ઝીયારતને હૃદયનું સાંત્વન, અકીદત અને મોહબ્બતને પ્રદર્શિત કરવાની રીતે અને આખેરતની મુક્તિના માધ્યમની કલ્પના કરવામાં આવી છે. માનવ-ઇતિહાસમાં આ અમલ ઇસ્લામના ઇતિહાસની સાથે સાથે ચાલે છે. ત્યાં સુધી કે મઝહબમાં ન માનવાવાળા સમાજમાં પણ ઝીયારતનો રિવાજ કોઇને કોઇ પ્રકારે જોવા મળે છે. તેથી આરબો પણ આ રીત રિવાજથી અલિપ્ત નથી. અજ્ઞાનતાના યુગમાં પણ લોકો કઅબા અને તેની દિવાલો ઉપર બનાવેલા સોનાના હરણને પવિત્ર સમજીને તેની ઝીયારત માટે આવતા. જ્યારે રસુલે ખુદા (સ.અ.વ.) મદીનએ મુનવ્વરાથી મક્કાએ મુકર્રમા હજના એહકામ અદા કરવા માટે તશરીફ લઇ જતાં તો પાછા ફરતી વખતે પોતાના માદરે ગીરામી જનાબે આમેનાની કબર ઉપર હાજરી આપતા અને એવું ક્યારેય નહોતું બન્યુ કે આપ એ કબરની ઝીયારત કર્યા વગર મદીના પાછા ફર્યા હોય. કઅબાની નઝદીક મસ્જીદુલ હરામમાં મકામે ઇબ્રાહીમ (અ.સ.) છે. જ્યાં હાજીઓ બે રકઅત નમાઝ પડે છે અને ત્યાંજ આપના પગની નિશાની છે જેને સુરક્ષિત કરવામાં આવી છે અને તેની ઉપર એક નાનું ચણતર કરી લેવામાં આવ્યું છે, જે તમામ મુસ્લિમ ઉમ્મત ઉપર કયામત સુધી ઝીયારતગાહ બની રહેશે. અરફાત અને મીના તે ઝીયારતના સ્થળો છે જ્યાં હાજી સાહેબો વરસમાં એક વખત ભેગા થાય છે. ત્યાં જે ઝીયારતની પ્રક્રિયા મુસલમાનોની ઉમ્મત માટે નક્કી કરવામાં આવી છે, આપણે તેને મનાસિકે હજ્જના નામથી યાદ કરીએ છીએ. યાદ રાખો કે મીના અને અરફાતની ઝમીન આખુ વરસ નિર્જન રહે છે. મીનામાં ત્રણ દિવસ માટે અને અરફાતના મયદાનમાં એક દિવસ માટે વસ્તી હોય છે, જે હાજી આ ઝીયારતના સ્થળોમાં જેટલી પળો પસાર કરે છે તેના માટે અમૂક શરતો પુરી કરવી તે હરમના દરેક ઝવ્વારની ફરજ છે. અને તેનાથી અલિપ્ત નથી રહી શકતો. હિજરતથી પહેલા જનાબે યાસીર (ર.અ.) અને સોમય્યા (ર.અ.) ની શહાદતોએ તેમના દફનના સ્થળે પાક અને પવિત્રતાના થાંભલા પર કાયમી ઝીયારતગાહ બાંધી છે. બદ્રના શહિદોની કબરો તેના નૂરની સાથે દરેક હાજી અને ઝવ્વારનું ધ્યાન તેના તરફ આકર્ષિત કરે છે. ઓહદનું ગન્જે શહીદા આજે પણ ઝિયારતનું કેન્દ્ર બનેલું છે. જનાબે હમઝાની કબર આજે પણ ઓહદના પહાડ અને પથરાળ તળેટી વચ્ચે નૂર ચમકાવી રહી છે. ટૂંકમાં ઝીયારતનો રિવાજ ઇસ્લામના ઉદયથી સદીઓ શું બલ્કે હઝરત આદમ (અ.