ઋષિને થયેલ ક્રૌંચ પક્ષીના દુઃખના સમ-સંવેદનમાંથી કાવ્યની ધારા વહેવા લાગી અને એવું કહેવાય છે કે, ‘શોકઃ શ્લોકત્વમાગતઃ’ અર્થાત્ વાલ્મીકિ ઋષિનાં દુઃખ અને શોક – એ શબ્દનું કલેવર ધારણ કરી શ્લોક બની વહેવા લાગ્યું અને તે કાવ્યધારામાંથી સર્જાયું વિશ્વનું એક અનુપમ મહાકાવ્ય ‘રામાયણ’.