ભોગ એ ઈન્દ્રિયોથી થાય છે, ઈન્દ્રિયોની સીમા હોય છે. આંખ જોઈ જોઈને કેટલું જોઈ શકે, ટેલીસ્કોપથી પણ કેટલું જોઈ શકે. ન્યાયદર્શન તો કહે છે પ્રત્યક્ષ જેવું કશું હોતું નથી, પ્રત્યક્ષમાં અનુમાન ભળે ત્યારે એ તમને દેખાય છે. એક ઝાડનો આગળનો ભાગ જ તમે પ્રત્યક્ષ જોઈ શકો છો, પાછળના ભાગનું તો તમે અનુમાન કરીને જ કહી શકો છો કે આ ઝાડ છે. તમારી આંખ સામે તો આગળનો ભાગ હોય છે, પાછળના ભાગનું અનુમાન કરવું પડે છે. અનુમાન હંમેશા સંભાવના ઉત્પન્ન કરે છે. અનુમાન તો ખોટાય પડે. કહેવાનો અર્થ એ છે કે ઈન્દ્રિયોની આ સીમા હોય છે અને જે પોતે જ સીમિત હોય તે અસીમનો આનંદ ન કરાવી શકે એ તો સ્વાભાવિક વાત છે ! બીજી વાત એ છે કે જે પૂર્ણતૃપ્તિ ન આપી શકે તે પુનરાવૃત્તિ માંગ્યા કરે. જેનાથી તમને સંપૂર્ણ સંતોષ ન થાય તેનું પુનરાવર્તન કરવું જ પડે. એ તમને એક વિષચક્રમાં ફસાવે છે. એમાંથી શાંતિ નથી મળતી. આ બધા મતોમાં એક ફાંટો પડ્યો છે, એ રજનીશજીએ પાડ્યો છે. એ હું તમને મારી રીતે કહું. એ મત એવો છે કે ભોગને જેટલા ભોગવો એટલો ત્યાગ જલદી થાય. તમને બહુ ગુલાબજાંબુ ભાવતા હોય તો તમે રોજ ગુલાબજાંબુ ખાયા કરો એટલે એનાથી તમે ધરાઈ જાઓ ! હકીકત એવી છે કે કોઈ માણસને ગુલાબજાંબુ ખાવાનો અભરખો આવે એટલે એ ગુલાબજાંબુ ખાવાનું બંધ કરે પરંતુ ખાવાનું બંધ ન કરે ! એ વિકલ્પ શોધે કે હવે જલેબી બનાવો. ભોગનો વધારે ઉપભોગ કરવાથી એમાં વૈરાગ્ય નથી આવતો પણ એમાં વિકલ્પ આવે છે. એનાથી તમે વધારે ને વધારે તકલીફમાં પડો છો. ખરેખર તો વિવેક ઉત્પન્ન કરવાની જરૂર છે. જ્યારે વિવેક ઉત્પન્ન થાય છે ત્યારે જે વસ્તુ ક્ષુલ્લક છે એ ક્ષુલ્લક તરીકે દેખાય છે અને જે વસ્તુ શાશ્વત છે એ શાશ્વત તરીકે અને પરમ આનંદરૂપ દેખાય છે.