Temmuz Tezleri

Temmuz Tezleri (Rumence: Tezele din iulie), Romanya lideri Nikolay Çavuşesku'nun 6 Temmuz 1971'de Romanya Komünist Partisi'nin (PCR) Yürütme Komitesi önünde yaptığı konuşmaya yaygın olarak verilen bir isimdir. Tam adı "Propuneri de măsuri pentru îmbunătățirea activității politico-ideologice, de educare marxist-leninistă a membrilor de partid, a tuturor oamenilor muncii" ("Parti üyelerinin, tüm emekçilerin siyasi-ideolojik etkinliğinin, Marksist-Leninist eğitiminin iyileştirilmesi için önerilen önlemler"). Bu yarı Maoist  konuşma, Romanya Sosyalist Cumhuriyeti'nde bir "mini kültür devrimi"nin  başlangıcını işaret ederek, onlara karşı Neo-Stalinist  bir saldırı başlattı; kültürel özerklik, sosyalist gerçekçiliğin katı kurallarına geri dönüş ve uyumlu olmayan entelektüellere saldırılar. Beşeri bilimlerde ve sosyal bilimlerde katı ideolojik uygunluk talep edildi. Yetkinlik ve estetiğin yerini ideoloji alacaktı; profesyonellerin yerini ajitatörler alacaktı; ve kültür bir kez daha komünist propagandanın bir aracı olacaktı.

PCR Plenum'un resmi bir belgesi olarak yayınlanan Kasım 1971 başlarındaki son versiyonlarında, Tezler şu başlığı taşıyordu: "Expunere cu privire la programul PCR pentru îmbunătățirea activității ideologice, ridicarea nivelului general al cunoașterii și educația socialistă a maselor, pentru așezarea relațiilor din societatea noastră pe baza principiilor eticii și echității socialiste și comuniste" ("Toplumumuzdaki ilişkileri sosyalist ve komünist etik ve eşitlik ilkeleri temelinde düzenlemek için ideolojik faaliyeti geliştirmeye, genel bilgi düzeyini yükseltmeye ve kitlelerin sosyalist eğitimine yönelik PCR programına ilişkin açıklama").

Arka plan 
1948'den itibaren katı bir Stalinizm döneminden sonra, Romen kültürel yaşamı 1960'ların başında mütevazı bir liberalleşme ve ideolojik gevşeme eğilimi yaşadı. Bu eğilim, 1965 yılında Romanya Komünist Partisi'nin IX. Kongresi ile hız kazandı.  Yetenekli bir muhalif yazar kuşağı ortaya çıktı: Nichita Stănescu, Ana Blandiana, Gabriel Liiceanu, Nicolae Manolescu, Adrian Păunescu ve diğerleri. Ayrıca, Nisan 1968 Merkez Komitesi genel kurulunda Çavuşesku, selefi Gheorghe Gheorghiu-Dej'i kınadı ve Çavuşesku'nun Politbüro'ya katılmasından sadece iki gün önce idam edilen Lucrețiu Pătrășcanu'yu affetti (böylece masum olduğunu iddia etmesine ve önemli bir rakibi olan Alexandru Drăghici'nin rütbesini düşürmesine izin verdi). Bu, sanatsal ifade için daha da fazla alan açtı. Eugen Barbu'nun Principele ("Prens", 1969) romanı, Fenerliler döneminde geçmesine rağmen, açıkça Gheorghiu-Dej'e atıfta bulunur - hatta inşaatçılarının çoğunun hayatını iddia eden bir kanal inşa etme projesine atıfta bulunur (bir Tuna-Karadeniz Kanalı'na gizli gönderme). Dumitru Radu Popescu'nun romanı "F"de kolektivizasyon sırasında işlenen suistimaller araştırılıyor. Augustin Buzura'nın Absenții ("Eksik Olanlar", 1970) adlı romanı, genç bir doktorun ruhsal krizini betimleyerek çağdaş toplumun bir eleştirisini sunacak kadar ileri gitti.

