આપણા ભારત વર્ષમાં હરિ નામના પંડિત થઈ ગયા,એમને હર્ષ નામનો મહાન પુત્ર હતો, હિર પંડિત એક દિવસ પોતાના પુત્રને પાસે બેસાડી સમજાવે છે કે બેટા એટલુ યાદ રાખ્જે કે બાપના નામને દિપાવે તે દિકરો, પિતાના ધ્યેયને વિસ્તારે છે. એ ઉતમ સંતાન, પોતાના ગુરૂના જ્ઞાનને ઉજ્જવળ કરે તે શિષ્ય, જન્મીને જીવડાની જેમ જીવે અને મરે પણતેવુ જીવન નિર્થક છે. માટે બેટા હું તો મરવા પડ્યો છું. માટે તારે શું કરવું. એ જરા સમજી લે. બેટા મારી પાસે ધન-દોલતનો કોઇ વારસો નથી. સચ્ચાઇની મુડી રાખી મૂકી છે. સંસ્કારનું જે સિંચન કર્યુ છે. તેજ મારી ધન-દોલત છે. આ મનુષ્ય દેહ જે તને મળ્યો છે. તેને સદ્ુપયોગ દ્રારા સાર્થક કરજે, હું સહી માનવ જન્મ લઈને લોકોને ઇશ્ર્વરાભિમુખ બનાવવા સુસંસ્કૃત બનાવવાના, ભક્તિ કરી પોતાનો વિકાસ કરવાના પ્રયત્નો કરતો રહ્યો. અને એના ફળ સ્વરૂપે તારા જેવો પુત્ર-દિકરારૂપે પ્રાપ્ત થયો, મારા ઉતમ કાર્યોની તુ પ્રસાદી છે. માટે બે વાત ધ્યાનમાં રાખજે.(૧) તુ જે કંઈ બોલે તેને જીવનમાં ઉતારવા અને આચરણ કરવાનો પ્રમાણિક પણે પ્રયત્ન કરજે. (૨) અને શ્રેષ્ઠ પંડિત બનવા ઉંડાણ પૂર્વકનો અભ્યાસ કરજે. હું પંડિતના હોવાથી યોગ્ય રજુઆત ના કરી શકવાથી રાજાના દરબારમાં પંડિતો દ્રારા અપમાનિત થવું પડ્યું એ વાતનું મને દુઃખ નથી, પરંતુ ઇશ્ર્વરના સંદેશાને એના જ્ઞાનને, પ્રભુની ભક્તિને લોકો આગળ યોગ્ય રીતે રજુ કરી સમજાવી ના શક્યો. તેથી લોક કલ્યાણના કાર્યને હાની પહોંચી આ ઉણપને તારે પૂરી કરવાની છે. આટલુ કહીને હરિ પંડિત દેહ છોડ્યો. આ હરિ પંડિત બહુ ભણેલા નબ હતા, લોકો સદાચારથી જીવે અને ભગવાનને ભૂલે નહિ એ માટે લોકોમાં બેસીને જીવનનું મૂલ્ય સમજાવતા, સર્વ સામાન્ય લોકોને જીવનના આદર્શોની ખબર હોતી નથી, ભારત દેશમાં અનેક માણસો ભવ્ય અને તેજસ્વી જીવન જીવી ગયા છતાં, એવા લાખો લોકો છે કે આવા મહાપુરૂષોના જીવન વિષે કશુ જ જાણતા નથી, જ્યાં સુધી લોકોએ આવા આદર્શ જીવનના પ્રસંગો સાંભળ્યા નથી, ત્યાં સુધી લોકોને આવા આદર્શોની ખબર નથી પડતી અને તેવા સેવા ઉતમ જીવન જીવવાના ધ્યેય તરફ વલણ હોતુ નથી, હિર પંડિત આવા ભવ્ય આદર્શો લોકો સમક્ષ રજુ કરતા. તે મુજબ જીવન જીવવા પ્રમાણિક પ્રયત્ન કરતા, સાત્વિક જીવન હોવાને કારણે તેમની જીવન જરૂરિયાતો મર્યાદિત હતી. પૈસાનો મોહ ન હતા, રાજ્યાશ્રયમાં માનતા ન હતા. સારા દેખાવાનો ડોળ નહતો. પરમાત્મા ઉપર અતુટ શ્રધ્ધા હતી. અને એ રીતે ઉતમ જીવન જીવતા હતા. ભગવાનની સેવા કરવાના ખોટા ખ્યાલોમાં રાચનારાઓને હિર પંડિત સમજાવતા કે આપણે ભગવાનની શું સેવા કરી શકવાના? આ શરીર ભગવાને આપ્યું છે. હાથ પગઃ આંખ,નાક,કાન,વગેરે ભગવાને જ આપ્યા છે.