ઉત્તર વિલાયતના લેંકેશર પરગણામાં, ‘ગુજરાતી રાઈટર્સ ગિલ્ડ’નાં નેજા હેઠળ, મુખ્યત્વે મુશાયરા પ્રવૃત્તિ દ્વારા, વિલાયત અને યુરોપમાં ગુજરાતી સાહિત્યનાં બીજ રોપાયા હતાં. લંડનના પરિસરમાં તે અરસામાં, ગુજરાતી સાહિત્ય સંઘ અસ્તિત્વમાં. જેનું રૂપાંતર 1975માં ગુજરાતી સાહિત્ય મંડળમાં થયું. ગુજરાતી ભાષા શીખવવાના વર્ગો ઘણી જગ્યાએ ચાલે. 1964થી તો લેસ્ટર ખાતે ‘ઇન્ડિયન એજ્યુકેશન સોસાયટી’ હેઠળ ત્રણેક નિશાળો સપ્તાહ અંતે ધમધમ્યા કરતી. તેવું જ કૉવેન્ટૃી મધ્યે પણ. જોડાજોડ લંડનનાં વિવિધ પરાંઓમાં કેટલીક સંસ્થાઓ ગુજરાતી શિક્ષણનું કામ કરતી. પરંતુ તે વચ્ચે એકવાક્યતા ભાસે નહીં. “ગરવી ગુજરાત”, “ગુજરાત સમાચાર”, “નવ બ્રિટન” અને “અમે ગુજરાતી” જેવાં ગુજરાતી સામયિકો પોતાની ગતે હીંડ્યાં કરે. કવિઓ, લેખકો અને લહિયાઓની જમાત ચોમેર. આવાં આવાં વાતવરણ વચ્ચે, ગુજરાતી સાહિત્યનાં વિવિધ પાસાંઓ તેમ જ પ્રવૃત્તિઓને વેગ આપવા, ગુજરાતી ભાષાની અસ્મિતાનો વિકાસ કરવા અને ગુજરાતી સંસ્કૃતિના પ્રસાર પ્રચારને સારુ એક મસમોટ્ટો અવકાશ. 13 નવેમ્બર 1976માં લેસ્ટરમાંનાં એક કવિસંમેલનથી, અકાદમીની કલ્પનાએ આકાર લીધો. અને 12 ફેબ્રુઆરી 1977ના, સૂર્યકાંત દવેના નિવાસસ્થાને, મંડળ વિધિવત્ રીતે ‘ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમી’ બન્યું હતું. ડાહ્યાભાઈ પટેલ, કુસુમબહેન શાહ, નિરંજનાબહેન દેસાઈ, પંકજભાઈ વોરા, કાન્તિભાઈ નાગડા, યોગેશભાઈ પટેલ અને વિપુલભાઈ કલ્યાણી અકાદમીનાં મુખ્ય સ્થાપકો છે.