ระเบียบของคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ ว่าด้วยวิธีพิจารณาและวินิจฉัยเรื่องร้องทุกข์ พ.ศ. 2522

ระเบียบของคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์

ระเบียบของคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์
ว่าด้วย
วิธีพิจารณาและวินิจฉัยเรื่องร้องทุกข์
พ.ศ. ๒๕๒๒

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๓๓ วรรคหนึ่ง มาตรา ๔๑ มาตรา ๔๒
มาตรา ๔๓ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติคณะกรรมการกฤษฎีกา พ.ศ. ๒๕๒๒
ประธานคณะกรรมการกฤษฎีกา ได้ปรึกษาหารือกับคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์โดยที่ประชุมใหญ่แล้ว
จึงออกระเบียบไว้ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ 
ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบของคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ว่าด้วยวิธีพิจารณาและวินิจฉัยเรื่องร้องทุกข์
พ.ศ. ๒๕๒๒

หมวด ๑
บททั่วไป

ข้อ ๒ 
ในระเบียบนี้
ผู้ร้องทุกข์ หมายความรวมถึงผู้ที่ได้รับมอบฉันทะให้ร้องทุกข์แทนตามระเบียบว่าด้วยการยื่นและการส่งคำร้องทุกข์ต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์
หน่วยงานที่รับผิดชอบ หมายความว่า
หน่วยงานที่ต้องรับผิดชอบหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐผู้ต้องรับผิดชอบในงานที่มีการร้องทุกข์
แล้วแต่กรณี ซึ่งได้รับหนังสือร้องขอจากสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาให้ทำบันทึกตอบคำร้องทุกข์ของผู้ร้องทุกข์ตามระเบียบนี้
ไม่ว่าจะมีการระบุหน่วยงานหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐดังกล่าวไว้ในคำร้องทุกข์หรือไม่
คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ หมายความรวมถึงกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ที่ประกอบเป็นองค์คณะพิจารณาวินิจฉัยเรื่องร้องทุกข์
เลขาธิการ หมายความว่า เลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกา
คำร้องทุกข์ หมายความว่า
คำร้องทุกข์ที่ได้ยื่นหรือส่งต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ตามระเบียบว่าด้วยการนั้น
และหมายความรวมถึงคำร้องทุกข์ที่ได้ยื่นแก้ไขเพิ่มเติมคำร้องทุกข์เดิมโดยมีประเด็นหรือข้อเท็จจริงขึ้นใหม่ด้วย
บันทึกตอบ หมายความว่า บันทึกตามข้อ ๑๓ วรรคหนึ่ง
ที่หน่วยงานที่รับผิดชอบทำขึ้นเพื่อชี้แจงตอบคำร้องทุกข์
บันทึกชี้แจงร้องทุกข์เพิ่มเติม หมายความว่า บันทึกตามข้อ
๑๔ วรรคหนึ่ง ที่ผู้ร้องทุกข์ให้ความเห็นของตนเพิ่มเติมเพื่อตอบประเด็นต่าง ๆ
ที่ปรากฏในบันทึกตอบของหน่วยงานที่รับผิดชอบ
บันทึกตอบเพิ่มเติม หมายความว่า บันทึกตามข้อ ๑๖
ที่หน่วยงานที่รับผิดชอบตอบบันทึกชี้แจงร้องทุกข์เพิ่มเติมของผู้ร้องทุกข์อีกครั้งหนึ่ง
บันทึกสรุปสำนวน หมายความว่า บันทึกสรุปความเห็นที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนจัดทำขึ้นตามข้อ
๑๘
กรรมการเจ้าของสำนวน หมายความว่า
กรรมการที่หัวหน้าคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์มอบหมายให้เป็นเจ้าของสำนวนตามข้อ ๒๒

ข้อ ๓ 
คำร้องทุกข์ที่ได้ยื่นไว้แล้ว
ผู้ร้องทุกข์อาจถอนเสียในเวลาใดก่อนที่คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์มีคำวินิจฉัยเสร็จเด็ดขาดก็ได้
เมื่อมีการถอนคำร้องทุกข์แล้ว
ให้เลขาธิการสั่งจำหน่ายเรื่องร้องทุกข์นั้น และแจ้งให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ทราบ

ข้อ ๔ 
ให้เลขาธิการมีอำนาจวางระเบียบในรายละเอียดเกี่ยวกับการปฏิบัติหน้าที่ของพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนตามระเบียบนี้ได้

หมวด ๒
วิธีพิจารณาในชั้นสอบสวนและสรุปสำนวน

ข้อ ๕ 
เมื่อสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาได้รับคำร้องทุกข์แล้ว
ให้เลขาธิการมอบหมายให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนคนใดคนหนึ่งเป็นผู้รับผิดชอบในการพิจารณานาสรุปสำนวนเพื่อดำเนินการต่อไปตามที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้
ในกรณีที่เลขาธิการเห็นว่าคำร้องทุกข์ปรากฏข้อเท็จจริงที่เห็นได้ชัดว่าคำร้องทุกข์ไม่ถูกต้องตามมาตรา
๑๘ วรรคสาม หรือมาตรา ๒๑
เลขาธิการจะสั่งไม่รับคำร้องทุกข์และมีหนังสือแจ้งให้ผู้ร้องทุกข์ทราบพร้อมด้วยเหตุผลก็ได้
ถ้าผู้ร้องทุกข์ไม่เห็นด้วยกับคำสั่งไม่รับคำร้องทุกข์
ผู้ร้องทุกข์มีสิทธิอุทธรณ์ต่อประธานคณะกรรมการกฤษฎีกาได้ โดยทำเป็นหนังสือส่ง ณ
สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือแจ้งจากเลขาธิการ
คำวินิจฉัยของประธานคณะกรรมการกฤษฎีกาให้เป็นที่สุด

