ગુલામનું સ્થાન - પહેલાના સમયમાં મોટાભાગના દેશોમાં ગુલામો રાખવાનો રિવાજ ધરાવતા હતા. અરબસ્તાન પણ એમાંથી બાકાત ન હતું. ગુલામોની સ્થિતિ બહુ ખરાબ હતી. એમની કોઈ પ્રતિષ્ઠા ન હતી, કોઈ અધિકારો ન હતા. એમની ઉપર બળજબરી કરવામાં આવતી હતી. ઇસ્લામે સૌ પ્રથમ ગુલામોને માનભર્યું સ્થાન આપ્યું. અને એના લીધે જ વિશ્વના ઇતિહાસમાં કેટલાંય મોટા મોટા સુલતાનો, શાસકો, મંત્રીઓ, વિદ્વાનો, સેનાપતિઓ આજ વર્ગમાંથી થઈ ગયા. આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહી વસલ્લમે ફરમાવ્યું "ગુલામો સાથે સારો વર્તાવ કરો. જે તમે પોતે ખાવ એમને પણ એ જ ખવડાવો અને જે પોતે પહેરો એવા જ કપડાં એમને પણ પહેરાવો." ઇસ્લામે ગુલામોને પણ સ્વતંત્ર માણસો જેટલો જ હોદ્દો આપ્યો. એમાં કોઈ ભેદભાવ નથી રાખ્યો. સુલતાન મહેમૂદ ગઝનવીના ગુલામ અયાઝ નમાઝ પઢતા ત્યારે બંને એક જ સફમાં ઊભા રહેતા. એમાં સુલતાનની કોઈ બડાઈ ન હોતી કે ગુલામનું નીચાપણું રહેતું ન હતું. બંને સમાન થઈ જતા હતા. એટલે જ ડૉ. ઇકબાલે કહ્યું,