Kur'an'da insan hakları

Kur'an'da insan hakları, ilâhi emirler ve tavsiyeler kapsamında ele alınmış, ayetlerde sıkça yer almıştır. Kur'an, 114 sure, 77.000 kelimeden oluşan kutsal bir kitaptır. 113 suresi besmele ile başlar. Kur'an’da, Müslümanların uyması gereken kuralların sınırlarını çizmiştir. Bu sınırlar içinde Kur'an, insanlara eşit derecede yaklaşır ve insanın belirli haklara, dolayısıyla İnsan haklarına sahip olduğuna işaret eder. Kur'an'da insanlara tanınan haklar, yaşam ve barış içinde yaşama hakkının yanı sıra ekonomik haklara sahip olma, bunları koruma ve koruma altına alma hakkını içerir. Kur'an ayrıca azınlık, kadın hakları ve savaş esirlerine nasıl davranılması gerektiğini belirleyen ölçüte, insanların birbirleri arasındaki etkileşimlerinin düzenlemelerini de içerir. "BM İnsan Hakları Beyannamesi ve Kur'an" ve "İslam 101: Temel İnsan Hakları" makalelerinden alınan her bölüm bir Kur'an ayetlerini içermektedir.Kur'an tüm insanlığın tek bir insanın çocukları olduğunu ve birbirilerinin kardeşi olduğunu belirtir.  Kur'an'da eşitlik ve adalet vurgusu ayetlerde sıkça görülmekte hatta bu vurgu kişinin düşmanını da kapsamaktadır. Müslümanların adil ve doğruluk bilincinde olma görevi Kur'an'da yüksek öncelikli bir konumdadır ve şu şekilde tarif edilmektedir:"Ey iman edenler! Allah aşkına tanıklık eden, adaletin koruyucusu olun, buna karşı da olsa kendi kendinize, ana babanıza veya yakın akrabalarınıza; zengin veya fakirse, Allah her ikisine de şefkatle daha yakındır; bu nedenle, sapmak için düşük arzularınıza uymayın; saparsınız veya yüz çevirirseniz, o zaman Şüphesiz Allah, yaptıklarınızdan haberdardır." Al- Attar, Mariam "Islamic Ethics" (Routledge, 15 March 2010) at 11-14Kur'an da inananların yardıma muhtaç birine yardım etmelerini teşvik eder ancak aldatma veya bir saldırganlık eylemi gerçekleştirmek istediklerinde "birbirinize iyilik ve dindarlıkta yardım edin, günah ve saldırganlık konusunda birbirinize yardım etmeyin" diyerek kısıtlar. Ayrıca Kur'an, Müslümanlara diğer dinlere inananlara karşı adil ve nazik davranmanın bir inanç akidesi olduğunu öğütler.Kur'an'a göre hayat, insanlığa her yolla güvence altına alınması ve savunulması gereken ilahi bir ihsandır. Kur'an'a göre, başkalarının haklarını korumak Müslümanların bireysel ve evrensel görevidir. Kur'an'da yaşama çok büyük değer atfedilir, yaşanın önemi bir ayette şöyle geçer:Kur'an, hukukî dayanak olmadan can alınmasını yasaklar ve Müslümanları kendi geçimlerini sağlayamayanların ihtiyaçlarını karşılamakla yükümlü kılar. Müslümanların nefsi müdafaa dışında güç kullanmaları yasaklandığından, yaşam hakkı, savaş sırasında düşmana bile Kur'an tarafından tanınmıştır. Kur'an tarafından düşmanın yaşlı, kadın ve çocukları korunmuştur ve bunlarda istisna yoktur.Kur'an, insanlara mülkiyet hakkının yanı sıra, adil bir şekilde yapmaları koşuluyla sahip oldukları ile istedikleri gibi ticaret yapma özgürlüğünü de verir. Dahası, Kur'an boyunca yetimlerin, yoksulların ve muhtaçların beslenmesinin öğütlenmesi, kişinin Kur'an'ın öğretilerine gerçek bağlılığını gösteren bir inanç akidesidir. Mesaj şu âyette açık ve net bir şekilde ifade edilmektedir:Yetimler gibi korunmaya muhtaç olanların haklarını ve mallarını haklı bir şekilde koruma ilkeleri, Kur'an'da şöyle geçer:Kur'an, İslam'ın kutsal kitabı olmasına rağmen, Müslümanların dini uygulamaları ve inançları etkilemek için herhangi bir zorlama yöntemi kullanmasını yasaklamaktadır. Kur'an, Müslümanları "Allah'ın isminin anıldığı tüm manastırları, kiliseleri, sinagogları ve camileri" korumaya mecbur kılarak, diğer dinlerin mensuplarının haklarını korumada daha da ileri gider.Kur'an, farklı etnik, kültürel ve dini gruplarla ilgili olarak Müslümanlara şunu öğütler: "...Her birinize bir şeriat ve bir yol yöntem verdik. Allah dileseydi sizi tek bir ümmet yapardı. Fakat size verdikleriyle sizi denemek istedi. Öyleyse hayırlı işlerde birbirinizle yarışın..."  Kur'an herkes arasında eşitliği savunur ve tek bir iyiliğin bir insanın statüsünü diğerine göre yükseltebileceğini söyler.Kadın haklarıyla ilgili olarak Kur'an, 114 suresinin bir suresini kadınlara ayırmaktadır, bu Nisa Suresi'nin adından da anlaşılmaktadır. Kadın ya da erkek olsun, iyilik yapan kimsenin cennete gireceğini ve onlara en ufak bir haksızlık yapılmayacağını belirtir. Aynı mesaj Nahl Suresi'nde tekrarlanır: "Erkek olsun kadın olsun, kim inanmış bir insan olarak dünya ve âhirete yararlı işler yaparsa kesinlikle ona güzel bir hayat yaşatacağız ve böylelerinin ecirlerini de muhakkak surette yapmış olduklarının daha güzeliyle vereceğiz."  Kadınların doğurganlığı, Kur'an'da bir dizi ayette kadının statüsünü yükseltmek için kullandığı önemli bir özelliktir. Bir ayette şöyle denir: "Biz insana anne babasıyla ilgili öğütler verdik. Annesi, güçten kuvvetten düşerek onu karnında taşımıştır; çocuğun sütten kesilmesi iki yıl içinde olur. Bunun için (ey insan), hem bana hem anne babana minnet duymalısın; sonunda dönüş yalnız banadır."Kadının ekonomik hakları açısından Kur'an, "Kadınlara mehirlerini borcunuzu öder gibi verin. Eğer onun bir kısmını size gönül razısıyla verirlerse onu da âfiyetle yiyin." şeklinde tavsiyede bulunur. Kur'an'da kadınlara miras hakkı da verilmiştir. Erkekleri kadınların üstleri olarak değil, onları koruma ve genel olarak bakma yükümlülüğü getirir. Kadınlar açısından belki de en değerli statü, Kur'an'da anne ve babalarının ihtiyaçlarını karşılayanlara cennet mükâfatını bağlayarak bu noktayı örnekleyen bir anne statüsüdür.