મનુષ્યનો આત્મા એક પછી એક શરીરોમાં અનેક જન્મ લે છે. અનેક જન્મોની તેની સાથે આ યાત્રા તમસ, રજસ અને સત્ત્વ ગુણમાં ક્રમિક રીતે થાય છે. આ યાત્રાના કોઈ એક સમયે આ ત્રણેયમાંથી કોઈ એક જ ગુણ સક્રિય હોય છે. એક ગુણ જ્યારે સક્રિય થાય એટલે બાકીના બે ગુણોને ઢાંકી દે છે. એટલે મનુષ્ય જ્યારે તમસ ગુણ પ્રમાણે આળસુ અને અલ્પ બુદ્ધિશક્તિ ધરાવતો હોય ત્યારે તે રજસના ગુણ પ્રમાણે મહત્ત્વકાંક્ષી અને ભોગવિલાસો માટે ઉદ્યમી નથી હોતો. આ સમયે તે સત્ત્વ ગુણની જેમ જીવનની યથાર્થતા વિશે સવાલ પણ નથી કરતો. જ્યારે મનુષ્ય રજસ ગુણમાં આવે છે ત્યારે તે તમસ પ્રમાણે આળસુ અને મૂળભૂત જરૃરિયાતો પૂરતો સંતોષી નથી રહેતો તે ભોગવિલાસી જીવન માટે મહેનત કરતો થાય છે. આ સમયે તે સત્ત્વ ગુણ પ્રમાણે સત્યનો શોધક પણ નથી હોતો અને રજસ ગુણથી જ્યારે તે સત્ત્વ ગુણમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે તે જીવન અન સૃષ્ટિના સત્યને જાણવા માટે છેલ્લામાં છેલ્લો પરીશ્રમ કરવા માટે તૈયાર થાય છે તે સમયે તે તમોગુણી જેવો આળસુ અને રજસ ગુણી જેવો ભોગવિલાસી અને સત્તાપ્રેમી અને કીર્તિપ્રેમી નથી હોતો.