અન્ય તમામ શાસનવ્યવસ્થાઓની સરખામણીએ લોકશાહી કંઈ પરિપૂર્ણ અને આદર્શ રાજ્યવ્યવસ્થા નથી, છતાં તેનો સંપૂર્ણ વિકલ્પ ન મળે ત્યાં સુધી તે બહેતર વ્યવસ્થા છે એ બાબતે ઈન્કાર થઈ શકે એમ નથી. આમાં વાત એવી પ્રણાલિ ઊભી કરવા તરફની છે કે જે વ્યવહારમાં શક્ય એટલી ચુસ્ત બની રહે. આમ છતાં, આ કોઈ યાંત્રિક કે વૈજ્ઞાનિક પ્રણાલિ નથી કે જેમાં નિર્ધારીત ધારાધોરણો મુજબ જ બધું થાય. તેમાં દરેક તબક્કે માનવો સંકળાયેલા છે, અને માનવોની સાથે જ માનવવિશેષ કહી શકાય એવા તમામ સદ્‍ગુણ-દુર્ગુણ પણ આપોઆપ તેનો હિસ્સો બની રહે છે. લોકોએ ચૂંટીને પસંદ કરવા છતાં લોકપ્રતિનિધિના હાથમાં સત્તા આવે કે તેને આપખુદ બની જતાં વાર લાગતી નથી. આપણા દેશમાં અગાઉની રાજાશાહીના મૂળિયાં એ હદે ઊંડા ઊતરેલાં છે કે હજી પણ ઘણા લોકો પોતાના પ્રતિનિધિમાં તારણહારનાં દર્શન કરે છે અને પ્રતિનિધિઓ પણ એમ જ ઈચ્છે છે. ચૂંટણી અને તેના નિમિત્તે અપાતો મત લોકશાહીમાં નાગરિકનું અતિ મહત્ત્વનું શસ્ત્ર છે. ખરેખર તો ચૂંટણીનો ઊપયોગ શાસકને બદલવા પૂરતો જ હોવો જોઈએ, પણ મોટા ભાગે લોકશાહી શાસનવ્યવસ્થા હોય ત્યાં આખું શાસન ચૂંટણીકેન્‍દ્રી બની રહે છે. નવી નવી મતબેન્‍કો પણ એ રીતે ઊભી થતી આવી છે. નગર હોય રાજ્ય હોય કે દેશ, સમગ્રપણે માહોલ એવો બની રહે છે કે જે કંઈ કામ થાય એ ચૂંટણીને લક્ષમાં રાખીને થઈ રહ્યું છે. અલબત્ત, સમયગાળાની રીતે જોઈએ તો રાજાશાહીની સરખામણીએ લોકશાહી શાસનવ્યવસ્થાને આપણા દેશમાં માંડ સાત દાયકા વીત્યા છે. આથી તે પુખ્ત અને પરિપક્વ થવાની પ્રક્રિયા હજી માંડ આરંભાઈ છે એમ કહી શકાય.