એક પૌરાણિક માન્યતા પ્રમાણે સમુદ્ર મંથના સમયે દેવતાઓ અમૃતની ઇચ્છા વ્યક્ત કરતા હતા ત્યારે ભગવાન શિવે સૃષ્ટિને બચાવવા પોતાના કંઠમાં વિષ સમાવી લીધું હતું. ત્યારથી તે નિલકંઠ કહેવાય છે. સમુદ્ર મંથન સમયે વિષ ગ્રહણ કરવાને કારણે તેમના શરીરમાં ગરમાવો વધી ગયો. તેથી જ શિવલિંગ પર જળ ચઢાવવાની પરંપરાનો પ્રારંભ થયો હતો.