barandinho/wikipedia_tr huggingface dataset:
İran'da suç

İran'da suçlar çeşitli türlerde varlık göstermekle birlikte, bunlardan bazıları şunlardır: Cinayet, hırsızlık, dolandırıcılık, para aklama, uyuşturucu ticareti, vergi kaçakçılığı.
İran'da tarım

Kabaca İran'ın toplam yüzeyinin üçte biri tarım için uygundur ancak toprak kalitesinin düşüklüğü ve birçok yerde yetersiz sulama yapılamadığı için birçok yerde tarım yapılamamaktadır. Toplam alanın yalnızca %12'sinde tarım yapılabilmektedir ancak tarım yapılan arazinin üçte birinde sulu tarım yapılırken, geri kalanında susuz tarım yapılabilmektedir. Ülkenin batı ve kuzeybatı bölgeleri en verimli topraklara sahiptir.Toplam alanın %35'i otlak olarak kullanılmaktadır. Meracılığın büyük kısmı yarı-kurak iklimi olan dağlık bölgelerde ve İç İran'daki büyük çöllerin etrafındaki sahalarda yapılmaktadır.Yaklaşık olarak ülkenin %35'i tarıma uygun olmayan çöllerle, tuzlu bataklıklarla ve çıplak kayalık dağlarla kaplıdır.
İran'da tesettür

Müslüman kadınların yüzyıllardır tevazu amacıyla giydiği geleneksel örtü olan tesettür, İran'da son dönemde tartışmalara konu oluyor. 1920'lerde birkaç kadın örtüsüz görünmeye başladı. Rıza Şah döneminde örtünmeden caydırılmaya çalışıldı ve 1936'da beş yıl süreyle yasaklandı. Rıza Şah'ın halefi Muhammed Rıza Pehlevi döneminde başörtüsü "geriye dönük" olarak görülüyordu ve üst ve orta sınıf insanlar tarafından nadiren giyiliyordu. Sonuç olarak, 1970'li yıllarda Şah'a karşı muhalefetin sembolü haline geldi ve daha önce başörtüsüz olan kadınlar (eğitimli, orta ve üst sınıf) tarafından giyildi.1979 İran Devrimi'nden ve Pehlevi Hanedanı'nın devrilmesinden sonra örtünme yeniden teşvik edildi ve 1981'de saçların örtülmesi ve eller ve yüz dışında her yeri kapatan bol giysiler giyilmesi kadınlar için yasal olarak zorunlu hale getirildi.f the Pahlavi dynasty, veiling again was encouraged, and in 1981 the covering of hair and wearing of  loose-fitting clothing covering all but hands and face was made legally mandatory for women. Mehsa Emini'nin 2022'deki ölümünden bu yana başörtüsü yeniden siyasi bir sembol haline geldi; bu sefer İslam Cumhuriyeti'ne karşı muhalefetin ve genç kadınların yasalara karşı gelmeleri "kasabalarda ve şehirlerde" gözlemlendi ve "kontrol altına alınamayacak ve tersine çevrilemeyecek kadar yaygın" olarak adlandırıldı. Ancak Nisan 2023 itibarıyla İslam Cumhuriyeti, başörtüsünün "ilahi emrini" uygulama sözü verdi.Sanayi, Madencilik ve Ticaret Bakanı'nın emriyle hicap 2023 yılında vergiden muaf hale getirildi ve Devrim Muhafızları Basij, Tahran ve İsfahan şehirlerinde "hicap şehri" adlı kalıcı sergiye başladı. Ağustos 2023'te Etemad, çarşafın üniversitelerdeki kadınlar için zorunlu hale gelebileceğini bildirdi.BM, İran hükümetini cinsiyet ayrımcılığının uygulayıcısı olarak nitelendirdi. Eylül 2023'te İran hükümeti, Monitörlerin (sıradan insanlar ve/veya rejimin muhbir ajanları için) tamamen başörtüsü takmayan kadınları bildirmesi için halka açık bir mobil uygulama web sitesi açtı.Boynu kapatmayan veya dar, ayak bileklerini veya önkolunu gösteren kıyafetler giymek yasa dışı kabul edilir.
İran'da ulaştırma

İran neredeyse bütün kasaba ve şehirleri birbirine bağlayan yaygın bir yol ağına sahiptir. İran, 2007'de %66'sı asfaltlanmış 178,152 km'lik yol ağına sahipti. 2007 itibarıyla her bin kişiden ellibeşinde araba bulunuyor. 2007'de 11,106 kilometrelik demiryolu ağına sahip olan İran'a gelen ürünlerin ana giriş noktası ise Hürmüz Boğazı'ndaki Bandar Abbas liman şehridir. 1995'te işletmeye açılan Tahran - Bandar Abbas tren yolu Bandar Abbas'ı Tahran ve Meşhed üzerinden Orta Asya'ya bağlamaktadır. Diğer önemli limanlar Hazar Denizi'ndeki Bandar Anzali ve Bandar Türkmen ile Basra Körfezi'ndeki Hürremşehr ve Bandar İmam Humeyni'dir.Bütün büyük şehirler arasında otobüs ile toplu taşımacılık özel firmalar tarafından yapılmaktadır. Tahran, Meşhed, Şiraz, Tebriz, Ahvaz ve İsfahan'da metro inşaatları yürütülmektedir.
İran'da vahşi yaşam

İran'da vahşi yaşam, flora, fauna ve doğal habitatlarını kapsamaktadır. İran'daki vahşi yaşamın en çok tanınan üyelerinden birisi soyu tükenme tehlikesi yaşayan, bugün sadece İran'da bulunan ve aynı zamanda İran çitası olarak da bilinen Asya çitası (Acinonyx jubatus venaticus)'dır. İran'daki Asya aslanlarının yirminci yüzyılın ilk yarısında soyları tükenmiştir.Dağlarda ayılar, yaban koyunu ve keçileri, ceylanlar, vahşi eşekler, kurtlar, çakallar, parslar ve tilkiler yaşar. Evcil hayvanlar olarak koyunlar, keçiler, sığır, at, manda, eşekler ve develer bulunur. İran'da sülün, leylek, kartal ve doğan da yaşamaktadır.
İran'da zincirleme cinayetler

İran'da zincirleme cinayetler (), İslâm Cumhuriyeti sistemini eleştiren bazı İranlı muhalif entelektüellere karşı 1988-98 yılları arasında işlenen cinayetleri ve ortadan kaybolmaları içeriyor. Cinayetler ve kayıplar, İran hükûmetinin görevlileri tarafından işlendi ve birbirleriyle bağlantılı göründükleri için "zincirleme cinayetler" olarak anıldı.Kurbanlar arasında 80'den fazla yazar, çevirmen, şair, siyasi aktivist ve sıradan vatandaş vardı. Araba kazaları, bıçaklanmalar, sahnelenen soygunlarda ateş açma ve kalp krizini simüle etmek için potasyum enjeksiyonları gibi çeşitli yollarla öldürüldüler. Cinayetlerin işlenişi, Daryuş Furuher, eşi Pervane İskenderi Furuher ve üç muhalif yazarın iki ay içinde öldürüldüğü 1998 yılının sonlarına kadar gün ışığına çıkmadı.Cinayetler kamuoyuna duyurulduktan sonra, Dini Lider Ayetullah Hamaney hükûmetin sorumlu olduğunu yalanladı ve "İran'ın düşmanlarını" suçladı. 1999'un ortalarında, İran'da büyük halk tepkisi ve gazetecilik soruşturması ve yurtdışındaki tanıtımdan sonra, İranlı savcılar faili bulduklarını açıkladılar. Said İmami, cinayetlerde İran İstihbarat Bakanlığı'ndaki "haydut unsurlara" liderlik etmişti, ancak İmami hapishanede intihar ettiği için şimdi ölmüştü."Kurbanların aileleri ve uluslararası insan hakları örgütleri tarafından uydurma olduğu gerekçesiyle reddedilen" bir davada, 2001 yılında üç İstihbarat Bakanlığı ajanı ölüm cezasına çarptırıldı ve diğer 12 kişi de kurbanlardan ikisini öldürmek suçundan hapis cezasına çarptırıldı.Pek çok İranlı ve yabancı, cinayetlerin kısmen reformcu İran cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi ve destekçilerinin "kültürel ve siyasi açıklığına" direnme girişimi ve cinayetlerden hüküm giyenlerin aslında "yukarıdan gelen emirlerle hareket eden günah keçileri" olduğu ve nihai faillerin "birkaç tanınmış din adamı" olduğuna inanıyor.Daryuş Furuher ve eşi Pervane İskenderi Furuher - Şii teokrasisi ile aynı fikirde olmayan, politik olarak aktif bir çift; evlerinde bıçaklanarak öldürülmüş halde bulundular. Pervane İskenderi Furuher 25 yerinden bıçaklandı.Muhammed Muhtari, ifade ve basın özgürlüğünü savunan yazar kayboldu ve boynunda şüpheli morluklarla ölü olarak bulundu.
İran'da İslam

