ข้อบังคับของรัฐสภาว่าด้วยเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา พ.ศ. 2526 (ฉบับ Update ณ วันที่ 11/06/2529)

ข้อบังคับของรัฐสภา

ข้อบังคับของรัฐสภา
ว่าด้วยเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา
พ.ศ. ๒๕๒๖

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕ และมาตรา ๗
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา พ.ศ. ๒๕๑๖ และมาตรา ๖
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา พ.ศ. ๒๕๑๖
ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๒๖
ประธานรัฐสภาออกข้อบังคับไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ 
ข้อบังคับนี้เรียกว่า ข้อบังคับของรัฐสภาว่าด้วยเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา
พ.ศ. ๒๕๒๖

ข้อ ๒[๑] 
ข้อบังคับนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ข้อ ๓  ให้ยกเลิกข้อบังคับของสภานิติบัญญัติแห่งชาติว่าด้วยเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา
พ.ศ. ๒๕๑๖

ข้อ ๔ 
เครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา ให้มี ๔ ชนิด คือ
(๑) เครื่องแบบปกติ
(๒) เครื่องแบบครึ่งยศ
(๓) เครื่องแบบเต็มยศ
(๔) เครื่องแบบสโมสร

ข้อ ๕ 
เครื่องแบบปกติ มี ๕ แบบ คือ
ก. เครื่องแบบปกติขาว
ข. เครื่องแบบปกติกากีคอตั้ง
ค. เครื่องแบบปกติกากีคอพับ
ง. เครื่องแบบปกติกากีคอแบะ
จ. เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียว
ก. เครื่องแบบปกติขาว
ให้ประกอบด้วย
(๑) หมวก
สมาชิกชาย ให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีขาว กะบังหน้าทำด้วยหนัง
หรือวัตถุเทียมหนังสีดำ สายรัดคางสีทองกว้าง ๑ เซนติเมตร
มีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดที่ข้างหมวก ข้างละ ๑ ดุม ผ้าพันหมวกสีขาว
ที่หน้าหมวกติดตราครุฑพ่าห์ปักดิ้นสีทอง สูง ๕ เซนติเมตร บนหมอนสักหลาดสีขาว
สมาชิกหญิง ให้อนุโลมตามแบบหมวกของสมาชิกชายแต่เป็นทรงอ่อน
(๒) เสื้อ
สมาชิกชาย ให้ใช้เสื้อแบบราชการสีขาว
ใช้ดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดใหญ่ ๕ ดุม
ผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนซ้ายด้วย
สมาชิกหญิง ให้ใช้เสื้อนอกคอแบะสีขาวแบบคอป้าน
แขนยาวถึงข้อมือ มีตะเข็บหลัง ๔ ตะเข็บ
ที่แนวสาบอกมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑.๕ เซนติเมตร ๕ ดุม
มีกระเป๋าล่างข้างละ ๑ กระเป๋า เป็นกระเป๋าเจาะเฉียงเล็กน้อย
ไม่มีใบปกกระเป๋าและให้ใช้เสื้อคอพับแขนยาวสีขาวผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสี
การประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ให้ประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้าย
(๓) อินทรธนู
ให้มีอินทรธนูแข็งกว้าง ๔ เซนติเมตร
ยาวตามความยาวของบ่าพื้นสักหลาดสีดำปักดิ้นสีทองเป็นลายประจำยามเต็มแผ่น
ติดทับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้างจากไหล่ไปคอ
ด้านคอปลายมนติดดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็ก
(๔) กางเกง กระโปรง
สมาชิกชาย ให้ใช้กางเกงแบบราชการสีขาวขายาว ไม่พับปลายขา
สมาชิกหญิง ให้ใช้กระโปรงสีขาวยาวปิดเข่า ปลายบานเล็กน้อย
(๕) รองเท้า ถุงเท้า
สมาชิกชาย ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำชนิดผูกถุงเท้าสีดำ
สมาชิกหญิง
ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำปิดปลายเท้าไม่มีลวดลายส้นสูงไม่เกิน ๗ เซนติเมตร
