મિત્રો ! અઢાર અક્ષૌહિણી સેનાનું જે વર્ણન છે ! એમાંયે કૌરવોના પક્ષે અગિયાર અક્ષૌહિણી સેના છે. પાંડવોના પક્ષે તો સાત જ છે. એમનું સૈન્ય પણ નાનું છે. આખાયે મહાભારતમાં વારંવાર કહેવાયું છે કે ભીષ્મને અને દ્રોણને જીતવા એ મુશ્કેલ છે, પણ એ જ રીતે આખાયે મહાભારતની અંદર યુદ્ધ ન થવું જોઈએ અને ન્યાય પાંડવોના પક્ષે છે એમ ભીષ્મ અને દ્રોનાચાર્યે વારંવાર કહ્યું છે. એમણે દુર્યોધનને પણ આ કહ્યું છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે શું કામ આ બે મહાસમર્થ યોદ્ધાઓ દુર્યોધનના પક્ષે લડવાના છે છતાં સતત એમ માને છે કે પાંડવો સાચા છે ? આના મૂલમાં કોણ છે ? પાંડવો પાંડુના પુત્રો હતા માટે સાચા છે કે યોગ્ય છે તેમ નથી, પણ યુવરાજ તરીકે અને પછી સમ્રાટ તરીકે યુધિષ્ઠિરે જ્યારે પ્રજાપાલન કર્યું ત્યારે તેનું જે ધર્મપૂર્ણ વર્તન છે તેને કારણે ભીષ્મ અને દ્રોણ જ નહીં, ઘણો મોટો પ્રજામત પણ તેના તરફ જ છે. ઓહો ! પાંચે પાંડવો અને દ્રૌપદીને જ્યારે વનવાસની સજા થઈ ત્યારે યુધિષ્ઠિર તો મહાયુદ્ધો જીતીને રાજસૂય-યજ્ઞ કરીને સમ્રાટ બની ચૂક્યા હતા. ત્યાં સુધીના એમના કોઈ વર્તનની અંદર અહંકાર, અભિમાન, હું કંઈક છું. એવું ક્યાંય દેખાતું નથી. એવું ભવ્ય, ઉદાત્ત પાત્ર છે ! હું તો પહેલાં નાની હતી, ત્યારે એવું માનતી કે પછી બિચારા પાંચેય પાંડવો અને દ્રૌપદી જંગલમાં જતાં રહ્યાં. મારા ભાઈ સાથે વાત કરતી હતી, તો એણે મને પૂછ્યું કે તને એવું કોણે કીધું ? મહાભારત કોઈ દિવસ વાંચ્યું છે ? જ્યારે વાંચ્યું ત્યારે ખબર પડી કે અહો ! કેટલા બધા લોકો, બ્રાહ્મણો, સેવકો વગેરે યુધિષ્ઠિરની પાછળપાછળ ચાલી નીકળે છે – યુધિષ્ઠિરની પાછળ જાય છે – કોઈ ભીમ, અર્જુન, નકુળ, સહદેવ કે દ્રૌપદીની પાછળ ગયા એમ નથી. યુધિષ્ઠિરની પાછળ જાય છે અને યુધિષ્ઠિરે એ બધાને કેટલીયે વિનંતી કરી કે તમે બધા પાછા જાઓ. પણ એ બ્રાહ્મણો પાછા જતા નથી. છેલ્લે જ્યારે યુધિષ્ઠિર કહે છે કે ગૃહસ્થીનો ધર્મ છે કે આશ્રિતોને અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું, પણ જંગલમાં એ બધું હું ક્યાંથી લાવું અને કેવી રીતે ખવરાવું ? અને પછી એ બ્રાહ્મણો સૂર્ય પાસેથી અક્ષયપાત્ર અપાવે છે અને કહે છે, લે, આનાથી ખવરાવજે. પણ અમે તો તારી સાથે જ રહેવાના, અને પછી તો આ સાથે ગયેલા બ્રાહ્મણો રોજરોજ કથા કરીને યુધિષ્ઠિરને આશ્વાસન આપે છે કે ‘અરે યુધિષ્ઠિર ! તારું દુઃખ એ તે કંઈ દુઃખ છે ? પહેલાં એક નળ નામનો રાજા થઈ ગયો….’ પછી નળાખ્યાનની કથા આવે. એમ બધા મહાન માણસો, જેમણે સિદ્ધાન્ત માટે, સત્ય માટે, ધર્મ માટે દુઃખ વેઠીને કામ કર્યું એમની કથાઓ આવે. બધાં ઉપાખ્યાનો યુધિષ્ઠિરને સાંત્વન આપવા કહેવાયાં છે.