กฎกระทรวง ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2497) ออกตามความในพระราชบัญญัติ กองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497

กฎกระทรวง
ฉบับที่ ๓
(พ.ศ. ๒๔๙๗)
ออกตามความในพระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน
พ.ศ. ๒๔๙๗[๑]

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๒๐ และมาตรา ๓๐ แห่งพระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน
พ.ศ. ๒๔๙๗ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้

ส่วนที่ ๑
ประเภทเครื่องแบบ

ข้อ ๑  เครื่องแบบสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนมี
๒ ประเภท คือ
(๑) เครื่องแบบปกติ
(๒) เครื่องแบบฝึก

หมวด ๑
เครื่องแบบปกติ

ข้อ ๒ 
เครื่องแบบปกติประกอบด้วย
(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีกากี
(๒) เสื้อคอพับหรือคอพับเปิดคอแขนยาวสีกากี
(๓) กางเกงขายาวสีกากี
(๔) เข็มขัดหนังสีน้ำตาล คาดทับขอบกางเกง
(๕) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำหรือสีน้ำตาล
สมาชิกหญิงจะใช้หมวกหนีบ
เสื้อแขนสั้นแบบหญิงหรือกระโปรงสีกากีก็ได้

หมวด ๒
เครื่องแบบฝึก

ข้อ ๓ 
เครื่องแบบฝึกประกอบด้วย
(๑) หมวกทรงหม้อตาล หมวกหนีบ หมวกแก๊ปทรงอ่อน หรือหมวกเหล็ก
สีกากีหรือสีกากีแกมเขียว
(๒) เสื้อคอพับ หรือคอพับเปิดคอแขนยาวหรือแขนสั้น
สีกากีหรือสีกากีแกมเขียว
(๓) กางเกงขายาว
ด้านหลังมีกระเป๋าพิเศษสำหรับบรรจุซองกระสุน ๒ กระเป๋า กางเกงขายาวหรือกางเกงขาสั้น
สีกากีหรือสีกากีแกมเขียว
(๔) เข็มขัดหนังสีน้ำตาล เข็มขัดผ้าสีกากีหรือสีกากีแกมเขียว
(๕) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ หรือสีน้ำตาล
ในกรณีใช้กางเกงขายาว ให้สวมรองเท้าหุ้มข้อทับขากางเกง
หรือจะใช้สนับแข้งสีเดียวกับสีของรองเท้าด้วยก็ได้
สมาชิกหญิงจะใช้เสื้อแขนสั้นแบบหญิง หรือกระโปรงสีกากีหรือสีกากีแกมเขียวก็ได้
เครื่องแบบฝึกนี้เมื่อใช้สีใด ให้ใช้ส่วนประกอบสีเดียวกัน
เว้นแต่รองเท้าให้เป็นไปตาม (๕)

ส่วนที่ ๒
ส่วนของเครื่องแบบ

หมวด ๑
หมวก

ข้อ ๔  หมวกมี
๔ แบบ คือ
(๑) หมวกทรงหม้อตาล มีกะบังดำมันและมีเครื่องประกอบดังนี้
ก. สายรัดคางสีดำกว้าง ๑ เซนติเมตร
ข. ดุมโลหะสีทองดุนเป็นรูปพระนเรศวรทรงช้าง
ขนาดเล็กตรึงปลายสายรัดคางติดที่ข้างหมวกข้างละ ๑ ดุม
ค. เครื่องหมายตราหน้าหมวก
ทำด้วยโลหะสีทองดุนเป็นรูปอุนาโลมประดับด้วยช่อชัยพฤกษ์ มีพระมหามงกุฎครอบอุนาโลม ภายใต้อุนาโลมมีอักษรว่า
ไทยต้องเป็นไทย
ง. ผ้าพันหมวกทำด้วยผ้า หรือสักหลาดพื้นสีดำขนาดกว้าง ๔
เซนติเมตร และมีขลิบทำด้วยผ้า หรือสักหลาดสีเหลือง ขนาดกว้าง ๕ มิลลิเมตร เป็นขอบทั้งด้านบนและด้านล่าง
(๒) หมวกหนีบมีเครื่องประกอบ ดังนี้
ก. ขอบหมวกสีดำ ด้านบนขลิบด้วยผ้าหรือสักหลาดสีเหลือง กว้าง
๕ มิลลิเมตร โดยรอบ
ข. เครื่องหมายตราหน้าหมวก มีลักษณะเช่นเดียวกับที่กล่าวใน
(๑) ค. แต่ขนาดเล็กกว่า ติดทางด้านซ้ายเหนือขอบหมวกห่างจากมุมพับ ๔ เซนติเมตร
(๓) หมวกแก๊ปทรงอ่อนมีเครื่องหมายตราหน้าหมวกลักษณะเช่นเดียวกับที่กล่าวใน
(๒) ข. ติดตรงกึ่งกลางด้านหน้าของหมวก
(๔) หมวกเหล็ก มีสายรัดคางสีเดียวกับหมวก กว้าง ๑ เซนติเมตร

