જિંદગીમાં બે વસ્તુ મહત્ત્વની હોય છે. એક તો પોતાનું સુખ અને બીજું પોતાના લોકોનું સુખ. સુખ સહિયારું હોય છે. એક વ્યક્તિ ક્યારેય એકલો સુખી થઈ ન શકે. આપણું સુખ બીજા પર પણ નિર્ભર હોય છે. આપણા લોકો આપણને પ્રેમ કરતા હોય ત્યારે સુખની સાચી અનુભૂતિ થતી હોય છે. માણસ માત્ર પોતાના સુખ માટે જ બધું નથી કરતો, એને પોતાના લોકોને પણ સુખી કરવા હોય છે. તમે કોઈને ત્યારે જ સુખી કરી શકો જ્યારે તમે એને સમજી શકો. કોનું ચાલે એ સવાલ ક્યારેક ગૌણ બની જાય છે. એક પતિ-પત્નીની વાત છે. પતિ દરેક વાતમાં ડોમિનેટ કરે. બધું પોતાની જાતે જ નક્કી કરી લે. શરૂ શરૂમાં તો પત્ની પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરતી. જ્યારે માણસને એવું લાગે કે આપણી વાત ધ્યાને જ લેવાતી નથી ત્યારે એ કહેવાનું બંધ કરી દે છે. એવું થાય ત્યારે માત્ર સાંભળવાનું જ બચે છે. એક જ વ્યક્તિની વાત ચાલતી રહે એ સંવાદ નથી. દરેક સ્વીકાર પણ સ્વૈચ્છિક નથી હોતો. દરેક મૌન એ શાંતિ નથી હોતી. મજબૂરી ક્યારેક સ્વીકારનું રૂપ લઈ લેતી હોય છે. માણસનું ચાલે નહીં ત્યારે એ બધું ચલાવી લે છે. એક વખત ઘરમાં એક પ્રસંગની વાત હતી. પતિએ પત્નીને શું કરવું છે એ કહ્યું. પત્નીએ કહ્યું, તું નક્કી કરી લે, આમેય તારી પાસે મારું ક્યાં કઈ ચાલે છે? તું કહે એમ જ તો થાય છે. આવું ઘણાં ઘરોમાં થતું હોય છે. જ્યાં માણસ પોતાનો વિચાર વ્યક્ત ન કરી શકે, પોતાની ઇચ્છા જાહેર ન કરી શકે, પોતાનું મંતવ્ય ન આપી શકે ત્યાં એક જુદા જ પ્રકારની ગુલામી જિવાતી હોય છે.