ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน พ.ศ. 2558  (ฉบับ Update ล่าสุด)

ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ

ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
พ.ศ. ๒๕๕๘

โดยที่เป็นการสมควรปรับปรุงระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
พ.ศ. ๒๕๔๕ ให้มีความเหมาะสมยิ่งขึ้น

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๔ มาตรา ๒๓ วรรคสองและวรรคสาม มาตรา ๒๔
วรรคสอง มาตรา ๒๕ วรรคหนึ่ง และมาตรา ๒๖ วรรคสองและวรรคสาม
แห่งพระราชบัญญัติคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒
ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
จึงออกระเบียบไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑  ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
พ.ศ. ๒๕๕๘

ข้อ ๒[๑]  ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนดสามสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ข้อ ๓  ให้ยกเลิกระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน พ.ศ. ๒๕๔๕

ข้อ ๔  ในระเบียบนี้
คณะกรรมการ หมายความว่า
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ประธานกรรมการ หมายความว่า ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
กรรมการ หมายความว่า
กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
คณะอนุกรรมการ หมายความว่า
คณะอนุกรรมการที่คณะกรรมการแต่งตั้งขึ้นเพื่อทำหน้าที่สืบสวนและสอบสวนข้อเท็จจริง
รับฟังคำชี้แจงและพยานหลักฐาน และจัดทำรายงานผลการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
หรือทำหน้าที่อื่นตามที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้หรือที่คณะกรรมการมอบหมาย
สำนักงาน หมายความว่า
สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
เลขาธิการ หมายความว่า
เลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
คำร้อง หมายความว่า
เรื่องที่คณะกรรมการเห็นสมควรให้มีการตรวจสอบหรือเรื่องที่มีการเสนอต่อคณะกรรมการเพื่อขอให้ตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
ผู้ร้อง[๒] หมายความว่า
บุคคลหรือกลุ่มบุคคลที่อ้างว่าถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนซึ่งยื่นคำร้องขอให้ตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
และให้หมายความรวมถึงผู้ทำการแทนที่ได้รับมอบหมายหรือองค์กรที่ยื่นคำร้องแทน
ผู้ถูกร้อง[๓] หมายความว่า
บุคคลหรือองค์กรซึ่งถูกผู้ร้องกล่าวหาว่ากระทำละเมิดสิทธิมนุษยชนและให้หมายความรวมถึงบุคคลหรือองค์กรที่คณะกรรมการเห็นสมควรให้มีการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนตามระเบียบนี้
เจ้าหน้าที่รับคำร้อง หมายความว่า
เจ้าหน้าที่สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ผู้ซึ่งได้รับมอบหมายให้ทำหน้าที่รับคำร้อง ดำเนินการตรวจสอบ
และกลั่นกรองคำร้องเบื้องต้นว่าเป็นคำร้องที่อยู่ในอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการหรือไม่
เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบสำนวน หมายความว่า
เจ้าหน้าที่สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติที่ได้รับมอบหมายให้ดำเนินการสืบสวน
สอบสวน หรือตรวจสอบคำร้อง และจัดทำสำนวนเสนอต่อคณะอนุกรรมการหรือคณะกรรมการ
แล้วแต่กรณี
พนักงานเจ้าหน้าที่ หมายความว่า
บุคคลซึ่งคณะกรรมการแต่งตั้งขึ้นเพื่อช่วยเหลือการปฏิบัติงานในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
องค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชน
หมายความว่า
องค์การสิทธิมนุษยชนที่มีคุณสมบัติตามกฎหมายว่าด้วยคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติและระเบียบว่าด้วยการนั้น
การติดตามผล หมายความว่า
การติดตามผลการดำเนินการตามมาตรการการแก้ไขปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนของคณะกรรมการ
มาตราที่อ้างถึงในระเบียบนี้
ให้หมายถึงมาตราของพระราชบัญญัติคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒

ข้อ ๕  ให้ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติรักษาการตามระเบียบนี้
ในกรณีที่มีปัญหาเกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบนี้
ให้คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เป็นผู้วินิจฉัยชี้ขาด

หมวด ๑
บททั่วไป

ข้อ ๖  ระยะเวลาตามที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้
คณะกรรมการหรือคณะอนุกรรมการ แล้วแต่กรณี อาจย่นหรือขยายได้ตามที่เห็นสมควร  ทั้งนี้
ให้คำนึงถึงความจำเป็นเร่งด่วนและประโยชน์แห่งการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนเป็นสำคัญ

ข้อ ๗  การใดที่ระเบียบนี้กำหนดให้คณะกรรมการต้องปฏิบัติในการพิจารณาตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
ให้นำมาใช้กับคณะอนุกรรมการด้วยโดยอนุโลม

ข้อ ๘  การตรวจดูหรือขอข้อมูล ข้อเท็จจริง
บรรดาเอกสารหรือพยานหลักฐานที่ได้มาในการปฏิบัติตามระเบียบนี้
ให้สำนักงานพิจารณาดำเนินการตามกฎหมายว่าด้วยข้อมูลข่าวสารของราชการ
และระเบียบว่าด้วยการนั้น

หมวด ๒
การยื่นคำร้อง
การตรวจคำร้อง
และการประสานการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน

ส่วนที่ ๑
การยื่นคำร้อง

ข้อ ๙  บุคคลหรือกลุ่มบุคคลใดที่ถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือได้รับการปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรม
รวมทั้งองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนที่พบเห็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน
ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๒๓ และมาตรา ๒๔
บุคคลหรือกลุ่มบุคคลนั้นเป็นผู้มีสิทธิยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดไว้ในหมวดนี้[๔]
เพื่อให้การแก้ไขปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนเป็นไปโดยรวดเร็วและเหมาะสมแก่กรณีเมื่อคณะกรรมการเห็นสมควรอาจกำหนดให้มีการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนในกรณีใดโดยไม่มีการยื่นคำร้องตามวรรคหนึ่งก็ได้

ข้อ ๑๐  คำร้องที่ทำเป็นหนังสือต้องมีรายการตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา
๒๓ ได้แก่
(๑) ชื่อและที่อยู่ของผู้ร้อง
(๒) ข้อเท็จจริงและพฤติการณ์อันเป็นเหตุแห่งการกระทำหรือการละเลยการกระทำอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(๓) ลายมือชื่อหรือลายพิมพ์นิ้วมือของผู้ร้อง
คำร้องตามวรรคหนึ่งต้องจัดทำเป็นภาษาไทยหรือภาษาอังกฤษ
กรณีคำร้องเป็นภาษาอื่นให้ผู้ร้องจัดแปลเป็นภาษาไทยหรือภาษาอังกฤษด้วย
เว้นแต่คณะกรรมการจะมีมติเป็นอย่างอื่น

