સ્વામીજીએ કરેલાં હૃદયગંમ અનેક વર્ણનો ભાવવિભોર કરી દે છે. સમુદ્રતલથી ૧૪૯૫૦ ફૂટની સ્વર્ગીય ઊંચાઇએ આવેલું માનસ ૫૪ માઇલનો પરિઘ અને સરેરાશ ૩૦૦ ફીટની ઊંડાઇ સાથે ૨૦૦ ચોરસ માઇલના વિશાળ વિસ્તારમાં પથરાયેલું છે. તેના તટ ઉપર આઠ બૌદ્ધ મઠ આવેલાં છે. એને જોતાં-જોતાં જો પરિક્રમા કરવામાં આવે તો ૬૪ માઇલની થાય. શિયાળામાં જ્યારે નદી-નાળા થીજી જાય છે ત્યારે એના કિનારે કિનારે પરિક્રમા થઇ શકે છે. અથવા તો વસંત કે શરદમાં જ્યારે નાની નદીઓ સુકાઇ જાય અને મોટીમાં પાણીનો જથ્થો ઓછો હોય ત્યારે તિબેટીઓ પરિક્રમા કરે છે. ઉનાળા અને વર્ષાઋતુમાં ભયંકર પૂરના લીધે પરિક્રમા થઇ શક્તી નથી. ૧૯૩૬-૩૭ના અરસામાં માનસનું તાપમાન એટલું નીચું ગયું હતું કે શાહી જામી ગઇ હતી, સરસવનું શું તલનું તેલ પણ પથ્થર જેવું બની ગયું હતું. ઘી તો કાપવું પડે એવી સ્થિતિ હતી. લામાઓ અને તિબેટીઓના અંદાજ પ્રમાણે માર્ગશીર્ષની પૂર્ણિમાના દિવસે માનસ જામી જશે. અને થયું પણ એવું જ. પૂરાં ૩ દિવસ માનસ જામી ગયું.