આ પ્રસંગે અધ્યાત્મ માર્ગના યાત્રી સરસ્વતી નિકેતન આશ્રમ જોધપરનાં શ્રી ભાણદેવજી અતિથિ વિશેષ તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યાં હતા. તેઓશ્રીએ પોતાના આશીર્વચનોમાં જણાવ્યું હતું કે, દરેક રાષ્ટ્રને પોતાનું કેન્દ્રતત્વ હોય છે. એ કેન્દ્રતત્વ તેનો આત્મા હોય છે. આ કેન્દ્રતત્વ એટલે શું ? અમેરિકાનું કેન્દ્રતત્ત્વ તેની સમૃદ્ધિ છે, ઈરાનનું કેન્દ્રતત્વ તેની ચતુરાઈ છે, જર્મનીનું કેન્દ્રતત્વ તેની સહનશીલતા છે. ચાઈનાનું કેન્દ્રતત્વ તેની ઊદ્યમશીલતા છે, તો ભારતનું કેન્દ્રતત્વ શું ? જેના થકી ભારત એ ભારત છે. તેનો જવાબ ભગવાન વેદવ્યાસ મહાભારતનાં એક શ્ર્લોકમાં આપે છે. ભગવાન વેદવ્યાસ કહે છે કે, ‘હું બન્ને હાથ ઊંચા કરીને રાડો પાડીને કહું છું કે, અર્થ અને કામ ધર્મ થકી છે. તે ધર્મનું સેવન કરો.’ એટલે કે ભારતનું કેન્દ્રતત્વ ધર્મ છે. ભારતનો પ્રાણ ભારતનો આત્મા ધર્મ છે અને કોઈપણ ધર્મ પ્રત્યે આસ્થા હોય શ્રદ્ધા હોય એ પૂરતું નથી. તેની સાથે તે ધર્મનું જ્ઞાન પણ હોવું જરૂરી છે. ઈઝરાયેલમાં પ્રાથમિકથી શરૂ કરી અનુસ્નાતક સુધીનાં અભ્યાસક્રમમાં પ્રત્યેક શાળા, ધોરણમાં ધર્મનું શિક્ષણ અનિવાર્ય છે. આપણે ત્યાં શું સ્થિતિ છે ? મેં અનેક પ્રાદ્યાપકોને પૂછ્યુ છે, ચાર વેદોના નામ બોલો, પરંતુ તેઓ ચારવેદોના નામ પણ બોલી શક્યા નથી. હિન્દુ સંતાનોને ચાર વેદોના નામ પણ ન આવડે ? આપણે ક્યાં જઈ રહ્યા છીએ ? આપણી શાળાઓમાં ધર્મનું શિક્ષણ અપાતું જ નથી. આપણે ધર્મમાં ધાર્મિક લાગણી દર્શાવીએ છીએ, ધાર્મિક છીએ. પરંતુ ધર્મનું જ્ઞાન આપણામાં નથી. તો હવે શું કરવું ? લોકોમાં ધર્મના જ્ઞાનનું સિંચન કોણ કરશે ? આ કાર્ય રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ વગર અન્ય કોઈ જ કરી નહીં શકે. બાળકોને સનાતન હિન્દુ ધર્મનું જ્ઞાન મળી રહે તે માટે ઠેર-ઠેર હિન્દુ ધર્મનાં વિદ્યાલયો ખોલવા જોઈએ. પ્રત્યેક હિન્દુ બાળકને હિન્દુ ધર્મનું જ્ઞાન, હિન્દુ ધર્મના સિદ્ધાંતો, સંપ્રદાયો કયા છે. તેનું જ્ઞાન મળવું જોઈએ. એક સમયે આપણે ત્યાં ગુરુકુળ પરંપરા હતી જેને કારણે ધર્મનું શિક્ષણ મળી રહેતું હતું. આજે ગુરુકુળો બંધ થઈ ગયા છે. નવી શિક્ષણ પદ્ધતિમાં ધર્મનું શિક્ષણ જ અપાતું નથી. પરિણામે વાલીઓ અને શિક્ષકોને પણ ધર્મનું કેન્દ્રતત્વ શું છે? એની ખબર જ નથી. વિવિધ સંપ્રદાયનાં સાધુ-સંન્યાસીઓ લોકોને પોતાના સંપ્રદાય પૂરતું જ જ્ઞાન આપે છે. પરંતુ સનાતન ધર્મ વિશે જણાવતા નથી. પરિણામે જૂની નવી અને વર્તમાન પેઢીમાં ધર્મનાં જ્ઞાનનું સિંચન જ થયું નથી. માત્ર શ્રદ્ધા છે. એટલે આપણે કોઈ દેવી કે દેવની ઉપાસના કરીએ છીએ. પરંતુ ધર્મના અસલી તત્ત્વ આપણે અજાણ રહીએ છીએ. સ્વામી વિવેકાનંદ જ્યારે અમેરિકાના પ્રવાસે હતા ત્યારે તેમના વ્યાખ્યાન બાદ પ્રશ્ર્નોતરીમાં એક પાદરીએ પ્રશ્ર્ન કર્યો કે, ‘અમારા ધર્મમાં ભગવાન ઈસુ પ્રગટ થયા છે. શું એવા કોઈ સંત તમારા ધર્મમાં પ્રગટ્યા છે ખરા ?’ સ્વામીજીએ જવાબ આપ્યો હતો કે એક નહીં દાયકા દાયકાએ અમારે ત્યાં આવા સંતો પ્રગટ થયા છે.