ข้อ ๑๑  การยื่นคำร้องให้กระทำได้ ดังนี้
(๑) ยื่นต่อสำนักงาน
(๒) ยื่นต่อกรรมการคนใดคนหนึ่ง
(๓) ยื่นต่อองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนเพื่อส่งต่อไปยังสำนักงาน
(๔) ส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับ
(๕) ส่งคำร้องด้วยวิธีการหรือรูปแบบอื่น เช่น ทางโทรสาร
หรือส่งทางสื่ออิเล็กทรอนิกส์หรือสื่ออื่น ๆ
(๖) ส่งคำร้องผ่านส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ
หรือหน่วยงานของรัฐตามที่คณะกรรมการกำหนด

ข้อ ๑๒  เพื่อให้การยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการเป็นไปโดยสะดวก
ในกรณีมีความจำเป็นเร่งด่วนผู้ร้องอาจร้องเรียนด้วยวาจา หรือทางโทรศัพท์
หรือวิธีอื่น

ข้อ ๑๓  ในการรับคำร้องตามข้อ
๑๒ ให้เจ้าหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายจากสำนักงานดำเนินการดังนี้
(๑) บันทึกการร้องเรียนตามแบบที่สำนักงานกำหนด
ซึ่งอย่างน้อยจะต้องมีรายละเอียดเกี่ยวกับวัน เดือน ปีที่รับคำร้อง ชื่อ ที่อยู่
และหมายเลขโทรศัพท์ของผู้ร้อง
ข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์อันเป็นเหตุแห่งการร้องเรียน และความประสงค์ของผู้ร้อง
(๒) ประสานกับผู้ร้องเพื่อให้ส่งหนังสือยืนยันคำร้องและส่งเอกสารหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับคำร้อง
ในกรณีที่มีเหตุขัดข้องอันไม่อาจดำเนินการได้ อาจเสนอให้คณะกรรมการ พิจารณาตามข้อ
๒๐ (๑) หรือข้อ ๒๖ แล้วแต่กรณี
(๓) ในกรณีเป็นการรับคำร้องตามข้อ ๑๒
ต้องจัดให้ผู้ร้องลงลายมือชื่อหรือพิมพ์ลายนิ้วมือในแบบบันทึกการร้องเรียนด้วย
ถ้าผู้ร้องไม่อาจลงลายมือชื่อหรือพิมพ์ลายนิ้วมือ ก็ให้บันทึกเหตุดังกล่าวไว้  ทั้งนี้ ให้ออกใบรับคำร้องให้แก่ผู้ร้องดังกล่าว
แล้วรายงานสำนักงานเพื่อพิจารณาต่อไป
(๔) ในกรณีที่ไม่อาจบันทึกการร้องเรียน ตาม (๑)
หรือในกรณีที่ได้รับการร้องเรียนนอกสถานที่ตั้งสำนักงาน
หรือกรณีมีเหตุจำเป็นเร่งด่วนจะต้องดำเนินการเพื่อแก้ไขเยียวยาผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนให้ดำเนินการไปตามความเหมาะสม
และจัดให้มีการบันทึกการร้องเรียนเรื่องที่มีการละเมิดสิทธิมนุษยชนนั้นในภายหลัง

ข้อ ๑๔  ในกรณีการร้องเรียนด้วยวาจา
หากต่อมาเจ้าหน้าที่สำนักงานไม่สามารถติดต่อ
กับผู้ร้องตามที่อยู่หรือหมายเลขโทรศัพท์ที่ได้ให้ไว้นั้นได้ ให้เสนอคณะกรรมการเพื่อพิจารณายุติเรื่องที่ร้องเรียนนั้น
เว้นแต่คณะกรรมการเห็นสมควรให้ทำการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนต่อไป

ข้อ ๑๕  ในการเสนอคำร้องขององค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชน
ให้กระทำโดยวิธีการตามหมวดนี้
โดยองค์การเอกชนดังกล่าวต้องพิจารณาและจัดทำความเห็นในเบื้องต้นเพื่อเสนอต่อคณะกรรมการด้วยว่ากรณีมีมูลหรือไม่
แล้วเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นให้สำนักงานดำเนินการต่อไป

ข้อ ๑๖  การร้องเรียนด้วยวิธีการอื่นใดนอกจากที่ได้กำหนดไว้ในหมวดนี้
ให้เจ้าหน้าที่รับคำร้องประสานกับผู้ร้องเพื่อให้ส่งเอกสารหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับคำร้องเพื่อประกอบการพิจารณารับคำร้องไว้ตรวจสอบต่อไป  ทั้งนี้
คณะกรรมการจะรับคำร้องไว้ตรวจสอบต่อเมื่อปรากฏว่ามีข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานพอสมควรที่เห็นว่ามีมูลสมควรได้รับการตรวจสอบ

ส่วนที่ ๒
การตรวจคำร้อง

ข้อ ๑๗  เมื่อได้รับคำร้อง ให้สำนักงานดำเนินการ
ดังนี้
(๑) แจ้งผู้ร้อง หรือองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชน แล้วแต่กรณี
ทราบภายในสามวันนับแต่วันที่ได้รับคำร้อง
(๒)
มอบหมายเจ้าหน้าที่รับคำร้องเพื่อตรวจคำร้องให้เป็นไปตามกฎหมายและระเบียบ
(๓)
เสนอคณะกรรมการพิจารณามอบหมายให้คณะอนุกรรมการที่รับผิดชอบในประเด็นตามคำร้องนั้นพิจารณาตรวจสอบต่อไป
ในกรณีที่คำร้องมีประเด็นเกี่ยวพันกับอำนาจหน้าที่ของคณะอนุกรรมการมากกว่าหนึ่งคณะให้เสนอคณะกรรมการพิจารณามอบหมายให้คณะอนุกรรมการที่มีหน้าที่รับผิดชอบในประเด็นหลักเป็นผู้ตรวจสอบทุกประเด็น
เว้นแต่คณะกรรมการจะมีมติเป็นอย่างอื่น

ข้อ ๑๘  ในการตรวจคำร้อง
ให้เจ้าหน้าที่รับคำร้องดำเนินการ ดังนี้
(๑) ในกรณีที่คำร้องใดไม่ถูกต้อง ไม่ครบถ้วน หรือไม่ชัดเจน
หรือมีข้อบกพร่องในสาระสำคัญให้แจ้งผู้ร้อง หรือองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชน
ดำเนินการแก้ไขให้ถูกต้อง หรือเพิ่มเติมคำร้องให้ชัดเจนหรือจะเชิญผู้ร้อง หรือองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชน
มาพบเพื่อสอบถามข้อเท็จจริง หรือขอเอกสารหรือพยานหลักฐานเพิ่มเติมก็ได้
รวมถึงสามารถดำเนินการใด ๆ
เพื่อให้ได้มาซึ่งข้อเท็จจริงเพิ่มเติมที่เพียงพอต่อการทำความเห็นเสนอต่อคณะกรรมการได้
(๒) ถ้าผู้ร้อง หรือองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชน มีความประสงค์ขอให้คณะกรรมการให้ความช่วยเหลือเกี่ยวกับการฟ้องคดีต่อศาลรวมมาด้วย
ให้ส่งคำร้องไปยังหน่วยงานในสำนักงานที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องเพื่อดำเนินการต่อไป

