નેશનલ કોંન્ગ્રેસનાં પ્રમુખ અને વ્યવસાયે વકીલ મોતીલાલ નહેરુનાં પુત્ર હોવાને કારણે રાજકારણ જવાહરલાલ નહેરુનાં લોહીમાં હતું. અને એટલે જ રાજકિય કારકીર્દી માટે તે પિતા સાથે રહેવાને બદલે ગાંધીજીનાં નેતૃત્ત્વ હેઠળ આઝાદીની ચળવળ સાથે જોડાયા. ત્રીસ વર્ષની ઉંમરે લીધેલા આ નિર્ણયને જવાહરલાલ નહેરુની રાજકીય દીર્ધ દ્રષ્ટિ કહો કે રાષ્ર્ટ ભક્તિ. તેમનો તરવરાટ, વિચારવાની શક્તિ વર્તનમાં ગંભીરતા, અંગ્રજી ભણતર સાથે અંગ્રેજોને ઓળખવાની આવડત, અને સ્વંતંત્રતા મેળવવાનું સપનું જોઇને ગાંધીજીને પણ તેમનામાં ભારતનું ભવિષ્ય દેખાતું હતું. ઇંગ્લેન્ડમાં વકીલાતની સાથે ત્યાંની રહેણીકરણી શીખીને અંગ્રેજોની બરોબરીની જીવનશૈલી જીવતાં નહેરુએ ગાંધીજી સાથે જોડાયા પછી ખાદી અને ગાંધી ટોપી અપનાવી. ત્યારથી આ પોષાક રાષ્ટ્રવાદીઓની ઓળખ બની ગયો. 1920માં અસહકારની ચળવળમાં પહેલીવાર નહેરુની ધરપકડ થઇ. બે વર્ષ બાદ 1922માં નવી બનેલી લેજીસ્લેટીવ કાઉન્સીલમાં ગાંધીજીએ સામેલ નહિ થવાનું નક્કી કર્યું જે મુદ્દે મોતીલાલ નહેરુએ કોંન્ગ્રેસ છોડીને સ્વરાજ પક્ષની સ્થાપના કરી. 1924માં જવાહરલાલ નહેરુએ અલ્હાબાદ મ્યુનીસીપલ કો્ર્પોરેશનનું પ્રમુખપદ મેળવ્યું જે સત્તા પર તેમની પહેલી કસોટી. 1928માં તેમને કોંન્ગ્રેસ પક્ષનાં જનરલ સેક્રેટરી નીયુક્ત કરાયા અને પક્ષ પર દિવસે દિવસે તેમની પક્કડ મજબૂત થવા માંડી. આખું ભારત જ્યાં આઝાદ થવાની રાહ જોઇ રહ્યું હતું ત્યાં આઝાદી પછી શું? એ સવાલનાં જવાબની તૈયારી નહેરુ કરી રહ્યા હતાં.. એટલે જ વહીવટી તંત્રમાં હક્ક આપવા માટે ગાંધીજી અને મોતીલાલ નહેરુએ આપેલી 2 વર્ષની મુદત ઘટાડીને જવાહરલાલ નહેરુ અને સુભાષચંદ્ર બોઝે તે 1 વર્ષની કરી નાંખી. વળી, ગાંધીજીએ કોન્ગ્રેસનાં પ્રમુખ નહેરુને બનાવ્યા પછી નેતા તરીકેનો તેમનો અનુભવ અને ઓળખ બંને પાક્કા થયા. તે સ્મયે લોકમાનસ પર નહેરુનો ખાસ્સો પ્રભાવ હતો. કોન્ગ્રેસ અને બીજા વરીષ્ટ રાજકારણીઓનાં મતે નહેરુની લાયકાત ઉંમરને આધારે આ પદ માટે ઓછી હતી. પરંતુ ગાંઘીજીને આઝાદ ભારતનાં યુવાન નેતા તરીકે નહેરુ જ યોગ્ય લાગતાં હતા. 1 વર્ષની મુદત પુરી થતાં જ નહેરુએ 26 જાન્યુઆરી 1930માં લાહોરમાં ભારતનો ધ્વજ ફરકાવીને ભારતની સ્વતંત્રતા ચળવળની ઘોષણા કરી. તેમની ધરપકડ થઇ. પરંતુ 1931ની દાંડી માર્ચ દરમ્યાન થયેલી ધરપકડ બાદ તેમણે ખાસ્સા વર્ષો જેલમાં વિતાવ્યા. તે દરમ્યાન તેમણે 13 વર્ષની તેમની દિકરી ઇન્દિરા ગાંધીને લખેલાં 196 પત્રો પાછળથી ગ્લીમ્પસીસ ઓફ વ્લર્ડ હિસ્ટરી.નામના પુસ્તકરુપે પ્રગટ થયા. બીજીબાજુ દાંડીયાત્રાને મળેલ લોક સહકાર પછી બ્રીટીશ સરકારે ગાંધીજી અને કોંન્ગ્રેસને પ્રજાના પ્રતિનિધી તરીકે સ્વીકારવા જ પડ્યા. 1935માં કોંન્ગ્રેસ ચુંટણી લડી જેમાં જવાહરલાલ નહેરુએ લડવામાં નહિ પણ પક્ષને જીતાડવામાં પુરેપુરુ જોર લગાવી દીધું. જોકે તે સમયે ટીબી સામે લડી રહેલા તેમના પત્નિ કમલા નહેરુને સારવાર માટે સ્વીટઝરલેન્ડ લઇ ગયા પછી પણ તેમને બચાવવામાં નહેરુનું જોર ઓછું પડ્યું. જોકે નહેરુનું સારા પતિ હોવુ ક્યાંય ઉલ્લેખાયું નથી. ઉલટું કમલા નહેરુએ તેમની મિત્રને લખેલા પત્રોમાં નહેરુના તેમની સાથે કરાતા ઉતરતી કક્ષાનાં વ્યવહાર પ્રત્યે દુખ વ્યક્ત કર્યું હતું. જોકે નહેરુનું જીવનલક્ષ્ય સ્પષ્ટ હતું. 1936-37માં નહેરુ ફરીથી કોંન્ગ્રેસનાં પ્રમુખ બન્યા અને તેમણે આઝાદ ભારત માટે પક્ષની વ્યૂહરચના જાહેર કરી જેમાં સમાજવાદ પર ભાર મૂક્યો હોવાને કારણે ગાંધીજી સહિત સરદાર વલ્લભભાઇ પટેલ અને અન્ય રાજકારણીઓએ અવગણના કરી જેથી નહેરુએ વાત વાળી લીધી. 1942 ઓગસ્ટમાં ભારત છોડો ચળવળ શરુ થઇ જેમાં નહેરુ તેમજ અન્ય રાજકિય આગેવાનોની ધરપકડ થઇ અને તેઓ 32 મહિના જેલમાં રહ્યા. જે દરમ્યાન તેમણે ભારત એક ખોજ પુસ્તક લખ્યું. ભારત છોડો ચળવળ દરમ્યાન ભારતભરમાં અંગ્રેજરાજનો અને વેપારનો સદંતર બહિષ્કાર થતા અંગ્રેજોએ સત્તાનો દોર ઢીલો કરવા માંડ્યો હતો અને હિન્દુસ્તાનને રાજકિય હક્કો આપીને પાછા જવાની તૈયારી પણ કરવા માંડી.