મનુભાઈ પંચોળી : તારી અને તારા પહેલાની પેઢીના લોકો કે જેમને ગાંધીજીના કાળખંડમાં જીવવા-કામ કરવાની તક નથી મળી તેવા લોકોને ગાંધીની એક સામાન્ય બાળકમાંથી એક અસાધારણ વિશ્વકર્મા તરીકેની સફર કેવી રીતે થઈ એ કહેવાનો મારો પ્રયાસ રહ્યો છે. આમ જુઓ તો તે વખતના શિક્ષિત વર્ગે તો ગાંધીના કેટલાક વિચારો ને જ અપનાવ્યા કે જે તેમને પોત પોતાના લક્ષ્ય સુધી લઈ જનારા હતા. ગાંધીજીના જીવન અને કાર્યને સમગ્રતયા ન સમજવા અને સ્વીકારવાને કારણે તેમની રાજકીય હેતુસર ખપ પૂરતી આંગળી પકડીને ચાલનારા તેમના જ કહેવાતા અનુયાયીઓએ એ હેતુ સર્યે કેવા તેમને હાંસિયામાં ધકેલીને ગાંધી મૂલ્યોથી માત્ર અળગા નહીં, તેનાથી તદ્દન વિરુદ્ધ દિશામાં તેમની જ હયાતી દરમ્યાન ચાલવા શું, દોડવા લાગ્યા એની સખેદ નોંધ લેવી રહી. એક આપણા દેશની આમ જનતાએ જ તેમને પોતાના મસીહા તરીકે સ્થાપ્યા એટલે શિક્ષિત વર્ગને ન છૂટકે ગાંધીને પગલે ચાલવું પડ્યું એમ મને તો લાગે છે. વ્યક્તિ માત્રનું જીવન બહુ આયામી હોય છે તો સમાજ આખાનું તો હોવાનું જ ને? હવે જે લોકો માત્ર રાજકીય સ્વતંત્રતા મેળવવા ગાંધી ચિંધ્યા માર્ગે ચાલ્યા અને તેમના સમાજ ઘડતર, આર્થિક સુધારણા અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિના કાર્યક્રમોમાં શ્રદ્ધા ન કેળવી શક્યા તેમણે પેલા છ આંધળાની માફક ગાંધીના સંદેશનું માત્ર એક પાસું પકડ્યું અને તેથી જ તો દેશની જનતાના સર્વાંગી વિકાસ અને પ્રગતિમાં નિષ્ફળ ગયા, તે તમારી પેઢી પણ જોઈ શકે તેમ છે. મારા આ લખાણ ઉપરથી વાંચનારને ગાંધીજી જન્મ્યા ત્યારે માનવ હતા, પણ ગયા ત્યારે મહાત્મા હતા તો એ માનવ મહા માનવ કેમ કરીને થયો એ સમજાય તો ઘણું.