પોંડિચેરી જઈ શ્રી અરવિંદે જે અતિમનસ વગેરેની વાતો ચલાવી, એ સંબંધી વિશાળ સાહિત્ય લખ્યું, એમાં વાસ્તવિકતા – વેદાનુકૂલતા કેટલી છે, તેનો નિર્ણય સાધારણ માણસની બુદ્ધિ કરી શકે તેમ નથી. હા, તેમના મોટા ભાગના ભક્તો, અનુયાયીઓ અને સાધકોની દૃષ્ટિએ તો શ્રી અરવિંદ પરમાત્મા અથવા પરમાત્માથી પણ વિશેષ છે ! વાસ્તવિક પરમાત્માને વિસ્મૃત કરી, તેનો નિરાદર કરી, એક મરણધર્મા મનુષ્યને પરમાત્મા તુલ્ય સમ્માન આપવું, તેની કૃપાની કામના કરવી એ આસ્તિકતા નહિ બલ્કે પ્રચ્છન્ન નાસ્તિકતા જ છે. શ્રી અરવિંદની ‘સમાધિ’ અને ભક્તો દ્વારા કરવામાં આવતી તેની પૂજા અવૈદિક, અતાર્કિક, અસ્વસ્થ આચરણ છે, વૈદિક એકેશ્વરવાદની અવહેલના છે. શ્રી અરવિંદની વ્યક્તિપૂજાને જનમાનસમાં પ્રસારિત કરવામાં માતાજીનો ફાળો પણ કંઈ કમ નથી. શ્રી અરવિંદના ભક્ત-અનુયાયીઓના સમુદાયમાં “શ્રી અરવિંદ મહાન હતા, પરંતુ તેઓ એક મનુષ્ય હતા – ઈશ્વર ન હતા” – એ સત્યનો ઘોષ કરનાર છે કોઈ સત્યનિષ્ઠ ?