પરંતુ બંધન અને મોક્ષ પ્રકૃતિમાં થતા નથી પુરુષમાં પણ નહી ,કારણકે પુરુષ તો સ્વભાવથી જ મુક્ત છે,તેને મુક્ત થવા પણું રહેતું જ નથી ,માત્ર ઉપર જે રાગ દ્વેષના પડળ જામી ગયા હોય છે, તે જ સાધના દ્વારા હટાવવાના હોય છે, એટલે આપણે જ ઉભા કરેલા પડદા આપણે જ કાઢવા પડે છે.