માનવ શરીરની સ્થૂળ અને સૂક્ષ્મ તમામ પ્રકારની ગતિવિધિઓ ઉપર પોતાનું પૂર્ણ આધિપત્ય દાખવીને ‘હઠયોગ’ની ક્રિયાઓ દ્વારા પોતાની ચેતનાને શૂન્ય કે અ-મન સુધી પહોંચાડવા માટે હઠયોગી સાધકો શરીરને ખૂબ જ કષ્ટ આપે છે. નાથપંથી યોગીઓને ‘કનફટ્ટા જોગી’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ પોતાના કાનમાં હાથી દાંતના મોટા કુંડળ પહેરે છે. નવનાથ અને ચોરાશી સિદ્ધને પોતાના આરાધ્ય ઈષ્ટ માનીને એમની સાધના પ્રણાલી મુજબ નાથપંથી સાધકો નેતિ, ધાતી, બસ્તી, નૌલી વગેરે ક્રિયાઓ અને ખેચરી, મહા, વજોલી વગેરે મુદ્રાઓ દ્વારા ક્રિયાયોગ આચરે છે. બીજમારગી મહાપંથી પાટ ઉપાસના સમયે પણ નાથ યોગીની હાજરી હોય, રામદેવપીરના ગુરુ તરીકે પણ યોગી બાળનાથનું નામ મળે, આમ નાથ સંપ્રદાયની સાધના ધારાએ સંતસાહિત્યના ઘડતરમાં અગત્યનો ફાળો આપ્યો છે.