atepeq/tico19 huggingface dataset:
ዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ በ CDC የተሰሩት መመርመሪያዎች “ችግር” የነበረባቸው ሲሆን መንግስት የግል ምርመራዎችን ለማድረግ ገደብ የሚያደርጉትን ቢሮክራሲዎች አስወግዷል። ስፔን ከቻይናው ድርጅት Shenzhen Bioeasy Biotechnology Co Ltd መመርመሪያዎችን ገዝታ የነበረ ሲሆን ውጤቶች ግን ትክክል አልነበሩም።
ኣብ ዩናይትድ ስቴተስ፣ ብ CDC ዝማዕበሉ ናይ ምርመራ ኪታት "ጸገማት;" ነሮምዎም፣ እቲ መንግስቲ ድሕሪኡ ናይ ግሊ ሕክምናታት ምርመራ ኣጊዱ ዝበረ ቢሮክራቲክ ገደብ ኣልዒሉ።ሰፔን ካብ ናይ ቻይና Shenzhen Bioeasy Biotechnology Co Ltd መመርመሪ ኪታት ዓዲጋ፣ ውጽታቶም ድማ ዘይትኽክል ከምዝኾነ ኣረጋጊጻ።
ድርጅቱ እንዳስረዳው፣ የተሳሳቱ ውጤቶች ሊገኙ የቻሉት ናሙናዎችን ባለመሰብሰብ ወይም መሳሪያዎቹን በትክክል ባለመጠቀም ምክንያት ሊሆን ይችላል።
እቲ ትካል እዞም ዘይትኽክለኛ ውጽኢታት ናይ ናሙናታት ኣተኣኻኽባ ጸገም ዘስዐብዎ ወይ እቶም ኪታት ብትኽክል ብዘይ ምጥቃም ዝመጸ ክኾን ይኽእል እዩ ኢሉ።
የስፔን ሚኒስቴር እንዳለው፣ የተሳሳቱ ውጤቶችን ያስገኙ መሳሪያዎች ተመላሽ ተደርገው Shenzhen Bioeasy በሚያቀርበው የተለየ የመመርመሪያ መሳሪያ ይተካል። ቼክ ሪፐብሊክከቻይና ከገዛቻቸው የምርመራ መሳሪያዎች መካከል 80% የሚሆኑት የተሳሳቱ ውጤቶችን አስገኝተዋል። ስሎቫኪያ ደግሞ ከቻይና 1.2 ሚሊዮን የመመርመሪያ መሳሪያዎች ገዝታ የነበረ ሲሆን እነርሱም ደግሞ የተሳሳተ መረጃን ሰጥተዋል።
ናይ ስፓኒሽ ሚኒስትሪ ዝተሰሓሓተ ውጽኢት ዘምጽኡ ኪታት ኣወጊዱ፣ ብ Shenzhen Bioeasy ዝቐረቡ ካልኦት መመርመሪ ኪታት ከምዝጥቀም ሓቢሩ።80% ናይ እዞም ቼክ ሪፐብሊክ ካብ ቻይና ዝዓደገቶም መመርመሪ ኪታት ዝተሰሓሓተ ውጽኢት ሂቦም።ስሎቫኪ ካብ ቻይና 1.2 ሚለዮን ኪታት ዓዲጋ ዘይትኽክለኛታት ኮይኖም ድማ ረኺባቶም።
ጠቅላይ ሚኒስትር MatoviÄ እነዚህ በ Danube ውስጥ እንዲጣሉ ሃሳበ አቅርበዋል። የቱርክ ጤና ሚኒስቴር ሰራተኛ የሆኑት AteÅŸ Kara እንደገለጹት፣ ቱርክ ከቻይና የገዛቻቸው የመመርመራሪያ ኪቶች “ከፍተኛ የስህተት መጠን” ያላቸው በመሆኑ “ጥቅም ላይ አላዋሉትምም።’’ “ዩኬ ከቻይና 3.5 ሚሊዮን መመርመሪያ ኪቶችን የገዛች ቢሆንም፣ ኤፕሪል 2020 መጀመሪያ ላይ ግን ጥቅም ላይ ሊውሉ እንደማይችሉ አሳውቃለች።
ቀዳማይ ሚኒስተር Matovič እዚ ናብ Danube ንክድርበ ሓሳብ ሂቦም።Ateş Kara ናይ ቱርኪ ጥዕና ሚኒስትሪ ቱርኪ ካብ ቻይናዝዓደገቶም ናይ ምርመራ ኪታት "ልዑል ናይ ጌጋ ሬት" ከምዝነበሮምን "ከምዘይተጠቐምዎምን" ሓቢሮም።UK 3.5 ሚልዮን ናይ ምርመራ ኪታት ካብ ቻይና ዓዲጋ ኣብ ኣፕሪል 2020 መጀመርያታት ግን ንጥቅሚ ዝውዕሉ ከምዘይኮኑ ሓቢራ።
ምርመራ፣ ፖዘቲቭ የሆኑ ሰዎችን ለይቶ በማስቀመጥ እና SARS-CoV-2 ያለባቸውን ሰዎች መከታተል፣ አዎንታዊ የሆነ ውጤት እንዲፈጠር አድርጓል።
ምርመራ፣ ፖዘቲቭ ውጽኢት ዘርአዩ ምውሻብን እዞም ናይ SARS-CoV-2 ፖዚቲቭ ውጽኢት ዘለዎም ሰባት ዝነኽእዎም ሰባት ምክትታልን፣ ኣወንታዊ ውጽኢታት የርእዩ ኣለዉ።
በጣሊያን ከተማ VÃ² ውስጥ የሚሰሩ ተመራማሪዎች፣ ጣሊያን ውስጥ የመጀመሪያው የ COVID-19 ሞት የተመዘገበበት ስፍራ፣ በጠቅላላው 3,400 የሚሆነው ህዝብ ሁሉ ላይ በአስር ቀናት ልዩነት ውስጥ ሁለት ዙር ምርመራ አድርጓል።
ኣብ ናይ ጣልያን ከተማ Vò፥ ናይ ጣልያን ናይ መጀመርያ ናይ ኮቪድ-19 ቦታ ሞት ፣ ዝሰርሑ ዘለዉ ተመራመርቲ ኣብ 3,400 ዝኾኑ ሰባት ክልተ ዙር ምርመራ ኣካይዶም፣ በቢ ዓሰርተ መዓልቲታት ኣፈላላይ።
ፖዘቲቭ ከሆኑት ሰዎች ውስጥ ግማሽ የሚሆኑት ምንም አይነት ምልክት የላቸውም ነበር እንዲሁም ሁሉም የታወቁ ክስተቶች ለይቶ ማቆያ ውስጥ ነበሩ።
ዳርጋ ፍርቂ ዝኾኑ ፖዚቲቭ ውጽኢት ዘለዎም ምልክት ዘይብሎም እዮም፣ ኩሎም ዝተረኸቡ ኬዛት ድማ ተወሺቦም።
ወደ ማህበረሰብ የሚደረግ ጉዞ ላይ ገደብ በመደረጉ ምክንያት አዳዲስ ኢንፌክሽኖችን ለማስቆም ተችሏል።
ናብቲ ኮም ጉዕዞ ብምኽልካሉ፣ እዚ ሓደሽቲ ረኽሲታት ከወግድ ይኽእል እዩ።
ከፍተኛ የሆነ የንክኪ መስመርን በመፈለግ፣ የጉዞ ገደቦችን በማድረግ እና ለይቶ በማቆየት የ 2020 ኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ሲንጋፖር ውስጥ ከሌሎች ያደጉ ሃገሮች ይልቅ በጣም በዝቅተኛ ፍጥነት የተሰራጨ ሲሆን ነገር ግን በጣም ከባድ የሆነ ሬስቶራንቶችን እና የችርቻሮ ድርጅቶችን በግድ የመዝጋት ያሉ እርምጃዎች አልተወሰዱም።
ብሓያል ናይ ንኽክእ ክትትል፣ ናይ ጉዕዞ እገዳታት፣ ምርመራታትን ውሸባን፣ ናይ 2020 ኮሮናቫይረስ ለበዳ ምስ ካልኦት ዝማዕበላ ሃገራት ክነጻጸር ከሎ ኣብ ሲንጋፖር ኣዝዩ ትሑት ክኸውን ክኢሉ እዩ፣ እዚ ክኸውን ዝኸኣለ ድማ ብዘይ ኣገዳዲ ናይ ሬስቶራንትታትን መሸጣ ቦታታት ምዕጻው እዩ።
ብዙ ኩነቶች የተሰረዙ ሲሆን፣ ሲንጋፖር ደግሞ ነዋሪዎችን እስከ ማርች 28 ድረስ ቤታቸው እንዲቆዩ ምክር መስጠት ጀመረች፤ ነገር ግን ትምህርት ቤቶች ከእረፍት ጊዜ በኋላ ማርች 23 ላይ ተከፍተዋል።
መብዛሕትኦም ምድላዋት ተሰሪዞም እዮም፣ ሲንጋፖር ድማ ንነበርቲ ኣብ ገዝኦም ንክጸንሑ ኣብ 28 ማርች ምልላይ ጀሚራ፣ እንተኾነ ግን ቤት ትምህርቲታት ድሕሪ ናይ በዓል ዕረፍቲ ኣብ 23 ማርች ኣብ ግዚኦም ተኸፊቶም።
ሌሎች ብዙ ሀገሮች ከፍተኛ የሆነ የንክኪ ክትትል፣ የተገደበ ጉዞ፣ ምርመራ፣ ለይቶ ማቆየት በማድረግ ወረርሽኙን ለመቆጣጠር ችለዋል፤ ነገር ግን አነስተኛ የሆነ በአይስላንድ እና ደቡብ ኮርያ ውስጥ እንደተወሰደው መጠነኛ ሀገራዊ እንቅስቃሴ ገደብ በማድረግ ነው።
ዝተፈላለዩ ካልኦት ሃገራት ነቲ ለበዳ ብሓያል ናይ ንኽክእ ክትትል፣ ናይ ጉዕዞ እገዳታት፣ ምርመራታትን ኳራንቲንን፣ እሞ ግን ክነንድቲ ኣገዳዲ ብዘይኮነ ምዕጻዋት ክቆጻጸርኦ ክኢለነ እየን፣ ንኣብነት ኣይስላንድን ደቡብ ኮርያን።
በስታቲስቲካዊ ጥናት መሠረት ከሞቱት ቁጥር አንፃር በበለጠ የበለጠ ምርመራ ያደረጉ ሀገሮች ምናልባት የመያዝ እድላቸው ዝቅተኛ ነው፣ ምናልባት እነዚህ አገራት ቀላል ወይም ምንም ምልክት የሌለባቸውን ለመለየት ስለሚችሉ ነው።
ስታስቲካል መጽናዕቲ ብዙሕ ምርመራ ዝገበራ ሃገራት፣ ምስ ናይ ሞት ቁጽሪ ክነጻጸር ከሎ፣ ዝተሓተ ናይ ሞት ሬት ኣለወን፣ እዚ ድማ እዘን ሃገራት ቀሊል ምልክት ዘለዎምን ምንም ምልክት ዘይብሎምን ሰባት ምፍላይ ብምኽኣለን እዩ ዝኸውን።
WHO የምርመራ አቅም የሌላቸው ሀገራት እና ውስን የሆነ COVID-19 ን የመርመር ልምድ ያላቸው ብሄራዊ ቤተሙከራዎች የመጀመሪያዎቹን የ COVID-19 አምስት ፖዘቲቭ ናሙናዎች እና አስር አሉታዊ የCOVID-19 ናሙናዎች WHO ካሉት 16 የመመርመሪያ ማእከላት ውስጥ ወደ አንዱ በመላክ የማረጋጫ ምርመራ ያደርጉ ዘንድ ይመክራል።
ውድብ ዓለም ጥዕና(WHO) ናይ ምምርማር ዓቕሚን ዘይብለን ኣብ COVID-19 ወሱን ልምዲ ዘልዎ ብሄራዊ ላብራቶሪን ዘለወን ሃገራት፡ እቶም ናይ መጀምሪያ ሓሙሽተ ፖዘቲቭ ን፡ ዓሰርተ ኔጋቲቭ ናይ COVID-19 ምርመራታት ውጽኢታት ናብተን 16 ናይ WHO ሪፈራል ላብራቶሪታት ክልእኻ ኣለወን ክብል ተላቢዩ።
ከ16 የጥቆማ ቤተሙከራዎች፣ 7ቱ እስያ ውስጥ፣ 5 አውሮፓ ውስጥ፣ 2 አፍሪካ ውስጥ 1 ሰሜን አሜሪካ ውስጥ እና 1 ደቡብ አሜሪካ ውስጥ እንዲሁም 1 አውስትራሊያ ውስጥ የሚገኙ ናቸው።
ካብ 16 መወከስቲ ቤትፈተነታት፣ 7 ኣብ ኤስያ፣ 5 ኣብ ኣውሮፓ፣ 2 ኣብ ኣፍሪካ፣ 1 ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ 1 ድማ ኣብ ኣውስትራሊያ ይርከቡ።
በሚቀጥለው ገበታ ላይ ከተመረመሩ ሰዎች መቶኛ አንጻር የፖዘቲቨ አምድ በአገሪቱ የምርመራ ፖሊሲ ተጽእኖ ሥር ይገኛል።
ኣብ ዝስዕብ ቻርት፣ ረድፊ “ፖዚቲቭ ናይ % ምርመራታት” ብናይታ ሃገር ናይ ምርመራ ፖሊሲ እዩ ዝውሰን።
ሆስፒታል ውስጥ ያሉትን ሰዎች ብቻ የሚመረምር ሀገር ሙሉን ህዝባቸውን ከሚመረምሩ ውስጥ ከፍተኛ የፖዘቲቭ % የሚኖርባቸው ሲሆን ይህም ምልክት ቢኖርባቸውም ባይኖርባቸውም ሌሎች ነገሮች ሳይቀየሩ ማለት ነው።
ናብ ሆስፒታል ዝመጹ ሰባት ጥራሕ ምርመራ ትገብር ሃገር ካብ ዜጋታታ ኩሎም ትምርምር ሃገር፣ ንላዕሊ ፖዘቲቭ ብ % ምርመራ ይህልዋ፣ ምልክት የርእዩ ኣየርአዩ ብዘየገድስ፣ ካልኦት ነገራት ማዕረ እንከለዉ።
እጅ መታጠብ (ወይም እጅ ማፅዳት)፣ የእጅ ንፅህና ተብሎም የሚታወቅ ሲሆን አፈርን፣ ቅባቶችን፣ ረቂቅ ተሕዋስያንን ወይም ሌሎች አላስፈላጊ ነገሮችን ለማስወገድ የሚደረግ እጆችን የማፅዳት ተግባር ነው።
ኢድካ ምሕጻብ (ወይ ኢድካምሕጻብ)፣ ናይ ኢድ ጽሬት እውን ተባሂሉ ዝፍለጥ፣ ካብ ኢድካ ሓመድ፣ ግሪስ፣ ማይክሮኦርጋኒዝማት፣ ወይ ካልእ ዘይተደለየ ንጥረ ነገር ንምውጋድ ዝግበር ኢድካ ምጽራይ እዩ።
በቀን ውስጥ በተወሰኑ “ወሳኝ ወቅቶች” እጅን በሳሙና መታጠብ የብዙ በሽታዎችን ስርጭት ይከላከላል፤ ለምሳሌ ያህል ተቅማጥ እና ኮሌራ ሰሲሀሆነኑ፣ እነዚህም ባልታጠቡ እጆች ወደ አፍ የሚተላለፉ ናቸው።
ኣእዳውካ ብሳሙና ኣብ "ኣገደስቲ ግዘታት " ቀትሪ ምሕጻብ ናይ ብዙሓት ሕማማት ምምሕልላ ይቕንስ፣ ንኣብነት ተቕማጥን ኮሌራን፣ ብካብ ፍታን–ናብ ኣፍ መገዲ ዝመሓላለፉ ሕማማት ስለዝኾኑ።
ለምሳሌ፡- አይኖቻቸውን፣ አፍንጫቸውን ወይም አፋቸውን ከመነካታቸው በፊት እጃቸውን ካልታጠቡ (ማለትም፣ የ mucous ሕብረ ሕዋስ) ሰዎች እንደ ኢንፍሉዌንዛ ወይም በተለመደው ጉንፋን በመሳሰሉት የመተንፈሻ አካላት በሽታ ሊይዙም ይችላሉ፣ ።
ሰባት ብናይስርዓተ ምትንፋስ ሕማማት እውን ክልከፉ ይኽእሉ እዮም ንኣብነት፣ ዓይኖም፣ ኣፍንጭኦም፣ ወይ ኣፎም (ንኣብነት፣ ሙከስ መምብሬን) ቅድሚ ምንክኦም ኢዶም እንተዘይተሓጺቦም።
በቀኑ ውሎ ወቅት እጅን በሳሙና መታጠብ አስፈላጊ የሚሆንባቸው አምስቱ ወሳኝ አጋጣሚዎች የሚከተሉትን ያጠቃልላሉ፡ ሽንት ቤት ከመጸዳዳት በፊትና በኋላ፣ የህፃኑን የታችኛው ክፍል ካጸዱ በኋላ ወይም ዳይፐር ከቀየሩ በኋላ፣ ህፃኑን ከመመገብዎ በፊት እና ምግብ ከመብላትዎ በፊትና ምግብ ከማዘጋጀት ወይም ጥሬ ሥጋን፣ ዓሳን፣ ወይም የዶሮ ስጋ ከመንካትዎ በፊትና በኋላ።
ኣብ መዓልቲኹም ኢድ ብሳሙና ምሕጻብ ዘድልየሎም ሓሙሽተ ወሰንቲ ግዘታት: ቅድሚን ድሕሪን ምፍታንኩም፣ ድሕሪ ናይ ህጻንኩም መዓኮር ምሕባስኩም ወይ ናፒ ምቕያርኩም፣ ቅድሚ ውላድኩም ምምጋብኩም፣ ቅድሚ ምብላዕኩምን ቅድሚ ምግቢ፣ ጥረ ስጋ፣ ዓሳ፣ ጸባን ምድላውኩም።
ውሃ እና ሳሙና ከሌሉ፣ እጆች በአመድ ሊጸዱ ይችላሉ። የዓለም ጤና ድርጅት እጆችን መታጠብን ይመክራል፡
ማይን ሳሙናን ምርካብ ዘይትኽእሉ እንተኾይንኩም፣ ኣእዳውኩም ብሓሞኽሽቲ ምጽራይ ትኽእሉ። ናይ ዓለም ጥዕና ድርጅት ኣእዳው ምሕጻብ እዩ ዝመክር:
ምግብን ከማዘጋጀት በፊት፣ ሲያዘጋጁ እና ካዘጋጁ በኋላ።
ምግቢ ቅድሚ ምድላውኩም፣ ኣብተዳልዉሉ ግዘን ድሕሪኡን።
የታመመ ሰውን ከመንከባከብ በፊት እና በኋላ።
ዝሓመመ ሰብ ቅድሚን ድሕሪን ምክንኻንኩም።
ዳይፐር ከቀየሩ ወይም መጸዳጃ ቤት ተጠቅሞ የወጣን ልጅ ካፀዱ በኋላ።
ሽቓቕ ናይ ዝተጠቐመ ህጻን ዳየፐር ድሕሪ ምቕያር ወይ ድሕሪ ምጽራይ።
አፍንጫዎን ከጠረጉ፣ ካሳሉ ወይም ካስነጠሱ በኋላ።
ድሕሪ ኣፍንጫኹም ምንፋጥኩም፣ ምስዓልኩም ወይ ምህንጣስኩም።
እንስሳ ከተካ፣ እንስሳን ከመመገብ ወይም የእንስሳ ቆሻሻ ከተነካ በኋላ።
እንስሳት ድሕሪ ምንካእ፣ ምምጋብ፣ ወይ ናይ እንስሳት ፍታን ድሕሪ ምንካእ።
የሕክምና የእጅ ንጽሕና ከህክምና ሂደቶች ጋር የተዛመዱ የንጽህና አጠባበቅ ልምዶችን ያመለክታል።
ሕክምናዊ ናይ ኢድ ጽሬት ምስ ሕክምናዊ ከይዲታት ዝተተሓሓዙ ናይ ጽሬት ተግባራት ይውክሉ።
መድሃኒት ከመከታተል ወይም የህክምና እንክብካቤ ከማድረግ በፊት እጅን መታጠብ የበሽታ ስርጭትን ሊከላከል ወይም ሊቀንስ ይችላል።
