barandinho/wikipedia_tr huggingface dataset:
Ç

Ç (küçük biçimi ç), Latin alfabesini temel alan sistemlerde kullanılan bir harftir. Arnavutça, Azerice, Kurmançça, Tatarca, Türkçe, Türkmence ve Zazaca gibi dillerin alfabelerinde yer alır. Bunun dışında Fransızca, Katalanca ve Portekizce gibi dillerde C harfinin değişkesi olarak da kullanılır.Romans dillerinde c harfi, ince ve kalın ünlülerden sonra 2 farklı telaffuza sahip olacak şekilde evrilmiştir. Fransızca, Portekizce ve Katalanca gibi birtakım dillerde C harfi, İ ve E ünlülerinden önce /s/, diğer ortamlarda /k/ sesini temsil etmektedir. Bu dillerde, /s/ sesi İ veya E dışında bir yerde olması gerektiğinde bazen Ç harfiyle gösterilir.1910 yılında tasarlanan Arnavut alfabesi, /t͡ʃ/ sesini göstermek için bu harfi kullanmıştır. 1926 yılında SSCB'de oluşturulan Ortak Türk Alfabesine ve 1928 yılında Harf İnkılâbı ile Türk Alfabesine yayılmıştır. Bundan dolayı:dillerinde kullanılmaktadır. Ayrıca yeni Kazak Latin Alfabesi için de bu harfin benzer /tɕ/ sesini temsil etmesi öngörülmüştür.
ÇBS

Çbs Boya A.Ş (sık kullanılan adıyla Çbs) İstanbul'da kurulmuş başta boya olmak üzere kimya sektöründe faaliyet gösteren şirket. Şirketin ismi Çavuşoğlu Boya Sanayi 'nin baş harflerinden gelmektedir.1943 yılında Şaban, Recep ve Abdülkadir Çavuşoğlu kardeşler tarafından boya ürünleri satan bir küçük bir işletme olarak İstanbul'da kuruldu.  1953 yılında ise boya üretimi için yine İstanbul Alibeyköy'de üretime başladı. 1962 yılında dünyanın en büyük boya üreticilerinden ICI ile lisans anlaşması imzalayarak otomotiv boyaları üretmeye başladı. 1971 yılında Alman mürekkep üreticisi Hostmann-Steinberg ile mürekkep sektörüne girdi. 90'lı yıllardan itibaren ise Japonya'nın en büyük boya şirketlerinden Nippon Paint ile Türkiye'de bulunan otomobil fabrikalarına boya ikmaline başladı.  Çbs Boya, 2011 yılında iflas eden ve 10'dan fazla şirketin bağlı olduğu ÇBS Holding'in ana şirketi konumundaydı.Özellikle Türkiye boya pazarından faaliyet gösteren şirket dokoratif, sanayi, otomotiv, ahşap boyaları ve mürekkep üretiminde birçok alt markaya ve şirkete sahiptir.
ÇEVKO

Çevre Koruma Ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı veya kısaltılmış adıyla ÇEVKO, İstanbul'da yerleşik bir sivil toplum kuruluşudur.1 Kasım 1991 tarihinde kurulan vakıf; ambalaj atıklarının geri kazanımında Türkiye'nin önde gelen yetkilendirilmiş kuruluşu olarak kalmak vizyonunu öngörmektedir.Çevre ve Orman Bakanlığı’nın 31.03.2005 tarihli kararı ile, her çeşit ambalaj atığının geri kazanımı konusunda yetkilendirilmiş Kuruluştur.Çevko; cam, metal, plastik ve kâğıt/karton türü evsel nitelikli ambalaj atıklarının değerlendirilmesi için sağlıklı, temiz ve ülke gerçeklerine uygun bir geri kazanım sistemi oluşturulmasında temel unsurların bu atıkların kaynağında ayrı toplanması, geri dönüşüm sanayi ve kapasitesinin yaratılması ve tüketici eğitimi ve katılımının sağlanması gerekliliğine inanarak bu doğrultuda etkinlikler hedefliyor.İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Balıkesir, Antalya, Manisa, Gaziantep ve Muğla gibi illerde belediyelerle işbirliği içinde evlerden ve işyerlerinden mavi geri dönüşüm (geri kazanım) poşetleriyle toplama ve iç/dış mekan geri kazanım kumbaralarıyla toplama yöntemiyle ambalajların geri kazandırılması uygulamaları yapıldı.2005 yılında, piyasaya sürdüğü toplam ambalaj miktarı yaklaşık 600 bin ton’a ulaşan 245 ekonomik işletmenin, geri kazanım yükümlülüğünü 2005 yılında yetkilendirilmiş kuruluş ÇEVKO’ya devretmesi sağlandı.Malzeme tipine göre ÇEVKO’nun üstlendiği geri kazanım yükümlülüğü ve belgelendirdiği geri kazanım miktarları, yönetmeliğin gösterdiği hedeflerin üzerinde gerçekleştirilmiş, 190 bin ton’a ulaşan ambalaj geri kazandırılmıştır.Öğrencilere yönelik eğitim, tanıtım ve bilinçlendirme etkinlikleri düzenlendi. Okullar, iç mekan ve bahçe için özel olarak tasarlanmış geri kazanım kumbaralarıyla donatıldı.İstanbul Valiliği Çevre Eğitim Projesi (ÇEP kapsamında, İstanbul İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, İl Milli Eğitim Müdürlüğü ve Büyükşehir Belediyesi işbirliğiyle İstanbul’da tüm ilköğretim okulları ve liselere yönelik Çepeçevre İstanbul – 1. Erguvan Çevre Ödülleri Yarışması düzenlenerek 1,5 milyon öğrenciye ulaşıldı.Yerel yönetimler dışında üretici firmalarla lisans anlaşmaları yapılarak, ambalaj atıklarının geri kazanımı için Yeşil Nokta işaretinin ambalajlara yerleştirilmesi sağlandı.0800 261 64 10 numaralı ücretsiz aranabilen telefonla Çevre ve Orman Bakanlığı’na yapılacak bildirimlerin kapsamından, ambalajların işaretlenmesine ilişkin gelişmelere, değişen geri kazanım oranlarından depozito uygulamasındaki son duruma kadar ekonomik işletmeleri ilgilendiren temel konularda, mesai günleri 09:00-18:00 saatleri arasında bilgilendirme hizmeti verilmeye başlandı.Web sitesinde Ekogenç sayfası açılarak, animasyon ve çeşitli yollarla eğitim ve bilinçlendirme çalışması yapıldı.İzmir’de devam eden “Ambalaj Atıklarının Kaynağında Ayrı Toplanması” projesi kapsamında İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı 56 belediye ile ÇEVKO Vakfı arasında protokol imzalandı. Protokole lisanslı 10 firma destek verdi.
ÇGYD Yılın Çocuk Kitabı Ödülü

ÇGYD Yılın Çocuk Kitabı Ödülü, Uluslararası Çocuk Kitapları Kurulu'nun (IBBY)(:en:International Board on Books for Young People) üyesi olan Çocuk ve Gençlik Yayınları Derneği (ÇGYD) tarafından her yıl en iyi Türkçe çocuk romanı ya da öykü kitabına verilmekte olan edebiyat ödülü. ÇGYD her yıl, ilk baskısı bir önceki yıl yapılan kitapları ödüllendirmektedir. Ödüller her yılın sonbaharında açıklanmakta, ödül töreni  İstanbul Kitap Fuarı’nda yapılmaktadır.
ÇSKA Pomir

Kulüp, Tacikistan'ın başkenti Duşanbe'de, 1950 yılında kurulmüştur. Tacikistan'ın en üst ligi olan Tacik Ligi'nde mücadele etmektedir. Maçlarını ise 30.000 kişilik Pamir Stadı'nda oynamaktadır.
Ça-Ça-Ça

Cha-cha-cha (ya da okunuşuyla ça-ça-ça), Küba kökenli bir Latin Amerika dans ve müzik türüdür. Ça-ça-ça müziği ilk kez 1953’te Kübalı viyolonist ve besteci Enrique Jorrin tarafından ortaya konulmuştur. Bu dansın adı chachachá olarak da yazılır. Ritmi danzon dansındaki dördüncü vuruşa değişiklik getirilerek elde edilmiştir.
Çaa göl (il)

