ભારતીય દર્શનમાં ક્યાંક-ક્યાંક આત્માને ભોક્તા એટલે કે ભોગવનાર અને અધ્યાત્મના સંદર્ભમાં આનંદ ભોગવનાર કહેવામાં આવ્યો છે.