મેરી શેલીની પ્રખ્યાત નવલકથા 'ફ્રેન્કેસ્ટેઈન'ને ઓલટાઈમ ગ્રેટ સ્ટોરીમાં સ્થાન મળે છે. વિશ્વની શ્રેષ્ઠ ૧૦૦ નવલકથાઓનું લીસ્ટ, કોઈપણ સાહિત્યકાર બનાવે તો તેમાં મેરી શેલીની 'ફ્રેન્કેસ્ટેઈન' અવશ્ય સામેલ હશે જ. નવલકથાનું અહીં સાહિત્ય તરીકે મુલ્યાંકન કરવાનું નથી. વિવેચકો તેને વિશ્વની પ્રથમ 'સાયન્સ ફિક્શન' નવલકથા ગણવાનું સુચવે છે. જે ખોટું પણ નથી. મુળ ચર્ચા એ છે કે હાલનાં મેડિકલ સાયન્સ પ્રોસ્થેટીક્સ વગેરેનો ઉપયોગ કરીને મનુષ્ય સર્જન થઈ શકે? બેશક, જવાબ 'હા'માં છે. પરંતુ વિવિધ અંગો જીવંત વ્યક્તિમાંથી મેળવવામાં આવે તો સારાં પરીણામ આવે. મૃત વ્યક્તિનાં અંગોને મૃત્યુ બાદ ચોક્કસ સમયમાં વાપરી લેવા પડે. આજનું વિજ્ઞાાન અંગોનાં પ્રત્યારોપણ એટલે કે 'ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન'ની દિશામાં કેટલું આગળ વધ્યું છે. અન્ય વ્યક્તિનાં અંગો ઉપયોગ કરવામાં હાલમાં મેડિકલ સાયન્સ કઈ સ્થિતિમાં છે? એક ઉડતી નજર નાખીએ... મગજ : હજી સુધી એક વ્યક્તિનું મગજ અન્ય વ્યક્તિમાં પ્રત્યારોપણ કરવામાં મેડિકલ સાયન્સને સફળતા મળી નથી કારણ કે મગજનું વાયરીંગ ખુબ જ અટપટું છે. રિવર્સ એન્જીન્યરીંગ માફક કૃત્રિમ બ્રેઈન બનાવવા માટે વૈજ્ઞાાનિક કાર્ય કરી રહ્યાં છે. ગયા વર્ષે ઉંદરનાં વિવિધ સંવેદનો માટે જવાબદાર ભાગ નિઓ-કોર્ટેક્ષને ઉકેલવામાં વૈજ્ઞાાનિકોને સફળતા મળી છે. એક ક્યુબીક મીલી મીટર એટલે કે મોટી દાણાદાર ખાંડનાં કણનાં ત્રીજા ભાગ જેટલાં, ઉંદરના મગજમાં આશરે ૩૦ હજાર ચેતાકોષો જોડાએલા હોય છે. જેમની વચ્ચે ૪ કરોડ આંતરકોષીય જોડાણ 'સાયનેપ્સ' થયેલાં હોય છે. મનુષ્યનાં મગજની કાર્યરચના અને સરકીટ જાણવી એ ખુબજ જટીલ પ્રક્રિયા છે. મનુષ્યનાં મગજમાં અંદાજે ૮૬ અબજ ચેતાકોષો આવેલાં હોય છે. ઉંદરનાં મગજ કરતાં ત્રીસ લાખ વાર વધારે સક્રીયતા ધરાવતાં કોષો છે. અમેરીકામાં હ્યુમન કનેક્ટોમ પ્રોજેક્ટ ચાલે છે. જે મગજનું વાયરીંગ ચકાસવા અને તેનું મેપીંગ કરવામાં વૈજ્ઞાાનિકો પ્રયત્નશીલ છે. કેટલાંક વૈજ્ઞાાનિકો કોમ્પ્યુટર ચીપ વાપરીને ન્યુરોન પ્રકારનું ડીજીટલ મેપીંગ તૈયાર કરવામાં લાગેલા છે. જ્હોન હોપકીન્સ યુનિ.નાં થોમસ હાર્ટગ બે મહીનાનાં ગર્ભનો મગજ જેટલાં કદનું સુક્ષ્મ જૈવિક મગજનું સર્જન કરવામાં સફળ રહ્યાં છે. આ મગજ બાહ્ય વિદ્યુત સંકેતો સામે પ્રતિક્રિયા પણ આપે છે. હાલનાં તબક્કે આ ટચુકડા મગજનો ઉપયોગ વિવિધ પ્રકારની દવાઓનાં પરીક્ષણ માટે થઈ શકે તેમ છે.