ભગવાન વિષ્ણુનો આ અવતાર કપિલ મુનિ કહેવાય છે. જયારે કપિલ મુનિએ જાણ્યું કે પોતાને પુત્ર તરીકે મેળવવા પિતા કર્દમે તથા માતા દેવહુતિએ અપાર કષ્ટ વેઠયાં હતાં ત્યારે તેમની આંખમાંથી હર્ષાશ્રુ નીકળ્યાં હતાં. તે હર્ષાશ્રુ જે સ્થળે પડયાં હતાં તે સ્થળે એક વિશાળ સરોવર રચાયું હતું. આજે કાળની ગર્તામાં તે વિશાળ સરોવર ફકત ૪૦ ફૂટનું જ રહી ગયું છે જે ખૂબ પવિત્ર છે. ભગવાન કર્દમે માત્ર ૧૬ વર્ષની વયમાં સાંખ્ય શાસ્ત્રનો ગ્રંથ રચ્યો હતો. તે ગ્રંથ તેમણે તેમની માતાને અર્પણ કર્યો હતો.