Çaa-Höl (Yeni Göl) İli (Tuva Türkçesi: Чаа-Хөл кожуун / Çaa-Höl kojuun) —  Tuva Cumhuriyetinde 17 idari bölgeden biridir.Çaa-Höl kojuun, sözünün anlamı bölük halinde şöyledir. Çaa, yeni anlamına gelir, Türkçe kökenlidir. Bilindiği üzere Eski Türkçedeki Y ile başlayan kelimeler zamanla değişikliğe uğrayıp Tuva ve Hakasya dolaylarında Ç olarak söylenegelmiştir. Höl , göl anlamına gelir, Türkçe kökenlidir. Eski Türkçedeki ince sözlerin başında kullanılan K sesi Türkiye, Azerbaycan, Türkmenistan gibi Batı Türkleri'nde G ile başlarken Tuva'da H olarak değişime uğramıştır (Misal: Köl| göl / höl; ). Kojuun ise bölgelik yönetim merkezi anlamında kullanılır, Türkçe kökenli bir söz değildir.Çaa Göl(il) toprak olarak 290.310 hektarlık bir alanı kaplar. İdari yönetim olarak bölge 1992 yılında kurulmuştur.  Çaa-Höl, Şançı, Ak-Turug, Kızıl-Dag olarak 4 küçük yönetim merkezine ayrılır. Bölgenin kuzeydoğusunda Krasnoyarsk bölgesi sınırları vardır.Bölge yönetimde ilk olarak 1941 yılında kurulmuştur . Fakat 1961 yılında kaldırılıp Ulug-Hem (il)'e bağlanmıştır. 1992 yılında tekrar düzenlenip ayrı bir yönetim olmuştur.Bölge nüfusu 7800 kişidir. Nüfus Sayan-Şuşen barajı dolayısı ile eski yerden taşınıp Çaa Göl'ün sağ tarafına yerleşmiştir.Tarım ve hayvancılık odaklı bir ekonomi vardır. Rusya Federasyonu, Türk topluluklarının bilimde teknolojide gelişmesini istemeyip özellikle hayvancılık alanına ekonomik bir yönlendirme politikası vardır.
Çaa-Höl

Çaa-Höl  veya Çaa Çaa-Höl(anlamı: Yeni Çaa-Höl) (Tıva Türkçesi: Чаа Чаа-Хөл) —  Tıva Cumhuriyeti'nin Yenigöl bölgesinin yönetim merkezi, kasaba.1887 yılında kurulmuştur. (Belotsarska şehri kurulana kadar) Tıva ülkesinin yani Tandı Uranhay'ın ticari merkezi olmuştur. 1941—1961 yıllarında Çaa-Höl kojununun merkezidir.Ulug-Hem denilen Yenisey akarsuyunda baraj çalışması başlayınca (Sayan-Şuşenski barajı) Çaa-Höl sakinleri ve yanında duran Ürbün, Kaşpal köyleri halkı Bedik-Havak adlı yere göçmüşlerdir.  1974 yılında yeniden oluşturulan Yeni Çaa-Höl (Çaa Çaa-Höl) oluşturulmuştur.
Çaa-Suur (sum)

Çaa-Suur sumu (Tuva Türkçesi:Чаа-Суур сумузу) —  Tuva Cumhuriyeti'nde Övür kojuununa bağlı kırsal yerleşim statüsünde bir belediye idari birimidir. Sınır bölgesinde yer almaktadır.Belde anlamında sumu  sözü kullanılmaktadır. Tıva'da köy ve kasaba türü yerleşimler için ködee suur denilmektedir. İlçe, belediye, belde türüne karşılık olarak ise sum, rayon adlandırmaları kullanılır.Tıva'da eski dönemlerden kalma idari birim adları halen kullanılmaktadır. Eskiden bu adlandırmalar şöyle idi.Şimdi Tıva Cumhuriyeti'nde idari bölge birimleri ve belediyeleri (kırsal yerleşim statüsünde) sumu, sumon olarak  adlandırılıyor.Çaa-Suur sumu 1974 yılında tekrar kuruldu. Mеzil-ооl Tülüş, Sеvеñ-ооl Tülüş, Mаgаjık Şаrаp оglu Tülüş, Kızıl-ооl Sеndijik оglu Tülüş, Аrаgаçı Dоzunçuk оglu Kırgıs, Biçеjik Tülüş оglu Biçеjik, Kеçil-ооl Tülüş оglu Kеçil-ооl, Sunduy Dоrbuy оglu Tülüş ilk evleri köyde kuran kişilerdir. Bunların başkanı da Dоñgаk Hоrаgаy idi.Sumuya 1949 yılında «Sovyet Tıva'nın 5 yıl Oyu» kolektif çiftliği kuruldu. Bu beldenin ilk kolhozudur. Bu kolhozun başkanı Stepan Şogjap oglu Konçuk (bazı belgelerde Stepan Badı-Tömür oglu Konçuk geçer) idi. 1967 yılında «Sovyet Tıva'nın 5 yıl oyu» adlı kolhoz «Torgalıg» kolhoz ile birleşmiştir.1990 yılı Nisan ayında «Ertinelig» sovhoz kuruldu. İlk müdürü Dalay-ool Kırgıs oglu Aragaçı oldu. 1995 yılı 1 Haziran'dan başlayıp 6 kooperatif kuruldu: Çaylag-Hem, Kadıy-Bajı, Ezirlig, Dörgün, İrbitey-1, Salgal.1941 yılında 4 yıllık ilkokul Dus-Dag sumunda açıldı. Bu okulun müdürü  bilinen Tıva yazarı Begzi Oday-Sürün oglu Dongak olmuştur.1974 yılında Çaa-Suur sumu yeniden kurulmuştur. İlk başkanı Dambajık Dospan oglu Tumat olmuş yazı işlerinde ise Sengiijal (Sengii) Sevek oglu Serembil çalışmıştır.Tıva'nın güney yönünde Moğol yurdu ile sınırlanan Övür kojuununun doğu tarafında Sarıg-Höl ve Dus-Dag sumularının ortasında durur.Nüfusa sahip olmayan yer adları: Ak-Haya, Bayza, Bert-Şaaraş, Büüze, Dalay-Bajı, Dorgun, Dus-Dag, İrbitey, İrbitey-Uju, İştii-Bel, İştii-Bel-1, İştii Bel-2, Kadıy-Bajı, Kara-Kojagar, Kattag-Kara-Sug, Kök-Sayır-Bajı, Kuy-Ödek, Kurjaangı, Kuu-Dag-Uju, Kızıl-Haya, Ovaalıg-Şat, Orgu, Orgu-Şol, Sarıg-Uya, Sug-Bajı, Sug-Şadı, Hadın-Çarık, Hün-Körbes, Çangıs-Dıt, Çangıs-Terek, Çinge-Dorgun, Çinge-Sayır, Şoluk-Hovu.Gazete «Şın»: 2014 yılı. Ağustos 12, №99 (18526); рубрика «Töreen çurtun töögüp berem - Төрээн чуртуң төөгүп берем»: «Irda kirgen Çaa-Suurum- Ырда кирген Чаа-Суурум», авт.: Lüdmila Tülüş - Людмила Тюлюш, s. 6.
Çaahöl (akarsu)

Çaahöl akarsuyu (Tıva dil: Чаа-Хөл Хем, Çaa-Höl Hem, anlamı: Yenigöl akarsuyu)-  Güney Sibirya'da Tıva Cumhuriyeti  Yenigöl ilinde küçük bir akarsu.Akarsuyun toplam uzunluğu  90 km. Drenaj havzası alanı   1730 km². Bu ağızdan itibaren 3315 km Yenisey akmaktadır.
Çabahar

