સ્વતંત્રતા પ્રાપ્તિ કે લિએ જિસકો જો ઠીક લગા ઉસ પ્રકાર સે પ્રયત્ન કિયા. કુછ લોગોં ને રાજનૈતિક જાગૃતિ લાને કા કાર્ય કિયા. કુછ ને દેશ મેં વિદ્યમાન કુરીતિયોં કો હટાને કે લિએ કાર્ય કિયા, અપને મૂલ કી ઔર વાપસ જાના ચાહિએ. ઈસ દિશા મેં ભી પ્રયત્ન હુએ તથા કુછ લોગોં ને જો સશસ્ત્ર પ્રયાસ ૧૮૫૭ મેં કિયા ગયા થા ઉસી પ્રકાર કા ફિર સે કર અંગ્રેજો કો ભગા દેના ચાહિએ. ઇસ પ્રકાર ૪ પ્રકાર સે હમારે યહાં કામ હુએ. લેકિન જો જાનકારી મિલતી હૈ વો બતાતી હૈ કિ શસ્ત્રાચાર કે માધ્યમ સે સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરને કે લિએ પ્રયત્નશીલ લોગોં કી સંખ્યા ભી કમ નહીં થી. અનેક ક્રાંતિકારીઓં ને અપને બલિદાન દિયે. અગણિત કષ્ટ સહે. ઉન સભી ક્રાંતિકારીયોં કે પરિવાર કે માધ્યમ સે ઉનકી સ્મૃતિ મિલતી રહતી હૈ.