ધર્મને જાહેર જીવનથી અલગ કરવાથી સમસ્યા ઉકેલાવાને બદલે વકરશે. ધર્મના થતા દુરૂપયોગને રોકવાની જરૂર છે, નહિ કે ધર્મને દૂર કરવાની. ધર્મનો અર્થ થાય છે, કર્તવ્ય. આપણે કહીએ છીએ ને કે, આ મારો ધર્મ છે અર્થાત આ મારૂ કર્તવ્ય છે. દરેક ધર્મ પોતપોતાના વિસ્તારમાં એની રીતે બરાબર છે. જેતે વિસ્તારના ધામ-કર્તવ્યએ સીમાડા વટાવ્યા પછી જ સમસ્યાઓ શરૂ થઇ છે. હવે એ તો ટાળી શકાય તેમ નથી પણ તેને મર્યાદામાં રાખવાથી સમસ્યા હળવી કરી શકાય તેમ છે. રાજનીતિને કોઈ અંકૂશમાં રાખી શકે તેમ હોય તો તે ધર્મ છે. ધર્મને નામે જો રમખાણો થઇ શકતા હોય તો ધર્મના નામે સદભાવના પણ ફેલાવી શકાય છે. ‘ધર્મ’માં નક્કી કરવામાં આવેલા નિયમો સમાજને સુવ્યવસ્થિત ચલાવવા માટે જ નક્કી કરાયા હતા. પરિવારમાં પરસ્પરના વ્યવહાર ધર્મ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવ્યા એટલે જ લોકો આજે પણ તેને વળગી રહ્યા છે. પરિણામે પશ્ચિમ કરતા આપણા પરિવારો વધુ સલામત છે. પશ્ચિમની અસરમાં ધર્મનું વળગણ દૂર કરાય છે ત્યાં પરિવારો તૂટે છે. જેતે સમયે નક્કી કરેલા નિયમો આજના સંદર્ભમાં ફેરફારને પાત્ર છે પણ કેટલાક જક્કી ધાર્મિક નેતાઓ ધર્મમાં એકવાર નક્કી થયું તેમાં ફેરફાર કરવાનું નકારે છે. તેમનો સમાજ પાછળ રહે છે તે તેમને દેખાતું નથી. આપણે એમાં દબાણ ન કરી શકીએ પણ ધર્મનો દેશ હિતમાં જ્યાં થઇ શકે ત્યાં સદુપયોગ કરવાના રસ્તા વિચારવા જોઈએ. ભગવાન રામ અને ભગવાન કૃષ્ણના સમયમાં ધર્મનો શાસન પર અંકૂશ હતો તેથી જ તે સમયે સુશાસન હતું. અત્યારે આપણે ધર્મને શાસનથી દૂર રાખીએ છીએ એટલે જ હાલમાં દેશમાં કુશાસન જેવી સ્થિતિ છે. ધર્મ શાસનને માર્ગદર્શન આપે તે જરૂરી છે પણ ધર્મ શાસન સંભાળવા બેસી જાય તો અનર્થ સર્જાય. આ ભેદ સમજવાની જરૂર છે.