ระเบียบกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการยื่นคำร้อง การพิจารณา และการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ พ.ศ. 2559

ระเบียบกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์

ระเบียบกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการยื่นคำร้อง
การพิจารณา
และการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
พ.ศ. ๒๕๕๙

โดยที่พระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ
พ.ศ. ๒๕๕๘ กำหนดให้มีระเบียบว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการยื่นคำร้อง การพิจารณา
และการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศโดยคำแนะนำของคณะกรรมการส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศ

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา
๔ และมาตรา ๑๘ วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. ๒๕๕๘
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์โดยคำแนะนำของคณะกรรมการส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศ
จึงวางระเบียบไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ
๑  ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการยื่นคำร้อง การพิจารณา
และการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ พ.ศ. ๒๕๕๙

ข้อ
๒[๑]  ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ข้อ
๓  ในระเบียบนี้
กระบวนพิจารณา หมายความว่า การกระทำใด ๆ
อันเกี่ยวด้วยการยื่นคำร้อง การพิจารณา และการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศตามที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้
ซึ่งได้กระทำโดยคู่กรณีหรือโดยคณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
กรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
คณะอนุกรรมการ และพนักงานเจ้าหน้าที่ หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายจากคณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
การไต่สวน หมายความว่า
การดำเนินการแสวงหาข้อเท็จจริงและรวบรวมพยานหลักฐานไม่ว่าจะได้ดำเนินการในชั้นการพิจารณาหรือการวินิจฉัย
เพื่อที่จะทราบข้อเท็จจริงและมูลกรณีที่มีการยื่นคำร้อง หรือเพื่อที่จะทราบข้อเท็จจริงและพิสูจน์การกระทำว่าเป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศหรือไม่
คู่กรณี หมายความว่า ผู้ร้อง ผู้ถูกร้อง
และให้หมายความรวมถึงบุคคลซึ่งเข้ามาเป็นคู่กรณีไม่ว่าด้วยความสมัครใจหรือถูกเรียกเข้ามา
เนื่องจากเป็นผู้มีส่วนได้เสียหรืออาจถูกกระทบจากผลแห่งการกระทำในลักษณะที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศหรือการมีคำวินิจฉัยในเรื่องดังกล่าว
คำร้อง หมายความว่า
การเสนอข้อกล่าวหาต่อคณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศไม่ว่าจะได้เสนอในครั้งแรกหรือเสนอในภายหลัง
โดยการแก้ไขเพิ่มเติมหรือโดยสอดเข้ามาเป็นคู่กรณีไม่ว่าด้วยความสมัครใจหรือถูกเรียกเข้ามา
ผู้ร้อง หมายความว่า
ผู้ที่เสนอข้อกล่าวหาต่อคณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศว่าตนได้รับหรือจะได้รับความเสียหายจากการกระทำในลักษณะที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
และให้หมายความรวมถึงผู้ที่ได้รับมอบหมายด้วย
ผู้ถูกร้อง หมายความว่า
ผู้ที่ถูกกล่าวหาว่าได้กระทำในลักษณะที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
ผู้รับคำร้อง หมายความว่า
พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายให้เป็นผู้รับคำร้อง ตรวจคำร้อง
การดำเนินงานธุรการตามระเบียบนี้
และให้หมายความรวมถึงเจ้าหน้าที่ที่มีหน้าที่รับหนังสือตามระเบียบว่าด้วยงานสารบรรณ
คณะกรรมการ วลพ. หมายความว่า
คณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
กรรมการ วลพ. หมายความว่า
กรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
คณะอนุกรรมการ หมายความว่า
คณะอนุกรรมการที่คณะกรรมการ วลพ. แต่งตั้ง
อนุกรรมการ หมายความว่า อนุกรรมการที่คณะกรรมการ
วลพ. แต่งตั้ง
พนักงานเจ้าหน้าที่ หมายความว่า
ผู้ซึ่งรัฐมนตรีแต่งตั้งให้ปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ
พ.ศ. ๒๕๕๘
กรม หมายความว่า กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว

ข้อ
๔  ให้อธิบดีกรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัวรักษาการตามระเบียบนี้
และเป็นผู้วินิจฉัยชี้ขาดในกรณีที่มีปัญหาหรือข้อขัดแย้งเกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบนี้

หมวด ๑
การยื่นคำร้อง

ข้อ
๕  บุคคลใดเห็นว่าตนได้รับหรือจะได้รับความเสียหายจากการกระทำในลักษณะที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
และมิใช่เป็นเรื่องที่มีการฟ้องร้องเป็นคดีอยู่ในศาลหรือที่ศาลพิพากษาหรือมีคำสั่งเด็ดขาดแล้ว ให้มีสิทธิยื่นคำร้องหรืออาจขอให้องค์กรที่เกี่ยวข้องเป็นผู้ยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการ
วลพ. เพื่อพิจารณาวินิจฉัย

