પૃથ્વીની ઉત્પત્તિકથા, સૃષ્ટિના સર્જનની કથા અને કર્મ મુજબ જીવની વિવિધ ગતિને સમજાવતાં ભજનો, ગીતો, વારતાઓ દ્વારા લોક કે આદિવાસી સમાજના માનવીઓ ધર્મના પંથે ચાલે અને પાપનો ત્યાગ કરે એવો ઉપદેશ અપાતો રહે છે. પૂણ્ય કર્યું હોય તો મૃત્યુ પછી આત્માને કેવું સ્વર્ગનું સુખ મળે છે, પાપ કર્યાં હોય તો આત્માને કેવી કેવી કસોટીઓમાંથી પસાર થઈને નર્કમાં જવું પડે છે, અને ભક્તિ કરી હોય તો આત્માને ભગવાન કેવી રીતે વૈકુંઠમાં લઈ જાય છે, સ્વર્ગ દાનવીર, શૂરવીર કે પૂણ્યશાળીને મળે પણ વૈકુંઠ નહીં. વૈકુંઠ તો માત્ર ને માત્ર ભક્તને જ મળે આવી અતૂટ માન્યતા ધરાવનારો આ સમાજ પોતાના વાંઙ્મયમાં નાથપંથીની હઠયોગની સાધના ક્રિયાઓ અને સાધનાત્મક પારિભાષિક શબ્દાવલીનો વારંવાર પ્રયોગ કરે છે. આજે કદાચ જીવનમાંથી એ સાધનાત્મક અંશો કે લૂપ્ત થયા હશે પણ આ ભજનો અને તેની સાથે જોડાયેલી કથાઓમાં આવતા કેટલાક વિધિવિધાનો, કર્મકાંડો, મૂળભૂત માન્યતાઓ અને સાધનાત્મક શબ્દાવલિઓ કે કથા ઘટકો એના મૂળમાં આપણા લોક સમાજમાં જૂના સમયમાં જીવતી પરંપરા રૂપે સચવાયેલી ભક્તિ સાધનાઓના નિર્દેશો જરૂર કરે છે. ભજનો સાથે જોડાયેલી કેટલીક કથાઓ તો સાંકેતિક અર્થો જ આપે છે. આપણા સંતોની વાણીમાં, યોગી સાધકોના અનુભવોમાં આત્મસાક્ષાત્કારની યાત્રામાં સુરતિની યાત્રામાં જે જે સ્થાનકો, ષટચક્રો, ચક્રભેદન, કુંડલિની જાગૃતિ, સિદ્ધિઓ, વિવિધ નાદના અનુભવો અને સાધકોની કસોટીઓની વાત આવે છે તે રહસ્યગર્ભીત સંકેતોમાંથી આપણને પ્રાચીનકાલીન ભક્તિસાધનાના અંશો કે અણસારો પ્રાપ્ત થતા રહે છે.