atepeq/tico19 huggingface dataset:
እነዚህ ምልክቶች ለምን ያህል ጊዜ ቆይተዋል?
ክንደይ ጊዜ ኮይኑዎም ዞም ምልክታት ካብዚጅምሩ
እና ሁሉም የደረት ህመሞች መታከም ያለባቸው በዚህ መንገድ ነው በተለይም በእርስዎ እድሜ
ኩሉ ኣይነት ናይ ደረት ቃንዛ ብከምዚ እዩ ኪትሃዝ ዚግብኦ፣ ብተለይ ብናትካ/ኪ/ኩም እድመ
እና ትኩሳትም አለው
ምስ ትኩሳት
የኮሌስትሮልዎ የደም ግፊትም ሊመረመር ይገባል
ብተወሳኪ ናይ ኮሌስትሮልን ደም ግፍኢ ኪልካእ ኣለዎ
እና አሁን በዚህ ጊዜ ትኩሳት አለዎት?
ህዚ ትኩሳት ኣለካ/ኪ/ኩም
እና ቀጥለው ያሉት ማናቸውንም ዓይነት ምልክቶች ከደረት ህመምዎ ጋር እየተሰማዎት ነው
ምስቲ ናይ ደረት ቃንዛ ቶም ካላኦት ተዘርዘሩ ምልክታት ኣለዉ ድዮም
እና ፈሳሽ ያለው አፍንጫ አለዎት?
ናይ ኣፍንጫ ፈሳስ ኣለካ/ኪ
አሁን ይሄን የደረት ህመም አለዎት?
እሞ ህዚ ይስማእካ/ኪ ዶ ኣሎ ትናይ ደረት ቃንዛ
እና በተጨማሪስ የመተንፈስ ችግር አለብዎት
ከምኡውን ናይ ምትንፋስ ፀገም ኣለካዶ?
እና ከዚህ ጋር በተያያዘ ሌላ ምን ዓይነት ምልክቶች እንዳለዎት ሊነግሩኝ ይችላሉ?
ካላኦት ተረኣዩዎ ምልክታት እንተሃልዮም ምስ ዚ ዶ ይነግሩኒ
እና ይሄ ህመም ከደረትዎ ይንቀሳቀሳል?
ከምኡውን እዚ ቃንዛ ካብ ኣፍልቢካ ዶ ይለዓል?
እና ብዙ ፈሳሾች ይጠጡ
ብዙህ ፋሳሲ ምውሳድ
እና ትኩሳትዎ ምን ያህል ከፍ ብሎ ነበር
ክሳብ ክንደይ ከይዱ ንይሩ ትትኩሳት
እና ሳልም አለኝ
ስኣልውን ኣለኒ
እና መጠነኛ ጉንፋን እና ሳል አለኝ
ንእሽተይ ቁሪን ስኣልን ኣለኒ
እና ዛሬ የእውነት መጥፎ የሆነ የደረት ህመም እያጋጠመኝ ነው
ሎሚ ብጣእሚ ሃያል ናይ ደረት ቃንዛ ኣለኒ
እና ለእርስዎ ከፍተኛ ትኩሳት ትክክለኛው ጊዜ አሁን ነው
እሞ ሕጂ ንዝለዓለ ረስኒ ዝበጽሓሉ ትኽክለኛ ጊዜ ድዩ
እና የደረት ህመሙን ያገኛል
ካብኡ ናይ ደረት ቃንዛ ረኽበ
እና ትንሽ ትኩሳት እንዳለብኝ ይሰማኛል
እሞ ይመስለኒ ንእሽተይ ትኩሳት ኣለኒ
እና የደረቱ ህመም የቱ ጋር እንደሆነ እንዲያስረዱኝ እፈልጋለሁ
እት ና ይ ደረት ቃንዛ ኣበይ ከምዘሎ ክትገልጸለይ/ጽለይ እደልይ እዬ
እና ተመሳሳይ ዓይነት ምልክቶች አሉዎት
እሞ ንሳውን ተመሳሳሊ ምልክታት ኣለዉዋ
እና በአሁኑ ሰዓት ምን አይነት ምልክቶች እንዳሉዎት ይንገሩኝ?
እሺ ህዚ እንታይ ኣይነት ምልክታት ትርእዩ ኣለኩም
እና እነሱም የተወሰነ ትኩሳት አለባቸው
ንሳቶም እውን ዝተወሰነ ረስኒ ኣለዎም
እና እርስዎ የስኳር በሽታ ታሪክ ስላለዎት
እሞ ምስ ናይ ሽኮር ታሪክካ/ኪ
እና ያውቃሉ ደረቴ እንደሚደቅ ዓይነት ስሜት ነው የሚሰማኝ
ደረተይ ኪፍንድእ ከምዝኮነ እዩ ዚስምኒ
እና ሰዎች ሁልጊዜ እኔ ላይ እንደሚያስሉ ያውቃሉ
ሰባት ኩልሻብ ይስእሉለይ እዮም
እና በዚህ ሰዓት የደረት ህመም እየተሰማዎት ነው
ናይ ደረት ቃንዛ ኣልካ/ኪ/ኩም
እና ምልክቶችዎ በአምስት ቀናት ውስጥ አይጠፉም
እሞ ትምልክታት ንሃሙሽተ ምኣልቲ ኣይከድን
እና ይሄ ደረትዎ ውስጥ ያለ ግፊት እንደሆነ ተናግረዋል
ከም ዝበልካዮ ዝበልክዮ ኣብ ደረት እዩ
በቤተሰብዎ ውስጥ የልብ ችግር፣ የልብ በሽታ፣ የልብ ድካም፣ ከፍተኛ ኮሌስትሮል እና ከፍተኛ የደም ግፊት ያለበት ማንኛውም ሰው አለ
ካብ ቤተሰብ ናይ ልቢ ህማም፣ ልቢ ምድካም፣ ከፍተኛ ኮሌስትሮል፣ ደም ምብዛህ ዛለዎ ኣሎ
ከጡንቻ ህመም ጋር በተያያዘ ያስተዋሉት ሌላ ማንኛውም ምልክቶች ወይም ችግሮች አሉ?
ካላኦት ምልክታት ዋላ ጸገማት ምስቲ ናይ ጡንቻ ህማም ኣለዉ
በግራ ደረትዎ በኩል ማንኛውም ዓይነት ኃይለኛ የደረት ህመም አለ?
ኣብ ጸጋም ወገን ደረትኩም ውግኣት ኣሎ
እንደእርስዎ ተመሳሳይ ምልክቶች ያላቸው የታመሙ ሰዎች በቤት ውስጥ አሉ?
ክምዚ ከማኻ ተመሳሳሊ ምልክት ዘለዎም ካልኦት ሰባት ኣብ ገዛ ኣለዉ ድዮም?
አሁን ማንኛውም ዓይነት የአተነፋፈስ ችግር እያጋጠመዎት ነው
ህዚ ናይ ምትንፋስ ጸገም ኣለካ/ኪ
ሌላ ማንኛውም አይነት ምልክቶች አሉብዎት?
ካልኦት ምልክታት ይርኣየካ/ኪ ኣሎ
ማንኛውም ዓይነት የትንፋሽ ማጠር አለብዎት?
ናይ ትንፋስ ምህጻር ዶ ኣለካ/ኪ
አሁንም የደረት ህመም አልዎት
ህዚውን ትናይ ደረት ቃንዛ ኣሎ
ምክንያቱም ይሄ የጉንፋን ወቅት ነው
ምክንያቱ ናይ ስኣል ወርህታት እዩ
ከስኳር በሽታ ጎን ለጎን ሌሎች ችግሮች ወይም ዋና በሽታዎች አሉዎት?
ካብ ሽኮር ካሊእ ህማም ዋላ ጸገማት ኣለዉካ/ኪ ድዮም
ነገር ግን የልብ መነሻን የደረት ህመምንም ወደ ጎን ማድረግ አይገባንም
ክሙውን ነቲ ካብ ናይ ልቢ ጸገም ዝብገስ ናይ ደረት ቃንዛ ክንገድፎ የብልናን
ነገር ግን አሁን የበለጠው ዋናው ችግር የደረት ህመም ነው
ግና ትዝገደደ ጸገም እቲ ናይ ደረት ቃንዛ እዩ
ነገር ግን ሳል ካለዎት
ግና ስኣል እንተልዩኩም
ነገር ግን የመተንፈስ ችግር አለብኝ
ናይ ምትንፋስ ጸገም ግና ኣለኒ
ነገር ግን ብዙ ሰዎች እንደሚያስሉብኝ አውቃለው
ይኹንደኣ እምበር ብዙሓት ሰባት ከምዝሰዐሉለይ ይፈልጥ
ነገር ግን እያንዳንዱን የደረት ህመም በከፍተኛ ትኩረት ማከም ይኖርብናል
ግና ንኩሉ ናይ ደረት ቃንዛ ብዝላኣለ ዋንነት ክነህውዮ ይግባእ
ነገር ግን በአሁኑ ሰአት በጥሩ ሁኔታ እየተነፈሱ ነው አይደል?
ግና ህዚ ጽቡቅ ትትንፍስ ኣለክ/ኪ ሙሽ?
በዚህ የደረት ህመም ምክንያት በአጠቃላይ ረስቼዋለሁ
በዚ ናይ ደረት ቃንዛ ዘተላዓለ መሊእይ ረሲዐዮ
ምክንያቱም ሳል ስላላቸው ነው
ምክንያቱ ይስእሉ ኣለዉ
የሆነ ሰው ደረትዎን እየጨመቅዎት ያለ አይነት ስሜት ነው የሚሰማዎት
ሰብ ልበኩም እንዳጫምኮ ከምዝኮነ ድዩ ዚስማእ
አሁንም የትንፋሽ ማጠር ይሰማዎታል
ህዝውን ናይ ትንፋስ ምህጻር ኣሎ
ተመሳሳይ የሕመም ምልክቶች እንዳሉባቸው ይገልጻሉ?
ተመሳሳሊ ምልክታት ይርኣየና ኢሎም የማረሩ ዶ
እስከሚያውቁት ድረስ ማንኛውም አይነት የደም ግፊት ችግሮች አሉዎት?
ክሳብ ዚፈልጡዎ ናይ ደም ብዝሃት ጸገም ኣለዎም
ከፍተኛ የደም ግፊት ወይም ተመሳሳይ የሆነ ማንኛውም ዓይነት ስር የሰደደ በሽታ አለብዎት?
ዝኾነ ዘየቋርጽ ልዑል መጠን ደም ጸቕጢ ወይ ድማ ከምዝመሳሰል ነገራት ኣለኪ/ካ ድዩ?
እንደ ስኳር በሽታ ያለ ሌላ ስር የሰደደ የጤና ችግር አለብዎት?
ካለእ ከም ሕማም ሽኮሪያ ዘበለ ሕዱር ሕክምናዊ ጸገም ኣለካ/ኪ ድዩ?
ከደረት ህመም ጋር ማንኛውም ዓይነት የትንፋሽ ማጠር አለብዎት?
ናይ ትንፋስ ምህጻር ዶ ኣለካ/ኪ ምስቲ ናይ ደረት ቃንዛ
ከፍተኛ የደም ግፊት አለዎት?
ደም ብዝሂ ኣለካ/ኪ/ኩም
ከዚያ ጋር አብሮ የሚሄድ የትንፋሽ ማጠር አለዎት?
ምስኡ ናይ ትንፋስ ምህጻርውን ዶ አለዎ
ምን ዓይነት ምልክቶች እንደነበራት ያውቃሉ?
እንታይ ምልክታት ከምዝነበሩዋ ትፈልጡ ዶ
ዘመዶዎችዎ ተመሳሳይ ምልክቶች አላቸው
ቤተሰብካ ተመሳሳሊ ዝኮኑ ምልክታት ኣለዎም ዶ?
ምስሉን እያዩት ነው?
ትምስሊ ይርኣይ ዶ
ዛሬ የበዛ ፈሳሽ ይጠጡ
ብዙህ ፋሳስታት ስተዩ ሎሚ
ደረቅ ሳል፣ ቀዝቃዛ እና ፈሳሽ ያለው አፍንጫ፣ ትውከትና ተቅማጥ አለብኝ
ደረቅ ስኣል፣ ናይኣፍንጫ ፈሳስን ተቅማጥ ኣሎ ዶ
ሆኖም ግን ለስኳር በሽታ ምርመራ አድርጌያለሁ
ኮይኑውን ንሽኮር እምርመር እዬ
ሆኖም ግን ከእኔ ጋር የሚመሳሰል ምልክቶች አሉቧት
ተኮንውን ምስናተይ ተመሳሳሊ ምልክታት ኣለዉዋ
የትኩሳትዎ መጠን ስንት ነው?
ክሳብ ክንደይ እዩ ትኩሳትኩም
የደም ግፊትዎ እንዴት ነው?
ናይ ደም ግፋኢትካ/ኪ/ኩም ከመይ እዩ
ከፍተኛ የደም ግፊት እንዳለብኝ አላስብም
ደም ብዝሃት ዘለኒ ኣይመስልኒን
ደረቴ ላይ ህመም ይሰማኛል እዚህ የፊት ለፊተኛው ደረቴ ላይ
ኣብ ደረተይ ኣብ'ዚ ኣብ ቅድሚት ቃንዛ ይስመዓኒ ኣሎ
ከፍ ያለ ትኩሳትዎ ከቀጠለ
ከፍተኛ ትኩሳተ እንተቀጺሉ
ከአንድ መቶ ሁለት ወይም ከዛ በላይ የሆነ ትኩሳት ካለዎት
ሚኢቲ ን ክልተ ሚኢቲ ዋላ ካባኡ ንላዕሊ ትኩሳት እንትሊይኩም
ምልክቶችዎ እና ችግሮችዎ ለመታየት የበለጠ ዋስትና እንደሚያስፈልጋቸው ካሰቡ
እንድሕር ደኣ ምልክታትካ ውይድማ ጸገማትካ ዝሓሸ መልከዕ ክምዘለዎም መረጋገጺ ሂብካ
ትናንት ትኩሳት ነበረብኝ
ትማሊ ኣተኩዊሱኒ
ትንሽ ትኩሳትም አለኝ
ንእሽተይ ትኩሳትውን ኣለኒ
ትናንት ትኩሳት ነበረኝ
ትማሊ ትኩሳት ኔሩኒ
አጭር ሃይለኛ የደረት ህመም ነበረብኝ
ሃጻር ውግኣት ኣብ ደረተይ ኔራትኒ
የጠነከረ ህመም እዚህ ደረቴ ላይ አለብኝ
ዚወግእ ቃንዛ አለኒ ኣብ ደረተይ
አለርጂ ያለው ትኩሳትም አለኝ
ሓያል ትኩሳት ግና አለኒ
በደረት አካባቢ ሰውነት ላይ ሰርቻለሁ?
ኣብ 'ቲ ሰብነት ኣብ ከባቢ ደረት ሰሪሐ ኣለኹ?
የመተንፈስ ችግርም አለኝ
ናይ ምትንፋስ ጸገምውን ንእሽተይ ኣለኒ
ምስል እልክልዎታለሁ
ሰእሊ ክልእኸልካ እየ
ዛሬ የተወሰነ የደረት ህመም አለኝ
ንእሽተይ ናይ ደረት ቃንዛ ኣለኒ ሎሚ
ዛሬ የተወሰኑ ራስ ምታቶች እና ትኩሳት አለኝ
ሎሚ ንእሽትይ ትኩሳትን ናይ ርእሲ ህማምን እዩ ዘለኒ
በእኔ አስተያየት ጉንፋን ነው
ክምናተይ ኣትሓሳስባ ሕማም ኢንፍሉዌንዛ ይመስለኒ
በእኔ አመለካከት ይሄ መጠነኛ ጉንፋን ነው
ብናትይ ኣመለካክታ እዚ ንእሽተይ ስኣል እዩ
ከደረትዎ መካከል ወደ አንገትዎ ሲሄድ እመለከታለሁ
ካብ ማእኸል ናይ ደረትካ ናብ ላዕሊ ክኸይድ ይሪኦ ኣለኹ
ከባድ የሆነ ሰው ደረትዎ ላይ እንደተቀመጠ ዓይነት ነው?
