સજીવ એટલે શું? અને નિર્જિવ એટલે શું? જડ પદાર્થ અને ચેતન વચ્ચે શું તફાવત છે? માણસનું મન અને ચેતના તે શું છે? મન, અંત:કરણ, અથવા જેને ‘માઇન્ડ’ કહીએ છીએ તેવું કંઇ ખરેખર અસ્તિત્વ ધરાવે છે, કે પછી આ બધી આપણને જે લાગણીઓ, અનુભવ વિચાર વગેરે જે થાય છે તે કેવળ મગજના ન્યુરોન કોષોની જ રમત અને માયાજાળ છે? આ અને આવા પ્રશ્નો આજે જીવવિજ્ઞાન, સાયકોલોજી કે તત્વજ્ઞાન-ફિલોસોફીમાં પણ ભારે મહત્વના બની ગયા છે. ખાસ કરીને, આજે જીવવિજ્ઞાનના ક્ષેત્રે થઇ રહેલા નવા નવા પ્રયોગો આ વિશે અનેકવિધ નવા દ્રષ્ટિકોણ અને માહિતી ઊભી કરી રહ્યા છે.