એટલું જ નહિં, આઝાદી બાદ રચાયેલુ સ્વતંત્ર ભારત પણ કેટલાયે પ્રદેશોમાં સ્વાયત્તતાના નામે અલગતાવાદી પરિબળોના ત્રાસની વેદના વેઠી ચૂક્યું છે, ત્યારે ઈતિહાસમાંથી બોધપાઠ લઈને ભારતની અખંડિતતાની રક્ષા માટે ધર્મઝનૂન અને મતબેંકના રાજકારણથી સતર્ક રહેવું અત્યંત જરૂરી છે.