ከም ከቢድ ሰብ ኣብ ደረትኩም ከምተቀመጠ ድዩ
ሁሉም የጀመረው ራስ ምታት እና ትኩሳት በአንድ ጊዜ ነው
ኩሉ ምስ ሕማም ርእሲን ረስኒን እዩ ብሓደ ጀሚሩ
ደረቴ ውስጥ ሕመም አለ
ኣብ ደረተይ የቅንዝወኒ እዩ
በደረቴ መካከል ላይ ህመም አለው
ኣብ ማእከል ደረተይ ይህመኒ
ልክ እንደ ደረት ህመም ያለ ግፊት ነው
ክም ጸቕጢ ዝበለ ናይ ደርት ቃንዛ እዩ
ደረቴ ውስጥ ነው
ኣብ ደረተይ እዩ
በደረቴ መካከል ላይ ነው
ኣብቲ ማእከል ናይ ደረተይ እዩ
በደረት መካከል ላይ ነው
ኣብቲ ማእከል ናይ ደረት እዩ
እየተፈጠረ ያለው ቀጥታ በደረቴ መካከል ላይ ነው
ኣብ ማእኸል ደረተይ እዩ ዝስመዓኒ ዘሎ
ቀጥታ በደረቴ መካከል ነው
ኣብ ማእከል ደረተይ እያ
ምናልባት የጋርደን ቫራይቲ ኮልድ ወይም ጉንፋን የያዘዎት ይመስላል
ልሙድ ሰዓል ውይድማ ሕማም ኢንፍሉዌንዛ ዘለካ ትመስል
ደረቴ ውስጥ ህመም አለኝ
ኣብ ደረተይ ቃንዛ ይስመዓኒ ኣሎ
በጣም የሚያሰጋ ይሄ የደረት ህመም አለኝ
ብዚ ናይ ደረት ቃንዛ ብጣእሚ ተጨኒቀ እዬ
ይህ የደረት ህመም አብራርተው እንዲነግሩኝ እፈልጋለሁ
ነዚ ናይ ደረት ቃንዛ ብደንቢ ግለጸለይ/ግለጽለይ
ምስል እልክልዎታለው
ምስሊ ክሰድድ እዬ
በማሳያዎት ላይ ምስልን እልክልዎታለው
ኣብ ትስክሪን ምስሊ ክሰድድ እዬ
እንደ ከፍተኛ የደም ግፊት ወይም የስኳር በሽታዎች
ከም ከፍተኛ ናይ ደም ግፍኢትን ሽኮርን
ልክ ቀጥታ በደረቴ መሃከል
ልከዕ ኣብ ማእኸል ደረተይ
በአብዛኛው ጊዜ ይህንን ዓይነት የደረት ህመም ነው
ዝበዝህ ጊዜ ከምዚ ኣይነት ናይ ደረት ቃንዛ እዩ
እህቴ ተመሳሳይ ምልክቶች አሏት
ሀፍተይ ተመሳሳሊ ምልክታት ኣለዉዋ
አሁን ለትኩሳትዎ የታቺፒሪና ጣፋጭን መውሰድ ይችላሉ
ሐዚ ነቲ ረስኒ ናይ ተችፐሪና ከረሜላ (tachipirina sweet) ምውሳድ ትኽእል ኢኻ
አሁን ምስል እየላኩልዎት ነው
ህዚ ምስሊ ክሰደልካ/ኪ
አሁን ሜሪ እነዚህን ምልክቶች ማየት ከጀመሩ ስንት ቀናት ሆነዎት
ህዚ ሜሪ ንክንደይ መዓልቲ እዩ ኔሩ ትምልክታት
አሁን የደረት ህመም እንዳለዎት ተናግረዋል
ሐዚ ናይ ደረት ቃንዛ ከምዘለካ ተዛሪብካ ኣለኻ
አንዳንዴ የተወሰነ የደረት ህመም አለኝ
ሓሓሊፉ ንእሽተይ ናይ ደረት ቃንዛ ኣለኒ
እሺ ከህመሙ በስተቀር ከዚህ ጋር ጎን ለጎን የሚሄድ ማንኛውም አይነት ምልክቶች አሉብዎት
ጽቡቕ ካብቲ ቃንዛ ወጻኢ ካሎኦት ምልክታት ኣለውኻ/ኺ ዶ?
ወይም ከፍ ያለ የደም ግፊት ካለዎት
ወይከዓ ልዑል ናይ ደም ጸቕጢ እንተሃልዩካ/ኪ
ወይም የሆነ ሰው ደረትዎ ላይ እንደ ተቀመጠ አይነት ስሜት?
ዋላ ኣብ ደረትካ ሰብ ከምተቀመጠ
ከትኩሳት እና ከሳል ራስ ምታት እና ከጡንቻ ህመሞች ጋር አንድ ዓይነት ነው
ብሞላ ጎደል ምስቲ ትኩሳት፣ ስኣል፣ ርእሲ ህማምን ናይ ጡንቻ ህማም ተመሳሳሊ
ቀጥታ በደረቴ መካከል
ኣብ ማእከል ደረተይ
የቱ ጋር ህመም እንደሚሰማዎት እዚህ ምስል ላይ ያሳዩኝ
ኣብዚ ምስሊ እዚ ኣርይኒ ኣበይ ከምዘሎ ትቃንዛ
ትኩሳት ስላለዎት
ትኩሳት ስለዘለካ/ኪ
ስለዚህ ከእነዚህ ውስጥ አንዳንዶቹ ምልክቶች እርጉዝ ከመሆን ጋር የሚገናኙ ይመስልዎታል?
ስለዚ ታብዚኦም ምልክታት ተወሰኑ ምስት ጽንሲ ተተሃሃዙ ይመስለኪ
ስለዚህ የደረትዎ ህመም የጀመረው ዛሬ ጠዋት ነው
ስለዚ እትናይ ደረት ቃንዛ ሎሚ ንግሆ እዩ ጅሚሩ
ስለዚህ፣ ልጆችዎም ከዚህ ጋር ተመሳሳይ የሆኑ ምልክቶች እያሳዩ ነው?
እሞ ደቅካውን/ኪውን ተመሳሳሊ ምልክት የርእዩ ኣለዉ?
ስለ ደረት ህመምዎ ይንገሩኝ
ብዛዕባ ናይ ደረትካ ቃናዛ ንገረኒ
ማታ ላይ ትኩሳቱ ይጨምራል
ትትኩሳት ምሸት ይህይል ኣሎ
ላለፉት ሁለት ቀናት የነበረኝ ትኩሳት
ትትኩሳት ንዝሃለፉ ክልተ ምኣልትታት ኔሩ
ትኩሳቱ ትናንት ማታ መጨመር ጀምሯል
ትትኩሳት ትማሊ ምሸት እንዳሃየለ ከይዱ
ትኩሳቱ ከሁለት ቀን በፊት ነው የጀመረው
ትትኩሳት ቅድሚ ክልተ መኣልቲ ጀሚሩ
የጡንቻ ህመሞች ንፍጥ ከሚያበዛ ትኩሳት ጋር
ናይ ጡንቻ ህማም ምስ ሃይል ትኩሳት
ይሄ በትሪያጅ ማዕከል ድንገተኛ ክፍል የሚገኝ ፖርተር የሚባል ሃኪም ነው
ዶክተር ፖርተር ይበሃል ካብ ህጹጽ ክፍሊ ትሪያጅ ማእኸል
ጥሩ ስለ ደረትዎ ህመም ትንሽ የበለጠ ሊነግሩኝ ይችላሉ?
እሞ ስለ ናይቲ ደረት ቃንዛ ንእሽተይ ክትነግሩኒ ትክእሉ
እንግዲህ በእኔ ምልከታ መጠነኛ ጉንፋን ነው
ካብ ናተይ ኣመለካክታ ንእሽተይ ስኣል እያ
እንግዲህ በፊት ለፊተኛው ሰውነቴ ላይ እዚህ ደረቴ ውስጥ ህመም ይሰማኛል
ኣብ ቅድሚት ኣካለይ ኣብዚ ኣብ ደረትይ ይስምእኒ
እንግዲህ ደረቴ ላይ ጠንካራ ህመም ነበረብኝ
ማለት ብርቱዕ ናይ ድረት ቃንዛ ይስምእኒ እዩ
እንግዲህ እመቤት ምልክቶችዎን ከመስማት በመነሳት አንዱን የጉንፋን ቫይረስ አይነት ያለብዎት ይመስላል
እሞ እምበይተይ፣ ንቶም ምልክታትኪ ብምስማ ካብቲ ናይ ስኣል ቫይረሳት ሃዲኡ ዝሃዘኪ ይመስል
እንግዲህ ያህመም ደረቴ ውስጥ ሲኖረኝ
እትናይ ደረት ቃንዛ እንቲ ጅምረኒ
ምን አይነት ህመም ነው ደረትዎ ላይ ያለው?
እንታይ ኣይነት ቃንዛ ኣሎ ኣብ ደረትካ/ኪ
ይሄ የደረት ህመም መቼ ነው የጀመረው?
ናይ ደረት ቃንዛ ምኣዝ ጀሚሩ
ደረትዎ ላይ የትኛው ቦታ ላይ ነው ህመም ያለዎት?
ኣበይ ወገን ይስማእ እዚ ናይ ደረት ቃንዛ
ይህ የደረት ህመም የሚሰማዎት የቱ ጋር ነው
ኣበይ ወገን ይስምዐካ እዚ ናይ ደረት ቃንዛ
ምናልባትም የደረት ህመም ነው ያለዎት
ምናልባት ናይ ደረት ቃንዛ ይህልወካ ይኸውን
ደረትዎ ላይ የጥብቅነት ዓይነት ስሜት ይሰማዎታል
ጭምድድ ዚየብል ስማኢት ኣሎ ኣብ ደረትካ/ደረትኪ
የስኳር በሽታ እና እንደዛ ነገር እንዳለኝ ያውቃሉ አይደል
ያው ሽኮር ከምዘልኒ ትፈልጥ ኢካ
ይህን የደረት ህመም እንዳለብዎት ተናግረዋል
ናይ ደረት ቃንዛ ከምዘለካ ሓቢርካ ኣለኻ
ከጃንዋሪ 1-ማርች 15፣ 2020 ባለው ጊዜ ውስጥ የኮሮናቫይረስ በሽታ (COVID-19) በአጠቃላይ የክስተት መጠን አውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ውስጥ በፍጥነት እያደገ ነበር።
ካብ ጃኑዋሪ 1 እስካብ ማርች 15 2020 ኣብዘሎ፡ ኣብ ኣውሮፓ ሕብረትን/ናይ ኣውሮፓ ቁጠባዊ ቦታትን ኣብ እንግሊዝን ይ ኮሮና ቫይረስ ሕማም(COVID-19) ውህሉል ኣጋጣሚታት ብ ቕልጡፍ እናዓበየ እዩ።
የኮሮናቫይረስ በሽታ (COVID-19) ኬዞች አጠቃላይ ክስተት መጠን በአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራት እና በዩናይትድ ኪንግደም ውስጥ ተመሳሳይ ዝንባሌዎችን እያሳየ ሲሆን፣ ይህም የሚያረጋግጠው እንደየሃገሩ በተለያየ ደረጃ ላይ ቢገኝም የ COVID-19 ዓለም አቀፍ ወረርሽኝ በሁሉም ሃገራት ውስጥ በፍጥነት እየተስፋፋ መሆኑን ነው።
እቲ ዝዋህለለ ናይ ሕማም ኮረና ቫይረስ (COVID-19) ዘጋጠሙ ጉዳያት ኣብ ኣውሮፓ ሕብረት/ኣውሮፓ ቁጠባዊ ዓውዲ ዘለዋ ሃገራት ን ኣብ እንግሊዝን ተመሳሳሊ ዝኾነ ምዕባለ እናርኣየ ይርከብ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ደረጃታት ድማ፡ ከከም ሃገራቱ ናይ COVID-19 ለበዳ ኣዝዩ ቅልጡፍ ብዝኾነ መልክዑ ኣብ ኩለን ሃገራት እናወሰኸ ይርከብ።
ከጣሊያን በተገኘው ልምድ መሰረት፣ ሃገራት፣ ሆስፒታሎችና የከፍተኛ ክትትል መስጫ ክፍሎች የጤና እንክብካቤና በተለይም ከፍተኛ ክትትል የሚያስፈልጋቸው የ COVID-19 ታማሚዎች ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ እንደሚያሻቅብ በመጠበቅ ዝግጁነታቸውን መጨመር አለባቸው።
ብመሰረት ካብ ጣልያን ዝተወሰደ ተመኩሮ፡ ሃገራት፡ ሆስፒታላትን ናይ ጽኑዕ ክንክን ክፍሊታትን ነቶም ክመጹ ዝኽእሉ ናይ ጥዕና ክንክን ዝደልዩ ብፍላይ ድማ ጽኑዕ ክንክን ዝጠልቡ ን ናይ COVID-19 ሕሙማት ዋሕዚ ድልውነቶም ክውሰኹ ይግባእ።
ዲሴምበር 31/2019፣ መንስኤያቸው የማይታወቅ የሳምባ ምች ኬዞች በውሃን፣ ሁቤይ ግዛት፣ ቻይና ውስጥ ሪፖርት ተደርገዋል።
ኣብ ዲሰምበር 31 2019 ፡ መምጽኢኦም ዘይፍለጡ ናይ ኒሞንያ ጉዳያት ጉጅለ ካብ ዉሃን ፡ ሁበይ ግዝኣት ፡ ቻይና ተጸብጺቡ።
ጃንዋሪ 9/2020፣ የቻይና የበሽታ ቁጥጥርና መከላከያ ማዕከል መንስኤው ኤጄንት ኖቭል ኮሮናቫይረስ መሆኑን ሪፖርት ያደረገ ሲሆን፣ ይህም ከባድ የመተንሸሻ አካል ሲንድረም ኮሮናቫይረስ 2 (ሳርስ-ኮቭ-2) ተብሎ የሚጠራው ነው።
ኣብ ጃኑዋሪ 9 2020፡ ናይ ቻይና ማእኸል ምቁጽጻር ን ምክልኻልን ሕማም እቲ ናይ ሕማም መልዓሊ ኖቨል ኮረና ቫይረስ 2 ኮይኑ ሐዚ ድማ SARS-CoV-2 ተባሂሉ ዝጽዋዕ እዩ።
ከዚያ ጊዜ ጀምሮ፣ በ ሳርስ-CoV-2 ኢንፌክሽን ምክንያት የሚከሰተው ሕመም የኮሮናቫይረስ በሽታ (COVID-19) የሚል ስያሜ ተሰጠው።
ድሕሪኡ ብSARS-CoV-2 ዝመፅእ ኢንፌክሽን ሕማም ኮሮና ቫይረስ (COVID-19) ተባሂሉ ተሰይሙ።
እስካሁን ያሉት ማስረጃዎች የሚያሳዩት COVID-19 ካለባቸው ታማሚዎች መካከል 80% የሚሆኑት መጠነኛ በሽታ፣ ማለትም የመተንፈሻ አካለ ኢንፌክሽን ከሳምባ ምች ጋር ወይም ከሳምባ ምች ውጭ አለባቸው፤ አብዛኞቹ ደግሞ ያገግማሉ።
እስካብ ሐዚ ብዘሎ መረዳእታታት 80% COVID-19 ዘለዎም ውልቀሰባት ካም ናይ መተንፈሲ ቱቦ ረኸሲ ዝበሉ ኔሞንያ ዘለዎምን ዘይብሎምን ፈኲስ ሕማም ዝነበሮም እዮም።
ካንሰር ባለባቸው 14% ኬዞች ውስጥ COVID-19 ይበልጥ ከባድ ወደሆነ ደረጃ በማደግ ሆስፒታል ውስጥ ተኝቶ መታከም የሚያስፈልገው ሲሆን ቀሪዎቹ 6% ኬዞች ደግሞ ከፍተኛ የሕክምና ክትትል የሚያስፈልጋቸው ከባድ ሕመም ያጋጥማቸዋል።
ናይ COVID-19 14% ኬዛት ሓደገኛ ዝኾነ ናብ ሕክምና ምኽያድ ዘድልዮ ሕማም እንትኾኑ እቶም ዝተረፉ 6% ኬዛት ድማ ላዕለዋይ ሓገዝ ዘድልዮም ፅኑዕ ሕሙማት እዮም።
በ COVID-19 ምክንያት ሆስፒታል ውስጥ ተኝተው ከሚታከሙ ታማሚዎች መካከለ የሞቱት 4% የሚሆኑት ናቸው።
ብ CoVID-19 ሕክምና ካብዝኣተዉ ሕሙማን 4% ናይ ሞት መጠን ተመዝጊቡ።
በዚህ ጥናት፣ COVID-19 በእያንዳነዱ የአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራት እና ዩናይትድ ኪንግደም (ዩኬ) ውስጥ ያለውን አጠቃላይ ክስተት አዝማሚያ በመመዘን ከቻይናዋ የሁቤይ ግዛት ጋር እናነጻጽራለን።
ኣብዚ መፅናዕቲ ኣብ ሕድሕድ ናይ ኣዉሮፓ ሕብረት/ኣዉሮፓ ቁጠባዊ ቦታ(EU/EEA) ዘለዋ ሃገራትን ዩናይትድ ኪንግደምን (UK) ዝርከቡ ድምር COVID-19 ኬዛት ምስ ሁቤይ ናይ ቻይና ክፋል ሃገር ኣብ ምንፅፃር ነተኩር።
