กฎสำนักนายกรัฐมนตรี ฉบับที่ 83 (พ.ศ. 2537) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช 2478

กฎสำนักนายกรัฐมนตรี
ฉบับที่ ๘๓
(พ.ศ. ๒๕๓๗)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช
๒๔๗๘[๑]

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๖ และมาตรา ๗
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘
นายกรัฐมนตรีออกกฎสำนักนายกรัฐมนตรีไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ 
ให้ยกเลิกกฎสำนักนายกรัฐมนตรี ฉบับที่ ๕๒ (พ.ศ. ๒๕๐๔) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘

ข้อ ๒  ลักษณะ
ชนิด และประเภทของเครื่องแบบพิเศษของข้าราชการกรมราชทัณฑ์กับการแต่งเครื่องแบบให้เป็นไปตามที่กำหนดในกฎสำนักนายกรัฐมนตรีนี้

ภาค ๑
เครื่องแบบสำหรับข้าราชการกรมราชทัณฑ์ชาย

หมวด ๑
ชนิดของเครื่องแบบ

ข้อ ๓ 
เครื่องแบบสำหรับข้าราชการชาย มี ๒ ชนิด คือ
(๑) เครื่องแบบปกติสีกากี ประกอบด้วย
(ก) หมวกทรงหม้อตาลสีกากี
(ข) เสื้อคอพับสีกากี
(ค) กางเกงขายาวแบบปกติสีกากี
(ง) เข็มขัดหนังหรือเข็มขัดด้ายถักสีดำ
(จ)
รองเท้าหุ้มส้นหรือหุ้มข้อหนังสีดำชนิดผูกเชือกหรือมีซิป
(ฉ) ถุงเท้าสีดำ
(๒) เครื่องแบบปฏิบัติการสีกากี ประกอบด้วย
(ก) หมวกแก๊ปทรงอ่อนมีกระบังสีกากี หรือหมวกนิรภัยสีเหลือง
(ข) เสื้อคอแบะแขนยาวสีกากี
(ค) กางเกงขายาวแบบปฏิบัติการสีกากี
(ง) เข็มขัดหนังหรือเข็มขัดด้ายถักสีดำ
(จ) รองเท้าสูงครึ่งน่องหรือหุ้มข้อ
หรือหุ้มส้นหนังสีดำชนิดผูกเชือก หรือมีซิป
(ฉ) ถุงเท้าสีดำ
เสื้อกันหนาวให้ใช้ได้กับเครื่องแบบทุกชนิดในโอกาสอันควร

หมวด ๒
ส่วนของเครื่องแบบ

ข้อ ๔  หมวก มี
๓ แบบ คือ
(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีกากี มีเครื่องประกอบดังนี้
(ก) กระบังทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำ
สำหรับข้าราชการระดับ ๗ และระดับ ๘
ที่ขอบโค้งของกระบังหมวกด้านบนซ้ายขวาปักด้วยดิ้นทอง หรือวัตถุเทียมดิ้นทองเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์
ด้านละ ๑ ช่อ โดยปักหรือทำมาบรรจบกันที่ตรงกลางของกระบังหมวก สำหรับข้าราชการระดับ
๙ และระดับ ๑๐ ที่ขอบโค้งของกระบังหมวกด้านบนซ้ายขวาปักด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทองเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์
ด้านละ ๒ ช่อ โดยปักหรือทำมาบรรจบกันที่ตรงกลางของกระบังหมวก
(ข) สายรัดคางกว้าง ๑.๓ เซนติเมตร สำหรับข้าราชการระดับ ๑
ถึงระดับ ๖ ทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำ สำหรับข้าราชการระดับ ๗ ถึงระดับ ๑๐
ทำด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทอง
ปลายสายมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดอยู่ที่ริมขอบหมวกข้างละ ๑ ดุม
(ค) ผ้าพันหมวกทำด้วยผ้าหรือสักหลาดสีดำกว้าง ๔ เซนติเมตร
และมีผ้าหรือสักหลาดสีเลือดหมูกว้าง ๐.๕ เซนติเมตร คาดตรงกลางของผ้าพันหมวก
(ง) ตราหน้าหมวก เป็นตราครุฑพ่าห์ในบัวกระหนก
สำหรับข้าราชการระดับ ๑ ถึงระดับ ๖ ทำด้วยโลหะสีทอง สูง ๖.๕ เซนติเมตร
สำหรับข้าราชการระดับ ๗ ถึงระดับ ๑๐ ทำด้วยผ้าปักด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทองบนหมอนสักหลาดสีดำสูง
๖ เซนติเมตร
(๒) หมวกแก๊ปทรงอ่อนสีกากีทำด้วยผ้า
ตอนหน้ามีกระบังสีเดียวกับหมวก มีตราหน้าหมวกเป็นตราครุฑพ่าห์ในบัวกระหนก
ทำด้วยผ้า สูง ๔.๕ เซนติเมตร สำหรับข้าราชการระดับ ๑ ถึงระดับ ๖ ปักด้วยไหมสีทอง
สำหรับข้าราชการระดับ ๗ ถึงระดับ ๑๐ ปักด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทอง
(๓) สำหรับข้าราชการที่ผ่านการอบรมหลักสูตรการปราบจลาจล
ในกรณีที่ต้องปฏิบัติหน้าที่ป้องกันหรือระงับเหตุร้าย
มีสิทธิใช้หมวกนิรภัยสีเหลืองทอง หน้าหมวกติดตราครุฑพ่าห์ในบัวกระหนกทำด้วยโลหะสีทอง

