İoannis Hrisostomos

İoannes Hrisostomos / Altın Ağızlı Yuhanna (yaklaşık 349, Antakya - 407 Komana Pontika, Pontus), ), vaiz ve önemli bir Kilise Babası. Cesur vaazları, Kilise ve devlette yaptığı reformlardan ve amaçları uğruna öldürülmesinden dolayı bir Aziz ve Kilise Doktoru olarak görülür. Ortodoks Kilisesi, Katolik Kilisesi, İskenderiye Kıpti Kilisesi, Anglikan Kilisesi ve Lüteryan Kilisesi, İoannis Hrisostomos'u Aziz ilan etmişlerdir.

Kilise tarihçisi J. N. D. Kelly'e göre İoannes'in patrik olduğu döneme ait vaazları, kutsal metinleri etkileyici ve çarpıcı bir biçimde açıklamaktaydı. Onun vaaz yeteneği, kendisine "Altın Ağız" unvanını kazandırmıştır.

Katolik Lutheran ve Anglikan kilisesince yortusu 13 Eylüldedir, Ortodoks kilisesinde ise 30 Ocaktır.

Hayatı 
İoannes Hrisostomos 349’da Antakya’da doğmuştur. Babası Secundus, İoannes daha çocukken vefat etmiş bir memurdur. Annesi tarafından yetiştirilmiştir. Döneminin en önlü retorikçisi, sofist ve pagan olan Libanios’un okulunda retorik eğitimi almıştır. Manastır hayatıyla ilgilenmiş, 374’te emekli olup bir mağarada keşişlik hayatına başlamıştır. Zayıf bünyesi hastalanmasına ve 378’de Antakya’ya dönmesine neden olmuştur. 381 yılında diyakon olarak atanmış, 386 yılında ise rahip olmuştur. Hrisostomos’un temel hizmeti vaaz vermek olmuştur. ‘Müjde O’nun çağrısı ve tutkusuydu’ diyebiliriz. Rahiplik üzerine konuşmasında bu idealini şu sözlerle anlatmıştır;“Hitap ruh doktorlarının bir enstrümanıdır. Onunla dağlanır, onunla uzuv kesilir. O kaybolduğuna her şey yetersiz kalır. O yorgun ruhu dinçleştirir, öfkeyi dindirir, gereksizi keser, boşlukları doldurur ve manevi sağlık için gerekli olan her şeyi yapar denebilir. Hayatın idamesine gelindiğinde ise, örnek en iyi öğretmedir; fakat ruhu hatanın zehrinden iyileştirmek için kelimelere ihtiyaç vardır, kelimeler sadece cemaatin inancını sürdürmek için  gerekli değildir, aynı zamanda onsuz düşmanlarımız ile savaşmak için de gereklidir. Mucizelerin ihsanına sahip olsak dahi, müjde bizim için faydalıdır, hatta gerekli...397’de Arcadius tarafından Konstantinopolis Patriği olarak atanmıştır. Hrisostomos hızla İmparatorluk maiyetindeki ruhbanlarda gördüğü itaatsizlikleri çözmek için uğraşmaya başlamıştır. Hrisostomos fakirler, toplum tarafından dışlanmışlara ehemmiyet vermiş, zengin ve güç sahibi olanlara toplumsal adalet için çabalamalarını salık vermiştir. Bu çabaları ile birçoğunu rahatsız etmiş ve zamanla papazlar ve nihayetinde imparatorluk maiyetinde düşmanlar edinmiştir. 401 yılında sürgüne yollanmış ancak Konstantinopolis halkının isteği üzerine geri çağrılmıştır. 404’te bir kez daha Kilikya’daki Cucuse’ye sürgüne yollanmış, 407’de yeni bir sürgün olarak Pityus’a (Gürcistan) yollanmış ancak yolda kötü muameleden ölmüştür.

