આમતો મૄત્યુ આપણા માટે જટીલ સમસ્યા બની જાય છે. હકીકતમાં મૄત્યુ આપણુ નવુ મુકામ બનીને આવે છે. એવી જ રીતે જન્મ પણ આપણને નવા મુકામ તરફ દોરી જાય છે. જોકે આપણે બંને ઘટનાઓનો આનંદ જાતે માણવા સક્ષમ કે સબળ હોતા નથી. એટલેકે આપણે પોતે આ અનેરા ઉત્સવની મોજ ઉઠાવી શકતા નથી. આપણે બંને ઘટના સમયે સભાન હોતા નથી. જન્મ સમયે આપણે રડતા હોઈએ છીએ. પણ સગા–વાહલા આપણા આગમનથી ખૂશ થઈ આનંદની છોળો ઉડાવતા હોય છે. જ્યારે મૄત્યુ સમયે સગા–વાહલા રડતા હોય છે. આપણે ઇશ્વર સાથેના સંવાદનો આનંદ ઉઠાવાનો લહાવો લેતા હોઈએ છીએ. હું આને એક સિક્કાની બે–બાજુઓ સમજુ છું. જ્યાં સુધી કોઈ પણ સિક્કાને બંને બાજુઓ પ્રાપ્ત થતી નથી, ત્યાં સુધી કોઈ પણ સિક્કો ચલણમાં આવી શકતો નથી. જીવાત્માએ પણ જન્મ અને મૄત્યુ રૂપી ઘટતી ઘટનાઓને એક ચલણી સિક્કાની માફક સ્વિકારી લઈ લખચોરાશી યોનીની યાત્રા કરવી રહી. મને મૄત્યુનો કદી ડર લાગતો નથી. હું જન્મ કે મૄત્યુને એક સહજ ઘટના તરીકે લેવા આપ સૌને અનુરોધ કરુ છું. વિવિધ યાત્રા પ્રવાસે નીકળેલો યાત્રાળુ એક પછી એક બસ અથવા ટ્રેન કે હવાઈ જહાજ બદલતો રહે છે. તેમ આપણે પણ જુદી–જુદી યોનીમાં અવતાર ધારણ કરતા રહીએ છીએ. આપણી આ યાત્રામાં ઘણીવાર અમુક પરીવહનમાં થયેલી યાત્રા જીવન પરીયંત યાદ રહી જાય છે. તેમ જીવાત્માની કેટલિક યોનીમાં થયેલી અવતારી યાત્રા યાદગાર બની જતી હોય છે. અર્થાત આત્મકલ્યાણનું પુણ્ય કમાય લઈ, આત્મ શુદ્ધિનું લક્ષ્ય પણ હાંસલ થઈ શકતું હોય છે. આવું પુણ્ય કોઈવાર આત્માને પરમેશ્વરનો અંશ બનાવી દે છે. આપણે આ બધી બાબતોથી અળગા રહી જીવનની નાવ ચલાવતા રહીએ છીએ. લક્ષ્ય ભટકેલી આપણી નાવ કિનારા સુધી પહોંચી શકતી નથી. સંસાર–સાગરમાં સૄષ્ટિના પ્રલય સુધી આપણી મંજીલથી ભૂલી પડેલી નાવ ભટકતી રહે છે. માટે કહેવાનું મન થાય: