กฎกระทรวง (พ.ศ.2504) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช 2477 ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก ฉบับที่ 39

ตราครุฑ

ตราครุฑ

กฎกระทรวง

(พ.ศ. 2504)

ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร

พุทธศักราช 2477

ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก ฉบับที่ 39

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา  
5  
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช 
2477 
ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร  พุทธศักราช  2478 และ
มาตรา  7  แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช 2477 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
ออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ  1  ให้ยกเลิกกฎกระทรวง  (พ.ศ.  2499) ออกตามความในพระราชบัญญัติ
เครื่องแบบทหาร 
พุทธศักราช  2477  ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก ฉบับที่ 37
และกฎกระทรวง
(พ.ศ. 
2503) 
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร  พุทธศักราช  2477 ว่าด้วย
เครื่องแบบทหารบก ฉบับที่ 38

ข้อ  2  ลักษณะ  ชนิด  และประเภทของเครื่องแบบทหารบก  กับการแต่งเครื่องแบบ
ทหารบก ให้เป็นไปตามที่กำหนดในกฎกระทรวงนี้

ข้อ  3  ในกฎกระทรวงนี้  `นายทหารประทวน' หมายความเฉพาะนายทหาร
ประทวนตั้งแต่ชั้นจ่านายสิบลงมา

ภาค 1

เครื่องแบบทหารชาย

หมวด 1

ชนิดของเครื่องแบบ

ส่วนที่ 1

       เครื่องแบบพลทหาร

ข้อ 4 เครื่องแบบพลทหาร มี 5 ชนิด คือ

(1) เครื่องแบบปกติ

(2) เครื่องแบบฝึก

(3) เครื่องแบบสนาม

(4) เครื่องแบบครึ่งยศ

(5) เครื่องแบบเต็มยศ

ข้อ 1 เครื่องแบบปกติ ประกอบด้วย

(ก) หมวกหนีบสีกากีแกมเขียว

(ข) เสื้อคอพับสีกากีแกมเขียว

(ค) กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ

(ง) เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว

(จ) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

ในโอกาสลำลองจะใช้หมวกทรงหม้อตาลสีกากีแกมเขียว
และรองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำก็ได้

(2) เครื่องแบบฝึก ประกอบด้วย

(ก) หมวกแก๊ปทรงอ่อน หรือหมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว

(ข) เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว

(ค) กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบฝึก

(ง) เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว

(จ) รองเท้าสูงครึ่งน่องหนังสีดำ

(3) เครื่องแบบสนาม เช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึก และใช้เครื่องสนามประกอบด้วย

(4)  
เครื่องแบบครึ่งยศ 
เช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึก 
เว้นแต่ให้ใช้หมวกเหล็กสี
กากีแกมเขียว

สำหรับพลทหารในกรมทหารราบที่ 
1  มหาดเล็กรักษาพระองค์  มีเครื่องแบบครึ่ง
ยศรักษาพระองค์เพิ่มขึ้นอีกชนิดหนึ่งประกอบด้วย

(ก) หมวกยอด

(ข) เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว

          (ค)
กางเกงแถบ

(ง) คันชีพ และเข็มขัดหนัง

(จ) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(5)  
เครื่องแบบเต็มยศ 
เช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึก 
เว้นแต่ให้ใช้หมวกเหล็กสี
กากีแกมเขียว

สำหรับพลทหารราบที่  
1   มหาดเล็กรักษาพระองค์  ในกองบังคับการกรมทหาร
ราบที่ 
11  รักษาพระองค์  ในกองพันที่ 1 และกองพันที่ 2
กรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์
ในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว     ในหน่วยทหารปืน
ใหญ่รักษาพระองค์ 
และในหน่วยทหารช่างรักษาพระองค์ มีเครื่องแบบเต็มยศรักษาพระองค์ เพิ่ม
ขึ้นอีกชนิดหนึ่ง ประกอบด้วย

(ก)  หมวกยอดมีพู่
เว้นแต่ในหน่วยทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์ และในหน่วย

ทหารช่างรักษาพระองค์ ไม่มีพู่

(ข) เสื้อเต็มยศรักษาพระองค์

(ค) กางเกงแถบ

(ง) คันชีพ และเข็มขัดหนัง หรือประคด

(จ) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

ส่วนที่ 2

เครื่องแบบนักเรียนนายสิบและนายทหารประทวน

ข้อ 5 เครื่องแบบนักเรียนนายสิบ และนายทหารประทวนมี 7 ชนิด คือ

(1) เครื่องแบบปกติขาว

(2) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ

(3) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอพับ

(4) เครื่องแบบฝึก

(5) เครื่องแบบสนาม

(6) เครื่องแบบครึ่งยศ

(7) เครื่องแบบเต็มยศ

(1) เครื่องแบบปกติขาว ประกอบด้วย

(ก) หมวกทรงหม้อตาลสีขาว

(ข) เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว

(ค) กางเกงขายาวสีขาว

(ง) รองเท้าหุ้มส้นหรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(2) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ ประกอบด้วย

(ก) หมวกทรงหม้อตาล หรือหมวกหนีบสีกากีแกมเขียว

(ข) เสื้อชั้นนอกคอแบะสีกากีแกมเขียว

(ค) กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ

(ง) รองเท้าหุ้มส้นหรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(3) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอพับ ประกอบด้วย

(ก) หมวกทรงหม้อตาล หรือหมวกหนีบสีกากีแกมเขียว

(ข) เสื้อคอพับสีกากีแกมเขียว

(ค) กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ

(ง) เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว

(จ) รองเท้าหุ้มส้นหรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(4) เครื่องแบบฝึก ประกอบด้วย

(ก) หมวกแก๊ปทรงอ่อน หรือหมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว

(ข) เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว

(ค) กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบฝึก

(ง) เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว

(จ) รองเท้าสูงครึ่งน่องหนังสีดำ

(5) เครื่องแบบสนาม เช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึก
และให้ใช้เครื่องสนามประกอบด้วย

(6)  เครื่องแบบครึ่งยศ
เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว เว้นแต่ให้ใช้รองเท้าหุ้ม
ข้อหนังสีดำ  
ถ้าประจำแถวทหารซึ่งแต่งเครื่องแบบครึ่งยศ   ให้แต่งเช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึก
เว้นแต่ให้ใช้หมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว

สำหรับนายทหารประทวนในกรมทหารราบที่ 
1  มหาดเล็กรักษาพระองค์
มีเครื่อง
แบบครึ่งยศรักษาพระองค์เพิ่มขึ้นอีกชนิดหนึ่ง ประกอบด้วย

(ก) หมวกยอด

(ข) เสื้อชั้นนอกคดปิดสีขาว

(ค) กางเกงแถบ

(ง) คันชีพ และเข็มขัดหนัง

(จ) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(7)  เครื่องแบบเต็มยศ
เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว เว้นแต่ให้ใช้รองเท้าหุ้ม
ข้อหนังสีดำ  
ถ้าประจำแถวทหารซึ่งแต่งเครื่องแบบเต็มยศ   ให้แต่งเช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึก
เว้นแต่ให้ใช้หมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว

สำหรับนายทหารประทวนในกรมทหารราบที่ 
1 มหาดเล็กรักษาพระองค์ ในกองบัง
คับการกรมทหารราบที่ 
11  รักษาพระองค์ ในกองพันที่
1 และกองพันที่ 2 กรมทหารราบที่ 11
รักษาพระองค์    
ในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวใน
หน่วยทหารปืน  
ใหญ่รักษาพระองค์  
และในหน่วยทหารช่างรักษาพระองค์   มีเครื่องแบบเต็ม
ยศรักษาพระองค์ เพิ่ม ขึ้นอีกชนิดหนึ่ง ประกอบด้วย

(ก)  หมวกยอดมีพู่
เว้นแต่ในหน่วยทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์ และในหน่วย

ทหารช่างรักษาพระองค์ ไม่มีพู่

(ข) เสื้อเต็มยศรักษาพระองค์

(ค) กางเกงแถบ

(ง) คันชีพ และเข็มขัดหนัง หรือประคด

(จ) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

ส่วนที่ 3

เครื่องแบบนักเรียนนายทหาร

ข้อ 6 เครื่องแบบนักเรียนนายร้อยและนักเรียนนายทหารแผนที่ มี 8 ชนิด คือ

(1) เครื่องแบบปกติขาว

(2) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ

(3) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอพับ

(4) เครื่องแบบฝึก

(5) เครื่องแบบสนาม

(6) เครื่องแบบครึ่งยศ

(7) เครื่องแบบเต็มยศ

(8) เครื่องแบบสโมสร

(1) เครื่องแบบปกติขาว ประกอบด้วย

(ก) หมวกทรงหม้อตาลสีขาว

(ข) เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว

(ค) กางเกงขายาวสีขาว

(ง) รองเท้าหุ้มส้นหรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(2) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ ประกอบด้วย

(ก) หมวกทรงหม้อตาล หรือหมวกหนีบสีกากีแกมเขียว

(ข) เสื้อชั้นนอกคอแบะสีกากีแกมเขียว

(ค) กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ

(ง) รองเท้าหุ้มส้นหรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(3) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอพับ ประกอบด้วย

(ก) หมวกทรงหม้อตาล หรือหมวกหนีบสีกากีแกมเขียว

(ข) เสื้อคอพับสีกากีแกมเขียว

(ค) กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ

(ง) เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว

(จ) รองเท้าหุ้มส้นหรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(4) เครื่องแบบฝึก ประกอบด้วย

(ก) หมวกแก๊ปทรงอ่อน หรือหมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว

(ข) เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว

(ค) กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบฝึก

(ง) เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว

(จ) รองเท้าสูงครึ่งน่องหนังสีดำ

(5) เครื่องแบบสนาม เช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึก
และให้ใช้เครื่องสนามประกอบด้วย
          (6) เครื่องแบบครึ่งยศ
ประกอบด้วย

(ก) หมวกยอด เว้นแต่นักเรียนนายทหารแผนที ให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีขาว

(ข) เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว

(ค) กางเกงแถบ

(ง) คันชีพ และเข็มขัดหนังสีแดง เว้นแต่นักเรียนนายทหารแผนที่ให้ใช้เข็ม

ขัดหนังสีขาว ไม่ใช้คันชีพ

(จ) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(ฉ) ถุงมือสีขาว

(7)  เครื่องแบบเต็มยศ  เช่นเดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศ
เว้นแต่นักเรียนนายร้อย
ให้ให้หมวกยอดมีพู่ เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว มีปลอกคอ
และปลอกข้อมือ

(8)  เครื่องแบบสโมสร  เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว  เว้นแต่ให้ใช้กางเกง
แถบ และรองเท้าหุ้มส้น หรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

ข้อ 7 เครื่องแบบนักเรียนนายร้อยสำรอง มี 5 ชนิด คือ

(1) เครื่องแบบปกติขาว

(2) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ

(3) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอพับ

(4) เครื่องแบบฝึก

(5) เครื่องแบบสนาม

เครื่องแบบทั้ง 5 ชนิดนี้ เช่นเดียวกับเครื่องแบบนักเรียนนายร้อย

                      ส่วนที่
4

เครื่องแบบนายดาบและนายทหารสัญญาบัตร

ข้อ 8 เครื่องแบบนายดาบ เช่นเดียวกับเครื่องแบบนายทหารสัญญาบัตร

ข้อ 9 เครื่องแบบนายทหารสัญญาบัตร
 มี 10 ชนิด คือ

(1) เครื่องแบบปกติขาว
               (2)
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ

(3) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอพับ

(4) เครื่องแบบฝึก

(5) เครื่องแบบสนาม

(6) เครื่องแบบครึ่งยศ

(7) เครื่องแบบเต็มยศ

(8) เครื่องแบบสโมสรคอปิด

(9) เครื่องแบบสโมสรอกแข็ง

(10) เครื่องสโมสรอกอ่อน

(1) เครื่องแบบปกติขาว ประกอบด้วย

(ก) หมวกทรงหม้อตาลสีขาว

(ข) เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว

(ค) กางเกงขายาวสีขาว

(ง) รองเท้าหุ้มส้นหรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(2) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ ประกอบด้วย

(ก) หมวกทรงหม้อตาล หรือหมวกหนีบสีกากีแกมเขียว

(ข) เสื้อชั้นนอกคอแบะสีกากีแกมเขียว

(ค) กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ

(ง) รองเท้าหุ้มส้นหรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(3) เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอพับ ประกอบด้วย

(ก) หมวกทรงหม้อตาล หรือหมวกหนีบสีกากีแกมเขียว

(ข) เสื้อคอพับสีกากีแกมเขียว
               (ค)
กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ

(ง) เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว

(จ) รองเท้าหุ้มส้นหรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(4) เครื่องแบบฝึก ประกอบด้วย

(ก) หมวกแก๊ปทรงอ่อน หรือหมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว

(ข) เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว

(ค) กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบฝึก

(ง) เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว

(จ) รองเท้าสูงครึ่งน่องหนังสีดำ

(5) เครื่องแบบสนาม เช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึก และให้ใช้เครื่องสนามประกอบด้วย

(6) เครื่องแบบครึ่งยศ 
เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว  
เว้นแต่ให้ใช้กางเกง
แถบ  
และรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ  
ถ้าประจำแถวทหารซึ่งแต่งเครื่องแบบครึ่งยศ  ให้แต่งเช่น
เดียวกับเครื่องแบบฝึก
เว้นแต่ให้ใช้หมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว

สำหรับนายทหารสัญญาบัตรในกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์ในกอง
บังคับการกรมทหารราบที่  11 
รักษาพระองค์ ในกองพันที่ 1 และกองพันที่ 2 กรมทหารราบที่ 11
รักษาพระองค์    
ในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวใน
หน่วยทหารปืน  
ใหญ่รักษาพระองค์  
และในหน่วยทหารช่างรักษาพระองค์   มีเครื่องแบบเต็ม
ยศรักษาพระองค์ เพิ่ม ขึ้นอีกชนิดหนึ่ง ประกอบด้วย

(ก)  หมวกยอด

(ข) เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว

(ค) กางเกงแถบ

(ง) คันชีพ
               (จ)
รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(7)  เครื่องแบบเต็มยศ  เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว  เว้นแต่ให้ใช้กางเกง
แถบ  
และรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดี  
ถ้าประจำแถวทหารซึ่งแต่งเครื่องแบบเต็มยศ   ให้แต่งเช่น
เดียวกับเครื่องแบบฝึก เว้นแต่ให้ใช้หมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว

ในโอกาสที่อยู่ในต่างประเทศที่มีอากาศหนาว   
ให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีน้ำเงิน
ดิน และเสื้อเต็มยศสีน้ำเงินดำ

สำหรับนายทหารสัญญาบัตรในกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์
ในกองบังคับการกรมทหารราบที่  11  รักษาพระองค์ ในกองพันที่ 1 และกองพันที่
2 กรมทหารราบที่ 11
รักษาพระองค์    
ในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวใน
หน่วยทหารปืน  
ใหญ่รักษาพระองค์  
และในหน่วยทหารช่างรักษาพระองค์   มีเครื่องแบบเต็ม
ยศรักษาพระองค์ เพิ่ม ขึ้นอีกชนิดหนึ่ง ประกอบด้วย
               ()
หมวกยอดมีพู่ เว้นแต่ในหน่วยทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์ และในหน่วย

ทหารช่างรักษาพระองค์ ไม่มีพู่

(ข)เสื้อเต็มยศรักษาพระองค์

(ค) กางเกงแถบ

(ง) คันชีพ และประคด

(จ) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

สำหรับนายทหารสัญญาบัตรสังกัดกรมนักเรียนนายร้อยโรงเรียนนายร้อย
พระจุลจอมเกล้า ใช้เครื่องแบบเต็มยศ ประกอบด้วย

(ก)  หมวกยอดมีพู่

(ข) เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว มีปลอกคอและปลอกข้อมือ

(ค) กางเกงแถบ

(ง) คันชีพ และประคดไหมริ้วทองสลับเงิน

(จ) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(8) 
เครื่องแบบสโมสรคอปิด 
เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว เว้นแต่ให้ใช้
กางเกงแถบ และรองเท้าหุ้มส้น หรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(9) เครื่องแบบสโมสรคอแข็ง ประกอบด้วย

(ก)  หมวกทรงหม้อตาลสีขาว   สำหรับนายทหารสัญญาบัตรในหน่วยทหาร

รักษาพระองค์   
และในกรมนักเรียนนายร้อยโรงเรียนนายร้อยพระ

จุลจอมเกล้า    
ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีน้ำเงินดำ     และสำหรับ

นายทหารสัญญาบัตรในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จ

พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ให้หมวกทรงหม้อตาลสีน้ำเงินหม่น

(ข) 
เสื้อชั้นนอกเปิดอกสีขาว 
เมื่อมีอากาศหนาวจะใช้เสื้อชั้นนอกเปิดอก

    สีน้ำเงินดำก็ได้

(ค)  เสื้อกั๊กสีขาว
และเชิ้ตอกแข็งสีขาว หรือจะใช้เชิ้ตอกจีบสีขาวแทนเชิ้ต

อกแข็งสีขาวก็ได้ 
เมื่อใช้เสื้อชั้นนอกเปิดอกสีน้ำเงินดำ ให้ใช้เสื้อกั๊ก

สีน้ำเงินดำ

(ง) กางเกงแถบ

(จ) รองเท้าหุ้มส้น หรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(10) 
เครื่องแบบสโมสรอกอ่อน 
เช่นเดียวกับเครื่องแบบสโมสรอกแข็ง 
เว้นแต่
ใช้ใช้เชิ้ตอกอ่อนสีขาวและแพรแถบรัดเอวแทนเสื้อกั๊กสีขาว
และเชิ้ตอกแข็งสีขาว

หมวด 2

ส่วนของเครื่องแบบ

ข้อ 10 หมวก มี 8 แบบ คือ

(1) หมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว

ในบางโอกาสจะใช้แต่รองในหมวกเหล็กสีกากีแกมเขียวก็ได้

(2) 
หมวกหนีบสีกากีแกมเขียว 
ด้านซ้ายเหนือขอบหมวกห่างจากมุมพับด้านหน้า 4
ซม.  
มีตราหน้าหมวกขนาดเล็ก 
ริมบนของสาบหมวกนอกจากสำหรับพลทหารมีขลิบกว้าง  0.3
ซม. ลักษณะดังนี้

(ก) นายทหารสัญญาบัตรชั้นจอมพล และนายพล ขลิบทำด้วยแถบไหมทอง

(ข) นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพัน 
นายร้อย  และนายทหารประทวนชั้น

นายดาบ ขลิบทำด้วยแถบสีแดงยกดิ้นทอง

(ค) นักเรียนนายร้อย ขลิบทำด้วยแถบสีแดง

(ง) นักเรียนนายทหารแผนที่ ขลิบทำด้วยแถบสีเขียว

(จ) นักเรียนนายร้อยสำรอง ขลิบทำด้วยแถบสีน้ำเงิน

(ฉ) นายทหารประทวน และนักเรียนนายสิบขลิบทำด้วยแถบสีฟ้า

(3) หมวกแก๊ปทรงอ่อนสีกากีแกมเขียว มีตราหน้าหมวกขนาดเล็ก

(4)  
หมวกทรงหม้อตาลสีกากีแกมเขียว 
มีตราหน้าหมวกขนาดกลางและมีเครื่อง
ประกอบ คือ

(ก)  กะบัง   ทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำ  สำหรับนายทหารสัญญา

บัตรชั้นพันเอก 
ที่ขอบโค้งของกะบังด้านบนปักด้วยดิ้นทองเป็นรูปช่อ

ชัยพฤกษ์  1  แถว 
บนพื้นสักหลาดสีดำ 
สำหรับนายทหารสัญญาบัตรชั้น

จอมพล   และนายพล  ที่ขอบโค้งของกะบังด้านบนปักด้วยดิ้นทองเป็น

รูปช่อชัยพฤกษ์  2  แถว บนพื้นสักหลาดสีดำ
พื้นกะบังด้านล่างสีกากีแกม

เขียวหรือดำ

(ข)  สายรัดคาง   กว้าง  1 
ซม. 
ทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำ

ปลายสายรัดคางมีดุมโลหะสีทองขนาดเล็กติดที่ริมขอบหมวกข้างละ 1 ดุม

(ค)  ผ้าพันหมวก กว้าง 4 ซม. มีลักษณะดังนี้

นายทหารสัญญาบัตรชั้นจอมพล 
และนายพล  ใช้สักหลาดสีบานเย็น
ที่
กึ่งกลางผ้าพันหมวกมีแถบสีดำกว้าง  0.3 ซม. 2 แถบ เว้นระยะระหว่างแถบ 0.5 ซม.

นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพัน  
นายร้อย  และนายทหารประทวนชั้น
นายดาบ ใช้สักหลาดสีน้ำเงิน ขลิบริมสีแดงกว้าง 0.5 ซม.

นักเรียนนายร้อย
 ใช้สักหลาดสีแดง

นักเรียนนายทหารแผนที่ ใช้สักหลาดสีเขียว

นักเรียนนายร้อยสำรอง ใช้สักหลาดสีน้ำเงิน

นายทหารประทวน  นักเรียนนายสิบ
และพลทหาร ใช้สักหลาดหรือผ้า
สีเดียวกับหมวก ขลิบสีแดงกว้าง 0.5 ซม.

(5)  หมวกทรงหม้อตาลสีขาว  มีตราหน้าหมวก  และเครื่องประกอบเช่นเดียวกับ
หมวกทรงหม้อตาลสีกากีแกมเขียว เว้นแต่สายรัดคาง
มีลักษณะดังนี้

นายทหารสัญญาบัตร 
นักเรียนนายทหาร 
และนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ 
ให้
แถบไหมทอง

นายทหารประทวนชั้นนายสิบ นักเรียนนายสิบ และพลทหาร
ใช้หนังหรือวัตถุหนังสีดำ

(6)   หมวกทรงหม้อตาลสีน้ำเงินดำ   มีตราหน้าหมวก  และเครื่องประกอบเช่น
เดียวกับหมวกทรงหม้อตาลสีขาว

(7)  
หมวกทรงหม้อตาลสีน้ำเงินหม่น 
มีตราหน้าหมวก 
และเครื่องประกอบเช่น
เดียวกับหมวกทรงหม้อตาลสีขาว

(8)  หมวกยอด  ตัวหมวกสีขาว  ยอดหมวก  และสายรัดคางโซ่ถักทำด้วยโลหะสี
ทอง ด้านหน้าหมวกมีตรา และยอดหมวกมีพู่ หรือไม่มีพู่
ตามสังกัด และโอกาสดังนี้

ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว      มี
ตราราชวัลลภ ถ้าแต่งเครื่องแบบเต็มยศ มีพู่สีดำ

ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว    มีตรา
ราชวัลลภ ถ้าแต่งเครื่องแบบเต็มยศ มีพู่สีบานเย็น

ทหารในกองบังคับการกรมทหารราบที่   11   รักษาพระองค์   และกองพันที่  1
กับกองพันที่ 
2 กรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์ มีตราพระมหามงกุฎเพชราวุธ ถ้าแต่งเครื่อง
แบบเต็มยศ มีพู่สีน้ำเงินดำ

ทหารในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
มีตราครุฑพ่าห์ ถ้าแต่งเครื่องแบบเต็มยศ มีพู่สีน้ำเงินหม่น

ทหารในหน่วยทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์ 
และในหน่วยทหารช่างรักษาพระองค์ 
มี
ตราครุฑพ่าห์

นายทหารสัญญาบัตรสังกัดกรมนักเรียนนายร้อย     
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอม
เกล้า และนักเรียนนายร้อย มีตราราชวัลลภ
ถ้าแต่งเครื่องแบบเต็มยศ มีพู่สีแดง

ข้อ 11 เสื้อ มี 8 แบบ คือ

(1) 
เสื้อคอพับสีกากีแกมเขียว 
ที่คอและแนวสาบอกมีดุม 5 ดุม แขนยาวรัดข้อมือ
ขัดดุมข้างละ 
1  ดุม  ที่อกมีกระเป๋าปะข้างละ  1 กระเป๋า ไม่มีแถบ มีปกขัดดุมข้างละ 1
ดุม
มุมกระเป๋าและมุมปกกระเป๋าเป็นรูปตัดพองาม
กับมีอินทรธนูอ่อนข้อดุมข้างละ  1 ดุม
ดุมทั้งสิ้นใช้
ดุมกลมแบนขนาดเล็กทำด้วยวัตถุสีกากีแกมเขียว เมื่อสวมเสื้อนี้ให้สอดชายเสื้ออยู่ภายในกางเกง

สำหรับนายทหารสัญญาบัตร  
นักเรียนนายทหาร 
นายทหารชั้นประทวนและนักเรียน
นายสิบ   
ถ้ามิได้บังคับแถว   
หรือประจำแถว  
จะผูกผ้าผูกคอสีกากีแกมเขียวแก่เงื่อนกลาสี
สอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่ 2 ก็ได้
แต่ในโอกาสไว้ทุกข์ให้ให้ผ้าผูกคดสีดำเงื่อนกลาสี

ในบางโอกาสเสื้อแบบนี้จะใช้แขนสั้นเพียงข้อศอกก็ได้

(2) 
เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว 
ไม่มีสาบอก  ที่คอ
และแนวอกมีดุม 6 ดุม มีลิ้น
ปิดอกขัดดุมปิดคอได้ 
แขนยาวแบบทรงกระบอก 
ที่อกมีกระเป๋าปะข้างละ 1 กระเป๋า ไม่มีแถบมี
ปกขัดดุมข้างละ  
1   ดุม 
มุมกระเป๋าและมุมปกกระเป๋าเป็นรูปตัดพองาม  ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมกลม
แบนขนาดเล็กทำด้วยวัตถุสีกากีแกมเขียว  ชายเสื้อตัดตรงไม่มีเว้า  เมื่อสวมเสื้อนี้ให้สอดชายเสื้อ
อยู่ภายในกางเกง ในบางโอกาสจะปล่อยชายเสื้อไว้นอกกางเกงก็ได้

(3) 
เสื้อชั้นนอกคอแบะสีกากีแกมเขียว แบบคอป้าน มีตะเข็บหลัง 3 ตะเข็บ ที่
ตะเข็บกลางเปิดชายเสื้อไว้ถึงแนวเอวที่แนวอกมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่  4 ดุม ด้านหน้าทีกระเป๋า
บนและล่างข้างละ   2  กระเป๋า  กระเป๋าบนเป็นกระเป๋าปะมีแถบตรงกิ่งกลางตามทางดิ่ง  มี
ปกรูปมนชายกลางแหลม 
กระเป๋าล่างเป็นกระเป๋าย่าม 
มีปกรูปตัดชายมน ปกกระเป๋าทั้งสี่ขัดดุม
โลหะสีทองขนาดกลาง 
กระเป๋าละ  1 ดุม
และมีอินทรธนูอ่อนขัดดุมโลหะสีทองขนาดเล็กข้างละ
1 ดุม

เสื้อแบบนี้ให้ใช้กับเสื้อคอพับสีกากีแกมเขียวอ่อนแขนยาว     ผูกผ้าผูกคอสีกากีแกม
เขียวแก่เงื่อนกลาสีประกอบด้วย
แต่ในโอกาสไว้ทุกข์ให้ใช้ผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสี

(4)  
เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว  
มีตะเข็บหลัง   4   ตะเข็บที่แนวอกมีดุมโลหะสี
ทองขนาดใหญ่  5
ดุม ด้านหน้ามีกระเป๋าบนและล่างข้างละ 2 กระเป๋า เป็นกระเป๋าเจาะ
กระเป๋าบนมีปกรูปมนชายกลางแหลม  กระเป๋าล่างไม่มีปก  สำหรับนายทหารประทวนชั้นนายสิบ  นัก
เรียนนายสิบ 
และพลทหาร 
มีอินทรธนูอ่อนขัดดุมโลหะสีทองขนาดเล็กข้างละ  1 
ดุม  สำหรับ
นายทหารสัญญาบัตร นักเรียนนายทหาร
และนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ ใช้อินทรธนูแข็ง

นายทหารสัญญาบัตร  
และนักเรียนนายร้อย 
ในกรมนักเรียนนายร้อย 
โรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้า  เมื่อแต่งเครื่องแบบเต็มยศ  ให้มีปลอกคอเสื้อ และปลอกข้อมือเสื้อทำ
ด้วยสักหลาดสีแดง ลักษณะดังนี้

นักเรียนนายร้อย 
ที่ปลายปลอกคอโดยรอบ  มีแถบไหมทองกว้าง  1 
ซม.  และ
รอบนอกแถบมีลวดไหมทองขดกว้าง   0.5  ซม. 
ที่ต้นปลอกข้อมือด้านนอกตอนบนซึ่งเป็นรูปสาม
เหลี่ยมและที่ต้นปลอกข้อมือโดยรอบ  มีแถบไหมทองกว้าง  1 
ซม.  1 แถบ ด้านนอกของแถบมี
ลวดไหมทองขดกว้าง 
0.5  ซม.
ตรงกิ่งกลางรูปสามเหลี่ยมมีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จปร. อยู่
ใต้รูปพระเกี้ยว ทำด้วยโลหะสีทอง

นายดาบและนายทหารสัญญาบัตรชั้นนายร้อย     
ที่ปลายปลอกคอและที่ต้นปลอกคอ
โดยรอบ  
มีแถบไหมทองกว้าง  
1  ซม.  ริมนอกของแถบไหมทองด้านปลายปลอกคอ  มีลวด
ไหมทองขดกว้าง 
0.5  ซม.  ที่ต้นปลอกข้อมือโดยรอบมีแถบไหมทอง  2 แถบ กว้างแถบละ 1
ซม. 
ตอนบนห่างกัน  0.5 ซม.
ตอนต้นปลอกข้อมือห่างกัน 1 ซม.
ด้านนอกของแถบไหมทองทั้ง
2  แถบ  มีลวดไหมทองขดกว้าง 0.5 ซม.
ตรงกิ่งกลางรูปสามเหลี่ยมมีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ
จปร. อยู่ใต้รูปพระเกี้ยว ทำด้วยโลหะสีทอง

นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพันขึ้นไป  
ที่ปลายปลอกคอและที่ต้นปลอกคอโดยรอบ 
มี
แถบไหมทองกว้างแถบละ 
1  ซม.
และถัดจากแถบไหมทองด้านปลายปลอกคอเข้ามา 0.5 ซม.
มีแบไหมทองกว้าง 
0.5  ซม.  อีก 
1  แถบ ริมนอกของแถบไหมทองด้านปลายปลอกคอมีลวด
ไหมทองขดกว้าง  
0.5   ซม.   ที่ต้นปลอกข้อมือด้านนอกตอนบนซึ่งเป็นรูปสามเหลี่ยม  มีแถบ
ไหมทอง  2  แถบ 
กว้างแถบละ 1 ซม.
ห่างกัน 0.5 ซม.
และที่ต้นปลอกข้อมือโดยรอบมีแถบ
ไหมทอง  3  แถบ 
แถบริม  2 แถบ กว้างแถบละ 1 ซม. แถบกลางกว้าง 0.5 ซม. ห่างกัน
0.5  ซม.
ริมนอกของแถบไหมทองมีลวดไหมทองขดกว้าง 0.5 ซม. ตรงกึ่งกลางรูปสามเหลี่ยม
มีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จปร. อยู่ใต้รูปพระเกี้ยว
ทำด้วยโลหะสีทอง

(5) 
เสื้อชั้นนอกเปิดอกสีขาว 
มีตะเข็บหลัง  4  ตะเข็บ  คอแบะกว้างไม่มีบาก
กลมมนจนถึงชายพับแหลมใต้อก    ปาดเอว  
ด้านหน้าระหว่างชายคอพับกับชายเสื้อมีดุมโลหะสี
ทองขนาดใหญ่ข้างละ 
1  ดุม
และที่ใต้ชายพับแหลมมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่ข้างละ 1 ดุม ดุมคู่
นี้มีสายสร้อยสีทองร้อยติดกัน

เสื้อแบบนี้ใช้อินทรธนูแข็ง และให้ใช้เสื้อ และเครื่องประกอบแล้วแต่กรณี
คือ

(ก)  เสื้อกั๊กสีขาว  หน้าอกเว้ามีปก  ชายล่างสุดของเสื้อบากเป็นรูปสาม

เหลี่ยม ระหว่างหน้าอกกับชายเสื้อมีดุมโลหะสีทองขนาดเล็ก 3 ดุม

(ข)  เชิ้ตอกแข็ง  หรือเชิ้ตอกจีบสีขาว แขนยาว ข้อมือแข็ง
ขัดดุม คอแข็ง

ชั้นเดียวแบบปีปีเสื้อ ผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่าย

(ค)  เชิ้ตอกอ่อนสีขาว แขนยาว
ข้อมือพับขัดดุม ที่แนวอกมีสาบ คอพับผูกผ้า

ผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่าย

(ง) 
แพรแถบรัดเอวสีเดียวกับสาบอินทรธนูกิ่งกลางด้านหน้ากว้าง 12 ซม.

ปลายทั้งสองข้างกว้าง 11
 ซม. ยาวเท่าขนาดเอวของผู้ใช้

(6) 
เสื้อชั้นนอกเปิดอกสีน้ำเงินดำ 
ทำด้วยสักหลาดหรือเสิท ลักษณะเช่นเดียวกับ
เสื้อชั้นนอกเปิดอกสีขาว  
เว้นแต่ด้านหน้าระหว่างชายคอพับกับชายเสื้อ   มีดุมโลหะสีทองขนาด
ใหญ่ข้างละ 2 ดุม ตามทางดิ่ง

(7) เสื้อเต็มยศรักษาพระองค์

(ก)  
ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้า
อยู่หัว 
ใช้เสื้อทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีแดง ที่แนวอกมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่ 7 ดุม
คอและข้อ
มือทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีดำ  ที่ปลายคอโดยรอบมีแถบสีเหลืองกว้าง 0.5 ซม. 1แถบ ที่ข้อมือ
ด้านนอกปักรูปอักษร สพปมจ  สีเหลืองและสีขาวไข้วกัน  ใต้รูปอักษรมีแถบกว้าง  0.5 
ซม.
รอบข้อมือเป็นแถบสีเหลือง  2 
แถบ  และแถบสีขาวอยู่กลาง 1
แถบ ที่เอวด้านหลังมีดุมโลหะสี
ทองขนาดกลางข้างละ 1 ดุม

สำหรับนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ 
นายทหารสัญญาบัตร 
มีส่วนประกอบ
เพิ่มขึ้นดังนี้ 
นายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ 
มีกระเป๋าหลัง  2  ข้าง  ปากกระเป๋าทำด้วย
สักหลาดหรือเสิทสีดำ 
ที่คอด้านหน้า 
ที่ข้อมือใต้แถบโดยรอบและที่ปากกระเป๋าหลังปักเป็นลายช่อ
ชัยพฤกษ์ 
นายทหารสัญญาบัตร  มีส่วนประกอบเช่นเดียวกับนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ
เว้นแต่ที่
คอโดยรอบ ปักเป็นลายช่อชัยพฤกษ์

แถบ  รูปอักษร  และลายช่อชัยพฤกษ์  สำหรับพลทหาร  และนายทหาร
ประทวน ใช้ไหมสีเหลือง และไหมสีขาวสำหรับนายทหารสัญญาบัตร
ใช้ดิ้นทองและดิ้นเงิน

เสื้อแบบนี้สำหรับพลทหารและนายทหารประทวนชั้นนายสิบ  มีอินทรธนูอ่อนขัด
ดุมโลหะสีทองขนาดเล็กสำหรับนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบและนายทหารสัญญาบัตรใช้อินทรธนูแข็ง

(.ข.)   
ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้า
อยู่หัว 
ใช้เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว 
ทำด้วยสักหลาด  เสิท หรือผ้า
มีปลอกคอและปลอกข้อมือ ทำ
ด้วยสักหลาดสีบานเย็น มีลักษณะดังนี้

พลทหารและนายทหารประทวน  
ที่ต้นและปลายปลอกคอโดยรอบมีแถบกว้าง
1 ซม. 1 แถบ ที่ต้นปลอกข้อมือโดยรอบ
มีแถบกว้าง 1 ซม.
2 แถบ

นายดาบ   และนายทหารสัญญาบัตรชั้นนายร้อยที่ปลอกคอและปลอกข้อมือ  มี
แถบเช่นเดียวกับปลอกคอ    และปลอกข้อมือ   
มีแถบเช่นเดียวกับปลอกคอและปลอกข้อมือของ
นายทหารประทวน และรอบนอกแถบมีลวดไหมทองขด

นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพันขึ้นไป 
ที่ปลอกคอและปลอกข้อมือ  มีแถบและ
ลวดไหมทองขดเช่นเดียวกับปลอกคอและปลอกข้อมือของนายทหารสัญญาบัตรชั้นนายร้อยและที่
ปลอกคอที่แถบกว้าง 
0.5  ซม.  เพิ่มขึ้น  1 
แถบ ค่อนไปทางแถบปลายคอ กับทีปลอกข้อมือมี
แถบกลางกว้าง 0.5 ซม. เพิ่มขึ้น 1 แถบ

