ગુજરાત, મધ્યપ્રદેશ તથા દક્ષિ‍ણ ભારતના પહાડી પ્રદેશોમાં કૌંચા (આત્મગુપ્‍તા, મર્કટી/કેવાંચ)ના, ગળો જેવા લાંબા, વર્ષજીવી વેલા થાય છે. જે ઝાડ-વાડના ટેકે ફૂલે – ફાલે છે. આ વેલનાં પાન ૩-૩ ના ગુચ્છામાં બે થી સાડાપાંચ ઈંચ લાંબા, ઘેરા લીલા અને રૂંવાટીદાર હોય છે. વેલ પર એક થી દોઢ ઈંચ લાંબા, ભૂરા કે રીંગણી રંગના, ૨૦-૨૫ના ગુચ્છામાં પુષ્‍પો આવે છે. તેમજ હેમંત પછી તેની પર આંબલીના કાતરા જેવી, વાંકી અને બહારથી તપખીરી રંગની, રૂંવાટીદાર શીંગો થાય છે. આ રૂંવાટી શરીરની ત્વચા પર અઙે, તો તેથી તીવ્ર ખુજલી અને દાહ થાય છે. દરેક શીંગ (ફળી)માં ૪ થી ૫ વાલના દાણા જેવા, ઉપરથી તપખીરી રંગના ચળકતી છાલના પણ અંદરથી સફેદ રંગના ગર્ભના મીંજ (બી) થાય છે. તેને જ ‘કૌંચ-બીજ‘ કહે છે. આ બીજ આયુર્વેદમાં ઉત્તમ વાજીકર, વીર્ય અને પુષ્ટિવર્ધક ઔષધ ગણાય છે.