દરેક મનુષ્ય જીવન દરમ્યાન સારાંનરસા અનુભવોમાંથી પસાર થાય છે, કોઈપણ મનુષ્ય આ ઘટમાળથી બહાર નથી રહી શકતો. જો તમે આ ક્ષણે દુઃખી હોવ તો વિશ્વાસ કરો કે તે બિલકુલ સામાન્ય વાત છે, લાખો લોકોને દરરોજ કોઈને કોઈ કારણે મોટું દુઃખ આવી પડે છે, તમે આજે દુઃખી છો અને કાલે સુખી પણ થશો જ તે પણ નિશ્ચિત જ છે. આપણે જાણીએ છીએ કે પૃથ્વી પર માત્ર દિવસ છે તેવું નથી રાત્રિ પણ છે. ધ્યાનથી જોશો તો દરેક કાર્યની શરૂઆતમાં અંત છુપાયેલો છે. ફળ વૃક્ષથી છુટું પડે ત્યારે તેની અંદર બીજના સ્વરૂપમાં એક બીજું વૃક્ષ છુપાયેલું હોય છે. આ સમય જ છે જે દરેક ઘટનાને આકાર આપે છે. દુઃખ માનવ જીવનનો આવશ્યક ભાગ છે. દરેક મનુષ્ય બીજા મનુષ્યથી અલગ છે, તેમ છતાં એક માણસ બધાને પોતાના જેવા કરવા મથે છે અને છેવટે નિષ્ફળ જાય છે, દુઃખી થાય છે. પાંચ પાંડવો પાસે યોગેશ્વર શ્રી કૃષ્ણ ગુરુ હતા છતાં તેઓને દુઃખમાંથી પસાર થવું પડ્યું, માટે જીવનના પૂર્ણ અનુભવ માટે પણ દુઃખ અનિવાર્ય છે. દુઃખ તમને વધુ ઘડે છે, તમે જે છો તેમાંથી વધુ ઉત્તમ બનાવે છે. ભગવાન બુદ્ધે જોયું કે, સંસારમાં દુઃખ છે અને દુઃખ છે તો તેનો ઉપાય પણ છે. ભગવાન બુદ્ધે નિર્વાણની રાત્રિ પહેલા પોતાની પ્રખર બુદ્ધિ વડે નિશ્ચય કર્યો કે જ્યાં સુધી હું દુઃખનો ખરા અર્થમાં અંત ના લાવું અને પૂર્ણ જ્ઞાન પ્રાપ્ત ના કરું ત્યાં સુધી હું અહીંથી વિચલિત થઈશ નહિ. ભગવાન બુદ્ધને એ જ રાત્રિમાં સંસારનું સાચું દર્શન થયું, મહાજ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું.