મહાભારતની કથા તો ભલે આદિપર્વથી શરૂ થાય, પણ મહાભારતનું યુદ્ધ એ દ્રોણાચાર્યના ક્રોધમાંથી શરૂ થયું અને દ્રૌપદીની ક્ષમાની આહુતિ પછી બંધ થયું. તેમ બીજી તરફ આ તક્ષક નાગની કથાનાં મૂળ અને કારણ ઘણાં ઊંડાં અને સૂક્ષ્મ છે. દ્રોણાચાર્ય અને દ્રુપદરાજા બંને મિત્રો. અસહ્ય ગરીબીને કારણે એક વખત દ્રોણાચાર્ય દ્રુપદ રાજા પાસે ગયા. બરાબર કૃષ્ણ-સુદામા જેવો જ પ્રસંગ છે. દ્રુપદ રાજા છે એટલે એણે પેલા બ્રાહ્મણ દરિદ્ર એવા દ્રોણાચાર્યને કહી દીધું કે ‘મૈત્રી તો સરખાની વચ્ચે જ હોય.’ કથા તો એટલી બધી સરસ છે ! પણ આખી કથા કહું તો મારે જે કહેવું છે તે બાકી રહી જાય. રાજાએ આવું તોછડાઈથી કહ્યું એટલે દ્રોણાચાર્યને લાગી આવ્યું. બ્રાહ્મણ ખરાને ! ક્રોધ અને તેમાંથી સંકલ્પ ને એ માટેનું તપ. તમે જાણો છો કે પછી દ્રોણાચાર્ય હસ્તિનાપુરના કુંવરોને શસ્ત્રાસ્ત્ર શીખવનારા ગુરુ બન્યા, એટલે કે કૌરવ-પાંડવોના ગુરુ બન્યા. અભ્યાસ પૂરો થયા પછી અર્જુને પૂછ્યું કે ગુરુદક્ષિણામાં શું આપું ? ત્યારે દ્રોણાચાર્યે માગી-માગીને શું માગ્યું ? એ કહે, દ્રુપદરાજાને પકડીને લઈ આવો. એટલે શિષ્યો તો દ્રુપદને હરાવીને બાંધીને ગુરુ પાસે લઈ આવે છે. ત્યારે દ્રોણાચાર્ય કહે છે કે ‘મારે બીજું કાંઈ કરવું નથી. સમાનની વચ્ચે જ મૈત્રી હોય ને ? એટલે તારું અર્ધું રાજ્ય આપી દે. આપણે બે સમાન થઈ ગયા !’