กฎกระทรวง ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2531) ออกตามความในพระราชบัญญัติยศ และเครื่องแบบผู้บังคับบัญชา และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497

กฎกระทรวง

กฎกระทรวง
ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๓๑)
ออกตามความในพระราชบัญญัติยศและเครื่องแบบผู้บังคับบัญชา
และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน
พ.ศ. ๒๔๙๗[๑]

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๑๒ และมาตรา ๑๔
แห่งพระราชบัญญัติยศ และเครื่องแบบผู้บังคับบัญชา
และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. ๒๔๙๗ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยออกกฎกระทรวงไว้
ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ 
ให้ยกเลิกความในส่วนที่ ๑ เครื่องแบบผู้บังคับบัญชา และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดนชาย
ข้อ ๓ ถึงข้อ ๘ แห่งกฎกระทรวง ฉบับที่ ๒ (พ.ศ. ๒๕๒๖) ออกตามความในพระราชบัญญัติยศ
และเครื่องแบบผู้บังคับบัญชา และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. ๒๔๙๗
และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน

ส่วนที่ ๑
เครื่องแบบผู้บังคับบัญชา
และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดนชาย

หมวด ๑
ชนิดของเครื่องแบบ

ข้อ ๓ 
เครื่องแบบผู้บังคับบัญชา และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดนชายมี ๕ ชนิด
คือ
(๑) เครื่องแบบปกติเสื้อคอพับ ประกอบด้วย
(ก) หมวกทรงหม้อตาลหรือหมวกหนีบสีกากี
(ข) เสื้อคอพับสีกากีแขนยาวหรือแขนสั้น
(ค) กางเกงขายาวแบบปกติสีกากี
(ง) เข็มขัดด้ายถักสีกากี
(จ) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำหรือสีน้ำตาล
(๒) เครื่องแบบปกติเสื้อคอแบะปล่อยเอว ประกอบด้วย
(ก) หมวกทรงหม้อตาลหรือหมวกหนีบสีกากี
(ข) เสื้อคอแบะปล่อยเอวสีกากี
(ค) กางเกงขายาวแบบปกติสีกากี
(ง) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำหรือสีน้ำตาล
(๓) เครื่องแบบฝึก ประกอบด้วย
(ก) หมวกทรงอ่อนสีน้ำเงินเข้ม
หมวกแก๊ปทรงอ่อนหรือหมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว
(ข) เสื้อคอเปิดแบบฝึกสีกากีแกมเขียวหรือสีพราง
(ค) กางเกงขายาวแบบฝึกสีกากีแกมเขียวหรือสีพราง
(ง) เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว
(จ)
รองเท้าครึ่งน่องหรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำหรือรองเท้าเดินป่า
เครื่องแบบฝึกนี้ เมื่อใช้เสื้อสีใดให้ใช้กางเกงสีเดียวกัน
และให้สวมหมวกเหล็กเมื่อแต่งประกอบเครื่องสนาม
(๔) เครื่องแบบครึ่งยศ ประกอบด้วย
(ก) หมวกทรงหม้อตาลสีขาว
(ข) เสื้อนอกคอปิดสีขาว
(ค) กางเกงขายาวแบบปกติสีขาว
(ง) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ
(๕) เครื่องแบบเต็มยศ
มีส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศตาม (๔) เว้นแต่กางเกงให้ใช้กางเกงขายาวแบบปกติสีดำและให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์

