ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการอบรมหลักสูตรการปฏิบัติหน้าที่ผู้บังคับปั้นจั่น ผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่น ผู้ยึดเกาะวัสดุ หรือผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น และการอบรมทบทวนการทำงานเกี่ยวกับปั้นจั่น พ.ศ. 2554

ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
เรื่อง
หลักเกณฑ์และวิธีการอบรมหลักสูตรการปฏิบัติหน้าที่ผู้บังคับปั้นจั่น
ผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่น
ผู้ยึดเกาะวัสดุ หรือผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น
และการอบรมทบทวนการทำงานเกี่ยวกับปั้นจั่น
พ.ศ. ๒๕๕๔

โดยที่กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหารและการจัดการด้านความปลอดภัย
อาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ
พ.ศ. ๒๕๕๒ กำหนดให้นายจ้างต้องจัดให้ลูกจ้างซึ่งเป็นผู้บังคับปั้นจั่น
ผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่น ผู้ยึดเกาะวัสดุ หรือผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น
ผ่านการอบรมหลักสูตรการปฏิบัติหน้าที่ดังกล่าว
และต้องจัดให้มีการอบรมหรือทบทวนการทำงานเกี่ยวกับปั้นจั่น  ทั้งนี้
ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่อธิบดีประกาศกำหนด

อาศัยอำนาจตามความในข้อ ๖๖
แห่งกฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหารและการจัดการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย
และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่นและหม้อน้ำ พ.ศ. ๒๕๕๒
อันเป็นกฎหมายที่มีบทบัญญัติบางประการเกี่ยวกับการกำจัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคล
ซึ่งมาตรา ๒๙ ประกอบกับมาตรา ๓๓ มาตรา ๔๑ และมาตรา ๔๓ ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
บัญญัติให้กระทำได้โดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย อธิบดีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจึงออกประกาศไว้
ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑  ประกาศนี้เรียกว่า ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง
หลักเกณฑ์และวิธีการอบรมหลักสูตรการปฏิบัติหน้าที่ผู้บังคับปั้นจั่น ผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่น
ผู้ยึดเกาะวัสดุหรือผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น
และการอบรมทบทวนการทำงานเกี่ยวกับปั้นจั่น พ.ศ. ๒๕๕๔

ข้อ ๒[๑]  ประกาศนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ข้อ ๓  ประกาศนี้ให้ใช้บังคับกับปั้นจั่นทุกชนิดที่มีขนาดพิกัดการยกอย่างปลอดภัย
(Safe
working load) ตามที่ผู้ผลิตกำหนดตั้งแต่ ๑ ตันขึ้นไป

ข้อ ๔  ในประกาศนี้
ผู้บังคับปั้นจั่น หมายความว่า
ผู้ซึ่งมีหน้าที่บังคับการทำงานของปั้นจั่นให้ทำงานตามความต้องการ
ผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่น หมายความว่า ผู้ที่ทำหน้าที่ใช้สัญญาณมือหรือสัญญาณสื่อสารชนิดอื่นกับผู้บังคับปั้นจั่น
ผู้ยึดเกาะวัสดุ หมายความว่า
ผู้ทำหน้าที่ผูก มัด หรือเกี่ยววัสดุที่ให้ปั้นจั่นยก
ผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น หมายความว่า
ผู้ทำหน้าที่อำนวยการใช้ หรือสั่งการ ให้ผู้บังคับปั้นจั่นปฏิบัติตาม ตลอดจนพิจารณาพิกัดน้ำหนักที่จะทำการยก

หมวด ๑
หลักเกณฑ์
วิธีการฝึกอบรม

ข้อ ๕  ให้นายจ้างจัดให้มีการฝึกอบรมหลักสูตรการปฏิบัติหน้าที่ผู้บังคับปั้นจั่น
ผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่น ผู้ยึดเกาะวัสดุ หรือผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น
และการอบรมทบทวนการทำงานเกี่ยวกับปั้นจั่นตามหลักเกณฑ์ วิธีการ
หลักสูตรการฝึกอบรมและวิทยากรฝึกอบรมที่กำหนดไว้ในประกาศนี้
ให้นายจ้างจัดทำทะเบียนรายชื่อผู้ที่ผ่านการฝึกอบรม วัน
เวลาที่ฝึกอบรม พร้อมรายชื่อวิทยากรเก็บไว้ ณ
สถานประกอบกิจการหรือสำนักงานของนายจ้างพร้อมที่จะให้พนักงานตรวจแรงงานตรวจสอบได้ตลอดเวลา