ቅድሚ መድሓኒት ወይ ሕክምናዊ ክንክን ምትግባር ኢድካ ምሕጻብ ናይቲ ሕማም ስርጭት ክከላኸል ወይ ክቕንስ ይኽእል።
እጅን የመታጠብ ዋናው የሕክምና ዓላማ በሽታ አምጪ ተሕዋስያን (ባክቴሪያ፣ ቫይረሶች ወይም በሽታ ሊያስከትሉ የሚችሉ ረቂቅ ተሕዋስያን) እንዲሁም ጉዳት ወይም በሽታ ሊያስከትሉ የሚችሉ ኬሚካሎችን ለማጽዳት ነው።
ናይ ኢድ ምሕጻብ ዋና ናይ ጥዕና ዕላምኡ ኣእዳው ካብ ፓቶጂናትን (ሕማም ከስዐቡ ዝኽእሉ ባክቴርያ፣ ቫይረስመ፣ ወይ ካልኦት ማይክሮኦርጋኒዛማት) ጉድኣት ወይ ሕማም ከስዕቡ ዝኽእሉ ኬሚካላትን ምጽራይ እዩ።
ይህ በተለይ ምግብን ለሚያዘጋጁ ወይም በሕክምና መስክ ለሚሰሩ ሰዎች በጣም አስፈላጊ ቢሆንም ለአጠቃላይ ህዝብም ጠቃሚ የሆነ ልምድ ነው።
እዚ ድማ ብፍላይ ምግቢ ንዝሕዙ ሰባት ወይ ኣብ ናይ ሕክምና ፊልድ ዝሰርሑ ሰባት እዩ ዘገልግለል፣ ንሓፈሻዊ ህዝቢ እውን ጠቓሚ እዩ።
እጅ መታጠብ የኢንፍሉዌንዛ ስርጭትን፣ ኮሮና ቫይረስን እና ሌሎች ተላላፊ በሽታዎችን መቀነስ፤ የተቅማጥ ተላላፊ መንስኤዎችን መከላከል፤ የመተንፈሻ አካላት ኢንፌክሽኖች መቀነስ ጨምሮ በርካታ የጤና ጠቀሜታዎች አሉት፤
ኢድካ ምሕጻብ ብዙሓት ናይ ጥዕና ጥቕሚታተ ኣለዉዎ፣ ናይ ኢንፍሉዌንዛ፣ ኮሮናቫይርስ፣ ከምኡውን ካልኦት ተላባዕቲ ሕማማት ስርጭት ምቕናስ; ናይ ተቕማጥ ረኽሲ መምጽኢ ምኽንያታት ምክልኻል ሓዊሱ; ናይ ስርዓተ ምትንፋስ ረኽሲታት ምቕናስ እውን ሓዊሱ;
እና የቤት ውስጥ ማዋለድ የጨቅላ ህጻናትን ሞት ይቀንሳል።
ኣብ ገዛ ናይ ምውላድ ናይ ውልዶታት ናይ ሞት ሬት ምቕናስ።
በ 2013 የተደረገ አንድ ጥናት እንዳመለከተው የተሻሻሉ የእጅ መታጠብ ልማዶች ከአምስት ዓመት በታች ለሆኑ ሕፃናት ቁመት መጨመር ጥቃቅን መሻሻሎችን ሊያስገኙ ይችላሉ።
ኣብ 2013 ዝተኻየደ መጽናዕቲ ብተደጋጋሚ ዝግበር ናይ ኢድ ምሕጻብ ተግባራት ናብ ኣናእሽተይ ምምሕያሻት ኣብ ናይ ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመቶም ህጻናት ናይ ንውሓት ጸገም ከምዘስዕብ ተረጋጊጹ።
በማደግ ላይ ባሉ አገሮች ከመተንፈሻ አካላት እና ከተቅማጥ በሽታዎች ጋር የተዛመዱ የሕፃናት ሞት መጠንን እጅን በሳሙና እንደመታጠብ ያሉ ቀላል የባህሪ ለውጦችን በማስተዋወቅ መቀነስ ይቻላል።
ኣብ ማዕበልቲ ሃገራት፣ ምስ ናይ ስርዓተ ምትንፋስን ተቕማጥ ሕማማትን ምኽንያት ብዝተተሓሓዘ ዘጋጥም ናይ ህጻናት ሞት ሬት ቀሊል ናይ ባህሪ ለውጢ ብምልላይ ክቕነስ ይኽእል፣ ከም ኢድካ ብሳሙና ምሕጻብ።
ይህ ቀላል የሆነ እርምጃ በእነዚህ በሽታዎች ምክንያት የሚከሰተውን የሞት መጠን በ 50% ያህል ሊቀንስ ይችላል።
እዚ ቐሊል ተግባር በዚ ሕማም ዝመጽእ ሞት ብ 50% ክቕንስ ይገብር።
እጅ መታጠብን የሚያስተዋውቁ ጣልቃ ገብነቶች የተቅማጥ ሁኔታዎችን አንድ ሦስተኛ ያህል መቀነስ የሚችሉ ሲሆን ይህ ደግሞ ዝቅተኛ ገቢ ላላቸው አካባቢዎች የንፁህ ውሃ አቅርቦት ከመስጠት ጋር ይነፃፀራል።
ኢድ ምሕጻብ ዘበረታትዑ ከይዲታት ናይ ተቕማጥ ዘጋጥመሎም ግዘታት ይቕንሱ ብሰለስተ ዝኸውን ይቕንሱ፣ እዚ ድማ ኣብ ትሑት ኣታዊ ዘለዎም ቦታታት ጽሩይ ምስ ምቕራብ ክነጻጸር ዝኽእል እዩ።
የተቅማጥ ድግግሞሾችን 48% ቅነሳ እጅን በሳሙና ከመታጠብ ጋር ሊያያዝ ይችላል። በቤት ውስጥ፣ በት/ቤቶች እና በዓለም ዙሪያ ባሉ ማኅበረሰቦች ውስጥ የተከሰቱትን ተቅማጥ እና አጣዳፊ የመተንፈሻ አካላት ኢንፌክሽኖችን (ARI) ለመከላከል በሳሙና መታጠብ ብቸኛው በጣም ውጤታማ እና ቀላል የሆነ መንገድ ነው።
ናይ ተቕማጥ ሕማም ብ48% ንክቕንስ ኣብምግባር ኢድ ብሳሙና ምሕጻብ ዓብዪ ግደ ይጻወት። ኣእዳው ብማይን ሳሙናን ምሕጻብ ኣብ ቤት ትምርቲ፣ ግዛን ማሕበረሰብን ዝተለምዱ ናይ ተቕማጥን ናይ መተንፈሲ ኣካላት ኢንፌክሽናት ንምክልኻን እቲ ዝነጠፈን ዝሓሰረን መማረጺ እዩ።
የሳንባ ምች በሽታ ዋነኛ ARI ሲሆን በዓመት በግምት 1.8 ሚሊዮን የሚሆኑ እድሜያቸው ከአምስት ዓመት በታች የሆኑ ሕፃናትን ህይወት በመቅጠፍ አንደኛው ደረጃ የሞት መንስኤ ነው።
ኒሞንያ፣ ከቢድ ARI፣ ናይ ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመቶም ቆልዑ ቁጽሪ ሓደ ቀታሊ ሕማም እዩ፣ ኣብ ዓመት ክሳብ 1.8 ሚልዮን ናይ ዝግመቱ ቆልዑ ህይወት ብምቕጣፍ።
በተቅማጥ እና የሳምባ ምች ሳቢያ በየዓመቱ ወደ 3.5 ሚሊዮን የሚጠጉ ሕፃናት ይሞታሉ።
በቢዓመቱ ብተቕማጥን ኒሞንያን 3.5 ሚልዮን ዝኾኑ ህጻውንቲ ይሞቱ።
በዩኒሴፍ መሰረት፣ ከመመገብዎ በፊት እና መጸዳጃውን በተለመደ ልማድ ከተጠቀሙ በኋላ እጅን በሳሙና መታጠብ ከማንኛውም ብቸኛ ክትባት ወይም የህክምና ጣልቃ ገብነት የበለጠ ህይወትን ሊያድን፣ በተቅማጥ ምክንያት የሚሞቱትን ግማሽ ያህሉን ለቀንስ እና በከባድ የመተንፈሻ አካል ኢንፌክሽን ምክንያት የሚከሰተውን ሞት ደግሞ በአንድ አራተኛ ሊቀንስ ይችላል።
UNICEF ከምዝበሎ፣ ኢድካ ብሳሙና ማይን ቅድሚ ምግቢ ምብላዕን ድሕሪ ሽንቲ ቤት ምጥቃም ልምዲ ምግባር ልዕሊ ክትባትን ሕክምናን ናይ ብዙት ሰባት ህይወት የድሕን፣ ብተቕማጥ ዝመጹ ሕማማት ብፍርቂ ብምቕናስ ብኸቢድ ናይ ስርዓት ምትንፋስ ዝመጹ ሞታት ድማ ብርብዒ ይቕንስ።
እጅ መታጠብ አብዛኛውን ጊዜ እንደ የውሃ፣ የአካባቢ ጽዳትና የግል ንፅህና (WASH) ፕሮግራሞች አካል ሆኖ ከሌሎች የንፅህና አጠባበቅ እርምጃዎች ጋር ይቀናጃል።
ኢድ ምሕጻብ መብዛሕትኡ ግዘ ምስ ካልኦት ናይ ጽሬት ተግባራት ከም ናይ ማይ ኣካል፣ ጥዕናን ጽሬትን (WASH) ፕሮግራማት ዝተተሓባበረ እዩ።
በተጨማሪም እጅን መታጠብ በአካላዊ ቀጥተኛ ግንኙነት በኩል ከሚተላለፈው ተላላፊ የቆዳ በሽታ ይከላከላል።
ኢድካ ምሕጻብ ኣንጻር ኢምፔቲጎ እውን ይከላኸል ብቀጥተኛ ኣካላዊ ምንኽኻእ እዩ ዝመሓላለፍ።
በእጅ መታጠብ ላይ ያለው አነስተኛ ጉዳት በተደጋጋሚ እጅን መታጠብ በቆዳ መድረቅ ምክንያት ወደቆዳ መጎዳት ሊያመራ ይችላል።
ናይ ኢድ ምሕጻብ ንእሽተይ ወሳኒ ጽልዋ ብተደጋጋሚ ኢድካ ምሕጻብ እቲ ቆርበት ክደርቕ ስለ ዝገብር ናብ ናይ ቆርበት ምብልሻው ከስዕብ ይኽእል እዩ።
በ 2012 በዴንማርክ የተደረገ ጥናት እንዳመለከተው ከመጠን በላይ እጅ መታጠብ እጅን ማሳከክ ወይም እጅን ማሳከክ ተብሎ የሚጠራ የቆዳ በሽታ ሊያስከትል ይችላልል፣ ይህም ደግሞ በተለይም በጤና እንክብካቤ ሰጪ ሰራተኞች ዘንድ በጣም የተለመደ ነው።
ናይ 2012 ናይ ዴንማርክ መጽናዕቲ ብተደጋጋሚ ኢድ ምሕጻብ ናብ መሕኸኺ፣ ደረቕ ቆርበት ኤክዜማ ወይ ናይ ኢድ ደርማታይተስ ዝበሃል ኩነታት ከምርሕ ይኽእል እዩ፣ እዚ ድማ ኣብ ናይ ጥዕና ክንክን ሰራሕተኛታት ልሙድ እዩ።
እጅን በጣም ደጋግሞ መታጠብ ከልክ በላይ-የመረበሽ በሽታ (OCD) ምልክቶችም ውስጥ አንዱ ነው።
ኣዚኻ ደጋጊምካ ኢድካ ምሕጻብ ከም ናይ ኦብሰሲቭ ኮምፐልሲቨ ዲስኦርደር (OCD) ምልክት እዩ ዝርአ።
በበሽታ የመያዝን ስርጭትን ለመቀነስ በቀን ወቅት በሳሙና መታጠብ አስፈላጊ የሚሆንበት አምስት ወሳኝ ጊዜያት አሉ፥ የመታጠቢያ ክፍልን (ሽንት፣ ሰገራ) ከተጠቀሙ በኋላ፣ የሕፃኑን የታችኛው ክፍል ካጸዱ (ንጽህና መጠበቅያ መቀየር) በኋላ፣ ህፃኑን ከመመገብዎ በፊት፣ ምግብ ከመመገብዎ በፊት እና ምግብ ከመዘጋጀትዎ ወይም ጥሬ ሥጋ፣ ዓሳ ወይም የዶሮ ስጋ ከመያዝዎ በፊት/በኋላ።
ናይዚ ሕማም ናይ ካብፍታን ናብ ኣፍ ናይ ምምሕልላፍ ዕድሉ ንምቕናስ ኣብ መዓልቲ ክነካይዶም ዝግባእ ሓሙሽተ ወሰንቲ ናይ ኢድ ምሕጻብ ግዘታት ኣለዉ: ሽንቲ ቤት ድሕሪ ምጥቃም (ድሕሪ ምሻን፣ ምፍታን)፣ ናይ ቆልዑ መዓኮር ድሕሪ ምጽራግ (ናፒታት ድሕሪ ምቕያር)፣ ቅድሚ ቆልዑ ምምጋብኩም፣ ቅድሚ ምብላዕኩምን ቅድሚ/ድሕሪ ምግቢ ምድላውኩም ወይ ጥረ ስጋ፣ ዓሳ፣ ወይ ጸባ ምድላውኩም።
በሌላ መልኩ የተቆረጠ አካልን ወይም ቁስልን ከማከም በፊት እና በኋላ፤ ካስነጠሱ፤ ካሳለፉ ወይም አፍንጫዎን ካናፈጡ በኋላ፤ የእንስሳትን ቆሻሻ ከተነኩ ወይም እንስሳትን ከያዙ በኋላ እና ቆሻሻን ከነኩ በኋላ ያለውን ጨምሮ የበሽታ ስርጭትን ለመከላከል ትክክለኛውን የእጅ መታጠብ ዘዴ መለማመድ ያስፈልጋል። ።
ናይ ኢድ ምሕጻብ ቴክኒካት ኣብ ካልኦት ኣጋጣሚታት እውን ነቲ ሕማም ምትሕልላፍ ንምግታእ ቁስሊ ቅድሚ ምሕካም ድሕሪኡን እውን ክካየዱ ኣለዎም; ድሕሪ ምህንጣስኩም፣ ምስዓልኩም፣ ወይ ኣፍንጫኹም ድሕሪ ምንፋጥኩም; ናይ እንስሳት ፍታን ምንካእ ወይ እንስሳት ድሕሪ ምሓዝ; ድሕሪ ጎሓፍ ምንካእ እውን።
በብዙ አገራት ውስጥ፥ ዝቅተኛ እጅን በሳሙና የመታጠብ መጠን ነው ያለው።
ኣብ ብዙሓት ሃገራት፣ ትሑት ናይ ኢድ ብሳሙናን ማይን ምሕጻብ ሬት እዩ ዘሎ።
እ.ኤ.አ. በ 2015 በ 54 አገራት ውስጥ እጅን መታጠብ ላይ የተደረገው ጥናት እንዳመለከተው በአማካይ 38.7% አባወራዎች በቤት ውስጥ እጅ የመታጠብ ልማድ አላቸው። እ.ኤ.አ. በ 2014 የተደረገ ጥናት ሳዑዲ ዓረቢያ ከፍተኛው የ 97 በመቶ ድርሻ እንዳላት ያሳያል። ከመካከለኛው ቅርብ በሆነ መልኩ አሜሪካ በ 77 በመቶ ሲሆን እንዲሁም እና የቻይና ዝቅተኛው 23 በመቶ ነው። በአስቸጋሪ ጊዜያት እጅን በሳሙና መታጠብ ባህሪን ከፍ ለማድረግ በአሁኑ ወቅት በርካታ የባህሪ ለውጥ ዘዴዎች አሉ። በታዳጊ ሃገራት በትምህርት ቤት ውስጥ ለሚገኙ ልጆች የቡድን እጅ መታጠብ በልጆች ባህርያት ውስጥ እጅ መታጠብን ለማስረጽ የሚረዳ አንዱ አማራጭ ነው።
ናይ ኢድ ምሕጻብ መጽናዕቲ ኣብ 2015 ኣብ 54 ሃገራት ተኻይዱ ብማእኸላይ 38.7% ቤተ ሰባት ብሳሙና አኤዶም ምሕጻብ ይጥቀሙ። ኣብ 2014 ኣብ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ሳዑዲ ኣረብያ ዝለዓለ ሬት 97 ሚእታዊ ከምዘለዋ የረኢ; ዩናይትድ ስቴትስ ኣብ ማእኸል 77 ሚእታዊ ጥቓ; ቻይና ደድማ ዝተሓተ ሬት 23 ሚእታዊ። ኣብ ወሰንቲ ግዘታት ኣእዳውካ ብሳሙና ናይ ምሕጻብ ናይ ባህሪ ለውጢ ንምምዕባል ዝተፈላለዩ ናይ ባህርት ለውጢ ሜላታት ኣብ ጥቕሚ እንዳውዓሉ ይርከቡ። ኣብ ማዕበልቲ ሃገራት ብሳሙና ኢድካ ምሕጻብ ኣብ ናይ ቆልዑ ሓንጎል ንምእታው ኣብ ቤት ትምህርቲ ናይ ኢድ ምሕጻብ ግዘ ክፍለየሎም ምግባር።
በፊሊፒንስ ውስጥ በትምህርት መምሪያ የተተገረበው “አስፈላጊ የጤና እንክብካቤ ፕሮግራም” የልጆችን ጤና እና ትምህርት ለማሳደግ በድርጊት ደረጃ እንደ አብነት ያህል የሚጠቀስ ነው።
እቲ "ወሳኒ ናይ ጥዕና ክንክን ፕሮግራም " በቲ ናይ ትምህርቲ ክፍሊ ኣብ ተግባር ዝወዓለ ኣብ ፊፒኒስ ናይቲ ዝተወሰደ ስጉምቲ ስኬል ናይ ቆልዑ ጥዕናን ትምህርቲን ንምብርትታዕ ኣብነት እዩ።
ዘወትር በሳሙና በመታጠብ እጆችን መታጠብ፣ ጥርስዎትን ዘወትር በፍሎራይድ በመቦረሽ ጀርምን ማጥፋት በሚል መፈክር በአመት ሁለት ጊዜ ማሳወቅ የዚህ ብሄራዊ መርሃ-ግብር ዋና አላማ ነው።
ኣብ ዓመት ክልተ ግዘ ብምድጋም፣ መዓልታዊ ብሳሙና ኢድ ምሕጻብ ምቕራብ፣ ስኒ መዓለታዊ ብፍሎራይድ ምቡራሽ፣ ናይዚ ብሄራዊ ፕሮግራም ዋና ዕላማ እዩ።
በኢንዶኔዥያም በተሳካ ሁኔታ ተግባር ላይ ውሏል።
ኣብ ኢንዶኔዥያ እውን ብዓወት ኣብ ስራሕ ውዒሉ እዩ።
ረቂቅ ተሕዋስያንን ከቆዳ ላይ ማስወገድ ሳሙናዎች ወይም ፈሳሽ ሳሙናዎች ላይ ውሃ በመጨመር ይሻሻላል።
ማይክሮኦርጋኒዝማት ካብ ቆርበት ምውጋድ ብናይ ሳሙናን ዲተርጀንትን ናብ ማይ ብምሕዋስ ይሳለጥ።
የሳሙናዎች እና ፈሳሽ ማጠቢያዎች ዋና ተግባር የመፍትሄ መሰናክሎችን ለመቀነስ እና መሟሟትን መጨመር ነው።
ናይ ሳሙናን ዲተርጀንትን ዋና ተግባር ናይ ገደባት ብጽባጽ ምቕናስን ሓቓቒነት ምውሳኽን እዩ።
የኦርጋኒክ አፈር አካላት የሆኑት ቅባቶች እና ፕሮቲኖች በቀላሉ በውሃ መወገድ ስለማይችሉ ውሃ ብቻውን በቂ ያልሆነ ቆዳ ማፅጃ ነው።
ማይ ጥራሕ ብቑዕ ናይ ቆርበት መጽረዪ ኣይኮነን፣ ምኽንያቱ ስብሒታትን ፕሮቲናትን፣ ናይ ህይወታዊ ሓመድ ዝኾኑ፣ ብማይ ጥራሕ ኣይሓቁን።
ይሁን እንጂ ማፅዳት በተመጣጣኝ የውሃ ፍሰት የሚታገዝ ነው ..
