ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના લોકજીવનમાં લોકદેવતાઓની પૂજાના જે પ્રકારો જોવા મળે છે તેમાં નાગપૂજાની પરંપરા ઘણી પ્રાચીન મનાય છે. આદિકાળથી નાગને ભય અને આશ્ચર્યનું પ્રતીક માનવામાં આવ્યું છે. શેષનાગને મનુષ્ય જાતિનો ગુરુ ગણવામાં આવે છે. સર્પ- નાગમાં પગ વગર દોડવાની શક્તિ છે. જમીન ઉપર અને જળમાં તે રહી શકે છે જૂની કાંચળી ઉતારી પ્રતિ વર્ષ તે નવી ધારણ કરીને તરૂણ બને છે, અને ખેતીવાડીનું રક્ષણ કરે છે. આમ નાગ ઇશ્વરી સૌંદર્ય અને પરોપકારના પ્રતીકરૂપ મનાય છે. આ બધાને કારણે નાગ અને માનવીની અનેક કલ્પનાઓ, માન્યતાઓ, શ્રદ્ધા અને અંધશ્રદ્ધા ઘણું બધું જોડાઈ ગયું છે. ધરતીના ખોળે રહેનારા આદિ માનવીઓની વિચારસરણી આદિકાળમાં અત્યંત કુંઠિત હતી. તેઓ વીજળીના ચમકારા, વાદળાનો ગડગડાટ નદીનું પૂર, આગ અને જંગલી પશુ-પ્રાણીઓથી અત્યંત ભય પામતો એ વખતે જંગલમાં વસતા આદિમાનવને સળવળાટ કરતી વાંકીચૂકી તેજ ગતિ, સ્થિર આંખો, સૂપડા જેવી ફેણ અને જીભના લબકારા મારતા નાગની વિશેષ બીક લાગતી આદિ માનવે આ ભયમાંથી ઉગરવા માટે પૂજા દ્વારા એની ઉપાસના આરંભી છે.