ચિત્રકૂટનો વિસ્તાર જોવા જેવા અમે બસમાં બેઠા કે અહીંથી ખાસ નિમંત્રિત કરેલા ગાઈડે ‘લોર્ડ’ની કથાની શરૂઆત કરી વિદેશીઓને આ ભૂમિની મહત્તા બતાવી, પણ તેઓ ય તે અહીંની પ્રાકૃતિક શોભાથી પ્રસન્નચિત્ત હતા. આ વિસ્તારમાં જ અત્રિઋષિ અને સતી અનસૂયાનો આશ્રમ બતાવાય છે, ગાઢ વનરાજી વચ્ચે, પણ ત્યાં ન જતાં અમે સીધા પહોંચ્યા ગુપ્ત ગોદાવરી જોવા. ગુપ્ત ગોદાવરી આમ તો ઊંડી ઊંડી ગુફામાં સતત વહેતા ઝરણાના પાણીથી રચાયેલો દીર્ઘાયતન કુંડ છે. પાણી ઊંડાં નથી, ગુફાના કુંડમાંથી બહાર નીકળી એ પાણી બહારના કુંડમાં ઠલવાઈ પછી એકાએક અદશ્ય-ગુપ્ત બની જાય છે. થોડાં પગથિયાં ચઢી સૌ પ્રવાસીઓએ ગુફામાં પ્રવેશ કર્યો. પાણીમાં જ ચાલવાનું હતું. બહાર તો સખત ઠંડી હતી, પણ ગુફામાં હુંફાળું લાગવા માંડ્યું. ઈટાલિયન બાર્બરા બોલી ઊઠી – સો વોર્મ ! ગુફાની અંદર એક વિશાળ જગ્યા હતી – ગાઈડે કહ્યું – યહાં રામદરબાર લગતા થા. ત્રેતાયુગ મેં ગુફા બનીથી. વિદેશી યાત્રીઓ માટે રામદરબાર અને ત્રેતાયુગનો સમય બોધ ઝિલાવો મુશ્કેલ હતો – પણ સૌ ગુફાના પાણીમાં ચાલવાનો આનંદ લેતા હતા, જાણે કોઈ પ્રાગૈતિહાસિક યુગમાં ચાલી રહ્યા હોઈએ. ચિત્રકૂટના નિવાસ દરમ્યાન સીતાએ અવશ્ય આ કુંડમાં સ્નાન કર્યું હશે કાલિદાસે મેઘદૂતમાં જનકતનયાની આવા જળકુંડોમાંની સ્નાનપ્રતીતિનો નિર્દેશ મેઘદૂતના પહેલા શ્લોકમાં જ કર્યો છે. ઈલોરાની ગુફાઓ વચ્ચે એક સ્થળે એક નાનકડો ધોધ પડી સ્વચ્છ પાણીનો કુંડ રચાયો છે – વેળગંગાના એ સ્થળને ‘સીતાજીની નહાણી’ તરીકે ઓળખાવાયા છે. કાકાસાહેબે કલ્પના કરી છે કે સીતામાતાએ અહીં પોતાના વાળ છૂટા મૂકી પાણીમાં સાફ કરકરા કર્યા હશે. આ તો વળી ચિત્રકૂટ-લાંબા વનવાસ ગાળાનો નિવાસ અહીં હતો.