એક મેઘાણી હતા જેમણે વીતી ગયેલો સમય, સોરઠની વાતો વિવિધ પુસ્તકોમાં શબ્દસ્થ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો. એ વીરતા, ટેક, પ્રેમ, શૌર્ય એમણે ત્યાં મૂકી આપ્યું. મુકુંદરાય પારાશર્યએ સત્યકથામાં એવા વિશાળ પાયા ઉપર તો નહીં, પણ સમાજના એક નાનકડા ખંડને લુપ્ત થતા જતા મૂલ્યોને અને સાચવવા મથતા માણસોને આપણી સામે મૂકી આપ્યા છે. એક અદ્દ્ભુત પાત્ર એમાં છે દયામાસી. મુકુંદરાય પારાશર્યના મોટી બાના એ નાના બેન. મોટી બા બાર વર્ષના હતા અને એમની માને ઉપરવાળુંનું તેડું આવ્યું. મોટી બાના પિતા એ વખતે ગોરપદું કરે એટલે ઘેર ઘેર ફરવાનું. બાર વર્ષના મોટી બા સાસરે ગયા ત્યારે આઠ-નવ વર્ષની દયાને પણ એના પિતા મૂકી ગયા. મુકુંદરાયના દાદા પણ એવું માને કે પારકી દીકરી આપણા ઘરે દુઃખી ન થવી જોઈએ, એટલે ઘરના દીકરા જ્યારે જમતા હોય ત્યારે દયા જમી કે નહીં તેની પહેલા વાત કરે. આ દયાના જેની સાથે લગ્ન થયા તે અંબાશંકર ભટ્ટ સમાજની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ સારા માણસ, પણ પત્ની અને બાળક સાથે અત્યંત ક્રૂર. વાતે વાતે, હાલતા ને ચાલતા, ડગલે ને પગલે પત્નીને મારે. એમની આ ક્રૂરતાને કારણે મોટો દીકરો માનસિક રીતે અસ્વસ્થ બની ગયો હતો. મોટી બાથી બહેનનું દુઃખ ન જોવાતા પાસેના ઘરમાં જ આશ્રય આપ્યો. બનેવીને ભગવાન મળ્યા હોય એમ મંદિરમાં રહે, ઘરે આવે ત્યારે પોતે સંસારી છે એ વાતની પ્રતિતી પત્નીને મારીને કરાવે. દયામાસી ક્યારેય પતિ વિશે એક શ્બ્દ પણ ઘસાતો બોલ્યા નથી. હંમેશાં એમ જ કહે કે, ‘મારા નસીબમાં જે લખ્યું હશે એ મને મળ્યું. એમને હું ગમતી નથી એટલે આવું કરે છે.’ બપોરે મોટી બા ભજન ગાતા હોય કે મંડળી આવી હોય ત્યારે દયામાસી આવીને બેસે અથવા તો ખાટલામાં પડયા પડ્યા સાંભળે. આ એક એવું ચિત્ર છે કે અહીં આપણને એક કાળી બાજુ પણ જોવા મળે. અંબાશંકરની ક્રૂરતાનો એક જ નમૂનો આપણને આ કાળી બાજુ બતાવી જાય છે. બટાકા બાફયા હોય એ પાણીમાં ચા અને ખાંડ નાખે અને એ પાણી છોકરાઓ મારફતે દયામાસીને મોકલાવે. દયામાસીનું આખું ગર્ભાશય શરીરમાંથી બહાર આવી ગયેલું અને તે સમયનું સ્ત્રી તબીબીશાસ્ત્ર આટલું આગળ વધેલું નહીં. આવી બીમારીમાં પેલું પાણી માસી પીવે અને ઝાડા છૂટી જાય. આ જોઈ માસા કહે, ‘બહુ સારુ. પેટ સાફ થઈ જશે.’ આ ક્રૂરતાની અવધિ ! છતાં માસીના મોઢામાંથી કયારેય એક શબ્દ નીકળ્યો નહી. મૃત્યુની પળે પણ એમના મોઢામાંથી આ જ વાત નીકળતી રહી, ‘પ્રભુ ! મને સદ્દ્વિચાર આપજે.’ તો દુઃખ વેઠીને પણ જેણે સદ્દ્વિચારની જ માંગ કર્યા કરી એવા આ બધા પાત્રો નરસિંહ અને મીરાના ગોત્રના છે.