અમારી જ વાડીમાં બનેલા પ્રસંગની વાત કરું. વીસેક વરસ પહેલાં અમારે ત્યાં રાજસ્થાની મજૂરો કામ કરતા હતા. કપાસની વધને નિયંત્રણમાં રાખવા લીહોસીન નામના હોર્મોંસનો છંટકાવ ચાલુ હતો. એમાં ઓચિંતાનું મારે બહારગામ જવાનું થયું. સાંજે આવીને પૂછ્યું તો કહે, “હા, દવા બરાબર છાંટી દીધી છે” પણ દસ-બાર દિવસે આંટો મારતાં મારી નજરમાં પકડાયું કે કપાસના આખા ઘેરામાં એક મૂકીને એક ચાસ થોડો લીલા-ઘેરા રંગનો અને થોડો નીચો, જ્યારે બીજો કેમ થોડો ઊંચો અને પોપટિયા રંગનો-હોર્મોંસની અસરથી મુક્ત હોય એમ દેખાય છે ? હું કળી ગયો કે આ માળા મજૂરોએ પ્લૉટમાં એક મૂકી એક ચાસમાં દવા છાંટી છે ! અન્ય દવા હોત તો તો સહેજે નજરમાં ન આવત, પણ આ તો હતું હોર્મોંસ ! એની અસર તુરતમાં કેવી થવાની હોય એની ખબર મજૂરને થોડી હોય ? જરા આકરી પૂછપરછ કરી તો માની ગયા કે “હા, આવું કરીએ તો તમને ખબર પડે છે કે નહીં ? તે જોવું હતું માટે આમ કર્યું.” લ્યો બોલો ! મજૂરો પણ ખેડૂતની પરીક્ષા લેવા માંડ્યા ! પણ પરિણામે અર્ધો ઘેરો અમર્યાદિત રીતે વધ પકડતો રહ્યો. અને બાકીની વધેલી દવા ક્યાં? પૂછતાં નીરણના ઓઘામાં સંઘરેલી તે કાઢી દીધી. મારે એ મજૂરોને છૂટા કરવા પડેલા બોલો !