ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม ว่าด้วยแนวทางในการปฏิบัติต่อพยาน พ.ศ. 2548

ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม

ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม
ว่าด้วยแนวทางในการปฏิบัติต่อพยาน
พ.ศ.
๒๕๔๘

โดยที่การพิจารณาพิพากษาอรรถคดี
จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากผู้ที่จะมาเป็นพยานเพื่อให้การแสวงหาข้อเท็จจริงเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ
ประกอบกับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ มาตรา ๒๔๔
บัญญัติให้บุคคลซึ่งเป็นพยานในคดีอาญามีสิทธิได้รับการปฏิบัติที่เหมาะสมจากรัฐ

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕
แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม ประธานศาลฎีกาจึงออกระเบียบไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑  ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม
ว่าด้วยแนวทางในการปฏิบัติต่อพยาน พ.ศ. ๒๕๔๘

ข้อ ๒[๑] 
ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

หมวด
๑
บททั่วไป

ข้อ ๓  ในการดำเนินการต่างๆ ของศาล
ผู้พิพากษาและเจ้าหน้าที่ศาลพึงให้เกียรติแก่พยาน เช่น ตรงต่อเวลา ใช้วาจาสุภาพ
และปฏิบัติต่อพยานอย่างมีอัธยาศัยไมตรี
ไม่เลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมและคำนึงถึงวัฒนธรรมและประเพณีในท้องถิ่นประกอบด้วย

ข้อ ๔ 
ให้ศาลชั้นต้นประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงานอัยการ
และสถานีตำรวจ ที่อยู่ในเขตอำนาจ เพื่อให้หน่วยงานเหล่านั้นจัดให้มีผู้รับผิดชอบโดยตรงในการจัดส่งหมายเรียกพยาน
แจ้งผลการส่งหมาย และติดตามพยานมาศาล รวมทั้งการประสานงานแก้ไขเหตุขัดข้องต่างๆ
เพื่อให้พยานมาเบิกความต่อศาลตามกำหนดนัด

ข้อ ๕ 
ศาลชั้นต้นพึงขอความร่วมมือให้พนักงานสอบสวนที่อยู่ในเขตอำนาจแจ้งให้พยานในชั้นสอบสวนทราบถึงสิทธิที่จะได้รับการคุ้มครองความปลอดภัยและค่าตอบแทนเมื่อมาเบิกความต่อศาล

ข้อ ๖  ในคดีอาญา
เมื่อพยานหรือผู้ที่จะให้ข้อเท็จจริงในฐานะพยานคัดค้านการปล่อยชั่วคราวผู้ต้องหาหรือจำเลย
ด้วยเกรงว่าจะได้รับภัยอันตรายหรือความเสียหายอันเนื่องมาแต่การปล่อยชั่วคราวนั้น
ศาลต้องพิจารณาข้อคัดค้านดังกล่าวประกอบด้วย และไม่ว่าศาลจะมีคำสั่งเป็นประการใด
ให้แจ้งคำสั่งดังกล่าวให้พยานทราบโดยเร็ว

ข้อ ๗  ก่อนหรือหลังจากที่พยานเบิกความต่อศาล
ถ้าพยานได้แจ้งขอความช่วยเหลือหรือขอทราบข้อมูลเกี่ยวกับการมาเบิกความเป็นพยาน
ให้เจ้าหน้าที่ศาลรีบดำเนินการให้ตามสมควรแก่กรณี

ข้อ ๘ 
ศาลชั้นต้นควรจัดให้มีที่พักสำหรับพยานในระหว่างรอเข้าเบิกความต่อศาลตลอดจนการอำนวยความสะดวกประการอื่นตามสมควร
เช่น จัดสถานที่จอดรถให้ เป็นต้น

ข้อ ๙  เมื่อพยานมาถึงศาลในวันนัดสืบพยาน
ให้เจ้าหน้าที่ศาลแจ้งให้พยานทราบถึงหมายเลขห้องพิจารณาคดีและที่พักสำหรับพยาน
ถ้าพยานมีผู้ติดตามและขอให้บุคคลดังกล่าวอยู่ด้วยในระหว่างนั้นหรือขณะเบิกความ
ก็ให้อำนวยความสะดวกแก่ผู้ติดตามนั้นตามควรแก่กรณี
ก่อนเข้าเบิกความต่อศาล
ให้เจ้าหน้าที่ศาลแจ้งให้พยานทราบถึงสิทธิและหน้าที่ต่าง ๆ ของพยานตลอดจนให้คำแนะนำเกี่ยวกับวิธีปฏิบัติตนในการเบิกความต่อศาลและวิธีการขอรับค่าตอบแทนภายหลังเบิกความเสร็จ

