આમ તો એક વાર પ્રતિભાવ જ્ણાવ્યો હોવા છતાં ફરીને થોડું લખવાનું મન થતા આ લખી રહ્યો છું. એક વાત તો સ્પષ્ટ છે કે લગ્ન પ્રથા શરૂ થયા પહેલાં આવા સંબંધો સમાજમાં પ્રવર્તતા હતા ! લગ્ન એક સાંસ્કૃતિક ઘટના બની. પહેલાં કહ્યું છે તેમ પુરૂષપ્રધાન સમાજ રચનામાં લગ્ન સાથે પત્ની પ્રત્યેનો માલિકી ભાવ જોડાઈ જતો રહ્યો છે. પુરૂષે મોટે ભાગે કયારે ય સ્ત્રીના સ્વમાન કે સ્વત્વની કદર કરી નથી અને તેથી જ સીતાને અગ્નિ પરીક્ષા તો દ્રૌપદીનું જુગારમાં હારી જવું વગેરે સાબિત કરે છે કે સ્ત્રીને પુરૂષે હંમેશા કોઈ ચીજ્-વસ્તુથી વધારે મહત્ત્વ આપ્યું નથી. પુરૂષે પત્નીને પોતાની માલિકીની જણસ જ સમજી છે અને તેથી જ કદાચ પુરૂષના મૃત્યુ પાછળ પત્નીને સતી બનવા ફરજ પાડવામાં આવતી ! હવે આજે આધુનિક સમયમાં લીવ ઈન સંબંધની વાતનો વિરોધ કરનારા એ ભૂલી જાય છે કે જ્યારે પત્નીએ લાજ-ઘુમટો છોડ્યા, પોતાની પસંદના કપડાં પહેરવા માટે આગ્રહ રાખતી થઈ, પતિ/પત્ની એક બીજાના નામ સાથે સંબોધન કરવા લાગ્યા, બાળક્ને પણ વડિલોની રૂબરૂમાં નામ લઈ બોલાવવા/રમાડવા લાગ્યા, પતિની એઠી થાળીને બદલે પોતાની આગવી અને જુદી થાળીમાં જમવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે આ બંને પતિ-પત્ની તેમના વડિલોને સ્વચ્છંદી જ લાગેલા ! શક્ય તેટલો વિરોધ કે પ્રતિકાર આ વડિલૉએ કરેલો તેમ છતાં ઉપર દર્શાવેલ પરિવર્તન થઈને જ રહ્યું ! આજે આજ પતિ-પત્નીઓ વડિલોના સ્થાને બીરાજી રહ્યા છે અને તેઓ પણ આજના યુવાનો/યુવતીઓને સ્વતંત્ર નહિ પણ સ્વચ્છંદ ગણાવી રહ્યા છે તે તેમની વૈચારીક પંગુતા દર્શાવી રહેલ છે. કંઈ પણ નવું પરિવર્તન આવે ત્યારે તેનો પ્રતિકાર કરવો તે જાણે એક ફેશન બની ગઈ છે અને બાદમાં આ પરિવર્તન સ્વીકારી લેવા સીવાય કોઈ વિકલ્પ ના રહે તો જ સ્વીકારવું તેટલું જ નહિ પણ આ માટે તમામ ક્રેડીટ લેવાનો પ્રયાસ પણ આ જાતના લોકો કરતા રહે છે. ટૂકમાં પરિવર્તન કોઈ નું ઓશીયાળું/મોથાજ નથી તે સમયાંતરે થતું જ રહે છે કોઈના સ્વીકાર કે અસ્વીકારની પરવા કર્યા સીવાય !