ગણપતિ વિશેનો લેખ વાંચ્યો. લીડરના પ્રતીક તરીકે તો છે જ, પરંતુ, એ પાછળથી વિકસાવેલી કલ્પના છે. પ્રોફેસર દેબી પ્રસાદ ચટ્ટૉપાધ્યાય એમના પુસ્તકમાં ગણપતિની ચર્ચા કરતાં લખે છે કે એ કોઈ ટ્રાઇબની કથા છે, જ્જેમ આજે રાષ્ટ્રધ્વજ હોય છે , એમ એ જૂથનું પ્રતીક હાથી હશે. પછી એ પ્રતીક જ માણસ બની ગયું. એમના કહેવા મુજબ આર્યોને એ ટ્રાઇબ કનડતી હશે. એમણે એના સમર્થનમાં મહાભારતનો એક શ્લોક પણ ટાંક્યો છે (અત્યારે એ પુસ્તક મારી પાસે નથી એટલે હવાલો આપી શકું એમ નથી). એ શ્લોક પ્રમાણે ગણપતિને વિઘ્નકર્તા માન્યો છે! અને એને બધા શુભ કાર્યોથી દૂર રાખવાની વાત કરી છે! એ ટ્રાઇબના સરદાર સાથે સમાધાન થયા પછી એને પહેલાં સંતુષ્ટ કરવાની પ્રથા બની. અને પછી ગણપતિ