આઠેક મહિના જૂની વાત અત્યારે ઉખેળી કારણ છે સેન્સરશિપ. એક્ચ્યુઅલી, આજે બીજા વિષય પર લખવાનું હતું, પરંતુ વહેલી સવારે જ ખ્યાલ આવ્યો કે 1918માં ‘સિનેમેટોગ્રાફ એક્ટ – 1918’ પાસ થયો હતો. ત્યારથી ભારતમાં સત્તાવાર રીતે ફિલ્મ સેન્સરશિપનાં મંડાણ થયાં એવું કહી શકાય. યાને કે ભારતમાં સિનેમા પર લગામ તાણવામાં આવી એને એક્ઝેક્ટ 100 વર્ષ પૂરાં થયાં. એ વખતે ફિલ્મ રીલ બનાવવામાં ‘નાઈટ્રોસેલ્યુલોઝ’ વપરાતું હતું, જે અત્યંત જ્વલનશીલ હતું. તેને કારણે આગ લાગ્યાના અને લોકોએ જીવ ગુમાવ્યાના પણ દાખલા હતા. એવો કોઈ બનાવ ન બને તે માટે સલામતીની વ્યવસ્થા કર્યાનું લાઈસન્સ લીધા પછી જ ફિલ્મ દર્શાવવાનો અને ‘જાહેરમાં બતાવી શકાય તેવી’ ફિલ્મ હોય, તે જોવાનું આ એક્ટનું કામ હતું. એમાં જોકે પછી બ્રિટિશ સરકારે સ્વતંત્રતાની લડતમાં પેટ્રોલ રેડતી ફિલ્મો પર કોરડો વીંઝવાનો હેતુ પણ ઉમેર્યો. ભારતની ‘અપરિપક્વ’ ઓડિયન્સને માફક નહીં આવે એવું માનીને આપણે ત્યાં બહારથી આયાત થતી ઘણી ફિલ્મોમાં કિસિંગ સીન્સ સેન્સર થયાનું પણ નોંધાયેલું છે. જોકે એ જ વખતે એ પણ સ્વીકારવું જોઈએ કે એ વખતની 1920-1930ના દાયકાઓની ફિલ્મોમાં જે પેશનેટ કિસિંગ સીન્સ જોઈએ તો આજે પણ આપણાં રૂંવાડાં ઊભાં થઈ જાય.