ખેર, આપણે શ્રીકૃષ્ણના સંગીતની અસર જાણી શકીએ છીએ. જય તાનસેન ‘ને જય જય તાના-રીરી. ભારતીય સંગીત શૂન્યની શોધ આર્યભટ્ટે કરી એ પહેલાં ‘શોધાઈ’ ચૂક્યું હતું. વાંસળી જેવા કોઈ પણ યાંત્રિક પાર્ટ વગરના શુદ્ધ પ્રાકૃતિક વાદ્ય વિદ્યમાન હતાં. અરે, ભસ્ત્રાવેણુ નામની બેગ-પાઇપ પણ હતી. વાંસળી કે બંસી નહીં, કૃષ્ણ જે બજાવતા એ વંશી પ્રકારની ફ્લૂટ હતી. નવ છિદ્ર. સામાન્યતઃ પંદરેક ઇંચ લાંબી હોય, કિન્તુ કૃષ્ણ મહાશય પાસે એથી લાંબી ‘મહાનંદા’ ઉર્ફે ‘સંમોહિની’ વંશી હતી. એથીય લાંબી ‘આકર્ષિણી’ ‘ને તેનાથી લાંબી ‘આનંદિની’ હોય છે. કૃષ્ણ એ સિવાય ચાર વત્તા એક કાણાવાળી અઢારેક ઇંચની મુરલી રાખતા. એ ગોપ હતા ત્યારે ૬ ઇંચથી નાની ૬ વેધવાળી ‘વેણુ’ કામમાં લેતા. ગોવર્ધન ટચલી આંગળીએ ઊંચકનાર કૃષ્ણ વાંસળી બે હાથથી કેમ ઊંચકે છે એવા ભાવકજનના સવાલ બાજુમાં રાખો. ‘ને એ સોચો કે અત્યાર સુધીમાં તમોએ જે ચિત્ર એવં મૂર્તિ જોયા તેમાં કૃષ્ણની આ નિશ્ચિત વાંસળીઓ પર ધ્યાન આપ્યું છે? શું ચિત્રકારે કે શિલ્પકારે આ વાત ધ્યાનમાં લીધી છે? સૌને ખબર છે કે પત્તાનું ચિત્ર, સિક્કાનું શિલ્પ ‘ને મોઢામાંથી નીકળેલું વચન જુગારમાં કેટલું કિંમતવાન હોય છે.