મૌર્યકાળ બાદ બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રભાવ ઓછો થતાં ધીમે ધીમે શિવજીનો મહિમા વધતો ગયો. મહાદેવ પ્રમુખ દેવ તરીકે પૂજાવા લાગ્યા. વેદકાળ પૂર્વેથી પશુપતિનાથની પૂજાનું જે મહત્વ હતું તેના પરિપ્રેક્ષ્યમાં જ ક્રમશઃ નટરાજનો મહિમા વધતો ગયો. ઈ.સ. પૂર્વે ચોથી સદીમાં વારાણસીમાં મહાદેવ આદિનાથ તરીકે ઓળખાતા હતા. શૃંગના સમયમાં વૈદિક દેવી દેવતાનાં ઘણાં સ્વરૂપોને શિવજીમાં પ્રતીકાત્મકરૂપે ભેળવી દેવામાં આવ્યાં છે. ખાસ કરીને રુદ્ર અને અગ્નિને. રુદ્ર એટલે લાલાશ પદતી સોનેરી ઝાંયવાળી જ્યોત ‘સંતરુદ્રીય –શ્રીરુદ્ર ચમકમ્’ ભગવાનના બે સ્વરૂપનો સમન્વય સૂચવે છે. અગ્નિને બળદ માનવામાં આવે છે, અને બળદ એટલે નંદિ જે મહાદેવનું વાહન છે.