’નિરંજન’ (1936) એ મેઘાણીની પહેલી મૌલિક નવલકથા છે. આ કૃતિ પ્રગટ થઇ તે પહેલાં ‘સૌરાષ્ટ્રની રસધાર’ અને ‘રઢિયાળી રાત’ના કેટલાક ભાગો પ્રગટ થઇ ચૂક્યા હતા. ‘નિરંજન’ નો નાયક કાઠિયાવાડના રાજનગરનો વતની છે ખરો, પણ તે ભણે છે મુંબઇની કૉલેજમાં અને આખી કથા એક કૉલેજિયનના જીવનની કથા જ બની રહે છે. ઠેઠ 1936ના અરસામાં લાલવાણીના પાત્ર દ્વારા આકૃતિમાં મેઘાણીએ સજાતીય આકર્ષણનું આલેખન કર્યું છે એ હકીકત થોડું આશ્ચર્ય ઉપજાવે એવી ગણાય. એકંદરે આખી કૃતિ કૉલેજજીવનની ગંદકી, ગ્રામજીવનની પામરતા અને એક મહાન થવા મથતા પણ નબળા મનોબળવાળા યુવાનનાં મંથનો અને મથામણોને આલેખે છે.