ข้อ ๕  เสื้อ
มี ๒ แบบ คือ
(๑) เสื้อคอพับสีกากี แขนยาวรัดข้อมือ มีดุมที่ข้อมือข้างละ
๑ ดุมหรือแขนสั้นเหนือศอกเล็กน้อย ที่อกเสื้อมีกระเป๋าปะมีปกกระเป๋าสองข้าง ข้างละ
๑ กระเป๋า เป็นกระเป๋ามีแถบอยู่ตรงกลางตามทางดิ่ง กว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
มีปกกระเป๋ารูปมนชายกลางแหลม หรือเป็นกระเป๋าเสื้อชนิดไม่มีแถบกลางกระเป๋าและมีปกกระเป๋าเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า
มุมกระเป๋าและมุมปกกระเป๋าเป็นรูปตัดพองาม ที่ปากกระเป๋าทั้งสองข้างติดดุมข้างละ ๑
ดุม สำหรับขัดปกกระเป๋า ตัวเสื้อผ่าอกตลอด มีสาบกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
ติดดุมตามแนวอกเสื้อ ๕ ดุม ระยะห่างกันพอสมควร ดุมทั้งหมดเป็นรูปกลมแบนทำด้วยวัตถุสีเดียวกับสีเสื้อ
เมื่อสวมเสื้อให้ขัดดุมทุกดุม ยกเว้นดุมบนสุดที่อกเสื้อติดกับคอและให้สอดชายเสื้อไว้ในกางเกง
(๒) เสื้อคอแบะสีกากี แขนยาวทรงกระบอกพับปลายแขนขึ้นมาเพียงศอก
ปกเสื้อแบะมุมปกแหลม ตัวเสื้อผ่าอกตลอดไม่มีสาบ ติดดุมที่คอและแนวอกเสื้อ ๕ ดุม
ที่กระเป๋าเสื้อมีสาบกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
ที่อกเสื้อทั้งสองข้างมีกระเป๋าปะรูปสี่เหลี่ยมมีแถบอยู่ตรงกลางตามทางดิ่ง กว้าง
๓.๕ เซนติเมตร มีปกกระเป๋า ขัดดุมข้างละ ๑ ดุม มุมกระเป๋าด้านล่างและมุมปกกระเป๋าเป็นรูปตัดพองาม
ดุมทั้งหมดเป็นรูปกลมแบนทำด้วยวัตถุสีเดียวกับสีเสื้อ มีเส้นผ่านศูนย์กลาง ๑.๕
เซนติเมตร รองไหล่ทั้งสองข้างหนุนฟองน้ำเย็บเป็นลอน เมื่อสวมเสื้อให้ขัดดุมทุกดุมและสอดชายเสื้อไว้ในกางเกง

