กฎสำนักนายกรัฐมนตรี ออกตามความในมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พ.ศ. 2478

กฎสำนักนายกรัฐมนตรี
ออกตามความในมาตรา
๗ แห่งพระราชบัญญัติ
เครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พ.ศ. ๒๔๗๘[๑]

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๗
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พ.ศ. ๒๔๗๘ นายกรัฐมนตรีออกกฎไว้
ดังต่อไปนี้

ส่วนที่ ๑
เครื่องแบบทั่วไป

ว่าด้วยสี
และลักษณะของเครื่องแบบทั่วไป

ข้อ ๑  เครื่องแบบข้าราชการประจำการ
และข้าราชการนอกประจำการ ซึ่งสังกัดขึ้นต่อกระทรวงทบวงกรมต่าง ๆ
ให้มีสีและลักษณะดังจะกล่าวในข้อต่อไป

ข้อ ๒  สีสังกัดกระทรวงทบวงกรมต่าง
ๆ นั้น ให้เป็นดังนี้ คือ
(๑) สำนักนายกรัฐมนตรี                               สีดำ
(๒) กระทรวงกลาโหม                                  สีแดงชาด
(๓) กระทรวงการคลัง                                  สีฟ้า
(๔) กระทรวงการต่างประเทศ                          สีกรมท่า
(๕) กระทรวงเกษตราธิการ                             สีเขียวแก่
(๖) กระทรวงธรรมการ                                 สีเหลือง
(๗) กระทรวงมหาดไทย                                สีดำ
(๘) กระทรวงยุตติธรรม                                สีขาว
(๙) กระทรวงเศรษฐการ                                สีเลือดหมู
(๑๐) สำนักพระราชวัง                                 สีบานเย็น
(๑๑) สำนักงานราชเลขานุการในพระองค์             สีดำ
(๑๒)
สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร          สีขาว

ข้อ ๓  เครื่องแบบปกติ ให้ประกอบด้วย
(๑) หมวกกันแดดแบบราชการสีขาว สายรัดคางหนังสีน้ำตาล
ติดตราครุฑพ่าห์หน้าหมวก
(๒) เสื้อแบบราชการสีขาว
(๓) ดุมโลหะเกลี้ยงสีทอง
(๔) กางเกงขายาวแบบราชการสีขาว
(๕) รองเท้าหนังสีดำและถุงเท้าสีดำ
(๖) แผ่นทาบคอเสื้อ ดังนี้
(ก) รัฐมนตรี ใช้แผ่นทาบคอพื้นกำมะหยี่สีดำ มีลายกระหนกทอง และมีแถบสีธงชาติขนาดกว้าง ๑ เซนติเมตรทาบกลาง
(ข) ข้าราชการประจำการ และข้าราชการนอกประจำการ ซึ่งสังกัดขึ้นต่อสำนักนายกรัฐมนตรี
ใช้แผ่นทาบคอพื้นกำมะหยี่สีดำมีลายกระหนกทอง และมีแถบสีแดงชาดขนาดกว้าง ๑ เซนติเมตรทาบกลาง
(ค) ข้าราชการประจำการ และข้าราชการนอกประจำการ ซึ่งสังกัดขึ้นต่อสำนักพระราชวัง
ใช้แผ่นทาบคอพื้นกำมะหยี่สีบานเย็น มีลายกระหนกทองและมีเส้นลวดทองขนาดกว้าง ๐.๓
เซนติเมตรทาบกลาง ถ้าเป็นข้าราชการประจำการหรือข้าราชการนอกประจำการที่ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตเป็นพิเศษ
มีแผ่นทำด้วยโลหะเป็นรูปพระมหามงกุฎและอุณาโลมสีเงินติดบนแผ่นทาบคอ
(ง) ข้าราชการประจำการ และข้าราชการนอกประจำการ
ซึ่งสังกัดขึ้นต่อสำนักงานราชเลขานุการในพระองค์ ใช้แผ่นทาบคอพื้นกำมะหยี่สีดำมีลายกระหนกทองและมีเส้นลวดทองขนาดกว้าง
๐.๓ เซนติเมตรทาบกลาง ถ้าเป็นข้าราชการประจำการหรือข้าราชการนอกประจำการที่ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตเป็นพิเศษ
มีแผ่นทำด้วยโลหะเป็นรูปพระมหามงกุฎและอุณาโลมสีเงินติดบนแผ่นทาบคอ
(จ) ข้าราชการประจำการ และข้าราชการนอกประจำการ
ซึ่งสังกัดขึ้นต่อสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร ใช้แผ่นทาบคอพื้นกำมะหยี่สีขาวมีลายกระหนกทองและมีแถบสีแดงชาดขนาดกว้าง
๑ เซนติเมตรทาบกลาง
(ฉ) ข้าราชการประจำการ และข้าราชการนอกประจำการ
ซึ่งสังกัดขึ้นต่อกระทรวงทบวงกรมนอกจากที่กล่าวมาแล้วใน
(ก) (ข) (ค) (ง) และ (จ) ใช้แผ่นทาบคอพื้นกำมะหยี่สีตามสังกัด มีลายกระหนกทอง
ไม่มีแถบทาบกลาง

ข้อ ๔  เครื่องแบบเต็มยศ ให้ประกอบด้วย หมวก เสื้อ
แผ่นทาบคอ ดุม รองเท้า ถุงเท้า
เหมือนเครื่องแบบปกติ เว้นแต่
(๑) สายรัดคางหมวกเปลี่ยนเป็นสายแถบทอง
(๒) กางเกง ใช้กางเกงสักหลาดขายาวแบบราชการสีดำ

ข้อ ๕  เครื่องแบบสโมสร ใช้เหมือนเครื่องแบบปกติ
เว้นแต่
(๑) หมวก ใช้หมวกทรงหม้อตาลพื้นสักหลาดสีดำ
กะบังหน้าหนังสีดำ สายรัดคางแถบทอง ติดตราครุฑพ่าห์หน้าหมวก
(๒) กางเกง ใช้กางเกงสักหลาดขายาวแบบราชการสีดำ

ส่วนที่ ๒
เครื่องแบบพิเศษ

หมวดที่ ๑
กระทรวงกลาโหม

ว่าด้วยเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน

ซึ่งไปปฏิบัติหน้าที่รวมอยู่กับหน่วยทหาร

ข้อ ๖  ข้าราชการฝ่ายพลเรือนไม่ว่าสังกัดกระทรวงทบวงกรมใด
เมื่อทางราชการได้ให้ไปปฏิบัติหน้าที่รวมอยู่กับหน่วยทหารเป็นการพิเศษแล้ว
ในโอกาสนั้นให้แต่งกายตามส่วนที่ ๑ เว้นแต่หมวก เสื้อ และกางเกง
ให้ใช้สีเดียวและอย่างเดียวกับทหารในที่นั้น และใช้สิ่งประกอบเครื่องแต่งกายตามกฎหรือข้อบังคับของทหาร
กับให้ใช้เครื่องหมายอย่างที่กล่าวไว้ในกฎกระทรวงกลาโหม ออกตามความในมาตรา ๕ และมาตรา
๗ แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พ.ศ. ๒๔๗๗
ตามหน้าที่ซึ่งได้ไปทำการนับอยู่ในจำพวกใดของทหาร ก็ให้ติดเครื่องหมายจำพวกนั้นที่เหนือกระเป๋าเสื้อข้างขวาด้วย
เว้นแต่จำพวกอนุศาสนาจารย์ ให้ใช้อักษร อ.

