กฎสำนักนายกรัฐมนตรี ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2504) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช 2478

กฎสำนักนายกรัฐมนตรี
ฉบับที่ ๕๕
(พ.ศ. ๒๕๐๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติ
เครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช
๒๔๗๘[๑]

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๗
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘
นายกรัฐมนตรีออกกฎไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑  ให้เจ้าพนักงานสาธารณสุขซึ่งมีอำนาจและหน้าที่ตรวจและป้องกันโรคติดต่ออันตรายระหว่างประเทศตามกฎหมายว่าด้วยโรคติดต่อ
และแพทย์ตรวจคนเข้าเมืองตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง
แต่งเครื่องแบบพิเศษตามกฎนี้

ภาค ๑
เครื่องแบบชาย

หมวด ๑
ชนิดของเครื่องแบบ

ข้อ ๒  เครื่องแบบทำงาน
มี ๒ แบบ คือ
ก. เครื่องแบบสีกากี
ข. เครื่องแบบสีขาว
ก. เครื่องแบบสีกากี ประกอบด้วย
(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีกากี
(๒) เสื้อคอพับสีกากี
(๓) กางเกงขายาว หรือขาสั้นสีกากี
(๔) เข็มขัดด้ายถักสีกากี
(๕) รองเท้าหุ้มส้นสีน้ำตาล หรือสีดำ ถ้าใช้กางเกงขาสั้น
ให้ใช้ถุงเท้ายาวสีกากี
ข. เครื่องแบบสีขาว ประกอบด้วย
(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีขาว
(๒) เสื้อคอพับสีขาว
(๓) กางเกงขายาว หรือขาสั้นสีขาว
(๔) เข็มขัดด้ายถักสีขาว
(๕) รองเท้าหุ้มส้นสีขาว หรือสีดำ ถ้าใช้กางเกงขาสั้น
ให้ใช้ถุงเท้ายาวสีขาว

หมวด ๒
ส่วนของเครื่องแบบ

ข้อ ๓  หมวกมี
๒ แบบ คือ
(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีขาว มีเครื่องประกอบ คือ
(ก) กะบังทำด้วยหนัง หรือวัตถุเทียมหนังสีดำ
(ข) สายรัดคางกว้าง ๑.๒ เซนติเมตร ทำด้วยดิ้นทอง
ปลายสายมีดุมโลหะตราครุฑสีทองขนาดเล็กติดที่ริมขอบหมวกข้างละ ๑ ดุม
(ค) ผ้าพันหมวกสีดำกว้าง ๔ เซนติเมตร
(ง) ตราหน้าหมวกรูปครุฑปักด้วยดิ้นทองบนหมอนสีดำ
(๒) หมวกทรงหม้อตาลสีกากี
ลักษณะเช่นเดียวกับหมวกทรงหม้อตาลสีขาว เว้นแต่ใช้สายรัดคางทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำ

ข้อ ๔  เสื้อมี
๒ แบบ คือ
(๑) เสื้อคอพับสีขาว แขนยาวรัดข้อมือ ขัดดุมข้างละ ๑ ดุม
หรือแขนสั้นเพียงศอก ที่อกมีกระเป๋าปะข้างละ ๑ กระเป๋า ตรงกลางกระเป๋ามีรอยจีบตามทางดิ่งมีปกรูปมนชายกลางแหลม
ขัดดุมข้างละ ๑ ดุม
ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมขนาดเล็กลักษณะกลมแบนทำด้วยวัตถุสีกลืนกับเสื้อ และมีอินทรธนูแข็งสีดำ
เมื่อสวมเสื้อนี้ ให้สอดชายเสื้อไว้ภายในกางเกง
(๒) เสื้อคอพับสีกากี ลักษณะเช่นเดียวกับเสื้อคอพับสีขาว

ข้อ ๕  กางเกงมี ๔ แบบ คือ
(๑) กางเกงขายาวสีขาวไม่พับปลายขา
ปลายขายาวปิดตาตุ่มกว้างไม่น้อยกว่า ๒๓ เซนติเมตร และไม่เกิน ๒๖ เซนติเมตร
ที่ขอบเอวมีห่วงสำหรับสอดเข็มขัดทำด้วยผ้าสีเดียวกับกางเกง กว้างไม่เกิน ๑
เซนติเมตร ๕ ห่วง ด้านข้างมีกระเป๋าเจาะข้างละ ๑ กระเป๋า และจะมีกระเป๋าหลังเป็นกระเป๋าเจาะไม่มีปกก็ได้
(๒) กางเกงขายาวสีกากี ลักษณะเช่นเดียวกับกางเกงขายาวสีขาว
(๓) กางเกงขาสั้นสีขาว ลักษณะเช่นเดียวกับกางเกงขายาวสีขาว
แต่ขาสั้นเพียงเข่า
(๔) กางเกงขาสั้นสีกากี ลักษณะเช่นเดียวกับกางเกงขาสั้นสีขาว

