જીવિત વડીલોને સાચવીએજન્મભૂમિ , 1 ઓક્ટોબર 2018/પાનું: 10 ઘરના મોભી, વડીલ, ઢાંકણાં, છત કે આપનો ખોળો કે ઈશ્વર જે પણ નામ આપીએ તે આપણા સહુના ઘરમાં વિરાજતા આપણા મા—બાપ અને અન્ય વડીલ છે. સમયના ચક્રને ફરતું રાખી જીવન વિવિધ અવસ્થાએ આગળ વધે છે. મસ્તીની, આરામની, બાળક જેવી જિંદગી જીવવાની, ધાર્યું કામ કરવાની, મનગમતી મોજ માણવાની, પોતાના ભાઈ-બહેનો સાથે બેસીને વાગોળવાની, સંતાનોને સેટલ કર્યા પછીની તૃપ્તિનો ઓડકાર ખાતા તેમના સુખે સુખી, દુ:ખે દુ:ખી થઈ હૂંફ આપવાની ઉંમર એટલે વૃદ્ધાવસ્થા કે જીવનની પાછલી અવસ્થા.’ આ ઉંમર માટે ‘બાળક—વૃદ્ધ એક સમાન’ વાત સાચી છે. થાકેલા શરીરની, હારેલા મનની આ વાસ્તવિકતા છે. જાત ઘસીને સાચવેલા મરણમૂડીના પૈસા-રૂપિયા સિવાય તન, મન, ધન બધું જ સંતાનોને ભણાવવા, પરણાવવામાં ખર્ચી ચૂકેલી આ પેઢી પોતાની જરૂરિયાત જેટલી ફિકર કરતી થઈ છે એ બહુ સારું છે. બધું જ હાથમાં આવ્યા પછી માતાપિતાની સાથે છાકટી થતી, નફફટ થતી પેઢીથી બધા વાકેફ છીએ. બધાં જ ઘરમાં જોકે એવું નથી થતું. પરંતુ સારી રીતે પોતાના ઘરના વડીલોને સાચવનારની ટકાવારી ઓછી નીકળે. ‘ઉપયોગ કરો પછી કચરાપેટીમાં પધરાવો ’ (યુઝ એન્ડ થ્રો) ‘ વાપરો અને ફેંકો ’ ની વિચારસરણીનો પ્રભાવ વધતો ચાલ્યો છે. પ્રેમનો, લાગણીના રૂપાળા નામ નીચે અંતે તો જરૂરિયાતપૂર્તિનો જ સોદો મોટેભાગે થતો હોય છે. જેમ માતાપિતાએ પોતાની યુવાનીમાં ખૂબ કષ્ટો વેઠી સંતાનોના સુખ માટે પાછું વાળીને જોયું નથી હોતું. એવા જ હ્રદયના આહ્ લાદક ભાવ સાથે સરસ રીતે વડીલોને સાચવી તેમની પાછલી અવસ્થા મજાની બનાવનારા ઘર કેટલાં? ઘરડાઘરની મુલાકાતે જનારી પૌત્રીને દાદી વૃદ્ધાવસ્થામાં મળ્યાં ત્યારે ‘તે બહારગામ રહે છે’ કહેનારા પિતા માટે કેવો ભાવ દીકરીએ અનુભવ્યો હશે? આવા કિસ્સા સમાજમાં બનતા જ રહે છે. ગુજરાતી કેલેન્ડર પ્રમાણે મહિનો ભાદરવો એટલે આપણી પેઢીમાં થયેલા મૃતક વડીલોને યાદ કરી શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરવાનો મહિનો. બહુ સરસ ભાવ છે કે પિતૃઓના શ્રાદ્ધને બહાને તેમની મનગમતી વસ્તુઓ યાદ કરવી, મનભાવન રસોઈ બનાવવી, એક જ છત નીચે સમગ્ર કુટુંબનું એકઠું થઇ ભોજન કરવું, કાગવાસ નાખવો, દાન-દક્ષિણા આપવા. બહુ સારી વાત છે કે એ બહાને એમના આપણી પરના ઋણનો સ્વીકાર કરીએ છીએ. સાત પેઢીનાં નામ યાદ રાખવાવાળા બહુ ઓછા