ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม ว่าด้วยการคุ้มครองและค่าตอบแทนพยานในคดีอาญา พ.ศ. 2548

ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม

ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม
ว่าด้วยการคุ้มครองและค่าตอบแทนพยานในคดีอาญา
พ.ศ.
๒๕๔๘

โดยที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
พุทธศักราช ๒๕๔๐ มาตรา ๒๔๔
บัญญัติให้บุคคลซึ่งเป็นพยานในคดีอาญามีสิทธิได้รับความคุ้มครอง
การปฏิบัติที่เหมาะสม และค่าตอบแทนที่จำเป็นและสมควรจากรัฐ
ประกอบกับพระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๖
บัญญัติว่าศาลอาจจัดให้พยานอยู่ในความคุ้มครอง
โดยมีดุลพินิจสั่งให้มีการจ่ายค่าตอบแทนแก่พยานและให้ศาลชั้นต้นมีอำนาจพิจารณาอุทธรณ์ตามพระราชบัญญัตินั้นด้วย
ดังนั้น เพื่อให้การดำเนินการดังกล่าวเป็นไปโดยเรียบร้อยและเป็นแนวเดียวกัน
จำเป็นต้องออกระเบียบซึ่งมีบทบัญญัติบางประการเกี่ยวกับการจำกัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคล
ซึ่งมาตรา ๒๙ ประกอบกับมาตรา ๓๑ มาตรา ๓๖ และมาตรา ๓๗
ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ บัญญัติให้กระทำได้โดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕
แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม ประธานศาลฎีกาจึงออกระเบียบไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑  ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม
ว่าด้วยการคุ้มครองและค่าตอบแทนพยานในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๘

ข้อ ๒[๑]  ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ข้อ ๓  ในกรณีที่มีระเบียบ ประกาศ
หรือคำสั่งอื่นใด ซึ่งขัดหรือแย้งกับระเบียบนี้ ให้ปฏิบัติตามระเบียบนี้แทน

ข้อ ๔  ในระเบียบนี้
ความปลอดภัย
หมายความว่า ความปลอดภัยในชีวิต ร่างกาย อนามัย เสรีภาพ ชื่อเสียง ทรัพย์สิน
หรือสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใดของพยาน สามี ภริยา ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยาน
หรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยานทั้งก่อน
ขณะและหลังพยานมาเบิกความต่อศาล
คำร้อง
หมายความว่า กระบวนการร้องขอของพยานหรือบุคคลอื่นใดที่มีประโยชน์เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะได้เสนอด้วยวาจาหรือทำเป็นหนังสือ
เพื่อขอให้ศาลสั่งให้ความคุ้มครองแก่พยาน สามี ภริยา
ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยาน หรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยาน

หมวดที่
๑
การคุ้มครองพยาน

ข้อ ๕  เมื่อมีการยื่นคำร้องขอให้สืบพยานไว้ก่อนฟ้อง
หรือยื่นคำขอผัดฟ้องหรือคำร้องขอหมายขังผู้ต้องหา หรือยื่นฟ้องจำเลยต่อศาลแล้ว
หากพยาน สามี ภริยา ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยาน
หรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยานอาจไม่ได้รับความปลอดภัย
เนื่องจากการที่พยานจะมาหรือได้มาเป็นพยาน เมื่อศาลเห็นสมควรหรือพยานหรือบุคคลอื่นใดซึ่งมีประโยชน์เกี่ยวข้องร้องขอต่อศาล
ศาลอาจจัดให้พยานหรือบุคคลดังกล่าวอยู่ในความคุ้มครอง  ทั้งนี้
การคุ้มครองความปลอดภัยต้องได้รับความยินยอมจากผู้ที่จะได้รับการคุ้มครองหรือผู้มีอำนาจให้ความยินยอมแทนด้วย

