คำแนะนำของประธานศาลปกครองสูงสุดในการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครองเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุด

คำแนะนำของประธานศาลปกครองสูงสุด

คำแนะนำของประธานศาลปกครองสูงสุด
ในการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครองเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุด[๑]

โดยที่ได้มีการจัดตั้งแผนกคดีบริหารราชการแผ่นดินขึ้นในศาลปกครองสูงสุด
เพื่อให้การดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครองเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุดเป็นไปโดยรวดเร็ว
ทันต่อการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนหรือเสียหายแก่คู่กรณี
อันจะเป็นประโยชน์ต่อการบริหารราชการแผ่นดินของรัฐ

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา
๒๘ วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒
ประกอบข้อ ๖ (๕) และ (๖) ของระเบียบ ก.ศป.
ว่าด้วยอำนาจหน้าที่ประธานศาลปกครองสูงสุดและอธิบดีศาลปกครองชั้นต้น
และการบริหารงานศาลปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๔
ประธานศาลปกครองสูงสุดจึงออกคำแนะนำในการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครองเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุด
ดังต่อไปนี้

ข้อ
๑  ในคำแนะนำนี้
คดีปกครองเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดิน หมายถึง
คดีพิพาททางปกครองตามมาตรา ๙ วรรคหนึ่ง และมาตรา ๑๑
แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒
อันเนื่องมาจากการใช้อำนาจขององค์กรตามรัฐธรรมนูญ องค์กรวิชาชีพ หรือการใช้อำนาจทางปกครองหรือการดำเนินกิจการทางปกครองตามกฎหมายเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดิน
กฎหมายลักษณะปกครองท้องที่ กฎหมายจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
(ยกเว้นการบริหารงานบุคคลและการดำเนินการทางวินัยเจ้าหน้าที่)
หรือกฎหมายที่เกี่ยวข้อง อันเกี่ยวกับการคมนาคม การพาณิชย์ อุตสาหกรรม การศึกษา
ศาสนา วัฒนธรรม การกีฬา โทรคมนาคม คุ้มครองผู้บริโภค รัฐวิสาหกิจ การลงทุน
การสาธารณูปโภค การเลือกตั้ง การทะเบียน กระบวนการยุติธรรม ข้อมูลข่าวสาร การจัดเก็บรายได้และค่าธรรมเนียม
สิทธิประโยชน์และสวัสดิการ หรือคดีอื่นตามประกาศของประธานศาลปกครองสูงสุด
กรณีมีปัญหาว่าคดีใดเป็นคดีปกครองเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินหรือไม่
ให้ประธานศาลปกครองสูงสุดเป็นผู้วินิจฉัย

ข้อ
๒  เมื่อประธานศาลปกครองสูงสุดได้รับคำฟ้อง
หรือคำอุทธรณ์จากพนักงานเจ้าหน้าที่ของศาลแล้ว หากเห็นว่าคดีนั้นเป็นคดีเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดิน
ให้สั่งจ่ายสำนวนคดีไปยังแผนกคดีบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุด
เพื่อจ่ายสำนวนให้องค์คณะในแผนกพิจารณาพิพากษาโดยเร็ว

ข้อ
๓  ให้ประธานแผนกคดีบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุดจ่ายสำนวนคดีให้แก่องค์คณะในแผนกตามประเภทสำนวนคดี
ได้แก่ สำนวนคดีทั่วไป สำนวนคดีเร่งด่วน และสำนวนคดีสำคัญ
ซึ่งกำหนดไว้ในคำแนะนำของประธานศาลปกครองสูงสุดว่าด้วยการจำแนกลักษณะสำนวนคดี
ให้ตุลาการหัวหน้าคณะแต่งตั้งตุลาการเจ้าของสำนวน
โดยคำนึงถึงปริมาณคดีและความรวดเร็วในการพิจารณา

ข้อ
๔  ในขั้นตอนการพิจารณาตรวจคำฟ้องหรือคำอุทธรณ์
การพิจารณาเกี่ยวกับอำนาจศาลเงื่อนไขการฟ้องคดี และความสมบูรณ์ของคำอุทธรณ์
ควรพิจารณาและมีคำสั่งด้วยความรวดเร็ว หากมีความจำเป็น
ตุลาการเจ้าของสำนวนอาจมีคำสั่งให้ผู้ฟ้องคดี หน่วยงานทางปกครอง
เจ้าหน้าที่ของรัฐหรือผู้ที่เกี่ยวข้อง ชี้แจงตามประเด็นที่กำหนดหรือเรียกมาให้ถ้อยคำประกอบการพิจารณาก็ได้

