જે સાહિત્યમાં કેન્દ્રમાં જ ભક્તિનું તત્વ હોય, પછી એ સાકાર-નિરાકાર, સગુણ-નિર્ગુણ, મૂર્તિ કે પ્રતીક, દૈવી કે માનુષી કોઈપણ પ્રકારની ભક્તિ હોય, ઈંડારૂપી પરમેશ્વરની આરાધનાથી માંડી રામદેવપીર સુધીના સિદ્ધ-સંત ભક્તો કે અવતારો પ્રત્યેની આસ્થા હોય… આત્માનું અનિર્વચનિય સ્વરૂપ દાખવીને આત્મા સાથે જોડાયેલ સત્ય કે આંતરિક સત્વશીલતા-પૂર્ણ સાત્વિકતાને જાણવાની મથામણ કરતું ગૂઢ અધ્યાત્મદર્શન હોય તેવા સાહિત્યને આપણે ત્યાં ભક્તિસાહિત્ય તરીકે ઓળખવવામાં આવ્યું છે. આ સાહિત્યનો સંબંધ નૈતિક આચારો, ધર્મ અને ક્રિયાકાંડ સાથે સમગ્ર સમાજની જીવનવ્યવસ્થા સાથે અવિનાભાવે જોડાયેલો છે. જેમાં પ્રગાઢ આસ્થા જ ભાગ ભજવે છે. જે સમાજમાં ‘ભગત’ થનાર પણ પૂજનિય ગણાય, જેનો બોલ ઉથાપી શકાય નહીં, ભોપા કે ભૂવા પણ દેવ કે દેવી જેટલા જ માનના અધિકારી હોય એ સમાજનું સાહિત્ય ભક્તિના રંગથી રંગાયેલું ન હોય તો જ નવાઈ લાગે. ‘ભક્તિ તો ખાંડાની ધાર’, ‘ભક્તિ વસમું કામ’, ‘સૂકી જમીનમાં વેલ સૂકાય એમ ભક્તિ સૂકવી નાંખે’, ‘ભક્તિ ઉલટ મારે તો ખરાબ થાય ગૃહસ્થીનું ઘર ભંગાવે, મોભી દીકરો મારે કે વિજોગ કરાવે’, ‘ભક્તિની જેલમાં પડેલા નરને ભક્તિ ગળી જાય પણ ભક્તિનો મારગ ઈ વૈકુંઠનો મારગ’ વારંવાર… કંઠસ્થ વાંઙ્મયમાંથી આવી ઉક્તિઓ મળી આવે. કથા કોઈપણ હોય, દેવની હોય કે માનવની, સિદ્ધની હોય કે શૂરવીરની, સંતની હોય કે સતીની… સુગરાની હોય કે નુગરાની… પણ એમાં ભગવાન અને એની ભક્તિની વાત સતત ઘુંટાતી જ રહે. અંતે સત્યનો જ જય થાય. ઈશ્વરની અપાર લીલાનું ગાન વારંવાર ગવાતું રહે. વૈકુંઠનો સ્વામી, કોઈ દેવી કે કોઈ સિદ્ધ ગુરુ સહાય કરે જ. અધર્મીનો અંતે નાશ જ થાય. આ કથાઓ, ભજનવારતાઓ, લોક મહાકાવ્યો, લોકાખ્યાનો, કથાગીતો, ભજનો ગાનારા કથનારા અને સાંભળનારા આસ્થાવાન ભગત-ભગતાણીઓ જ છે. આટલું તાદાત્મ્ય જીવન અને સાહિત્ય વચ્ચે હોય એવા સાહિત્યને ‘ભક્તિસાહિત્ય’ સિવાય બીજું ક્યું બિરુદ આપી શકાય ?