ข้อ ๖  การร้องขอความคุ้มครองจากศาล
ให้ร้องขอต่อศาลที่มีเขตอำนาจชำระคดีหรือศาลที่มีเขตอำนาจเหนือท้องที่ที่บุคคลที่จะได้รับการคุ้มครองมีที่อยู่
หากเป็นกรณีเร่งด่วนและการร้องขอต่อศาลตามวรรคหนึ่งจะเกิดความไม่ปลอดภัยแก่พยานหรือบุคคลที่เกี่ยวข้อง
และร้องขอต่อศาลอาญาก็ได้

ข้อ ๗  ให้ศาลไต่สวนคำร้องขอตามข้อ ๖
เป็นการลับและให้เฉพาะบุคคลดังต่อไปนี้มีสิทธิเข้าฟังการพิจารณาคดีได้
(๑) ผู้ร้อง
(๒) ทนายความของผู้ร้อง
(๓) พยานและบุคคลที่ได้รับอนุญาตจากศาล
บรรดาถ้อยคำสำนวนและเอกสารอื่นซึ่งได้มาจากการไต่สวนให้แยกต่างหากจากสำนวนหลักเป็นสำนวน
คพ. .../๒๕.. และให้ถือเป็นความลับ
ส่วนสิ่งของอย่างอื่นให้ทำบัญชีรายละเอียดรวมเข้าไว้ในสำนวนดังกล่าว

ข้อ ๘  ให้ศาลจัดให้มีการคุ้มครอง
เมื่อมีเหตุอันควรเชื่อว่าพยาน สามี ภริยา ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยาน
หรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยานอาจไม่ได้รับความปลอดภัยเนื่องจากการที่พยานจะมาหรือได้มาเป็นพยาน

ข้อ ๙ 
วิธีการคุ้มครองให้ปฏิบัติอย่างหนึ่งอย่างใด ดังต่อไปนี้
(๑)
จัดให้มีมาตรการปกปิดไม่ให้มีการเปิดเผยชื่อตัว ชื่อสกุล ที่อยู่ ภาพ
หรือข้อมูลอย่างอื่นที่สามารถระบุตัวพยานได้
(๒) แจ้งเป็นหนังสือให้เจ้าพนักงานตามข้อ
๑๒ ให้การคุ้มครอง
(๓) ดำเนินการอื่นใดตามที่ศาลเห็นสมควร

ข้อ ๑๐  การคุ้มครองพยาน สามี ภริยา
ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยาน หรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยาน
ให้ดำเนินการด้วยความรอบคอบ เหมาะสมแก่สถานะและสภาพของพยานหรือบุคคลดังกล่าว
และลักษณะแห่งคดี

ข้อ ๑๑ 
ในกรณีที่ศาลเห็นสมควรจัดให้มีการคุ้มครองให้ศาลทำเป็นหนังสือและอย่างน้อยต้องมีรายการ
ดังต่อไปนี้
(๑) ชื่อศาลและวัน เดือน ปีที่ออกคำสั่ง
(๒)
เจ้าพนักงานหรือผู้ที่มีหน้าที่รับผิดชอบในการคุ้มครอง
(๓) ชื่อตัว ชื่อสกุลของผู้ที่จะได้รับความคุ้มครอง
(๔) เหตุผล
ลักษณะและขอบเขตของการคุ้มครอง

