તેનાથી આગળ વિજ્ઞાનમય કોશ છે. વિજ્ઞાનમય કોશ શું કરે ? આખું જગત એના ચિત્તમાં સમાવીને બેઠું છે. જેટલું બ્રહ્માંડમાં છે તેટલું પિંડમાં છે. આત્મા સોના જેવો પ્રકાશિત છે, તેમ ચિત્ત પણ દર્પણ જેવું પ્રકાશિત છે. તે ચિત્તમાં વાસના, વિકાર અને અપેક્ષા રહે છે, દર્પણ જો મેલું હોય તો પ્રતિબિંબ બરાબર ન દેખાય.