આયરનીના વિનિયોગ દ્વારા હાસ્ય, કટાક્ષ નિષ્પન્ન થાય છે. ઉપરાંત તાત્વિક ભૂમિકાએ પણ આ રીત પ્રયોજાય છે જેના દ્વારા સંકુલ માનવ-સ્થિતિનું ચિંતન પ્રગટ થાય છે. આ પ્રકારની આયરની વૈશ્વિક આયરની તરીકે ઓળખાય છે.[૧] આયરનીની વિશેષતા એ છે કે તે કરુણ અને હાસ્ય બંને રસની સમાંતર નિષ્પત્તિ કરે છે.[૧] આયરની બે પ્રકારની વાસ્તવિકતાને એકબીજાની પાસે મૂકે છે. એ રીતે વિડંબના વાસ્તવિકતા માત્ર એક જ પ્રકારની હોઈ શકે કે હોય છે એવા ખ્યાલને પડકારે છે. મિલાન કુન્દેરા મુજબ વિડંબના કોઈ પણ પ્રકારની નિશ્ચિતતા (certainity) ને, પછી એ ડાબેરી હોય કે જમણેરી, ઊથલાવી પાડે છે.[૩] નવીન વિવેચકોએ આયરનીનો અર્થ 'ખાસ શબ્દપ્રયોગોથી જન્મતી અસંગતિઓ' એવો કર્યો છે. દાખલા તરીકે, એણે મોટો વાઘ માર્યો - આ ઉક્તિ અતિસામાન્ય કાર્ય કરનાર માટે બોલવામાં આવે ત્યારે વિશિષ્ટ શબ્દપ્રયોગથી અહિં આયરની નિષ્પન્ન થાય છે. વિરોધાભાસ કે વિસંગતિ આયરની માટેની કાચી સામગ્રી છે. આયરનીના આ પ્રકારમાં બાહ્ય ર્દષ્ટિએ હાસ્યજનક લાગતી પરિસ્થિતિ વાસ્તવમાં કરુણનો અનુભવ કરાવે છે. જ્યોર્જ ઑરવેલ કૃત 'ઍનિમલ ફાર્મ'માં આવતા વાક્યો 'યુદ્ધ શાંતિ છે', 'આઝાદી ગુલામી છે', 'અજ્ઞાન એ શક્તિ છે' વગેરે આયરનીના ઉદાહરણ છે.[૨]