દર્શકની ચીરકાલિન આ ત્રણ કૃતિઓ પછી થોડી વાત એમની બીજી નવલકથાઓની. બંદીઘર, બંધન અને મુક્તિ, પ્રેમ અને પૂજા, કુરુક્ષેત્ર અને મુક્તિ મંગળા. આ વિશે પણ વાત કરવી જોઈએ. બંદીઘર આઝાદીની ચળવળરૂપે જેલયાત્રાના અનુભવની ગાથા છે. આ નવલકથા ત્રણ સંઘર્ષોને આલેખે છે. ભારતની સ્વતંત્રતાનો સંઘર્ષ, જેલમાં થતા દમન સામેનો સંઘર્ષ અને સાથી કેદીઓની વિચારધારાનો સંઘર્ષ. પ્રદ્યોત, પ્રકાશ, મનોરમા, દાદા અને રામુની આ નવલમાં વિરોધી પ્રકૃતિ ધરાવતા પ્રદ્યોત અને પ્રકાશની લાગણી જીતતો મનોજ યજ્ઞની આહુતિ રૂપે રજૂ થયો છે. દાદાનું પાત્ર રઘુવીર ચૌધરીએ પથેરદાભીના સબ્યસાચી સાથે સરખાવ્યું છે. પાત્રો દ્વારા સંકલિત થતી જતી આ કથા સુખાંત બની તંગદિલી હળવી કરી નાખે છે. સ્વાતંત્ર સેનાનીઓને મુક્તિના આનંદના પર્વની આ નવલકથા મનોરમ્ય છે. પરેશ નાયકને આની સાથે થોડોક વાંધો છે. એને એવું લાગે છે જો આ સુખાંત બનાવવાને બદલે દુખાંત બનાવી હોત તો અનેરી કૃતિ સર્જી શકાઈ હોત. કેમકે આ સુખાંત બનાવવા માટે જે જે મનુભાઈએ પ્રયત્નો કર્યા એમાં એને આયાસ દેખાય છે. ક્યાંક રઘુવીરભાઈ પણ એમાં સંમત થયા હતા એવું મને યાદ આવે છે.