ભારતીય સંસ્કૃતિનાં વિભિન્ન પ્રતીકોમાં કમળ સૌથી અગ્રસ્થાને છે. ભારતીય સંસ્કૃતિની શ્રેષ્ઠ વિચારધારા અને અનુપમ જીવન શ્રેણીનો સુભગ સમન્વય કમળમાં જોવા મળે છે. ભારતીય સંસ્કૃતિ એટલે જ કમળ એમ કહેવું અનુચિત ગણાશે નહિ. ભગવાન વિષ્ણુના હાથમાં કમળ જોઇને સંત જ્ઞાનેશ્વરે અતિ મધુર કલ્પના કરી છે કે, પ્રભુ, આ કમળથી ખરા જ્ઞાની ભક્તની પૂજા કરવાથી અભિલાષા સેવે છે. ભક્ત ભગવાનની પૂજા કરે એ તો સહજ અને સ્વાભાવિક ઘટના ગણાય. પરંતુ ભગવાનને ભક્તની પૂજા કરવાનું મન થાય એમાં જીવનની કૃતકૃત્યતા રહેલી છે. ભગવાનના હાથમાંનું એ કમળ આપણને પ્રાપ્ત થાય એ કલ્પના અતિશય રમ્ય, મધુર અને આકર્ષક લાગે છે, પરંતુ સુંદરતાને પામતા પહેલાં સુંદર બનવું પડે તેમ કમલવત્ જીવન જીવનારને જ તે કમળ પ્રાપ્ત થાય.જલકમલવત્ સંસારમાં રહેવાની કલા કમળ પાસેથી શીખવા જેવી છે. કરીને પણ ન કરવાનો કીમિયો એ ગીતાની અકર્મણ્યાવસ્થાની પરાકાષ્ઠા છે.