ข้อ
๖  ผู้ร้องอาจร้องด้วยวาจาต่อผู้รับคำร้อง
ยื่นคำร้องด้วยตนเอง ส่งทางไปรษณีย์ หรือยื่นผ่านช่องทางสื่ออิเล็กทรอนิกส์ก็ได้
ในกรณียื่นคำร้องโดยส่งทางไปรษณีย์ให้ถือวันที่ที่ทำการไปรษณีย์ต้นทางประทับตรารับที่ซองหนังสือเป็นวันยื่นคำร้อง
ในเขตกรุงเทพมหานครให้ยื่นหรือส่งคำร้องต่อกรมหรือหน่วยงานอื่นตามที่กรมประกาศกำหนด
ในจังหวัดให้ยื่นหรือส่งคำร้องต่อศูนย์เรียนรู้การพัฒนาสตรีและครอบครัว
สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด
หรือหน่วยงานอื่นตามที่กรมประกาศกำหนด
ในกรณีร้องด้วยวาจา
ให้ผู้รับคำร้องบันทึกถ้อยคำของผู้ร้องและให้ผู้ร้องและผู้รับคำร้องลงลายมือชื่อในคำร้องนั้นไว้เป็นหลักฐาน

ข้อ
๗  การยื่นคำร้องให้ยื่นภายในหนึ่งปีนับแต่วันทราบหรือถือว่าทราบเหตุแห่งการร้อง
และในกรณีทำคำร้องเป็นหนังสืออย่างน้อยต้องมีสาระสำคัญดังนี้
(๑)
ชื่อและที่อยู่ของผู้ร้อง
(๒)
ชื่อและที่อยู่ของผู้ถูกร้อง
(๓)
ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสาเหตุที่เห็นว่าตนได้รับหรือจะได้รับความเสียหายในลักษณะที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
(๔)
พยานหลักฐานที่เกี่ยวข้อง (ถ้ามี)
(๕)
คำขอหรือความประสงค์ของผู้ร้อง
(๖)
ลายมือชื่อของผู้ร้อง

ข้อ
๘  ในการยื่นคำร้องให้ผู้ร้องแนบสำเนาบัตรประจำตัวประชาชน
หรือสำเนาเอกสารแสดงตัวบุคคลที่ทางราชการออกให้ และพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้อง
(ถ้ามี) กรณีที่ไม่อาจแนบพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้องได้เพราะพยานหลักฐานอยู่ในความครอบครองของส่วนราชการ
หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ นายจ้าง เจ้าของสถานประกอบการ
บุคคลอื่นหรือเพราะเหตุอื่นใด ให้ระบุเหตุที่ไม่อาจแนบพยานหลักฐานไว้ในคำร้องด้วย
ให้ผู้ร้องทำสำเนาคำร้องและรับรองความถูกต้องของเอกสารตามวรรคหนึ่งจำนวนหนึ่งชุดยื่นพร้อมกับคำร้อง
ถ้าผู้ร้องประสงค์จะแถลงด้วยวาจาในชั้นการพิจารณาให้แสดงความประสงค์ไว้ในคำร้องด้วยหรือจะทำเป็นหนังสือยื่นก่อนเริ่มการพิจารณาก็ได้

ข้อ
๙  ผู้ร้องจะมอบหมายให้ผู้อื่นยื่นคำร้องแทนได้ในกรณีมีเหตุจำเป็นอย่างหนึ่งอย่างใด
ดังต่อไปนี้
(๑)
เจ็บป่วยจนไม่สามารถยื่นคำร้องได้ด้วยตนเอง
(๒)
อยู่ในต่างประเทศและคาดหมายได้ว่าไม่อาจยื่นคำร้องได้ทันภายในเวลาที่กำหนด
(๓)
มีเหตุจำเป็นอย่างอื่นที่คณะกรรมการ วลพ. เห็นสมควร
การมอบหมายให้ผู้อื่นยื่นคำร้องแทนตามวรรคหนึ่ง
จะต้องทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ร้องและผู้รับมอบหมาย
พร้อมทั้งหลักฐานแสดงเหตุจำเป็นข้างต้นรวมไว้กับคำร้อง
ในกรณีที่ไม่สามารถลงลายมือชื่อได้ให้พิมพ์ลายนิ้วมือโดยมีพยานลงลายมือชื่อรับรองอย่างน้อยสองคน

ข้อ
๑๐  คู่กรณีอาจมีหนังสือแต่งตั้งให้ทนายความหรือบุคคลหนึ่งบุคคลใดซึ่งบรรลุนิติภาวะกระทำการอย่างหนึ่งอย่างใดตามที่กำหนดแทนตนในขั้นตอนใด
ๆ ที่มิใช่การไต่สวนพิจารณาพยานหลักฐาน โดยให้แนบหนังสือแต่งตั้งและหลักฐานแสดงตนของทนายความหรือบุคคลผู้ได้รับแต่งตั้ง
ซึ่งอาจยื่นในเวลาใดก่อนการดำเนินการในขั้นตอนนั้น ๆ ก็ได้

