જીવના ભેદ અનેક પ્રકારે દર્શાવવામાં આવ્યા છે. અતિ સૂક્ષ્મ દૃષ્ટિથી જીવના ૫૬૩ ભેદ જીવ વિચાર નામના ગ્રંથ દ્વારા વર્ણવવામાં આવ્યા છે. દેવ, મનુષ્ય, તિર્યંચ (પ્રાણી) તથા નરકના જીવોના વિભાગીકરણનો વિસ્તાર કરવામાં આવે તો દેવના જીવોના ૧૯૮ ભેદ, મનુષ્યના ૩૦૩ ભેદ, તિર્યંચના ૪૮ ભેદ તથા નરકના જીવોના ૧૪ ભેદ થાય છે અને તેથી સમગ્ર જીવોના ૫૬૩ ભેદ જૈન આગમ સૂત્રોમાં દર્શાવવામાં આવ્યા છે. વર્તમાન પ્રાણીશાસ્ત્ર અને વનસ્પતિશાસ્ત્રમાં વર્ણવેલા કોઈ પણ સજીવ તત્ત્વનું સ્થાન ઉપરોક્ત ૫૬૩ ભેદમાં જ હોય છે.