ข้อ ๖  เข็มขัดมี
๒ แบบ คือ
(๑) เข็มขัดด้ายถักสีขาว กว้าง ๓ เซนติเมตร
หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองยาว ๕.๕ เซนติเมตร กว้าง ๓ เซนติเมตร พื้นเกลี้ยง
กึ่งกลางมีเครื่องหมายรูปคบเพลิงมีปีกและมีงูพันคบเพลิงนูน ไม่มีเข็มสำหรับสอดรู
ปลายสายหุ้มด้วยโลหะสีทองกว้าง ๑ เซนติเมตร
(๒) เข็มขัดด้ายถักสีกากี
ลักษณะเช่นเดียวกับเข็มขัดด้ายถักสีขาว

ข้อ ๗  รองเท้ามี ๓ แบบ คือ
(๑) รองเท้าหุ้มส้นสีขาว
(๒) รองเท้าหุ้มส้นสีน้ำตาล
(๓) รองเท้าหุ้มส้นสีดำ
รองเท้าทุกแบบ ใช้รองเท้าชนิดผูกเชือก

ข้อ ๘  ถุงเท้ามี ๒ แบบ คือ
(๑) ถุงเท้ายาวสีขาว สีกากี สวมเสมอใต้เข่าและพับลง
(๒) ถุงเท้าสั้น ใช้สีดังนี้
(ก) เมื่อใช้รองเท้าหุ้มส้นสีขาว ใช้ถุงเท้าสีขาว
(ข) เมื่อใช้รองเท้าหุ้มส้นสีน้ำตาล
ใช้ถุงเท้าสีขาวหรือสีกากี
(ค) เมื่อใช้รองเท้าหุ้มส้นสีดำ ใช้ถุงเท้าสีขาวหรือสีดำ

ภาค ๒
เครื่องแบบหญิง

หมวด ๑
ชนิดของเครื่องแบบ

ข้อ ๙  เครื่องแบบทำงาน มี ๒ แบบ คือ
ก. เครื่องแบบสีกากี
ข. เครื่องแบบลำลอง
ก. เครื่องแบบสีกากี ประกอบด้วย
(๑) หมวกพับปีกสีกากี
(๒) เสื้อคอพับสีกากี
(๓) กระโปรงสีกากี
(๔) เข็มขัดหนังสีน้ำตาล
(๕) รองเท้าหุ้มส้นสีน้ำตาล
(๖) ถุงเท้า ถ้าใช้ให้ใช้สีเนื้อ
(๗) กระเป๋าถือ ถ้าใช้ให้ใช้สีน้ำตาล หรือสีดำ
ข. เครื่องแบบลำลอง ประกอบด้วย
(๑) หมวกพับปีกสีน้ำเงินดำ
(๒) เสื้อคอพับสีขาว
(๓) กระโปรงสีน้ำเงินดำ หรือสีดำ
(๔) เข็มขัดหนังสีดำ
(๕) รองเท้าหุ้มส้นสีดำ
(๖) ถุงเท้า ถ้าใช้ให้ใช้สีเนื้อ
(๗) กระเป๋าถือ ถ้าใช้ให้ใช้สีดำ หรือสีขาว

หมวด ๒
ส่วนของเครื่องแบบ

ข้อ ๑๐  หมวกมี
๒ แบบ คือ
(๑) หมวกพับปีกสีน้ำเงินดำ ตัวหมวกและปีกหมวกสีน้ำเงินดำ
ด้านหน้ามีตราหน้าหมวกรูปครุฑโลหะสีทองขนาดเล็ก
(๒) หมวกพับปีกสีกากี ตัวหมวกและปีกหมวกสีกากีลักษณะเช่นเดียวกับหมวกพับปีกสีน้ำเงินดำ

ข้อ ๑๑  เสื้อมี
๒ แบบ คือ
(๑) เสื้อคอพับสีกากี แขนยาวรัดข้อมือ ขัดดุมข้างละ ๑ ดุม
หรือแขนสั้นเพียงศอก ที่อกมีกระเป๋าปะข้างละ ๑ กระเป๋า มีรอยจีบตามทางดิ่ง
มีปกรูปมนชายกลางแหลม ขัดดุมข้างละ ๑ ดุม ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมโลหะตราครุฑสีทองขนาดเล็ก
และมีอินทรธนูแข็งสีดำ
เมื่อสวมเสื้อนี้ ให้สอดชายเสื้อไว้ภายในกระโปรง
(๒) เสื้อคอพับสีขาว ลักษณะเช่นเดียวกับเสื้อคอพับสีกากี

ข้อ ๑๒  กระโปรงมี ๓ แบบ คือ
(๑) กระโปรงสีน้ำเงินดำ ขนาดยาวต่ำกว่าเข่าพองาม มีจีบข้างแบบธรรมดา
(๒) กระโปรงสีกากี ลักษณะเช่นเดียวกับกระโปรงสีน้ำเงินดำ
(๓) กระโปรงสีดำ ลักษณะเช่นเดียวกับกระโปรงสีน้ำเงินดำ

ข้อ ๑๓  เข็มขัดมี ๒ แบบ คือ
(๑) เข็มขัดหนังสีน้ำตาล กว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทอง ยาว ๕.๕ เซนติเมตร
กว้าง ๓.๕ เซนติเมตร พื้นเกลี้ยง กึ่งกลางมีเครื่องหมายรูปคบเพลิงมีปีกและมีงูพันคบเพลิงนูน
ไม่มีเข็มสำหรับสอดรู
(๒) เข็มขัดหนังสีดำ ลักษณะเช่นเดียวกับเข็มขัดหนังสีน้ำตาล

ข้อ ๑๔  รองเท้ามี
๒ แบบ คือ
(๑) รองเท้าหุ้มส้นสีน้ำตาล
(๒) รองเท้าหุ้มส้นสีดำ
รองเท้าทุกแบบใช้รองเท้าชนิดไม่ผูกเชือก ส้นใหญ่พอควร สูงไม่เกิน
๕ เซนติเมตร ไม่มีริ้วและลวดลาย

ข้อ ๑๕  กระเป๋าถือมี ๒ แบบ คือ
(๑) กระเป๋าถือสีน้ำตาล ทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนัง
สูงไม่เกิน ๒๕ เซนติเมตร ยาวไม่เกิน ๓๕ เซนติเมตร มีฝาปิดรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้ามุมมน
และมีสายถือ หรือสายคล้องไหล่
(๒) กระเป๋าถือสีดำ ลักษณะเช่นเดียวกับกระเป๋าถือสีน้ำตาล
(๓) กระเป๋าถือสีขาว ลักษณะเช่นเดียวกับกระเป๋าถือสีน้ำตาล

ภาค ๓
อินทรธนูและเครื่องหมาย

ข้อ ๑๖  อินทรธนูแข็งสีดำ
ทำด้วยสักหลาดเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมเรียวจากทางด้านไหล่ไปทางคอ ด้านไหล่กว้าง ๔ เซนติเมตร
ด้านคอกว้าง ๓ เซนติเมตร ยาวตามขนาดของบ่าปลายมน ติดดุมโลหะตราครุฑสีทองขนาดเล็ก

ข้อ ๑๗  เครื่องหมายบนอินทรธนู มีดังนี้
(๑) แถบสักหลาดสีเขียวใบไม้ กว้าง ๐.๕ เซนติเมตร
ติดบนอินทรธนูตอนที่ชิดกับไหล่ข้างละ ๑ แถบ
(๒) แถบดิ้นทอง กว้าง ๑.๒ เซนติเมตร ติดถัดจากแถบสักหลาดสีเขียวใบไม้
มีจำนวนแถบตามชั้นข้าราชการพลเรือน คือ
ชั้นเอก                          ๔
แถบ
ชั้นโท                           ๓
แถบ
ชั้นตรี                           ๒
แถบ
ชั้นจัตวา                        ๑
แถบ
ในกรณีมีแถบดิ้นทองมากกว่า ๑ แถบ
ให้มีแถบสักหลาดสีเขียวใบไม้สอดระหว่างแถบดิ้นทองด้วย
(๓) เครื่องหมายรูปคบเพลิงมีปีกและมีงูพันคบเพลิง ทำด้วยโลหะสีทอง
ติดถัดจากแถบดิ้นทอง เว้นระยะพองาม ให้ยอดคบเพลิงอยู่ทางด้านคอ

