મ્યાનમારનું ચલણ ક્યાત વર્ષ 2016માં એશિયાની ટોચની કરન્સી બન્યું છે, જે આ ટચૂકડું રાષ્ટ્ર દસકાઓ સુધી વેગળું રહ્યાં બાદ ઝડપથી ઊભરી રહ્યું હોવાનો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે. વર્ષ 1990 બાદ દેશમાં યોજાયેલી સૌપ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણીમાં આંગ સાન સુ કીના વિજયથી પ્રોત્સાહિત થયેલો ક્યાત 10 ટકા કરતા વધુ વધ્યો છે. વર્ષ 2011માં સૈન્ય શાસન સત્તાવારપણે વિખેરાઈ ગયા બાદ હાથ ધરાયેલા શ્રેણીબદ્ધ સુધારાઓએ મ્યાનમારના અર્થતંત્ર અને સમાજને પુનઃ ધબકતો કર્યો છે. નવેમ્બરમાં યોજાયેલી ચૂંટણીમાં સુ કીની નેશનલ લીગ ફોર ડેમોક્રેટિક પાર્ટીએ વિજય મેળવ્યા બાદ આ રાષ્ટ્રનો વિકાસ વેગવંતો બન્યો છે. પોતાની જન્મભૂમિ મ્યાનમારમાં જનરલ ઇલેક્ટ્રિક કંપનીનો કારોબાર શરૂ કરવા માટે પરત આવેલા એન્ડ્રુ લીને લાગે છે કે ક્યાતની તેજી તેમણે યોગ્ય પસંદગી કરી હોવાનો પુરાવો છે. તેજીમય અર્થતંત્ર માટે મજબૂત ચલણ અનિવાર્ય છે, એવું તેમણે જણાવ્યું હતું. મજબૂત ચલણથી આયાત સસ્તી બને છે, જ્યારે સરકારના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સને ડોલરરૂપી નાણાકીય પોષણનો ખર્ચ ઘટે છે. “ચલણમાં મજબૂતી અર્થતંત્ર માટે સારી છે,” એવું લીએ જણાવ્યું હતું. લી વર્ષ 1979માં 12 વર્ષની વયે પરિવાર સાથે US ચાલ્યાં ગયા હતાં, એ સમયે મ્યાનમાર સૈન્યની સરમુખત્ત્યારશાહીની લોખંડી એડી તળે દબાયેલું હતું. “નવી સરકાર પાસેથી અમને અપેક્ષાઓ છે. અમે જાણીએ છીએ કે દેશના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે હજુ ઘણું કામ કરવાનું બાકી છે.” મ્યાનમારના બંધારણની જોગવાઇઓને લીધે સુ કી પોતે પ્રમુખપદથી દૂર થઈ ગયા છે, પરંતુ સત્તાનું રિમોટ કન્ટ્રોલ તેમના હાથમાં હોવાનું વ્યાપકપણે મનાય છે. માર્ચમાં સત્તારોહણ કર્યા બાદ NLDએ સૌથી પહેલું કામ સુ કીને “સ્ટેટ કાઉન્સિલર”ની નવી ભૂમિકા આપવાનું કર્યું હતું. કી ને નવી સરકારને પરામર્શ આપવાની ઔપચારિક સત્તા છે. 1940ના દશકની સ્વાધિનતા ચળવળના નેતા આંગ સાનની આ પુત્રીના જીવન પર વર્ષ 2011માં ફિલ્મ ‘ધ લેડી’ બની હતી. નવું નેતૃત્ત્વ રાષ્ટ્રમાં આત્મવિશ્વાસ લાવવામાં મદદરૂપ થઈ રહ્યું છે. એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેન્કે આગાહી કરી છે કે મ્યાનમારનું અર્થતંત્ર તેના પડોશી રાષ્ટ્રોની તુલનાએ વધુ ઝડપી વિકસશે. વર્ષ 2016માં તથા વર્ષ 2017ના પ્રારંભિક ભાગમાં વૃદ્ધિ દર 8 ટકા કરતા વધુનો રહેશે. આ રાષ્ટ્રને વર્ષ 2030 સુધીમાં વીજળી, પરિવહન અને ટેક્નોલોજી પ્રોજેક્ટ્સ માટે 80 અબજ ડોલરની આવશ્યક્તા છે. મ્યાનમાર સરકાર દ્વારા નિયંત્રિત એક અખબારના જણાવ્યા અનુસાર 31 માર્ચના રોજ પૂરા થયેલા નાણાકીય વર્ષમાં મ્યાનમારમાં સીધું વિદેશી મૂડીરોકાણ 1.48 અબજ ડોલર વધીને 9.48 અબજ ડોલર થયું હતું. મે મહિનામાં અમેરિકાએ મ્યાનમાર સરકારની માલિકીની 10 કંપની અને બેન્ક્સ પરના નિયંત્રણો ઉઠાવી લીધા બાદ વિદેશી રોકાણ પ્રવાહમાં પણ વૃદ્ધિ થશે. જોકે અન્ય વ્યાપારિક નિયંત્રણો હજુ પણ યથાવત્ છે. એશિયન બેન્કને લાગે છે કે મ્યાનમારનું ચલણ એશિયાના અન્ય હરીફ ચલણો કરતા ચડિયાતી કામગીરી કરવાનું ચાલુ રાખશે. કુઆલા લમપુર સ્થિત મલયન બેન્કિંગ Bhd.ના અભિપ્રાય અનુસાર વર્ષ 2017ના પ્રારંભિક ભાગ સુધીમાં ક્યાત આશરે 19 ટકા વધીને ડોલરદીઠ 1,000ની બે વર્ષની ઊંચી સપાટી હાંસલ કરી શકે છે, જેની સામે બુધવારે ક્યાતનું લેવલ 1,186.3 નોંધાયું હતું. યન્ગોન સ્થિત ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝરી કંપની ન્યૂ ક્રોસરોડ્સ એશિયાની આગાહી મુજબ ક્યાત આગામી ત્રણ મહિનામાં 1,150 થશે, કેમ કે મ્યાનમાર દ્વારા નિકાસ કરાતી ગેસ, વૂડ પ્રોડક્ટ્સ અને લેગ્યૂમ સહિતની પ્રોડક્ટ્સના ભાવ વધ્યાં છે. ક્યાતમાં વર્ષ 2015માં 21 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો અને ચાલુ વર્ષની 25 જાન્યુઆરીએ તે ડોલર સામે 1,344ની વિક્રમી નીચી સપાટીને સ્પર્શ્યો હતો, જ્યાંથી તે સુધરી રહ્યો છે.