ข้อ ๖ 
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนตรวจคำร้องทุกข์ให้เป็นไปตามกฎหมายและระเบียบของคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์
หากคำร้องทุกข์มีข้อบกพร่องซึ่งมิใช่สาระสำคัญ ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนแจ้งให้ผู้ร้องทุกข์ทราบเพื่อดำเนินการแก้ไขแล้วดำเนินการต่อไป

ข้อ ๗ 
ในกรณีที่มีการมอบฉันทะให้ร้องทุกข์แทน
ถ้าพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่ายังไม่มีเหตุจำเป็นที่ผู้ร้องทุกข์จะมอบฉันทะให้ผู้อื่นกระทำการแทนหรือผู้ร้องทุกข์แทนไม่มีสิทธิที่จะร้องทุกข์แทนตามระเบียบว่าด้วยการยื่นและการส่งคำร้องทุกข์ต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนแนะนำเป็นหนังสือให้ผู้ร้องทุกข์ดำเนินการร้องทุกข์ด้วยตนเองหรือเปลี่ยนตัวผู้ร้องทุกข์แทนภายในกำหนดเวลาตามสมควร
และถ้าผู้ร้องทุกข์ดำเนินการตามคำแนะนำของพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนก็ให้ถือว่าคำร้องทุกข์ครั้งหลังนั้นได้กระทำมาตั้งแต่วันที่ได้ยื่นหรือส่งคำร้องทุกข์ครั้งแรก
ผู้ร้องทุกข์อาจโต้แย้งคำแนะนำของพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนได้
โดยทำเป็นหนังสือยื่นต่อเลขาธิการภายในเวลาที่กำหนดตามวรรคหนึ่ง
และให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเสนอเรื่องพร้อมทั้งความเห็นของตนต่อเลขาธิการ
เพื่อส่งให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์วินิจฉัยตามแต่จะเห็นสมควร
ถ้าผู้ร้องทุกข์ไม่ดำเนินการตามคำแนะนำของพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนและไม่มีหนังสือโต้แย้งคำแนะนำของพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนภายในเวลาที่กำหนดตามวรรคหนึ่ง
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเสนอเรื่องต่อเลขาธิการเพื่อพิจารณาสั่งจำหน่ายเรื่องร้องทุกข์นั้น
การสั่งจำหน่ายเรื่องร้องทุกข์ตามความในข้อนี้ไม่เป็นการสิทธิผู้ร้องทุกข์ที่จะร้องทุกข์ขึ้นใหม่ภายในกำหนดอายุความตามมาตรา
๒๓

ข้อ ๘ 
ถ้าพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่าคำร้องทุกข์ปรากฏข้อเท็จจริงที่เห็นได้ชัดว่าคำร้องทุกข์ไม่ถูกต้องตามมาตรา
๑๘ วรรคสามหรือมาตรา ๒๑ ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนทำความเห็นเสนอต่อเลขาธิการเพื่อสั่งการ
ถ้าเลขาธิการเห็นว่าข้อเท็จจริงปรากฏชัดแจ้งเช่นนั้น ให้เลขาธิการสั่งไม่รับคำร้องทุกข์และมีหนังสือแจ้งให้ผู้ร้องทุกข์ทราบพร้อมด้วยเหตุผล
และให้นำข้อ ๕ วรรคสาม มาใช้บังคับ

ข้อ ๙ 
ถ้าพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่าผู้ร้องทุกข์ไม่มีสิทธิร้องทุกข์เพราะมีเหตุตามมาตรา
๑๙ หรือมาตรา ๒๐ ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนทำความเห็นเสนอต่อเลขาธิการ
เพื่อส่งให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์วินิจฉัยตามมาตรา ๓๘ (๑)
และถ้าคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์เห็นว่าเป็นเรื่องที่อยู่ในอำนาจของคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์
ก็ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนดำเนินการต่อไป

ข้อ ๑๐ 
คำร้องทุกข์ที่ส่วนราชการอื่นได้รับและส่งไปยังสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาตามความในมาตรา
๒๒ วรรคสาม ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนมีหนังสือแจ้งให้ผู้ร้องทุกข์เพื่อขอทราบว่าจะมีข้อขัดข้องประการใดหรือไม่ถ้าจะดำเนินการตามกฎหมายว่าด้วยคณะกรรมการกฤษฎีกา
และในกรณีจำเป็น
ให้ขอให้ผู้ร้องทุกข์ดำเนินการแก้ไขเพิ่มเติมคำร้องทุกข์ให้เป็นคำร้องทุกข์ที่ถูกต้องตามกฎหมายว่าด้วยคณะกรรมการกฤษฎีกา  ทั้งนี้ ภายในกำหนดเวลาตามสมควร
ในกรณีที่ผู้ร้องทุกข์ไม่ตอบหนังสือแจ้งหรือไม่ดำเนินการแก้ไขเพิ่มเติมคำร้องทุกข์ตามที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนแจ้งไปภายในกำหนดเวลาดังกล่าว
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเสนอเรื่องต่อเลขาธิการเพื่อพิจารณาสั่งจำหน่ายเรื่องร้องทุกข์
ถ้าเลขาธิการสั่งจำหน่ายเรื่องร้องทุกข์ ให้มีหนังสือแจ้งไปยังส่วนราชการที่ได้ส่งเรื่องมาเพื่อทราบด้วย
การจำหน่ายเรื่องร้องทุกข์ตามความในข้อนี้
ไม่เป็นการตัดสิทธิผู้ร้องทุกข์ที่จะร้องขึ้นใหม่ภายในกำหนดอายุความตามมาตรา ๒๓

