હિન્દ સ્વરાજમાં ગાંધીજીએ ‘‘પ્રેમના બળ’’ અને ‘‘આત્મા કે સત્યના બળ’’ના આધારે ઈતિહાસના પ્રભાવક વિચાર સામે ઈતિહાસનો અન્ય સિદ્ધાંત રજૂ કર્યો હતો.