barandinho/wikipedia_tr huggingface dataset:
Çullugörece, Saruhanlı

Osmanlı zamanında yazları Salihli ilçesi civarlarında konaklayan göçerlerin mecburi iskana tutulduğu son dönemde bu göçerlerden bir kısmı tarafından kurulmuştur. Mahallenin ismi coğrafi özelliğinden ve halkının bulunduğu bölgeye göre o zamanlar varlıklı olmalarından gelmektedir. "Çullu" varlıklı, "Görece" görünür, tepe üstünde anlamlarına gelir.
Çullukgiller

Kuzey yarımkürede yayılış gösterirler. Kıyılar, sazlıklar, bataklık ve ormanlar yerleşim bölgeleridir. Solucanlar, yumuşakçalar, eklembacaklılarla, bazen de bitkisel beslenirler. Gagaları değişik yapılardadır. Kısa mesafeli uçabilirler.
Çulman Neryungri Havalimanı

Çulman Neryungri Havalimanı  (), Çulman'ın 8 km kuzeyinde ve Neryungri'nin 40 km kuzeyinde bulunan Yakutistan, Rusya'da bulunan sivil bir havalimanıdır.
Çulpan Hamatova

Chulpan Nailevna Khamatova, 1 Ekim 1975'te o dönem Sovyetler Birliği'ne bağlı olan Tataristan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin başkenti Kazan'da doğdu. Ebeveynleri Marina Galimullovna Khamatova ve Nail Khamatov aynı zamanda birer mühendistir. Adı Çulpan, Tatarca "sabah yıldızı" (Venüs) anlamına gelir. Küçük kardeşi Shamil Khamatov'da kendisi gibi bir aktördür.Çocukken buz pateni yaptı. Kazan Devlet Üniversitesine bağlı matematik orta okulunda okudu. Kazan Devlet Finans ve Ekonomi Enstitüsüne kabul edilmesine rağmen fikir değiştirerek Kazan Tiyatro Okuluna girdi. Öğretmenleri Juno Kareva`nın ve Vadim Keshner`in, eğitimini Moskova'da sürdürebilmesi için yardımcı olmasıyla ve Rus Tiyatro Sanatları Enstitüsüne girdi.Moskova tiyatrolarında birkaç sahne aldı. Bunlar: Gençlik Akademik Rus Tiyatrosu (Suç ve Ceza'da "Dunya" ve Anne Frank'in Hatıra Defteri'nde Anne Frank); Ay Tiyatrosu, Anton Çehov Tiyatrosu, Julia Malakyants Açık Tiyatrosu (Silvia).1998'de Moskova Sovremennik Tiyatrosu topluluğuna davet edildi. Erich Maria Remarque tarafından yazılan "Üç Yoldaş" adlı eserdeki Patrica Holman rolüyle çıkış yaptı. Ayrıca Üç Kızkardeş (İrina); Fırtına (Katerina); Antonius ve Kleopatra (Kleopatra) gibi birçok oyunda yer aldı. 2008 yılında Milletler Tiyatrosunda Shukshin'in Hikayesi performansında yer aldı ve buradaki 10 hikâyeden dokuzunu oynadı.Sinema kariyeri Rus Tiyatro Sanatları Enstitüsü üçüncü sınıfta iken başladı. Vadim Abdrashito onu Time of a Dancer (2007) filminde Katya rolü için davet etti. Hamatova'nın çıkışı Valery Todorovsky'in suç draması Country of the Deaf (1998) filmindeki Rita rolüyle geldi. Bu film için işaret dilini öğrendi.2006 yılında düzenlenen 63. Venedik Uluslararası Film Festivali'nde Catherine Deneuve'ün başkanı olduğu 6 kişilik jüride yer aldı.Hamatova, 1995'ten 2002'ye kadar Rus besteci ve aktör Ivan Volkov ile evliydi. 2003 yılında balet Aleksei Dubinin ile çıktı. 1 Ekim 2009'da Rus yönetmen Aleksandr Shein ile evlendi. Üç kızı var: Arina Ivanovna Volkova (d. 2002), Asya Alekseievna Dubinina (d. 2003),  Iya Aleksandrovna Shein (d.2010). Shein ile olan evliliği 2017'de bitmiştir.2012 Rusya devlet başkanlığı seçiminde Vladimir Putin'i desteklemiştir. Bazı Rus gazeteciler Hamatova'nın ve yardım vakfının baskı altına alındığını ve kamuoyuna açıklama yapması gerektiğini söyledi. 2019'da, Donbass Savaşının başlaması halinde Putin'i asla desteklemeyeceğini belirtti. Bir başka olayda ise aslında apolitik olduğunu ancak Rusya'daki hayır kurumunun büyük ölçüde devlet desteğine bağlı olduğunu itiraf etti.Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinı protesto etmek amacıyla başlatılan dilekçeyi imzalayanlardan biridir. İstila sonrası Letonya'ya sürgüne gitmiştir. Bir röportajında "Geri dönmemin istenmediği bana açıkça belirtildi. Biliyorum, hain değilim: Vatanımı çok seviyorum" beyanında bulunmuştur.
Çulım

Çulım (Rusça: Чулым) — Sibir (RF Krasnoyarsk krayı va Tomsk vilayeti) alanındaki akarsu. Ob akarsuyunun ön ırmağı. Uz. 1799 km, havzasının alanı 134 bin km². Kuznetskten başlayan Beliy ve Çyorniy İyus akarsularının katılmasından hasıl olmuştur.  Esasen, kardan çok su almaktadır. Ortalama su sarfiyatı 785 m³/san. Ekim— Kasım aylarında buzlanır. Nisandan sonra buzları erimeye başlar.Çulım kelimesi Türkçe kökenli bir sözdür. Rusça anlamı (тюрк. «бегущий снег») olup yani uğraşan kar demektir.İsveç kâşif Johan Peter Falk 18. yüzyılda  Çulım akarsuyu kıyısında yaşayan Türklerin avcılıkla geçimlerini sağladığını yazar.Çulım akarsuyu dolayında günümüzde de dilleri ve kültürleri yok olmak üzere olan Türk topluluklarından Çulımlar yaşamaktadır.Yevsееvа N. S. Gеоgrаfiya Tоmskоy оblаsti. (Prirоdnıyе uslоviya i rеsursı). — Tоmsk, 2001, 223 с. ISBN 5-7511-1930-X
Çulım (şehir)

Çulım (), Rusya'nın Novosibirsk Oblastı'na bağlı Çulım rayonunun merkezi olan şehirdir. Şehir, Çulım Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 203 km² olan şehrin nüfusu 2010 yılı itibarı ile 11,568'dir.
Çulımca

Çulımca (Ös til, Çulım tili, Çulım Tatar tili, Melets Tatar tili, Çulım Türkçesi, Küerik) Rusya'da Sibirya'nın ortasında genellikle Krasnoyarsk oblastı, Novosibirsk oblastı ve Tomsk oblastında konuşulan bir Türk lehçesidir. Bu lehçenin tüm konuşurları Rusçayı da bilir. Sovyetler Birliği zamanında Rusça konuşmaları için yapılan baskılar sonucunda çoğu Çulım Türkü, Çulımcayı öğrenememiş, unutmuş ve böylece Çulım Türkçesinin konuşanları azalmıştır. Çulımlar Sibirya'da Kızılyar (Rusçası Krasnoyarsk) bölgesi ve Tom bölgesinde yaşarlar. Kendi aralarında kendi dillerini ifade etmek için Ös (yani öz, kendi) sözünü de kullanırlar.2002 sayımına göre 656 kişilik Çulım Türkleri arasında dillerini konuşabilenlerin sayısı 270 kişidir. 2010 sayımına göre 355 kişilik nüfustan anadilini konuşabilen yalnızca 44 kişidir.UNESCO'ya göre dilleri ve kültürleri yok olma tehlikesindedir.Çulım Türkçesinin Şor Türkçesi ve Hakas Türkçesi ile yakınlığı vardır. Bazı kesimlerce hepsinin tek dil olarak kabul görmesine karşın Çulım Türkleri buna katılmamaktadır. Çulım akarsuyu dolayında yaşadıklarından Çulım Türkleri denilmiştir.UNESCO Kızıl kitabında Tükenmekte olan diller listesindedir ki 20 yıl içinde yok olacağı düşünülmektedir.  2008 yılında çekilen Dilbilimciler Amerikan belgesel filminin çekimleri sırasında, dilbilimci Greg Anderson ve K. David Harrison  hopörlörlü 20 kayıt cihazı alıp Çulım Türkünün konuşmasından dijital kayda almıştır. En genç 54 akıcı konuşan kişi filmediliyordu.Çulım, Rusyanın doğusunda Sibiryanın merkezinde,  Altay dağlarının kuzeyinde  Çulım akarsuyu, Ob akarsuyunun koludur.. Bütün konuşmacılar cesaretli şekilde konuşurlar. Çulım Türkçesi konuşanların Sovyet Rusya tarafından cezaya uğradığını açıkça söylerler
Çumayida Köprüsü