ข้อ ๑๑ 
ในกรณีที่ผู้ร้องทุกข์ได้ขอให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์พิจารณาใช้มาตรการหรือวิธีการชั่วคราวเพื่อบรรเทาทุกข์ตามที่กำหนดไว้ในข้อ
๑๒ เมื่อพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนได้ทำการสอบสวนเบื้องต้นแล้วเห็นว่าเรื่องร้องทุกข์นั้นมีเหตุสมควรที่คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์จะพิจารณาใช้มาตรการหรือวิธีการชั่วคราวเพื่อบรรเทาทุกข์ได้
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนรีบทำความเห็นเสนอต่อเลขาธิการเพื่อส่งให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์พิจารณาวินิจฉัย
ในกรณีที่ผู้ร้องทุกข์มิได้ขอให้ใช้มาตรการหรือวิธีการชั่วคราวเพื่อบรรเทาทุกข์
ถ้าพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนได้ทำการสอบสวนเบื้องต้นแล้วเห็นว่ามีเหตุสมควรที่จะใช้มาตรการหรือวิธีการชั่วคราวเพื่อบรรเทาทุกข์
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนรีบทำความเห็นเสนอต่อเลขาธิการเพื่อพิจารณา ถ้าเลขาธิการเห็นสมควรก็ให้ส่งเรื่องให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์พิจารณาวินิจฉัยต่อไป
ในการเสนอความเห็นเกี่ยวกับการใช้มาตรการหรือวิธีการชั่วคราวเพื่อบรรเทาทุกข์
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนพิจารณาตามที่กำหนดไว้ในข้อ ๓๔ ด้วย

ข้อ ๑๒ 
การขอให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์พิจารณากำหนดมาตรการหรือวิธีการชั่วคราวใด
ๆ เพื่อบรรเทาทุกข์ตามมาตรา ๔๕
ให้ผู้ร้องทุกข์ขอมาพร้อมกับการยื่นคำร้องทุกข์โดยชี้แจงเหตุผลอันเป็นความจำเป็นและรีบด่วน
การขอให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์พิจารณากำหนดมาตรการหรือวิธีการชั่วคราวเพื่อบรรเทาทุกข์หลังจากยื่นคำร้องทุกข์แล้วให้ทำได้เฉพาะเมื่อความจำเป็นหรือรีบด่วนนั้นมีสาเหตุมาจากข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นภายหลังจากที่ยื่นคำร้องทุกข์แล้ว
ความในข้อนี้ไม่เป็นการตัดอำนาจของคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ที่จะพิจารณากำหนดมาตรการหรือวิธีการชั่วคราวใด
ๆ เพื่อบรรเทาทุกข์ตามมาตรา ๔๕ ในกรณีที่คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์เห็นสมควร

ข้อ ๑๓ 
เมื่อพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนพิจารณาเห็นว่าคำร้องทุกข์ใดเป็นคำร้องทุกข์ที่อาจส่งให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ได้ตามกฎหมาย
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเสนอเรื่องต่อเลขาธิการเพื่อสั่งรับเรื่องไว้พิจารณา
แล้วให้ส่งสำเนาคำร้องทุกข์ไปยังหน่วยงานผู้รับผิดชอบโดยพลัน เพื่อให้หน่วยงานที่รับผิดชอบทำบันทึกตอบคำร้องทุกข์ส่งไปยังสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาภายในกำหนดสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับสำเนาคำร้องทุกข์
หากหน่วยงานที่รับผิดชอบมีความจำเป็นจะต้องใช้เวลาในการทำบันทึกตอบเกินสิบห้าวัน
ให้หน่วยงานนั้นมีหนังสือแจ้งให้สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาทราบก่อนวันสิ้นกำหนดพร้อมด้วยเหตุผล
และหากยังมีความจำเป็นจะต้องใช้เวลาในการทำบันทึกตอบต่อไปอีกก็ให้มีหนังสือแจ้งให้สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาทราบก่อนทุก
ๆ สิบห้าวัน แต่รวมระยะเวลาทั้งหมดต้องไม่เกินเก้าสิบวัน
บันทึกตอบของหน่วยงานที่รับผิดชอบ
ให้อธิบายถึงประเด็นสำคัญต่าง ๆ ที่ปรากฏในคำร้องทุกข์โดยครบถ้วนและชัดเจน
และเพื่อประกอบการพิจารณาของหน่วยงานที่รับผิดชอบในการทำบันทึกตอบ ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนกำหนดประเด็นที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่าเป็นประเด็นในสาระสำคัญส่งไปให้หน่วยงานที่รับผิดชอบพร้อมกับสำเนาคำร้องทุกข์ด้วย
และในกรณีที่คำร้องทุกข์มีข้อความไม่สมบูรณ์ เมื่อพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนได้ทำการสอบสวนเพิ่มเติมแล้ว
ก็ให้แจ้งการเพิ่มเติมหรือเปลี่ยนแปลงประเด็นไปให้หน่วยงานที่รับผิดชอบทราบโดยเร็วด้วย

