તમારી ભાષામાં તો તેઓ બોલી નહોતા શકતા. પણ તેમની આંખો વિશ્વભાષા બોલતી હતી. એટલે તેમની આંખો જોઈને તમને સૌને સમજાઈ જાત કે જાપાન પર આવી પડેલી આ ત્રેવડી આપત્તિનો તમે લોકોએ જે શિસ્તબદ્ધ રીતે અને જાણે આખો દેશ એક હસ્તી હોય એ રીતે, પોતાની અંગત મુશ્કેલીઓને કોરાણે મૂકીને, બહાદુરીથી સામનો કર્યો અને આજે પણ કરી રહ્યા છો તે જોઈ તેઓ તમને અભિનંદન આપત. પરંતુ, તમે એમની આંખોમાં એ પણ જોઈ શક્યા હોત કે ગાંધી કંઈક ઊંડા વિચારમાં પડી ગયા છે. તેઓ થોડી વાર મૌન રહ્યા હોત. કદાચ તેમણે એકાદ ઉપવાસ પણ કર્યો હોત. ઉપવાસ એ એમની પ્રાર્થના કરવાની એક રીત હતી. અમારી ભાષામાં તો ઉપવાસ શબ્દનો અર્થ જ પરમેશ્વરની સોડમાં જઈને બેસવું એવો થાય છે. તેઓ પોતાના પ્રશ્નો પણ પરમેશ્વરના ચરણોમાં ધરી દેત અને દિલથી ચાહત કે તેમના શબ્દોમાં તેમના પ્રેમ જોડે પરમેશ્વરનું માર્ગદર્શન પણ ભળે. મૌન પ્રાર્થના બાદ તારા જેવા થોડા ઉત્સુક લોકો તેમને સાંભળવા ઈચ્છે છે એમ જોઈ તેમના મુખમાંથી કદાચ આવા કાંઈક શબ્દો નીકળત :