પશ્ચિમના દેશોમાં પણ આવા ઉતારચઢાવ આવ્યા છે, પણ પૂર્વની સંસ્કૃતિ કરતાં તેઓ બે ડગલાં વધારે ઉદારમતવાદી રહ્યા છે. આ વિષે તો આખું પુસ્તક લખી શકાય. જ્યારે સમય મળશે ત્યારે એક લેખ લખીશ.