જો કે સૂક્ષ્મ જ્ઞાનેન્દ્રિયો પોતે કંઇ જાતે કરી શકે તેમ નથી. એટલે કુદરતે સ્થૂળ કર્મેન્દ્રિયો મૂકી છે; હાથ, પગ, મોં, જનનેન્દ્રિય અને ઉત્સર્ગેન્દ્રિય. જે અનુક્રમે ઝાલવું, ચાલવું, જમવું, પ્રજોત્પત્તિ અને મળત્યાગ માટે છે.