ગોપીને લગ્નપ્રસંગે પણ કંઈ આપી શકાયું નહોતું. અમારા લુણાવાડિયા લેઉઆ પટેલોમાં ‘કંકુ સાટે કન્યા’- નો રિવાજ. એક રૂપિયો ચાંલ્લો ને કંકાવટી ભરીને કંકુ. બસ, પણ છત પ્રમાણે દરદાગીના અપાય ખરા. અમે તો બેનના થોડા દાગીના ઉછીના (સાત દિવસ માટે) લઈને, જોડાં કપડાં સાથે છાબડીમાં મૂકીને સારું દેખાડેલું. આણે આવીને ગોપીએ દાગીના પરત કરેલા એના બાપુજીએ જરૂરી બધા દાગીના કરાવીને એને આપેલા. એ એટલામાં રાજી હતી. એણે એ પછી પણ – આજ દિન સુધી – કદી સોનાનો મોહ વ્યક્ત કર્યો નથી. સીમંત વેળાએ મેં એને ઘરેણું નહીં, પણ (૯= રૂપિયા ફક્ત) ઘડિયાળ આપેલી. ત્યારે ગામડાંની ગોરીઓમાં ઘડિયાળની ફૅશન દાખલ થયેલી. આજે ગોપી કહે છે કે મેં તો તમારી પાસે કશુંય માગ્યું નથી ને હું કહું કે આપવા જેવું જેટલું મેં ચૂપચાપ આપ્યું છે – એમાં એકલતા હશે, ઉપેક્ષા પણ હશે – પણ વિશેષતઃ તો મેં કાળજી-લાગણી અને સમજણ આપ્યા છે. સમજાય એને માટે આ મોટી મૂડી છે. એક સમયે એ મારી પસંદગીનાં ને મે વ્હોરેલા કપડાં પહેરતી હતી. પછી અણગમો થયો ને દીકરીની પસંદ માફક આવી એટલે હું મુક્ત થયો – મનમાં દુઃખ તો હજીય થાય છે. હું તો પ્રવાસી જીવ છું – પણ એણે કદી મારી બૅગ તૈયાર કરી આપી નથી. હા, અમારા સહપ્રવાસમાં હું એની બૅગની કાળજી લઉં – બધી રીતે કાળજી લેવાનો આનંદ હોય છે. એ પતિદેવોને ઝટ નથી સમજાતું ! ગોપીની અપેક્ષાઓ આજેય ઠીક-ઠીક છે – સાથે જ રહેવાના દિવસો – સંતાનો બહાર હોવાથી – પુનઃ આવ્યા છે. હું સમજું છું કે જો પરસ્પર સ્નેહ-કાળજી નહીં લઈએ તો ‘એકલતા’ પીડશે… તો વળી આ અપેક્ષાઓ પણ ઓછી પીડા નથી આપતી. સરવાળે સમજાયું છે કે માણસ ‘એકલો’ જ છે – નિર્ભાંન્તિની હવે નવાઈ નથી, પણ ‘વેઠવું અને શાણા બનવું’ એ જ આપણું કર્તવ્ય હોય છે !