માણસ જેટલી કચરો પેદા કરતી કોઈ જાતિ નથી. આ વાત છે પર્યાવરણને અનુલક્ષીને. ડાયૉક્સિન, ફિનાઇલ, હાઇડ્રૉકાર્બન અને કેટલાક જંતુનાશકો વિઘટન પામવામાં એટલાં ધીમાં હોય છે કે તેઓ પર્યાવરણમાં પેઢીઓની પેઢીઓ સુધી રહે છે. આની સામે પ્રાણીઓ પર્યાવરણની જાળવણીમાં તેમનો શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ કરે છે. ભૂંડ હોય કે ઉંદર તેઓ નવા શહેરી વાતાવરણમાં ટકી રહે છે. માનવે પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડીને હવામાન પરિવર્તન કર્યું છે તેની સામે જે પ્રાણીઓ ટકી શકવા સક્ષમ છે તેઓ તેમના જનીનો નવી પેઢીને પસાર કરે છે. આ રીતે કુદરત પણ પર્યાવરણની જાળવણીમાં પ્રાણીઓને માધ્યમ બનાવીને નિમિત્ત બને છે. પરંતુ સાથે એ પણ ચિંતાનો વિષય છે કે માનવ સિવાયના પ્રાણીઓ કેટલા ટકી શકશે? કારણ કે ચકલીથી માંડીને વાઘ…આ તમામ પશુપક્ષીઓની જાત વધુને વધુ શહેરીકરણ, માનવોની વધતી જતી વસતિ અને તેની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે મકાન, ઑફિસો, સ્કૂલો, કૉલેજો, સરકારી કચેરીઓ…આ બધામાં નાશ પામી રહી છે.