પુસ્તકોમાં આવું બધું વાંચ્યા પછી એમ લાગે કે વિદેશોમાં કેવું કેવું હોય છે! પણ 1975 થી 1977 દરમિયાન, વડાપ્રધાન ઈન્‍દીરા ગાંધીના શાસનમાં લાદવામાં આવેલી કટોકટી દ્વારા અનુભવ થયો કે આવું આપણા દેશમાં પણ બની શકે છે. હવે ઘણાને લાગે છે કે વર્તમાન સરકાર આવું જ કામ કટોકટી લાદ્યા વિના કરી રહી છે. લોકશાહી રાજ્યપદ્ધતિમાં ખરેખર તો શાસકને અમર્યાદ બનતો રોકી શકાય છે. એ જવાબદારી વિપક્ષો કરતાં વધુ નાગરિકોની છે. સરકાર પાસે ઘણી સત્તાઓ હોય છે, અને આ સત્તાનો અમર્યાદ ઊપયોગ કરવાની લાલચ ભાગ્યે જ કોઈ ખાળી શકે છે. રાષ્ટ્રના હિતની વાત કરતાં કરતાં ક્યારે પક્ષનું, અને પછી વ્યક્તિગત હિત કેન્‍દ્રમાં આવી જાય તેનું ભાન ભૂલી જવાય છે, અથવા તો જાણીબૂઝીને ભૂલાવી દેવામાં આવે છે.