กฎสำนักนายกรัฐมนตรี ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พ.ศ. 2478 (ฉบับที่ 23)

กดสำนักนายกรัถมนตรี
ออกตามความไนพระราชบัญญัติเครื่องแบบ
ข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธสักราช
๒๔๗๘ (ฉะบับที่ ๒๓)[๑]

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๗
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘ นายกรัฐมนตรีออกกฎไว้
ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑  ให้ยกเลิกความในส่วนที่
๑ แห่งกฎสำนักนายกรัฐมนตรีออกตามความในมาตรา ๗
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘ ลงวันที่ ๒๖
ธันวาคม พุทธศักราช ๒๔๗๘ ซึ่งได้แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎสำนักนายกรัฐมนตรีออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘ (ฉบับที่ ๖) ลงวันที่ ๓๐ ตุลาคม พุทธศักราช ๒๔๘๐ กฎสำนักนายกรัฐมนตรีออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘ (ฉบับที่ ๑๔) ลงวันที่ ๒๖ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๔๘๓ กฎสำนักนายกรัฐมนตรีออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘ (ฉบับที่ ๑๕) ลงวันที่ ๑๓ มกราคม พุทธศักราช ๒๔๘๔ กฎสำนักนายกรัฐมนตรีออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘ (ฉบับที่ ๑๗) ลงวันที่ ๑๘ ตุลาคม พุทธศักราช ๒๔๘๔ กฎสำนักนายกรัฐมนตรีออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘ (ฉบับที่ ๒๑) ลงวันที่ ๑๖ มีนาคม พุทธศักราช ๒๔๘๕ และกฎสำนักนายกรัฐมนตรีออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘ (ฉบับที่ ๒๒) ลงวันที่ ๑๔ เมษายน พุทธศักราช ๒๔๘๔ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน

