barandinho/wikipedia_tr huggingface dataset:
Proto Güney Kafkasya dili

Proto Güney Kafkasya dili veya Proto Kartveli dili (Gürcüce: წინარექართველური ენა, ts'inarekartveluri ena), günümüz Güney Kafkasya halklarının ataları tarafından konuşulan Güney Kafkas dillerinin ortak atasının dilsel olarak yeniden yapılandırılmasıdır. Bu dilin varlığı, mevcut Güney Kafkasya dillerini birbirleriyle karşılaştırarak dilin geniş bir taslağını yeniden inşa eden dilbilimciler tarafından yaygın olarak kabul edilmektedir. Dilbilimci Gerhard Deeters ve Georgi Klimov, Proto Güney Kafkasya dili ile Güney Kafkasya dilleri arasında Proto-Karto-Zan veya Proto-Gürcüce-Zan adında bir proto dil olduğunu düşünmektedir.Proto Güney Kafkas dillerinin ses değişimi kalıpları Hint-Avrupa dillerine çok benzemektedir ve bu nedenle Proto Güney Kafkas dillerinin Hint-Avrupa dilleri ile nispeten erken bir tarihte etkileşime girdiği düşünülmektedir. Bu ilişki, Hint Avrupa dillerinden Proto Güney Kafkas dillerine geçen kelimelerle güçlenmiştir. Proto Güney Kafkas dillerinde "göğüs" anlamına gelen * Mḳerd-, Proto Hint-Avrupa dilinde "kalp" anlamına gelen * ḱerd- ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Ayrıca Proto Güney Kafkas dillerinde "ılık" anlamına gelen * ṭep- kelimesi doğrudan Proto Hint-Avrupa dilinde aynı anlama gelen * tep-  kelimesinden türemiş olabilir.Proto Güney Kafkasya dilinde yer alan şarap anlamındaki *ɣwino- kökünün, genellikle ya Proto Hint-Avrupa dilinden,  ya da Proto Ermeniceden (*ɣʷeinyo-) ödünçlenerek girdiği düşünülür.  Buna karşın bazı akademisyenlere göre Proto Kartveli dilinde yerli olarak bulunan ve "bükmek" anlamındaki *ɣun- kökünden evrilmiştir.Proto Güney Kafkas dillerinin günümüzdeki ardılları Gürcüce, Svanca, Megrelce ve Lazcadır. Bu dillerden Megrelce ve Lazca genellikle tek bir dilin lehçeleri olarak kabul edilir ve Zan dili olarak adlandırılır. Svancanın MÖ 19. yüzyılda Proto Güney Kafkasya dilinden koparak farklılaşmaya başladığı düşünülmektedir. Bu nedenden ötürü Gürcüce ve Zan dilleri Karto-Zan dilleri adlı grupta Svancadan ayrı olarak sınıflandırılmakta olup, bu dillerin kökeni bir başka proto dil olan Proto Karto-Zan diline dayandırılmaktadır. Gürcüce ve Zan dillerinin farklılaşmasının ise MÖ 7. yüzyılda gerçekleştiğine inanılmaktadır.Proto Güney Kafkas dillerindeki ses değişimi kalıpları, Gürcüce ve özellikle Svancada, Megrelce veya Lazcaya kıyasla daha iyi korunmuştur.Encyclopædia Britannica, 15. baskı (1986): Macropedia, "Dünyanın Dilleri", " Kafkas dilleri"  başlıklı bölüme bakın.Gamkrelidze, Th. (1966) "Ortak Kartvelian'ın Tipolojisi", Language, Vol. 42, No. 1 (Ocak. - Mar)), s. 69–83
Proto Motors

Proto Motors (프로토자동차),  1997 yılında Güney Kore Yongin Gyeonggi’da Proto Motors firmasını Proto adıyla kurarak İngiltere'den kit halinde gelen Proto Spirra modeli arabaları monte etmeye başlamıştır.
Proto Thema

2005 yılında yayınlanmaya başlayan gazeteyi Makis Triantafyllopoulos, Themos Anastasiadis ve Tassos Karamitsos adlı üç gazeteci kurdu. Karamitsos dışında diğer iki gazeteci aynı zamanda televizyonda oldukça popüler birer talk-şovun da hazırlayıcısı ve sunucusu idiler. Sadece pazar günleri yayımlanan gazete, 2006 yılında pazar günü tirajını arttırarak To Vima ve Eleftherotypia gazetelerini geride bıraktı.
Proto geometrik dönem

(M.Ö 1100-900) yılları arasını kapsar. Girit ve Kiklad Adaları'nda  Dor istilası sonucunda Miken Uygarlığının yıkılması sonucu oluşmuş Karanlık Dönem de denilen bu dönemin ilk aşamasıdır. Dönemin en büyük özelliği demirin bilinmesi ve savaşlarda kullanılmasıdır. Adını Geometrik Dönemi'n öncüsü olarak almıştır. Birçok yönden Submiken özellikleri taşısa da özellikle seramik sanatıyla bu yönden ayrılır.Önemli şehirleri; Attika, Kos, Rhodos, Symrna, Teos, Miletos olarak sıralayabiliriz.Ayrıca kendi içinde de Erken Protogeometik, Olgun Protogeometrik ve Geç Protogeometik olmak üzere üçe ayrılır.
Proto-Esperanto

Proto Esperanto veya Ön Esperanto (Esperanto: Pra-Esperanto) 1887'de Unua Libro'nun yayınlanmasından önce Zamenhof'un dil projesinin evrimindeki herhangi bir aşama için modern bir terimdir.Esperanto dili, yaşayan diğer diller gibi gelişmekte ve değişmektedir. Örneğin son dönemlerde dili cinsiyetsizleştirmek için "ri" zamiri kullanılmaya başlanmıştır.
Proto-Moğol

Proto-Moğollar ya da Ön-Moğollar, Cengiz Han'ın Moğol kabilelerini tek çatı altında birleştirmeden önceki Kitan, Siyenpi, Şivey, Juan-Juan gibi Orta Asya'da yaşayan, Moğolların atası kavimler olarak tanımlanır. Arkeolojik bulgulara göre milattan önceye kadar uzanan bir tarihe sahip olan Proto-Moğol kabileleri milattan sonra 13. yüzyılda artık Moğol adını benimsemişlerdir. Büyük Hun Devleti'nin yıkılması ile bölgede çıkan güç boşluğunu bu topluluklar doldurmuş ve Orta Asya'da büyük rol oynamışlardır.Ural-Altay dil ailesine mensup olduğu düşünülen Proto-Moğolların konuştuğu dil için, yazılı kaynak eksikliğinden dolayı kesin bir şey söylemek zor ama o döneme en yakın yazılmış olan Bugut ve Huis Tolgoy yazıtlarının bize bu konuda az da olsa ışık tuttuğu söylenebilir.Proto-Moğollar aslında çok daha eski ama sağlıklı tarih verebilmek için milattan sonra başlattım. (Aşağıda bulunan tüm topluluklar bağımsız değildir, başka devletlerin himayesinde yaşamını sürdürmüş olanları da vardır)
Proto-Tetis Okyanusu

