એક તરફ ધીમે અવાજે કશીક વાતો કરતા ડાઘુઓના ખભે ભીનાં ફાળિયાંઓમાંથી હવે ટીપાં ટપકવાં પણ બંધ થઈ ગયાં હતાં. ચહેરા પણ સુક્કા હતા. જેતપુરના ઘેરથી ગમે તેટલો વયસ્ક થયા છતાં હું બહારગામ જવા નીકળું ત્યારે દરેક વખતે મારી બા મને શેરીના વળાંક લેતા નાકા સુધી વળાવવા આવતી ત્યારે છેક ફૂલચંદ કાલીદાસ( જેને અમે 'ફૂલો' કહેતા)ની દુકાન પાસેના બીજા વળાંક સુધી એકીટશે જોયા કરતી અને એ પાંચ મિનિટના ગાળા દરમ્યાન અનેક વાર “આવજે, બેટા”ની મુદ્રામાં ઉંચો થતો એનો હાથ મને દેખાયા કરતો. અને હું બીજા વળાંકે એની નજરોથી ઓઝલ થઇ જતો. આજે દામાકુંડની ફેબ્રુઆરીની ટાઢકમાં મને સ્મશાનમાંથી એ હાથ દેખાયા કરતો હોય તેવો ભાસ થયા કરતો હતો. બાના અનેક સ્વરૂપ નજર સામે તરવર્યા કરતા હતાં. ડીવોર્સના મારા નવ વર્ષ ચાલેલા મુકદ્દમાના ગાળામાં એ હંમેશા અદૃશ્ય અપરાધીના ભાવમાં જ રહી, મારા મનમાં એવું કાંઇ નહોતું અને હું હંમેશા એને પ્રસન્ન રાખવાના પ્રયત્નો કરતો. તરુ (મારાં વર્તમાન પત્ની) સાથે હું મારી પ્રથમ પત્ની સાથેના માત્ર ચાર દિવસના ઘરવાસ પછી કરેલા ડિવોર્સના કેસ પછીના એક વર્ષે પ્રેમમાં પડ્યો અને એની જાણ મારી બાને કરી ત્યારે મને લાગે છે કે એના ગુન્હાને મેં થોડો ભૂંસી આપ્યો હોય એવું એને લાગ્યું અને કશી પણ પડપૂછ વગર એને સ્વીકારી લીધો. એને લાગ્યું કે આ છોકરીએ પોતાના દુઃખી છોકરાને સુખી કરવા માટે જ પૃથ્વી પર જન્મ લીધો છે. વગર લગ્ને હું અને તરુ આઠ વર્ષ સાથે રહ્યા ત્યારે મારી બા અનેક વાર અમારે ત્યાં રાજકોટ આવતી, પણ એની ભૂમિકા કદિ પરંપરાગત સાસુની રહી નહિ, પણ સદાય માફી મેળવીને ઉપકૃત થયેલી વ્યક્તિની જ રહી. નહિ તો આમ તો એ સ્વભાવની કેવી કડક સાસુ હતી તે મેં તેના મારાં ભાભી સાથેના કઠોર વર્તન પરથી જોઇ જ લીધું હતું.