‘ષડ્દર્શન સમુચ્ચય’પર અર્થવિરણ કરનાર ગુણરત્ને ‘વૃક્ષોમાં જીવ છે, એટલું જ નહિ, સગર્ભા સ્ત્રીની જેમ એમને વિશિષ્ટ દોહદ (ઈચ્છાઓ)થાય છે’ એમ લખ્યું ચે.ૃક્ષ- છોડ ઊંઘેછે અને જાગે છે એવાં સૂક્ષ્મ અનુમેય નિરીષણો પણ ગુણરત્ને આપેલાં છે. મનુસ્મૃતિમાં એમ કહ્યું છે કે બહુ તપસથી વનસ્પતિઓ વ્યાપ્ત હોવાં છતાંય તે સુખ દુઃખની લાગણીઓવાળી છે અને તેમાં આંતરિક ચૈતન્ય (અંતઃસંજ્ઞા) સભર ભરેલું છે. લખીશ, લખીશ તો અંત નહિ આવે. સ-ફલ શબ્દ માણસે વૃક્ષોનાં નિરીક્ષણો પરથી જ સર્જ્યો હશેને? અરે, ફલમ ઈતિ ગર્ભમ એવો અર્થ પ્રાચીન સાહિત્યમાં પડેલ છે. ગર્ભનું રક્ષણપોષણ કરનારી પ્રસિદ્ધ દવાતે ‘ફલધૃત.’