એના જ આપેલા અંગો દ્રારા જ સેવા તો કરીએ છીએ. જે ફૂલો ભગવાન ઉપર ચડાવીએ છીએ. એજ ફૂલો અને તેમાં રહેલી સુગંધ પણ ભગવાને જ ઉત્પન્ન કરેલી છે. એણે જ ઉત્પન્ન કરેલુ એને અર્પણ કરીએ છીએ. માટે કર્તવ્યરૂપી પુષ્પો ચડાવીએ તો કંઈક વિશેષતા હશે. જીવનરૂપી પુષ્પ પ્રભુને ચડાવો ચારિત્ર અને ભગવદ્દભક્તિ અને પરમાર્થની સુગંધવાળા ઉતમ જીવનરૂપી ફુલોની માળા હરિના ગળામાં પહેરાવો. તો એ માળા હરિ નહિ તુટવા દે. પરમાત્મા દ્રારા આ દેહનુ દાન મળ્યુ છે. એ દેહના મસ્તકમાં ભગવદ્ વિચારોને સ્થાન આપો કે હું કોણ? ક્યાંથી આવ્યો? ક્યાં જવાનો? એવા જ્ઞાનથી મસ્તકને ભરી દો. અને જીવનમાંથી લાચારી દુર કરો. માત્ર ગરજ કે પરવા પરમાત્માની રાખો, ખુમારી પૂર્વક સંતોની સેવા કરો. આવા ઉતમ વાક્યોથી લોકોના મન જાગૃત થતા અને હિર પંડિતને સૌ ભાવથી અને માનથી સાંભળતા, પરંતુ માનવી વિધિના હાથનું રમકડુ જ છે. વિધિના લેખ પ્રમાણે જ બનતુ હોય છે હિરપંડિત પણ વિધિના ખેલનું એક રમકડુ જ બન્યા, વિધિની વક્ર ગતિએ હરિ પંડિતને કસોટીના એરણે ચડાવ્યા. રાજ્યાશ્રિત પંડિતોથી તેમની લોક ચાહના સહન ન થઈ અને પંડિતો હરિ પંડિતને મહાત કરવાના પ્રયત્નોમાં લાગી ગયા, ઇર્ષાની આગમાં બળતા પંડિતોએ હિર પંડિતને નીચા બનાવવાના તર્કો શરૂ કર્યો, રાજ્યસભામાં તેમનો ઉપહાસ કરવા લાગ્યા, પરંતુ ધીરગંભીર એવા હિર પંડિતને બાબતને અવગણવા લાગ્યા, તેથી પંડિતોએ હવે તેમને લોકોની નજરમાંથી ઉતારી પાડવાની યોજનાઓનો આસરો લીધો. માનવીને ઉતારી પાડવાના બે માર્ગ એક વ્યકિતના શીલ ઉપર કલળ્ક લાગવવું અનૅ બીજો માર્ગ વ્યકિતને મુર્ખ સાબીત કરવો. પંડિતોએ બીજો માર્ગ અપનાવ્યો ટીખળી ખોરોની એક ટુકડી બનાવી. હિર પંડિતની સભામાં જઈને તેમને અનેક પ્રકારના પ્રશ્ર્ન્નોપૂછી તેમને મુર્ખ બનાવવાના પ્રયત્નો શરૂ કર્યા, અટપટા ને ખોટા તર્કથી ઉભા કરેલા પ્રશ્ર્ન્નોના જવાબ પંડિત આપી શક્યા નહિ અને તેથી ટીખળીખોરોએ અપમાનિત કરીને તેમને કહ્યું કે તમે પહેલા ભણો અને પછી જ બીજાને ઉપદેશ આપો તમેજ મુર્ખ છો અને લોકોને કેવી રીતે સમજાવી શકશો હરિ પંડિત મુઝાઇ ગયા અને જવાબોના આપી શકવાથી તેઓ મુર્ખ છે. એવા પ્રચારો શરૂ થઈ ગયા, સમાજ અજિબ છે એક દિવસ માણસની વાહ વાહ કરે તો બીજી તરફ તેનું ઘોર અપમાન પણ કરે, આવા વિચિત્ર સમાજના અપમાનના ભોગ બનેલા હિર પંડિતની લોકપ્રિયતા ઘટવા લાગી, હિર પંડિતને તેનુ દુઃખ ન હતુ, પરંતુ લોક કલ્યાણના કાર્યને હાની થઈ લોકો સાત્વિક વિચારોથી ચલીત થવા લાગ્યા, અને સ્વાર્થી કપટિ એવા પંડિતો તરફની વાતોમાં આવી ગયા, તેથી આવા લોકોનું અહિત થતુ જોઇને તેમને દુઃખ થતુ હતુ. તેમની લોક કલ્યાણની જે ધારણા ખોટી પડી તેનો તેમને આઘાત લાગ્યો અને પોતાના સુપુત્ર હર્ષને એક સંત મહાપુરૂષને શોભે એક પંડિતને શોભે