મેરીટ મેરીટ કરીને આપણે મૂળ મુદ્દાને ભુલાવીએ જ છીએ. સત્ય તો એ છે કે આપણે આપણા સ્વજન દલિતોની મેરીટ વિકસવા જ નથી દીધી. (આ લખનાર ‘ઉજળીયાત’ કુટુંબમાં જન્મ્યો હતો.) એકલવ્યનો દાખલો તો કેવળ એક નમુનો હતો. આપણા ‘મહાન’ પૂર્વજોએ એવી સમાજવ્યવસ્થા ઉભી કરી હતી કે પ્રજાના ખુબ મોટા ભાગની બુધ્ધિ શક્તિ વિકસે જ નહિ. મારે પંદર વરસ જંગલમાં કામ કરવાનું થયું હતું અને પછાત ગણાતા સહાયકો સાથે કામ કરવાનું થયું હતું. મેં જોયું છે કે તેમની બુધ્ધિ પણ આપણે ધારીએ તેવી બુઠ્ઠી નથી હોતી. તેઓમાંના ઘણા થોડી જ તાલીમ મળવાથી બીજા ઉજળીયાત કર્મચારીઓ જેટલું જ બલકે વધારે સારું કામ કરી શકતા હતા. તેમને તાલીમ આપીને ઉપર લાવી શકાય છે. આ કરવા જેવું કામ છે જેને માટે અનામત જરૂરી છે. પરંતુ તેનો લાભ ઠેઠ નીચેના સ્તર સુધી પહોંચાડવો જોઈએ.