દરિયાગંજ વિસ્તાર આઝાદી પહેલા અંગ્રેજોનો કેન્ટોન્મેન્ટ વિસ્તાર હતો. લગભગ ૧૯૬૪માં શરૂ થયું હોવાનું મનાય છે તે દિલ્હીનું આ પુસ્તક બજાર અનેક રીતે અનોખું છે. નામ જ સૂચવે છે તેમ દર રવિવારે સવારે નવ વાગ્યાની આસપાસ ભરાતું આ પુસ્તક બજાર બપોર સુધીમાં તો મહદંશે ખાલી થઈ જાય છે. લગભગ દોઢથી બે કિલોમીટર લાંબી, સામાન્યથી વધુ પહોળી એવી આ ફુટપાથ પર ફક્ત ચાલવા જેટલી જગ્યા છોડીને અનેક વિક્રેતાઓ તેમના પુસ્તકોની ચાદર પાથરી દે છે. અહીં તમને પીળી પડી ગયેલી વર્ષો જૂની એલિસ્ટર મેલ્કેઈનની નૉવેલથી લઈને મિર્ઝા ગાલિબની ગઝલો સુધીની, તસલીમા નસરીનની લજ્જાથી લઈને સઆદત હસન મન્ટોની વાર્તાઓ સુધીની, GRE, GMAT, Gate, TOEFL, SSC વગેરે જેવી અભ્યાસને લગતી, બાળકોની શાળાકીય પુસ્તકો, કોમિક્સ, પ્રખ્યાત આંતરરાષ્ટ્રીય અને રાષ્ટ્રીય સામયિકો, પોકેટ બુક્સથી લઈને અન્ય ભાષાના પુસ્તકો વગેરે લગભગ બધી જ કક્ષાના, પ્રકારના પુસ્તકો મળી રહેશે. પણ જો તમારે જોઈતા પુસ્તક વિશે અહીં કોઈ વિક્રેતાને પૂછશો તો કદાચ તેમને પુસ્તકનું કે લેખકનું નામ ખબર પણ નહીં હોય. મેં એકને ભૂલથી ભૈયા કહીને સંબોધ્યો તો તેને ખરાબ લાગી ગયું.. અહીં સાહિત્યનો દરિયો ઘૂઘવે છે, અગાથા ક્રિસ્ટી, ડેન બ્રાઊન, પાઊલો કોએલ્હો અને જૅન ઑસ્ટીનથી લઈને મહાદેવી વર્મા, હરિશંકર પરસાઈ, મિર્ઝા ગાલિબ, મૈથિલીશરણ ગુપ્તથી લઈને ચેતન ભગત, ઋષિ કપૂર, અનુપમ ખેર, શોભા ડે, રોબિન શર્મા.. લગભગ બધા લેખકો અને બધા જ પ્રકારના પુસ્તકોની હાજરી આ બજારમાં છે. કદાચ હાથમાં લેતા ચોપડી ધૂળવાળી ભલે મળે પણ શક્ય છે કે અંદરથી એ તદ્દન નવી જ હોય. પસ્તીમાંથી વીણાયેલા પુસ્તકોનો ઢગલો મહદંશે અલગ જ હોય છે. ગયા અઠવાડીયે જ પ્રકાશિત ખ્યાતનામ લેખકનું પુસ્તક પણ તમને અહીં સસ્તામાં વેચાતું જોવા મળશે. અમુક વિક્રેતાઓ વળી એવી સગવડ પણ આપે છે કે તમે ૧૦૦ રૂપિયામાં પુસ્તક ખરીદ્યું હોય તો પાછું આપવા આવો ત્યારે તેના ૬૦ રૂપિયા તમને પાછા મળે જેનાથી તમે બીજુ પુસ્તક લઈ શકો.