મહર્ષિ મહેશ યોગીનું અધિકૃત ભાવાતીત ઘ્યાન, ટ્રાન્સેન્ડેન્ટલ મેડિટેશન અથવા ટીએમના અનુયાયીઓની સંખ્યા ૨૦ કરોડથી વધુ છે એવો દાવો કરવામાં આવે છે. દુનિયાભરમાં ફેલાયેલાં લગભગ ૪૦૦૦ જેટલાં કેન્દ્રો આ ટીએમના નામથી પ્રસિદ્ધ ઘ્યાનપદ્ધતિ શીખવાડે છે. એ શીખવા માટે સાત દિવસનો કોર્સ કરવો પડે. હા, શરત એટલી જ કે આ ઘ્યાન શીખી લીધા બાદ કોઇ સાધક બીજાને આ પદ્ધતિ વિશે કશું નહીં કહે. પુસ્તક કે ઓડિયો-વીડિયો સાંભળી-જોઇને અભ્યાસ કરવાની સખત મનાઇ છે. સાત દિવસ સુધી શીખવાડવામાં આવતા આ કોર્સ દરમિયાન એક વાત બહુ જ સ્પષ્ટપણે સમજાવી દેવામાં આવે છે કે બીજાથી શીખેલી કે બીજાને શીખવાડેલી પદ્ધતિ પોતાનો પ્રભાવ ખોઇ બેસે છે. આ ડરને કારણે ટ્રાન્સેન્ડેન્ટલ મેડિટેશનના સાધક ટીએમ બાબત કોઇને કંઇ નથી કહેતા. બે સાધક આપસમાં પણ એનો ઉલ્લેખ નથી કરતા. એમને એવું કહેવામાં આવે છે કે એમને શીખવાડેલી વિધિ માત્ર એમના માટે જ છે અને એ બીજાને બિલકુલ કામ નહીં આવે.આ પ્રતિબંધોને કારણે ભાવાતીત ઘ્યાનની કડક ટીકા પણ થઇ છે. પિશ્ચમ જગતમાં ઘ્યાન અને યોગ માટે વિખ્યાત થયેલા શિવાનંદ યોગ વેદાંત કેન્દ્રના સ્વામી વિષ્ણુ દેવાનંદે આ પ્રતિબંધને ટીએમનો વ્યવસાયી ફંડા કહ્યો. એમનું કહેવું છે કે મૂળ ઉદ્દેશ્ય આ પદ્ધતિની આસપાસ રહસ્યનું જાળું ઊભું કરવાનો છે, જેથી ટીએમ પદ્ધતિ પર મહર્ષિની સંસ્થાનું વર્ચસ્વ બની રહે અને લોકો એમના કેન્દ્રમાં જઇને જ ઘ્યાન શીખે. ખેર, ટીએમ કેન્દ્રમાં ફૂલ, થોડાં ફળ, સફેદ રૂમાલ અને દક્ષિણા પેટે એક ચોક્કસ ધનરાશિ લઇને જવાથી ભાવાતીત ઘ્યાનના કાર્યનો પ્રારંભ થઇ શકે છે. અભ્યાસુઓને કેન્દ્રમાં જવાનો અને શીખવાનો સમય અગાઉથી નક્કી કરી લેવામાં આવે છે. વિધિવત્ રજિસ્ટ્રેશન કર્યા બાદ નેવું મિનિટનો એક કલાસ લેવાય છે. કલાસમાં હાજર સાધકોને ભાવાતીત ઘ્યાન વિશે પરિચય આપતું પ્રારંભિક વકતવ્ય આપવામાં આવે છે. બીજે દિવસે વધુ એક કલાસ લેવાય છે, જેમાં ઘ્યાનનો પ્રભાવ અને એની પ્રક્રિયા સમજાવવામાં આવે છે. આ કલાસમાં ભાવાતીત ઘ્યાનના લાભો વિશે પણ કહેવામાં આવે છે. આ દરમિયાન સંશોધન અને વૈજ્ઞાનિક આંકડાની પણ મદદ લેવાય છે, જેથી ભાવાતીત ઘ્યાન તરફ વિધાર્થીની શ્રદ્ધા વધુ મજબૂત બને. ત્રીજે દિવસે શિક્ષક પંદર મિનિટ સાધક સાથે વ્યકિતગત વિષયો પર ચર્ચા કરે છે. ચોથા દિવસે, થયેલી વાતચીતના આધાર પર સાધક માટે યોગ્ય ઘ્યાનનો પ્રોગ્રામ બનાવવામા આવે. બીજા ત્રણ દિવસની અંદર શિક્ષક સાધકને એક મંત્ર આપે છે. વ્યકિતગતરૂપથી કોને કયો મંત્ર દેવામાં આવે છે એ કહેવું મુશ્કેલ છે. પણ એટલું ચોક્કસ છે કે આ મંત્રની પસંદગી વેદોકત, શાકત અને શૈવ બીજ અક્ષરોમાંથી કરવામાં આવે છે. ઓમ્, હ્રું, હ્નિ, કલી, શ્રી, અં, ગં વગેરે બીજમંત્રોથી દરેકને દીક્ષા દેવામાં આવે છે. ૐ નમ: શિવાય, નમ: ભગવતે વાસુદેવાય, રામ રામ જેવા મંત્ર પણ અપાઇ શકે. પાંચમાં, છઠ્ઠા અને સાતમા દિવસે ઘ્યાનની વિધિ વિશે સાધક સાથે ચર્ચા કરવામાં આવે છે. એને વિધિવિધાન અંગે કોઇ સંશય કે જિજ્ઞાસા હોય તો એનું સમાધાન પણ કરવામાં આવે છે. મંત્રો વિશે, ભાવાતીત ઘ્યાન દરમિયાન થયેલી અસર વિશે જાહેરમાં કોઇ ચર્ચા થતી નથી. આ અનુભૂતિ વિશે તો જે સાધક ઘ્યાનમાં બેઠો હોય એ જ કહી શકે છે. સાતમાં દિવસની બેઠક બાદ સાધકને કહી દેવામાં આવે છે કે એ શીખવાડવામાં આવ્યા પ્રમાણે વિધિનું પુનરાવર્તન કર્યા કરે અને નિયમિતરૂપથી ઘ્યાન કરતો રહે.ઘ્યાન માટે કંઇ વિશેષ નથી કરવું પડતું. સવાર અને સાંજ બે વાર શાંત મુદ્રામાં બેસીને બીજમંત્ર પર ઘ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું હોય છે. શરીરને શિથિલ કરીને, સુખાસનમાં બેસવાનું અને અગવડ પડે તો સોફા કે ખુરશી પર પણ બેસી શકાય. બંને વાર પંદરથી વીસ મિનિટની બેઠક પૂરતી છે. ભાવાતીત ઘ્યાનના અભ્યાસુઓ એવો સંકલ્પ કરે છે કે સવારે ઘ્યાન કર્યા વિના નાસ્તો નહીં કરીએ અને સાંજના જમવા પહેલાં ઘ્યાન કરશું. માણસ ગમે ત્યાં વ્યસ્ત કેમ ન હોય, વિધાર્થી પાસેથી એ અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે એ સવાર-સાંજ કુલ ૪૦ મિનિટ ફાળવીને ઘ્યાનમાં બેસશે. શકિત, સ્ફૂર્તિ અને પ્રસન્ન-પ્રફુલ્લ રહેવા માટે આટલું તો કરી જ શકાય.