atepeq/tico19 huggingface dataset:
Thus, we can only refer to previous studies on other CoVs, especially SARS-CoV and MERS-CoV (Fig. ​(Fig.4).4).
هەربۆیه، ئێمه تەنها دەتوانین ئاماژه بە توێژینەوە کانی پێشتر دەربارەی کۆرۆنا ڤایرۆسەکانی، بە تایبەت ڤایرۆسی سارس SARS-CoV و MERS-CoV بدەین (شێوەی.(شێوەی.4).4).
In general, after a virus invades the host, it is first recognized by the host innate immune system through pattern recognition receptors (PRRs) including C-type lectin-like receptors, Toll-like receptor (TLR), NOD-like receptor (NLR), and RIG-I-like receptor (RLR).
بە گشتی، پاش هێرشێ ڤایرۆسەکە بۆ سەر خانەخوێیەکەی، یەکەمجار لەڕێگەی سیستەمی بەرگری زگماکی خانەخوێکەیەوه لەڕێگەی وەرگرەکانی ناسینەوەی شێوازەوه (PRRs) لەوانەش وەرگرەکانی شێوه لێکتینی جۆری C، وەرگرەکانی شێوه تۆڵ (TLR)، وەرگرەکانی شێوە NOD، و وەرگرەکانی شێوە RIG-I (RLR) دەناسرێتەوه.
Through different pathways, the virus induces the expression of inflammatory factors, maturation of dendritic cells, and synthesis of type I interferons (IFNs) which limit the spreading of the virus and accelerate macrophage phagocytosis of viral antigens.
لەڕێگەی ڕێڕەوە جیاوازەکانەوە، ڤایرۆسەکە هۆکارەکانی هەوکردن، پێگەیشتنی خانه دێندریتیکەکان و دروستکردنی ئینتێرفێرۆنەکانی جۆری I (IFNs) دەردەخات کە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە سنووردار دەکەن و فاگۆسیتۆزی ماکرۆفاژی دژەپەیداکەرەکانی ڤایرۆسەکە خێرا دەکەن.
However, the N protein of SARS-CoV can help the virus escape from the immune responses.
لە هەمان حاڵدا، پرۆتینی جۆری N ی SARS-CoV یارمەتی ڤایرۆسەکە دەکات بۆ هەڵاتن له وەڵامی بەرگری.
Soon, the adaptive immune response joins the fight against the virus.
بەمزووانه، وەڵامی بەرگری گونجێنراو دێته ڕیزی شەر لەگەڵ ڤایرۆسەکە.
T lymphocytes including CD4+ and CD8+ T cells play an important role in the defense.
لیمفەخانەی جۆری T لەوانەیش خانەکانی CD4+CD8+T ڕۆڵێکی گرنگیان هەیە لە بەرگریدا.
CD4+ T cells stimulate B cells to produce virus-specific antibodies, and CD8+ T cells directly kill virus-infected cells.
خانەکانی CD4 +T خانەکانی جۆری B هاندەدەن بۆ بەرهەمهێنانی دژەتەنەکانی تایبەت بە ڤایرۆس و خانەکانی CD8+T ڕاستەوخۆ خانە تووشبووەکان بە ڤایرۆس دەکوژن.
T helper cells produce proinflammatory cytokines to help the defending cells.
خانه یارمەتیدەرەکانی جۆری T بە مەبەستی یارمەتیدانی خانەکانی بەرگری، سایتۆکینەکانی پێش هەوکردن بەرهەم دەهێنن.
However, CoV can inhibit T cell functions by inducing apoptosis of T cells.
هەروەها، کۆرۆناڤایرۆس دەتوانێت ڕێگری بکات لە کردارەکانی خانەی جۆری T لەڕێگەی کوشتنی خانەکانی جۆری T.
The humoral immunity including complements such as C3a and C5a and antibodies is also essential in combating the viral infection.
هەروەها بەرگری شلێنەیی لەوانەیش کۆمپلیمێنتەکان وەکوو C3a و C5a و دژەتەنەکان پێویسته بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەوکردنی ڤایرۆسی.
For example, antibodies isolated from a recovered patient neutralized MERS-CoV.
بۆ نموونه، دژە تەنی وەرگیراو لە نەخۆشە چاکبووەکان کۆرۆنا ڤایرۆسی MERS-CoV لەکاردەخات.
On the other hand, an overreaction of the immune system generates a large number of free radicals locally that can cause severe damages to the lungs and other organs, and, in the worst scenario, multi-organ failure and even death.
لە لایەکی دیکەوە، کاردانەوەی لەڕادەبەدەری سیستەمی بەرگری بە شێوەی خۆماڵیانه بڕێکی زۆری ڕادیکاڵی ئازاد درووس دەکات کە دەتوانێ ببێتە هۆکاری زیانگەیاندێکی زۆر به سیەکان و کۆئەندامەکانی دیکە، و لە خراپترین سێناریۆدا، دەبێته هۆی لاکارکەوتنی چەندین ئەندام و تەنانەت مردنیش.
The SARS-CoV-2 infection, featured by clustering onset, is more likely to affect elderly people with comorbidities and pregnant women.
هەوکردنی کۆرۆنا ڤایرۆسی SARS-CoV-2 کە لە هێشووەکانەوە دەست پیدەکات، ئەگەری تووشبوونی کەسانی بە تەمەن و ئافرەتانی دووگیان تێیدا زۆرتره.
It is common that for people who are exposed to a large number of viruses or whose immune functions are compromised, they have higher chance to be infected than others.
بە گشتی ئەو کەسانەی کە دەکەونه بەر برێکی زۆری ڤایرۆسەکان یان کرداری سیستەمی بەرگرییان دەکەوێتە مەترسیەوە چانسی تووشبوونیان زۆرتره لە کەسانی دیکه.
The estimated mean incubation period of SARS-CoV-2 is 1-14 days, mostly 3-7 days based on a study of the first 425 cases in Wuhan.
بە گوێرەی تویژینەوەیەک کە لەسەر 425 یەکەم حاڵەتەکان لە ووهان ئەنجامدراوه، ماوەی دەرکەوتی خەمڵێندراو بۆ ڤایرۆسی کۆرۆنای SARS-CoV-2 ماوەی 1-14 ڕۆژ و بە زۆریی 3-7 ڕۆژه.
However, a study on 1,099 cases demonstrates that the incubation period was 3 days on average and ranged from 0 to 24 days.
لە هەمان حاڵێشدا، توێژینەوەیەکیش لەسەر 1,099 تووشبوو پیشانیدا که ماوەی دەرکەوتنی مامناوەند 3 ڕۆژ و له نێوان 0 ڕۆژ تاکوو 24ڕۆژه.
A more recent study, as described above, demonstrates that the incubation period was 4.8 (3.0-7.2) days based on the demography of 8,866 cases.
توێژینەوەکانی بەم دواییانه، هەروەها کە لەسەرەوە باسکران، دەریدەخەن که ماوەی دەرکەوتنی نەخۆشیەکە 4.8 (7.2-3.0) ڕۆژ بووه بە گوێرەی دێمۆگرافی 8,866 لە تووشبووەکان.
It is very important for health authorities to adjust the effective quarantine time based on the most accurate incubation period, thus preventing infected but symptomless people from transmitting the virus to others.
بۆ دەسەڵاتدارانی تەندروستی زۆر گرنگه که کاتی کەرەنتینی کاریگەر دیاری بکەن بە گوێرەی وردترین ماوەی دەرکەوتنی نەخۆشیەکە، بەم شێوەیش دەتوانرێت ڕیگه لە گواستنەوەی ڤایرۆسەکە لە تووشبووه بێ نیشانەکانەوە بۆ کەسانی دیکه بگیرێت.
As a common practice, individuals exposed to, or infected by, the virus are usually required to be quarantined for 14 days.
وەکوو کردارێکی باو، ئەو کەسانەی کە تووشبوون یان بەرکەوتەی نەخۆشەکانی دیکەن، زۆربەی کات پێویسته بۆ ماوەی 14 ڕۆژ کەرەنتین بکرێن.
Should the quarantine time be extended to 24 days?
ئایا پێویسته ماوەی کەرەنتینکردن بۆ 24 ڕۆژ درێژ بکرێتەوه؟
Fever is often the major and initial symptom of COVID-19, which can be accompanied by no symptom or other symptoms such as dry cough, shortness of breath, muscle ache, dizziness, headache, sore throat, rhinorrhea, chest pain, diarrhea, nausea, and vomiting.
بە زۆری تا نیشانەی سەرەکی و سەرەتایی کۆڤید-19 ەیە کە دەتوانێ بە تەنها یان لەگەڵ نیشانەکانی دیکەی وەکوو کۆکەی وشک، هەناسە تەنگی، ئازاری ماسوولکەکان، گێژی، سەرئێشه، سووتانی قوڕگ، بەربوونی ئاوی لووت، ئازاری سنگ، سکچوون، دڵ تێکەڵهاتن و ڕشانەوە بێت.
