મને સ્મરણ છે, વર્ષો પૂર્વે ગુજરાતી શાળાના એક શિક્ષક ઉપવાસ કરતા ત્યારે ઘરથી ખાસ ટિફિન લાવતા. તે દિવસે તેઓ જમતા નહીં, ભિખારી અથવા ગરીબ મજૂરને બોલાવીને તેમને ભોજન જમાડતા. તેઓ કહેતા : શાસ્ત્રોમાં કહ્યું છે, ‘કેવળ ભૂખ્યા રહેવું એ અધૂરો ઉપવાસ કહેવાય. તમે જે ભોજન નથી જમતા તે ભોજન સાચા જરૂરતમંદને આપો તો જ ઉપવાસનું સાચું પુણ્ય પ્રાપ્ત થઈ શકે.’ વાત સાચી છે. ઉપવાસથી કોઈ આરોગ્યવિષયક ફાયદો થઈ શકતો હોય તો તેની ના નથી, પરંતુ કંઈક એવું સમજાય છે કે ઉપવાસ એક અનુત્પાદક કર્મકાંડ સિવાય બીજું કાંઈ નથી. માણસ એક દિવસ અથવા એક મહિનો ભોજન જતું કરે તો અનાજ બચ્યા સિવાય બીજો કોઈ દેખીતો ફાયદો થતો નથી પણ એ બચેલું ભોજન જરૂરતમંદ–ભૂખ્યાજનોને આપવામાં આવે તો માનવતાના સંદર્ભે ઉપવાસની તે અતિ મૂલ્યવાન ફલશ્રુતિ ગણાય.