પહેલી ઘટના છે: દ્રોણવધ થતી વખતે જે ત્યાં ઉપસ્થિત નહોતો તે અશ્વત્થામાને તે વધની સાદ્યંત હકીકત કૃપ પાસેથી જાણવા મળે છે અને કથામાં અહીં સુધી પાંડવો પ્રત્યે સદ્ભાવ અને પક્ષપાતી વલણ ધરાવનારો અશ્વત્થામા હવે પાંડવોનો હાડવેરી બને છે. વેરભાવ અશ્વત્થામાના મનમાં પેદા થાય છે તે અહીં ! અશ્વત્થામામાં થયેલો આ ફેરફાર કથાની દૃષ્ટિએ મહત્વનો છે. વેર લેવા તેણે કથામાં પાંડવસેના ઉપર છોડેલા નારાયણાસ્ત્રથી પાંડવોનો યુદ્ધમાં પરાજય થવાની વેળા આવી છે. અને વેર લેવા તેણે કથામાં આગળ ઉપર કરેલી બાબતોને લીધે પાંડવસેનાનો વિનાશ થયો છે અને ખુદ પાંડવો નિર્વંશ જવાની વેળા આવી છે. દ્રોણવધ પછી બનેલી બીજી મહત્વની ઘટના છે: તે વધ માટે પાંડવપક્ષે વાપરેલા અધર્મયુક્ત માર્ગને અનુષંગે તે પક્ષમાં થયેલો વિતંડાવાદ. વ્યાસે તે વિતંડાવાદનું રસભર્યું વર્ણન કર્યું છે. ભિન્ન પ્રકૃતિના ત્રણ કૌંતેયો પૈકી દરેકની – દ્રોણવધ ઘટના પ્રત્યે જોવાની, તે ઘટનામાંની પોતાની સહભાગિતા પ્રત્યે જોવાની, અને તે ઘટનામાંની ઇતર કથાપાત્રોની સહભાગિતા પ્રત્યે જોવાની – દૃષ્ટિ વ્યાસે વિતંડાવાદમાં ગૂંથી છે. પાંડવપક્ષમાં થયેલા વિતંડાવાદને મહાભારતની કથામાં મહત્વનું સ્થાન છે. યુદ્ધમાં આપણા પક્ષમાંના કોઈએ કાંઈક ખોટું કર્યું એવા શબ્દો પાંડવપક્ષમાંના કોઈ કથાપાત્રના મુખે કથામાં અહીં પ્રથમ જ આવે છે. મહાભારતમાંના દ્રોણવધ પ્રસંગનું અને તે વધના ઉપરિનિર્દિષ્ટ ઉત્તરવૃત્તનું સાહિત્યિક વિવેચન અને રસગ્રહણ એ પ્રસ્તુત લેખનું ઉદ્દિષ્ટ અને સ્વરૂપ છે. તે પ્રસંગ મૂળ સ્વરૂપમાં વાચકો સામે રજૂ કરવાનો અને તે પ્રસંગની રચનામાં વ્યાસે ઓતેલું સો ટચનું નાટ્ય વાચકો સુધી આણવાનો પ્રયત્ન અહીં કરવામાં આવ્યો છે. દ્રોણવધના સંદર્ભમાં આપણે સૌને જાણીતી ‘नरो वा कुंजरो वा’ ઉક્તિ વિશે બે શબ્દો. મહાભારતમાં ‘नरो वा कुंजरो वा’ શબ્દો કોઈ પણ જગ્યાએ કોઈના પણ મુખે નથી. મહાભારતમાં દ્રોણના પ્રશ્નનો યુધિષ્ઠિરના મુખનો ઉત્તર ભિન્ન અને અધિક નાટ્યપૂર્ણ છે.