તેમણે ભારતીય શિક્ષણની સંકલ્પના આપતાં બે બાબતો દર્શાવી છે. એક, એ શિક્ષણ રાષ્ટ્રીય –ભારતીય – હોવું જોઈએ અને બીજું, એ રાષ્ટ્રઘડતર કરનારું હોવું જોઈએ. શિક્ષણ ભારતીય ક્યારે કહેવાય એના વિષે પણ તેમનો ખ્યાલ સ્પષ્ટ છે. કોઈ એક પંથ કે મત નહિ પણ ભારતમાં જે સમાયા છે સર્વ મત- જેમાં બૌદ્ધ , ઇસ્લામ, અરે બ્રિટીશ પણ ખરો –નાં સાંસ્કૃતિક તત્વો રસાયેલાં હોય એ ભારતીય શિક્ષણ. બધાજ મત કે પંથની પાર એવા ભારતનું દર્શન તેમણે કર્યું હતું. ભારત આ વિવિધતાઓ થકી જ સમૃદ્ધ થયું. આ transmission of culture શિક્ષણનું એક પાસું છે અને એ સર્વધર્મસમભાવ કે બિનસાંપ્રદાયિક દૃષ્ટિકોણથી સમાવવું જોઈએ. INDIAN NATIONAL IDEALSમાં તેઓ લખે છે, “આપણા દેશની સામાન્ય પ્રજામાં દેખાતો અને ભગવદ્‍ગીતામાં ગવાયેલો આદર્શ છે: પવિત્રતાનો… આપણે જે કંઈ કરીએ તે મોજમજા માટે નહિ પણ કર્મના શુદ્ધ ઉદ્દેશ સાથે જ કર્મ કરવું જોઇએ. અર્થાત આદર્શને લક્ષ્યમાં રાખીને કાર્ય કરવું જોઈએ. જીવન આનંદપ્રમોદ કે ભોગો ભોગવવા ન જીવીએ ત્યારે જ આ શક્ય બને…. અને આ બાબત સર્વસ્પર્શી છે… ભારતે તેના ૯૦૦૦ વર્ષોના ઇતિહાસમાં આ આદર્શ માટે સિદ્ધ, પ્રમાણભૂત પથ રચ્યો છે. ઋગ્વેદના ઋષિ દધીચિથી લઈને સ્વામી વિવેકાનંદ સુધી આ દૃષ્ટિ અક્ષુણ્ણ રહી છે – વિશ્વ આપણા માટે નથી, આપણે વિશ્વ માટે છીએ.” Hints on National Education in India તેમણે કહ્યું છે, “બાળકનો સમગ્ર રીતે જ શિક્ષણમાં વિચાર થવો જોઈએ. હૃદય, બુદ્ધિ, ભાવનાઓ આ બધાનો વિચાર કરવામાં આવે ત્યારે જ વ્યક્તિને શિક્ષણ આપ્યું એમ કહેવાય.” નિવેદિતાને આ ત્રણેય બાબતોની સંવાદિતા અપેક્ષિત છે, જે ઉપનિષદમાં મનુષ્યના પંચકોષની વાત કહી છે એની સાથે કેટલું સામ્ય ધરાવે છે! શિક્ષણ માટે જ્ઞાતથી અજ્ઞાત તરફના સિદ્ધાંતને વ્યાવહારિક બનાવતાં કહે છે કે ભારતીય પરંપરાને અનુરૂપ ઉદાહરણો દ્વારા મૂલ્યો સ્પષ્ટ કરવાં જોઈએ. પણ ફક્ત જ્ઞાત જ શિક્ષણનું લક્ષ્ય ન બનવું જોઈએ, જ્ઞાનની ક્ષિતિજો અનંત હોવી જોઈએ. એટલે આધુનિકતા સાથે પણ તાલ મેળવવો જોઈએ. શિક્ષણ દ્વારા વૈશ્વિક દૃષ્ટિ કેળવવી જોઈએ, વળી ભારતીય ઇતિહાસ અને ભૂગોળનો પણ સમાવેશ હોવો જોઈએ. આમ એમનો સ્પષ્ટ વિચાર હતો કે ભારતીય પરંપરાની જે સમૃદ્ધિ છે તેને સાચવવાની સાથે સાથે સમયના પ્રગતિમય પરિવર્તનને પણ આત્મસાત કરવું જોઈએ.