સંસ્કૃતનું “મધ્ય” જર્મનમાં “મિટ્ટે” અને અંગ્રેજીમાં “મિડલ” છે. પ્રાચીન જર્મનના શબ્દ આધુનિક જર્મનમાં પણ છે. વેદ ભાષા અને સંસ્કૃતનાં અનેક રૂપ જર્મનમાં પણ છે. જર્મનના દરેક વાક્યમાં ક્રિયા બીજા સ્થાને હોય છે. સંસ્કૃત અને વેદ ભાષા પર રિસર્ચ કરવા માટે જર્મન જાણવી સહાયક બની રહે છે. ૧૮૫૦થી ૧૮૭૫ દરમ્યાન જર્મનમાં વેદ ભાષાનો કોશ પ્રગટ થયો હતો. તેમાં દરેક શબ્દનો ઇતિહાસ અને વ્યુત્પત્તિ અપાઇ છે. આ કોશ વાંચ્યા વિના વેદ ભાષાનું અધ્યયન સંભવ નથી. વેદ ભાષાના વ્યાકરણ પર જર્મનમાં અદભુત કામ થયું છે. જર્મન વિદ્વાન મેક્સ મ્યુલરે (Max Mullar) વેદની વ્યાખ્યા કરીને યુરોપને ગ્નાન અને ચિંતનના ઊંડાણથી અવગત કરાવ્યું હતું. સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી તેમને “મોક્ષ મ્યુલર” કહેતા. સાથેનું ચિત્ર મેક્સ મ્યુલરનું છે.