atepeq/tico19 huggingface dataset:
On Wednesday, the World Health Organization (WHO) declared the ongoing outbreak of COVID-19 — the disease caused by coronavirus SARS-CoV-2 — to be a pandemic.
Noong Miyerkules, ipinahayan ng World Health Organization (WHO) ang kasalukuyang pagsiklab ng COVID-19 — ang sakit na dulot ng coronavirus SARS-CoV-2 — na isang pandemya.
Although the word "pandemic" only refers to how widely a disease has spread, not how dangerous specific cases are, the WHO noted the need to drive governments to action: 
Bagaman ang salitang "pandemya" ay tumutukoy lamang sa kung gaano kalawak ang pagkalat ng isang sakit, hindi tumutukoy kung gaano mapanganib ang mga tiyak na kaso, binaggit ng WHO ang pangangailangang itulak ang mga gobyerno upang kumilos:
"All countries can still change the course of this pandemic. 
“Ang lahat ng mga bansa ay kaya pang baguhin ang kurso ng pandemya na ito.
If countries detect, test, treat, isolate, trace and mobilize their people in the response," said Tedros Adhanom Ghebreyesus, the Director-General of the WHO. 
Kapag nakikita, sinusuri, ginagamot, ihinihiwalay, binabakas at pinapakilos ng mga bansa ang kanilang tao bilang tugon,” ayon kay Tedros Adhanom Ghebreyesus, ang Director-General ng WHO.
"We are deeply concerned both by the alarming levels of spread and severity and by the alarming levels of inaction." 
"""Kami ay labis na nababahala kapwa sa mga nakababahalang antas ng pagkalat at kalubhaan at sa nakababahalang antas ng hindi pagkilos."""
According to Dr. Tom Frieden, formerly the director of the United States' Centers for Disease Control and Prevention, the pandemic is "unprecedented." 
According to Dr. Ayon kay Dr. Tom Frieden, na dating direktor ng Centers for Disease Control and Prevention ng United States, ang pandemya ay "wala pang katulad."
He said, in remarks published by CNN in February, "other than influenza, no other respiratory virus has been tracked from emergence to continuous global spread." 
Sinabi niya, sa mga pahayag na inilathala ng CNN noong Pebrero, "maliban sa trangkaso, walang ibang respiratory virus ang nasubaybayan mula sa paglitaw hanggang sa tuloy-tuloy na pagkalat sa mundo."
Ghebreyesus expressed a similar view, saying "we have never before seen a pandemic sparked by a coronavirus." 
Ipinahayag ni Ghebreyesus ang isang katulad na pananaw, na sinabing "hindi pa kami nakakita ng isang pandemya na pinalabas ng isang coronavirus."
He continued, "and we have never before seen a pandemic that can be controlled at the same time." 
Nagpatuloy siya, “at hindi pa tayo nakakita ng isang pandemya noon na maaaring kontrolin ng sabayan.”
The new status as a pandemic follows the WHO's decision in January to declare the outbreak a public health emergency of international concern.
Ang bagong katayuan bilang isang pandemya ay sumusunod sa pagpapasya ng WHO noong Enero upang ideklara ang pagsiklab na pang-emerhensyang kalusugan sa publiko na alalahaning internasyonal.
The United States' National Institute of Allergy and Infectious Disease's director, Dr. Anthony Fauci, said of the outbreak, "bottom line, it's going to get worse." 
The United States' National Institute of Allergy and Infectious Disease's director, Dr. Anthony Fauci, said of the outbreak, "bottom line, it's going to get worse."
As of Thursday, Associated Press reported there were at least 126,000 cases of COVID-19 worldwide, resulting in over 4,600 deaths.
Hanggang noong Huwebes, iniulat ng Associated Press na mayroong hindi bababa sa 126,000 mga kaso ng COVID-19 sa buong mundo, na nagreresulta sa higit sa 4,600 na pagkamatay.
The 2019–20 coronavirus pandemic is an ongoing pandemic of coronavirus disease 2019 (COVID-19), caused by severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2).
Ang 2019-20 na pandemyang coronavirus ay isang patuloy na pandemya ng sakit na coronavirus 2019 (COVID-19), sanhi ng matinding talamak na respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2).
The outbreak was identified in Wuhan, China, in December 2019, declared to be a Public Health Emergency of International Concern on 30 January 2020, and recognized as a pandemic on 11 March 2020.
Nakilala ang pagsiklab sa Wuhan, Tsina, noong Disyembre 2019, na idineklara na isang Emerhensya sa Kalusugan ng Publiko (Public Health Emergency) na Pandaigdigang Alalahanin (International Concern) noong Enero 30, 2020, at kinikilala bilang isang pandemya noong Marso 11, 2020.
As of 10 April 2020, approximately 1.61 million cases of COVID-19 have been reported in 210 countries and territories, resulting in approximately 97,000 deaths.
Hanggang noong 10 Abril 2020, humigit-kumulang 1.61 milyong kaso ng COVID-19 ang naiulat sa 210 bansa at teritoryo, na nagresulta sa tinatayang 97,000 na pagkamatay.
About 364,000 people have recovered.
Halos 364,000 ang mga taong gumaling.
The case fatality rate has been estimated to be 4% in China, while globally ranging from 13.04% in Algeria to .08% in New Zealand.
Ang bagsik pumatay ng kaso ay tinatantya na 4% sa Tsina, habang sumasaklaw sa buong mundo mula 13.04% sa Algeria hanggang sa .08% sa New Zealand.
Common symptoms include fever, cough and shortness of breath.
Kabilang sa mga karaniwang sintomas ang lagnat, ubo at paghingal.
Complications may include pneumonia and acute respiratory distress syndrome.
Maaring kabilang sa mga komplikasyon ang pulmonya at sindrom ng talamak na sakit sa paghinga (acute respiratory distress syndrome).
The time from exposure to onset of symptoms is typically around five days, but may range from two to fourteen days.
Tipikal na sa loob ng limang araw ang panahon mula sa pagkalantad sa pag-umpisa ng mga sintomas, subalit maaring tatagal ito mula sa dalawa hanggang labing apat na mga araw.
There is no known vaccine or specific antiviral treatment.
Walang nalalamang bakuna o tukoy na antiviral na paggamot.
