છેવટે આધ્યાત્મિક પુરુષાર્થ પરંપરાગત માન્યતા મુજબની વૈયક્તિક ઉપલબ્ધિ પૂરતો સીમિત નહિ રહેતાં એને વિશ્વવ્યાપી કે સમષ્ટિગત પરિમાણ પ્રાપ્ત થયું. વાસ્તવમાં આધ્યાત્મિકતાના આ પરિમાણની અવજ્ઞા અને વૈયક્તિક પરિમાણને પણ સીમિત કરી દે છે. આ રીતે આધુનિક યુગમાં આધ્યાત્મિકતાના પારલૌકિક અને ઈહલૌકિક અભિગમના સમંવયને સમષ્ટિગત પરિમાણ પ્રાપ્ત થતાં ભારતીય દર્શનશાસ્ત્રે સત્યના ઉચ્ચતમ શિખર પ્રતિ અગ્રસર થઈ માત્ર ભારતને જ નહિ, પરંતુ સમસ્ત વિશ્વને એના ઉજ્જવળ ભાવિ તરફ દોરવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરી છે. એ સાથે આધુનિક યુગ એના પ્રયાણની મંજિલે પહોંચે એની પૂર્વતૈયારી થઈ ગઈ હોવાની પ્રતીતિ થાય છે. અસીમે પોતાને દેશકાળની સીમામાં ઢાળવાનો પરિશ્રમ કર્યો, તેમાં સીમાના કેન્દ્રમાં પોતાના સત્વનું જે બીજ મૂક્યું તેના ગુહ્ય આંતરિક દબાણે ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયાનો આરંભ થયો. આત્માતિક્રમણ કે પ્રગતિશીલતા એનું અનિવાર્યલક્ષણ બન્યું અને એની પ્રારંભિક અચેતન કે અવચેતન અથવા જડતાની અવસ્થાથી આત્મસભાંચેતનાના આવિર્ભાવનાની દિશામાં ગતિ થઈ. આ ઉપક્રમમાં પ્રાણ અને મન અસ્તિત્વમાં આવ્યાં અને મનુષ્યનું નિર્માણ થયું. આ મનુષ્ય એના વિકાસના વિવિધ તબક્કાઓમાંથી પસાર થતાં એની આત્મસભાનતાની અને એની સાથે સંકલિત આત્મપ્રભુત્વની ક્રમશ: અભિવૃદ્ધિ થાય એ હકીકતમાં એના જીવનના સમગ્ર ઇતિહાસનું રહસ્ય રહ્યું છે. આ ઉપક્રમમાં માનવજાતિના ઉજ્જવળ ભાવિ તરફ એક નવપ્રસ્થાનની ભૂમિકા રચાઈ. એનું લક્ષ્ય છે પરમ સત્ય અને પાર્થિવ જીવનના સમંવય દ્વારા, પરમ તત્વના સંદર્ભમાં ઈહલોકના રૂપાંતર દ્વારા, પ્રતીકાત્મક ભાષામાં સ્વર્ગ અને પૃથ્વીના મિલન દ્વારા પૃથ્વી પર દિવ્ય જીવનની પ્રસ્થાપના. માનવજીવન એની આત્મસભાનતાની ઉચ્ચતમ અવસ્થાએ પહોંચે અને એનું અધ્યાત્મીકરણ થાય એ આ નવપ્રસ્થાનની પૂર્વશરત છે.