Türkiye'de COVID-19 pandemisi

Dünya geneline yayılan COVID-19 salgınının Türkiye'de tespit edilen ilk vakası Sağlık Bakanlığı tarafından 11 Mart 2020 günü açıklandı. Ülkedeki virüse bağlı ilk ölüm ise 15 Mart 2020'de gerçekleşti. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, 1 Nisan 2020'de yaptığı açıklamada koronavirüs vakalarının tüm Türkiye'ye yayıldığını açıkladı.  itibarıyla Türkiye'de koronavirüs ile enfekte olmuş toplam hasta sayısının  olduğu ve mevcut hastalardan  kişinin yoğun bakımda tedavi görmekte olduğu; şimdiye kadar iyileşen hasta sayısının  ve ölen hasta sayısının toplam  kişi olduğu bildirildi. Bugüne kadar toplam  test yapıldı. 14 Ocak 2021'de başlayan aşı uygulaması kapsamında 5 Mayıs 2021 itibarıyla toplam 24 milyon 278 bin 886 kişiye aşı yapıldı. Bunlardan 14 milyon 327 bin 674 kişiye birinci doz aşı uygulanırken 9 milyon 951 bin 212 kişiye ise ikinci doz aşı uygulandı. İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya en çok aşının uygulandığı ilk 5 şehir arasında yerini aldı. Ayrıca Türkiye dünyada; Amerika Birleşik Devletleri, Çin, Hindistan, Birleşik Krallık ve Brezilya'nın ardından en çok aşı uygulayan 6. ülke oldu. 26 Nisan 2022 itibarıyla toplam 147 milyon 455 bin 844 doz aşı uygulandı. Bunlardan 57 milyon 814 bin 672 kişiye birinci doz aşı uygulanırken 53 milyon 29 bin 128 kişiye ikinci doz aşı, 27 milyon 738 bin 522 kişiye üçüncü doz aşı uygulandı.30 Nisan 2021 itibarıyla Türkiye 193 ülke arasında vaka sayısında, Brezilya ve Fransa'nın ardından en çok vaka görülen 5. ülke olurken gerçekleşen ölüm sayılarında ise Ukrayna'nın ardından 19. sırada yer almaktadır. Son olarak 17-23 Nisan 2021 arasını kapsayan ve 100 bin kişiye düşen vaka sayısını gösteren tabloda; İstanbul, Çanakkale, Tekirdağ, Kırklareli, Giresun, Kocaeli, Yalova ve Erzincan en çok COVID-19 vakası görülen iller olurken; Şırnak, Mardin, Şanlıurfa, Van, Siirt, Diyarbakır, Hakkâri ve Muş her 100 bin kişide en az COVID-19 vakası görülen iller olarak kaydedildi. 29 Mart 2021 itibarıyla aralarında İstanbul, Ankara ve İzmir'in de bulunduğu 58 şehir çok yüksek riskli şehirler arasında yer alırken, 12 şehir yüksek riskli ve 10 şehir orta riskli olarak kategorize edildi. Şırnak 81 il arasında tek düşük riskli il oldu.26 Nisan 2022 itibarıyla Türkiye 193 ülke arasında vaka sayısında, Güney Kore ve İtalya'nın ardından en çok vaka görülen 10. ülke olurken, gerçekleşen ölüm sayılarında ise Güney Afrika'nın ardından 19. sırada yer almaktadır. Son olarak 19-25 Mart 2022 arasını kapsayan ve 100 bin kişiye düşen vaka sayısını gösteren tabloda; Eskişehir, Kırıklareli, Çanakkale, Edirne en çok COVID-19 vakası görülen iller olurken; Van, Şırnak, Şanlıurfa, Hakkari, Muş her 100 bin kişide en az COVID-19 vakası görülen iller olarak kaydedildi.Salgın Türkiye'de sosyal, ekonomik, siyasi, iktisadi, idari, hukuki, askerî, dinî ve kültürel alanlarda birçok önemli etkilere ve sonuçlara neden olan radikal kararlar alınmasına neden oldu. Ülkede ilk, orta ve liselerde eğitim-öğretim askıya alınırken, bütün üniversitelerde bahar dönemi dersleri iptal edilerek sınavlar ertelendi. Diyanet İşleri Başkanlığı başta cuma namazı olmak üzere cami ve mescitlerde cemaatle namaza ara verildiğini duyurdu. Tüm restoranlar, kafeler, müzeler, dershaneler, kurslar, alışveriş merkezleri, oteller; berber, kuaför ve güzellik merkezleri; kahvehaneler, spor salonları, konser mekanları, gece kulüpleri, dernek lokalleri ve düğün/nişan salonları geçici süreliğine kapatılırken; tüm vatandaşların ormanlarda, park ve bahçelerde piknik ve mangal yapmaları yasaklandı. Ülkedeki bütün futbol ligleri ertelendi ve tüm spor müsabakaları bir sonraki açıklamaya kadar iptal edildi. Millî Savunma Bakanlığı askerî kışlalarda tüm celp, sevk ve terhis işlemlerinin bir ay boyunca ertelendiğini duyurdu. Salgının cezaevlerine sıçraması ve oluşabilecek kamu düzeninin bozulması riski ile cezaevlerindeki doluluğu azaltmayı amaçlayan infaz indirimini öngören yasanın mecliste kabul edilmesiyle yaklaşık 90 bin mahkûm ve tutuklunun tahliye edilmesine başlandı. Af yasasında; terör, cinayet, uyuşturucu ve cinsel suçlar kapsam dışında bırakıldı. Hâkimler ve Savcılar Kurulu tutuklu ve acil işler ile zaman aşımı davaları dışındaki tüm duruşma, müzakere ve keşiflerin 15 Haziran'a kadar durdurulduğunu açıkladı. Başta Türk Hava Yolları olmak üzere bütün havayolu şirketleri tüm yurt dışı ve yurt içi uçuşlarını ikinci bir duyuruya kadar sonlandırdığını duyurdu. Market ve pazar gibi toplu alanlarda maske kullanma zorunluluğu yürürlüğe konuldu. Şehirler arası seyahatler valilik iznine bağlandı ve toplu taşıma araçlarında seyrek oturma düzeni uygulaması başlatıldı. Yüzlerce yerleşim yeri, köy ve kasaba COVID-19 tedbirleri kapsamında karantinaya alındı.Pandeminin ekonomik etkilerini en aza indirgemek için birçok düzenlemeye gidildi ve destek paketleri açıklandı. Özel ve kamu sektöründe asgari personelle, esnek çalışma sistemine geçildi. Hazine ve Maliye Bakanlığı birçok kalemde vergileri düşürdüğünü, ertelediğini veya feragat ettiğini açıkladı. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yasa uyarınca, işverenlere üç ay süreyle işten çıkarma yasağı getirildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan yaptığı bir konuşmada salgını, ekonomik sonuçları itibarıyla II. Dünya Savaşı'ndan sonraki en büyük kriz olarak niteledi.Hükûmet, salgının yayılım hızını düşürmek ve insanlar arasında sosyal mesafeyi korumak için ilk olarak 65 yaş ve üstü kişilere sokağa çıkma yasağı uygulaması başlattı. Daha sonra bu kısıtlamayı 20 yaş ve altı çocuk ve gençleri de kapsayacak şekilde genişletti. Halka, ülke dışına seyahat etmemeleri ve ayrıca mecbur kalmadıkça evden çıkmama çağrısı yapıldı. 11-12 Nisan 2020'de ise, 2000 yılındaki nüfus sayımından 20 yıl sonra ilk kez geniş çaplı bir sokağa çıkma yasağı ilan edildi. İçişleri Bakanlığı, Türkiye nüfusunun yüzde 78'ine denk gelen 64 milyon kişinin yaşadığı 30 büyükşehir ile akciğer hastalıklarının sık görüldüğü Zonguldak ilinde hafta sonu iki gün boyunca sokağa çıkma yasağı uygulanacağını iki saat öncesinden duyurdu. Bunun üzerine yasağın uygulanacağı birçok şehirde vatandaşlar market ve fırınlara akın ederek uzun kuyruklara, kargaşa ve yoğun kalabalıkların oluşmasına neden oldu. İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, yasağın zamanlaması ve uygulanış yöntemi konusundaki eleştirileri kabul ettiğini açıkladı ve ertesi gün istifa ettiğini duyurdu. Fakat Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından istifası kabul edilmedi ve göreve devam edeceği açıklandı. Sokağa çıkma yasağı uygulaması bir sonraki hafta sonu da devam ettirildi. 