กฎกระทรวง ฉบับที่ 41 (พ.ศ. 2536) ออกตามความในพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. 2522

กฎกระทรวง

กฎกระทรวง
ฉบับที่ ๔๑ (พ.ศ. ๒๕๓๖)
ออกตามความในพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก
พ.ศ. ๒๕๒๒

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๗ และมาตรา ๗๑ วรรคหนึ่ง
แห่งพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. ๒๕๒๒
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ 
ในกฎกระทรวงนี้
ก๊าซธรรมชาติอัด หมายความว่า
ก๊าซธรรมชาติที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงในสภาพที่ถูกอัดจนมีความดันสูง
มีส่วนประกอบส่วนใหญ่เป็นก๊าซมีเทน และมีสถานะเป็นก๊าซ
ถัง หมายความว่า
ภาชนะบรรจุก๊าซธรรมชาติอัดเพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับรถ
ปาสกาล หมายความว่า หน่วยวัดความดันตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม
ว่าด้วยการกำหนดมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม หลักเกณฑ์การใช้หน่วยต่าง ๆ
ของระบบเอสไอ ออกตามกฎหมายว่าด้วยมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม

ข้อ ๒ 
รถที่ใช้ในการขนส่งซึ่งใช้ก๊าซธรรมชาติอัดเป็นเชื้อเพลิง
ต้องมีเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบเกี่ยวกับการใช้ก๊าซธรรมชาติอัดอย่างน้อย ดังนี้
(๑) ถังชนิดทนความดันในการใช้งานสูงสุดไม่น้อยกว่า ๒๐.๖๘
เมกาปาสกาล
(๒) ลิ้นปิดเปิดก๊าซของถังที่มีลักษณะตามที่กำหนดในข้อ ๕
(๓) ลิ้นปิดเปิดสำหรับท่อก๊าซที่ปิดเปิดด้วยมือและสามารถทนความดันในการใช้งานสูงสุดของก๊าซได้อย่างปลอดภัย
(๔) เครื่องวัดความดันก๊าซที่สามารถแสดงค่าความดันในถังได้ทุกขณะการใช้งาน
(๕) ลิ้นปิดเปิดอัตโนมัติที่สามารถหยุดการจ่ายก๊าซไปยังเครื่องยนต์ได้โดยอัตโนมัติเมื่อเครื่องยนต์หยุดทำงาน
(๖) ท่อก๊าซและข้อต่อที่มีลักษณะตามที่กำหนดในข้อ ๗
(๗) หัวรับเติมก๊าซและลิ้นกันกลับ
(๘) เครื่องปรับความดันก๊าซที่สามารถทนความดันใช้งานสูงสุดของก๊าซได้อย่างปลอดภัย
(๙) เครื่องผสมอากาศ
เครื่องอุปกรณ์และส่วนควบตามวรรคหนึ่ง
ต้องเป็นไปตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่กระทรวงอุตสาหกรรมประกาศกำหนดตามกฎหมายว่าด้วยมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม
หรือได้มาตรฐานตามที่กรมการขนส่งทางบกให้ความเห็นชอบ

