આત્મ-ચૈતન્ય,ક્ષણમાત્રમાં (ચાક્ષુષ-વૃત્તિ દ્વારા) એક પ્રદેશમાંથી બીજા પ્રદેશમાં પહોંચે છે,ત્યારે વચમાં જે તેનું નિર્વિષય રૂપ છે તે જ ચૈતન્ય-તત્વનું વાસ્તવ સ્વરૂપ છે.