૧૯મી સદી સમાજપરિવર્તનની સદી ગણાતી હોવા છતાં તે દરમિયાન થયેલા સુધારાઓ અસ્પૃશ્યો સુધી પહોંચી શક્યા ન હતા. આ જ મતલબનું ઇતિહાસકાર મકરન્દ મહેતાનું વિધાન નોંધપાત્ર છે : “સામાન્ય રીતે જ્યારે આપણે સામાજિક સુધારાનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ, ત્યારે આપણે જાણ્યે અજાણ્યે સમાજના ઉચ્ચ વર્ણો અને જ્ઞાતિઓનાં મૂલ્યોને જ લક્ષમાં લઈએ છીએ, અથવા તો આપણે ઉચ્ચ જ્ઞાતિઓનાં રીતરિવાજો અને સામાજિક વલણોમાં થયેલા પરિવર્તનને ‘ગુજરાતના પરિવર્તન’ તરીકે અનુમાની લઈએ છીએ.”૧૨ આમ, ૧૯મી સદીનાં પરિવર્તનો પછી અને ગાંધીયુગના પ્રારંભે પણ ગુજરાતના અસ્પૃશ્યોની સ્થિતિ દયાજનક હતી. મામા ફડકેએ આત્મકથામાં ગોધરાના હરિજનોની દયનીય સ્થિતિને નિરૂપી છે.૧૩