Emir Buhari Tekkesi

Emir Buhari Tekkesi, İstanbul’un semtlerinden Fatih, Ayvansaray ve Edirnekapı’da bulunan ve aynı isimle anılan üç Nakşibendi tekkesi.

Emir Buhari 
Emir Ahmed Buhari Hazretleri, doğumu tam olarak bilinmemekle birlikte İstanbul’da bulunmuş büyük velilerden biridir. Buharalı olup Muhammed’in torunlarındandır. Küçük yaşta Hace Ubeydullah-ı Ahrar Hazretleri’ne talebe olmuş, kısa zamanda mertebeler aşarak hilafet aldıktan sonra İstanbul Fatih’te yıllarca talebe yetiştirmiştir. Emir Ahmed Buhari Hazretleri hocasının işareti üzerine yine hocasının halifelerinden biri olan Simavlı Abdullah İlahi ile beraber Anadolu’ya gelmiştir. Simav’da bir süre kalmış, Abdullah İlahi Hazretleri’nin hizmetine girerek talebeler yetiştirdikten sonra hocasından izin alarak hacca gitmek istemiştir. Hac dönüşü bir süre daha Simav’da kalan Seyyid Ahmed Buhari Hazretleri, hocasından izin alarak İstanbul’a gitmeye karar vermiştir. İstanbul’da Şeyh Vefa Hazretleri ile buluştuktan sonra onun dergahında çok itibar ve kabul gören Ahmed Buhari Hazretleri, burada gördüklerini hocasına mektupla bildirmiştir. Bir müddet sonra Abdullah İlahi Hazretleri de İstanbul’a gelmiştir. Sonrasında Abdullah İlahi Hazretleri yerine Seyyid Ahmed Buhari Hazretleri’ni tayin ederek Vardar Yenicesi’ne gitmiş ve burada ölmüştür. Daha sonra Fatih’te kendisine hazırlanan yere taşınan Seyyid Emir Ahmed-i Buhari Hazretleri burada talebelerini yetiştirmeye başlamıştır. Bu yıllarda Fatih Camii’nin batısında oturan Emir Buhari Hazretleri’nin taliplerinin artması üzerine II. Bayezid bir mescidle dervişler için hücreler yaptırarak burasını Nakşibendi tekkesine dönüştürdü. Mensupları giderek çoğalınca daha sonra Ayvansaray ve Edirnekapı’da birer tekke daha açılmıştır.

Fatih Emir Buhari Tekkesi 
İstanbul’un Fatih ilçesi Hocaüveys Mahallesi’nde, Emirbuhari Sokağı’nda yer alan bu tekkenin mukabele günü Cuma günüdür. Emir Buhari’ye yakınlık gösteren II. Bayezid tarafından tesis edilmiştir. 19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyıl başlarında bilinmeyen bir tarihte tahmini olarak 1918 yangını sonucu ortadan kalkmış olan tekkeden günümüze tek ulaşan Emir Buhari Türbesi 1959’da onarım görmüştür. 1885-1886 tarihlerinde Dahiliye Nezareti tarafından hazırlanan istatistik cetvelinde tekkede altı erkekle beş kadının kaldığı gösterilmektedir. Günümüzde tekkenin yerinde Emir Buhari Türbesi ve Sadrazam Cevat Paşa Türbesi’nden başka 1963 senesinde temeli atılan bir cami bulunmaktadır ve cami şu an ibadete açıktır. Tekkenin mescid-tevhidhanesi caminin yerindedir, bu yapının yakınında bulunan Emir Buhari Türbesi ile hazire sokağının karşı yakasında büyük kısmının ahşap olduğu tahmin edilen ancak mimari özelliklerinin bilinmediği on altı adet derviş hücresiyle diğer tekke birimleri sıralanmaktaydı. Kare planlı ve kubbeli Emir Buhari Türbesi birçok onarım geçirmiştir. Türbenin kare şeklindeki büyük ziyaret penceresi üzerinde 1782-1783 tarihli manzum bir kitabe yer almaktadır.