Eserleri 
İoannes Hrisostomos bir teologdan ziyade bir ahlak kuramcısı olarak görülmüştür. Ancak gerçekte Hrisostomos her şeyden önce bir pastör ve vaizdir, Hristiyanlığı halkın anlayabileceği şekilde anlatan popüler bir habercidir.

Yorumlama eserleri 
İoannes Hrisostomos çoğu eseri Eski ve Yeni Ahit kitapları üzerine hitabelerinden oluşmaktadır. Yorumlamaları ‘Çobanlık’ olarak sınıflandırılabilir, asıl amacı metinlerdeki yorumlamaların dinleyicilerinin gündelik hayatlarında uygulayabileceği şeyler olması olmuştur.

Doktrinsel Eserleri 
- Tanrı'nın Kavranılmazlığı Üzerine Hitabeler apophatizm'in izahı ve Tanrı’nın negatif bilgisinin takdire değer bir örneğidir.

- Baba, Oğul ve Kutsal Ruh’un Eşitliği Üzerine Hitabeler kitleler tarafından Triniteryen (Üçlü-birlik) Teoloji'nin anlaşılmasını sağlayacak bir kateşizmdir.

- Vaftiz Kateşizmi üzerinde iki serisi vardır.

- Rahiplik Üzerine diyalog da ruhbanlığın ihtiyaç ve işlevleri, itibarı üzerinedir.

Manastır Hayatı üzerine eserleri 
- Theodore incelemesinde muhtemelen manastır hayatından vazgeçmeye ayartılan Mopsuestialı Theodorus’un geleceğine ithaf edilmiş, bir teşviktir.

- Bekaret Üzerine incelemesinde 1. Korintililer kitabının yedinci bölümünde anlatılan evliliğin bir antitezi olarak, olumsuz bir biçimde yorumlanmasıdır.

- Şüpheli Birlikte Yaşamlar Üzerine incelemeleri o dönemde var olan ve skandallar için risk oluşturan münzevi ve bakirelerin aynı çatı altında yaşaması geleneğine yönelik iğneli bir eleştiridir.

- Manastır hayatına karşı olan ebeveynler ve kamu otoritelerine yazılmış ve manastır hayatının bir savunması olan Manastır Hayatını Hakir Görenlere Karşı adlı üç kitapçık yazmıştır.

Çeşitli Hitabeleri 
Litürjik şenliklere çok sayıda hitabesi vardır; Noel, Epifani, Kutsal Cuma, Paskalya. Hrisostomos’un hayatında önemli noktalar işaret eden başka konuşmaları da vardır; Heykeller üzerinde; Hrisostomos Pagan sembollerin ve Efes'te bulunan Artemis Tapınağı gibi tapınma yerlerinin yok edilmesinde aktif olarak öncülük etmiştir. Bunlar dışında Aziz Pavlus ve çeşitli şehitler üzerine methiyeleri de vardır.

Mektupları 
İoannes Hrisostomos’a ait 236 mektuba sahibiz. Bu mektuplarda, konuları ıstırabın anlamı, İlahi takdire güvenme, sıklıkla yaşanan denenmelerde sabır üzerinedir. Hrisostomos bu konulardaki tavsiyelerinde hem Kutsal Kitap geleneğinden hem de Helenistik, özellikle de stoik gelenekten ilham almıştır. Antik bilgeliği reddetmemiş aksine Hristiyanlık birikimine katmış ve dönüştürmüştür.

Kaynakça 

349 doğumlular
407 yılında ölenler
4. yüzyılda Bizanslılar
Hristiyan anti-Yahudilik
Antik Hristiyanlık ile ilgili tartışmalar
Konstantinopolis başpiskoposları
Kilise Babaları
Kilise Doktoru
Anadolulu aziz ve azizeler
Hristiyan aziz ve azizeleri
Katolik aziz ve azizeleri
Bizanslı aziz ve azizeler
4. yüzyıl Hristiyan aziz ve azizeleri
5. yüzyıl Hristiyan aziz ve azizeleri
Süryani başpiskoposlar