İran'da İslam, (633-656) Sasani İmparatorluğu'nun sonunu getirmiş ve İran'da Zerdüştlük dininin ortadan kalkmasına neden olmuştur. Ancak Pers uygarlığının gelenekleri kaybolmamış yeni İslam siyaseti içine büyük ölçüde yedirilmiştir.Birçok Müslüman tarihçi uzun süre Araplar tarafından ele geçirilmeden önce İran'daki toplumun bir çöküş ve yozlaşma içerisinde olduğunu ve ülkelerini ele geçiren Arap ordularını kollarını açarak karşıladığını iddia etmiştir. Bu görüşün büyük oranda kabul gördüğü söylenemez. Bazı yazarlar, birçok Arap kaynağına dayanarak, "tüm iddialara karşın, İranlıların ülkelerini ele geçrimek isteyen Araplara karşı uzun ve yoğun bir mücadele gösterdiklerini" ifade etmektedir. Bu görüşü doğrulayan bir kanıt ülkeleri ele geçirildikten sonra İranlıların bir kültürel direniş savaşını vermeleri ve zafer kazanan Araplara karşı kendi geleneklerini kabul ettirmede başarılı olmalarıdır.M. Ismail Marcinkowski, Persian Historiography and Geography: Bertold Spuler on Major Works Produced in Iran, the Caucasus, Central Asia, India and Early Ottoman Turkey, with a foreword by Professor Clifford Edmund Bosworth, member of the British Academy, Singapore: Pustaka Nasional, 2003, ISBN 9971-77-488-7.Sicker, Martin — The Islamic World in Ascendancy: From the Arab Conquests to the Siege of Vienna, Praeger, 2000Zarrin’kub, Abd al-Husayn — Ruzgaran : tarikh-i Iran az aghz ta saqut saltnat Pahlvi, Sukhan, 1999. ISBN 964-6961-11-8
İran'daki depremler listesi

İran dünyada sismik olarak çok aktif ülkelerden biridir, pek büyük fay hattı boydan boya geçer ki bu ülkenin en az %90'ını kapsar. Bu yüzden, İran'da sıklıkla yıkıcı depremler yaşanır.İran platosu, aktif katlanma, kırılma ve volkanik püskürmeleri içeren çok tipteki tektonik aktivitelere konudur. İran pek çok fay hattına sahiptir ki bu da özellikle ülkenin başşehrinde yaşamayı tehlikeli yapar. Bu ayrıca onun uzun tarihinde feleket getiren deprem aktiviteleri ile bilinir. Bu depremler yalnız binlerce kişiyi öldürmedi aynı zamanda tabii kaynakların da israfına yol açtı. 1900 yılından beri İran depremleri nedeniyle en az 126.000 kişi öldü.
İran'daki resmî tatiller

İran ulusal takvim olarak Hicri Şemsi takvim, uluslararası etkinlikler ve Hristiyan bayramları için Miladi takvim ve İslami bayramlar için İslami takvim (Ay takvimi) dahil olmak üzere üç resmi takvim sistemi kullanır. Resmi tatillerin fazlalığı, neredeyse 30 yıldır endişe konusu olmuştur. Ayrıca ulusal bayramlara her yıl önemli sayıda resmi olmayan tatil eklenmektedir.
İran'daki yerleşim birimleri listesi

İran'daki şehirler ve şehristanlar listesi, İran'ın 31 eyaletini (ostan), bu eyaletlere bağlı olan şehristanları ve bunlar içindeki şehirleri düzenli biçimde içeren listedir.
İran'ın Ermeni Manastır Topluluğu

İran'da Batı Azerbaycan ve Doğu Azerbaycan eyaletlerinde bulunan İran'ın Ermeni Manastır Topluluğu, MS 7 ila 14. yüzyıllar arasında kurulan üç Ermeni kilisesinden oluşan bir topluluktur. Yapılarda –Kara Kilise, Aziz Stepanos Manastırı ve Dzordzor Şapeli'nde— pek çok yenileme yapılmıştır. Bu alanlar, UNESCO'nun Dünya Mirası Listesi kapsamında 8 Temmuz 2008'de Dünya Miras Komitesi'nin 32. oturumunda kültürel miras olarak ilan edilmiştir. Üç kilise 129 hektar bir alan kaplamakta olup, UNESCO kriterlerinin ii., iii. ve vi. maddelerine göre Ermeni mimari ve dekoratif geleneklerini gözler önüne seren önemli bir merkez olduğu, bölgedeki Ermeni kültürünün yayılması ve Ermeni dini geleneklerin önemli bir figüranı olan Aziz Thaddeus'un hac yeri olduğuna inanıldığı için listelenmiştir. Kiliseler, güneydoğu çevre bölgelerinde eski Ermeni kültürünün son izlerini temsil etmektedirler. Yapılar, son derece iyi korunmuş bir durumdadır.
İran'ın bölgeleri

İran'ın 31 eyaleti, İçişleri Bakanlığı'nın kararına göre 22 Haziran 2014 tarihinde beş bölge halinde gruplandırıldı. Bu değişiklikte eyaletlerin komşuluğu, coğrafi konumu ve benzerlikleri dikkate alınmıştır.İran Anayasası, bölgeleri öngörmez ve bölgeler ülkenin kurucu birimleri olmayıp yalnızca hükûmet yönetiminin kolaylaştıma işlevi görmektedirler. Bu gruplandırmasının amacı sinerji yaratmak, deneyim aktarımı, bilgi alışverişi ve bölgesel kalkınma olarak açıklanmıştır. Ayrıca, artık hemen Tahran'a gitmek yerine, eyaletlerin sorunlarını kendi aralarında tartışabilecekleri bir orta seviye sağlamaktadır.Amaç, her bölgenin kurucu illerin genel valilerinin düzenli olarak planlanmış toplantıları yapması ve toplantı yerini eyalet merkezleri arasında döndürmesiydi. Ev sahibi eyalet, her toplantının başkanını sağlaması öngörülmektedir. Her bölgenin ana eyaletinin merkezinde, Tahran'daki İçişleri Bakanlığı karargahında bir koordinasyon bürosu bulunan bir bölgesel sekreterlik kurulacaktır.
İran'ın eyaletleri

İran'ın eyaletleri  (Farsça: استان ostān, çoğul استان‌ها ostānhā), İran her biri (Farsça: مرکز markaz / Türkçe: merkez) olarak adlandırılan bir yerel yerleşim birimi olan şehirden yönetilen ve Türkiye'deki İllere karşılık gelen Otuz bir adet "Ostan" adı verilen eyalete ayrılmıştır.Eyalet yönetiminin başında Bakanlar Kurulu tarafından onaylanmasına istinaden İçişleri Bakanı tarafından atanmış olan bir Vali-komutan (Farsça: استاندار ostāndār) bulunur.
İran'ın idari bölümleri

İran'ın idari bölümleri, birçok düzeyden oluşmaktadır. İran'nın birinci düzey idari bölümleri eyaletler () olup her eyalet şehristan (شهرستان) ve her şehristan ise bahşlara (بخش) ayrılmaktadır. Bahşlar ise şehirlerden (شهر‎) ve çeşitli köyleri barındıran dehistandan (دهستان) oluşmaktadır.
İran'ın İslamlaşması

