คำแนะนำของประธานศาลฎีกา เกี่ยวกับการพิจารณาส่งผู้ต้องหาไปเข้ารับการอบรมแทนการดำเนินคดีอาญา ตามพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร พ.ศ. 2551

คำแนะนำของประธานศาลฎีกา

คำแนะนำของประธานศาลฎีกา
เกี่ยวกับการพิจารณาส่งผู้ต้องหาไปเข้ารับการอบรมแทนการดำเนินคดีอาญา
ตามพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร
พ.ศ. ๒๕๕๑[๑]

โดยที่พระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร พ.ศ. ๒๕๕๑
มาตรา ๒๑ กำหนดให้ศาลมีอำนาจพิจารณาคำร้องของพนักงานอัยการที่ขอให้ส่งผู้ต้องหาว่าได้กระทำความผิดอันมีผลกระทบต่อความมั่นคงภายในราชอาณาจักรและกลับใจเข้ามอบตัวหรือกระทำไปเพราะหลงผิดหรือรู้เท่าไม่ถึงการณ์ไปเข้ารับการอบรมแทนการดำเนินคดีอาญา
ดังนั้น เพื่อให้การดำเนินการตามบทบัญญัติดังกล่าวเป็นไปโดยถูกต้องเรียบร้อยเป็นแนวเดียวกัน

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕ แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม
ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมพระธรรมนูญศาลยุติธรรม (ฉบับที่
๓) พ.ศ. ๒๕๕๑ ประธานศาลฎีกาจึงออกคำแนะนำไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑  การพิจารณาดำเนินการส่งผู้ต้องหาว่าได้กระทำความผิดอันมีผลกระทบต่อความมั่นคงภายในราชอาณาจักรไปเข้ารับการอบรมแทนการดำเนินคดีอาญาตามพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร
พ.ศ. ๒๕๕๑
จะกระทำได้ต่อเมื่อได้มีการออกประกาศกำหนดเขตพื้นที่ที่ปรากฏเหตุการณ์อันกระทบต่อความมั่นคงภายในราชอาณาจักรตามมาตรา
๑๕ และประกาศกำหนดลักษณะความผิดอันมีผลกระทบต่อความมั่นคงภายในราชอาณาจักรตามมาตรา
๒๑ แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าวแล้ว

ข้อ ๒  การยื่นคำร้องขอให้ส่งผู้ต้องหาไปเข้ารับการอบรมแทนการดำเนินคดีอาญาตามมาตรา
๒๑ แห่งพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร พ.ศ. ๒๕๕๑
จะดำเนินการได้เฉพาะคดีที่เกิดในเขตพื้นที่ที่กำหนดไว้ในประกาศตามข้อ ๑
โดยยื่นต่อศาลที่มีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีอาญาที่มีเขตศาลเหนือพื้นที่นั้น
หากผู้ต้องหาเป็นเด็กหรือเยาวชนให้ยื่นต่อศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจเหนือพื้นที่ดังกล่าว

ข้อ ๓  คำร้องตามข้อ ๒
ควรมีรายละเอียด ดังต่อไปนี้
(๑) ข้อหาความผิด
(๒) พฤติการณ์แห่งการกระทำความผิด
(๓) วัน เวลา และสถานที่เกิดเหตุ
(๔)
ข้อเท็จจริงที่แสดงให้เห็นว่าผู้ต้องหาได้กลับใจเข้ามอบตัวหรือกระทำไปเพราะหลงผิดหรือรู้เท่าไม่ถึงการณ์
และผู้ต้องหานั้นยินยอมเข้ารับการอบรมและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่ศาลกำหนด
(๕) รายละเอียดเกี่ยวกับผู้เสียหาย และการเยียวยาความเสียหาย
(๖) ความเห็นของพนักงานสอบสวน
และผู้อำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร
(๗) ข้อคัดค้านของผู้ร้อง หากศาลจะมีคำสั่งปล่อยชั่วคราวผู้ต้องหา
และ
(๘) สถานฝึกอบรม วิธีการและระยะเวลาฝึกอบรม
ตลอดจนเงื่อนไขที่สมควรกำหนดให้ผู้ต้องหาปฏิบัติในระหว่างฝึกอบรม

ข้อ ๔  ในระหว่างการพิจารณาคำร้องตามข้อ
๒
พนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการยังคงมีอำนาจหน้าที่ในการยื่นคำร้องขอผัดฟ้องหรือฝากขังตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญากฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลแขวงและวิธีพิจารณาความอาญาในศาลแขวง
หรือกฎหมายว่าด้วยศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว
แล้วแต่กรณี
ในกรณีที่มีการขังระหว่างสอบสวน
ศาลอาจมีคำสั่งให้ขังผู้ต้องหานั้นในสถานที่อื่นที่ไม่ใช่เรือนจำตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา ๘๙/๑
หรือถ้าศาลมีคำสั่งให้ปล่อยชั่วคราวศาลจะกำหนดเงื่อนไขให้ผู้ต้องหาไปรายงานตัวต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องหรืออยู่ในความดูแลของพนักงานเจ้าหน้าที่นั้นเพื่อป้องกันการหลบหนีหรือภัยอันตรายที่อาจเกิดขึ้นก็ได้