หมวดที่ ๒
กระทรวงการต่างประเทศ

ว่าด้วยเครื่องแบบข้าราชการทูตและกงสุลสยาม

ข้อ ๗  เครื่องแบบเต็มยศหรือครึ่งยศของข้าราชการทูตมีเป็นอย่างเดียวกัน
ดังต่อไปนี้
(๑) หมวกค็อกแฮท มีแพรจีบติดหมวดเบื้องขวาเป็นดอกไม้สีน้ำเงินมีแถบทองกว้าง
๑ เซนติเมตร ติดบนดอกไม้นี้ เป็นวงกลมโดยรอบและมีแถบถักด้วยดิ้นทองติดทาบข้างบนดอกไม้
ในระยะกึ่งกลางวงของดอกไม้มีตราครุฑพ่าห์ทำด้วยโลหะชุบหรือกะไหล่เป็นสีทองติดตรงกลางดอกไม้
ขนนกหมวกอัครราชทูตสีขาว เลขานุการและผู้ช่วยทูตสีดำ
(๒) เสื้อสักหลาดหางยาวปิดอกสีน้ำเงินแก่
คอเสื้อและข้อมือปักลายกระหนกแบบราชการบนกำมะหยี่สีกรมท่าด้วยดิ้นทองตามลำดับตำแหน่ง
ดังนี้
(ก) อัครราชทูต ใช้คอและข้อมือปักลายทองรอบ
(ข) เลขานุการ ใช้คอปักลายกระหนกข้างหน้าข้างละตัว ข้อมือปักลายกระหนกต่อลายช่องทั้งสองข้าง
(ค) ผู้ช่วยทูต ใช้คอปักดิ้นทองเป็นลวดขลิบ ข้อมือปักลวดทอง
ติดข้างบน กลางข้อมือมีลายปักทองเป็นช่อง
มีเครื่องหมายทำด้วยโลหะชุบหรือกะไหล่เป็นสีทองตราบัวแก้ว
ติดที่ช่องว่างบนปักที่ข้อมือทั้งสองข้าง ที่หน้าอกเสื้อไม่มีปัก
ดุมทองดุนมีตราครุฑพ่าห์
(๓) กางเกงสักหลาดขายาวสีน้ำเงินแก่
ติดแถบทองลายชัยพฤกษ์ตามลำดับตำแหน่ง ดังนี้
(ก) อัครราชทูต ใช้แถบทองกว้าง ๕ เซนติเมตร
(ข) เลขานุการและผู้ช่วยทูต ใช้แถบทองกว้าง ๔ เซนติเมตร
(๔) รองเท้าหุ้มข้อสีดำ
(๕) กระบี่หัวช้าง และพู่กระบี่ แบบราชการ

ข้อ ๘  เครื่องแบบข้าราชการกงสุลสยามในประเทศร้อน
ใช้เช่นเดียวกับเครื่องแบบข้าราชการสังกัดกระทรวงการต่างประเทศ
ดังที่กล่าวไว้ในส่วนที่ ๑

ข้อ ๙  เครื่องแบบข้าราชการกงสุลสยามในประเทศหนาว อนุโลมใช้เครื่องแบบเลขานุการสถานทูตในข้อ
๗

ข้อ ๑๐  ข้าราชการกงสุลสยามกิตติมศักดิ์นั้น
ตามปกติให้แต่งตามประเพณีนิยม แต่ถ้าจะแต่งเครื่องแบบแล้ว
ให้อนุโลมใช้เครื่องแบบข้าราชการกงสุลสยามในข้อ ๘ และข้อ ๙

หมวดที่ ๓
กระทรวงมหาดไทย

ว่าด้วยเครื่องแบบเจ้าพนักงานตรวจคนเข้าเมือง

ข้อ ๑๑  เครื่องแบบเจ้าพนักงานและเสมียนผู้มีหน้าที่ตรวจคนต่างด้าว
มี
(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีกากี กะบังหน้าหนังสีดำ
สายรัดคางหนังสีดำ มีดุมเกลี้ยงสีเหลืองขนาดย่อมติดที่ข้างหมวกข้างละ
๑ ดุม ติดตราครุฑพ่าห์ทำด้วยโลหะสีเหลืองหน้าหมวก
(๒) เสื้อแบบราชการสีกากี มีดุมเกลี้ยงทำด้วยโลหะสีเหลือง ๕
ดุม
(๓) กางเกงขายาวแบบราชการสีกากี
(๔) อินทรธนู ทำด้วยผ้าชนิดและสีเดียวกับเสื้อเป็นรูปกรวยตัดมุมย่อ
ด้านทางปลายไหล่เสื้อกว้าง ๔ เซนติเมตร เย็บติดกับตะเข็บเสื้อ ด้านข้างคอเสื้อกว้าง
๓.๕ เซนติเมตร มีดุมเกลี้ยงสีเหลืองติดที่อินทรธนูข้างที่คอ ๑ ดุม
(๕) รองเท้าหุ้มส้นสีดำหรือสีน้ำตาล

ข้อ ๑๒  เครื่องหมายแสดงชั้นตำแหน่งเสมียน
ใช้แถบสีขาวกว้างครึ่งเซนติเมตรทาบบนแผ่นผ้าสีดำที่ข้อมือเสื้อทั้งสองข้าง
ตามลำดับชั้นตำแหน่งดังนี้ คือ
เสมียนอันดับ ๑ ใช้ ๑ แถบ
เสมียนอันดับ ๒ ใช้ ๒ แถบ
เสมียนอันดับ ๓ ใช้ ๓ แถบ

