ઘણાં પ્રશ્નો એવા જટિલ હોય છે કે તેનો જવાબ જો તાત્કાલિક આપીએ તો કંઇક જુદો હોય, વિચારીને આપીએ તો તે એનાથી સાવ અલગ જ હોય અને વ્યવહારમાં તો વળી એ સંદર્ભે કંઇક સાવ જ ઉલટું જોવા મળતું હોય ! હમણાં એક વાંચકે મને વેબસાઇટ ઉપર આવો જ એક પ્રશ્ન પૂછ્‌યો. ‘‘બ્રેકઅપ્સ અને ડીવોર્સમાં વઘુ દુઃખદ શું?!’’ કદાચ એનો પૂછવાનો આશય એવો હશે કે લગ્ન કર્યા પહેલા જ છુટા પડી જવું વઘુ દુઃખદ કે લગ્ન કર્યા પછી છુટા પડવું વધુ દુ:ખદ ?! હવે આ પ્રશ્નનો તાત્કાલિક જવાબ આપવાનો હોય ત્યારે એમ વિચાર આવે કે બંન્ને દુઃખદ વાત છે. ‘છુટા પડવું’ માત્ર જ દુઃખદ હોય છે, પછી એ લગ્ન પહેલાં હોય, લગ્ન બાદ કે લગ્નની કોઈ જ વાત વગર. વઘુ ઉંડાણપૂર્વક અને ગંભીરતાથી વિચારીએ તો એમ થાય કે બ્રેકઅપ્સ કરતાં ડીવોર્સ (છુટાછેડા) વઘુ દુઃખદ હોઈ શકે કારણ કે તમે વઘુ લાંબો સમય જોડે રહ્યા છો, તમારી વચ્ચે ઘણી ખાટીમીઠી લાગણીસભર ક્ષણોની યાદો વણાયેલી છે અને તમારો આખો’ય સંબંધ કૌટુંબિક-સામાજિક તાણા-વાણામાં ગુંથાયેલો છે. વળી વ્યવહારમાં તો આ બન્ને જવાબથી સાવ ઉલટું જ જોવા મળે ! ‘બ્રેકઅપ્સ’ પછી ઘણાં આત્મહત્યા કરે છે, જ્યારે છુટાછેડા મેળવ્યા પછી મોટાભાગના દંપતીઓ કૌટુંબિક અને સામાજીક પ્રશ્નો વચ્ચે પણ હાશકારો અનુભવે છે! આનો મતલબ એવો થાય કે છુટાછેડા પછી શક્ય છે કે સાથીઓ રાહતનો અનુભવ કરે પરંતુ ‘બ્રેકઅપ્સ’માં કદાચ રાહત અનુભવાય તો પણ દુઃખ તો વધુ જ અનુભવાય છે. છુટાછેડા બાદ હાશકારો એટલા માટે થાય છે કે આ આખો’ય સંબંધ છુટા પડવા સુધી પહોંચતા પહોંચતા એકબીજા પરત્વેની નકારાત્મક લાગણીઓ (નેગેટીવ ફીલીંગ્સ)થી ખદબદવા માંડે છે. વ્યક્તિઓ સંબંધથી, એકબીજાના વ્યવહારથી અને લાગણીઓના આઘાતથી એટલા તો ઉબાઈ ગયા હોય છે કે છુટા પડતા જ ‘હાશ’ અનુભવે છે. પછી સમય જતા; ધીરે ધીરે છુટા પડવાનું દુઃખ અનુભવાય તે અલગ વાત છે.