ข้อ ๑๙  เมื่อได้ตรวจคำร้องตามข้อ
๑๘ แล้ว ให้เจ้าหน้าที่รับคำร้องจัดทำบันทึกสรุป พร้อมความเห็นว่าควรรับหรือไม่รับคำร้องไว้ตรวจสอบ
หรือดำเนินการอื่นใด เสนอต่อเลขาธิการเพื่อเสนอให้คณะกรรมการพิจารณาต่อไป

ข้อ ๒๐  เจ้าหน้าที่รับคำร้องอาจมีความเห็นเสนอให้คณะกรรมการไม่รับคำร้องไว้ตรวจสอบหรือยุติเรื่อง
ในกรณีที่คำร้องมีลักษณะดังต่อไปนี้
(๑) เรื่องที่ผู้ร้องไม่ดำเนินการแก้ไขหรือเพิ่มเติมคำร้องภายในระยะเวลาอันสมควรหรือไม่สามารถติดต่อผู้ร้องได้
(๒)
เรื่องที่ผู้ร้องได้รับการแก้ไขความเดือดร้อนและความไม่เป็นธรรมหรือได้รับการชดใช้ความเสียหายอย่างเหมาะสมแล้ว
(๓) เรื่องที่ผู้ร้องประสงค์ขอถอนคำร้อง หรือผู้ร้องตาย หรือเป็นคนไร้ความสามารถหรือคนเสมือนไร้ความสามารถ หรือคนสาบสูญตามคำสั่งศาล
โดยไม่มีทายาท หรือผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์เข้าแทนที่
และการพิจารณาต่อไปจะไม่เป็นประโยชน์ส่วนรวมของชาติและประชาชน
(๔) เรื่องที่คณะกรรมการเคยพิจารณาแล้ว
และไม่ปรากฏหลักฐานหรือข้อเท็จจริงใหม่อันอาจทำให้ผลการพิจารณาเปลี่ยนแปลงไป
(๕) เหตุอื่นใดที่เห็นว่าควรไม่รับคำร้องไว้ตรวจสอบ

ส่วนที่ ๓
การประสานการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน

ข้อ ๒๑  ในกรณีที่อาจแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของผู้ร้องได้ด้วยวิธีการประสานงานกับหน่วยราชการ
องค์การเอกชน หรือองค์การอื่นในด้านสิทธิมนุษยชน ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๑๘ (๔)
หรือการประสานกับบุคคลหรือหน่วยงานอื่นใดในการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนแก่ผู้ร้อง
ให้เจ้าหน้าที่รับคำร้องหรือผู้ที่ได้รับมอบหมายเป็นผู้ดำเนินการดังกล่าวได้ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้โดยคำนึงถึงความจำเป็นเร่งด่วน
และเหมาะสมแก่กรณี
รวมทั้งต้องใช้ความระมัดระวังตามสมควรเพื่อมิให้เกิดผลกระทบที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้ร้องหรือผู้เกี่ยวข้อง

ข้อ ๒๒  การประสานการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนให้แก่ผู้ร้อง
อาจดำเนินการได้ในกรณี ดังนี้
(๑) ผู้ร้องขอมา
(๒) คณะกรรมการมีมติให้ดำเนินการ
๓) สำนักงานหรือผู้ที่ได้รับมอบหมายเห็นว่าควรดำเนินการให้แก่ผู้ร้อง
ในกรณีตาม (๒) และ (๓)
ให้สอบถามความสมัครใจของผู้ร้องมาพิจารณาประกอบการดำเนินการ

ข้อ ๒๓  ในการประสานการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน
ถ้าหน่วยราชการ องค์การเอกชนหรือองค์การอื่นในด้านสิทธิมนุษยชน หรือบุคคล
หรือหน่วยงานอื่นใด ได้แก้ไขปัญหาให้ผู้ร้องตามสมควรแก่กรณีแล้ว
ให้สำนักงานจัดทำรายงานผลการดำเนินการเสนอต่อคณะกรรมการเพื่อพิจารณาต่อไป

ข้อ ๒๔  ภายใต้บังคับข้อ
๒๓ ในกรณีที่ปรากฏว่าหน่วยราชการ องค์การเอกชนหรือองค์การอื่นในด้านสิทธิมนุษยชน
หรือบุคคล หรือหน่วยงานอื่นใด
ไม่ได้แก้ไขปัญหาให้ผู้ร้องหรือไม่ได้รับแจ้งผลการดำเนินการจากหน่วยงานหรือบุคคลดังกล่าวภายในระยะเวลาที่จำเป็นและตามสมควรแก่กรณี
ให้เจ้าหน้าที่สำนักงานรายงานเหตุข้างต้นต่อสำนักงานเพื่อเสนอคณะกรรมการพิจารณาต่อไป

หมวด ๓
การพิจารณาตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน

ส่วนที่ ๑
การพิจารณารับคำร้องไว้ตรวจสอบ

ข้อ ๒๕  เมื่อคณะกรรมการได้พิจารณาตามข้อ
๑๙ แล้วเห็นว่า คำร้องที่เสนอเป็นเรื่องที่มีมูลและอยู่ในอำนาจหน้าที่
และมีมติให้รับคำร้องไว้พิจารณาตรวจสอบ
ให้สำนักงานมอบหมายเจ้าหน้าที่เป็นเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบสำนวนเพื่อดำเนินการสืบสวน
สอบสวน หรือตรวจสอบข้อเท็จจริง และจัดทำสำนวนเสนอต่อคณะกรรมการหรือคณะอนุกรรมการ
แล้วแต่กรณี ต่อไป

ข้อ ๒๖  คณะกรรมการอาจพิจารณาเห็นสมควรให้มีการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนอันเนื่องมาจากกรณี
ดังต่อไปนี้
(๑) กรณีมีเหตุอันควรเชื่อว่าอาจมีการละเมิดสิทธิมนุษยชนและมีผลกระทบต่อส่วนรวม
(๒)
ผู้ร้องเป็นผู้ทำการแทนองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนที่มิได้เป็นนิติบุคคลตามกฎหมาย
(๓) กรณีไม่เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดไว้ในหมวด ๒
หรือกรณีอื่นใดแต่คณะกรมการเห็นสมควรให้มีการตรวจสอบ