ข้อ ๑๔ 
เมื่อพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนได้รับบันทึกตอบจากหน่วยงานที่รับผิดชอบแล้ว
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนส่งสำเนาบันทึกตอบหรือข้อสรุปบันทึกตอบที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนได้จัดทำขึ้นไปยังผู้ร้องทุกข์โดยพลัน
และให้ผู้ร้องทุกข์ทำบันทึกชี้แจงร้องทุกข์เพิ่มเติมเพื่อตอบประเด็นต่าง ๆ
ของหน่วยงานที่รับผิดชอบตามข้อ ๑๕ โดยเร็วที่สุด
แต่อย่างช้าต้องไม่เกินสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับสำเนาบันทึกตอบหรือข้อสรุปบันทึกตอบดังกล่าว
แต่ถ้าผู้ร้องทุกข์มีความจำเป็นต้องใช้เวลานานกว่านั้น ก็ให้มีหนังสือแจ้งไปยังสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาก่อนวันสิ้นกำหนดพร้อมด้วยเหตุผล
ถ้าผู้ร้องทุกข์ไม่ประสงค์จะทำบันทึกชี้แจงร้องทุกข์เพิ่มเติมแต่ประสงค์จะให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนดำเนินการต่อไป
ให้ผู้ร้องทุกข์ทำหนังสือแจ้งให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนทราบภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับสำเนาบันทึกตอบหรือข้อสรุปบันทึกตอบ
ในกรณีที่ผู้ร้องทุกข์ไม่มีบันทึกชี้แจงร้องทุกข์เพิ่มเติมหรือไม่มีหนังสือแจ้งมาตามความในวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง
ให้สันนิษฐานว่าผู้ร้องทุกข์พอใจในบันทึกตอบของหน่วยงานที่รับผิดชอบ
และเลขาธิการสั่งจำหน่ายเรื่องร้องทุกข์นั้นเสีย
การจำหน่ายเรื่องร้องทุกข์ในกรณีนี้ไม่เป็นการตัดสิทธิผู้ร้องทุกข์ที่จะร้องทุกข์ขึ้นใหม่ภายในกำหนดอายุความตามมาตรา
๒๓
ถ้าผู้ร้องทุกข์ได้มีบันทึกชี้แจงร้องทุกข์เพิ่มเติมหรือหนังสือแจ้งมายังสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาภายหลังวันครบกำหนดเพื่อขอดำเนินการต่อไป
โดยแสดงให้เป็นที่พอใจแก่เลขาธิการได้ว่าการที่ตนมิได้มีบันทึกดังกล่าวหรือหนังสือแจ้งมาภายในกำหนดเวลานั้นเป็นเพราะเหตุสุดวิสัยหรือมีเหตุอันสมควร
ก็ให้เลขาธิการสั่งให้ยกเรื่องร้องทุกข์นั้นขึ้นดำเนินการต่อไป
แต่ถ้าเลขาธิการเห็นว่าการที่ผู้ร้องทุกข์มิได้มีบันทึกดังกล่าวหรือหนังสือแจ้งมาภายในกำหนดเวลานั้นไม่ใช่เพราะเหตุสุดวิสัยหรือไม่มีเหตุอันสมควร
ก็ให้เสนอเรื่องต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์เพื่อวินิจฉัยสั่งรับหรือไม่รับไว้พิจารณาต่อไป
ถ้าหน่วยงานที่รับผิดชอบไม่ทำบันทึกตอบภายในระยะเวลาตามข้อ
๑๓ วรรคสอง ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเสนอเรื่องต่อเลขาธิการเพื่อสั่งดำเนินการต่อไปตามข้อ
๑๘ หรือสั่งการตามที่เห็นสมควร

ข้อ ๑๕  บันทึกชี้แจงร้องทุกข์เพิ่มเติมของผู้ร้องทุกข์ให้มีได้เฉพาะในประเด็นหรือข้อเท็จจริงต่าง
ๆ ที่ผู้ร้องทุกข์ได้ยกขึ้นกล่าวมาแล้วในคำร้องทุกข์เดิมหรือที่ปรากฏในบันทึกตอบหรือข้อสรุปบันทึกตอบเท่านั้น
และเพื่อประกอบการพิจารณาของผู้ร้องทุกข์ ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนกำหนดประเด็นที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่าเป็นประเด็นในสาระสำคัญที่ผู้ร้องทุกข์ควรชี้แจง
ส่งไปยังผู้ร้องทุกข์พร้อมกับการส่งสำเนาบันทึกตอบหรือข้อสรุปบันทึกตอบด้วย
และในกรณีที่บันทึกตอบของหน่วยงานที่รับผิดชอบยังไม่สมบูรณ์ เมื่อพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนได้ทำการสอบสวนเพิ่มเติมแล้ว
ก็ให้แจ้งการเพิ่มเติมหรือเปลี่ยนแปลงประเด็นไปให้ผู้ร้องทุกข์ทราบโดยเร็วด้วย
ในกรณีที่ผู้ร้องทุกข์ได้ชี้แจงในบันทึกชี้แจงร้องทุกข์เพิ่มเติม
เป็นประเด็นหรือมีข้อเท็จจริงเพิ่มเติมขึ้นใหม่
ให้ถือเป็นคำร้องทุกข์เพิ่มเติมที่จะต้องดำเนินการตามระเบียบนี้ และให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนกำหนดเป็นประเด็นขึ้นใหม่เพื่อให้หน่วยงานที่รับผิดชอบทำบันทึกตอบ
และพร้อมกันนั้นก็ให้แจ้งกำหนดประเด็นใหม่ไปยังผู้ร้องทุกข์เพื่อทราบด้วย
แต่ถ้าพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่าประเด็นหรือข้อเท็จจริงที่เพิ่มเติมขึ้นใหม่นั้นมิใช่เรื่องในสาระสำคัญ
จะดำเนินการต่อไปโดยไม่ต้องทบทวนประเด็นหรือข้อเท็จจริงดังกล่าวตามระเบียบนี้ก็ได้

