‘સાહિત્ય’નાં પાંચમાં પ્રકરણમાં રવીન્દ્રનાથ વિશ્વસાહિત્યની વિભાવના આપે છે કે, “સાહિત્યમાં મનુષ્ય પોતાના આનંદનો કેવી રીતે આવિર્ભાવ કરે છે અને એ આવિર્ભાવના જુજવા સ્વરૂપો દ્વારા માનવઆત્મા પોતાનું કયું નિત્ય રૂપ દર્શાવવા ઈચ્છે છે એ જ વિશ્વસાહિત્યમાં યથાર્થ જોવાનો વિષય છે.