નસ્ય: ગળાની હાંસડીથી ઉપરના ભાગના તમામ રોગોને દૂર કરવા નાકમાં ઔષધ યુક્ત તેલ-ઘીના ટીપા પાડવાની કે ચૂર્ણની ફૂંક મારવાની ક્રિયાને નસ્ય કહે છે. નાકમાં ચેતાતંતુના ઘણા છેડા ખુલતા હોઈ નાક ને મગજ નું મુખ્ય દ્વાર કહેવાય છે. નાકમાં નાખેલી દવાની સીધી અસર મગજ ઉપર થાય છે. વળી નાક એ શ્વસનતંત્રનું મુખ્ય અંગ હોવાથી શ્વસનતંત્ર ના બધા જ રોગોમાં નસ્ય ઉપયોગી છે. નસ્યથી નાકની અંદરની ચામડી પર જામેલ મ્યુકસ દુર થાય છે અને મગજની ચેનલો સાફ થઇ મગજના કોષો ઉત્તેજીત થાય છે. પરિણામે સમગ્ર ચેતાતંત્ર ઉપર કાબુ મેળવી શકાય છે. દર્દીના માથા, ચહેરા, ગરદન પર હુંફાળા તેલની માલીશ અને ઔષધીઓના વરાળીયા શેક પછી નસ્ય કરવામાં આવે છે જેથી સ્થાનિક પરિભ્રમણ વધી જવાથી ઔષધની મગજ ઉપર અસર જલ્દી થાય છે. નસ્યથી નાકમાં ગયેલી દવા મગજના જોવાના, સાંભળવાના, સ્વાદ અને ગંધ પારખવાના અને બોલવાના કેન્દ્રો ઉપર અસર કરે છે અને ત્યાંથી આગળ ચેતાતંતુઓ માં જઈ જામેલા કફને બહાર કાઢે છે.