Eyaletin Çabahar şehristanı'nın yönetim merkezi olan şehrin 2006 yılı resmi nüfusu 71.070 kişi ve 13.837 hanedir.Eski adı 'Bender Beheşti' olan kent, İran'ın Umman Körfezi ve Mekran kıyısı üzerindeki en önemli limanıdır. Kentin limanı İran hükûmetince Serbest Bölge ilan edilmiştir ki bu kentin ve limanının uluslararası önemini daha da arttırmıştır.Kentte 15 Aralık 2010 tarihinde, İmam Hüseyin Camisi yakınlarında Kerbela şehitleri'nin yas törenlerine katılan halka karşı, -İran hükûmetinin açıklamasına göre- Cundullah örgütü mensubu iki intihar eylemcisi tarafından bombalı saldırı düzenlenmiştir.İki eylemciden sadece biri taşıdığı bombayı patlatabilmiş, diğeri kent polisi tarafından vurularak öldürülmüştür. Terör saldırısında 38 kişi ölmüş, 50'den fazla kişi de yaralanmıştır.Cundullah örgütü, İran hükûmetince terörist bir örgüt olarak ilan edilmiş ve şiiliği resmi din kabul eden İran'da Sünnilerin yoğun olarak yaşadığı Sistan ve Belucistan Eyaleti'nde etkin olan bir örgüttür. Haziran 2010'da örgüt lideri Abdulmalik Rigi yakalanarak idam edilmiş, örgüt bu idamın intikamını alacağını İran medyasına açıklamıştır.
Çabahar şehristanı

Çabahar şehristanı (Farsça: شهرستان چابهار), İran'nde Sistan ve Belucistan Eyaleti'nin 14 şehristanından birisidir.Şehristanın 2006 yılı toplam nüfusu 214.017 kişi ve 41.532 hanedir. Yönetim merkezi aynı isimli Çabahar şehridir.
Çabani Meydan Muharebesi

Çabani Muharebesi ya da Çabani Meydan Muharebesi (Azerice: Cabanı döyüşü) - Şirvan şahı I. Farruh Yasar ile Safevi şeyhi Şah İsmail arasında Ekim 1501'de, günümüzde Azerbaycan sınırları içinde olan Şamahı şehri yakınında yer alan Çabani Ovası'nda yapılan savaş. Muharebe Safevi ordusu'nun kesin zaferiyle sonuçlandı.İsmail Safevi Anadolu'da kendisine taraftar topladıkdan sonra Erzincan'da düzenlenen toplantıda Safevilerin kalıtsal düşmanı Şirvanşah Farruh Yasar'la savaşa başlamak için karar alındı ve 1500 yılında Farruh Yasara karşı yaklaşık 7 bin taraftarı ile saldırıya geçti.Ordunun Emir Bayram Han Karamanlı önderliğinde Tekeli ve Zülkadir aşiretlerinden olan savaşçılardan oluşan öncü ekibi "Koyun ölümü" denilen yerde Kura nehri'ni geçmeliydi. Fakat emir nehri geçmeyi olanaksız buldu. Buraya gelen İsmail ilk olarak atın üzerinde yüzerek karşı kıyıya çıktı ve ardından tüm Kızılbaş ordusu nehri geçerek Şamahı'ya doğru ilerledi.Bu arada İsmail'in karşısına çıkan Şeki hakiminin orduları püskürtüldü. Şirvanşah Şamahı'dan çıkarak iyi takviye edilmiş Kabala kalesine gitmişti. Şamahı'da nüfusun şehirden kaçmasını önlemek ve onların güvenliğini sağlamak amacıyla İsmail adamlarından Kulu beyi Şamahı'ya gönderdi. Fakat İsmail Şamahı'ya girdiğinde, tüm nüfus şehri terk ederek dağlarda gizlenmişdi.Birkaç gün Şamahı'da duran İsmail Şirvanşahın kendi birlikleri ile Buğurt kalesinin yakınındaki ormanda kamp saldığını öğrendi. İsmail düşmanı takip etmeye karar verdi, ama onu aynı yerde bulmadı. Şamahı'nın işgali haberini alan Farruh Yasar Gülistan kalesine çekilmeye karar verdi. Fakat o, bu kaleye ulaşamadı, İsmail askerlerle beraber Çabani denilen yerde onu karşıladı.İsmail 7 binlik süvari ile 20 bin atlı ve askeri nizamla dizilmiş 6 bin piyadesi olan Farruh Yasar'ın birliklerini perişan etti, Şirvanşah kendisi ise kaçtı. Şirvanşah birliklerinin salim kalmış bölümleri Gülistan kalesine çekildi. Kızılbaşlar ganimet olarak bir hayli emlak ve sığır ele geçirdiler. Onlar öldürülenlerin kafalarından kale yaptılar.Şirvanşah atla Buğurt kalesine doğru kaçmaya başladı. Fakat Kızılbaş grubu Gülistan kalesinin yakınında onu durdurdu. Lala Hüseyin Bey'in mirahuru Şahgeldi ağa yüzden tanımadığı Şirvanşahı attan çekip salmış ve başını keserek İsmail'e getirmiştir. Esir Şirvanlılar Farruh Yasar'ın cesedini tanıyıp onu gömdüler.  Farruh Yasar mağlup edilerek helak olduktan ve Şamahı alındıktan sonra İsmail babasının ve dedesinin öcünü almak için tuttuğu tüm esirleri öldürttü.
Çabaş (dağ)

Çabaş dağı (Rusça: Джебашский хребет, Jebaşkiy hrebet), Tuva Cumhuriyeti'nin  Sütgöl bölgesi kuzeyinde ile  Hakasyanın güneydoğusunda dağ.Rusça Çebaş (Джебашский хребет, Çebaşskiy hrebet)  olarak söylenen söz Hakasya'da Çabaş olarak söylenmektedir. Aynı adla Çabaş akarsuyu da vardır. Hakasça'nın resmi şivesinde çabas sözü kullanılır. Çabas, sakin, yavaş, uysal, durgun, mutedil demektir.Tuva Cumhuriyeti'nin  Sütgöl bölgesi kuzeyinde ile  Hakasyanın güneydoğusundadır. Batı Sayanların kuzeyine düşen dağ dizmesidir.Dağın taş yapısında proterozoyik kayalardan şist, kuvarsit, mermer görülür. Uzunluğu — yaklaşık 80 km. Hakasya'nın güneydoğusundaki Krasnoyarsk krayı sınırına kadar devam eder. Çabaş dağını Hakasya'daki uzantısı Piy aymağı ve Taştıp aymağındadır.Tuva Cumhuriyeti'nde ise  Sütgöl bölgesi kuzeyindedir. Ortalama yüksekliği 1000–1500 m. arasıdır. En büyük yükseklik ise Tıva Cumhuriyeti alanındadır ki — 2179 m, Hakasya'daki en yüksek yer ise — 1958 m. (Karlıgan).Энциклопедия Республики Хакасия : [в 2 т.] / Правительство Респ. Хакасия; [науч.-ред. совет.: В. А. Кузьмин (пред.) и др.]. — Абакан : Поликор, 2007. Т. 1 : [А — Н]. — 2007. — 430, [2] с. : ил., портр. — Библиогр. в конце слов. ст. — С. 178.
Çabua Amirecibi

Çabua Amirecibi (Gürcüce:  მზეჭაბუკ "ჭაბუა" ამირეჯიბი / Mzeçabuk "Çabua" Amirecibi"; 18 Kasım 1921 –  12 Aralık 2013) Gürcü roman yazarı. Sovyet döneminde rejim muhalifi olması, başyapıtı Data Tutaşhia ve 15 yılını geçirdiği Sovyet hapishanelerindeki deneyimleriyle tanınır.Çabua Amirecibi, 18 Kasım 1921’de Tiflis’te doğdu. 1944’te, rejim karşıtı öğrenci örgütü "Beyaz Giorgi" (თეთრ გიორგი / tetri giorgi) üyesi olduğu gerekçesiyle tutuklandı ve 25 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Üç kez hapishaneden kaçan Amirecibi, 1959 yılında serbest bırakıldı. Ertesi yıl yazmaya başladı. 12 Aralık 2013'te doğduğu kentte yaşamını yitirdi.Çabua Amirecibi, Gora Mborgali (გორა მბორგალი, 1984-1994; gora mborgali [edebi olarak "çıldırmış" anlamına gelir]), Muhteşem Giorgi (გიორგი ბრწყინვალე, 2003; giorgi brtskinvale) adlı romanların, Yol (გზა, 1962; gza), Şota Amcanın Havuzu (ძია შოთას ბადია, 1965; dzia şotas badia) adlı öykü kitaplarının,  Bal Damlası (თაფლის წვეთი, 1968; taplis tsveti) adlı masal kitabının, çeşitli senaryoların, eleştirilerin yazarıdır.Yazarın başyapıtı olan Data Tutaşhia (დათა თუთაშხია, 1973-75, 2 cilt; data tutaşhia) pek çok dile çevrilmiştir. Roman, 1977 yılında, Gizo Gabeskiria ve Giga Lortkipanidze tarafından aynı adla sinemaya uyarlanmıştır.
Çabukauri Bazilikası

