પ્રથમ તો મુમુક્ષુએ તત્વનું ભાવવાહી સૂક્ષ્મ ચિંતન કરવું રહ્યું. ચિંતન એટલે કોઈપણ પદાર્થને, દ્રવ્યને તેના ગુણ, લક્ષણ અને ધર્મથી ઓળખવનો અને પામવાનો પ્રયત્ન કરવો. જેનું મન સાધનામાં સ્થિર થયું છે તે સાધક આત્મા સૂક્ષ્મ અને લાંબા સમય સુધી ચિંતન કરવાની શક્તિ ધરાવે છે. અંતરની પ્રતીતિને અનુભૂતિમાં લઇ જવાનો, સમ્યક પરાક્રમ કરવાનો, દેહ મટી આત્મા બનવાનો આ અતિ મહાન કાર્ય છે. આ ચિંતન દ્વારા આત્માનો નિર્ણય અને નિશ્ચય થાય છે. ચિંતન જયારે તત્વના અનુભવ સુધી પહોંચે ત્યારે તે અનુભવમાં સમાઈ જવાનું છે. વિચાર કરવાની હવે આવશ્યકતા નથી. જેનો વિચાર કરતા હતા તેનો અનુભવ થઇ ગયો. હવે તે અનુભવની ધારા લાંબી ચાલે એ પુરુષાર્થ કરવાનો રહ્યો. શુધ્ધ ઉપયોગમાં, સ્વભાવમાં રહેવું એજ ભાવ ચારિત્ર છે, દર્શન જ્ઞાન અને ચારિત્રની રત્નત્રય એકતા છે. મનુષ્યના ભવેજ તે પુરુષાર્થ શક્ય છે. ધીરજ અને ખંત, મહેનત અને નિષ્ઠા, ત્યાગ અને જાગૃતિ જોઈશે.