આ યુધિષ્ઠિરને જાળવવા ગઈ હતી પ્રજા તેમની સાથે. ભીમ-અર્જુનની પાછળ કોઈ ગયું નહોતું. આ યુધિષ્ઠિરનું પાત્ર ! એનું કામ શું છે ? તમે જુઓ તો ખરા ! મહાભારતનું યુદ્ધ શરૂ થાય છે. બન્ને બાજુએ સેનાઓ બરાબર ગોઠવાઈ ગઈ છે. મેં અનેક જગ્યાએ એ વાત વાંચેલી અને મને બહુ ગમેલી પણ ખરી કે અર્જુન પહેલું બાણ નાખે એ સીધું ભીષ્મપિતામહના પગમાં જઈને પડે અને સામેથી ભીષ્મ પહેલું બાણ નાખે તે અર્જુનના માથા પરથી જતું રહે. પ્રણામ અને આશીર્વાદનાં આ પ્રતીકો અદ્દભુત છે. પણ મેં એક બીજું સરસ અને સામાન્ય લોકો જાણતા હોય તેનાથી જુદું વાંચ્યું તે તમને કહેવા માગું છું. યુધિષ્ઠિર રથમાંથી ઊતરીને પગપાળા કૌરવોના સૈન્ય બાજુ જવા માંડ્યા. એટલે પાંડવ સૈન્યમાં તો કચકચાટ થઈ ગયો કે અરેરે ! એ સંધિ કરવા જ ગયા ! ખબર જ હતી. એમને યુદ્ધ ગમતું જ ન હતું. હવે આપણે કેવા ભૂંડા લાગીશું ! અને આમ-તેમ વાતો થવા લાગી. ભીમ અને અર્જુન બધા અકળાઈ ગયા. સામે પક્ષે કૌરવોમાંથી પણ બધા મશ્કરી કરવા લાગ્યા કે હં…. આવ્યો ને સંધિ કરવા ! યુદ્ધ કરવાની એને ત્રેવડ જ ન હતી. ક્યાં ગઈ ભીમની પ્રતિજ્ઞા ? ક્યાં ગઈ દ્રૌપદીની પ્રતિજ્ઞા ? આવાં વાગ્બાણો ચાલ્યાં બન્ને પક્ષથી. આ બધામાં એક કૃષ્ણ જરા ધીમુંધીમું હસે અને એમણે આ લોકોને કહ્યું કે જુઓ તો ખરા, શું થાય છે તે ! યુધિષ્ઠિર ગયા. ભીષ્મપિતામહની સામે જઈ, પગે લાગીને કહે છે : ‘પિતામહ ! હું યુદ્ધ માટે આજ્ઞા માગું છું.’ આહા ! શું એમનું આભિજાત્ય ! આપણને એમ થાય કે દેવો તો શું, આપણા અન્તઃકરણમાંથી પુષ્પવૃષ્ટિ થાય. યુધિષ્ઠિરને ભીષ્મપિતામહ કહે છે : ‘બેટા ! જો તું અત્યારે ન આવ્યો હોત તો મને એમ થાત કે તું યુદ્ધ માટે ઉદ્યત છે. પણ હું તારા ઉપર પ્રસન્ન છું, તારું કલ્યાણ થાઓ !’ ત્યાંથી આગળ ચાલે છે પછી દ્રોણાચાર્ય, એમના ગુરુ એમની પાસે જાય છે. પગે લાગીને યુદ્ધ માટે આજ્ઞા માગે છે. હજી આ ઘટના પછી પણ એમ કહી શકાય કે યુધિષ્ઠિર તો સંતપુરુષ છે. એ આમ જ વર્તે. પણ સંતનું સંતત્વ અને એનું ડહાપણ, એનું બુદ્ધિચાતુર્ય એ બન્ને ક્યાં ભેગાં થાય છે એ ભેદરેખા તમે બહુ સરળતાથી ન દોરી શકો.