Çabukauri Bazilikası (Gürcüce: ჭაბუკაურის ბაზილიკა) Doğu Gürcistan'ın Kaheti bölgesinde yer alan, harabe durumda bir Hristiyan kilisesidir. Nekresi tarihi yerleşim bölgesinde, Nekresi manastır kompleksinin yaklaşık 1.5 kilometre kuzeybatısında konumlanmıştır. 4 veya 5. yüzyıla tarihlenen üç koridorlu, büyük Çabukauri bazilikası, Gürcistan'daki en eski Hristiyan kilise yapılarından biridir. 1998 yılında ortaya çıkarılmıştır. Bazilika, Gürcistan'ın Ulusal Öneme Sahip Taşınmaz Kültür Anıtları listesine eklenmiştir.Çabukauri Bazilikası, 1998 yılında isimsiz bir arsada ortaya çıkarılmış, mimari ve arkeolojik özellikleri incelenerek 4. veya 5. yüzyıla tarihlenmiştir. Gürcistan'daki en büyük bazilika kiliselerinden birinin keşfi, Gürcistan'ın doğusundaki ilk kilise binalarının, tipik olarak küçük ve dar yapılar olduğu yönündeki eski varsayımı sorgulatmıştır. Başka bir büyük bazilika olan Doloçopi Kilisesi, 2012 yılında kuş uçuşu 4 km doğuda ortaya çıkarılmıştır. Her iki tapınağın da, bilinenden daha büyük bir Nekresi yerleşiminin parçası olduğu görülmektedir, ancak yazılı kaynakların bulunmaması ve alanı kaplayan yoğun bitki örtüsü nedeniyle, alanın büyüklüğü bilinmemektedir. Bu Hristiyanlık yapıları, bir Zerdüşt tapınağı olan, yakınlardaki Nekresi yangın tapınağı terk edildikten kısa bir süre sonra kurulmuştur. Çabukauri'yi keşfeden Nodar Bahtadze, bazilikayı, eski Orta Çağ Gürcü kroniklerinden bilinen, Nliresi'ndeki Kartli Kralı Trdat (r. 394-406) tarafından kurulan bir kilise olarak tanımlamaktadır. Kilisenin tasarımı, Bizans standartlarına göre yapılmıştır, ancak dörtgen sığınak ve parabemata gibi mimari detaylar, 4. yüzyılın sonlarına tarihlenen Sasani İmparatorluğu'daki kiliselerle benzerlikler göstermektedir: Hira, Ayn Şaia, ve Harg Kiliseleri.Çabukauri, 33.4 x 15 metre ölçülerinde üç nefli bir bazilikadır. Büyük kireçtaşı bloklardan, kızaklı taşlardan ve çakıldan yapılmıştır. Naos, beş çift dikdörtgen şekilli sütunlarla üç kısma bölünmüştür. Ana nefin güneydoğusuna dikdörtgen bir sunak yerleştirilmiştir. Sunak, her iki tarafta da pastoforiuma karşılık gelen küçük dikdörtgen odalarla çevrilidir. Binanın güney, batı ve kuzey cephelerinde birer tane olmak üzere üç girişi vardır. Ana nefin, kilisenin inşasından kısa bir süre sonra depremde hasar gördüğü anlaşılmaktadır, ve yapının kuzeydoğu parçasının bir kısmı yeni, daha küçük bir binanın güney koridoruna dönüştürülmüştür. Bu yeni kilise, daha büyük bir sentronu olan, iki at nalı şekilli apsiste sonlanmaktadır. Kilise, seramik, çini ve antefikslerle döşenmiş ahşap bir çatıya sahiptir. Alan boyunca bir dizi Orta Çağdan kalma sanduka mezar ortaya çıkarılmıştır. Kilise kalıntılarının içinde birçok çanak çömlek parçası ve iki özgün bronz gaz lambası bulunmuştur. Bazilikanın kuzeybatısında, yüksek kaliteli terakota seramik karo döşeme ile kaplanmış, işlevi bilinmeyen küçük bir apsisli yapı bulunmaktadır. Yapının duvarlarının bir zamanlar sıvalı ve kırmızıya boyanmış olduğuna dair bir gösterge vardır.
Çabukser

Eyaletin Rudser şehristanı'ndaki, Çabukser bahşı'nın yönetim merkezi olan şehrin 2006 yılı resmî nüfusu 7,891 kişi ve 2,270 hanedir.
Çabukser bahşı

Çabuksar bahşı (Farsça: بخش چابکسر‎), İran'ın Gilan Eyaleti'nde bulunan Rudsar şehristanı'nın 4 bahşından birisidir.
Çad Değişim ve Uyum Cephesi

Çad Değişim ve Uyum Cephesi () veya yaygın kısa kullanımıyla FACT, Mart 2016'da Çad'ın kuzeyindeki Tanua'da Mahamat Mahdi Ali tarafından Çad hükümetini devirmek amacıyla oluşturulan siyasi ve askeri bir organizasyondur. Demokrasi ve Kalkınma için Güçler Birliği'nden ayrılmış bir gruptur.  2021 yılında FACT lideri Ali, Çad Başkanı Idriss Déby'ye yönelik askeri operasyonlara hazırlandıklarını açıkladı. Grup, Déby'nin Nisan 2021'de cephe hattındaki birliklere komuta ederken öldürüldüğü olayların sorumlusu olarak görülmektedir.Haziran 2016'da, Cumhuriyetin Kurtuluşu için Askeri Komuta Konseyi (CCMSR) isimli bir grup FACT'tan ayrıldı.Aralık 2016'da Libya Ulusal Ordusu (LNA) güçleri, FACT güçlerini Jufra Bölgesinde iki kez bombaladı ve bir ölümle sonuçlandı. Daha sonra LNA, Libya ve Çad arasındaki sınırdaki FACT güçlerini bombaladı. FACT bir kişinin öldüğünü ve ikisinin yaralandığını iddia etti. Birkaç ay sonra Haziran 2017'de, Üçüncü Kuvvet, FACT ile ittifak halinde olan bir milis grubu, Jufra Bölgesini LNA'ya devretti. FACT'in, LNA ile zımni bir saldırmazlık paktı altında orada kalmasına izin verildi. Fransız gazeteci Jerome Tubiana, LNA'nın Rus birlikleriyle yaptığı işbirliği nedeniyle, FACT'ın bu dönemde Rus askeri müteahhit Wagner Group tarafından eğitildiğini iddia etti. LNA, FACT'in güçlerini birleştirmesini sağlamaya çalıştı, ancak FACT tarafsız kalmak istedi; Tarafsız kalmaları, yolları haydutlara ve teröristlere karşı koruma yeteneklerine zarar verdi.2017'den ekim 2018'e, FACT ve IŞİD güçleri arasında çatışmalar yaşandı. Bu çatışmalar, en az üç FACT militanının ve iki cihatçının ölümüyle sonuçlandı. Bir noktada FACT, LNA ile saldırmazlık anlaşması imzaladı.Çad cumhurbaşkanlığı seçimi günü olan 11 Nisan 2021 akşamı, FACT sandıkların kapanması sırasında Çad'ın kuzeyindeki bir Çad sınır karakoluna saldırdı. Karşılığında hükümet güçleri tarafından saldırıya uğradılar.17 Nisan 2021'de İngiliz hükümeti, FACT'tan iki silahlı konvoyun başkent N'Djamena'ya doğru ilerlediğini söyledi. Çad ordusu Kanem ilindeki bir FACT konvoyunu imha ettiklerini iddia ederken, bir diğeri Mao kasabasına yaklaşırken görüldü.20 Nisan 2021'de, Başkan Idriss Déby, 6. dönem için yeniden Başkan seçildikten bir hafta sonra, çatışmanın ön saflarında FACT silahlı saldırısı sonucu ölümcül şekilde yaralandı. Bir isyancı sözcüsü, Déby'nin, yaralarına yenik düştüğü başkent N'Djamena'ya götürülmeden önce Nokou kasabası yakınlarındaki Mele köyünde yaralandığını iddia etti. Merhum Cumhurbaşkanının oğlu General Mahamat Déby Itno , askeri cuntanın başı olarak geçici Cumhurbaşkanı ilan edildi.
Çad Futbol Federasyonu