ข้อ ๑๘  ตราหน้าหมวกมี
๒ แบบ คือ
(๑) ตราหน้าหมวกรูปครุฑปักด้วยดิ้นทองบนหมอนสักหลาดสีดำ
อยู่ในวงฐานแป้นปลายแหลมคล้ายรูปใบโพธิ์ ด้านข้างตัวครุฑมีช่อชัยพฤกษ์ดิ้นทองตวัดขึ้นไปข้างบน
กว้าง ๗ เซนติเมตร สูง ๗ เซนติเมตร
(๒) ตราหน้าหมวกรูปครุฑโลหะสีทองอยู่ภายในวงกลม มีลายกระหนกตวัดขึ้นโดยรอบเป็นรูปอุณาโลม
กว้าง ๓ เซนติเมตร สูง ๔.๕ เซนติเมตร

ข้อ ๑๙  ดุมโลหะสีทอง
ลักษณะกลมนูนเล็กน้อย มีเส้นเกลียวเชือกเป็นขอบโดยรอบ ภายในเส้นขอบมีลายดุนรูปครุฑ
เส้นผ่านศูนย์กลาง ๑.๕ เซนติเมตร

ภาค ๔
เบ็ดเตล็ด

ข้อ ๒๐  เจ้าพนักงานสาธารณสุข
และแพทย์ตรวจคนเข้าเมือง ซึ่งแต่งเครื่องแบบพิเศษตามกฎนี้
ผู้ใดได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ หรือได้รับพระบรมราชานุญาตให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศได้
ให้ใช้แพรแถบอย่างเดียวกับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้น ทำเป็นแถบกว้าง ๑.๕
เซนติเมตร ยาว ๓ เซนติเมตร ติดที่อกเสื้อข้างซ้ายเหนือกระเป๋าบน
เว้นแต่เครื่องราชอิสริยาภรณ์ใด ซึ่งมีกฎหมายกำหนดให้ประดับที่อกเสื้อข้างขวา
ก็ให้ติดแพรแถบที่อกเสื้อข้างขวา และสำหรับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ใดมีกฎหมายกำหนดให้มีเครื่องหมายสำหรับแพรแถบ
ให้ประดับเครื่องหมายสำหรับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้นด้วย

ข้อ ๒๑  เครื่องแบบพิเศษตามกฎนี้จะต้องแต่งในโอกาสใด
ให้เป็นไปตามที่อธิบดีกรมอนามัยกำหนด

ข้อ ๒๒  ให้กรมอนามัยสร้างหรือเขียนรูปเครื่องแบบพิเศษตัวอย่างขึ้นไว้เป็นมาตรฐาน
และสอดส่องควบคุมการแต่งเครื่องแบบพิเศษให้เป็นไปตามกฎนี้

ให้ไว้ ณ วันที่ ๒๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๐๔
จอมพล ส.  ธนะรัชต์
นายกรัฐมนตรี

หมายเหตุ :-
เหตุผลในการประกาศใช้กฎสำนักนายกรัฐมนตรีฉบับนี้ คือ เนื่องจากเจ้าพนักงานด่านกักโรคและแพทย์ตรวจคนเข้าเมือง สังกัดกองควบคุมโรคติดต่อ
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ไม่มีเครื่องแบบพิเศษเช่นเจ้าหน้าที่อื่น
จึงไม่สะดวกที่จะปฏิบัติหน้าที่ตามด่านกักโรค ซึ่งถือเขตตามด่านตรวจคนเข้าเมือง
และห้ามบุคคลภายนอกเข้า นอกจากจะเป็นเจ้าพนักงานด่านกักโรค และแพทย์ตรวจคนเข้าเมือง
จึงสมควรกำหนดเครื่องแบบพิเศษของเจ้าพนักงานด่านกักโรค และแพทย์ตรวจคนเข้าเมืองไว้

โชติกานต์/ปรับปรุง
๑๗
กุมภาพันธ์ ๒๕๖๓

อรญา/ตรวจ
๔ พฤษภาคม ๒๕๖๓

[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๗๘/ตอนที่ ๒๑/หน้า ๓๑๖/๗ มีนาคม ๒๕๐๔