સન 1907માં હું અમદાવાદની કૉલેજમાં ભણતો ત્યારે ભભક ભર્યાં સ્ત્રીત્વનો પ્રભાવ હું કંઈક કંઈક નિહાળતો ગયો, તેમ આ બાળસમણાંની મોહિની ઝાંખી પડતી ગઈ. બે વરસ પછી હું મુંબઈ ગયો ત્યારે તો આઝાદ સ્વભાવની અનેકવિધ કુમારિકાઓ અને સ્ત્રીઓને નીરખતાં મારો વિવાહ મને કૃત્રિમ બંધનરૂપ લાગવા માંડ્યો. કુમુદ મારે ઘેર રમવા આવતી ને કવચિત હું તેને ઘેર જમવા જતો. છતાં અમારી વયનો અને શિક્ષણનો, શારીરિક અને માનસિક ઘડતરનો ભેદ મને ખૂબ સાલતો ગયો. હું બી.એ.ના વર્ગમાં હતો, જ્ઞાનવિજ્ઞાનના અવનવા ક્ષેત્રમાં વિહરતો, ગુર્જરસભામાં સુધારકો પાસેથી ઘણું શીખતો અને રૂઢિરક્ષકો સામે બાથ ભીડતો. તેવે વખતે કૂકા રમતી ને એકડા ઘૂંટતી સુરેખ પણ દૂબળી, અને શાણી પણ નિશ્ચેષ્ટ લાગતી બાળકી મને છેક જ નીરસ લાગતી. તેની સાથે લગ્નનો વિચાર છેક જ અવાસ્તવિક અને અસહ્ય લાગતો ગયો. આ વિચારને પોષવામાં નવાં તત્વો ભળતાં ગયાં. સ્ત્રીઓના સ્વભાવ અને શિક્ષણ વિષે તેમજ કુટુંબમાં તેમના સ્થાન વિષે મારા વિચારો સપાટાબંધ ખીલતા ગયા. ભદ્રંભદ્રશાઈ ન્યાતજાતનાં બંધનનો તેમ સ્ત્રીઓને હલકી પાયરીની ઘરકૂકડી અને સસ્તી રસોયણ ગણવાની રૂઢિનો હું સખત વિરોધી બન્યો. જોન સ્ટુઅર્ટ મીલનું ‘સ્ત્રીઓની ગુલામી’ પુસ્તક વાંચીને સ્ત્રીસ્વાતંત્ર્યની તેની ઉદાત્ત ભાવના મારા મનમાં વિકસતી ગઈ. તે જ વખતે મુંબઈની નવી નારીને પુરુષની સમોવડી બનીને ઘરમાં ને બહાર, સભાઓમાં ને મિજલસોમાં મહાલતી જોઈને હું હરખાતો ગયો.