જ્યારે ટોલ્સટોય જેવો માણસ, પશ્ર્ચિમના જગતનો સૌથી સ્પષ્ટ તાત્વિક ચિંતક, એક મહાન લેખક, એક એવો વ્યક્તિ જેણે સૈનિક તરીકે હિંસા અને તેના વિવિઘ સ્વરૂપોના પરિણામો જાણ્યા છે. તે જાપાનની આઘુનીક વિજ્ઞાનના સિઘ્ઘાંતોનું આંઘળુ અનુકરણ કરવા બદલ આકરી ટીકા કરે, અને પાછો તે રાષ્ટ્રની આ ‘ ભયંકર આફત’ બદલ ચિંતા પણ કરે, આપણા માટે થોભી વિચારવાનો, સમજવાનો સમય છે કે આપણી અંગ્રેજી સામ્રાજ્ય પ્રત્યેની નફરતને લીઘે તેને બદલે તેનાથી વઘુ આપખુદ, વઘુ પરતંત્ર એવી વ્યવસ્થા ઉગવા ન દઇએ. ભારત, જે વિશ્ર્વની મહાનત્તમ શ્રઘ્ઘાઓ અને અવઘારણાઓનું ઉદગમ સ્થાન છે તે, એક રાષ્ટ્રવાદી ભારત બની રહે. જ્યારે ભારતભૂમી પર સાંસ્કૃતિક વિકાસ નવા સ્વરૂપે શરૂ થાય ત્યારે તેના સ્વરૂપમાં હથીયારોનાં કારખાનાં ન હોય, અને નફરતથી ભરેલું ઔઘોગીકરણ ન હોય જેના કારણે યુરોપના લાખો લોકોને ગુલામ જેવી અવદશામાં જીવવું પડ્યું હતું. પણ તે એવું બને જેમાં માનવ પરીવારના વારસારૂપી ઉત્તમ લક્ષણો ભર્યા હોય.