ઉત્તર : દેશી હિસાબની ચોપડી સરસ છે, પણ તેની કરતાંય ઉત્તમ એક કૅલેન્ડર જેવડો જાડા કાગળનો ચાર્ટ આવે છે. તે ચાર્ટ ત્રણ-ચાર ફૂટનો લાંબો અને દોઢ-બે ફૂટનો પહોળો હોય છે. લગભગ દસ એકડા બાળક શીખી જાય પછી આ ચાર્ટ ભીંત ઉપર ટાંગી દેવો. અમે મારી ભત્રીજી સ્તુતિ જ્યારે 10 એકડા શીખી ગઈ ત્યારે આવું કૅલેન્ડર (ચાર્ટ) ટાંગ્યું’તું. એ 10 એકડાને ઓળખતી’તી એટલે વારે વારે ચાર્ટ જોયા કરતી. અને એણે શોધ કરી કે પ્રત્યેક ખાનામાં 1 થી 9 હોય છે અને એ બધાની પડખે એક ખાનામાં એકડો જ હોય છે. બીજા ખાનામાં બધાની પડખે બગડો જ હોય છે. અને આમ આડી લાઈનમાં પણ એક થી નવ હોય છે. પછી તો અમારે કહેવું પડ્યું કે એ બધાંને નામ પણ હોય છે, જેમ કે, એકડાની પડખે એકડો છે તેનું નામ છે ‘બે એકડા અગિયાર.’ એકડાની પડખે બગડો છે તેનું નામ છે ‘એકડે બગડે બાર.’ પછી એક વાર તે કહેતી’તી કે ‘મને બગડો અને છગડો સાથે બેઠા છે એ નથી ગમતું કારણ કે બન્ને એક બીજા સામું જોતાં નથી તેથી કિટ્ટા કરી લાગે છે.’ મેં કહ્યું : ‘એનું નામ છવ્વીસ છે.’ અને છગડાનું ખાનું જો. એમાં આ બન્ને પાછા બોલતા થઈ જાય છે. છગડો અને બગડો સામ સામે જુએ છે. એનું નામ છે ‘બાસઠ.’ પછી તો એ જ પૂછવા લાગી કે બધાંનાં નામ શીખવી દો ને. આમ, આ ચાર્ટ વડે તે મેળે મેળે એકડા શીખી અને અમે એમાં મદદ કરી. આ છાપાં, ચાર્ટ વગેરે બધું પુસ્તકોના પ્રકારો જ કહેવાય.