ઈ.સ. ૧૮૬૦માં પ્રસિદ્ધ થયેલ જ્હોીન રસ્કિનના ‘અન ટુ ધીસ લાસ્ટ’ પુસ્તકના સંપર્કમાં ગાંધીજી ઈ.સ. ૧૯૦૪ના માર્ચમાં આવ્યા હતા. ઈંગ્લેન્ડના ડોવર ગામે જન્મેલ હેન્રી સોલોમન પોલાક ૧૯૦૩માં દક્ષિણ આફ્રિકામાં આવી વસ્યા હતા. ૧૯૦૪માં ગાંધીજીના પરિચયમાં આવ્યા પછી તેઓ ફિનિક્સ આશ્રમમાં જોડાયા હતા. તેમણે જ ગાંધીજીને ‘અન ટુ ધીસ લાસ્ટ’ વાંચવા આપ્યું હતું. જેનો ઉલ્લેખ આપણે આગળ ગાંધીજીના અવતરણમાં જોયો. ‘અન ટુ ધીસ લાસ્ટ’ પુસ્તકે ગાંધીજીના સમગ્ર જીવનને બદલી નાખ્યું હતું. એ પુસ્તકના વાચન પછી ગાંધીજી બેરિસ્ટરમાંથી ખેડૂત બન્યા. ગૃહસ્થમાંથી આશ્રમવાસી બન્યા. ડરબનથી દૂર અગિયાર માઈલના અંતરે ફિનિક્સ સ્ટેશનથી અઢી માઈલ પર ૧૦૦ એકર જમીન ખરીદી અને અખબાર ‘ઇન્ડિયન ઓપિનિયન’ ડરબનથી ફિનિક્સ આવી ગયું. અને તેમાં કાર્ય કરનાર પહેલાં માત્ર પોતાની રોજીરોટી કમાતા હતા. પણ હવે તેઓ સમૂહજીવન જીવતા આશ્રમવાસીઓ બન્યા. આવી જબરદસ્ત અસર જે પુસ્તકની ગાંધીજી પર થઈ તે ‘અન ટુ ધીસ લાસ્ટ’ અંગે ગાંધીજી લખે છે :