યુદ્ધમેદાનમાં પોતાના સૈનિકો અને સેનાપતિઓના ભયંકર સંહારને જોઈ હવે ખુદ પ્રતાપ મેદાનમાં આવ્યો. તેનું નિશાન માનસિંહ હતો. પ્રતાપે પણ પોતાના ચેતક ઘોડાને માનસિંહના હાથી પરથી કુદાવી આગમનનો અણસાર આપી દીધો. ભારતના પ્રાણીઓની વફાદારીના ઇતિહાસમાં જેની વાત ઘણી આદરપાત્ર રીતે થાય છે તે અશ્વ ચેતકે આગલા પગની છલાંગ લગાવી સીધા જ માનસિંહના હાથીના માથા પર ટેકવી દીધા. (આ દૃશ્ય એટલું તો રોમાંચક હતું કે ઘણા ચિત્રકારોએ તેને પોતાના સર્જનનું વિષયવસ્તુ બનાવી પ્રતાપની સાથે ચેતકને પણ અમરતા બક્ષી છે.) તે જ વખતે મહારાણાના ભાલાના ભયંકર પ્રહારથી માનસિંહ મરતાં મરતાં માંડ બચ્યો હતો. પણ તે જ ક્ષણે માનસિંહના હાથીની સુંઢમાં રહેલી ધારદાર તલવાર ચેતકના પાછલા પગમાં વાગી અને તેનો પગ કપાઈ ગયો. છતાં ચેતક અને પ્રતાપ ઝઝૂમતા રહ્યા. તેઓએ હવે મુઘલોને ખદેડવાનું શરૂ કર્યું અને હલ્દીઘાટીથી પાંચ-છ કોસ દૂર સુધી ખદેડી મૂક્યા. આમ હલ્દીઘાટીના શરૂઆતી દૌરમાં મહારાણા પ્રતાપનો હાથ ઉપર રહ્યો હતો. પણ તેણે અને મેવાડી સેનાએ મુઘલોના અનેક હુમલાઓ અને માનસિંહના છળકપટ માટે તૈયાર રહેવાનું હતું. વધુ આવતા અંકે.