અને માનવ આત્મા સ્વરુપ છે એટલે કે જ્ઞાન  મળેલુ જ છે, જ્ઞાન મેળવવાનુ નથી,  તેને માત્ર અંતરમાથી  ઉજાગર કરવાનુ  છે,એટલે જ્ઞાનને ઉજાગર કરવા કોઇ જીવનમા પ્રક્રિયા હોઇ શકે જ નહી, પણ સ્થિર અને શુધ્ધ  થવાનુ અને સ્વભાવમા સ્થિર થવાથી જ્ઞાન ઉજાગર થવુ તે જીવનમા બનતી એક સાવ જ સ્વાભાવિક ધટના જ હોય છે, જે ભગવાન બુધ્ધના જીવનમા ઘટી છે,આપણે ત્યા જ્ઞાનની પ્રાપ્તિને માટે વિવિધ પ્રકારની અનેક  સાધના પધ્ધતિઓ છે,અને સાધના  કરવામા આવે છે,  સાધનાનો અર્થ એ  છે, જે મળેલુ નથી, તે મેળવવા માટેની ક્રિયા,પુરુષાર્થ  કરવો  એનુ નામ સાધના, એટલે કે  કાઇક નથી, તેને મેળવવુ આમ  મેળવવા માટે કાઇક કરવુ, ક્રિયા કરવી, પુરુષાર્થ  કરવો.