ถุงเท้ายาวสีเนื้อ
(๖) เครื่องหมายสังกัด
ให้มีเครื่องหมายรูปรัฐธรรมนูญอยู่ภายในวงกลม
มีรัศมีโดยรอบขนาดสูง ๒.๕ เซนติเมตร ทำด้วยโลหะโปร่งสีทอง สำหรับสมาชิกชาย
ให้ติดที่คอเสื้อตอนหน้าทั้งสองข้าง ส่วนสมาชิกหญิง
ให้ติดที่คอแบะของเสื้อตอนบนทั้งสองข้างเหนือแนวเครื่องอิสริยาภรณ์
ข. เครื่องแบบปกติกากีคอตั้ง
ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว เว้นแต่สีของหมวก ผ้าพันหมวก
หมอนสักหลาดสำหรับปักตราครุฑพ่าห์ เสื้อ และกางเกง
หรือกระโปรงเป็นสีกากีหรือสีกากีนวล
ให้ใช้เครื่องแบบนี้แทนเครื่องแบบปกติขาวในโอกาสไปงานพิธีต่างจังหวัด
หรือตามหมายกำหนดการ
ค. เครื่องแบบปกติกากีคอพับ
ให้ประกอบด้วย
(๑) หมวก
สมาชิกชาย
ให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีกากีหรือสีกากีนวลเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติกากีคอตั้ง
เว้นแต่ตราครุฑพ่าห์ที่หน้าหมวกให้ใช้ตราครุฑพ่าห์ในบัวกนกทำด้วยโลหะสีทอง สูง ๖.๕
เซนติเมตร และสายรักคางให้ใช้สายรัดคางหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำ
สมาชิกหญิง ให้อนุโลมตามแบบหมวกของสมาชิกชายแต่เป็นทรงอ่อน
(๒) เสื้อ
ให้ใช้เสื้อเชิ้ตสีกากีหรือสีกากีนวลแขนยาวรัดข้อมือ
มีดุมที่ข้อมือข้างละ ๑ ดุม หรือแขนสั้น มีกระเป๋าเย็บติดที่หน้าอกเสื้อข้างละ ๑
กระเป๋า ที่กระเป๋าเสื้อมีแถบอยู่ตรงกลางตามทางดิ่งกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
มีใบปกกระเป๋ารูปมนชายกลางแหลม ที่ปากกระเป๋าทั้งสองข้างติดดุมข้างละ ๑ ดุม
สำหรับขัดกับใบปกกระเป๋า ตัวเสื้อผ่าอกตลอด มีสาบกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
ติดดุมตามแนวอกเสื้อ ๕ ดุม ระยะห่างกันพอสมควร
และติดเครื่องหมายสังกัดที่ปกคอเสื้อด้านหน้าทั้งสองข้างที่ไหล่เสื้อประดับอินทรธนูสีเดียวกับเสื้อ
ยาวตามความยาวของบ่า เย็บติดกับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้างจากไหล่ไปคอ ปลายมน
ด้านไหล่กว้าง ๔ เซนติเมตร ด้านคอกว้าง ๓ เซนติเมตร ตอนปลายขัดดุมติดกับตัวเสื้อดุมที่กล่าวนี้มีลักษณะเป็นรูปกลมแบนทำด้วยวัตถุสีเดียวกับเสื้อ
ในโอกาสไปงานพิธีหรือเข้าที่ชุมนุมชน
ให้ใช้เสื้อเชิ้ตแขนยาวผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสี
สอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่สอง
การประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ให้ประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้าย
(๓)[๒]
อินทรธนู
ให้ใช้อินทรธนูอ่อน มีแถบสีเหลืองหรือสีทอง กว้าง ๓
เซนติเมตร ติดทางต้นอินทรธนู ๑ แถบ และแถบกว้าง ๑ เซนติเมตร ติดเรียงต่อไปอีก ๒
แถบ แถบบนขมวดเป็นวงกลมขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางวงใน ๑ เซนติเมตร
การติดแถบให้ติดตามขวางที่ต้นอินทรธนูแถบแรกให้ห่างจากต้นอินทรธนู ๕ มิลลิเมตร
และแถบต่อไปเว้นระยะห่างกัน ๕ มิลลิเมตร และมีเครื่องหมายทำด้วยโลหะสีทอง
เป็นรูปรัฐธรรมนูญอยู่กลางพระมหามงกุฎ ประกอบด้วย
รวงข้าวและดอกบัวตูมวงล้อมอยู่เบื้องล่างขนาดสูง ๕ เซนติเมตร ติดทับบนแถบ
(๔) กางเกง กระโปรง
สมาชิกชาย ให้ใช้กางเกงแบบราชการสีกากีหรือสีกากีนวลขายาวไม่พับปลายขา
สมาชิกหญิง ให้ใช้กางเกงแบบสมาชิก
หรือกระโปรงสีกากีหรือสีกากีนวลยาวปิดเข่า ปลายบานเล็กน้อย
(๕) เข็มขัด
ให้ใช้เข็มขัดทำด้วยด้ายถักสีกากีกว้าง ๓ เซนติเมตร
หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางนอนปลายมน กว้าง ๓.๕
