મુઘલો તોપ સુધી જ અટકી ગયા, પરંતુ યુરોપિયન પ્રજા એથી ય આગળ વધી. એક તોપ, એક સ્થળ, એક ધડાકો એવી મર્યાદાથી આગળ તેમણે વિચાર્યું. આવી નાની-નાની તોપો દરેક સૈનિકના હાથમાં આપી હોય તો? એ વિચારમાંથી બેરલ્ડ ગન, મઝલલોડ ગન અને રાઈફલનો આવિષ્કાર થયો, જે કાળક્રમે રિવોલ્વર અને પિસ્તોલના સ્વરૂપે નાનકડો અને વધુ મારકણો બનતો ગયો. યુરોપિયનોની આ કારીગરી સામે તુર્કો, અફઘાનો, મુઘલો ટૂંકા પડ્યા. માટે હિન્દમાં યુરોપિયનોને ખાળી શક્યા નહિ.