આવી બધી વાતોના ભંડાર જેવું પુસ્તક ‘મહમંદઅલી ઝીણા એન્ડ ધ ક્રીએશન ઓફ પાકિસ્તાન’ વાંચવા જેવું છે. એના લેખક શૈલેશકુમાર બંદોપાધ્યાય ગાંધીભક્ત સાહિત્યકાર છે. તેઓ દિલ્હીમાં રાજઘાટ પર આવેલા ગાંધી સ્મારક નિધિમાં મંત્રી તરીકે સેવા આપી રહ્યા છે અને બંગાળી સાહિત્યકાર છે. ઈતિહાસ કોઈની શરમ નથી રાખતો. ભારતના ભાગલા માટે ઘણાં પરિબળો જવાબદાર હતાં, છતાંય કોઈ રહસ્યમય રીતે એ પરિબળો ઝીણાની આસપાસ ટેકામાં ઊભાં રહી ગયાં. વડા પ્રધાન વાજપેયી બસમાં બેસીને લાહોર ગયા તે તો એક સંકેત હતો. માનવજાત સંકેતો (સિમ્બોલ્સ)ને આધારે જીવતી આવી છે. ૐ એક સંકેત છે. ચાંદ-તારા પણ સંકેત છે. રાષ્ટ્રધ્વજ પણ સંકેત છે. દાંડીકૂચ પણ સંકેતની તાકાત બતાવનારી યાત્રા હતી. કુતુબમિનારથી તે મિનાર-એ-પાકિસ્તાન સુધીની ઘટનાઓને પણ સંકેત તરીકે લેવી રહી. લગભગ પોણી સદીનો ઈતિહાસ લઈને એક બસ અમૃતસરથી ઊપડી હતી અને સરહદ વટાવીને પાકિસ્તાન પહોંચી હતી. એ કેવળ બસયાત્રા ન હતી, પણ ઊર્મિઓની રથયાત્રા હતી.