ગૌતમ બુદ્ધ જે સમયમાં થયા તે સમયમાં ઋગ્વેદના દેવો ગૌણ બની ચૂક્યા હતા અને વેદ પરંપરાથી આગળ વધીને ઉપનિષદોએ નવા પ્રકારના ચિંતનની આહલેક જગાવી હતી, જેમાં અમૂર્ત તત્વ સર્વ વ્યાપક હતું. બીજી બાજુ રાજ્ય વ્યવસ્થાનો વિસ્તાર થતો હતો. લોકોનાં નાનાં સ્વાતંત્ર્યો લુપ્ત થવા લાગ્યાં હતાં, આ જ અરસામાં સર્વ શક્તિમાન રાજ્યની સાથે એના તાલમેળમાં સર્વ શક્તિમાન ઈશ્વરનો જન્મ થયો(આ ઈશ્વરની ઉંમર બહુ બહુ તો અઢી-ત્રણ હજાર વર્ષ છે! તે પહેલાં એ સર્વ શક્તિમાન નહોતો). બદલાતી રાજકીય સ્થિતિઓને કારણે સામાન્ય જીવન વિક્ષુબ્ધ હતું.