કરતવ્ય એટલે  ધર્મ ,સદગુણ એટલે ધર્મ ,ધારણ કરે તે ધર્મ ,વગેરે એટલે પહેલાતો ધર્મની  કોઇ સ્પષ્ટ  વ્યાખ્યા જ નક્કિ થતી નથી, અને નક્કી કરી  શકાય  તેવી પરિસ્થિતિ પણ નથી, આનુ મોટામા મોટુ કારણ એ છે કે ધર્મ  ગતિશીલ તત્વ છે, તેથી ગતિશીલ વસ્તુની  વ્યાખ્યા  આપવાનુ  કામ સહેલુ નથી,અને શક્ય પણ નથી,ધર્મમા નિરંતર પરીવર્તન થતા જ હોય છે,  આદી કાળથી આજ સુધીમા ધર્મના અનેક રુપો પંથો, સંપ્રદાયો  માનવ જાતે જોયા છે, અને અજ્ઞાનમા  સ્થીર થયેલા માણસો ધર્મમા  નવા નવા પરિમાણો  નિરંતર ઉમેરાતા જ જાય છે, અને જુના પરિમાણો લુપ્ત થતા  જ જાય છે, એટલે આવા ગતિશિલ  અને પરિવર્તન શીલ તત્વની કોઇ એક સાર્વત્રિક અને સર્વમાન્ય પરિભાષા કે વ્યાખ્યા કરવી જ અસંભવિત છે,ધર્મનુ તત્વજ્ઞાન એટલે માત્ર આત્મા ઇશ્વર અને જગતના સ્વરુપ અને તેના આતર સબંધની ચર્ચા જ નહી પણ વિશાળતામા સ્થીર થઈને વિવેક સાથે સત્ય સ્વરુપ થઈને સ્થીત પ્રજ્ઞતામા સ્થીર થઈ  વિચારવાની અને આચરવાની કળા તેજ ધર્મ છે,ધાર્મિકતા એટલે  આંતરિક અનુભુતનુ સ્વરુપ,કાર્ય, મુલ્ય, અને પરમ સત્યની આંતરિક તાત્વીક  અંતીમ સતત્વના સ્વરુપ અભિવ્યક્તીની તપાસ એનુ નામ ધર્મ.