સતત ઉત્સાહથી નિર્વાણ માટે મથ્યા રહો. મનોનિગ્રહ, આત્મસંયમ અને સદાચારથી મોક્ષ મળે છે. જે માણસને મોક્ષ મેળવવાની ઇચ્છા હોય તેણે દેવ, પૂજા, કર્મકાંડ કે બીજી માન્યતાઓ, પુરોહિતોની મદદ અથવા દૈવી તત્ત્વોની સહાય ઇત્યાદિ રૂઢ થયેલી ધર્મની બાબતોમાં ચિત્ત પરોવવા કરતાં પોતાની ચિત્તવૃત્તિ પર જય મેળવવો એ વધારે સારું છે. બુદ્ધે ખાસ કરીને વૈદિક ધર્મની વ્યવહારાતિત પરમ તત્ત્વની, પ્રાર્થનાના માહાત્મ્યની અને વેદોની અપૌરુષેયતા તથા પવિત્રતાની ભાવના સામે વિરોધ ઉઠાવ્યો હતો. પોતાના શિષ્યોને આ ઉપદેશ આપવા માટે તૈયાર કરી દેશના વિવિધ ભાગોમાં મોકલ્યા હતા. નિર્વાણ પ્રયાસશીલ વ્યક્તિએ અભિનિવેશનો ત્યાગ કરવો અને તૃષ્ણાને તિલાંજલિ આપવી જરૂરી છે. શીલ, સમાધિ અને પ્રજ્ઞા જ વિશુદ્ધિ માર્ગનાં ખરાં ઘટકો છે. એકલા જ્ઞાનના વિકાસને નહિ, પણ નૈતિક વિકાસયુક્ત જ્ઞાનને તેમણે નિર્વાણનું નામ આપ્યું. એંશી વર્ષની ઉંમરે શરીર જીર્ણ થતાં વૈશાલી નજીક કુસિનારા પાસે વૈશાખી પૂર્ણિમાને દિવસે ઈ. સ. પૂર્વે 483માં બુદ્ધ નિર્વાણ પામ્યા.