એ ૩૦ મેટલવર્કરોમાંથી મોશે હેનિગમેન નામના એક કેદીએ, પોતાના અશક્ય લાગતી એ મુક્તિ અંગે જાહેર ખુલાસો કર્યો છે. ક્રિસમસ પછી તરત જ, ઓસ્ટવિટ્ઝ-૩ની ખાણોમાંથી ‘ક્રપ વેસેલ-યુનિઅન આર્મામેન્ટ ફેક્ટરી’, ‘જર્મન અર્થ એન્ડ સ્ટોન’, ‘ફાર્બન સિન્થેટિક-પેટ્રોલિયમ પ્લાન્ટ’ અને ‘એરપ્લેન ડિસ્મેન્ટલિંગ એન્ટરપ્રાઇઝ’ જેવી ફેક્ટરીઓના ૧૦,૦૦૦ કેદીઓને કતારમાં ઊભા કરી દઈને તેમને ગ્રોસ-રોસેન તરફ રવાના કરી દેવાયેલા! એ ફેક્ટરીઓના આયોજકોને કદાચ એવી ધારણા પણ હોય કે લોઅર સિલેસિયા પહોંચી ગયા બાદ એ કેદીઓને જે-તે વિસ્તારની ફેક્ટરીની છાવણીઓમાં વહેંચી દેવામાં આવશે! ખરેખર જો આવું જ વિચારવામાં આવ્યું હોય, તો પણ એ કેદીઓની સાથે કુચ કરીને જનારા એસએસ અધિકારીઓના મનમાંથી એ વાત સાવ ભૂલાઈ ગઈ હોવી જોઈએ! વર્ષના એ નિર્દયી વળાંકના સમયે પડી રહેલી ભરખી જતી ઠંડીને પણ શું ભૂલી જવામાં આવી હશે? અને શું એ પણ ભૂલાઈ ગયું હશે કે હજારોની સંખ્યામાં કૂચ કરી રહેલા એ કેદીઓને ખવડાવીશું શું? અપંગો અને ખાંસીથી પીડાતા કેટલાયે કેદીઓને તો દરેક તબક્કાની શરૂઆતમાં જ અલગ તારવીને મારી નાખવામાં આવ્યા હતા! હેન્ગમેન કહે છે કે એ ૧૦,૦૦૦ કેદીઓમાંથી ત્રણ દિવસના અંતે માત્ર ૧,૨૦૦ કેદીઓ જ જીવતા બચ્યા હતા! એ સમયે ઉત્તર દિશામાં, સોવિયેત મિલીટરી કમાન્ડર કોનિએવના રશિયન સનિકો વૉરસોની દક્ષિણ તરફથી વિત્સુલા નદી પાર કરીને ચડી આવ્યા હતા, અને કેદીઓની કતારો જ્યાંથી કૂચ કરતી જઈ રહી હતી તે ઉત્તર-પશ્ચિમી રસ્તાને અવરોધીને પડ્યા હતા! એટલે જ હતપ્રભ થઈ ગયેલા કેદીઓના જૂથોને ઓપોલ નજીક ક્યાંક એસએસના એક મેદાનમાં રાખવામાં આવ્યા હતા. ત્યાંના કમાન્ડન્ટે કેદીઓની પુછપરછ કરીને તેમાંના કુશળ કારીગરોનાં લિસ્ટ બનાવ્યાં હતાં, પરંતુ થકવી દેતી એ પસંદગી-પ્રક્રિયા રોજેરોજ ચાલતી રહી, અને લિસ્ટમાંથી બાકાત રહેલા લોકોને ગોળી મારીને મારી નાખવામાં આવ્યા! જે કોઈ કેદીનું નામ બોલાય તેને એ ખબર રહેતી ન હતી કે તેણે શાની અપેક્ષા રાખવાની હતી. બ્રેડનો ટુકડો કે ગોળી? જોકે હેનિગમેનનું નામ બોલાયા પછી તેને અન્ય ૩૦ લોકોની સાથે ગાડીના એક ડબ્બામાં બેસાડી દેવામાં આવ્યો! એસએસના એક અધિકારી અને એક જર્મન સૈનિકની દેખરેખ હેઠળ તેમને દક્ષિણ દિશામાં રવાના કરી દેવામાં આવ્યા હતા. “એ મુસાફરી માટે અમને ભોજન આપવામાં આવ્યું હતું!” હેનિગમેન યાદ કરે છે. “આવું તો અમે ક્યારેય જોયું ન હતું!”