તેવો સંસ્કારનો વારસો આપી ચિરનિદ્રામાં પોઢી ગયા, તેમની ઉતરક્રિયા પૂર્ણ કર્યા પછી તેમના સુપુત્ર એવા હર્ષ માતાને પગે લાઈને કહે છે કે હે મા હવૅ મારે તુ એક જ સર્વસ્વ છે, અને તારે માટે હુ સર્વસ્વ છું મારા પિતાશ્રી એ મને પંડિત(વિદ્ર્ધવાન) થવાની તેમની અંતિમ ઇરછા જણાવેલી છે. તેથી હવે હું આપની રજા લઈ કોઇ સમર્થ ગુરૂની શોધમાં જાઉં છું કહીને માની મમતાને છોડીને તે બાળક હર્ષ શ્રી ગુરૂના ગૃહે પહોચી ગયો, અને ગુરૂશ્રીને પોતાની સંપૂર્ણ રીતે વિદ્રાન થવાની તૈયાર બતાવી ગુરૂશ્રીએ નાના બાળકની આંખમાં કૃતનિશ્ર્વયતાનાં દર્શન કર્યા અને પ્રેમથી પાસે બેસાડી સાંત્વન આપ્યુ. ગુરૂઆજ્ઞા મુજબ હર્ષે અભ્યાસની શરૂઆત કરી પૂર્ણ લગનથી અભ્યાસમાં મન લગાવ્યું, એકજ લગની હતી કે ખુબજ અભ્યાસ કરીને વિદ્રાન બનવું. રાત્રિ-દિવસ અભ્યાસ કરવા લાગેલ હર્ષથી ગુરૂજી ખૂબજ ખુશ હતા. અને તેના અભ્યાસ માટેની ભૂખને સંતોષ આપવા લાગ્યા, તીવ્રતા પૂર્વક અભ્યાસ કરી તમામ રીતે પારંગત બની વિદ્રતા હાંસલ કરી, અને ગુરૂગૃહેથી ગુરૂશ્રીની આજ્ઞા લઈને રાજ્ય દરબારમાં આવી વીદ્રન પંડિત હર્ષે રાજ્યાશ્રયના પંડિતોને શાસ્ત્રર્થે માટે પડકાર ફેંક્યો, અને શાસ્ત્રના સિધ્ધાન્તો રજુ કર્યા અને આ સિધ્ધાન્તોનું ખંડન કરીને પોતાની વિદ્રતા સાબીત કરવા માટે જણાવ્યું જો શાસ્ત્રાર્થે કરવાની હિંમત ના હોય તો પરાભવ સ્વીકારવા જણાવ્યું. પંડિતો તેની વિજળીના ચમકાર જેવી બુધ્ધી અને વાકછટા જોઇ ડઘાઇ ગયા,તેમણે કહ્યું કે હે પંડિતજી તમારી ભાષા અમારાથી સમજી શકાતી નથી, તેથી અમે હાર્યા નથી, તમે અમને સરળતાથી તમારા સિધ્ધાન્તો સમજાવો અને અમે તમારા પ્રશ્ર્ન્નો જવાબના આપી શકીએ તો અમે હાર કબુલ કરીશું. પંડિતોની આવી વાત સાંભળી પંડિત હર્ષને પોતાની વધુ પડતી બુધ્ધિનો ભાર લાગવા માંડ્યો. તેને થયું કે મારી વિદ્રતાસભર વાણી જો પંડિતોના સમજી શકે, તો સામાન્ય માણસતો કેવી રીતે સમજી શકશે? અને પિતાજીને આપેલ વચન પ્રભુ કાર્ય માટે લોકોને જાગૃત કરવાનું કામ કેવી રીતે કરી શકાશે? તેને પોતાની વધુ પડતી બુધ્ધિમાં દોષ દેખાયો તેને અકળામણ થવા લાગી. અને મા સરસ્વતીની ઉપાસના શરૂ કરી અને પોતાની ગહન બુધ્ધિને સરળ બનાવવા પ્રાર્થના કરી, માતા સરસ્વતીએ પ્રસન્ન થઈને તેને કહ્યું કે હે પંડિત આ શાસ્ત્રોના જે સિધ્ધાન્તો જે પંડિતો નથી સમજી શકતા તે તારા જીવનમાં વર્તનમાં ઉતારીશ ત્યારે એ ગહન જ્ઞાન સરળ બની જશે. અને સામાન્યમાં સામાન્ય માણસ પણ તારી વાતનૅ સમજી શકશે. માત્ર ઉપદેશ કે શાસ્ત્રાર્થ કોઇને હરાવવા માટે નથી. તેને જીવનમાં ઉતારવાથી લોકોને સત્ય સમજાશે. આમ સરસ્વતી દેઈની કૃપા અને જીવનમાં સિધ્ધાન્તો ઉતારવા હર્ષ પંડિત કૃત નિશ્ર્વયી બન્યા,