દૂર-સુદૂર નાગાલેન્ડ સહિતના વનવાસીઓની ‘ઘોટુલ’ વ્યવસ્થા તો સામાજિક જાગરણનો પણ અદ્ભૂત પ્રયોગ છે, બીજે પણ આવા નીતિનિયમો છે, જયપાલે કહ્યું હતું કે આ અસંખ્ય જનજાતિઓએ ‘અનસંગ હીરો’ની જેમ સ્વતંત્રતાની લડાઈ કરી હતી.