અગાઉની કડીઓમાં આપણે જોયું કે પૃથ્વી ઉપર સજીવ સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ માટે, એમાં થયેલી ઉત્ક્રાંતિ માટે અને એનાં અગણિત પ્રકારનાં સભ્યોના ટકી રહેવા માટે વિવિધ પ્રકારનાં બેક્ટેરિયાએ કેવો અમૂલ્ય ફાળો આપ્યો છે. એ જ રીતે આપણા આ અદ્રશ્યમાન સુક્ષ્મ મિત્રોએ પૃથ્વીના વાતાવરણની સમતુલા જાળવી રાખવામાં પણ મહત્વનું પ્રદાન કર્યે રાખ્યું છે. સજીવ સૃષ્ટિને માટે જરૂરી એવા વાતાવરણના દરેક ઘટકને કોઈ પણ સમયે યોગ્ય માત્રામાં ઉપલબ્ધ રાખવા માટેની કાર્યવાહિ અલગઅલગ પ્રકારનાં જીવાણુઓ નિષ્ઠાપૂર્વક બજાવતાં રહે છે. અહીં ફરી એક વાર આપણે કાર્બન, ઓક્સીજન, હાઈડ્રોજન, નાઈટ્રોજન, ફોસ્ફોરસ અને સલ્ફર એ મૂળભૂત તત્વો ઉપરાંત પૃથ્વી ઉપરના સૌથી ઉપયોગી તેમ જ સૌથી વ્યાપક સંયોજન -પાણી- જેવા મહત્વના મુખ્ય ઘટકોને યાદ કરી લઈએ. વળી સજીવોમાં સતત ચાલતી રહેતી જૈવરાસાયણિક ક્રીયાઓ ચલાવવા માટે લોહ, ઝિંક, મેગ્નેશીયમ, મેંગેનીઝ, નિકલ, કેડ્મીયમ વગેરે તત્વો પણ (એકદમ નગણ્ય માત્રામાં) અનિવાર્ય બની રહેતાં હોય છે. આવા ઘટકો જમીન, પાણી અને હવામાં કાયમી ધોરણે જરૂરી માત્રામાં જળવાઈ રહે એ માટે કુદરતે ગોઠવેલા વ્યવસ્થાતંત્રના અતિશય મહત્વના અંકોડારૂપે અનેકાનેક પ્રકારનાં બેક્ટેરિયા સંકળાયેલાં છે. આજે આપણે આ બાબતે આગળ વાત કરીએ.