મહાન રશિયન સાહિત્યકાર ટોલ્સ્ટોયે ગઈ સદીની શરૂઆતમાં એક પુસ્તક લખેલું જેનું શીર્ષક હતું : ‘ત્યારે કરીશું શું ?’ આવો જ પ્રશ્ન અહીં પણ ઊભો થાય છે. તેમાંથી જ ‘સમતોલ વિકાસ’ sustainable development, પર્યાવરણ તથા કુદરત સાથે મેળ કરીને થતો વિકાસ, તેવી વિચારધારાઓ શરૂ થઈ છે. એવાં સૂચનો કરી શકાય કે ‘ઋણં કૃત્વા ધૃતં પીબેત – દેવું કરીને પણ આજનું ઘી આજે પી લો, કાલ કોણે દીઠી છે.’ આવી માનસિકતામાંથી બહાર આવવું પડે. તેમાં સૌથી પહેલાં તો પેટ્રોલિયમ, કોલસો, અણુશક્તિ કે એવા બીજા પ્રદુષણકારી શક્તિના સ્ત્રોતોને બદલે સૂર્યશક્તિ, જળ અથવા પવન પર આધારિત શક્તિ અને તેવા બીજા શક્તિના ઉદ્દગમો વિકસાવવા પડશે. સમગ્ર પૃથ્વીના પર્યાવરણ વિષે આજે છે તેના કરતાં અનેકગણી વધારે સમજણ મેળવવી પડશે અને તે જાગૃતિ લોકો સુધી લઈ જવી પડશે. વિજ્ઞાન, રાજકારણ તથા ઉદ્યોગો, આ બધાનું અત્યારનું કેન્દ્રસ્થાન તથા તે વિષેની વિચારધારા બદલવી પડશે. કેવળ દેશોની સરહદોમાં બંધાવાને બદલે, એવા આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓ ઘડવા જોઈશે જે સમગ્ર પૃથ્વીના વાતાવરણની કાળજી લે, અને જે સમૃદ્ધ રાષ્ટ્રોને નબળાં રાષ્ટ્રોનો ભોગ લેતા અને શોષણ કરતાં અટકાવે.