આનું કારણ શું? કારણ બે છે. એક તો તેઓ અંદર-અંદર લડતા. બાપ દીકરાનું ને દીકરો બાપનું કાસળ કાઢે એવી એ પ્રજા અને બીજું વધુ મહત્ત્વનું કારણ એ કે હિન્દુઓએ એમને હિન્દુ સંસ્કૃતિ મિટાવવામાં ફાવવા નહીં દીધા. હિંદુ પ્રજા અને હિંદુ પ્રજાના રાજાઓએ સતત આ મુસ્લિમ શાસકોનો સામનો કર્યો. કેટલાક રાજા, બહુ જૂજ, મુસ્લિમ શાસકોના ખાંધિયા બન્યા, એમની સાથે ભળી ગયા. પણ મોટા ભાગના હિન્દુ રાજાઓએ પંજાબથી લઈને આજના મહારાષ્ટ્ર તેમ જ દક્ષિણ ભારતના પ્રદેશોને મુસ્લિમ શાસકોથી દૂર રાખ્યા. ભારતના જો બધા જ હિન્દુ રાજાઓએ બાબરથી ઔરંગઝેબ સુધીના મુસ્લિમ ઝનૂનખોરોેની શરણાગતિ સ્વીકારી લીધી હોત તો આજે આ છાપું ગુજરાતી ભાષામાં નહીં પણ ઉર્દુમાં છપાતું હોત, તમે ને હું સૌ કોઈ એકબીજાને ‘નમસ્તે‘ કરવાને બદલે ‘સલામ, ભાઈજાન‘ કરતા હોત, ગુરુપૂર્ણિમા રક્ષાબંધન દિવાળી-હોળી જેવા તહેવારો ભૂંસાઈ ગયા હોત અને સર્વત્ર ઈદ-મોહરમની ઉજવણીઓ થતી હોત, દેલવાડાનાં દેરાં, શેત્રુંજય અને સમેત શિખરજી, શ્રીનાથદ્વારાનું શ્રીજીબાવાનું મંદિર, દ્વારકા-સોમનાથનાં તથા સ્વામિનારાયણનાં મંદિરો, તિરુપતિ, મીનાક્ષી મંદિર તેમ જ કાશી-મથુરા તથા બદરી-કેદાર સહિતનાં એક પણ મંદિરો આજે હોત નહીં. હિન્દુઓના બહાદુર રાજાઓ તથા એમના હિંમતવાન સૈન્યે જે તે વખતના મુસ્લિમ શાસકોને સતત આપ્યા કરેલી લડતનું પરિણામ એ છે કે આ બધાં જ મંદિરો, હજારોની સંખ્યામાં, આજે પણ અકબંધ છે અને મંદિરો કરતાં વધુ અગત્યની એવી આપણી હિન્દુ પરંપરા, હિન્દુ સંસ્કૃતિ અખંડ છે. આ બધું જળવાયું છે એમાં કોઈ મુસ્લિમ શાસકની ઉદારતાનો ફાળો નથી. ના. અકબરનો પણ નહીં. એકાદ મુસ્લિમ શાસકે, ટોકનરૂપે કોઈ મંદિર કે હિન્દુ ધર્મસ્થાન ન તોડયું હોય તો એ એની મજબૂરી હતી, એની ડિપ્લોમસી હતી, એની ધર્મસહિષ્ણુતા નહોતી.