વડોદરમાં મેં આરતભરી આશા પ્રગટ કરી હતી કે મારી ભાષાને એલન પેટનકૃત ‘ક્રાય ધ બીલવ્ડ કન્ટ્રી’ સદૃશ કંઈક મળો. તમે જુઓ કે દક્ષિણ આફ્રિકામાં આજે કેવી એક નવી હલચલ ને હિલચાલ, એની સઘળી મર્યાદાઓ સાથે, ચાલી રહી છે. ગોરા ક્લાર્ક અને કાળા મન્ડેલા વચ્ચે, કટુતા વગર, સમજૂતી સધાઈ ને એક નવી સંક્રાન્તિના તબક્કામાં મનુષ્યજાતિ પ્રવેશી. ગઈ સદીમાં ગાંધીની સત્યાગ્રહી હિલચાલે જગવેલ મથામણોનો અને બીજાં પણ મુક્તિચિંતનોનો આ એક પરિપાક-પડાવ છે. હમણાં કહ્યું કે કટુતા વગર સમજૂતી સધાઈ, પણ વાત માત્ર એટલી જ નથી. આ સમાધાન અને સેતુબંધની, કહો કે ‘રિકન્સિલિયેશન’ની ભૂમિકા જે બધું બન્યું - ન બનવા જેવું બન્યું એના પર તે જાણે કે કર્યું છે જ કોણે એમ પડદો પાડી દેવાની નથી. ટ્રુથ અઁન્ડ રિકન્સિલિયેશન કમિશનની કામગીરી વિશે વાંચજો. ખોટું થયું છે, ખોટું કર્યું છે, એની સ્વીકૃતિ અને પશ્ર્ચાતાપપૂર્વકની કબૂલાતની વાત છે આ. આવી કોઈ હૃદ્ય નવલની પ્રતીક્ષા ૨૦૦૨ પછીના ગુજરાતને છે. બને કે તળ ભૂમિને જે ન પમાયું, ન પકડાયું તે ડાયસ્પોરી ગુજરાતને એના યુગસંઘર્ષમાંથી જડયું.