ભારતથી પધારેલ, સમર્થ સાહિત્યકાર, લબ્ધ પ્રતિષ્ઠિત લેખક, વિવેચક શ્રી. બળવંત જાની, ત્રણેક દિવસ હ્યુસ્ટનના મહેમાન બન્યા હતા. અને અત્રેના લેખકો, કવિઓ, સાહિત્યરસિકોને મળ્યા હતા. અને ડાયસ્પોરા સર્જકો અંગેની માહિતી મેળવી હતી. અહીં, મુખ્યત્વે બે સ્થળોએ તેઓશ્રીએ જે વિદ્વત્તાપુર્ણ વક્તવ્યો આપ્યા એની ઝાંખી કરીશું. ૨૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪ને બુધવારે રાત્રે આઠ વાગ્યે, હ્યુસ્ટનના સેવોય રેસ્ટોરન્ટના બેંકવેટ હોલમાં ઇસ્માઈલી કોમ્યુનિટીના ગુજરાતીપ્રેમી મિત્રો અને સાહિત્ય સરિતાના સર્જકો સમક્ષ તેઓશ્રીની ગોષ્ઠીનું આયોજન, અત્રેના ઇસ્માઈલી શ્રેષ્ઠિ શ્રી. ડોક્ટર બરકત ચારણીઆએ કર્યું હતું. સર્વપ્રથમ તો સ્વાદિષ્ટ ભોજન જમાડ્યા બાદ નવેક વાગ્યે, શ્રી. બરકતભાઈએ, શ્રી. જાનીસાહેબ સાથેના પોતાના કૌટુંબીક સંબંધો અંગે વાત કરી અને સૌરાષ્ટ્ર ખાતેના તેમના સંસ્મરણો વાગોળ્યા હતા. ‘ગુજરાત ગૌરવ’ના તંત્રી શ્રી. નુરુદીન દરેડિયએ ગુજરાતી કાવ્ય-સાહિત્યમાંથી કેટલીક જાણિતી પંક્તિઓ વાંચીને શ્રી. બળવંતભાઇને બિરદાવ્યા હતા. શ્રી. બળવંત જાનીએ તેમના વક્તવ્યમાં મુખ્યત્વે તો ઇસ્માઇલી ડાયસ્પોરા ભાઇઓની ગુજરાતી સાહિત્યપ્રીતિ અને તેમના સર્જનને બિરદાવતી વાતો કરી હતી. ઇસ્માઇલી સાહિત્યમાં ‘ગિનાન’ અને તેના પ્રદાન અંગે, દેરાસરોમાં થતી સજ્જાઇ ( પૂજા સાહિત્ય), મધ્યકાલીન કાળમાં લૌકિક રાગરાગિણીઓ અંગે, ગોરખનાથની કથાઓમાં કેવા પરિવર્તનો થયા એની રસિક વાતો કરી. ઇસ્માઇલી ગિનાનમાં એ પ્રાચીન રુપ કેવી રીતે જળવાયું છે એની, ગીતના શબ્દોનો દાખલો આપીને સમજાવ્યું. ગિનાનમાં ‘મેંદી રંગ લાગ્યો’ અને ‘કાનો રમે રે મારી કેડમાં’ કેમ ગવાય એનો ખ્યાલ આપ્યો. ઇસ્માઇલી ઢાળ બદલાયા નથી તેથી સમગ્ર સાહિત્ય પરંપરામાં , શબ્દ અને રજૂઆતના રુપ અંગેનો ખ્યાલ આપ્યો. ભારતમાંથી આફ્રિકામાં પ્રથમ માઈગ્રેટ થનારા તો ઇસ્માઇલીઓ જ હતા. પછી લોહાણા અને પટેલો ગયા. સૌરાષ્ટ્રના રાજા રજવાડાઓ પાસે આફ્રિકામાં જમીનો ખરીદવામાં પ્રોત્સાહિત કરનારા પણ ઇસ્માઇલીઓ જ. એ પછી એ લોકો મડાગાસ્કર, યુરોપ બધે જ ફેલાઇ ગયા.દરેક ધર્મોમાં ફીરકા થઈ ગયા છે. ફાંટા પડી ગયા છે,પણ ઇસ્માઇલીઓમાં ફીરકા નથી પડ્યા. બ્રીટનમાં ઇસ્માઇલી કોમ્યુનિટીની ઇન્ટરનેશનલ કોન્ફરન્સ થયેલી એની વાતો કરી. બ્રીટનના ઇન્ડીયન મુસ્લીમ સર્જકોના આંકડા આપ્યા. માર્તંડ ઋષિ, સહદેવ જોશી જેવા સર્જકોની કૃતિઓ અને ગિનાનમાં રજૂ થયેલી કૃતિઓ વચ્ચેના સામ્ય અંગે પણ રસપ્રદ વાતો કરી હતી. કેટલાક શ્રોતાઓના પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા બાદ કાર્યક્રમની પુર્ણાહૂતિ થઈ હતી. બળવંતભાઇએ વાતો તો ઘણી કરી હતી પણ લેખની શબ્દમર્યાદાને કારણે આજની વાતને આટલેથી જ વિરામ આપીશું. ૩૫ વર્ષથી વકિલાતના વ્યવસાયમાં રહેલા એડવોકેટ શ્રી. મોહમ્મદ અલી અમનાણીએ ગિનાનની થોડીક પંક્તિઓ તેમાના ધીર, ગંભીર અને બુલંદ અવાજમાં પ્રસ્તુત કરી હતી. રાત્રે સાડા દસ વાગ્યે સૌ વિખરાયા હતા