અવિસ્મરણીય બૌદ્ધિક, આધુનિકોના અગ્રયાયી, અઠંગ સાહિત્યાભ્યાસી અને પૂરા પ્રભાવક પ્રોફેસર નિરંજન ભગતની એ છબિને મારા પુસ્તક ‘નિરંજન ભગત’-માં (૧૯૮૧) શબ્દાન્કિત કરી છે. ૩૭ વર્ષ થઈ ગયાં. સમગ્ર કારકિર્દીનું નિરીક્ષણ કરતાં મને જણાયું છે કે પેલો રોષઆક્રોશ ક્રમે ક્રમે આછરી ગયો છે. જોસ્સો વ્યાખ્યાનોની શિસ્તને પ્રતાપે અલોપ થઈ ગયો છે અને એનું સ્થાન ભરપૂર વિદ્વત્તાએ લીધું છે. વાગ્મિતા તાર્કિકતા ભાષાનો સંયત વિનિયોગ, એકબીજામાં રસાઈ ગયાં છે. અનુવાદો આસ્વાદો અને ‘સ્વાધ્યાયલોક’-ના ૮ વિવેચનગ્રન્થોમાં વિવેચક નિરંજનભાઈને માણી શકાય છે. કવિની થઈ, એટલી સમીક્ષા વિવેચક નિરંજનભાઈની નથી થઈ. નહિતર સમજાય કે આપણા વિવેચનસાહિત્યની સમૃદ્ધિમાં કેવી તો વૃદ્ધિ થઈ છે.