ส่วนที่ ๑
เครื่องแบบทั่วไป

ข้อ ๑  เครื่องแบบข้าราชการประจำการทั่วไปให้มี
๕ ชนิด คือ เครื่องแบบปกติ เครื่องแบบครึ่งยศ เครื่องแบบเต็มยศ เครื่องแบบสโมสร
และเครื่องแบบตรวจราชการ
ข้อ ๒  (ก) ภายใต้บทบังคับแห่งข้อ
๓ และข้อ ๔ เครื่องแบบปกติให้ประกอบด้วย
(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีขาว กะบังหน้าหนังมันสีดำ
สายรัดคางสีทอง มีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดที่ข้างหมวกข้างละหนึ่งดุม
ที่หน้าหมวกติดตราครุฑพ่าห์ปักดิ้นสีทองขนาดสูง ๕ เซนติเมตร บนหมอนสักหลาดสีขาว
ผ้าพันหมวกสีขาวตามแบบ
(๒) เสื้อแบบราชการสีขาว ใช้ดุมโลหะสีทองมีตราครุฑพ่าห์ ๕
ดุม และมีแพรแถบเครื่องราชอิสสริยาภรณ์ สูง ๑ เซนติเมตรครึ่งติดที่อกเสื้อเบื้องซ้าย
(๓) กางเกงขายาวแบบราชการสีขาว ไม่พับปลายขา
(๔) รองเท้าหนังสีดำและถุงเท้าสีดำ
(๕) อินทรธนูขนาดกว้าง ๔ เซนติเมตร ยาวตามความยาวของบ่า
พื้นกำมะหยี่สีดำ ติดทับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้าง จากไหล่ไปคอ ด้านคอปลายมน
ติดดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ อินทรธนูมีลวดลาย ดังต่อไปนี้
รัฐมนตรี ปักดิ้นสีทองลายช่อชัยพฤกษ์เต็มแผ่นอินทรธนู
ข้าราชการชั้นพิเศษ มีแถบสีทองกว้างครึ่งเซนติเมตรเป็นขอบและปักดิ้นสีทองลายช่อชัยพฤกษ์ยาวตลอดส่วนกลางของอินทรธนู
ข้าราชการชั้นเอก มีแถบสีทองกว้างหนึ่งเซนติเมตรเป็นขอบ
และปักดิ้นสีทองลายช่อชัยพฤกษ์ มีดอก ๓ ดอก เรียงตามส่วนยาวของอินทรธนู ไม่เกิน ๓ ใน
๔ ส่วนของอินทรธนู
ข้าราชการชั้นโท มีแถบสีทองกว้างหนึ่งเซนติเมตรเป็นขอบและปักดิ้นสีทองลายช่อชัยพฤกษ์
มีดอก ๒ ดอก เรียงตามส่วนยาวของอินทรธนู ไม่เกินครึ่งหนึ่งของอินทรธนู
ข้าราชการชั้นตรี มีแถบสีทองกว้างหนึ่งเซนติเมตรเป็นขอบและปักดิ้นสีทองลายช่อชัยพฤกษ์
มีดอก ๑ ดอก ไม่เกิน ๑ ใน ๔ ส่วนของอินทรธนู
ข้าราชการชั้นจัตวา ที่ได้รับเงินเดือนตั้งแต่ ๔๖ บาท
ขึ้นไป มีแถบสีทองกว้างครึ่งเซนติเมตรเป็นขอบ
ข้าราชการชั้นจัตวา ที่ได้รับเงินเดือนต่ำกว่า ๔๖ บาท
มีแถบสีทองกว้างครึ่งเซนติเมตรขวางกลาง
(๖) เครื่องหมายสังกัดทำด้วยโลหะโปร่งชุบหรือกะไหล่ทอง
ไม่มีขอบขนาดสูง ๒ เซนติเมตร กลัดที่คอเสื้อตอนหน้าทั้งสองข้าง เป็นรูปเครื่องหมายสังกัด
ดังต่อไปนี้
สำนักนายกรัฐมนตรี            รูปตราคชสีห์ราชสีห์รักษารัฐธรรมนูญ
กระทรวงการคลัง               รูปตราปักษาวายุภักษ์
กระทรวงการต่างประเทศ      รูปตราบัวแก้ว
กระทรวงการสาธารณสุข      รูปตราคบเพลิงมีปีกและมีงูพันคบเพลิง
กระทรวงการอุตสาหกรรม     รูปตรานารายณ์เกษียรสมุทร
กระทรวงเกษตราธิการ         รูปตราพระพิรุณทรงนาค
กระทรวงคมนาคม              รูปตราพระรามทรงรถ
กระทรวงพาณิชย์               รูปตราพระวิสสุกรรม
กระทรวงมหาดไทย             รูปตราราชสีห์
กระทรวงยุตติธรรม             รูปตราพระดุลพ่าห์
กระทรวงศึกษาธิการ           รูปตราเสมาธรรมจักร
สำนักพระราชวัง
และ
สำนักงานราชเลขานุการ
ในพระองค์                      รูปตรามหามงกุฎและอุณาโลม
สำนักงานเลขาธิการ
สภาผู้แทนราษฎร              รูปตรารัฐธรรมนูญประดิษฐานบนพาน
๒ ชั้น
(ข) สำหรับเครื่องแต่งตัวอากาศหนาว ให้ใช้เหมือนเครื่องแบบปกติ
เว้นแต่เสื้อให้ใช้เสื้อสักหลาดหรือผ้าเสิร์ทสีน้ำเงินดำรูปทูนิค
มีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ ติดที่ข้อมือข้างละ ๓ ดุม ที่ระหว่างอกกับเอวข้างละ ๓
