Copan

Copan, Copán is heid a museale archäologische Schtättn im Nuadostn vo "Honduras". De Schtod woa in da Maya-Klassik ane vo de via Wichtigstn und Mochtvoistn. Se is haundlmaßig ginstig glegn und woa dahea scho eppa 900 v.Kr a mid Schtoabautn auglegdea Haundlsplotz. Se is wia olle aundan Schtodschtootn so umma 822 aus da Gschicht vaschwundn.
De Log vo da Schtod.
De Schtod liegd im Siidostn vom Mayalaund, außahoib vo "Yukatan" im heidign "Honduras" noh an da Grenz vo "Guatemala". Do se vo Beagkettn umgem, is a vo de tropischn Wüawöschtiam gschizt. In da Nachn is a de greßte Obauschtö da kostboan Jade vo gaunz Mesoamerica glegn und a aa Obsidianobauschtö. Söwa haums de Schtod Copán vamuatli Oxwitik "oʃwitik" ghoaßn.
Se is a haundlsmaßi ginstig glegn. Ins Hochlaund noch Kamilnajuyu und daun weida zua Pazifikküstn is a oaada Haundlsweg gaunga. Zua Karibikküstn woas ned weid und vo do san de Woan mid da Küstnschifffoaht vo und noch Nuadn vabrocht wuan. Endlaung vom heidign "Belize" noch "Nuadyukatan". Und midm Mayakeanlaund, in da Middn, is oiweu ghaundld wuan. Ma nimmd heid sogoa au, das sogoa Haundlsbeziehungan mid dem nuadlign "Isthmo-Kolumbian-Kuituakroas", im Sidn gem hod.
Wias augfaungd hod.
De Schtod woa woa vo da frian "Präklassik" eppa 900 v.Kr. bis zan End, ums Joa 822 bwohnt. Oiso iwa 1600 Joa. de Schtod is in an sumpfign Toi afbaud wuan und ma hod de jahlign Iwaschwemmungan fiachtn miaßn. In da Fruahklassik homs des Toi eigebnd und haum de gebeide heha af podestln eabaud. Aufengli wos nu koa wichtigs Zentrum. Nua gelegendli is a Peason eawehnt wuan. Ob des scho Heascha woan? Owa so richti groß is de Schtod eascht wuan ois Teotihuacana, Tik`al eaowad haum und daun a 426 "Copan".
De Kini vo Copán.
Im Joa 426 is da Kini K`inich Yax K`uk`Mo` (große Sunn - greana Quetzal-Ara), mid ana Armee vo Tik`al kema und hod de Schtod unds Umlaund eaowad. Anhaund seina Zauhnschmötzprobn is ea in Tik`al gbuan wuan. Ea woa owa schtoak vo da Kuitua vo Teotihuacan beiflußt. Ea hod a den Titl "Herr vom Westn" trogn. Und mid eam und seine Leid is in Copan a da zentreumexicanische Talud-Tablero-Bauschtü eizogn.
Um sei Heaschoft za legitemian hod ea a Prinzessin vo Copan gheirat (Heascha vo 426-437. Ois a untagoadnata Kini hod a da Heascha vo Quirigua an da Krönungsfeia teugnumma. De Schtod soid schpoda nu große Bresln fia "Copan" bringa. In K'inich Yax K'uk 'Mo sei Grob is 1995 untan Hunal-Tempö gfundn wuan. Es woan de Boana vo an ödan Mau, owa mid Kaumpfschpuan am Schedl? Ea is mid Jade- und Muschlschmuckschtickl begrobm wuan und a des Kopalweihrauchgfäß is eam beigebm wuan.
Sei Suhn und Nochfuiga umma 437 woa da "K`inich Popol Hol". Owa ob des sei Richtiga woa, is ned gwis. Ma hodn af oana Naumansglyphn glesn, de owa schlecht zan Endziffan woa, do se af oan teotihuacana Nauman zruckgeht. Ea woa da Bauherr vo Tempön und unta eam is a da easchte Boischpüplotz auglegd wuan.
"De nextn Kini woan:"
Vo de Heascha Drei bis Neine is ned Vü bekaunnt. Eascht wida vo de Kini Zehne und Öfe san a boa Daten aufzoachnt. 
Numma ned sicha: "U Kit Took oda Nahm Ukit"', varmuatli umma 822
Wos hod se in Copán dau.
Af ana Stele is vameakt wuan das Copan nebm Calakmul, Tikal, und Palenque ois viats Zentrum da Schtodschtootn gleichweatig warad. 718 is de Schtod "Xkuy?" vo Copan augriffa wuan. Und in Quirigua is 724 da Kini "K`ak `Tiliw Chan Yopaat" vo Copan ois eana Vasall eigsezt wuan.
In Copan hod ma owa ned gschpaund, das se da Vasall aus Quiringua scho ois Godkini auredn hod lossn und fia sei Schtod de Unobhengigkeit augschtrebd hod. Do jo tradizionö Copan seit da Dynastiegründung a enga Vabündta vo Tikal woa, hod se Quirigua an den Feind vo Tikal, Carakmul auglahnd.
Ois daun Copan za ana Schtrofakzion auszog is, sans scho vo de vaeintn Kriaga vo Quirigua und Calakmul eawoat und fiachtali gschlogn wuan. Da Kini 18 Kanikl und vü Odlige san daun in Quirigua enthaubd wuan (Axt-Tog). De Schtod Copan is owa ned eaowat wuan. Calakmul hod vamuatli nua an Vabündetn vo Tikal ausschoitn woin. Ohn da Hüf vo dera großn Schtod hed de klonane SchtodQuirigua nia Copan schlogn kena.
Vamuatli san zfü Odlige gschtuam und vo Quirigua san de Haundlsweg iwan "Rio Montagua" in de "Karibik" vaschpead wuan. Ois Vabündeta vo Tikal sans dahea gaunz ausgfoin.