ข้อ
๑๑  ในกรณีที่มีผู้ประสงค์จะยื่นคำร้องหลายคนในเหตุเดียวกัน
บุคคลเหล่านั้นอาจยื่นคำร้องร่วมกันเป็นฉบับเดียว
โดยจะมอบให้ผู้ร้องคนใดคนหนึ่งเป็นผู้แทนของผู้ร้องทุกคนก็ได้
ในกรณีเช่นว่านี้ให้ถือว่าการกระทำของผู้แทนผู้ร้องในกระบวนพิจารณาผูกพันผู้ร้องทุกคน

ข้อ
๑๒  การยื่นคำร้องไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม
และเอกสารหลักฐานที่ได้ยื่นเพื่อใช้ประกอบการพิจารณาวินิจฉัยไม่ต้องปิดอากรแสตมป์

ข้อ
๑๓  คำร้อง คำให้การแก้คำร้อง
และเอกสารที่ยื่นต่อผู้รับคำร้องให้จัดทำเป็นภาษาไทย ถ้าได้จัดทำเป็นภาษาต่างประเทศ
ให้คู่กรณีที่ยื่นจัดทำคำแปลเป็นภาษาไทยที่มีการรับรองความถูกต้องมาให้ภายในระยะเวลาที่กำหนด
เว้นแต่คู่กรณีไม่อาจจัดทำเอกสารเป็นภาษาไทยได้
ให้กรมพิจารณาดำเนินการให้ตามที่เห็นสมควร
เมื่อได้รับคำร้องหรือคำให้การแก้คำร้องแล้ว
ให้ผู้รับคำร้องหรือคำให้การแก้คำร้องนั้นลงเลขรับในสารบบคำร้องหรือคำให้การแก้คำร้องและตรวจสอบเบื้องต้น
ก่อนเสนอให้คณะกรรมการ วลพ. พิจารณา

ข้อ
๑๔  คำร้องที่ดำเนินการโดยถูกต้องตามระเบียบนี้
ให้เสนอต่อคณะกรรมการ วลพ. เพื่อดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป
แต่ถ้าผู้รับคำร้องเห็นว่าเป็นคำร้องที่ไม่อยู่ในอำนาจที่จะรับไว้พิจารณา หรือเป็นคำร้องที่ได้ยื่นเกินกำหนดเวลาตามข้อ
๗ หรือไม่เป็นไปตามระเบียบนี้ ให้เสนอความเห็นต่อคณะกรรมการ วลพ.
เพื่อพิจารณามีคำสั่งจำหน่ายคำร้องนั้นออกจากสารบบคำร้อง

ข้อ
๑๕  ในกรณีที่คู่กรณีฝ่ายหนึ่งถึงแก่ความตายก่อนคณะกรรมการ วลพ. มีคำวินิจฉัยให้รอการพิจารณาไปจนกว่าทายาท
ผู้จัดการมรดก องค์กรที่เกี่ยวข้อง
หรือผู้มีส่วนได้เสียของคู่กรณีผู้นั้นจะมีคำขอเข้ามาแทนที่คู่กรณีผู้ถึงแก่ความตาย
หรือคณะกรรมการ วลพ.
มีหนังสือเรียกบุคคลดังกล่าวให้เข้ามาเนื่องจากคู่กรณีฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดมีคำขอ
คำขอเช่นว่านี้จะต้องยื่นภายในกำหนดหนึ่งปีนับแต่วันที่คู่กรณีผู้นั้นถึงแก่ความตาย
ถ้าไม่มีคำขอของบุคคลดังกล่าว
หรือไม่มีคำขอของคู่กรณีฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดภายในเวลาที่กำหนดตามวรรคหนึ่ง
คณะกรรมการ วลพ. จะมีคำสั่งจำหน่ายคำร้องนั้นออกจากสารบบคำร้องก็ได้

ข้อ
๑๖  ผู้ร้องอาจถอนคำร้องที่ยื่นไว้แล้วในเวลาใด
ๆ ก่อนที่คณะกรรมการ วลพ.
จะมีคำวินิจฉัยเสร็จเด็ดขาดในเรื่องที่ได้ยื่นคำร้องนั้นก็ได้
การถอนคำร้องต้องทำเป็นหนังสือแสดงเหตุผลในการถอนคำร้องและลงลายมือชื่อผู้ร้อง
แต่ถ้าผู้ร้องถอนคำร้องด้วยวาจาต่อคณะกรรมการ
วลพ. กรรมการ วลพ. หรือคณะอนุกรรมการ ให้บันทึกความประสงค์และเหตุผลประกอบการถอนคำร้องของผู้ร้องไว้พร้อมทั้งให้ผู้ร้องลงลายมือชื่อไว้เป็นหลักฐาน
คณะกรรมการ
วลพ. จะอนุญาตหรือไม่อนุญาตให้ถอนคำร้อง
หรืออนุญาตให้ถอนคำร้องโดยมีเงื่อนไขตามที่เห็นสมควรก็ได้
และในกรณีที่ผู้ร้องถอนคำร้องเนื่องจากมีข้อตกลงหรือมีการประนีประนอมกับผู้ถูกร้อง
ให้มีคำวินิจฉัยอนุญาตไปตามคำขอนั้น
ส่วนการอนุญาตให้ถอนคำร้องในกรณีอื่นที่มิได้มีข้อตกลงหรือมีการประนีประนอมกับผู้ถูกร้อง
ให้มีคำสั่งจำหน่ายคำร้องนั้นออกจากสารบบคำร้อง

