ટીકા – નિંદાની વાત આગળ આવી. સામાન્ય રીતે અને ખરેખર જે ‘અંદરથી સામાન્ય’ છે તેઓની તકલીફ જુદી જ છે. હિમાલય નો પ્રવાસ કરવાની ઈચ્છા છે, ક્ષમતા નથી અને જે જાય છે તેનો સ્વીકાર નથી કરી શકાતો – શુભ છે તેની ખબર છે, આચરણ માં નથી લાવી શકાતું ને જે કોશિશ કરે છે તેને સહન કરી શકાતો નથી ! દિલ્હી સ્થિત એક જાણીતી ટી.વી. ચેનલના મુખ્ય વ્યક્તિ એક વખત બાપુનાં ઇન્ટરવ્યુ માટે આવ્યા ! દીર્ધ ઇન્ટરવ્યુ ચાલ્યો. ગુરુકુળ, ચિત્રકૂટ વિ. સ્થળોએ ચાલ્યો – ચેનલ વાળા ખુશ હતા. સ્વાભાવિક હજુ બહુ પલોટાયેલા ન્હોતા એટલે પોતાના કર્મ વિશે જાગૃત હતા – બાપુનો આભાર માન્યો. જવાબ સંભાળવાની ક્ષણે હું પણ હાજર હતો – ‘આપ ચાહે તો ચૂટકી ભી લે સકતે હૈ !’ બાપુએ કહેલું. પૈસા આપો ને પ્રસિદ્ધિ મેળવો – વાળા જમાનામાં પત્રકારને કેટલી સ્વતંત્રતા ! કદાચ ટીકા થાય તો કેવી તૈયારી ! આવી ક્ષમતા ક્યાં જોવા મળે છે ! આવી જેની તૈયારી તે પૂળા બચાવવાની ક્ષમતા કેળવી શકે – અધિકાર મેળવી શકે. એક મેગેઝીન છે – જેનું નામ અત્રે ખોલવું અસ્થાને ગણાશે – પણ તેમાં લખનારા ઘણાય બાપુની ટીકા કરે છે. તેવા મેગેઝીનને મુશ્કેલ આર્થિક સંજોગોમાં થોડી મદદ મોકલી હતી – સ્પષ્ટ સમજણ સાથે – મને અપાયેલ સૂચના શબ્દશઃ યાદ છે – ‘તંત્રીશ્રી ને કહેજે – એમનાં વિચાર યજ્ઞમાં આ નાની આહૂતિ છે – એમની વૈચારિક અસંમતિની પ્રક્રિયા ચાલુ રાખે !’ કોઈ અસંમત હોય, સમજવાની ચેષ્ટા કર્યા વિના અભિપ્રાય આપતા હોય, તો પણ જરૂરિયાતનાં સમયમાં તેવી મેગેઝીન પ્રવૃત્તિને, કોઈને ખબર પણ ન પડે તેમ વેગ આપવાનું સાહસ સૌ કદાચ ન પણ કરી શકે અને શબ્દ શું વપરાયો ? ‘વિચાર યજ્ઞ’. બાપુએ ક્યાંક કહેલું જે યાદ આવે છે – ‘વિચારથી બગડેલો સમાજ – વિચારથી જ સુધરી શકે’ ! એથી આવાં મેગેઝીનમાં ક્યારેક અધુરી સમજણ વાળા વિચારો પ્રગટ થાય, રોષ પ્રગટ થાય કે દ્વેષભાવ ઉપસી આવે તો શું વાંધો ! મૂળ પ્રવૃત્તિતો ‘વિચાર પ્રક્રિયા’ને આગળ ધપાવવાની છે ને ! કદાચ જ્યાં સ્વાભાવિક સમજ છે, જીવ્યાનો સંતોષ છે ત્યાં આવી વાત નજીવી સાબિત થતી હશે. તમામ સદ્પ્રવૃતિઓ માટે સતત ઘસાતા બાપુને જોઉં ત્યારે એમની નિસ્બત અને શુભને પોંખવાનાં સ્વભાવને અપનાવવાની ઈચ્છા બળવત્તર બને છે.