ข้อ ๒๗  ถ้าคำร้องที่รับไว้พิจารณาตรวจสอบตามข้อ ๒๕
จำนวนมากกว่าหนึ่งคำร้องขึ้นไปมีข้อกล่าวหาหรือประเด็นร้องเรียนอย่างเดียวกันหรือเกี่ยวเนื่องใกล้ชิดกันหรือมีคู่กรณีเดียวกันหรือร่วมกันถ้าคณะกรรมการเห็นว่าจะเป็นประโยชน์แก่การพิจารณา
จะมีมติให้รวมพิจารณาและวินิจฉัยรวมกันไปก็ได้
ในกรณีที่คณะกรรมการมีมติให้ดำเนินการตามวรรคหนึ่ง
ให้แจ้งมติดังกล่าวให้คู่กรณีทราบเป็นหนังสือภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ได้มีการรับรองมติดังกล่าวนั้น

ข้อ ๒๘  ในกรณีที่คณะกรรมการเห็นว่าคำร้องที่รับไว้ไม่อยู่ในอำนาจหน้าที่
หรือควรได้รับการพิจารณาแก้ไขโดยองค์กรอื่นซึ่งมีอำนาจหน้าที่
ตามหลักเกณฑ์ที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๒๕ วรรคสอง หรือวรรคสาม
ให้สำนักงานดำเนินการตามมติคณะกรรมการต่อไป
ในกรณีที่คณะกรรมการส่งเรื่องให้องค์กรอื่นพิจารณาตามมาตรา
๒๕ วรรคสาม ให้สำนักงานติดตามผลดำเนินการขององค์กรนั้น หากองค์กรนั้นไม่แจ้งผลดำเนินการในเวลาอันสมควรหรือได้แจ้งผลการดำเนินการแล้ว
ให้เสนอคณะกรรมการพิจารณาตามที่เห็นสมควรต่อไป[๕]

ส่วนที่ ๒
การแสวงหาข้อเท็จจริงตามคำร้อง

ข้อ ๒๙  ในการสืบสวน
สอบสวน หรือตรวจสอบข้อเท็จจริง ให้สำนักงานแจ้งบุคคลหรือหน่วยงานที่ถูกอ้างว่าเป็นผู้ละเมิดสิทธิมนุษยชน
หรือบุคคลหรือหน่วยงานใดที่เห็นว่าเกี่ยวข้องกับการละเมิดสิทธิมนุษยชน
เพื่อให้บุคคลหรือหน่วยงานนั้นชี้แจงข้อเท็จจริงภายในระยะเวลาที่กำหนดในการแจ้งดังกล่าวให้สรุปรายละเอียดข้อเท็จจริงตามคำร้องให้เพียงพอแก่การชี้แจงได้โดยถูกต้องครบถ้วนด้วย
เว้นแต่เป็นปัญหาข้อกฎหมาย
หรือเป็นปัญหาข้อเท็จจริงแต่ไม่มีความจำเป็นที่ต้องสืบสวนสอบสวน
หรือตรวจสอบข้อเท็จจริงอีก
ให้สำนักงานแจ้งให้บุคคลหรือหน่วยงานนั้นทราบด้วยว่าจะต้องชี้แจงภายในระยะเวลาที่กำหนดดังกล่าว
ในกรณีบุคคลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ไม่อาจชี้แจงข้อเท็จจริงหรือส่งหลักฐานได้ทันภายในระยะเวลาที่กำหนด
อาจขอขยายระยะเวลาได้คราวละไม่เกินสิบห้าวัน
รวมแล้วไม่เกินสามสิบวันนับแต่วันที่ครบกำหนด

ข้อ ๓๐  เมื่อพ้นกำหนดระยะเวลาการชี้แจงข้อเท็จจริงตามข้อ
๒๙ แล้ว ให้คณะกรรมการดำเนินการพิจารณาตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
โดยแจ้งข้อเท็จจริงตามคำร้องและที่ได้จากการชี้แจงของบุคคลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้ผู้ร้อง
ผู้ถูกร้อง และผู้ที่เกี่ยวข้องทราบ และต้องให้โอกาสบุคคลดังกล่าว
ชี้แจงและเสนอพยานหลักฐานตามสมควรเพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการกระทำที่อ้างว่าเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน

ข้อ ๓๑  ให้เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบสำนวนรวบรวมข้อเท็จจริงที่ได้จากคำร้อง
คำชี้แจงของบุคคลหรือหน่วยงานที่ถูกอ้างว่าเป็นผู้ละเมิดสิทธิมนุษยชน
หรือเกี่ยวข้องกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนและพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้อง และจัดทำบันทึกสรุปสำนวนเสนอต่อคณะกรรมการ
บันทึกสรุปสำนวนอย่างน้อยต้องประกอบด้วย
(๑) ชื่อผู้ร้องและผู้ถูกร้อง
(๒) เหตุแห่งการร้องและความประสงค์ของผู้ร้อง
(๓) สรุปข้อเท็จจริงจากคำร้อง
คำชี้แจงของบุคคลหรือหน่วยงานที่ถูกอ้างว่าเป็นผู้ละเมิดสิทธิมนุษยชน
หรือเกี่ยวข้องกับการละเมิดสิทธิมนุษยชน และพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้อง
(๔) ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
(๕) ความเห็นพร้อมด้วยเหตุผลในประเด็นหรือเรื่องที่พิจารณา
ในกรณีที่ผู้บังคับบัญชาชั้นเหนือขึ้นไปเห็นว่าสำนวนยังไม่สมบูรณ์
ให้สั่งการเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบสำนวนดำเนินการให้สมบูรณ์  ทั้งนี้ ในส่วนความเห็นของเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบสำนวน
ถ้าผู้บังคับบัญชาชั้นเหนือขึ้นไปมีความเห็นแย้ง
ก็ให้บันทึกความเห็นแย้งนั้นไว้ด้วย

ส่วนที่ ๓
การรับฟังคำชี้แจงและพยานหลักฐาน

ข้อ ๓๒  เมื่อได้รับบันทึกสรุปสำนวนตามข้อ ๓๑
หากคณะกรรมการเห็นสมควรให้คู่กรณีบุคคลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องมาปรากฏตัวต่อหน้าคณะกรรมการ
ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๒๖ วรรคสอง ให้แจ้งคู่กรณี
บุคคลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนั้นทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน
เว้นแต่กรณีจำเป็นเร่งด่วน
อาจแจ้งกำหนดวันนัดตรวจสอบล่วงหน้าตามที่คณะกรรมการเห็นสมควร
หากคู่กรณี บุคคล
หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องไม่อาจมาปรากฏตัวต่อหน้าคณะกรรมการอาจมอบอำนาจเป็นหนังสือให้บุคคลอื่นมาดำเนินการแทนได้
 ทั้งนี้
การดำเนินการของบุคคลดังกล่าวให้ถือเป็นการดำเนินการของคู่กรณี บุคคล
หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนั้น

