સતાધિકારી વૈભવ સંપન્ન પંડિતો અને બહુજન સમાજ એક યા બીજા કારણે પકડેલી પરંપરા છોડવા તૈયાર ના થયા. કુમારિલ ભટ્ટના દિવ્ય ચમત્કારની લોકમાનસમાં કોઇ અસરના થઈ,પ્રયાગમાં મહા મહિનામાં બુધ્ધધર્મનું સંમેલન ભરાયું. વિધર્મીઓને પંઅ તેમાં આવવાની છૂટ આપવામાં આવી હતી. ભારતવર્ષમાંથી ધર્માચાર્યો ભેગા થયા હતા. પરધર્મી પંડિતો અને બૌધધર્મી પંડિતો બધાજ ત્યાં આવ્યા હતા. આ મહાસભામાં કુમારીલે પડકાર ફેક્યો. એકત્ર થયેલા પંડિતોને તેમણે કહ્યું શા માટે સમાજને બગાડો છો? હજારો વર્ષથી ચાલી આવતી દિવ્ય પ્રંપરાને છોડીને સાંસ્કૃતિક હ્રાસ શા માટે કરો છો? પંડિતો સાથે શાસ્ત્રાર્થ શરૂ કર્યો,પંડિતો ચર્ચામાં હારવા લાગ્યા. તેમની પાસે ચર્ચા કરવાના મુદ્રાઓ ખુટી જવાથી બુમો પાડીને કુમારીલ ભટ્ટને ન સાંભળાવા માટે થૈને ધમાલ મચાવી દીધી, આથી કુમારીલ ભટ્ટનો આત્મવિશ્ર્વાસ તુટ્યો.બૌધધર્મના પંડિતોના ડરથી છુટા રહેલા વૈદિક સંસ્કૃતિના હિમાયતીઓ એકત્ર થયા નહિ, કુમારિલ ભટ્ટ કંટાળી ગયા, હવે શું કરવું? એ પશ્ર્ન ઉભો થયો અને એક દિવસ તેમણે દેહ ત્યાગ કરવાનો નિર્ણય કર્યો. એમ સજીને કે આ બલિદાનમાંથી લોકો પ્રેરાઇને વૈદિક પરંપરા તરફ વળે તેમણે દેહત્યાગ માટે એક અભિનવ અને ઘણી જ ભયંકર પધ્ધતિ શોધી કાઢી. તેમણે અગ્ન્નિ પ્રવેશ કર્યો. લાકડાની ચિતા સળગાવીને નહિ પણ ચોખાના ફોતરાનો મોટો ડુંગર જેવો ઢગલો કર્યો, તે સળગાવીને તેની ઉપર બેઠા, ભડભડ બળતી લાકડની ચિતામાં આ પ્રવેશ ના હતો. હળવે હળવે પ્રજવલિત થતા આ ફોતરા ધીમે ધીમે બળવાના હતા અને ધીમે ધીમે આ ઢગલા ઉપર શેકાવાનું હતું. દેહ વિસર્જનનો આ ભયંકર પ્રયોગ હતો, છતાં આ મહાપુરૂષે આ રાષ્ટ્રની વૈદિક સંસ્કૃતિને બચાવવા માટે આ ભયાનક રીત અપનાવી હતી. તેના અગ્નિસ્થાનથી લોકોને એ વખતે વૈદિક સંસ્કૃતિનું ભાન થાય. આ કેટલી ભવ્ય અને મહાન સંસ્કૃતિ હશે કે જેને માટે આવી રીતે ભયંકર બલિદાન અપાય છે. આ વિચારથી પણ લોકોએ વૈદિક સંસ્કૃતિનો સ્વીકાર કરવા પ્રેરાય તો પોતાનું મહદ ભાગ્ય, સળગતા ફોતરાનાં ઢગલા ઉપર શાંતચિતે ભગવદ સ્મરણ કરતા કુમારિલ ભટ્ટ બેઠા છે. તેમને શ્રધ્ધા છે. કે નરવીર જરૂર આવશે અને પોતાનું આરંભેલું આ દિવ્યકાર્ય પૂર્ણ કરશે. લોકોનું ઘણુ મોટુ ટોળુ ભેગુ થયુ. કુમારિલ ભટ્ટનું આ આત્મવિલોપન જોવા, કેટલાકને તેમાં ભવ્યતા દેખાઈ તેવા નતમસ્તક થયા, કેટલાકને તેમાં ઉપહાસ દેખાયો, કેટલાકને વળી તેમાં કાયરતા દેખાઇ અને કેટલાક તો આ ભયાનક દશ્ય જોઇ આંખો બંધ કરી દીધી પરંતુ કોઇમાં હિંમત ન હતી કે આગળ આવીને કહે કે હવે બસ કરો, ઘણુ થયુ આ કંચન જેવી