આમ, આક્ષેપ-પ્રતિઆક્ષેપ, દલીલ-પ્રતિદલીલ, ખુલાસા વગેરે જાણતાં ખરેખર તો કોઈ ફિલ્મના રમૂજી દૃશ્યના સંવાદો ભજવાતા હોવાનું લાગે. એક વાત તો છે કે હવે સંસ્કાર અને સંસ્કારિતાની વ્યાખ્યા નવેસરથી થઈ રહી છે. પ્રાચીન કાળનાં શિવમંદિરોની બહારના ભાગે બનાવાયેલાં ભોગશિલ્પોને હટાવીને તેમનાં સ્થાને હવે રાષ્ટ્રવાદી સૂત્રો મૂકવામાં આવે એ શક્યતા નકારી કઢાય એમ નથી. ‘નાગદમન’ કવિતાથી સમસ્ત નાગસમાજની લાગણી દુભાય કે ‘રીંછ એકલું ફરવા ચાલ્યું’ કવિતાથી સિંહસમાજની લાગણી દુભાય તો તેની પંક્તિઓમાં ફેરફાર કરવાની કે તેને અભ્યાસક્રમમાંથી કાઢી નાખવાની તૈયારી રાખવી પડશે. એટલું આશ્વાસન છે કે રામાયણ અને મહાભારત જેવા ગ્રંથો વેળાસર લખાઈ ગયા. નહીંતર સંસ્કાર અને ભદ્રતાની નવી વ્યાખ્યા મુજબ તેમાં અવશ્ય ફેરફારો કરવા પડ્યા હોત. મહારાજા દશરથ પર હિન્‍દુ મેરેજ એક્ટના ભંગ બદલ પગલાં લેવાની માગણી કરવામાં આવી હોત, અને શ્રીકૃષ્ણ પર ‘ઈવટિઝીંગ’નો કેસ શા માટે ન કરવો એ માટેની સમિતિ રચાઈ ગઈ હોત. સંસ્કાર અને ભદ્રતા જેવી પણ કોઈ ચીજ હોય છે, જે આપણે આપણા જાહેરજીવનના ‘પ્રેરણાપુરુષો’ પાસેથી પ્રાપ્ત કરવાની હોય છે. સ્વેચ્છાએ આપણે તે પ્રાપ્ત ન કરીએ તો બળજબરીએ તેઓ તે કરાવે છે, જેમાં આપણું જ હિત સમાયેલું છે એમ માનવું રહ્યું.