પંચતન્માત્રા: દરેક તત્ત્વને પોતાનો ગુણધર્મ છે. જેને તન્માત્રા કહે છે. તે પંચતત્ત્વ અને જ્ઞાનેન્દ્રિયને જોડતી કડી છે. પૃથ્વીની તન્માત્રા ગંધ છે, જેનો નાક સાથે સંબંધ છે. તત્ત્વ-તન્માત્રા-જ્ઞાનેન્દ્રિયના અન્‍ય ચાર જોડકાં છે; જળ-રસ-જીભ, તેજ-રૂપ-આંખ, વાયુ-સ્‍પર્શ-ત્‍વચા અને આકાશ-શબ્દ–કાન.