આ સીમાંકન – લાગણી, ભાવના અને જવાબદારીના સંતુલનની પ્રક્રિયા સતત ચાલુ રાખવાની હોય છે. બાળપણથી જ માતાપિતાએ બાળકને એ શીખવવું જરૂરી છે. બાળકને આપણે પ્રેમ કરીએ – લાડ કરીએ પરંતુ એનું ‘Emotional blackmailing’ – તો ન જ ચલાવી લેવાય. એક વખત તમે એની જીદને વશ થયા તો પછી એને આદત જ પડી જશે. એ બાળક કિશોર થાય છે. કિશોરાવસ્થા એટલે જીવનનો સંધીકાળ. આવેશ અને ઉન્માદનો કાળ. શાળા છોડી એ કૉલેજ જાય છે. ત્યાં એને વધુ છૂટછાટ અને મુક્ત વાતાવરણ મળે છે. એ કાળે સમવયસ્કોનો સખત પ્રભાવ હોય છે. એ વખતે એને પહેલેથી ‘ના’ કહેવાની – ‘સંયમની આડ’ કરવાની આદત ન પડી હોય તો એ ગેરરસ્તે ચડી જાય. કેટકેટલાં તરુણ-તરુણીઓ ‘ના’ કહેવાની હિંમત દાખવી શકતાં નથી. મિત્રોના દબાણને વશ થઈ માદક પદાર્થ તરફ વળે છે. બાળકને એની સમસ્યા આપણે ધીમે ધીમે એની જાતે ઉકેલવા દઈએ. બાર વર્ષના મિહિરને ખિસ્સાખર્ચના પૈસા ઓછા પડે છે ને ? તો એના પૈસા વધારીને આપી દેવા કરતાં એને બજેટ કરતાં શીખવા દઈએ. બાળપણથી પોતાનું ધાર્યું કરાવવાની – પોતાની હકુમત ચલાવવાની ટેવ બાળકને પડે તો એનું પરિણામ આગળ જતાં શું આવે ? એ આગળ જતાં પોતાના જીવનસાથી પાસે પોતાનું ધાર્યું કરાવવા મથે છે. પોતાની ઈચ્છા – પોતાનો અંકુશ સામી વ્યક્તિ પર ઠોકી બેસાડે છે ! એની મરજી પર – એની લાગણી અને ઈચ્છા પર – અરે ! એના સમગ્ર જીવન પર એ પોતાનો અધિકાર જ્યારે જમાવવા જાય છે ત્યારે સામી વ્યક્તિ ત્રાસી જાય છે. ક્યાં સુધી એ પોતાની જાતને દબાવી દે – પોતાના સ્વત્વને કચડી નાંખે ! પરિણામે એને સાચો ઉષ્માભર્યો પ્રેમ અને સંબંધની સ્નિગધતા પ્રાપ્ત થતાં નથી. માટે જ જરૂરી છે બાળકોના ઉછેરમાં કોમળતા અને મમતા સાથે મક્કમતાની.