“ગુરૂ ગોવિંદ દોનોં ખડે, કિસકો લાગું પાય, બલિહારી ગુરૂદેવકી, જીને ગોવિંદ દિયા બતાય” અષાઢ માસની પુર્ણિમાને “ગુરૂપુર્ણિમા“ કહે છે અને તે દિવસે મુનિશ્વર વેદવ્યાસની જન્મજયંતિ પણ આવે છે. સદ્‌ગુરૂમાં અનન્ય નિષ્ઠા સિવાય ઉપાસના, પૂજા અઘુરાં રહે છે. તેમણે આપેલા મંત્રમાં મનની અસ્થિરતા દૂર કરવાની શક્તિ હોય છે. પ્રભુને પ્રભુદેવ કહેવામાં નથી આવતાં, જ્યારે ગુરૂને ગુરૂદેવનું સ્થાન, સન્માન, મોભો, બિરૂદ આપવામાં આવેલ છે. ભગવાને મનુષ્યો માટે ગુરૂનું એટલા માટે સ્થાન આપેલ છે કે, ભગવાન દરેકના હૃદયમાં હોવા છતાં પ્રત્યક્ષ દર્શન થતાં નથી. પરંતુ ગુરૂદેવ તો પ્રત્યક્ષરૂપે છે, પ્રભુ આવા ગુરૂઓને સામર્થ્ય આપે છે. શિષ્યને જો પોતાના સ્વરૂપ અને કર્તવ્યનો બોધ મળી જાય તો ગુરૂનું દિવ્યસ્વરૂપ એના હૃદયમાં પ્રગટ થઈ જાય છે. શાસ્ત્રોમાં પણ ગુરૂને સાક્ષાત પરબ્રહ્મનું સ્વરૂપ માનવામાં આવેલ છે. ‘ગુ’કાર એ અંધકાર છે. ‘રૂ’કાર એ રોધનાર છે. અજ્ઞાનને દૂર કરી પ્રકાશ પાથરે તે ગુરુ. ગુરૂ અને શિષ્યના પવિત્ર આઘ્યાત્મિક સંબંધની વિશિષ્ટતા એ ભારતીય સંસ્કૃતિની દેન છે. ગુરૂપૂર્ણિમાનો ઉત્સવ એ ગુરૂનાં ઉપકારોનું ૠણ ચુકવવાનો દિવસ છે. ગુરૂપુર્ણિમા આઘ્યાત્મિક જગતનું મહાપર્વ છે. સંસ્કૃતિના ઈતિહાસમાં ‘અષાઢી પુર્ણિમા’ અથવા ‘વ્યાસપુર્ણિમા’ (આ દિવસ શ્રી વ્યાસજીનો જન્મ દિવસ છે)ના દિવસે ગુરૂપુજનનો મહિમા છે. પૌરાણિક ઈતિહાસ મુજબ સૌ પ્રથમ ભગવાન વેદવ્યાસનું પુજન નૈમિષારણ્યમાં વસતા સૌનક ૠષિએ કર્યું હતું. વર્ષોની સાધના – ઉપાસના કરવા છતાં સૈનિક ૠષિને પ્રભુની અનુભૂતિ નહોતી થતી. વેદવ્યાસે દ્રષ્ટિ આપી તેથી તેમને આત્મજ્ઞાન થયું એટલે ૠષિએ તેમને ગુરૂ માની પૂજન કર્યું. ત્યારથી ગુરૂની મહત્તા વધી ગઈ, તે દિવસ અષાઢી પુનમનો હતો, તેથી તે દિવસને ‘ગુરૂપુર્ણિમા’નું નામ મળ્યું. ત્યારથી આ મહાપર્વ ઉજવવાની પરંપરા ચાલી આવી છે. “સબ કછુ ગુરૂ પાસ હય, પાઈયે અપને ભાગ, સેવક મન સોંપી રહે, નિશદિન ચરણે લાગ“