મહામુદ્રાનાં નવ સ્તરો મેં ગયા લેખમાં વર્ણવેલી ધ્યાનની નવ પરિસ્થિતિઓ સમાન જ છે. હું જેટલાં મહત્વકાંક્ષી યોગીઓને અને ગંભીર સાધકોને મળું છું તેટલી વાર મને એવું લાગ્યું છે ધ્યાન વિશેની ગેરસમજણો કેટલી મોટી છે. પણ મને સૌથી વધારે દુ:ખ એ વાતનું થતું હોય છે, કે મોટાભાગે તેમાં જે સાધક-ઈચ્છુક છે તેનો વાંક નથી હોતો. વાંક હોય છે શિક્ષકનો, ગુરુનો.