Fetih Sonrası İran'ın İslamlaşması, İran'ın İslami Fethi'nin bir sonucu olarak meydana gelen halkın büyük çoğunluğunun zaman içinde İslam dinini kabul etmesiyle şekillenen uzun bir süreçtir. Diğer yandan İranlılar kendilerinin bazı İslam öncesi geleneklerini korudular ve İslami kodlamalarla uyarladılar.Sonuç olarak bu iki kültür ve gelenek harman oldu ve yeni bir kimlik olarak "İran İslam" kimliği ortaya çıktı.The Shu'ubiyah Controversy and the Social History of Early Islamic Iran. Roy P. Mottahedeh. International Journal of Middle East Studies, Vol. 7, No. 2 (Apr., 1976), pp. 161–182.
İran'ın şehristanları ve bahşları

İran'ın en üst düzey yönetim bölgeleri olan eyaletler (ostan) kendi içinde bir veya birden fazla, şehristan (Farsça: شهرستان shahrestān) adı verilen alt yönetim bölgelerine ayrılmıştır. Her şehristanın Farmandari denilen ve resmî daireleri ve diğer işlemleri düzenleyen bir yönetim birimi vardır. Farmandar veya Farmandari'nin başı şehristanın yöneticisidir ve bu bölge içinde en yüksek mevkideki resmî yöneticidir. 2010 yılı itibarıyla İran 31 ostan ve 324 şehristana ayrılmıştır. En az şehristana sahip eyalet Kum Eyaleti (1 şehristan) iken, en fazla şehristana sahip eyalet Fars Eyaleti'dir. (23 şehristan)
İran-Ermenistan doğalgaz boru hattı

İran-Ermenistan Doğal Gaz Boru Hattı İran'dan başlayan Ermenistan'da sona eren 140 kilometre uzunluğunda boru hattıdır. Hattın 100 kilometrelik İran bölümü İran'ın Tebriz şehrinden İran-Ermenistan sınırına kadar devam eder. Ermenistan bölümü ise, Meghri kentinde sona erer. Ayrıca 197 kilometrelik bir boru hattı ülkenin merkezine ulaşacak ve ülkenin mevcut dağıtım ağına bağlanacak bir hattın yapımı planlamaktadır. Boru hattının yarıçapı 700 mm olup, yapımı 220 milyon Amerikan doları tutmuştur. İki ülke arasında yapılan anlaşma 20 yıllıktır. İran'dan alınan her bir metreküp doğalgaz için, Ermenistan İran'a 3 KWh elektrik vermektedir. Boru hattı 20 Aralık 2006'da çalışmaya başladı. Ancak hattın resmî  açılışı iki ülkenin devlet başkanlarının katılmasıyla 19 Mart 2007'de gerçekleşti. İran'dan Ermenistan'a ikinci bir boru hattı yapılması halen gündemdedir. Bazı düşüncelere göre boru hattının yarıçapı Rus Gazprom şirketinin baskısından dolayı düşürülmüştür. Boru hattının çapının artmasıyla birlikte, bu boru hattından Avrupa'ya ihracat yapılması mümkün olabilecekti. Ancak Avrupa'daki doğal gaz pazarında çoğunluğu sağlayan Rusya bunu engellemek için hattın yarıçapını 700 mm'ye indirdi.
İran-Irak-Suriye boru hattı

İran-Irak-Suriye boru hattı (ilgili hükûmetler tarafından Dostluk Boru Hattı ve bazı Batı kaynakları tarafından İslami gaz boru hattı olarak adlandırılır), İran'ın Güney Pars / Kuzey Kubbe Gaz-Yoğunlaşma sahasından Avrupa'ya doğru uzanan önerilen bir doğal gaz boru hattıdır. İran, Irak, Suriye ve Lübnan üzerinden Avrupalı müşterilere ve ayrıca Irak, Suriye ve Lübnan'a tedarik sağlamayı hedefler. Boru hattının  uzunluğunda ve  yarıçapında olması planlandı. İran Boru Hattı olarak bilinen önceki bir teklif, İran'ın Güney Pars'tan Türkiye üzerinden Avrupa'ya bir rota öngörmüştü; İsviçreli enerji şirketi Elektrizitätsgesellschaft Laufenburg, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları nedeniyle Ekim 2010'da İran'la olan sözleşmesini durdurduktan sonra terk edilmişti.
İran-Kazakistan ilişkileri

Kazakistan, SSCB bloğunun dağılmasından sonra nispeten daha yeni bir ülke olduğundan, İran'ın ülke ile ilişkisi de bu nedenle yenidir. Kazakistan'a göre, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler 29 Ocak 1992'de başladı. Kazakistan'ın misyonu, 2007 yılında oluşturulan bir konsoloslukla (Gogan) 1993 yılında İran İslam Cumhuriyeti'nde kurulmuştur. İran'a gelince, 1992'de (Aktau) ve 2012'de (Almatı) oluşturulan iki konsolosluk ile Kazakistan'da 1992'de bir büyükelçilik kurdular.İki ülke arasındaki ticaret hacmi son altı yılda beş kat artarak 400 milyon dolardan 2009'da 2 milyar doların üzerine çıktı.İran, Kazakistan'dan tahıl, petrol ürünleri ve metal ithal ediyor. İran, Kazakistan, Türkmenistan ve İran'ı (Basra Körfezi) birbirine bağlayan ve Astana'nın Asya pazarlarına erişimini sağlayacak bir boru hattının inşası da dahil olmak üzere ortak petrol ve gaz projelerinin ortağıdır. Kazakistan'ın İran'ın makine mühendisliği, altyapı, ulaşım ve telekomünikasyon yatırımlarında özel çıkarları var.İran ve Kazakistan ülkeleri son derece farklı olmakla birlikte, Asya ülkeleri olarak birlikte çalışmakta ortak bir zemin bulmuşlardır. Onları birbirine bağlayan en büyük etken, her ikisinin de Hazar Denizi'ne kıyısı olması. Bu kaynağın ve buna erişim imkanlarının varlığı, ekonomiler arasındaki işbirliğini sağlamaktadır. İki ülke için bu tür ekonomik çıkarlar, ister su altında ister yeraltında olsun, petrol etrafında dönüyor. Ayrıca 2010 yılında İranlı ve Kazakistanlı üst düzey yetkililer arasındaki görüşmelerde, iki ülkenin ilişkilerinin arttığını ne kadar iyi hissettikleri konusunda tartışmalar yaşandı. İlişkilerinin bu noktasında İran ve Kazakistan, özellikle tarım ve ulaşım (hava ve demiryolu) aracılığıyla bağlantılarını daha da geliştirmenin yollarını arıyorlardı.İki ülkenin ilişkileri, uluslararası kuruluşlardaki karşılıklı işbirliği yoluyla da yoğun bir şekilde gelişti. Bu alandaki bazı dikkate değer ilişki örnekleri, Birleşmiş Milletler (BM) ve Ekonomik İşbirliği Örgütü aracılığıyladır. Ayrıca, diplomatik misyonun başlamasından bu yana 60'tan fazla sözleşme, İran ve Kazakistan'ın birbirlerine karşı yasal ve diplomatik yükümlülükleri olmasını sağlıyor.İran ve Kazakistan arasındaki ilişkinin bir başka yönü de, işbirliğini ilerletmek için toplantı ve zirveler düzenlemeye kararlı görünüyorlar. İki ülke, özellikle liderleri, para birimlerinin değerini ve gücünü artırma konusunda bir taahhüt hissettiklerini vurguladılar. Gazetecilik camiasına, güçlü ilişkilerini sürdürmenin yolları hakkında ifade ettikleri bir başka yol da, iki ülke arasındaki vize şartlarını kolaylaştırmaktır.Fars News'e göre, Kazakistan başbakanı 2019'da İran Tarım Bakanı ile yaptığı görüşmede İran ile ticari ilişkileri genişletme niyetlerini dile getirdi.
İran-Kontra skandalı