ข้อ
๑๗  การถอนคำร้องย่อมลบล้างผลแห่งการยื่นคำร้องนั้น
รวมทั้งกระบวนพิจารณาอื่น ๆ อันมีมาต่อภายหลังยื่นคำร้อง
และทำให้คู่กรณีกลับคืนสู่ฐานะเดิมเสมือนหนึ่งมิได้มีการยื่นคำร้องเลย และคำร้องที่ได้ถอนแล้ว
ห้ามมิให้ยื่นให้คณะกรรมการ วลพ. พิจารณาวินิจฉัยอีก
การถอนคำร้องไม่ตัดสิทธิคณะกรรมการ
วลพ. ที่จะพิจารณาวินิจฉัยว่านโยบาย กฎ ระเบียบ ประกาศ มาตรการ โครงการ
หรือวิธีปฏิบัติของหน่วยงานของรัฐ องค์กรเอกชน
หรือบุคคลใดมีลักษณะที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ

หมวด ๒
การพิจารณา

ข้อ
๑๘  ห้ามมิให้รับคำร้อง
ดังต่อไปนี้ไว้พิจารณา
(๑)
คำร้องซึ่งผู้ร้องมิได้เป็นผู้มีสิทธิร้อง
(๒)
คำร้องที่เป็นกรณีไม่อาจยื่นต่อคณะกรรมการ วลพ. ได้ตามข้อ ๕
(๓)
คำร้องที่ยื่นเมื่อพ้นกำหนดเวลาที่กำหนดไว้ในข้อ ๗
(๔)
คำร้องที่ผู้ร้องมิได้เป็นบุคคลที่ได้รับมอบหมายให้ยื่นคำร้องแทนตามข้อ ๑๐
(๕)
คำร้องซึ่งเป็นเรื่องที่เคยมีการยื่นให้พิจารณาและได้มีคำวินิจฉัยหรือคำสั่งถึงที่สุดแล้ว
(๖)
คำร้องที่ไม่ดำเนินการตามระเบียบนี้
(๗)
คำร้องที่ได้ถอนไปแล้วตามข้อ ๑๗ วรรคหนึ่ง

ข้อ
๑๙  ในการพิจารณาคำร้อง ประธานกรรมการ
วลพ. อาจแต่งตั้งคณะอนุกรรมการขึ้นคณะหนึ่งหรือหลายคณะ
โดยแต่ละคณะประกอบด้วยกรรมการ วลพ. ไม่เกินสามคน และให้มีพนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายเป็นเลขานุการและผู้ช่วยเลขานุการได้ตามความจำเป็น
เพื่อทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยในการตรวจสอบ สอบสวน แสวงหาข้อเท็จจริง
และรวบรวมพยานหลักฐานให้แก่คณะอนุกรรมการ
ในการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการตามวรรคหนึ่ง
จะกำหนดให้กรรมการ วลพ. คนใดคนหนึ่งทำหน้าที่ประธานหรือเป็นอนุกรรมการหลายคณะพร้อมกันก็ได้

ข้อ
๒๐  เมื่อได้แต่งตั้งคณะอนุกรรมการพิจารณาคำร้องแล้ว
ให้ประธานกรรมการ วลพ. พิจารณาส่งคำร้องนั้นให้คณะอนุกรรมการดำเนินกระบวนพิจารณา
และให้พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายส่งสำเนาคำร้องให้ผู้ถูกร้องและส่งสำเนาคำสั่งแต่งตั้งคณะอนุกรรมการให้คู่กรณีภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ประธานกรรมการ
วลพ. มีคำสั่ง

ข้อ
๒๑  ในกรณีที่ประธานกรรมการ วลพ.
เห็นว่าคำร้องใดเป็นกรณีทั่วไปซึ่งไม่มีลักษณะที่ต้องพิจารณาโดยกรรมการ วลพ.
หรือคณะอนุกรรมการที่มีความเชี่ยวชาญด้านใดด้านหนึ่งเป็นการเฉพาะให้จ่ายสำนวนคำร้องนั้นให้กรรมการ
วลพ. คนใดคนหนึ่ง หรือคณะอนุกรรมการคณะใดคณะหนึ่งก็ได้ และจะต้องมีกรรมการ วลพ.
หรืออนุกรรมการคนใดคนหนึ่งเป็นเจ้าของสำนวนและให้มีพนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายอย่างน้อยสองคนเป็นผู้รับผิดชอบสำนวนเป็นผู้ช่วย
ในกรณีที่ประธานกรรมการ
วลพ.
เห็นว่าคำร้องใดจำเป็นจะต้องใช้ผู้ที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญในเรื่องใดเรื่องหนึ่งเป็นการเฉพาะ
ให้ประธานกรรมการ วลพ.
จ่ายสำนวนคำร้องเรื่องนั้นให้ตรงกับความเชี่ยวชาญของคณะอนุกรรมการนั้น

