વીસમી સદીનાં આવાં બે ઐતિહાસિક પાત્રોને juxtapose કરીને સાથોસાથ મૂલવવાનું સહેલું નથી. આર્થર હર્મને પોતના મહાગ્રંથ ‘Gandhi & Charchil’ (બેન્ટમ બૂક્સ, ન્યૂ યોર્ક, મે ૨૦૦૮, પાનાં ૭૨૨)માંઆ બંને પાત્રોને સંશોધનને આધારે આબાદ પ્રગટ કર્યા છે. ગ્રંથના કવર પર એક બાજુ ગાંધીજીનો અને બીજી બાજુ ચર્ચિલનો ફોટો આપ્યો છે. એ બંને ફોટા વચ્ચે મોટા અક્ષરે શબ્દો લખ્યા છેઃ ‘વીરત્વની એવી હરીફાઈ, જેણે સમ્રાજ્યને ખતમ કર્યું અને આપણા યુગનો આરંભ કર્યો.’ આવું વજનદાર થોથું અત્યારે મારા હાથમાં છે. ગ્રંથમાં સચવાયેલી અમૂલ્ય સામ્રગીનો સાર અહીં થોડાક શબ્દોમાં ધરી દેવાનો ઉપક્રમ છે.