20 Nisan'da Cumhurbaşkanı Erdoğan, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin kuruluşunun 100. yıl dönümü ile ramazan ayının ilk üç gününü de içine alan 23-26 Nisan tarihleri arasında sokağa çıkma yasağının otuz büyükşehir ve Zonguldak'ta devam ettirileceğini duyurdu. 23-26 Mayıs 2020 tarihleri arasında ise 81 ilin tamamında, arefe günü ve Ramazan Bayramı'nın da dahil olduğu dört gün boyunca sokağa çıkma yasağı uygulandı.Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, 5 Mayıs'ta yaptığı açıklamada yurt dışında koronavirüsten 473 Türk vatandaşının hayatını kaybettiğini açıkladı. Çavuşoğlu ayrıca, 103 ülkeden 65 binden fazla Türk vatandaşının tahliye edilerek Türkiye'ye getirildiğini belirtti. 116 ülke Türkiye'den yardım talebinde bulunurken, aralarında salgının en çok etkilediği Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, İspanya, İtalya ve İran’ın da olduğu 44 ülkeye içlerinde N95 maske, tulum, koruyucu gözlük, solunum cihazı, test kiti ve siperliklerin de bulunduğu tıbbi yardım malzemesi gönderildi.10 Ocak'ta Türkiye'de COVID-19 hastalığı ile mücadele etmek için Sağlık Bakanlığı bünyesinde Koronavirüs Bilim Kurulu oluşturuldu.24 Ocak'ta Sağlık Bakanlığı tarafından havaalanlarına termal kameralar kuruldu. Bakanlık ayrıca Çin'den gelen yolcuları ilave taramalara tabi tutmaya başladı ve koronavirüs enfeksiyonunun belirtilerini gösteren herkesin karantinaya alınacağını bildirdi. Gösterimler daha sonra, çok sayıda onaylanmış vaka bildiren ülkeleri içerecek şekilde genişletildi. Havaalanlarındaki diğer tedbirler arasında kızılötesi taramalar, tüm gümrük kapılarının dezenfeksiyonu, ücretsiz maskeler ve talimat broşürleri dağıtılması yer aldı.31 Ocak'ta Türk Hükûmeti, 34 Türk vatandaşını ve diğer ülke vatandaşlarını Vuhan'dan almak için bir uçak gönderdi. Diğer ülke vatandaşları arasında 7 Azerbaycanlı, 7 Gürcü ve 1 Arnavut bulunmaktaydı. Çin, yıllık 150 milyon maske üretiminin yanı sıra Türkiye'den 200 milyon maske sipariş etti.3 Şubat'ta Türkiye, Çin'den gelen tüm uçuşları durdurduğunu açıkladı. 23 Şubat'ta İran makamları Türkiye'nin İran'ın Kum kentini karantinaya alma tavsiyesine uymayınca İran sınırı kapatıldı ve İran ile yapılan uçak seferleri tek taraflı olarak askıya alındı.29 Şubat'ta Türkiye; İtalya, Güney Kore ve Irak ile uçuşların karşılıklı olarak durdurulduğunu açıkladı. Kısa süre sonra Irak sınırı da kapatıldı. Bakanlık ayrıca Irak ve İran sınırlarına yakın sahra hastaneleri kurdu.8 Mart'ta bazı illerde halka açık yerlerde ve toplu taşıma araçlarında dezenfeksiyon yapılmaya başlandı. İstanbul'da belediye metrobüs istasyonlarına el dezenfektanları kurmaya karar verdi. 10 Mart'ta (10 Mart'ı 11 Mart'a bağlayan gece, geceyarısından sonra) Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, Avrupa'ya seyahat ederken virüse yakalanan bir Türk erkeğin ülkenin ilk koronavirüs vakası olduğunu açıkladı. Hasta açıklanmayan bir hastaneye tecrit edildi ve hastanın aile üyeleri gözlem altına alındı.12 Mart'ta Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın başkanlığında tüm bakanların, bazı başkanlıkların ve Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu üyelerinin katıldığı, koronavirüse karşı alınacak tedbirlerin görüşüldüğü 5 saat süren toplantı yapıldı. Toplantı sonrası alınan kararları Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın açıkladı. Spor müsabakalarının Nisan sonuna kadar seyircisiz oynanmasına, kamu çalışanlarının yurt dışına çıkışlarının özel izinle gerçekleşmesine, Cumhurbaşkanının yurt dışı ziyaretlerinde ertelemeye gidilmesine karar verildi.13 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, resmî Twitter hesabından açıklama yaparak gözlem altına alınan ilk hastanın yakını olan bir kişide de koronavirüs tespit edildiğini açıkladı. Akşam saatlerinde yapılan yeni açıklama ile ilk hasta ile aynı ailede bulunan 3 kişinin daha koronavirüs taşıdığı tespit edildi ve böylece Türkiye'deki onaylanmış vaka sayısı 5'e yükseldi.14 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, umreden dönen bir kişide koronavirüs tespit edildiğini açıkladı, böylece Türkiye'de görülen vaka sayısı 6'ya yükseldi.15 Mart'ta Gençlik ve Spor Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre Umre'den dönen 10.330 vatandaştan 5.392'si Ankara'daki, 4.938'i Konya'daki devlet yurtlarında karantina altına alındı. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, ilk vakanın gözlem altında tutulan çevresindeki 2 kişiye tanı konduğu ve Avrupa ülkelerinden gelmiş 7, Amerika'dan gelmiş 3 vaka bulunduğunu açıkladı. Doğrulanmış vaka sayısının 18'e yükseldiği belirtildi.16 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca; ABD, Avrupa ve Orta Doğu temaslı yeni 29 tanı konulduğunu, yeni konan tanılarla birlikte toplam hasta sayısının 47 olduğunu açıkladı.17 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca karantinaya alınan Çin temaslı 89 yaşındaki bir hastanın öldüğünü, yeni 51 tanının konduğunu ve toplamda vaka sayısının 98'e çıktığını açıkladı. Bu, Türkiye'deki ilk ölüm olarak kayıtlara geçse de, daha sonra Aytaç Yalman'ın 15 Mart'taki ölümünün koronavirüs nedeniyle olduğu açıklandı.17 Mart’ta Türk Tabipleri Birliği, TTB Uzmanlık Dernekleri, Halk Sağlığı Uzmanları Derneği, Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği, Türk Toraks Derneği, Türk Yoğun Bakım Derneği, Covid-19 salgını ile ilgili gelişmeleri değerlendirmek amacıyla bir toplantı yaptı. Toplantının sonuç bildirisinde şeffaflık çağrısı yapıldı. Bildiride ayrıca pandeminin, sağlık çalışanları ve hastalar açısından önemli tehlikeleri getirdiği, bilgilendirme ve önlemler konusundaki eksikliklerin karmaşaya yol açtığı, ilaç kullanımı, testlere ulaşım, çeşitli konulardaki yetersiz bilgilendirmelerin pandemi ile mücadeleyi güçleştirdiği tespiti yapıldı.18 Mart'ta Çankaya Köşkü'nde, Koronavirüsle mücadele kapsamında “Koronavirüsle Mücadele Eş Güdüm Toplantısı” yapıldı. