આપણે આગળ જોઈ ગયા તેમ દર્દીના વાતાવરણ માં થતા વિપરીત પરિબળો તરફ દર્દી નો પ્રતિકાર કે પ્રતિભાવ એટલે રોગના લક્ષણો. આ પ્રતિભાવ આપણને રોગના લક્ષણો ત્થા ચિન્હો દ્રારા જાણવા મળે છે. આ પ્રતિભાવ ને જાણવા માટે ફક્ત રોગ થવાના કારણોજ નહી પરંતુ તે દર્દીની તાસીર (CONSTITUTION) ઉપર પણ આધાર રહે છે. આ તાસીર (CONSTITUTION) માં વારસાગત રંગસુત્રો પણ મોટો ભાગ ભજવે છે.