ઉપરાંત, આ પુરસ્કર્તાઓને પાછળના વિવેચકોએ ઊભાં કરેલાં ‘ઓરિએન્ટાલિસ્ટ’ કે ‘ઍંગ્લિસિયન’ ‘સુધારાવાદી’ કે ‘સંરક્ષણવાદી’ આવાં ચોકઠાંમાં આપણે બેસાડી શકતા નથી. તથા ‘અંગ્રેજી સરકારની મદદથી’ કે ‘મદદ વિના કેવળ પ્રજાની જાગૃતિના બળે’ સુધારા કરવાની સમસ્યા પણ હજી જાગી ન હતી. બલ્કે આવા અપૂર્વ સમન્વયનો બીજો જોટો આપણે અનેક દાયકા બાદ, મહાત્મા ગાંધીમાં જોવા પામીએ છીએ. રાષ્ટ્રપિતા ગાંધીના આ પૂર્વજોને – સર્વાંગી, સ્વસ્થ, સમન્વયવાદીઓને – રાષ્ટ્રીય નવજાગૃતિના આ આદ્યપ્રવર્તકોને વંદીને વિદાય લઈએ.