સ્વામી શ્રદ્ધાનંદ વકીલાત સુધી ભણ્યા હતા. તેઓ સ્વામી દયાનંદના પરમ ભક્ત હતા. સ્વામીજીના આદેશથી તેમણે સંન્યાસ લીધો હતો. હરિદ્વારમાં તેમણે ગુરુકુળની સ્થાપના કરી હતી. સ્વામીજી કોંગ્રેસના સંનિષ્ઠ કાર્યકર્તા હતા. જ્યારે ગાંધીજીએ ખિલાફત આંદોલન છેડ્યું ત્યારે સ્વામીજીએ આ આંદોલનમાં ભાગ લીધો અને તેમણે જેલવાસ પણ ભોગવેલો. પરંતુ હિન્દુઓના ધર્માંતરના પૂરને રોકવા માટે ધર્માન્તરિત લોકોને ફરીથી હિન્દુ બનાવવા તેમણે શુદ્ધીકરણ આંદોલન શ કરેલું. સ્વામીજીના પ્રયત્નોથી ઇસ્લામમાં ગયેલા હજારો હિન્દુઓ ફરીથી હિન્દુ બનવા લાગ્યા. સન ૧૯૨૩ના પૂર્વાર્ધમાં માત્ર સંયુક્ત પ્રાંતના કેટલાક ભાગોમાં જ અઢાર હજારથી વધુ મુસ્લિમો પુન: હિન્દુ બન્યા. આ પ્રવૃત્તિથી કેટલાક કટ્ટરવાદી તત્ત્વો ગિન્નાયા અને ૨૩ ડિસેમ્બર ૧૯૨૬ના રોજ અબ્દુલ રશીદ નામના એક ઝનૂની મુસ્લિમે સ્વામીજીના ઘેર જઈ તેમના દેહ પર રિવોલ્વરથી ચાર ગોળીઓ ધરબી દઈ તેમની હત્યા કરી નાંખી. કોર્ટમાં અબ્દુલ રશીદનો ગુનો સાબિત થયો અને તેને ફાંસીની સજા થઈ. ૧૯૨૬ના કોંગ્રેસના ગુવાહાટી અધિવેશનમાં સ્વામી શ્રદ્ધાનંદને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાનો પ્રસ્તાવ તો પારિત થયો પણ કોંગ્રેસી નેતા પટ્ટાભિ સીતારામૈયાના મત મુજબ અબ્દુલ રશીદ બાબતે ગાંધીજીનો અભિપ્રાય સાવ વિચિત્ર હતો. પટ્ટાભી સીતારામૈયાએ ‘કોંગ્રેસ કા ઇતિહાસ’ નામના પુસ્તકના પાના ૫૧૬ પર ગાંધીજી જે શબ્દો બોલ્યા હતા તેની નોંધ આ પ્રમાણે કરી છે. "મૈને અબ્દુલ રશીદ કો ‘ભાઈ’ કહા હૈ ઔર મૈં પુન: ઉસે ‘ભાઈ’ કહતા હૂઁ મૈં તો અબ્દુલ રશીદ કો સ્વામીજી કી હત્યા કા દોષી ભી નહીં માનતા વાસ્તવમેં દોષી તો વો હૈ જિન્હોંને એક દૂસરે કે વિરુદ્ધ ઘૃણા ફેલાઈ મહાત્મા ગાંધી આ શબ્દો કોઈ નબળી માનસિક ક્ષણોમાં બોલ્યા ન હતા, પરંતુ સોચી સમજીને અને મક્કમ મનથી બોલ્યા હતા. ‘રશિદ કો ભાઈ કહા હૈ ઔર મેં પુન: ઉસકો ભાઈ કહેતા હું’ આ ભારવાચક શબ્દોથી તેમનું મંતવ્ય સ્પષ્ટ થઈ જાય છે. તેમાં ભ્રમ રહેવાની જરાપણ ગુંજાઈશ નથી. તેથી પણ આગળ ગાંધીજીએ બંગાળી હિન્દુઓના લોહીથી હુબલી નદીને લાલ કરી નાખનાર સુહરાવર્દીને ‘શહીદ’ની ઉપમા આપી હતી અને કેરળમાં ખિલાફત ચળવળ દરમિયાન ૧૫૦૦ હિન્દુઓની હત્યા કરનાર મોપલા મુસ્લિમોને ધર્મભીરુ કહ્યા હતા. ફાંસી પામેલા અપરાધીને ‘ભાઈ’ કહી સન્માન કરનાર પ્રાત: સ્મરણીય ગાંધીજીનો બચાવ કેવી રીતે કરી શકાય ? શું તેમના આ વિધાન પર મીડિયા ટ્રાયલ ચાલી હતી ? બૌદ્ધિકોએ વિરોધ કર્યો હતો ? અપરાધીનું સન્માન કરનાર મહાત્મા ગાંધી વિષે આજના બૌદ્ધિકો, મીડિયામેનો શી સમીક્ષા કરશે ?