በአሁኑ ጊዜ በአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራትና በዩኬ ውስጥ ያሉትን የ COVID-19 ኬዞች ብዛት ከጃንዋሪ 31–ማርች 15፣ 2020 ድረስ ጣሊያን ውስጥ ካለው ኬዝ ጋር አነጻጽረናል።
ካብ ጃኑዋሪ 31- ማርች 15 2020 ኣብዘሎ ጊዜ ኣብ EU/EEA ሃገራትን ኣብ እንግሊዝ ዘለዉ ናይ COVID-19 ጉዳያት ምስ ኣብ ጣልያን ዘለው ጉዳያት ኣወዳዲርና ኢና።
የአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራትና ዩኬ ውስጥ ያሉ የ COVID-19 ኬዞች
CoVID-19 ኣብ ናይ EU/EEA ሃገራትን Ukን
COVID-19 ከቻይና በመቀጠል ወደ ተጨማሪ መልክዓ ምድራዊ ክልሎች የተሰራጨ ሲሆን የ COVID-19 ወረርሽኝ በአሁኑ ጊዜ በዓለም ላይ የሚያሳየው ሃገሪቱን የተከተለ ነው።
ደድሕሪ ቻይና ድማ COVID-19 ኣብ ተወሳኽቲ ጂኦግራፊያዊ ዝርጋሐታት ዝካየደ እንትኾን፡ ይ ኣብ መላዕ ዓለም ዝረኣይ ናይ COVID-19 ለበዳ ባህሪ ድማ ምስ እታ ሃገር ተመሳሳሊ ኣካይዳ እዩ ዘለዎ።
ማርች 11፣ 2020 ላይ፣ የዓለም ጤና ድርጅት (WHO) ዋና ዳይሬክተር COVID-19 አለም አቀፍ ወረርሽኝ መሆኑን አወጁ።
ናይ ውድብ ጥዕና ዓለም (WHO) ዳይሬክተር ጀነራል ን COVID-19 ዓለም ለኻዊ ለበዳ ክብል ኣብ ማርች 11 2020 ኣዊጁ።
ማርች 5 በታተመው Eurosurveillance 2020 ላይ የጻፉት Spiteri et al. በ WHO የኬዝ ፍቺ መሰረት የመጀመሪያዎቹን የአውሮፓ የተረጋገጡ የ COVID-19 ኬዞች ሪፖርት አደረጉ።
ኣብ 5 ማርች 2020 ዝተኻየደ ናይ ዩሮሰርቬላንስ ኣኼባ Spiteri et al፣ WHO ዘዉፆ ኬዝ ትርጉም ብምጥቃም ኣብ ኣውሮፓ ንዝተረኽቡ ናይ መጀመርታ ናይ COVID-19 ኬዛት ኣፍሊጡ።
የአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ውስጥ፣ የመጀመሪያዎቹ ሶስት የተረጋገጡ ኬዞችን ጃንዋሪ 24/2020 ሪፖርት ያደረገችው ፈረንሳይ ስትሆን ሰዎቹም ከውሃን፣ ሁቤይ ክፍለ ሃገር፣ ቻይና የመጡ ነበሩ።
ኣብ EU/EEA፡ እቶም ናይ መጀመሪያ ዝተረጋገጹ ሰለስተ ኣብ ካብ ዉሃን፡ ሁበይ ግዝኣት. ቻይና ዝተመለሱ ሰባት ዝተርኣዩ ሰባት ብ ፍራንስ 24 ኣብ ጃኑዋሪ 2020 ተጽብጺቦም እዮም።
እስከ ማርች 15፣ 2020 ድረስ በሁሉም 30 የአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራት እና በዩናይትድ ኪንግደም ውስጥ የ COVID-19 ኬዞች የተገኙ ሲሆን፣ ከዲሴምበር 31/2020 እስከዚያ ቀን ድረስ ባለው ጊዜ ውስጥ 39,768 ኬዞችና 1,727 ሞት የተመዘገበ ሲሆን፣ ከዚህ ውስጥ 17,750 ኬዞች እና 1,441 ሞት ከጣሊያን ብቻ የተመዘገበ ነው።
ኣብ 15 መጋቢት 2020 COVID-19 ኬዛት ኣብ ኩለን 30 ናይ EU/EEA ሃገራትን ኣብ ዩናይትድ ኪንግደምን (UK) ከምዝተረኸበ ይግለፅ። ካብ 31 ታሕሳስ 2019 ጀሚሩ ክሳብ እቲ ዕለት ድማ 39,768 ኬዛትን 1,727 ሞትን ተመዝጊቦም። ካብዚኦም ድማ እቶም 17,750 ኬዛትን 1,441 ሞትን ካብ ጣልያን ጥራሕ እዮም።
የ COVID-19 ኬዞችን አጠቃላይ ቁጥርና አጠቃላይ ክስተት ማወቅ
ናይ COVID-19 ኬዛት ድምር ቁፅርን ድምር ክስተትን ምርካብ
በአውሮፓ የበሽታ መከላከልና ቁጥጥር ማዕከል (ECDC) ውስጥ የተገለጹት የ COVID-19 ኬዝ ቁጥሮች በእያንዳንዱ የዓለም ሃገር ውስጥ ያለው መረጃ ከሃገራቱ የጤና ሚኒስቴር መ/ቤቶች፣ ብሄራዊና ክልላዊ የጤና ባለስልጣናትና WHO ከመሳሰሉ ኦፊሴላዊ ምንጮች ብቻ የተገኘ ሲሆን ይህም በየቀኑ 8:00 ጠዋት ይሻሻላል።
ኣብ ኣዎሮፓ ሕማም ናይ መከላኸሊን መቆፃፀርን ማእኸል (ECDC) ናይ ሕድሕድ ናይ ዓለም ሃገራት COVID-19 ስሩዕ መረዳእታ ካብ ዝህቡ ምንጭታት ከም ናይ ጥዕና ሚኒስቴር፣ ብሄራዊን ክልላዊን ናይ ጥዕና ምምሕዳር ከምኡዉን ካብ WHO ዝተወስደ መረዳእታ ብምጥቃም ኩሉ ጊዜ ንግሆ ሰዓት 8፡00 ይመሓየሽ።
እነዚህ መረጃዎች COVID-19 በአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራት እና በዩኬ ውስጥ ያሉትን አዝማሚያዎች ለመመዘንና ከጣሊያን ጋር ለማነጻጸር አገልግለዋል።
እዞም ዳታታት እዞኦም ኣብ EU/EEAን ኣብ እንግሊዝን ዘሎ ምዕባለታት COVID-19 ዳህሳስ ብምግባር ምስ ጣልያን ንምንጽጻር ኣብ ጥቕሚ ዝወዓለ እዩ።
የአክቲቭ COVID-19 ኬዞች መገኘት ወኪል በመሆኑ፣ የ COVID-19 ኬዞችን የ14 ቀናት አጠቃላይ ክስተት አስልተናል፤ በዚህም መሰረት ከጃንዋሪ 1-ማርች 15፣ 2020 ድረስ በእያንዳንዱ አውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራት እና በዩኬ ውስጥ COVID-19 የነበረውን ተፈጥሯዊ አካሄድ ከግምት ውስጥ አስገብተናል።
ካብ 1 ጥሪ-15 መጋቢት 2020 ዘሎ እዋን ኣብ ሕድሕድ ሃገራት EU/EEAን UKን ንCOVID-19 ኬዛት ክዉክል ዝኽእል ናይ COVID-19 ተፈጥራዊ ጉዕዞ ኣብ ሓሳብ ብምእታው ናይ 14-መዓልቲ ዝተቆረፀ COVID-19 ኬዛት ድምር ኣስሊሕና።
በተጨማሪም፣ እስከ ማርች 15፣ 2020 8:00 ጠዋት ድረስ በእያንዳንዱ ሃገር ውስጥ የተገለጹ ኬዞችን ብዛት ከጃንዋሪ 31-ማርች 15፣ 2020 ድረስ ጣሊያን ውስጥ ከነበረው ሁኔታ ጋር አነጻጽረን አቅርበናል።
ምስ ካብ 31 ጃንዋሪ-15 ማርች 2020 ዘሎ ናይ ጣልያን ቁፅሪ ኣነፃፂርካ ኣብ 15 መጋቢት 2020 ንጉሆ ሰዓት 8፡00 ዝተገልፀ ናይ ሕድሕድ ሃገር ድምር ኣቕሪብና ኣለና።
COVID-19 በአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራት እና በዩኬ ውስጥ ያሉት አዝማሚያዎች
ኣንፈታት CoVID-19 ኣብ ሃገራት EU/EEAን Ukን
COVID-19 ኬዞች በ 14 ቀናት አጠቃላይ የክስተት ጊዜ ውስጥ በአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራት እና በዩኬ ውስጥ ያሳዩት አዝማሚያ ባጠቃላይ የሁቤይ ግዛት (ቻይና) የተከተለ ነበር (ምስል 1)።
ድሕሪ ናይ ቻይና ሁባይ ቐጠና ኣብ EU/EEA ሃገራትን UKን ዝተርኣዩ ናይ 14 መዓልታት ናይ COVID-19 ልውጥታት (ምስሊ 1)
ለአውሮፓ ሕብረት/ኢኢኤ እና ባጠቃላይ ለዩኬ፣ የ COVID-19 አጠቃላይ ክስተት መጨመር የጀመረው ፌብሩዋሪ 21 አካባቢ ሲሆን ከዚያም ወደ ፌብሩዋሪ 28/2020 አካባቢ ከፍተኛ ጭማሪ አሳይቷል (አጋዥ ማቴሪያል)።
ን EU/EEAን ን እንግሊዝን ፡ እቲ ውህሉል ናይ COVID-19 ኣጋጣሚታት ካብ ፌብሩዋሪ 21 ንደሓር እዩ ክውስኽ ጀሚሩ፡ ቀጺሉ ድማ ካብ ፌብሩዋሪ 28:2020 ንደሓር ብ ናህሪ ወሲኹ እዩ(ተሓጋጋዚ ናውቲታት)።
ይህም በአብዛኛው የተከሰተው ከጣሊያን ሪፖርት በተደረጉ ኬዞች ላይ በታየው ፈጣን ጭማሪ ነበር፤ ነገር ግን፣ ሌሎች የአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራትና ዩኬ የ COVID-19 ድምር ክስተት ላይ ተመሳሳይ የጭማሪ አዝማሚያዎችን አሳይተዋል (አጋዥ ማቴሪያል)።
እዚ መብዛሕቲኡ ግዜ ካብ ጣልያን ብዝጽብጸቡ ዓብዪ ናህሪ ዝነበሮም ወሳኸታት ዝዝወር እዩ ነይሩ፡ ነገር ግን ኩለን ዝተረፋ ናይ EU/EEA ሃገራትን እንግሊዝን ተመሳሳሊ ናይ ወሰኽ ምዕባለታት ውህሉል ናይ COVID-19 ኣጋጣሚታት ኣርኢየን እየን።
ምስል 2 የ COVID-19 ኬዞች በአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራት እና በዩናይትድ ኪንግደም ውስጥ ያላቸውን አጠቃላይ ቁጥር ጣሊያን ውስጥ ከጃንዋሪ 31-ማርች 15፣ 2020 ከነበረው ቁጥር ጋር በማነጻጸር የሚያሳይ ነው።
ኣሃዝ 2 ምስ ካብ 31 ጃንዋሪ- 15 ማርች 2020 ዝነበረ ናይ ጣልያን ኬዛት ብምንፅፃር ኣብ ሃገራት EU/EEAን UKን ዝርከቡ ድምር ኬዛት COVID-19 የርኢ።
እስከ ማርች 15 8:00 ጠዋት፣ ድረስ 15 ሌሎች የአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራትና ዩኬ ከ 3 ሳምንት በፊት ወይም ከዚያ ባነሰ ጊዜ ከጣሊያን ጋር የሚነጻጸር አጠቃላይ የኬዞችን ቁጥር አስመዝግበዋል።
ኣብ 15 ማርች ናይ ንግሆ ሳዓት 8፡00 ምስ ቅድሚ 3 ሰሙን ዝተመዝገበ ናይ ጣልያን በዝሒ ኬዛት ዝነፃፀር ቁፅሪ ኣብ 15 ሃገራት EU/EEAን UKን ተመዝጊቡ።
ውጤቶቻችን እንደሚያሳዩት ሪፖርት የተደረጉት የ COVID-19 ኬዞች ብዛት አውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና እና ዩኬ ውስጥ በፍጥነት ጨምረዋል።
ዘለዉና ውጽኢታት ካምዝሕብሩዎ ዝተፈለጡ ጉዳያት COVID-19 ኣብ EU/EEAን እንግሊዝን ብ ቕልጡፍ እናወሰኸ ከምዝኾነ የርእዩ።
በ COVID-19 አጠቃላይ ክስተት ላይ የታዩት አዝማሚያዎች የሚጠቁሙት ዓለም አቀፍ ወረርሽኙ በሁሉም ሃገራት ተቀራራቢ በሆነ ፍጥነት እየጨመረ ነው።
እቲ ዝረአ ዘሎ ጠቕላላ ናይ COVID-19 ክስተት እቲ ለበዳ ኣብ ኩለን ሃገራት ብተነፃፃሪ ፍጥነት ከምዝስፋሕፋሕ ዘሎ የረድእ።
ይህ እየሆነ ያለው ሃገራት በተለያዩ ደረጃዎች ላይ እያሉ፣ በሃገር አቀፍ የማህበረሰብ ጤና ምላሾች ላይ መለያየቶች እያሉና ምናልባትም የ COVID-19 መኖሩን ለማረገጋጥ መመርመር ያለባቸውን ታማሚዎች ለመምረጥ በተለያዩ ሃገራት ውስጥ የተለያዩ የኬዝ ፍቺዎችና የተለያዩ ፕሮቶኮሎች እያሉ ነው።
እዚ ድማ ዋላኳ እተን ሃገራት ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃ ዘለዋ ይኹና፡ ኣብ ናይ ብሄራዊ ህዝባዊ ጥዕና ዘሎ ኣፈላላይ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ክህሉ ዝኽእል ዝተፈላለየ ናይ ጉዳያት ትርጉም ኣዋህባን፡ን ናይ COVID-19 ምርመራ ብቑዓት ዝኾኑ ሕሙማት ኣብ ምምራጽ ዝስዕቡዎ ዝተፈላለየ ፕሮቶኮላት እዩ።
ማርች 2020 መጀመሪያ ላይ፣ በቫይረሱ የተጠቁት የጣሊያን ግዛቶች ውስጥ የነበሩ ዶክተሮች 10% የሚሆኑ የCOVID-19 ታማሚዎች ከፍተኛ የሕክምና ክትትል ያስፈለጋቸውን ሁኔታ ያስረዱ ሲሆን፣ የሚድያ ምንጮች እንደዘገቡት ደግሞ በእነዚህ ግዛቶች ውስጥ ያሉ ሆስፒታሎችና የከፍተኛ ክትትል ክፍሎች ማስተናገድ የሚችሉት መጠን ላይ ደርሰው ነበር።
