પાંચેય જ્ઞાનેન્દ્રિયો બહીર્મુખ છે. તેની સ્વાભાવિક વૃત્તિ જ બહારથી જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવાની છે. આ જ્ઞાનેન્દ્રિયો જ્યારે જ્ઞાન સંપાદન કરવા માટે પ્રવૃત્ત થાય ત્યારે તે બાહ્ય જગતનું જ્ઞાન મેળવીને જીવાત્માને જગતમાં ટકી રહેવા મદદરુપ થાય છે. આ જ્ઞાનેન્દ્રિયો જ્યારે બાહ્ય જ્ઞાન મેળવવાના તેના મુખ્ય કાર્યને બદલે જુદા જુદા બાહ્ય વિષયોમાં લોલુપ થઈને વિષય રસ ભોગવવા લાગે છે ત્યારે તે બેકાબુ બની જાય છે. જેમ જેમ તે વિષયો ભોગવે છે તેમ તેમ તેની ભોગ ભોગવવાની તૃષ્ણા વધતી જ જાય છે. એક વખત વ્યસનનો ચસ્કો લાગે પછી વ્યસન વગર જેમ વ્યસનીને ચાલતું નથી તેમ એક વખત વિષયનો રસ લાગે પછી તે વિષય ભોગવ્યાં વગર ઈંદ્રિયોને ચેન પડતું નથી.