આમ ઉપનિષદોના ઋષિઓએ વેદોના દર્શનને અમુક રીતે પરિષ્કૃત કરીને નવી ઊંચાઈ આપી હતી અને શ્રમણદર્શનના દાર્શનિકોએ માણસને અવલંબનમુક્ત કર્યો હતો.