ઈતિહાસમાં ઘણી વખત સંશોધન અને શોધ, નિષ્ણાત વિદ્વાન નહિ પણ શોખ ખાતર અભ્યાસ કરનારા સામાન્ય નાગરીકો કરતા આવ્યા છે. (ભારતમાં સંસ્કૃત ભાષાનો દાખલો લઈએ તો ૧૮મી સદીમાં જજ તરીકે કલકત્તા આવેલા ડો. જોન્સે સંસ્કૃત નો અભ્યાસ કરી વેદોનું ભાષાંતર અંગ્રેજીમાં કરી આખી દુનિયાને ભારતનો પ્રાચીન ઈતિહાસ અને એની ભવ્યતા બતાવી આપી. અંગ્રેજો ભારતીયોને જંગલી, અભણ અને અસભ્ય ગણાતા હતા પણ ભારતના પ્રાચીન ધર્મગ્રંથોનું વાચન કરીને એમને ખબર પડી કે પશ્ચિમના ઈતિહાસ જેટલો જ પ્રભાવશાળી ભારતનો પ્રાચીન ઈતિહાસ પણ છે. ગ્રીક, લેટીન, ઈરાની વગેરે ભાષાનો પણ એમને શોખ હતો તેના પરથી એમના ધ્યાનમાં આવ્યું કે આ બધી ભાષાઓમાં ઘણા શબ્દોના અર્થમાં સામ્ય છે અને એમણે જ ઇન્ડો-યુરોપિયન ભાષાનો સિદ્ધાંત સાબિત કર્યો. બીજું ઉદાહરણ, ૧૮૩૭ માં ભારતમાં પુરાતત્વ ના નિશાત તરીકે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની તરફથી શ્રી પ્રિન્સેપ આવેલા એમણે બ્રાહ્મી લિપિનો અભ્યાસ કરી અક્ષરોને અર્થ આપ્યો.)