Sansür yerinde kaldı. Alexandru Ivasiuc ve Paul Goma, 1956'daki Bükreş öğrenci hareketine katıldıkları için hapse atılmıştı ve her biri, bir adamın hapishane deneyimleri ve serbest bırakıldıktan sonra yeniden uyum sağlama çabaları hakkında bir roman yazdı. Goma'nın Ostinato'su hapishane hayatını, Securitate yöntemlerini ve kolektifleştirmenin aşırılıklarını anlatıyor. Sansür değişiklik istedi; Sonunda Goma, kitabı kesilmemiş olarak 1971 sonbaharında Batı Almanya'da yayınladı. Ivasiuc, Păsările'sinde ("Kuşlar"), kahramanın tutuklanmasını haklı çıkararak ve gizli polisi olumlu bir şekilde tasvir ederek sansürün taleplerine uydu. Yine de yazarların çoğu, Parti'nin yaratıcı edebiyatta daha geniş bir tema yelpazesine müsamaha göstereceği konusunda iyimserdi.

Amerika Birleşik Devletleri ile ilişkilerde de bir çözülme yaşandı ve bununla birlikte vatandaşların yaşamları üzerinde bir etki yarattı. 1967'de Köstence'de bir Pepsi-Cola fabrikası açıldı ve ürünü Amerikan tarzı reklamlarla basında tanıtıldı. "Pepsi, dürtü ve enerji" sloganı, sadece birkaç yıl önce Batı ürünlerinden hiç bahsetmeyen gazetelerde düzenli olarak yer aldı. Coca-Cola yurt içinde üretilmedi, ancak barlarda ve "Comturist dükkanlarında", Batı ürünlerinin dövizle satın alınabileceği kısıtlı müşteriye sahip mağazalarda bulunabilirdi. 1968'de Bükreş'te ilk öğrenci barı/kulüpü açıldı; Viața Studențească için bir yazar, "alçak masalar, gizli ışık... sakız ve sigaralar, Pepsi ve Coca-Cola, mekanik oyunlar, bilardo... artı birkaç saatlik ilginç tartışmalar. İşte bu yüzden kulüp barı, rahat bir ortamda fikir alışverişinde bulunmak ve fikir çatışması yapmak için doğal bir iletişim ihtiyacına bir cevap olarak ortaya çıkıyor." diye yazmıştı. Sosyalist gerçekçilik döneminde sert bir şekilde eleştirilen modern Amerikan sanatı, 1969 başlarında açılan ve Jackson Pollock, Robert Rauschenberg ve James Rosenquist gibi sanatçıların eserlerinin yer aldığı bir sergide ("1945'ten beri Amerikan resmi") görüldüğü gibi olumlu bir kapsama almaya başladı. ABD hükümeti bile övgü aldı: Başkan Richard Nixon'ın 1969'daki dünya turu yakından takip edildi, ve Temmuz ayında reklamlarda yer verilen aya iniş canlı olarak yayınlandı ve Çavuşesku'dan Nixon'a ve Amerikan halkına sıcak selamlar verilmesine neden oldu. Muhtemelen Komünist dönemde Rumen-Amerikan ilişkilerinin doruk noktası, Soğuk Savaş sırasında bir Doğu Bloku ülkesini ziyaret eden ilk ABD Başkanı olan Nixon'ı on binlerce coşkulu Bükreşli'nin karşılamasıyla, ertesi ayın başlarında geldi.

Otuz yıldan uzun bir süre sonra yazan, 1970 yılında 18 yaşında Bacău'dan Bükreş'e gelen Sorin Preda kültürel sahneyi hatırladı:

Tezler 

Çavuşesku, 1971'de Çin Halk Cumhuriyeti, Kuzey Kore, Kuzey Vietnam ve Moğolistan'ı ziyaret etti ve   Kore İşçi Partisi ve Çin Kültür Devrimi programlarında somutlaştırılan topyekûn ulusal dönüşüm fikrine büyük ilgi gösterdi. Ayrıca Çin'in Mao Zedong ve Kuzey Kore'nin Kim Il-sung'unun kişilik kültlerinden ilham aldı. Eve döndükten kısa bir süre sonra, Kim Il-sung'un Juche felsefesinden etkilenerek Kuzey Kore sistemini taklit etmeye başladı.

