લગ્નની પવિત્રતા હું સમજ્યો નહિ. મારા પગલે પગલે ચાલનાર એ સુકોમળ નારીને મેં એના કોઈ વાંક વગર આખી જિંદગી દુઃખી દુઃખી કરી મૂકી. બધાંના સાંભળતાં હું એને ઉતારી પાડતો, અને એ ચૂપ રહેતી. હા, એનો ચહેરો સહેજ પડી જાય, પણ સામે કોઈ શાબ્દિક જવાબ નહિ, વર્તનમાં કોઈ અસહકાર નહિ, આંખમાં કોઈ રોષ નહિ. એની નિશ્ચલતા જોઈને મને થાય કે એનામાં માનઅપમાનની સમજ નથી. એને મારા સંગે બંગલામાં રહેવા મળ્યું છે, નોકરચાકર પર હુકમ ચલાવવા મળ્યા છે, મોટરમાં હરવા મળ્યું છે, ગામડાની છોકરીને આનાથી વધારે શું જોઈએ ? બીજાના ઘરમાં સાસુ-વહુ વચ્ચે વાદવિવાદ થાય છે, ઝઘડા થાય છે એવું હું સાંભળતો પણ અમારા ઘરમાં એવું નહતું થતું, કેમ બા અને રમાના મન કદીય ઊંચા નથી થતાં, બોલાચાલી નથી થતી – એવો મને વિચારે નહોતો આવતો. રમા વિરુદ્ધ મેં કોઈનાય મોંએ એક ફરિયાદે નથી સાંભળી. છતાં રમા માટે પ્રેમ ના થયો. એનામાં મને રસ નહોતો જાગ્યો. એના માટે આત્મીયતા નહોતી અનુભવી. અમારાં સંતાનોને એ વાર્તાઓ કહેતી, અવાજમાં એવા આરોહઅવરોહ અને હાવભાવ સાથે એ વાર્તા કહેતી. વાર્તાઓ દ્વારા એ બાળકોને કેટલું બધું શીખવાડતી કે હુંય વિસ્મય પામી જતો. પણ એ ક્ષણાર્ધ માટે એના વિશે હું કદી વધારે વિચારતો નહિ કે એની નિકટ જવા પ્રયત્ન ના કરતો, એનેય મારી નિકટ ના આવવા દીધી. આજે મને સમજાય છે એ કેટલી સ્વમાની અને ખુમારીવાળી હતી. એ કદીય સસ્તી થઈને વગર બોલાવે મારી પાસે આવી નથી કે મારી તરફ દુર્લક્ષ પણ સેવ્યું નથી.