Kendini tanıma

Kendini tanıma  psikolojide kullanılan bir terimdir ve bireyin “Ben neye benziyorum?” sorusuna cevap verirken kullandığı bilgiyi tanımlar. Bu sorunun cevabına yönelik kendini tanıma süreci, öz farkındalık ve öz bilinç gerektirir (bilinç ile karıştırılmaması gerekir). Kendini tanıma benliğin, daha doğrusu benlik kavramının, bir bileşenidir. Kişinin kendisinin veya özelliklerinin bir bilgisidir ve benlik kavramının gelişimine rehberlik eden bilgiyi aramak için bir arzudur. Kendini tanıma, benzersiz şekilde bizi kendimizle eşleştiren nitelikleri ve bu niteliklerin dinamik olup olmadığı üzerine teorileri içeren şekilde, zihinsel temsillerimiz hakkında bizi bilgilendirir. Benlik kavramının üç ana yönü olduğu düşünülmektedir:Duygusal ve yönetici benlikler, benlik kavramının duygusal ve davranışsal bileşenlerine atıf olarak, aynı zamanda sırayla hissedilen ve aktif benlikler olarak bilinirler. Kendini tanıma bilişsel benlik ile ilişkilidir. Bilişsel benlik, bizim kendi benlik kavramımızın, gerçek benliğimizin doğru  bir temsili olduğuna açıklık ve doğruluk kazandırmak için bize rehberlik eder.  Bu nedenle, bilişsel benlik aynı zamanda kendini tanıma olarak ifade edilir. Bilişsel benlik bildiğimiz her şeyden oluşur. Saç rengi, yüz, boy gibi fizyolojik özellikleri ve değerler, inançlar gibi psikolojik özellikleri vurgular.Kendini tanıma ve onun yapısı bizim yaşadığımız olayları nasıl kodladığımızı, nasıl seçici olarak geri çağırdığımızı ve nasıl yorumladığımızı etkiler. Belleğimizin analitik yorumu meta-bellek olarak adlandırılabilir ve meta-biliş önemli bir faktördür. Belleğimiz ve kendini tanıma arasındaki bağlantı hem felsefe hem de psikolojinin önde gelen zihinlerince uzun yıllardır kabul edilmiştir, ilişkinin kesin tanımlaması hala bir tartışma konusudur.Benlik teorileri kendini tanımaya yönelik farklı kaynaklardan gelen bilgileri ayırmada geleneksel olarak başarısızdır. Hem epizodik hem de semantik bellek bildirilen belleğe aittir ve gerçeklerin bilgisini içerir. Bildirilen bellek prosedüral belleğin karşıtıdır, ifade edilebilen gerçeklerin değil öğrenilen becerilerin olduğu.Epizodik bellek, bir bağlamla ilişkili bilgi, duygu ve olayları içeren yani kişisel deneyimlerle ilgili bellek türüdür.Semantik bellek, bir bağlamla ilişkili kişisel bilgileri değil, anlamlar, dünya hakkındaki genel bilgiler gibi olgularla ilgili depolanmış bilgileri içerir. Bireyler bir bilgiyi, kendileri hakkındaki bilgiler de dahil olmak üzere, bu bilgiyi onlara öğreten deneyimi hatırlamaksızın bilirler.İnsanlar  kişisel gerçeklerin semantik bilgisi tarafından desteklenen benlik duygularını, bu bilgilerin  dayandığı bölümleri tanımlayan anılara doğrudan erişimin yokluğunda koruyabilirler.