છેલ્લાં બાર-ચૌદ વરસમાં ફોટોગ્રાફી નિમિત્તે મારે દેશવિદેશમાં ઘણું ફરવાનું રહ્યું. નેપાળને ભારતની જ અટારી ગણીએ તો તે સિવાયના દેશોમાં મારે સોળ વાર જવાનું થયું. પરદેશના પ્રવાસોમાં લાંબામાં લાંબો સો દિવસનો તો ટૂંકામાં ટૂંકો પંદરનો. અપ્રગટ કળા-પુસ્તકો માટે લીલયા કરેલા પ્રવાસોનો તો કોઈ હિસાબ નથી. આટલા બધા પ્રવાસોમાંથી કોઈ એક વિશે લખવાને બદલે, જુદાજુદા પ્રવાસોમાં થયેલા અમુક અસાધારણ અનુભવોને બે શીર્ષક હેઠળ રજૂ કરીશ :