આ બાઉન્ડ્રી કેટકેટલા સંબંધોને સ્પર્શે છે ! જિંદગીના તમામ સંબંધોને એ લાગુ પડે છે. આપણી જિંદગી એટલે જ સંબંધોનો સરવાળો અને એ સંબંધ સ્નેહાળ, મધુર અને સુસંવાદી બની રહે એવી આપણી ઈચ્છા હોય છે. આપણે એ માટે કોશિશ કરીએ છીએ. એ સારી રીતે સચવાય એ માટે જ દરેકમાં સીમા – એક લિમિટ રાખવાની જરૂર પડે છે. એનો અર્થ પ્રેમ કે લાગણીનો અભાવ નથી જ. આ બાઉન્ડ્રી સાચવવાથી આપણે લાગણીના આવેગ અને ઉન્મેષમાંથી ઊગરી જઈએ છીએ. આ સીમાંકન આપણને આપણાં કર્તવ્યથી વિમુખ કરવા માટે નથી. જવાબદારીમાંથી છટકવા માટે નથી પણ આપણી લાગણીની નિર્બળતાને સબળ બનાવવા માટે છે. આ લખતી વખતે મને મારા બાળપણનો એક પ્રસંગ યાદ આવે છે. મારી બહેનપણી નંદિની મને એની સાથે એને મોસાળ કોલકતા આવવા માટે આગ્રહ કરે. ‘બસ, તું મારી સાથે આવ. ખૂબ મઝા આવશે.’ નંદિની કહ્યા કરે પણ એની સાથે જવાની મારી ઈચ્છા ન હતી. હું કંઈ ને કંઈ બહાનું કાઢું અને વાતને ઠેલ્યાં કરું. મારી બાએ ત્યારે ગુસ્સે થઈને મને કહ્યું હતું, ‘આ તારી કેવી ટેવ ! એને તું ‘ના’ નથી કહી શકતી ! એને સમજાવીને, એને માઠું ન લાગે એમ એને કહી ન શકાય કે આ વખતે મારી મરજી નથી. બહેન ! યાદ રાખજે ‘ના’ કહેતાં પણ શીખવાનું છે. એક ન્નો સો દુઃખને હણે.’ ક્યારે કેવી રીતે ‘ના’ કહેવી એ શીખવું જરૂરી છે, એની સાથે જ બીજાંની ‘ના’ – ઈનકાર સ્વીકારતા પણ આવડવું જોઈએ.