ข้อ ๓ 
การติดตั้งถังต้องปฏิบัติดังนี้
(๑) ยึดถังให้แน่นกับตัวรถในบริเวณที่มีความแข็งแรง
เมื่อรถสั่นสะเทือนถังต้องไม่ขยับเขยื้อน
และสามารถทนต่อแรงกระชากของถังในขณะบรรจุก๊าซเต็มถังเมื่อรถเกิดความเร่งหรือความหน่วง
(๒) กรณีที่ติดตั้งถังขนานกับความยาวของตัวรถ
ให้ติดตั้งอุปกรณ์ยึดหรือยันด้านหัวและด้านท้ายถังเพื่อป้องกันถังเคลื่อนตัวในแนวนอน
(๓) ห้ามเชื่อมถังกับสิ่งอื่นใด
เว้นแต่เป็นการเชื่อมจากโรงงานผู้ผลิต
(๔) ถังที่ติดตั้งต้องไม่รับน้ำหนักหรือภาระอย่างหนึ่งอย่างใดของรถ
(๕) ถังที่ติดตั้งไว้ภายในห้องผู้โดยสาร ห้องผู้ขับรถ
หรือที่ซึ่งอากาศถ่ายเทไม่สะดวก ต้องมีกล่องบรรจุหรือมีวัสดุหุ้มหรือครอบส่วนประกอบอื่นที่ติดอยู่ที่ถัง
เพื่อป้องกันก๊าซรั่วซึมออกสู่บริเวณห้องที่ติดตั้ง
กล่องบรรจุหรือวัสดุที่หุ้มหรือครอบส่วนประกอบอื่นที่ติดอยู่ที่ถังต้องมีท่อขนาดพื้นที่หน้าตัดภายในไม่น้อยกว่า
๒,๐๐๐ ตารางมิลลิเมตร สำหรับระบายก๊าซที่รั่วซึมออกนอกตัวรถ
(๖) ถังที่ติดตั้งต้องยึดด้วยวิธีหนึ่งวิธีใด ดังนี้
(ก) ใช้สายรัดทำด้วยเหล็กรัดถังอย่างน้อย ๒ สาย
สายรัดแต่ละสายต้องมีขนาดความกว้างไม่น้อยกว่า ๒๘ มิลลิเมตร ความหนาไม่น้อยกว่า ๓
มิลลิเมตร และใช้สกรูยึดสายรัดถังที่มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางไม่น้อยกว่า ๑๐
มิลลิเมตร และในกรณีที่ถังมีความจุเกินกว่า ๑๐๐ ลิตร
สายรัดแต่ละสายต้องมีขนาดความกว้างไม่น้อยกว่า ๕๐ มิลลิเมตร ความหนาไม่น้อยกว่า ๖
มิลลิเมตร และใช้สกรูยึดสายรัดขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางไม่น้อยกว่า ๑๒ มิลลิเมตร
(ข) ใช้สกรูยึดขาถังอย่างน้อย ๔ ตัว
สกรูแต่ละตัวต้องมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางไม่น้อยกว่า ๑๐ มิลลิเมตร
และในกรณีที่ถังมีความจุเกินกว่า ๑๐๐ ลิตร
สกรูแต่ละตัวต้องมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางไม่น้อยกว่า ๑๒ มิลลิเมตร
(ค) ในกรณีที่ใช้วัสดุอื่นใดยึดถัง
วัสดุที่ใช้ต้องสามารถทนต่อแรงที่คิดเปรียบเทียบกับน้ำหนักของถังที่บรรจุก๊าซเต็มถังได้ไม่น้อยกว่า
๒๐ เท่าสำหรับแรงที่กระทำในแนวตามความยาวของรถ และไม่น้อยกว่า ๘ เท่าสำหรับแรงที่กระทำในแนวอื่น
(๗) ในกรณีที่ถังติดตั้งอยู่ห่างจากท่อไอเสียหรือเครื่องยนต์น้อยกว่า
๒๐๐ มิลลิเมตร ต้องมีเครื่องป้องกันความร้อนกั้นระหว่างถังกับท่อไอเสียและเครื่องยนต์
(๘) ห้ามบรรจุก๊าซธรรมชาติอัดลงในถังจนมีความดันสูงเกินกว่า
๒๐.๖๘ เมกาปาสกาล

