દુઃખોથી ડરીને અને સતત સુખ મેળવવાના પ્રયત્નો લાંબા સમય સુધી કરતા રહેવાથી મનુષ્યને લાગ્યું કે સંપૂર્ણ સુખ મેળવવું આ જન્મમાં અશક્ય છે. સુખદુઃખની સંકુચિત કલ્પનાઓ છોડીને આત્મીયતાની વ્યાપકતાને બદલે જન્મમરણમાંથી છૂટવાના પ્રયત્નો કર્યા અને અને તેથી તેણે સ્વર્ગ અને નર્ક જેવાં બીજાં લોકની કલ્પના કરવા માંડી. અને તેને લીધે દંભ અને ભ્રમ ઊભો થયો. માનવતાનો વિકાસ એ જ માનવ જન્મનું સાચું કર્મ અને ધ્યેય છે. જ્યારે માનવતાનો વિકાસ ના થાય અને દુઃખો ભોગવવાં પડે તેનો કર્તા પરમેશ્વર છે કે આપણે? આપણે જ ઊભાં કરેલાં દુઃખો અને પરિસ્થિતિથી ડરીને મોક્ષ અને સ્વર્ગ-નર્કની કલ્પનાઓ ક્રવાનો શો અર્થ?