ประกาศเฉลิมพระนามาภิไธย สมเด็จพระบรมราชชนก และ สมเด็จพระบรมราชชนนี

ประกาศเฉลิมพระนามาภิไธย

ประกาศเฉลิมพระนามาภิไธย
สมเด็จพระบรมราชชนก และ
สมเด็จพระบรมราชชนนี[๑]

ภูมิพลอดุลยเดช ป.ร.

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มหิตลาธิเบศรรามาธิบดี
จักรีนฤบดินทร
สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร

มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม
ให้ประกาศว่า โดยที่ทรงพระราชดำริด้วยพระราชหฤทัยประกอบด้วยพระกตัญญูกตเวทิตา
ระลึกถึงพระเดชพระคุณสมเด็จพระราชบิดา และสมเด็จพระราชชนนี อันได้มีมาเป็นล้นพ้น ทรงมีพระเดชพระคุณยิ่งกว่าผู้อื่น
สมควรจะเฉลิมพระเกียรติยศสนองพระคุณตามโบราณขัตติยราชประเพณี
ประกอบกับได้ทรงสดับคำกราบบังคมทูลของรัฐบาล
ที่ขอให้ทรงสถาปนาพระอิสริยยศและเฉลิมพระนามสมเด็จพระบรมราชบูรพการี
เพื่อจักได้เป็นสิริสวัสดิ์พิพัฒนมงคลแก่ประเทศชาติและเป็นที่ชื่นชมยินดีแก่อาณาประชาราษฎรทั้งปวง

