સંસ્કૃતમાં, વ્યક્તિનો ભક્તિભાવ જે દેવ પર હોય તેને ઈષ્ટદેવ કહેવાય, તેનો અર્થ, "જેનો દિલથી સ્વીકાર કર્યો હોય તેવા દેવ." વૈષ્ણવ પંથમાં તેઓ કોઈ એક દૈવી પુરુષને પસંદ કરી શકે : વિષ્ણુ, બાલાજી, કૃષ્ણ, રાધા, રામ, લક્ષ્મણ, લક્ષ્મી, હનુમાન અને નરસિંહ તેમજ શાલિગ્રામ. (કાળા રંગનો પથ્થર જે પવિત્ર નદી ગંડકીમાંથી નીકળ્યો હતો). સ્માર્ત પંથમાં ઈષ્ટદેવ આ છ દેવોમાંથી પસંદ કરાય: શિવ, શક્તિ, વિષ્ણુ, સૂર્ય, ગણેશ અને કુમારા. સ્માર્ત પંથવાળા જેઓ શક્તિ કે દેવી ને ભજે છે, તેઓ તેના કોઈ એક સ્વરુપ પર ધ્યાન આપે, જેમકે પ્રકોપ ધારણ કરતી કાલિકા હોય કે દયાળુ અને સુંદર પાર્વતી કે અંબિકા. શિવ ભક્તો ખાસ કરીને શિવ ની પૂજા કરે, જે શિવલિંગ, નટરાજ કે અર્ધ્નારેશ્વર ના રૂપમાં હોય છે. ઘણા શિવમાર્ગીઑ ભગવાન કાર્તિકેય ને ઈષ્ટદેવ તરીકે પસંદ કરે છે જે મુરુગન કે સ્કન્ધ ના નામે ઓળખાય છે. મારા ગુરૂદેવ, જેઓ ચુસ્ત શિવ ભક્ત હતા, એમણે અમને શિવની પરમેશ્વરના રૂપે આરાધના કરતા શીખવ્યું જ્યારે શરુવાત ભગવાન ગણેશની ભક્તિથી, "જે ભગવાન ભૌતિક લોકની ચેતાનથી સૌથી નજીક છે, જેમનો સંપર્ક સરળતાથી સાધી શકાય છે અને જેઓ આપણા રોજીંદા જીવનમાં મદદ કરે અને ચિંતા દૂર કરે છે."