ભારતની આધ્યાÂત્મક ચિંતન શીલ વ્યÂક્તઓમાં મૂળભૂત આધ્યાÂત્મક ચિંતન શીલમાં ભગવાન ક્રષ્ણ, મહાવીર અને બુદ્ધને ગણાવી શકાય, આ ત્રણ મહાન આધ્યાÂત્મક ચિંતન શીલ વ્યÂક્તઓના વિચારોનો આધાર દેશ કાળની પરિÂસ્થતિ પર આધારિત રહ્યો છે,પરંતુ તેમાં ધણું બધું સામ્ય છે,ભારતીય આધ્યાÂત્મક ચિંતનમાં જા કોઈએ મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હોય તો તે છે, વેદના અને ઉપનિશદના ઋષીઓ જેમણે શુદ્ધ આંતર સાધનાનો માર્ગ, આંતર સાધના કરીને શોધ્યોં અને માનવને બતાવ્યો, તેની ઉપર જ ભારતીય આધ્યાÂત્મક સંસ્કૃતિનું કાઠું બંધાયેલું છે, અને ભારતીય આધ્યાÂત્મક ચિંતકોની પુષ્ઠ ભૂમિ સદાય આધ્યાÂત્મક જ રહી છે,જાકે ભારતીય આધ્યાÂત્મક સંસ્કૃતિ અને સભ્યતાનો સમય સમય પર હ્રાસ થતો જ રહ્યો છે, તો પણ આધ્યાÂત્મક વિચાર ધારા સદાય વેદ અને ઉપનિશદને આધારે જ રહી છે, એટલે કે ભારતીય આધ્યાÂત્મક પરંમ્પરામાં વેદ અને ઉપનિષદનાં સત્યનો અંશ કોઈને કોઈ રીતે આધ્યાÂત્મક જગતમાં સદાય મોજુદ રહ્યો જ છે, એમ જાઈ શકાય છે,વેદિક કાળથી લઈને આધુનિક યુગ સુધી વેદ અને ઉપનિશદની આધ્યાÂત્મક વિચાર ધારા એક સરખી જ આંતરિક શુદ્ધતા પ્રાપ્ત કરવાની સાધના પર જ ટકી રહી છે, અને માનવ જાતને આંતરિક શુદ્ધતા પ્રાપ્ત કર્યા વિના જીવનનો પરમ આનંદ મળવો શક્્ય જ નથી,અને પરમાત્માની અનુભૂતિ શક્્ય નથી , એમ આધ્યાÂત્મક વિચાર ધારા આજે પણ સ્પષ્ટ પણે માંને છે,અને વેદના અને ઉપનિશદનાં ઋષીઓ પણ એજ માનતા હતા,આંતરિક શુદ્ધતા પ્રાપ્ત કરવામાં બાહ્યા ચારો એટલે કે કર્મ કાંડ ,કર્મ ક્રિયા પૂજા આરતીઓ અને હવનો વગેરે જરા પણ ઉપયોગી નથી, તેમ ઋષિઓએ જાહેર કરેલ છે,વેદિક અને ઉપનીશદોના વિચારોનું કથન કરનાર, અને તેનું દોહન કરનાર ભગવત ગીતા પણ આંતરિક શુદ્ધતા અને Âસ્થરતા પ્રાપ્ત કરવામાં બાહ્ય કર્મ કાંડો, કર્મ ક્રિયાઓ અને હવનો વગેરે કરવાના કે સંસાર છોડવાના મતમાં નથી,, ગીતા એતો આંતરિક હવનનો આખો વિચાર જ ફેરવી નાખ્યો છે, તેમણે કÌšં કે ફળની આશા વિના, નિષ્કામ ભાવથી, કર્તૃત્વ રહિત, સાક્ષીભાવમાં Âસ્થર થઈને કર્મ કરવા તે જ હવન છે, અને આ હવનમાં માણસે પોતાના રાગદ્વેષ, અહંકાર, કામના ,વાસના, આસÂક્ત, મોહ વગેરે જેવા તમામ અંતરના ભાવોને અંતરની અÂગ્નમાં બાળી નાખવાના રહે છે,,અને આંતરિક રીતે શુદ્ધ અને Âસ્થર થવાનું છે એજ યજ્ઞ છે,ક્રષ્ણ ગીતામાં કહે છે કે જીવનમાં આસÂક્ત, મોહથી, વાસના, કામના અહંકાર વગેરેથી મુક્ત થઈને અસંગ બની, અલિપ્ત બની