યોગશાસ્ત્ર મુજબ મેરુદંડ એટલે કરોડરજ્જુને આધારે ડાબી બાજુએ ‘ઇડા’ અને જમણી તરફ ‘પીંગલા’ નામે જ્ઞાનતંતુઓના બે પ્રવાહો આવેલા છે.