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca Twitter hesabından yaptığı açıklamada 61 yaşındaki bir hastanın öldüğünü ve vaka sayısının 191'e çıktığını duyurdu.18 Mart günü Saygı Öztürk, Kara Kuvvetleri Komutanı Aytaç Yalman'ın koronavirüsten öldüğünü, eşininse karantinada olduğunu yazdı. Sultan Abdülhamid Han Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimliği 19 Mart 2020 tarihinde Yalman'ın ölüm nedeninin, COVID-19 pandemisi çerçevesinde gelişmiş ve eşinin de yakalanmış olduğu COVID-19 olduğunu açıkladı. Başhekimlik, "Eşinin test sonucunun COVID pozitif gelmesi üzerine merhum Aytaç Yalman'ın klinik tablosunun da uyumlu olduğu dikkate alındığında COVID-19'a bağlı vefat ettiği kanaati oluşmuştur.” açıklamasında bulundu.19 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, 15 Mart 2020'de ölen eski Kara Kuvvetleri Komutanı Aytaç Yalman'ın ölüm sebebinin koronavirüs olduğunu belirtti. Böylelikle Türkiye'de koronavirüs nedeniyle ölen kişi sayısı 3'e çıktı. Gençlik ve Spor Bakanı Mehmet Muharrem Kasapoğlu futbol, voleybol, basketbol, hentbol liglerinin ertelendiğini duyurdu. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca; Twitter hesabından yayımladığı mesajında 85 yaşındaki bir kadının yaşamını yitirdiğini, bununla birlikte yeni 168 vakanın olduğunu açıkladı. Toplam vaka 359 olurken, ölen kişi sayısı 4'e çıktı.20 Mart'ta Sağlık Bakanlığı'nın yayımladığı genelgeyle tüm özel ve vakıf hastaneleri pandemi hastanesi ilan edildi. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca; Twitter hesabından yayımladığı mesajında yeni 311 vakanın olduğunu ve 5 kişinin daha öldüğünü açıkladı. Toplam vaka sayısı 670'e çıkarken, ölenlerin sayısı 9 oldu.İnsan Hakları Derneği, Türkiye İnsan Hakları Vakfı, Özgürlük için Hukukçular Derneği, Çağdaş Hukukçular Derneği, Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası, Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği, Covid-19 Salgını ve Hapishanelerde Acilen Alınması Gereken Önlemler konusunda bir bildiri yayımladı. Bildiride yaşlı ve hasta, çocuk, hamile, çocuklu tutukluların salıverilmesi ve karantina uygulamaları ile mahpusların sağlık durumları konusunda başta aile ve avukatları olmak üzere kamuoyunun düzenli olarak bilgilendirilmesinin zorunluluğu gibi maddeler yer aldı.21 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca; Twitter hesabından yayımladığı mesajında yeni 277 vakanın olduğunu, 12 kişinin yaşamını yitirdiğini bildirdi. Toplam vaka sayısı 947'ye çıkarken, ölenlerin sayısı 21 oldu.22 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca; Twitter hesabından yayımladığı mesajında yeni 289 vakanın olduğunu, 9 kişinin öldüğünü, yapılan toplam test sayısının ise 20.345 olduğunu açıkladı. Toplam vaka sayısı 1.236'ya çıkarken, ölenlerin sayısı 30 oldu.23 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca düzenlediği basın toplantısında Çin'den virüse iyi geldiği belirtilen bir ilaç (Favipiravir) getirildiğini ve yoğun bakımdaki hastalara uygulanmaya başlandığını açıkladı. Ayrıca Koca, sağlık çalışanlarına 3 ay boyunca ek ücret ödeneceğini duyurdu. İlerleyen saatlerde Twitter hesabından yeni bir mesaj yayımlayan Koca, yeni 293 vakanın olduğunu ve 7 kişinin yaşamını yitirdiğini açıkladı. Toplam vaka sayısı 1.529'a, ölüm sayısı ise 37'ye çıktı.24 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca Twitter hesabından yayımladığı mesajında yeni 343 tanının olduğunu, 7 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Toplam vaka sayısı 1.872'ye, ölüm sayısı 44'e çıktı.25 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca ve Millî Eğitim Bakanı Ziya Selçuk'un ortak düzenlediği basın toplantısında; okulların 30 Nisan'a kadar tatil edildiği, yoğun bakımdaki mevcut hasta sayısının 136 olduğu ve 60 yaş üzerindeki 2 hastanın taburcu edildiği ve bundan böyle Türkiye'de bulunan vakalarla ilgili verilerin dijital ortamda yayımlanacağı belirtildi. İlerleyen saatlerde Fahrettin Koca Twitter hesabından yayımladığı mesajında yeni 561 tanının olduğunu, 12 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Toplam vaka sayısı 2.433'e, ölüm sayısı 59'a çıktı.26 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca Twitter hesabından yayımladığı mesajında yeni 1.196 tanının olduğunu, 16 kişinin daha yaşamını yitirdiğini duyurdu. Toplam vaka sayısı 3.629 olurken, ölümler 75'e çıktı.27 Mart'ta toplanan Koronavirüs Bilim Kurulu sonrası açıklamalar yapan Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, 42 kişinin iyileştiğini, 241'i entübe durumda olmak üzere 341 kişinin yoğum bakımda olduğunu, son 24 saatte 2.069 pozitif vaka tespit edildiğini ve 17 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Böylece toplam vaka sayısı 5.698'e, hayatını kaybedenlerin sayısı ise 92'ye yükseldi.28 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, yeni 1.704 vakanın olduğunu, 16 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Böylelikle toplam vaka 7.402'ye yükselirken, ölüm sayısı 108 oldu. Bu zamana kadar yapılan toplam test sayısı ise 55.464 oldu.29 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, yeni 1.815 vakanın olduğunu, 23 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Böylelikle toplam vaka 9.217'ye yükselirken, ölüm sayısı 131 oldu. Bu zamana kadar yapılan toplam test sayısı ise 65.446 olarak açıklandı.30 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, yeni 1.610 vakanın olduğunu, 37 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Böylelikle toplam vaka 10.827'ye yükselirken, ölüm sayısı 168 oldu. Bu zamana kadar yapılan toplam test sayısı ise 92.403 olarak açıklandı.31 Mart'ta Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, yeni 2.704 vakanın olduğunu, 46 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Böylelikle toplam vaka 13.531'ye yükselirken, ölüm sayısı 214 oldu. Bu zamana kadar yapılan toplam test sayısı ise 92.403 olarak açıklandı.31 Mart'ta Türk-İş genel başkanı Ergün Atalay yazılı bir açıklama yayınlayarak işten çıkarmaların yasaklanması, zorunlu mal ve hizmet üretimi dışındaki tüm işlerin en az 15 gün süreyle durdurulması talebinde bulundu. Atalay, bunların yol açacağı gelir kaybına karşı İşsizlik Sigortası Fonu kaynaklarının hızla devreye sokulmasını, iş ve gelir kaybına uğrayan bütün işçilere işveren, İşsizlik Sigortası Fonu ve devlet tarafından gelir desteği sağlanmasının gerekliliğini vurguladı.DİSK, KESK, TMMOB ve TTB yedi acil önlemi içeren metin yayınlayıp imza kampanyası başlattı. Acil önlemler arasında "Temel, zorunlu ve acil mal ve hizmet üreten işler dışında bütün işlerde salgın süresince çalışma acilen durdurulmalıdır. Salgın süresince işten çıkarmalar yasaklanmalı, küçük esnaf desteklenmeli, çalışanlara ücretli izin verilmeli ve işsizler için ise koşulsuz işsizlik maaşı ödenmelidir. Tüketici, konut ve taşıt kredileri ile kredi kartı borçları ve elektrik, su, doğalgaz ve iletişim faturaları salgın