કશ્મીરની સંસ્કૃતિ તથા પરંપરા પર સૂફી ફિલસૂફીની ગાઢ અસર રહી છે. ઈરાન અને મધ્ય એશિયાના ફિલસૂફો દ્વારા અહીં સૂફી પરંપરાના પગરણ થયા. સ્થાનિક લોકો તો કહે છે કે, પહેલાં જ્યારે ઝઘડો થતો ત્યારે કાંગડી એ સૌથી મોટું ‘હથિયાર’ હતું. એટલે જ તો, કશ્મીરમાં ક્યારેય હિંદુ-મુસ્લિમ રમખાણો થયા નથી. શાહ, ભટ, પંડિત, બઝાઝ, કૌલ, ચલ્લૂ, હન્ડૂ, લાલા, જાલા, ખાન, મલ્લા, કલ્લા, મચામા, મુન્શી, થપલૂ, રેષિ વગેરે જેવી અટકો કશ્મીરી પંડિતો અને મુસ્લિમો બંનેમાં જોવા મળે છે. ત્રાસવાદ તો બહુ પાછળથી આવ્યો. (અત્યારે તો એકે-47ની બોલબાલા છે. ઘણાં કહે છે કે, કોઈ પણ પ્રકારના હથિયારો શ્રીનગરમાં સહેલાઈથી પ્રાપ્ય છે. સાદી હૅન્ડગ્રેનેડને અહીં ‘આલૂ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઉપરાંત, હમણાં હમણાંથી ચાઈનીઝ બનાવટની આકારમાં ચોરસ અને વધુ ઘાતક એવી ગ્રેનેડ પણ આવી પહોંચી છે…)