Kızılhisar, Kuluncak

Kızılhisar; idari bölüm olarak daha önceleri köy iken, 2012 yılındaki yasa değişikliğinden sonra mahalle olmuştur.Yavuz Sultan Selim'in 1516’da Memlûk Devletine son vermesiyle Malatya, kesin olarak Osmanlı Devleti’ne katılmıştır. Bu tarihten itibaren Türkmenlerin göçü Anadolu'ya devam etmiştir. Selçuklular vasıtasıyla Ortaasya'dan Halep'e gelen Türkmenlerden bir kısmı Malatya'nın Osmanlı'ya katılmasıyla göçlerini Anadolu'ya yöneltmişlerdir. Bunun devamı olarak 1500'lü yılların ortasından itibaren Kızılhisar köyüne ilk gelip keçi otlatmak maksadıyla ağıl yapan daha sonra coğrafyanın verimli olduğunu görüp ilk yerleşen Mığır isminde bir Türkmen'dir. Bu kişi Maraş üzerinden önce Gürün'e gelmiş daha sonra Kızılhisar'ı mesken tutmuştur. O dönemde köy deresindeki suyun fazlalığı, dağların yeşillik oluşu Mığır denilen Türkmen Beyini cezbetmiştir.Osmanlı-Türk Tarihçisi Amerikalı Stanford Shaw, Silahdar Ağa'nın tarihinden naklettiğine göre 17. yüzyılda yiyecek sıkıntısı, açlık ve salgın hastalıklar sonucu enflasyonun yükseldiğini, ekmeğin iki hatta üç katına kadar çıktığını aktarır ve ekler o kadar ki 1687 yılında  Anadolu'da binlerce kişi ot, meşe palamudu ve ceviz kabuğu yiyerek yaşamak zorunda kalır, binlercesi de ölür.İsrafil Yumuk'un 2009 yılında 1927 doğumlu Kavas Mehmet İnci'den edindiği bilgilere göre üç yüz sene önce köye büyük bir kıtlığın geldiğini bu kıtlıktan sadece dört kişinin kurtulduğunu aktarır. Bu dört kişi hem yakın olduğu için hem çalışma veya ticaret için Sivas'ın Kangal ilçesine giderler yıllar sonra geri döndüklerinde köyde kalanların hepsinin açlık sefaletine düçar olduklarını görürler. Hatta öyle ki onları ekmek bile bulamamaktan bitki yerken gördüklerini sonraki nesillere aktarmışlardır. Ve sonuçta o köy dışına giden dört kişi kurtulur. Köy bunların neslinden devam eder.Bu kıtlıktan geriye kalan dört kişiyle köyün ikinci kuruluşu 1700'lü yılların başına denk gelmektedir. Bu tarihten itibaren köy hem maddi hem manevi olarak büyür. 1770-1774 yılları arasında köyün yukarı mahallesine kargir bir cami yapılır.1700'lü yılların sonuna doğru dünyaya gelen Aşık Kusuri (d. 1779- ö. 1852'den sonra), Kızılhisar Köyü'nde yetişmiş ve Aşıklık geleneğiyle memleket memleket gezmiş şiirleri dillerde okuna gelmiştir. Daha sonra Türk edebiyatında 8.  Aşıklık kolunu oluşturan Ruhsati'nin Hocalığını yapmış, onu yetiştirmiştir. Gürünlü, Profesör Kaya Bilgegil'in 1940'larda daha fakülte 3'teyken Aşık Kusuri üzerine yaptığı çalışmalardan ve Eflatun Cem Güney'in araştırmaları sonucu Aşık Kusuri hakkında önemli bilgiler elde edilmiştir. Ayrıca Aşık Kusuri'nin kendi yolunu takip eden oğlu Aşık Abdurrahman Şurbi'de şiirler yazmış ve bu geleneği devam ettirmiş.Kaynaklarda Kusuri ile ilgili şu ifadeler yer alır: "19. yüzyıl saz şairlerinden olup asıl adı Ömer’dir. Darende’ye bağlı Ayvalı nahiyesinin Kızılcaşar (şimdiki Kuluncak ilçesine bağlı olan Kızılhisar) köyünde 1779 yılında dünyaya gelmiştir. Ailesi hakkında fazla bilgi bulunmamakla birlikte okula gittiği, on beş yaşında âşıklık etmeye başladığı, üç oğlu olup ikisinin genç yaşta öldüğü, çileli bir yaşam sürdüğü, oğlu Abdurrahman Şurbî’ye yazdırdığı cönkte kayıtlıdır. Yine aynı kaynakta birçok yeri dolaştığı yazılıdır. Gezdiği yerlere bitkisel ilaçlar götürerek hastalıklarla ilgilenmiştir. Kusurî’nin uzunca bir süre imamlık yapması, iyi bir dinî öğrenim gördüğünü ortaya koymaktadır. Bu durum, Kusurî’yi zaman zaman bazı tanınmış kişilerin himayesine girmek zorunda bırakmıştır. Ömrünün son yıllarında tarikata girerek tasavvufa yönelen şairin şiirlerinden maceralı, sıkıntılı ve ızdırap dolu bir hayat sürdüğü anlaşılmaktadır. Karac’oğlan, Âşık Ömer ve Gevheri’den etkilenen Kusûrî, şiirlerinde aşk, ayrılık, gurbet, hasret temalarını işlemiştir. Hayatının son yıllarında dine yönelen, hatta bir tarikâte girdiği bilinen Kusûrî, din, ahlâk temalarında da ürünler vermiştir. Şiirlerinde hece ve aruzu kullanan Kusûrî, asıl şiir gücünü halk şiiri geleneğinde göstermiştir"Kızılhisar'ın yetiştirmiş olduğu ikinci önemli bir isimde Aşık Cevri'dir. Kendisi 1800'lerin ikinci yarısında dünyaya gelmiş, başından geçen sıkıntılar nedeniyle uzunca süre Islahiye'de yaşamış daha sonra köyüne dönmüştür. İsrafil Yumuk'un dedesi Ahmet Ali Yumuk'tan edindiği bilgiye göre Aşık Cevri başından geçen sıkıntılardan dolayı gurbette çok kalmasının sonucunda her zaman şöyle dediğini aktarır:  'Zehirden acıdır balı gurbetin'. Kaynaklarda Cevri ile ilgili çok az bilgi olmakla birlikte bir yerde şöyle bir ibare vardır:biçiminde rahat söyleyişleri olan ve Darende'nin Kızılhisar köyünde dünyaya gelen Âşık Cevri iyi bir öğrenim görmüş ve köyünde ölmüştür.