ચાંપાનેર ધ્વંસ થયું તેનાં ઐતિહાસિક કારણો આપણે તપાસ્યાં, પણ ધાર્મિક રીતે અગત્યનાં કેન્દ્રોનાં પતન સાથે ગુજરાત અને ભારતમાં રસપ્રદ -વાંચવો ગમે તેવો ઈતિહાસ પણ ઊભો થતો હોય છે. ચાંપાનેર-પાવાગઢના ઇતિહાસમાં પણ એવું થયું છે. ગુજરાતી સમાજની એક ખાસિયત એ છે કે કોઈની મોટી ચડતી-પડતીના કારણમાં ન્યાય અને નીતિથી ભ્રષ્ટ થવાનું કારણ મુખ્ય માનવું અને તેમાં દૈવી સત્તાનો હાથ માનવો. ચાંપાનેરના પતનમાં પણ ઈતિહાસની સાથે રસિક દંતકથાઓ અને લોકગીતો જોડતાં ગયાં, જે આજે પણ ગુજરાતી પ્રજા વીસરી નથી. ગુજરાતનો સમાજ પતાઈ રાવળ અને પાવાગઢના પતનમાં એવું માને છે કે પતાઈ રાવળ નવરાત્રિ મહોત્સવ ઊજવતો હતો ત્યારે માતા કાલિકા મનુષ્ય રૂપ ધારણ કરી ગરબે રમવા પધાર્યાં. તેમના રૂપથી આકર્ષિત થઇ જયસિંહ પતાઈએ તેમનો હાથ ઝાલ્યો. માતાએ કહ્યું કે તું માગે તે આપું. આ ગરબાની કેટલીક પંક્તિઓઃ