માણસ દ્વારા સ્થાપિત કરીને પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવેલું શિવ લિંગ અને ભગવાને પોતે જ પ્રગટ કર્યું હોય તેવું સ્વયંભુ શિવલિંગ એટલે કે જ્યોતિર્લિંગ આ બન્ને વચ્ચે જમીન આસમાનનો ફરક છે.