หมวด ๒
ส่วนของเครื่องแบบ

ข้อ ๔  หมวกมี
๖ แบบ คือ
(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีกากี มีเครื่องประกอบดังนี้
(ก) กะบังทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำ
สำหรับชั้นนายกองตรีและนายกองโท ที่ขอบโค้งของกะบังด้านบนปักด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทองเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์
๑ แถวบนพื้นสักหลาดสีดำ สำหรับชั้นนายกองเอกและนายกองใหญ่ ที่ขอบโค้งของกะบังด้านบนปักด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทองเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์
๒ แถว บนพื้นสักหลาดสีดำ
(ข) สายรัดคางสีดำ กว้าง ๑ เซนติเมตร สำหรับชั้นนายหมวดตรีขึ้นไปทำด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทอง
(ค) ดุมโลหะสีทองดุนเป็นรูปพระนเรศวรทรงช้าง
ขนาดเล็กตรึงปลายสายรัดคางติดที่ข้างหมวกข้างละ ๑ ดุม
(ง) ตราหน้าหมวก เป็นรูปอุณาโลม ประดับด้วยช่อชัยพฤกษ์
มีพระมหามงกุฎครอบอุณาโลม ภายใต้อุณาโลมมีข้อความว่า ไทยต้องเป็นไทย
สำหรับชั้นนายหมวดตรีขึ้นไป ปักด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทอง
เฉพาะอุณาโลมและข้อความให้ปักด้วยไหมสีแดงบนพื้นสักหลาดสีน้ำเงินเข้ม
สำหรับชั้นนายหมู่ใหญ่ลงมา ตราหน้าหมวกทำด้วยโลหะสีทอง
(จ) ผ้าพันหมวก ทำด้วยผ้าหรือสักหลาดสีน้ำเงินเข้ม กว้าง ๔
เซนติเมตร และขลิบด้วยผ้าสักหลาดสีเหลืองทอง กว้าง ๐.๕ เซนติเมตร
เป็นขอบทั้งด้านบนและด้านล่าง สำหรับชั้นนายกองตรีขึ้นไปไม่มีขลิบ
และที่กึ่งกลางมีแถบสีเหลืองทอง กว้าง ๐.๓ เซนติเมตร ๒ แถบ เว้นระยะระหว่างแถบ ๐.๕
เซนติเมตร
(๒) หมวกทรงหม้อตาลสีขาว มีเครื่องประกอบเช่นเดียวกับหมวกตาม
(๑) เว้นแต่สายรัดคาง ให้ใช้สายรัดคางสีทอง กว้าง ๑ เซนติเมตร
(๓) หมวกแก๊ปทรงอ่อนสีกากีแกมเขียว ตราหน้าหมวก
มีลักษณะเช่นเดียวกับตราหน้าหมวกตาม (๑) (ง) แต่ย่อส่วนและปักด้วยไหมสีน้ำเงินเข้ม
ติดตรงกึ่งกลางด้านนอกของหมวก สำหรับชั้นนายหมวดตรีขึ้นไป เฉพาะอุณาโลมและข้อความว่า
ไทยต้องเป็นไทย ให้ปักด้วยไหมสีแดง
(๔) หมวกทรงอ่อนสีน้ำเงินเข้ม
ด้านซ้ายเหนือขอบหมวกมีตราหน้าหมวก สำหรับชั้นนายหมวดตรีขึ้นไป
ตราหน้าหมวกปักด้วยดิ้นหรือวัตถุเทียมดิ้นทองหรือปักด้วยไหมสีน้ำเงินเข้ม
เฉพาะอุณาโลมและข้อความว่า ไทยต้องเป็นไทย ให้ปักด้วยไหมสีแดง สำหรับตราหน้าหมวกที่ปักด้วยดิ้นทองให้ปักบนแผ่นผ้าสีน้ำเงินเข้ม
และตราหน้าหมวกที่ปักด้วยไหมสีน้ำเงินเข้ม ให้ปักบนแผ่นผ้าสีกากีแกมเขียวขนาดกว้าง