riski boyunca faiz işletilmeden ertelenmelidir." gibi maddeler yer aldı.1 Nisan 2020'de Sağlık Bakanı Fahrettin Koca tarafından, enfekte olmuş toplam 277 kişinin öldüğü, mevcut vaka sayısının ise 15.679 olduğu açıklandı. Aynı zamanda 81 ilin tamamında vakanın olduğunu, 39 ilde ise ölüm olduğu açıklandı. En çok vaka ve ölüm tespit edilen il 8.852 vaka ve 117 ölüm ile İstanbul olarak açıklandı. İstanbul'u 853 vaka ve 18 ölüm ile İzmir ve 712 vaka ve 7 ölümle Ankara takip etti. Ayrıca 601 sağlık çalışanının enfekte olduğu, 1 doktorun hayatını kaybettiği belirtildi.2 Nisan 2020'de Sağlık Bakanı Fahrettin Koca yaptığı açıklamada 18.757 yeni test yapıldığını, 2.456 yeni vaka tespit edildiğini ve 79 yeni ölüm gerçekleştiğini bildirdi. Bu rakamlarla; toplam test sayısı 125.556'ya, toplam vaka sayısı 18.135'e, toplam ölüm sayısı 356'ya yükselmiş oldu. Koca, Twitter hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, test sayısında bir önceki güne göre 4000 civarında bir artış, pozitif vaka sayısında ise test sayısına kıyasla azalma olduğunu belirterek, son 24 saat içerisinde 82 hastanın iyileştiğini ve bu süre içerisinde hayatını kaybedenlerin %82'sinin 60 yaş ve üzerinde olduğunu açıkladı. Dışişleri Bakan Yardımcısı Yavuz Selim Kıran, 4 Nisan 2020 itibarıyla yurt dışında COVID-19 nedeniyle yaşamlarını yitiren Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının toplam sayısının 156'ya ulaştığını açıkladı. Kıran, Twitter hesabı üzerinden yaptığı açıklamada Fransa'da 55, Almanya'da 31, Hollanda'da 22, İngiltere'de 16, Belçika'da 14, Amerika Birleşik Devletleri'nde 7, İsveç'te 5, İsviçre'de 3, Avusturya'da 2 ve Lübnan'da 1 vatandaşın hayatını kaybettiğini belirtti.İstanbul Tabip Odası, Sağlık Bakanlığı'nın verdiği rakamlarda PCR testi pozitif çıkan vakaları esas aldığını, hastanelerde yatan ya da ayakta takibi yapılan "şüpheli/olası vaka" sayısına yer vermediğini ileri sürdü. Tabip Odası, İstanbul'daki özel hastanelerde yapılan uygulamaları da eleştirdi.İBB Bilimsel Danışma Kurulu toplantı sonuçlarını paylaştı ve 16-26 Mayıs tarihlerini kapsayacak şekilde 7+4 gün sokağa çıkma kısıtlamasının ilan edilmesinin gerektiğini açıkladı. Normalleşme adımlarının konuşulmaya başlanmasının risklerine değinilen açıklamada şöyle denildi: "Sağlanan plato yürütülen kısıtlama yönergelerine halkımızın büyük ölçüde uyması sonucunda başarılmıştır. Bu iyilik hali bir rahatlama ya da önlemlerde geçici bir gevşemeyi getirmemelidir. İBB Bilimsel Danışma Kurulu tarafından hazırlanan raporda kısıtlamalardaki geçiş dönemi fazlar hâlinde tanımlanmış ve nasıl bir geçiş süreci gerektiği ayrıntılı olarak işlenmiştir."4 Mayıs 2020'de Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan kabine toplantısının sonrasında bir basın açıklaması yaptı. Günlük hasta artışının artık binli sayılara gerilediğini, yoğum bakım ve solunum cihazına bağlı hasta sayısının sürekli azaldığını ve iyileşen hasta sayısının katlanarak arttığını belirtti. Koronavirüs için başlatılan kampanyada 1 milyar 910 milyon Türk lirasının toplandığını açıkladı. Normal hayata dönüşün kademe kademe başlatılacağını açıklayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, sınırlandırmaların kademeli şekilde esnetilmesi ile ilgili düzenlemeleri genel olarak Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarına yayarak yaptıklarını belirtti. Bu normalleşme sürecine ilişkin açıklamalar şu şekilde oldu:65 yaş üstü kişiler sokağa çıkma sınırlandırılması günlerinin birinde ve 4 saat süreyle dışarı çıkabilecek.14 yaşına kadar çocuklar 13 Mayıs'ta 11.00 ve 15.00 saatleri arasında yürüme mesafesiyle dışarı çıkabilecek.15-20 yaş grubu, 15 Mayıs Cuma günü 11.00 ve 15.00 saatleri arasında yürüme mesafesiyle dışarı çıkabilecek.Antalya, Aydın, Erzurum, Hatay, Malatya, Mersin ve Muğla için şehir giriş-çıkış sınırlandırılması bitirilecek.Milli Savunma Bakanlığının atama, görevlendirme ve personel temin faaliyetleri 1 Haziran'da, celp işlemleri 5 Haziran'da, bedelli askerlik işlemleri 20 Haziran'da yeniden başlayacak.İstanbul, Ankara ve İzmir'deki ticari taksiler için 5 Mayıs itibarıyla tek-çift plaka uygulaması sona erecek.Lise Giriş Sınavı (LGS) 20 Haziran'da, Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) ise 27-28 Haziran'da yapılacak.5 Mayıs 2020'de Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, 11 Mayıs itibarıyla ülkedeki tüm ana otomotiv fabrikalarının tekrar faaliyete başlayacağını bildirdi.6 Mayıs 2020'de Türkiye Sağlık Bakanı Fahrettin Koca normalleşme süreci hakkında açıklamalarda bulundu ve bu yeni dönemi "kontrollü sosyal hayat" olarak isimlendirdi. Bakan Fahrettin Koca, riskin devam ettiğini ve vatandaşların tedbirleri elden bırakmaması gerektiğini dile getirdi. Koca, Türkiye'de salgının kontrol altına alındığını ancak tehdidin ortadan kalmadığını ve son taşıyıcının izolasyonu ve tedavisi sağlanmadan kalkmayacağını belirtti. Bakan Koca ayrıca "normale dönüş" ifadesinin doğru olmadığını, "yeni hayatın normallerini" oluşturduklarını söyledi. İlk dönemdeki amaçlarının hastalığı kontrol altına almak olduğunu belirten Bakan Koca, bu ikinci ve yeni dönemde amaçlarının hastalığın önündeki fırsatları ortadan kaldırmak ve hayatı yeniden düzenlemek olduğunu açıkladı. Vatandaşların özgür ama tedbirli bir hayat yaşayacaklarını belirtti. Virüsün solunum yoluyla bulaştığının artık kesinleştiğini ifade eden Bakan, maskenin ve sosyal mesafenin birbirini tamamlayan iki tedbir olduğuna dikkat çekti. Bakan Koca ayrıca bu açıklamalarında bakanlık tarafından geliştirilen "Hayat Eve Sığar" adlı mobil uygulamaya da değindi. Uygulamayı bu yeni dönemin son derece önemli ihtiyaçlarından birisi olarak gördüklerini kaydeden Bakan Koca, uygulama sayesinde insanların bulundukları çevrede ve gitmek istedikleri yerlerde ne ölçüde riskli bir durumla karşılaşabileceğini görebileceklerine ve anında tedbir alabileceklerine değindi. Bakanlık verileri ile hazırlanan yoğunluk haritasına göre kullanıcıların bu uygulama sayesinde nerede ne yoğunlukta hasta bulunduğunu görebileceği, ayrıca uygulamanın gün içerisinde sosyal mesafenin ne kadar aşıldığını Bluetooth ve konum hizmetlerini kullanarak ölçebileceği belirtildi. Bakan Koca ayrıca test sayılarını düşürmek yerine arttıracaklarını açıkladı. Vakaları erken tespit edip, toplu mekanlarda düzenli taramalar yapacaklarını belirtti. Bu dönemde vatandaşların maskelere daha çok ihtiyaç duyacaklarını ekleyen Bakan Koca, son dönemde başlattıkları 20-65 yaş grubuna 10 günde bir 5'li bir paket maskenin