માનવ બાળક તરીકે પ્રથમ શ્વાસ લે છે ત્યારે કોઈ રહસ્યાત્મક વિશ્વમાં પોતાને રોપવામાં આવ્યો હોય તેવો અનુભવ તે કરે છે. આ આરોપણ તેની સાથે મસલત કર્યા વિના કે તેની સંમતિની પરવા કર્યા વિના કરવામાં આવ્યું છે. તરતનો – અર્થ એ કે તેના જન્મ નિમિત તેના માતાપિતા તો તેનાં માતાપિતાનાં જન્મનિમિત્ત કોણ અને તેમનાં પૂર્વજોનાં જન્મનિમિત્ત કોણ? વિશ્વના અસ્તિત્વની પાર લઈ જતું આ રહસ્ય છે. આપણે અહીં કેમ છીએ? શા માટે છીએ? માનવને વિશ્વ અંગે એટલો જ ખ્યાલ છે કે તેની દયા પર જીવે છે. જેવી અસહાયતાથી જન્મ્યો તેવી જ અસહાયતાથી વહેલો-મોડો મૃત્યુ પામશે. અલબત્ત માનવેતર પ્રાણીઓનું ભાવિ પણ આ જ છે. પણ તેમને એનું ભાન નથી, આપણને તેનો ખ્યાલ છે તે જ અસ્વસ્થતાનું કારણ છે. આ અસ્વસ્થતા આપણા કુતૂહલને ઉત્તેજિત કરે છે. વિશ્વનું સ્વરૂપ, તેના અસ્તિત્વનું કારણ, જીવનમાં વિશાળ પટમાં માનવજીવનની અલ્પતા વગેરે વિશે જાણવા આપણે ઉત્સુક છીએ. આપણા જન્મ પહેલાં આ જગતમાં આપણું અસ્તિત્વ હતું કે નહીં, મૃત્યુ પછી આ અસ્તિત્વ રહેશે કે નહીં એ પણ આપણે જાણવા માંગીએ છીએ. જીવન વરદાન છે કે અભિશાપ તે પણ આપણે નક્કી કરવા માંગીએ છીએ. આપણે સભાન બનીએ ત્યારે આ બધા પ્રશ્નો આપણને ઘેરી વળે છે. આ હઠીલા – સત્તત ઉત્તર માગતા રહેલા પ્રશ્નોનો ઉત્તર આપવાનો પ્રયત્ન ધર્મ દ્વારા થયો છે તેમ મને લાગે છે. જીવન અને મૃત્યુના જટિલ વાસ્તવ સાથે આપણે સમાધાન કઈ રીતે સાધવું તે શોધવાનો પ્રયત્ન ધર્મ દ્વારા થાય છે.