પ્રજ્ઞાચક્ષુ વ્યકિત કરતા પણ જે બોલી અને સાંભળી શકતા નથી તેની હાલત વધુ કરૂણ હોય છે : તેમાં પણ જો મુકબધીર વ્યકિત નિરક્ષર હોય અને તે જ્યારે પરિવારથી વિકૂઠી પડી જાય તો તેની જિંદગી અતિ મુશ્કેલીમાં મુકાઇ જતી હોય છે