atepeq/tico19 huggingface dataset:
በሌላ መልኩ፣ የሳርስ-ኮቭ-2 በሰዉ ውስጥ ቆይታ በኋላ የመተላለፊያ አቅሙ ልክ እንደ ሳርስ-ኮቭ እና ሜርስ-ኮቭ እንደሚቀንስ ተረጋግጧል።
ብኻሊእ መዳይ ድማ ልክዕ ከም SARS-CoVን MERS-CoVን ናይ SARS-CoV-2 ካብ ሰብ ናብ ሰብ ናይ ምትሕልላፍ ዓቕሙ ከምዝቕንስ ገና ኣይተፈልጠን።
በመጨረሻ ከሌሎች ኤችኮቭች ጋር የሚመሳሰል ሳርስ-ኮቭ-2 በሰገራ ናሙና ዉስጥ ሊገኝ ይችላል።
ብመወዳእታ፣ ከም ኻልኦት ኤች.አይ.ቪ.ታት፣ SARS-CoV-2 ኣብ fecal ናሙናታት ውሽጢ ክርከቡ ይኽእሉ ፡፡
የሳርስ-ኮቭ-2 ፊሳል ኦራል ማስተሰላለፍ ወስጥ ልክ እንደ ሳርስ-ኮቭ ኬዝ አስፈላጊ ድርሻ ሲኖረዉ ቢያንስ በተወሰነ ሁኔታ ዉስጥ ወደ ፊት በሚደረጉ ጥናቶች ግልፅ መደረግ አለበት።
ልክዕ ከም SARS-CoV ኣብ ሓደሓደ ኹነታታት ናይ SARS-CoV-2 ብኣፍ ናይ ምምሕልላፍ ግደ ኣብ ቐጻሊ ምርምራት ክግለጽ ትጽቢት ይግበር።
በህብረተሰብ ዉስጥ እንደተሰራጩት ኤችኮቭች ኬዞች የሳርስ-ኮቭ-2 የመለዋዋጥ ባህሪ ያለው እንደሆነ ለማየት ትልቅ ፍላጎት አለ፡፡
ኣብ ዝተፈላለዩ ወቕትታት ዓመት SARS-CoV-2 ዘርእዮ ለውጢ ካብ ብ HCoVs ዝተጠቕዑ ሕብረተ ሰብ ክርከብ ትጽቢት ይግበር።
ይሁን እንጅ የ ሳርስ-ኮቭ-2 ባህርያት ስርጭት፣ የበሽታ መንስኤነት፣ ወደ ሰዉ ከተላለፈ በኋላ ቀጣይነት ያለዉ ስርጭት ጨምሮ እየተስፋፋ ባለዉ የ COVID-19 የመጨረሻ እጣፋንታ ላይ በጣም ጫና አለዉ።
ተኾነዉን ባህሪ SARS-CoV-2 ናይ ምትሕልላፍ ዓቕሙን ሓደገኛነቱን ብለበዳ COVID-19 ይዉሰን።
መለስተኛ ምልክቶችን የሚፈጥሩት አራቱም ከህብረተሰብ የተገኙ HCoVs ከሰዎች ጋር በደንብ ተላምደዋል።
እቶም ኣርባዕተ ኣብ ማሕበረሰብ ዝረኣዩ HCoVs ቀሊል ናይ ሕማም ምልክታት የርእዩ።
በሌላው ዕይታ፤ የሰው ልጅ ከ አነዝህ አረቱ ኤችኮቭስ ጋር በጣም የተላመዱ ልሆን ይችላል።
ብኻልእ ጎኒ ደቂ ሰባት ምስዞም ኣርባዕተ HCoVs ተላሚዶም ክኾኑ ይኽእሉ።
በሌላ አገላለፅ፤ ሁለቱም የጥንታዊ ኤችኮቭች አለም አቀፍ ወረርሽኝ ቅሪት ሊሆኑ ይችላሉ።
ብካልእ ኣበሃህላ፣ ክልቲኦም ናይቲ ናይ ጥንቲ HCoV ለበዳ ብህይወት ዝተረፉ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም።
በአሁኑ ጊዜ በሰዉ ላይ እጅግ በጣም ከባድ ህመም የሚያስከትሉ ኤችኮቭች እና በከባድ ኤችኮቭች በሽታ የተጠቁ ሰዎች ጠፍቷል።
ሎሚ ኣብ ወዲ ሰብ ከቢድ ሕማም ዘምፅኡ HCoVsን ብምኽንያት HCoV ሓደገኛ ምልክታት ዘርእዩ ሰባትን የለዉን
ይህ መከሰት እንዲችል፣ ኤችኮቮች በሰው ልጆች ውስጥ በቂ በሆነ ደረጃ የተሸካሚ ገደብ መንስኤዎችን የሚቃረኑ ተላማጅ ልውውጦች ክምችትን እንዲኖር ያደርጋሉ።
እዚ ንክኾን HCoVs ብብዝሓት ተራቢሖም ኩነታት ዝቕንሱ ሙቴሽን ህዋታት ክበራኸቱ ኣለዎም።
በዚህ ሁኔታ የ ሳርስ-ኮቭ-2 ወረርሽኝ ረጅም ግዜ ሲቆይና ብዙ ሰዎችን ሲያጠቃ ከሰዎች ጋር ለመላመድ ያለዉ እድል ሰፊ ነዉ።
በዚ ምኽንያት እዚ፣ እዚ ናይ SARS-CoV-2 ለበዳ ብዝቐጸለ ቁጽሪ ብዙሓት ሰባት ድማ እንዳለኸፈ ብዝኸደ ቁጽሪ፣ ናብ ሰባት ናይ ምልማድ ዕድሉ እንሳፍሐ ይኸይድ።
በደንብ ከተላመደ፥ በሰዎች መካከል ያለውን ተዛማችነት በለይቶ ማቆየት ወይም በሌላ የበሽታ መቆጣጠሪያ እርምጃዎች ለማስቆም አስቸጋሪ ይሆናል።
ብግቡእ እንተድኣ ተላሚዱ፣ ለበዳ ብውሸባ ወይ ካልኦት መንግድታት ምግታዕ ኸቢድ ይኸውን።
ለበርካታ አመታት፣ አራት በማህበረሰብ-የተያዙ ኮቮች በሰዎህዝብ ውስጥ በተደጋጋሚ ተከስተዋል፣ በዚህም የተመለደ በሽታ የመቋቋም አቅም ያላቸው ተጠቂዎች ላይ የተለመደ ጉንፋን ያስከትላሉ።
ንብዙሕ ዓመታት እቶም ኣርባዕተ ኣብ ማሕበረሰብ ዝርከቡ CoVsንጥዕናኦም ዝተሓለወ ሰባት ብምጥቃዕ ሳዓል የምፁ ኔሮም።
እነዚህ ቫይረሶች ዋነኛ መከማቻ እንስሳ አይፈልጉም።
እዞም ቫይረሳት ናይ እንስሳ መሕደሪ ኣድልዮምን።
በተቃራኒ ደግሞ፣ በከፍተኛ ሁኔታ የበሽታ መንስኤ የሆኑ ሳርስ-ኮቭና ሜርስ-ኮቭ ከሰዉ ጋር እምብዛም የተላመዱ አይደሉም፤ ከሰዉ ወደሰዉ ስርጭታቸውንም ማቆም አይቻልም።
ብሓፈሻ፣ ልዑል ሕማም ናይ ምስዓብ ዓቕሚ ዘለዎም SARS-CoV ን MERS-CoV ን ምስ ሰባት ብኣግባቡ ኣይተላመዱን ኣብ መንጎ ሰባት ዘለዎም ምትሕልላፋት እውን ክተሓዝ ኣይኽእልን።
በበሽታ አምጪ ተህዋሲ ተሸካሚዎቻቸው ውስጥ መቀጠል እና መራባት እንዲሁም በአጠራጣሪ የሰዎች ተጠቂዎች የመስፋፋት እድል፣ በተለይም በአንድ ወይም ሌላ መካከለኛ እና መራቢያ ተሸካሚ በኩል መፈለግ ያስፈልጋቸዋል።
ኣብ ዙኖቲክ መዕቖቢታቶም ክጸንሑን ክባዝሑን ኣለዎም ናብ ተጠቓዒ ናይ ወዲ ሰብ ዒላማ ናይ ምፍሳስ ዕድል ድማ ይደልዩ፣ ብሓደ ወይ ካብኡ ንላዕሊ መንጎኛን መባዛሕቲን መሕደሪታት ብምጥቃም።
ሳርስ-ኮቭ-2 ከሳርስ-ኮቭ/ሜርስ-ኮቭ እና ከአራቱ ማህበረሰብ-ወረስ ኤችኮቮች ጋር ተመሳሳይ የሆኑ ባህርያት አሉት።
SARS-CoV-2 ምስ SARS-CoV/MERS-CoV እቶም ኣርባዕተ ካብ ከባቢ ዝውሰዱ HCoVs ተመሳሳሊ ባህርያታት ኣለዎ።
ቢያንስ ለጊዜው በህብረተሰብ ዉስጥ እንደተሰራጨ ኤችኮቭች በጣም ተላላፊ ነዉ።
እዚ ድማ ልክዕ ከም ብካብ ከባቢ-ዝርከቡ HCoVs፣ እንተንኢሱ ንግዚኡ ብሰፊሑ ይሰራጮ።
ሆኖም ግን፥ ከማህበረሰብ-ወረስ ኤችኮቮች በበለጠ እና ከሳርስ-ኮቭ ወይም ሜርስ-ኮቭ ባነሰ በሽታ አምጪ ነው።
ኮይኑ ግና ካብ ኣብ ማሕበረሰብ ዝተረኽበ HCoVs ዝበኣሰን ካብ SARS-CoV ወይ MERS-CoV ድማ ዝሓሸን እዩ።
ከሰዎች ጋር ሙሉ በሙሉ ይላማድ አይላማድ እንደሆነ እና እንደ ተሸካሚ ወይም አስተላላፉ እንስሳ ሆኖ በሰዎች ውሰጥ መማሰስተለላለፈፍ ይችል እንደሆነ ወደፊት የሚታይ ይሆናል።
ሙሉእ ንሙሉእ ናብ ሰባት ክላመድ ድዩ ወይስ ኣብ ውሽጢ ሰባት ብዘይ መዐቖቢ ወይ መንጎኛ እንስሳ መሕደሪ ክዘዋወር ይኽእል ድማ ዝብል ገና ኣይተፈለጠን።
ኤችኮቭች ከየትኞቹ እንስሳት እንደመጣ ከማብራራታችን በፊት፣ ስለ ኤችኮቭች ዝግመታዊ፣ ተፈጥሯዊ፣ አገናኝና የሚያገዝፉ አስተናጋጆች ፍቺዎችና መገለጫ ባህርያት መወያየቱ ይጠቅመናል።
ቕድሚ ናይ HCoVs ፍልፍል ዝኾኑ እንስሳት ምጥቃስና ናይ HCoVs ኩነታት ዝግመተ ለውጢ፣ ተፈጥራዊ መጠራቐሚ፣ ማእኸላይ መጸግዕን መበኣኣስን ምምርማር ይጠቅም።
ጫፎቹ ከቀድሞ መነሻዎች ጋር በኒውክሎታይድ ቅደም ተከተል ደረጃ ቅርብ የሆነ ከፍተኛ ምስስሎሽ የሚጋራ ከሆነ፣ እንስሳ እንደ ኤችኮቭ ዝግመተ-ለውጥ ተሸካሚ ሆኖ ያገለግላል።
ኣብ ናይ ኒክሎታይድ ሲኬንስ ደረጃ ሆሞሎጂ ናይ ነባር መንበሪኡ ምምስሳል እንታሃልይዎም እንስሳት ከም ናይ HCoV መሕደሪ ኮይኖም የግልግሉ።
በዘር የሚተላለፍ ቫይረስ ከሰው ልጅ ጋር በጣም የተዋሀደ እና በብዛት የማይሰራጭ ነው።
እዚ ካብ ዘርኢ ዝውረስ ቫይረስ ኣብ መሕደሪኡ ብጽቕ ዝተላመደን ሕማም ዘየስዕብን እዩ።
በተመሳሰይ መልኩ፤ የኤችኮቭ ክምችት ብዛት ተከማችቶ በቀጣይነት ለረጅም ግዜ ሊቆይ ይችላል።
ከምዚ ድማ፣ ናይ ናይቲ ሰብ ንነዊሕ እዋን ን HCoV መዕቖቢ ኮይኑ ክጸንሕ ይኽእል።
በሁለቱም ሁኔታ ዉስጥ ተሸካሚዎች በተፈጥሮ የተጠቁና የ ኤችኮቭች ወይም የወላጁ ቫይረስ ተሸካሚ ናቸዉ።
ኣብ ክልቲኦም ኬዛት፣ እዞም መሕደሪታት እዚኦም ብተፈጥሮ ይልከፉ ናይ HCoV ወይ ናይ ዘርኦም ቫይረስ ተፈጥሮኣዊ መሕደሪ እዮም።
በተቃራኒ ደግሞ ወደ ሰዉ ከመግባቱ በፊት ወይም ወደ ሰዉ በተጋባ አካባቢ ኤችኮቭ ወደ ተሸካሚና አስተላላፊዎች በአዲስ መልክ ቢገባ ከአዲስ ተሸካሚ ጋር በደንብ አይዋሃድም እንዲሁም በአብዛኛው የበሽታ መንስኤ ነዉ የሚሆነዉ።
ብተፃራሪ እንድሕር ኣብ ሓፂር እዋን ብHCoV ዝተጥቕዐ እንስሳ ናብ ሰብ ኣመሓላሊፉ እቲ ቫይረስ ምስቲ ሓድሽ ተሸካማይ ስለዘይተላመደ ከቢድ ሕማም ከስዕብ ይኽእል እዩ።
ይህ ተሸካሚ ሰዉን በኢንፌክሽን ለመበከል እንደ ዞኖቲክ ምንጭ ሊያገለግል ይችላል እንዲሁም ቫይረሱ በፍጥነት እንዲሰራጭ በማድረግ ረገድ ሚና ሊጫወት የሚችል ሲሆን የሰዉን በኢንፌክሽን የመጠቃት መጠንን ለመጨመር ወደ ሰዎች ያስተላልፋል።
እቲ ናይ ማእኸላይ ተሸካማይ እቲ ቫይረስ ዝኾነ እንስሳ ከም ፍልፍል ኢንፌክሽን ናይ ወድሰብ ኮይኑ የገልግል ብተወሳኺ ድማ እቲ ቫይረስ ንሓፂር እዋን ኣብ ዉሽጢ እቲ እንስሳ ብምርባሕ ናይቲ ቫይረስ ናይ ምጥቃዕ ዓቕሙ ንኽጎልህ ዓቢ እጃም ይፃወት።
ስርጭቱን በመጠኑ ከላደረገ በስተቀር፣ ኤችኮቭ የአለምን ህዝብ የሚያጠፋ በሽታ ሆኖ ልቀጥል ይችላል።
HCoV ምውት መወዳትኡ ረኸሲ ከስዕብ ይኽእል እዩ ኣብ ውሽጢ መንጎኛ መሕደሪ ኮይኑ ተመሓላላፍነቱ ክቕጽል እንተዘይክኢሉ።
በተቃራኒው፣ ኤችኮቭች መካከለኛ ተሸካሚያቸውንም ሊላመዱ ይችላሉ እንዲሁም የረጅም-ጊዜ ወረርሽኝነትን ሊፈጥሩም ይችላሉ።
ብካልእ ገጹ ደድማ፣ HCoVs ንመንጎኛ መሕደሪታት ክላመድ ይኽእል ነዊሕ ግዘ መጽሒ እውን ክገብርዎም ይኽእሉ።
ይህ ሲሆን፥ መካከለኛው ተሸካሚ ተፈጥሯዊ ማከማቻ ተሸካሚ ይሆናል።
በዚ እዋን ናይ ሞንጎ መጸግዒ ተፈጥሮኣዊ መቐመጢ ይኾን።
ኢፒዲሚዮሎጂካል ውሂብ ከሳርስ ዋና ኬዝ የተገናኝ እንስሳት ጋር የንክኪ ታሪክን አሳይቷል።
ኢፒዴሞሎጂካል ዳታ ናይ SARS ኢንዴክስ ኬዝ ምስ ናይ ጸወታ እንስሳት ናይ ንኽክእ ታሪኽ ኣለዎ እዩ።
የሚያመሳስላቸዉን ነገሮች ጥናቱ እነደሚያመለክተዉ ከመላዉ ህዝብ በተለየ መልኩ የእንስሳት ነገዴዎች ከጸረ- ሳርስ-ኮቭ IgG ጋር የበለጠ ይመሰሰለሉ።
ተኸታሊ ሴሮ ፕርቫለንስ ምርመራ ከምዘርእዮ ናይ እንስሳት ነጋዴታት ምስቲ ሓፈሻዊ በዝሒ ህዝቢ ክነጻጸሩ ከለዉ ልዑል ናይ ጸረ-SARS-CoV IgG ተሸከምቲ ከምዝኾኑ የርኢ።
ጥርኝ (ፓጉማ ላርቫታ) እና ራኮን ዉሻ በዱር እንስሳት ገበያ ዉስጥ መጀመሪያ ሳርስ-ኮቭን የሚመስሉ ከሳርስ-ኮቭ ጋር በጣም የሚመሳሳሉ ቫይረሶች ተገኙባቸዉ።
ዝተሸፈኑ ዝባዳት (ፓጉማ ላርቫታ)ን ራኩን ኣኻልብን ኣብ ናይ እንስሳት ዕዳጋ ይርከቡ መጀመርያ SARS-CoV-ምስ SARS-CoV ማዕረ ዝኑ ቫይረሳት ከምዝሸከሙ ዝተፈለጡ ድማ ንሶም እዮም።
ይህም በየገበያው የነበሩ ሁሉም ጥርኞች ከተወገዱ በኋላ ሌላ ምንም ተጨማሪ ሳርስ ባለመመዝገቡ በተዘዋዋሪ ተደግፏል።
እዚ ድማ ብተዘዋዋሪ ኣብቲ ዕዳጋ ንዝነበሩ ዝባዳት ኩሎም ስለዝቐተሎም ድሕሪኡ ናይ SARS ኬዝ ሪፖርት ዘይምግባሩ ዝተሓገዝ እዩ።
ይሁን እንጂ እንደ ድመት የሚመሰሉ እንስሳት ከዉጪ ወይም ከማሳወዎች ላይ የሚገኘኙትን ከእንሰሳት ገበያ ጋር ከመነካካታቸዉ በፊት ሳርስ-ኮቭ እንደሌላባቸዉ ተዘግቦ ነበረ፤ ይህም እንደ ድመት አይነት እንስሳት መካከለኛ ተሸካሚ አስታላላፊ እንጂ በተፈጥሮ የሳርስ-ኮቭ ተሸካሚ እንዳልሆኑ በመጥቀስ ነዉ።
እንተኾነ ግን፣ ዝተሸፈኑ ናይ በረኻ ወይ ናይ ሕርሻ ዝባዳት ብዘይ ናይ ብሂወት ዘለዉ ናይ እንሰሳት ዕዳጋ ምቅላዕ ብሰፊሑ ን SARS-CoV ኔጌቲቭ እዮም ኔሮም፣ እዘ ድማ ዝተሸፈኑ ዝባዳት ከም መንጎኛ መባዛሕቲ መሕደሪታት እምበር ከም ማእኸላይ መዕቖብቲ SARS-CoV ከምዘይኮኑ የርኢ።
በተለይ በጓንዙ በሚገኝ ገበያ ዉስጥ ያሉ 80% የሚሆኑ የተለያዩ እንስሳት ፀረ ሳርስ-ኮቭ አንቲባዮትክስ ስላላቸው የተለያዩ የአጥቢ እንስሳት ዝርያዎች ሳርስ-ኮቭ የሚያስተላልፉና የሚያባብሱ መሆናቸዉ ሊነጠል አይችልም።
ብግልጺ፣ ካብ 80% ናይዞም ዝተፈላለዩ ኣብ ናይ ግዋንግዙ ዕዳጋ ዘለዉ እንስሳት ጸረ-SARS-CoV ኣንቲቦዲታት ኣለዎም፣ ናይ ዝተፈላለዩ ዓሌታት ኣናእሽተይ መጥወብቲ ከም መንጎኛ መራብሕቲ መሕደሪ ናይ SARS-CoV ከምዝኾኑ ክርሳዕ ኣይኽእልን።
እነዚህ ሳርስ-ኮቭ የማያስተላልፉ ተሸካሚ ናቸዉ።
ኩሎም እዚኦም ናይቲ ናይ SARS-CoV መሕደሪ ዝሞቱ ጫፋት ይመስሉ።
የዝርያ ማስረጃ እንደሚያሳየው የሌሊት ወፍ እና አይጥ አስተኔዎች ለአብዛኛው alpha-CoVs እና beta-CoVs በዘር ምንጭነት ሲያገለግሉ፣ ወፎች ደግሞ የ gamma-CoVs እና delta-CoVs ዋና ማጠራቀሚያ ናቸው።
ቀጸልቲ ኣለሻታት ናይ ተፈጥሮኣዊ እንስሳት ናይ SARS-CoV መሕደሪታት ምስ ናይ ለዃኺቶ CoV ዝተተሓሓዘ ኣርእዮም፣ SARS-ዝተተሓሓዘ ራይኖሎፈስ ለዃኺቶ CoV HKU3 (SARSr-Rh-BatCoV HKU3) ዝበሃል፣ ኣብ ናይ ቻይና ናይ ፈረስ ጫማ ለዃኺቶታት ይርከቡ።
እነዚህ የሌሊት አእዋፋት በፀረ-ሳርስ-ኮቭ ፀረ እንግዳ አካል ና የሳርስr-Rh-BatCoV HKU3 ጄኖም ቅደም ተከተል ታይቶባቸዋል።
እዞም ለዃኺቶታት ንናይ ጸረ-SARS-CoV ኣንቲቦዲታትን ናይ ጄኖም ሲኬንስን SARSr-Rh-BatCoV HKU3 ፖዚቲቭ እዮም።
ይህ እና ሌሎች የሌሊት ወፍ ኮቮች ከሳርስ-ኮቭ ጋር ከ88-92% የኒውክሎታይድ ቅደም ተከተል ምስስሎሽን ይጋራሉ።
እዚን ካልኦት ናይ ሎዃኺቶ CoVን SARS-CoVን 88-92% ተመሳስልቲ ኒክሎታይድ ኣለዎም።
እነዚህ ጥናቶች በሌሊት ወፎች ውስጥ ያሉ ወደሰዎች የሚተላፉ በሽታ አመጪ ተዋህሲያንን በተመለከተ ለአዲስ ፅንሰ-ሃሳብ መሰረት አኑረዋል።
እዞም መጽናዕቲታት ለዃኺቶታት ናይ ሰባት ፓቶጂናት ከምዘምርቱ ዘርኢ ሓድሽ ሓሳብ ኣርእዮም ኣለዉ።
በርካታ ሳርስ-መሰል ኮቮች (ኤስኤል-ኮቮች) በሌሊት ወፎች ላይ የተገኙ ቢሆንም ከአንድ ምድብ WIV1 በስተቀር ህይወት ያለው ቫይረስ ሆኖ የተለየ የለም።
ብዙሓት SARS-ዝመስሉ CoVs (SL-CoVs)ካብ ለዃኺቶ ዝተወሰዱ እዮም፣ ካብዚ WIV1 ወጻኢ ግን ካልኦት ህይወት ዘለዎም ቫይረስ ኣይኮኑን።
የሰዎች አንጂዮቴንሲን ለዋጭ ኤንዛይም 2 (ኤሲኢ2) የሳርስ-ኮቭ ተቀባይ ስለመሆኑ ይታወቃል።
ናይ ሰብ ኣንጂዮቴንሲን ቀያሪ ኤንዛይም 2 (ACE2) ናይ SARS-CoV ተቐባሊ እዩ።
WIV1 መግቢያ እንደ ተቀባይ የሌሊት ወፍ፣ ጥርኝ ከሌሊት ወፎች ሰገራ ናሙና እና የሰዎች ኤሲኢ2 ለመጠቀም ተብራርቷል።
ካብ WIV1 ዝተወሰዱ ናይ ለዃኺቶታት ናይ ሰገራ ናሙና ናይ ለዃኺቶ፣ ዝባድን ሰባትን ACE2 ከም ናይ ዋህዮ መእተዊ ተቐበልቲ ንክኾኑ ተገይሩ።
በሚያስደንቅ ሁኔታ የሳርስ ታማሚዎች WIV1ን የማርገብ አቅም አላቸዉ።
በዝገርም፣ ናይ SARS ሕሙማት ሴራ ኮንቨልሰንት ን WIV1 ከጥፍእዎ ክኢሎም እዮም።
WIV1 የሚወክለዉ 95% የኑክሎቶይድ ቀመር ሆሞሎጅን በማከል ሌሊት ወፍ ዉስጥ የሚገኘዉን የሳርስ-ኮቭ በጣም የቅርብ ዝርያን ነዉ።
ክሳብ እዚ እዋን WIV1 ምስ ኣብ ሎዃኼቶ ዝርከብ SARS-CoV 95% ኒዩክሎታይድ ምምስሳል ዘለዎ ኣቦሓጎ እዩ።
ምንም እንኳ በሁለቱ ቫይረሶች መካከል ከፍተኛ የሆሞሎጂ ልዩነት ቢኖርም፣ በአጠቃላይ WIV1 የሳርስ-ኮቭ ቀጥተኛ መነሻ ቫይረስ እንዳይደለ እና የሌሊት ወፎች የሳርስ-ኮቭ ቀጥተኛ ተሸካሚ እንዳልሆኑ ይታመናል።
ኣብ መንጎ እዞም ክልተ ቫይረሳት ልዑል ሆሞሎጂ ዋላ እንተሃለወ፣ WIV1 ናይ SARS-CoV መንጎኛ መምጽኢኡ ቫይረስ ከምዘይኮነነ ይእመን ለዃኺቶታት ድማ ናይ SARS-CoV መንጎኛ መሕደሪ ኣይኮናን።
የቫይረሱን ዝርያ ጥናት ሜርስ-ኮቭ ን በአንድ ላይ በጅምላ ወደ ተመሳሳይ ቡድን ባት ኮቭ-HKU4 እና የሌሊት ወፍ ኮቭ-HKU5 ያመጣል።
ፓሎጀነቲክ ኣናላይሲስ MERS-CoV ምስ ናይ ለዃኺቶ CoV-HKU4 ን ናይ ለዃኺቶ CoV-HKU5 ጉጅለ ይምድቦ።
የሌሊት ወፍ ኮቭ-ኤችኬዩ4 ና ሜርስ-ኮቭ ለቫይረስ መግቢያ ተመሳሳይ ተሻካሚ ተቀባይ ድፔፕትዳይል ፔፕትዴስን 4 (DPP4) ን ይጠቀማሉ።
ናይ ለዃኺቶ CoV-HKU4ን MERS-CoVን ተመሳሳሊ dipeptidyl peptidase 4 (DPP4) ዝበሃል መቐበሊ ቫይረስ ከም መእተዊ ይጥቀሙ።
በአርኤን ላይ የተመሰረተ አርኤን ፖሊመረስ የ ሜርስ-ኮቭ ቅደም ተከተል በዘር በተቀራኒው ወደ ቤታ ኮቭስ የምቀርብ ሲሆን፤ በአውሮፓ እና በኣፍርካ ተከስቷል።
ናይ MERS-CoV RNA-dependent RNA ፖሊመሬዝ ሲክዌንስ ምስ ኣብ ኣፍሪካን ኣውሮፓን ዝርከቡ beta-CoVs ናይ ቕርጺ ምምስሳል ኣልዎም።
እስካሁን ድረስ ምንም ህይወት ያለው ሜርስ-ኮቭ በዱር ሌሊት ወፍ አልተገኘም።
ክሳብ ሕዚ፣ ኣብ ናይ በረኻ ለዃኺቶታት ሓደ MERS-CoV ብህይወት ክርከብ ኣይከኣለን።
ሜርስ-ኮቭ እና የቅርብ ዘመዱ ባት CoV-HKU25 87% ብቻ ኒውክሎቲድ ምስስሎሽ ይጋራሉ።
MERS-CoV ን ናይ ቀረባ ዘመዱ ናይ ለዃኺቶ CoV-HKU25 87% ናይ ኒክሎታይድ ሲኬንስ ሆሞሎጂ ተመሳሳሊ ኣለዎም።
ስለዚህ የሌሊት ወፍ በቀጥታ የ ሜርስ-ኮቭ ተሸካሚ ላትሆን ትችላለች።
ስለዚ፣ ለዃኺቶታት ቀጥተኛ መንጎኛ ናይ MERS-CoV መሕደሪ ዘይክኾኑ ይኽእሉ እዮም።
በሌላ በኩል በመካካለኛ ምስራቅ የተደረጉ ጥናቶች እንደሚያሳዩት የአረብ ግመሎች በተለየ መልኩ ፀረ እንግዳ አካልን የሚያቆም ሜርስ-ኮቭ ይገኝባቸዋል፣ ይህም ልክ የመካካለኛ ምስራቅ ከሆነ ብዙ የአፍሪካ አገራት ውስጥ እንዳሉ ግማሎች ማለት ነዉ።
ብኻልእ ኣባሃህላ፣ ኣብ ማእኸል ምብራቕ ዝካየዱ ዘለዉ መጽናዕቲታት ናይ ድሬሞንዳሪ ግመላት ን MERS-CoV-ፍሉይ መማእኸላይ ኣንቲቦዲታት ሴሮፖዚቲቭ ከምዝኾኑ ኣረጋጊጾም፣ ልክዕ ከም መበቆሎም ካብ ናይ ኣፍሪካ ሃገራት ዝኾኑ ናይ ማእኸላይ ምብራቕ ኣግማል።
በሰዉ ዉስጥ ከተገኘ ቫይረስ ጋር ተመሳሳይ የሆነዉ ላይቭ ሜርስ-ኮቭ ከአረብ ግመሎች የአፍንጫ ስዋብስ የተለየዉ ይበልጥ የሚያሳየዉ ግመሎች በትክክል የ ሜርስ-ኮቭ ተሸካሚና አስተላላፊ እንደሆኑ ነዉ።
ብሂወት ዘሎ MERS-CoV ምስ ኣብ ሰባት ዝተረኸበ ቫይረስ ማዕረ ካብ ናይ ደሮሜዳሪ ግመላት ኣፍንጫ ስዋብ ዝተወሰደ እዩ፣ እዚ ድማ ግመላት ከም ናይ MERS-CoV ቦና ፋይድ መሕደሪ ኮይነኖም የገልግሉ ማለት እዩ።
በላብራቶሪ ምርምር ውስጥ ለሙከራ በሜርስ-ኮቭ እንዲያቱ የተደረጉ ግመሎች ላይ በአጠቃላይ መለስተኛ የሆኑ የበሽታ ምልክቶች ነገር ግን ከፍተኛ የቫይረስ መዝረብረብ እንደተስተዋለም ሊጠቀስ ይገባል።
ኣብ ንፈተነ ብ MERS-CoV ዝተለኸፉ ግመላት ቀለልቲ ምልክታት ምስ ብዙሕ ናይ ቫይረስ ስርጭት ከምዝተረኣየ ምግላጽ እውን ኣገዳሲ እዩ።
ሊሰመርበት የሚገባው ጉዳይ፣ የተጠቁ ግመሎች ቫይረስን የሚለቅቁት በመተንፈሻ አካላት ብቻ ሳይሆን ፋንዲያ በሚያወጡበትም ጊዜ ነው፤ ይህ መንገድ በዋናነት ከሌሊት አእዋፋት ቫይረሱን የሚለቁበት መንገድ ነዉ።
ብግልጺ፣ ዝተለኸፉ ግመላት ነቲ ቫይረስ ብምትንፋስ ጥራሕ ዘይኮነስ ብካብ ፍታነ ናብ ኣፍ እውን የመሓላልፍዎ እዮም፣ እዚ ድማ ለዃኺቶታት ነዚ ቫይረስ ዘሰራጭዋሉ ዋና መገደን እዩ።
ሆኖም ግን፤ እስከ አሁን ጥያቄ የፈጠረዉ የሜርስ በሽታ ምንጩ ህመሙ ከመታያቱ በፊት በግመል ላይ ባለመታያቱ ሲሆን በአሻሚነቱ ከሰዉ ወደ ሰዉ ወይም ባልታወቀ ሁኔታ መተላለፉና ካልታወቁ የእንስሳት ዝርያ መምጣቱ ለ ሜርስ-ኮቭ መከሰት ምክንያት እንደሆነ ይገመታል።
ይኹን ደኣምበር፣ ብዙሕሓት ዝተረጋገጹ ናይ MERS ጉዳያት ምስ ግመላት ዝራኸብ ታሪኽ ዘይብሎም ብምዃኑ፣ሐዚ’ውን ሕቶታት ይለዓሉ እንትኾኑ ፣ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ምምሕልላፋት ውይድማ ን MERS-CoV ዝሽከም ዘይተፈልጠ ናይ እንስሳት ዓሌት ሓዊሱ ዘይተፈልጠ ናይ ምምሕልልፋ መሰምር ክህሉ ይኽእል እዩ ብምባል ድማ ግምት ይህቡ።
ሳርስ-ኮቭ-2 ከራይኖሎፈስ አፊኒስ የሌሊት ወፎች ተነጥሎ ከተገኘው የሌሊት ወፍ ኮቭ ራቲጂ13 ጋር 96.2% የኒውክሎታይድ ምስስሎሽ ይጋራል።
SARS-CoV-2 96.2% ኒኩሎታይድ ሆሞሎጂ ምስ ናይ ለዃኺቶ CoV RaTG13 ኣለዎ፣ ካብ ራይኖፊለስ ኣፊንስ ለዃኺቶታት ካብ ዝተወሰደ።
ልክ እንደ ሳርስ-ኮቭ እና ሜርስ-ኮቭ፣ የ ሳርስ-ኮቭ-2 እና RaTG13ቅደም ተከተል ግንኙነታቸው በጣም የተራራቀ ስለሆነ ዝምድናቸዉን መገመት ያዳግታል።
ኣብ ናይ SARS-CoV ን MERS-CoV ን ኬዛት፣ ናይ SARS-CoV-2 ን RaTG13 ን ሲኬንስ ምቕያር ናይ ዝመጹሉ ዝምድና ንምፍላይ ኣዝዩ ከቢድ እዩ።
ይህ ማለት ወደ ፊት ተመሳሳይ ኮቭች የሌሊት አእዋፋት ካልተገኙ በስተቀር የሌሊት አእዋፋት ሳርስ-ኮቭ-2 ን ቅርብ ተሸካሚ ላይሆኑ ይችላሉ።
እዚ ማለት፣ ለዃኺቶታት ናይ SARS-CoV-2 መንጎኛ መሕደሪ(ታት) ዘይክኾኑ ይኽእሉ እዮም ማለት እዩ ኣብ መጻኢ ዳርጋ ማዕረ ናይ ለዃኺቶ CoVs እንተዘይተረኺቦም።
ምናልባት፣ የሳርስ-ኮቭ-2 ተሸካሚና አስተላላፊ የሆኑ እንስሳት ሁናን የባሕር ምግብ ሱፐር ማርኬት ወስጥ ተሽጠው የተገደሉ መሆን አለባቸው፤ በርካታዎቹ የ COVID-19 መነሻ ኬዞችም ከዚህ ጋር የተያያዙ ሲሆን፣ ይህም ከእንስሳት ወደ ሰዉ ሳይተላላፍ እንዳልቀረ ነዉ የሚያሳየዉ።
ኣብ ሁናን ዝርከብ እንስሳ ዘገዳም ተቐቲሎም ዝሽየጥሉ ናይ ጅምላ ዕዳጋ፣ እቶም ናይ መጀመርታ ናይ COVID-19 ሕሙማት ከምዝተረኽቡ ይሕበር። በዚ ምኽኒያት SARS-CoV-2 ካብ እንስሳ ናብ ሰብ ከምዘመሓላለፍ ይእመን።
በቅርብ ግዜ በሜታጌኖሚክ ቅመራ ላይ የተደረጉ ጥናቶች እንደሚያሳዩት ጥቂት የመጥፋት አደጋ የተጋረጠባቸዉ ፓንጎሊን (ማኒስ ጀቫኒካ) በመባል የሚታወቁ አጥቢ እንስሳዎች ከ ሳርስ-ኮቭ-2 ጋር የተገናኛ ጥንታዊ ቤታ-ኮቭs ተሸካሚ ሊሆኑ እንደሚችሉ ነዉ።
ብዙሓት ኣብ ቀረባ ግዘ ዝተገበሩ መጽናዕቲታት ብመሰረት ሜታጄኖሚክ ሲኬንሶም ዝተፈላለዩ ኣብ ሓደጋ ዘለዉ ኣናእሽተይ መጥወብቲ ከም ፓንጎሊን (ማኒስ ጃቪንካ) ናይ ዘርኦም ቤታ-CoVs ምስ SARS-CoV-2 ዝተተሓሓዙ ክሕዙ ከምዝኽእሉ የርእዩ።
እነዚህ ኖቭል ፓንጎሊን CoV ጄኖምስ ከ ሳርስ-ኮቭ-2 ጋር 85-92% የኒውክሎታይድ ቀመር ምስስሎሽ ይጋራሉ።
እዞም ሓደሽቲ ፓንጎሊን CoV ጄኖማት 85-92% ኒኩሎታይድ ሲኬንስ ሆሞሎጂ ምስ SARS-CoV-2 ኣለዎ።
ሆኖም ግን፣ በኒውክሎታይድ ቅደም ተከተል ደረጃቸው ላይ ከአርቲጂ13 ጋር በ90% ምስስሎሽ በጣም የተዛመዱ ናቸው።
ነገር ግን ምስ RaTG13 ብኒኩሊኦታይድ ደረጃ 90 ሚእታዊ ተመሳሳልንት ኣለዎም።
በበሽታ አምጪ ምድብ ውስጥ ወደ ሳርስ-ኮቭ-2-መሰል ቫይረሶች ሁለት ንዑስ-ዘሮች ስር የሚጠቃለሉ ሲሆን፣ ከእነዚህ ውስጥ አንዱ ከ ሳርስ-ኮቭ-2 የመጣበቂያ ጫፍ ተቀባይ (RBD) ጋር በ 97.4% አሚኖ አሲድ ቅደም ተከተል መለያ በጣም ተመሳሳይነትን ይጋራል።
ናብ ክልተ ንኡስ-ላይኔጅ ናይ SARS-CoV-2-ይምደቡ ከም ኣብቲ ፓይሎጀነቲክ ጨንፈራት ዘለዉ ቫይረሳት፣ ሓዲኡ ድማ ምስ SARS-CoV-2፣ 97.4% ኣሚኖ ኣሲድን ሲኬንስ መንነት ሒዙ ብዙሕ ተመሳሳሊ ተቐባሊ (RBD) ኣለዎ።
ምንም እንኳን ከፊተኛ የምስስሎሽ ቅደም ተከተል ጄኖም ሰፊ ቢሆንም፣ ግልፅ በሆና ተቃርኖ፣ የሳርስ-ኮቭ-2 ና RaTG13 RBDs ልዩ ልዩ ናቸዉ።
ኣብ ስታርክ ንጽጽር፣ ናይ SARS-CoV-2 ን RaTG13 ን RBD ታት ዳይቨርጀንት እዮም፣ ዋላ ልዑል ናይ ሆሞሎጂ ጄኖም ሲኬንስ ዲግሪ ይሃልዎም።
