અછત અને અભાવ માણસને સમયની પહેલાં જ સમજણો બનાવી દેતાં હોય છે. નાની ઉંમરથી અમે બધાં ભાઈબહેન પણ ઘરના વડીલોના હાવભાવ પરથી જ એમનાં મન વાંચતા અને પરિસ્થિતિને પામતાં શીખી ગયેલાં. અમારે જે તે સાંજે હસતાં સૂવાનું છે કે રડતાં એ પણ સમજી જતાં. જોકે ઉપરવાળાએ ક્યારેય અમને ભૂખ્યા સૂવડાવ્યા નથી, ક્યારેય નહીં. તેમ છતાં આજે બાને ઉદાસ બેઠેલાં જોઈને મને ધ્રાસ્કો પડ્યો હતો. નિશાળેથી છૂટીને આવતા દીકરા-દીકરીઓને માટે કાયમ હોંશે હોંશે રોટલા ટીપીને તૈયાર રાખનાર બા આજે કેમ કરીને કંઈ પણ રાંધ્યા વિના બેઠાં રહી શક્યાં હશે ? ‘આજે કંઈ નથી રાંધ્યું’ એવા શબ્દો ઉચ્ચારતાં એને કેટલી મહેનત પડી હશે એની આજે પણ હું કલ્પના નથી કરી શકતો.