Çumayida Köprüsü veya Eskiarmutluk Küçük Köprü, Rize'nin Ardeşen ilçesindeki Eskiarmutluk köyünde bulunan bir kemer köprüdür. Yerden 3.5 metre yükselikte olan köprü, Tunca Deresi'nin kolu olan Paskıruba Deresinin üzerine inşa edilmiştir. Yaya geçişi için kullanılan köprünün ilçe merkezine uzaklığı 28 kilometredir. Köprü, 7 metre uzunluğunda ve 2.7 metre genişliğindedir. Köprünün üstü betonla kaplanmıştır.
Çumaşlar

Çumaşlar (kendilerince S.hamala  /sʰamala/; İngilizce Chumash), Amerika Birleşik Devletleri'nin Kaliforniya eyaletinin orta ve güney kıyılarında yaşayan, avcı ve toplayıcı, Kaliforniya Kızılderilileri kültür grubundan Kızılderili halkı. Ana besinlerini balık, deniz yumuşakçaları, deniz memelileri ve kuşlardır. Renkli kaya resimleriyle ünlüdürler. Diğer ABD Kızılderilileri gibi Çumaşlar da yasal olarak Kızılderili rezervasyonu adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar.Antropolog Alfred L. Kroeber'e göre 1770 yılındaki Çumaş nüfusu tahmini 10.000 kişidir. Sherburne F. Cook ise değişik zamanlardaki nüfuslarını 8.000, 13.650, 20.400 ve 18.500 olarak verir.
Çumra

M. Kemal Atatürk trenle Adana'ya giderken Çumra'da verdiği mola esnasında Çumra istasyonundan etrafı seyredip sulama tesis ve lojmanlarını gördükten sonra; "Bu şirin beldeyi geliştirmek, buraya önem vermek lazımdır. Çumra ilçe olmaya layıktır." demiştir. Atatürk'ün emri ile 26 Haziran 1926 yılında, 30 Mayıs 1926 tarihli 404 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan, 877 sayılı kanunla Çumra İlçe merkezi haline getirilmiştir. 1936 yılında Balkanlardan Anadolu'ya gelen 300 göçmen ailesi Çumra'ya yerleşmiştir. Çumra'ya yerleşen göçmen ailelerinin önceden Avrupa'ya 'Karaman ve Konya'dan' göç ettiği de bilinmektedir.1936 ve 1950 yıllarında Balkanlardan gelen soydaşlarımızın yanı sıra son yıllarda  Hadim, Bozkır, Ermenek gibi ilçe ve köylerden Çumra'ya olan göçler ilçe nüfusunu hızla artırmıştır.1961 yılında yapılan kazılarda ortaya çıkarılan MÖ 8000 yıllarına tarihlenen Çatalhöyük ören yeri ile Çumra'nın tarihi 9000 yıl öncesine dayanmaktadır. Çatalhöyük'ten başka  Çumra ve çevresinde Neolitik devirden kalma birçok Höyük mevcuttur. Çumra merkezde bulunan Sırçalıhöyük ve farklı mahallelerinde bulunan Seyithanhöyüğü, Karahöyük, Karkın hüyüğü, Dedemoğlu hüyüğü, İçeriçumra hüyüğü, Alibeyhöyüğü, Abditoluhöyüğü, Üçhöyük bunlardan bazılarıdır.Rivayetlere göre; Yavuz Sultan Selim, Mısır Seferi'ne giderken Çumra üzerinden geçmiş. O zamanlar bölge bataklık halindeymiş. Yavuz, askerlerine paçalarınızı çemreleyin emrini vermiş. Çemre kelimesi zamanla değişerek bu bölgeye isim olmuştur..
Çumra Tren İstasyonu

Çumra Tren İstasyonu, Konya'nın Çumra ilçesinde bulunan TCDD'ye ait tren istasyonudur. İstasyondan ilk tren 1913 yılında geçmiştir. İstasyon, Ankara - Karaman ve İstanbul - Karaman Yüksek Hızlı Trenleri'ne, Toros Ekspresi Anahat Trenleri'ne ve Konya - Karaman Bölgesel Trenleri'ne hizmet vermektedir.1894-1913 yılları arasında inşa edilen Bağdat Demiryolu'nun yapımı esnasında Çumra´nın bulunduğu yere de bir istasyon yapılmıştır. Daha önce bina bulunmayan bu alana yapılan istasyon binası Çumra´ya yapılan ilk bina özelliğindedir. 1926 yılına kadar Çumra deyince bugünkü İçeriçumra kasabası kastedilmekteydi. Mustafa Kemal Atatürk trenle Adana´ya giderken Çumra´da verdiği mola sırasında Çumra istasyonundan etrafı seyredip "Bu şirin beldeyi geliştirmek, buraya önem vermek lazımdır. Çumra İlçe olmaya layıktır" demiş ve Atatürk´ün emriyle 26 Haziran 1926 tarihinde Çumra İlçe merkezi haline getirilmiştir.8 Ocak 2022'de Konya - Karaman yüksek standartlı demiryolu'nun hizmete girmesiyle birlikte bu istasyon da bir yüksek hızlı demiryolu istasyonu haline gelmiştir.
Çun-Çen (Kün)

Çun-Çen, Kün-Çin, Kung-Sin, Çün-Çin, MÖ 161 - MÖ 126 arasında hüküm sürmüş olan Hun şanyusudur. Onun dönemi Hun İmparatorluğu'nun en güçlü dönemi olarak kabul edilir. En uzun ömürlü Hun imparatoru olan Çun-Çen Lao Şang'dan sonra görev yapmıştır.Lao-Şang’ın oğlu Mete'nin torunu olan Çun-Çen babasının ölümünden sonra veliahtı olarak tahta geçmiş ve hükümdar olmuştur.Çün-Çen 34 yıl süre devlet yönetimini elinde tutan Büyük Hun İmparatorluğu'nun en uzun zaman yönetimi elinde tutan hükümdar olarak bilinmektedir. İmparatorluk sınırlarını Hazar Denizi'nden Japon Denizi'ne kadar uzanan dünyanın en büyük İmparatorluğu durumundagözüken dönemi, Hun İmparatorluğu yükselişinin sona erdiği dönem olarak da sanılmaktadır. Tahtta bulunduğu süre içinde Babası Lao-Şang döneminde başlatılan refomlar ve beşinci kol faaliyetleri sonuçlarının gösterdiği dönem olarak da bazı tarihi kayıtlarda geçtiği gözükmektedir.MÖ 158 yılında 30 bin kişilik süvari birliğini Shang kumandanlığını işgal etmesi için gönderdi. Başka 30.000 kişilik orduyu da Yün-chung'a saldırması için gönderdi. Çin başkenti Ch'ang-a'a kadar işaret ateşleri ulaşmıştı. Han hanedanı imparatoru Wen anlaşmayı değiştirip Hunlara ticaret izni verdi.
Çungar-Aladağ Millî Parkı

