ประกาศธนาคารแห่งประเทศไทย เรื่อง  การอนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ทำธุรกรรมที่ใช้เป็นเครื่องมือในการบริหารความเสี่ยงหลักทรัพย์ประเภทตราสารหนี้

ประกาศธนาคารแห่งประเทศไทย

ประกาศธนาคารแห่งประเทศไทย
เรื่อง 
การอนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ทำธุรกรรมที่ใช้เป็นเครื่องมือ
ในการบริหารความเสี่ยงหลักทรัพย์ประเภทตราสารหนี้

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๙ ทวิ แห่งพระราชบัญญัติการธนาคารพาณิชย์ พ.ศ. ๒๕๐๕ และที่แก้ไขเพิ่มเติม ธนาคารแห่งประเทศไทยอนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ทำธุรกรรมที่ใช้เป็นเครื่องมือในการบริหารความเสี่ยงหลักทรัพย์ประเภทตราสารหนี้
๓ ประเภท ดังนี้
(๑) ธุรกรรม Forward
Bond
(๒) ธุรกรรม Bond
Options
(๓) ธุรกรรม
Equity Index Linked Swap
คำจำกัดความของธุรกรรม

ข้อ ๑ ธุรกรรม Forward Bond คือ การซื้อหรือขายหลักทรัพย์ประเภทตราสารหนี้
โดยมีกำหนดระยะเวลาในการส่งมอบหลักทรัพย์และชำระราคาภายหลังวันที่ตกลงราคาซื้อขายกันเกิน
๒ วันทำการ แต่ไม่เกิน ๑ ปี

ข้อ ๒ ธุรกรรม Bond Options คือ การซื้อหรือขายสิทธิที่จะซื้อ (Call) หรือสิทธิที่จะขาย (Put) หลักทรัพย์อ้างอิงที่เป็นตราสารหนี้ตัวใดตัวหนึ่ง
หรือ กลุ่มตราสารหนี้ (Port) ในราคาที่ตกลงกันไว้ตามสัญญา
ณ วันใดวันหนึ่งภายในช่วงระยะเวลาของสัญญา (American options) หรือ ณ วันครบกำหนดสัญญา (European
options) โดยให้ทำธุรกรรมเฉพาะที่เป็น
options แบบพื้นฐาน (Plain
vanilla options) ที่มีวันครบกำหนดไม่เกิน
๑ ปี

ข้อ ๓ ธุรกรรม Equity Index Linked Swap หมายถึง
ข้อตกลงระหว่างคู่สัญญาสองฝ่ายที่จะแลกเปลี่ยนอัตราผลตอบแทนที่ได้จากอัตราดอกเบี้ยอ้างอิงในลักษณะคงที่
(Fixed Rate) หรือในลักษณะลอยตัว
(Floating Rate) กับอัตราผลตอบแทนที่อิงกับดัชนีราคาตลาดหลักทรัพย์
(Equity Index)
ขอบเขตและข้อกำหนดการทำธุรกรรม

ข้อ ๔ ให้ธนาคารพาณิชย์ทำธุรกรรม Forward Bond และ Bond Options โดยมีหลักทรัพย์อ้างอิงเป็นตราสารหนี้สกุลเงินบาทได้เฉพาะในกรณีดังต่อไปนี้
ข้อ ๔.๑
หลักทรัพย์อ้างอิง คือ ตั๋วเงินคลัง พันธบัตรรัฐบาล พันธบัตรธนาคารแห่งประเทศไทย
พันธบัตรรัฐวิสาหกิจและหุ้นกู้ที่รัฐบาลค้ำประกัน
ตราสารหนี้ที่ออกโดยองค์กรระหว่างประเทศ ได้แก่ International Monetary
Fund (IMF) Asian Development Bank (ADB) World Bank และตราสารหนี้ที่ได้รับการจัดอันดับเป็นระดับที่สามารถลงทุนได้
(Investmentgrade) โดยเป็นตราสารหนี้ที่ได้รับการจัดอันดับ
BBB หรือเทียบเท่าขึ้นไป
จากสถาบันจัดอันดับความน่าเชื่อถือที่ได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์
ข้อ ๔.๒
มีการตกลงจำนวนเงินตามสัญญา (Notional amount) และชำระราคาเฉพาะในรูปสกุลเงินบาทเท่านั้น
ข้อ ๔.๓
คู่ค้าเป็นนักลงทุนประเภทสถาบันตามที่ระบุในเอกสารแนบเท่านั้น

