રશિયાની મેક્સિમ ગોર્કીએ બાળપણનાં વિસ્તૃત સ્મરણો લખ્યાં છે, પણ તેમાં ગોર્કીએ પોતાની માને જેટલી કઠોર બતાવી છે તેટલી કઠોર તે ખરેખર હતી કે કેમ તે શંકાનો વિષય છે. મેક્સિમ ગોર્કીને પોતાની દાદીમા ખૂબ ભલી અને પ્રેમાળ લાગી છે અને ઘણાબધા લોકો પોતાની માતા કરતાં પોતાની દાદીમા કે નાનીમાના પ્રેમ અને ભલાઈની વાતો વિશેષ યાદ કરતા જોવામાં આવે છે. આનંુ કારણ એ છે કે, ‘કડવાબોલી મા’ના કડવા શબ્દો કેટલીક વાર યાદ રહી જાય છે. તેની કલ્યાણવાંછુ ચિંતા યાદ રહેતી નથી. માતાને પોતાના બાળકની ચિંતા હોય છે. તેના વિશે કેટલીક અપેક્ષાઓ હોય છે. બાળકના હિત વિશેના પોતાના સાચા કે ખોટા ખ્યાલથી પ્રેરાઈને કેટલીક વાર તે વધુ કઠોર કે ‘કડવાબોલી’ પણ બને છે. જ્યારે દાદીમા કે નાનીમાને માટે તો પૌત્ર કે પૌત્રી પોતાના બાળકનું બાળક છે. પોતાના