Proto-Tetis Okyanusu geç Edikara'dan Karbonifer'e kadar (550-330 myö.) var olmuş antik bir okyanustur."Proto-Tetis" adlandırması Gondvana'nın kuzey sınırları boyunca uzanan bir paleokyanus olan ve Proto-Tetis'in ardılı olan Paleo-Tetis Okyanusu için de kimi zaman yanlışlıkla kullanılmış bir terimdir. Raumer & Stampfli (2008)'ye göre 550 myö. Kadomiyen Dağoluşumu olaylarından sonra Gondvana'nın kuzey sınırlarına bitişmesiyle okyanus alanının doğu kısmını oluşturdu. Bu modelde Proto-Tetis, Kuzey Çin ve Baltık'ı Gondvana'dan ayırmaktadır.Okyanus, daha sonradan Gondvana haline gelecek olan Proto-Lavrasya (Lavrentiya, Baltık ve Sibirya)'nın sürüklenerek Panotya'nın ayrışmasıyla biçimlendi. Kuzeyde Pantalassa Okyanusu ile komşuydu ve komşusu Panthalassa okyanusundan bir Ada Yayı ve Kazakistan ile ayrılmaktaydı. Proto-Tetis, Kambriyen boyunca genişledi. En geniş alanına Geç Ordovisyen ile Silüryen dönemleri arasında ulaştı. Geç Silüryen'de Kuzey Çin ve Güney Çin'in Gondvana'dan ayrılıp kuzeye yönelmesiyle küçülmeye başladı. Geç Devoniyen'de Kazakistan mikrokıtası Sibirya ile çarpıştı ve okyanusun alanı daha da küçüldü. Karbonifer'de Kuzey Çin Kratonu, Sibirya-Kazakistan kıtasıyla çarpıştığında Paleo-Tetis Okyanusu genişlerken Proto-Tetis Okyanusu kapandı.Early Carboniferous  – at PaleoMap Project (North China microcontinent begins to collide with Siberia-Kazakstania continent closing the Proto-Tethys)
Protoceras

Protoceras ("ilk boynuzlu"), Kuzey Amerika'ya özgü Protoceratidae familyasından, Oligosen ila Erken Miyosen dönemleri arasında yaşamış çift toynaklı cinsidir.Othniel Charles Marsh, 1891'de protoceras cinsini P. celer tip türü ile ilk defa tanımladı. Marsh Protoceras'ı, çift toynaklılar içinde kendi ailesine sahip olacak şekilde Protoceratidae'ye atadı. Daha sonra Carroll (1988) tarafından da Protoceratidae'ye atanmıştır. Ancak son analizler (örn. Prothero ve Ludtke, 2007), onu, Paratoceras ile birlikte Protoceratinae alt familyasında sınıflar.Protoceras, yaklaşık 1 metre uzunluğundaydı ve vücut şekli bir geyiği andırıyordu. Diğer bazı protoceratidler gibi, kafatasında üç çift kör boynuz vardı. Hayatta bunlar muhtemelen bir zürafanın kemikleri gibi deriyle kaplıydı. Protoceras cinsel olarak dimorfikti: dişilerin kafatasının arkasında, erkeklerde aynı çiftten daha kısa olan sadece bir çift boynuzu vardı. Erkekler muhtemelen bu boynuzları sergilemek, kadınları etkilemek veya rakipleri korkutmak için kullandılar. Boynuzların oryantasyonu nedeniyle, erkekler muhtemelen onları önden değil yanlara doğru göstermişlerdir.Protoceras en eski ve en ilkel protoceratidlerden biriydi, hala üst kesici dişlere ve dört fonksiyonel ayak parmağına sahipti (daha sonra türlerin sadece iki fonksiyonel, toynaklı parmağı vardı). Geç Oligosen çöllerinde oreodont Leptauchenia'nın yanında yaşadı..
Protoceratidae

Protoceratidae, Eosen döneminden erken Pliyosen dönemine kadar Kuzey Amerika'da yaşamış bir  çift toynaklı ailesidir.Protoceratidae, 1891'de Othniel Charles Marsh tarafından Protoceras tip cinsi ile tanımlanıp ve Artiodactyla'ya atanmıştır. Daha sonra Pecora'ya atandı. Daha yakın zamanda ise geviş getirenlerin bir kardeş grubu olarak sınıflandırıldı.Canlıyken, protoceratidler, doğrudan ilişkili olmasalar da muhtemelen geyiğe benziyorlardı. Protoceratidlerin uzunluğu 1 ila 2 m arasında, yaklaşık bir karaca büyüklüğünden bir geyiğe kadar değişiyordu. Birçok modern toynaklının aksine, bacaklarında top kemikleri yoktu. Dişleri, modern geyik ve sığırların dişlerine benziyordu, bu da develerinkine benzer karmaşık bir mide ile sert otlar ve benzer yiyeceklerle beslendiklerini düşündürdü. En azından bazı formların sürüler halinde yaşadığına inanılıyor.Bununla birlikte, protoceratidlerin en dramatik özelliği erkeklerin boynuzlarıydı. Daha olağan bir yerde boynuzlara ek olarak, protoceratidlerin burunlarının üzerinde ek, rostral boynuzları vardı. Bu boynuzlar ya Syndyoceras'ta olduğu gibi eşleştirildi ya da tabanda kaynaştırıldı ve Synthetoceras'ta olduğu gibi uca yakın ikiye ayrıldı. Hayatta, boynuzlar muhtemelen bir zürafanın kemikleri gibi deriyle kaplıydı. Dişiler ya boynuzsuzdu ya da erkeklerden çok daha küçük boynuzları vardı. Boynuzlar bu nedenle muhtemelen cinsel teşhirde veya eşler için rekabette kullanıldı. Daha sonraki formlarda, boynuzlar, bazı modern geyiklerin boynuzlarında olduğu gibi, erkekler arasında fikir tartışmasında kullanılmak üzere yeterince büyüktü.
Protoceratops

Protoceratops (anlamı: ilk boynuzlu yüz), 83 ila 70 milyon yıl önce (Geç Kretase) bugünkü Moğolistan dolaylarında yaşamış bir Ceratopsian  dinozor cinsi.1922 yılında Roy Chapman Andrews, Amerikan Doğa Tarihi Müzesi desteğiyle Moğolistan'a bir keşif seferi düzenledi. Andrews'in öncü olduğu bu sefer sadece Protoceratops'un fosillerinin değil aynı zamanda Oviraptor, Velociraptor ve Psittacosaurus gibi önemli cinslere ait fosillerin bulunmasını sağlamıştır.Ceratopsianların öncü üyelerinden olan, kuzenlerine göre oldukça küçük olsa da (özellikle Triceratops'a nazaran) ufak boyutlu bir dinozor cinsi değildir. Ortalama 1.8 metre uzunluğa ve 220 kg ağırlığa sahipti. Bu cins, quadrupedal (4 ayak üzerinde) bir vücut yapısına sahip olup arka bacakları, ön bacaklarından uzun ve güçlüdür ve sırtına kemer görünüşü verir. Bu ceratopsian dinozorların atası sayılan bipedal Psittacosaurus'dan evrildiğinin bir işaretidir. Tipik boynuzlu dinozorların genel görüntüsünden biraz daha farklıdır. rostral (burunsal) ve gözsel boynuzları yoktur (başlarının yukarısındaki). Bunun yerine burunlarının üstünde boynuz benzeri bir yapı vardır. Büyüme aşamalarının fosillerden takip edilmesiyle yetişkin bireylerde giderek belirginleştiği anlaşılmıştır. Tüm ceratopsian grubundaki önemli bir özellik olarak sahip oldukları manşet (frill) Protoceratops cinsi için de geçerlidir. Boşluklu manşetleri sırtlarına doğru uzanır ve rakip erkekleri püskürtmek, cinsel çekim gibi işlere yaradığı düşünülmektedir. Cinsel dimorfizm gösteren canlılardan olduğu düşünülür; ama kısıtlı kanıtlardan ötürü hâlâ net değildir.Asyalı son ceratopsid olan Protoceratops vücudunun kalanına göre oldukça büyük bir kafatasına sahiptir ve ilginç bir çene yapısı vardır. güçlü dişleri ve ağzının ucunda gaga benzeri bir yapısı vardır. kurak ortamdaki sert bitki türlerinin koparılması ve çiğnenmesi için güçlü bir çene yapısı evrimleşmiştir. Aynı habitatı paylaştığı Velociraptor ile av-avcı ilişkisi vardır, hatta Gobi Çölü'nde ikili mücadele halinde bir Velociraptor ve Protoceratops bulunmuştur. Muhtemelen mücadele esnasında bir kum fırtınası onları birlikte gömdü ve fosilleşmelerini sağladı.Protoceratops aynı zamanda Oviraptor ile de aynı çevrede yaşıyordu. Oviraptor olarak adlandırılan cinse ait fosiller, bir yuva içindeki yumurtalar üzerinde bulunmuştu, bir yumurta hırsızı olarak düşünüldü zaten ismini de bu duruma izafen almıştı; ancak yapılan çalışmaların neticesinde bu yumurtaların farklı bir dinozora değil de Oviraptor'a ait olduğu bulundu. Sonuç olarak Protoceratops'un komşusu olan dinozora bu yanlış anlaşılma kötü bir isim olarak kaldı.
Protocetidae

