ગાંધીજી જિંદગીમાં પહેલી જ વખત ગીતા વાંચીને અંગ્રેજી તરજૂમા રૂપે વાંચી અને હિંદુ ધર્મના અન્ય ગ્રંથો પણ થિયોસોફિકલ સોસાયટીના કારણે શરૂ થયા. ઇંગ્લેન્ડથી પાછા ફર્યા ત્યારે ગાંધીજી પૂરેપૂરા અર્થમાં અંગ્રેજ ભારતીય હતા. ધંધાદારી સલાહ માટે એક વરસ આફ્રિકા જવાનું હતું તેમાં એકના એકવીસ થયા. દક્ષિણ આફ્રિકામાં ગાંધીજી શ્રેષ્ઠ વકીલ બન્યા, સતત કાર્યશીલ આગેવાન બન્યા, આશ્રમ જીવન શરૂ થયું. અતિશય વિલાસીજીવન છોડીને ત્યાગી બનવાની શરૂઆત દક્ષિણ આફ્રિકામાં થઇ. ખ્રિસ્તી ધર્મનો પ્રભાવ એટલો ઊંડો કે કદાચ ગાંધીજી ખ્રિસ્તી બની ગયા હોત પણ તેમની જાગરુકતાએ તેમને સાચવી લીધા. મહાત્માનું બિરુદ પાછળથી ભારતમાં મળ્યું પણ 1915માં ગાંધીએ દક્ષિણ આફ્રિકા છોડ્યું ત્યારે મો.ક. ગાંધી ખરા અર્થમાં મહાત્મા ગાંધી બની ગયા હતા. છેલ્લું પરિવર્તન રંગભેદને વરેલા અને વળગી રહેલા બોઅર સાથેના સંઘર્ષમાં ગાંધીજીને ઇંગ્લેન્ડની સરકાર અને આગેવાનોએ પૂરેપૂરો સાથ આપ્યો તેથી અહિંસાના ઉપાસક ગાંધીએ બોઅર સામેની સશસ્ત્ર લડાઇમાં બ્રિટનના પક્ષે હથિયાર બંધ લડવાની તૈયાર દાખવી પણ ભારતવાસીઓના હાથમાં હથિયાર આપવા અંગ્રેજી સેનાનીઓ તૈયાર ન હોવાથી તેમણે લડાઇમાં સેવા કાર્ય કર્યું. સ્થાનિક આદિવાસીઓ-ઝુલુ સામેની લડાઇમાં પણ ગાંધીજીએ અંગ્રેજ સેનાની સેવા કરીને મોટું પાપકર્મ કર્યું. ટ્રાન્સવાલના શાસકો સામે અને પાછળથી દક્ષિણ આફ્રિકા યુનિયન સામેની સત્યાગ્રહની લડાઇમાં પૂરો ફજેતો થયો અને ભારતના વાઇસરોય લોર્ડ હાર્ડીઝની દખલગીરી ન હોત તો સ્મટસે ગાંધી જોડે વાત પણ કરી ન હોત. ગાંધીજી ભારતમાં પાછા ફર્યા ત્યારે 1915 સુધી પૂરેપૂરા અંગ્રેજ ભક્ત અને રાજનિષ્ઠ, વફાદાર નાગરિક હતા. દક્ષિણ આફ્રિકામાં સ્થાનિક આમજનતા સામેની લડાઇમાં અંગ્રેજ સરકાર હંમેશાં ગાંધીજીની પડખે રહી. ભારતમાં અંગ્રેજ સરકાર સામેનો સંઘર્ષ શરૂ થયો ત્યારે ભારતની જનતાએ ગાંધીજીને વધાવી લીધા. આ છેલ્લું પરિવર્તન 1919માં જલિયાંવાલા બાગની કત્લેઆમના કારણે થયું.