Düğüm

Düğüm; ip vb. doğrusal cisimleri, birbirine tutturmak için kullanılan yöntemdir. Düğüm, bir veya birden fazla ipten, dokumalardan, sicim ve kayışlardan, zincirlerden, hatta birbirine bağlanmış hatlardan meydana gelen dokumalardan meydana gelebilir. Düğümler, bağlama yöntemleri, kullanımları, hikâyeleri, kökenleri ve düğüm teorisinin matematiksel gözlemleri nedeniyle ilginç nesneler olarak tanınırlar.Düğümlerin çok fazla çeşitleri vardır ve her bir düğüm çeşidinin kendine özgü özellikleri ve uygulamaları bulunur. Genellikle ipi elin yerine, ya da elin bir uzantısı gibi kullanmak ve ellerin yapabildiklerini iple daha etkili hale getirmek için kullanılır düğümler; İpi ipe, ya da ipi bir nesneye tutturmak, bazen birçok nesneyi bir arada tutmak, ipi iki nesne arasında gerdirip ya da boş halka oluşturup üçüncü bir nesnenin tutunmasını sağlamak, ipin ucunun saçaklanmasını ya da kayıp gitmesini önlemek gibi kullanımlar ilk akla gelenlerdir. Dekoratif amaçlı düğümler genellikle kendilerini çekici desenler ortaya çıkarabilmek için bağlanır. İnsanların düğümlerle ilgili beklentilerinin şaşırtıcı sonuçlarını kullanan eğlence amaçlı düğümler de vardır.Öncelikle çocuklukta ilk öğrendiğimiz, alışkanlık edindiğimiz, zaman darlığında ilk aklımıza gelen düğümler vardır. Burada daha karmaşık ya da daha alışılmadık düğümlerin öğrenilmesi söz konusu edilmektedir.Düğüm bağlamayı öğrenmek için üretilmiş çok sayıda kitap, video, web sitesi, akıllı telefon ve tablet uygulamaları ve birçok kaynak, insanların düğüme verdikleri değere kanıt olarak gösterilebilir. Bazı insanlar, bir resme veya diyagrama bakarak düğüm oluşturabiliyorken, bazıları için ise öğrenmenin ilk aşamaları gösterebildikleri en iyi başarılardır. Düğüm bağlama yöntemleri genellikle denizciler, izciler, dağcılar, arboristler (ağaç kesiciler), kurtarma uzmanları, balıkçılar ve cerrahlar tarafından geliştirilmiştir. Birkaç basit düğümü bağlamayı öğrendikten sonra, diyagramlar ve fotoğraflar daha kolaylaşır ve öğrenme sürecine devam edilir. Daha fazla düğüm çeşidi öğrenildikten sonra, desenler kendi yapılarıyla ve düğümleme yöntemleriyle daha belirgin hale gelir. Düğüm öğrenmek sabır ve beceri gerektirmektedir.Bir düğümü tam öğrenmiş olmak demek onun bütün özelliklerini tanıyor, eldeki malzeme ve uygulamaya uygunluğu konusunda fikir sahibi, gözleri kapalı ya da zifiri karanlıkta bağlayabilir demektir.Düğümler birçok endüstriyel alanların, mesleklerin, eğlencelerin, oyunların temel ögeleridir. Kamyoncular, büyük yükleri yüklemek ve taşıyabilmek için düğüme ihtiyaç duyar. Bir doğa araştırmacısı, kaybolduğunda bulunabilmek için toprağa bıraktığı birkaç adet düğümü kullanabilir. Güvenliğe ek olarak, uygun düğümler kanamaları önleyebilir. Turnike vb. düğümler buna örnektir.Düğümler, çeşitli kombinasyonlar uygulanarak kordon ve örgü üretmek için de kullanılabilir. Çoğu konfeksiyonel işlemelerde, yıpranmış kumaşları onarmak için düğümler kullanılmaktadır. Bir tekstil çeşidi olan makrome, özel düğümler, örgüler, kroşeler ve keçeler aracılığıyla oluşturulur. Makrome, zemin işlemeleri, süs amaçlı işlemeler ve dekoratif işlemeler gibi sadece üç boyutlu tekstil yapılarında oluşturulabilir.Düğümler konusunda uzman bir kişi, karmaşık bir düğümler yığınının hangi düğümlerden oluştuğu, bağlayanın düğümleri atarken durumu, yaptığı hata ya da alışkanlıklar, boyu, solak olma ihtimali, düğüm atıldıktan sonra geçen zaman, birbirinden bağımsız iki düğümü aynı kişinin atmış olma ihtimali gibi birçok bilgiyi tahmin edebilir.Biz    Ucu çok sivri delici alet. Piyan yaparken ince sicimleri kalın halatların içinden geçirmede işe yarar. Düğüm atarken delmekten daha çok ip aralarına girip bükük sivri ucuyla döngüleri çekerek düğümleri gerdirip sıkıştırmaya yarar.Kavela ya da Kaşkaval Ucu sivri, konik yapılı, boynuz, kemik, yekpare ahşap ya da bükülmüş yassı metalden ip ve halatları dar deliklerden geçirirken, ipi dolayıp kuvvetlice çekerken işe yarayan alet. İçi boyuna delik (bükük metalden olanı gibi) olanına İsveç kavelası da denir. Bir başka çeşidi de ipin ucunu arka deliğiyle kavrayıp önden giden, bir çeşit kaba iğne, mekik, mermi, kalem görünümlü yuvarlak kaygan yüzeyli alet.Vardamana "El(mana) koruyucu(varda) dikiş eldiveni". İnce dikişlerdeki parmak ucunu koruyan yüzük gibi işe yarar ama itici nokta parmak ucunda değil, başparmağa yakın avuç