Protocetidae ("ön balinalar-ilk balinalar"), Orta Eosen'de yaşamış arkaik balinaları içeren bir erken balina familyasıdır. Familyaya ait canlıların fosilleri, Güney Asya, Afrika ve Amerika Birleşik Devletleri'nin Güneydoğu eyaletlerinde bulunmuştur.Yaklaşık seksen yıl boyunca paleontologlar, Basilosauridae üyesi olmayan tüm arkeoset balinalar için yalnızca bir familya grubu adı olan Protocetidae'yi kullandılar. 1980'lerden bu yana yeni erken arkeoset cinslerinin çoğalmasıyla (örn. Pakicetus, Ambulocetus), familya grubu adlarında da kaçınılmaz bir artış oldu. 20. yüzyılın sonlarında, Thewissen ve diğerleri (1996) dört "protocetoid" aileyi, Pakicetidae, Ambulocetidae, Remingtonocetidae ve Protocetidae'yi tanımladı, sonuncusu Indocetinae ve Protocetinae'ye bölündü. Bu artış kapsamlı filogenetik analizden kaynaklanmamıştır ve yalnızca Remingtonocetidae'nin monofilisi oldukça iyi kurulmuştur. Diğer aileler muhtemelen parafiletik dereceleri temsil eder. Indocetinae ve Protocetinae arasındaki, başlangıçta yalnızca postkraniyal karakter durumlarına dayanan ayrım, şimdi Indocetusa atanan tüm postkraniyal kalıntıların Remingtonocetusa yeniden tahsis edilmesiyle bozuldu. Mısırlı arkeoset Eocetus, bazı yeni protocetid listelerinden çıkarılmıştır. Eocetus kesinlikle çok az bilinmesine ve diğer protocetidlerin çoğuna göre birkaç türetilmiş karakter durumuna sahip olmasına rağmen, parafiletik dereceleri kullanan bir sınıflandırma şemasında kolayca Protocetidae'nin yerleşik kapsamına girer.
Protocetus

Protocetus atavus ("ilk balina"), Orta Eosen'de (~45 myö) Mısır'da yaşamış bir  ilkel balina türüdür. Protocetus, ilk keşfedilen protocetiddi. Fosilleri Mısır, Kahire yakınlarında Orta Lütesiyen tetis denizinde, kireç taşında bulunan bir kafatasına ve bir dizi ilişkili omur ve kaburgaya dayanmaktadır.Protocetus'un, uzunluğu  civarında aerodinamik, balina benzeri bir gövdeye sahip olduğu düşünülüyor. Ancak gövdesi bazı açılardan muhtemelen ilkeldi.Pek çok protocetid (Maiacetus, Rodhocetus gibi) iyi gelişmiş kalça kemiğine ve arka bacaklara sahipti. Arka bacaklar, genellikle bir sakrumla omurgaya bağlıydı. Protocetus'un en az bir sakral omurgaya sahip olduğu bilinmektedir.  Muhtemelen arka bacaklara ve perdeli ayak parmaklarına sahipti.Protocetus'un başı yaklaşık 60 santimetre uzunluğundaydı. Çeneleri uzundu ve keskin dişleri vardı. Gerçek bir hava deliğine sahip olmasa da, burun delikleri çoğu kara memelisine göre başın daha arkasına yerleşmişti. Daha ilkel Pakicetus'tan farklı olarak, kulaklarının yapısı Protocetus'un su altında düzgün bir şekilde işitebildiğini, ancak ekolokasyon yapabilme ihtimalinin düşük olduğunu gösteriyor. Benzer şekilde, muhtemelen iyi koku  alabilecek bir aygıta sahipti, ancak avını bulmak için görme gücüne daha çok güveniyordu.Gatesy ve arkadaşlarının 2013 yılındaki analizine göre fosil taksonlar ile mevcut balinalar arası ilişkileri gösteren kladogram.
Protohistorya

Protohistorya, bazı arkeologlar ve tarihçiler tarafından tarihöncesi (prehistorya) ile tarih arasında kalan dönemi adlandırmak için kullanılır.Tarihöncesi ile protohistorya arasındaki ayrım pek net değildir. Bazı kullanımlarda, bu dönemdeki kültür ya da uygarlıklar henüz yazıyı geliştirmemiştir ama başka kültürler onun varlığını kendi yazılarında belirtmişlerdir. Örneğin, Avrupa'da, Keltler ve Cermen kabileler, Yunan ve Roma metinlerinde kendilerinden bahsedildiği için, protohistorik olarak kabul edilebilirler. Protohistorya ayrıca, bir toplumda okuryazarlığın ortaya çıkmasıyla ilk tarihçilerin yazıları arasındaki döneme de işaret edebilmektedir.
Protokol

Protokol (diplomasi), devletler arasındaki ilişkilerde geçen yazışmalarda, resmî törenlerde, devlet başkanları ile onların temsilcileri arasındaki görüşmelerde uygulanan kurallar
Protokol yığını

Protokol yığını veya ağ yığını bir bilgisayar ağının protokol takımı veya protokol ailesi üzerine uygulamasıdır. Bu terimlerin bazıları birbirleri yerine kullanılabilmekle birlikte, takım iletişim protokolünün tanımı, yığın ise bunların yazılım uygulamasıdır.Bir takımdaki ayrı protokoller sıklıkla tek bir amaca yönelik tasarlanır. Bu modülerleştirme tasarım ve değerlendirmeyi basitleştirir. Çünkü her protokol modülü genellikle diğer ikisi ile haberleşir, bunlar yaygın olarak bir protokol yığınındaki katmanlar olarak hayal edilir. En düşük protokol her zaman haberleşme donanımı ile düşük seviyeli etkileşimde bulunur. Bir üstteki her katman ek yetenekler ekler. Kullanıcı uygulamaları genellikle sadece en üstteki katmanlarla ilişki kurar.
Protokooperasyon

Protokooperasyon (Gevşek Mutualizm), Simbiyotik yaşayan iki canlının mutualistik bir biçimde yaşam sürmesi fakat birbirlerinden ayrıldıklarında zarar görmemeleri durumudur.Protokooperasyona en mantıklı örnek, Timsahların dişlerindeki artıkları yiyen kuşlardır. Bu kuşlar, liken-mantar örneğinin aksine birbirleri olmadan da yaşamlarını sürdürebilirler. Timsah avını yedikten sonra su üzerinde ağzını açarak bekler ve kuşlar timsahın ağzına doluşur. Timsah ağzını kapatıp onları yemez, kuşlar kürdan görevi görür ve timsahın dişlerini temizleyerek beslenir; timsahın da dişleri temizlenmiş olur.Bazı böcekler ve kuşlar, çiçekli bitkilerin tozlaşmasına yardımcı olurlar. Bu da, hayatta kalması için gerekli olan polen ve nektarı alması gereken böcek için faydalıdır.Bazı balıklar , ektoparazitleri gidererek, yaralı eti temizleyerek ve ölü etten kurtularak diğer balıkları temizleme görevini yerine getirir. Yırtıcı balıklar bile temizleyici ortakyaşalara güvenir ve temizlenirken sakin bir hal alır. Temizliği yapan balıklar, genellikle diğer balıkların temizlenmeye geldiği belirli yerlerde yoğunlaşır. Bunlar temizleme istasyonları olarak bilinir.
Protomyctophum normani

