તો ચેતન અને અચેતનની મળતી-ભમતી પ્રક્રિયા અર્થાત્ જે અર્ધચેતન સ્થિતિ કહેવાય છે, તે જ સ્વપ્નવસ્થા હોય છે આ અવસ્થામાં વ્યક્તિ પોતાની શારીરિક અને માનસિક પ્રવૃત્તિઓને અનુરૂપ નિદ્રામાં જે દ્રશ્ય જૂએ છે, વાત પ્રધાનવાળી વ્યક્તિ આકાશગમનથી સંબંધિત સ્વપ્ન જૂએ છે અને કફપ્રધાન વ્યક્તિ પાણીથી સંબંધિત સ્વપ્ન જૂએ છે.