આપણા દેશના મહાન ગણિતશાસ્ત્રી શ્રીનિવાસ રામાનુજન કેવળ અંતઃસ્ફુરણાને આધારે જ મોટાં મોટાં પરિણામો તથા ગણિતના પ્રમેયો લખી નાખતા ! તેની સાબિતી પૂછો તો તેમને પોતાને પણ ખબર ન હોય, પણ કહેતા કે એ પરિણામ તો એમ જ હોવું જોઈએ ! આમાંનાં ઘણાં પરિણામોની સાબિતીઓ ગણિતશાસ્ત્રીઓએ પછી દાયકાઓની મહેનતને અંતે શોધી છે અને આજે પણ તેમની આવા કેટલાયે ભવીષ્યવાણીરૂપ પ્રમેયો પર કામ ચાલી રહ્યું છે. કેક્યુલે નામના વિજ્ઞાનીને એક સ્વપ્ન આવેલું, જેમાં તેમણે પરસ્પર વીંટળાયેલા સર્પ જોયા અને તેના પરથી રસાયણ તથા જીવનની રચનામાં પાયાનો ભાગ ભજવતા બેન્ઝિન તથા ડીએનએ અણુઓની અગત્યની રચના વિશે તેઓ મૂળભૂત શોધ કરી શક્યા. આમ વિજ્ઞાનમાં તો આવા દાખલાઓની વણજાર છે જેમાં મહત્વની શોધ પાછળ અંતઃસ્ફુરણા ભાગ ભજવી ગઈ હોય. પછી તે અંતઃસ્ફુરણા ક્યાંથી અને કેમ જન્મી તે પૂછો તો તેને વિશે વિજ્ઞાની કે સંશોધક કંઈ જવાબ આપી શકે નહીં ! પરંતુ તે અનેક વાર મહાન આવિષ્કારો ભણી દોરી જાય છે તેમાં શંકા નથી. અલબત્ત, આ સઘળી અંતઃસ્ફુરણાનું ઉદ્દગમસ્થાન તો આપણું અંતઃકરણ અથવા મન-બુદ્ધિ છે. આમ જુઓ તો મન, બુદ્ધિ અથવા ઘણી વાર જેને ચિત્ત અથવા અહંકાર કહેવાય છે તે એક જ અંતઃકરણનાં વિવિધ સ્વરૂપો છે, અને જ્યારે તે જે કામ કરે ત્યારે તેને તેવું નામ અપાય છે. આ રીતે, અંતઃકરણમાં થતી વિવિધ સ્ફુરણાઓ તેને જ અંતઃસ્ફુરણા કહેવાય છે.