atepeq/tico19 huggingface dataset:
If you do find a way back home, be prepared that it may be expensive, inconvenient, and have unusual restrictions (such as no checked baggage).
Kung makakahanap ka ng paraan sa pag-uwi, maghanda na maaaring ito ay mahal, hindi kumbinyente, at mayroong hindi pangkaraniwang mga paghihigpit (tulad ng walang naka-check-in na bagahe).
As of early April 2020, the number of confirmed cases of COVID-19 is approaching one million.
Sa maagang bahagi ng Abril 2020, ang bilang ng mga nakumpirmang kaso ng COVID-19 ay papalapit sa isang milyon.
Though the disease started in mainland China, it has spread around the world and China has fewer confirmed cases and deaths than several other countries.
Bagaman nagsimula ang sakit sa mainland China, kumalat ito sa buong mundo at may mas kaunting kumpirmado na mga kaso at pagkamatay ang Tsina kaysa sa maraming mga bansa.
Europe is the new epicenter of the pandemic.
Ang Europa ang bagong sentro ng pandemya.
All but a handful of countries have reported at least one case, with the highest numbers of reported cases in the United States, Spain, Italy, Germany, France, mainland China, Iran, and the United Kingdom.
Lahat maliban sa ilang bansa ay nag-ulat ng hindi bababa sa isang kaso, na may pinakamataas na bilang ng mga naiulat na kaso sa United States, Spain, Italy, Germany, France, mainland China, Iran, at United Kingdom.
Local transmission is established in many countries in all major inhabited regions of the world except some Pacific island nations.
Ang lokal na paghawa ay naitatag sa maraming mga bansa sa lahat ng mga pangunahing naokupahang mga rehiyon ng mundo maliban sa ilang bansang isla ng Pasipiko.
(See updates from the WHO.)
(Tingnan ang mga update mula sa WHO.)
The full extent of the spread is uncertain, due in part to limited testing.
Hindi sigurado ang buong saklaw ng pagkalat, dahil sa bahagi sa limitadong pagsubok.
Many countries are experiencing a severe shortage of test kits, and the authorities have not been able to test everybody who is at high risk, so the real number of cases is probably much higher than the official one.
Maraming bansa ang nakakaranas ng matinding kakulangan ng mga test kit, at hindi pa nasubukan ng mga awtoridad ang lahat na may mataas na peligro, kaya ang tunay na bilang ng mga kaso ay marahil mas mataas kaysa sa opisyal.
Countries also differ in their testing and reporting practices, so comparisons of the number of reported cases do not tell the full story of how the epidemic has progressed in different areas.
Magkakaiba rin ang mga bansa sa kanilang mga gawaing pagsusuri at pag-uulat, kaya ang paghahambing sa bilang ng mga naiulat na kaso ay hindi nagsasabi ng buong kuwento sa kung paano umusad ang epidemya sa iba't ibang lugar.
The virus is transmitted through respiratory droplets and through objects.
Ang virus ay ipinapadala sa pamamagitan ng mga maliliit na patak ng respiratoryo sa mga bagay.
The coronavirus is a relatively large virus, meaning it is not truly airborne: it will settle down in respiratory droplets.
Isang medyo malaking virus ang coronavirus, nangangahulugang hindi ito tunay na tangay ng hangin: dumadapo ito bilang mga munting patak ng paghinga.
Staying two metres (six feet) away from other people is usually enough to prevent transmission through this route.
Ang pananatili sa dalawang metro (anim na talampakan) na layo sa ibang mga tao ay karaniwang sapat upang maiwasan ang pagkahawa sa pamamagitan ng rutang ito.
Transmission from objects can happen, for example, if someone sneezes, touches a doorknob, and then other people touch the doorknob and then touch their faces.
Ang paglilipat mula sa mga bagay ay maaaring mangyari, halimbawa, kapag may bumahing, humipo sa isang doorknob, at pagkatapos ay hinawakan ng ibang tao ang doorknob at saka hinawakan ang kanilang mga mukha.
The SARS-CoV-2 virus may last on cardboard for up to 24 hours and on plastic for up to 3 days.
Ang virus ng SARS-CoV-2 ay maaaring tumagal sa karton ng hanggang sa 24 na oras at sa plastic hanggang sa 3 araw.
Transmission via the fecal–oral route may also be possible.
Ang paghawa sa pamamagitan ng dumi–bibig na ruta ay maaari ring mangyari.
Evidence suggests that COVID-19 is contagious even without symptoms, though to what extent is still being investigated.
Ipinapahiwatig ng katibayan na ang COVID-19 ay nakakahawa kahit na walang mga sintomas, ngunit kung ano ang lawak ay iniimbestigahan pa.
Common symptoms include a fever, dry cough, and fatigue.
Kasama sa mga karaniwang sintomas ang lagnat, tuyong ubo, at pagkapagod.
Other less common symptoms include shortness of breath, a sore throat, headache, muscle pain, or sputum production.
Ang iba pang mga hindi gaanong karaniwang sintomas ay kasama ang igsi ng paghinga, namamagang lalamunan, sakit ng ulo, sakit ng kalamnan, o paggawa ng plema.
Some patients have very mild symptoms, similar to a cold.
Maaaring may banayad na sintomas, halintulad sa sipon ang ilang pasyente.
Serious complications include pneumonia, acute respiratory distress syndrome, and multi-organ failure leading to disability or death.
Kabilang sa malulubhang komplikasyon ay ang pulmonya, talamak na sindrom ng respiratoryong kahirapan, at pagpalya ng maraming organ na humahantong sa kapansanan o kamatayan.
About 80% of infections result in mild symptoms, while the remaining may result in hospitalization.
Mga 80% ng mga reresulta ng impeksyon sa banayad na mga sintomas, habang maaaring magresulta sa pagpapa-ospital ang natitira.
Case fatality rate is estimated at 1-3% of infected individuals, most of whom are elderly with underlying health conditions.
Tinatantiya sa 1-3% ng mga nahawahang indibidwal ang case fatality rate, karamihan sa kanila ay nakatatandang may nakatagong mga kondisyon ng kalusugan.
The fatality rate is much higher for those over 70 but significantly lower for those under 40.
Ang rate ng pagkamatay ay mas mataas para sa mga higit sa 70 ngunit makabuluhang mas mababa para sa mga wala pang 40 taong gulang.