ข้อ ๑๒ 
เมื่อศาลเห็นสมควรจัดให้มีการคุ้มครองตามข้อ ๙ (๒)
ให้ศาลแจ้งเป็นหนังสือให้เจ้าพนักงานต่อไปนี้เป็นผู้คุ้มครอง
๑๒.๑ สำนักงานคุ้มครองพยาน
กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ หรือกรมสอบสวนคดีพิเศษ กระทรวงยุติธรรม
๑๒.๒
พนักงานสอบสวนหรือหัวหน้าสถานีตำรวจที่รับผิดชอบคดีที่มีการร้องขอให้คุ้มครองพยานหรือที่บุคคลที่จะได้รับการคุ้มครองมีที่อยู่
๑๒.๓
หน่วยงานคุ้มครองพยานของกระทรวงมหาดไทย ดังต่อไปนี้
(๑) ในกรุงเทพมหานคร
ให้แจ้งไปที่สำนักการสอบสวนและนิติการ กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย
(๒) ในจังหวัดอื่น
ให้แจ้งไปที่ที่ทำการปกครองกิ่งอำเภอ
ที่ทำการปกครองอำเภอหรือที่ทำการปกครองจังหวัด แล้วแต่กรณี หรือ
๑๒.๔ เจ้าพนักงานอื่นตามที่ศาลเห็นสมควร
เพื่อจัดให้มีการคุ้มครองต่อไป
และในกรณีจำเป็นเร่งด่วน อาจมีการประสานงานแจ้งคำสั่งดังกล่าวไปยังผู้ที่เกี่ยวข้องทางโทรศัพท์หรือโทรสารก่อนก็ได้

ข้อ ๑๓  เมื่อศาลได้สั่งให้มีการคุ้มครองตามข้อ ๙
(๑) หรือ (๓)
ให้ศาลจ่ายค่าใช้จ่ายแก่บุคคลที่ได้รับการคุ้มครองหรือเจ้าพนักงานตำรวจหรือเจ้าพนักงานอื่นที่ช่วยให้ความคุ้มครอง
ตามระเบียบที่กระทรวงยุติธรรมกำหนด

ข้อ ๑๔  การคุ้มครองพยาน สามี ภริยา
ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยาน
หรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยานสิ้นสุดลงเมื่อมีเหตุอย่างหนึ่งอย่างใด
ดังต่อไปนี้
(๑)
พยานหรือบุคคลดังกล่าวร้องขอให้ยุติการคุ้มครองหรือขอเพิกถอนความยินยอม  ทั้งนี้
ให้รวมถึงการเพิกถอนความยินยอมของผู้ให้ความยินยอมแทนด้วย
(๒)
พฤติการณ์เกี่ยวกับความปลอดภัยของพยานหรือบุคคลดังกล่าวเปลี่ยนแปลงไป
และกรณีไม่มีความจำเป็นจะต้องให้ความคุ้มครองอีกต่อไป เช่น
พยานหรือบุคคลดังกล่าวถึงแก่ความตาย
(๓) พยานไม่เบิกความโดยไม่มีเหตุสมควร

ข้อ ๑๕  เมื่อปรากฏเหตุตามข้อ ๑๔
ให้ศาลแจ้งการสิ้นสุดการคุ้มครองนั้นไปยังเจ้าพนักงานที่เกี่ยวข้อง
การแจ้งตามวรรคหนึ่งให้ทำเป็นหนังสือและอย่างน้อยต้องมีรายการ
ดังต่อไปนี้
(๑) ชื่อศาลและวัน เดือน
ปีที่ออกคำสั่งคุ้มครอง
(๒) เจ้าพนักงานหรือผู้มีหน้าที่รับผิดชอบในการคุ้มครอง
(๓) ชื่อตัว
ชื่อสกุลของผู้ที่ได้รับความคุ้มครอง
(๔) เหตุที่ทำให้การคุ้มครองสิ้นสุด

ข้อ ๑๖ 
เมื่อปรากฏต่อศาลว่าพฤติการณ์เกี่ยวกับความปลอดภัยของพยาน สามี ภริยา
ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยาน หรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยานได้เปลี่ยนแปลงไปจนไม่เหมาะสมหรือไม่อาจให้ความคุ้มครองต่อไปได้
และจำเป็นต้องใช้มาตรการพิเศษในการคุ้มครองพยาน
ให้ศาลแจ้งให้พนักงานผู้มีอำนาจสืบสวนคดีอาญา พนักงานผู้มีอำนาจสอบสวนคดีอาญา
หรือพนักงานผู้มีอำนาจฟ้องคดีอาญา ดำเนินการตามมาตรา ๙ แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญา
พ.ศ. ๒๕๔๖ ต่อไป

