જગતના  કોઇપણ માર્ગ  અને સાધનાની કલ્પના માણસના કે સમાજના  દુખના નાશ  અને સુખના સાધન કે મનના સાંત્વન, ઉન્નતી અને પરિવર્તનને ધ્યાને  લઇને જ થયા હોય છે,અને તેનીજ  આગળ  વૃધ્ધી થઈને  તેમાથી જ  જુદા જુદા બોધિક  અમે માંનસીક શાંતી અને સુખ પ્રાપ્ત કરવા અને દુખમાથી  મુક્ત કરવાની  કલ્પ્નાઓ અને નિયમો નીકળેલ હોય છે,આ અને આવા અનેક માર્ગોનુ  અંતીમ અને છેવટનુ લક્ષ અને ધ્યેય પરમ શાંતી,આનંદ મોક્ષ પુર્ણતા પ્રાપ્ત કરવા  નુ જ હોય છે, હોવાનુ તે સાવજ સ્વાભાવિક છે, આમ મોક્ષેચ્છુએ પોતાને રુચે પોતાને અનુકુળ પડે, તે માર્ગ ગ્રહણ કરીને  પોતાની ઉન્નતી અને પરિવર્તનનો શુધ્ધ બુધ્ધી અને મનથી પ્રયત્ન માનવ  કરતો આવ્યો છે, અને કરતો  રહેશે,આ બધાજ માર્ગો અને તેના સાધનો  ઓછા વત્તા પ્રમાણમા  વ્યક્તી ગત  વિકાસને જ મદદગાર અને સહાયક  થયા છે,એમા કોઇ શંકા નથી, પરંતુ તેમાની  વ્યક્તિગત કલ્યાણની  માનવીય કલ્પનાઓને લીધે  સામાજિક  અને સામુદાયીક   કલ્યાણની  જે ભાવના માનવના મનમા  પેદા થયા વિના માનવ જાતીની પ્રગતી થવી કે ઉન્નતિ  શક્ય જ નથી.