๕.๕ เซนติเมตร ยาว ๘ เซนติเมตร สำหรับชั้นนายหมู่ใหญ่ลงมาตราหน้าหมวกปักด้วยไหมสีน้ำเงินเข้ม
หรือทำด้วยโลหะสีทองขนาดกว้าง ๕.๕ เซนติเมตร ยาว ๘ เซนติเมตร
(๕) หมวกหนีบสีกากี
ตอนหน้าและตอนหลังลาดมนมีสาบโดยรอบป้ายเฉียงจากทางด้านหน้าลงไปทางด้านซ้าย
และด้านซ้ายเหนือขอบหมวกห่างจากมุมพับด้านหน้า ๔ เซนติเมตร
มีตราหน้าหมวกทำด้วยโลหะขนาดเล็ก ริมบนของสาบหมวกมีขลิบ กว้าง ๐.๕ เซนติเมตร
ตามชั้นยศ ดังนี้
ชั้นนายหมู่                               ขลิบทำด้วยแถบน้ำเงิน
ชั้นนายหมวด                            ขลิบทำด้วยแถบน้ำเงินยกดิ้นทอง
ชั้นนายกองตรีและนายกองโท ขลิบทำด้วยแถบไหมทอง
ชั้นนายกองเอกและนายกองใหญ่       ขลิบทำด้วยแถบไหมทอง
๒ แถบ
เว้นระยะระหว่างแถบ ๐.๓ เซนติเมตร
(๖) หมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว มีสายรัดคางสีเดียวกับหมวก
กว้าง ๑ เซนติเมตร
ข้อ ๕  เสื้อมี
๔ แบบ คือ
(๑) เสื้อนอกคอปิดสีขาว มีตะเข็บหลัง ๔ ตะเข็บ
ที่แนวอกเสื้อมีดุมขนาดใหญ่ ๕ ดุม มีกระเป๋าบนและล่างข้างละ ๒ กระเป๋า
เป็นกระเป๋าเจาะ กระเป๋าบนมีปกรูปมนชายกลางแหลม ไม่ขัดดุม กระเป๋าล่างไม่มีปก
ดุมทั้งสิ้นทำด้วยโลหะสีทองดุนเป็นรูปพระนเรศวรทรงช้าง
(๒) เสื้อคอพับสีกากี แขนยาวรัดข้อมือ มีดุมที่ข้อมือข้างละ
๑ ดุม หรือแขนสั้นเพียงศอก ที่อกเสื้อมีกระเป๋าข้างละ ๑ กระเป๋า
เป็นกระเป๋าเสื้อมีแถบอยู่ตรงกลางตามทางดิ่ง กว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
มีปกรูปมนชายกลางแหลม หรือเป็นกระเป๋าเสื้อชนิดไม่มีแถบกลางกระเป๋าและใบปกกระเป๋า
เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มุมกระเป๋าและมุมปกกระเป๋าเป็นรูปตัดมนพองาม
ที่ปากกระเป๋าทั้งสองข้างติดดุมข้างละ ๑ ดุม สำหรับขัดใบปกกระเป๋าเสื้อ
ตัวเสื้อผ่าอกตลอดมีสาบ กว้าง ๓.๕ เซนติเมตร ที่คอและแนวอกเสื้อมีดุม ๕ ดุม
มีอินทรธนูอ่อนขัดดุมข้างละ ๑ ดุม
ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมกลมแบนทำด้วยวัสดุสีเดียวกับเสื้อ
เมื่อสวมเสื้อต้องสอดชายเสื้อให้อยู่ในกางเกง
ในเวลาที่มิได้บังคับแถวหรือประจำแถว
เมื่อใช้เสื้อชนิดแขนยาวจะผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกะลาสีด้วยก็ได้ และให้สอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่
๒
(๓) เสื้อคอแบะปล่อยเอวสีกากี แบบคอตื้น แขนสั้น
ที่แนวอกเสื้อมีดุมที่อก ๔ ดุม มีกระเป๋าบนและล่างข้างละ ๒ กระเป๋า
กระเป๋าบนเป็นกระเป๋าปะ มีปกมนชายกลางแหลมมีแถบกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
ตรงกึ่งกลางกระเป๋าทางดิ่ง กระเป๋าล่างเป็นกระเป๋าย่าม มีปกรูปตัดชายมน