หมวด ๒
เสื้อ

ข้อ ๕  เสื้อมี
๒ แบบ คือ
(๑) เสื้อคอพับ มีดุมที่คอและแนวอกเสื้อรวม ๕ ดุม
แขนยาวรัดข้อมือ มีดุมข้างละ ๑ ดุม หรือแขนสั้นเพียงศอก
มีกระเป๋าและปกที่อกเสื้อข้างละ ๑ กระเป๋า มีดุมขัดกระเป๋าข้างละ ๑ ดุม
ที่มุมกระเป๋าด้านล่างและมุมปากกระเป๋าเป็นรูปตัดพองามกับมีอินทรธนูอ่อน ทำด้วยผ้าสีเดียวกับเสื้อ
เย็บเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมเรียวจากด้านไหล่ไปทางคอปลายมน ด้านไหล่กว้าง ๔ เซนติเมตร
เย็บติดกับตะเข็บเสื้อ ด้านคอกว้าง ๓ เซนติเมตร ยาวตามขนาดของบ่า ตอนปลายขัดดุมขนาดเล็ก
ดุมทั้งสิ้นที่กล่าวนี้มีลักษณะกลมแบนทำด้วยวัตถุสีน้ำตาล ถ้าเป็นเสื้อชนิดแขนสั้นแบบหญิง
ให้ใช้แขนสั้นเหนือศอกประมาณ ๕ เซนติเมตร
(๒) เสื้อคอพับเปิดคอ มีดุมที่แนวอกเสื้อระยะห่างกันพอสมควร
และมีส่วนประกอบอย่างอื่นเช่นเดียวกับเสื้อคอพับตาม (๑)
เมื่อสวมเสื้อนี้ต้องสอดชายเสื้อให้อยู่ภายในกางเกงหรือกระโปรง
ในเวลาที่มิได้บังคับแถว หรือประจำแถว เมื่อใช้เสื้อแบบ (๑)
สีกากีชนิดแขนยาว จะผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสีด้วยก็ได้
และให้สอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่ ๒

หมวด ๓
กางเกงและกระโปรง

ข้อ ๖ 
กางเกงมี ๓ แบบ คือ
(๑) กางเกงขายาวไม่พับปลายขา
(๒) กางเกงขายาวไม่พับปลายขา
ด้านหลังมีกระเป๋าพิเศษสำหรับบรรจุซองกระสุน ๒ กระเป๋า
(๓) กางเกงขาสั้นเพียงเข่า

ข้อ ๗ 
กระโปรงยาวประมาณครึ่งน่อง มีจีบพับทบตรงกลางด้านหลัง ชายกระโปรงไม่บาน

หมวด ๔
เข็มขัด

ข้อ ๘ 
เข็มขัดมี ๒ แบบ คือ
(๑) เข็มขัดหนังเลี่ยน กว้าง ๔.๕ เซนติเมตร
หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางตั้ง มีเข็มสำหรับสอดรู ๑
เข็ม
(๒) เข็มขัดผ้า กว้าง ๕ เซนติเมตร
หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะมีขอเกี่ยว

หมวด ๕
รองเท้า
ถุงเท้า และสนับแข้ง

ข้อ ๙ 
รองเท้ามี ๒ แบบ คือ
(๑) รองเท้าหุ้มส้นหนังชนิดผูกเชือก
(๒) รองเท้าหุ้มข้อหนังชนิดผูกเชือก
รองเท้าทุกแบบต้องไม่มีลวดลายอย่างใด
เวลาสวมรองเท้าต้องสวมถุงเท้าสีเดียวกับรองเท้า เว้นแต่เมื่อใช้กางเกงขาสั้นให้สวมถุงเท้ายาวสีเดียวกับสีของกางเกง

ข้อ ๑๐ 
สนับแข้งหนังเลี่ยน ใช้ประกอบกับรองเท้าหุ้มข้อ

หมวด ๖
เครื่องหมายประกอบที่ไหล่เสื้อ

ข้อ ๑๑ 
เครื่องหมายประกอบที่ไหล่เสื้อ ทำด้วยผ้าหรือสักหลาดเป็นรูปอาร์ม กว้าง ๗
เซนติเมตร ยาว ๙ เซนติเมตร ตอนบนเป็นพื้นสีดำกว้าง ๓ เซนติเมตร ตอนล่างเป็นพื้นสีธงชาติ
กลัดติดที่โคนแขนเสื้อเครื่องแบบด้านไหล่ข้างซ้าย