ข้อ
๕  การกำหนดข้อหาของคดี
ให้พิจารณาจากคำฟ้องและคำขอประกอบกัน
และกำหนดข้อหาให้ถูกต้องครบถ้วนตรงตามคำขอและวัตถุประสงค์ของผู้ฟ้องคดี
เพื่อให้ศาลสามารถพิจารณาพิพากษาคดีได้โดยไม่ขัดหรือแย้งกับดุลยภาพระหว่างการบริหารราชการแผ่นดินอันเนื่องมาจากการใช้อำนาจทางปกครองหรือการดำเนินกิจการทางปกครองกับประโยชน์ของผู้ฟ้องคดี
และเพื่อให้ศาลสามารถออกคำบังคับในการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนหรือเสียหายให้แก่ผู้ฟ้องคดีได้ครบถ้วน
เช่น กรณีฟ้องว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐออกคำสั่งโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย
โดยมีคำขอให้เพิกถอนคำสั่งดังกล่าวและขอให้ชดใช้ค่าเสียหายแก่ผู้ฟ้องคดี
การกำหนดข้อหาแห่งคดีควรเป็นคดีพิพาทตามมาตรา ๙ วรรคหนึ่ง (๑) และ (๓)
แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒ เป็นต้น

ข้อ
๖  เมื่อศาลรับคำฟ้องไว้พิจารณาแล้ว
ตุลาการเจ้าของสำนวนพึงเร่งรัดดำเนินการให้เป็นไปตามแผนและกรอบเวลาในการพิจารณาและพิพากษาคดี
เพื่อให้ทันต่อการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนหรือเสียหายแก่คู่กรณี
ไม่ก่อให้เกิดปัญหาหรืออุปสรรคต่อการบริหารราชการแผ่นดิน และเพื่อประโยชน์ของความต่อเนื่องในการดำเนินกระบวนพิจารณา
อาจจัดทำบันทึกช่วยจำเพื่อใช้ในการบริหารจัดการคดีนั้นก็ได้

ข้อ
๗  ในการแสวงหาข้อเท็จจริง
ศาลควรกำหนดประเด็นข้อพิพาทให้ชัดเจนเพื่อให้คู่กรณีชี้แจงได้ตรงประเด็น สมบูรณ์
และถูกต้องตามลักษณะของข้อหา
ตุลาการเจ้าของสำนวนพึงเรียกพยานเอกสารที่สำคัญ
เช่น คำสั่ง ระเบียบ ข้อบังคับที่เกี่ยวข้องกับเหตุที่พิพาท เป็นต้น
หรือหากมีกรณีที่จะต้องดำเนินการไต่สวนก็ให้ดำเนินการด้วยความรวดเร็ว

ข้อ
๘  การดำเนินการเกี่ยวกับวิธีการชั่วคราวก่อนการพิพากษา
ให้พิจารณาและมีคำสั่งด้วยความรวดเร็ว เมื่อมีคำสั่ง
ควรตรวจสอบการปฏิบัติตามคำสั่ง หากมีการฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามคำสั่งที่ศาลกำหนด
ควรดำเนินการตามกฎหมายต่อผู้ฝ่าฝืนทันที
ในกรณีที่ศาลเห็นว่าการพิจารณาพิพากษาคดีล่าช้าจะมีผลเสียต่อรูปคดีและอาจไม่ทันต่อการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนหรือเสียหายแก่ผู้ฟ้องคดี
ศาลพึงพิจารณากำหนดวิธีการชั่วคราวก่อนการพิพากษาตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กฎหมายกำหนดโดยไม่ต้องให้ผู้ฟ้องคดีร้องขอ

ข้อ
๙  เพื่อเป็นการเร่งรัดการดำเนินคดีและมิให้กระบวนพิจารณาคดีล่าช้าเกินสมควร
ในกรณีที่คู่กรณีมีคำขอขยายระยะเวลา ศาลพึงพิจารณาอนุญาตให้เท่าที่จำเป็นเพื่อมิให้คู่กรณีดำเนินคดีไปในทางประวิงเวลาให้ล่าช้าหรือในทางฟุ่มเฟือยเกินสมควร

ข้อ
๑๐  เมื่อคู่กรณีทำคำแก้อุทธรณ์ยื่นต่อศาลแล้ว
ให้ตุลาการเจ้าของสำนวนตรวจพิจารณาสำนวนคดี
หากเห็นว่าคดีมีข้อเท็จจริงเพียงพอที่จะมีคำพิพากษาหรือมีคำสั่งชี้ขาดคดีได้แล้ว
หรือคดีมีประเด็นที่ต้องพิจารณาเฉพาะปัญหาข้อกฎหมาย
ตุลาการเจ้าของสำนวนพึงจัดทำบันทึกของตุลาการเจ้าของสำนวนเสนอองค์คณะเพื่อพิจารณาพิพากษาคดีโดยเร็ว