หมวด
๒
การรวบรวมข้อมูล

ข้อ ๑๐ 
ให้ศาลชั้นต้นจัดตั้งศูนย์ประสานงานพยานเพื่อทำหน้าที่ในการรวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวกับพยาน
การให้ข้อมูลข่าวสาร รวมทั้งการประสานงานอย่างอื่นที่จำเป็น
เพื่อให้ความช่วยเหลือและอำนวยความสะดวกแก่พยานในการมาเบิกความต่อศาล

ข้อ ๑๑ 
ให้ศูนย์ประสานงานพยานรวบรวมข้อมูลพยานบุคคลที่ศาลได้ออกหมายเรียกโดยให้มีชื่อ
ที่อยู่ และหมายเลขโทรศัพท์หรือช่องทางอื่นที่สามารถติดต่อพยานได้โดยสะดวกเพื่อประโยชน์ในการติดต่อประสานงานกับคู่ความและพยาน
รวมทั้งรวบรวมข้อมูลของบุคคลอื่นที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับคดี เช่น นักจิตวิทยา
นักสังคมสงเคราะห์ ผู้ชำนาญการพิเศษ และล่าม เป็นต้น

ข้อ ๑๒ 
ให้ศูนย์ประสานงานพยานขอความร่วมมือไปยังพยานและบุคคลที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับคดีตามข้อ
๑๑ ขอให้แจ้งให้ศาลทราบทันทีที่ข้อมูลที่ให้ไว้ของบุคคลดังกล่าวได้เปลี่ยนแปลงไป
โดยอธิบายให้เห็นถึงความสำคัญที่ต้องขอความร่วมมือดังกล่าวให้ทราบด้วย

หมวด
๓
การออกหมายเรียกพยาน

ข้อ ๑๓  ในกรณีที่มีการออกหมายเรียกพยานนั้น
ควรแจ้งเรื่องที่ประสงค์จะให้พยานเบิกความและถ้าศาลเห็นว่ามีความจำเป็น
ศาลอาจสั่งให้ระบุข้อที่พยานจะถูกซักถามไว้ด้วยก็ได้

ข้อ ๑๔ 
ให้ศาลกำชับให้มีการขอและจัดส่งหมายเรียกให้แก่พยานโดยเร็วที่สุด
เพื่อให้พยานมีเวลาเพียงพอในการเตรียมตัวมาเบิกความต่อศาล
และให้ผู้ส่งรีบรายงานผลการส่งหมายให้ศาลทราบ

ข้อ ๑๕  การกำหนดเวลานัดสืบพยานบุคคล
ควรกำหนดให้เหมาะสม
โดยคำนึงถึงความจำเป็นในการปฏิบัติงานหรือการดำรงสถานะของพยานนั้นประกอบด้วย เช่น
แพทย์โดยปกติจะต้องทำหน้าที่รักษาผู้ป่วยในช่วงเช้า หรือพระภิกษุจะต้องฉันภัตตาหารก่อนเที่ยงวัน
เป็นต้น

ข้อ ๑๖  ในการจัดส่งหมายเรียก
ให้แนบข้อมูลเกี่ยวกับสถานที่ตั้งของศาล
รวมทั้งคำแนะนำเกี่ยวกับสิทธิหน้าที่ของพยานและหมายเลขโทรศัพท์หรือโทรสารของศูนย์ประสานงานพยาน
เพื่อประโยชน์แก่พยานในการติดต่อกับศาลหรือขอทราบข้อมูลเพิ่มเติม
พร้อมทั้งแจ้งขอบคุณไปยังพยานที่จะมาเบิกความต่อศาล

ข้อ ๑๗ 
ภายหลังจากที่ได้แจ้งวันนัดสืบพยานให้ทราบแล้ว
หากมีการเปลี่ยนแปลงวันนัดสืบพยานหรือพยานไม่จำต้องมาเบิกความต่อศาลอีกต่อไป
ให้รีบแจ้งให้พยานทราบถึงกำหนดนัดใหม่หรือการที่ไม่ต้องมาศาลนั้นโดยเร็ว

ข้อ ๑๘  แม้พยานได้รับหมายเรียกของศาลแล้ว
ควรจัดให้มีการประสานงานกับพยานนั้นเป็นระยะๆ
เพื่อทราบถึงความพร้อมของพยานที่จะมาเบิกความและควรแจ้งยืนยันวันนัดสืบพยานให้พยานทราบอีกครั้งหนึ่งก่อนถึงกำหนดนัดสืบพยาน
การประสานงานตามวรรคหนึ่งอาจทำโดยทางไปรษณีย์
โทรศัพท์ โทรสาร หรือสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศประเภทอื่น

