ભારતની દુર્દશા જોઈ અકળાઈ ઊઠી; ખ્રિસ્તી મિશનરીઓના જેવા જ ભાવના સેવનારા અને ‘જૂનું તેટલું ખતમ કરો’ના આવેશમાં હિંદુ ધર્મ અને પ્રાચીન ભારતીય સંસ્કારિતા પ્રત્યે તિરસ્કાર સેવનારા, અંગ્રેજી નૂતનતાના આશક, ખ્રિસ્તી ધર્મ પ્રશંસક, તથા મુક્ત વ્યવહારના પ્રતીક તરીકે મદ્ય અને ગોમાંસ અપનાવનારા, બંગાળમાં ઘરોઘર બંડ પેટાવી જનાર – ‘a generation without fathers and children’ જેવા ‘યંગ બંગાલ’ આંદોલનના નેતા પ્રોફેસર હેનરી વિવિયન ડેરોઝિયો (1809-1831) અને તેમના સાથીદારો હતા. અલબત, આ તેજસ્વી ક્રાંતિકારી જુવાનોએ જ ભારતમાં પ્રથમ રાજકીય સંસ્થા ‘બ્રિટિશ ઇન્ડિયન ઍસોસિયેશન’ની સ્થાપના કરી હતી (1851) અને મજૂર આંદોલનનાં પણ બીજ વાવ્યાં હતાં; અને તેમણે (1834-35માં) ‘Enquirer’ (જ્ઞાનાન્વેષણ) તથા ‘બંગાળ સ્પેકટેટર’ (1842) પત્ર દ્વારા રાજકીય – આર્થિક સમસ્યાઓની ઊંડી છણાવટ કરી અવિસ્મરણીય સેવાઓ પણ બજાવી હતી.42