સ્વરાજ મળ્યા પછી કોઇ મુસ્લિમ નેતાના મુખેથી આનાથી ચઢિયાતુ સત્ય કદી ઉચ્ચારાયુ નથી. સ્વારાજ મળ્યા પછી મુસ્લિમોનુ પછાતપણુ કોંગ્રેસે પોષ્યુ અને હવે એ કામ કહેવાતા સેક્યુલારિસ્ટો, ડાબેરીઓ કરી રહ્યા છે. બન્ને કોમોને કડવી છતા સાચી હકિકત કહેવાનુ તેમને ગમતુ નથી. અયોધ્યાની ઘટના પછી ઘણુ બગડ્યુ છે અને ગોધરા અનુ-ગોધરા પછી તો રાષ્ટ્રીય એકતાના જાણે કે લીરેલીરા ઉડી ગયા છે. તેમ છતાં, એક વાત ચોક્કસ છે કે બન્ને કોમને હવે ધીમે ધીમે એક વાતનો ખ્યાલ આવતો જાય છે , બન્ને કોમ આ દેશની છે અને બન્ને આ જ દેશમા સાથે જીવવાની છે. આ દેશની સમસ્યાઓ માત્ર હિન્દુઓની નથી, બધાની છે. આપણે સાથે જીવવાનુ છે અને મરવાનુ છે. સૌને પોતપોતાનો ધર્મ પાળવાની છુટ છે. પરંતુ નાગરિકધર્મનો ઉલ્લઘન થાય ત્યારે સરકાર આગળ સૌ સરખા. હિન્દુ-મુસ્લિમ સમસ્યા આપણા દેશની અને આપણા રાજકારણની સૌથી જુની અને સૌથી સ્ફોટક સમસ્યા છે. સૌને સંમતિ આપવાની ઉક્તિનો પૂર્વાધ {ઇશ્વર અલ્લાહ તેરે નામ} સતત બોલવા અને દ્ર્ઢપૂર્વક આચરવા બદલ. મહાત્મા ગાંધીને ગોળીએ દેવામા આવ્યા, એ આ દેશની સૌથી મોટી કરુણાતિંકા છે. ખાલિસ્તાનના નામે શ્રીમતિ ઇન્દિરાગાંધીની હત્યા એ કરુણાતિંકાનો એક બીજો ભાગ છે. ગોધરા અને અનુ-ગોધરા એ આ કરુણાંતિકાનો ત્રીજો અંક છે. આ દેશને હવે કેટલા હુલ્લડો જોવાના છે? મને લાગે છે કે હિન્દુ, મુસ્લિમ, શીખ, ઇસાઇ હવે સાથે મળીને પોતપોતાના હ્રદયમા ઊંડુ ડોકયુ કરે, આત્મમંથન કરે અને ‘રાષ્ટ્રધર્મ’ એ જ સાચો ધર્મ છે એવુ સહહ્ર્દયતા પૂર્વક સ્વીકારે ત્યારે જ ર રાષ્ટ્રીય એકતા સંભવિ શકે તેમ છે. મને વિખ્યાત શાયર દુષ્યન્ત કુમારની બે પંક્તિઓ યાદ આવે છે…(આ શાયરની પીડામા, વેદનામા અને અનુકંપામા મારી વેદના પણ આવી જ જાય છે….”ઇશ્વર અલ્લાહ તેરો નામ, સબકો સંમતિ દે ભગવાન”)