Primary treatment is symptomatic and supportive therapy.Recommended preventive measures include hand washing, covering one's mouth when coughing, maintaining distance from other people, and monitoring and self-isolation for people who suspect they are infected.
Symptomatic at suportang terapiya ang pangunahing paggamot.Kabilang sa inirekumendang hakbang sa pag-iwas ang paghuhugas ng kamay, pagtakip sa sariling bibig kapag umuubo, pagpapanatili ng distansya sa ibang tao, at pagsubaybay at sariling-pagbubukod para sa mga tao na naghihinalang sila ay nahawaan.
Authorities worldwide have responded by implementing travel restrictions, quarantines, curfews, workplace hazard controls, and facility closures.
Tumugon ang mga awtoridad sa buong mundo sa pamamagitan ng pagpapatupad ng mga paghihigpit sa paglalakbay, quarantine, curfew, kontrol ng peligro sa lugar ng trabaho, at pagsara ng pasilidad.
The pandemic has led to severe global socioeconomic disruption, the postponement or cancellation of sporting, religious, political and cultural events, and widespread shortages of supplies exacerbated by panic buying.
Humantong ang pandemya sa malalang pagkagambala ng panlipunang pamumuhay sa buong mundo, ang pagpaliban o pagkansela ng mga palaro, relihiyoso, pangpulitika at kultural na mga kaganapan, at malawakang mga kakulangan ng mga kagamitan na pinalala ng panic buying.
Schools and universities have closed either on a nationwide or local basis in 193 countries, affecting approximately 99.4 percent of the world's student population.
Ang mga paaralan at mga pamantasan ay sarado sa alinmang pambansa o lokal na batayan sa 193 mga bansa, na nakakaapekto ng halos 99.4 porsiyento ng populasyon ng mga estudyante sa mundo.
Misinformation about the virus has spread online, and there have been incidents of xenophobia and discrimination against Chinese people, other people of East and Southeast Asian descent and appearance, and others from areas with significant virus cases.
Kumalat sa online ang maling impormasyon tungkol sa mikrobiyo, at nagkaroon ng mga insidente ng xenophobia at diskriminasyon laban sa mga mamamayang Tsino, iba pang mga tao ng Silangan at angkan ng Timog-Silangang Asya, at iba pa mula sa mga lugar na may makabuluhang mga kaso ng mikrobiyo.
Due to reduced travel and closures of heavy industry, there has been a decrease in air pollution and carbon emissions.
Dahil sa nabawasang paglalakbay at pagsara ng mabibigat na industriya, nabawasan ang polusyon sa hangin at paglabas ng carbon.
Health authorities in Wuhan, China (the capital of Hubei province) reported a cluster of pneumonia cases of unknown cause on 31 December 2019, and an investigation was launched in early January 2020.
Ang mga awtoridad sa kalusugan sa Wuhan, China (ang kabisera ng lalawigan ng Hubei) ay nag-ulat ng isang kumpol ng mga kaso ng pulmonya na hindi alam ang sanhi noong 31 Disyembre 2019, at isang pagsisiyasat ang inilunsad noong unang bahagi ng Enero 2020.
The cases mostly had links to the Huanan Seafood Wholesale Market and so the virus is thought to have a zoonotic origin.
Ang mga kaso ay karaniwang may mga kawing sa Huanan Seafood Wholesale Market at kung gayon ang virus ay ipinagpapalagay na may zoonotic na pinagmulan o nagmula sa hayop at naisalin sa tao.
The virus that caused the outbreak is known as SARS-CoV-2, a newly discovered virus closely related to bat coronaviruses, pangolin coronaviruses, and SARS-CoV.The earliest known person with symptoms was later discovered to have fallen ill on 1 December 2019, and that person did not have visible connections with the later wet market cluster.
Ang virus na sanhi ng outbreak ay kilala bilang SARS-CoV-2, isang bagong natuklasang virus na malapit na nauugnay sa bat coronaviruses, pangolin coronaviruses, at SARS-CoV. Ang naunang kilalang tao na may mga sintomas ay kalaunang natuklasan na nagkasakit noong 1 Disyembre 2019 , at ang taong iyon ay hindi kinakitaan ng nakikitang mga koneksyon sa kumpulan sa palengke pagkaraan.
Of the early cluster of cases reported in December 2019, two-thirds were found to have a link with the market.
Sa maagang bilang ng mga kaso na naiulat noong Disyembre 2019, natagpuan ang dalawang-katlo na may kaugnayan sa merkado.
On 13 March 2020, an unverified report from the South China Morning Post suggested that a case traced back to 17 November 2019, in a 55-year-old from Hubei province, may have been the first.On 26 February 2020, the WHO reported that, as new cases reportedly declined in China but suddenly increased in Italy, Iran, and South Korea, the number of new cases outside China had exceeded the number of new cases within China for the first time.
Noong Marso 13, 2020, isang hindi tiyak na ulat mula sa South China Morning Post ay iminungkahi na ang isang kaso na nasubaybayan noong Nobyembre 17, 2019, sa isang 55 taong gulang mula sa lalawigan ng Hubei, ay maaaring ang una.Noong Pebrero 26, 2020, iniulat ng WHO na, bilang ang mga bagong kasong naiulat na tinanggihan sa Tsina ngunit biglang nadagdagan sa Italya, Iran, at Timog Korea, ang bilang ng mga bagong kaso sa labas ng Tsina ay lumampas sa bilang ng mga bagong kaso sa loob ng China sa kauna-unahang pagkakataon.
There may be substantial underreporting of cases, particularly among those with milder symptoms.
Maaaring may mahalagang hindi sapat na pag-uulat ng mga kaso, partikular sa mga may mas banayad na sintomas.
By 26 February, relatively few cases had been reported among youths, with those 19 and under making up 2.4% of cases worldwide.The United Kingdom's chief scientific adviser, Patrick Vallance, estimated that 60% of the British population would need to become infected before effective herd immunity could be achieved.
Pagsapit ng 26 Pebrero, kakaunti ang mga kaso na naiulat sa mga kabataan, sa mga 19 pababa na bumubuo ng 2.4% ng mga kaso sa buong mundo. Ang punong tagapayo sa siyensiya ng United Kingdom na si Patrick Vallance ay tinantiya na 60% ng populasyong British ang kailangang mahawahan bago makamit ang epektibong herd immunity.
Cases refers to the number of people who have been tested for COVID-19, and whose test has been confirmed positive according to official protocols.
