ક્ષારાતુ પાણી સાથે ઉષ્મા ઉત્સર્જકીય પ્રતિક્રિયા આપે છેઃ જ્યાં સુધી પાણી તેનો સંપૂર્ણપણે ઉપયોગ ન કરે ત્યાં સુધી તેના નાનાં નાનાં ટુકડાં સપાટીની ચારેબાજુ ઉછળશે, જ્યારે મોટા ટુકડા ફૂટશે. ક્ષારાતુ ઓરડાના તાપમાને પાણી સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે ત્યારે ક્ષારાતુના ટુકડા મોટાં હોય તો ઉષ્માની પ્રતિક્રિયા સાથે ક્ષારાતુ ધાતુના ટુકડા સપાટીની રચના કરે છે. પાણી સાથેની પ્રતિક્રિયાથી કોસ્ટિક ક્ષારાતુ હાઇડ્રોક્સાઇડ અને મોટી જ્યોત ધરાવતા હાઇડ્રોજન વાયુનું ઉત્પાદન કરે છે. આ બહુ મોટું જોખમ છે (નીચે સાવચેતીઓ જુઓ). ક્ષારાતુ હવામાં સળગે ત્યારે ક્ષારાતુ પેરોક્સાઇડ Na2O2 કે મર્યાદિત ઓક્સિજન સાથે ઓક્સાઇડ Na2Oની રચના કરે છે (લિથિયમની જેમ નાઇટ્રાઇડની રચના થતી નથી). ઓક્સિજનમાં દબાણ હેઠળ સળગાવવામાં આવે તો ક્ષારાતુ સુપરઓક્સાઇડ NaO2નું ઉત્પાદન થશે.