ข้อ ๑๓  เจ้าพนักงานตรวจคนเข้าเมืองตั้งแต่ชั้นประจำแผนกขึ้นไป
ถ้าจะไปทำการตรวจยานพาหนะ ให้มีเครื่องแบบดังนี้
(๑) หมวกกันแดดสีขาว สายรัดคางหนังสีเหลือง
ติดตราครุฑพ่าห์ทำด้วยโลหะสีเหลืองหน้าหมวก
(๒) เสื้อแบบราชการสีขาว มีดุมเกลี้ยงทำด้วยโลหะสีเหลือง ๕
ดุม และมีเครื่องหมายทำด้วยโลหะสีขาวเป็นรูปดวงตราของกองตรวจคนเข้าเมืองติดที่เหนือกระเป๋าเสื้อบนข้างซ้าย
(๓) กางเกงขายาวแบบราชการสีขาว
(๔) รองเท้าหุ้มส้นสีดำหรือสีน้ำตาล

ข้อ ๑๔  เครื่องแบบนายท้าย
ช่างเครื่อง และคนประจำเรือ มี
(๑) เครื่องแบบเช่นเดียวกับเสมียน
แต่คนประจำเรือไม่มีแถบสีขาวทาบที่ปลายแขนเสื้อ
(๒) รองเท้าหุ้มส้นสีดำหรือสีน้ำตาล
แต่จะไม่สวมก็ได้แล้วแต่กาละ

ข้อ ๑๕  เครื่องแต่งกายข้าราชการวิสามัญในกองตรวจคนเข้าเมือง
มี
(๑) เสื้อแบบราชการสีขาวหรือสีกากี มีเครื่องหมายทำด้วยโลหะธาตุสีขาว
เป็นรูปดวงตราของกองตรวจคนเข้าเมืองติดที่เหนือกระเป๋าเสื้อบนข้างซ้าย
(๒) กางเกงขายาวแบบราชการสีขาวหรือสีกากี
(๓) หมวกกันแดดหรือเครื่องคลุมศีรษะตามเพศและประเพณีของผู้ที่ใช้
(๔) รองเท้าหุ้มส้นสีดำ สีน้ำตาล หรือสีขาว

หมวดที่ ๔
กระทรวงเศรษฐการ

๑.
ว่าด้วยเครื่องแบบเจ้าพนักงาน

บางตำแหน่งในกรมเจ้าท่า

ข้อ ๑๖  เครื่องแบบเจ้าพนักงานนำร่อง
เจ้าพนักงานตรวจท่า นายช่างตรวจเรือ ผู้บังคับการเรือ ต้นเรือ ต้นกล ต้นหน และนายช่างกลเรือเดินทะเล สังกัดกรมเจ้าท่า มี
(๑) หมวกกันแดดสีขาว สีกากี หรือหมวกทรงหม้อตาลอย่างเดียวกับหมวกนายทหารเรือชั้นสัญญาบัตร
(๒) เสื้อแบบราชการสีขาว สีกากี หรือสีน้ำเงินดำ
(เสื้อน้อยและเสื้อคลุม) อย่างเดียวกับเสื้อนายทหารเรือชั้นสัญญาบัตร
(๓) กางเกงแบบราชการสีขาว หรือสีกากี อย่างเดียวกับกางเกงนายทหารเรือชั้นสัญญาบัตร
(๔) รองเท้าหุ้มข้อ หรือหุ้มส้น สีดำ สีน้ำตาล หรือสีขาว
(๕) อินทรธนู รูปและสีอย่างเดียวกับอินทรธนูนายทหารเรือชั้นสัญญาบัตร
เว้นแต่เหนือแถบบนของแถบไหมทองที่ประดับอินทรธนูนั้น ให้ทำเป็นรูปสี่เหลี่ยมจตุรัสหันมุม
มุมหนึ่งตรงดุมเบื้องบน อินทรธนูสำหรับเจ้าพนักงานตรวจท่าให้สอดสักหลาดสีน้ำเงินแก่สำหรับนายช่างตรวจเรือ
ต้นกล และนายช่างกล ให้สอดสักหลาดสีเลือดหมูระหว่างช่องไฟแห่งแถบไหมทองทุกช่อง
ถ้ามีแถบเดียวให้สอดที่ชายอินทรธนูใต้แถบไหมทอง กว้างไม่เกิน ๑ เซนติเมตร อินทรธนูสำหรับเจ้าพนักงานผู้อื่นไม่ต้องสอดสักหลาดสี
อินทรธนูที่กล่าวมาแล้วนี้ มี ๖ ชั้น คือ
ชั้นที่ ๑ มีแถบไหมทองขนาด ๑.๒ เซนติเมตร ๔ แถบ
ชั้นที่ ๒ มีแถบไหมทองขนาด ๑.๒ เซนติเมตร ๓ แถบ
ชั้นที่ ๓ มีแถบไหมทองขนาด ๑.๒ เซนติเมตร ๒ แถบ
กับแถบไหมทองขนาด ๐.๖ เซนติเมตร ๑ แถบ
ชั้นที่ ๔ มีแถบไหมทองขนาด ๑.๒ เซนติเมตร ๒ แถบ
ชั้นที่ ๕ มีแถบไหมทองขนาด ๑.๒ เซนติเมตร ๑ แถบ
กับแถบไหมทองขนาด ๐.๖ เซนติเมตร ๑ แถบ
ชั้นที่ ๖ มีแถบไหมทองขนาด ๑.๒ เซนติเมตร ๑ แถบ
เจ้าพนักงานผู้ใดจะใช้อินทรธนูชั้นใดดังที่กล่าวมานี้ได้ให้เป็นไปตามระเบียบข้อบังคับของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงซึ่งกรมเจ้าท่าสังกัด

ข้อ ๑๗  การแต่งกายด้วยเครื่องแบบที่กล่าวไว้ในข้อ
๑๖ นั้น แยกออกเป็น ๓ อย่าง คือ

อย่างที่ ๑
เครื่องแบบขาว

(๑) หมวกทรงหม้อตาลปลอกสีขาว หรือหมวกกันแดดสีขาว
(๒) เสื้อสีขาว
(๓) อินทรธนู
(๔) กางเกงสีขาว
(๕) รองเท้าสีดำ สีน้ำตาล หรือสีขาว

อย่างที่ ๒
เครื่องแบบกากี

(๑) หมวกทรงหม้อตาลปลอกสีกากี หรือหมวกกันแดดสีกากี
(๒) เสื้อสีกากี
(๓) อินทรธนู
(๔) กางเกงสีกากี
(๕) รองเท้าสีดำ หรือสีน้ำตาล