แถบสำหรับผลทหารและนายทหารประทวน   ใช้แถบไหมสีเหลือง   สำหรับ
นายทหารสัญญาบัตร ใช้แถบไหมทอง

เสื้อแบบนี้สำหรับพลทหาร 
และนายทหารประทวนชั้นนายสิบ 
ที่อินทรธนูอ่อน
ขัดดุมโลหะสีทองขนาดเล็กสำหรับนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ  และนายทหารสัญญาบัตร  ใช้
อินทรธนูแข็ง

(ค)  ทหารในกองบังคับการ  กรมทหารราบที่  11 
รักษาพระองค์  และ
กองพันที่ 
1  กับกองพันที่ 2
กรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์ ใช้เสื้อทำด้วยสักหลาดหรือเสิท
สีน้ำเงินแก่ 
ที่แนวอกมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่ 
7  ดุม
ที่คอโดยรอบและที่ข้อมือโดยรอบ มีแถบ
2  แถบ  แถบบนกว้าง  1  ซม. แถบล่างกว้าง 2 ซม.
และที่เอวด้านหลังมีแถบกว้าง 1
 ซม.
ข้างละ  1  แถบ   ที่ข้อมือด้านนอกใต้แถบทั้ง 2
ข้าง  มีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ ภปร
ภายใต้
พระมหามงกุฎ ทำด้วยโลหะสีทอง

(ง)     
ทหารในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎ
เกล้าเจ้าอยู่หัว    ใช้เสื้อทำด้วยสักหลาด   หรือเสิทสีน้ำเงินหม่น   ที่แนวอกมีดุมโลหะสี
ทองขนาดใหญ่  2
แถว แถวละ 6 ดุม ที่เอวด้านหลังมีดุมโลหะสีทองขนาดกลาง 2 แถว แถวละ
 3  ดุม 
ที่ปลายคอโดยรอบและที่ข้อมือโดยรอบมีแถบกว้าง  1 
ซม.  1 แถบ ที่เอวด้านหลังมี
แถบกว้าง  1 ซม. ข้างละ 1 แถบ
ที่ข้อมือด้านนอกใต้แถบทั้งสองข้าง มีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ
ร6 ภายใต้พระมหามงกุฎทำด้วยโลหะสีทอง

แถบสำหรับพลทหารและนายประทวน     ใช้แถบไหมสีเหลือง     สำหรับ
นายทหารสัญญาบัตร ใช้แถบไหมทอง

เสื้อแบบนี้สำหรับพลทหารและนายทหารประทวนชั้นนายสิบ  มีอินทรธนูอ่อนขัด
ดุมโลหะสีทองขนาดเล็ก สำหรับนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ
และนายทหารสัญญาบัตรใช้อินทรธนูแข็ง

(จ)      
ทหารในหน่วยทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์ใช้เสื้อเช่นเดียวกับเสื้อ
ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว    เว้นแต่ปลอกคอและ
ปลอกข้อมือทำด้วยสักหลาดสีเหลือง

(ฉ)    
ทหารในหน่วยทหารช่างรักษาพระองค์    ใช้เสื้อเช่นเดียวกับ
ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว  เว้นแต่ปลอกคอ และ
ปลอกข้อมือทำด้วยสักหลาดสีดำ

(8) 
เสื้อเต็มยศสีน้ำเงินดำ 
ทำด้วยสักหลาด 
ลักษณะเช่นเดียวกับเสื้อชั้นนอกคอ
ปิดสีขาว 
เว้นแต่ปกกระเป๋าบนเป็นรูปชายแหลม 3 ชาย ไม่ขัดดุม
และชายเสื้อที่ตะเข็บข้างเปิด
ไว้ข้างละ 10
 ซม.

ข้อ 12 กางเกง มี 4 แบบ คือ

(1)  กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ
ไม่พับปลายขา ปลายขายาวปิดตาตุ่ม
กว้างไม่น้อยกว่า 
24  ซม.  และไม่เกิน  28 ซม. ที่ขอบเอวมีห่วงกว้างไม่เกิน  1 ซม. 7
ห่วงทำด้วยผ้าสีเดียวกับกางเกง   สำหรับสอดเข็มขัด  
ที่แนวตะเข็บกางเกงด้านช้างมีกระเป๋า
เจาะข้างละ 1 กระเป๋า และจะมีกระเป๋าหลังเป็นกระเป๋าเจาะก็ได้

(2) 
กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบฝึก 
ลักษณะเช่นเดียวกับกางเกงขายาวสี
กากีแกมเขียวแบบปกติ  
เว้นแต่กระเป๋าที่แนวตะเข็บกางเกงด้านข้างเป็นกระเป๋าปะ  หากกระเป๋าเฉียง
ไม่มีปก 
และจะมีกระเป๋าหลังเป็นกระเป๋าปะมีปกขัดดุม  กระเป๋าละ  1 ดุมก็ได้
กางเกงแบบนี้เมื่อสวมประกอบกับรองเท้าสูงครึ่งน่อง  ให้สอดปลายขากางเกงอยู่ภายในรองเท้า ใน
บางโอกาสจะไม่สอดปลายขากางเกงอยู่ในรองเท้าก็ได้

(3) กางเกงขายาวสีขาว ลักษณะเช่นเดียวกับกางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ

 (4)  กางเกงแถบ ทำด้วยสักหลาดหรือเสิทดำ
เว้นแต่ทหารในหน่วยทหารม้ารักษา
พระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว   
ใช้สักหลาดหรือเสิทน้ำเงินหม่น  
และ
ทหารในหน่วยทหารช่างรักษาพระองค์  ใช้สักหลาดหรือเสิทสีเทา  ในโอกาสที่ใช้เสื้อเต็มยศสีน้ำ
เงินดำ  
หรือเสื้อชั้นนอกเปิดอกสีน้ำเงินดำ 
ใช้กางเกงแถบทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีน้ำเงินดำ
ลักษณะของกางเกงแถบเช่นเดียวกับกางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ     เว้นแต่ปลายขา
เรียว 
กว้างไม่น้อยกว่า 22
 ซม. และไม่เกิน 26 ซม. ที่แนวตะเข็บกางเกงด้านข้างมีแถบหรือ
เส้นประกอบดังนี้

(ก) นักเรียนนายร้อย มีแถบสักหลายสีแดงกว้าง 3 ซม. ข้างละ 1 แถบ

(ข)  นักเรียนนายทหารแผนที่
มีแถบสักหลาดสีเขียว กว้าง 3
 ซม. ข้างละ
 1 แถบ

(ค) 
พลทหารและนายทหารประทวนในหน่วยทหารรักษาพระองค์  มีแถบ
สักหลาดสีแดงกว้าง 1 ซม. ข้างละ 1 แถบ เว้นแต่

พลทหารและนายทหารประทวนในหน่วยทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระ
บาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ใช้แถบสีบานเย็น

พลทหารและนายทหารประทวนในหน่วยทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์ ใช้แถบสีเหลือง

พลทหารและนายทหารประทวนในหน่วยทหารช่างรักษาพระองค์ ใช้แถบสีดำ

พลทหารและนายทหารประทวนในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระ
บาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวใช้เส้นสักหลาดสีเหลืองข้างละ
1 เส้น แทนแถบสักหลาด

(ง)  นายทหารสัญญาบัตร  มีแถบสักหลาดสีแดงกว้าง 2.5 ซม. ข้างละ 2
แถบ 
เว้นระยะระหว่างแถบ  0.5  ซม. 
สำหรับนายทหารสัญญาบัตรชั้นจอมพล 
และนายพลมี
แถบสักหลาดสีบานเย็นกว้าง  2.5 ซม. ข้างละ 2 แถบ เว้นระยะระหว่างแถบ 1.5 ซม. และ
มีแถบสักหลาดสีบานเย็นกว้าง 0.3 ซม. 1 แถบคั่นกลาง

นายทหารสัญญาบัตรในหน่วยทหารรักษาพระองค์มีแถบสักหลาดกว้าง     2.5
ซม. ข้างละ 2 แถบ เว้นระยะระหว่างแถบ 0.5 ซม. ใช้สีดังนี้

นายทหารสัญญาบัตรในหน่วยทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จ
พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวใช้สีบานเย็น

นายทหารสัญญาบัตรในหน่วยทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์ ใช้สีเหลือง

นายทหารสัญญาบัตรในหน่วยทหารช่างรักษาพระองค์ใช้สีดำ

นายทหารสัญญาบัตรในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระ
มงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ใช้เส้นสักหลาดสีเหลืองข้างละ 1 เส้น
แทนแถบสักหลาด

ข้อ 13 เข็มขัด และประคด มี 6 แบบ คือ

(1) 
เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียวกว้าง 
3 ซม.
หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสี
ทอง 
เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางนอนปลายมนกว้าง  3.5 
ซม.  ยาว  5 ซม. พื้นเกลี้ยง มีรูป
เครื่องหมายกองทัพบก 
ดุนนูนอยู่กึ่งกลางหัวเข็มขัด ไม่มีเข็นสำหรับสอดรู ปลายสายหุ้มด้วยโลหะ
สีทองกว้าง 1
 ซม. เข็มขัดแบบนี้ใช้คาดทับขอบกางเกง

(2) 
เข็มขัดหนังสีขาวกว้าง  4.5  ซม. หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองเป็น
รูปสี่เหลี่ยมจตุรัส 
มุมมน  ด้านละ  4.5 
ซม. พื้นเกลี้ยง มีรูปเครื่องหมายกองทัพบกดุนนูนอยู่กี่
กลางหัวเข็มขัด  
เข็มขัดแบบนี้ใช้คาดทับเสื้อชั้นนอกของพลทหารและนายทหารประทวนในหน่วย
ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว      เมื่อแต่งเครื่อง
แบบครึ่งยศรักษาพระองค์   หรือเครื่องแบบเต็มยศรักษาพระองค์   และเสื้อชั้นนอกของนักเรียน
นายทหารแผนที่ เมื่อแต่งเครื่องแบบครึ่งยศ
หรือเครื่องแบบเต็มยศ กับให้มีสายกระบี่หรือซองดาบ
ปลายปืนทำด้วยหนังสีขาวในโอกาสต้องคาดกระบี่หรือถือปืนประกอบด้วย

(3)  
เข็มขัดหนังสีน้ำตาล 
มีขนาดและหัวเข็มขัดเช่นเดียวกับเข็มขัดหนังสี
ขาว   
เข็มขัดแบบนี้ใช้คาดทับเสื้อชั้นนอกของพลทหารและนายทหารประทวนในหน่วยทหารมหาดเล็ก
รักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว  เมื่อแต่งเครื่องแบบเครื่องยศรักษา
พระองค์หรือเครื่องแบบเต็มยศรักษาพระองค์       
และใช้คาดทับเสื้อชั้นนอกของพบทหารและ
นายทหารประทวนในกองบังคับการกรมทหารราบที่  11 
รักษาพระองค์ 
ในกองพันที่  1  และ
กองพันที่ 
2  กรมทหารราบที่  11 
รักษาพระองค์ ในหน่วยทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์ และใน
หน่วยทหารช่างรักษาพระองค์    
เมื่อแต่งเครื่องแบบเต็มยศรักษาพระองค์กับให้มีสายกระบี่หรือ
ซองดาบปลายปืนทำด้วยหนังสีน้ำตาลในโอกาสที่คาดกระบี่หรือถือปืนประกอบด้วย

(4)  เข็มขัดหนังสีแดง  กว้าง 4.5 ซม. มีแถบไหมทองกว้าง 1 ซม. อยู่
ตอนกลาง 
และแถบไหมทองกว้าง  0.5  ซม. 
อยู่ตอนริมทั้ง  2 ข้าง
หัวเข็มขัดมีลักษณะเช่น
เดียวกับหัวเข็มขัดหนังสีขาว  เว้นแต่มีขนาด 7 ซม.
และมีรูปตราแผ่นดินดุนนูนอยู่กึ่งกลางหัวเข็ม
ขัด   
เข็มขัดแบบนี้ใช้คาดทับเสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาวของนักเรียนนายร้อยเมื่อแต่งเครื่องแบบครึ่ง
ยศหรือเครื่องแบบเต็มยศ
กับให้มีซองดาบปลายปืนทำด้วยหนังสีขาวในโอกาสที่ถือปืนประกอบด้วย

(5) ประคดไหมริ้วทองสลับเงิน  
ให้คาดทับเสื้อเต็มยศรักษาพระองค์
ของนายทหารสัญญาบัตรในหน่วยทหารรักษาพระองค์     
และคาดทับเสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาวของ
นายทหารสัญญาบัตร 
สังกัดกรมนักเรียนนายร้อย 
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า 
เมื่อแต่ง
เครื่องแบบเต็มยศ  
เว้นแต่นายทหารสัญญาบัตรในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จ
พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ไม่ใช้ประคดแบบนี้

(6)  
ประคดไหมสีเหลืองหรือไหมทอง 
ใช้คาดทับเสื้อเต็มยศรักษาพรองค์
ของทหารในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว     สำหรับ
พลทหารและนายทหารประทวน ใช้ประคดไหมสีเหลืองสำหรับนายทหารสัญญาบัตร ใช้ประคดไหมทอง

ข้อ 14 คันชีพ มีดังนี้

นักเรียนนายร้อย 
ใช้คันชีพหนังสีแดง ด้านนอกมีตราราชวัลลภ ทำด้วยโลหะ
สีทอง 
และมีสายสะพายหนังสีแดงด้านนอกมีแถบไหมทอง  3 แถบ แถบริม 2 ข้าง กว้างแถบละ
0.5  ซม.  แถบกลางกว้าง  1 ซม. นายทหารสัญญาบัตรสังกัดกรมนักเรียนนายร้อย โรงเรียน
นายร้อยพระจุลจอมเกล้า  ใช้คันชีพหนังสีแดง  ด้านนอกมีตราราชวัลลภ
ทำด้วยโลหะสีทองและมี
สายสะพายหนังสีแดง ด้านนอกมีแถบไหมทอง
               ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พลทหารและนายทหารประทวน  ใช้คันชีพหนังสีขาว  ด้านนอกมีตราราชวัลลภ ทำด้วยโลหะสีทอง
และมีสายสะพายหนังสีขาว   
นายทหารสัญญาบัตรใช้คันชีพหนังสีน้ำเงินดำ   ด้านนอกมีตราราช
วัลลภ ทำด้วยโลหะสีทอง และ มีสายสะพายหนังสีน้ำเงินดำ
ด้านนอกมีแถบไหมทอง

ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
พลทหารและนายทหารประทวน   ใช้คันชีพหนังสีน้ำตาล  ด้านนอกมีตราครุฑพ่าห์  ทำด้วยโลหะสี
ทอง 
และมีสายสะพายหนังสีน้ำตาล 
นายทหารสัญญาบัตรใช้คันชีพหนังสีแดงด้านนอกมีตราครุฑพ่าห์
ทำด้วยโลหะสีทอง และมีสายสะพายหนังสีแดง ด้านนอกมีแถบไหมทอง

ทหารในกองบังคับการ 
กรมทหารราบที่  11  รักษาพระองค์ และกองพันที่
1 
กับกองพันที่  2 กรมทหารราบที่
11 รักษาพระองค์ พลทหารและนายทหารประทวน ใช้คันชีพ
หนังสีน้ำตาลด้านนอกมีตราพระมหามงกุฎเพชราวุธ  ทำด้วยโลหะสีทอง และมีสายสะพายหนังสีน้ำ
ตาล  
นายทหารสัญญาบัตรใช้คันชีพหนังสีน้ำเงินดำ  ด้านนอกมีตราพระมหามงกุฎเพชราวุธ  ทำ
ด้วยโลหะสีทองและมีสายสะพายหนังสีน้ำเงินดำ
ด้านนอกมีแถบไหมทอง

  ทหารในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้า
อยู่หัว 
ในหน่วยทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์ 
และในหน่วยทหารช่วยรักษาพระองค์ 
พลทหารและ
นายทหารประทวน 
ใช้คันชีพหนังสีน้ำตาล ด้านนอกมีตราครุฑพ่าห์ทำด้วยโลหะสีทอง และมีสาย
สะพายหนังสีน้ำเงินดำ ด้านนอกมีแถบไหมทอง

ข้อ 15 รองเท้า มี 3 แบบ คือ

(1) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำชนิดผูกเชือก

(2) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำชนิดผูกเชือกหรือยืดข้าง

(3) รองเท้าสูงครึ่งน่องหนังสีดำ

รองเท้าทุกแบบต้องมีส้น และไม่มีลวดลาย

ข้อ 16 ถุงเท้า เมื่อใช้รองเท้าหุ้มส้นให้ใช้สีดำ

ข้อ 17 กระบี่ มี 2 แบบ คือ

(1)  
กระบี่นักเรียนนายร้อย 
และนักเรียนนายทหารแผนที่ 
ยาวประมาณ
40  ซม.  ปลายด้ามเป็นรูปหัวช้าง  และกะบังทำด้วยโลหะสีทอง ฝักทำด้วยโลหะสีเงิน
ตอนต้น
ของฝักและปลายฝักหุ้มด้วยโลหะสีทอง  มีห่วง  2 
ห่วง ทำด้วยโลหะสีทอง มีสายกระบี่ 2 สาย
กว้างสายละ 
2  ซม.  ทำด้วยหนังสีดำ
ใช้เมื่อแต่งเครื่องแบบปกติขาวหรือเครื่องแบบปกติกากี
แกมเขียวคอแบะ

(2)  
กระบี่นายทหารสัญญาบัตร  
นายดาบ  และนายทหารประทวนชั้นจ่า
นายสิบ 
ยาวประมาณ  90  ซม. ทำด้วยโลหะสีเงิน
ปลายด้ามเป็นรูปหัวช้าง มีกะบังและโกร่ง
ที่โกร่งด้านนอกมีรูปตราแผ่นดินในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว   มีพู่ไหมทอง
หรือไหมสีเหลืองประกอบ ที่ฝักมีห่วง 1
ห่วงและมีสายกระบี่หรือซองกระบี่ประกอบ ดังนี้

(ก)  สายกระบี่  สำหรับนายทหารสัญญาบัตร  และนายดาบ  ใช้หนังสีแดง
ด้านนอกมีแถบไหมทอง สำหรับนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ ใช้หนังสีน้ำตาล
ไม่มีแถบไหมทอง

(ข)  
ซองกระบี่ทำด้วยด้ายถักสีกากีแกมเขียวตอนบนมีสาย  ปลายสายเป็น
ขอสำหรับแขวนกับตาไก่ของเข็มขัดเครื่องสนาม
ปรับสายให้สั้นยาวได้

