[ રીડગુજરાતીના વાચકો ‘હરિશ્ચંદ્ર’નામથી પરિચિત છે. ‘હરિશ્ચંદ્ર’ એ કાન્તાબહેન અને હરવિલાસબહેનનું વિનોબાએ પાડેલું સંયુક્ત નામ છે. કોલેજકાળની સખીઓ કેવી રીતે આજીવન એક બનીને રહી તેની આ વાત છે. થોડાક વર્ષો પહેલાં કાન્તાબહેન ગુજરી ગયા અને હમણાં એપ્રિલ માસની 2જી તારીખે હરવિલાસબહેન પણ દેવલોક પામ્યાં. ‘ભૂમિપુત્ર’ સામાયિકનું છેલ્લું પાનું હરિશ્ચંદ્રબહેનોએ સર કર્યું હતું. જેમના સુધી ‘ભૂમિપુત્ર’ પહોંચતું હોય તેઓ અંદરના બીજા લેખો વાંચે કે નહિ, પરંતુ હરિશ્ચંદ્રની વાર્તા તો વાંચે જ વાંચે. 80 થી 82 લીટી એટલે કે 700/750 શબ્દોમાં તેઓ એ ભારતભરની અનેક વાર્તાઓમાંથી અનુવાદ કે રૂપાંતર કરીને અસંખ્ય વાર્તાઓ તેમણે ગુજરાતી સાહિત્યને આપી છે. સામાન્ય વાચકોથી લઈને મનુભાઈ પંચોળી, ગુલાબદાસ બ્રોકર, ઉશનસ, ઉમાશંકર જોશી જેવા ગણમાન્ય સાહિત્યકારોએ પણ આ વાર્તાઓને ઊલટભેર વધાવી છે. એન્લાર્જ્ડ હાર્ટ અને શ્વાસની અત્યંત તકલીફને કારણે હરવિલાસબહેન દસ દિવસ હોસ્પિટલમાં રહ્યા અને બીજી એપ્રિલે અમદાવાદની હૉસ્પિટલમાં જ રાતે સવા દસ વાગ્યે એમણે દેહ છોડ્યો. ઈશ્વર તેમના આત્માને આધ્યાત્મિક ગતિ આપે તેવી પ્રભુપ્રાર્થના. તાજેતરના ‘ભૂમિપુત્ર’માં તેમને શ્રદ્ધાંજલિ રૂપે અપાયેલો લેખ અહીં પ્રસ્તુત છે. – તંત્રી, રીડગુજરાતી ]