એક શ્લોકમાં રંભા વસંતનું વર્ણન કરે છે. માર્ગે-માર્ગે જાણે કે વસંત હિલોળા લઈ રહી છે. સૌંદર્યનું તે વર્ણન કરે છે. એની સામે શુકદેવજી રંભાને કહે છે કે એવો એક બીજો માર્ગ પણ છે જે માર્ગે સાધુ-સંતો કિર્તન કરતાં જતાં હોય છે, જેમાં કૃષ્ણ નામનો ધ્વનિ સંભળાય છે. ‘વાદે વાદે જાયતે તત્વબોધઃ’ એ આ લઘુકાવ્યની બહુ જાણીતી પંક્તિ છે. રંભાને તો તત્વબોધમાં રસ નથી, એને તો સૌંદર્યબોધમાં રસ છે. તત્વબોધની વાતો કરાય અને આનંદ સૌંદર્યનો લેવાય, તે ચતુર માણસનું લક્ષણ !! રંભા આગળ વર્ણન કરતાં હેમવેલીનું વર્ણન કરે છે. દરેક ઘરમાં એક સુવર્ણલતા છે. એના પર ચંદ્ર શોભી રહ્યો છે. અહીં ચંદ્ર એ સ્ત્રીનું મુખ છે. એ પછી લખે છે કે એના પર સુંદર માછલીઓ શોભે છે. અહીં નેત્ર શબ્દની જગ્યાએ માછલી શબ્દ વાપર્યો છે. એ માછલીના ચમકારાઓથી અનંગ (કામ)ના તોફાનો થઈ રહ્યા છે એમ રંભા કહે છે. અહીં કોઈ સ્ત્રીનું નામ લખ્યા વગર રતિભાવને કેવી સરસ રીતે ઉપજાવ્યો છે. શુકદેવજીને આની કોઈ અસર નથી થતી. ‘એ તો હોય…’ એમ કહીને એ આગળ બોલ્યા કે અહીં માર્ગે-માર્ગે મને યજ્ઞોની વેદી દેખાય છે, એમાં ઋષિઓ આહુતિ આપે છે, વેદમંત્રોનો ઉચ્ચાર થાય છે, ઓમકારનો ધ્વનિ થાય છે અને એ અદ્દભુત વાતાવરણમાં હું લયલીન થઈ રહ્યો છું…. આમાં બંને વાતો વિરોધી હોવા છતાં વિરોધી લાગતી નથી. બંને સાથે સાથે ચાલતાં હોય એમ લાગે છે. પ્રકાશમાં અંધકારની અને અંધકારમાં પ્રકાશની ફૂલગૂંથણી થતી હોય તેવો એક આભાસ ઊભો થાય છે. આ રીતે લઘુકાવ્ય આગળ ચાલે છે. 20 શ્લોક શુકદેવજી બોલે છે અને 19 શ્લોક રંભા બોલે છે. એ પછી તો રંભા સ્ત્રીનંો ઉન્મત વર્ણન કરે છે, એના અંગ-ઉપાંગોનું વર્ણન કરે છે, એના સ્તનનું-યૌવનનું-આંખોનું-કટિભાગનું વર્ણન કરે છે અને એમ કહે છે કે આવી કોઈ યૌવનવતી સ્ત્રીને જો કોઈ પુરુષ આલિંગનમાં ન લઈ શકે તો એનું જીવવું જ વ્યર્થ છે. રંભા એટલી ડાહી છે તેથી એમ કહે છે કે ‘આવી સુંદર સ્ત્રી હોય પણ તમારા ઘરમાં હોય…’ આ ભારતીય સંસ્કૃતિની ખૂબી છે. બીજાના ઘરમાં જોવાનું નથી ! પોતાના ઘરમાં જોવાનું છે. આટલી મર્યાદા તો એ કાળમાં રંભા પણ સ્વીકારતી હતી. જરા વિચાર તો કરો ! આપણા લોકોએ આમાંથી કાંઈક તો સમજવું જોઈએ ને ! રંભાએ અત્યંત ઉત્તેજક વર્ણન કર્યું. અહીં દરેક વર્ણનમાં કેન્દ્રમાં સ્ત્રીને રાખી છે. બાકી તો ઈન્દ્રિયોને તૃપ્ત કરનારા પદાર્થો તો પાર વિનાના છે. ઘણાંને ઘરવાળી કરતાં ઘરવાળીના હાથનું ખાવાનું વધુ ભાવતું હોય છે. એટલે કહેવાનો અર્થ એવો નથી કે બીજો કોઈ રસ ન હોય. પહાડો, નદીઓ બધું સુંદર છે પણ એ બધા અલંકારની ભાષામાં ‘ઉદ્દીપન’ છે જ્યારે ‘આલંબન’ તો સ્ત્રી જ હોય છે.