Wilhelmus

"Wilhelmus van Nassouwe", ya da yalnızca "Wilhelmus" (Felemenkçe: het Wilhelmus;), Hollanda Krallığı'nın ulusal marşıdır. Aslen halk türküsü olan eserin geçmişi 1572 yılına kadar gitmekte, bu durum da bu eseri dünyanın en eski ulusal marşı yapmaktadır. Wilhelmus 1932 yılına dek resmen ulusal marş sayılmasa da halk tarafından tarih boyunca zaman zaman ulusal değerleri gündeme getirmek için kullanılmıştır. Eser 1954-1964 yılları arasında Hollanda Antilleri'nin de resmi ulusal marşıydı. Günümüzde şarkının sözlerinde bulunan bazı ifadeler Hollanda değerleriyle (Felemenkçe: Nederlandse identiteit) bağdaşmadığı gerekçesiyle eleştirilse de sevilen bir halk türküsü olmaya devam etmektedir."Wilhelmus"un kökeni Felemenk Ayaklanması'na dayanmaktadır. İspanyol İmparatorluğu'ndan bağımsız olmaya çalışan Hollandalıların önderi ve ulusun babası kabul edilen stadhouder Sessiz Willem'i konu edinmektedir. Birinci ağızdan önce Willem kendisini tanıtmakta, krala sadık olduğunu, ancak bunun vidanını rahatsız ettiğini zira bunun tanrıya ve Hollanda halkına olan sadakatini tehlikeye soktuğunu ifade eder. Willem kendisini Talut'un zulmüne karşı mücadele eden Davut ile benzeştirir. Tanrı zalim kralı yenerek İsrailoğullarının krallığını nasıl elde ettiyse, Willem de zalim İspanyol Kralı'nı yenerek Hollandalıların krallığını elde edecektir. Hem "Wilhelmus" hem de Felemenk Ayaklanması 16. yüzyıl Avrupası'ndaki Reform hareketleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Engizisyon'un Felemenk bölgesindeki protestan ve reformistlere yönelik zulmü ayyuka çıkmıştı. Protest müziği sadece baskı altındaki tüccar ve asilzadeleri etkilemekle kalmamış, toplumsal bir sinerji de yaratmıştır. Mezmur karakterini politik mesajıyla birleştirmesi eserin özgünlüğünün yanı sıra geniş kitlelerce beğenilmesini de sağlamıştır."Wilhelmus"un melodisi çok bilinen "Autre chanson de la ville de Chartres assiégée par le prince de Condé" veya kısaca "Chartres" adlı Fransız katolik bir kilise şarkısından almıştır. Söz konusu şarkı Fransız Din Savaşları sırasında Chartres kalesini alamayan kalvenist protestan Condé Prensi Louis ile dalga geçmektedir. "Wilhelmus"ta ise bu beceriksizlikleri anlatan kısımlar tam tersine çevrilmiştir. Sonuç olarak Hollandalı protestanlar, protestan karşıtı satirik bir şarkıyı alarak protestan propagandası yapan epik bir şarkıya çevirmişlerdir. Bu bakımdan da "Wilhelmus", zamanının ruhuna uygun bir şarkıdır zira 16. yüzyılda karşıt grupların birbirlerinin şarkılarını çalarak değiştirmesi çok yaygın bir uygulamaydı.Melodinin başlangıcı 1568 yılına kadar gitse de kağıda dökülüşü 1574 yılında olmuştur ve o zamanki melodi daha hızlıydı. Bugün bilinen kompozisyon Hollandalı bestekâr Adriaen Valerius tarafından yazılmıştır ve 1626 tarihli "Nederlantsche Gedenck-clanck" eserinde "Wilhelmus" adıyla yayınlanmıştır. Bu kayıt eserin temposunu, muhtemelen kilisede kolay çalınabilmesi açısından, yavaşlatmıştır. Kompozisyon son aranjmanı 1932 yılında Walther Boer tarafından yapılmıştır.Sözlerin nasıl ortaya çıktığı tam olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte Seksen Yıl Savaşları'nın başlangıcıyla 1 Nisan 1572 yılındaki Brielle zaferi arasında yazıldığı bilinmektedir. Bu durumda eser