દેશ આખાને ઓળંગીને પૂરી કરેલી એ મુસાફરી એક દુઃસ્વપ્નની માફક આખી જિંદગી મને યાદ રહેવાની હતી! સૂમસામ મધરાતે નાના-નાના સ્ટેશને ઊતરવું, રેલવેના બ્રેકમેનથી બચતા રહેવું, ઠંડીથી બચવા કોલસાના ખાલી ડબ્બામાં લપાઈને સૂઈ રહેવું, જ્યાં-ત્યાંથી ખાવાનું શોધતા રહેવું, ખેતરોમાં ખાવાનું માગવું, અને પૈસા ચુકવવા જતાં શંકાશીલ નજરોથી છેદાવું, ટ્રેનના સળિયાને કચકચાવીને પકડી રાખવું, કડકડતી ઠંડીમાં બુઠ્ઠા થઈ ગયેલા હાથે સળિયો પકડી રાખવા કે છોડી દેવાની ચર્ચાઓ કરવી, મિત્રાચારી માટે પાછળ પડી જતા મવાલીઓથી બચવું! અને છેલ્લે-છેલ્લે તો, ટ્રાન્સકોન્ટિનેન્ટલ એક્સ્પ્રેસમાં મળતી બધી જ સુવિધાઓ ખરીદી શકાય એટલા પૈસા ગજવામાં હોવા છતાંયે, જહાજ ક્યાંક ચૂકી તો નહીં જવાયને, એ ભયમાં ગભરાતા રહેવું…! પણ એમ કરવા જતાં કોઈને ચેપ લગાડી બેસવાનો ભય હંમેશા રહેતો! આ રીતે ભટકતાં-ભટકતાં મુસાફરી કરવાથી હૃદયમાં એ ભાર તો નહોતો રહેતો, છેવટે!