થોડા સમય પહેલાં જ એક મિત્ર સાથે વાત થતી હતી, તેઓ કહે કે મલકાણ ૧૯૯૦ માં કોલેજમાંથી બહાર નીકળ્યો ત્યારે ઘરમાં પપ્પાની લાંબી બીમારીને કારણે પરિસ્થિતી બદલાઈ ગઈ હતી. આ સમયે પપ્પાનાં એક નજીકનાં મિત્રના બિઝનેઝમાં ત્રીજા પાર્ટનર તરીકે જોડાયાં. ધીરેધીરે તે વડીલ કાકાની પાસેથી બિઝનેઝનાં બધાં જ પાઠ શીખ્યો તેથી જીવન ચાલતું હતું, પણ કોઈપણ કામમાં પ્રગતિ થાય તો કામ કર્યું સાર્થક લાગે… પણ અહીં એવું ન હતું….ઘણાં વર્ષો સુધી બિઝનેઝ સંભાળ્યા પછી પણ હંમેશા હાથ ટૂંકો જ રહેતો. આવી પરિસ્થિતીમાં મારી બહેન હંમેશા કહેતી કે ભાઈ તારો આ બિઝનેઝ બકરી જેવો છે જે કયારેય રૂપિયા ચાવતા અટકતો નથી માટે આ બિઝનેઝમાંથી છૂટો થા અને એક નોકરી લઈ લે કમ સે કમ દર મહિને પાંચ –પચીસ હજાર રોકડા તો આવશે. ને તને તારા કુટુંબની ચિંતા હોય તો તે ચિંતા છોડ હું ધ્યાન રાખીશ પણ બહેન ઉપર મને વિશ્વાસ ન આવ્યો; અને આગળ કોઈ પગલું લેતા ડરતો રહ્યો. બિઝનેઝ વગર મારી કાલ કેવી હશે? તે અજાણ્યાં ડરને કારણે હું ક્યારેય જોખમ લેવા તૈયાર ન થયો, પણ એક એવો સમય આવ્યો કે સતત થતાં નુકશાનને અને વધતાં જતાં દેવાને કારણે બિઝનેઝ વેચી દઇ, દેવું ચૂકતે કરી થોડો સમય ઉચાટ જીવે ઘરમાં રહ્યાં. પછી ઓછા પગારવાળી નોકરી પણ એ સ્વીકારી લીધી જેથી આજે મારું ઘર ચાલે છે. જો પહેલેથી બિઝનેઝમાંથી છૂટો થયો હોત તો આજે નોકરીમાં હું કદાચ વધુ સારી રીતે સેટલ થઈ શક્યો હોત પણ હંમેશા અજાણ્યાં જોખમોથી ડરતો રહ્યો. બિઝનેઝ છોડતાં પહેલાં વિચારતો હતો કે આ બિઝનેઝ નહીં હોય તો હું કરીશ શું? ને માનો કે છોડી દઉં તો આ ઉંમરે મને નોકરી કોણ આપશે? ખરા અર્થમાં જોઈએ તો તે મિત્રની વાત બંને રીતે સાચી હતી, પણ મૂળ વાત એ હતી કે તેનો વિચાર એજ તેનાં માટે જોખમરૂપ હતો. કદાચ જોખમ ભર્યો પણ વહેલો નિર્ણય લઈ લીધો હોત તો કદાચ વધુ સારી નોકરી તેઓ મેળવી શક્યા હોત. પણ ઘણીવાર વિચાર અને સમય પર જોખમ કેવી રીતે લેવું તે આપણને સમજાતું નથી જેને કારણે આપણી પ્રગતિમાં આપણે જ જાણતા અજાણતા બ્રેકરૂપ બની જઈએ છીએ. જોખમ ભર્યા નિર્ણયોની બાબતમાં અન્ય એક દૂરનાં સંબંધી યાદ આવે છે જેઓ ઇદી અમીનને કારણે થયેલ કટોકટીનાં સમયે ઈન્ડિયા પહોંચેલા. તેઓ કહેતાં હતાં કે અમીનનાં સમયમાં અમે ઘરમાં રહીએ તોયે જોખમ હતું, ને ઘરની બહાર પગ મૂકીએ તોયે જોખમ હતું. ઈન્ડિયા અમે કેવી રીતે આવ્યાં છીએ તે તો અમે જ જાણીએ છીએ. જો ઈન્ડિયા માટે તે દિવસે અમે ઘર બહાર જીવ જોખમમાં લઈને અમે નીકળ્યાં ન હોત તો આજે આ દિવસો જોવા માટે જીવ્યા હોત કે નહીં તેની ખબર નથી. આ વાત કહેવાનો અર્થ એ થયો કે પ્રત્યેક સમય, સંજોગ આપણે માટે જીવનમાં અનેક એવા જોખમો લઈને આવે છે જેને કારણે વર્તમાન જીવન કે ભવિષ્યનાં જીવન ઉપર અસર પડે છે. હા તે અસર સુખદ છે કે દુઃખદ તે તો સમય જ કહી શકે છે પણ હકીકત એ જ છે કે જોખમનું અસ્તિત્વ હંમેશા માણસ સાથે પોતાની સંવેદનાઓ શેર કરતું રહ્યું છે. જો’કે આમાં કેવળ માણસોની જ વાત નથી પશુપક્ષીઓ માટે પણ આ બાબત એટલી જ લાગુ પડે છે. દા.ખ પશુ કે પક્ષી ખોરાક લેવા માટે બહાર જાય છે ત્યારે તેનાં સાથીને ખબર હોતી નથી કે તેનો સાથી પાછો આવશે કે નહીં, પણ તેમ છતાં યે તે પશુ-પક્ષીઓને પોતાનાં માટે કે પરિવાર માટે ખોરાક લેવા માટે અનેક જોખમોમાંથી નીકળવું જ પડે છે. અહીં પણ ઇદી અમીનનાં સમયમાં જે થયું તે તે સમયનાં ભારતીયો માટે ય સહજ કે સરળ નહીં હોય, વર્ષોથી ભેગી થયેલ મહેનતની કમાણી એમ જ છોડી, પહેરેલાં કપડાં સાથે નીકળી જવું એમાં યે આવતીકાલે જીવિત રહીશું કે નહીં તેની પણ ખબર ન હોય ત્યારે તે વ્યક્તિ પર શું વીતે છે તે તો તે વ્યક્તિ જ કહી શકે છે. કારણ કે આપણે જોનારા કે લખનારા વ્યક્તિઓ તે ત્રીજા વ્યક્તિ થઈ જાય છે જે જોખમોનાં સમયને સૂંઘી તો શકે છે પણ તેને મહેસૂસ નથી કરી શકતાં.