મનુભાઈ પંચોળી : તેં તો બહેન, સારો એવો અભ્યાસ મારાં લખાણો વિષે કર્યો હોય એવું લાગે છે. મારી જાતને પોરસ ચડાવ્યા સિવાય કહું તો મારી પોતાની શક્તિ અણદીઠને જોઈ શકવાની છે. સાહિત્ય અને શિક્ષણ એ મારા બે પગ સમાન છે એટલે કયો આગળ માંડું અને કયો પાછળ રહે તે સવાલ જ નથી. હવે ગાંધીજીએ અનેક વખત કહેલું કે તમે રચનાત્મક કાર્ય કરો, રચના એટલે નાગરિકના મનની રચના. તો ખાદી, અસ્પૃશ્યતા નિવારણ, નઈ તાલીમ દ્વારા માનવીના મનની નવી રચના કરો એવો એનો અર્થ મેં ઘટાવ્યો. એટલે શિક્ષણ પદ્ધતિ એવી અપનાવી જેમાં માનવ મનની નવ રચના થાય અને સાહિત્ય એવું રચાય કે જે તેને પુષ્ટ કરે તે મારા માટે સહજ હતું. રહી વાત મારા સાહિત્યની. તો સાહિત્યકારના મનમાં કેટલાક પાત્રો-પ્રસંગો સળવળાટ કરતા હોય છે. વિચારો આનુષંગિક છે. કોઈ પણ માણસ વિચાર કરે છે, એ વિચાર કર્યા વિના બોલતો નથી. એ મુખ્ય વસ્તુ નથી, સાહિત્યમાં મુખ્ય વસ્તુ રસ છે. એ રસના બે મુખ્ય વાહનો – ઘટના અને પાત્રો. મારા જેવા સાહિત્યકારો અમુક પ્રકારનો સમાજ સુધારો થાય કે અમુક પ્રકારના વિચારો ફેલાય એટલા માટે મુખ્યત્વે લખતા નથી. મનુષ્ય વિશેની વેદિક કાળથી ચાલી આવતી કલ્પના એવી છે કે આખા વિશ્વને કે બ્રહ્માંડને ભેગું કરો તો ય મનુષ્ય-પુરુષ દશ આંગળાં ઊંચો જ રહેશે. મનુષ્યનો એ મહિમા સાહિત્યમાં વ્યક્ત ન થાય તો સાહિત્ય એટલું ઊણું ઊતરે.