ગાંધીજી, વિનોબા ભાવે વગેરે સત્યાગ્રહીઓ શ્રીમદ ભગવદ ગીતાને સારી રીતે સમજતાં હતા અને તેના જ્ઞાનને આચરણમાં મુકીને જીવતાં હતાં. તેઓએ પ્રાપ્ત કરેલ આ જ્ઞાન તેમના આચરણ દ્વારા લોકોને શીખવાડતાં હતાં. બુદ્ધને તીવ્ર વૈરાગ્ય થયો, વળી પૂર્વજન્મની અનેક તપસ્યાઓને લીધે રાજ કુટુંબમાં જન્મ્યા હોવા છતાં તેમને રાજ પાટ ખારા લાગ્યાં અને સર્વોચ્ચની પ્રાપ્તિ અર્થે સઘળું છોડીને ચાલતાં થયાં. જ્ઞાન થયાં પછી પ્રાપ્ત થયેલ જ્ઞાનને લોકો સુધી પહોંચાડવા લાગ્યાં. તેમનું જ્ઞાન જીજ્ઞાસુઓ પુરતું રહ્યું હોત અને લોકોને ઘરે રહીને કેમ સાધના કરવી તે શીખવાડ્યું હોત તો સારું થાત પણ તેમણે તો લોકોને ત્યાગ શ્રેષ્ઠ છે તેમ સમજાવીને અયોગ્ય વ્યક્તિઓને ય સાધુ અને સાધ્વી તરીકે દિક્ષા આપવા લાગ્યાં. તેમના જીવન કાળ સુધી તો આ સાધુ સાધ્વિઓ તેમના પ્રભાવશાળી વ્યક્તિત્વના સાનિધ્યમાં સાધન ભજન રત રહી શક્યાં. જેવા તેઓ ગયાં કે ધીરે ધીરે સાધન ભજનમાં શીથીલતાં આવતી ગઈ અને યુવા સાધુ સાધ્વિની અંદર રહેલી કામનાઓ જાગ્રત થઈ અને ભયંકર વામાચાર ફેલાવા લાગ્યો. બૌધ્ધ ગુફાઓ અને મંદિરોમાં આજે ય પ્રતિમાઓની અંગ ભંગી આ બધી બાબતોનો ઈતિહાસ આપણી નજર સમક્ષ જીવંત કરતી ઉભી છે.