મેં, સવિતાને, બાથરૂમ બતાવી ફ્રેશ થવા કહ્યું, પછી પૂછ્યું, “સવિતા, તું ૩૦મી સ્ટ્રીટના સ્ટેશન પર આવી કેવી રીતે? ક્યાંથી આવી?” સવિતા મરાઠીમાં બોલી, “હું ન્યૂ યોર્કથી આવી. મુંબઈમાં આપણા મકાનમાં પાંચમા માળની ઝવેરી બાઈ મને એના છોકરાઓનું ધ્યાન રાખવા લઈ આવી. એ લોકો અમેરિકા ફરવા આવ્યા હતા. હું નહાઈને આવી.” સવિતા, અમારા મુંબઈના ઘરમાં ટેમ્પરરી હેલ્પર તરીકે ઘરકામમાં મદદ કરતી, સવિતા છૂટાં ઘરકામ કરવા જ્યારે અમારા બિલ્ડિંગમાં મુંબઈમાં આવી ત્યારે માંડ પંદર વરસની હશે. સવિતા સતારાથી મુંબઈ આવી હતી. થોડા સમયમાં એણે, એના હસમુખા સ્વભાવ, મહેનત અને લગનથી બિલ્ડિંગમાં રહેનારાઓના દિલ જીતી લીધાં હતાં. અમે અમેરિકા આવ્યાં ત્યાં સુધી સવિતા અમારા કુટુંબની સભ્ય સમી હતી. અમારું કામ દોડીને કરી આપતી. વિનુએ મને પૂછ્યું, “તેં સવિતાને સરનામું આપ્યું હતું?” હું બોલી, “નીચે આવશે ત્યારે એને પૂછીશ!” સવિતા ફ્રેશ થઈને આવી. હું એના માટે ચા બનાવવા ગઈ તો મને કહે, “મેમસા’બ, હું બધું શોધીને કરી લઈશ. બાબા-બેબી ક્યાં છે? હવે તો મોટા થઈ ગયાં હશે!” મેં હસીને ડોકું ધુણાવ્યું. સવિતા કામકાજે પાવરધી હતી. ચા નાસ્તો કરતાં એની પર જે વીત્યું એની વાત કરવા બેઠી. જે ઝવેરી કુટુંબ સાથે એ આવી હતી એણે એને એમ કહીને બોસ્ટનમાં કોઈક મોટેલમાં કામ કરવા મૂકી, કે, જો એ અહીં રહેશે તો લગભગ $૨,૫૦૦ છ મહિનામાં કમાશે, જેની કિમત તે વખતે ૨ લાખ રૂપિયા થતી હતી. સવિતા લોભમાં આવી ગઈ. એને કહેવામાં આવ્યું હતું કે, આ મોટેલના માલિક સવિતાનો પાસપોર્ટ, બીજા પેપેર્સ અને ઝવેરી કુટુંબે એના મહેનતાણાના આપેલા $૪૦૦ બરાબર સંભાળશે. ઝવેરી કુટુંબ તો પાછું ઈન્ડિયા જતું રહ્યું. પહેલા બે ચાર દિવસ, મોટેલ માલિક પતિ-પત્નીએ એને સારી રીતે રાખી પણ પછીથી કનડગત શરૂ થઈ. ૪૦ યુનિટની એ મોટેલની બધી લોન્ડ્રી કરવાની અને વેક્યુમ કરવાનું, દેશી ખાવાનું બનાવવાનું અને પછી રાતના સમયે, મોટેલમાં, આગળની ઓફિસરૂમમાં સૂવાનું. કોઇ ગ્રાહક જો આવે તો, માલિકને ઊઠાડવાનું. આમ ને આમ મહિનો વીત્યા પછી, સવિતાએ જ્યારે પગાર માંગ્યો તો મોટેલના ઓનરે કહ્યું કે સવિતાને ઝવેરી કુટુંબે મોટેલવાળાને ૨,૦૦૦ ડોલર્સમાં વેચી છે! એની ભરપાઈ ન થઈ જાય ત્યાં સુધી એને પગાર કે પાસપોર્ટ નહીં મળે. સવિતા રડતાંરડતાં બોલી, “મોટેલમાં ન્યુ યોર્કથી એક પંજાબી ફેમિલી આવ્યું હતું. મેં એમને વાત કરી, તમારું સરનામું, તમારા પડોશી પાસેથી લાવી હતી, તે બતાવી કહ્યું કે મારે અહીં જવું છે તો એ બોલ્યાં, “આ ફિલાડેલ્ફિયાનું એડ્રેસ છે. અમે ન્યુ યોર્ક સુધી રાઈડ આપી, તને ટ્રેનમાં બેસાડી, ૧૫-૨૦ ડોલર્સ આપવા સિવાય બીજી કોઈ મદદ નહીં કરીએ.” બસ, એમની કારમાં નીકળવાના દસ મિનિટ પહેલાં જઈને સંતાઈ ગઈ અને ન્યુ યોર્કેથી અહીંના ટ્રેન સ્ટેશન સુધી આવી.” હું તો અવાક બની ગઈ. મેં એને પૂછ્યું, “તારો સામાન? પાસપોર્ટ?” તો એ બોલી, “મેમસા’બ, પાસપોર્ટ તો એ લોકો આપવાથી રહ્યાં. હું ચાર જોડી કપડા ગારબેજ બેગમાં નાખીને આવી ગઈ!” મારું અચરજ વધતું જતું હતું, “અરે પણ, તેં રાઈડ કેવી રીતે માગી? સવિતા હસીને કહે, “મેમસા’બ, તૂટકફૂટક અંગ્રેજી વાંચતાં અને બોલતાં શીખી ગઈ છું” અને પછી પોતાની માતૃભાષા મરાઠીમાં બોલી, “ટીવી પર અંગૂઠો બતાવીને રાઈડ માંગતાં લોકો જોયા હતાં. મેમસા”બ, મારા વિઝા છે ત્યાં સુધી મને તમારે ત્યાં રાખો” મેં કહ્યું, “તું રહે અહીં પણ મને પગાર ડોલર્સમાં આપવો પરવડે નહીં.” સવિતા કહે, “તો પછી મને ઘરકામની નોકરી અપાવી દો.” મેં કહ્યું, “કાલે વાત કરીશું”.