જન્મ અને દીક્ષા- રાજસ્થાન પ્રદેશના સાઁચોર (સત્યપુર) માં એમનો જન્મ થયો હતો. એમના માતા-પિતા પોરવાલ જાતિના હતા. એમના માતાનું નામ લીલાદેવી અને પિતાનું નામ રૂપસી હતું. કવિનો જન્મ અજ્ઞાત છે પણ કવિરચિત ભાવશતકને આધાર માનીને મારા મતાનુસાર એમનો જન્મ સંવત્ ૧૬૧૦ ના લગભગ માની શકાય. એમને દીક્ષા કયા સંવતમાં લીધી એનો પણ કોઇ ઉલ્લેખ પ્રાપ્ત નથી. પરંતુ એમના જ શિષ્ય વાદી હર્ષનંદન પોતાના સમયસુંદર ગીતમાં ‘નવયૌવન ભર સંયમ સંગ્રહ્યો જી’ નો ઉલ્લેખ કર્યો છે તેથી એમનો દીક્ષા ગ્રહણ કાલ ૧૬૨૮ થી ૩૦ ના વચ્ચેનો માની શકાય. એમની દીક્ષા અકબર પ્રતિબોધક યુગપ્રધાન જિનજન્દ્રસૂરિએ પોતાના કરકમલોંથી પ્રદાન કરીને પોતાના પ્રથમ શિષ્ય સકલચન્દ્રગણિનો શિષ્ય બનાવ્યો હતો.અને મુનિપદ પ્રદાન કરીને સમયસુંદર નામ આપ્યું હતું. એમની શિક્ષા-દીક્ષા યુગપ્રધાન જિનચંદ્રસૂરિના જ શિષ્ય વાચક મહિમરાજ (જિનસિંહસૂરિ) અને સમયરાજોપાધ્યાયના નિદર્શનમાં જ થઈ હતી. અર્થાત્ આ બન્ને પણ સમયસુંદરજીના વિદ્યા ગુરુ હતા.