નિર્વાણ (સંસ્કૃત: निर्वाण; પાલી: निब्बान; પ્રાકૃતઃ णिव्वाण) શ્રમણિક વિચારમાં પીડા (કે દુખ)થી મુક્ત હોવાની સ્થિતિ છે. આ શબ્દનો શાબ્દિક અર્થ "હવાનું જોશભેર બહાર નીકળવાના" — નાં સંદર્ભે થાય છે, બૌદ્ધ સંદર્ભમાં,લોભ, દ્વેષ, અને ભ્રમની અગ્નિથી બહાર નીકળી જવું.[૧] આ શબ્દ બૌદ્ધવાદ,હિંદુ ધર્મ (ભગવદ ગીતા જુઓ) અને જૈન ધર્મના કેન્દ્રીય વિચારોને સંદર્ભિત કરે છે.