આ જમાનો સનાતન વસ્તુમાત્રની અવગણના છે. સનાતન ધર્મ, સનાતન રૂઢિઓ, સનાતન સંસ્થા – જે કાંઈ સનાતન હોય તેના ઉતારી પાડવાની એક હવા ચાલી છે. ઉકરડાની બાબતમાં પણ તેવું જ કરવાના પ્રયત્નો ચાલે છે. ઘણાં શહેરોમાંથી ઉકરડાને નાબૂદ કરવાની યોજનાઓ થાય છે અને દુર્ભાગ્યે તે સફળ થતી જોવામાં આવે છે. મોટા શહેરોમાં બહાર જાહેર રસ્તા પર ક્યાંય કચરો એકઠો થવા દેવામાં આવતો નથી. મને પોતાને આ બહુ સારાં ચિહ્નો લાગતાં નથી. આવી રીતે અસ્વચ્છતાને બહાર દેખાતી અટકાવવાથી અસ્વચ્છતા મરી જવાની નથી, રોગનાં બ્રાહ્ય લક્ષણોને દાબવાથી રોગ જતો નથી તેમ. એવા શહેરો બહારથી સ્વચ્છ ભલે લાગે; પણ એ તો નાહ્યાધોયા વગર નવાં કપડાં પહેરી ફરનાર માણસ જેવી સ્વચ્છતા થઈ. સ્વચ્છતાનો આવો ખ્યાલ આપણે ત્યાં પશ્ચિમમાંથી આવ્યો છે. એવા પાશ્ચાત્ય ખ્યાલથી દોરવાઈ આપણે જગજૂની સંસ્કૃતિના એક અંગ સમા ઉકરડાને ઉવેખીએ તે ઠીક નથી. ઉકરડો એ તો આપણી સ્વચ્છતાનો માપક છે. એ માપકનો આપણો ખ્યાલ પણ પશ્ચિમથી તદ્દન જુદો જ છે. પાશ્ચાત્ય દેશોમાં ઉકરડાઓ અને સ્વચ્છતાનો સંબંધ વ્યસ્તપ્રમાણમાં ગણવામાં આવે છે; એટલે કે જમ ઉકરડા ઓછા તેમ સ્વચ્છતા વધારે જ્યારે આપણા દેશમાં ઉકરડા અને સ્વચ્છતાનો સંબંધ આપણે સમપ્રમાણમાં ગણીએ છીએ – જેમ જેમ ઉકરડા વધે છે તેમ તેમ સ્વચ્છતા વધે. આમ આપણા અને પશ્ચિમના દ્રષ્ટિબિંદુમાં પણ ફેર છે – બંને એકબીજાથી ઊલટાં છે. તેવી સ્થિતિમાં આપણે આંખ મીંચીને પશ્ચિમનું અનુકરણ નહીં કરવું જોઈએ. ક્રિપ્લિંગ સાહેબે ઠીક કહ્યું છે : ‘East is East and West is West.’