નવ્વાણુ વર્ષ થયા એ વાત ને. ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનો લોહિયાળ બનાવ – જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ! દિવસ હતો 13 એપ્રિલ 1919 અને રવિવાર. પંજાબમાં બૈસાખીનો તહેવાર. ભારતનો આધુનિક ઈતિહાસ એ દિવસે શરૂ થાય છે. સ્કૂલની ચોપડીઓનો ઈતિહાસ એટલું જ કહે છે કે અમૃતસરના જલિયાંવાલા બાગમાં 20000 માણસો બૈસાખીના તહેવારની ઉજવણીની સાથે સાથે, ભેદભાવ વાળા બ્રિટિશ કાયદાના વિરોધમાં એકત્ર થયેલા. એ દિવસે જલંધરથી આવેલા બ્રિગેડ કમાન્ડર, બ્રિગેડિયર જનરલ રેજિનલ્ડ એડવર્ડ હેરી ડાયરે (Reginald Edward Harry Dyer) સાંજે પાંચ વાગે ત્રીસ જ સેકંડમાં નિર્ણય લીધો, દસ મિનિટમાં 1650 ગોળીઓ છૂટી, અંતે ગોળીઓ ખૂટી માટે ગોળીબાર અટકાવવો પડ્યો. કેટલા લોકો માર્યા ગયા એનો આંકડો ખબર નથી. પાછળથી હાઉસ ઑફ લોર્ડ્ઝે 123-86ની બહુમતીથી ડાયરની તરફદારી કરી, પણ જલિયાંવાલા બાગની લાલ મિટ્ટીથી ભારતીય ઈન્કલાબ આખા મુલ્ક પર ફેલાઈ ગયો.