ปกกระเป๋าทั้งสี่ข้างขัดดุมข้างละ ๑ ดุม ที่เอวด้านหลังคาดด้วยผ้าสีเดียวกับเสื้อ ขนาดกว้าง
๕ เซนติเมตร ชายเสื้อที่ตะเข็บกลางหลังเปิดไว้ถึงผ้าคาดเอว มีอินทรธนูอ่อนขัดดุมข้างละ
๑ ดุม ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมกลมแบนทำด้วยวัสดุสีเดียวกับเสื้อ
(๔) เสื้อคอเปิดแบบฝึกสีกากีแกมเขียวหรือสีพรางมี ๒ ชนิด
คือ
(ก) เสื้อคอเปิดแบบฝึกสีกากีแกมเขียวหรือสีพรางชนิด ๔
กระเป๋า ตัวเสื้อปล่อยยาวถึงตะโพก ปกเสื้อแบะ มุมปกแหลม ตัวเสื้อด้านหน้าผ่าตลอด
ไม่มีสาบ มีดุม ๕ ดุม แขนเสื้อยาวรูปทรงกระบอก ที่ปลายแขนเสื้อทั้งสองตรงด้านในชิดลำตัวติดแผ่นรัดข้อมือขนาดกว้าง
๔ เซนติเมตร ห่างจากปลายแขนเสื้อพองาม ชายเป็นรูปสี่เหลี่ยมชี้ไปด้านหลัง ขัดดุม ๑
ดุม ติดกับแขนเสื้อในแนวเดียวกัน มีดุมอีก ๑ ดุม สำหรับรัดปลายแขนเสื้อ
ตัวเสื้อด้านหน้ามีกระเป๋าบนและล่างข้างละ ๒ กระเป๋า
กระเป๋าบนเป็นกระเป๋าปะไม่มีแถบ มีปกรูปสี่เหลี่ยม มุมปกเสมอกัน ขัดดุมตรงกลางปก ๑
ดุม มุมกระเป๋าตัดมนพองาม กระเป๋าล่างเป็นกระเป๋าย่ามยึดชาย
ตัวกระเป๋าพับจีบตรงกลาง มุมกระเป๋าตัดมนพองาม มีปกรูปสี่เหลี่ยม มุมปกเยื้องเฉียงต่ำไปทางข้างตัวเล็กน้อย
ขัดดุม ๒ ดุม ตรงมุมปกด้านล่าง ตัวเสื้อด้านหลังในแนวเอวติดแผ่นรัดเอว ขนาดกว้าง ๔
เซนติเมตร ยาว ๑๐ เซนติเมตร ๒ แผ่น ชายเป็นรูปสี่เหลี่ยมชี้ไปทางด้านหน้า ขัดดุม ๑
ดุม ติดกับตัวเสื้อ และในระดับเดียวกันมีดุมที่ตะเข็บข้างอีกข้างละ ๑ ดุม สำหรับรัดเอว
ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมกลมแบน ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๒ เซนติเมตร ทำด้วยวัสดุสีเดียวกับเสื้อ
เมื่อสวมเสื้อนี้ให้ปล่อยชายเสื้อไว้นอกกางเกง
แต่ในบางโอกาสจะสวมโดยสอดชายเสื้อไว้ในกางเกงก็ได้
หรือจะสวมโดยพับแขนเสื้อทั้งสองขึ้นไว้เหนือศอกก็ได้
เสื้อคอเปิดแบบฝึกชนิดนี้ใช้เฉพาะชั้นนายหมวดตรีขึ้นไป
(ข) เสื้อคอเปิดแบบฝึกสีกากีแกมเขียวหรือสีพรางชนิด ๒
กระเป๋า ปกเสื้อแบะ มุมปกแหลม ตัวเสื้อด้านหน้าผ่าตลอด ไม่มีสาบ
ที่คอและแนวอกเสื้อมีดุม ๖ ดุม แขนเสื้อยาวรูปทรงกระบอก
ตัวเสื้อด้านหน้ามีกระเป๋าที่อกเสื้อข้างละ ๑ กระเป๋า เป็นกระเป๋าปะไม่มีแถบ มีปกรูปสี่เหลี่ยม
ขัดดุมตรงกลางปกข้างละ ๑ ดุม มุมกระเป๋าด้านล่างและมุมปกกระเป๋าเป็นรูปตัดมนพองาม
ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมกลมแบน ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๒ เซนติเมตร ทำด้วยวัสดุสีเดียวกับเสื้อ
เมื่อสวมเสื้อนี้ต้องสอดชายเสื้อให้อยู่ในกางเกง
ข้อ ๖ 
กางเกงมี ๒ แบบ คือ