ምጽራይ፣ ግን፣ ብምኽንያታዊ ናይ ማይ ውሕዘት ዝተደገፈ..
ደረቅ ሳሙና፣ እንደገና ጥቅም ላይ ሊውል ስለሚችል ከቀድሞው አጠቃቀም የተገኙ ባክቴሪያዎችን ሊይዝ ይችላል።
ደረቕ ሳሙና፣ ብደጊምካ ናይ ምጥቃም ተፈጥሮኦም፣ ካብ ዝሓለፈ ዝተጠቐምኩምሉ ግዘ ባክቴርያ ሒዞም ክጸንሑ ይኽእሉ።
በተበከለ ጠንካራ ሳሙና የባክቴሪያ ዝውውርን የቃኙት ጥቂት ጥናቶች ተህዋሲያንን ከአረፋው ስለሚፀዱ ብዙም ችግር እንደማያመጡ ድምዳሜ ላይ ደርሰዋል።
ብዙሓት መጽናዕቲታት ከምዘካየድዎ ናይ ካብ ዝተበከለ ሓመድ ዝመሓላለፍ ናይ ባክቴርያ ስርጭት ውሑድ እዩ ምኽንያቱ እቲ ባክቴርያ በቲ ዓፍራ ስለዝጠፍእ።
CDC አሁንም ቢሆን “ከእጅ ንክኪ ነፃ የሆኑ መቆጣጠሪያዎችን ለማሰራጨት ፈሳሽ ሳሙና ተመራጭ ነው” ይላል።
CDC ክሳብ ሕዚ "ፈሳሲ ሳሙና ኢድካ ከይነኻእኻ ምጥቃም እዩ ዝምረጽ " ኢሉ።
የፀረ-ባክቴሪያ ሳሙናዎች የጤናማ ልማዶችን በሚረዳ ህብረተሰብ ውስጥ በሰፊው እንዲስፋፉ ተደርጓል።
ኣንቲባክቴርያል ሳሙናታት ንጥዕና ዘተሓሳስቦ ህዝቢ ብከቢዱ ክላለዩ ተገይሩ እዩ።
እስከዛሬ ድረስ፣ የሚመከሩ ፀረ-ተሕዋስያን ወይም ፀረ-ተሕዋሲያን መጠቀም በተፈጥሮ ውስጥ አንቲባዮቲክን የመቋቋም ችሎታ ያላቸው ህዋሳትን ይመርጣል የሚል ማስረጃ የለም።
ክሳብ ሕዚ፣ ንብተፈጥሮ ኣንቲባዮቲክ ተጻወርቲ ኦርጋኒዘማት እዞም ዝምከሩ ኣንቲሰፕቲክ ወይ ዲስኢንፌክታት ምጥቃም ክንደየናይ ከምዝጠቅም ዘርኢ መረዳእታ የለን።
ሆኖም የፀረ-ባክቴሪያ ሳሙናዎች እንደ ትሪኮን ያሉ የተለመዱ የፀረ-ባክቴሪያ ተሸካሚ ይዘዋል፣ ይህም የሕዋሳትን መጠነ ሰፊ ዝርዝር የያዘ ነው።
እንተኾነ ግን፣ ጸረ ባክቴርያ ሳሙናታት ከም triclosan ዝኣመሰሉ ጸረ ባክቴርያ ኤጀንትታት ዝሓዙ እዮም፣ ብዙሓት ነዚ ዝጻወርዎ ናይ ስትረይናት ዝርዝር ኣሎ።
ስለዚህ፣ ምንም እንኳን አንቲባዮቲክ ተከላካይ ዓይነቶች በፀረ-ባክቴሪያ ሳሙናዎች ካልተመረጡ እንደታሳቡት ውጤታማ ላይሆኑ ይችላሉ።
ስለዚ፣ ኣንቲባዮቲክ ተጻወርቲ ስተርይናት በቲጸረ ባክቴርያ ሳሙና ዘይተመረጹ ዋላ እንተኾኑ፣ ክንድቲ ዝድለ ኣድማዕቲ ዘይክኾኑ ይኽእሉ።
ከቆዳ መከላከል ኤጄንት በተጨማሪ የተራቀቁ ቅጾች እንደ ፒኤች ተቆጣጣሪ፣ ፀረ-ተሕዋስያን ንቁ የቤንዚክ አሲድ እና ተጨማሪ የቆዳ ማቀዝቀዣዎች (አሎእቨራ፣ ቫይታሚኖች፣ መንቶል፣ የእፅዋት ተዋፅ )ዎች) አሲዶች (አሲቲክ አሲድ፣ አስኮርብክ አሲድ፣ ላቲክ አሲድ) ሊኖራቸው ይችላል። ከኦሪገን የህዝብ ጤና ትምህርት ቤት ዩኒቨርስቲ የተገኘ አጠቃላይ ትንታኔ እንዳመለከተው ግልፅ ሳሙናዎች ህመምን ለመከላከል እና ባክቴሪያዎችን ከእሳት በማስወጣት ተሸካሚዎችን እንደያዙ ፀረ-ባክቴሪያ ሳሙናዎች ያህል ውጤታማ ናቸው።
ምስቲ ናይ ቆርበት ተኸላኻሊ ኤጀንት ጎኒ፣ እዚ ውስብስብ ፎርሙሌሽን ኣሲድ ዝሓዘ ክኸውን ይኽእለል እዩ (ኣሰቲክ ኣሲድ፣ ኣስኮርቢክ ኣሲድ፣ ላክቲክ ኣሲድ) ከም ናይ pH መመጣጠኒ፣ ጸረ ማይክሮቢያል ንጡፍ ዝኾነ ቤንዞኒክ ኣሲድን ተወሳኺ ናይ ቆርበት ኮንዲሽነራትን (ኣሎይ ቬራ፣ ቪታሚናት፣ ሜታኖል፣ ካብ ኣትክልቲ ዝተወሰዱ)። ካብ ኦሬጎን ናይ ህዝባዊ ጥዕና ሓለዋ ትምህርቲ ዩኒቨርሲቲ ዝተገበረ ሓፈሻዊ ጽንዓት መሰረታዊ ሳሙናታት ክንዲ ንዓደግቲ ዝዳለዉ ሕማማት ንክከላኸሉን ባክቴርያ ከወግዱን ዝተዳለዉ ጸረ ባክቴርያ ሳሙናታት ማዕረ ብቑዓት እዮም።
እጅን ለመታጠብ ምቹ የሆነ ሙቅ ውሃ ባክቴሪያን ለመግደል በበቂ መጠን ሙቅ አይደለም።
ኢድካ ንምሕጻብ ዝምቹ ትኩስ ማይ ባክቴርያ ንምቕጣል ዝኣክል ትኩስ ኣይኮነን።
ባክቴሪያ በሰውነት ሙቀት (37 °C) በጣም በፍጥነት ያድጋል።
ባክቴረያ ኣብ ናይ ሰብነት ረስኒ (37 °C) ብቕልጡፍ ይዓቢ።
ይሁን እንጂ፣ ሞቃታማ እና ሳሙና ውሃ አፈሩን እና ባክቴሪያዎችን የሚይዙትን የተፈጥሮ ዘይቶች በማስወገድ ረገድ ከቅዝቃዛ፣ የሳሙና ውሃ የበለጠ ውጤታማ ነው።
እንተኾነ ግን፣ ውዑይ፣ ሳሙና ዘለዎ ማይ ልዕሊ ዝሑል፣ ሳሙና ዘለዎ ማይ ሓመድን ባክቴርያን ዝሕዙ ተፈጥሮኣዊ ዘይትታት ኣብ ምውጋድ ኣድማዒ እዩ።
ሆኖም፣ ከታዋቂ እምነት በተቃራኒ የሳይንሳዊ ጥናቶች እንደሚያሳዩት ሙቅ ውሃን በእጃችን ላይ የማይክሮባያል ጫና ለመቀነስ ምንም ውጤት የለውም።
ብዙሕ ሰብ ንዘለዎ እምነት ብተጻራሪ፣ ሳይንሳዊ መጽናዕቲታት ውዑይ ማይ ምጥቃም ኣብ ኢድ ናይ ዘለዉ ማይክሮብያል በዝሒ ኣብ ምቕናስ ጠቕሚ ከምዘይብሉ ሓቢሮም።
የእጅ ማፅጃ ወይም የእጅ ፀረተባይ በውሃ ላይ ያልተመሠረተ የእጅ ንፅህና ሌላኛው አማራጭ ነው።
ናይ ኢድ ሳኒታየዘራት ወይ ናይ ኢድ ኣንቲሰፕቲክ ማይ ዘይብሎም ናይ ኢድ መጽረዪ ኤጀንትታት እዮም።
በ 1990ዎቹ መገባደጃ እና በ21 ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ አካባቢ የአልኮል እና ውሃ-ነክ ያልሆኑ የእጅ ንጽህና አማራጮች (አልኮል ነክ የእጅ ማበሻዎች፣ አንቲሴፕቲክ የእጅ ማበሻዎች፣ ወይም የእጅ ማፅጃዎች በመባል የሚታወቁ) ታዋቂነት ማግኘት ጀመሩ።
ኣብ መወዳእታ 1990ታትን መጀመርታ 21 ክፍለዘመን ናይ ኣልኮል መስተ ማያዊ ዘይኮኑ ናይ ኢድ ጽሬት መሐለዊ ውህዳት (ኣልኮላዊ መሕጸቢ ኢድ፣ ኣንቲሰፕቲክ መሕጸቢ ኢድ፣ ወይ ሳኒታይዘር) ተጠላብነት ክረኽቡ ጀሚሮም።
አብዛኛዎቹ የተመሰረቱት እንደ ካርቦመር (የኦክለሪክ አሲድ ፖሊመር) ካለው ወፍራም ወኪል ጋር ወደ ጄል፣ ወይም እንደ ግሊሰሪን ፈሳሽ፣ ወይም በአቧራ ለመጠቀም እና የአልኮል ማድረቅ አጠቃቀም ለመቀነስ ተፅእኖን ለመቀነስ ነው።
መብዛሕትኦም ናይ ኣይሶፒል ኣልኮል ወይ ኢታኖል ምስ መሕፈሲ ኤጀንት ከም ካርቦመር (ናይ ኣክሪሊክ ኣሲድ ፖሊመር) ተሓዊሶም ጄለ ይኾኑ፣ ወይ ሂዩመክታንት ይኾኑ ከም ግላይሰሪን ፈሳሲ፣ ወይ ናይቲ ኣልኮል ናይ ምድራቕ ጽልዋ ንምቕናስ ዓፍራ ዘለዎ ምግባር።
የተደባለቀ የሃይድሮጂን ፐርኦክሳይድን መጨመር የፀረ-ተህዋሲያን እንቅስቃሴን ይበልጠ ይጨምራል። ቢያንስ ከ 60 እስከ 95% የሚሆነውን አልኮል የያዙ የእጅ ሳኒታይዘሮች ውጤታማ የጀርም ገዳይ ናቸው።
ዝተጽበጸ ሃይድሮጂን-ፐርኦክሳይድ ምጥቃም ተወሳኺ ጸረማይክሮቢል ንጥፈት ይውስኽ። እንተንኢሱ 60 ክሳብ 95% ኣልኮል ዘለዎም ናይ ኢድ ሳኒታይዘራት ብቑዓት ጀርም ቀተልቲ እዮም።
የአልኮል ማበሻ ንፅህና መጠበቂያዎች ባክቴሪያዎችን፣ በርካታ መድኃኒቶችን የሚቋቋሙ ባክቴሪያዎችን (MRSA እና VRE)፣ ሳንባ ነቀርሳን እና አንዳንድ ቫይረሶችን (ኤች አይ ቪ፣ ሄርፒስ፣ RSV፣ rhinovirus፣ ክትባት፣ ኢንፍሉዌንዛ እና ሄፓታይተስ) እና ፈንገሶችን ይገድላሉ።
ኣልኮል ዘለዎም ሳኒታይዘራት ባክቴርያ፣ ዝተፈላለዩ መድሓኒታት ዝጻወሩ ባክቴርያ (MRSA ን VRE ን)፣ ቲበርኪሎሲስ፣ ከምኡውን ሓደ ሓደ ቫይረሳት (HIV፣ ሀርፒስ፣ RSV፣ ራይኖቫይረስ፣ ቫክሲንያ፣ ኢንፍሉዌንዛ፣ ከምኡውን ሄፓታይተስ እውን ሓዊሱ) ከምኡ ውን ፋንጋይ ይቐትል።
70% አልኮል ያላቸው የአልኮል ማበሻዎች በእጆች ላይ ከተደረጉ ከ 30 ሰከንዶች በኋላ በባክቴሪያን ከእጆች ላይ (3.5 ምዝግብ ቅነሳ፣ ከ 35 ዴሲቤል ጋር በሚመሳሰል መልኩ) 99.97% ስወግዳል እንዲሁም ከ 99.99% እስከ 99.999% (ከ 4 እስከ 5 ምዝግብ መቀነስ) 7ባክቴርያን ከእጆች ላይ በ 1 ደቂቃ ያስወግዳል። የእጅ ማፅጃዎች ባክቴሪያ ለመከላከል በጣም ውጤታማ ሲሆኑ በአንዳንድ ቫይረሶች ላይ ደግሞ አነስተኛ ውጤታማ ናቸው።
ኣልኮል ዘለዎም ሳኒታይዘራት 70% ኣልኮል ዘለዎም 99.97% (3.5 ሎግ ምቕናስ፣ ምስ 35 ዴሲቤል ምቕናስ ብተመሳሳሊ) ምስ ገበርኩመምዎም ድሕሪ 30 ሰከንድታት ነቶም ባክቴርያታት ይቐትልዎም 99.99% ክሳን 99.999% (4 ክሳብ 5 ና ሎግ ምቕናስ) ናይቲ ባክቴርያ ናብ ኢድኩም ምገበርኩምዎ ድሕሪ 1 ደቒቓ። ናይ ኢድ ሳኒታይዘራት ኣንጻር ባክቴርያ ብሉጻት እዮም ኣንጻር ሓደ ሓደ ቫይረሳት ግን ክንድቲ ኣድማዕቲ ኣይኮኑን።
የአልኮል ይዘት ያላቸው የእጅ ማፅጃዎች በተለምዶ በጣም ተላላፊ የሆድ እቃ ህመም መንስኤ የሆነውን የቫይረስ በሽታን (ወይም ኖርዌክክ) ቫይረሶችን ለማስወገድ ሙሉ በሙሉ ውጤታማ አይደሉም። የእጅ አንቲሴፕቲክ ወይም በአልኮል መታጠብ ሁለቱንም እጆች በደንብ ለማድረቅ ወይም ለመሸፈን ጥቅም ላይ መዋል አለበት።
ኣልኮል ዘለዎ ናይ ኢድ ሳኒታይዘራት ኣንጻር ኖሮቫይረስ (ወይ Norwalk) ዓይነት ቫይረሳት፣ ዋና ንቡር ናይ ተላባዒ ጋስትሮኢንተራይትስ ሕማም መልዐሊ። እኹል ናይ ኢድ ኣንቲሴፕቲክ ወይ ኣልኮል መድረዚ ኣእዳውኩም ንምትርካስ ወይ ክልቲኦም ኣእዳውኩም ድረዝዎም።
የሁሉም ጣቶች የፊት እና የኋላ እና የሁሉም ጣቶች መጨረሻ ፈሳሽ፣ አረፋ ወይም ጄል እስኪደርቅ ድረስ ለ 30 ሰከንድ ያህል ይቀባሉ።
ናይ ክልቲኦም ኣእዳውኩም ቅድሚትን ድሕሪቶምን ከምኡውን ማእኸል ኣጻብዕቲኹም ክሳብ 30 ሰከንድታት ዝኸውን እቲ ፈሳሲ፣ ዓፍራ ወይ ጄል ዝደርቕ ክድረዙ ኣለዎም።
የጣት ጫፎችም ሁለቱምም መዳፎች በመፋተግ በጥሩ ሁኔታ መታጠብ አለባቸው። የአሜሪካ የበሽታ መቆጣጠሪያ እና መከላከል ማዕከል በተለይ እጅ መቆሸሹ ግልጽ በሚሆንበት ጊዜ የእጅ ሳኒታይዘር መፈተጊያ መጠቀምን ይመክራል።
ናይ ኣጻብዕቲ ጫፋት ብኣግባቡ ክሕጸቡ ኣለዎም፣ ብክልቲኡ ከብዲ ኢድ ብምድራዝ።ናይ US ናይ ሕማም ምክልኻልን ቁጽጽርን ማእኸል ልዕሊ ሳኒታይዘር መድረዚታት ኢድካ ምሕጻብ የበረታትዕ፣ ብፍላይ ኣእዳውኩ ዝርአ ርስሓት እንተሃሊዎም።
የእነዚህ ወኪሎች አጠቃቀም መጨመረ የመጣው በአጠቃቀም ቀላልነታቸው እና በጥቃቅን ፍጥረታት ላይ ፈጣን የመግደል እንቅስቃሴ ላይ የተመሠረተ ስለሆነ ነው፤ ሆኖም ሳሙና እና ውሃ የማይገኙ እስካልሆኑ ድረስ ለተገቢ እጅ መታጠብ ምትክ ሆነው ማገልገል የለባቸውም።
ናይዞም ኤጀንትታት ተጠቃሚነት ዝዓቢ ዘሎ ብቐሊሉ ምጥቃም ምኽኣሉን ማይክሮኦርጋኒዝማት ቶሎ ይቐተል ምዃኑን እዩ; እንተኾነ ግን፣ ንትኽክለኛ ኢድ ምሕጻብ ግን ክትክኡ የብሎምን ሳሙናን ማይን እንተሃለዮም።
በአልኮል ላይ የተመሰረቱ የእጅ ማፅጃዎች አዘውትረው መጠቀም ማለሽለሻ ቅባቶች እና/ወይም የቆዳ ማርጠቢያዎች ወደ ቀመሩ ካልተካተቱ ደረቅ ቆዳን ሊያስከትሉ ይችላሉ።
ኣልኮል ዘለዎም ናይ ኢድ ሳኒታይዘራት ብተደጋጋሚ ምጥቃም ደረቐ ቆርበት ከስዕብ ይኽእል እዩ ስለዚ መተርከስቲ/ወይ ናይ ቆርበት መርሓስቲ ናብቲ ፎርሙላ ክሕወሱ ኣለዎም።
የአልኮል ማድረቅ የሚያስከትለውን ውጤት ግሊሰሪን እና/ወይም ሌሎች ማለስለሻ ቅባቶች ወደ ቀመሩ በማከል መቀነስ ወይም ማስወገድ ይችላል።
ናይቲ ኣልኮል ናይ ምድራቕ ጽልዋ ግላይስሪንን/ወይ ካልኦት መተርከሲታት ናብቲ ፎርሙላ ብምሕዋስ ምቕናስ ወይ ምጥፋእ ይከኣል።
በክሊኒካዊ ሙከራዎች ውስጥ አልኮል-ተኮር የእጅ ማፅጃዎች ሳሙናዎችን ወይም ፀረ-ተሕዋስያን ሳሙናዎችን በእጅጉ ያነሰ የቆዳ መቆጣትን እና መድረቅን አስከትለዋል።
ኣብ ክሊኒካላዊ ፈተነታት፣ ኣልኮል ዘለዎም ሳኒታይዘራት መርሓሲ ዝሓዙ እንትኾኑ ትሑት ናይ ቆርበት ምድራቕን ምብልሻውን ዕድል ኣዎም ምስ ሳሙናታትን ኣንቲማይክሮቢል ዲተርጀንትን ክነጻጸሩ ከለዉ።
የአለርጂ ንክኪ የቆዳ በሽታ፣ የአጥንት በሽታ ወይም የአልኮል እጅ አለመጣጣም ወይም በአልኮል እጅ ማበሻያ ውስጥ ያሉ ይዘቶች ሳቢያ ወደ አለርጂነ ብዙም አይከሰትም።
