આજથી બસો વર્ષ અગાઉ ભીમા કોરેગાંવ ખાતે થયેલા પેશ્ર્વા વિરુદ્ધ અંગ્રેજોના યુદ્ધમાં હકીકતે શું બન્યું હતું ? આ સંદર્ભમાં જે કોઈ માહિતી ઉપલબ્ધ થાય છે, તેનો સાર એ છે કે, જે રીતે છત્રપતિ શિવાજી મહારાજની સેનામાં મહાર-દલિત જાતિના સૈનિકો પણ હતા. તો પેશ્ર્વા બાજીરાવ - બીજાના સૈન્યમાં મહારાષ્ટ્રની કેટલીક કોમના સૈનિકો ઉપરાંત આરબ સૈનિકો પણ ગણનાપાત્ર સંખ્યામાં હતા. આ આરબ સૈનિકોએ પેશ્ર્વા બાજીરાવની તરફેણમાં, અંગ્રેજો વિરુદ્ધની લડાઈમાં ભારે બહાદુરી અને વફાદારી દાખવેલી. સામે પક્ષે અંગ્રેજો વતી લડી રહેલી સેનામાં મહારાષ્ટ્રની મહાર નામની દલિત જાતિના સૈનિકોએ પણ ભારે બહાદુરી દાખવેલી. પરંતુ હકીકતે બન્ને સેનાઓના સૈનિકો, જે તે સત્તાધીશો વતી લડતાં માત્ર ભાડૂતી સૈનિકો જ હતા, પેશ્ર્વા વતી લડતા આરબ સૈનિકો કાંઈ હિન્દુ પદપાદશાહીની રખેવાળી કરવા લડતા નહોતા. એ જ રીતે અંગ્રેજો વતી લડી રહેલા મહારજાતિના દલિત સૈનિકો પણ, પેશ્ર્વાની કથિત બ્રાહ્મણવાદી રાજસત્તા વિરુદ્ધ લડતા નહોતા. બન્ને તરફના આરબ કે મહાર સૈનિકો, માત્ર ને માત્ર પોતાનું પેટિયું રળવા માટે, જે તે રાજસત્તા માટે ભાડૂતી સૈનિકો તરીકે જ લડતા હતા. વળી ઇતિહાસ ગવાહ છે કે, પેશ્ર્વા બાજીરાવ બીજાના પરાજય પછી, બ્રિટિશ સત્તાએ મહારાષ્ટ્રમાં મહાર-દલિત જાતિ માટે કે, શેષ ભારતમાં પણ દલિતો માટે કોઈ આવકાર્ય કામગીરી કરી હોય તેવું પણ જોવા મળતું નથી. બલ્કે ૧૮૫૭ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ પછી છળી ઊઠેલા બ્રિટિશરોએ, તેમની સેનામાં નવી ભરતી માટેની ચકાસણી કડક બનાવી હતી. તેમાં અનેક જાતિના સૈનિકોની જેમ મહાર જાતિના સૈનિકોને પણ પડતા મૂકવામાં આવેલા. પાછળથી છેક પ્રથમ વિશ્ર્વયુદ્ધ વખતે જ્યારે અંગ્રેજોને ગરજ પડી ત્યારે જ, મહારજાતિના સૈનિકોની ભરતી પુન: શરૂ કરવામાં આવેલી.