આધુનિક ચિકિત્સાશાસ્ત્રના વિકાસનો આ શકવર્તી પડાવ બની રહ્યો. એક જ રોગ – શીતળા- નાં બે અલગ અલગ સ્વરૂપોની તીવ્રતાની માત્રામાં આસમાન જમીનનો તફાવત હતો. તેમ છતાં જો ઓછી તીવ્રતા ધરાવતા (ગાય દ્વારા ફેલાતા) શીતળાનો ચેપ લાગે એ મનુષ્યને પછી ઘાતક શીતળાનો ચેપ લાગતો ન હતો. આની પ્રાથમિક કક્ષાની વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી મેળવીએ. મનુષ્યના શરીરને ચેપ લગાડતાં રોગકારક જીવાણુઓ/વિષાણુઓ પોતાની કોષીય સપાટી ઉપર ચોક્કસ સંરચના ધરાવતા આણ્વિક સમુહો ધરાવતાં હોય છે, જેને ‘એન્ટીજન’ કહેવાય છે. તે ઉપરાંત, જે તે જીવાણુઓ/વિષાણુઓની પાસે ચોક્કસ રાસાયણિક સંયોજનો એવાં હોય છે, જેના વડે મનુષ્ય શરીરને નૂકસાન પહોંચે છે. આવા ચેપના પ્રતિકાર રૂપે આપણું શરીર એ આણ્વિક સંરચના સાથે અનુરૂપ એવાં ‘એન્ટીબોડી’ તરીકે ઓળખાતાં વિશીષ્ટ દ્રવ્યો બનાવે છે, જેના વડે રોગકારક જીવાણુઓ/વિષાણુઓ નાશ પામે છે અને જે તે ચેપ સામે આપણું રક્ષણ થાય છે. આપણે શીતળાના ઉદાહરણ સાથે આગળ વધીએ. ગાય દ્વારા ફેલાતા અને મનુષ્યો દ્વારા ફેલાતા શીતળા માટે જવાબદાર વિષાણુઓના એન્ટીજનના બંધારણમાં સામ્યતા છે, પરંતુ બન્નેની રોગકારકતાની તીવ્રતામાં અસાધારણ માત્રાનો તફાવત છે. હવે આપણા શરીરની પ્રતિકારપ્રણાલીની ખાસીયત એ છે કે જો એક અને એક જ પ્રકારનો ચેપ ફરીથી લાગુ પડે તો શરીર, અગાઉના અનુભવને યાદ કરી, એની સામે લડવા માટે સક્ષમ એવાં એન્ટીબોડી તાત્કાલિક અસરથી બનાવવા લાગે છે અને પરિણામે ખુબ જ અસરકારક રીતે બીજી વારના ચેપને નાથી લઈ શકે છે.