પતિ-પત્ની શબ્દોમાં ‘પત’ શબ્દ મહત્વનો સંકેત આપે છે. ‘પત’ એટલે ઈજ્જત-આબરૂ. ઘરની સંસ્કારિતા અને શાન વધારે એ જ ગૃહસ્થ (અં. જેન્ટલમેન) ! ઘર સાથે વણલખ્યા કરારથી બંધાયેલ પતિ-પત્નીની સ્પષ્ટ રીતે સહિયારી યાત્રા છે. રાજસ્થાની વેપારી વર્ગમાં વેપારમાં ભાગીદાર-હિસ્સેદારી માટેનો શબ્દ છે – પાતિ ! આ જ અર્થમાં પતિ-પત્નીનો સંબંધ વણલખી ભાગીદારીનો છે. કચ્છી અને સિંધી ભાષામાં સંયુક્ત કુટુંબમાં ભાઈઓની-સંતાનોની મિલકતની વહેંચણી કરીને જુદા થાય એમાં હિસ્સા-ભાગ માટેનો શબ્દ છે ‘પતી’. સિંધીમાં ‘સ્ત્રી-પુરુષ’ના વ્યાપક અર્થમાં છતાં પતિ-પત્ની માટે વપરાતો શબ્દ છે ‘જાલ-મુણ્સ’. પત્નીના ઉલ્લેખ માટે સિંધી ભાષામાં વપરાતો શબ્દ ‘બાઁ’ ખરે જ માર્મિક છે. ‘પતિના જમણા હાથ સમાન’ એવો અર્થ એમાં અભિપ્રેત હોવાનું લાગે. પત્ની માટે ‘અર્ધાંગી’નો અંગ્રેજી પર્યાય ‘બેટર હાફ’માં જોઈ શકાય. બંગાળીમાં પત્ની માટે સ્ત્રી-પત્ની-ગૃહિણી-પરિણીતા એવા સર્વસામાન્ય શબ્દો જ છે, અને પતિ માટે સ્વામી-પતિ. બંગાળીને સમૃદ્ધ ભાષા ગણનારા એવા મને, આથી સહેજ આશ્ચર્ય અને આઘાતની લાગણી થાય છે. (‘ઉદ્દેશ’ સામાયિકમાંથી સાભાર.)