આ હાટકેશ્વર મહાદેવની સ્થાપના ઈ.સ.ના ત્રીજા સૈકામાં થઈ હતી એમ નાગરખંડ ઉપરથી જણાય છે. નાગરખંડના અધ્યાય ૧૦૭માં લખ્યું છે કે ચમત્કારપુરમાં વત્સગોત્રનો ચિત્રશર્મા નામનો બ્રાહ્મણ રહેતો હતો. તેણે ચમત્કારપુરમાં પાતાલના હાટકેશ્વરની સ્થાપના કરવાની ઈચ્છા થઈ, તેથી તેણે શંકરનું ઉગ્ર તપ કરી વરદાન મેળવ્યું અને ચમત્કારપુરમાં હાટકેશ્વરની સોનાના લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી, હાટકેશ્વરનું ભવ્ય મંદિર બંધાવ્યું. પણ ઐતિહાસિક રીતે કોણે અને ક્યારે સ્થાપના કરી દેરૂં બંધાવ્યું તે જણાયું નથી. હાલનું દેરૂં એટલા બધા પ્રાચીનકાળ જેટલું જૂનું લાગતું નથી. આથી તે પાછળથી કરવામાં આવ્યું હશે એમ જણાય છે. હાલનું દેરૂં ચારસો પાંચસો વર્ષ પહેલાં બંધાવ્યું હશે એમ કહેવાય છે. કિંવદંતી છે કે હાટકેશ્વરનું દેરૂં શહેરની મધ્ય ભાગમાં હતું અને કદાચ તેમ હશે પણ પ્રાચીન શહેરનો નાશ થયા પછી શહેરની પુનર્રચના કરવા સંવત ૧૨૦૮માં હાલનો શહેરનો કોટ નવીન બંધાવ્યો ત્યારે હાટકેશ્વરનું દેવાલય શહેર બહાર રહી ગયું હશે એમ જણાય છે.