Some patients experienced dyspnea and/or hypoxemia one week after the onset of the disease.
هەندێک لە تووشبووەکان هەفتەیەک پاش دەسپێکی نەخۆشیەکە تووشی تەنگە نەفەسی/کەم ئۆکسجینی خوێن بوون.
In severe cases, patients quickly progressed to develop acute respiratory syndrome, septic shock, metabolic acidosis, and coagulopathy.
لە حاڵەتە بەهێزەکاندا، نەخۆشیەکە بەخێرایی گەشەدەکات بۆ کێشەی هەناسەدان, تێکچوونی پەستانی خوێن و ئەندامەکانی لەش، ترشێتی زیندەچالاکی و نەخۆشی خوێن مەین.
Patients with fever and/or respiratory symptoms and acute fever, even without pulmonary imaging abnormalities, should be screened for the virus for early diagnosis.
ئەو نەخۆشانەی نیشانەکانی تا و/یا هەوکردنی کۆئەندامی هەناسە و تای بەرزیان هەیە،تەنانەت ئەگەر تیشکی سیەکانیان نائاساییبون پیشان نەدات، دەبێت بە مەبەستی دەسنیشانکردنی بەزوویی ڤایرۆسەکە پشکنینیان بۆ بکرێت.
A demographic study in late December of 2019 showed that the percentages of the symptoms were 98% for fever, 76% for dry cough, 55% for dyspnea, and 3% for diarrhea; 8% of the patients required ventilation support.
توێژینەوەیەکی دێمۆگرافیک له کۆتایی مانگی کانوونی یەکەمی 2019 پیشانیدا کە 98% ی نەخۆشەکان تا، 76% یان کۆکەی وشک، 55% یان هەناسە تەنگی، 3% یان سکچوون و 8% یان پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد بووه.
Similar findings were reported in two recent studies of a family cluster and a cluster caused by transmission from an asymptomatic individual.
دوو توێژینەوەیی ئەم دواییانە لەسەر هێشوویەکی خێزانی و هێشوویەکی گواستنەوە لە تاکێکی بێ نیشانەوە دەرئەنجامی هاوشێوەیان لێکەوتەوە.
Comparably, a demographic study in 2012 showed that MERS-CoV patients also had fever (98%), dry cough (47%), and dyspnea (55%) as their main symptoms.
لەڕووی بەراوردەوە، سەرژمێریەکی دێمۆگرافیک لە ساڵی 2012 پیشانیدا کە هەروەها نەخۆشەکانی کۆڕناڤایرۆسی MERS-CoV وەکوو نیشانەی سەرەکی (98%)یان تا, (%47) کۆکەی وشک، (%55) تەنگەنەفەسیان هەبووه.
However, 80% of them required ventilation support, much more than COVID-19 patients and consistent with the higher lethality of MERS than of COVID-19.
لەگەڵ ئەوەشدا، 80% لەو نەخۆشانه پێویستیان بە هەناسەی دەستکرد بووه، کە ڕێژەیان زۆر زۆرتره لە نەخۆشەکانی کۆڤید-19 و ئەمەش هاوڕایه لەگەڵ ڕێژەی مردنی زیاتری MERS له کۆڤید-19.
Diarrhea (26%) and sore throat (21%) were also observed with MERS patients.
هەروەها سکچوون (26%) و سووتانی قوڕگ (21%) لە نەخۆشەکانی MERS دا بینرا.
In SARS patients, it has been demonstrated that fever (99%-100%), dry cough (29%-75%), dyspnea (40%-42%), diarrhea (20-25%), and sore throat (13-25%) were the major symptoms and ventilation support was required for approximately 14%-20% of the patients.
لە نەخۆشەکانی SARS دا، بینرا که تا (100%-99%)، کۆکەی وشک (75%-29%)، هەناسه تەنگی (42%-40%)، سکچوون (25%-20)، و سووتانی قوڕگ (25%-13) نیشانە سەرەکیەکان بوو و نزیکەی 20%-14% ی تووشبووەکان پێویستیان بە هەناسەدانی دەستکرد بوو.
By February 14, the mortality of COVID-19 was 2% when the confirmed cases reached 66,576 globally.
تا 14ی شوبات ڕێژەی مردن بە هۆی کۆڤید-19 2% بوو لە کاتێکدا ژمارەی حاڵەتە پشتڕاستکراوەکان 66,576 کەس بووه لە سەرتاسەری جیهاندا.
Comparably, the mortality of SARS by November 2002 was 10% of 8,096 confirmed cases.
لەڕووی بەراوردەوە، ڕێژەی مردن بە هۆی SARS ەوە تا مانگی تشرینی دووەمی ساڵی 2002 10% بووە لە 8,096 حاڵەتی پشتڕاستکراو.
For MERS, based on a demographic study in June 2012, the mortality was 37% of 2,494 confirmed cases.
بۆ MERS، بەگوێرەی توێژینەوەیەکی دێمۆگرافیک لە حوزەیرانی 2012، ڕێژەی مردن 37% بووه لە 2,494 حاڵەتی پشتڕاستکراو.
An earlier study reported that the R0 of SARS-CoV-2 was as high as 6.47 with a 95% confidence interval (CI) of 5.71-7.23, whereas the R0 of SARS-CoV only ranged from 2 to 4.
توێژینەوەیەکی پێشتر پیشانیدا که R0 ی کۆرۆناڤایرۆسی SARS-CoV-2 6.47 بووە واته بە مەودای متمانە (CI) ی 95% ەوە 7.23-5.71، لەکاتێکدا R0 ی SARS-CoV تەنها لەنێوان 2 بۆ 4 بووه.
A comparison of SARS-CoV-2 with MERS-CoV and SARA-CoV regarding their symptoms, mortality, and R0 is presented in Table ​Table1.1.
بەراوردێکی SARS-CoV-2 لەگەڵ MERS-CoV و SARS-CoV لەڕووی نیشانەکانیان، ڕێژەی مردنیان، و R0 یان لە خشتەی 1.1 دا هاتووه.
The above figures suggest that SARS-CoV-2 has a higher ability to spread than MERS-CoV and SARS-CoV, but it is less lethal than the latter two.
شێوەکانی سەرەوە باس لەوە دەکەن کە توانای بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا ڤایرۆسی SARS-CoV-2 زیاترە لە ڤایرۆسەکانی MERS-CoV و SARS-CoV، بەڵام کەمتر لەو دووەی دیکه کوشندەیە.
Thus, it is much more challenging to control the epidemic of SARS-CoV-2 than those of MERS-CoV and SARS-CoV.
بۆیه، کۆنترۆڵکردنی گشتگیری کۆرۆنا ڤایرۆسی SARS-CoV-2 زۆر لە دوو ڤایرۆسی MERS-CoV و SARS-CoV دژوارترە.
Clustered onset often happens in the same family or from the same gathering or vehicle such as a cruise ship.
هێشووەکان بەزۆری لە هەمان خانەواده یان هەمان کۆبوونەوە یان ئامرازی هاتووچوو، وەکوو کەشتیەکی کروز، دەست پێدەکەن.
Patients often have a history of travel or residence in Wuhan or other affected areas or contact with infected individuals or patients in the recent two weeks before the onset.
نەخۆشەکان بەزۆری لەدوایین دوو هەفتەی پێش دەسپێکردنی نەخۆشیەکەیان، پێشینەی گەشت یان مانەوە لە شاری ووهان یان ناوچە تووشبووەکانی دیکە یان بەرکەوتن لەگەڵ تاکه تووشبووەکان یان نەخۆشەکانیان هەیە.
However, it has been reported that people can carry the virus without symptoms longer than two weeks and cured patients discharged from hospitals can carry the virus again, which sends out an alarm to increase the time for quarantine.
سەرەڕای ئەوەش، ڕاگەیەندراوه کە خەڵک دەتوانن بۆ ماوەی زیاتر لە دوو هەفته ڤایرۆسەکە بە بێ نیشانه هەڵبگرن و هەروەها ئەو نەخۆشانەی کە چاک دەبنەوە پاش دەرچوون له نەخۆشخانه دەکرێت دووباره ڤایرۆسەکە هەڵبگرنەوە، کە ئەمە خۆی زەنگێکی هۆشداریدانه بۆ درێژکردنەوەی ماوەی کەرەنتینکردن.
Patients have normal or reduced number of peripheral white blood cells (especially lymphocytes) at the early stage.
نەخۆشەکان لە قۆناغەکانی سەرەتاییدا ژمارەی خڕۆکه سپیە دەرەکیەکان (بە تایبەت لیمفەخانەکان) ئاساییه یان کەم دەبێتەوه.