Tumutukoy ang mga kaso sa bilang ng mga tao na nasuri sa COVID-19, at nakumpirmang positibo ang kanilang pagsusuri ayon sa opisyal na mga protokol.
As of 23 March, no country had tested more than 3% of its population, and many countries have had official policies not to test those with only mild symptoms, such as Italy, the Netherlands, Spain, and Switzerland.
Hanggang noong 23 Marso, wala pang bansa ang nakapagsuri ng higit sa 3% ng populasyon nito, at maraming mga bansa ang nagkaroon ng opisyal na mga patakaran na hindi suriin ang mga may banayad na sintomas lamang, tulad ng Italy, Netherlands, Spain, at Switzerland.
A study published on 16 March found that in China, up to 23 January, an estimated 86% of COVID-19 infections had not been detected, and that these undocumented infections were the infection source for 79% of documented cases.
Naitatag ng isang pag-aaral na nilathala noong Marso 16 na sa Tsina, hanggang Enero 23, hindi napansin isang tinatayang 86% ng COVID-19 na mga impeksyon, at na ang mga hindi naidokumentong mga impeksyon na ito ay ang pinagmulan ng impeksyon para sa 79% ng mga dokumentadong kaso.
A statistical analysis published 30 March estimated that numbers of infections in Italy were considerably greater than the reported cases.
Ang isang pagsusuring istatistika na nilathala noong Marso 30 ay tinantiya na ang bilang ng mga impeksyon sa Italya ay higit na mas malaki kaysa mga naiulat na mga kaso.
The initial estimates of the basic reproduction number (R0) for COVID-19 were 1.4 to 2.4.
Ang panimulang mga pagtatantuya ng basic reproduction number (R0) para sa COVID-19 ay 1.4 hanggang 2.4.
A study published by the US Center for Disease Control and Prevention has concluded that it may be 5.7.
Isang pag-aaral na inilathala ng US Center for Disease Control and Prevention ang nagpalagay na maaaring ito ay 5.7.
Most people with COVID-19 recover.
Karamihan ng mga taong may COVID-19 ay gumagaling.
For those who do not, the time from development of symptoms to death has been between 6 and 41 days, with the most common being 14 days.
Para sa mga hindi, ang panahon mula sa pagpapakita ng mga sintomas hanggang sa kamatayan ay nasa pagitan ng 6 at 41 araw, na pinakakaraniwang nabubuhay nang 14 araw.
As of 10 April 2020, approximately 97,000 deaths had been attributed to COVID-19.
Hanggang Abril 10 2020, humigit-kumulang 97,000 na kamatayan ang naiugnay sa COVID-19.
In China, as of 5 February about 80% of deaths were in those over 60, and 75% had pre-existing health conditions including cardiovascular diseases and diabetes.Official tallies of deaths from the COVID-19 pandemic generally refer to dead people who tested positive for COVID according to official protocols.
Sa Tsina, hanggang sa Pebrero 5 halos 80% ng pagkamatay ay nasa mahigit sa 60, at 75% ang may nauna nang mga kondisyon sa kalusugan kabilang ang mga sakit sa cardiovascular at diabetes. Ang opisyal na listahan ng pagkamatay mula sa pandemyang COVID-19 ay karaniwang tumutukoy sa mga patay na tao na nasuring positibo sa COVID ayon sa opisyal na mga protocol.
The number of true fatalities from COVID-19 may be much higher, as it may not include people who die without testing - e.g. at home, in nursing homes, etc.
Ang bilang ng totoong mga pagkamatay mula sa COVID-19 ay maaaring mas mataas, dahil maaaring hindi binilang ang mga namatay na hindi nasuri - hal. sa bahay, sa mga bahay ng pangangalaga, atpb.
Partial data from Italy found that the number of excess deaths during the pandemic exceeded the official COVID death tally by a factor of 4-5x.
Nalaman mula sa parsiyal na datos mula sa Italy na ang bilang ng labis na kamatayan sa panahon ng pandemya ay lampas sa opisyal na tuos ng kamatayan sa COVID salik na 4-5x.
A spokeswoman for the U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) acknowledged "We know that [the stated death toll] is an underestimation", a statement corroborated by anecdotal reports of undercounting in the U.S. Such underestimation often occurs in pandemics, such as the 2009 H1N1 swine flu epidemic.The first confirmed death was in Wuhan on 9 January 2020. 
A spokeswoman for the U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) acknowledged "We know that [the stated death toll] is an underestimation", a statement corroborated by anecdotal reports of undercounting in the U.S. Such underestimation often occurs in pandemics, such as the 2009 H1N1 swine flu epidemic.The first confirmed death was in Wuhan on 9 January 2020.
The first death outside mainland China occurred on 1 February in the Philippines, and the first death outside Asia was in France on 14 February.
Ang unang pagkamatay sa labas ng mainland China ay naganap noong 1 Pebrero sa Pilipinas, at ang unang pagkamatay sa labas ng Asya ay sa France noong 14 Pebrero.
By 28 February, outside mainland China, more than a dozen deaths each were recorded in Iran, South Korea, and Italy.
Pagsapit ng Pebrero 28, sa labas ng mainland China, higit sa isang dosenang pagkamatay bawat isa ang naitala sa Iran, Timog Korea, at Italya.
By 13 March, more than forty countries and territories had reported deaths, on every continent except Antarctica.Several measures are commonly used to quantify mortality.
Pagsapit ng Marso 13, higit sa apatnapung mga bansa at teritoryo ang nag-ulat ng mga pagkamatay, sa bawat kontinente maliban sa Antarctica. Ilang mga hakbang ang karaniwang ginagamit para bilangin ang pagkamatay.
These numbers vary by region and over time, and are influenced by the volume of testing, healthcare system quality, treatment options, time since initial outbreak, and population characteristics such as age, sex, and overall health.The death-to-case ratio reflects the number of deaths divided by the number of diagnosed cases within a given time interval.
Ang mga bilang na ito ay nag-iiba ayon sa rehiyon at sa paglipas ng panahon, at naiimpluwensyahan ng dami ng test, kalidad ng sistema ng pangangalaga sa kalusugan, mga pagpipilian sa paggamot, oras mula sa paunang outbreak, at mga katangian ng populasyon tulad ng edad, kasarian, at pangkalahatang kalusugan. Ang ratio ng bilang ng kamatayan sa bilang ng kaso ay sumasalamin sa bilang ng pagkamatay na hinahati sa bilang ng mga nadayagnos na kaso sa loob ng oras na pagitan.