อย่างที่ ๓
เครื่องแบบกันหนาว

(๑) หมวกทรงหม้อตาลปลอกสีขาว
(๒) เสื้อน้อย
(๓) กางเกงสีขาว
(๔) รองเท้าสีขาว

ข้อ ๑๘  เครื่องแบบสรั่งเรือและสรั่งช่างกล มี
(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีน้ำเงินดำ ปลอกหมวกสีขาว
หรือสีกากีกับเครื่องประกอบหมวกอย่างหมวกทรงหม้อตาลของนายทหารเรือชั้นพันจ่า
(๒) เสื้อแบบราชการสีขาว หรือสีกากี
(๓) กางเกงขายาวแบบราชการสีขาว หรือสีกากี
(๔) รองเท้าหุ้มข้อ หรือหุ้มส้น สีดำ สีน้ำตาล หรือสีขาว
(๕) อินทรธนู
ทำด้วยสักหลาดสีน้ำเงินดำรูปสี่เหลี่ยมยาวปลายรวบกว้าง ๕ เซนติเมตร
ยาวตามควรแก่บ่าบุคคล ที่มุมรวบมีดุมทองตราพระมหามงกุฎ กับสมอขนาดย่อม ๑ ดุม
มีแถบไหมทองขนาด ๐.๖ เซนติเมตร ๑ แถบ ประดับบนอินทรธนูตามขวางห่างจากชายอินทรธนู
๐.๖ เซนติเมตร
ส่วนอินทรธนูสำหรับสรั่งช่างกลนั้น
ให้สอดสักหลาดสีเลือดหมูที่ชายอินทรธนูใต้แถบไหมทองกว้างไม่เกิน ๑ เซนติเมตร

ข้อ ๑๙  การแต่งกายด้วยเครื่องแบบที่กล่าวไว้ในข้อ
๑๘ นั้น แยกออกเป็น ๒ อย่าง คือ

อย่างที่ ๑
เครื่องแบบขาว

(๑) หมวกทรงหม้อตาลปลอกสีขาว
(๒) เสื้อสีขาว
(๓) อินทรธนู
(๔) กางเกงสีขาว
(๕) รองเท้าสีดำ สีน้ำตาล หรือสีขาว

อย่างที่ ๒
เครื่องแบบกากี

(๑) หมวกทรงหม้อตาลปลอกสีกากี
(๒) เสื้อสีกากี
(๓) อินทรธนู
(๔) กางเกงสีกากี
(๕) รองเท้าสีดำ หรือสีน้ำตาล

ข้อ ๒๐  เครื่องแบบนายท้ายและกะลาสี
มี
(๑) หมวกกะลาสีสีขาว หรือสีกากี
มีสายแถบสีดำพันรอบ ที่สายแถบด้านหน้ามีอักษรสีทองแจ้งนาม กรมเจ้าท่า และมีอักษรพระปรมาภิไธยย่อเป็นตัวสีทองกำกับข้างหน้าและข้างท้ายอักษรนั้น
(๒) เสื้อกะลาสีสีขาว หรือสีกากี แขนยาวใต้ข้อศอกเพียง ๗ เซนติเมตร
ด้านหลังมีผ้าปกหลังสีน้ำเงินดำ ซึ่งมีแถบสีขาวขนาด ๐.๒ เซนติเมตร ๓
แถบตรึงโดยรอบเป็นรูปมุมฉากห่างจากขอบ ๑ เซนติเมตร แล้วเว้นช่องไฟระหว่างแถบ ๐.๕
เซนติเมตร กับมีผ้าผูกคอสีดำอย่างแบบทหารเรือ
(๓) กางเกงกะลาสีสีขาว หรือสีกากี
(๔) รองเท้าหุ้มข้อ หรือหุ้มส้น สีดำ หรือสีขาว
(๕) บั้งทำด้วยแถบสักหลาดสีน้ำเงินดำกว้าง ๑.๒ เซนติเมตร
รูปหางนกแซงแซวอย่างเดียวกับบั้งนายทหารชั้นจ่า และประดับบั้งนี้อย่างนายทหารชั้นนั้นมีต่างกันเป็น
๓ ชั้น คือ
ชั้นที่ ๑ มี ๓ บั้งซ้อนกัน เป็นบั้งสำหรับนายท้ายเรือกลไฟเดินทะเล
ชั้นที่ ๒ มี ๒ บั้งซ้อนกัน เป็นบั้งสำหรับนายท้ายเรือกลไฟเดินในลำแม่น้ำ
ชั้นที่ ๑
ชั้นที่ ๓ มี ๑ บั้ง
เป็นบั้งสำหรับนายท้ายเรือกลไฟเดินในลำแม่น้ำ ชั้นที่ ๒

ข้อ ๒๑  การแต่งกายด้วยเครื่องแบบที่กล่าวไว้ในข้อ
๒๐ นั้น แยกออกเป็น ๒ อย่าง คือ

อย่างที่ ๑ เครื่องแบบขาว

(๑) หมวกสีขาว
(๒) เสื้อสีขาว
(๓) บั้งหมายตำแหน่ง (ถ้ามี)
(๔) กางเกงสีขาว
(๕) รองเท้าสีดำ หรือสีขาว

อย่างที่ ๒
เครื่องแบบกากี

(๑) หมวกสีกากี
(๒) เสื้อสีกากี
(๓) บั้งหมายตำแหน่ง (ถ้ามี)
(๔) กางเกงสีกากี
(๕) รองเท้าสีดำ หรือไม่มีตามกาละ

ข้อ ๒๒  เครื่องแบบคนใช้เครื่อง ช่างไฟ
และช่างน้ำมัน มี
(๑) หมวกกะลาสีสีน้ำเงินดำ
รูปและเครื่องประกอบอย่างเดียวกับหมวกของนายท้ายและของกะลาสี
(๒) เสื้อกะลาสีสีน้ำเงินดำ
รูปและเครื่องประกอบอย่างเดียวกับเสื้อของนายท้ายและของกะลาสี
(๓) กางเกงกะลาสี สีน้ำเงินดำ
(๔) รองเท้าหุ้มข้อ หรือหุ้มส้น สีดำ
(๕) บั้ง ทำด้วยแถบสักหลาดสีแดง รูปขนาดและประดับอย่างเดียวกับบั้งของนายท้าย
มีต่างกันเป็น ๓ ชั้น คือ
ชั้นที่ ๑ มี ๓ บั้งซ้อนกัน
เป็นบั้งสำหรับคนใช้เครื่องจักรหรือเครื่องยนต์เรือเดินทะเล
ชั้นที่ ๒ มี ๒ บั้งซ้อนกัน
เป็นบั้งสำหรับคนใช้เครื่องจักรหรือเครื่องยนต์เรือเดินในลำแม่น้ำชั้นที่ ๑
ชั้นที่ ๓ มี ๑ บั้ง
เป็นบั้งสำหรับคนใช้เครื่องจักรหรือเครื่องยนต์เรือเดินในลำแม่น้ำชั้นที่ ๒

ข้อ ๒๓  การแต่งกายด้วยเครื่องแบบที่กล่าวไว้ในข้อ
๒๒ นั้น ให้แต่งได้เป็นแบบเดียวโดยใช้หมวก เสื้อ และกางเกง ประกอบกัน ถ้ามีบั้งหมายตำแหน่ง
ก็ให้ประดับได้ตามชั้นประกาศนียบัตร ส่วนรองเท้าจะใช้ด้วยหรือไม่นั้นตามกาละและการงาน

