પૂરી વસુધાને કુટુંબ માનનાર હિન્દુની આ નિર્મળ આત્મીયતા સચરાચર સૃષ્ટિના પ્રત્યેક ઘટક સુધી વ્યાપ્ત હતી, પરંતુ કાળક્રમે સંપૂર્ણ સૃષ્ટિમાં સ્વને અને સ્વમાં સંપૂર્ણ સૃષ્ટિને જોવાની દૃષ્ટિ બાધિત થઈ અને પોતાના જ સમાજબંધુ સાથે અપમાનનો, અનાદરનો અને અસ્પૃશ્યતાનો વ્યવહાર શ થયો. સંપૂર્ણ સૃષ્ટિ સાથે એકાત્મતાની અનુભૂતિ અને વ્યવહાર કરનાર હિન્દુ પોતાને જ્ઞાતિ, જાતિમાં સીમિત કરી સંકુચિત બન્યો. આ સંકુચિતતા, ખંડિતતા, અસંગઠિતતા અને ભેદભાવે વિશાળ જગદ આદર્શ એવા હિન્દુ સમાજને વામણો બનાવ્યો. આ મર્યાદાઓના કારણે જ ભારત ગુલામ, ખંડિત અને સીમિત બન્યું. વિવેકાનંદે કહ્યું, ‘બધા હિન્દુઓ ભાઈઓ છે. અમે તમને અડકીશું નહીં એમ સદીઓ સુધી કહી કહીને આપણા જ ભાઈઓને ઉતારી પાડ્યા છે, પરિણામે સારાય દેશમાં અધમતા, નિર્બળતા અને મૂર્ખાઈ વ્યાપી જાય એમાં કશી નવાઈ નથી.’