તેને ઉપાય પ્રત્યા કહે છે. યજુર્વેદ અને બીજા ઉપનિષદોમાં ઉપાયનો અર્થ કહ્યો છે પોતાનાં ધ્યેય સુધી પહોંચવા માટે જે પણ વલણ, સલંગ્નતા કે કોઈ પણ કલાનો ઉપયોગ કરવો તે. પરંતુ મને બી.કે.એસ. આયેંગર (૧૯૧૮ – ૨૦૧૪)ની વ્યાખ્યા સૌથી વધુ ગમી છે: કૌશલ્યતા. આ એક ખુબ સમજવા જેવું છે કે કૌશલ્યપૂર્ણ જાગૃતતાને આનંદની જાગૃતતા અને કુદરતી જાગૃતતાની અવસ્થા પછીના ક્રમાંકે મુકવામાં આવી છે. અને તેનાં માટે બહુ સુંદર કારણ પણ છે. પ્રથમ સાત અવસ્થાઓમાં, સાધક સતત પ્રગતી કરતો રહેલો હોય છે તેમ છતાં તેનું વિશ્વ માટેનું યોગદાન ખુબ જ મર્યાદિત હોય છે. તેઓ હજુ પણ પોતાનાં આનંદ અને શાંતિ માટે કામ કરતાં હોય છે. અને આ અવસ્થામાં વાત ફક્ત તેમનાં વિશેની જ નથી. કૌશલ્યપૂર્ણ જાગૃતાતાની અવસ્થામાં તેઓ પોતાની પ્રકાશ અને પ્રેમની કુદરતી અવસ્થાને તો ટકાવી જ રાખી શકે છે તેમ છતાં દુનિયામાં પ્રવૃત રહીને કાયમ માટે બીજાને મદદરૂપ પણ થતાં રહે છે. દરેક સંસ્કૃતિમાં થયેલાં ઘણાં મહાન સંતોનું જીવન આ જ વાતને દર્શાવે છે. એવાં પણ ઘણાં સાધકો છે જે અહી અટકી જતાં નથી, તેઓ આગળ વધવાનું ચાલુ રાખે છે. તેમને શ્રેષ્ઠ તીવ્ર સાધક કહેવામાં આવે છે. અને આગલી અવસ્થા એવાં સાધકોને પ્રાપ્ત થાય છે.