ኣብ መጅመሪ ማርች 2020፡ኣብ እተን በዚ ረኽሲ ዝተጥቕዓ ካልኦት ኣብ ጣልያን ዝርከቡ ክልላት ዘለው ዶክተራት፡ ነቲ ዘሎ ኩነታት፡ማለት እውን ካብቶም ናይ COVID-19 ሕሙማት ውሽጢ 10% ኢድ ዝኾኑ ጽኑዕ ሕክምና ዝደልዩ እዮም፡ ሚድያታታት ከምዝዘገባኦ ድማ፡ እተን ኣብዚ ክልል ዝርከባ ናይ ጽኑዕ ሕክምና ክትትል ክፍሊታት እቲ ክሕዛኦ ዝኽእላ ተሓቢሩ
በሆስፒታል እና/ወይም በከፍተኛ ሕክምና ክትትል ክፍል ውስጥ የሚታከሙ የ COVID-19 ኬዞችን የሚመለከት መረጃ ያለው በአሁኑ ጊዜ የአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ደረጃ እንደ ቅደም ተከተሉ ለ 6% እና 1% ኬዞች ብቻ ነው (መረጃው አይታይም)።
ኣብዚ ሐዚ እዋን ብ ደረጃ EU/EEA ዘሎ ናይ COVID-19 ቅበላ ዳታ ኣብ ሆስፒታል 6% ኣብ ጽኑዕ ክንክን ድማ 1% ክርከቡ ዝኽእሉ እዮም(ዳታ ኣይተገልጸን)።
ይሁን እንጂ፣ ሪፖርት በተደረጉዞችና የሟቾች ቁጥር ላይ የሚያተኩረውን ወቅታዊ የክትትል መረጃ ለማጠናከር ሲባል ስልታዊ በሆነ መንገድ መሰብሰብ አለባቸው።
ኣብ ዝተመዝገቡ ቁፅሪ ኬዛትን ሞትን ምስ ዘድህብ ምርምር ንምስምዕማዕ ብስትራቴጂካዊ መንገዲ ክእከቡ ይግባእ።
በ 2010–11 የተደረገ ጥናት እንደሚያሳየው፣ አውሮፓ ውስጥ ዝግጁ በሆኑ የከፍተኛ ክትትል መስጫ አልጋዎችና መደበኛ አልጋዎች መካከል ሰፊ ልዩነት ነበር፤ ለ 100,000 ሰው ጀርመን ውስጥ ካለው 29.2 አንስቶ ፖርቹጋል ውስጥ እስካለው 4.2 አልጋዎች ድረስ።
ኣብ ናይ ላዕለዋይ ሓገዝን ማእኸላይ ሓገዝን ካብ 29.2 ኣብ ጀርመን ናብ 4.2 ን100,000 ህዝቢ ኣብ ፖርችጋል በዝሒ ዓራት ኣፈላላይ ከምዘለዎም ኣብ 2010–11 ኣብ ዝተገብረ መፅናዕቲ ተፈሊጡ።
ይህ ማለት፣ ሃገራት ከጣሊያን የበለጠ ወይም ያነሰ ሐብት ሊኖራቸው ይችላል ማለት ነው (12.5 የከፍተኛ ክትትል እና የመከካለኛ ደረጃ እንክብካቤ አልጋዎች ለ 100,000 ሰው፣ በ 2010–11)።
እዚ ማለት ዳማ ሃገራት ካብ ጣልያን (12.5 ጽኑዕ ክንክን ማእኸለዋይ ክንክን ዓራታት ብ 100000 በዝሒ ህዝቢ ኣብ 2010-11) ንላዕሊ ወይድማ ዝነኣሰ ናይ ሃብቲ መጠን ክህልወን ይኽእል እዩ።
ከጤና ድጋፍ አቅም ውህድ ጋር ተዛማጅ የሆኑ የሞዴሊን ሁኔታዎች በፅኑ ህሙማን አልጋ የሚያስተኛ 90 በላይ ስጋት ለእያንዳንዱ EU/EEA ሃገር እና የዩኬ የተስፋፋ በሆስታል የተገኙ የኮቪድ ኬዞች ስርጭት ግምት ቁጥር፣ በስድስተኛው ECDC ዝማኔ የፈጣን በኮቪድ-19 ምዘና ላይ ቀርቧል።
ምስ ናይ ጥዕና ሓለዋ ዓቕሚ ዝተኣሳሰረ ናይ ሞዴሊንግ ኩነታት ኣብ ሕድሕድ ሃገራት EU/EEAን UKን ኣብ ሕክምና ዝርከቡ ናይ COVID-19 ኬዛት ከምኡውን ናይ ላዕለዋይ ሓገዝ ሕክምና ዓራት ሕሙም ናይ ምሓዝ ዓቕሞም ካብቲ ዝከኣል ንላዕሊ ናይ ምዃን > 90% ሓደጋ ሓዊስካ ኣብ ናይ ECDC ናይ COVID-19 ቅልጡፍ ሓደጋ ምርመራ ኣብ ሻድሻይ ምምሕያሽ ይርከብ።
የአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራት እና ዩኬ ውስጥም የቡድን ኬዞች በመገኘታቸውና ሆስፒታሎችና ከፍተኛ ክትትል መስጫ ክፍሎችም አብዛኛውን ጊዜ ለተወሰነ የህብረተሰብ ክፍል አገልግሎት የሚሰጡ በመሆናቸው፣ ኬዞችና ለከፍተኛ የሕክምና ክትትል የሚውሉ አልጋዎችን የሚመለከት መረጃ ይፋ መደረግ የሚኖርበት በስታስቲከስ 2 (NUTS-2) ደረጃ ነው።
ኣብ ሓደሓደ ናይEU/EEA ሀገራትን እንግሊዝን ውሽጢ ኣብ ዝተወሰኑ ክልላት ዝርከቡ ሕክምናታትን ናይ ኢንተንሲቭ ኬር ኣገልግሎትን ንካብ ውስን ክፍሊ እቲ ቀጠና ዝመጹ ሰባት ኣገልግሎት ዝህቡ እንትኾኑ ንይ ሕሙማን፣ ዓራት መረዳእታ ኣብዝተመደቡ ናይ ክልል ክፍሊ ንስታቲስቲክስ 2 (NUTS-2) ደረጃ ክርከብ ይግባእ።
ከጣሊያን የተገኘው ልምድና በሌሎች ሃገራት ውስጥ ያሉት ሌሎች አዝማሚያዎች እንደሚያሳዩት የ COVID-19 ዓለም አቀፍ ወረርሽኝ የአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና እና በዩኬ ውስጥ በፍጥነት እየተዛመተ ነው።
ካብ ጣልያንን ኣብ ካልኦት ዓዲታት ዝተወሰዱ ካልኦት እዋናዊ ምዕባለታት ዝተረኸበ ተሞክሮ ከምዘርእዮ ናይ COVID-19 ለበዳ ኣብ EU/EEA ን ኣብ እንግሊዝን ብ ናህሪ እናዓበየ እዩ።
ስለሆነም፣ ሃገራት፣ ሆስፒታሎችና የከፍተኛ ሕክምና ክትትል ክፍሎች ሳርስ-ኮቭ-2 ቀጣይነት ባለው መልኩ በማህበረሰቡ ውስጥ እንደሚሰራጭና የጤና እንክብካቤ፣ በተለይም ከፍትኛ የሕክምና ክትትል የሚያስፈልጋቸው የ COVID-19 ታማሚዎች ቁጥር እንደሚጨምር አውቀው መዘጋጀት አለባቸው፤ በቫይረሱ በተጠቁት የጣሊያን ክልሎች ውስጥ የተከሰተው ሁኔታ ምሳሌ ይሆናል።
ሃገራት፣ ሕክምናታትን ላዕለዋይ ሓገዝ ዝህቡ ክፍልታትን ነቲ ክመፅእ ዝኽእል ቀፃሊ ዝኾነ ናይ SARS-CoV-2 ለበዳን ከምኡውን ቁፅሪ ብCOVID-19 ዝተጠቕዑ ብምዉሳኽ ጥዕና ሓለዋን ከም ኣብቶም ዝተጎድኡ ክፋላት ጣልያን ዘለዉ ላዕለዋይ ሓገዝ ዘድልዮም ቦታታትን ክህልዉ ስለዝኽእሉ ኣድላዪ ምድላው ክግበር ይግባእ።
በቅርቡ በተደረገ የ ECDC ፈጣን የስጋት ምዘና ላይ እንደተጠቆመው፣ የ ሳርስ-COV-2 ስርጭትን ለማዘግየት ፈጣንና አጠቃላይ የሆነ አቀራረብ መከተል ወሳኝ ነው፤ በሽታውን ባለበት ከማቆየት ወደ መቀነስ አቀራረብ መቀየር ይገባል፤ ምክንያቱም ከጊዜ በፊት ካልተተገበረ የኬዞች ቁጥር ላይ ይከሰታል ተብሎ የሚጠበቀው ፈጣን ጭማሪ ለውሳኔ ሰጪዎችና ሆስፒታሎች ምላሻቸውን ለመረዳት፣ ለመቀበልና ከሁኔታው ጋር ለማላመድ በቂ ጊዜ ስለማይሰጣቸው ነው።
ኣብ ቀረባ እዋን ዝወፀ ናይ ECDC ስሉጥ ናይ ሓደጋ ምርመራ ቅልጡፍ፣ ህፁፅን ኣጠቓላሊን ዝኾነ ኣቀራርባ ብምጥቃም ምትሕልላፍ SARS-COV-2 ምቕናስ ከምዝከኣል ሓቢሩ።ካብ ምዕጋት ናብ ምቕናስ ብምቕያር ዝግበር ኣከያይዳ ቀዲምካ እንተዘይተተሊሙ ነቲ ዝፅበየና ቅልጡፍ ናይ ኬዛት ምዉሳኽ ዉሳነ ወሃብትን ሕክምናታትን ግቡእ ዝኾነ መልሲ ክህቡ ኣይኽእሉን።
ፈጣን የስጋት ምዘና የማሕበረሰብ ጤና እርምጃዎችን የሚገድብ ሲሆን ይህም የአለም አቀፍ ወረርሽኙን ተጽእኖ ለመቀነስ የታሰበ ነው።
ቅልጡፍ ናይ ሓደጋ ግምገማ ናይቲ ለበዳ ፅዕንቶ ንኽቅንስ ናይ ህዝቢ ጥዕና ስጉምትታት ይዝርዝር።
ሃገራት የ ሳርስ-ኮቭ-2 ስርጭትን በማዘግየት በጤና እንክብካቤ ላይ የሚያሳድረውን ጫና ለመቀነስ የቁጥጥር ጥረቶቻቸውን ይበልጥ ለመጨመር የሚችሉበት ዕድል መስኮት አጭር ነው።
ሃገራት ናይ SARS-CoV-2 ዝርጋሐ ኣብ ምግታእን ኣብ ናይ ጥዕና ክንክን ዘሎ ጸቕጢ ኣብ ምቕናስን ዘለዎን ቁጽጽር ብዝበለጸ ክውስኻሉ ዝኽእላሉ ሓጺር ናይ ዕድል መሽኮት ኣለዎን።
ካለበለዚያ፣ የሌሎች የአውሮፓ ሕብረት/የአውሮፓ ኢኮኖሚያዊ ቀጠና ሃገራት የጤና እንክብካቤ ስርዓቶች በቀጣዮቹ ቀናት ወይም ሳምንታት ውስጥ ከፍተና የሕክምና ክትትል በሚፈልጉ ታማሚዎች ይጥለቀለቃሉ።
እዚ ምግባር ተዘይተኻኢሉ ኣብ ካልኦት EU/EEA ሃገራት ኣብ ዉሽጢ ተወሰነ ማዓልትታት ወይድማ ሰሙናት እቲ ጥዕና ሓለዋ ላዕለዋይ ሓገዝ ዘድልዮም ሕሙማት ምወሳኽ ከጋጥሞም ከምዝኽእል ተነጊሩ።
የኮሮናቫይረስ በሽታ 2019 (COVID-19) በወረርሽኝ መልክ መቀስቀስ በከባድ የመተንፈሻ አካል ሲንድረም (ሳርስ) ኮሮናቫይረስ 2 (ሳርስ-ኮቭ-2) ምክንያት የተከሰተ ነው፤ እስካሁንም ቻይና ውስጥና በቀሪው የዓለም ክፍል ከ80,000 በላይ ሰዎችን አጥቅቶ ከ3,000 የሚበልጡትን ለሞት በመዳረግ ለሰው ልጅ መቅሰፍት ለመሆን ችሏል።
እቲ ብ SARS ኮረና ቫይረስ 2 (SARS-CoV-2) ዝተበገሰ ናይ 2019 (COVID-19) ናይ ኮረና ቫይረስ ለበዳ፡እስካብ ሐዚ ካብ 3000 ንላዕሊ ሰባት ብምቕታል እስካብ 80000 ዝኾኑ ድማ ኣጥቂዑ ይርከብ፡ ኣብ ካልኦት ክፋላት ዓለማት ድማ ኣስክሕካሒ ህልቂት እናስዓበ ይርከብ።
በ2003 ላይ በሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች ላይ ሳርስ ካስከተለው ተመሳሳዩ ቫይረስ ሳርስ-ኮቭ በሚመሳሰል ሁኔታ፣ ሳርስ-ኮቭ-2 ከሌሊት ወፎች ሊተላለፍና በተመሳሳይ አካሄድ ተመሳሳይ ምልክቶችን ሊያስከትል ይችላል።
ልክዕ ከምቲ ኣብ 2003 ኣብ ኣሽሓት ሰባት SARS ዘኸተለ SARS-CoV፣ SARS-CoV-2 እዉን ብተመሳሳሊ መንገዲ ካብ ሎኻኺቶ ተመሓላሊፉ ተመሳሳሊ ምልክታት ከምፅእ ይኽእል።
ይሁን እንጂ፣ COVID-19 ከ ሳርስ ያነሰ ክብደትና የሞት መጠን ቢኖረውም የተላላፊነት መጠኑ የበለጠና ከወጣቶች ይልቅ አረጋውያን እና ከሴቶች ይልቅ ወንዶችን ያጠቃል።
ይኹን እምበር COVID-19 ካን SARS ዝነኣሰ መጠን ሞት እንትህልዎ ዝበኣሰ ናይ ምምሕልላፍን ካብ መናእሰይ ንላዕሊ ዓበይቲ፣ ካብ ደቂ ኣንስትዮ ንላዕሊ ደቂ ተባዕትዮ የጥቅዕ።
አዲስ ክስተት በሆነው በሽታ ላይ እየታተሙ ያሉት ጽሁፎች በፍጥነት እየጨመሩ በመሆናቸው፣ ይህ ጽሁፍ በፍጥነት እያደገ ስለመጣው የምርምር ፕሮጄክት ወቅታዊና አጠቃላይ ቅኝት ለማድረግ ይሞክራል።
ነቶም ኣዝዮም እናወሰኹ ዝኸዱ ዘለው ናይ ሓደሽቲ ሕማማት ሕትመታት መልሲ ኣብ ምሃብ፡ እዚ ኣንቀጽ እዚ ነቲ ብቕልጡፍ ማዕበለ ዝኸድ ዘሎ ናይ ምርምር ፕሮጀክት፡ ግዜኡ ዝሓለወን ሓቛፊ ዝኾነን ኣጠቓላሊ ርኢቶ ንምሃብ ፈተነ ይግበር።
ስለ በሽታው ኤፒዲሚሎጂ፣ ኤቲዮሎጂ፣ ቫይሮሎጂ፣ ልየታ፣ ሕክምና እና መከላከል መሰረታዊ ጉዳዮችን እንሸፍናለን።
ብዛዕባ ኢፒዲሞሎጂ(epidemiology)፡ ኢቲዮሎጂ(etiology)፡ ቫይሮሎጂ(virology)፡ ምርመራታት፡ ሕክምና፡ ፕሮጅኖሲስ(prognosis)ን ናይቲ ሕማም መከላኸሊን ዝምልከት መሰረታውያን ጉዳያት ክንሽፍን ኢና።
ምንም እንኳን በርካታ ጥያቄዎች አሁንም ድረስ መልስ ቢያስፈልጋቸውም፣ ይህ ቅኝት ጉዳት ለማድረስ የሚያስፈራውን በሽታ ለመረዳትና ለማስወገድ እገዛ ያደርጋል የሚል ተስፋ አለን።
ብዙሓት ሕቶታት መልሲ ዝደልዩ እኳ እንተኾኑ፡ እዚ ኣጠቓላሊ መግለጺ እዚ ነዚ መስካሕክሒ ሕማም ኣብ ምርዳእን ምውጋድን ሓገዝ ከምዝገብር ተስፋ ንገብር።
ጃንዋሪ 25፣ 2020 የተከበረው የፀደይ ፌስቲቫል ለሁሉም ቻይናውያን ከዚህ በፊት ያልታየና የማይረስ ትዝታ ትቶ ያለፈ ነበር፤ ምክንያቱ በአዲስ የቫይረስ ወለድ በሽታ የተነሳ ቻይናውያን በበዓሉ ወቅትና ከበዓሉ በኋላ ከቤታቸው እንዳይወጡ ማሳሰቢያ ስለተሰጣቸው ነው።
