જે વ્યક્તિને મેં ક્યારેય જીવંત ન જોઈ, એનું સફેદ ચાદર ઓઢાડેલું શબ મારી સામે પડ્યું હતું. ઉપરના ભાગે આછો આકાર ઊપસતો હતો. પણ એટલા માત્રથી હું આખું મોં કલ્પી શકતી નહોતી. મામા મને જલદી એ મોં બતાવવા પણ માગતા નહોતા. એમને ડર હતો કે હું ક્દાચ હબકી જઈશ. કારણ કે નાનાને જીવતા તો મેં કદી જોયા જ નહોતા. એમણે દેહ છોડ્યા પછી બે કલાકે હું પહોંચી હતી. ત્યારે મામા કલ્પાંતમાં ડૂબેલા હતા. રડવું જોઈએ એમ હું દિલના ઊંડાણમાંથી અનુભવતી હતી. પણ કોને, ક્યા મોંને યાદ કરીને રડું? ડાબી જમણી તરફ ઢળતા અક્ષરોવાળા અસંખ્ય ગુલાબી કાગળોને યાદ કરીને રડું ? સફેદ ચાદર ઉપર ઊપસતી એમના મોંની રૂપરેખાને જોઈને રડું ? ચાદર બહાર ધસી આવેલા તેમના જમણા કૃશ હાથને જોઈને રડું ? બધાં રડતાં રડતાં મારી સામે ત્રાંસી આંખે જોઈ લેતાં હતાં-એક મામા સિવાય. એમણે જ્યારે મારી સામે જોયું ત્યારે એમનો ચહેરો પ્રવાહીનો બન્યો હોય એવો લાગતો હતો. મેં એમને રૂક્ષ છતાં દબાયેલા અવાજે કહ્યું કે “મારે નાનાનું મોં જોવું છે.” એમણે દુઃખી મોંએ મારી સામે જોયું. પછી કહ્યું : “જો”-બોલતાવેંત એમણે સફેદ ચાદર ઊંચી કરીને કહ્યું : “મરતાં સુધી તારું જ નામ લીધા કરતા હતા.” નાનાની લાશના મોં સામે જોયું, બરાબર જોયું. હોઠ થોડા ખુલ્લા રહી ગયા હતા. આંખોનાં પોપચાં વચ્ચે થોડી તિરાડ રહી ગઈ હતી. એમાંથી તદ્દન સફેદ પડી ગયેલી કીકીઓ દેખાતી હતી. મમ્મી જેવાં બરાબર, થોડાં ઘાટાં છતાં કમાનદાર નેણ હતાં. ગાલ પર કરચલીઓ પડી હતી. મને થયું તો ખરું કે આ આખું મોં અમાનુષી લાગે છે. છતાં એમ પણ થયું કે “મારા નાના”. જેવા શબ્દો સાથે આ મોં બરાબર બંધ-બેસતું આવે.આમની એકમાત્ર દીકરીનું હું એક માત્ર સ્ત્રીસંતાન હોઈ શકું. એમનું લોહી મારી નસોમાં ફરતું હોઈ શકે. એકાએક મને એવો ભાસ થયો કે પોપચાં વચ્ચેની તિરાડ પહોળી કરીને એમણે આંખો ખોલી. સફેદ કીકીઓનો રંગ પલટાઈને મમ્મીની આંખના રંગ જેવો બ્રાઉન થઈ ગયો. એમણે મારી સામે આંખો માંડી. હોઠ નોર્મલ માણસની જેમ બંધ થયા. આખું મોં, અંદર કશોક સંચાર થયો હોય તેમ, પવનની લહેરમાં પાંદડું હલે એમ ધ્રુજ્યું. પછી કમરમાંથી એ બેઠા થયા. બોલવાની તૈયારીમાં એ જેમ કંપે એમ હોઠ થોડા કંપ્યા. હું વધારે નજીક જવા માટે જાણે કે ઉશ્કેરાટ અનુભવી રહી. આવકારતા હોય એમ એમણે કૃશ થઈ ગયેલો હાથ લંબાવ્યો. “આવી ગઈ ? એકલી જ આવી છે કે કોઈ મૂકવા આવ્યું છે?” આ “કોઈ” શબ્દ સાંભળતાં જ અચાનક કોઈ કાંકરીઓવાળા ઢોળાવ પરથી હું સરકી પડતી હોઉં એમ મને લાગ્યું. નાના હસ્યા અને ફરી પાછા કમરમાંથી સૂઈ ગયા. ફરી વાર આંખોમાં તિરાડ રચાઈ ગઈ. કીકીઓ ફરીથી સફેદ થઈ ગઈ. હું ક્ષુબ્ધતા અનુભવી રહી. પણ મને થયું કે મેં નાનાને જીવંત જોઈ લીધા હતા. કોણ જાણે કેમ મને જોરજોરથી રડવું આવવા માંડ્યું. ઘૂંટણો વચ્ચે મોં છુપાવીને હું હીબકવા માંડી, મામાએ આવીને મારી પીઠે હાથ પસવાર્યો અને કોઈએ કહ્યું કે છોકરી ડરી જશે. એની અમને પહેલેથી જ ખાતરી હતી પણ હઠ લીધી એટલે મોં બતાવવું પડ્યું.