ናይ ደርማታይቲስ ኣለርጂክ ምንኽኻእ፣ ናይ ዩሪቲሰርያ ሲንድረምን ሃይፐርሰንሲቲቪቲን ምስ ኣልኮል ምንኽኻእ ወየ ኣብ ኣልኮል ዝኣትዉ ተወሰኽቲ ነገራት ኣብ ኢድ ምድራዝ ሓልሃሊፉ ይተርፉ።
የሚያሳክኩ የቆዳ በሽታዎችን የመነካካት አዝማሚያ ከሳሙና እና ከውሃ እጅ መታጠብ ጋር ሲወዳደር አብላጫ አለው።
ተቖጣዒ ናይ ንኽክእ ደርማታይተስ ምፍጣር ንምቕናስ ምስናይ ማይን ሳሙናን ምሕጻብ ዝግብር ንጽጽር።
ምንም እንኳን ውጤታማነት ቢኖራቸውም፣ ውሃ የሌለባቸው ኤጄንቶች የኦርጋኒክ ቁሳቁሶችን እጆች አያጸዱም፣ ሆኖም በቀላሉ ያጠፋቸዋል።
ኣድማዕነቶም ብዘየገድስ፣ ማይ ዘይኮኑ ኤጀንትታት ናይ ኦርጋኒክ ማቴርያል ኣእዳው ከጽርዩ ኣይኽእሉን፣ ካብ ረኽሲ ነጻ ክገብሩ ጥራይ እዮም ዝኽእሉ።
የእጅ ሳኒታይዘሮች የበርካታ በሽታ አምጪ ተህዋሲያንን ስርጭት በመከላከሉ ረገድ፣ ሳሙና እና ውሃ ብቁ አይደሉም የሚባለው በዚህ ምክንያት ነው፤ ይህምበሽታ አምጪ ተሃዋስያን አሁንም በእጅ ላይ ሊቆዩ ስለሚችሉ ነው።
በዚ ምኽንያት እዩ ድማ ናይ ኢድ ሳኒታይዘራት ክንዲ ሳሙናን ማይን ኣብ ናይ ብዙሓት ፓቶጅናት ምምሕልላፍ ምክልኻል ብቑዓት ዘይኾኑ፣ ምኽንያቱ እም ፓቶጅናት ኣብ ኢድ ስለ ዝጸንሑ።
ከአልኮል-ነፃ የሆነ የእጅ ሳኒታይዘር ውጤታማነት በግብዓቶችና በቅመማ ላይ በዋነኛነት የሚመሰረት ሲሆን፣ የብቃት ደረጃው-የወረደ አልኮልና የአልኮል መንከሪያዎች ያሉትም ነው።
ኣልኮል ዘይብሎም ናየ ኢድ ሳኒታይዘራት ኣድማዕነት ኣብቲ ንጥረ ነገራቱን ፎርሙሌሽንኑን ኣዝዩ መሰረት ዝገበረ እዩ፣ ኣብ ታሪክ እውን ብቕዓቱ ትሕቲ ኣልኮልን ኣልኮል ዘለዎም ናይ ኢድ መድረዚን ኮይኑ ተራእዩ እዩ።
በቅርቡ ደግሞ፣ ቤንዛክኒየም ክሎራይድን የሚጠቀሙ ቀመሮች ከተደጋገሙ በኋላ ውጤታማነት እየቀነሰ እየመጣ ከሚታየው አልኮል በተቃራኒ ቤንዛክኒየም ክሎራይድ የሚጠቀሙባቸው ቀመሮች ከቀጠለ በኋላ ውጤታማነት እየቀነሰ እንደመጣ ታይቷል።
ኣብ ቀረባ ግዘ፣ benzalkonium chloride ዝጥቀሙ ፎርሙሌሽናት ቀጻሊን እኩብን ናይ ኣንቲማይሮቢያል ንጥፈት ኣርእዮም፣ ኣንጻር ኣልኮል፣ ብተደጋጋሚ ድሕሪ ምጥዋሙ ግን ኣድማዒነቱ ቀኒሱ እዩ፣ ኣብ ቆርበት ብዘለዎ ጎድናዊ ጸገም ክኸውን ይኽእል።
ዝቅተኛ-ገቢ ባላቸው ማኅበረሰቦች ውስጥ ያሉ በርካታ ሰዎች ሳሙና መግዛት እና በምትኩ አመድን ወይም አፈርን መጠቀም አይችሉም።
ኣብ ትሑት ኣታዊ ዘለዎም ኮሚኒቲታት ዝነብሩ ብዙሓት ሰባት ሳሙና ክዕድጉ ኣይኽእሉን ስለዚ ኣብ ክንድኡ ሓሞኽሽቲ ወይ ሓመድ ይጥቀሙ።
አመድ ወይም አፈሩ ከውኃ ብቻ የበለጠ ውጤታማ ሊሆን ይችላል፣ ሆኖም ከሳሙና ያነሰ ውጤታማ ሊሆን ይችላል።
ካብ ማይ ጥራሕ ምጥቃም ሓሞኽሽቲ ወይ ሓመድ ምጥቃም ዝበለጸ እዩ፣ ክንዲ ሳሙና ግን ኣድማዒ ኣይኮነን።
አንዱ አሳሳቢ ነገር አመዱ እና አፈሩ በማይክሮ ኦርጋኒዝሞች ከተበከለ በሽታውን ከመቀነስ ይልቅ ስርጭቱን ሊጨምር መቻሉ ነው።
እቲ ሓመድ ወይ ሓሞኽሽቲ ብማይክሮ ኦርጋኒዝማት ዝተለኸፈ ከይኸውን እዩ ዘስግእ ናይቲ ቫይረስ ስርጭት ኣይኮነን ክቕንሶ ክበዝሕ ስለዝገብሮ።
እንደ ሳሙና ሁሉ፣ አመድ ደግሞ ከውሃ ጋር በተያያዘ የአልካላይን መፍትሄ ስለሚፈጥር ተባይ ማጥፊያ ወኪል ነው።
ከም ሳሙና፣ ሓሙኽሽቲ ምስ ማይ ሓዊስካ ዲስኢንፌክት ዝገብር ኤጀንት እዩ፣ ኣልካላይን ብጽባጽ ስለዝፈጥር።
ሳሙና በማይኖርበት ጊዜ የአለም ጤና ድርጅት አመድ ወይም አሸዋ እንደ አማራጭ አሳሙና ይመክራል።
ሳሙና ኣብ ዘይንረኽበሉ ጥዕና ሓሞኽሽቲ ወይ ሑጻ ከም መተካእታ ሳሙና ክንጥቀመሎም ከም ንኽእል ትካል ዓለም ይሕብር።
የበሽታ ስርጭትን ለመከላከል በአሜሪካ የበሽታ መቆጣጠሪያ ማዕከላት የሚመከረው ትክክለኛው እጅ የመታጠቢያ ዘዴ የሚከተሉትን እርምጃዎች ያካትታል፡
ናይ US ናይ ሕማም ቁጽጽር ማእኸላት ዘቕረብዎ ትኽክለኛ ናይ ኢድ ኣተሓጻጽባ ቴክኒክ ናይቲ ሕማም ስርጭት ንምቕናስ እዞም ዝስዕቡ ስጉምቲታት ኣለዉዎ:
እጆችን በሞቀ ወይም በቀዝቃዛ ውሃ ያርሱ።
ኣእዳውኩም ብውዑይ ወይ ዝሑል ፈሳሲ ማይ ኣተርክሱ።
የውሃ ገንዳዎች ሊበከሉ ስለሚችሉ ወራጅ ውሃ የሚመከር ሲሆን የይህ በእንዲህ እንዳለ የውሀው የሙቀት መጠን ልዩነት የሚያመጣ አይመስልም።
ዝፈስስ ማይ እዩ ዝምከር ምኽንያቱ ደው ዝበሉ ባዚናት ክብከሉ ይኽእሉ፣ እቲ ናይቲ ማይ ረስኒ ኣፈላላይ ኣይፈጥርን።
የእጆችን ጀርባ፣ በጣቶች መካከል እና በጥፍሮች ስር ጨምሮ እጆችን በብዛት በሳሙና ይምቱ።
ብብዝሕ ዝበለ ሳሙና ኢድካ ደራሪዝካ ምሕጻብ፣ ናይ ኢድኩም ሕቖ፣ ኣብ መንጎ ኣጻብዕቲ፣ ትሕቲ ጽፍሪ እውን ሓዊሱ።
ሳሙና ጀርሞችን ከቆዳ ላይ የሚያነሳ ሲሆን ጥናቶች እንደሚያሳዩት ሰዎች በውሃ ብቻውን ይልቅ ሳሙና በሚኖርበት ጊዜ እጆቻቸውን በደንብ ያጥባሉ።
ሳሙና ካብ ቆርበት ነቲ ጀርም የልዕሎ፣ መጽናዕቲታት ከምዘርእይዎ ድማ ሰባት ብማይ ጥራሕ ካብ ዝሕጸብዎ ንላዕሊ ብሳሙና እንተኾይኑ እዮም ብደምቢ ዝሕጸቡ።
ቢያንስ ለ 20 ሰከንዶች ይሹ።
እንተንኢሱ ን 20 ሰከንድታት ድረዝዎ።
ማሸት ጀርሞችን ከቆዳ ላይ ለማስወገድ የሚረዳ ፍትጊያን ይፈጥራል እንዲሁም ረዘም ላለ ጊዜ ማሸት ብዙ ጀርሞችን ያስወግዳል።
ኢድካ ምድራዝ ምፍሕፋሕ ይፈጥር፣ ጀርምታት ካብ ቆርበትካ ንክጠፍኡ ድማ ይሕግዝ ንንውሕ ዝበለ ግዘ ምድራዝ ደድማ ብዙሓት ጀርምታት የወግድ።
በወራጅ ውሃ በደንብ ይታጠቡ።
ብትሕቲ ዝፈስስ ማይ ኣእዳው ይላቕልቑ።
በገንዳ ውስጥ ማጠብ እጅን እንደገና ሊበክል ይችላል።
ኣብ ባዚን ምጽራይ ኣእዳው ክብክል ይኽእል እዩ።
በንጹህ ፎጣ ያዳርቁ ወይም በነፋስ እንዲደርቅ ያድርጉ።
ብጽይ ፎጣ ኢድኩም ኣጽርዩ ወይ ብኣየር መድረቒ ኣድርቑ።
እርጥብ እና የወረዙ እጆች በበለጠ በቀላሉ በድጋሚ በተወዋህሲ የሚበከሉ ናቸው። በብዛት የሚረሱት አካባቢዎች አውራ ጣት፣ የእጅ አንጓ፣ በጣቶች መካከል ያሉ አከባቢዎች እና ከጣቶች ስር ናቸው።
ርሑስን ትርኩስን ኣእዳው ብቐሊሉ ይብከሉ። ብበዝሒ ዝርስዑ ኣካላት ኣእዳው ዓባይ ኣጻብዕቲ፣ ናይ ኢድ ክሳድ፣ ሞንጎ ኣጻብዕቲን ውሽጢ ጽፍሪን እዮም።
ሰው ሰራሽ ጥፍሮች ና የተሰነጠቁ የጥፍር ቀለሞች ጥቃቅን ነፍሳትን ሊያስከትሉ ይችላሉ።
ኣርቴፊሻል ጽፍሪታትን ዝቕብኡ ናይ ጽፍሪ ቀለማትን ማይክሮ ኦርጋኒዝማት ክሕዙ ይኽእሉ።
እጆች እንዳይደርቁ ለመከላከል የማርጠቢያ ሎሽን መጠቀምን ይመከራል፤ ደረቅ ቆዳ ለበሽታ የመተላለፍ እድልን ሊጨምር ወደሚችል የቆዳ ጉዳት ሊያመራ ይችላል።
ደረቕ ቆርበት ሕማም ናይ ምምሕልላፍ ዕድል ክውስኽ ስንዝገብር ናይ ኢድ ሎሽን ኣእዳው ካብ ድርቀት ንምክልኻል ክንጥቀመሎም ይምከር።
የቧንቧ ውሃ እና/ወይም ሳሙና በማይገኝበት ቦታ እጅ መታጠብን ለማመቻቸት የተለያዩ ዝቅተኛ-ወጭ ያላቸው አማራጮች ሊደረጉ ይችላሉ፣ ለምሳሌ፡- ከሚንጠለጠለው ከጄሪካን ወይም ከጉድጓዱ ተስማሚ ቀዳዳዎች ውሃ መቅዳት እና/ወይም በማደግ ላይ ባሉ አገራት አስፈላጊ ከሆነ አመድን መጠቀም። የውሃ አቅርቦት እጥረት ባለበት ሁኔታ (በማደግ ላይ ያሉ ሃገራት ውስጥ ልክ እንደ ትምህርተ ቤቶች ወይም ገጠራማ ቦታዎች)፣ "ቲፒይ-ታፕስ" እና ሌሎች አነስተኛ-ወጭ አማራጮች አይነት ውሃ-መቆጠቢያ አማራጮች አሉ።"
ዝተፈላለዩ ትሑት ዋጋኦም መማረጺታት ናይ ቡንባ ማይን/ ወይ ሳሙና ዘይክህሉ ከሎ ኢድ ምሕጻብ ንምብርትታዕ ክቐርቡ ይኽእሉ ንኣብነት፣ ካብ ዝተንጠልጠለ ጀሪካን ማይ ብምቕዳሕ ወይ ብምንኳልን/ ወይ ኣብ ማዕበልቲ ሃገራት ኣድላዪ እንተኾይኑ ሓሞኽሽቲ ምጥቃም ይከኣል። ውድ ናይ ማይ ኣቕርቦት ዝህልወሉ ኩነታት (ከም ቤት ትምህርቲታት ወይ ናይ ገጠር ቦታታት ኣብ ማዕበልቲ ሃገራት)፣ ማይ መዐቀቢ መፍትሒታት ኣለዉ፣ ንኣብነት ከም "tippy-taps" ከምኡውን ትሑት ዋጋ ዘውጽኡ መማረጺታት።
ቲፒይ-ታፕ በገመድ የተወጠረ መንጠቆን በመጠቀምና ትንሽ ውሃ እና የሳሙና በርሜል በመጠቀም በእጆች የሚሰራ ቀለል ያለ ቴክኖሎጂ ነው።
tippy-tap ብገመድ ዝተኣሰረ ጆግ ብምጥቃም ዝሰርሕ፣ ብእግሪ ድማ ብምርጋጽ ውሑድ ማይን ሳሙናን ናብ ኢድኩም ብምፍሳስ ምጥቃም ዝከኣል ቀሊል ቴክኖሎጂ እዩ።
የእጆችን ውጤታማ ማድረቅ የእጅ ንፅህና ሂደት አስፈላጊ አካል ቢሆንም በሕዝብ መታጠቢያ ቤቶች ውስጥ በጣም ውጤታማ በሆነ መንገድ ማድረቅን በተመለከተ አንዳንድ ክርክር አለ።
ብቑዕ ኢድ ምድራቕ ናይ ኢድ ጽሬት ከይዲ ወሳኒ አካል እዩ፣ እንተኾነ ግን ኣብ ናይ ህዝባዊ ሽንቲ ቤታት ዘሎ ናይ ኢድካ ምድራቕ ከይዲ ክርክራት ኣሎ።
ቁጥሩ እየጨመረ የሚሄደው የምርምር መጠን የሚያመላክተው የወረቀት ፎጣዎች በብዙ የመታጠቢያ ቤቶች ውስጥ ከሚገኙት የኤሌክትሪክ እጅ ማድረቂያዎች የበለጠ ንፁህ መሆናቸውን ናቸው።
ብዙሓት መጽናዕቲታት ከምዘመላኽጽዎ ወረቐት ፎጣታት ልዕሊ ናይ ኤሌክትሪክ ነናይ ኢድ መድረቒታት ብቑዓት ከምዝኾኑ የመላኽት።
በ 2008፣ በለንደን በዌስትሚኒስተር ዩኒቨርስቲ ውስጥ ጥናት የተካሄደ ሲሆን በወረቀት ፎጣዎች፣ በሙቅ አየር በእጅ ማድረቂያ እና በጣም ዘመናዊ የጄት-አየር የሚሰጡትን የንፅህና ደረጃዎች ደረጃ ለማነፃፀር በወረቀት ፎጣ ኢንዱስትሪ የተደገፈ በአውሮፓ ታሲስ ሲምፖዚየም የአየር እጅ ማድረቂያ ነው።
ኣብ 2008፣ ኣብ ለንደን ዝርከብ፣ ዌስትሚንስትር ዩኒቨርሲቲ መጽናዕቲ ተኻይዱ፣ ብናይ ኣውሮፓ ሶፍት ሲምፖዝየም ናከይ ወረቐት ፎጣ መምረቲ ስፖንሰር ተገይሩ፣ ናይ ወረቐት ፎጣታት ዝህብዎ ናይ ጽሬት ደረጃ ምስ፣ ውዑይ-ኣየር ናይ ኢድ መድረቒን ዘመናዊ ዝኾኑ ጀት ኤር ናይ መድረቒታት እንትነጻጸር።
እጆችን ከታጠቡ እና በሞቃት-አየር ማድረቂያው ካደረቁ በኋላ የተገኘው ጠቅላላ የባክቴሪያ ብዛት በጣቶች ላይ በአማካይ በ 194% እና በእጆች ላይ ደግሞ 254% ጨምሯል።
ኢድካ ተሓጺብካ ኢድካ ምድራቕ ብውዑይ ኣየር መድረቒ፣ ሓፈሻዊ ናይ ባክቴርያታት በዝሒ ኣብ ናይ ኣጻብዕቲ ፓዳት ክውስኽ ክኢሉ ብ 194% ኣብ ከብዲ ኢድ ድማ 254%።
በጄት-አየር ማድረቂያው ማድረቅ ከጠቅላላው የባክቴሪያ ብዛት በአማካይ በጥፍር ፓዶች ላይ በ 42% እና በመዳፍ ደግሞ 15% ጭማሪ አሳይቷል።
ብናይ ጀት መድረቒ ኢድካ ምድራቕ ናይ ሓፈሻዊ ማእኸላይ ናይ ባክቴርያ ምጥፋእ ዕድሉ ካብ ኣጻብዕቲ ፓዳት 42% እንትኸውን ካብ ከብዲ ኢድ ድማ 15% እዩ።
እጆችን ከታጠቡ እና በወረቀት ፎጣ ካደረቁ በኋላ፣ አጠቃላይ የባክቴሪያ ቁጥር እስከ 76% በአማካይ በጣት ጣቶች ወደሚቆጠር ቀንሷል እና በእጆች መዳፍ ላይ እስከ 77% ቀንሷል። በእያንዳንዱ ዓይነት የማድረቂያ ዘዴ ምክንያት የሌሎች የመታጠቢያ ቤት ተጠቃሚዎች እና የመታጠቢያ ክፍል አከባቢን የመበከል ዕድል መኖር አለመኖሩን ለማጣራት በሚል ሳይንቲስቶች ምርመራዎችን አድርገው ነበር።
ኣእዳውካ ተሓጺብካ ብወረቐት ፎጣ ድሕሪ ምድራቕ፣ ሓፈሻዊ ናይ ባክቴርያ በዝሒ ብማእኸላየ ኣብ ናይ ኣጻብዕቲ ፓዳት 76% ቀኒሱ ኣብ ከብዲ ኢድ ድማ 77%። ናብ ካልኦት ናይ ሽንቲ ቤት ተጠቀምቲ ናይ ምትሕልላፍ ዕድል እንተሃሊዎ በዝምልከት መጽዕቲ ተኻይዱ።
በአየር የሚሰራው ማድረቂያ፣ አየርን የሚተፋበት ፍጥነት 180 ሜ/ሰ (650 ኪ.ሜ/400 ማይል በሰዓት) ከእጆች እና ከመሣሪያው ውስጥ ረቂቅ ተሕዋስያንን የመፍታት እና ሌሎች የመታጠቢያ ክፍል ተጠቃሚዎችን እና የመታጠቢያ ክፍል አከባቢን እስከ 2 ሜትር ርቆ የመበከል አቅም ነበረው።
