લોકજીવનનું કલાવિધાન માનવીના પંડ કે પશુપ્રાણીઓના શણગારો પૂરતું મર્યાદિત નથી રહ્યું. પણ કચ્છ કાઠિયાવાડની જનજાતિયોના ઘરખોરડાં, ઓશરિયું ને ઓરડા ઓપાવવા સુધી ભરપટે વિસ્તર્યું છે. જેમાંથી લોકકળાના પ્રાકૃતિક રૂપસૌંદર્યનો એક સરવો સાદ સંભળાય છે. જેતપુર, ચોટિલા, જસદણ, ગઢડા અને પાળિયાદ પંથકમાં રહેતા વાળી, ખાચર અને ખુમાણ કાઠી દરબારોનાં ઘર અને ઓરડાનો ઠાઠ અને ઠસ્સો વર્ણવતા પુરાતત્વવિદ્‌ શ્રી મધુસૂદન ઢાંકી નોંધે છે કે કાઠીનાં ઘરની શોભાની શી વાત કરવી ? કાઠીજાતિ જેવી માંડછાંડ લોકસંસ્કૃતિમાં બીજે ક્યાંય તમને જોવા નહીં મળે. હવે આખરી વિદાય લઈ રહેલ એ સોનેરી જાજરમાન જમાનાનું ચિત્ર સાવ જ ભૂંસાઈ જાય એ પહેલાં છેલ્લી નજર કરી લઈએ તો ખોટું નથી.