ข้อ ๓๓  ในวันนัดตรวจสอบ
ให้คู่กรณี บุคคล หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
มีสิทธิชี้แจงเป็นหนังสือหรือวาจาก็ได้ ในกรณีเป็นการชี้แจงเป็นหนังสือ
คณะกรรมการอาจสอบถามข้อเท็จจริงเพิ่มเติมได้
ในการชี้แจงด้วยวาจา หรือการรับฟังพยานหลักฐาน ถ้าคู่กรณี บุคคล
หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องฝ่ายใดจำเป็นต้องใช้ล่ามหรือสื่ออื่น ๆ
เพื่อให้สามารถเข้าใจหรือให้ถ้อยคำได้
ให้บุคคลหรือหน่วยงานดังกล่าวแจ้งถึงเหตุนั้นให้สำนักงานทราบล่วงหน้าก่อนถึงวันนัด
เพื่อจัดหาให้
ในกรณีที่การตรวจสอบไม่อาจดำเนินการเสร็จสิ้นได้ภายในวันเดียว
ให้กำหนดวันนัดอื่นต่อไป

ข้อ ๓๔  ในการชี้แจงด้วยวาจาให้ดำเนินการ
ดังต่อไปนี้
(๑) ให้ผู้ร้องและพยานของผู้ร้องให้ถ้อยคำก่อน
และให้ผู้ถูกร้องและพยานของผู้ถูกร้องให้ถ้อยคำในลำดับต่อไป
เว้นแต่คณะกรรมการจะกำหนดเป็นอย่างอื่น
(๒)
คณะกรรมการอาจซักถามเพิ่มเติมจากคู่กรณีและพยานได้ตามที่เห็นสมควร

ข้อ ๓๕  คณะกรรมการอาจขอให้ผู้ทรงคุณวุฒิหรือผู้เชี่ยวชาญมาให้ความเห็นเพื่อประกอบการตรวจสอบได้

ส่วนที่ ๔
ทนายความหรือที่ปรึกษาของคู่กรณี

ข้อ ๓๖  ในกรณีที่คู่กรณีต้องมาปรากฏตัวต่อหน้าคณะกรรมการในการพิจารณาตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
คู่กรณีมีสิทธินำทนายความหรือที่ปรึกษาของตนเข้ามาในกระบวนการพิจารณาตรวจสอบได้
แต่ห้ามมิให้ทนายความหรือที่ปรึกษาตอบคำถามแทนคู่กรณีหรือพยานฝ่ายตน
เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากคณะกรรมการ
กรณีผู้ร้อง ผู้ถูกร้อง หรือพยาน เป็นเด็กหรือเยาวชน
คณะกรรมการอาจจัดให้มีนักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์เข้าร่วมในการตรวจสอบด้วยตามสมควรแก่กรณี
ในระหว่างการตรวจสอบหากคณะกรรมการเห็นว่าทนายความหรือที่ปรึกษาของคู่กรณีมีพฤติการณ์หรือความประพฤติไม่เหมาะสม
คณะกรรมการอาจไม่อนุญาตให้ทนายความหรือที่ปรึกษาเข้าร่วมในกระบวนการตรวจสอบครั้งนั้นได้
โดยให้มีการตรวจสอบในวันนั้นต่อไป
แต่คู่กรณีอาจนำทนายความหรือที่ปรึกษาเข้าร่วมการตรวจสอบครั้งต่อไปได้

ข้อ ๓๗  ในการให้ถ้อยคำของคู่กรณีหรือพยานฝ่ายหนึ่ง
คู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่ง รวมทั้งทนายความหรือที่ปรึกษาของฝ่ายดังกล่าวจะเข้ารับฟังไม่ได้
เว้นแต่คณะกรรมการจะกำหนดเป็นอย่างอื่น

ส่วนที่ ๕
การไกล่เกลี่ย

ข้อ ๓๘  การดำเนินการไกล่เกลี่ยตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา
๒๗ คณะกรรมการอาจดำเนินการหรือมอบหมายให้คณะอนุกรรมการ สำนักงาน หรือบุคคล
ที่คณะกรรมการเห็นสมควรดำเนินการแทนได้
เมื่อได้ดำเนินการตามวรรคหนึ่งแล้ว
ให้จัดทำข้อตกลงระหว่างคู่กรณีเป็นหนังสือไว้และให้คณะกรรมการพิจารณายุติเรื่อง

ข้อ ๓๙  ข้อตกลงระหว่างคู่กรณีตามข้อ ๓๘
อย่างน้อยต้องประกอบด้วย
(๑) สถานที่ดำเนินการไกล่เกลี่ย
(๒) วัน เดือน ปี ที่ดำเนินการไกล่เกลี่ย
(๓) ชื่อและที่อยู่ของคู่กรณี
(๔) รายละเอียดข้อตกลง
(๕) ลายมือชื่อหรือลายพิมพ์นิ้วมือของคู่กรณี และพยานอย่างน้อยสองคน
(๖) ลายมือชื่อหรือลายพิมพ์นิ้วมือของผู้ดำเนินการไกล่เกลี่ย
ก่อนการลงลายมือชื่อตามวรรคหนึ่ง ต้องอ่านข้อตกลงให้คู่กรณีฟัง
และให้คู่กรณีมีเวลาตามสมควรในการพิจารณารายละเอียดในบันทึกข้อตกลงด้วย
ข้อตกลงตามวรรคหนึ่งให้จัดทำเป็นสามฉบับ
เพื่อมอบให้กับคู่กรณีฝ่ายละหนึ่งฉบับ และเก็บไว้ในสำนวนหนึ่งฉบับ

ข้อ ๔๐  กรณีที่คู่กรณีฝ่ายใดไม่ลงลายมือชื่อหรือลายพิมพ์นิ้วมือ
หรือไม่มีการปฏิบัติตามข้อตกลง หรือมีการปฏิบัติที่ไม่เป็นไปตามข้อตกลง
ให้สำนักงานเสนอต่อคณะกรรมการเพื่อพิจารณาดำเนินการตามอำนาจหน้าที่ต่อไป

