મધ્યયુગમાં એશિયામાં આ હલચલ થઈ રહી હતી ત્યારે બહુ દૂર પશ્ચિમમાં યુરોપમાં નવજાગૃતિ શરૂ થઈ ગઈ હતી. બહુ બદનામ થયેલો સેક્યૂલર શબ્દ ત્યારે ત્યાં પ્રબળ બન્યો હતો. ધર્મને સમાજ, શાસન અને રાજકારણથી દૂર કરવાની પ્રક્રિયા ત્યાં ચાલી અને નવોન્મેષ જાગ્યો. માણસ જવાબો ધર્મમાં નહીં, પણ અન્યત્ર શોધવા લાગ્યો અને તેમાંથી સાયન્સ ઊભું થયું અને ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ આવી. મૂળ દારૂગોળો ચીનમાં શોધાયો હતો, પણ આલ્ફ્રેડ નોબેલ દ્વારા બનેલો દારૂગોળો અને બંદૂક અને તોપને કારણે વ્હાઇટ પ્રજાએ ઇસ્ટ વેસ્ટ બધે જ સામ્રાજ્યો સ્થાપી દીધાં. તેના કારણે સમગ્ર એશિયા અને આફ્રિકાએ પશ્ચિમ તરફ જોવું પડતું હતું.