ગુજરાતે સદીઓથી જ્ઞાનને એક મૂલ્ય તરીકે સ્વીકાર્યું છે. તેના સંવર્ધન અને પ્રસારણ કાજે શિક્ષણનો પ્રબંધ પણ કરવામાં આવ્યો છે. વળી સરકારના પ્રયત્નોને પૂરક થાય એવી જ્ઞાનપોષક પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરવા અનેક બિનસરકારી સંસ્થાઓ, પ્રતિષ્ઠાનો વગેરે પણ સ્થપાતાં રહ્યાં છે. એ પૈકી જ્ઞાનસંગ્રહની દિશામાં જે બે નોંધપાત્ર સાહસો હાથ ધરાયેલાં તે, ભગવદ્દગોમંડળ અને જ્ઞાનગંગોત્રીનાં જાણીતાં છે. તાજેતરમાં એ દિશામાં ખૂબ મહત્ત્વનું પ્રદાન કરનારી બિનસરકારી સંસ્થા તે ગુજરાત વિશ્વકોશ ટૃસ્ટ, અમદાવાદ છે. વર્ષ 1986માં જેની બુનિયાદ અમદાવાદ ખાતે નંખાઈ તે ગુજરાત વિશ્વકોશ ટૃસ્ટના વિકાસનો ઇતિહાસ ગૌરવવંતો રહ્યો છે. એના પાયામાં રહેલ એક મહાવ્યક્તિ તે સ્વ. ડૉ. ધીરુભાઈ ઠાકર.