દાર્જીલિંગમાં અન્ય એક સરસ સ્થળ એટલે વિશાળ અને અત્યંત મનોરમ્ય વિસ્તારમાં ફેલાયેલું ‘પદ્મજા નાયડુ પ્રાણીસંગ્રહાલય’. અમદાવાદના કાંકરિયા પ્રાણીસંગ્રહાલયમાં જેવા અને જેટલા પ્રાણીઓ છે તેમાંનું અહીં કશું નથી. પરંતુ જે ઊંચાઈ પર આ સ્થળની સ્થાપના કરવામાં આવી છે, તેના ચઢાણ તથા ઢોળાવોવાળા જે રસ્તા છે, અદ્દલ જંગલ જેવું વાતાવરણ જે રીતે ઊભું કરાયું છે એ જોઈને તે અદ્દભુત લાગ્યા વગર ન રહે. આ જ પરિસરમાં પર્વતારોહણનું શિક્ષણ આપતી સંસ્થા પણ છે જ્યાં મહાન પર્વતારોહકોની સ્મૃતિઓને મ્યુઝિયમમાં ખૂબ જ સુંદર રીતે સાચવવામાં આવી છે. થોડાક નજીકના જ અંતરે ગોળમટોળ એકદમ સીધા ચઢાણવાળો ‘તેનસિંગ રૉક’ છે જ્યાં પ્રવાસીઓને પર્વતારોહણ કરવાનો આનંદ લુંટવા દેવામાં આવે છે. માનવમસ્તકના આકારવાળું ‘બતાશિયા લૂપ’ પણ એક સુંદર જોવાલાયક સ્થળ છે જ્યાંથી દૂરબીન વડે પ્રવાસીઓને ચીન-તિબેટની સરહદો બતાવવામાં આવે છે. તિબેટિયન રેફ્યુજી કેન્દ્રની મુલાકાત લઈને મન દુ:ખી થઈ ગયું. ચહેરા પર નરી વેદના લઈને અહીં રહેતા તિબેટથી આવેલ સ્ત્રી-પુરુષો-બાળકોને જોઈને મને પણ ઘર છોડવાની વેદના થઈ આવી. થોડાંક જ દિવસ માટે ઘરથી વિખૂટાં પડવાનું જો મને આટલું દુ:ખ થતું હોય તો વતનથી આટલે દૂર, અન્ય દેશના શરણાર્થીઓ-આશ્રિતો થઈને રહેવામાં આ વિસ્થાપિતોને કેટલી પીડા પહોંચતી હશે ? કોને ખબર તેઓ ક્યારે પોતાના વતન પરત ફરી શકશે ? આ કેન્દ્રના પ્રવેશદ્વારે જ ધર્મગુરુ દલાઈ લામાનું બે હાથ જેટલું મોટું બેનર લટકાવેલ છે, જેમાં લખ્યું છે : ‘થેન્ક યૂ, ઈન્ડિયા !’ સમગ્ર વિશ્વમાં દાર્જીલિંગ અન્ય એક રીતે પ્રખ્યાત છે અને તે તેની ચાને લીધે. દાર્જીલિંગના ચાના બગીચાઓ જોઈને દિલ-દિમાગ પુલકિત થઈ ઊઠ્યાં. ઢોળાવો પર ચાનું વાવેતર એવી રીતે કરવામાં આવે છે કે સમગ્ર વિસ્તાર અત્યંત રમણીય અને સુંદર લાગે છે.