મહારાષ્ટ્રના નાગપુર નગરમાં મહાર દલિત કુળમાં જન્મેલ કુમુદ સોમકુંવાર નાનપણથી મેધાવી વિદ્યાર્થીની હતી. પરંતુ નિશાળમાં તેમજ નિશાળની બહાર પણ તેણે દલિત હોવાને લીધે સામાજિક તિરસ્કાર સહેવો પડતો હતો. એક વખતની વાત છે, સાત-આઠ વર્ષની ઉંમરની કમુદ એક યજ્ઞોપવિત સંસ્કારમાં જઈ ચડી. તેની કોઈ સવર્ણ બ્રાહ્મણ બહેનપણીના ભાઈનો યજ્ઞોપવિત સંસ્કાર હતો. બહેનપણીના આગ્રહવશ કોઈ આમંત્રણ વિના બાળકી કુમુદ યજ્ઞોપવિતના મંડપમાં પહોંચી ગઈ. તેને જોઈને બહેનપણીના સગાંવહાલાઓ અકળાઈ ગયા. તેમાંના એક શિખાધારી વૃદ્ધ પુરુષે બાળકી કુમુદની હાજરી વિશે બૂમાબૂમ કરી મૂકી. આ નીચી જાતિવાળાઓને સંસ્કૃતમાં ચાલી રહેલ યજ્ઞોપવિતમાં શી સમજણ પડવાની હતી. આ તો દેવોની ભાષા છે. શૂદ્રો તેને ન સાંભળી શકે. એમ કહીને તેમણે એ નિર્દોષ બાળકીને મંડપમાંથી કાઢી મૂકી. બાળકી કુમુદના કુમળા મન પર આ પ્રસંગની ગહેરી અસર પડી. થોડાં વર્ષો બાદ જ્યારે એસ.એસ.સી.માં જે વિષયો નક્કી કરવાના હતા ત્યારે કુમુદે દેવોની ભાષા બોલનાર બ્રાહ્મણોનો સંસ્કૃત વિષય જ પસંદ કર્યો. કુમુદની આ પસંદગીથી તેની શાળામાં હાહાકાર મચી ગયો. શાળાના પ્રિન્સિપાલ તથા બધા જ શિક્ષકો એક દલિતને સંસ્કૃત ભણવાનો અધિકાર આપવા તૈયાર ન હતા. પરંતુ કુમુદ એકની બે ન થઈ. તે જ શાળામાં સંસ્કૃત ભણાવતા બે બ્રાહ્મણ શિક્ષકો હાટેકર ગુરુજી તથા ગોખલે ગુરુજીએ સંસ્કૃતપ્રેમી દીકરીને સમર્થન આપ્યું. અને આમ કુમુદનું સંસ્કૃત શિક્ષણ પ્રારંભાયું. કુમુદ પાવડે પોતાની આત્મકથામાં આ બંને બ્રાહ્મણ ગુરુઓ પ્રત્યે અહોભાવની લાગણી વ્યક્ત કરે છે. પિતૃવત્ ભાવે કુમુદને પ્રેરણા તથા સાથ આપનાર આવા ગુરુઓના આશીર્વાદથી જ કુમુદે સંસ્કૃતમાં એમ.એ. પણ કર્યું. પરંતુ ખૂબ સારા પરિણામ સાથે પાસ કરેલ તેની આ ડિગ્રી તેને નોકરી અપાવી શકી નહીં. શૈક્ષણિક લાયકાત હોવા છતાં દલિત હોવાને કારણે એ ક્યાંય પસંદગી ન પામી શકી. સભ્ય સવર્ણ સમાજના મોવડીઓ તેનો ઇન્ટરવ્યૂ અવશ્ય લેતા, તેની શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓના વખાણ પણ કરતા, પરંતુ નોકરી ન આપતા. આવી બેરોજગારીની જિંદગી બે વર્ષ ચાલી. જેને અંતે કંટાળીને કુમુદે દિલ્હી સરકારમાં મિનિસ્ટર એવા બાબુ જગજીવનરામજીને પોતાની પીડાની ટપાલ લખી તોય કશું વળ્યું નહીં.