બે દુશ્મન રાજ્યોનાં રાજા/ રાજકુમાર/પ્રધાન/પ્રધાનપુત્ર અને રાણી/ રાજકુંવરી/ રાજમાતા/પ્રધાનપુત્રી એકબીજાના પ્રેમમાં પડે અને યુદ્ધસંઘર્ષને વિષમ સંજોગોમાં પાંગરેલો તેમનો પ્રણય આખરે સુખદ કે કરુણ અંતમાં પરિણમે એ પુરાણું વસ્તુબીજઘટક આપણી ઘણી આખ્યાનકથાઓ પૃથ્વીરાજ-સંયુક્તા આદિની ઐતિહાસિક કથાઓ, ગ્રીક પુરાણકથાઓ તથા શેક્સપિયર્ જેવાની મધ્યકાલીન કૃતિઓમાં વિવિધ પ્રકારાન્તરે પુનરાવર્તન પામતું જોવા મળે છે.