Bolivya-Peru toprak anlaşmazlığı

Bolivya-Peru toprak anlaşmazlığı, Bolivya ile Peru arasında 1825'te Bolivya'nın bağımsızlığından 1909'da Polo–Bustamante Antlaşması'nın imzalanmasına kadar süren bir toprak anlaşmazlığıydı.

İspanyol dönemi 

20 Kasım 1542'de Barselona'da İspanya Kralı I. Charles, Kraliyet Kararnamesiyle Peru ve Yeni İspanya'nın Genel Valiliklerinin kurulmasını emretti. 4 Eylül 1559'da Kral II. Felipe, Peru Genel Valiliğinin bir parçası olarak Charcas'ın Gerçek Audiencia'sını yarattı. Vali Diego López de Zúñiga y Velasco, bu varlığın yargı yetkisini "her bölümün etrafında 100 fersahtan fazla arazi bulunan La Plata şehrinden" belirtti. Yıllar sonra, toprakları "Collao'dan La Plata Şehri'ne" tanımlanana kadar yeni bölgeler entegre edilecekti.

1 Ağustos 1776'da, Río de la Plata Genel Valiliği geçici olarak oluşturuldu ve Charcas Audiencia'sını Peru Genel Valiliğinden ayırdı ve ardından Manuel de Guirior tarafından komuta edildi. 1777'de, Arjantin, Bolivya, Uruguay, Paraguay'ın mevcut bölgelerini, Güney Brezilya'nın bazı kısımlarını ve Kuzey Şili'yi kapsayan kalıcı ilan edildi.

3 Mayıs 1788'de, Kraliyet Kararnamesi tarafından Lima ve Charcas Audiencia'larına karşılık gelen bölgelerin yanı sıra Puno Intendancy'den gelen bölgelerle Cusco'nun Gerçek Audiencia'sı oluşturuldu. 1 Şubat 1796'da, başka bir Kraliyet Kararnamesi ile Puno'nun Niyeti, Peru Genel Valiliğine bağlı hale geldi; böylece o zamana kadar Audiencia de Charcas'a karşılık gelen Paucarcolla ve Chucuito bölgeleri de Cusco'nunkine geçti.

Mayıs Devrimi 1810'da gerçekleştikten sonra, Peru Genel Valisi José Fernando de Abascal, Córdoba de Tucumán ve Charcas Eyaleti'ndeki Junta de Buenos Aires'in ilerlemesi nedeniyle, bu bölgelerin Peru Genel Valiliğine geçici olarak ilhak edilmesini emretti.

IV. Charles ve oğlu VII. Fernando'nun Fransız İmparatoru Napolyon'un lehine tahttan çekilmesinden sonra; İspanyol Amerika'da hükûmet cuntaları kuruldu. VII. Fernando'ya sadık bu kurullar azar azar fikirlerinde daha radikal hâle geldi ve Yarımada'dan kopuşu güçlü bir şekilde destekleyen sesler yükselmeye başladı.

Bağımsızlık savaşlarından sonra, özgürleşen Latin Amerika ülkelerinin, 1810 yılını İspanyol monarşisinin topraklarının meşru mülkiyeti için sonuncusu olduğu iddiasıyla, bir antlaşmanın varlığına kadar geçici olarak 1810 yılının sınırlarını korumaları önerildi.

Bağımsızlık Savaşları 
25 Mayıs 1809 tarihinde, o zamanlar Río de la Plata Genel Valiliğine ait olan Chuquisaca şehri, şehrin Kraliyet Mahkemesi başkanı Ramón García de León y Pizarro'yu görevden alan ve bir hükûmet cuntası oluşturan aynı adı taşıyan isyanın gerçekleştiğini gördü. Prensip olarak Kral VII. Fernando'ya sadık olan hareket, her ikisi de İspanyol kuvvetleri tarafından acımasızca bastırılan isyanı La Paz'a yayan radikal kesimlerin eylemleri için bir çerçeve görevi gördü.

