Ersatz mal

Ersatz mal ikame maldır, özellikle de yerini aldığı maldan daha düşük olduğu düşünülen bir maldır. Savaş zamanı kullanımının özel çağrışımları vardır.

Etimoloji 
Ersatz, tam olarak yedek veya değiştirme anlamına gelen Almanca bir kelimedir. İngilizce'de sıfat olarak kullanılsa da Almanca'da bir isimdir. Alman imlasında, oluşan isim cümleleri genellikle tek bir kelime olarak temsil edilir ve Ersatzteile ("yedek parçalar") veya Ersatzspieler ("yedek oyuncu") gibi bileşik isimler oluşturur. İngilizce'de ersatz genellikle ikamenin "gerçek şey" ile karşılaştırıldığında yetersiz veya daha düşük kalitede olduğu anlamına gelirken, Almanca'da böyle bir ima yoktur: örneğin, Ersatzteile 'yedek parçalar' kalite ile ilgili herhangi bir ima içermeyen teknik bir ifadedir, oysa Kaffeeersatz 'kahve ikamesi' kahve çekirdeklerinden yapılmaz ve bu nedenle kalitesizdir. Almanca'daki alt ikame terimi, İngilizce "vekil" kelimesiyle aynı kökten gelen Surrogat olacaktır.

Tarihsel bağlam

I. Dünya Savaşı 
Birinci Dünya Savaşı'nın ilk aylarında, savaşta tükenmiş Alman piyade birimlerinin yedek birlikleri, değiştirdikleri birliklerden daha az etkili olan daha az eğitimli Ersatz Kolordusu'ndan alındı.

Bu kelimenin Almanya'daki kullanımına bir başka örnek, 20. yüzyılın başındaki Alman donanması inşaat programlarında mevcuttur. Bu bağlamda, "Ersatz (gemi adı)" ifadesi, yeni, daha büyük veya daha yetenekli bir geminin eskiyen veya kaybolan bir geminin yerini aldığını belirtir. Alman uygulaması, yeni bir geminin adını piyasaya sürülmesine kadar açıklamadığı için, bu, geminin inşası boyunca "Ersatz (gemi adı)" ile tanındığı anlamına geliyordu. Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda, planlanan  yeniden tasarlandı ve başlangıçta basitçe  olarak adlandırılmıştı, çünku kaybedilen zırhlı kruvazör Yorck'un yerini aldığı düşünülmüştü.

Almanya'nın İtilaf deniz ablukası, deniz ticaretini sınırladı ve Almanya ve Avusturya-Macaristan'ı kimyasal bileşikler ve yiyecekler gibi ürünler için ikame ürünler geliştirmeye zorladı. Savaş sırasında Almanya'da 11.000'den fazla ersatz ürünü satıldı. 6000 çeşit bira, şarap ve limonata, 1000 çeşit çorba küpü, 837 çeşit sosis ve 511 çeşit kahve için ersatz mal patentlari alınmıştı.

Bu süre zarfında Almanya ve Avusturya-Macaristan'da geliştirilen Ersatz mallar şunları içeriyodu:

 Sentetik kauçuk; doğal kauçuk yerine petrolden üretilen Kautschuk
 Isıtma yağı için benzen (kömür gazı)
 Kömür katranından ve kahverengi kömür cüruflarından yağ çıkarılarak yapılan endüstriyel yağlayıcılar
 İthal doğal kafur için sentetik kafur
 Silah pamuğu için selülozdan yapılan nitrat krep kağıdı
 Yağlardan ziyade şekerden gliserin
 Alçıtaşından yapılan kükürt
 Gübre yapımında kullanılan güvercin gübresi
 Mühimmat için alkol yapmak üzere işlenmiş çiçekler ve yabani otlar
 Kömür türevlerinden çıkarılan reçineler ve sakızlar
 Kavrulmuş arpa, otlar, kır çiçekleri, öğütülmüş ahududu yaprakları veya kedi nanesinden oluşan çay
 Kahve yerine kavrulmuş meşe palamudu, hindiba ve kayın fıstığı (savaşın sonlarında karamel aromalı ham şeker ve pancar çiçeği ile gerilmiş)
 Kesilmiş süt, şeker ve gıda boyası ile değiştirilen tereyağı
 Pancar, havuç, şalgam ve baharat karışımı ile değiştirilen yemeklik yağ
 %99 müsilajdan oluşan salata yağı
 Sarı renkli mısır veya patates unu ile değiştirilen yumurtalar
 Öğütülmüş Avrupa böcekleri (mayıs böcekleri) ve ıhlamur ağacından yapılan yağlar 
 Su, bitki lifleri, hayvan artıkları ve kandan yapılmış sosis - (''bir ağız dolusu talaş''a eşit olan meşhur ''savaş sosisi'')
 Et özü yerine yüzde 70-90 tuz içeren bulyon küpleri
 Patates unu ve toz saman eklenerek gerdirilmiş buğday unu
 Öğütülmüş kakao kabukları ve karışık saf biber ile değiştirilen çikolatalar ve kakao
 At yemi olarak mısır ve yulafın yerini yağ ve ayçiçeği 'kekleri' aldı
 Kanola, haşhaş ve hardal 'kekleri' sığırlar için yeşil yemlerin yerini aldı
 Kağıt, torf, sazlık, ve serbest büyüyen ısırgan otu lifleri tekstilde pamuğun yerini aldı
 Ahşap ve kağıt ayakkabı tabanları yerine kullanıldı

Almanya ayrıca benzin tedarikini, 3 kısım benzin, 1 kısım damıtılmış alkolden oluşan 'gasohol' (Benzolspiritus) ile genişletti.

