માનવ અસ્તિત્વનું કેન્દ્રસ્થ તત્વ ‘ચૈતન્યતત્વ’ છે. આ ચૈતન્યતત્વની નજીક જવું તે અધ્યાત્મ છે. અધ્યાત્મનો આ સારગ્રાહી, વ્યાપકતમ અને સંપ્રદાયયુક્ત અર્થ છે. સમગ્ર અસ્તિત્વને આપણે બે ભાગમાં વહેંચી શકીએ – ચૈતન્ય અને પ્રકૃતિ. પ્રથમ ચેતન છે અને દ્વિતીય જડ છે. વિજ્ઞાન પ્રકૃતિનો અભ્યાસ કરે છે અને અધ્યાત્મ ચૈતન્યનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે. બંને વચ્ચેની આ કાર્યક્ષેત્રની વહેંચણી છે. બંને અન્યોન્યપૂરક છે. બંને વચ્ચે કોઈ વિરોધ નથી.