ข้อ ๕  ก่อนไต่สวนคำร้อง
ให้ศาลถามผู้ต้องหาถึงความยินยอมในการเข้ารับการอบรมและยินยอมที่จะปฏิบัติตามเงื่อนไขที่ศาลกำหนด
ตลอดจนข้อเท็จจริงหรือความเห็นอื่นใดของผู้ต้องหาที่อาจเป็นประโยชน์ต่อการพิจารณาและบันทึกไว้ให้ปรากฏในสำนวน
ในกรณีที่ผู้ต้องหาประสงค์จะขอความช่วยเหลือจากทนายความหรือขอให้ศาลจัดหาล่ามศาลพึงอนุเคราะห์ให้ตามสมควรแก่กรณี

ข้อ ๖  ในกรณีที่ผู้ต้องหาเป็นเด็กหรือเยาวชนและเป็นกรณีที่อาจนำมาตรการพิเศษแทนการดำเนินคดีอาญาตามกฎหมายว่าด้วยศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัวมาใช้ได้
ก่อนเริ่มทำการไต่สวน ศาลควรสอบถามผู้ร้องว่า
ได้มีการจัดทำแผนแก้ไขบำบัดฟื้นฟูในชั้นสอบสวนตามกฎหมายว่าด้วยศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัวหรือไม่หากมีและศาลเห็นว่าการรอฟังผลการจัดทำแผนดังกล่าวจะเป็นประโยชน์ยิ่งกว่า
ศาลอาจมีคำสั่งให้รอการพิจารณาสั่งคำร้องไว้จนกว่ากระบวนการจัดทำแผนแก้ไขบำบัดฟื้นฟูจะเสร็จสิ้นก็ได้
และถ้าความปรากฏต่อมาว่าแผนดังกล่าวได้รับความเห็นชอบและไม่ได้ถูกเพิกถอนด้วยเหตุว่ากระบวนการจัดทำไม่ชอบด้วยกฎหมาย
ศาลจะมีคำสั่งยกคำร้องที่ยื่นไว้ตามข้อ ๒ เสียก็ได้
แต่ถ้าแผนดังกล่าวไม่ได้รับความเห็นชอบหรือศาลมีคำสั่งให้เพิกถอนหรือมีการดำเนินการตามแผนแล้วปรากฏว่ามีการฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามแผน
ก็ให้ศาลพิจารณาสั่งตามคำร้องที่ยื่นไว้ตามข้อ ๒ ต่อไปตามที่เห็นสมควร

ข้อ ๗  การมีคำสั่งให้ส่งผู้ต้องหาไปเข้ารับการอบรมแทนการดำเนินคดีอาญา
ต้องพิจารณาให้ได้ความว่า
(๑) ความผิดนั้นกระทบต่อความมั่นคงภายในราชอาณาจักร
(๒)
เป็นการกระทำความผิดภายในเขตพื้นที่และตามลักษณะความผิดที่คณะรัฐมนตรีประกาศกำหนด
(๓) ผู้ต้องหากลับใจเข้ามอบตัว
หรือเป็นกรณีที่พนักงานสอบสวนได้ดำเนินการสอบสวนแล้วเห็นว่าผู้นั้นได้กระทำไปเพราะหลงผิดหรือรู้เท่าไม่ถึงการณ์
(๔) ผู้ต้องหายินยอมเข้ารับการอบรมและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่ศาลกำหนด
(๕)
การเปิดโอกาสให้ผู้ต้องหากลับตัวจะเป็นประโยชน์ต่อการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร
การพิจารณาตาม (๓) ให้คำนึงถึงพฤติการณ์แวดล้อมต่าง ๆ ของผู้ต้องหา
เช่น อายุ ประวัติการศึกษา ความเชื่อ ภาวะแห่งจิต สภาพแวดล้อมในครอบครัวและชุมชน
ความประพฤติ อาชีพ ประวัติการกระทำความผิด ความร้ายแรงของการกระทำความผิด
รวมทั้งการสำนึกผิดและความพยายามในการเยียวยาความเสียหายที่เกิดขึ้น ประกอบด้วย

ข้อ ๘  คำสั่งอนุญาตให้ส่งผู้ต้องหาไปเข้ารับการอบรม
ต้องระบุรายละเอียด ดังต่อไปนี้
(๑) สถานฝึกอบรม วิธีการอบรม
และระยะเวลาการอบรมซึ่งต้องไม่เกินหกเดือนนับแต่วันที่ศาลมีคำสั่ง
(๒)
เงื่อนไขอื่นที่ศาลเห็นสมควรกำหนดให้ผู้ต้องหาปฏิบัติในระหว่างเข้ารับการอบรม เช่น
ให้ปฏิบัติตามระเบียบของสถานฝึกอบรม หรือให้ละเว้นการประพฤติปฏิบัติอย่างหนึ่งอย่างใดอันอาจนำไปสู่การกระทำความผิดอีก
(๓)
การรายงานความคืบหน้าเกี่ยวกับการอบรมต่อศาลซึ่งควรกระทำอย่างน้อยเดือนละหนึ่งครั้งและ
(๔)
เมื่อครบกำหนดเวลาการอบรมให้นำผู้ต้องหามาศาลพร้อมรายงานผลการอบรมเพื่อพิจารณาดำเนินการปล่อยตัว

ข้อ ๙  เมื่อมีคำสั่งอนุญาตตามข้อ
๘ แล้ว หากปรากฏข้อเท็จจริงในภายหลังว่า
การยื่นคำร้องหรือการพิจารณาสั่งคำร้องไม่เป็นไปตามที่กฎหมายกำหนด
ศาลจะสั่งเพิกถอนคำสั่งอนุญาตนั้นเสียหรือมีคำสั่งอย่างหนึ่งอย่างใดตามที่เห็นสมควรก็ได้

ข้อ ๑๐  ในกรณีที่มีการร้องขอเปลี่ยนแปลงสถานฝึกอบรม
วิธีการอบรม หรือขอขยายหรือย่นระยะเวลาการอบรม
ศาลอาจทำการไต่สวนผู้ที่เกี่ยวข้องและมีคำสั่งได้ตามที่เห็นสมควร
แต่หากเป็นการขอขยายระยะเวลาการอบรม
ระยะเวลาอบรมทั้งหมดเมื่อรวมกันแล้วต้องไม่เกินหกเดือนนับแต่เริ่มการอบรม
ในระหว่างการอบรม
ศาลอาจมีคำสั่งให้เจ้าหน้าที่ศาลเข้าไปในสถานฝึกอบรมเพื่อตรวจสอบข้อเท็จจริงหรือสังเกตการอบรมได้ตามความจำเป็น

ข้อ ๑๑  เมื่อครบกำหนดระยะเวลาการอบรมและตามรายงานผลการอบรมเป็นที่พอใจแก่ศาลว่าผู้ต้องหาได้ผ่านการประเมินผลการอบรมและปฏิบัติถูกต้องตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ทุกประการให้ศาลมีคำสั่งปล่อยตัวผู้ต้องหานั้น

ข้อ ๑๒  ถ้าได้รับรายงานว่าผู้ต้องหาไม่เข้ารับการอบรมหรือไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ศาลควรทำการไต่สวนผู้ที่เกี่ยวข้องทุกฝ่าย
และมีคำสั่งอย่างใดอย่างหนึ่ง ดังต่อไปนี้
(๑) หากได้ความว่าผู้ต้องหามิได้ฝ่าฝืนหรือได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขโดยถูกต้อง
หรือมีการฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขแต่มิใช่เป็นความผิดของผู้ต้องหา
ศาลควรมีคำสั่งให้ดำเนินการอบรมต่อไป
(๒) หากได้ความว่าผู้ต้องหาจงใจฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไข
ศาลควรมีคำสั่งให้ยกเลิกการอบรมเพื่อดำเนินคดีต่อไป

ข้อ ๑๓  ในกรณีที่ศาลมีคำสั่งยกเลิกการอบรมและมีการดำเนินคดีอาญาแก่ผู้ต้องหานั้นหากต้องดำเนินการผัดฟ้องหรือฝากขังต่อไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
หรือกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลแขวงและวิธีพิจารณาความอาญาในศาลแขวง หรือกฎหมายว่าด้วยศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว
การนับระยะเวลาผัดฟ้องหรือฝากขังให้นับระยะเวลาที่ผู้ต้องหานั้นเข้ารับการอบรมรวมเข้าในกำหนดระยะเวลาผัดฟ้องหรือฝากขังตามที่บัญญัติไว้ในกฎหมายดังกล่าว

ข้อ ๑๔  ให้สำนักงานศาลยุติธรรมติดต่อประสานงานกับส่วนราชการหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อให้การดำเนินการเป็นไปตามคำแนะนำนี้

ข้อ ๑๕  ในกรณีที่ต้องมีวิธีการใดในทางธุรการเพื่อให้การปฏิบัติตามคำแนะนำนี้เป็นไปด้วยความเรียบร้อย
ให้เลขาธิการสำนักงานศาลยุติธรรมเป็นผู้กำหนดแนวทางปฏิบัติในเรื่องนั้นได้ตามความจำเป็น

ประกาศ
ณ วันที่ ๑๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๔
สบโชค  สุขารมณ์
ประธานศาลฎีกา

ปริยานุช/ผู้จัดทำ
๒ พฤษภาคม ๒๕๕๔

ณัฐวดี/ตรวจ
๒ พฤษภาคม ๒๕๕๔

[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๒๘/ตอนที่ ๓๐ ก/หน้า ๔๐/๒๙ เมษายน ๒๕๕๔