ગાંધીજીનું પ્રદાન માત્ર વૈચારિક ક્ષેત્રે જ સીમિત રહ્યું નથી, લગભગ પ્રત્યેક ક્ષેત્રમાં તેમની વિચારધારાનો અમલ પણ થયો છે. ગાંધીજીની હયાતીમાં અને પછી પણ જીવનનાં સર્વ ક્ષેત્રને સ્પર્શતી તેમની વિચારધારા ‘ગાંધીવિચારદર્શન’ તરીકે ઊપસી આવી છે. આ વિચારધારા જીવનના લગભગ પ્રત્યેક ક્ષેત્રને સ્પર્શે છે અને આ સર્વ ક્ષેત્રમાં ગાંધીવિચારધારા પ્રમાણે અપરંપાર સંસ્થાઓ, પ્રવૃત્તિઓ, સાહિત્ય આદિ વિકસ્યાં છે અને હજુ કાર્યરત છે. આ બધું છતાં, જીવનનાં લગભગ સર્વ ક્ષેત્રોમાં ગાંધીવિચારનો વિકાસ અને વિનિયોગ છતાં દુઃખની વાત છે કે ગાંધીવિચારધારાનું કેન્દ્રસ્થ તત્વ લગભગ ઉપેક્ષિત રહ્યું છે. વિનોબાજી-પ્રણીત ‘બ્રહ્મવિદ્યામંદિર’ને અપવાદ ગણીએ તો અધ્યાત્મક્ષેત્રે ગાંધીવિચારને વરેલી કોઈ અધ્યાત્મસંસ્થા બની નથી. ગાંધીવિચાર અનુસાર અધ્યાત્મ-સાહિત્યનો પણ બહુ વિચાર કે વિકાસ થયો નહીં. ગાંધીવિચારને વરેલા વિશાળ સર્વોદય-સમાજના અપરંપાર વિચારકો-કાર્યકરોએ ગાંધીવિચારધારાને સમજવાનો અને તદનુસાર પ્રવૃત્તિઓ ચલાવવાનો વિશ્વદુર્લભ પ્રયત્ન કર્યો છે. આમ છતાં ગાંધીજીવનનું અને ગાંધીવિચારદર્શનનું એક ક્ષેત્ર સર્વથા નહીં તોપણ લગભગ ઉપેક્ષિત રહ્યું છે અને તે છે ગાંધીજીવન અને ગાંધીવિચારદર્શનનું કેન્દ્રસ્થ તત્વ અધ્યાત્મ !