શ્રી માર્ક ટ્વેનની વાત, જરા જુદી રીતે જોવા જેવી છે. મૂક, બધિર અને અંધ એવાં હેલને આ ત્રણે ઇન્દ્રિયો વિના પણ આશ્ચર્ય જગવે એ રીતનું કામ અન્ય બે ઇન્દ્રિયો ઘ્રાણ અને સ્પર્શ પાસેથી લીધું એ તો ખરું જ; પણ આ ત્રણ ઇન્દ્રિયોના અભાવ છતાં તેમને જીવનના શિષ્ય થવાનું સૂઝ્યું; વિશાળ ચેતનાને જગવીને તેમણે પોતામાં રહેલા ઇન્દ્રિયાતીત તત્વને પારખ્યું; ધર્મ, સમાજ, કેળવણી, વિદ્યા ને અધ્યાત્મ જેવાં તત્વને બાથમાં લઈને ઇન્દ્રિયોને ગૌણ ગણવાની જે ક્ષમતા સિદ્ધ કરી એ ઘટના એમને એક પુરુષાર્થી સ્ત્રી કહેવા કરતાં અધ્યાત્મ કે ચેતનાજગતનાં યાત્રી ઠેરવે છે.