Döndüğünde, on yedi öneriyi içeren Tezler'i yayınladı. Bunlar arasında şunlar vardı: Partinin "öncü rolü"nde sürekli büyüme; Parti eğitiminin ve kitlesel politik eylemin iyileştirilmesi; gençlerin "yurtsever çalışmaları"nın bir parçası olarak büyük inşaat projelerine katılımı (muncă patriotică); okullarda ve üniversitelerde olduğu kadar çocuk, gençlik ve öğrenci örgütlerinde (Komünist Gençlik Birliği ve bağlı kuruluşları gibi) politik-ideolojik eğitimin yoğunlaştırılması; ve siyasi propagandanın genişletilmesi, radyo ve televizyon programlarının bu amaca yönlendirilmesi, ayrıca yayınevleri, tiyatrolar ve sinemalar, opera, bale, sanatçı birlikleri vb. sanatsal üretimlerde "militan, devrimci" bir karakterin teşvik edilmesi. 1965'in liberalizasyonu kınandı ve yasaklı kitap ve yazarların bir indeksi yeniden kuruldu.

"Sosyalist Hümanizm" terimleriyle sunulsa da, Tezler aslında sosyalist gerçekçiliğe dönüşü işaret ediyor ve teoride Parti'nin neredeyse hiç terk etmemiş olduğu edebiyat için ideolojik bir temeli yeniden onaylıyordu. Aradaki fark, tarih yazımına Parti destekli milliyetçiliğin eklenmesiydi; Temmuz 1971'de başka bir konuşmasında Nicolae Iorga'dan alıntı yapan Çavuşesku, "tüm halkı için yazmayan adam şair değildir"  ve kendisini Rumen değerlerinin savunucusu olarak tanıttı (kişilik kültünün yoğunlaşması) .

Etki 
Özellikle 1968 Yazarlar Kongresi'nden sonra Parti liderleri yazarlarla çatışmaya başlamış; O yılın başlarında Çavuşesku, "bireyin özgürlüğü toplumun genel talep ve çıkarlarıyla çelişmez, tam tersine bu çıkarlara hizmet eder" demişti. Çavuşesku, Varşova Paktı'nın Çekoslovakya'yı işgalinini kınadıktan sonra (birçoğu eskiden apolitik ve hatta muhalif olan) çok sayıda aydını kendi bünyesine katmayı ve onları Parti'ye getirmeyi başardı, ama yine de Parti, bir grup olarak yazarlar arasında ve onlarla Parti arasındaki mücadeleyi yoğunlaştırmaya başladı. 1970'te edebiyat ödülleri, Parti liderliğini Yazarlar Birliği ile açık bir çatışmaya soktu. Bu, Parti'nin bu tür ödülleri verme ve bunların değer standartlarını belirleme ayrıcalığını geri kazanmasını sağladı.

Bu çatışma önsezilerine rağmen, Tezler, Neo-Stalinizm vaadiyle şok oldu. Parti, Tezlerin uygulanmasını yakından ve titizlikle denetlemesi gerekiyordu, ancak bunu 1950'lerde olduğu gibi aynı etkinlikle yapamadı. Bu kısmen, teklifler karşısında hissizleşen ve onlara karşı geçici bir birleşik cepheye dönüşen sanat camiasından kaynaklanıyordu. Uzun süredir rejimle ilişkili olan Zaharia Stancu ve Eugen Jebeleanu, Buzura, Păunescu, Popescu ve Marin Sorescu gibi genç yazarlarla protestoya katıldılar. Leonid Dimov ve Dumitru Țepeneag, Paris'teki Özgür Avrupa Radyosu ile ilgili önerileri kınadılar ve România Literară'nın genel yayın yönetmeni Nicolae Breban, Batı Almanya'da iken istifa etti ve Le Monde'a verdiği bir röportajda Tezler'e saldırdı. Yazarlar, Neptun'da Çavuşesku ile yaptıkları bir toplantıda hırçın gözüktüler.

