જીવન વિશેનું હેલનનું નિરીક્ષણ-પરીક્ષણ સતત તેમને વિકાસનાં યાત્રી ઠેરવતું રહ્યું છે. પોતાનામાં આવેલાં ને આવતાં પરિવર્તનોને હેલને દૃષ્ટાભાવે નોંધ્યાં છે. જીવનના પ્રારંભકાળમાં તેમને ઇન્દ્રિયો સર્વોપરિ ભાસતી અને સ્થળકાળની દિવાલો અભેદ્ય જણાતી. આવી ક્ષણોમાં કોઈની રાહ જોઈને બેસવું તેમને માટે મુશ્કેલ થઈ પડતું. પણ અનુભવને આધારે હેલનને સમજાયું કે સ્થળ-કાળની પાર પણ જઈ શકાય છે, વરસોની સ્મૃતિને એક કલાકમાં સમાવી શકાય છે. અથવા તો કલાકને અનંતકાળ લગી લંબાવી શકાય છે. અનુભવની કહો કે અનુભૂતિની જ્જ ક્ષણે હેલને પોતાના શરીરને બંધનો ફેંકી દેનાર તત્વ તરીકે પેખ્યું અને એક પ્રકારના આત્મ સાક્ષાત્કારનો અનુભવ કર્યો છે. હેલનની આ અનુભૂતિ તેમને એક પુરુષાર્થી અને વિદ્યાસંપન્ન સન્નારીની સાથોસાથ એક મહાન તત્વજ્ઞાની પણ ઠેરવે છે. આથી જ પંડિત સુખલાલજી હેલનની પ્રજ્ઞાને મહાવીર, બુદ્ધ, ક્રાઇસ્ટ અને ગાંધીજીની પ્રજ્ઞા સાથે મૂકી આપીને પોતા કરતાંય હેલનની પ્રજ્ઞાને વધુ ઉન્નત ગણાવે છે. તેનું કારણ આપતાં પંડિતજી હેલનની “એવી ક્ષણ હોય છે જ્યારે મને એમ લાગે છે કે, શાયલૉક તથા જયૂડા જેવા લોક અને સેતાન પણ વિશ્વમાં પ્રવર્તમાન સાધુતાના મહાચક્રના ભાંગી ગયેલા આરા છે અને તેઓને યોગ્ય સમયે પાછા સમવી લેવાશે.” એ ઊક્તિ સંભારીને, શારીરિક તેમ જ કદાચ માનસિક રીતે હેલનને પોતાના સમાનધર્મા ગણવા છતાં તેમની પ્રજ્ઞા ઇન્દ્રિયને ઊંચી માને છે.