Rio de la Plata Genel Valisi Baltasar Hidalgo de Cisneros'un görevden alınması ve İlk Cuntanın varsayılmasının ardından, River Plate devrimcileri, Birleşik Eyaletlerin kuzeyindeki kralcı ilerlemeyi önlemek ve onları Peru Genel Valiliğinden tahliye etmek için Yukarı Peru'ya birkaç sefer gönderdi. Ancak başarısız olurlardı: kraliyetçiler, Ayacucho savaşı ve Yukarı Peru'nun bağımsızlığından sonra 1825 yılına kadar tehdit olmaya devam edeceklerdi.

Yukarı Peru seferlerinin başarısızlığından sonra José de San Martín, Güney Amerika'daki kralcı kaleyi bağımsız kılmak için bir plan tasarladı: Peru Valiliği, Şili'yi özgürleştirdikten sonra deniz yoluyla Peru kıyılarına doğru ilerliyor. 21 Ağustos 1820 tarihinde Valparaíso'da Peru'nun Özgürleştirici Seferi başladı ve 7 Eylül tarhinde Pisco'ya ulaştı. Kralcı Ordunun Lima'dan çekilmesinin ardından Kurtuluş Ordusu 9 Temmuz 1821 tarihinde bu şehre girdi. 15 Temmuz tarihinde deklarasyon hazırlandı ve imzalandı ve 28 Temmuz 1821 tarihinde General José de San Martín, Plaza Mayor de Lima'da bağımsızlığını ilan etti.Bağımsızlığını ilan etmesine rağmen, yeni kurulan Peru devletine karşılık gelen toprakların çoğu kralcı yönetim altında kaldı. İspanyollarla savaşmak için gönderilen seferlerin başarısızlığı göz önüne alındığında, Peru Kongresi, Gran Colombia'nın başkanı Simón Bolívar'ı Peru'nun bağımsızlığını çoğaltmaya davet etti. Birkaç savaştan sonra, 9 Aralık 1824 tarihinde kraliyetçiler Ayacucho'da kesin olarak mağlup oldu ve Genel Vali José de la Serna yakalandı. İspanyol bir general olan Pedro Antonio Olañeta'nın kaldığı Yukarı Peru'da hala bir kampanya sürdürülüyordu. Daha sonra, 2 Nisan 1825 tarihinde, Tumusla'yla aynı adı taşıyan  sırasında, Tumusla kasabası yakınlarında öldürülecekti.

Ayacucho kampanyasından sonra Yukarı Peru, Peru veya Arjantin'e ait olmak seçenekleri arasında seçim yapabilir. Sonunda, 6 Ağustos 1825 tarihinde Yukarı Peru, tüm eyaletleri temsil edilerek İspanya'dan özgürlüğünü ilan ederek yeni bir ülke olan Yukarı Peru Eyaleti oldu.

Bolivarcı dönem

Chuquisaca Antlaşması 

Başlangıçlarda Bolivar, Peru'yla siyasi birliğini korumaya çalışarak Bolivya'nın bağımsızlığına karşı çıktı. Sucre ise yeni bir cumhuriyet kurmak amacıyla Arica limanı da dahil olmak üzere iki ülke arasında hemen bir sınır antlaşması imzalama fikrine sahipti. Benzer bir düşünce, iki cumhuriyet arasındaki sınırları kesin olarak çözmek için Peru Kongresine hitap eden Perulu José Faustino Sánchez Carrión tarafından da savunuldu.

Peru, Bolivya'yı egemen bir ulus olarak tanıdı ve tam yetkili temsilcisi Ignacio Ortiz de Zevallos'u gönderdi. 15 Kasım 1826 tarihinde Bolivyalı temsilciler Facundo Infante ve Manuel Ureullu'yla bir antlaşma imzaladı. Bu antlaşmada Peru ve Bolivya, adı Bolivya Federasyonu olacak bir birlik kurmayı taahhüt ettiler. Buna ek olarak, kıyı sınırı, Peru'nun Tacna eyaletini devrettiği Sama Nehri'nin üzerinde kuruldu, Apolobamba/Caupolicán eyaleti, Copacabana kasabası tarafından tazmin edildi ve Peru'dan alacaklılara 5.000.000 peso ödendi:Antlaşma Bolivya kongresi tarafından onaylandı, ancak Andrés de Santa Cruz liderliğindeki Peru hükûmeti bunu onaylamadı.

