‘પ્રતિકાર અને પ્રતિભાવની કથા’ શ્રી સુનિલ ગંગોપાધ્યાયની ‘સ્વર્ગની નીચે મનુષ્ય’ કૃતિનો શ્રી ભોળાભાઈ પટેલે કરેલો અનુવાદનો આમુખ છે.