શિવ ભારતીય ધર્મના પ્રમુખ દેવતા છે. બ્રહ્મા અને વિષ્ણુના ત્રિવર્ગમાં તેઓની ગણના થાય છે. પૂજા-ઉપાસનામાં મુખ્ય શિવ અને શક્તિ જ હોય છે. તેમને નિખાલસતાની મૂર્તિ માનવામાં આવે છે. વિશાળકાય તીર્થ સ્વરૂ૫ દેવાલયો તરીકે દ્વાદશ જયોતિલિંગો ૫ણ છે અને સાથે સાથે જોવા મળશે કોઈ ખેતરના શેઢા ઉ૫ર ચબુતરો કરીને ગોળ ૫થ્થર મૂકી તેની પૂજા થાય. પૂજાને માટે એક લોટો જળ ચઢાવવું ૫ર્યાપ્ત હોય છે. શક્ય હોય તો બિલી૫ત્ર ચઢાવાતાં હોય છે. તેમને નથી ફળોની અપેક્ષા કે નથી ધૂ૫, દી૫, નૈવેદ્ય, ચંદન, પુષ્પ વગેરે અલંકારોનું આકર્ષણ.