1830'lar

1830'lar (bin sekiz yüz otuz) Gregoryen takvimine göre 1 Ocak 1830'da başlayıp 31 Aralık 1839'da sona eren onyıldır.Bu Onyılda dünya, özellikle Asya ve Afrika'da sömürgecilik ve emperyalizmin hızlı bir yükselişine şahitlik etti. 1837'de Kraliçe Victoria'nın tahta çıkmasıyla İngiltere dünya hakimiyeti gördü. Avrupalılar Avustralya ve Yeni Zelanda'ya yerleşmeye başladı ve Okyanusya üzerinde yeni yerleşim alanları ve karakollar yükseldi.1838 – Pitcairn Adaları Birleşik Krallık'a bağlı bir koloni haline geldi. Orada yaşayan kadınlara oy hakkı verildi.Çin 1830'larda İmparator Daoguang ve Çing Hanedanı tarafından yönetilmekteydi. İmparator Daoguang'ın engelleme çabalarına karşın afyon ticaretinde hızlı bir artışa şahit olundu. 1834'te Britanya Doğu Hindistan Şirketi'nin tekelinin sona ermesi bir dönüm noktası oldu ve afyon ticareti özel girişimcilerin eline kaldı. 1838'de afyon ticareti 40.000 sandığa kadar ulaştı. 1839'da Lin Zexu imparatorluk komiseri olarak atandı ve afyon satışını yasakladı ve Guangzhou'daki afyon depolarına el koydu. Toplam 20.000 sandık afyona el koyuldu ve imha edildi. İngilizlerin misilleme yapmasıyla I. Afyon Savaşı olarak bilinen savaş başladı ve 1842'de imzalanan Nanking Antlaşması ile savaş sona erdi.Temmuz 1837, Charles W. King Amerikan ticaret gemisi Morrison ile yelken açtı. Japon limanlarından ateş açılmasıyla geri dönmek zorunda kaldı. Bu Morrison olayı olarak kayıtlara geçmiştir.Ekim, 1835 – Kuzey Adası, Northland bölgesinde yaşayan Maorili kabile reisleri, James Bubsby'nin önderliğinde Birleşik Kabileler olarak Yeni Zelanda Bağımsızlık Bildirgesini ilan etti. İngiliz Kraliyeti tarafından hemen tanınmıştır.19 Kasım, 1835 –  500 kişilik Maori kuvveti Chatham Adaları'nı işgal etti ve oradaki halkı köleleştirdi.1839 – Britanya ve Afganistan Emirliği arasında I. İngiliz-Afgan Savaşı çıktı. 1842'de İngilizlerin Afganistan'dan çekilmesiyle sonuçlandı.İngiliz Hükûmeti, 1830'larda Britanya Hindistan'ına "Hindistan Genel Valisi" sıfatıyla bir dizi yönetici atadı. Bunlar: Lord William Bentinck (1828-1835), Sir Charles Metcalfe, (1835-1836) ve The Lord Auckland (1836-1842).1833 –  Doğu Hindistan Şirketi'nin ticari faaliyetleri Saint Helena Yasası ile sona erdi ve tamamen idareye bağlı bir kuruluş haline getirildi.1831 – Kavalalı Mehmet Ali Paşa, ordusunu oğlu komutasında Suriye'ye göndermesiyle Birinci Osmanlı Mısır Savaşı başladı.1832 – Konya Muharebesi: Osmanlı bu savaşta Mehmet Ali Paşa kuvvetlerine karşı yenilgiye uğradı. Osmanlı kuvvetleri Kütahya önlerine kadar çekildi.1833 – Kütahya Antlaşması: Bu antlaşma ile  Birinci Osmanlı Mısır Savaşı sona erdi. Antlaşmayla birlikte Mehmet Ali Paşa Mısır, Girit ve Şam valiliklerini de aldı. Oğlu İbrahim Paşa ise Cidde valiliğini aldı.20 Şubat, 1831 –  Olszynka Grochowska Savaşı: Ruslar,Polonyalı isyancı güçleri dağıtmak için başlattı1837 – IV. William'ın ölümü üzerine 18 yaşındaki yeğeni Victoria tahta çıktı. Kraliçe Victoria saltanatı devraldığında İktidarda Whigler vardı. Buckingham Sarayında ikamet eden ilk hükümdardır.1830'lar İngiltere'sinde 4 başbakan görev almıştır. 1830'ların başında Arthur Wellesley başbakandı. 1830'un sonuna doğru reform çağrılarına cevap veremeyince hükûmeti düştü. Peşine Whig üyesi Charles Grey hükûmet kurdu. 1832'de reform yasası kabul edildi. 1833'te Köleliği Kaldırma Yasası yürürlüğe girdi ve İngiliz toprakları boyunca kölelere birtakım özgürlükler verildi.1834'te Gray emekli oldu ve yerine halefi olarak William Lamb'ı (Lord Melbourne) bıraktı. Melborune, reformlara 1842 Yoksullar Yasası Değişiklik Kanunu ile devam etti. Bu yasa yoksullara ödenen yardımları azaltmayı hedefliyordu. Yasa, gücü yerinde erkeklerin bakımevine giremeyeceğini ve sadece bakımevlerinde kalanlara yardım edileceğini öngörüyordu. Ancak Kral IV. Wiilliam Whig'lerin reform tarzına muhalifti. Kral bu bahaneyle Lord Melbourne'u Kasım 1834'te azletti ve yerine Tory Partisinden Robert Peel'i hükûmet kurması için görevlendirdi. Ancak Peel 1835 seçimlerinde Avam Kamarasında çoğunluğu sağlayamadı ve Nisan 1835'te Lord Melbourne başkanlığı altında Whig'ler yeniden iktidara geldi. 