ข้อ ๑๖ 
เมื่อพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนได้รับบันทึกชี้แจงร้องทุกข์เพิ่มเติมจากผู้ร้องทุกข์แล้ว
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนส่งสำเนาบันทึกดังกล่าวไปให้หน่วยงานที่รับผิดชอบโดยพลัน
และให้หน่วยงานที่รับผิดชอบส่งบันทึกตอบเพิ่มเติมเพื่อให้ความเห็นในประเด็นหรือข้อเท็จจริงต่าง
ๆ ที่ผู้ร้องทุกข์ได้ยกขึ้นอ้างในบันทึกชี้แจงร้องทุกข์เพิ่มเติมภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับบันทึกร้องทุกข์เพิ่มเติม
และเมื่อพ้นกำหนดดังกล่าวแล้ว
ไม่ว่าหน่วยงานที่รับผิดชอบนั้นจะส่งบันทึกตอบเพิ่มเติมมาหรือไม่
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนดำเนินการต่อไปตามระเบียบนี้
บันทึกตอบเพิ่มเติมที่หน่วยงานที่รับผิดชอบส่งมาก่อนวันที่หน่วยงานที่รับผิดชอบนั้นได้รับทราบกำหนดวันนัดพิจารณาครั้งแรก
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนส่งสำเนาบันทึกตอบเพิ่มเติมหรือข้อสรุปบันทึกตอบเพิ่มเติมที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนทำขึ้นไปยังผู้ร้องทุกข์โดยมิชักช้าเพื่อผู้ร้องทุกข์จะได้นำไปพิจารณาประกอบการทำบันทึกสรุปความเห็นของตนต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ตามข้อ
๒๔ หากจะใช้สิทธิเช่นนั้น

ข้อ ๑๗ 
ในระหว่างการพิจารณาสรุปสำนวน พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนมีอำนาจดำเนินการตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา
๓๗ ได้ตามที่เห็นสมควร แต่ทั้งนี้ต้องเป็นไปตามเงื่อนไขที่เลขาธิการจะได้กำหนดไว้ในการมอบอำนาจตามความในมาตรา
๖๔ วรรคสอง

ข้อ ๑๘ 
เมื่อพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนได้พิจารณาคำร้องทุกข์บันทึกตอบ
บันทึกชี้แจงร้องทุกข์เพิ่มเติม บันทึกตอบเพิ่มเติม (ถ้ามี)
และรวบรวมข้อเท็จจริงต่าง ๆ ตามความจำเป็นและสมควรแล้ว ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนทำบันทึกสรุปสำนวนโดยมีสาระสำคัญ
ดังนี้
(๑) สรุปข้อเท็จจริงพร้อมด้วยเหตุผล
(๒) สรุปข้อกฎหมายพร้อมด้วยเหตุผล
(๓) เสนอความคิดเห็นพร้อมด้วยเหตุผลของตนในประเด็นหรือเรื่องที่คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์น่าจะวินิจฉัยหรือมีข้อเสนอแนะต่อนายกรัฐมนตรีในฐานะหัวหน้ารัฐบาล
และหรือมีข้อเสนอแนะหรือข้อสังเกตอย่างอื่นเกี่ยวกับการวางระเบียบปฏิบัติราชการหรือการให้มีกฎหมายหรือแก้ไขปรับปรุงหรือยกเลิกกฎหมาย
ในการเสนอความคิดเห็นตาม (๓)
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนวางตนเป็นกลางระหว่างผู้ร้องทุกข์และหน่วยงานที่รับผิดชอบ
และให้คำนึงถึงหลักเกณฑ์ตามที่กำหนดไว้ในข้อ ๓๒ ด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการประสานสิทธิของบุคคลในฐานะเอกชนกับประโยชน์ของทางราชการอันเป็นบริการสาธารณะเพื่อส่วนรวม

ข้อ ๑๙ 
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนจัดทำบันทึกสรุปสำนวนให้เสร็จสิ้นและส่งสำนวนให้เลขาธิการภายในเจ็ดวันทำการนับแต่วันที่พ้นกำหนดการส่งบันทึกตอบเพิ่มเติมของหน่วยงานที่รับผิดชอบตามข้อ
๑๖ และหากมีความจำเป็นจะต้องใช้เวลาเกินกว่านั้น
ต้องให้เหตุผลไว้ในบันทึกสรุปสำนวนด้วย
ความในข้อนี้ไม่ใช้บังคับในกรณีที่มีการยื่นคำร้องทุกข์เพิ่มเติมหรือบันทึกตอบเพิ่มเติมซึ่งเป็นประเด็นหรือข้อเท็จจริงใหม่และยังต้องดำเนินการตามระเบียบนี้

หมวด ๓
วิธีพิจารณาในชั้นคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์

ข้อ ๒๐ 
เมื่อเลขาธิการได้รับสำนวนจากพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนแล้ว
ให้ส่งเรื่องให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์และนัดประชุมองค์คณะดำเนินการพิจารณาวินิจฉัยโดยพลัน
เว้นแต่ในกรณีที่เลขาธิการเห็นว่าบันทึกสรุปสำนวนของพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนดังกล่าวมีข้อบกพร่องในประเด็นสำคัญอันสมควรดำเนินการให้ได้ข้อเท็จจริงหรือมีการเสนอความเห็นในข้อกฎหมายเพิ่มเติมก่อนที่จะส่งเรื่องไปยังคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์
เลขาธิการจะสั่งให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนดำเนินการให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้นก็ได้
ในการเสนอสำนวนต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์
เลขาธิการจะเสนอข้อสังเกตเพื่อประกอบการพิจารณาของคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ก็ได้
ก่อนที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนจะบันทึกสรุปสำนวนเสร็จสิ้น
เลขาธิการอาจส่งเรื่องให้แก่คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์เพื่อพิจารณาไปพลางก่อนเพื่อความรวดเร็วในการปฏิบัติราชการก็ได้

