ઘરની પાછળ ચારે બાજુએ ભીંતવાળું એક ચોગાન આવી રહેલું હતું. તેની વચ્ચે એક નાનું તળાવ હતું. તે તળાવની પાળ પર એક બાજુએ એક મોટું જાંબુડાનું ઝાડ હતું અને તેની ચારે બાજુએ બીજાં ફળનાં વૃક્ષો ઘાટી ઘટામાં આવી રહેલાં હતાં. તે બધાંની રંગિત છાયામાં તે તળાવ એકાંતમાં શાંતિથી થાક ખાતું આવી રહેલું હતું. આ અંદરના નાનકડા એકાંત બાગની સુંદરતા મને અજબ રીતે આકર્ષણ કરતી, કારણ કે તે મારી સામે આવી રહેલા ગંગાના કિનારાના વિશાળ વિસ્તારના કરતાં તદ્દન જુદા જ પ્રકારની હતી. તે અંદરનો ઉદ્યાન-બાગ જાણે ઘરની વહુવારુ મધ્યાહ્ને એકાંતમાં પોતે ગૂંથેલી પચરંગી સાદડી-ચાદર પર પડી પોતાના હૃદયગત રહસ્યનું ધીમે ધીમે ગુંજન કરતી આરામ લેતી હોય નહિ, તેના જેવું લાગતું ! તે જાંબુના ઝાડની નીચે કેટલોક બપોરનો વખત એકલા છાયામાં બેસીને તળાવની નીચે આવેલા યક્ષોના ભયંકર સામ્રાજ્યનાં સ્વપ્નાં જોવામાં મેં ગાળ્યો હતો. મને બંગાળાનું ગામડું જોવાનું બહુ જ કુતૂહલ હતું. આવું જ એક ગામડું અમારા દ્વાર પાછળના બાગની પેલી બાજુ બહાર જતાં જ આવેલું હતું. પણ અમને ત્યાં જવાની છૂટ ન હતી. અમે ઘરની બહાર નીકળ્યા હતા, પણ હજી સ્વતંત્ર ન હતા. અમે પાંજરામાં પુરાયેલા હતા તેમાંથી બહાર આવીને બેઠા હતા, પણ હજી અમે સાંકળથી તો જકડાયેલા હતા જ.