જેથી 1946ની કોંન્ગ્રેસમાં થનારી પ્રમુખપદ માટેની ચૂંટણી અત્યંત મહત્ત્વની બની ગઇ કારણ સ્વરાજ હાથ વેંત જ દુર હતું અને પક્ષ પ્રમુખને જ દેશના વડા પ્રધાન બનાવવાના હતા. સર્વસંમતિ સાથે એ પદના ખરા હક્કદાર હતા,સરદાર વલ્લભ ભાઇ પટેલ.પરંતુ સત્તા ન મળતા નહેરુ કંઇ પણ કરે અને તેમાં પક્ષ તુટી જવાની સંભાવનાથી બચવા ગાંધીજીએ પટેલને ઉમેદવારી પાછી ખેંચી લેવાનું કહ્યું અને સદરદારે તેમ કર્યું પણ ખરું. ગાંધીજીનું આ પગલું તે સમયે પણ ખુબ વગોવાય અને આજનું ભારત પણ તેને ભૂલ જ ગણે છે. ભારત જ્યાં સ્વંતંત્ર થવાની તૈયારી કરી રહ્યું હતું ત્યાં મોહમ્મદ અલી ઝીણાએ પાકિસ્તાનની માંગણી કરી. શરુમાં ગાંધીજી સહમત નહતા પરંતું દેશમાં થતા કોમી રમખાણો અને અદંરઅંદરના યુધ્ધની સંભાવનાને કારણે નહેરુ અને પટેલે તેમને સમજાવીને તૈયાર કર્યા. 15ઓગસ્ટ 1947માં ભારત આઝાદ થયું અને 58 વર્ષની ઉંમરે જવાહરલાલ નહેરુ આઝાદ ભારતનાં પ્રથમ વડાપ્રધાન બન્યા. વડાપ્રધાન તરીકે તેમણે કરેલું પહેલું ભાષણ ટ્રીસ્ટ વીથ ડેસ્ટીનીએ તેમને એક અદભૂત વકતા હોવાની નવી જ ઓળખ આપી. જોકે નહેરુને સત્તા મળી પણ તેમનાં જ કેબીનેટમંત્રીઓ અને પક્ષનાં અગ્રણીઓ દ્વારા સરદાર પટેલને જે સ્વીકૃતિ અને આદર મળ્યા તેને નહેરુ ક્યારેય મેળવી નહોતા શક્યા. અનેક મતભેદો અને વિરોધાભાસ પછી પણ 1947થી 1952 સુધી બંન્નેએ સાથે રહીને કામ કર્યુ. દેશની પહેલી સરકારનાં ગૃહ મંત્રી હોવાને કારણે સરદાર પટેલે દેશની સરહદો સાચવવાની સાથે દેશની અંદરની વ્યવસ્થા અને સલામતિ સ્થાપવાના કામમાં લાગી પડયા. રજવાડાઓને એક કરીને અખંડ ભારત બનાવવાનું,પંજાબ અને બેંગાલમાં શાંતિ સ્થાપવાનું અને બાગ્લાદેશમાં જઇને હિંદુઓની સલામતિ સ્થાપવાનું હો.ય. પરંતુ નહેરુએ લીધેલા સ્વંતત્ર નિર્ણયને કારણે ઘણી વાર તેમની સખત આલોચના પણ થઇ. જેમ કે જમ્મુ કાશ્મીરનો મુદ્દો સંયુક્ત રાષ્ટ્રને સોંપ્યો તે મામલે નહેરુની ખુબ ટીકા થઇ અને આજનું ભારત પણ તેને ભૂલ જ ગણે છે. આમ પક્ષમાં પોતાનું વર્ચસ્વ વધારવા માટે તેમણે પોતાની પસંદગીના પ્રમુખ નીમવા માટે પક્ષ પર દબાણ કર્યું જેને અવગણીને પક્ષે પુરસોત્તમ ટંડને પ્રમુખ નીમ્યા અને દેશનાં પ્રથમ રાજ્યપાલ નીમાયા ડો. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ. 