રિક્ષાવાળો ચારભાઈ ફૂંકતો અંદર જ બેસી રહ્યો અને અમે બંને ‘ઔરતો કો કબ્રસ્તાનમેં જાના સખ્ત મના હૈ’ લખેલું બોર્ડ વટાવીને અંદર પ્રવેશ્યા. પહેલા જ એક મુસ્લિમ યુવાન એક કબર પર ગુલાબ ચઢાવતો નજરે પડ્યો. મારી સાથે રહેલા ભાઈને સામે જોઈને તેણે સ્માઈલ આપી. ત્યાંથી ઢાળ તરફના રસ્તે અમે આગળ વધ્યાં. ઢાળ વટાવ્યો તેમ ચોમાસામાં ઉગી નીકળેલી કાંટાળી વનસ્પતિના ઝૂંડની સાથે કબરોની સંખ્યા અને ગીચતા પણ વધતી ચાલી. માણસ તરીકે જેમની હસ્તી કાયમ માટે મટી ચૂકી હતી તેવા અનેકોની કબરો સામે આરસની તકતી ખોડેલી જોઈ અને એ જ ધરતીના વધુ એક જાણીતા શાયરની રચના યાદ આવી ગઈ, ‘મારી હસ્તી મારી પાછળ એ રીતે વિસરાઈ ગઈ, આંગળી જળમાંથી નીકળી ને જગા પુરાઈ ગઈ!’. મનમાં એ પંક્તિઓ મમળાવતા નિચાણવાળા ભાગમાં આગળ વધ્યાં ત્યાં સાથે આવેલા ભાઈએ જંગલી વનસ્પતિઓની વચ્ચે જરાક અમથી ડોકિયું કરતી એક કબર તરફ આંગળી ચીંધી, કહ્યુંઃ ‘ત્યાં છે’. એ બાજુ નજર સ્થિર થઈ અને શરીરમાંથી રોમાંચનું એક મોટું લખલખું પસાર થઈ ગયું ! રુંવાડાં તો ઉભા થઈ જ ગયા હતા એમાં વળી અંતરનો ઉન્માદ પણ ભળ્યો. પછી તો એ તરફ મંડાતા દરેક ડગલાં સાથે હૃદયના ધબકારાં અને રોમાંચ વધતા ચાલ્યાં. કાંટાળી વનસ્પતિને હડસેલતો વીસેક ડગલાં કાપીને અંતે તેની સામે આવીને ઉભો રહ્યો. હાથેથી જેમ તેમ કરીને આસપાસની કાંટ અને ખડ દૂર કરી તકતીને ખુલ્લી કરી. સફેદ આરસ પર આછા કાળા રંગે લખેલું દેખાયું, ‘૭૮૬, અલીખાન ઉસ્માનખાન બલોચ ઉર્ફે શૂન્ય પાલનપુરી!’.