(૪૪) આપણે કહી ચૂક્યા છીએ, કે (આત્માના) પ્રતિબિંબનો અંતઃકરણ સાથેનો સંબંધ પારસ્પરિક સહોત્પતિનો છે. તે રીતે, ઈશ્વરની મહાવૃત્તિઓ તથા પ્રાણવૃત્તિઓ એનામાં ભરાય છે. ત્યારે, આત્માનું જ પ્રતિબિંબ એ માયાવૃત્તિઓ તથા પ્રાણવૃત્તિઓમાં પ્રકટ થાય છે, ને ત્યારે, એ સ્વયં ઈશ્વર છે. (કેમકે માણસપણું જેમ મનનો એક તરંગ છે, તેમ ઈશ્વરપણું પણ, માયા મનનો એક તરંગ છે.) અને ત્યારે, ઈશ્વરના સંકલ્પો એના કલ્પિત સંકલ્પો, તથા ઈશ્વરનો અહંકાર એનો અહંકાર બની જાય છે. અને જેવી રીતે ત્યાં (જીવન કાળમાં) એના વ્યષ્ટિ અહંકાર, બુદ્ધિ, સંકલ્પ-શક્તિઓ તથા અંગો કામ કરતાં હતાં, તેવી જ રીતે, અહીં પણ એના સમષ્ટિ હંકાર, ઈશ્વરીય વિચાર અથવા બુદ્ધિ, અનાદિ સંકલ્પ તથા ઈશ્વરીય શક્તિઓ એનામાં પ્રવર્તે છે, ને પોતાને સ્વરૂપે એ નિત્યમુક્ત અસંગ આત્મા રહે છે, એ સૃષ્ટા, વિધાતા, કર્તા-હર્તા, તથા સંપૂર્ણ સ્વાધીન થઈ જાય છે. (જેવી રીતે સમુદ્રનું ટીપું પાછું સમુદ્રમાં ભળી જતાં, એ પોતે, વ્યષ્ટિ-ટીપું મટી જઈને સમુદ્રની સર્વ શક્તિઓનું સ્વામી, અને સ્વયં સમષ્ટિ-સમુદ્ર, તેમજ તેના તરંગો પણ બની જાય છે. તેમ, વ્યષ્ટિ જીવાત્મા પોતાનો “જીવ” ભાગ છોડી દઈને દેહ ત્યજે, ત્યારે, એ વ્યષ્ટિ મટી જઈને ઈશ્વરમાં કલ્પાયેલાં બધાં ઐશ્વર્યોનો કલ્પિત સ્વામી, સ્વયં ઈશ્વર બની જાય છે. અરે, એ ઈશ્વરીય કલ્પિત-સમષ્ટિ રૂપ માયાથીયે પર, એવો, સ્વયં અસંગ આત્માબ્રહ્મ બની રહે છે. ત્યાં, કર્મીપણા વડે મહાકષ્ટે કમાયેલા ક્ષણભંગુર સ્વર્ગના દેવપણાની તો વાત જ ક્યાં રહી!