વિશ્વેશ્વર – જીવની ત્રણ અવસ્થા હોય છે. જાગ્રત, સ્વપ્ન અને સુષુપ્તિ. જાગ્રત અવસ્થાના અભીમાનીને વિશ્વ કહે છે. સમષ્ટિ જાગ્રત અવસ્થાના અભીમાનીને વિરાટ કહે છે. સ્વપ્ન અવસ્થાના અભીમાનીને તેજસ કહે છે. સમષ્ટિ સ્વપ્ન અવસ્થાના અભીમાનીને હિરણ્યગર્ભ કહે છે. કારણ અવસ્થાના અભીમાનીને પ્રાજ્ઞ કહે છે. સમષ્ટિ કારણ અવસ્થાના અભીમાનીને ઈશ્વર કહે છે. જ્યારે વ્યષ્ટિ ભાવ તુટી જાય ત્યારે વ્યષ્ટી અને સમષ્ટી તેવા ભેદ રહેતા નથી. ચતુર્થ તુરીય અવસ્થામાં વિશ્વ,તેજસ કે પ્રાજ્ઞ ભાવ ન રહેતા સમષ્ટિ બ્રહ્મ સાથે એકરુપતા અનુભવાતા પોતે જ વિશ્વેશ્વર છે તેવી સ્પષ્ટ પ્રતિતિ થાય છે.