Based on Johns Hopkins University statistics, the global death-to-case ratio is 6.0% (97,039/1,617,204) as of 10 April 2020.
Batay sa estadistika ng Johns Hopkins University, ang pandaigdigang ratio ng kamatayan sa kaso ay 6.0% (97,039/1,617,204) hanggang noong 10 Abril 2020.
The number varies by region.
Ang bilang ay iba’t iba ayon sa rehiyon.
In China, estimates for the death-to-case ratio decreased from 17.3% (for those with symptom onset 1–10 January 2020) to 0.7% (for those with symptom onset after 1 February 2020).Other measures include the case fatality rate (CFR), which reflects the percent of diagnosed people who die from a disease, and the infection fatality rate (IFR), which reflects the percent of infected (diagnosed and undiagnosed) who die from a disease.
Sa China, ang mga pagtatantiya para sa ratio ng bilang ng kamatayan sa bilang ng kaso ay nabawasan mula sa 17.3% (para sa mga may sintomas mula 1-10 Enero 2020) hanggang 0.7% (para sa mga may sintomas mula pagkatapos ng 1 Pebrero 2020). Ang iba pang mga hakbang ay kasama ang bilang ng kaso ng pagkamatay o case fatality rate (CFR), na sumasalamin sa porsiyento ng mga taong nasuri na namatay mula sa sakit o infection fatality rate (IFR), na sumasalamin sa porsyento ng mga nahawahan (nadayagnos at di-nadayagnos) na namamatay mula sa sakit.
These statistics are not timebound and follow a specific population from infection through case resolution.
Walang takdang panahon ang mga istatistikang ito at sinusundan ang tiyak na populasyon mula sa pagkahawa hanggang sa paglutas ng kaso.
A number of academics have attempted to calculate these numbers for specific populations.
Tinangka ng bilang ng mga akademiko na kalkulahin ang mga numero na ito para sa mga tiyak na populasyon.
The University of Oxford's Centre for Evidence-Based Medicine estimates that the infection fatality rate for the pandemic as a whole is between 0.1% and 0.39%.
Tinatantiya ng Center for Evidence-Based Medicine ng University of Oxford na ang bilang ng pagkamatay sa impeksyon para sa pandemya sa kabuuan ay nasa pagitan ng 0.1% at 0.39%.
The upper estimate of this range is consistent with the results from the first random testing for COVID-19 in Germany, and a statistical study analysing the impact of testing on CFR estimates.
Ang nasa itaas na tantiya sa hanayang ito ay naaayon sa mga resulta mula sa unang sapalarang pagsusuri o random testing para sa COVID-19 sa Germany, at sa pag-aaral sa estadistika na sumusuri sa epekto ng testing sa mga pagtatantiya ng CFR.
The WHO asserts that the pandemic can be controlled.
Naniniwala ang WHO na maaaring makontrol ang pandemya.
The peak and ultimate duration of the outbreak are uncertain and may differ by location.
Ang rurok at pinakamatagal na pagsisimula ay hindi sigurado at maaaring magkakaiba sa bawat lokasyon.
Maciej Boni of Penn State University stated, "Left unchecked, infectious outbreaks typically plateau and then start to decline when the disease runs out of available hosts. 
Sinabi ni Maciej Boni ng Pamantasan ng Penn State, “Kung hindi masuri, tipikal na aabot sa tuktok ang mga nakakahawang pagsiklab at magsimulang bumaba pagkatapos kapag wala nang mga magagamit na host ang sakit.
But it's almost impossible to make any sensible projection right now about when that will be". 
Pero halos imposibleng manghula ngayon kung kailan mangyayari yan”.
The Chinese government's senior medical adviser Zhong Nanshan argued that "it could be over by June" if all countries can be mobilized to follow the WHO's advice on measures to stop the spread of the virus. 
Ipinaliwanang ng sinyor na tagapayong medikal ng gobyerno ng Tsina na si Zhong Nanshan na "maaaring matapos na sa Hunyo" kung kikilos ang lahat ng mga bansa na sumunod sa payo ng WHO sa mga hakbang upang mapigil ang pagsiklab ng mikrobiyo.
On 17 March, Adam Kucharski of the London School of Hygiene &amp; Tropical Medicine stated that SARS-CoV-2 "is going to be circulating, potentially for a year or two". 
On 17 March, Adam Kucharski of the London School of Hygiene &amp; Tropical Medicine stated that SARS-CoV-2 "is going to be circulating, potentially for a year or two".
According to the Imperial College study led by Neil Ferguson, physical distancing and other measures will be required "until a vaccine becomes available (potentially 18 months or more)". 
Ayon sa pag-aaral ng Imperial College na pinamunuan ni Neil Ferguson, kinakailangan ang physical distancing at iba pang mga hakbang "hanggang sa magkaroon ng bakuna (maaaring 18 buwan o higit pa)".
William Schaffner of Vanderbilt University stated, "I think it's unlikely that this coronavirus—because it's so readily transmissible—will disappear completely" and it "might turn into a seasonal disease, making a comeback every year". 
Sinabi ni William Schaffner ng Vanderbilt University, "Sa palagay ko, hindi malamang na ang coronavirus na ito---sapagkat napakadali itong naililipat— ay ganap na mawawala" at ito ay "maaaring maging isang pana-panahong sakit, na bumabalik bawat taon".
The virulence of the comeback would depend on herd immunity and the extent of mutation.
Nakasalalay ang bagsik ng pagbalik sa kaligtasan ng kawan at ang lawak ng pagbabago.
Symptoms of COVID-19 can be relatively non-specific and infected people may be asymptomatic.
Ang mga simtomas ng COVID-19 ay maaaring relatibo na hindi tiyak at maaaring maging asymptomatic ang nahawaang mga tao.
The two most common symptoms are fever (88%) and dry cough (68%).
Ang dalawang pinaka-karaniwang sintomas ay lagnat (88%) at tuyong ubo (68%).
Less common symptoms include fatigue, respiratory sputum production (phlegm), loss of the sense of smell, shortness of breath, muscle and joint pain, sore throat, headache, chills, vomiting, hemoptysis, diarrhea, or cyanosis.The WHO states that approximately one person in six becomes seriously ill and has difficulty breathing.
