આવી ભક્તિધારાના વાહકોમાં મુખ્ય સાધક – પ્રચારક સ્વામી રામાનંદ જાતિએ બ્રાહ્મણ હતાં, તેઓ આચારપંથી રામાનુજના દળના હતા. ભક્તિમાર્ગના તેમના વિશેષ દર્શનને લઈને તેઓ સમાજના રૂઢિગત આચારોમાં પોતાની જાતને ઢાળી શક્યા નહીં, પ્રભુપ્રાપ્તિ માટેની રીતોમાં રહેલી સંકડાશને તેઓ સહી શક્યા નહીં અને તેથી અધ્યાત્મના માર્ગમાં આવતા આવા બંધનોને ફગાવી તેઓ આગળ વધ્યાં, તેમણે મૂર્તીપૂજા અને કર્મકાંડોને બદલે આત્મખોજ અને સગુણ ને બદલે નિર્ગુણ બ્રહ્મની ઉપાસનાનો માર્ગ દર્શાવ્યો. સંપ્રદાયે – સમાજે તેમનો ત્યાગ કર્યો અને તેમણે પોતાની ખોજનો પથ, પ્રભુપ્રાપ્તિ અને સાધના માટે પોતાનો માર્ગ સ્વયં કંડાર્યો. તેમના આ પથને અનુસરનારા પણ ઘણાં થયાં, તેમના શિષ્યોમાં પીંજારા સંત કબીર, મોચી રવિદાસ, નાપિત સેના, જાટ ધન્ના તથા અનેક સ્ત્રિઓ પણ હતી. તેમના શિષ્યમંડળનું આવું જ એક અનોખું નામ એટલે રાજસ્થાનના અત્યારના ઝાલાવાડ જીલ્લા, ગાંગરોનની આસપાસના મહારાજા પીપારાવ જે પાછળથી સંત પીપા ભગત તરીકે ઓળખાયા. પીપારાવ મહારાજનું નામ શિખ ધર્મમાં પણ ખૂબ આગળપડતું છે. ગુરુ ગ્રંથસાહેબમાં પણ તેમના વચનોનો ઉલ્લેખ આવે છે. એ સિવાય પણ શિખ સાહિત્યમાં તેમના અન્ય સર્જનો મળે છે, જેમાં શ્રી પીપાજી વાણી અને સરબ ગુટખા, એ બે જાણીતા છે.