વર્ષ ૧૬૪૮માં અમલમાં આવેલી વેસ્ટફેલિયા સંધિથી યુરોપમાં રાષ્ટ્ર-રાજ્યની સંકલ્પના પ્રચલિત થઈ તેનાં અગણિત વર્ષો પૂર્વે ભારત એક દેશ તરીકે અસ્તિત્વમાં હતો. સમાન ભાષા અને પંથ, નિશ્ર્ચિત ભૂભાગ અને સમાન શત્રુમિત્રની ભાવના જેવાં પરિમાણોને અનુસરીને યુરોપમાં અનેક રાષ્ટ્રોનો ઉદ્ભવ થયો, પરંતુ આ પાશ્ર્ચાત્ય પરિમાણોથી વિપરીત ભારતે વસુધૈવ કુટુંબકમ્ તથા સર્વે ભવંતુ સુખિન: અનુસરીને સમગ્ર વિશ્ર્વ એક પરિવાર જ છે તેવા વિચારનો પ્રસાર કર્યો. એટલે કે આપણે સમગ્ર વિશ્ર્વને એક પરિવાર ગણીને સૌના સ્વાસ્થ્ય અને મંગળ માટે પ્રાર્થના કરીએ છીએ. આમ આપણા દેશમાં અનાદિકાળથી સર્વ વિચારોના સંગમસ્થાન, સહજ સમાવેશકતા સહઅસ્તિત્વની પરંપરા આપણા દેશની પ્રતિષ્ઠા પ્રસ્થાપિત થઈ હતી. ભાષા, સંસ્કૃતિ અને પંથવૈવિધ્યને કારણે ભારત એક વિશેષ દેશ બન્યો છે. સહિષ્ણુતા એ જ આપણી શક્તિ છે. તેથી આપણે વૈવિધ્યનો સ્વીકાર અને સન્માન કરી શકીએ છીએ. વૈવિધ્યનું સન્માન એ ભારતીય માનસમાં અનાદિકાળથી વણાઈ ગયેલો સંસ્કાર છે. તેથી પંથ-ધર્મના જડ સિદ્ધાંતો કે પ્રાદેશિકતા, ધિક્કાર તથા અસહિષ્ણુતાને આધારે રાષ્ટ્રિયતાની વ્યાખ્યા કરવામાં આવે તો તે આપણી રાષ્ટ્રીય અસ્મિતાને નિર્બળ બનાવી દેશે. બાહ્ય દૃષ્ટિએ જણાતા મતભેદો હોવા છતાં ભારત એક સમાન ઇતિહાસ, સાહિત્ય અને સંસ્કૃતિ ધરાવતો એક આગવો દેશ બની રહ્યો છે. સુપ્રસિદ્ધ ઇતિહાસવિદ્ વિન્સેન્ટ સ્મિથ નોંધે છે. નિ:શંક રીતે ભારત એક સશક્ત આંતરિક એકતા ધરાવતો દેશ છે. ભારતની આ આંતરિક એકતા ભૌગોલિક વૈશિષ્ટ્ય અને રાજકીય સર્વોપરિતાથી પણ વધુ શક્તિશાળી છે. ભારતની આ એકતાને તો ભારતના ભાષા, રંગ, વેશ, રીતરિવાજો જાતિઓ વગેરે જેવા અગણિત વૈવિધ્ય પણ ભારતની આ આંતરિક એકતાને ખંડિત કરી શકતી નથી.