પરંતુ ૧૯૫૨માં કોંગ્રેસે જે નાત-જાત-કોમવાદને આગળ ધરી, ચૂંટણી જીતવાનો દુષ્પ્રયાસ કરેલો તેના મારણ તરીકે, આ જ ભાઈકાકાએ ત્યાર પછી સ્વતંત્ર પક્ષના મોભીજન તરીકે, ૧૯૬૨-૧૯૬૭ દરમ્યાન એ જ ક્ષત્રિય આગેવાનોનો સાથ લઈ; પટેલો અને ક્ષત્રિયો સહિત સમસ્ત ગુજરાતના તમામ સમૂહો - રાજકીય કાર્યકર્તાઓને, નાત-જાત-કોમથી ઉપર ઊઠી, તેમને રાજકીય પક્ષની વિશુદ્ધ સામાજિક, રાજકીય, આર્થિક વિચારધારાને આધારે એકજૂટ કરવાનો એક મહાન પ્રયાસ કરેલો. ૧૯૬૭માં ગુજરાત વિધાનસભામાં કોંગ્રેસની ૮૮ બેઠકો સામે સ્વતંત્ર પક્ષને ૬૬ બેઠકો અપાવીને, ભાઈકાકાએ વિપક્ષના જુઝારુ નેતા તરીકે, સબળ-સ્વસ્થ વૈકલ્પિક રાજનીતિનો સફળ પ્રયોગ કરી બતાવેલો. ૧૯૬૭ની ચૂંટણીમાં ભાઈકાકાએ તત્કાલિન ભારતીય જનસંઘ સાથે ચૂંટણી જોડાણ પણ કરેલું. ૧૯૬૮માં ‘કચ્છ-કરાર’ વિરોધી ભારતીય જનસંઘના વિરોધ- સરઘસની આગેવાની લઈ, કચ્છની વ્યૂહાત્મક ભૂમિ પાકિસ્તાનને આપવા સામે (તેમના પક્ષની કચ્છ કરાર અંગેની નીતિથી ઉપર ઉઠી દેશના વ્યાપક હિતમાં) ઉગ્ર વિરોધ પણ કરેલો. આ સંદર્ભમાં આજે ૨૦૧૭ની ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં પણ જ્યારે કોંગ્રેસ પાર્ટી ૨૨ વર્ષના રાજકીય વનવાસ પછી, જે રીતે સત્તા હડપ કરવા માટે ગમે તેવાં હવાતિયાં મારે છે અને એ માટે ગુજરાતના પ્રાણપ્રશ્ર્નોના ઉકેલ માટેની તંદુરસ્ત જાહેર-ચર્ચાને સ્થાને, માત્ર ને માત્ર નાત-જાત-કોમ આધારિત વોટબેન્ક પોલિટિકસને અજમાવવા મેદાને પડી છે ત્યારે; ભાઈકાકા જેવા સ્વાભિમાની વિદ્યાપુરુષ અને સંસ્કારી રાજપુરુષનું પ્રેરક સ્મરણ, ગુજરાતના જાહેરજીવન માટે પ્રેરક પગદંડીપ બની શકે તેમ છે...