(૯) ‘હે રાજો, સમષ્ટિરૂપે, મનની ચેષ્ટાઓ બે પ્રકારે થાય છે, યા તો, એ હ્રદયમાંથી પ્રસરીને મસ્તક તથા ઈંદ્રિયોમાં જાય છે. એ સ્થિતિને સાધારણ રીતે જાગ્રત અવસ્થા અથવા જાગૃતિ કહેવામાં આવે છે, અથવા તો, એ સંકોચાઈને, ઈંદ્રિયો તથા મસ્તકમાંથી પાછી વળીને, જ્યાં એણે પોતાનું મૂળ અર્થાત્ પોતાનું થાણું જમાવેલું રાખ્યું છે. તે અંતઃકરણ (મન)માં એ પાછી શમી જાય છે. એ સ્થિતિને નીદ્રા કહેવામાં આવે છે. એ જાગૃતિ અને નિંદ્રા, વાસ્તવમાં મનના ધર્મો છે.