İran-Kontra skandalı veya Irangate, Ronald Reagan yönetimi sırasında Kasım 1986'da ortaya çıkan politik bir skandalın adıdır. Skandal, ABD'nin yönetim kademesinden bazı kişilerin İran'a silah satmasını ve gelirlerin yasa dışı bir şekilde Nikaragua'da dönemin solcu yönetimini devirmeye çalışan anti-komünist Kontraları desteklemek için kullanılmasını kapsar. Skandalla ilişkili önemli miktarda belge, Reagan yönetimi görevlilerince ya imha edilmiş ya da müfettişlerden gizlenmiştir.Skandal günümüzde dahi bilinmeyenlerle doludur. ABD ve İran arasında silah ve çeşitli askerî  malzeme satışlarına ilişkin resmî  olmayan görüşmeler 1986 Kasım'ında Lübnan'da yayın yapan Ash-Shiraa adlı dergi tarafından ortaya çıkarılmış, skandalın büyümesi üzerine Ronald Reagan bir televizyon konuşması yaparak olayın varlığını inkâr etmiştir.Bir hafta sonra (13 Kasım'da), Reagan tekrar bir televizyon konuşması yaparak İran'a silah satışı yapıldığını doğruladı fakat bunun rehinelerin kurtarılması amacına yönelik olarak yapılmadığını söyledi.
İran-Kosova ilişkileri

İran-Kosova ilişkileri, İran ve Kosova arasındaki dış ilişkilerdir. İran, Kosova'yı egemen bir devlet olarak tanımadığı için iki ülke arasında resmi diplomatik ilişkiler mevcut değildir.13 Mart 2008'de İran cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, İran'ın bölgenin sorunlarını ve koşullarını değerlendirdikten sonra Kosova'nın bağımsızlığını tanımamaya karar verdiğini söyledi.Mart 2008'in başlarında, İran'ın Rusya Büyükelçisi Gulamrıza Ensari, "Bu sorunun çok önemli yönleri var. Açık konuşmak gerekirse, Birleşmiş Milletler üyelerinden birini ikiye böldü, ancak 1244. Madde Sırbistan'ın toprak bütünlüğünü teyit ediyor. Bu çok garip bir olay. Bazı ülkelerin uluslararası örgütleri zayıflatmaya çalıştığını düşünüyoruz. Şu anda İran, Kosova'nın geleceği sorununu inceliyor. İran... uluslararası örgütlerin zayıflamasından duyduğu endişeyi dile getiriyor."Eylül 2011'de, İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Muhammed Ahundzade, o yıl Belgrad'da düzenlenen yıllık NAM konseyi sırasında Sırbistan'ı ziyaret etti ve İran'ın Kosova'yı egemen bir ulus olarak tanımadığını açıkladı.Nisan 2012'de Belgrad'a yaptığı bir ziyaret sırasında İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Ramin Mehmanperest, İran'ın Kosova'nın bağımsızlığını tanımama kararına bağlı kalacağını söyledi.
İran-Küba ilişkileri

Küba-İran ilişkileri, ekonomik ve diplomatik işbirliği ile karakterize edilen Küba-İran ilişkileri oldukça dostanedir. İran'ın Küba ile verimli bir ticaret dengesi var. İki hükûmet, Ocak 2006'da Havana'da işbirliğini güçlendirmek için bir belge imzaladı.Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, son otuz yılda ilişkileri "sağlam ve ilerici" olarak nitelendirdi.2008'de İran, Küba'ya birkaç farklı projeyi üstlenmesi için 200 milyon Euro'luk bir kredi verdi; bu paranın büyük bir kısmı, hem kargo hem de yolcular için Küba'nın demiryolu vagonu ithalatını finanse etmeye ayrılmıştı.Küba, İran'ın barışçıl amaçlarla nükleer teknoloji geliştirme programını desteklemektedir. Küba'nın eski Devlet Başkanı Fidel Castro, İran'ın "büyük güçlerle savaşma kabiliyetini günden güne artırdığını" hayranlıkla dile getirdi.
İran-PJAK çatışması

İran-PJAK çatışması, İran İslam Cumhuriyeti ile Kürdistan Özgür Yaşam Partisi'nin (PJAK) militanları arasında 2004'te başlayan silahlı çatışmadır. Örgüt, İran'ın Kürdistan ve diğer Batı eyaletlerinde çok sayıda saldırı gerçekleştirdi. PJAK, Türkiye-PKK çatışmasında Türkiye Cumhuriyeti güçleri ile çatışan Kürdistan İşçi Partisi (PKK) ile yakından bağlantılı olup İran, Japonya, Türkiye ve ABD tarafından terör örgütü olarak belirlenmiştir.2011 yazındaki kitlesel çatışmaların ardından, taraflar arasında ateşkes ilan edildi. Çatışma sonucunda İran zaferi ilan etti ve PJAK'ın iddiaya göre 29 Eylül 2011 itibarıyla tüm silahlı operasyonları sonlandırdığı iddia edildi. O zamandan beri, Aralık 2011 Baneh çatışması ve Nisan 2012'de başka bir çatışma da dahil olmak üzere birçok şiddet olayı meydana geldi. 2013'te, Mayıs'taki çatışmalar, Ağustos 2013'teki Sardaşt çatışması ve Ekim'deki diğer olaylar da dahil olmak üzere, çatışmalar daha sık hale geldi. 19 Nisan'da daha şiddetli 2016 Batı İran çatışmaları gerçekleşti.PKK'da olduğu gibi, PJAK liderleri de uzun vadeli hedeflerinin İran devleti içinde özerk bir Kürt bölgesi kurmak olduğunu açıklamaktadırlar. Esas olarak İran'ın mevcut hükûmet biçimini demokratik ve federal bir hükûmetle değiştirmeye odaklanmıştır.
İran-Türkmenistan ilişkileri

İran ve Türkmenistan, Türkmenistan'ın 1991 yılında Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını kazanmasıyla başlamıştır. İran, Türkmenistan'ın bağımsızlığını tanıyan ilk devlet olmuştur. Bu tarihten itibaren iki ülke arasında iyi ilişkiler kurulmuştur. İki ülke arasındaki ilişkiler enerji, altyapı ve ekonomi alanlarında yoğunlaşmıştır. İki ülke arasındaki ticaret 1 milyar doları aşmıştır. Türkmenistan'ın en çok ihracat yaptığı ikinci ülke İran'dır. Türkmenistan'dan İran'a doğalgaz boru hattı bulunmaktadır.Hazar Denizi sınırı iki ülke arasında gerilime yol açmıştır. İran'ın teokratik yönetim ile yönetilmesi, Türkmenistan'ın laik dikdatörlüğü iki ülkenin yakınlaşmasını engellemektedir.
İran-Türkmenistan sınırı