Kabilang sa hindi gaanong karaniwang mga sintomas ang pagkahapo, pagkakaroon ng respiratory sputum (plema), pagkawala ng pang-amoy, paghingal, pananakit ng kalamnan at kasukasuan, namamagang lalamunan, sakit ng ulo, panginginig, pagsusuka, pagdura ng dugo, pagtatae, o pangangasul ng balat. Sinabi ng WHO na humigit-kumulang isa sa anim na tao ang nagkakasakit nang malubha at nahihirapang huminga.
The U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) lists emergency symptoms as difficulty breathing, persistent chest pain or pressure, sudden confusion, difficulty waking, and bluish face or lips; immediate medical attention is advised if these symptoms are present.Further development of the disease can lead to severe pneumonia, acute respiratory distress syndrome, sepsis, septic shock and death.
The U.S. Ang U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) ay naglilista ng mga sintomas na pang-emerhensiya tulad ng kahirapan sa paghinga, patuloy na sakit o presyon sa dibdib, biglaang pagkalito, kahirapan sa paggising, at nangangasul na mukha o mga labi; ipinapayo ang agarang medikal na atensyon kung mayroong mga sintomas na ito. Ang pagsulong pa ng sakit ay maaaring humantong sa malubhang pulmonya, acute respiratory distress syndrome, sepsis, septic shock at kamatayan.
Some of those infected may be asymptomatic, with no clinical symptoms but with test results that confirm infection, so researchers have issued advice that those with close contact to confirmed infected people should be closely monitored and examined to rule out infection.
Ang ilan sa mga nahawaan ay maaaring asymptomatic, na walang mga klinikal na sintomas ngunit sa mga resulta ng pagsubok na nagpapatunay ng impeksyon, kaya naglabas ang mga mananaliksik ng payo na ang mga may malapit na pakikipag-ugnay sa nakumpirma na nahawaang tao ay dapat na masubaybayan nang mabuti at suriin upang maiwasan ang impeksyon.
Chinese estimates of the asymptomatic ratio range from few to 44%.
Tinantya ng mga Tsino ang asymptomatic ratio na saklaw mula sa ilan hanggang 44%.
The usual incubation period (the time between infection and symptom onset) ranges from one to 14 days; it is most commonly five days.As an example of uncertainty, the estimate of the fraction of people with COVID-19 who lost their sense of smell was initially 30% and later fell to 15%.
Ang karaniwang panahon ng inkubasyon (ang panahon sa pagitan ng impeksyon at pagsimula ng sintomas) ay mula sa isa hanggang 14 araw; karaniwan itong limang araw. Bilang isang halimbawa ng kawalan ng katiyakan, ang pagtantya ng maliit na bahagi ng mga taong may COVID-19 na nawala ang kanilang pang-amoy ay inisyal na 30% at bumagsak sa kalaunan ng 15%.
Some details about how the disease is spread are still being determined.
Kasalukuyan pang tinutukoy ang ilang mga detalye tungkol sa kung paano naikakalat ang sakit.
The disease is believed to be primarily spread during close contact and by small droplets produced during coughing, sneezing, or talking; with close contact being within 1 to 2 metres (3 to 6 feet).
Ang sakit ay pinaniniwalaang pangunahing kumakalat sa malapitang kontak at sa pamamagitan ng maliit na munting patak mula sa pag-ubo, pagbahin, o pagsasalita; na may malapitang kontak sa loob ng 1 hanggang 2 metro (3 hanggang 6 talampakan).
Studies have found that an uncovered coughing can lead to droplets travelling up to 4.5 metres (15 feet) to 8.2 metres (27 feet).
Nakita sa mga pag-aaral na ang pag-ubo nang walang takip ay maaaring maglabas ng mga munting patak na naglalakbay hanggang sa 4.5 metro (15 talampakan) hanggang 8.2 metro (27 talampakan).
Some have proposed that the virus may also be transmitted by small droplets that stay for more prolonged periods in the air, that may be generated during speech.Respiratory droplets may also be produced during breathing out, including when talking, though the virus is not generally airborne.
Ang ilan ay nagpanukala na ang virus ay maaari ring maisalin sa pamamagitan ng maliliit na munting patak na nananatili nang matagal na panahon sa hangin, na maaaring mabuo sa pamamagitan ng pagsasalita. Ang mga munting patak sa hingahan ay maaari ring mabuo sa oras ng pagbuga ng hininga, kabilang ang pagsasalita, kahit na ang virus ay hindi naman talaga taglay ng hangin.
The droplets can land in the mouths or noses of people who are nearby or possibly be inhaled into the lungs.
Ang maliliit na patak ay maaaring dumapo sa mga bunganga o ilong ng mga tao na malapit o maaaring malanghap papunta sa mga baga.
Some medical procedures such as intubation and cardiopulmonary resuscitation (CPR) may cause respiratory secretions to be aerosolized and thus result in airborne spread.
Ang ilang medikal na pamamaraan tulad ng intubation at cardiopulmonary resuscitation (CPR) ay maaaring magdulot sa mga katas na respiratoryo na lumutang sa hangin at magresulta kung gayon sa pagkalat sa hangin.
It may also spread when one touches a contaminated surface, including skin, and then touches their eyes, nose, or mouth.
Maaari rin itong kumalat kapag hinawakan ng isang tao ang isang kontaminadong ibabaw, kabilang ang balat, at pagkatapos ay hahawakan ang kanilang mga mata, ilong, o bibig.
While there are concerns it may spread by faeces, this risk is believed to be low.
Habang may mga alalahanin na maaari itong kumalat sa pamamagitan ng mga dumi ng tao, ang panganib na ito ay pinaniniwalaan na mababa.
The Government of China denied the possibility of faecal-oral transmission of SARS-CoV-2.The virus is most contagious during the first three days after onset of symptoms, although spread may be possible before symptoms appear and in later stages of the disease.
Itinanggi ng Gobyernong Tsina ang posibilidad ng tae-bibig na transmisyon ng SARS-CoV-2. Ang mikrobiyo ay pinakanakakahawa sa loob ng unang tatlong araw pagkatapos mag-umpisa ang mga sintomas, kahit na ang pagkalat ay maaaring bago lumabas ang mga sintomas at sa huling mga yugto ng sakit.