Protomyctophum normani ışıldakgiller familyasından Güney Okyanusunda yaşayan Protomyctophum cinsi bir balıktır. Erişkinlerin boyu 5.6 cm.ye kadar ulaşır.  Derin sularda yaşar, gece 104 metre derinlikte görülmüştür.
Proton

Proton, atom çekirdeğinde bulunan artı yüklü atomaltı parçacıktır. Elektronlardan farklı olarak atomun ağırlığında hesaba katılacak düzeyde kütleye sahiptirler. Şimdiye kadar Protonların İki yukarı bir aşağı kuarktan oluştuğu kabul edilse de yeni yapılan bilimsel çalışmalarda araştırmacılar protonun kütlesinin yüzde 9’unun kuarkların ağırlığından, yüzde 32’sinin protonun içindeki kuarkların hızlı hareketlerinin meydana getirdiği enerjiden, yüzde 36’sının protonun kütlesiz parçacıkları olan ve kuarkları bir arada tutmaya yardımcı olan gluonların enerjilerinden, geriye kalan yüzde 23’lük bölümünse kuarkların ve gluonların protonun içinde karmaşık şekillerde etkileşimlerde bulunduklarında meydana gelen kuantum etkimelerden oluştuğunu buldular.Protonun kütlesi elektronunkinden 1836 kat fazladır. Buna karşın, bilinmeyen bir nedenden ötürü elektronun yükü protonunkiyle aynıdır: 1,6 x 10−19 C.Atom içinde her biri (+1) pozitif elektrik yükü taşıyan taneciğe proton denir. Bu yüke yük birimi denir. Protonun yüklü elektronun yüküne eşit fakat ters işaretlidir.Bir protonun yoğunluğu yaklaşık olarak 4 x 1017 Kg/m³ 'tür. (2,5 x 1016 Lb/Ft3)Nötr bir atom veya molekülden bir veya daha çok elektron koparıldığında geriye kalan tanecik, koparılan elektronların toplam eksi yüküne eşit miktarda artı yük kazanır. Bir neon atomundan bir elektron koparıldığında geriye kalan tanecik koparılan elektronların toplam eksi yüküne eşit miktarda artı yük kazanır. Bir neon atomundan bir elektron koparıldığında bir Ne+ iyonu oluşur. Bir elektriksel deşarj tüpünde katot ışınları tüpün içinde bulunan Gaz atomlarından ve moleküllerinden elektronların çıkmasına sebep oldukları zaman, bu tür artı yüklü tanecikler oluşur. Bu artı yüklü iyonlar eksi yüklü elektroda doğru hareket ederler. Eğer katot delikli bir levhadan yapılmışsa artı yüklü iyonlar bu deliklerden geçerler. Katot ışınlarının elektronları ise ters yönde hareket ederler.Pozitif ışınlar adı verilen bu artı yüklü iyon demetleri ilk defa 1886'da Eugen Goldstein tarafından bulundu. Pozitif ışınların elektrik ve manyetik alanların etkisinde sapmaları ise 1898'de Wilhelm Wien ve 1906'da J. J. Thomson tarafından incelendi. Artı yüklü iyonlar için e/m değerlerinin saptanmasına, katot ışınlarının incelenmesinde kullanılan yöntemin hemen hemen aynısı kullanıldı. Deşarj tüpünde değişik gazlar kullanıldığı zaman değişik türde artı yüklü iyonlar oluşur.
Proton (otomobil)

Proton Holdings Berhad () 1982 yılında Malezya hükûmet başkanı olan Dr. Mahathir Muhammed tarafından kurulmuştur. 1983 yılında başlayan proje Japon teknolojisi destekli montaj sanayi yaklaşımı ile Malezya devletinin planlı kalkınma döneminde lokomotif olarak kabul edilen yerini almaya başlar.Bugün itibarıyla Dünya Ticaret Örgütü'ne kayıtlı 146 ülkeden sadece 11 tanesi resim üzerindeki taslaktan dünya çapında kabul gören normlarda otomobil üretebilmektedir. 2002 yılı başında Malezya 11. olarak bu listede yer almıştır. Bu listede yer alan ülkelerin başlıcaları alfabetik sırayla: ABD, Almanya, Fransa, G.Kore, İngiltere, İsveç, İtalya, Japonya'dır.Proton, 1900'ü Ar-Ge çalışmalarında yer almak üzere toplam 9500 kişilik bir işgücü ile üretim yapmaktadır.Proton için yapılmış toplam yurt içi yatırımı 2 milyar ABD dolarının üzerindedir. Kurulduğu günden bu yana 50'den fazla ülkeye ihracat gerçekleştirmiştir. Şu anda başta İngiltere ve Avustralya olmak üzere 20'den fazlaya ülkeye ihracat yapmaktadır.Malezya'da 2 merkezde olmak üzere Çin, Vietnam ve İran'da üretim yapmaktadır. Halihazırda yıllık kapasitesi 250,000 adet olan Tangjum Malim fabrikasının altyapısı ve genişleme planları doğrultusunda önümüzdeki 5 yıl içinde 1 milyon adet/yıl otomobile ulaşılması planlanmaktadır.Proton'un logosunda kaplan figürü markanın yansıtmak istediği cesaret, dinamizm, seri ve atak yapı ile Uzak Doğu'nun kültürel mirasını temsil etmektedir. Kaplan figürü markanın Uzak Doğu kökenini hatırlatmak üzere doğuya (sola) bakmaktadır. Kaplan başı motifi, asaleti yansıtan altın sarı renktedir. Proton logosu üzerinde yer alan yeşil, rengini mühendislik ve teknolojisinden yararlandığı Lotus'tan almaktadır. Yeşil rengi ile Proton ürünlerinde yerleşik Lotus genlerinin yansıması gözlenebilir.23 Mayıs 1983 Teknik iş birliği, lisans ve komponent üretimi konularında Mitsubishi Motors ile anlaşma imzalanması1 Ağustos 1983 Shah Alam tesislerinin yıllık 80,000 kapasite ile faaliyete geçmesi Shah Alam tesisleri bugün yıllık 240,000 adet kapasiteye sahiptir.1 Ocak 1991 İngiliz What Car? Dergisi Proton Saga modelini "Best Buy" - Satın alınabilecek en iyi model olarak sunar23 Mart 1996 Dünyanın en ileri mühendislik altyapısına sahip tesislerden birisi olan Tangjum Malim fabrikasının temelinin atılması30 Ekim 1996 Üreticiler sınıfında 7 kez Formula 1 dünya şampiyonluğu, pilotlar sınıfında 6 kez dünya şampiyonluğu ve toplam 79 Formula 1 grand prix yarış birinciliğine sahip, dünyaca ünlü İngiliz mühendislik ve otomobil firması Lotus'un %63,75'lik hisselerinin satın alınması
Proton (yazılım)