๒.
ว่าด้วยเครื่องแบบเจ้าหน้าที่ในกรมไปรษณีย์โทรเลข

ข้อ ๒๔  เครื่องแบบเจ้าพนักงานไปรษณีย์ประจำรถด่วน
มี
(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีกากี กะบังหน้าหนังสีดำ สายรัดคางแถบไหมเงิน
หน้าหมวกมีตราครุฑพ่าห์เหนือแตรงอนสีเงินตรึงอยู่บนสักหลาดแดงชาด
(๒) เสื้อแบบราชการสีกากี ชนิดกระเป๋าไม่มีปกประกอบด้วยดุมเขาสีหม่น
๕ ดุม หรือเสื้อเชิ้ตสีกากีแขนยาวข้อมือรวบแบบลูกเสือ ประกอบด้วยดุมเขาสีหม่นติดที่ปกกระเป๋าข้างละ
๑ ดุม ดุมที่สาบเสื้อนั้น ใช้ดุมเขาสีหม่นซ่อนรัง
(๓) กางเกงขายาวแบบราชการสีกากี
(๔) อินทรธนู ทำด้วยแถบผ้าสีกากี ขนาดกว้างที่ต้นอินทรธนู
๓.๕ เซนติเมตร ยาวจดคอเสื้อ และมีดุมเขาสีหม่นติดทับที่ปลายอินทรธนู มีปลอกด้ายถักสีแดงชาดสวมต้นอินทรธนูขนาด
๓.๕ x ๔ เซนติเมตร
นายไปรษณีย์ประจำรถด่วน มีแถบไหมเงินขนาด ๑ เซนติเมตร ทับขวางบนปลอกอินทรธนู
๒ แถบ ระยะห่างระหว่างแถบแบ่งส่วนเท่ากันทั้ง ๓ ช่อง
พนักงานไปรษณีย์ผู้ช่วยประจำรถด่วน มีแถบไหมเงินขนาด ๑ เซนติเมตร
ทับขวางบนปลอกอินทรธนู ๑ แถบ

ข้อ ๒๕  เครื่องแบบบุรุษไปรษณีย์และโทรเลข บุรุษไปรษณีย์รถด่วน
คนรถ มีเสื้อ กางเกง หมวก และอินทรธนูอย่างเดียวกับเจ้าพนักงานไปรษณีย์ประจำรถด่วน
เว้นแต่ใช้สายรัดคางทำด้วยหนังสีดำ และมีเครื่องหมาย ดังต่อไปนี้
(ก) นายตรวจไปรษณีย์โทรเลขและคนรถชั้นที่ ๑
มีแถบด้ายถักสีขาวขนาด ๐.๕ เซนติเมตร ทับขวางบนปลอกอินทรธนู ๒ แถบ ระยะห่างระหว่างแถบแบ่งส่วนเท่ากันทั้ง
๓ ช่อง
(ข) บุรุษไปรษณีย์โทรเลขชั้นที่ ๑ และคนรถชั้นที่ ๒ มีแถบด้ายถักสีขาวขนาด
๐.๕ เซนติเมตร ทับขวางบนกึ่งกลางปลอกอินทรธนู ๑ แถบ
(ค) เครื่องหมายติดอกเสื้อ ใช้อักษรย่อทำด้วยโลหะสีเงินขนาด
๑.๓ เซนติเมตร ติดเหนือกระเป๋าเสื้อบนด้านซ้าย
บุรุษไปรษณีย์ ใช้อักษร ป 
บุรุษโทรเลข ใช้อักษร ท

ข้อ ๒๖  เครื่องแบบคนเรือ
มี
(๑) หมวกกะลาสี สีกากี หน้าหมวกมีตราครุฑพ่าห์ตรึงอยู่บนสักหลาดสีแดงชาดอย่างเดียวกับบุรุษไปรษณีย์
(๒) เสื้อกะลาสี สีกากี แขนยาวใต้ข้อศอกเพียง
๗ เซนติเมตร ด้านหลังมีผ้าปกหลังสีกากี มีแถบสีขาวกว้าง
๓ เซนติเมตร ๑ แถบ ตรึงโดยรอบเป็นรูปมุมฉาก ห่างจากขอบ ๑ เซนติเมตร
กับมีผ้าผูกคอสีดำอย่างแบบทหารเรือ
(๓) กางเกงกะลาสี สีกากี

ข้อ ๒๗  เครื่องแบบพนักงานช่างโทรศัพท์ โทรเลข และวิทยุ
มี
(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีน้ำเงินแก่ ลักษณะอย่างเดียวกับหมวกของบุรุษไปรษณีย์
มีตราครุฑพ่าห์เหนือแตรงอนตรึงที่ด้านหน้าของหมวก
(๒) เสื้อเชิ้ตสีน้ำเงินแก่แขนยาวข้อมือรวบแบบลูกเสือ ประกอบด้วยดุมเขาสีหม่นติดที่ปกกระเป๋าข้างละ
๑ ดุม ดุมที่สาบเสื้อนั้น ใช้ดุมเขาสีหม่นซ่อนรัง
(๓) กางเกงขายาวแบบราชการสีน้ำเงินแก่ สวมทับชายเสื้อ
(๔)
อินทรธนูสีน้ำเงินแก่ปลอกอินทรธนูทำด้วยผ้าสีน้ำเงินแก่ขนาดเดียวกับอินทรธนูของบุรุษไปรษณีย์โทรเลข
แต่มีแถบด้ายถักสีขาวกว้าง ๑ เซนติเมตร ทับขวางบนกลางปลอก
(๕) เข็มขัดหนังสีน้ำตาลแบบลูกเสือ ขนาดกว้าง ๔ เซนติเมตร หัวเข็มขัดใช้โลหะทองแดง
รมดำ คาดทับขอบกางเกง
นายตรวจสาย มีแถบด้ายถักสีน้ำเงินแก่ขนาด ๐.๒ เซนติเมตร
ทับตามยาวบนแถบด้ายถักสีขาวอีก ๑ เส้น
(๖) เครื่องหมายติดอกเสื้อ ใช้อักษรทำด้วยโลหะสีเงินขนาด
๑.๓ เซนติเมตร ติดเหนือกระเป๋าเสื้อบนด้านซ้าย คือ
พนักงานช่างโทรศัพท์          ใช้อักษร
ท.ศ.
พนักงานช่างวิทยุ               ใช้อักษร
ว.ท.
พนักงานช่างโทรเลข            ใช้อักษร
ท

