મેખલા ધારણ કર્યા પછી બ્રહ્મચારીને ઉપવીતસૂત્ર (જનોઇ) અપાતું. બ્રાહ્મણે કપાસનું, ક્ષત્રિયને શણનું, અને વૈશ્‍યે ઘેટાના ઊનનું ઉપવીત ધારણ કરવાનું ‘મનુસ્‍મૃતિ’માં કહ્યું છે. ભિન્‍ન ભિન્‍ન વર્ણો અનુસાર ઉપવીત ભિન્‍ન ભિન્‍ન રંગનાં હતાં. બ્રાહ્મણ શ્ર્વેત ઉપવીત, ક્ષત્રિય લાલ અને વૈશ્‍ય પીળું ઉપવીત ધારણ કરતો. ઉપવીત ત્રણ સૂત્રો (દોરીઓ)નું બનેલું હોય છે ને એના બંને છેડાને ગાંઠ મારવામાં આવતી. ઉપવીત ધારણ કરનાર વ્‍યકિતના પૂર્વજોના પ્રવરોની સંખ્‍યા જેટલી ગાંઠ મારવામાં આવતી. ઉપવીતના પ્રત્‍યેક સૂત્રના ત્રણ ઘેરા સત્‍વ, રજસ અને તમસ એ ત્રણ અવસ્‍થાના પ્રતિનિધિ હતા, અને એ ઋષી-ઋણ, પિતૃ-ઋણ તથા દેવ-ઋણમાંથી મુકત થવાનું સ્‍મરણ કરાવવા માટે હતા. ત્રણે સૂત્ર એક ગ્રંથિ દ્વારા પરસ્‍પર બાંધવામાં આવતા, જે બ્રહ્મગ્રંથિ કહેવાતી અને બ્રહ્મા, વિષ્‍ણુ તથા શિવની પ્રતીક હતી. એ પછી બ્રહ્મચારીને અજિન (મૃગચર્મ) અપાતું. આચાર્ય વિદ્યાર્થીને કષ્‍ટમય જીવનના પ્રવાસના ધ્‍યેયને સૂચિત કરતો એક દંડ પણ આપતો. બ્રહ્મચારીને દંડ-પ્રદાન કરી વેદોની રક્ષાનું કર્તવ્‍ય સોપવામાં આવતું. દંડનો પ્રકાર વિદ્યાર્થીના વર્ણ પર આધારિત હતો. બ્રાહ્મણનો દંડ પલાશનો, ક્ષત્રિયનો ઉદુમ્‍બરનો તથા વૈશ્‍યનો બિલ્‍વનો હતો. આચાર્ય શિષ્‍યના જમણા ખભા સુધી પહોંચી ‘હું મારા વ્રતમાં તારું હ્રદય ધારણ કરુ છું’ વગેરે શબ્‍દો દ્વારા એના હ્રદયનો સ્‍પર્શ કરે છે. અશ્‍મારોહણમાં બ્રહ્મચારીને પથ્‍થર પર આરુઢ થવા માટે જણાવાયું છે. એનું પ્રયોજન વિદ્યાર્થીને શરીર તથા ચારીત્ર્યમાં દ્રઢ બનાવવાનું અને અભ્‍યાસમાં મક્કમ રહેવાનું કહ્યું છે.