જીવનમાં ડગલે ને પગલે ઘૂસી ગયેલી કૃત્રિમતા આપણી બીઇંગને ખોખલું બનાવતી રહે છે. એવા કેટલાક માણસો જોયા છે, જેઓ કેવળ માનવસંબંધને ધ્યાનમાં રાખીને જ પોતાનો અભિપ્રાય ઉચ્ચારે છે. તેઓ પોતાના હૃદયમાં ઊગેલી વાત કરવાને બદલે સતત શબ્દોનુ રંગરોગાન કરતા રહે છે. આવા કોઈ મરી ચૂકેલા કૃત્રિમ મનુષ્યને તમે મળ્યા છો? એમનો સ્વ પ્રતિક્ષણ મરતો જ રહે છે. સમાજમાં આવી પોકળ ભદ્રતાની પ્રતિષ્ઠા થતી રહે છે. એ સિન્થેટિક ભદ્રતા* છે. આપણા સ્વ પર સતત ઝીંકાતા હથોડા આપણા વ્યક્તિત્વમાં રહેલા પુષ્પત્વને પ્લાસ્ટિકનું બનાવી મૂકે છે. યાદ રાખવાનું છે કે કાંસકીની શોધ થઈ પછી આપણા માથા પર વાળ નથી ઊગ્યા, કાંસકી નહોતી ત્યારે પણ માણસને માથે વાળ હતા. એ જ રીતે લગ્નની શોધ થઈ પછી પ્રેમ નથી ઊગ્યો. લગ્નસંસ્થા શરૂ થઈ તે પહેલાંની સદીઓમાં પણ પ્રેમ નામની ચીજ હતી જ! વૃદ્ધોને નિયમની ખબર હોય છે, જ્યારે યુવાનોને અપવાદની ખબર હોય છે. યુવાનો વૃદ્ધોની વાત સાંભળવા તૈયાર છે, પરંતુ તે માટે વૃદ્ધોએ યુવાનોના મિત્ર બનવું પડશે. વૃદ્ધોની એક મર્યાદા જાણી રાખવા જેવી છે. જ્યારે યુવાન હતા ત્યારે એમને સેક્સમૂલક આકર્ષણની પજવણી કેટલી તીવ્રપણે થઈ હતી તે વાત ભૂલી જવામાં તેઓ ઉસ્તાદ હોય છે. આકર્ષણ તો ધરતીના પેટાળમાંથી નીકળતા ક્રૂડ ઓઇલ જેવું હોય છે. એ આકર્ષણ લેવાની નહિ, આપવાની ઉતાવળમાં હોય ત્યારે સેક્સ-અફેર, લવ-અફેર બને છે. ક્રૂડ ઓઇલનું રૂપાંતરણ પેટ્રોલમાં થાય તે માટે રિફાઇનરી જોઈએ. એ રિફાઇનરીમાં કશુંક ખોવામાં અને ખોવાઈ જવામાં મળતો આનંદ મહત્ત્વનો છે. પ્રેમ છે તો આનંદ છે અને નિર્મળ આનંદ છે તો અધ્યાત્મ છે. થોરિયાના ઠૂંઠા જેવું અધ્યાત્મ દુઃખપ્રધાન હોવાનું. આનંદ વિનાના અધ્યાત્મને નવી પેઢી નહિ સ્વીકારે એ જ યોગ્ય છે.