મહાભારતના પ્રાદેશિક પાઠો છે અને તે બધામાં કેટલાક તફાવત છે, એ વાત આપણા સુધી સામાન્યત: પહોંચતી નથી. મહાભારત એટલે આપણા મનમાં સૌતીએ નૈમિષારણ્યમાં જેનું કથન કર્યું તે અથવા એના જેવા જ બીજા કોઈક અર્થમાં “મૂળ” મહાભારત આવે છે. પરંતુ, નિરર્થક દલીલ ટાળવા ખાતર, તે એક કાળે અસ્તિત્વમાં હતું એમ માનીએ તો પણ તે મહાભારત અથવા જેને કોઈક વાજબી અર્થમાં “મૂળ” મહાભારત કહી શકાય તે મહાભારત, સાંપ્રત ઉપલબ્ધ નથી. તેમજ, તે “મૂળ” મહાભારતમાં શું હતું એ ઠરાવવું પણ હવે સહેલું રહ્યું નથી. સંશોધિત આવૃત્તિનું પ્રયોજન સમજવાની દૃષ્ટિએ આ મુદ્દો મહત્ત્વનો હોવાથી કેટલાંક ઉદાહરણો આપવાં ઉચિત ઠરશે.