માનવ જીવનના પાયાનાં સિદ્ધાંતનું ઉલ્લંધન જ્યારે થાય છે, ત્યારે આપત્તિઓની જડીઓ વરસે જ છે. તે સીતાએ અને કયકૈયે ઓળંગેલી લક્ષમણ રેખાના પ્રસંગથી સમજાવ્યુ છે ,અને આ સમજાવવા માટે જ કવીએ આ બન્ને પ્રસંગોનુ વિસ્તૃત વર્ણન કરેલ છે. આ બને પ્રસંગો પરથી કવિ એ પ્રસ્થાપિત કરવા માગે છે કે માણસ જયારે અજ્ઞાનમાં સ્થીર થાય છે. ત્યારે તે જે કાંઇ કાર્યવાહી જીવનમાં કરે છે. તે દુઃખ જ પ્રદાન કરે છે. સીતા અને કયકેય બન્ને અજ્ઞાનમાં સરી પડ્યા હતા.અને અજ્ઞાનમાં તેઓએ બન્નેએ કાર્યવાહી કરી .જેનું પરિણામ બન્નેને ભોવવું પડ્યું છે, આ કવીએ સાબિત કર્યું છે,અને આ ઉપરથી કવિ કહેવા માંગે છે, કે માણસે પૂરે પૂરી જાગૃતિ પૂર્વક જીવન જીવવું જોઈએ. જાગૃતિ પૂર્વક જીવવું એટલે વર્તમાનમાં જીવવું ભૂતકાળને ભવિષ્ય કાળ એતો દુખના ડુંગરાંજ છે. તેમાંથી દુઃખના ઝરણા સિવાય કાંઈ બહાર આવે જ નહી,તેમાંથી અમૃત પ્રાપ્ત થવાની આશા રાખવી જ વ્યર્થ છે.આ વાતને બરાબર સમજાવવા માટે આ બંને પ્રસંગો મુકવામાં આવેલા છે..બન્નેએ અંનહદ દુઃખની યાતના ભોગવી છે. તે સાબિત કર્યું છે, આમ જાગૃતતા એજ જીવન છે, તે તેમનો સંદેશ છે,.