For example, lymphopenia with white blood cell count &lt; 4×109/L including lymphocyte count &lt; 1×109/L, and elevated aspartate aminotransferase levels and viremia were found in 1,099 COVID-19 patients.
بۆ نموونه، لیمفۆپێنیایەک بە بڕێ خڕۆکەی سپی < 4x109/L بڕی لیمفەخانەی ناوی < 1x109/L تێدابووە و بەرزبوونەوەی ئاستی ئامینۆترانسفێراز ئاسپارتەیت و ڤیرێمیا لەناو نەخۆشەکانی کۆڤید-19 1,099 دا بینرا.
The levels of liver and muscle enzymes and myoglobin were increased in the blood of some patients, and C-reactive protein and erythrocyte sedimentation were increased in the blood of most patients.
ئاستی ئەنزیمەکانی ماسوولکە و جەرگ و مایۆگلۆبین لە ناو خوێنی هەندێک لە نەخۆشەکاندا بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینی، و پرۆتینی وەڵامدانەوەی C و نیشتنی خڕۆکه سوورەکانی خوێن لە خوێنی زۆربەی نەخۆشەکاندا بەرز بووەوە.
In patients with severe cases, the level of D-dimer, a fibrin degradation product present in the blood, was elevated, and lymphocyte count was progressively reduced.
لە نەخۆشه قایم تووشبووەکاندا، ئاستی D-dimer، کە بەرهەمێکی پلەدابەزێنی فیبرینه و لەناو خوێندا بوونی هەیە، بەرز بووەوە و بڕی لیمفەخانەکان بەرەبەرە دابەزی.
Abnormalities in chest radiography are found in most COVID-19 patients and featured by bilateral patchy shadows or ground glass opacity in the lungs.
نائاساییبوونی تیشکی سنگ لە زۆربەی نەخۆشەکانی کۆڤید-19 دا بینرا و بە شێوەی سێبەری پەڵە پەڵه لە هەردوولا یان تاریکی هاوشێوەی شووشەی هاڕاو لە سیەکاندا دەردەکەوێت.
Patients often develop an atypical pneumonia, acute lung injury, and acute respiratory distress syndrome (ARDS).
نەخۆشەکان بەزۆری هەوکردنی نائاسایی سیەکان، زیانی توندی سی، و سەندرۆمی هەناسەتەنگی تیژ (ARDS) پیشان دەدەن.
When ARDS happens, uncontrolled inflammation, fluid accumulation, and progressive fibrosis severely compromise the gas exchange.
کاتێک ARDS ڕوودەدات، هەوکردنی کۆنترۆڵنەکراو، کۆبوونەوەی شلەمەنی، و فایبرۆسیسی پێشکەوتوو، ئاڵوگۆڕی گازەکان دەخاتە مەترسیەوە.
Dysfunction of type-I and type-II pneumocytes decreases the surfactant level and increases surface tension, thus reducing the ability of the lungs to expand and heightening the risk of lung collapse.
باش کارنەکردنی پەنیومەسیتەکانی جۆری 1 و 2 کە ئاستی سوورفاکتانت کەم دەکاتەوە و ڕاکشانی مادەکان زیاد دەکات, بەمشێوەیە توانای سیەکان کەمدەکاتەوە بۆ فراوانکردن، و مەترسی کەوتنی سیەکان زیاددەکات.
Therefore, the worst chest radiographic findings often parallel the most severe extent of the disease.
بۆیه، چەنده تیشکی سنگی نەخۆشەکە خراپبوون پیشان بدات ئەوەندەیش نەخۆشیەکە قایمترە.
On February 18, 2020, the first pathological analysis of COVID-19 demonstrated the desquamation of pneumocytes, hyaline membrane formation, and interstitial lymphocyte infiltration, and multinucleated syncytial cells in the lungs of a patient who died of the disease, consistent with the pathology of viral infection and ARDS and similar to that of SARS and MERS patients.
لە 18 ی شوباتی 2020، یەکەم شیکردەنەوەی نەخۆشیزانی لەسەر کۆڤید-19 دەریخست کە کوشتنی نیۆمۆسیتەکان، دروستبوونی پەردەی هیالین، و دزەکردنی لیمفەخانە نێوانەییەکان، و خانە هاوکاته فره ناوکەکان لەناو سیەکانی ئەو نەخۆشانەی بەهۆی ئەم ڤایرۆسەوە مردبوون، هاوتایە لەگەڵ نەخۆشیناسی هەوکردنی ڤایرۆسی و ARDS و هاوشێوەیە لەگەڵ هی نەخۆشەکانی SARS و MERS.
The detection of SARS-CoV-2 RNA via reverse-transcriptase polymerase chain reaction (RT-PCR) was used as the major criteria for the diagnosis of COVID-19.
دۆزینەوەی RNA ی کۆرۆناڤایرۆسی SARS-CoV-2 لەڕێگەی کارلێکی زنجیرەی پۆلیمێراز ترانسکریپتازی پێچەوانه (RT-PCR) وەکوو پێوانەیەکی سەرەکی بۆ دۆزینەوەی کۆڤید-19 کەڵکی لێوەرگیرا.
However, due to the high false-negative rate, which may accelerate the epidemic, clinical manifestations started to be used for diagnosis (which no longer solely relied on RT-PCR) in China on February 13, 2020.
ئەگەرچی بە هۆی بەرزبوونی نرخی بەهەڵه نێگەتیڤ دەرچوونی، کە لەوانەیە گشتگیریەکە خێراتر بکات، دەستکرا به کەڵک وەرگرتن لە نیشانه پزیشکییەکان بۆ دەسنیشانکردنی نەخۆشیەکە له وڵاتی چین لە 13 ی شوباتی 2020 (لەبەر ئەوەی چیتر متمانه بە RT-PCR نەکرا)
A similar situation also occurred with the diagnosis of SARS.
هەروەها دۆخێکی هاوشێوە بۆ دەسنیشانکردنی SARS ڕوویدا.
Therefore, a combination of disease history, clinical manifestations, laboratory tests, and radiological findings is essential and imperative for making an effective diagnosis.
کەواته، تێکەڵەیەک لە پێشینەی نەخۆشی، نیشانه پزیشکیەکان، پشکنینه تاقیگەییەکان، و دۆزراوەکانی تێشکناسی بۆ دەسکەوتنی دەسنیشانکردنێکی کاریگەر و فرمانی پێویسته.
On February 14, 2020, the Feng Zhang group described a protocol of using the CRISPR-based SHERLOCK technique to detect SARS-CoV-2, which detects synthetic SARS-CoV-2 RNA fragments at 20 × 10-18 mol/L to 200 × 10-18 mol/L (10-100 copies per microliter of input) using a dipstick in less than an hour without requiring elaborate instrumentation.
لە 14 ی شوباتی 2020، گروپی فێنگ ژانگ پرۆتۆکۆلێکی بەکارهێنانی تەکنیکی SHERLOCK یان لەسەر بنەمای CRISPR بۆ دۆزینەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنای SARS-CoV-2 وەسف کرد، که شریتە دەستکردەکانی RNA ی SARS-CoV-2 لەناو 20x10-18mol/L بۆ 200x10-18mol/L دا دەدۆزیتەوه (10-100 کۆپی بۆ هەر مایکرۆلتر له دەرخوارده) بە کەڵک وەرگرتن له یەک دڵۆپ لە ماوەی کەمتر لە یەک کاتژمێردا بە بێ ئەوەی پێویست بە ئامرازی ورد بێت.
Hopefully, the new technique can dramatically enhance the sensitivity and convenience if verified in clinical samples.
هیوادارین ئەم تەکنیکه نوێیه ئەگەر پشتڕاست بکرێتەوه بتوانێت بەشێوەیەکی بەرچاو هەستیاری و ئاسانی نموونە پزیشکیەکان زۆرتر بکات.
Due to the lack of experience with the novel CoV, physicians can mainly provide supportive care to COVID-19 patients, while attempting a variety of therapies that have been used or proposed before for the treatment of other CoVs such as SARS-CoV and MERS-CoV and other viral diseases (Table ​(Table2).2).
بە بۆنەی نەبوونی ئەزموونی ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ،پزیشکەکان دەتوانن بە گشتی چاودێریەکان بۆ نەخۆشەکانی کۆڤید-19 دابین بکەن، لەگەڵ ئەوەیشدا ئەو چارەسەرییانەی کە پێشتر بۆ نەخۆشەکانی دیکەی ڤایرۆسی کۆرۆنا وەکوو SARS-CoV و MERS-CoV و نەخۆشییە ڤایرۆسیەکانی دیکه بەکاریان دەهیێنا بۆ ئەمانیش بەکاری بهێنن.
These therapies include current and potential treatments with antiviral drugs, immunosuppressants, steroids, plasma from recovered patients, Chinese medicine, and psychological support.
