પ્રાચીન વૈદિક યુગમાં ઋષિઓ દ્વારા અધ્યાત્મવિદ્યાની જે પવિત્ર ધારાઓ પ્રવાહિત થઈ, તે ઉપનિષદોમાં સ્થિર થઈ છે.