મૂકનાયક પત્ર શરૂ કરવાના ઉદ્દેશને સ્પષ્ટ કરતા ડૉ. બાબાસાહેબે અગ્રલેખમાં લખ્યું હતું કે, બહિષ્કૃત - તિરસ્કૃત લોકોના પ્રશ્ર્નોને વાચા આપવા તેની સાંગોપાંગ ચર્ચા-વિચારણા માટે અન્ય સામયિકોમાં જગ્યા હોતી નથી એ હકીકત છે. આથી, આ લોકોના વિકટ પ્રશ્ર્નોને વાચા આપવા એક સ્વતંત્ર સામયિકની આવશ્યકતા છે, એ કબૂલ કરવું પડશે અને આ ઊણપને દૂર કરવા આ મૂકનાયક સામયિક શ કરવામાં આવે છે. વળી, તેઓ લખે છે કે, તંત્રી - સંપાદક પણ અભ્યાસુ, અનુભવી, ચિંતક, વિશાળ દૃષ્ટિયુક્ત સમાજસેવાને સમર્પિત હોવો જોઈએ. મૂકનાયક પાક્ષિકના પ્રથમ ૧૪ અંકોના તંત્રીલેખ સ્વયં ડૉ. આંબેડકરે લખ્યા હતા. મૂકનાયક થોડાં વર્ષો ચાલુ રહ્યા પછી બંધ પડી ગયેલ. મૂકનાયકની કલ્પના એટલે એવા લોકો કે જે સામાજિક રીતે મૂંગા છે, જેમની પાસે જબાન નથી અને જેમનું કોઈ કાંઈ સાંભળતું નથી. તેવા લોકોના ઉત્થાન, ઉત્કર્ષ માટે કરેલી કલ્પના જે મૂકનાયકમાં સાકાર કરવામાં આવી હતી. પરંતુ મૂકનાયક અલ્પ આયુષ્ય ભોગવી બંધ પડ્યું. બાદમાં ડૉ. આંબેડકરે ત્રીજી એપ્રિલ, ૧૯૨૭ના રોજ બહિષ્કૃત ભારત નામના પાક્ષિકની શરૂઆત કરી. બહિષ્કૃત ભારતની કલ્પના એટલે એવું ભારત કે જેમાં સમાજનો ૧/૪ દલિત વર્ગ બહિષ્કૃત હતો. સદીઓથી અત્યંત પીડિત, અકિંચન દલિત તરીકે જીવતા આ સમાજના ઉત્થાન માટે કોઈ હાથ પકડનાર ન હતો. સમાજની અનેક આર્થિક, સામાજિક, શૈક્ષણિક, રાજનૈતિક મુશ્કેલીઓ હતી, પરંતુ એ મુશ્કેલીઓના નિવારણ માટે આજ સુધીમાં કોઈ અખબારે તેમના પ્રશ્ર્નોને વાચા આપી જ ન હતી. હિન્દુ ધર્મીઓ દ્વારા આ સમાજ બહિષ્કૃત હતો જ, પરંતુ ભારતના જનજીવનમાંય બહિષ્કૃત છે તેવી કલ્પના સાથે બહિષ્કૃતોના પ્રશ્ર્નોને વાચા આપવા માટે જ દલિત અખબારનો ડૉ. આંબેડકરે પ્રારંભ કર્યો. ૩જી એપ્રિલ, ૧૯૨૭ ને રવિવારના પ્રથમ અંકને જોઈશું તો ટાઈટલ અર્ધ ગોળાકારમાં બહિષ્કૃત ભારત છાપવામાં આવ્યું છે. જેની પશ્ર્ચાત્ ભૂમિકામાં ભારતનો નકશો (બર્માથી પાકિસ્તાન સહિત) દેખાય છે. તે સમયે બર્મા અને પાકિસ્તાન અલગ ન હતા. અર્ધગોળાકારની બન્ને બાજુ સિંહ લોખંડની ઝંઝીરોથી જકડાયેલા, સામાજિક ગુલામીના પ્રતીકપે દેખાય છે. સામાજિક પ્રતિસાદ ન મળતાં બે વર્ષ પછી તા. ૧૫-૧૧-૧૯૨૯ એ છેલ્લો અંક પ્રસિદ્ધ કરી બહિષ્કૃત ભારત બંધ પડ્યું. ૨૫ નવેમ્બર, ૧૯૨૭ના અંકમાં બહિષ્કૃત ભારતના સત્યાગ્રહ વિશેનો ખ્યાલ સ્પષ્ટ કરતાં ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર લખે છે કે, ‘જે કાર્યથી જનસમાજ સંગઠિત બને છે તે જ સાચો સત્યાગ્રહ છે, અને તે એક સત્કાર્ય છે. તેના માટે જે આગ્રહ કરવામાં આવે છે તે સત્યાગ્રહ છે. એટલા માટે સત્યાગ્રહનો અર્થ છે સત્કાર્ય માટે લોકોને એક સાથે લાવવા. જો અસ્પૃશ્ય આ અસ્પૃશ્યતાના ખાડામાંથી બહાર આવશે તો એમને આત્મસ્વાતંત્ર્યનો આનંદ થશે. પરિણામ એ આવશે તેઓ પોતાના પરાક્રમથી બુદ્ધિના બળ ઉપર અને ઉદ્યોગોને સહારે દેશના ઉત્કર્ષમાં સહયોગ આપી શકશે. પ્રગતિ માટે સહાયક બની શકશે.’