ข้อ ๕ ให้ธนาคารพาณิชย์ทำธุรกรรม Forward Bond และ Bond Options ที่มีหลักทรัพย์อ้างอิงเป็นตราสารหนี้สกุลเงินตราต่างประเทศได้
เฉพาะในกรณีที่คู่สัญญาเป็นสถาบันการเงินที่ได้รับอนุญาตให้ประกอบธุรกิจเกี่ยวกับปัจจัยชำระเงินต่างประเทศ
หรือเป็นบุคคลที่มีถิ่นที่อยู่นอกประเทศ (Non-resident) โดยการทำธุรกรรมกับบุคคลที่มีถิ่นที่อยู่นอกประเทศ
(Non-resident) จะต้องตกลงจำนวนเงินตามสัญญา
และชำระราคาในรูปเงินตราต่างประเทศเท่านั้น

ข้อ ๖ ให้ธนาคารพาณิชย์ทำธุรกรรม Equity Index Linked Swap ได้เฉพาะกรณีดังต่อไปนี้
ข้อ ๖.๑
เป็นการแลกเปลี่ยนอัตราผลตอบแทนที่ได้จากอัตราดอกเบี้ยอ้างอิงในประเทศกับอัตราผลตอบแทนที่อิงกับดัชนีราคาตลาดหลักทรัพย์ไทย
ซึ่งได้แก่ SET Index SET ๕๐
และดัชนีของกลุ่มของหุ้นที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ในประเทศไทย (Basket
Index) โดยมีวันครบกำหนดไม่เกิน ๓
ปี
กับคู่ค้าที่เป็นนักลงทุนประเภทสถาบันตามที่ระบุในเอกสารแนบซึ่งมีการตกลงจำนวนเงินตามสัญญา
(Notional amount) และชำระราคาเฉพาะในรูปสกุลเงินบาท
ข้อ ๖.๒
เป็นการแลกเปลี่ยนอัตราผลตอบแทนที่ได้จากอัตราดอกเบี้ยอ้างอิงในต่างประเทศกับอัตราผลตอบแทนที่อิงกับดัชนีราคาหลักทรัพย์ในต่างประเทศกับคู่ค้าที่เป็นสถาบันการเงินที่ได้รับอนุญาตให้ประกอบธุรกิจเกี่ยวกับปัจจัยชำระเงินต่างประเทศ
หรือเป็นบุคคลที่มีถิ่นที่อยู่นอกประเทศ (Non-resident) โดยการทำธุรกรรมกับบุคคลที่มีถิ่นที่อยู่นอกประเทศ
(Non-resident) จะต้องตกลงจำนวนเงินตามสัญญา
และชำระราคาในรูปเงินตราต่างประเทศเท่านั้น

