( વેદાંત ) જાતિ બાધક દોષ; પરસ્પર અત્યંતાભાવની સાથે સમાન અધિકરણવાળા જે બે ધર્મ છે, તે બે ધર્મનું જે એક અધિકરણમાં રહેવાપણું તે. જેમ, પૃથ્વી, જળ, તેજ, વાયુ, આકાશ એ પાંચ દ્રવ્યોમાં ભૂતત્વ ધર્મ રહે છે અને પૃથ્વી. જળ, તેજ, વાયુ, મન એ પાચમાં મૂર્તત્વ ધર્મ રહે છે. તેમાં મન વિષે ભૂતત્વ ધર્મનો અત્યંતાભાવ રહે છે અને તે મન વિષે મૂર્તત્વ ધર્મ રહે છે માટે તે મૂર્તત્લ ધર્મ ભૂતત્વ ધર્મના અત્યંતાભાવ સાથે સમાન અધિકરણવાળો છે. તેમ જ આકાશમાં મૂર્તત્લ ધ્મનો અત્યંભાવ ગે છે. પણ તેમાં ભૂતત્વ ધર્મ તો રહે છે. માટે તે ભૂતત્વ ધર્મ પણ મૂર્તત્વ ધર્મના અત્યંતાભાવ સાથે સમાન અધિકરણવાળો છે. એ પ્રકારે પરસ્પર અત્યંતાભાવની સાથે સમાન અધિકરણવાળા જે ભૂતત્વ અને મૂર્તત્ત્વ ધર્મ છે, તે બંને ધર્મ પૃથ્વી, જળ, તેજ, વાયુ એ ચાર દ્રવ્યોમાં રહે છે. એનું નામ સંકરદોષ છે. એ સંકરદોષ જ ભૂતત્ત્વ તથા મૂર્તત્વ ધર્મના જાતિપણાનો બાધક છે અર્થાત્ ભૂતત્વ અને મૂર્તત્વ બંને ધર્મ જાતિરૂપ નથી. એ જ પ્રમાણે શરીરત્વ, ઇંદ્રિયત્વ આદિક ધર્મોના જાતિપણાનો બાધક પણ એ સંકર દોષ છે. એને સાંકર્ય પણ કહે છે.