ئەم چارەسەرییانه بریتین لە ئەو دەرمانە دژە ڤایرۆسانەی ئێستا بەکار دەهێنرێن و دەرمانە شاراوەکان، سەرکوتکەرەکانی سیستەمی بەرگری، سترۆییدەکان، پلازمای نەخۆشه چاکبووەکان، دەرمانه چینیەکان، و پشتیوانیه دەروونیەکان.
Even plasma from recovered patients was proposed to be used for treatment.
تەنانەت پلازمای نەخۆشە چاکبووەکان پێشنیار کرابوو کە بۆ چارەسەری بەکاربهێنرێن.
Pharmaceutical companies are racing to develop antibodies and vaccines against the virus.
کۆمپانیاکانی دەرمانسازی لەکاتی ئێستادا لە پێشبڕکێدان بۆ دروستکردنی دژەتەن و ڤاکسین بۆ ڤایرۆسەکە.
SARS-CoV-2 mainly attacks the lungs in the beginning and probably also attacks, to a lesser degree, other organs that express ACE2, such as the gastrointestinal system and the kidneys.
کۆرۆنا ڤایرۆسی SARS-CoV-2 بە شێوەیەکی سەرەکی هێرش دەکاته سەر کۆئەندامی هەناسه و هەروەها لەوانەیە به ڕادەیەکی کەمتر، هێرش بکاته سەر ئەو ئەندامانەی کە ACE2 یان تێدایه، وەکوو کۆئەندامی هەرەس و گورچیەکان.
Nevertheless, respiratory dysfunction and failure are the major threat to the patients and the major cause of death.
سەرەڕای ئەوەش، باش کارنەکردن و سستیی کۆئەندامی هەناسه هەڕەشەی سەرەکیه بۆ نەخۆشەکان و هۆکاری سەرەکی مردنی تووشبووەکانه.
Thus, respiratory support is critical to relieve the symptoms and save lives and includes general oxygen therapy, high-flow oxygen, noninvasive ventilation, and invasive mechanical ventilation depending on the severity of the disease.
لەبەر ئەوە، پاڵپشتی هەناسەیی زۆر گرنگه بۆ هێورکردنەوەی نیشانەکان و ڕزگارکردنی گیانی نەخۆشەکان کە بریتیه له چارەسەری گشتی به ئۆکسجین، چارەسەری بە ئۆکسجینی تەوژم-بەرز، هەواگۆڕینی ناهێڕشکەر، هەواگۆڕینی هێرشکەر، هەواگۆڕینی میکانیکی هێرشکەر، بە گوێرەی بەهێزبوون و توندی نەخۆشیەکە.
Patients with severe respiratory symptoms have to be supported by extracorporeal membrane oxygenation (ECMO), a modified cardiopulmonary bypass technique used for the treatment of life-threatening cardiac or respiratory failure.
ئەو نەخۆشانەی کە نیشانەکانی هەوکردنی کۆئەندامی هەناسە تێیاندا تونده، دەبێت ئۆکسجین پێدانی پەردەیی بەدەر لە جەسته (ECMO) یان بۆ بکرێت، کە تەکنیکێکی بایپەسی دڵ و هەناسەی چاککراوە بۆ چارەسەریی سستیی مەترسیداری کۆئەندامی هەناسه یان دڵ.
In addition, the maintenance of electrolyte balance, the prevention and treatment of secondary infection and septic shock, and the protection of the functions of the vital organs are also essential for SARS-CoV-2 patients.
سەرەڕای ئەوەش، پاراستنی هاوسەنگی ئەلیکترۆلایت، پێشگیری و چارەسەریی هەوکردنی لاوەکی و شۆکی سێپتیک، و هەروەها پاراستنی کرداری ئەندامە بنەڕەتیەکان بۆ نەخۆشەکانی کۆرۆنا ڤایرۆسی SARS-CoV-2 زۆر گرنگه.
It has been known that a cytokine storm results from an overreaction of the immune system in SARS and MERS patients.
هەروەها دەرکەوتووه کە زریانی سایتۆکاین، دەرئەنجامی کاردانەوەی لە ڕادە بەدەری سیستەمی بەرگری نەخۆشەکانی SARS و MERS ه.
Cytokine storm is a form of systemic inflammatory response featured by the release of a series of cytokines including TNFα, IL-1β, IL-2, IL-6, IFNα, IFNβ, IFNγ, and MCP-1.
زریانی سایتۆکاین شێوەیەکه له وەڵامدانەوەی هەوکردنی سیستەماتیک کە لەڕێگەی ئازادکردنی زنجیرەیەک له سایتۆکاینەکانەوە ئەنجام دەدرێت، لەوانەش TNFα، IL-1β، IL-2، IL-6، IFNα، IFNβ، IFNγ و MCP-1.
These cytokines induce immune cells to release a vast number of free radicals which are the major cause of ARDS and multiple organ failure.
ئەم سایتۆکاینانه خانەکانی بەرگری ناچار دەکەن بڕێکی زۆر ڕادیکاڵی ئازاد بەرەڵا بکەن که ئەمەش دەبێته هۆکاری سەرەکی ARDS و لەکارکەوتنی ئەندامە جۆراوجۆرەکان.
Immunosuppression is essential in the treatment of cytokine storms, especially in severe patients.
سەرکوتکردنی سیستەمی بەرگری بۆ چارەسەرکردنی زریانی سایتۆکاین، بەتایبەت لە نەخۆشه قایمەکاندا.
Corticosteroids and tocilizumab, an anti-IL6 monoclonal antibody, have been used to treat cytokine storm.
کۆرتیکۆسترۆییدەکان و تۆسیلیزومابەکان، و دژەتەنێکی مۆنۆکلۆناڵی دژە IL6، بۆ چارەسەرکردنی زریانی سایتۆکاین بەکارهێنراوه.
Other immunosuppression treatments for cytokine storm include the modulation of T cell-directed immune response; the blockade of IFN-γ, IL-1, and TNF; JAK inhibition; blinatumomab; suppressor of cytokine signaling 4; and HDAC inhibitors.
چارەسەریەکانی دیکەی سەرکوتکردنی سیستەمی بەرگری بۆ چارەسەرکردنی زریانی سایتۆکاین بریتیه لە هێورکردنەوەی وەڵامی سیستەمی بەرگری بۆ خانەکانی جۆری T، گەمارۆی IFN-γ، IL-1 و TNF و ڕێگرتن له JAK؛ بلیناتۆمۆماب؛ سەرکوتکەری سیگناڵینگی سایتۆکاین4؛ و لەکارخەری HDAC.
Steroids, as immunosuppressants, were widely used in the treatment of SARS to reduce the severity of inflammatory damage.
سترۆییدەکان، وەکوو سەرکوتکەری سیستەمی بەرگری، بەشێوەیەکی بەربڵاو بەکاردەهێنرێن بۆ چارەسەرکردنی SARS بە مەبەستی کەمکردنەوەی توندیی زیانەکانی هەوکردن.
However, steroids at high dosages were not beneficial to severe lung injury in SARS and COVID-19 patients.
سەرباری ئەوەش، سترۆیید ئەگەر لە ژەمی زۆردا وەربگیرێت بۆ زیانی توندی سیەکان بەسوود نیه لە SARS و کۆڤید-19 دا.
Instead, they may cause severe side effects, especially avascular osteonecrosis, dramatically affecting the prognosis.
لەجیاتی ئەوە، دەتوانێ ببێته هۆی کاریگەری لاوەکی قایم، بەتایبەت ئێسکپووکی دەماری، کە بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەری دەبێت لەسەر دەسنیشانکردنی نەخۆشیەکە.
Nevertheless, short courses of corticosteroids at low-to-moderate doses have been recommended to be used prudently for critically ill COVID-19 patients.
سەرەڕای ئەوە، خولە ماوە کورتەکانی کۆرتیکۆسترۆییدەکان لە ژەمی کەم تا مامناوەنددا پێشنیارکراوە کە بەکاربهێندرێت بۆ ئەو نەخۆشانەی کۆڤید-19 کە باری تەندروستیان جێگیر نیه.
At the time of writing, no effective antiviral therapy has been confirmed.
لە کاتی ئەم نوسینەدا، هیچ چارەسەرێکی کاریگەری دژە ڤایرۆس پشتڕاست نەکراوەتەوە.
However, intravenous administration with remdesivir, a nucleotide analog, has been found to be efficacious in an American patient with COVID-19.
لەگەڵ ئەوەشدا، دەرزی لێدانی ناو دەماری ڕیمدێسیڤیر، ئەناۆگێکی نۆکلیۆتیدی، کاریگەریی پیشاندا لەسەر نەخۆشێکی ئەمریکیی کۆڤید-19 دا.
Remdesivir is a novel antiviral drug developed by Gilead initially for the treatment of diseases caused by Ebola and Marlburg viruses.