içindedir. Vardamana aynı zamanda iskele ve merdiven kenarına yerleştirilen halat, halat çıması gibi eli incitmeden tutunulabilen "el koruyucu ip" anlamına da gelir.Düğümler, oluşturuldukları maddenin özelliklerine, atıldığı yöntem ve stil bakımından da değişik özellikler gösterir. Her düğüm için sorulabilecek sorular:Bağlaması bu düğüme benzeyen, bilmeyenin kolaylıkla yanlış bağlamasına sebep olabilecek başka hangi düğümler vardır? Kritik farklar nelerdir?Bağlanmış hali bu düğüme benzeyen, bilmeyene kolaylıkla yanlış algılanma, fazlaca ya da yetersiz güven verilmesine sebep olabilecek başka hangi düğümler vardır? Kritik farklar nelerdir?Kullanırken kayıp çözülüvermek: Tipik önleyici yöntem kaydıkça kısalan çımayı ip bedenine kısalamayacak şekilde tutturmaktır. Örnek: İzbarço bağı yerine çımasını düğüm içinden ip bedenini takip ettirerek yapılan Yosemite İzbarçosu.  Bir başka yöntem de kaygan malzemenin sürtünme ile tutunmasını arttırmak için daha fazla sayıda sarmallar kullanmaktır. Örnek: Sancak bağı yerine ip bedenini bir yerine iki sarmalla tutan Çifte sancak bağı.Yük binince şekil değiştirmek: Bu genellikle yanlış düğüm seçilmiş demektir, telafisi daha uygun bir düğüm seçmektir. Buna en tipik örnek Camadan düğümü'nün ip ekleme de kullanılmasıdır. Zeppelin bağı ya da Balıkçı bağı daha uygundur.Yük binince sıkışıvermek: Bu genellikle yanlış düğüm seçilmiş demektir, telafisi daha uygun bir düğüm seçmek ya da aynı düğümün foralı çeşidini kullanmaktır.İpi zayıflatmak: Zorlandığında ip genellikle düğüm olan yerden kırılır/kopar. Bu genellikle en az sürtünme korunması olan ve ipin en kısa yarıçapla büküldüğü noktada olur. Telafisi bu faktörlerin daha az olduğu bir başka düğüm seçmektir. Örnek: Balıkçı bağı yerine ip bedenini bir yerine iki sarmalla tutan Çifte balıkçı bağı.İpi ya da tuttuğu nesneyi zedelemek: Zorlanma, kopmaya varmasa da, kalıcı ve istenilmeyen değişikliklere sebep olabilir.  Telafisi zorlama noktasındaki kuvveti sürtünmeyle azaltacak ya da bölecek paylaştıracak şekilde daha fazla sayıda sarmallar kullanmaktır. Örnek: Sıkıştırma bağı yerine nesneyi veya ip bedenini bir yerine iki sarmalla tutan Çifte Sıkıştırma bağı.Bazı  düğümlerin birden fazla adı olabilir. Aynı ad kullanıldığında o düğümün birden fazla çeşidi anlaşılabilir. Hangi düğümden bahsedildiğinin kesin olarak anlaşılabilmesi için bitki ve hayvanlara verilen Latince isimler düzeni gibi bir düzene gerek duyulmuştur. Bu iş için yerleşmiş uluslararası gelenek Clifford W. Ashley tarafından yazılıp resimlenmiş ve ilk basımı 1944 gerçekleşmiş olan "The Ashley book of knots" isimli düğümler kitabında o düğüme verilmiş olan numarasının verilmesidir.  Bir düğümün adı verilirken genellikle parantez içinde kitabın kısa adı ve düğümün numarası da verilir. Örnek: İzbarço bağı (ABOK #1010). Kitabın kısa adı olarak başka kısaltmalar da kullanılmıştır: TABOK, TABoK veya ABoK.Türkçe vikipedideki düğüm sayfalarında düğümlerin ABOK numarası verilmemiş ise Diğer diller bölümünden English seçilirse ayni düğümün İngilizce sayfasına gelinir, orada ABOK numarasının bulunma ihtimali daha yüksektir. Genellikle başlardaki düğüm bilgi kutusunda, bazen de resim alt yazısında bulunur.Acele Düğümler Bunlar genellikle çocuklukta ilk öğrendiğimiz, alışkanlık edindiğimiz, zaman darlığında ilk aklımıza gelen ve adli analizde en çok işe yarayan düğümlerdir.Durdurma düğümleri Dar bir geçitten boyunca kayan ipin belli bir noktada durmasını sağlayan düğümlerDekoratif Düğümler Karmaşık, bazen kendini tekrarlayan, genellikle başka bir nesneyi güzelleştiren düğümlerDöngü Düğümleri Uzun ipleri kolay ve sorunsuz bulundurmak, taşımak, ya da kullanmak için ip katlama / sarma / istif yöntemleriBüyü Düğümleri Düğümlenişi, çözülüşü, ya da çevreye etkileri doğal ya da beklenen dışında özellikler gösteren düğümlerForalı / çabuk çözülen Düğümler Genellikle ip ucu ilmeği ile bitirilen ve ip ucu çekilince hızlı ve kolayca çözülen düğümlerKavrama ya da Sürtünme düğümleri: Kaygan nesnelere (ip, sopa, direk, vs.) elin parmakları gibi sarıp sürtünme kuvveti sayesinde kaymadan durup tutunma sağlayabilen düğümlerÖrgü Düğümleri Birden fazla ipi ya da iki ipin birleşkeni ipçikleri birbirine tekrarlanan bir yöntemle saran düğümlerSıkıştırma Düğümleri Ana ip gerildikçe kendisi daha sıkı kavrayan, ana ip gevşeyince kendi kavraması gevşemeyen düğümler