ข้อ
๒๒  ให้คณะอนุกรรมการกำหนดให้ผู้ถูกร้องทำคำให้การแก้คำร้องหรือคำชี้แจงให้ชัดเจนและครบถ้วน
พร้อมส่งพยานหลักฐาน (ถ้ามี)
ที่เกี่ยวข้องและเป็นประโยชน์ต่อการพิจารณาตามจำนวนที่คณะอนุกรรมการกำหนด
ภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับคำร้อง
ให้นำความในหมวด
๔ การแจ้ง ของกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง
มาใช้บังคับกับการส่งสำเนาคำร้อง สำเนาคำให้การแก้คำร้อง
หรือเอกสารอื่นใดที่เกี่ยวข้องกับการพิจารณาให้คู่กรณีโดยอนุโลม

ข้อ
๒๓  ในกรณีที่คณะอนุกรรมการพิจารณาเห็นว่าคำให้การแก้คำร้องหรือคำชี้แจง
หรือพยานหลักฐานที่ส่งมาให้ยังไม่ครบถ้วนหรือชัดเจนเพียงพอ
ให้สั่งให้ผู้ถูกร้องแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การแก้คำร้องหรือจัดทำคำชี้แจงเพิ่มเติม
หรือส่งพยานหลักฐานเพิ่มเติมมาให้ภายในระยะเวลาที่เห็นสมควร
แต่ต้องไม่เกินสิบห้าวัน

ข้อ
๒๔  ในกรณีที่ผู้ถูกร้องมิได้จัดทำคำให้การแก้คำร้องหรือคำชี้แจงตามประเด็นที่กำหนดให้ชัดเจน
พร้อมทั้งพยานหลักฐาน (ถ้ามี) ยื่นต่อคณะอนุกรรมการในระยะเวลาที่กำหนด
ให้ถือว่าผู้ถูกร้องยอมรับข้อเท็จจริงตามคำร้องของผู้ร้องและให้คณะอนุกรรมการพิจารณาดำเนินการต่อไปตามที่เห็นเป็นการยุติธรรม

ข้อ
๒๕  ในการพิจารณาคำร้องให้คณะอนุกรรมการมีอำนาจแสวงหาข้อเท็จจริงได้ตามความเหมาะสมโดยไม่ต้องผูกพันอยู่กับคำขอหรือพยานหลักฐานของคู่กรณี
ซึ่งอาจแสวงหาข้อเท็จจริงจากการไต่สวนคู่กรณี พยานบุคคล พยานเอกสาร
และพยานหลักฐานอื่นนอกจากพยานหลักฐานของคู่กรณีตามที่ปรากฏในคำร้องหรือคำให้การแก้คำร้องก็ได้
และให้นำความในมาตรา ๒๒ แห่งพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ.
๒๕๕๘ มาใช้บังคับโดยอนุโลม
ในกรณีที่ข้อเท็จจริงซึ่งได้มาจากการแสวงหาตามวรรคหนึ่งอาจกระทบถึงสิทธิของคู่กรณี
จะต้องให้คู่กรณีได้รับทราบข้อเท็จจริงอย่างเพียงพอและมีโอกาสได้โต้แย้งแสดงพยานหลักฐานของตนภายในระยะเวลาที่เห็นสมควร

ข้อ
๒๖  คู่กรณีอาจคัดค้านกรรมการ วลพ.
หรืออนุกรรมการได้ ถ้ากรรมการ วลพ. หรืออนุกรรมการผู้นั้นมีเหตุอย่างหนึ่งอย่างใด
ดังต่อไปนี้
(๑)
เป็นผู้บังคับบัญชาหรือผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาที่เป็นเหตุให้เกิดการยื่นคำร้อง
(๒)
เป็นนายจ้าง เจ้าของสถานประกอบการ หรือผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาของบุคคลดังกล่าว และเป็นเหตุให้เกิดการยื่นคำร้อง
(๓)
มีส่วนได้เสียในเรื่องที่ได้ยื่นคำร้อง
(๔)
มีสาเหตุโกรธเคืองกับคู่กรณี
(๕)
มีความเกี่ยวพันทางเครือญาติหรือทางสมรสกับบุคคลตาม (๑) (๒) หรือ (๓)
อันอาจก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมแก่คู่กรณี
การคัดค้านดังกล่าวต้องทำเป็นหนังสือยื่นต่อประธานกรรมการ
วลพ. ภายในเจ็ดวันนับแต่วันรับทราบหรือถือว่าทราบคำสั่งตั้งคณะอนุกรรมการ
โดยแสดงข้อเท็จจริงที่เป็นเหตุแห่งการคัดค้านว่าบุคคลนั้นจะทำให้การพิจารณาวินิจฉัยไม่ได้รับความยุติธรรมอย่างไร

