* મારા ક્લાસનો સમય સાંજે છ થી નવનો હતો, જ્યારે ભારતમાં કોઈ સગા સબંધીઓને કે મિત્રો ને ખબર પડે કે મારે દિવસનો માત્ર એક જ ક્લાસ હોય ત્યારે તેમના હાવ ભાવ જોવા જેવા થઇ જાય અને તેમના મગજમાં માત્ર એક જ વિચાર દોડે કે આને તો બાકીનો સમય જલસા છે, પણ વાચક મિત્રો જ્યારે એક ક્લાસ ત્રણ કલાકનો જ હોય ત્યારે પ્રોફેસરની એટલી તૈયારી હોય કે તે અમને આવતા બે અઠવાડિયાનું કામ સોંપીને જ ઝંપે. અહિયાં પણ બધા જ પ્રોફેસરની ભણવવાની પદ્ધતિ અને સ્કોરિંગ પેટર્ન અલગ અલગ હોય. એક વસ્તુ જેના થી હું ખુબ જ પ્રભાવિત થયો એ કે અહિયાં પ્રોફેસર એટલે અંતિમ નિર્ણાયક, પ્રોફેસર એના ક્લાસમાં જેમ કહે તેમ જ થાય, એની ઉપર કોઈ પણ બીજા પ્રોફેસર કે એચ ઓ ડી કે પ્રિન્સિપલનું દબાવ ન હોય. ચોપડી અને સિલેબસ થી માંડીને છેલ્લો ગ્રેડ દેવાની જવાબદારી અને પદ્ધતિ તે પ્રોફસર જ નક્કી કરે. દરેક પ્રોફેસર પોતાની ગ્રેડિંગ પેટર્ન કે મેથડ સેમેસ્ટરના પહેલા જ દિવસે જાહેર કરી જ દે એટલે વિદ્યાર્થીઓએ કેવી રીતે અને કેટલી મહેનત કરવી તે ખબર પડી જાય. અહિયાં ભારતની જેમ ન હોય કે તમારું બધું જ ભવિષ્ય માત્ર એક ત્રણ કલાકની પરીક્ષા નક્કી કરે, અહિયાં અવિરત મૂલ્યાંકન કે continuous evaluation થતું રહે એટલે જો તમે એક પણ પેપર લેટ સબમિટ કરો કે પ્રેઝેન્ટેશન સરખી રીતે ન આપો તો તમારાં ફાઇનલ ગ્રેડ પર સીધી અસર પડે અને જે ઘણી વસ્મી હોય. ઘણા પ્રોફેસર હજુ પણ પરીક્ષા પદ્ધતિમાં માને તો કોઈક માત્ર પ્રેઝેન્ટેશન જ અપાવડાવે તો કોઈક ટેક હોમ પરીક્ષા નું કહે તો કોઈક ઓપન બુક પરીક્ષાનાં આગ્રહી હોય. કોઈક ગ્રેડ દેવામાં થોડા અઘરા હોય તો કોઈક ઇઝી ગ્રેડર હોય. મારી સ્કુલની જ વાત કરું તો કોઈક વીસ વર્ષથી ભણાવતું હોય અને કોઈક માત્ર બે વર્ષ થી જ, અમુક પ્રોફેસર તો વોલ સ્ટ્રીટ પર કામ કરે છે અને માત્ર શોખ માટે ભણાવવા આવે. ઘણા ક્લાસમાં અટેનડન્સ ન હોય તેમ છતાં તે ક્લાસમાં લગભગ પુરેપુરી હાજરી જોવા મળે.