સાથે સાથે એ પણ સમજવું જોઈએ કે પાંચ હજાર વરસોના શોષણનો પશ્ચાતાપ દસ, પંદર કે પચાસ વર્ષમાં ન થાય, સો બસો વરસ નીકળી પણ જાય. અમેરિકામાં પ્રેસિડેન્ટ અબ્રાહમ લીંકને ગુલામી નાબુદ કર્યાને દોઢસો વરસ પછી પણ અશ્વેત લોકોની હાલત જોઈએ તેટલી સુધરી નથી. તેમના હિત માટેના કાયદાઓ થયા છે પણ તેની અસર બહુ ધીમી થાય છે.