Those most at risk of COVID-19 infection and serious complications are the elderly and those with weakened immune systems or underlying health conditions like cardiovascular disease, diabetes, hypertension, chronic respiratory disease, and cancer.
Ang mga pinakananganganib na magkaroon ng impeksyon ng COVID-19 at malubhang mga komplikasyon ay ang mga matatanda at ang may mahinang mga immune system o umiiral na mga kondisyon ng kalusugan tulad ng cardiovascular na sakit, diabetes, altapresyon, talamak na sakit sa respiratoryo, at kanser.
Not many cases are reported in children and most of these are mild or moderate, though a significant fraction do get pneumonia.
Hindi maraming kaso ang naiulat sa mga bata at banayad o katamtaman ang karamihan sa mga ito, bagaman may kaunting bahagi na nagkaroon ng pulmonya.
Occupationally, health care workers have higher risk compared to others with clusters of disease among workers and in health care settings.
Dahil sa trabaho nila, mas mataas ang peligro ng mga trabahador sa pangangalagang pangkalusugan kumpara sa iba pa kung saan may mga pagtitipon ng sakit sa pagitan ng mga trabahador at sa mga setting ng pangangalagang pangkalusugan.
The time between being exposed to the virus and the emergence of symptoms (incubation period) is typically between 2 and 14 days, though there has been one reported case in China where symptoms appeared 27 days after exposure.
Ang oras sa pagitan ng pagkakalantad sa mikrobiyo at ang paglitaw ng mga sintomas (panahon ng inkubasyon) ay karaniwang sa pagitan ng 2 at 14 na araw, kahit na mayroong isang naiulat na kaso sa China kung saan lumitaw ang mga sintomas 27 araw pagkatapos ng pagkakalantad.
As of February 2020, the period of infectiousness is unknown, but is likely most significant when people are symptomatic.
Hanggang noong Pebrero 2020, hindi alam ang panahon ng pagiging nakakahawa, ngunit malamang na pinakamakabuluhan kung symptomatic ang mga tao.
There is evidence of transmission from people who don't have symptoms, although to what extent is still being investigated.
Mayroong katibayan ng paglilipat mula sa mga taong walang mga sintomas, bagaman sinisiyasat pa ang hangganan nito.
It is unclear whether it is possible to be reinfected with the virus after recovering from it the first time around.
Hindi malinaw kung posible na muling mahawahan ng mikrobiyo pagkatapos gumaling sa unang pagkakataon.
Long-term effects for people who have recovered remain unclear, but there is evidence of reduced lung capacity in some recovered patients.
Ang mga pangmatagalang epekto para sa mga taong gumaling ay nananatiling hindi maliwanag, ngunit mayroong katibayan ng nabawasang kapasidad ng baga sa ilang mga nakarekober na pasyente.
Testing for the virus usually consists of a swab inserted through the nose or a throat swab which is analysed in a laboratory for the virus.
Ang pagsusuri para sa virus ay karaniwang binubuo ng isang pamunas na ipinapasok sa ilong o isang pamunas ng lalamunan na pinag-aaralan sa isang laboratoryo para sa mga virus.
The current "gold standard" test involves extracting the genetic material from the sample and analysing it for known genetic markers of the virus. 
Ang kasalukuyang "pamantayang ginto" na pagsubok ay nagsasangkot sa pagkuha ng genetikong materyal mula sa sampol at pag-aralan ito para sa mga kilalang genetiko na mga tanda ng mikrobiyo.
There is no established test assessing for the virus or antibodies in the blood, although tests are being developed.
Walang itinatag na pagsubok sa pagtatasa ng mikrobiyo o mga antibody sa dugo, bagaman binubuo ang mga pagsusuri.
There is no test to establish immunity to the virus.
Walang pagsubok upang maitatag ang immunity sa virus.
Many governments around the world have advised their citizens not to travel unnecessarily amid the pandemic.
Maraming mga pamahalaan sa buong mundo ang nagpayo sa kanilang mamamayan na huwag maglakbay nang hindi kinakailangan sa gitna ng pandemiko.
Lots of airlines and package holidays are making it easy for you by waiving cancellation and change fees.
Ginagawa itong madali para sa iyo ng maraming airline at pakete ng bakasyon sa pamamagitan ng pagsaisantabi ng bayad sa pagkansela at pagbabago.
Particularly avoid cruise ship travel.
Lalong higit na iwasan ang paglalakbay sa cruise ship.
Older travelers and those with underlying health conditions are most at risk and should avoid travel that puts them at risk, such as long plane flights, visits to crowded places, and especially cruises, even outside of severely affected areas.
Ang mas matatandang manlalakbay at ang mga may nakatagong kalagayan sa kalusugan ay pinaka-nanganganib at dapat iwasan ang paglalakbay na naglalagay sa kanila sa peligro, tulad ng mahabang paglipad ng eroplano, pagbisita sa lugar na maraming tao, at lalo na sa mga paglalayag, kahit na sa labas ng mga lugar na malubhang apektado.
In affected areas, most experts recommend a practice known as social distancing.
Sa mga apektadong lugar, inirerekumenda ng karamihan sa mga eksperto ang isang kasanayan na kilala bilang pagdistansya sa lipunan.
This means minimising contact with others by keeping a distance of six feet or two meters from them and avoiding gathering together in groups.
Nangangahulugan itong bawasan ang kontak sa iba sa pamamagitan ng pagpapanatili ng distansya na anim na talampakan o dalawang metro mula sa kanila at pag-iwas sa pagtitipon sa mga pangkat.
Some areas permit small groups; others prohibit all group gatherings.
Pinapayagan ng ilang lugar ang maliliit na grupo; ang iba ay nagbabawal sa lahat ng mga grupong pagtitipon.
Measures you are encouraged to take include working from home whenever possible, avoiding crowds and avoiding leaving your home unless absolutely necessary.
Kasama sa mga panukala na hinihikayat kang gawin ang pagtatrabaho mula sa bahay hangga't maaari, pag-iwas sa maraming tao at pag-iwas sa pag-alis ng iyong tahanan maliban kung talagang kinakailangan.
If you must go out, try to stay at least 2 meters (6 feet) away from other people.
Kung kailangan mong lumabas, subukang manatiling hindi bababa sa 2 metro (6 piye) ang layo mula sa ibang mga tao.