ดุม คอเปิดพับชายแหวกที่อก ๒ ชาย ติดเครื่องหมายสังกัดที่คอพับของเสื้อตอนบนเหนือแนวแพรแถบเครื่องราชอิสสริยาภรณ์ประกอบกับเสื้อเชิ้ตสีขาวอกอ่อน
ข้อมืออ่อนหรือแข็ง และคอเชิ้ตพับ ๒ ชั้นสีขาวอ่อนหรือแข็ง ผูกคอด้วยผ้าหรือแพรสีดำเงื่อนกลาสี
(ค) เครื่องแบบครึ่งยศ ให้ใช้เครื่องแบบปกติ (ก)
แต่ผ้าพันหมวกสำหรับข้าราชการทั่วไปมีริ้วสีทองขนาดหกมิลลิเมตรที่ขอบทั้งสองข้าง
สำหรับรัฐมนตรีมีปักดิ้นทองเป็นลายชัยพฤกษ์เต็มโดยรอบ สำหรับข้าราชการชั้นพิเศษมีปักดิ้นทองเป็นลายชัยพฤกษ์ตรงกลางโดยรอบ
สำหรับข้าราชการชั้นเอกมีปักดิ้นทองเป็นลายชัยพฤกษ์ ขนาดหนึ่งเซนติเมตรที่ขอบหมวกทั้งสองข้างโดยรอบ
(ง) เครื่องแบบเต็มยศ
(๑) สำหรับข้าราชการทั่วไป ให้ใช้เหมือนเครื่องแบบครึ่งยศ
เว้นแต่กางเกง ให้ใช้กางเกงสักหลาดขายาวแบบราชการสีดำ
(๒) สำหรับรัฐมนตรี ให้ใช้เหมือนเครื่องแบบครึ่งยศ เว้นแต่กางเกงให้ใช้กางเกงสักหลาดขายาวแบบราชการสีดำมีแถบทอง
กว้าง ๒ เซนติเมตรครึ่งติดข้างตามความยาวของกางเกง
(จ) เครื่องแบบสโมสร ให้ใช้เหมือนเครื่องแบบเต็มยศ เว้นแต่
(๑) หมวก ถ้าใช้ในโอกาสประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ให้ใช้เหมือนหมวกเครื่องแบบครึ่งยศ
แต่ถ้าใช้ในโอกาสที่มิได้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ให้ใช้เหมือนหมวกเครื่องแบบปกติ
(๒) เสื้อสโมสรสีขาว จะใช้ผ้าหรือสักหลาดหรือเสิร์ทสีขาวก็ได้
เปิดอก ปาดเอว ดุมโลหะสีทองมีตราครุฑพ่าห์ติดที่ข้อมือข้างละ ๓ ดุม
ที่ระหว่างอกกับเอวข้างละ ๓ ดุม และบรรจบเสื้อเป็นดุมติดกัน ๒ ดุม
(๓) เสื้อกั๊กสีขาว ดุมโลหะสีทองมีตราครุฑพ่าห์ ๓ ดุม
(๔) เสื้อเชิ้ตอกแข็ง ข้อมือแข็งสีขาว ประกอบกับคอเชิ้ตชั้นเดียวแบบปีกผีเสื้อ
ผูกคอด้วยผ้าหรือแพรสีดำแบบหูกระต่าย
(๕) เครื่องหมายสังกัด ให้ติดที่คอพับของเสื้อตอนบนเหนือแนวเครื่องราชอิสสริยาภรณ์ทั้งสองข้าง
(๖) สำหรับในฤดูร้อน ให้ใช้กางเกงสีขาวแทนสักหลาดสีดำได้
(ฉ) เครื่องแบบตรวจราชการ ให้ประกอบด้วย
(๑) หมวกกันแดดสีกากี
สายรัดคางหนังสีน้ำตาลขนาดกว้าง ๑ เซนติเมตร มีตราครุฑในบัวกระหนกติดที่หน้าหมวก
หรือหมวกหนีบสีกากี ด้านหน้ามีดุมขนาดเล็ก ๒ ดุมติดซ้อนกัน และติดตราครุฑดังกล่าวแล้ว แต่ขนาดย่อมกว่า ที่ด้านขวาเหนือขอบหมวกห่างจากมุมพับด้านหน้าหมวกประมาณ
๔ เซนติเมตร
(๒) เสื้อเชิ้ตแขนยาวข้อมือรวบ หรือแขนสั้น สีกากีคอปก
ติดเครื่องหมายสังกัดที่ปกคอด้านหน้าทั้งสองข้างมีกระเป๋าเย็บติดภายนอกตอนอกเสื้อทั้ง
๒ ข้าง ๆ ละกระเป๋า มีใบปกรูปมนชายกลางแหลม ที่ปากกระเป๋าทั้งสองติดดุมข้างละ ๑
ดุม สำหรับขัดกับใบปกกระเป๋ากับอินทรธนูสีเดียวกับเสื้อเย็บเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมเรียวจากทางด้านไหล่ไปทางคอ
ติดอยู่เหนือบ่าทั้งสองข้าง ด้านทางไหล่กว้าง ๓.๕ เซนติเมตร เย็บติดกับตะเข็บเสื้อ
ด้านทางคอกว้าง ๒.๕ เซนติเมตรปลายมน ขัดดุมขนาดเล็ก
โดยวิธีเจาะเสื้อสอดก้านดุมลงไปติดภายในเสื้อ
ดุมทั้งสิ้นที่กล่าวนี้มีลักษณะเป็นรูปกลมแบนทำด้วยวัตถุสีน้ำตาลแก่
อินทรธนู มีลักษณะ ดังต่อไปนี้
รัฐมนตรี มีแถบกว้าง ๒ เซนติเมตร ติดทางต้นอินทรธนู ๑ แถบ
และแถบ กว้างครึ่งเซนติเมตรติดเรียงต่อไปอีก ๒
แถบ แถบบนขมวดเป็นวงกลมขนาดวัดเส้นผ่านศูนย์กลางวงใน ๓ มิลลิเมตร
ข้าราชการชั้นพิเศษ มีแถบกว้าง ๒ เซนติเมตรติดทางต้นอินทรธนู
๑ แถบ และแถบกว้างครึ่งเซนติเมตรติดเรียงถัดไปอีก ๑ แถบ