İnsanların epizodik hatırlamada felaket bozukluklara rağmen, benlik duygusunu korudukları gösterilmiştir. Örneğin, yoğun olarak geriye doğru amnezi hastası W.J amnezi başlangıcından önce olan herhangi bir olayı hatırlamada başarısızdır. Fakat, amnezi döneminde hayatı hakkındaki genel gerçeklere yönelik belleği bozulmamıştır.W.J’nin bilgisi onun epizodik belleğinden gelmediğinden bu bize,  benlik kavramına katkı sağlayan ayrı bir bilgi tipi olduğu fikrini verir.Benzer bir ayrılma epizodik belleğin toplam bir kaybını yaşayan, ama hala kendisi hakkında çeşitli gerçekleri bilen K.C vakasında görülmüştür.Aynı zamanda ağır amnezi hastalarının kendi kişisel eğilimleri ve karakteristikleri gibi nasıl bir insan olduklarına yönelik doğru ve ayrıntılı bilgiye nasıl sahip olabildiklerini gösteren kanıtlar vardır.Epizodik ve semantik kendini-tanıma arasındaki ayrışmaya yönelik bu kanıtlar birçok şeyi net yapmıştır:Epizodik bellek kendini tanıma için tek kaynak değildir. Kendini bilmenin bu nedenle, belleğin semantik bileşenini kapsayacak şekilde genişletilmesi gerekir.Bireyin sahip olduğu kişisel özellikler hakkında kendini-tanıma epizodik geri hatırlamaya ihtiyaç duyulmaksızın erişilebilirdir. Bu kişisel özellik ilişkili deneyimleri hatırlamayı imkânsız hale getiren nörolojik bozukluğa sahip hastalarla yapılan çalışmalar sayesinde gösterilmiştir. Bu hastalar hala kendi kişisel özellik değerlendirmelerini doğru ve güvenilir bir şekilde yapabiliyorlardı, hatta hatırlayamadıkları yeni deneyimlere dayalı olarak bu yargılarını değiştirebiliyorlardı.İnsanların kendileri hakkındaki bilgiyi aramak, fark etmek ve yorumlamak için yol gösteren amaçları vardır. Bu amaçlar kendini-tanıma arayışı ile başlar. Kendini tanıma arayışına bizi yönlendiren üç temel güdü vardır:Kendini geliştirme, insanların pozitif duygusal durumları yaşama ve olumsuz duygusal durumların yaşanmasını engellemeye yönelik motive göründükleri gerçeğini ifade eder. İnsanlar onur duygularını yükseltmek, böylece öz-saygılarını artırmak için kendileri hakkında  iyi hissetmeye motivedir. Duygulara vurgular diğer teorilerin daha önce kendini geliştirme ihtiyaçlarını nasıl tanımladığından biraz farklıdır, örneğin öz değer modelinin koşulu için.Diğer teorisyenler "iyi" hissetmekten ziyade, terimi insanların kendileri hakkında son derece olumlu düşünmeye motive oldukları anlamında ele almıştır. Birçok durumda ve kültürlerde öz-değer duyguları kişinin kendisini son derece yetenekli veya akranlarından daha iyi olarak düşünmesiyle  desteklenmiştir. Ancak bazı durumlarda ve kültürlerde öz değer duyguları kişinin kendini ortalama veya hatta diğerlerinden daha kötü olarak düşünmesiyle desteklenmiştir. Her iki durumda da benlik hakkındaki düşünceler hala öz-değer duygularını geliştirmek için hizmet vermektedir. Evrensel ihtiyaçlar kişinin herhangi bir şekilde kendi hakkında düşünmesi için bir ihtiyaç değildir, daha ziyade kişinin öz-değer duygusunu en üst düzeye çıkarmak için bir ihtiyaçtır. Bunun anlamı kendini-bilme ile ilgili olarak kendini-geliştirme güdüsüdür.Batı toplumlarında öz-değer duyguları aslında kişinin kendisini olumlu anlamda düşünmesi ile desteklenir.Bu durumda, kendini geliştirme ihtiyaçları, insanların kaliteli olarak gördüklerine gerçekten sahip oldukları sonucunu çıkaracakları şekilde kendileri hakkındaki bilgiyi aramalarına yol açar.Doğruluk ihtiyaçları insanların kendini-tanıma