એવો જ એક બીજો પ્રસંગ સાંભરે છે. વર્ષો વીત્યા, લગભગ ચાળીસેક વર્ષ પહેલાં અમે હરદ્વાર ગયાં હતાં.પાછા વળતાં,યાદ નથી, કોઈક સ્ટેશને ટ્રેઇનની રાહ જોતાં હતાં. સ્ટેશનના ‘ચાય ગરમ, ચાય ગરમ’ મસાલેદાર ચના ચોરગરમ…એવાં જાતજાતના કોલાહલની વચ્ચે વાંદરાઓના ટોળેટોળાં ચારેબાજુ ધમાચકડી મચાવતા હતાં. અમારે રાહ જોયા સિવાય કોઈ છૂટકો ન હતો. થોડીવારમાં ગાડીની તીણી, લાંબી વ્હીસલ વાગી. પાટા પર કૂદતા બધા વાનરો આઘાપાછાં થઈ ગયા પણ તેમના બચ્ચાંઓ ત્યાંના ત્યાં. પણ ધસમસતી ગાડી પહોંચે અને બધાને રહેંસી નાંખે તે પહેલાં આંખના પલકારામાં, દરેક વાંદરા પોતપોતાના બચ્ચાંઓને સિફતપૂર્વક મોંમાં ઉંચકી ઝાડ પર ચડી ગયા ને કેટલાંક દૂર જતા રહ્યાં! બોલો, કોઈએ કોઈને કશું કહેવું નથી પડયું. બધી વ્યવસ્થા જાણે આપમેળે,બોલ્યા વગર જ થઈ ગઈ. આ છે મૌનની ભાષા. પશુ–પંખીઓના અવાજ કે મૌનમાં પણ કેટકેટલા ભાવો પ્રગટ થાય છે?