ข้าราชการชั้นเอก มีแถบกว้าง ๑ เซนติเมตร ๓ แถบ
ข้าราชการชั้นโท มีแถบกว้าง ๑ เซนติเมตร ๒ แถบ
ข้าราชการชั้นตรี มีแถบกว้าง ๑ เซนติเมตร ๑ แถบ
ข้าราชการชั้นจัตวา ที่ได้รับเงินเดือนตั้งแต่ ๔๖ บาท
ขึ้นไป มีแถบกว้างครึ่งเซนติเมตร ๒ แถบ
ข้าราชการชั้นจัตวา ที่ได้รับเงินเดือนต่ำกว่า ๔๖ บาท มีแถบกว้างครึ่งเซนติเมตร
๑ แถบ
แถบดังกล่าวมาแล้วนี้ทำด้วยไหมสีเหลือง การประดับแถบให้ประดับตามขวางที่ต้นอินทรธนู แถบต้นที่สุดให้ห่างจากต้นอินทรธนู
๕ มิลลิเมตร และแถบต่อ ๆ ไปเว้นระยะห่างกัน ๕ มิลลิเมตร
(๓) กางเกงสีกากีแบบขายาวไม่พับปลายขา หรือขาสั้นเพียงเข่า
หรือแบบขี่ม้า
(๔) รองเท้าหุ้มส้นหรือหุ้มข้อชนิดผูก สีน้ำตาลหรือสีดำประกอบกับถุงเท้าสีเดียวกับรองเท้า ถ้าใช้กางเกงขาสั้นให้ใช้ถุงเท้ายาวสวมถึงใต้เข่า
ถ้าใช้กางเกงแบบขี่ม้า ให้ใช้รองเท้าสูงสีน้ำตาลหรือสีดำ หรือรองเท้าหุ้มข้อชนิดผูกสีน้ำตาลหรือสีดำ
ประกอบกับผ้าพันแข้งสีเดียวกับรองเท้า
(๕) เข็มขัดทำด้วยหนังสีน้ำตาลกว้าง ๕ เซนติเมตรใช้หัวทองเหลืองรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าชนิดหัวกลัด
เครื่องแบบตรวจราชการดังกล่าวมานี้ ให้ใช้ได้เมื่อมีหน้าที่ไปราชการตามภูมิประเทศหรือในโอกาสอื่น
ๆ ที่เจ้ากระทรวงเห็นสมควรให้ใช้
(ช) สำหรับข้าราชการสตรี ให้อนุโลมใช้เครื่องแบบตรวจราชการ
ดังกล่าวแล้วได้เช่นเดียวกัน เว้นแต่
(๑) ผ้านุ่ง ให้ใช้กระโปรงสีกากียาวประมาณครึ่งน่องหรือจะใช้กางเกงแบบขายาวไม่พับปลายขา หรือขาสั้นเพียงเข่า หรือแบบขี่ม้าก็ได้
(๒) รองเท้าให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหรือหุ้มข้อชนิดผูกสีน้ำตาลหรือสีดำ
ประกอบกับถุงเท้าสีเดียวกับรองเท้า ถ้าใช้กางเกงขาสั้นให้ใช้ถุงยาวสวมถึงใต้เข่า
ถ้าใช้กางเกงแบบขี่ม้าให้ใช้รองเท้าสูงสีน้ำตาลหรือสีดำ หรือรองเท้าหุ้มข้อชนิดผูกสีน้ำตาลหรือสีดำประกอบกับผ้าพันแข้งสีเดียวกับกางเกง
(ซ) สำหรับข้าราชการชายสังกัดกระทรวงศึกษาธิการที่ดำรงตำแหน่งครูหรือตำแหน่งที่เกี่ยวข้องกับกิจการของโรงเรียนชาย
ในโอกาสที่ต้องทำหน้าที่ควบคุมอบรมสั่งสอนนักเรียนนอกสถานที่ให้ใช้เครื่องแบบตรวจราชการ
เว้นแต่
(๑) เสื้อและกางเกง ให้ใช้สีกากีแกมเขียว
(๒) หมวก ให้ใช้หมวกหนีบสีกากีแกมเขียว
ด้านหน้ามีดุมขนาดเล็ก ๒ ดุมติดซ้อนกัน หรือหมวกทรงหม้อตาลสีกากีแกมเขียว
กะบังหน้าและสายรัดคางหนังสีดำ มีดุมลักษณะกลมแบน ทำด้วยวัตถุสีน้ำตาลแก่
ขนาดเล็กติดที่ข้างหมวกข้างละ ๑ ดุม และที่หน้าหมวกติดตราครุฑพ่าห์ทำด้วยโลหะสีทอง
(๓) รองเท้า ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นชนิดผูกสีดำ
ประกอบกับถุงสีดำ ถ้าใช้กางเกงแบบขาสั้น ให้ใช้ถุงยาวสวมถึงใต้เข่า
ข้อ ๓  ข้าราชการสังกัดสำนักพระราชวังและสำนักงานราชเลขานุการในพระองค์
ให้ใช้เครื่องแบบเหมือนข้าราชการประเภทอื่น ๆ เว้นแต่อินทรธนูของเครื่องแบบปกติ
เครื่องแบบครึ่งยศ เครื่องแบบเต็มยศ และเครื่องแบบสโมสรให้เพิ่มเส้นลวดทองติดที่ขอบริมแถบทองด้านนอก
ข้อ ๔  ข้าราชการนอกประจำการ
ให้ใช้เครื่องแบบเหมือนข้าราชการประจำการ เว้นแต่เครื่องหมายสังกัดให้ติดที่อกเสื้อเบื้องขวา
ข้อ ๕  ข้าราชการวิสามัญ
และข้าราชการประเภทอื่นซึ่งไม่อยู่ในชั้นและอันดับตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือน ให้ใช้เครื่องแบบตามกฎนี้
แต่ข้าราชการคนใดควรแต่งชั้นใดให้เป็นไปตามระเบียบซึ่งสำนักนายกรัฐมนตรีเทียบไว้

