Ömer Kaleşi

Ömer Kaleşi (d. 1932, Srbitsa Kırçova, Makedonya - ö. 17 Nisan 2022, İstanbul,  Türkiye), Arnavut ve Makedon kökenli ressam.Eğitimini Türkiye'de tamamladıktan sonra yaşamını Fransa'nın başkenti Paris'te sürdürmüş; II. Dünya Savaşı'na rastlayan çocukluğunun izlerini eserlerine yansıtmıştır. Sanatçı, tüm sanat yaşamında bedensiz başlar çizdi; ağırlıklı olarak üç renk (kırmızı, siyah, beyaz) kullandı; dervişleri ve çobanları resmetti.1932 yılında bugün Kuzey Makedonya sınırlarında bulunan Kırçova kasabasının Srbitsa köyünde doğdu. Makedon asıllı Hayriye ile Arnavut asıllı Ahmet Kaleşi'nin on çocuğundan yedincisidir. 1950 yılında Üsküp Teknik Okulu Elektrik Bölümü’nden mezun oldu. Köyünde, Partizanlar olarak anılan komünist gerillalarla köy halkının mücadelesine, köyünün yakılmasına tanıklık etti.  Üsküp'te elektrikçilik yapan Kaleş, ressam olma fikrinin 1955 yılında Üsküp’teki tarihi Davut Paşa Hamamı’nda, İngiliz heykeltıraş Henry Moore sergisini gezdikten sonra geliştiğini ifade etmiştir.1956 yılında ailesi ile birlikte Türkiye’ye yerleşti. 1959 yılında resim öğrenimine başlayana kadar Türkiye'de elektrikçilik mesleğini sürdürdü.1959-1965 yılları arasında, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Resim Bölümü’nde öğrenim gördü. Bedri Rahmi Eyüboğlu Atölyesi’nden mezun oldu. Kişiliğini oluşturan dönem, 1962’de çıktığı bir Anadolu gezisinin izlenimlerini resimlerine yansıtması ile başladı.Vücudu olmayan, sadece başlardan oluşan derviş ve çoban figürleri resmeden Kaleşi, Balkan dramını bedensiz başlar ile anlattı; bütün sanat yaşamı boyunca başları resmetmeyi sürdürdü. Eğitimi sırasında Bedri Rahmi'nin bir renk ve bir usta seçerek derinleşmesini istediği çalışmada renk olarak kırmızıyı, usta olarak Goya'yı seçen Kaleşi, iki yüze seksen farklı kırmızı tonunu keşfederek resimlerinde ağırlıklı olarak kırmızıyı kullandı.Mezuniyetinin ardından 1965 yılının sonbaharında Paris’e yerleşti. Aynı yıl Belgrad ve Üsküp’te kişisel sergiler açtı.1969-1970 yılları arasında Paris’teki "Bağımsızlar Salonu" ve 1973-1974 yılları arasında "Salon de Mai"’nin sergilerine katıldı. Türkiye'de ilk sergisini 1986 yılında İstanbul'daki Tem  Sanat Galerisi'nde açtı. Sonraki yıllarda eserlerini Türkiye'de aynı galeride sergilemeyi sürdürdü.2004 yılında Arnavutluk'ta açtığı ilk serginin ardından Kaleşi için Arnavutluk Büyükelçisi yazar Luan Rama Tiran’da “Ömer” adlı Arnavutça bir kitap yayınladı;  Arnavutluk Televizyonu  sanatçının hayatı ve eserleri üzerine   Arnavutluk ve Paris’te bir belgesel çekti.Paris'te Arago bulvarında Osmanlı padişahı II. Abdülhamid'in hediyesi olarak göndermiş olduğu kestane ağaçlarının bir kısmının kesilmesi üzerine içleri boşalmış bu ağaç kütüklerine başları yerleştirerek insan vücüduna benzeyen ağaçları eserlerine yansıtması, ilgi gördü.2012 yılında 50. sanat yılını İstanbul’da TEM Sanat Galerisi'nde açılan sergi ile kutladı. Bu sergi vesilesiyle Makedon yazar Jordan Plevneŝ tarafından yazılan "Ömer Kaleşi – Başlar"adlı kitap yayımlandı. Sanatçı, 2013’de eleştirmen Luan Rama’nın Zamir Mati, Bujar Luca ve Artur Muharremi ile oluşturduğu Fransa’da yaşayan Arnavut ressamlar dörtlüsüne katıldı.2012'de Kosova İliria Ünivesitesi tarafından onursal üye olarak seçilen Kaleşi, bu üniversiteye 25 eserini; ardından 2019 yılında Bursa Kent Müzesi'ne 21 tablosunu  bağışladı. Derviş serisi için Arnavutluk’un başkenti Tiran’da büyük bir Bektaşi dergahında ve kültür merkezinde adına galeri açıldı.17 Nisan 2022 tarihinde İstanbul'da öldü.  Cenazesi İstanbul'da Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii'nden kaldırılarak Küçükkköy Mezarlığı'na defnedildi.Hayatı, Makedon yazar Luan Starova tarafından “Le Paris d’Ömer Kaleşi” (Ömer Kaleşi’nin Paris’i) adıyla kitaplaştırılmıştır.Fırça yerine spatül kullanan sanatçının kendine özgü bir boyama tarzı vardır. Tuval üzerine yaydığı boyayı, çizgiye gerek görmeden içten dışa genişleterek soyut bir doku ile figürsel öğeleri bütünleştiren bir yöntem uygular.Ömer Kaleşi için en önemli tema, insan, ve özellikle insan başlarıdır. Yugoslavya'da yaşanan katliam sırasında başları vücutlarından ayrılan insanların ölü görüntülerini yüz aracılığı ile yansıtmıştır.Kaleşi, resimlerinde genellikle üç rengi kullanmıştır. ‘Kırmızı’yı İstanbul’da Güzel Sanatlar’da öğrenciyken kullanmaya başladı. ‘Siyah’a, “Balkan Dramı” temasıyla 1993’te başladı ve Eski-Yugoslavya’daki (Hırvatistan, Bosna-Hersek ve Kosova) savaşı boyunca devam etti. ‘Tuval beyazı’nı ise 1981-82 yıllarında derviş ve çoban figürleriyle kullanmaya başladı.2002      "2 ème Rencontres autour de la Culture des Balkans, l'Albanie", Bibliotéque Municipal, Falaise2009      İstanbul Fransız Kültür Merkezi / Tem Sanat Galerisi işbirliği, Fransız Kültür Merkezi, İstanbul