મનુષ્ય ઝીણી નજરે જોશે તો આ સમસ્ત બ્રહ્માંડ કોઈ નિયત વ્યવસ્થાતંત્રમાં બંધાઈને ચાલતું જણાશે. અહીં કશું આકસ્મિક નથી; આકસ્મિક લાગે એ અલગ વાત છે. આપણે સૂર્યોદય ને સૂર્યાસ્ત નિયત સમયે થતા જોઈએ છીએ. સમુદ્રમાં ભરતી-ઓટ પણ નિશ્ચિત નિયમોને વશ વર્તીને આવે જાય છે. આપણા શરીરમાં પણ એક ચોક્કસ મજબૂત વ્યવસ્થા અંતર્નિહિત (‘ઈનબિલ્ટ’) હોવાનું સમજાય છે. આપણા શ્વાસોચ્છવાસ આપણી નાડીના ધબકાર પણ સુસંકલિત રીતે – લયબદ્ધતાથી ચાલતા હોય છે. જડ અને ચૈતન્ય વચ્ચે પણ પૂરો મેળ-સંબંધ વરતાશે. આમ વ્યવસ્થાનું તત્વ જેમ બાહ્ય તેમ જ આંતરિક જીવનમાંયે બુનિયાદી રીતે કામ કરતું જણાય છે. મનુષ્ય ભલે પોતાને અહંભાવથી પ્રેરાઈને પોતાને અળગો ને સ્વતંત્ર માને; તત્વતઃ અને વસ્તુતઃ તે સમસ્ત બ્રહ્માંડચક્રના લઘુક પણ અ-નિવાર્ય અંશરૂપ છે. મનુષ્યનું જીવન વૈશ્વિક વ્યવસ્થાના જ એક ભાગરૂપ છે. અહીં એ રીતે બધું પરસ્પરાવલંબી ને સાપેક્ષ છે; માટે જ વ્યવસ્થાનું હોવું – ચાલવું સહજસિદ્ધ છે. ક્યારેક વ્યવસ્થાની આ સહજસિદ્ધ પ્રક્રિયામાં વિક્ષોભ કે વિક્ષેપનાં તત્વો દેખા દે એવું બને પણ એમનો અવરોધ ક્ષણિક હોય છે. દેખીતા વિસંવાદને તળિયે સંવાદાત્મક વ્યવસ્થાનો વ્યાપવિસ્તાર અને એની સત્તા હોવાનું શ્રદ્ધાત્માને તો પ્રતીત થશે જ.