પરંતુ જે રીતે ગોરખપુરની બેઠક પર ભાજપનો પરાજય થયો છે, તે જોતા ત્રણ સવાલ ઊભા થાય છે.પહેલો, ચૂંટણીમાં જાતિગત ગણિતના આધારે લડાશે. બીજું, ’વિકાસ’નો નારો એ ’ગરીબી હટાવો’ની જેમ નારો જ છે.ત્રીજું, જે રીતે પરિવર્તનની લહેર ઊભી થઈ છે, તેને જોતા એક દમદાર રાજનેતાની જરૂર છે, પણ નેતા રાહુલ ગાંધી નથી.મતલબ કે ઇચ્છીએ કે ન ઇચ્છીએ ૨૦૧૪ના જનાદેશને પડકારવા માટે ૨૦૧૯નું વર્ષ સજ્જ થઈ રહ્યું છે.દાયકાઓથી ગોરખપુર લોકસભા બેઠકની ઓળખ હિંદુ મહાસભા સાથે સંકળાયેલી રહી છે.રાજકીય રીતે હિંદુ મહાસભાએ માત્ર ગોરખપુરની બેઠક પર જ સંઘ પરિવારને પડકાર આપ્યો છે.અહીં મહંત દિગ્વિજયનાથથી માંડીને અવૈદ્યનાથ સુધીના કાળમાં જનસંઘ કે ભાજપ તેમની સામે ટકી શક્યા ન હતા અને યોગી આદિત્યનાથની રાજકીય ટ્રેનિંગ સંઘની શાખામાં નહીં, પરંતુ ગોરખધામ પર પ્રભુત્વ ધરાવતી હિંદુ મહાસભાની વિચારસરણી મુજબ થઈ છે.હિંદુત્વ સંદર્ભે સાવરકર તથા હેડગેવારના વિચારો વચ્ચે વારંવાર ટક્કર થતી હતી એટલે સંઘ અને હિંદુ મહાસભાનો ટકરાવ થતો.પહેલી વખત રાજકીય બાબતોમાં દખલ દેતા સંઘે યુપીના મુખ્યપ્રધાન તરીકે હિંદુ મહાસભાના યોગી આદિત્યનાથનું નામ આગળ કર્યું.નરેન્દ્ર મોદી તથા અમિત શાહની પસંદ મનોજ સિંહા હતા.યોગી આદિત્યનાથને મુખ્યપ્રધાન તરીકે બેસાડવા પૂરતો સંઘનો પ્રયોગ મર્યાદિત ન હતો.સંઘની અંદર ઊભા થઈ રહેલા સાવરકરવાદી જૂથને નાથવા તથા હિંદુત્વના એજન્ડા મારફત સત્તા સુધીના માર્ગને સરળ બનાવવાનો હેતુ પણ છે.મતલબ કે વાજપેયીની જેમ મોદી વિકાસવાદનો નારો લગાવીને સંઘનો એજન્ડા આગળ વધી શકે તેમ ન હોય તો યોગીની ફોર્મ્યુલા પર સંઘ આગળ વધશે.એ વાતના અણસાર વર્ષ ૨૦૧૭માં જ આપી દેવામાં આવ્યા હતા.ગોરખપુરની બેઠક પર અવિરત વિજયની યોગી આદિત્યનાથની રાજકીય કાબેલિયત સંઘે જોઈ હતી.પરંતુ યોગી મુખ્યપ્રધાન બને, તેના માત્ર એક વર્ષમાં તેમનો જનાધાર તૂટી જશે, તેનો અંદાજ સંઘ કે ભાજપને ન હતો.આ સંજોગોમાં બીજો સવાલ એ ઊભો થાય છે કે સંઘ પરિવાર તેના સ્વયંસેવક નરેન્દ્ર મોદીની રાજકીય ક્ષમતા પર ભરોસો મૂકે અને યોગી આદિત્યનાથ જેવા પ્રયોગો પડતા મૂકે.અથવા તો યોગી-મોદીનો સંયુક્ત રાજકીય મંત્ર અસરકારક ન હોવાની વાત સ્વીકારીને તેના જૂના એજન્ડા પર પરત ફરે.કોઈ લહેર નહીં.જેમ વિપક્ષની પાસે ૨૦૧૯ના ચૂંટણી જંગમાં ઉતરવા માટે કોઈ દમદાર નેતા નથી, એવી જ સ્થિતિ સંઘ પરિવારની છે.તેમની પાસે નરેન્દ્ર મોદીનો કોઈ વિકલ્પ નથી.સ્પષ્ટ છે કે ઇચ્છાએ કે અનિચ્છાએ ૨૦૧૯ની ચૂંટણીઓ ’જાતિગત ગણતરી’ તરફ વળતી જણાય છે, જેમાં કોઈની લહેર નથી.સોશિયલ એન્જિનિયરિંગના નામે જાતિઓને આગળ કરવામાં આવે અને હિંદુત્વના નામે ધાર્મિક લાગણીઓ વચ્ચેની ટક્કર દ્વારા વોટબેન્ક ઊભી કરવામાં આવે.આ સંજોગોમાં પણ મોદી સરકાર પાસે ત્રણ કામ કરાવવામાં આવશે.પહેલું નવેમ્બર મહિના સુધીમાં રામ મંદિર માટેનો રસ્તો ખુલ્લો કરાવવો.બીજું કે જનધન બૅન્ક ખાતાઓમાં સરકારી સહાય સીધી જ મળતી થાય.ત્રીજું, સીબીઆઈ મારફત માયાવતી-અખિલેશ સામેની ફાઈલો ખોલવી અને ભ્રષ્ટાચાર સામેનું અભિયાન ૨૦૧૯ની ચૂંટણીનું વલણ બદલી નાખે.ઉપરોક્ત સંજોગો વિના ’મોદી લહેર’ કે વિકાસ-રોજગાર મારફત ફરી મોદી સત્તામાં આવે તે મુશ્કેલ જણાય છે.કારણ કે રામ મંદિર નિર્માણ માટેનો રસ્તો ખુલ્લે તો પણ વધુમાં વધુ ૧૯૯૬માં યોજાયેલી લોકસભા ચૂંટણી જેટલો લાભ મળે.૧૯૯૨માં બાબરી ધ્વંસ પછી વર્ષ ૧૯૯૬માં પહેલી વખત લોકસભાની ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી.૧૯૯૬માં રામ મંદિરની લહેર છતાંય ૧૯૯૬માં ભાજપને માત્ર ૧૬૧ બેઠકો મળી હતી, જ્યારે ૯૯ બેઠકો પર પાર્ટી બીજા ક્રમે રહી હતી.એ ચૂંટણીમાં ભાજપને સૌથી વધુ ૨૯.૬૫ ટકા મત મળ્યા હતા.મતલબ કે હિંદુત્વ કે રામ મંદિરની લહેર પણ ભાજપને ૨૦૦નો આંકડો પાર કરાવી શકે?