1.	એક પ્રશ્ન એ પણ છે કે શું ભાષાના ધોવાણને અટકાવી શકાય ખરું? ભાષાવિજ્ઞાનની એક શાખા અથવા તો એમ કહો કે પ્રશાખા મરવા પડેલી ભાષાઓને પાછી જીવતી કરવાનું કામ કરે છે. એના કેટલાક સિદ્ધાન્તો છે, એની કેટલીક રીતો પણ છે. એટલું જ નહીં, કોઈ એક ભાષા બીજી ભાષાની તરફેણમાં ખસી જતી હોય તો એને પાછી મૂળ જગ્યાએ લાવવા માટેના પણ સિદ્ધાન્તો છે. ઘણા બધા ભાષાવિજ્ઞાનીઓ એ વિષય પર કામ કરી રહ્યા છે. એ માટે Reversing language shift જેવાં પુસ્તકો પણ છે. ગુજરાતી ભાષાનું અત્યારે જે ધોવાણ થઈ રહ્યું છે એને અટકાવવા અને જે કંઈ ધોવાઈ ગયું છે એમાંનું કેટલુંક પાછું લઈ આવવા માટેના પ્રયાસો કરવા જોઈએ. પણ, એ કામ કોણ કરશે? રાજ્ય સરકાર વિકાસની વાત કરે છે. પણ, મેં એક લેખમાં લખ્યું હતું એમ એની વિકાસની વિભાવનામાં ભાષાના વિકાસનો સમાવેશ થતો નથી. પિત્રોડાએ પણ ક્યાંક એવું કહ્યું હતું કે અંગ્રેજી ભાષા મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે. પિત્રોડા એક ટેકનોલોજીસ્ટ છે. એટલે એમને આ પ્રકારનું વિધાન કરવાનું પરવડે. આપણને ન પરવડે. જો આપણે બધું જ ટેકનોલોજીમાં ન્યૂન કરી નાખીશું તો આપણ બધાં જ અર્થવિહીન બની જઈશું. કારણ કે જો એમ થશે તો આપણા જીવનનો અર્થ પણ ટેકનોલોજી પર આધાર રાખતો થઈ જશે. ફિલસૂફોએ આ અંગે અવારનવાર ચિન્તા વ્યક્ત કરી છે. મેં અવારનવાર કહ્યું છે અને આજે પણ હું એ વાતનો પુરોચ્ચાર કરવા માગું છું કે અંગ્રેજી બીજી ભાષા તરીકે રહેવી જોઈએ. ભાષાવિજ્ઞાનીઓ બે પ્રકારના બહુભાષી સમાજ ની વાત કરે છે. એક સમાજમાં પરભાષા માતૃભાષાનું સ્થાન લઈ લેવાના પ્રયાસો કરે જ્યારે બીજા સમાજમાં પર ભાષા માતૃભાષાને સમૃદ્ધ બનાવવાનું કામ કરે. આપણ આમાંના બીજા પ્રકારના બહુભાષા સમાજ બનવાની જરૂર છે.