Şehitlik, Artvin

Şehitlik köyünün eski adı Mamatsminda'dır. Gürcüce bir yer adı olan Mamatsminda (მამაწმინდა), 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Mamazminda (ممازمندە) ve Artvin vilayeti üzerine Osmanlıca kitapta Mamazimda (مامازیمدا) olarak geçer. Mamatsminda, Gürcüce "mama" (მამა: peder) ve "tsminda" (წმინდა: aziz) kelimelerinden türemiştir. Borçka ilçesine bağlı İbrikli köyünde de bir mevki Mamatsminda adını taşımaktadır. Burada bulunan Mamatsminda Kilisesi büyük ölçüde ayakta günümüze ulaşmıştır.Mamatsminda, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Klarceti, Gürcü Krallığı'nın prensliklerinden biriydi ve bu prensliğin merkezi Artanuci idi. Bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ilk yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki Gürcü kilisesi de o dönemdem kalmıştır. Zemo Mamatsminda (ზემო მამაწმინდა), Vani (ვანი), Hihauri (ხიხაური), Didaho (დიდახო), Tsorekana (წორეყანა), Kvadidi (ქვადიდი) gibi Gürcüce yer adları da köyün eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.Mamatsminda, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağına bağlı Artvin kasabasının mahallelerinden biriydi. 1876 Trabzon vilayeti salnamesine göre köyde 23 hanede 105 kişi yaşıyordu. Mahallenin nüfusu sadece Müslümanlardan oluşuyordu. Artvin kasabasının bir mahallesi olmasına karşın, Mamatsminda'da yaşayan halkın tarımla uğraştığı anlaşılmaktadır. Bu tarihte Mamatsminda'da hayvan varlığı olarak 31 eşek, 16 öküz, 15 inek ve 3 at tespit edilmiştir.Mamatsminda, ertesi yıl başlayan 93 Harbi'nin ardından Rusların eline geçti. 1886 yılındaki nüfus tespitinde ayrı bir köy olarak geçmemesi, Rus idaresi sırasında da Mamatsminda'nın Artvin kasabasının bir mahallesi olduğunu göstermektedir. Bu nüfus tespiti sırasında Artvin kasabasının nüfusu 6.442 kişiden oluşuyordu. Nüfusun % 76,4'ü Ermeni (4.922 kişi), % 23,4'ü Türk (1.508 kişi) ve % 0,2'si Gürcü (12 kişi) olarak kaydedilmiştir.Mamatsminda, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla Mamatsminda'yı da kapsayan Artvin ile Ardahan bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.Mamatsminda veya Mamazimda Türkçe olmadığı için bu yerleşmenin adı 1925 yılında Şehitlik olarak değiştirildi. 1926 yılındaki nüfus tespitinde Şehitlik, Artvin kasabasının altı mahallesinden biriydi. Bu tarihte mahallede 34 hanede 165 kişi yaşıyordu. Artvin kasabasının toplam nüfusu ise, 2.139 kişiden oluşuyordu. Mamatsminda, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Şehidlik" adıyla bir köy olarak kaydedilmiştir. Mahallenin kısa bir süre önce köye dönüştürüldüğü bu kayıttan anlaşılmaktadır. Bununla birlikte Şehitlik 1965 yılına değin genel nüfus sayımlarında bir köy olarak yer almamıştır. Bu sayımda "Şehitlik (Mamazimola)" olarak kaydedilmiş olan köyün nüfusu 215 kişiden oluşuyordu. Sadece 118 kişi okuma-yazma biliyordu.Şehitlik köyünde, 1995 yılındaki yüzey araştırmaları sırasında, "Kiliselik" denilen yerde, inşaat yapılabilecek şekilde düzleştirilmiş alanda Gürcü kilisesi kalıntısı saptanmıştır.  Ancak burada duvar kalıntısına rastlanmamıştır. Ayrıca, eski bir bölge haritasında daMamatsminda Kilisesi burada gösterilmiştir. Ne var ki 2005 yılında yapılan yüzey araştırmaları sırasında bu kalıntıların izi kalmamıştı. Mamatsminda Kilisesi'ne ait kalıntının bu süre içinde ortadan kaldırıldığı anlaşılmaktadır.