ઇસ ૧૪૩૭ પહેલા પહેલા જ એમણે દેવડા ચૌહણોને હરાવીને આબુ પર પણ પોતાનું શાસન મેળવી લીધું હતું. માળવાના સુલતાન મહમૂદ ખીલજીને પણ એમણે એજ વર્ષે સારંગપુર આસપાસ ભયંકર રીતે હરાવીને એના વિજય સ્મારક સ્વરૂપે ચિત્તોડવિખ્યાત કીર્તિ સ્તંભનું નિર્માણ કરાવ્યું. ક્યાંક રાઠોડો ફરી મેવાડ પોતાના હસ્તગત કરવાની લાલચે આક્રમણ ન કરી બેસે એ શંકાના આધારે એમણે રણમલને પણ મારાવીને ટૂંકા ગાળા માટે મંડોર રાજ્ય જીતીને પોતાના હસ્તગત કરી લીધું. સત્તા પર આવ્યાના સાત વર્ષના અંદર અંદર જ એમણે સારંગપુર, નાગૌર, નરાણા, અજમેર, મોડાલગઢ, બુંદી, ખાટું, ચાટુસ જેવા મજબુત કિલ્લાઓને પણ જીતી લીધા હતા. ત્યારબાદ એમણે દિલ્લીના સુલતાન સૈયદ મુહમ્મદ શાહ અને ગુજરાતના સુલતાન અહમદશાહને પણ હરાવ્યા. એમના દુશ્મનોએ વારંવાર બદલો લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ એમને એકેય વખત સફળતા ન મળી. આ સમયગાળામાં માળવાના સુલતાને પાંચ વાર મેવાડ પર આક્રમણ કર્યું. નાગૌરના રાજા શમ્સ ખાંએ ગુજરાતની મદદ વડે સ્વતંત્ર થવાનો અસફળ પ્રયત્ન કર્યો. આવી જ સ્થિતિ આબુના દેવડા જાતિના લોકોનો પણ થયો. માળવા અને ગુજરાતના સુલતાનો સાથે મળીને મેવાડ પર આક્રમણ કર્યું છતાં મુઘલ સેનાઓ ફરી પરાસ્ત થઇ. રાણા કુંભાએ ત્યાર બાદ પણ અનેકો જીત મેળવી. ડીડવાના(નાગૌર) નામક ખાન પાસેથી ત્યારબાદ ખંડેલા, આમેર, રણથંભોર, ડુંગરપુર, સીહારે જેવા સ્થાનો પર પણ વિજય મેળવી. આ પ્રકારે રાજસ્થાનનો મોટા ભાગનો વિસ્તાર, ગુજરાત, માળવા અને દિલ્લીના કેટલાક ભાગો જીતીને મેવાડને એમણે મહારાજ્ય બનાવી દીધું. પણ, છતાય મહારાણા કુંભાની મહત્વતા એમના વિજય કરતા એમના સંસ્કૃતિક કર્યો સાથે પણ અભિન્ન પણે જોડાયેલી છે. એમણે પોતાના શાસન દરમિયાન અનેક દુર્ગો તેમજ તળાવોનું નિર્માણ કરાવ્યું. ચિત્તોડ રાજ્યને એમણે અનેક પ્રકારના કર્યો દ્વારા સજ્જ કર્યું. કુંભળગઢનો પ્રસિદ્ધ કિલ્લો પણ એમના દ્વારા નિર્મિત એક કૃતિ સમાન જ છે. બસંતપુરને એમણે ફરી વસાવ્યું તેમજ એકલિંગજી મહાદેવના મંદિરનો જીર્ણોદ્વાર પણ કરાવ્યો. ચિત્તોડગઢમાં સ્થિતિ કીર્તિસ્તંભ જગવિખ્યાત સ્થાપત્યોમાંનું એક છે. કારણ કે આ સ્થાપત્ય એમની વિજયનું પ્રતિક છે, એના એક એક પથ્થર પર શીલ્પાનુરાગ, વૈદુષ્ય અને વૈક્તિત્વની છાપ છે. એ વિદ્યાના અનુરાગી હતા, સંગીત જેવા અનેક ગ્રંથોની રચના સાથે ચંડીશતક અને ગીતગોવિંદ જેવા ગ્રંથોની વ્યાખ્યાઓ પણ એમણે આપી છે. તેઓ નાટ્યશાસ્ત્ર અને વીણાવાદનમાં પણ કુશળ હતા. કીર્તિસ્તંભોની રચનાઓને અનુલક્ષીને એમણે ગ્રંથની રચના કરી, મંડન જેવા સુત્રધારોના આધારે શિલ્પશાસ્ત્રની રચના કરી. આ મહાન હિંદુ સમ્રાટની હત્યા એમના જ પુત્ર ઉદા સિંહના હાથે થઇ હતી. જો કે પાંચ વર્ષ પછી ઉદાસીહનું મૃત્યુ થયું અને એના નાના ભાઈ રાયમલ સિંહ, મેવાડના મહારાણા બન્યા. જેમના પુત્ર મહારાણા સાંગા પણ પોતાના શૌર્ય માટે યાદગાર સ્થાન ધરાવે છે.