કઠોપનિષદમાં ઇન્દ્રિયો વગેરે તત્ત્વો, આત્મા, અક્ષરબ્રહ્મ અને પરમાત્માની એકબીજાથી અધિકતા દર્શાવતું નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં ‘आत्मा महान् परः’ (કઠ ઉપનિષદ, ૩/૧૦) એમ કહીને ઇન્દ્રિયો આદિ કરતાં આત્માને ‘महान् परः’ કહેતાં તેનો નિયામક અને આધાર કહેવામાં આવ્યો છે. ત્યારબાદ કહ્યું છે કે ‘महतः परमव्यक्तम्’ (કઠ ઉપનિષદ, ૩/૧૧) એ મહાન આત્મા કરતાં પણ ‘अव्यक्तम्’ એ નામનું તત્ત્વ શ્રેષ્ઠ છે. કહેતાં અવ્યક્ત એ આત્માનો નિયામક અને આધાર છે. આ અવ્યક્ત નામનું તત્ત્વ એટલે અક્ષરબ્રહ્મ. શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતામાં આ વાતની સ્પષ્ટતા કરતાં શ્રીકૃષ્ણ ભગવાન કહે છે, ‘अव्यक्तः अक्षरः इति उक्तः’ (ભગવદ્ગીતા, ૮/૨૧) અર્થાત્ 'એ અવ્યક્ત એટલે અક્ષરબ્રહ્મ છે, એમ કહેવામાં આવ્યું છે.'