સામાન્ય રીતે સાંસ્કૃતિક સંગઠન તરીકે ઓળખાવવાનું પસંદ કરનાર સંઘ ૧૯૪૮માં મહાત્મા ગાંધીની હત્યા વખતે વિવાદમાં આવ્યો હતો. એ વેળા તેના પર બંધી આવી હતી. એટલું જ નહીં, એ વેળાના સંઘના સરસંઘચાલક માધવ સદાશિવ ગોળવળકર(ગુરુજી) સહિતનાની ધરપકડ પણ થઈ હતી. જોકે ગાંધી હત્યા સાથે સંઘનો સંબંધ અદાલતમાં સાબિત થયો નહોતો અને એ વેળાના ગૃહમંત્રી સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે બંધી ઉઠાવી લેવા ઉપરાંત ગુરુજીને છોડી મૂકવાનું પગલું ભર્યું હતું. ગાંધીહત્યા પ્રકરણના અનુભવે સંઘને સંસદમાં પોતાનો અવાજ રજૂ કરવા માટે રાજકીય પાંખની આવશ્યકતા વર્તાઈ હતી. નહેરુ સરકારમાંથી ફારગ થયેલા ડૉ.શ્યામાપ્રસાદ મુકરજી સાથે ગુરુજીની ચર્ચાને પગલે ૧૯૫૧માં અખિલ ભારતીય જનસંઘની સ્થાપના થઈ. ૧૯૮૦માં સ્થપાયેલા ભાજપનો પૂર્વ અવતાર જનસંઘ લેખાય છે. જનસંઘ અને ભાજપ સહિતના સંઘના સમવિચારી સંગઠનોમાં નાગપુર સાથે સંકલન રાખવા માટે સંઘના પૂર્ણકાલીન પ્રચારકોને સંગઠન મંત્રી તરીકે નિયુક્ત કરવાની આગવી પરંપરા છે.