૨. એ જ રીતે ૧૯૪૬માં, સ્વાતંત્ર્યની ઉષાએ. કોંગ્રેસની ૧૫ પ્રાંતિક સમિતિઓમાંથી ૧૨ પ્રાંતિક સમિતિઓએ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલનું નામ કોંગ્રેસ અધ્યક્ષપદ માટે સૂચવેલું. જ્યારે માત્ર ૩ પ્રાંતિક સમિતિઓએ આચાર્ય કૃપાલાણીજીનું નામ સૂચવ્યું હતું. જવાહરલાલ નહેરુજીનું નામ કોઈપણ પ્રાંતિક સમિતિએ સૂચવેલું નહોતું. આમ છતાંય જ્યારે મહાત્મા ગાંધીજીએ આ સ્થિતિમાં કોને અધ્યક્ષપદ સોંપવું ? એવો સવાલ કર્યો અને ઉમેર્યંુ કે, કૃપાલાણીએ જવાહરની તરફેણમાં પોતાનું નામ પાછું ખેંચ્યું છે. ત્યારે ગાંધીજીના સીધા પ્રશ્ર્નનો જવાબ આપવાને બદલે નહેરુજીએ નીચું મોં કરીને ભેદી મૌન ધારણ કર્યું ! તે ક્ષણોમાં ગાંધીજીની "મૂંઝવણ સમજી જઈને, સરદાર પટેલે ચુપચાપ એક નાની ચબરખી ઉપર લખીને ગાંધીજીને કહ્યું કે, તેઓ પણ કોંગ્રેસ અધ્યક્ષપદની હરીફાઈમાંથી નીકળી જાય છે. ત્યારે ગાંધીજીએ સરદાર તરફ જોઈ ઉમેર્યું કે : આઝાદી સમયે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ તરીકે જવાહર ભારતના વડાપ્રધાન બને, એ સંજોગોમાં તમારે પણ જવાહરને સાથ આપવો પડશે. સરદાર પટેલે ‘રામાયણીન-આદર્શ’ મુજબ પિતૃવત્ ગાંધી બાપુની મૂંઝવણ ટાળવા વડાપ્રધાનપદ ઉદાર દિલથી જતું કર્યું અને નહેરુજી ચૂપચાપ બહુમતીની ધરાર અવગણના કરી, વડાપ્રધાન બની બેઠા ! આ ઘટના કે દુર્ઘટના ભારતીય સ્વાતંત્ર્યની ઉષાએ, લોકશાહી મૂલ્યોરૂપી સૂર્યના ગ્રસ્તોદયરૂપ (ઊગતા સૂર્યના ગ્રહણરૂપ) સૂચક કલંકિત ઘટના છે ! જેનાં કડવાફળ આજે પણ કાશ્મીર-તિબેટમાં પાકિસ્તાન-ચીનની ઘૂસણખોરી અને ચીન દ્વારા ભારતની ભૂમિ છીનવી લેવા જેવી સમસ્યાઓ રૂપે આજે પણ આપણે ચાખી રહ્યાં છીએ !