1924ના મે-જૂનની કાળઝાળ ગરમી. ગરમી શું ? ભયંકર અગ્નિવર્ષા જ. શહેરમાં સૂરજ તપે એ કરતાં વધારે ગામડામાં તપે અને વગડા-ખેતરમાં તો જીવતેજીવતે ભૂંજી જ નાખે. વખાના માર્યો માણસ મજૂરી કામ કરે તો ભલે, બાકી જમીનધણી તો ખડકી બહાર પગ ના મૂકે. એમાંયે એ જરાક ભણેલું-ગણેલું માણસ હોય તો ગામડામાં રોકાવા માટે બેઠું ન રહે. શહેરમાં ચાલ્યું જાય. વરસાદ જૂનની વીસમી પછી પડે ત્યારે પાછું આવે અને પછી દાડિયા ઉધડિયા ઉપર ધોંસ ઉતારે. એમને ધોરવે-ધ્રુજાવે અને જોતરે. ત્યારે દિવાળી ઉપર ડૂંડાં હિલ્લોળા લે, પણ દમલેલ તો દમલેલ, પણ બી.એ. ઓનર્સ થયેલા બ્રાહ્મણ-પુત્ર હરિનારાયણ આચાર્ય ઊલટાના અમદાવાદથી આ બરડો દઝાડતા તાપમાં વતન ઊંઝા આવ્યા. બાપવારીનું ખેતર પોણોસો વરસથી વણખેડ્યું પડ્યું રહ્યું હતું. કોઈ ખેડવા લેવા પણ તૈયાર નહોતું. એવી જમીન પર મે-જૂનના એટલે કે ઓતરા-ચિતરાના તડકામાં એમણે જાતે હળ જોતર્યું અને બળદ જોડીને ડચકારો બોલાવવા માંડ્યાં. દમને કારણે શરીર મલોખાનો માળો બની ગયું હતું. આંખના ડોળા ચડી જાય ત્યાં સુધી ખોં ખોં થાય. છાતીમાં જાણે કે લુહારની ધમણ મૂકી. બળદ દોડે ત્યારે એમ લાગે કે હરિનારાયણ બળદને હાંકતા નથી, પણ બળદો તેમને ઢસડે છે. એવી રીતે હળના ઠાંઠા ઉપર હાથ ટેકવીને વિસામો લેવો પડે. એક દિવસ સવારથી સાંજ સુધી આ રીતે કર્યું અને સાંજે સાવ લાશ જેવા થઈને ઘરની પડશાળમાં પડ્યા ત્યારે પાડોશી ભેગા થઈ ગયા અને એમાંથી એક વડીલે વાર્યા : ‘હરિભાઈ, તારે શી જરૂર આટલી કારી મજૂરીની ભૂંડા ? માંદો સો તે લગીર દબા-બબા કરાય. આમાં તો ભઈલા, ઊલટાનું જમનું ઘર વેલું ભારીશ.’