પ્રત્યેક વર્ગમાં પહેલા અને ત્રીજા અક્ષરનો ઉચ્ચાર સહજ આયાસે એટલે કે ઓછી મહેનતે થાય છે તેને અલ્પપ્રાણ એવી સંજ્ઞા છે તેમજ પ્રત્યેક વર્ગના બીજા અને ચોથા ઉચ્ચાર વધારે ચાંપીને કરવો પડે છે તેને મહાપ્રાણ કહેવાય અને પ્રત્યેક વર્ગના પહેલા અને બીજા અક્ષરોને અને શ, ષ, સ એ ત્રણની કઠોરવર્ણ કહેવામાં આવે છે.