ગમે તેમ પણ, ‘કિમ્બલ રેવન્સવુડ’ અને ‘પેસેજ ટુ યુગાન્ડા’ના નાયકોને સામસામા મૂકીને જોઉં છું ત્યારે મને થઈ આવતું સ્મરણ હાવર્ડ ફાસ્ટની એક કિતાબનું છે. સામાન્યપણે ફાસ્ટને સંભારો એટલે તત્ક્ષણ થતું સ્મરણ ‘નેકેડ ગૉડ’નું હોય, પણ અહીં મારો ઈશારો એમની ‘આઉટસાઈડર’ એ નવલકથા તરફ છે. હા, કામૂની નહીં, ફાસ્ટની ‘આઉટસાઈડર’. પ્રેમમાં પડતોતપતો, વ્યાવસાયિક તાણતકાજે ગુંચાતોગુંથાતો, વ્યાપક સમાજના સંઘર્ષોમાં પ્રતિબદ્ધપણે પ્રવૃત્ત થતો શો કોળે છે ! દેખીતો આઉટ, પણ એકદમ ઈન જ ઈન. દેખીતો ઈન, પણ એકદમ આઉટ જ આઉટ. ડાયસ્પોરી ગુજરાતીઓમાં, આફ્રિકામાં કે ઇંગ્લઁન્ડમાં કે બીજે જોશો તો આવાં પાત્રો જરૂર જડી આવશે. બને કે એમનાં સીધાં ચરિત્રલેખનમાંથી કે સર્જનાત્મક નવલલખાણમાં એમના વિનિયોગમાંથી જૂનાનવા, પોતાના ને પારકા મળીને થતા નવા પોતીકા સમાજને સાશં કાંક કશુંક નીરક્ષીરવિવેક ને વળી નીરમ (બેલાસ્ટ) સરખું મળી રહે. અહીં તળ ભૂમિમાં આ દિવસોમાં જે બધા વાઇબ્રન્ટી કનકવા ચડે છે એને એમાંથી ધોરણસરના કમાનઢઢ્ઢા મળી રહે એમ પણ બને. અને તળ ગુજરાતની ભાવઠ ક્યારેક એથી ભાંગી પણ શકે. ઓવર ટુ ન્યૂ વર્લ્ડ.