મૂલાધાર ચક્રના સાડા ત્રણ આંટા વાળીને સૂતેલી કુંડલિની જાગૃત થઇને સહસ્રાર ચક્રમાં રહેલા શિવ તત્ત્વને ન મળે ત્યાં સુધી બધી જ સાધના વ્યર્થ છે. મૂલાધાર એ પૃથ્વી તત્ત્વનું ચક્ર છે જેમાં દિવ્ય ચેતના રૃપી શક્તિ ગૂંચળું વાળીને સૂતી છે તેનો આકાર ગૂંચળું વાળેલી સર્પિણી જેવો છે એટલે એને કુંડલિની કહેવાય છે. મનુષ્યનો દેહ પૃથ્વી તત્ત્વથી બનેલો છે તેથી પૃથ્વીના ગુણધર્મો તેનામાં આવે જ છે. પૃથ્વી જેમ ગુરુત્વાકર્ષણથી દરેક વસ્તુને પોતાની તરફ ખેંચી રાખે છે તેમ મનુષ્ય પણ પોતાના અહં ભાવથી દરેક વસ્તુને પોતાના તરફ ખેંચે છે. આ આકર્ષવાની સ્વાભાવિક શક્તિ તે સુષુપ્ત કુંડલિની શક્તિ જ છે. કુંડલિની ત્રણ આંટા વાળીને રહેલી છે તેનું રહસ્ય એ છે કે ભૂતકાળ, વર્તમાનકાળ અને ભવિષ્યકાળ; તથા સ્વપ્ન, જાગૃતિ, સુષુપ્તિ’, સત્ત્વ, રજ, તમ આ ત્રણમાં રહી જે કરવામાં આવે તે ‘અહં’ સંબંધી છે પણ પછીનો જે અડધો આંટો છે તે આ ત્રણે અવસ્થાથી ઉપર ઉઠવાનો પુરુષાર્થ સૂચવે છે. આ આંટો અડધો છે કારણ કે એમાં શિવત્વની ઝંખના સમાવિષ્ટ છે. એમાં અર્ધ શિવત્વની મુક્તાવસ્થા આવી ગઇ છે એવો અર્થ છે. મુલાધાર ચક્રમાં રહેલી શક્તિનો મસ્તકમાં આવેલા સહસ્રાર શિવ સાથે મેળાપ કરાવવો એ યોગીનો મુખ્ય પુરુષાર્થ છે.