Tikal

Tikal (Tik`al) woa de bedeitansde Schtod in da Maya-Klassik. Easchte Siedlungsschpuan gibts scho vo umma 600 v. Kr. Owa iwaregional bedeitand is eascht wuan, ois a teotihuacanische Dynastie aus "Zentreumexico" Tik`al 378 und nochand a nu aundare Schtäd eaowat hod. Eppa ums Joah 500 is daun weniga machti wuan. De Schtod hod gegnan Rivalen Calakmul Kriage gfiat und olle Vabündatn valuan. Ob 682 homs widaamoi Calakmul in ana Schlocht nidakempft und se a wengl Luft vaschoft. Im Kriag vo 736 homs den Rivaln Calacmul vanichtand gschlogn. Vo do au woas wida unaugfochtn de easchte Schtod im Mayatieflaund. De lezte Afzoachnung in da Schtod is vo 869, ob do is daun, wia a de aundan Schtäd im Uawoid vasunkn.
Da Naum vo dera Schtod.
Da Oat is nua mea gelegendli vo hoamische Jaga aufgsuacht wuan und de haum den Plotz ti ak`al (am Wossaloch) ghoaßn. Leida hod se dea Naum eibiagat, obwoi Dea iwahaubt ned da Bedeitung vo dera Schtod, in da Maya-Klassik gerecht wead.
Aun oanign Stelen hod ma schpoda den richtign Naum vo da Schtod lesn kena. In da großn Zeit vo da Schtod haums es söwa "Yax Mutal" (des easchte Hoahbüschl) ghoaßn. Des Easchte zweng dem, weu in da Schtod Dos Pilas, vamuatli vo Vawaundte vo da gleichn Heaschafamüli, de söwe Naumansglyph ("Mutal") vawendt wuan is. Se haum so ausdrucka woin, das se de Easchtn woan mid dera Glyphn ois Emblem eanas Schtodschtoot.
Wias augfaungd hod.
Do de schpodare Schtod an koan Flußlauf oda See gleng is, hod ma de Gegand schpod bsiedlt. Middn im "Peten", im nuadlign Guatemala, woa mas gaunze Joa auf des Wossa augwiesn gwest, wos in de Regnzeitn vo Obm owagrengd hod. Dahea hod ma in da Bliahzeit vo da Schtod, rund ums Zentrum 10 Schtaubeckn ois Wossaresavoa auglegd, de mid Koikmöatl wossadicht ausglegt woan.
Easchte Siedlungsschpuan san eascht ummas Joa 600 v.Kr. gfundn wuan. Im Broach vo da Nuad-Akropolis hod ma Restl vo oan Weila aus dera Zeit gfundn. Bis eppa ums Joa 0 hod se nix wödbewegands ogschpüd.
De neiche Dynastie.
Af deara Stele is de Inthronisazion vom easchtn teotihuanocischn Kini "Yax Nun Ayiin" in Tik`al afzoachnd.
Am 16 Jenna 378 hod a teotihuanocanische Armee "Tik`al" eaowad und dabei deran Kini den "Chak Took Ich`aak I" töd. Da Zentrumexikanische Födherr wo da Siyaj K`ak`. Ea hod mid seina Armee grod vuahe de nuadliga ligande Schtod Dos Pilas eaowad. Seine Soidotn haum ned olle aus Teotihuacan sei miassn. Drunta san a Hochlaund-Maya aus da großn Mayaschtod Kaminaljuyu gwest. De scho lenga unta da Kontroi vo "Teotihuacan" gstaundn is.
Da Kunststil hod se gendat. Mexicanische Kriagstrocht woa noameu. Neich woa a da Atlatl (Speaschleida) ois Woffn. De Heascha wean mid wuchtige Fedanprunkhöm obüdlt. Ebnso hod da "Talud Tablero Baustil" eizug ghoidn in de Schtäd. Owa do se de Odlign Fremdn aus Teotihuacan Ehefrauwen aus odlign Mayafamülin gheirat hom, woan de eaowadn Schtäd noch eppa zwoa Genarazionan scho wida reine Mayaschtäd. De Odlign und Heascha vo Dene woan owa nu Joahundat schpoda schtoiz draf, af eana Oschtaummung vo "Teotihuacan".
"Tik`al" is de wichtigstn Schtod im zentreun Yukatan gwest. Mera Schtäd, wia Uaxacatun woan ia söwa tributpflichti.
Da große Gegna Calakmul.
Nebm Tik`al san a aundare Schtäd gressa wuan, owa trozdem hods nu a groß Heaschoftsgbiat mid de zuaghearign Klientlschtodn ghobd.
Da launge Kaumpf vo Tik`al.
"Tik`al" hod 662 in Kaumpf valuan und "Calakmul" hod an in dera Schtod an eana gnemna Heascha eigsezt. Owa iagandwia hod se de Schtod sei Unobhengigkeit dahoidn kena. "Calacmul" hod a vasuacht de Odlign aus "Tik`al" za Schwechn. De Owaschicht woa gschpoitn. Mera Famülin hom se mid de neichn Herrn ogfundn. De Meran hom owa da oidn Dynastie de Treu ghoidn. 684 hom se de Leid, de fia Calakmul woan, in Los Pilas nidaglossn. Obs vatriem wuan san und fliehn hom miassn, woas ma Heid neamma. De Auswaundara hom de söwe Naumansglyphn vawendt und a mid da Hüf vo Calakmul, Tikal za eaowan vasuacht.
"Tik`al" hod 677 sogoa de Schtod "Dos Pilas" eaowat. Calakmul hod daun de Schtod befrein miassn und nuamoi "Tikal" 679 in ana Schlocht bsiagt.
Calakmul woa untam Kini "Yuknoom Took K`awill" (Da Große) am Gipfö vo seina Mocht.
Da Widaaufschtig vo Tik`al.
Owa "Tik`al" woa oafoch ned zan dabiagn. In dera Schtod is a neicha Kini, da "Jassaw Chan K`awill" (682-734) an de Mocht kema und dea hod se gschwoan das a "Calacmul" schlogn und "Tik`al" wida za oidn Mocht fian wead.
De Schtodgreß in da Spodklassik.
De Schtod hod umma 3000 greßare Bauweak af eppa 10 Km² ghobd. Des gaunze Schtodgbiat wo umma 570 Km² groß. Heud nimmd ma au das umma 90.000 Leid in ia glebd hom.
De Kinilistn.
De teotihuacan Dynastie:
Scheene Schtoana.
A Auswoih vo de wichtign Stelen und Altär und Heascha, noch de Fuascha "Martin" und "Grube".
Im Netz.
Video.
Megligawoas is a Video fia Deitschlaund gschpeat.