“તો” પછીની કલ્પના હું કરી શકતી નથી. કારણ કે મારા નાનાનું શબ સામે જ પડ્યું છે. સફેદ ચાદર ઓઢાડેલી છે, અને એક તરફથી હાથનો કૃશ પંજો બહાર નીકળી આવ્યો છે. સામે જ હડપચીએ હાથ દઈને મામા બેઠા છે. પ્રવાહીનું બન્યું હોય એવું એમનું મોં લાગે છે. એ ઘણું રડ્યા હતા એમ પાડોશીઓ કહે છે. બાપનું મૃત્યું થાય એટલે દીકરો ઘણું રડે. મારી મમ્મી તો છેક લંડન બેઠાં-બેઠાં પોતાના પિતા મરણપથારીએ હોવાના સમાચારથી જ ખૂબ રડી હતી. પણ પપ્પા રડ્યા નહોતા. નાનાની અંતઘડીઓ ગણાય છે એવો કેબલ આવ્યો ત્યારે જાણે કશું વાંચતા જ ન હોય એવી રીતે વાંચી સંભળાવ્યો હતો. વાંચ્યા પછી એમના મોં પર ખૂન કરવું હોય એવી ક્રૂરતા જન્મી હતી. મારી પાસે આવીને મારી પીઠ પર હાથ પસવારીને એ બોલ્યા, “તને હવે બહુ જલદી લાખો રૂપિયા મળશે,” મને ખબર તો હતી જ કે નાનાએ વસિયતનામામાં મારા નામે થોડા લાખ રૂપિયા અલગ મૂક્યા છે. એવી જાણથી વારંવાર આનંદ પણ થતો હતો, પણ એક ખટકો રહ્યા કરતો હતો મનમાં, કે બીજું કંઈ નહીં પણ એકાદવાર નાનાને જોયા હોય તો ઠીક, ઠીક કરતાં પણ કંઈક વિશેષ સારું. પપ્પાએ મને લાખો રૂપિયાવાળી વાત કરી કે તરત જ દુશ્મન હોઉં તેમ મને પપ્પાના જ મોતની કલ્પના આવી ગઈ. એ ભોંય પર લાંબા થઈને પડ્યા હોય અને એમના મોં સુધી ચાદર ઓઢાડી હોય એવું મારી સામે દેખાયું. જો કે એ દ્રશ્ય ભૂંસી નાખવા માટે મેં તરત જ એમને મમ્મી સામે કંઈક બબડતા જોઈ લીધા. નિરાંત થઈ. જો કે મમ્મી કેબલ હાથમાં લઈને ધ્રુસકેધ્રુસકે રડતી હતી. મોં તો જોઈ શકાતું નહોતું, પણ મોં ઊંચું કર્યા પછી એ કેવી લાગશે એની કલ્પના આવી ગઈ. પપ્પા એની પાસે ગયા. મમ્મીની સફેદ પીઠ આંચકા લેતી ઊંચે-નીચે થતી હતી. એની પર હાથ મૂકીને એ બોલ્યા, “મારા વતી રડીશ મા. તારા ભાગનું જ રડજે” ને વળી મારા તરફ જોઈને એમ બોલ્યા કે “એક સથવારો છે. તારે એકલીને ઈન્ડિયા જવું હોય તો જલદી જા. તને એમને મરણ પામતા જોવાની તક મળશે” આવું બોલ્યા. હું તો સાંભળી જ રહી. શું કહું ?