ઇતિહાસ ઘટનાઓના અવલોકનથી બને છે, પણ ઘટનાઓનું અવલોકન સમય આધારિત હોય છે. એક ઘટના એક વખત નાની લાગી હોય તે બીજા વખતે મોટી લાગી શકે છે. તેથી જ ભૂતકાળની ઘટનાઓને ભવિષ્યમાં નવીન રીતે જોવાતી હોય છે. આજનો પ્રસંગ આપણા માટે માત્ર બનાવ હોય, તે ઇતિહાસમાં વળાંક આપનારી ઘટના સાબિત થાય. આવી જ એક નાનકડી ઘટના પંચશીલ સિદ્ધાંતો સાથે સંકળાયેલી છે. જૂની ઘટનાઓ, દસ્તાવેજો અને અહેવાલો તથા સંસ્મરણોના આધારે જાણકારો કહે છે કે તે વખતે પંચશીલ સાથે સંકળાયેલા રાજદ્વારીનું ધ્યાન ભારતના હિતો માટે ઓછું હતું, પોતાની ચીની પ્રેમિકા પર વધારે હતું. પંચશીલના બહુ વખાણ થાય છે, પણ તેનાથી ભારતને કંઈ હાંસલ થયું નથી. પંચશીલ એટલે આમ તો પડોશી દેશો સાથેના સંબંધોની માર્ગદર્શિકા. ચીન સાથે લાંબી સમજૂતીઓ અને કરાર થયા હતા, તેના પાંચ મુખ્ય સારરૂપ સૂત્રો અલગ તારવાયા હતા. તેને પંચશીલ કહેવાતા હતા. હકીકતમાં ચીન સાથે પંચશીલ કરાર થયા ત્યારે ચીન હજી શક્તિશાળી થયું નહોતું. ભારત અને ચીન લગભગ સરખી સ્થિતિમાં હતા. બીજી અગત્યની વાત છે કે તિબેટ પર ચીને કબજો જમાવ્યો હતો, તેને ભારતે હળવાશથી ન લીધો હોત તો સરહદથી સમસ્યા આજે નડે છે તે ઊભી ન થઈ હોત.