Çungar-Aladağ Ulusal Parkı (, Jońǵar Alataýy ulttyq parki), ayrıca Jungar Aladağ veya Çungarya Aladağ, 2010 yılında, Kazakistan'ın güneydoğusunda Çin sınırında izole kalmış, buzullu bir dağ silsilesi olan Çungarya Aladağları'nın eşsiz ekolojisini korumak için kurulan millî parktır. Parkın kuruluşunun bir nedeni, kayısı, kızamık, kiraz ve kuş üzümü de dahil olmak üzere yabani meyve ağaçları ormanlarını korumaktır. Parkın yüzölçümünün yaklaşık %1'i, dünyadaki tüm kültürlü elma çeşitlerinin öncüleri olan Sievers Elma ağaçları ile ormanlanmıştır. Park 300 km uzunluğundadır (batıdan doğuya) ve Almatı Eyaleti'nin 300 km kuzeydoğusunda, Aksu İlçesi, Sarkand İlçesi ve Alakol İlçesi sınırları içinde yer almaktadır.Park, güneydeki Tanrı Dağları ile kuzeydeki Altay Dağları arasındaki bir sıradağ olan Çungarya Aladağları'nın kuzey yamacında yer almaktadır. Parkın arazisi dağlıktır, dik, kayalık kanyonlar ve güneyden kuzeye doğru akan nehirlerden oluşmaktadır. İki ana nehir - Aksu Nehri ve Lepsy Nehri - parktan kuzey ve batıdan Balkaş Gölü'ne akar. Dağlar geniş buzullara sahiptir.Park, kuzey Asya'daki Tanrı Dağları sıradağlarını ve kuzeyde Çungarya Aladağları gibi bazı bitişik sıradağları kapsayan Tanrı Dağları dağ bozkırı ve çayırları ekolojik bölgesinde (WWF # 1019) bulunmaktadır. Ekolojik bölge, bozkırdan alpin çayırlarına ve buzullara kadar olan yükseklik bölgelerinden dolayı izolasyonu ve yüksek biyolojik çeşitliliği ile boreal, bozkır ve çöl coğrafi bölgeleri arasında bir geçiş bölgesi olarak bilinir. Orta yüksekliklerde, ormanları desteklemek için yeterli yağış görülür.Çungar-Aladağ'ın iklimi "Soğuk, Yarı Kurak İklim"dir (Köppen iklim sınıflandırması BSk ), ancak orta ve yüksek rakımlar daha fazla yağış alır ve çevredeki bölgeden daha soğuktur. "Koppen Bsk" iklimi çöl nemli iklimleri arasında yer alan bozkır iklimlerinin karakteristiğidir ve tipik olarak yağış buharlaşmanın üzerindedir. Çungar-Aladağ'da sıcaklıklar Ocak ayında ortalama −1.9 °C (28.6 °F) ile Temmuz ayında 25.9 °C (78.6 °F) arasında değişebilir. Yükseklik ve konumdan kaynaklanan değişimlerle yıllık ortalama yağış 362 mm'dir.Bölge, çeşitli coğrafi ve iklim bölgelerinin birleşim bölgesinde olduğu ve aynı zamanda yüksek dikey aralık nedeniyle Kazakistan'daki biyolojik çeşitlilik açısından Altay bölgesinden sonra ikinci sıradadır. İrtifa bölgeleri çöl, otlak, çalı, orman, çayır ve alpin çiçek topluluklarını kapsar. Zhetysu Alatau Dağları'nın (parkın kapsadığı alan) florası, 112 ailede ve 622 cinste 2.168 vasküler bitki türü içerir. Türlerin 76'sı bölgeye endemiktir.Ormanlar çoğunlukla çam ve ladin içermekle birlikte, parkta önemli sayıda yabani meyve ağacı vardır. En iyi bilinen, dünyadaki tüm ekili elma çeşitlerinin kaynağı olarak kabul edilen Sievers Elma'dır (Malus sieversii).Çevre eğitimi ve turizm tesisleri geliştirilmektedir. Şu anda parkta yedi turist rotası bulunmaktadır:
Çungarya

Çungarya, Kuzeybatı Çin'de, Sincan'ın kuzeyini ifade eden coğrafi bir bölgedir; aynı zamanda Beijiang (, "Kuzey Sincan") olarak da adlandırılır. Güneyde Tiyan-Şan dağları, kuzeyde Altay Dağları ile sınırlandırılmıştır, Batı Moğolistan ve Doğu Kazakistan'a yayılarak 777,000 km2   bir alanı kaplamaktadır. Eskiden bu terim, Oyrat Moğolları tarafından kurulmuş bir devlet olan Çungar Hanlığı ile eş anlamlı olarak daha büyük bir alanı kapsamış olabilir.Coğrafi, tarihi ve etnik olarak (Türklerin yaşadığı) Tarım Havzasından farklı olsa da, Çing Hanedanı ve sonrasında gelen hanedanlar tarafından iki bölge de tek bir ilde yönetilmiştir. Sincan'ın endüstriyel, kültürel ve resmi başkenti Tarım Havzasında kalan Urumçi (Moğolca: Güzel Ova) olsa da, demir yolu ve ticaret yolları sayesinde Çungarya, Çin'in geri kalanına başarılı bir şekilde dahil edilmiştir.Çungarya ismi,  çeşitli Moğol lehçelerinde "Zün Gar" ya da "Cüün Gar" olan kelimenin yozlaşmış halidir. "Zün/Cüün" "sol", "Gar" da "el" demektir. Cüün Gar isminin, Moğol İmparatorluğu ayrılmaya başladığında Batı Moğollarının yönettiği taraftan (Hanbalık/Pekin mevki alınarak sol taraf) geldiği düşünülmektedir. Bu ayrılmadan sonra, Batı Moğollarının ismi "Zuun Gar" olmuştur.21. yüzyıldan önce, bölgenin bir kısmı ya da tamamı;  Asya Hunları, Han Hanedanı, Siyenpiler, Juan Juan, Göktürkler, Tang Hanedanı, Uygurlar, Kitanlar, Kara-Kıtaylar, Moğol İmparatorluğu, Yuan Hanedanı, Çağatay Hanlığı, Babürler, Qara-Del, Kuzey Yuan, Dört Oyrat, Çungar Hanlığı, Çin Cumhuriyeti ve 1950'den beri Çin Halk Cumhuriyeti tarafından yönetilmiştir.Çungarya bölgesinin bahsedildiği en eski kaynaklardan biri Han Hanedanlığı kaşifleri tarafından yazılmıştır. Göktürk kağanı İstemi Yabgu, Çungarya'yı babasının ölümünden sonra miras olarak almıştır.One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domain:
Çungarya Aladağları

Çungarya Aladağları  (; ; ; ),  Çin'in Çungarya bölgesi ve Kazakistan'ın Yedisu bölgesi sınırında yer alan bir dağ silsilesi.  uzunluğu vardır ve maksimum  yüksekliğindedir.Çungarya Aladağları, Kuzey Tanrı dağları'nın (Trans-Ili Alatau, Ktmen) eteklerinde, kalelerden ve alpin çayırlarından oluşur. Deniz seviyesinden 2.000 m yükseklikte bulunur ve enlem yönünden 400 km uzunluğundadır. Çungarya Aladağları, birbirine belirgin bir şekilde paralel olan iki aralıktan oluşur: kuzey (veya ana) ve güney menzil.Alan, düşük ve kısa sıralar ve bunların mahmuzları ile birlikte birkaç alt paralel yüksek dağ sırası içerir. Ayrıca Orta Asya'daki en büyük şelaleye sahiptir.Çungarya Aladağları'nın ayırt edici bir özelliği bir dizi keskin eğimdir. Bunlar alçak dağlara (700–1600 m), orta arazilere (1600–3100 m) ve yaylalara (3100–4662 m) ayrılmıştır. Esas olarak alçak ve orta tepelerde yer alan çok sayıda petroglif vardır. Serinin en yüksek zirvesi Semeonov Tien-Shansky'dir (4622m).Bölge çoğunlukla keşfedilmemiştir. Bölgede polimorfik cins Allium L.'den 33 tür bulunmuştur. Bunlar Rhizirideum Allium ve Melanocrommyum  ailesine aittir ve alpin eteklerinde dağılmıştır.Bölgede faaliyet gösteren iki tatil yeri vardır. Bunlara Tekesu ve Tau Zhetisu denir. Tekeli'ye Almatı'nın ana otobüs durağından Taldıkorgan'a toplu taşıma ile ulaşılabilir. Taldıkorgan'dan marşrutkalar ile Tekeli'ye ulaşabilir.Bölge genellikle dağ tarzı tırmanış için dağcılar tarafından ziyaret edilir. Alan şu anda nispeten keşfedilmemiştir ve yaklaşık 4600 metreden oluşmaktadır. Zincirin doğu ucunda, Çin-Kazakistan sınırının yakınında, yüzyıllar boyunca Orta Asyalı fatihler tarafından işgal yolu olarak kullanılan bir geçit olan Çungarya geçidi yatıyor.
Çuniri

