દક્ષિણાપથના પુરાણ પુરાતન વાલોડ ગામ પાસે વાલ્મીકિ (ઝાખરી) વહે છે અને થોડેક દૂર બહેજ પાસે પૂર્ણા અને વાલ્મીકિનો સંગમ થાય છે. ‘વનાંચલ’માં કવિ જયંત પાઠકે જે નદીને ખૂબ સંભારી અને નામ પાડ્યા વગર જેના પર અનેક કાવ્યો લખ્યાં એ નદીનું નામ ‘કરા’. વડોદરા અને દાહોદ વચ્ચે કરડ, ગોમા અને હડબ નદીઓ આવેલી છે. પંચમહાલનાં બાળકોને પણ પરિચિત ન હોય એવાં નદીવાઘાં તો વળી જુદાં. થોડાંક નામ આ રહ્યાં: ડોશી, વાંકી, બેસણું, સુગુણ. દક્ષિણ ગુજરાતમાં આવેલી પાર નદીએ અનાવિલોના બે ભાગ પાડ્યા. નદીની બંને બાજુએ વસતા દેસાઇઓ સામે પાર વસનારાંઓને ‘પેલાડિયા’ કહે છે. દેસાઇઓની આવી રસમ જાણવા મળી ત્યારે કેન્ટ (ઇંગ્લેન્ડ)ની મેડવે નદીનું સ્મરણ થયું. એ નદી પૂર્વ અને પશ્ચિમ એમ વિભાગોમાં વહેંચે છે. નદીની પૂર્વ બાજુએ રહેનારો ‘મેન ઑફ કેન્ટ’ જ્યારે પશ્ચિમ બાજુએ રહેનાર માણસ ‘kentish man’ કહેવાય. દક્ષિણ ગુજરાતમાં ગોલકને કાંઠે શ્રાવણી આઠમનો મેળો ભરાય છે. વાપીથી થોડેક છેટે દમણગંગા વહે છે. એ નદી પરનો પુલ મોટી રેલમાં એવો તો તણાયો કે જોનારને થાય કે: અહીં પુલ હતો ખરો? દમણગંગા દાણચોરીના પર્યાય સમા દમણ ગામને બે ભાગમાં વહેંચે છે: નાની દમણ અને મોટી દમણ. ઉમરગામ તાલુકામાં થઇને વરોળી વહે છે, જેને કિનારે પારસીઓએ પ્રથમવાર પગ મૂકેલો એ સંજાણ બંદર આવેલું છે. ઉનાઇ પાસે અંબિકા, ચીખલી પાસે ખરેરા, ધરમપુર પાસે આસુરા વહે છે. ખેડા આગળ વાત્રક, સિહોર પાસે ગૌતમી, ધંધૂકા તાલુકાના ભીમનાથ પાસે નીલકા વહે છે. અહીં ભીમનાથ મહાદેવનું મંદિર આવેલું છે અને આસપાસનો વિસ્તાર ‘હિડમ્બાવન’ તરીકે ઓળખાતો હતો. એ તાલુકાના ફેદરા ગામ પાસે ઓમકાર નદી વહે છે જેનો આકાર ઓમ જેવો છે. પૌરાણિક સંસ્કૃતિના અવશેષો મળી આવ્યા, તે લોથલ અહીંથી ઝાઝું દૂર નથી. ભોગાવો નદી બે રીતે ઓળખાય છે: વઢવાણનો ભોગાવો અને લીંબડીનો ભોગાવો. ક્યારેક નદીને પણ નર જાતિમાં સંબોધવાનો રિવાજ છે. નાઇલને ‘ફાધર નાઇલ’ અને મિસિસિપીને પણ ‘ફાધર ઑફ રિવર્સ’ કહે છે.