યજુર્વેદમાં શ્રૌતયજ્ઞોનો ઉલ્લેખ કરાયો છે, પણ તેમાં યે સંસ્કારોનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી. તૈત્તરીય ઉપનિષદમાં વિદ્યા અને વિદ્યાથી બદલાતાં વ્યવહારનો ઉલ્લેખ થયો છે, પણ સંસ્કાર શું છે તેનો કોઈ ચોક્કસ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નથી. હિન્દુત્ત્વને લગતાં વિવિધ શાસ્ત્રો ઉપર નજર ફેરવતાં જણાઈ આવે છે કે કેવળ એક શબ્દ સમ્યક્નો ઉપયોગ કરવાને બદલે વિવિધ ગુહ્યો, સૂત્રો, જ્ઞાન અને પરંપરાઓ દ્વારા સમ્યક્ -સંસ્કારનો ઉલ્લેખ થતો હશે.