3.	હું માનું છું કે માણસ એક ભાષા ગૂમાવે ત્યારે એક આખું વિશ્વ ગૂમાવી દેતો હોય છે. આપણે ધીમે ધીમે એક આખું વિશ્વ ગૂમાવી રહ્યા છીએ. બાકી ગુજરાતી ભાષા કાંઈ નબળી ભાષા નથી. નરસિંહ, મીરાં, પ્રેમાનંદ, ભાલણ, અખો, દયારામ, દલપત, નર્મદ, ગોવર્ધનરામ, ગાંધીજી વગેરેએ ગુજરાતી ભાષા માટે જે કંઈ કર્યું છે એનું ૠણ હજી આપણે ચૂકવી શક્યા નથી. અને ચૂકવી શકીશું કે કેમ એ એક પ્રશ્ન છે. એક જમાનામાં એમ.એસ. યુનિવર્સિટીમાં માસ્ટર ડીગ્રીમાં પ્રવેશ માટે ૪૦૦ જેટલી અરજીઓ આવતી. ગયા વરસે કેવળ ૨૫ જેટલી અરજીઓ આવેલી. પછી સમયમર્યાદા લંબાવી. એટલે બીજી ત્રીસક જેટલી અરજીઓ આવી. બધાને બી.એ.માં ચાલીસ ટકા કરતાં પણ ઓછા. એ પંચાવન વિદ્યાર્થીઓમાંથી કેવળ તેર કે પંદર જ નિયમિત વર્ગમાં આવે છે. એમાંના બે ચાર તો પોતાના બોય ફ્રેન્ડ કે પોતાની ગર્લ ફ્રેન્ડને મળવા આવતા હોય છે. અહીં યુનિવસર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા પણ પચ્ચીસથી પણ વધુ વરસ ચલાવ્યા પછી આવતા વરસથી ગુજરાતી બંધ કરે છે. એક જમાનામાં મેં બાવીસ વિદ્યાર્થીઓ (ખાલી પહેલા વરસમાં જ) ભણાવેલા. હવે બે કે ત્રણ થઈ ગયા છે. સત્તર વરસ આ દેશમાં ગુજરાતી ભણાવ્યા પછી મારા જેવાને શું કામ મળી શકશે? આવતી કાલે હું કોઈ હોટલ કે મોટલના રીસેપ્શન ટેબલ પર જોવા મળું તો કોઈએ નવાઈ નહીં પામવાનું. ગુજરાતી ભાષાના શિક્ષકની નિયતી દેખીતી રીતે જ એની ભાષાની નિયતી સાથે જ જોડાયેલી હોય છે. ભાયાણીએ ગુજરાતી ભાષાનું ઐતિહાસિક વ્યાકરણ લખ્યું છે. પણ, એ અપૂર્ણ છે. એમણે લખેલું કે સત્તરમી સદીથી વીસમી સદીનું વ્યાકરણ ભવિષ્યમાં કોઈક લખશે. એ કામ મેં શરૂ કરેલું. પણ, હવે પડતું મૂકવું પડશે. જીવન નિર્વાહ માટે વધારે સમય કાઢવો પડશે. એ જ રીતે, યુરોપના એક પ્રકાશકે મને ગુજરાતી ભાષાનું વ્યાકરણ લખવાનું કહેલું. પણ, મેં એક કામ ન’તું સ્વીકાર્યું. કેમ કે યુરોપમાં પ્રગટ થતાં પુસ્તકો મોંઘોં હોય છે. એટલે મેં એમને કહ્યું કે તમે ભારતની, અને ખાસ કરીને ગુજરાતની કોલેજો માટે સસ્તી આવૃત્તિ કાઢો તો હું મારી રોયલ્ટી જતી કરવા તૈયાર છું. એમણે ના પાડી. જવાબમાં મેં પણ ના પાડી. વ્યાકરણ અરધું તૈયાર છે. પણ, હવે એ કામ પણ આગળ નહીં વધે. હું મારી આત્મકથા કહેવા નથી બેઠો. હું એટલું જ કહેવા માગું છું કે આપણી ભાષાનીતિ ગુજરાતી ભાષાને અને એની સાથે સંકળાયેલા શિક્ષકો, લેખકો, વાચકો વગેરેને સતત સમૃદ્ધ બનાવ્યા કરે એવી નથી.