เซนติเมตร ยาว ๕ เซนติเมตร มีรูปครุฑดุนนูนอยู่กึ่งกลางหัวเข็มขัด
ไม่มีเข็มสำหรับสอดรู ปลายเข็มขัดหุ้มด้วยโลหะสีทอง กว้าง ๑ เซนติเมตร
(๖) รองเท้า ถุงเท้า
สมาชิกชาย
ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำชนิดผูกหรือหุ้มข้อหนังสีดำ ถุงเท้าสีดำ
สมาชิกหญิง ถ้าใช้กางเกง
ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำปิดปลายเท้า ไม่มีลวดลาย ถุงเท้าสั้นสีดำ
ถ้าใช้กระโปรงให้ใช้รองเท้าส้นสูงสีดำปิดปลายเท้า ไม่มีลวดลาย ส้นสูงไม่เกิน ๗
เซนติเมตร ถุงเท้ายาวสีเนื้อ
ง. เครื่องแบบปกติกากีคอแบะ
ให้ประกอบด้วย
(๑) หมวก
สมาชิกชาย ให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีกากีหรือสีกากีนวล
เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติกากีคอพับ
สมาชิกหญิง ให้อนุโลมตามแบบหมวกของสมาชิกชายแต่เป็นทรงอ่อน
(๒) เสื้อ
ให้ใช้เสื้อสีกากีหรือสีกากีนวลคอแบะแบบคอตื้นแขนสั้น
ปล่อยเอว ตัวเสื้อผ่าอกตลอด มีดุมที่อกเสื้อ ๔ ดุม มีกระเป๋าเย็บติดภายนอกเป็นกระเป๋าบนและล่างอย่างละสองกระเป๋า
กระเป๋าบนมีใบปกมนชายกลางแหลม มีแถบกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร ตรงกึ่งกลางกระเป๋าทางดิ่ง
กระเป๋าล่างเป็นกระเป๋าย่ามมีใบปกรูปตัดที่ปากกระเป๋าทั้งสองกระเป๋ามีดุมที่ปากกระเป๋าข้างละ
๑ ดุม สำหรับขัดกับใบปกกระเป๋าดุมที่กล่าวนี้มีลักษณะเป็นรูปกลมแบนทำด้วยวัตถุสีเดียวกับเสื้อที่เอวด้านหลังคาดด้วยผ้าสีเดียวกับเสื้อขนาดกว้าง
๕ เซนติเมตร และติดเครื่องหมายสังกัดที่ปกคอเสื้อด้านหน้าทั้งสองข้าง
การประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ให้ประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้าย
(๓) อินทรธนู กางเกง กระโปรง เข็มขัด รองเท้า ถุงเท้า
ให้ใช้เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติกากีคอพับ
ให้ใช้เครื่องแบบนี้แทนเครื่องแบบปกติกากีคอพับได้ในโอกาสอันสมควร
จ. เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียว
ให้ประกอบด้วย
(๑) หมวก
ให้ใช้หมวกแก๊ปทรงอ่อนสีกากีแกมเขียว
ที่หน้าหมวกเหนือแก๊ปติดตราครุฑพ่าห์ในบัวกนกทำด้วยโลหะสีทองสูง ๓ เซนติเมตร
หรือปักตราครุฑพ่าห์ด้วยด้ายหรือไหมสีเหลืองหรือสีทอง สูง ๓ เซนติเมตร
(๒) เสื้อ
ให้ใช้เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว
ไม่มีสาบอกที่คอและแนวอกมีดุม ๖ ดุม ขัดดุมปิดคอได้
มีลิ้นปิดอกแขนยาวแบบทรงกระบอกที่อกมีกระเป๋าไม่มีสาบปะข้างละ ๑ กระเป๋า
มุมกระเป๋าและปกกระเป๋าเป็นรูปตัดพองาม มีปกขัดดุมข้างละ ๑ ดุม
ทำด้วยวัตถุสีเดียวกับเสื้อรูปกลมแบบขนาดเล็ก ชายเสื้อตัดตรงไม่มีเว้า
ที่ปกคอเสื้อทั้งสองข้างปักด้วยด้ายหรือไหมสีเหลือง หรือสีทอง
เป็นรูปรัฐธรรมนูญอยู่ภายในวงกลม มีรัศมีโดยรอบ ขนาดสูง ๒.๕ เซนติเมตร
(๓) กางเกง
ให้ใช้กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียว
ไม่พับปลายขาที่แนวตะเข็บกางเกงด้านข้างเป็นกระเป๋าปะ
ปากกระเป๋าเฉียงไม่มีปกและจะมีกระเป๋าหลังเป็นกระเป๋าปะ มีปกขัดดุมกระเป๋าละ ๑ ดุม
ด้วยก็ได้ตะเข็บกางเกงทุกตะเข็บต้องเป็นตะเข็บคู่
(๔) เข็มขัด
ให้ใช้เข็มขัดทำด้วยด้ายถักสีกากีแกมเขียว กว้าง ๓
เซนติเมตร
หัวเข็มขัดและปลายเข็มขัดให้มีลักษณะเช่นเดียวกันกับเข็มขัดของเครื่องแบบปกติกากีคอพับ
(๕) รองเท้า
ให้ใช้รองเท้าสูงครึ่งน่องสีกากีแกมเขียวหรือสีดำ
มีรูร้อยเชือก
ให้ใช้เครื่องแบบนี้เป็นเครื่องแบบสนาม ในโอกาสตรวจการเฉพาะกิจ

