હંમેશાં દષ્ટિ સીધી અને દીર્ઘ રાખો. દીર્ધદષ્ટિ રાખો. દીર્ઘદષ્ટિમાં આગળ જોવાનો જ સંદર્ભ છે. રાજાએ દેવી પાસે પ્રજા માટે પાણી માગ્યું. દેવી કહે ઘોડા પર બેસી ચાલતો થા. પાછું વળીને જોઈશમા. પાછું વળીને જોઈશ ત્યાં પાણી થંભી જશે. રાજા ઘોડા પર ચાલતો થયો, પણ તેને શંકા થઈ કે ખરેખર પાણી આવે છે કે કેમ, ખાતરી કરવા પાછું વળીને જોયું. પાણી ત્યાં થંભી ગયા. (આ મારા ગામ સાવરકુંડલાની વાત છે) હું જાણું છું. પાછું જોવાનાં પરિણામો ગંભીર હોય છે. પાછળનો ભૂતકાળ ભૂલી આગળ વધો. નવી દષ્ટિ આગળ રાખી પ્રગતિ કરો. મને ઈન્સ્પેક્ટરે પાછળ જોવાનું કહ્યું, ત્યાં મારાં પાણી અને વાણી થંભી ગયાં. અંગ્રેજો ગયા પણ કમબખ્ત ‘આઠડો’ મૂકતા ગયા. કોઈની નિરંતર પ્રગતિ વિશે કહેવું હોય તો કહેવાય છે કે તેણે પ્રગતિ કરી, પાછું વળીને જોયું નથી. પ્રગતિ અને પાછું જોવું પરસ્પર વિરોધાભાસી છે. Do not look back એટલે તો ઈશ્વરે આપણને આગળ આંખો આપી છે. ડ્રાઈવિંગનો ટેસ્ટ અને જિંદગી અંગ્રેજી ‘આઠડા’ જેવી છે. અંગ્રેજીના બીજા અંક 1, 2, 3, 4, 5 જોઈ લેવા. તેમાં બે છેડા સ્પષ્ટ દેખાશે. એક છેડેથી દાખલ થઈ બીજે છેડેથી બહાર નીકળી જઈ શકાય છે. માત્ર અંગ્રેજી 8 જ એવો અંક છે કે, તેમાં એક વખત દાખલ થયા પછી બહાર નીકળી શકાતું નથી. ગોળ ગોળ ફર્યા જ કરો. કોઈ અંત કે છેડો જ નથી. જિંદગીના લખચોર્યાસી ફેરા જેવું છે. મને ઈન્સ્પેક્ટરની દાનત પર શંકા થવા લાગી. ઈન્સ્પેક્ટર કહે : ‘ચાલો, ગાડી ચલાવો. આગળ અરીસામાં જોઈ પાછળ જુઓ અને અંગ્રેજી આઠડો બનાવો. સામાન્ય રીતે મને Back seat driving બેક સીટ ડ્રાઈવિંગ વધુ ફાવે છે પણ અહીં તો આગળ બેસી પાછળ જોવાનું હતું ! આ તો જુલમ છે.’ મેં ઈન્સ્પેક્ટરને કહ્યું : ‘ચાલો આપણે મેદાન પર પહેલાં આઠડો દોરી આવીએ !’