વૈશાખી પૂર્ણિમા. ગૌતમ બુદ્ધનો જન્મદિવસ. વૈશાખી પૂર્ણિમાના દિવસે સિદ્ઘાર્થ બુદ્ઘત્વ પામ્યા. સિદ્ઘાર્થ અજ્ઞાન નિદ્રામાંથી જાગી બુદ્ઘ થયા. અને વૈશાખી પૂર્ણિમાના દિવસે બુદ્ધ નિર્વાણપદ પામ્યા તેથી વૈશાખ સુદ પૂર્ણિમાના દિવસને બુદ્ઘજયંતી કે બુદ્ઘપૂર્ણિમા તરીકે ઊજવાય છે. ભગવાન બુદ્ધ ભારતીય મહાપુરુષની પરંપરામાં અદ્વિતીય વ્યક્તિત્વ ધરાવનાર મહાન વિભૂતિ છે. દેશ જ્યારે કર્મકાંડના કાંપમાં ખૂપી ગયો હતો, ધર્મના નામે અમાપ હિંસા થઈ રહી હતી, બ્રાહ્મણવાદનો ક્રૂર પંજો બાકીની સમગ્ર પ્રજાને દબાવી રહ્યો હતો, બધા જ ધાર્મિક અધિકારો એકમાત્ર બ્રાહ્મણો પૂરતા જ મર્યાદિત બનાવી દેવાયા હતા. ઊંચનીચની કલ્પિત દીવાલો આકાશ સુધી ચણાવા લાગી હતી. સામાન્ય વ્યક્તિને રાજકીય, ધાર્મિક કે સામાજિક કોઈ પણ ક્ષેત્રમાં કશી જ મહત્તા નહોતી. પ્રતિભાનું કેન્દ્ર માત્ર બ્રાહ્મણોના વર્તુળમાં જ હતું. બ્રાહ્મણો યજ્ઞના નામે અનંત દેવોને ઉદ્દેશી અસંખ્ય પશુઓનાં બલિદાનો ચઢાવી રહ્યા હતા. સાચો ધર્મ લગભગ અદશ્ય બન્યો હતો તેવા ઘોર અંધકારના સમયમાં ભગવાન બુદ્ધનો ભારતવર્ષમાં પ્રાદુર્ભાવ થયો હતો.