અનિશ્ચિતતા; આનાકાની; સંકલ્પ કરતાં વહેમ રહેવો તે; તર્કવિતર્ક; ઢચુપચુપણું; ગડમથલ; ભાંજગડ; આમ છે ને તેમ છે એમ થતી વિચારણા. બાળગંગાધર ટિળક કહે છે કે, મનોવ્યાપારમાંથી સારાસાર વિવેકશક્તિ બાદ કરીને બાકી રહેલ સર્વ વ્યાપાર જે ઇંદ્રિયથી થાય છે તેને `મન` એ નામ આપવાનો સાંખ્ય અને વેદાંત એ બે શાસ્ત્રોનો વહીવટ છે. આ મન જ વકીલની માફક અમુક બાબત આમ છે ( સંકલ્પ ), અથવા ઊલટી રીતે આમ છે. ( વિકલ્પ ), ઇત્યાદિ બુદ્ધિ આગળ નિર્ણય માટે રજૂ કરે છે અને તેથી તેને `સંકલ્પવિકલ્પનાત્મક` એટલે નિર્ણય કરનાર નહિ પણ માત્ર કલ્પના કરનાર ઇંદ્રિય એમ પણ કહે છે. વળી સંકલ્પ એ શબ્દમાં જ કેટલી એક વાર નિશ્ચયનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવે છે. પણ પ્રકૃતિ સ્થલમાં નિશ્ચયની અપેક્ષા ન રાખતાં અમુક વાત અમુક તરેહની છે એમ પ્રથમ કલ્પવું, માનવું, ગૃહીત લાવવું, ઇત્યાદિ વ્યાપારોને ઉદ્દેશીને ` સંકલ્પ ` એ શબ્દનો ઉપયોગ કરેલો છે.