(๑) กางเกงขายาวแบบปกติสีกากีหรือสีขาวหรือสีดำ
ไม่พับปลายขา ปลายขายาวปิดตาตุ่ม ที่ขอบเอวมีห่วงสำหรับสอดเข็มขัด กว้างไม่เกิน ๑
เซนติเมตร ๗ ห่วง ทำด้วยผ้าสีเดียวกับกางเกง
ที่แนวตะเข็บกางเกงด้านข้างมีกระเป๋าเจาะข้างละ ๑ กระเป๋า และจะมีกระเป๋าหลังเป็นกระเป๋าเจาะก็ได้
(๒) กางเกงขายาวแบบฝึกสีกากีแกมเขียวหรือสีพราง มี ๒ ชนิด
คือ
(ก)
กางเกงขายาวแบบฝึกสีกากีแกมเขียวหรือสีพรางชนิดกระเป๋าเจาะ มีลักษณะเช่นเดียวกับกางเกงขายาวแบบปกติตาม
(๑) เว้นแต่กระเป๋าที่แนวตะเข็บกางเกงด้านข้างเป็นกระเป๋าเจาะ
ปากกระเป๋าเฉียงไม่มีปก ในแนวตะเข็บกางเกงทั้งสองมีกระเป๋าปะยึดชาย
ชายล่างของกระเป๋าอยู่เหนือแนวเข่า ตัวกระเป๋าเป็นรูปสี่เหลี่ยม ตรงกลางพับจีบ ๒
จีบ ชายหน้าและชายล่างเย็บติดกับขากางเกง ชายหลังจีบพับเพื่อให้ขยายได้
มีปกรูปสี่เหลี่ยม ชายปกด้านบนและด้านหน้าเย็บติดกับขากางเกง ขัดดุมที่กึ่งกลางปก
และมุมปกที่เปิดแห่งละ ๑ ดุม ด้านหลังมีกระเป๋าหลัง ๒ ข้าง
เป็นกระเป๋าเจาะมีปกรูปสี่เหลี่ยมขัดดุม ๒ ดุม ตรงมุมปกด้านล่าง
กางเกงชนิดนี้ต้องสวมประกอบกับรองเท้าครึ่งน่อง
หรือรองเท้าหุ้มข้อ หรือรองเท้าเดินป่า ให้สอดปลายขากางเกงไว้ภายในรองเท้า
และให้ใช้ประกอบกับเสื้อคอเปิดแบบฝึกสีกากีแกมเขียวหรือสีพรางชนิด ๔ กระเป๋า
(ข)
กางเกงขายาวแบบฝึกสีกากีแกมเขียวหรือสีพรางชนิดกระเป๋าปะ มีลักษณะเช่นเดียวกับกางเกงขายาวแบบปกติตาม
(๑) เว้นแต่กระเป๋าที่แนวตะเข็บกางเกงด้านข้างเป็นกระเป๋าปะ
ปากกระเป๋าเฉียงไม่มีปก ด้านหลังมีกระเป๋า ๒ ข้าง เป็นกระเป๋าปะ ชายล่างของกระเป๋าเป็นรูปเหลี่ยม
มีปกรูปสี่เหลี่ยมขัดดุม ๑ ดุม
กางเกงชนิดนี้ต้องสวมประกอบกับรองเท้าครึ่งน่อง
หรือรองเท้าหุ้มข้อ หรือรองเท้าเดินป่า ให้สอดปลายขากางเกงไว้ในรองเท้า
และให้ใช้ประกอบกับเสื้อคอเปิดแบบฝึกสีกากีแกมเขียวหรือสีพรางชนิด ๒ กระเป๋า
ข้อ ๗  เข็มขัด
ทำด้วยด้ายถักสีกากีหรือสีกากีแกมเขียว กว้าง ๓ เซนติเมตร หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางนอน
กว้าง ๓.๕ เซนติเมตร ยาว ๕ เซนติเมตร
พื้นเกลี้ยงมีรูปเครื่องหมายกองอาสารักษาดินแดนดุนนูนอยู่กึ่งกลางหัวเข็มขัดเหนือข้อความว่า
รักษาดินแดนยิ่งชีพ ไม่มีเข็มสำหรับสอดรู ปลายหุ้มด้วยโลหะสีทอง กว้าง ๑
เซนติเมตร
ข้อ ๘ 
รองเท้ามี ๔ แบบ คือ
(๑) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำหรือสีน้ำตาล ชนิดผูกเชือก
(๒) รองเท้าหุ้มข้อส้นชนิดผูกเชือก หรือยืดข้าง
(๓) รองเท้าครึ่งน่องหนังสีดำ
(๔) รองเท้าเดินป่า
รองเท้าทุกแบบต้องมีส้น ไม่มีริ้วและลวดลาย
เวลาสวมรองเท้าต้องสวมถุงเท้าสีเดียวกับรองเท้า

