જયંત કોઠારી સંપાદિત મધ્યકાલીન ગુજરાતી શબ્દકોશમાં ‘પતિ’ કે ‘પત્ની’ શબ્દ આપણા પરિચિત અર્થમાં જોવા જ મળ્યા નથી ! ‘પતિ’ શબ્દનો માત્ર એક જ અર્થ ‘પ્રતિ’ એમાં અપાયો છે. હા, ‘ભારજિયા’ શબ્દનો અર્થ ભાર્યા, પતિ યોગ્ય રીતે જ દર્શાવ્યો છે. ‘ભર્તા’, ભર્તું એ પર્યાયોનું બોલચાલની ભાષામાં ‘ભરથાર’ થયું. મરાઠી ભાષામાં પતિ માટે ‘નવરા’ શબ્દ (સંસ્કૃત : નવવરા) આજે પણ પ્રચલિત છે. એનું સ્ત્રીલિંગ ‘નવરી’નો અર્થ ‘વધૂ’ બરાબર અપાયો છે. ઉર્દૂમાં ‘ખાવિંદ’નો અર્થ સ્વામી-માલિક-પતિ આપણને ઝાઝો અપરિચિત નથી જ. ઉર્દૂ કોશમાં ‘ઔરત’ના અર્થ નારી, મહિલા, સ્ત્રી, પત્ની વગેરે આપવામાં આવ્યા છે. ઉર્દૂમાં ‘ખાસી’ શબ્દના અર્થોમાં બીબી, પત્ની, વહુ, ઘરવાળી એમ જોવા મળે છે. ગુજરાતીમાં ઘરવાળી, ઘરવાળો શબ્દો અંગ્રેજી ‘હસબંડ’ની જ યાદ અપાવે છે ! અંગ્રેજી શિષ્ટાચારમાં ‘પત્ની’નો ઉલ્લેખ ‘લૅડી ઓફ ધી હાઉસ’ થતો મેં સાંભળ્યો છે. ‘ગૃહિણી’ શબ્દમાં ‘લૅડી ઓફ ધી હાઉસ’ની સંસ્કારિતા ધ્વનિત થાય છે. બંગાળમાં પ્રચલિત ‘ગૃહસ્વામિની’માં એમ જ અભિપ્રેત છે. ઉર્દૂમાં ‘બીબી’ અને ‘બીવી’ એ બન્ને શબ્દોના અર્થ તદ્દન જુદા જ હોવાનું આજથી પંદરેક વર્ષ પહેલાં એક મુસ્લિમ મિત્રે મને કહેલું.