આ દુર્ગારામની સ્વકીય સભાનતા સાથેની અભીવ્યક્તી છે. બાકી એમને ભાગે જે પાઠ્યપુસ્તકો આવેલાં, ને જે વડે આરંભના શીક્ષકોને ને વીદ્યાર્થીઓને શીખવવામાં આવેલું, તેથી જે અતંત્રતા ઉભી થઈ ને લગભગ પછી એવી ચાલુ રહી કે હોપવાચનમાળાની જોડણી અંગે નવલરામને લાં…બી લેખમાળા લખવી પડી ને ગોવર્ધનરામને એના ઉગારના ઉપાય તરીકે એક ‘ઈ-ઉ’ ની ભલામણ આગ્રહસાથે કરવી પડી, તે પાઠ્યપુસ્તક વગેરે વીષે બે અભ્યાસી વીદ્વાનોનાં મંતવ્યોની વાનગી જોવા જેવી છે. આજે દેખાતી અતંત્રતાની એ ગંગોત્રી જરા જોઈએ.