આ બંને નદીઓ વચ્ચે ઝેલમ, ચિનાબ, સતલજ, રાવી, બિયાસ જેવી પાંચ મોટી નદીઓ વહેતી હતી. આ સાતેય નદીઓ ગુજરાતમાં અને કચ્છના રણમાં આવતી હતી. કચ્છનું રણ ૫૦૦ વર્ષ સુધી મીઠા પાણીનું સરોવર રહ્યું છે. આ સાત નદીઓના પાણીના કારણે જ શિયાળે સોરઠ ભલો, ઉનાળે ગુજરાત, ચોમાસે વાગડ ભલો, કચ્છડો બારેમાસ… કહેવાતો હતો. અહીં વાગડ એ કચ્છનું વાગડ નહીં, પણ વાગડ એટલે માળવા અને મેવાડનો પ્રદેશ. ક્ષિપ્રા વહે છે તે પ્રદેશ. ઉજ્જૈનમાં જે ક્ષિપ્રા નદીના કાંઠે કુંભમેળો ભરાય છે તે ઇન્દોરમાં સરસ્વતી તરીકે ઓળખાય છે. મધ્યપ્રદેશમાં પણ સરસ્વતીનો પ્રવાહ વહ્યો છે. સરસ્વતી નદીનું પાણી કેવી રીતે મેળવવું અને સરસ્વતી નદીના કિનારે આવેલા હેરિટેજ સ્થાનકોનો વિકાસ કેવી રીતે કરવો તે માટે ભારતમાં ઉત્તરાખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને ગુજરાત રાજ્યોમાં હરિયાણા સરકારે બનાવ્યા તેવા સરસ્વતી હેરિટેજ બોર્ડ બનાવવાની જરૃર છે. જોકે હરિયાણા સરકાર હિમાચલ પ્રદેશમાં એક ડેમ બનાવીને અધબદરીમાં સરસ્વતીમાં પાણી લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. આ પ્રયાસને વખોડતા ડૉ. ઠક્કર કહે છે, એક તો મેં અગાઉ કહ્યું તેમ સરસ્વતીનું મૂળ ઉદ્દગમ સ્થાન હરિયાણાનું નહીં, પણ તિબેટનું આદિ બદરી છે. બીજું, ડેમ બાંધીને પાણી લાવવાનો પ્રયત્ન કરશે તો શિવાલિક હિલ્સ રેતીના પહાડો છે તેથી તેને નુકસાન થઈ બદરીના મંદિરને પણ ભારે નુકસાન થવા સંભવ છે. અંતમાં ફરી કચ્છની સરસ્વતી ઉપર આવીએ તો ઉપગ્રહની તસવીરો, જીઆઈએસ (જિઓલોજિકલ ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ) વગેરે આધુનિક ટૅક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને તેને નકશા ઉપર બેસાડી યોગ્ય રીતે અભ્યાસ કરવામાં આવે અને સરસ્વતીના પ્રવાહ ઉપર પાતાળકૂવા ગાળવામાં આવે તો આપણે સરસ્વતીના પાણીનો ઉપયોગ કરી શકીએ. ડૉ. ઠક્કર કહે છે, જીલંઘણ બેટ પર ૧૯૯૮માં હું પુરાતત્ત્વ નિયામક સાથે જિલંઘણ કુંડની મુલાકાતે ઝિંઝુવાડા ગયા હતા. અમે એક સ્થળે જેસીબી મશીનથી પાંચ ફૂટનું જ ખોદકામ કરાવ્યું તો નાળિયેર જેવા મીઠા પાણીનો વહેતો ઝરો મળી આવ્યો હતો.