સામે પક્ષે બહુમતિ જનતા પણ પોતાની જાતને નાગરિક નહીં, રૈયત જ સમજે છે. પોતાના હક અંગેની જાગૃતિ હજી પૂરતી આવી નથી, અને આ બાબત ગ્રામ્ય, શહેરી, સાક્ષર, નિરક્ષર સૌને લાગુ પડે છે. એ કોના દ્વારા, કેવી રીતે અને ક્યારે આવશે એ તો કોને ખબર! આ બધામાં હજી વંચિતોને મૂળભૂત સુવિધા કે સમાનતાની વાત તો આવતા જન્મની હોય એવી લાગે છે. આવા માહોલમાં સૌથી વધુ ફાવી જાય છે રાજકારણીઓ. તેઓ આવા મુદ્દાઓને રાજકારણનો રંગ આપીને તેમાંથી લાભ ખાટવા જાય એમાં કશી નવાઈ નથી. રાજકારણીઓની એ સફળતા ગણાવી શકાય કે હવે પ્રજા પણ તેમની જેમ દરેક મુદ્દાને રાજકારણ સાથે જોડતી થઈ ગઈ છે. આટલું ઓછું હોય એમ વિદ્યાર્થીઓ સમક્ષ વડાપ્રધાન ગૌરવભેર જણાવે છે કે દરેક ભારતીય બાળક જન્મથી રાજકારણી હોય છે. એકોક્તિને ‘ચર્ચા’માં ખપાવતા વડાપ્રધાનને બિચારાને દેશની તમામ દુર્ઘટનાઓ માટે જવાબદાર ગણી શકાય નહીં. આપણે સૌ નાગરિકોએ રાજકારણના રંગે રંગાયા વિના મુદ્દાલક્ષી અભિગમ કેળવવો રહ્યો. એ કેવી રીતે કેળવી શકાય એ અંગે ચર્ચા થવી જોઈએ. શાળાકીય સ્તરે, શેરીઓના સ્તરે તેની ચર્ચા થાય, તેની તાલિમ અપાય, કાર્યક્ષમ અમલદારોને આ કાર્યમાં સાંકળવામાં આવે અને તેઓ આ જાગૃતિ કેળવવામાં સહયોગ આપે તો એક ચોક્કસ દિશા તરફની મુસાફરીનો આરંભ થઈ શકે. નહીંતર સંસ્કૃતિનો નશો કરીને ગોળગોળ ફર્યા કરવાથી ક્યાંય પહોંચાશે નહીં.