૨. રાષ્ટ્રનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ અને ગુજરાતીઃ આ ગ્રંથનું લેખન શાંતિલાલ દેસાઈએ કર્યું છે.૪ આ ગ્રંથમાં તેમણે જાવડેકર, સુંદરલાલજી, સીતારામૈયા, અશોક મહેતા, શંકરલાલ પરીખ, નરહરિ પરીખ, સોર્સ મટિરીયલ્સ ફોર ધ ફ્રિડમ મૂવમેન્ટના વોલ્યુમ્સ, ભારતીય વિદ્યાભવનના ગ્રંથોનો આધાર સામગ્રી તરીકે ઉપયોગ કર્યો છે. મહેબૂબ દેસાઈના મતે પુસ્તકમાં આધાર ચર્ચા છે, પરંતુ ગુજરાતનાં મુખ્ય આંદોલનોની જ ચર્ચા છે. દેશી રાજ્યોમાં થયેલાં આંદોલનોનો ઉલ્લેખ નથી.૫ આ સંશોધનાત્મક ઇતિહાસલેખન નથી.