પ્રથમ હોમોપ્રજાતિની પહેલી જાતિ 'હોમોહેબિલિસ' (દક્ષ માનવ)ની ૨૦ લાખ વર્ષો પહેલા આફ્રિકામાં ઉત્ક્રાંતિ થઇ હતી. ત્યારબાદ દસ લાખ ચોસઠ હજાર લાખ પૂર્વેથી ચાર લાખ વર્ષ પૂર્વેના ગાળામાં 'હોમોઈરેકટસ'ની ઉત્ક્રાંતિ થઇ. તે ટટ્ટાર ચાલતા હતા તેનું દિમાગ મોટું હતું અને અગ્નિનો ઉપયોગ જાણતા હતા. તે પછી આજથી અઢી લાખ વર્ષો પૂર્વે હોમોસેપિયન્સ 'પ્રાયેસિપિયન્સ'ની જાતિની ઉત્ક્રાંતિ થઇ તેના એક લાખ પચ્ચીસ હજાર વર્ષો પૂર્વે બે ફાંટા પડયા. એક 'હોમોસેપિયન્સ નીયન્ડર થાલેન્સીસ'' અને બીજો 'હોમોસેપિયન્સ સેપિયન્સ' છે. આ બીજા પ્રકારને પાત્ર 'હોમોસેપિયન્સ' એટલે કે મેધાવી માનવી અથવા અર્વાચીન માનવી કહે છે. તે પૂર્વ આફ્રિકામાં વસતા હતા. ૭૦૦૦૦ હજાર વર્ષો પૂર્વે તેમણે આફ્રિકા ખંડમાંથી હિજરત કરી અને દુનિયામાં પ્રસર્યા. માનવીનો ઉત્ક્રાંતિ પથ અને ક્ષયરોગના બેકટેરિયાના ઉત્ક્રાંતિ પથમાં નોંધપાત્ર સરખાપણું જોવા મળે છે. આપણે જોઇ શકીએ છીએ ક્ષયરોગના બેકટેરિયા (એમટીબી)નું વૈવિધ્ય નોંધપાત્ર રીતે માનવની વસ્તી વિસ્તરતી ગઇ તેમ વધતું ચાલ્યું.