ข้อ ๖  ในการฝึกอบรมหลักสูตรการปฏิบัติหน้าที่ผู้บังคับปั้นจั่น
ผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่น ผู้ยึดเกาะวัสดุ หรือผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น
และการอบรมทบทวนการทำงานเกี่ยวกับปั้นจั่นผู้จัดฝึกอบรมต้องดำเนินการดังนี้
(๑) แจ้งกำหนดการฝึกอบรมต่ออธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมายไม่น้อยกว่าเจ็ดวันก่อนการจัดฝึกอบรม
(๒)
จัดให้ผู้เข้ารับการฝึกอบรมเข้ารับการฝึกอบรมเต็มเวลาตลอดหลักสูตรที่กำหนด
(๓)
จัดให้มีการวัดผลและประเมินผลผู้เข้ารับการฝึกอบรมโดยต้องผ่านเกณฑ์ไม่น้อยกว่าร้อยละ
๖๐ ทั้งภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ
(๔) ออกใบรับรองให้แก่ผู้ผ่านการฝึกอบรม

ข้อ ๗  ผู้จัดฝึกอบรมหลักสูตรการปฏิบัติหน้าที่ผู้บังคับปั้นจั่น
ผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่นผู้ยึดเกาะวัสดุ หรือผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น
และการอบรมทบทวนการทำงานเกี่ยวกับปั้นจั่น ต้องจัดให้มีผู้เข้ารับการฝึกอบรมภาคทฤษฎีห้องละไม่เกินหกสิบคนต่อวิทยากรอย่างน้อยหนึ่งคน
และในการทดสอบภาคปฏิบัติต้องจัดให้มีวิทยากรอย่างน้อยหนึ่งคนและปั้นจั่นหนึ่งเครื่องต่อผู้เข้ารับการฝึกอบรมไม่เกินยี่สิบคน

ข้อ ๘  ในการทดสอบภาคปฏิบัติ
ผู้เข้ารับการฝึกอบรมจะต้องได้รับการทดสอบภาคปฏิบัติในสถานที่จริง
หรือมีลักษณะเหมือนสถานที่จริง

ข้อ ๙  ให้นายจ้างจัดให้มีการอบรมหรือทบทวนการทำงานเกี่ยวกับปั้นจั่นไม่น้อยกว่า
๓ ชั่วโมง กรณีหนึ่งกรณีใดดังนี้
(๑) ผู้ผ่านการอบรมและทำงานมาแล้วเป็นระยะเวลา ๒ ปี
(๒) เมื่อมีสถิติอุบัติเหตุสูงขึ้นหรือเกิดอุบัติเหตุร้ายแรงเกี่ยวกับปั้นจั่นในสถานที่ทำงาน
(๓) เมื่อมีการนำปั้นจั่นชนิดหรือลักษณะที่แตกต่างจากเดิมมาใช้งาน

หมวด ๒
หลักสูตรการฝึกอบรม

ข้อ ๑๐  หลักสูตรการฝึกอบรมในการปฏิบัติหน้าที่เกี่ยวกับปั้นจั่น
มีดังต่อไปนี้
(๑) หลักสูตรการฝึกอบรมผู้บังคับปั้นจั่น
(๒) หลักสูตรการฝึกอบรมผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่น
ผู้ยึดเกาะวัสดุ
(๓) หลักสูตรการฝึกอบรมผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น
(๔) หลักสูตรการอบรมหรือทบทวนการทำงานเกี่ยวกับปั้นจั่น

ข้อ ๑๑  หลักสูตรการฝึกอบรมที่กำหนดไว้ตามข้อ
๑๐ ในการฝึกอบรมความรู้พื้นฐานภาคทฤษฎี มีกำหนดระยะเวลาการฝึกอบรมไม่น้อยกว่า ๖
ชั่วโมง ซึ่งอย่างน้อยต้องมีเนื้อหาวิชาที่อบรมดังนี้
(๑)
กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหารและการจัดการด้านความปลอดภัยอาชีวอนามัย
และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ พ.ศ. ๒๕๕๒
(๒) มาตรฐานสัญลักษณ์ความปลอดภัย
(๓) ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับปั้นจั่น และชนิดของปั้นจั่น
(๔) ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับเชือก ลวดสลิง โซ่ และอุปกรณ์ยก
(๕) บทบาทหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้บังคับปั้นจั่น
ผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่น
(๖) ความปลอดภัยในการทำงาน สาเหตุและกรณีศึกษาการเกิดอุบัติเหตุของปั้นจั่น