In many places these measures are required.
Sa maraming lugar ay kinakailangan ang mga hakbang na ito.
Follow hygiene practices like for flu prevention.
Sundin ang mga kasanayan sa kalinisan tulad ng para sa pag-iwas sa trangkaso.
Frequently wash your hands with soap and warm water, and then dry your hands on a clean towel.
Madalas na hugasan ang iyong mga kamay ng sabon at maligamgam na tubig, at pagkatapos ay tuyuin ang iyong mga kamay sa isang malinis na tuwalya.
As coronaviruses are enveloped viruses, washing your hands with soap kills the virus by disrupting the mostly fat-based viral envelope.
Dahil ang mga coronavirus ay nababalot na mga virus, ang paghuhugas ng iyong mga kamay gamit ang sabon ay pumapatay sa virus sa pamamagitan ng pag-abala sa halos nakabatay sa taba na balot ng virus.
Effective hand washing requires rubbing your hands for at least 20 seconds.
Ang mabisang paghuhugas ng kamay ay nangangailangan ng pagkuskos ng iyong mga kamay nang hindi bababa sa 20 segundo.
Drying your washed hands physically removes some germs from your skin (so don't skip that step, and don't share towels).
Ang pagpapatuyo ng iyong nahugasang mga kamay ay pisikal na nag-aalis ng ilang mga mikrobyo sa iyong balat (kaya huwag laktawan ang hakbang na iyon, at huwag pagbahaginan ang mga tuwalya).
If soap and water are not available, then use a &gt;60% alcohol-based hand sanitizer.
If soap and water are not available, then use a &gt;60% alcohol-based hand sanitizer.
Alcohol is a quick germ-killer, but it's not quite instant, so this still requires the same 20 seconds of rubbing your hands together, making sure that every single scrap of skin gets wet, and then you have to wait about another minute, for the alcohol to completely dry.
Isang mabilis na pumapatay ng mikrobyo ang alkohol, ngunit medyo hindi ito agad-agad, kaya kinakailangan pa rin nito ang parehong 20 segundo ng pagkuskos ng iyong mga kamay nang magkakasama, sinisiguradong bawat bahagi ng balat ay nababasa, at pagkatapos ay kailangan mong maghintay nang isa pang minuto, para lubos na matuyo ang alkohol.
Avoid touching your eyes, nose and mouth with your hands.
Iwasang hawakan ang iyong mga mata, ilong at bibig ng iyong mga kamay.
Most people touch their faces every few minutes, all day long.
Hinahawakan ng karamihan sa mga tao ang kanilang mga mukha bawat ilang minuto, sa buong araw.
Try to do this less, and try to wash your hands before touching your face.
Subukang gawin ito nang hindi gaano, at subukang hugasan ang iyong mga kamay bago hawakan ang iyong mukha.
Also, try to avoid touching surfaces you don't have to touch in the first place, at least with your bare hands.
Gayundin, subukang iwasan ang paghawak sa mga ibabaw na hindi mo kailangang hawakan sa simula pa lang, lalo’t wala man lang proteksyon ang iyong mga kamay.
Cough and sneeze into your elbow or a tissue, and then immediately throw away the tissue and wash your hands.
Umubo at bumahing sa iyong siko o isang tisyu, at pagkatapos ay agad na itapon ang tisyu at hugasan ang iyong mga kamay.
Don't stand or sit near people who might be sick.
Huwag tumayo o umupo malapit sa mga taong maaaring may sakit.
Stay at least one meter – and ideally two meters (six feet) – away.
Manatili nang hindi bababa sa isang metro – at perpekto na dalawang metro (anim na talampakan) - ang layo.
As a quick way to eyeball this distance, imagine that you and the other person both reached your hands towards each other.
Bilang isang mabilis na paraan upang ma-eyeball ang layo na ito, isipin na ikaw at ang ibang tao ay parehong umabot ang inyong mga kamay sa bawat isa.
Could you touch the other person's hand without taking a step towards that person?
Maaari mo bang hawakan ang kamay ng ibang tao nang hindi hahakbang patungo sa taong iyon?
If the answer is yes, then you're too close.
Kung oo ang sagot, samakatuwid ay masyado kang malapit.
Clean objects and surfaces that a lot of people touch, such as doorknobs, phones, and television remotes with regular household cleaner.
Linisin ang mga bagay at ibabaw na hinahawakan ng maraming tao, tulad ng mga seradora, telepono, at mga remote ng telebisyon ng regular na panglinis sa bahay.
Disinfect the surfaces with a suitable disinfectant, such as diluted household bleach.
Disimpektahin ang mga ibabaw gamit ang angkop na disimpektante, tulad ng binantuang pambahay na kloroks.
Stay home when you are sick, and avoid contact with other people until your symptoms are gone.
Manatili sa bahay kapag ikaw ay may sakit, at iwasan ang pakikipag-ugnayan sa ibang mga tao hanggang sa mawala ang iyong mga sintomas.
Do not share personal items that come into contact with saliva, such as toothbrushes, eating utensils, drinks, water bottles, and towels.
Huwag magbahagi ng mga personal na aytem na nakikipag-ugnay sa laway, tulad ng mga sipilyo ng ngipin, mga kagamitan pagkain, inumin, bote ng tubig, at mga tuwalya.
The practice of serving yourself from a common plate with your own chopsticks, common in China, should be avoided.
Ang gawing pagsisilbi sa iyong sarili mula sa isang karaniwang plato gamit ang iyong sariling mga chopstick, na karaniwan sa Tsina, ay dapat iwasan.
Greet people without touching them.
Batiin ang mga tao nang hindi sila hinahawakan.
Avoid hugs, kisses, handshakes, fist bumps, and any other contact.
Iwasan ang mga yakap, halik, pagkakamayan, pag-uuntugan ng kamao, at anumang iba pang kontak.
If it's impossible to avoid contact, then wash your hands both before and after.
Kung imposibleng maiwasan ang kontak, hugasan ang mga kamay mo bago at pagkaraan.
It won't protect you from the coronavirus, but it will partially protect you from the flu, which remains a greater risk than COVID-19 in many areas.
Hindi ka nito maprotektahan mula sa coronavirus, ngunit bahagyang mapoprotektahan ka nito mula sa trangkaso, na nananatiling isang mas malaking panganib kaysa sa COVID-19 sa maraming lugar.