หมวดที่ ๕
สำนักพระราชวัง
และสำนักงานราชเลขานุการในพระองค์

๑.
ว่าด้วยเครื่องแบบเดินทาง

ข้อ ๒๘  เครื่องแบบเดินทางของข้าราชการสำนักพระราชวัง
และสำนักงานราชเลขานุการในพระองค์ มี ๒ ประเภท ดังนี้
(ก) สำหรับข้าราชการตั้งแต่ชั้นประจำแผนกขึ้นไป
(๑) เสื้อแบบราชการสีนกพิราบ
จะเป็นผ้าหรือสักหลาดก็แล้วแต่กาลที่จะใช้
(๒) แผ่นทาบคอเสื้อเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติ
(๓) กางเกงผ้าหรือสักหลาดขาสั้นรัดใต้เข่าสีน้ำเงินแก่
(๔) หมวกอย่างเครื่องแบบปกติ แต่สีเช่นเดียวกับเสื้อ
(๕) ถุงเท้าพับต้นที่ใต้เข่า สีเทาหรือสีกากี
ใช้กับเครื่องแบบปกติ สีดำใช้กับเครื่องแบบเต็มยศ หรือเครื่องแบบสโมสร
(๖) รองเท้าหุ้มข้อหรือหุ้มส้น หนังสีดำ หรือสีเหลือง
ใช้กับเครื่องแบบปกติ ถ้าเครื่องแบบเต็มยศหรือเครื่องแบบสโมสร ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ
(ข) สำหรับข้าราชการต่ำกว่าชั้นประจำแผนกลงมา
มีเครื่องแบบเหมือน (ก) ผิดกันแต่แผ่นทาบคอเสื้อ ไม่มีลายกระหนกแต่มีเส้นลวดไหมสีเหลือง
ขนาดกว้าง ๐.๓ เซนติเมตรทาบกลาง
เครื่องแบบเดินทางนี้ ในระหว่างเดินทางจะแต่งเป็นเครื่องแบบเต็มยศหรือเครื่องแบบสโมสรก็ได้

๒. ว่าด้วยเครื่องแบบกันหนาว

ข้อ ๒๙  เครื่องแบบกันหนาว มี
(๑) เสื้อแบบเดียวกับเสื้อเดินทาง
(๒) แผ่นทาบคอเสื้อ เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติ
(๓) กางเกงสักหลาดหรือผ้าขายาวแบบราชการสีน้ำเงิน
(๔) หมวก อย่างเครื่องแบบปกติ
(๕) รองเท้า ถุงเท้า สีดำหรือสีน้ำตาล

๓. ว่าด้วยเครื่องแบบวิสามัญ

ข้อ ๓๐  เครื่องแบบวิสามัญของข้าราชการสำนักพระราชวัง
มี ๒ ประเภท ดังนี้
(ก) สำหรับข้าราชการชั้นประจำแผนกขึ้นไป
(๑) แผ่นทาบคอเสื้อเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติ
(๒) ผ้าม่วงสีน้ำเงิน ปกติใช้ผ้าม่วงสามัญ
เต็มยศใช้ผ้าม่วงเชิงหรือกางเกง ปกติใช้กางเกงขายาวแบบราชการสีขาว เต็มยศ ใช้กางเกงขายาวแบบราชการสีดำ
(๓) รองเท้า ปกติใช้รองเท้าสามัญ เต็มยศใช้รองเท้าเข็มหนังสีดำและถุงเท้ายาวสีขาว
ถ้านุ่งผ้า ใช้รองเท้าหนังหุ้มส้นและถุงเท้าสีดำ ถ้าสวมกางเกง เว้นแต่ข้าราชการตำรวจวัง
และข้าราชการแผนกพระราชพาหนะ ซึ่งมีกล่าวไว้โดยเฉพาะ
(ข) สำหรับข้าราชการต่ำกว่าชั้นประจำแผนกลงมา
(๑)
แผ่นทาบคอเสื้อทำด้วยสักหลาดสีบานเย็น ไม่มีลายกระหนก แต่มีลวดไหมสีเหลืองขนาดกว้าง ๐.๓ เซนติเมตรทาบกลาง
(๒) ผ้าม่วงสีน้ำเงินหรือกางเกง ปกติใช้กางเกงขายาวแบบราชการสีขาว
เต็มยศใช้กางเกงขายาวแบบราชการสีดำ
(๓) รองเท้าสามัญหนังสีดำ

ข้อ ๓๑  เครื่องแบบพนักงานพระราชพิธี มี
แบบ (ก) ๑. หมวกทรงประพาส
๒. เสื้อแบบราชการสีขาว
๓. ผ้าม่วงสีน้ำเงิน
๔. ประคต
๕. ถุงเท้ายาวสีขาว
๖. รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ
แบบ (ข) ๑. หมวกกันแดดสีขาว
๒. เสื้อแบบราชการสีขาว
๓. แผ่นทาบคอเสื้อ เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติวิสามัญ
๔. กางเกง ปกติใช้กางเกงขายาวแบบราชการสีขาว
เต็มยศใช้กางเกงขายาวแบบราชการสีดำ
๕. รองเท้าหนังสีดำ

ข้อ ๓๒  เครื่องแบบตำรวจวัง มี
(ก) เครื่องแบบเต็มยศ
(๑) หมวกทรงประพาสสีดำ ยอดโลหะชุบทองรูปบัวตูม
ติดตราครุฑพ่าห์ชุบทองหน้าหมวก
(๒) เสื้อสักหลาดสีน้ำเงินหม่น รูปทูนิก คอตั้ง มีสักหลาดสีบานเย็นเลี่ยมด้วยลวดทองประกอบที่คอและข้อมือ
มีอินทรธนูทำด้วยลวดทอง ๒ เส้นพันกระสัน ติดพระมหามงกุฎ ๒ ข้างคอเสื้อ
(๓) ผ้าม่วงสีน้ำเงิน
(๔) ถุงเท้ายาวสีขาว
(๕) รองเท้าหนังสีดำ
(๖) ประคต
(๗) กระบี่
(ข) เครื่องแบบปกติ
(๑) หมวกเหมือนแบบ (ก)
(๒) เสื้อแบบราชการสีขาว มีอินทรธนูทำด้วยผ้าสีขาว
พาดบ่ากลัดดุม
(๓) ผ้าม่วงสีน้ำเงิน
(๔) ถุงเท้ายาวสีขาว
(๕) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ
(๖) ประคต
(๗) กระบี่ หรือหอก
(ค) เครื่องแบบเดินทาง
(๑) หมวกกันแดดสีกากี ติดตราครุฑพ่าห์หน้าหมวก
(๒) เสื้อแบบราชการสีกากี ติดพระมหามงกุฎ ๒ ข้างคอเสื้อ มีอินทรธนูทำด้วยผ้าสีกากี
พาดบ่ากลัดดุม
(๓) กางเกงขาสั้นสีน้ำเงิน รูปกางเกงรูเซีย
(๔) สนับแข้งหนังสีน้ำตาล
(๕) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีน้ำตาล
(๖) กระบี่

