એક સમયે દેવતા અને અસુરોનું યુદ્ધ થયું. પરમાત્માની કૃપાથી દેવતાઓને શક્તિ મળી અને યુદ્ધમાં તેઓનો વિજય થયો, પરંતુ દેવોને અભિમાન આવ્યું. વિજયના નશામાં પરમાત્માની કૃપા, કર્તાપણું બધું ભુલાઈ ગયું. તેઓ આડંબર કરવા લાગ્યા કે, ‘अस्माकमेवायं विजयोऽस्माकमेवायं महिमेति’ 'આ વિજય અમારા જ પૌરુષ અને બાહુબળથી પ્રાપ્ત થયો છે. આ અમારો જ મહિમા છે.' (કેન ઉપનિષદ - ૩/૧) દયાળુ પરમાત્માને થયું, 'અસુરો થકી તો મેં વિજય અપાવ્યો, પણ બીચારા દેવો! પાછા આસુરીભાવથી તો પરાજય જ પામ્યા! 'હું જ કરું છુ _' એવું અભિમાન તો આસુરી ભાવ છે. આ અભિમાન વધશે તો અસુરો પર થયેલો તેમનો વિજય પણ અંતે તો દુઃખ જ ઉપજાવશે. સાચો આનંદ મેળવવા સકળ શક્તિનો મૂળ સ્રોત કોણ છે એવું જ્ઞાન આ દેવતાઓને થવું જોઈએ.' આમ વિચારી પરમાત્માએ એક વિચિત્ર યક્ષનું રૂપ ધારણ કર્યું અને પ્રગટ થયા. દેવતાઓએ આ યક્ષને જોયો પણ 'તેઓ ઓળખી ન શક્યા કે આ શું છે?' (કેન ઉપનિષદ - ૩/૨) તે યક્ષની માહિતી મેળવવા દેવતાઓમાંથી અગ્નિદેવને મોકલવામાં આવ્યા. અગ્નિ દેવ યક્ષ પાસે પહોંચ્યા. ત્યાં અગ્નિદેવ કાંઈ પૂછે તે પહેલાં જ યક્ષે અગ્નિદેવને પૂછ્યું - 'આપ કોણ છો?' અગ્નિદેવ બોલ્યા - ‘अग्निर्वा अहमस्मीति। जातवेदा वा अहमस्मीति।’ 'હું અગ્નિ છુ _ અને લોકમાં હું ‘जातवेदाः’ નામથી પ્રસિદ્ધિ પામ્યો છુ _.' (કેન ઉપનિષદ - ૩/૪) ફરી યક્ષે પૂછ્યું - ‘तस्मिंस्त्वयि किं वीर्यम्?’ 'આપનામાં શી શક્તિ છે?' (કેન ઉપનિષદ - ૩/૫) અગ્નિ દેવ કહે - ‘अपीदं सर्वं दहेयं यदिदं पृथिव्यामिति’ 'પૃથ્વી પર જેટલી પણ વસ્તુઓ છે તેને હું બાળી શકું.' (કેન ઉપનિષદ - ૩/૫) આ સાંભળી યક્ષે તેની સામે એક તણખલું મૂક્યું અને કહ્યું - ‘एतद् दहेति’ 'આ તણખલાને બાળો.' (કેન ઉપનિષદ - ૩/૬) ત્યારે અગ્નિદેવે તેની સમીપ જઈને પૂરેપૂરા વેગથી બધા જ પ્રયાસ કરી જોયા પણ - ‘तन्न शशाक दग्घुम्’ 'તે તણખલાને બાળી ન શક્યા.' (કેન ઉપનિષદ - ૩/૬) તેથી અભિમાનથી લજ્જિત અને હતાશ થઈ અગ્નિદેવ 'આ યક્ષ કોણ છે?' એમ જાણ્યા વગર જ પાછા ફર્યા અને દેવતાઓને કહ્યું - ‘नैतदशकं विज्ञातुं यदेतद् यक्षमिति’ 'આ યક્ષ ખરેખર કોણ છે તે મને સમજાતું નથી.' (કેન ઉપનિષદ - ૩/૬)