ข้อ
๒๗  เมื่อมีการยื่นคำคัดค้านกรรมการ
วลพ. หรืออนุกรรมการคนใด ให้ประธานกรรมการ วลพ. พิจารณาและมีคำสั่ง
โดยพิจารณาจากคำคัดค้านและบันทึกชี้แจงของผู้ถูกคัดค้าน หากประธานกรรมการ วลพ.
เห็นว่ามิได้เป็นไปตามคำคัดค้านและมีเหตุผลสมควรที่จะให้ผู้ถูกคัดค้านปฏิบัติหน้าที่ต่อไป
ให้นำเรื่องเสนอที่ประชุมคณะกรรมการ วลพ. เพื่อพิจารณา
ถ้าที่ประชุมมีมติด้วยคะแนนเสียงมากกว่ากึ่งหนึ่งของกรรมการ วลพ.
ที่ไม่ถูกคัดค้านซึ่งเข้าประชุม ก็ให้ผู้นั้นปฏิบัติหน้าที่ต่อไปได้ มติดังกล่าวให้กระทำโดยวิธีลงคะแนนลับและให้เป็นที่สุด
ในกรณีที่ประธานกรรมการ
วลพ. เห็นว่าคำคัดค้านฟังขึ้น
หรือมีเหตุผลพอที่จะฟังได้ว่าหากให้ผู้ถูกคัดค้านปฏิบัติหน้าที่ต่อไปอาจทำให้การพิจารณาไม่ได้รับความยุติธรรม
ก็ให้มีคำสั่งให้ผู้ถูกคัดค้านพ้นจากการเป็นคณะอนุกรรมการนั้น
แล้วแจ้งให้ผู้คัดค้านทราบ และให้ประธานกรรมการ วลพ. แต่งตั้งผู้หนึ่งผู้ใดปฏิบัติหน้าที่แทนผู้ที่ถูกคัดค้านนั้น

ข้อ
๒๘  กรรมการ วลพ.
หรือผู้ที่ได้รับแต่งตั้งเป็นคณะอนุกรรมการผู้ใดเห็นว่าตนมีกรณีอันอาจถูกคัดค้านได้ตามข้อ
๒๖ หรือเห็นว่ามีเหตุอื่นที่อาจจะมีการกล่าวอ้างในภายหลังได้ว่าตนไม่อยู่ในฐานะที่จะปฏิบัติหน้าที่ได้โดยเที่ยงธรรม
ให้แจ้งต่อประธานกรรมการ วลพ. และถอนตัวจากการพิจารณาวินิจฉัย และให้นำข้อ ๒๗
วรรคสอง มาใช้บังคับโดยอนุโลม

ข้อ
๒๙  การสั่งให้ผู้ถูกคัดค้านงดการปฏิบัติหน้าที่หรือถูกสั่งให้ถอนตัวเพราะมีเหตุอันอาจถูกคัดค้านได้นั้น
ย่อมไม่กระทบถึงการกระทำใด ๆ ที่ได้กระทำไปแล้ว
แม้ว่าจะได้ดำเนินการหลังจากที่ได้มีการยื่นคำคัดค้าน

ข้อ
๓๐  ในระหว่างการพิจารณาตามระเบียบนี้
คณะกรรมการ วลพ.
อาจกำหนดมาตรการชั่วคราวก่อนมีคำวินิจฉัยเพื่อคุ้มครองหรือบรรเทาทุกข์แก่บุคคลซึ่งถูกเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศเท่าที่จำเป็นและเหมาะสมแก่กรณีก็ได้

หมวด ๓
การวินิจฉัย

ข้อ
๓๑  ในกรณีที่ประธานกรรมการ วลพ.
เห็นว่าคำร้องใดมีปัญหาข้อกฎหมายที่สำคัญหรือผลการวินิจฉัยนั้นอาจกระทบต่อสิทธิ
เสรีภาพ และหน้าที่ของบุคคลอย่างร้ายแรง
หรือจะเป็นการวางบรรทัดฐานในการปฏิบัติราชการ
หรือเป็นกรณีสำคัญที่มีผลกระทบกับสภาพสังคม เศรษฐกิจ และการเมือง
ก็ให้จ่ายสำนวนคำร้องนั้นให้คณะกรรมการ วลพ. พิจารณาวินิจฉัย และให้ประธานกรรมการ
วลพ. แต่งตั้งกรรมการ วลพ. คนใดคนหนึ่งเป็นเจ้าของสำนวน โดยให้มีพนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายเป็นผู้รับผิดชอบสำนวนเป็นผู้ช่วย

ข้อ
๓๒  ในกรณีที่คณะอนุกรรมการเห็นว่าคำร้องเรื่องใดเป็นคำร้องที่ไม่อาจรับไว้พิจารณาได้ตามข้อ
๑๘ ให้เสนอความเห็นต่อคณะกรรมการ วลพ.
เพื่อมีคำสั่งจำหน่ายคำร้องนั้นออกจากสารบบคำร้อง
ถ้าคณะอนุกรรมการเห็นว่าเป็นคำร้องที่ได้ดำเนินการโดยถูกต้องตามระเบียบนี้
และเป็นคำร้องที่สามารถรับไว้พิจารณาได้ ก็ให้มีคำสั่งรับคำร้องนั้นไว้พิจารณา
แล้วดำเนินการตามกระบวนพิจารณาต่อไป

