દરવાજામાંથી છાવણીની અંદર આવી રહેલા એમોનને જોઈને તરત જ ખ્યાલ આવી જાય તેમ હતો, કે જેલ અને આપત્તિઓએ તેને દૂબળો કરી મૂક્યો હતો. ચહેરા પરની ચરબી ઊતરી ગઈ હતી. ૧૯૪૩માં ક્રેકોવમાં વસાહતના વિલીનીકરણ માટે આવ્યો ત્યારે દેખાતો હતો, એવો જ હવે એ દેખાતો હતો. અને છતાંયે એ બંનેમાં થોડું અંતર પણ હતું. પહેલાંનો એમોન કમળાને કારણે પીળો પડી ગયેલો હતો, તો અત્યારનો એમોન જેલને કારણે કાળો થઈ ગયો હતો! અને જો ખરી પરખ હોય, અને તેની સામે હિંમતપૂર્વક તેની સામે ધ્યાનથી જોવામાં આવે, તો સામનો કર્યા વગર મળેલી એક હાર પણ તેના ચહેરા પર જોવા મળે તેમ હતી! તે છતાંયે લેથ પર કામ કરી રહેલા કેદીઓ, દુઃસ્વપ્નોના અતળ ઊંડાણેથી અછડતી નજરે, અગાઉથી જાણ કર્યા વગર ટપકી પડેલા, દરવાજા અને બારી પાસેથી પસાર થઈને ચૂપચાપ ફેક્ટરીના મેદાનમાંથી હેર શિન્ડલરની ઑફિસમાં જઈ રહેલા એમોનને જોઈ રહ્યા હતા. જડની જેમ ખુરસી પર ચીપકી રહેલી હેલન હર્ષ, એમોન ફરી એક વખત અદૃશ્ય થઈ જાય એવી પ્રાર્થના કરતી ચૂપચાપ બેઠી હતી! પરંતુ એમોન પસાર થતો હતો ત્યારે બીજા કેદીઓ તો સીસકારા કરતાં, વાંકા વળીને મશીન પાસે થૂંકી રહ્યા હતા! સમજુ સ્ત્રીઓ પણ હાથમાંના ગુંથવાના સોયા તેની સામે તાકીને જાણે તેને પડકાર આપી રહી હતી! આ તેમનો બદલો હતો, એ બતાવવા માટે કે આટઆટલા ભય છતાં, આદમ હજુ પણ જીવતો હતો, અને ઈવ આજે પણ મોજુદ હતી!