ข้อ
๑๑  ในคดีที่เป็นเรื่องเร่งด่วน
เพื่อให้ทันต่อการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนหรือเสียหายแก่คู่กรณีและเพื่อให้การบริหารราชการแผ่นดินเป็นไปอย่างต่อเนื่อง
ตุลาการผู้แถลงคดีพึงเสนอคำแถลงการณ์ด้วยวาจา

ข้อ
๑๒  ในกรณีที่มีคำพิพากษาให้เพิกถอนกฎหรือคำสั่ง
ศาลควรกำหนดคำบังคับด้วยว่าจะมีผลย้อนหลังหรือไม่ย้อนหลังหรือมีผลไปในอนาคตถึงขณะใดขณะหนึ่ง
โดยคำนึงถึงความเป็นธรรมแห่งกรณี
กรณีที่มีคำพิพากษาให้เพิกถอนกฎ
ศาลควรวินิจฉัยด้วยว่าวัตถุแห่งคดีที่ขอให้ศาลเพิกถอนนั้นมีสภาพเป็นกฎ
เนื่องจากในกรณีที่ศาลปกครองมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้เพิกถอนกฎ
จะต้องมีการประกาศผลแห่งคำพิพากษาดังกล่าวในราชกิจจานุเบกษาและให้การประกาศดังกล่าวมีผลเป็นการเพิกถอนกฎนั้น
 ทั้งนี้ ตามมาตรา ๗๒ วรรคสาม
แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒
ในกรณีมีข้อสังเกตในคำพิพากษาตามมาตรา
๖๙ วรรคหนึ่ง (๘) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ.
๒๕๔๒ ศาลพึงกำหนดแนวทางหรือวิธีการดำเนินการเพื่อให้เป็นไปตามคำบังคับที่กำหนดในคำพิพากษาซึ่งต้องอยู่ภายในกรอบของคำพิพากษาและพึงระมัดระวังไม่ให้เป็นการเพิ่มเติมเนื้อหาในคำบังคับที่กำหนดในคำพิพากษา

ข้อ
๑๓  ในกรณีที่ศาลได้มีคำสั่งทุเลาการบังคับตามกฎหรือคำสั่งทางปกครอง
หรือคำสั่งเกี่ยวกับการบรรเทาทุกข์ชั่วคราวไว้ก่อนมีคำพิพากษา เมื่อทำคำพิพากษา
ศาลควรกำหนดด้วยว่าจะให้คำสั่งดังกล่าวมีผลใช้บังคับต่อไปหรือไม่ เพียงใด เช่น
ถ้าคดีนั้นศาลมีคำพิพากษาให้ผู้ฟ้องคดีเป็นฝ่ายชนะคดี ศาลควรกำหนดให้คำสั่งเกี่ยวกับวิธีการชั่วคราวก่อนการพิพากษานั้นมีผลใช้บังคับต่อไป
เป็นต้น

ข้อ ๑๔  เมื่อมีการอุทธรณ์ต่อศาลปกครองสูงสุด
ในกรณีที่คู่กรณีฝ่ายชนะคดียื่นคำขอให้มีการปฏิบัติตามคำบังคับของศาลปกครองชั้นต้น
โดยไม่รอให้คดีถึงที่สุด ให้ศาลพิจารณาคำขอและมีคำสั่งตามที่เห็นสมควร  ทั้งนี้ ตามระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด
ว่าด้วยการกำหนดคดี หลักเกณฑ์ วิธีการ
และเงื่อนไขในการขอบังคับคดีตามคำพิพากษาศาลปกครองชั้นต้น พ.ศ. ๒๕๖๐

ข้อ
๑๕  ตุลาการหัวหน้าคณะพึงติดตามและเร่งรัดการพิจารณาคดีของตุลาการเจ้าของสำนวน
ในกรณีที่มีความจำเป็นอาจให้คำแนะนำตุลาการเจ้าของสำนวนเพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นก็ได้

ข้อ
๑๖  ประธานแผนกคดีบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุดพึงติดตามและเร่งรัดการพิจารณาคดีในส่วนที่เกี่ยวกับระยะเวลาในการพิจารณาพิพากษาคดีขององค์คณะ
โดยอาจให้คำแนะนำแก่องค์คณะเพื่อให้การพิจารณาพิพากษาคดีเป็นไปโดยเร็ว
เพื่อให้ทันต่อการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนหรือเสียหายแก่คู่กรณีและเพื่อให้การบริหารราชการแผ่นดินเป็นไปโดยต่อเนื่อง

ให้ไว้ ณ วันที่ ๖
กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๐
ปิยะ  ปะตังทา
ประธานศาลปกครองสูงสุด

ปริยานุช/จัดทำ
๒๐ กุมภาพันธ์
๒๕๖๐

วริญา/ตรวจ
๑ มีนาคม ๒๕๖๐

[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๓๔/ตอนที่ ๒๐ ก/หน้า ๒๔/๑๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๐