પ્રાણાયામનો સૌથી સરળ અને સીધો અર્થ થાય છે – પ્રાણોની વૃદ્ધિ કરવી એટલે કે આયુષ્યમાં વધારો કરવો. આપણું શરીર એક મશીનના સમાન છે. મશીનને જેટલું વધારે વાપરવામાં આવે, તે તેટલું જ જલદી ખરાબ થઈ જાય છે. આજ રીતે શરીરમાંથી જેટલો વધારે શ્વાસ નીકાળવામાં આવે તેટલી જ ઝડપથી શરીર પણ ઘડપણ આવે છે. અને જેટલો ઓછો શ્વાસ નિકાળવામાં આવે તેટલો જ આયુષ્યમાં વધારો થાય છે. પ્રાણાયામમાં શ્વાસોચ્છવાસને વધારીને તેને શરીરની અંદર રોકી રાખીને આયામ આપવામાં આવે છે. યોગી, મુનિઓ કલાકો, દિવસો, મહિનાઓ કે વર્ષો સુધી શ્વાસોચ્છવાસ રોકી રાખીને જીવિત રહેતા હતા તે પ્રાણાયામના માધ્યમ દ્વારા જ શક્ય હતું. પ્રાણાયામથી શરીરના બધા જ અંગો શુદ્ધ થઈને શક્તિશાળી બને છે, મનની વાસનાઓ શાંત થાય છે. અને મગજના બધા જ રોગોનો નાશ થાય છે.