People have tested positive for the disease up to three days before onset of symptoms suggesting transmission is possible before developing significant symptoms.
Ang mga tao na nasuring positibo sa sakit ng hanggang tatlong araw bago lumitaw ang mga sintomas ay iminumungkahing posible ang transmisyon bago ang pagbuo ng makabuluhang mga sintomas.
Only few reports of laboratory-confirmed asymptomatic cases exist, but asymptomatic transmission has been identified by some countries during contact tracing investigations.
Kakaunting ulat lang ang mayroon sa mga kaso na hindi nagpapakita ng sintomas na kinumpirma ng laboratoryo, subalit ang paglilipat nang walang sintomas ay nakilala ng ilang bansa habang nag-iimbestiga ng pagbakas sa kontak.
The European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) states that while it is not entirely clear how easily the disease spreads, one person generally infects two to three others.The virus survives for hours to days on surfaces.
Ang European Center for Disease Prevention and Control (ECDC) ay nagsasaad na habang hindi lubos na malinaw kung gaano kadali ang pagkalat ng sakit, ang isang tao sa pangkalahatan ay nakakahawa ng dalawa hanggang tatlong iba pa. Ang virus ay nabubuhay nang ilang oras o mga araw sa mga nahahawakang bagay.
Specifically, the virus was found to be detectable for up to three days on plastic (polypropylene) and 304 stainless steel, for one day on cardboard, and for up to four hours on copper.
Sa tiyakan, natagpuang nakikita ang mikrobiyo ng hanggang sa tatlong araw sa plastic (polypropylene) at 304 stainless na bakal, sa isang araw sa cardboard, at hanggang sa apat na oras sa tanso.
This, however, varies based on the humidity and temperature.Pets and other animals have tested positive for COVID-19.
Ito, gayon pa man, ay pabago-bago batay sa halumigmig at temperatura. Nasuring positibo sa COVID-19 ang mga paboritong hayop at iba pang mga hayop.
There is no evidence animals can pass the virus on to humans, though British authorities advise washing one's hands after contact with animals, like after contact with other surfaces infected people could have touched.
Walang katibayan na maaaring maipasa ng mga hayop ang mikrobiyo sa mga tao, bagaman ipinapayo ng mga awtoridad na British na hugasan ang mga kamay pagkatapos humipo sa mga hayop, tulad ng matapos ang pagkontak sa ibang mga ibabaw na maaaring nahawakan ng nahawaang mga tao.
Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) is a novel virus, first isolated from three people with pneumonia connected to the cluster of acute respiratory illness cases in Wuhan.
Ang severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) ay isang nobelang mikrobiyo, unang naibukod mula sa tatlong tao na may pulmonya kaugnay sa kumpol ng mga matinding sakit sa panghinga na mga kaso sa Wuhan.
All features of the novel SARS-CoV-2 virus occur in related coronaviruses in nature.Outside the human body, the virus is killed by household soap, which dissolves its protective envelope.SARS-CoV-2 is closely related to the original SARS-CoV.
Lahat ng katangian ng novel SARS-CoV-2 virus ay nangyayari kaugnay ng mga coronavirus sa kalikasan. Sa labas ng katawan ng tao, ang virus ay napapatay ng sabon na gamit sa bahay, na tumutunaw sa balot na pananggalang nito. Ang SARS-CoV-2 ay malapit na nauugnay sa orihinal na SARS- CoV.
It is thought to have a zoonotic origin.
Inakalang ito ay mayroong zoonotic na pinagmulan.
Genetic analysis has revealed that the coronavirus genetically clusters with the genus Betacoronavirus, in subgenus Sarbecovirus (lineage B) together with two bat-derived strains.
Isiniwalat ng genetiko na pagsusuri na ang mga coronavirus ay henetikong kakumpol sa genus Betacoronavirus, sa subgenus Sarbecovirus (lineage B) kasama ang dalawang galing-sa-paniki na mga strain.
It is 96% identical at the whole genome level to other bat coronavirus samples (BatCov RaTG13).
Ito ay 96% magkapareho sa antas ng buong genome sa iba pang mga sample ng coravavirus ng paniki (BatCov RaTG13).
In February 2020, Chinese researchers found that there is only one amino acid difference in certain parts of the genome sequences between the viruses from pangolins and those from humans.
Noong Pebrero 2020, nalaman ng mga mananaliksik na Chinese na may isa lang na pagkakaiba sa amino acid sa ilang bahagi ng mga genome sequences sa pagitan ng mga virus mula sa mga pangolin at mula sa mga tao.
Whole-genome comparison to date has found at most 92% of genetic material shared between pangolin coronavirus and SARS-CoV-2, which is insufficient to prove pangolins to be the intermediate host.
Natagpuan ng whole-genome na paghahambing hanggang ngayon ang halos 92% ng genetic material na pagkakatulad ng pangolin coronavirus at SARS-CoV-2, na hindi sapat upang patunayan na intermediate host ang mga pangolin.
Infection by the virus can be provisionally diagnosed on the basis of symptoms, though confirmation is ultimately by reverse transcription polymerase chain reaction (rRT-PCR) of infected secretions or CT imaging.
Ang impeksyon sa pamamagitan ng mikrobiyo ay maaaring unang masuri batay sa mga sintomas, bagaman ang kumpirmasyon ay ultimatum na sa pamamagitan ng reverse transcription polymerase chain reaction (rRT-PCR) ng nahawaang mga sekresyon o CT imaging.
A study comparing PCR to CT in Wuhan has suggested that CT is significantly more sensitive than PCR, though less specific, with many of its imaging features overlapping with other pneumonias and disease processes.
Ang isang pag-aaral na pinaghambing ang PCR sa CT sa Wuhan ay nagmungkahi na ang CT ay makabuluhang mas sensitibo kaysa sa PCR, kahit na hindi gaanong tiyak, na may maraming mga tampok ng imaging nito na magkakapatong sa iba pang mga proseso ng pulmonya at sakit.
As of March 2020, the American College of Radiology recommends that "CT should not be used to screen for or as a first-line test to diagnose COVID-19". 
Hanggang Marso 2020, inirerekumenda ng American College of Radiology na "Hindi dapat gamitin ang CT upang i-screen para o bilang first-line na pagsubok sa pagsusuri ng COVID-19".