II. Dünya Savaşı 
İkinci Dünya Savaşı'nda, patates nişastasından yapılan ve sıklıkla talaş gibi genişleticilerle gerdirilen Ersatzbrot (yedek ekmek), savaş esirlerine   ve ayrıca askerlere çavdar ve askeri tayın için kullanılan diğer unlardan pişirilen koyu renkli bir Alman ekmeği olan Kommissbrot olarak verildi, Berlin'deki Gıda Tedarik Bakanlığı'nda "(Çok Gizli) Berlin 24 X1 1941" etiketli bir tarif keşfedildi, %50 ezilmiş çavdar tanesi, %20 dilimlenmiş şeker pancarı, %20 "ağaç unu" (talaş) ve %10 kıyılmış yaprak ve samandan oluşuyordu.

Leningrad Kuşatması sırasında, vatandaşlarına Sovyet yetkilileri tarafından gerçek buğday unu (o zamanlar son derece sınırlı bir tedarik vardı) yerine ersatz unu verildi. Herhangi bir beslenme ile uygun gıda eksikliği, şehir sakinlerinin sadece açlıktan ölmekle kalmayıp, zayıflayan fiziksel koşullar nedeniyle ölümcül hastalıklara ve hastalıklara (dizanteri gibi) karşı savunmasız hale gelmesi anlamına geliyordu. Sonuç olarak, ersatz kelimesi Rusça ve diğer Slav dillerine aşağılayıcı olarak girdi.

Britanya'da, bu ayrıca İkinci Dünya Savaşı sırasında Avrupa Operasyon Cephesi'nde yakalanan binlerce ABD, İngiliz ve diğer İngilizce konuşan muharebe personelinin, özellikle havacıların deneyimlerinden bir sıfat olarak popüler hale geldi. Bu Müttefik savaş esirlerine Alman esirleri tarafından kahve ikamesi olarak Ersatzkaffee, daha düşük bir Getreidekaffee veya "tahıl kahvesi" gibi ersatz malları verildi.

Doğu Bloku 
Doğu Bloku'nda çay, kahve, kuruyemiş, narenciye gibi birçok tarım ürünü yurt içinde üretilememekteydi. Bunlar genellikle kıt döviz rezervleri ile yurtdışından ithal edildi veya daha düşük ikameler yurtiçinde üretildi. 1977'de Doğu Almanya kahve krizi, genellikle nüfus tarafından reddedilen birok kahve ikamesinin piyasaya sürülmesiyle sonuçlandı. Şekerlenmiş meyve ve şekerlenmiş narenciye kabuğu için ikameler şekerlenmiş havuç ve olgunlaşmamış domateslerden yapılmıştır.

Verimlilik 
İnsanlardan ersatz bir mal seçmeleri istendiğinde, arzu ettikleri malla aynı kategoriden bir ikameyi, aynı hedefi karşılayan amaca dayalı ikameye tercih etme eğilimindedirler. Örneğin, bir gurme çikolata isteyen bir kişinin, farklı bir tatlı veya atıştırmalık yerine alternatif olarak daha ucuz olan başka bir çikolatayı seçmesi daha olasıdır. Bu tür "kategori içi" ikamelerin arzu edilen malla karşılaştırılması daha kolay olduğu için, ancak daha düşük olanlar, aynı amacı yerine getiren "kategoriler arası" ikamelerden daha az etkilidir. İnsanlar tüketim sırasında aşağılıklarını daha fazla fark edebilirler, bu da onları farklı taksonomik kategorilerdeki amaca dayalı ikamelerden daha az tatmin edici olmaya yönlendirir.

Almanya ve Avusturya-Macaristan'da Birinci Dünya Savaşı sırasında, insanlar ersatz mallarının tüketiminden hastalığa yenik düştüler.

Avusturya'da "Viyana hastalığı" terimi, yetersiz beslenmenin tüberküloz salgınının bir nedenine bağlanmasından sonra ortaya çıktı (10.000 rapor edilen vaka) 

Almanya'da, Prenses Blücher 1916'da gripten muzdaripti ve bu, "ersatz hastalığından" muzdarip olduğunu düşündürdü. Yazıyordu ki: "Herkes otel yemeklerinde çok fazla kimyasal maddeden hasta hissediyor. Almanya'nın asla aç kalacağına inanmıyorum, ama önce bu ikamelerle zehirlenecek."

Ayrıca bakınız 

 Karıştırılan madde
 Kemer sıkma
 Backstop kaynakları
 Claytons, Avustralya ve Yeni Zelanda İngilizcesinde kullanılan bir kelime
 Sahte mal
 Giffen malı, yerine ikamesi olmayan ve fiyatlar ile birlikte talebin artmasına neden olan mal

Kaynakça 

Hayatta kalma
Taklit gıdalar
Mallar
Almanca deyişler
İncelenmemiş çeviri içeren sayfalar