વિશ્ર્વપ્રેમ ક્ષમાનો પાયો છે. તમે વિચાર કરો કે તમે નિ:સ્વાર્થ, નિરપેક્ષ ભાવનો પ્રેમ વિકસાવી શક્યા છો ? વિશ્ર્વની વાત જવા દો, પરિવારની વાત કરીએ. કોઈ અપેક્ષા વગરનો નિરપેક્ષ પ્રેમ તમારા હૃદયમાં જાગ્રત થાય તો ધર્મનું બીજારોપણ થઈ જાય. ક્ષમા આપવાની નથી, એ સહજ પ્રક્રિયા બનવી જોઈએ. પ્રેમ અને મૈત્રીથી એ શક્ય બને. મૈત્રીની વાતો કરીએ છીએ પણ સાચા ભાવથી મૈત્રી જન્મી છે તેવું વિશ્ર્વાસપૂર્વક કહી શકીએ ? જેમની સાથે અતૂટ મૈત્રી હોય તેની ભૂલો આપણે ભૂલી જઈએ છીએ કે નહીં ? રોષ ક્ષણિક હોય છે. થોડી જ વારમાં રિસામણામાંથી મનામણાં થઈ જાય છે. થયેલી ભૂલોમાંથી પાછા ફરીને સામાવાળા આત્મા સાથે મનામણાં કરવાની પદ્ધતિ ક્ષમા છે. આપણાથી કડવું વચન બોલાઈ ગયું. અનુચિત વ્યવહાર થઈ ગયો તો સામેથી ચાલીને માફી માંગી લેવી. મિચ્છામિ દુક્કડમ્ કહી દઈએ તો એનો અર્થ આપણે ક્ષમાના ક્ષેત્રે ડગ માંડ્યું છે.