શું નદીઓને એમનો માર્ગ તૈયાર મળ્યો હતો ? આપણે પહેલાં એક છેડાથી બીજા છેડા સુધી નહેર ખોદી લઈએ, પછી બટન દબાવીએ એટલે એમાં બંધનાં પાણી વહેવા માંડે. એવી જ રીતે શું કોઈએ ગંગોત્રીથી લઈને ગંગાસાગર સુધીનો માર્ગ ખોદીને તૈયાર કર્યો, પછી ગંગાએ વહેવું શરૂ કર્યું ? શું કોઈએ અમરકંટકથી ખંભાતની ખાડી સુધીનો માર્ગ ખોદીને તૈયાર કરી આપ્યો અને લીલો વાવટો ફરકાવ્યો, એટલે નર્મદાએ વહેવું શરૂ કર્યું ? ના. નદીઓને પોતાના માર્ગ જાતે જ કંડારવા પડે છે. નદીઓ નિજનું નિર્માણ નિજે જ કરતી હોય છે. લાખો વર્ષોની જહેમત પછી નદી પોતાનો પટ તૈયાર કરે છે. જે રીતે પક્ષીને એનો માળો બાંધવો પડે છે, માણસને એનું ઘર બાંધવું પડે છે, એવી જ રીતે નદીને પણ એનો આવાસ જાતે તૈયાર કરવો પડે છે. એ એના પુરુષાર્થનું ફળ છે, આવો પુરુષાર્થ નથી પહાડ કરતો, નથી જંગલ કરતું કે નથી સરોવર કરતાં. નદી સ્વનિર્મિત ભવનમાં રહે છે. આ માટે એ પહાડોને કંડારે છે, ખીણોને ખોદે છે, ચટ્ટાનોને પીસીને એની રેતી બનાવે છે. પોતાનો માર્ગ કંડારતી વેળા એના મનમાં એક જ વાત રમે છે – ન દૈન્યમ, ન પલાયનમ. નદીનું આ જે લડાયક રૂપ છે એ એને ક્ષત્રિય બનાવે છે.