ข้อ ๒๑ 
การจัดองค์คณะ ให้เป็นไปตามระเบียบที่ประธานคณะกรรมการกฤษฎีกากำหนดตามความในมาตรา
๓๔ วรรคสาม
ในแต่ละองค์คณะ
ให้มีเลขานุการคนหนึ่งซึ่งเลขาธิการแต่งตั้งจากพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวน ทำหน้าที่ทั่วไปให้แก่คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์
และมีผู้ช่วยเลขาธิการคนหนึ่งหรือหลายคนซึ่งเลขาธิการแต่งตั้งจากข้าราชการในสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาทำหน้าที่ช่วยเลขานุการก็ได้
ในการประชุมใหญ่ให้เลขาธิการหรือข้าราชการในสำนักคณะกรรมการกฤษฎีกาซึ่งดำรงตำแหน่งตั้งแต่ระดับ
๘ ที่เลขาธิการมอบหมายเป็นเลขานุการ และเลขาธิการจะแต่งตั้งให้ข้าราชการในสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาคนหนึ่งหรือหลายคนเป็นผู้ช่วยเลขานุการก็ได้

ข้อ ๒๒ 
เมื่อได้รับเรื่องจากเลขาธิการแล้ว
ให้หัวหน้าคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์มอบหมายให้กรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์คนใดคนหนึ่งในคณะ
เป็นกรรมการเจ้าของสำนวนและกำหนดวันประชุมวันใดวันหนึ่งเป็นวันสำหรับการพิจารณาครั้งแรกและแจ้งให้เลขาธิการทราบ
การกำหนดวันพิจารณาครั้งแรกจะต้องมีเวลาแจ้งเพื่อให้ผู้ร้องทุกข์และหน่วยงานที่รับผิดชอบทราบล่วงหน้าอย่างน้อยเจ็ดวัน

ข้อ ๒๓ 
ในการปฏิบัติหน้าที่ ให้ถือว่ากรรมการเจ้าของสำนวนได้รับมอบหมายให้กระทำการแทนคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ในกิจการต่าง
ๆ ตามความในข้อ ๒๙  ทั้งนี้
เว้นแต่คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์จะมีมติเป็นอย่างอื่น
และเพื่อความรวดเร็วในการปฏิบัติราชการ หากกรรมการเจ้าของสำนวนต้องการข้อเท็จจริงหรือพยานหลักฐานเพิ่มเติมและคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ยังมิได้มีมติเกี่ยวกับการที่ต้องใช้อำนาจตามมาตรา
๓๗ ให้เลขาธิการหรือพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนดำเนินการตามมาตรา ๖๔ วรรคสอง
ตามที่ได้รับการร้องขอจากกรรมการเจ้าของสำนวน

ข้อ ๒๔ 
ในวันพิจารณาครั้งแรก ผู้ร้องทุกข์และหน่วยงานที่รับผิดชอบอาจทำบันทึกสรุปความเห็นของตนยื่นต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ได้
และจะมาชี้แจงด้วยวาจาเพื่อประกอบบันทึกสรุปความเห็นของตนด้วยก็ได้
แต่ห้ามมิให้ชี้แจงด้วยวาจาอย่างเดียวโดยไม่ได้ยื่นบันทึกสรุปความเห็น
บันทึกสรุปความเห็นของผู้ร้องทุกข์และหน่วยงานที่รับผิดชอบจะต้องยื่นต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ก่อนสิ้นสุดเวลาทำงานของวันก่อนวันพิจารณาครั้งแรก
ในการชี้แจงด้วยวาจา
ให้ผู้ร้องทุกข์เป็นผู้ชี้แจงก่อนและให้หน่วยงานที่รับผิดชอบชี้แจงในลำดับต่อไป
และหลังจากการชี้แจงด้วยวาจาของผู้ร้องทุกข์และหน่วยงานที่รับผิดชอบ (ถ้ามี) แล้ว
ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนชี้แจงประกอบบันทึกสรุปสำนวนของตน
เมื่อเสร็จสิ้นการชี้แจงด้วยวาจาของแต่ละฝ่าย
กรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์จะซักถามข้อเท็จจริงเพิ่มเติมจากผู้ชี้แจงนั้นอีกก็ได้
หรือจะซักถามในระหว่างการชี้แจงด้วยวาจาก็ได้
หากการพิจารณาครั้งแรกไม่สามารถเสร็จสิ้นได้ภายในวันเดียว
ให้นัดพิจารณาในวันอื่นต่อไป

ข้อ ๒๕ 
ในการชี้แจงด้วยวาจา ผู้ร้องทุกข์หรือหน่วยงานที่รับผิดชอบอาจมอบหมายให้ทนายความหรือผู้ที่เคยรับราชการในตำแหน่งไม่ต่ำกว่าระดับ
๖ คนหนึ่งเข้าชี้แจงแทนได้ และเพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อย
บุคคลดังกล่าวจะต้องปฏิบัติตามมรรยาทวิชาชีพตามที่เลขาธิการด้วยความเห็นชอบจากคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์จะได้กำหนดขึ้น
ผู้ชี้แจงแทนตามวรรคหนึ่ง
จะต้องไม่มีลักษณะต้องห้ามดังต่อไปนี้
(๑) เป็นข้าราชการประจำหรือดำรงตำแหน่งทางการเมือง
(๒) เคยต้องโทษจำคุกโดยคำพิพากษาถึงที่สุดหรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายให้จำคุก
เว้นแต่เป็นโทษสำหรับความผิดที่ได้กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษ
(๓) มีชื่อเสียงเสียหายหรือบกพร่องในศีลธรรมอันดี

