એવું મનાય છે કે યજ્ઞમાં જે યજ્ઞસૂત્ર બંધાય છે તે આગળ ચાલી 'રક્ષાસુત્ર' કહેવાય છે. પૌરાણિક કથાઓમાં તેનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે, જે પ્રમાણે ભગવાન વિષ્ણુના વામનાવતારે પણ રાજાબલીને રક્ષાસુત્ર બાંધ્યુ હતુ અને ત્યાર બાદ જ તેમના પાતાળ જવાનો આદેશ કરવામાં આવ્યો હતો. રક્ષાસુત્ર બાંધતી વખતે એક મંત્ર બોલવામાં આવે છે. આજે પણ આ મંત્ર બોલતા બોલતા રક્ષાસુત્ર બાંધવામાં આવે છે. તેમાં પણ આ જ ઘટનાક્રમનું વર્ણન જોવા મળે છે. ભારતમાં તમામ પુજ્ય અને આદરણીય લોકોને રક્ષાસુત્ર બાંધવાની પરંપરા રહી છે. વૃક્ષોની રક્ષા માટે પણ રાક્ષાસુત્ર અને કુટુંબની રક્ષા માટે માતાને રક્ષાસુત્ર બાંધવાના દ્રષ્ટાંતો જોવા મળે છે.