સામાજિક જાગૃતિના નામે થતી ચળવળો રાજકીય સ્વરૂપ ધારણ કરતી રોકવા બંગભંગનો એ ઐતિહાસિક નિર્ણય લોર્ડ કર્ઝનની દેણ હતો.