1828 Peru-Bolivya Savaşı 

1 Eylül 1826 tarihinde Bolivar Peru'dan çekildi. Ülkedeki etkisi, ertesi yıl 26 Ocak gününde, Lima'da konuşlanmış ve aylar sonra kesin olarak anavatanlarına dönecek olan Kolombiyalı birliklerin ayaklanmasıyla kesin olarak bitecekti.

Ama Peru, bağımsızlığının Büyük Kolombiya'yla yaklaşan savaşın tehdidi altında olduğunu gördü. Bolivya'da kuzeyden ve güneyden Kolombiya Ordusu'yla çevrili olan Peru Ordusu avantajlı bir durumda değildi. Ancak, altiplano ülkesi Kolombiyalılarla zaten çatışmalar görmüştü. Başkan Sucre, başından ve sağ kolundan yaralanan bir saldırıya mağruz kaldı.

Perulu General Agustín Gamarra ve ordusu 1 Mayıs 1828 tarihinde "o ülkeyi anarşi tehdidinden kurtarmak" ve Sucre'nin hayatını korumak gibi "açık bir niyetle" Bolivya'ya girdiler, ancak asıl amacı Kolombiyalıları kovmak ve Bolivya nüfusunun sektörlerinin desteği üzerine Bolivarcı hakimiyetine bir son vermekti. Hiçbir direnişle karşılaşmadı ve muzaffer bir şekilde La Paz'a girdi.

6 Temmuz 1828 tarihinde generaller Agustín Gamarra ve José María Pérez de Urdininea arasında, diğer şeylerin yanı sıra Büyük Kolombiyalı birliklerinin Bolivya'dan çekilmesini ve Sucre'nin cumhurbaşkanlığından istifasını kabul ettiği bir antlaşma imzalandı.

Büyük Kolombiya-Peru Savaşı 

Bolivya'daki Sucre'nin düşüşünün hemen ardından Büyük Kolombiya, 3 Mayıs 1828 tarihinde Peru'ya savaş açtı. Peru'nun Guayaquil'i işgaline ve Tarqui Savaşı'na yol açan ve Cruces Savaşı'yla biten birkaç çatışma yaşandı. Guayaquil Antlaşması'nın imzalanmasından sonra çatışma bitti.

Sınır müzakereleri ve antlaşmalar

Ferreyros–Olañeta Müzakereleri 
Güvensizlik ve Kolombiyalı bir tehlikenin hala gizli olduğu inancıyla Peru, Bolivya'yla bir ittifak ve müzakereleri La Paz'daki ve Arequipa'da Casimiro Olañeta'yla ilgilenen Manuel Bartolomé Ferreyros'a emanet eden bir sınır antlaşması aradı. Başarısız oldular. Kısa bir süre sonra Büyük Kolombiya yıkıldı.

Tiquina Antlaşması 

Büyük Kolombiya'nın artık dağılması ve Peru'nun kuzey komşusuyla ilgili olarak algıladığı tehditin bitmesiyle, Peru'yla Bolivya arasındaki gerilim, sırasıyla her iki ülkenin caudilloları olan Agustín Gamarra ve Andrés de Santa Cruz arasındaki rekabetle arttı.

Ferreyros ve Olañeta arasındaki müzakerelerin başarısız olmasıyla beraber, her iki devlet arasında bir savaş artık her an olabilir idi. Ama Perulu Pedro Antonio de La Torre ile Bolivyalı Miguel María de Aguirre arasında 25 Ağustos 1831 tarihinde Tiquina'da böyle bir durumu önleyen bir ön barış antlaşmasına varıldı.

Antlaşma daha sonra aynı yılın 14 Eylül tarihinde Lima'da Peru Kongresi tarafından onaylandı.

Arequipa Antlaşması 

Tiquina Antlaşması'na rağmen, iki caudillo arasında hala bir rekabet vardı. Bununla beraber, Peru'daki Şili tam yetkili temsilcisi Miguel de Zañartu'nun arabuluculuğu sayesinde, 18 Kasım 1831 tarihinde Tiquina Antlaşması'nın aynı kahramanlarıyla Arequipa Antlaşması imzalandı.

