થોડાક શબ્દકોશો ઉથલાવતો રહ્યો છું, પણ મને કશુંક નક્કર અને સંતોષકારક નથી જ જડ્યું. ઊલટાનું સ્વ. જેઠમલ ઠક્કરની એ ચબરખીમાંની ચર્ચા મને વજનદાર લાગી છે. માંડ 3-4 ધોરણ ગામડાની શાળામાં ભણેલ જેઠમલભાઈ, કિશોરાવસ્થામાં ગામડામાં રહીને જ, ઠેઠ કાશીથી સંસ્કૃતના અભ્યાસ માટે ગ્રંથો મંગાવતા રહ્યા. રાત્રે ઓશીકા આગળ રાખેલ એ ગ્રંથોનો મર્મ આત્મસાત કરતા રહ્યા. થોડીક ભારતીય ભાષાઓ ઉપરાંત અંગ્રેજી અને જાપાનીસ ભાષાઓમાં પણ એમની ચાંચ બરાબર ડૂબે. સાર્થકોશમાં ‘પતિ’નો અર્થ સ્ત્રીનો ધણી-કંથ-સ્વામી-માલિક વગેરે જોવા મળે. મૂળ એ સંસ્કૃત શબ્દ હોવાનું પણ એમાં નોંધાયું છે. ગોપાળદાસ જીવાભાઈ પટેલ સંપાદિત વિનીતકોશમાં ‘પતિ’ શબ્દના ધણી-ભર્તા-માલિક વગેરે અર્થ જોવા મળ્યા. ભર્તા શબ્દ મને કંઈક વજૂદવાળો લાગ્યો છે. ભરણ પોષણ કરનાર એવું એમાં અભિપ્રેત થાય છે. પત્ની માટે ભર્તારનું સ્ત્રીલિંગ ભાર્યા થયું. ‘પત્ની’ એ પતિ શબ્દનું સ્ત્રીલિંગ રૂપ છે. માલિક-ધણી જેવા ‘પતિ’ ના અર્થ તો ઠેઠ ગઈકાલ સુધી ચાલી આવેલ પુરુષપ્રધાન સમાજ અને ધર્મના સંદર્ભે જ દઢ થતા ગયા. કૃષિ સંસ્કૃતિમાં પત્ની, પતિ માટે ખેતરે ભોજન લઈ જાય એ ટીફીન (!) માટે તો ‘ભાથું’ના અર્થમાં ‘ભતાર’ શબ્દ કચ્છમાં તો સદીઓથી જ પરિચિત છે.