જીવનમાં જાગૃતિનું જેટલું મહત્ત્વ છે તેટલું બીજા કશાનું નથી. એટલે ગીતામાં કહ્યું, "જે સામાન્ય લોકોની રાત્રી છે તે સ્થિર બુદ્ધિવાળા મુનિની જાગૃતિનો સમય છે. આનો ગૂઢાર્થ જાગૃતિનો છે, નિત્ય જાગૃતિ એ વીતરાગધર્મની સિદ્ધિ માટેની પૂર્વશરત છે. પર્યુષણ એ જાગૃતિનો યજ્ઞ છે, આમાં આહુતિ મનની ચંચળતાની આપવાની છે. જગતમાં યુદ્ધનાં નગારાં વાગતાં હોય ત્યારે જીવ પોતાની ઈશ્ર્વર સાથેની ઓળખ પાકી કરે એ જ પર્યુષણનો પ્રસાદ છે, ક્ષમાપના અને તપસ્વિતાનું સારસર્વસ્વ છે.