Proton, Microsoft Windows oyunlarının Linux tabanlı işletim sistemlerde çalışması için tasarlanmış bir uyumluluk katmanıdır. Proton, Valve tarafından CodeWeavers geliştiricileri ile işbirliği içinde geliştirilmiştir. Windows oyunlarıyla performansı ve uyumluluğu geliştirmek için Wine'ın yamalı bir sürümüyle birleştirilmiş bir yazılım ve kütüphane koleksiyonudur. Proton, Steam istemcisine "Steam Play" olarak entegrasyon için tasarlanmıştır. Üçüncü taraf çatalları manuel olarak kurulabilmesine rağmen, resmi olarak istemci aracılığıyla dağıtılır.Proton ilk olarak 21 Ağustos 2018'de piyasaya sürüldü. Piyasaya sürüldükten sonra Valve, son kullanıcı ayarlaması gerektirmeden yerel Windows benzerleri gibi performans göstermesi için test edilmiş ve sertifikalandırılmış 27 oyundan oluşan bir beyaz liste duyurdu. Bunlara Doom (2016), Quake ve Final Fantasy VI dahildir.Proton, 3D performansını artıran birkaç kütüphane içerir. Bunlar, Direct3D'den Vulkan'a çeviri katmanlarını, yani Direct3D 9, 10 ve 11 için DXVK ve Direct3D 12 için VKD3D-Proton'u içerir. D9VK olarak bilinen ayrı bir kütüphane, Aralık 2019'da DXVK ile birleştirilinceye kadar Direct3D 9 desteğini kullandı.Bir Wine çatalı olan Proton, Windows uygulamalarıyla upstream karşılığı olarak çok benzer bir uyumluluk sağlar. Resmi beyaz listeye ek olarak, diğer birçok Windows oyununun, gayri resmi olarak da  Proton ile uyumlu olduğu bildirmektedir. Kullanıcı, bir Linux sürümü zaten mevcut olsa bile, isteğe bağlı olarak belirli bir sürüm için Proton kullanımını zorlayabilir.ProtonDB, belirli bir oyunun Proton ile uyumluluğunu "Borked" (bozuk) ile "Platinum" arasında bir derecelendirme ölçeğinde açıklayan kitle kaynaklı verileri toplayan ve görüntüleyen resmi olmayan bir topluluk web sitesidir. Site, kitle kaynaklı uyumluluk raporlarını toplayan ve görüntüleyen ve benzer bir derecelendirme sistemi kullanan WineHQ AppDB'den esinlenmiştir.Valve, Proton'un yedi ana versiyonunu yayınladı. Sürüm oluşturma şeması, eklenmiş bir yama numarasıyla, temel aldığı upstream Wine sürümüne atıfta bulunur.Proton genellikle birkaç sürümle upstream Wine tabanının gerisinde kalmaktadır. Proton GE, gibi resmi olmayan çatallar, Proton'u en son Wine sürümlerinde yeniden temellendirmek için oluşturuldu. Bu, resmi sürüm üzerinden oyunlarla uyumluluğu iyileştirebilir ve bazen ona zarar verebilir.Aralık 2020'de Valve, Proton'un yeni özellikleri ve hata düzeltmelerini normal sürümlerden daha hızlı bir şekilde içeren kalıcı bir beta dalı olan Proton Experimental'i piyasaya sürdü  ve bunlar sonunda normal bir sürüme dahil edildi.
Proton Gen-2

Proton Gen-2, Proton tarafından 2004 yılından bu yana üretilen alt orta sınıf otomobil modelidir. Araç Proton'un kendi geliştirdiği ilk modeli olup Wira'nın hatchback modeli olan Aeroback'in yerini almıştır.
Proton Hızlandırıcı Tesisi

Proton Hızlandırıcı Tesisi, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu'nun (TAEK) Ankara'daki Sarayköy Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi'nde (SANAEM) kurulan Türkiye'nin ilk proton hızlandırıcı tesisidir. Tesis; kanser, nörolojik hastalıklar, beyin fizyolojisi ve patolojisi ile koroner arter  hastalığı  gibi  pek  çok  hastalıkta  teşhise  yönelik  olarak  kullanılan  bazı radyoizotoplardan  radyofarmasotiklerin üretilmesi; radyofarmasotiklerin  kalite  kontrolü  ve  hasta  dozu  olarak  dağıtımı, nükleer alanda araştırma ve eğitim faaliyetlerinde bulunmak üzere kurulmuştur. İlk test çalışmalarına 18 Haziran 2011'de başlandı, 29 Mayıs 2012'de de hizmete açıldı.2 Kasım 2009'da 12 milyon 933 bin 900 TL bedel karşılığında inşaat ihalesi yapılmış; hızlandırıcılar ve diğer gereçlerle birlikte 45 Milyon TL'ye mal olmuştur.3 bin 110 m2 alanda kurulu üç katlı bir yapıdır. Taban alanı 315 m2  genişliğinde trafo ve ısı merkezi ile 2 adet giriş kontrol ünitesi bulunmaktadır. Atıkların ilk elden binanın bodrum katında depolanması ve sonrasında yük asansörüyle dışarıya çıkarılması planlanmıştır.Siklotron tipi hızlandırıcı sistemi kullanılmaktadır. En yüksek proton demeti enerjisi 30 MeV, en yüksek akım değeri 1200 µA’dir. Hızlandırıcı sistemi dört adet ışınlama odasına açılan dört ana demet hattı ile bağlantılı olup bu demet hatlarından üçünde radyonüklit üretimi, birinde ise araştırma etkinlikleri yürütülmektedir.Tesis, araştırmalarında iyot-123,  flor-18 (FDG),  indiyum-111,  galyum-67,  talyum-201 radyoizotoplardan yararlanmaktadır.
Proton Perdana

Proton Perdana, Proton tarafından 1994 yılından bu yana üretilen orta sınıf otomobil modelidir. İlk nesli Proton ile Mitsubishi Motors'un ortaklığı ile geliştirilmiş olup Mitsubishi Eterna temellidir ve 1994-2009 yılları arasında üretilmiştir. 2013 yılında tanıtılan ikinci nesil Perdana ise Honda Accord'un Kuzey Amerika pazarı için üretilen sekizinci nesli temel alınmıştır ve Alor Gajah'taki Honda fabrikasında üretilmektedir.
Proton Persona

Proton Persona, Proton tarafından 2007 yılından bu yana üretilen alt orta sınıf otomobil modelidir. Araç Proton Gen-2'nin sedan modeli olup bazı pazarlarda yine Persona adıyla satılan Wira'nın sedan modelini yerini almıştır. 2012 yılında yerini Proton Prevé'ye bırakmıştır.Proton Persona yine platformunu paylaştığı Gen-2'de de kullanılan 1.6L CamPro motorlara sahiptir. Bununla birlikte estetik ve iç detaylarda bazı farklılıklar bulunmaktadır.
Proton Saga

Proton Saga, Proton tarafından 1985 yılından bu yana üretilen alt orta sınıf ve küçük sınıf otomobiller serisidir.İlk nesil Proton Saga 1985-2008 yılları arasında üretilmiş olup Proton'un ürettiği ilk otomobildir. Araç, Malezya hükûmeti ile Mitsubishi Motors'un ortaklığı sonucunda 1983 model Mitsubishi Lancer Fiore temeli üzerinde geliştirilmiştir. İkinci nesil Proton Saga ise 2008 yılında tanıtılmış olup uzatılmış Proton Savvy platformuna dayanmaktadır ve Proton tarafından Lotus Cars ve LG CNS'nin teknik desteği ile geliştirilmiştir.
Proton Satria

Proton Satria, Proton tarafından 1994-2015 yılları arasında üretilen küçük sınıf otomobil modelidir. Araç dördüncü nesil Mitsubishi Mirage temelli olup ilk nesli 2005 yılına kadar üretilmiş ve ikinci nesli de Satria Neo adıyla satılmıştır.
Proton Savvy

Proton Savvy, Proton tarafından 2005-2011 yılları arasında üretilen küçük sınıf otomobil modelidir. Araç Proton Tiara'nın yerini almış olup yerini Iriz'e bırakmıştır.
Proton Tiara

Proton Tiara, Proton tarafından 1996-2000 yılları arasında üretilen küçük sınıf otomobil modelidir. Araç Citroën ortaklığı ile geliştirilmiş olup Citroën AX temellidir ve bu yüzden yalnızca Malezya'da satılmıştır.
Proton Waja

Proton Waja, Proton tarafından 2000-2011 yılları arasında üretilen alt orta sınıf otomobil modelidir. Araç Proton'un kendi geliştirdiği ilk modeli olup şasisi Volvo S40 ve Mitsubishi Carisma'ya dayanmaktadır. Waja Proton'un en başarılı modellerinden biridir. Birleşik Krallık'ta Impian adı ile satılmıştır.
Proton Wira