በበሽታ የተያዙ ፓንጎሊኖች ላይ የቀድሞው ጥናት በሳንባ ናሙናዎች ውስጥ የቫይረስ ኮንቲግስ ተገኝቷል፣ ይህም ከ ሳርስ-ኮቭ-2 ጋር በሚመሳሰል መልኩ የተዛመደ ሆኖ ተገኝቷል።
ኣብ ዝሓመሙ ፓንጎሊናት ዝተገበረ መጽናዕቲ ካብ ናይ ሳምባ ናሙና ቫይራል ኮንቲጅ ምርኣዩ ሪፖርት ገይሮም፣ ምስ SARS-CoV-2 ድማ ብዘተመሳሳለ ዝተተሓሓዘ እዩ።
ይህ ጥናት የጄኖም ቅድመ ተከተልን የቫይራል ጄኖምን በሙሉ ርዝመቱ 86.3% ያክል የሚይዝ ለመስራት የተለያዩ የስብሰባ ዘዴዎችንና ማኑዋል ዝግጅትን ወስዷል።
እዚ መፅናዕቲ ዝተፈላለዩ መተኣኻኸቢ መንገድታን ኣመራርፃን ብምጥቃም ክፋል ናይቲ ጀኖም ቅደም ተኸተል ፈጢሩ። እዚ ድማ 86.3% ናይቲ ሙሉእ ቁመት ናይቲ ቫይረስ ጀኖም ይዉንን።
ፓንጎሊን የ ሳርስ-ኮቭ-2 አስተላላፊ እንስሳ ልትሆን እንድምትችል መካድ አንችልም።
ፓንጎሊን ናይ SARS-CoV-2 መንጎኛ ናይ እንስሳ መሕደሪ ናይ ምዃን ዕድል ኣለዎ።
ነገር ግን፣ በሳርስ-ኮቭ-2 እና በፓንጎሊን ከሳርስ-ኮቭ-2 ጋር የተያያዙ ቤታ-ኮቭs መካከል ባለው የቅደምትከተል መራራቅ ምክንያት በአሁኑ ጊዜ ሳርስ-ኮቭ-2 በቀጥታ ከፓንጎሊን መምጣቱን የሚያሳይ ምንም ዐይነት መረጃ የለም።
እንተኾነ ግን፣ አብዚ ግዘ እዚ SARS-CoV-2 ብቐጥታ ካብ ፓንጎሊን ከምዝመጸ ዝሕግዝ መረዳእታ የለን በቲ ስኬንስ ምቕያር ኣብ መንጎ SARS-CoV-2 ፓንጎሊንSARS-CoV-2-ዝተተሓሓዙ ቤታ-CoVs እንትፍጠር።
በተጨማሪ፤ በ ሳርስ-ኮቭ-2 እና በ RaTG13 መካል ያለው ርቀት በ ሳርስ-ኮቭ-2 እና በፓንጎሊን ሳርስ-ኮቭ-2 ነክ ቤታ-ኮቭs መካከል ካለው ርቀትም ያነሰ ነው።
ብተወሳኺ ኣብሞንጎ SARS-CoV-2ን RaTG13 ዘሎ ርሕቐት ካብ ኣብ ሞንጎ SARS-CoV-2ን pangolin SARS-CoV-2-related beta-CoVsን ይሓጽር።
በሌሊት ወፎች፣ ፓንጎሊኖች እና ሌሎች አጥቢ እንስሳት ውስጥ የሳርስ-ኮቭ-2 ዝግመተ-ለውጥ መተላለፊያ ዘላቂ ሆኖ ይቀጥላል።
ናይ SARS-CoV-2 ኣብ ለዃኺቶ. ፓንጎሊናትን ካልኦት መጥወብቲን ኢቮልሽናዊ መገዱ ክሳብ ሕዚ ኣይተፈለጠን።
ነገር ግን ከፍተኛ የሆሞሎጂ ቅድመ ተከተል በ RBDs ዉስጥ የተገኘ ሲሆን በ ሳርስ-ኮቭ-2 ና ፓንጎሊን ሳርስ-ኮቭ-2 ጋር የተገናኙ ቤታ-ኮቭs፣ ሳርስ-ኮቭ-2 ና RaTG13 መካካል ከፍተኛ የጄኖም ሰፊ ቅደም ተከተል ምስስሎሽ ይጋራል።
እቲ ዝለዓለ ሲኬንስ ሆሞሎጂ ድማ ኣብ RBD ኣብ መንጎ SARS-CoV-2 ን ፓንግልዮንን ተረኺቡ፣ SARS-CoV-2-ዝተተሓሓዘ ቤታ-CoVs, SARS-CoV-2 ን RaTG13 ን ልዑል ናይ ጄኖም ሰፊሕ ሲኬንስ ሆሞሎጂ ኣለዎም።
የፓንጎሊን ሳርስ-ኮቭ-2 የተገናኘ RBDs (የመጣበቂያ ጫፍ ተቀባዮች) በቤታ-ኮቮች እና ሳርስ-ኮቭ-2 መካከል ከፍተኛ መጠን ያለው ተመሳሳይነት በተለየ መልኩ የተመረጠ-ጥልቅ በተገናኘ የዝግመተ-ለውጥ የሚመራ ነው።
ኣብ ናይ ፓንጎሊን RBD ን SARS-CoV-2-ዘረተተሓሓዘ ቤታ-CoVs ን SARS-CoV-2 ን ዘሎ ልዑል ምምስሳል ብሰሌክቲቪቲ መገዲ ዝተረኸበ ናይ ኢቮሉሽን ኮንቨርጀንት እዩ።
የካውንተር-ምክረ ሃሳብ በሶስተኛ የዱር እንስሳ ተዋህሲያን ውስጥ በፓንጎሊን ሳርስ-ኮቭ-2-ተዛማጅ ቤታ-ኮቭ እና RaTG13 መካከል የዳግም-ውህድን የተመለከተ ነው።
ኣብ መንጎ ናይ ፓንግሊዮንSARS-CoV-2-ዝተተሓሓዘ ቤታ -CoV ን RaTG13 ን ኣብ ሳልሳይ ናይ በረኻ እንስሳ ዓሌት ሪኮምቢኔሽን ንክካየድ ካለእ ሓሳብ የድሊ እዩ።
ውህደቱ እንደ የለውጥ ግፊት ሀይል በ ቤታ-ኮቭች መካከል በሰፊው የሚሰራጭ ነው።
ከም ናይ ኢቮልሽን ዝገንሕ ሓይሊ፣ ሪኮምቢኔሽን ናይ ቤታ-CoVs ተስፋሕፊሑ።
ዉሳኔዉ እሰካሁን በሳርስ-ኮቭ-2 ዞኖቲክ አመጣጥ ላይ ነዉ።
እቲ ጁሪ ናይ SARS-CoV-2 ቀጥታዊ ዙኖቲክ መበቆል ንምፍላጥ እንዳሰርሐ ይርከብ።
በከፍተኛ ሁኔታ የበሽታ መንስኤ ከሆነዉ ኤችኮቭች ጎን ለጎን የ ኤችኮቭ-229E፣ ኤችኮቭች-OC43፣ ኤችኮቭች-NL63 ና ኤችኮቭች-HKU1 መገኛ እየተጠና ነበር።
ምስቲ ልዑል ናይ ሕምም ክእለት ዘለዎ HCoVs ብተወሳኺ፣ ናይ HCoV-229E, HCoV-OC43, HCoV-NL63 ን HCoV-HKU1 ን ዙኖቲክ መበቆሎም መጽናዕቲ ተገይርሎም እዩ።
የፋሎጄኒክ ማስረጃዎች እንደሚያመለክቱት፣ ሁለቱ ኤችኮቭች-NL63 ና ኤችኮቭ-229E ምናልባት መነሻቸዉ የሌልት ዋፍ ኮቭች ልሆን እንደሚችል ሲሆን የ ኤችኮቭች-OC43 ና ኤችኮቭች-HKU1 ቤተሰብ ቫይረሶች በአይጥ ዝርያ ውስጥ ተገኝቶ ነበር።
ፓይሎጀኒክ መረዳእታ HCoV-NL63 ን HCoV-229E ን ካብ ናይ ለዃኺቶ CoVs መጽዮም ከምዝኾኑ የርኢ፣ ናይ HCoV-OC43 ን HCoV-HKU1 ን ድማ ካብ ኣንጭዋታት ኣዮም መጽዮም።
በሰሜናዊ አሜሪካ ባለሶስት ቀለም ሌሊት ወፍ ላይ የታየው ARCoV.2 (Appalachian Ridge ኮቭ) የተሰኘው የሌሊት ወፍ ኮቭ ከኤችኮቭ-ኤንኤል63 ጋር ቅርብ የሆነ መዛመድን አሳይቷል።
ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ምስ HCoV-NL63 ምምስሳል ዘለዎ ARCoV.2 (Appalachian Ridge CoV) ዝበሃል CoV ከምዝተረኽበ ይሕበር።
በሌላ በኩል፣ ኤችኮቭ-229ኢ ጋና ውስጥ ከተገኘውና በዘረመል Hipposideros/GhanaKwam/19/2008 ተብሎ ከተሰየመው ከሌላ የሌሊት ወፍ ኮቭ ጋር የተዛመደ ሆኖ እያለ ግመሎችም መካከለኛ ተሸካሚው ሆነው ተገምተዋል።
ብካልእ ኢድ፣ HCoV-229E ብሓፈሻ ምስ ካልእ ናይ ለዃኺቶ CoV ዝተተሓሓዘ እዩ፣ Hipposideros/GhanaKwam/19/2008 ተባሂሉ ምስ ዝፍለጥ፣ ኣብ ጋና ዝተረኸበ፣ ኣብዚ እውን መንጎኛ መሕደሪ ክህሉ ይኽእል እዩ ዝብል ጥርጣረ ኣሎ።
ግልጽ ለማድረግ፣ ከእንስሳት ስለመጡት ኤችኮቭች ያለንን ግንዛቤ በስዕል 1 እና ሰንጠረዥ 2 ላይ በግልጽ ተጠቃሏል።
ናይ HCoVs ናይ እንስሳት ፍልፍል ክሳብ እዚ እዋን ዘሎ ፍልጠት ኣብ ስእሊ 1ን ሰንጠረዥ 2 ይርክብ።
ፓይሎጌኔቲካዊ ትንተና በታሪክ ውስጥ ለበይነዘሮች ኤችኮቮች መተላለፍ ክስተቶች ማስረጃን ሰጥቷል።
ፓይሎጀነቲክ ትንተና ኣብ መንጎ ዓሌታት ብዛዕባ ዘሎ ናይ HCoVs ናይ ምምሕልላፍ መረዳእታታት ኣብ ታሪክ ከምዘሎ ይሕብር።
በ 1890 አካባቢ ኤችኮቭ-ኦሲ43 ሰዎች ለማጥቃት ከቤት ውስጥ እንስሳት ተዋህሲውን ባስተላለፈበት ወቅት፣ የመተንፈሻ አካላት በሽታ ወረርሽኝ ተመዝግቧል።
HCoV-OC43 ካብ እንስሳ ዘቤት ሓሊፉ ንወድሰብ ከጥቅዕ ምስጀመረ ኣብ 1890 ናይ ስርዓተ ምትንፋስ ኢንፌክሽን ለበዳ ተኸሲቱ።
በዝርያዎች መካከል የ ኤችኮቭ-229E ስርጭት በደንብ ግልፅ አይደለም።
ታሪኽ ኣብ ሞንጎ ዝተፈላለዩ ዓሌታት እንስሳት ናይ HCoV-229E ምምሕልላፍ ንጹር ኣይኮነን።
ከኤችኮቭ-229E ጋር በጣም የሚቀራረቡ ባት አልፋ-ኮቭስ ተገኝተዋል።
ናይ ሎዃኺቶ alpha-CoVs ምስ HCoV-229E ዝለዓለ ምምስሳል ሃሊዎም ተረኺቡ ኣሎ።
በመካከላቸው የአልፓካ አልፋ-ኮቭ ይገኛል።
ኣብ መንጎኦም ኣልፔካ ኣልፋ-CoV ኣሎ።
በርካታ የመረጃ መስመሮች የቫይረሱን ከሌሊት ወፎች ወደ ሰዎች በቀጥታ መተላለፍ ይደግፋሉ።
እቲ ቫይረስ ብቐጥታ ካብ ሎዃኺቶ ናብ ሰባት ከምዝትሓላለፈ መረዳእታት ይሕብሩ።
በመጀመሪያ፥ አልፓካዎች (በደቡብ አሜሪካ የሚገኙ አንገተ ረዣዥም ፀጉራም የዱር እንስሳት) ሳይሆኑ ሰዎች የተጋራ ኢኮሎጂካል ስፍራ ውስት ከሌሊት ወፎች ጋር ንክኪ ሊኖራቸው ይችላል።
ቕድሚ ኣልፓካስ ሰባት ምስ ሎዃኺቶ ኣብ ተመሳሳሊ ናይ ስነ ምህዳር ጎጆ ምንንኽኻእ ነይርዎም።
ከዚህ ይልቅ፣ ሰዎች ከአልፓካዎች ጋር የቅርብ ንክኪ አላቸዉ።
ኣብ ክንድኡ፣ ሰባት ምስ ኣልፔካታት ቀረባ ርክብ ኣለዎም።
ሁለተኛ፣ ከ ኤችኮቭ-229E ጋር የተገናኙ የሌሊት ወፍ አልፋ-ኮቭስ በሌሊት ወፍ ዉስጥ የተለያዩና የበሽታው መንስኤ ያልሆኑ ሲሆኑ፣ አልፓካ አልፋ-ኮቭ ደግሞ በቫይረሱ በተያዙት እንስሳት ዉስጥ የመተንፈሻ በሽታ ወረርሽን አስከትሏል።
ካልኣይ፣ HCoV-229E-ዝተተሓሓዙ ናይ ለዃኺቶ ኣልፋ-CoVs ኣብ ለዃኸቶታት ፍሉያትን ሕማም ዘየስዕቡን እዮም፣ ኣልፔካ ኣልፋ-CoV ኣብ ዝተለኸፉ እንስሳት ናይ መተንፈሲ ኣካላት ሕማም ለበዳ ኣስዒቡ።
በመጨረሻ አልፓከ አልፋ- CoV በዱር እንስሳት ዉስጥ አልተገኘም።
ኣብ መወዳእታ፣ ኣልፔካ ኣልፋ-CoV ኣብ ኣራዊት እንስሳት ኣይተረኸበን።
ስለዚህ፣ ዛልፓክስ ኤችኮቭ-229E ጋር የተገናኛ ከሰዉ የሆና አልፋ-ኮቭ ሊኖረዉ እንደሚችል መገመት ማቆም የለብንም።
ስለዚ፣ ኣልፔካታት እዚ HCoV-229E-ዝተተሓሓዘ ኣልፋ -CoV ካብ ደቂ ሰባት ሓሊፍወን ኽኸውን እውን ይኽእል እዩ ዝብል ሓሳብ ክንጸግ ኣይኽልን።
በእውነቱ፥ የእብድ ውሻ በሽታ ቫይረስን፣ ኢቦላ ቫይረስን፣ ኒፓህ ቫይረስን እና ሄንድራ ቫይረስን ጨምሮ ለሰው ልጆች ጠንቅ የሆኑ ቫይረሶች ቀጥተኛ ምንጭ የሌሊት ወፎች ናቸው።
ብሓቂ፣ ለዃኺቶታት ናይ ሰባት ሕማም መምጽኢ ቫይረሳት ቀጥተኛ ምንጪታት እዮም ከም ራቢስ ቫይረስ፣ ኢቦላ ቫይረስ፣ ኒፋ ቫይረስን ሄንድራ ቫይረስን ሓዊስካ።
ስለዚህም የሌሊት ወፎች ኤችኮቭ-229ኢን ወደ ሰዎች በቀጥታ ሊያስተላልፉ መቻላቸው በጣምም የሚያስገርም ነገር አይደለም።
ስለዚ ለዃኺቶታት HCoV-229E ብቐጥታ ናብ ሰባት ከመሓላልፋ ምኽኣለን ዘገርም ኣይኮነን።
እንደ አማራጭነት የሌሊት ዋፍ አልፋ-ኮቭች እነዳ ኤችኮቭ-229E ጅን ፑል ሲያገለግሉ ልክ እንደ ሜርስ-ኮቭ፣ አልፓካስ እና የዐረብ ግመሎች ቫይረሶችን ተሸክሞ ወደ ሰዉ ሊያስተላልፉ ይችላሉ።
ዋላኳ ናይ ሎዃኺቶ alpha-CoVs ናይ HCoV-229E ምጸገዕቲ እንተኾኑ ከም ኣልፓካስን ናይ ዓረብ ግመልን ዝበሉ እንስሳት MERS-CoV ከመሓላልፉ ኽኢሎም እዮም።
ሜርስ-ኮቭ ከሌሊት ወፍ ዝርያ ወደ የግመል ዝርያ፣ ከግመል ወደ ሰዉ የሚተላለፍ ስለሆነ ወደ የተላያየ ዝርያ የሚተላላፍ በሽታ ጥሩ ምሳሌ ሆኖ ሊያገለግል ይችላል።
MERS-CoV ከም ብሉጽ ናይ ካብ ዓሌት ናብ ዓሌት ካብ ለዃኺቶ ናብ ድሮሜዳሪ ግመላት ካብ ድሮሜዳሪ ግመላት ናብ ሰባት ምምሕልላፍ ጽቡቕ ኣብነት ክኾን ይኽእል።
የሜርስ-ኮቭ ዝግመተ መነሻ ከሌሊት አእዋፋት በመጀመሪያ መለያ ነዉ የታወቀው፣ በተከታታይ ግኝቶችም እየተጠናከረ ነበረ።
ኣብ ናይ ካብ ለዃኺቶ ዝመጹ MERS-CoV መበቆል ኣብ ናይ መጀመርያ መለለይኡ እዩ ዝፍለጥ ብቀጸልቲ ርካቦታት ድማ እዩ ተጠናኺሩ።
የሌሊት ወፎች ለዘረመል ክፍፍሎች በይነዝርያዎች ልውውጥ እና ለበይነዝርያዎች መተላለፍ የቫይረስ ተዋህሲያን በርካታ ስብስቦች እንደሚፈጥሩ ግልፅ ነው።
ለዃኺቶታት ብዙሓት ናይ ቫይረሳት ዓሌት ሒዞም ከምዝርከቡ ግልጺ እዩ እዚ ድማ ኣብ መንጎ ዓሌታት ዝግበር ምምሕልላፍ ከስዕብ ይኽእል እዩ።
የረጅም ጊዜ ቆይታ፣ አንድ ቦታ በብዛት መሰብሰብ፣ በቅርበት መገናኘትና በጥንካሬ መብረር የሌሊት ወፎች ችሎታ በጥሩ ሁኔታ “ቫይረስ እንዲስፋፉ” ምቹ ሁኔታዎች ናቸዉ።
ሎዃኺቶ ናይዚ ቫይረስ ቀንዲ መመሓላለፊ ዝኾነሉ ምኽንያት ነዊሕ ዕድመ፣ ፅዑቕ መንበሪ፣ ቕርበት ዘለዎ ተግባብሮን ናይ ምብራር ዓቕምን ስለዘለዎ እዩ።
በሌላ በኩል ሜርስ-ኮቭ ለአስርተ አመታት ግመሎችን ይዞ ነበር።
ብካልእ ገጹ ድማ፣ MERS-CoV ንዓሰርተታት ዓመታት ኣብ ድሮሜዳሪ ግመላት እዩ ኔሩ።
ከመካከለኛ ተሸካሚነት ወደ ቋሚ እና ተፈጥሯዊ አከማች ተሸካሚነት ለተለወጡት ለእነዚህ ግመሎች በሚገባ የተመቻቸ ነው።
ምስዞም ኣግማል ብዕዉት ዝተላመደ ብምዃኑ ቀዋሚ መቐመጢ ጌርዎም ይርከብ።
ሜርስ-ኮቭ መጠነኛ በሽታን ሲያስከትል በእነዚህ እንስሳት ዉስጥ ዝቅተኛ ለውጥን ይዞ ይቆያል።
ኣብዞም እንስሳት MERS-CoV ቀሊል ሕማም ዘምፅእ እንትኸዉን ናይ ሙቴሽን ክእለቱ ድማ ትሑት አዩ።
በሰዎች አልፎ አልፎ የሚከሰት የበሽታ ስርጭት ሆኖ ድንገተኛ ነው እንዲሁም የስርጭት ሁኔታው መገታት እስካልተቻለ ድረስ ሰዎች ለዚህ ሜርስ-ኮቭ የአደገኛ-ተጋላጭ ተሸካሚ ሆነው ይቀራሉ።
ናይዚ ሕማም ዘይስሩዕ ምትሕልላፉ ናብ ሰብ ናይ ኣጋጣሚ ኩነታት ብምዃኑ ወድ ሰብ ናይ MERS-CoV ናይ መወዳእታ ተሸካሚ ኮይኑ ይቕፅል እቲ ለበዳ ዘላቒ ክኸዉን ስልዘይክእል።
በሜርስ-ኮቭ ስርጭት ውስጥ የግመሎች ድርሻ ከፓንጎሊኖች ድርሻ ጋር ሲነፃፀር የ የሳርስ-ኮቭ-2 ስርጭት ለየት ያለ ነው።
ኣብ ናይ MERS-CoV ምስርጫው ግመላት ዝጻወትዎ ግደ እንትነጻጸር፣ እንተሃልዩ፣ ናይ SARS-CoV-2 ምምሕልላፍ ፍሉይ እዩ።
በተለይም ፓንጎሊን ቤታ-ኮቮች በፓንጎሊኖች ዘንድ በከፍተኛ ደረጃ የጤና ጠንቅ ናቸው።
ብፍላይ፣ ፓንጎሊን ቤታ -CoVs ኣብ ፓንጎሊናት ኣዝዮም ሕማም ዘስዕቡ እዮም።
ከሳርስ-ኮቭ-2 የሚገናኙ ቤታ-ኮቭs የማያስተላልፉ ሊሆኑ ይችላሉ ልክ እንደዳ ጥርኝ በሳርስ-ኮቭ ኬዝ ማለት ነዉ።
መወዳትኡ ምውት መሕደሪ ናይ SARS-CoV-2-ዝተተሓሓዘ ቤታ-CoVs፣ ክኾኑ ይኽእሉ ምስ ናይ SARS-CoV ዝባድ ኬዛት።
ከእንስሳት ወደ ሰዎች የ ሳርስ-ኮቭ-2 በይነ ተዋህሲያን የመተላለፍ በርካታ እድሎች በወደፊት ጥናቶች ውስጥ ወየይ ከዚያም ውጪ ባለው ጥናት ቁጥጥር ሊደረግባቸው ያስፈልጋል።
ናይ SARS-CoV-2 ካብ ዝተፈላለዩ እንስሳታት ናይ ምምሕልላፍ ግደ ኣብ ቐጻሊ ምርምራት ክግለጽ ትጽቢት ይግበር።
መጀመሪያ የሌሊት አእዋፋት ሳርስ-ኮቭ-2 ጋር የተገናኛ ቫይረስና ከ ሳርስ-ኮቭ-2 የሚመሳሰሉ ተሸካሚ ሊሆኑ ይችላሉ።
መጀመርያ፣ ለዃኺቶ ናይ SARS-CoV-2-ዝተተሓሓዘ ቫይረስ ምስ SARS-CoV-2 ዳርጋ ሓደ ዓይነት መሕደሪ ኮይኑ ከገልግል ይኽእል እዩ።
የሰዉ ልጆች እንስሳትን በመመገብ ወይም የከሰል ማዕድን በማውጣት ሒደት ከሌሊት ወፍ ጋር ተመሳሳይ ስነ-ምሕዳራዊ ቀጠና ሊጋሩ ይችላሉ።
ሰባት ብምሕራድ ወይ ፈሓም ምፍልፋል ምስ ለዃኺቶታት ኢኮሎጂካዊ ኒች ክካፈሉ ይኽእሉ።
ሁለተኛ፣ ፓንጎሊን በፍጥነት ከሚያስተላልፉ ተሸካሚዎችና ሳርስ-ኮቭ-2 ጋር የተገናኙ ቫይረሶች አዲስ ካጠቃቸዉ ነው።
ብተወሳኺ ድማ ፓንጎሊን ዝተብሃለ እንስሳ ከብቶም ናይቲ ቫይረስ ዓቕሚ ዘጉልሑ ናይ ማእኸላይ ቫይረስ ተሸከምቲ እንሳታት ሓደ ብምዃኑ ንSARS-CoV-2 ዝመስል ቫይረስ ተረኺብዎ።
ሰዎች በቫይረሱ የሚያዙት የዱር እንስሳን በሚያርዱበትና በሚመገቡበት ወቅት ነው።
ሰባት እቲ ቫይረስ ስጋ ብምሕራድን ብምብላዕን እዩ ዝሓልፎም።
የቤት እንስሳትን ጨምሮ በርካታ አጥቢ እንስሳት ለሳርስ-ኮቭ-2 ተጋላጭ ሊሆኑ ይችላሉ።
ብዙሓት መጥወብቲ ዘቤታዊ እንስሳት ሓዊስካ ን SARS-CoV-2 ተቓላዕቲ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም።
የቤት እና ዱር እንስሳት ዳሰሳ ለፀረ እንግዳ አካላት (አንቲቦዲስ) አላማ ተፈቅዷል።
ኣብ ናይ ዱር እንስሳትን እንስሳት ዘቤትን ናይ ኣንቲቦዲ መጽናዕቲ ምግባር ፈቓድ ኣሎ።
ሶስተኛ፥ ከላይ እንደተገለፀው፥ የሳርስ-ኮቭ-2 ዳግም መዳቀል እና መላመድ ሂደት ከሌሊት ወፎች እና ፓንጎሊኖች ጋር ንክኪ ባለው ሌላ ሶስተኛ ዝርያ ውስጥ ተከስቶ የነበረም ሊሆን ይችላል።
ሳልሳይ፣ ለዕል ክብክ ከምዝተጠቐሰ፣ ናይ SARS-CoV-2 ሪኮምቢኔሽንን ምልማድን ኣብ ሳልሳይ ዓሌት ዝተፈጠረ ክኸውን ይኽእል ምስ ክልኢቶም ለዃኺቶን ፓንጎሊንን ርክብ እንተነይርዎ።
የሳርስ-ኮቭ-2 እንስሳዊ ምንጭ ፍለጋ አሁንም በሂደት ላይ ነው።
ናይ SARS-CoV-2 መበቆል እንስሳ ምድላይ ክሳብ ሕዚ እዩ ዝካየድ ዘሎ።
ከተለያዩ አይነት እንስሳ ተሸካሚዎች በተለየ፣ በቫይረሱ በኩል ላይ ያሉት ሶስት ዋና መንስኤዎች በመላ የተዋህሲ ገደቦች ላይ ኮቮችን ለማመቻቸት በጣም አስፈላጊ ናቸው።
ካብዞም ዝተፈላለዩ ዓይነት ናይ እንስሳት መሕደሪታት፣ CoVs ናብ ካልእ ኣሌት ንከይሰግር ንምግዳብ ሰለስተ ዓበይቲ ሜላታት ኣለዉ።
በመጀመሪያ ከፍተኛ ተነፃፃሪነት ለዉጣቸዉ የሚለካዉ በአርአኤንኤ ብዜት ውስጥ ነዉ።
መጀመርያ፣ ኣብ RNA ሪፕሊኬሽን ዘለዎም ልዑል ናይ ሚቹዌሽን ሬት።
ከሌላ ነጠላ-የተጣመሩ RNA ቫይረሶች ጋር በማነፃፀር፣ የተገመተው የኮቮች ልውጥ መጠኑ፣ ለኖቭል ተሸካሚዎች የኮቭ መላመድ ደረጃ መሰረት በአማካይ ምትክ መጠን ~10-4 ምትክ በየአመት በየቦታው 2 በመሆን ከ “መካከለኛ” እስከ “ከፍተኛ” ሊመደቡ ይችላሉ።
ምስ ካልኦት ነፀላ ገመድ ዘለዎም ኣራኤንኤ ቫይረሳት እንትነፃፀር ናይ CoVs ሙቴሽን መጠን ካብ ማእኸላይ እስካብ ዝለዓለ ከምዝኾነ ይሕሰብ። እቲ ማእኸላይ ናይ መትካእ ፍጥነት ድማ ~10-4 ናይ ምትካእ ፍጥነት ብ ዓመት ብ ሳይት 2 ኮይኑ እዚ ድማ ኣብ ናይቲ ሓድሽ ተሸካማይ ምስ CoV ዘለዎ ምልምማድ ይዉሰን።
ኮቮች የማረጋገጫ-ንባብ ኤክሶሪቦሊክሊስ አላቸው፣ የዚህ መጥፋት በጣም ከፍተኛ የሆነ የባህሪ ለውጥ እና መመናመን ወይም መቀጠል አለመቻልን ያስከትላል።
CoVs proof-reading exoribonuclease ኣለዎም። ናይዚ ምጥፋእ ዝለዓለ ምልማድን ምቅይያርን የስዕብ።
በጣም የሚገርመዉ፣ የሬምዴስቪር ኒኩሎቶይድ ተመሳሳይናት የኮቭ ብዜትን በመጨቆን ነዉ የሚታወቀዉ፤ ይህም ይህን ኤግዞሪቦኖኩለስና RNA ጥገኛ RNA ፖሊሜርስ በማቆየት በኩል ነዉ።
እቲ ረምዲስቪር ተባሂሉ ዝፅዋዕ ኒኩሎታይድ ኣናሎግ ኢክዞራይቦኒዩክሊዝን ናይ ኣርኣኤንኤ ፅግዕተኛ ኣርኣኤንኤ ፖሊመሬዝን ደው ብምባል ምርባሕ CoVs ይከላኸል።
Remdesivir በክሊኒካዊ ሙከራዎች ውስጥ ከሚመረመሩ በጣም ተስፋ ሰጪ የሆኑ ፀረ ሳርስ-ኮቭ-2 ኤጀንቶች መካከል አንዱ ነው።
ካብ ኣብ ክሊንካዊ መጽናዕቲ ዘለዎ ጸረ SARS-CoV-2 መድሓኒታት እቲ ዝለዓለ ትስፋ ዘለዎ Remdesivir እዩ።
ነገር ግን፤ የኮቭች የማራባት አቅም በሚሊየን ግዜ ከብዛታቸው ይበልጣል።
እንተኾነ እውን፣ ናይ CoVs ሚቹዌሽን ሬታት ልዕሊ መሕደሪታቶም ብሚልዮናት ይበልጹ።
በተጨማሪም፥ ኮቮች ከተሸካሚው ጋር በሚገባ ሳይላመዱ ሲቀሩ አፈንጋጭ ዘረመላዊ ልውጠት (ሚውቴሽን) የማካሄዳቸው መጠን በአብዛኛውን ከፍተኛ ነው።
ብተወሳኺ ምስ መጸገዕቲ ዘይምልማድ ኣብዝህሉ ጊዜ CoVs ብቕልጡፍ ይለዋውጡን ይላመዱን።
ከፍተኛ አፈንጋጭ ዘረመላዊ የልውጠት መጠን ካለው ሳርስ-ኮቭ ጋር ሲነፃፀር፥ የሳርስ-ኮቭ-2 አፈንጋጭ ዘረመላዊ የልውጠት መጠን በግልፅ ዝቅ ያለ ነው፤ ይህም ከሰዎች ጋር ያለውን ከፍ ያለ የመላመድ ደረጃ አመላካች ነው።
ምስ ልዑል ናይ ሚቹዌሽን ሬት ዘለዎ SARS-CoV እንትነጻጸር፣ ናይ SARS-CoV-2 ሚችዌሽን ሬት ትሑት እዩ፣ እዚ ድማ ልዑል ምስ ሰባት ናይ ምልማድ ዓቅሚ ከመዘለዎ የርኢ።
ምናልባትም፥ ለሰዎች ቅርብ ከሆነ ሌላ ተሸካሚ ጋር ቀድሞውኑ ተላምዶ ሊሆን ይችላል።
ምናልባት ናብ ሰባት ናብ ዝመሳሰሉ እንስሳት ቐዲሙ ተመሓላሊፉ ክኸውን ይኽእል።
ከ ሳርስ-ኮቭ-2 በተጨማሪ፣ ሜርስ-ኮቭንም ይመለከታል፣ ይህም በባለአንድ ሻኛ ግመሎች ላይ የተላመደ ነው።
ብተወሳኺ ን SARS-CoV-2፣ እዚ ድማ ን MERS-CoV እውን ይምልከት፣ ምስ ድሮሜዳሪ ኣግማል ብጽቡቕ ዝተላመደ እዩ።
በሃሰብ ደረጃ፣ ጄኔትክ ድሪፍት ክትባትና ፀረ ቫይረስ በ ሳርስ-ኮቭ-2 በፍጥነት አይሳካም።
ብስነ ሓሳብ እቲ ናይ ጀነቲክስ ኣፈላላይ ንSARS-CoV-2 ዝስራሕ ክታበት ወይ ድማ ኣንቲቫይራል ዘይዉፅኢታዊ ኣይገብሮን።
ሁለተኛው፣ በኮቮች ውስጥ ያለው ሰፊ አርኤንኤ ጄኖም በባህርይ ለውጥ እና ዳግም ውህድ በጂኖም መሻሻል ውስጥ ተጨማሪ ፕላስቲክነትን ይለቃል፣ በዚህም ለበይነዝርያዎች የጋራ-ዝግመተ ለውጥ እድልን የሚጨምር ሲሆን ሁኔታዎች አመቺ በሚሆኑበት ወቅት የኖቭል ኮሮናቫይረስ እንዲከሰት ምቹነትን ይፈጥራል።
ካልኣይ፣ እቲ ዓብዪ RNA ጄኖም ናይ CoVs ብተወሳኺ ተለጣጢ ናይ ጄኖም ምምሕያሻትን ሪኮምቢኔሽንን ኣርእዩ፣ ስለዚ ናይ ካብ ዓሌት ናብ ዓሌት ብምትሕልላፍ ብሓባር ናይ ምዕባይ ዕድል ይውስኽ፣ ኩነታት ዝተመቸዉ ክኾኑ ከለዉ እዚ ሓድሽ CoVs ንክወጽእ ድማ ይምችዎ።
ይህም በርከት ባሉ ልዩ ግልፅ የንባብ ማዕቀፎች እና ወደ ጂኖም 3′ ማብቂያ እንዲገቡ በተደረጉ የፕሮቲን ተግባራት የሚደገፍ ነው።
እዚ ብናይቐደምቲ ናይ ንባብ ሳንዱቕን ፕሮቲን ተግባራት ክሳብ ናይ መወዳእታ 3 ጄኖም ዝተቐመጡ እዮም።
በሶስተኛ ደረጃ፤ ኮቭች RNA ሲባዛ በድንገት እና በተደጋጋሚ በተለየ መልኩ ራሱን ማባዛትና መለዋወጥ ይችላል።
ሳልሳይ ኣብ እዋን ምብዛሕ ምርባሕ RNA CoVs ብሃንደበትን ብተደጋጋምን ቕርጾምን ቦትኦምን ይቕይሩ።
በተለያዩ ቫይረሶች እንደተጠቃ የሚያገለግል ተሸካሚ ዉስጥ የዘለላ ለወጥ በተደጋጋሚ የሚከሰተዉ በRNA ግልባጭ ወቅት ነዉ።
ከም ሕዋስ መሕደሪ ኮይኑ ዘገልግል መሕደሪ፣ ናይ ስትራንድ ምቕያር ብተደጋጋሚ ኣብ CoV RNA ትራንስክሪፕሽን ይፍጠር።
በሙሉ ርዝመት በጣም ዝምድ የሆነና ንዑስ ጄኖሚክ የሆና አዲስ ኮቭች ለመፍጠር አርኤንኤዎሉች እንደገና አንድ ላይ ሊሆኑ ይችላ።
ብጣዕሚ ዝመሳሰሉ ሙሉእ ቁመትን ሳብጀኖሚክን ዝኾኑ ኣርኤንኤ ተጣሚሮም ሓድሽ CoVs ይፈጥሩ።
የተፈጥሮ እንደገና መሰብሰብ ፊሎጄኔትክ ማራጃ በ ኤችኮቭች-HKU1 ና ኤችኮቭች-OC43 እነድሁም የእንስሳት ኮቭች በሆኑት በሌሊት ወፍ SL-CoV and batCoV-HKU9 ዉስጥ ተገኝቶ የነበረ ነው።
ኣብ HCoV-HKU1ን HCoV-OC43ን ከምኡዉን ኣብ ከም bat SL-CoV and batCoV-HKU9 ዝመሳሰሉ ንእንስሳ ዘጥቅዑ CoVs ቫይረሳት ናይ ተፈጥራዊ ሪኮምብኔሽን ፋይሎጀነቲክስ መረዳእታ ተረኺቡ።
የቫይረስ ተሸካሚ ንክኪ ከመተላላፍ ጋር በሚገናኝ መልኩ
ምምሕልላፍ ብኣንጻር ምስ ተሰካሚ ቫይረስ ምንኽኻእ
ከላይ ከተዘረዘሩት ሶስቱ የቫይራል ምክንያቶች ጎን ለጎን ከቫይራል ጋር ያለዉ ግንኙነት ከተሸካሚ ዝርያዎች መካካል ለሚደረገዉ ስርጭት ሌላኛዉ ወሳኝና ጫና የሚፈጥር ምክንያት ነዉ።
ካብ ልዕል ክብሉ ዝተጠቐሱ ሰለስተ ቫይረሳት ብተወሳኺ፣ ናይ ቫይረስ ምስ ናይ መሕደሪኡ ተቐበልቲ ምትእትታዋት ንናይ ካብ ዓሌት ናብ ዓሌት ምምሕልላፍ ዓቕሙ ዝጸሉ ቁልፊ ነገር እዩ።
የሳርስ-ኮቭ እንደገና መቀላቀል እንደ ምሳሌ ናዉ የተወሰዳ፤ ይህም በዝርያ ዉስጥ የሚተላለፍ ክስተቶች ወቅት የአዉንታዊ ምርጫማስረጃ ያሳየም ነዉ።
ናይ SARS-CoV ጥምረት ከም ኣብነት ምዉሳድ ይከኣል እዩ። እዚ ድማ ኣብ እዋን ምትሕልላፍ ሕማም ኣብ ሞንጎ ዝተፈላለዩ ዓሌታት እንስሳት ናይ ኣወንታዊ መረፃ መረዳእታ ይርከብ።
በንፅፅር ትንታኔ ላይ በመመስረት በሰዎች እና ጥርኝ ሳርስ-ኮቭች ፣ ሳርስ-ኮቭ መካከል የተደረገው ንጠላ፣ በተለያዩ ተሸካሚዎች ላይ ፈጣን መላመድን፣ በተለይም ደግሞ በኤስ ፕሮቲን አርቢዲ ልውውጦች ውስጥ ፈጣን መላመድን ያከናውናል።
