આનંદ વિદ્યાલયની પ્રયોગશીલતાનું બીજું સોપાન હતું કે, કડક નિયમો નહોતા અને સમયની પણ કશી મર્યાદા નહોતી બાંધવામાં આવી. બાળકો દરરોજ નવું નવું જોતાં અને વાર્તા કે પોતાની કલ્પનામાં એને જોડી દેતાં. વાદળ જોતાં લાકડીને ટેકે ઊભેલો ઘરડો ભરવાડ, તેના માથે પરાળનો ટોપો, ઘેટાં, ઘેટી. તો કોઈને કોટકાંગરાવાળો રાજમહેલ નજરે ચડતો. અને પછી તો એક સ્વપ્નોનો ખૂણો પણ બાળકોએ બનાવ્યો. ઝૂંપડી જેવું બનાવી, તેમાં ટેબલ વગેરે ગોઠવી, સગવડો પણ ઊભી કરી. ભઠ્ઠી પણ બાળકોએ જ બનાવી. બાળકોની કલ્પનાશીલતાને વેગ આપવા, પૂછે કે, કોતરના ઢોળાવમાં ઝાડવાંનું ઝુંડ કેવું લાગે છે? અને બાળકોની કલ્પનાશક્તિ ખીલી ઊઠતી. ને આમાંથી જ ક્યારેક કવિતાનો ઉદય થતો. ક્યારેક બાળકોને કહેવામાં આવે કે, કાલે કાગળપેન્સિલ લેતાં આવજો, આપણે ચિત્ર દોરીશું. બીજે દિવસે તેમને કહેવામાં આવતું, આસપાસ નજર ફેરવો અને જે ગમી જાય તેને કાગળ પર ચીતરો. અને બાળકોએ દંગ રહી જવાય તેવી કલ્પનાને ચિત્રરૂપે પ્રગટ કરી. એવું જ સંગીતનું. બાળકોને ગમતી સંગીત રચનાઓ એકઠી કરીને એક આલ્બમ બનાવ્યું અને પછી અવારનવાર એ બાળકોને સંભળાવવામાં આવતું. ધીરે ધીરે શિક્ષકે આસપાસનાં વૃક્ષમાંથી બનાવી આપેલી વાંસળી પણ બાળકો વગાડવા લાગ્યાં અને સંગીત રસને જાણે પીવા લાગ્યાં. બાળકોને અવનવી સૃષ્ટિમાં લઇ જવાના પ્રયોગોમાં જીવનનો યથાર્થ પરિચય કરાવવા ખેતરોમાં કામ કરતા ખેડુતો વચ્ચે, કારખાનાઓમાં શ્રમિકો પાસે પણ લઈ ગયા અને એ રીતે શ્રમના મૂલ્યનો અનુભવ કરાવ્યો. સુખોમ્લીન્સ્કી બાળકોના આરોગ્ય વિષે પણ એટલી જ ચિંતા કરતા. ગરમીના દિવસોમાં ખુલ્લા પગે મોકલવા તેમણે માતાપિતાને સમજાવ્યાં. ખુલ્લાં વાતાવરણમાં ચાલવાને કારણે બાળકોની ભૂખ ઉઘડતી. પૌષ્ટિકતા માટે ફળઝાડ ઉછેરવા અને મધપૂડા ખરીદી તેમને સંભાળવા જેથી મધ ખોરાકમાં મળતું રહે વગેરે જેવી બાબતો પણ માતાપિતાને સમજાવી. નિયમિત કસરત, હમામઝારીમાં સ્નાન, યોગ્ય ખોરાક વગેરે માટે બાળકો તથા જરૂર લાગી ત્યાં માતાપિતાને પણ સમજાવ્યાં. આપણે આ બધી જે વાત કરી તે બધું એટલી ઝડપથી થયું નહોતું. ખાસ્સી ધીરજ અને બાળકો ને સમજીને તેમની સર્જનાત્મકતાને પોષતાં જ શક્ય બન્યું.