ኣብ 25 ጥሪ 2020 ዝኽበር ናይ ፅድያ ባዓል በቲ ለበዳ ሓድሽ ቫይረስ ምኽንያት ብምግባር ኣብቲ እዋን ኣውዳኣመትን ንቀፃሊ ሰሙናት ካብ ገዛ ንከይወፁን ንዝተገብሩ መላእ ቻይናዉያን ተራእዩ ዘይፈልጥን ዘይትርሳዕን ማዓልቲ ኮይና ከምዝሓለፈት ይእመን።
ቫይረሱ በ 2003 ከባድ የመተንፈሻ አካል ሲንድረም ካስከተለው ኮሮናቫይረስ (ኮቭ) ጋር በጣም ተመሳሳይ ነው፤ ስለሆነም፣ ፌብሩዋሪ 11/2020 ላይ የዓለም ጤና ድርጅት (WHO) ሳርስ-ኮቭ-2 የሚል ስያሜ የሰጠው ሲሆን ተዘማጅ በሽታው ደግሞ ኮቭ በሽታ-19 (COVID-19) የሚል ስም ተሰጥቶታል።
እቲ ቫይረስ ምስ እቲ ኣብ 2003 ለበዳ ዘስዓበ SARS ኮረና ቫይረስ ዝዓበየ ተመሳስሊነት ዘለዎ እዩ፡ በዚ ድማ ኣብ ፌብሩዋሪ 11:2020 በ ወድብ ዓለም ጥዕና SARS-CoV-2 ተባሂሉ ክጽዋዕ ዝኸኣለ እንትኾን ምስ ዝተተሓሓዘ ሕማም ድማ ኮቭ ሕማም-19(ኮቪድ-19) ተባሂሉ እዩ።
ወረርሽኙ የጀመረው ውሃን፣ ቻይና ውስጥ ሲሆን በፍጥነት በመላው ሃገሪቱ ውስጥ ተስፋፍቶ ወደ 50 የሚጠጉ የዓለም ሃገራትን አዳርሷል።
እቲ ለበዳ ኣብ ዉሃን ቻይና ዝጀመረ እንትኸዉን ቀልጢፉ ድማ ናብ ሙሉእ እታ ሃገርን ናብ ካልኦት ከባቢ 50 ሃገራትን ተላቢዱ።
እስከ ማርች 2፣ 2020 ድረስ፣ በ COVID-19 ቫይረስ የተጠቀሱ ሰዎች ቁጥር 80,000 የበለጠ ሲሆን፣ ከ 40,000 የሚበልጡ ታማሚዎች ከሆስፒታል ሲወጡ፣ ከ 3,000 የሚበልጡት ደግሞ ሞተዋል።
እስካብ ማርች 2, 2020 እቲ ቫይረስ 80,000 ዝተረጋገፁ ናይ COVID-19 ኬዛት ከምዘለዉ ፣ ልዕሊ 40,000 ሕሙማት ካብ ሕክምና ከምዝወፁን ከምኡውን 3,000 ሕሙማት ከምዝሞቱን ይፍለጥ።
WHO እንደሚያስጠነቅቀው፣ COVID-19 is “ቁጥር 1 የሕዝብ ጠላት” እና ከሽብርተኝነት የበለጠም የመጉዳት አቅም ያለው ነው።
COVID-19 ‘’ናይ ህዝቢ ቀዳማይ ፀላኢ 1’’ ከምዝኾነን ካብ ሽፍትነት ዝሓየለ ምዃኑን WHO ኣጠንቂቑ።
በ PubMed (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/) መሰረት፣ የመጀመሪያው ሪፖርት ጃንዋሪ 7፣ 2020 ከወጣ ጀምሮ ባሉት ከሁለት ወራት ባነሰ ጊዜ ውስጥ ቫይሮሎጂ፣ ኤፒዲሞሎጂ፣ ኤቲዮሎጂ፣ የበሽታ ልዬታ እና ሕክምናን ጨምሮ ስለ COVID-19 ከ 200 በላይ ጽሁፎች የታተሙ ሲሆን እነርሱም ከተለያዩ ታማሚዎች የተነጠሉ ቫይረሶችን ቅደም ተከተል የወሰኑ ናቸው።
ካብ ብዙሓት ሕሙማት ዝተወስዱ ናይ ቫይረስ ቅደም ሳዓብ ካብ ዝወፀሉ 7 ጥሪ 2020 እዋን ጀሚሩ ብዛዕባ ናይ COVID-19 ቫይሮሎጂ፣ ኢፒደሞሎጂ፣ ኢትዮሊጂ፣ ዲያግኖሲስን መድሓኒትን ክልተ ወርሒ ኣብ ዘይመልአ እዋን ልዕሊ 200 ፅሑፋት ተሓቲሞም ይብል PubMed (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/)
ይህ ቅኝት በአዲስና በፍጥነት ተለዋዋጭ በሆነ የጥናት ርዕስ ላይ የምርምሩን እመርታ ለማጠቃለል ይሞክራል።
እዚ ክለሳ ኣብቲ ሕድሽን ብቕልጡፍን ዝዓቢ ዘሎ ርእሰ ጉዳይ ናይ መፅናዕቲ ትምበያ ንምጥቕላል ይፍትን።
በተቻለ መጠን ሁሉ፣ COVID-19 ከሳርስ እና ሌላ ኮቭ-ወለድ በሽታ፣ የመካከለኛው ምስራቅ የመተንፈሻ አካል ሲንድረም (ሜርስ፣ በ2012 የተከሰተ ወረርሽኝ) ጋር ለማነጻጸር እንሞክራለን።
ኣብዝተኽኣለና ጊዜ COVID-19 ምስ SARSን ካልኦት CoV-caused ሕማማት፣ MERS( ኣብ 2012 ዝተልዓለ ለበዳ) ነነጻጽር።
በሽታውን መከላከልና የበሽታውን ታሪክ ማወቅን በተመለከተ እስካሁን ምን እንደተማርን እንደዚሁም አንዳንድ ቀሪ ግን አጣዳፊ ጥያቄዎች ላይ ውይይት እናደርጋለን።
ብዛዕባ ናይ እቲ ሕማም መከላኸሊን ትንበያታትን ብዛዕባ ገለ ዝቕርዩ ህጹጻት ሕቶታትን እስካብ ሐዚ እንታይ ክምዝተዛተናን እውን ክንመያየጥ ኢና።
CoVs በተለምዶ በሰው ልጅ ላይ ሞትን የማያስከትሉ ፓቶጂንስ ተደርገው የሚቆጠሩ ሲሆን፣ ወደ 15% ለሚሆነው ጉንፋን 4 ዋነኛ መንስኤ ናቸው።
CoVs ብ ልሙድ ን ደቂ-ሳብት ናብ ሞት ዘይብቅዑ ተባሂሎም እዮም ዝውሰዱ፡ ብ ጽግግዕ 15% ዝኸውን ናይ ጉንፋዕ ጸገም ዘብጽሑ እዮም 4።
ይሁን እንጂ፣ በዚህ ክፍለ ዘመን በሽታን የሚያስከትሉ ግዙፍ CoVs ሁለት ጊዜ አጋጥመውናል (ሳርስ-ኮቭ እና ሜርስ-ኮቭ)፤ እነዚሀ ቫይረሶች እንደቅደምተከተላቸው በመጀመሪያ በ 2003 በቻይና እና በ 2012 ሳኡዲ አረቢያ ውስጥ ተከስተው የነበረ ሲሆን፣ ከዚያም በፍጥነት ወደሌሎች በርካታ ሃገራት በመሰራጨት አስፈሪ የሕመምና የሞት መጠን አስመዝግበዋል።
ኮይኑግና ኣብዚ ክፍለዘመን ኣብ ቻይና ብ2003ን ኣብ ስዑድ ዓረብ ድማ ብ2012ን ዘጋጠሙ ዳሓር ድማ ናብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ብምስፍሕፋሕ ከቢድ ሕማምን ሞትን ዘስዐቡ ብተኸታታሊ SARS-CoVን MERS-CoVን ዝተብሃሉ ናይ CoVs ክልተ ሕማማት ኣጋጢሞም።
ስለዚህ፣ ወቅታዊው COVID-19 በሰው ልጅ ታሪክ የተመዘገበ ሶስተኛው የ CoV ወረርሽኝ ነው።
ስለዚህ፡ እዚ እዋናዊ COVID-19 ኣብ ናይ ደቂ-ሰባት ታሪኽ እቲ ሳልሳይ ኮይኑ ዝተመዝገበ ናይ CoV ለበዳ እዩ።
በምስል 1 ላይ እንደሚታየው፣ መነሻቸው ያልታወቁ የሳምባ ምች ኬዞች ለመጀመሪያ ጊዜ ከውሃን ወደ ቻይና ብሄራዊ የጤና ኮሚሽን ሪፖርት የተደረጉት ዲሴምበር 31/2019 ነበር።
ኣብ ​Fig.1.1 ከምዝተርኣየ ኣብ ዲሰምበር 31:2019 ዘይተፈልጠ ምንጪ ዘለዎም ናይ ኒሞንያ ጉጅለታት ንመጀመሪያ ጊዜ ካብ ዉሃን ናብ ቻይና ብሄራዊ ናይ ጥዕና ኮሚሽን ጸብጽብ ቀሪቡ እዩ።
ከሰባት ቀናት በኋላ የኮቭ ተከታይ ተለቀቀ።
ድሕሪ ሸዉዓተ ማዓልትታት ናይ CoV ቅደም ሰዓብ ተገሊፁ።
ጃንዋሪ 15፣ 2020፣ የመጀመሪያው ሞት ውሃን ውስጥ ተመዘገበ።
ኣብ ጃኑዋሪ 15:2020 እቲ ናይ መጀመሪያ ሞት ካብ ውሃን ተጸብጺቡ።
ይህ በእንዲህ እያለ፣ ወረርሽኙ ወደ አጎራባች ከተሞች፣ ክፍላተ ሃገራትና ሃገራት በፍጥነት ተሰራጨ።
ኣብ መጨረሻ፡ እቲ ለበዳ ናብ ጎረባብቲ ከተማታት፡ ግዝኣታትን ሃገራትን ብ ናህሪ እናተጋፈሐ ይርከብ።
ጃንዋሪ 20 ላይ የጤና እንክብካቤ ሰጪዎች በቫይረሱ መጠቃት ሪፖርት የተደረገ ሲሆን፣ ይህም ቫይረሱ ከሰው ወደ ሰው ለመተላለፉ ጠቋሚ ነበር።
ኣብ ጃኑዋሪ 20፡ ናይ ጥዕና ክንክን ወሃብቲ በቲ ረኽሲ ምጥቃዕ ተጸብጺቡ ነይሩ፡ እዚ ድማ ካብ ሰባት ናብ ሰባት ከምዝመሓላለፍ ዝጠቆመ እዩ ነይሩ።
ጃንዋሪ 23 ላይ፣ የውሃን ከተማ ሁሉም የሕዝብ ትራንስፖርት ቆሞ የከተማው ሙሉ እንቅስቃሴ ተዘግቶ ነበር።
ኣብ ጥሪ 23, ኣብ ከተማ ዉሃን ናይ ህዝቢ መጎዓዝያ ጠጠው ብምባል ናይ ምዉሻብ ከይዲ ተጀሚሩ።
ጃንዋሪ 24 በበሽታው ላይ የተደረገው የመጀመሪያ ክሊኒካዊ ጥናት እንዳሳየው የተረጋገጠ ኬዝ ካለባቸው 41 ታማሚዎች ውስጥ ካልታወቀ የእንስሳ ምንጭ የኢንፌክሽኑ የመነሻ ቦታ እንደሆነ የታሰበው የውሃን የባህር ምግብ ገበያ ጋር ቀጥተኛ ንክኪ የነበራቸው 21 ብቻ ነበሩ።
ምስቲእቲ ሕማም ካብ ዘይተፈልጠ እንስሳ ከምዝተጀመረሉ ዝሕሰብ ዉሃን ዕዳጋ መሸጢ ናይ ባሕሪ እንስሳ ቀጥታዊ ርክብ ዝነበሮም ካብቶም ዝተረጋገፁ 41 ሕሙማት እቶም 21 ጥራሕ ከምዝኾኑ ኣብ 24 ጥሪ ዝተገብረ ፈላማይ ክሊኒካዊ መፅናዕቲ ገሊፁ።
ጃንዋሪ 30 ላይ WHO ወረርሽኙ አጣዳፊ ዓለም አቀፍ የጤና ስጋት መሆኑን አስታወቀ።
WHO ኣብ ጃንዋሪ 30 ነቲ ለበዳ ዓለም ለኸ ሃንደበታዊ ሓደጋ ብምባል ኣዊጁ።
ይህ ሪፖርት በተዘጋጀበት ወቅት፣ በሽታው በቻይና እና ወደ 50 የሚጠጉ ሌሎች ሃገራት ውስጥ ተሰራጭቶ ነበር (ምስል (ምስል2).2)።
እብዚ ናይ እዋን ናይ እዚ ጽብጻብ፡ እቲ ለበዳ ኣብ መላእ ቻይናን ኣብ መላእ ዓለም ኣብ ካልኦት ናብ 50 ዝጽግዑ ሀገራት ተዘርጊሑ ይርከብ (Fig. ​(Fig.2).2)።
ሁኔታው በፍጥነት እየተቀያየረ በመሆኑ፣ የወረርሽኙ የመጨረሻ መጠንና ክብደት ገና ወደፊት የሚወሰን ይሆናል።
እቲ ኩነታት ብቕልጡፍ እናማዕበለ ብምኻዱ ናይቲ ለበዳ ወሰን ክግመት ኣይከኣልን።
ፌብሩዋሪ 11፣ 2020 ላይ ባለብዙ ማዕከል ጥናት 8,866 ታማሚዎች ላይ የተደረገ ሲሆን ከእነርሱም ውስጥ 4,021 የተረጋገጠ የ COVID-19 ታካሚዎች የወረርሽኙን የቅርብ ጊዜ ሁኔታ የሚያሳዩ ነበሩ (https://mp.weixin.qq.com/s/UlBi-HX_rHPXa1qHA2bhdA)።
ኣብ ፌብሩዋሪ 11:2020፡ ኣብ 4021 ዝተረጋገጸ ናይ COVID-19 ጉዳይ ዘልዎም ሕሙማት ዘጠቓለለ ሓዊሱ ኣብ 8866 ሕሙማት ዝተገበረ በዓል ብዙሕ ማእኸል ጽንዓት ብዛዕባ እቲ ለበዳ ዝሓሸ መግለጺ ከምዚ ዝስዕብ ኣሐዲሱ ኣቕሪቡ ኣሎ (https://mp.weixin.qq.com/s/UlBi-HX_rHPXa1qHA2bhdA)።
ሳርስ-ኮቭ-2 በሁሉም ዕድሜ ላይ የሚገኙ ሰዎችን ቢያጠቃም፣ በዋነኛነት ግን 30-65 ዓመት ዕድሜ ላይ ያሉትን ያጠቃል።
SARS-CoV-2 ንኩሉ ናይ ዕድመ ክልል ዝጥቅዕ እንትኾን ብበዝሒ ካብ 30-65 ዓመት ንዘልዉ የጥቅዕ።
በቫይረሱ ከተጠቁት ግለሰቦች መካከል ግማሽ የሚሆኑት (47.7%) ዕድሜያቸው ከ 50 ዓመት በላይ ሲሆን፣ በጣም ጥቂቶች ከ 20 በታች ናቸው፤ 14 የሚሆኑ የተጠቁ ሰዎች ብቻ ዕድሜያቸው ከ10 ዓመት በታች ነው።
እቶም ዝተጠቕዑ ሕሙማት ኣስታት ፍርቂ (47.7%) ዝኾኑ ዕድሚኦም ልዕሊ 50 እንትኾኑ ዝተወሰኑ ድማ ትሕቲ 20 ዕድመ ዘለዎምን 14 ሕሙማት ድማ ትሕቲ 10 ዓመት እዮም።
ሳርስ-ኮቭ-2 ያጠቃቸው ወንዶች ቁጥር (0.31/100,000) ከሴቶች (0.27/100,000) የበለጠ ነው።
SARS-CoV-2 ዝበዝሑ ኣወዳት(0.31/100,000) ካብ ደቂ-ኣንስትዮ(0.27/100,000) ኣጥቂዑ እዩ።
COVID-19 በዋነኛነት በሁቤይ ውስጥና አካባቢው ተስፋፍቶ ነበር።
COVID-19 ኣብ ውሽጢ ሁበይን ከባቢኣን ብ ጉጅለ እዩ ተዛሚቱ።
COVID-19 ከያዘበት ቀን ጀምሮ በምርመራ ለመታወቅ በአማካይ 5 (2-9) ቀናት ይፈጃል።
COVID-19 ሕማም ካብ ዝጀመረሉ ክሳብ ዲያግኖሲስ ብማእኸላይ 5 (2-9) ማዓልትታት ይወስድ።
በቫይረሱ የተጠቃ ሰው ምልክት ማሳየት የሚጀምረው በአማካይ 4.8 (3.0-7.2) ቀናት ውስጥ ነው።
እቲ ማእኸለዋይ ናይ መፍልፈሊ ጊዜ 4.8 (3.0-7.2) መዓልቲታት እዩ።
በሽታው ከጀመረበት ጊዜ አንስቶ እስከ ሞት ያለው አማካይ ጊዜ 9.5 (4.8-13) ቀናተ ነበር።
