ગોત્ર એ બ્રાહ્મણ કુળનો ર્નિદેશ કરતું એક અવિભાજ્ય અંગ છે જે પિતૃપક્ષના મૂળ પૂર્વજ જણાવે છે. ‘ગોત્ર’ શબ્દ કુટંબ, કુળ, વંશ વિગેરે માટે વપરાય છે. શરૂઆતમાં સપ્તર્ષિ (કશ્યપ, અત્રિ, વસિષ્ઠ, વિશ્વામિત્ર, ગૌતમ, જમદગ્નિ અને ભરદ્વાજ) અને અગસત્ય, એમ “આઠ ઋષિમાંના ગમે તે કોઇનો વંશજ” એવા અર્થમાં ગોત્ર શબ્દ વપરાયો હતો અને કાળક્રમે આ સંખ્યા વધીને ૪૯ ગોત્ર સુધી પહોંચી છે. આમ બ્રાહ્મણોને આ ૪૯માંથી કોઈ એક ગોત્ર હોય છે. શાસ્ત્ર પ્રમાણે જેનાં ગોત્ર એક જ હોય તેઓનાં લગ્ન થઈ શકે નહિ.