આપણા જીવનમાં રહેલી ઓછી સમજશક્તિ એ અંધકાર છે, જડતા એ અંધકાર છે, અજ્ઞાન એ અંધકાર છે, કામ-ક્રોધ-લોભ-મોહ એ અંધકાર છે, પ્રમાદ એ અંધકાર છે, નિદર્યતા અને નિષ્ઠુરતા એ અંધકાર છે. અન્યાય, અનીતિ, હિંસા એ અંધકાર છે. આ બધાંમાંથી આપણે જેમ જેમ છૂટતા જઈએ છીએ તેમ તેમ આપણા જીવનનું ઉત્તરાયણ થતું જાય છે.