ข้อ ๑๗  กรณีปรากฏในภายหลังว่าพยานไม่มา
ไม่ให้ถ้อยคำหรือไม่เบิกความเป็นพยานโดยไม่มีเหตุสมควร
หรือมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษพยานในความผิดฐานแจ้งข้อความอันเป็นเท็จ
ความผิดฐานเบิกความอันเป็นเท็จในการพิจารณาคดีต่อศาล หรือความผิดฐานทำพยานหลักฐานอันเป็นเท็จในคดีที่บุคคลนั้นเป็นพยาน
ให้ศาลแจ้งให้สำนักงานคุ้มครองพยาน กระทรวงยุติธรรม
ทราบเพื่อดำเนินการเรียกให้พยานนั้นคืนหรือชดใช้ค่าตอบแทนหรือค่าใช้จ่ายในการคุ้มครองพยานและบุคคลอื่น
แล้วแต่กรณี

หมวด
๒
ค่าตอบแทนพยาน

ข้อ ๑๘  เมื่อพยานได้เบิกความต่อศาลแล้ว
ให้ศาลสั่งจ่ายค่าตอบแทนแก่พยานดังนี้
๑๘.๑
พยานโจทก์ในคดีซึ่งพนักงานอัยการเป็นโจทก์หรือคดีที่มิใช่ความผิดต่อส่วนตัวซึ่งผู้เสียหายเป็นโจทก์ให้ศาลสั่งจ่ายค่าตอบแทนตามระเบียบที่กระทรวงยุติธรรมกำหนด
๑๘.๒ พยานโจทก์ในคดีความผิดต่อส่วนตัวที่ผู้เสียหายเป็นโจทก์หรือพยานจำเลยให้ศาลใช้ดุลพินิจว่าจะสั่งจ่ายค่าตอบแทนหรือไม่
เพียงใด โดยจ่ายไม่เกินอัตราตามระเบียบที่กระทรวงยุติธรรมกำหนด

ข้อ ๑๙ 
การจ่ายค่าตอบแทนแก่พยานให้ศาลสั่งจ่ายเป็นรายครั้งที่พยานเบิกความต่อศาล
โดยสั่งจ่ายในใบสั่งจ่ายเงินค่าตอบแทนแก่พยานและบันทึกไว้ในรายงานกระบวนพิจารณาด้วย
ให้พยานที่ได้รับเงินค่าตอบแทนลงนามเป็นผู้รับเงินในใบรับเงินจากศาล แบบ (๖๖)
โดยเจ้าหน้าที่ผู้จ่ายเงินลงนามและให้มีผู้ลงชื่อเป็นพยานลงนามด้วย

หมวด
๓
การอุทธรณ์

ข้อ ๒๐  การอุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา ๒๐ แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญา
พ.ศ. ๒๕๔๖
ให้ยื่นอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นซึ่งมิใช่ศาลแขวงที่มีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีอาญา
หรือศาลจังหวัดที่มีเขตอำนาจเหนือคดีนั้นหรือที่ผู้อุทธรณ์มีที่อยู่ภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำสั่ง

ข้อ ๒๑  การอุทธรณ์คำสั่งจะยื่นอุทธรณ์เป็นหนังสือหรือจะอุทธรณ์ด้วยวาจาก็ได้
ในกรณีที่อุทธรณ์ด้วยวาจา
ให้ศาลบันทึกใจความไว้เป็นหลักฐานและให้ผู้อุทธรณ์ลงชื่อไว้
เมื่อศาลได้รับอุทธรณ์แล้ว
ให้ศาลทำการไต่สวนและมีคำวินิจฉัยโดยไม่ชักช้า
แต่ต้องส่งสำเนาให้บุคคลที่เกี่ยวข้องมีโอกาสคัดค้านก่อนการไต่สวน

ข้อ ๒๒ 
กรณีมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าพยานจะไม่ได้รับความปลอดภัยระหว่างการไต่สวนศาลอาจมีคำสั่งโดยกำหนดเงื่อนไขใด
ๆ ตามที่จำเป็นเพื่อจัดให้มีวิธีคุ้มครองชั่วคราวก็ได้
เมื่อศาลมีคำสั่งตามวรรคหนึ่งแล้ว
ให้ปฏิบัติตามข้อ ๑๒ โดยพลัน
กรณีที่คำวินิจฉัยอุทธรณ์ไม่ได้กล่าวถึงวิธีคุ้มครองชั่วคราวที่ศาลได้สั่งไว้
ถ้าศาลมีคำสั่งยกอุทธรณ์คำสั่งของศาลเกี่ยวกับวิธีคุ้มครองชั่วคราวให้ถือว่าเป็นอันยกเลิก
แต่ถ้าศาลตัดสินให้เป็นไปตามอุทธรณ์คำสั่งของศาลเกี่ยวกับวิธีคุ้มครองชั่วคราวยังคงมีผลใช้บังคับต่อไปเท่าที่จำเป็น
เพื่อปฏิบัติตามคำวินิจฉัยอุทธรณ์

ข้อ ๒๓ 
หากผู้ออกคำสั่งซึ่งมีการอุทธรณ์โต้แย้งจะคัดค้าน
คำคัดค้านให้ทำเป็นหนังสือ ยื่นต่อศาลก่อนการไต่สวนเสร็จสิ้น
โดยระบุเหตุแห่งการคัดค้านมาโดยละเอียดและให้ศาลส่งสำเนาคำคัดค้านให้แก่ผู้อุทธรณ์

ข้อ ๒๔  การไต่สวนคำสั่งตามมาตรา ๖ มาตรา ๗ มาตรา
๙ มาตรา ๑๐ มาตรา ๑๑ หรือมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญา พ.ศ.
๒๕๔๖
ให้ศาลพิจารณาเป็นการลับและให้เฉพาะบุคคลดังต่อไปนี้มีสิทธิเข้าฟังการพิจารณาคดีได้
(๑) ผู้อุทธรณ์
(๒) บุคคลที่เกี่ยวข้องหรือผู้คัดค้าน
(๓) พยานและบุคคลที่ได้รับอนุญาตจากศาล
(๔) ทนายความของบุคคลตาม (๑) หรือ (๒)

ข้อ ๒๕  ในการไต่สวนพยานบุคคล
ให้ศาลแจ้งให้พยานทราบประเด็นและข้อเท็จจริงที่จะทำการไต่สวน
แล้วให้พยานเบิกความในข้อนั้นด้วยตนเองหรือตอบคำถามศาล
ศาลจะให้ผู้อุทธรณ์หรือผู้คัดค้านถามพยานเพิ่มเติมหรือไม่ก็ได้

ข้อ ๒๖ 
ให้ศาลพิจารณาและมีคำวินิจฉัยอุทธรณ์ให้แล้วเสร็จภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ศาลได้รับอุทธรณ์
เว้นแต่มีเหตุอันสมควรศาลอาจขยายระยะเวลาออกไปได้ตามความจำเป็น
แต่ต้องไม่เกินสิบห้าวัน  ทั้งนี้
ให้ศาลจดรายงานเหตุนั้นไว้ในรายงานกระบวนพิจารณา

ประกาศ
ณ วันที่ ๒๕ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๘
ชาญชัย  ลิขิตจิตถะ
ประธานศาลฎีกา

วิภา/ผู้จัดทำ
๒๗
ตุลาคม ๒๕๕๓
พัสสน/ผู้ตรวจ
๑๑
มกราคม ๒๕๕๔

[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๒๒/ตอนที่ ๑๐๕ ก/หน้า ๗/๙ พฤศจิกายน ๒๕๔๘