કોઈ પણ દેશના સ્વતંત્રતા-આંદોલનમાં પ્રજામતને સંગઠિત કરવાનું કાર્ય રાષ્ટ્રવાદી સંસ્થાઓ કરે છે. ભારતીય સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં રાષ્ટ્રીય કક્ષાએથી લઈ સ્થાનિક સ્તર સુધીની સંસ્થાઓની ભૂમિકા તેનાં ઉમદાં ઉદાહરણો છે. ૨૦મી સદીમાં થયેલાં ભારતીય આંદોલનમાં અખિલ હિંદ કક્ષાએ રચાયેલાં સંગઠનોની સાથે પ્રાદેશિક સંગઠનોની પણ ખાસ ભૂમિકા હતી. ઉદાહરણ તરીકે ગુજરાતમાં હિંદી રાષ્ટ્રીય મહાસભા (૧૮૮૫) પૂર્વે પ્રજાઉપયોગી કાર્યો અમદાવાદ એસોસિયેશન (૧૮૭૨) અને ગુજરાત સભા (૧૮૮૪) જેવી સંસ્થાઓ કરતી હતી. ૨૦મા સૈકાની શરૂઆતમાં રાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક કક્ષાનાં સંગઠનોની સંખ્યા અને ગુણવત્તામાં ઘણો વધારો થયો હતો. આ શૃંખલામાં ગુજરાતમાં યોજાયેલી રાજકીય પરિષદો (૧૯૧૭-૧૯૨૬) એ ઘણું અગત્યનું સ્થાનિક સંગઠન હતું. અત્રે નવેમ્બર ૧૯૧૭ માં ગોધરા ખાતે યોજાયેલી પહેલી રાજકીય પરિષદના ઐતિહાસિક મહત્ત્વ વિશે વાત કરવામાં આવી છે, જેમાં પરિષદની પ્રવૃત્તિઓ, તેની પ્રવૃત્તિઓને પરિણામે ગુજરાતમાં આવેલી પ્રજાકીય જાગૃતિ, ગાંધીજી, સરદાર પટેલના નેતૃત્ત્વનો વધેલો વ્યાપ, પછાત પંચમહાલમાં આવેલી રાજકીય જાગૃતિ વગેરે મુદ્દાઓ ચર્ચાના ખાસ કેન્દ્રમાં લીધા છે.