૩૬ વર્ષના ગાળામાં કંઈક અનુભવ થયા જેમાં સૌથી ચોંકાવનારી એક બાબત આ હતી કે સ્કુલ માં આવતા સિંગલ પેરેન્ટ ના કિડ્ઝ માં કેટલો તફાવત જોયો. મારે સબિંગ કરવા એઝ અ ટીચર જવાનું હતું ઘરે મારા પોતાના ત્રણ નાના બાળકો હતા. ને સવારે ખબર પડે કે ફલાણી ફલાણી સ્કુલ માં આજે તમારી જરૂર છે. હવે જીપીએસ આવ્યું ત્યારે તો ભૂલા પડી જવાય ને ખોળીને પાછા પહોંચી જાવ કોઈને પૂછીને. સમય ના અભાવે ઉતાવળે ગાડીચલાવવી હોય તો પણ ના જવાય કેમ કે સ્કુલ બસ ને એમબ્યુલન્સ ને પહેલા જવાદેવાની ને રોડ ક્રોસ કરતા બાળકોને માટે પણ વ્યવસ્થા હોય તે ઉભા રાખે કે નહીં પણ ફર્સ્ટ કરટસી યુ હેવ ટુ સ્ટોપ. અમારા ટાઉન થી બીજા ટાઉન માં જવાનું હતું. માંડ માંડ હજુ ટ્રાફિક ધીમી ગતિએ જતો હતો. ખાંચામાં કાર વાળી ને સામે પોલિસ ને જોયો મેં હાથ કરીને ઉભો રાખ્યો. જો કે તે ખૂબ ધીમે જ ચલાવતો હતો.' યસ ! વ્હોટ કેન આઈ ડુ ફોર યુ મીસ ? ' બોલ્યો ને મેં કહ્યું 'આઈ એમ લોસ્ટ કેન યુ ગાઈડ મી વ્હેર ઇઝ વ્હીલબેરો સ્ટ્રીટ ? ' હવે તેના કહ્યા પ્રમાણે હું પહોંચી તો ગઈ બે મિનિટ મોડી પડેલ. સાઈન કરી ક્લાસ રૂમ ગોતી ને જવાનું થયું ત્યાં એક છોકરી વન શોલ્ડર કટ વાળુ ટી શર્ટ પહેરીને દાખલ થઈ. માથાના બ્લોન્ડ હેર આંખ ને કવર કરતા હતા. ને ટી-શર્ટ ઉપર 'નોટ ટુ નાઇટ હની ' લખેલું હતું . તેના નેચરલ પીંક લીપ્સ ને તેણીએ લાલ લીપસ્ટીક થી રંગેલા હતા. મેં એને ટીશ્યુ આપી લીપસ્ટીક લૂછાવી. કમને લૂછતાં લૂછતાં તેણી બડબડી ' બટ યુ આર નોટ માય પેરેન્ટ ! એન્ડ આઇ ડોન્ટ હેવ ટુ ડુ વોટ યુ સે ' એના ખભે હાથ મૂકી ને મેં કહ્યું આઈ અગ્રી વીથ યુ પણ તુ હજુ ફિફ્થમાં છે યંગ છે ઇફ યુ પે એટેન્શન યુ વીલ ગેટ એટલીસ્ટ બી ફોર શ્યોર. કેન યુ સરપ્રાઈઝ યોર મોમ વીથ ધેટ ? ' શી સ્ટાર્ટેડ ક્રાઈંગ ; ' આઇ ડોન્ટ હેવ મોમ ! ' શી ડાઈડ ઓફ ઓવરડોઝ !! ' બીલીવ મી આઈ વોઝ સ્ટન !નમ ! એજ સ્કુલ માં ત્રણ દિવસ કામ મળ્યું. થોડી ઘણી વાતો ની આપલે થતી રહી. એના બેકગ્રાઉન્ડ વિષે. આઈ ફેલ્ટ સોરી ફોર હર !! આઈ વોઝ ઇન શોક !! એન્ડ આઈ ફેલ્ટ હેલ્પ લેસ !! કમનસીબે મહિના પછી મળ્યા ત્યારે સ્કુલ ના ગ્રાઉન્ડમાં બોમ્બ થ્રેટ ની બાતમી મળી ને અમે મળ્યા વગર છૂટા પડ્યા. આઈમીન સ્કુલ બંધ કરાવીને સૌ સૌને ઘરે ચાલી નીકળ્યા. આથી વિશેષ સાંસ્કૄતિક અનુભવ બીજો તે થયો કે હોશિયાર છોકરો પોતાનું હોમવર્ક કરીને બનાવેલું મોડલ લઈને ક્લાસરૂમ માં આવ્યો ને બીજા છોકરાએ તે તોડી નાંખ્યું ને નિર્દયી બનીને તેને ખૂબ માર્યું, ટીચર રાડા રાડી કરતી હતી. બધા છોકરાઓ ચિસાચીસ કરતા હતા. ને બાથરૂમ માં નિર્દોષ છોકરાને બીજો દિમાગી બિમારવાળો છોકરો પીટતો હતો. પ્રિન્સિપાલ દોડતા આવ્યા ને છૂટા પાડ્યા બન્ને ને. ટીચર ડોન્ટ હેવ ઓથોરીટી ...જ્યારે પહેલા તો ટીચર માનતા કે સોટી વાગે ચમચમને વિદ્યા આવે ઘમઘમ !' ઓથોરીટી ની વાત છે...મારઝૂડની વાત નહીં સમજ્તા. પણ અહીં ની સ્કુલ સિસ્ટમની વાત અનેરી છે. કાગળોના કાગળો માં લખાય છે દોરાય છે...વંચાય છે, પણ છોકરાઓ ને કેલક્યુલેટર જ ફાવે છે આંગળાથી ગણવાની પ્રથા કોઇ જાણતું નથી...!! ---રેખા શુક્લ