ચરક, સુશ્રુત, વાગ્ભટ્ટ જેવા આયુર્વિજ્ઞાનીઓએ પંચમહાભૂતોના સંતુલન-અસંતુલનના આધાર પર જ ત્રિદોષ અને ત્રિગુણ સિદ્ધાંત પ્રતિપાદિત કરેલ છે જે આયુર્વેદનાં પ્રાણ તત્ત્વ છે.