(9) શરીર-મનની શક્તિઓ અને તેમના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ બ્રહ્મચર્ય મૂલ્યવાન છે. આધુનિક મનોવિજ્ઞાન અને આધુનિક શરીરવિજ્ઞાનમાં હજુ સુધી બ્રહ્મચર્યનો મહિમા સ્વીકારાયો નથી. પરંતુ જો તેમની દષ્ટિ સત્ય તરફ હશે તો, જો તેઓ સત્યની શોધ ચાલુ રાખશે તો, આજે નહિ તો કાલે તેમણે બ્રહ્મચર્યનો મહિમા સ્વીકારવો પડશે. સત્યને ક્યાં સુધી અવગણી શકાય છે ? રસ, રક્ત, માંસ, મેદ, મજ્જા, અસ્થિ અને વીર્ય – આ સાત ધાતુ એક પ્રવાહની સાત અવસ્થા છે. એક સ્થળે થતા સંચય અને વ્યયની સર્વ પર અને તે રીતે સમગ્ર શરીર પર અસર પડે જ છે. તેથી સપ્તમ ધાતુની રક્ષા તે સાતે ધાતુની જ રક્ષા છે અને તે રીતે સમગ્ર શરીરની રક્ષા છે. અવૈધભોગી અને અતિભોગીના વર્તન અને માનસિક અવસ્થા તરફ નજર નાખો. તેમની જીવનપદ્ધતિ અને તેમની માનસિક ગૂંચો જોવામાં આવે તો તુરત જ બ્રહ્મચર્ય અને સંયમી જીવનપદ્ધતિનો મહિમા સમજી શકાશે. વિજ્ઞાનની પ્રયોગશાળામાં સાબિત થયું હોય કે ન થયું હોય, જીવનની પ્રયોગશાળામાં હજારો વર્ષથી સિદ્ધ થઈ ચૂક્યું છે કે શરીર અને મન, બંનેના સ્વાસ્થ્ય અને શક્તિ માટે બ્રહ્મચર્ય – સંયમી જીવનનું ઘણું મૂલ્ય છે.