પર્વતનું પિતૃત્વ અને ખીણનું માતૃત્વ એકબીજાંમાં ઓતપ્રોત થાય ત્યારે નદી વહેતી થાય છે. પંજાબની પાંચેય નદીઓનાં નામ ભૂગોળ ભણતી વખતે પાકાં કરેલાં: સતલજ (સતદ્રુ), ચિનાબ (ચંદ્રભાગા), બીઆસ (વિપાસા), જેલમ (વિતસ્તા), રાવી (ઇરાવતી) એમ પાંચ નદીઓનો પ્રદેશ એ પંચનદ એટલે કે પંજાબ. મનાલીમાં રમ્યઘોષા વિપાસાને કાંઠે રહેવાનું બનેલું ત્યારે ઝડપભેર વહી જતાં એનાં જળબિંદુને ખબર પણ નહીં હોય કે પોતે ભારતમાં જશે કે પાકિસ્તાનમાં! જળબિંદુની વળી રાષ્ટ્રીયતા હોઇ શકે? તરસને વળી નામ, રૂપ અને રાષ્ટ્ર સાથે શી લેવાદેવા?