વિઘટન(તેમ જ સર્જન)ની કામગીરી માટે ચોક્કસ પ્રકારના રાસાયણિક અણુઓ કાર્યરત હોય છે, જેને ઉત્સેચકો કહેવામાં આવે છે. અલગ અલગ પ્રકારનાં બેક્ટેરિયા પાસે અલગ અલગ પ્રકારના ઉત્સેચકો હોય છે, જેની મદદથી તેઓ પોતાની જૈવરાસાયણિક પ્રક્રીયાઓ અને પરિણામે પોતાનું જીવન ચલાવે છે. આ ઉત્સેચકો કમાલના અણુઓ છે. ભલભલાં સંકિર્ણ એવાં જૈવિક/Organic તેમ જ બિનજૈવિક/Inorganic મિશ્રણો અને સંયોજનોને વિઘટિત કરી દેવા સમર્થ એવા ઉત્સેચકો ધરાવતાં બેક્ટેરિયા અસ્તિત્વ ધરાવે છે. ઉત્સેચકો માટે ‘રાસાયણિક કાતર’/ ‘Molecular scissors’ જેવો અત્યંત વ્યાજબી શબ્દપ્રયોગ વૈજ્ઞાનિક આલમમાં કરવામાં આવે છે. એક ભાવોર્મીથી ભરેલા માણસને પણ આવું જ કંઈક સૂઝી આવે છે. એક સાદું ઉદાહરણ જોઈએ, જ્યાં એકાદી પથ્થરની બનેલી દિવાલમાં ફૂટી નીકળેલા અંકુરને જોઈને આપણા કવિ ઉદયન ઠક્કરને આ યાદગાર પંક્તિઓ સૂઝી આવેલી….