ઓગણીમી સદીનો પ્રારંભ થતાં થતાં આહોમ રાજા કમજોર થઈ ગયા અને ઈ.સ. ૧૮૧૭-૧૮માં આસામ બર્માના કબજામાં આવી ગયું. ત્યાર પછી ઈ.સ. ૧૯૨૬માં આસામ પર અંગ્રેજોનું શાસન આવ્યું જેની આસામના જનજીવન અને વિચારધારા પર લાંબા ગાળાની અસર પડવી શરૂ થઈ. અસમિયા સાહિત્યને મળતો રાજ્યાશ્રય સમાપ્ત થઈ ગયો. સાહિત્ય ધર્મસ્થાનો અને મઠોથી પણ અલગ થવા લાગ્યું. બંગાળથી અનેક લોકો નોકરી કરવા આસામમાં આવ્યા અને અસમિયા એ કોઈ સ્વતંત્ર ભાષા નથી પણ બંગાળીનું જ એક રૂપ છે એવું ઠસાવવાના પ્રયાસો થયા. પરિણામસ્વરૂપ અંગ્રેજોએ ઈ.સ ૧૯૩૬માં રાજકાજ અને વિદ્યાલયોમાંથી અસમિયા ભાષાને કાઢી નાખી. પછી અસમિયા શિક્ષિત સમુદાયે અસમિયાને અલગ ભાષા તરીકે સ્થાપિત કરવાના પ્રયત્નો કર્યા. ઈસાઈ પાદરીઓ, ખાસ કરીને અમેરિકન પાદરીઓએ ધર્મ પ્રચાર માટે અસમિયા ભાષાનો જ ઉપયોગ કર્યો. અસમિયાના છાપખાનાં ખૂલ્યાં અને અસમિયામાં પુસ્તકો છપાવાં શરૂ થયાં. ઈ.સ. ૧૮૧૩માં બાઇબલનો અસમિયા અનુવાદ પ્રકાશિત થયો જે અસમિયાનો પહેલો છપાયેલો ગ્રંથ છે. ઈ.સ. ૧૮૪૬માં પહેલું અસમિયા માસિકપત્ર અરુણોદય છપાવાનું શરૂ થયું. આ આંદોલનના કારણે અંતે ઈ.સ. ૧૮૭૩માં સરકારે અસમિયાને એક અલગ ભાષા તરીકે માન્યતા આપી. આ કાળમાં પાશ્ચાત્ય વિચારો પર આધારિત અસમિયા સાહિત્યનું સ્વરૂપ ઊભરવા લાગ્યું. આનંદરામ ઢેકલિયા ફુકન આ કાળના પ્રમુખ લેખક.