ભારત જેવા દેશમાં તો હજુ આપણે ગરીબી અને ગુલામ મનોદશામાંથી બહાર આવવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છીએ અને ઓછા લોકોને આજે કંઈ પણ વિચારવાનો સમય હોય તે સમજાય તેવું છે. પણ પશ્ચિમના દેશો, જેમણે ‘રોટી-કપડાં-મકાન’ ના પાયાના સવાલો હલ કરી લીધા છે ત્યાં હવે આ વિષે વિચારનો એક નવો પ્રવાહ શરૂ થયો છે. લૉર્ડ રીઝ ખરેખર તો એક ખગોળ વિજ્ઞાની છે. વર્ષો પહેલાં તેમને અમેરિકામાં એક વાર મળવાનું થયેલું તેવો પ્રસંગ યાદ આવે છે. તેઓ ત્યાં પિટ્સબર્ગ યુનિવર્સિટીમાં એક પ્રવચન આપવા આવેલા. એ પછી સાંજે અમે સાથે જ બાજુની એક રેસ્ટોરાંમાં જમવા માટે ગયા. આપણે ત્યાં પણ હવે જે બરાડા અને દેકારાવાળા ‘સંગીત’ ની પ્રથા શરૂ થઈ છે. એવું જ સંગીત અને ધમાલભર્યું નાચગાન આ રેસ્ટોરાંમાં મોટા ટેલિવિઝનના પડદા પર ચાલતું હતું. એકબીજા સાથે વાત કરો તે પણ માંડ સંભળાય. થોડી વાર તો અમારું જમવાનું ચાલ્યું, પણ પછી અચાનક જ લૉર્ડ રીઝ મારા તરફ ફરીને કંટાળાભર્યા અવાજે બોલી ઊઠ્યા, ‘I don’t like this music – do you like it ?’ અને સાથે જ વેદનાભર્યું સ્મિત કરી રહ્યા. ત્યારે જ તેમના સ્વભાવ-પ્રકૃતિનો કંઈક પરિચય થયેલો. આવી વ્યક્તિ આજની દુનિયાને અને આપણી વિનાશક પ્રવૃત્તિઓને જુએ ત્યારે આપણે આગળ વાત કરી તેવું ‘આપણી આખરી સદી’ પુસ્તક ન લખે તો જ નવાઈ ! તેમની આ બધી વાતમાં, ભારતના પ્રાચીન મહર્ષિઓ સદીઓ પહેલાં પૃથ્વી તથા પર્યાવરણ વિષેના જે આદરની વાત કરી ગયા છે તેના ભણકારા વાગે છે.