Yönetim biçimleri

Yönetim biçimleri kavramı devletlerin idare şekillerini tanımlamaktadır. Yönetim biçimi ile devletin kuruluşunun ve milletlerin hayat tarzlarının, dünya görüşünün derin bir ilgisi vardır.

Liberal yönetimler
 Liberalizm: Siyasal, ekonomik ve toplumsal özgürlükleri savunur. 
 Kapitalizm: Sözcük köküne bakıldığında, üretici gücün para ve dolayısıyla sermaye birikimi olduğu savunulur. 
 Cumhuriyet: Genel olarak temsili demokrasinin uygulanmasını ifade eder. Halkın kendisini yönetecek kişileri serbest seçimlerle işbaşına getirmesidir.
 Demokrasi: Herkesin -veya hak tanınan çoğunlukların- yönetime doğrudan veya dolaylı olarak katılma olanağının bulunmasıdır.
 Liberteryenizm: Devletin topluma ve ekonomiye müdahalesinin minimize edilmesi gerektiğini savunan görüştür.
 Merkantilizm: Sermaye birikimi ve ticaretin devletlerin asıl gücünü oluşturduğu savunulur.

Devletçi yönetimler
 Devletçilik: Devlet ekonomiyi veya sosyal hayatı belirli bir seviyede kontrol eder. Devlet üretime hakim güç olarak ön plana çıkar. 
 Sosyalizm: Devletin, üretim araçlarına (fabrikalara, tarım arazilerine, hayvan çiftliklerine, maden ocaklarına) ve temel tamamlayıcı kurumlarına (bankalar, kooperatifler) mutlak egemen ve sahip olmasıdır. 
 Komünizm: Sınıfsız bir toplum oluşturulmak istenmesidir.
 Sosyal Demokrasi: Toplum yararına olmak üzere devletin ekonomiye ve sosyal hayata müdahale ettiği bir sistemdir.
 Demokratik Sosyalizm: İşyerinde demokrasi, işçilerin ve işçi kooperatiflerinin sahip olduğu mülkiyet fikri vardır. Klasik sosyalizmin aksine çok partili sistem savunulur.

Otoriter yönetimler
 Otoriteryenizm: Bireysel özgürlüklerin kısıtlandığı ve iktidara halkın mutlak itaat etmesi yönünde baskıların yapıldığı bir sistemdir.
 Otokrasi: Yönetici, bütün siyasi yetkileri tek başına elinde bulundurur veya sonradan toplar. Bir biçimde denetim mekanizmalarının dışında kalmasını sağlayacak bir sistem oluşur.
 Milliyetçilik: Millet (ulus) kavramını esas alan bir ülke yapılanması öngörülür. Etnik (kabileler şeklinde) veya dinsel (ümmet şeklinde) bir toplumsal birlikteliği reddeder.
 Militarizm: Askeri örgütlenme ve savaş ekonomisi uygulanır.
 Totalitarizm: Devletin mutlak üstünlüğü, devlete mutlak itaat öngörülür.
 Despotluk: Zorbalığı, acımasızlığı araç olarak kullanan bir kişi iktidara mutlak hakimdir. Sivil görünümlü ancak baskıya dayalı bir rejim vardır. Hızla diktatörlüğe dönüşebilir.

Faşizan yönetimler
 Faşizm: Lider sultası vardır ve ona tartışmasız itaat edilir. Irkçı örgütlenmeler ve söylemler bu tip bir siyasal sistemin odak noktasında yer alır. Günümüzde Neo-Faşizm adı verilen bir alt türü de bulunur. 
 Nasyonal sosyalizm (Nazizim): Güç birliğini esas alan bir toplum birlikteliği fikrine dayanır. Günümüzde Neo-Nazizm adı verilen bir alt türü de bulunur.

Monarşik yönetimler
 Monarşi: Tek kişinin iktidara mutlak hakim olmasıdır. 
 Mutlakiyet: Hükümdarın yetkileri mutlak ve paylaşılamazdır. (Monarşinin bir alt türü olarak ele alınmalıdır.)
 Meşrutiyet: Hükümdarı çeşitli ölçülerde denetleyebilen ve iktidar yetkisini farklı düzeylerde paylaşabilen bir meclisin / parlamentonun bulunması halidir. (Monarşinin bir alt türü olarak ele alınmalıdır.)
 Sembolik monarşi: Hükümdarın hükmetme gücü elinden alınmış, kraliyet kavramı tamamen sembolik bir duruma gelmiştir. Fiili yönetim yetkisi, parlamentolara ve hükûmetlere aittir.

Oligarşik yönetimler
 Oligarşi: Ülkedeki küçük bir grubun, veya bir sınıfın yönetim yetkisine sahip olması durumudur. 
 Plütokrasi: Zenginler sınıfının ülkeyi yönetmesidir. (Timokrasi sözcüğü de benzer bir yönetim biçimini ifade eder.)
 Teknokrasi: Bilginlerin, akademisyenlerin iktidarıdır.
 Aristokrasi: Seçkinler veya soylular sınıfı ülkeyi yönetir.
 Teokrasi: Ülkeyi din adamları sınıfının yönetmesidir.
 Jüristokrasi: Yargıçlar sınıfına yönetim hakkı tanınmasıdır. (Kritarşi sözcüğü de benzer bir yönetim biçimini ifade eder.)
 Stratokrasi: Askeri sınıfın egemenliğine dayalı bir yönetim şeklidir.
 Meritokrasi: Liyakata dayalı olarak sınavla işbaşına gelen bir sınıfa yönetim hakkı tanınmıştır.
 Etnokrasi: Ülke yönetiminin baskın olan etnik grubun kontrolünde olduğu ve bu kontrolün yönetimdeki grubun çıkarlarını ilerletmek için kullanıldığı sosyolojik, siyasal veya toplumsal sistemdir.

Federatif yönetimler
 Federasyon: İçişlerinde bağımsız ama daha büyük bir devlet yapısına da sıkı sıkıya bağlı, çeşitli nedenlerle dışişlerinde bağımsız davranamayan devletçiklerin birleşmesiyle oluşan kapsayıcı bir devlettir. 
 Konfederasyon: Hem içişlerinde hem de dışişlerinde bağımsız olan, ancak ortak ve sınırlı çıkarlarını birlikte gerçekleştirmek amacıyla, bir antlaşma ile kurulan topluluklardır.

Anarşi
 Anarşizm: Her tür otoriteyi, yönetim anlayışını reddeden görüştür. İnsanın devlet kurumuna ihtiyacı olmadığı savunulur. Anarko-komünizm, Anarko-kapitalizm, Anarko-sendikalizm, Anarko-nihilizm gibi türleri bulunmaktadır.

Ayrıca bakınız 
 At nalı teorisi

Kaynakça
 Siyasal Sistemler, Ahmet Taner Kışlalı, İmge Kitabevi Yayınları / Siyaset Dizisi, Ankara, 2006, ISBN : 9789755330082
 Thomas Bernauer, Detlef Jahn, Patrick Kuhn, Stefanie Walter: Einführung in die Politikwissenschaft. Nomos Verlagsgesellschaft, Baden-Baden 2009, ISBN 978-3-832-93807-9. 
 Göze, Ayferi: (1987) Siyasal Düşünceler ve Yönetimler, Beta Yayınları, İstanbul.
 Lawrence  Krader, (1968), Formation of the state. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall. p. 118. 

Yönetim biçimleri