için arama şeklini etkilemektedir. İnsanlar sıklıkla öğrendikleri şeyin olumlu ya da olumsuz olduğuna bakmaksızın kendileri hakkındaki gerçeği bilmek isterler. Bu ihtiyacın altında yatan üç husus vardır:Bazen insanlar basitçe herhangi bir belirsizliği azaltmak ister. Onlar gerçekte neye benzediklerini bilmeyi sırf bunu bilmenin içsel zevki için isteyebilirler.Bazı insanlar gerçekte neye benzediklerini bilmelerinin ahlaki bir yükümlülük olduğuna inanıyorlar. Bu görüş tanrıbilim ve felsefede, özellikle varoluşçulukta bilhassa güçlüdür.Neye benzediğini bilmek bireye bazen amaçlarına ulaşmakta yardımcı olabilir. Herhangi bir canlının temel amacı hayatta kalmaktır, bu nedenle, doğru kendini-bilme hayatta kalmak için uyumsal olabilir.Doğru kendini-tanıma ayrıca öz-değer duygularının maksimuma çıkmasına vesile olabilir. Başarı insanlara kendileri hakkında iyi hissettirecek şeylerden biridir ve neye benzediğimizi bilmek başarıları daha muhtemel yapabilir. Bu yüzden kendini tanıma yeniden uyumsal olabilir. Bunun nedeni, kendini geliştirme ihtiyaçlarının bir kişinin bir şeyi iyi yapamayacağını bilerek karşılanabilmesidir, böylece kişiyi başarısızlıkla sonuçlanması muhtemel çıkmaz bir rüya peşinde koşmaktan korur.Birçok teorisyen bizim benlik-kavramımızı (dolayısıyla bizim kendini-tanımamızı) değişimden korumaya yönelik bir güdüye sahip olduğumuz inancındadır. Tutarlılık için bu güdü, insanların kendileri hakkında doğru olduğuna inandıkları ile tutarlı bilgileri aramalarına ve hoş karşılamalarına yol açar; aynı şekilde onlar kendi inançları ile tutarsız bilgileri önleyecek ve reddedecektir. Bu olgu aynı zamanda kendini doğrulama teorisi olarak da bilinir.Bu teori yukarıda bahsedilen fenomenlere bir isim koymak için 1983 yılında Texas Austin Üniversitesi'nden William Swann tarafından ortaya atılmıştır. Teori kişilerin, kendilerinin neye benzedikleri hakkında bir kez bir fikir geliştirdiklerinde, bu öz-görüşlerine eşlik eden bilgileri doğrulamak için çabalayacaklarını belirtir. Kendini doğrulayan geri bildirim için arama güdüsü iki hususta düşünülmektedir:Diğer insanların bizi, bizim kendimizi gördüğümüzle aynı şekilde gördüğüne inandığımız zaman kendimizi daha rahat ve güvende hissediyoruz. Etkin bir şekilde kendini doğrulayan geri bildirimi arama, öz-görüşleri hakkında yanılmayı önlemede insanlara yardımcı olur.Kendini doğrulama teorisi, diğer insanların bizi, bizim kendimizi gördüğümüzle aynı şekilde gördüğünde, sosyal etkileşimlerin daha sorunsuz ve kârlı devam edeceğini varsayar. Bu kendini-doğrulayan geri bildirimi seçici olarak aramak için ikinci bir neden sağlar.Düşük özsaygılı kişiler göz önüne alındığında, kendini doğrulama teorisinin bu faktörleri tartışma yaratır. Kendileri hakkında olumsuz benlik görüşüne sahip insanların, öz-görünümlerini doğrulamak için seçici olarak olumsuz geribildirim arayacakları düşüncesi, kendini-geliştirme motivasyonu ile tezat içindedir. Çünkü kendini-geliştirme motivasyonu, insanların kendileri hakkında iyi hissetmek arzusu ile güdülendiği düşüncesindedir.Fiziksel