İran-Türkmenistan sınırı 1.148 km (713 mil) uzunluğundadır ve Hazar Denizi'nden Afganistan ile olan gezi noktasına kadar uzanır. Türkmen başkenti Aşkabat bu sınırın sadece 15 mil kuzeyindedir ve Meşhed (İran'ın ikinci büyük şehri) bunun 47 mil güneyindedir.Sınır, Türkmen kasabası Esenguli'nin hemen güneyindeki Hazar sahilinde başlar. Daha sonra, 50 km (31m) boyunca çorak tuz düzlükleri boyunca bir dizi düz çizgide doğuya doğru karaya gider ve rotası Çat adındaki Türkmen köyünün hemen güneyindeki bir noktaya kadar 124 km (77m) boyunca izlediği Atrek nehrine ulaşır.. Sınır daha sonra kara yoluyla doğuya/kuzeydoğuya doğru Kopet Dağ sıradağları boyunca 151 km (94m) boyunca devam eder ve ardından 41 km (26m) boyunca izlediği Sumbar nehrine ulaşır. Daha sonra, İran'ın Chahchaheh köyünün yakınına kadar 455 km (283m) boyunca geniş bir güneydoğu yayı çizerek dağ sırtları boyunca karada devam eder. Buradan kabaca düz bir hat çizerek 77 km (48m) Harirud nehrine (Türkmen dilinde Tedzhen) kadar uzanır ve rota güneyde 120 km (75m) Afgan gezi noktasına kadar takip eder.Türkmen tarafında Aşkabat civarındaki merkez bölüm dışında, yakın sınır bölgesi büyük ölçüde ıssızdır; sınırın bu bölgesi ve batı kesimi kabaca otoyollarla paraleldir. Trans-Hazar Demiryolunun Türkmen kesimi de, Lotfabad civarında sınırın yarım mil kuzeyinden daha az gelen, orta kesimdeki sınıra kabaca paraleldir. İran tarafında, sınırın yaklaşık 50 mil güneyinde, Gorgan, Bojnurd ve Meşhed kasabalarını birbirine bağlayan ana otoyollar ve kuzeydeki küçük kasabaları birbirine bağlayan yollar bulunuyor.Sınır, Rusya'nın Orta Asya'yı fethinden ve 1865-68'de Kokand Hanlığı ve Buhara Emirliği'ni ilhak etmesinden sonra büyük ölçüde 19. yüzyılda mevcut şeklini alan eski İran-SSCB sınırından miras alındı. 1869'da İran ve Rusya, Atrek nehrinin aralarındaki sınır olacağı konusunda anlaştılar. Bu sınır teyit edildi ve daha sonra Rusların Türkmen topraklarına daha fazla ilerlemesini takiben 1881'de doğuya Aşkabat civarına ve ardından 1893'te Afganistan sınırına kadar uzandı; sonraki yıllarda bu sınırın çeşitli başka sınırlamaları meydana geldi.  1954-57 döneminde, İran ve SSCB (şimdiki gibi), Hazar Denizi'nin daralması nedeniyle o zamandan beri değişen Atrek delta bölgesi de dahil olmak üzere ortak sınırlarını daha net bir şekilde çizmeye karar verdiklerinde, daha küçük değişiklikler yapıldı.
İran-İsrail ilişkileri

İran-İsrail ilişkileri, dört ana döneme ayrılabilir: 1947-53 arası dönem, Pehlevi hanedanı döneminde dostluk dönemi, 1979'da İran İslam Devrimi'nden 1990'a kadar süren kötüleşme dönemi ve son olarak Körfez Savaşı'nın sonundan beri düşmanlık dönemi. 1947'de İran, Birleşmiş Milletler Filistin Paylaşım Planı'na karşı oy kullanan 13 ülke arasındaydı. İki yıl sonra, İran, İsrail'in Birleşmiş Milletlere kabul edilmesine karşı oy kullandı. Yine de, İran, İsrail'i Türkiye'den sonra egemen bir devlet olarak tanıyan ikinci Müslüman ülke oldu. Batı yanlısı Muhammed Rıza Pehlevi'yi yeniden iktidara getiren 1953 darbesinden sonra, iki ülke arasındaki ilişkiler önemli ölçüde iyileşti.1979'da İslam Devrimi'nden sonra, İran İsrail ile bütün diplomatik ve ticari ilişkilerini kopardı ve İran hükûmeti İsrail'in bir devlet olarak meşruluğunu kabul etmedi. Soğuk barıştan düşmanlığa dönüş, Sovyetler Birliği'nin çöküşünden kısa bir süre sonra, 1990'ların başlarında başladı. Çöl Fırtınası sırasında Irak ordusunun yenilgisinden sonra Orta Doğu'daki göreceli güç İran ve İsrail'e yöneldi. İzak Rabin'in hükûmeti İran'a karşı daha saldırgan bir tutum benimsemesiyle iki ülke arasındaki çatışma 1990'ların başında tırmandı.İran ve İsrail arasındaki ortak bir işbirliği olan "Çiçek" Tzur Projesi, "son teknoloji denizden denize füze, ABD Harpoon füzesinin 200 kilometrelik versiyonu"nu geliştirmeyi amaçlıyordu.İsrail Savunma Bakanı General Ezer Weizman ve İran Savaş Bakanı General Hasan Tufanyan, İsrail'in Jericho-2 füzesi olan Project Flower kod adlı ortak yapımda görüştüler.The Observer, İsrail'in İran-Irak Savaşı sırasında İran'a silah satışlarının yıllık 500 milyon ABD doları olduğunu iddia etmiştir ve Time, 1981 ve 1982'de, "İsraillilerin, anlaşmaların finansal açıdan üstesinden gelmek için İsviçre banka hesaplarını kurduklarını" bildirdi.1979'da Aşkelon ve Eilat boru hattının ele geçirilmesinin ardından İran, İsrail'e karşı tazminat talebinde bulundu. 27 Haziran 2016'da İsviçre Federal Mahkemesi, davayı 1.1 milyar dolar artı faizle İran lehine karar verdi.
İran-İsviçre ilişkileri

İran-İsviçre ilişkileri, İran ile İsviçre arasındaki dış ilişkileri kapsamaktadır. İsviçre, İran'ın Batıdaki iyi ilişki kurduğu ülkelerden biri olmuştur. İki ülke arasındaki bağlar teknoloji, enerji, petrol, gaz, ulaşım ve turizm alanında daha da yoğunlaşmaktadır.İsviçre Tahran'da 1919 yılında konsolosluk açmış, 1936'da bu diplomatik misyonu büyükelçiliğe yükseltilmiş. İsviçre Büyükelçiliği ayrıca İran'daki Güney Afrika ve ABD'nin diplomatik misyonu görevini de üstlenmiştir.İki ülke arasında havayolu, yatırımların korunması, çifte vergilendirme alanlarında anlaşmalar imzalanmıştır. İran İsviçre'nin Ortadoğu'daki en önemli ticari partnerlerinden biridir.İran-Irak Savaşı'nda yaralananların bir kısmının tedavisi İsviçre'de yapılmıştır. İran'da 1997 ve 2003 yılında meydana gelen depremlerde İsviçre yardım ekiplerini göndermiştir. 2007 yılında İsviçre İran ile Körfezden doğalgaz ve petrol ihracı üzerine büyük bir anlaşma imzalamıştır. Bu anlaşma pratik olarak 2009'da geçerlilik kazanacaktır.
İranduht

Ahmed Şah Kaçar ve Bedir el-Moluk'un ilk çocuğuydu. Babası  tahttan indirildiğinde 5 yaşındaydı. Bunun üzerine ailesiyle birlikte ülkeyi terk etti. Babası tahttan indirilmeden önce İran prensesiydi.Muhammed Rıza Pehlevi eğitim için İsviçre'deyken İranduht'u gördü ve onunla evlenmek istedi. Bunun üzerine babası Rıza Şah'a ondan bahsetti. İranduht'un Tahran'a dönmesinden sonra Rıza Şah evlenmelerine izin vermedi.
İrani devletler ve hanedanlar listesi

İran Devletleri, günümüzde İrani Halklar tarafından kurulmuş olan devletler dir. Günümüzde İranlı'lar tarafından kurulmuş 4 bağımsız 4 özerk 1 eyalet 1 özerk ilçe olarak 10 devlet vardırGünümüzde Varolan İran devletleri; İran, Tacikistan ve Afganistandır, de facto olarak Güney Osetya da bağımsız olsa da de jure olarak Gürcistan Devleti toprağı olarak görülür. Bunun dışında özerk bölge olarak, Kuzey Osetya, Güney Kürdistan ve Batı Kürdistan (De facto Otonom)  vardır.
İranlı bilim insanları listesi

Cabir bin Hayyan, fen bilgini; simyacı, kimyacı ve eczacı; fizikçi, astronom ve astrolog; tıp ve fizik tedavi uzmanı; mühendis, coğrafyacı, filozof ve sûfi.Hasanizadebek, Hidrojeoloji profesörü, Uzmanlık: Gözenekli ortamın teorileri (Utrecht Üniversitesi, Hollanda).Maşallah ibn Athari, Yahudi kökenli, Horasan'dan Bağdat şehrini Firuzabad'a dayanarak tasarlayan kişi
İranlı matematikçiler listesi