ücretsiz verilmesini kapsayan uygulamaya 40 milyondan fazla kişinin eriştiğini ve bugüne kadar 160 milyon maskenin dağıtımının yapıldığını açıkladı. Bu kısıtlı da olsa serbestliğin olduğu dönemde ihtiyacı daha fazla olabilecek vatandaşların olacağını belirterek insanların bir tavan fiyat olmak kaydıyla eczaneler, marketler, medikal mağazalar dahil olmak üzere birçok yerden cerrahi maske satın alabilmelerinin önünün açıldığını vurguladı. Türkiye'de futbol liglerinin devam edeceğinin Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) tarafından açıklanması üzerine tüm sorumluluğun TFF'de olduğunu aktaran Bakan Koca, Federasyonunun özgün iradesiyle kendi kararını verebileceğini, bunu Bakanlık olarak veya Bilim Kurulu olarak asla herhangi bir öneride ve yaklaşımda veya katkıda bulunmak istemediklerini ifade ettiklerini ve hâlen o noktada olduklarını belirtti. Ayrıca Bakan Koca, Türkiye çapında salgının derecesini, taşıyıcılığını, hastalık durumunu görmek için TÜİK ile birlikte yapacakları çalışma kapsamında örneklem yöntemiyle 150 bin kişinin taranacağını ve bu çalışmanın temelde hem PCR hem de antikor testini yaparak hem taşıyıcılığı, koruyuculuğu ve de hastalık durumunu ortaya koyan geniş, belki de bu anlamda dünyada örneği az bulunan bir çalışma olacağını açıkladı.7 Mayıs 2020'de yayımlanan bir rehber ile berber, kuaför ve güzellik salonlarının süreç içerisinde maskesiz ve randevusuz müşteri kabul etmeyeceği ve iş yerinde müşteri ve çalışan dışında kimsenin bulunmayacağı açıklandı.Haziran 2020'de Acil Tıp Uzmanları Derneği, "Covid-19 Öyküleri" başlığıyla bir öykü yarışması başlattığını duyurdu. Yarışmada pandeminin etkisini işleyen öyküleri değerlendireceklerini söyledi.14 Haziran 2020'de Milli Savunma Üniversitesi Askeri Öğrenci Aday Belirleme Sınavı (2020-MSÜ) sınavı yapıldı.20 Haziran 2020'de ülke genelinde LGS sınavı yapıldı. Sınav süresince sokağa çıkma kısıtlaması uygulandı.27-28 Haziran 2020 tarihlerinde Yükseköğretim Kurumları Sınavı yapıldı. Sınav süresince sokağa çıkma kısıtlaması uygulandı.26 Ağustos'ta Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan genelgeyle kamu kurum ve kuruluşlarında dönüşümlü, esnek ve uzaktan çalışmaya izin verildi. Daha önce 22 Mart 2020'de yayınlanan genelgeyle başlatılmış olan dönüşümlü, esnek ve uzaktan çalışma uygulaması 1 Haziran 2020 tarihinde sona ermişti.Teyit ile Tandans Veri Bilim Danışmanlığı'nın beraber yürüttüğü "Türkiye’de bilgi ekosistemi pandemi sürecinden nasıl etkilendi?" araştırması yayımlandı.30 Eylül 2020'de Türkiye Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, Koronavirüs Bilim Kurulu Toplantısı'nın ardından düzenlenen basın toplantısında "Her vaka, hasta değildir. Çünkü testi pozitif çıktığı halde hiçbir semptom göstermeyenler var ve büyük çoğunluğu bunlar oluşturuyor." açıklamasında bulundu. Hasta ve vaka tanımlarının ayrımını açıklayan Koca, "Her gün açıklanan ve üzerinde durduğumuz yeni hasta sayısı dikkat konusu olmalıdır" dedi.Türk Tabipleri Birliği Covid-19 pandemisi altıncı ay değerlendirme raporunda Teyit'in salgın sürecinde infodemiyle mücadelesini anlattığı bir yazıya yer verdi.9 Ekim 2020'de Türkiye Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, yerli aşıdaki son gelişmeleri açıkladı, muhtemelen 2 hafta sonra insan denekler üzerinde aşı uygulamalarına başlanacağını söyledi.25 Kasım 2020'de Türkiye Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, önceden açıklamadıkları asemptomatik (belirtisiz,hafif geçiren) vakaları da açıklamaya başlayacaklarını belirtti. 25 Kasım için 28.351 yeni pozitif vaka ve 6.814 yeni hasta açıklandı.13 Ocak'ta Sinovac tarafından üretilen CoronaVac aşısı Türkiye'de "acil kullanım onayı" aldı. Aynı gün ulusal aşılama başladı.1 Mart'ta Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kontrollü normalleşme kapsamında yerinde karar döneminin uygulanacağını açıkladı. 81 ilin, her ilin risk durumuna göre "düşük, orta, yüksek ve çok yüksek" riskli olarak ayrılacağını ve valiliklerin karar alacağını belirtti. Risk haritasının 2 haftada bir güncelleneceğini de belirtti. Düşük ve orta riskli illerde 65 yaş üstü ve 20 yaş altı yasağı kalktı, tüm eğitim kademelerinde eğitim başladı ve hafta sonu sokağa çıkma yasağı kaldırıldı. Yüksek ve çok yüksek riskli illerde ise sadece 8, 12, ilkokullar ve okul öncesi eğitim kurumları açıldı. 65 yaş üstü ve 20 yaş altı yasağı bitmedi fakat sokağa çıkma süresi artırıldı. Hafta sonları sadece Pazar günü sokağa çıkmak yasaklandı. Çok yüksek riskli iller dışında bütün illerde kafe ve restoranlar gibi işletmeler %50 kapasite ile yeniden müşteri kabul etmeye başladı. 21.00-05.00 arası sokağa çıkma yasağı ise Türkiye genelinde devam etti. Bütün illerde bütün lise kademelerinin 1.dönem yapılamayan 1.sınavları yapıldı.14 Nisan 2021 19.00'dan itibaren uygulanmak üzere 2 haftalık kısmi kapanma uygulamasına geçildi. Hafta içi 19.00-05.00 saatleri arasında hafta sonunun ise tamamını kapsayacak şekilde sokağa çıkma kısıtlaması uygulaması başta olmak üzere birçok alanda artan vaka sayıları sonucunda sınırlama getirildi.29 Nisan 2021 19.00'dan itibaren uygulanmak üzere 17 Mayıs 05.00'e kadar tam kapanma ilan edildi. Tüm kademelerde eğitime ara verildi ve sınavlar ertelendi.  Şehirler arası toplu taşıma araçlarının %50 kapasiteyle çalışacağı duyuruldu. Zincir marketlerin pazar günü kapalı olacağı açıklandıİçişleri Bakanlığı 16 Mayıs 2021 tarihinde 17 Mayıs 2021 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere genelge yayınladı. Genelgeye göre hafta içi saat 21.00-05.00 arasında hafta sonu ise tam gün olmak üzere sokağa çıkma kısıtlaması uygulanacak.18 yaş altı ve iki doz aşı olmuş 65 yaş ve üstü vatandaşlar için sokağa çıkma kaldırıldı. Aşı hakkı bulunmasına rağmen aşı olamayan 65 yaş ve üstü bireyler için ise hafta içi 10.00-14.00 arasında sokağa çıkmalarına izin verildi.18 yaş altı ve 65 yaş üstü vatandaşların kısıtlamadan muaf olup olmadıklarına bakılmaksızın toplu taşıma kullanımı yasaklandı. Alışveriş merkezleri ise hafta içi saat 10.00-20.00 arası açık hafta sonu ise tamamen kapalı olmak üzere açıldı. Huzurevi, yaşlı bakım evi rehabilitasyon merkezi, çocuk evleri gibi sosyal koruma/bakım merkezlerinde halihazırda uygulanmakta olan ziyaretçi kısıtlaması 1 Haziran 2021 tarihine kadar uzatıldı.20 Mayıs 2021 tarihinde gerçekleştirilen Koronavirüs Bilim Kurulu toplantısına BioNTech firmasının kurucusu Uğur Şahin de katıldı.Türkiye, kademeli normalleşmenin üçüncü etabına bugün (1 Temmuz 2021) itibarıyla