Bu antlaşmada iki devlet arasında barış sağlandı ve Peru'nun ordusunun 3000, Bolivya'nın ordusununsa 1600 kişiye indirilmesi kararlaştırıldı.  İki ülke de birbirinin içişlerine hiçbir şekilde karışmaz. Sınırlar, sınır planını hazırlayacak ve üzerinde anlaşmaya varılan bölgelerdeki değişiklikleri ve tazminatları belirleyecek karma bir komisyon tarafından belirlenecekti. Bu arada, mevcut sınırlara uyulacaktır.

Aynı şekilde, eşit hakların onaylandığı, Titicaca Gölü'nde seyrüseferin serbest ilan edildiği ve her iki ülkenin sanayi ve tarımı için gerekli bazı maddelerin muaf tutulduğu bir tane ticaret antlaşması imzalandı. Bu son antlaşma, Bolivya Kongresi tarafından reddedildi ve kabul edilen yeni bir antlaşma müzakere edildi.

Peru-Bolivya Konfederasyonu 

1835 yılında sayısız iç savaş Peru'yu kaotik bir ülkeye çevirdi. Ülkenin cumhurbaşkanı Luis José de Orbegoso, Bolivya cumhurbaşkanı Andrés de Santa Cruz'la iki cumhuriyeti bir konfederasyonda birleştirmek için bir tane antlaşma yaptı. Bu yeni ülke, Santa Cruz Yungay tarlalarında yenilene kadar sadece üç yıl ayakta kalabildi.

Cuzco Antlaşması 

Peru-Bolivya Konfederasyonunun dağılmasından sonra sınırlar sorunu yeniden ortaya çıkacaktı. 14 Nisan 1839 tarihinde Cuzco'da Peru bakanı Manuel de Mendiburu ve Bolivyalı mevkidaşı Eusebio Gutiérrez tarafından imzalanan bir ön barış antlaşması imzalandı. Sınırların çizilmesi, başlangıç noktası olarak Desaguadero nehri alınarak yapılacaktır.

Peru-Bolivya Savaşı 

Peru'nun yeni cumhurbaşkanı Agustín Gamarra, 1841 yılında Ingavi'de hayatına mal olan bir hedef olan Bolivya'yı ilhak etmeye çalıştı. José Ballivián komutasındaki Bolivya ordusu, 1842 yılına kadar Moquegua'dan Tarapacá'ya kadar Peru'nun güneyini işgal etti.

7 Haziran 1842 tarihinde Peru'yla Bolivya arasındaki savaşı sona erdirmek için Puno'da bir barış antlaşması imzalandı. Şili tam yetkili Ventura Lavalle arabulucu olarak görev yaptı. Her iki savaşçı da savaşın nedenlerini unutmayı kabul etti ve bazı tazminatlardan feragat edildi. Sınır sorunu tartışılmadı.

Arequipa Antlaşması (1847) 

Peru ve Bolivya arasındaki gerilim 1847'ye kadar sürecekti. O yıl 3 Kasım tarihinde net bir sınır antlaşmasına varıldı. Peru adına Bakan Domingo Elias; Bolivya adına Miguel Maria de Aguirre. Sınır, nehirleri, gölleri, dağları veya arcifinio sınırlarını sınır olarak benimseyen bir komisyon tarafından belirlenecekti. Her iki ülke de bölgelerin gerekli transferlerini ve tazminatını yapacaktı.

Sucre Antlaşması 
10 Ekim 1848 tarihinde Peru bakanı  ve Bolivyalı Casimiro Planeta tarafından Sucre'de bir önceki yıl imzalanan antlaşmayı revize eden bir antlaşma imzalandı. Bu antlaşmada, herhangi bir devlet herhangi bir devir veya tazminat ödemeden sınırların eski simge yapıların sınırları olacağı öngörülmüştür. Bolivya sanayisinin ürünleri Arıca limanı üzerinden çıkarıldı ve bu limandan Bolivya'ya ithal edilen mallar geçiş haklarından muaf tutulacaktı.

