મારી એક બહેનપણી ભણવામાં ખૂબ હોંશિયાર હતી પણ તે એવા કુટુંબમાંથી આવતી હતી કે જ્યાં છોકરીનો જન્મ ગુન્હો ગણાતો ! કુટુંબમાં તો છોકરો જ જન્મવો જોઈએ એવી માન્યતા હતી. એ છોકરી આ પ્રકારના માહોલમાં અપમાનનાં ઘૂંટડા પીને મોટી થયેલી તેથી સ્વાભાવિક રીતે જ તે પ્રેમ કે હૂંફ માટે તરસતી રહેતી. કૉલેજકાળ દરમિયાન તેને એક યુવક સાથે પ્રેમ થયો અને ત્યારબાદ આ પ્રેમ ઝંખતી છોકરી તે યુવક સાથે ‘લીવ-ઈન રિલેશન’માં રહેવા લાગી. થોડો વખત બધું ઠીક ચાલ્યું પણ પછી ઝઘડા થવા લાગ્યાં. છોકરો વારંવાર લગ્ન નહીં કરવાની ધમકી આપીને સંબંધ તોડી નાખતો. ઘણા વર્ષો પછી એ લોકોએ હવે લગ્ન કર્યાં પરંતુ સંબંધ વગરના સહજીવનમાં લાંબો સમય રહ્યા બાદ લગ્ન કરવા માટે આમ કાલાવાલા કરવા પડે, પ્રેમ અને હૂંફ મેળવવા માટે તડપતાં રહેવું પડે એવી જિંદગીનો શું અર્થ ? એવા સંબંધો કેટલા ટકાઉ ? આ પ્રકારની યુવતીઓને અનેક માનસિક પીડામાંથી પસાર થવું પડે છે. અમારા જ વિસ્તારમાં એક પેઈંગ-ગેસ્ટ તરીકે કામ કરતાં બહેનની બાજુના ઘરમાં એક યુગલ આ રીતે રહેતું હતું. એ યુવતી પણ ખૂબ દુ:ખી હતી. તે ગર્ભવતી હતી અને એ દરમિયાન મકાનમાલિકે મકાન ખાલી કરવાનું પણ કહ્યું હતું. અંતે ન છૂટકે તેઓએ લગ્ન કરવા પડેલાં પરંતુ આવા થીંગડા મારીને કરેલા લગ્નનું આયુષ્ય કેટલું ? લગ્ન બાદ પણ દંપતિમાં ખૂબ ઝઘડા થતાં. યુવતીએ આ બાબતે કોઈ વાત પોતાના પરિવારજનોને કહી નહોતી. તેની હાલત ખૂબ દયનિય હતી. આ જ સમય દરમિયાન મેં એક બીજો કિસ્સો પણ સાંભળેલો કે જેમાં એક યુગલ બે એક વર્ષ સુધી આ રીતે ‘લીવ-ઈન’માં રહ્યું અને પછી હવે એ લોકો અલગ થઈ ગયાં ! કેટલું ખરાબ ! જાણે વાપરો અને ફેંકી દો. છોકરાએ કહ્યું કે હવે આપણા વિચારો મળતા નથી એટલે આપણે એકબીજાને અનુકૂળ નથી માટે તું તારે ઘરે અને હું મારે ઘરે ! વાહ ભાઈ વાહ ! કેવી બેફિકરાઈ ! જાણે જીવન તો એક રમત છે ! એ છોકરાએ તો બીજે લગ્ન કરી લીધાં પણ છોકરીની હાલત ખરાબ છે. મને એક બીજો પ્રસંગ પણ યાદ આવે છે. હું અમદાવાદ કામ કરતી હતી ત્યારે એક શીખાઉ છોકરી મારી સાથે હતી. એક દિવસ તેણે તેના બોયફ્રેન્ડ વિશે વાત કરી અને મને પૂછ્યું કે તમારો બોયફ્રેન્ડ કોણ છે ? મેં જવાબમાં ના કહી ત્યારે તેણે મને કહ્યું કે ‘મેડમ, આજના જમાનામાં તો બોયફ્રેન્ડ ના હોવો એ શરમજનક બાબત છે ! બોયફ્રેન્ડ ના હોય તો લોકો એમ કહે કે તમારામાં કંઈક ખૂટે છે !’ બી.ઈ.ના છેલ્લા વર્ષમાં ભણતી એ છોકરીએ મને કહ્યું કે ‘બોયફ્રેન્ડ ના હોય તો હું મારા ગ્રુપમાં રહી જ ન શકું. એ લોકો મને બોલાવે જ નહીં !’ – હું ફરી એકવાર કહેવા માગું છું કે આ કોઈ સામાન્ય ઘરના છોકરા-છોકરીઓની વાત નથી. આ બધા જ કહેવાતા સંસ્કારી કુટુંબોમાંથી આવે છે !