આ આઝાદી અને લોકશાહીની સમાંતરે બીજી એક વાસ્તવિકતા પણ ઉત્તરોત્તર વિકસી રહી છે અને કદાચ વૈશ્વિક પ્રગતિની ઝાકઝમાળ વચ્ચે એ વાસ્તવિકતા ઝાંખી પડી જતી હોવાથી સામાન્ય રીતે કોઈની નજરે પડતી નથી અને ક્યારેક નજરે પડી જાય છે તો પણ એને નજરઅંદાજ કરી દેવામાં આવે છે.