આઝાદી માટેની રાષ્ટ્રીય ચળવળના ઇતિહાસમાં સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની ભૂમિકા રચનાત્મક અને બહુમુખી રહી હતી અને તેથી જ તે એક આગવું સ્થાન ધરાવે છે. સરદાર પટેલની સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામની ભૂમિકા માર્ચ-૧૯૧૮ના ખેડા સત્યાગ્રહથી શરૂ થઈ. ઓગસ્ટ ૧૯૨૦ના અસહકારની લડતમાં, ૧૯૨૩ના નાગપુર ઝંડા સત્યાગ્રહમાં, બોરસદ સત્યાગ્રહમાં, ૧૯૨૮ના બારડોલી સત્યાગ્રહમાં, સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળમાં અને ૧૯૪૨ના હિન્દ છોડો આંદોલનમાં તેઓએ સક્રીય ભૂમિકા ભજવી. એટલું જ નહીં, પરંતુ કેટલાક સત્યાગ્રહ ચળવળમાં તેઓએ નેતૃત્વ સ્વીકાર્યું અને સફળ પણ રહ્યા. તેમણે ૯ ડિસેમ્બર, ૧૯૪૬ના રોજ ભારતની બંધારણ સભામાં ભાગ લીધો અને સક્રીય ભાગીદારી નોંધાવી. તેમનાં કાર્યો દ્વારા માત્ર ભારતના ઇતિહાસમાં જ નહીં બલ્કે સમગ્ર વિશ્વના ઇતિહાસના પાને હંમેશને માટે અંકિત થઈ ચૂક્યા છે.