એક કૉલેજમાં પ્રાધ્યાપક વિદ્યાર્થીઓને ભણાવી રહ્યા હતા. આજે વર્ગખંડમાં પ્રાધ્યાપક એક નવા સંદેશ સાથે, નવી વાત સાથે આગવા સમાજની રચના માટે વિદ્યાર્થીઓને પોતાની ભૂમિકા સમજાવવા માટે-તદ્દન જુદી રીતે ઓતપ્રોત કરી, તેના હૃદય સુધી પહોંચવા માગતા હતા. પ્રાધ્યાપકે સમાજરચનાના નિયત પાઠ્યક્રમમાં મુકાયેલા એકમને પ્રસ્તુત કરવા આગવી શૈલી સાથે વિષયનો પ્રારંભ કરતા કહ્યુંઃ ’જો વિદ્યાર્થી મિત્રો, આજે આપણે ઉત્તમ સમાજ રચનાના સમાજના પ્રત્યેક અંગોને વિકસાવવા સમાજ અને સત્તાધીશોએ ભેગા મળી કેવી રીતે કામ કરવું જોઈએ તે વિષય પર વિસ્તૃત ચર્ચા કરવી છે પરંતુ તે પહેલા હું તમારી સમક્ષ એક પ્રયોગ રજૂ કરવા માગુ છું. જેને ઝીણવટપૂર્વક નિહાળી હું જે પ્રશ્ન પૂછું તેના ક્રમશઃ આંગળી ઊંચી કરી હું જણાવું તે મુજબ તમારે સૌએ ઉત્તર આપવાના છે. ટેબલ પર પ્રાધ્યાપક એક બરણી મૂકે છે. બરણીમાં સૌ પ્રથમ નાના નાના દડા નાખવામાં આવે છે અને પછી પ્રાધ્યાપક સામે બેઠેલા વિદ્યાર્થીઓને પૂછે છેઃ ’વિદ્યાર્થીમિત્રો, આ બરણી ભરેલી છે કે ખાલી? બધા કહે છેઃ ‘સાહેબ, બરણી ભરાઈ ગઈ છે.’ હવે પ્રાધ્યાપક થોડી લખોટીઓ ઉપાડે છે અને તે જ લખોટીઓ પેલી બરણીમાં બરણીને ધીમે ધીમે હલાવતાં-હલાવતાં નાખતા જાય છે. બરણી ઠસોઠસ ભરાઈ જતા પ્રાધ્યાપક ફરી વિદ્યાર્થીઓને પૂછે છેઃ ‘જુઓ, હવે બરણી બરાબર ભરાઈ ગઈ ને!’ વિદ્યાર્થીઓ એકી અવાજે બોલી ઊઠે છેઃ ‘સાહેબ, હવે તો બરણી પૂરી ભરાઈ ગઈ. હવે તો તેમા જગ્યા રહી જ નથી. પ્રાધ્યાપક થોડી રેતી હાથમાં લે છે અને તે પણ પેલી બરણીમાં નાખે છે. દડા અને લખોટીઓ વચ્ચે આ રેતીના કણો ગોઠવાઈ જાય છે. ફરી પ્રાધ્યાપક વિદ્યાર્થીઓને પૂછે છેઃ જુઓ બરણી… વિદ્યાર્થી પ્રશ્ન પૂરો થાય તે પહેલાં જ બોલી ઊઠે છેઃ ‘અરે! વાહ સર, હવે તો તેમાં જગ્યા જ નથી એટલે કે બરણી પૂરેપૂરી ભરાઈ ગઈ છે. પ્રાધ્યાપક ટેબલ પર પડેલી પાણીની બોટલ ઉઠાવે છે અને તેમાંથી પાણી બરણીમાં ઠાલવવા લાગે છે. બોટલ આખી ખાલી થઈ જાય છે. વિદ્યાર્થીઓ આ ઘટનાને તાળીઓના ગડગડાટથી વધાવે છે. બધા વિચારમાં પડી જાય છે. ગુરુજીએ પ્રથમ નાના દડા બરણીમાં ભર્યા ત્યારે પણ આપણે કહ્યું હતું કેઃ ’બરણી સંપૂર્ણ ભરાઈ ગઈ છે.’ તેમ છતાં ગુરુજીએ તેમાં કેટલીક લખોટીઓ સમાવી. આપણને પૂછ્યું હતું કે ‘હવે કેમ લાગે છે ?’ ત્યારે પણ આપણે કહ્યું હતું કેઃ ’બરણીમાં હવે તો જગ્યા જ નથી.’ તેમ છતાં ગુરુજીએ તેમાં રેતી સમાવી ફરી આપણને પૂછ્યું કે, ‘હવે બરણી ભરાઈ ગઈ છે તેવું તમને લાગે છે?’ આપણે સૌએ એકી અવાજે કહ્યું હતું કેઃ ‘હવે તો સર, બરણીમાં બિલકુલ જગ્યા જ નથી.’ તેમ છતાં ગુરુજીએ તેમા પાણીની આખી બોટલ ખાલી કરી બરણીમાં હજુ જગ્યા છે તે પુરવાર કર્યું તે ખરેખર અચરજ કહેવાય!