ભજનને એક સ્વતંત્ર સાહિત્ય સ્વરૂપ તરીકે પ્રસ્થાપિત કરી શિક્ષક અને વિદ્વાનો સુધી મૂકવાનું કામ જો કોઈએ પ્રથમ કર્યું હોય તો એ આદરણીય મકરંદ દવેએ ‘સત કેરી વાણી’ માં ૧૯૭૦ માં કર્યું છે. એમણે ત્રણ માર્ગની વાત કરી છે, મહામાર્ગ, નાથયોગ અને સંતપરંપરા. સંતપરંપરાના પણ એમણે બે ભાગ કર્યા છે, નિર્ગુણ પરંપરા અને સગુણ પરંપરા. આ ભજનપાટની માંડણી મકરંદભાઈએ કરી આપી છે. ત્યારથી ઈતિહાસનો પાટ મંડાયો. બીજું કામ ડો. નિરંજન રાજ્યગુરુએ ભજનમિમાંસામાં કર્યું છે, એ ૧૯૯૦ નું કામ છે. એમાં એમણે ભજનની ઓળખ, ભજનના લક્ષણો અને તેનું વર્ગીકરણ કરી આપ્યું છે. ત્રીજો ગ્રંથ, ભજન રૂપ દર્શન – ડો. નાથાલાલ ગોહિલ, અહીં ભજન અર્થ, ભજન વ્યાખ્યા, ભજનના બ્રાહ્ય લક્ષણો, ભજનના આંતરીક લક્ષણો, ભજનપદાવલીના લક્ષણો, ભજનના ભાવગત પ્રકારો, સ્વરૂપગત પ્રકારો, ગાયકીગત પ્રકારો એ બધાનું કામ થયું છે. તો આ બધું સૈદ્ધાંતિક રીતે ભજનનો ઈતિહાસ રચવામાં આપણને ઉપયોગી થાય એમ છે. આ ત્રણ ગ્રંથોને આધાર લઈએ ત્યારે ભજનના ક્ષેત્રમાં જે સંશોધનાત્મક કામ થયા છે, એ ગ્રંથોમાં અતીતની પાંખે – મોહનપુરી ગોસ્વામી, આત્મચેતનાનું મહીયર – હિમાંશુ ભટ્ટ, સંતપરંપરાવિમર્શ – રાજેન્દ્રસિંહ રાયજાદા, સંતવાણીનું તત્વ અને સૌંદર્ય – નાથીયો, મનીયો અને નીરીયો -મકરંદ દવે, સંતવાણી તત્વ અને તંત્ર – બળવંત જાની, સંતસાહિત્ય સંશોધન અને સમીક્ષા – નાથાલાલ ગોહિલ, ગુજરાતના સંતકવિઓ અને બાઊલ – જયંતિલાલ આચાર્ય, મધ્યયુગની સાધનાધારા – ક્ષિતિમોહન સેન, મીરાનું અધ્યાત્મદર્શન – ભાણદેવ, સતસાહેબની સરવાણી – નાથાલાલ ગોહિલ, સરવંગા – નરોતમ પલાણ, આ યાદીને આપણે વધારી શકીએ.