આ બધાં ઉદાહરણોનો સાર એ છે કે પ્રાચીન ભારતમાં આનુવંશિકતા છોડીને કોઈપણ વ્યક્તિ બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત કરી શકતો. પ્રાચીન ભારતીય ૠષિઓએ સંસ્કારો દ્વારા વર્ણવ્યવસ્થામાં ઉત્ક્રાંતિની એ સુંદર વ્યવસ્થા વિચારી હતી. વજ્રસૂચિકોપનિષદ્‌ કહે છે કે જેમનો જન્મ બ્રાહ્મણ કુળમાં નહોતો એવા કેટલાય બ્રાહ્મણ મુનિના પદ સુધી પહોંચ્યા હતા.