Çad Futbol Federasyonu, Çad futbolunun yönetim organı. Çad millî futbol takımı ve diğer ulusal organizasyonlardan sorumludur.
Çad Gölü

Sularını çevresindeki nehirlerden alan Çad Gölü'nün dışarıya akıntısı yoktur. Mevsimlere göre değişen gölün yüzölçümü, yağmur mevsiminde 20.000 km²'yi aşar, sıcak aylarda ise 10.000 km²'nin altına düşer. Çad Gölü'nün kapladığı alan eskiye oranla günümüzde önemli ölçüde daralmıştır.Çok sayıda küçük adanın yer aldığı gölde timsah, suaygırı ve oldukça bol balık bulunur. Gölün su bitkileriyle kaplı kıyılarında çok sayıda su kuşu yaşar. Göl kıyısında yaşayan kabileler, balıkçılık ve avcılıkla geçinir.
Çad Ordusu

Çad ordusu, 4 Mayıs 2018 tarihinde yürürlüğe giren Çad Anayasası'nın 185. Maddesinde listelenen beş Savunma ve Güvenlik Kuvvetinden oluşmaktadır. Bunlar Ulusal Ordu (Kara Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri ve Ulusal Jandarma), Ulusal Polis, Ulusal ve Göçebe Muhafızlar (GNNT) ve Adli Polis.CIA World Factbook, Çad'ın askeri bütçesinin 2006 itibarıyla GSYİH'nın% 4,2'si olacağını tahmin ediyor.   . Ülkenin o zamanki GSYİH'si (7.095 milyar dolar) göz önüne alındığında, askeri harcamaların yaklaşık 300 milyon dolar olduğu tahmin ediliyordu. Ancak bu tahmin, Çad'daki İç Savaş'ın (2005-2010) sona ermesinden sonra Dünya Bankası'nın 2011 yılı için tahmin ettiği gibi% 2.0'a  düştü.
Çad arması

Armayı ülkenin bağımsızlığından on yıl sonra kullanmaya başlayan ülkede, armayı ilk kullanan o dönemki devlet başkanı François Tombalbaye olmuştur.Armanın orta kısmında yer alan kalkanda Çad Gölü'nü temsilen üç buçuk zigzag çubuk bulunmaktadır. Kalkanın üzerinde ufuktan doğan kızıl on dört ışınlı güneş bulunmakta olup, bu on dört ışın ülkenin bağımsızlığında var olan on dört bölgeyi temsil ederken, güneş ise bağımsızlık sonrası yeni bir başlangıcı simgelemektedir. Kalkan heraldik açıdan sağ tarafından ülkenin kuzey bölgelerinde var olan çöl ortamını temsilen bir keçi, heraldik açıdan sol tarafında ise ülkenin güney bölgelerindeki tropikal nemli ortamını temsilende kırmızı bir dile sahip aslan tarafından tutulmaktadır. Kalkanın alt kısmında devletin en yüksek nişanını temsilen bir nişan bulunmaktadır. Armanın en alt kısmında ise slogan bölümünde ise ülkenin resmi dili olan Fransızca Birlik, Çalışma, İlerleme (UNITE TRAVAIL PROGRES) yazmaktadır. Hem bu sloganda yer alan her bir kelimenin yanında hem de kalkanı tutan keçi ile aslanın gövdesinde ucu yukarıya bakan kırmızı ok işareti bulunmakta olup, bu ok işaretleri de tıpkı güneş gibi bağımsızlık sonrası ülke için başlayan geleceğe umutla bakılan, siyasi ve ekonomik olarak yeni süreci ifade etmektedir.
Çad bayrağı

Çad bayrağı, günümüzde kullanılan hâli ile ilk olarak 1959 yılında Fransa'ya bağlı özerk bir bölge olduğunda kullanılmaya başlanmış, ülkenin 1960 yılında bağımsızlığını kazanması ile yeni ülkenin resmî bayrağı olarak göndere çekilmiştir.Bayrağı oluşturulurken Fransa bayrağı ve Pan-Afrika renkleri baz alınmış ve her iki bayrağı anımsatacak renkler yeni bayrakta kullanılmıştır.Bayrak dikey olarak bayrağı üç eşit parçaya bölen şeritlerden oluşmaktadır. Bu şeritler sırasıyla mavi, sarı ve kırmızı olarak sıralanmaktadır. Bayrağın göndere çekilen tarafta bulunan mavi renk açık gökyüzünü, umudu ve ülkenin güney bölgelerini temsil ederken, orta şeride rengini veren sarı güneşi ve ülkenin kuzey bölgesinde bulunan çölleri, dalgalanan tarafta bulunan kırmızı renk ise ilerlemeyi, birliği ve Çad halkının ülkesi için ölüme hazır olduğu ifade etmektedir.Çad bayrağı, 1989 yılında devrim neticesinde sosyalist devlet armasını bayrağından çıkardıktan sonra ortaya çıkan Romanya bayrağı ile neredeyse birebir örtüşmektedir. Renklerin sırası, bayrak oranı eşit olan her iki ülke bayrağını ayırt eden tek ve ilk bakışta görülemeyecek kadar ufak olan farkı ise mavi renginin tonudur. Çad bayrağında kullanılan mavi ton, Romanya bayrağında kullanılan maviye göre biraz daha koyu bir tondadır. Romanya bayrağının dışında Moldova bayrağı ve Andorra bayrağı da aynı renkleri aynı sıralama ile kullanmakta olup, bu ülkeler ayrıca orta şeritte devlet armalarını bulundurmaktadırlar.Bu ülkenin bayrağındaki mavi çivit mavisidir.
Çad başbakanları listesi

Çad başbakanı, Afrika ülkesi Çad'ın bağımsızlığını kazandığı 1960 yılından sonra hükûmetin başında yer alan kişi olarak bu makama getirilen kişiye verilen unvandır.
Çad demografisi

Göç endeksi (yıl içinde ülkeye göç eden kişiler ile ülkeden göç edenler arasındaki fark): -3,54 göçmen / 1000 nüfus. (İnceleme 2014)
Çad devlet başkanları listesi

Çad devlet başkanı, Afrika ülkesi Çad'ın bağımsızlığını kazandığı 1960 yılından bu yana ülkenin en üst makamında yer alan kişiye verilen unvandır. Ülkede bu görevde bulunan kişilerin listesi şu şekildedir:
Çad dilleri

Çad dilleri, Kuzey Nijerya, Güney Nijer, Çad, Güney Orta Afrika Cumhuriyeti ve Kuzey Kamerun'un yer aldığı Sahel’in bazı bölgelerinde konuşulan ve 150 dili içeren Afro-Asyatik dil ailesinin bir koludur. En çok konuşulan Çad dili Hausaca, bir lingua franca olarak Batı Afrika'nın doğusunda kalan iç bölgelerde konuşulmaktadır.Newman (1977), dilleri daha sonraki tüm kaynaklarda da kabul edilmiş dört gruba ayırmıştır. Bununla birlikte,dil grubunun alt dallanması bu kadar sağlam olmamıştır; Örneğin Blench (2006), Doğu Çad dillerinin sadece A/B çatallanmasını kabul etmektedir.Kuzey Kamerun bölgesindeki Çad dilleri konuşan grupların  üzerinde yapılmış çeşitli modern genetik çalışmalar, bu popülasyonlarda Y-Kromozomu Haplogrup R1b'nin, özellikle R1b'nin R-V88 varyantının, yüksek frekanslarda bulunduğunu gözlemlemiştir. Bu haplogrup Batı Avrasya'nın bazı bölgelerinde yaygın ancak Afrika'da nadir görülür. Cruciani ve diğ. (2010) bu nedenle, Holosen ortasında (~ 7.000 yıl önce) Proto-Çad dilleri konuşmacılarının, Levant'tan Orta Sahra'ya ve oradan Çad Havzası'na yerleştiğini önermektedir.Çad dilleri, Songhay veya Maban şubelerinden dile geçmiş birçok Nil-Sahara dilleri kökenli sözcük içerir. Bu durum, Çad dilli konuşurları batıya doğru göç ederken, Çad dilleri ile Nil-Sahara dilleri konuşurları arasında gerçekleşmiş erken temasın varlığına kanıt oluşturur.Lukas, Johannes (1936) 'The linguistic situation in the Lake Chad area in Central Africa.' Africa, 9, 332–349.Newman, Paul and Ma, Roxana (1966) 'Comparative Chadic: phonology and lexicon.' Journal of African Languages, 5, 218–251.Newman, Paul (1977) 'Chadic classification and reconstructions.' Afroasiatic Linguistics 5, 1, 1–42.Newman, Paul (1978) 'Chado-Hamitic 'adieu': new thoughts on Chadic language classification', in Fronzaroli, Pelio (ed.), Atti del Secondo Congresso Internazionale di Linguistica Camito-Semitica. Florence: Instituto de Linguistica e di Lingue Orientali, Università di Firenze, 389–397.Newman, Paul (1980) The Classification of Chadic within Afroasiatic. Leiden: Universitaire Pers Leiden.Schuh, Russell (2003) 'Chadic overview', in M. Lionel Bender, Gabor Takacs, and David L. Appleyard (eds.), Selected Comparative-Historical Afrasian Linguistic Studies in Memory of Igor M. Diakonoff, LINCOM Europa, 55–60.
Çad pasaportu