ส่วนที่ ๖
การจัดทำรายงาน

ข้อ ๔๑  ในกรณีที่คณะกรรมการได้พิจารณาตรวจสอบเสร็จสิ้นแล้วเห็นว่ามีการกระทำหรือละเลยการกระทำอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนซึ่งต้องจัดทำรายงานผลการตรวจสอบตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา
๒๘ คณะกรรมการอาจมอบหมายให้คณะอนุกรรมการหรือสำนักงาน แล้วแต่กรณี
เป็นผู้จัดทำเสนอคณะกรรมการพิจารณาก็ได้ โดยอย่างน้อยต้องมีรายละเอียด ดังต่อไปนี้
(๑)
ชื่อของผู้ร้องหรือผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนและผู้ถูกร้อง เว้นแต่คณะกรรมการจะให้ปกปิดชื่อ
(๒) สรุปข้อเท็จจริงตามคำร้องและความประสงค์ของผู้ร้อง
(๓)
รายละเอียดข้อเท็จจริงที่เกี่ยวกับพฤติการณ์แห่งการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(๔) ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
(๕) ความเห็นพร้อมด้วยเหตุผลที่มีความเห็นดังกล่าว
(๖) มาตรการการแก้ไขปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชน
ซึ่งต้องกำหนดโดยชัดแจ้งว่าบุคคลหรือหน่วยงานใด มีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามกฎหมายใดและด้วยวิธีการอย่างไร
รวมทั้งระยะเวลาในการดำเนินการตามมาตรการดังกล่าว
ในกรณีที่คณะกรรมการเห็นว่า การกระทำหรือการละเลยการกระทำนั้น
ไม่เป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน
ให้จัดทำรายงานผลการตรวจสอบตามวรรคหนึ่งด้วยโดยอนุโลม
ในกรณีที่ไม่เป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน
แต่มีการปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรมหรือเป็นกรณีที่เห็นสมควรได้รับการแก้ไขปัญหาเชิงนโยบายให้ดำเนินการ
ดังนี้
(๑)
กรณีที่เห็นว่ามีการปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรมซึ่งสมควรแก่การแก้ไขเยียวยาความเสียหายให้กับผู้ถูกกระทำเช่นว่านั้น
คณะกรรมการอาจกำหนดแนวทางแก้ไข เพื่อแจ้งให้บุคคลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการตามความเหมาะสมภายใต้อำนาจหน้าที่ของบุคคลหรือหน่วยงานนั้น
(๒)
กรณีที่เห็นว่าสมควรมีการแก้ไขปัญหาในเชิงนโยบายเพื่อส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนเป็นส่วนรวมด้วย
คณะกรรมการอาจมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย เพื่อแจ้งให้คณะรัฐมนตรี
รัฐสภาหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แล้วแต่กรณี พิจารณาดำเนินการ

ข้อ ๔๒  ในกรณีที่คณะกรรมการให้รวมการพิจารณาตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนตามข้อ
๒๗ อาจจัดทำรายงานเป็นฉบับเดียวกันก็ได้

ข้อ ๔๓  ให้สำนักงานแจ้งรายงานไปยังผู้เกี่ยวข้อง
ดังนี้
(๑) แจ้งไปยังบุคคลหรือหน่วยงาน
หรือหน่วยราชการที่มีหน้าที่ต้องดำเนินการตามข้อ ๔๑ วรรคหนึ่ง (๖) หรือวรรคสาม (๑)
หรือ (๒) แล้วแต่กรณี
(๒) แจ้งไปยังผู้ร้อง หรือองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชน แล้วแต่กรณี
เพื่อทราบ
ให้สำนักงานแจ้งรายงานตามวรรคหนึ่งให้ผู้เกี่ยวข้องทราบโดยเร็ว[๖]

หมวด ๔
คณะอนุกรรมการและการพิจารณาของคณะอนุกรรมการ

ข้อ ๔๔  การแต่งตั้งคณะอนุกรรมการและการทำหน้าที่ของคณะอนุกรรมการที่คณะกรรมการแต่งตั้งตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา
๒๖
ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้หรือที่คณะกรรมการกำหนดไว้ในคำสั่งแต่งตั้ง

ข้อ ๔๔/๑[๗]  อนุกรรมการต้องปฏิบัติหน้าที่ของตนอย่างเป็นกลาง
รวมทั้งต้องคำนึงถึงผลประโยชน์ส่วนรวมของชาติและประชาชนประกอบด้วย

ข้อ
๔๔/๒[๘]
 ห้ามมิให้อนุกรรมการดำเนินการตรวจสอบคำร้องที่ได้รับมอบหมาย
เมื่อปรากฏเหตุ ดังต่อไปนี้
(๑)
เป็นผู้ที่ได้ถูกอ้างเป็นพยานโดยเป็นผู้ที่รู้เห็นเหตุการณ์เกี่ยวข้องกับคำร้องนั้น
(๒)
เป็นผู้มีส่วนได้เสียในคำร้อง หรือเป็นผู้แทนโดยชอบธรรม หรือผู้แทน
หรือได้เป็นทนายความของคู่กรณีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมาแล้ว
(๓)
มีสาเหตุโกรธเคืองกับผู้ร้องหรือผู้ถูกร้อง
(๔)
เป็นผู้ร้อง ผู้ถูกร้อง หรือเป็นคู่สมรส บุพการี ผู้สืบสันดาน
หรือพี่น้องร่วมบิดามารดาหรือร่วมบิดาหรือมารดากับผู้ร้องหรือผู้ถูกร้อง
(๕)
มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดในฐานะญาติหรือเป็นหุ้นส่วนหรือมีผลประโยชน์ร่วมกันหรือขัดแย้งกับผู้ร้องหรือผู้ถูกร้อง
ในกรณีที่ปรากฏว่ามีเหตุตามวรรคหนึ่ง
ให้อนุกรรมการผู้นั้นแจ้งต่อประธานกรรมการโดยเร็ว ระหว่างนั้นห้ามมิให้อนุกรรมการผู้นั้นมีส่วนเกี่ยวข้องกับการดำเนินการของคณะอนุกรรมการในคำร้องนั้น
ความในวรรคสองให้ใช้บังคับในกรณีที่คู่กรณีร้องคัดค้านว่าอนุกรรมการผู้ใดมีเหตุตามวรรคหนึ่งด้วยโดยอนุโลม
การยื่นคำคัดค้านตามวรรคสาม
ให้ทำเป็นหนังสือยื่นต่อประธานอนุกรรมการและประธานกรรมการก่อนคณะอนุกรรมการจะได้พิจารณาสำนวนในเรื่องนั้นเสร็จสิ้น
โดยจะต้องแสดงข้อเท็จจริงที่เป็นเหตุแห่งการคัดค้านไว้ให้ปรากฏในคำคัดค้านด้วย
ในการพิจารณาคำคัดค้าน ให้คณะกรรมการเป็นผู้วินิจฉัยชี้ขาด

ข้อ ๔๕  คณะอนุกรรมการมีวาระการทำหน้าที่ตามที่คณะกรรมการกำหนด
กรณีที่คณะอนุกรรมการครบวาระแล้วและยังไม่มีการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการขึ้นใหม่ให้สำนักงานมอบหมายเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบสำนวนดำเนินการเกี่ยวกับคำร้องที่อยู่ในความรับผิดชอบของคณะอนุกรรมการนั้น
แล้วเสนอคณะกรรมการพิจารณาต่อไป