หมวด 3

อินทรธนูและเครื่องหมายยศ

ข้อ 18 อินทรธนู มี 2 แบบ คือ

(1)  อินทรธนูอ่อน  ทำด้วยสักหลาด  เสิทหรือผ้า  ชนิดและสีเดียวกับเสื้อ
เป็นแผ่นสี่เหลี่ยมเรียวจากทางด้านไหล่ไปทางคอ  ปลายมน  ด้านไหล่กว้าง  5 ซม. เย็บติดกับ
เสื้อ ด้านคอกว้าง 4 ซม. ตอนปลายขัดดุม

(2)  อินทรธนูแข็ง  ทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีน้ำเงินดำ
เว้นแต่อินทรธนูนัก
เรียนนายร้อย 
ทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีแดง 
และอินทรธนูนักเรียนทหารแผ่นที่ ทำด้วยสักหลาด
หรือเสิทสีเขียว 
เป็นแผ่นสี่เหลี่ยมเรียวจากทางด้านไหล่ไปทางคอ  ปลายมน  ด้านไหล่กว้าง 5
ซม. ด้านคอกว้าง 4 ซม. ตอนปลายติดดุมโลหะสีทองขนาดเล็ก
และมีเครื่องประกอบ ดังนี้

นักเรียนนายร้อย 
นักเรียนนายทหารแผนที่ 
และนักเรียนนายร้อยสำรอง มี
แถบไหมทองกว้าง 1 ซม. พาดกึ่งกลางตามยาวของอินทรธนู

นายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ  
และนายดาบ  มีแถบไหมทองกว้าง  0.5
มม. เป็นขอบเว้นด้านไหล่ และมีสาบสีแดง

นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพัน 
มีแถบไหมทองกว้าง  1  ซม. เป็นขอบเว้น
ด้านไหล่ 
และมีแถบไหมทองกว้าง  0.5  ซม. 
2  แถบ  เว้นระยะระหว่างแถบ  0.2 ซม.
พาดกลางตามยาวของอินทรธนู และมีสาบสีแดง

นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพล  
และจอมพล  
มีดิ้นทองปักเป็นลายถักเต็ม
แผ่นอินทรธนู และมีสาบสีบานเย็น

ข้อ 19 เครื่องหมายยศ มีดังนี้

(1)  
นายทหารประทวนชั้นนายสิบ 
ใช้บั้งรูปหางนกแซงแซง 
ทำด้วยแถบ
ไหมสีเหลืองกว้าง 
1  ซม.  ตรึงบนพื้นสักหลาดหรือเสิทสีน้ำเงินดำ
ปลายบั้งทั้งสองข้างห่างกัน
8  ซม.  มุมบั้งแหลมเล็ก  เหนือบั้งมีรูปจักรภายใต้พระมหามงกุฎ  ทำด้วยโลหะสีทอง ประดับที่
แขนเสื้อข้างซ้ายด้านนอกกิ่งกลางระหว่างกับข้อศอก
ให้มุมแหลมอยู่ทางล่าง มีจำนวนบั้งตามชั้นยศคือ

สิบตรี  1 บั้ง

สิบโท  2 บั้ง

                   สิบเอก
3 บั้ง

ในกรณีมีบั้งมากกว่า 1 บั้ง เว้นระยะระหว่างบั้ง 0.4 ซม.

เมื่อแต่งเครื่องแบบปกติขาว  
เครื่องแบบครึ่งยศ  
หรือเครื่องแบบเต็มยศ
ให้ใช้บั้งทำด้วยด้วยแถบไหมทอง

(2)  นายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ  ใช้บั้งรูปหางนกแซงแซวกว้าง  0.3
ซม. 
ปลายบั้งทั้งสองข้างห่างกัน 
3  ซม. และมีขีดกว้าง 0.3 ซม. ยาว 3 ซม. 1 ขีด
ประดับบนอินทรธนูทั้ง   2   ข้าง  
ให้มุมแหลมของบั้งอยู่ทางด้านคอ 
และให้ขีดวางตามขวางของ
อินทรธนู 
ติดกับปลายบั้งและห่างจากริมอินทรธนูทางด้านไหล่  0.5 
ซม. แต่ละข้างมีจำนวนบั้ง
ตามชั้นยศคือ

จ่าสิบตรี  1 บั้ง

จ่าสิบโท  2 บั้ง

จ่าสิบเอก 3 บั้ง

ในกรณีมีบั้งมากกว่า  1  บั้ง  ให้ติดเรียงกันไปทางด้านคอตามส่วนยาวของ
อินทรธนู เว้นระยะระหว่างบั้ง 0.2 ซม.

(3)  นายดาบ  ใช้รูปดาบ  20 เล่มไขว้ ประดับบนอินทรธนูทั้ง 2 ข้าง
ให้
ปลายดาบอยู่ทางด้านคอ ด้ามดาบห่างจากริมอินทรธนูทางด้านไหล่
0.5 ซม.

(4) 
นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายร้อย 
ใช้ดาว 5 กลีบประดับบนอินทรธนูทั้ง
2 ข้าง ห่างจากริมอินทรธนูทางด้านไหล่ 0.5 ซม.
แต่ละข้างมีจำนวนดาวตามชั้นยศ คือ

ร้อยตรี  1 ดาว

ร้อยโท  2 ดาว

ร้อยเอก 3 ดาว
               ในกรณีมีดาวมากกว่า
1 ดาว 
ให้ติดเรียงกันไปทางด้านคอตามส่วนยาวของ
อินทรธนู เว้นระยะระหว่างบั้ง 0.5 ซม.

(5)  นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพัน ใช้ดาว 5 กลีบ
และพระมหามงกุฎ
ประดับบนอินทรธนูทั้ง 
2  ข้าง ให้พระมหามงกุฎครอบดาว
ให้ยอดพระมหามงกุฎอยู่ทางด้านคอ และ
ให้ดาวห่างจากริมอินทรธนูทางด้านไหล่ 0.5 ซม.
แต่ละข้างมีจำนวนดาวตามชั้นยศ คือ

พันตรี  1 ดาว

พันโท  2 ดาว

พันเอก 3 ดาว

ในกรณีมีดาวมากกว่า 1 ดาว 
ให้ติดเรียงกันไปทางด้านคอตามส่วนยาวของ
อินทรธนู เว้นระยะระหว่างบั้ง 0.5 ซม.
และให้พระมหามงกุฎครอบดาวที่อยู่ทางด้านคอ

(6)  นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพล ใช้ดาว 5 กลีบ
และพระมหามงกุฎและ
ช่องชัยพฤกษ์ประดับบนอินทรธนูทั้ง  2 
ข้าง ให้พระมหามงกุฎครอบดาว ให้ยอดพระมหามงกุฎอยู่
ทางด้านคอ 
และให้ช่อชัยพฤกษ์โอบดาวห่างจากริมอินทรธนูทางด้านไหล่  0.5 ซม. แต่ละข้างมี
จำนวนดาวตามชั้นยศ คือ

พันจัตวา 1 ดาว

พันตรี   2 ดาว
เรียงตามยาวของอินทรธนู
                              พันโท   3 ดาว เรียงตามยาวของอินทรธนู

พันเอก  4 ดาว
เรียงเป็นรูสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน

ให้มุมแหลมวางตามยาวของอินทรธนู

ในกรณีมีดาวมากกว่า  1 ดาวเว้นระยะระหว่างดาว
0.5 ซม.
และให้พระ
มหามงกุฎครอบดาวที่อยู่ทางด้านคอ
และให้ช่อชัยพฤกษ์โอบดาวที่อยู่ทางด้านไหล่

(7)  จอมพล  ให้ดาว  5 
กลีบ  ขนาดย่อม 5 ดาว
เรียงเป็นรูปวงกลม
ภายในวงกลมมีคธากับกระบี่ไขว้   
และมีช่อชัยพฤกษ์โอบด้านคธาและปลายกระบี่   ภายนอกวง
กลมมีพระมหามงกุฎครอบดาว   ด้านปลายคธาและด้ามกระบี่   ประดับบนอินทรธนูทั้ง  2 
ข้าง
ห่างจากริมอินทรธนูทางด้านไหล่ 0.5 ซม.
ให้ดอกพระมหามงกุฎอยู่ทางด้านคอ

เครื่องหมายยศนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ    นายดาบและนายทหาร
สัญญาบัตร ทำด้วยโลหะสีทอง

ข้อ 20 เครื่องหมายยศสำหรับเครื่องแบบฝึก และเครื่องแบบสนาม มีดังนี้

นายทหารประทวนชั้นนายสิบ 
ใช้เครื่องหมายยศตามข้อ 
19  (1) เว้นแต่
ไม่มีรูปจักร และพระมหามงกุฎ เย็บติดกับแขนเสื้อ

นายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ  
นายดาบ  
และนายทหารสัญญาบัตร  ให้
เครื่องหมายตามข้อ 
19  (2)  (3) (4) (5) (6) หรือ (7) แล้วแต่กรณี
ประดับที่มุมปกคอ
พับข้าซ้ายของเสื้อ 
สำหรับยศที่มีดาว  3  ดาว ประดับเป็นรูปสามเหลี่ยมหน้าจั่ว
ให้ด้านฐานอยู่
ข้างล่าง และนายทหารสัญญาบัตรตั้งแต่ชั้นพันโทขึ้นไป
จะใช้เครื่องหมายยศขนาดย่อมก็ได้

หมวด 4

เครื่องหมายเหล่าและเครื่องหมายสังกัด

ข้อ   21  เครื่องหมายเหล่าและเครื่องหมายสังกัด  ทำด้วยโลหะสีทอง  เครื่อง
หมายเหล่าติดที่คอเสื้อข้างขวา เครื่องหมายสังกัดติดที่คอเสื้อข้างซ้าย
ดังนี้

(1) เสื้อคอพับ             
ติดที่มุมปกคอพับ

(2) เสื้อคอเปิด            
ติดที่มุมคอเปิดตอนบน

(3) เสื้อชั้นนอกคอแบะ       
ติดที่มุมคอแบะตอนบน

(4) เสื้อชั้นนอกคอเปิด       
ติดที่มุมคอตอนหน้า

(5) เสื้อชั้นนอกเปิดนอก      
ติดที่คอแบะตอนหน้า

นายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ  
นายดาบ  
และนายทหารสัญญาบัตรต่ำกว่าชั้นพัน
เอกซึ่งเทียบเท่าพลจัตวา  เมื่อแต่งเครื่องแบบฝึก
หรือเครื่องแบบสนาม ให้ติดเครื่องหมายสังกัด
ที่อกเสื้อข้างซ้ายเหนือกึ่งกลางปกกระเป๋า

ข้อ 22 เครื่องหมายเหล่า มีดังนี้

(1) ทหารราบ             
รูปปืนเล็กไขว้ประกอบกับตับกระสุน

(2) ทหารม้า              
รูปกระบี่ไขว้ประกอบกับเกือกม้าและรถถัง

          (3)
ทหารปืนใหญ่           
รูปปืนใหญ่ไขว้ประกอบกับลูกระเบิดมีเปลว

(4) ทหารช่าง             
รูปพลั่วกับขวานไขว้ประกอบกับสมอ

(5) ทหารสื่อสาร           
รูปสายฟ้าแลบประกอบกับจักร

(6) ทหารขนส่ง          
  รูปพวงมาลัยเรือประกอบกับจักรและปีกนก

บนแผ่นโล่

(7) ทหารสรรพาวุธ         
รูปลูกระเบิดมีเปลว

(8) ทหารพลาธิการ         
รูปกระบี่ไขว้ประกอบกับจักรสามจักร

(9) ทหารสารวัตร           รูปปืนพกไขว้ประกอบกับจักร

(10) ทหารสารบรรณ         
รูปกระบี่กับปากไก่ไขว้ประกอบกับหนังสือ

(11) ทหารการเงิน          
รูปกระบี่ไขว้ประกอบกับช้างสามเศียร

(12) ทหารพระธรรมนูญ       
รูปพระดุลพ่าห์ประกอบกับจักร

(13) ทหารแพทย์            
รูปพญานาคคู่พันคบเพลิง

(14) ทหารแผนที่            
รูปกระบี่ไขว้ประกอบกับกล้องส่อง

(15) ทหารการสัตว์          
รูปพญานาคไขว้ประกอบกับเกือกม้า

(16) ทหารดุริยางค์         
 รูปพิณ

ข้อ  23  นายทหารซึ่งดำรงตำแหน่งเสนาธิการ
ฝ่ายเสนาธิการ หรือตำแหน่งที่
กำหนดว่าเป็นตำแหน่งฝ่ายเสนาธิการ  ใช้เครื่องหมายโลหะสีทองรูปดาว  5 
กลีบ  มีรูปตราหน้า
หมวกติดอยู่กิ่งกลางดาว และมีช่อชัยพฤกษ์โอบใต้ดาว
ติดที่คอเสื้อข้างขวาแทนเครื่องหมายเหล่า

ข้อ  24 
ทหารประจำการสังกัดสำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี  สำนักงานปลัด
กระทรวง          
และกองบัญชาการทหารสูงสุดใช้เครื่องหมายสังกัดรูปจักรมีสมอสอดขัดในจักร
ด้านซ้ายขวามีรูปปีกนกกาง
เว้นแต่ทหารประจำการสังกัดกรมราชองครักษ์ใช้เครื่องหมายสังกัดรูปครุฑ

ข้อ    25  
ทหารกองประจำการและทหารประจำการสังกัดหน่วยราชการในส่วน
กลาง  
ส่วนการศึกษา 
ส่วนภูมิภาค 
และหน่วยทหารของกองทัพบก 
กับนายทหารนอกกองและ
นายทหารพิเศษ สังกัดกองทัพบก ใช้เครื่องหมายสังกัด ดังนี้

(1) ทหารกองประจำการและทหารประจำการสังกัดหน่วยราชการในส่วน
กลางและส่วนการศึกษา
กับนายทหารนอกกองและนายทหารพิเศษสังกัดทัพบกใช้เครื่องหมายสังกัดคือ

กองทัพบกและสำนักงานเลขานุการกองทัพบก       
ใช้อักษร      
ทบ

สำนักงานปลัดบัญชีทหารบก                    
ใช้อักษร       ปช

กรมกำลังพลทหารบก                        
ใช้อักษร       กพ

กรมข่าวทหารบก                           
ใช้อักษร       ขว

กรมยุทธการทหารบก                        
ใช้อักษร       ยก

กรมส่งกำลังบำรุงทหารบก                    
ใช้อักษร       กบ

กรมสารบรรณทหารบก                       
ใช้อักษร       สบ

กรมการสารวัตรทหารบก                     
ใช้อักษร       สห

กรมสวัสดิการทหารบก                       
ใช้อักษร       สก

กรมสรรพาวุธทหารบก                       
ใช้อักษร       สพ

กรมพลาธิการทหารบก                       
ใช้อักษร       พธ

กรมแพทย์ทหารบก                          
ใช้อักษร       พบ

กรมยุทธโยธาทหารบก                       
ใช้อักษร       ยย

กรมการขนส่งทหารบก                       
ใช้อักษร       ขส

กรมการสัตว์ทหารบก                        
ใช้อักษร       กส

กรมการทหารสื่อสาร                        
ใช้อักษร       สส

กรมการทหารช่าง                          
ใช้อักษร       กช

กรมการเงินทหารบก                        
ใช้อักษร     
 กง

กรมจเรทหารบก                           
ใช้อักษร       จบ

กรมแผนที่ทหารบก                          
ใช้อักษร       ผท

กรมยุทธศึกษาทหารบก                       
ใช้อักษร       ยศ

ศูนย์การทหารราบ กรมยุทธศึกษาทหารบก         
ใช้อักษร       ศร

ศูนย์การทหารม้า กรมยุทธศึกษาทหารบก          
ใช้อักษร      
ศม

ศูนย์การทหารปืนใหญ่ กรมยุทธศึกษาทหารบก       
ใช้อักษร      
ศป

ศูนย์การฝึกกำลังทดแทน กรมยุทธศึกษาทหารบก      ใช้อักษร       ศฝ

โรงเรียนเสนาธิการทหารบก             
     ใช้อักษร       สธ

โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า              
ใช้อักษร     
จปร.

