માનવનો સમગ્ર ઈતિહાસ આ જ છે. જેમ જેમ પડદો ઝીણો ને ઝીણો થતો જાય છે તેમ તેમ પાછળનો પ્રકાશ વધારે ને વધારે ઉજ્જવળ બને છે. કારણ કે, પ્રકાશવું એ તેનો સ્વભાવ જ છે. તે જાણી શકાય નહીં; આપણે તેનો વ્યર્થ પ્રયાસ કરીએ છીએ. જો તે જાણી શકાય તેમ હોય તો તે જે છે તે ન હોત, કારણ કે તે શાશ્વત છે. જ્ઞાન એ મર્યાદા છે, જાણવું એ વસ્તુમાં દશ્યત્વ લાવવું તે છે. તે દરેક વસ્તુનો શાશ્વત જ્ઞાતા છે, આ જગતનો સનાતન સાક્ષી છે, તમારો પોતાનો આત્મા છે. જ્ઞાન જાણે કે નીચલી સ્થિતિ છે – અવનતિ છે. આપણે જ તે શાશ્વત જ્ઞાતા છીએ, આપણે તેને જાણી કેવી રીતે શકીએ ? દરેક માણસની સાચી પ્રકૃતિ તે જ છે, અને જુદી જુદી રીતે તેને પ્રગટ કરવા માટે તે મથી રહ્યો હોય છે; નહીં તો આટલા બધા નીતિના નિયમો શા માટે હોય ? બધાં નીતિશાસ્ત્રોનો ખુલાસો બીજે ક્યાં છે ? જુદા જુદા સ્વરૂપે બતાવાયેલ એક જ વિચાર બધાં શાસ્ત્રોના મધ્યવર્તી વિચાર તરીકે તરી આવે છે : તે એ છે કે બીજાનું ભલું કરવું. માનવજાતનો પ્રેરક હેતુ, માનવી તેમજ પ્રાણીમાત્ર પ્રત્યે દયા રાખવાનો હોવો જોઈએ. પણ આ બધા તે શાશ્વત સત્યના જુદા જુદા પ્રકારો છે કે : ‘હું આ વિશ્વ છું; આ વિશ્વ એક છે.’ નહીં તો પછી એમ કરવાનું કારણ ક્યાં રહ્યું ? મારે મારા જાતિભાઈઓનું ભલું શા માટે કરવું જોઈએ ? મારે બીજાઓનું ભલું શા માટે કરવું જોઈએ ? એમ કરવાને મને કઈ વસ્તુ ફરજ પાડે છે ? એ છે સહાનુભૂતિની લાગણી, સર્વત્ર એકતાની લાગણી, કે જે મને તેમ કરવાનું કહે છે. કઠોરમાં કઠોર હૃદયવાળાઓ પણ ક્યારેક બીજા લોકોને માટે દયાની લાગણી અનુભવે છે. આ માની લીધેલ વ્યક્તિત્વ ખરેખર તો ભ્રાંતિ જ છે, તથા આ ભાસમાન વ્યક્તિત્વને વળગી રહેવું એ શરમજનક છે, એમ સાંભળીને ડરી જનારો માણસ પણ તમને કહેશે કે અહંકારનો સંપૂર્ણ ત્યાગ બધી નીતિમત્તાનું મૂળ છે. સંપૂર્ણ સ્વાર્થત્યાગ એટલે શું ? એનો અર્થ, આ ભાસમાન વ્યક્તિત્વનો ત્યાગ, બધી સ્વાર્થભાવનાનો ત્યાગ. ‘હું’ અને ‘મારું’ – અહંકાર અને મમતા – એ પુરાણા વહેમોનાં પરિણામ છે; અને જેમ જેમ આ અત્યારનું હુંપણું ચાલ્યું જાય, તેમ તેમ સાચો આત્મા વધારે ને વધારે પ્રગટ થાય છે. આ જ સાચો અહંકારનો ત્યાગ છે, સર્વ નૈતિક ઉપદેશોનું મૂળ, આધાર, સારતત્વ છે. અને માણસ જાણતો હોય કે ન જાણતો હોય, પરંતુ આખું જગત તેનું જ આચરણ કરતું કરતું ધીરે ધીરે તેના તરફ જઈ રહ્યું છે. માત્ર માનવ જાતનો બહુ મોટોભાગ તેનું આચરણ અજ્ઞાતપણે કરી રહ્યો છે; તેમણે તે જ્ઞાનપૂર્વક કરવું જોઈએ. તે લોકોએ એમ સમજીને ત્યાગ કરવો જોઈએ કે ‘હું’ અને ‘મારું’ એ સાચો આત્મા નથી, પણ માત્ર એક મર્યાદિત સ્વરૂપ છે. તેની પાછળ રહેલી પેલી અનંત સત્તા (હોવાપણા)ની એક માત્ર ઝાંખી, જે સર્વમય છે તે અનંત અગ્નિની એક માત્ર ચિનગારી, તે અત્યારનો માનવી છે; તેનું ખરું સ્વરૂપ તો અનંત જ છે.