dünya genellikle kişinin kendisi hakkındaki bilginin gözle görülür ve kolaylıkla ölçülebilir kaynağıdır.Fiziksel dünyadaki iyilik, akıllılık, samimiyet gibi birçok özellik ölçülebilir değildir, ancak bu özellikler fiziksel dünyaya başvurarak değerlendirilebilir. Her ölçüm o özelliğin genel popülasyondaki veya başka bir spesifik bireydeki düzeyinin göreceli bir ölçümüdür.Bu herhangi bir ölçümün yalnızca diğerlerinin ölçümüne göre ifade edildiği zaman anlam kazanacağı anlamına gelir.Bu yüzden bizim kişisel kimliklerimizin çoğu, sosyal dünyadan karşılaştırmalı olarak belirlenmiştir.Öz görünümlerin karşılaştırmalı doğası, insanların kendi benlikleri hakkında bilgi almak istedikleri zaman bu bilgilerin ağırlıklı olarak toplumsal dünyaya dayandığı anlamına gelir. İki belirli süreç önemlidir:Ana madde: Sosyal karşılaştırma kuramı: İnsanlar diğerleri ile kendilerini karşılaştırırlar ve kendileri hakkında çıkarımda bulunurlar. Ancak bir kişinin çıkardığı sonuçlar en nihayetinde özellikle kendilerini kim ile karşılaştırdıklarına bağlıdır. Doğru kendini-tanıma ihtiyacının başlangıçta sosyal karşılaştırma sürecine rehberlik edeceği düşünülmüştür. Araştırmacılar kendimizi bize benzer diğerleri ile karşılaştırmanın önemli açılardan daha bilgilendirici olduğunu düşünmüşlerdir.İnsanların aynı zamanda kendilerini kendilerinden biraz daha iyi insanlarla (yukarıya doğru karşılaştırma olarak bilinir); ve kendilerinden biraz daha kötü ya da dezavantajlı insanlarla karşılaştırdıkları (aşağı doğru karşılaştırma olarak bilinir) bilinmektedir. Aynı zamanda doğru kendini-bilme ihtiyacının sosyal karşılaştırma sürecine rehberlik eden ne tek faktör ne de en önemli faktör olmadığına yönelik önemli kanıtlar vardır, ancak kendimiz hakkında iyi hissetme ihtiyacı sosyal karşılaştırma sürecini etkiler.Yansıyan değerlendirmeler bir kişinin diğerlerinin ona nasıl tepki verdiğini gözlemlediği zaman ortaya çıkar. Süreç ilk olarak 1902 yılında sosyolog Charles H. Cooley tarafından, onun, başkalarının gözünde yansıyan kendimizi nasıl gördüğümüzü tanımlayan “ayna benlik” tartışmasının bir parçası olarak açıklanmıştır. O kişilerin kendilerine karşı duygularının üç aşamalı bir süreç ile belirlendiğini savunmuştur. Bu tür bir öz-fikrin üç ilkeli unsuru var gibi görünüyor: "Diğer kişiye görüntümüzün tasavvuru; bu görüntü hakkında onun düşüncesinin tasavvuru ; gurur ve küçük düşme gibi bir tür öz-duygular. Gurur veya utanca bizi götüren şey sadece kendimizin mekanik yansıması değildir, bir başka zihin üzerinde bu yansımanın hayali etkisidir.” (Cooley, 1902, p. 153)Hayal edilen değerlendirmeler iyi ya da kötü hissetmemize yol açar, hayal ettiğimiz yargıya uygun şekilde.1963 yılında, John W. Kinch, duygularından ziyada bir kişinin kendisi hakkında düşüncelerinin nasıl geliştiğini açıklamak için  Cooley’in  modelini uyarlamıştır.Felson bunun nedeninin iletişim engelleri ve diğerlerinden alınan bilgiyi sınırlandıran dayatma sosyal normlar  olduğuna inanmaktadır. Geri bildirim negatif olacağı zaman bu özellikle doğrudur; insanlar nadiren birine negatif