ધર્મને નામે વર્ષો સુધી પોપની આજ્ઞાના બહાને આખા યુરોપમાં થયેલી હજારો લાખો ધર્મપરાયણ ખિસ્તીઓની હોળીઓ, હરનાન્ડો કોસ્ટીઝ અને બીજા સ્પેનવાસી હુમલાખોર વિજેતાઓએ મધ્ય અમેરિકામાં ગુજારેલા સિતમો, બેલ્જીયન કોંગોમાં રાજા લિયોપોલ્ડની હબસીઓના લોહી નીંગળતી રાજવટ, ‘૫૭ના બળવા પછી હિંદમાં પોતાની રાજવટની ધાક બેસાડવા અંગ્રેજોએ ચલાવેલી બેફામ ખૂનામરકી, છેલ્લા બે મહાયુદ્ધોમાં લાખો કરોડોને હિસાબે નવલોહિયા જુવાનોને તોપોના મારા તરીકે વાપરનારા યુરોપના રાજકારણી મુત્સદ્દીઓ, વરસો બાદ ઝલાઈને ૬૦ લાખ યહૂદીઓને ભઠ્ઠીમાં જીવતા બાળ્યા બાદ ફાંસીએ ચડેલો નાઝી આઈકમૅન અને હિરોશિમા પર એટમબોમ્બ ઝીંકીને એક જ કોળીયે બે લાખ જેટલા જાપાનીઓને ભરખનાર અમેરિકન વિમાની, એ બધાના રેકોર્ડ આગળ આજે ઈતિહાસ ભણતા કિશોરની નજરમાં જૂના ચંગીઝ, તૈમૂર બાપડા આળસુ અળસિયાં જેવાં લાગે એમ છે.