Sadece Gürcistan'ın dağlık kesimlerinde yaşayan halk yaylı çuniriyi değiştirilmemiş şekilde muhafaza etmektedir. Bu enstrümanın Svaneti'nin ulusal enstrümanı olduğu kabul edilir ve oradan Gürcistan'ın diğer bölgelerine yayılmış olduğu düşünülmektedir. Çuniri farklı bölgelerde farklı isimlere sahiptir: Hevsureti ve Tuşeti'de (Doğudaki dağlık bölgeler) çuniri, Raça ve Guria'da ise (Gürcistan'ın batı tarafları) Çianuri olarak adlandırılır. Çuniri, diğer enstrümanlara eşlik etmesi için kullanılır. Genellikle çangi (arp) ve salamuri (flüt) ile birlikte çalınır. Hem kadın hem erkek tarafından kullanılır.Svaneti'de, solo şarkılar, milli kahraman şiirleri ve dans ezgilerine eşlik edecek şekilde çalınır. Polifonik şarkılar söylenirken çuniri ve çangi şarkıya birlikte eşlik eder. Bir çalgı topluluğunda birden fazla çuniri kullanılmaz.Çuniri ılık bir yerde muhafaza edilir. Çuniri çoğunlukla, özellikle yağmurlu günlerde, daha uyumlu sesler yayması için, kullanılmadan önce güneşte veya şöminenin yakınında ısıtılır. Bu işlem yaylı çalgıların kullanıldığı tüm bölgelerde uygulanır. Ayrıca, rutubet ve rüzgarın aletin rezonant gövdesi ve onu örten deri üzerinde belirli bir etkisi olması bu işlemin uygulanma sebebidir. Svaneti ve Raça'da, insanlar çianuri'nin ürettiği sese göre hava tahmini bile yapmaktaydılar. Zayıf ve net olmayan sesler, yağmurlu bir havanın belirtileriydi.Enstrümanın yan telleri, yani birinci ve üçüncü teller dördüncü olarak akort edilirken, orta (ikinci) tel, en düşük tel ile birlikte üçüncü olarak akort edilirdi. Çuniriyi cenazeden önceki günün akşamında geç saatlerde oynamak bir gelenekti. Örneğin, ölü kişinin erkek akrabalarından biri  şenlik ateşinin yanında açık havada oturur ve üzücü bir melodi çalardı. Şarkısında (şarkı alçak sesle söylenirdi) ölen kişinin ve aile atalarının hayatlarını hatırlardı. Çuniriyle söylenen şarkıların çoğunlukla üzücü bir arka planı vardı. Svaneti'de Çunirinin kederlenmek için olduğuna dair bir deyim vardır. Bununla birlikte, çuniri partilerde de kullanılabilir.
Çupan Şapeli

Çupan Şapeli küçük bir tarihi Ermeni kilisesi. İran'ın Doğu Azerbaycan Eyaleti'ndeki Culfa şehristanının merkezi olan Culfa kentinde bulunur. Vadinin diğer ucunda Aras Nehrinin karşı yakasında Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti görünür.Çupan Şapeli 1518 yılında  çayırlarda hayvanlarını otlatan çobanlar için tasarlanmıştır. Tipik bir Ermeni mimari örneği olan şapelin kubbesi yığma taşlar ile inşa edilmiştir.1836 yılında yeniden inşa edilen şapel, İran'ın "Ermeni Manastırları Birliği"nin bir parçasıdır. Yalnız 10 kişinin ibadet edebileceği büyüklüktedir.Çupan Şapeli 2008 yılında yakınlarındaki Dzordzor Şapeli, Aziz Stepanos Manastırı ve Kara Kilise ile birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır.
Çupikçe

Çupikçe ya da Chevak Çupikçesi (kendilerince Cugtun ; İngilizce Cup'ik ya da Hooper Bay–Chevak Cup’ik), Alaska'da, Chevak ile Hooper Bay yöresinde Çupiklerin konuştuğu Yupik dilleri kolundan bir Eskimo dili olan Yupikçenin bir lehçesi. Nunivak Çupikçesi gibi bu da Yupikçenin y sesine karşılık ç (yazıda: c harfi) sesini kullanmasıyla belirginleşir.Dünyada yalnızca tek bir okulda, Kashunamiut Okul Bölgesine (Kashunamiut School District) bağlı olan Chevak'taki okulda Alaska Yerli Dil Merkezi ile koordineli biçimde ikidilli eğitim çerçevesinde Çupikçe öğretilmektedir. Esas olarak Chevak kasabasında Çupikçe, İngilizce ve her ikisinin karışımı olan karma dil konuşulur.50-100 kadar kişinin konuştuğu Çupikçe, Yupikçenin farklı bir lehçesidir ve tükenme tehlikesiyle karşı karşıyadır.Rus Alaskası döneminde (1733 - 1867) Ruslarla ve Rusçayla karşılaşan Yupiklerin dillerinde Rusça alıntılar günümüzde de canlılığını sürdürür:On the Facebook: Cup'ik Word Of The Day - Chevak by Rebecca Nayamin (Kashunamiut School Cup’ik Language Teacher)
Çupren

Köy, Balkan Dağları'nın batısında yer almaktadır. Yüzölçümü 327.316 km² olan köyün nüfusu 2015 yılı itibarı ile 2,028'dir.
Çuruspil Yaylası

Çuruspil Yaylası veya Çurusbil Yaylası, Artvin'in Ardanuç ilçesine 18 kilometre uzaklıkta konumlanmış, Konaklı köyü sınırlarında kalan bir yayladır. Yaylada her yıl temmuz ayının üçüncü haftasonunda Çuruspil Yaylası Efkari Aşıklar Şenliği ve Karakucak Güreş Festivali düzenlenmektedir. Yayla, çevre uzunluğu 327 metre olan Çuruspil Gölü ve ana gölü çevreleyen irili ufaklı göllere ev sahipliği yapar. 6 hektarlık bir alanı kaplayan yaylanın ortalama rakımı 1.800 metredir.
Çusovaya Nehri

Çusovaya Nehri (), Rusya'da Kama Nehri'nin bir kolu olan nehirdir. Nehir, 592 km uzunluğunda olup Orta Urallar'dan başlayarak Perm Krayı ile Sverdlovsk ve Çelyabinsk oblastları üzerinden çoğunlukla Avrupa'daki batı yamaçlarında ilerleyerek Kama Baraj Gölü'ne dökülmektedir.
Çusovoy

Çusovoy (), Rusya'nın Perm Krayı'nda bulunan bir şehirdir. Şehir Çusovaya Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 58.0 km² olan şehrin nüfusu 2010 yılı itibarı ile 46,735'tir.
Çust

Çust (); Özbekistan Cumhuriyeti'nin Nemengan ili'nin Çust İlçesi'nde bulunan şehirdir. Çust İlçesinin merkezi'dir.
Çuval

Çuval, geleneksel olarak liflerden yapılmış bir çantadır. Kendir kumaş (çuval bezi), jüt, kenevir veya diğer doğal liflerden oluşturulur. Son zamanlarda genellikle polipropilen gibi sentetik elyaf'lardan yapılır. Tahıl, çimento, toz ürünleri, meyve, sebze taşınmasında kullanılır.
Çuvaş alfabesi

Çuvaş alfabesi (), Çuvaşça'nın yazımında kullanılan kiril kökenli alfabedir. Modern alfabe 1873 yılında İvan Yakovlev tarafından geliştirilmiş olup günümüzdeki halini 1938 yılında almıştır. Alfabe 37 harften oluşur.
Çuvaş dili sözlüğü

Çuvaş dili sözlügü (çuvaşça: Чӑваш сӑмахӗсен кӗнеки; rusça: Словарь чувашского языка) ـ Nikolay Aşmarın tarafından yazılmış 17 çiltlik büyük çuvaş dili sözlüğüdür. Aşmarin, eseri otuz yıl içinde (1928-1958) yazmıştır.
Çuvaşistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

Çuvaş Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (Çuvaşça: Чăваш Автономлă Совет Социаллă Республики; ) Sovyetler Birliği içinde bir Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti oldu.Bu yaklaşık 60 kilometre (37 mil) batısında Kama Nehri ve bazı 700 kilometre (430 mil) Moskova'nın doğu ile nehrin birleştiği yerin, Volga Nehri'nin doğu kıyısında yaklaşık 18.000 kilometre kare (6,900 mil kare)'ne denk gelmektedir.
Çuvaşlar