yaklaşık 450 yaşındadır. Eser, kayda geçirildiği sıradaki halini aldığında tahminen ya Anvers belediye başkanı, politikacı ve yazar Philips van Marnix tarafından ya da politikacı ve teolog Dirck Coornhert tarafından yazılmıştır. Ancak herhangi bir çağdaş kayıt her iki isimden de söz etmemektedir. "Wilhelmus"te ilginç uyaklar da bulunmaktadır. Zaman zaman bazı heceler dile aykırı olarak, uyak yakalamak amacıyla bozulmuştur. Bu durum bazı edebiyatçılar tarafından tecrübeli şairler tarafından yazıldığı izlenimi uyandırmakta, Marnix ya da Coornhert olasılığını güçlendirmektedir. Buna karşın bazıları da bu durumu tam tersine yazarın tecrübesiz olduğuna, hatta yalnızca tek seferliğine bu sözleri yazarak tarihten kaybolduğuna kanıt olarak görmektedir. "Wilhelmus" ilk kez Fransızca'ya 1582 yılında çevrilmiştir.Yakın zamanda yapılan stilometrik araştırmalar olası yazarlar arasına Petrus Dathenus adını eklemiştir. Hollandalı ve Flaman araştırmacılar (Meertens Enstitüsü, Utrecht Üniversitesi ve Anvers Üniversitesi) sözlerin yazılış tarzları ve genel üslup bakımından Dathenus'un eserleriyle ciddi benzerlikler tespit etmişlerdir.Sözler on beş kıtadan oluşmaktadır. Sözlerde akrostiş bulunmakta, her bir kıtanın ilk harfleri birleştirildiğinde, Sessiz Willem'in unvansız ismi olan "Willem van Nassov" ortaya çıkmaktadır. Nassov, Nassau'nun o dönemde kullanılan bir biçimidir. 12. ve 13. kıtalar eskiden S harfiyle yazılan kelimeler bugün Z harfiyle yazılmaktadır.Çağdaşı olan birçok eser gibi "Wilhelmus" karmaşık bir edebi yapıya sahip, tematik bir eserdir. Dizeler incil hikâyeleriyle yazıldığı dönemi iç içe aktarmakta 8. kıtaya gelindiğinde Davut'un mücadelesiyle Felemenk Ayaklanmasını bağdaştırmaktadır.Birinci ağızdan anlatıyla Willem kralına sadık kalmakla birlikte, tanrıya ve Hollanda halkına karşı sorumluluklarını yerine getiremediği için vicdan azabı çektiğini söyler.  Sondaki iki kıta da Hollandalıların İspanya Kralı II. Felipe'ye karşı şahsi bir mesele taşımadıklarını, ancak bölgede görev yapan İspanyol memurların zulmüne daha fazla katlanamadıklarını anlatır. Bunlar Fernando Alvarez ve 3. Alba Dükü'ydü ve 16. yüzyılda meşru kraldan şüphe etmek tanrıyı yok saymakla eşdeğer tutulmaktaydı. Yine de  1581 yılında Hollanda Cumhuriyeti Ayrılık Yasası'nı kabul ettiğinde Kral'ın meşruiyeti inkâr edilmiş oldu."Duytschen" ifadesi "yerli" ya da "Cermen" anlamına gelmektedir ve Willem'in Cermen köklerine vurgu yapmaktadır. Kelimenin bugünkü karşılığı Duits'tür ve "Alman" anlamına gelir. Bu kelimenin kullanılm nedeni Willem'in meşruiyetini hem asıl kökü olan Almanya'daki Nassau hanesine vurgu yaparak hem de hala Kutsal Roma İmparatorluğu'nun bir parçası olduklarını ifade ederek sağlamaktır. Bununla birlikte kelimenin "yerli" anlamıyla kullanılıyor olma olasılığı da mevcuttur. Bu görüşe göre Willem'in iyi bir Hollandalı olduğu dile getiriliyor olabilir. Her iki halde de yeni Hollanda prensi kendi meşruiyetini Roma'dan değil Cermen soyundan almakta, her ihtimale karşı Oranj Prensi unvanını da korumaktadır.Eser tarih sahnesine ilk olarak Felemenk Ayaklanması sırasında çıkmıştır. 