Proton Wira, Proton tarafından 1993-2009 yılları arasında üretilen alt orta sınıf otomobil modelidir. Araç, dördüncü nesil Mitsubishi Lancer temelli olup arka farlar, tamponlar ve gösterge paneli değiştirilmiştir. Wira, Proton'un hem sağ hem de soldan direksiyonlu olarak ürettiği ilk otomobildir ve aynı zamanda şirketin bugüne kadar en çok ihraç ettiği model olup 70'in üzerinde ülkeye ihraç edilmiştir. Aynı zamanda Malezya dışında üretilen ilk Proton modelidir. Bazı ülkelerde Persona, 400 Series veya Natura adları ile satışa sunulmuştur. Wira'nın "Aeroback" adlı hatchback modeli yerini 2004 yılında Gen-2 ve sedan modeli ise yerini 2007 yılında Persona'ya bırakmış olup üretimi 2009 yılında sona ermiştir.
Proton bozunması

Parçacık fiziğinde proton bozunması, protonun nötr bir pion ve bir pozitron gibi daha hafif atom altı parçacıklara bozunduğu varsayımsal bir parçacık bozunma biçimidir. Proton bozunumu hipotezi ilk olarak 1967'de Andrey Saharov tarafından formüle edildi. Önemli deneysel çabalara rağmen, proton bozunması hiçbir zaman gözlemlenmedi. Bir pozitron aracılığıyla bozunursa, protonun yarı ömrü en az  x 1034 yıl olarak sınırlandırılır.Standart Model'e göre, bir baryon türü olan proton, baryon sayısı (kuark sayısı) korunduğu için kararlıdır (normal şartlar altında; istisna için kiral anomaliye bakınız). Bu nedenle, protonlar en hafif (ve dolayısıyla en az enerjili) baryon oldukları için kendi başlarına diğer parçacıklara bozunmazlar. Pozitron emisyonu ve Elektron yakalama –protonun nötrona dönüştüğü radyoaktif bozunma biçimleri– proton bozunması değildir, çünkü proton atom içindeki diğer parçacıklarla etkileşime girer.Standart Modelin ötesindeki bazı büyük birleşik teoriler (BBK, GUT [Grand Unified Theory]) baryon sayısı simetrisini açıkça kırarak protonların Higgs bozonu, manyetik tek kutuplar veya 1031 ila 1036 yıllık yarı ömrü olan yeni X bozonları aracılığıyla bozunmasına izin verir. Karşılaştırma için, evren yaklaşık 1010 yaşındadır. Bugüne kadar, BBK'ların öngördüğü yeni fenomenleri (proton bozunması veya manyetik monopollerin varlığı gibi) gözlemleme girişimleri başarısız oldu.Kuantum kütleçekimi (sanal kara delikler ve Hawking ışınımı yoluyla), yukarıdaki GUT ölçeği bozulma aralığının çok ötesinde büyüklüklerde veya yaşamlarda ve ayrıca süpersimetride ekstra boyutlarda bir proton bozunma alanı sağlayabilir.
Proton değişim membranlı yakıt hücresi

Proton değişim membranlı yakıt hücresi (veya polimer elektrolit membranlı yakıt hücresi), sabit ve portatif kullanım alanlarının yanı sıra taşımacılık sektöründe de kullanımı için geliştirme çalışmaları sürmektedir. Belirgin özellikleri arasında düşük sıcaklık/basınç aralığı ve polimer elektrolit yapay membranı sayılabilir.Proton değişim membranlı yakıt hücresi, hidrojen ve oksijenin elektro-kimyasal reaksiyonu sırasında açığa çıkan kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Hidrojen, membran-elektrot düzeneğinin anot tarafına iletilir ve burada katalitik olarak proton ve elektronlara ayrıştırılır. Bu oksidasyon yarı-hücre reaksiyonu:Oluşan protonlar polimer elektrolit membrandan geçerek katoda gelirken, elektronlar da harici devre üzerinden akarak katot tarafına geçerler ve bu esnada yakıt hücresinin elektrik akımını yaratmış olurlar.Bu arada, oksijen de, membran-elektrolit düzeneğine ulaştırılır. Oksijen burada hem proton hem de elektronlarla buluşur ve reaksiyona girerek su oluşturur. Bu redüksiyon yarı -hücre reaksiyonu da:
Proton ilgisi

Proton ilgisi (Epa şeklinde sembolize edilir), bir anyon, nötr atom ya da molekülün, gaz fazındayken proton ile reaksiyonunda meydana gelen entalpi değişiminin negatifidir. Bu reaksiyonlar her zaman ekzotermiktir. Bu reaksiyonlara örnek olarak:
Proton pompa inhibitörü

Proton pompa inhibitörleri (PPİ), gastrik asit üretiminde belirgin ve uzun süreli azaltan ilaç grubudur. Bunu, midenin  H+/K+ ATPaz proton pompasını geri dönüşsüz engelleyerek yapar.Asit sekresyonunun mevcut en etkili engelleyicisidir. Proton pompa inhibitörleri, antiasitlerin ve benzer etkili ama farklı etki mekanizmasıyla etkileyen H2-reseptör antagonistlerinin yerini almıştır.PPİ'ler, dünyada en çok satılan ilaçlardandır. Proton pompa inhibitörleri ilaç sınıfı, Dünya Sağlık Örgütü'nün Temel İlaçlar Listesi'ndedir. Omeprazol listedeki bu ilaçlardan en bilinenidir.Gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH veya GÖRH), semptomatik endoskopi-negatif reflü hastalığı dahil larenjit ve kronik öksürüğe neden olan ilişkili laringofaringeal reflüGastrinoma'lar ve Zollinger Ellison sendromu dahil aşırı asit salgılanmasına neden olan diğer durumlar (genellikle normal dozun 2-3 katı gerekir)Proton pompası inhibitörleri, gastrik paryetal hücrelerin hidrojen/potasyum adenozin trifosfataz enzim sistemini (H+/K+ ATPaz veya daha yaygın olarak gastrik proton pompası) geri dönüşümsüz engelleyerek etki eder.Proton pompası gastrik asit sekresyonunda en son evredir ve gastrik lümene H+ sekresyonunu sağlaması nedeniyle inhibisyon için ideal süreçtir.Bu şekilde % 99 a varan oranlarda asit sekresyonunu engellerler ve H2 Reseptör antagonistlerine göre çok daha iyi sonuç sağlarlar.Mide asidinin yokluğunda duedenum ülserlerinin iyileşmesi hızlanır; hazımsızlık ve mide ekşimesi rahatsızlıkları azalır.Ancak bu durumda da bazı gıdaların emiliminde sorunlar ortaya çıkabilir.Proton pompa inhibitörleri vücuda inaktif halde verilir. İnaktif form yüksüz yani nötrdür (lipofilik) ve hücre membranını kolayca geçerek asidik içeriği olan hücre içi kompartmanlara ulaşır (mide paryetel hücre kanalı gibi). Bu asidik çevrede inaktif ilaç protonize olur ve aktif hale geçer. Daha sonra bu aktif form kovalent bağla gastrik proton pompasına geri dönüşümsüz olarak bağlanır ve onu işlevsiz hale getirir.Genel olarak proton pompa inhibitörlerinin emilimi gıda ile birlikte alındıklarında etkilenmez. Buna rağmen omeprazolün emilimi eş zamanlı olarak yenen yemekle azalır. Lansoprazol ve esomeprazol'ün emilimi de gıda ile alınınca bir miktar azalır ve etkileri gecikir. Ancak bu farmakokinetik etkilerin belirgin bir etkinlik azalmasına yol açmadığı bildirilmiştir.Yarılanma ömürleri 0.5–2 saat arasında değişir. Etkinin ortaya çıkması 2-3 günü bulabilir. Bunun nedeni ilacın paryetal hücrede akümüle olmasıdır.Proton pompa inhibitörleri genelde iyi tolere edilir ve kısa dönemde yan etki insidansı çok azdır. Yan etkilerin görülme sıklığı ve çeşitleri hepsi için benzer olsa da omeprazolde daha sık görüldüğü bildirilmiştir. Bunun nedeninin çok uzun süredir piyasada olması ve klinik izlenmişliğinin daha geniş olması olarak düşünülebilir.Genel ve daha sık rastlanan yan etkiler: baş ağrısı, bulantı, diyare, karın ağrısı, bitkinlik hissi, baş dönmesi.Nadiren rastlanan yan etkiler: döküntü, kaşıntı, şişkinlik, kabızlık. Uzun süreli kullanımda vücutta vitamin B12 konsantrasyonunda azalma.
Proton roketleri

