સ્વામીજીના આ ઉદ્દગાર સાંભળી હવે માત્ર તે વિદુષી અતિશય ખુશ થયેલાં દેખાયાં. સ્વામીજીના આ ઉદ્દગાર થકી સમગ્ર સ્ત્રી-જાતિનું તાળીઓના ગડગડાટથી સ્વાગત થયું. તે વિદુષી સ્વામીજી તરફ હસતાં હસતાં બોલ્યાં, ‘પૂર્વે સ્ત્રીને પરમાર્થ માર્ગ ઉપરની અડચણ માનવામાં આવતી. હવે એક નૂતન સ્ત્રી તૈયાર થઈ રહી છે. પુરુષોને પ્રત્યેક ક્ષેત્રે આહવાન આપનારી કમનસીબે સ્ત્રીઓને જોવાનો પુરુષોનો દષ્ટિકોણ માત્ર આજે પણ વિકૃત છે. સિનેમા, વાંગ્મય, નાટકો આ સર્વ ઠેકાણે સ્ત્રી એક ભોગ્ય વસ્તુ તરીકે જ ચિત્રિત કરવામાં આવે છે. આ અંગે આપનું શું કહેવું છે ?’ આ પ્રશ્નનો સ્વામીજીએ આપેલ ઉત્તર અને સ્વામીજીનો આ પ્રશ્નનો ઊંડાણપૂર્વકનો અભ્યાસ જોઈ હું તો દંગ જ થઈ ગયો. સ્વામીજી બોલ્યા, ‘સ્ત્રીઓ તારક પણ છે અને પરમાર્થી સાધકને માટે મારક પણ છે. તારિણી એટલા માટે કે પુરુષો નમ્ર અને અવાક થાય એવા અનેક અદ્દભુત ગુણો તેનામાં છે. તે સાથે દુર્લભ એવી માયા પણ છે. સ્ત્રીપુરુષોને એકમેકનું કુદરતી જ અતિ આકર્ષણ હોય છે. પુરુષની તો સર્વ કાર્યપ્રેરણા જ સ્ત્રી હોય છે, પણ તેનું કારણ માત્ર વિષયી સુખ સમજવું ભૂલભરેલું કહેવાશે.’ સ્વામીજીના આ વિધાનનું આશ્ચર્ય સમજતાં સ્વામીજી આગળ શું કહે છે તે ઉત્કંઠાપૂર્વક અમે સાંભળવા લાગ્યા. તેઓ બોલ્યા, ‘તેનું સાચું કારણ ઘણું જુદું છે. પ્રેમ, સહજ વાત્સલ્ય, અનુકંપા, કોમળતા, ભાવુકતા, સહનશીલતા, ભક્તિ, સમર્પણ, ત્યાગ, તદ્રુપતા, બુદ્ધિચાતુર્ય- આ ઈશ્વરમાંથી છૂટા પડેલા ગુણો કેટલી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા નિભાવવા જ્યારે પૃથ્વી પર અવતીર્ણ થયા ત્યારે તેમણે સ્ત્રીદેહ ધારણ કર્યો. તેને તેમનું આવું આગવું સૌંદર્ય પ્રાપ્ત થયું. આથી ઊલટું મર્દાનગી, કર્તવ્ય-કઠોરતા, શરીરબળ, આક્રમકતા જેવા ગુણો એ ઈશ્વરમાંથી નીકળ્યા અને તેમણે આ અહીંની ઈશ્વરીય લીલામાં વિશિષ્ટ કાર્ય કરવા માટે પુરુષ-દેહ ધારણ કર્યો અને તેમને આવું આગવું સૌંદર્ય પ્રાપ્ત થયું. એક જ ઈશ્વરમાંથી નીકળેલા આ ભિન્ન ગુણ-સમુચ્ચ્ય એકમેકને પૂરક છે. પૂર્ણત્વની તૃપ્તિ અનુભવવા માટે આ બે ગુણસમૂહોને એકબીજા માટે તીવ્ર આકર્ષણ હોય છે. એકબીજાએ એકબીજાને આહવાન આપી અહંકારથી એકબીજા સામે ઊભા રહેવું એ નિરર્થક અને દુઃખકારક છે. સ્ત્રી-પુરુષના સંબંધ કેવા હોવા જોઈએ ? ‘પરસ્પર દેવો ભવ’ જેવા. મજા તો એ છે કે, સ્ત્રી અને પુરુષ બંને જ્યારે માણસ તરીકે જન્મ લે છે ત્યારે જન્મતાં જ કેટલાંક દુઃખો તેમના ભાગે અનિવાર્ય પણે આવે છે, પણ પાછળથી તે બંને એકબીજા માટે અને એકબીજાને પૂરક બનીને જ્યારે જીવન જીવવા લાગે છે ત્યારે તેમનાં તે દુઃખોનો પરસ્પર ભાગાકાર થાય છે. પણ તેવું જો તેઓ ન જીવે તો માત્ર તેમનાં દુઃખોનો ગુણાકાર થાય એવો નિસર્ગનો નિયમ છે.’