geri bildirim verirler, bu yüzden insanlar nadiren başka bir kişinin kendilerini sevmediği veya kendilerini negatif olarak değerlendirdiği sonucuna ulaşırlar.Yansıyan değerleme modeli, gerçek değerlendirmeleri algılanan değerlendirmelerin belirlediğini varsayar. Bu oluşabilir, ancak bir ortak üçüncü değişken etkisi de bu ikisi arasında bir ilişki üretebilir.Yansıyan değerlendirmeler dizisi, bebeklerin ailelerinden aldıkları geribildirimin büyük miktarı nedeni ile erken çocukluk desenleriyle doğru şekilde karakterize edilebilir, ancak bunların sonraki hayatları ile daha az ilgili olduğu görülmektedir. Bunun nedeni insanların modelin varsaydığı gibi pasif olmamasıdır. İnsanlar aktif ve seçici olarak sosyal dünyadan gelen bilgiyi işlerler. Önce kişilerin kendileri hakkındaki fikirleri şekillenir, bunlar aynı zamanda yeni bilginin toplandığı ve yorumlandığı usulü etkiler, ve böylece döngü devam eder.Psikolojik dünya bizim “ iç dünyamızı” açıklar. İnsanların kendileri hakkındaki bilgiyi nasıl elde edeceklerini açıklayan üç süreç vardır:İç gözlem içe-bakışı ve anlam için doğrudan tutum, duygu ve düşüncelerimize danışmayı kapsar. Kişinin kendi duygu ve düşüncelerine danışması bazen anlamlı kendini-tanıma ile sonuçlanabilir. Ancak iç gözlemin doğruluğu 1970’lerden bu yana tartışılmaktadır. Genellikle iç gözlem benliğin  ve insanların dünyalarının açıklayıcı teorilerine dayanır. Doğruluk mutlaka değerlendirmeye çalıştıkları kendini tanıma formu ile ilgili değildir.Bir yabancının bir katılımcı hakkında derecelendirmesi, yabancı katılımcının duygu ve düşüncelerine maruz kaldığı zaman, yabancının katılımcının tek başına davranışına ya da ikisinin kombinasyonuna maruz kaldığı zamana göre katılımcının öz-değerlendirme derecelendirmesine daha fazla uyar.İnsanlar, düşüncenin kendiliğinden formlarının, düşüncenin daha bilinçli formlarına göre daha anlamlı öz-bilgi sağladığına inanıyor. Morewedge, Giblin ve (2014) Norton daha spontane bir tür düşüncenin, daha kendiliğinden belli bir düşüncenin ve belli bir düşünce olarak algılanan daha spontane bir düşüncenin, benliğe daha fazla iç görü atfettiğini bulmuştur. Buna ek olarak, düşünceye ne kadar fazla anlam atfedilirse o kadar fazla o düşünce muhakeme ve karar verme süreçlerini etkilediğini bulmuşlardır.İç gözlemin her zaman kendini anlamaya teşvik edip etmediği açık değildir. Yaptığımız bir şeye yönelik hislerimiz hakkında çok fazla düşünmek, bazen karışıklığa yol açar ve öz-bilgiye zarar verir. Bir iç gözlem koşulundaki katılımcılar kendi gelecekteki davranışlarını tahminde kontrol grubuna göre daha başarısız ve kendi seçim ve kararlarından daha az memnun olmuşlardır.