ኣብ መንጎ ናይ ሰባትን ዝባድን SARS-CoVs, SARS-CoV ዝተገበረ ንጽጽር ናብዝተፈላለየ መሕደሪታት ብቐሊሉ ምልማድ ከምዝኅእሉ ኣርእዩ፣ ብፍላይ ብ RBD ናይ S ፕሮቲን ሚቹዌሽን።
በአጠቃላይ በኮቭ S ፕሮቲን ዉስጥ የሚገኝ RBD ከሴሉለር ተቀባይ ጋር የሚያገናኝ ሲሆን የፀረ እንግዳ አካል ምላሽ ተሻካሚ በስፋት የተመረጠ ነዉ።
ብሓፈሻ፣ RBD ናይ S ፕሮቲን ናይ CoV ምስቲ ዋህዮኣዊ ተቐባሊ ይራኸብ በቲ ናይቲ መሕደሪኡ ኣንቲቦዲ ምላሽ ድማ እዩ ዝምረጽ።
በሳርስ-ኮቭ ዉስጥ RBDዉ ከ 318ኛ አስከ 510ኛ አሚኖ አሲድ ዉስጥ በ S1 ክፍልፋይ ላይ ይገኛል፣ ይህም የሰዉ ACE2 ለቫይራል መግቢያ ኮርሴፕተሩ ጋር የሚገናኝ ነዉ።
ኣብ SARS-CoV፣ RBD ኣብ መበል 318 ክሳብ 510 ኣሚኖኣሲድ ኣብ S1 ፍራግመንት እዩ፣ ንናይ ሰባት ACE2 ን ሓባራዊ ተቐበልቱን ንቫይራል ምእታው ዘተሓሕዙ እዮም።
የሳርስ-ኮቭ RBD (የመጣበቂያ ጫፍ ተቀባይ) የተለዩ እንስሳት የሌሊት ወፍ፣ ጥርኝ፣ አይጥና ራኮን ውሻ ጨምሮ የ ACE2 ተቀባዮችን የመለየት አቅም አለው፣ ይህም የቫይረሱን በይነዝርያዎች መተላለፍን ይፈቅዳል።
RBD ናይ SARS-CoV ናይ ዝተፈላለዩ እንስሳት ACE2 ተቐበልቲ ምፍላጥ ይኽእል እዩ፣ ናይ ለዃኺቶ፣ ዝባድ፣ ኣንጭዋን ራኩን ከልቢን እውን ሓዊሱ፣ ናይዚ ቫይረስ ኣብ መንጎ ዓሌታት ዘሎ ምምሕልላፍ ብምፍቃድ።
እንዲሁም፣ 6 አሚኖ አሲድ ዝቃጮች ከሰው እና ጥርኝ ቫይረስ የተለየ ንጠላዎች ታይተዋል እና ከእነዚያ ውስጥ ለኤሲኢ2 ተቀባይ ልውውጥ ከሆኑት ውስጥ 4 የሚሆኑት በተቀባይ-ማጣበቂያ ጭብጥ ውስጥ ይገኛሉ።
ብሓቂ፣ 6 ኣሚኖ ኣሲዳት ዝቃጫት ጥራሕ ካብ ናይ ሰባትን ካብ RBD ዝተወሰዱ ናይ ዝባድ ቫይረሳትን ዝተፈለዩ ከምዝኾኑ ተራእዩ 4 ድማ ኣብ ናይ ተቐባሊ-መተሓሓዚ ሞቲፍ ይርከቡ ምስ ACE2 ተቐባሊ ንምርኻብ።
ሲቬት ሳርስ-ኮቭ አርቢዲ (የመጣበቂያ ጫፍ ተቀባዩ) ውስጥ ኬ479ን እና ኤስ487ቲ ልውውጦች ያሉት ሲሆን የሰዎች ኤሲሲ2 ተቀባይ ውስጥ የመንጠቆ ፕሮቲን ግንኙነት ተገናኝነትን ጨምሯል።
ናይ ዝባድ SARS-CoV K479N ን S487T ን ሚቹዌሽን ኣብ RBD ኣለዎ፣ ናይዞም ስፓይክ ፕሮቲናት ምስ ናይ ሰብ ACE2 ተቐበልቲ ናይ ምትእትታው ዓቕሙ ልዑል ክገብሮ ይኽእል።
በሌላ አነጋገር፣ እነዚህ ሁለቱ የአሚኖ አሲድ ሁኔታዎች ቫይረሰሱ ወደ ሰዉ መዛመድ እንዲችል በጣም ወሰሳኘኝ ሊሆነኑ ይችላሉ።
ብኻሊእ ኣበሃህላ፣ እዞም ክልተ ናይ ኣሚኖ ኣሲድ ተተካእቲ ንቫይራል ምስ ሰባት ምልማድ ወሰንቲ ክኾኑ ይኽእሉ።
የሳርስ-ኮቭ-2 ከሳርስ-ኮቭ ጋር በተመሳሳይ ሴሎች መተላለፋቸዉ እጅግ በጣም ትኩራት የሚስብ ነገር ነዉ።
SARS-CoVs-2 ምስ SARS-CoV ሓደ ዓይነት ናይ ሴል ተቕባሊ ከምዘለዎም ትኹረት ክወሃቦ ይግባእ።
በ ሳርስ-ኮቭ-2 እና ሳርስ-ኮቭ መካከል የሚገኛዉ የ 30% ልዩነት በ S1 ዩኒት የ S ፕሮቲን የሚያሳየዉ የእሱ S ፕሮቲን ከሰዉ ACE2 ጋር በጥብቅ ማገናኘት ሊቆም ይችላል።
30% ፍልልይ ኣብ መንጎ SARS-CoV-2 ን SARS-CoV ን ኣብ S1 ዩኒት ናይ S ፕሮቲን ዘርኢ ናይ S ፕሮቲኑ ናይ ምስ ናይ ሰባት ACE2 ናይ ምትሕሓዝ ዓቕሙ የርኢ።
በእርግጥም፣ የክሪዮ-ኢኤም ጥናቱ የሚያመላክተው በሰዎች ACE2 እና ሳርስ-ኮቭ S ፕሮቲን መካከል ካለው ይልቅ የዚህ መጣበቂያ ከ 10- እስከ 20-እጥፍ ከፍተኛ መገናኛ እንዳለው ነው።
ኣብ cryo-EM ዝተገብረ መጽናዕቲ ኣብ ሰባት ዝርከብ ACE2ን ናይ SARS-CoV S ፕሮቲን ዘለዎ ጥምረት ካብ 10 ክሳብ 20 ዕጽፊ ይልዕል።
ሳርስ-ኮቭ-2 ለመተላላፍ ሌላ የትኛዉም ዋና ተቀባይ ያስፈልግ አሊያም አያስፈልግ እንደሆነ መወሰን ያስፈልጋል።
SARS-CoV-2 ንኽመሓላለፍ ካሊእ ተወሳኺ ተቐባሊ ዘድሊ ምዃኑ እዉን ክነረጋግፅ ይግባእ።
በሚያስደንቅ ሁኔታ፣ ኤችኮቭች-NL63 ከ ACE2 ይጣበቃል ነገር ግን ከሌላ S አካል ጋር ነዉ።
ብዘገርም፣ HCoV-NL63 ምስ ACE2 እውን ይተሓሓዝ ብዘተፈለየ ናይ S ክፋል እዩ ግን።
ሌሎች ኤችኮቭችን የሚቀበሉ እንደ አሚኖፔፕተደስ የሉ ኤን ለኤችኮቭች-229E፣ እና 9-O-acetylated ሲአሊክ አሲድ ለ ኤችኮቭ-ኦሲ43 ብዙ አሉ።
ብዙሓት ናይ HCoV ተቐበልቲ ኣለዉ ከም ኣሚኖፔፕቲዴዝ ኤን ን HCoV-229E ከምኡ ድማ 9-O-acetylated sialic acid ን HCoV-OC43።
ከተሸከሙት እንስሳት በዝርያ ዉስጥ ከተላለፈ በኋላ ይሄንን ኮቭች ወደ ሰዉ በተሳካ ሁኔታ በማላመድ ትልቅ ድርሻ አላቸዉ።
ካብ ዝተፈላለዩ እንስሳት ናብ ደቂ ሰባት ዝሓልፉ CoVs ዑዉት ምልማድ ክህልዎም ይኽእል።
ከሴሉላር ተቀባዮች በተጨማሪ የ ኤችኮቭች ዝርያ ውስጥ የመሰራጨት ዉጤት በሌሎች ተሸካሚ ጥገኞችና ሌሎች ምክንያቶች ነዉ የሚመራው።
ነዚ ናይዋህዮ ተቐባሊ ብተወሳኺ፣ ናይዞም ናይ ኣብ መንጎ ዓሌታት ዘሎ ምምሕልላፍ HCoVs ውጽኢት ብናይ ካልእ መሕደሪ ዋህዮን ናይ ገደባት ምኽንያታትን ጽግዕተኛ እዩ።
በሰዎች እና እንደ ሌሊት ወፎች፣ ባለ አንድ ሻኛ ግመሎች እና ረጅም የፊት ፅርሶች ያላቸው አይጦች አይነት ተፈጥሮአዊ ዋና ተሸካሚያቸው መካከል የእነዚህ ተሸካሚ ፕሮቲኖች መለያየት በበይነዝርያዎች መተላለፍ ላይ ገደብ ሊፈጥሩ ይችላሉ።
ናይዞም መሕደሪ ፕሮቲናት ኣብ መንጎ ሰባትን ተፈጥሮኣዊ መሕደሪታትን ናይ HCoVs ከም ለዃኺቶ፣ ድሮሜዳሪ ግመላትን ኣንጭዋታትን ዘሎ ምፍለላይ ካብ ዓሌት ናብ ዓሌት ኣብ ዘሎ ምትሕለልላፍ ገደብ ከቐምጥ ይኽእል እዩ።
ኤችኮቭች ስኬታማ የሆነ ዝርያ ተሻጋሪ ስርጭት እንዲኖራቸው የአስተናጋጅ ጥገኝነት ጉዳዮችን ቦታ መንጠቅና የአስተናጋጅ ገዳቢዎችን መገልበጥ አለባቸው።
HCoVs ናይ መሕደሪ ዋህዮ ተጸጋዒ ዘገብሩ ምኽንያታት ብምውራር ናይቲ መሕደሪ ዋህዮ ገደባት ድማ ብኣግባቡ ናይ ኣብ መንጎ ዓሌታት ዝግበር ምምሕልላፍ ንምፍጻም ምቕናስ።
በዚህ ረገድ ወሳኝ በሆነዉ በቫይራለል ተሸካሚ ግንኙነት ዙሪያ የሞሎኪዩለርን የሚወስኑ፣ ገና የሚለዩና በባህሪ የሚመደቡ ናቸዉ።
በዚ ምኽንያት ኣብቲ ናይ ቫይረስን ተሸካሚ ቫይረስን ዘሎ ዝምድና ዝርከብ ናይ ሞለኪላር ወሳኒ ነጥቢ ገና ኣይተፈልጠን።
አደላ የሌለበትን ጄኖም-አቀፍ የሳርስ-ኮቭ-2 የተሸካሚ ጥገኝነት እና ገደብ መንስኤዎች ማጣሪያ CRISPR የ-ጥበብ-ደረጃ ቴክኖሎጂን መጠቀም ጠቃሚ ሊሆን ይችላል።
ዘይተጣመመ ናይቲ መሕደሪ ናይ ጄኖም-ሙሉእ ምርመራ ምክያድን ናይ SARS-CoV-2 ገደብ ምኽንያታት ናይ CRISPR ኣርት ቴክኖሎጂ ሜላ ብምጥቃም ምክያድ ፍረ ዘለዎ ክኾን ይኽእል እዩ።
የኖቭል ኤችኮቭች መነሳት: ወደ መነሻ መመለስ
ናይዚ ሓድሽ HCoVs ኢመርጀንሲ: ናብ ዜሮ ንምለስ
የሌሊት ወፎች ብዝሃነት ለኖቭል ኮቮች መከሰት ከፍተኛ እድል ይፈጥራል።
ናይ ለዃኺቶ CoVs ፍልልያት ንናይ ሓድሽ HCoVs ኢመርጀንሲ ብዙሕ ዕድል የቕርብ።
በዚህ ሁኔታ፣ የሌሊት ወፍ ኮቮች እንደ ኤችኮቮች ዘረመል መሰብሰቢያ ያገለግላሉ።
እዚ ማለት፣ ለዃኺቶ CoVs ናይ HCoVs ጂን መራብሒ ኮይና ተገልግል።
በተጨማሪ በፍጥነት መቀየርና ጄኔትክን አንድ ላይ ማድረግም የኤችኮቭ ሒደትን የሚወስን ሆኖ በዚህ ሒደት ዉስጥ እንደ ሁለት ደረጃዎች ሆኖ ያገለግላል።
ብተወሳኺ፣ ፈጣን ሚቹዌሽንን ጀነቲክ ሪኮምቢኔሽንን HCoV ንክዓቢ ይገብርዎ ከም ናይዚ ፕሮሰስ ጠቐምቲ ክልተ ስጉምቲታት ድማ ኮኖም የገልግሉ።
ለምሳሌ፣ የኖቭል ፕሮቲን ሴሎች ለይቶ ማሳያት የቫይረሱን ሁኔታ ለመቀያየር ከፍተኛ አቅም አለው።
ንኣብነት፣ ናይ ሓድሽ ፕሮቲን-ኮዲንግ ጂናት ምእካብ ወይ ምስኣን ቫይራል ፎኖታይፓት ብሰፊሑ ናይ ምምሕያሽ ዓቕሚ ኣለዎ።
በሳርስ-ኮቭ መገልገያ ፕሮቲኖች መካከል፣ ከሰዎች ጋር የመላመድ ሁኔታ ላይ ኦአርኤፍ8 አስፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል፣ ይህም እንደተነጠሉት ከሳርስ-ኮቭ ተዛማጅ የሌሊት ወፎች ቢሆንም የተለያየ ኦአርኤፍ8 ፕሮቲኖችን ለማስገባት የተገኙ ናቸው።
ካብ ናይ SARS-CoV ተቐጸልቲ ፕሮቲናት ውሽጢ ORF8 ኣብ ናይ ሎዃኺቶ SARS-CoV ብዘይመርካቡ፤ ናብ ሰባት ክመሓላለፍ ዝገበርዎ ORF8 ከምዝኾነ ይእመን።
የ ሳርስ-ኮቮች 29-ኒውክሎታይድ ባህሪ መጥፋት በሰው ላይ በተከሰተው ወረርሽኝ መጀመሪያ ወቅት በተነጠሉት ጥረቶች ላይ ተገኝቷል።
29-ኒክሎታይድ ምድምሳስ ናይSARS-CoVs ባህርያት ኣብ ናይ ሰባት ለበዳ መጀመርያታት ዝተፈለዩ ስትረይናት ዝተረኸበ እዩ።
ይህ ስረዛ ORF8ን ወደ ORF8a እና ORF8b በማከፋፈል የተላመደ የመባዛት እርባታን ይፈጥራል።
እዚ ምድምሳስ ORF8 ናብ ORF8aን ORF8bን ይገምዖ እዚ ድማ ትቫይረስ ካብ ሓደ ተሸካማይ ናብ ካሊእ ንክመሓላለፍ ዝሕግዝ ናይ ምልማድ ሙቴሽን እዩ።
በተጨማሪ፣ ሳርስ-ኮቭ ከኣልፋ እና ጋማ-ኮቭስ ኮቭች ጋር ታሪካዊ ግንኙነት ሊኖረው ይችላል። ምክንያቱም ጥቃቅን የተዳቀሉ ነገሮች በ RNA- ጥገኝነት RNA- ፖሊሜሬስ ውስጥ ይገኛሉ።
SARS-CoV ምስ ናይ ኣልፋን ጋማን መስመር ናይ ጥምረት ታሪኽ ኣለዎም። ኣብ ኣራኤንኤ ፅግዕተኛ ዝኾነ ኣራኤንኤ ፖሊመሬዝ ድማ ዓብዪ ቁፅሪ ናይ ኣናእሽተይ ሪኮምቢናንት ሪጅን ተረኺቡ።
ዳግም መዋሃጃ ቦታዎች በ nsp9፣ በአብዛኛዎቹ nsp10፣ እና በ nsp14 ክፍሎች ውስጥም ታይተዋል።
ኣብ nsp9፣ መብዛሕትኡ nsp10ን ሓደሓደ ክፋል nsp14ን ውሽጢ ዳግም ናይ ምጥማር ከባቢታት ተፈልዮም ይርከቡ።
በተመሳሳይ መልኩ፣ በሳውዲ አረቢያ ባለአንድ ሻኛዎች ላይ የተከሰቱት የተለያዩ ህዋሰ-ዘሮች መካከል የሜርስ-ኮቭ ወረርሽኝ የዳግም ውህደት ክስተቶች መፈጠራቸውን ሲያሳይ ነበር።
ማዕረ ምስዚ፣ ናይ MERS-CoV ከበዳ ኣብ ዝተፈላለዩ lineages ምትሕውዋሳት ከምዘጋጠምዎ ተራእዩ ኔሩ፣ እዚ ድማ ኣብ ናይ ሳዑዲ ኣረብያ ዲሪሞንድሪ ግመላት ዝተረኣየ እዩ።
ከ ሳርስ-ኮቭ እና ሜርስ-ኮቭ በተጓዳኝ፣ በሌሎች ኤችኮቭች ውስጥ የዳግም ውህደት ክስተቶች የተስተዋሉ ሲሆን ፣ ይህም ኤችኮቭች ያለ-ቅርፅ ጂናቸው ከሌላ እንስሳ ኮቮች ጋር በድጋሚ የሚዋህዱበት ክስተት ነው።
ካብ SARS-CoVን MERS-CoVን ሓሊፉ ናይ ጥምረት ከይዲ ኣብ HCoVs እዉን ይርአ እዩ። HCoVs ምስ ኣብ እንስሳ ዝርከቡ CoVs በቲ ዘይተዋቐረ ጅን ጥምረት የካይድ።
ሰዉ-ሰራሽ አመራረጥ በተለይም እንደ ጠንካራ ተሸካሚ በሽታ የመቋቋም ስርአት አይነት ውስጥ እንዳለው ከገቡ ምርጫ ግፊቶች ውስጥ ቫይረሱን ከመነጠል ሊመነጩ ከሚችሉ ውስጥ በቫይረሱ ዝርያ ያልተጠበቀ ለዉጥን ማምጣት ስለሚችል እጅግ በጣም ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋል።
ከምኡውን ኣርቴፍሻል ሰሌክሽን ዘይተደልዩ ናይቲ ቫይረስ ናይ ጄኖም ለውጥታት ክፈጥሩ ይኽእሉ። ኣዚ ናይ ሕማም መከልኸልቲ ብዝፈጥርዎ ጽዕንቶ ክፍጠር ይኽእል።
ከእነዚሀህ ጉዳቶች ውስጥ እንደ አንድ ምሳሌ የሚሆነው በኤችኮቭ-229ኢ ፕሮታይፕ ጫና ኦአርኤፍ4 ሙሉ ርዝመት መቀነስ ነዉ፤ ይህም ሁለት ኑክሊዮቶይድ ጠፍቶ ማለት ነዉ።
ናይዚኦም ተፅዕኖታት ኣብነት ብክልተ-ኒዮክሳይድ ስረዛ ምኽንያት HCoV-229E ፕሮቶታይተስ ውቅር ሙሉእ ቑመት ORF4 ምስኣን እዩ።
ኦአረኤፍ4 ከ ኤችኮቭ-229ኢ ጋር የተገናኙ የሌሊት ወፍ እና ግመል ቫይረሶች ተጠቁመዋል፣ በበሽፋን ለውጥ የተነሳ የአልፓካ alpha-ኮቭ ነጠላ ኒውክሎታይድ መግቢያ አሳይቷል።
