કાળાં નાણાંની ચર્ચા છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી જોરશોરથી શરૂ થઈ ગઈ છે. સ્વિટ્ઝરલૅન્ડની કે પછી સ્વિસ બૅન્કોમાં ભારતીયોનાં કાળાં નાણાં પડેલાં છે એની યાદીમાં કોણ-કોણ છે એ વાતો માત્ર આર્થિક નહીં, બલકે સામાજિક અને રાજકીય મુદો બનીને ચાલી રહી છે. વિદેશી વસ્તુ કે વાત હોય, વિદેશી શબ્દ આપણને વધુ આકર્ષે છે, પરંતુ જ્યારે કાળાં નાણાંની વાત આવે છે ત્યારે શું કાળાં નાણાં ઉર્ફે બ્લૅક મની વિદેશોમાં જ છે? શું વિદેશોમાં જે ૬૦૦ કે ૭૦૦ ભારતીયોનાં બૅન્ક-અકાઉન્ટ્સ છે તેઓ જ કાળાં નાણાં ધરાવે છે? શું દેશમાં કાળાં નાણાં નથી? દેશમાં તો કાળાં નાણાં ધરાવનારાઓની સંખ્યા અનેકગણી મોટી હશે કે છે એટલું જ નહીં, એ માત્ર બૅન્કોમાં નહીં, બલકે અનેક ક્ષેત્રોમાં પડેલાં છે. જે જાહેર છે છતાં ગુપ્ત છે અને ગુપ્ત હોવા છતાં એ જાહેર જેવાં છે એનો સવાલ પણ જોરશોરથી કેમ ઊઠતો નથી? બીજું એ કે આ કાળાં નાણાં માત્ર વિદેશી બૅન્કોમાં જ છે એવું નથી, બલકે વિદેશોની પ્રૉપર્ટી-માર્કેટથી લઈને અનેકવિધ ઍસેટ્સમાં પડ્યાં છે જેના વિશે ચર્ચા તો શું સવાલ પણ ઊઠતા નથી. કારણ કે લોકોના માનસમાં સ્વિસ બૅન્કો જ વધુ ઘર કરી બેઠી છે. જેમ પરદેશોમાં અનેકવિધ સાધનોમાં કાળાં નાણાં હોઈ શકે એમ આપણા દેશમાં પણ વિવિધ ક્ષેત્રો-સાધનો-માર્ગોમાં કાળાં નાણાં હોઈ શકે છે. આ વિશે પણ ચર્ચા જાગવી અને એના ચિંતન સાથે ઉપાય થવો પણ જરૂરી છે.