ข้อ ๔๖  อนุกรรมการต้องมีคุณสมบัติทั่วไปและไม่มีลักษณะต้องห้าม
ดังต่อไปนี้
(๑) มีสัญชาติไทย
(๒) มีอายุไม่ต่ำกว่าสามสิบปี
(๓) ไม่เป็นบุคคลล้มละลาย
(๔)[๙]
ไม่เป็นบุคคลที่เคยต้องคำพิพากษาให้จำคุกตั้งแต่สองปีขึ้นไป
โดยได้พ้นโทษมายังไม่ถึงห้าปีในวันได้รับการเสนอชื่อ
เว้นแต่ในความผิดอันได้กระทำโดยประมาท
(๕) ไม่เคยถูกไล่ออก ปลดออก หรือให้ออกจากหน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ
รัฐวิสาหกิจหรือราชการส่วนท้องถิ่น เพราะการกระทำผิดวินัยอย่างร้ายแรง
(๖) ไม่เคยถูกวุฒิสภามีมติถอดถอนออกจากตำแหน่ง
(๗) ไม่เคยถูกคณะกรรมการวินิจฉัยว่าเป็นผู้ละเมิดสิทธิมนุษยชน
หรือเป็นผู้มีพฤติการณ์ปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรม
(๘) ไม่เคยต้องคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลให้ทรัพย์ตกเป็นของแผ่นดิน
เพราะมีทรัพย์สินเพิ่มขึ้นผิดปกติ หรือร่ำรวยผิดปกติ
(๙) ไม่เคยมีประวัติการถูกคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติชี้มูลว่าเป็นผู้กระทำผิดฐานทุจริตต่อหน้าที่
กระทำความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการหรือกระทำความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ในการยุติธรรม
เว้นแต่ต่อมาภายหลังศาลวินิจฉัยว่าผู้นั้นมิได้กระทำความผิดตามที่ถูกชี้มูล
(๑๐) ไม่เป็นบุคคลติดยาเสพติดให้โทษ
กรณีตาม (๑) (๒) และ (๔) คณะกรรมการอาจมีมติยกเว้นได้

ข้อ
๔๖/๑[๑๐]  ให้ประธานกรรมการเป็นผู้มีอำนาจออกบัตรประจำตัวอนุกรรมการ
ในการขอมีบัตรประจำตัว
ให้อนุกรรมการทำคำขอยื่นต่อประธานกรรมการโดยผ่านประธานอนุกรรมการ
และให้สำนักงานเป็นผู้จัดทำบัตรประจำตัวแก่อนุกรรมการ โดยให้นำกฎหมายว่าด้วยบัตรประจำตัวเจ้าหน้าที่ของรัฐและกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้อง
มาใช้บังคับโดยอนุโลม พร้อมทั้งจัดทำทะเบียนประวัติไว้เป็นหลักฐาน  ทั้งนี้
บัตรประจำตัวเป็นอันยกเลิกเมื่อพ้นจากตำแหน่ง

ข้อ ๔๗  ให้คณะกรรมการมีอำนาจสั่งให้คณะอนุกรรมการระงับหรือแก้ไขการกระทำใด
ๆ ที่ปรากฏว่าขัดต่อกฎหมาย ระเบียบ หรือมติของคณะกรรมการ
ในกรณีที่คณะอนุกรรมการหรืออนุกรรมการคนใดไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของคณะกรรมการตามวรรคหนึ่ง
หรือกระทำการใด ๆ
อันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือไม่คุ้มครองหรือส่งเสริมสิทธิมนุษยชนคณะกรรมการจะสั่งให้คณะอนุกรรมการพ้นจากการปฏิบัติหน้าที่หรืออนุกรรมการคนนั้นพ้นจากตำแหน่งก็ได้

ข้อ ๔๘  อนุกรรมการพ้นจากตำแหน่งเมื่อ
(๑) ครบวาระตามที่คณะกรรมการกำหนด
(๒) ตาย
(๓) ขาดคุณสมบัติทั่วไปหรือมีลักษณะต้องห้ามตามข้อ ๔๖
(๔) ลาออก
(๕) คณะกรรมการมีมติให้พ้นจากตำแหน่ง
(๖) คณะกรรมการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการคณะใหม่แทนคณะอนุกรรมการคณะเดิม
(๗) เมื่อคณะกรรมการพ้นจากการปฏิบัติหน้าที่

ข้อ ๔๙  การประชุมของคณะอนุกรรมการตามระเบียบนี้
ให้นำระเบียบว่าด้วยการประชุมคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติมาใช้บังคับโดยอนุโลม
ให้คณะอนุกรรมการรับฟังรายละเอียดทั้งข้อเท็จจริง ข้อกฎหมาย
และความเห็น พร้อมทั้งพยานหลักฐานต่าง ๆ
ที่เกี่ยวข้องจากเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบสำนวน
ตลอดจนความเห็นของผู้บังคับบัญชาของเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบสำนวน
เพื่อประกอบการพิจารณาตรวจสอบด้วย

ข้อ ๕๐  เมื่อคณะอนุกรรมการได้ตรวจสอบสำนวนและพยานหลักฐานต่าง
ๆ ที่เกี่ยวข้องตามความจำเป็นและสมควรแล้ว
ให้คณะอนุกรรมการจัดทำรายงานเสนอต่อคณะกรรมการ โดยให้นำความในข้อ ๔๑  หรือข้อ ๔๒ มาใช้บังคับ แล้วแต่กรณี

ข้อ ๕๑  เมื่อคณะอนุกรรมการได้พิจารณาสำนวนเสร็จสิ้นตามข้อ
๕๐ แล้ว ให้สำนักงานนำรายงานของคณะอนุกรรมการพร้อมทั้งสำนวนเสนอต่อคณะกรรมการเพื่อพิจารณาโดยเร็ว

หมวด ๕
พนักงานเจ้าหน้าที่

ข้อ ๕๒  ในการพิจารณาตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
คณะกรรมการอาจแต่งตั้งพนักงานเจ้าหน้าที่
เพื่อช่วยเหลือการปฏิบัติงานของคณะกรรมการได้ตามที่ได้รับมอบหมายตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้
ในการแต่งตั้งพนักงานเจ้าหน้าที่ตามวรรคหนึ่ง ให้นำข้อ ๔๖
มาใช้บังคับโดยอนุโลม เว้นแต่คณะกรรมการจะกำหนดเป็นอย่างอื่น

ข้อ ๕๓  ผู้ที่จะได้รับการแต่งตั้งเป็นพนักงานเจ้าหน้าที่จะต้องไม่เป็นผู้มีส่วนได้เสียกับงานที่จะปฏิบัติ
หรืออาจให้หรือได้รับประโยชน์จากการปฏิบัติงานนั้น ๆ

