ઓગણીસમી સદીના મધ્યાહને કવિ દલપતરામે ગાયું હતું: “ચક્રવર્તી મહારાજ ચાલિયા કાળચક્રની ફેરીએ.” આજે આપણા દેશમાં ચક્રવર્તી કે વક્રવર્તી મહારાજ રહ્યા નથી. પણ આપણા જેવા અદના આદમી પણ આજે કાળચક્રની ફેરીએ જઈ શકીએ તે શક્ય બન્યું છે, ૧૮મી સદીનાં છેલ્લાં વર્ષોમાં આપણે ત્યાં એક નવી નોખી વસ્તુ આવી તેને પ્રતાપે. એ વસ્તુ તે છાપખાનું. છાપખાનું આવ્યું અને સાથોસાથ આપણા જીવનમાં કેટલા બધા અને કેટલા મોટા ફેરફાર લાવ્યું તે આજે સહેલાઇથી નહિ સમજાય. પણ ફરી દલપતરામને જ સાંભળીએ: