પણ ત્યાં એક યુવાન હિંદી બૅરિસ્ટરના સ્વમાનને કોણ સાંભળે ? અમલદારના કહેવાથી સિપાઈ આવ્યો. તેણે ગાંધીનો હાથ પકડી, ખેંચી, ધક્કો મારી તેમને ગાડીમાંથી પ્લૅટફૉર્મ પર ઉતારી મૂક્યા. તેમનો સામાન પણ પ્લૅટફૉર્મ પર ફેંકાયો. ગાંધી આ કપરા અનુભવની કસોટીએ ચઢી સમસમી જઈ શાંત રહ્યા. તેમણે છેલ્લા ડબ્બામાં જવાની ના પાડી. ગાડીનો પાવો વાગ્યો. ભખ…ભખ…છખ… અવાજ સાથે ગાડી ચાલી ગઈ ! જે પ્લૅટફૉર્મ પર ગાંધીને ઉતારી પડાયા ને તેમનો સામાન ફેંકી દેવાયો તે જ પ્લૅટફૉર્મ પર એક કોટડી જેવો વેઈટિંગ રૂમ હતો. ગાંધીએ પોતાનો સામાન જ્યાં ફેંકાયો હતો ત્યાં જ પડી રહેવા દીધો ને પોતે પાકીટ લઈ વેઈટિંગ રૂમમાં પેઠા. ઝાંખા અજવાળામાં બેન્ચ શોધી તેની પર બેઠક લીધી. મૅરિત્સબર્ગ દરિયાની સપાટીથી ખાસ્સી ઊંચાઈ પર આવેલું છે. અહીં શિયાળો આકરો હોય છે. ગાંધીને થથરાવી નાખતી ટાઢનો અનુભવ થયો. તેમની પાસે કોટ હતો પણ તે તો સામાનમાં હતો. રેલવેવાળાએ તેમનો સામાન પ્લૅટફૉર્મ પરથી ઉપાડી ક્યાંક મૂકી દીધો હતો. ગાંધીની સામાન માગવાની હિંમત ન ચાલી. ‘ફરી અપમાન થાય તો ?’ એવા વિચારે કોટ વગર ચલાવી લીધું, થથરતાં થથરતાં રાત ગાળી.