અલબત્ત એ હકીકત એટલી જ સાચી વાત છે કે લાખ દુઃખો કી એક દવા ‘ના’માં છે. જોકે ના કહેવાની માણસમાં હિંમત હોવી જોઈએ. આ હિંમતના અભાવે તો રામાયણ અને મહાભારત જેવાં મહાયુદ્ધો ખેલાયાં હતાં. પહેલાં રામાયણની વાત કરીએ. કહે છે કે કોઈ એક યુદ્ધ વખતે રાજા દશરથની અતિપ્રિય રાણી કૈકેયીએ, તેની જે આંગળી વડે પતિ દશરથને નચાવતી હતી એ આંગળીનો સ્પેરપાર્ટ તરીકે ઉપયોગ કરીને રાજાના રથને તૂટી પડતો બચાવેલો. એથી પ્રસન્ન થઈને દશરથે વચન નંગ બે આપ્યાં હતાં. રાજાને વચન આપતી વેળાએ ખબર ન હતી કે સ્ત્રીઓની યાદશક્તિ ઘણી ખરાબ હોય છે, તેમને કવેળાએ બધું યાદ આવી જાય છે. શ્રી રામના રાજ્યાભિષેક ટાણે જ કૈકેયીને પેલાં બે, આમ તો આઉટડેટેડ ગણાય એવાં, વચનો યાદ આવી ગયાં. પછી શરૂ થયું સેન્ટિમેન્ટલ બ્લેકમેઈલિંગ. વરને કહી દીધું કે, ‘અયોધ્યાનો રાજા તો મારો દીકરો ભરત જ થશે ને રામને પૂરાં ૧૪ વરસ વનમાં મોકલી આપો, જેથી મારો લાડલો, કોઈ પણ પ્રકારના ડખા વગર, એની રીતે રાજ કરી શકે. આ બધું તાત્કાલિક નહીં થાય તો હું આમરણ ઉપવાસ કરી દેહ પાડીશ. કે પછી મારા શરીરને આગ ચાંપી દઈશ. બોલો, શું કરવાનું છે ?’ આટલું સાંભળતાં જ ‘એવરેજ પતિની પેઠે દશરથ ફફડીને નમી ગયા. રાજા એ પણ ભૂલી ગયો કે તે રાજા છે ને તેની પાસે કૌશલ્યા અને સુમિત્રા ઉપરાંત બીજી બસો પચાસ રાણીઓ સિલકમાં છે. (આ બસો પચાસનો આંકડો અમને વાલ્મીકિ રામાયણમાંથી મળ્યો છે – આ રાણીઓનો નિર્વાહ વાલ્મીકિને ક્યાં કરવાનો હતો કે રાણીઓની સંખ્યામાં વધ-ઘટ કરે !) રાજાએ ધાર્યું હોત તો કૈકેયીને તે કહી શક્યો હોત કે, ‘જો કકુ, રાજા તો જાણે રામ જ બનશે, એ મારો પાટવી કુંવર છે, એટલે ભરત તો રાજા નહીં જ બની શકે; એનું રોકડું કારણ એ છે કે અયોધ્યાની રૈયત વિદેશીકુળ ધરાવતી સ્ત્રીના પેટે અવતરેલ પુત્રને સત્તાધીશ તરીકે સહેજ પણ સાંખી ન લે. મારી બેવકૂફીની સજા પ્રજા શા માટે ભોગવે ? એનો કંઈ વાંકગુનો ? (કૈકેયી વિદેશી હતી ને રાજા તેને લાડમાં કકુના હુલામણા નામે બોલાવતો એ વિગત પણ વાલ્મીકિ રામાયણમાં છે.) અને એ પણ સમજી લે કકુ કે જે સંજોગોમાં તને મેં બબ્બે વચનો આપેલાં એ સંજોગો ફરી લાવી આપ, પછી જો કે, આ દશરથ આપેલું વચન પાળે છે કે નહીં !’ આવું કહેવા છતાં કૈકેયી કકળાટ ચાલુ રાખત તો તેને છણકો કરતાં છેલ્લે પાટલે જઈને રાજા કહી શક્યો હોત કે તને યા તારા બાપને કોઈએ કહ્યું નહોતું કે હું બોલીને ફરી જનાર લુચ્ચો ને લબાડ છું ! રાજકારણમાં પડેલા માણસ પર તેં કોને પૂછીને વિશ્વાસ મૂકેલો ! (લગભગ આવી જ જબાનમાં વાત કરતા આ શહેરના એક શેઠિયાને આ લખનારે અનેક વાર સાંભળ્યો છે.)