૫. સ્વાધીનતા સંગ્રામમાં ગુજરાતઃ આ ગ્રંથના લેખક રસેશ જમીનદાર છે. ગ્રંથમાં આઠ લેખોનો સંગ્રહ છે. આ ગ્રંથમાં શોધમહાનિબંધો, લઘુનિબંધો, સ્વતંત્રતા આંદોલનોની ફાઈલો, ડેવિડ હાર્ડીમેન વગેરેના ગ્રંથોનો સામગ્રી તરીકે ઉપયોગ કર્યો છે. તેમનું ઇતિહાસલેખન ઇતિહાસને સમજવામાં, જિજ્ઞાસુઓને દિશારૂપ માનવામાં આવે છે. જયકુમાર શુક્લના મતે ચીલાચાલુ લખાણ તેમને ફાવતું નથી, આધાર વિનાનું લખવું તેમને સ્વીકાર્ય નથી.૧૦ આમ છતાં ય આ ગ્રંથમાં ‘રાષ્ટ્રીયતાની લડતના કેટલાક પ્રસંગો’ પ્રકરણમાં ‘ભાવનગર રાજ્યના ધ્યાનાર્હ પ્રસંગો’માં તેઓએ જે માહિતી આપી છે, તે પ્રમાણે ભાવનગર રાજ્યના રાજા ભાવસિંહજી અને દિવાન પ્રભાશંકર પટ્ટણીએ અસ્પૃશ્યતા નિવારણના ભાગરૂપે આ રાજ્યને હરિજનો માટે નોકરીમાં અગ્રતાક્રમ આપ્યો હતો અને મ્યુિનસિપલ ચૂંટણીમાં અનામત બેઠકો રાખી હતી.૧૧ આ માહિતી કઈ મૂળસામગ્રીનો ઉપયોગ કરીને આપી છે, તેનો પાદનોંધમાં ઉલ્લેખ નથી. જો તેમણે કોઈ મહા શોધનિબંધમાંથી આ વિગત નોંધી હોય તો પણ તે માહિતીની સત્યતા તપાસવાની જરૂર હતી. ઈ.સ. ૧૮૭૧માં મહારાજા તખ્તસિંહજીએ મ્યુિનસિપાલિટીની રચનાને મંજૂરી આપી હતી. ૦૫-૦૧-૧૯૮૮ના દરબારી ગેઝેટ પ્રમાણે સ્ત્રી અને અસ્પૃશ્ય વર્ગ સભ્ય થઈ શકતા નહોતા. પછીથી સ્ત્રીને સભ્યપદ આપવામાં આવ્યું હતું. કરચલીયાપરાના મેરાભાઈ ગોરધનભાઈ જે પછાત વર્ગના હતા. (અનુસૂચિત જાતિના નહોતા) તેણે પણ એક વર્ષ પછી રાજીનામું આપી દીધું હતું. ૧૮૭૨થી શરૂ કરીને ૧૫મી જાન્યુઆરી, ૧૮૪૮ સુધીમાં ભાવનગર મ્યુિનસિપાલિટીમાં અનુસૂચિત જાતિના સભ્યની પસંદગી થઈ નહોતી.૧૨ ભાવનગર રાજ્ય અને સ્વતંત્રતા આંદોલનો વિશે સંશોધન લેખન કરનારાએ રસેશ જમીનદારના કથનની નોંધ લીધી છે કે પછી ભાવનગર રાજ્ય વિશેના સંશોધકોના લેખનમાંથી રસેશ જમીનદારે માહિતી લીધી છે, એ નિશ્ચિત કરવું પડે. પરંતુ જે અનુસૂચિત જાતિ માટેની અનામત જગ્યા વિશેની નોંધ છે તે સાચી નથી. ભાવનગર રાજ્યના મહારાજા ભાવસિંહજી બીજાના પ્રિય મિત્ર રાજર્ષી શાહુજી મહારાજા હતા. તેઓએ રાજ્યમાં અનુસૂચિત જાતિ માટે અનામત આપી હતી.