આરંભિક કાળમાં (વૈષ્ણવ કાળ પહેલાં) બે પ્રકારે કામ થયું. એક સંસ્કૃત ગ્રંથોનું ભાષાંતર અથવા તેના પત્રોના આધારે નવી રચનાઓ જે મોટાભાગે ધાર્મિક અને ભક્તિસાહિત્ય હતું અને બીજું કામ તે વીરોના મહાકાવ્યોની રચના. ‘પ્રહલાદ ચરિત્ર’ એ પ્રથમ ઉપલબ્ધ અસમિયા ગ્રંથ છે જેના રચયિતા હતા કવિ હેમ સરસ્વતી. તેરમી શતાબ્દીના જ અન્ય સાહિત્યકાર હતા પશ્ચિમ કામરૂપના કમતાપુરના રાજા દુર્લભ નારાયણ. માધવ કન્દલી આ કાળના સહુથી મોટા કવિ હતા જેમણે રામાયણનો અસમિયામાં કાવ્યાનુવાદ કર્યો. દુર્ગાવર, પીતાંબર અને મનકર પાસેથી ગીતો પણ મળ્યાં. દુર્ગાવરે રામાયણને ગીતોમાં ઢાળ્યું. પીતાંબરે ‘ઉષા પરિણય’ તથા મનકરે ‘બેઉલા લખિન્દર’ નામનાં પ્રણય-કાવ્યો રચ્યાં. આ જ કાળમાં તંત્ર-મંત્ર, મનસા પૂજા, ભૂત-પિશાચથી મુક્તિના મંત્રો અને સર્પના વિષ ઉતારવાના મંત્રો વગેરે પણ લેખિત રૂપમાં આવ્યા. જે આ કાળની સામાજિક પરિસ્થિતિઓનું પ્રતિબિંબ પાડે છે.