કોણ છે આ દીદી ? ખૂબ જાણીતું નામ છે, એમાં એવોર્ડો મળ્યા છે એ કારણો નહીં, પરંતુ રાજસ્થાનના એ ગરીબ વિસ્તારને ગરીબી રેખાથી ઉપર ખેંચવા-તાણવાનો ભગીરથ પ્રયાસ કરનારી આ દીદી એમના માટે ભગવાન સમી છે. આ મહિલા છે એલિસ ગર્ગ. અજમેર પાસેના નાસીરાબાદમાં કેથોલિક મા અને પારસી પિતાના વૈભવશાળી પરિવારમાં જન્મ. પરંતુ માંડ ચાર વર્ષની થઈ ત્યાં મેજિસ્ટ્રેટ પિતાનું અકાળે અવસાન થયું અને બે કાકાશ્રીઓએ પરિવારની તમામ મિલકત પોતાના નામે કરી મા-દીકરીઓને ખાવાના પણ સાંસાનો અનુભવ કરાવવા એકલી છોડી દીધી. સાથે ઘરડાં દાદીમા પણ હતા, પરંતુ મા-દીકરીએ હિંમત રાખીને પોલીસ ખાતાની મદદ લઈને ધીરેધીરે ગુમાવેલી મિલકત પાછી ઘરભેગી કરી. ઓગણીસમે વર્ષે પાડોશમાં રહેતા અગ્રવાલ કુટુંબના કૃષ્ણબિહારી ગર્ગ સાથે લગ્ન કર્યા અને બન્ને વરવધૂ મા-બાપના કુટુંબોમાંથી બહિષ્કૃત થયા. બન્નેએ અધ્યાપન-કાર્યને ભરોસે ઘરસંસાર આરંભી દીધો, પરંતુ શિક્ષણકાર્ય દરમિયાન અભાવગ્રસ્ત બાળકોની બેહાલી સતત નજર સમક્ષ ઊભી રહી એની ભીતરના માતૃત્વને પડકારતી રહી. ગરીબ વર્ગનો વધારે ઘરોબો કેળવવા એણે સરકારી શાળાનું કામ સ્વીકાર્યું. અહીં મોટા ભાગનાં બાળકો ન કદી ફી ભરતા, ન ઘરકામ કરીને લાવતાં, ન એમની પાસે કોઈ ચોપડા કે દફતર હતા. એમની આ ‘અશિસ્ત’ માટે હંમેશાં એમની હથેળીઓ લાલઘૂમ થતી. એમની પાસેથી મળતા જવાબને ચકાસવા એકવાર એલિસ એમની પાછળ-પાછળ એમનાં ઘરે ગઈ અને એલિસ કહે છે – ગરીબાઈ એટલે શું, અછત-અભાવ કોને કહેવાય તે મને પહેલીવાર ત્યારે સમજાયું. બાળકો પાસેથી લાઘેલા આ સત્યની ચિનગારી એવી ફૂંકાઈ કે નોકરી છોડી આ બાળકો માટે કશુંક કરી છૂટવાની ધૂણી અંતરમાં પ્રગટી.