યુરોપિયન યુનિયન વાર્ષિક બે ટ્રિલિયન ડોલરનો માલ-સામાન આયાત કરે છે. આમાં ભારતનો ફાળો માત્ર ૪૦ અબજ ડોલર જેટલો છે. લેટિન અમેરિકા અને કેરેબિયન દેશો ૮૦૦ અબજ ડોલર મૂલ્યના માલ સામાનની આયાત કરે છે. આમાં ભારતમાં ફાળો માત્ર ૧૦ અબજ ડોલર છે.વર્ષ ૨૦૨૫ સુધીમાં દેશમાંની થતી નિકાસનો આંકડો ૧ ટ્રિલિયન ડોલરને સ્પર્શે એ માટે વાર્ષિક ૧૮ ટકાના દરે નિકાસ વધવી જોઈએ. આ વિકાસદરનો એ જ જાદુઈ આંકડો છે જે ભારતે વર્ષ ૨૦૦૦થી ૨૦૧૩ વચ્ચે હાંસલ કર્યો હતો. હકીકતમાં આજની વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ નિકાસ માટે મુશ્કેલ છે.આ વાત માત્ર ભારત માટે નહીં, વિશ્વના લગભગ તમામ દેશો માટે લાગુ પડે છે. માત્ર નિકાસ પર આધાર રાખી વિકાસ સાધવાનો યુગ પૂરો થયો.વ્યૂહાત્મક વાણિજય અને ઔદ્યોગિક નીતિ ઘડતા દેશને ૨૫ કરતા અધિક વર્ષો લાગ્યા. ઉદારીકરણથી પહેલી પ્રક્રિયા ૧૯૯૧માં શરૃ થઈ હતી. ’મેક ઈન ઈન્ડિયા’ એક આદર્શ સ્લોગન છે. પરંતુ, વિશ્વના નાગરિકો ’મેડ ઈન ઈન્ડિયા’ માલ નહીં ખરીદે ત્યાં સુધી આ સ્લોગન માત્ર કાનમાં ગુંજતું રહેશે. એના પડઘા વાસ્તવિક્તામાં નહીં પરિણમે.