અને ચીન તો ખરું જ. ચીનની અવગણના હવે દુનિયામાં ક્યાંય થઈ શકે તેમ નથી. પૂર્વ એશિયા અને સમગ્ર એશિયામાં ચીનના પ્રભાવનો વિચાર સૌ પ્રથમ કરવો પડે. ભારતે આ સ્થિતિને યાદ કરીને જ પૂર્વાભિમુખ થવાની નીતિ અપનાવી છે. એ નીતિ ઉપયોગી પણ છે અને અસરકારક પણ છે. અસરકારક એ રીતે કે એક સાથે દસ નેતાઓને ભારતે નોતર્યા છે તેની નોંધ ચીને વિશેષ રીતે લેવી પડી છે. ઘરે પ્રસંગ હોય, ભારે ધામધૂમ હોય ત્યારે ઇર્ષાળુ પડોશી ગણગણાટ કરે તેવા નિવેદનો ચીનમાંથી આવ્યા છે. ચીનનો ચચરાટ અછાનો નથી રહ્યો. પણ ભારતના રાજદ્વારીઓએ અત્યારે તો યોગ્ય રીતે જ આસિયાન સંગઠનના મુદ્દે પરસ્પર સહકારના મુદ્દાને જ માહાત્મ્ય આપ્યું છે. ભારતે શરૂઆત સારી કરી છે, પણ માત્ર પ્રસંગોપાત મહેમાનગતિથી આગળ વધવું પડશે. ચીન જે રીતે વર્તે છે તે રીતે ભારતે વર્તવું પડે.