સુભાષચંદ્ર બોઝે અંગ્રેજોના સમયમાં ICAની પરીક્ષા પાસ કરી દેખાડી દીધેલું કે ખાલી ગોરાઓ ભણતરથી આગળ નથી વધતા, તેમણે ખોદેલા ખાડામાં આપણે પણ પડી શકીએ અને દોરડા વિના બહાર પણ નીકળી શકીએ. આ પરીક્ષામાં તેમણે ચોથો રેન્ક મેળવેલો. પરંતુ સુભાષચંદ્ર બોઝના હાથમાં સરકારી ખૂરશી પર બેસી કામ કરવાનું લખેલું નહતું, 1920માં નોકરી શરૂ કરી અને 1921માં નોકરી પૂરી પણ કરી નાખી. એક વર્ષમાં સિવિલ સર્વિસ એક્ઝામ જેવી માનમરતબાની નોકરીને પાટુ મારી દીધું. ઈતિહાસના ખેરખાઓના મતે તો બોઝ જે પ્રકારનું આઝાદી માટે વિચારતા હતા, તે પ્રમાણે જો ગલીનું કૂતરૂ વધારે સામુ થાય, તો તેને રોટલી આપવાની જગ્યાએ મારીને ખદેડવું જોઈએ, તેમની આ વિચારધારા બરાબર હતી. જેને આપણે પાળ્યો અને પોસ્યો તે આપણી સામે શું કામ થાય ? આ માન્યું હોત તો દેશ કદાચ વહેલો આઝાદ થઈ ગયો હોત. પણ ભારતને આજની તારીખે પણ એક નેતાવાદમાં માનવાની ટેવ છે. વાત આજના પ્રધાનમંત્રીની હોય કે, વાત ત્યારના સમયના નેતાની હોય.