જેમ જળમાં જ તરંગ-આદિ ભેદની કલ્પના થાય છે,તેમ ચૈતન્યમાં જ્ઞાતા-પણું,કર્તા-પણું,ભોક્તા-પણું તથા સાક્ષી-પણું -વગેરે-શક્તિઓની કલ્પના કરવામાં આવી છે-કે જે કલ્પના-શક્તિઓ અનેક રૂપો ધારણ કરે છે.