Wiesn

D'Wiesn (s'Oktobafest, dt.: Oktoberfest) is a riesigs Voiksfest, des wo jeds Joar z'Minga stodfindd. D'Wiesn is as gresste Voiksfest vo da Wejd. Obwoih d'Wiesn se imma meahra vo iahre Wuazln entfeand, is trotzdem no vui Tradizionejs z'findn. Außadem iss wos, wos jo jeda af da gonzn Wejd mid Bayern vabindd.
Kenna duat ma vo da Wiesn aa an Ausruaf "O'zapft is!", wos mid'm Ozapfn van easchtn Fassl Bia duachn Owabuagamoasta vo Minga on Ofong vo da Wiesn markiad.
's fongd on om Samsda o, dauad zwoa Wocha und head om easchtn Sunndog im Oktoba af. Seit 2000 is so greglt: Foit da eascht Sunnda im Oktoba af'n 1. oda 2. Oktoba, dauad d'Wiesn bis zan "Dog vo da Deitschn Oaheit" (3. Oktoba). So dauad d'Wiesn mindastns 16b, owa häxdns 18 Dog.
G'schicht.
Wia ois og'fongd hod.
Oktobafestln woan friaha in Bayern koa Sejtnheit. Se hom dozua deand, as eihglogade Meaznbia voam Ofong vo da neien Brausaison afz'braucha.
D'Wuazln van heiting Mingara Oktobafest gengan 200 Joar zrugg. Zan easchnt Moi hods om 17. Oktoba 1810 stottg'fundn. Om 12. Oktoba 1810 hod ba da Hozadfeia van Kronprinz Ludwig (spada Ludwig I.) und Prinzessin Therese af ana Wiesn voa dena Stodmauan vo Minga a groß's Pferdlrenna stottg'fundn. Seit'm hoaßt des Glende Theräsienwiesn. Dovo kimmt aa da boarische Nam: "Wiesn" fias Oktobafest.
Wei se da Kronprinz Ludwig scho stoak fias antike Griachaland interessiad hod, hod a dena Untatana voagschlong, as Fest nochm Voabuid vo d'antikn Olympischn Spui auszdrong. Sei Voaschlog is begeistad afg'numma worn und so hod as Oktobafest in d'easchtn Joar voa oim an spoatlichn Charakta g'hod. As Pferdlrenna woa da Keanpunkt vo deara Tradizion.
Wias weidagonga is.
19. Joarhundad.
Im Joar 1813 is as Fest ausg'foin, zweng d'napoleonischn Kriag. Nocha is d'Wiesn owa vo Joar zu Joar g'woxn. Za da Roßrennboh san Klettabaama, Keglbohna und Schaukln dazua kemma. 1818 is as eascht Ringlspui afg'stejd worn. Meahrane Losständ hom eamare Leit ozong, wei ma Porzlan, Suiba und Schmugg g'winna hod kenna. Ob 1819 hom d'Mingara Stodvoddan d'Festleitung iwanumma. Seit'm is as Oktobafest planmäßi jeds Joar g'feiad worn.
Geng s'End van 19. Joarhundad hod se d'Wiesn imma meah zan Voiksfest entwicked, so wias heit in da gonzn Wejd b'kannt is. 's is zeidli valengad worn und zweng on Oidweibasumma moast in d'scheenan und weaman letzdn Septembadog voavalegd worn. Vo 1880 o hod d'Stodvawoitung an Biavakauf g'nehmigd und 1881 hod d'eascht Hendlbrodarei afg'mochd. Domid meah B'suacha sitzn hom kenna, san d'Brauarein dozua iwagonga, d'Biabudn duach grosse Biahoin (Zejt) z'easetzn. Gleizeiti san imma meah Schausteja und Karussejbsitza dozuakemma.
20. Joarhundad.
1910 hod d'Wiesn iahn 100. G'buadsdog g'feiad und 's san 12.000 Hektolita Bia ausg'schenkt worn. In da Bräurosl, om domois gresstn Biazejt, hom scho 12.000 ((Leit)) ln Plotz g'hod. Heit fossd d'gresste Festhoin na 10.000 B'suacha.
Statistik.
Teamine.
Zwengan of koidn Wedda im Oktoba fongd d'Wiesn seit 1872 scho im Septemba o. Eaeffnd weads jeweis om Samsda noch'm 15. Septemba, s'End vom Fest is traditionej da eascht Sunnda im Oktoba. Seit 2000 guit foingde Regl: Is da 1. oda 2. Oktoba a Sunnda, weads Fest bis zan "Dog vo da Deitschn Oaheit" om 3. Oktoba valengad. Domid dauaa's Fest mindastns 16 und häxdns 18 Dog.
Nochfoiga.
Wejdweit san noch'm Voabuid vo da Mingara Wiesn Voiksfestln entstondn. Za d'gressdn zehjn s'Oktobafest z'Kitchener in Kanada mid ebba 700.000 B'suacha und s'Oktobafest z'Blumenau in Brasilien mid ebba 600.000 B'suacha.
Aa in Deitschland und Esterreich gibts Nochahma vo da Wiesn. S'gresste is s'Oktobafest z'Hannover, wo mid ebba oana Million B'suacha aa s'zwoatgressde vo da Wejd is.