2.	આપણે બીજી ભાષામાંથી શબ્દો લાવીએ છીએ. પણ, એ આખી પ્રક્રિયા મન ફાવે તેવી નથી હોતી. જગતની બહુ ઓછી ભાષાઓમાં ક્રિયાપદો ઉછીનાં લાવવામાં આવતાં હોય છે. ભાષાવિજ્ઞાનીઓ બે પ્રકારના શબ્દોની વાત કરે છે. એક તે ‘ઓપન’ અને બીજા તે ‘ક્લોઝ’. જે ક્લોઝ હોય એ પ્રકારના શબ્દો ઉછીના ન લવાય. આ ઉછીના શબ્દ જ સમજવા જેવો છે. આપણે કશીક વસ્તુ ઉછીની ક્યારે લાવીએ? જ્યારે આપણી પાસે એ વસ્તુ ન હોય ત્યારે. જો મારી પાસે ‘બાપુજી’ શબ્દ છે તો પછી મારે ‘ફાધર’ શબ્દ શા માટે ઉછીનો લાવવો જોઈએ? જ્યારે આપણે ‘ફાધર’ જેવો શબ્દ ઉછીનો લાવીએ ત્યારે એના બે અર્થ થાય. કાં તો આપણે ‘બાપુજી’ જેવો શબ્દ ખોઈ નાખ્યો છે અથવા તો એ શબ્દ કોઈક કારણસર ઘસાઈ ગયો છે. પણ, એવું તો નથી. એક જમાનામાં સમાજનો એક નાનકડો વર્ગ ‘ફાધર’ શબ્દ વાપરતો હતો. હવે એ શબ્દએ મૂળ ગુજરાતી શબ્દનું સ્થાપન પચાવી પાડ્યું છે. આ ઘટના કાંઈ અમસ્થા નથી બની. એક તો આપણે આપણી ગુજરાતી ભાષા માટેની વફાદારી ઓછી કરી નાખી. બીજું, તે આપણે અંગ્રેજી ભાષાને ઊંચો સામાજિક દરજ્જો આપી દીધો. મને બરાબર યાદ છે. ત્યારે હું ગોધરામાં ટેલિફોન ઓપરેટર હતો. મારો નાનો ભાઈ ત્યારે મારી સાથે રહેતો હતો. એણે એક ભિખારીને દસ રૂપિયા (૧૯૭૮માં) આપેલા. મેં કહ્યું: ભલાદમી, એટલા બધા અપાય? તો એ કહે: એ અંગ્રેજીમાં ભીખ માગતો હતો. હકીકતમાં તો એ માણસ કેરળથી ગુજરાત આવેલો. એક જમાનામાં ગામડામાં અંગ્રેજીનો પ્રતિકાર થતો હતો. ‘વૉટર’ વાળો જોક્સ તો તમને ખબર હશે જ. એક કાલેજિયન વેકેશનમાં ઘેર આવ્યો. માંદો પડ્યો. પછી પાણી માગવા લાગ્યો: વૉટર વૉટર. બાપા સમજ્યા કે આ છોકરો તો મોટે માગે છે. હું મોટર ક્યાંથી લાવું. એટલે એને મરવા દીધો. પેલું “ધેટ મેને ધક્કો માર્યો, આઈ એમ પડી ગયા, બટ મને વાગ્યું નહીં, લેગ્ઝ મારા તૂટી ગયા” જોડકણું પણ ઘણાને યાદ હશે.દીપકભાઈ કહે છે એમ આ બધાં પરફેક્ટ ગુજરાતી વાક્યો છે. એ જ રીતે પેલા છોકરાએ “લડતાં લડતાં શિવાજી રંગમાં આવી ગયા” એનો અંગ્રેજી અનુવાદ આમ કરેલો: ફાઈટિંગ ફાટિંગ શિવાજી કેઈમ ઈન ટુ કલર”. પરફેક્ટ વાક્ય છે અંગ્રેજીનું. પણ, આપણે ચલાવી લઈશું ખરા? પન્નાલાલની એક નવલકથામાં પણ એક વાત આવે છે. એક ગોરો માણસ કોઈક ગામમાં આવી ચડ્યો છે. કોઈ એની કે એ કોઈની ભાષા સમજતો નથી. ત્યારે ગામલોકો કહે છે કે ચામડી જુદી પણ હસે તો આપડા જેવું જ. અહીં ‘આપડા જેવું’નો અર્થ ‘ગુજરાતીમાં’ એવો કરી શકાય. મારી સાથે એક ચીમન નામનો છોકરો હતો. એ અંગ્રેજીના સાહેબને કહેતો કે એને અંગ્રેજી ભાષા નથી ગમતી કેમ કે એમાં ‘તક’ જેવા નાનકડા શબ્દ માટે અગિયાર અક્ષરનો શબ્દ છે (opportunity). હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે.