આત્મા કે પરમાત્મા પરતંત્ર નથી. બલકે સદૈવ સ્વતંત્ર છે. સ્વતંત્ર માધ્યમમાં પરતંત્ર બાબતનો સમાવેશ થઇ શકે નહીં. આથી માનવી પોતે મુકત અને સ્વતંત્ર થતાં આત્માભિમુખ અવશ્ય બની શકે છે. બિંદુ સિંધુમાં ભળી જતાં પોતાનું અલગ અસ્તિત્વ ગુમાવે છે તેમ માનવી પણ પોતાનું અસ્તિત્વ ગુમાવી જીવનમુકિતનો આનંદ લઇ શકે છે. દુરાચારોના દોરડાનું બંધન દૂર થતાં જ વ્યકિત મુકત બની જાય છે. સ્વતંત્રતા મળ્યા પછી મેળવવાનું બાકી શું રહ્યું? આ વાત જેટલી ભૌતિક બાબતને લાગુ પડે છે તેટલી જ આધ્યાત્મિક ક્ષેત્રને પણ લાગુ પડે છે. વ્યકિતએ પોતાના વ્યકત સ્વરૂપનો ભાવ ત્યજી દીધા પછી અવ્યકતની પ્રાપ્તિ માટે પુરુષાર્થ કરવો પડતો નથી, કારણ કે તેમાં પુરુષ ભાવ જ રહેતો નથી.