જ્યાં નાગની પૂજા થતી હોય ત્યાં નાગની પથ્થરની કે પકવેલી માટીની મૂર્તિઓ પણ જોવા મળે છે. તેના પરથી નાગપૂજાનું મહત્તવ સમજી શકાય. ઇ.સ. પૂર્વે પહેલા શતકના શિલ્પોમાં નાગની પૂજાના પ્રતીકો મળે છે. બાણભટ્ટની કાદંબરીમાં રાણી વિલાસવતીની સંતાન પ્રાપ્તિની ઝંખના જોવા મળે છે. બુદ્ધના સમયમાં નાગપૂજાનો પ્રચાર વ્યાપક હતો. ભગવાન બુદ્ધની આસપાસ વણાયેલી જાતક કથાઓમાં બુદ્ધના સિદ્ધાંતો અને ઉપદેશોમાં નાગના મહત્તવના ઉલ્લેખો જોવા મળે છે. અનેક જગાએ સપ્તફણા નાગની છાયામાં બુદ્ધને બેઠેલા વર્ણવ્યા છે. બૌદ્ધ ધર્મની જેમ જૈન અને હિંદુ ધર્મમાં પણ નાગપૂજાના ઉલ્લેખો સાંપડે છે. સંસ્કૃત સાહિત્યમાં પણ શેષનાગની સ્તુતિ આ પ્રમાણે જોવા મળે છે ‘શેષનાગ પોતાની વિશાળ ફણા પર (ચૌદ) ભુવનોની હારમાળા ધારણ કરે છે.’ તે શેષનાગને ભગવાન કચ્છપ પોતાની પીઠ પર સદા ધારણ કરે છે. તે કચ્છપને સમુદ્ર સહજપણે પોતાની અંદર રાખે છે. અહોહોહો મહાપુરુષોના ચારિત્રયનો પ્રભાવ કેવો અપાર હોય છે ?