યુદ્ધ પૂરું થયાના ઘણા સમય પછી પણ એમેલિયાના લોકો શિન્ડલરની છાવણીને ‘સ્વર્ગ’ તરીકે યાદ કરતા હતા. જો કે યુદ્ધ પછી તેઓ એટલી હદે જુદા-જુદા સ્થળે વિખેરાઈ ગયા હતા, કે તેઓ કયા કારણસર આ શબ્દ વાપરતા હશે તેનો ચોક્કસ ખુલાસો મળતો નથી. એમેલિયામાં એ શબ્દની કંઈક તો કિંમત હશે જ! જો કે એ સ્વર્ગ પણ સાપેક્ષ જ હશે, પ્લાઝોવની સરખામણીમાં તો ખરું જ! કેદીઓમાં આ શબ્દે મુક્તિની જે પ્રેરણા જગાવેલી, એ એટલી તો અવાસ્તવિક ભાસતી હતી, કે ક્યાંક આ મુક્તિ ખોટી હવા બનીને ઊડી ન જાય એ ડરથી, લોકો તેના પર ઊંડો વિચાર પણ કરવા માગતા ન હતા! ‘ડેફ’ના નવા નિયામકો તો ઓસ્કરને માત્ર તેના અહેવાલો વાંચીને તેને દૂરથી જ ઓળખતા હતા. હેર શિન્ડલરની આડે ઉતરીને તેઓ પોતાની જાતને જોખમમાં મૂકવા માગતા ન હતા!