ઉત્તર : જીવનના વિકાસનાં બીજાં બાહ્ય અથવા સર્વસામાન્ય પરિબળોમાં માનવનું પોતાનું વ્યક્તિગત ગૃહજીવન, એની આજુબાજુનું વાતાવરણ, એની સામાજિક અથવા આર્થિક પરિસ્થિતિ અને એના જન્મજાત વારસાગત સંસ્કારોનો સમાવેશ થાય છે.