પ્રાચીન મહાનગર સંસ્કૃતિનું લુપ્તપ્રાય નગર ધોળાવીરાએ કચ્છ-ભચાઉના ખડિરબેટ વિસ્તારમાં આવેલ છે, જે પાંચ વર્ષ જૂની સંસ્કૃતિ છે તેમજ ત્યાં એ વખતે લગભગ પચાસ હજાર લોકો રહેતાં એવું અનુમાન લગાવામાં આવેલ છે. અહીં સંપૂર્ણ નગર, પાણીની વ્યવસ્થા, રાજમહેલ કે પ્રાંતના મહેલની રચના તેમજ લોકોની રહેણી-કરણી વગેરે જોવાલાયક છે. અહીં હાડકાં અને અન્ય ચીજ વસ્તુઓ મળી તે પ્રમાણે આ લોકો સુખી અને સમૃદ્ધ હતાં. તેમજ અહીં શાકાહારી અને માંસાહારી બંને લોકો વસતાં હતાં. કોઈ મૃત્યુ બાદ અગ્નિ સંસ્કાર કરતુ તો કોઈ કબર બનાવી દાટતા અથવા કબરમાં અસ્થી સાથે વસ્તુઓ પણ રાખતાં.