ዘይተተንከፈ ORF4 ኣብ ኳኽን ግመልን ዝርከቡ ንHCoV-229E ዝመስሉ ቫይረሳት ክርከብ ይኽእል። alpaca alpha-CoV ነፀላ ኑክሊዮታይድ ኢንሰርሽን ዘርኢ ኮይኑ ፍሬምሽፍት ድማ ይፈጥር።
የመጨረሻ፣ የኖቭል ኤችኮቮች ዝግመተ-ለውጥ በማከማቻ ተሸካሚዎች ውስጥ ባለው የምርጫ ግፊትም የሚመራ ነው።
ኣብ መወዳእታ ድማ፣ ናይ ሓድሽ HCoVs ኢቮሉሽን ብናይ መሕደሪታቶም ጸቕጢ መረጻ ዝካየድ እዩ።
የሌሊት አእዋፋት በኮቭች ሲጠቁ ምንም ምልክት አይታይባቸዉም ወይም ትንሽ ምልክት ነዉ የሚያሳዩት፤ በሌሊት አእዋፋትና ኮቭች መካከል የለዉን ተስማምቶ መኖርን ነዉ የሚያሳየዉ።
ለዃኺቶታት ብ CoVs እንትልከፉ ምልክት ዘይምርኣይ ወይ ቀሊል ምልክት ጥራሕ ምርኣይ ተራእዩ ኔሩ፣ እዚ ድማ ናይ CoVs ለዃኺቶን ክልተኣዊ ልምምድ የርኢ።
የሌሊት ወፍ በቀላሉ በኮቭች መያዝ እንደምትችል ተረጋግጧል።
ለዃኺቶታት ምስ CoVs ኣናቶሚካን ፊዝዮሎጂካሊን ብሰፊሑ ዝተላመዱ ከምዝኾኑ የርኢ።
ለምሳሌ፡ በሌሊት ወፍ ሰዉነታቸዉ ከህመም ቀድመዉ የበሽታዉን ምልክት ማሳየት ባለመቻላቸዉ በኮቮች የሚመነጩትን ይቀንሳል።
ንኣብነት፣ ናይ ለዃኺቶታት ቅድመ-ቁጠዓዊ ምላሽ ምንቕቓሕ ጸገም ብ CoVs ናይ ዝመጽእ ፓቶሎጂ ብኣግባቡ ይቕንስ።
ከዚህ ጎን ለጎን፣ በሌሊት ወፍ ዉስጥ በተፈጥሮ ገዳይ የሆነ የሴል ስራዎች ጫና የሚደረግበት በተፈጥሮ ገዳይ የሆነ ሴል ተቀባይ NKG2/CD94 በላይኛው ቀጥጥር እንዳይደግ ስለሚከለላልና ወስብስብ ደረጃ I የሆኑ ሞሎኪዉልስ ትልቁ የሂስቶኮምፓተቢሊቲ ምልክት ዝቅተኛ ደረጃ መሆን ነዉ።
ብተወሳኺ ድማ ኣብ ሎዃኺቶ ዘለዎም ናይ ምቕታል ምንቅስቓስ ብምኽንያት ናይ NKG2/CD94 ተቐበልትን ትሑት ሂስቶኮምባተብሊቲ ምኽንያት ይዕገት።
በተጨማሪ ከፍተኘ የሆነ የኦክስጅን ሪአክቲቭ (ROS) የሚመነጨዉ ከፍ ካለዉ የሌሊት አእዋፋት ሜታቦሊክ እንቅስቃሴ የኮቮች ብዜት ላይ ጫና ሊያያደርስ ወይም በኤግዞሪቦኑኩለስ እንደገና ማንበብን ሊጎዳ ይችላል፤ ስለዚህ ለቫይረሱ ጄኔሬሽን የመረጣ ግፊት ማድራግ ወዳ ኣድስ ተሸካሚ ሲገባ በከፍተኛ ሁኔታ የበሽታ መንስኤ እንዲሆን ያደርጋል።
ልዕሊ እዚ፣ ልዑል ናይ ኦክሲጅን ዓሌት ሪኣክቲቬሽን (ROS) ደረጃ ካብ ልዑል ናይ ለዃኺቶታት ሜታቦሊክ ንጥፈታት ናይ CoV ምብዛሕን ክቕንሱን ብኤክሶራይቦኒኩለስ ድማ ክጸልውዎ ይኽእሉ፣ ስለዚ ናይ ቫይረስ ስተረይናት ምምራት ናብ ሓድሽ መሕደሪ ክኣቱ ከሎ ኣዝዩ ሕማም ዘስዕብ ክኾን ይኽእል እዩ።
የፐቶጄኒክ ኮቭ መደምሰስ በማዋሃድድ ወደ አዲስ ፕሮቲን ወይም ፕሮቲን መሳይ ነገሮች ልቀየር ይችላል።
ተወሰኽቲ ፓቶጀኒክ CoV ህዋሳት ፕሮቲኖም ወይ ናይ ፕሮቲን ባህሪ ብምቕያር ክጥቅዕ ይኽእል።
ስለዚህ፣ ሶሰቱ የኖቭል ኤችኮቭች ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት መከሰታቸዉ በአጋጣሚ አይደለም።
ስለዚ ኣብዘን ዝሓለፋ ክልተ ዓሰርተ ዓመታት ሰለስተ ሓደሽቲ HCoVs ምፍጣሮም ናይ ኣጋጣሚ ነገር ኣይኮነን።
CoVች እንደ ሌሊት ወፎች እና ግመሎች አይነት ዋና ተሸካሚያቸው ላይ በሽታን የማያመጡ አይደሉም ወይም መለስተኛ ምልክቶችን የሚያስከትሉ ናቸው።
CoVs ሕማም ዘየምጹ ወይ ድማ ቀሊል ዝበሃል ምልክት ዘምጹ ተሃዋስያን ኮይኖም ኣብ ለዃኺቶን ግመልን ተጸጊዖም ዝነብሩ እዮም።
ጠንካራ ተሸካሚ በሽታ የመቋቋም ምላሽ ሳያገኙ እንዲሁ ይራባሉ።
ጠንካራ ናይ ሕማማ ምክልኻል ዓቕሚ ኣብ ዘየሎ ብቕልጡፍ ይራብሑ::
የበሽታ ምልክት የሌለባው ተሸካሚዎች ለምን እንደታዩ እና በሰዎች ኢንፌክሽን ላይ ለምን ከባድ ኬዝ እንደሚፈጥሩ እንቆቅልሽ የሆነው ነገር ከዚህ በመቀጠል ሰፍሯል።
ምልክት ዘየርእዩ ሰባት ንምንታይ ከምዘለዉን ነዚ ኣብ ሰባት ድማ ንምንታይ እዚ ረኽሲ ከቢድ ሕማም ይፈጥር ከምዘሎን ብዝምልከት ምስጢር ምርካብ ይከኣል።
ከባድ የሆኑት የበሽታ ምልክቶች በዋነኝነት የሚከሰቱት በሽታን የመቋቋም ምላሽ ከፍተኛ ንቃት እና ጠንካራ የሆነ በሽታን የመቋቋም ምላሽ በሚኖርበት ቦታ ላይ ሳይቶኪን በብዛት በሚፈጥበት ወቅት ነው፣ እነዚህም በጣም በተባባሱ ቁጥር የሳንባ ጉዳት እየተባባሰ ይመጣል።
እዞም ከበድቲ ምልክታት መብዛሕትኡ ግዘ ብናይ ሕማም ምክልኻል ሲስተም ኣዝዩ ምንቕቓሕ ዝመጹ እዮም ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ኣብ ጠንካራ ዝኾኑሉ ዘለዉ ሳይቶኪን ስቶርም ከቢድ ናይ ሳንባ ጉድኣት የስዕብ።
በተቃራኒ የምልክት ተሸካሚዎች ወስጥ ከመከላከል ብቃት መልስ ከኮቭ ብዜት የተቀነሰ ነበር።
ብተፃራሪ፣ ምልክት ዘየርኣዩ ተሸከምቲ እቲ ቫይረስ፣
የመቋቋም ምላሽ ቁርኝትን የማላቀቅ ተመሳሳይ ስልት ለፀረ-ሳርስ-ኮቭ-2 ህክምና ጠቀሜታ ያላቸው ውጤቶች ሊኖሩት ይችላል።
ተመሳሳሊ ምስ ናይ ሕማም ምክልኻል ዓቕሚ ዲሊንክ ምግባር ኣብ ናይ ጸረ-SARS-CoV-2 ሕክምና ጠቐምቲ ጽልዋታት ከሕድር ይኽእል እዩ።
የኢንተርፌሮን ምላሽ የሌሊት ወፎች ላይ በተለየ መልኩ ጠንካራ ነው።
እዚ ናይ ምትእትታው ምላሽ ብፍላይ ኣብ ለዃኺቶታት ጠንካራ እዩ።
ስለዚህ የአይነት I ኢንተርፌሮን ማስተዳደር ቢያንስ በመጀመሪያ አካባቢ ሰዉ ዉስጥ የሳርስ-ኮቭ-2 ኢንፌክሽን ጠቃሚ መሆን አለበት።
ስለዝኾነ ተነኣሰ ኣብ ፈለማ ደረጃ ዝርከቡ ወድሰብ ዘጥቅዑ ናይ SARS-CoV-2 ኢንፌክሽናት ታይፕ ዋን ኢንተርፌሮን ምሃብ ጠቓሚ ይኸዉን።
በተጨማሪም፣ የNLRP3 ኢንፊሌማሶም ጅማሮ በሌሊት አእዋፋት ዉስጥ የጎደለ ነው።
ብተወሳኺ፣ NLRP3 ናይ ቁጥዐ ምላሽ ኣብ ለዃኺቶታት ኣይሰርሕን።
በዚህ አመክንኒዮ የNLRP3 ኢንፊሌማሶም መጠበቅ ከMCC950 ጋራ COVID-19ን ለማከም ጥቅም ላይ ሊዉል ይችላል።
በዚ ምኽንያት MCC950 ምስ NLRP3 ምቕጻል ብምዕጋት ኣብ ናይ COVID-19 ሕክምና ጠቓሚ ክኾን ይኽእል።
የሳርስ-ኮቭ እና ሜርስ-ኮቭ በተነሳበት አጠቃላይ መልኩ የሳርስ-ኮቭ-2 አመጣጥ ተከትሏል።
ናይ SARS-CoV-2 ኢመርጀንሲ SARS-CoV ን MERS-CoV ን ዝተለዓሉሉ ሓፈሻዊ ከይዲ ተኸቲሉ።
የ ቤታ-ኮቭs ሌሊት ወፍ ሳርስ-ኮቭ የያዘች ና 95% ንኩሎቶይድ ምስስሎሽ የምትጋራ ተገኝታለች፣ በሌላ በኩል ሳርስ-ኮቭ-2 የያዘች ና 96% ኒውክሎቶይድ ምስስሎሽ የምትጋራ የሌሊት ወፍ- ኮቭ አለች።
ከምኡውን ናይ ሎዃኺቶ beta-CoV ምስ ናይ SARS-CoV ኒዩክሎታይድ ናይ 95% ምምስሳል ኣእንትህልዎ ምስ SARS-CoV-2 ድማ ናይ 96% ምምስሳል ኣለዎ።
ነገር ግን በገበያ ቦታ የሚገኙ ጥርኞች እና ሌሎች እንስሳት ከሳርስ-ኮቭ ጋር የሚመሳሳል ቫይረስ ተገኝቶባቸዋል፤ ሳርስ-ኮቭ-2ን በቅርበት የሚያስተላልፉ አልተለዩም።
ኣብቲ ዕዳግ ዝነበሩ እንስሳት ምስ SARS-CoV ተመሳሳሊ ቫይረስ ሒዞም ዝተረኸቡ ዋላኳ ተኾነ ይኹን እምበር ናይ SARS-CoV-2 ማእከላይ ቀጥተኛ መመሓላለፊ ግን ክሳብ ሕጂ ኣይተረኽበን።
ፓንጎሊን beta -ኮቭች በሚገርም ሁኔታ ለ ሳርስ-ኮቭ-2 ሆሞሎገስ ሆኖ ተገኝቷል፣ ይህም የሚያሳየዉ ፓንጎሊኖች ተሸካሚ ከሆኑት ዉስጥ የቅርብ ሊሆኑ እነደሚችሉ ወይም ፓንጎሊን beta -ኮቭች ለመጨረሻ የ ሳርስ-ኮቭ-2 ዓይነት የጅን ትርፍራፊዎችን ሊያዋጣ ይችላል።
ፓንጎሊን ቤታ-CoVs ብዝገርም ምስ SARS-CoV-2 ሆሞጂነስ እዩ፣ እዚ ድማ ፓንጎሊናት ከም መንጎኛ መሕደሪታት ኮይኖም ከገልግሉ ከምዝኽእሉ ወይ ፓንጎሊን ቤታ-CoVs ንናይ SARS-CoV-2 ናይ መወዳእታ ክፋል ናይ ጂን ፍራግመንትታት ኣስተዋጽኦ ይገብር እዩ ማለት እዩ።
ምንም እንኳ ጥያቄዎች እንዳሉ ቢሆኑም ሳርስ-ኮቭ-2 ታስቦበትም ይሁን በድንገት ሰዉ ሰራሽ ነዉ ለሚለዉ ሐሳብ ምንም ማረጃ የለም።
ሕቶታት ዋላ እንተሃለዉ፣ SARS-CoV-2 ብኣጋጣሚ ይኹን ኮነ ተባሂሉ ብሰብ ዝተሰርሐ ከምዝኸነ መረጋገጺ የለን።
በቅርብ ጊዜ የ ሳርስ-ኮቭ-2 ወረርሽኝ ስለተከሰተ ኮቭች ትኩረት ወደ ማግኘት ተመልሷል።
CoVs በዚ ናይዚ SARS-CoV-2 ናይ ቀረባ ግዘ ለበዳ እዚ ተመሊሱ ክፍለጥ ክኢሉ እዩ።
በሌሊት ወፎች እና ሌላ እንስሳት ውስጥ የኮቮችVች ጥናት ወደ ሰዎች መተላለፍ ላይ የኤችኮቮች በሽታ አምጪነት መነሻዎች እና የእንስሳት ተሸካሚዎች አስፈላጊነት ላይ ያለንን ግንዛቤ በጣም ቀይሮታል።
ናይ ለዃኺቶታትን ካልኦት እንስሳታትን CoVs መጽዕናቲ ብዛዕባ ናይ ዙኖቲክ መበቆላትን ናይ እንስሳት መዕቖቢነትን ኣብ ናይ ሰብ ናይ HCoVs ምምሕልላፍ ብዛዕባ ዘለዎ ወሳኒነት ክንርዳእ ጌርና እዩ።
ሳርስ-ኮቭ፣ ሜርስ-ኮቭ እና ሳርስ-ኮቭ-2 መነሻው የሌሊት ወፍ እንደሆነ እና በመካከለኛ ተሸካዎች ወደ ሰዎች እንደሚተላለፍ አሳማኝ ማስረጃ ታይቷል።
SARS-CoV, MERS-CoV ከምኡውን SARS-CoV-2 መበቆሎም ካብ ለዃኺቶ ከምዝኾነን ናብ ሰባት ድማ ብካልእ መንጎኛ መሕደሪ ኣቢሎም ከምዝመሓላለፉን መረዳእታ ኣሎ።
የሳርስ-ኮቭ ኢንፌክሽን የተነሳዉ በገበያ ቦታ ከሰዎችና ጥርኝ ንክኪ በመሆኑ ገበያዎች ተዘግተው ጥርኞች ቢገደሉ ኖሮ የ ሳርስ-ኮቭ ወረርሽኝ ቆሞ ነበር።
ናይ SARS-CoV ረኽሲ ካብ ኣብ መንጎ ሰባትን ዝባዳትን ኣብ ዕዳጋ ዘሎ ንኽክእ፣ ርሑሳት ዕዳጋታት ምዕጻውን ዝባዳት ምቕታልን ናይ SARS ለበዳ ብብቕዓት ክውድእ ይኽእል እዩ።
በተመሳሳይ አመክንዮ፣ ከ ሳርስ-ኮቭ-2 ጋር በቅርብ የሚዛመዱ የፓንጎሊን ቤታ-ኮቮች በርካታ ዘሮች መገኘታቸውን ከግምት በማስገባት የዞኒቲክ (በሽታ አምጪ ተዋህሲ ወደ ሰው) መተላለፍን ለመከላከል ፓንጎሊኖችን ከእርጥብ ገበያዎች መወገድ አለበት።
ብተመሳሳሊ ምኽንያት፣ ፓንጎሊናት ዙኖቲክ ምምሕልላፋት ንምክልኻል ካብ ዕዳጋ ክውገዱ ኣለዎም፣ ናይ ፓንጎሊን ቤታ-CoVs ምስ SARS-CoV-2 ዝተተሓሓዙ ከምዝኾኑ ዝተፈላለዩ ላይኔጃት ምርካብ ብዝምልከት።
ይሁን እንጂ፣ ሳርስ-ኮቭ-2 በፓንጎሊንና ሌሎች እንስሳት አማካኝነት ወደ ሰዉ ይተላለፍ አይተላላፍ ወይም እንዴት እንደሚተላላፍ ወደፊት በጥናት የሚረጋጋጥ ይሆናል።
እንተኾነ ግን፣ SARS-CoV-2 ናብ ሰባት ካብ ፓንግሊዮናትን ካልኦት መጥወብቲ ብኸመይ ይመሓላለፍ ንዝብል ኣብ ናይ መጻኢ ምርመራታት ክጻረዩ እዮም።
በሌላ በኩል ሜርስ-ኮቭ ባለ አንድ ሻኛ ግመል ዉስጥ ለረጅም ጊዜ ይገኝ ነበር።
ብካልእ ገጹ፣ MERS-CoV ኣብ ድሮሜዳሪ ግመላት ንነዊሕ ግዘ ጸኒሑ እዩ።
እነዚህ ግመሎች ለአባቢ ህብረተሰብ ለትረንስፖርት፣ ስጋ፣ ወተት፣ ለሱፍና ለቆዳ ውጤቶች መስሪያ የሚያገለግሉ ናቸዉ።
እዞም ግመላት ከም ጠቐምቲ መጎዓዓዝያን ዋና ናይ ስጋ፣ ጸጋ፣ ሌዘርን ናይ ቆርበት ምህርቲታት ምንጪታት ንሰባት የገልግሉ።
ከመካከለኛው ምስራቅ እስከ አፍሪካ በስፋት ተሰራጭተዋል።
ኣብ ማእኸላይ ምብራቕን ኣፍሪካን ብሰፊሑ ተሰራጭዮም እዮም።
ስለዚህ ሜርስንን ለመከላከል ሲባል ልክ በቻይና የሳርስ-ኮቭና ሳርስ-ኮቭ-2 ስርጭት ለመግታት የዱር እንስሳት ገበያ ላይ እንደተደረገው ሁሉንም ግመሎች መሰዋት አይቻልም።
ስለዚ ድማ MERS ንምቁጽጸር ተባሂሉ ኩሎም ግመላት መስዋእቲ ምግባር ይከኣል ነገር እዩ፣ ኣብ ቻይና ናይ SARS-CoV ን SARS-CoV-2 ን ስርጭት ደው ንምባል ኣብ ናይ በረኻ እንስሳት ዕዳጋ ከምዝተኻየደ።
በተደጋጋሚ የሚከሰተዉን የሜርስ ወረርሽኝ ለማስቆም፣ የተጠቃለለ መንገድ መከተል አስፈላጊ ሲሆን የሚጠቅመውም ከሌሎች አንፌክሽን ቁጥጥር እርምጃዎች ጋር በመሆን ግመልን ከሚያጠቃው ሜርስ-ኮቭ የሚከላከሉ ውጤታማ ክትባቶችን ለማግኘት ነዉ።
