જીવન કડવું લાગે ત્યારે પણ દવાના ડોઝની જેમ તેને ગટગટાવી આનંદી રહેવું, એ જ કડવાશને પચાવવાની એક માત્ર તાકાત છે. જીવન ક્ષુદ્ર બંધનોમાંથી આઝાદીનો અનુભવ કરી શકે તો જ આનંદરૂપ લાગી શકે. એષણાઓની અપૂર્તિને અભિશાપ ગણીને નિરાશાની ગોદમાં સરી જનાર માણસને પોતાનું જીવન કડવું જ લાગે. સ્વાભિમાન, સમજણ, અને સંયમ એ જીવનને મધુર બનાવનારાં રસાયણો છે. લોંગફેલો કહે છે તેમ હંમેશાં કોઈ ને કોઈ ઠેકાણે પ્રભાત હોય છે જ અને જાગૃત થતા પ્રદેશોમાં એક કિનારા સુધી કોઈને કોઈ ઠેકાણે પક્ષીઓ ગાયા જ કરે છે. કાર્લાઈલ તે વાતનું સમર્થન કરતાં કહે છે કે ખુશમિજાજમાં અદ્દભુત બળ રહેલું છે. તેની જીવનશક્તિ અખૂટ છે. કોઈ પણ જાતના પ્રયાસ કાયમના ઉપયોગી બનાવવા હોય તો તે સમાન રીતે આનંદયુક્ત હોવાં જોઈએ. તેમાં આનંદ, આનંદનું લાવણ્ય અને પ્રકાશનું સૌંદર્ય હોવું જોઈએ. એટલે જીવનમાં ક્યારેય વ્યર્થતા ન અનુભવવી એ જિંદગીના કડવાશ દૂર કરવાનો ઉપાય છે.