આમ જે અદ્વૈતની પ્રસ્થાપના થઈ તેની સંકલ્પના મુજબ આધ્યાત્મિક સત્તાની ગણના સકલ સૃષ્ટિના પરમ સત્ય અને સૃષ્ટિના ઉદભવ તથા વિકાસના અધિષ્ઠાન તેમ જ કારણ તરીકે થઈ. ક એવા વિચારનું પ્રચલન થયું કે આ સૃષ્ટિ કદાપિ એ સત્યની વિરોધી હસ્તી હોઈ શકે નહિ અને એ સત્યના સંદર્ભમાં આ સૃષ્ટિને માયા ગણીને એનો નિષેધ પણ કરી શકાય નહિ પરંતુ એનો અર્થ તથા મૂલુ તથા નીજી આદર્શ અને લક્ષ્ય પ્રાપ્ત થયાં છે, એ સત્યમાં જ એની લક્ષ્યસિદ્ધિનો આધાર અને બળ પણ રહેલાં છે. વેદ, ઉપનિષદ અને ગીતા જે ભારતની આધ્યાત્મિક સંસ્કૃતિના મૂળ પ્રેરણાસ્રોત છે એમની વિશિષ્ટ શૈલીમાં કહીએ તો આ સૃષ્ટિનો આવિર્ભાવ પરમ સત્ય કે પરમાત્મામાંથી થયો અથવા એમ કહો કે પરમાત્મા સ્વયં સૃષ્ટિરૂપ બન્યા. ‘તે એક’એ સંકલ્પ કર્યો અને તપ કરીને સ્વયં ‘બહુ’ બન્યા અને તે બહુવિધતામાં વ્યાપી ગયા; એ બહુમાં એનો નિવાસ થાય એ માટે એણે બહુમાંથી પ્રત્યેકના હૃદયમાં ગુઢ રીતે પ્રવેશ કર્યો, એમ કહો કે એનો જ અંશ આ સૃષ્ટિમાં જીવરૂપ બન્યો અને એ બહુ સાથેનું સંપર્કસૂત્ર જાળવી રાખી એની તમામ ગતિવિધિનું સંચાલન કરતારહ્યા, જેથી અંતતોગત્વા આ સૃષ્ટિમાં તેમનો પૂર્ણ આવિર્ભાવ થાય. આમ માનવજીવ એ પરમાત્માનો અંશ છે, તેમ એનું જીવન અને સકલ સંસાર પણ એના અંશ છે, એટલું જ નહિ, જે પ્રકૃતિ સાથે આ જીવનનો સંબંધ છે એ પણ એનો જ અંશ છે. તેથી આધ્યાત્મિક પુરુષાર્થ દરમિયાન પ્રવર્તમાન જીવનની મર્યાદાઓથી ઉપર ઊઠવું ભલે જરૂરી હોય, પણ જીવનવિમુખ થવું કે સંસારવિમુખ થવું લેશ પણ જરૂરી કે અનિવાર્ય નથી. વાસ્તવમાં જીવન તેમ જ એ જેની સાથે અનિવાર્યપણે સંકળાયેલું છે એ વિશ્વ પણ એ સત્યની અભિવ્યક્તિનું સાધન અને માધ્યમ બને એમાં જ સૃષ્ટિજીવનનું સાર્થક્ય રહ્યું છે.