નાક કંઈ જેવું તેવું નથી. શરીરના મોટાભાગના અંગોમાં નાક ન હોય તો કેવું લાગે ? તે આપણે હોલિવુડ ફિલ્મોના મનઘડત રાક્ષસોને જોઈ અનુમાન લગાવી શકીએ. પણ નાક નાક છે. ઈઝરાયલમાં ઈબ્રાહિમ તામિર નામનો એક પી.એચડીનો વિદ્યાર્થી હતો. મૂળ કામ તો તેનું કેમિકલ એંન્જીનીયરીંગનું, પણ નાક વિશે જાણવાનું તેને ખૂબ ગમે. 1793 લોકોના નાકની તસવીરો તેણે મંગાવેલી અને અભ્યાસ કરતો હતો. પોતાના થીસીસમાં તેણે રજૂઆત કરી કે દુનિયામાં સ્ત્રી અને પુરૂષોને 14 પ્રકારના નાક હોય છે. માણસના શરીરનો બાંધો કેવો છે, તે પ્રમાણે જ નાક પોતાનું આકાર ધારણ કરે છે. તો પણ થોડા કિસ્સાઓમાં લોકોનું શરીર મોટુ હોય, પણ નાક નાનું કે શરીર નાનું અને નાક મોટું હોય તેમ પણ બને. અગાઉ હું મુછ વિશે લખી ગયો કે પોતાના પિતાને હોય તેવી પુત્રને મુછ ન પણ હોય. શરીરનું નાક એવું એકમાત્ર અંગ છે, જે જેનિટિકલી વારસામાં પ્રાપ્ત નથી થતું. પિતા અને પુત્ર કે માતા અને પુત્રનું નાક જુઓ તો ખ્યાલ આવે કે સરખું છે, મગર સાહિબાન કદરદાન મહેરબાન વો અલગ હૈ !