This also saves you from unnecessary worry if you get the flu and think it might be the coronavirus.
Maiiwas ka din ito mula sa hindi kinakailangang pag-alala kung nakakuha ka ng trangkaso at iniisip na maaaring coronavirus ito.
If you are elderly or otherwise in a high-risk group and can be vaccinated for pneumonia, get that vaccination.
Kung nakatatanda ka o kundi man naroroon sa grupo ng mataas na panganib at maaaring mabakunahan para sa pulmonya, kunin ang bakunang iyan.
It won't protect you from viral pneumonia from COVID-19, but some COVID-19 patients have died of bacterial pneumonia that attacked their weakened lungs, so a pneumonia vaccination could save your life.
Hindi ka nito maproprotektahan mula sa viral pneumonia mula sa COVID-19, ngunit ilang mga pasyente ng COVID-19 ang namatay dahil sa bacterial pneumonia na sumalakay sa kanilang huminang mga baga, kaya maaaring mailigtas ng bakuna sa pulmonya ang buhay mo.
Wearing masks is recommended for those who are suspected of carrying of disease and those who are in close contact with those infected.
Ang pagsusuot ng mask ay inirerekomenda para sa mga pinaghihinalaang nagdadala ng sakit at sa mga malapit na nakikipag-ugnay sa mga nahawahan.
For those who are asymptomatic, the WHO does not recommend masks, though some national governments do.
Para sa mga taong asimtomatiko, hindi inirerekomenda ng WHO ang mga mask, kahit na ginagawa ito ng ilang pambansang pamahalaan.
Wearing a mask of some kind is required in some countries and cities in an effort to reduce community transmission.
Kinakailangan ang pagsusuot ng maskara ng ilang uri sa ilang mga bansa at lungsod sa pagsisikap na mabawasan ang transmisyon sa komunidad.
There are worldwide shortages of surgical masks.
May mga kakulangan sa buong mundo ng mga surgical mask.
If you do wear a mask, make sure to use it correctly.
Kung magsusuot ka ng maskara, siguraduhing gagamitin ito nang tama.
The mask should cover your nose and mouth and fit without gaps.
Dapat takpan ng maskara ang iyong ilong at bibig at magkasya nang walang mga siwang.
Wash your hands before putting on the mask and avoid touching the mask while wearing it.
Hugasan ang iyong mga kamay bago ilagay ang maskara at iwasang hawakan ang maskara habang nakasuot ito.
If you do touch it, wash your hands immediately afterwards.
Kung nahawakan mo ito, hugasan ang iyong mga kamay kaagad pagkatapos.
When the mask becomes damp, discard and replace it.
Kapag naging mamasa-masa ang maskara, itapon at palitan ito.
Remove it from the back, throw it away, and then wash your hands.
Alisin ito mula sa likod, itapon ito, at hugasan pagkatapos ang iyong mga kamay.
Remember that masks are not a substitute for good hygiene: continue to wash your hands frequently.
Tandaan na hindi kapalit para sa mahusay na kalinisan ang mga maskara: patuloy na hugasan ang iyong mga kamay nang madalas.
Don't stock up on masks if you don't need them.
Huwag mag-imbak ng mga maskara kung hindi mo kailangan ang mga ito.
Mask shortages mean that healthcare workers are having trouble getting a hold of masks, which puts everyone at risk.
Nangangahulugan ang mga kakulangan sa maskara na nahihirapang panghawakan ng mga manggagawa sa pangangalagang pangkalusugan ang mga maskara, na inilalagay sa panganib ang lahat.
That includes N95 respirators, which are not recommended for the general public – these are specialist equipment which must be fitted to be optimally effective.
Kasama rito ang mga respirator na N95, na hindi inirerekomenda para sa pangkalahatang publiko – ang mga ito ay mga kagamitan ng espesyalista na dapat ay isinusukat upang maging lubos na epektibo.
Leave them for healthcare workers.
Iwanan ang mga ito para sa mga manggagawa sa pangangalagang pangkalusugan.
Avoid crowded areas, especially enclosed areas without much air circulation, such as conferences, performances, shopping malls, public transportation, and religious services.
Iwasan ang mga masikip na lugar, lalo na ang mga nakapaloob na mga lugar nang walang labis na sirkulasyon ng hangin, tulad ng mga kumperensya, pagtatanghal, mga pamilihan, pampublikong transportasyon, at mga serbisyo sa relihiyon.
Events which involve a large scale gathering of people, from religious pilgrimages to music concerts, are being canceled worldwide, in an effort to contain the spread of the virus.
Ang mga kaganapan na nagsasangkot ng maramihang pagtitipon ng mga tao, mula sa relihiyosong mga paglalakbay hanggang sa mga konsyerto ng musika, ay kinakansela sa buong mundo, sa pagsisikap na kontrolin ang pagkalat ng virus.
Tourist attractions, businesses, and transportation may be closed, especially in affected countries.
Ang mga turista, negosyo, at transportasyon ay maaaring sarado, lalo na sa mga apektadong bansa.
Some canceled events, especially performances, sporting events, and classes, are being moved online, which means you can experience them without traveling.
Kinansela ng ilan ang mga kaganapan, lalo na ang mga pagtatanghal, mga kaganapan sa palakasan, at mga klase, ay inilipat sa online, na nangangahulugang maaari mong maranasan ang mga ito nang hindi naglalakbay.
At petrol/gas stations, use gloves or wipe down the handle with a disinfectant wipe if you can.
Sa mga istasyon ng gasolina/gas, gumamit ng mga guwantes o punasan ang hawakan gamit ang isang pang-disimpekta na pamunas kung magagawa mo.
After filling up, clean your hands with hand sanitizer.
Matapos punan, linisin ang iyong mga kamay gamit ang hand sanitizer.
The U.S. and Canadian governments recommend avoiding travel by cruise ship.
Inirerekumenda ng mga gobyerno ng U.S. at Canada na iwasan ang paglalakbay sa pamamagitan ng barkong cruise.
Infections spread easily on board, and medical care is limited.
Mabilis na kumakalat ang mga impeksyon, at limitado ang pangangalagang medikal.
Amid a cruise ship outbreak, quarantines and docking are challenging partly due to the large number of people aboard.
