Digor

Digor, Doğu Anadolu Bölgesi'nde, Kars ilinin bir ilçesidir. Doğusunda Ermenistan, batı ve kuzeyinde merkez ilçe, batı ve güneyinde Kağızman bulunmaktadır.İlçe toprakları Erzurum-Kars platosu'nun doğu ucunda yer almaktadır. İlçeyi Anadolu’nun kuzey yarısındaki kıvrım sistemine bağlı olan dağlar engebelendirmektedir. Güneybatı kesiminde volkanik Yağlıca Dağı (2.961 m) eteklerinden Arpaçay’a doğru dalgalı bir alan uzanmaktadır. Bu alanı güneyde 2000 m yüksekliğinde Başköy Yaylası (Nahçıvan Çukuru) sınırlamaktadır. Yağlıca Dağı'nın kuzeybatısında da Hacıhalil Dağı (2.366 m) bulunmaktadır.İlçe topraklarını Arpaçay ile Dumanlı Dağı’ndan kaynaklanan ve sonra Arpaçay ile birleşen Digor Çayı sulamaktadır. Bu akarsuların vadi tabanlarında da düzlükler yer almaktadır. Denizden yüksekliği 1.450 m yükseklikteki ilçenin yüzölçümü 1.136 km² olup, toplam 24.863’tür.Şimdiki Digor kasabasının 1880'li yıllarda Rus yönetimi altında iskân edildiği bilinmektedir. Ancak kasaba içinde şimdi yıkılmış bulunan Tekor Bazilikası çok daha eski dönemde burada önemli bir yerleşim bulunduğunu gösterir.Tekor Bazilikası yaklaşık 480 yılında inşa edilmiştir. Bilinen en eski Ermenice yazıta sahip olması ve modern dönemde ayakta kalan en eski kubbeli Ermeni kilisesi olması bakımından tarihi öneme sahiptir. 1912 depreminde hasar gören kilise 1960'lı yıllarda resmi makamlarca yıktırıldı ve taşlarıyla Digor belediye binası inşa edildi.Digor, Rus yönetimi esnasında Zaruşad (Arpaçay)'a bağlı idi. 1920'de imzalanan Gümrü Antlaşması sonucunda Digor, Türkiye Cumhuriyeti topraklarına katıldı. Bir süre Kağızman ilçesine bağlı bir nahiye olarak kalmış, 1953 yılında 6068 sayılı kanun ile ilçe yapılmıştır.Türkiye İstatistik Kurumunun 2022 yılı verilerine göre Digor ilçesinin nüfusu toplam olarak 19.872'dır. Bu nüfusun 2.473'ü merkez ilçede, geriye kalanlar ise köylerde yaşamaktadır. Digor ilçesinde göç diğer ilçelere oranla daha azdır.Ani'nin yaklaşık 25 km güneybatısında, eski adıyla Tekor olarak bilinen Digor ilçe merkezine yakın vadinin içinde üç kaya çıkıntısı üzerine kuruludur. Manastırın toplamda, hepsi kubbeli ve özenle kesme taştan yapılmış beş kilisesi vardır. Bunlar: Aziz Karapet, Meryem Ana (Surp Astvatsatzin), Aziz Stefanos, Aziz Krikor ve Aziz Sarkis Kiliseleri'dir. Günümüzde sadece Aziz Sarkis Kilisesi ayakta kalabilmiştir. Manastır, 13. yüzyıldaki Moğol istilalarından sonra terk edilmiştir.1878'de, Kars bölgesinin Rus yönetimine geçmesiyle Beşkilise, Ermeni Kilisesi'ne devredilmiştir. Binalar onarılmış, manastır yeniden ibadete açılmıştır. Keşiş ve hacılar için konaklama imkânı düzenlenmiştir. Bunlar, en büyük çıkıntının kenarına, aşağıdaki vadinin içindeki nehrin yanına ve de Aziz Sarkis Kilisesi'nin kuzeybatısına inşa edilmiştir.Aziz Sarkis, 1989 depreminde ağır hasar almıştır. Binanın beton çekirdeği parçalanmıştır ve kilise o günden beri yıkılma riski taşımaktadır.5. yüzyıl kilisesinin bugünkü kalıntıları, önceden Tekor olarak bilinen Digor köyüne bakan bir yamaçta bulunmaktadır. Kilisenin, bilinen en eski kubbeli Ermeni kilisesi olduğu düşünülmektedir.1912 yılına kadar sağlam kalan yapı, bu yılda yaşanmış depremle yıkılmıştır. Kubbesi çökmüş, çatısının çoğu ve güney cephesinin büyük bir kısmı yıkılmıştır. 1936'daki başka bir deprem de binada, bir miktar hasar daha meydana getirmiştir.