મારી નજર એ બાઈ ઉપર જ સ્થિર થઈ ગઈ. એનાં ગરીબ પણ પ્રસન્ન લાગતાં ચહેરાએ મારામાં એવો આત્મીયભાવ જગાડ્યો કે મને એ બાઈ મારી બા જેવી જ લાગવા માંડી. હું તેની દરેક ક્રિયા ઝીણવટથી જોવા માંડ્યો. સળગતાં ચૂલા પર માટીની તાવડીમાં એક જુવારનો રોટલો ફૂલીને શેકાઈ રહ્યો હતો. ચૂલાની બાજુમાં એક કાળી પડી ગયેલી નાની એલ્યુમિનિયમની તપેલીમાં શાક રંધાઈને તૈયાર પડ્યું હોય એવું લાગ્યું. બાજુમાં પડેલાં કાગળનાં ખુલ્લા પડીકામાંથી જુવારનો લોટ લઈને બાઈ બીજાં રોટલાં માટેનો લોટ મસળવા માંડી. તેનો પતિ વિચારમગ્ન ચહેરે આડી ગાદીએ પડીને પગ પર પગ ચડાવીને બીડી પી રહ્યો હતો. મને થયું એ શું વિચારતો હશે ? બાળકો યાદ આવ્યાં હશે, મા-બાપની ચિંતા હશે, ભુત-ભવિષ્યનાં લેખા-જોખાં માંડતો હશે કે પોતાની આવી સ્થિતિ માટે કોઈને કોસતો હશે ? ગમે તે હો, મને એવું લાગ્યું જાણે ધુમાડાની સેરમાં એ જિંદગીની વિષમતાઓને બાળી રહ્યો હતો. સાંજનું વાળું કરવાની રાહ જોતો, પોતાની જિંદગીની સ્મૃતિઓને સંકોરી રહ્યો હતો, કદાચ !