જે સમયે આત્મા તેના ક્રમિક વિકાસમાંથી મુકિત પામે છે તે પછી તેનું શું થાય છે તેની સમજ જુદી જુદી રીતે વણૅવવામાં આવી છે. હિન્દુ ધમૅના મોટા ભાગના પંથો જીવનમુકિતને દેહધારી મુકિતની અવસ્થામાં માને છે. મોક્ષ જીવન દરમીયાન કે મૃત્યુના સમયે પ્રાપ્ત થયો હોય, તે પૃથ્વી પરના મુકામનો અંત અને વધુ શુધ્ધ સ્તરના અસ્તિત્વ તરફના ગુણવત્તાનું ચિન્હ છે. આપણને પ્રાચીન બ્રહ્મસૂત્રના અભ્યાસ દ્ધારા જુદા-જુદા અભિપ્રાયો મળે, જે ઘણા વતૅમાન મતોને ટાંકે છેઃ મુક્તિ મેળવી આત્મા (જીવ) એ બ્રાહ્મણથી અભિન્ન રહે છે. (iv.4.4), તે બ્રાહ્મણના લક્ષણો મેળવે છે (iv.4.5), તે માત્ર એક શુધ્ધ ચેતના તરીકે રહે છે. (iv.4.6), તે શુધ્ધ ચેતના એક સંબંધિત દ્રષ્ટિબિંદુ થકી હોવા છતા, તે બ્રાહ્મણના લક્ષણોને પ્રાપ્ત કરે છે. (iv.4.7), તે શુધ્ધ સંકલ્પ દ્ધારા જે ઇચ્છે છે તે પ્રાપ્ત કરી શકે (iv.4.8), તે કોઇ શરીર કે મન થી પર છે. (iv.4.10), તે દિવ્ય શરીર અને મન ધારણ કરે છે. (iv.4.11) અને તે બધી ક્ષમતા ધારણ કરે છે જે ઇશ્વર માત્ર પાસે છે, સિવાય કે સજૅન કરવાની ક્ષમતા (iv.4.17)