ข้อ ๖ 
เครื่องแบบครึ่งยศ ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว
เว้นแต่กางเกงหรือกระโปรงให้ใช้ผ้าสักหลาดหรือเสิร์จสีดำ
ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ แต่ไม่สวมสายสะพาย

ข้อ ๗ 
เครื่องแบบเต็มยศ ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศ
ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์สวมสายสะพาย

ข้อ ๘ 
เครื่องแบบสโมสร
เครื่องแบบสโมสรสำหรับสมาชิกชาย มี ๓ แบบ
(๑) เครื่องแบบสโมสร ก.
ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบเต็มยศ
(๒) เครื่องแบบสโมสร ข.
ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบสโมสร ก. เว้นแต่
เสื้อ ให้ใช้เสื้อสโมสรสีขาวทำด้วยผ้าสักหลาด หรือเสิร์จ
เปิดอก ปาดเอว มีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดที่ข้อมือข้างละ ๓ ดุม
ที่ระหว่างอกกับเอวข้างละ ๓ ดุม
และที่บรรจบเสื้อมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดใหญ่ข้างละ ๑ ดุม
ดุมคู่นี้มีสายสร้อยสีทองร้อยติดกัน ประกอบด้วยเสื้อกั๊กสีขาว
มีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ ๓ ดุม และเสื้อเชิ้ตสีขาวอกแข็ง ข้อมือแข็ง
คอเชิ้ตชั้นเดียว แบบปีกผีเสื้อผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่าย
เครื่องหมายสังกัด ให้ติดที่คอแบะของเสื้อตอนบนทั้งสองข้าง
เหนือแนวเครื่องราชอิสริยาภรณ์
(๓) เครื่องแบบสโมสร ค.
ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบสโมสร ข. เว้นแต่เสื้อเชิ้ตอกแข็ง
ให้ใช้เสื้อเชิ้ตอกอ่อนสีขาว
และเสื้อกั๊กให้ใช้แพรแถบสีเดียวกับกางเกงรัดเอวแทนแพรแถบนี้ส่วนกลางด้านหน้า
กว้าง ๑๒ เซนติเมตร ปลายทั้งสองข้างเรียว กว้าง ๑๑ เซนติเมตร
ที่ปลายมีขอเกี่ยวติดกันในขณะคาดทางด้านหลัง
สมาชิกหญิง ให้แต่งตามสมัยนิยม