Sa gitna ng paglaganap sa barkong cruise, mahirap ang mga pagbubukod at pagdaong dahil ang isang bahagi ay dulot ng malaking bilang ng mga taong sakay.
Even cruise ships without confirmed cases have been denied permission to dock due to virus fears, and in the high-profile case of the Diamond Princess in Japan, hundreds of people were infected on the ship.
Kahit na ang mga barkong panglayag na walang nakumpirma na mga kaso ay tinanggihan ang pahintulot na dumaong dahil sa mga takot sa mikrobiyo, at sa mataas na profile na kaso ng Diamond Princess sa Japan, daan-daang mga tao ang nahawahan sa barko.
If you believe you may be infected, call a hospital or local emergency medical services instead of going in person to avoid infecting others.
Kung naniniwala kang maaari kang nahawahan, tumawag sa isang ospital o lokal na serbisyong pang-emerhensiyang medikal sa halip na pumunta nang personal upang maiwasan ang pagkahawa sa iba.
Mention your symptoms and travel history.
Banggitin ang iyong mga sintomas at kasaysayan ng paglalakbay.
Wear a medical mask and follow the instructions of authorities and doctors.
Magsuot ng pangmedikal na mask at sundin ang mga tagubilin ng mga awtoridad at doktor.
See also: Flight and health
See also: Flight and health
On a plane, follow the same hygiene practices as anywhere else: wash hands frequently, or use alcohol-based hand sanitizer if it's not convenient to leave your seat, and avoid touching your face.
Sa isang eroplano, sundin ang parehong mga kasanayan sa kalinisan tulad ng kung saan pa: madalas na hugasan ang mga kamay, o gumamit ng sanitizer ng kamay na nakabatay sa alkohol kung hindi maginhawang iwanan ang iyong upuan, at iwasang hawakan ang iyong mukha.
Researchers have found that passengers in window seats have less risk of contact with sick people.
Napag-alaman ng mga mananaliksik na ang mga pasaherong nakaupo sa tabi ng bintana ay hindi gaanong nanganganib makakontak ng mga taong may sakit.
Try to book a window seat, and avoid moving around the cabin during the flight.
Subukang mag-book ng isang upuan sa bintana, at iwasan ang paglipat-lipat sa paligid ng eroplano sa panahon ng paglipad.
After washing your hands and before sitting down, use disinfectant wipes to wipe down the area around your seat.
Matapos hugasan ang iyong mga kamay at bago umupo, gumamit ng mga disimpektante na mga pamunas upang punasan ang lugar sa paligid ng iyong upuan.
Wipe hard surfaces, and if your seat is leather you can wipe that too.
Punasan ang mga matigas na ibabaw, at kung katad ang iyong upuan maaari mo ring punasan iyon.
Don't wipe a cloth seat, as the moisture can make transmission easier.
Huwag punasan ang isang upuang tela, dahil maaaring gawing mas madali ang transmisyon ng kahalumigmigan.
When using disinfectant wipes, follow the instructions on the packaging.
Kapag gumagamit ng mga pandisimpektang pamunas, sundin ang mga tagubilin sa balot.
And remember, viruses enter through your mouth, nose, and eyes – wiping down the area doesn't hurt, but it's not a substitute for proper hygiene.
At tandaan, pumapasok ang mga mikrobiyo sa iyong bibig, ilong, at mga mata – hindi masakit ang pagpupunas sa lugar, ngunit hindi ito kapalit ng tamang kalinisan.
Wash your hands and avoid touching your face.
Hugasan ang iyong mga kamay at iwasang hawakan ang iyong mukha.
And use a tissue to touch the touch screen or other controls.
At gumamit ng tisyu upang hawakan ang touch screen o iba pang mga kontrol.
When using the lavatory, use paper towels to turn off the faucet and open the door, then throw them away.
Kapag gumagamit ng banyo, gumamit ng mga papel na tuwalya para isara ang gripo at buksan ang pinto, itapon ang mga ito pagkatapos.
Airlines in affected areas are taking steps to reduce transmission and keep passengers safe.
Ang mga eroplano sa mga apektadong lugar ay nagsasagawa ng mga hakbang upang mabawasan ang paghawa at mapanatiling ligtas ang mga pasahero.
For instance, these may include cleaning facilities more frequently, allowing flight attendants to wear masks, and serving prepackaged instead of freshly heated meals.
Halimbawa, maaaring kasama ang paglilinis ng mga pasilidad nang mas madalas, pagpapahintulot sa mga katulong sa paglipad na magsuot ng mga maskara, at paghahatid ng nakapakete sa halip na sariwang pinainit na pagkain.
If a group of passengers is connecting from an area with a severe outbreak, the flight attendants may be able to seat them away from the rest of the passengers (and if you were recently in a high-risk area, consider telling the flight attendants for this reason).
Kung ang isang pangkat ng mga pasahero ay kumokonekta mula sa isang lugar na may matinding outbreak, maaaring maiupo sila ng mga flight attendant nang malayo mula iba pang pasahero (at kung nasa isang lugar na may mataas na peligro ka kamakailan, isaalang-alang ang pagsasabi sa flight attendant sa dahilang ito).
You may be prohibited from changing seats on the flight.
Maari kang pagbawalang magpalit ng upuan sa paglipad.
This is so that, if someone on the flight turns out to be infected, the authorities can track down the people who were sitting near them for testing or quarantine.
Ito ay upang, kung nahawahan ang isang tao sa paglipad, maaaring masubaybayan ng mga awtoridad ang mga taong nakaupo malapit sa kanila para sa pagsubok o quarantine.
COVID-19 is treated by relieving symptoms and preventing complications.
Ginamot ang COVID-19 sa pamamagitan ng pagpapahupa ng mga sintomas at pag-iwas ng mga komplikasyon.
There is no vaccine or specific treatment for the novel coronavirus.
Walang bakuna o partikular na paggagamot para sa novel coronavirus.
Research into a vaccine or specific antiviral drug is underway.
Isinasagawa na ang pananaliksik sa isang bakuna o partikular na antiviral na gamot.
There are a variety of trials using HIV medications and other novel antiviral medications for treatment of COVID-19.
Mayroong iba't ibang mga pagsubok na gumagamit ng mga gamot sa HIV at iba pang mga bagong gamot na antiviral na paggamot ng COVID-19.