กรมการรักษาดินแดน                        
ใช้อักษร       รด

วิทยาลัยการทัพบก                          
ใช้อักษร     
วทบ

(2)   ทหารกองประจำการและทหารประจำการ  สังกัดหน่วยราชการส่วนภูมิภาค
ใช้เครื่องหมายสังกัด คือ

กองทัพภาค ใช้อักษร ทภ และมีเลขหมายกองทัพภาคประกอบ

มณฑลทหารบก ให้อักษร มบ และมีเลขหมายมณฑลทหารบกประกอบ

จังหวัดทหารบก    
ใช้เครื่องหมายสังกัดของมณฑลทหารบก    ที่จังหวัด
ทหารบกนั้นสังกัด เว้นแต่จังหวัดทหารยกที่ขึ้นตรงกองทัพภาค
ใช้เครื่องหมายสังกัดของกองทัพภาค

(3)  
ทหารกองประจำการ  
ทหารประจำการ 
และนายทหารพิเศษสังกัดหน่วย
ทหาร ใช้เครื่องหมายสังกัด คือ

สังกัดกองพล   
ใช้อักษร    พล    มีเลขหมายกองพบประกอบ    เว้น
แต่กองพลทหารม้า 
ใช้อักษร  ม  แทนเลขหมายกองพล
และกองพลทหารปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยาน
ใช้อักษร ปตอ เป็นเครื่องหมายสังกัด

สังกัดกรมผสม ใช้อักษร ผส มีเลขหมายกรมผสมประกอบ

สังกัดกรมใช้อักษรประจำเหล่า  
มีเลขประจำเหล่า  
มีเลขหมายกรม
ประกอบ เว้นแต่กรมทหารปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยาน ใช้อักษร ปตอ
แทนอักษรประจำเหล่า

สังกัดกองพันที่จัดเป็นกรม    
ใช้อักษรประจำเหล่ามีเลขหมายกรมประกอบ
และมีเลขหมายกองพันต่อท้าย   โดยมีขีดทับคั่น  เว้นแต่กองพันทหารปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยาน  ใช้
อักษร  ปตอ
แทนอักษรประจำเหล่า กองพันทหารราบในกรมผสม ใช้อักษร ผส แทนอักษรประจำ
เหล่า  
กองพันทหารเหล่าอื่น 
ที่สังกัดกรมผสม 
ใช้อักษรประจำเหล่ามีเลขหมายกองพันต่อท้าย
โดยมีขีดทับคั่น และไม่ต้องมีเลขหมายกรมผสมประกอบ

สังกัดกองพันที่มิได้จัดเป็นกรม   
ใช้อักษรประจำเหล่ามีเลขหมายกองพันต่อ
ท้ายอักษรประจำเหล่าโดยมีขีดทับคั่น
เว้นแต่กองพันทหารปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยาน ใช้อักษร ปตอ
แทนอักษรประจำเหล่า 
และกองพันผลร่ม 
ใช้รูปร่มชูชีพประกอบกับปีกนกคู่แทนอักษรประจำเหล่า
ถ้ามีเลขหมายกองพันให้เลขหมายกองพันอยู่เหนือรูปร่ม

สังกัดกองร้อยที่มิได้จัดเป็นกองพัน 
ใช้อักษรประจำเหล่ามีเลขหมายกองร้อย
ต่อท้าย โดยมีขีดนอนคั่น

สังกัดหน่วยทหารที่ไม่เข้าลักษณะดังกล่าวข้างต้น    ใช้เครื่องหมายสังกัดของ
หน่วยบังคับบัญชาโดยตรง

อักษรประจำเหล่าต่าง ๆ ที่ใช้ประกอบเป็นเครื่องหมายสังกัด มีดังนี้

(ก) เหล่าทหารราบ                   
ใช้        ร

(ข) เหล่าทหารม้า                    
ใช้        ม

(ค) เหล่าทหารปืนใหญ่                 
ใช้      
 ป

(ง) เหล่าทหารช่าง                   
ใช้        ช

(จ) เหล่าทหารสื่อสาร                 
ใช้        ส

(ฉ) เหล่าทหารขนส่ง                  
ใช้        สห

(ช) เหล่าทหารสรรพาวุธ               
ใช้        สพ

(ซ) เหล่าทหารพลาธิการ               
ใช้        พธ

(ฌ) เหล่าทหารสารวัตร                
ใช้        สห

(ญ) เหล่าทหารสารบรรณ               
ใช้        สบ

(ฎ) เหล่าทหารการเงิน                
ใช้        กง

(ฏ) เหล่าทหารพระธรรมนูญ             
ใช้        ธน

(ฐ) เหล่าทหารแพทย์                  
ใช้        
พ

(ฑ) เหล่าทหารแผนที่                  
ใช้        ผท

(ฒ) เหล่าทหารการสัตว์                
ใช้        กส

(ณ) เหล่าทหารดุริยางค์                 ใช้        ดย

ข้อ   26 
นายทหารสัญญาบัตรประจำการชั้นพันเอกซึ่งเทียบเท่าพลจัตวา  นายพล
และจอมพล 
ใช้เครื่องหมายโลหะสีทองรูปคธาไขว้ประกอบกับชัยพฤกษ์แทนเครื่องหมายเหล่าและ
เครื่องหมายสังกัด   
เมื่อแต่งเครื่องแบบฝึกหรือเครื่องแบบสนามให้ติดเครื่องหมายตามข้อนี้ที่คอ
เสื้อข้างขวาข้างเดียว

ข้อ 27 นักเรียนทหาร ใช้เครื่องหมายดังนี้

นักเรียนนายร้อยใช้เครื่องหมายโลหะสีทองรูปตราแผ่นดินในรัชกาลพระ
บาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  ติดที่คอเสื้อทั้ง  2 ข้าง โดยไม่ใช้เครื่องหมายเหล่าและ
เครื่องหมายสังกัด

นักเรียนนายทหารแผนที่   
ใช้เครื่องหมายโลหะสีทองรูปจักรกระบอง   มี
ดาวกลางจักร ติดที่คอเสื้อทั้ง 2 ข้าง
โดยไม่ใช้เครื่องหมายเหล่าและเครื่องหมายสังกัด

นักเรียนนายร้อยสำรอง   
ใช้เครื่องหมายเหล่าและเครื่องหมายสังกัดตาม
เหล่าและสังกัดของตน

นักเรียนนายสิบ      
ใช้เครื่องหมายเหล่าตามเหล่าของตนและใช้เครื่อง
หมายดอกจันทร์
ติดที่คอเสื้อข้างซ้ายและแทนเครื่องหมายสังกัด

ข้อ    28   ทหารนอกประจำการ   ใช้เครื่องหมายเหล่าครั้งสุดท้ายติดที่คอเสื้อ
ข้างขวา 
และติดอักษร  นก 
ที่คอเสื้อข้างซ้ายสำหรับนายทหารสัญญาบัตรชั้นพันเอกซึ่งเทียบเท่า
พลจัตวา  
นายพล   และจอมพล  
ใช้เครื่องหมายรูคธาไขว้ประกอบกับช่อชัยพฤกษ์ติดที่คอเสื้อ
ข้างขวา และอักษร นก ติดที่คอเสื้อข้างซ้าย

           หมวด
5

เครื่องหมายพิเศษ

ข้อ  29  นายทหารซึ่งดำรงตำแหน่งเสนาธิการ  ฝ่ายเสนาธิการหรือตำแหน่งที่
กำหนดว่าเป็นตำแหน่งฝ่ายเสนาธิการ  ใช้สายยงยศเป็นสายถัก  1 เส้น ประกอบตุ้มโลหะสีทอง 1
ตุ้ม 
สายเกลี้ยง  2 เส้น ปลายสายรวมติดใต้อินทรธนูข้างขวา
สายถักคล้องใต้แขนขวาผ่านหน้า
อก 
สายเกลี้ยงทำเป็นบ่วงคล้องใต้แขนขวา 
1  เส้น  ส่วนอีก  1 เส้นทำเป็นบ่วงผ่านหน้าอก
มารวมกับปลายสายถักคล้องที่ดุมอกเสื้อ  
ให้ตุ้มโลหะสีทองอยู่ที่อกเสื้อ 
ถ้าเป็นเสื้อชั้นนอกคอปิด
คล้องที่ดุมอกเสื่อเม็ดที่  1 
ถ้าเป็นเสื้อชั้นนอกคอแบะหรือเสื้อชั้นนอกเปิดอก คล้องใต้ชายพับ
ประมาณแนวเดียวกับดุมเม็ดที่ 1 ของเสื้อชั้นนอกคอปิด

สายยงยศทำด้วยไหมทองหรือไหมสีเหลือง ใช้ประกอบกับเครื่องแบบ ดังนี้

(1)  เครื่องแบบปกติขาว  หรือเครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ
ที่ประดับ
เครื่องราชอิสริยาภรณ์  เครื่องแบบครึ่งยศ เครื่องแบบเต็มยศ
เครื่องแบบสโมสร หรือเครื่อง
แบบกันหนาวน้ำเงินดำ ใช้สายยงยศไหมทอง

(2)  เครื่องแบบปกติขาว  หรือเครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ  ที่ไม่
ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ใช้สายยงยศไหมสีเหลือง

ข้อ  30  นายทหารคนสนิท  ใช้สายยงยศเป็นสายถัก  1 เส้น ประกอบตุ้มโลหะสี
ทอง  1  ตุ้ม  ทำเป็นบ่วงคล้องใต้แขนขวา  ปลายสายรวมติดใต้อินทรธนูข้างขวา
ให้ตุ้มโลหะสี
ทองอยู่ทางด้านหน้า

สายยงยศทำด้วยไหมทองหรือไหมสีเหลือง ใช้ประกอบกับเครื่องแบบ ดังนี้

(1)  
เครื่องแบบปกติขาว  
หรือเครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ 
ที่
ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์  เครื่องแบบครึ่งยศ  เครื่องแบบเต็มยศ  เครื่องแบบสโมสร หรือ
เครื่องแบบกันหนาวน้ำเงินดำ ใช้สายยงยศไหมทอง
               (2)  เครื่องแบบปกติขาว  หรือเครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ  ที่ไม่
ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ใช้สายยงยศไหมสีเหลือง

(3)  
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอพับ ใช้สายยงยศไหมสีเหลืองเกลี้ยง
1 เส้น ทำเป็นบ่วงคล้องใต้แขนขวา ปลายสายรวมติดใต้อินทรธนูข้างขวา

นายทหารซึ่งใช้สายยงยศเสนาธิการ 
และดำรงตำแหน่งนายทหารคนสนิทด้วย 
ใช้
สายยงยศเสนาธิการแต่อย่างเดียว

ข้อ  31
นักเรียนนายสิบและนักเรียนนายทหาร ใช้เครื่องหมายเลขตามชั้นปีการศึกษา
ติดบนอินทรธนูทั้ง 
2 ข้าง ห่างจากริมอินทรธนูทางด้านไหล่ 1 ซ.ม. ให้ด้านบนของเลขอยู่
ทางด้านคอเว้นแต่นักเรียนนายร้อยสำรอง ใช้เครื่องหมายอักษร
นส แทนเลข

เครื่องหมายตามข้อนี้   
ทำด้วยโลหะสีทอง   
เมื่อแต่งเครื่องแบบฝึกหรือเครื่อง
แบบสนาม ให้ติดที่อกเสื้อข้างซ้ายเหนือกึ่งกลายปกกระเป๋า

ข้อ  32 นักเรียนนายทหาร
ซึ่งได้รับแต่งตั้งให้ทำหน้าที่หัวหน้าหมู่ หัวหน้าหมวด หัว
หน้ากองร้อย  
หัวหน้ากองพัน  
หรือหัวหน้านักเรียน 
ใช้เครื่องหมายทำด้วยโลหะสีทองติดที่
กึ่งกลางบนอินทรธนูทั้ง 2 ข้าง
ให้ด้านบนของเครื่องหมายอยู่ทางด้านคอ

เครื่องหมายมีดังนี้

หัวหน้าหมู่                    
รูปจักร

หัวหน้าหมวด                  
รูปจักรภายใต้พระมหามงกุฎ

หัวหน้ากองร้อย                
รูปจักรภายใต้พระมหามงกุฎมีรัศมี

หัวหน้ากองพัน                 
รูปกระบี่ไข้วประกอบกับจักรภายใต้

พระมหามงกุฎมีรัศมี

หัวหน้านักเรียนนายร้อย          
รูปตราแผ่นดินในรัชกาลพระบาทสมเด็จ

พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

หัวหน้านักเรียนนายทหารแผนที่     
รูปจักรกระบองมีดาวกลางจักร

หัวหน้านักเรียนนายร้อยสำรอง     
รูปพระเกี้ยวมีรัศมี

เครื่องหมายตามข้อนี้ 
เมื่อแต่งเครื่องแบบฝึก 
หรือเครื่องแบบสนาม ให้ติดอกเสื้อ
ข้างซ้ายเหนือเครื่องหมายตามข้อ 31

ข้อ  33  พลทหารอาสาสมัคร  ใช้เครื่องหมายอักษร อส
และเลขตามจำนวนปีที่
อาสาสมัครต่อท้ายตัวอักษร  ทำด้วยโลหะสีทองติดบนอินทรธนูทั้ง  2 
ข้าง  ห่างจากริมอินทรธนู
ทางด้านไหล่ 1 ซ.ม. ให้ด้านบนของเครื่องหมายอยู่ทางด้านคอ

เครื่องหมายตามข้อนี้ 
เมื่อแต่งเครื่องแบบฝึกหรือเครื่องแบบสนาม  ให้ติดที่อกเสื้อ
ข้างซ้ายเหนือกึ่งกลางปกกระเป๋า

ข้อ  34  ทหารในหน่วยทหารรักษาพระองค์  หรือหน่วยทหารที่มีนามเกียรติยศ ใช้
เครื่องหมายทำด้วยโลหะสีทองติดที่อกเสื้อข้างขวาเหนือกึ่งกลางปกกระเป๋า
ดังนี้

(1)  ทหารในกองบังคับการ  กรมทหารราบที่ 1  มหาดเล็กรักษาพระองค์
และกองพันที่ 
1  กองพันที่ 2 กับกองพันที่ 4
มหาดเล็กรักษาพระองค์ ในพระบาทสมเด็จพระ
จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กรมทหารราบที่ 1
มหาดเล็กรักษาพระองค์ ใช้อักษร จปร

(2)  ทหารในกองพันที่  3 
มหาดเล็กรักษาพระองค์ 
ในพระบาทสมเด็จ
พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว  กรมทหารราบที่  1 
มหาดเล็กรักษาพระองค์  
ใช้อักษร ว มีพระ
มหามงกุฎ

(3)  ทหารในกรมทหารราบที่
11  รักษาพระองค์ ใช้อักษรพระปรมาภิไธย
ย่อในองค์พระมหากษัตริย์รัชกาลปัจจุบัน

(4)  ทหารในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์   ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎ
เกล้าเจ้าอยู่หัว ใช้อักษร รร 6

(5) 
ทหารในกองพันทหารม้าที่  
6  
ในสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ
ใช้อักษร สผ

(6) 
ทหารในหน่วยทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์ และในหน่วยทหารช่างรักษา
พระองค์
ใช้อักษรพระปรมาภิไธยย่อในองค์พระมหากษัตริย์รัชกาลปัจจุบัน

(7)  ทหารในกรมทหารราบที่
21  รักษาพระองค์ ในพระจุลจอมเกล้า
ใช้
อักษร ภปร

(8)  
ทหารในกรมนักเรียนนายร้อย  
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ใช้อักษร ภปร
          ข้อ   35   ทหารซึ่งเป็นนักโดดร่ม  ใช้เครื่องหมายนักโดดร่มติดที่อกเสื้อข้างซ้าย
เหนือแนวเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตามชั้น ดังนี้

ชั้นที่  1  เป็นรูปร่มชูชีพอยู่เหนือเอราวัณ ปักด้วยดิ้นเงินประกอบกับปีกนก
2
ปีก ปักด้วยดิ้นทองบนพื้นสักหลาดสีแดงกว้าง  10 
ซ.ม.  สูง  3 
ซ.ม. ที่กึ่งกลางตัวร่มชูชีพมี
ดาวโลหะสีน้ำเงิน 1 ดาว
และช่อชัยพฤกษ์โลหะสีน้ำเงินโอบใต้ดาว

ชั้นที่  2  เช่นเดียวกับชั้นที่ 1 เว้นแต่ไม่มีช่อชัยพฤกษ์

ชั้นที่  3  เช่นเดียว

เครื่องหมายตามข้อนี้ใช้ประกอบกับเครื่องแบบได้ทุกชนิด  เว้นแต่เครื่องแบบฝึกและ
เครื่องแบบสนาม 
ใช้ชนิดปักด้วยด้ายมันหรือไหม เย็บติดอกเสื้อข้างซ้าย
ถ้าใช้ประกอบกับเครื่อง
แบบสโมสรอกแข็ง หรือเครื่องแบบสโมสรอกอ่อน
ใช้ชนิดปักด้วยดิ้นขนาดย่อลงครึ่งหนึ่ง

ข้อ   36  ทหารซึ่งสำเร็จการศึกษาหลักสูตรการรบแบบจู่โจมของศูนย์การทหารราบ
กรมยุทธศึกษาทหารบก  
หรือของต่างประเทศที่ศูนย์การทหารราบ 
กรมยุทธศึกษาทหารบก  ได้
พิจารณาแล้วเห็นว่ามีมาตรฐานเทียบเท่า   
ใช้เครื่องหมายทหารจู่โจมติดที่อกเสื้อข้างขวาใต้แนว
เครื่องหมายหน่วยรักษาพระองค์  มีลักษณะเป็นรูปหัวเสือทำด้วยโลหะสีทองคาบดาบปลายปืนสีเงิน
ทำให้เป็นมัน ขนาดสูง 2.5 ซ.ม. กว้าง 5.2 ซ.ม.

เครื่องหมายตามข้อนี้ใช้ประกอบกับเครื่องแบบได้ทุกชนิด

ข้อ  37  พลทหารซึ่งทำหน้าที่อย่างนายสิบ
ใช้บั้งทำด้วยสักหลาดสีน้ำเงิน  
ขนาด
เท่ากับบั้งเครื่องหมายยศสิบตรี
ติดที่แขนเสื้อข้างซ้ายด้านนอกกึ่งกลางระหว่างไหล่กับข้อศอก

ข้อ  38  พลทหารซึ่งทำหน้าที่ครูทหารใหม่   ใช้เครื่องหมายรูปจักรทำด้วยโลหะสี
ทอง  
เส้นผ่าศูนย์กลาง  
3.5   ซ.ม.  ทาบบนพื้นสักหลาดสีน้ำเงินรูปวงกลม  ติดที่แขนเสื้อ
ข้างซ้ายด้านนอกกึ่งกลางระหว่างไหล่กับข้อศอก

ข้อ   39 
ทหารซึ่งทำหน้าที่เป็นกรรมการตรวจเลือกคนเข้ากองประจำการตามกฎ
หมายว่าด้วยการรับราชการทหาร   ในขณะปฏิบัติหน้าที่ตรวจเลือก  ใช้ปลอกแขนทำด้วยสักหลาด
หรือเสิทสีแดงกว้าง 7 ซ.ม. ขลิบริมสีน้ำเงินข้างละ 0.5 ซ.ม.

ทหารซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่ปฏิบัติการในการตรวจเลือก    ใช้ปลอกแขนทำด้วยสักหลาด
หรือเสิทสีน้ำเงินกว้าง 7 ซ.ม. ขลิบริมสีแดงข้างละ 0.5 ซ.ม.

