પછી તો અમારો ક્રમ થઈ ગયો હતો. ઝીણી વહેલી સવારે અવનવા ગીતો ગાતીગાતી ટેકરી ચઢીને, વરંડામાં ઠેકડો મારીને ઘરમાં આવતી. ઘરનાં નાના-મોટા બધા કામ હસીને કરતી. એનું ઘાટીલું શ્યામ વદન એના હસમુખા સ્વભાવ અને સૂરોના સંગાથને લીધે રૂપાળું બની જતું. અમને લોનાવાલા ગયે ત્રણ દિવસ થયા હતાં. ઝીણીને સૂર, તાલ અને લયની ઈશ્વરદત્ત ભેટ હતી. મેં વિનુને પૂછ્યું, “ઝીણીને આપણે જલસામાં લઈ જઈએ? આપણી સાથે સરુબેન તો આવ્યા છે તો તેઓ બાળકોને રાખશે.” વિનુએ કહ્યું, “એની મા સાંજના રસોઈ કરવા અહીં આવે ત્યારે એમની સંમતિ લઈ લેજે અને સાથે કેરટેકરને પણ પૂછી લેજે. હા, પાડે તો લઈ જઈશું.” ઝીણી ગાતી ત્યારે ઝરમર વરસાદમાં ઝબોળાયેલા સૂરોનું જાણે ઘેન ચડતું હોય, એવું લાગતું. ઝીણીની ગાયકીનું ફલક વિશાળ હતું. એ ભજનો ગાતી, ફિલ્મોના ગીતો ગાતી અને કવિતાઓ પણ ગાતી. સાંજના છ વાગે એ ઘરે જતી અને એની મા કામ કરવા આવતી. અમારી જોડે ત્રણ દિવસમાં ઝીણી એવી ભળી ગઈ હતી કે મને થતું, એના વિના મુંબઈમાં રહેવાશે કેમ? ચોથે દિવસે, સવારે, ઝીણીને બદલે ઝીણીની મા, સુખી કામ પર આવી. “સુખી, ઝીણી બિમાર છે? કેમ તમે આવ્યા બેન?” પાછલા વરંડામાંથી ટેકરીને તળિયે આવેલા એના ટીનના ઘરને જોતાં મેં પૂછ્યું. સુખીનું મોઢું ઊતરી ગયેલું હતું. એ રડતાં બોલી “ઝીણી આજે સાંજથી હવે આં’ય રે’શેય ન’ઈં. બાવાજીની જમાતની સેવામાં અમારે એને તેરમા વરહે આપી દેવાની છે. આજે એને તેરમું વરહ બેઠું. મોટા બાવાજી ગઈ કાલે રાતના આવી કહી ગયા.” હું કઇં જ સમજી નહીં પણ એટલી સમજણ પડી કે ઝીણીનો સોદો થઈ રહ્યો હતો. મેં સુખીને હલબલાવી નાંખી. “તું શું બોલે છે, તને ખબર પણ છે? બોલ શું કરવાના છો ઝીણી સાથે?” સુખી ડઘાઈ ગઈ. એની આંખોમાંથી આંસુ વહેતાં હતાં. “બુન, અમારા કુળદેવતાની આણ સે’ કે ચાર છોડીયું હોય, ને મોટી છોડી તેરની થાય, તી’ લગણ કુંવારી હોય, ત’ઈં એને કુળદેવતાના થાનકે રે’તા, મોટા બાવાજીને દઈ દેવાની. ઈ પછી મોટા બાવાજી એને જેને હોં’પે, ઈ બાવાની ને કુળદેવતાના થાનકની ચાકરી કરવામાં એણે જીવતર કાઢી નાંખવું. બુન, મારી ઝીણીને પૈણાવવા ઘણું કીધું પણ ધણી વિણની, મારા જેવી બાઈ માણહની ગરીબ છોડીને કોણ પૈણે? બળ્યું, એના નસીબે જી લઈખું હોય ઈ જ થાવાનું” હું સ્તબ્ધ થઈ ગઈ હતી. મેં બેબાકળી બનીને સુખીને કીધું, “કાંઈ ન કરતી, મને સાહેબ સાથે વાત કરવા દે! સાહેબ ગયા છે ચાલવા સારુ, તો, આવે ત્યાં