આપણે ગઈ કડીમાં જાણ્યું કે મનુષ્યશરીર સાથે બેક્ટેરિયાનો વિશિષ્ટ નાતો રહેલો છે. આજે એ વિશે વધુ વાત કરીએ. એક તંદુરસ્ત એવા પુખ્ત વયના સરાસરી કદના માણસનું શરીર લગભગ ૧૦૧૩ એટલે કે એક ઉપર તેર મીંડાં ચડાવીએ એટલા(એક નીલ જેટલા) વિવિધ પ્રકારના માનવીય કોષોનું બનેલું હોય છે. આવા માનવ શરીરની સાથે ઘનિષ્ઠ રીતે સંકળાયેલાં અને શરીરની અંદર તેમ જ બહારની સપાટી ઉપર અનિવાર્ય રીતે મળી આવતાં હજારો પ્રકારનાં બેક્ટેરિયાની સંખ્યા લગભગ ૧૦૧૪ એટલે કે એક ઉપર ચૌદ મીંડાં ચડાવીએ એટલી(દસ નીલ) હોય છે! આમ, એક માનવશરીર સાથે તેના પોતાના બંધારણીય કોષો કરતાં દસ ગણા વધારે બેક્ટેરિયાના કોષો સંકળાયેલા હોય છે. છે ને ગળે ન ઉતરે એવી વાત? પણ અનેકાનેક પ્રયોગો પછી વૈજ્ઞાનિકોએ આ હકિકત પ્રસ્થાપિત કરી છે. વળી પ્રભાવિત કરી દે એવી બાબત તો એ છે કે આમાંનાં ઘણાં બધાં બેક્ટેરિયા આપણું જીવન ટકાવી રાખવા માટે અમૂલ્ય ફાળો આપે છે. હજી આગળ વધીને જાણીએ તો ચોંકી જવાય એવી બાબત એ છે કે એમાંનાં અમુક બેક્ટેરિયા તો આપણે માટે અનિવાર્ય છે, જો એ મિત્રોનો ટેકો ન મળે તો માનવ શરીરનું અસ્તિત્વ જોખમાઈ શકે!