Batı Felsefesi Tarihi

Batı Felsefesi Tarihi (İngilizce özgün adı: A History of Western Philosophy), İngiliz filozof, mantıkçı, matematikçi ve tarihçi Bertrand Russell'ın 1945 yılında yazdığı üç ciltlik eseridir.Bu hacimli eserinde Russell, Sokrates öncesi düşünürlerden başlayarak 20. yüzyıl başlarına kadar gelen süreçte felsefenin tarihini geniş bir bakış açısıyla inceler. İlk yayımlandığı günden beri büyük ilgi gören bu eserin bütün dünyada, onlarca dilde halâ sayısız baskıları yapılmaktadır ve düşünürün "Matematiğin İlkeleri ve Mantığın İncelenmesi" adlı eseriyle birlikte önemli felsefe yapıtlarının en başında gelmektedir. Tam da bu nedenle bu kitabın geliri Russell'a ömrü boyunca parasal bir güvence de sağlamıştı. Bertrand Russell'ın 1950 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü almasını sağlayan eserinin de ağırlıklı olarak "Batı Felsefesi Tarihi" olduğu söylenmektedir.İlk önce 1945 yılında ABD, ertesi yıl da Birleşik Krallık'ta yayımlanan kitap Türkiye'de 1969 yılında Bilgi Yayınevi tarafından basılmıştır. Türkçe baskısının ikinci cildinde Albert Einstein'ın Bertrand Russell üzerine yazdığı ve 1943 yılında Princeton'da kaleme almış olduğu bir yazı yer almaktadır.Özgün adı Ancient Philosophy. Bu ciltte önce Thales, Pisagor, Heraclitos, Parmenides, Empedocles, Anaximander, Anaximenes, Anaxagoras, Leucippus, Democritus ve Protagoras gibi Sokrates öncesi düşünürler incelenmiş, sonra da Socrates, Plato ve Aristo'ya eğilinmiştir. Son olarak da Aristo sonrası antik felsefeye yön veren kinikler (cynics), Skeptikler, Epiküreanlar, Stoikler ve Plotinus'a yer verilmiştir.Özgün adı Catholic Philosophy. Eserin bu cildinde Russell, Ortaçağ felsefesinin babaları St Ambrose, St Jerome, Hippolu Aziz Augustinus, St Benedict ve Papa Büyük Gregory'nin yanı sıra Yahudi ve İslam felsefelerinin gelişimlerini de incelemiştir. Bertrand Russell kitapta İslam felsefesinden sürekli olarak "Muhammedian felsefe" şeklinde bahsetmiştir. Cildin son bölümünde de Johannes Scottus Erigena ve Akinolu Thomas'a yer vermiştir.Özgün adı Modern Philosophy. Bu son ciltte önce Rönesans'tan Hume'a kadar olan süreyi ele alarak Machiavelli, Erasmus, Thomas More, Bacon, Hobbes, Descartes, Spinoza, Leibniz, Locke, Berkeley ve Hume'u incelemiş, daha sonra da Rousseau'dan günümüze doğru gelerek Rousseau, Kant, Hegel, Byron, Schopenhauer, Nietzsche, Faydacılar, Marx, Bergson, William James ve John Dewey'e yer ayırmıştır. Bu son cildin "Mantıksal Analiz Felsefesi" adlı son bölümünde ise o zamana ait kendi felsefi düşüncelerini okurlara sunmuştur.Bertrand Russell'ın "Batı Felsefesi Tarihi"ni Türkçeye ilk kez 1969 yılında Muammer Sencer çevirmişti. Bilgi Yayınevi'nin bastığı üç ciltlik eserin ilk cildinin başlarında, "Russell'ın Yaşantısı ve Düşünceleri" adlı uzun giriş bölümünün ardından çevirmen, "Çeviri Üzerine" adlı uzunca bir açıklama yazısı koymayı gerekli görmüştür. Bunun nedeni, o yıllarda toplumda Türk Dil Kurumu'nun da öncülüğününde bir Öz Türkçe kullanma akımının yaygınlaştırılmaya çalışılması ve toplumun bazı kesimlerinden bu çabaya karşı gösterilen tepkiydi. Bu tepkilere karşılık olarak çevirmen, kitabın 1972'de yapılan 2. baskısında, ikinci cildin başında "Çevirmenden Birkaç Söz" başlıklı yazısıyla da açıklamalarını sürdürmek zorunda kalmıştır. Bu yazısında sayıları az da olsa bazı okuyuculardan kullanılan Öz Türkçe sözcükler nedeniyle küfürlü mektuplar bile aldığını yazmıştır.Çeviride kullanılan birçok Öz Türkçe sözcüğün yanında parantez içinde sözcüğün diğer anlamının da verilmiş olması, bu sözcüklerin henüz, o tarihlerde  toplumun genelinde tam olarak kabul görmemiş olduğunun bir belirtisi sayılabilir. Ancak aradan geçen kırk küsur yıldan sonra bu sözcüklerden pek çoğunun çoktan gündelik kullanıma girmiş olduğunu da görüyoruz. O tarihlerde zorlamayla Türk diline kazandırılmış gibi gözüken ve herkesçe benimsenmeyen, ancak bugün yaygınca kullanlan sözcüklere örnek: Yadsımak (reddetmek), gizem (sır), davranış (muamele), düşün (idea), beğeni (zevk), öbek (grup), yıkım (felâket), us (akıl), evrensel (kozmik). Günümüzde bile kabul görmemiş veya yaygın kullanılmayanlara örnek ise: Görümsel (ampirik), özdek (madde), ergi (zihin), tüzün (adalet), nen (şey) ve ayrıl (istisna).