ચરોતરની આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ સ્થપાઇ દૂધથી. ચરોતરમાં ખેતી સાથે પશુપાલન પ્રારંભથી જ રહ્યું છે. ચરોતરમાં કહેવત છે કે ‘જેને ઘેર કાળી(ભેંસ) એને રોજ દિવાળી’. ડેરી ઉદ્યોગ નો’તો ત્યારે પણ ચરોતરમાં દૂધ ઉત્પાદન મોટા પાયે થતું હતું. એકલા મહેમદાવાદથી 1પ લાખ કિલો ઘી બહાર જતું હતું. માવાના સેંકડો તાવડા હતા. યુરોપની ઔદ્યોગિક ક્રાંતિએ ચરોતરની હવા પણ બદલી. યુરોપમાં ડેરી ઉદ્યોગ ધમધમવા લાગ્યો. દૂધમાંથી ક્રીમ છૂટું પાડતા ‘ક્રીમ સેપરેટર’ મશીનો ભારત આવ્યા. મુંબઇવાસી નારના એક સાહસિકે નારમાં ક્રીમ સેપરેટર મશીનથી કામ ચાલુ કર્યું. સામરખામાં એક મહારાષ્ટ્રીયન સખારામે ક્રીમ સેપરેટનું કારખાનું નાખ્યું. બ્રિટનની એક્સપ્રેસ ડેરીના મિ. સ્ટેફર્ડે ઉત્તરસંડામાં સ્ટેફર્ડ કં.ના નામે ડેરી સ્થાપી. એ સાથે જ ચરોતરમાં ડેરી ઉદ્યોગનો પ્રારંભ થયો. આ વખતે ક્રીમ કાઢી નાખ્યા પછી જે દૂધ બચતું તે સેપરેટ દૂધ કહેવાતું ને તે ખાવાલાયક નો’તું ગણાતું. આ દૂધ ફેંકી દેવાતું હતું ત્યાં 1911માં મિ. કોલર નામના એક જર્મન તજજ્ઞે આ સેપરેટ દૂધમાંથી કેસીન બનાવવાનું શરૂ કર્યું. ડેરી ઉદ્યોગને એક નવો આયામ મળ્યો. આ પછી ચરોતરમાં ડેરી ઉદ્યોગ વિકસતો ગયો. તે પછી પ્રવેશ થયો…પોલસન મોડલ ડેરીનો. 19ર9માં પારસી પેસ્તનજી એદલજીએ આણંદમાં પોલસન સ્થાપી. આ ડેરી જ અમૂલના ઉદ્ભવનું કારણ બની. પોલસનની લોકપ્રિયતા અને વપરાશ એટલા બધા હતા કે માખણના પર્યાય તરીકે પોલસન શબ્દ વપરાતો. આ પોલસન ડેરીના એકાધિકાર અને ખેડૂતોના થતા શોષણને જોઇ સરદાર પટેલે એની સામે સહકારી ડેરી સ્થાપવા આણંદના ત્રિભોવનદાસ સહિતના આગેવાનોને પ્રેર્યા. એમાંથી અમૂલ સ્થપાઇ. દલાયા અને કુરિયન આવ્યા. પછીનો ઇતિહાસ સર્વવિદિત છે. આજે અમૂલ(ફેડરેશન) રૂા.33000 કરોડનો દૂધ અને તેની પેદાશોનો વેપાર કરે છે. આખી દુનિયામાં આણંદની શ્ર્વેતક્રાંતિ પ્રસિદ્ધ છે.