እቲ ካብ ዝጅምረሉ እዋን ክሳብ ሞት ብማእኸላይ 9.5 (4.8-13) ማዓልቲታት ይወስድ
መሰረታዊ የመራባት ቁጥር (R0) 3.77 (95% CI: 3.51-4.05) ነበር፣ የተስተካከለው R0 ደግሞ 2.23-4.82 ነበር።
እቲ መሰረታዊ ናይ ምፍራይ ቁጽሪ(R0) 3.77 (95% CI: 3.51-4.05) ክኸውን እንከሎ እቲ ዝተስተኻኸለ R0 2.23-4.82 እዩ።
ከጃንዋሪ 23/2020 በፊት በቫይረሱ የተያዙት ሰዎች ቁጥር በከፍተኛ መጠን የጨመረ ሲሆን ይህ ደግሞ ቻይና ውስጥ ከሚከበረው የፀደይ ፌስቲቫል ጋር በተያያዘ የሚካሄደው የትራንስፖርት ጊዜ ነው።
ብምኽንያት ናይ ቻይና ናይ ጸደይ በዓል ኣብ ዝረበረ ጽዑቕ ምጉዑዓዝ ኣብ ጥሪ 23, 2020 በቲ ሕማም ዝተትሓዙ ሰባት ቑጽቲ ብሓይሊ ወሲኹ እዩ።
የተረጋገጠ ኬዝ ኖሮባቸው የሞቱ ታካሚዎች ቁጥር 1.44% (95% CI: 1.10-1.86%) ሲሆን፣ የሁሉም ታማሚዎች የተስተካከለ የሞት መጠን ደግሞ 3.06% (95% CI: 2.02-4.59%) ነበር።
ናይ ዝተረጋገፁ ኬዛት ናይ ሞት መጠን 1.44% (95% CI: 1.10-1.86%) እንትኸዉን ኣብ ኩሎም ሕሙማት ዝተስተኻኸለ ናይ ሞት መጠን ድማ 3.06% (95% CI: 2.02-4.59%) ይኸዉን።
የ COVID-19 ሶስቱ ዋነኛ የስጋት ጉዳዮች ፆታ (ወንድ)፣ ዕድሜ (≥60)፣ እና ከባድ የሳምባ ምች ነበሩ።
እቶም ሰለስተ ኣገደስቲ ንCOVID-19 ዘቃልዑ ነገራት ፆታ (ወዲ ተባዕታይ)፣ ዕድመ (≥60) ከምኡውን ሓያል ኒሞኒያ እዮም።
CoVs አንድ የ RNA መደብ የያዙ ሰፋፊና ጥቅል ቫይረሶች ንኡስ ቤተሰቦች ናቸው።
CoVs ናይ ሰንስ RNA ነፀላ ስትራንድ ዘለዎም ናይ ዓበይትን ኤንቨሎፕድን ቫይረሳት ንኡስ ስድራ እዩ።
በአራት አጠቃላይ ክፍሎች ሊከፈሉ ይችላሉ፤ አልፋ፣ ቤታ፣ ጋማ እና ዴልታ፤ ከእነዚህ ውስጥም አልፋ እና ቤታ CoVs ሰዎችን እንደሚያጠቁ ይታወቃል።
ኣልፋ፣ ቤታ፣ ጋማን ደልታን ተባሂሎም ናብ ኣርባዕተ ጀነራ ይምቀሉ። ካብዚኦም ድማ ኣልፋን ቤታን-CoVs ንወድሰብ ከምዘጥቅዑ ይፍለጥ።
ኤንቨሎፕ ስፓይክ (S) ግላይኮፕሮቲን ከሕዋሳዊ ተቀባይ አንጊቴንሲን ቀያሪ ኢንዛይም 2 (ACE2) እና ዲፔፕቲዲል ፔፕቲዴዝ 4 (DPP4) የ ሳርስ-CoV እና ሜርስ-CoV ጋር ስለሚቆራኝ ከዚያም የሕብረ ሕዋስ መቀላቀል ይፈጠራል።
እቲ ኤንቨሎፕ ስፓይክ (S) ግላይኮፕሮቲን ምስ ናይ ኣንጂዮቴንሲን-ኮንቨርቲንግ ኤንዛይም 2 (ACE2) ከምኡውን ምስ ዳይፔፕታይድ ፔፕቲዴዝ 4 (DPP4) ተቐበልቲ ብተኸታታሊ ንSARS-CoVን MERS-CoVን ይጣመር። ድሕሪ እዚ ድማ ናይ መምብሬን ፊዩዥን ይቕፅል።
ቫይራል RNA ጄኖም ወደ ሳይቶፕላዝም ይለቀቃል፤ የቫይራል ጄኖም ከተራባ በኋላ፣ ጄኖሚክ RNA እና ኤንቨሎፕ ግላኮፕሮቲንስ እና ኒውክሎካፕሲድ ፕሮቲንስ ቫይረስ ያለበት ከሕዋስ ውስጥ ወይም ውጭ ያለ አካል ይፈጥራሉ፣ ይህም ከፕላዝማ ሕብረ ሕዋስ ጋር በመጣመር ቫይረስ ይለቅቃል።
ናይ ቫይረስ RNA ጂኖም ወደ ሳይቶፕላዝም ይፍንው ፤ ናይ ቫይረስ ጂኖም ምስተራብሑ ጂኖሚክ RNA ብ ኢንቨሎፕ ግላይኮፕሮቲንን ናኖክካፕሲድ ፕሮቲንን ብሓባር ብምኻድ ምስቲ ቫይረስ ንምትሕውዋስ ምስቲ ናይ ፕላዝማ ሽፋን ይዋሃዱ።
የ ሳርስ-ኮቭ-2 የመጀመሪያው ቅድም ተከተል አወሳሰን ሪፖርት የተደረገው ጃንዋሪ 10፣ 2020 ነበር።
እቲ ናይ መጀመሪያ ጀነቲካዊ ቅደም ሰዓብ SARS-CoV-2 ኣብ ጃኑዋሪ 10፡2020 እዩ ተጸብጺቡ።
ሳርስ-ኮቭ-2 አዲስ ዓይነት beta-CoV መሆኑ ሲታወቅ ወረርሽኙ በመጀመሪያ ከተከሰተበት ውሃን ውስጥ ከሚገኘው ሁናን የባሕር ምግብ ገበያ የተወሰዱ 10 ናሙናዎች መካከል ከ 99.98% በላይ የዘረ መል ተመሳሳይነት ተገኝቷል።
SARS-CoV-2 ሓዱሽ ናይ beta-CoV ዓይነት ኮይኑ፡ ካብ እቲ መጀመሪያ እቲ ሕማም ዝተረኸብሉ ቦታ ናይ ሁናን ናይ ባሕሪ ምግቢ ዕዳጋ ዝተወሰዱ 10 ተኸታተልቲ መርኣያታት ውሽጢ 99.98% ናይ ጀነቲክ ምምስሳል ዘለዎ እዩ።
ሳርስ-ኮቭ-2 የዘር ግንድ ተመሳሳይነት ያለው ከ ሜርስ-CoV ይልቅ ከ ሳርስ-CoV ጋር ነው።
SARS-CoV-2 ካብ SaRS-CoV ንላዕሊ ምስ MERS-CoV ብጀነቲክስ ይመሳሰል።
በትራንስሚሽን ኤሌክትሮን ማይክሮስኮፒ አማካይነት፣ የ ሳርስ-ኮቭ-2 ደቃቅ ነገሮች በሰው ልጅ የመተንፈሻ መስመር በጣም ቀጫጭን ክፍሎች ውስጥ ተገኝተዋል።
ብኤለክትሮን ማይክሮስኮፒ ናይ SARS-CoV-2 ደቀቕቲ ነገራት ኣብ ናይ ወዲ ሰብ መተንፈሲ ኣካል ኤፒቴሊየም ብ ኣልትራቲን ክፍልታት ይርከብ።
የሰው ልጅ ACE2 ለ ሳርስ-ኮቭ-2 እና ለ ሳርስ-CoV ተቀባይ ሆኖ ተገኝቷል።
Human ACE2 ን SARS-CoV-2 ከምኡውን ን SARS-CoV ተቐበልቲ ኾይኖም ተረኺቦም፡፡
ይሁን እንጂ፣ በ ሳርስ-ኮቭ-2 ውስጥ ያለው S ፕሮቲን ከሰዎች ACE2 ጋር ያለው ቁርኝት ከ ሳርስ-CoV የደከመ ሲሆን ይህም ሳርስ-ኮቭ-2 በታማሚዎች ላይ የሚያስከትለው ከባድ ኢንፌክሽን ከ ሳርስ-CoV ያነሰ መሆኑም ከዚህ ጋር የተያያዘ ነው።
ኮይኑግና ምስ SARS-CoV እንትነፃፀር ናይ SARS-CoV-2 S ፕሮቲን ምስ ናይ ሰብ ACE2 ዝላሕለሐ ጥምረት ኣለዎ። እዚ ድማ ምስ SARS-CoV እንትነፃፀር ናይ SARS-CoV-2 ቀሊል ሕማም ምስ ናይ ምምፃእ ፀባዩ ይገጣጠም።
ሳርስ-ኮቭ-2 በኖቭል አጭር ፕሮቲን በ orf3b ተመስጥሮ ሊዘጋጅና በ orf8 ፕሮቲን ተመስጠሮ የሚለቀቅ ነው።
SARS-CoV-2 ብ orf3b ዝተቀመጠ ሓድሽ ኖቭል ፕሮቲን ከምኡውን ብ orf8 ዝተሓብእ ፕሮቲን ክፍጠር ይኽእል፡፡
የ ሳርስ-ኮቭ-2 orf3b ቫይረሱ በሽታ የማስከተል አቅሙ ላይ ሚና ሊኖረውና የ IFNβ መገለጥን ሊያደናቅድ ይችላል፤ ይሁን እንጂ፣ orf8 ምንም ዓይነት የሚታወቅ ተግባራዊ ዶሜይን ወይም አነሳሽ ምክንያት የለውም።
ናይ SARS-CoV-2 orf3b ኣብ ቫይራል ፓቶጀነሲቲ ከምኡዉን ናይ IFNβ; ምህርቲ ኣብ ምዕጋት ዓቢ ግደ ይፃወት orf8 ግን ክሳብ ሕዚ ዝተፈልጠ ተግባራዊ ዶሜን ወይድማ ንድፊ የብሉን።
ፌብሩዋሪ 18/2020 ላይ ዙ እና ጓዶቹ የሰብአዊ ACE2 ሙሉ ርዝመት የክሪዮ EM መዋቅር 2.9 Å ሪዞሉሽን መሆኑን ሪፖርት አድርገዋል፣ ይህም ከአሚኖ አሲድ አጓጓዥ B0AT1 ኮምፕሌክስ ነው።
ኣብ 18 ፌብሩዋሪ 2020 Zhou, et al.,ናይ ሙሉእ ቁመት ዘለዎ ሂዩማን ACE2 ኣብ 2.9 Å ሪዞሉሽን ምስ ኣሚኖ ኣሲድ መጎዓዝያ B0AT1 ክራዮ-ኢኤም ህንፀት ከምዘለዎ ገሊፁ።
ክፍትና ዝግ ማረጋገጫዎች ያሉት ኮምፕሌክስ እንደ ዳይመር መልሶ የተሰባሰበ መሆኑንና የ ACE2-B0AT1 ኮምፕሌክስ ደግሞ ሁለት S ፕሮቲኖችን ማስተሳሰር እንደሚችል አረጋግጠዋል፣ ይህም ለ CoV እውቅና እና ኢንፌክሽን ማስረጃ የሚሆን ነው።
እቲ ክፉትን ዕፅዉን ኣሰራርሓ ዘለዎ ኮምፕሌክስ ከም ዳይመር ዝተኣከበ ኮይኑ ናይ ACE2-B0AT1 ኮምፕሌክስ ምስ ክልተ S ፕሮቲናት ክጣመር ከምዝኽእል ተፈሊጡ። እዚ ድማ ንCoV ኣፍልጦን ኢንፌክሽንን መረዳእታ የቕርብ።
B0AT1 የ ሳርስ-ኮቭ-2 ኢንፌክሽንን ለመግታት ለሚደረግ የመድሃኒት ማጣሪያ ፈዋሽ ኢላማ ሊሆን ይችላል።
ናይ SARS-CoV-2 ኢንፌክሽን ንምዕጋት B0AT1 ተጠቒምካ ናይ መድሓኒት ምፅራይ ምክያድ የድሊ።
መነሻና አከፋፋይ አስተናጋጅ
እቲ መልዓሊን ማእኸላይ ተሸካሚን
ሳርስ-CoV እና ሜርስ-CoV መነሻቸው የሌሊት ወፎች መሆናቸውና ወደሰዎችም የተላለፉት እንደቅደም ተከተላቸው በጥርኝና በግመሎች አማካይነት መሆኑ ታውቋል።
ክልቲኦም SARS-CoVን MERS-CoV ካብ መንካዓት ዝብገሱን ናብ ደቂ-ሰባት ድማ ብ ሲቨት ደማሙን ብ ግመልን ብቕደም ሰዓብ ከምዝተመሓላለፉ ዝፍለጥ እዩ።
ሳርስ-ኮቭ-2 ከሌሎች CoVs ጋር በተደረገለት የዝርያ አመጣጥ ንጽጽር አማካይነት፣ የሌሊት ወፎች የ ሳርስ-ኮቭ-2 የመጀመሪያ አስተናጋጆች እንደሆኑ ታስቦ ነበር፤ ምክንያቱም፣ አዲሱ ቫይረስ bat-SL-CoVZX45 እና bat-SL-CoVZX21 ከተባሉ ከሌሊት ወፍ የተነሱ ሁለት ሳርስ መሰል CoVs ጋር 96% ተመሳሳይነት ስለነበረው ነው።
ፋይሎጀነቲክስ ተጠቒምና SARS-CoV-2 ምስ ካልኦት CoVs እንተነፃፅሮ እዚ ሓድሽ ቫይረስ 96% ምስ ካብ ሎኻኺቶ ዝርከቡ bat-SL-CoVZX45ን bat-SL-CoVZX21ን ዝተብሃሉ ክልተ SARS-like CoVs ተመሳሳሊ ብምዃኑ ናይ SARS-CoV-2 ፈላማይ ተሸካማይ ሎኻኺቶ ከምዝኾነ ተገሚቱ።
ይሁን እንጂ፣ ቫይረሱ የዝርያ ድንበሮችን ተሻግሮ ሰዎችን እንዲያጠቃ ያስቻለው መካከለኛ ተሸካሚ እስካሁን አልታወቀም፣ የመተላለፊያ መንገዱም ገና የሚብራራ ነው።
ይኩን ደኣምበር፡ ነቲ ቫይረስ ካብ ናይ ዘርኢ ሓጹር ሓሊፉ ኣብ ሰባት ረኽሲ ከስዕብ ዝገበሮ ማእኸላይ መማሓላለፊ እንታይ ከምዝኾነ ኣይተፈለጠን፡ እቲ ዝመሓላለፉሉ መስመር እውን ኣይተፈለየን።
ጂ እና ጓዶቹ እንደጠቆሙት፣ ቫይረሱን ከሌሊት ወፎች ወደ ሰዎች ያስተላለፈው እባብ ነው፤ ይህም ከ S ፕሮቲን ጋር ዳግም ማዋህድን የሚጠይቅ ነው።
Ji, et al., ተመናት ነቲ ቫይረስ ካብ መንካዓት ናብ ሰባት ኣብምምሕልላፍ ተሸከምቲ ክኾኑ ይኸእሉ ክብል ሓሳብ ኣቕሪቡ እዚ ድማ ምስ S ፕሮቲን ናይ ሆሞሎገስ ናይ ጂናት ምውህሃድ ዘሓወሰ እዩ።
በአንድ ጥናት መሰረት፣ በጉዋንዡ፣ ቻይና ውስጥ ያሉ ተመራማሪዎች እንደገለጹት፣ ረዥም አፍንጫ ያላቸውና ጉንዳን የሚመገቡ ፓንጎሊንስ የተባሉ አብዛኛውን ጊዜ ለቻይና ባህላዊ ሕክምና አገልግሎት ላይ የሚውሉ አጥቢ እንስሳት የ ሳርስ-ኮቭ-2 መካከለኛ አስተናጋጆች ናቸው፤ ይህም በፓንጎሊንስ ላይ በተገኘ CoV እና በ ሳርስ-ኮቭ-2 መካከል በተገኘ 99% የዘረ መል መመሳሰል ላይ የተመሰረተ ነው።
ኣብ ፓንጎሊን ምስ ዝተረኽበ SARS-CoV-2 99% ናይ ጀነቲክ ምምስሳል ብምህላዉ ኣብ ባህላዊ ናይ ቻይና ሕክምና ዝጠቕሙ ከም ፓንጎሊ ዝበሉ ንብዙሕ ጊዜ ዝዘልቁን ፃፀ ዝበልዑን መጥበውቲ እንስሳት ናይ SARS-CoV-2 ማእኸላይ ተሸከምቲ ምዃኖም ኣብ ቻይና ናይ ጉዋንግዞው ተመራመርቲ ከምዝገለፁ ሓደ መፅናዕቲ ይሕብር።
ይሁን እንጂ፣ በሁለቱም ጄኖምስ ውስጥ የ 1% ልዩነት ስርጭት ራሱ ትልቅ ልዩነት ነው፤ በመሆኑም፣ ለተጨባጭ ማስረጃ የሚሆኑ ተጨባጭ ውጤቶች እየተጠበቁ ነው (ምስ. (ምስ.33)።
ኮይኑ ግና ኣብ ክልተ ጄኖማት ናይ 1% ኣፈላላይ ንባዕሉ ዓቢ ኣፈላላይ ብምዃኑ ጭቡጥ መረዳእታ ንምጥቕላል ናይ መወዳእታ ዉፅኢት ምፅባይ የድሊ።(Fig. ​(Fig.33).
