વાલ્મીકીને આદિકવિ માનવામાં આવે છે પણ તેઓ પૂર્વજીવનમાં વાલિયો લૂંટારો હતા, નારદજીના ઉપદેશથી તપ શરૂ કર્યું, શરીર પર રાફડા (સંસ્કૃતમાં વલ્મીક) બંધાઈ ગયા ત્યાં સુધી, આથી વાલ્મીકી નામ પડ્યું. હવે આ વાલીયા લૂંટારાને ત્રીસ વર્ષની ઉંમરે નારદજી મળ્યા હોય અને દસેક વર્ષ તપ શરૂ કર્યું હોય, પછી સંસ્કૃત ભાષાનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો હોય અને કવિતાની રચના કરી શકે તેટલી વિદ્વત્તા પ્રાપ્ત કરી હોય, તો સાઠેક વર્ષે ક્રૌંચવધની ઘટના બાદ લખવાનું શરૂ કર્યું હોય, વળી જ્યારે રામની આજ્ઞાથી લક્ષ્મણ સીતાને વનમાં મૂકવા જાય ત્યારે વાલ્મીકી સીતાને મળે છે. આ વખતે વાલ્મીકી વૃદ્ધાવસ્થાને શિખરે હશે અને થોડા જ સમયમાં લવના જન્મ સમય સુધીમાં દ્રષ્ટિ ગુમાવી દીધી હોય તેવી વાત રામાયણમાં જ છે. બાલ્યાવસ્થામાં લવ પારણામાંથી ગુમ થયો જાણી કુશની રચના વાલ્મીકી મંત્રશક્તિથી કરે છે. ત્યારબાદ રામ – લવ – કુશનું યુદ્ધ અને લવકુશના અયોધ્યા પ્રવેશની વાત બીજા પાસે લખાવવી પડી હોય તેવી કલ્પના અસ્થાને નથી. ઉપરાંત મહાભારતના વેદવ્યાસ પોતાની રચનામાં જ એક પાત્રની ભૂમિકા બજાવે છે. પોતાની માતાની વિનંતિથી તેના (સત્યવતીના) ત્રણેય પુત્રોના અકાળે અવસાન બાદ, ત્રણેય વિધવા પત્નીઓને દિવ્ય પુત્રો મેળવી આપવામાં મદદરૂપ થાય છે. યુદ્ધના અંત પછી પણ ધૃતરાષ્ટ્ર-ગાંધારીને પોતાના આશ્રમમાં આશ્રય આપે છે. આમ મહાભારતના રચનાકાર પોતાની રચનામાં પોતાનું જ પાત્ર રાખી વાર્તાપ્રવાહ જીવંત બનાવે છે. આવો જ તર્ક વાલ્મિકીએ પોતાની રચના રામાયણમાં પોતાનું જ પાત્ર મૂકી જીવંત કાવ્ય બનાવ્યું છે. ઘણા આધુનિક લેખકો પણ પોતાની કાલ્પનિક નવલકથાને વધુ જીવંત બનાવવા વાર્તામાં પોતાનું પાત્ર મૂકી દે છે. આપણે એમ કહી શકીએ કે વાલ્મીકીએ વ્યાસનું અનુકરણ કર્યું છે અને વાલ્મીકી પણ કદાચ કાલ્પનિક પાત્ર હોય, માત્ર પછાત જાતિઓ રામાયણના આદર્શને અનુસરે એવો ઉદ્દેશ્ય હોય.