વિશ્ર્વમાં ક્યાંય પોતાના દેશની ધરતી માટે માતાનું સ્થાન અપાયું નથી. માત્ર ભારતમાં ભારતમાતા અથવા માતૃભૂમિ આ પ્રકારે આપણે કહીએ છીએ અને તેને માતા જેટલું જ સન્માન આપીએ છીએ. વંદેમાતરમ્ ગીતના રચયિતા બંકિમચંદ્ર ચેટરજીએ આ ગીતમાં ભારતમાતાનું અત્યંત ઓજસ્વી વર્ણન કરેલું છે. તેમણે આ ગીતની રચના ૧૮૭૬ની સાલમાં કરી જે ૧૮૮૨ની સાલમાં આનંદમઠ નામની નવલકથામાં મૂકવામાં આવી. આ નવલકથામાં ભાવાનંદ નામના સંન્યાસી દ્વારા આ ગીત ગાવામાં આવેલું આ પ્રકારે વર્ણન મળે છે. સાલ ૧૮૭૦માં અંગ્રેજ શાસકોએ God save the queen આ ગીત ફરજિયાત કર્યંુ જે બંકિમચંદ્રને ન ગમ્યું. તેના વિકલ્પ રુપ સંસ્કૃત અને બાંગ્લા ભાષાના સંમિશ્રણ પે દેશભક્તિનો ભાવ પ્રગટાવતા આ ગીતની રચના કરી. યદુનાથ ભટ્ટાચાર્યે આ ગીતની ધૂન બનાવી.