આ સંસ્‍કાર બ્રાહ્મણ તથા ક્ષત્રિય માટે સૂર્યના ઉતરાયણ સમયે થતો; વૈશ્‍ય બાળકો માટે દક્ષીણાયનમાં થતો. વિભિન્‍ન વર્ણો માટે આ સંસ્‍કાર કરવા ભિન્‍ન ભિન્‍ન ઋતુઓ નિશ્ર્ચિત હતી. બ્રાહ્મણનો ઉપનયન સંસ્‍કાર વસંતમાં, ક્ષત્રિયનો ગ્રીષ્‍મમાં અને વૈશ્‍યનો શરદમાં થતો. સંસ્‍કાર માટે શુકલપક્ષ વધુ ઉચિત મનાતો.