વિદ્યાર્થીઅવસ્થામાં જયભિખ્ખુ ગ્વાલિયરના આ પ્રદેશોમાં ઘૂમી વળે છે. જૈન ગુરુકુળના વાતાવરણમાં ધર્મસંસ્કારના રંગ રંગાયેલી આબોહવાનો અનુભવ થાય છે તો ગુરુકુળની બહાર આઝાદીની તમન્ના માટે જાનફિશાની કરનારા ક્રાંતિકારીઓનાં દર્શન થાય છે. આનું પરિણામ એ આવ્યું કે જયભિખ્ખુએ ઈતિહાસનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો અને એથીય આગળ વધીને એમણે ઈતિહાસના સત્યને પામવા માટેનો પ્રયત્ન કર્યો. એમાં પણ સત્તાવનના સ્વાત્રંત્યયુદ્ધ અંગે એમની આગવી દ્રષ્ટિ હતી અને એથી જ ‘ગુલાબ અને કંટક’ કથાસંગ્રહના ‘પ્રવેશ’માં તેઓ લખે છે,