“તું તો એક સૈનિક હતો, નેડ. હું પણ સૈનિક હતો. આપણે લડ્યા છીએ લડાઈમાં! એક સમયે તો ખરેખર મેં લડાઈમાં ભાગ લીધેલો, એક લક્ષ્યને ખાતર…! આપણે માનતા હતા કે ક્યુબા અને ફિલિપાઇન્સને ખરેખર આઝાદી મળવી જોઈએ! પણ આપણે તો એક બીજો મોરચો જ ખોલી નાખેલો! અમેરિકન આર્મિ ક્યુબામાં હતી ત્યાં જ કમળો ફાટી નીકળેલો, અને કેટલાયે લોકોના જીવ એણે લઈ લીધેલા. આર્મિના એક સર્જન ડૉ. વૉલ્ટર રીડ અને એના મદદનીશોએ તો એ રોગ સામે ખરાખરીનો જંગ ચાલુ કરી દીધેલો. હવાનાના એક ડૉક્ટર ફિનલેએ વિકસાવેલા એક સિદ્ધાંત ઉપર એ લોકો કામ કરી રહ્યા હતા. બીજાઓથી વિરુદ્ધ, ફિનલે એવા નિષ્કર્ષ પર આવ્યા હતા કે, કમળો ગંદકી ભર્યા વાતાવરણને કારણે નહીં, પણ મચ્છરોના કરડવાથી ફેલાય છે. પોતાના મેડિકલના સાથીદારો ઉપર એક પછી એક પ્રયોગો એમણે કરેલા, પણ એમના બધા જ પ્રયોગો નિષ્ફળ ગયેલા! હવે થયું એવું, એક રાત્રે ડૉ. લેઝિઅર અને ડૉ. એગ્રેમોન્ટ કમળાનો અભ્યાસ કરતા હતા, ત્યારે એક ટ્રૂપર વિલિયમ એચ. ડીન નામના ખાનગી સૈનિકે આવીને પોતાના શરીરને પ્રયોગ કરવા માટે સોંપવાની તૈયારી બતાવી, અને ફક્ત પાંચ દિવસમાં જ એને કમળો લાગુ પડ્યો. ડીન તો સમય જતાં સાજો થઈ ગયો, પણ ડૉ. લેઝિઅર કમળાનો શિકાર થઈ ગયા, અને મરી ગયા! છેવટે એમણે મચ્છરને કારણે કમળો થાય છે એવું તારણ કાઢેલું. એ મચ્છર કમળાના જંતુઓનું વાહક હતું. પણ નેડ, હું તને એ જણાવવા માગું છું, કે પેલા ડીનને કારણે એ પુરવાર થઈ શક્યું હતું, કે ડૉ. ફિનલે અને બીજા લોકોની વાત સાચી હતી. અને એ પછી આપણે કમળાને નેસ્તનાબુદ કરવાની શરૂઆત કરી છે. આપણે મેલેરિયા અને ડિફ્થેરિયા ઉપર કાબુ મેળવવાની શરૂઆત કરી છે, અને આપણે શીતળાનો ઉપચાર વિકસાવવામાં પણ બહુ જ આગળ નીકળી ગયા છીએ. અને છતાં, હજી તો આ શરૂઆત જ કરી છે આપણે. આગળ જતાં આપણે એ બધા રોગો ઉપર વિજય મેળવીને જ જંપીશું!