ભારતીય સંસ્કૃતિમાં કર્મને આધારભૂત માનવામાં આવ્યું છે. જેવું કરીએ તેવું ભરવું પડે. હસતાં હસતાં કરેલાં કર્મો રડતાં રડતાં પણ ભોગવવાં પડે છે. જે વ્યક્તિ જેવું કરે છે તેવું જ ભોગવે છે. આખી જિંદગી બાવળ વાવ્યાં હોય તો થોડાં વર્ષો પછી તેને કેરી નહીં, પણ બાવળની શૂળ જ મળે છે. જીવ કેવા રસથી, કેવી તીવ્રતાથી કેવા ભાવથી કર્મ બાંધે છે તે ઉપર કર્મ ઉદયમાં આવવાની અવધિ બંધાય છે. સામાન્ય રીતે આજે બાંધેલા કર્મો ઉદયમાં આવતા સેંકડો વર્ષ લાગતાં હોય છે. (અપવાદ સિવાય) જે પરિસ્થિતિમાં આપણે જન્મ્યા હોય તેમાં આપણાં કર્મોનો જ ભાગ હોય છે. આપણે કોઇ ભવમાં કોઇનાં અંગ ઉપાંગો છેદ્યાં હોય તો આપણો બીજો ભવ ખોડ ખાંપણવાળો થાય છે. અથવા પાછળથી આપણામાં ખોડખાંપણ આવે છે. કોઇની આપણે મશ્કરી, ઉપહાસ કર્યા હોય તો આપણી પરિસ્થિતિ પણ એવી જ થાય છે.