યૌવનની ઉપરોક્ત વ્યાખ્યા એ કેવળ એક ભાવના નથી, એ ભારતમાં એક વાસ્તવિકતા હતી. એ વખતે ગુરુકુળોમાં આ વિદ્યા ભણાવાતી. ઉપનિષદ કાળમાં એવું કહેવામાં આવતું કે, ‘अष्टवर्षं ब्राह्मणम्‌ उपनयीत!' આઠ વર્ષના બ્રાહ્મણ પુત્રને જનોઈપહેરાવી ૠષિકુળમાં મોકલવામાં આવતો ને એ સમે એ બાળકો પરા ને અપરા બંને વિદ્યા ભણતા. મુંડક ઉપનિષદ કહે છે - ‘द्वे विद्ये वेदितव्ये परा च अपरा च।’ એ બંને વિદ્યા ભણાવાતી. ભૌતિક જ્ઞાન-વિજ્ઞાન અને સાથે અસ્ત્રશસ્ત્રની વિદ્યા પણ સારી રીતે ભણાવવામાં આવતી. પરંતુ એની સાથે એને એ કહેવામાં આવતું કે ‘परा यया तद्‌ अक्षरं अघिगम्यते’ હે યુવાન ! આ બધી વિદ્યા તો તું ભણે છે પણ યાદ રાખજે કે તારે આત્મ-સાક્ષાત્કારની પરા વિદ્યા ભણવાની છે. આત્માનો સાક્ષાત્કાર કરી પરબ્રહ્મની ભક્તિ કરવાની છે.