(૧૦૭) ‘કર્મકાંડના શાસ્ત્રમાં એની છણાવટ કરેલી છે….. એનું અહીં પિસ્ટપેશણ કરવાની અમને જરૂર નથી જણાતી. વળી, એ વિષય બહોળો છે. ને તેને માટે અહીં સ્થાન પણ નથી. પણ એટલું તો કરૂં કે, જ્યારે આવી રીતે, કર્મેંદ્રિયો તથા જ્ઞાનેન્દ્રિયો સહિતનો જીવાત્મા, અંતઃકરણમાંથી બુદ્ધિયુક્ત થઈને ઉઠે છે, ત્યારે, ઉઠવાની સાથે, પ્રાણ પણ ઊંચા થાય છે. ને પ્રાણ ઊંચા થવા સાથે, બધી જ્ઞાનેન્દ્રિયો તથા કર્મેન્દ્રિયો પણ ઊંચી થઈ જાય છે. એ સમયે પણ, એની બુદ્ધિ કામ કરતી હોય છે, અને, પોતાને કઈ-કઈ સડક ઉપર, કેવી-કેવી રીતે ચાલવાનું તથા ક્યાં-ક્યાં જવાનું થાય છે, તે એ જાણતો હોય છે. અને જેવી રીતે કોઈ પ્રવાસી પોતે ક્યાં જવાનો છે તે નક્કી કર્યા, તથા ત્યાં પહોંચવાની ખરી દિશા જાણી લીધા વિના, રસ્તે પડતો નથી. તેવું મરણોન્મુખ માણસના જીવાત્માનું પણ થાય છે. એ એની ‘ઉત્ક્રાંતિ’ છે.