ખાસ સંજોગોમાં ૫ વર્ષનો નિયમ લાગુ પડતો નથી : કોર્ટ કનિદૈ લાકિઅ પણ ગ્રેચ્યુઇટીની રકમ અટકાવી શકતી નથી નવી દિલ્હી તા. ૨૮ : સામાન્ય રીતે માનવામાં આવે છે કે, ગ્રેચ્યુઇટીની રકમ કર્મચારી નિવૃત્ત થાય કે કનિદૈ લાકિઅ નોકરી છોડે તો અકિલા જ મળી શકે છે અને આના માટે ૫ વર્ષ સતત નોકરી કરી હોવી જોઇએ પણ કોઇ વિષમ પરિસ્થિતિમાં કર્મચારીને ૫ વર્ષ પુરા ન કર્યા હોવા કનિદૈ લાકિઅ છતાં પણ ગ્રેચ્યુઇટી મળવાનો અધિકાર પ્રાપ્ત થાય છે. ગ્રેચ્યુઇટી એકટ મુજબ અકીલા કર્મચારીને માલિક પાસેથી ૫ વર્ષ નોકરી કર્યા બાદ ગ્રેચ્યુઇટી કનિદૈ લાકિઅ મળવાની પાત્રતા પ્રાપ્ત થતી હોય છે. જોકે કર્મચારીનું મૃત્યુ કે મોટી દુર્ઘટના કે બિમારીમાં અપંગ થવાની સ્થિતિમાં ૫ વર્ષનો નિયમ લાગુ પડતો કનિદૈ લાકિઅ નથી. આવા સંજોગોમાં માલિકે ગ્રેચ્યુઇટીની રકમ કર્મચારીને કે તેના વારસને ચુકવવી પડે છે. ગ્રેચ્યુઇટીના હકદાર કોઇપણ કર્મચારીને તેની ચુકવણીના કનિદૈ લાકિઅ ૩૦ દિવસ પહેલા અરજી કરવાની હોય છે. જો કે અરજી ન કરે તો પણ માલિક તેની જવાબદારીમાંથી છટકી ન શકે. જો મોડેથી ચુકવાય તો કારણ જણાવવું પડે. ગ્રેચ્યુઇટીની કનિદૈ લાકિઅ મહત્તમ મર્યાદા ૨૦ લાખ છે. ૧૫ દિવસના વેતનની બરાબર દર વર્ષે ગ્રેચ્યુઇટીની રકમ બનતી હોય છે. ગ્રેચ્યુઇટી માટેની અરજી મળ્યા બાદ માલિકે કનિદૈ લાકિઅ ચુકવણાના ૧૫ દિ' પહેલા નિશ્ચિત તારીખ જણાવવી પડે એટલું જ નહિ અરજી મળ્યાના ૩૦ દિ'માં તેની ચુકવણી પણ કરવી પડે. જો ઇન્કાર કરાય તો કાયદેસરનું કારણ કર્મચારીને જણાવવું પડે. જો માલિક ઇન્કાર કરે કે ઓછી ચુકવે તો કર્મચારી કે તેના વારસ સહાયક શ્રમ કમિશનરને ફરિયાદ કરી શકે છે. નિવૃત્તિના ૯૦ દિવસમાં ફરિયાદ કરવી જરૂરી છે તે પછી વ્યાજબી કારણ આપવું પડે. કોઇ કર્મચારી પાસે લેણુ હોય તો પણ માલિક ચુકવણાની રકમ અટકાવી ન શકે. કોર્ટ પણ આ રકમને જપ્ત કરી નથી શકતી. પછી ભલે કર્મચારી સામે આપરાધિક કેસ કેમ ન હોય ? જો કર્મચારીએ સંસ્થા કે ફેકટરીને નુકસાન કર્યું હોય તો તેની ગ્રેચ્યુઇટી જપ્ત થઇ શકે છે.(૨૧.૧૬) (11:33 am IST)