પશુ-પક્ષીની ચેષ્ટા, વનસ્પતિના ચિન્હો તેમજ જળચર પ્રાણીઓની ગતિવિધિઓ… શ્રીલંકાથી ઉઠતું ચોમાસું, ભારતના દક્ષિણ છેડે આવે અને તે પછી આફ્રિકા, બંગાળના ઉપસાગર, ચીન વિગેેેેરેના હવામાન તેમજ પશ્રિમ ક્ષેત્રમાં તથા ભિન્નભિન્ન હવાના દબાણો પર ચોમાસાનો આધાર રહેલો છે.