પાશ્ચાત્ય સાહિત્યમાં 'નિષ્ઠા'ની આ બે વ્યખ્યાઓ બહુ રસપ્રદ અને આપણા આજના લેખનાં હાર્દને વધારે સ્પષ્ટ બનવવામાં મદદરૂપ બનનારી જણાય છે.“નિષ્ઠાવાન (Loyal) ... એવી વ્યક્તિ જે વફાદાર છે, ભરોસાપાત્ર છે અને હંમેશાં સાચુ કહેનાર અને સાચું વિચારનાર છે. અંગ્રેજી શબ્દ Loyal એ પ્રાચિન ફ્રેંચ શબ્દ loialમાંથી ઉતરી આવેલ છે જેનો અર્થ 'કાયદેસરનું'જેવો થાય છે. પરંતુ જો કોઈની તમારા પ્રત્યેની નિષ્ઠા માત્ર કાયદાને કારણે હોય તો આજે આપણે તેને જે અર્થમાં સમજીએ છીએ તે ભાવ નથી રહેતો. આજે આપણે 'નિષ્ઠા" મનમાંથી, સ્વયંભૂ, વફાદારીની ભાવનાના અર્થમાં વધારે સમજીએ છીએ.તેમના લેખ, Loyalty Is Very Important To A Relationship !!!, માં Wally Hortonનું કહેવું છે કે 'નિષ્ઠાવાન થવાની એક વ્યાખ્યા એ છે કે પોતાનાં વચન, પોતાનાં મુકરર કામ કે કર્તવ્યો પ્રત્યે વફાદારી નિભાવવી. કોઈ એક સરકાર કે રાજ્ય કે દેશ કે વ્યક્તિ પ્રત્યેની ફરજ વફાદારીપૂર્વક નિભાવવી એ લાદી મૂકવામાં આવેલ કર્તવ્ય ગણી શકાય.' આ વ્યાખ્યા બહુ ઔપચારિક કે ફરજિયાત જણાય છે. નિષ્ઠા એ બહારથી લાદવામાં આવેલ ફરજ નથી, પણ વ્યક્તિની આંતરિક નૈતિક લાક્ષણિકતા કે મુક્તપણે લેવાયેલા નિર્ણયો છે.'Iઆટલી જ ચર્ચાથી એક વાત તો બહુ સ્પષ્ટપણે ફલિત થાય છે કે નિષ્ઠા એ સ્વયંભુ ભાવના છે.તે સાથે જ આપણને મૅનેજમૅન્ટ વિશ્વમાં ડગલેને પગલે પ્રયોજાતા ગ્રાહક નિષ્ઠા, નિષ્ઠાવાન કર્મચારી કે નિષ્ઠાવાન પુરવઠાકાર જેવા શબ્દપ્રયોગો યાદ આવવા લાગે છે.આ દરેક શબ્દપ્રયોગ સાથે સંકળાયેલ મનોવૈજ્ઞાનિક પરિબળો કે આ બાબતોના ફાયદાગેરફાયદા કે લાંબા ગાળાસુધી તેમને ટકાવી કેમ રાખવાં જેવા વિષયો પરની ચર્ચાનું સાહિત્ય વિપુલ પ્રમાણમાં મળી આવશે. આ વિષયો સાથે સંકળાયેલા આપણા પણ, સકારાત્મક અને નકારાત્મક એવા બન્ને પ્રકારના, જાતઅનુભવઓ પણ બેહિસાબ હશે, જે જીવનમાં સામાન્ય ધ્રુજારીઓથી લઈને ભુચાલ સુધી પરિણમ્યા પણ હશે.એટલે આ વિષયોને કૌટુંબીક કંકાસ સાથે જોડાતા કલ્પવા મુશ્કેલ નથી લાગતા, પરંતુ ચર્ચાના આ અંકના ત્રીજા ભાગમાં, 'સ્વ અને સ્વ-છબી - 'આપણે શું છીએ'અને 'આપણે શા માટે છીએ' - તેને સાંકળી લેવાનું શું પ્રયોજન હશે તે ખયાલ નથી આવતો. એટલે વધારે રાહ જોયા સિવાય હિંદુ પૌરાણ્કશાત્રોની કથાઓમાં પ્રસ્તુત વિષય વિષે શું કહેવાયું છે તે દેવદત્ત પટ્ટનાઈકના દૃષ્ટિકોણથી ૮મા અંકના ત્રીજા ભાગ - નિષ્ઠા અને ધર્મ-માં સાંભળીએ.