રિઝર્વ બેન્કના વાર્ષિક અહેવાલમાં પાંચસો અને એક હજાર રૃપિયાની નોટોને રદ કરવાના નિર્ણય બાદ આ ચલણની ૯૯.૩ ટકા નોટો પાછી આવી હોવાનું જાહેર થતાં સમગ્ર ચર્ચા નોટબંધીની સફળતા-નિષ્ફળતા પૂરતી મર્યાદિત થઈ ગઈ. રિઝર્વ બેન્કના અહેવાલમાં જોકે અન્ય અનેક મુદ્દાઓ વિચારણીય હોવા છતાં વિપક્ષી રાજનીતિને અનુકૂળ આવે એવો આ એક મુદ્દો હતો અને તેને એક અવસર તરીકે ઝડપી લઈને સરકારના આ નિર્ણયને એક મોટી નિષ્ફળતા અને દુઃસાહસ ગણાવવામાં આવ્યું. આ વાત આંશિક રીતે સાચી પણ છે. આ આંકડા પ્રમાણે તો માત્ર ૦.૭ ટકા કાળુનાણું ભારતીય અર્થતંત્રમાં હતું. તેનો અર્થ એવો પણ થાય કે ભારતીય અર્થતંત્રમાં કાળાનાણાનો જે હાઉ ખડો કરવામાં આવે છે તેનું અસ્તિત્વ ચલણી નોટોના સ્વરૃપમાં સાવ નજીવું છે. નોટબંધીનાં પગલાંને કારણે રોકડ વ્યવહારમાં અંકુશ આવ્યો છે તો કરચોરીના પ્રમાણમાં ઘટાડો કરવામાં આંશિક સફળતા જરૃર મળી છે, પરંતુ નોટબંધી માટે સરકાર જે પ્રકારે મોટા દાવાઓ કરતી હતી અને ફાયદાઓ ગણાવતી હતી એ યોગ્ય ન હતું. સરકારના ફાયદા કરતાં લોકોને સહન કરવી પડેલી મુસીબતો અનેક ગણી વધારે રહી અને વેપાર-રોજગાર પરની લાંબાગાળાની અસરો હજુ પણ અનેક ક્ષેત્રોમાં જોવા મળે છે. અલબત્ત, એ એક એવો નિર્ણય હતો કે જેમાં પીછેહઠ શક્ય ન હતી. એટલે હવે અર્થશાસ્ત્રીઓ કહે છે તેમ નોટબંધીના લાંબાગાળાના ફાયદાઓનો જ વિચાર કરવો રહ્યો. આર્થિક ક્ષેત્રે આવા તરંગી નિર્ણયો લેવાનું ટાળવું જોઈએ એ આ ઘટનાનો મોટો બોધપાઠ છે.