યસ, રામાયણના ધોબીજીને વિશેષ યાદ કરવા પડે. રાજાને થયું હશે કે આ એક મુખમાંથી જે સળી સરી છે તે બહુમુખી થશે તો રાજ્ય ‘ને રાજવંશ બધું કચરો થઈ જશે. બહુમુખી અર્થાત્ સાવરણી. કાન કુ ચરી જાય ત્યારે જીભ સુ સફાઈ કરે તો પણ ગળા નીચે ઊતરી ગયેલો ચારો સવાલ બનીને ગમે ત્યારે માથું ઊંચકે જ. નરોવા કુંજરોવા નામના વિકૃત સત્ય યાને કે અફવાને કારણે યુધિષ્ઠિર પર કાયમનો કાળો ટીકો લાગ્યો ‘ને દ્રોણાચાર્યએ પ્રાણ ખોયા. અલબત્ત, એ સિવાય પણ ઘણું નુકસાન ગયું જ. સત્ય કે અસત્યને ખોટી રીતે જોવું કે રજૂ કરવું એ પણ અફવાના શિકાર બનવા બરાબર જ છે. અફવા વિશ્વનો સૌથી ઝેરી વાયુ છે. જે જે નથી તેને છે માનવું, જે છે તેને નથી માનવું તે પોતાની જાતે પોતાને કહેલી અને સાંભળેલી અફવા છે. દુર્યોધન જળ ‘ને સ્થળનું ભાન ભૂલે છે અને દ્રૌપદી તેને આંધળો કહે છે વત્તા એ ઘટના ખડખડાટ હસવા જેવી છે તેવું જાહેર કરે છે. અફવા એક જુગાર છે જેમાં અંતે ગમે તેટલી વાર બમણું રમો, પણ મહાભારત જ થાય. સંદેશો આમથી તેમ પહોંચાડવામાં વાર થતી એ જમાનામાં કાનભંભેરણી વડે ચોપાટ રમનારા રમી જતાં. ઇતિહાસમાં પ્રેમ, હત્યા કે સત્તા પલટો માત્ર અફવાના જોર પર થતાં.