ข้อ ๒๖ 
ตั้งแต่วันที่ผู้ร้องทุกข์และหน่วยงานที่รับผิดชอบได้รับทราบกำหนดวันพิจารณาครั้งแรกแล้วห้ามมิให้เสนอคำร้องทุกข์เพิ่มเติมหรือบันทึกเพิ่มเติม
เว้นแต่จะได้รับการร้องขอจากคณะกรรมการการวินิจฉัยร้องทุกข์หรือเป็นข้อเท็จจริงที่ไม่สามารถเสนอได้ก่อนนั้น

ข้อ ๒๗ 
ในการพิจารณาเรื่องร้องทุกข์ ให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ดำเนินวิธีพิจารณาโดยให้ผู้ร้องทุกข์
หน่วยงานที่รับผิดชอบ หรือพยานให้ความเห็นหรือให้ข้อเท็จจริง แล้วแต่กรณี
เป็นหนังสือเป็นประการสำคัญ
การสืบพยานบุคคลหรือพยานผู้เชี่ยวชาญให้กระทำเท่าที่จำเป็น
การเลื่อนการพิจารณาเพื่อรอการสืบพยานบุคคลหรือพยานผู้เชี่ยวชาญให้กระทำได้ตามสมควร
แต่ต้องไม่เป็นการประวิงทำให้การพิจารณาล่าช้า ในกรณีเช่นนี้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์จะไม่ฟังพยานหลักฐานนั้นก็ได้

ข้อ ๒๘ 
ในการพิจารณา
ถ้าในประเด็นใดที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนได้ให้โอกาสอันควรแก่ผู้ร้องทุกข์ในการที่จะชี้แจงหรือนำพยานหลักฐานมาแสดงเพื่อประกอบการพิจารณาในชั้นสรุปสำนวนแล้ว
แต่ผู้ร้องทุกข์มิได้ดำเนินการตามสมควร
ให้ถือว่าผู้ร้องทุกข์ไม่ติดใจในประเด็นนั้น เว้นแต่ผู้ร้องทุกข์จะแสดงให้เห็นเป็นที่พอใจแก่คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ได้ว่าการที่มิได้ดำเนินการตามสมควรนั้นเป็นเพราะเหตุสุดวิสัยหรือเหตุจำเป็นอย่างอื่น

ข้อ ๒๙ 
ในการสืบพยานบุคคลหรือพยานผู้เชี่ยวชาญ หรือตรวจสอบบันทึกหรือเอกสาร
วัตถุหรือสถานที่ หรือฟังคำชี้แจงของผู้แทนหน่วยงานของรัฐนั้น
คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์อาจมอบหมายให้กรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์คนหนึ่งหรือหลายคนกระทำการแทนไม่ว่าจะกระทำในเวลาใด
ภายในหรือนอกสถานที่พิจารณาร้องทุกข์
แล้วรายงานให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ทราบก็ได้

ข้อ ๓๐ 
การพิจารณาเรื่องร้องทุกข์ถ้าจะต้องกระทำ ณ
สถานที่อื่นหรือวันและเวลาอื่นนอกจากสถานที่พิจารณาร้องทุกข์และวันเวลาที่ประธานคณะกรรมการกฤษฎีกากำหนดตามมาตรา
๔๑ ให้หัวหน้าคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์เป็นผู้สั่งเมื่อได้ปรึกษาหารือกับเลขาธิการเกี่ยวกับการจัดความสะดวกในทางธุรการแล้ว

ข้อ ๓๑ 
ในระหว่างการพิจารณา คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์จะอนุญาตให้ผู้ร้องทุกข์
หน่วยงานที่รับผิดชอบ หรือผู้ชี้แจงแทนของผู้ร้องทุกข์หรือของหน่วยงานที่รับผิดชอบที่มีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามตามข้อ
๒๕ เข้าฟังการพิจารณาก็ได้

ข้อ ๓๒ 
ก่อนการวินิจฉัยชี้ขาดเรื่องร้องทุกข์
ผู้ร้องทุกข์และหน่วยงานที่รับผิดชอบมีสิทธิที่จะยื่นบันทึกสรุปความเห็นของตนเป็นคำแถลงการณ์ในชั้นสุดท้ายอีกครั้งหนึ่งต่อสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาภายในสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งกำหนดวันเสร็จสิ้นการพิจารณา

ข้อ ๓๓ 
ในการพิจารณาของคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์กรรมการเจ้าของสำนวนมีหน้าที่ตรวจสำนวนและให้ความเห็นในปัญหาข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายต่าง
ๆ ต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ และก่อนที่คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์จะลงมติวินิจฉัยในเรื่องที่พิจารณานั้นให้กรรมการเจ้าของสำนวนสรุปข้อเท็จจริงและข้อกฎหมาย
และให้ความเห็นของตนต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์

