[ વિષયપ્રવેશ : રીડગુજરાતીની આ સાહિત્યયાત્રામાં કેટલાક લેખો યાદગાર બન્યા છે, જેમાં ‘મહાભારત વિષે’ અગાઉ પ્રકાશિત થયેલા લેખનો પણ સમાવેશ થાય છે. એ લેખ વાંચીને અનેક વાચકોના ફોન, ઈ-મેઈલ મળ્યાં. સૌએ તેનો બીજો ભાગ વાંચવાની ઉત્કૃષ્ટ ઈચ્છા દર્શાવી. ખૂબ જ વિસ્તૃત લેખ હોવાને કારણે સમય અભાવે તુરંત એ શક્ય ન બન્યું, પરંતુ આજે તેનો આ બીજો ભાગ પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. સૌપ્રથમ આ બંને ભાગ અંગેની થોડીક પૂર્વભૂમિકા જોઈ લઈએ…. થોડાં વર્ષો અગાઉ કૈલાસ ગુરુકુળ, મહુવા ખાતે યોજાયેલ ‘શિક્ષક, શિક્ષણ તથા સમાજ’ અને વર્તમાન પરિસ્થિતિના પરિપ્રેક્ષમાં યોજાયેલ એક અદ્દભુત ‘શિક્ષકસત્ર’માં શ્રી મોરારિબાપુ, શ્રી મનુભાઈ પંચોળી ‘દર્શક’, શ્રી મોતીભાઈ પટેલ, શ્રી ગુણવંત શાહ વગેરે વિદ્વાનોએ સુંદર પ્રવચનો કર્યા હતા. તેમાં દક્ષાબેન વિ. પટ્ટણીએ ‘મહાભારત વિષે’ બે પ્રવચનો કર્યા હતા, જેમાં એક પ્રવચન મહાભારતના પ્રસંગો વિશે અને બીજું વક્તવ્ય પ્રશ્નોત્તરી અંગેનું હતું. અગાઉ આપણે પ્રશ્નોત્તરી અંગેનું વક્તવ્ય માણ્યું હતું, આજે મૂળ પ્રસંગો પરનું તેમનું વક્તવ્ય માણીએ. દક્ષાબેને ગાંધીજી પર પી.એચ.ડી કર્યું છે. તદુપરાંત ગાંધીસાહિત્ય અને અન્ય સાહિત્યના તેઓ ઊંડા આજીવન અભ્યાસી છે. તેમના આ વક્તવ્ય પરથી વિદ્વત્તા અને મહાભારતનો ગહન અભ્યાસ કોને કહેવાય તે સુપેરે સ્પષ્ટ થાય છે. અભ્યાસુ વાચકો આ પ્રકારના લેખો સાચવી શકે અને તેનું મનન કરી શકે તે માટે આ બંને લખો PDF ફાઈલ રૂપે આ લેખને અંતે આપેલ છે, જે સૌ કોઈ ડાઉનલોડ કરી શકે છે. તેમનો આ પ્રસ્તુત લેખ ‘યાત્રા: રામથી શ્યામ તરફ’ પુસ્તકમાંથી સાભાર લેવામાં આવ્યો છે. – તંત્રી.]