પરંતુ તેમ છતાં સરકારી શાળા ખરાબ ગણાય અને ખાનગી શાળા સારી ગણાય તેમ કેમ? આ માટે આપણે શાળાનાં બાળકોની સામાજિક આર્થિક સ્થિતિનો તુલનાત્મક અભ્યાસ કરવો પડે. ખાનગી શાળામાં ઊંચી ફી આપીને ભણતાં બાળકો શિક્ષિત માબાપનાં સંતાનો હોય છે, સારી આવક ધરાવતાં કુટુંબોમાંથી આવતાં હોય છે, સગવડવાળાં ઘરોમાં રહેતાં હોય છે, તથા આવાં બાળકોને ઘરમાં,કચરો વાળવો, વાસણ ઉટકવાં, કપડાં ધોવાં વગેરે શારીરિક શ્રમ નથી કરવો પડતો. આથી આ બાળકો ભણવામાં ધ્યાન આપી શકે છે. તેમનાં ઘરોમાં ભણવાની-વીજળી, પંખા, અલગ રૂમ વગેરે સગવડો પણ હોય છે. તેની સામે સરકારી શાળામાં ભણતાં બાળકો પ્રમાણમાં ગરીબ આથી પરિસ્થિતિમાંથી આવતાં હોય છે. માબાપ મજૂરી કરતાં હોય,મોટે ભાગે અભણ હોઇ આથી બાળકોના શિક્ષણ પર ધ્યાન નથી આપી શકતાં. ઘરમાં શિક્ષણ માટે અનુરૂપ સગવડો પણ નથી હોતી. સામાજિક રીતે આવાં માબાપોને લાગે છે કે ભણવાથી છોકરો શારીરિક શ્રમ માટે નકામો થઇ જશે અને છોકરી ઘરકામ માટે નકામી થઇ જશે. કેટલાક સમુદાયોમાં સાટા લગ્નપ્રથા હોવાથી નાની વયમાં લગ્ન થઇ જાય છે, તેથી બાળકોને ઊઠાડી લેવામાં આવે છે. એવું નહીં કે સરકારી શાળાના શિક્ષકો ભણાવતા નથી. ઉલટું ખાનગી શાળામાં શિક્ષકોને ટ્યુશન કરવા હોવાથી શાળામાં સારું ભણાવાતું નથી અને માબાપોને ચિઠ્ઠી મોકલવામાં આવે છે કે તમારું બાળક નબળું છે, તેને ટ્યુશન રખાવો. એવું પણ નથી કે સરકારી શાળાનાં બાળકોમાં બુદ્ધિ ઓછી હોય છે અને ખાનગી શાળાનાં બાળકોમાં બુદ્ધિ વધુ હોય છે, જે ખાનગી શાળાનાં પરિણામો સારાં આવે છે તે માત્ર વધુ ટાકા વાળા બાળકોને જ દાખલ કરે છે. જો તમે તમામ બાળકોને 75% એ જ પ્રવેશ આપતા હો તો તમારું પરિણામ જ્યાં સુધી 75% આવે ત્યાં સુધી શૂન્ય આવ્યું ગણાય આની સામે સરકારી શાળામાં તમામ બાળકોને પ્રવેશ અપાય છે. અહીં ભણવામાં ઓછા ટકા લાવનાર બાળકો વધુ હોય છે.(આનો અર્થ એ નથીઃ કે તે બાળકો ઓછા બુદ્ધિશાળી હોય છે) પછી જો તેમનું પરિણામ 65% આવે તો તે શાળા 75% લાવનાર ખાનગી શાળા કરતાં સારી ગણાય. તુલના હંમેશા સાપેક્ષ રીતે જ થાય, નિરપેક્ષ રીતે ન થાય. કારમાં જનાર અને સાયકલ પર જનારની ગતિની તુલના ન થઇ શકે. સમાજમાં સ્થાપિત હિતોએ પ્રચાર કર્યો છે કે ખાનગી શાળાઓ સારી છે, તેમાં ભણનાર ડોક્ટર-ઈજનેર બને છે, આપણે કોઈપણ આધાર કે સાબિતી વિના આ વાત માની લઈએ છીએ. દરેક માબાપ પોતાની રીતે મૂલ્યાંકન કરે અને પછી જે સારું લાગે તે મુજબ નિર્ણય લે તો નવા નાકે દિવાળી કરવાનો સમય ન આવે.