માનવની ચેતનાનો સ્તર અધિકાંશ માનવોના જીવનમાં જોવા મળે છે તેમ મનના સ્તરથી ઉપર ઊઠી ના શકે તો એમાં વ્યાધિ, બંધન, અશાંતિ જેવી માયાની વિકૃતિઓ જન્મે, ભેદભાવ પેદા થાય અને બંધનોની સૃષ્ટિ સર્જાય. પરંતુ એથી ઊલટું, આપણી ચેતના પરમાત્માની પરમ ચેતના પ્રત્યે વળવા માંડે અથવા સંસારના આદિ, અજન્મા, અવિનાશી, સર્વેશ્વર પરમાત્મા સાથે અખંડ અનુસંધાન સાધે તો મૃત્યુની પાર પહોંચાય અને મૃત્યુની પાર પહોંચાય અને મૃત્યુ રહી શકે જ નહિ. એ ચર્ચા પરથી મહર્ષિના ઉપદેશના મર્મને સારી પેઠે સમજી શકાશે. એ પુનરાવતારની સત્યતાને સ્વીકારવા છતાં આત્માની દૃષ્ટિએ એનું અસ્તિત્વ નહોતા માનતા. એમની દૃષ્ટિ પ્રમાણે મૃત્યુ અને પુનરાવતાર બન્ને ભ્રાંતિઓ છે, અને કપડાંને બદલવા છતાં પણ શરીરને અસર નથી થતી તેમ એમની અસર આત્માને નથી પહોંચતી. આત્મવિચાર એવી રીતે પ્રત્યેક પથ પર પ્રકાશ પાડે છે.