የ ሳርስ-ኮቭ-2 አካላዊና ኬሚካላዊ ባህርያት እስካሁን በስፋት አይታወቁም።
ናይ SARS-CoV-2 ፊዝዮኬሚካል ፀባይ ክሳብ ሕዚ ኣይተፈልጠን።
ሳርስ-CoV እና ሜርስ-CoV በደረቅ አካባቢ ላይ እስከ 48 ሰዓት እንደዚሁም ከ 20 °C በታች እና 40%-50% እርጥበት ላይ ደግሞ እስከ 5 ቀናት ድረስ ይቆያል።
SARS-CoVን MERS-CoVን ኣብ ኣስቃጥላ ኣብ ንቑፅ ከባቢ ን48 ሳዓታት ዝኣክል ክነብር ይኽእል ኣብ ትሕቲ 20 ዲግሪ ሰልሺየስን 40%-50% ጠሊን ድማ ንኣስታት.5 ማዓልቲ ክነብር ይኽእል።
ሳርስ-ኮቭ-2 ተመሳሳይ ባህርያት ሊኖሩት ይችላሉ።
SARS-CoV-2 ተመሳሳሊ ፀባይ ክዉንን ይኽእል።
ሳርስ-ኮቭ-2 ለአልትራቫዮሌት ጨረር እና ሙቀት በ 56 °C ለ 30 ስሱ መሆኑ ሪፖርት ተደርጓል፤ ኤተር፣ 75% ኢታኖል፣ ክሎሪን ያለው ጸረ ባክቴሪያ፣ ፔራሴቲክ አሲድ፣ ክሎሮፎርምና ሌሎች ቅባታማ አሟሚዎችኘ ክሎሬክሲዲን ሳይጨምር፣ ቫይረሱን በሚገባ ማዳከም ይችላሉ።
ብSARS-CoV-2 ንኣልትራቫዮሌት ጨረሩትን 30 ደቓይቕ በ 56 ዲግሪ ሴንቲ ግሬድ ናይ ሙቐት መጠን ከብዝዳኸም ሪፖርት ተገይሩ፡፡ 75% ኢታኖል ፣ ክሎሪን-ዝሓዙ ፀረ-ተሃዋስያን መድሃኒታት ፣ ፒራክቲክ አሲድ ፣ ክሎሮፎርን ካልኦት ናይ ስብሒ ፈሰስትን፣ ግን chlorhexidine ዘኾኑ ፣ ነቲ ቫይረስ ከዳኽሙ ይኽእሉ፡፡
አጠቃላይ ሕዝቡ ሳርስ-ኮቭ-2 የመቋቋም አቅሙ ደካማ በመሆኑ ለአዲሱ ቫይረስ ተጋላጭ ነው።
ደቂ ሰባት ንSARS-CoV-2 ናይ ምክልኻል ዓቕሞም ትሑት ብምዃኑ ንሓደሽቲ ቫይረሳት ተቓላዕቲ ይገብሮም።
በአሁኑ ጊዜ፣ ለ ሳርስ-ኮቭ-2 ያለውን የውጭ ወራሪ ቫይረስ የሚከላከል ምላሽ በተመለከተ ሪፖርት የተደረገ ዝርዝር ጥናት የለም።
ኣብዚ ሐዚ እዋን፡ን SARS-CoV-2 ኣብ ዝህሉ ናይ ሰውነት ናይ ምክልኻል መልሲ ኣወሃባ ዝተገበረ ዝርዝር ጽንዓት ኣይተገበረን።
በመሆኑም፣ ከዚህ በፊት በሌሎች ኮቮች ላይ በተለይም ሳርስ-ኮቭ እና ሜርስ-ኮቭ ላይ የተደረጉ ጥናቶችን ማጣቀስ ብቻ ነው የምንችለው (ምስል (ምስል 4).4)።
ብምዃኑ ድማ ናይ ካልኦት CoVs ከም ናይ SARS-CoVን MERS-CoVን ሕሉፍ መጽናዕቲ ንርኢ(Fig. (Fig.4).4)
ባጠቃላይ፣ አንድ ቫይረስ አስተናጋጁን ከወረረ በኋላ በመጀመሪያ የሚታወቀው በአስተናጋጁ የበሽታ መከላከያ ስርዓት ላይ በሚካሄዱ የፓተርን መለያ ተቀባዮች (PRRs) በኩል ነው፤ እነዚህም፣ C-ዓይነት ሌክቲን መሰል ተቀባዮች፣ Toll መሰል ተቀባይ (TLR)፣ NOD መሰል ተቀባይ (NLR)፣ እና RIG-I- መሰል ተቀባይ (RLR) ይጨምራሉ።
ብጠቕላላ እቲ ቫይረስ ነቲ ተሸካማይ ድሕሪ ምዉራሩ ፈለማ pattern recognition receptors (PRRs) C-type lectin-like receptors፣ Toll-like receptor (TLR)፣ NOD-like receptor (NLR)፣ and RIG-I-like receptor (RLR) ሓዊስካ በቲ ናይ ተሸካማይ ተፈጥራዊ ሕማም መከላኸሊ ስርዓት ይልለ።
ቫይረሱ የተለያዩ መስመሮችን በመጠቀም የሰውነት አካላት እብጠት፣ አንቲጂን አቃፊ ሕዋሳት እንዲበስሉ፣ ዓይነት I ኢንተርፌሮንስ (IFNs) ሲንተሲስ ስለሚያስከትል የቫይረሱን ስርጭት በመገደብ የቫይራል አንቲጂንስ ማክሮፋጅ ፋጎሳይቶሲስን ያፋጥናል።
ዝተፈላለዩ መንገድታት ብምጥቃም እቲ ቫይረስ ናይ ኢንፍላማቶሪ ፋክተርስ ምፍናው፣ ዴንድራይቲክ ዋህዮታት ምምዕባል ከምኡውን ታይፕ I ኢንተርፌሮንስ (IFNs) ብምፍራይ ናይቲ ቫይረስ ምስፍሕፋሕ ንኽቕንስ ይሕግዝ ናይቲ ቫይረስ ኣንቲጅን ድማ ብማክሮፌጅ ይወሓጥ።
ይሁን እንጂ፣ የ ሳርስ-CoV N ፕሮቲን ቫይረሱ ከበሽታ መከላከያ ስርዓት እንዲያመልጥ ሊያግዘው ይችላል።
ናይ SARS-CoV N ፕሮቲን እቲ ቫይረስ ካብ ሕማም መከላኸሊ ስርዓት ንኸምልጥ ይሕግዞ።
በቅርቡ፣ ተላማጅ የበሽታ መከላከያ ምላሽ ቫይረሱን የመዋጋት ሒደትን ይቀላቀላል።
እቲ ዝተላመደ ናይ ሕማም መከላኸሊ ነቲ ቫይረስ ንምዕጋት ምስቶም ካልኦት ብምዃን ስርሑ ይጅምር።
የ CD4+ እና CD8+ T ሕዋሳትን ጨምሮ T ሊምፎሳይትስ በሽታውን በመከላከል ረገድ ወሳኘ ሚና ይጫወታሉ።
ከም CD4+ን CD8+ን ዝመሳሰሉ T ሊምፎሳይት ኣብቲ ናይ ምክልኻል ስራሕ ዓቢ ታራ ይፃወቱ።
CD4+ T ሕዋሳት የ B ሕዋሳትን በማነቃቃት ቫይረስ ተኮር አንቲቦዲስ እንዲያመርቱ ሲያደርጉ፣ CD8+ T ሕዋሳት ደግሞ በቫይረስ የተጠቁትን ሕዋሳት በቀጥታ ይገድላሉ።
CD4 + T cell በቲ ቫይረስ ዝተትሓዙ ኣንቲቦዲ ንምምንጫው ናይ B cells የነቃቕሑ። ከምኡውን CD8 + T cell ብቐጥታ በት ቫይረ ዝተትሓዙ ዋህዮታት ይቐትሉ።
T ረዳት ሕዋሳት ተከላካይ ሕዋሳትን ለማገዝ ፕሮኢንፍላማቶሪ ሳይቶኪንስ ያመርታሉ።
ቲ ሄልፐር መትኒታት(T helper cells) ጸረ ረኽሲ ዝኾነ ሳይቶክይነስ(cytokines) ነቶም ዝከላኸሉ መትኒታት ንምሕጋዝ የፍሪ እዩ።
ይሁን እንጂ፣ CoV የ T ሕዋሳትን ሞት በማፋጠን የ T ሕዋሳትን ተግባር ሊያደናቅፍ ይችላል።
ይኹን ደኣምበር፡ CoV ን ናይ ቲ-መትኒታት( T cell ) ኣስራርሓታት ኣፖፕቶሲስ(apoptosis) ብምትእትታው ከጥቅዑ ይኽእሉ እዮም።
እንደ C3a እና C5a እና አንቲቦዲስ የመሳሰሉ ከፈሳሽ የሚመነጩ መከላከያዎችም የቫይረስ ኢንፌክሽንን ለመከላከል ወሳኝ ናቸው።
እቲ ቫይረስ ንምዕጋት ከም C3a፣ C5aን ኣንቲቦዲታትን ዝመሳሰሉ ሂዩመራል መከላኸሊ ሕማም ኣድለይቲ እዮም።
ለምሳሌ፣ ካገገመ ታካሚ የተለዩ አንቲቦዲስ ሜርስ-CoV ከጥቅም ውጭ እንዲሆን አድርገውታል።
ንኣብነት ካብ ዝደሓኑ ሕሙማት ዝተወስዱ ኣንቲቦዲታት ንMERS-CoV የዳኽሞ።
በሌላ በኩል፣ የበሽታ መከላከያ ስርዓት ከመጠን ያለፈ ምላሽ ሲሰጥ ከፍተኛ መጠን ያላቸው ነጻ ራዲካልስ ስለሚያመነጭ በሳምባ እና ሌሎች የሰውነት ክፍሎች ላይ ከባድ ጉዳት ያደርሳል፣ ሁኔታው ከባሰ ደግሞ የተለያዩ የሰውነት ክፍሎችን ከስራ ውጭ በማድረግ ሞትንም ሊያስከትል ይችላል።
ብ ኻሊእ ወገን፡ ናይ እቲ ስርዓት መከላኸሊ ሰብነትና ዝገብሮ ካብ ዓቐን ንላዕሊ ዝኾነ ግብረ መልሲ ዝተልዓለ ብዙሕ መጠን ዘለዎ ናጻ ራዲካላት ኣብ ሳንቡእ ኣብ ካልኦት ኣካላት ሰብነትን ከቢድ ጉድኣት ከስዕቡ ዘኸእሉ ብምዃኖም ኣብ እቲ ዝገደደ ኩነታት ድማ ካብ ሓደ ንላዕሊ ዝኾኑ ኣካላት ጉድኣት ብምስዓብ ናብ ሞት እውን ከብቅዑ ዝኽእሉ እዮም።
የ ሳርስ-ኮቭ-2 ኢንፌክሽን የተለያዩ በሽታዎች ያሉባቸውን አረጋውያን እና ነፍሰ ጡር ሴቶች የማጥቃት ዕድሉ የበለጠ ነው።
ናይ SARS-CoV-2 ረኽሲ ፡ ብ ጉጅለ ዝጀመረ ምስ ምዃኑ፡ን ሕዱር ናይ ጥዕና ጸገም ዘለዎም ኣረጋውያንን ጥኑሳትን ብዝበለጸ ጽልዋ ከሕድር ይኽእል።
ከፍተኛ ቁጥር ላላቸው ቫይረሶች ለተጋለጠ ወይም በሽታ የመከላከል አቅማቸው ለተዳከመ ሰዎች ከሌሎች በበለጠ በቫይረሱ የመያዝ ዕድል ያላቸው መሆኑ የተለመደ ነው።
ኣብቶም ናብ ብዙሓት ቫይረሳት ዝተጋለጹን ናይ ሰብነቶም ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሞም ዝተዳኸሙን ሰባት ካብ ካልኦት ዝለዓለ ብ ረኽሲ ናይ ምጥቃዕ ተኸእሎኦም ልሙድ እዩ።
የ ሳርስ-ኮቭ-2 ግምታዊ አማካይ የመራቢያ ጊዜ 1-14 ቀናት ሲሆን፣ ውሃን ውስጥ በነበሩት የመጀመሪያዎቹ 425 ኬዞች ላይ በተደረገ ጥናት መሰረት አብዛሻውን ጊዜ 3-7 ቀናት ነው።
ናይ SARS-CoV-2 ኢንኩቤሽን እዋን ብማእኸላይ 1-14 ማዓልትታት እንትኸዉን ኣብቶም ኣብ ዉሃን ዝተረኽቡ ናይ መጀምርታ 425 ኬዛት ከምዝተፀንዐ ድማ ብኣብዝሓ 3-7 ማዕልትታት ይፀንሕ።
ይሁን እንጂ፣ በ 1,099 ኬዞች ላይ የተደረገ ጥናት ያሳየው የመፈልፈያ ጊዜው በአማካይ 3 ቀናት መሆኑንና ከ 0 እስከ 24 ቀናት እንደሚደርስ ነው።
ኮይኑ ግና ኣብ 1,099 ኬዛት ዝተገብረ መፅናዕቲ ናይ ኢንኩቤሽን እዋን ብማእኸላይ 3 ማዓልቲ እንትኸዉን ካብ 0 ክሳብ 24 ማዓልትታት ድማ ክፀንሕ ከም ዝኽእል ሓቢሩ።
ከላይ እንደተገለጸው፣ በጣም የቅርብ ጊዜ ጥናት ያሳየው ደግሞ በ 8,866 ኬዞች ስነ ሕዝባዊ መረጃ ላይ በመመስረት የቫይረሱ የመራቢያ ጊዜ 4.8 (3.0-7.2) ቀናት ናቸው።
ኣብ ላዕሊ ከምዝተገለፀ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ 8,866 ህዝቢ ዝተገብረ መፅናዕቲ ናይ ኢንኩቤሽን እዋን 4.8 (3.0-7.2) ማዕልትታት ምዃኑ ገሊፁ።
የጤና ባለስልጣናት በጣም ትክክለኛ የመራቢያ ጊዜ ላይ በመመስረት ውጤታማ የለይቶ ማቆያ ጊዜን ማስተካከላቸው በጣም አስፈላጊ ይሆናል፤ ይህን ሲያደርጉም በቫይረሱ ቢያዙም ምልክት የማያሳዩ ሰዎች ቫይረሱን ወደ ሌሎች እንዳያስተላልፉ ይከላከላል።
ናይ ሕክምና በዓልቲ ስልጣን ናይ ምውሻብ እዋን ትኽክለኛ ብምግባር ምልክት ዘየርእዩ ሕሙማት ነቱ ሕማም ከየመሓላልፉ ክግብሩ ኣልዎም።
የተለመደ አሰራር በመሆኑ፣ ለቫይረስ የተጋለጡ ወይም የተያዙ ግለሰቦች አብዛኛውን ጊዜ ለ 14 ቀናት ያህል ለይቶ ማቆያ ውስጥ መቆየት ይጠበቅባቸዋል።
ከም ልሙድ በቲ ቫይረስ ዝተጠቕዑ ሰባት ን14 ማዓልትታት ክዉሸቡ ይግበር።
ሰዎችን ለይቶ የማቆያ ጊዜ ወደ 24 ቀናት መራዘም አለበት?
እቲ ናይ ውሸባ ጊዜ ናብ 24 መዓልቲታት ክናዋሕ ዶ ኣለዎ?
የ COVID-19 ዋነኛና የመጀመሪያ ምልክት ትኩሳት ሲሆን ይህም ምልከት ሳይኖረው ወይም ሌሎች እንደ ደረቅ ሳል፣ የትንፋሽ ማጠር፣ የጡንቻ ሕመም፣ ብዥታ፣ የራስ ምታት፣ የጉሮሮ ቁስለት፣ የደረት ሕመም፣ ተቅማጥ ማቅለሽለሽና ትውከት የመሳሰሉ ምልክቶች አብረውት ሊታዩ ይችላሉ።
ናይ COVID-19 ፈላማይን ኣገዳሲን ምልክት ረስኒ ኮይኑ በይኑ ወይድማ ከም ደረቕ ሳዓል፣ ትንፋስ ምሕፃር፣ ናይ ጭዋዳ ቃንዛ፣ ርእሲ ምዝዋር፣ ሕማም ርእሲ፣ ናይ ጎሮር ቃንዛ፣ ራይኖርያ፣ ናይ ደረት ቃንዛ፣ ተቕማጥ፣ ዕዉልዉል ምባልን ተምላስን ዝመሳሰሉ ካልኦት ምልክታት ሒዙ ክመፅእ ይኽእል እዩ።
አንዳንድ ታማሚዎች በሽታው ከተከሰተበት ቀን አንስቶ የትንፋሽ ማጠር እና/ወይም በደም ውስጥ የኦክስጂን መጠን መቀነስ አጋጥሟቸው ነበር።
ሓደሓደ ሕሙማት በቲ ሕማም ምስተትሓዙ ድሕሪ ሓደ ስሙን ናይ dyspnea ን / ወይ hypoxemia ምልክታት ኣርእዮም።
በጽኑ ኬዞች፣ ታማሚዎች ከባድ የመተንፈሻ አካል ሲንድረም፣ ሴፕቲክ ሾክ፣ ሜታቦሊክ አሲዶሲስ እና ኮጉሎፓቲ ማሳየት የሚጀምሩት በቶሎ ነው።
ኣብ ከበድቲ ኩነታት፡ ሕሙማት ክቢድ ናይ መተንፈሲ ጸገም ፡ ሴፕቲክ ሾክ( septic shock)፡ ሜታቦሊክ ኣሲዶሲስ(metabolic acidosis)ን ኮኣጉሎፓቲ(coagulopathy) ብቕልጡፍ የማዕብሉ እዮም።
ትኩሳት እና/ወይም የመተንፈሻ አካል ሕመም ምልከቶችና ከባድ ትኩሳት ያሉባቸው ታማሚዎች በሳምባ ኢሜጂንግ ላይ ችግር ባይኖርባቸውም እንኳን ቫይረሱን አስቀድሞ ለመለየት ምርመራ ሊደረግላቸው ይገባል።
ረስኒ ወይድማ ናይ ምትንፋስ ምልክታትን ሃንደበታዊ ረስኒን ዘለዎም ሕሙማት ነቲ ሕማም ዝገልፅ ናይ ሳምባ ራጂ ዉፅኢት ዋላ ተዘይሃለወ ቅልጡፍ ዲያግኖሲስ ንምርካብ ነቲ ቫይረስ ክምርመሩ ይግባእ።
በዲሴምበር 2019 መጨረሻ ላይ የተካሄደ ስነ ሕዝባዊ ጥናት እንዳሳየው፣ የሕመም ምልከቶቹ መቶኛ ለትኩሳት 98%፣ ለደረቅ ሳል 76%፣ ለትንፋሽ ማጠር 55% እና ለተቅማጥ 3% ነበሩ፤ 8% የሚሆኑ ታካሚዎች የመተንፈሻ ማሽን ድጋፍ አስፈልጓቸው ነበር።
ኣብ መወዳእታ ወርሒ ዲሴምበር 2019 ዝተገበረ ሓደ ናይ ስነ ሕዝቢ ምርምር ከምዘርእዮ ናይቲ ሕማመ ምልክታት ሚእታዊታት ናይ ረስኒ 98% ፣ ናይ ደረቅ ስዓል 76% ፣ ናይ ድርቀት 55% ፣ ከምኡውን ናይ ተቅማጥ 3% ፣ ካብ ጠቕላላ ሕሙማት 8% ዝኾኑ ድማ ናይ መተንፈሲ ድጋፍ ይደልዩ።
በቅርቡ በሁለት የቤተሰብ ስብስቦችና የሕመም ምልክት ከማያሳይ ግለሰብ በተላለፈ ቫይረስ የተጠቃ ስብስብ ላይ በተደረጉ ጥናቶች ውስጥም ተመሳሳይ ግኝቶች ተመዝግበዋል።
ኣብ ክልተ ናይ ቀረባ እዋን መፅናዕትታት ናይ ስድራ እኩብን ካሊእ ካብ ሓደ ምልክት ዘይብሉ ሰብ ዝተላገቡ ናይ ሰባት እኩብን ተመሳሳሊ ዉፅኢት ተረኺቡ።
