હું જે વર્તન બીજા સાથે કરું છું, એવું જ વર્તન જો બીજું કોઈ મારી સાથે કરે તો મને કેવું લાગે ? આ એક્માત્ર વિચાર જો માણસ નિષ્ઠાપૂર્વક કરતાં શીખી જાય તો દુનિયાના કદાચ અડધો અડધ પ્રશ્ન નષ્ટ થઈ જાય. ચોરી અને છેતરપિંડી એક જ સિક્કાની બે બાજુ જેવા શબ્દો છે. કદાચ ચોરી એ સિક્કાની જે બાજુએ મુદ્રા છે એ બાજુ છે અને છેતરપિંડી એ મુદ્રાની બીજી બાજુ છે. અંગ્રેજીમાં આપણે જેને King કે Square કહીએ છીએ અને ગુજરાતીમાં આપણે જેને છાપ કે કાંટો કહીએ છીએ, એવા જ આ બે શબ્દો ચોરી અને છેતરપિંડી છે. ઘણું ખરું ચોરીમાં છેતરપિંડી અભિપ્રેત નથી હોતી પણ છેતરપિંડીમાં તો ચોરી અવશ્ય અભિપ્રેત હોય છે. છેતરપિંડીનો અર્થ જ સામેવાળી વ્યક્તિને નુક્સાન જાય એટલે કે એના હિતને અવળી અસર પડે એવું કામ આપણે જાણીબૂજીને કરીએ છીએ. સો રૂપિયાની ફાટેલી કે બનાવટી ચલણી નોટ જો કોઈ આપણને છેતરીને આપી જાય તો આપણે એને છેતરપિંડી કહીએ છીએ. આમાં દેખીતી રીતે જ આપણા સો રૂપિયા ઓછા થઈ જાય છે એટલે આપણી પાસેથી એટલી રકમ ચોરાઈ ગઈ છે એમ જ કહી શકાય. આ છેતરપિંડીને જેવી આપણને જાણ થાય છે કે તરત જ આપણે આવી છેતરપિંડી કરનારને લુચ્ચો, હરામખોર, બદમાશ, ધૂર્ત, ઠગ આવા આવા સંખ્યાબંધ વિશેષણોથી નવાજી દઈએ છીએ. આ પછી તરત જ આપણે આ છેતરપિંડી જેવી આપણી સાથે થઈ એવી જ છેતરપિંડી બીજા સાથે કરવા માતે ઉદ્યત થઈ જઈએ છીએ. હવે આ સોની નોટ બીજાના ગળામાં શી રીતે પહેરાવી દેવી એનું આપણે હોશિયારીપૂર્વક આયોજન કરવા માંડીએ છીએ. આ આયોજન સફળ થાય અને જેવી આ નોટ આપણી પાસેથી વિદાય થાય કે તરજ આપણે આપણી જાતને જ હોશિયાર અને સ્માર્ટ કહીએ છીએ. જ્યારે આ નોટ આપણને કોઈએ પધરાવી ત્યારે એ વ્યક્તિ બદમાશ હતી, હરામખોર હતી, ઠગાબાજ હતી અને હવે જ્યારે આપણે એવો જ વ્યવહાર બીજા સાથે કર્યો છે ત્યારે આ એકેય શબ્દ આપણને સાંભરતો નથી અને હવે આ જ વ્યવહારને આપણે હોશિયારી, સ્માર્ટનેસ કે વહેવારિક્તા કહીએ છીએ.