ગાંધીજીની સ્વરાજ માટેની ઝૂંબેશમાં ભાષાનો સવાલ તેના આંતરિક હિસ્સા જેવો હતો. તે સમજતા હતા કે લોકોને સ્વરાજના મિશનમાં માત્ર તેમની પોતાની ભાષા દ્વારા જ સામેલ કરી શકાય તેમ છે. આથી ગાંધીજી 1915 માં દક્ષિણ આફ્રિકાથી પાછા આવ્યા તે પછી તેમણે હિંદી ભાષાના વધુ ઉપયોગ (અન્ય કોઈ પ્રાદેશિક ભાષાની તુલનામાં) પર ભાર મૂક્યો હતો. પ્રતાપમાં તા.28 મે, 1917ના રોજ પ્રસિધ્ધ થયેલા તેમના લેખમાં તેમણે હિંદીને રાષ્ટ્રીય ભાષા તરીકે ઓળખવાની હિમાયત કરી હતી. આ લેખમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારતના મોટા ભાગના લોકો કે જે હિંદી કે અંગ્રેજી જાણતા નથી તેમને અંગ્રેજીની તુલનામાં હિંદી શિખવાનું વધુ આસાન બની રહેશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારતના લોકો તેમના નેશનલ બિઝનેસનું કામકાજ હિંદીમાં હાથ ધરતા નથી તે તેમની કાયરતા છે. જો ભારતવાસીઓ આ કાયરતા ત્યજી દે અને હિંદી ભાષામાં શ્રધ્ધા રાખે તો રાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક કાઉન્સિલોની કામગીરીનું પણ તે ભાષામાં સંચાલન થઈ શકે તેમ છે. આ લેખમાં ગાંધીજીએ સૌ પ્રથમવાર દક્ષિણ ભારતમાં હિંદી ભાષાના દૂતો મોકલવા માટેનો વિચાર વહેતો મૂક્યો હતો. તેમનો આ વિચાર વર્ષ 1923માં સ્થપાયેલી દક્ષિણ ભારત હિંદી પ્રચાર સભાના સ્વરૂપે આકાર પામ્યો. તા.20 ઓક્ટોબર, 1917ના દિવસે ભરૂચમાં યોજાયેલી બીજી ગુજરાત શિક્ષણ કોન્ફરન્સમાં ગાંધીજીએ જે પ્રવચન આપ્યું હતું તે ઉત્તમ પ્રકારનું હતું. આ પ્રવચનમાં તેમણે હિંદીને લોકપ્રિય બનાવવા માટેના સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતીના પ્રયાસોને બિરદાવ્યા હતા.