વિદ્યાપ્રાપ્તિની યાત્રા અતિશય દુષ્કર હોય છે. જેમને જ્ઞાન મેળવવું હોય છે એમણે કઠોર જિંદગીનો સામનો કરવાની માનસિક તૈયારી રાખવી જ પડે છે. સ્વાદિષ્ટ ભોજનોથી ઉદરતૃપ્તિ કરવી, સવારે મોડેથી ઊઠવું, બપોરે કલાક બે કલાક આડા પડખે થવું – આવાં સુંવાળાં લક્ષણો વિદ્યાપ્રાપ્તિના માર્ગમાં અવરોધરૂપ છે. જેમણે વિદ્યા મેળવવી છે એમણે આવાં સુખો ત્યજવાં જ પડે. એ જ રીતે ભૂખ એ એક વિકરાળ લક્ષણ છે. માણસ ગમે તેવા દુ:ખમાં હોય કે ભયથી ઘેરાયેલો હોય, પણ દેહમાં રહેલો વૈશ્વાનર એને છોડતો નથી. માણસ સમયાંતરે ભૂખની પીડાથી ઘેરાઈ જાય છે. આવા માણસને જો એ સમયે ભોજન મળે નહીં તો એની ક્ષુધા એવી વિકરાળ બની જાય છે કે જે કંઈ ખાદ્યસામગ્રી ઉપલબ્ધ થાય એ કોઈ સ્વાદ કે સ્વાસ્થ્ય અથવા ખાદ્ય માનીને એ છોડતો નથી અને એનો ઉપભોગ કરી લે છે. ભૂખ્યા માણસ માટે એ પછી સ્વાદ કે સમય ગૌણ બની જાય છે.