1836'da Evlilik Yasası çıktı. Bu yasa diğer din mensuplarının Anglikan kilisesi dışında Genel Kayıt Bürosuna başvurarak resmi nikah kıyabilmesini imkan tanıyordu.Onyıl boyunca birçok protesto ve huzursuzluk yaşandı. 1831 Mayıs ve Haziranında Galler'in güneyinde kömür madencileri çalışma koşullarının iyileştirilmesi adına ayaklandılar. Merthyr ayaklanması olarak bilinen bu olaylar kısa bir süre sonra kan dökülmesine yol açtı. İşçilerin öfkesinin daha da artması onların daha kalabalık bir grupla şehri işgal etmesine kadar varmıştır. İsyan daha büyük bir orduyla bastırılmıştır. Kızıl Bayrak tarihte ilk defa bu ayaklanmada kullanılmıştır.30 Mayıs, 1832 – Hambach Festivali: Bu gösterilerde temel haklar ve ulusal birlik talep edildi. Ancak bu eylemler bir sonuca varamadı.1830 – Yeniden Yapılanma ve Yenilenme süreci sona erdi. Çoğu kantonda liberal anayasalar ilan edildi.19 Nisan, 1839 – Londra Antlaşması imzalandı ve Belçika'nın bağımsızlığı Avrupalı devletlerce tanındı.1830 Fransız Devimi ya da Temmuz Devrimi (Fransızca: Trois Glorieuses) olarak da bilinir. Bourbon Hanedanı yıkıldı ve yerine liberal bir monarşi kuruldu. X. Charles'ın başbakan atadığı Polignac'a karşı 27 Temmuz günü Paris'te eylemler düzenlendi. 30 Temmuzda Yürütme Konseyi X. Charles'ı tahttan indirdi ve yerine Orléans Dükü Louis-Philippe'yi tahta geçirdi. Böylelikle Restorasyon Dönemi ve Bourbon yönetimi sona erdi. Temmuz Monarşisi başladı.1830'larda dokuma işçilerinin çıkardığı isyandır. Canut kelimesi Lyon'da ipek dokuma tezgahlarında çalışan işçileri tanımlıyordu. Giysilerdeki taban fiyat uygulamasının yeni yönetimden kaldırılmasını isteyen dokumacılar, 1831 yılı boyunca gösteriler düzenledi. Kasım 21-24 günlerinde 6000 kişiyle Lyon şehrini ele geçirdiler. üzerlerine gönderilen 20.000 kişilik ordu kan dökmeden ve taviz vermeden eylemi bastırdı. Ancak 1834'te çıkan İkinci Canut İsyanı kanlı bir şekilde bastırılmıştır.7 Mayıs, 1832 – Londra Konferansı ile Yunanistan Krallığı kuruldu. Otto Yunanistan Kralı seçildi. Modern Yunanistan tarihi başladı.11 Mayıs, 1832 –Yunanistan bağımsız bir ulus olarak kabul edildi. İstanbul Antlaşması ile Yunanistan Osmanlı'dan tamamen ayrıldı.Şubat-Mart 1831 – Modena, Parma ve Papalık Devleti'nde çıkan isyanlar Avusturya birliklerince bastırıldı.29 Eylül, 1833 – II. Isabel üç yaşında İspanya Kraliçesi oldu. Kraliçenin naipliğini annesi üstlendi. Amcası Don Carlos Isabel'in saltanatını tanımadı ve I. Carlismo Savaşı'nı başlattı.Yortuba İç Savaşı'ndan kaçan Egbe mültecileri Nijerya'nın güneybatısında yer alan Abeokuta şehrini kurdular.1830 yılında Fransa Cezayir Beylerbeyliği'ni işgal etti.1830-1847 yılları arası süren işgal ile birlikte Osmanlı Devleti, Cezayir üzerindeki 300 yıllık egemenliğini kaybetti.1 Ocak, 1831 – William Lloyd Garrison, Boston'da "The Liberator" adlı kölelik karşıtı gazeteyi yayımlamaya başladı.19 Eylül, 1835 – William Lloyd Garrison, gazetesi The Liberator'da Angelina Grimke'nin kölelik karşıtı mektubunu yayımladı.7 Kasım, 1837 –  Gazeteci ve Abolitionist Elijah Parish Lovejoy, kölelik yanlısı bir kişi tarafından öldürüldü.1 Temmuz, 1839 –  Küba'dan kaçırılan köleleri taşıyan Amistad gemisi Afrikalılar tarafından alıkonuldu. Long İsland kıyılarında Amerikan Donanması tarafından yakalanmıştır. Köleler Donanma gözetiminde New York'a ulaştırıldı. Köleler daha sonra