રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીને તેમની દોઢસોમી જયંતીએ રાષ્ટ્ર એ પ્રકારે શ્રદ્ધાંજલિ આપે એવી અપેક્ષા ખોટી નથી. મોટા લોકોની આદત બદલવાનું કામ મુશ્કેલ હોય છે. બાળકો તો હવે સ્વચ્છતાની બાબતમાં વડીલો કરતાં વધુ સતર્ક થઈ ગયા છે અને એ હવે વડીલોને પણ સ્વચ્છતાની બાબતમાં ટોકે છે. એને સારી નિશાની ગણવી જોઈએ, પરંતુ ખતરનાક લક્ષણ એ છે કે સમાજમાં આજે પણ એવો એક વર્ગ છે કે જે જાહેરમાં રસ્તા પર, જાહેર સ્થળોએ રસ્તે ચાલતા જતાં અથવા પોતાની કારમાંથી કચરો ફેંકતા ભૂલનો અહેસાસ પણ નથી કરતા. કચરો ફેંકવાને જન્મસિદ્ધ અધિકાર માનીને ચાલનારાઓની પણ ખોટ નથી. એવા લોકો તેમની ભૂલ પ્રત્યે કોઈ ધ્યાન દોરે તો સોરી કહેવાને બદલે સામેની વ્યક્તિ પ્રત્યે ઉશ્કેરાય જાય છે. વિરાટ કોહલી અને અનુષ્કા શર્માએ એક લક્ઝરી કારમાંથી કચરો બહાર ફેંકતા યુવકની તસવીર ટ્વિટર પર મુકીને ટિપ્પણી લખી ત્યારે પોતાને સેલિબ્રિટી સમજતા એ યુવકના પ્રતિભાવ પણ ‘ચોરી પર સીનાજોરી’ જેવા હતા. તેમણે ટ્વિટર પર વિરાટ-અનુષ્કા પર રોષ ઠાલવ્યો. એટલું પૂરતંુ ન હોય તેમ એ યુવકનાં માતુશ્રીએ પણ પોતાના યુવાન પુત્રના બચાવમાં ટ્વિટ કરીને વિરાટ-અનુષ્કાને યાદ અપાવ્યું કે તેઓ પણ અંતે તો એક સામાન્ય નાગરિક છે અને બીજાને ઉપદેશ આપવાનું કામ તેમનું નથી! આ આખો એપિસોડ સ્વચ્છતાની બાબતમાં આપણી સામાજિક મનોદશાની ચાડી ખાય છે. અંગ્રેજીમાં જેને સિવિક સેન્સ કહેવામાં આવે છે એ નાગરિક સમજનો સવાલ છે. એક જવાબદાર નાગરિક તરીકે વર્તવાનું શીખવા આપણે તૈયાર નથી.