કેટલાક ઉચ્ચ જાતિના હિન્દુઓ દલિતો પ્રત્યે હુંફાળું વર્તન રાખતા અને હિન્દુ સાધુઓને નીચલી જાતિમાં પરિવર્તિત કરતા હતા. બીજા વાક્યના ઉદાહરણ તરીકે ધ્યાનેશ્વરને લઈ શકાય. 13મી સદીમાં તેમને હિન્દુ ધર્મમાંથી બહિષ્કાર કરી દલિતનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો પરંતુ તેમણે ભગવત ગીતા પરનો વૃત્તાંત ધ્યાનેશ્વરી રચવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. એકનાથ અન્ય એક બહિષ્કૃત બ્રાહ્મણ હતા. તેઓ ભક્તિ યુગ દરમિયાન અસ્પૃશ્યોના હકો માટે લડ્યા હતા. દલિત સાધુઓના ઐતિહાસિક ઉદાહરણોમાં 14મી સદીમાં થઈ ગયેલા ચોખામેલાનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેઓ ભારતના નોંધનિય પ્રથમ દલિત કવિ હતા અને સંત રવિદાસ જોઓ કુટબાંઢલા શાખાના ચમાર પરિવારમાં જન્મ્યા હતા. 15મી સદીના સાધુ શ્રી રામાનંદે પણ તેમના ધર્મસંઘમાં અસ્પૃશ્યો સહિત તમામ જાતિઓનો સ્વિકાર કર્યો હતો. આમાંથી મોટા ભાગના સાધુઓ જાતિવાદને નકારતા મધ્ય યુગના હિન્દુત્વના ભક્તિ આંદોલનમાં થઈ ગયા. નીચલી જાતિના હિન્દુ સંત નદાંનરે પણ જાતિવાદનો અસ્વિકાર કર્યો હતો અને દલિતોને અપનાવ્યા હતા. હિન્દુ સમાજમાંથી અલગાવને લીધે ઘણાં દલિતોએ દલીલ ચાલુ રાખી હતી કે તેઓ 'હિન્દુ' છે કે 'બીન-હિન્દુ' છે. પરંપરાગત રીતે હિન્દુ દલિતોને વૈદિક ધર્મ અને રૂઢિચુસ્ત સંપ્રદાયો દ્વારા થતી હિન્દુ વિધીઓની પ્રક્રિયાથી દુર રાખવામાં આવ્યા હતા. હિન્દુઓમાં દરેક સમુદાય હિન્દુત્વની તેમની પોતાના વિવધતાને અનુસરે છે અને વ્યાપક વૈવિધ્ય ધરાવતા વ્યવહારો અને માન્યતાઓને પગલે કોઈપણ પ્રકારનું સ્પષ્ટ મૂલ્યાંકન મૂશ્કેલ બને છે.