જે સ્મૃતિ તરીકે જ્ઞાાનના સંગ્રહમાંથી, સ્મૃતિ હંમેશાં નિયત માળખા મુજબની પ્રતિક્રિયા દર્શાવે છે, તેમાં શીખવાની ક્રિયા નથી; જે માણસ પોતે જે શીખ્યો છે તેના ભારથી બેવડો વળી જતો હોય, તે ક્યારેય મુક્ત નથી હોતો, ભલે તે સહુથી મોટો, અસાધારણ વિદ્વત્તા ધરાવતો હોય પરંતુ તેના જ્ઞાાનનો સંગ્રહ તેને મુક્ત થવા દેતો નથી.