ઝીણી નજરે જોતાં ભૂગોલની એકતા પણ નથી. દ્વીપકલ્પસ્થ અને ખંડસ્થ ગુજરાતમાં ફેર છે. કચ્છકાઠિયાવાડ અને ‘ગુજરાત’ની જમીનમાં, ને હવાપાણીમાં ફેર છે. તેથી વસ્તીના સ્વભાવમાં ફેર છે. કચ્છકાઠિયાવાડમાં જે શરીરબળ, સાહસિકતા છે તે ‘ગુજરાત’માં નથી. ‘ગુજરાત’માં જે ઉદ્યોગશીલતા છે તે કચ્છકાઠિયાવાડમાં નથી.