માણસનું મગજ જો આવાં દ્રવ્યો જાતે જ પેદા કરતું હોય - જો આવાં દ્રવ્યથી માણસનો મિજાજ બદલી શકાતો હોય, તેને રડવાને બદલે હસતો કરી શકાતો હોય તો માણસના સુખની-મુક્તિની ચાવી માણસની પોતાની પાસે જ પડી નથી? આપણને એવો પણ વિચાર આવે કે ભગવાન શંકર ભાંગ પીતા હતા, તેને માત્ર વ્યસનની મસ્તીરૂપે પણ જોવાની જરૂર નથી. અલબત્ત, આપણે કદી નશાકારક દ્રવ્યોની હિમાયત ન જ કરી શકીએ. આવો વિકૃત અર્થ આમાંથી તારવવાની જરૂર નથી, પણ એટલું સમજી શકીએ કે આ બધા નશાકારક દ્રવ્યોના ઔષધીય ગુણો છે અને પ્રાચીન ઋષિમુનિઓતેનાથી વાકેફ હશે. આધુનિક વિજ્ઞાન તો હવે આશ્ચર્ય સાથે આ બધું શોધી રહ્યું છે.