ઉત્ક્રાંતિના વિવિધ સિદ્ધાંતો છે જે એકબીજા સાથે વિભિન્ન રીતે વિરોધાભાસી અથવા સ્પર્ધા કરી શકે છે અને ઉત્ક્રાંતિવાળું વૈજ્ઞાનિકો વચ્ચે તેમના વિચારો સંબંધિત મજબૂત અને કેટલીકવાર ખૂબ તીવ્ર મતભેદ હોઇ શકે છે.