ઉપયોગના ભાવમાં Âસ્થર થઈને, પરમ ચેતનામાં Âસ્થર થઈને, જાગૃતિ પૂર્વક જીવન જીવવું તે જ જીવનની સિદ્ધિ છે, પરમ આનંદની પ્રાપ્તી કે પરમાત્માને પ્રાપ્ત કરવા ધરબાર છોડવાની કોઈ જ જરૂર નથી, તેમ સ્પષ્ટ કÌšં છે, અંતરથી શુદ્ધ અને Âસ્થર થાવ એમજ કÌšં છે,ક્રષ્ણ ભગવાનની ભગવત ગીતા જન મન પર એટલી બધી છવાય ગઈ છે, કે જેની કોઈ સીમા નથી ,પણ તેનું અંતરથી જાણીને આચરણ નહીવત છે, આમ ગીતાના જ્ઞાનને શુદ્ધ મન અને શુદ્ધ બુદ્ધિથી અંતરથી જાણ્યા વિના માણસે માત્ર માનીને ચાલવાનું શરુ કર્યું છે ,તેથી તેનાં પરિણામેં માણસ પરમ આનંદ પ્રાપ્ત કરી શક્્યો નહી, ગીતા જીવનમાં અંતરથી જાણીને આચરવાની હતી, તેને બદલે ધરમાં ચાંદલા કરી પુઝવાનું પુસ્તક બની ગયું જેથી, તેનો સત્ય સ્વરૂપ લાભ માનવ જાતને મળ્યો નહી ગીતાનો મૂળભૂત સંદેશ મન અને બુદ્ધિ ને શુદ્ધ Âસ્થર કરીને વાસના,કામના ,મોહ વગેરે અંતરના ભાવોથી મુક્ત થવાનો છે, જયારે માણસની વાસના તિરોહિત થાય છે, ત્યારે જ માણસને પરમ આનંદ ઉપલબ્ધ થાય છે, તે આધ્યાÂત્મક જગતનો પાયાનો સિધ્ધાંત છે, આ સિધ્ધાંત ઉપર જ ગીતાનું ચણતર છે,આજના માણસે વાસના અને કામના વગેરેને ને મનમાંથી તિરોહિત કરવાને બદલે આંખો ફોડી નાખવાનું ,ઇÂન્દ્રયો કાપવાનું અને સ્ત્રીઓનાં મોઢા જાવાનું બંધ કર્યું ,જેથી મનમાં વાસનાં કામના વગેરે તીરોહીતતો ન થઇ પણ વધુ ધાટી થઇ ,જેથી દુઃખ, ચિંતા ચાલુ જ રહયા છે, જા આખો ફોડવાથી જ કામના વાસના કાબુમાં આવતી હોય તો ધ્રુતરાષ્ટને જન્મથી જ આંખો હતી નહી, તેની વાસના અને કામનાં એ આખા કુટુંબનો નાશ કર્યો ,ને હાથમાં કશું પણ આવ્યું નહી, ક્રષ્ણ અને મહર્ષિ વ્યાસ જેવા પ્રગાઢતત્વ ચિંતકોનું પણ તેઓ માન્યા નહી, તે તેની વાસના કામનાની પ્રગાઢતાનું જ પરિણામ છે, એટલે આંખો કે કોઈપણ ઇÂન્દ્રય કાપી નાખવાથી, સ્ત્રીઓનું મોઢું નહી જાવાથી વાસના કે કામના તિરોહિત થાય જ નહી, તે સત્ય હકીકત પુરવાર થયેલી છે, માણસે ખરેખર વાસના, કામના, અહંકાર, રાગ દ્વ્રેશ, મોહ ,મમતા અને પદાર્થની પકડમાંથી મુક્ત થાવું હોયતો તે માટે તો મન અને બુદ્ધિ ને શુદ્ધ કરી ઇÂન્દ્રઓના રસોને નીયત્રિત કરવા પડે છે, ને ઇÂન્દ્રયોને સંયમિત કરવી જ પડે છે, શુદ્ધ કરવી પડે છે, તોજ સિદ્ધિ હાથ વગી થાય, આ બધામાં બાહ્યા ચારો કોઈ કામમાં આવતા જ નથી,એટલું માણસે શુદ્ધ હૃદયથી જાણી લેવા જેવું છે,જે રીતે મહાન કર્મ યોગી ક્રષ્ણનો ગીતામાં સત્ય સ્વરૂપ જીવન જીવવાનો ઉપદેશ છે, તેમજ જેન ધર્મના ઉત્તરાધ્યયન