શ્રી ઘૃષ્ણેશ્વર જ્યોર્તિલિંગ વિશે મુખ્યત્ત્વે બે કથાઓ પ્રચલિત છે,’કાશીખંડ’નામના ધાર્મિક ગ્રંથના ઉલ્લેખ પ્રમાણે શ્રી ઘૃષ્ણેશ્વર જ્યોર્તિલિંગનું પુરાણકાળમાં કુમકુમેશ્વર નામ હતું.