શંકરાચાર્ય અને રામાનુજાચાર્ય એ બે વેદાન્ત પરંપરાના પ્રતિનિધિ આચાર્યો છે. પરંતુ એ બંનેના સિદ્ધાંતોમાં મૌલિક અંતર છે. શંકરાચાર્યની વેદાન્ત સુત્રોની વ્યાખ્યાઓ ઉપનિષદકાળની વિચારધારા સાથે ઘણું સામ્ય ધરાવે છે. જ્યારે રામાનુજાચાર્યે પોતાના વિશિષ્ટ કે દ્વૈતમતને પુષ્ટિ આપવા સમકાલીન પુરાણોનો આશ્રય લીધો છે. ‘શ્રી સંપ્રદાય’ના નામથી જાણીતા બનેલા રામાનુજના સંપ્રદાયમાં સહેલી અને સરળ ભક્તિ-ધ્યાન-ઉપાસના પ્રધાન જ્ઞાનમાર્ગી ઉપાસના પ્રણાલીનું પ્રચલન કરે છે. અને નારાયણ તથા લક્ષ્મી નામને પ્રાધાન્ય આપે છે. વૈષ્ણવ પ્રેમલક્ષણા ભક્તિમાર્ગના એક બીજા આચાર્ય તે નિમ્બાર્કાચાર્ય… એમની વિશિષ્ટતા એ છે કે એમનો કોઈના મંતોનું ખંડન કર્યા વિના પોતાના મૌલિક સ્વંતત્ર સંપ્રદાય સ્થાપ્યો છે. જે નિમ્બાર્ક સંપ્રદાય, હંસ સંપ્રદાય, સનકાદિસંપ્રદાય, સનાતન સંપ્રદાય, દેવર્ષિ સંપ્રદાય અને દ્વૈતા દ્વૈત સંપ્રદાય વગેરે વિવિધ નામે ઓળખાય છે. નિમ્બાર્ક સંપ્રદાય મુજબ બ્રહ્મનો સગુણ અને નિર્ગુણ બન્ને રુપે વિચાર કરવામાં આવે છે અને ભક્તિ જ સાધકને ભગવાન પ્રાપ્તિ કરાવી મોક્ષનું પદ મેળવી આપે છે. નિમ્બાર્કાચાર્યથી વેગમાં આવેલી રાધાકૃષ્ણની પ્રેમલક્ષણા રસિકભક્તિ આગળ ઉપર વલ્લભાચાર્યજી અને ગૌરાંગ ચૈતન્યદેવના સમયમાં ખૂબ પ્રચાર પામે છે.