પસંદગી માગે તે બધું કરવાની તત્પરતા હોય તો આત્મશ્રધ્ધા જાગે છે. એથી માણસ પોતાની ઇમેજને બરાબર સ્વરૂપે ઘડી શકે છે. એથી એને શક્યતાઓની અને અશક્યતાઓની ખબર પડે છે. વિવેક આવે છે કે કરવા યોગ્ય શું છે, શું નથી. જાત એ રીતે ઘડાય એટલે ખબર પડે કે બીજાને માટે પોતે કેટલો કામનો છે, કે નકામો છે. સમજે કે બીજાથી પોતે છેતરાતો નથી તે એટલા માટે કે પોતે ક્યારેય બીજાને છેતરતો નથી–પોતાની જાતને તો નહીં જ. સત્ય તો એ છે કે દુનિયા આખીને છેતરનારાઓએ સૌ પહેલાં પોતાની જાતને છેતરી હોય છે. મારી માન્યતા બંધાઇ છે કે કદાચ બધાં પાપના મૂળમાં આત્મવંચના છે. એ ન વરતાય એવું પાપ છે કેમકે પોતે કર્યું હોય છે. સમજાય છે કે હું બીજાની સ્વતન્ત્રતા સાચવીશ તો મારી આપોઆપ સચવાશે. હું બીજાનાં હિતો જાળવીશ તો મારાં એની મેળે જળવાશે. પસંદગીનું ચૂકવણું ખરેખર તો એક સાથે બે કામ કરે છે : મનુષ્યને એના પોતાના દ્વિપમાં, એની પોતાની આબોહવામાં, બરાબર ખીલવે છે. ધરતી જેમ વૃક્ષને પોતાની સાથે જોડી રાખે છે તેમ સ્વકીય કેન્દ્ર એને પોતાની સાથે જોડી રાખે છે. એટલે, સ્વ-ઉપાર્જિત સુખની લહરો કે દુ:ખના ઝંઝાવાતો વચ્ચે પણ એ ડગતો નથી. અને છેવટે તો આ ધરતી પર હોવાના પોતાના અધિકારનો આનન્દ માણી શકે છે. બીજું કામ આપોઆપ થઇ જાય છે : એવો સ્વસ્થ જણ સામા દ્વિપમાં નિવસતા બીજા મનુષ્યના એવા જ અધિકારને, એના એવા જ આનન્દને એટલી જ સારી રીતે પ્રમાણી પણ શકે છે. માણસો એકબીજા માટે કાયમી ધોરણે ઐતરેય હોય –બીજા– એના કરતાં ભલેને કાયમી ધોરણે દ્વૈપાયન હોય. સામાને હું ઐતરેય ગણું, કે સામો મને ગણે, એના કરતાં અમે બન્ને પોતપોતાને દ્વૈપાયન ગણીએ એ જ શું નરવી નમ્રતા નથી ?