એક વખત અમે પાંચસાત ફોટોગ્રાફર મિત્રો રાજસ્થાની ફોટોગ્રાફિક સફરે સાથે નીકળેલા. અમારો ઉતારો જેસલમેરમાં હતો. ડિસેમ્બર મહિનાની ઠંડીના દિવસો. રણની રાત તો આમ પણ ઠંડી. દિવસ પણ વહેલો આથમી જાય. એટલે ફરવાનું ખૂબ આયોજનપૂર્વક. ત્રણેક દિવસ અમે જેસલમેરમાં ફર્યા. આખું જેસલમેર એટલું બધું દ્રશ્યમય (પિક્‍ચરસ્ક) છે કે જ્યાં નજર કરીએ ત્યાં ક્‍લીક કરી સ્નેપ લઈ શકાય. જેસલમેરની માટી કેવી સરસ સોનેરી. જાણે સોનું જ જોઈ લો. આ માટી જોઈને જ સત્યજિતરાયને ‘સોનારકેલા’ની વાર્તા અને ફિલ્મ સર્જવા પ્રેરણા મળી હશે. સવારના સૂર્યોદય સમયે કૂણા તડકામાં કે સંઘ્યાના મદમસ્ત થઈ ચૂકેલા અજવાળામાં જેસલમેરના કિલ્લાને જોવો કે તેની આસપાસ ફરવું તે જાણે સોનાની ખાણમાં ફરવા જેવું લાગે. તડકાથી કિલ્લો નહીં પણ તડકો કિલ્લાથી શોભતો હતો. અદ્‍ભુત કોતરણીથી શોભતા ઝરૂખા, ફક્ત કિલ્લામાં જ નહીં જેસલમેરનાં અનેક ઘરોમાં જોવા મળે. પથ્થરોમાં થયેલી કોતરણી એક એક ઘરને શોભાવે. કોઈ રસ્તો કે ગલી એવી નહીં જ્યાં આંખ માંડીને જોવું ન પડે. અને આંખ માંડી એટલે જાણે સ્થિર થઈ ગઈ તેમ સમજવું. જેમ આંખમાં દ્રશ્યો વસે તેમ તેમ કૅમેરા દ્વારા તે સૌંદર્ય કેદ થતું જાય. પણ હૃદયમાં ઊઠતો ભાવ કંઈ થોડો જ કૅમેરા દ્વારા ઝડપી શકાય ! જેસલમેરમાં આવેલી પટાવાઓની હવેલીઓ તો વળી કેવી સરસ છે. પણ આપણા લોકોએ એને બગાડી પણ એટલી જ છે.