મેં ક્યારે ગઝલના નામોના અર્થ જાણવાની કે તેમના બંધારણના નામ જાણવાની ક્યારે કોશિશ કરી ન્હોતી એ કામ મારા અંતરંગ કવિ મિત્રશ્રી બકુલ સુગંધિયાએ કેટલાક પ્રકારના નામ જાણવાનો પ્ર્યાસ કર્યો છે.તેમની સ્વરચિત રચનાઓની પ્રકાશિત કરેલ પુસ્તક “હરણની ચાલ એટલે ગઝલ”માં ગઝલ રચના સંદર્ભે પ્રસ્તુત કરેલ વિવેચન સમજ્વામાં સહેલું પડશે તેથી તેમના જ શબ્દોમાં રજુ કરવાની રજા લઉ છું. જ્યારે પણ હ્રદયનો ભાવ છંદ લય સાથે વહેવા લાગે ત્યારે ગઝલનું સર્જન ખુબ જ આસાન બને છે,કારણ સર્જન પ્રક્રિયાનું સંપુર્ણ ધ્યાન ભાવ તરફ હોય છે.લય સાથે છંદનું બંધારણ આપોઆપ બંધાતુ જાય છે.આ સમયે,શબ્દનું ગુરૂ-લઘુનું વજન અને પ્રાસ-અનુ થપ્રાસ,ભાવ ઉપર હાવી થઇ જતાં નથી,આપોઆપ ગુંથાવા લાગે છે.છેલ્લે ફકત ગઝલ મઠારવાની રહે છે.ગઝલ છંદશાસ્ત્રનો આધાર અરબી વ્યાકરણ છે એ વાત જ્ઞાત થયા બાદ,મસ્ક્તમાં રહેતો હોવાથી,આરબ મિત્રોની મદદથી,છંદોના નામોના અદભુત અર્થ જાણ્યા ત્યારે એનું ગુજરાતી સંસ્કરણ કરવાની લાલચ રોકી શક્યો નહિ. ગઝલ શબ્દનો જ એક અર્થ થાય છે-લયબધ્ધ ચાલ,હરણની ચાલ.જેમાં હરણની ચાલ જેવી લયબધ્ધતા છે એ ગઝલ.અહીં કેટ્લા અરબી છંદનું ગુજરાતી નામકરણ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે, પરંતુ એ પહેલા એક વાતનો ખુલાસો કરી દઉ કે ફકત છંદના અરબી નામનો ગુજરાતી અર્થ જણાવવાનો જ આશય છે.તે સિવાય છંદશાસ્ત્રની સમજ બાબત ચર્ચા કરવાનો કોઇ જ ઇરદો નથી. જેમ દીપક રાગ ગાવાથી શરીરમાં જલનનો અનુભવ થઇ શકે એવી જ રીતે “કૈવલ્ય” છંદ પર આધારિત ગઝલ સંપુર્ણતાનિ અનુભૂતિ કરવી શકે કે “મેઘનાદ” પર આધારિત ગઝલ વાદળની ગડગડાહટ કે ઝરમર વરસાદની અનુભૂતિ કરાવી શકે.સારાંશ એજ કે,છંદનું નામકરણ ખૂબજ ચીવટથી કરવામાં આવ્યું છે.છંદનું નામકરણ તેના ગુણધર્મ મુજબ પણ થયું હોય!