નિરુક્ત એ બીજુ અંગ છે. યાસ્કનો જે નિરુક્ત છે એ ઈટીમોલોજી છે. ફોનેટિક્સ – શબ્દને અર્થનો સંબંધ. આ સંબંધ જે છે તે સ્ટેટિક નથી, ગતિશીલ સંબંધ છે. અત્યારે ‘વરૂ’ શબ્દ બોલીએ તે એક પ્રાણી વિશેષનો અર્થ આપણા મનમાં આવે પણ વૈદિક સમયમાં ‘વૃક’ શબ્દ બોલીએ તો ફાડી ખાનાર એવો અર્થ આવે, જે તરત આપણા મનમાં ન આવે. તો એ રીતે શબ્દના અર્થની ગતિ ફર્યા કરતી હોય છે. એને સમજવાનો પ્રયાસ જેણે કર્યો તે નિરુક્તમાં થયો. પછીનું અંગ વ્યાકરણ છે. એના વિશે વધારે વાત નથી કરવી. વ્યાકરણની વાત નીકળી તો એક સરસ વાત કહી દઉં. યાદ રાખવા જેવી છે. શબ્દ આપણને આમ વિના મૂલ્યે મળે છે એટલે એનો યદ્વાતદ્વા ગમે તેમ ઉપયોગ કરવો એમ નહીં. અઢી માત્રાના શબ્દથી ચાલતું હોય તો ત્રણ માત્રાનો શબ્દ નહીં વાપરવાનો. એટલે વૈયાકરકો માટે એમણે એ સંસ્કાર દ્રઢ કર્યો – લાઘવ. જરૂરતથી વધારે કંઈ નહીં. તેને માટે એમ કહેવાય “અર્ધમાત્રાલાઘવેન, પુત્રોત્સવં મન્યન્તે વૈયાકરણા:” અરધી માત્રા બચે તો દીકરો જન્મ્યો હોય એટલો આનંદ થાય. આ સંક્ષેપ માટેનો આગ્રહ કવિઓ માટે પણ કામનો છે. બિનજરૂરી શબ્દો ન આવી શકે કવિતામાં.