આ વિભાજન પાછળ લોર્ડ કર્જનનો ઉદ્દેશ હતો કે રાષ્ટ્રીય પુન:જાગરણને તેની બાલ્યાવસ્થામાં જ ખતમ કરી દેવાય. આ એક આસુરી સંકલ્પ હતો. રાષ્ટ્રવાદી દૈવી સંકલ્પોએ તેનો સફળતાપૂર્વક સામનો કર્યો, આ સંઘર્ષ પાંચ વર્ષ સુધી ચાલ્યો, જેના અંતે ગર્વોન્મત બ્રિટીશ રાજે હાર સ્વીકારવી પડી. ભારતીય ઈતિહાસના મહાન જાણકાર ઈતિહાસવિદ્ આર.સી. મજમુદારે આ આંદોલનનું વર્ણન આ પ્રમાણે કર્યુ છે. ‘28 સપ્ટેમ્બર 1905ના દુર્ગા પુજાના અવસરે ભારે વરસાદ અને ચક્રવાત છતાં 50 હજાર લોકો કલકત્તાના ઉપનગરીય ક્ષેત્ર કાલીઘાટના પ્રસિદ્ધ કાલીમંદિરમાં એકત્ર થયા, મંદિરના બ્રાહ્મણોએ સંસ્કૃત પ્રાર્થનાનું ઉચ્ચારણ કર્યું, જેનો અર્થ હતો, ‘બધા દેવી-દેવતાઓ પહેલાં માતૃભૂમિની પૂજા કરો, સંકિર્ણતાવાદ, બધા ધાર્મિક મતભેદ, શત્રુતા અને સ્વાર્થનો ત્યાગ કરો, બધા માતૃભૂમિની સેવાનો સંકલ્પ લો અને કષ્ટો દૂર કરવામાં પોતાનું જીવન સમર્પિત કરો.’