આપણી પ્રજાનો ઈતિહાસ બતાવે છે કે ભારત હમેશાં ખૂબ જ સક્રિય રહ્યું છે. આજે કેટલાક માણસો આપણને એમ કહે છે કે આપણે નરમ અને નિષ્ક્રિય છે; અને બીજા દેશોમાં તો આ એક પ્રકારની કહેવત બની ગઈ છે. પણ તેમનું જ્ઞાન મર્યાદિત છે. ભારત ક્યારેય પણ નિષ્ક્રિય હતું તે માન્યતાનો હું અસ્વીકાર કરું છું. આપણે આ ધન્ય માતૃભૂમિ કરતાં બીજા કોઈ પણ સ્થળે આથી વધારે પ્રવૃત્તિ હતી નહીં. આપણી પ્રવૃત્તિનો મહાન પુરાવો એ છે કે આપણી પ્રાચીનતમ અને મહાન જાતિ હજુય જીવંત છે, તથા પોતાની જ્વલંત કારકિર્દીના પ્રત્યેક દાયકામાં તે તાજગીભર્યું, અમર અને અવિનાશીયૌવન ધારણ કરતી જણાય છે. આ પ્રવૃત્તિ અહીં ધર્મમાં પ્રગટ થાય છે. પરંતુ માનવ સ્વભાવની એક વિશિષ્ટ ખાસિયત એ છે કે તે બીજાઓનું મૂલ્યાંકન પોતાની પ્રવૃત્તિના ધોરણે કરે છે. દાખલા તરીકે એક મોચી લ્યો. તે માત્ર જોડા બનાવવાનું જ સમજે છે. એમ વિચારે છે કે આ જીવનમાં જોડા બનાવવા સિવાય બીજું કંઈ મહત્વનું નથી. એક કડિયો કડિયાકામ સિવાય બીજું કશું સમજતો નથી અને પોતાના જીવનમાં રોજેરોજ માત્ર આ જ સિદ્ધ કરે છે. એક બીજું ઉદાહરણ પણ આનો ખુલાસો કરે છે. પ્રકાશનાં સ્પંદનો જ્યારે અત્યંત વેગીલાં હોય છે ત્યારે આપણે તે જોઈ શકતા નથી, કેમ કે આપણું શારીરિક બંધારણ જ એવું છે કે આપણે આપણી પોતાની દર્શનશક્તિની ભૂમિકાની બહાર કાંઈ જોઈ શકતા નથી. પરંતુ યોગી તો પોતાની આધ્યાત્મિક આંતર દષ્ટિ વડે પ્રાકૃત જનતાનાં જડવાદના આવરણો ભેદીને પાર જોઈ શકે છે.