હલદીઘાટીના યુદ્ધ પછી રાણા પ્રતાપે ઘણા વર્ષો ડુંગરો અને જંગલોમાં ભીલો સાથે કાઢ્યા. આ એ સમય હતો જ્યારે રાણા પ્રતાપ અને તેમનો પરિવાર ઘાસથી બનાવેલી રોટલી ખાતા. તેમણે પ્રતિજ્ઞાા લઇ રાખી હતી કે જ્યાં સુધી હું સંપુર્ણ મેવાડને પાછું નથી લઇ લેતો ત્યાં સુધી કોઇપણ પ્રકારના સુખ નહીં ભોગવું.' આવા સમયે શેઠ ભામાશાહ જેવા સાહુકારો તેમની મદદે આવ્યા અને તેમના ધનથી રાણા પ્રતાપે ફરી મેવાડની સત્તાને સંકલિત કરી. તેમણે મેવાડની રાજધાની ચાવંડકુંડમાં સ્થાપી અને ૨૫,૦૦૦ ભીલ સૈનિકોની એક મોટી સેના ઉભી કરી જેણે મુઘલ સેના સાથે ગોરીલા યુદ્ધ શરૃ કરી દીધું. રાણા પ્રતાપના આ ગોરિલા યુદ્ધથી અકબરના નાકમાં દમ આવી ગયો. તેની સેનાની ભયંકર ખુવારી થઇ. અકબર આ પરીણામથી એટલો નિરાશ હતા કે તેણે માનસિંહના પોતાના સામે આવવા પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો. રાણા પ્રતાપના સંઘર્ષે આખા ભારતમાં ચેતના જગાડી કે કેવી રીતે પોતાની સ્વતંત્રતા માટે લડવાવાળા એક નાના રાજ્યના રાણાએ વિશાળ મુઘલ સેનાને હંફાવી. અકબર ક્યારેય મેવાડને પૂરી રીતે ના જીતી શકયો. ના તે રાણા પ્રતાપને પોતાના આધિન કરી શક્યો. જ્યાં સુધી રાણા પ્રતાપ જીવ્યા ત્યાં સુધી તેમણે મુઘલોના કબજામાં રહેલા મેવાડના પ્રદેશો મુક્ત કરાવવા ગોરીલા યુદ્ધ ચાલુ રાખ્યું. અને એક સ્વતંત્ર રાજા તરીકે જ તેઓ ચાવંડમાં એક ઝુંપડીમાં મૃત્યુ પામ્યા. કહેવાય છે કે રાણા પ્રતાપના મૃત્યુના સમાચાર જ્યારે અકબરને મળ્યા ત્યારે તેની આંખોમાં પાણી ભરાઇ ગયા. તેણે ગમગીન મને તેના દરબારી કવિ દુસરા ઓરાને પ્રતાપ વિશે કંઇક ગાવા કહ્યું. કવિએ ગાયું ''હે રાણા પ્રતાપ, તારા મૃત્યુ પર બાદશાહે દાંતો વચ્ચે જીભ દબાવી અને શ્વાસ છોડીને આંસુ ટપકાવ્યા. કારણ કે તેં ક્યારેય તારા ઘોડાઓ પર મુઘલોનો ડાઘ ના લાગવા દીધો. ના તે તારી પાઘડીને કોઇના સામે ઝુકવા દીધી. તારી રાણીઓ ક્યારેય નવરોજો પર ના ગઇ. ના તે ક્યારેય બાદશાહના ડેરાઓ પર હાજરી આપી. તું ક્યારેય બાદશાહી ઝરોખાઓ નીચે ઉભો ના રહ્યો, પણ તારો રૌફ આખી દુનિયા પર છવાયેલો રહ્યો. હું એ જ કહું છું કે બધી રીતે તું જ જીતી ગયો અને બાદશાહ અકબર હારી ગયો.'' કહેવાય છે કે આ સાંભળીને અકબરના દરબારમાં બેઠેલા માનસિંહ સહિતના તમામ રાજપુતોના માથા શરમથી ઝૂકી ગયા અને અકબરે તે હિંદુ કવિને એમ કહીને ઇનામ આપ્યું કે 'તેં મારા મનની લાગણીઓને બિલકુલ સાચી રીતે વ્યક્ત કરી.'