ข้อ ๗ ให้ธนาคารพาณิชย์ถือปฏิบัติ ดังนี้
ข้อ ๗.๑
อนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ทำธุรกรรมต่อไปนี้
(๑) ธุรกรรม Forward
Bond เพื่อป้องกันความเสี่ยง (Hedging)
(๒) การซื้อ Bond
Options ทั้งเพื่อป้องกันความเสี่ยงและเพื่อการค้า
(๓) การขาย Bond
Options ที่ธนาคารพาณิชย์มีกรรมสิทธิ์ในตราสารนั้น
ข้อ ๗.๒
อนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ทำธุรกรรม Forward Bond และการขาย Bond Options เพื่อการค้าและธุรกรรม Equity Index
Linked Swap เมื่อธนาคารพาณิชย์ได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขดังต่อไปนี้
(๑) คณะกรรมการธนาคาร
หรือคณะผู้บริหารที่มีอำนาจหน้าที่ความรับผิดชอบที่เกี่ยวข้อง (ในกรณีสาขาธนาคารพาณิชย์ต่างประเทศ)
จะต้องเข้าใจลักษณะธุรกรรมและความเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง
โดยคณะกรรมการย่อยและผู้บริหารระดับสูงที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลในการประกอบธุรกรรมดังกล่าวจะต้องมีความรู้ความเข้าใจในธุรกรรมที่กล่าวและความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องเป็นอย่างดีและจะต้องเป็นผู้ควบคุมดูแลการทำธุรกรรมดังกล่าวตามนโยบายที่ได้รับความเห็นชอบอย่างใกล้ชิด
และให้ความสำคัญในการบริหารความเสี่ยงที่เกิดจากการทำธุรกรรมดังกล่าว
(๒) ธนาคารพาณิชย์จะต้องกำหนดนโยบาย
กลยุทธ์ขั้นตอนการปฏิบัติในการประกอบธุรกรรม การบริหารความเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง
และการควบคุมภายในไว้อย่างชัดเจนเป็นลายลักษณ์อักษร
โดยนโยบายดังกล่าวจะต้องได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการธนาคาร
หรือคณะผู้บริหารที่มีอำนาจหน้าที่ความรับผิดชอบที่เกี่ยวข้อง (ในกรณีสาขาธนาคารพาณิชย์ต่างประเทศ)
หรือคณะกรรมการย่อยที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลในการประกอบธุรกรรมดังกล่าว
(๓) ธนาคารพาณิชย์จะต้องมีหน่วยงานบริหารความเสี่ยงที่เป็นอิสระ
(Risk management unit) เพื่อทำหน้าที่ประเมิน
ติดตาม ควบคุม ตรวจสอบดูแลการบริหารความเสี่ยงโดยรวมของธนาคารพาณิชย์นั้น
และมีการรายงานโดยตรงต่อคณะกรรมการธนาคารผ่านทางคณะกรรมการบริหารความเสี่ยงอย่างสม่ำเสมอสำหรับกรณีสาขาธนาคารพาณิชย์ต่างประเทศ
หน่วยงานบริหารความเสี่ยงดังกล่าวอาจตั้งอยู่ในสำนักงานภูมิภาคก็ได้
โดยจะต้องมีการรายงานต่อหน่วยงานที่ได้รับมอบหมายจากสำนักงานใหญ่อย่างสม่ำเสมอ
(๔) ธนาคารพาณิชย์จะต้องมีบุคลากรเพียงพอเพื่อรองรับการประกอบธุรกรรมอย่างมีประสิทธิภาพและครบวงจร
โดยบุคลากรดังกล่าวจะต้องมีความรู้ ความเข้าใจ ความสามารถและประสบการณ์เพียงพอ
(๕) ธนาคารพาณิชย์จะต้องมั่นใจว่ามีมาตรการในการควบคุมและบริหารความเสี่ยงโดยรวมที่มีประสิทธิภาพ
สามารถสะท้อนและรองรับความเสี่ยงทั้งหมดที่เกิดขึ้นจากการประกอบธุรกรรม ทั้งนี้
