મેક્સિમ ગોર્કીની વિખ્યાત નવલકથા ‘મા’માં ક્રાંતિનો સમયગાળો આલેખવામાં આવ્યો છે. ઘરમાં રહેલી વ્યક્તિ પણ શાસક વિરુદ્ધ બોલે તો ઘરની બહાર ઊભેલી પોલિસ સાંભળી લે એવી સ્થિતિ તેમાં દર્શાવી છે. સ્મૃતિને આધારે લખેલા આ કિસ્સાઓમાં નાગરિકોના રોજબરોજના વહેવાર પર સરકારની ચાંપતી નજર મુખ્ય બાબત છે. તેનું ઓઠું ગમે તે હોઈ શકે. પણ મોટે ભાગે તે રાષ્ટ્રની સુરક્ષાનું હોય છે. આમાં રાષ્ટ્ર એટલે શાસકો સમજવાનું.