માનવીનું જ્ઞાન જાણે સહદેવના ‘અતિજ્ઞાન’ની પેઠે એને પજવવાને જ મળ્યું હોય, એનું ચિત્ત, મૅથ્યુ આર્નોલ્ડ કહે છે તેમ, જાણે દેવોએ એની મશ્કરી કરવા જ આપ્યું હોય, તેમ પ્રાચીન ને આર્વાચીન કે પૂર્વ ને પશ્ચિમના સમન્વયમાં એ વારંવાર ઊંડા વમળમાં પડી જાય છે અને એની બુદ્ધિ લથડિયાં લે છે. નવા યુગના આરંભથી જ આપણી પ્રજાનું ચિત્ત જાણે ચકડોળે ચડ્યું છે. ઉકેલ્યા ઉકલે નહિ એવા અસંખ્ય જટિલ પ્રશ્નો એને નવા સૈકાથી મૂંઝવી રહ્યા છે. જાણે પ્રજાબુદ્ધિને બરાબર કસવા જ યોજ્યા હોય એવા અનેક કોયડા એની આગળ નિરાકરણ માગતા ઊભા છે. પરંપરાગત આચારવિચારો અને નવી ભાવનાઓ વચ્ચે સખત અથડામણી શરૂ થઈ ગઈ છે. તે કોઈ દહાડે પણ શમશે કે નહિ એની શંકા કરાવતો પૂર્વ પશ્ચિમનો ઝઘડો અવિરત રીતે ચાલી રહ્યો છે.