geçti. Bugünle birlikte 15 aydır var olan kısıtlamaların pek çoğu ortadan kalktı. Buna göre, sokağa çıkma kısıtlaması tamamen son bulurken, yeme-içme yerleri için getirilen pek çok sınırlama da kaldırıldı. Korona önlemleri kapsamında alınan maske ve sosyal mesafe kuralları ise ülke genelinde devam ediyor.19 Ağustos 2021 tarihinde Recep Tayyip Erdoğan, kabine toplantısı sonrası yaptığı açıklamalarda 6 Eylül 2021 tarihinde tüm düzeylerin tam zamanlı eğitime başlayacağını, aşı olmayan öğretmen ve personellerden ise haftada en az 2 kez PCR testi isteneceğini belirtti.20 Ağustos 2021 tarihinde yayınlanan İçişleri Bakanlığı genelgesiyle 6 Eylül 2021 tarihinden başlamak üzere konser, sinema, tiyatro gibi etkinlikler ve özel araç dışı (uçak, otobüs, tren) gibi toplu taşıma araçlarıyla seyahat için için aşı olmayan kişilerden PCR testi istenecek.Sağlık Bakanı Fahrettin Koca 12 yaş üstü kronik hastalığı olanlar ve 15 yaş üstü için aşı randevularının açıldığını söyledi. Yeni dönemde ise kapanma düşülmediğini açıkladı. Milli Eğitim Bakanı Mahmut Özer ise öğrenci ve öğretmenlerin okula maske takarak geleceğini söyledi.3 Mart 2022 tarihinde Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, Bilim Kurulu toplantısı sonrası kameraların karşısına geçerek açıklama yaptı. Fahrettin Koca, açık havada ve kapalı alanda (havalandırma iyiyse) maske zorunluluğunun kaldırıldığını ve HES kodu uygulamasına tamamen son verildiğini açıkladı. Bütün toplu taşıma araçlarında, tiyatro, sinema, sağlık kuruluşlarında ve okulların kapalı alanlarında maske zorunluluğunun devam edeceğini belirtti.26 Nisan 2022 tarihli Koronavirüs Bilim Kurulu toplantısı sonrası açıklama yapan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kapalı alanlarda maske zorunluluğunun tamamen kaldırıldığını açıkladı. Sağlık kuruluşları ve toplu taşıma araçlarında maske zorunluluğunun devam edeceği belirtildi. Ayrıca, olağanüstü durumlar dışında Koronavirüs Bilim Kurulu'nun toplanmaması kararlaştırıldı.29 Mayıs 2022 tarihinde Dr. Fahrettin Koca toplu taşıma araçlarında maske zorunluluğunun kaldırıldığını, maske kullanma zorunluluğunun sadece sağlık kuruluşlarında devam edeceğini  belirtti. 30 Mayıs 2022 tarihinde İçişleri Bakanlığı maske kullanımı genelgesi  yayınladı ve tüm illere genelgeyi gönderdi. Ayrıca, İçişleri Bakanlığı 1 Haziran'dan itibaren sınır kapılarındaki COVID-19 PCR/Antijen testi zorunluluğunu 31 Mayıs 2022 tarihinde yayınladığı bir genelge ile kaldırdı.1 Haziran 2022 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Dr. Fahrettin Koca resmi Twitter hesabından yaptığı paylaşımda günlük olarak açıklanan COVID-19 tablosunun yine covid19.saglik.gov.tr adresinden haftalık (her Pazartesi) olarak açıklanacağını duyurdu.Sağlık Bakanı Fahrettin Koca'nın 25 Kasım tarihinde yaptığı açıklamaya göre, 50 Milyon doz CoronaVac aşısı için Çinli biyoteknoloji şirketi Sinovac ile sözleşme imzalandı. 30 Aralık 2020 tarihinde ilk parti CoronaVac aşıları havayolu ile Türkiye'ye getirildi. Getirilen aşılar iki hafta boyunca Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu tarafından analiz edildi.13 Ocak'ta Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu aşıya "acil kullanım onayı" verdi. İlk CoronaVac aşısı Sağlık Bakanı Fahrettin Koca'ya ve Koronavirüs Bilim Kurulu üyelerine yapıldı.Sağlık Bakanlığından yapılan açıklamaya  göre sağlık çalışanları aşıda öncelik sırasına sahip olacak.30 Nisan 2021'de Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, Sputnik V COVID-19 aşısına "acil kullanım onayı" verildiğini açıkladı.22 Aralık 2021 tarihinde Şanlıurfa'daki TURKOVAC aşı üretim tesisinde Cumhurbaşkanı Erdoğan ile online görüşme gerçekleştiren Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, yerli COVID-19 aşısı TURKOVAC aşısına "Acil Kullanım Onayı" verildiğini açıkladı.8 Mart 2020'de, Millî Eğitim Bakanlığı, okulları virüs tehdidine karşı temiz tutmak için özel dezenfektanlar kullandıklarını açıkladı. Okullarda temasa açık her yüzeyin sterilize edildiği, günlük 100 ton dezenfektan üreten meslek okullarının okullara dezenfektan sağladığı belirtildi.12 Mart 2020'de, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın başkanlığında tüm bakanların, bazı başkanlıkların ve Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu üyelerinin katıldığı, koronavirüse karşı alınacak tedbirlerin görüşüldüğü 5 saat süren toplantı yapıldı. Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın yaptığı açıklamada 16 Mart'tan itibaren ilkokul, ortaokul ve lise eğitimine 1 hafta, üniversite eğitimine ise 3 hafta ara verileceğini; 23 Mart'tan itibaren uzaktan eğitimle televizyon ve internet ortamından eğitim öğretime devam edileceğini açıkladı. Millî Eğitim Bakanı Ziya Selçuk, haftalık ders programlarının yapılandırılarak, EBA,Eba TV internet ve Türkiye Radyo Televizyon Kurumu ile televizyondan gerekli telafi eğitim desteği sunulacağını, eğitimin aksamaması için tedbirlerin alındığını söyledi.17 Mart 2020'de, Millî Eğitim Bakanı Ziya Selçuk, uzaktan eğitime ilişkin içeriklerin ve sürecin yol haritasının hazırlandığını, 23 Mart haftası itibarıyla planlama ve altyapı hazırlıklarının tamamlandığını açıkladı. Selçuk, eğitimin ilk dersinin kendisi tarafından verileceğini belirtti.19 Mart'ta, ÖSYM, yakın zaman içinde yapılması planlanan ve aralarında TUS ile MSÜ'nün de bulunduğu 9 sınavın ileri bir tarihe ertelendiğini duyurdu.23 Mart'ta, Millî Eğitim Bakanlığı ve Türkiye Radyo Televizyon Kurumu işbirliğiyle açılan ilkokul, ortaokul ve lise derslerinin uzaktan işlendiği TRT EBA TV yayınlarına başladı. İlk gün yayınında Adnan Menderes'in idamının sahnelenmesinin izletilmesi tepkilere yol açtı. Ziya Selçuk bir açıklama yaparak görüntüleri onaylamadığını ve çocuklara uygun olmadığını kabul ettiğini ifade etti.25 Mart'ta Millî Eğitim Bakanı Ziya Selçuk düzenlenen basın toplantısında, eğitime verilen aranın 30 Nisan'a kadar uzatıldığını açıkladı.26 Mart'ta YÖK Başkanı Yekta Saraç, üniversitelerde bahar döneminde yüz yüze eğitimin yapılmayacağını ve eğitim öğretim sürecini sadece uzaktan eğitim ile sürdüreceklerini; uzaktan eğitim, açık öğretim ve dijital öğretimle sunulamayacak program, ders ve uygulamalı derslerin yaz aylarında tamamlanacağını belirtti. Yükseköğretim Kurumları Sınavı'nın ise 25-26 Temmuz'a ertelendiğini açıkladı.27 Mart'ta Millî Eğitim Bakanı Ziya Selçuk Twitter hesabından yayımladığı mesajda Yükseköğretim Kurumları Sınavı'ndan 2.dönem konularının kaldırıldığını açıkladı. Yine 27 Mart'ta Kamu Personeli