ข้อ ๓๓  เครื่องแบบเจ้าหน้าที่รถยนต์หลวง มี
(ก) เครื่องแบบเต็มยศ
(๑) หมวกสักหลาดทรงหม้อตาลสีน้ำเงิน กะบังหน้าหนังสีดำ
แถบเงินพันรอบรัดเกล้า สายรัดคางสีเงิน กลัดดุม ๒ ข้าง
ติดตราครุฑพ่าห์สีเงินหน้าหมวก
(๒) เสื้อคอปิดสีขาว ดุมอก ๒ แถว หน้าอกและรอบคอ
มีสักหลาดสีน้ำเงินเลี่ยมด้วยลวดเงินประกอบติดพระมหามงกุฎ ๒ ข้างคอเสื้อ
(๓) กางเกงสักหลาดขาสั้นสีน้ำเงินรูปกางเกงรูเซีย
(๔) รองเท้าสูงหนังสีดำ
(ข) เครื่องแบบปกติสีขาว
(๑) หมวกสักหลาดทรงหม้อตาลสีน้ำเงิน กะบังหน้าหมวกหนังสีดำ
สายรัดคางหนังสีดำกลัดดุม มีตราครุฑพ่าห์หน้าหมวก
(๒) เสื้อปิดคอสีขาว ดุมอก ๒ แถว ติดแผ่นทาบคอเสื้อ
(๓) กางเกงขาสั้นสีน้ำเงิน รูปกางเกงรูเซีย
(๔) รองเท้าสูงหนังสีน้ำตาล
(ค) เครื่องแบบปกติสีกากี
(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีกากี กะบังหน้าหนังสีดำ
สายรัดคางหนังสีดำกลัดดุม ติดตราครุฑพ่าห์
(๒) เสื้อคอปิดสีกากี ดุมอกแถวเดียวติดแผ่นทาบคอเสื้อ
(๓) กางเกงเหมือนแบบ (ข)
(๔) รองเท้าเหมือนแบบ (ข)

ข้อ ๓๔  เครื่องแบบเจ้าหน้าที่เรือยนต์หลวง
มี
(ก) เครื่องแบบกะลาสี มี
(๑) หมวกสักหลาดสีน้ำเงิน รูปกะลาสีมีแพรแร่งสีดำพันรอบรัดเกล้า
ผูกอย่างหูกระต่าย มีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ อ.ป.ร. ๒ ข้าง ตัวหนังสือพิมพ์ด้วยสีเงินว่า
เรือยนต์หลวง
(๒) เสื้อกะลาสีแขนยาวสีขาว หรือสีน้ำเงิน
ถ้าแขนสั้นใช้สีกากี ปกคอมีลวดขาวกลึงทับแถบสีน้ำเงิน ผ้าผูกคอเงื่อนกะลาสีสีดำ
(๓) กางเกงขายาวสีขาว หรือสีกากี
(๔) รองเท้าหุ้มส้นสีดำ หรือสีขาว
(ข) เครื่องแบบนายเรือเต็มยศ มี
(๑) หมวกกันแดดสีขาว ติดตราครุฑพ่าห์
(๒) เสื้อแบบราชการสีขาว ติดพระมหามงกุฎที่คอ และมีอินทรธนูทำด้วยแผ่นสักหลาดสีน้ำเงินติดดุมที่บ่า
(๓) กางเกงขายาวแบบราชการสีขาว
(๔) รองเท้าสีดำ หรือสีขาว
(ค) เครื่องแบบนายเรือปกติสีขาว มี
(๑) หมวกสักหลาดทรงหม้อตาลสีน้ำเงิน กะบังหน้าหนังสีดำ มีแพรแร่งสีดำพันรอบรัดเกล้า
สายรัดคางหนังสีดำ ติดตราปักหน้าหมวก
(๒) เสื้อเหมือนแบบ (ข)
(๓) กางเกงเหมือนแบบ (ข)
(๔) รองเท้าเหมือนแบบ (ข)
(ง) เครื่องแบบนายเรือปกติสีน้ำเงิน มี
(๑) หมวกเหมือนแบบ (ค)
(๒) เสื้อสักหลาดรูปทูนิก คอเปิดสีน้ำเงิน
ติดพระมหามงกุฎ ๒ ข้าง ประกอบด้วยเสื้อเชิ้ตสีขาว
คอเชิ้ตสีขาว และผ้าผูกคอเงื่อนกะลาสีสีดำ
(๓) กางเกงเหมือนแบบ (ค)
(๔) รองเท้าเหมือนแบบ (ค)

ข้อ ๓๕  เครื่องแบบคชบาล
มี
(ก) เครื่องเจ้าหน้าที่ช้างต้น
(๑) หมวกกันแดด
(๒) เสื้อเชิ้ตสีกรมท่า ที่คอและข้อมือสีแดง
(๓) กางเกงขาสั้นรัดใต้เข่า สีกรมท่า
(ข) เครื่องเกไล
(๑) หมวกทรงประพาส
(๒) เสื้อแบบราชการสีขาว
(๓) ผ้าเกี้ยว
(๔) ผ้าเกไล

ข้อ ๓๖  เครื่องแบบเจ้าหน้าที่อัศวราช
มี
(ก) เครื่องแบบเต็มยศสารถี
(๑) หมวกสักหลาดพับใบสีดำ ติดขนหางไก่
(๒) เสื้อสักหลาด ตัวยาวเพียงเข่า สีแดงปักทอง ติดอินทรธนูถัก
(๓) กางเกงสักหลาดขาสั้นสีขาว รูปกางเกงขี่ม้า
(๔) สนับแข้งสักหลาดสีขาว
(๕) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ
(ข) เครื่องแบบเต็มยศปอสติเลียน
(๑) หมวกทรงขัน มีกะบังเครื่องทอง
(๒) เสื้อสักหลาดปาดเอว สีแดงปักทอง
(๓) กางเกงสักหลาดสีขาว รูปกางเกงขี่ม้า
(๔) รองเท้าสูงหนังสีดำ มีปลอกสีเหลือง
(ค) เครื่องแบบปกติสารถี
(๑) หมวกเหมือนแบบ (ก)
(๒) เสื้อสักหลาดรูปทูนิกสีแดง ปักทองมีอินทรธนู
(๓) กางเกงสักหลาดขาสั้นสีดำ รูปกางเกงขี่ม้า
(๔) สนับแข้งสักหลาดสีดำ
(๕) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ
(ง) เครื่องแบบปกติขับขี่
(๑) หมวกผ้าทรงหม้อตาลสีกากี กะบังหน้าหนังสีดำ
สายรัดคางหนังสีดำ กลัดดุมมีแพรแร่งสีน้ำเงินพันรอบรัดเกล้า ติดตราครุฑพ่าห์
(๒) เสื้อแบบราชการสีกากี ติดแผ่นทาบคอเสื้อ
(๓) กางเกงขาสั้นสีน้ำเงิน รูปกางเกงขี่ม้า
(๔) รองเท้าสูงหนังสีดำ

