જુઓ ને ! આપણે ત્યાં અંગ્રેજો આવ્યા, એમણે જ્યાં જ્યાં રમ્ય સ્થાન (બ્યૂટી સ્પૉટ) જોયાં, ત્યાં હિલ સ્ટેશન બનાવ્યાં, પર્યટકો માટેનાં હરવા-ફરવાનાં ને મોજમજાનાં સ્થાન બનાવ્યાં; જ્યારે આપણે એવી જગ્યાઓએ તીર્થસ્થાનો ઊભાં કર્યાં અને તીર્થયાત્રાનો મહિમા કર્યો. આ પાયાનો ભેદ છે. રમ્ય સ્થાન – બ્યૂટી સ્પૉટ એ પશ્ચિમનો શબ્દ છે, આપણા દેશનો નહીં. આપણે ત્યાં તો આને ‘પવિત્ર સ્થાન’ કહે છે. એ ગિરિશિખર હોય કે નદીનો સંગમ હોય; સૌંદર્યનો મહિમા આપણે ત્યાં પણ અવશ્ય છે પણ સાથે સાથે પવિત્રતાનો પણ. આવાં સ્થાને સૌંદર્ય છે, તેમ પવિત્રતા પણ છે. આપણે સત્ય, શિવ અને સુંદરને એક જ માનીએ છીએ. પરંતુ પશ્ચિમમાં એક હવા ચાલી છે અને સૌંદર્યને ભોગની વસ્તુ બનાવી દેવાઈ છે. એટલે જ અંગ્રેજોએ અહીં આવીને તીર્થધામોને બદલે ભોગધામો ઊભાં કરી દીધાં. તેથી જ એ બધાં ‘બ્યૂટી સ્પૉટ’ ને બદલે ‘ડર્ટી સ્પૉટ’ બની ગયાં ! આ સાંસ્કૃતિક અધૂરપની કે વિકૃતિની નિશાની છે. તેથી હું કહું છું કે સમાજશાસ્ત્ર વગેરેમાં પશ્ચિમ હજી બચ્ચું છે. આપણે ત્યાં તેનું ઘણું ઊંડું ખેડાણ થયું છે.