ભગીરથ પુરુષાર્થ કર્યા પછી ઓચિંતા નીચે પટકાઈ ગયા જેવું થાય ત્યારે માણસે શુ કરવું? આ પ્રશ્નનો જવાબ બ્રિટનના એક સમર્થ વડા પ્રધાન વિંસ્ટન ચર્ચિલે આપ્યો છે. ચર્ચિલની જિન્દગી એવી હતી કે તે 60 વર્ષના થયા ત્યાં સુધી એવું જ બનતું રહ્યું કે ચાર પગથિયાં ચઢે અને પછી છ પગથિયા ઊતરી જવું પડે ! એ સારામા સારી ભાવનાથી કંઈક કામ કરવા જાય પણ પરિણામ જ એવું આવે કે તેના વિષે લોકોનો તિરસ્કાર વધે. જે કંઈ લોકપ્રિયતા હોય તેમાં વધુ ઓટ આવે અને મિત્રો પણ ટીકાકાર બની જાય ! એમની ક્રૂર મશ્કરી પણ થઈ છે. એ જીનિયસ વિધાઉટ જજમેંટ ! માણસ છે દૈવતવાળો પણ વિવેકબુદ્ધિ, ન્યાયબુદ્ધિ વિનાનો ! ચર્ચિલના પિતાના જીવનમાં પણ આવું જ બનેલું. નાની ઉંમરે તે ઊંચા સ્થાને પહોંચેલા અને પછી પટકાઈ ગયા હતા. ચાળીસ વર્ષની ઉંમરે તે ભાંગી ગયા અને મૃત્યુ પામ્યા ! વિંસ્ટન ચર્ચિલને કોઈ કોઈ વાર એવી લાગણી થતી કે મારું જીવન મારા પિતાના જીવનનું દુ:ખદ પુનરાવર્તન તો બની નહીં જાય ! ચર્ચિલના જીવનમાં પંચાવન વર્ષની ઉંમરે એવો બનાવ બન્યો કે તેની જે કંઈ બચત હતી તે ઈ.સ. 1929ની મોટી મંદીમાં સાફ થઈ ગઈ ! અખબારોમાં લેખો લખીને તે પાંચ પૈસા મેળવવા મથે ! વાગવા-પડવાના, હાડકાં ભાંગવાના બનાવો તો ચર્ચિલના જીવનમાં બન્યા જ કરે ! એટલે એક સાંધે ત્યાં તેર તૂટે એવી પરિસ્થિતિ વારંવાર ઊભી થાય ! પછી જ્યારે સંજોગો એવા રચાયા કે બ્રિટનના વડા પ્રધાનનું પદ પાકેલા ફળની જેમ તેમના ખોળામાં આવી પડ્યું ત્યારે તેમણે નોંધ્યું : ‘જિન્દગીમાં વારંવાર પીછેહઠ થતી રહી ત્યારે હૃદયમાં નિરાશા અને કડવાશ ઊભરાતી. એમ થતું કે પોતાની લાયકાત છતાં પોતાને કોઈ નાની કે મોટી જગ્યા મળતી જ નથી ! આજે હવે શાંતિથી વિચાર કરું છું ત્યારે એવું લાગે છે કે આજે મળેલી સફળતા મારી ભૂતકાળની નિષ્ફળતાઓને લીધે જ શક્ય બની છે. એ બધી જ નિષ્ફળતાઓ આજની સ્થિતિ પર પહોંચવા માટેનાં અનિવાર્ય પગથિયાં જ હતાં !’