અલબત્ત, વિરોધ માત્ર વિરોધ કરવા ખાતર ના હોઈ શકે, સ્વતંત્રતા એ સ્વચ્છંદતા માટેનો હક નથી. સ્વચ્છંદતા સ્વતંત્રતાનું મૃત્યુ છે. સ્વચ્છંદ વ્યક્તિ બહુ ઝડપથી સ્વતંત્રતા ગુમાવી બેસે છે. આતંકી દેશો સ્વચ્છંદ દેશો છે. પાકિસ્તાન કે ઉ. કોરિયા જેવા દેશો જ્યાં મુઠ્ઠીભર લોકો ભયાનક પ્રકારની સ્વચ્છંદતા ભોગવે છે ત્યાં સ્વતંત્રતાનો મૃત્યુઘંટ વાગી ગયો છે. સ્વતંત્રતા અધિકાર કરતાં ફરજ વધું છે. અધિકારોનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ જ સ્વતંત્રતાને બચાવી શકે છે. કોઈ ઉદાતહેતુ માટે માથે કફન બાંધીને ફરવું એ સ્વતંત્રતા છે, પણ ઘેલછા માટે કપડાં કાઢીને ફરવું એ સ્વચ્છંદતા છે. સરકારનો આધાર હવે નાગરિકોની પરતંત્રતા છે. સ્વતંત્ર નાગરિક સરમુખત્યારીનો ઘોર વિરોધી હોય છે એટલે સરમુખત્યારો સ્વતંત્રતાથી ખૂબ ડરતા હોય છે.