કોંગ્રેસ પક્ષની વાત કરીએ તો કોંગ્રેસ સંસ્થાનો ઉદ્ભવ કોઈ રાજકારણી સિદ્ધાંતપરસ્ત પક્ષ તરીકે થયો નહોતો, પણ આઝાદી માટેની ચળવળ ચલાવનારા આંદોલન કે મંચ તરીકે થયો હતો.