આજે વિચારું છું કે આ બધામાં performing artsના તમામ ઘટકો મોજૂદ હતા. જેમ કે આ બધા પ્રસંગો દરમ્યાન કરાતો ક્રિયાકાંડ, નાટકની ભાષામાં કહીએ તો action અથવા stage business, પ્રસંગને અનુરૂપ સાજસજાવટ એટલે કે તે ઘટના કે પ્રસંગને ઉપસાવતો સન્નિવેશ, એ દરમ્યાન પહેરાતાં નિશ્ચિત કપડાં એટલે કે વિશિષ્ટ વેશભૂષા, વારતહેવારે ગવાતાં ગીતો એટલે કે ચોક્ક્સ પ્રકારનું ગીત-સંગીત, નવરાત્રિ, દિવાળી, હોળી કે લગ્નપ્રસંગ વખતના દીવાબત્તી એટલે કે ખાસ પ્રકાશઆયોજન, સમગ્ર ઘટનાની તીવ્રતા દર્શાવતા રચાતું આનંદ, શોક કે ભક્તિનું વાતાવરણ, વગેરે વિગતો મારા જેવાનાં બાળચિત્ત પર એક વિશિષ્ટ ભજવણી- performance-ની જ અસર પાડતી. એક બાળમાનસ તો આ બધી ઘટનાઓને એક પ્રેક્ષકની તટસ્થતાથી જ નિહાળતું. આજે નાટકનું ભણ્યા બાદ, અનેક નાટકો ભજવ્યા બાદ, અનેક નાટકો જોયા બાદ લાગે છે કે નાટક જોવા, સમજવા, માણવા, લખવા ને ભજવવા માટેનું આ બધું raw material હતું. આ તમામ ઘટકોને યોગ્ય માત્રામાં ને ક્રમમાં કાપકૂપ કરીને કોઈક સળંગ વાર્તા, ઘટના કે પાત્રાલેખનના રૂપમાં સંયોજવામાં આવે તો તેમાંથી જ કદાચ કોઈક મનભાવન નાટ્યકૃતિ આકાર લેતી હશે ! અંતે ‘નાટક’ શું છે ? જીવનને જ સ્પર્શતી વિવિધ પળોનું ક્રમવાર ગોઠવાયેલું અર્થસભર સંયોજન જ ને ? જો કે આ પળો નીરખવી હવે એટલી સુલભ નથી રહી. છેલ્લાં પચાસ-સાઠ વર્ષોમાં શહેરો વિકસવાની સાથે સાથે માનવજીવન પણ ધરમૂળથી બદલાયું છે. આજે તો આપણી સામે સિનેમા, ટેલિવિઝન, રંગમંચ, ઈન્ટરનેટ વગેરે જેવાં અનેક જાહેરમાધ્યમો છે. ગામડે ગામડે ટીવી, મોબાઈલ, કાર અને કમ્પ્યૂટર પહોંચવા લાગ્યાં છે. જાહેરખબર, ખરીદવેચાણ, જનસંપર્ક અને મનોરંજન સંબંધી જાતજાતની ટેકનૉલૉજી આવી જવાને કારણે ઉપરોક્ત જણાવ્યા મુજબની ‘શેરીની સંસ્કૃતિ’ આજે લગભગ મૃતપ્રાય થઈ ગઈ છે. આજે થાય છે કે બચપણનાં એ સાત-આઠ વર્ષમાં મનુષ્યજીવનનાં કેટકેટલાં રૂપરંગ પ્રેક્ષકભાવે જોવા મળતાં ? તેમાંથી જીવનને તેની સમગ્રતામાં જોવાનું અને સ્વીકારવાનું શિક્ષણ પણ કેવું જાણ્યેઅજાણ્યે આપોઆપ મળી જતું ?