Çad pasaportu Çad vatandaşlarına yurt dışı seyahatleri için verilen belgedir. Çad Pasaportu Fransızca, İngilizce ve Arapça olarak üç dilde yazılmıştır.Henley Vize Kısıtlamaları Endeksi'nin 2016 Raporu'na göre Çad vatandaşları sınır kapısında vize alarak veya vizesiz 49 ülkeye seyahat edebilirler. Bu sayede Çad vatandaşları Dünya'da seyahat özgürlüğü açısından 90. sırada yer almaktadır.
Çad İç Savaşı (2005-2010)

Günümüze en yakın Çad İç Savaşı 2005 yılının aralık ayında başlamıştır. Fransa'dan bağımsızlığını ilan ettiğinden beri Çad, kuzeydeki Müslümanlar ile güneydeki Hristiyanlar arasında savaşlara sahne oldu. Bunun sonucu olarak başkanlık mevkii ve liderlik görevi Müslümanlar ile Hristiyanlar arasında sürüklendi. Bir taraf güç kazandığında diğer taraf silahlanıp ona karşı savaş çıkartmaya başlıyordu.Eski sömürge gücü Fransa, Çad'ın kuzeydeki komşusu Libya birçok kez iç savaşa dahil oldular. 1990'ların ortalarında savaş durduruldu ve 1996'da Idriss Déby isimli bir kuzeyli, Çad'ın ilk demokratik yollarla seçilen başkanı oldu.1998 yılında Déby'nin eski savunma bakanı Youssouf Togoimi tarafından yönetilen isyan, kuzeyde başladı. 2002'de Libya'nın sunduğu barış teklifi çatışmaları durdurmakta başarısız oldu. 2003'te Çad'ın komşusu Sudan'daki Darfur bölgesindeki çatışmalar Çad'a sızdırıldı. Sudan'daki mültecilere Çad'dan kaçmaya çalışan siviller de katıldı. Çad'lı isyancıların Sudan hükûmetinden silah yardımı aldığı açıktı. Aynı zamanda Sudan'lı isyancılar da Çad hükûmetinden silah yardımı alyordu. Şubat 2008'de üç grup Çad'ın başkenti N'Djamena şehrine bir saldırı yaptılar. Başkanlık sarayını ele geçiremeden yaptıkları saldırı başarısız oldu ve hızlıca püskürtüldü. Fransa Çad hükûmetine destek olmak için asker yolladı. İsyankarların çoğu Idriss Déby'nin eski müttefiklerinden idi. Onu kendi kabilelerinin üyelerine karşı yolsuzlukla suçladılar.
Çad'da COVID-19 pandemisi

Çad'da COVID-19 pandemisi, devam eden küresel koronavirüs hastalığı 2019 (COVID-19) viral pandemisinin bir parçasıdır. Kamerun'dan Çad'a seyahat eden bir Fas vatandaşının testinin pozitif çıkmasıyla virüsün 19 Mart 2020'de Çad'a ulaştığı doğrulandı.12 Ocak 2020'de Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 31 Aralık 2019'de Vuhan şehrindeki bir grup insanda yeni bir koronavirüsün solunum hastalıklarına neden olduğunu doğruladı. Dünya Sağlık Örgütü tarafından 30 Ocak 2020'de Uluslararası Halk Sağlığı Acil Durumu ilan edildi ve 11 Mart'ta bir pandemi olarak kabul edildi.
Çad'da LGBT hakları

Çad'da lezbiyen, gey, biseksüel ve trans (LGBT) bireyler, LGBT olmayan sakinlerin uğramadığı yasal zorluklarla karşılaşmaktadır. Ülkede hem erkekler hem de kadınlar arası hemcins cinsel ilişkileri yasadışıdır. Yeni ceza kanununun Ağustos 2017'de yürürlüğe girmesinden önce, yetişkinler arası hemcins cinsel ilişkileri hiçbir zaman cezaya tabi bir suç olarak sayılmazdı. Cinsel yönelim veya cinsiyet kimliği temeliyle işlenen ayrımcılığa karşı hiç bir yasal korunma yoktur.2017 yılından beri hemcins cinsel ilişkileri Çad'da yasadışıdır. Bundan önce hemcins cinsel ilişkilerine karşı hiç yasal kısıtlama yok idi. 2014 yılında sunulan bir yasa tasarısı ("361bis" nolu madde taslağı), katılımcıların rızasıyla gerçekleşmiş hemcins cinsel ilişkilerini 20 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırmayı amaçlıyor idi. 12 Aralık 2016 tarihinde , hem erkekler hem de kadınlar arası hemcins cinsel ilişkilerini cezalandıran fakat karşılıklı rıza gösteren yetişkinler arasındaki cinsel ilişkileri kabahat suçu olarak sınıflandıran güncellenmiş bir ceza kanununu 111 destek ve 1 karşı oyu (ve 4 çekimser oy) ile onayladı. 8 Mayıs 2017 tarihinde yeni ceza kanunu, Devlet Başkanı Idriss Déby'nin onayıyla yürürlüğe girdi.Eski Başbakan , bu yasayı desteklemekte dinî bir motivasyona sahip olduğunu paylaştı: "Eşcinsellik tüm dinlerde kınanır. Sırf Batılılar şöyle ya da böyle söylemiş diye Tanrı'nın kendisi bile reddettiği bir şeyi affetmek zorunda değiliz." Emperyalist dönemden önce Çad'ın İslamî kanunlar ile yönetilmiş olmasına rağmen, Koumakoye'nin bu yorumu, homofobinin ancak sömürge döneminde Çad'a getirildiğini savunan LGBT tarihçileri tarafından eleştirildi. Bu tarihçilere göre, Avrupalıların varışından önce eşcinselliğin yaygın ve kabul gören bir fenomen idi. ABD merkezli  merkezi, bu yasanın hem eşcinsel yaşam tarzları ve politikanın görünürlüğü ve girişkenliğinde bir artışa karşı bir tepki hem de köktendinci Hristiyanların sürdürdüğü faaliyetlerin etkisiyle Afrika çapında artış görmüş homofobiyle bağlantılı olduğunu savunarak yasanın uygulanmaması yönünde Çad Devlet Başkanı'na yönelik çağrıda bulundu. Eşcinsel karşıtı kampanyaların ABD merkezli Evanjekalist kiliseler tarafından finansmanlığı, köktendinci Hristiyanların faaliyetleri arasındadır.Ceza Kanunu'nun cinsel suçlara ilişkin VII. başlığı altındaki "Namusa karşı diğer suçlar" adlı II. bölümde yer alan metin şu şekildedir:Madde 354. Hemcinsiyle cinsel ilişkiye giren insanlar, üç aydan iki yıla kadar hapis ve  ilâ  frank değerinde para cezasına çarptırılabilir.Ceza Kanunu'nun çocuk şahsı ve statüsüne karşı suçlara ilişkin VIII. başlığı altındaki "Reşit olmayanlara karşı işlenmiş cinsel suçlar" adlı III. bölümde yer alan metin şu şekildedir:Madde 360. On sekiz (18) yaş altı bir insanla şiddet işlemeksizin cinsel ilişki sürdüren veya bu insana cinsel temas işleten biri birden (1) üç (3) yıla kadar hapis ve  ilâ  frank değerinde para cezasına çarptırılabilir.Ceza Kanunu'ndaki 350(i) nolu madde, kurbanın cinsel yönelimi nedeniyle tecavüz işlemiş suçlulara on yıldan yirmi yıla kadar hapis cezasının çarptırılmasını öngörür.
Çad'da İslam

