પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર સમુદ્ર મંથનના સમયે જે હળાહળ વિષ નિકળ્યુ તેને ભગવાન શિવે પોતાના કંઠમાં સમાવી આ સૃષ્ટિની રક્ષા કરી આથી ભગવાન શિવને નિલકંઠ કહેવામાં આવે છે.