ข้อ ๔ 
ถังที่นำมาใช้ต้องผ่านการตรวจและทดสอบทุกห้าปี และห้ามมิให้ใช้ถังนั้น
เมื่อ
(๑) ทดสอบด้วยความดันของของเหลว ๑.๕
เท่าของความดันใช้งานสูงสุดเป็นเวลาไม่น้อยกว่า ๒ นาที แล้วปรากฏว่าถังบวม
บิดเบี้ยว ซึมหรือรั่ว หรือทดสอบด้วยความดันของของเหลว ๑.๕ เท่าของความดันใช้งานสูงสุด
โดยใช้ถังน้ำ (water jacket) แล้วค่าการขยายตัวอย่างถาวรของถังเกินร้อยละ ๕ ของการขยายตัวอย่างสมบูรณ์โดยปริมาตร
(๒) ปรากฏข้อบกพร่องอย่างหนึ่งอย่างใดดังต่อไปนี้
(ก) เมื่อถังถูกไฟไหม้
(ข) มีน้ำหนักน้อยกว่าร้อยละ ๙๕ ของน้ำหนักถังเดิม
(ค) มีรอยรั่ว ซึม รอยร้าว รอยหักพับ หรือบวม
(ง) มีรอยบุบเว้าลึกเกิน ๒ มิลลิเมตร หรือเกินร้อยละ ๓.๓๓
ของความกว้างเฉลี่ยของรอยบุบเว้า
(จ) มีรอยบาด รอยขูดขีด รอยทิ่มแทง ยาวเกินร้อยละ ๒
ของความยาวถังหรือลึกเกินร้อยละ ๕ ของความหนาถัง
(ฉ) มีรอยบุบเว้าลึกเกิน ๑.๕ มิลลิเมตร รวมอยู่กับรอยบาด
รอยขูดขีด หรือรอยทิ่มแทงที่มีความยาวเท่ากับหรือมากกว่าความกว้างของรอยบุบเว้านั้น
(ช) เนื้อโลหะผิวถังร่อนหลุดหรือแยกตัวออก
(ซ) มีรอยผุกร่อนทั่วไปลึกเกินร้อยละ ๒๐ ของความหนาถังเดิม
(ฌ) มีรอยผุกร่อนเฉพาะพื้นที่ลึกเกินร้อยละ ๒๕
ของความหนาถังเดิม
(ญ) มีรอยผุกร่อนเป็นแนวยาวเกินกว่าความยาวของเส้นรอบวงถัง
หรือมีความลึกเกินร้อยละ ๒๕ ของความหนาถังเดิม
(ฎ) มีหลุมกว้างเกินกว่า ๕ มิลลิเมตร และลึกเกินกว่าร้อยละ
๔๐ ของความหนาถังเดิม ในแต่ละหลุม
(ฏ) ถังปิดเบี้ยวไม่ได้รูปทรง
(ฐ) ลิ้นเอียงจนเห็นได้ชัด
(ฑ) มีการดัดแปลงหรือต่อเติมถัง
(ฒ) จำนวนเกลียวของถังกับลิ้นกินกันลดลงต่ำกว่ามาตรฐาน
หรือเมื่อขันเกลียวแน่นแล้วก๊าซยังรั่วอยู่
(ณ) เครื่องหมายประจำถังลบเลือนจนอ่านไม่ออก
มีการแก้ไขโดยไม่ถูกต้องหรือมีข้อความไม่ถูกต้องตามมาตรฐานของถังนั้น

ข้อ ๕ 
ลิ้นปิดเปิดก๊าซของถังต้องติดตั้งที่ถังทุกถัง สามารถปิดเปิดก๊าซระหว่างถังกับส่วนประกอบอื่นได้ทั้งหมด
และมีลักษณะดังนี้
(๑) เป็นชนิดปิดเปิดด้วยมือ
(๒) ทนความดันใช้งานสูงสุดของก๊าซได้อย่างปลอดภัย
(๓) มีกลอุปกรณ์นิรภัยแบบระบายชนิดที่มีฝาครอบประทุ (burst
disc) และวัสดุหลอมละลายง่าย (fusible material) หรือเป็นชนิดที่มีลิ้นระบายความดัน
(pressure relief valve) และวัสดุหลอมละลายง่าย (fusible material)

ข้อ ๖ 
การติดตั้งลิ้นปิดเปิดสำหรับท่อก๊าซ ต้องปฏิบัติดังนี้
(๑) ติดตั้งที่ท่อร่วมของท่อก๊าซที่ต่อจากถังทุกถังกับเครื่องปรับความดันซึ่งสามารถปิดเปิดก๊าซจากถังทุกถังได้ทั้งหมดในคราวเดียวกัน
(๒) ติดตั้งในตำแหน่งที่สามารถทำการปิดเปิดก๊าซได้โดยสะดวกรวดเร็ว
(๓) มีอักษรคำว่า ลิ้นปิดเปิด
พร้อมทั้งมีเครื่องหมายหรือคำอธิบายวิธีปิดเปิดที่ลิ้นปิดเปิดหรือบริเวณใกล้เคียงในตำแหน่งที่สามารถมองเห็นได้ชัดเจน

ข้อ ๗ 
ท่อก๊าซและข้อต่อต่าง ๆ ต้องเป็นชนิดที่ใช้กับก๊าซธรรมชาติอัดได้โดยไม่ทำปฏิกิริยาเคมีหรือเกิดการกัดกร่อนใด
ๆ ทุกสภาพการใช้งาน และต้องมีลักษณะ ดังนี้
(๑) กรณีที่ใช้กับความดันก๊าซเกิน ๑๐๐ กิโลปาสกาล
ท่อก๊าซและข้อต่อต้องทำด้วยโลหะ และสามารถทนความดันก๊าซได้ไม่น้อยกว่า ๔
เท่าของความดันใช้งานสูงสุด
(๒) กรณีที่ใช้กับความดันก๊าซไม่เกิน ๑๐๐ กิโลปาสกาล
(ก) ท่อก๊าซต้องเป็นวัสดุชนิดที่ยืดหยุ่นได้
และมีความยาวเพียงพอที่จะรับการสั่นสะเทือนของเครื่องยนต์
(ข)
ท่อก๊าซและข้อต่อต้องสามารถทนอุณหภูมิในสภาพการใช้งานปกติได้ไม่น้อยกว่า ๑๐๐ องศาเซลเซียส
และทนความดันก๊าซได้ไม่น้อยกว่า ๔๐๐ กิโลปาสกาล

