જીવ દ્રવ્યનું સ્વરૂપ તથા અનેક પ્રકારના ભેદ વિશે આપણે સંવાદ કરી રહ્યા છીએ. આપણી આસપાસ, ચોપાસ, દૃષ્ટિમાં આવતાં ચૈતન્ય લક્ષણ ધરાવતાં કોઈ પણ પ્રકારનાં સૂક્ષ્મ બેક્ટેરિયા, મચ્છર, પશુ, પ્રાણી, પક્ષી, દરિયાઈ મત્સ્ય, મગર વર્ણન કરાયેલાં ઉપરોક્ત કોઈ પણ ભેદમાં સ્થાન પામ્યાં છે. સોયના અગ્ર ભાગમાં રહેલી જગ્યા પર અસંખ્ય બેક્ટેરિયા હોય છે એવું સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર દ્વારા અવલોકન કરીને વિજ્ઞાને સંશોધિત કર્યું છે. જે વિશેની અતિગહન વિચારણા જૈન આગમ ગ્રંથો તથા સૂત્રોમાં કરવામાં આવી છે. જૈન શાસ્ત્રોમાં કંદમૂળ (દૃષ્ટાંત તરીકે બટાટા)નું ભક્ષણ નહીં કરવું જોઈએ એવું દર્શાવવામાં આવ્યું છે, કારણ કે તેના એક શરીરમાં અનંતા જીવો છે. ભીંડા, તૂરિયા, પરવળ આદિ શાકના એક શરીરમાં એક જીવ છે. આધુનિક વનસ્પતિશાસ્ત્ર પ્રમાણે પણ આવાં શાક તથા બટાટા આદિ કંદમૂળના લક્ષણમાં ભેદ છે એવું સંશોધિત કરી શકાય છે. પ્રયોગ સિદ્ધ આ સત્યનો પરિચય આદર્શ જૈનને બાળવયથી જ કરાવવામાં આવે છે. કોઈ પણ પ્રકારની વનસ્પતિમાં જીવ તત્ત્વ હોવાથી તેનું ભક્ષણ કરવાથી હિંસાનો દોષ તો લાગે જ છે, પરંતુ ઓછામાં ઓછી હિંસા થાય અને મનના વિચારો વધુ ને વધુ અહિંસાપ્રધાન રહે એવો આદર્શ અવશ્ય રાખવો.