ข้อ ๖  กางเกง
มี ๒ แบบ คือ
(๑) กางเกงขายาวแบบปกติสีกากี ขาตรงไม่พับปลายขา ปลายขายาว
ปิดตาตุ่ม กว้างไม่น้อยกว่า ๒๒ เซนติเมตร แต่ไม่เกิน ๒๖ เซนติเมตร
ที่ขอบเอวมีห่วงสำหรับสอดเข็มขัดทำด้วยผ้าสีเดียวกับกางเกงกว้างไม่เกิน ๑
เซนติเมตร จำนวน ๗ ห่วง ที่แนวตะเข็บกางเกงด้านข้างมีกระเป๋าเจาะข้างละ ๑ กระเป๋า
ด้านหลังมีกระเป๋าเจาะ ๒ ข้าง ข้างละ ๑ กระเป๋า ไม่มีปกกระเป๋า
(๒) กางเกงขายาวแบบปฏิบัติการสีกากี ขาตรงไม่พับปลายขา
ปลายขายาวปิดตาตุ่ม กว้างไม่น้อยกว่า ๒๒
เซนติเมตร แต่ไม่เกิน ๒๖ เซนติเมตร ด้านหน้ามีกระเป๋าปะปากกระเป๋าเฉียงไม่มีปกกระเป๋า
ที่แนวตะเข็บกางเกงด้านข้างบริเวณเหนือเข่าเป็นกระเป๋าปะมีสองตะเข็บ มีปกกระเป๋าขัดดุม
๒ ดุม ด้านหลังมีกระเป๋าหลังสองข้าง เป็นกระเป๋าปะมีปกรูปสี่เหลี่ยมมุมปกกระเป๋าเป็นรูปตัดพองามขัดดุม
๒ ดุม ดุมทั้งหมดเป็นรูปกลมแบนทำด้วยวัตถุสีเดียวกับสีกางเกง มีเส้นผ่านศูนย์กลาง
๑.๕ เซนติเมตร ให้สวมใส่กับเสื้อคอแบะแขนยาวสีกากี หากสวมประกอบกับรองเท้าครึ่งน่อง
ให้สอดปลายขากางเกงไว้ในรองเท้า ในบางโอกาสจะไม่สอดปลายขาไว้ในรองเท้าก็ได้

ข้อ ๗  เข็มขัด
มี ๒ แบบ คือ
(๑) เข็มขัดหนังสีดำ กว้าง ๔ เซนติเมตร
หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางตั้งมุมบน กว้าง ๔.๕ เซนติเมตร
ยาว ๕.๕ เซนติเมตร มีเข็มสำหรับสอดรู ๒ เข็ม
(๒) เข็มขัดด้ายถักสีดำ กว้าง ๓ เซนติเมตร
หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางนอน มุมบนกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร
ยาว ๕ เซนติเมตร มีรูปครุฑดุนนูนอยู่กึ่งกลางหัวเข็มขัด ไม่มีเข็มสำหรับสอดรู
ปลายสายเข็มขัดตัดตรงและหุ้มด้วยโลหะสีทองกว้าง ๑ เซนติเมตร ใช้กับเครื่องแบบปกติสีกากี
และเครื่องแบบปฏิบัติการสีกากีสำหรับข้าราชการระดับ ๗ ขึ้นไป

ข้อ ๘  รองเท้า
มี ๓ แบบ คือ
(๑) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ
(๒) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ
(๓) รองเท้าสูงครึ่งน่องหนังสีดำ
รองเท้าทุกแบบต้องมีส้น ไม่มีริ้วและลวดลายเป็นชนิดผูกเชือกหรือมีซิป

ข้อ ๙ 
ถุงเท้าสีดำ

ภาค ๒
เครื่องแบบสำหรับข้าราชการกรมราชทัณฑ์หญิง

หมวด ๑
ชนิดของเครื่องแบบ

ข้อ ๑๐ 
เครื่องแบบสำหรับข้าราชการหญิง ประกอบด้วย
(๑) หมวกทรงกลมพับปีกสีกากี
(๒) เสื้อคอพับสีกากี หรือเสื้อคอพับปล่อยชายเสื้อสีกากี
(๓) กระโปรงสีกากี หรือกางเกงขายาวสีกากี
(๔)
เข็มขัดหนังหรือเข็มขัดด้ายถักสีดำหรือเข็มขัดผ้าสีกากีคาดทับเสื้อ
(๕) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ

หมวด ๒
ส่วนของเครื่องแบบ

ข้อ ๑๑ 
หมวกเป็นหมวกทรงกลมพับปีกสีกากี มีเครื่องประกอบดังนี้
(๑) กระบัง ทำด้วยผ้าสำหรับข้าราชการระดับ
๗ ถึงระดับ ๑๐ ที่ขอบโค้งของกระบังหมวกด้านบนซ้ายขวาปักด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทองเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์
สำหรับข้าราชการระดับ ๗ และระดับ ๘ ด้านละ ๑ ช่อ และข้าราชการระดับ ๙ และระดับ ๑๐
ด้านละ ๒ ช่อ โดยปักหรือทำมาบรรจบกันที่ตรงกลางของกระบังหมวก
(๒) ตราหน้าหมวก เป็นตราครุฑพ่าห์ในบัวกระหนก
สำหรับข้าราชการระดับ ๑ ถึงระดับ ๖ ทำด้วยโลหะสีทองสูง ๔.๕ เซนติเมตร
สำหรับข้าราชการระดับ ๗ ขึ้นไปปักด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทอง
(๓) สายรัดคาง ทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำ กว้าง ๑
เซนติเมตร ปลายสายมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดอยู่ที่ริมขอบหมวก ข้างละ
๑ ดุม สำหรับข้าราชการระดับ ๗ ขึ้นไป สายรัดคางทำด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทอง
(๔) ผ้าพันหมวก ทำด้วยผ้าหรือสักหลาดสีดำกว้าง ๓ เซนติเมตร
และมีผ้าหรือสักหลาดสีเลือดหมู กว้าง ๐.๕ เซนติเมตร คาดตรงกลางผ้าพันหมวก

ข้อ ๑๒  เสื้อ
มี ๒ แบบ คือ
(๑) เสื้อคอพับสีกากี
มีลักษณะเช่นเดียวกับเสื้อคอพับสีกากีของข้าราชการกรมราชทัณฑ์ชาย
(๒)
เสื้อคอพับปล่อยชายเสื้อสีกากีตัวเสื้อผ่าอกไปตลอดไม่มีสาบ ด้านหน้ามีคิ้วตามสาบมีดุม
๔ ดุม แขนยาวจรดข้อมือ หรือแขนสั้นเหนือศอกเล็กน้อย ตลบชาย กว้างประมาณ ๕
เซนติเมตร เดินคิ้วด้านหน้าเสื้อต่อจากเส้นบ่า มีตะเข็บผ่านกลาง อกยาวตลอดตัวเสื้อทั้งสองด้าน
ด้านหลังจากเส้นต่อบ่าหลังมีตะเข็บผ่านตามตัวเสื้อทั้งสองด้านเช่นเดียวกับด้านหน้า
ความยาวของเสื้อให้คลุมสะโพกพองาม

ข้อ ๑๓ 
กระโปรงและกางเกง มี ๒ แบบ คือ
(๑) กระโปรงสีกากี ยาวปิดเข่าพอสมควร
ตรงกลางด้านหลังมีจีบพับทบ และผ่าสูงจากชายกระโปรงประมาณ ๒๐ เซนติเมตร ถึง ๒๕
เซนติเมตร ทางด้านหน้าขวาและซ้ายมีกระเป๋าเจาะข้างละ ๑ กระเป๋า ไม่มีปกกระเป๋า ปากกระเป๋าเฉียงลงทางข้างเล็กน้อย
หรือจะไม่มีกระเป๋าก็ได้ ชายกระโปรงบานเล็กน้อย
ขอบกระโปรงมีห่วงสำหรับสอดเข็มขัดทำด้วยผ้าสีเดียวกับกระโปรง กว้างไม่เกิน ๑
เซนติเมตร จำนวน ๔ ห่วง หรือจะไม่มีห่วงสำหรับสอดเข็มขัดก็ได้
(๒) กางเกงขายาวสีกากี
มีลักษณะเช่นเดียวกับกางเกงขายาวแบบปกติของข้าราชการกรมราชทัณฑ์ชาย

ข้อ ๑๔ 
เข็มขัด มี ๓ แบบ คือ
(๑) เข็มขัดหนังสีดำ
มีลักษณะเช่นเดียวกับเข็มขัดของข้าราชการกรมราชทัณฑ์ชาย ใช้คาดทับขอบกระโปรงหรือกางเกง
(๒) เข็มขัดด้ายถักสีดำ
มีลักษณะเช่นเดียวกับเข็มขัดด้ายถักสีดำของข้าราชการกรมราชทัณฑ์ชาย
ใช้คาดทับกระโปรงหรือกางเกงใช้กับข้าราชการระดับ ๗ ขึ้นไป
(๓) เข็มขัดผ้าสีกากี สีเดียวกับสีเสื้อ กว้าง ๒.๕
เซนติเมตร หัวสี่เหลี่ยมหุ้มผ้า ใช้คาดทับเสื้อ

