અમેરિકાએ બુધવારના રોજ ફરી એકવખત ભારતની સાથે વધતા તણાવની વચ્ચે બંને દેશોની વચ્ચે યોજાનાર પહેલી ઉચ્ચ સ્તરીય ૨+૨ સંવાદને ટાળી દીધો છે. આ સંવાદ ૬ જુલાઇના રોજ વૉશિંગ્ટનમાં શરૂ થવાનો હતો. ટ્રમ્પ મેનેજમેન્ટના આ પગલાં પરથી સ્પષ્ટ જણાઇ રહ્યું છે કે નવી દિલ્હી હવે તેના માટે અગત્યનું નથી.અમેરિકન અધિકારીઓએ કહ્યું કે તેમણે પોતાના ભારતીય સમકક્ષોને તેની માહિતી આપી દીધી છે કે અમેરિકન રક્ષા મંત્રી અને વિદેશ મંત્રીની તેમના ભારતીય સમકક્ષોની સાથે ૬ જુલાઇથી વૉશિંગ્ટનમાં પ્રસ્તાવિત વાર્તા કેટલાંક કારણોસર ટાળી દીધી છે.ત્યારબાદ વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રવીશ કુમારે ટ્‌વીટ કરીને માહિતી આપી કે અમેરિકન વિદેશ મંત્રી માઇક પૉમ્પિઓ એ સુષ્મા સ્વરાજ સાથે વાત કરી છે અને વાર્તા ટાળવા માટે ખેદ વ્યક્ત કર્યો છે. રવીશ કુમારે કહ્યું કે બંને નેતાઓ ટૂંક સમયમાં જ આ વાર્તા માટે ફરીથી તારીખ નક્કી કરવા પર પણ સહમતિ વ્યક્ત કરી છે.આની પહેલાં આ સંવાદ આ વર્ષના માર્ચમાં થવાનો હતો તે પણ ટાળીને જુલાઇ કરાયો હતો. જો કે ત્યારે આ સંવાદ એટલા માટે શકય નહોતો કારણ કે તે સમયે ટ્રમ્પે પોતાના તત્કાલીન વિદેશ મંત્રી રેક્સ ટિલરસનને પદ પરથી હટાવી દીધા હતા. સૂત્રોનું માનીએ તો હાલના વિદેશ મંત્રી જિમ મૈટિસ પણ ટ્રમ્પને આંખના કણાની જેમ કૂચે છે.આ સંવાદ એવા સમયમાં ટળ્યો છે જ્યારે વૉશિંગ્ટન અને નવી દિલ્હીની વચ્ચે ખટાશ વધતી જઇ રહી છે. ભારતને અમેરિકાની તરફથી બે બાજુના પ્રતિબંધનો ડર છે. પહેલાં જો તે રૂસની સાથે જી-૪૦૦ મિસાઇલ સિસ્ટમનો કરાર કરે છે અને બીજું જો ભારત ઇરાન પાસેથી તેલ આયાત કરવાનું બંધ નહીં કરે તો.બંને દેશોની વચ્ચે વેપાર અને ટેરિફ મુદ્દાને લઇ પણ ખૂબ તણાવ ઉભો થયો છે. ખાસ કરીને ટ્રમ્પે જયારથી ભારતમાં હાર્લી ડેવિડસન બાઇક પર ઊંચી આયાત ડ્યૂટી લગાવાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે.૬ જુલાઇના રોજ પ્રસ્તાવિત સંવાદને ટાળવાનું કારણ હાલ ખબર પડી નથી પરંતુ મોટાભાગે એ જ મનાઇ રહ્યું છે કે ભારત હવે એવા મેનેજમેન્ટની પ્રમુખતા નથી જેની વિદેશ નીતિ સ્પષ્ટ નથી અને બસ ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’નું રટણ કરી રહ્યું છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અમેરિકાના લગભગ દરેક સહયોગી દેશનું અપમાન કર્યું છે, પછી તે પાડોશી દેશ કેનેડા અને મેક્સિકો કે પછી ઑસ્ટ્રેલિયા અને દક્ષિણ કોરિયા, યુરોપિયન યુનિયન જ કેમ ના હોય.એક અંદાજ એ પણ છે કે ભારતની સાથે સંવાદ ટાળવાની પાછળ ટ્રમ્પ મેનેજમેન્ટનો હેતુ ટ્રમ્પ અને પુતિનની વચ્ચે સમિટનું આયોજન કરવાનું પણ છે. સંભાવના છે કે આ સંવાદ ૧૫ જુલાઇથી પહેલાં વિએના કે હેલસિંકીમાં થઇ શકે છે. ટ્રમ્પના રાષ્ટ્રીય સલાહકાર જૉન બોલ્ટન સંવાદની તૈયારી માટે મૉસ્કોમાં છે અને રાષ્ટ્રપતિના ફેવરેટ હાલ આ સંવાદ માટે કોઇપણ વસ્તુને ટાળવા માટે તૈયાર છે, જે સ્પષ્ટ રીતે ટ્રમ્પની પ્રમુખતા છે.