ናይ MERS ተደጋጋሚ ለበዳታት ደው ንምባል፣ ኣንጻር ናይ ግመላት MERS-CoV ብቑዕ ክትባት ንምምዕባል ሓፈሻዊ ኣቀራርባ ኣድላዪ እዩ፣ ምስ ካልኦት ናይ ረኽሲ ቁጽጽር ስጉምቲታት ብምትሕብባር።
እነዚህን ቫይረሶች ማስወገድ ስላልቻልን፥ ወረርሽኞችን የሚያስከትሉ አዳዲስ ዘረ ተውሳኮች ሊከሰቱ ይችላሉ።
ነዞም ቫይረሳት ክነወግዶም ስለዘይከኣልና፣ ሓደሽቲ ጄኖታይፓት ለበዳ ከስዕቡ ክመጹ ይኽእሉ።
የተለያዩ የዞኖቲክ ኮቮችዎች በዱር ዉስጥ እየተስፋፉ ናቸዉ።
ብዙሕ ዓይነታት ካብ ሰብ ናብ እንስሳት ዝሓልፉ CoVs ኣብ ሞንጎ እንስሳት ይመሓላለፍ።
በተለይም፣ በሽታን የማምጣት አቅም ያላቸው የሌሊት ወፍ ኮቮች በጣም የተለዩ ናቸው።
ናብ ሰባት ክመሓላለፉ ዝኽእሉ ናይ ለዃኺቶ CoVs ብዙሓት እዮም።
እነዚህ የዞኖቲክ ኮቭች ተለዉጦና እንደገና አንድ ላይ ሆኖ አዲስ ኮቭች በጣም ተላላፊ እና/ወይም ወደፊት ለሰዉ ልጆች ገዳይ እንደሚሆኑ ብዙ እድሎች ኣሏቸዉ።
እዞም ናይ እንስሳት CoVs ኣብ ቐጻሊ ተራቢሖምን ማዕቢሎምን ዝዓበየ ናይ ምልባድ ዓቕሚ ዘለዎን ንደቂሰብ ሓደገኛ ዝኾኑ CoVs ክፍጠሩ ይኽእሉ።
በሰዎችና እንስሳት መካካል ያለዉን አላስፈላጊ ንክኪ ለመቀነስ በቻይና አንዳንድ አካባቢ ዉስጥ የዱር እንስሳትን ለምግብነት ማዋል መቅረት አለበት።
ኣብ መንጎ ሰባትን እንስሳትን ዘሎ ንኽክእ ንምቅናስ ኣብ ገለ ናይ ቻይና ቦታታት ዘሎ ናይ በረኻ እንስሳት ምብላዕ ባህሊ ክእገድ ኣለዎ።
ከሳርስ፣ ሜርስ እና COVID-19 አደገኛነት አንጻር፤ ከፍተኛ ዝግጁነት እና ቶሎ ለመታከም ሙሉ ሆኖ መጠበቅ ያስፈልጋል።
ምስ ናይ of SARS, MERSን COVID-19ን ጸገም ዝሓሸ ምድላውን ምላሽን ክህሉ ይግባእ።
በእውነቱ፥ በርካታ ቫይረሶች በፕላኔቷ ላይ በጣም ለረጅም ጊዜ ቆይተዋል።
ብሓቂ፣ ብዙሓት ቫይረሳት ኣብዛ ፕላኔት ንኣዝዩ ነዊሕ ግዘ ኔሮም እዮም።
ለመሰራጨት አመቺ የሆነ ሁኔታ እስኪፈጠር ድረስ በራሳቸዉ ተፈጥሯዊ ሁኔታ ዉስጥ ይቆያሉ።
ናይ ምፍሳስ ዕድል ክሳብ ዝርከብ ኣብ ናይባዕሎም ተፈጥሮኣዊ መቐመጢ ይጽንሑ ይበሃል።
ምንም እንኳ የሌሊት ወፎች ቫይረሶችን ለማስተላለፍ ብዙ እድሎች ቢኖረቸዉም ሰዎች ከእነሱ እንዲርቁ ካወቁ ከሌሊት ወፎችና ሌሎች የዱር እንስሳት ጋር ያላቸዉ ንክኪ ይቀንሳል።
ለዃኺቶታት ነቲ ቫይረስ ከሰራጭዋሉ ዝኽእላ ብዙሓት ባህሪያ ዋላ እንተሃለወን፣ ሰባት ምስ ለዃኺቶ ኮነ ካልኦት ናይ በረኻ እንስሳት ዘለዎ ርክብ ክቕንስ ብምግባር እዚ ስርጭት ምቕናስ ይከኣል።
በአጥቢ እንስሳት ላይ የማያቋርጥ ክትትል ማድረግ የኮቮችን እና የተፈጥሮአዊ ተሸካሚዎቻቸውን ስነ-ምህዳር በተሻለ መልኩ ለመረዳት አስፈላጊ ሲሆን ይህም ከእንስሳ ወደ ሰው የበሽታ መተላለፍን እና የወደፊት ወረርሽኞችን ለመከላከል ያለውን ጠቀሜታ ያረጋግጣል።
ንቐጻሊ ካብ እንስሳት ናብ ሰባት ናይ ሕማም ምምሕልላፍ ንምቕናስ ኣብ ኣጥቦብቲ እንስሳት ጥቡቕ ቁጽጽር ክግበር ይግባእ።
ለማጠቃለል፥ የቫይረስ አምጪ ተዋህሲ መነሻን ለመከላከል ለሰዎች በጣም ውጤታማው መንገድ የሚሆነው በሽታ አምጪ ቫይረሶችን በተፈጥሮ ተሸካሚ ከሆነው ስነ-ምህዳራዊ መነሻ መራቅ ነው።
ንምጥቕላል ዝኣክል ካብ እንስሳ ናብ ሰብ ዝሓልፍ ሕማም ንምክልኻል እቲ ውፅኢታዊ መንገዲ ካብ ሓደገኛ ቫይረስ ተሸከምቲ ዝኾኑ እንስሳት ዝነብርሉ ስነ ምህዳር ምርሓቕ እዩ።
በ ሳርስ-ኮቭ-2 ምንጭ መላምት ውስጥ ብዙ ጥቃቅን የሆኑ ነገሮች ይጎላሉ።
ኣብ ናይ ኣመጻጽኣ SARS-CoV-2 ሕንቅልሕንቅሊተይ ዛጊድ እውን ዘይተፈልጡ ዛዕባታት ይርከቡ።
የሌሊት ወፍ ሳርስ-ኮቭ-2 በዘር ወደ ፓንጎሊን የምታስተላልፍ ከሆነ የሌሊት ወፍ እና ፓንጎሊን የሚያመሳስላቸዉ ምን እነደሆነ ማጥናት ያስፈልጋል።
መጀመርያ፣ ለዃኺቶታት ካብ ዘርኦም SARS-CoV-2 ቫይረስ ብ ፓንጎሊን ዘመሓላልፉ እንተኾይኖም፣ ለዃኺቶታትን ፓንጎሊንን ብኸመይ ተመሰሳሊ አኮሎጂካል ኒች ከምዘለዎም ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ።
ሁለተኛ፥ የሌሊት ወፎች ወደ ሰው በሚፈጠር የቫይረስ መተላለፍ ውስጥ ይበልጥ ቀጥተኛ ሚና የሚጫወቱ ከሆነ፥ ሰዎች ከሌሊት ወፎች ጋር እንዴት ሊነካኩ እንደሚችሉ መታወቅ አለበት።
እዚ ሕማም ናብ ሰብ ንክሓልፍ ኳኽ ዓቢ እጃም ብምህላዉ ደቂሰባት ምስቲ እንስሳ ዘለዎም ርክብ ክዉሰን ይግባእ።
በሶስተኛ ደረጃ ሶስተኛ አጥቢ እንስሳ እዉነተኛ አስተላላፊ ከሆነ ሰዎችን፣ የሌሊት አእዋፋትና ፓንጎሊንስ ጨምሮ ከሌሎች ዝርያዎች ጋር እንዴት እንደሚገናኝ ግልፅ መደረግ አለበት።
ሳልሳይ፣ ሳልሳይ መጥበዊ እንስሳ ከም ትኽክለኛ መንጎኛ መሕደሪ እንተኾይኑ፣ ምስ ዝተፈላለዩ ዓሌታት ሰባት፣ ለዃኺቶታትን ፓንጎሊንን ሓዊሱ ከመይ ከምዝተኣታቶ ክጻረ ኣለዎ።
በመጨረሻ ብዙ አጥቢ እንስሳት የቤት እንስሳትንም ጨምሮ ለ ሳርስ-ኮቭ-2 ተጋላጭ ሊሆኑ ስለሚችሉ የኢንፌክሽን ክትትልና ምርምር ሁለቱም መደረግ አለባቸው።
ኣብ መወዳእታ፣ ብዙሓት መጥወብቲ ዘቤታውያን እንስሳት ሓዊስካ ን SARS-CoV-2 ተቓላዕቲ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፣ ናይ ሓለዋን ናይ ፈተነን ረኽሲታት ክካየዱ ኣለዎም።
የሌሊት ወፍ፣ ፓንጎሊን ወይም ሌሎች እንስሳት ቢሆኑ ሳርስ-ኮቭ-2 ወይም የሱ ተዛማጅ ቫይረሶችና የሚመሳሰሉ ወደ ፊት በተፈጥሮ ተሸካሚ እንደሚተዋቅ ነዉ የሚጠበቀዉ።
SARS-CoV-2 ወይ ድማ ናይ ወላዲ ቫይረስ ኣብ ቀፃሊ ኣብ ናይ ተፈጥራዊ መፀግዒ ከም ዝርከብ ይእመን ኳኽ፣ ፓንጎሊን ኮነ ካሊእ መጥበዊ እንስሳ።
በዚህ ዘርፍ ውስጥ ቀጣይነት ያላቸው ምርምሮች በእንስሳት ውስጥ የ ሳርስ-ኮቭ-2 ዝግመተ-ለውጣዊ አካሄድን፣ በሰዎች ውስጥ COVID-19 ን ለመከላከል እና ለመቆጣጠር ከሚረዱ ጥቆማዎች ጋር ያብራራሉ።
ኣብዚ ኸባቢ ዝተገብረ ምርመራ ኣብ ሰባት ውሽጢ ዝመጹ ናይ COVID-19 ምክልኻል ዓቕሚ ምስ ናይ እንስሳት SARS-CoV-2 ዝግመተ ለውጢ ይተሓሓዝ።
የተመረጡ ያልታወቀ ሁኔታ የተጋላጭነት ቅድመ-ግምት የኮሮና ቫይረስ በሽታ 2019” በሽታ ባለባቸው ታካሚዎች መካከል — አሜሪካ፣ ፌብሩዋሪ 12–ማርች 28፣ 2020
ኣፈናዊ ገምጋም ምስፍሕፋሕ ናይ ዝተመርጹ ርኡይ ኩነታት ጥዕና ኣብ ሕሙማት ኮሮና ቫይረስ- ኣሜሪካ 2019- ፌብርዋሪ 12-ማርች 28,2020
በማርች 11፣ 2020 ላይ፣ የአለም ጤና ድርጅት የኮሮና ቫይረስ በሽታን 2019 (COVID-19) ዓለም አቀፍ ወረርሽኝ በማለት አውጇል።
ኣብ መጋቢት 11, 2020 ዓለማዊ ውድብ ጥዕና ንኮሮና ቫይረስ 2019 (COVID-19) ተላባዒ ኢሉ ኣዊጅዎ።
እስከ መጋቢት 28፣ ቀን 2020 ድረስ በድምሩ 571,678 የተረጋገጠ COVID-19 ኬዞችና 26,494 ሰዎች መሞታቸውን በዓለም ዙሪያ ሪፖርት ተደርጓል።
ብ መጋቢት 28, 2020, 571,678 ጠቕላላ ድምር ዝተረጋገጹ ናይ COVID-19 ኬዛትን 26,494 ሞትን ብደረጃ ዓለም ጸብጻብ ተዋሂቡ።
ከቻይና እና ጣልያን የወጡ ሪፖርቶች የሚጠቁሙት ለከባድ በሽታ ተጋላጭነት ምክንያቶች የእድሜ ባለጸጋነት እና ቢያንስ ከበርካታ ነባር የጤና ችግሮች አንዱ መኖርን ያካትታል።
መጠነ-ክብደት ናይቲ ሕማም ኣብቶም ብዕድመ ዝደፍኡን ብውሕዱ ሓደ ሕዱር ሕማም ኣብ ዘለዎም ሰባት ከምዝበዝሕ ካብ ቻይናን ጥልያንን ዝመጸ ጸብጻብ የርእይ።
የዩኤስ አዛውንት ፣ ዕድሜያቸው 65 ዓመት የሆኑ እና በተለይም 85 ዓመት የሆናቸውን ጨምሮ ፣ ለአዛውንት አዋቂዎች ለከባድ የ COVID-19 'ውጤቶች ከፍተኛ ተጋላጭነት ያላቸው ይመስላል ፣ ሆኖም በአሜሪካ COVID-19 በሽተኞች መካከል ስላለው የጤና ሁኔታ የሚገልፅ መረጃ ገና አልተመዘገበም።
ናይ ኣሜሪካ ዓበይቲ ሰባት 65 ዓመትን ልዕሊኡን ዝዕድሚኦምን ብፍላይ ከኣ 85ን ልዕሊኡን ዝዕድሚኦም ኣብ ልዑል ስግኣት ንዝበርተዐ ምስ COVID-19 ዝተተሓሓዘ ሳዕቤናት ይርከቡ፣ ሓበሬታ ርኡይ ኩነታት ጥዕና ኣብ ናይ ኣሜሪካ ሕሙማት COVID-19 ዝገልጽ ጸብጻብ ክሳብ ሕጂ ኣይተዋህበን።
ከመጋቢት 28፣ ቀን 2020 ጀምሮ የአሜሪካ ግዛቶች እና ክልሎች 122,653 ዩኤስ COVID-19 ኬዞችን ለ CDC ሪፖርት አድርገዋል፣ 7,162 (5.8%) ለእነዚህም የጤና ሁኔታን መሠረት ያደረጉ እና በመተንፈሻ አካላት ኢንፌክሽኖች ላይ በሚመጡ ሌሎች ከባድ ስጋት ምክንያቶች የታዩ ናቸው።
መጋቢት 28,2020, ኣሜሪካ 7,162 (5.8%) ተወሳኺ ካሊእ ሕማም ዘለዎምን ከቢድ ሕማም ዘተኣናደጉን ሓዊሱ 122,653 ናይ COVID-19 ኬዛት ከምዝተመዝገቡ ንCDC ፀብፃብ ኣቕሪቡ።
ከነዚህ 7,162 ኬዞች መካከል 2,692 (37.6%) ህመምተኞች አንድ ወይም ከዚያ በላይ ነባር የጤና ችግር ወይም የአደጋ ተጋላጭነት የነበራቸው ሲሆን 4,470 (62.4%) ከእነዚህ ሁኔታዎች እንዳሉባቸው ሪፖርት አልተደረገም።
ካብዞም 7,162 ሕሙማት 2,692 (37.6%) ሓደ ወይ ካብ ሓደ ንላዕሊ ሕዱር ሕማማት ዝነበሮም፡ 4,470 (62.4%) ከኣ ጠቅላላ ዘይነበሮም እዮም።
ከፍተኛ የሆነ የጤና ሁኔታ ወይም የአደጋ ተጋላጭነት ችግር ያላቸዉ እነዚህም የፅኑ ህሙማን እንክብካቤ (ICU) የሚያስፈልጋቸዉ (358 ከ 457፣ 78%) እና ካለ ፅኑ ህሙማን መተኛ ሆስፒታል መግባት የሚያስፈልጋቸዉ (732 ከ 1,037፣ 71%) ህክምና ካላገኙት መካከል በላይ (1,388 ከ 5,143፣ 27%) ቢያንስ አንድ ዝቅተኛ የጤና ችግር ሁኔታ ወይም የአደጋ ተጋላጭነት ችግር ያለበት የ COVID-19 ታማሚዎች መቶኛ ከፍተኛ ነዉ።
ምስ ሕክምና ዘየድሊዮም (1,388 of 5,143, 27%) ኣነፃፂርካ ተነኣሰ ሓደ ተወሳኺ ናይ ጥዕና ፀገም ዘለዎም ወይ ከዓ ተጠቃዕቲ ዝኾኑ ናይ COVID-19 ሕሙማት ናብ ፅዑቕ ሓገዝ ክፍሊ (ICU) ዝኣትዉን (358 of 457, 78%) ካብ ፅዑቕ ሓገዝ ወፃኢ ካሊእ ሓገዝ ዘድልዮምን (732 of 1,037, 71%) ቡዙሕ ቁፅሪ ይሕዙ።
በጣም በብዛት ሪፖርት የተደረጉት ሁኔታዎች የስኳር በሽታ፣ ሥር የሰደደ የሳንባ በሽታ እና የልብና የደም ቧንቧ በሽታ ናቸው።
እቶም ብተደጋጋሚ ጸብጻብ ዝወሃበሎም ዝነበሩ ኩነታት ሽኮሪያ፣ ሕዱር ሕማም ሳንቡእን መትነ-ልባዊ ሕማማትን ኢዮም።
እነዚህ የመጀመሪያ ግኝቶች እንደሚያመለክቱት በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ ከጤንነት ሁኔታ ጋር የተዛመዱ ወይም የመተንፈሻ አካላት ኢንፌክሽኖች ለከባድ ውጤት የተጋለጡ ሌሎች ተጋላጭነት ምክንያቶች ከ COVID-19 ለከባድ በሽታ የመያዝ እድላቸው ከፍተኛ ነው።
አዞም ኣፈናዊ ርኽበታት ኣብ ኣሜሪካ፣ ርኡይ ኩነታት ጥዕና ዘለዎም ሰባት ወይ ካልእ ዝተለልየ ኣስጋኢ ረቛሒታት ዝበርተዐ ሳዕቤን ረኽሲ ምስትንፋስ ዘለዎም ካብቶም ኣዚ ኩነታት ዘይብሎም ብዝበርተዐ ሕማም COVID-19 ናይ ምትሓዝ ልዑል ተኽእሎ ከምዘለዎም ይግመት።
በቤተ ሙከራ ከተረጋገጠ የ COVID-19 ጉዳዮች ከ 50 ግዛቶች፣ ከአራት ግዛቶች እና ተጓዳኝ ደሴቶች፣ የኮሎምቢያ ዲስትሪክት እና ከኒው ዮርክ ሲቲ ከየካቲት 12-ማርች 28 ቀን የመጀመሪያ ቀናት ላይ ለ CDC ሪፖርት ተደርጓል።
