‘તારાથી છુપાવવા જેવું કંઈ નથી. હું જ્યારે નાસ્તિ સાથે પેલા ગામમાં અત્યંત દુઃખી હતો ત્યારે તને, અને ફ્ક્ત તને જ, આખેઆખી વાત કહીને હૈયું હળવું કરવા છટપટાતો હતો. ખેર, સાંભળ, એ કમનસીબ બાઈ એવું માને છે કે આખી દુનિયામાં એનાથી હલકટ બીજું કોઈ છે જ નહીં. એ પોતે જ પોતાની જાત પર ઘણો જુલમ ગુજારી ચૂકી છે. આખી વાતમાં એનો પોતાનો કોઈ વાંક નથી. એ પોતે પણ ચિલ્લાઈ ચિલ્લાઈને કહેતી રહે છે કે આખી વાતમાં વાંક તો પેલા પુરુષ (નાસ્તિ સાથે ચાર વર્ષ સુધી સાથે શરીરસંબંધ બાંધનાર પ્રૌઢ તોત્સ્કી)નો હતો. પણ જોવા જેવું એ છે કે આમ ભલે નાસ્તિ બરાડે કે વાંક એનો નથી, પણ અંદરખાને તો એ એવું જ માને છે કે વાંક એનો પોતાનો છે. મેં એને એની નિર્દોષતા સમજાવવાની અને દુઃખમાંથી ઉગારવાની કોશિશ કરી એને લીધે તો એ એટલી બધી દુઃખી થઈ કે… ઓહ, એ આખી વાત યાદ કરું છું ત્યારે મને બહુ તકલીફ્ થાય છે. એ મહિનો અત્યંત ખતરનાક હતો. મારી છાતી જાણે ચાકુના પ્રહારથી ભેદાઈ ગઈ હોય એવી પીડા મેં ત્યારે વેઠી. નાસ્તિને ઉગારવાના મારા પ્રયત્નો બાદ એ તો ઉલટાની મને છોડીને જતી રહી. શું કામ જતી રહી, ખબર છે? કારણ કે એ જાણે મને એવું દેખાડવા માગતી હતી કે ‘હે મૂરખ પ્રિન્સ, તને ખબર નથી કે હું કેટલી હલકટ બાઈ છું.’ એને પોતાને પણ કદાચ આ વાતની ખબર નહીં હોય કે કશુંક અત્યંત નીચ કૃત્ય કરીને એ પોતાની જાતને જ કહેવા માગતી હતી કે ‘જો જો, તેં ફ્રી હલકટાઈ આચરી.’ આ બધું તને નહીં સમજાય અગલાયા, પણ સતત પોતાની નજરમાં પોતાની જ જાતને નીચી પાડવામાં એને એક પ્રકારનો આનંદ મળે છે, જાણે વેર વાળ્યાનો સંતોષ મળે છે. અમે સાથે હતા ત્યારે ક્યારેક હું એને થોડું સમજાવી શકતો અને અંધારામાંથી બહાર લાવી શકતો, પણ પછી ફ્રી એ ભડકી ઊઠતી અને છેવટે મેં લગ્નની દરખાસ્ત મૂકી ત્યારે તો એણે ચોખ્ખા શબ્દોમાં મને સંભળાવ્યું પણ ખરું કે હું મારી જાતને એનાથી ઊંચી સમજું છું. હું એનાથી ઊંચો હોઉં એવું તો મેં સપનામાં પણ નહોતું વિચાર્યું. મેં લગ્નની વાત કરી ત્યારે એણે અત્યંત ગુસ્સે ભરાઈને મને સંભળાવી દીધું કે એને કોઈની દયાની ભીખ નથી જોઈતી અને કોઈ ઊંચેરા માણસની ઊંચાઈને આંબવામાં એને કોઈ રસ નથી. એ કેટલી વિફ્રેલી છે તેનો એક પરચો તેં ગઈ કાલે જોયો. ‘