Aşağıda, etnik olarak İranlı matematikçileri de içeren bir İranlı matematikçiler listesi yer almaktadır.Bahāʾ al-dīn al-ʿĀmilī (1547–1621), şair, matematikçi, astronom, mühendis, tasarımcı, fakih (din bilimci) ve mimarRama Cont, Oxford Üniversitesi'nde Matematik Profesörü, Fransız Bilimler Akademisi Louis Bachelier Ödülü sahibi (2010)Abu Hanifa Dinawari (815–896), astronom, ziraatçı, botanikçi, metalürjist, coğrafyacı, matematikçi ve tarihçiMuhammad ibn Musa al-Khwarizmi (Al-Khwarazmi, –), algoritma ve cebir'in yaratıcısı, matematikçi ve astronomMaryam Mirzakhani (1977–2017) Matematik Profesörü, Stanford Üniversitesi; ilk kadın Fields Madalyası sahibi (2014)
İranlı Öğrenciler Haber Ajansı

İranlı Öğrenciler Haber Ajansı (, ), İran merkezli bir haber ajansıdır. Ajans, Aralık 1999 tarihinde İran üniversitelerinden haberler hakkında rapor vermek amacıyla kurulmuş olup günümüzde çeşitli ulusal ve uluslararası konuları da kapsamaktadır. Yazarlar ve muhabirlerin kendileri çeşitli konularda öğrencilerdir ve birçoğu gönüllüdür. Merkezi Tahran'da yer almaktadır.İranlı Öğrenciler Haber Ajansı, Batı medyası tarafından İran'daki en bağımsız ve ılımlı medya kuruluşlarından biri olarak kabul edilir ve sıklıkla alıntılanır.
İranlılar

İranlılar, İran vatandaşı ya da İran milletinden olan. İranlı, ülkedeki tüm etnik unsurları kapsayan bir terimdir. Farsça konuşanlara Farsi ya da Pers denilmekte iken tarihsel anlamda Arap-Fars ayrımını belirtmek için Acem sıfatı da kullanılmıştır. İranlı olarak tanımlanan halklar genellikle İran dillerini konuşmaktadırlar.Güneydoğu'da Belucistan olarak anılan Afganistan sınırı ile başlayan, halklara ait coğrafi yaşam alanı, Kuzeybatı'da Kafkaslar'a kadar uzanan bir dağılım gösterir.Farslar, Kürtler, Zazalar, Tacikler, Mazenderanlılar, Gilekler, Lurlar, Beluciler, Tatlar, Talişler ve Osetler İrani halklardandır.Bunun dışında İran'da çeşitli Türk boylarından halklar vardır: Azerbaycan Türkleri, Türkmenler, Kaşkaylar, Halaçlar gibi nüfus büyüklükleri farklı olan Türk boyları, çok eski dönemlerden beri bu coğrafyada yaşamaktadırlar.
İranşehr

Eyaletin aynı isimli İranşehr şehristanı'nın Merkezi bahşı'nda bulunan şehrin 2006 yılı resmî  nüfusu 99.496'dır.Eski adı 'Pahrah' olan kent önceleri Belucistan'ın en önemli merkezlerinden biriydi. Kentin adı, Rıza Pehlevi zamanında 1935 yılında İranşehr olarak değiştirilmiştir. Nüfusunun çoğunluğunu Beluciler oluşturur ve Beluci dili'ni konuşurlar.
İranşehr Havaalanı

İranşehr Havaalanı (IATA: IHR, ICAO: OIZI), İran'nın Sistan ve Beluçistan Eyaleti'ne bağlı İranşehr şehrinin kuzeydoğusunda yer alan bir havaalanıdır.
İranşehr şehristanı

İranşehr şehristanı (Farsça: شهرستان ایرانشهر), İran'nde Sistan ve Belucistan Eyaleti'nin 14 şehristanından birisidir.Şehristanın 2006 yılı toplam nüfusu 264.226 kişi ve 49.443 hanedir. Yönetim merkezi aynı isimli İranşehr şehridir.
İravadi Nehri

İravadi Irmağı Myanmar'ın kuzeyinde bulunan Mali ve N'Mai nehirlerinden kaynağını alır. Kuzeyden güneye doğru bütün ülkeyi kat ettikten sonra Andaman Denizi'ne dökülür.İravadi Irmağı’nın suları kum temin etmede, tarımda ve taşımacılıkta kullanılır. Irmak üzerinde daha çok ırmak civarında yetiştirilen pirinçlerin taşımacılığı yapılır.Irmak üzerinde Yangon ve Mandalay gibi önemli liman kentleri vardır.İravadi Irmağı’nın debisi Muson yağmurlarına bağlıdır. Muson yağmurlarıyla birlikte debisi yükselen ırmak en yüksek debisine Temmuz – Ekim ayları arasında ulaşır. Kasım – Haziran ayları arasında ise debisi düşüktür.İravadi Irmağı canlı varlığı bakımından oldukça zengin bir ırmaktır. Irmakta pek çok balık çeşidinin yanı sıra İravadi Yunusları yaşamaktadır.On Thinner Ice 如履薄冰: signs of trouble from the Water Tower of Asia, where headwaters feed into all the great rivers of Asia (by GRIP, Asia Society and MediaStorm)
İrbayhan Baybulatov

İrbayhan Adılhanoviç Baybulatov (; 1912 - 12 Ekim 1943) İkinci Dünya Savaşı sırasında Kızıl Ordu'da kıdemli teğmen ve tabur komutanıydı. Ölümünden sonra Sovyetler Birliği Kahramanı unvanını almıştır.Mart 1912'de Osmanyurt'ta köylü bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Uyruğu ile ilgili anlaşmazlıklar bulunmaktadır; bazı kaynaklar Kumuk kökenli olduğunu belirtirken bazı kaynaklar da Baybulatov'un Çeçen olduğunu söylemektedir. Bu karışıklığın sebebi Vaynah halklarını Sovyetler Birliği Kahramanı unvanına aday göstermekten caydıran bir emir nedeniyle uyruğunun resmî Sovyet belgelerine Kumuk olarak geçirilmesidir. 1938'de Grozni Pedagoji Okulu'ndan mezun olduktan sonra kendi köyünde okul müdürü olarak çalıştı.Barbarossa operasyonunun başlamasından hemen sonra Baybulatov Sovyet Ordusu'na gönderildi. 1942'de mezun olduğu Buynaksk Piyade Okulunda subay olarak eğitim gördü. Ocak 1943'te 690. Tüfek Alayında müfreze komutanı olarak görevlendirildi. Savaş sırasında yaralı yoldaşlarının rollerini üstlendi. Bir saldırıyı püskürtürken ciddi şekilde yaralandıktan sonra öldüğüne inanılıyordu ve ailesine bir ölüm bildirimi gönderildi. Ancak hayattaydı ve hastaneye kaldırıldıktan sonra yaraları iyileşti. Görevi sırasında gösterdiği cesareti için Kızıl Yıldız Nişanı ile ödüllendirildi.Baybulatov, kendi alayında 1. Tüfek Taburu Komutanı olarak terfi ettirildiğinde, 126. Tüfek Tümeni, Melitopol'ün kontrolü için yoğun bir savaşa girdi. Sonbahardaki çatışmalar sırasında taburu şehre ilk ulaşanlardan biri oldu ve bunu tanklarla birlikte gerçekleştirdi. Şehrin dış mahallelerinden geçtikten sonra önceden taburunu yönetti ve Mihver kuvvetlerinden şehri temizledi. Ekim ayı sonlarında, Alman kuvvetlerini sokak sokak şehrin orta kısmından uzaklaştırmak için savaşıyorlardı. 19-23 Ekim tarihleri arasında Baybulatov 20'den fazla eksen askerini öldürdü ve iki düşman tankı çıkardı; bu süre zarfında taburu yedi tankı çıkardı, yaklaşık 1.000 Mihver askerini öldürdü, 19 saldırıyı püskürttü ve 19 saldırı noktasını yok etti.. Sovyetler Birliği Kahramanı unvanını almadan bir haftadan kısa bir süre önce öldürüldü.
İrbesartan