Çuvaşlar (Çăvaşsem), Orta Volga bölgesinde özerk Çuvaşistan Cumhuriyeti'nde yaşamakta olan, Çuvaşça konuşan yaklaşık 2 milyon nüfuslu bir Türk halkıdır. Ortodoks Hristiyan olan iki Türk halkından (diğeri Gagavuzlar) biridir.Bir varsayıma göre "Çuvaş", Suvar sözcüğünün Şaz Türkçesinden Lir Türkçesine dönüşmüş şeklidir. Bir diğer teori ise Türk dillerinde ortak kullanımı olan "yavaş" sözcüğünden geldiği yönündedir. Gerard Clauson'a göre ise etnonim, bir dizi ses değişikliği ile Tabgaç sözcüğünden evrilmiş olabilir.Çuvaşların milat yıllarında Orta Asya'dan Doğu Avrupa'ya göç eden Hunlar, Hazarlar, Peçenekler, Bulgarlar gibi Türk toplulukları arasında yer aldıkları bilinmektedir. Bugün Ön Bulgarlar'ın konuştuğu Ogur Türkçesi'ni (Batı Türkçesi ya da(Batı Hunca)) konuşan tek halk olan Çuvaşların kökeninin Ön Bulgarlar dağıldıktan sonra bugünkü İdil bölgesine yerleşen İdil Bulgarları'ndan geldiği düşünülmektedir. 2-4. yüzyıllardan başlayarak bölgeye yerleşen çok sayıda Türk topluluğu ile birlikte bazı yerli Fin-Ugor halklarının da Türkleşip Çuvaşların etnik kökeninde yer aldıkları düşünülüyor.1237 yılında İdil Bulgar devleti Moğol-Türk ordusu tarafından yıkılmıştır. Daha sonra aynı bölgede kurulan Altın Ordu devletinin sınırları bugünkü Çuvaşistan topraklarını kaplıyordu. 14. yüzyılda Altın Ordu devleti parçalanmaya başlamış, 15. yüzyıl sıralarında ise Kazan Hanlığı bugünkü Çuvaşistan topraklarını içine alıyordu. Daha sonra Kazan Hanlığı Rus çarı Korkunç İvan tarafından 1552'de yıkılmıştır. Çuvaş adına da ilk defa 15. yüzyılın ilk çeyreğinde, Rus kaynaklarında rastlanmaktadır.Bu tarihten sonra ellerindeki bütün topraklarını yitiren ve Ruslara haraç ödemek zorunda kalan yoksul Çuvaş köylüleri, daha önce uğraşmakta oldukları çiftçiliklerini bırakıp işçilik ve taşımacılık yapmaya başlamışlardır. İş arayan Çuvaşların bir bölümü de Türkiye'ye göç etmiştir. 1650 yılında Moskova ve Çuvaşistan birleşmiş, Çuvaşistan toprakları 17. yüzyılda Simbirsk ve Kazan eyaletleri arasında paylaşılmıştır.9. yüzyılla birlikte ve daha sonra Altın Ordu devleti sıralarında çoğu müslüman olan Çuvaşlar, Rus egemenliği altına girdikten sonra hızla Hristiyanlaşmışlardır. Tatarların tersine Çuvaşların çoğu vaftiz olmuştur. Ruslar bu bölgede misyonerlik amacı ile İncil'i Çuvaşça'ya çevirmeye çalışmış, misyonerlere Çuvaşça gramer eğitimi vermek amacıyla 1769'da ilk Çuvaşça gramer hazırlanmıştır. Kazan Üniversitesi "Doğu dilleri fakültesi" dil alanındaki çalışmalara öncülük yapmış, 1836'da V. P. Vishnevskiy'in gramer ve sözlüğü yayımlanmıştır.20. yüzyılın başlarında bugünkü Çuvaşistan bölgesinde hükûmet karşıtı gelişmelerin yaşanması ile birlikte 1917'nin Mart ayında Şupaşkar'da bir Sovyet gücü oluşturulup 1918 yılının Mayıs ayında bütün Çuvaşistana yayıldı. Karşıt görüşler sivil savaş boyunca bu bölgede sürekli çatışma halindeydi ve sonunda Bolşevikler kontrolü kazandı. Bunun sonucunda 24 Haziran 1920 yılında Sovyetler Birliği içerisinde Çuvaş Özerk Bölgesi oluşturuldu. 1925'te de adı Çuvaş Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'''ne (Çuvaş ASSR) dönüştürüldü. 1990'dan sonra Sovyetler birliğinin dağılmasının ardına Rusya içerisinde Çuvaş Cumhuriyeti'' adını aldı.
Çuy (il)

Çüy ili (Kırgızca: Чүй областы, Rusça: Чуйская область). Kırgızistan'ın en kuzeyinde bulunan il. Ülkenin başkenti Bişkek bu ilde bulunur.Rayon, kuzeyinde Kazakistan, güneyinde Cayıl rayonu, doğusunda Çüy (Çu) rayonu, batısında Sokuluk rayonu ile çevrilidir. Rayon Çüy vadisinin ortasında yer almış olup düz bir coğrafi özelliğe sahiptir. Güneyinde Kırgız Aladağı bulunur. Rayonun en yüksek tepesi 4875 m yüksekliğindeki Alamüdün zirvesidir. Rayon deniz seviyesinden 700 m ve 4500 m yükseklik arasında yer alır. Kırgız Aladağının içinde yer alan Alarça ve Alamüdün geçitleri bulunmaktadır. Rayon kuzeyden güneye 79 km, batıdan doğuya 18 km kadar uzanmaktadır. Rayonda Temmuz sıcaklık ortalaması 22-25 °C, Ocak ayı ortalaması -5, -15 °C’dir. Yıllık yağış miktarı ortalama 300–400 mm olup bunun % 40 kadarı yaz mevsiminde düşer. Dağlarının zirveleri büyük buzullarla kaplıdır. Çüy akarsuyunun kolları Alamüdün rayonunda bulunur. 12 göl olup 3 tane de baraj mevcuttur. Bu barajlardan bir tanesi Alamüdün akarsuyunda, iki tanesi de Alarça akarsuyu üzerinde bulunur. Toprak tipi olarak rayonda boz, kara, kahverengi toprak tipleri görülür.Alamudun rayonunda km² başına 87 kişi düşmekte olup mukayese yapılırsa Çüy Bölgesinde ise km² başına 38 kişi düşmektedir.2002 yılına göre rayon nüfusunun % 28,9 kadarı 16 yaşına kadarki yaş grubu oluşturur. Çalışabilir nüfus oranı % 58,7 iken çalışma yaşını geçenlerin oranı ise % 12,7’dir.Merkezi Karabalta şehri olup yüzölçümü 3200 km² ‘dir. 2002 yılı nüfusu 95500 kişidir. Bu nüfusun % 50,9 kadarı şehirlerde, % 49,1 kadarı köylerde yaşamaktadır.Ocak ayı sıcaklık ortalaması -7,7 °C, Temmuz ayı ortalaması 23,5 °C’dir. Vadilerde 430 mm olan yıllık yağış miktarı dağlarda ise 600–800 mm kadar olmaktadır.
Çuy Vadisi

Çuy Vadisi, (Kırgızca: Чүй өрөөнү) kuzey Kırgızistan ve güney Kazakistan arasında Çuy Nehrinin baştan sona aktığı 15 ile 100 km arasında değişen genişlikte, kuzeybatı yönünde v-biçiminde açılan dağlar arasındaki çukurca bir arazi veya geçit, koyaktır.Vadi, nehrin hem Kırgızistan, hem de Kazakistan tarafında tarımcılığa çok elverişlidir. Bu özelliklerinden dolayı, değişik çağlarda değişik uygarlıklara ev sahipliği yapmış bereketli bir ovadır. Göçebe Türk boyları tarafından dikilmiş, Kırgızistan'daki balbalların hemen hepsi bu vadide dağılıdır ve Türklerin yanı sıra, Soğdlar da yörede yaşamışlardır.
Çuçer-Sandevo

