આપણે જો પ્રાકૃતિક વિકાસમાં જ રમમાણ રહીએ અને ચૈતન્યને વીસરી જઈએ તો આપણો જીવનવિકાસ અધૂરો રહે છે, પાંગળો રહે છે. અધ્યાત્મ વિનાનું જીવન સત્વહીન રહે છે. એટલે જ તો મહાન બાળકેળવણીકાર ગિજુભાઈ બધેકાએ જીવનના અંતે કહ્યું હતું : ‘હું બંને બાજુથી સળગી રહ્યો છું, કારણ કે આત્મપ્રાપ્તિ તો રહી ગઈ.’ બધું જ મળે અને આત્મા ન મળે તો કશું જ મળ્યું નથી અને આત્મા મળે અને બીજું કાંઈ જ ન મળે તો પણ બધું જ મળ્યું છે. કહેવાનો અર્થ એવો નથી કે આધ્યાત્મિક વિકાસ સિવાયના વિકાસનું કાંઈ જ મૂલ્ય નથી. જીવનનાં સર્વ પાસાંઓનો વિકાસ અમને શિરોમાન્ય છે. કહેવું છે તે આ છે – કોઈ પણ જાગ્રત માનવ જો પોતાના જીવનનો યથાર્થ વિકાસ સિદ્ધ કરવા ઈચ્છતો હોય તો તે જીવનના આ કેન્દ્રસ્થ તત્વ અધ્યાત્મની અવગણના ન કરી શકે. અધ્યાત્મ એટલે જીવનની અવગણના નહિ, પરંતુ જીવનની પરિપૂર્ણતા.