หมวด
๔
การสืบพยาน

ข้อ ๑๙  ในการกำหนดวันนัดสืบพยาน
ศาลควรสอบถามคู่ความถึงช่วงเวลาที่พยานสะดวกจะมาเบิกความ รวมทั้งปัญหาต่าง ๆ
ที่อาจเป็นอุปสรรคแก่พยานในการมาเบิกความต่อศาล
ถ้ามีความจำเป็นต้องใช้ล่าม นักจิตวิทยา
หรือนักสังคมสงเคราะห์ช่วยเหลือในการสืบพยานก็ให้รีบดำเนินการเสียแต่เนิ่น ๆ

ข้อ ๒๐ 
ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
ว่าด้วยการสืบพยานไว้ล่วงหน้า พยานที่เป็นเด็กหรือเยาวชนอายุไม่เกิน ๑๔ ปี
หรือเป็นผู้เสียหายในคดีความผิดเกี่ยวกับเพศหรือเจ็บป่วยร้ายแรง หรือมีความบกพร่องทางจิตใจหรือในการจดจำ
หรือมีความรู้สึกหวาดกลัวผู้ต้องหาหรือจำเลย หรือไม่มีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง
หรือเป็นผู้ที่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย ซึ่งหากรอจนถึงวันนัดสืบพยาน
พยานอาจหลงลืมหรือยากแก่การติดตามให้มาศาล ศาลพึงใช้ดุลพินิจให้สืบพยานเหล่านี้ไว้ล่วงหน้าก่อนถึงวันนัดสืบพยาน
ในกรณีที่พยานเป็นเด็กหรือเยาวชนอายุไม่เกิน
๑๘ ปี ซึ่งการซักถามพยานจะต้องทำผ่านนักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์
เจ้าหน้าที่ศาลควรจัดให้พยานเหล่านั้นพบกับบุคคลดังกล่าวก่อนเข้าเบิกความต่อศาล

ข้อ ๒๑  การจัดเวลาให้พยานเบิกความควรพิจารณาให้เหมาะสมแก่สุขภาพและวัยของพยานด้วยเพื่อไม่ให้เกิดการเหนื่อยล้าเกินสมควร

ข้อ ๒๒  เว้นแต่จะมีกฎหมาย ระเบียบ
หรือข้อบังคับของศาลยุติธรรมกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น
ห้ามมิให้คู่ความหรือบุคคลที่มิได้มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการพิจารณาคดีทำการบันทึก
ถ่ายภาพ หรือถ่ายทอดภาพและเสียงของพยานในขณะเบิกความหรือภายในบริเวณศาล

ข้อ ๒๓ 
ถ้าคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งถามพยานด้วยคำถามที่อาจทำให้พยานต้องถูกดำเนินคดีอาญา
ให้ศาลเตือนพยานว่าพยานมีสิทธิไม่ตอบคำถามนั้น
หรือในกรณีที่คู่ความใช้คำถามที่มีลักษณะเป็นการข่มขู่ ดูหมิ่น หมิ่นประมาท
หรือเสียดสีพยาน ศาลควรมีคำสั่งให้ระงับการใช้คำถามเช่นว่านั้นเสีย

ข้อ ๒๔  ในกรณีที่พยานมีสิทธิได้รับค่าตอบแทน
ให้ศาลสั่งจ่ายค่าตอบแทนให้แก่พยานตามระเบียบทันทีที่พยานเบิกความเสร็จและให้เจ้าหน้าที่ศาลดำเนินการเบิกจ่ายค่าตอบแทนดังกล่าวให้แก่พยานโดยเร็ว

หมวด
๕
งานด้านธุรการ

ข้อ ๒๕ 
ให้สำนักงานศาลยุติธรรมจัดสรรงบประมาณแก่ศาลชั้นต้นให้เพียงพอ
ต่อการดำเนินการตามระเบียบนี้
และในกรณีมีความจำเป็นต้องมีวิธีการอย่างหนึ่งอย่างใดในทางธุรการเพื่อให้การปฏิบัติตามระเบียบนี้เป็นไปด้วยความเรียบร้อย
ให้เลขาธิการสำนักงานศาลยุติธรรมเป็นผู้กำหนดวิธีการนั้น

ประกาศ
ณ วันที่ ๒๕ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๘
ชาญชัย  ลิขิตจิตถะ
ประธานศาลฎีกา

วิภา/ผู้จัดทำ
๒๗ ตุลาคม ๒๕๕๓
พัสสน/ผู้ตรวจ
๑๑ มกราคม ๒๕๕๔

[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๒๒/ตอนที่ ๑๐๕ ก/หน้า ๑๓/๙ พฤศจิกายน ๒๕๔๘