(૧૬૦) પૂર્ણ જ્ઞાની પણ, જીવનમુક્તિમાં પોતાના પરમ જ્યોતિ-સ્વરૂપમાં સ્થિર હોય છે. અને ખરૂં ઈશ્વરનું પરમપદ એ જ છે. પરંતુ કર્મભોગોની બલા વળગેલી હોય ત્યાં સુધી, એ જ્ઞાની, પોતાની એ મર્યાદિત માનવીય મનોવૃત્તિઓમાં સહેલ કરે છે. એ વળગાટ છૂટી જતાં, પોતાનાં જ સ્વરૂપની જે છાયાઓ છે તેવી ઈશ્વરની માયાવૃત્તિઓ, એના પડછાયાની જેમ એને લાગુ થઈ જાય છે. ને ઈશ્વરના સંકલ્પ એના સંકલ્પ, તથા ઈસ્વરના ભોગ એના ભોગ થઈ જાય છે. એ સર્વ વ્યક્તિઓના સુખોનો ભોક્તા, તથા તેમના દુઃખોના પ્રાકટ્ય માટેની (સમષ્ટિ) ભૂમિકા બની રહે છે. (એ વ્યષ્ટિ મટીને સમષ્ટિરૂપ થઈ જાય છે. પ્રથમ, બ્રહ્મે સ્વચ્છાથી માયા વિંઢારી, ને ઈશ્વરપદ ધારણ કર્યું!