ข้อ ๘ 
การติดตั้งท่อก๊าซ ต้องปฏิบัติดังนี้
(๑) ไม่ติดตั้งท่อก๊าซในห้องผู้โดยสาร ห้องผู้ขับรถ
หรือในที่ที่อากาศไม่สามารถถ่ายเทได้ เว้นแต่จะมีวัสดุหุ้มหรือครอบท่อก๊าซเพื่อป้องกันการรั่วซึมออกสู่บริเวณที่ติดตั้ง
และการใช้วัสดุหุ้มหรือครอบท่อก๊าซต้องมีลักษณะที่สามารถระบายก๊าซที่รั่วซึมออกนอกตัวรถได้
(๒) ท่อก๊าซและข้อต่อต่าง ๆ
ที่ติดตั้งห่างจากท่อไอเสียน้อยกว่า ๑๐๐ มิลลิเมตร ต้องติดตั้งเครื่องป้องกันความร้อนจากท่อไอเสียด้วย
(๓) ในกรณีใช้กับความดันก๊าซเกิน ๑๐๐ กิโลปาสกาล
ต้องยึดท่อก๊าซให้แน่นกับตัวรถ ตัวยึดแต่ละตัวต้องห่างกันไม่เกิน ๖๐๐ มิลลิเมตร
และต้องติดตั้งในลักษณะที่ท่อก๊าซสามารถยืดหรือหดตัวได้ตามสมควร
การติดตั้งในตำแหน่งที่ท่อก๊าซอาจเสียดสีกับโลหะต้องมีวัสดุหุ้มป้องกันการเสียดสีนั้น

ข้อ ๙ 
การติดตั้งหัวรับเติมก๊าซและลิ้นกันกลับ ต้องปฏิบัติดังนี้
(๑) ติดตั้งหัวรับเติมก๊าซไว้ในห้องเครื่องยนต์
หรือในที่ที่อากาศถ่ายเทได้สะดวก
(๒) ติดตั้งลิ้นกันกลับที่หัวรับเติมก๊าซ
(๓) ติดตั้งเครื่องป้องกันการติดเครื่องยนต์แบบอัตโนมัติเพื่อป้องกันการติดเครื่องยนต์ในขณะเต็มก๊าซ
(๔) ที่บริเวณใกล้เคียงกับหัวรับเติมก๊าซ
ต้องมีข้อความดังต่อไปนี้ซึ่งมีสภาพดีและมองเห็นได้ชัดเจน
(ก) ก๊าซธรรมชาติอัด
(ข) ความดันไม่เกิน ๒๐.๖๘ เมกาปาสกาล
(ค) เดือน และปีที่ถังหมดอายุการทดสอบ
กรณีมีหลายถังให้ระบุเดือนและปีของถังที่หมดอายุก่อน

ข้อ ๑๐ 
การติดตั้งเครื่องปรับความดันก๊าซ ต้องปฏิบัติดังนี้
(๑) ติดตั้งไว้ในห้องเครื่องยนต์ โดยยึดแน่นกับตัวรถ
(๒) ห้ามติดตั้งกับส่วนใดส่วนหนึ่งของเครื่องยนต์

ข้อ ๑๑ 
ระบบไฟฟ้าที่ต่อไปยังเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบตามข้อ ๒ ต้องมีฟิวส์ป้องกันการลัดวงจร

ข้อ ๑๒ 
การติดตั้งเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบตามข้อ ๒
โดยทั่วไปต้องปฏิบัติดังต่อไปนี้ เว้นแต่จะได้รับความเห็นชอบจากกรมการขนส่งทางบกให้ติดตั้งในลักษณะอื่น
(๑) ติดตั้งไว้ในที่ที่สามารถเข้าทำการตรวจและบำรุงรักษาได้โดยง่าย
(๒) ห้ามติดตั้งไว้ในที่ดังต่อไปนี้
(ก) นอกตัวถังรถด้านหน้า ด้านข้าง หรือด้านท้าย
(ข) บนหลังคารถ
(ค) ต่ำกว่าระยะต่ำสุดของรถ
(ง) ที่ที่อาจกระทบกับความร้อนโดยตรง
ถูกกระทบกระแทกหรือถูกเสียดสี เว้นแต่จะมีการป้องกันไว้แล้วเป็นอย่างดี