İslam'ın Çad'daki en eski varlığı, soyundan gelenlerin günümüze kadar Çad Gölü bölgesinde yerleşik olarak bulunduğu Uqba ibn Nafi'ye kadar uzanmaktadır. On dördüncü yüzyılda doğudan büyük nüfusta Arap göçmenler gelmeye başladığında, bu inanç zaten iyice yerleşmişti. Çad'da İslamlaşma, İslam medeniyetinin siyasi sınırlarının ötesine yavaş yavaş yayılmasının etkisiyle kademeli olarak gerçekleşti.  Çadlı Müslümanların yüzde 48'i Sünni, yüzde 21'i Şii, yüzde 23'ü sadece Müslüman ve yüzde 4'ü Diğer olduğunu ifade etti.Çad'daki İslam, İslami Orta Çağ'ın büyük mistik hareketlerinden veya diğer ülkeleri etkileyen kökten dinci ayaklanmalardan pek etkilenmedi. Batı Afrikalı Müslüman tüccarlar ve hacılarla sürekli temas, Çadlı Müslümanların Tijaniyya tarikatıyla özdeşleşmelerinin nedeni olabilir. Benzer şekilde, 19. yüzyılın ortalarında, Libya'da, 1900'lü yıllarda Çad Gölü Havzası'ndaki ekonomik ve siyasi nüfuzdan yararlanan Senusiyye tarikatı kuruldu. Bazı Fransızların korktuğu, Senusi fanatiklerinin önderlik ettiği bir İslami canlanma hareketi, Evlad Süleyman Arapları ve doğu Tibesti'deki Toubou'larla sınırlı olan Çadlı taraftarların sayısı hiçbir zaman çok fazla olmadı.Çad'da yüksek İslami eğitim seyrektir ve bu nedenle ciddi İslam öğrencileri ve alimlerinin başka ülkelere seyahat etmesi gerekmektedir. Akademisyenler yurt dışına, Çadlıların El Ezher'e gittiği Hartum ve Kahire gibi yerlere seyahat ediyorlar.Çadlılar inancın beş sütununu ortodoks versiyondan farklı şekilde gözlemliyorlar. Hem halka açık hem de toplu ibadet haftada bir defadan fazla ve genellikle cami dışında yapılır. Çadlı Müslümanlar muhtemelen kuzey Nijerya'daki Hausalılara göre daha az hac ziyaretinde bulunuyorlar. Bazı Çadlı Müslümanlar Ramazan orucunu normalden daha sıkı takip ederken, bazıları gün içinde tükürüklerini yutmayı bile reddediyor.
Çad'ın bölgeleri

Çad, idari olarak 22 yönetim bölgesine (région) ayrılmıştır. Bu bölgeler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.Sila Bölgesi (eski iller; Djourf Al Ahmar Department and Sila Department) was split from Ouaddaï Region.
Çad'ın illeri

Çad, idari olarak 22 bölgeye (region), bu 22 bölge de 53 ile (department) ayrılmıştır. Bu iller bölgelerin alfabetik sıralamasına göre aşağıda listelenmiştir:
Çad'ın vize politikası

Vizeden muaf ülkelerden birinden gelinmediği sürece Çad ziyaretçileri Çad'ın dış temsilciliklerinden vize almak zorundadır.Benin, Komorlar, Cibuti, Mısır, Eritre, Gambiya, Gana, Gine, Gine-Bissau, Kenya, Liberya, Libya, Mali, Fas, Sao Tome ve Principe, Sierra Leone, Somali, Sudan ve Tunus vatandaşlarına verilen diplomatik pasaport hamilleri Çad için vize almaları gerekmez.Ağustos 2019'da Çad, eVisas'ı tanıtmak için bir plan duyurdu. Hükûmet, sistemi Eylül 2019'da başlatmayı planlıyor.Aynı veya üçüncü bir ülkeye ilk bağlantılı uçakla 48 saat içinde havalimanından ayrılmadan seyahatine devam eden yolculara vizesiz geçişe izin verilir.
Çad-Libya Savaşı

Çad-Libya Savaşı, 1978-1987 yılları arasında Libya ve müttefik Çad güçleri ile Fransa destekli Çad güçleri arasında meydana gelen bir savaştır.Libya, 1978'den itibaren Çad İç Savaşı'nın kuzey Çad'a yayılmasıyla başlayarak, Çad'ın iç işlerine karışmaya başladı. Libya lideri Muammer Kaddafi başlangıçta sömürge döneminin onaylanmamış bir antlaşması temelinde Libya'nın bir parçası olduğunu iddia ettiği Çad'ın en kuzeyindeki Avuzu Şeridi'ni ilhak etmeyi amaçladı. Çatışmalar, Çad'da 1978, 1979, 1980-1981 ve 1983-1987 yılları arasında gerçekleşen dört ayrı Libya'nın müdahalesiyle yaşandı. Savaşta Kaddafi, iç savaşa katılan birkaç grubun desteğini alırken, Libya karşıtı güçler ise, 1978, 1983 ve 1986 yıllarında Çad hükûmetini desteklemek için askeri olarak müdahale eden Fransız hükûmetinin desteğini aldı.Savaş, 1978'de Libya güçlerinin zırhlı araç, topçu ve hava desteği sağlaması ve keşif ile savaşın büyük kısmını üstlenen Çadlı müttefiklerinin piyade gücü ile kendini belirledi. Ancak 1986'da savaşın sonlarına doğru, Çad kuvvetlerinin çoğu Libya'nın kuzey Çad'ı işgaline karşı daha önce hiç görülmemiş bir birlik duygusu ile hareket etmeye başladıklarında durum tamamen değişti. Bu, Libya kuvvetlerini alıştıkları piyade birliklerinden mahrum bıraktı ve tam da kendilerini şu anda ABD, Zaire ve Fransa tarafından iyi bir şekilde tanksavar ve hava savunma füzeleri sağlanan hareketli bir orduyla karşı karşıya bulduklarında Libya'nın ateş gücündeki üstünlüğünü ortadan kaldırdı. Bunu, Libya kuvvetlerinin bozguna uğratılıp Çad'dan sürüldüğü ve çatışmaya son verdiği Toyota Savaşı izledi.11 Eylül 1987 tarihinde iç ve uluslararası baskılar sonucu Libya ve Çad arasında ateşkes imzalanmasıyla savaş sona erdi ve Kaddafi yönetimi Habré'yi Çad'ın meşru devlet başkanı olarak tanıdı.
Çad-Türkiye ilişkileri

Çad-Türkiye ilişkileri, Çad ile Türkiye arasındaki dış ilişkilerdir. Türkiye, 11 Ağustos 1960'ta Çad'ın bağımsızlığını tanımış ve 27 Ocak 1960'ta iki devlet arasında diplomatik ilişkiler kurulmuştur.Türkiye'nin Çad'la, özellikle de Kuzey Çad'la uzun süredir kültürel, etnik ve dini bağları vardı. 1980'ler ve 1990'lar boyunca, hem Türkiye'nin hem de Çad'ın 1980'lerde Batı yanlısı dış politikası, komünizmin yayılmasının dünya için bir tehdit oluşturduğu inancında birleşti.1980'lerde ve 1990'larda, Türkiye ve Çad'ın ekonomik bağları sınırlıydı ancak 1990'ların başındaki kuraklık, tarım, tıbbi ve teknik malzemeler de dahil olmak üzere Çad'a Türk yardımını getirdi.Çad'ın kara ile çevrili durumu ve sınırlı hava taşımacılığı hizmeti nedeniyle ilişkiler 2010'ların başına kadar sınırlıydı. Türkiye ve Çad büyükelçiliklerinin sırasıyla 1 Mart 2013 ve 10 Aralık 2014 tarihlerinde açılmasının ardından ikili ilişkiler hız kazandı.Ancak 2020'de, Çad Devlet Başkanı Idriss Déby'nin Türkiye'nin Libya iç savaşındaki rolünü kınaması ve Türkiye'nin çatışmada düşmanı olan Hafter'e yardım etmek için yaklaşık 2.000 asker göndermesinin ardından iki ülke arasındaki ilişkiler bozuldu.İki ülke arasındaki ticaret hacmi 2019 yılında 72,4 milyon ABD doları oldu (Türkiye'nin ihracatı / ithalatı: 39,9 / 32,5 milyon ABD doları).
Çadaana

