આ આંદોલનોના સૂક્ષ્મ અવલોકનથી અનુભવી શકાય છે કે મહામાનવ ગાઁઘીજીએ વિશ્વ સ6ત સાહિત્યનુ મંથન કરી થોડા ઘણા આર્ય સત્ય શોધ્યા અને રાષ્ટ્રીય આંદોલનમાં તેમણે લાગૂ કરી દેશને આઝાદીની લક્ષ્ય તરફ અગ્રેસર કર્યુ.