કાગળ પછી રાસાયણિક પદાર્થો પરનાં લખાણો જેમ કે માઇક્રોફિલ્મ, માઇક્રોકાર્ડ, ટેપ રેકોર્ડ, ગ્રામોફોન રેકોર્ડ વગેરે અસ્તિત્વમાં આવ્યાં છે.