બાળક બીજમાં છે. તે અહર્નિશ વધવાને મથે છે; પોતાની મેળે પોતાનો ખોરાક નક્કી કરીને કેટલો અને કેવી રીતે લેવો તે સમજે છે; પોતાની મેળે જ સમયપત્રક ગોઠવી લે છે. તેને સ્વતંત્રતા ગમે છે. બાળક તુલના, સામ્ય, વિરોધ, ક્રમ, વર્ગીકરણ, નિર્ણય વગેરે સ્વતંત્ર ક્રિયાઓ કરતાં-કરતાં જાતે જ શીખી લે છે. અને શીખવાની ઝડપ બુદ્ધિ અને સંકલ્પબળ પર આધાર રાખે છે. બાળકનું મન ખૂબ જ સ્થિર હોય છે, ભટકતું રહે છે. સ્વતંત્ર પ્રવૃત્તિમાં તેનું મન એકાગ્ર બને છે. શિક્ષકે બાળવર્તનમાં રસ દાખવી તેની પાછળનાં કારણો જાણી તેને યોગ્ય દિશામાં વાળવાનું કામ વૈજ્ઞાનિકની જેમ કરવું જોઈએ.