આવાં દ્રષ્ટાંતો ઈતિહાસ ભરીને છે. મહત્વની વાત એ પણ છે કે આ યોગ્ય-અયોગ્યની ચર્ચા થાય છે ત્યારે જે તે ઘટના તો ઘટી ચૂકી હોય છે. હવે એમાં ફેરફાર થઈ શકે તેમ નથી. થયું છે એ ન થયું થવાનું નથી. પણ, એનો અર્થ એ પણ નહિ જ કે એ વિષે ચર્ચા ન થઈ શકે. આવી પ્રભાવક ઘટનાઓને મૂલવવી પણ જોઈએ. એના આધારે ભવિષ્યના આયોજન અને નીતિ પણ ઘડાતાં હોય છે. આવા નિર્ણયોની અસર લાંબાગાળાની હોય છે, ક્યારેક લાંબાગાળે એની અસર વર્તાય એમ પણ બનતું હોય છે. આથી, એ વિષે મંતવ્ય આપવામાં વાંધો ન જ ઉઠાવાય. પણ, આવી ઘટનાઓ સંબંધે મંતવ્ય આપનારે જે તે સમય અને સંજોગને ખ્યાલમાં લેવા ઘટે. સમગ્ર ઘટનાનો સર્વાંગી અભ્યાસ કરવો ઘટે. એકપક્ષી રજૂઆત, અધૂરી રજૂઆત નુકસાન કરે છે. પૂર્વગ્રહ પ્રેરિત મંતવ્યોથી પણ પ્રશ્નને ન્યાય મળતો નથી. અલબત્ત, ક્યારેક ટૂંકી બુદ્ધિ ટૂંકા ગાળાનો લાભ મેળવી જાય, એમ બને.