እቲ jet-air መድረቒ፣ ኣየር ካብቲ ዩኒት ብ 180 m/s (650 km/h; 400 mph) ፍጥነት ዘውጽእ፣ ካብ ኣእዳው ማይክሮኦርጋኒዝማት ኣልዒሉ ካልኦት ናይ መሕጸቢ ክፍሊ ቦታታት ብምብካል ናይቲ መሕጸቢ ቦታ ከባቢ ክሳብ 2 ሜትር ዝኣክል ናይ ምብካል ክእለት ኣለዎ።
የሞቃት አየር ማድረቂያን መጠቀም ከማድረቂያው እስከ 0.25 ሜትር ድረስ ጥቃቅንተህዋሲያን ያሰራጫል።
ውዑይ ኣየር ናይ ኢድ መድረቒ ንማይክሮ ኦርጋኒዝማት ካብቲ መድረቒ 0.25 ሜትር ዝኣክል የሰራጭው።
የወረቀት ማድረቂያዎች ምንም አይተት የጥቃቅን-ተሕዋስያን መስፋፋት አላሳዩም። እ.ኤ.አ. በ 2005 በ TÃœV Produkt und Umwelt በተካሄደው ጥናት የተለያዩ የእጅ ማድረቂያ ዘዴዎች ተገምግመዋል።
ናይ ወረቐት ፎጣታት ናይ ማይክሮ ኦርጋኒዝማት ክንድቲ ስርጭት ኣይተራኣዮምን። ኣብ 2005፣ብ TÜV Produkt und Umwelt ዝተኻየደ መጽናዕቲ፣ ዝተፈለየ ናይ ኢድ ምድራቕ ሜላ ኣርእዩ ኔሩ።
እጆች ከደረቁ በኋላ በባክቴሪያ ቆጠራ ውስጥ የሚከተሉት ለውጦች ተስተውለዋል።
እዞም ዝስዕቡ ለውጢታት ኣብ ናይ ባክተርያ በዝሒ ድሕሪ ኢድ ምድራቕ ዝተረኣዩ እዮም:
ብዙ የተለያዩ የእጅ ማድረቂያ አምራቾች ያሉ ሲሆን የእጅ ማድረቂያዎች በወረቀት ፎጣዎች ከማድረቅ ጋር ሲነፃፀሩ ነበር።
ብዙሓት ዝተፈላለዩ ናይ ኢድ መድረቒ መምረቲ ኣለዉ፣ ናይ ኢድ መድረቕቲ ምስ ናይ ወረቐት ፎጣታት ክነጻጸሩ ጸኒሖም።
ሳሙና እና ውሃ በማይኖርበት ወቅት በሚጓዙበት ጊዜ የእጅ ማጽጃዎችን በእጅ ማጠብ ሌላኛው አማራጭ ይሆናል።
ሳሙናን ማይን ኣብዘይርከበሉ እዋን ኢድ ብትርኩስ ሳኒታይዚንግ ሶፍት ምሕጻብ ይመክር።
አልኮል ነክ የእጅ ማፅጃ ቢያንስ 60% አልኮል መያዝ አለበት።
ኣልኮል ዘለዎም ናይ ኢድ መጽረይቲ እንተንኢሱ 60% ኣልኮል ዝሓዙ ክኾኑ ኣለዎም።
ሐንጋሪያዊው ሃኪም ኢግናዝ ሴሜልዌስ በሆስፒታል አካባቢ በሽታን የመከላከል ውጤታማነቱን (በ1846) ካገኘ ከረዥም ጊዜ በኋላ የህክምና እጅ ትጥበት ግዴታ ሆኗል።
ናይ ሕክምና ኢድ ምሕጻብ ናይ ሃንጋሪ ዶክተር Ignaz Semmelweis ኣብ ሆስፒታል ከባቢ ሕማም ንከይመሓላለፍ ኣብ ምግባር ብቑዕነቱ ድሕሪ ምርግጋጹ (ኣብ 1846) ግድን ኣብ ቕሚ ዝውዕል ኮይኑ።
የሆስፒታል ሠራተኞች እጃቸውን መታጠብ ሲረሱ እንዲታጠቡ ግብረ መልስ በመስጠት የሚያስታውሷቸው የኤሌክትሮክ መሣሪያዎች አሉ።
ንሆስፒታል ስታፋት ኣእዳዎም ንክሕጸቡ ዘዘኻኽሩ ኤሌክትሮኒክ መሳርሒታት ኣለዉ።
አንድ ጥናት ካጠቃቀማቸው ጋር በተያያዘ በበሽታው የመያዝ መጠን እንደቀነስ አግኝቷል።
ሓደ መጽናዕቲ ብኣጠቓቕምኦም ዝቐነሰ ናይ ረኽሲ ሬት ረኺቡ።
የሕክምና እጅ-መታጠብ የሚከናወነው በትንሹ ለ 15 ሰከንዶች ያህል ሲሆን የእጆችን እያንዳንዱን ክፍል ለማዳረስና ለማሸት ሳሙና እና ውሃ ወይም ጄል በመጠቀም ይከናወናል።
ሕክምናዊ ኢድካ ምሕጻብ እንተንኢሱ 15 ሰከንድታት እዩ ዝብል፣ ብዙሕ ሳሙናን ማይን ብምጥቃም ወይ ጄል ብምጥቃም ሕድ ሕድ ናይቲ ኢድ ክፍሊታት ድረዝዎ።
ጣቶችን በማጣመር እጆች መታሸት አለባቸው።
ኣእዳው ብሓባር ኣጻብዕቲ ኣቆላሊፍካ ክድረዙ ኣለዎም።
በጣት ጥፍሮች ውስጥ ቆሻሻ ካለ፥ ለማስወገድ በብሩሽ መጠቀም ይቻላል።
ኣብ ትሕቲ ኣጻፍር ርስሓት እንተልዩ፣ ጸጓር ብሩሽ ጠጠቒምኩም ምውጻእ ትኽእሉ።
ጀርሞች በውሃ ውስጥ በእጆች ላይ ሊቆዩ ስለሚችሉ በጥሩ ሁኔታ መጥረግ እና በንጹህ ፎጣ ማድረቅ አስፈላጊ ነው።
ጀርምታት ኣብቲ ኣብ ኢድና ዘሎ ማይ ክጸንሑ ስለዝኽእሉ ብኣግባቡ ምፍሕፋሕን ብደረቕ ፎጣ ኢድካ ምድራቕን ኣገዳሲ እዩ።
ከደረቀ በኋላ የወረቀት ፎጣ በመጠቀም ውሃውን ይዝጉት (እና እንዳስፈላጊነቱ ማንኛውንም መውጫ በር ክፍት ያድርጉ)።
ድሕሪ ምድራቕ፣ እቲ ወረቐተ ፎጣ ማይ ንምጥፋእ ተጠቐሙሉ (ኣድላዪ እንተኾይኑ እውን ዝተዓጸወ በሪ ክፈቱሉ)።
ይህ እጆችን ከነዚያ ገጽታዎች እንደገና ከመበከል ይከላከላል።
እዚ ድማ ኣእዳውኩም እቶም ቦታታት ብምንካእ ደጊሞም ከይብከሉ ይሕግዝ።
በጤና እንክብካቤ አከባቢው ውስጥ የእጅ መታጠብ ዓላማ በተዛማጅ ተህዋሲያን ረቂቅ ተሕዋስያንን ("ጀርሞች") ለማስወገድ እና እንዳይተላልፉ ማድረግ ነው።
ዕላማ ምሕጻብ ኣእዳው ኣብ ቦታ ክንክን-ጥዕና፡ ተጓዳእቲ ታህዋስያን (ጀርምታት) ካብ ምስፍሕፋሕ ንምዕጋትን ናብ ካልኦት ንኸይመሓላለፍ ድማ ንምዕጋት'ዩ።
የ New England Journal of Medicine መጽሔት እንደዘገበው በአብዛኛዎቹ የህክምና አካባቢዎች እጅን መታጠብ ተቀባይነት በሌለው ደረጃ ላይ ሆኖ አእእደመሚቀቆየይ ሲሆን በዚህም ምክንያት ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ሐኪሞች እና ነርሶች ታካሚዎቻቸውን ከመንካታቸው በፊት እጆቻቸውን መታጠብ ይረሳሉ፣ ስለሆነም ጥቃቅን ህዋሳትን ያሰራጫሉ።
ኣብ ሓድሽ ኢንግላንድ ናይ ሜድስን ጆርናል ኣብ መብዛሕትኡ ናይ ሕክምና ከባቢታት ና ኢድ መሕጸቢ ሕጽረት ተቐባሊነት ዘይብሉ ነገር ከምዝኾነ ሓቢሩ፣ ብዙሓት ዶክተራትን ነርስታትን ሕሙማት ቅድሚ ምንክኦም ኢዶም ምሕጻብ እንዳረስዑ፣ ስለዚ ድማ ማይክሮኦርጋኒዝማት የመሓላልፍሎም ኣለዉ።
አንድ ጥናት እንዳመለከተው ትክክለኛው የእጅ መታጠብ እና ሌሎች ቀላል የአሠራር ሂደቶች ከካቲተር ጋር የተዛመዱ የደም ስርጭቶችን መጠን በ 66 በመቶ እንደሚቀንስ አሳይቷል። የዓለም ጤና ድርጅት በጤና ጥበቃ ዘርፎች ውስጥ መደበኛ የእጅ መታጠብ እና የእጅ አስተሻሸትን የሚያሳይ አንድ ጽሑፍ አሳትሟል።
ሓደ መጽናዕቲ ኣግባባዊ ኢድ ምሕጻብን ካልእ ቀሊል ከይን ምስ ካቴተር ዝተተሓሓዙ ናይ ደም ቱቦታት ረኽሲ ብ 66 ሚአታዊ ምቕናስ ከምዝከኣል ኣርእዩ። ናይዓለም ጥዕና ድርጅት ስታዳርድ ኢድ ምሕጻብን ናይ ኢድ ምድራዝ ከይዲታትን ኣብ ናይ ጥዕና ክንክን ክፍሊታት ኣካይዶም።
የድርጅቱ የእጅ ንጽህና ረቂቅ መመሪያ ለሕዝብ አስተያየት በድረ-ገፁ ላይም ሊገኝ ይችላል።
እዚ በቶም ድርጅታት ዝተደለወ ናይ ኢድ ጽሬት ዘይተጠናቐቐ መምርሒ ንህዝባዊ ርኢቶ ኣብ ዌብ ሳይቶም ምርካብ ይከኣል።
አስፈላጊ የሆነ ግምገማ የተደረገው በዊትቢ ኢት አል ነው።
ነዚ ዝምልከት ገምጋም ብ Whitby et al ተኻይዱ ነይሩ።
የቁጥጥር ደንብ ተገዢነት መግለጫ የሚያስፈልግ ከሆነ፣ የንግድ መሣሪያዎች የእጅ ንጽሕናን መለካት እና ማረጋገጥ ይችላሉ።
ናይ ንግዲ መሳርሒታት ናይ ኢድ ጽሬት ምልካዕን ምግላጽን ይኽእሉ፣ ሕጋዊ ተገዳዲነት ኣድላዪ እንተኾይኑ።
የዓለም ጤና ድርጅት እጅን የመታጠቢያ "አምስት ወቅቶች" አሉት፤
ናይ ዓለም ጥዕና ድርጅት ንኢድ ምሕጻብ "ሓሙሽተ ግዘታት " ኣለዎ:
ለደም/ከሰውነት ለሚወጡ ፈሳሾች ከተጋለጡ በኋላ
ንደም/ናይሰውነት ፈሳሲድሕሪ ምቅላዕ
ከብክለት ነፃ ተግባር በፊት፣ እና
ቅድሚ እቲ ሕማም ስራሕ፣ ከምኡውን
ከታካሚ እንክብካቤ በኋላ። ፀረ-ባክቴሪያ ኬሚካሎች ወደ ሳሙና (“የታመሙ” ወይም “ፀረ-ተሕዋስያን” ሳሙናዎች) መጨመር የእጅ ማጠቢያ ኤጄንት ያሳያል።
ድሕሪ ናይ ተሓካሚ ክንክን።ናይ ኣንቲ ሰፕቲክ ኬሚካላት ናብ ሳሙና ምሕዋስ ("መድሓኒታዊ" ወይ "ጸረ ማይክሮቢያል" ሳሙናታት) ንናይ ኢድ መሐጸቢ ናይ ምቕታል ተግባር የካይድ።
አንቲ ባዮቲክን የሚቋቋሙ ተህዋሲያን በጣም እየተስፋፉ የሆኑበት ከቀዶ ጥገና ስራ ወይም ከውስጥ ቅንብሮች በፊት እንዲህ አይነቱ የማስወገድ ተግባር ሊያስፈልግ ይችላል። የቀዶ ጥገና ስራን ለማከናወን እጆችዎን 'ለማሸት'፣ በእጅ ሳይነካ የሚከፈት እና የሚዘጋ መታጠቢያ ቧንቧ ያስፈልጋል፣ እጆችዎን ከታጠቡ በኋላ ለማድረቅ ደረቅ ፎጣዎች፣ በአንዳንድ chlorhexidine ወይም አዮዲን መታጠብ፣ እና የደረቀ ብሩሽ ለማሸት፣ እና ለጣት ጥፍር ስር ማጽጃ ሌሎች ከባክቴሪያ የጸዱ መሳሪያዎች ያስፈልጋሉ።
ከምዚ ዓይነት ቀታሊ ስጉምቲ ቅድሚ መጥባሕቲ ምክያድ ወይ ኣንቲባዮቲክ ተጻወርቲ ኦጋኒዝማት ኣብ ዝበዝሑሉ ኩነታት ምጥቃም ይከኣል። ንናይ መጥባሕቲ ኦፕሬሽን ናይ ሓደ ሰብ ኢድ 'ምድራዝ'፣ ብኣእዳውካ ከይነኻእካ ዝውላዕን ዝጠፍእን ታ ኣድላዪ እዩ፣ ከምኡውን ዝተወሰነ chlorhexidine ወይ iodine መሕጸቢ፣ ስተራይል ፎጣታት ድማ ንመድረቒ ኣእዳው፣ ስተራይል ብሩሸት ድማ ንመድረዚ ካልእ ስተራይል መሳርሒታት ድማ ትሕቲ ጽፍሪ ንምጽራይ።
ሁሉም ጌጣጌጥ መውለቅ አለባቸው።
ኩሎም መጋየጺታት ክውገዱ ኣለዎም።
ይህ አካሄድ አብዛኛውን ጊዜ 2 “6 ደቂቃ ያህል እጆችንና ክርን እስከ ክንድ ድረስ መታጠብ ይጠይቃል።
እዚ ከይዲ እዚ ኣእዳወኩም ክሳብ ኩርናዕ ኢድኩም፣ መብብሕትኡ ግዘ ን 2–6 ደቓይቕ ምሕጻብ ይሓትት።
ረዥም የመፈተግ-ጊዜ (10 ደቂቃዎች) አስፈላጊ አይደሉም።
ንነዊሕ ግዘ ምድራዝ (10 ደቓይቕ) ኣድላዪ ኣይኮነን።
በሚታጠብበት ጊዜ በክርን ላይ ያለው ውሃ ወደ እጆቹ እንዳይመለስ መከላከል አለበት።
ላዕለዋይ ክፋል ኢድ እንተነለቕልቕ ማይ ናብ ኣእዳው ከይወርድ ጥንቃቐ ምግባር የድሊ።
የእጅ መታጠቡ ከተጠናቀቀ በኋላ እጆቹ በቆሸሸ ጨርቅ ደርቀው የቀዶ ጥገና ቀሚስ ተሰጥቷል።
ኢድኩም ምሕጻብኩም ድሕሪ ምጥንቓቕኩም፣ ኣእዳውኩም ብስተራይል ደረቕ ፎጣ ተሓጸቡ ናይ ሰርጂካል ጋውንኩም ድማ ኣውጽእዎ።
የጀርም ስርጭትን ለመቀነስ፣ እጆችን መታጠብ ወይም የታመመ ሰው ጋር ከመሄድዎ በፊት እና በኋላ የእጅ ማጽጃ መጠቀም የተሻለ ነው።
ናይ ጀርምታት ምስርጫው ንምቕናስ፣ ዝሓመመ ሰብ ቅድሚ ምርካብኩምን ድሕሪኡን ኣእዳውኩም ምሕጸብ ወይ ኣንቲሴፕቲክ ምጥቃም ጽቡቕ እዩ።
በሆስፒታሎች ውስጥ ስቴፊሎኮኮካል ኢንፌክሽኖችን ለመቆጣጠር ፣ ከመጀመሪያው የ 20% መታጠብ እጅ በእጅ ማፅዳት ትልቁ ጠቀሜታ ተገኝቷል ፣ እና የእጅ ማጽዳት ድግግሞሽ ከ 35% በላይ ሲጨምር በጣም ትንሽ ተጨማሪ ጥቅም ተገኝቷል።
ናይ staphylococcal ረኽሲታት ኣብ ሆስፒታል ንምቁጽጻር፣ ናይ ኢድ ምጽራይ ዓብዪ ጥቕሚ ካብ ናይ መጀመርያ 20% ኢዶም ዝተሓጸቡ ዝተረኸበ እዩ፣ እቲ ናይ ኢድ ምሕጻብ ተደጋጋሚነት ምስወሰኸ ድማ ልዕሊ 35% ወሲኹ።
በንጹህ ሳሙና መታጠብ ከፀረ-ባክቴሪያ ሳሙና ጋር ከመታጠብ ጋር ሲነፃፀር በምግብ ላይ የሚተላለፍ የባክቴሪያ ተላላፊ በሽታ መጠን ከሶስት እጥፍ በላይ ያስከትላል። እጅን በአልኮል ነክ ውህድ እጅን ማሸት ጸረ ባክቴሪያ ሳሙና ጋር በአማካይ ሳሙና ለ 30 ሰከንዶች ያህል መታጠብ በአልኮል እጅን ማሸት ከፀረ ባክቴሪያ ሳሙና ይልቅ 26% የባክቴሪያ ብክለትን እንደሚቀንስ አሳይቷል።
ብንቡር ሳሙና ምሕጻብ ምስ ጸረ ባክቴርያ ሳሙና ምሕጻብ ክነጻጸር ከሎ ልዕሊ ሰለስተ ዕጽፊ ባክቴርያ ኢንፌክሽን ናብ መግቢ ናይ ምምሕልላፍ ዕድል ኣለዎ። ናይ ኣልኮል ዘለዎ ናይ ኢድ መድረዚ ምስ ብጸረ ባክቴርያ ሳሙና ኢድካ ምሕጻብ ን 30 ሰከንድ ክነጻጸር ከሎ እቲ ኣልኮል ዝሓዘ ኢድ መድረዚ ናይ ባክቴርያ ብከላ ልዕሊ እቲ ጸረ ባክቴርያ ሳሙና ብ 26% ይቕንስ።
ነገር ግን የሳሙና እና የውሃ H1N1 ኢንፍሉዌንዛን ለመቀነስ በአልኮል ላይ ከተመረቱ የእጅ ማጽጃዎች ቫይረስ እና ክሎስትዲየም እፅዋትን ከእጅዎች በመለየት የበለጠ ውጤታማ ናቸው። በጤና አጠባበቅ ተቋማት ውስጥ የእጅን ንጽሕናን ለማሻሻል የሚደረጉ ጣልቃ-ገብነቶች በእጅ መታጠብ ላይ ላሉት ሰራተኞች ትምህርትን፣ በአልኮል ላይ የተመሠረተ የእጅ መታጠቢያን መገኘትን፣ እንዲሁም የጽሑፍ እና የቃል ማስታወሻዎች ለሠራተኞቹ ሊያካትት ይችላል።
