સામાજિક જવાબદારીનું સ્થાન અકેલપેટાપણાની વૃતિ લેવા લાગી. ખાન-પાન ફેશન, રૂપીઓ અને ક્ષણિક સુખોને સર્વસ્વ માનવાની વૃત્તિ બળવત્તર બની. ધર્મ અને શિક્ષણ વ્યક્તિત્વ ઘડતરનાં સબળ સાધનો, તેમાં પણ ‘ધન’ સંચય મુખ્ય લક્ષ્ય બની ગયું છે. ભ્રષ્ટાચાર, દગો,પ્રપંચ અને મુલ્યહીનતાએ માઝા મૂકી. ‘દામ્પત્ય’ સંસ્કારને બદલે ‘કરાર’ નું રૂપ ધારણ કરવાને લીધે લગ્ન સંસ્થાના પાયા હચમચી ઉઠ્યા. લગ્નજીવનમાં વફાદારી, અનુકૂલન અને સહિષ્ણુતા ગૌણ બની ગયા. ‘મૈત્રીકરાર’ ફાવે ત્યાં સુધી લગ્ન વગરનાં સ્ત્રી-પુરુષના સંબંધોએ સદાચારના મૂળમાં ઘા કર્યા. શિક્ષણ જીવન વિદ્ધયાપક ણ રેહતાં વેપાર બની ગયું! અકબર એલાહ્બાદીએ કહ્યું છે તેમ