કાયાને આવી આકરી સજા ના કરો, અમે તમારી પડખે છીએ, તમારુ આદરેલુ કાર્ય અમે પુરૂ કરવામાં સાથ આપીશું, અમારાથી આ સહન નથી થતુ, આ અનર્થ જોવાતો નથી કુમારિલ ભટ્ટનુ આત્મવિલોપન ચાલુ હતુ, લોકો આવતા, જોતા, પોતાના અભિપ્રાય આપતા અને વિખરાતા, બીજા નવા આવતા અને જતા, આખા ગામમાં એકજ ચર્ચા ચાલતી હતી, લોકોનું ટોળુ જોઇ એક અતિ તેજસ્વી એવો યુવાન સન્યાસી ત્યાં આવી ચડ્યો. લોકોને પૂછ્યું આ શું ચાલે છે? લોકો કહે સંસ્કૃતિ બચાવવામાં નિષ્ફળ એવા એક પંડિત બલિદાન આપે છે. યુવાન સંન્યાસી કહે છે ચતાં કોઇને કાંય થતું નથી. વૈદિક સંસ્કૃતિના હિતમાં અપાતા બલિદાનની કોઇને ચિંતા નથી. યુવાન ટોળામાંથી નીકળી કુમારિલ ભટ્ટ પાસે આવી વંદન કર્યા. આવુ મહાન છતાં ભયંકર બલિદાનથી તેમનું હ્રદય દ્રવી ઉઠ્યું. આ બલિદાન પાછળની તેની ભાવનાથી આ યુવાન સંન્યાસીને અંતરમાંથી હચમચાવી નાખ્યો હતો. તે સંન્યાસી બે ડગલાં આગળ વધી, કુમારિલ ભટ્ટને સળગતા ઢગલા ઉપરથી ઉતરવા વિનંતી કરી. કુમારિલ બોલ્યા, હે યતિવર તુ યુવાન છે. બાળક છે. મને મારા આ દિવ્ય કાર્યમાંથી હટાવીશ નહી. આ બલીદાન આપવું જ જોઇએ. હે સંન્યાસી તારૂ નામ શું? પોતાના માટે અને સંસ્કૃતિ ખાતર સહાનૂભૂતિ બતાવનાર યુવાનને જોઇ કુમારિલ ભટ્ટને મનમાં સમાધાન થયું. તેને આશા દેખાઇ. સંન્યાસીએ કહ્યું કે મારૂ નામ શંકરાચાર્ય છે. આમ બોલતાં આ ભવ્ય બલીદાનની ભયંકરતા જોઇ એમની આંખમાં પાણી આવી ગયું. એજ મહાન આધ શંકરાચાર્ય ભગવાન હતા. એમને કુમારીલ ભટ્ટે કહ્યું કે જો આંસુ વહાવી શકે તો એ આંસુ સંસ્કૃતિ માટે વહાવ જેને માટે હું બલીદાન આપી રહ્યો છું. એ મહાન વૈદિક પરંપરામાં માનવતા છે. સમાજને ઉચ્ચ ગુણોનું પ્રદાન એ યશસ્વી દિવ્ય સંસ્કૃતિ આજે કાળના ચક્રમાં ફસાઇ ગઈ છે. જીવન તરફ જોવાનો ભાવ અને ઉદ્રાત દષ્ટિકોણ ચાલ્યો ગયો છે. મૂર્તિપૂજાનો લોપ થયો છે. વેદોનો એ સુમધુર મંત્રોચ્ચાર ક્યાંય સંભાળતો નથી. વૈદિક સંસ્કૃતિ આજે રડી રહી છે. તેનો હાથ પકડી તેને આશ્ર્વાસન આપનારની આજે જરૂર છે. તેનુ પુનરૂત્થાન કરવાની જરૂર છે. જરુર છે આજે વીરનરની જે સંસ્કૃતિનું રક્ષણ અને જતન કરી શકે. હું ઘણો ફર્યો. ઘણી ચર્ચાઓ કરી. લોકોને વૈદિક વિચારો માન્ય છે. છતાં બૌધ્ધ પ્રભાવ છોડવા તૈયાર નથી. પંડિતો રાજ્યાશ્રય થયા છે. વૈભવ સંપન્નનો કંઇ પડી નથી. કોઇને આ દિવ્ય એવી ભારતીય વૈદિક પરંપરાની ચિંતા નથી. તેથી બલીદાન આપવું પડ્યું છે. માટે હે મુનિવર શંકરાચાર્ય જો દુઃખ કરવુ હોય તો આ મહાન સંસ્કૃતિની હાલત માટે કર, મારા બલીદાન માટે દુઃખી થઈને આ બલીદાનને કલંકિત ન કરીશ.