મને એ સમય યાદ આવતો હતો કે વયના જે ગાળામાં મેં સભાનતાપૂર્વક પહેલી વાર બાને “બા” તરીકે જોઇ હતી. વત્સલ હાથનો સ્પર્શ તો હર એક શિશુ અનુભવી શકે છે, પણ એ હાથ મારી માતાનો મારા માથે હળુ હળુ ફરતો હાથ છે એ સમજણ ત્રણ-ચારની વયે પ્રગટતી હશે. એ સમજણ-સભાનતા મારામાં પ્રગટી ત્યારે મેં એક પ્રબળ સંરક્ષણ પામ્યાની અનૂભુતિ કરી હતી. એ વખતે મારા પિતાની નોકરી જૂનાગઢથી વીસ જ કિલોમીટર દૂર બિલખા નામના ટાઉનમાં હતી. ત્યાં જ હું સાત વર્ષની ઉમરે નિશાળે બેઠો ત્યારે મને કપડેલત્તે તૈયાર કરીને ગાલે એક બક્કી ભરીને જે હાથે મારા કપાળે ચાંલ્લો કર્યો હતો તે હાથ હવે ભસ્મીભૂત થઇ રહ્યા હતા અને એના બળી રહેલા ટુકડાને ચેહમાં આમતેમ ફંગોળવામાં આવી રહ્યો હતો. ધીરે ધીરે એ દૃશ્ય પણ કોઠે પડી ગયું ત્યારે અચાનક દસ વર્ષની છલાંગ મારીને હું સત્તર વર્ષનો બની ગયો કે જ્યારે એ જ હાથે કપાળમાં કંકુચોખા ચોડીને બાએ મારી સંપૂર્ણ ના છતાં અમરેલીમાં મારી સગાઇ પાકી કરી દીધી હતી અને અજાણ્યે પણ મને જીવનભર ચાલે એવી વેદનાની આગમાં ધકેલી દીધો હતો, એમાં એ બિચારીનો ખરેખર કોઇ દોષ નહોતો. 1955ની આસપાસના એ દિવસોમાં મા પોતાના દિકરા માટે જે છોકરી પાસ કરે તેમાં મીનમેખ થાય તેવું નહોતું. કારણ કે લગ્ન પછી વહુએ બદલીઓવાળી સરકારી નોકરી કરતા પતિ સાથે રહેવા કરતાં સાસુ સાથે વધારે રહેવાનું થતું હતું, એટલે પોતાના 'મોઢામાં સમાય એવી' અબોલ જણાતી કન્યા એમણે પાસ કરી. કારણ કે હજુ મેટ્રિક પાસ થાઉં તે પહેલા જ ભવિષ્યમાં મારે સરકારી નોકરી કરવાનું તો એકડા પછી બગડાની જેમ તય હતું. અને મારી બાને એ ક્યાં ખબર હતી કે છોકરી ગાંડા જેવી હતી ! અને મારા વિરોધની ભાષા પણ 'મને એ ગમતી નથી' એથી વધારે શબ્દોના વજનવાળી નહોતી. મારા પિતાનું આખી વાતમાં કોઇ વજન નહોતું. એટલે અને કાંઇક તો સામી પાર્ટીએ ખેલેલા એક પ્રપંચને કારણે અને વિશેષ તો એક સાવ અંગત સ્વજનની અમારા પ્રત્યેની બીન-વફાદારીને કારણે આ બન્યું. જે માટે મારી સામે જલતી દેખાતી મારી બાને હું માફ તો કરી શકતો હતો, પણ એણે બક્ષેલી વેદનાને હું ભૂલી શકતો નહોતો .આ “ગુન્હા”ને કારણે બા જીવનભર અપરાધગ્રંથી અનુભવતી રહી. “અમે તારા જેવા ડાહ્યા છોકરાને કૂવામાં ઊતાર્યો” એ શબ્દો એમના અને મારા પિતાના મોંમાં જીવનભર રહ્યા. અને એ શબ્દોને વિવેક ખાતર પણ નકારવાની ક્ષમતા મારામાં કદિ ના નિપજી,