ડાંગના સામાજિક ‘નેરેટીવ્ઝ’માં એક કથા ચાલે છે. ગામોમાં. પહાડોના ઘાટો પર આ વાર્તા (વારતા) કહેવાય છે. વાત આમ છે. માનસિંહ રાજકુમાર છે, ડાંગના જંગલોમાં શિકાર કરવા નીકળે છે. એક રૂપ રૂપનો અંબાર હોય તેવી યુવતી તળાવ કિનારે ઉભી છે, સહેલીઓ સાથે છે, અને યુવાન રાજકુમાર ચાંદનીમાં ભળી જતી રાજકુમારીની સુંદરતાને મોહી પડે છે, પ્રેમની ઘોષણા કરે છે. રાજકુમારી સાળવા શરત મૂકે છે. સાળવા કહે છે,” મારી સાથે પરણવું હોય તો ત્રણ પ્રહરમાં એક સાત માળનો રાજમહેલ બનાવી આપે, દરેક માળ પર નવ ખંડ હોવા જોઇએ, દરેક ખંડને નવ બારીઓ હોવી જોઇએ. માનસિંહ શરત પ્રમાણે ભવ્ય રાજમહેલ બાંધી દે છે, સાળવા આશ્ચર્યચકિત થઈ જાય છે. જો કે સાળવા કહે છે, “હું પરણીશ પણ માત્ર શરીરથી જ, આત્માથી નહીં”. માનસિંહનું જીવન રહસ્યમય રીતે એકાકીપણાની છાયામાં ચાલું થાય છે. સાસું સાથેની મુલાકાત પછી માનસિંહ રાત્રે જુએ છે કે સાળવા રાત્રે બહાર ચાલી જાય છે, મૂલત: સાળવા પૃથ્વીનો જીવ નથી, તે અપ્સરા છે અને રાત્રે દેવોનો રથ આવે છે અને સાળવા ચાલી જાય છે. એક રાત્રે માનસિંહ રાત્રે આવેલા દેવરથને પાછળથી પકડીને રથની સાથે ઉડે છે, આકાશ પાર કરે છે, દ્વારકા પાસે કોઇ કેળના છોડમાં પગ ફસાઇ જતાં માનસિંહ પડી જાય છે. વાડીનો માલિક મૃદંગી માનસિંહને જણાવે છે, ‘ હમણાં સ્વર્ગની અપ્સરા સાળવા અહીં આવશે, હું એને રીઝવવા આ મૃદંગ વગાડું છું, આજે હું થાકેલો છું. તું ,મારો પરિવેશ સ્વીકારીને મૃદંગ વગાડજે અને સાળવા નામની આ અપ્સરાને પ્રસન્ના કરજે.’ મૃદંગીનો વેશ ધારણ કરીને માનસિંહ સાળવાની પ્રતીક્ષા કરે છે, સાળવા આવે છે,મૃદંગ વાગે છે, એક અનોખો નાદોત્સવ સર્જાય છે. થપાટે થપાટે સાળવાના થડકાર અને ધબકારમાં એક નવી જાગૃતિ આવે છે. તે માનસિંહને વરે છે, જાહેર કરે છે એની અશરત સ્વીકારની ભાષા, અને તુરત જ માંસિંહ એનો મૃદંગીનો પરિવેશ હઠાવે છે, સાળવા ઓળખી જાય છે એના પતિને, અને પુન: સમર્પિત થઇ જાય છે. દેવોને માનસિંહ-સાળવાની ઇર્ષ્યા થાય છે. સાળવાને ત્રણા ખંડો વચ્ચે આવેલા કોઇ ટાપુ પર એક પોપટના શરીરમાં સાળવાના જીવને કેદ કરવામાં આવે છે. માનસિંહ મહાદેવની ઉપાસના કરે છે અને મહાદેવ માનસઇંહને સાળવાનું સરનામું આપે છે. પરંતુ અહીં મને મઝા આવે છે, એક આદિવાસી જીવનના નિરીક્ષક તરીકે મને અહીં એક ‘ટ્વીસ્ટ’ (વળાંક ) આપવાની મઝા આવે છે. વાર્તાઓમાં વહેતી આવી ભાગીરથીમાં એક ઝરણાની અદાથી ભળી જવાની મઝા પામવા માટે હું અહીં મહાદેવના મુખેથી બે વાક્યો ઉમેરાવું છું. ” હે વત્સ, જા તને તારી પ્રિયતમા જે મૃદંગ થકી મળી છે એ મૃદંગ(ઢોલ) યુગો સુધી બે પ્રિય પાત્રોના મિલન માટે સાક્ષી બની રહેશે. અને અનેક યુગો સુધી આદિવાસી પ્રજા તેના આ રાજાની તપશ્ચર્યાને યાદ કરીને આ મૃદંગ કે ઢોલમાંથી આનંદ પ્રમોદ મેળવી શકશે.” બસ, બેટા જીવન સફળ થઈ ગયું, શિવના શબ્દમાં મેં મારો શબ્દ ભેળવ્યો, સર્જકતાની અણીદાર અનુભૂતિથી ઇતિકર્તવ્યતા અનુભવી. આ જ તો મઝા છે, ફકીરાઇની ! સાંસ્કૃતિક સચિવ તરીકે મળતી આ અલૌકિક અનુભૂતિનું એક નાનકડું અદૃશ્ય કંઠકડું પહેરી લીધું છે, મેં…