(શ્રી અરવિંદનું પુસ્તક) “માનવચક્ર”માં શ્રી અરવિંદ કહે છે કે સંસ્કાર એ એવું કર્મબીજ છે જેનાથી પ્રકૃતિ ચાલે છે. આજ કર્મબીજને આધારે મોટાભાગના મનુષ્યો પોતાની પશુવૃતિ અને પ્રવૃતિને લઈને આ સંસારમાં આવે છે, પણ સંસારમાં આવ્યાં બાદ આ મનુષ્યો પોતાનાં નવા કર્મો દ્વારા પોતાની પશુવૃતિ અને પ્રવૃતિને બદલવા પ્રયત્ન કરે છે. આ ક્રમિક પ્રયત્નોમાં તે મનુષ્યની આસપાસ રહેલ વાતાવરણ અને સંગ એ મુખ્ય ભાવ ભજવે છે. જો આ વાતાવરણ અને સંગ મનુષ્યને સાચી દિશા બતાવે તો તે પોતાને માટે સંસ્કારની શ્રેષ્ઠ સ્થિતિ બનાવે છે જે અન્ય માટે ઉદાહરણ રૂપ બને છે, અન્યથા તે એવી સામાન્ય વ્યક્તિ બનીને રહી જાય છે જે પોતાનાં મૂળ પશુ સ્વભાવને વારંવાર વિવિધ રૂપે પ્રગટ કરે છે.