ข้อ
๓๓  เมื่อรับคำร้องไว้พิจารณาดำเนินการแล้ว
หากพิจารณาเห็นว่าสามารถวินิจฉัยคำร้องได้จากข้อเท็จจริงในคำร้อง
คำให้การแก้คำร้อง และพยานหลักฐานของคู่กรณีเพียงพอต่อการวินิจฉัยคำร้องนั้นแล้ว
ให้คณะอนุกรรมการเสนอความเห็นต่อคณะกรรมการ วลพ. เพื่อพิจารณามีคำวินิจฉัย

ข้อ
๓๔  ในการวินิจฉัยคำร้อง
ให้คณะกรรมการ วลพ. หรือคณะอนุกรรมการ จัดให้มีการไต่สวนหรือการประชุมพิจารณาคำร้องอย่างน้อยหนึ่งครั้ง
เพื่อให้คู่กรณีได้มีโอกาสมาแถลงด้วยวาจาต่อหน้าคณะกรรมการ วลพ. หรือคณะอนุกรรมการ
เว้นแต่ในกรณีที่เห็นว่าคำร้องนั้นมีข้อเท็จจริงชัดเจนเพียงพอต่อการวินิจฉัย
หรือมีข้อเท็จจริงและประเด็นวินิจฉัยไม่ซับซ้อน
และการมาแถลงด้วยวาจาไม่จำเป็นแก่การวินิจฉัยคำร้อง
จะให้งดการแถลงด้วยวาจาเสียก็ได้
ในกรณีที่มีการไต่สวนหรือการประชุมและการแถลงด้วยวาจาตามวรรคหนึ่ง
ให้คณะกรรมการ วลพ. หรือคณะอนุกรรมการส่งสรุปคำร้องและสรุปคำให้การแก้คำร้อง
ตลอดจนสรุปข้อเท็จจริงที่ได้แสวงหาเพิ่มเติม (ถ้ามี)
ให้แก่คู่กรณีทราบล่วงหน้าก่อนวันไต่สวนหรือวันประชุมพิจารณาไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน เพื่อเปิดโอกาสให้คู่กรณีได้แถลงสรุปคำร้องและคำให้การแก้คำร้อง
 ทั้งนี้
คู่กรณีจะไม่มาในวันไต่สวนหรือวันประชุมพิจารณาก็ได้
หากคู่กรณีฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดหรือทั้งสองฝ่ายไม่มาในวันดังกล่าว
ก็ให้ดำเนินการลับหลังคู่กรณีไปได้และให้บันทึกไว้เป็นหลักฐาน

ข้อ
๓๕  ในการไต่สวนหรือการประชุมพิจารณาคำร้องตามข้อ
๓๔ ให้กรรมการ วลพ. เจ้าของสำนวนเสนอสรุปข้อเท็จจริงและประเด็นที่จะต้องวินิจฉัย
แล้วให้คู่กรณีแถลงด้วยวาจาเพื่อประกอบการพิจารณาวินิจฉัย
คำแถลงด้วยวาจาของคู่กรณีต้องกระชับและอยู่ในประเด็น
ห้ามมิให้ยกข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายอื่นนอกจากที่ปรากฏในคำร้องและคำให้การแก้คำร้องที่ได้เสนอไว้แล้วตั้งแต่ต้น

ข้อ
๓๖  เมื่อคณะอนุกรรมการได้มีมติและสรุปผลการพิจารณาสำนวนคำร้องแล้ว
ให้เสนอคณะกรรมการ วลพ. เพื่อพิจารณามีคำวินิจฉัย และเมื่อคณะกรรมการ วลพ.
มีคำวินิจฉัยประการใดให้พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายดำเนินการไปตามคำวินิจฉัยนั้น

ข้อ
๓๗  ในการวินิจฉัยคำร้อง
ให้คณะกรรมการ วลพ. มีคำวินิจฉัยดังนี้
(๑)
ไม่รับคำร้องไว้พิจารณาตามข้อ ๑๘
(๒)
ยกคำร้อง
กรณีพิจาณาแล้วเห็นว่าการกระทำตามคำร้องมิได้เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
หรือเป็นการกระทำตามมาตรา ๑๗ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ
พ.ศ. ๒๕๕๘ หรือเป็นการกระทำที่ชอบด้วยกฎหมาย
(๓)
ให้หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ องค์กรเอกชน นายจ้าง เจ้าของสถานประกอบการ หรือบุคคลที่เกี่ยวข้อง
ดำเนินการตามอำนาจหน้าที่ด้วยวิธีที่เหมาะสม หรือให้แก้ไขหรือยกเลิกการกระทำใด ๆ เพื่อระงับ คุ้มครอง
และป้องกันมิให้มีการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
(๔)
ให้ชดเชยและเยียวยาความเสียหายแก่ผู้ร้อง หรือให้ดำเนินการอื่นใดตามที่เห็นสมควร
(๕)
มีคำวินิจฉัยอย่างหนึ่งอย่างใดที่เห็นว่าเป็นการยุติธรรม
เพื่อคุ้มครองและป้องกันมิให้มีการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
ในกรณีมีคำวินิจฉัยให้ชดเชยและเยียวยาความเสียหายแก่ผู้ร้องตาม
(๔) ให้กำหนดจำนวนเงินไว้ในคำวินิจฉัย
ซึ่งไม่เกินจำนวนเงินตามระเบียบที่คณะกรรมการส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศกำหนด

ข้อ
๓๘  ให้คณะอนุกรรมการดำเนินกระบวนพิจารณาและเสนอความเห็นในการวินิจฉัยคำร้องให้แล้วเสร็จภายในเก้าสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำร้อง
ถ้ามีความจำเป็นไม่อาจพิจารณาให้แล้วเสร็จภายในเวลาดังกล่าวได้
ให้ขยายเวลาได้อีกสองครั้ง ครั้งละไม่เกินสามสิบวัน
โดยให้บันทึกเหตุผลความจำเป็นไว้ด้วยแต่ถ้าขยายเวลาแล้วยังไม่แล้วเสร็จ
ให้ประธานกรรมการ วลพ.
พิจารณากำหนดมาตรการที่จะทำให้การพิจารณาวินิจฉัยแล้วเสร็จโดยเร็ว
และบันทึกไว้เป็นหลักฐาน
ระยะเวลาดำเนินการอื่นตามที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้
คณะกรรมการ วลพ. หรือคณะอนุกรรมการอาจมีคำสั่งให้ขยายตามคำร้องของคู่กรณีได้
แต่ห้ามมิให้ขยายเกินกว่าสองเท่าของระยะเวลาที่กำหนด

ข้อ
๓๙  เมื่อคณะกรรมการ วลพ.
ได้วินิจฉัยคำร้องเสร็จแล้ว ให้คำวินิจฉัยนั้นให้เป็นที่สุด และให้พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายแจ้งเป็นหนังสือให้คู่กรณีทราบโดยเร็ว
ในกรณีที่คู่กรณีไม่เห็นด้วยกับคำวินิจฉัยของคณะกรรมการ
วลพ.
คู่กรณีมีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลปกครองตามกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง

ข้อ
๔๐  คำวินิจฉัยของคณะกรรมการ วลพ.
ให้ผูกพันคู่กรณีและผู้ที่เกี่ยวข้องที่จะต้องปฏิบัติตามคำวินิจฉัยภายในระยะเวลาที่กำหนดในคำวินิจฉัย
หรือปฏิบัติตามคำวินิจฉัยในโอกาสแรกที่สามารถทำได้นับแต่ได้รับคำวินิจฉัย

ข้อ
๔๑  รายงานผลการพิจารณาและคำวินิจฉัยอย่างน้อยประกอบด้วย
(๑)
ชื่อคู่กรณี
(๒)
สรุปคำร้อง
(๓)
สรุปคำให้การแก้คำร้อง
(๔)
สรุปข้อเท็จจริงที่ได้แสวงหาเพิ่มเติม (ถ้ามี)
(๕)
ประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยทั้งข้อกฎหมายและข้อเท็จจริง
(๖)
การกำหนดมาตรการชั่วคราวก่อนมีคำวินิจฉัยเพื่อคุ้มครองหรือบรรเทาทุกข์แก่บุคคลซึ่งถูกเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ
(ถ้ามี)
(๗)
ความเห็นและมติของคณะกรรมการ วลพ. หรือคณะอนุกรรมการ
เกี่ยวกับประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยและคำขอของผู้ร้อง

ข้อ
๔๒  ให้พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ได้รับมอบหมายจากกรมติดตามและสอดส่องดูแลให้มีการปฏิบัติตามคำวินิจฉัยของคณะกรรมการ
วลพ. อย่างเคร่งครัด
โดยพนักงานเจ้าหน้าที่อาจให้คำแนะนำในการปฏิบัติตามคำวินิจฉัยดังกล่าวได้ตามสมควรแก่กรณี
ในกรณีที่ผู้ใดจงใจฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามคำวินิจฉัยของคณะกรรมการ
วลพ. ให้พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายรายงานกรมและคณะกรรมการ วลพ.
เพื่อดำเนินการร้องทุกข์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาต่อไป

ประกาศ ณ วันที่ ๑๑
สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
พลตำรวจเอก อดุลย์  แสงสิงแก้ว
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์

ปริยานุช/จัดทำ
๕ กันยายน ๒๕๕๙

ปุณิกา/ตรวจ
๕ ตุลาคม ๒๕๕๙

[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๓๓/ตอนพิเศษ ๑๙๔ ง/หน้า ๑/๑ กันยายน ๒๕๕๙