બુધવારે મોડી સાંજે નિવેદન રજૂ કરી અમેરિકન વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવકતાની તરફથી કહેવાયું અમેરિકા અને ભારતના સંબંધ પ્રશાસન માટે મોટી પ્રમુખતા છે અને અમારી ભાગીદારીને મજબૂત બનાવા માટે આપણે ભવિષ્યમાં પણ કામ કરીશું. અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા નીતિમાં સુરક્ષાની ભૂમિકા રાષ્ટ્રપતિની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા રણનીતિમાં વધુ વધી છે. તેનાથી પરથી ખબર પડે છે કે આપણે વૈશ્વિક શક્તિ અને મજબૂત રણનીતિ અને રક્ષા સહયોગી તરીકે ભારત ઉભરવાનું સ્વાગત કરે છે.અમેરિકાએ ભારતને ૪ નવેમ્બરથી ઈરાનમાંથી ક્રૂડની આયાત બંધ કરી દેવા ધમકી આપી છે. ઈરાન સાથેની પરમાણુ સંધિ રદ કરી દીધાં પછી અમેરિકાએ ઈરાન પર આર્થિક પ્રતિબંધો લાદી દીધાં છે. તેના અનુસંધાનમાં અમેરિકાએ ભારત, ચીન સહિતના વિશ્વના તમામ દેશોને ઈરાનમાંથી ક્રૂડની આયાત નવેમ્બર મહિનાથી બંધ કરી દેવાની ચેતવણી આપી છે. અમેરિકી વિદેશ વિભાગના અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, આ પ્રતિબંધોમાંથી ભારત અથવા તેની કંપનીઓને મુક્તિ અપાશે નહીં. જો ઈરાનમાંથી ક્રૂડની આયાત કરાશે તો અન્ય દેશોની જેમ ભારત અને ચીનની કંપનીઓ પર પણ પ્રતિબંધો લાદી દેવાશે. આ દેશોએ હવે ઈરાનમાંથી ક્રૂડની આયાત ઘટાડવાનું શરૂ કરી દેવું જોઇએ. ૪ નવેમ્બરના રોજ તેમની આયાત શૂન્ય પર પહોંચી જવી જોઇએ. અમે બધા દેશોને દ્વિપક્ષીય મુલાકાતોમાં આ સૂચના આપી રહ્યાં છીએ. અમેરિકા ઈરાનને મળતા ભંડોળને અટકાવવાના પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. અમેરિકી વિદેશ વિભાગે જણાવ્યું હતું કે, નવા પ્રતિબંધો અંતર્ગત કોઇને કોઇ છૂટછાટ અપાશે નહીં. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથેની પરમાણુ સંધિ મે ૨૦૧૮માં તોડી નાખી હતી. અમેરિકાના ઈરાન પરના કેટલાંક આર્થિક પ્રતિબંધ ૬ ઓગસ્ટથી લાગુ થઇ રહ્યાં છે જ્યારે ઓઇલ સેક્ટરને અસર કરતાં પ્રતિબંધ ૪થી નવેમ્બરથી લાગુ થશે.અમેરિકાની ચેતવણીના પગલે ઈરાન પર આર્થિક પ્રતિબંધો લાગુ થયા પછી ભારતે અન્ય અખાતી દેશો અને અમેરિકા પર ક્રૂડ માટે નિર્ભર રહેવું પડશે. તાજેતરમાં ભારતે અમેરિકાથી ક્રૂડની આયાતનો પ્રારંભ કર્યો છે. જો ભારત અમેરિકી પ્રતિબંધની અવગણના કરશે તો તેના પર પણ અમેરિકી પ્રતિબંધો લદાઇ શકે છે જેની ભારતના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર વિપરીત અસરો પડી શકે છે. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ટ્રેડ વૉર શરૂ થયું છે. અમેરિકી પ્રતિબંધોની અવગણના ભારતીય કંપનીઓ પર અવળી અસર કરી શકે છે. અમેરિકા દ્વારા પ્રતિબંધોની સાથે સાથે વધુ આર્થિક પગલાં ભારતને નુકસાન કરી શકે છે.