મહારાણા કુંભાનો શાસનકાળ ૧૪૩૩થી ૧૪૬૮ સુધીનો માનવામાં આવે છે. મહારાણા કુંભા જેમનું મૂળ નામ મહારાણા કુંભકર્ણ હતું, એમનું સ્થાન ભારતના અન્ય રાજાઓના સ્થાને સૌથી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. બપ્પા રાવલ પછીના સામ્રાજ્યમાં બધા જ રજાઓ માંડ માંડ પોતાની સ્વતંત્રતા બચાવવામાં જ રચ્યા પચ્યા રહ્યા હતા. જ્યારે રાણા કુંભાએ મુઘલ સમ્રાજ્યોને પોત-પોતાના સ્થાને હરાવીને રાજપૂત ઈતિહાસને એક નવા જ સ્વરૂપે પ્રસ્થાપિત કર્યું હતું. મહારાણા કુંભા રાજસ્થાનના રાજપૂત ઇતિહાસમાં આજે પણ સર્વશ્રેષ્ઠ સ્થાન ધરાવે છે. ૩૫ વર્ષની વયમાં જ એમણે બત્રીસ જેટલા ભવનો અને મહેલોનું નિર્માણ કાર્ય પણ કરાવ્યું હતું. જેમાં કુંભળગઢ, ચિત્તોડગઢ, અચલગઢ જેવા સ્થાપત્યો મહત્વના ગણાય છે. એમની વિજયના ગુણગાન કરતા એમના દ્વારા નિર્મિત વિશ્વ વિખ્યાન વિજય સ્તંભ આજે પણ ભારતના ઇતિહાસની અમુલ્ય ધરોહર ગણાય છે. મેવાડ સામ્રાજ્ય આસપાસના ઉદ્વત રાજ્યો પર પણ એમણે પોતાનું શાસન કાયમ કર્યું હતું. શૌર્ય, પરાક્રમ સાથે સાથે એમનું સાહિત્ય ક્ષેત્રે પણ અદ્વિતીય પ્રદાન છે. જેમાં એમની મહાન રચના ‘સંગીતરાજ’ સર્જનનો કીર્તિસ્તંભ ગણાય છે.