નોંધઃ ૨૨ થી ૨૫ શ્લોકો એકસાથે વિચારવાના છે. પ્રકાશ, પ્રવૃત્તિ અને મોહ, આગળના શ્લોકમાં જણાવ્યું છે તેમ સત્વ, રજસ્ ને તમસનાં અનુક્રમે પરિણામો અથવા ચિહ્ન છે. એટલે ગુણોને જે ઓળંગી ગયો છે તેની ઉપર તે પરિણામની અસર ન હોય એમ કહેવાનું આમાં તાત્પર્ય છે. પથ્થર પ્રકાશની ઈચ્છા નથી કરતો, નથી પ્રવૃત્તિ કે જડતાનો દ્વેષ કરતો; એને ઈચ્છ્યા વિના શાંતિ છે; એને કોઈ ગતિ આપે છે તો તેનો તે દ્વેષ નથી કરતો. ગતિ આપ્યા પછી તેને સ્થિર કરી મૂકે છે તેથી પ્રવૃત્તિ-ગતિ બંધ થઈ, મોહ, જડતા પ્રાપ્ત થયાં એમ તેને લાગી દુઃખ નથી થતું; પણ ત્રણે સ્થિતિએ તે એકસરખો વર્તે છે. પથ્થર અને ગુણાતીતમાં ભેદ એ કે ગુણાતીત ચેતનમય છે ને તેણે જ્ઞાનપૂર્વક ગુણોનાં પરિણામોનો, સ્પર્શનો ત્યાગ કર્યો છે અને એક રીતે જડ પથ્થરના જેવો બન્યો છે. પથ્થર ગુણોનાં એટલે પ્રકૃતિનાં કાર્યોનો સાક્ષી છે પણ કર્તા નથી, તેમ જ્ઞાની તેનો સાક્ષી રહે છે, કર્તા મટી જાય છે. આવા જ્ઞાનીને વિષે કલ્પી શકાય કે તે ૨૩મા શ્લોકમાં કહ્યા પ્રમાણે ગુણો પોતાનાં કાર્ય કર્યા કરે છે એમ સમજતો હોવાથી હાલતો નથી અને અચળ રહે છે; ઉદાસીનની જેમ બેસે છે એટલે અડગ રહે છે. આ સ્થિતિ ગુણોમાં તન્મય થયેલા આપણે ધીરજપૂર્વક કેવળ કલ્પીને સમજી શકીએ છીએ, અનુભવી નથી શકતા. પણ તે કલ્પનાને નજરમાં રાખી આપણે ‘હું’ પણાને દિવસે દિવસે મોળું કરીએ તો છેવટે ગુણાતીતની સ્થિતિની નજીક જઈએ ને તેની ઝાંખી કરીએ ગુણાતીત પોતાની સ્થિતિ अनुभवे છે, वर्णवी શકતો નથી. વર્ણવી શકે છે તે ગુણાતીત નથી, કેમ કે તેનામાં અહંભાવ રહ્યો છે. બધા સહેજે અનુભવી શકે છે તે શાંતિ, પ્રકાશ, ધાંધલ – પ્રવૃત્તિ કે જડતા – મોહ હોય છે. સાત્વિકતા એ ગુણાતીતની પાસેમાં પાસેની સ્થિતિ છે એમ ગીતામાં ઠેકઠેકાણે સ્પષ્ટ કર્યું છે, તેથી મનુષ્યમાત્રનો પ્રયત્ન સત્વગુણ केळववानी છે. અને અન્તે તેને ગુણાતીતતા પ્રાપ્ત થશે જ એ વિશ્વાસ રાખે. – (૧૪૮ – ૧૪૯).