1851 Peru-Brezilya Antlaşması 
23 Ekim 1851 tarihinde Bartolomé Herrera (Pure için) ve Duarte Da Ponte Ribeiro (Brezilya için) tarafından bir akarsu sözleşmesi imzalandı. Sekiz makalesinde, her iki ülkenin sınırının ilk bölümü sınırlandırılmıştır:  ve Yavari Nehri.Granadin hükûmeti bu anlaşmadan haberdar edildiğinde, Şili'deki bakanı Manuel Ancízar'a 1777 San Ildefonso Antlaşması'nı ihlal ettiğini belirterek Nisan 1853'te bir protesto gösterisi düzenlemesini emretti.

Bolivya pozisyonu, bu antlaşmanın Peru'yla Brezilya arasındaki tüm sınırı sınırlandırdığını ve Yavari'nin kaynağıyla Madeira'nın çukuru arasında bulunan bölgenin ülkesine ait olduğunu örtük olarak kabul ettiğini ve ardından Peru'yla sınır tezini desteklediğini savundu: Yavari-Inambari hattı.

Aksine, Peru pozisyonu, 1851 antlaşmasının, Amazon'un bilinen bölgelerinde ülkesi ile Brezilya arasındaki bölünme çizgisinin yalnızca bir bölümünü tanımladığını doğruladı ve o sırada sınırlamayı tamamlamamanın bir hata olduğunu kabul etti. Dışişleri Bakanı José de la Riva Agüero'nun işaret ettiği gibi Peru-Brezilya komisyonunun çalışmalarının sonunda:

Ribeyro-Benavente Antlaşması 

1853 yılında Peru'yla Bolivya arasında bir kriz yaşandı: Perulu diplomat Manuel Ortiz de Zevallos, güney Peru'da Bolivya para biriminin dolaşımına yönelik protestoları nedeniyle Bolivya Cumhurbaşkanı Manuel Isidoro Belzu tarafından sınır dışı edildi. Bu göz önüne alındığında, Peru Kongresi Başkan José Rufino Echenique'e Cobija limanının işgalini emrederek Bolivya'ya savaş ilan etme yetkisi verdi. Şili'nin arabuluculuğu ve Peru iç savaşı'nın başlaması çatışmanın patlak vermesini engelledi. Ama iki ülke arasındaki gerilim ve diplomatik ilişkilerin kopması 1863'e kadar sürecekti. O yılın 5 Kasım tarihinde, birkaç tartışmanın ardından Peru Dışişleri Bakanı Juan Antonio Ribeyro ile Lima'daki Bolivya tam yetkili Juan de la Cruz Benavente arasında bir antlaşma imzalandı.

Bu antlaşmada, iki devlet arasındaki barış ve dostlukla ilgilenmenin yanı sıra, sınırın topoğrafik haritasını ve her iki cumhuriyetin o sırada sahip olduğu sınırların tanınmasını incelemek üzere komisyonun atanması ve statükonun devam etmesi kararlaştırılırken, iki ülke yasal unvanlarını sundu. O zamana kadar, her birinin sınır iddiası olan sabit bir noktası bilinmiyordu.

Ayacucho Antlaşması 

1863 yılında Brezilya'yla Bolivya arasında sınır tartışmaları başladı. O yıl, Costa de Rego Monteiro, bir sınır antlaşmasıyla önerdiği La Paz'da Brezilya bakanı olarak akredite edildi. Ancak müzakereler başarısız oldu. Felipe Lopes Neto'nun Bolivya'daki yeni Brezilya tam yetkili temsilcisi olduğu 1867 yılında yeniden başlayacaklardı. Dostluk, sınırlar, seyrüsefer, ticaret ve iade antlaşması, Lopes Neto ve Mariana Donato Munoz tarafından 23 Kasım 1867 tarihinde imzalandı. Peru'yla tartışılan nokta, Yavari'yle Madeira arasında bulunan bölgelerin dahil edilmesiydi:
Peru Dışişleri Bakanı , bu antlaşmayı Bolivya Dışişleri Bakanlığı önünde protesto ederek ilgili çekinceleri formüle etti.

Kaynakça

Bolivya-Peru ilişkileri
Bolivya tarihi
Peru tarihi
İrredantizm