પણ માનવીનું મન, તેના રચયિતાએ જે રીતે એને બનાવ્યું છે તે, તેમણે ધારી લીધું છે એટલું અલ્પ શક્તિવાન નથી. તેની શક્તિઓ અપાર છે. અલ્લાહે તેને વિષ્લેષણ અને આંકલન કરીને સારાં-નરસાં તથ્યોને ઓળખવાની ભરપૂર શક્તિ આપી છે. પણ એ ત્યારે શક્ય બને છે જ્યારે તે પેલા છેતરામણા લોકોના સંમોહનમાંથી બહાર નીકળીને પોતાની આગવી રીતે સમજવાના પ્રયાસ કરે. સત્ય અને અસત્ય, ભલાઈ અને બુરાઈ તથા ઇન્સાનીયત અને પશુતા વચ્ચેના તફાવતને ઓળવાની મથામણ કરે. જીવનની ગતિવિધીઓના પરિણામોનું આંકલન કરીને પોતાના અસ્તિત્વને જેવું કે તેને બનાવવામાં આવ્યું છે, તેના અંદરની સાચી ઇન્સાનીયતને ઉભારવાના પ્રયાસ કરે અને શયતાનીયતને દબાવવાનો પ્રબંધ કરે. ઇસ્લામ તેની વિચારશક્તિને, તેની પ્રજ્ઞાાને, તેની બૌદ્ધિકતાને આ જ વસ્તુનું આહ્વાન કરે છે. કુઆર્નની એક આયતમાં અલ્લાહ કહે છે “સોગંદ છે માનવજીવની, અને જેવા કે અમે તેને બનાવ્યો છે. પછી અમે તેની સામે તેની બુરાઈ શું છે અને તેની ભલાઈ (સંયમિતતા) શું છે તે પણ સ્પષ્ટ કરી દીધું. તો પછી સફળ થઈ ગયો તે જેણે પોતાના નફસને સાફસુથરો કરીને શણગારી લીધો અને બરબાદ થઈ ગયો તે જેણે તેની શક્તિઓને દબાવી દઈને તેને બરબાદીના પંથે વાળી દીધો.” (કુઆર્ન બોધ)