ઈતિહાસનું એક યાદગાર પાનું ગોધરામાં લખાયું. પરિષદ ભરાઈ ત્યારે દક્ષિણ આફ્રિકાથી ગાંધીજી ભારત આવ્યા, તેને માંડ બે વર્ષ થયાં હતાં. એ દિવસોમાં રાજકીય પરિષદ ભરાય તે છેક નવી વાત ન હતી. વળી ભંગીવાસમાં સભા થાય અને ત્યાં આ બધા મહાનુભાવો ભેગા હાજર રહે, એ તો લગભગ ક્રાંતિ હતી. આફ્રિકામાં ‘ગાંધીભાઈ’ તરીકે સત્યાગ્રહનું શસ્ત્ર શોધીને ૧૯૧૫માં દેશ પાછા ફરેલા મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીએ શરૂઆતથી જ હરિજનોની અવદશા પર કેટલી સક્રિય સંવેદનશીલતા બતાવી હતી, તે નોંધવા જેવું છે. માત્ર પંદર મિનિટ જુદી કાઢીને ગાંધીજીની ‘આત્મકથા’ની પ્રસ્તાવના વાંચવાની ભલામણ છે. ગુજરાતી ગદ્યની તાકાત એમાં અનુભવવા મળશે. કદાચ આંખ ભીની થશે. આંખ માણસને બહારનું જોવા મળી છે, પરંતુ એ જ્યારે ભીની થાય ત્યારે માણસ પોતાની ભીતર જોઈ શકે છે.