๔. ว่าด้วยเครื่องแบบเจ้าหน้าที่กองมหาดเล็ก

ข้อ ๓๗  เครื่องแบบเจ้าหน้าที่กองมหาดเล็กเดินโต๊ะ
มี
แบบ ๑ หัวหน้าคุมโต๊ะ
แต่งเครื่องเต็มยศใหญ่มหาดเล็กชั้น ๒
(เสื้อสักหลาดหลังยาวสีน้ำเงินมีกระหนกขนาดเล็กปักด้วยดิ้นเงินที่อก คอ และข้อมือเสื้อ)
ส่วนอื่นใช้เหมือนกับผู้เดินโต๊ะ เว้นแต่ไม่ใช้เสื้อเชิ้ตอกแข็ง
ผู้เดินโต๊ะ
(๑) เสื้อสักหลาดสีน้ำเงินมียันต์เงินที่ อก คอ
และข้อมือเสื้อ
(๒) เสื้อเชิ้ตอกแข็งคอเชิ้ตและผ้าผูกคอสีขาว
ผูกอย่างหูกระต่าย
(๓) เสื้อกั๊กสักหลาดสีขาวขลิบเงิน
(๔) กางเกงสักหลาดรัดใต้เข่าสีขาว
(๕) ถุงเท้ายาวสีขาว รองเท้าเข็มหนังสีดำ
(๖) ถุงมือขาว
แบบ ๒ หัวหน้าคุมโต๊ะ
แต่งเครื่องเต็มยศใหญ่มหาดเล็กชั้น ๒
(เสื้อสักหลาดหลังยาวสีน้ำเงิน มีกระหนกขนาดเล็กปักด้วยดิ้นเงินที่อก คอ
และข้อมือเสื้อ) ส่วนอื่นใช้เหมือนกับผู้เดินโต๊ะ เว้นแต่ไม่ใช้เสื้อเชิ้ตอกแข็ง
ผู้เดินโต๊ะ
(๑) เสื้อสักหลาดแบะอกหลังยาวสีน้ำเงิน
(๒) เสื้อเชิ้ตอกแข็งคอเชิ้ตและผ้าผูกคอสีขาว ผูกอย่างหูกระต่าย
(๓) เสื้อกั๊กสีขาว
(๔) กางเกงสักหลาดรัดใต้เข่าสีขาว
(๕) ถุงเท้ายาวสีขาว รองเท้าเข็มหนังสีดำ
(๖) ถุงมือขาว
แบบ ๓ หัวหน้าคุมโต๊ะ
เสื้อสักหลาดปิดคอสีน้ำเงินมียันต์แถบสีดำที่คอและข้อมือ
ใช้เสื้อเชิ้ตข้อมือแข็งและคอเชิ้ต
กางเกงขายาวแบบราชการสีขาว ถุงเท้าสีดำ
รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ
ผู้เดินโต๊ะ
(๑) เสื้อสีขาวมียันต์แถบสีขาว
ที่แนวอกแลบด้วยสักหลาดสีน้ำเงินตลอด ที่ข้อมือและคอแถบสีน้ำเงิน
(๒) กางเกงขายาวแบบราชการสีขาว
(๓) ถุงเท้าสีดำ
(๔) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ

ข้อ ๓๘  เครื่องแบบเจ้าหน้าที่ไขพระวิสูตรและเปิดพระทวาร
(ใช้แต่งในโอกาสเต็มยศ)
(๑) เสื้อสักหลาดหลังยาวเปิดคอสีน้ำเงินมีแถบเงินขนาดเล็ก ๒
แถบควบตั้งแต่คอเสื้อถึงชายเสื้อเบื้องล่าง ที่แนวอกมียันต์เกลียวเงิน อินทรธนูพื้นกำมะหยี่สีเม็ดมะปรางมีเกลียวเงินถัก
ข้อมือเสื้อพื้นกำมะหยี่สีเม็ดมะปราง มีดิ้นเงินเกลียวรอบ ๓ เส้น ที่อินทรธนูเบื้องขวามีเกลียวถักด้วยดิ้นเงินขนาดใหญ่ห้อยโยง
๑ สาย
(๒) เสื้อเชิ้ตอกแข็งคอเชิ้ตและผ้าผูกคอสีขาว
ผูกอย่างหูกระต่าย
(๓) เสื้อกั๊กสักหลาดสีขาวขลิบเงิน
(๔) กางเกงสักหลาดรัดใต้เข่าสีขาว กลัดโบเงินที่ตะเข็บปลายขากางเกง
(๕) ถุงเท้ายาวสีขาว รองเท้าเข็มหนังสีดำ

ส่วนที่ ๓
เบ็ดเตล็ด

ข้อ ๓๙  ผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสสริยาภรณ์หรือได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ประดับเครื่องราชอิสสริยาภรณ์ต่างประเทศ
ให้ประดับเครื่องราชอิสสริยาภรณ์นั้น ๆ ในเวลาแต่งเครื่องแบบเต็มยศ
แต่ในเวลาแต่งเครื่องแบบสโมสรจะประดับเครื่องราชอิสสริยาภรณ์จำลองขนาดย่อมก็ได้
และถ้าในหมายหรือบัตรเชิญทางราชการปรากฏว่า ให้ประดับเครื่องราชอิสสริยาภรณ์
ก็ให้ประดับอย่างแต่งเครื่องแบบเต็มยศ หรือถ้ามีว่าให้สวมสายสะพายด้วย ก็ให้สวม

ข้อ ๔๐  การแต่งเครื่องแบบที่กำหนดไว้ในกฎนี้
ให้แต่งตามหมายของสำนักพระราชวัง หรือตามระเบียบ ข้อบังคับ คำสั่งของกระทรวงทบวงกรมเจ้าสังกัดในโอกาสอันควร

กฎให้ไว้ ณ วันที่ ๒๖ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๔๗๘
พระยานิติศาสตร์ไพศาลย์
รักษาการแทนนายกรัฐมนตรี

โชติกานต์/ปรับปรุง
๒๑ มกราคม ๒๕๖๓

อรญา/ตรวจ
๔ พฤษภาคม ๒๕๖๓

[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๕๒/ตอนที่ -/หน้า ๑๘๐๙/๑ มกราคม ๒๔๗๘