શ્વાસોચ્છવાસ એક સહજ પ્રક્રિયા છે. આ ક્રિયા જીવન બક્ષવાળી છે, પરંતુ જીવનમાં સંયમ ન હોવાના કારણે આ ક્રિયા પણ અસહજ બની જાય છે. માનસિક તથા શારીરિક રોગોનું આ પણ એક કારણ છે. પ્રાણાયમની આ ક્રિયાઓ આથી જ ઘણી મહત્ત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે શરીરમાં શ્વાસની ગતિને ગહેરી અને વ્યવસ્થિત કરે છે. સામાન્ય લાગતા તેના પરિણામો ચમત્કારોથી ભરેલા છે.