લાંબા સમયના ગહન ધ્યાન તથા આંતરીક ખોજને અંતે તેઓ ‘બુદ્ધ’ અવસ્થાને પામ્યા, તેમના અનુયાયીઓ તથા સમગ્ર માનવજાતને દોરવણી આપવાના હેતુથી તેમણે કેટલાક સિદ્ધાંતો સ્થાપિત કર્યા, હિંદુ ધર્મના નકારાત્મક એવા અશ્પૃશ્યતાના દૂષણને દૂર કર્યો, કેટલીક ખોટી માન્યતાઓ અને અંધશ્રદ્ધાને દૂર કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો હોવાને લીધે બુદ્ધ ધર્મ ખૂબ પ્રસાર પામ્યો.