મહાભારતમાં નિયોગપ્રથાનો ઉલ્લેખ છે.’નિયોગ’એટલે જે પતિ દ્રારા એમની પત્ની ગર્ભવતી ના બની શકે એ પત્ની અન્ય પુરુષ સાથેનાં સમાગમ ગર્ભવતી બને એ પ્રથાને નિયોગ કહેવાઇ છે.કુંતિનાં પાંચે પાંડવ,વિચિત્ર વિર્યની અંબા,અંબાલિકા અને દાસીના,ધૃતરાષ્ટ્ર,પાંડુ અને વિદુર જેવા પાત્રો આ નિયોગ પ્રથાને કારણે જ્ન્મ પામ્યાં હતાં.નિયોગપ્રથા આજનાં જમાનાની,જે વિર્યબેંક જેવી ઉદાતસેવા ગણવી પડે.