ભારત સૌથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ઇરાક અને સાઉદી અરબમાંથી કરે છે. ઈરાન ભારતનો ત્રીજો સૌથી મોટો ઓઇલ સપ્લાયર દેશ છે. એપ્રિલ ૨૦૧૭થી જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ વચ્ચેના ૧૦ મહિનામાં ભારતે ઈરાનમાંથી ૧૮.૪ મિલિયન ટન ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરી હતી.અમેરિકાએ ઈરાન પરના પ્રતિબંધો મુદ્દે આપેલી ચેતવણીઓના પગલે ક્રૂડના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો હતો. બ્રેન્ટ ક્રૂડમાં બેરલ દીઠ ૧.૧૫ ડોલરનો વધારો થતાં ૭૭.૨૯ ડોલર પર પહોંચ્યું હતું. યુએસ માર્સ ક્રૂડના ભાવમાં બેરલ દીઠ ૨.૪૫ ડોલરનો ઉછાળો થયો હતો. ઓપેકના ક્રૂડના ભાવ ૭૨.૬૯ ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચ્યાં હતાં.અમેરિકાનું ફરીથી ફટક્યું છે અને ઇરાન સામે ફરીથી પ્રતિબંધો મૂક્યાં છે. જગતનો જમાદાર થઈને ફરતો અમેરિકા મન ફાવે ત્યારે પ્રતિબંધો લગાવે અને દેશોએ તેમની સામે ઝૂકી જવું પડે. આર્થિક પ્રતિબંધોથી કામ ના થાય ત્યારે ઈરાકમાં લશ્કર મોકલીને સદ્દામને પાડી દીધો હતો તેવું પણ કરે. સદ્દામને પાડી દેવા જેવો જ હતો, પણ એ યાદ રાખવું પડે કે પોતાની ગરજ હોય ત્યારે અમેરિકા જ આવા ડિક્ટેટરોને મોટા કરે છે. તેને શસ્ત્રોની મદદ કરે છે અને તેનું શાસન ટકાવી રાખવામાં મદદ કરે છે. ઇરાનમાં શાહ પરિવારનું શાસન હતું ત્યારે અમેરિકાનો તેને ભરપૂર ટેકો હતો. શાહને ઉથલાવીને ધાર્મિક કટ્ટરપંથીઓ ઇરાનમાં શાસનમાં આવ્યા તે પછી અમેરિકાનો ગજ ત્યાં વાગતો નહોતો. ઇરાન અણુબોમ્બ બનાવે તે માટે પાકિસ્તાન ભરપુર મદદ કરતું હતું. ઇઝરાયલને આ ગમતું નહોતું. ભારતને પણ ગમતું નહોતું, કેમ કે ઇસ્લામી અણુબોમ્બ ગમે ત્યાં બને ભારત માટે તે કાયમ ખતરો ગણાય.ઇઝરાયલની ગણતરી હતી કે ઇરાનના અણુમથક પર બોમ્બમારો કરીને તેને ઊડાવી મૂકવું. તે માટે ઇસ્લામી દેશોને વીંધીને હુમલો કરવો પડે. હુમલો કરવા જતી વખતે ચિંતા નહિ, પણ વિમાન પરત ફરે ત્યારે જોખમ ઊભું થાય. ભારતની મદદ માગવામાં આવેલી. ઇઝરાયલથી ઉપડેલું વિમાન ઇરાનના અણુમથકોને ઊડાવીને ભારત પહોંચે. ભારતમાંથી ફ્યુઅલ ભરીને પાછું ફરે.એ થઈ શક્યું નહિ, કેમ કે ઇરાન સાથે ભારતને સારા સંબંધો રહ્યા છે. આજે પણ ઇરાન સાથે સારા સંબંધો રહ્યા છે અને ક્રૂડ ઓઇલ તથા ગેસની મોટા પાયે આયાત ઇરાનથી થાય છે. ઇરાનના પશ્ચિમમાં પાકિસ્તાનની નજીક ભારત ચાબહર બંદર વિકસાવી રહ્યું છે. ચાબહરથી કચ્છનો દરિયોકિનાર નજીક થાય એટલે ક્રૂડની હેરફેર ઝડપી બનશે. લશ્કરી રીતે પણ આ બંદર પાકિસ્તાનને ઘેરવામાં ભારતને કામ આવી શકે છે. આ સંજોગોમાં અમેરિકા ઇરાન સામે પ્રતિબંધ મૂકે ત્યારે ભારત તેને સાથ ના આપે. આપવો પણ ના જોઈએ, કેમ કે આપણા હિતો વધારે રહેલા છે.