Seçme Sınavlarının Eylül, Ekim ve Kasım ayına ertelendiği açıklandı.29 Nisan'da Millî Eğitim Bakanı Ziya Selçuk, eğitime verilen aranın 31 Mayıs'a kadar uzatıldığını açıkladı.4 Mayıs'ta Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın yaptığı açıklama ile Lise Giriş Sınavı'nın (LGS) 20 Haziran'da, Yükseköğretim Kurumları Sınavı'nın (YKS) ise 27-28 Haziran'da yapılacağı bildirildi.18 Mayıs'ta Cumhurbaşkanı Erdoğan, 1 Haziran'da açılması beklenen okulların açılmayacağını ve 2019-2020 Eğitim ve Öğretim yılının sona erdirildiğini açıkladı. Erdoğan, yeni eğitim ve öğretim yılının Eylül ayında başlayacağını belirtti.8 Ağustos'ta Millî Eğitim Bakanı Ziya Selçuk, 31 Ağustos tarihinde okulları açmak üzere hazır olduklarını, niyetlerinin okulların açılması olmakla birlikte gidişata göre okulların hangi şartlarda açılacağı konusunda farklı senaryolar uygulanabileceğini açıkladı.12 Ağustos'ta Millî Eğitim Bakanı Ziya Selçuk, Bakanlıkta düzenlediği basın toplantısında 31 Ağustos'da okulların uzaktan eğitimle açılacağını, 21 Eylül'den itibaren Bilim Kurulunun tavsiye ettiği sınıflarda aşamalı ve seyreltilmiş şekilde yüzyüze eğitime başlanacağını, seyreltilme nedeniyle oluşabilecek açığın uzaktan eğitim, canlı dersler ve EBA TV aracılığıyla giderileceğini, isteyen özel okulların 17 Ağustos'tan itibaren uzaktan eğitime başlayabileceğini açıkladı.21 Eylül'de anasınıfı ve ilkokul 1. sınıflarda yüzyüze eğitim başladı, öğrencinin yüz yüze eğitime katılımı zorunlu tutulmadı, velilerin yazılı bir başvuruda bulunmaksızın kendi isteğiyle öğrencisinin uzaktan eğitime devamını sağlayabileceği bildirildi.5 Ekim'de Milli Eğitim Bakanı Ziya Selçuk, 12 Ekim itibarıyla tüm ilkokulların, köy okullarının, 8 ve 12. sınıflar ile özel gereksinimli çocukların okullarının açılacağını duyurdu.17 Kasım'da yeni tedbirleri açıklayan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ara tatilde olan okullardaki eğitim-öğretimin yıl sonuna kadar online olarak sürdürüleceğini bildirdi.25 Aralık 2020'de Milli Eğitim Bakanı Ziya Selçuk yazılı açıklama yaparak ortaokul öğrencilerinin sınavının iptal edildiğini, lise öğrencilerinin sınavlarının ise 15 Şubat 2021 sonrasına ertelendiğini açıkladı.28 Aralık 2020'de Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan kabine toplantısı sonrası uzaktan eğitimin 15 Şubat 2021'e kadar devam edeceğini açıkladı.2 Şubat 2021'de Milli Eğitim Bakanı Ziya Selçuk 15 Şubat'tan itibaren köy okullarında 1 Mart'tan itibaren ise diğer sınıfların kademeli olarak yüz yüze eğitime geçeceğini açıkladı.1 Mart 2021'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan okulların 2 Mart 2021 tarihinden itibaren tüm şehirlerde okul öncesi eğitim kurumları, ilkokul, 8 ve 12. sınıfların açılacağını söyledi. Düşük ve orta riskli illerde ortaokul ve liseler dahil diğer kademelerde başlayacağını söyledi.23 Mart 2021'de Milli Eğitim Bakanlığı'nın yaptığı yazılı açıklamada 12.sınıflar hariç bütün lise kademelerinin 2.dönem 1.sınavlarının 3 Mayıs 2021 sonrasına ertelendiği açıklandı.26 Nisan 2021'de Cumhurbaşkanı Recep Tayip Erdoğan'ın açıklamalarıyla tüm kademelerde eğitim öğretime ara verildi ve sınavlar ileri bir tarihe ertelendi.11 Mayıs 2021'de Milli Eğitim Bakanlığı'nın yaptığı yazılı açıklamada 24 Mayıs-18 Haziran 2021 tarihleri arasında yapılacak olan 2. dönem sınavlarının tercihe bağlandığı açıklandı. Sınava girmek istemeyen öğrenciler 1.dönemde aldıkları puanlarla değerlendirilecek.17 Mayıs 2021 tarihinden 1 Haziran 2021 tarihine kadar okul öncesi, özel eğitim merkezleri ile 8. ve 12.sınıf dışında bulunan öğrencilerin uzaktan eğitime devam edeceği açıklandı.20 Mayıs 2021 tarihinde ilkokul 4 sınıf ve ortaokul öğrencileri için 2020-2021 eğitim öğretim yılına ait 2. dönem sınavlarının tercihe bağlı olduğunu açıkladı. Sınava girmek istemeyen öğrenciler 1. dönemde aldıkları notlarıyla değerlendirilecekler.19 Ağustos 2021 tarihinde okulların 6 Eylül 2021 tarihinde, tüm düzeyler için yüz yüze ve 5 gün açılması kararı alındı.Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı, 13-31 Mart tarihleri arasında meclise ziyaretçi alınmayacağını duyurdu. 13 Mart'ta, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Mehmet Cahit Turhan; Almanya, Fransa, İspanya, Norveç, Danimarka, Belçika, Avusturya, İsveç ve Hollanda'ya uçuşların tek taraflı olarak iki yönlü olacak şekilde 14 Mart saat 08.00'den itibaren 17 Nisan tarihine kadar durdurulacağını açıkladı. Aynı gün, Adalet Bakanı Abdulhamit Gül, açık ve kapalı tüm cezaevlerindeki görüşlerin, cezaevlerindeki aile görüş odalarının kullanımının, cezaevleri arasındaki nakillerin iki hafta süreyle ertelendiğini, bakanlığa bağlı kurumlara girenlerin ateşlerinin ölçüleceğini açıkladı.14 Mart'ta, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev arasında yapılan görüşme sonucunda iki ülke anlaşmalı olarak kara ve hava ulaşımını geçici olarak durdurdu. Aynı gün, Türkiye ve Gürcistan, 15 Mart'tan itibaren Sarp Sınır Kapısı'nın karşılıklı olarak yolcu geçişine kapatıldığını açıkladı. 16 Mart'ta, Diyanet İşleri Başkanı Ali Erbaş, cuma namazı başta olmak üzere camilerde cemaat hâlinde namaz kılınmasına ara verildiğini fakat ezanların okunacağını ve camilerin açık bulundurulacağını açıkladı. Aynı gün, İçişleri Bakanlığı bu gece itibarıyla sinema, konser salonu, düğün salonu, kafe, kahvehane, masaj salonu, spor salonu gibi mekânların geçici bir süreyle kapatılacağını açıkladı. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, uçuş yasağı konulan ülkelere Mısır, İngiltere, İrlanda, İsviçre, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin eklendiğini açıkladı.İçişleri Bakanlığı 16 Mart saat 10.00'dan itibaren pavyon, diskotek, bar ve gece kulüplerinin geçici olarak kapatılacağını açıkladı.19 Mart'ta, Diyanet İşleri Başkanlığı, il müftülüklerine gönderilmek üzere genelge yayımlayarak daha önce alınan tedbirlerle ilgili oluşabilecek olumsuzlukların önüne geçmek maksadıyla cuma günü ve kandil gecesi camilerin kapalı tutulacağını ve cuma namazı için sela okunmayacağını bildirdi. 