kurdische Sprochn san a zaumansetzung aus 3 Hauptsprochn, drunter ghehrt des Kurmandschi, Sorani und des Kelhuri. A poar akademika zöhn de Zaza und des Gorani mit dazua, wos oba umstritten is. Kloar is oba, dos olle sprochvarianten vo ethnischen kurdn gsprochn wean. Dej sproch wiad in de länder wie der Tiakei, Iran, Irak und in Syrien gsprochn. De zoi vo da sprecha verlaft si auf zirka 20 - 40 milliona.