หมวด ๗
เครื่องหมายสังกัด

ข้อ ๑๒ 
สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนประเภทประจำกองมีเครื่องหมายสังกัด คือ
(๑) เครื่องหมายสังกัดภาค เป็นตัวเลขอารบิคทำด้วยโลหะสีทอง
กลัดติดที่เครื่องหมายประกอบที่ไหล่เสื้อบนแผ่นอาร์ม ส่วนบนตรงกึ่งกลางของพื้นสีดำ
(๒) เครื่องหมายสังกัดจังหวัด เป็นตัวอักษรย่อชื่อจังหวัดทำด้วยโลหะสีทองติดที่ปกคอเสื้อข้างขวา
(๓) เครื่องหมายสังกัดกองร้อย
เป็นตัวเลขอารบิคทำด้วยโลหะสีทอง ติดที่ปกคอเสื้อข้างซ้าย

ข้อ ๑๓ 
สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนประเภทสำรองและประเภทกองหนุน ให้ใช้เครื่องหมายสังกัดภาค
และเครื่องหมายสังกัดจังหวัดเช่นเดียวกับสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนประเภทประจำกอง
สำหรับสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนประเภทสำรอง ให้ใช้อักษรย่อ สร.
และสำหรับสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนประเภทกองหนุน ให้ใช้อักษรย่อ นก. ทำด้วยโลหะสีทองติดที่ปกคอเสื้อข้างซ้าย

หมวด ๘
เลขหมายประจำตัว

ข้อ ๑๔ 
สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนประเภทประจำกอง ให้มีเลขหมายประจำตัวเป็นตัวเลขอารบิค
ทำด้วยโลหะสีทองติดเหนือกระเป๋าเสื้อด้านขวา

ส่วนที่ ๓
การใช้เครื่องแบบ

ข้อ ๑๕ 
สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนทุกประเภท มีสิทธิที่จะแต่งเครื่องแบบตามกฎกระทรวงนี้ตามระเบียบของกระทรวงมหาดไทย

ข้อ ๑๖ 
เพื่อประโยชน์ในการฝึกหรือปฏิบัติหน้าที่ในบางโอกาส ผู้บัญชาการกองอาสารักษาดินแดนจะกำหนดเครื่องแบบฝึก
หรือเครื่องประกอบเครื่องแบบฝึกตามความจำเป็นก็ได้

ข้อ ๑๗ 
ผู้บัญชาการกองอาสารักษาดินแดนจะสั่งให้สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนแต่งเครื่องแบบประเภทใด
ใช้หรืองดใช้เครื่องประกอบชนิดใดในกรณีใดตามความเหมาะสมแก่พฤติการณ์ก็ได้

ส่วนที่ ๔
เบ็ดเตล็ด

ข้อ ๑๘ 
สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์
หรือได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาต ให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ ให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้น
ๆ ได้ตามหมายกำหนดการ และให้ประดับเฉพาะเครื่องแบบปกติในโอกาสทั่ว ๆ
ไปให้ใช้แพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้น ๆ ทำเป็นแผ่นกว้างไม่เกิน ๑.๕ เซนติเมตร
ติดที่อกเสื้อเบื้องซ้ายเหนือกระเป๋าบน

ข้อ ๑๙ 
ในเวลาแต่งเครื่องแบบ ห้ามมิให้ใช้สิ่งอื่นใดติดหรือทับเครื่องแบบ นอกจากเครื่องหมายที่ทางราชการอนุญาต

ข้อ ๒๐ 
ให้กระทรวงมหาดไทยจัดทำหรือเขียนรูปตัวอย่างเครื่องแบบตามกฎกระทรวงนี้ขึ้นไว้เป็นมาตรฐาน

ให้ไว้ ณ วันที่ ๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๙๗
พลเรือโท สุนาวินวิวัฒ
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ
เนื่องจากได้มีพระราชกฤษฎีกาประกาศบังคับใช้พระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน พ.ศ.
๒๔๙๗ ในบางจังหวัดแล้ว จึงเป็นการสมควรตรากฎกระทรวงกำหนดเครื่องแบบสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนขึ้นไว้เพื่อให้การได้เป็นไปตามพระราชบัญญัติ

จุฑามาศ/ปรับปรุง
๒๔
สิงหาคม ๒๕๕๘

ปิติวรรณ/ปรับปรุง
๗
สิงหาคม ๒๕๖๓

อรญา/ตรวจ
๒๙
กันยายน ๒๕๖๓

[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๗๑/ตอนที่ ๘๑/หน้า ๑๘๒๐/๗ ธันวาคม ๒๔๙๗