વેદમાં ઝાંખા-ઝાંખા અવતારવાદના ઉલ્લેખો મળે છે પણ એક અવતારવાદના સિદ્ધાંતનો સ્પષ્ટ અને નિશ્ચયાત્મક કથન સૌથી પહેલા શ્રીમદભગવદગીતામાં છે. અવતાર એટલે માનવ સ્વરૂપમાં આવેલા પરમાત્મા. અવતારને બે ચેતના હોય છે, જીવને એક ચેતના હોય છે. અવતાર એટલે માત્ર ભગવાન નહી. ભગવાન + માનવી – બન્ને ચેતના. અવતાર માનવીય ગુણધર્મ પણ સ્વીકારે છે. સીતાના વિયોગમાં રામ રડે એ જીવ ચેતના છે. પછી તરત જ કહે છે: કરિષ્યે પૃથિવીં અપૈશાચિનીં રાક્ષસી. . . આ ભાગવત ચેતના છે. ભગવાનની નીચે નમવાની ક્રિયા અવતરણ છે – અવતરતિ ઇતિ અવતાર: – ઉપરથી નીચે. જીવની પ્રક્રિયા ઉપર ઉપર જાય છે. જીવના ઉર્ધ્વીકરણ માટે એની આંગળી પકડીને ઉપર લઈ જવા માટે અવતાર નીચે આવે છે, જેથી એ ઉપર જઈ શકે. અવતાર માનવની જેમ જીવીને બતાવે છે કે આમ જીવાય. અવતાર માનવચેતાને એક સોપાન ઉપર લઈ જાય છે.