બ્રહ્મચર્યનો પૂરો અને બરોબર અર્થ બ્રહ્મની શોધ. બ્રહ્મ સૌમાં વસે છે. એટલે તે શોધ અંતર્ધ્યાન ને તેથી નીપજતા અંતર્જ્ઞાનથી થાય. એ અંતર્જ્ઞાન ઈન્દ્રિયોના સંયમ વિના અશક્ય છે. તેથી સર્વ ઈન્દ્રિયોનો મનથી, વાચાથી અને કાયાથી સર્વ ક્ષેત્રે સર્વ કાળે સંયમ તે બ્રહ્મચર્ય. આવા બ્રહ્મચર્યનું સંપૂર્ણ પાલન કરનારા સ્ત્રી કે પુરુષ કેવળ નિર્વિકારી હોય. તેથી આવાં સ્ત્રીપુરુષ ઈશ્વરની સમીપ વસે છે; તે ઈશ્વર જેવાં છે. મને કહેતા દિલગીરી થાય છે કે આવા સંપૂર્ણ બ્રહ્મચર્યની દશાએ હું પહોંચ્યો નથી. કાયા પર મેં કાબૂ મેળવ્યો છે. જાગ્રત અવસ્થામાં હું સાવધાન રહું છું. વાચા અર્થાત બોલવા પર સંયમ રાખતા શીખ્યો છું. વિચાર ઉપર મારે હજુ બહુ કાબૂ મેળવવાનો બાકી છે. જે વખતે જે વિચાર કરવાના હોય તે વખતે તે જ વિચાર આવવાને બદલે બીજા પણ આવે. તેથી વિચારો વચ્ચે દ્વંદ્વ યુદ્ધ ચાલ્યા જ કરે છે.