ข้อ ๙ 
เครื่องแบบปกติขาว เครื่องแบบครึ่งยศ เครื่องแบบเต็มยศ
และเครื่องแบบสโมสรให้แต่งตามหมายกำหนดการ

ข้อ ๑๐ 
อดีตสมาชิกรัฐสภา ให้แต่งเครื่องแบบเช่นเดียวกับสมาชิกรัฐสภา เว้นแต่เครื่องหมายสังกัดให้ติดที่อกเสื้อเบื้องขวา

ข้อ ๑๑ 
อดีตสมาชิกรัฐสภาผู้มีลักษณะดังต่อไปนี้
ไม่มีสิทธิแต่งเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา คือ
(๑) เป็นบุคคลไร้ความสามารถหรือบุคคลเสมือนไร้ความสามารถ
(๒) เป็นบุคคลล้มละลายซึ่งศาลยังไม่สั่งให้พ้นจากคดี
(๓) ถูกจำคุกโดยพิพากษาถึงที่สุด
หรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายให้จำคุก เว้นแต่ในความผิดอันได้กระทำโดยประมาท
หรือความผิดลหุโทษ
(๔)
เป็นบุคคลที่วุฒิสภาหรือสภาผู้แทนราษฎรมีมติให้พ้นจากสมาชิกภาพของสมาชิกวุฒิสภาหรือสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
(๕) ประพฤติตนในทางที่อาจเป็นการเสื่อมเสียเกียรติของรัฐสภาและประธานรัฐสภาสั่งให้ผู้นั้นงดแต่งเครื่องแบบสำหรับอดีตสมาชิกรัฐสภา
ในระยะเวลาที่กำหนดหรือตลอดไป

ข้อ ๑๒ 
นอกจากเครื่องแบบดังได้กล่าวแล้วในข้อ ๔ ให้มีเครื่องหมายโลหะสีทองลงยา
สีธงชาติไทย มีลักษณะกลมขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๒ เซนติเมตร ตอนบนเป็นรูปยอดโดมของพระที่นั่งอนันตสมาคม
ตรงกลางมีรูปรัฐธรรมนูญประดิษฐานบนพานสองชั้นและเบื้องล่างมีข้อความว่า สมาชิกรัฐสภา
หรือ อดีตสมาชิกรัฐสภา แล้วแต่กรณี
เครื่องแต่งกายนี้ให้ใช้ประดับที่รังดุมคอพับของเสื้อนอกเบื้องซ้ายในเวลาแต่งกายสากล

ประกาศ ณ วันที่ ๒๗ กันยายน พ.ศ. ๒๕๒๖
จารุบุตร  เรืองสุวรรณ
ประธานรัฐสภา

ข้อบังคับของรัฐสภา ว่าด้วยเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๒๙[๓]

วิภา/ผู้จัดทำ
๑๐ มีนาคม ๒๕๕๗

[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๐๐/ตอนที่ ๑๖๒/ฉบับพิเศษ หน้า ๑/๑๒ ตุลาคม ๒๕๒๖

[๒] ข้อ ๕ ค. (๓)
แก้ไขเพิ่มเติมโดยข้อบังคับของรัฐสภา ว่าด้วยเครื่องแบบสมาชิกรัฐสภา (ฉบับที่ ๒)
พ.ศ. ๒๕๒๙

[๓] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๐๓/ตอนที่ ๑๐๐/ฉบับพิเศษ หน้า ๑๔/๑๑ มิถุนายน ๒๕๒๙