હવે શ્રીધરાણીના દાખલાથી જરીક હટીને. આપણે ક્યાંક ગયા છીએ. માથું મારીને માર્ગ કીધો છે.વતન નથી સાંભરતું એવું તો નથી. કંઈક અંશે હૃદ્દગત પણ હશે એ. પણ એક વાત સમજી લો. There is no going back in history. કૃષ્ણે ગમે એટલું રાધારટણ કર્યું હશે, જિંદગીભર,પણ તમે એને મથુરાથી વારકા જતા જુઓ છો - એ વૃંદાવન પાછા નથી ફરતા.માથે મોરપીંછ ધારણ કરી એની સ્મૃતિ સાચવી લીધી, ચાલ્યા તો આગળ - અને છેક ત્યાં જઈ ઊભા, દ્વારકે,જ્યાં દ્વાર બધાં ખૂલી જતાં હતા. દરિયાવની મીઠી લહર, બીજું શું. ને આ દરિયો ! સાહેબ, ડાયસ્પોરાની વાત કરીએ છીએ ત્યારે મને એ એન.આર.ઈ. કહેતાં ઉપેન્દ્ર-બક્ષી-કહ્યા નૉન રિક્વાયર્ડ ઇન્ડિયનનું સ્મરણ કરવા દો જેણે દરિયે બેઠા ‘હિંદ સ્વરાજ’ લખ્યું હતું. ઇતિહાસમાં સર્મન ઑન ધ માઉન્ટ (ગિરિ પ્રવચન) આ પૂર્વે સાંભળ્યું છે, પણ આ તો એમના એક અનુવાદકે કહ્યા મુજબ સાગર સંબોધન (સર્મન ઑન ધ સી) છે. બરાબર સો વરસ થયાં એને