નવલકથાને અંગ્રેજીમાં ‘નોવેલ’ કહે છે. નોવેલ શબ્દ વળી લેટિન શબ્દ ‘નોવસ’ પરથી ઉતરી આવ્યો છે. ‘નોવસ’ એટલે ‘નવું’. એ શબ્દનું મૂળ વળી ઈટાલીયન શબ્દ ‘નોવેલા’માં રહેલું છે. નોવેલા એટલે વાર્તાવૃતાંત એટલે કે વાતની લંબાણપૂર્વકની રજૂઆત. સરવાળે ગુજરાતી શબ્દ ‘નવલ’ અને ઈટાલીયન શબ્દ ‘નોવેલા’ વચ્ચે સામ્ય જોવાં મળે છે. જો વાર્તા એટલે શું એ સમજી શકાતું હોય તો પછી નવલકથા એટલે શું તેનો અર્થ ગુજરાતી ભાષાના મહાકોશ ‘ભગવદ્ગોમંડલ’માંથી સમજાઈ રહે છે. મંડલમાં લખ્યા પ્રમાણે નવલકથા એટલે ગદ્યમાં લખેલી કલ્પિત વાર્તા. મરાઠીમાં નોવેલ માટે કાદંબરી, હિન્દી, અસમિયા, ઓડિયા,બંગાળી વગેરેમાં ઉપન્યાસ જેવા શબ્દો વપરાય છે.