“જો ધર્મના આધારે ભાગલા નહિ પડે તો ભારતનો જરુર વિકાસ થશે”. ભારત અને તેના વિકાસના ઇતિહાસનું આ સનાતન સત્ય છે. એ આપણી સંસ્કૃતિની ધરોહર છે. ભારતે એ સત્યને દરેક યુગમાં સાકાર કરી વિશ્વમાં હંમેશા પોતાનું નામ ઊંચ સ્થાને રાખ્યું છે. તેનો ઇતિહાસ સાચ્ચે જ રોમાંચક અને અદભૂત છે. ભારતમાં હિંદુ અને ઇસ્લામ ધર્મ વચ્ચે સંવાદિતતા અને સમરસનો આરંભ ભારતમાં મુસ્લિમોના આગમન સાથે થયો હતો. પણ તેનો ઇતિહાસ આપણા અભ્યાસક્રમોમા ક્યાંય જોવા મળતો નથી. બંને ધર્મોના વિદ્વાનો અને વિચારકોએ હિંદુ અને ઇસ્લામ ધર્મના વિચારોને સાહિત્ય અને સમભાવ સાથે આચારણમાં મુકવા કરેલા પ્રયાસો એ સમરસતાનું ઉમદા વાતાવરણ સર્જ્યું હતું. પરિણામે ભારતીય સંવાદિતતાની એ પરંપરાએ દેશ અને દુનિયામાં એક આદર્શ દ્રષ્ટાંત ઉપસાવ્યું છે.