ટોયેનબીએ ‘સ્ટડી અૉવ્ હિસ્ટ્રી’ જે કર્યો, એમાં પણ એણે એક સાદી દલીલ આપી છે. બહુ સુંદર દાખલો આપ્યો છે. એણે એક કહ્યું છે કે કોઈ પણ દેશનો ઇતિહાસ ભણવો હોય, અભ્યાસ કરવો હોય, તો માત્ર એ દેશનો જ સંદર્ભ નહીં ચાલે. એણે સગવડ ખાતર એમ કહ્યું કે આજુબાજુના દેશોનો આખો ગુચ્છ કરવો, અને એ આખા સંદર્ભમાં તમે વાંચો એ દેશને, તો તમે એના હિતને સમજશો. અને આજે જે આપણે આ વસ્તુ કહીએ છીએ, સોક્રેટિસ પ્રિય છે, સત્ય પ્રિય છે, દેશને ચાહું છું, પણ સત્યને વંદન કરીશ. અને આ અકાદમી જોડે હું જોડાઉં, તમે ને હું, ત્યારે એ નાત-જાત-કોમ અને રાષ્ટ્રને વટી જતી વાત છે.