દયાનંદ સારસ્વતી એક મહાન દેશભક્ત હતાં. એમને પોતાના કાર્યોથી સમાજને એક નવી દિશા અને ઉર્જા પ્રદાન કરી. મહાત્મા ગાંધી જેવા કઈ કેટલાય દિગ્ગજ નેતાઓ સ્વામીજીના વિચારોથી પ્રભાવિત હતાં. સ્વામીજી જન્મે અને કર્મે બ્રાહ્મણ હતાં. બ્રાહ્મણ એજ કહેવાય જે ગણના ઉપાસક હોય અને અજ્ઞાનીને જ્ઞાન આપવાવાળા જ્ઞાની. સ્વામીજીએ જીવનભર વેદો અને ઉપનિષદોનો અભ્યાસ કર્યો. સંસારના અનેક લોકોને એમનાં જ્ઞાનથી લાભાન્વિત કર્યા. એમણે મૂર્તિ પૂજાને વ્યર્થ બતાવી. નિરાકાર અને ઓમકારમાં જ ભગવાનનું અસ્તિત્વ છે એવું કહીને એમણે વૈદિક ધર્મને જ શ્રષ્ઠ ગણાવ્યો !!! વર્ષ ૧૮૭૫મા એમણે આર્યસમાજની સ્થાપના કરી. સન ૧૮૫૭ બાળવામાં એમણે પોતાનું અમુલ્ય યોગદાન આપ્યું. અંગ્રેજોનો ખુબ જ જોરદાર મુકાબલો કર્યો આને લીધે જ એક ષડ્યંત્ર હેઠળ ૩૦ ઓક્ટોબર ૧૮૮૩ માં એમને ઝેર આપીને મારી નાંખવામાં આવ્યાં.