Salyangoz

Salyangoz, yumuşakçalar (Mollusca) şubesinin Orthogastropoda sınıfındaki kabuklu kara hayvanlarının ortak adıdır.Salyangozlar, tatlı sularda, denizlerde ve bütün çevrede görülebilen hayvanlardır. Nemli yerlerde bulunurlar ve yağışın bol olduğu ve havanın tam soğumadığı sonbahar aylarında sürekli görülürler. Vücutlarında bol miktarda su bulunduğu için çok soğuk havalarda donarlar. Çok sıcak havalarda ise su kaybederek kuruyabilirler. Geçtikleri yerlerde iz bırakmalarını sağlayan parlak renkli sümüksü bir sıvı üretirler. Kabuklarıyla gövdelerinin arasındaki kurumuş sümüksü sıvı, vücutlarındaki nemi kaybetmemelerini sağlar. Kışın toprak altına ya da ağaç kovuklarına girerek etkinliklerini azaltırlar. Yazın çok sıcak olduğunda da benzer şeklide davranırlar. Çoğunlukla otobur olmakla beraber, etobur ya da hepçil olabilirler. Salyangozlar en çok yağmur yağdığında ortaya çıkarlar.Salyangoz ekonomik bir üründür. Deniz salyangozunun bazı türleri tüketim için denizden toplanır. Yenilebilir kara salyangozunun da birçok faydaları vardır.Salyangoz geceleri beslenir. Öncelikle çürüyen organik maddelerle beslenirler. Yiyecekleri ayrıca mantarlar, likenler, yeşil yapraklar, solucanlar, kırkayaklar, böcekler, hayvan dışkısı, leş ve diğer sümüklü böcekleri içerir. Bazı salyangozlar da diğer salyangozlarla beslenir.Genellikle otobur olan salyangozlar, bitkinin taze sürgünlerini yediği için zarara sebep olabilirler. Çiftçiler ürünlerini salyangozlardan korumak için çeşitli yöntemlere başvururlar. Az sayıda olduklarında, toplayıp uzak bir yere götürerek ya da çok olduklarında bahçe duvarlarına, sebze aralarına, ağaçlara sarımsak suyu dökerek ya da sarımsak asarak uzak kalmalarını sağlarlar. Kullanılan diğer bir yöntem ise, uçlarına gerilim uygulanmış birbirine paralel 2 bakır şerit asmaktır. Salyangozlar 2 şeride aynı anda temas etmeleri ile akıma kapılarak bakırla çevrili alandan uzaklaşmaktadır.Salyangozlarla beslenen çok sayıda hayvan vardır. Kuşlar, küçük memeli hayvanlar, kertenkeleler, kurbağalar, kırkayaklar, böcekler ve bazı büyük salyangoz türleri salyangozlarla beslenen canlılardandır.Türdeşlerinin herhangi biriyle çiftleşebilir; çünkü erdişidir yani hem erkek hem dişidir. Kafasını toprakdaki bir deliğe sokarak yumurtlar.Kara salyangozları tarım ve bahçe zararlısı olarak bilinir ancak bazı türler yenilebilir lezzettedir ve bazen ev petleridir. Ayrıca mukusları cilt bakım ürünleri için de kullanılabilir.Bahçıvanların ve çiftçilerin değerli bitkilere verilen zararı azaltmak için kullandıkları çeşitli salyangoz kontrol önlemleri vardır. Konsantre sarımsak veya pelin otu solüsyonları gibi daha az toksik kontrol seçenekleri gibi geleneksel pestisitler hala kullanılır. Bakır metal de salyangoz kovucudur ve bu nedenle ağaç gövdesinin etrafındaki bakır bant salyangozların yukarı tırmanmasını ve yapraklara ve meyvelere ulaşmasını engeller. diyatomlu toprak gibi kuru, ince öğütülmüş ve cızırtılı bir madde tabakası da salyangozları caydırabilir.Dekolte salyangozu (Rumina decollata) bahçe salyangozlarını yakalar ve yer ve bu nedenle bazen biyolojik haşere kontrolü ajanı olarak kullanılır. Ancak dekolte salyangoz, bölgenin doğal faunasının değerli bölümünü temsil edebilecek diğer karındanbacaklılara saldırma ve onları yeme olasılığı olduğundan bu seçenek sorunsuz değildir.Fransız mutfağı'nda örneğin Escargot à la Bourguignonne de yenilebilir salyangozlar servis edilir. Yemek için salyangoz yetiştirme helisikültür olarak bilinir. Yetiştirme amacıyla salyangozlar, kuru saman veya kuru odun ile telli bir kafeste karanlık bir yerde tutulur. Coppiced şarap-üzüm asmaları genellikle bu amaç için kullanılır. Yağmurlu dönem boyunca, salyangozlar kış uykusundan çıkar ve mukuslarının çoğunu kuru odun/saman üzerine bırakır. Salyangozlar daha sonra yemek pişirmek için hazırlanır. Pişirildiğinde dokuları hafif çiğnenir ve yumuşaktır.Gurme gıdası olarak yemesi zevkli olmasının yanı sıra, çeşitli kara salyangoz türleri dünyanın dört bir yanında yoksul insanlarca kolayca toplanabilen protein kaynağıdır. Birçok kara salyangozu değerlidir çünkü muz tarlalarında dökülen yapraklar gibi çok çeşitli tarımsal atıklarla beslenebilirler. Bazı ülkelerde dev Afrika kara salyangozu ticari gıda olarak üretilir.Kara salyangozları, tatlı su salyangozları ve deniz salyangozları birçok ülkede yenir. Dünyanın belirli yerlerinde salyangozlar örneğin Endonezya'da satay olarak kızartılan sate kakul meşhur bir yemektir. Bazı salyangoz türlerinin yumurtaları havyar yenildiği gibi yenir.Bulgaristan'da salyangozlar geleneksel olarak fırında pilavla pişirilir veya tavada bitkisel yağ ve toz kırmızı biberle kızartılır. Ancak bu yemekler için kullanılmadan önce salyangozlar sıcak suda iyice kaynatılır (90 dakikaya kadar) ve elle kabuklarından çıkarılır. Ülkede yemek için en yaygın kullanılan iki tür Helix lucorum ve Helix pomatia'dır.Normalde belirli bölgelerde yenmeyen salyangoz ve sümüklü böcek türleri, tarihsel zamanlarda zaman zaman kıtlık gıdası olarak kullanılmıştır. 1800'lerde yazılan bir İskoçya tarihi salyangoz çeşitlerini ve veba zamanlarında gıda maddesi olarak yenilmelerini anlatır.Salyangozlar ayrıca schistosomiasis, angiostrongyliasis, fasciolopsiasis, opisthorchiasis, fascioliasis, paragonimiasis ve clonorchiasis gibi insanlara bulaşabilen paraziter hastalıklarla da ilişkilendirilebilir.