પાનીપતનું બીજું યુદ્ધ અકબરે પોતાના સામ્રાજ્ય વિસ્તાર માટે નહીં, પણ તેના પર આવી પડેલું યુદ્ધ હતું. આ યુદ્ધના બે પક્ષો મુઘલો અને અફઘાનો તથા હેમુ હતા. અગાઉ આપણે વાત કરી જ છે કે હુમાયુના સમયમાં અફઘાન સરદાર શેરશાહ સાથે ભયંકર યુદ્ધ થયું હતું, પણ શેરશાહના અવસાન પછી અને હુમાયુના દિલ્હીના તખ્તને ફરીથી જીતી લીધા પછી અફઘાનો ખૂણામાં ધકેલાઈ ગયા હતા. પરંતુ છતાં તેમનો લડાયક જુસ્સો ખતમ થયો ન હતો. શેરશાહનો પુત્ર આદિલ શાહ અને તેનો હિંદુ સેનાપતિ હેમરાજ ઉર્ફે હેમુ પોતાનું ખોયેલું રાજ્ય પાછું મેળવવા કટિબદ્ધ હતા. સેનાપતિ ભારતના સૈનિક ઇતિહાસનું એક લડાયક પાત્ર છે. તેનું મુળનામ હેમરાજ વૈશ્ય હતું. સ્વબળે સુરવંશી સલ્તનતમાં તે આદિલ શાહના મુખ્ય સેનાપતિ પદ સુધી પહોંચ્યો હતો. આદીલ શાહીમાં તે દીવાન અને યુદ્ધ સંચાલક પણ હતો. ઇસ્લામી સલ્તનતમાં આટલા ઉચ્ચ હોદ્દે પહોંચનાર હેમુ ગણ્યાગાંઠયા હિંદુઓ પૈકીનો એક હતો. આમ પણ અફઘાનો અને રજપૂતો વચ્ચે ઘણા સુમેળભર્યા સંબંધો રહ્યા હતા. મહારાણા પ્રતાપના સમયમાં તો અફઘાન સૈનિકોએ મેવાડને ગંજાવર મદદ કરી હતી.