ข้อ ๒ 
ให้ยกเลิกความในส่วนที่ ๒ เครื่องแบบผู้บังคับบัญชา และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดนหญิง
ข้อ ๙ ถึงข้อ ๑๕ แห่งกฎกระทรวง ฉบับที่ ๒ (พ.ศ. ๒๕๒๖) ออกตามความในพระราชบัญญัติยศและเครื่องแบบผู้บังคับบัญชา
และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. ๒๔๙๗ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน

ส่วนที่ ๒
เครื่องแบบผู้บังคับบัญชา
และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดนหญิง

หมวด ๑
ชนิดของเครื่องแบบ

ข้อ ๙ 
เครื่องแบบผู้บังคับบัญชา และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดนหญิงมี ๕ ชนิด
คือ
(๑) เครื่องแบบปกติเสื้อคอพับ ประกอบด้วย
(ก) หมวกแก๊ปทรงอ่อนพับปีกหรือหมวกหนีบสีกากี
(ข) เสื้อคอพับสีกากีหรือสีขาว แขนยาวหรือแขนสั้น
(ค) กางเกงขายาวแบบปกติหรือกระโปรงสีกากี
(ง) เข็มขัดด้ายถักสีกากี
(จ) ถุงเท้าสั้นพับข้อสีเดียวกับรองเท้า
(ฉ) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำหรือสีน้ำตาล
(๒) เครื่องแบบปกติเสื้อคอแบะปล่อยเอว ประกอบด้วย
(ก) หมวกแก๊ปทรงอ่อนพับปีกหรือหมวกหนีบสีกากี
(ข) เสื้อคอแบะปล่อยเอวสีกากี แขนยาวหรือแขนสั้น
(ค) กางเกงขายาวแบบปกติหรือกระโปรงสีกากี
(ง) ถุงเท้าสั้นพับข้อสีเดียวกับรองเท้า
(จ) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำหรือสีน้ำตาล
(๓) เครื่องแบบฝึก
มีส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึกของชายตามข้อ ๓ (๓)
(๔) เครื่องแบบครึ่งยศ ประกอบด้วย
(ก) หมวกทรงหม้อตาลทรงอ่อนหรือหมวกแก๊ปทรงอ่อนพับปีกสีขาว
(ข) เสื้อนอกคอแบะสีขาว
(ค) กระโปรงสีขาว
(ง) ถุงเท้ายาวสีขาว
(จ) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ
(๕) เครื่องแบบเต็มยศ
มีส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศตาม (๔) เว้นแต่ให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์

หมวด ๒
ส่วนของเครื่องแบบ

ข้อ ๑๐  หมวกมี
๖ แบบ คือ
(๑) หมวกทรงหม้อตาลทรงอ่อนสีกากี
มีลักษณะเช่นเดียวกับหมวกทรงหม้อตาลสีกากีของชายตามข้อ ๔ (๑) แต่เป็นทรงอ่อน
(๒) หมวกทรงหม้อตาลทรงอ่อนสีขาว
มีลักษณะเช่นเดียวกับหมวกทรงหม้อตาลสีขาวของชายตามข้อ ๔ (๒) แต่เป็นทรงอ่อน
(๓) หมวกแก๊ปทรงอ่อนพับปีกสีกากีหรือสีขาว
มีปีกโดยรอบพอสมควร ด้านข้างทั้งสองพับขึ้นเล็กน้อย
กึ่งกลางด้านหน้าหมวกมีตราหน้าหมวกตามข้อ ๔ (๑) (ง) ขนาดพองาม
สำหรับชั้นนายหมวดตรีขึ้นไป มีสายรัดคางเป็นแถบไหมสีทอง ที่ปลายทั้ง ๒ ข้าง มีดุมขนาดเล็กข้างละ
๑ ดุม ตราหน้าหมวกปักด้วยดิ้นหรือวัตถุเทียมดิ้นทอง มีผ้าพันหมวกสีน้ำเงินเข้ม กว้าง
