માણસની પર્સનાલિટી ઘણા પ્રકારની હોઈ શકે છે. જગતમાં અબજો માણસો જીવે છે, પરંતુ કોઈ પણ બે માણસોની પર્સનાલિટી બિલકુલ સરખી નથી હોતી. પર્સનાલિટીની બાબતે ઈશ્વર ઝેરોક્ષ નકલમાં માનતો નથી. પ્રકૃતિ વિરાટ છે અને વૃક્ષ અસંખ્ય છે, પરંતુ બિલકુલ સરખાં એવાં બે પાંદડાં પણ હોતાં નથી. કોઈ વ્યક્તિ કેન્સર પર્સનાલિટી ધરાવે છે એવું કહી શકાય? કાર્લ સિમોન્ટોન નામના કેન્સર સ્પેશિયલિસ્ટે ટેન્શનના પ્રતિભાવ તરીકે અમુક જાતનું વર્તન બતાવનારા દરદીઓનો અભ્યાસ કર્યો પછી કેન્સર પર્સનાલિટીની વાત આજથી 22 વર્ષ પર કરી હતી. એ ડોક્ટરને છેક સત્તર વર્ષની ઉંમરે કેન્સર થયું હતું અને તેથી એની વાતમાં સત્યનો રણકો જણાય છે. તુમ ટેન્શન મત લો, એવું વારંવાર કહેવામાં આવે છે. આજનો માણ્ણ કદાચ ટેન્શનનું ઉત્પાદન કરવામાં અને પછી ટેન્શનને ઘટાડવામાં જ જીવન ખર્ચી નાખે છે. આપણી પ્રત્યેક ઓફિસમાં એક ટેન્શન કોર્નર હોવો જોઈએ, જ્યાં બધા કર્મચારીઓ એકાએક તાણ વધી પડે ત્યારે શવાસન કરી શકે. આવી સગવડ સરવાળે સસ્તી પડશે. ક્યારેક જરા જુદો વિચાર આવે છે. શું તાણશૂન્ય જીવન શક્ય છે? એવું પણ બને કે સંપૂર્ણપણે તાણમુક્ત જીવન લગભગ પ્રમાદયુક્ત જીવન બની જાય. તાણ બિલકુલ ગેરહાજર હોય તો કવિતા રચાય ખરી? તાણ વિના કલાકૃતિ સર્જાય ખરી? તાણ વિના લીડરશિપ જાળવી શકાય ખરી? પૂર્વતૈયારી સાથે જોડાયેલી તાણ વિના સુંદર પ્રવચન થઈ શકે ખરું? તાણ વિના કદી પણ કટારલેખન જામે ખરું? તાણ વિના માણસ કોઈ મોટી ધાડ મારી શકે ખરો? બાપડી ભેંસ રસ્તાની બાજુએ ડહોળા પાણીના ખાબોચિયામાં નિરાંતે આરામ ફરમાવે ત્યારે તાણ કેવી ને વાત કેવી? અરે ભાઈ! તાણ છે તો જીવન છે. તાણ ભલે રહેતી. એને એકંદરે સખણી રાખવાના ઉપાયો અનેક છે. તાણને હડે હડે કરનાર માણસ કોઈ પણ પરાક્રમ ન કરી શકે. તાણ છે તો પ્રગતિ છે અને પરિવર્તન છે. તાણ છે તો બ્લડપ્રેશર છે. બ્લડપ્રેશર છે તો હૃદયરોગનો હુમલો છે. સંપૂર્ણપણે તાણમુક્ત મનુષ્યનું લાંબું જીવ્યું પણ બેકાર હોઈ શકે છે. એક ઉપાય છે. તાણ વધી પડે ત્યારે સભાન બની જવું અને પાંચ મિનિટ આંખ મીંચી દઈને ઊંડા શ્વાસ લેવા. એમ કરતી વખતે તાણબાઈને શાંતિથી સાક્ષીભાવે નીરખવી. કદાચ ફેર પડે! હા, તાણને જોઈ શકાય છે, સૂંઘી શકાય છે અને અનુભવી શકાય છે. ચીનની એક ઉક્તિ છેઃ