આ સંસ્‍કાર માટેની અંતિમ ઉંમર બ્રાહ્મણ માટે સોળ, ક્ષત્રિય માટે બાવીસ અને વૈશ્‍ય માટે ચોવીસ વર્ષની હતી. જે વ્‍યકિતનો ઉપનયન સંસ્‍કાર ધાર્મિક વિધિ અનુસાર ઉચિત સમયે ન થયો હોય તે દ્વિજત્‍વથી પતિત મનાતો અને સમાજ એનો બહિષ્‍કાર કરતો, જો કોઇ નિર્ધારિત અંતિમ સમય પછી પણ ઉપનયન સંસ્‍કાર ન પામ્‍યો હોય તો આર્યસમાજમાં નિંદિત મનાતો અને ધાર્મિક તેમજ સામાજીક વિશેષાધિકારોથી વંચીત રહેતો. આવા ગાયત્રીવ્રતચ્‍યુતને ‘પતિતસાવિ‍ત્રીક’ કે ‘વ્રાત્‍ય’ (મનુ. 2, 39) કહેતા. વ્રાત્‍યો શિષ્‍ટ સમાજમાં ઊતરતી કોટિના ગણાતા.