๓ เซนติเมตร ขลิบด้วยผ้าสักหลาดสีเหลืองทอง กว้าง ๐.๔ เซนติเมตร สำหรับชั้นนายกองตรีขึ้นไป
ผ้าพันหมวกกว้าง ๓.๘ เซนติเมตร มีแถบสักหลาดสีเหลืองทอง ขนาด ๐.๔ เซนติเมตร ๒ แถบ
พาดกลาง ส่วนชั้นนายหมู่ใหญ่ลงมาใช้สายรัดคางสีดำติดดุมขนาดเล็กเช่นเดียวกับชั้นนายหมวดตรีขึ้นไป
ตราหน้าหมวกทำด้วยโลหะสีทอง
(๔) หมวกทรงอ่อนสีน้ำเงินเข้ม
มีลักษณะเช่นเดียวกับหมวกทรงอ่อนสีน้ำเงินเข้มของชายตามข้อ ๔ (๔)
(๕) หมวกหนีบสีกากี
มีลักษณะเช่นเดียวกับหมวกหนีบสีกากีของชายตามข้อ ๔ (๕)
(๖) หมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว มีลักษณะเช่นเดียวกับหมวกเหล็กสีกากีแกมเขียวของชายตามข้อ
๔ (๖)
ข้อ ๑๑ 
เสื้อมี ๔ แบบ คือ
(๑) เสื้อนอกคอแบะสีขาวแบบคอป้าน มีตะเข็บหลัง ๓ ตะเข็บ
ที่แนวอกเสื้อมีดุมขนาดใหญ่ ๓ ดุม มีกระเป๋าล่างข้างละ ๑ กระเป๋า
ปากกระเป๋าเจาะเฉียงเล็กน้อย ไม่มีปกกระเป๋าดุมทั้งสิ้นทำด้วยโลหะสีทองดุนเป็นรูปพระนเรศวรทรงช้าง
เมื่อใช้เสื้อแบบนี้ต้องใช้เสื้อชั้นในคอพับสีขาวแขนยาวและผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกะลาสี
(๒) เสื้อคอพับสีกากีหรือสีขาว
มีลักษณะและวิธีใช้เช่นเดียวกับเสื้อคอพับของชายตามข้อ ๕ (๒)
(๓) เสื้อคอแบะปล่อยเอวสีกากี ผ่าอกตลอดตัวเสื้อ ไม่มีสาบ
แขนยาวจรดข้อมือหรือแขนสั้นเหนือศอกเล็กน้อย ตลบชายกว้างประมาณ ๕ เซนติเมตร
ด้านหน้าเป็นคิ้วติดดุม ๓ ดุม มีกระเป๋าล่างข้างละ ๑ กระเป๋า
เป็นกระเป๋าเจาะเฉียงเล็กน้อย ไม่มีใบปกกระเป๋า มีอินทรธนูอ่อน ขัดดุมข้างละ ๑ ดุม
ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมกลมแบนทำด้วยวัสดุสีเดียวกับเสื้อ
(๔) เสื้อคอเปิดแบบฝึกสีกากีแกมเขียวหรือสีพราง มีชนิด
ลักษณะและวิธีใช้เช่นเดียวกับเสื้อคอเปิดแบบฝึกของชายตามข้อ ๕ (๔)
ข้อ ๑๒ 
กระโปรงและกางเกง มีดังนี้
(๑) กระโปรงสีกากีหรือสีขาวยาวประมาณครึ่งน่อง
มีจีบพับทบตรงกลางด้านหลังชายกระโปรงไม่บาน
(๒) กางเกงขายาวแบบปกติสีกากี
มีลักษณะเช่นเดียวกับกางเกงขายาวแบบปกติของชายตามข้อ ๖ (๑)
ข้อ ๑๓ 
เข็มขัดมี ๒ แบบ คือ
(๑) แบบที่ ๑ มีลักษณะเช่นเดียวกับของชายตามข้อ ๗
ใช้คาดทับขอบกระโปรงหรือกางเกง
(๒) แบบที่ ๒ เป็นเข็มขัดผ้าสีกากี กว้าง ๒.๕ เซนติเมตร
หัวสี่เหลี่ยมหุ้มผ้า ใช้คาดทับเสื้อคอแบะปล่อยเอว
ข้อ ๑๔ 
ถุงเท้าสั้นพับข้อสีเดียวกับรองเท้า หรือถุงเท้ายาวสีขาว
ข้อ ๑๕ 
รองเท้ามี ๔ แบบ คือ
(๑) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำหรือสีน้ำตาล
(๒) รองเท้าหุ้มข้อชนิดผูกเชือก หรือยืดข้าง
(๓) รองเท้าครึ่งน่องหนังสีดำ
(๔) รองเท้าเดินป่า
รองเท้าทุกแบบต้องมีส้น ไม่มีริ้วและลวดลาย

