ગાંધીજીના સત્યાગ્રહોમાં ભારતની જનતાનું ઘડતર થયું, પણ આ લડતોના કારણે અથવા પરિણામે ભારતને આઝાદી મળી તેવું માની શકાય તેમ નથી.