(૩) નિમિત્તના શબ્દો : આ પ્રકારના શબ્દો ગૂઢ-રહસ્યમય સત્યને સમજાવવા માટે સરળ દૃષ્ટાંત ઉપમાઓ કે આખ્યાનો રૂપે હોય છે. જેમ કે કોઈ વડીલ નાના બાળકને કોઈ ચમકતો તારો બતાવતાં કહે છે વૃક્ષની ડાળી ઉપર દેખાય છે તે તારાનું નામ 'શુક્ર' છે. આ વાક્યનો વાચ્યાર્થ કેવળ અશક્ય જ લાગે છે ને ? પણ તેનું તાત્પર્ય સમજવાનું હોય છે. જીવનું સ્વરૂપ સમજાવવા સિંહ-ઘેટાનું દૃષ્ટાંત અપાય છે. સિંહનું નાનું બચ્ચું ઘેટાંના ટોળામાં રહેવાથી ઘેટાં જેવું થઈ ગયું. પછી સિંહે તેનું સ્વરૂપ ઓળખાવ્યું ત્યારે તેનો ડર નીકળી ગયો અને પોતે સિંહગર્જના કરવા લાગ્યું. શું આ કોઈ વાસ્તવિક અને ઐતિહાસિક ઘટના છે ? આ જ પ્રમાણે પંચતંત્રની દૃષ્ટાંત કથાઓ પાછળ કોઈક વાસ્તવિક અને ઐતિહાસિક ઘટનાને શોધવા નીકળવું એ મૂર્ખાઈ છે. એવી જ રીતે શાસ્ત્રોમાં કેટલાંક આ પ્રકારનાં આખ્યાનો દ્વારા 'સત્ય'ને સુગમ રીતે સમજાવવાનો એક નમ્ર પ્રયાસ છે. અહીં એ પણ સ્પષ્ટપણે સમજી લેવું જોઈએ કે શાસ્ત્રોની બધી જ વાતો કાંઈ પંચતંત્રની કથાઓ જેવી કાલ્પનિક નથી પણ વાસ્તવિક અને ઐતિહાસિક ઘટનાઓ છે.