આની પાછળની પ્રસિધ્ધ પૌરાણિક કથા આવી છે – એકવાર મહર્ષિ શૌનકને ભારતમાં કદી ન થયો હોય તેવો લાંબા ગાળાનો દીર્ધ જ્ઞાનયજ્ઞ યોજવાની ઇચ્છા થઇ. જે કેટલાય વર્ષો ચાલે અને ભારતવર્ષમાંથી બધાં જ શ્રેષ્ઠ મુનિવરો જેમાં પધારે….! આના માટે તેઓ અને બીજા મુનિઓ બ્રહ્મા પાસે ગયાં. બ્રહ્માજીને આવા યજ્ઞ માટે ભારતવર્ષમાં એવું કોઇ અભુતપૂર્વ,નયનરમ્ય અને શાંતિમય સ્થળ બતાવવા વિનંતી કરી. બ્રહ્માએ તેનું ચક્ર ફરતું મુક્યું અને કહ્યું કે આ ચક્રની પાછળ ચાલ્યા જાઓ. એની નિમિષ [ બહારના પરિઘનો ભાગ ] જ્યાં પડે અને ચક્ર જમીનમાં સમાઇ જાય ત્યાં આપના જ્ઞાનસત્રનો આરંભ કરજો. અને ચક્ર ફરતું ફરતું ઉત્તરપ્રદેશના આ તપોવનમાં આવ્યું જ્યાં તેની નિમિષ પડી અને એ તપોવન “નૈમિષારણ્ય” તરીકે ઓળખાયું. આ નૈમિષારણ્યના મધ્ય ભાગમાં ૧૨૦ ફુટના પરિઘની અંદર ચક્ર જમીનમાં સમાણું અને પરિણામે એ મધ્યભાગ ચક્રતીર્થ તરીકે ઓળખાયો અને મહર્ષિઓએ ત્યાં આશ્રમો સ્થાપી જ્ઞાનસત્રનો આરંભ કર્યો. કથાકાર તરીકે લોમહર્ષણના પુત્ર ઉગ્રશ્રવા [ હુલામણુ નામ – સુતજી ] હતા. જે પુરાણકાળના પ્રસિધ્ધ રોચક કથાકાર હતાં. તેમણે સમગ્ર મુનિગણને અઢારે પુરાણની કથા સંભળાવી. અને આ જ્ઞાનયજ્ઞ લાગલગાટ બાર વર્ષ સુધી ચાલ્યો….! ખરા અર્થમાં દિર્ઘત્તમ !