અને... પ્રભુનો અંતિમ સમય આવી લાગ્યો. પદ્માસને બેઠેલા પ્રભુએ શરીરને સ્થિર કર્યું. બાહ્ય કંપન અને રોમાંચને રોક્યા, હોઠ બંધ કરી વાણીને રોકી, મનને સ્થિર કર્યું. બાહ્ય તમામ સ્થિરતા કર્યા બાદ પ્રભુએ તન-મન અને વાણીનાં સૂક્ષ્મ સ્પંદનો પણ રોક્યાં. આમ દેહાતીત થઈ આત્માની સાથે આત્માનું અનુસંધાન કર્યું. યોગની ભાષામાં પ્રભુએ સૂક્ષ્મ ક્રિયાવાળું ત્રીજું શુક્લ ધ્યાન પ્રાપ્ત કર્યું. પછી સૂક્ષ્મ કાયયોગને રોકી સમુચ્છિન્ન ક્રિયા નામનું ચોથું શુક્લ ધ્યાન પ્રાપ્ત કર્યું અને અ, ઈ, ઉ, ઋ, લૃ આટલા પાંચ અક્ષરોનું ઉચ્ચારણ થાય એટલા સમયમાં શૈલેશી અવસ્થા પ્રાપ્ત કરીને ચાર અઘાતી કર્મનો ક્ષય કરીને પ્રભુ મહાવીર નિર્વાણ પામ્યા. પ્રભુએ શુદ્ધ, બુદ્ધ અને મુક્ત અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરી. આ સંસારને ઝળહળાવી રહેલો મહાદીપક અંતરચક્ષુઓને ઉજમાળ કરી ચર્મચક્ષુઓ સામે બુઝાઈ ગયો.