કામોપભોગ શું છે ? કામોપભોગમાં અનુભવાતું સુખ શું છે ? કોઈ પણ તીવ્ર ઉત્તેજના દરમિયાન તન્મયતાનું નિર્માણ થાય છે. આ તન્મયતાને કારણે ચિત્તવૃત્તિનો ક્ષણભર નિરોધ અનુભવાય છે. આ ક્ષણિક ચિત્તવૃત્તિ નિરોધ દરમિયાન ચિત્તમાં આત્માનો આનંદ પ્રતિબિંબિત થાય છે. આ પ્રતિબિંબ કે આભાસનો અનુભવ તે જ કામોપભોગજન્ય સુખાનુભૂતિ છે. જ્યાં સુધી માનવી આભાસી સુખમાં રમમાણ રહે ત્યાં સુધી તેની સાચા અને યથાર્થ આનંદ તરફ ગતિ થઈ શકે ? સાચા આનંદની પ્રાપ્તિ માટે આભાસી સુખાનુભવનો ત્યાગ કરવો જોઈએ. સંયમ સત્ય તરફ દોરી જાય છે, ભોગ નહિ. આટલું સમજાય તો બ્રહ્મચર્યનો મહિમા સમજવાનું કાર્ય કઠિન નથી.