કુરુક્ષેત્રનું યુદ્ધ થાય તેની પૂર્વભૂમિકારૂપે આવા સંખ્યાબંધ વિષાદયોગો આવ્યા જ કરે છે; આ ‘જ્ઞાતિસમાગમ’ માં ભાગ્યે જ કોઈ મન મૂકીને લડ્યું છે. ભીષ્મ, દ્રોણ વગેરેનું તો ઠીક, પણ દુર્યોધનની આસપાસના તેના અંતરંગ સાથીઓમાંનો કર્ણ : એ મનથી લડ્યો હતો ખરો ? કર્ણ મહાભારતનું આગવું પાત્ર છે. પ્રાચીનકાળથી અત્યાર સુધી અનેક કવિઓ, સાહિત્યકારો આ પાત્રથી આકર્ષાતા રહ્યા છે. સામાજિક અન્યાયના પ્રતીક તરીકે કેટલાક એને જુએ છે; કોઈ એને પરાક્રમ, વીરશ્રીના પ્રતીક તરીકે જુએ છે. મૈત્રી-સંબંધોની દષ્ટિએ કર્ણને તપાસવો સૌથી સંગત છે. જાણીતા અંગ્રેજ સર્જક શ્રી ઈ.એમ. ફૉર્સ્ટરે એક વાર કહ્યું હતું કે મારે મારા દેશનો કે મારા મિત્રનો દ્રોહ કરવામાંથી પસંદગી કરવાની આવે તો ભગવાન મને દેશનો દ્રોહ કરવાનું બળ આપે. કર્ણના જીવનમાં આ પસંદગી આવી હતી. અને તેણે મિત્રનો દ્રોહ કરવા કરતાં દેશના દ્રોહને વધુ પસંદ કર્યો હતો. ભીષ્મ કે દ્રોણની સલાહની દુર્યોધન પર કશી જ અસર થતી નથી. ભીષ્મ કે દ્રોણ એક વખત દુર્યોધનના પક્ષેથી ખસી પણ જાય તો દુર્યોધનને એની પરવા નથી; પણ કર્ણ જો યુદ્ધ કરવાની ના પાડે કે કૌરવોને પક્ષેથી ખસી જાય તો દુર્યોધન યુદ્ધ કરવા માટે તૈયાર ન થાય. કર્ણ આમ વ્યુહાત્મક બિંદુ પર છે. એ ધારે તો આ મહાભારત યુદ્ધને અટકાવી શકે એમ છે, અને એના પરિણામરૂપે સૃષ્ટિનું સામ્રાજ્ય પણ ભોગવી શકે એમ છે. પણ કર્ણ શા માટે આ પગલું ભરતો નથી ? એના જીવનમાં મૈત્રી, સ્નેહ, વાત્સલ્ય આ બધાનું મૂળ છે.