Proton Roketleri serisi ilk kez 1965 yılında kullanılmaya başlandı. Proton Roketleri, Salyut, Mir ve Uluslararası Uzay İstasyonu modülleri yanı sıra Ay’a, Mars’a ve Venüs’e sondalar göndermek için kullanıldı.Proton Roketleri: 53 metre boyunda olup üç ana aşama içerir. Breeze-M Dördüncü aşamadır, yüksek yörüngeye yük koymak için başlatılabilir.Proton-M Roketleri: UDMH yakıt ve ana aşamada N2O4 oksitleyici (azot tetroksit) taşır. Breeze-M dördüncü aşamada sıvı oksijen ve sıvı hidrojenle çalışır.Proton-M roketi programı son zamanlarda hataları tarafından rahatsız olmuştur. 1 Temmuz 2013 günü, üç GLONASS navigasyon uydularını taşıyan Proton-M, uçuş sırasında motorları arızalandı ve yıkıcı bir patlamayla düştü.
Proton seramik yakıt hücresi

Proton seramik yakıt hücresi (kısaca PSYH), yüksek sıcaklıklarda proton iletkenliği gösteren seramik elektrolit malzemesi kullanımı esasına dayanır.PSYH'ler, yüksek sıcaklıkta çalışır ve fosil yakıtları elektro-kimyasal olarak anotta oksitlerler. Böylece ara kademe olarak hidrojen üretimi adımı ortadan kalkar. Hidrokarbon yakıtın gas molekülleri anot yüzeyinde su buharı ile birlikte adsorblanır ve hidrojen atomları, etkin bir şekilde sıyrılarak elektrolite absorblanır. Başlıca reaksiyon ürünü karbondioksittir.
Proton transfer tepkimesi kütle spektrometrisi

Proton transfer tepkimesi kütle spektrometrisi (Proton-transfer-reaction mass spectrometry/PTR-MS), bir iyon kaynağında üretilen gaz fazı hidronyum reaktif iyonlarını kullanan bir analitik kimya tekniğidir. PTR-MS, ortam havasındaki uçucu organik bileşiklerin (VOC'lar) çevrimiçi olarak izlenmesi için kullanılır. Avusturya, Innsbruck'taki Leopold-Franzens Üniversitesi, Institut für Ionenphysik'teki bilim adamları tarafından 1995 yılında geliştirilmiştir. Bir PTR-MS cihazı, bir sürüklenme tüpüne doğrudan bağlanan bir iyon kaynağı ve bir analiz sisteminden (kuadrupol kütle analizörü veya uçuş süresi kütle spektrometresi) oluşur. Ticari olarak temin edilebilen PTR-MS cihazlarının yanıt süresi yaklaşık 100 ms'dir ve tek haneli pptv veya hatta ppqv bölgesinde bir algılama sınırına ulaşırlar. Kullanılmakta olduğu uygulama alanları çevre araştırmaları, gıda ve lezzet bilimi, biyolojik araştırma, tıbbı ve diğerlerini içerir.
Proton-K

Proton-K (GRAU endeksi 8k82kdan sonra Proton 8K82K olarak da adlandırılan), Proton roketlerinden türetilen bir Sovyet fırlatma aracıydı. Hruniçev tarafından inşa edildi ve Kazakistan Baykonur Uzay Üssü'ndeki 81 ve 200 numaralı sitelerden fırlatıldı.10 Mart 1967'deki ilk uçuş, Zond programının bir parçası olarak Soyuz 7K-L1'i taşıdı. Proton/Soyuz/Zond uçuşları, (sözde) Ay Yarışı sırasında Sovyet kozmonotlarını Ay'a indirme amacıyla (gerçekleştirilemeyen), Soyuz uzay aracının son derece eliptik veya ay çevresindeki yörüngelere yaptığı birkaç mürettebatsız test uçuşundan oluşuyordu.30 Mart 2012'de, 310. ve son fırlatılışı yapılarak modernize edilmiş Proton-M öncesinde hizmet dışı bırakıldı.
Proton-elektron kütle oranı

Proton-elektron kütle oranı (sembolik gösterimiyle μ ya da β), atomlarda bulunan bir baryon olan protonun durgun kütlesinin, atomlarda bulunan bir lepton olan elektronunkine oranıdır. Boyutsuz bir nicelik olup, değeri şu şekildedir:
ProtonMail

ProtonMail, Açık kaynak kodlu, ücretli ve ücretsiz abonelikleri bulunan uçtan uca şifreli bir web postası servisidir. 2013'te Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi tesislerinde Jason Stockman, Andy Yen ve Wei Sun tarafından kurulmuştur. ProtonMail bir sıfır bilgi ispatı sistemi ile tasarlanmıştır. E-posta ve kişisel bilgiler ProtonMail sunucularına gitmeden önce kullanıcının ProtonMail'i çalıştırmak için kullandığı cihaz üzerinde şifrelenir. Bu işlemler arkaplanda otomatik olarak gerçekleştiğinden, kullanıcı kriptografi alanında teknik bir bilgiye sahip olmasa dahi şifreli iletişim sağlanmış olur ve bu özelliği ile Gmail ve Hotmail gibi popüler web postası servislerinden farklılaşır.Şirket, 2021 yılında bir Fransız iklim aktivistinin IP adresini hükûmet yetkilileri ile paylaştı. Bu olay sonucunda "IP adresinizi kaydetmiyoruz" ifadesini resmî web sitesinden kaldırdı. Kullanıcıların Tor veya VPN aracılığıyla ProtonMail'e girmelerini önerdi.
Protonlanma

Protonasyon, protonlanma veya protonlaşma; bir atom, molekül veya iyona proton (H+) eklenerek konjuge asidin oluşturulmasıdır. Bazı örnekleri:
Protoplast

Protoplast, hücrenin içindeki canlı kısıma verilen ad. Protoplasma adı ilk kez Purkinje tarafından 1840 yılında ve daha sonra Von Mohl tarafında 1846 yılında önerildi. Canlı protoplasma organizmadan organizmaya ve hücreden hücreye yapısı az çok değişirse de ortak metabolizma, büyüme, üreme ve uyarılabilme özelliklerinin pek değişmediği gözlenmektedir.
Protoplazma

