ઈસ્લામના આગમન તથા રાજ્યવ્યવસ્થા અને રાજગાદીઓ પર તેના પ્રભાવ અને સુલતાનોના શાસનકાળને લીધે ભારતીય વિચારધારામાં અને ધર્મ સાધનામાં ઘણો સંઘર્ષ થયો. એ પહેલા ભારતીય ધર્મ પરંપરા ખૂબ રૂઢિચુસ્ત બીબામાં જકડાયેલ હતી, વર્ણાશ્રમ અને છૂત અછૂતના વ્યાપને લઈને આંતરીક સંઘર્ષો તો હતાં જ, પાસપાસે અને એક જ સમાજના ભાગ હોવા છતાં બંને ધર્મના સામંજસ્યની કોઈ સંભાવના નહોતી. વિદ્વાનો અને પંડિતોએ પણ અનુભવ્યુ કે બંને ધારાઓ સંપૂર્ણપણે હળીમળી જઈને રહી શકે તેવો કોઈ મધ્યમ માર્ગ તૈયાર થઈ શકે તેમ નથી. બંનેના રિવાજો, ધાર્મિક રૂઢિઓ અને મુખ્ય તો ઈશ્વર વિશેની માન્યતાઓમાંના ફરકને લઈને એ શક્ય પણ નહોતું. આવા સમયે સમાજના નીચલા વર્ગના કહેવાતા, નિરક્ષર સાધકોના દળે બંને સાધના ધારાઓનું માન રાખ્યું. આ નિરક્ષર સાધકો ભક્તિમાર્ગના હતાં, સૂફી હતાં અને ભારતીય ગ્રામ્યસમાજમાં સાધુ – ફકીર તરીકે ઓળખાતા ત્યજાયેલ વર્ણના સમાજથી નોખી ધારાના વાહકો હતાં. વિદ્વાનો જ્યારે જ્ઞાન આપવાનો અને ભારે ભારે લખાણો- ઉપદેશો દ્વારા સમાજને શીખવવાનો પ્રયત્ન કરતાં હતાં, અને તેમની શીખ પથ્થર પર પાણીની જેમ ઢોળાઈ જતી, એવા સમયે આ નિરક્ષર સાધકોએ ધુરા સંભાળી. જો વિદ્વાનોની દલીલો રૂપી પથ્થરો અથડાવાથી તણખા થતા હોય તો આ સાધકોએ પાણીની બે ધારાઓની જેમ એકમેકમાં ભળી જઈને બંને ધર્મના મૂળ તત્વોને સમાવીને સામાન્યજનોને અધ્યાત્મના પંથે જવામાં સહાય થાય એવી પ્રણાલી ઘડવાનો પ્રયત્ન કર્યો.