12 જયોર્તિલિંગ ને પોત પોતાની પૌરાણિક કથાઓ જોડાયેલી છે. વારાણસી શિવજીનું કાયમી નિવાસસ્થાન બની ગયું છે, શિવજીએ આ નગરની સ્થાપના ત્રિશૂળ પર કરી છે. 51 શક્તિપીઠમાંની એક શક્તિપીઠ મણિકર્ણિકા ઘાટે આવેલી છે. કાશી વિશ્વનાથનું હિંદુ ધર્મમાં એક વિશિષ્ટ મહત્વ છે. એક વખત દર્શન કરવાથી અને પવિત્ર ગંગા નદીમાં નહાવાથી મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે. આ મંદિરનાં દર્શન શંકરાચાર્ય, રામકૃષ્ણ પરમહંસ, સ્વામી વિવેકાનંદ, સ્વામી દયાનંદ, તુલસીદાસ જેવા અનેક સંતો, મહાત્માઓ એ કર્યાં છે એમ ઇતિહાસ બોલે છે, સોનાના શિખર સાથે કાશી નાથ નો વૈભવ સદાકાળ વૃદ્ધિવંત રહ્યો હોવાથી વિદેશીઓએ અનેક વાર અહીં લૂંટ ચલાવી છે અને મંદિર ઉધ્વસ્ત કર્યું છે, હિન્દૂ સત્તાધીશ રાજાઓ અને રાણીઓ દ્વારા મંદિર નો જીર્ણોદ્ધાર થયો છે.