પરન્તુ જ્યારે લખેલો શબ્દ જ સુવિદગ્ધ જનોના પરસ્પર સંદેશ વ્યવહારનું એકમાત્ર સાધન હતો, ત્યારે પણ એ હકીકત તેટલી જ સાચી હતી; હા, એટલું ખરું કે ત્યારે પૂર્વે પરસ્પર વ્યવહાર મુખ્યત્વે બીજાં સાધનોથી – વાણી અગર ઈંગિતથી – થતો હતો.