ข้อ ๓๔ 
ในการเสนอความเห็นเกี่ยวกับการกำหนดมาตรการหรือวิธีการชั่วคราวเพื่อบรรเทาทุกข์ตามมาตรา
๔๕ ก็ดี หรือในการเสนอแนะต่อนายกรัฐมนตรีในฐานะหัวหน้ารัฐบาลเพื่อสั่งการตามมาตรา ๔๘
ก็ดี ให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์คำนึงถึง
(๑) สิทธิและหน้าที่ของผู้ร้องทุกข์
(๒) ประโยชน์ส่วนรวมของราชการอันเป็นบริการสาธารณะแก่ประชาชน
(๓) แนวทางหรือบรรทัดฐานในการเพิ่มประสิทธิภาพให้แก่ระบบบริหารราชการอันเป็นบริการสาธารณะ

ข้อ ๓๕ 
เมื่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ได้วินิจฉัยเรื่องร้องทุกข์ใดเสร็จสิ้นแล้ว
ให้เลขาธิการเสนอคำวินิจฉัยไปยังนายกรัฐมนตรีภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ได้มีคำวินิจฉัยเช่นนั้น
เว้นแต่เลขาธิการจะเห็นว่ากรณีดังกล่าวเป็นปัญหาข้อกฎหมายสำคัญหรือผลการวินิจฉัยของคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์อาจกระทบกระเทือนต่อวิถีทางปฏิบัติราชการอันอาจก่อให้เกิดผลเสียหายแก่ประโยชน์สาธารณะหรือแก่ระบบบริหารราชการเป็นส่วนรวม
จะขอให้มีการวินิจฉัยโดยที่ประชุมใหญ่ตามความในมาตรา ๓๔ วรรคสี่ ก็ได้

หมวด ๔
การคัดค้านกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์

ข้อ ๓๖ 
กรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ที่นั่งพิจารณาวินิจฉัยเรื่องร้องทุกข์อาจถูกคัดค้านเพราะเหตุใดเหตุหนึ่ง
ดังต่อไปนี้
(๑) มีผลประโยชน์ได้เสียเกี่ยวข้องอยู่ในกรณีที่ถูกร้องเรียนนั้น
(๒) เป็นญาติกับผู้ร้องทุกข์หรือกับเจ้าหน้าที่ของรัฐที่การกระทำเป็นสาเหตุแห่งการร้องทุกข์
คือเป็นผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดาน หรือเป็นที่น้องร่วมบิดาหรือมารดา
หรือเป็นลูกพี่ลูกน้องนับได้ภายในสามชั้น หรือเป็นญาติเนื่องจากการสมรสนับได้ภายในสองชั้น
(๓) ทำหรือเคยทำธุรกิจที่มีวัตถุประสงค์ในการหาประโยชน์มาแบ่งปันกันกับผู้ร้องทุกข์หรือกับเจ้าหน้าที่ของรัฐที่การกระทำเป็นสาเหตุแห่งการร้องทุกข์
เว้นแต่กรณีที่เป็นเพียงการถือหุ้นในบริษัทจำกัดหรือบริษัทมหาชนจำกัด

ข้อ ๓๗ 
การคัดค้านกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ ให้ผู้ร้องทุกข์หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่การกระทำเป็นสาเหตุแห่งการร้องทุกข์
หรือหน่วยงานที่รับผิดชอบ ยื่นคำคัดค้านในโอกาสแรกที่จะพึงกระทำได้ แต่ต้องไม่ช้ากว่าสิบวันทำการนับแต่วันพิจารณาครั้งแรก
คำคัดค้านให้ทำเป็นหนังสือยื่นต่อเลขาธิการ ในการนี้
เลขาธิการจะขอให้กรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์อื่นเข้าปฏิบัติหน้าที่แทน
หรือจะส่งคำคัดค้านให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์องค์คณะใดพิจารณาวินิจฉัยก็ได้
ให้คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ที่ได้รับคำขอจากเลขาธิการตามวรรคสองพิจารณาวินิจฉัยว่าเหตุคัดค้านเป็นไปตามที่ผู้คัดค้านได้กล่าวอ้างขึ้นหรือไม่
และเป็นการสมควรหรือไม่ที่จะให้กรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ที่ถูกคัดค้านนั้นปฏิบัติหน้าที่ต่อไป
ถ้าที่ประชุมมีมติให้กรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ผู้นั้นปฏิบัติหน้าที่ต่อไปด้วยคะแนนเสียงตั้งแต่สองในสามของที่ประชุมก็ให้กรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ดังกล่าวปฏิบัติหน้าที่ต่อไปได้
มติดังกล่าวให้กระทำโดยวิธีลงคะแนนลับและให้เป็นที่สุด

ข้อ ๓๘ 
กรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ผู้ใดเห็นว่าตนมีเหตุที่อาจถูกคัดค้านได้ตามข้อ ๓๕
หรือเห็นว่ามีเหตุอื่นที่อาจจะมีการกล่าวอ้างในภายหลังได้ว่าตนไม่อยู่ในฐานะที่จะพิจารณาวินิจฉัยได้โดยเที่ยงธรรม
จะแจ้งให้เลขาธิการทราบเพื่อขอถอนตัวออกจากการพิจารณาวินิจฉัยเรื่องร้องทุกข์นั้นก็ได้

ข้อ ๓๙[๑] 
ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ประกาศ ณ วันที่ ๕ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๒๒
พลเอก เกรียงศักดิ์  ชมะนันทน์
ประธานคณะกรรมการกฤษฎีกา

เชิงชาย/สัญชัย/ตรวจ
๒๔
มกราคม ๒๕๔๙

โชติกานต์/ปรับปรุง
๑๑ กรกฎาคม ๒๕๕๙

[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๙๖/ตอนที่ ๑๙๐/ฉบับพิเศษ หน้า ๖/๑๔ พฤศจิกายน ๒๕๒๒