સર્વોદયસમાજ અને ગાંધી-વિનોબા-પરિવાર જીવનનાં લગભગ સર્વ ક્ષેત્રોમાં ગાંધીવિચાર સાથે આગળ આવ્યા, અધ્યાત્મને છોડીને ! પ્રત્યેક રાષ્ટ્રને, પ્રત્યેક સંસ્કૃતિને પોતાનું કેન્દ્રસ્થ તત્વ હોય છે. ભારતનું, ભારતીય સંસ્કૃતિનું કેન્દ્રસ્થ તત્વ છે અધ્યાત્મ ! આ દેશની પ્રજાનું પોત એવું છે કે જે વિચારધારાના પાયામાં ધર્મ-અધ્યાત્મ ન હોય તે વિચારધારાને ભારતીય પ્રજા હૃદયપૂર્વક સ્વીકારતી નથી અને સ્વીકારે તોપણ લાંબો સમય ધારી શકતી નથી. જેના પાયામાં ધર્મ-અધ્યાત્મ ન હોય તેવી કોઈ વિચારધારા કે તેવી પ્રવૃત્તિઓનું આ દેશની પ્રજાનું હૃદય સ્વાગત કરી શકતું નથી. ગાંધીવિચારધારાના કેન્દ્રમાં અધ્યાત્મ હોવા છતાં વ્યવહારમાં આપણે કેન્દ્રચ્યુતિની ભૂલ કરી બેઠા છીએ. સામાન્ય જનસમાજ ગાંધીવિચારને એ રાજકીય-આર્થિક-સામાજિક વિચારધારા ગણે છે. તેના કેન્દ્રમાં અધ્યાત્મ છે, તે કાં તો નજરે ચડ્યું નહીં અને કાં તો ઉપેક્ષિત રહ્યું. આપણે રેંટિયાને રચનાત્મક પ્રવૃત્તિઓનું પ્રતીક ગણીએ તો આપણે એમ માની લીધું કે ગાંધીજી એટલે રેંટિયો ! વસ્તુતઃ આમ માનવું સત્ય નથી. ગાંધીજી અંતિમ ક્ષણે બોલ્યા હતા – ‘હે રામ !’ આપણે આ ઘટનાનો સંકેતાર્થ સમજીએ તો આપણે સમજી અને સ્વીકારી શકીએ કે ‘ગાંધીજી એટલે રેંટિયો’ એમ કહેવા કરતાં ‘ગાંધીજી એટલે હે રામ’ – એમ કહેવું વધારે સાચું છે.