ભગવાન મહાવીરના સમગ્ર જીવન દર્શનને માત્ર બે જ શબ્દોમાં મૂલવવું હોય તો તેમ અવશ્ય કહી શકાય કે તેમના વિચારમાં ઉદારતા અને આચારમાં કઠોરતા હતી.