Mild symptoms may be relieved by taking paracetamol (acetaminophen).
Ang mga banayad na sintomas ay maaaring mapawi sa pamamagitan ng pag-inom ng paracetamol (acetaminophen).
If you are infected with COVID-19, countries will isolate you until several consecutive tests for COVID-19 are negative.
Kung nahawaan ka ng COVID-19, ibubukod ka ng mga bansa hanggang sa magnegatibo ang maraming magkakasunod na pagsubok para sa COVID-19.
If you have been in close contact with someone infected with COVID-19, many countries will quarantine you for 14 days since the last exposure and monitor you for signs and symptoms.
Kung nagkaroon ka ng malapit na pakipag-ugnay sa isang taong nahawaan ng COVID-19, maraming mga bansa ang mag-quarantine sa iyo sa loob ng 14 na araw mula noong huling pagkakalantad at susubaybayan ka para sa mga palatandaan at sintomas.
Some countries will also test you even if you don't have symptoms.
Susuriin ka rin ng ilang bansa kahit na wala kang mga sintomas.
In many countries, the healthcare system has been stretched to the point of not being able to handle the sheer number of patients, and there is a chance you may be refused treatment due to the lack of available medical staff, supplies or equipment.
Sa maraming bansa, ang sistema ng pangangalagang pangkalusugan ay naiunat hanggang sa puntong hindi na makayanan ang dami ng mga pasyente, at mayroong pagkakataong ikaw ay maaring tanggihan sa paggamot dahil sa kakulangan ng magagamit na mga kawaning medikal, mga suplay at kagamitan.
Many countries have shut down or severely limited flights, ships, and border crossings, especially to and from affected areas.
Maraming mga bansa ang nagsara o malubhang limitado ang mga flight, barko, at paglampas sa mga border, lalo na sa at mula sa mga apektadong lugar.
Even more countries have imposed restrictions on arriving travelers, either barring entry (maybe with an exception for local citizens and permanent residents) or requiring you to be quarantined, typically for 14 days.
Mas marami pang mga bansa ang nagpapatupad ng mga paghihigpit sa pagdating ng mga manlalakbay, alinman sa paghadlang sa pagpasok (marahil na bukod sa mga lokal na mamamayan at permanenteng residente) o pag-atas sa iyo na mag-quarantine, karaniwang 14 na araw.
Even if a mandatory quarantine is not imposed, you may be asked to "self-quarantine" by staying at home and not interacting with other people. 
Kahit hindi ipataw ang sapilitang quarantine, maaaring hilingin kang "mag-self-quarantine" sa pamamagitan ng pananatili sa bahay at hindi pakikisalamuha sa ibang tao.
The most severe restrictions are on travellers who have recently been to affected areas, but increasingly many countries are applying them to incoming travellers overall.
Ang pinakamahirap na mga paghihigpit ay sa mga manlalakbay na nagpunta sa mga naapektuhang lugar, ngunit patuloy na dumarami ang bansang nagpapatupad ng mga ito sa mga papasok na manlalakbay.
Some countries have even prohibited all or almost all foreigners from entry or limited the ability of local citizens and residents to leave.
Ipinagbawal pa ng ilang mga bansa ang lahat o halos lahat ng mga dayuhan mula sa pagpasok o limitado ang kakayahan ng mga lokal na mamamayan at residente na umalis.
What are the affected areas?
Ano ang mga apektadong lugar?
Well, this is a fast-changing situation, and each country/region/organization has its own list of what areas are subject to restrictions.
Sa katunayan, ito ay isang mabilis na nagbabagong sitwasyon, at ang bawat bansa/rehiyon/organisasyon ay may sariling listahan ng kung anong mga lugar ang napapailalim sa mga paghihigpit.
The city of Wuhan is on every list and the rest of mainland China is on most.
Nasa bawat listahan ang lungsod ng Wuhan at nasa karamihan ang ibang bahagi ng mainland China.
Other areas that are often included: France, Germany, Hong Kong, Iran, Italy, Japan, Macau, Singapore, South Korea, Spain, Taiwan, the United Kingdom, the United States, the Schengen Area as a whole, and sometimes various others.
Other areas that are often included: Iba pang mga lugar na madalas na kasama: France, Germany, Hong Kong, Iran, Italy, Japan, Macau, Singapore, South Korea, Spain, Taiwan, United Kingdom, United States, Bahagi ng Schengen sa kabuuan, at kung minsan ay maraming iba pa.
Some countries have imposed restrictions based on citizenship or residency from severely affected areas.
Ang ilang bansa ay nagpataw ng mga paghihigpit batay sa pagkamamamayan o paninirahan mula sa mga lubhang naapektuhang lugar.
A detailed list of entry restrictions is maintained by the IATA.
Ang isang detalyadong listahan ng mga paghihigpit sa pagpasok ay pinapanatili ng IATA.
It doesn't cover all the restrictions, but it's still useful.
Hindi nito sakop ang lahat ng paghihigpit, ngunit kapaki-pakinabang pa rin ito.
Keep up to date—the outbreak and the travel restrictions are changing rapidly.
Manatiling napapanahon—mabilis na nagbabago ang outbreak at mga paghihigpit sa paglalakbay.
For travel in the near future, consider making refundable reservations in case the changing situation forces you to change your plans.
Para sa paglalakbay sa malapit na hinaharap, isaalang-alang ang paggawa ng refundable na reserbasyon kung sakaling mapilitan kang baguhin ang iyong mga plano ng mga nagbabagong sitwasyon.
Avoid buying tickets with a connection in an affected area – even changing planes can make you subject to restrictions.
Iwasan ang pagbili ng mga tiket na may koneksyon sa isang apektadong lugar – kahit ang pagpapalit ng mga eroplano ay maaari kang isailalim sa mga paghihigpit.
Flights may get canceled with little notice, either due to the disease's spread and ever-changing entry restrictions, or simply because fewer people are flying and airlines are having trouble filling seats.
Maaaring makansela ang mga paglipad nang kaunti lang ang abiso, alinman sa dahil sa pagkalat ng sakit at patuloy na pabagu-bagong mga paghihigpit sa pagpasok, o simpleng dahil mas kakaunting tao ang lumilipad at ang mga kompanyang panghimpapawid ay nagkakaproblema sa pagpuno ng mga upuan.
