શેક્સપિયરે ભલે લંડનના ગ્લોબ થિયેટર સાથે પોતાના જીવનની કારકિર્દી ઘડી, પણ એનું ગામ તો હતું ઍવોન નદીને કિનારે આવેલું નાનકડું સ્ટેટફર્ડ. કોઈ પણ સાહિત્યપ્રેમી માટે સ્ટેટફર્ડની યાત્રા, કાશીની યાત્રાથી ઓછી પુણ્યવતી ન હોય. એટલે જ્યારે ઈંગ્લેન્ડ જવાનો અવસર મળ્યો ત્યારે સ્ટેટફર્ડ જવાનો સંકલ્પ સિદ્ધ થયો. જેમ સ્ટેટફર્ડની યાત્રા તેમ ટાગોરના જન્મસ્થળ કલકત્તા અને તેમાં તેમના પૈતૃક આવાસ જોડાસાંકોની યાત્રા પણ એવો જ પવિત્ર ભાવ જન્માવે છે. ટાગોરનો જન્મ કલકત્તામાં જોડાસાંકોના ભવનમાં અને નિર્વાણ પણ ત્યાં. સ્ટેટફર્ડની બીજી વારની મુલાકાત વખતે ઈ.સ. ૨૦૦૦ના વર્ષમાં સ્ટેટફર્ડમાં આવેલા શેક્સપિયરના જૂના ઘરના પ્રાંગણમાં રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની ઉપસ્થિતિથી મનમાં જાગેલી પ્રતિક્રિયા આલેખવાની છે. પણ તે પહેલાં મનોરમ સ્ટેટફર્ડની પહેલી યાત્રા વિષે કંઈક વાત કરીશ.