ให้เน้นประสิทธิภาพของระบบบริหารความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ย (Interest
rate risk) ความเสี่ยงด้านราคาตราสารทุน
(Equity price risk) ความเสี่ยงทั้งหมดที่เกิดจากการประกอบธุรกรรม
Options ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง
(Liquidity risk) และความเสี่ยงด้านเครดิต
(Credit risk) โดยธนาคารพาณิชย์จะต้องมีระบบที่ใช้ในการวัดความเสี่ยงที่สามารถสะท้อนความเสี่ยงโดยรวมและความเสี่ยงแต่ละประเภทที่เกิดขึ้นได้อย่างชัดเจน
ถูกต้องและแม่นยำ
และมีการนำระบบริหารความเสี่ยงดังกล่าวไปใช้ในการควบคุมความเสี่ยงในทางปฏิบัติ
มีการกำหนดหลักเกณฑ์วิธีการที่ใช้ในการประเมินมูลค่ายุติธรรม (Mark to
market) ที่เหมาะสม ชัดเจน
และสะท้อนมูลค่าตลาดที่แท้จริง และมีการประเมินมูลค่ายุติธรรม (Mark to
market) ของยอดคงค้าง ณ
ทุกสิ้นวันทำการมีการกำหนดระดับความเสี่ยงที่ยอมรับได้ (Limits) ให้มีความเหมาะสมกับระบบการบริหารความเสี่ยงโดยรวม
ลักษณะการดำเนินงานและฐานะเงินกองทุนของธนาคารพาณิชย์นั้น มีการทดสอบประสิทธิภาพ
ความถูกต้องและแม่นยำขอระบบบริหารความเสี่ยงภายใน ระยะเวลาที่เหมาะสม เช่น
มีการทดสอบ Back Test และมีการทดสอบ
Stress Test ของแบบจำลอง Value
at Risk อย่างสม่ำเสมอ
(๖) ธนาคารพาณิชย์จะต้องมั่นใจว่ามีระบบควบคุมภายในที่สามารถรองรับการทำธุรกรรมดังกล่าวได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เพียงพอ เหมาะสม
มีระเบียบและวิธีปฏิบัติในการควบคุมภายในที่ชัดเจนและเป็นลายลักษณ์อักษร
มีการกำหนดโครงสร้างการควบคุมและมีการแบ่งแยกหน้าที่อย่างเหมาะสม
มีการตรวจสอบระบบควบคุมภายใน
และการปฏิบัติตามมาตรการควบคุมภายในอย่างสม่ำเสมอรวมทั้งมีการจัดทำระบบข้อมูลเพื่อรายงานความเสี่ยงและการจัดทำรายงานเสนอต่อคณะกรรมการตรวจสอบ
หรือหน่วยงานที่ได้รับมอบหมายจากสำนักงานใหญ่ในกรณีของสาขาธนาคารพาณิชย์ต่างประเทศโดยหน่วยงานดังกล่าวอาจตั้งอยู่ในสำนักงานภูมิภาคก็ได้
(๗) ให้ธนาคารพาณิชย์ทดลองนำผลขาดทุนสุทธิที่เกิดขึ้นจากการประเมินมูลค่ายุติธรรม
(Mark to market) Portfolio ของธุรกรรมข้อ
๑ ข้อ ๒ และข้อ ๓ และธุรกรรมที่ใช้ในการป้องกันความเสี่ยง[๑]
(Hedging instruments) ของ Portfolio
ธุรกรรมข้อ ๑ ข้อ ๒ และข้อ ๓
ดังกล่าว ณ ทุกสิ้นเดือน ไปหักออกจากตัวเลขเงินกองทุนของเดือนที่รายงานล่าสุด
หากปรากฏว่าเงินกองทุนของธนาคารพาณิชย์ต่ำกว่าเงินกองทุนขั้นต่ำที่ธนาคารพาณิชย์จะต้องดำรงตามกฎหมายห้ามมิให้ธนาคารพาณิชย์ทำธุรกรรมใดๆ
ที่อาจก่อให้เกิดความสูญเสียเพิ่มขึ้น ยกเว้นเป็นการทำธุรกรรมเพื่อปิดความเสี่ยง (Unwind
position) ทั้งนี้
หน่วยงานบริหารความเสี่ยงของธนาคารพาณิชย์ (Risk management unit) จะต้องเป็นผู้รับผิดชอบให้มีการตรวจสอบดูแลอย่างใกล้ชิดว่ามีการปฏิบัติตามระดับผลขาดทุนที่ยอมรับได้
(Stop Loss Limit) ที่ได้กำหนดไว้