You might also be delayed for hours upon arrival waiting for temperature checks and related procedures and paperwork, or even get quarantined for two weeks.
Maaari ka ring maantala nang maraming oras pagdating sa paghihintay sa mga pagsusuri ng temperatura at mga kaugnay na pamamaraan at gawaing pang-dokumento, o kahit pa ang maibukod nang dalawang linggo.
Be prepared for the possibility of disruption to your travel plans, especially if traveling internationally.
Maging handa para sa posibilidad ng pagkagambala sa iyong mga plano sa paglalakbay, lalo na kung naglalakbay pang-internasyonal.
Even if you're nowhere near affected areas there's a risk that you'll have to stay at the destination longer than planned if you've shared a building or vessel with an infected person.
Kahit malayo ka sa mga apektadong lugar, may panganib na kailangang manatili ka sa destinasyon nang mas matagal kaysa sa binalak kung nakasama mo sa isang gusalo o barko ang isang taong nahawahan.
For example, in late February an Italian doctor on vacation in Costa Adeje (Canary Islands) was diagnosed with COVID-19, and as a result all the guests in the hotel he stayed at were quarantined.
Halimbawa, noong huling bahagi ng Pebrero nasuri na may COVID-19 ang isang Italyanong doktor na nagbabakasyon sa Costa Adeje (Canary Islands), at bilang resulta na-quarantine ang lahat ng mga panauhin sa hotel na tinuluyan niya.
Lockdowns and other internal restrictions
Mga lockdown at iba pang mga panloob na paghihigpit
Some countries and regions, especially severely affected ones, are implementing emergency lockdowns and restrictions on people's movements and activities, even for those who haven't recently been abroad.
Ang ilang mga bansa at rehiyon, lalo na ang mga malubhang naapektuhan, ay nagpapatupad ng mga emerhensyang pag-lockdown at paghihigpit sa mga paggalaw at aktibidad ng mga tao, kahit na para sa mga hindi kasalukuyang naggaling sa ibang bansa.
These include the temporary reintroduction of some border controls, restrictions on travel within the country, closing or limiting service at restaurants and other establishments, banning large public events, and in the most severe cases prohibiting people from leaving the house except for essential reasons.
Kasama dito ang pansamantalang muling pagpasok ng ilang mga kontrol sa hangganan, mga paghihigpit sa paglalakbay sa loob ng bansa, pagsasara o paglilimita ng serbisyo sa mga restawran at iba pang mga establisimiyento, pagbabawal sa malalaking kaganapan sa publiko, at sa pinakamatitinding kaso ang pagbabawal sa mga tao na umalis ng bahay maliban sa mahahalagang kadahilanan.
Beyond government restrictions, individual establishments are shutting their doors and cancelling events to try to reduce the spread of the virus.
Higit pa sa mga paghihigpit ng pamahalaan, isinasara ng mga indibidwal na establisimiyento ang kanilang mga pintuan at kinakansela ang mga kaganapan upang subukang bawasan ang pagkalat ng mikrobiyo.
In China, there are extensive restrictions on transportation and activity, which vary widely by province, city, and even by district or village.
Sa Tsina, may malawak na mga paghihigpit sa transportasyon at aktibidad, na magkakaiba-iba sa bawat lalawigan, lungsod, at maging ng distrito o nayon.
Many governments recommend against traveling to China at this time.
Maraming mga gobyerno ang nagrerekumenda laban sa paglalakbay patungo sa China sa oras na ito.
If you have no choice, do your research and get up-to-date information about the local situation wherever you are going.
Kung wala kang pagpipilian, gawin ang iyong pananaliksik at makakuha ng napapanahong impormasyon tungkol sa lokal na sitwasyon kung saan ka man pumunta.
People who have traveled to Hubei face particularly severe restrictions.
Nahaharap sa malubhang paghihigpit ang mga taong naglalakbay sa Hubei.
Examples of restrictions that you may encounter in some parts of China (this is not an exhaustive list):
Mga halimbawa ng mga paghihigpit na maaaring makatagpo mo sa ilang mga bahagi ng China (hindi ito isang kumpletong listahan):
14-day quarantine, self-quarantine, or COVID-19 test upon arrival from other parts of China or from other countries, at your expense
14 araw na quarantine, self-quarantine, o pagsusuri sa COVID-19 pagdating mula sa iba pang mga bahagi ng China o mula sa ibang mga bansa, sa iyong gastos
questions about your travel and medical history (lying can get you years in prison)
mga katanungan tungkol sa iyong paglalakbay at kasaysayang medikal (ang pagsisinungaling ay maaaring magdulot sa iyong makulong ng maraming taon)
mandatory registration using an online or paper form
sapilitang pagpaparehistro gamit ang isang form sa online o papel
requirement to wear a face mask in public
pangangailangang magsuot ng face mask sa publiko
people who have been outside of China within 14 days not allowed into public places like malls
ang mga taong nasa labas ng China sa loob ng 14 na araw ay hindi pinapayagan sa mga pampublikong lugar tulad ng mga mall
shops only accept mobile payments, not cash
ang mga tindahan ay tumatanggap lamang ng bayad sa pamamagitan ng mobile, hindi cash
restaurants, transportation and other establishments refusing service to non-Chinese citizens
mga restawran, transportasyon at iba pang mga establisimyento na tumangging magserbisyo sa mga mamamayang hindi Tsino
many forms of transportation reduced or shut down
maraming anyo ng transportasyon ang nabawasan o isinara
mandatory real-name registration for public transit cards
sapilitang pagpaparehistro ng tunay na pangalan para sa mga pampublikong transit card
access in and out of a town, village, or city completely blocked
ganap na hinarangan ang pag-access sa loob at labas ng isang bayan, nayon, o lungsod
non-resident visitors prohibited from entering apartment complexes
mga bisitang hindi residente ay pinagbabawalang pumasok sa mga apartment complex
only allowed to go outside once every two days to get supplies
pinapayagan lamang na lumabas nang isang beses bawat dalawang araw upang makakuha ng mga bagay na kailangan
businesses, activities, and attractions closed
sarado ang mga negosyo, aktibidad, at atraksyon
businesses need local government permission to re-open
ang mga negosyo ay nangangailangan ng pahintulot ng lokal na pamahalaan upang muling magbukas
restaurants (if they are even open) require a minimum distance between customers
Ang mga restawran (kung bukas pa ang mga ito) ay nangangailangan ng minimum na distansya sa pagitan ng mga customer
selling substandard face masks has a maximum sentence of life imprisonment
may pinakamataas na parusang pagkabilanggo ng buong buhay ang pagbebenta ng mga substandard na maskara sa mukha
As of mid-March 2020, Europe is the epicenter of the epidemic, and many European countries have closed their borders to international travel - only border commuters and freight are allowed to cross.
