સ્વામી વિવેકાનંદે કેળવણી વિશે વાત કરતાં એક પ્રસંગ ટાંક્યો છે. ‘ન્યૂયોર્ક’માં આયરલેન્ડથી ઊતરી આવતા જ્ઞાની વસાહતીઓને હું જોતો; તેઓ કચડાયેલા, બેસી ગયેલા ચહેરાવાળા, વતનમાં સર્વસંપત્તિ વિહોણા થઈ પડેલા, પૈસા વગરના અને જડબુદ્ધિના, માત્ર લાકડી અને તેને છેડે ફાટેલા કપડાંનું એક પોટલું લટકતું હોય તેટલી જ મિલ્કત સાથે ભયભીત પગલે આશંકાભરી આંખે આવતા. પણ છ માસમાં તેઓ જ હું જ દ્રશ્ય ઊભું કરતા. એ જ માણસ ટટ્ટાર ચાલે, તેનો પહેરવેશ ફરી ગયો, આંખ અને ચાલમાં ભયનું લેશમાત્ર ચિહ્ન નહીં. કારણ શું ? શિક્ષણ, શિક્ષણ અને શિક્ષણ જ ! યુરોપના ઘણાં શહેરોમાં મુસાફરી કરતાં કરતાં હું ત્યાંના ગરીબ માણસોના પણ સુખસાધનો અને શિક્ષણ નિહાળતો અને ત્યારે આપણા પોતાના ગરીબ માણસોના વિચાર મારા મનમાં આવતા અને હું આંસુ સારતો. આવો તફાવત શા કારણે થયો ? ઉત્તર મળ્યો, શિક્ષણ ! શિક્ષણ અને પોતાની જાતમાં શ્રદ્ધાથી તેમનો અંતગતિ બ્રહ્મ જાગ્રત થાય છે.’