કુંડ ચારે તરફથી ખુલ્લો રાખવામાં આવતો, જેથી તેમાં ગમે તે બાજુથી ઊતરી શકાય. કુંડમાં ઊતરવા માટે સોપાનશ્રેણી (પગથિયાં) રાખવામાં આવતી. એમાં સ્થળે સ્થળે ગોખ પણ મૂકવામાં આવતા. એ ગોખમાં જુદા જુદા દેવતાઓની પ્રતિમાઓ મૂકવામાં આવતી. પડથારોના ખૂણાઓ ઉપર પણ પ્રતિમાઓ મુકાતી. વચ્ચે પાણીનો કૂવો રહેતો. કુંડની ઉપરના ભાગમાં ચારેય ખૂણે તેમજ અંદર પણ જગ્યાની અનુકૂળતા અનુસાર નાની નાની શિખર યુક્ત દેરીઓ બનાવવામાં આવતી. કેટલાક કુંડોમાં ત્રણ બાજુએ પગથિયાં અને ચોથી સામેની બાજુએ કૂવો બનાવવામાં આવતો. એ કૂવા ઉપરથી પાણી ખેંચવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવતી, જેથી એ પાણી વડે મંદિર માટે આવશ્યક ફૂલ વગેરે માટેની વાડી બનાવી શકાય. ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં આવા અનેક કુંડો આવેલા છે. આ કુંડોમાં કેટલાક ઘણા પ્રાચીન છે. કેટલાકના માત્ર ઉલ્લેખ મળે છે, જ્યારે કેટલાક કુંડ નાશ પામેલા જણાય છે :