૧૫મી ઑગસ્ટ ૧૯૪૭ની મધરાતે બ્રિટીશરો જે ભારત છોડી જતા હતા, તે ભારત કેવું હતું અને આજે ૭૦ વર્ષ પછીનું આપણે બનાવેલું સ્વતંત્ર ભારત કેવું છે તેવો પ્રશ્ન સહેજે મનમાં ઊઠે તો સાચો જવાબ મેળવવા નિષ્ઠાપૂર્વક નિષ્પક્ષ પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. તે સમયનું વાતાવરણ, સંસાધનો, વસ્તી, સમસ્યાઓ કે સામર્થ્ય જેવાં પરિબળો પર અભ્યાસ કરતી વખતે ઉપલબ્ધ આંકડાઓ, તજજ્ઞોનાં તારણો અને અનુભવીઓના માર્ગદર્શનને ધ્યાને લઈ વાસ્તવિકતાની નજીક જવા શક્ય એટલો નિખાલસ પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. સ્વતંત્ર ભારતની જ વાત છે તો ઉત્કર્ષ કે અધઃપતન માટે સરવાળે હવે આપણે ભારતીયો જ જવાબદાર છીએ તે સ્વીકારવું રહ્યું.