ปลอกแขนตามข้อนี้สวมที่แขนเสื้อข้างขวาเหนือข้อศอก

ภาค 2

                      เครื่องแบบทหารหญิง

หมวด 1

ชนิดของเครื่องแบบ

ข้อ  40  เครื่องแบบทหารหญิง มี 8 ชนิด

(1)  เครื่องแบบปกติขาว

(2)  เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ

(3) 
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอปก

(4)  เครื่องแบบลำลอง

(5)  เครื่องแบบฝึก

(6)  เครื่องแบบครึ่งยศ

(7)  เครื่องแบบเต็มยศ

(8)  เครื่องแบบสโมสร

(1)  เครื่องแบบปกติขาว
ประกอบด้วย

(ก) 
หมวกแก๊ปทรงอ่อนพับปีกสีขาว

(ข)  เสื้อชั้นนอกคอแบะสีขาว

(ค)  กระโปรงสีขาว

(ง)  รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ

(จ)  ถุงเท้ายาวสีน้ำตาลอ่อน

(ฉ)  กระเป๋าถือสีขาว

(2) 
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ 
ประกอบด้วย

(ก)  หมวกแก๊ปทรงอ่อนพับปีก
หรือหมวกหนีบสีกากีแกมเขียว

(ข) 
เสื้อชั้นนอกคอแบะสีกากีแกมเขียว

(ค)  กระโปรงสีกากีแกมเขียว

(ง)  รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ

(จ)  ถุงเท้ายาวสีน้ำตาลอ่อน

(ฉ)  กระเป๋าถือสีดำขนาดใหญ่

(3) 
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอปก 
ประกอบด้วย

(ก) 
หมวกพับปีกหรือหมวกหนีบสีกากีแกมเขียว

(ข)  เสื้อคอปกสีกากีแกมเขียว

(ค)  กระโปรงสีกากีแกมเขียว

(ง)  รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ

(จ)  กระเป๋าถือสีดำขนาดใหญ่

(4)  เครื่องแบบลำลอง  ประกอบด้วย

(ก)  หมวกพับปีก
หรือหมวกหนีบสีกากีแกมเขียว

   (ข)  เสื้อคอพับสีขาว

(ค)  กระโปรงสีกากีแกมเขียว

(ง)  เข็มขัดหนังสีดำ

(จ)  รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ

(ฉ)  กระเป๋าถือสีดำขนาดใหญ่

(5)  เครื่องแบบฝึก  ประกอบด้วย

(ก)  หมวกหนีบสีกากีแกมเขียว

(ข) 
เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว

(ค) 
กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบฝึก

(ง) 
เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว

(จ)  รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ
ชนิดผูกเชือก

(ฉ)  ถุงเท้าสั้นสีดำ

(6)  เครื่องแบบครึ่งยศ  เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว
เว้นแต่ให้ใช้กระโปรง
สีดำ และกระเป๋าถือสีดำขนาดเล็ก

(7)  เครื่องแบบเต็มยศ  เช่นเดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศ
เว้นแต่ในโอกาสที่อยู่ใน
ต่างประเทศที่มีอากาศหนาว  ให้ใช้หมวกแก๊ปทรงอ่อนพับปีก เสื้อชั้นนอกคอแบะและกระโปรงสีน้ำ
เงินดำ

(8)  เครื่องแบบสโมสร
เช่นเดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศ

หมวด 2

ส่วนของเครื่องแบบ

ข้อ  41  หมวกมี 5 แบบ คือ

(1)  หมวกหนีบสีกากีแกมเขียว
ลักษณะเช่นเดียวกับหมวกหนีบของทหารชาย

(2) 
หมวกพับปีกสีกากีแกมเขียว 
ที่ขอบหมวกด้านซ้ายห่างจากกึ่งกลางด้าน
หน้าหมวก 4 ซ.ม. มีตราหน้าหมวกขนาดเล็ก

(3) 
หมวกแก๊ปทรงอ่อนพับปีกสีกากีแกมเขียว ด้านหน้าหมวกมีตราหน้าหมวก
ขนาดกลาง
และมีผ้าพันหมวกเช่นเดียวกับผ้าพันหมวกทรงหม้อตาลสีกากีแกมเขียวของทหารชาย

(4) 
หมวกแก๊ปทรงอ่อนพับปีกสีน้ำเงินดำ 
ทำด้วยสักหลาดหรือเสิท ลักษณะ
เช่นเดียวกับหมวกแก๊ปทรงอ่อนพับปีกสีกากีแกมเขียว

(5) 
หมวกแก๊ปทรงอ่อนพับปีกสีน้ำเงินดำ 
ทำด้วยสักหลาดหรือเสิท ลักษณะ
เช่นเดียวกับหมวกแก๊ปทรงอ่อนพับปีกสีกากีแกมเขียว

ข้อ  42  เสื้อ มี 6 แบบ คือ

(1) 
เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว 
ลักษณะเช่นเดียวกับเสื้อคอเปิดสีกากีแกม
เขียวของทหารชาย

(2)  เสื้อคอปกสีกากีแกมเขียว  ที่แนวอกมีดุม  3 
ดุมแขนยาวไม่รัดข้อมือ
หรือแขนสั้นเหนือข้อศอกไม่เกิน  5 
ซ.ม.  มีกระเป๋าล่างข้างละ 1
กระเป๋า เป็นกระเป๋าปะมี
แถบตรงกึ่งกลางตามทางดิ่ง  ไม่มีปก  มุมกระเป๋าด้านล่างเป็นรูปตัดพองาม  ปากกระเป๋าขัดดุม
1 ดุม และมีอินทรธนูอ่อนขัดดุม ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมโลหะสีทองขนาดเล็ก

(3)  เสื้อคอพับสีขาว
ที่ชายคอพับด้านหน้ามีแถบสีกากีแกมเขียวกว้าง 1 ซ.
ม. 
ข้างละ  1  แถบ 
ที่แนวอกมีดุม 4 ดุม แขนยาวรัดข้อมือ ขัดดุมข้างละ 1 ดุม หรือแขนสั้น
เหนือข้อศอกไม่เกิน 5 ซ.ม. และมีอินทรธนูอ่อนขัดดุม ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมโลหะสีทองขนาดเล็ก

เมื่อสวมเสื้อนี้ ให้สอดชายเสื้ออยู่ภายในกระโปรง

(4) 
เสื้อชั้นนอกคอแบะสีกากีแกมเขียว แบบคอป้านมีตะเข็บหลัง 3 ตะเข็บ
ที่แนวอกมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่  3 ดุม มีกระเป๋าล่างข้างละ 1 กระเป๋า
เป็นกระเป๋าเจาะ
เฉียงเล็กน้อยไม่มีปก 
และมีอินทรธนูอ่อนขัดดุมโลหะสีทองขนาดเล็ก  เสื้อแบบนี้ให้ใช้เสื้อคอพับสี
กากีแกมเขียวอ่อน  
ผูกผ้าผูกคอสีกากีแกมเขียวแก่เงื่อนกลาสีประกอบด้วย  แต่ในโอกาสไว้ทุกข์
ให้ใช้ผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสี

(5)  เสื้อชั้นนอกคอแบะสีขาว 
ลักษณะเช่นเดียวกับเสื้อชั้นนอกคอแบะสีกากี
แกมเขียว 
เสื้อแบบนี้ให้ใช้เชิ้ตสีขาว 
ผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสีประกอบด้วย  เว้นแต่เมื่อแต่ง
เครื่องแบบสโมสร ให้ผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่าย

(6) 
เสื้อชั้นนอกคอแบะสีน้ำเงินดำ 
ทำด้วยสักหลาดหรือเสิท 
ลักษณะเช่น
เดียวกับเสื้อชั้นนอกคอแบะสีขาว

ข้อ  43  กระโปรงและกางเกง มีดังนี้

(1) 
กระโปรงสีกากีแกมเขียว   
ยาวครึ่งน่อง  
ตรงกลางด้านหลังมีจีบ
พับทบชายกระโปรงไม่บาน และไม่มีกระเป๋า

(2)  กระโปรงสีขาว  ลักษณะเช่นเดียวกับกระโปรงสีกากีแกมเขียว

(3)  กระโปรงสีดำ   ทำด้วยสักหลาดหรือเสิท   ลักษณะเช่นเดียวกับ
กระโปรงสีกากีแกมเขียว

(4)  กระโปรงสีน้ำเงินดำ   ทำด้วยสักหลาดหรือเสิท   ลักษณะเช่นเดียว
กับกระโปรงสีกากีแกมเขียว

(5) 
กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบฝึก   ลักษณะเช่นเดียวกับกางเกง
ขายาวสีกากีแกมเขียวแบบฝึกของทหารชาย   เว้นแต่ผ่าเอวทางด้านซ้าย  ปลายขากว้างไม่น้อย
กว่า 20 ซ.ม. และไม่เกิน 24 ซ.ม.

ข้อ  44  เข็มขัด มี 2 แบบ คือ

(1)  เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว   
ลักษณะเช่นเดียวกับเข็มขัดด้ายถักสี
กากีแกมเขียวของทหารชาย
ใช้คาดทับขอบกางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบฝึก

(2)  เข็มขัดหนังสีดำ    มีขนาดและหัวเข็มขัดเช่นเดียวกับเข็มขัดด้ายถักสี
กากีแกมเขียวของทหารชาย ใช้คาดทับขอบกระโปรงสีกากีแกมเขียว

ข้อ  45  รองเท้า มี 2 แบบ คือ

(1) 
รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ 
ชนิดไม่ผูกเชือก ไม่มีริ้วและลวดลาย ส้นใหญ่
พอสมควร สูงไม่เกิน 7 ซ.ม.

(2) 
รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ 
ชนิดผูกเชือก ลักษณะเช่นเดียวกับรองเท้าหุ้ม
ส้นหนังสีดำของทหารชาย

ข้อ  46  กระเป๋าถือ มี 3 แบบ คือ

(1)  กระเป๋าถือสีขาว   ทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้ามุม
บน สูง 20 ซ.ม. ยาว 25 ซ.ม. มีสายสะพาย

(2) 
กระเป๋าถือสีดำขนาดใหญ่ 
ลักษณะเช่นเดียวกับกระเป๋าถือสีขาว

(3) 
กระเป๋าถือสีดำขนาดเล็ก 
ลักษณะเช่นเดียวกับกระเป๋าถือสีขาว เว้น
แต่สูง 15 ซ.ม. ยาว 20 ซ.ม. ไม่มีสายสะพาย

กระเป๋าถือทั้ง  3  แบบนี้ไม่มีลวดลาย  ที่กึ่งกลางผากระเป๋าด้านนอกมีรูปจักร ทำ
ด้วยโลหะสีทอง 
เส้นผ่าศูนย์กลาง  3  ซ.ม. โดยปกติถือด้วยมือซ้าย
สำหรับกระเป๋าที่มีสาย
สะพายจะสะพายที่ไหล่ซ้ายห้อยลงมาใต้แนวเอวก็ได้

หมวด 3

อินทรธนูและเครื่องหมายยศ

ข้อ  47  อินทรธนู มี 2 แบบ คือ

(1)  อินทรธนูอ่อน  ทำด้วยสักหลาด เสิท หรือผ้า
ชนิดและสีเดียวกับเสื้อ
เป็นแผ่นสี่เหลี่ยมเรียวจากทางด้านไหล่ไปทางคอ  ปลายมน  ด้านไหล่กว้าง 4 ซ.ม. เย็บติดกับ
เสื้อ ด้านคอกว้าง 3 ซ.ม. ตอนปลายขัดดุม

(2)  อินทรธนูน้อย  ทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีน้ำเงินดำ  เป็นแผ่นสี่เหลี่ยม
จัตุรัสด้านละ 
4.5  ซ.ม.  มีสาบสีแดง
ที่ริมอินทรธนูด้านคอและด้านไหล่มีลวดไหมทองขด กับมี
แถบไหมทองประกอบ คือ

(ก) 
นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายร้อย 
มีแถบไหมทองกว้าง 1 ซ.ม.

2 แถบ พาดชิดแนวลวดไหมทองขด

       (ข)  นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพัน  มีแถบไหมทองเช่นเดียวกับนาย

นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายร้อย 
และมีแถบไหมทองกว้าง 0.5

ซ.ม. 1 แถบ พาดกลางขนานกับแถบไหมทองตาม (ก)

อินทรธนูน้อยนี้  
ทำเป็นปลอกสวมอินทรธนูอ่อน 
สุดทางด้านไหล่ของเสื้อชั้นนอกคอ
แบะทุกแบบและใช้เฉพาะนายทหารสัญญาบัตร

ข้อ  48  เครื่องหมายยศ มีดังนี้

นายทหารประทวนชั้นนายสิบ         
ใช้เครื่องหมายยศและประดับเช่นเดียวกับ
นายทหารประทวนชั้นนายสิบชาย

นายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ    
ใช้เครื่องหมายยศเช่นเดียวกับนายทหารสัญญา
บัตรชั้นนายร้อยชาย ประดับบนอินทรธนูอ่อนหรืออินทรธนูน้อย
แล้วแต่กรณี

นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพัน  
ถ้าประดับบนอินทรธนูอ่อน 
ใช้เครื่องหมายยศเช่น
เดียวกับนายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพันชาย ถ้าประดับบนอินทรธนูน้อย
ใช้เฉพาะดาวอย่างเดียว

การประดับดาวบนอินทรธนูน้อย 
ใช้ดาวขนาดย่อม 
ในกรณีมีดาวมากกว่า  1 ดาว
ให้ติดเรียงกันตามส่วนขวางของอินทรธนู
เว้นระยะระหว่างดาวพอสมควร

หมวด 5

เครื่องหมายเหล่า เครื่องหมายสังกัด และเครื่องหมายพิเศษ

ข้อ  49  เครื่องหมายเหล่า  เครื่องหมายสังกัด  และเครื่องหมายพิเศษ ลักษณะ
เช่นเดียวกับเครื่องหมายเหล่า เครื่องหมายสังกัด
แบะเครื่องหมายพิเศษของทหารชาย

ภาค 3

     เครื่องแบบพิเศษ

ข้อ  50  เครื่องแบบกันหนาวสำหรับทหารชาย มี 2 แบบ
คือ

(1) 
เครื่องแบบกันหนาวกากีแกมเขียว  
เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติกากี
แกมเขียวคอแบะ

หมวก เสื้อ 
และกางเกงของเครื่องแบบนี้ 
ทำด้วยสักหลาด หรือเสิทสีกากี
แกมเขียว

เครื่องแบบชนิดนี้ใช้ได้สำหรับทหารทุกชั้น

(2) 
เครื่องแบบกันหนาวน้ำเงินดำ 
ประกอบด้วย

(ก) 
หมวกทรงหม้อตาลสีน้ำเงินดำ

(ข) 
เสื้อชั้นนอกคอปิดสีน้ำเงินดำ  
ลักษณะเช่นเดียวกับเสื้อเต็มยศ

สีน้ำเงินดำ

(ค) 
กางเกงแถบทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีน้ำเงินดำ  ใช้แถบสีแดง

ลักษณะเช่นเดียวกางเกงแถบของนายทหารสัญญาบัตรทั่วไปเว้น

แต่นายทหารสัญญาบัตรชั้นจอมพล และนายพล นักเรียนนายร้อย

และนักเรียนนายทหารแผ่นที่ใช้กางเกงแถบของเครื่องแบบเต็ม

ยศทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีน้ำเงินดำ

(ง) 
รองเท้าหุ้มส้นหรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

เครื่องแบบชนิดนี้ใช้ได้เฉพาะนายทหารสัญญาบัตร  นายดาบ นักเรียนนายร้อย และ
นักเรียนนายทหารแผนที่

ข้อ  51  เครื่องแบบกันหนาวสำหรับทหารหญิง มี 2 แบบ
คือ

(1) 
เครื่องแบบกันหนาวกากีแกมเขียว  
เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติกากี
แกมเขียวคอแบะ
               หมวก
เสื้อ 
และกางเกงของเครื่องแบบนี้ 
ทำด้วยสักหลาด หรือเสิทสีกากี
แกมเขียว

เครื่องแบบชนิดนี้ใช้ได้สำหรับทหารทุกชั้น

(2) 
เครื่องแบบกันหนาวน้ำเงินดำ ประกอบด้วย

(ก) 
หมวกทรงหม้อตาลสีน้ำเงินดำ
                    (ข)  เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว

(ค) 
กางเกงสำหรับงานเกียรติยศใหญ่ 
ใช้กางเกงแถบ  มีแถบ

สักหลาดสีแดง  เช่นเดียวกับกางเกงแถบตามข้อ
12 (4)สำหรับ

งานเกียรติยศทั่วไป  ใช้กางเกงขายาวสีขาว

(ง) 
รองเท้าหุ้มส้นหรือรองเท่าหุ้มข้อหนังสีดำ

(จ)  สายยงยศไหมสีม่วงอ่อน
เป็นสายถัก 1 เส้น ประกอบตุ้มโลหะ

สีเงิน 1 ตุ้ม ทำเป็นบ่วงคล้องใต้แขนขวา  สายถักอีก 2 เส้น

 ทำเป็นบ่วงพาดต้นแขนขวาด้านนอกตอนล่าง
และสายเกลี้ยง 2

เส้น    ทำเป็นบ่วงพาดต้นแขนขวาด้านนอกตอนบน    บ่วงที่

พาดต้นแขนด้านนอกตอนบน    
บ่วงที่พาดต้นแขนด้านนอกให้มี

ขนาดใหญ่และเล็กต่างกันพองาม      
ปลายสายรวมติดที่ดุม

อินทรธนูข้างขวา ให้ตุ้มโลหะสีเงินที่อยู่ในอกเสื้อ

(2)  ในโอกาสบรรเลงในงานทั่วไป
ใช้เครื่องแบบได้ 2 ชนิด คือ

ชนิดที่ 1 ประกอบด้วย

(ก)  หมวกทรงหม้อตาลสีกากีแกมเขียว

(ข) 
เสื้อชั้นนอกคอแบะสีกากีแกมเขียว

(ค) 
กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ

(ง) 
รองเท้าหุ้มส้นหรือรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(จ)  สายยงยศไหมสีม่วงอ่อนตาม
(1) (จ)

ชนิดที่ 2 ประกอบด้วย

(ก)  หมวกทรงหม้อตาลสีขาว

(ข)  เสื้อคอพับสีขาว  
ลักษณะและการติดเครื่องหมายเช่นเดียวกับ

เสื้อคอพับสีกากีแกมเขียว  ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมกลมแบนขนาดเล็กทำ

ด้วยวัตถุสีขาว   และผูกผ้าผูกคอสีกากีแกมเขียวแก่เงื่อนกลาสี

สอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่  2 
เมื่อสวมเสื้อนี้

ให้สอดชายเสื้ออยู่ภายในกางเกง

(3)  ในโอกาสประจำแถวหรือเดินนำ  ขบวนนักเรียนนายร้อยซึ่งแต่เครื่อง
แบบครึ่งยศหรือเครื่องแบบเต็มยศ  
หรือหน่วยทหารรักษาพระองค์ซึ่งแต่งเครื่องแบบครึ่งยศรักษา
พระองค์หรือเครื่องแบบเต็มยศรักษาพระองค์ 
ให้แต่งเครื่องแบบครึ่งยศรักษาพระองค์หรือเครื่อง
แบบเต็มยศรักษาพระองค์   เช่นเดียวกับทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์   ในพระบาทสมเด็จพระ
จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

(4) 
ในโอกาสประจำแถวหรือเดินนำ 
ขบวนทหารในพิธีตรวจพลสวนสนาม
และในโอกาสประจำแถวหรือเดินนำขบวนทหารกองเกียรติยศ   นอกจากที่กล่าวใน   (3)  ใช้
เครื่องแบบ ประกอบด้วย

(ก) 
หมวกทำด้วยโลหะชุบโครเมี่ยม    ลักษณะเช่นเดียวกับรองใน

หมวกเหล็ก    
มีตราหน้าหมวกขนาดใหญ่     และมีสายรัด

คางชนิดยืดได้ทำด้วยโลหะสีเดียวกับหมวกกว้าง 1.5 ซ.ม.