Çadaana (Tıva Türkçesi: Чадаана, Çadaana), Tıva Cumhuriyeti'nin Doğu Kemçik bölgesinin merkez şehridir.Çadaana sözünün Tıva Türkçesi'nde dayanmak, sabretmek anlamındaki şıdaan sözü ile bağlantılı olduğu düşünülür. Türk dillerinde sabretmek anlamında Kırgızca çıdoo, Türkmence çıdamak, Tatarca çıdau sözleri bulunmaktadır.Şehir çevresi gerek ormanlık yapısı ile gerekse kültürel özelliği dolayısı ile yaz mevsiminde gerek ülke içinden, gerekse federasyon içinden ve gerekse federasyon dışı ülkelerden çok sayıda turist çekmektedir. "Üstüü-Hüree" adlı tarihi lama tapınağı dini turizmin de önemli bir unsurudur. Yaz mevsiminde Üstüü-Hüree Müzik festivalleri olmaktadır. Bu müzik festivaline Avrupa'dan Japonya'ya kadar çok yerden turist gelmektedir. Özellikle Japon müzisyen Ryohei Terada her yıl katılmakta olup Tuva Türkçesini çok iyi konuşur.Rusya Federasyonu Moskova eski Valisi ve Acil Durumlar eski bakanı, 2012 yılından beri Savunma Bakanı olan Sergey Küjüget-oğlu Şoygu, Tuva Cumhuriyeti'nin Çöön-Hemçik ili'nin Çadaana şehrinde doğmuştur.
Çadigan

İdari olarak Çadigan şehristanı'nın yönetim merkezi olan şehrin 2006 nüfusu 7.037'dir. Kent yakınlarında Çadegan Baraj Gölü bulunmaktadır. Zayandeh Nehri üzerinde, 1972 yılında Zayandeh Barajı'nın yapılmasıyla oluşmuş olan göl, İsfahan Eyaleti'nin en büyük gölüdür. Baraja başlangıçta, Safevi hanedanının en büyük hükümdarı I. Abbas'ın ismi verilse de bu isim 1979 yılındaki İran devrimi'nden sonra Zayandeh Barajı olarak değiştirilmiştir. Baraj, mevsimsel su taşkınlarını önlemesi açısından önemlidir.
Çadigan merkezî bahşı

Çadigan merkezî bahşı (Farsça: بخش مرکزی شهرستان چادگان‎), İran'ın Fars Eyaleti'nde bulunan Çadigan şehristanı'nın 2 bahşından birisidir.Bahşın 2006 yılı resmi nüfusu 26.759 kişi ve 6.658 hanedir. Yönetim merkezi, şehristanın da yönetim merkezi olan Çadigan şehridir.
Çadigan şehristanı

Çadigan şehristanı (Farsça: شهرستان چادگان), İran'da İsfahan Eyaleti'nin 22 şehristanından birisidir.Şehristanın 2006 yılı toplam nüfusu 33.684 kişi ve 8.169 hanedir. Yönetim merkezi aynı isimli Çadigan şehridir.
Çador

Çador, Çadar ya da Çadur () İran'da kadınlar tarafından giyilen bir çarşaftır. Kullanımı antik zamanlara, Ahameniş İmparatorluğu'na dayanır. Pehlevi Hanedanı döneminde Batılı kıyafetler tercih edilirken, İran İslam Devrimi'nden sonra yeniden yaygınlaşmıştır. Günümüzde İran'da örtünmek zorunlu olsa da, çador kullanımı zorunlu değildir, daha çok dini ya da geleneksel sebeplerle tercih edilir. Vücudun tamamını ve başı öreten şekildedir.
Çadorvan

Çadorvan (, ) evi çevreleyen Kabe'nin temellerinin çıkıntılı bir parçasıdır. Bu isim, binanın temellerini çadırın dış kemeri gibi daha sağlam hale getirdiği için Farsça Çadorban kelimesinden türetilmiştir.Evin perdesini binanın temellerine bağlayan bu yapıda 41 adet makas kullanılmıştır. Aslında Kâbe'nin kapısının altında Çadorvan görünmüyor.Bu yapı Kâbe'nin sağlamlığı için yapılmış olsa da perde, Kâbe binasının kendisinin bir parçası sayılmaz.
Çadır Köşkü

Çadır Köşkü, Beşiktaş - Ortaköy caddesindeki girişi Çırağan Sarayı karşısında olan Yıldız Parkı içinde sol tarafta kalmaktadır. Parkın iki büyük havuzundan biri köşkün önünde yer almaktadır. İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından UM064 envanter numarasıyla mimarı anıt olarak kabul edilen köşk, 01.01.1997 itibarıyla Beltur A.Ş. tarafından kafeterya, lokanta olarak işletilmektedir.1871 yılında Çırağan Sarayı'na ait olan koruda, Sultan Abdülaziz'in (1861–1876) isteğiyle "Sedir Köşkü" olarak inşa edilmiştir. Bahçe dekoru Sarkis Balyan ve kardeşleri tarafından yapılmıştır. Sultan II. Abdülhamit (1876–1909) tahta çıkışından sonra deniz kenarında yaşamayı tehlikeli bulduğundan dolayı Dolmabahçe Sarayı yerine Yıldız Sarayı’na yerleşmiş, Çırağan Sarayı’na ait bazı bölümleri de bu saraya eklemiştir. Çadır Köşkü’nde Mithat Paşa ve arkadaşlarının sorguları yapılmıştır ve Mithat Paşa altmış altı gün köşkün bodrum katında tutuklu kalmıştır. Bu olaylardan sonra köşk kapatılmış, yalnızca harem gezilerinde birkaç saatliğine kullanılmıştır.Köşk, Abdülhamit'in hallinden sonra uzun yıllar kapalı kalmış, 1940 yılında Maliye Bakanlığı'nca İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne devredilmesi ve korunun "Yıldız Parkı" olarak adlandırılmasından sonra Çadır Köşkü onarılmış, 1949 -1960 yıllarında Avadis Çakır isimli pastane sahibi tarafından “Markiz Pastanesi” olarak işletilmiştir. 27 Mayıs 1960 İhtilali sonrasında Çadır Köşkün'de Tanzimat Müzesi kurulmuştur. 1982 yılında diğer köşklerle beraber kullanım ve işletme hakkı Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu'na verilmiştir.Kültür ve Tabiat Varlıklarırıı Koruma Yüksek Kurulunun. 28 Şubat 1995 Tarih ve 378 sayılı ilke kararının "Bakım Maddesine" göre 1995 Haziran ayında İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından devir alınmasıyla restorasyon çalışmalarına başlanmış ve köşk bütünüyle restorasyondan geçirilmiştir. 01.01.1997 itibarıyla Beltur tarafından lokanta olarak işletme açılmıştır.Çadır Köşkü kesme taştan beyaz ve kırmızı rengin hâkim olduğu bir cephe görünümüne sahiptir. Oldukça sade, dikdörtgen şeklinde bir plana sahip olan köşk, alçak tavanlı bir bodrum ile üstündeki tek kattan meydana gelmektedir. Simetrik planlı yapıya giriş iki kıvrık kollu bir merdivenle sağlanmaktadır. Bodrum girişi isi bu merdiven kollarının arasında kalan bir kapıdan yapılmaktadır. Ön cephedeki bu merdivenlerin bitimindeki küçük terasla binanın ana katına girilmektedir. Burada bir de dış antre bulunmaktadır. Yarım daire biçiminde, kemerli giriş kapısının iki yanında birer ince uzun dikdörtgen şeklinde pencereler bulunmaktadır. Ön cephede ayrıca bir balkon, iki yana salona açılan ikili basık kemerli iki pencere grubu yer almaktadır. Yan cephelerde ikişer gruplar halinde uzun ince pencereler yer almaktadır. Basit bir iç kurulum oluşturulan köşkte giriş kapısı dar bir antreden giriş sofasına ulaşılmakta olup bir salon daha bulunmaktadır.Üst katında, üç oda, büyük bir salon, tuvalet ve küçük hol vardır. Bodruma ayrıca holden bir merdivenle giriş yapılabilmektedir. Bodrumda iki büyük oda, salon, hol ve tuvalet mevcuttur. Bodrum katı mutfak olarak kullanılmak amacıyla yapılmıştır.