આ પ્રકારના તરંગનો પ્રથમ આવિર્ભાવ થયો સંસ્કૃતિના પરોઢમાં, એ મોજાંએ જ સંસ્કૃતિને સંભવિત બનાવી. આધ્યાત્મિક પ્રગતિનું આ મોજું કોઈ નોંધપાત્ર ટેકનોલોજી-વિકાસનું પુરોગામી હતું. આધ્યાત્મિક પ્રગતિનું પ્રથમ મોજું સામાજિકતાના વિકાસના ફળસ્વરૂપ હતું. પાણીનો નિકાલ, નહેર, મંદિરો અને કબરોનું બાંધકામ જેવા મોટાં પાયા પરનો સહકાર માગી લેતાં કાર્યો સમૂહગત રીતે કરવાના પરિણામે સંસ્કૃતિનો આવિર્ભાવ થયો. જે વ્યક્તિઓએ આ કાર્ય કરવામાં સહયોગ આપ્યો તેમને તાત્કાલિક ફાયદો થાય એવાં આ કાર્યો નહોતાં. તે એવા ફાયદા માટે થયા પણ નહોતા. બહુજનસમાજને લાંબે ગાળે – લાંબા ગાળા સુધી ઉપયોગી બને તે ખ્યાલ તેના નિર્માણ પાછળ હતો. સંસ્કૃતિના ઉદભવની ધાર્મિક ભૂમિકાની માહિતી આપણી પાસે નથી; આપણે માત્ર અનુમાન જ કરી શકીએ. સંસ્કૃતિના અસ્તિત્વની સાથે જ મંદિરો બંધાય છે, લેખનની શોધ સાથે જ ધાર્મિક પ્રાર્થના, ધાર્મિક ઉર્મિકાવ્યો કે ધાર્મિક મહાકાવ્યોના સ્વરૂપમાં તેની નોંધ પ્રાપ્ત થાય છે. મારું માનવું છે કે ભાવિનું દર્શન જેમને સ્પષ્ટ હતું, જેમની પાસે સંગઠનશક્તિ હતી, લાંબા સમય સુધી કામ ચાલતું રહે ને લાંબા ગાળે ફળપ્રદ થાય તેવાં કામો પર પોતાના માનવબંધુઓને કામે જોતરવાની જેમનામાં શક્તિ હતી તેવા નેતાઓથી સંચાલિત ધર્મશ્રદ્ધા સંસ્કૃતિના ઉદભવનું કારણ છે. મારી દ્રષ્ટિએ આધ્યાત્મિક પ્રગતિનું એ પ્રથમ મોજું; તેનું પરિણામ આપણી સંસ્કૃતિ.