આપણા દેશમાં સ્વરાજ પૂર્વે ગરીબી, બેકારી, અજ્ઞાન અને અત્યાચાર આજ કરતાં બેશક વિશેષ હતાં, પણ આપણે પરાધીન પ્રજા હોવા છતાં આપણા યુવાનો પાસે એક ધ્યેય હતું, આદર્શ હતો. એ આદર્શના કારણે કેટકેટલાં તેજસ્વી ચરિત્રો રચાયાં! લોહીનું નીચું દબાણ અને બીજા શારીરિક વ્યાધિઓ વચ્ચે પણ વૃદ્ધ મહાત્મા ગાંધીની ચાલમાં યુવાનનો થનગનાટ હતો. પ્લુરસી અને બીજા પ્રશ્નો છતાં જવાહરલાલ નહેરુ ૧૪-૧૪ વરસની જેલ (કટકે-કટકે) વેઠી શક્યા. સરદાર પટેલ પણ તબિયત અને કુટુંબના પ્રશ્નો છતાં એક લોખંડી પુરુષ તરીકે ઉપસી આવ્યા અને ભારતની એકતાના શિલ્પી બન્યા. સુભાષચંદ્ર બોઝને પણ કાળા તાવથી માંડીને અનેક બીમારીઓએ પરેશાન કર્યા હતા અને છતાં એ પણ એક અનોખા રાષ્ટ્રભક્ત અને પરાક્રમી પુરુષ તરીકે ખીલી ઊઠ્યા.