1980ના અરસામાં ગુજરાતના એક ગામડામાં રામમંદિરના ઉદ્દઘાટન પ્રસંગે આપે વાલ્મીકિ અને તુલસીદાસ રચિત રામાયણના મર્મનું પણ ઉદ્દઘાટન કર્યું. વાલ્મીકિ રામના સમકાલીન હતા અને તેમની નજરમાં રામ ઉત્તમ નર પુન્ગવ હતા, ભગવાન નહીં, એ આપે લોક માન્યતાને જરા પણ ધક્કો માર્યા વિના સુંદર રીતે સમજાવ્યું છે. તે માટે દશાવતારની માન્યતા સમજાવતાં આપે કહેલું, “આપણે બધાએ ભૂલમાં માની લીધું કે મનુષ્યોનું ઊર્ધ્વગમન નથી થતું, પણ દેવ ઉપરથી નીચે આવે છે. ખરેખર એ દેવત્વનું અવતરણ નથી, માનવનું ઉર્ધ્વીકરણ છે.” આગળ જતાં આપે એમ પણ કહ્યું, “કશ્યપ અને દિતિનાં સંતાનો તે દૈત્યો. કશ્યપ અને અદિતિનાં સંતાનો તે આદિત્યો. દિતિએ કટાણે શરીર સમાગમ માગ્યો જે અસામાજિક હતું – તેમાંથી દૈત્યો જન્મ્યા. પણ મૂળે તો બંને એક જ પિતાનાં સંતાનો છે.” આવું અર્થઘટન કરવામાં એક અપૂર્વ સંકેત રહ્યો છે કે દૈત્યો અને આદિત્યો બન્ને ભાઈઓ છે, બંનેમાં મૂળ એક બીજ રહ્યું છે. અસામાજિક કે અસંયમના વલણે દૈત્ય ભાવનાને બહાર લાવી. હવે મારું કહેવું એમ છે કે દૈત્ય-આદિત્ય વિષે જાણકારી ઘણા શાસ્ત્રના નિષ્ણાતોને હશે, પણ કેટલાકે ઊંડું મનન કરીને આવું અર્થઘટન કર્યું હશે? આપના જેવા મનીષીઓ જ મંદિરને મનુષ્યને આદિત્ય થવા કેળવણી, સંસ્કાર અને પુરુષાર્થની જોગવાઈ કરવાની હાકલ કરી શકે. તો શાસ્ત્રોમાં ઉદ્દબોધાયેલ મૂલ્યોને આ રીતે સમજીને રજૂ કરવાનો દ્રષ્ટિકોણ આપને ક્યાંથી સાંપડ્યો?