હવે તેની વિચારણા એવી રીતે કેળવાઈ જતાં તેને જીવન જે સિદ્ધાંત પ્રમાણે જ ચાલતું દેખાય છે. આ રીતે સિદ્ધાંત સાથેનું તેનુ તાદાત્મ્ય ગહન બનતું જાય છે ત્યારે તે દ્રઢતાથી તેને માનવા લાગે છે અને સઘળું તે પ્રમાણે જ તેને લાગે છે તેથી તેના માટે તે સિદ્ધાંત સાચો લાગવા માંડતો હોય છે. આવી રીતે માનસશાસ્ત્ર અને સમાજશાસ્ત્ર સાચાં છે તથા તે શાસ્ત્રોમાં પ્રગટ થયેલા એકબીજાથી વિપરીત સિદ્ધાંતોને માનતા શાસ્ત્રીઓ તથા લોકો પણ એક જ સમયે સમાનપણે સરખાં સાચા છે! જ્યોતિષશાસ્ત્ર કે માનસશાસ્ત્ર અથવા કોઈ સાધના કે ધ્યાનપ્રયોગ, તત્વજ્ઞાન કે ગમે તે સિદ્ધાંતોને આપણે જીવનને નિશ્ચિંત બનાવવા માટે ગળે વળગાડીએ છીએ. આ રીતે જોતાં ઓઝાઓ, તાંત્રિકો તથા એક્ઝોસીસ્ત એટલા જ સાચા છે જેટલા વૈજ્ઞાનિકો, મનોચિકિત્સકો તથા બુદ્ધિજીવીઓ. સાચા અર્થમાં તમારે જીવનનો મર્મ સમજવો હોય તો પોતાની જાત પ્રત્યે પૂર્ણ પ્રામાણિક બનવું પડશે. સુખ-દુઃખની પરવા કર્યા વગર વિવેક તથા વિચારને સાધન બનાવી તમારે બધાંમાં તપાસ કરવી જોઈએ.