(૧૨) બાળકોના વ્યક્તિત્વ ઉપર ઘર, સ્કૂલ, પર્યાવરણ અને વ્યવસ્થાપન વગેરે દરેકનો કંઈક પ્રભાવ પડે છે. પર્યાપ્ત અને સ્તરીય શિક્ષણ માટે આ બધામાં પરસ્પર સહયોગ અને સંપ જરૃરી છે. પરંતુ અહીં આ વસ્તુ દુર્લભ છે. પરસ્પર સહયોગ અને સંપની વાત તો દૂર અહીં તો લગભગ બધાના પ્રયાસોની દિશા જુદી છે. ઘરના લોકો ચિંતા અને પ્રયત્ન કરે છે તો સારી સ્કૂલો નથી મળતી. સ્કૂલ પોતાની જવાબદારી મહેસૂસ કરે છે તો બીજાઓનો સહયોગ પ્રાપ્ત નથી થતો. મોટે ભાગે બાળકો તણાવ અને ગૂંચવણનો ભોગ બની જાય છે.