જ્યારે સૂર્યનારાયણ ભગવાન દક્ષિણ તરફનું સંક્રમણ પૂરું કરી જે દિવસે ઉત્તર તરફની ગતિ સંક્રમણ શરૂ કરે છે તે દિવસ ઉત્તરાયણ અથવા મકરસંક્રાંતિનું પર્વ છે. આ દિવસથી સૂર્યનાં કિરણોની માત્રા તથા સમયગાળો વધવા માંડે છે. દિવસની પળો વધવા લાગે છે અને રાત્રિની પળો ઘટવા લાગે છે. દિવસનો રાત્રિ ઉપર, તડકાનો ટાઢ ઉપર તથા પ્રવૃત્તિનો નિદ્રા પર વિજય થવાની શરૂઆત થાય છે. સૂર્યનારાયણ દક્ષિણ દિશાના બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે. તેથી આ પર્વમાં જીવમાત્ર શુક્લ ગતિ-ઊર્ધ્વગતિ કરે છે. મોટે ભાગે મકરસંક્રાંતિનું પર્વ ૧૪મી જાન્યુઆરીએ ઊજવાય છે.