จึ่งทรงพระราชดำริว่า
สมเด็จพระราชบิดา เมื่อครั้งทรงดำรงพระชนชีพอยู่นั้น ได้ทรงประกอบพระกรณียกิจเป็นหิตานุหิตประโยชน์แก่ประเทศชาติประชาชนอย่างไพศาล
โดยเฉพาะในด้านการแพทย์ และการสาธารณสุข ทรงอุทิศกำลังพระวรกาย และพระหฤทัย
ตลอดจนทรัพย์สินส่วนพระองค์เพื่อการแพทย์ไทยอย่างมากมายเกินที่จะกล่าวได้
ในเบื้องต้นพระองค์ได้ทรงศึกษาวิชาทหารเรือ ณ ประเทศเยอรมัน
สำเร็จการศึกษาแล้วเสด็จกลับเข้ามารับราชการในกองทัพเรือ ได้รับพระราชทานยศเป็น
เรือโท และเรือเอก ตามลำดับ ทรงรับราชการอยู่ได้ไม่ช้าเกิดอาการประชวรเรื้อรัง
ไม่ทรงสามารถรับราชการหนักเช่นการทหารเรือได้
แต่ด้วยพระหฤทัยมั่นอยู่ในจรรยาแห่งพระบรมราชจักรีวงศ์
ซึ่งจำนงในกิจเกื้อกูลแก่บ้านเมืองและประชาชนเป็นสำคัญ
ประกอบกับทรงสนพระหฤทัยในกิจการแพทย์
และทรงตั้งพระหฤทัยที่จะให้ประชาชนชาวไทยได้รับความสุขปราศจากโรคันตราย
จึงทรงพระอุตสาหะเสด็จไปศึกษาวิชาการสาธารณสุข และวิชาแพทย์ ณ สหรัฐอเมริกา
ด้วยพระปรีชาญาณหลักแหลมประกอบด้วยพระฉันทะ วิริยะอันแรงกล้าสามารถ
ทรงรอบรู้สอบได้ประกาศนียบัตรการสาธารณสุข
และปริญญาแพทยศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตเกียรตินิยมจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด
เมื่อเสด็จกลับมาเมืองไทยแล้ว
ได้ทรงปฏิบัติงานร่วมกับกรมสาธารณสุขอย่างใกล้ชิดเข้มแข็ง ทรงเป็นอาจารย์สอนนักศึกษาแพทย์
ทรงช่วยเหลือในการขยายกิจการของโรงพยาบาลศิริราช ประทานเงินส่วนพระองค์จัดสร้างตึกคนไข้
และจัดหาที่พักสำหรับพยาบาลได้อยู่อาศัย
ทรงบริจาคทรัพย์ส่วนใหญ่เป็นทุนไว้สำหรับส่งนักศึกษาแพทย์และนักเรียนพยาบาลออกไปศึกษาวิชาต่อ
ณ ต่างประเทศ ประทานเงินจัดหาเครื่องมือเครื่องใช้สำหรับปฏิบัติการให้แก่โรงพยาบาล
ทรงเป็นผู้แทนรัฐบาลติดต่อกับมูลนิธิรอคกี้เฟลเล่อร์สาขาอาเซียบูรพา
ให้ดำเนินการช่วยเหลือการแพทย์และพยาบาลไทย
โดยปรับปรุงการศึกษาวางมาตรฐานจนสามารถรับรองกิจการแพทย์ของประเทศได้ดังที่เป็นอยู่ในปัจจุบันนอกจากนั้นยังได้ทรงปฏิบัติงานในโรงพยาบาล
ทรงอุทิศเวลาส่วนใหญ่ให้แก่การรักษาพยาบาลด้วยพระองค์เอง ทรงห่วงใยในกิจการแพทย์
และทรงตั้งพระหฤทัยที่จะทรงทำงานด้านนี้ให้เจริญก้าวหน้าด้วยวิทยาการอันทันสมัยยิ่งขึ้นไป
เพื่อความรุ่งเรืองวัฒนาการของบ้านเมืองและเพื่อประโยชน์สุขของอาณาประชาราษฎร พระกรณียกิจที่สมเด็จพระราชบิดาได้ทรงปฏิบัติมาด้วยการบริหารงาน
ปรับปรุงส่งเสริมวางมาตรฐานการศึกษา ประทานความรู้ในด้านวิชาการแพทย์อันทันสมัย
ประทานทุนการศึกษา ตลอดทั้งจัดหาอาคารสถานที่
เครื่องมือเครื่องใช้สำหรับปฏิบัติการ ดั่งได้พรรณนามานี้ เป็นผลทำให้กิจการแพทย์และการสาธารณสุขได้เจริญเป็นปึกแผ่นมาจนถึงกาลปัจจุบัน
บรรดาผู้ที่สำนึกในพระกรุณาธิคุณได้พร้อมใจกันเฉลิมพระเกียรติเป็น พระบิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบัน
ผู้ทรงสนับสนุนและสนพระทัยในการศึกษาและการวิจัยทางการแพทย์
พระเกียรติคุณนี้แผ่ไพศาลปรากฏตลอดไปในนานาประเทศ บัดนี้ทรงพระอนุสรณ์คำนึงถึงพระเดชพระคุณสมเด็จพระราชบิดา
อันได้มีมาเป็นล้นพ้น และทรงมีพระราชประสงค์จะอนุวัตรตามโบราณขัตติยราชประเพณี

จึงมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม
ให้ประกาศเฉลิมพระนามพระอัฐิ สมเด็จพระราชบิดา เจ้าฟ้ามหิดลอดุลเดช
กรมหลวงสงขลานครินทร ตามที่จารึกในพระสุพรรณบัฏว่า สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร
อดุลยเดชวิกรมพระบรมราชชนก ทรงพระราชฐานันดรศักดิ์เสมอด้วยสมเด็จพระบวรราชเจ้า
ในพระบรมราชวงศ์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ขอให้พระเกียรติคุณวิบุลวรยศ
ปรากฏอยู่ชั่วกัลปาวสานเทอญ

