ઈતિહાસની ઘટનાઓમાં ‘જો અને તો’ને અવકાશ નથી, છતાં એટલું ચોક્કસ કહી શકાય કે જેમ ભારતના હિંદુ રાજાઓના આપસી કલહે મુસ્લિમ આક્રમણખોરોને માટે લાલ જાજમ પાથરી એવું જ કાંઈક બ્રિટિશ હાકેમો માટે કરી અપાયેલી મોકળાશમાં જોવા મળે છે.