ભારતમાતા આ શતાબ્દીમાં એક રાષ્ટ્રના માનવીકૃત રુપમાં પ્રગટ થઈ છે, જેણે દેવીનું પ ધારણ કર્યું છે. તેના હાથમાં રાષ્ટ્રધ્વજ છે તથા ક્યારેક તે સિંહની સાથે પણ હોય છે. આ પ્રતીક ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી રહ્યું છે. આ પ્રતીકે ભારતને ‘મા’ના સ્વપે સ્થાપિત કરી દીધું તથા તમામ ભારતીયોનાં હૃદયોમાં ભારતનું એક પ્રેરણાદાયી ચિત્ર અંકિત કરી દીધું. ઓગણીસમી શતાબ્દીના અંતમાં ભારતમાતાનું આ રુપ સ્વતંત્રતા સંગ્રામની સાથે નિર્માણ પામ્યું અને વિકસતું ગયું. કિરણ ચંદ્ર ચેટરજીના એક નાટકમાં ભારતમાતાનું આ ચિત્ર સન ૧૮૭૩માં ચિત્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયે તેમની એક નવલકથા ‘આનંદમઠ’માં સન ૧૮૮૨માં ‘વંદેમાતરમ્’ ગીતની રચના કરી જે ભારતીય સ્વાધીનતા આંદોલનનું મુખ્ય ગીત બની ગયું. ભારતમાતાના રુપે હિન્દુ દેવીનું ચિત્રણ કરવું એ માત્ર દેશભક્તિ જ નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રના રક્ષણ માટે રાષ્ટ્રવાદી આંદોલનમાં ભાગ લેવો તે એક ધાર્મિક કર્તવ્ય પણ છે. ‘ભારત માતાકી જય’નો નારો ભારતીય સેના દ્વારા તથા અનેક હિન્દુ સંગઠનો દ્વારા લગાવવામાં આવે છે.