દરિયાકિનારે રાતના બાર વાગ્યા પછીનો બોલતો અંધકાર જોયો છે ને સાંભળ્યો પણ છે. પણ જંગલનો મૌનના દરિયા જેવો અંધકાર સાવ અજાણ્યો લાગ્યો. હિમાલયના ઊંચા ઊંચા પહાડોમાં અંધારું જોયું છે. પણ છેક દૂર દૂર તળેટીમાં વસેલાં નાનાં ગામોમાં બળતા દીવાબત્તીઓનાં ટપકાં જેવાં અજવાળાં અંધારાને બોલતું કરી દેતાં, તો જોરથી સમ સમ કરતાં ફૂંકાતો ઠંડો પવન અંધારાને ડહોળી નાંખતો. પણ જંગલનું નિષ્પ્રાણ અંધારું વાઘની ગર્જનાથી કે પંખીઓની ઊડાઊડથી ક્યારેક પ્રાણવાન બનતું ત્યારે યમરાજાનાં ડાકલાં વાગતાં હોય તેવા આભાસથી ડરી જવાતું. દિવસના આછા અજવાળામાં દેખાતું રળિયામણું કુદરતી દશ્ય, વૃક્ષો, વેલાઓ, ફૂલડાં, હરણાં, લીલું લીલું ઘાસ, ઝીણાં ઝીણાં ફૂલોથી મઢેલા નાના છોડવા, રંગોની વિવિધ ઝાંયવાળાં વૃક્ષોનાં જાડાં-પાતળાં થડ, ઊડતાં પંખીઓ, પંખીઓના ટહુકા બધું જ સાંજ પડતાં ઊતરી આવતા અંધારામાં ઝાંખું ઝાંખું થતાં થતાં અલોપ થઈ જતું. અંધારું બધું હડપ કરી જતું. જંગલ ગાઢ અંધારાનું જંગલ બની જતું. અમે પણ શરીર વગરના – અશરીરી હોઈએ તેવી અનુભૂતિ થતી. અંધારાના ધાબળા નીચે અમે ઢબુરાતાં ત્યારે કેવળ અમારો અવાજ જ અમારી ઓળખ બનીને હૂંફ આપતો.