Afrika'ya geri dönme hakkı kazanmıştır.20 Nisan, 1836 – Wisconsin eyalet olmada bir önceki aşama kabul edilen "Wisconsin Toprakları" (Wisconsin Territories) kabul edildi.2 Ağustos, 1831 – Bad Axe Katliamı ile birlikte Mississippi doğusundaki son büyük Kızılderili isyanı sona erdi.29 Aralık, 1835 – New Echota Antlaşması, Birleşik Devletler hükûmeti ve Çerokiler arasında imzalandı.1836 – George Catlin, Dakota Toprakları'nda 6 yıl boyunca sürdürdüğü toplam 50 kabilelik turunu tamamladı.3 Aralık, 1832 – 1832 Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimleri gerçekleşti ve  Andrew Jackson yeniden başkan seçildi.7 Aralık, 1836 – 1836 Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimleri gerçekleşti Martin Van Buren 8. ABD Başkanı seçildi.14 Kasım, 1832 – Bağımsızlık Bildirgesini imzalayanlar içinde hayatta kalan son kişi olan Charles Carroll, 95 yaşında Maryland'deki evinde öldü.14 Nisan, 1834 – Whig Partisi Birleşik Devletler Senatörü Henry Clay tarafından resmi olarak adlandırıldı.Teksas Devrimi,1835-1836 yılları arası meydana geldi. Teksas'ta yaşayan Amerikalılar, Anglo-Sakson Fransızlar, Almanlar ve Teksas yerlileri Meksika Hükûmeti'ne ve hükûmetin başındaki Antonio Lopez de Santa Anna'ya karşı ayaklandı. Alamo Muharebesi'nde 13 gün kuşatmanın ardından 200 civarındaki Teksas savunucusu Antonio Lopez de Santa Anna kuvvetlerince acımasızca öldürüldü. Ancak geri kalan Teksas'lı Amerikalılar yeniden bir araya gelerek San Jacinto Muharebesi'nde sadece 18 dakikada Meksika ordusu mağlup oldu.27 Kasım, 1838 – Pastane Savaşı olarak da bilinen ilk Meksika'daki İlk Fransız müdahalesi gerçekleşti.30 Nisan, 1838 – Nikaragua, Orta Amerika Birleşik Devletleri'nden ayrıldı ve bağımsızlığını ilan etti.7 Nisan, 1831 – I. Pedro tahttan çekildi ve 5 yaşındaki oğlu II. Pedro 50 yıl sürecek saltanatına başladı.20 Ocak 1839 – Şili, Yungay Savaşı'nda Peru-Bolivya Konfederasyonu'nu yenilgiye uğrattı ve Peru Restorasyonu'na yol açtı.15 Mayıs, 1836 – Francis Baily, güneş tutulması esnasında parlayan baloncuklar gördü ve bunlara Baily Boncukları veya Elmas Yüzük Etkisi denildi.1830 – Michael Faraday ve Joseph Henry tarafından Elektromanyetik indüksiyon keşfedildi. Faraday deneylerin sonucunu yayınlayan ilk kişi olmuştur.2 Temmuz, 1832 – Andre-Michel Guerry, Moral istatistik üzerine çalışmasını Fransız Bilimler Akademisine sundu.15 Eylül, 1830 – Liverpool Manchester Demiryolu ile ilk kez buharlı tren demiryolu taşımacılığında yerini aldı.1834 – Thomas Davenport mucidi olduğu DA elektrik motorunu model bir arabaya kurarak ilk elektrikli arabalardan birisini yaratmış oldu.Avrupa ve Amerika'da ticaretin artması, demiryolunun seri üretime geçmesi ve Erie Kanalı'nın faaliyete geçmesi ile refah arttı.Charles Dickens, ilk romanı Mister Pickwick'in Serüvenleri'nin ardından Oliver Twist'te Nicholas Nickleby'''i yayınladı.1 Mart, 1836 –  Antonio García Gutiérrez, El Trovador adlı oyunla ilk performansını Madrid'de sergiledi.Kadınlarda geniş ve abartılı kollar, erkeklerde dar ve dolgun omuzlar ideal bir bele tezat oluşturuyordu.6 Nisan, 1830 –  Joseph Smith liderliğinde Mormonluk olarak bilinen İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi kuruldu.1832 –  Adventizm'in kurucusu kabul edilen William Miller, 16 makaleden oluşan yazı dizisini Vermont Telegraph'da yayınladı.1838 – Kitâb-ı Mukaddes'in eleştirisi:  Christian Hermann Weisse, İki Kaynak Hipotezini ortaya koydu.17 Aralık, 1835 –  Büyük New York yangınında, New York Menkul Kıymetler Borsası'da dahil 530 bina yandı.1830 – Kuzey İrlanda'da Austins mağazası kuruldu.2010 itibarıyla Dünyanın en eski müstakil alışveriş merkezi oldu.1835 – British Geological Survey'', İngiltere'de dünyanın ilk ulusal jeodezi araştırması olarak kuruldu.