20 Mart'ta, Cumhurbaşkanlığı genelgesiyle her türlü bilimsel, kültürel, sanatsal ve benzeri toplantılar veya aktiviteler Nisan ayı sonuna kadar ertendi. At yarışları ikinci bir duyuruya kadar ertelendi. Balıkesir, Konya ve Malatya'da 65 yaş üstünün ücretsiz toplu ulaşım hakları geçici olarak durduruldu.21 Mart'ta, İçişleri Bakanlığı, 81 il valiliğine gönderdiği genelgeyle asker uğurlama törenlerinin geçici süreyle durdurulduğunu bildirdi. Ayrıca berber, kuaför ve güzellik merkezlerinin faaliyetlerinin saat 18.00 itibarıyla durdurulacağı açıklandı. Bakanlık gece yarısından itibaren lokanta, restoran, pastane vb. iş yerlerinin müşterilerin oturmasına müsaade edilmeyecek şekilde sadece gel-al ve paket servis şeklinde hizmet vereceğini; 65 yaş ve üstü, ayrıca kronik rahatsızlığı olan kişilerin ikametlerinden dışarı çıkmalarının; park, bahçe gibi açık alanlarda dolaşmalarının sınırlandırıldığını açıkladı. Tarım ve Orman Bakanlığı bahçe, park ve mesire alanlarında mangal yakılmasını yasakladı. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı saat 17.00 itibarıyla 46 ülkeye daha uçuşların durdurulduğunu açıkladı. Böylece toplamda 68 ülkeyle hava ilişkileri kesilmiş oldu. Ankara, Antalya ve İzmir'de de, 65 yaş üstüne sunulan ücretsiz toplu ulaşım hakları geçici olarak durduruldu.23 Mart'ta, Kapalıçarşı'nın 10.00-16.00 saatleri arasında açık kalması ve giriş çıkışların sadece iki kapıdan kontrollü olarak yapılmasına karar verildi. Aynı gün, Gençlik ve Spor Bakanı Mehmet Muharrem Kasapoğlu yurt dışından gelip yurtlarda karantinaya alınan kişi sayısının 11.269 olduğunu açıkladı.24 Mart'ta, İçişleri Bakanlığı, yayımladığı genelgeyle marketlerin 09.00-21.00 arası hizmet vereceğini, aynı anda alışveriş yapacak müşteri sayısının müşteriye hizmet sunulan toplam alanın onda biri kadar olabileceğini açıkladı. Ayrıca şehir içi ve şehirler arası ulaşım yapan toplu taşıma araçlarının kapasitesinin %50'si oranında yolcu kabul edebileceğini açıklandı.27 Mart'ta Sağlık Bakanlığı'nın tavsiyesiyle Rize'nin Kendirli Beldesi ve beldeye yakın Yeniselimiye, Beştepe, Esentepe ve Maltepe köyleri koronavirüs vakalarının önüne geçebilmek için karantina altına alındı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 27 Mart'ta yaptığı açıklamada yurt dışı uçuşların tamamen sona erdirildiği, şehirler arası ulaşımın valilik iznine bağlandığı ve piknik alanı, orman, ören yerleri gibi mekanların hafta sonunda kapalı olacağını belirtti.Cumhurbaşkanı Erdoğan 3 Nisan'da yaptığı basın açıklamasında ülke genelinde 1 Ocak 2000 ve üzeri doğumlular için de sokağa çıkma yasağı getirildiğini, pazar ve market gibi toplu bulunan alanlarda maske zorunluluğu getirildiğini ve 30 büyükşehir ile Zonguldak'a giriş çıkışların 15 gün boyunca durdurulduğunu açıkladı. Fakat sonradan yayınlanan ve bütün il valiliklerine gönderilen ek genelge ile, bu yasağın istisnaları da belirlenmiştir. Buna göre; çeşitli sağlık, cenaze, askerlik ve yolcu taşıma gibi işlemler, bazı şartları sağlama şartıyla giriş çıkış yasağından muaf tutulacaktır.10 Nisan'da İçişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan genelge kapsamında 30 büyükşehir ile Zonguldak'ta 11 Nisan Cumartesi saat 00.00'dan itibaren 48 saat süreyle sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Yasağın 2 saat kala duyurulması üzerine fırınlarda ve marketlerde kuyruklar oluştu. Oluşan kuyruklarda kavgalar yaşandı. Bu olay üzerine İçişleri Bakanı Süleyman Soylu tüm sorumluluğu üzerine alarak istifa talebini sundu. Bakan Soylu'nun istifası Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kabul edilmedi.Yeni yılın toplu olarak kutlanmaması amacıyla 31 Aralık 2020 21.00'dan 4 Ocak 2021 05.00'e kadar sokağa çıkma kısıtlaması uygulanmasına karar verildi.23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı dolayısıyla toplu buluşmaları engellemek amacıyla 21 Nisan 19.00'dan 26 Nisan 05.00'e kadar  sokağa çıkma kısıtlaması uygulanmasına karar verildi.Krizden en çok etkilenen hizmetler sektöründeki işverenlerin vergi yükümlülükleri, SGK primleri ve kredi borçları ertelenecek.Kredi Garanti Fonu (KGF) limiti yükseltilerek teminat sorunu nedeni ile kredi alamayan firmaların banka kredilerine erişimi kolaylaştırılacak.Kısa çalışma ödeneği ile üretime ara veren iş yerlerinde çalışanlara geçici gelir desteği sağlanacak.500 bin liranın altındaki konutlarda kredilendirilebilir miktarını yüzde 80’den yüzde 90’a çıkartacak, asgari peşinatı yüzde 10'a düşürülecek.Virüsün yayılmasına karşı alınan tedbirlerin etkisiyle Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında temerrüde düşen firmaların kredi siciline “mücbir sebep” notu düşülmesi sağlanacak.Açıklanan önlem paketi ekonomistler ve politikacıların arasında bulunduğu kurumlar ve kişiler tarafından çeşitli eleştirilere uğradı. Paketin kaynağının nereden sağlanacağının belirtilmediği, detaylı bir eylem planından çok ayrıntıların zaman içerisinde belirleneceği genel konu başlıkları niteliğinde olduğu söylendi. İnsanların evde kalmaya teşvik edildiği bir dönemde, hava yolu yolcu taşımacılığı, turizmi destekleyen vergi indirimleri ve konut kredilerinin peşinat oranının düşürülmesi gibi maddelerin olması eleştiri konusu oldu ve sektörlere istihdam desteği verilmesi gerekliliği vurgulandı.22 Mart'ta, Cumhurbaşkanlığı kararıyla nafaka alacaklarına ilişkin icra takipleri hariç tüm icra ve iflas takipleri 30 Nisan'a kadar durduruldu.  Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan genelgeyle kamu kurum ve kuruluşlarında; dönüşümlü, esnek ve uzaktan çalışmaya izin verildi. Türkiye Bankalar Birliği'nin bankalara yaptığı öneri üzerine birçok banka çalışma saatlerinin 23 Mart 2020'den itibaren 12.00-17.00 arası olacağını açıkladı.30 Mart'ta açıklamalarda bulunan Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Biz Bize Yeteriz Türkiyem" adında bir bağış kampanyası başlatıldığını açıkladı. Kampanya iktidar temsilcileri tarafından destek görürken, muhalefet temsilcileri ise böyle bir bağış kampanyası düzenlemesine tepki gösterdi. Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu, kampanya kapsamında, MEB, BOTAŞ, Orman Genel Müdürlüğü, Adalet Bakanlığı, Yargıtay ve Sosyal Hizmet İl Müdürlükleri gibi pek çok kurumun personelinin maaşından bağış kesintisi yapmasına tepki göstererek suç duyurusunda bulundu.Büyükşehir belediyelerinin başlattığı bağış kampanyalarının İçişleri Bakanlığının genelgesiyle engellenmesi ve banka hesaplarına bloke konmasıyla ilgili olarak Ankara Barosu tepki göstererek bir açıklama yaptı: "İçişleri Bakanlığı'nın anılan genelgesi ve bloke işlemi açıkça hukuksuz olmakla birlikte, sosyal hizmetlerin sunumu münhasıran ne yerel yönetimlere ne de merkezi yönetime aittir." İstanbul Büyükşehir Belediyesi, genelgenin üzerine bloke edilen hesaplar için yürütmeyi durdurma ve iptal davası açtı.Salgın döneminde İstanbul Emniyet Müdürlüğü'nden alınan verilere göre İstanbul'da aile içi şiddet oranı Mart 2020 ayında yüzde 38,2 arttı.