બીજું અમે શોધી કાઢ્યું કે અઢાર – અઢાર બાબતો બાળમરણ માટે કારણભૂત છે. બધાં કારણોમાંનું મુખ્ય કારણ શોધી સારવાર થાય તો બાળમરણનું પ્રમાણ ઘટાડી શકાય એ અમે સમજ્યાં. અમારે ત્યાં જ અમે શોધ કરી ત્યારે જણાયું કે ન્યુમોનિયા એ બાળમરણનું સૌથી મોટું કારણ હતું. ગામેગામ સ્ટેથોસ્કોપ વાપરનાર તબીબ ના હોય ત્યાં X-Ray નો વિચાર જ કેવી રીતે આવે ? અમારા ધ્યાનમાં હતું કે પાપુઆ ન્યુ ગિની બેટમાં ફેંક શાન નામના ડોકટરે આ માટે બાળકોનો શ્વાસ ગણવાની પધ્ધતિ શોધી હતી. જો શ્વાસની ગતી 50થી ઉપરની હોય તો ન્યુમોનિયા હોય. અમે આ માટે ગામડાંની દાયણો, કાર્યકર બહેનોને સઘન તાલીમ આપી. એમને એક મિનિટ કે બારથી વધુ અંક ગણતા આવડે નહીં એટલે અમે સાવ દેશી પધ્ધતિથી રેત ઘડિયાળવાળું શ્વાસમાપક યંત્ર બનાવ્યું. રેતઘડિયાળથી એક મિનિટમાં રેતી નીચે આવી જાય અને દસ શ્વાસે એક મણકો એમણે નીચે પાડવાનો. પાંચ મણકા નીચે પડે એટલે ન્યુમોનિયા ગણવાનો. દવા કેવી રીતે આપવી, કેટલી આપવી – ઉંમર પ્રમાણે ડોઝ કેવી રીતે આપવો એ બધું જ અમે શીખવ્યું હતું. આ શોધે ચમત્કારિક પરિણામો આપ્યા. જ્યારે ભારતમાં બાળમરણ દર હજારે 120 હતો ત્યારે અમે તે આંક 80 ઉપર લાવેલાં અને એ પછી એ આંક અમે પચાસે લઈ આવ્યા. અમારી છેલ્લી શોધથી અમે સમજ્યા કે સૌથી વધુ મૃત્યુ જન્મના પહેલાં મહિનામાં થાય છે એટલે એ કારણોની શોધ અને સારવાર આપી મૃત્યુદર અમે માત્ર 25 ઉપર લાવી શક્યા છીએ. અમારી ગ્રામ્ય સેવિકાઓના નિદાનને અમે તબીબી વૈજ્ઞાનિક પધ્ધતિ સાથે સરખાવ્યું ત્યારે જણાયું કે એમનું નિદાન ઘણું સાચું હતું. આ આખો પ્રોજેકટ 'લેન્સેટ' માં પ્રસિધ્ધ થયો અને એને વિશ્વવ્યાપી સ્વીકૃતિ અને સન્માન મળ્યા.