ઉદઘાટનમાં મારે ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમીની કાર્યવાહક સમિતિના અધ્યક્ષ તરીકે બોલવાનું હતું. પણ વિધ્યાપીઠના કુલપતિ સુદર્શનભાઇ ચિરપરિચિત મિત્ર. એમણે સ્વાગતપ્રવચનમાં મારો ’મિત્ર’ તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો તેની સાથે જ મન માંગરોળ(તા.રાજપીપલા)ના દિવસો જાગી ઉઠ્યા. સુદર્શન આયંગર મૂળ દક્ષિણ ભારતના પણ કાકાસાહેબ કાલેલકર અને ફ઼ાધર વાલેસની જેમ સવાયા ગુજરાતી. ખુબ સરળ અને સાલસ ગાંધીવિચારક અને સંનિષ્ઠ આચાર્ય. તેમણે કન્નડ ભાષાનું પુસ્તક જે તેમને સ્વાગતચિહ્ન તરીકે મળ્યું તેનો સાહિત્યિક ઉલ્લેખ કરી આખે વાત માંડી. આમ તો વિધ્યાપીઠનું વાતાવરણ જ વિધ્યાપ્રેરક છે ત્યારે રાજેન્દ્ર પટેલ અને રાજેન્દ્ર ખીમાણી જેવા સમર્થ ભાષા-આરાધકોની મહેનતની મહેંક વધું છલકતી જણાય. કોઇપણ ભાષાના સર્જનકાર્યને વ્યાપક પરિપ્રેક્ષ્યમાં સ્વીકારી શકે તે જ આવા અનુવાદના કાર્યક્રમમાં જોડાય તેવી પ્રારંભિક પ્રવચન-માંડણીથી આખા સેમિનારના ગણેશ સ્થપાયા. મેં એ જ વાત સહેજ વિસ્તારીને કહી. ’અનુવાદની આખી પ્રવૃતિ અને પ્રકૃતિ’ને ત્રણ બાબતોએ બદલી નાખી છે. એક, વૈશ્વિકરણે અનેક ક્ષેત્રોમાં પોતાનો પ્રભાવ પાથર્યો છે. કલા અને સાહિત્યના કોમળ પ્રદેશની આબોહવામાં આ અસર તદ્દન જુદા સ્તર પર અનુભવાય છે. બીજી તરફ઼, ૯/૧૧ પછીના વિશ્વમાં સાર્વત્રિક ભાવે એક આતંકિત ભયગ્રસ્ત માનસિકતાનો જન્મ થયો છે. આને કારણે માનવમૂલ્ય તરીકે વિશ્વાસ અને ક્મ્યુનિકેશનની ભાષાના પોત, પડળ અને પ્રતિધ્વનિમાં અલગ પીઠીકા બંધાણી છે. આ જાગતિક ભાવભંગિમાએ અનુવાદની આવશ્યકતા અને તરસ વધારી મૂકી છે. ત્રીજી અને સૌથી વ્યાપક પરિવર્તનકારી બાબત ટેકનોલોજીનો મહાપ્રભાવ છે. સોશીયલ મીડીયા અને ટેબ્લેટક્રાંતિએ ભાષાની ભૂષા અને ભૂષણ બન્ને બદલીને આપણને ’વિરહ વિનાના’ વિશ્વમાં ઉઠાડ્યા છે. આ ત્રણે પરિબળોને કારણે અને ભારણે જન્મેલી ઓળખ કટોકટીએ અનુવાદની દિશાને અનિવાર્ય ક્ષિતિજ બનાવી છે. જો કે એ પણ એક ઐતિહાસિક સત્ય છે કે આપણને જગતના મહાન સાહિત્યકારોનો પરિચય એમના સબળ ભાષાંતરકારીઓએ જ કરાવી આપ્યો છે. બોદલેર કે એલિયટ કે રિલ્કે કે સાર્ત્ર કે કાફ઼કા આજે અનુવાદના અજવાળે મળેલા દિગ્ગજો છે. જો કે બધી સગવડો અને ભાષાશિક્ષણ અને પ્રવાસસવલતોની ઉપલબ્ધિ છતાં અનુવાદની મર્યાદા સમજવી રહી. પ્રત્યેક ભાષાનો નાદવૈભવ કે લયલાવણ્યનો મહિમા સાહિત્યમાં પદઘાયો હોય છે. એને યથાતથ ઝીલવો- અવતારવો મુશ્કેલ અને અનેક કિસ્સાઓમાં અશક્ય હોય છે. આપણા કાઠીયાવાડના દૂહા-છંદને ભાષાંતરવા અઘરા છે.