ઇતિહાસના કોઈક ગાળામાં પ્રજાજનો ધીમા કે નબળા પડે તેથી હાથ ધોઈ નાખવાની જરૂર નથી. એની જવાબદારી બીજા પર નાખી ન શકાય. આપણી પોતાની જવાબદારી કેટલી? પોતાની જાતને વધારે હોંશિયાર અને મૂલ્યપ્રેમી માનનારા સૌ આટલાં વર્ષોકયાં હતા? ચૂંટણીમાં નહોતું પડવું પણ ઉપદેશો આપવાનો પોતાનો અધિકાર અકબંધ રાખીને એ બેઠા રહ્યાં. સરકારી નોકરી નહોતી કરવી, હોલિયર ધેન ધાઉ! ગુનેગારો ઉપર સુધી પહોંચી ગયા તોપણ કયારેય અવાજ ન ઉઠાવ્યો. લાંચ આપનાર વડાપ્રધાન હોય, હુલ્લડો કરાવનાર મોટા રાજકારણીઓ હોય કે ધર્માંધો હોય પણ સજા થવી જ જોઈએ એવું આપણામાંથી કેટલા બોલ્યા? ચાલો, જવાબદારીનો સ્વીકાર કરીએ કે સૌથી વધુ જવાબદારી એ ઘૂસણખોરોની નહીં પણ એમને છૂટો દોર આપનારાંની, આપણી.