પંચશીલ તરીકે ઓળખાતો કરાર 29 એપ્રિલ 1954માં બિજિંગ ખાતે ભારતીય રાજદૂત એન. રાઘવન અને ચીનના નાયબ વિદેશ પ્રધાન ઝેંગ હેન્ફૂ વચ્ચે થયો હતો. તેનું આખું નામ હતું ‘એગ્રીમેન્ટ ઓન ટ્રેડ એન્ડ ઇન્ટરકૉર્સ બિટવિન તિબેટ રિઝન ઓફ ચાઇના એન્ડ ઇન્ડિયા’. તિબેટ સાથે વેપાર અને તિબેટમાં પ્રવાસીઓની આવનજાવન સહેલાઈથી થઈ શકે તે તેનો હેતુ. તેમાં તિબેટ શબ્દનો ખાસ પ્રયોગ કરાયો હતો. આગળ જતાં એવી સ્થિતિ થવાની હતી કે તિબેટના ઉલ્લેખ માત્રથી ચીન ભડકતું હતું. પણ તે વખતે ભારત પણ ખોંખારીને તિબેટ માટે વાત કરી શકવાની સ્થિતિમાં હતું. સાથોસાથ તિબેટનો કરાર ચીન સાથે કરવાના કારણે ચીનની સત્તાનો સ્વીકાર પણ હતો. કરાર પછી 15 મેના રોજ નહેરુએ ભારતીય સંસદમાં કહ્યું હતું કે આ કરાર સાથે હવે તિબેટનું ભાવિ હવે નક્કી થઈ ગયું છે. એક વખતનું શાંતિમય સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર તેની સ્વાયત્તતા ગુમાવી ચૂક્યું છે અને ‘આ કરાર તિબેટની વર્તમાન સ્થિતિનો સ્વીકાર છે’, એમ નહેરુએ કહ્યું હતું. નહેરુને તિબેટ કરતાંય વિશ્વની શાંતિની વધારે ચિંતા હતી અને તેના કારણે જ આચાર્ય કૃપલાણીએ તેમની ટીકા કરતાં કહ્યું હતું કે સામ્યવાદી બની ગયા પછી ચીને તિબેટ પર આક્રમણ જ કર્યું છે. થોડા વર્ષો પછી ચીનનું અસલી સ્વરૂપ દેખાવા લાગ્યું ત્યારે કૃપલાણીએ કહ્યું હતું કે પંચશીલ કરાર એ પાપમાંથી પેદા થયેલો કરાર છે. હાલમાં કેટલાક દસ્તાવેજો જાહેર થયાં છે તેના પરથી પણ એવું લાગે છે કે ભારતે કરેલો તે સૌથી ખરાબ કરાર હતો. ચાર મહિના સુધી બિજિંગમાં તિબેટના મુદ્દે ભારત અને ચીન વચ્ચે વાતચીત ચાલતી રહી હતી, પણ ભારત એક પછી એક ભૂલો કરીને પોતાના હિતો અને ફાયદા જાણે કોરાણે મૂકી રહ્યો હતો – આવી છાપ હવેના અવલોકનમાં ઉપસી રહી છે. તે વખતના નબળા ચીન સામે ભારત મક્કમ રહી શકે તેમ હતું અને કદાચ તિબેટની સંપૂર્ણ મુક્તિ નહીં, પણ તેને ઘણા અંશે સ્વાયત્તતા અપાવી શક્યું હોત. સાથોસાથે સરહદના પ્રશ્ને પોતાનો કક્કો ખરો કરાવીને વાતનો નીવેડો ત્યારે જ લાવી દેવાયો હોત. માનસરોવર જેવા ધાર્મિક સ્થળોએ મુક્ત રીતે પ્રવાસના કાયમી કરારો પણ થઈ શક્યા હોત.