પ્રતિજ્ઞા પત્રનું પ્રથમ વાક્ય છે- ભારત મારો દેશ છે. સાહિત્યના મહારથીઓ આ વાક્યને અલગ-અલગ સ્વરૃપમાં રજૂ કરી શકે છે. ભારત દેશ મારો છે. મારો દેશ ભારત છે. હું ભારતીય છું. હું ભારત દેશનો છું. પરંતુ, જે છે તે જ વાક્ય વાસ્તવમાં બરાબર છે. પ્રથમ સ્થાનમાં ભારત છે અને રેશન કાર્ડ કે પાસપોર્ટથી લઈને પ્રતિજ્ઞા લેવા સુધીનો મામલો સ્પષ્ટ રીતે વ્યક્તિગત છે. તે પછીની તમામ વાતમાં ભારત જ કેન્દ્ર સ્થાને છે અને આપણે વ્યક્તિગત રીતે તે કેન્દ્રના સંરક્ષક તેમ જ એકબીજાના સંવર્ધક છીએ. અલબત્ત, સરકાર કે સત્તા પર હોય તેના દ્વારા જે શપથ લેવાય છે તે સહેજ અલગ છે, આપણા પ્રતિજ્ઞા પત્રની બધી વાત તેમાં નથી. બેશક એમની વાત અલગ છે, તેમ છતાં એય હકીકત છે કે સરકાર કે સત્તામાં સ્થાપિત થવાથી કોઈ વ્યક્તિ ભારતીય તરીકે કે ભારતના નાગરિક તરીકે મટી નથી જતો. શાળાકાળમાં આપણે ‘માસ્તર’ની ફૂટપટ્ટીના તાલે પ્રતિજ્ઞા પત્રનું ભાવથી અનેક વાર પઠન કર્યું. હવે સમય થયો છે કે સરકાર વા સત્તામાં બિરાજમાન મનુષ્યોને અન્ય ભારતીયો પ્રતિજ્ઞા પત્રનું પઠન કરાવે. લોકશાહીમાં વી ધ પીપલ તો આ પ્રતિજ્ઞા ફરી ફરી લેશે જ, પણ હવે લોકશાહીના ચાર પાયા જાગીરિયતના સ્ટેજ પરથી ઊતરીને પ્રજા સાથે આ પ્રતિજ્ઞા વારંવાર લે તો કુછ બાત બને.