እንተኾነ ግን ማይን ሳሙናን ካብ ኣልኮል ዘለዎም ናይ ኢድ መድረዚታት H1N1 ኢንፍሉዌንዛ A ቫይረስን ክሎስትሪዲየም ካብ ኢድ ኣብ ምውጋድ ዝበለጹ እዮም። ናይ ኢድ ጽሬት ኣብ ጥዕና ክንክን መሰንድኦታት ንስታፍ ብዛዕባ ኢድ ምሕጻብ ምምሃር፣ ናይ ኣልኮል ዘለዎ መድረዚ ኣቕራቦት ምውሳኽን ጽሑፋዊን ብኣፍን ነቲ ስታፍ መዘኻኸሪታት ምቕራብ ዘካትት ክኾኑ ይኽእሉ።
ከእነዚህ የሕክምና ጣልቃ ገብነቶች ውስጥ በየትኛው የሕክምና እንክብካቤ ተቋማት ውስጥ በጣም ውጤታማ እንደሆኑ የበለጠ ምርምር ያስፈልጋል ።
ካብዞም ሕክምናታት እዚኦም ኣየኖት ብሉጻት ከምዝኾኑ ንምፍላጥ ተወሰኽቲ መጽናዕቲታት ከድልዩ እዮም።
በማደግ ላይ ባሉ ሀገሮች እጅን በሳሙና መታጠብ ወጪ ቆጣቢ ፣ ጥሩ ጤናን ለማሳደግ አልፎ ተርፎም ጥሩ አመጋገብ ተብሎ ይታወቃል።
ኣብ ማዕበልቲ ሃገራት፣ ኢድካ ብሳሙና ምሕጻብ ዋጋ ዘገናዘበ ተገይሩ ይውሰድ፣ ጽቡቕ ጥዕና ንምህላው ወሳኒ መሳሒ፣ ጽቡቕ ኣመጋግባ እውን።
ሆኖም በሰዎች ቤት፣ በትምህርት ቤቶች እና በሥራ ቦታ አስተማማኝ የውሃ አቅርቦት፣ ሳሙና ወይም የእጅ ማጠቢያ መገልገያ እጥረት አለመኖር ዓለም አቀፍ የእጅ መታጠብ ተግባራት ላይ ፈታኝ ያደርገዋል።
እንተኾነ ግን፣ ናይ ማይ፣ ሳሙና ወይ ናይ ኢድ መሕጸቢ መሳለጥያታት ሕጽረት ኣብ ገዛ፣ ቤት ትምህርቲታትን ኣብ ናይ ስራሕ ቦታን ዘሎ ናይ ኣቕርቦት ሕጽረት ዓለም ለኻዊ ናይ ኢድ ምሕጻብ ባህርያት ንምምዕባል ከቢድ ይገብሮ።
ለምሳሌ የእጅ ማጠቢያ ጣቢያዎችን ለመገንባት ርካሽ አማራጮች ቢኖሩም በአብዛኛዎቹ የገጠር አፍሪካ የእጅ መታጠቢያዎች ወደ እያንዳንዱ የግል ወይም የህዝብ መጸዳጃ ቤት ቅርብ ናቸው።
ንኣብነት፣ ኣብ መብዛሕትኦም ገጠር ናይ ኣፍሪካ ቦታታት ናይ ኢድ መሕጸቢ ታፓት ኣብ ሕድሕድ ሽንቲቤታት ሕጽረት ኣሎ፣ ዋላ ሕሳራት መማረጺታት ባዕልኻ ናይ መሕጸቢ ጣብያ ምህናጽ እንከሎ።
ይሁን እንጂ፣ በሳሙና ወይም በውሃ እጥረት ምክንያት እጅን በእጅ የመታጠብ መጠኖች እንዲሁ የተቀረጹ ልማዶች ውጤት ሊሆኑ ይችላሉ ።
እንተኾነ ግን፣ ትሑት ናይ ኢድ መሕጸቢ ሬት ናይ ዘይምልማድ ውጽኢት እምበር ናይ ሳሙናን ማይን ሕጽረት ኣይኮነን።
ሳሙና ውስጥ እጅን መታጠቡ ማስተዋወቅ እና ማሳወቅ በፖሊሲ ውሳኔዎች ላይ ተጽእኖ ያሳድራል፣ የእጅ መታጠብ ስለሚያስገኛቸው ጥቅሞች ግንዛቤን ከፍ ሊያደርግ እና ወደ ህዝቡ የረጅም ጊዜ የባህሪ ለውጥ ሊመራ ይችላል።
ናይ ኢድካ ብሳሙና ምሕጻብ ምብርትታዕ ናይ ፖሊሲ ውሳነታት ክጸልው ይኽእል እዩ፣ ብዛዕባ ናይ ኢድ ምሕጻብ ጥቕሚ ግንዛበ ክፈጥርን ናይ ነዊሕ ግዘ ናይቲ ህዝቢ ናይ ኢድ ምሕጻብ ባህሪ ክፈጥርን ይኽእል እዩ።
ይህ ውጤታማ ሆኖ እንዲሠራ ቁጥጥር እና ግምገማ አስፈላጊ ናቸው።
እዚ በኣግባቡ ንክሰርሕ፣ ቁጽጽርን ክትትልን ኣገዳሲ እዩ።
በ 70 ጥናቶች የተደገፈ ስልታዊ ግምገማ በማህበረሰብ-ተኮር አቀራረቦች በLMIC ውስጥ የእጅ መታጠብን በመጨመር ረገድ ውጤታማ መሆናቸውን ሲገነዘቡ ማህበራዊ ግብይት ዘመቻዎች ግን ውጤታማ አይደሉም። በት/ቤቶች ውስጥ እጅን ለመታጠብ ማስተዋወቅ አንዱ ምሳሌ ትምህርት ቤቶችን በቀላሉ እንዲወስዱ የሚያበረታታ በ UNICEF “ሶስት ኮከብ አቀራረብ” ነው። ከሌሎች የንጽህና መስፈርቶች መካከል ተማሪዎች እጆቻቸውን በሳሙና እንዲታጠቡ ርካሽ መንገዶች ናቸው።
ናይ 70 መጽናዕቲታት ሲስተማቲክ ገምጋም ካብ ከባቢ ዝተወሰደ ኣቀራርባ ናይ ኢድ ምሕጻብ ኣብ LMICs ዝበለጹ ከምዝኾኑ ኣርእዮም፣ ናይ ማሕበራዊ ዕዳጋ ኣቀራርባታት ክንድቲ ኣይኮኑን። ናይ ቤት ትምህርቲታት ናይ ኢድ ምሕጻብ ኣብነታት "Three Star Approach" ብ UNICEF እዩ ንቤት ትምህርቲታት ቀሊል፣ ሕሳር ስጉምቲታት ተመሃሮ ኣእፋዎም ብሳሙና ንክሕጸቡ ዘበረታትዑ ሜላታት ምስ ካልኦት ናይ ጽሬት ረቛሒታት የቕርብ።
አነስተኛ መመዘኛዎች ሲሟሉ ትምህርት ቤቶች ከአንድ እስከ በመጨረሻም ሶስት ኮከቦች ሊንቀሳቀሱ ይችላሉ።
ዝተሓተ ስታንዳርድ እንተተማሊኡ፣ ቤት ትምህርቲታት ካብ ሓደ ናብ ሰለስተ ኮኾባት ሓፍ ክብሉ ይኽእሉ።
የእጅ መታጠቢያ ጣቢያዎችን መገንባት በሽታዎችን እና የሕፃናትን ሞት ለመቀነስ የሚከናወኑ የእጅ መታጠቢያ ማስተዋወቅ ዘመቻዎች አካል ሊሆን ይችላል ።
ናይ ኢድ መሕጸቢ ጣያታት ምህናጽ ከም ናይ ኢድ ምሕጻብ መበረታትዒ ዘመቻ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ናይቲ ሕማምን ናይ ህጻናት ሞትን ንምቕናስ።
ዓለም አቀፉ የእጅ መታጠብ የባህሪ ለውጥ ለማምጣት እየሞከረ ያለው የግንዛቤ ማስጨበጫ ዘመቻ ሌላው ምሳሌ ነው። ከ 2019-2020 ባለው የ ቫይረስ ወረርሽኝ ውጤት ምክንያት ዩኒሴፍ የእጅ መታጠቢያ ኢሞጂ እንዲስፋፋ ያበረታታል።
ዓለም ለኻዊ ናይ ኢድ ምሕጻብ መዓልቲ ናይ ባህሪ ለውጢ ከምጽእ ዝፍትን ዘሎ ዘመቻ እዩ። በዚ ናይ 2019-20 ኮሮናቫይረስ ምኽንያት፣ UNICEF ናይ ኢድ ምሕጻብ ኢሞጂ ክስራሕ ኣበረታቲዑ።
ጥቂቶች ጥናቶች ከ DALYs ጋር በተዛመደ በታዳጊ ሀገራት እጅን መታጠብ አጠቃላይ ዋጋን ይመለከታሉ።
ሓደ ሓደ መጽናዕቲታት ኣብ ማዕበልቲ ሃገራት ናይ ኢድ ምሕጻብ ሓፈሻዊ ናይ ወጻኢ ኣድማዒነት ምስ DALYs ደው ምባል ብዝተተሓሓዘ ኣብ ግምት ዘአተዉ እዮም።
ሆኖም አንድ ጥናት እንዳመለከተው ከሳሙና ጋር እጅን መታጠብን ማበረታታት ከሌሎች የውሃ እና የንፅህና አጠባበቅ እርምጃዎች የበለጠ ውጤታማ ነው።
እንተኾነ ግን፣ ሓደ ገምጋም ብሳሙና ኢድካ ምሐጻብ ምስካልኦት ናይ ማየን ጽሬትን ከይዲታት ክረአ ከሎ ዋጋ ቖጣቢ ከምዝኾነ ኣረጋጊጹ።
የእጅ መታጠብ ለሰው ልጅ ጤና ያለው አስፈላጊነት በተለይም እንደ አራስ እናቶች ወይም ሆስፒታል ውስጥ በመታከም ላይ እንዳሉ ቁስለኛ ወታደሮች ጨምሮ በተጋላጭ ሁኔታዎች ላይ ለሚገኙ ሰዎች በመጀመሪያ የታወቀው በ19ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ በሁለት የእጅ ንጽሕና ፈር ቀዳጆች ነው፡ ቪዬና፣ ሐንጋሪ ውስጥ ይሰራ የነበረው ሐንጋሪያዊ ሐኪም Ignaz Semmelweis እና “የዘመናዊ የነርሲንግ መስራች” የሆኑት እንግሊዛዊ Florence Nightingale ናቸው።
ናይ ኢድ ምሕጻብ ኣብ ደቂ ሰባተ ዘለዎ ናይ ጥዕና ጥቕሚ – ብፍላይ ኣብ ተጋላጺነት ኩነታት ዘለዉ ሰባት ንኣብነተት ሕዚ ዝወለዳ ኣደታት ወይ ዝቖሰሉ ወታደራት ኣብ ሆስፒታላት – መጀመርያ ኣብ መበል 19 ክፍለ ዘመን ማእኸል ብክልተ ናይ ኢድ ጽሬት መስረትቲ እዩ ተፈሊጡ: ሃንጋርያዊ ሓኪም Ignaz Semmelweis ኣብ ቬና፣ ኦስትሪያን ፍሎረንስ ናይቲንግሌን ዝሰርሐ፣ እዚ ኢንግሊዛዊ "ናይ ዘመናዊ ምጥዋብ መስራቲ"።
በዚያን ጊዜ ብዙ ሰዎች ኢንፌክሽኖች የተከሰቱት ሽታዎች በተባሉት መጥፎ መዓዛዎች ምክንያት እንደሆነ ያምኑ ነበር።
ኣብቲግዘ ንሱ ብዙሓት ሰባት ረኽሲታት ብ ሚያስማስ ዝበሃል ሕማቕ ጨና ዝመጹ እዮም ኢሎም ይአምኑ ኔሮም።
በ 1980ዎቹ ውስጥ የምግብ ወለድ ወረርሽኝ እና ከጤና አያያዝ ጋር የተዛመዱ ኢንፌክሽኖች የዩናይትድ ስቴትስ የበሽታ መቆጣጠሪያ እና መከላከያ ማዕከላት በበሽታው እንዳይሰራጭ ለመከላከል እንደ አንድ ወሳኝ መንገድ የእጅ ንፅህናን ይበልጥ በንቃት እንዲያስተዋውቁ አድርጓቸዋል።
ኣብ 1980፣ ብመግቡ ዝመሓለለፉ ለበዳታትን ናይ ጥዕና ክንክን-ዝተተሓሓዙ ረኽሲታትን ንናይ ዩናይትድ ስቴትስ ማእኸላት ሕማም ቁጽጽርን ምክልኻልን ብዝበለጸ ናይ ኢድ ጽሬት ናይቲ ረኽሲ ከም ዋና መከላኸሊ መገዲ ጌሮም ከበረታትዑ ጌሩ ነይሩ።
እ.ኤ.አ. በ 2009 ስዋይን ጉንፋን ወረርሽኝ እና በ 2020 እ.ኤ.አ. የ COVID-19 ወረርሽኝ ከእንደዚህ ዓይነቶቹ ተላላፊ በሽታዎች እራስን ለመጠበቅ በሳሙና መታጠብ አስፈላጊ መሆኑን በብዙ አገሮች ውስጥ ግንዛቤ እንዲጨምር አድርጓል ።
ናይ ስዋይን ፍሉ ለበዳ ኣብ 2009 ን ናይ ኮቪድ -19 ለበዳ 2020 ናብ ብዙሓት ሃገራት ካብ ተላባዕቲ ሕማማት ዓርስኻ ንምክልኻል ኢድካ ብሳሙና ምሕጻብ ብዛዕባ ዘለዎ ጥቕሚ ግንዛበ ምፍጣር ክኢሎም።
ለምሳሌ በጀርመን፣ “ትክክለኛ የእጅ መታጠብ ቴክኒኮች” ያላቸው ፖስተሮች በሕዝብ መጸዳጃ ቤቶች እና ሕንፃዎች እና አየር ማረፊያዎች ውስጥ በመፀዳጃ ቤቶች አጠገብ በሚገኘው የእጅ መታጠቢያዎች አጠገብ ተሰቅለዋል።
ንኣብነት፣ "ትኽክለኛ ናይ ኢድ ምሕጻብ ቴክኒካት" ዘርእዩ ፖስተራት ኣብ ጎኒ ናይህዝባዊ ሽንቲቤታትኢድመሕጸበ ሲንክታት ተንጠልጢሎም ይርከቡ ኣብ ናይ ቤት ጽሕፈታት በሪን ናይ ጀርመን ኤርፖርትታትን እውን ይርከቡ።
አንድን ነገር “በአንድ ሰው እጅ ማጠብ” የሚለው ሐረግ ማለት አንድ ነገር ለዚያ ነገር ኃላፊነቱን ለመውሰድ ፈቃደኛ አለመሆኑን መግለፅ ወይም በውስጡ ያለውን ውስብስብነት መጋራት ማለት ነው።
እዚ "ኢድካ ክሳብ ዝብጠስ ምሕጻብ " ዝበሃል ኣበሃህላ፣ ናይ ዝኾነ ነገር ተጠቃሚነት ሓላፍነት ናይ ምውሳድ ዘይፈቓደኝነት ምርኣይ ማለት እዩ።
እሱ ከመጽሐፍ ቅዱሱ ምንባብ በማቴዎስ ወንጌል ውስጥ ኢየሱስ ክርስቶስን ለመስቀል ውሳኔውን እጆቹን ያጠበበት፣ ግን በአንዳንድ የእንግሊዝኛ ማህበረሰብ ውስጥ ሰፋ ያለ አገላለጽ ሆኗል።
ካብ ናይ መጽሓፍ ቅዱስ መልእኽቲ ማቲዎስ መንጌል እዩ መበቆሉ ጴንጥዮስ ጲላጦስ ንኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ናይ ምስቃል ውሳነ ኢዱ ተሓጺቡ፣ እዚ ቃል እዚ ግን ኣብ ኢንግሊሽ ማሕበረ ሰባት ሰፊሕ ተጠቃሚነት ኣለዎ።
በ Shakespeare Macbeth ውስጥ እመቤት Macbeth የፈጸመችውን የወንጀል ህሊና በመወከል ባሏ እንዲሠራ ያነሳሳው የታሰበውን እንባ ለማፅዳት በግዴታ እጆቿን መታጠብ ይጀምራል።
ኣብ Shakespeare Macbeth፣ Lady Macbeth ዝፈጸመቶ ገበንን ንሰብኣያ እውን ክፍጽሞ ዝደፋፈአቶ ገበን ብዝምልከት ናይ ገበነኛነት ስምዒታ ንምጽራይ፣ ኣእዳዋ ብሓይሊ ክትሕጸብ ትጅምር።
በተጨማሪም ሰዎች ሥነ-ምግባር የጎደለው ድርጊቶችን በማስታወስ ወይም ካሰላሰሉ በኋላ ከሌሎች ይልቅ ብዙውን ጊዜ እጆቻቸውን ለመታጠብና የእጅ ማጠቢያ መሳሪያዎችን የበለጠ ዋጋ እንደሚሰጡ ተገንዝቧል።
ሰባት፣ ስርዓት ዘይብሉ ነገር ምግባሮም እንተዘኪሮም ወይ እንተሓሲቦም፣ ልዕሊ ካልኦት ብተደጋጋሚ ኣእዳዎም ከምዝሕጸቡ ተፈሊጡ፣ ንናይ ኢድ መሕጸቢ ናውቲታት ድማ ልዕሊ ካልኦት ዋጋ ይህብዎም።
በተጨማሪም፣ ከእንደዚህ ዓይነት ማሰላሰል በኋላ እጃቸውን እንዲታጠቡ የተፈቀደላቸው እንደ በጎ ፈቃደኝነት ባሉ ሌሎች “የመንፃት” የማካካሻ እርምጃዎች ውስጥ የመሳተፍ ዕድላቸው አነስተኛ ነው።
ብተወሳኺ፣ ኣእዳዎ ክሕጸቡ ዝፍቀደሎም ሰባት ድሕሪ ከምዚ ዓይነት ተግባር ኣብ ካልኦት "መጽረዪ" መከሓሓስቲ ተግባራት ናይ ምውዓል ክእለቶም ውሱን እዩ፣ ከም ወለንታዊነት።
ሀይማኖቶች ለንፅህና እና ለምስታዊ ዓላማዎች የእጅ መታጠብን ያዛሉ። ይሁዲነት ፣ ላቫቦ በክርስትና እና በዋውድ በእስልምና ውስጥ ናቸው ። በተለይም የተወሰኑ ተግባራት ከተከናወኑ በኋላ የንፅህና አጠባበቅ የእጅ መታጠብን ያዛሉ ።
