ગાંધીજીને દક્ષિણ આફ્રિકામાં થયેલા અન્યાયો અને અપમાનો જો કે આંબેડકરને થયેલા અન્યાયો અને અપમાનોની તૂલનામાં ન આવી શકે. પણ એક વ્યક્તિ જે ભારતમાં ઉચ્ચવર્ણનો હક્ક ભોગવતી હોય અને તે વ્યક્તિ જ્યારે દક્ષિણ આફ્રિકામાં જાય ત્યારે તેને અંત્યજના જેવા અન્યાય અને અપમાન સહન કરવા પડે ત્યારે તે વ્યક્તિ જો વિચાર શીલ હોય તો પ્રતિકાર કરે જ. ગાંધીજીની લડત અનેક મોરચે હતી. એક તો સ્વતંત્રતા માટે હતી, શોષણવિહીન સામાજ માટેની ક્રાંતિની હતી. સ્ત્રીઓના ઉદ્ધારની હતી, આર્થિક સ્વાવલંબનની હતી, અહિંસક સમાજ, કુદરતી ઉપચારો, સુશિક્ષિત સમાજ કેમ પેદા કરવો વિગેરે અનેક બાબતની તેમની લડત હતી.