Çuçer-Sandevo (), Kuzey Makedonya'da bir köy ve belediyelerinden biridir. Belediye, ülkenin kuzeyinde Üsküp bölgesinde Kosova sınırı yakınlarında yer almaktadır. Yüzölçümü 240,78 km² olan belediyenin nüfusu 2021 yılı itibarı ile 9.200'dür.
Çvanistskali

Çvanistskali veya  Nagvarevistskali (Gürcüce: ჭვანისწყალი, ნაღვარევისწყალი), Gürcistan'a bağlı Acara Özerk Cumhuriyeti'ndeki Şuahevi sınırları içerisinde yer alan, Açaristskali Nehri'nin sağ koludur. Mesheti Sıradağları'nın güney yamacında, 2415 metre rakımlı tepelerde doğar. 27 kilometre uzunluğundaki nehrin havza alanı 189 kilometrekaredir. Yağmur, kar ve yeraltı sularından beslenir. İlkbaharda taşkınlara sebep olan nehrin suyu yazın ve kışın toprak tarafından emilir. Nehir ağızında yıllık ortalama su akışı 5.24 mW/saniyedir.
Çveneburi (dergi)

Çveneburi (Gürcüce: ჩვენებური), Stockholm ve İstanbul’da yayımlanan Gürcü kültürü dergisi. Birinci döneminde, 1977-1979 arasında yedi sayı yayımlandı. İkinci döneminde, 1993-2006 arasında ise, 59 sayı çıktı. Çveneburi Türkçe yayımlanıyordu ve dergide az sayıda Gürcüce metin de yer almıştır. Çveneburi, Türkiye'de Türkçe yayımlanan ilk Gürcü kültürü dergisidir.Çveneburi’nin ilk sayısı Stockholm’de Gürcü Kültür Derneği'nin (Georgiska Kulturföreningen) yayın organı olarak çıktı. Adı künyesinde yer almasa da derginin editörünün Şanver Akın olduğu bilinmektedir. Derginin 2-3. birleşik sayısında "Kafkasoloji dergisi" olduğu ibaresi yer almıştır. Çveneburi’nin 4-5 sayısında, derginin Stockholm'deki Gürcü Kültür Derneği’nin yayın organı olduğu açıklaması yeniden yer aldı. Derginin son sayısı olan 6-7. birleşik sayısı İstanbul’da basıldı. Bu sayıda derginin "sahibi ve sorumlu yönetmeni" Ahmet Özkan’dı. Ahmet Özkan 1980’de öldürülünce dergi kendiliğinden kapandı.Çveneburi, 1993’te yeniden yayımlanmaya başladı. Derginin ikinci sayıdan itibaren "yayın yönetmeni"  Fahrettin Çiloğlu’ydu. Çiloğlu 1996’da, 19-21. birleşik sayısını (Ocak-Haziran) çıkardıktan sonra editörlüğü bırakınca, Osman Nuri Mercan derginin "sahibi ve sorumlu müdürü" oldu. Kesintili biçimde çıkan dergi, 2006 yılında, 58-59. birleşik sayısında kapandı.
Çvinta

Çvinta (Gürcüce: ჭვინთა ya da ჭვინტა; okunuşu: "ç'vinta" ya da "ç'vint'a"), Gürcistan'ın Samtshe-Cavaheti bölgesinde, Ahaltsihe Belediyesi'nde bir köydür. Mesheti Dağı'nın güney eteğinde, deniz seviyesinden 1.500 metre yükseklikte yer alır. Ahaltsihe kentine 10 km uzaklıktadır.Çvinta adı, ayrılmış özel arazi parçası anlamına gelen Gürcüce "çvinti" (ჭვინტი) kelimesinden türemiştir ve özel arazi parçası olan yer anlamına gelir.Çvinta köyünün 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde yer alması ve köyde orta çağa ait bir manastırın varlığı, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Erken ve geç orta çağda Gürcü devletleri sınırları içinde bulunan yerleşmeyi Osmanlı Devleti 16. yüzyılın son çeyreğinde Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe-Saatabago'dan ele geçirdi. 1595 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre, Ahısha livasının Güney nahiyesine bağlı olan köyde, ispenç vergisi vermekle yükümlü 24 hane yaşıyordu. Hane reisleri Revaz, Vardzel, Batata, İvane, Davit, Kvirike, Mamuka, Elia, Giorgi gibi adlar taşıyordu. Çvinta köyü, Gogetubani, Teletubani, Ziketubani, Kuratubani gibi birkaç mahalleyi de kapsıyordu. Aznaur Giorgi’ye ait topraklar İsmail adında birine, Rahip Matskvereli’nin Kuratubani mahallesindeki tarla ve çayırlığı, bostanı, evleri ve etrafı Mehmed adında birine verilmişti. Bu kayıttan o tarihte Hristiyan Gürcü köyü olduğu anlaşına Çvinta, Osmanlı idaresi tarafından Cinda (جندە) biçiminde kaydedilmiştir.Yaklaşık 250 yıl Osmanlı egemenliğinde kalan Çvinta, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Edirne Antlaşması’yla Çarlık Rusyası’na bırakıldı. Böylece bu imparatorluğun bir parçası olan Gürcistan’a yeniden katılmış oldu.Nüfusu Osmanlı döneminde Müslümanlaşmış olan köyde orta çağdan kalma bir manastır ile kilisenin ve bir kalenin varlığı bilinmektedir. Gürcü tarihçi ve coğrafyacı Vahuşti (1696-1757) Tskisi Vadisi'nin başında, dağın ön yüzünde, Çvinta'nın batısında Çvaris Tsihe adını taşıyan büyük ve sağlam bir kalenin, Çvinta'da güzel ve kapatılmış bir manastırın olduğu yazmıştır.
Çërrava

Çërrava, Arnavutluk'un Görice iline bağlı Pogradec belediyesinde bulunan bir köy ve idari birimdir. Nüfusu 2011 yılı itibarı ile 7,009'dur.Çërrava idari birimi Alarup, Blaca, Bletas, Çërrava, Grabovica, Kodras, Leshnica, Lumas Nizhavec, Pretusha ve Qershiza köylerinden oluşmaktadır.
Çökek Hamam

Çokak Hamam, 1606'da Gence'de mimar Bahaüddin Amilî'nin projesiyle inşa edilmiştir. Yapının inşasında kil-kireç karışımı ve kırmızı tuğla kullanılmıştır. Büyük ve iki küçük kubbesi vardır. 2003'te Azerbaycan Kültür Bakanlığı Onarım Dairesi tarafından onarılmıştır. Bina dekoratif bir sanat merkezidir. Hamam 2014'den bu yana Gence'deki otellerden biri için hamam olarak faaliyet göstermektedir.
Çökek, Akkuş

Çökek; idari bölüm olarak daha önceleri köy iken, 2012 yılındaki yasa değişikliğinden sonra mahalle olmuştur.
Çökekyazı, Hizan

Köyün eski adı 1912 yılı kayıtlarında İrit, 1928 yılı kayıtlarında Hirit İslam ve Hristiyan olarak geçmektedir.Köy, Bitlis il merkezine 50 km, Hizan ilçe merkezine 14 km uzaklıktadır. Köy, Hizan'ın kuzeybatısında olup,  numaralı Tatvan-Hizan il yoluna 7 km.'lik bir köy yoluyla bağlıdır.
Çökelek

Çökelek, yağı alınmış ayranın ısıtılması sonucu ortaya çıkan yoğurt parçalarına denir. Buna Silifke'de hamçökelek, Anamur yöresinde keş, Doğu Karadeniz'de minci (ya da "minzi"), Hatay'da sürk, Trakya'da ekşimik, Azerbaycan'da şor denir. Çökelek peyniri hazırlanmasında kullanılır.Ham çökeleğin işleniş biçimine ve eklenen malzeme veya baharatına göre çeşitli çökelek türleri vardır. Peynir altı suyundan kestirilerek yapılan lor ile sıkça karıştırılır; ancak ondan farklıdır.
Çökelek peyniri

Çökelek peyniri, hafif bir tada sahip taze peynir çeşitleri'nden biridir. Tadı çökelek, kesmik gibi ürünlerle benzerdir.  Çökelek peyniri, diğer peynir türlerine kıyasla gıda enerjisinde düşüktür ve diyetçiler ve bazı sağlık uzmanları arasında popülerdir.
Çökelek, Salihli

