સમાજ અને રાષ્ટ્રની વિચારધારા વહેતી નદીની જેમ પરિવર્તનશીલ હોય તો જ સમયનાં વહેણ સાથે તાલ મિલાવી શકે છે : નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝને મહાત્મા ગાંધી, પંડિત નેહરુ, સરદાર પટેલ અને મૌલાના આઝાદ સહિતના મહામાનવોની કોંગ્રેસ સાથે વાંધો પડ્યો,અધ્યક્ષપદ ત્યાગ્યું, નવો ડાબેરી પક્ષ ફોરવર્ડ બ્લોક સ્થાપ્યો, દેશ છોડીને સિંગાપુરની ધરતી પર આઝાદ હિંદ ફોજ (આઈએનએ)ના વડાનો હોદ્દો સ્વીકાર્યો. એ પછી ૧૯૪૪ના રેડિયો પ્રસારણમાં નેતાજી ગાંધીજીને “ફાધર ઓફ ધ નેશન(રાષ્ટ્રપિતા)” તરીકે સંબોધન કરવા જેટલું મોટું દિલ દાખવે છે. બંધિયાર જળની જેમ ગઈકાલોમાં જ અટવાયેલા રહેનારા લોકો દિમાગી સડન ધરાવે છે. એટલે જ સ્તો મહાત્માએ વિચારભેદના સંજોગોમાં પોતાના છેલ્લા મતને અધિકૃત લેખવાનું કહ્યું હતું. સરદાર પટેલ અને ડૉ.બાબાસાહેબ આંબેડકર જ નહીં, સ્વયં જનસંઘના સંસ્થાપક અધ્યક્ષ ડૉ.શ્યામાપ્રસાદ મુકરજી પણ “હિંદુરાષ્ટ્ર”ના વિચારના વિરોધી હતા. એક હિંદુવાદી સંસ્થા તરીકે સંઘ પણ કેટલીક બાબતોમાં પોતાની ભૂમિકામાં વિરોધાભાસ ધરાવતો રહ્યો છે. દા.ત. જમ્મૂ-કાશ્મીરના ત્રિભાજન અને અનામત સંદર્ભે એની ભૂમિકા પ્રતિનિધિસભાઓના ૧૯૮૧થી ૨૦૧૨ લગીના ઠરાવોમાં અને અત્યારનાં સંઘના સુપ્રીમો અને અન્ય “અધિકારીઓ”નાં નિવેદનોમાં ફરક જોવા મળે છે. એ સઘળી બાબતો પણ વિજ્ઞાન ભવનના “વૈશ્વિક બૌદ્ધિક”માં નીરક્ષીર થવાની અપેક્ષા રહે છે.