(૧૬) પરંતુ, પ્યાલામાં મદિરા કે દૂધ ન ભરવામાં આવે, અને ખાલી કરવામાં આવે, તો એ નથી લાલ રહેતો કે નથી રહેતો સફેદ. એવી રીતે સુષુપ્તિમાં, આત્મામાં બધી જ પ્રવૃત્તિઓનો અભાવ રહે છે. તે ઉપરથી સમજાય છે, કે આત્મા નથી કશું જાગ્રતમાં કરતો, તેમ નથી કંઈ સ્વપ્નમાં કરતો, પરંતુ જાગ્રતમાં એવો ભ્રમ થાય છે, કે જાણે આત્માથી ભિન્ન એવા અંગોની પ્રવૃત્તિઓ આત્મામાં થાય છે. ને સ્વપ્નામાંયે, આત્માથી અન્ય એવી ઈંદ્રિયોની પ્રવૃત્તિઓ આત્મામાં થતી હોવાનો ભાસ થાય છે. પરંતુ, જોવું-જાણવું, એ આત્માનો સ્વાભાવિક ગુણ છે, કેમકે, જાગૃતની હીલચાલો એ જાગૃતમાં દેખે-જાણે છે. સ્વપ્નની સ્વપ્નમાં, ને સુષુપ્તિમાં, એ સર્વ (અંગો-ઈંદ્રિયો) નો અભાવ, તથા એમની હિલચાલોનો પણ જે અભાવ હોય છે, તે એ જાણે છે. તેથી આપણને જણાય છે કે, જોવું-જાણવું, એ એનો પોતાનો સ્વભાવ (અર્થાત્ ગુણ) છે. અને એ હકીકત પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે, જે પોતે કરતો નથી, ને માત્ર દેખે-જાણે જ છે, તે ખરૂં જોતાં સાક્ષી છે. ને સાક્ષીને કોઈ આરોપ લાગતો નથી.