હિરણ્યકશ્યપ, પ્રહ્લાદ અને હોળિકાની ધાર્મિક કથા તો આપણે સૌ જાણીએ છીએ, જે બતાવે છે ‘અતિ સર્વત્ર વર્જયેત!’ હિરણ્યકશ્યપના અતિ દુરાચાર, પુત્ર પર દાનવી અત્યાચાર અને આચાર-વિચારના ઉલ્લંઘનથી સર્જાયું દૈવી-દાનવી તુમુલયુદ્ધ. એક નાનકડા બાળક (પ્રહ્લાદ)ની રક્ષા માટે અગ્નિસ્તંભમાંથી ભગવાન નૃસિંહે પ્રગટવું પડ્યું. એક આખો વૈષ્ણવી નૃસિંહાવતાર પુત્ર પ્રહ્લાદના રક્ષણ-પાલન માટે થયો એ પ્રહ્લાદની બાળભક્તિનો વિજયધ્વજ છે! અત્યાચાર પ્રતિ અતિ ક્રોધિત થયેલા ભગવાન નૃસિંહના તન-બદલ, જિહ્વા-મુખમાંથી અગ્નિશિખાઓ પ્રગટી હતી. એ જ થયું હોળીદહનનું સિમ્બોલીઝમ! ક્રોધિત પરમાત્માએ દોડી દુષ્ટાત્માને પકડ્યો અને બ્રહ્માજી દ્વારા અપાયેલાં બધાં જ વરદાનોને ધ્યાનમાં લઈ ભગવાને ભક્તબાળના રક્ષણકાજે દૈત્યપિતા હિરણ્યકશ્યપની છાતી ચીરી નાખી, રુધિરની ધારા વહેવા લાગી, તે નહોતો માનવ કે નહોતો દેવ-દાનવ, નહોતાં અસ્ત્ર કે નહોતાં શસ્ત્ર, નહોતા ઘરમાં કે નહોતા ઘર બહાર તો નહોતી રાત્રિ કે નહોતો દિવસ, હતી સંધ્યા. ભગવાન વિષ્ણુએ નર અને સિંહનું સંયુક્ત સ્વરૂપ, હસ્તના લાંબા તીક્ષ્ણ નખ, અને સ્થાન હતું ગૃહદ્વારનો ઉંબરો! વધ તો થયો દૈત્યરાજનો, પણ હજી નારાયણનો ક્રોધ શાંત થયો નહોતો. માર મારની અકળાયેલી અવસ્થામાં નારાયણ આમ-તેમ ઘૂમતા હતા. આકાશમાંથી દેવો આવ્યા, પરંતુ પ્રભુના અગ્નિ સ્વરૂપની સામે આવવા કે તેમને શાંત રહેવા કહેવાની કોઈની હિંમત નહોતી. અંતે દેવોએ પ્રભુપ્રાગટ્યના કારણરૂપ પ્રહ્લાદને જ પ્રભુને ‘ખમૈયા’ કરવા માટે મોકલ્યા. બાળ પ્રહ્લાદ વિકરાળ નારાયણથી ડર્યા-ગભરાર્યા વિના ગયા અને તેમનો પગ-જંઘા પકડી હચમચાવી નાખ્યા. પ્રભુ હચમચી ગયા. જોયો પ્રહ્લાદને અને વાત્સલ્યભાવ જાગતાં ક્રોધ ગાયબ, પ્રેમપ્રાગટ્ય થતાં હરિએ બાળને તેડી ખોળામાં બેસાડી ચાટવા માંડ્યા. હા, ચાટવા માંડ્યા ને જિહ્વાથી આત્મીય પ્રેમ દર્શાવવા માંડ્યા.