સુધી, ઝીણીને બોલાવ આંઈ.” હજુતો બોલી પણ નથી રહી હું, ત્યાં તો ટેકરીની તળેટીમાં ઢોલ અને નગારાં વાગતાં હોય એવું લાગ્યું અને સાથે, નાતના થોડા લોકો અને લંગોટી પહેરેલા થોડા બાવાજીઓ ચાલતાં ચાલતાં, સુખીના ટીનના ઘર નજીક પહોંચ્યાં. પછી નીચે બેઠાં. ઢોલ-ત્રાંસા જોરશોરથી વાગી રહ્યાં હતાં. સુખી બોલી, “બુન, હવે કાંઈ નો’ થાય. કાં’તો ઝીણી બાવા હારે જાય અને કાં’તો, મારે, મારી છોડિયું મેલી જાવું પડહે. હું તો વઈ જાઉં પણ પછી આ ચારેવ છોડિયુંને, અમારી કોમના ગામના ઉતાર, વેચી મારહે..! આંઈ એકવાર બાવા આઈવા પછે કાંઈ નો’ થાય.” ને સુખી હિબકાં ભરીને રોતી રોતી પાછી રસોડામાં જતી રહી. મને તો સમજણ નહોતી પડતી કે કરવું તો શું કરવું! ઝીણીને પણ નવા, ભગવા કપડાં પહેરાવી, ગળામાં ફૂલોની માળા નાખી, બેચાર બૈરાઓ બહાર લઈ આવ્યાં. મેં સુખીને કહ્યું, ”તમે આંઈ આવ્યા કેમ? ઝીણી સાથે રહો પાછા જાવ.” સુખી રસોડામાંથી જ કહે, “મારે તો કામ નહોત તોયે બહાર જાવું પડત. ઝીણીને બદલે હું જવાની હંવ તો જ મારાથી ત્યાં રે’વાય અને ઝીણીએ તઈંથી જતા રે’વું પડહ! બુન, આ સંધુય તમ શે’ર વાલાને નો હમજાય!” ને, પછી, “ઓ મારી ઝીણકી.!.” કરીને, રસોડામાં દૂધ ગરમ કરતાં-કરતાં, ચોધાર આંસુએ, સુખી ઠૂઠવો મૂકીને રડી રહી હતી. કેરટેકર ભાઈ દસ વાગ્યા સુધી નહોતા આવવાના. વિનુ મોર્નિંગવોક માટે નીકળી ગયા હતા. હું વરંડામાં ખોડાઈ ગઈ હતી. મને થયું કે પોલિસને ફોન કરું પણ વિનુને પૂછ્યા કર્યા વિના, પોલિસના લફરામાં પડવાની મારી કાયરતા, ખુલ્લેઆમ, મારો ઉપહાસ કરી રહી હતી. હજુ કઈં સમજાય ત્યાં તો, ટેકરી નીચે, ઓચિંતી જ અફડાતફડી ચાલુ થઈ ગઈ અને બૂમો સંભળાઈ. “મારી નાઈખો બાવાને…રાં….ની! મરવાની થઈ, ભાગો, મારી નાખહે હંધાયને!” બધા ભાગવા માંડ્યા. મેં જોયું તો તેર વરસની ઝીણી હાથમાં લોહી નીગળતો લોખંડનો નવ ઈંચ લાંબો દસ્તો લઈને રણચંડી સમી બાકીની નાની ત્રણ બેનોને પોતા પાછળ ઢાંકીને ઊભી હતી. નીચે બાવાજીના મસ્તક પરના ઘામાંથી વહેતું લોહી આટલે દૂરથીયે દેખાતું હતું. બાવાજીની જમાતવાળા, બીજા ડઘાયેલા પડછંદ બાવાઓ પણ પાછળ ખસી ગયા હતા. ઝીણી શાંતિથી કઈં પણ બોલ્યા વિના પથ્થરની જેમ ઊભી હતી. કળ વળતાં બીજા બાવાઓએ ઝીણીને પકડવાની કોશિશ કરી જોઈ પણ એવું લાગતું હતું કે એ લોકો ફાવતા નહોતાં. મેં સુખીને કીધું, “અરે, સુખી જા, નીચે તારી દિકરી પાસે! કામ મૂક અને જા, જો શું થઈ ગયું!”