રાખ ઢાંકીને ફરતાં શારદાદેવીનું સ્થૈર્ય કેવી કેવી ક્ષણોમાંથી પસાર થયું છે એ જોઈને નવાઈ લાગે. પતિની સેવા કરતાં શારદાદેવીએ એક સમયે રામકૃષ્ણને પૂછ્યું : ‘તમે મને તમારી શું કહીને જાણો છો ?’ જવાબ મળ્યો : ‘જે માતા સામે મંદિરમાં બિરાજે છે, તે જ માતાએ આ દેહને જન્મ આપ્યો છે, અત્યારે નોબતખાનાની ઓરડીમાં વસે છે ને એ જ માતા અત્યારે મારા પગ દાબી રહી છે.’ આવો છે આ બંનેનો સંબંધ, જેને કોઈ જ નામ આપવું ઉચિત જણાય તેમ નથી. કોઈ જ નામ આપવું ઉચિત જણાય તેમ નથી. કોઈ પણ પ્રકારની સંજ્ઞા આ મૌલિક દામ્પત્યને આપવામાં અણસમજ વ્યક્ત થઈ જાય તેવું છે. શારદાદેવીનો વૈરાગ્ય પતિના પગલે ચાલવાની હોંશ કે ધૂનમાંતેહે જનમ્યો હોત તો આટલો પતિપક્વ ન હોત. ક્યાંક ને ક્યાંક એમાં વિષાદની ગાંઠ રહી જવા પામી હોત. આથી, સ્વાભાવિક રીતે જ રામકૃષ્ણ પાસે સ્થાન મેળવવું તેમને માટે મુશ્કેલ બની જાત. તેને બદલે, ઊલટાનું રામકૃષ્ણને આમ કહેવાનું આવ્યું, : ‘એ જો આટલાં સંયમી ન હોત ને એમણે જો મનનો સંયમ ગુમાવીને મને આકર્ષ્યો હોત તો કોણ જાણે છે કે હું પણ મારો સંયમ ગુમાવી ન બેસત ? લગ્ન થયા પછી જગદમ્બાને મેં પ્રાર્થના કરેલી કે “ મારી પત્નીના મનમાંથી સ્થૂળ ભોગોને વાસના તદ્દન નિર્મૂળ કરી દેજે. હું એમની સાથે રહ્યો ત્યારે મને ખબર પડી કે મારી એ પ્રાર્થના માએ ખરેખર સાંભળી છે.’ રામકૃષ્ણનું આ નિરીક્ષણ સ્પષ્ટ કરે છે કે શારદાદેવીના વ્યક્તિત્વમાં આશ્વાસન મેળવ્યાની ક્ષણો આવી નથી. તેમને વ્યાસ જેને સમાધાન કહે છે તેવું સમાધાન સાંપડ્યું છે. વૈરાગ્ય તેમનો સ્થાયી ભાવ છે. રામકૃષ્ણ પાસે આવ્યા પહેલાંનાં શારદાદેવી ભોળાં છે, ગ્રામબાળા હોઈને અણસમજુ છે પણ પછીથી ઘડાયાં છે એમ માનવું યોગ્ય નથી. ભૌતિક વિલાસ શું છે તેની તેમને જાણ છે; પણ એમાં એમને રસ નથી. એમની ચેતના જીવનના ઊર્ધ્વીકરણમાં રાચતી હોઈ, ભૌતિક વિલાસ તેમના માટે ગૌણ બન્યો છે. નીર-થોરનો ભેદ પારખવાનો તેમનામાં રહેલો વિવેક તેઅને પરમહંસનાં સાથીદાર, પત્ની ઠેરવે છે.