રૂ પીંજીએ તેમ પોતાના અનુભવો ગાંધીજીએ પોતાની સામે છૂટાછૂટા કરીને મૂક્યા છે. એમના નિષ્કર્ષ સાથે બધાં સહમત થશે જ એવું જરાય નથી. એમની હયાતીમાં પણ ખાસ્સો વિરોધ હતો. આજે પણ છે. મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી નામનો અંગત જીવન જીવનારો બે-પાંચ જણા જેવો જ કુટુંબકબીલાવાળો એક માણસ મહાત્મા ગાંધીના નામે સાર્વજનિક મિલકત બની બેઠો. કીર્તનકારોની કથામાં મીઠાની ઢીંગલીની એક વાત આવે છે : મીઠાની એક ઢીંગલીએ પોતાની જાતને દરિયામાં ઝંપલાવી દીધી. પછી એ અને દરિયો એકરૂપ થઈ રહ્યાં. ગાંધીજીએ પોતાની જાતને જનસાગરમાં ઝંપલાવી દીધી. એમના જીવનનું ખાનગીપણું સંપૂર્ણતયા સાર્વજનિક જીવનમાં વિલીન થઈ ગયું. લૌકિક જીવનનાં અનેક અંગોમાં સુગંધની જેમ અજાણતાં જ પ્રવેશ કરનારી વ્યક્તિના આ અલૌકિક પ્રયોગો. એ વાંચતી વખતે નાનપણના એ સત્યાગ્રહનાં, લાઠીમારનાં, સંસારને લાત મારીને નીડરપણે બહાર નીકળેલા સમાજના બધા જ સ્તરના લોકોનાં સરઘસોનાં, અંગ્રેજોની પોલીસે કરેલી એમની ટાંગાટોળીનાં ચિત્રો મારી આંખ સામે આવતાં હતાં. એમના લાંબા ઉપવાસના કાળમાં, ઘરના વડીલો મેવા-મીઠાઈ ખાવા નહીં, લગ્નસમારંભો કરવા નહીં એવાં વ્રતો લેતા, ઘરમાં ચિંતાનું વાતાવરણ રહેતું – આ બધું જ આંખ સામે ખડું થતું હતું. આગળ જતાં જે કાર્યે વિરાટ સ્વરૂપ લીધું, એની ગંગોત્રી આ આત્મચરિત્રમાં છે. ગંગાનાં દર્શન જેટલું જ ગંગોત્રીનું દર્શન પણ પવિત્ર. આ ગ્રંથમાંથી લહેરાતા રહેનારા ઉગમનાં આવાં નાનાં નાનાં ઝરણાં.