પણ હકિકત એ છે કે આ સુક્ષ્મ મિત્રો વિના આપણું જીવન સંભવ નથી! આ બાબત લાંબું વૈજ્ઞાનિક વિવરણ માંગી લે છે. શક્ય એટલી સંકિર્ણતા નિવારી અહીં એ સમજવાની કોશિશ કરીએ. ગયા હપ્તામાં આપણે જાણ્યું કે પૃથ્વી ઉપર જેમના થકી જીવનની શરૂઆત થઈ એ અત્યંત પ્રાથમિક કક્ષાના જીવો બેક્ટેરિયાના પણ આદિકોષો હતા. એકકોષીય દેહરચના ધરાવતા એ સુક્ષ્મ જીવો ખુબ જ વિષમ પરિસ્થિતીમાં લાખો વર્ષ ટકી રહ્યા એટલું જ નહીં પણ એ સમયગાળામાં આવા સજીવો એકધારી ગતિથી પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ક્રમિક ફેરફારો કરતા રહ્યા. ધીમે ધીમે વાતાવરણમાં પરિવર્તન આવતું ગયું અને છેવટે સુવિકસિત સજીવો માટે એ સાનુકૂળ બન્યું એ દરમિયાન આદિસજીવોની દેહરચનામાં અને દેહધાર્મિક ગુણધર્મોમાં પણ સુધારા થતા રહ્યા. એક તબક્કો એવો આવ્યો કે ઉત્ક્રાંતિની ઘટમાળ ચાલુ થઈ અને પછી વિવિધ પ્રકારના સજીવો અસ્તિત્વમાં આવતા ગયા. આમ જોઈએ તો સમગ્ર જીવસૃષ્ટિના આદિપિતા બેક્ટેરિયાને ગણાવી શકાય. અત્યારે પૃથ્વીનું વાતાવરણ આપણે માટે ખુબ જ સાનુકૂળ બન્યું છે એની પાછળ બેક્ટેરિયાના અગણિત કોષોએ યુગો સુધી અત્યંત આત્યંતિક કહેવાય એવા વાતાવરણમાં જેમ તેમ અસ્તિત્વ ટકાવી રાખી, કરેલી જહેમત છે. આપણે સ્પષ્ટપણે જાણી લેવુ જરૂરી છે કે જે તે સમયના વિષમ સંજોગોમાં જો એ આદિસૃષ્ટિમાંનાં બેક્ટેરિયા ટકી ન ગયાં હોત તો બાકીની જીવસૃષ્ટિ ક્યારેય વિકસી ન હોત. આમ, આપણું હોવું એમને આભારી છે.