The WHO has published several RNA testing protocols for SARS-CoV-2, with the first issued on 17 January.
Naglathala ang WHO ng ilang mga protocol sa pagsubok ng RNA para sa SARS-CoV-2, na inilabas ang una noong Enero 17.
The test uses real-time reverse transcription polymerase chain reaction (rRT-PCR).
Ang pagsusuri ay gumagamit ng real-time reverse transcription polymerase chain reaction (rRT-PCR).
The test can be done on respiratory or blood samples.
Ang pagsusuri ay maaaring gawin sa mga sampol na respiratoryo o dugo.
Results are generally available within a few hours to days.
Makukuha ang mga resulta sa pangkalahatan sa loob ng ilang oras hanggang mga ilang araw.
Generally this test is carried out on a nasopharyngeal swab though a throat swab may also be used.A number of laboratories and companies are developing serological tests, which detect antibodies.
Sa pangkalahatan, ang pagsusuri na ito ay isinasagawa sa pamamagitan ng pagkuskos sa loob ng ilong o nasopharyngeal swab kahit na ang pagkuskos sa loob ng lalamunan o throat swab ay maaari ring gamitin. Ilang laboratoryo at kumpanya ang bumubuo ng serolohikal na mga pagsusuri, na nakakakita sa antibodies.
As of 6 April 2020, none of these has been proved sufficiently accurate to be approved for widespread use.
Hanggang sa Abril 6, 2020, wala sa mga ito ang napatunayan na sapat na tumpak upang maaprubahan para sa malawakang paggamit.
In the US a serological test developed by Cellex has been approved for emergency use by certified laboratories only.
Sa US isang serological test na binuo ni Cellex ang naaprubahan para sa emerhensiyang paggamit ng mga sertipikadong laboratoryo lamang.
Characteristic imaging features on radiographs and computed tomography (CT) of people who are symptomatic include asymmetric peripheral ground glass opacities and absent pleural effusions.
Ang mga karakteristikong katangian ng pagsaimahe sa radiograpiya at computed tomography (CT) ng mga taong may palatandaan ay kasama ang mga asymmetric peripheral ground glass opacities at absent pleural effusions.
The Italian Radiological Society is compiling an international online database of imaging findings for confirmed cases.
Ang Italian Radiological Society ay nag-iipon ng internasyonal na online database ng mga nakaimaheng mga napag-alaman sa mga nakumpirmang kaso.
Due to overlap with other infections such as adenovirus, imaging without confirmation by PCR is of limited specificity in identifying COVID-19.
Dahil sa overlap sa iba pang mga impeksyon tulad ng adenovirus, may limitadong pagiging tiyak sa pagkilala ng COVID-19 ang imaging na walang kumpirmasyon ng PCR.
A large study in China compared chest CT results to PCR and demonstrated that though imaging is less specific for the infection, it is faster and more sensitive, suggesting its consideration as a screening tool in epidemic areas.
Isang malaking pag-aaral sa China ang naghambing ng mga resulta ng chest CT sa PCR at ipinakita na kahit na ang pagsaimahe ay hindi gaanong partikular para sa impeksiyon, mas mabilis at mas sensitibo ito, na nagmumungkahi ng pagsasaalang-alang nito bilang isang kagamitan sa pagsasala sa mga lugar ng epidemya.
Artificial intelligence-based convolutional neural networks have been developed to detect imaging features of the virus with both radiographs and CT.
Binuo ang mga artipisyal na batay-sa-katalinuhang convolutional neural networks upang makita ang mga tampok ng paglalarawan ng mikrobiyo na may parehong mga radiograph at CT.
Strategies for preventing transmission of the disease include maintaining overall good personal hygiene, washing hands, avoiding touching the eyes, nose, or mouth with unwashed hands, and coughing or sneezing into a tissue and putting the tissue directly into a waste container.
Kasama sa mga pamamaraan upang maiwasan ang pagkalat ng sakit ang pagpapanatili ng pangkalahatang mabuti na pansariling kalinisan, paghuhugas ng mga kamay, pag-iwas na mahawakan ang mga mata, ilong o bibig ng hindi nahugasan na mga kamay, at pag-ubo o pagbahin sa tisiyu at paglagay ng tisyu nang deretso sa lalagyan ng basura.
Those who may already have the infection have been advised to wear a surgical mask in public.
Pinapayuhan ang mga maaaring mayroon nang impeksyon na magsuot ng kirurhiko na maskara sa publiko.
Physical distancing measures are also recommended to prevent transmission.Many governments have restricted or advised against all non-essential travel to and from countries and areas affected by the outbreak.
Inirekomenda rin ang physical distancing para maiwasan ang hawahan. Maraming mga pamahalaan ang naghigpit o nagbabala laban sa hindi kinakailangang pagbiyahe papunta at pabalik sa mga bansa at mga lugar na apektado ng outbreak.
However, the virus has reached the stage of community spread in large parts of the world.
Gayunpaman, umabot ang mikrobiyo sa yugto ng paglaganap sa komunidad sa malalaking bahagi ng mundo.
This means that the virus is spreading within communities, and some community members don't know where or how they were infected.Health care providers taking care of someone who may be infected are recommended to use standard precautions, contact precautions, and eye protection.Contact tracing is an important method for health authorities to determine the source of an infection and to prevent further transmission.
Ibig sabihin nito na kumakalat ang mikrobiyo sa loob ng mga komunidad, at hindi alam kung saan o paano sila nahawaan ang ilan sa mga miyembro ng komunidad.Ang mga provider ng pangangalagang pangkalusugan na nangangalaga ng isang tao na maaaring nahawa ay nirekomendang gumamit ng pamantayang mga pag-iingat, mga pag-iingat sa pakikipag-ugnay, at proteksyon sa mata. Ang pagsubaybay sa pakikipag-ugnay ay isang mahalagang paraan para sa mga awtoridad ng kalusugan upang matukoy ang pinanggalingan ng isang impeksiyon at upang mapigilan ang dagdag na transmisyon.
The use of location data from mobile phones by governments for this purpose has prompted privacy concerns, with Amnesty International and over 100 other organizations issuing a statement calling for limits on this kind of surveillance.
Ang paggamit ng data ng lokasyon mula sa mga mobile phone ng mga gobyerno para sa hangaring ito ay nag-udyok sa mga alalahanin sa pagkapribado, kasama ang Amnesty International at higit sa 100 iba pang mga organisasyon na naglalabas ng pahayag na nanawagan ng mga limitasyon sa ganitong uri ng pagmamatyag.