ข้อ ๒  บทบัญญัติในส่วนที่ ๒ หมวดที่ ๕ แห่งกฎสำนักนายกรัฐมนตรีออกตามความในมาตรา
๗ แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘ ลงวันที่ ๒๖
ธันวาคม พุทธศักราช ๒๔๗๘ บรรดาที่บัญญัติให้ใช้แผ่นทาบคอเสื้อ ให้เปลี่ยนเป็นอินทรธนูทุกแห่ง

ข้อ ๓  ให้กรมศิลปากร
จัดทำรูปเครื่องแบบตามกฎนี้ไว้ให้ดูเป็นตัวอย่าง

ข้อ ๔  เฉพาะข้าราชการชายสังกัดกระทรวงศึกษาธิการที่ดำรงตำแหน่งครูหรือตำแหน่งที่เกี่ยวข้องกับกิจการของโรงเรียนชาย
ถ้าประสงค์จะใช้เครื่องแบบตรวจราชการตามที่บัญญัติไว้ในข้อ ๒ (ฉ)
ของส่วนที่ว่าด้วยเครื่องแบบทั่วไปก็ผ่อนผันให้ใช้ได้ไม่เกิน ๒ ปี

กฎให้ไว้ ณ วันที่ ๒๐ มิถุนายน พุทธศักราช ๒๔๘๕
จอมพล ป.  พิบูลสงคราม
นายกรัฐมนตรี

โชติกานต์/ปรับปรุง
๑๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๓

อรญา/ตรวจ
๔ พฤษภาคม ๒๕๖๓

[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๕๙/ตอนที่ ๔๑/หน้า ๑๒๗๒/๒๓ มิถุนายน
๒๔๘๕