સંતુલિત વિકાસ માટે ‘આઈ. ક્યૂ.’ અને ‘ઈ. ક્યૂ.’ જરૂરી. આપણે ‘આઈ. ક્યૂ.’ અને ‘ઈ. ક્યૂ.’ વિશે સાંભળ્યું છે, પરંતુ જો કોઈને પૂછીએ કે તે શું છે...? હું આની સરળ રીત જણાવું. એક મા પોતાના બાળકને ઘોડિયામાં સુવડાવે છે, તેમાં ઘૂઘરી બાંધે છે, એ બાળક ૨-૫ મહિનાનું થતાં જ તેને ખબર પડવા લાગે છે કે, મા આવું કરે છે, તો ઘૂઘરીમાંથી અવાજ આવે છે, તે તેના પગ ઊંચા કરી ઘૂઘરીમાંથી અવાજ લાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે. આને ‘આઈ. ક્યૂ.’ કહેવાય છે, તે રડતું નથી, તેનું સમગ્ર ધ્યાન પેલી ઘૂઘરી તરફ જ હોય છે. આ હોય છે ‘આઈ. ક્યૂ.’