આરઝી હકૂમતની સ્થાપના થઈ તે અગાઉનો ઘટનાક્રમ જોઈએ. ઈ.સ. ૧૮૦૭માં જુનાગઢના બાબી વંશના નવાબ મોહમ્મદ હમીદખાનજીએ અંગ્રેજોની તાબેદારી સ્વીકારી અને તેમની જોડે કરારનામું કર્યું એટલે તે વખતથી જૂનાગઢ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીનું એક રક્ષિત-ખંડિયું રાજ્ય બન્યું. ૫૦ વર્ષ પછી ૧૮૫૭નો બળવો થતાં ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીને વિદાય આપવામાં આવી અને બ્રિટીશ તાજનું સીધું રાજ આવ્યું. બ્રિટિશ રાજમાં પણ જૂનાગઢનો એક ખંડિયા રાજ્ય તરીકેનો દબદબો યથાવત્ કાયમ રહ્યો. ૧૯૪૨માં ‘ભારત છોડો’ આંદોલન શરૂ થયુ તે પછી ત્રણ વર્ષે ૧૯૪૫ની સાલથી અંગ્રેજોએ ભારત છોડવાની તૈયારી ખરેખર શરૂ કરી. અંગ્રેજ અમલદારોએ તેમની આ ‘બહાદૂરીભરી પીછેહઠ’ દરમિયાન ‘ધીખતી ધરા’ની એટલે કે ભારતીય પ્રજાને બેહાલ કરતા જવાની દેવાની કૂટનીતિ અપનાવી. પોતાની બેહુદી શરતો પર સત્તાપલટો કરાવવા માટે બે વર્ષની વાટાઘાટ બાદ છેવટે તા. ૩-૬-૧૯૪૭ના રોજ વાઈસરોય માઉન્ટબેટને દેશના ભાગલા કરવાનો નિર્ણય લેવાયો હોવાની સત્તાવાર કરવાની જાહેરાત કરી. (વ્થથિત બનેલા યુવાન કવિ વેણીભાઈ પુરોહિતે આ પ્રસંગે કવિતા લખી - ‘હે જૂન ત્રીજી’ અને વાઈસરોયે ભાગલાની કરેલી જાહેરાતને કૌરવોની ભરસભામાં દ્રૌપદી થયેલા ચીરહરણના બનાવ સાથે સરખાવી. જૂઓ http://mavjibhai.com/kavita_two%20files/hejune.htm) ભારતની પ્રજાને છેલ્લો મરણતોલ ફટકો લગાવવાના ઇરાદાથી બ્રિટિશ મહેરબાની પર નભતા રક્ષિત-ખંડિયા રાજા-નવાબોને પણ ફાવે તેમ કરવા માટે આઝાદ કરી દેવામાં આવ્યા!