સાહિત્યની વાત કરતાં હોઈએ ત્યારે એમાં ગાંધીજીનો ઉલ્લેખ જોતાં ઘણાંને આશ્ચર્ય પણ થાય. સામાન્યપણે આપણે જેમને સાહિત્યિક વ્યક્તિ ગણીએ એ પ્રકારના તેઓ ન હતા. જીવનને એની સમગ્રતા, અખિલાઈ સાથે જ સ્વીકારવાનો એમનો અભિનિવેશ અત્યંત તીવ્ર હતો. એને કારણે તેમના સમયમાં જરૂરી એવી દરેકેદરેક સામાજિક, આર્થિક, ધાર્મિક, શૈક્ષણિક, રાજકીય ક્ષેત્રમાં તેમની તલસ્પર્શી ગતિ હતી. ભારતના બધા જ પ્રકારના દૈન્યને મહાત્‍ કરવાના હેતુસર, પોતાના વિશાળ- भूमा ધ્યેયના ફેલાયેલા વિશાળ બાહુમાં જીવનનાં બધાં જ પાસાંને લઈ તેઓ ચાલ્યા હતા. પોતે જાતે જ સ્વીકારેલ એ યુગકાર્ય માટે ભારતની આટલી મોટી જનસંખ્યા સુધી પહોંચવા માટે એમણે પત્રકારત્વને સાધન, માધ્યમ બનાવ્યું. પત્રકારત્વની સહાયથી એ અદના માનવી સુધી પહોંચ્યા. એટલે જ લખાયેલા, બોલાયેલા ‘શબ્દ’ પાસેથી, એના દ્વારા એમણે ઘણું બધું કામ લીધું. તેમનું શબ્દકાર્ય મુખ્યત્વે ગુજરાતીમાં હતું. છતાંય હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં પણ તેમણે ઘણું લખ્યું છે – બોલ્યા છે. વિશ્વ વિખ્યાત આત્મકથા : ‘સત્યના પ્રયોગો’ આ પત્રકારત્વના કાર્યના ભાગ રૂપે જ ‘નવજીવન’માં હપ્તાવાર લખાઈ હતી. તેમાં જ રામનામ શ્રદ્ધાએ તેમને પતનની અંતિમ ધાર પાસેથી કેવી રીતે બચાવ્યા હતા તે જીવન અનુભવ પણ છે. એમના વ્યક્તિત્વની અસાધારણ સંનિષ્ઠ આભાને કારણે તે જે જે શબ્દ બોલ્યા કે તેમણે જે જે શબ્દ લખ્યા તે બધા સામર્થ્યશાળી બન્યા. આપણા મૂર્ધન્ય વિચારક, આલોચક શ્રી આનંદશંકર ધુવ કહે છે :