Ayvansaray Emir Buhari Tekkesi 
Ayvansaray Emir Buhari Tekkesi, kuruluş tarihi bakımından ikinci sırada yer almaktadır. Bu tekke, Emir Buhari tarafından 918 yılında kurulmuştur, Emir Buhari’nin torunu ile evlenen Şeyh Muslihuddin Mustafa Efendi tarafından yeniden düzenlenmiştir. Tekke, Eğrikapı’ya doğru yükselen yamaçta Atikmustafapaşa Mahallesi’nde, Dervişzade Sokapı ve Ahmedrifai Sokağı kesişiminde bulunur. 19. yüzyıl ortalarında tekrar inşa edilen tekke, 1925’te tekkelerin kapatılmasından sonra bakımsız kalmıştır. Harem dairesi 1946’da çıkan bir yangın sonucu ortadan kalkmış, 1962’de çıkan başka bir yangın mescid ve tevhidhaneye zarar vermiştir. 
Tekkenin mukabele günü bazı kaynaklarda pazar, bazı kaynaklarda ise Perşembe olarak geçmektedir. 1885-1886 yılımda Dahiliye Nezareti tarafından hazırlanan istatistik cetvelinde tesiste altı erkek, üç kadının ikamet ettiği belgelenmiştir.
Oldukça düzensiz bir şekilde moloz taşla örülen mescid-tevhidhanenin duvarları hatıllarla desteklenmiştir. Bizans devrine ait beşik tonozlu bir yapı üzerine oturan, dikdörtgen bir alanı kaplayan binanın girişi kuzeybatı köşesindedir ve aynı zamanda kuzeybatı köşesinde meydan odası olduğu düşünülen harim bölümüyle bağlantısı olan bir mekan bulunmaktadır. Girişten sonra gelen küçük taşlıkta, harim bölümüne ve zemin kattaki mahfile açılan iki kapı ile üst mahfile geçi.t veren merdivenin izleri görülebilmektedir. Düzensiz bile şekilde dağıtılmış olan pencereler kıble duvarında basık kemerli, diğer cephelerde ise dikdörtgen açıklıklı olsa da mescid-tevhidhanenin cephelerinde dikkat çeken herhangi bir özellik bulunmamaktadır. Yuvarlak kemerli mihrabın içinde Tekfur Sarayı’nda imal edildiği düşünülen Kabe tasvirli çininin izleri görülmektedir.
Mescid-tevhidhanenin kıble yönündeki ahşap harem binasının Bizans devrine ait istinat duvarları olduğu düşünülmektedir. Haliç’in neredeyse tamamını gören bir manzaraya sahip bulunduğu anlaşılmaktadır. Bazı yerlerde tek, bazı yerlerde çift katlı olan, on yedi adet odadan oluştuğu bilinen harem binasından günümüze hiçbir şey kalmamıştır. Mescid-tevhidhanenin girişinni yanında bütün şekilde beyaz mermerden yontulmuş, üç adet musluğunun Gotik figürlerin sardığı küçük abdest teknesinin 19. yüzyılın ikinci yarısına ait olduğu düşünülmektedir.

Edirnekapı Emir Buhari Tekkesi 
İstanbul’un Eyüp ilçesinde, eski Edirnekapı-Eyüp yolu üzerindeki Otakçılar semtinin Münzevi Caddesi’nde bulunan tekkenin banisi farklı kaynaklarda farklı şekillerde söylenmiştir. Bazı kaynaklarda tekkeyi Emir Buhari’nin yaptırdığı, bazılarında ise Kanuni Sultan Süleyman olduğu belirtilmiştir ancak İstanbul Vakıfları Tahrir Defteri’ndeki kayıtlara göre Emir Buhari’nin damadı ve halifesi Hace Mahmud Efendi tarafından yaptırıldığı 1530 yılında ise vakfiyesinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Mukabele günü Cuma olan tekkede 1885 yılında yedi erkek ve yedi kadının yaşadığı tespit edilmektedir.
I. Dünya Savaşı sırasında Metris Kışlası’nın önünden bir kaza sonucu atılan ramazan topunun güllesi ile harap olan kagir duvarlı ve kırma çatılı cami-tevhidhanesinin kalıntıları Vakıflar tarafından 1942’de enkazcıya satılarak tamamen ortadan kaldırılmıştır. Kaynaklara göre 1936 yılında çekilmiş fotoğraflardan görüldüğü kadarıyla pencerelerin kesme taştan yapılmış sövelerle çevrelendiği, harim duvarlarının moloz taş örgülü olduğu anlaşılmaktadır. Kare tabanlı ve almaşık örgülü bir kaide ile aynı örgüye sahip üçgen yüzeylerden oluşan kürsü üzerine oturan tuğla örgülü ve üçgen gövdeli minarenin şerefeye kadar olan kesiminin ilk inşa dönemine ait olduğu gözlemlenebilmektedir. Şerefe küfeki taşından süslemesiz korkuluk levhaları ile donatılmış, silindir biçimindeki petek kısmı kurşun kaplı bir soğan kubbe ile taçlandırılmıştır. Cami-tevhidhâneden bağımsız olarak tasarlandığı ve XIX. yüzyılın ikinci yarısında yenilendiği anlaşılan iki katlı, ahşap harem binası mütevazı bir mesken niteliğindedir.

Kaynakça 

Türkiye'deki tekkeler
İstanbul'daki dinî yapılar