રાજસ્થાન એ કૂળદેવીઓ અને માતાઓના સ્થાનકો અને શિલ્પ સ્થાપત્યનું રાજ્ય છે. દરેક માતાઓને તેનો આગવો ઈતિહાસ અને અમુક વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતાઓ હોય છે. એમની કહાની પણ બહુજ દિલચશ્પ હોય છે. લોકકથાઓમાં માંના ભરપેટ વખાણ થયાં છે અને કેટલાંક તો લોકજીભે લોકગીતો દ્વારા સામાન્યજન સુધી પહોંચ્યાં છે. જે કામમાં આપણા શુરવીર રાજપૂતો અમુક જગ્યાએ જ્યાં પાછા પડયાં હતાં. ત્યાં માતાએ એમને એટલેકે આક્રાંતાઓને એમનો પરચો બતાવીને પાછાં કાઢ્યાં છે એનાં પણ ઉદાહરણો મળે છે. એટલું જ નહિ અત્યારના યુગમાં આપણું જુનું અને જાણીતું દુશ્મન પાકિસ્તાનને પણ એક માતાએ પોતાનો પરચો બતાવ્યો હતો