İrbesartan, yüksek tansiyon, kalp yetmezliği ve diyabetik böbrek hastalığını tedavi etmek için kullanılan bir ilaçtır. Yüksek tansiyon için makul bir başlangıç tedavisidir. Ağız yoluyla alınır. İrbesartan/hidroklorotiyazid kombinasyonu şeklinde versiyonları mevcuttur.Yaygın yan etkiler arasında baş dönmesi, ishal, yorgunluk hissi, kas ağrısı ve mide ekşimesi bulunur. Ciddi yan etkiler arasında böbrek sorunları, düşük tansiyon ve anjiyoödem sayılabilir. Hamilelikte kullanılması bebeğe zarar verebilir ve emzirmenin tavsiye edilmediği durumlarda kullanılması tavsiye edilir. Bir anjiyotensin II reseptör antagonistidir ve anjiyotensin II'nin etkilerini bloke ederek çalışır.Irbesartan 1990 yılında patentlenmiş ve 1997 yılında tıbbi kullanım için onaylanmıştır. Jenerik ilaç olarak mevcuttur.
İrbid

İrbid (), Ürdün'ün İrbid ilinin merkezi olan şehirdir. Şehir, ülkenin kuzeybatı ucunda başkent Amman'ın 70 km kuzeyinde yer almaktadır. Yüzölçümü 410 km² olan şehrin nüfusu 2018 yılı itibarı ile 907.675 olup ülkenin üçüncü büyük kentidir.İrbid, birbirini izleyen Erken Tunç Çağı yerleşimleri üzerine inşa edildi ve muhtemelen İncil'deki Beth Arbel ve Dekapolis'in Arbila'sıydı. Osmanlı döneminde ise Havran Sancağı'na bağlıydı. Şehrin nüfusu 19. yüzyılın sonlarında arttı ve 1948'den önce önemli bir transit ticaret merkezi olarak hizmet etti.İrbid, başkent Amman ile kuzeyde Suriye ve doğuda Mefrak arasında önemli bir kara ulaşım merkezidir. Bunun dışında şehrin ekonomisi çoğunlukla yüksek öğretim kurumlarıyla doğrudan veya dolaylı olarak ilgili olan hizmet sektörüne dayanmaktadır. Şehir, Ürdün'ün kültür başkenti olarak da kabul edilmektedir. İrbid, Guinness Rekorlar Kitabı'na göre dünyadaki kişi başına düşen internet kafe sayısı en yüksek yerdir.İrbid, birkaç kolej ve üniversiteye ev sahipliği yapmaktadır. En önemli iki üniversite Ürdün Bilim ve Teknoloji Üniversitesi ve Yermuk Üniversitesi'dir.İrbid'in Ürdün Pro Ligi'nde El-Hüseyin SC adında bir futbol takımı bulunmaktadır ve maçlarını El-Hasan Stadyumu'nda oynamaktadır. Diğer büyük futbol kulübü ise El-Arabi'dir. İrbid, 1999 Pan Arap Oyunları'na ev sahipliği yapmıştır.El-Khouri, Lamia, "Roman and Byzantine Settlements in the Region of West Irbid," Palestine Exploration Quarterly, 139,3 (2007), 166-185.
İrbid (il)

İrbid ili ( Muhafaza İrbid), Ürdün'ün illerinden biridir. İl, ülkenin kuzey ucunda yer almaktadır. Yüzölçümü 1,572 km² olan ilin nüfusu 30 Kasım 2018 tarihi itibarı ile 1,770,158'dir. İlin merkezi İrbid'dir.İrbid ili, Beni Ubeyd, El-Mezar El-Şemali, Er-Remsa, Beni Kinane, Kura, El-Ağvar El-Şemaliye, Taybe ve Vasatiye olmak üzere dokuz ilçeye ayrılmaktadır.
İrbit

İrbit (), Rusya'nın Sverdlovsk Oblastı'nda bulunan bir şehirdir. Nitsa Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 64,23 km² olan şehrin nüfusu 2010 yılı itibarı ile 38.357'dir.
İrbiş

İrbiş (650 ya da 652), bir dizi Rus kaynağına göre Hazar Kağanlığı'nın kurucusudur.  Hazarlar, kökenlerini Aşina soyuna dayandırmaktadır.Peter Golden, Çince ve Arapça kaynakların neredeyse aynı olduğunu ve bunun bağlantıyı güçlü kıldığını belirterek Hazar liderinin iktidarını kaybeden veya 651 civarında öldürülen Ériş Kül Kağan olabileceği tahmininde bulunuyor.
İrec

İrec (Farsça: ایرج, Avesta: āiriyā), Şehnâme'nin epik karakterlerinden birisi. İran mitolojisinde Feridun'un en küçük oğlu. Babası Feridun krallığını oğulları arasında böldüğü zaman İran’ı İrec'e verir. Kardeşleri Selm ve Tûr kıskançlıklarından ötürü İrec'i öldürürler. Feridun'un desteğiyle İrec'in oğlu Menuçihr amcalarını öldürerek babasının intikamını alır.
İrek Zaripov

İrek Zaripov (, (), Rus biatloncu ve kayakçı. 2000 yılında bir trafik kazasında ayaklarını kaybetti ve 2005 yılında kayak yapmaya başladı.
İrem (şehir)

İrem (), Kur'an'da Ahkâf adıyla anılan, Yemen ile Umman arasında bulunan, katlı evleri, muhteşem sarayları ve meşhur İrem bağlarıyla anılan bir şehirdir.Bu şehrin adı Fecr suresinin 6. ve 8. âyetlerinde geçer ve Âd Kavmi'nin yaşadığı şehir olarak tanımlanır. Eski metinlerde şehir ve topluluk hakkında, hükümdarlarının Cennet'e benzetmek amacıyla bir bağ inşa ettirdiği ve bağa 'İrem Bağı' dendiği belirtilir. Kur'an'da yazılanlara göre bu şehir ve Âd Kavmi ilâhî cezaya uğratılmış ve yerle bir olmuştur. Kur'an'da İrem şehrinden 'beldeler içinde benzeri yaratılmamış ve yüksek binalarla dolu' şeklinde bahsedilir. Kur'an dışındaki kutsal kitaplarda bu şehirden ve halkından bahsedilmez.Arkeolog Nicholas Clapp tarafından 1990'lı yılların başında Yemen'de bulunan ve Ubar adı verilen şehrin İrem olduğuna inanılır.İtalyan arkeolog Paolo Matthiae ve onun ekibi tarafından 1974-75 yılları arasında antik kent Tell Mardikh kazıları sırasında keşfedilen ve M.Ö. 2500 ve şehrin yıkıldığı M.Ö. 2250 yılları arasına tarihlenen Ebla tabletlerinde İrem şehrinin adı geçmektedir."İrem Kenti, İrem oğlu Avs oğlu Ad'ındı. Şedid ve Şeddad diye iki oğlu vardı. Ad'ın. Ki, Şeddad kendinden sonra hükümdar olduydu. Şedid ölünce hükümdarlık Şeddad'a kalmıştı. Ve tüm hükümdarlar boyun eğmişti ona. Şeddad Aden sahrasında İrem kentini yaptırdı. 300 yılda yaptırdı bu kenti. Kendisi de 900 yıl yaşadı. İrem, çok büyük bir kentti. Sarayları altından, sütunları zeberceden ve yakuttandı. Kentte türlü ve birbiriyle uyumlu ağaçlar ve ırmaklar vardı. "Nicholas Clapp, The Road to Ubar: Finding the Atlantis of the Sands, Houghton Mifflin (1999) ISBN 0-395-95786-9.Ranulph Fiennes, Atlantis of the Sands: The Search for the Lost City of Ubar, Bloomsbury (1992), ISBN 0-7475-1327-9.Charles R. Pellegrino, Return to Sodom & Gomorrah: Bible Stories from Archaeologists, Random House (1994), ISBN 0-679-40006-0.
İrem Altuğ

İrem Altuğ ilkokuldayken, bir derginin çocuk güzellik yarışmasında 7-12 yaş grubu içinde birinci seçildi. Sonra bir ajans ismini kaydetti ve çocukluk dönemi boyunca 40’a yakın reklam filminde oynadı. Mimar Sinan Üniversitesi Tiyatro Bölümünü bırakıp yurt dışında oyunculuk okumaya karar verdi. San Francisco Eyalet Üniversitesinde yine aynı bölümü bitirdi. Amerika'da kaldığı beş sene içerisinde 20 kısa, 3 uzun metraj bağımsız yapım filmde rol aldı. Sonra Türkiye’ye döndü Karılar Koğuşu, Eve Giden Yol filmleri ile Ihlamurlar Altında ve Şeytan Ayrıntıda Gizlidir adlı dizilerde yer aldı.
İrem Candar