ข้อ ๑๕ 
รองเท้า ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำชนิดไม่ผูกเชือกแบบปิดปลายเท้า
ไม่มีริ้วและลวดลาย ส้นสูงไม่เกิน ๑๐ เซนติเมตร

ภาค ๓
อินทรธนูและเครื่องหมาย

ข้อ ๑๖ 
อินทรธนู มีลักษณะแข็งทำด้วยสักหลาดสีดำ เป็นแผ่นสี่เหลี่ยมผืนผ้าปลายตัดมุมเป็นสามเหลี่ยม
สำหรับชาย กว้าง ๕ เซนติเมตร ยาว ๑๓ เซนติเมตร สำหรับหญิง กว้าง ๔.๕ เซนติเมตร ยาว
๑๑ เซนติเมตร ที่ตอนปลายติดดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็ก ๑ ดุม

ข้อ ๑๗  เครื่องหมายแสดงระดับ
ซึ่งให้ติดที่อินทรธนู มีดังนี้
เครื่องหมายพระยมทรงสิงห์ หมายถึง
โลหะสีทองดุนนูนมีลักษณะเป็นรูปพระยมทรงสิงห์ฉลุโปร่งอยู่ในวงกลมล้อมรอบด้วยลายกระหนกเปลวเพลิง
สำหรับชาย กว้าง ๒.๕ เซนติเมตร สูง ๔ เซนติเมตร สำหรับหญิง กว้าง ๒ เซนติเมตร สูง
๓ เซนติเมตร
เครื่องหมายดาว หมายถึง โลหะสีทองมีลักษณะเป็นรูปดาวแปดแฉก
ตอนกลางดุนนูนและลาดลงทางปลายแฉก มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๒ เซนติเมตร สำหรับชาย
และ ๑.๕ เซนติเมตร สำหรับหญิง
เครื่องหมายช่อชัยพฤกษ์ หมายถึง โลหะสีทองมีลักษณะเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์
๒ ช่อบรรจบกัน ปลายช่อทั้งสองปลายโค้งขึ้นพองาม กว้าง ๓ เซนติเมตร และสูง ๓
เซนติเมตร
แถบหมอน หมายถึง โลหะสีทองมีลักษณะเป็นรูปหมอน กว้าง ๐.๘
เซนติเมตร ยาว ๔ เซนติเมตร

ข้อ ๑๘ 
การประดับเครื่องหมายแสดงระดับ ให้ปฏิบัติดังนี้
(๑) สำหรับข้าราชการระดับ ๑๐ ประดับเครื่องหมายช่อชัยพฤกษ์ที่ริมอินทรธนูทางด้านไหล่
ให้ปลายช่อโค้งขึ้น เหนือเครื่องหมายช่อชัยพฤกษ์ประดับเครื่องหมายดาว ๔ ดวง เรียงเป็นรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน
ให้มุมแหลมวางตามยาวกึ่งกลางด้านกว้างของอินทรธนู และประดับเครื่องหมายพระยมทรงสิงห์
เหนือเครื่องหมายดาว
(๒) สำหรับข้าราชการระดับ ๙
ประดับเครื่องหมายช่อชัยพฤกษ์ที่ริมอินทรธนูทางด้านไหล่ ให้ปลายช่อโค้งขึ้น
เหนือเครื่องหมายช่อชัยพฤกษ์ประดับเครื่องหมายดาว ๓ ดวง เรียงเป็นรูปสามเหลี่ยม
ให้มุมแหลมวางลงล่างตามยาวตรงกึ่งกลางด้านกว้างของอินทรธนู และประดับเครื่องหมายพระยมทรงสิงห์
เหนือเครื่องหมายดาว
(๓) สำหรับข้าราชการระดับ ๘
ประดับเครื่องหมายช่อชัยพฤกษ์ที่ริมอินทรธนูทางด้านไหล่ ให้ปลายช่อโค้งขึ้น
เหนือเครื่องหมายช่อชัยพฤกษ์ประดับเครื่องหมายดาว ๒ ดวง เรียงไปตามส่วนยาวตรงกึ่งกลางด้านกว้างของอินทรธนู
และประดับเครื่องหมายพระยมทรงสิงห์ เหนือเครื่องหมายดาว
(๔) สำหรับข้าราชการระดับ ๗
ประดับเครื่องหมายช่อชัยพฤกษ์ที่ริมอินทรธนูทางด้านไหล่ ให้ปลายช่อโค้งขึ้น
เหนือเครื่องหมายช่อชัยพฤกษ์ประดับเครื่องหมายดาว ๑ ดวง ตรงกึ่งกลางด้านกว้างของอินทรธนู
และประดับเครื่องหมายพระยมทรงสิงห์ เหนือเครื่องหมายดาว
(๕) สำหรับข้าราชการระดับ ๖ ประดับเครื่องหมายดาว ๓ ดวง
เรียงเป็นรูปสามเหลี่ยม ให้มุมแหลมวางขึ้นบนตามยาวตรงกึ่งกลางด้านกว้างของอินทรธนู
และประดับเครื่องหมายพระยมทรงสิงห์ เหนือเครื่องหมายดาว
(๖) สำหรับข้าราชการระดับ ๕ ประดับเครื่องหมายดาว ๓ ดวง
เริ่มต้นจากริมอินทรธนูทางด้านไหล่ เรียงไปตามส่วนยาวตรงกึ่งกลางด้านกว้างของอินทรธนู
และประดับเครื่องหมายพระยมทรงสิงห์ เหนือเครื่องหมายดาว
(๗) สำหรับข้าราชการระดับ ๔ ประดับเครื่องหมายดาว ๒ ดวง
เริ่มต้นจากริมอินทรธนูทางด้านไหล่ เรียงไปตามส่วนยาวตรงกึ่งกลางด้านกว้างของอินทรธนู
และประดับเครื่องหมายพระยมทรงสิงห์ เหนือเครื่องหมายดาว
(๘) สำหรับข้าราชการระดับ ๓ ประดับเครื่องหมายดาว ๑ ดวง
ที่ริมอินทรธนูทางด้านไหล่ ตรงกึ่งกลางด้านกว้างของอินทรธนู
และประดับเครื่องหมายพระยมทรงสิงห์ เหนือเครื่องหมายดาว
(๙) สำหรับข้าราชการระดับ ๒ มีแถบหมอน ๓ แถบ
ประดับตามขวางบนอินทรธนูทั้งสองข้าง เริ่มต้นจากริมอินทรธนูทางด้านไหล่
เรียงไปตามส่วนยาวของอินทรธนู เว้นระยะห่างพองาม
และประดับด้วยเครื่องหมายพระยมทรงสิงห์ เหนือแถบหมอน
(๑๐) สำหรับข้าราชการระดับ ๑ มีแถบหมอน ๒ แถบ
ประดับตามขวางบนอินทรธนูทั้งสองข้าง เริ่มต้นจากริมอินทรธนูทางด้านไหล่
เรียงไปตามส่วนยาวของอินทรธนู เว้นระยะห่างพองาม
และประดับด้วยเครื่องหมายพระยมทรงสิงห์ เหนือแถบหมอน
(๑๑) สำหรับข้าราชการทดลองปฏิบัติราชการ
ประดับเครื่องหมายพระยมทรงสิงห์ที่ริมอินทรธนูทางด้านไหล่
ตรงกึ่งกลางด้านกว้างของอินทรธนู

ข้อ ๑๙  เครื่องหมายแสดงสังกัด
ทำด้วยโลหะโปร่งสีทองเป็นรูปราชสีห์ เครื่องแบบปกติให้ติดที่ปกเสื้อตอนหน้าทั้งสองข้าง
และสำหรับเครื่องแบบปฏิบัติการให้ปักรูปราชสีห์ด้วยไหมสีดำบนปกเสื้อด้านซ้าย

ข้อ ๒๐  เครื่องแบบปฏิบัติการสีกากี
ให้ปักเครื่องหมายแสดงระดับด้วยไหมปักสีดำบนปกเสื้อด้านขวา

ข้อ ๒๑ 
เครื่องหมายราชทัณฑ์ ทำด้วยผ้ากว้าง ๖.๕ เซนติเมตร ยาว ๗ เซนติเมตร
ปักด้วยไหมเป็นรูปพระยมทรงสิงห์สีเหลืองทองบนพื้นสีดำอยู่ในวงกลมขอบขาวบนพื้นสีเลือดหมูขอบดำมีคำว่า
กรมราชทัณฑ์ สีดำอยู่ใต้รูปพระยมทรงสิงห์ ใช้ติดที่โคนแขนเสื้อด้านไหล่ทั้งสองข้างของเสื้อเครื่องแบบปฏิบัติการสีกากี

