[dc]યો[/dc]ગીશ્વર યાજ્ઞવલ્યં નારાયણં નમસ્કૃત્ય – આ મંત્ર પ્રમાણે પ્રથમ નમસ્કાર યોગીશ્વર યાજ્ઞવલ્ક્યને અને ત્યાર પછી નારાયણને નમસ્કાર. આવી મહત્તા યાજ્ઞવલ્ક્યની છે. યાજ્ઞવલ્ક્યને ભારતીય તત્વજ્ઞાનના પિતા કહી શકાય. યાજ્ઞવલ્ક્યનો જન્મ ઉત્તર ગુજરાતમાં આવેલા વડનગરમાં થયો હતો એવી એક રૂઢ માન્યતા છે. જન્મેજય (પરીક્ષિતનો પુત્ર) રાજાના સમકાલીન હોવાથી યાજ્ઞવલ્ક્યનો સમય આશરે 4,000 વર્ષ પહેલાનો ગણાય. પિતાનું નામ દેવરાત. માતા-સુનંદા. દેવરાતના બીજા નામો બ્રહ્મરાત, યાજ્ઞવલ્ક્ય, વાજ-સનિ પણ હતા. પૌરાણિક કથાઓ મુજબ યાજ્ઞવલ્ક્યને બ્રહ્માના અંશાવતાર કહ્યા છે. કેટલેક ઠેકાણે એમને સૂર્યના અવતાર તરીકે પણ વર્ણવ્યા છે. એમની જન્મ તિથિ શ્રાવણ સુદ પૂર્ણિમા (બળેવ) છે.