૨. કાશ્મીરની નાગપૂજક સંસ્કૃતિ : નાગપૂજન હિંદુ ધર્મનું અવિભાજ્ય અંગ છે. કાશ્મીરમાં પ્રાચીનકાળથી નાગપૂજા પ્રચલિત છે. તેથી અનેક તળાવ અને સરાવરોને નાગદેવતાનાં નામ પાડ્યાં છે. ઉદા. નીલનાગ, અનંતનાગ, વાસુકીનાગ, તક્ષકનાગ ઇત્યાદિ. નાગ તેમના સંરક્ષક દેવતા હતા. અબુલ ફઝલે આયને અકબરીમાં કહ્યું છે કે તે પ્રદેશમાં અનુમાને ૭૦૦ ઠેકાણે નાગની આકૃતિ કોરવામાં આવેલી મળી આવે છે. શ્રીવિષ્ણુએ વાસુકીનાગને અહીં સપરિવાર રહેવાની આજ્ઞા આપી હતી અને કોઈએ તેને હણવો નહીં, એવું અભય પણ આપ્યું હતું. તમે જ કહો, શું અરબસ્તાનમાં નાગપૂજન થાય છે ? ત્યાં તો મૂર્તિપૂજા પણ થતી નથી; તો નાગની આકૃતિઓ દોરવાની તો વાત જ ક્યાં છે ?