1573 Haarlem kuşatmasında ve 1578 yılında Willem'in Brüksel'e girişi sırasında söylendiği işitilmiştir.Sessiz Willem'in suikastçısı Balthasar Gérard'a işkence edildiği sırada muhafızlar tarafından söylendiği iddia edilmektedir. Kızdırılmış domuz yağı vücuduna dökülürken şarkıyı söyleyen muhafızlara şu şekilde cevap verdiği kaydedilmiştir: "Söyleyin şarkınızı! Hollandalı kafirler! Söyleyin şarkınızı! Ama şunu bilin ki yakında benim şarkım söylenecek!"Başka bir söylenceye göre 1651 Seyir Yasası'nın yürürlüğe girmesinin ardından, Manş Denizi'nde yaşanan bir olayda, İngiliz kaptan Robert Blake Hollandalı tayfadan Hollanda bandırasını indirmelerini istemiştir. Kaptan Maarten Tromp'un talebi reddetmesinin üzerine yapılan ilk uyarı atışını takiben Hollandalılar "Wilhelmus"ü söylemeye başlamıştır. Şarkının bitmesine yakın üçüncü İngiliz uyarı atışı yapılınca kaptan Tromp karşı top atışı emrini vermiş ve Birinci İngiliz-Hollanda Savaşı bu şekilde başlamıştır.Felemenk Altın Çağı sırasında, şarkı Oranj-Nassau yanlıları tarafından sembol olarak kullanılmıştır. Stadhouder Morris Breda ve Amsterdam'ı ziyaret ettiğinde orkestralar "Wilhelmus"u icra etmiş stadhouderların karşılanmasında bir çeşit gelenek haline gelmiştir. Batavya devriminden sonra eser "Prens Marşı" adıyla anılmış ve Oranj-Nassau destekçileri tarafından kullanıldığı için yasaklanmıştır.1813 yılında şarkıdan Wilhelmus ifadesi çıkarılarak monarşi vurgusu yok edilmiş ve eser daha "ulusal" bir hal almıştır. 1932 yılında ise Wilhelmus ifadesi geri getirilerek monarşi vurgusu yeniden ortaya konmuştur.Alman işgali sırasında Nazi Reichskommissar Arthur Seyss-Inquart, Hollanda kraliyetine ilişkin, "Wilhelmus" dahil tüm amblem ve ifadeleri yasaklamıştır. Bu olayın üzerine "Wilhelmus", önceden şarkıyı kıyasıya eleştiren monarşi karşıtı sosyalistler dahil olmak üzere tüm kesimler tarafından benimsenmiştir. Buna karşılık her toplantı öncesi "Wilhelmus" söyleyen Alman işgali yanlısı Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) üyeleri toplantılarını Alle Man van Neerlans Stam (Herkes Hollanda Kökenli) şarkısıyla açmaya başlamıştır."Wilhelmus" genelde seromonilerde yalnızca bir kez çalınmaktadır. Eğer yabancı devlet başkanları ağırlanıyorsa son şarkı olarak çalınır.Dünya Kupası, Eurocup ve Olimpiyatlar gibi organizasyonlarda Hollanda'yı temsilen "Wilhelmus" çalınır. Bu durumda 1. ve 6. kıtalar birer kez ya da 1. kıta iki kez söylenir.17. yüzyıl sanatçısı Jacob van Eyck tarafından melodinin çeşitli carillon varyantları aranje edilmiştir.Melodi, İngilizce sözlerle, Hollanda'yla tarihsel ve duygusal bağları bulunan Orange City halkı tarafından da kullanılmaktadır.Melodi, popülerleşmesinin ardından 16. yüzyılda İsveç'te Gustav Vasa'ya karşı kurtuluş savaşı veren halk tarafından "Ack, Göta konungarike" (Ah, Got krallığı) adıyla uyarlanmıştır.|Een nieuw Christelick Liedt gemaect ter eeren des Doorluchtichsten Heeren, Heere Wilhelm Prince van Oraengien, Grave van Nassou, Patris Patriae, mijnen Genaedigen Forsten ende Heeren. Waer van deerste Capitael letteren van elck veers syner Genaedigen Forstens name metbrengen. Na de wijse van Chartres.|Soylu Lord, Oranj Prensi, Nassau Kontu, Ulusumuzun Babası, latif beyimiz Willem şerefine yeni bir Hristiyan şarkısı yazıldı. O şarkı ki her kıtasının ilk harfi merhametli beyimizin adını oluşturmaktadır. Melodisi Chartre'dır.