યાજ્ઞવલ્ક્યના ગ્રંથો : શુકલ યજુર્વેદ, શતપથ બ્રાહ્મણ, યાજ્ઞવલ્ક્ય સ્મૃતિ, યાજ્ઞવલ્ક્ય શિક્ષા, યાજ્ઞવલ્ક્ય ગીતા, પ્રતિજ્ઞા સૂત્ર, બૃહદારણ્યક ઉપનિષદના અ. 2, 3, 4માં યાજ્ઞવલક્યનો શાસ્ત્રાર્થ, બ્રહ્મજ્ઞાનનો ઉપદેશ પ્રાપ્ત થાય છે. યાજ્ઞવલ્ક્યસ્મૃતિ આધારિત વારસાહકનો દાયભાગ સિદ્ધાંત અદાલતો આજે પણ માન્ય કરે છે. યાજ્ઞવલ્ક્યમાં ત્યાગ, તપસ્યા, સદાચાર, ઉત્તમકોટિની ભક્તિ, સંયમ, નિર્ભયતા, વાકપટુતા, અગાધ વિદ્વતા, વિનમ્રતા, વિષય પ્રતિપાદનની વિશિષ્ટ શૈલી જોવા મળે છે. તેઓ સર્વશ્રેષ્ઠ બ્રહ્મજ્ઞાની, સગુણ-નિર્ગુણ બન્નેના ઉપાસક, પરંપરા બદલીને નવો માર્ગ સ્થાપનારા ક્રાંતિકારી, અનુપમ ચમત્કારીયોગી અને આદિત્યમતના પ્રવર્તક હતા. વ્યવહારશાસ્ત્ર-મંત્રશાસ્ત્ર-રાજ્યતંત્ર-દંડનીતિ-યોગ શાસ્ત્ર- સમાજહિત સંવર્ધક વિદ્યાઓના નિષ્ણાત હતા. શતપથ બ્રાહ્મણ દ્વારા કર્મકાંડના પ્રકાંડ પંડિત, બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ દ્વારા અધિકારી તત્વવેત્તા, આચાર-વ્યવહાર-પ્રાયશ્ચિતના નિયમો દર્શાવતી યાજ્ઞવલ્ક્ય સ્મૃતિ દ્વારા ધર્મશાસ્ત્રવેત્તા તરીકે યાજ્ઞવલ્ક્ય પ્રસિદ્ધ છે. યાજ્ઞવલ્ક્ય પછી એવા સમર્થ તેજસ્વી ઋષિ પેદા થયા નથી. એમના પ્રદાનથી હિંદુધર્મ, વેદવિદ્યા, બ્રહ્મજ્ઞાનનું રહસ્ય જગત સારી રીતે સમજતું થયું, આમ તેઓએ સાંસ્કૃતિક ચિરંજીવિતા સ્થાપિત કરી. સૂર્યના પ્રિય શિષ્ય પોતાના કાળમાં જ્ઞાન-વિજ્ઞાનના ભાસ્કર હતા.