માણસને એક જ જન્મમાં બે જન્મોમાં જીવવાનું છે. પ્રત્યેક માણસ દ્વિજ છે. પ્રાકૃત માણસમાંથી કાં તો વિકૃત થાય છે, કાં સંસ્કૃત ! માણસને આ રૂપાંતરણનું વરદાન મળેલું છે. એ ધારે તો પશુ-પંખીનાં માંસ ખાઈને પણ જીવી શકે અને ધારે તો ફળાહાર પર પણ જીવી શકે. જ્યારે વાઘ-સિંહ ઘાસ ખાઈને જીવી ન શકે, ગાય-બકરી માંસ ખાઈ ન શકે. માણસ પાસે પસંદગી છે. ઉપનિષદો કહે છે તેમ એની પાસે બે માર્ગ છે – શ્રેય અને પ્રેય. આરંભે જે મીઠું અને પરિણામે જે કડવા વખ જેવું છે તે પ્રેય. અને આરંભે જે આકરું અને કડવું, પણ અંતે જે મધમીઠું તે છે શ્રેય. એટલે જ શ્રેયને પાળવાની વિદ્યાને મધુવિદ્યા કહી છે.