Öz algı teorisi: Wilson'un çalışmaları insanların her zaman yaptıkları şekilde niçin hissettiklerinin farkında olmadıkları varsayımına dayanmaktadır. Bem’in kendilik algısı teorisi benzer bir varsayıma sahiptir. Teori insanların kendi davranışlarını nasıl açıkladıkları ile ilgilidir. İnsanların yaptıkları şeyi neden yaptıklarını her zaman bilmediklerini savunur. Bu durumda kendi davranışlarının nedenlerine, davranışların görüldükleri bağlamda davranışları analiz ederek anlam verirler. Davranışın dış gözlemcileri benzer bir sonuca ulaşacaktır, onu gerçekleştiren birey olarak. Bireyler daha sonra niçin öyle davrandıkları hakkında mantıklı sonuçlara varacaktır.Nedensel atıflar, özellikle insanlar olumlu ve olumsuz olaylar için yükleme (atıf)  yaptıklarında, kendini-tanımanın önemli bir kaynağıdır. Kendini algılama teorisinin temel unsuru insanların kendi eylemlerine yönelik yaptıkları açıklamalardır, bu açıklamalar nedensel atıflar olarak bilinir. Nedensel atıflar bir kişinin davranışını bir nedene (kendisi dahil) atfederek, “Niçin” sorusuna cevap sağlar. insanlar aynı zamanda diğer insanların davranışlarına atıf yaparak kendini-tanıma yönünde kazanç elde ederler; örneğin “ Eğer kimse benimle vakit geçirmek istemiyorsa bu ben sıkıcı olduğum için olmalı”.Bireyler kendileri hakkında birçok farklı şekillerde düşünürler, bu fikirlerin sadece bazıları herhangi bir zamanda aktiftir. Belirli bir zamanda özellikle aktif olan fikir, Güncel Öz-temsil olarak bilinir. Diğer teorisyenler aynı şeyi çeşitli yollarla ifade etmiştir.Güncel öz temsil bilgi işleme, duygu ve davranışları etkiler ve hem kişisel hem de duygusal faktörlerden etkilenir.Benlik kavramı ya da insanların kendileri hakkında nasıl düşündükleri Güncel Öz-temsili etkileyen en önemli kişisel faktördür.  Bu önemli ve kendini-tanıma öznitelikleri için özellikle doğrudur. Benlik kavramı aynı zamanda kronik olarak erişilebilir olan daha küçük öz şemalardan oluşan Öz-şema olarak bilinir.Benlik saygısı insanların kendileri hakkındaki hislerini etkiler. Yüksek benlik saygısına sahip olan insanların düşük benlik saygısına sahip olan insanlara göre kendileri hakkında belirli bir zamanda pozitif açıdan düşünme olasılıkları daha yüksektir.Ruh hali, pozitif ve negatif öz-görüşün erişilebilirliğini etkiler. Mutlu olduğumuz zaman olumlu özelliklerimiz ve niteliklerimiz hakkında daha fazla düşünmek eğilimindeyken, üzgün olduğumuz zaman negatif özelliklerimiz ve niteliklerimiz daha erişilebilirdir. Bu bağlantı düşük benlik saygılı insanlar için özellikle güçlüdür.İnsanlar belirli öz-görüşlerini kasıtlı olarak aktif hale getirebilirler. Belirli bir durumda oynamak istediğimiz role bağlı olarak kendimizin uygun imajlarını seçeriz. Öz görüş aktivasyonunu etkileyen özel bir amaç iyi hissetmek arzusudur.Bir kişinin kendisi hakkında nasıl düşündüğü büyük ölçüde oynadığı sosyal role bağlıdır. Sosyal roller bizim kişisel kimliklerimizi etkilemektedir.Benlik sınıflandırma kuramı, insanların kendileri hakkında ya sosyal grupları ya da çeşitli kişisel kimlikleri açısından düşünmelerinin kısmen sosyal bağlama bağlı olduğunu savunur.Grup büyüklüğü grup kimliklerinin önemini etkiler. Azınlık grupları daha belirgindir, böylece grup kimlikleri çoğunluk grup üyelerinin arasında olduğundan daha fazla göze çarpmalı azınlık grup üyeleri arasında.Sosyal çevre insanların sosyal karşılaştırma süreçlerinin bir sonucu olarak insanların kendilerini değerlendirmeleri üzerinde bir etkiye sahiptir.