હવે આપણે વિચાર કરીએ કે સાધના કોણે કરવાની છે ? લાલ રંગ પોતાની લાલાશ માટે દુ:ખી નથી. અગ્નિ પોતાની ગરમીના કારણે દુ:ખી નથી. સમુદ્ર પોતાની હલચલના કારણે દુ:ખી નથી. તાત્પર્ય એ છે કે આ જગત પોતાના કારણે દુ:ખી નથી. હવે પછીની વાત એ છે કે ઈશ્ર્વર જે પ્રકૃતિ અને જીવનો નિયંત્રણકર્તા છે તે પણ દુ:ખી નથી, કેમ કે ઈશ્ર્વરનું અંત:કરણ નથી. અંત:કરણની ઉપાધિ ધારણ કરનાર તો જીવ છે. ઈશ્ર્વર તો માયાની ઉપાધિ ધારણ કરે છે અને પરમાત્મા જે પરિપૂર્ણ છે તેમનો તો દુ:ખી થવાનો સવાલ જ પેદા નથી થતો. આ ચારેયમાં કેવળ દુ:ખી છે તે જીવ છે અને એટલે જ સાધના પણ તેણે જ કરવાની છે.