આ પુસ્તક વાંચતી વખતે નિશાળમાં ચાલતું યુક્લિડનું પુસ્તક સાંભરી આવતું. આટલા અમસ્તા કાગળ પર લીટીઓ તાણવામાં આવે, આવડા આવડા ત્રિકોણ-ચોરસ દોરવામાં આવે અને એમાંથી જે સિદ્ધાંતો તૈયાર થતા હોય છે તે કેવો ભવ્ય વૈજ્ઞાનિક વિકાસ ઘડી આપતા હોય છે ! જે સમયે ગાંધીજીને ખાદીનું સૂત્ર જડ્યું, તે સમયે સૂતર કાંતવાના એ કાર્યને તો ઠેઠ તપશ્ચર્યાનું સામર્થ્ય લાધી ચૂક્યું હતું, કારણ કે એ કાર્ય પાછળ વ્રતની ભાવના હતી. વ્રત માટે માણસે અનેક નિયમો પાળવા પડે છે. ઘણી વાતોને ધીરજપૂર્વક નકારવી પડે છે. એટલું જ નહીં, સ્વીકાર કરતાં મનથી પવિત્ર એવા નકારમાંથી સામર્થ્યની ઉપાસના ઉદ્દભવતી હોય છે. આવી જીવનસાધના માટે કેટલુંક તંત્રાચરણ પણ કરવું પડે છે. એમ જોઈએ તો પવાલુંભર પાણી શું ગટગટ પી શકાતું નથી ? તો પછી ‘કેશવાય નમ:, નારાયણાય નમ:’ એમ કહેતાં કહેતાં આચમનો શા માટે લેવાં જોઈએ ? મિલમાં કાપડ ધડાધડ વણી શકાય છે. છતાંય ધીમે ધીમે વણાતી ખાદી શા માટે ? પણ આચમન લેવું એટલે તરસ છિપાવવા માટે પાણી પીવાનું નથી. પણ આપણે વ્રતબદ્ધ છીએ એ વાતનું સતત ભાન કરાવતું એ એક તંત્ર છે. પણ આ મંત્ર-તંત્ર પાછળની ધ્યેયનિષ્ઠા, સાત્વિક વ્રતની પ્રેરણા નષ્ટ થાય કે પછી ઢોંગનો જન્મ થતો હોય છે. રહી જાય છે ટીલાંટપકાં, અંતરનો ઉમળકો અદશ્ય થઈ જાય છે.