1950માં દેશનું બંધારણ ઘડાયુ અને ભારતીય બંધારણનાં આધારે થનારી પહેલી લાકશાહી ચૂટણી 1952માં થઇ. 1948માં ગાંધી હત્યા થઇ અને 1950માં સરદાર પટેલનું હદયરોગનાં હુમલાથી મૃત્યુ થયું. આ સંજોગોમાં લોકશાહી પાસે વડાપ્રધાન પદ માટે નહેરુથી યોગ્ય ઉમેદવાર બીજું કોઇ નહોતું. તેમનાં સત્તા કાળ દરમ્યાન તેમણે અમલમાં મુકેલી આર્થિક નતી, વિદેશી નીતી અને ભારતનાં કાયદાઓમાં કરેલાં કેટલાક સુધારા વધારા ખાસ્સા મહત્તવના હતા. રશિયાથી ખાસ્સા પ્રભાવિત હોવાને કારણે રશિયા સાથેનાં ભારતનાં સંબંધો સ્થાપવામાં નહેરુનો ફાળો ખાસ્સો મોટો છે. પંચવર્ષિય યોજનાઓ પણ નહેરુની આર્થિક નીતીની વ્યુહરચના હતી. સતીપ્રથા, દહેજ, અને જ્ઞાતિ આધારિત ભેદભાવ વિરોધી કાયદો ઘડીને નહેરુએ સમાજજીવન સુધારવાનાં પણ પુરતા પ્રયત્ન કર્યા.સાથે ભણતર પર ખુબ ભાર મુક્યો. દરેક બાળકને પ્રાથમિક શિક્ષણ મળે તે વિચાર નહેરુએ અમલમાં મુક્યો.સાથે ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે આઇઆઇટી જેવી સંસ્થાઓ સ્થાપી. ચાઇના સાથેનું ઢીલું વલણ નહેરુની વિદેશી નિતીમાં મોટું ગાબડું છે. તેમ છતાં સોવિયત સંઘ અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સાથેનાં સંબંધો વિકસાવવામાં નહેરુનો ફાળો ઘણો મોટો છે. ભારતને ન્યુક્લીયર હથિયાર સાથે સુસજ્જ કરવાનો પાયો નહેરુએ નાંખ્યો હતો.દિવસનાં 18 કલાક કામ કરતાં નહેરુ શરુઆતનાં વર્ષોમાં દીલ્હીના યોર્ક રોડ ખાતેનાં વડાપ્રધાન નિવાસ્થાને એકલા રહ્યા. પરંતુ થોડા સમય બાદ તેમનું એક માત્ર સંતાન ઇન્દીરા ગાંધી પિતાને મદદરુપ થવા માટે તેમની સાથે આવીને જ રહેવા માંડ્યા. જવાહરલાલ નહેરુનું દરેક કામકાજ સંભાળવાની જવાબદારી લીધા પછી તેમની સ્થાનિક મુલાકાતો, કાર્યક્રમોની વ્યવસ્થા અને રોજબરોજનાં કામનો વહિવટ ઇન્દીરાએ જ સંભાળી લીધો. ઉપરાંત વિદેશ પ્રવાસ દરમ્યાન તેમની સાથે રહીને ઇન્દીરાએ પણ આંતરાષ્ટ્રીય રાજકારણની સમજ કેળવી. આ રીતે ભારતિય રાજકારણ માટે નવી પેઢી પણ તૈયાર થઇ અને વડાપ્રધાનપદ માટે એક સક્ષમ ઉમેદવાર પણ. 1964માં નહેરુનાં અવસાન બાદ ભારતીય રાજકાણમાં એક બીજો જ યુગ શરુ થયો ઇન્દીરા ગાંધી યુગ જેણે કોંન્ગ્રેસ પર પ્રભૂત્વ જમાવીને ભારતીય રાજકારણમાં ગાંધી પરિવારની ઇજારાશાહી સ્થાપી દીધી છે.