[22] માણસ ક્યારેક ગભરાઈ જાય ત્યારે એના શરીરમાં બેચેની થવા માંડે છે, પેટમાં ગરબડ ઊભી થાય છે અથવા ક્યારેક ઊલ્ટી પણ થાય છે. કદાચ એ સમયે એના શરીરને તપાસવામાં આવે તો એવું તારણ નીકળે કે અમુક શારીરિક અસ્વસ્થતાને કારણે આમ થયું છે પરંતુ હકીકતે એનું મૂળ કારણ હોય છે માનસિક અસ્વસ્થતા. બરાબર આ રીતે કુદરતી આપત્તિ જેમ કે ધરતીકંપ… એને ભૌતિક રીતે જોવામાં આવે તો એમ જ લાગે છે કે પ્લેટો ખસવાને કારણે ધરતીકંપ થાય છે. હકીકતે એ તો માત્ર બાહ્ય દર્શન છે. માણસ-માણસ વચ્ચે અંતર વધે, સદભાવ ઘટે, વેરવૃત્તિ વધતી જાય, મુલ્યોનો લોપ થતો જાય ત્યારે કુદરત આવી કોઈક યોજના ઘડી કાઢે છે. ક્યારેક ભેગા ન થતા હોય એવા માણસો કુદરતી આપત્તિના સમયે એક રસોડે જમે છે. પહેલાં ‘પાપ વધી જાય તો ધરતીકંપ થાય’ એમ કહેવાતું. એ વૈજ્ઞાનિક રીતે ગળે ઊતરતું નથી પરંતુ સુક્ષ્મ તરંગોનો અભ્યાસ કદાચ ભવિષ્યમાં થશે તો માણસના બોલાયેલા શબ્દો પણ શું અસર કરે છે તે માપી શકાશે અને ત્યારે કદાચ દુષ્વૃત્તિઓને માપી શકાશે અને તેનાથી આ પ્રકારની ઘટનાઓ બને છે એમ સાબિત કરી શકાશે. માનવ અને પ્રકૃતિના સંબંધના રહસ્યો સમજવા જેવા છે.