છાંદોગ્ય ઉપનિષદમાં ઇન્દ્ર અને વિરોચનની વાત આવે છે. સ્વર્ગ-નરકના બંને રાજાઓ. આટલું બધું ભોગવવા છતાં પણ એમના મનમાં શાંતિ નહોતી. એમને પણ ખ્યાલ હતો કે, આ બધું ભોગવીએ તો છીએ પરંતુ આત્માનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીએ તો આપણને શોક-મોહ ટળી જાય. એમ વિચારી તેઓ બંને પ્રજાપતિની પાસે જાય છે. અહીં તો બ્રહ્મચર્ય પાળવાનું, નીચે સૂવાનું, માધુકરી ભિક્ષાથી જીવવાનું, નખકેશ વધારવાનાં, લાકડાં લાવવાનાં. આ રીતે વિદ્યા ભણવાની. આજે આ મૂલ્યો સાથે શિક્ષણ કે જ્ઞાન મેળવવાની ઝ _ખના ક્યાં છે ? આજે તો 'કોની જાતીય વાસના વધારે છે ?' એવો ચાર્ટ તૈયાર કરીને કોલેજોમાં વિદ્યાર્થીઓ બહાર પાડે છે !! આ પ્રકારે જ્યાં કામવાસના જ ભરપૂર હોય ત્યાંથી કેવી રીતે વિદ્યા પ્રાપ્ત થાય? ઉપનિષદકાળમાં તો સૌથી પહેલાં સંયમના પાઠ એને ભણાવવામાં આવતા. અને બ્રહ્મસ્વરૂપ ગુરુની આજ્ઞામાં જીવન સમર્પિત કરીને એ વિદ્યાર્થીઓ રહેતા પણ ખરા.