પ્રાણાયમ શ્વાસ-ઉશ્વાસની પ્રક્રિયાને સુવ્યવસ્થિત અને નિયમીત કરવા માટે તેનો અભ્યાસ નાક, મુખ તેમજ શરીરના અન્ય છિદ્રો તેમજ શ્વાસને શરીરની અંદર ભરવાની-રોકવાની અને બહાર છોડવાની ક્રિયાઓ આ સંઘ્યા પૂજામાં સમાવિષ્ટ થઈ જાય છે જે વ્યક્તિના ચિત્તને એક સ્થાન ઉપર સ્થિર કરી બર્હિમુખ રહેલી ઈન્દ્રીયોને અંર્તમુખી બનાવી વ્યક્તિને પોતાના મન અને આત્માના એકિકરણનો પ્રયાસ કરે છે.