ચૌદસો પંદરસો વર્ષ પહેલાંની એ સુમસામ રાત્રી હતી. કૌશાંબી નગરી કડકડતી થંડીમાં સોડ તાણીને સુતી હતી, પાછલા પ્રહરની આછી ચાંદનીમાં એક તેજસ્વી નદીએ સ્નાન કરવા જઈ રહ્યા હતા. તેની પાસે અદભૂત વિધા હતી. તેની વિધા પાસે આખુ જગત તુરછ લાગતું હતું. રાત્રીના સમયે પણ તેના મુખ પરનું તેજ જણાઇ આવતું હતું તેની પ્રતિભા અને તેજ જોઇ સહજમાં મસ્તક ઝૂકી જતું. વિધા માટેનો અપ્રિત પ્રેમ અને તત્વનિષ્ઠા તેના જીવનમાં વણાઇ ગયાં હતાં. તેનું નામ હતુ કુમારીલ ભટ્ટ,પ્રશાંતધીર અને પતિત પાવની ગંગાના નીરમાં તેણે કુદકો માર્યો, એટલામાં જ દુરથી કોઇ સ્ત્રીનો કરૂનાવિલાપ તેના કાને પડ્યો.રાત્રીના સમયમાં એ અંધકાર વધુ કરૂણ લાગતો હતો, હાડગાળતી ઠંડીમાં શરીર લુચીને તે બહાર આવ્યો અને આક્રંદની દિશા તરફ તે ચાલવા લાગ્યો. એ મહાન વૈભવ સંપન્ન સ્ત્રી એક અનાથની માફક રડતી હતી. કુમારીલ ભટ્ટને તેણે નમસ્કાર કર્યા. તેનું આક્રંદ અંધારી રાતને ધ્રુજાવી નાખનારુ હતું. શું કરૂ હુ ક્યાં જાઉં? એમ સતત બોલતી તે વૈભવ સંપન્ન દિવસો-ચાલ્યા ગયા છે. આજે હું અનાથ જેવી ખૂણે ખાંચરે પડી રહી છું, અને મારા દુખઃના દિવસો પસાર કરૂ છું. વેદો મૃતપ્રાય બન્યા છે તેની કોઇને પડી નથી. તે સ્વસ્થ થાય તે માટે કોઇને ફીકર નથી. એ વેદોને ખાસ ઉભા કરવા છે. છે કોઇ સપૂત કે માઇનો લાલ કે વૈદિક જીવનનું પુનરૂત્થાન કરે? વૈદિક સંસ્કૃતિનું એ રૂદન હતું, હજારો વર્ષોથી જેનું ગૌરવથી પૂજન થતુ હતું, જેની ઉપાસના માં સેંકડો ઋષિમુનોનું પોતાનું ગૌરવ સમજતા હતા, જેની પ્રંપરા ટકાવવા અસંખ્ય લોકોએ જીવન ઘસી નાખ્યાં હતાં. તે એક કાળની આ મહાન સંસ્કૃતિ વૈભવ સંપન્ન સંસ્કૃતિ આજે બેહાલ થઈને ચીંથરેહાલ થઈને બુમ પાડી રૂદન કરતી હતી. તે કાળજ એવો હતો રાજાઓએ બૌધ્ધ ધર્મ અપનાવ્યો હતો. ઘણા શુડ્ર ધર્મનો પાયો ઘણો ઉંડો ગયો હતો. ભારત સિવાયના દેશોમાં પણ અન્ય ધર્મોના ઝંડો લહેરાતો હતો. ભગવાન બુધ્ધે અવતાર લઈને જગતને નૈતિક ધર્મ જીવન સમજાવ્યું. હ્રાસ થયેલા નૈતિક મૂલ્યોને પ્રભાવી રીતે તેમણે ઉભા કર્યા. પરંતુ ત્યાર પછી તેમના સાંપ્રદાયિક અનુયાયીઓએ વેદોની ઉપેક્ષા કરી. વૈદિક ધર્મ વળી શું છે? કહી મૂર્તિ પૂજા ઉડાવી દીધી.