ભગવાન સ્વામિનારાયણને એ સમયના સામાજિક અગ્રણીઓ, ઇતિહાસવિદો અને આધુનિક ઇતિહાસકારોએ એક અજોડ સમાજસુધારક અને આધ્યાત્મિક મહાપુરુષ તરીકે ગણાવ્યા છે. બ્રિટિશ કે ભારતીય, હિન્દુ અને મુસ્લિમ કે ખ્રિસ્તી, વગેરે 19મી સદીના તમામ સ્તરની પ્રસિદ્ધ વ્યક્તિઓએ સમાજમાંથી અંધશ્રદ્ધા અને વહેમને નિર્મૂળ કરવામાં ભગવાન સ્વામિનારાયણના પ્રદાનને અહોભાવથી બિરદાવ્યું છે. અનેકવિધ સામાજિક સુધારાઓની સાથે તેમણે તમામને ઊંચ-નીચના ભેદભાવને બદલે આત્મદૃષ્ટિ દ્વારા સમતાથી નીરખવાનું શીખવ્યું; તેમણે શિક્ષણ આપીને મહિલાઓનું સશક્તીકરણ કર્યું; તેમણે બાળહત્યા અને સતીપ્રથા બંધ કરાવ્યાં; તેમણે યજ્ઞમાં પશુબલિની પ્રથા બંધ કરાવી અહિંસામય યજ્ઞો કરાવ્યા; અને વ્યસનમુક્તિનું એક આંદોલન ચલાવ્યું. ભગવાન સ્વામિનારાયણે માત્ર ભૌતિક રીતે સામાજિક સુધારાઓ કર્યા એવું નથી, પરંતુ શ્રદ્ધા, આધ્યાત્મિકતા, સદાચાર, પ્રામાણિકતા વગેરે ગુણોનું સિંચન કરીને તેમણે આધ્યાત્મિક દૃષ્ટિ આપીને સમાજનું પરિવર્તન કર્યું. તેમણે ભક્તિ, ધર્મ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યનું સંયોજન શીખવીને સર્વાંગ સંપૂર્ણ એકાંતિક ધર્મનું પ્રસ્થાપન કર્યું. તેમની હયાતીથી લઈને આજ દિન પર્યંત અસંખ્ય હરિભક્તોએ તેમની પરબ્રહ્મ પરમાત્મા તરીકે ઉપાસના કરી છે, અને એ ઉપાસના દ્વારા લાખો ભક્તો આજેય એમની દિવ્ય ઉપસ્થિતિ અને મુક્તિનો દિવ્ય આનંદ અનુભવે છે.