ઇ.સ પૂર્વે રચાયેલ તંત્રવાર્તિક ગ્રંથમાં કહ્યું છે કે મનુષ્યોમાં બે પ્રકારે સંસ્કાર આવે છે. પ્રથમ તો પૂર્વ કર્મોના દોષોના દૂર કરવાથી અને નવા ગુણોને ઉત્પન્ન કરવાથી. આ નવા ગુણોને મનુષ્ય પોતે પોતાની સહજ પ્રવૃતિમાંથી શીખતો જાય, શીખવાડતો જાય તો તે સમાજ કલ્યાણનો ઉત્તમ હેતુ બને છે. જો કે આમાં બીજી બાબત એ પણ રહેલી છે કે સંસ્કાર શીખવાની અને શીખવાડવાની વૃતિ એ પ્રત્યેક પરિવાર અને વ્યક્તિની અલગ અલગ હોય છે.