શોષણ : કોઈ પણ સંબંધનું સૌથી ખતરનાક પ્રદૂષણ શોષણ છે. એક પક્ષની સજ્જનતાનો કે તેની ખાનદાનીનો લાભ બીજો પક્ષ લેતો જ રહે ત્યારે ગૂંગળામણ પેદા થાય છે. કેટલાક લોકો પોતાના કર્તવ્યને કદીય સમજતા કે સ્વીકારતા નથી, પણ પોતાના અધિકારને પૂરેપૂરો ઓળખે છે. સામા પક્ષની શ્રીમંતાઈનો, તેની સત્તાનો, તેની ઓળખાણનો, તેના જ્ઞાનનો લાભ લેતા રહેવાની વૃત્તિ સંબંધને શુષ્ક બનાવી મૂકે છે. આમાં ક્યારેક એવું બને છે કે કોઈ પ્રતિભાશાળી વ્યક્તિનો લાભ તેનાં સ્વજનો-મિત્રો લેતા રહે છે, તો ક્યારેક તેથી ઊલટુંય બને છે. પ્રતિભાશાળી વ્યક્તિ પોતે જ બીજા લોકોનું શોષણ કરતી રહે છે. આવો શોષણયુક્ત સંબંધ જલદી ખતમ થઈ જાય છે.