ภาค ๔
เบ็ดเตล็ด

ข้อ ๒๒ 
เครื่องแบบพิเศษของข้าราชการกรมราชทัณฑ์ แบบใดจะต้องแต่งในโอกาสใด ให้เป็นไปตามที่อธิบดีกรมราชทัณฑ์กำหนด

ข้อ ๒๓  ข้าราชการกรมราชทัณฑ์ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์หรือได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ
ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนซ้าย เว้นแต่เครื่องราชอิสริยาภรณ์ซึ่งมีกฎหมายกำหนดให้ประดับที่อกเสื้อข้างขวา
ให้ติดแพรแถบที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนขวา และสำหรับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ใดมีกฎหมายกำหนดให้มีเครื่องหมายสำหรับแพรแถบให้ประดับเครื่องหมายสำหรับแพรแถบนั้นด้วย

ข้อ ๒๔ 
ข้าราชการกรมราชทัณฑ์ซึ่งได้รับเครื่องหมายแสดงความสามารถ หรือเข็มแสดงวิทยฐานะของสถาบันการศึกษาของทางราชการ
ให้ประดับเครื่องหมาย หรือเข็มนั้นได้ตามที่สถาบันการศึกษาหรือหน่วยราชการนั้นกำหนด

ข้อ ๒๕ 
ข้าราชการกรมราชทัณฑ์ซึ่งแต่งเครื่องแบบพิเศษตามกฎสำนักนายกรัฐมนตรีนี้
ต้องติดป้ายชื่อพื้นสีดำ กว้างไม่เกิน ๒.๕ เซนติเมตร ยาวไม่เกิน ๗.๕ เซนติเมตร
แสดงชื่อตัว ชื่อสกุลและชื่อตำแหน่งในการบริหารงาน
หรือชื่อตำแหน่งในสายงานตามที่องค์การกลางบริหารงานบุคคลกำหนด ประดับที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนขวา

ข้อ ๒๖ 
ให้กรมราชทัณฑ์จัดทำหรือเขียนรูปตัวอย่างเครื่องแบบพิเศษนี้ไว้เป็นมาตรฐาน และควบคุมดูแลการแต่งเครื่องแบบให้เป็นไปตามกฎสำนักนายกรัฐมนตรีนี้

ให้ไว้ ณ วันที่ ๒๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๗
ชวน  หลีกภัย
นายกรัฐมนตรี

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎสำนักนายกรัฐมนตรีฉบับนี้
คือ เนื่องจากเครื่องแบบพิเศษของข้าราชการกรมราชทัณฑ์ที่กำหนดไว้เดิมตามกฎสำนักนายกรัฐมนตรี
ฉบับที่ ๕๒ (พ.ศ. ๒๕๐๔) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน
พุทธศักราช ๒๔๗๘ ไม่เหมาะสม เนื่องจากได้กำหนดเครื่องแบบพิเศษไว้เฉพาะเจ้าพนักงานเรือนจำและทัณฑสถาน
ตำแหน่งหัวหน้าแผนกหรือเทียบเท่าลงมา ส่วนตำแหน่งอื่นและข้าราชการกรมราชทัณฑ์ผู้ซึ่งปฏิบัติหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับผู้ต้องขังซึ่งเป็นงานที่มีลักษณะพิเศษจากข้าราชการทั่วไปยังไม่ได้กำหนดเครื่องแบบพิเศษไว้
สมควรปรับปรุงกฎสำนักนายกรัฐมนตรีดังกล่าว โดยกำหนดเครื่องแบบพิเศษของข้าราชการกรมราชทัณฑ์ขึ้นใหม่ทุกระดับเพื่อให้เหมาะสมกับงานและหน้าที่ซึ่งต้องปฏิบัติยิ่งขึ้น
 จึงจำเป็นต้องออกกฎสำนักนายกรัฐมนตรีนี้

โชติกานต์/ปรับปรุง
๑๒ มีนาคม
๒๕๖๓

อรญา/ตรวจ
๔ พฤษภาคม
๒๕๖๓

[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๑๑/ตอนที่ ๕๓ ก/หน้า ๖๔/๒ ธันวาคม
๒๕๓๗