પહેલો પ્રશ્ન તો એ થાય કે પોથીયાત્રા શા માટે? પોથીયાત્રા એ ગ્રંથને આપતો આદર છે. પોથીનું ગૌરવ કરાય છે. પોથીયાત્રા પાછળ રહેલી પરંપરા સમજવા જેવી છે. મૂળ શ્રીમદ્‌ ભાગવત ગ્રંથ સંસ્કૃત ભાષામાં છે. વહેતા સમયની સાથે લોક વ્યવહારમાં પ્રાકૃત ભાષાઓના ઉદય થયા અને સંસ્કૃત ભાષા કેવળ પંડિતો માટે સીમિત રહી ગઈ. સામાન્ય માણસ શ્રીમંત ભાગવત ગ્રંથને સમજવાથી વંચિત રહ્યા. મધ્ય યુગમાં સમગ્ર ભારતમાં ભક્તિ માર્ગનો ફેલાવો થયો. આ સમયે દરેક પ્રાંતમાં સંતો થયા. જેમણે શ્રીમંત ભાગવત ગ્રંથને પોતપોતાની પ્રદર્શિત ભાષામાં રૂપાંતરિત કર્યા. મહારાષ્ટ્રમાં આ કામ કર્યુ સંત એકનાથજીએ. આજે પણ મહારાષ્ટ્રમાં એકનાથજી ભાગવતનું પઠન થાય છે. સંત એકનાથ એક વખત બનારસ ગયા. બનારસ એટલે પંડિતોની નગરી. તે કાળના પંડિતો એમ સમજતા કે જ્ઞાન તો કેવળ વેદ. ઉપનિષદ્‌, બ્રહ્મસૂત્ર અને ગીતામાં જ છે. તેઓ પુરાણોને મહત્ત્વ નહોતા આપતા. એકનાથજીએ બનારસના પંડિતો સમક્ષ જઈને પૂરવાર કર્યું કે વેદ, ઉપનિષદ્ અને ગીતાના સિદ્ધાંતો શ્રીમદ્‌ ભાગવતમાં ખૂબ સુંદર રીતે વર્ણાયેલાં છે. એ પંડિતોએ એકનાથજીનો આદર કર્યો. પંડિતોએ કહ્યું અમે તમારી પાલખી ઉંચકીશું. એકનાથજીએ બહુ નમ્રતાપૂર્વક કર્યું. તેમણે કહ્યું કે ‘હું પણ તમારા જેવો છું. તમારે જો આદર કરવો હોય તો આ ગ્રંથનો કરો, મારો નહીં’ ત્યારથી આ પરંપરા શરૂ કરી અને શ્રીમંત ભાગવત પરાયણના પ્રારંભ અને અંતમાં પોથી યાત્રા કરાવી. આ રીતે પોથી યાત્રા એ ગ્રંથને અપાતો આદર છે. જેમને આ ગ્રંથ પ્રત્યે આદર હોય તેઓ સૌ પોથીને મસ્તક પર પધરાવજો. ઈંઢોણી પર પધરાવેલા ગ્રંથના થોડાં વિચારો પણ જો મગજમાં ઊતરી જાય તો બેડો પાર થઈ જાય. જેને એમ લાગે છે કે આ વિચારોની મને જરૂર છે એ આ ગ્રંથ શિર પર લઈ શકે છે. આ ગ્રંથના અધિષ્ઠાતા દેવ ભગવાન વિષ્ણુને હૃદયમાં ઉતારવા હોય તો ગ્રંથને મસ્તક પર ચોક્કસ પધરાવો. આ ગ્રંથને સમજી લેવાથી હૃદયંગમ કરવાથી જીવનમાં પ્રેમનું નિર્માણ થશે અને પ્રેમ આવી જવાથી મનની શાંતિ, પ્રસન્નતાની પ્રાપ્તિ થશે.