Köy salihlinin en eski yerleşik köylerinden biridir.mahallenin ne zaman kurulduğuna dair kesin bir bilgi yoktur yerleşmenin çok eski olduğu çökelek mahallesi 1926 yılında kayıtlara geçmiştir...
Çökerten

Çökerten, birkaç mantar türünün fide kök boğazına ve tohumlara zarar vermesiyle ortaya çıkan bitki hastalığı. Genellikle yeni çimlenen fideler ıslak topraklarda hızlıca gelişir ancak bu durum mantar saldırıları için uygun koşulları da beraberinde getirir.Kararma ve yumuşaklıktan dolayı tohuma mantar bulaşmış olabilir. Fide ortaya çıkmadan önce ölür veya zayıf gelişir ya da üzerindeki ıslak lekeler çürüyünce bitki devrilir.
Çökertme (film)

Çökertme bir Tunca Yönder filmidir. Filmde Tuncel Kurtiz, Şemsi İnkaya ve Kuzey Vargın gibi isimler yer almıştır.
Çökertme ağları

Çökertme ağları, istihsal sahalarında suyun dibine veya içine çökertilmek suretiyle kullanılan su ürünleri istihsal vasıtası.
Çökertme kebabı

Çökertme kebabı, Türk mutfağından bir et yemeği. Kızarmış kibrit inceliğinde patateslerin üzerine bonfile et yerleştirilir. Sarımsaklı yoğurt ve domates sosu ile birlikte servis edilir. Özellikle Bodrum civarında bulunur. Kimyon, pul biber, soğan, kekik ve benzer malzemeler de kullanılabilir.
Çökertme, Milas

Çökertme'nin adı antik Karia döneminde, Ceramus (Ören) ile Alakishli Burnu arasında, şu anda Fesleğen Bükü olarak da bilinen Çökertme mahallesinin eski adı Vasiliko olarak geçer.Muğla iline 109 km, Milas ilçesine 52 km, Ören tatil beldesine de 17 km uzaklıktadır. 05.08.2021 yılındaki Çökertme Yangınlarında tahliye edilerek büyük bir ormanlarını kaybetti.
Çöküntü çemberi

Çöküntü çemberi, bir yıldızın yaşam döngüsünün farklı evrelerinde, yörüngesi çevresinde; gaz, toz, gezegenimsiler, asteroidler veya çarpışan parçacıkların halka benzeri bir şekilde birikmesidir. Bu gibi çemberler kendini şu şekillerde gösterir:Birincil yıldızı çevreleyen disk, bir çoklu yıldız sistemindeki başyıldızın yörünge çemberinde bulunması.İkili yıldızı çevreleyen disk, ikili sistemin birinci ve ikinci yörünge çemberlerinde birlikte bulunması.İlkel gezegen oluşum diski, yeni oluşmuş bir yıldız çevresindeki yoğun gaz ve tozun yıldızı çevreleyen diski.Kalıntı diski, büyük asteroidler ve kuyruklu yıldız parçalarının çarpışması sonucu oluşan ince toz. consists of larger asteroids and cometary material, along with fine dust generated through collisions. Orijinal gaz ve küçük toz parçacıkları dağınık haldedir.Öpik- Oort bulutu / Hills Bulutu, sadece toroid benzeri iç Oort bulutu.  Dış Oort bulutu daha çok küreselle benzer.
Çöküntü örtüsü

Çöküntü örtüsü yıldızın bir parçasıdır, kabaca küresel şekilli ve yıldız çekirdeğinin kütleçekim etkisine bağlı değildir. Çöküntü örtüleri genellikle yoğun yıldız rüzgarlarının veya mevcut yıldız oluşumunun öncesinde oluşur. Yaşlı yıldızların çöküntü örtüleri  sonunda ilkel gezegenimsi bulutsuya ve genç yıldız nesnelerinin çöküntü örtüleri ise Çöküntü çemberlerine dönüşür.
Çöl (film)

Çöl yönetmeliğini Çetin İnanç'ın yaptığı 1983 Türkiye sinema filmi. Filmin başrollerinde Cüneyt Arkın, Emel Tümer ve Salih Kırmızı yer almaktadır. 1975 ABD yapımı gerilim filmi Jaws'a konu ve sahne benzerlikleri nedeniyle dünya çapında Turkish Jaws adıyla tanınmıştırKonusu denizde geçen filmin adı Mavi Çöl olacakken, afişi yapan kişi filmi görmediğinden "mavi çöl mü olur yahu?" diye düşünerek sadece Çöl yazmıştır, onca afiş ziyan olmasın diye yapımcılar jenerikteki ismi Çöl olarak yeniden yazdırmış, bu olaydan sonra filmin adı Çöl olarak kalmıştır. Filmde kullanılan köpek balığı maketini çalıştıracak kişi "Abi ben yüzme bilmem" deyince, maketin içine yönetmen Çetin İnanç girmişir.
Çöl Aslanı (anlam ayrımı)

Çöl Aslanı (film), John Ford'un yönettiği, John Wayne'in oynadığı 1956 ABD yapımı epik western filmidir.Özgün adı The Searchers.Çöl Aslanı (roman), Mehmet Aslan'ın 2006'da Karakutu Yayınları'ndan çıkan tarihi romanı. Kitabın alt başlığı "Efsanevi Medine Savunmasının Son Türkü Fahreddin Paşa".Çöl Aslanı Ömer Muhtar, Mustafa Akkad'ın yönettiği, Anthony Quinn'in oynadığı 1981 ABD-Libya ortak yapımı dramatik savaş filmi. Özgün adı Lion of the Desert olan filmin diğer bir Türkçe adı da "İslamın Kılıcı: Çöl Aslanı Ömer Muhtar" dır.Hamilcar, Çöl Aslanı, Patrick Girard'ın yazdığı, Can Erhan Kızmaz'ın 2000'de Türkçeye çevirdiği tarihi roman. "Kartaca'nın Romanı" alt başlıklı romanın özgün adı Hamilcar le lion des sables (ISBN 9758020811)
Çöl Ateşi

Çöl Ateşi (İngilizce özgün adıyla: Inferno) John G. Avildsen'in yönettiği, Jean-Claude Van Damme, Danny Trejo ve Pat Morita'nın oynadığı 1999 Amerikan aksiyon filmidir. Bu film, Avildsen'in 2017'deki ölümünden önce yönettiği son filmdir.Eddie Lomax (Van Damme) ölmek için neredeyse bir sebep arayan, hayatta hiçbir beklentisi olmayan, çölde dolaşan deneyimli bir askerdir. Yakındaki kasabadan birkaç haydutla bir olay yaşar, Eddie'nin motosikletini çalarlar ve onu ölüme terk ederler. İçinde intikam ateşiyle yanar. Bay Early ve diğer bazı iyi insanların yardımlarıyla Eddie intikam peşinde düşer.
Çöl Ağaməmmədli

Çöl Ağaməmmədli Azerbaycan'ın Sabirabad Rayonu'nda bir köy ve belediyedir. 389 kişilik bir nüfusa sahiptir.
Çöl Babaları

