૧૯૦૬માં વિનાયક દામોદર સાવરકરે ગાંધીજીની રાષ્ટ્રની કલ્પનાને નકારી હતી અને તેની જગ્યાએ પૌરુષાર્થી રાષ્ટ્રવાદની હિમાયત કરી હતી. તેમને એમ લાગતું હતું કે ગાંધીજીનો રાષ્ટ્રવાદ પોચટિયો છે અને રાષ્ટ્રનું ઘડતર અને ચણતર તો હિન્દુ ભાયડાઓ કરે. તેમનો એ અધિકાર હતો અને આપણે તેનો આદર કરીએ છીએ. આજે ગાંધી-સાવરકર વિચારભેદને ૧૧૨ વરસ થઈ ગયાં છે અને સાવરકર પુરસ્કૃત હિન્દુ રાષ્ટ્ર માટે સ્થાપવામાં આવેલા રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની સ્થાપના થઈ એને ૯૩ વરસ થઈ ગયાં છે. આટલી લાંબી યાત્રા અને સાવ નાદારી? શું કર્યું આટલાં વર્ષ? ગાંધીજીના ભારતીય રાષ્ટ્રવાદે દેશને આઝાદી અપાવી, બંધારણમાં એ આકાર પામ્યો, આધુનિક રાજ્ય તરીકે સાકાર થયો, આધુનિક રાષ્ટ્રનું નિર્માણ થયું, નેલ્સન મંડેલા અને બીજા અનેક દેશોમાં અનેક લોકોએ ગાંધીજીના વિચારનું અનુકરણ થયું, એ દેશો પણ આઝાદ થયા, આધુનિક થયા ત્યારે બીજે છેડે સમાંતરે શરૂ થયેલા પૌરુષાર્થી રાષ્ટ્રવાદે શું આપ્યું?