તપ અને સત્સંગ બે વસ્તુ છે. માણસે તપ કરવું. તપ એટલે જીવનનાં દ્વંદ્વોને સહન કરવાની સમજ. જે પરિસ્થિતિ આવે એને હસતે મુખે સહન કરવાની તૈયારી. વરસાદ પડતો હોય તો છત્રી રાખો. વોટરપ્રૂફ રેનકોટ પહેરી લ્યો. છતાં પલળીએ તો બૂમો ન પાડીએ. આનું નામ તપ. જગતમાં બીજું કોઈ વિષ નથી, જીવનમાં આવતી વિષમ પરિસ્થિતિ જ વિષ છે. આમ, માનવી તપ કરે, માનવી સત્સંગ કરે.