ข้อ ๑๓ 
เมื่อติดตั้งเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบตามข้อ ๒ ครบถ้วนถูกต้องแล้ว
ต้องทำการตรวจและทดสอบส่วนประกอบทั้งหมด
การตรวจและทดสอบตามวรรคหนึ่ง ต้องกระทำทุกหนึ่งปี
และทุกครั้งหลังจากทำการซ่อมแซมหรือแก้ไข

ข้อ ๑๔ 
เครื่องอุปกรณ์และส่วนควบที่ต้องมี รวมทั้งการติดตั้งตามกฎกระทรวงนี้
ต้องได้รับการตรวจและทดสอบจากส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือนิติบุคคล ที่มีคุณสมบัติตามที่กรมการขนส่งทางบกเห็นชอบ
และเมื่อผู้ตรวจและทดสอบเห็นว่าเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบรวมทั้งการติดตั้งถูกต้องตามกฎกระทรวงนี้
ให้ผู้ตรวจและทดสอบออกหนังสือรับรองการตรวจและทดสอบตามแบบที่กรมการขนส่งทางบกกำหนด

ข้อ ๑๕ 
รถที่มีการตรวจและทดสอบโดยมีหนังสือรับรองถูกต้องตามข้อ ๑๔
ให้เจ้าของรถหรือผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบการขนส่งปิดเครื่องหมายแสดงการใช้ก๊าซธรรมชาติอัดเป็นเชื้อเพลิงตามแบบท้ายกฎกระทรวงนี้
ไว้ที่ด้านหน้าและด้านท้ายของตัวรถในลักษณะเห็นได้ชัดเจนขณะใช้รถ

ข้อ ๑๖ 
รถที่ได้ติดตั้งเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบเกี่ยวกับการใช้ก๊าซธรรมชาติอัดเป็นเชื้อเพลิงไว้แล้วก่อนวันที่กฎกระทรวงนี้ใช้บังคับ
และมีเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบที่มิได้เป็นไปตามมาตรฐาน หรือมิได้มีการติดตั้งให้ถูกต้องตามที่กำหนดในกฎกระทรวงนี้
เจ้าของรถหรือผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบการขนส่งต้องแจ้งต่อกรมการขนส่งทางบกเพื่อทำการตรวจและทดสอบภายในสามสิบวันนับแต่วันที่กฎกระทรวงนี้ใช้บังคับ
และจะใช้รถต่อไปภายหลังกำหนดระยะเวลาดังกล่าวได้ต่อเมื่อได้รับความเห็นชอบจากกรมการขนส่งทางบก

ข้อ ๑๗[๑] 
กฎกระทรวงนี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนดหกสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ให้ไว้ ณ วันที่ ๓๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๖
จรัส  พั้วช่วย
รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม ปฏิบัติราชการแทน
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม

[เอกสารแนบท้าย]

๑.
แบบเครื่องหมายแสดงการใช้ก๊าซธรรมชาติอัดเป็นเชื้อเพลิง ท้ายกฎกระทรวง ฉบับที่ ๔๑
(พ.ศ. ๒๕๓๖) ออกตามความในพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. ๒๕๒๒

(ดูข้อมูลจากภาพกฎหมาย)

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ
เนื่องจากในปัจจุบันได้มีการริเริ่มนำก๊าซธรรมชาติอัดมาใช้เป็นเชื้อเพลิง
จึงสมควรกำหนดให้รถที่ใช้เชื้อเพลิงดังกล่าวต้องมีเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบ ตลอดจนมีการติดตั้งตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด
เพื่อให้เกิดความปลอดภัยแก่ผู้ใช้รถและเพื่อป้องกันอุบัติภัยอันอาจเกิดแก่ประชาชน
และโดยที่มาตรา ๗๑ วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. ๒๕๒๒ บัญญัติให้รถที่ใช้ในการขนส่งต้องมีสภาพมั่นคงแข็งแรง
มีเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบถูกต้องตามที่กำหนดในกฎกระทรวง  จึงจำเป็นต้องออกกฎกระทรวงนี้

โชติกานต์/ปรับปรุง
๓ มีนาคม ๒๕๕๙

[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๑๐/ตอนที่ ๑๐๑/ฉบับพิเศษ หน้า ๑๘/๒๘ กรกฎาคม ๒๕๓๖