1873ની 29મી નવેમ્બરે પોતાના મોસાળ અલિંદ્રામાં જન્મેલા મોતીભાઈને એમની જીવનદિશા ઘણી વહેલી લાધી ગઈ એમ કહીએ તો ચાલે. કારણ કે 1888માં માત્ર પંદર વર્ષની વયે તો પોતાની ઊર્ધ્વગામી ચિત્તવૃત્તિને યોગ્ય દિશા આપવા તેમણે અગિયાર વિદ્યાર્થીઓનો એક સંઘ સ્થાપ્યો હતો. એ સમયે મોતીભાઈ અંગ્રેજી બીજા ધોરણમાં અભ્યાસ કરતા હતા. આટલી નાની ઉંમરે વસો જેવા નાના ગામમાં પણ એમને વાચનનો એવો છંદ લાગેલો કે કોઈકને કોઈક પાસેથી શહેરમાંથી નવાં નવાં પુસ્તકો અને સામાયિકો તેઓ મંગાવડાવતા અને અગિયાર જણાના એમના વિદ્યાર્થીસંઘમાં તે ફેરવીને સૌને સારા વાચનની ટેવ પાડતા અને વિકાસ સાધતા. માત્ર નવ વર્ષની વયે મોતીભાઈએ પિતાની છત્ર છાયા ગુમાવી. પછીતો માતા અને કાકાની છાયામાં તેઓ ઊછર્યા. જે બાળલગ્નની પ્રથાનો પાછળથી તેમણે વિરોધ કરેલો તે બાળલગ્નપ્રથાનો ભોગ ખુદ તેઓ પોતે માત્ર સાત વર્ષની વયે બનેલા. 1889માં હાઈસ્કૂલના અભ્યાસાર્થે વડોદરા ગયા અને કમાટીબાગના છેડે આવેલા રામજીમંદિરમાં ધામા નાખ્યા. તેમને પુસ્તકપ્રેમ જાણે ગળથૂથીમાંથી જ મળ્યો હોય તેમ અહીં વડોદરા આવીને પણ તેમણે સાથીદાર છાત્રોને પુસ્તકપ્રેમ તરફ વાળ્યા. સૌ પાસે દર મહિને એક રૂપિયાની બચત કરાવીને ‘વિદ્યાર્થી સમાજ પુસ્તકાલય’ની સ્થાપના કરાવી. આવી ઈતર પ્રવૃત્તિને કારણે તેઓ અભ્યાસમાં કાચા પડ્યા. મૅટ્રિકમાં નપાસ થયા. પણ તેનાથી એવી ચાનક લાગી કે પછીના પ્રયત્ને આખા વડોદરા રાજ્યમાં પાંચમા નંબરે તેઓએ મૅટ્રિકની પરીક્ષા પાસ કરી.