સદીઓથી અસ્તિત્વ ધરાવતી કચ્છી બોલીનું સાહિત્ય કંઠોપકંઠ સચવાયેલું છે. કચ્છ રાજના સમયમાં રાજ વ્યવહાર પણ કચ્છીમાં ચાલતો હતો. તેને રાજભાષાનો દરજ્જો અપાયો હતો અને તે ‘જાડેજી’ ભાષા તરીકે પણ ઓળખાતી હતી. સાહિત્ય ભાષાને જીવંત રાખવામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. ધર્મગુરુઓએ આ બોલીને પ્રયોજી અને સંગ્રહી હતી. કચ્છની અનેક જાતિ, કોમના લોકો કચ્છી બોલે છે. મુસ્લિમો, મેઘવાળ, રાજપૂત જાડેજા, ભાનુશાળી, લોહાણા, રાજગોર બ્રાહ્મણ, વિસા ઓસવાળ અને દસા ઓસવાળ જૈન, ભાટિયા, રબારી વગેરે બધા જ લોકો કચ્છીનો રોેજબરોજની ભાષા તરીકે પ્રયોગ કરે છે.