કાલિનાગ : નાગદમનની કથા જોઈએ. અહંકારરૂપી ભયંકર નાગ, વિષમય સર્પ, આપણા હૃદય-ધરામાં બેઠો જ છે. એ કેમ વશ થાય ? બાળકૃષ્ણ એ ધરામાં ઝંપલાવે છે અને નાગની ફેણ ઉપર નૃત્ય કરે છે. મૃત્યુના શિર ઉપર જીવનનું સંગીત બજી રહ્યું છે. આપણે તો મૃત્યુથી ડરીએ છીએ. એનો ભય લાગે છે, વિપત્તિનો ભય લાગે છે. પરંતુ કૃષ્ણ તો ભયનો સ્વામી છે. જે અભયંકર છે એ નૃત્ય કરી રહ્યો છે. ભગવાનની જન્મલીલાઓ આપણને મૃત્યુંજય કેમ થવું, મૃત્યુની છાયામાંથી કેમ બહાર આવવું એ શીખવે છે. ગ્લાનિમાત્ર ભૂંસાઈ જાય, વિષાદમાત્ર ચાલ્યો જાય, જીવન પ્રસાદ બને, એમાં આનંદ વહે. કારાગારમાં જન્મ થયા પછી મુક્ત કેમ થવું એ કૃષ્ણ શીખવે છે. જન્માષ્ટમી : અષ્ટમી શા માટે ? એમાં કોઈ સંકેત હશે ને ? હા; આઠમું સ્થાન એ અપરા પ્રકૃતિનું છે. પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ – એ પાંચ અને મન, બુદ્ધિ, અહંકાર એમ આઠ તે અપરા પ્રકૃતિ છે. અષ્ટમી તે અષ્ટધાપ્રકૃતિ દર્શાવે છે. આ વિશ્વ સમસ્ત અષ્ટધા પ્રકૃતિમાં છે. એનો સ્વામી આવે છે અને આપણને અષ્ટધા પ્રકૃતિમાંથી બહાર કાઢે છે. જન્મપત્રિકામાં આઠમું સ્થાન મૃત્યુનું સ્થાન ગણાય છે. મૃત્યુના પ્રદેશમાં અમૃત પ્રવેશ કરે તો ? વિષાદના પ્રદેશમાં આનંદઘન પરમાત્મા પ્રવેશ કરે તો ? અસુરોનું જ્યાં ભયંકર બળ ચાલે છે ત્યાં તેનો નાશ કરનાર પ્રબળ સ્વામી પ્રવેશ કરે તો ? જો એનું અનુસંધાન થશે, એની સાથે શ્વાસેશ્વાસના તાલનો ધબકાર મળશે તો આજે પણ કૃષ્ણનો પરિચય જરૂર થશે. આપણે અષ્ટધા પ્રકૃતિમાં જ છીએ અને કારાગારમાં જ છીએ. પરંતુ એમાંથી મુક્તિનો રસ્તો આપણને મળતો નથી કારણ કે આપણું અનુસંધાન નથી. ભગવાન કૃષ્ણનું ચિંતન, એને વંદન, એનું સ્મરણ જ્યારે ભાવથી, પ્રાણથી, અંતરતમ ભાવથી, પોતાના અંતરતમ પ્રિય સ્વજનને યાદ કરતાં હોઈએ એમ કરીએ તો આજેપણ આ શરીરમાં ભગવાન જરૂર પ્રગટ થાય.