આજે પણ સમાજમાં ત્યજાયેલાં બાળકો, ત્યક્તા, વિધવા અને વૃદ્ધોની સ્થિતિ જોઈએ તેટલી સારી નથી તેની ચિંતા સમગ્ર સમાજ કરે તે આવશ્યક છે. ગુજરાત એક સમૃદ્ધ પ્રદેશ હતો, પણ શાસન લોકાભિમુખ ન હતું. આથી પાશ્ચાદભૂમિકા બાદ આપણે ૧૯મી સદીના ઉત્તરાર્ધ તરફ નજર કરીએ તો આપણને પછાતપણાના ઘોર અંધકારને દૂર કરવા દીવો પ્રગટાવતા અનેક મહાનુભાવોનું દર્શન થાય છે. આ સમયને વર્ણવતાં પ્રો. વાઢેલ લખે છે; ‘કોઈપણ સંસ્થાએ ખેડેલા સંઘર્ષોને આપણે ત્યારે જ આત્મસાત્ કરી શકીએ જ્યારે આપણી પાસે તેના ઈતિહાસની જાણકારી હોય, સંસ્થા કે વ્યક્તિના કાર્યને એ સમયની પરિસ્થિતિના પરિપેક્ષ્યમાં મૂલવવાની હોય છે. ૧૯મી સદીના અંતમાં આ સંસ્થાની સ્થાપના થઈ તે સમયે પરાધીનતાની બેડીમાં જકડાયેલું જનજીવન, શિક્ષણના અભાવે રૂઢિચુસ્તતા અને અંધશ્રદ્ધાથી ઘેરાયેલો સમાજ તથા વિશેષ કરીને નારી જીવનની વેદનાજક પરિસ્થિતિ જોવા મળે છે. ઈ.સ. ૧૮૨૬માં સુરતમાં સ્થપાયેલી શાળામાં શિક્ષકની નોકરી કરનાર શ્રી દુર્ગારામ મંછાજી મહેતા સુધારકોમાં અગ્રગામી હતા. તેના ચાર સાથીદારો દાદોબા પાડુંરંગ, દલપતરામ માસ્તર, દામોદરદાસ અને દિનમણિશંકર શાસ્ત્રી પાંચ દાદા તરીકે જાણીતા હતા. સૂરતમાં નર્મદ, કરસનદાસ મૂળજી અને મહિપતરામ પણ તેમના સુધારાના આગ્રહ માટે જાણીતા હતા. અમદાવાદ આવ્યા બાદ મહિપતરામ પ્રાર્થના સમાજની પ્રવૃત્તિમાં કાર્યરત રહ્યા. ૧૮૮૪ સુધીમાં મુંબઈ અને ગુજરાતનાં મુખ્ય શહેરોમાંથી ૯૪ જેટલાં સામાયિકો પ્રકાશિત થતાં હતાં. કરસનદાસ મૂળજીની ગેરહાજરીમાં મહિપતરામે ‘સત્યપ્રકાશ'નું તંત્રીપદ પણ નિભાવેલું. જ્યારે ગુજરાતની પ્રજા અજ્ઞાન, અંધશ્રદ્ધા, વહેમો, ગરીબી અને ગુલામીની જંજીરોમાં જકડાયેલી હતી ત્યારે મહિપતરામે કહેલું; ‘‘ શરીરે ડામ દેવડાવવાથી કપાળે તિલક કરવાથી કે ડોકમાં કંઠી નાખવાથી મહા ભગવાન પરમપિતા પ્રભુ પ્રસન્ન થતા નથી કે કોઈ પદાર્થ ખાવાથી કે ઉપવાસ કરવાથી પરમેશ્વરની હજૂરમાં હાજર થવાનું નથી કે અમુક વસ્તુને અગ્નિમાં બાળવાથી કે સૂર્યાદિ કે આકાશી પદાર્થને પગે લાગવાથી કુકર્મ કરવાની રજા પ્રભુ તરફથી મળતી નથી કે લોભ, અહંકાર, ક્રોધાદિ મનોવિકારના જુસ્સા અનીતિના માર્ગે જાય તો પાષાણ, માટી કે ધાતુનાં પૂતળાંની આગળ પકવાનાદિ ખાવાનું મૂકવાથી પ્રભુની સજામાંથી મુક્ત થવાનું નથી. વ્યક્તિ માણસને દમે, પીડે, ઢોંગના માટે છેતરે, દંગલબાજી કરે, હર કોઈને ન્યાય વિરુદ્ધ દુઃખ દે, સુનીતિના નિયમો તોડે તો અંધશ્રદ્ધાના કોઈ ઉપાય પરમેશ્વરને છેતરી શકવાના નથી.