ข้อ ๘ ธนาคารพาณิชย์ที่จะประกอบธุรกรรมในข้อ ๑ ข้อ ๒ และ ข้อ ๓
จะต้องวิเคราะห์ความเสี่ยงทางด้านเครดิตของคู่สัญญาตามพิธีการพิจารณาอนุมัติวงเงินสำหรับการประกอบธุรกรรมดังกล่าวโดยถี่ถ้วนและระมัดระวัง

ข้อ ๙ ธนาคารพาณิชย์จะต้องบันทึกบัญชีการทำธุรกรรม
การรับรู้กำไรขาดทุนและเปิดเผยข้อมูลในงบการเงินให้ถูกต้องตามมาตรฐานการบัญชีหรือวิธีปฏิบัติของสากล

ข้อ ๑๐ ธนาคารพาณิชย์จะต้องรายงานการประกอบธุรกรรม Forward
Bond และ Bond Options ให้ศูนย์ซื้อขายตราสารหนี้ไทย (Thai
Bond Dealing Center (TBDC)) โดยมีรายละเอียดตามที่ศูนย์ซื้อขายตราสารหนี้ไทยกำหนด

ข้อ ๑๑ ธนาคารพาณิชย์ที่จะประกอบธุรกรรมที่กล่าวข้างต้น จะต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์การกำกับดูแลธุรกรรมนี้ตามที่ธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนด

ข้อ ๑๒
ธนาคารพาณิชย์ต้องจัดเก็บหลักฐานในการทำธุรกรรมดังกล่าวไว้ที่ธนาคารพาณิชย์
เพื่อให้ผู้ตรวจการธนาคารพาณิชย์ตรวจสอบ
หรือจัดส่งสำเนาให้แก่ธนาคารแห่งประเทศไทยเมื่อมีการร้องขอ

ข้อ ๑๓[๒]
ประกาศนี้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา
เป็นต้นไป
ประกาศ ณ วันที่ ๘ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๖
หม่อมราชวงศ์ปรีดิยาธร  เทวกุล
ผู้ว่าการ
ธนาคารแห่งประเทศไทย

รายชื่อนักลงทุนประเภทสถาบัน

๑. ธนาคารพาณิชย์
๒. บริษัทเงินทุน
๓. บริษัทหลักทรัพย์
๔. บริษัทประกันภัย
๕. บริษัทประกันชีวิต
๖. ธนาคารแห่งประเทศไทย
๗. นิติบุคคลที่มีกฎหมายเฉพาะจัดตั้งขึ้น
๘. ส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจตามกฎหมายว่าด้วยวิธีการงบประมาณ
๙. กองทุนเพื่อการฟื้นฟูและพัฒนาระบบสถาบันการเงิน
๑๐. กองทุนบำเหน็จบำนาญ
๑๑. กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ
๑๒. กองทุนรวม
๑๓. กองทุนส่วนบุคคล
๑๔. นิติบุคคลที่มีสินทรัพย์รวมตามงบการเงินที่ผู้สอบบัญชีตรวจสอบแล้วสำหรับระยะเวลาล่าสุดตั้งแต่ห้าร้อยล้านบาทขึ้นไป

หมายเหตุ  นักลงทุนประเภทสถาบันที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของหน่วยงานอื่นของทางการจะต้องได้รับอนุญาตให้ทำธุรกรรมที่กล่าวจากหน่วยงานนั้นด้วย

สุภาพร/พิมพ์
๑ กรกฎาคม ๒๕๔๖

ศุภสรณ์/อภิสิทธิ์
ผู้จัดทำ
๒ กรกฎาคม ๒๕๔๖

[๑]ธนาคารพาณิชย์จะต้องจัดเก็บเอกสารหลักฐานที่แสดงให้เห็นได้ว่า
เป็นธุรกรรมที่ใช้ในการป้องกันความเสี่ยง (Hedging)

[๒]รก.๒๕๔๖/พ๔๕ง/๓๘/๑๑ เมษายน ๒๕๔๖