મુદ્દો અગત્યનો હોવાથી આપણે હજુ એક ઉદાહરણ લઈએ. પ્રસંગ છે: જયદ્રથવધ. યુદ્ધના તેરમા દિવસે અભિમન્યુવધના સમાચાર સાંભળ્યા પછી અર્જુને પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે, હું આવતી કાલે સૂર્યાસ્ત સુધીમાં જયદ્રથનો વધ નહીં કરું તો હું અગ્નિપ્રવેશ કરીશ. ચૌદમો દિવસ ઊગ્યો. આખો દિવસ ઘનઘોર યુદ્ધ કર્યા પછી અર્જુન સૂર્યાસ્ત થવાને સમયે આખી કૌરવસેનાની પછવાડે ઊભેલા જયદ્રથની નજીક જઈ પહોંચ્યો. પરંતુ, દ્રોણે જયદ્રથનું સંરક્ષણ કરવા તેની આસપાસ ગોઠવેલા કર્ણ, અશ્વથામા, કૃપ વગેરે શ્રેષ્ઠ લડવૈયાઓ હજુ પણ જોશથી સામનો કરી રહ્યા હતા. આ બધું ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે પેલી બાજુ કૃષ્ણે સૂરજને ક્ષિતિજને સ્પર્શેલો જોઈને અર્જુનને કહ્યું કે કંઈક “व्याज” – કપટ – કર્યા વિના સૂર્યાસ્ત પહેલાં તું જયદ્રથને હણી શકવાનો નથી. તો હવે હું એક “योग” – યુક્તિ – વાપરીને અંધકાર કરું છું. સૂર્ય અસ્ત પામ્યો એમ લાગીને ખુશ થયેલો જયદ્રથ માથું ઊંચું કરશે. તે સમયે તું એનું માથું કાપી કાઢ. પછી કૃષ્ણે સુદર્શનચક્રનું સ્મરણ કર્યું અને તે ચક્ર તેમની પાસે આવ્યા પછી તેને આદેશ આપ્યો કે અસ્ત પામતા સૂર્યને ઢાંકી દે. તરત સુદર્શનચક્રે સૂર્યને ઢાંકી દીધો; અંધકાર થયેલો જોઈને જયદ્રથે માથું ઊંચું કર્યું; તે જોઈ કૃષ્ણે સુદર્શનચક્ર પાછું ખેંચી લીધું અને અર્જુનને કહ્યું કે, “આ સૂર્ય અને આ જયદ્રથ !”; અને અર્જુને તત્ક્ષણે જયદ્રથનું માથું એક બાણ મારીને છેદી નાખ્યું. આ પ્રસંગ આપણે બધા જાણીએ છીએ. પરંતુ, સામાન્યત: એ જાણતા નથી કે, “આ સૂર્ય અને આ જયદ્રથ !” શબ્દો – વધુ ચોકસાઈથી લખવું હોય તો, તે અર્થના સંસ્કૃત શબ્દો – મહાભારતના એક પણ પાઠમાં નથી. સુદર્શનચક્રની સહાયથી કૃષ્ણે અંધકાર કર્યો એમ ફક્ત તેલુગુ અને ગ્રંથ એ બે જ પાઠોમાં છે; અને જયદ્રથવધ સમયે કૃષ્ણે અંધકાર કર્યો એ – જૂજ હસ્તપ્રતો બાદ કરતાં – ફક્ત દક્ષિણ ભારતના પાઠોમાં, બંગાળી પાઠમાં અને નીલકણ્ઠી પાઠમાં છે; અને તેના સંબંધમાં યોગનો ઉલ્લેખ ફક્ત બંગાળી પાઠ અને નીલકણ્ઠી પાઠમાં છે. કાશ્મીરી પાઠ, તેમજ દેવનાગરી પાઠની કેટલીક હસ્તપ્રતો મુજબ જયદ્રથ અર્જુન સાથે લડતો હતો; સૂર્યને અસ્ત પામતો જોઈને કૃષ્ણે અર્જુનનું એ તરફ ધ્યાન દોર્યું; પછી ઘોડાઓને મારી નાખવા કે ધ્વજ કાપી નાખવો એવું કરવામાં સમય ગુમાવવાને બદલે અર્જુને તત્ક્ષણે જયદ્રથનું માથું કાપી નાખ્યું. ક્યા પાઠમાં આપેલો અહેવાલ “મૂળ” મહાભારતમાંનો માનવો ? અને શા કારણે ?