સંત જ્ઞાનેશ્વરનો જન્મ ઈસવી સન ૧૨૭૫ માં મહારાષ્ટ્રના આળંદી ગામમાં થયો હતો. પિતાનું નામ વિઠ્ઠલપંત તથા માતાનું નામ ખુમાબાઈ. ચાર સંતાનોમાં જ્ઞાનદેવ બીજા ક્રમના. પિતાએ સંન્યાસ લીધા પછી ફરી સંસાર શરૂ કર્યો હોવાથી તેમને સામાજિક વિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો. આથી માતા પિતાએ જળસમાધિ લીધી હતી. તેમના ચારેય બાળકો પછીથી આપબળે જ મોટાં થયાં. જ્ઞાનેશ્વરના મોટાભાઈ જ તેમના આધ્યાત્મિક અને પારમાર્થિક ગુરુ હતા.