ગુજરાતી ભાષા, સાહિત્ય અને સંસ્કૃતિની જાળવણી અને સંશોધન માટે અંગ્રેજ અમલદાર એલેકઝાન્ડર ફાર્બસે અમદાવાદમાં 26મી ડિસેમ્બર, 1848ના રોજ ‘ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટી’ની સ્થાપના કરી. આ અંતર્ગત ભારતીય સંસ્કૃતિનાં વિવિધ પાસાંનો અભ્યાસ અને તેને લગતી સામગ્રી એકઠી કરવાનું શરૂ થયું. તેમાં કવિ દલપતરામે પ્રાચીન ગુજરાતી-સંસ્કૃત સાહિત્યને લગતી હસ્તપ્રતો એકઠી કરવા માંડી. 1930 સુધીમાં 800 હસ્તપ્રતો એકત્રિત થઈ. સંસ્થાનું નામ ‘ગુજરાત વિદ્યાસભા’ કરવામાં આવ્યું.