આજે જેને આપણે ‘બાંગલાદેશ’ નામે ઓળખીએ છીએ, અને ૧૯૪૭થી જેને ‘પૂર્વ પાકિસ્તાન’ નામ અપાયું હતું, કે લોર્ડ કર્ઝનને ઈસ્ટ-વેસ્ટ બંગાલનો નક્શો રચવાનો મન થઈ આવ્યું હતું તેની એક ઓર તવારિખ પણ છેઃ પીડા અને મહત્ત્વાકાંક્ષાની, રક્તરંજિત યુદ્ધોની, અસ્તિત્વની લડાઈની.