‘સાચું કહું તો પચાસ વર્ષ પાછળ પહોંચી ગયેલો…’ મનુભાઈનો રણકતો અવાજ અત્યારે ગંભીર હતો. ‘હું આઠ વર્ષનો હતો ત્યારે બા મૃત્યુ પામેલી. એની ઉંમર પણ ત્રીસેક વર્ષની હશે. અમે તો ચાર ભાઈ-બહેન હતાં. મારા બાપુ બાબુભાઈ પંડ્યાની આર્થિક સ્થિતિ પણ સદ્ધર નહીં.’ સહેજ અટકીને એમણે બધા સામે નજર કરી. ‘આજે હેમંતના ઘેર ગયા એ પછી એ દિવસો યાદ આવી ગયા.’ એ પછી એમણે મનોજ સામે જોયું. ‘સ્મશાનવાળી વાતમાં તો એવું છે કે એ એક સિસ્ટમ છે. પત્ની મૃત્યુ પામે એ વખતે બધાની સામે એનો પતિ લગ્નની ઈચ્છા કઈ રીતે જાહેર કરે? એટલે કાળક્રમે આ રીતની વ્યવસ્થા ગોઠવાઈ ગઈ. એના વર્તનથી એ સમાજને પોતાની ઈચ્છા જણાવી દે.’ એ અટકી ગયા. ઓફિસમાં મનુભાઈ માટે બધાને માન હતું. લાગણીશીલ છતાં સ્પષ્ટવક્તા અને દરેકને મદદરૂપ થવાની ભાવના.