શ્રી અરવિંદે લેલે પાસેથી યોગવિદ્યાનો અભ્યાસ કર્યો. તેનાથી શ્રી અરવિંદ એક વિશિષ્ટ આધ્યાત્મિક અનુભૂતિથી ઓતપ્રોત જણાયા. એક એવી પ્રગાઢ શાંતિ, નિર્વિકલ્પ મનસ્થિતિમાં શ્રી અરવિંદ ઊંડી આધ્યાત્મિક અનુભૂતિથી દિવ્યત્વમય ઊર્ધ્વચેતનામાં સ્થિત રહેવા લાગ્યા. આવી મનોભૂમિકામાં જ શ્રી અરવિંદ મુંબઈમાં નેશનલ યુનિયનના ઉપક્રમે પ્રવચન આપવા ગયા. તેમણે એવી મન:સ્થિતિમાં લેલેને પૂછ્યું : ‘મને કોઈ વિચારો આવતા નથી. આવી મનની અવસ્થામાં મારે શું કરવું ?’ લેલેએ પ્રત્યુત્તરમાં જણાવ્યું : તમે પ્રાર્થના કરો, પરંતુ શ્રી અરવિંદ જણાવે છે : હું તો શાંત બ્રહ્મની ચેતનામાં એટલો ડૂબી ગયેલો કે, હું પ્રાર્થના પણ ન કરી શક્યો. તેથી મેં તેમને કહ્યું કે, હું પ્રાર્થના કરી શકું એવી સ્થિતિમાં પણ નથી. લેલેએ કહ્યું, ‘કાંઈ વાંધો નહીં. તેઓ અને બીજા કેટલાક પ્રાર્થના કરશે.’ મારે તો બસ સભામાં જવાનું. શ્રોતાઓને નારાયણ સ્વરૂપ માનીને તેમને નમસ્કાર કરવાના અને કોઈક અવાજ બોલશે. તેમણે કહ્યું, એ મુજબ મેં કર્યું સભામાં જતાં કોઈકે મને વર્તમાનપત્ર વાંચવા આપ્યું. જેવો હું બોલવા ઊભો થયો કે તુરત જ વર્તમાનપત્રની મુખ્ય સમાચાર પંક્તિ મારા મન સામે ઊપસી આવી અને ઓચિંતું જ કોઈક બોલવા લાગ્યું. લેલે સાથેની મારી આ બીજી અનુભૂતિ હતી. આમ શ્રી અરવિંદને માત્ર યોગની વ્યવહારુતા વિશે જ નહીં, પરંતુ તેની ગતિશીલતા વિશેની ચાવી પણ મળી આવી. આવી અપ્રવૃત્તિશીલતા અને નિષ્ક્રિયતા તરફ લઈ જતી સાધનામાં, દિવ્ય ગતિશીલતાનું એક મહત્ત્વનું પાસું ઉમેરાયું. શ્રી અરવિંદ તેને સમજ્યા એટલું જ નહીં, પરંતુ મુંબઈથી કલકત્તા સુધીના સમગ્ર પ્રવાસ દરમ્યાન તેમણે તેની કસોટી પણ કરી જોઈ. ઉપર જણાવ્યું તેમ પછીથી શરૂ કરાયેલી તમામ પ્રવૃત્તિઓ આ જ પ્રકારે હાથ ધરવામાં આવી. માનવ સ્વભાવના સંપૂર્ણ પાંતરના પરિણામરૂપ દિવ્યજીવનનું બની આવવું - એ તેમના આદર્શનો પાયો, તોફાનભરી રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચે પણ થયેલા નક્કર અનુભવ પરથી મળી આવ્યો.