પાંચ તન્માત્રાઓ - પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ તથા તેમની સાથે મન, બુદ્ધિ અને અહંકાર. આ આઠેય સાથે મળીને મારી અપરા પ્રકૃતિ બની છે. અહીં મહત્ત્વ એ વાતનું નથી કે આ પ્રકૃતિ શું છે ? મહત્ત્વ એ વાતનું છે કે ભગવાન કહે છે કે આ મારી પ્રકૃતિ છે.