મુકુંદરાયે એક દોઢ પાનાંની સત્યઘટના લખી છે જેનું શીર્ષક છે ‘સીમમાં વસ્તી’. ઈતિહાસમાં આ કોઈ સત્યઘટનાના પાત્રોના નામ લખાવાના નથી. ઈતિહાસ તો માત્ર રાજા-મહારાજાઓના લખાય કે જેમણે લાશના ઢગલા પાડ્યા હોય. જેમણે વૃક્ષો ઉછેર્યાં હોય, લોકોના પેટ ભરવા માટે અનાજ વાવ્યું હોય, તનતોડ મહેનત કરી હોય ને પરસેવો પાડ્યો હોય એની વાત આપણે ક્યારેય ઈતિહાસમાં લખવાના નથી અને મુકુંદરાયે એવી વ્યક્તિઓને આપણી પાસે સત્યકથાઓમાં મૂકી આપી છે. સામા પટેલ એનું નામ. વૃદ્ધ થયા ને પગ ડગમગવા માંડયા અને એમને કામ કરવાનું મન થયું. એમણે ગામની સીમમાં એક વડલો હતો એની પાસે આઠ-નવ પીપર વાવી. પછી બન્યું એવું કે એ વર્ષે વરસાદ મોડો ને સામા પટેલના કૂવામાં પણ પાણી ખૂટી ગયું, તો થોડે દૂર એક કૂઈમાંથી કાવડ ભરીને પાણી લાવે ને પેલી પીપર ને વાવે. રસ્તે જતાં કોઈકે પૂછયું કે, ‘ભાઈ! હાથપગ ચલતા નથી ને ભાભા આટલું બધું પાણી શું કરવા લઈ આવો છો? રહેવા દો ને.’ તો તેઓ કહે, ‘ના, આ એવો માર્ગ છે કે રસ્તામાં કોઈ ઝાડ નથી. લોકો અહીંથી ચાલતા પસાર થાય ને જરાક છાંયો મળે, ઢોર બેસે, માણસ બેસે, પંખી બેસે એના માટે થઈને વાવું છું.’ તો પેલો માણસ કહે છે, ‘વાવવું હોય તો એકાદ ઝાડ વાવો, આટલા બધા શું કરવા?’ અને સામા પટેલે જે જવાબ આપ્યો, આપણા કોઈ પણ પર્યાવરણવિદ્દ આ જવાબ નહીં આપે. એણે કહ્યું કે, ‘ભાઈ, આપણે માણસ ગામમાં રહેતા હોઈએ એટલે એકબીજાને મળતા હોઈ, પણ ધારો કે સીમમાં રહેતા હોય ને કોઈને મળવાનું મન થાય તો ગામમાં જઈ મળીને પાછા આવીએ, પણ એકલું ઝાડવું હોય તો એને પણ કોક’દી એકલું લાગે ને? એને કો’કને મળવાનું મન થાય તો એ જાય ક્યાં? એટલે હું આ ચાર-પાંચ પીપર વાવું છુ.’ આજે આપણે પર્યાવરણની વાત કરીએ છીએ, દિવસો, વર્ષો ને મહિનાઓ ઉજવીએ છીએ, પણ આ પ્રેમ છે ઝાડ માટેનો આપણી પાસે?