ข้อ ๕๔  คำสั่งแต่งตั้งพนักงานเจ้าหน้าที่จะต้องกำหนดภารกิจที่มอบหมายและระยะเวลาเริ่มต้นและสิ้นสุดสำหรับการปฏิบัติภารกิจนั้นให้ชัดเจน
โดยให้ถือว่าพ้นจากหน้าที่เมื่อปฏิบัติภารกิจเสร็จสิ้น

ข้อ ๕๕  เมื่อสิ้นสุดการปฏิบัติภารกิจแล้ว
ให้พนักงานเจ้าหน้าที่รายงานผลการปฏิบัติเป็นหนังสือต่อคณะกรรมการโดยเร็ว  ทั้งนี้
คณะกรรมการอาจซักถามเพิ่มเติมจากพนักงานเจ้าหน้าที่นั้นได้

ข้อ ๕๖  หากปรากฏต่อมาภายหลังว่าพนักงานเจ้าหน้าที่กระทำการใด
อันเป็นการขัดต่อภารกิจที่ได้รับมอบหมาย หรือด้วยเหตุอื่นใดที่คณะกรรมการเห็นว่าการปฏิบัติภารกิจต่อไปจะก่อให้เกิดความเสียหายแก่องค์กรหรือภารกิจที่ได้รับมอบหมายนั้น
คณะกรรมการอาจมีคำสั่งให้พนักงานเจ้าหน้าที่ ซึ่งกระทำการเช่นว่านั้น
พ้นจากการปฏิบัติหน้าที่

หมวด ๖
การติดตามผล

ข้อ ๕๗  เมื่อพ้นระยะเวลาที่ต้องดำเนินการตามมาตรการการแก้ไขปัญหาตามข้อ
๔๑ แล้ว แต่บุคคลหรือหน่วยงานมิได้แจ้งผลการดำเนินการ
ให้สำนักงานมีหนังสือสอบถามผลการดำเนินการหรือการดำเนินการอื่นใดที่เกี่ยวข้องกับมาตรการการแก้ไขปัญหานั้น
ในกรณีที่ได้มีหนังสือสอบถามผลการดำเนินการแล้ว แต่บุคคลหรือหน่วยงานมิได้แจ้งผลการดำเนินการ
และไม่ปรากฏข้อเท็จจริงว่าบุคคลหรือหน่วยงานได้ดำเนินการตามมาตรการการแก้ไขปัญหา
ให้สำนักงานเสนอคณะกรรมการพิจารณาดำเนินการตามมาตรา ๓๐

ข้อ ๕๘  เมื่อสำนักงานได้ติดตามการดำเนินการตามมาตรา
๓๐ แล้ว ปรากฏว่าไม่มีการดำเนินการโดยไม่มีเหตุอันสมควร
ให้สำนักงานเสนอคณะกรรมการพิจารณาตามมาตรา ๓๑

ข้อ ๕๙  เมื่อคณะกรรมการได้พิจารณามีมติให้ดำเนินการใดตามข้อ
๕๗ และข้อ ๕๘ แล้วให้สำนักงานดำเนินการตามมติคณะกรรมการ
และรายงานผลการดำเนินการให้คณะกรรมการทราบโดยเร็วแล้วสรุปผลการดำเนินการแนบไว้ในสำนวนด้วย

ข้อ ๖๐  สำนักงานอาจเสนอคณะกรรมการเพื่อพิจารณายุติการติดตามผลการตรวจสอบ
ในกรณีดังต่อไปนี้
(๑) กรณีที่บุคคลหรือหน่วยงานได้ดำ
เนินการตามมาตรการการแก้ไขปัญหาทั้งหมดหรือบางส่วนที่เป็นประเด็นสาระสำคัญในการบรรเทาปัญหาแล้ว
(๒) กรณีที่บุคคลหรือหน่วยงานมิได้ดำเนินการตามมาตรการการแก้ไขปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชน
หรือดำเนินการแล้วแต่ยังไม่แล้วเสร็จ โดยมีเหตุผลอันสมควร
(๓) กรณีที่คู่กรณีได้มีการฟ้องร้องเป็นคดีต่อศาล
หรือที่ศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งเด็ดขาดแล้วในประเด็นเดียวกันกับมาตรการการแก้ไขปัญหา
(๔) กรณีที่โดยสภาพของเรื่องไม่อาจดำเนินการตามมาตรการการแก้ไขปัญหาได้
หรือการดำเนินการตามมาตรการการแก้ไขปัญหาจะไม่เป็นประโยชน์อีกต่อไป
(๕) กรณีอื่นตามที่คณะกรรมการเห็นสมควร

บทเฉพาะกาล

ข้อ ๖๑  การใดที่ได้ดำเนินการก่อนระเบียบนี้มีผลใช้บังคับและยังไม่แล้วเสร็จ
ให้การดำเนินการนั้นเป็นอันใช้ได้ และให้ดำเนินการต่อไปตามระเบียบนี้

ข้อ ๖๒  ให้คณะอนุกรรมการที่ได้รับการแต่งตั้งไว้ก่อนที่ระเบียบนี้มีผลใช้บังคับยังคงทำหน้าที่ต่อไป
โดยไม่นำข้อ ๔๖ และข้อ ๔๘ (๓) มาใช้บังคับ

ประกาศ
ณ วันที่ ๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๘
ศาสตราจารย์อมรา
 พงศาพิชญ์
ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ

ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน (ฉบับที่ ๒) พ.ศ.
๒๕๕๙[๑๑]

ข้อ ๒  ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

วริญา/เพิ่มเติม
๒๔ สิงหาคม
๒๕๕๙

นุสรา/ตรวจ
๑๗ พฤศจิกายน
๒๕๕๙

[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๓๒/ตอนพิเศษ ๕๙ ง/หน้า ๑/๑๗ มีนาคม ๒๕๕๘

[๒] ข้อ ๔ นิยามคำว่า ผู้ร้อง
แก้ไขเพิ่มเติมโดยระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๙

[๓] ข้อ ๔ นิยามคำว่า
ผู้ถูกร้อง แก้ไขเพิ่มเติมโดยระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๙

[๔] ข้อ ๙
วรรคหนึ่ง แก้ไขเพิ่มเติมโดยระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๙

[๕] ข้อ ๒๘ วรรคสอง
แก้ไขเพิ่มเติมโดยระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๙

[๖] ข้อ ๔๓ วรรคสอง
แก้ไขเพิ่มเติมโดยระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๙

[๗] ข้อ ๔๔/๑
เพิ่มโดยระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๙

[๘] ข้อ ๔๔/๒
เพิ่มโดยระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๙

[๙] ข้อ ๔๖ (๔)
แก้ไขเพิ่มเติมโดยระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๙

[๑๐] ข้อ ๔๖/๑
เพิ่มโดยระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน
(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๙

[๑๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๓๓/ตอนพิเศษ ๑๘๕ ง/หน้า ๕/๒๓ สิงหาคม ๒๕๕๙