ข้อ ๓ 
ให้ยกเลิกความในข้อ ๑๖ และข้อ ๑๗ แห่งกฎกระทรวง ฉบับที่ ๒ (พ.ศ. ๒๕๒๖)
ออกตามความในพระราชบัญญัติยศ และเครื่องแบบผู้บังคับบัญชา และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน
พ.ศ. ๒๔๙๗ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
ข้อ ๑๖ 
อินทรธนูมี ๒ แบบ คือ
(๑) อินทรธนูอ่อน ทำด้วยผ้าชนิดและสีเดียวกับเสื้อ
เป็นแผ่นสี่เหลี่ยมเรียวจากทางด้านไหล่ไปทางคอ ปลายมน ด้านไหล่ กว้าง ๔ เซนติเมตร
เย็บติดกับเสื้อ ด้านคอ กว้าง ๓ เซนติเมตร ตอนปลายขัดดุม
(๒) อินทรธนูแข็ง ทำด้วยสักหลาดสีน้ำเงินเข้ม
เป็นแผ่นสี่เหลี่ยมผืนผ้าปลายรวบยาวตามความยาวของบ่า สำหรับชาย กว้าง ๕ เซนติเมตร
สำหรับหญิง กว้าง ๔.๕ เซนติเมตร
ที่ตอนปลายติดดุมโลหะสีทองขนาดเล็กดุนเป็นรูปพระนเรศวรทรงช้าง
สำหรับชั้นนายกองตรีและนายกองโทมีดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทอง
ขนาด ๐.๕ เซนติเมตร ปักเป็นขอบ สำหรับชั้นนายกองเอกและนายกองใหญ่
มีดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทองปักเป็นลายถักเต็มแผงอินทรธนูและมีสาบสีน้ำเงินเข้ม
ข้อ ๑๗ 
เครื่องหมายยศ มีดังนี้
(๑) ชั้นนายหมู่ ทำด้วยสักหลาดสีน้ำเงินเข้มเป็นขีด กว้าง ๑
เซนติเมตร สำหรับชายยาว ๘ เซนติเมตร สำหรับหญิงยาว ๖ เซนติเมตร
เหนือขีดมีรูปอุณาโลมประดับด้วยช่อชัยพฤกษ์มีพระมหามงกุฎครอบอุณาโลม
ภายใต้อุณาโลมมีข้อความว่า ไทยต้องเป็นไทย ปักด้วยไหมสีเดียวกับขีดขนาดพองาม
ตรึงบนแผ่นผ้าสีเดียวกับเสื้อ แผ่นผ้านี้เย็บติดตรงกลางแขนเสื้อด้านนอก
เหนือศอกขวากึ่งกลางระหว่างไหล่กับศอก มีจำนวนขีดตามชั้นยศ คือ
นายหมู่ตรี            ๑
ขีด
นายหมู่โท             ๒
ขีด
นายหมู่เอก           ๓
ขีด
นายหมู่ใหญ่ ๔ ขีด
ในกรณีที่มีขีดมากกว่า ๑ ขีด
ให้ติดซ้อนกันขึ้นไปตามส่วนยาวของแขนเสื้อท่อนบน เว้นระยะระหว่างขีด ๐.๕ เซนติเมตร
(๒) ชั้นนายหมวด ทำด้วยไหมหรือวัตถุเทียมไหมทองเป็นแถบกว้าง
๑.๒ เซนติเมตร ตรึงขวางบนอินทรธนูทั้งสองข้าง เริ่มต้นห่างจากต้นอินทรธนูด้านไหล่
๐.๕ เซนติเมตร มีดาวรูปดอกพิกุล ๑ ดาว ติดเหนือแถบบนสุดห่างจากแถบ ๑ เซนติเมตร
มีจำนวนแถบตามชั้นยศ คือ
นายหมวดตรี         ๑
แถบ
นายหมวดโท         ๒
แถบ
นายหมวดเอก        ๓
แถบ
ในกรณีที่มีแถบมากกว่า ๑ แถบ ให้ติดเรียงกันขึ้นไปทางด้านคอ
เว้นระยะระหว่างแถบ ๐.๕ เซนติเมตร
(๓) ชั้นนายกอง ทำด้วยโลหะสีทองเป็นช่อชัยพฤกษ์โอบง้าวไขว้
ดาวรูปดอกพิกุลและพระมหามงกุฎมีรัศมี ประดับบนอินทรธนูทั้งสองข้าง
ให้พระมหามงกุฎครอบดาวดวงบนให้ยอดพระมหามงกุฎอยู่ทางด้านคอและช่อชัยพฤกษ์อยู่ใต้ดาว
ห่างจากอินทรธนูด้านไหล่ ๐.๕ เซนติเมตร มีจำนวนดาวตามชั้นยศ คือ
นายกองตรี           ๒
ดาว  เรียงตามยาวของอินทรธนู
นายกองโท           ๓
ดาว  เรียงเป็นรูปสามเหลี่ยมด้านเท่าให้ด้านฐานอยู่         ด้านไหล่
นายกองเอก          ๔
ดาว  เรียงเป็นรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนให้มุมแหลมวางตามยาวของอินทรธนู
นายกองใหญ่         ๕
ดาว  เรียงเป็นรูปวงกลม
ให้มีเครื่องหมายยศตาม (๒) และ (๓) ขนาดย่อส่วน
ทำด้วยไหมหรือวัตถุเทียมไหมทองหรือโลหะสีทอง
ประดับบนอินทรธนูอ่อนสำหรับเครื่องแบบปกติเสื้อคอพับและเครื่องแบบปกติเสื้อคอแบะปล่อยเอว

ให้ไว้ ณ วันที่ ๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๓๑
พลเอก ประจวบ  สุนทรางกูร
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ
โดยที่เครื่องแบบผู้บังคับบัญชาและเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดนที่ใช้อยู่ในปัจจุบันยังไม่เหมาะสม
สมควรแก้ไขปรับปรุงให้สะดวกและเหมาะสมสำหรับการปฏิบัติงานและเป็นการประหยัดยิ่งขึ้น  จึงจำเป็นต้องออกกฎกระทรวงนี้

วสุ/ผู้ปรับปรุง
๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๒

พัสสน/ผู้ตรวจ
๙ ธันวาคม ๒๕๕๓

[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๐๕/ตอนที่ ๒๒/หน้า ๕/๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๓๑