Protoplazma; hücre membranı ile çevrili bir hücrenin yaşam içeriğidir. Sitoplazma için genel bir terimdir. Protoplazma küçük iyonlar, aminoasitler, monosakkaritler ve su gibi küçük moleküllerden ve ayrıca nükleik asit, protein, lipit ve polisakkarit gibi makromoleküllerin karışımından oluşur.Ökaryotlarda protoplazma; hücre çekirdeğini çevreleyen ve sitoplazma olarak bilinen nükleoplazm olarak çekirdeğin içindedir.Prokaryotlarda plazma membranı materyali bakteriyel sitoplazma; gram negatif bakteriler bölgenin dışında iken periplazma dış membranın içindedir.Protoplazma kelimesi Yunanca'dan gelir. Protos: ilk ve plazma: yapı oluşturmak. İlk olarak Hugo van Mohl tarafından 1846'da ''sert, ince, granüllü ve yarı akışkan '' şeyleri tarif etmek için kullanıldı. Daha sonra Thomas Huxley hayatın özelliği ve bu maddenin dağılımını konu alan ''yaşamın fiziksel temeli'' olarak adlandırdığı çalışmayı yapmıştır. O zamana kadar protoplazmanın bileşimi gizemliydi ve ne olduğu hakkında çok tartışma vardı. Huxley zaman içinde, uzun zamandır devam eden tartışmalarrı büyük ölçüde bitirecek ''yaşamın temel birimi : ya hücre ya da protoplazmadır'' yazısını yazmıştır. 1860'ların sonunda bu yazıyla ilgili yapılan müazara da büyük ölçüde lehine sonuçlanmıştır. Hücrenin; protoplazma için büyük bir kap, hayatın temel ve evrensel malzemesi olduğu kanısına varılmıştır.Yaşanın kökenini araştırmak için yapılan laboratuvar çalışmalarında sentetik protoplazma oluşturulması başarılı olmamıştır.Bugün hücre içeriğinin yapısal olarak çok karmaşık ve kompleks çoklu organellerden oluştuğu bilinmektedir. Protoplazma bizlere 2 formun var olduğunu söylemiş oldu: sıvı benzeri yapı ve jel benzeri yapı.
Protopteryx

Protopteryx, soyu tükenmiş bir avialan cinsidir ve Kretase döneminin en temel enantiornitheanınıdır. Tip türü, P. fengningensistir. İlk olarak 131 milyon yıl önce Çin'in kuzeyindeki Hebei Eyaletindeki Yixian Oluşumu'nun Sichakou Üyesi veya Huajiying Formasyonu'nda keşfedilmiştir. Protopteryx, Daibeigou Oluşumu'nda da bulunmuştur. Protopteryx adı "ilkel tüy" anlamına gelir: "proto-" "ilk" anlamına gelir ve "-pteryx" "tüy" veya "kanat" anlamına gelir. Adı, Protopteryx tüylerinin, tüy ve rami içermeyen iki uzun kuyruk tüyü gibi modern kuşlarınkinden daha ilkel olması gerçeğinden gelmektedir.Protopteryx, Enantiornithes grubunun bilinen en ilkel üyelerinden biridir. En ilkel kuşlardan biri olan Archaeopteryx ve Confuciusornisten sonra ortaya çıktı. Protopteryx, Eocathayornis ve Paraprotopteryx türlerinden daha ilkeldir.
Protosinkellos

Protosinkellos (), Doğu Ortodoks Kilisesi ve Doğu Katolik Kiliselerinde piskoposun başyardımcısına verilen unvan. Batı Hristiyanlığındaki vicar generalin eşdeğeridir.
Protostrator

Protostrator (), Bizans bürokrasisinde bir unvan. Yalnızca imparatorun atayabildiği yüksek bir askerî unvan olan protostrator hassa ordusunun süvari kumandanı iken bu makam imparatorluğun sonraki zamanlarında hafif süvari kumandanı olarak değişiklik göstermiştir.
Protostrigidae

Protostrigidae, Eosen ve erken Oligosen dönemlerinde Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya 'da ortaya çıkan tarih öncesi bir baykuş ailesidir. Cinsler arasında Eostrix, Minerva, Oligostrix ve Primoptynx  bulunur. 1983'te Cécile Mourer-Chauviré, Protostrix'in Minerva'nın küçük eş anlamlısı olduğunu gösterdi. Protostrigidae özellikleri, güçlü birinci ve ikinci ayak parmaklarının yanı sıra tibiotarsusun genişlemiş medial kondilini içerir.
Prototip

Prototip (Yunanca πρωτότυπον (prototipon, orijinal) ve τύπος (tipos, gösterim, sunum)), genel terminoloji ve semantikte belirli bir kategoride ele alınabilecek herhangi bir somut nesne, varlık veya olgunun geri kalanlar için örnek teşkil edebilme vasfına sahip ilk ve en ilkel türevidir. Çok öğeli bir kümede grubun kendinden sonraki diğer tüm üyelerinin karakteristik özelliklerinin karşılaştırılarak tasnif ve derecelendirme yapılabilmesini mümkün kılan en özgün öbek elemanını ima eder.
Prototip kuramı

Prototip kuramı, bilişsel bilimde, özellikle psikoloji ve bilişsel dilbilim alanlarında kullanılan, bir kavramın bir kategoriye üyeliğini farkı derecelerde değerlendiren bir kategorileme kuramdır. Bu kurama göre, verili bir dilde kullanılan bir kavram için gerçek dünyada onu en tipik şekilde temsil eden bir örnek vardır. Örneğin, "kuş" denince akla "güvercin" gelebilmesi gibi.1971 yılında psikolog Eleanor Rosch'un çalışmasıyla ortaya çıkmış ve geleneksel Aristotelesçi kategorilerden ayrılması nedeniyle kategorizasyon teorisinde "Kopernik devrimi" olarak tanımlanmıştır. Dilbilimci Eugenio Coseriu ve yapısal anlambilim paradigmasının diğer savunucuları gibi geleneksel kategoriler teorisini hâlâ destekleyenler tarafından eleştirilmiştir. Bu prototip teorisinde, herhangi bir dildeki herhangi bir kavram, bu kavramı en iyi şekilde temsil eden gerçek dünya örneğine sahiptir. Örneğin: mobilya konseptine bir örnek vermeniz istendiğinde, örneğin bir gardıroptan çok bir kanepeden bahsedilir. Prototip teorisi, fonolojik yapıdan anlambilime haritalamanın bir parçası olarak dilbilimde de uygulanmıştır.Rosch, prototip teorisini formüle ederken, kısmen önceki kavrayışlardan, özellikle de Wittgenstein (1953) tarafından aile benzerliğine (family resemblance) dayalı bir kategori modelinin formülasyonundan ve Roger Brown'ın How shall a thing be called? (1958) eseri gibi önceki kavrayışlardan yararlanmıştır.Prototip terimi, psikolog Eleanor Rosch'un "Natural Categories" adlı çalışmasında  tanımlandığı şekliyle, başlangıçta, bir kategorinin oluşumunda o kategoriyle ilişkilendirilebilecek ilk uyarıcı olması nedeniyle belirgin bir konuma sahip olan bir uyarıcı olarak tanımlamıştır.  Rosch daha sonra bu kavramı bir kategorinin en merkezi üyesi olarak tanımladı. Rosch ve diğerleri, kavramları gerekli ve yeterli koşullarla tanımlayan klasik kavramlar teorisine bir yanıt ve ondan radikal bir ayrılma olarak prototip teorisini geliştirdiler. Gerekli koşullar, bir kavramın her örneğinin sahip olması gereken özellikler kümesini ifade eder ve yeterli koşullar, başka hiçbir varlığın sahip olmadığı koşullardır. Prototip kuramı, kavramları özelliklere göre tanımlamak yerine, kategorileri ya o kategorinin belirli bir yapısına göre ya da kategori içindeki prototip bir üyeyi temsil eden bir dizi varlığa göre tanımlar. Bir kategorinin prototipi, en sık o sınıfla ilişkilendirilen bir sınıfın nesnesi veya üyesi tarafından basit terimlerle anlaşılabilir. Prototip, sınıfın merkezidir ve diğer tüm üyeler, kategorilerin derecelendirilmesine yol açan prototipten aşamalı olarak uzaklaşır. Sınıfın her  üyesi, insan bilişinde eşit derecede merkezi değildir. Yukarıdaki mobilya örneğinde olduğu gibi, kanepe gardıroptan daha merkezidir. Klasik görüşün aksine, prototipler ve derecelendirmeler, kategori üyeliğinin ya hep ya hiç yaklaşımı olarak değil, daha çok birbiriyle örtüşen birbirine kenetlenmiş kategorilerden oluşan bir ağ olarak anlaşılmasına yol açar.Bilişsel dilbilimde, dilsel kategorilerin de tıpkı bir dildeki ortak kelimelerin kategorileri gibi bir prototip yapıya sahip olduğu iddia edilmiştir.