આપણે આ ખુશ્નુમા બયાનને વાંચીને શું એ તારણ ઉપર આવી શકીએ છીએ કે ઇસ્લામ સુલ્હ, શાંતિ અને સલામતીની શિતળ છાયામાં, ફુલી ફાલીને આખી દુનિયામાં છવાઇ ગયો? કે પછી લડાઇના મૈદાનના અંધારીયા ફિતનાઓમાં જ્યારે ઘોડાઓ દોડી રહ્યા હતા ત્યારે એક અવાજ પણ બુલંદ થઇ હતી કે ઇસ્લામના ઇતિહાસમાંથી લોહીની દુર્ગંધ આવી રહી છે. શું આ એજ ઇસ્લામ છે જેના રક્ષણ અને સલામતિ માટે અલ્લાહ તઆલાએ ઉપર દર્શાવેલ તમામ સાધનો પૂરા પાડી દીધા હતા અથવા આ જેનો ઉલ્લેખ છે એ બીજો કોઇ ઇસ્લામ છે. જે દિલોને નહિ પરંતુ પ્રદેશો ઉપર કબજો મેળવતો હતો. ખરો ઇસ્લામ તો ગઇ કાલે પણ ગરીબ અને મઝલુમ હતો અને આજે પણ તેની મઝલુમીય્યત વધતા વધતા પરાકાષ્ટા તરફ આગળ વધી રહી છે. ‘સહીહ મુસ્લિમ’માંથી રસુલે ખુદા(સ.અ.વ.)ની પવિત્ર જીભ ઉપરથી નીકળેલી એક હદીસની ચર્ચા કરવી જરૂરી છે. જેથી અલ્લાહની બારગાહમાં હાથ જોડીને દોઆ કરીએ કે પરવરદિગાર! આપણને આપણી વિચારસરણીનું જાત નિરીક્ષણ કરવાની અને આખેરતના મુકામ ઉપર ફૂંકી ફૂંકીને ડગ ભરવાની તૌફીક આપે.