આ મારી માંદગી પછી તરતના થોડા માસમાં શું બન્યું એ વિશે કાંઇ યાદ આવી શકતું નથી. આટલી જ ખબર છે કે હું મારી બાના ખોળામાં બેસતી અથવા ધરકામ કરતી. તે આમતેમ ફરતી હોય ત્યારે તેના કપડાંને વળગી રહેતી. મારા હાથ દરેક ચીજને સ્પર્શી જોતા અને દરેક જાતના હલનચલન પર ધ્યાન રાખતાં અને આ રીતે હું ઘણી ચીજોને ઓળખતાં શીખી હતી. પછી મને બીજા સાથે કાંઇક સંસર્ગમાં આવવાની જરૂર જણાવા લાગી અને મેં ખોટીખરી સૂઝી એવી નિશાનીઓ કરવા માંડી. માથું ધુણાવું એનો અર્થ “ના” અને સ્વીકારસૂચક હલાવું એનો અર્થ “હા”. ખેંચવાની ક્રિયાથી “આવો” અને ધકેલવાની ક્રિયાથી “જાઓ” એમ સમજાવતી. રોટી જોઇતી હોય તો તે કાપવાની અને તેને માખણ લગાવવાની નિશાની કરું. “આઇસક્રીમ બનાવ”, એમ બાને કહેવું હોય તો સંચો ફેરવવાની ક્રિયા બતાવીને ઠંડક સૂચવવા ધ્રૂજુ. ઉપરાંત, મારી માતાએ પણ મને ઘણું શીખવ્યું હતું. એને ક્યારે શું જોઇયે છે તે હું હંમેશ જાણી લેતી અને માળ પર કે બીજે જ્યાં કહે ત્યાં દોડીને તે લઇ આવતી. મારે માટેની એ લાંબી રાત્રીના અંધકારમાં જે કાંઇ ઉજ્જવળ અને પ્રિયકર હતું તે બધું મારી માતાનાં પ્રેમ અને ડહાપણને જ આભારી હતું. મારી આસપાસ જે કાંઇ બનતું તેમાંનું ઘણું હું સમજતી. પાંચ વર્ષની થઇ ત્યારે ધોવાઇને કપડાં આવે તે વાળી-ગોઠવીને મૂકતાં મને આવડતું. અને એમાંથી મારા કપડાં હું ઓળખી લેતી. મારી બા કપડાં બદલે તેની રીત પરથી હું જાણી જતી કે તે બહાર જાય છે, ને મને સાથે લઇ જવા હું અચૂક એને આજીજી કરતી.