વાત નીકળી છે તો આપને મારા થોડા અંગત વિચારો પણ કહું. આપણે ત્યાં ગુજરાતી ફિલ્મો હંમેશા એના નિશ્ચિત સ્વરૂપમાં જ રહી, એમાંથી એ બહાર ન નીકળી શકી અને પરિણામે ફેંકાઈ ગઈ. ઢોલામારું અને વીર પાવવાળો અને ફલાણું ફલાણું કરીને ગુજરાતની અસ્મિતાના નામે સમય સાથે ચાલવાનું ચૂકાઈ ગયું અને દુનિયા આગળ નીકળી ગઈ પણ એ લોકો હજી તલવારો લઈને લઢવામાં કે મુછો મરડવામાંથી ઊંચા ન આવ્યા. કંઈક એવું જ ગુજરાતી સાહિત્યનું પણ લેખકોએ કર્યું છે. સાહિત્યના નામે રોતલ વાર્તાઓ, પતિ-પત્ની અને સાસુઓના ઝઘડા, પ્રેમકથાઓ અને ટિપિકલ ગુજરાતી વાર્તાઓમાંથી કોઈ બહાર નીકળીને નવું વિચારતું જ નથી. પરિણામે એક સરખા ઢાંચામાં આવતી વાર્તાઓથી ગુજરાતી વાચકને સરવાળે કશું નવું મળતું નથી. અંગ્રેજી સાહિત્યમાં વર્તમાન જીવનનું પ્રતિબિંબ પડે છે. એમાં કોલસેન્ટરમાં કામ કરતા વ્યક્તિની વાત પણ આવે છે અને અજાણ્યા માણસના પરાક્રમોની વાત પણ આવે છે. સાહિત્ય દુનિયા પ્રમાણે ચાલે એમ કહેવાનો મારો અર્થ નથી, હકિકતે સાહિત્યએ તો દુનિયાને બદલવાનું કામ કરવાનું છે પણ એ માટે સાહિત્યમાં લોકજીવનનું પ્રતિબિંબ હોવું જ જોઈએ. થોડા સાવ અનોખા વિષયો પર લખાવું જોઈએ. સાંપ્રત સમસ્યાઓમાં જીવતા માનવીના મનમાં ચાલતી મથામણો વાર્તામાં આવવી જોઈએ. એને એમ લાગવું જોઈએ કે આ તો મારા જીવનની આસપાસની વાત છે. ક્ષણિક માણસને હસતો રડતો કરી દે એ વાર્તા નથી. હકીકતે તો વાર્તા એટલે એને જીવનમાં બેઠો કરી દે એ છે. આજે ઘણા લેખકો પોતાની વાર્તા કેટલાને રડાવી એવા બેરોમિટરથી વાર્તાને માપતા હોય છે. વાર્તા કોઈના દિલને સ્પર્શે એ સારી વાત છે. પરંતુ હું મારા વિચાર પ્રમાણે એને અંતિમ પડાવ નથી ગણતો. હું અંતિમ પડાવ તો અવંતિકા ગુણવંત જેવા લેખિકાની વાર્તાઓને ગણું કે જે આપણી વચ્ચે જ જીવતા લોકોના મનના ઊંડાણને સ્પર્શી આવે છે. જયવતીબેન કાજીના લેખને વાંચીએ ત્યારે ખરેખર એમ લાગે કે કશુંક પામ્યા. મનોમંથન આપો આપ શરૂ થઈ જાય. હાલમાં મીનાક્ષી બેન ચંદારાણાની ‘બટરિયો’ નામની વાર્તા એવી જ હતી જેમાં ખૂબ સુંદર વાત સહજતાથી કરવામાં આવી હતી.