આવી જ એક ઘટના વર્ષ ૨૦૦૫ના ડિસેમ્બરમાં ચેચેન્યામાં નોંધાઈ હતી. રશિયાની જોહુકમી અને અમેરિકાના શસ્ત્રો મેળવતા બળવાખોરોના સંઘર્ષમાં પીસાતા આ પ્રદેશના શેલ્કોવ્સ્કની એક સ્કૂલમાં અચાનક બાળકો બીમાર પડવાના શરૂ થયા. કેટલાક બાળકોને અચાનક ખેંચ આવે, ઊલટી જેવો અનુભવ થાય અને શ્વાસ લેવામાં પણ તકલીફ થવા લાગી. જોતજોતામાં આવી તકલીફ આસપાસની અનેક સ્કૂલના બાળકોને થવા લાગી. શરૂઆતમાં સ્થાનિક તબીબોએ તેને ‘માસ પોઇઝનિંગ'નો મામલો ગણાવ્યો. રશિયન નિષ્ણાતોએ આવીને તપાસ કરી તો તેમને ખ્યાલ આવી ગયો કે આ ‘માસ હિસ્ટેરિયા'નો મામલો છે, પણ તેમના પર ચેચેન લોકો ભરોસો કેવી રીતે કરે? એટલે યુરોપિયન નિષ્ણાતોને ઉતારવામાં આવ્યા. તેમણે શક્ય એટલા તમામ વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણો કરીને જ્યારે એવી જાહેરાત કરી કે લોકોમાં માત્ર ભયના પગલે માસ હિસ્ટેરિયા છવાયો છે ત્યારે લોકોએ વિશ્વાસ કર્યો અને ધીરેધીરે આખો મામલો સમેટાઈ ગયો.એક ભારતીય તરીકે આપણે વિચારવા લાયક મુદ્દો એટલો જ છે કે આપણે વર્ષ ૨૦૧૮માં નથી સિંગાપોર જેવી અનિશ્ચિતતાનો સામનો કરી રહ્યા કે નથી ચેચેન્યા જેવી ખાનાખરાબીનો સામનો કર્યો, તો પછી આવા ‘બાળક ઉઠાવનારી ગેંગ' જેવા માસ હિસ્ટેરિયાનો સામનો શા માટે કરી રહ્યા છીએ? શું આપણે કોઈ મુદ્દે અસુરક્ષિત છીએ? સરકાર કે પોલીસ જેવી ઓથોરિટીમાંથી વિશ્વાસ ગુમાવી દીધો છે? આર્થિક સંકડામણ કે ગુંગળામણનો સામનો કરી રહ્યા છીએ? હાલ આપણી સામે એવો કોઈ પડકાર કે મુશ્કેલ નથી. મનોવિજ્ઞાન સ્પષ્ટપણે એમ કહે છે કે સામાજિક, રાજકીય કે આર્થિક રીતે માનસિક તાણ અનુભવતી પ્રજા માસ હિસ્ટેરિયાનો શિકાર બને છે, પણ આપણી સામે એવી કોઈ પરિસ્થિતિ નથી દેખાતી. તો પછી આવું કેમ બને છે? સરકાર, પોલીસ, અખબારો-માધ્યમો કે સામાન્ય માણસની સમજ કરતાં વોટ્સએપ અને સોશિયલ મીડિયાના વાહિયાત મેસેજ લોકોના માનસને જંગલી બનાવવા શા માટે અસરકારક સાબિત થઈ રહ્યા છે? આ પ્રશ્નોના જવાબ આપવાની જેમની જવાબદારી બને છે એ તમામ તંત્રો જવાબ આપવા આગળ આવશે?