ሃይማኖታት ኢድ ምሕጻብ ንናይ ጽሬትን ምልክታዊ ስርዓትን ዕላማ ኣለዎም። ስርዓታዊ ምልክት ኢድ ምሕጻብ፣ ኢድካ ብዘይ ሳሙና ብማይ ጥራሕ ምሕጻብ እንትኸውን፣ ናይ ብዙሓት ሃይማኖታት ስርዓት እዩ፣ ከም ባሃኢ እምነት፣ ሂንዲዝም፣ ቴቪላህን ኔቲላት ያዳይም ጁዲዝም፣ ላቫቦ ናይ ክርስትናን ውድሁ ናይ እስላምን እውን የካትት። ሃይማኖታት ኢድካ ናይ ምጽራይ ምሕጻብ እውን ይመኽሩ፣ ብፍካይ ኣብ ገለ ተግባራት።
ሂንዱይዝም፣ ይሁዲነት እና እስልምና መጸዳጃ ቤት ከተጠቀሙ በኋላ እጅን መታጠብን ያዛሉ።
ሂንዱዝም፣ ጁዲዝምን እስላምን ድሕሪ ሽንት ቤት ምጥቃም ኢድካ ምሕጻብ ሕጎም እዩ።
እና፣ ሂንዱይዝም፣ ቡድሂዝም፣ ሲኪዝም፣ ጁዳይዝም እና እስልምና ከእያንዳንዱ ማዕድ በፊት እና በኋላ እጅ መታጠብን ግዴታ አድርገውታል።
ከምኡውን፣ ሂንዱዝም፣ ቡደሂዝም፣ ስኪዝም፣ ጁዲዝምን እስልምናን ቅድሚ ምግቢ ምብላዕ ኢድ ምሕጻብ የበረታትዑ።
የ 2019–20 ኮሮና ቫይረስ በትምህርት ላይ የሚያሳደርው ተፅዕኖ
ናይ 2019-20 ኮረና ቫይረስ ለበዳ ኣብ ትምህርቲ ዘሕደሮ ጽልዋ
የ 2019–20 የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ በአለም አቀፍ ደረጃ የትምህርት ስርአት ላይ ተጽዕኖ በመፍጠር፣ በርካታ የትምህርት ቤቶች እና ዩኒቨርስቲዎች ወደ መዘጋት አመርቷል።
እዚ 2019-20 ኮረና ቫይረስ ለበዳ በ ዓለም ደረጃ ኣብ ናይ ትምህርቲ ስርዓታት ጽልዋ ዘሕደረ እዩ፣ እዚ ድማ ዓብዪ ዝርጋሐ ዝተርኣዮ ምዕጻው ቤት ትምህርቲታትን ዩኒቨርስቲታትን ዘስዓበ እዩ።
እስከ ሚያዝያ 8፣ 2020 ድረስ ባለው፣ ለ COVID-19 ምላሽ ለመስጠት ሲባል ትምህርት ቤት በመዘጋቱ ወደ 1.716 ቢሊዮን ተማሪዎች ትምህርታቸው ተስተጓጉላል።
ካብ ኣፕሪል 8 2020 ጀሚሩ፡ ናብ 1.716 ቢልየን ዝጽግዑ ተምሃሮ፡ ን COVID-19 መልሲ ንምሃብ ክበሃል ቤት ትምህሪታት ምዕጻዎም ስዒቡ ጽልዋ ሓዲሩዎም እዩ።
በ UNESCO ክትትል መሰረት፣ 188 ሀገራት የሀገር አቀፍ መዘጋትን ተግባራዊ አድርገዋል እንዲሁም 5ቱ አካባቢያዊ መዘጋት ተግባራዊ ያደረጉ ሲሆን ከአለም የተማሪ ቁጥር ወደ 99.4% ያህል ተጽእኖ አሳድሯል።
ብመስረት ናይ UNESCO ቁጽጽራት ፡ 188 ዝኾና ሃገራት ብሄራዊ ምዕጻው ዘተግበራ እንትኾና፡ እተን 5 ድማ ክባቢያዊ ምዕጻዋት ብምትግባር ኣብ ዓለምና ካብ ዝርከቡ ናይ ተምሃሮ ብዝሓት ነቶም 99.4% ዝጸለው እዩ።
እ.አ.አ መጋቢት 23፣ 2020፣ የካምብሪጅ አለምአቀፍ ፈተናዎች (CIE) በግንቦት/ሰኔ 2020 ተከታታይ ሊሰጡ የነበሩ የካምብሪጅ IGCSE፣ ካምብሪጅ O ደረጃ፣ የካምብሪጅ አለምአቀፍ AS &amp፤ ኤ ደረጃ፣ ካምብሪጅ AICE ዲፕሎማ እና ካምብሪጅ Pre-U ፈተናዎች በመላ ሀገራቱ መሰረዛቸውን የሚገልፅ መግለጫ ለቋል።
ኣብ 23 ማርች 2020, ኬምብሪጅ ኢንተርናሽናል ኤግዛሚኔሽን (CIE), ነቶም ኣብ ግንቦት/ሰነ 2020 ኣብ ኩለን ሃገራት ዝካየዱ ምስራዝ ናይ ኬምብሪጅ IGCSE, Cambridge O Level, Cambridge International AS &amp; A Level, Cambridge AICE Diploma, and Cambridge Pre-U ፈተናታት ዘመልክት መግለጺ ኣውጺኡ።
አለም አቀፋዊ የባካላውሬት ፈተናዎችም ተሰርዘዋል። የትምህርት ቤት መዘጋቶች ተማሪዎች፣ መምህራን፣ እና ቤተሰቦች ብቻ ላይ አይደለም ተጽእኖ የሚፈጥረው፣ ነገር ግን እጅግ በጣም የከፋ የኢኮኖሚክ እና ማኅበራዊ ውጤቶች አሉት።
ዓለምለኻዊ ናይ ባክላውሬት ፈተናታት ተሰሪዞም ኣለው። ናይ ቤት ትምህርቲታት ምዕጻው ኣብ ተምሃሮ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ መማህራን ፣ ስድራ ቤት 'ውን ዝርጋሕኡ ዝነውሐ ናይ ቁጠባዊ ን ማሕበራዊን ሳዕቤናት ኣለዎም እዩ።
ለCOVID-19 ምላሽ የትምህርት ቤቶች መዘጋት የተማሪ እዳ፣ ዲጂታል ትምህርት፣ የምግብ እጥረት፣ ቤት አልባነት፣ እንዲሁም ደግሞ ለህፃን እንክብካቤ መዳረሻ፣ ጤና እንክብካቤ፣ የመኖሪያ ቤት፣ ኢንተርኔት እና የጉዳተኛ አገልግሎቶችን ጨምሮ በርካታ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮችን ግልፅ አድርጓል።
ን ናይ COVID-19 ለበዳ መልሲ ኣብ ምሃብ ዝተኻየዱ ናይ ቤት ትምህርቲታት ምዕጻዋት፣ ን ናይ ተምሃሮ ልቕሕ፣ ዲጂታላዊ ትምህርቲ፣ናይ ምግቢ ውሑስነት ን ናይ ስእነት ገዛ ክምኡዎን ናይ ህጻናት ክንክን ፣ናይ ጥዕና ክንክን፣መንበሪ ገዛ ምርካብ፣ ናይ ኢንተርኔት ኣግልግሎት ን ናይ ኣካል ጉድኣት ኣግልግሎት ኣብ ምርካብ ሓዊሱ ካልኦት ሰፋሕቲ ማሕበራዊን ቁጠባዊን ጉዳያት ብ ንጹር ንኽረኣዩ ገይሩ እዩ።
የተቆራረጠ ትምህርት፣ በቂ ያልሆና ምግብ፣ ህፃናት እንክብካቤ ችግርን እና ስራ ለማይሰሩ ቤተሰቦች ተደጋገሚ የኢኮኖሚ እዳን ስለሚያስከትል ጉዳቱ ድጎማ ለማያገኙ ልጆች እና ቤተሰቦቻቸዉ ነዉ። ትምህርት ቤቶች በመዘጋተቸዉ ምክንይት ተማሪዎች እና ትምህርት ቤቶች በርቃ ተገናኝቶ የትምርት ክፍተትን እንዲሞሉ የሪቀት ትምህርት ፕሮግራሞች፣ ናፃ የትምህርት ዕድሎች እና መድረኮች መመቻቸት እንደላባቸዉ ዩኔስኮ የመፍትሄ ሀሳብን አቅርቧል።
እቲ ጽልዋ ከይዲ ትምህርቲ ብምቁርራጽ፣ ዘይእኹል ምግባና፣ ናይ ህጻናት ሕብሓበ ጸገማት፣ ነዚኦም ስዒቡ ድማ ኣብቶም ዘይሰርሑ ስድራ ቤታት ናይ ቁጣባዊ ጸገም ብምብጻሕ፣ ኣብ እቶም ጉዱኣት ቆልዑን ስድራ ቤቶምን ኣዝዩ ዝኸበደ ነይሩ። ናይ ቤት ትምህርቲታት ምዕጻው ስዒቡ፣ UNESCO ናይ ርሕቐት ትምህርቲ መድባት ኣብ ጥቕሚ ብምውዓል ቤት ትምህቲታትን መማህራንን ን ተምሃሮ ብ ርሕቀት ክበጽሑሎም ዘኽእሉ ናይ መምሃሪ መተግበሪታትን ፕላትፎርምን ብምኽፋት ናይ እቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ናይ ትምህርቲ ምቁርራጽ ን ክወስኑ ምኽረ ሓሳብ ሂቡ።
በመድኃኒት-ባልሆኑ ጣልቃ-ገብነቶች እና ማህበራዊ-ርቀትንና ራስን ማግለልን በመሳሰሉ የመከላከያ ሽፋኖች (COVID-19) ስርጭትን ለማስቀጠል የተደረጉ ጥረቶች ከ 100 በላይ ሀገሮች ውስጥ የመጀመሪያ ደረጃ፣ ሁለተኛ ደረጃ እና ሶስተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት በሰፊው እንዲዘጋ ምክንያት ሆነዋል። በዓለም ዙሪያ ሰፊ የትምህርት ቤት መዘጋት እንዲከሰት ምክንያት ሆኗል፣ የተለያዩ የብቃት ደረጃዎች ጋር።
ን ምስ መድሓኒት ብዘይተሓሓዙ ጣልቃ ምእታዋትን ብ ከም ማሕበራዊ ምርሕሓቓትን ዓርሰ ምንጻልን ዝ ኣምሰሉ ናይ ምክልኻል ስጉምቲታትን ናይ COVID-19 ምግፋሓት ንምግታዕ ምስ ዝግበሩ ጻዕሪታት ኣብ ልዕሊ 100 ቤት ሃገራት ኣዝዩ ገፊሕ ዝርጋሐ ዘለዎ ናይ መብኣታዊ፣ ካልኣይ ደረጃ፣ ሳልሳይ ደረጃ ቤት ትምህርቲታት ምዕጸዋት ኣስዒቡ እዩ። ሕሉፋት ለበዳታት ኣብ መላእ ዓለም ዝተፈላለየ ደረጃ ንጥፈት ዘለዎ ኣዝዩ ገፊሕ ዝርጋሐ ዘለዎ ናይ ቤት ትምህርቲታት ምዕጻዋት ኣስዒቦም ሓሊፎም እዮም።
የሂሳብ ሞዴሊንግ የበሽታው መተላለፍ ስርጭት በትምህርት ቤቶች መዘጋት ሳቢያ መዘግየቱን አመላክቷል።
ናይ ሒሳብ ሞዴል ከምዘርእዮ ናይ ለበዳ ምዝማት ቤት ትምህርቲታት ብምዕጻው ክደናጎ ወይድማ ይኽእል እዩ።
ይሁን እንጂ፣ ዉጤታማነት የሚወሰነዉ ልጆች ከቤት ዉጪ የሚኖራቸው ንክኪ ላይ ነዉ።
እዚ ዋላ’ኳ እንተኾነ ካብ ክሊ ቤት-ትምህርቲ ወጻኢ ተምሃሮ ዘካይድዎ ርክባት’ዩ ንዓወት ናይዚ ሜላ ዝውስኖ።
የትምህርት ቤቶች መዘጋት እዉን የሚሆነዉ ቶሎ ሲፀድቅ ነዉ።
ናይ ቤት ትምህርቲታ ምዕጻው ስሉጥ ውጽ ኢት ክምጽእ ዝኽእል ብ ቕልጡፍ ኣብ ዝትግበረሉ እዋን እዩ።
ወረርሽኙ ከተከሰተበት ጊዜ አንጸር ትምህርት ቤቶች ዘግይተው ቢዘጉ ኖሮ ብዙም ውጤታማ አይሆኑም ነበር።
ናይ ቤት ትምህርቲታት ካብቲ ለበዳ ደንጒዮም ምዕጻው፣ ዝህልዎም ጽልዋ ኣዝዩ ትሑት ውይድማ ምንም ክኸውን እዩ ዝገብሮ።
በተጨማሪም በአንድ አንድ ኬዞች ዉስጥ ትምህርት ቤቶች ከተዘጉ በኋለ ሲከፈቱ የእንፌክሽን መጠን ጨምሮ ተገኘ።
ብተወሳኺ ገሊኡ እዋናት ድሕሪ ዝተወሰን ዕጽዋ ቤት-ትምህርትታት ምኽፋተን ወሰኽ ናይ መልከፍቲ የምጽእ።
መዘጋቶች ከሌሎች እንደ ህዝባዊ ስብሰባ እገዳ ያሉ ጣልቃ ገብነቶች ጋር የመፈጠር አዝማሚያ ሲኖር፣ የትምህርት ቤት መዘጋቶችን ልዩ ተጽዕኖ ለመለካት አስቸጋሪ ሊሆን ይችላል። በ 1918-1919 በአሜሪካ ውስጥ የኢንፍሉዌንዛ ወረርሽኝ፣ የትምህርት ቤት መዘጋቶች፣ እና የህዝብ ስብሰባ እገዳ ከዝቅተኛ የሞት ተመን ጋር ተያይዞ ነበር።
ምዕጻው ጎኒጎኒ ምስ ከም ህዝባዊ ኣኼባታት ምእጋድ ዝኣመሰሉ ከልኦት ንጥፈታት ብምክያዱ፣ እዚ ነቲ ናይ ቤት ትምህርቲ ምዕጻው ልክዕ ጽልዋ ማዕረ ኽንደይ ከምዝኾነ ንምፍላጥ ከቢድ ክኸውን ይኽእል እዩ። እቲ ኣብ ኣሜሪካ ዝነበረ ናይ 1918-1919 ኢንፍሉዌንዛ ላብዕ፣ ናይ ቤት ትምህርቲ ምዕጻውን ህዝባዊ ኣኼባታት ምእጋድን ነቲ ናይ ሞት ደረጃ ትሕት ኣቢልዎ ነይሩ።
እንደነዚህ አይነት ጣልቃ ገብነቶች ከዚህ ቀደም ከፍተኛው የህልፈት መጠን ላይ ከመድረስ ከፍተኛ መዘግየት እንዲኖር አድርገዋል።
ከምዚኦም ዝኣምሰሉ ጣልቃ ምእታዋት ቀዲመን ተግባራዊ ዝገበራ ከተማታት ኣብ ላዕለዋይ ናይ ሞት ቀጽሪ ቅድሚ ምብጻሖን ግዜ ወሲድን እየን።
በ 43 የአሜሪካ ከተሞች ለስፓኒሽ ፍሉ (Spanish Flu) ለሰጡት ምላሽ በተደረገ ጥናት መሰረት ትምህርት ቤቶች ለ 4 ሳምንቶች የአማካይ ቆይታ ተዘግተዋል።
ብመሰረት ናይ 43 ናይ US ከተማታት ን ናይ ስፓኒሽ ፍሉ ዝሃባኦ መልሲ ኣመልኪቱ ኣብ ዝተገበረ መጽናዕቲ ቤትትምህሪታት ን 4 ሰሙናት ተዓጺዮም ነይሮም።
የትምህርት ቤት መዘጋቶች በ 1957–58 ወረርሽኝ ወቅት በ ኤዢያን ጉንፋን በሽተኛ መሆንን በ 90% መቀነሱን አሳይቷል፣ አሜሪካ ውስጥ በ 2004–2008 ኢንፍሉዌንዛን እስከ 50% ድረስ እንዲቆጣጠር አስችሏል። ብዙ ሀገሮች ትምህርት ቤቶችን በመዘጋት የ 2009 H1N1 ጉንፋን ወረርሽኝን በተሳካ ሁኔታ ስርጭቱን ቀንሰዋል።
ዕጽዋ ቤት-ትምህርትታት ኣብ 1957-58 ናይ ኤሽያን ፍሉ ለበዳ ብ90%፡ ኣብ ናይ 2004-2008 U.S. ኢንፍሉወንዛ ለበዳ ከኣ ክሳብ 50% ምቅናስ መጠነ ሕማም ከምዘምጽአ ተራእዩ። ከምኡ’ውን ኣብ 2009 ናይ H1N1 ፍሉ ለበዳ፡ ብዙሓት ሃገራት ቤት-ትምህርትታት ብምዕጻወን ዝርግሐ ናይቲ ሕማም ብምቅናስ ተዓዊተን።
ጀፓን ዉስጥ በሚትኛዉ ኦይታ በሚትባል ከታማ ዉስጥ የትምህርት ቤት መዘጋቱ እነፌከሽኑ ከፍ ባለበት ግዜ የተጠቁ ተማሪዎች ቂጥር እነድቀንስ ረድተዋል። ነገር ግን የትምህርት ቤቶችን መዝጋት አጣቃላይ የተጠቁ ተማሪዎች ቂጥርን ቃንሶ አልነበም።
ኣብ ከተማ ኦታ፣ ጃፓን፣ ዝትኻየዱ ናይ ቤት ትምህሪታት ምዕጻዋት፣እቲ ቫይረስ ኣብ እቲ ዝለዓለ ወሳኸኡ ኣብ ዘለወሉ ሰዓት፣ ናይ ዝተለኽፉ ተምሃሮ ቁጽሪ ኣብ ምቕናስ ዕውት ተራ ተጻዊቶም እዮም ፣ ይኹን ደኣምበር፣ ናይ ቤት ትምህሪታት ምዕጻው ኣብ ኣጠቓላሊ ቁጽሪ ዝተልኸፉ ትምሃሮ ብ ርኡይ ንክቕንስ ኣይገበሮን።
የኢንፍሉዌንዛ መተላለፍ መጠኖችን ከ 29% እስከ 37% መቀነስ ጋር የተገናኙ የግዳጅ የትምህርት ቤቶች መዘጋቶች እና ሌላ የማህበራዊ መራራቅ እርምጃዎች።