ڕیمدێسیڤیر دەرمانێکی نوێی دژه ڤایرۆسه کە لە سەرەتادا لەلایەن Gilead ەوە دروستکرا بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشیەکانی دەرەنجامی ڤایرۆسەکانی ئێبۆلا و ماڵبورگ.
Later, remdesivir also demonstrated possible inhibition of other single stranded RNA viruses including MERS and SARS viruses.
دواتر، ڕیمدێسڤیر هەروەها کاریگەی خۆی بۆ ڕێگریکردن لە ڤایرۆسەکانی RNA ی تاکه شریتدا پیشان دا، لەوانەش ڤایرۆسەکانی SARS و MERS.
Based on these, Gilead has provided the compound to China to conduct a pair of trials on SARS-CoV-2-infected individuals, and the results are highly anticipated.
بەگوێرەی ئەمانه، Gilead ئەم پێکهاتەیە بۆ ئەنجامدانی پشکنینی تووشبووەکانی کۆرۆنا ڤایرۆسی SARS-CoV-2 داوە بە چین و ئەنجامەکان زۆر پێشبینی کراو بوون.
In addition, baricitinb, interferon-α, lopinavir/ritonavir, and ribavirin have been suggested as potential therapies for patients with acute respiratory symptoms.
سەرەڕای ئەوەش، باریسیتینب، ئینتەرفۆرنی جۆری ئەڵفا، لۆپیناڤیر/ڕیتۆناڤیر، و ڕیباڤیرین، وەکوو دەرمانی موحتەمەل پێشنیارکراون بۆ ئەو نەخۆشانەی کە نیشانەکانی هەوکردنی کۆئەندامی هەناسەی تیژیان هەیە.
Diarrhea, nausea, vomiting, liver damage, and other adverse reactions can occur following combined therapy with lopinavir/ritonavir.
سکچوون، دڵ تێکەڵهاتن، ڕشانەوە، تێکچوونی جەرگ، و کاردانەوە زیانبەخشەکانی دیکه لەوانەیە پاش بەکارهێنانی چارەسەریی تێکەڵاوی لۆپیناڤیر/ڕیتۆناڤیر ڕوو بدات.
The interaction of these treatments with other drugs used in the patients should be monitored carefully.
کارلێکی ئەم چارەسەریانە لەگەڵ دەرمانەکانی دیکه لەناو نەخۆشەکاندا دەبێت بە وردی چاودێری بکرێن.
Plasma from recovered patients and antibody generation
پلازمای نەخۆشە چاکبووەکان و دروستکردنی دژە تەن
The collection of the blood from patients who recovered from a contagious disease to treat other patients suffering from the same disease or to protect healthy individuals from catching the disease has a long history.
کۆکردنەوەی خوێنی ئەو نەخۆشانەی لە پەتایەک دەرباز بوون و بەکارهێنانی بۆ چارەسەری ئەو نەخۆشانەی کە تووشی هەمان نەخۆشی دەبن یان پاراستنی تەندروستیی تاکەکان لە بەرامبەر گرتنی نەخۆشیەکەدا پێشینەیەکی درێژی هەیە.
Indeed, recovered patients often have a relatively high level of antibodies against the pathogen in their blood.
لەڕاستیدا، نەخۆشە چاکبووەکان بەزۆری ڕێژەیەکی زۆری دژە تەنیان هەیە بۆ بەرەنگاری پاتۆجینی ناو خوێنیان.
Antibodies are an immunoglobulin (Ig) produced by B lymphocytes to fight pathogens and other foreign objects and they recognize unique molecules in the pathogens and neutralize them directly.
دژەتەنەکان ئیمیونۆگلۆبینێکی (lg) ین کە لەلایەن لیمفەخانەکانی جۆری Β ەوە دروست دەکرێن بۆ شەڕکردن لەگەڵ پاتۆجینەکان و ئامانجه دەرەکیەکانی دیکە و گەردە بێهاوتاکانی ناو پاتۆجینەکە دەدۆزنەوە و ڕاستەوخۆ بێلایەنی دەکەن.
Based on this, plasma was collected from the blood of a group of patients who recovered from COVID-19 and was injected into 10 seriously ill patients.
بەمشێوەیە پلازمای خوێنی گروپێک لە نەخۆشه چاکبووەکانی کۆڤید-19 کرایه ناو خوێنی 10 نەخۆشی تووشبووی چڕەوە.
Their symptoms improved within 24 hours, accompanied by reduced inflammation and viral loads and improved oxygen saturation in the blood.
نیشانەکانیان پاش 24 کاتژمێر ڕووی لە چاکبوون کرد، هەروەها هەوکردنەکەیان و باری ڤایرۆسییان کەم بووەوە و باشتربوونی تێربوونی ئوکسجین لەناو خوێنیاندا دەرکەوت.
However, verification and clarification are necessary to propose the method for large-scale use before specific therapies are not yet developed.
لەگەڵ هەموو ئەمانەدا، پشتڕاستکردنەوە و ڕوونکردنەوە پێویسته بۆ پێشنیارکردنی شێوەیەکە و بەکارهێنانی لە پێوەری گەورەدا بەرلە پێشکەوتنی ئەوەی چارەسەریه تایبەتەکان.
In addition, given the therapeutic effects, some disadvantages associated with the plasma should be considered carefully.
جگە لەوەش، لەگەڵ ڕەچاوکردنی کاریگەریە چارەسەریەکان، هەندێک زیانی پەیوەندیدار بە پلازماوه دەبێت بەوردی ڕەچاو بکرێن.
For example, antibodies can overstimulate the immune response and cause cytokine release syndrome, which is potentially a life-threatening toxicity.
بۆ نموونه، دژە تەنەکان دەتوانن وەڵامی بەرگری زیاتر لە ئاستی خۆی مەزەنده بکەن و ببنه هۆی سەندرۆمی ئازادکردنی سایتۆکاین کە ئەمەش دەتوانێ ببێته ژەهراویبوونێک کە هەڕەشه لەسەر ژیان دەکات.
The concentration of antibodies in the blood is usually low, and the demand for the plasma is large to treat critically ill patients.
خەستی دژە تەنەکان لەناو خوێندا لە بەشێوەی ئاسایی کەمە، و داواکاری لەسەر پلازما بۆ چارەسەری نەخۆشەکان زۆره.
It is difficult to develop and produce specific antibodies rapidly enough to fight against a global epidemic.
پەیداکردن و دروستکردنی دژەتەنی تایبەت کە ئەوەندە خێرا بێت کە بتوانێت شەڕ لەگەڵ پەتای جیهانیدا بکات دژوارە.
Thus, it is more critical and practical to isolate B cells from recovered patients and identify the genetic codes encoding effective antibodies or screen for effective antibodies against essential proteins of the virus.
لەبەر ئەوە، جیاکردنەوەی خانەکانی جۆری B لە نەخۆشە چاکبووەکان و دۆزینەوەی کۆدی بۆماوەییان و ئینکۆدکردنی دژەتەنە کاریگەرەکان، یان پشکنینی ئەو دژەتەنانەی که لەسەر پرۆتینی ڤایرۆسەکە کاریگەرییان هەیە، زۆر گرنگ و گونجاوه.
This way, we can readily scale up the production of the antibodies.
ئەگەر ئەمە بکرێت، زۆر بە ئاسانی دەتوانین بەرهەمهێنانی دژەتەنەکان پەرە پێبدەین.
TCM has been used to treat a variety of diseases in China for thousands of years.
TCM هەزاران ساڵە بۆ چارەسەریی نەخۆشیە جۆراوجۆرەکان لە چیندا کەڵکی لێ وەردەگیرێت.
However, its effects largely rely on a combination of multiple components in a formula that varies depending on the diagnosis of a disease based on the theories of TCM.
لەگەڵ ئەوەشدا، کاریگەریەکانی بەزۆری پشت دەبەستێت به تێکەڵەیەک لە چەندین پێکهاته لە هاوکێشەیەکدا کە بەگوێرەی دەسنیشانکردنی نەخۆشیەکە لەسەر بنەمای بیردۆزیەکانی TCM جیاوازه.
Most of the effective components remain unknown or are vague as it is difficult to extract and verify such components or their optimal combinations.
زۆربەی پێکهاته کاریگەرەکان بە نەناسراوی یان تەمومژاوی ماونەتەوە چونکه دەرهێنان و پشتڕاستکردنەوەی پێکهاتەی لەم شێوه یان تێکەڵە گونجاوەکەیان دژواره.
Currently, due to the lack of effective and specific therapy for COVID-19, TCM has become one of the major alternative treatments for patients with light to moderate symptoms or for those who have recovered from severe stages.
