પાણીપતના ત્રીજા યુદ્ધમાં અહમદશાહના દુર્રાની, અફઘાન સૈન્ય સામે મરાઠાઓની ભૂંડી હાર થઈ તેના અનેક કારણોમાંનું એક કારણ એ હતું કે ઝનુનના મુદ્દે ભારે ચડિયાતા જણાતાં મરાઠાઓ શસ્ત્રોના મામલે ખાસ્સા જૂનવાણી અને નબળા પૂરવાર થયા હતા. મધ્યયુગના સમગ્ર વિશ્વના ઈતિહાસ પર નજર દોડાવો તો, ફ્રેન્ચ હોય કે મુઘલ, બ્રિટિશ હોય કે મરાઠા, અફઘાન હોય કે તાર્તાર... દરેક લડાયક જાતિની રણમેદાન પરની સફળતાનો એક જ આધાર રહ્યો છેઃ બારૂદ!