İrem Candar (1987,  İstanbul), Türk şarkıcı-şarkı yazarı.  1987'de İstanbul'da dünyaya geldi. Liseyi St. Michel'de okuduktan sonra İstanbul Bilgi Üniversitesi'nin Sahne Sanatları Bölümünü bitirdi. Müzik kariyerine 2006'da Monopop grubunun solisti olarak başladı. 2008'de Teoman ile Söz Müzik Teoman derleme albümünde "Duş" adlı parçaya yaptığı düet, kendisinin ilk kez geniş bir çevre tarafından tanınmasını sağladı. 3 sene sonra çıkan Aşk ve Gurur albümünün "Bana Öyle Bakma" parçasına yaptıkları düetde Teoman'la tekrar bir araya geldi. 2012'de Behzat Ç. dizisinde kullanılan "Yoldan Geçen Adam" parçası, tanınırlığını daha fazla arttırdı. 2013 yılında "Erik Ağacı"  adlı ilk albümünü yayımladı. Aynı yıl küçük bir rolünün de olduğu Su ve Ateş filminin müziklerinden "Bilmezdim"i söyledi. 5 senelik bir hazırlığın ardından 2018'de yayımladığı Gül ve Akidenin tanıtımı Kadıköy'deki bir konserle yaptı.
İrem Damla Şahin

İrem Damla Şahin (d. 2 Şubat 2000 Ordu, Türkiye), kaleci pozisyonunda görev alan Türk futbolcudur. Günümüzde Konak Belediyespor'da forma giymektedir.İrem Damla Şahin lisansını 4 Haziran 2015 tarihinde memleketi Soyaspor Gençlik olarak da bilinen Yenimahalle 52 Spor'dan aldı. 8 Kasım 2015'te Kadınlar 3. Ligi'nde ilk maçına çıktı. Üç sezonda 50 kez memleketi Ordu'da forma giydikten sonra, 2018-19 sezonunda 1. Lig ekibi Konak Belediyespor'a katılmak için İzmir'e taşındı.Şahin, Türkiye 19 yaş altı kadın millî futbol takımına kabul edildi ve ilk maçına 30 Ağustos 2018'de Polonya'ya karşı oynanan dostluk maçında çıktı. 2019 UEFA 19 Yaş Altı Kadınlar Şampiyonası elemelerinde eleme turunun bir maçında ve Elit turun iki maçında yer aldı.
İrem Derici

İrem Derici (d. 21 Mart 1987, İstanbul), Türk şarkıcı. 2010'ların başından itibaren "Zorun Ne Sevgilim", "Kalbimin Tek Sahibine" ve "Dantel" gibi hit şarkılarla Türkiye'de tanınır hâle geldi.İrem Derici, 21 Mart 1987 tarihinde Hulusi Derici ve Jale Ediz'in kızları olarak dünyaya geldi. Dört yaşında org çalmaya başlayan şarkıcı, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuvarı piyano bölümünü liseyle beraber bitirdi. İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyoloji bölümününden mezun olan Derici, pazarlama iletişimi yüksek lisans programına devam ederken O Ses Türkiyeye katıldı ve yarı finale kadar yükseldi. O Ses Türkiye'den önce üç yıl bir reklam ajansında metin yazarı olarak çalıştı. Aynı dönemde Monopop isimli grubuyla Türkiye'nin birçok yerinde sahne aldı.2012'de "Bensiz Yapamazsın" single'ı ile profesyonel anlamda müzik hayatına başladı. Ardından Mayıs 2013'te ikinci single'ı "Düşler Ülkesinin Gelgit Akıllısı"nı piyasaya çıkardı. Aynı yılın Eylül ayında İki adlı bir maxi single yayımladı. Bu maksi teklinin ilk klibi "Sevgi Olsun Taştan Olsun" şarkısına çekilirken ikinci klibi "Zorun Ne Sevgilim"e çekildi. "Zorun Ne Sevgilim", Türkiye Resmî Listesi'nde üç hafta iki numarada kaldı. Ardından Neşet Ertaş şarkısı olan "Neredesin Sen?"i yeniden yorumladığı bir single piyasaya sürdü.2014'te yayımladığı "Kalbimin Tek Sahibine" single'ı Türkiye'de hit olarak YouTube'da izlenme başarısı yakaladı. Aynı yıl ikinci maxi single'ı Üçü çıkardı. Çıkış şarkısı "Bir miyiz?"in yanı sıra "Nabza Göre Şerbet" şarkılarına video klip çekildi. Mart 2015'te "Değmezsin Ağlamaya" ve Eylül 2015'te "Aşk Eşittir Biz" teklilerini yayımladı. "Aşk Eşittir Biz", Türkiye'de iki numaraya kadar yükseldi. Aynı yıl ayrıca Emrah Karaduman'ın Tozduman albümündeki "Nerden Bilecekmiş" şarkısını seslendirdi.Derici, Şubat 2016'da ilk stüdyo albümü Danteli GNL Entertainment etiketiyle piyasaya sürdü. Albümle aynı adı taşıyan çıkış şarkısı, Türkiye'de aralıksız dört hafta bir numarada kaldı. Albümün ikinci klibi "Evlenmene Bak" şarkısına çekildi ve klipte Sinan Akçıl da oynadı. Ardından üçüncü klip "Dur Yavaş" ve dördüncü klip "Bana Hiçbir Şey Olmaz" şarkılarına geldi.13 Eylül 2014'te radyocu Rıza Esendemir ile yaptığı evliliği 22 Mart 2016'da tek celselik bir boşanma davasıyla sonlandırdı. 11 Temmuz - 21 Eylül 2016'da Rising Star Türkiye yarışmasının ikinci sezonunda jüri üyeliği yaptı.2017'de Mustafa Ceceli'nin Zincirimi Kırdı Aşk albümünün çıkış şarkısı "Kıymetlim"de ve Yonca Evcimik'in "Kendine Gel" single'ında düet şarkıcısı olarak yer aldı. Ayrıca kendisine ait "Tektaş" adlı bir single piyasaya sürdü. Aynı sene Bekâr Bekir isimli filmin müziği "Sevimli" seslendirdi.2018 yılı Ağustos ayında Sabıka Kaydı başlıklı albümü piyasaya sürüldü. Albümün çıkış şarkısı "Ben Tek Siz Hepiniz" için klip çekildi. 2019 Şubat ayında "Meftun" başlıklı teklinin ardından, 31 Mayıs 2019'da da Mest Of başlıklı albüm yayımlandı.
İrem Helvacıoğlu

2 Şubat 1990 tarihinde Almanya'da doğan İrem Helvacıoğlu, oyunculuk eğitimini Müjdat Gezen Sanat Merkezinde aldı. Dedesi Selanik Arnavutlarındandır.Behzat Ç. Bir Ankara Polisiyesi dizisinde ilk kez izleyici karşısına çıktı. Daha sonra Muhteşem Yüzyıl, Kurtlar Vadisi Pusu, Güneşin Kızları dizilerinde rol aldı. 2016 yılında No: 309 dizisinde "Pelin Su" karakterini canlandırdı. 2018-2019 yılları arasında Sen Anlat Karadeniz dizisinde "Nefes" karakterini canlandırdı. 2021 yılında Seni Çok Bekledim dizisinde "Ayliz" karakterini ve Baş Belası dizisinde "Psikolog İpek" karakterini canlandırdı.
İrem Köseler

İrem Köseler (d. 14 Mayıs 1996 Antalya, Türkiye), Türk hentbolcu. Muratpaşa Belediyespor ve Türkiye millî takımında oynamaktadır.
İrem Naz Topuz

İrem Naz Topuz (d. 3 Şubat 1997; İzmir, Türkiye), Türk kadın basketbolcu. 1,76 m boyundadır. Skorer gard ve kısa forvet pozisyonlarında oynamaktadır.