આપણાં બંધારણના ઘડવૈયાઓએ ઉત્તમ લોકશાહીની કલ્પના કરેલી ત્યારે દેશની પ્રજાને પણ ઉત્તમની કક્ષામાં કલ્પેલી. એક બાબત એ પણ છે કે શાસન વ્યવસ્થા ગમે તે હોય, દરેકને પોતાની ખૂબીઓ સાથે કેટલીક મર્યાદાઓ પણ હોય જ છે. જે તે સમયે આપણી પ્રજા મહદ્ અંશે નિરક્ષર, ગરીબ કે અન્ય કારણોસર પછાત હતી. એ સૌના ઉત્કર્ષ માટેનાં ઉપાયો પણ વિચારાયા હતા, છતાં અડધા સૈકા બાદનું આપણું સરવૈયું તપાસતા જે હતાશા સાંપડે છે, તેનું એક માત્ર કારણ વસ્તી વધારો નથી જ. આપણે ત્યાં અમીર-ગરીબની ખાઈ ઊંડી થતી ગઈ. ભ્રષ્ટાચાર બેફામ વધ્યો, નિરક્ષરતા કે ગરીબી નાબૂદ ન થઈ, કોમવાદ કે જાતિવાદનું ઝેર વધારે ફેલાયું, ગુનાખોરીનું પ્રમાણ વધ્યું, રાષ્ટ્રીય ભાવના પ્રબળ બનવાનો બદલે સંકુચિત પ્રાંતવાદ ઝનૂની બન્યો. બેરોજગારી વધી. ચારિત્ર્ય બાબતે લોકો નબળા પડવા લાગ્યા. જાહેર જીવનમાં નૈતિક મૂલ્યોનું મહત્વ, આચાર-સંહિતા કે વિચારસરણી જેવા શબ્દો ખોખલા બની ગયા. સ્વાર્થ અને તકવાદના રાજકારણે સમગ્ર રાષ્ટ્રને આજે એવો ભરડો લઈ લીધેલો છે કે પ્રજા પણ આ વિષચક્રમાં મને-કમને સામેલ થઈ ગઈ છે. જાણે બધું બરાબર ચાલી રહ્યું છે. વધારે વિચારવાની માથાકૂટમાં ન પડતાં આપણે સૌ છેવટે કળિયુગને દોષ આપી દઈએ છીએ.