અહીં તમને થશે કે મનોજકુમારની બધી ફિલ્મો વિશે વાત કરી, પણ તેમની દેશભક્તિવાળી ફિલ્મોનો તો ઉલ્લેખ જ ના કર્યો, પણ એટલા માટે કે તેને લેખમાં કમ -સે-કમ એક અલગ ફકરો તો ફાળવવો જ પડે ને ! તો વાત એમ છે કે ૧૯૬૫માં તેમણે ‘શહીદ’ નામની ફિલ્મમાં શહીદ ભગતસિંહનો રોલ કર્યો હતો અને એ ફિલ્મ પણ હિટ નીવડી હતી અને તે ફિલ્મનું ગીત ‘મેરા રંગ દે બસંતી ચૌલા...’ આજે પણ દેશભક્તિનાં ગીતોમાં ટોચનું સ્થાન ધરાવે છે. એ સમયે મનોજકુમારની મુલાકાત તત્કાલીન વડાપ્રધાન સ્વ. લાલબહાદુર શાસ્ત્રી સાથે થઈ હતી. તે સમયે લાલબહાદુર શાસ્ત્રીએ જ આપેલું સૂત્ર ‘જય જવાન, જય કિસાન’ બહુ ગાજ્યું હતું. એટલે લાલબહાદુર શાસ્ત્રીએ મનોજકુમારને આ સૂત્રને થીમ રાખીને એક ફિલ્મ બનાવવાનું સૂચન કર્યું અને મનોજકુમારે તેમની વાત સહર્ષ વધાવી લીધી અને ત્યારબાદ તેમણે ખેડૂત અને સૈનિકની વાર્તાવાળી ફિલ્મ બનાવી ‘ઉપકાર’, જેમાં મુખ્ય રોલ પોતે કરવા ઉપરાંત પ્રથમવાર દિગ્દર્શનમાં પણ હાથ અજમાવ્યો, લખી પણ પોતે જ અને ૧૯૬૭માં રજૂ થયેલી તેમની આ ફિલ્મને અભૂતપૂર્વ સફળતા સાંપડી. બોક્સઑફિસ પર ફિલ્મે નાણાંનો વરસાદ વરસાવ્યો અને ફિલ્મે બેસ્ટ ફિલ્મ, બેસ્ટ ડિરેક્ટર, બેસ્ટ સ્ટોરી, બેસ્ટ ડાયલોગ, બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (વિલન તરીકે જાણીતા અભિનેતા પ્રાણે આ ફિલ્મમાં પ્રથમવાર અપંગ મલંગ ચાચાનો પોઝિટિવ રોલ કર્યો હતો અને બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટરનો ઍવોર્ડ મેળવ્યો હતો) અને બેસ્ટ સોંગ એમ છ ફિલ્મફેર ઍવોર્ડ જીત્યા તેમજ નેશનલ ઍવોર્ડમાં પણ સેક્ધડ બેસ્ટ ફિલ્મનો એવોર્ડ મળ્યો તેમજ ‘મેરે દેશ કી ધરતી સોના ઉગલે, ઉગલે હીરે મોતી’ ગીત માટે મહેન્દ્ર કપૂરને પણ શ્રેષ્ઠ ગાયકનો નેશનલ ઍવોર્ડ મળ્યો. આ ગીત વગર આજે પણ સ્વાતંત્ર્ય દિન ૧૫ ઑગસ્ટ કે પ્રજાસત્તાક દિવસ ૨૬મી જાન્યુઆરીની ઉજવણી પૂરી થતી નથી. આ ફિલ્મમાં મનોજકુમારે ‘ભારત’ નામના એક એવા ખેડૂતની ભૂમિકા ભજવી હતી કે જે ભારત-પાકિસ્તાનના યુદ્ધ વખતે સૈનિક તરીકે સરહદ પર લડવા પણ જાય છે. ત્યારબાદ ‘પૂરબ ઔર પશ્ર્ચિમ’માં તેમણે ફરીવાર પોતાના પાત્રનું નામ ભારત રાખ્યું અને પૂર્વ તેમજ પશ્ર્ચિમની સંસ્કૃતિનો ભેદ દર્શાવતી આ ફિલ્મને પણ જબરદસ્ત સફળતા મળી અને બસ, ત્યારબાદ તેમના માથે કાયમ માટે ‘મિ. ભારત’ તરીકેનું છોગું ઉમેરાઈ ગયું. પછી તો ‘રોટી કપડાં ઔર મકાન’ તેમજ ‘ક્રાંતિ’માં પણ તેમણે ભારત નામથી પાત્રો ભજવ્યાં. ‘ક્રાંતિ’ ફિલ્મની મોટી વાત તેમના માટે એ હતી કે તેમાં તેમના આદર્શ દિલીપકુમારને ડિરેક્ટ કરવાના હતા અને એ કામ તેમણે સારી રીતે પાર પાડ્યું. આ ફિલ્મમાં પણ બ્રિટિશરો સામે ક્રાંતિની વાત હતી એટલે કે દેશભક્તિની વાત હતી. ૧૯૮૧માં આવેલી આ ફિલ્મ સફળ પણ થઈ અને દિલીપકુમારનો એંગ્રી અંદાજ દર્શકોને પસંદ આવ્યો ત્યારે તેમણે મનોજકુમારના દિગ્દર્શનની પ્રશંસા કરતાં કહ્યું કે ‘અગાઉ હું અને મનોજ ‘આદમી’ ફિલ્મમાં સાથે કામ કરી ચૂક્યા છીએ. તે વખતે તો તેઓ માત્ર એક્ટર જ હતા, છતાં જે રીતે તેઓ કેમેરા એંગલ વિશે મારી સાથે ચર્ચા કરતા ત્યારે જ મને ખ્યાલ આવી ગયો હતો કે મનોજમાં એક સારો દિગ્દર્શક છુપાયેલો છે.’ હવે જે વ્યક્તિના અભિનય પરથી પ્રેરણા લઈને મોટા થયા હોય, ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં સફળતામાં મેળવી હોય તેમને ડિરેક્ટ કરવાની તક મળે અને તેઓ પાછા પ્રશંસા કરે તેનાથી મોટો એવોર્ડ મનોજકુમાર માટે બીજો કયો હોઈ શકે ? છતાં જોગાનુજોગ એવું બન્યું કે ‘ક્રાંતિ’ પછી તેમની સફળતાનો ગ્રાફ અચાનક ડાઉન થઈ ગયો અને ત્યારબાદ તેમની આવેલી ફિલ્મો ‘કલયુગ ઔર રામાયણ’, ‘ક્લર્ક’, ‘મૈદાન એ જંગ’ અને ‘જય હિંદ’ બોક્સ ઑફિસ પર જોરદાર પિટાઈ ગઈ અને તેમણે ૧૯૯૯માં છેલ્લી ફિલ્મ પછી ક્ષેત્રસંન્યાસ લઈ લીધો. આમ કેરિયરનાં ૪૨ વર્ષ દરમિયાન તેમણે માંડ પચાસેક જેટલી ફિલ્મોમાં કામ કર્યું છે. એમ જ કહોને કે આ મામલે પણ તેઓ દિલીપકુમારને જ આદર્શ માનીને ચાલ્યા છે.