(ข) 
เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว และผ้าพันคอสีม่วงอ่อน

(ค) 
กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบฝึก

(ง)  เข็มขัดด้ายถักสีขาวกว้าง  5.5 ซ.ม. มีตาไก่  หัวเข็มขัดทำ

ด้วยโลหะสีทอง            
เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางนอน

ปลายมนกว้าง  6  ซ.ม.  ยาว 7 ซ.ม. พื้นเกลี้ยงมีรูปจักร

ดุนนูนอยู่กึ่งกลางหัวเข็มขัด

(จ) 
รองเท้าสูงครึ่งน่องหนังสีดำ เชือกผูกรองเท้าสีขาว

(ฉ)  สายยงยศไหมสีม่วงอ่อน   ตาม  (1) 
(จ)   เว้นแต่ปลาย

สายรวมติดที่บ่าทางด้านคอ

(ช)  คนถือไม้ชี้ทาง   ให้สวมสายสะพายหนัง   มีแถบไหมทองทาง

ด้านนอก สะพายจากไหล่ซ้ายไปขวา

(ซ)  ถุงมือสีขาว

(5)  ทหารแตรเดี่ยว      ในโอกาสประจำแถวหรือเดินนำขบวนนักเรียน
นายร้อย 
ซึ่งแต่งเครื่องแบบครึ่งยศหรือเครื่องแบบเต็มยศ  ให้แต่งเครื่องแบบอนุโลมตามเครื่อง
แบบครึ่งยศหรือเครื่องแบบเต็มยศของนักเรียนนายร้อย

ข้อ  53  ทหารหญิงเหล่าทหารดุริยางค์
ใช้เครื่องแบบตามโอกาส ดังนี้

(1) 
ในโอกาสบรรเลงในงานเกียรติยศใหญ่ ในงานเกียรติยศทั่วไป  หรือ
ในงานทั่วไป ใช้เครื่องแบบ ประกอบด้วย

(ก)  หมวกหนีบสีน้ำเงินดำ    
ลักษณะเช่นเดียวกับหมวกหนีบสีกากี

       แกมเขียวของทหารหญิง

(ข)  เสื้อชั้นนอกคอปกสีขาว  มีตะเข็บหลัง 1 ตะเข็บ  เอวเสื้อทำ

เป็นขอบกว้าง  5  ซ.ม. รัดเอว ที่คอและแนวอกมีดุม 5 ดุม

แขนยาวรัดข้อมือ  ขัดดุมข้างละ  1 ดุม มีกระเป๋าล่างข้างละ

1  กระเป๋า  เป็นกระเป๋าล่างข้างละ  1 กระเป๋า เป็น

กระเป๋าเจาะเฉียงเล็กน้อย  มีปกรูปตัดชายมน
และมีอินทรธนูอ่อน

ขัดดุม ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมโลหะสีทองขนาดเล็ก

     (ค)  กระโปรงสำหรับงานเกียรติยศใหญ่   ใช้กระโปรงสีน้ำเงินดำ

เว้นแต่เป็นกระโปรงแบบ  
4   ชิ้นไม่มีเกล็ด   สำหรับงาน

เกียรติยศทั่วไป  ใช้กระโปรงสีขาว
สำหรับงานทั่วไป ใช้

กระโปรงสีกากีแกมเขียว

(ง)  รองเท้าส้นสูงหนังสีดำ
ไม่มีริ้วและลวดลาย  และจะใช้ถุงเท้า

ยาวสีน้ำตาลอ่อนก็ได้

(จ)  กระเป๋าถือสีดำขนาดใหญ่

(2)  ในโอกาสประจำแถวหรือ  เดินนำขบวนทหารในพิธีตรวจพลสวนสนาม
และในโอกาสประจำแถวหรือเดินนำขบวนทหารกองเกียรติยศ  นอกจากที่กล่าวในข้อ  52 
(3)
ใช้เครื่องแบบ ประกอบด้วย

(ก)  หมวกหนีบสีกากีแกมเขียว

(ข) 
เสื้อชั้นนอกคอปกสีกากีแกมเขียว 
มีตะเข็บหลัง 3 ตะเข็บ

         ตะเข็บกลางยาว  ตะเข็บขนาบข้างสั้น  ด้านหน้ามีตะเข็บ 4

ตะเข็บยาวข้างละ  1 ตะเข็บ ตะเข็บสั้นขนาดตะเข็บยาวข้างละ

1  ตะเข็บ  เอวเสื้อปล่อย  ที่คอและแนวอกมีดุม 5 ดุม แขน

ยาวไม่รัดข้อมือ 
มีกระเป๋าล่างข้างละ  1
กระเป๋า เป็น

กระเป๋าเจาะเฉียงเล็กน้อย  มีปกรูปตัวชายมน
และมีอินทรธนูอ่อน

ขัดดุม ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมโลหะสีทองขนาดเล็ก

(ค)  กระโปรงสีกากีแกมเขียว   ลักษณะเช่นเดียวกับกระโปรงสีน้ำ

เงินดำตาม (1) (ค)

(ง)  รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ
ชนิดผูกเชือก

(จ)  ถุงเท้าสั้นสีดำ

(ฉ)  กระเป๋าถือสีดำขนาดใหญ่

ข้อ 54 
ทหารซึ่งทำหน้าที่สารวัตรทหาร ใช้เครื่องแบบตามโอกาส ดังนี้

(1)  ในโอกาสปฏิบัติงานปกติ
ใช้เครื่องแบบประกอบด้วย

(ก) 
รองในหมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว     
มีสายรัดคางหนังสีดำ

กว้าง  2  ซ.ม. ตรงส่วนที่รัดคางกว้าง 2  ซ.ม. ตรงส่วน

ที่รัดคางกว้าง  4  ซ.ม.  สำหรับพลทหารและนายทหาร

ประทวน ด้านหน้าหมวกมีอักษร สห สีแดง สูง 6 ซ.ม.  กว้าง 4

ซ.ม.  ระยะห่างกัน  3 
ซ.ม. และมีแถบ 2 สีคาดรอบขอบ

หมวกจนเกือบจดอักษร สห 
แถบสีแดงอยู่กลางกว้าง 4 ซ.ม.

ริมแถบสีแดงมีแถบสีขาวกว้าง   
0.5    ซ.ม.    สำหรับ

นายทหารสัญญาบัตร   ไม่มีอักษร  สห 
และแถบ  ในบาง

โอกาสจะใช้หมวกทรงหม้อตาลสีกากีแกมเขียวก็ได้

(ข)  เสื้อคอพับสีกากีแกมเขียว

(ค) 
กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติสอดปลายขากางเกงไว้

ในรองเท้า

(ง) 
เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว  
ลักษณะเช่นเดียวกับที่กล่าวใน

ข้อ 52 (4)(ง)

(จ) 
รองเท้าสูงครึ่งน่องหนังสีดำ เชือกผูกรองเท้าสีขาว

(ฉ)  สายนกหวีดทำด้วยไหมสีขาว
มีลักษณะ ดังนี้

พลทหารและนายทหารประทวนใช้สายถัก 
4  สาย  และ

สายเกลี้ยง  1 สาย สำหรับสายถัก
2 สาย ทำเป็นบ่วงคล้อง

ใต้แขนซ้าย  ส่วนสายถักอีก  2 สายทำเป็นบ่วงขนาดใหญ่และ

เล็ก   ห่างกันพองาม  พาดต้นแขนซ้าย  ปลายสายรวมติดใต้

     อินทรธนูตรงที่รวมสายถัก  ปลายสายผูกนกหวีด สอดไว้ใน

กระเป๋าเสื้อข้างซ้าย

นายทหารสัญญาบัตร  
ใช้สายนกหวีดเช่นเดียวกับพลทหาร

และนายทหารประทวน เว้นแต่คล่องและพาดแขนขวา

           (ช)  ปลอกแขนทำด้วยสักหลาดสีแดงกว้าง  10 ซ.ม. มีอักษร  สห

ทำด้วยสักหลาดหรือหนัง  หรือวัตถุเทียมหนังสีขาวสูง
6 ซ.ม.

กว้าง  4  ซ.ม.  ระยะห่างกัน  3 
ซ.ม.  สวมที่แขนเสื้อ

ข้างขวา ระหว่างไหล่กับข้อศอก ให้ตัวอักษรอยู่ด้านนอก

(ซ)  ซองปืนพกหนังสีดำ

(ฌ)  กระเป๋าซองกระสุนหนังสีดำ

(2) 
ในโอกาสปฏิบัติงานในพิธีต่าง ๆ ใช้เครื่องแบบประกอบด้วย

(ก)  หมวกทำด้วยโลหะชุบโครเมี่ยม   ลักษณะเช่นเดียวกับรองใน

หมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว ตาม (1)(ก)

(ข)  เสื้อคอแบะสีกากีแกมเขียว    เป็นแบบเสื้อชั้นนอกคอแบะแบบ

คอแหลม  ที่แนวอกมีดุมขัดด้านใน
4 ดุม ที่อกมีกระเป๋าข้างละ

1  กระเป๋า  เป็นกระเป๋าปะ  มีแถบตรงกึ่งกลางตามทางดิ่ง

มีปกรูปมนชายกลางแหลม   ด้านในปกมีดุมขัด  และมีอินทรธนู

อ่อนขัดดุม  ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมกลมแบน  ทำด้วยวัตถุสีเดียวกับเสื้อ
                         เมื่อสวมเสื้อนี้  ให้สอดชายเสื้ออยู่ภายในกางเกง  และใช้ผ้า

พันคอสีเขียว

(ค) 
กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ

(ง)  เข็มขัดตามข้อ 52 (4) (ง)

(จ)  รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

(ฉ)  สนับแข้งหนังสีขาว

(ช)  สายนกหวีดตาม (1)(ฉ)

(ซ)  ปลอกแขนตาม (1)(ช)

(ฌ)  ซองปืนพกหนังสีขาว

(ญ) 
กระเป๋าซองกระสุนหนังสีขาว

        (ฎ)  ถุงมือสีขาว

(3) 
ในโอกาสขับขี่รถจักรยานยนต์

เมื่อนำขบวนหรือติดตามบุคคลสำคัญเพื่อเป็นเกียรติยศ  ใช้เครื่องแบบ

ประกอบด้วย

(ก) 
หมวกแบบขับขี่รถจักรยานยนต์  
สำหรับพลทหารและนายทหาร

ประทวน  สีกากีแกมเขียว  มีอักษร  สห และแถบ เช่นเดียว

กับที่กล่าวใน  (1)  (ก) 
สำหรับนายทหารสัญญาบัตร
 สีขาว

ไม่มีอักษร สห และแถบ

(ข)  เสื้อตาม (2) (ข)

        (ค)  กางเกงแบบขี่ม้าสีกากีแกมเขียว

(ง)  เข็มขัดตามข้อ 52 (4)(ง)

(จ)  รองเท้าสูงหนังสีดำ

(ฉ)  สายนกหวีดตาม (1)(ฉ)

(ช)  ปลอกแขนตาม (1)(ช)

(ซ)  ซองปืนพกหนังสีขาว

(ฌ) 
กระเป๋าซองกระสุนหนังสีขาว

(ญ) 
ถุงมือหนังสีขาวครึ่งแขนสวมทับแขนเสื้อ

เมื่อปฏิบัติงานปกติ 
ใช้เครื่องแบบเช่นเดียวกับ 
(1) 
เว้นแต่ให้ใช้หมวกแบบขับขี่
รถจักรยานยนต์ กางเกงแบบขี่ม้าสีกากีแกมเขียว
และรองเท้าสูงหนังสีดำ

ในโอกาสขับขี่รถจักรยานยนต์  
จะใช้แว่นตากันลม  
และหรือเสื้อคลุมกันฝนชนิดมี
แขนสีกากีแกมเขียวด้วยก็ได้

ข้อ  55  ทหารซึ่งเป็นนักโดยร่มประจำกอง
ใช้เครื่องแบบ ดังนี้

เครื่องแบบพลทหาร
          เครื่องแบบพลทหารมี
5 ชนิด คือ

(1)  เครื่องแบบปกติ

(2)  เครื่องแบบฝึก

(3)  เครื่องแบบสนาม

(4)  เครื่องแบบครึ่งยศ

(5)  เครื่องแบบเต็มยศ

(1)  เครื่องแบบปกติ ประกอบด้วย

(ก) 
หมวกทรงอ่อนสีเลือดหมู    
ด้านซ้ายเหนือขอบหมวกมีตราหน้าหมวก

ขนาดกลาง

(ข)  เสื้อคอพับสีกากีแกมเขียว
จะผูกผ้าผูกคอสีกากีแกมเขียวแก่เงื่อนกลาสี

สอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่   2   ก็ได้  ในโอกาส

พิเศษจะใช้ผ้าพันคอสีร่มพรางก็ได้

(ค) 
กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบปกติ

(ง) 
เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว

(จ) 
รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำแบบโดยร่ม

ในโอกาสลำลองจะใช้หมวกทรงหม้อตาลหรือหมวกหนีบสีกากีแกมเขียว    และรอง
เท้าหุ้มส้นหนังสีดำก็ได้

(2)  เครื่องแบบฝึก ประกอบด้วย

(ก)  หมวกทรงอ่อนตาม  (1)(ก)  หรือหมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว  หรือ

หมวกแก๊ปทรงอ่อนสีกากีแกมเขียว

     (ข)  เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว   ในโอกาสพิเศษจะใช้ผ้าพันคอสีร่มพราง

ก็ได้

(ค) 
กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบฝึกรัดปลายขา

(ง) 
เข็มขัดด้ายถักสีกากีแกมเขียว

(จ) 
รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำแบบโดดร่ม

(ฉ)  ถุงเท้าขนสัตว์

(3)  เครื่องแบบสนาม
ประกอบด้วย

(ก)  หมวกทรงอ่อนตาม  (1)(ก)  หรือหมวกเหล็กสีกากีแกมเขียว  หรือ

หมวกแก๊ปทรงอ่อนสีกากีแกมเขียว

(ข) 
เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว

(ค) 
กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวแบบฝึกรัดปลายขา

(ง) 
รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำแบบโดยร่ม

(จ)  ถุงเท้าขนสัตว์

เครื่องแบบนี้ ใช้เครื่องสนามประกอบด้วย

(4)  เครื่องแบบครึ่งยศ  เช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึกเว้นแต่ให้ใช้หมวกเหล็กสีกากี

แกมเขียว

(5)  เครื่องแบบเต็มยศ 
เช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึกเว้นแต่ให้ใช้หมวกเหล็กสีกากี

แกมเขียว

เครื่องแบบนายทหารประทวน

เครื่องแบบนายทหารประทวน
 มี 7 ชนิด คือ

(1)  เครื่องแบบปกติขาว

(2) 
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ

(3) 
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอพับ

(4)  เครื่องแบบฝึก

(5)  เครื่องแบบสนาม

(6)  เครื่องแบบครึ่งยศ
               (7)  เครื่องแบบเต็มยศ

(1)  เครื่องแบบปกติขาว  
เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาวสำหรับนายทหาร

ประทวนทั่วไป

(2) 
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ   เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติกากีแกม

เขียวคอแบะสำหรับนายทหารประทวนทั่วไป    เว้นแต่จะใช้หมวกทรงอ่อนสี

เลือดหมูก็ได้

(3) 
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอพับ     เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติสำหรับ

พลทหาร ในโอกาสไว้ทุกข์ ใช้ผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสี

(4)  เครื่องแบบฝึก เช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึกสำหรับพลทหาร

(5)  เครื่องแบบสนาม
เช่นเดียวกับเครื่องแบบสนามสำหรับพลทหาร

(6)  เครื่องแบบครึ่งยศ  เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว  เว้นแต่ให้ใช้รองเท้า

หุ้มข้อหนังสีดำ  
ถ้าประจำแถวทหารซึ่งแต่งเครื่องแบบครึ่งยศ  ให้แต่งเช่น

เดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศสำหรับพลทหาร

(7)  เครื่องแบบเต็มยศ  เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว  เว้นแต่ให้ใช้รองเท้า

หุ้มข้อหนังสีดำ  
ถ้าประจำแถวทหารซึ่งแต่งเครื่องแบบครึ่งยศ  ให้แต่งเช่น

      เดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศสำหรับพลทหาร

เครื่องแบบนายทหารสัญญาบัตร

เครื่องแบบนายทหารสัญญาบัตร
 มี 10 ชนิด คือ

(1)  เครื่องแบบปกติขาว

(2) 
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ

(3) 
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอพับ

(4)  เครื่องแบบฝึก

(5)  เครื่องแบบสนาม

(6)  เครื่องแบบครึ่งยศ

(7)  เครื่องแบบเต็มยศ

(8)  เครื่องแบบสโมสรคอปิด

(9)  เครื่องแบบสโมสรอกแข็ง

(10)  เครื่องแบบสโมสรอกอ่อน

(1)  เครื่องแบบปกติขาว   เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว   สำหรับนายทหาร

สัญญาบัตรทั่วไป

(2) 
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอแบะ   เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติกากีแกม

 เขียวคอแบะสำหรับนายทหารสัญญาบัตรทั่วไป    เว้นแต่จะใช้หมวกทรงอ่อน

สีเลือดหมูก็ได้        
ในบางโอกาสจะใช้กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียว

แบบปกติรัดปลายขาประกอบกับรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ    หรือรองเท้าหุ้มข้อ

หนังสีดำแบบโดยร่มก็ได้

(3) 
เครื่องแบบปกติกากีแกมเขียวคอพับ    เช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติกากีแกม

เขียวคอพับสำหรับนายทหารสัญญาบัตรทั่วไป    เว้นแต่จะใช้หมวกทรงอ่อนสี

เลือดหมูก็ได้ในโอกาสพิเศษ จะใช้ผ้าพันคอสีร่มพรางก็ได้
          (4)  เครื่องแบบฝึก
เช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึกสำหรับพลทหาร

(5)  เครื่องแบบสนาม
เช่นเดียวกับเครื่องแบบสนามสำหรับพลทหาร

(6)  เครื่องแบบครึ่งยศ    
เช่นเดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศสำหรับนายทหาร

สัญญาบัตรทั่วไป  
ถ้าประจำแถวทหารซึ่งแต่งเครื่องแบบครึ่งยศ ให้แต่งเช่น

เดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศสำหรับพลทหาร

(7)  เครื่องแบบเต็มยศ   
เช่นเดียวกับเครื่องแบบเต็มยศสำหรับนายทหารสัญญา

บัตรทั่วไป   
ถ้าประจำแถวทหารซึ่งแต่งเครื่องแบบเต็มยศ    ให้แต่งเช่น

เดียวกับเครื่องแบบเต็มยศสำหรับพลทหาร

(8) 
เครื่องแบบสโมสรคอปิด      
เช่นเดียวกับเครื่องแบบสโมสรคอปิดสำหรับ

นายทหารสัญญาบัตรทั่วไป

(9) 
เครื่องแบบสโมสรอกแข็ง    
เช่นเดียวกับเครื่องแบบสโมสรอกแข็งสำหรับ

นายทหารสัญญาบัตรทั่วไป

(10)   
เครื่องแบบสโมสรอกอ่อน  
เช่นเดียวกับเครื่องแบบสโมสรอกอ่อนสำหรับ
นายทหารสัญญาบัตรทั่วไป

ข้อ  56  ทหารซึ่งเป็นนักโดดร่มประจำกอง  ใช้สายยงยศไหมสีแดงเป็นสายถัก 1
เส้น 
ประกอบตุ้มโลหะสีทอง  1  ตุ้ม  และสายเกลี้ยง  2 
เส้น ทำเป็นบ่วงคล้องใต้แขนขวา
ปลายสายรวมติดที่ดุมอินทรธนูข้างขวา   
ให้ตุ้มโลหะสีทองอยู่ที่อกเสื้อ   ประกอบกับเครื่องแบบ
ตามข้อ 55 เว้นแต่เมื่อแต่งเครื่องแบบฝึกหรือเครื่องแบบสนาม
ไม่ใช้สายยงยศ

นายทหารสัญญาบัตรซึ่งใช้สายยงยศเสนาธิการ    
หรือสายยงยศนายทหารคนสนิท
ไม่ใช้สายยงยศตามข้อนี้

ข้อ  57  ทหารซึ่งจัดเป็นกองเกียรติยศ
ใช้เครื่องแบบประกอบด้วย

(ก)  หมวก  ใช้ในหมวกเหล็กสีขาว   ด้านหน้าหมวกมีตราหน้าหมวกขนาด

ใหญ่  มีสายรัดคางหนังสีขาว  กว้าง 1.5 ซ.ม. และมีแถบสีน้ำเงิน

1 แถบ กว้าง 5 ซ.ม. คาดขอบหมวกโดยรอบ

(ข) 
เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียวและผ้าพันคอสีน้ำเงินอ่อน

(ค) 
กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียวและผ้าพันคอสีน้ำเงินอ่อน

(ง)  เข็มขัดหนังสีขาว กว้าง
5.5 ซ.ม. หัวเข็มขัดตามข้อ 52 (4)(ง)

(จ) 
รองเท้าสูงครึ่งน่องหนังสีดำ เชือกผูกรองเท้าสีขาว

(ฉ)  สายยงยศไหมสีขาว  เป็นสายถัก  1 เส้น ประกอบตุ้มโลหะสีทอง 1

ตุ้ม 
ทำเป็นบ่วงคล้องใต้แขนขวาและสายเกลี้ยง 2 เส้น ทำเป็นบ่วง

พาดต้นแขนขวาด้านนอก  
ปลายสายรวมติดที่บ่าขวาทางด้านคอให้ตุ้ม

โลหะสีทองอยู่ที่อกเสื้อ 
เมื่อใช้สายยงยศนี้ไม่ใช้สายยงยศอย่างอื่นอีก

(ช) 
แผ่นติดไหล่ทำด้วยสักหลาดสีน้ำเงิน 
เป็นรูปอาร์ม  กว้าง  7 ซ.ม.

สูง  8.5  ซ.ม. สำหรับพลทหารและนายทหารประทวน
ขลิบริมด้วย

เกลียวไหมสีเหลือง      ตรงกลางปักรูปเครื่องหมายกองทัพบกด้วย

ไหมสีเหลือง   
สำหรับนายทหารสัญญาบัตรขลิบริมด้วยเกลียวดิ้นทอง

ตรงกลางปักรูปเครื่องหมายกองทัพบกด้วยดิ้นทอง      แผ่นติดไหล่นี้

ติดที่ต้นแขนเสื้อข้างขวาด้านนอก ห่างจากตะเข็บไหล่ 2 ซ.ม.

(ซ)  ซองกระบี่หรือซองดาบ
ทำด้วยหนังสีขาว

(ญ)  ถุงมือสีขาว
          ข้อ  58 
ทหารซึ่งมีหน้าที่ใช้เครื่องยนต์ 
ในเวลาประจำทำงานตามหน้าที่เกี่ยวกับ
เครื่องยนต์ ใช้เครื่องแบบฝึกหรือเครื่องแบบสนาม
และจะใช้รองเท้าผ้าใบสีดำก็ได้

ข้อ  59  ทหารซึ่งมีหน้าที่ในการบิน  เวลาประจำทำงานตามหน้าที่เกี่ยวกับการบิน
ใช้เครื่องแบบประกอบด้วย

(1)  หมวกทรงอ่อนกลมแบบขี่ม้า
หรือหมวกป้องกันศีรษะ

(2)  เสื้อกางเกงติดกัน  คอพับ  สีกากีแกมเขียว  แขนทรงกระบอก  ติด
ซิบรูดจากคอเสื้อผ่าตลอดจนถึงเป้ากางเกง  ที่อกเสื้อมีกระเป๋าเฉียงติดซิบรูด  ข้างละ  1 กระเป๋า
แขนเสื้อข้างซ้ายเหนือข้อศอก  มีที่เหน็บดินสอปากกา  และกระเป๋าซิบรูดขนาดเล็ก 1
กระเป๋า 
กางเกงที่ติดกับเสื้อนี้ 
ที่เอวสองข้างมีหูขัดดุมรัดเอว 
และมีกระเป๋าซิบรูดด้านข้างข้างละ
1 
กระเป๋า 
ปลายขากางเกงทั้ง  2 ข้าง
ด้านข้างมีกระเป๋าติดซิบรูด ข้างละ 1 กระเป๋าด้าน
หน้าผ่าข้างละ 1 แห่ง และติดซิบรูด

(3)  รองเท้ามี 2 แบบ คือ

(ก) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ

(ข) รองเท้าครึ่งน่องหนังสีดำ ชนิดไม่ผูกเชือก

เครื่องแบบนี้ 
ให้ติดเครื่องหมายยศ เครื่องหมายเหล่า และเครื่องหมาย
สังกัดเช่นเดียวกับเครื่องแบบฝึก

ข้อ  60  บรรดาเครื่องแบบพิเศษในภาคนี้
ถ้ามิได้มีข้อความกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น
ให้ใช้อินทรธนู 
เครื่องหมายยศ 
เครื่องหมายเหล่า 
เครื่องหมายสังกัด และเครื่องหมายพิเศษ
เช่นเดียวกับเครื่องแบบทหารทั่วไป

ภาค 4

เบ็ดเตล็ด

ข้อ  61  ทหารซึ่งมีหน้าที่ขี่ม้า
หรือทหารทั่วไปในโอกาสขี่ม้า

เมื่อแต่งเครื่องแบบที่ใช้กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียว     จะใช้กางเกงแบบขี่ม้า
และรองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ  ประกอบกับสนับแข้งหนังสีดำ  หรือผ้าพันแข้งสีกากีแกมเขียวก็ได้
สำหรับนายทหารสัญญาบัตร และนายทหารประทวน
จะใช้รองเท้าสูงหนังสีดำก็ได้

เมื่อแต่งเครื่องแบบที่ใช้กางเกงแถบ 
ให้ใช้กางเกงแถบแบบขี่ม้า 
และรองเท้าหุ้ม
ข้อหนังสีดำ  
ประกอบกับสนับแข้งหนังสีดำ 
สำหรับนายทหารประทวนใช้รองเท้าสูงหนังสีดำก็ได้
สำหรับนายทหารสัญญาบัตรให้ใช้รองเท้าสูงหนังสีดำ

ข้อ  62  พลทหารแบะนายทหารประทวน  ในหน่วยทหารช่างในเวลาทำการฝึกใน
หน้าที่ทหารช่าง ใช้เครื่องแบบฝึกหรือเครื่องแบบสนาม
และจะใช้รองเท้าผ้าใบสีดำก็ได้

ข้อ  63  ทหารซึ่งมีหน้าที่เกี่ยวกับการรักษาพยาบาล     
ในเวลาปฏิบัติหน้าที่ใน
สถานพยาบาล จะใช้เสื้อหรือผ้ากันเปื้อน
หรือเครื่องแบบพยาบาลก็ได้

ในเวลาปฏิบัติหน้าที่ในสนาม     
ให้แต่งเครื่องแบบสนามเช่นเดียวกับทหารทั่วไป
เว้นแต่ที่ด้านหน้าและด้านหลังหมวกเหล็กให้มีเครื่องหมายกาชาด   กับที่แขนเสื้อข้างซ้ายระหว่าง
ไหล่กับข้อศอก ให้พันผ้าพันแขนสีขาวกว้าง 10 ซ.ม.
มีเครื่องหมายกาชาดอยู่ด้านนอก

ข้อ  64  เสื้อกันฝนสีกากีแกมเขียว   หรือสีกากีนวล   ใช้สวมคลุมเครื่องแบบได้
ทุกชนิด เสื้อนี้ไม่ใช้อินทรธนู และเครื่องหมายใด ๆ
และห้ามใช้ขณะประจำแถวทหาร

ถ้าใช้หมวกทรงหม้อตาล จะใช้พลาสติกสีขาวชนิดใสหุ้มหมวกก็ได้

ข้อ  65  เสื้อคลุมกันหนาว มี 2 แบบ คือ

(1) 
เสื้อคลุมกันหนาวสีม่วงแกมเทา 
ทำด้วยสักหลาดหรือเสิท 
คอปกและ
แบะได้ 
ตัวยาวครึ่งน่อง  มีตะเข็บหลัง
3 ตะเข็บ ตะเข็บกลางจีบและเปิดชายเสื้อไว้ถึงแนว
ตะโพก 
ที่แนวเอวด้านหลังมีแถบทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีเดียวกับเสื้อกว้าง  6 
ซ.ม.  2  แถบ
พาดทับกัน 
ติดดุม  3  ดุม 
ระยะห่างเท่ากันตามยาวของแถบ ที่แนวอกมีดุม 2 แถว แถวละ 4
ดุม 
เป็นแถวเฉียง ตอนล่างเข้าหากัน ด้านข้างมีกระเป๋าข้างละ 1 กระเป๋า
เป็นกระเป๋าเจาะ
เฉียงมีปกมุมปกด้านในมน  มุมปกด้านนอกแหลม  แขนยาวปลายแขนพับ 15 ซ.ม. มีอินทรธนูอ่อน
ขัดดุมข้างละ 1 ดุม ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่

เสื้อแบบนี้ให้ติดเครื่องหมายยศ 
เครื่องหมายเหล่า 
และเครื่องหมายสังกัด
ด้วย
ใช้สวมคลุมเครื่องแบบที่ใช้เสื้อชั้นนอกทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีน้ำเงินดำ

(2) 
เสื้อคลุมกันหนาวสีเทาอ่อน  
ทำด้วยสักหลาดหรือเสิท  
คอแบะแบบ
แหลม 
ตัวยาวใต้เข่าเล็กน้อย 
มีตะเข็บหลัง  3 ตะเข็บ
ตะเข็บกลางเปิดชายเสื้อไว้ถึงแนว
ตะโพก 
ที่แนวอกมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่ 
2 แถว แถวละ 3 ดุม ที่อกด้านซ้ายมีกระเป๋า 1
กระเป๋า 
เป็นกระเป๋าเจาะ มีขอบกว้าง 3 ซ.ม. ไม่มีปกด้านข้างมีกระเป๋าล่างข้างละ 1
กระเป๋า
เป็นกระเป๋าเจาะ 
มีปกรูปตัดชายมน 
แขนยาวผ่าปลายแขนด้านหลังเล็กน้อย มีอินทรธนูอ่อนขัด
ดุมโลหะสีทองขนาดเล็กข้างละ 1 ดุม

เสื้อแบบนี้ให้ติดเครื่องหมายยศ 
เครื่องหมายเหล่า 
และเครื่องหมายสังกัด
ด้วย ใช้สวมคลุมเครื่องแบบที่ใช้เสื้อชั้นนอก
ทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีกากีแกมเขียว

ข้อ  66  ตราหน้าหมวกเป็นรูปจักรอุณาโลม  ภายใต้พระมหามงกุฎ ประดับแถบ 2
ข้าง
และมีช่อชัยพฤกษ์อยู่ภายใต้จักรปลายช่อชัยพฤกษ์โค้งขึ้นบน มี 3 ขนาด คือ

(1)  ขนาดใหญ่
ทำด้วยโลหะสีทองกว้าง 6 ซ.ม. สูง 8.5 ซ.ม.

(2)  ขนาดกลาง กว้าง 5 ซ.ม.
สูง 7.5 ซ.ม. มี 2 ชนิด คือ

(ก) ปักด้วยดิ้นทอง   
บนหมอนสักหลาดสีแดงใช้ได้เฉพาะนายทหาร

สัญญาบัตร   นายดาบ   นักเรียนนายร้อย  นักเรียนนายทหาร

แผนที่ นักเรียนนายร้อยสำรอง

(ข) ทำด้วยโลหะสีทอง 
ใช้ได้เฉพาะนายทหารประทวน  
นักเรียน

นายสิบ และพลทหาร

(3)  ขนาดเล็ก ทำด้วยโลหะสีทอง
กว้าง 3 ซ.ม. สูง 4.5 ซ.ม.

ข้อ  67  ดุมโลหะสีทอง มี 3 ขนาด คือ

(1)  ขนาดใหญ่
เส้นผ่าศูนย์กลาง 2.5 ซ.ม.

(2)  ขนาดกลาง
เส้นผ่าศูนย์กลาง 2 ซ.ม.

(3)  ขนาดเล็ก
เส้นผ่าศูนย์กลาง 1.5 ซ.ม.

ดุมเหล่านี้มีลักษณะกลมนูนเล็กน้อย   มีเส้นขอบโดยรอบ   ภายในเส้นขอบมีรายดุน
รูปจักรภายใต้พระมหามงกุฎ เว้นแต่

สำหรับทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ 
ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
มีลายดุนรูปอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จปร

สำหรับทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์  
ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
มีลายดุนรูปอักษรพระปรมาภิไธยย่อ วปร

ข้อ  68  เดือยโลหะสีเงินติดที่ส้นรองเท้าหุ้มข้อหรือรองเท้าสูง     ใช้ได้เฉพาะ
ทหารซึ่งมีหน้าที่ขี่ม้า   ทหารทั่วไปในโอกาสขี่ม้า 
ผู้มีตำแหน่งตั้งแต่ชั้นผู้บังคับกองพันขึ้นไป  และ
นายทหารสัญญาบัตรตั้งแต่ชั้นนายพันขึ้นไป

ข้อ  69  เครื่องหมายยศ  เครื่องหมายเหล่า  เครื่องหมายสังกัด   และเครื่อง
หมายพิเศษ  
ที่กำหนดให้ทำด้วยโลหะสีทองประดับหรือติดบนอินทรธนูอ่อน   ปกคอหรืออกของ
เสื้อคอพับ หรือเสื้อคอเปิด
จะปักด้วยไหมหรือด้ายสีเหลืองแทนโลหะสีทองก็ได้

ข้อ  70  ทหารชาย  เว้นแต่พลทหาร  ในเวลาแต่งเครื่องแบบปกติ  หรือเครื่อง
แบบสโมสรที่กำหนดให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ให้ใช้รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ

ข้อ  71 
เพื่อประโยชน์ในการฝึกและการปฏิบัติราชการสนาม   หรือเพื่อความ
สะดวกในการปฏิบัติหน้าที่
จะใช้เครื่องประกอบเครื่องแบบตามความจำเป็นหรือสมควรก็ได้

ข้อ  72  เครื่องหมายแสดงความสามารถในการบินของสโมสรการบินพลเรือน
ให้
ทหารซึ่งได้รับเครื่องหมายนี้ใช้ประกอบกับเครื่องแบบได้ทุกชนิด  เว้นแต่เครื่องแบบฝึกและเครื่อง
แบบสนาม  
และให้ติดที่อกเสื้อข้างซ้ายเหนือกึ่งกลางปกกระเป๋า   ถ้าประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์
หรือแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์  ให้ติดเครื่องหมายนี้เหนือขึ้นไป  เมื่อแต่งเครื่องแบบ
สโมสรเปิดอก ให้ใช้ขนาดย่อลงครึ่งหนึ่ง

ข้อ  73  ให้กองทัพบกสร้างเครื่องแบบตัวอย่าง  หรือเขียนรูปเครื่องแบบตัวอย่าง
ขึ้นไว้เป็นมาตรฐาน

ข้อ  74
บรรดาเครื่องแบบตามกฎกระทรวง (พ.ศ. 2499) ออกตามความใน
พระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร  พุทธศักราช  2477 ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก ฉบับที่ 37
ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง   (พ.ศ.   2503)  ออกตามความในพระราชบัญญัติ
เครื่องแบบทหารพุทธศักราช  2477  ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก  ฉบับที่ 38 ผ่อนผันให้ใช้ได้
สืบไปจนสิ้นปี พ.ศ. 2505

ให้ไว้ ณ วันที่ 18 ตุลาคม พ.ศ. 2504

พลเอก ถ.กิตติขจร

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
หมายเหตุ 
:- 
เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ เนื่องจากกฎกระทรวง (พ.ศ.
2499) 
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร  พุทธศักราช  2477  ว่าด้วยเครื่องแบบ
ทหารบก 
ฉบับที่ 37 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ.2503) ออกตามความใน
พระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร  พุทธศักราช  2477  ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก  ฉบับที่ 38
ยังไม่เหมาะสมกับกาลสมัย   
ประกอบกับทางราชการได้ตราพระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการและ
กำหนดหน้าที่ของส่วนราชการกองทัพบกขึ้นใหม่   
ทำให้ส่วนประกอบของเครื่องแบบเปลี่ยนแปลงไป
และนอกจากนี้ยังได้กำหนดสีของเครื่องแบบ    เครื่องแบบฝึก   เครื่องแบบทหารที่ทำหน้าที่
สารวัตรทหาร 
เครื่องแบบทหารเหล่าทหารดุริยางค์ 
เครื่องแบบทหารผู้ทำหน้าที่ในการบิน 
ขึ้นใหม่
ด้วยกับทั้งได้ปรับปรุงเครื่องแบบและส่วนของเครื่องแบบทั้งทหารชายและทหารหญิงให้เหมาะ
สมยิ่งขึ้น
จึงเป็นการสมควรปรับปรุงกฎกระทรวงว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก เสียใหม่