لەکاتی ئێستادا بە هۆی نەبوونی چارەسەری کاریگەر و تایبەت بۆ کۆڤید-19، TCM بووەتە یەکێک لە سەرەکیترین شێوە چارەسەرییە جێگرەکانی بۆ ئەو نەخۆشانەی نیشانەکان سووک هەتا مامناوەندە یان بۆ ئەوانەی لە قۆناغی قایمی نەخۆشیەکە بوون و چاکبوونەتەوە.
For example, Shu Feng Jie Du capsules and Lian Hua Qing Wen capsules were found to be effective for COVID-19 treatment.
بۆ نموونه، کەپسوولەکانی Shu Feng Jie Du و کەپسوولەکانی Lian Hua Qing Wen بۆ چارەسەری کۆڤید-19 کاریگەر بوون.
Top cure rates in the treatment of COVID-19 patients were observed in several provinces in China that used TCM in 87% of their patients, including Gansu (63.7%), Ningxia (50%), and Hunan (50%), whereas Hubei province, which used TCM in only approximately 30% of its COVID-19 patients, had the lowest cure rate (13%).
بەرزترین ڕێژەی چارەسەری نەخۆشەکانی کۆڤید-19 لە چەندین پارێزگای چیندا بینراوە که 87% ی نەخۆشانەکانیان کەڵکیان لە TCM وەرگرتووه، لەوانەش لە گانسو (63.7%)، لە نینگژیا (50%)، و لە هونان (50%)، لە حاڵێکدا کە له پارێزگای هوبێی TCM تەنها بۆ 30% ی نەخۆشەکانی کۆڤید-19 بەکارهێنرا، و ڕێژەی چاکبوونەوەیان کەمترین ئاست (13%) بوو.
However, this is quite a rough comparison as many other impact factors such as the number and severity of the patients should be included in the evaluation.
سەرەڕای ئەوە، ئەمە بەراوردێکی زۆر بچووکه، چونکه زۆرێک لە هۆکاره کاریگەرەکانی دیکه وەکوو ژمارەی نەخۆشەکان و توندی نەخۆشیەکەیان دەبێت لە هەڵسەنگاندنەکەدا ڕەچاو بکرێت.
On February 18, 2020, Boli Zhang and coworkers published a study to compare western medicine (WM) treatment alone with combined treatment of WM and TCM.
لە 18 ی شوباتی 2020، Boli ZHang و هاوکارەکانی توێژینەوەیەکیان دەربارەی بەراوردکردنی چارەسەری دەرمانی ڕۆژئاوایی (WM) بە تەنها
They found that the times needed for body temperature recovery, symptom disappearance, and hospitalization were remarkably shorter in the WM+TCM group than in the WM only group.
بۆیان دەرکەوت کە ماوەی پێویست بۆ چاکبوونەوەی پلەی گەرمای جەستە، ونبوونی نیشانەکان، و پێویستبوون بە خەواندن لە نەخۆشخانه لەناو گرووپی WM+TCM بە شێوەیەکی بەرچاو کەمتره لە گرووپی تەنها WM.
Most impressively, the rate for symptomatic worsening (from light to severe) was remarkably lower for the WM+TCM group than for the WM only group (7.4% versus 46.2%) and the mortality was lower in the WM+TCM group than WM only group (8.8% versus 39%).
بە شێوەیەکی زۆر بەرچاوتر، ڕێژەی خراپتربوونی نیشانەکان (لە سووکەوە بۆ توند) لە گرووپی WM+TCM کەمترە لە گرووپی تەنها WM (7.4% لە بەرامبەر 46.2% دا) و ڕێژەی مردن لە گرووپی WM+TCM کەمتر بووه لە گرووپی تەنها WM (8.8% لە بەرامبەر 39%).
Nevertheless, the efficacy and safety of TCM still await more well-controlled trials at larger scales and in more centers.
سەرەڕای ئەوەش، توانایی و سەلامەتی TCM هێشتا لە پێوەری گەورەتر و سەنتەری زیاتردا چاوڕێی تاقیکردنەوەی بە باشی کۆنترۆڵکراوی زیاتر دەکات.
It would also be intriguing to characterize the mechanism of actions and clarify the effective components of TCM treatments or their combinations if possible.
هەروەها وەسفکردنی میکانیزمی کردارەکان و ڕوونکردنەوەی پێکهاته کاریگەرەکانی چارەسەری TCM یان پێکهاتەکانیان ئەگەر بکرێت زۆر حەزبزوێن دەبێت.
Patients with suspected or confirmed COVID-19 mostly experience great fear of the highly contagious and even fatal disease, and quarantined people also experience boredom, loneliness, and anger.
ئەو نەخۆشانەی کە گومانی نەخۆشی کۆڤید-19 یان لێکراوه یان نەخۆشیەکان پشتڕاستکراوەتەوە بەزۆری ئەزموونی ترسێکی گەورە لە نەخۆشی کوشنده یان پەتای بەرفراوانیان دەبێت و هەروەها کەرەنتینکراوەکانیش بێزاری، گۆشەگیری، و تووڕەیی ئەزموون دەکەن.
Furthermore, symptoms of the infection such as fever, hypoxia, and cough as well as adverse effects of the treatments such as insomnia caused by corticosteroids can lead to more anxiety and mental distress.
جگە لەوەش، نیشانەکانی هەوکردن وەکوو تا، هایپۆکسیا و کۆکه و کاریگەرییه لاوەکیەکانی دەرمانەکان بۆ نموونه بێخەویی بەهۆی بەکارهێنانی کۆرتیکۆسترۆییدەکان دەتوانێت ببێته هۆی دڵەڕاوکێ و بێزاریی دەروونی.
In the early phase of the SARS outbreak, a range of psychiatric morbidities including persistent depression, anxiety, panic attacks, psychomotor excitement, psychotic symptoms, delirium, and even suicidality were reported.
لە قۆناغە سەرەتاییەکانی بڵاوبوونەوەی SARS دا، مەودایەکی بەربڵاوی نەخۆشیە دەروونیەکان لەوانەش خەمۆکی بەردەوام، دڵەڕاوکێ، هێرشەکانی ترس، ورووژاندنی دەروونی، نیشانەکانی شێتبوون، وڕینه و تەنانەت خۆکوژی ڕاگەیەندرا.
Mandatory contact tracing and quarantine, as a part of the public health responses to the COVID-19 outbreak, can make people more anxious and guilty about the effects of the contagion, quarantine, and stigma on their families and friends.
شوێنکەوتنی بەرکەوتن و کەرەنتینکردنی زۆرەملی، وەکوو بەشێک لە کاردانەوەکانی تەندروستی گشتیی بۆ کۆڤید-19، دەتوانێت زۆرتر خەڵک نیگەران و تاوانبار بکات دەربارەی کاریگەریەکانی پەتاکه، کەرەنتینکردن، و عەیبەکەی بۆ خانەوادە و هاوڕێکانیان.
Thus, mental health care should be provided to COVID-19 patients, suspected individuals, and people in contact with them as well as the general public who are in need.
هەر بۆیه، پێویسته چاودێری تەندروستی دەروونی بۆ نەخۆشەکانی کۆڤید-19، گومانلێکراوەکانی و ئەو کەسانەی بەرکەوتنیان بووە لەگەڵیان و هەروەها بۆ هەموو خەڵک دابین بکرێت.
The psychological support should include the establishment of multidisciplinary mental health teams, clear communications with regular and accurate updates about the SARS-CoV-2 outbreak and treatment plans and the use of professional electronic devices and applications to avoid close contact with each other.
پێویسته پشتیوانی دەرونناسی، دروستکردنی تیمەکانی تەندروستی دەروونی فرە بواری، پەیوەندی ڕوون و ئاشکرا لەگەڵ نوێکردنەوە ئاسایی و وردەکانی بلاوبوونەوەی کۆرۆنا ڤایرۆسی SARS-CoV-2، پلانەکانی چارەسەرکردن و بەکارهێنانی ئامێره ئەلیکترۆنی و کاربەرنامه پرۆفێشناڵەکان بۆ ڕێگریکردن لە بەرکەوتنی نزیکی تاکەکان پێکەوە، لە خۆ بگرێتەوه.
Effective vaccines are essential for interrupting the chain of transmission from animal reservoirs and infected humans to susceptible hosts and are often complementary to antiviral treatment in the control of epidemics caused by emerging viruses.
ڤاکسینی کاریگەر بۆ پچڕانی زنجیرەی گواستنەوە لە ئەمباره ئاژەڵیەکان و مرۆڤه تووشبووەکانەوە بۆ خانەخوێ زووگرەکان پێویسته و زۆربەی کات تەواوکاره بۆ چارەسەری دژەڤایرۆسی بۆ کۆنترۆڵکردنی نەخۆشیە گشتگرەگان بەهۆی ڤایرۆسه تازه سەرهەلداوەکان.
Efforts have been made to develop S protein-based vaccines to generate long-term and potent neutralizing antibodies and/or protective immunity against SARS-CoV.
