તેના મૂળ પણ બહુ ઊંડા હોય, અતિ પ્રાચીન હોય તેમ લાગે છે. જ્યારે પરિવહનના સાધનો અને માર્ગ સુગમ નહોતા ત્યારે મોટા ભાગે પગે ચાલીને જ ફરવા જવાનું થતું. (चरन वै मधु विदन्ति।) એ પણ પાછું જોખમ વાળું રહેતું કારણ કે માર્ગમાં ચોર, ડાકુ, લૂંટારા, પીંઢારા અને ઠગનો ભય રહેતો. માંદગી, સર્પદંશ અને જંગલી પ્રાણીઓનો પણ એટલો જ ત્રાસ. અને એ પ્રવાસ એટલો ધીમો રહેતો કે તેમાં મહિનાઓ અને ઘણીવાર વર્ષો વીતતા. માટે તે સમયે માત્ર આનંદ-પ્રમોદ માટે કે ‘ડે આઉટિંગ’ માટે ફરવા જવાનું ચલણ જ નહિવત્ હતું. જ્યારે માણસ પોતાના જીવન અને જવાબદારીઓથી પરવારી જતો, ત્યારે બધાની વિદાય લઈને ચારધામની જાત્રાએ પગપાળા જવા નીકળતો. અને જો તે છ મહિને, વર્ષે કે બે વર્ષે સહીસલામત અને સફળ થઈને પાછો આવે તો તે બડભાગી ગણાતો. માટે આપણા મનમાં સદીઓથી એક પ્રથા ઘર કરી ગઈ છે કે ફરવા જવું અને જાત્રાએ જવું તેમાં કોઈ ફેર જ નથી. આ માનસિકતા હજી આપણી સાથે જ છે. લંડનમાં આવી વસેલા ભારતીયોને પૂછજો કે ઇંગ્લેન્ડથી બહાર આવેલ ‘વેલ્સમાં માતાજીનું મંદિર જોયું છે?’ તો ઓછામાં ઓછા ૫૦% તેનો જવાબ હકારમાં આપશે. પણે જો તમે કોઈને પૂછશો કે ‘ઇંગ્લેન્ડનું જગવિખ્યાત ‘સ્ટોન હેન્જ’ જોયું છે?’ તો ૭૫% થી વધારે લોકોને તો એ છે શું તેની જ ખબર નહિ હોય. આપણે આપણા પ્રાચીન ગ્રંથોની વાત માનીએ, તો કણ-કણમાં ભગવાન વસેલા છે અને ‘મન ચંગા, તો કથરોટ મે ગંગા’ પણ આપણે ક્યાં નથી જાણતા? છતાંય, મંદીર એટલ મંદીર!