દુઃખ એટલે શું? આ મહત્વનો પ્રશ્ન છે કારણ કે પહેલાં કહ્યું છે તેમ એની કોઈ વ્યાખ્યા બની શકે તેમ નથી. તો ગૌતમ બુદ્ધ કયાં દુઃખોની વાત કરે છે? દુઃખ એટલે પોતાની સ્થિતિ પ્રત્યેનો અસંતોષ. આજે પણ જિંદગીમાં કઈં પણ પસંદગી કરીએ છીએ ત્યારે ખરેખર તો આપણે એ નિર્ણયને ‘પરફેક્ટ’ માનીને ચાલીએ છીએ અને ધાર્યું ન થાય તો દુઃખી થતા હોઇએ છીએ. પણ એમ માનીએ કે આપણી સમક્ષ ઘણા વિકલ્પો છે અને દરેકમાં કઈંક ને કઈંક સમસ્યા તો હશે જ. એટલે આપણે Set of problems પણ પસંદ કરીએ છીએ! કયો સેટ પસંદ કરવો તે માટે “આપ્પ દીપો ભવ” લાગુ કરીએ અને ગુરુઓ, જ્યોતિષીઓ કે ઈશ્વરની મદદ ન લઈએ તો ચાલે.