ሓበሬታ ብላባራቶሪ ዝተረጋገጹ ናይ COVID-19 ኬዛት ንCDC ዝተሓበሩ ካብ 50 ሃገራት፣ ኣርባእተ ናይ US ግዝኣታትን ዝተኣሳሰራ ደሴታት፣ ምምሕዳር ኮሎምቢያን ከተማ ኒው ዮርክን ካብ ለካቲት12-መጋቢት 28, 2020 ናይ ዝተጠቑዑሉ መዓልትታት ተመርሚሮም።
ከውሃን፣ ቻይና፣ እና የ Diamond Princess የሽርሽር መርከብ ወደ አሜሪካ ከተመለሱት ሰዎች መካከል ያሉ ኬዞች አልተካተቱም።
ካብ ዉሃን፣ ቻይናን Diamond Princess cruise ship ናብ ኣሜሪካ ዝተመልሱ ኬዛት ተፈሊዮም ኢዮም።
የጀማሪ ቀናት የጠፉ ጉዳዮች ካላቸው የመጀመሪያ ናሙና ስብስብ (ከምልክቱ መጀመሪያ አንስቶ እስከሚወስዱበት የጊዜ አወጣጥ ቀን ድረስ) የ 4 ቀናት ቅነሳ ተገምቷል።
ናይ መልከፍቲ ዕለታት ዝጠፍእዎም ኬዛት፣ ናይ መልከፍቲ ዕለታት 4 መዓልትታት ብምጉዳል (ኣብ ሞንጎ ማእከላይ ገምጋም ካብ ምልክታት መልከፍቲ ክሳብ ምእካብ ናይ መር ኣያ ዕለት ኣብ ሞንጎ ፍሉጥ ዕለታት ናይ ሓበሬታ ዘለዎም ኬዛት) ካብ ዝቐደመ እኩብ ናይ መርኣያ ኢዩ ዝግመት።
የህዝብ ጤና ጥበቃ መስሪያ ቤቶች መረጃዎቸን በሚይዝ የተስተካከለ የጉዳይ ሪፖርት ቅጽ በመጠቀም ጉዳዮቹን ለ CDC ሪፖርት አድርገዋል (አዎ፣ አይደለም፣ ወይም አይታወቅም) በሚከተሉት ሁኔታዎች እና አደጋ ሊያስከትሉ በሚችሉ ምክንያቶች፡ ስር የሰደደ የሳንባ በሽታ (አስም፣ ስር የሰደደ የመተንፈሻ አካላት በሽታ\[COPD]፣ እና ኤምፊዚማ ያካተተ)፤ ሜሊተስ የስኳር በሽታ፤ የልብ እና የደም ቧንቧ በሽታ፤ ስር የሰደደ የኩላሊት በሽታ፤ ስር የሰደደ የጉበት በሽታ፣ የነርቭ በሽታ መዛባት፣ ኒውሮዴቨሎፕመንታል፣ ወይም የአስተሳሰብ ዝግመት፤ እርግዝና፤ በአሁኑ ሰአት የማጨስ ሁኔታ፣ የቀድሞ የማጨስ ሁኔታ፤ ወይም ሌላ ስር የሰደደ በሽታ።
(እወ፣ ኖኖ ወይድማ ኣይፍለጥን) ዝብሉ ሕቶታት ዝምልስ ስሩዕ ናይ ኬዝ ሪፖርት ቅርፂ ብምጥቃም ናይ ህዝቢ ጥዕና ክፍሊ ንCDC ሪፖርት ጌሩ። እቶም ሕማማት ድማ ከም ዝስዕብ ቀሪቦም ኣለዉ፡ ሱር ዝሰደደ ናይ ሳምባ ሕማም (ኣስሚ፣ chronic obstructive pulmonary disease [COPD]ን emphysemaን የካትት) ሕማም ሽኮር፣ ሕማም ልብን ደም ሰራዉርን ሱር ዝሰደደ ሕማም ኩሊት፣ ሱር ዝሰደደ ሕማም ፀላም ከብዲ፣ ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕምና ዘጥቅዕ፣ ኒዩሮሎጂ ዘጥቅዕ ሕማም፣ ናይ ኒሮደቨሎፕመንት ወይድማ ኢንቴሊክቿል ፀገም፣ጥንሲ፣ ናይ ሎሚ ምትካኽ ታሪኽ፣ ናይ ቀደም ምትካኽ ታሪኽ ወይ ድማ ካልኦት ሱር ዝሰደዱ ሕማማት
ለ CDC የተዘገበው መረጃ የመጀመሪያ ነው እናም በጤና ክፍሎች በጊዜ ሊሻሻሉ ይችላሉ፣ ወሳኝ የመረጃ አባሎች በመጀመሪያው ሪፖርቱ ጊዜ ሊጎድሉ ይችላሉ፣ ስለዚህ፣ ይህ ትንታኔ ገላጭ ነው፣ እና ምንም ስታስቲካዊ ንጽጽር ሊደረግ አይቻልም።
ናብ CDC ዝተወሃበ ጸብጻብ ሓበሬታ ኣፈናውን ምስ ግዜ ብኽፍሊ ጥዕና ክሕደስ ዝኽእልን ኢዩ፣ ኣገደስቲ ረቛሒታት ሓበሬታ ኣብ ተመስሳሊ ግዜ ናይ ፈለማ ጸብጻብ ክጠፍኡ ይኽእሉ ኢዮም፣ ስለዚ አዚ ምርምር እዚ ገላጽን ስታቲስቲካዊ ውድድራት ክትግበረሉ ዘይክእልን ኢዩ።
የጤና ሁኔታዎች ኖሯቸው ሆስፒታል ያልተኙ፣ ICU ሳይቀበላቸው ሆስፒታል የተኙ፣ እና በ ICU ፍቃድ ሆስፒታል የተኙት በሁሉም እድሜ ክልል ውስጥ የሚገኙ ታካሚዎች የመቶኛ ንጽጽር ተሰልቷል።
ሚእታዊት ናይ ኩሉ ክሊ ዕድመ ርኡይ ኩነታት ጥዕና ዘለዎም ሕሙማት ኮይኖም ኣብ ሕክምና ዘይተዓቖቡ፣ ብዘይICU ኣብ ሕክምና ዝተዓቖቡን ብICU ኣብ ሕክምና ዝተዓቖቡን ተደሚሩ ኔሩ።
ዕድሜያቸው 19 ዓመት የሆናቸውና ነባር የጤና ችግር የሌላቸው ሰዎች ሆስፒታል ውስጥ በከፍተኛ ክትትል ክፍል ውስጥ ወይም ውጭ እንደሚቆዩ ተገምቷል።
ሚእታዊት ሕክምናዊ ክንክን ብICUን ብዘይICUን ዝተዓቕቡ ዝረአን ዘይረአን ጥዕናዊ ኩነታት ዘለዎም ኣብ 19ን ልዕሊኡን ዝዕድሚኦም ሰባት ተገሚቱ።
የዚህ ትንታኔ ክፍል ዕድሜያቸው 19 ዓመት ለሆናቸው ሰዎች የተገደበ ነው፤ ምክንያቱም ነባር የጤና ችግር ያለባቸው ሕፃናት የናሙና መጠን አነስተኛ ስለሆነ ነው (ኤን = 32)።
ተወሳኺ ናይ ጥዕና ፀገም ዘለዎም ህፃውንቲ ኬዛት ሳምፕል ሳይዝ ንእሽተይ(N= 32) ብምዃኑ እዚ ናይ ትንታነ ኣካል ዕድሜኦም ≥19ንዝኾኑ ጥራሕ ዝተወሰነ እዩ።
በእነዚህ የመጀመሪያ ሪፖርቶች መካከል የጠፋ መረጃን ለመያዝ ፣ በአይሲዩ እና ያለአይሲዩ ወደ ሆስፒታል ገብተው እንዲተኙ የተደረጉ የሚታወቁና የማይታወቁ ኬዞችን ጨምሮ በአነስተኛ መነኛነት የተገመቱ ሲሆን የሚታወቅ ውጤት ሁኔታ ያላቸው ደግሞ እንደ የጋራ አካፋይ ተቆጥረው ነበር።
ኣብ መባእታዊ ሓበሬታ ዝጎደሉ ነጥብታት ንምሽፋን እቲ ታሕተዋይ ጥርዚ ሆስፒታል ምድቃሶም(ዋላ ኣብ ICU ዘይደቅሱ) ዝተፈልጠን ዘይተፈልጠን ፡ እቲ ላዕለዋይ ጥርዚ ከኣ ርጉጽ ውጽኢት ሕክምና ንዘለዎም ከምዘጣቅልል ተገይሩ።
በትናንሽ ናሙና መጠን ምክንያት እና ከሞቱ የ COVID-19 ታካሚዎች መካከል ስለተደበቀው የጤና ሁኔታቸው በጎደለው መረጃ፣ የተደበቀ የጤና ሁኔታዎች ላሏቸው እና ለሌሏቸው ሰዎች የሞት ንጽጽር አልተገመቱም።
ብሰንኪ ዉሑድ ዓቐን መርኣያን ምጥፋእ ሓበሬታ ኣብ ርኡይ ኩነታት ጥዕና ዘለዎም ኣብ ሞንጎ ዝሞቱ ሕሙማት COVID-19፣ ቐታሊ ናይ ኬዝ መጠን ርኡይ ኩነታት ጥዕና ዘለዎምን ዘይብሎምን ኣይተገመተን።
እስከ ማርች 28፣ 2020፣ ባጠቃላይ 122,653 በላብራቶሪ-የተረጋገጡ የ COVID-19 ጉዳዮች (ምስል) እና 2,112 ሞቶች ለ CDC ሪፖርት ተደርገዋል።
ብ መጋቢት 28, 2020 ጠቕላላ ድምር ናይ 122, 653 ብላቦራቶሪ ዝተረጋገጹ ናይ COVID-19 ኬዛትን 2,112 ሞትን ንCDC ተሓቢሮም።
የኬዝ ሪፖርት ቅጾች ለ 74,439 (60.7%) ኬዞች ለ CDC ቀርበዋል።
ኣብቲ ፎርምታት ናይቲ ጸብጻብ ኬዝ 74,439 (60.7%)ኬዛት ን CDC ተረኪቦም ኔሮም።
በመተንፈሻ አካላት ኢንፌክሽኖች (ማለትም ፣ ሲጋራ ማጨስና በእርግዝና ወቅት) ነባር የጤና ችግሮች እና ሌሎች የተለዩ የስጋት ጉዳዮች መኖር ወይም አለመኖራቸውን የሚመለከት ዳታ የተገኘው ለ 7,162 (5.8%) ታካሚዎች ነበር (ሠንጠረዥ 1)።
ንብርቱዕ ረኽስታት ስርዓተ ምስትንፋስ ዘቃልዑ ሕዱር ሕማማት ወይ ካልኦት ኩነታት(ማለት ሽጋራ ምትክኽን ጥንስን) ሕላውኦም ዝገልጽ መጽናዕቲ ን7,162(5.8%) ሕሙማት ተረኺቡ(ሰንጠረዥ 1) ።
ከነዚህ ህመምተኞች በግምት አንድ ሶስተኛ (2,692 ፣ 37.6%) ፣ ቢያንስ አንድ ነባር የጤና ችግር ወይም የስጋት ሁኔታ ነበራቸው።
ኣስታት ሓደ ሲሶ ናይዞም ሕሙማት(2,692፡37.6%) ብውሕዱ ሓደ ሕዱር ሕማም ነይርዎም።
የስኳር በሽታ (784, 10.9%)፣ ስር የሰደደ የሳንባ በሽታ (656, 9.2%)፣ እና የልብ እና የደም ቧንቧ በሽታ (647, 9.0%) ከሁሉም ጉዳዮች መካከል በጣም በተደጋጋሚ ሪፖርት የተደረጉ በሽታዎች ናቸው።
ሽኮሪያ (784, 10.9%)፣ ሕዱር ሕማም ሳንቡእ (656, 9.2%)፣ መትነ-ልባዊ ሕማም ድማ (647, 9.0%) ካብ ኩሎም ኬዛት ብተደጋጋሚ ጸብጻብ ዝተወሃቦም ኩነታት ኔሮም።
ወደ ከፍተኛ ክትትል ክፍል ከገቡ 457 ታካሚዎች ውስጥና 1,037 ከከፍተኛ ክትትል ክፍል ውጭ በሆስፒታል ከተኙ 358 (78%) እና 732 (71%) በቅደም ተከተላቸው፣ አንድ ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ ነባር የጤና ችግር እንዳለባቸው ሪፖርት አድርገዋል።
358(78%) ካብቶም ኣብ ICU ዝኣተዉ457 ሕሙማትን 732(71%) ካብቶም ሆስፒታል ዝደቀሱ ግን ናብ ICU ዘይኣተዉ 1,037 ሕሙማት ሓደን ልዕሊኡን ሕዱር ሕማማት ከምዝነበሮም ተሓቢሩ።
በተቃራኒው፣ ከ 5,143 (27%) ውስጥ 1,388 በሆስፒታል ተኝተው ካልታከሙ የ COVID-19 ታካሚዎች ውስጥ ቢያንስ አንድ ዝቅተኛ የጤና ችግር እንዳጋጠማቸው ሪፖርት ተደርጓል።
በንጻሩ ካብቶም 5,143 ኣብ ሆስፒታል ዘይደቀሱ ሕሙማት ኮቪድ-19 1,388(27%) ብውሕዱ ሓደ ሕዱር ሕማም ተረኺብዎም።
ዕድሜያቸው ከ 19 ዓመት የሆናቸው ህመምተኞች መካከል፣ በሆስፒታል ከአይሲዩ ክፍል ውጭ እንዲተኙ የተደረጉት ነባር የጤና ችግር ያለባቸው ሰዎች ብዛት (27.3% - 29.8%) ሲሆን ይህም ነባር የጤና ችግር ከሌለባቸው (7.2% - 7.8%) ታካሚዎች የበለጠ ነው፤ በአይሲዩ ክፍል ውስጥ እንዲተኙ የተደረጉት ነባር የጤና ችግር ያለባቸው ሰዎች ብዛት (13.3% - 14.5%) ሲሆን ይህም ነባር የጤና ችግር ከሌለባቸው (2.2%-2.4%) ታካሚዎች የበለጠ ነው (ሠንጠረዥ 2)።
ኣብቶም 19ን ልዕሊኡን ዝዕድሚኦም፡ ብዝሒ ሕዱር ሕማማት ዘለዎምን ካብ ICU ወጻኢ ግን ሕክምና ዝደቀሱ (27.3%–29.8%) ምስቶም ሕዱር ሕማም ዘይብሎም (7.2%–7.8%) ክወዳደር ከሎ ዝያዳ ኮይኑ ተረኺቡ። ኣብቶም ንICU ዝኣትዉ ክርአ ከሎ ድማ ቁጽሪ ሕዱር ሕማማት ዘለዎም(13.3%–14.5%) ነቶም ዘይብሎም(2.2%–2.4%) በሊጽዎም ይርከብ(ሰንጠረዥ 2) ።
እድሜያቸው 19 የሆነ የተወሰኑ በኮቪድ-19 የተጠቁ ታማሚዎች በሆስፒታል ህክምና እንደተደረገላቸው (48) ወይም የፅኑ ህሙማን መታከሚያ (ስምንት) እንዲገቡ እንደተፈቀደላቸው ሪፖርት ተደርጓል።
ዉሑድ ቁጽሪ ዘለዎም ትሕቲ 19 ዓመት ዝዕድሚኦም ናይ COVID-19 ሕሙማት ኣብ ሕክምና (48) ወይ ድማ ናብICU (ሸሞንተ)ንኽዕቆቡ ጸብጻብ ቀሪቡ።
በተቃራኒው፣ እድሜያቸው 18 አመት የሞላ 335 ታማሚዎች በሆስፒታል አልታከሙም እና 1,342 የሚህሉት መረጃቸው ከሆስፒታል ህክምና ማህደር ጠፍቷል።
ብኣንጻሩ፣ 19ን ልዕሊኡን ዝዕድሚኦም 335 ሕሙማት ኣብ ሆስፒታል ኣይተዓቖቡን ብተወሳኺ 1,342 ናይ ዝጠፍአ ሕክምናዊ ዕቑባ ሓበሬታ ኣለዎም።
ስለ ያልታወቀ ሁኔታዎች ወይም አስጊ ነገሮቻቸው ሙሉ መረጃ ካላቸው ከሁሉም የ COVID-19 ታካሚዎች መካከል፣ 184 ሞቶች ተከስተዋል (ሁሉም ታካሚዎች ዕድሜያቸው 19 ዓመት ነው)፤ 173 ሞቶች (94%) ሪፖርት የሆኑት ከታካሚዎች መካከል ቢያንስ አንድ ያልታወቀ ሁኔታ ያላቸው ናቸው።
ካብቶም ተወሳኺ ናይ ጥዕና ፀገም ዘለዎም ናይ COVID-19 ሕሙማት 184 ሞት ኣጋጢሙ(ኩሎም ድማ ዕድሜኦም ≥19 እዮም)፡ ተናኣሰ ሓደ ተወሳኺ ናይ ጥዕና ፀገም ካብ ዘለዎም ሕሙማት ድማ 173 ሞት(94%) ተመዝጊቡ።
እስከ መጋቢት 28፣ 2020 ድረስ በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ ተከስተው ለ CDC ሪፖርት ከተሰረጉት 122,653 የCOVID-19 ኬዞች መካከል 7,162 (5.8%) ታካሚዎች ከነባር የጤና ችግር ታ ወይም አደጋ ሊያስከትሉ የሚችሉ ጉዳዮችን የሚመለከቱ መረጃዎች ነበሯቸው፤ ከነዚህ ህመምተኞች መካከል ነባር የጤና ችግር ያለባቸው አብዛኞቹ ህመምተኞች ነባር የጤና ችግር ከሌለባቸው በበለጠ ሁኔታ ወደ ሆስፒታልና ወደ ከፍተኛ ክትትል ክፍል እንዲገቡ ተደርገዋል።
ኣብ ምንጎ 122, 653 ኣብ ኣሜሪካ ጸብጻብ ዝተወሃቡ ናይ COVID-19 ኬዛት ኣብ ማርች 28,2020, 7,162 (5.8%) ሕሙማት ንርኡይ ጥዕናዊ ኩነታት ወይ ተኽእሎታት ኣስጋኢ ረቛሒታት ንዘለዎም ዝምልከት ሓበሬታ ጸኒሕዎም፣ ካብዞም ሕሙማት፣ ካብ ዝረአ ኩነታት ዘይብሎም ዝለዓለ ሚእታዊት ዝረአ ኩነታት ጥዕና ዘለዎም ናብ ሕክምናን ICUን ተዓቚቦም ኔሮም።