ข้อ ๑๒  หลักสูตรการฝึกอบรมผู้บังคับปั้นจั่นชนิดปั้นจั่นเหนือศีรษะ
ปั้นจั่นขาสูง และปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่ชนิดอื่น ต้องประกอบด้วย
(๑) ภาคทฤษฎี มีระยะเวลาการอบรมไม่น้อยกว่า ๙ ชั่วโมง
ซึ่งอย่างน้อยต้องมีเนื้อหาวิชาที่อบรมดังนี้
(๑.๑) ความรู้พื้นฐาน และระยะเวลาการฝึกอบรมตามข้อ ๑๑
(๑.๒) ระบบไฟฟ้าเบื้องต้น
(๑.๓) ระบบสัญญาณเตือน และ Limit switch
(๑.๔) การใช้สัญญาณมือ
(๑.๕) วิธีผูกมัดและการยกเคลื่อนย้าย
(๑.๖) การประเมินน้ำหนักสิ่งของ
(๑.๗) การใช้คู่มือการใช้งาน การตรวจสอบ และการบำรุงรักษาตามระยะเวลา
(๒) การทดสอบภาคปฏิบัติเสมือนจริง มีระยะเวลาไม่น้อยกว่า ๓ ชั่วโมง
ซึ่งต้องมีการทดสอบการยกและเคลื่อนย้ายสิ่งของตามเส้นทางที่กำหนดอย่างถูกต้องและปลอดภัย

ข้อ ๑๓  หลักสูตรการฝึกอบรมผู้บังคับปั้นจั่นชนิดปั้นจั่นหอสูง
รถ เรือปั้นจั่น ต้องประกอบด้วย
(๑) ภาคทฤษฎี มีระยะเวลาการอบรมไม่น้อยกว่า ๑๕ ชั่วโมง ซึ่งอย่างน้อยต้องมีเนื้อหาวิชาที่อบรมดังนี้
(๑.๑) ความรู้พื้นฐาน และระยะเวลาการฝึกอบรมตามข้อ ๑๑
(๑.๒) ระบบเครื่องยนต์ดีเซลเบื้องต้น
(๑.๓) ระบบการไฮดรอลิกเบื้องต้น
(๑.๔) ระบบไฟฟ้าเบื้องต้น
(๑.๕) ระบบสัญญาณเตือนและ Limit switch
(๑.๖) การใช้สัญญาณมือและเครื่องหมายจราจร
(๑.๗) การอ่านค่าตารางพิกัดยก
(๑.๘) การเลือกใช้ และการตรวจสอบอุปกรณ์ยก
(๑.๙) วิธีผูกมัดและการยกเคลื่อนย้าย
(๑.๑๐) การประเมินน้ำหนักสิ่งของ
(๑.๑๑) การใช้คู่มือการใช้งาน การตรวจสอบ และการบำรุงรักษาตามระยะเวลา
(๒) การทดสอบภาคปฏิบัติเสมือนจริง มีระยะเวลาไม่น้อยกว่า ๓ ชั่วโมง
ซึ่งต้องมีการทดสอบการยกและเคลื่อนย้ายสิ่งของตามเส้นทางที่กำหนดอย่างถูกต้องและปลอดภัย

ข้อ ๑๔  หลักสูตรการฝึกอบรมผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่น
ผู้ยึดเกาะวัสดุ ต้องประกอบด้วย
(๑) ภาคทฤษฎี มีระยะเวลาการอบรมไม่น้อยกว่า ๙ ชั่วโมง ซึ่งอย่างน้อยต้องมีเนื้อหาวิชาที่อบรมดังนี้
(๑.๑) ความรู้พื้นฐาน และระยะเวลาการฝึกอบรมตามข้อ ๑๑
(๑.๒) การใช้สัญญาณมือ
(๑.๓) การเลือกใช้ และการตรวจสอบอุปกรณ์ยก
(๑.๔) วิธีผูกมัดและการยกเคลื่อนย้าย
(๑.๕) การประเมินน้ำหนักสิ่งของ
(๒) การทดสอบภาคปฏิบัติเสมือนจริง มีระยะเวลาไม่น้อยกว่า ๓ ชั่วโมง
ซึ่งต้องมีการทดสอบเกี่ยวกับการให้สัญญาณ การผูก มัด
การยึดเกาะวัสดุอย่างถูกต้องและปลอดภัย