Hanggang sa kalagitnaan ng Marso 2020, ang Europa ang sentro ng epidemya, at maraming mga bansa sa Europa ang nagsara ng kanilang mga hangganan sa paglalakbay sa internasyonal - ang mga naglalakbay lamang sa hangganan at kargamento ang pinapayagang tumawid.
Also businesses other than food stores and pharmacies are closed, and public transport has been reduced or stopped.
Gayundin, sarado ang mga negosyo maliban sa mga tindahan ng pagkain at mga parmasya, at nabawasan o huminto ang pampublikong transportasyon.
In the worst affected countries including Italy, Spain and France, lockdowns like in China in January, have been implemented.
Sa pinakamasamang apektadong mga bansa kabilang ang Italy, Spain at France, ang mga lockdown tulad ng sa China noong Enero, ay ipinatupad.
As well the EU has closed its outer borders.
Isinara na rin ng EU ang mga panlabas na hangganan nito.
COVID-19 is prevalent also in North America.
Laganap din ang COVID-19 sa Hilagang America.
The borders between Canada, the U.S., and Mexico are closed to non-essential travel, and in many areas bans on big gatherings are in effect (this means places like restaurants are closed, and events are canceled).
Ang mga hangganan sa pagitan ng Canada, U.S., at Mexico ay sarado sa di-mahahalagang biyahe, at ipinagbabawal sa maraming lugar ang malalaking pagtitipon (ibig sabihin nito sarado ang mga lugar tulad ng mga restawran, at nakansela ang mga kaganapan).
Numerous state, county, and municipal jurisdictions have issued stay-at-home orders that require all nonessential businesses to close.
Maraming estado, county, at munisipal na mga hurisdiksyon ang naglabas ng mga utos na manatili sa bahay na nangangailangan ng pagsasara ng lahat ng mga negosyong hindi mahalaga.
With lots of flights canceled, warnings issued, and restrictions imposed, flying in the time of coronavirus can be a challenge.
Sa dami ng mga nakanselang flight, ang mga babala na inisyu, at mga paghihigpit na ipinataw, maaaring isang hamon ang paglipad sa panahon ng coronavirus.
Some routes are not possible.
Hindi posible ang ilang mga ruta.
Others will require more inconvenient connections than usual—multiple stops and long waits between flights.
Ang iba ay mangangailangan ng mas maraming mga hindi kombinyenteng koneksyon kaysa sa dati—maraming mga paghinto at mahahabang paghihintay sa pagitan ng mga paglipad.
In some cases that means more expensive tickets.
Sa ilang mga kaso ito ay nangangahulugang mas mahal na mga tiket.
On the other hand, the good news is that many flights are cheaper than usual due to decreased demand, and there's a decent chance you'll get an empty seat next to you.
Sa kabilang banda, ang mabuting balita ay maraming mga flight ang mas mura kaysa sa dati dahil sa nabawasan na pangangailangan, at mayroong isang disenteng pagkakataon na makakakuha ka ng isang walang laman na upuan sa tabi mo.
Build in extra time for your connections, especially if transferring from an international flight to a domestic flight and especially if your itinerary involves a country that's seriously affected.
Maglagay ng ekstrang panahon para sa iyong mga koneksyon, lalo na kung lumilipat mula sa isang pang-internasyonal na paglipad patungo sa isang domestikong paglipad at lalo na kung ang iyong itineraryo ay nagsasangkot ng isang bansa na malubhang apektado.
Screenings, temperature checks, extra paperwork, and the associated waiting around can add minutes or hours before you're allowed to continue on your journey.
Mga pag-iiskrin, pagsuri ng temperatura, dagdag na gawaing papel, at ang nauugnay na paghihintay sa paligid ay maaaring makadagdag ng minuto o oras bago ka payagang magpatuloy sa iyong paglalakbay.
You may find it harder than usual to buy a ticket to or from a destination subject to warnings and restrictions.
Maaaring mas mahihirapan ka kaysa sa dati sa pagbili ng tiket papunta o pabalik mula sa isang destinasyon na mapapasailalim ng mga babala at paghihigpit.
This is a real concern if you're trying to get out of an affected area.
Ito ay tunay na nakababahala kung sinusubukan mong makalabas sa isang apektadong lugar.
For instance, most aggregators are not selling tickets from China to the United States (presumably to avoid falling afoul of restrictions and being on the hook for a passenger's flight out).
Halimbawa, hindi nagbebenta ng ticket mula China papuntang United States ang karamihan ng mga aggregator (ipinapalagay na para makaiwas na pagbawalan at maging kawit para sa paglipad palabas ng pasahero).
To buy a ticket for an itinerary like this, you may have to contact the airline or use a lesser-known aggregator.
Para makabili ng tiket para sa isang itineraryong tulad nito, maaaring kailanganin mong kontakin ang airline o gumamit ng hindi masyadong kilalang aggregator.
Another possibility is to buy two separate tickets (for instance, a ticket from China to Cambodia and a second ticket from Cambodia to the U.S.), but be careful you won't get quarantined or lose your luggage in between.
Isa pang posibilidad ay bumili ng dalawang magkahiwalay na tiket (halimbawa, isang tiket mula sa China patungong Cambodia at isang pangalawang tiket mula sa Cambodia patungong U.S.), ngunit mag-ingat na hindi ka ma-quarantine o mawala ang iyong maleta sa pagitan.
Connecting flights can be a problem.
Ang mga pangkonektang flight ay maaaring maging problema.
The risk of getting stuck in the connection city is higher than usual right now, due to delays for screening and testing as well as extensive cancellations.
Ang panganib na maantala sa koneksyong lungsod ay mas mataas ngayon kaysa sa dati, dahil sa mga pagkaantala sa pag-iiskrin at pagsubok pati na rin ang malawakan na mga pagkansela.