હેમચન્દ્રાચાર્યે પાણિનીની માફક પ્રત્યાહારની યુક્તિ સ્વીકારી નથી છતાં સંસ્કૃત ભાષાના વર્ણોનો પરિચય કરાવવા અને તેમાંનાં અમુક જુથોને માટે કેટલીક કૃત્રિમ સંજ્ઞાઓ જાહેર કરી છે.