સૂર્ય-ચંદ્રની વિવિધ પ્રકારની ગતિ- સ્થિતિની પૃથ્વીના માનવજીવન, પ્રાણીજીવન અને વનસ્પતિજીવનમાં થતી અસરોનો અભ્યાસ એટલે જ્યોતિષ શાસ્ત્ર.