هەوڵەکان خراونەتە گڕ بۆ دروستکردنی ڤاکسین لەسەر بنەمای پرۆتینی جۆری S بۆ بەدیهێنانی دژەتەنی بێلایەنکەری درێژ خایەن و/یا بەرگری پارێزەر لە بەرامبەر ڤایرۆسی SARS-CoV.
Live-attenuated vaccines have been evaluated in animal models for SARS.
ڤاکسینه زیندووه لاوازکراوەکان بۆ SARS له مۆدێله ئاژەڵیەکاندا هەڵسەنگاندنیان بۆ کراوه.
However, the in vivo efficacy of these vaccine candidates in elderly individuals and lethal-challenge models and their protection against zoonotic virus infection have yet to be determined before a clinical study is initiated.
سەرەڕای ئەوە، کاریگەری in vivo ی ئەم کاندیدی ڤاکسینانه لە تاکه بە تەمەنەکان و مۆدێلەکانی بەرەنگاری کوشندە و پاراستنیان لە بەرامبەر بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی هاوبەشی نێوان مرۆڤ و ئاژەڵ پێش ئەوەی توێژینەوەیەکی کلینیکاڵ دەست پێبکات دیاری نەکراوه.
This is probably because SARS died down 17 years ago and no new case has been reported since.
ئەمە دەشێت لەبەر ئەوە بێت 17 ساڵ لەمەوبەر SARS کەمبۆیەوە و لەو کاتەوە هیچ حاڵەتێک تۆمارنەکرا.
In contrast, sporadic cases and clusters of MERS continue to occur in the Middle East and spread to other regions owing to the persistence of zoonotic sources in endemic areas.
بە پێچەوانەوه، حاڵەت و هێشووە پەڕاگەندەکانی MERS هێشتا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕوو دەدات و بە هۆی بەردەوامی سەرچاوەکانی هاوبەش لە نێوان مرۆڤ و ئاژەڵ لە ناوچه ئاندێمیکەکاندا، لە ناوچەکانی دیکەدا بڵاو دەبێتەوه.
Vaccination strategies have been developed for MERS by using inactivated virus, DNA plasmids, viral vectors, nanoparticles, virus-like particles and recombinant protein subunits and some have been evaluated in animal models.
ستراتیجیەکانی کوتان بۆ MERS، لەڕێگەی کەڵک وەرگرتن لە ڤایرۆسی ناچالاککراو، پلاسمیدی DNA، هەڵگرەکانی ڤایرۆسی، نانۆ گەردەکان، گەردەکانی شێوه ڤایرۆس، و یەکە لاوەکیەکانی پرۆتینی ڕێکۆمبینانت پەرەیان پێدراوه و هەندێکیان لە ئاژەڵەکاندا هەڵسەنگاندنیان بۆ کراوه.
The development of a safe and effective vaccine against SARS-CoV-2 for non-immune individuals is an urgent and critical task for controlling the ongoing epidemic.
دروستکردنی ڤایرۆسی سەلامەت و کاریگەر دژی کۆرۆنا ڤایرۆسی SARS-CoV-2 بۆ تاکه نەپارێزراوەکان کارێکی زۆر بەپەلە و گرنگه بۆ کۆنترۆڵکردنی ئەو پەتای ئێستا.
However, it is challenging to overcome the difficulty because of the long period of time (averaged 18 months) needed for vaccine development and the dynamic variations of CoVs.
سەرباری ئەوە، زاڵبوون بەسەر ئەم کێشەیەدا بە هۆی درێژبوونی کاتی پێویست بۆ دروستکردنی ڤاکسین (نزیکەی 18مانگ) و گۆڕانی جووڵەداری کۆرۆنا ڤایرۆسەکان زۆر دژواره.
As a novel disease, COVID-19 has just started to manifest its full clinical course throughout thousands of patients.
وەکوو نەخۆشیەکی نوێ، کۆڤید-19 تازه دەستی کردووه بە پیشاندانی سووڕی کلینیکاڵی خۆی لەنێو هەزاران نەخۆشدا.
In most cases, patients can recover gradually without sequelae.
له زۆربەی حاڵەتەکاندا، نەخۆشەکان دەتوانن بەرەبەرە بە بێ نەخۆشی پاشکۆ چاک ببنەوە.
However, similar to SARS and MERS, COVID-19 is also associated with high morbidity and mortality in patients with severe cases.
هەرچەندە، هەر وەکوو SARS و MERS کۆڤید-19 یش نەخۆشکەوتن و مردنی زۆری لە حاڵەتە قایمەکاندا لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت.
Therefore, building a prognosis model for the disease is essential for health-care agencies to prioritize their services, especially in resource-constrained areas.
هەربۆیه، دروستکردنی مۆدێلێکی پێشبینی نەخۆشی بۆ نەخۆشیەکە پێویسته بۆ ئاژانسەکانی چاودێری تەندروستی بۆ ئەولەویەتدان به خزمەتگوزاریەکانیان، بەتایبەت لەو شوێنانەی کە سەرچاوەکان سنووردارن.
Based on clinical studies reported thus far, the following factors may affect or be associated with the prognosis of COVID-19 patients (Table ​(Table33):
بە گوێرەی ئەو توێژینەوە کلینیکاڵانەی کە تا ئێستا ڕاگەیەندراون، ئەم هۆکارانەی خوارەوە لەوانەیە کاریگەرییان ببێت یان پەیوەندیدار بن به پێشبینی نەخۆشەکانی کۆڤید-19 ەوە (خشتەی(خشتەی33):
Age: Age was the most important factor for the prognosis of SARS, which is also true for COVID-19.
تەمەن: تەمەن گرینگترین هۆکارە بۆ ماوەی چاکبوونەوە لە SARS کە بەهەمان شێوە بۆ کۆڤید-19 یش ڕاستە.
COVID-19 mainly happened at the age of 30-65 with 47.7% of those patients being over 50 in a study of 8,866 cases as described above.
کۆڤید-19 زیاتر لە تەمەنی 65-30 ساڵاندا ڕوویداوه و لە توێژینەوەیەکدا که 8,866 کەس تێیدا بەشداربوون 47.7% نەخۆشانەکان تەمەنیان لە سەرووی 50 ساڵ بووه هەروەک لە سەرەوە باسکرا.
Patients who required intensive care were more likely to have underlying comorbidities and complications and were significantly older than those who did not (at the median age of 66 versus 51), suggesting age as a prognostic factor for the outcome of COVID-19 patients.
ئەو نەخۆشانەی کە پێویستیان بە چاودێری وردی پزیشکی هەبوو بە ئەگەری زۆرەوە نەخۆشی دیکەیشیان بووە و بە شێوەیەکی بەرچاو تەمەنیان لەوانەی دیکە زیاتر بووه (لە تەمەنی ناویی 66 لە بەرامبەر 51 دا)، و ئەمەش تەمەن وەکوو هۆکارێکی پێشبینیکەر بۆ ئەنجامی نەخۆشەکانی کۆڤید-19 پێشنیار دەکات.
Sex: SARS-CoV-2 has infected more men than women (0.31/100,000 versus 0.27/100,000), as described above.
ڕەگەز: کۆرۆنا ڤایرۆسی SARS-Cov-2 پیاوەکان زیاتر لە ئافرەتەکان تووش دەکات (0.31/100,000 لە بەرامبەر 0.27/100,000)، وەکوو پێشتر باسکرا.
Comorbidities and complications: Patients with COVID-19 who require intensive care are more likely to suffer from acute cardiac injury and arrhythmia.
هەبوونی نەخۆشی دیکە: ئەو نەخۆشانەی کۆڤید-19 کەوا پێویستیان بە چاودێری وردە پزیشکی هەیە بە ئەگەری زۆرەوە نەخۆشی تیژی دڵ یان ناڕێکی لێدانی دڵیان هەیە.
Cardiac events were also the main reason for death in SARS patients.
ڕووداوەکانی دڵ هەروەها هۆکاری سەرەکی مردن لە نەخۆشەکانی SARS دا بووه.
It has been reported that SARS-CoV-2 can also bind to ACE2-positive cholangiocytes, which might lead to liver dysfunctions in COVID-19 patients.
ڕاگەیەندراوه کە SARS-CoV-2 هەروەها دەتوانێت بلکێت بە کۆلانژیۆسیتەکانی ACE2 ی پۆزەتیڤەوە کە ئەمەش لەوانەیە ببێته هۆی کەوتنی جەرگ لە نەخۆشەکانی کۆڤید-19 دا.
It is worth noting that age and underlying disease are strongly correlated and might interfere with each other.
پیویسته بگوترێت کە تەمەن و نەخۆشی بنەڕەتی بە قایمی پێکەوە بەستراون و لەوانەیە دەستتێوەردانیان لە یەک ببێت.
