ઇતિહાસ અને ઇતિહાસલેખન એ બંને વચ્ચે ભેદ છે. ઇતિહાસમાં ભૂતકાળનું અધ્યયન છે. ઇતિહાસલેખનમાં ભૂતકાળની વ્યાખ્યાનું અધ્યયન છે. ભારતના સ્વતંત્રતા આંદોલનોની ઘટનાઓને ક્રમવાર સમજવી, તે ઇતિહાસનું અધ્યયન છે. સ્વતંત્રતા આંદોલનોની ઘટનાઓને જુદા જુદા દૃષ્ટિકોણથી અર્થઘટનવિવેચન, તે ઇતિહાસલેખનનું અધ્યયન છે. આ દૃષ્ટિએ સ્વતંત્રતા આંદોલનોના ગહન અભ્યાસને માટે ઇતિહાસ અને ઇતિહાસકારના ઇતિહાસલેખનનું યોગ્ય જ્ઞાન જરૂરી છે. ઇતિહાસલેખનમાં જુદા જુદા પારાઓ(મણકાઓ)ને એકસૂત્રમાં ગૂંથવા પડે છે. અધ્યાય, વિષય, સમય, સામગ્રીને પારખવામાં ઇતિહાસકારની ક્ષમતા અને મર્યાદાઓનો પ્રભાવ ઇતિહાસલેખન પર પડે છે તેને સમજવું પડે છે. જેમ કે ઇતિહાસલેખનમાં પ્રથમ કક્ષાની સામગ્રી આધારિત ગ્રંથોનો ઉપયોગ અને ઇતિહાસકારોના દૃષ્ટિકોણનું તુલનાત્મક અધ્યયન થાય. આ અધ્યયનમાં ઇતિહાસના વિચારદર્શનની શાખાને શોધવી, જો તે વિચારદર્શન (વિચારશાખા) વારંવાર ઉલ્લેખિત થાય છે તો કયા કારણે થાય છે તેનું અધ્યયન થાય. જુદા જુદા પ્રકારની સામગ્રીનો જુદા જુદા દૃષ્ટિકોણથી અધ્યયન થાય. અલગ અલગ કાર્યપદ્ધતિને જાણવી, અલગ મત માટે રાજનૈતિક મતભેદો હોય તો તેની તપાસ થાય. ઇતિહાસલેખનનો ઇતિહાસ તપાસવો. જુદા જુદા સમયે રચનાત્મક કાર્યમાં જુદા જુદા વળાંક છે તે જોવું પડે. તેમાં કોઈ નવી નવી ફેશનો કે પ્રવૃત્તિઓ હોય તો તે પણ જોવી. સ્વતંત્રતા આંદોલનોના ઇતિહાસમાં જુદા જુદા અધ્યાયો જુદી જુદી પ્રવૃત્તિઓથી કેવા પ્રભાવિત થયા. આ બધા જ મણકાઓને સાથે ગૂંથવા માટે કોઈ એક પુસ્તક પૂરતું નથી, પરંતુ અનેક ગ્રંથોનું અધ્યયન કરવું પડે છે.