ብግዲ ምዕጻው ቤት-ትምህርትታት ከምኡ’ውን ካልኦት ምስ ማሕበራዊ ርሕቀት ዝምልከት ስጉምትታት ካብ 29% ክሳብ 37% ጉድለት ኣብ ተላባዕነት ኢንፍሉዌንዛ ናይ ምምጻእ ተኽእሎታት ኣለዎ።
በአሜሪካ የትምህርት ቤቶች በጊዜ መዘጋት የ 2009 H1N1 Flu ወረርሽኝን ጫፍ መውጣቱን አዘግይቶታል።
ኣብ ኣሜሪካ ዝርከብ ቤት ትምህርቲ ኣቐዲምካ ናይ ምዕጻው ፕሮግራም ነቲ ናይ 2009 H1N1 Flu ላብዕ ንኽንኪ ገይርዎ ነይሩ።
ት/ቤቶችን የመዝጋት አጠቃላይ ስኬት ቢኖርም በሚሺገን የትምህርት ቤቶች መዘጋት ላይ የተደረገው ጥናት እንዳመለከተው “የቅርንጫፍ ደረጃ ምላሽ ሰጭ ትምህርት ቤቶች መዘጋት ውጤታማ አልነበሩም።" በ 2009 በዩናይትድ ኪንግደም ውስጥ የኢንፍሉዌንዛ ወረርሽኝ ወቅት፣ በላንሴት ተላላፊ በሽታዎች ለይ የታተመው“ የኢንፍሉዌንዛ ወረርሽኝ ወቅት ትምህርት ቤቶች መዘጋት ”በሚል ርዕስ የታተመ የኢንፍሉዌንዛ ተመራማሪዎች ቡድን የኢንፍሉዌንዛ ስርጭትን ለማስቆም የትቤቶችን መዘጋት ደግፈዋል፣ ተጨማሪ መስፋፋትን ማዘግየትና ክትባት ለማምረት ጊዜ ይሰጣል።
ናይ ቤት ትምህርቲታት ምዕጻው ጥቕልል ብዝበለ ዓወት እኳ እንተተርኣየ፣ ኣብ ሚቺጋን ዝተኻየደ ኣብ ምዕጻው ዘተኮረ ጽንዓት ከምዘርእዮ ፣ "ብ ደረጃ ዲስትሪክት ዝነበሩ ናይ ቤት ትምህርቲታት ምዕጻዋት ስሉጣት ኣይነበሩን" ኣርእዩ እዩ። "ኣብ እዋን ናይ 2009 ናይ ስዋይን ፍሉ ለበዳ ኣብ እንግሊዝ፣ ኣብ ትሕቲ "ኣብ እዋን ናይ ኢንፍሉዌንዛ ለበዳ ናይ ቤት ትምህርቲታት ምዕጻው" ዝብል ርእሲ ኣብ Lancet Infectious Diseases ዝተባሃለ ጉጅለ ናይ ኢፒዲሚዮሎጂስታት ብዝተሓተመ ጽሑፍ ናይ እቲ ለበዳ ምግፋሓት ንምትእጉጓልን ናይ ምዝማት ቅልጣፈኡ ብምዝሓል ን ምርምራትን ክታበት ንምስራሕን ዝኾን ጊዜ ንምግዛእ ቤት ትምህርቲታት ምዕጻው ኣድላዪ ክምዝኾነ ዝሓበሩሉ እዩ ነየሩ።
የቀድሞውን የኢንፍሉዌንዛ ወረርሽኝ ያጠኑ የ 1918 የጉንፋን ወረርሺኝን አካትቶ፣ የ 1957 የኢንፍሉዌንዛ ወረርሽኝ እና የ 1968 ጉንፋን ወረርሽኝ፣ የትምህርት ቤት መዘጋት ኢኮኖሚያዊ እና የስራ ሀይል ውጤት እንዳለው ሪፖርት አድርገዋል፣ በተለይም ብዙ ቁጥር ያላቸው ሃኪሞች እና ነርሶች ሴቶች መሆናቸው፣ ከእነዚህም መካከል ግማሽ የሚሆኑት እድሜያቸው ከ 16 አመት በታች የሆኑ ልጆች ነበሯቸው።
ካብቶም ኣብ ዝሓለፈ እዋናት ኣብ ዓለምና ዝትኸስቱ ናይ ኢንፍሉወንዛ ለበዳታት፣ ከም ዓብነት ናይ 1918 ለበዳ ሰዓል፡ናይ 1957 ለበዳ ኢንፍሉወንዛ ከምኡ’ውን ናይ 1968 ለበዳ ሰዓል፡ዝተገብሩ መጽናዕቲታት ተበጊሶም ምዕጻው ቤት-ትምህርቲታት ኣብ ልዕሊ ቁጠባን ሰራሕተኛታትን ቀንዲ ድማ ዝበዝሐ ምኢታዊት ናይ ሓካይምን ነርሳትን ደቀንስትዮ ኮይነን ፍርቀን ትሕቲ 16 ዝዕድመዮም ቆልዑ ዘለወን ብምዃነን ጽልዋ ከመዘለዎ ገሊጾም።
እንዲሁም ፈረንሳይ ዉስጥ በፈረንሳይ ትምህርት ቤቶች በዓላት ኢንፍሉዌንዘዉ እንዴት እንደተስፋፋ የተመለከቱ ስሆን፣ ትምህርት ቤቶች ሲዘጉ የጉንፋን መጠን መቀነሱንና ደግሞ ሲከፈቱ እንደገና ማገርሸተት እንደጀመረ አስተውለዋል።
ኣብ እዋን ናይ ቤት ትምህሪታት ዕረፍቲ ኣብ ፈረንሳይ ዝነበረ ናይ ኢንፍሉዌንዛ ዝርጋሐ ብምርኣይ፣ ናይ ፍሉ ጉዳያት ኣብ እዋን ምዕጻው ቤት ትምህርቲታ ዝቐነሱ እንትኾን ቤት ትምህርቲታት ኣብ ዝኽፈትሉ ሰዓት ድማ መሊሶም ተራእዮም እዮም።
እስራኤል ውስጥ ያሉ አስተማሪዎች በ 1999–2000 ባለው የጉንፋን ወረርሽኝ ምክንያት አድማ ሲመቱ፣ ወደ ዶክተሮች የሚሄዱ ታካሚዎችና በትንፋሽ የሚተላለፍ በሽታ ብዛት እንደ ቅደም ተከተሉ ከአንድ አምስተኛ እና ሁለት አምስተኛ በላይ ወርዷል።
ኣብ 1999–2000 ናይ ፍሉ ወቕቲ መማህራት ናብ መጥቃዕቲ ኣብ ዝኸዱሉ እዋን፡ ናብ ዶክተራት ዝግበሩ ምብጻሓት ካብ ሓሙሽተ ብ ልዕሊ ሓደ ኢድ እንትቕንስ፡ ናይ መተንፍሲ ኣካላት ረኽሲ ድማ ካብ ሓሙሽተ ብልዕሊ ክልተ ኢድ ቀኒሶም እዮም።
የዩኤስ የበሽታ መከላከያና መቆጣጠሪያ ማዕከል እንደመከረዉ ትምህርት ቤቶች እና የህፃናት ማቆያ ለጥቅት ግዜ ብቻ መዘጋት አለባቸዉ። ይህም በበሽተዉ የተጠቃ ሰዉ ትምህርት ቤቶች ዉስጥ ካለ ግቢዉን እንዳይበክል ላማድረግ ነዉ።
ን ቤት ትምህርቲታትን ናይ ህጻናት መሐብሐቢታት ን ዝምልከት ናይ U.S. ማእኸል ቁጽጽርን ምክልኻልን ሕማም( CDC) ሓጺር ጊዜ ስጋብ ኣብ'ቲ ናይ ትምህርት ቤት ህንጻ እንድሕር ደኣ ዝሓመመ ሰብ ዝኣተወ ኾይኑ ስጋብ ዝጽረን ጸረ-ታህዋስያን ዝግበረሉን ንሓጺር ጊዜ ንኸዕጾ ተላብዮም።
ከአነስተኛ እስከ መካከለኛ የማህበረሰብ ስርጭት ሲኖር፣ እንደ የመስክ ጉዞዎች፣ ገጠማዎች እና ልክ እንደ የአካል ብቃት ትምህርት ወይም የመዘምራን ክፍሎች ወይም በካፍቴሪያ ውስጥ መዓዶች አይነት ሌላ ሰፊ ስብስቦች መሰረዝ፣ በወንበሮች መካከል ያለውን ክፍተት መጨመር፣ የመዳረሻ እና የመውጫ ሰዓቶችን ማለያየት፣ አስፈላጊ ያልሆኑ ጉብኝቶችን መገደብ፣ እና ጉንፋን-መሰል የበሽታ ምልክቶች ላሉባቸው ልጆች የተናጠል የጤና ቢሮ መጠቀም ጨምሮ የማህበራዊ መራራቅ ስልቶች ተግባራዊ ሊሆኑ ይችላሉ።
ኣብ ኮም ትሑት ወይ መጠናዊ ተላባዕነት ምስዝህሉ፡ ናይ ማሕበራዊ ርሕቀት መምርሒታት ክትግበሩ ይከኣል። ምስራዝ ናይ መገሻታት፡ ኣኼባታትን ምስ ስፖርታዊ ሙዚቃዊ ንጥፈታትን ከምኡ’ውን ኣብ ካፊተራታትን ዝመጽእ ምትእኽኻብ ብዙሃት፡ ጣውላታት ምርህሓቅ፡ ኣጋይሽ ብስሉጥ ተቀቢልካ ምፍናው፡ ቁጽሪ ዘየድልዩ በጻሕቲ ምጉዳልን ንምልክታት ጉንፋዕ ዘለዎም ህጻናት ንምሕካም ዝተገለለ ቦታ ምፍላይ ገለ ኣብነታት ናይዚ’ዮም።
በማህበረሰቡ ውስጥ ከፍተኛ የሆነ ስርጭት በሚኖርበት ጊዜ፣ ከማህበራዊ መራራቅ ስልቶች በተጨማሪ፣ የተራዘሙ የትምህርት ቤት መዘጋቶችም ከግምት ውስጥ ሊገቡ ይችላሉ።
ኣብ ሓደ ክባቢ ማሕበረሰብ ዝረኣይ ናይ ምምሕልላፍ ኣብ ዝህልወሉ እዋን ፡ ካብ ናይ ማሕበራዊ ርሕቀት ምሕላው ስትራቴጂታት ብተወሳኺ፡ ዝተናውሑ ናይ ቤት ትምህርቲታት ምዕጻዋት ከም መማርጺታት ክረኣዩ ኣለዎም።
እ.ኤ.አ በጥር 26፣ የCOVID-19 ስርጭትን ለመቆጣጠር ቻይና እርምጃዎችን ወስዳለች፣ ይህም የፀደይ ክብረ-በዓል ማራዘምን ያካትታል።
ኣብ ጃኑዋሪ 26፣ ቻይና ናይ ስፕሪንግ ፌስቲቫል ጽምብላት ምንዋሕ ሓዊሱ ን COVID-19 ለበዳ ንምቁጽጻር ብዝብል ስጉምቲታት ወሲዳ ኣላ።
በመላ አገሪቱ ያሉ ዩኒቨርሲቲዎች እና ትምህርት ቤቶች ተዘግተዋል።
ኣብ መላእ ሃገራት ዝተዓጸዉ ዩኒቨርስቲታትን ቤት ትምህቲታትን
ፌብሩዋሪ 23 ላይ፣ የኢራን የጤና ሚኒስቴር በብዙ ክልሎች እና ከተሞች ውስጥ ያሉ የዩኒቨርሲቲዎች፣ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት እና የትምህርት ቤቶች መዘጋትን አውጀዋል።
ብ23 ለካቲት ሚኒስትሪ ጥዕና ኢራን ዩኒቨርሲታት፡ ትካላት ላዕለዋይ ትምህርትታትን ቤት-ትምህርትታትን ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታትን ክልላትን ከም ዝተዓጽዋ ኣመልኪቱ።
መጋቢት 3 ላይ በትምህርት ቤቶች መዘጋት እና የተገፐዱ ተማሪዎችን እስመልክቶ ዩኔስኮ ዓለም ዓቀፍ አሃዝን ለቆዋል።
ኣብ ማርች 3፡ UNESCO ን ዝተዓጸዉ ቤት ትምህርቲታትን ዝተጸለዉ ተምሃሮን ዘርእዩ ናይ መጀምሪያ ዓለም ለኻዊ ቀጽርታት ዕላው ገይሮም።
የትምህርት ቤት እና ዩኒቨርስቲዎች በጊዜዊነትን መዘጋት ጨምሮ የመከላከያ እርምጃዎችን 13 ሀገራት እንደወሰዱ ሪፖርት ተደርጓል፣ በዚህም በአለም ዙሪያ 290.5 ሚሊዮን ተማሪዎች ላይ ተፅዕኖ አሳድሯል።
13 ዝኾና ሃገራት ኣብ መላእ ዓለም ኣብ ከባቢ 290.5 ሚልዮን ተምሃሮ ጽልዋ ዘሕደረ ቤት ትምህሪታትን ዩኒቨርሲቲታትን ብ ጊዜያዊነት ምዕጻው ሓዊሱ ናይ ምክልኻል ስጉምቲታት ወሲደን እየን፣
ሀገራት የተጠቁ ተማሪዎችን እና ቤተሰቦች እንድሁም አሳታፊ እና ትልቅ የሆነ የርቀት ትምህርት ፕሮግራሞችን ለማዘጋጀት ድጋፍ እንዲያድርጉ ጥሪ አቅርበዋል።
ክም ግብረ መልሲ፡ UNESCO ሃገራት ዝተጸልዉ ተምሃሮን ስድራ ቤታትን ድጋፍ ንኽገብሩን ገጅፍን ሓቛፊን ዝኾነ ናይ ርሕቐት ትምህርቲ መደባት ንኸተግበሩ ጻውዒት ኣቕሪቦም።
በመጋቢት 4፣ በጣልያን ያለው 100 ሞት ሲደርስ የጣልያን መንግስት በሃገር አቀፍ ደረጃ ሁሉም ትምህርት ቤቶች እና ዩኒቨርሲቲዎች ሙሉ በሙሉ እንዲዘጉ አዝዟል።
ብ4 መጋቢት መንግስቲ ጥልያን መጠነ-ሞት 100 ድሕሪ ምብጽሑ ኩለን ናይ ውሽጢ ሃገር ትምህርትታትን ዩኒቨርሲታትን ምሉእብምሉእ ክእጸዋ ኣዚዙ።
ይህን በማድረግ፣ በሶስት አህጉራት የትምህርት መዘጋቶችን ካሳወቁ ወይም ከተገበሩ 22 ሃገራት ውስጥ አንዷ ጣልያን ሆናለች።
እዚ ኣብ ምግባር ድማ፣ ጣልያን ካብተን ኣብ ሰለስተ ኣህጉራት ዘለዋ ምዕጻው ቤት ትምህርቲ ዝኣወጃ ወይድማ ዘተግበራ 22 ሃገራት ውሽጢ ኾይና ኣላ።
መጋቢት 5 ለይ ብዙ ተማሪዎች በ COVID-19 አስቸኳይ እርምጀ የተጎዱት ቻይና ዉስጥ 233 ሚሊዮን ተማሪዎች ተጎድተዋል። ጃፓን እና ኢራን በ 16.5 እና በ 14.5 ሚሊዮን ይከተላሉ።
ኣብ ማርች 5፣ እቶም ብ ኣብዝሓ ብ ናይ COVID-19 ህጹጻት ስጉምቲታት ዝተጸለዉ ተምሃሮ ኣቶም ኣብ ቻይና ዝርከቡ እንተኾኑ፣ በዚ ድማ 233 ተምሃሮ ኣብ ቻይና፣ ኣብ ጃፓን ድማ 16.5 ሚልየን ኣብ ኢራን ድማ 14.5 ትምሃሮ ጽልዋ ሓዲሩዎም ይርከብ።
እ.ኤ.አ በመጋቢት 10፣ በአለም ላይ ከአምስቱ ተማሪዎች ውስጥ አንዱ "በCOVID-19 ቀውስ የተነሳ በትምህርት ገበታቸው ላይ መገኘት አልቻሉም" ሌሎቹ ከአራቱ ውስጥ ደግሞ አንዱ ከከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ታግዶ ነበር።
እስካብ ማርች 10፣ ኣብ መላእ ዓለም ካብ ሓሙሽተ እስካብ እቲ ሓደ ተምሃራይ "ብሰንኪ ናይ COVID-19 ቅልውላው ካብ ትምህርቲ ዝርሓቁ" እንትኾኑ ካልኦት ካብ እቶም ኣርባዕተ እቲ ሓደ ድማ ካብ ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ትካላት ዝተኸለከሉ እዮም።
በመጋቢት 13፣ የ 49 ሀገራት መንግስታት ትምህርተ ቤተ ዘግተዋል ወይም ለመዝጋት ተዛጋጅቶዋል። ከእነዚህ ዉስጥ 39 ሀገራት ሁሉንም ትምህርት ቤቶች ሲዘጉ 22 ሀገራት በከፊል የዘጉ ናቸዉ።
ኣብ ማርች 13፣ ኣብ 49 ሃገራት ዘለዉ መንግስቲታት ናይ ቤት ትምህርቲታት ምዕጻው ኣዊጀን ወይድማ ኣተግቢረን እየን፡ ካብዚእን ድማ እተን 39 ሃገራት ብ ብሄራዊ ደረጃ ቤት ትምህርቲታት ዝዓጸዋ እንትኾና እተን 22 ድማ ኣብ ከባቢ ዝተወሰነ ናይ ቤት ትምህርቲታት ምዕጻዋት ኣካይደን እየን።
በዩኔስኮ መሰረት በመጋቢት 16፣ ይህ ቁጥር ከ 49 ወደ 73 ሃገራት ጨምሯል።
UNESCO ብዝገልጾ ብመጋቢት 16 እዚ ቁጽሪ ካብ 49 ናብ 73 ሃገራት ወሲኹ።
እ.ኤ.አ በመጋቢት 19፣ በአለም ዙሪያ ካሉ ተማሪዎች 50% የሚህሉት በትምህርት ቤቶች መዘጋት ተፅዕኖ ደርሶባቸዋል፣ ይህ መዘጋት በሃር አቀፍ ደረጃ በ 102 ሃገሮች እና በአካባቢ ደረጃ በ 11 ሃገሮች የተደረገ ሲሆን 850 ሚሊዮን ልጆችን እና ወጣቶችን ተጭኗል።
ብ19 መጋቢት ምዕጻው ቤት-ትምህርትታት ኣብ ልዕሊ 50% ናይ ዓለም ተምሃሮ ጽልዋ ገይሩ። እዚ ማለት ከኣ ዕጽዋ ብሃገር ደረጃ ኣብ 102 ሃገራት፡ ብዞባ ደረጃ ጥራይ ድማ ኣብ 11 ሃገራት፡ ን850 ሚልዮን ህጻናትን መንእሰያትን ዘጠቓልል’ዩ።