કૃષ્ણ રમત-રમતમાં કાળીનાગને નાથે ત્યારે મહર્ષિ અરવિંદ કહેતા તે યાદ આવે : ‘હું બાળકને કંઈકેટલુંય ભણાવી નાખું છું તે તો શિક્ષકનો ભ્રમ છે. તમે બાળકને કશું શીખવાડતા નથી, કારણ બાળકમાં પૂર્ણત્વ પડેલું જ છે.’ હા, એરિસ્ટોટલની વાત સાચી લાગે કે : ‘હું બાળકને કશું શીખવતો નથી, પણ બાળક શીખવા પ્રેરાય તેવું વાતાવરણ નિર્માણ કરી આપું છું.’ રમત રમતા કૃષ્ણ ભૂલથી દડાને તળાવમાં નથી જવા દેતા, તેને તો કાળીનાગને નાથીને જગવ્યથા દૂર કરવી છે એટલે ચાલાકીથી દડો લેવાનો ત્રાગડો રચે છે! ‘બાળકની મૌલિકતા આપણી સમજ બહારની છે, તેને વ્યક્ત થવા દો,’ની ઢાંકેલી શીખ ‘તરુણ-શિક્ષક શ્રીકૃષ્ણ’ આજના શિક્ષકોને આપી જાય છે! અને આમ કૃષ્ણ informal teacher છે. તેનો કોઈ અભ્યાસક્રમ નથી, ટાઇમટેબલ નથી, વર્ગખંડ નથી, તે તો Life time Educationના પ્રણેતા છે. કૃષ્ણ જીવ્યા જ એવી રીતે કે જાણે પોતાનાં જીવનકાર્યોથી જ કંઈક કશુંક શીખવતા રહ્યા. ‘વિદ્યાર્થી અખૂટ શક્તિનો ભંડાર છે’ આ વાતને તેમણે કહ્યા વગર ઉજાગર કરી, પોતાના જીવનથી જ પુરવાર કરી! તેરમે વર્ષે રાસલીલા રમે અને પંદરમે વર્ષે કંસને મારે! પંદરમે વર્ષે કોઈ છોકરો એમ કહે કે, હું કંસને મારી શકું છું, એ કેટલો મોટો આત્મવિશ્વાસ કહેવાય! અને આશ્ચર્ય એ વાતનું કે કંસને મારી પછી પોતાનાં માતા-પિતાને છોડાવવા કૃષ્ણ કારાગારમાં જાય છે, તેમને પગે લાગે છે અને દેવકી એને છાતીએ લગાડે છે. ઉગ્રસેન કહે છે : ‘હવે તું ગાદીએ બેસ.’ ત્યારે કૃષ્ણ વાસુદેવની સામે જોઈ કહે છે : ‘પિતાજી, અમે અત્યાર સુધી ભણ્યા નથી અને નેસડામાં રહ્યા છીએ. ત્યાં અમને કોણ ભણાવે? તો અમને ભણવા મોકલો.’ પંદરમે વર્ષે સાંદીપનિના આશ્રમમાં કૃષ્ણ ભણવા જાય અને ૬૪ દિવસમાં ૬૪ કળા શીખ્યાં. માનીએ કે આ કાવ્ય છે, તો પણ કૃષ્ણ જગશિક્ષક બની અંગુલિનિર્દેશ કરે છે કે, વિદ્યાર્થી બધું જલ્દી શીખી શકે જો તે શેરી-મહોલ્લામાં રમી-ભમી, ઘર-કુટુંબમાં હળી-મળી અને નદી-નાળે રખડી-ભટકીને પછી ભણવા તરફ વળે તો! બાળકને બે છોડ ઉછેરવા દો, બે કૂતરાંનાં ગલૂડિયાં માટે શીરો બનાવવા દો, ગાયની વાછરડી સાથે રમવા દો અને જીવનનું ચૈતન્ય માણ્યા પછી તેને શાસ્ત્રનાં થોથાં વચ્ચે લઈ જાઓ તો કશું જ વણસ્પર્શ્યું નહીં રહે! કૃષ્ણની જેમ કડકડાટ ભણશે.