વૈયક્તિક અને સામુદાયિક અથવા સમષ્ટિગત જીવનની સાથે જ્ઞાનવિજ્ઞાન તેમ જ સંસ્કૃતિ અને સભ્યતાના સાંપ્રત પ્રવાહો અથવા એમ કહો કે માનવજાતિનો સમગ્ર ઇતિહાસ માનવજીવનને આ અધ્યાત્મીકરણની દિશામાં દોરી જતો દેખાય છે, તેથી વિશ્વની પ્રગતિશીલ વિચારધારા સકારણ પૌર્વાત્ય અને સવિશેષ ભારતીય દર્શન તરફ વળી છે.