વસીલી આલેક્સાન્દ્રોવીચ સુખોમ્લીન્સ્કીએ પોતાના ટૂંકા જીવનનાં (૧૯૧૮-૧૯૭૦) પાંત્રીસ વર્ષ બાળકોના ઉછેર અને શિક્ષણમાં લગાવી દીધાં હતાં. તેમણે સોવિયેત રશિયાના ઉક્રાઈનામાં મોટાં શહેરોથી દૂર આવેલા પાવલીશ ગામમાં ૨૯ વર્ષ સુધી કામ કર્યું હતું. એકવીસ વર્ષની વયે એમણે શિક્ષક તરીકેની તાલીમ પૂરી કરી અને ભણાવવાનું શરૂ કર્યું. એ જ વર્ષમાં શરૂ થયેલાં નાઝી જર્મની સામેના યુદ્ધમાં તેઓ સેનામાં સામેલ થયા. તેમનાં પત્ની રશિયન સિપાહીઓને મદદ કરતાં અને એમ કરતાં જર્મન સિપાહીઓના હાથમાં પકડાઈ ગયાં. તે વખતે તેઓ સગર્ભા હતાં. નાઝી કારાવાસમાં જ તેમણે પુત્રને જન્મ આપ્યો. જર્મનોએ તેમની પાસેથી રશિયન સૈનિકોની માહિતી કઢાવવા અત્યાચારો વરસાવ્યા, પણ તેમણે પોતાના હોઠ સીવી નાખ્યા. તેમનાં નવજાત શિશુને તેમની નજર સામે જ મારી નાખ્યું અને પછી એ બહાદુર સ્ત્રીને ફાંસીએ લટકાવી દીધી. એ વખતે વસીલી સુખોમ્લીન્સ્કી મોસ્કો નજીક ચડાઈખોરો સામે લડતા હતા અને તેમની છાતીમાં ગોળાઓની ઘાતક કટકીઓ ઘૂસી ગઈ હતી., સખત ઘવાઈ ગયા હોવાથી તેમને લડાઈનાં મેદાનમાંથી ખસેડી લેવાયા. દરમિયાનમાં, પત્ની તથા નવજાત શિશુ પરના અત્યાચાર વિષે તેમને સમાચાર મળ્યા અને આ કારમી વેદનાએ પણ તેમનાં હૃદય પર કુઠારાઘાત કર્યો. બાહ્ય રીતે તો તેઓ સાજા થઇ ગયા અને પાવલીશમાં તેમણે શિક્ષણકાર્ય શરૂ કર્યું. બાળકોને કે કોઈને પણ અણસાર સુદ્ધાં નહોતો આવતો , પણ બેવડી વેદના તેમના હૃદયને અંદરથી કોરતી રહી. આ પરિસ્થિતિમાં દવા પણ શું કરી શકે? અને છેવટે ૧૯૭૦માં (રશિયાના) શૈક્ષણિક વર્ષના પ્રારંભે, બાળકોની નવી પેઢી માટે શાળાનાં દ્વાર ખોલતાં ખોલતાં જ તેઓ ચિરનિદ્રામાં પોઢી ગયા. ભૌતિક દેહે તેઓ ન રહ્યા પણ એમણે ચીંધેલી કેડી, શિક્ષણ પ્રક્રિયામાં બાળકો તરફના એમના પ્રેમની અને બાળકના હૃદયમાં પહોંચી જવાની કળારૂપે એમની ચેતનાનો ધબકાર અનુભવી શકાય છે.