ข้อ ๑๕  หลักสูตรการฝึกอบรมผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น
ต้องประกอบด้วย
(๑) ภาคทฤษฎี มีระยะเวลาการอบรมไม่น้อยกว่า ๙ ชั่วโมง ซึ่งอย่างน้อยต้องมีเนื้อหาวิชาที่อบรมดังนี้
(๑.๑) ความรู้พื้นฐาน และระยะเวลาการฝึกอบรมตามข้อ ๑๑
(๑.๒) การใช้สัญญาณมือ
(๑.๓) วิธีผูก มัดและการยกเคลื่อนย้าย
(๑.๔) การประเมินน้ำหนักสิ่งของ
(๒) การทดสอบภาคปฏิบัติเสมือนจริง มีระยะเวลาไม่น้อยกว่า ๓ ชั่วโมง
ซึ่งต้องมีการทดสอบเกี่ยวกับการวางแผนการยกอย่างปลอดภัยและพิจารณาพิกัดน้ำหนักที่จะทำการยกโดยกำหนดลักษณะรูปร่าง
วัสดุของสิ่งของที่จะยก

ข้อ ๑๖  หลักสูตรการอบรมหรือทบทวนการทำ
งานเกี่ยวกับปั้นจั่นต้องมีหัวข้อวิชาและระยะเวลาการฝึกอบรมไม่น้อยกว่า ๓ ชั่วโมง
ดังต่อไปนี้
(๑)
กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหารและการจัดการด้านความปลอดภัยอาชีวอนามัย
และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ พ.ศ. ๒๕๕๒
(๒)
กิจกรรมกลุ่มกรณีศึกษาการเกิดอุบัติเหตุของปั้นจั่นและความสูญเสียรวมทั้งนำผลการสอบสวนอุบัติเหตุมาวิเคราะห์เพื่อวางแผนป้องกัน
(๓) ความปลอดภัยในการใช้งานปั้นจั่น
กรณีที่นำปั้นจั่นชนิดหรือประเภทที่แตกต่างจากเดิมมาใช้งาน

หมวด ๓
วิทยากรฝึกอบรม

ข้อ ๑๗  วิทยากรผู้ทำการฝึกอบรมต้องมีคุณสมบัติอย่างหนึ่งอย่างใด
ดังต่อไปนี้
(๑)
สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีทางด้านวิศวกรรมศาสตร์สาขาวิศวกรรมเครื่องกลหรือเทียบเท่า
และมีประสบการณ์ในหัวข้อที่บรรยายไม่น้อยกว่า ๑ ปี
(๒)
สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีด้านวิทยาศาสตร์สาขาฟิสิกส์หรือเทียบเท่า หรือประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง
สาขาช่างยนต์ ช่างกลโรงงาน ช่างเทคนิคอุตสาหกรรม ช่างไฟฟ้าหรือเทียบเท่า
หรือเป็นเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานระดับวิชาชีพ
ซึ่งมีประสบการณ์ในการทำงานเกี่ยวกับปั้นจั่นไม่น้อยกว่า ๓ ปี
หรือมีประสบการณ์ในหัวข้อที่บรรยายไม่น้อยกว่า ๓ ปี
(๓) ช่างชำนาญการ ซึ่งมีประสบการณ์ในการทำงานเกี่ยวกับปั้นจั่นและหัวข้อที่บรรยายไม่น้อยกว่า
๕ ปี
(๔) เจ้าหน้าที่จากหน่วยงานของรัฐ
ซึ่งมีประสบการณ์ในหัวข้อที่บรรยายไม่น้อยกว่า ๑ ปี

ประกาศ
ณ วันที่ ๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๔
อัมพร  นิติสิริ
อธิบดีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

ปริยานุช/ผู้จัดทำ
๒๘ กรกฎาคม
๒๕๕๔

ณัฐวดี/ตรวจ
๒๘ กรกฎาคม
๒๕๕๔

[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๒๘/ตอนพิเศษ ๗๔ ง/หน้า ๔๑/๖ กรกฎาคม ๒๕๕๔