[dc]થો[/dc]ડા સમય પહેલાં એક પ્રસ્તાવ મૂકાયો હતો કે, ‘રામનવમીની રજા ન હોવી જોઈએ.’ એ સમાચાર વાંચી મેં ઊંડો ખેદ અનુભવેલો, કારણ વિશ્વને ગુંગળાવી નાખતા અનેક પ્રશ્નોમાં એકનો ઉમેરો થયો ! જ્ઞાન, કર્મ કે ભક્તિ- આ ત્રણમાંથી એક માર્ગે જતાં માનવી મુક્તિ મેળવી શકે છે. આપણાં શાસ્ત્રો મુક્તિ માટે આપણને યુગોથી ઉપદેશતાં આવ્યાં છે. પણ શાંતિ સ્થાપવા માનવીએ ખૂનખાર યુદ્ધો ખેલવાં પડે છે, તંદુરસ્તી જાળવવા જેમ ઔષધો લેવાં પડે છે અને સોક્રેટીસની પેઠે ‘હું કશું જ જાણતો નથી !’ એવું બોલવા માટે થોકડાબંધ પુસ્તકો વાંચવા પડે છે એ જ રીતે ‘મુક્તિ’ મેળવવા માટે ‘પ્રવૃત્તિ’ કરવી પડે છે. હવે આ પ્રવૃત્તિ એ તો માત્ર સાધન જ છે, સાધ્ય તો છે પેલી ‘મુક્તિ’ એટલે કે ‘નિવૃત્તિ’. રજા એટલે પણ ‘નિવૃત્તિ’. તો પછી એવું મુક્તિનું પ્રમાણ ઘટાડવું યોગ્ય છે ખરું ?