સ્વામીજીએ લખ્યું , “પરોક્ષ અને પ્રત્યક્ષ (અપરોક્ષ) ભેદથી સાધના બે પ્રકારની છે. સાધક , ઈશ્વર કે દેવદેવી વગેરે સાધ્ય તત્વને જાણતો નથી, ઓળખતો નથી. પરંતુ શાસ્ત્ર સંસ્કારથી અથવા તો ગુરુ મુખથી સાંભળીને સાધ્ય એવા જે ઈશ્વર કે દેવદેવી છે તેઓની પ્રાપ્તિ માટે અથવા તો તેઓ પાસેથી કોઈક ભૌતિક ઈચ્છાની તુપ્તિ માટે સાધના કરે છે તે સાધના પરોક્ષ છે. જ્યાં સાધ્ય તત્વની વ્યક્તિ રૂપે કે તત્વરૂપે પ્રત્યક્ષ પરિચય કે પ્રત્યક્ષ અનુભૂતિ જન્ય જ્ઞાન મેળવીને સાધના કરવામાં આવે છે, તે પ્રત્યક્ષ એટલે અપરોક્ષ સાધના છે.