อนึ่งทรงพระราชดำริรำลึกถึงสมเด็จพระราชชนนี
ว่าทรงพระคุณอันประเสริฐ
ได้ทรงบำเพ็ญพระกรณียกิจอันได้บังเกิดประโยชน์แก่บ้านเมืองและประชาชนเป็นอเนกปริยาย
มีพระหฤทัยเปี่ยมด้วยพระเมตตากรุณาธิคุณ ทรงห่วงใยในความเป็นอยู่ของประชาชนทั่วไป
ได้เสด็จออกไปสอดส่องดูแลทุกข์สุขของราษฎรตามจังหวัดต่าง ๆ อยู่เป็นเนืองนิตย์
แม้ว่าจะเป็นท้องที่ห่างไกลทุรกันดารก็ทรงพระอุตสาหะเสด็จไปจนทั่วถึง
โปรดให้จัดสร้างโรงเรียนชายแดนขึ้นเป็นหลายแห่งเพื่อให้เยาวชนในท้องถิ่นนั้น ๆ
ได้มีโอกาสศึกษาเล่าเรียน ทรงจัดตั้งหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ขึ้น และโปรดให้ออกไปทำการรักษาพยาบาลประชาชนในท้องที่ต่าง
ๆ ทั่วราชอาณาจักร เมื่อใดมีภัยพิบัติเกิดขึ้น
ก็เสด็จออกไปเยี่ยมเยียนผู้ประสบเคราะห์ประสบภัยโดยทั่วหน้า
ประทานทรัพย์สินส่วนพระองค์แก่ทางราชการและองค์การกุศลต่าง ๆ
ให้จัดหาเครื่องอุปโภคบริโภคตลอดจนยารักษาโรค เพื่อนำไปแจกจ่ายบรรเทาความเดือดร้อน
นอกจากนี้ ยังได้เสด็จออกเยี่ยมเยียนเจ้าหน้าที่ตำรวจทหารและพลเรือน
ซึ่งมีหน้าที่ปฏิบัติราชการ ณ ชายแดนจนถึงฐานที่ปฏิบัติงาน
โดยมิได้ทรงหวั่นเกรงต่อความยากลำบากและภยันตรายใด ๆ
ด้วยทรงมุ่งหวังตั้งพระหฤทัยที่จะให้เกิดประโยชน์สุขแก่ประชาชนส่วนรวมเป็นสำคัญ
ในด้านการพระศาสนานั้น ก็ได้ ทรงสนับสนุนการศึกษาและปฏิบัติธรรมอย่างกว้างขวาง
และได้ทรงบริจาควัตถุปัจจัยเกื้อกูลกิจการต่าง ๆ ในพระบวรพุทธศาสนา และในศาสนาอื่น
ๆ อยู่เสมอ ในส่วนพระองค์เล่า ก็ทรงเป็นอุปการิณีมีคุณูปการยิ่งกว่าผู้ใด เบื้องต้นแต่ได้ทรงอภิบาลบำรุง
และทรงอนุสาสน์สั่งสอนความดีงามตามขัตติยราชประเพณี ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์มา
และยังมีพระหฤทัยสิเนหาห่วงใยอยู่มิได้ขาด
ทั้งได้ทรงรับพระราชภาระปฏิบัติราชการแผ่นดินในคราวที่เสด็จพระราชดำเนินไปต่างประเทศเป็นหลายครั้ง
บัดนี้ สมเด็จพระราชชนนีเสด็จเหลืออยู่พระองค์เดียว ที่ทรงเป็นเขตอันล้ำเลิศ
อันจะให้เกิดสิริสวัสดิ์พิพัฒนมงคลแด่พระองค์

จึ่งมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ประกาศเฉลิมพระนามสมเด็จพระราชชนนีศรีสังวาลย์
ตามที่จารึกในพระสุพรรณบัฏว่า สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ขออำนาจแห่งคุณพระศรีรัตนตรัย
อำนาจแห่งพระกตัญญูกตเวทิตาธรรม และเทพดาเจ้าผู้ศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย
จงดลบันดาลอภิบาลรักษาพระองค์สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ให้ทรงเจริญพระชนมายุ
พรรณ สุข พล ปฏิภาน ธนสารสมบัติ สรรพสิริสวัสดิ์พิพัฒนมงคล วิบุลศุภผล
สกลเกียรติยศ ปรากฏมโหฬารตลอดจิรัฏฐิติกาลเทอญ

ประกาศ
ณ วันที่ ๙ มิถุนายน พุทธศักราช ๒๕๑๓ เป็นปีที่ ๒๕ ในรัชกาลปัจจุบัน

ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ
จอมพล ถนอม  กิตติขจร
นายกรัฐมนตรี

สุกัญญา/ผู้จัดทำ
๒๐
ตุลาคม ๒๕๕๒
นฤดล/ตรวจ
๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๓

[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๘๗/ตอนที่ ๕๒/ฉบับพิเศษ หน้า ๑/๑๒ มิถุนายน ๒๕๑๓