Kullanılabilirlik

Kullanılabilirlik (İngilizce usability), insan tarafından yapılan şeylerin kolay kullanılabilmesi ve kolay öğrenilebilmesidir. "İnsan tarafından yapılan şey" bir bilgisayar yazılımı olabilir, web sitesi, kitap, alet-edevat, makine, herhangi bir süreç ya da insan etkileşimi gerektiren her türlü şey olabilir.1990'lı yıllarda web'in ortaya çıkmasıyla bilgi miktarı artmış ve bilgiye erişim kolaylaşmıştır. Bu gelişmelerin sonucunda teknolojide büyük ilerlemeler olmuştur. Sonrasında ise gelişen teknolojiye bağlı olarak bilgisayarlar, telefonlar ve çeşitlenen web siteleri gibi kullanıcıyla iç içe olan ürünler gün geçtikçe bazı karışıklıklara sebep olmaya başlamıştır. Bu karışıklıkların nedeni insan-makine etkileşiminde yaşanan kullanılabilir olup-olmama durumudur. Kısaca insan-makine etkileşimi; "insanın teknolojiye değil, teknolojinin de insana uymasını hedefler.". Bu hedef de ancak insanları daha kullanılabilir teknolojiye ulaştırmakla başarılabilir.Yani gerçek anlamda kullanılabilir ürün derken neyi kastediyoruz? Söz konusu ürünü, herhangi bir düzeyde bilgi birikimine sahip olan kullanıcının kolay ve verimli bir şekilde kullanmasını; bu kullanımı sonucunda da amacına ulaşıp, kullanımından memnun kalmasını sağlayan, ürün kalitesinin bir göstergesidir.Peki kullanılabilir ürünler tasarlanırken neye göre, kime göre tasarlanacak? Örneğin bana göre verimli bir şekilde kullanılabilen, her istediğime rahatlıkla ulaşabildiğim, arayüz tasarım rengine bayıldığım bir web sitesi acaba başkaları için de aynı şeyi ifade ediyor mu? Günümüzde herkesin kolaylıkla oluşturabileceği ve kişilerin kendi zevklerine göre tasarladıkları web siteleri, gerçek bir kullanıcı tarafından kafası karışmadan kullanabilecek mi? İşte tüm bu kargaşayı engellemek için uluslararası düzeyde ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü) tarafından geliştirilen standartlar çıkarılmıştır. ISO'nun tanımına göre kullanılabilirlik: etkililik, verimlilik ve memnuniyet olmak üzere üç temel özellikten oluşmaktadır. Kullanılabilirlik standardı: ISO 9241-11.Etkililik: "Kullanıcıların uygulamayı kullanarak yapması beklenen işleri ne ölçüde başarabildiğini ifade eder."Verimlilik:"Belirlenen işi yapmak için kullanılan zaman, çaba ve maliyet gibi unsurlar bu ölçüm ile değerlendirilir."Memnuniyet:"Kullanıcının uygulamayı kullanırken oluşan duygularının ve fikirlerinin ölçüsünü ifade eder.".Bu  ilkeler  bazen  farklılık  gösterse  de  aynı  şeylerden  bahsediliyor  aslında.  Birkaç  örnek  vermek  gerekirse:Öğrenilebilirlik: Temel  görevleri  ilk  defa  gerçekleştirmek  kullanıcılar  için  ne  kadar  kolay?Verimlilik: kullanıcılar  tasarımı  öğrendikten  sonra,  ne  kadar  hızlı  şekilde  verilen  görevleri  gerçekleştirebiliyor?Hatırlanabilirlik: Bir  süre  kullanılmayan  tasarıma  geri  dönüldüğünde,  görevler  ne  kadar  kolay  yerine  getirilebiliyor?Memnuniyet: Tasarımı  kullanırken  keyif  alındı  mı,  memnun  kalındı  mı,  tekrar  kullanılmak  istendi  mi?  şeklinde  temellendiriliyor.•Her  sayfada  bulunan  kelimelerin  yarısını  atıp,  sonra  da  diğer  yarısını  atmak  olarak  birkaç  bölüme  ayırmış  ve  bu  şekilde  ilkeleri  açıklamıştır.Kullanılabilirlik,  müşteri  ve  kullanıcı  memnuniyetini  en  açık  şekilde  ölçen  bir  göstergedir.  Kullanılabilirlik  ve  kullanılabilirlik ilkelerini  ürününde  kullanan  tasarımcılar  şüphesiz  ki  rakiplerinden  önde  olacak  ve  müşterilerine  daha  kaliteli  hizmet sunmuş  olacaklardır.  Bunun  dışında  ilkelere  göre  tasarım  yapan  tasarımcıların  daha  eksiksiz  ürün  geliştirmelerine  olanak  verecektir.  Ürüne  karşı  yapılan  olumsuz  eleştirilerin  sayısı  azalacak  ve   ürün  prestij  kazanacaktır. "