અને એક બીજી વાત કહું; અને પછી બે બોલની મારી વ્યાખ્યા પ્રમાણે પૂરું કરવા પ્રયાસ કરું. એ બીજી વાત આ છે કે અહીં જે સામગ્રી મળી, એ સામગ્રી આ વિશ્વ સમસ્યાઓ જોડે એના સંદર્ભમાં ક્યાં બેસે છે એક રસનો, તપાસનો વિષય છે. દર્શકનગરમાં મળ્યા છીએ. આજે 29મી ઑગષ્ટ છે. દર્શકને ગયે ચૌદ વરસ થયાં. જેને આપણે અસાંગરો કરીએ ને, આ ચૌદ વરસનો એક એવો ગાળો. દર્શક જે દિવસે ગયા, એ દિવસે, પંચાગ પ્રમાણે પરિવર્તિની એકાદશી. જળઝીલણી અગિયારસ. ઉમાશંકર ગયા 19 ડિસેમ્બરે, એ દિવસે, એ વરસે 88માં, ત્યારે મોક્ષદા એકાદશી હતી. ઉમાશંકરે કામ કરતાં કરતાં, લાઇક એ પ્રોવર્બિયલ સોલજર, કવિ કર્મ કરતાં કરતાં ગયા. હી વૉઝ અૅ વેરિલી ફોર્સ (verily force). એ એમની મુક્તિ હતી. રચનાકર્મી હતા. દર્શક છે એ પરિવર્તિની એકાદશી, રચનાધર્મી હતા. ઇતિહાસના જે પ્રવાહો એમાં અતીતમાં અવગાહન અને ભવિષ્ય પર નજર અને વર્તમાનમાં ખોડાઈને અને એ રીતે સંક્રાતિ અને પરિર્વતની રગ એ દર્શકનો વિષય હતો.