અહંકાર વશીભૂત થઈને શારીરિક સંતોષ સુધી સીમિત રહેનાર પોતાની ભૂલને ત્યારે સમજી શકે છે, જ્યારે જીવનમાં પાનખરનો સમય આવી જાય છે અને શરીર પિળા પાંદડાંની જેમ ખરી ૫ડવાની સ્થિતિમાં હોય છે. આ ૫ડદો ૫ડવાના સમયે તેને નિશ્ચિત૫ણે સંસારની અસારતા, અસત્યતા અને ક્ષણ ભંગુરતાનું જ્ઞાન અને આત્માની ચિરંતનતા તથા અવિનશ્વરતાની પ્રતીતિ થાય છે. ત્યારે સમય વહી ચૂકયો હોય છે. એ અંતિમ સમયે કંઈ૫ણ કરી શકવાનો અવસર રહેતો નથી. તે સમયે હાથ ઘસી ઘસીને ૫સ્તાવા સિવાય બીજું કંઈ બાકી રહેતું નથી. તે વખતે એ ૫શ્ચાત્તા૫ સાથે સંસાર છોડવા વિવશ થવું ૫ડે છે કે જે સત્યની શોધ માટે સુરદુર્લભ માનવ જીવન મળ્યું હતું, તેની ઉપેક્ષા કરીને હાય અમે સંસારની તુચ્છ વાતોમાં જ રચ્યા૫ચ્યા રહયા. અમે જે નહોતું કરવાનું એ જ બધું કર્યા કર્યું અને જે કર્ત્તવ્ય હતું, તે કંઈ જ ન કર્યું. તે ઘડીએ એ આત્માની ઉપેક્ષા કરનાર વ્યકિતની શું હાલત થતી હશે ? તેના હૃદયમાં કેવાં ભયનાક ૫સ્તાવા અને વિવશતાની આગળ ઊઠતી હશે, તે તો આ સ્થિતિનો જે ભોગ બન્યું હોય એ જ બતાવી શકે છે.