ઉનાળો પૂરબહારમાં ચાલી રહ્યો છે. લાભશંકરની ‘તડકો’ કાવ્યરચના તરત યાદ આવી જાય છે. કદાચ કવિ નલિન રાવળની કાવ્યપંક્તિ છે : ‘તડકો કડાક પહેરીને નીકળ્યો છું.’ પ્રહ્્લાદ પારેખ પણ યાદ આવી જાય : ‘એવું રે તપી ધરતી એવું રે તપી જેવાં તપ રે તપ્યાં’તાં પારવતી સતી.’ કાશ્મીર ભાગી જવાનું મન થાય છે, પણ પથ્થરબાજીના ભયથી ઘરકૂકડી બની ગયો છું. મારે ક્યાંય કૂકડે કૂક કરવા નથી જાવું. કાશ્મીરના સાહિત્યનું વાતાનુકૂલિત ચાલુ કરીને બેસી ગયો છું. થોડીક આડ વાત કરું તો આટલી ભયંકર ગરમીમાં આપણા નેતાઓ હવે જાહેરમાં ‘બંડી’ પહેરીને ફર્યા કરે છે, પણ મારો એક સવાલ છે કે બંડખોર ઉમેદવારે બંડી પહેરવી જોઈએ? જવાદો ખુદા મહેરબાન તો ગધા પહેલવાન. મૂળ વાત પર આવીએ. આપણા લોકોના મનમાં કાશ્મીર એટલે હિન્દી ફિલ્મોનાં બહારી દૃશ્યો, દાલસરોવર, કેસરનાં ખેતરો અને જેલમ નદી. બોલો, કાશ્મીરના સાહિત્ય વિશે આપણે શું જાણીએ છીએ? કાશ્મીરી ભાષા ઉપર ફારસી અને સંસ્કૃત ભાષાનો બહુ મોટો પ્રભાવ છે. કાશ્મીરી ભાષાનો જન્મ ‘પેચાશી અપભ્રંશમાંથી થયો છે. તેરમી સદી પહેલાં કોઈ કાશ્મીરી સાહિત્ય મળતું નથી. કાશ્મીરમાં સંસ્કૃત ભાષા બહુ સન્માનિત હતી, પણ રાજભાષા બદલાઈ જવાથી ફારસીનો પ્રભાવ વધવા લાગ્યો.