કાયદા પર આધારિત યથાર્થવાદ ન્યાયશાસ્ત્રનો ત્રીજો સિદ્ધાંત છે જે એવી દલીલ કરે છે કે કાયદાનો ખરો વૈશ્વિક અભ્યાસ એ છે જે એમ નક્કી કરે છે કે કાયદો એટલે શું; કાયદાની પાસે જે તાકાત છે એ ધારાશસ્ત્રીઓ, ન્યાયાધીશો અને કાર્યકારીઓ તેની સાથે જે રીતે વર્તે છે એટલા માટે છે. આ પ્રકારના અભિગમ કાયદાના સમાજ શાસ્ત્રમાં ઘણી બધી અલગ-અલગ પ્રકારે વિકસિત થયા છે.