હમણાં પાંચમી જૂને વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ ગયો. અનેક કાર્યક્રમો યોજાયા અને ખૂબ ડાહી ડાહી વાતો પણ થઇ. સ્વચ્છતા અને પર્યાવરણ જાળવવાની જવાબદારી માત્ર સરકારની છે? ના, બિલકુલ નહીં. સરકારની જવાબદારી તો કાયદા બનાવવાની અને લોકોમાં જાગૃતિ લાવવાની છે. લોકોએ નક્કી કરવાનું હોય છે કે આપણે જાગૃત થવું છે કે નહીં? તમને ખબર છે, પર્યાવરણ અંગે હમણાં જ બહાર પડેલો એક અભ્યાસ એવું કહે છે કે આપણો દેશ પર્યાવરણની જાળવણીના મામલામાં ઘણાબધા આફ્રિકન દેશો કરતાં પણ પાછળ છે. મની સુપર માર્કેટ દ્વારા પર્યાવરણ અંગેના અભ્યાસમાં આપણા ભારત દેશનો નંબર 75મો આવ્યો છે. આપણા કરતાં તો ગરીબો અને અભણ લોકોની વસતિ જ્યાં વધારે છે એવા આફ્રિકન દેશો મોઝામ્બિક, ઇથોપિયા, ઝામ્બિયા, કેન્યા અને ઘાના પણ ક્યાંય આગળ છે! જાહેરમાં શૌચક્રિયા ન કરવા માટે હજુ પણ આપણે ત્યાં ઝુંબેશો ચલાવવી પડે એ કરુણતા નહીં તો બીજું શું છે?