કઠોપનિષદમાં જીવને રથની ઉપમા આપીને સમજાવ્યો છે. જેમાં આત્માં રથી છે. બુદ્ધિ સારથી છે. મન લગામ છે. ઈંદ્રિયો ઘોડા છે. અને દેહ રથ છે. જો દેહરુપી રથને લાગેલા ઈંદ્રિયોરુપી પાંચ ઘોડા યથેચ્છ વિહાર કરવા લાગે તો મન રુપી લગામ દ્વારા બુદ્ધિ રુપી સારથીએ તેને પાછાં ખેંચીને યોગ્ય માર્ગે લાવવા જોઈએ. જ્યારે મન રુપી લગામ બુદ્ધિ રુપી સારથીના નિયંત્રણમાં હોય ત્યારે જીવાત્માંની યાત્રા યોગ્ય રીતે થાય છે. જો બુદ્ધિ રુપી સારથીના કાબુમાં મન રુપી લગામ ન હોય તો ઈંદ્રિયરુપી ઘોડા તેને યથેચ્છ ભ્રમણ કરાવીને દેહરુપી રથને વિષયોરુપી ખાડામાં ગબડાવી દે છે અને પરીણામે જીવાત્માની અધોગતિ થાય છે.