Various mobile apps have been implemented or proposed for voluntary use, and as of April 7, 2020, over a dozen expert groups were working on privacy-friendly solutions, such as using Bluetooth to log a user's proximity to other cellphones.
Ipinatupad o iminungkahi para sa kusang paggamit ang iba't ibang mga mobile app, at hanggang Abril 7, 2020, higit sa isang dosenang mga grupo ng dalubhasa ang nagtatrabaho sa mga solusyon na magiliw-sa-pagkapribado, tulad ng paggamit ng Bluetooth upang mag-log ng kalapitan ng isang gumagamit sa iba pang mga selpon.
Users then receive a message if they've been in close contact with someone who has tested positive for COVID-19.Misconceptions are circulating about how to prevent infection; for example, rinsing the nose and gargling with mouthwash are not effective.
Makakatanggap ng isang mensahe ang mga gumagamit kung malapit silang nakipag-ugnay sa isang tao na nasuring positibo sa COVID-19.Nagpapalipat-lipat ang maling kuro-kuro tungkol sa kung paano maiwasan ang impeksyon; halimbawa, ang pag-rinse ng ilong at pagmumog ng mouthwash ay hindi epektibo.
There is no COVID-19 vaccine, though many organizations are working to develop one.
Walang bakuna ang COVID-19, kahit na maraming mga organisasyon ang nagtratrabaho upang makabuo ng isa.
Hand washing is recommended to prevent the spread of the disease.
Rekomendado ang paghuhugas ng kamay upang maiwasan ang pagkalat ng sakit.
The CDC recommends that people wash hands often with soap and water for at least twenty seconds, especially after going to the toilet or when hands are visibly dirty; before eating; and after blowing one's nose, coughing, or sneezing.
Inirekumenda ng CDC na madalas maghugas ng kamay ang mga tao gamit ang sabon at tubig sa loob ng di magkukulang sa dalawampung segundo, lalo na pagkatapos pumunta sa kubeta o kung nakikitang madumi ang mga kamay; bago kumain; at matapos magbuga ng sariling ilong, pag-ubo, o pagbahin.
This is because outside the human body, the virus is killed by household soap, which bursts its protective bubble.
Ito ay dahil sa labas ng katawan ng tao, ang virus ay pinapatay ng sabon na gamit sa bahay, na nagpapaputok sa pananggalang na bula nito.
CDC further recommended using an alcohol-based hand sanitizer with at least 60% alcohol by volume when soap and water are not readily available.
Inirekomenda pa ng CDC ang paggamit ng hand sanitizer na nakabatay sa alkohol na may 60% man lang na alkohol ayon sa volume kapag hindi makakuha agad ng sabon at tubig.
The WHO advises people to avoid touching the eyes, nose, or mouth with unwashed hands.
Pinapayuhan ng WHO ang mga tao na iwasang hawakan ang mga mata, ilong, o bibig sa mga hindi nahugasang kamay.
Surfaces may be decontaminated with a number of solutions (within one minute of exposure to the disinfectant for a stainless steel surface), including 62–71% ethanol, 50–100% isopropanol, 0.1% sodium hypochlorite, 0.5% hydrogen peroxide, and 0.2–7.5% povidone-iodine.
Maaaring linisin ang mga ibabaw ng maraming mga solusyon (sa loob ng isang minuto ng pagkakalantad sa disimpektante para sa stailess steel na ibabaw), kasama ang 62–71% ethanol, 50–100% isopropanol, 0.1% sodium hypochlorite, 0.5% hydrogen peroxide, at 0.2 –7.5% povidone-iodine.
Other solutions, such as benzalkonium chloride and chrohexidine gluconate, are less effective.
Ang iba pang mga solusyon, tulad ng benzalkonium chloride at chrohexidine gluconate, ay hindi gaanong epektibo.
The CDC recommends that if a COVID case is suspected or confirmed at a facility such as an office or day care, all areas such as offices, bathrooms, common areas, shared electronic equipment like tablets, touch screens, keyboards, remote controls, and ATM machines used by the ill persons, should be disinfected.
Inirerekumenda ng CDC na kung pinaghihinalaang may kaso ng COVID o nakumpirma sa isang pasilidad gaya ng tanggapan o day care, lahat ng mga lugar gaya ng mga tanggapan, banyo, pangkalahatang mga lugar, mga pinagbabahaginang gamit na electroniko tulad ng mga tablet, touch screen, keyboard, remote control, at mga ATM machine na ginamit ng mga may sakit na tao, ay dapat disimpektahin.
Health organizations recommended that people cover their mouth and nose with a bent elbow or a tissue when coughing or sneezing, and disposing of any tissue immediately.
Inirekomenda ng mga organisasyong pangkalusugan na takpan ng mga tao ang kanilang bibig at ilong ng kanilang nakatiklop na siko o tisyu kapag umuubo o bumabahing, at kaagad na pagtatapon ng anumang tisyu.
Surgical masks are recommended for those who may be infected, as wearing a mask can limit the volume and travel distance of expiratory droplets dispersed when talking, sneezing, and coughing.
Inirerekomenda ang mga maskarang siruhiya para sa mga maaaring nahawahan, dahil maaaring limitahan ng paggamit ng maskara ang dami at distansya sa paglipat ng mga maliliit na patak habang nagsasalita, bumabahing, at umuubo.
The WHO has issued instructions on when and how to use masks.
Naglabas ang WHO ng mga tagubilin sa kung kailan at kung paano gumamit ng mga maskara.
According to Stephen Griffin, a virologist at the University of Leeds, "Wearing a mask can reduce the propensity [of] people to touch their faces, which is a major source of infection without proper hand hygiene."Masks have also been recommended for use by those taking care of someone who may have the disease. 
Ayon kay Stephen Griffin, isang virologist ng University of Leeds, "Ang pagsusuot ng maskara ay maaaring makabawas sa nakagawian [ng] mga tao na hawakan ang kanilang mga mukha, na pangunahing pinagmumulan ng impeksiyon kung walang angkop na kalinisan sa kamay." Ang mga maskara ay inirekomenda rin na gamitin ng mga taong nag-aalaga sa isang tao na maaaring may sakit.