વ્યથા વિભાજનની, વ્યથા ગાંધી-વિદાયની, વ્યથા કોંગ્રેસનાં પતનની, વ્યથા જવાહરલાલના ખ્વાબી-અનિર્ણાયક વ્યક્તિત્વની, વ્યથા સમાજવાદીઓના વૈચારિક હુમલાની, વ્યથા પાકિસ્તાનથી આવતા હિજરતીઓ અને લાશોના ઢગલાની, વ્યથા વિલીન થયેલાં રાજ-રજવાડાંની, કાશ્મીરની, ગોવાની, ચીની આક્રમણના સંકેતોની. . . આ માણસે તેના મજબૂત ખભા પર કેવો - કેટલો ભાર ઉપાડ્યો હતો?