Parti, kendi karşı tedbirlerini yayınladı. Örneğin, Aralık 1971'de çıkarılan bir yasa, devletin çıkarlarına zarar verebilecek her türlü yazılı materyalin yurt dışında yayınlanmasını veya yayınlanmasını yasakladı. Romanya'ya düşman olarak kabul edildiğinden, Romanya vatandaşlarının yabancı radyo istasyonları veya gazetelerle herhangi bir teması da yasaklandı. Bir şiir cildini değerlendirilmesi için eleştirmene gönderen bir kişi, "düşmanca" dizeler yazdığı için yargılandı; eleştirmen kendisini savunmaya gelmesine rağmen, bir askeri mahkeme onu 12 yıl hapis cezasına çarptırdı.

Ancak, Ulusal Yazarlar Konferansı'ndan (Mayıs 1972) önce, yazarların başlangıçtaki dayanışması, (geçici olarak arka plana çekilen) Parti tarafından değil, iç çatışmalarla yok edildi. Ştefan Bănulescu, Luceafărul'un editörlüğünden istifa ettikten sonra, Păunescu, Fănuș Neagu ile pozisyon için savaştı, bu da başka birine gitti ve Neagu'nun muhalefetten ayrılmasına neden oldu. Tezlerin ilk destekçileri arasında Eugen Barbu, Aurel Baranga ve Mihnea Gheorghiu; Nichita Stănescu ayrıca onları "özel bir sevinçle" karşıladığını ve onları "kültüre gerçek bir yardım" olarak gördüğünü iddia etti. Yazarlar, Goma'nın Batı Almanya'daki başarısına ve Țepeneag'ın Fransızcaya çevrilmesine içerlediler; Parti, Yazarlar Birliği'ni 1972 kongresini genel kurul tarafından değil, gizli oyla seçilen delegelerle yapmaya ikna ederek bunu istismar etti - delegeler kendilerine sunulan iki isimden birini seçecekti. Temmuz 1972 Ulusal Parti Konferansı'na gelindiğinde, kültürel seçkinlerin stratejileri ve 1970'ler ve 1980'lere egemen olacak çatışmalar kristalleşmişti. Muhalif Monica Lovinescu, 1989'a kadar Romanya'daki edebiyat sahnesinin dört özelliğini anlatıyor: aralıklı cesaret; estetik bir kritere dönüşen toplumsal düzendeki konum; bazı yolsuzluk araçlarının etkinliği; ve birçok genç muhalifin uzlaşmaya hazır olduğu ve bazı eski yazarların direnmeye hazır olduğu nesiller arasında bir çöküş.

Parti, artan telif ücretleri ve emekli maaşları teklif etti ve yazarların kıskançlığıyla oynadı; bu, gizli oyla seçilemeyen ve konferanstan önceki Birlik delege seçim toplantısında konuştuklarında alay edilen Goma ve Țepeneag'ın dışlanmasına yol açtı; orada da Goma'nın yeteneği olmadığı iddia edildi. Blandiana, Buzura, Ştefan Augustin Doinaş ve Marin Sorescu gibi yazarlar ahlaki ve sanatsal bütünlüğü koruyarak uymayı reddederken, Goma ve Țepeneag Partinin kültürel diktelerine meydan okumaya hazır oldukları için hedef alındı. Diğer yazarlar imtiyazlarını tehlikeye atmamak konusunda endişeliydiler ve Parti'nin Tezleri isyancı bir Birliğe yeni "yazarlar" getirmek için kullanabileceğinden korktular. Bunun yerine, kısıtlamalarından ince bir şekilde kaçınmayı tercih ettiler ve bu nedenle, daha açık sözlü muhalif çiftini desteklemek konusunda isteksizdiler.

Üç yıl içinde, yazarlar topluluğundaki güç dengesi 1960'ların neslinden protokronistlere kaymıştı; daha fazla etki için istekli olan yazarlar artık ideoloji üretiminde uzmanlaşarak bunu elde edebiliyorlardı. Bunlar, hem Barbu (kariyeri muhalifler pahasına acı çekti) gibi kariyerlerini canlandırmayı umut eden düşüşe ilişkin rakamları hem de ilk rakip olan Păunescu gibi daha genç yazarları içeriyordu. İki hizip on yıl boyunca açık bir çatışma içinde kaldı, ancak 1981'de Parti, fonlarını dondurarak ve faaliyetlerini kısıtlayarak Birliği iktidarsız hale getirdi - o yıldan sonra artık Yazarlar Konferansına izin verilmedi. Bunun yerine, ideoloji, güç ve merkezileşmeye daha fazla vurgu yaparak ve daha fazla fonla, protokronistler, 1982 yazında "Mankalya Tezleri" ile pekiştirilen Aralık 1989 Romanya Devrimi'ne kada daha nüfuzlu kaldı. Özellikle 1980'lerde, Rumen kültürü ve bilimi uluslararası alanda giderek daha fazla izole oldu.

Ayrıca Tezler sonucunda sosyoloji bir üniversite disiplini olmaktan çıkarıldı ve geriye kalanlar Parti'nin Ştefan Gheorghiu Akademisi'nde öğretilmeye başlandı. Üniversitede teknik olmayan dersler almasına izin verilenlerin sayısı keskin bir şekilde azaltıldı; daha az kitap yayınlandı; ve daha önce entelektüellere tanınan ayrıcalıklar azaltıldı. 1974'te Bilimler Akademisi, Elena Çavuşesku'yu önce üye yapmak, sonra da başa getirmek zorunda kaldı; ardından o kadar politize edildi ki prestiji ve ciddi araştırmalarının çoğu yok edildi.

Notlar

Kaynakça 

 Barbu, Bogdan, Vin americanii! Prezența simbolică a Statelor Unite în România Războiului Rece, Humanitas, Bükreş, 2006, .
 Bozóki, András, Orta Avrupa'da Entelektüeller ve Politika, Orta Avrupa Üniversitesi Yayınları, Budapeşte, 1991, .
 Cioroianu, Adrian, Pe umerii lui Marx. O intoducere în istoria comunismului romanesc ("Marx'ın Omuzlarında. Romanya Komünizminin Tarihine Bir Saldırı"), Editura Curtea Veche, Bükreş, 2005, .
 Deletant, Dennis, Çavuşesku ve Securitate: Romanya'da Zorlama ve Muhalefet, 1965–1989, ME Sharpe, Londra, 1995, .
 Liiceanu, Gabriel, Păltiniş Günlüğü: Hümanist Kültürde Paideik Bir Model, Orta Avrupa Üniversitesi Yayınları, Budapeşte, 2000, .
 Tismăneanu, Vladimir, Stalinism pentru eternitate, Polirom, Yaş, 2005  (Her Mevsim için Stalinizm: Romanya Komünizminin Siyasi Tarihi'''nin çevirisi, University of California Press, Berkeley, 2003, ).
 Verdery, Katherine, Sosyalizm Altında Ulusal İdeoloji: Çavuşesku Romanya'sında Kimlik ve Kültür Politikaları'', University of California Press, Berkeley, 1991, .

Sosyalist gerçekçilik
Romanya Sosyalist Cumhuriyeti
Romanya Komünist Partisi
Webarşiv şablonu wayback bağlantıları
İncelenmemiş çeviri içeren sayfalar