જેમ,ભૂલોક અને સ્વર્ગલોકના મધ્યમાં (જગતમાં) શુભાશુભ કર્મો જ ઉર્ધ્વ (ઉંચી) ગતિને અને અધો (નીચી) ગતિને આપે છે,તેમ એ કુંડલિની જ પ્રાણ-અપાનને ઉર્ધ્વ-કે અધો ગતિ (ઉંચી-નીચી ગતિ) આપનારી છે.