હોય છે. પિતૃઓને પીપળે પાણી રેડવાથી જો તેમના આત્માને શાંતિ મળતી હોય તો જેઓ લાંબી માંદગીનો ભોગ બન્યા છે, થાક્યા છે, આપણા પ્રેમભર્યા સહવાસની જરૂર છે, દીર્ઘાયુ છે એવા વડીલોના અંતરને ઠારવાથી આપણી આંખ સામે તેમના ચહેરા પર સંતોષ અને હાથમાંથી નીકળતા મૂંગા આશીર્વાદ પામવાની તક જે આપણને સાંપડી છે તેને બરોબર ઝીલીએ અને ગમે તેટલા વ્યસ્ત હોઈએ તેમની પાસે બેસી મનગમતી વાતો કરીએ, કામ કરીએ, એમને જે ગમે છે તે યથાશક્તિ કરતા રહેવાથી ઘરનું વાતાવરણ પ્રસન્ન રહે છે. અન્ય વ્યક્તિ શું કરે છે તેની ભાંજગડમાં પડવાને બદલે આપણે આપણા કર્મ તરફ જ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. ઘરની મિલકતના ભાગમાં રસ લેવાને બદલે જેણે આપણા જીવનને હર્યુંભર્યું બનાવ્યું છે તેવા વડીલોને તેમની ગમતી રીતે સાચવવા જ જરૂરી છે. કોઇનો સ્વભાવ બગડી જાય, કોઈ જેમતેમ બોલે, ખોટાં-ખોટાં કામ ચીંધ્યાં કરે, આવું બનવું સ્વાભાવિક છે. આપણે નાના હતા ત્યારે અનેક નાની-મોટી ખુશી આપણને આપવા એમણે પણ ઘણું જતું કર્યું હશે એ ભૂલવું નહીં. દીકરી અને પુત્રવધૂની ભૂમિકામાં પૂર્વગ્રહ રાખી વર્તવાને બદલે બંને બાજુ સત્કર્મ કરવા પર કેન્દ્રિત થવું જોઈએ. આપણે પણ ક્યાં સદાકાળ યુવાન રહેવાના છીએ? જન્મ-વિકાસ- વિનાશની પ્રક્રિયામાંથી બધાએ પસાર થવાનું જ છે. વડીલોના ગયા પછીના વલોપાતનો કોઇ અર્થ નથી. એમની જરૂરિયાતો પૂરતા પૈસા તેમની પાસે છે કે નહીં, દવા-ગોળી, ફ્રૂટ, દૂધ, તાજી શાકભાજી, મનગમતું ભોજન, કપડાં કે અન્ય જીવન જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓ તેમની પાસે પૂરતી છે કે નહીં તેનું આપણે ધ્યાન રાખવું જોઈએ. ભાઇ, ઘર છે, બધા જ સભ્યો પોતાની શક્તિ મુજબ વર્તે, સંપીને વ્યવહારો સાચવે તો બધા સચવાઈ જાય. કોઇ જાત ઘસે, કોઇ પૈસો, કોઇ વ્યવસ્થા, કોઇ વ્યવહાર, જોઇ ઘરનું સાચવે, કોઇ બહારનું સાચવે…બસ, આ જ જરૂરી છે. એકબીજાને ઉતારી પાડી, ઘરની વાતો બહાર ફેલાવી, ‘હું જ શ્રેષ્ઠ’ની બહાર નીકળી મનની શાંતિ વધે તેવા પ્રયત્નોથી ભરેલું જીવન એટલે ધરતી પરનું સ્વર્ગ. જે ઘરમાં ‘વડીલો’આનંદપૂર્વક જીવે છે ત્યાં તમામ પ્રકારની રિદ્ધિ—સિદ્ધિ સ્વયં આવીને વસે છે. માબાપને તરછોડી મંદિરો ભટકવાથી ભગવાન નહીં મળે. આપણે જે કરશું તે આપણી પેઢી શીખશે એ ભૂલવું નહીં. 	પ્રા. ભાવિની ઠાકર. ———————————————————–