સ.) એ પોતાના પગ આ જમીન ઉપર મૂક્યા તે દિવસથી આ રસ્મની પરંપરા શરૂ થઇ ગઇ. ઝિયારતની પાછળનું કારણ ચોક્કસ રીતે કોઇ મહાન હેતુ અને ફાયદાઓ વાળુ હોય છે, ત્યારેજ રિવાયતોમાં તેના બારામાં તાકીદ અને આગ્રહ કરવામાં આવ્યો છે. ઝિયારત માટે પ્રવાસ અને ફરવા માટે અથવા હેતુ વગરની ટૂરની કલ્પના કરવી તે પોતાની અક્કલની ખામી અથવા વિચારશીલતાની ક્ષતિ સિવાય બીજું કશું નથી. અને જ્યારે કોઇ હેતુ સામે હોય છે તો તેના નિયમો અને શરતો પણ સમાજ અને સમયનો ખ્યાલ રાખી નક્કી કરવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે અમૂક લોકો પીર અથવા અવલીયાની કબર પર હાજર થાય છે ત્યારે એહતેરામની દ્રષ્ટિથી માથા ઉપર રૂમાલ બાંધી લે છે, જોડા બહાર ઉતારી દે છે. અને પોતાને માનસિક રીતે તૈયાર કરી લે છે અને ત્યારેજ ઝીયારત માટે પોતાની અકીદત અને મોહબ્બત પ્રદર્શિત કરે છે. આ એક સામાન્ય નિયમ છે. આ બધી બાબતો ઝીયારત કરવાના સ્થળોએ પ્રચલિત છે. અલબત્ત, એક વિશિષ્ટતા અને અપવાદ હઝરત સરકારે સય્યદુશ્શોહદા અરવાહોના ફીદામાં જોવા મળે છે, તે વિશિષ્ટતા અને અપવાદ અન્ય ઉચ્ચ શખ્સીય્યતોની ઝીયારતમાં જોવા મળતા નથી. કરબલાની સૌથી વધુ દુ:ખ અંગેઝ ઘટના બની તેનાથી બહુજ પહેલા તે ઝીયારતનું અસ્તિત્વ જોવા મળે છે પછી ભલે તેનું સ્વરૂપ બદલાએલું કેમ ન હોય. બલ્કે ઇમામે મઝલુમ (અ.સ.)ના જન્મના સમયેજ તે પાકીઝા જમીનની માટીની ઝીયારત જીબ્રઇલ (અ.સ.) એ ખુદાના હુકમથી કરાવી અને બા-કાયદા રસુલે અકરમ (સ.અ.વ.) એ કલ્પાંત કર્યંુ. સ્પષ્ટ છે કે હુસૈન (અ.સ.) જેવા માઅસુમ અને સાલેહ ખુદાના બંદાની ઝીયારતનો એહતેમામ ખુદ ખુદાએ અઝઝો જલાલની કુદરતના હાથમાં થયો છે. નિશ્ર્ચિત રીતે ઝીયારતનું સ્થળ કોઇ ન કોઇ સર્વશ્રેષ્ઠ બુદ્ધિયુક્ત અભિયાન અથવા ઇલાહી મીશનની પરીપૂર્ણતાથી સંબંધ ધરાવે છે. આજ ખાસ સંબંધને લીધે પરેશાન ઇન્સાન મુશ્કેલીઓ અને પરેશાનીઓથી ગભરાઇને પોતાની અકીદત અને મોહબ્બતને પ્રદર્શિત કરીને, પોતાની પરેશાનીઓથી મુક્તિ મેળવવા માટે, પોતાની ઇચ્છાઓની પૂર્તિ માટે, કબરના માલિકના વાસ્તાથી ખુદાની બારગાહમાં દોઆ માટે હાથ ફેલાવે છે. તો આમાં ન તો કોઇ અક્કલની ક્ષતિ છે, અને ન તો ખુદાથી દૂર થવા જેવું છે અથવા ન તો સર્જનનું સર્જક ઉપર મહત્વ આપવાનું ગુમાન થાય છે. આતો તેમની માનસિક અસમાનતાનું પ્રદર્શન છે જેઓ આ મુસ્તહબ કાર્યને બીદઅત કહી રહ્યા છે.