વાત સૌરાષ્ટ્રનાં બૌદ્ધ સ્થાપત્યોની નીકળે એટલે એમાં સૌથી પહેલું નામ જૂનાગઢનું લેવું પડે. કેમ કે, ગુજરાતમાં એકલા સૌરાષ્ટ્રમાં જ ૧૫થી વધુ મોટાં બૌદ્ધ સ્મારકો આવેલાં છે. જેમાંના મોટા ભાગના જૂનાગઢ અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં છે. અહીં જૂનાગઢ, અમરેલી, ગીરસોમનાથ, પોરબંદર, ભાવનગર, દેવભૂમિ દ્વારકા અને રાજકોટમાં અલગ-અલગ જગ્યાએ બૌદ્ધ ગુફાઓ આવેલી છે. સંશોધકો તો ત્યાં સુધી કહે છે કે ઉપરકોટ પરની બૌદ્ધ ગુફાઓ, ખાપરા કોડિયાના ભોંયરા, બાબા પ્યારેની ગુફાઓ વગેરે પણ બૌદ્ધ સ્થાપત્યો છે. આ વાતમાં તથ્ય એટલા માટે પણ છે, કારણ કે છેક ઈ.સ. પૂર્વે બીજી અને ત્રીજી સદીમાં અહીં લાંબા સમય સુધી મૌર્ય વંશનું શાસન રહ્યું હતું. વળી, સમ્રાટ અશોકના સમયમાં તો જૂનાગઢ સૌરાષ્ટ્રમાં બૌદ્ધ ધર્મનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.