Çöl Babaları (ve Çöl Anaları) 3.yy’dan itibaren Mısır’ın Scates çölünde (Natrun Vadisi) hayatlarının büyük bir kısmını yaşayan keşiş ve rahiplerdi.En bilinenlerinden birisi M.S. 270-271 yılları arasında çöle giden ve çöl keşişliğinin babası ve kurucusu olarak tanınan Antonios’dir. Antonios’un M.S. 356 yılında ölümünden sonra, binlerce rahip ve rahibe Antonios'un örneğini izleyerek çölde yaşama çekilmişlerdir. Biyografisini yazan İskenderiyeli Athanasius, bu durumu ‘Çöl, bir şehire döndü’ şeklinde ifade etmiştir. Çöl Babaları, Hristiyanlığın gelişiminde büyük bir etkiye sahip olmuşlardır.Gayriresmi biçimde bir araya gelmiş keşiş ve rahiplerin oluşturduğu manastır toplulukları daha sonra Hristiyan manastırları için bir model olmuştur. Çöl Babaları manastır hayatı için üç temel yaklaşımı savunmuşlardır.Bunlardan birisi, Antonius ve takipçileri tarafından da uygulanmış çileci keşiş ya da Ankoritlerin hayatıydı. Keşişler insanların yaşam alanlarından uzakta bir hayata çekilirlerdi. Ankoritler topluluklarına bitişik bir hücrede yaşarlardı. Doğu’da ve Batı’da Ankoritler zamanla keşişlerin sayısını aşmıştır. Ankorit hayatı doğu Hristiyan geleneğinde varlığını sürdürmektedir. Kiliselerin duvarlarına bitişik inşa edilmiş hücrelerde münferit yaşam, Batı’da orta çağlarda son bulmuştur. Batı Hristiyan geleneğinde ankorit yaşamı sadece Carthusiyanlar (Şartrö Tarikatı) ve Camaldose’ler gibi dini cemaatlerde devam ettirilmiştir.Bir diğeri ise Cenobitik hayat olarak adlandırılan, rahip ve rahibelerden oluşan toplulukların bir araya geldiği ve tüm bu topluluklar üzerinde otorite sahibi olan bir amiri ile organize olan büyük topluluklardır. Cenobitik hayatta finansal olarak kazançlı işler, sessizlik içinde geçen bir hayat ve manevi öğrenim almak için yapılan düzenli toplantılar ile kombinasyonundan oluşur. Keşişliğe dair uygulamalar makul tutulur. Basilus’un manastır hayatı için kuralları, Cenobitik hayatı üzerinde büyük etkisi olmuştur. Bu manastır hayatının kurucusunun Pachomios olduğu rivayet edilmektedir.Üçüncü model ise, Antonius’nin arkadaşı ve Hristiyan keşişi olan Amun tarafından başlatılan ve Mısır’ın çoğunluğunda görülen yarı-keşiş hayat tarzıdır. Amun’un manastırları aslında rahip ve rahibelerden oluşan ve ortak bir ruhani lidere sahip ufak (iki ya da altı) gruplardı. Bu ufak gruplar Cumartesi ve Pazar günleri bir araya gelerek daha büyük gruplar halinde ibadet ederlerdi.
Çöl Gölü

Çöl Gölü, Ankara'nın 75 km güneyinde, Haymana ve Balâ arasında 15 km² büyüklüğünde suları acı olan bir göl. Denizden yüksekliği 1045 m'dir. Derelerle beslenen ve sığ olan göl yazın önemli ölçüde kurumaktadır. 147 km² büyüklüğündeki Çalıkdüzü kapalı havzasının güneyindeki çukurluğu dolduran tuzlu ve sığ bir göldür.Göl çevresinde yağış yetersizdir (443 mm), doğal bitki örtüsü olan bozkırlar üzerinde hayvancılık yapılır. Göl çevresinde yılın değişik zamanlarında üreyen ve yaşam alanları oluşturan kuşlar: Büyük cılıbıt, çorak toygarı, küçük kerkenez, turna, gülen sumru toy, sakarca, angıt ,çamurcun, flamingo, dikkuyruk, uzunbacak, kılıçgaga, akça cılıbıt ve kızkuşu .Göl yakınındaki televizyon vericisi göle inmek isteyen kuşların ölümlerine neden olmaktadır. Gölün çekilen kısımları tarlaya dönüştürülmesi önemli bir diğer sorundur. Göl çevresinde Gölbek, Çeltek, Altınçanak, Gülbağı köyleri yer alır.
Çöl Kale Camii

Cami, Şuşa'nın Çöl Kale mahallesinin G. Zakir caddesinde bulunmaktadır. Çöl Kale Mahallesi Şuşa'nın aşağı ve eski mahallelerinden biridir. Şuşa'nın toplamda 17 ana mahallesi bulunmaktadır. Çöl Kale Camii, 19. yüzyılın sonunda Şuşa'da faaliyet gösteren 17. camiden biriydi. Hiçbir minare inşa edilmemişti ve Çöl Kale Camii'nin dış tasarımı ve iç kısmı tamamen İslam dini mimarisine uygun olan dikdörtgen planlı bir mahalle camisi binasını temel alarak inşa edildi. Caminin yanındaki Çöl Kale Pınarı, çevreye Şuşa'nın ünlü maden suyunu sağlamaktaydı. Cami, Şuşa Devlet Tarihi ve Mimari Koruma Alanının en değerli anıtları arasındaydı.Karabağ Anıtları   [ <span title="Dead link since August 2017">kalıcı ölü bağlantı</span> ][ <span title="Dead link since August 2017">kalıcı ölü bağlantı</span> ]
Çöl Kaplanı (film)

Çöl Kaplanı; (Orijinal adı: Legionnaire) 1998 yılı ABD yapımı aksiyon ve macera filmidir. Filmin yönetmenliğini Peter MacDonald yapmıştır. Başrollerde Jean-Claude Van Damme ve Adewale Akinnuoye-Agbaje oynamıştır.
Çöl Kartalı

Yemen Vilayeti için yetiştirilen veliaht prensin, Yemen'e götürülürken, Bedeviler tarafından kaçırılır. Balkanlar'dan başarıyla dönen iki Osmanlı subayının, Yemen'e görevlendirilmesine karar verilir. 'Murat ve Faruk' aynı Paşa kızına aşık olduklarından haberleri yoktur. Gizli faaliyetlerin farkına varılmasıyla, İki subay, Yemen'e giden Paşa ve Kızı arasında, olaylar gelişir.
Çöl Kraliçesi

Çöl Kraliçesi (İngilizce özgün adıyla: Queen of the Desert), Werner Herzog tarafından senaryosu yazılan ve yönetilen 2015 yapımı bir Amerikan epik biyografik drama filmidir ve İngiliz gezgin, yazar, arkeolog, kaşif, haritacı ve siyasi memur Gertrude Bell'in hayatına dayanmaktadır. Film, Bell'in yirmili yaşlarının başından ölümüne kadar olan hayatını kronolojik olarak takip ediyor.Filmde Nicole Kidman, James Franco, Damian Lewis ve Robert Pattinson rol alıyor. Birçok gecikme ve konu sorunu yaşadıktan sonra nihayet Aralık 2013'ten Mart 2014'e kadar Cezayir, Ürdün ve İngiltere'de çekimler gerçekleşti. 65. Berlin Uluslararası Film Festivali'nin ana yarışma bölümünde gösterildi ve prömiyeri 6 Şubat 2015'te yapıldı. 3 Eylül 2015'te Almanya'da sinemalarda gösterime girdi.Film eleştirmenlerden çoğunlukla olumsuz eleştiriler aldı ve aynı zamanda büyük bir finansal hayal kırıklığı oldu ve 36 milyon dolarlık yapım bütçesine karşı sadece 2 milyon dolar hasılat elde etti.Zengin İngiliz bir ailenin kızı olan Gertrude Bell, Londra seçkinlerinin sosyal hayatıyla ilgilenmemektedir. Balolar, resepsiyonlar ve ayrıcalıklı bir yaşam ona sadece can sıkıntısı getirmektedir. Gertrude, hayatında bir işe yaramak için Tahran'da yüksek bir diplomatik pozisyonda bulunan amcasının yanına gitmeye karar verir. Genç bayan sadece Yakın Doğu ile tanışmakla kalmaz, aynı zamanda bir elçilik çalışanı olan Henry Cadogan'a da aşık olur. Ancak, ebeveynleri genç adamı kızları için kötü bir evlilik seçimi olarak gördüğü ve evliliği yasakladığı için romantik ilişkileri uzun sürmez. Yıkılan Henry, gerçek aşkından vazgeçemediği için intihar ederek ölür. Gertrude Bell hayatının geri kalanında kendini tamamen Yakın Doğu'yu keşfetmeye ve yazmaya adar ve kabile liderleri hakkındaki bilgisi İngilizler tarafından Irak, Ürdün ve Suudi Arabistan Krallıklarını kurmak için kullanılır.
Çöl Tilkisi Harekâtı

Çöl Tilkisi Harekâtı () ya da Aralık 1998 Irak'ın bombalanması, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık tarafından 16-19 Aralık 1998 tarihleri arasında, Irak hedeflerine karşı gerçekleştirilen bombalama harekâtıdır. Irak yönetiminin Birleşmiş Milletler Silah Denetim Komisyonunun (UNSCOM) çalışmalarını engelleyerek Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarına uymaması, saldırının gerekçeleri olarak gösterilmişti. Harekâtın hedefi, Irak'ın askerî ve güvenlik hedeflerinin vurularak bu ülkenin kitle imha silahlarını üretmesinin, depolanmasının ve taşınmasının engellenmesi olarak açıklandı.