શ્રી અરિષ્ટનેમિ ત્રણસો વર્ષ કુમારપણે ઘરમાં રહ્યા. દિક્ષા પછી ચોપ્પન દિવસ છદ્મસ્થ રહ્યા અને ચોપ્પન દિવસ ન્યૂન સાતસો વર્ષ કેવલી રહ્યા. એમ પૂર્ણ સાતસો વર્ષ ચારિત્ર પાળીને એકહજાર વર્ષનું આયુષ્ય પૂર્ણ થવાની નજીકમાં હતું ત્યારે અવસર્પિણીનો ચોથો આરો ઘણો વ્યતીત થયો હતો. અનુક્રમે પ્રભુ વિહાર કરતાં – કરતાં પોતાનો નિર્વાણ સમય નજીક આવેલો જાણી રૈવતગિરિ (ગિરનાર ગિરિ) પર પધાર્યા. ત્યાં પ્રભુએ અંતિમ દેશના આપી. ત્યારબાદ પાંચસો છત્રીસ મુનિઓ સાથે પાદપોગમન અનશન સ્વીકાર્યું. એક માસનું અનશન કરીને અષાઢ સુદી આઠમની મધ્યરાત્રીએ ચિત્ર નક્ષત્રમાં ચંદ્રનો યોગ થયો થતાં શ્રી ગિરનાર પર્વત ઉપર પર્યંકાસને બેઠાં – બેઠાં યોગ નિરોધ પૂર્વક સર્વ કર્મોનો ક્ષય કરીને ૫૩૬ સાથે નિર્વાણને પામ્યા. એ સમયે પરંપરા મુજબ શક્રેન્દ્રની આજ્ઞાથી કુબેરે એક શિબીકા રચી. શક્રેન્દ્રે પ્રભુની અંગપૂજા કરી, દેવતાઓએ ચંદનનાં કાષ્ટ ગોઠવ્યા અને ઇન્દ્રની આજ્ઞાથી અગ્નિકુમારોએ ચિતામાં અગ્નિ ઉત્પન્ન કર્યો. વાયુકુમારોએ તેને પ્રજ્જવલિત કર્યો. સંસ્કાર પૂર્ણ થતાં ક્ષીરસાગરના જળથી દેવોએ અગ્નિ શાંત કર્યો. આ પછી ઇન્દ્રોએ પ્રભુની દાઢો લીધી. રાજાઓએ વસ્ત્રો લીધા, અન્ય જનોએ ભસ્મ લીધી. તે સ્થળ પર ઇન્દ્રોએ શ્રી નેમિનાથ પ્રભુની મૂર્તિ સહિત એક ચૈત્ય તૈયાર કરાવ્યું. ત્યાંથી દેવતાઓ નંદીશ્વર દ્વીપમાં અઠ્ઠાઈ મહોત્સવ કરી પોત પોતાના સ્થાનકે ગયા.