છેક ૧૯૫૪માં ભારતના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે સવોર્ચ્ચ નાગરિક સન્માન રૂપે ભારત રત્ન અવૉર્ડની શરૂઆત કરી હતી. ત્યારથી લઈને આજ સુધીમાં ૪૧ વિભૂતિઓને ભારત રત્ન અપાઈ ચૂક્યો છે. પ્રોફેસર સી.એન.આર. રાવ અને સચિન તેન્ડુલકર અનુક્રમે ૪૨મા અને ૪૩મા ભારત રત્ન બનશે. જ્યારે શરૂઆત થઈ ત્યારે માત્ર હયાત વ્યક્તિઓના યોગદાનને સન્માનવા માટે જ આ ખિતાબ આપવાનું ઠરાવાયું હતું. એ કારણોસર એ વખતે રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીને ભારત રત્નનું સન્માન અપાયું નહોતું. અલબત્ત, એ પછી ૧૯૬૬માં નિયમોમાં ફેરફાર કરીને મરણોત્તર સન્માન આપવાનું શરૂ થયું હતું. મરણોપરાંત ભારત રત્નનું સૌથી પહેલું સન્માન ભારતના બીજા વડા પ્રધાન અને સ્વાતંત્ર્યસેનાની લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીને ૧૯૬૬માં અપાયું. એ પછી બીજા ૧૨ લોકોને મરણોપરાંત ભારત રત્ન એનાયત થયો. એ છતાં ગાંધીજીને આ ખિતાબ આપવા બાબતે કોઈએ કદી વિવાદ ખડો કર્યો નથી.