Abnormal laboratory findings: The C-reactive protein (CRP) level in blood reflects the severity of inflammation or tissue injury and has been proposed to be a potential prognostic factor for disease, response to therapy, and ultimate recovery.
ئەنجامه تاقیگەییە نائاساییەکان: ئاستی پرۆتینی وەڵامدەرەوەی جۆری C (CRP) لەناو خوێندا توندی هەوکردنەکە یان زیان لێکەوتنی شانەکان پیشاندەدات و هۆکارێکی پێشبینیکەری شاراوەیە بۆ نەخۆشیەکە، کاردانەوە بۆ دەرمان، و چاکبوونەوەی کۆتایی.
The correlation of CRP level to the severity and prognosis of COVID-19 has also been proposed.
هەروەها پەیوەندی نێوان ئاستی CRP لەگەڵ توندی و پێشبینی کۆڤید-19 پێشنیارکراوه.
In addition, elevated lactate dehydrogenase (LDH), aspartate aminotransferase (AST), alanine aminotransferase (ALT), and creatine kinase (CK) may also help predict the outcome.
جگە لەوەش، بەرزبوونەوەی لاکتات دێهیدرۆجیناز (LDH)، ئاسپارتەیت ئامینۆترانسفێراز (AST)، ئالانین ئامینۆترانسفێراز (ALT) و کراتین کیناز (CK) لەوانەیە یارمەتیدەر بێت بۆ پێشبینی ئەنجامەکان.
These enzymes are expressed extensively in multiple organs, especially in the heart and liver, and are released during tissue damage.
ئەم ئەنزیمانه بە فراوانی لە چەندین ئەندامی لەشدا، بە تایبەت لە دڵ و جەرگدا بوونیان هەیە و لە کاتی تێکچوونی شانەکاندا ئازاد دەکرێن.
Thus, they are traditional markers for heart or liver dysfunctions.
هەر بۆیه، ئەمانه نیشانەدانەری باون بۆ ناڕێکی دڵ و جەرگ.
Major clinical symptoms: Chest radiography and temporal progression of clinical symptoms should be considered together with the other issues for the prediction of outcomes and complications of COVID-19.
نیشانە کلینیکاڵه سەرەکییەکان: بۆ پێشبینی دەرەنجامەکان و ئاڵۆزکاریەکانی کۆڤید-19 پێویسته تیشکی سنگ و بەرەوپێشچوونی کاتیی نیشانە کلینیکاڵەکان لەگەڵ کێشەکانی دیکە ڕەچاو بکرێت.
Use of steroids: As described above, steroids are immunosuppressant commonly used as an adjunctive therapy for infectious diseases to reduce the severity of inflammatory damage.
بەکارهێنانی سترۆییدەکان: هەروەها کە پێشتر ئاماژەی پێکرا، سترۆییدەکان سەرکوتکەری سیستەمی بەرگرین و زۆربەی کات وەکوو چارەسەریەکی یارمەتیدەر بۆ نەخۆشیەکانی هەوکردن کەڵکیان لێ وەردەگیرێت تا قایمی زیانەکانی هەوکردن کەم بکەنەوە.
Since a high dosage of corticosteroids was widely used in severe SARS patients, many survivors suffered from avascular osteonecrosis with life-long disability and poor life quality.
لەبەر ئەوەی ژەمی زۆری کۆرتکۆسترۆییدەکان بە شێوەیەکی بەربڵاو له نەخۆشه سەختەکانی SARS دا بەکارهێنرا، زۆرێک لە ڕزگاربووەکان تووشی مردنی خانەی ئێسک و بێبۆڕیبوونی خوێن لەگەڵ کەمتوانایی و خراپبوونی چۆنیەتی ژیان بوون.
Thus, if needed, steroids should be used at low dosage and for a short time in COVID-19 patients.
هەر بۆیه، ئەگەر پێویست بوو، دەبێت لە ژەمی کەمی سترۆییدەکان و بۆ ماوەیەکی کورت لە نەخۆشەکانی کۆڤید-19 کەڵک وەربگیرێت.
Mental stress: As described above, during the COVID-19 outbreak many patients have suffered from extraordinary stress as they often endured long periods of quarantine and extreme uncertainty and witnessed the death of close family members and fellow patients.
فشاری دەروونی: هەروەها کە پێشتر باسکرا، لە کاتی بڵاوبوونەوەی کۆڤید-19 زۆریەک لە نەخۆشەکان تووشی دڵەڕاوکێی نائاسایی دەبن چونکه زۆربەیان ماوەی کەرەنتینی درێژخایەن و دوودڵیەکی لەڕادەبەدەریان تەحەمول کردووه و مردنی ئەندامانی خێزان و هاوڕێکانی خۆیان بەچاو بینیوە.
It is imperative to provide psychological counseling and long-term support to help these patients recover from the stress and return to normal life.
پێویستە کە ئاڕاستەکردنی دەروونی و هاوکاری درێژخایەن دابنرێت بۆ ئەم نەخۆشانە بۆ ئەوەی یارمەتییان بدات سترێسەکە تێبپەڕێنن و بگەڕێنەوە بۆ ژیانی ئاسایی.
According to demographic studies so far, COVID-19 seems to have different epidemiological features from SARS.
بەگوێرەی لێکۆڵینەوە ڕووپێویەکان کە تا ئێستا کراون، کۆڤید 19 شێوەی گواستنەوەی جیاوازی هەیە بەبەراورد بە سارس.
In addition to replicating in the lower respiratory tract, SARS-CoV-2 can efficiently replicate in the upper respiratory tract and causes mild or no symptoms in the early phase of infection, similar to other CoVs that cause common colds.
بێجگە لە دووبارەبوونەوە لە کۆئەندامی هەناسەدانی خواروو، کۆرۆنا ڤایرۆسی SARS-CoV-2 دەتوانێ بە شێوەیەکی کاریگەر لە کۆئەندامی هەناسەدانی سەروودا دووباره ببێتەوه و لە قۆناغە سەرەتاییەکانی هەوکردنەکەدا نیشانەی سووک دەربخات یان بێ نیشانە بێت، هەر وەکوو کۆرۆنا ڤایرۆسەکانی دیکه کە دەبنه هۆی هەڵامەتێکی ئاسایی.
Therefore, infected patients at the early phase or incubation period can produce a large amount of virus during daily activities, causing great difficulty for the control of the epidemic.
بۆیه نەخۆشە تووشبووەکان لە قۆناغه سەرەتاییەکاندا یان ماوەی دەرنەکەوتنی نەخۆشیەکەدا لە کاتی چالاکی ڕۆژانەدا دەتوانن بڕێکی زۆر ڤایرۆس دروست بکەن وئەمەش دژواریەکی گەوره دروست دەکەن بۆ کۆنترۆڵکردنی ئەم پەتایه.
However, the transmission of SARS-CoV was considered to occur when the patients are severely ill, while most transmission did not happen at the early phase.
سەرەڕای ئەمەش، ڤایرۆسی SARS-CoV لە کاتێکدا دەگوازرایەوه کە نەخۆشی تووشبووەکه قایم ببێت، لە کاتێکدا زۆرترین گواستنەوە لە قۆناغی سەرەتاییدا ڕووی نەدەدا.
Thus, the current outbreak of COVID-19 is much more severe and difficult to control than the outbreak of SARS.
لەبەر ئەمەش، پەتا گشتگیرەکەی ئێستای کۆڤید-19 زۆر سەختتره له پەتای SARS و کۆنترۆڵکردنیشی زۆر دژوارتره.
Great efforts are currently underway in China including the lockdown of Wuhan and surrounding cities and continuous quarantine of almost the entire population in hopes of interrupting the transmission of SARS-CoV-2.
لە کاتی ئێستادا بە هیوای پچڕانی زنجیرەی گواستنەوەی SARS-CoV-2 لە چیندا هەوڵێکی زۆر دەدرێت لەوانەش داخستنی ووهان و شارەکانی دەورووبەری و کەرەنتینکردنی بەردەوامی تەقریبەن هەموو خەڵک.
Although these actions have been dramatically damaging the economy and other sectors of the country, the number of new patients is declining, indicating the slowdown of the epidemic.
هەرچەنده ئەم کردارانه بە شێوەیەکی بەرچاو زیانی گەیاندووه بە ئابووری و بەشەکانی دیکەی ووڵاتەکە، بەڵام ژمارەی نەخۆشه تازه تووشبووەکان بەرەو کەمبوونه، ئەمەش هێوربوونەوەی پەتاکه پیشاندەدات.
The most optimistic estimate is that the outbreak will end by March and the downswing phase will last for 3-4 months.
گەشبینانەترین مەزەندە ئەوەیه کە بڵاوبوونەوەی ئەم نەخۆشیه تا مانگی ئادار کۆتایی پێدێت و قۆناغی دابەزینی ماوەی 4-3 مانگ دەخایەنێت.