በአንጻራዊነት፣ በ 2012 የተደረገ ስነ ሕዝባዊ ጥናት እንዳሳየው የሜርስ-ኮቭ ታማሚዎች ትኩሳት (98%)፣ ደረቅ ሳል (47%) እና የትንፋሽ ማጠር (55%) ዋና ምልክቶች ናቸው።
ብተነፃፃሪ፣ ኣብ 2012 ዝተገብረ ናይ ስነህዝቢ መፅናዕቲ ናይ MERS-CoV ሕሙማት ዋናዋና ምልክታት ረስኒ (98%)፣ ደረቕ ሰዓልን (47%) ሕፅረት ምትንፋስን (55%) ምዃኖም ገሊፁ።
ይሁን እንጂ፣ 80% የሚሆኑት ከ COVID-19 ታማሚዎች በበለጠ ሁኔታ ለመተንፈስ ማሽን ያስፈለጋቸው ሲሆን ይህም ከ COVID-19 ይልቅ ሜርስ የገዳይነት መጠኑ ከፍተኛ መሆኑን ታሳቢ በማድረግ ነው።
ኮይኑ ግና ካብ COVID-19 ንላዕሊ 80% ዝኾኑ ናይ ምትንፋስ ሓገዝ የድልዮም። ብጣዕሚ ሓደገኛ ብምዃኑ ድማ ካብ ምስ COVID-19 ምስ MERS ይመሳሰል።
ተቅማጥ (26%) እና የጉሮሮ ቁስለትም (21%) በ ሜርስ ታማሚዎች ላይ ታይተዋል።
ተቕማጥ (26%) ፡ መጺጽ ጉሮሮ( 21%) ኣብ ናይ MERS ሕሙማት እውን ተራእዮም እዮም።
በ ሳርስ ታማሚዎች ላይ፣ ትኩሳት (99%-100%)፣ ደረቅ ሳል (29%-75%)፣ የትንፋሽ ማጠር (40%-42%)፣ ተቅማጥ (20-25%), እና የጉሮሮ መቁሰል (13-25%) ዋነኛ ምልከቶች ነበሩ፤ 14%-20% የሚሆኑት ታማሚዎች ደግሞ የመተንፈሻ እገዛ አስፈልጓቸው ነበር።
ረስኒ (99%-100%)፣ ደረቕ ሰዓል (29%-75%)፣ ሕፅረት ምትንፋስ (40%-42%)፣ ተቕማጥን (20-25%) ናይ ጎሮሮ ቃንዛን (13-25%) ናይ SARS ሕሙማት ዋናዋና ምልክታት ኮይኖም ናይ ምትንፋስ ሓገዝ ድማ ንኣስታት 14%-20% ዝኾኑ ሕሙማት ኣድላዪ ኮይኑ ተረኺቡ።
ፌብሩዋሪ 14 ላይ የ COVID-19 የሞት መጠን 2% የነበረ ሲሆን በወቅቱም በዓለም አቀፍ ደረጃ የተረጋገጡ ኬዞች ብዛት 66,576 ደርሶ ነበር።
እስካብ ፈብሩዋሪ 14፡ እቲ ኣጠቓላሊ ጉዳያት 66:576 ብ ዓለም ለኽ ደርጃ እንክበጽሕ እንከሎ፡ ናይ COVID-19 ሞት ሓደጋ 2% ነይሩ።
በአንጻራዊነት፣ እስከ ኖቬምበር 2002 ድረስ በ ሳርስ ምክንያት የደረሰ የሞት መጠን ከ 8,096 የተረጋገጠ ኬዞች መካከል 10% ነበር።
ብተጻራሪ ኣብ 2002 ናይ SARS ናይ ሞት መጠን ካብ 8,096 10% ኾይኑ ተረኺቡ።
ለ ሜርስ፣ ጁን 2012 ላይ በተደረገ የስነ ሕዝብ ጥናት መሰረት ከ 2,494 የተረጋገጡ ኬዞች መካከል የሞት መጠን 37% ነበር።
MERS ብዝምልከት፡ ኣብ ጁን 2012 ዝተገበረ ናይ ሰነ-ህዝቢ(demographic ) ጽንዓት መሰረት፡ ብ 2,494 ዝኾኑ ዝተረጋገጹ ጉዳያት ናይ ሞት መጠን 37% እዩ ነይሩ።
በመጀመሪያ አካባቢ የተደረገ ጥናት እንዳሳየው፣ የ ሳርስ-ኮቭ-2 R0 እስከ 6.47 ድረስ ከፍተኛ የነበረ ሲሆን፣ 95% የመተማመኛ ኢንተርቫል (CI) መጠኑም 5.71-7.23 ነበር፤ የሳርስ-ኮቭ R0 ደግሞ ከ 2 እስከ 4 የሚደርስ ነበር።
ናይ SARS-CoV-2 R0 ክሳብ 6.47 ምስ 5.71-7.23 95% ኮንፊደንስ ኢንተርቫል (CI) እንትበፅሕ ናይ SARS-CoV R0 ግና ካብ 2 ክሳብ 4 ጥራህ ምዃኑ ቅድም ክብል ዝወፀ መፅናዕቲ ይሕብር።
ሳርስ-ኮቭ-2 ከ ሜርስ-CoV ጋር እና SARA-CoV በሚያሳዩት ምልክት፣ የሞት መጠንና R0 ላይ የተመሰረተ ንጽጽር ሰንጠረዥ 1.1 ውስጥ ቀርቧል።
ብመንጽር ዘርእዩዎ ምልክታት፡ሞትን R0 ኣብ መንጎ SARS-CoV-2 ምስ MERS-CoV ን SARA-CoV ዝተገበረ ንጽጽር ኣብ Table1.1 ቀሪቡ ኣሎ።
ከላይ የተጠቀሱት አሃዞች የሚጠቁሙት ሳርስ-ኮቭ-2 ከ ሜርስ-CoV እና ሳርስ-CoV የበለጠ የመሰራጨት ችሎታ እንዳለው ቢሆንም፣ የገዳይነት አቅሙ ግን ከሁለቱ ያነሰ ነው።
ምስ MERS-CoVን SARS-CoVን ተነፃፂሩ SARS-CoV-2 ዝለዓለ ናይ ምልጋብ ክእለት እንትህልዎ ዝተሓተ ድማ ቀታልነት ከምዘለዎ እቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልፀ ኣሃዝ ይሕብር።
በመሆኑም፣ የ ሳርስ-ኮቭ-2 ወረርሽኝን መቆጣጠር ሜርስ-CoV እና ሳርስ-CoV ከመቆጣጠር የበለጠ ፈታኝ ነው።
ስለዝኾነ ካብ MERS-CoVን SARS-CoVን ንላዕሊ ናይ SARS-CoV-2 ለበዳ ምቁፅፃር ይኸብድ።
የቡድን ኢንፌክሽን ብዙ ጊዜ የሚከሰተው በተመሳሳይ ቤተሰብ ውስጥ ወይም ተመሳሳይ ስብስብ ወይም እንደ መዝናኛ መርከብ ባለ ተሽክርካሪ ውስጥ ነው።
ናይ ጉጅለ ምብጋሳት ኣብ ተመሳሳሊ ስድራ ቤት ወይድማ ካብ ተመሳሳሊ ምትእኽኻባት ወይድማ ተሽከርካሪ ከም ናይ መጓዓዚያ መርከብ ዝበሉ እዩ ዘጋጥም።
ታማሚዎች አብዛኛውን ጊዜ ሁኔታው ከመከሰቱ በፊት ነበሩት ሁለት ሳምንታት ውስጥ በውሃን ወይም ሌሎች በቫይረሱ የተጠቁ አካባቢዎች የጉዞ ታሪክ ወይም ነዋሪነት ወይም ቫይረሱ ካለባቸው ግለሰቦች ወይም ታማሚዎች ጋር ቀጥተኛ ንክኪ የነበራቸው ናቸው።
ሕሙማት ብኣብዝሓ ናይ ጉዕዞ ታሪኽ ዘለዎም፣ ኣብ ዉሃን ወይድማ ኣብ ካልኦት ዝተጠቕዑ ቦታታት ዝነብሩ፣ ምስ ዝተጠቕዐ ወይከዓ ምስ ሕማም ዘይጀመሮም ሰባት ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ሰሙናት ርክብ ዝነበሮም እዮም።
ይሁን እንጂ፣ ሰዎች ምልክቶችን ሳያሳዩ ከሁለት ሳምንት በላይ ቫይረሱን ሊሸከሙ እንደሚችሉና ድነው ከሆስፒታል የወጡ ታማሚዎችም ቫየረሱን በድጋሚ ሊሸከሙ እንደሚችሉ ሪፖርት መደረጉ የለይቶ ማቆያ ጊዜን ለማራዘም ማስጠንቀቂያ ይሆናል።
ይኹን እምበር ሕሙማት ምልክት ከየርኣዩ ንነዊሕ እዋን ክጸንሑ ስለዝኽእሉን ዝሓወዩ ሕሙማት ካልእይ እቲ ቫይረስ ክስከሙ ስለዝኽእሉን ናይ ውሸባ እዋን ክነውሕ ከምዝግባእ የረድኡ።
የበሽታው የመጀመሪያ ምዕራፎች ላይ ታማሚዎች መደበኛ ወይም ቁጥሩ ያነሰ የነጭ የደም ሴል (በተለይም ሊምፎሳይትስ) ብዛት አላቸው።
ኣብ እቲ ናይ መጀመሪያ ደርጃ፡ ሕሙማት ዝተሓተ ወይድማ ልሙድ ናይ ፐሪፈራል ጻዓዱ ናይ ደም መትኒታት(ብተለይ ልይሞፎሳይት) ኣለዎም።
ለምሳሌ፣ ሊምፎፊኒያ ከነጭ የደም ሴል ቁጥር ጋር፤ 4×109/ሊ፤ ሊምፎሳይት ቁጥር ጨምሮ፤ 1×109/ሊ ከፍ ያለ አስፓርቴት አሚኖስትራንፋሬ መጠኖች እና ቪሪሚያ 1,099 በኮቪድ-19 ታማሚዎች ውስጥ ተገኝቷል።
ንኣብነት፣ ሊምፍቶኔዥያ ምስ ቑጽሪ ጻዕዳ ዋህዮ ደም &lt;4×109/L ናይ ሊምፍቶይት በዝሒ &lt; 1×109/Lን ፣ ልዑል ቑጽሪ ናይ አሚትሮፍ ፍሰት ደረጃታትን ቫይረሳት ኣብ 1,099 ናይ COVID-19 ሕሙማት ተረኺቡ፡፡
በአንዳንድ ታማሚዎች ደም ውስጥ የጉበትና የጡንቻ ኢንዛይሞችና ማዮግሎቢን መጠን የጨመረ ሲሆን፣ C- ሪአክቲቭ ፕሮቲን እና ኤሪትሮሳይት ሴዲሜንቴሽን ደግሞ በአብዛኞቹ ታማሚዎች ውስጥ ጭማሪ አሳይተዋል።
መብዛሕቲኦም ሕሙማት ኣብ ደሞም ናይ C-ሪኣክቲቭ ፕሮቲንን ኢራይትሮሳይት ሰድመንቴሽንን መጠን ክብ ከምዝበለን ኣብ ዝተወሰኑ ሕሙማት ድማ ናይ ፀሊም ከብዲን ናይ ጭዋዳ ኤንዛይማት ከምኡውን ናይ ማዮግሎቢን መጠን ኣብ ደሞም ሓፍ ከምዝብል ይግለፅ።
ጽኑ ኬዝ ባለባቸው ታማሚዎች ውስጥ፣ በደም ውስጥ ያለው ፋይብሪን መቀነሻ ምርት የሆነው D-dimer መጠን የጨመረ ሲሆን በሽታ ተከላካይ ነጭ የደም ሴሎች ቁጥርም በሂደት ይቀንሳል።
ከቢድ ጉዳያት ኣብ ዘለዎም ሕሙማት፡ ናይ D-dimer መጠን፡ ኣብ ደም ዝርከብ ናይ ፊብሪን(fibrin) ፍርያት፡ ወሲኹ እዩ፡ ናይ ልይሞፎሳይት(lymphocyte) ቁጽሪ ድማ ኣዝዩ ቀኒሱ እዩ።
በአብዛኞቹ የ COVID-19 ታማሚዎች ላይ የደረት ሬዲዮግራፊ ውጤታቸው የጤና ችግር ያሳየ ሲሆን መገለጫውም በሁለቱም ጎን በኩል መታፈን ወይም በሳምባዎች ውስጥ ጭጋጋማ ክፍሎች መኖራቸው ነው።
ኣብ ናይ ደረት ራድዮግራፊ ዝረ ኣዩ ዘይልሙዳት ምልክታት ኣብ መብዛሕቲ ናይ COVID-19 ሕሙማት ይርከቡ እዮም፣ ኣብ ሳንባ ብዝረኣዩ ኽልተ መዳይ ዝረኣዩ ዝተጣበቑ ጽላሎታት(patchy shadows) ወይድማ ናይ መሬት ብርጭቆ ብርሃን ምኽልካል(ground glass opacity) ዝኣምሰሉ ምልክታት ዝግለጽ እዩ።
ታማሚዎች አብዛኛውን ጊዜ መደበኛ የሳምባ ምች፣ ከባድ የሳምባ ጉዳትና ከባድ የመተንፈሻ አካል ጫና ሲንድረም (ARDS) ይኖራቸዋል።
ብኣብዝሓ ሕሙማት ናብ ዘይንቡር ኒሞኒያ፣ ሃንደበታዊ ጉድኣት ሳምባን ኣክዩት ሪስፓራይቶሪ ዲስትረስ ሲንድሮምን (ARDS) ይቃልዑ።
ARDS ሲከሰት፣ ከቁጥጥር ውጭ የሆነ የሰውነት ክፍል ማበጥ፣ የፈሳሽ መጠራቀምና እያደገ የሚሄድ ቁስለት የጋዝ ልውውጥ ላይ ከፍተኛ ችግር ያስከትላሉ።
ARDS ካብ ቁፅፅር ወፃእ ዝኾነ ነድሪ፣ ናይ ፈሳሲ ምእካብ ከምኡውን ቀፃሊ ዝኾነ ፋይብሮሲስ ብምፍጣር ናይ ኣየር ምቅይያር ፀገም የምፅእ።
የዓይነት-I እና ዓይነት-II የአልቬኦሊ ሕዋሳት የሊፒድና የፕሮቲን ውህድን በመቀነስ ውጥረቱን ስለሚጨምረው ሳምባዎች እንዲለጠጡና የሳምባ መታፈን ስጋት እንዲጨምር ያደርጋል።
type-Iን type-IIን ኒሞሳይት ብኣግባቡ ምስራሕ እንተዘይክኢሎም መጠን ሰርፋክታንት ስለዝቕንስ ናይ ሳምባ ሳርፌስ ቴንሽን ንኽውስኽ ብምግባር እቲ ሳምባ ናይ ምስፋሕ ዓቕሙ ቀኒሱ ንኽዕፆ ይገብር።
ስለዚህ፣ በጣም የከፋው የደረት ራዲዮግራፊ ግኝቶች አብዛኛውን ጊዜ ከበሽታው በጣም የከፋ መጠን ጋር የተዛመዱ ናቸው።
ስለዚ እቲ ዝኸፍአ ናይ ሳምባ ራጂ ዉፅኢት እንትንረክብ ብኣብዝሓ ምስ ዝኸፍአ ናይ ሕማም ደረጃ ዝተተኣሳሰረ እዩ።
ፌብሩዋሪ 18/2020 በ COVID-19 ላይ የተካሄደው የመጀመሪያ የበሽታ ጥናት ትንተና ያሳየው የኒውሞሳይትስ መጎዳት፣ ሃይሊን የሕብረ ሕዋስ ምስረታ፣ ወደ ሳምባ ሰርጎ የሚገባ ሳምባ ምችና በበሽታው ከሞተ ታማሚ ሳምባ የተወሰዱ ሕዋሳት መኖራቸውን ሲሆን፣ ይህም ከቫይረስ ኢንፌክሽን እና ARDS የበሽታ ጥናት ጋር ወጥነት ያለውና ከ ሳርስ እና ሜርስ ታማሚዎች ጋርም ተመሳሳይ ነው።
ኣብ ፌብሩዋሪ 18, 2020 እቲ ናይ መጀመርታ ናይ COVID-19 ናይ ሕማም ምርመራ ምስ ናይ ካልኦት ናይ ቫይረስ ሕማማትን ARDSን ምስ ናይ SARSን MERSን ምልክታት ብተመሳሳሊ፤ ናይ ሳምባ ምቺኢ ህውከት፣ ናይ hyaline membraneን ካብቲ ሕማም ኣብ ዝሞተ ሰብ ድማ ናይ multinucleated syncytial cellsን ኣብ ሳምባ ውሽጢ ምፍጣርን ዝኣመሰሉ ምልክታት ተራእዮም እዮም።
reverse-transcriptase polymerase chain reaction (RT-PCR) በተባለ የላብራቶሪ ቴክኒክ አማካይነት ሳርስ-ኮቭ-2 RNA መገኘቱ ለ COVID-19 በሽታ ልዬታ እንደ ወሳኝ መስፈርት አገልግሏል።
ብ ሪቨርስ-ትራንስክሪፕቴዝ-ፖሊሜሬዝ(reverse-transcriptase polymerase) ን ሳርስ(SARS-CoV-2 RNA) ምፍላይ ኣብ ናይ COVID-19 ዝግበር ምርመራ ከም ዋና ሮቕሓ ኣብ ጥቕሚ ውዒሉ ነይሩ።
ይሁን እንጂ፣ የተሳሳተ የነጌቲቭ ውጤት እየጨመረ በመምጣቱና ይህም ወረርሽኙን ስለሚያፋጥነው፣ ፌብሩዋሪ 13/2020 ላይ ቻይና ውስጥ በሽታን ለመለየት (ከዚህ በኋላ በ RT-PCR ላይ ብቻ ጥገኛ የማይሆን) ክሊኒካዊ ሰርቶ ማሳያዎች ጥቅም ላይ መዋል ጀመሩ።
ኮይኑ ግና ናይ ሓሶት-ኣሉታዊ መጠን ሓፍ ዝበለ ብምዃኑ እቲ ለበዳ ከጋድዶ ስለዝኽእል ኣብ ቻይና ካብ 13 ለካቲት 2020 ንዳሓር ክሊኒካዊ ምልክታት ብምጥቃም ዲያግኖስ ምግባር ተጀሚሩ (ኣብ RT-PCR ጥራሕ ኣይድረኽን)።
የ ሳርስ በሽታን በመለየት ሒደትም ተመሳሳይ ሁኔታ ተከስቶ ነበር።
ኣብ ናይ SARS ምርመራ እውን ተመሳሳሊ ኩነታት ኣጋጢሙ ነይሩ።
ስለዚህም፣ የበሽታ ታሪክ፣ ክሊኒካዊ ማሳያዎች፣ የላብራቶሪ ምርመራዎችና ራዲዮሎጂካል ግኝቶችን ቅንጅት ውጤታማ የሆነ የበሽታ ልየታ ለማካሄድ ወሳኝ ነው።
ስለዚ ናይቲ ሕማም ታሪኽ፣ ክሊኒካዊ ምልክታት፣ ላብራቶሪ ምርመራታትን ናይ ራጂ ዉፅኢትን ብጠቕላላ ኣብ ዉፅኢታዊ ዝኾነ ዲያግኖሲስ ንምብፃሕ ኣገደስቲ እዮም።
ፌብሩዋሪ 14/2020፣ Feng Zhang ግሩፕ CRISPR-ተኮር SHERLOCK ቴክኒክ በመጠቀም ሳርስ-ኮቭ-2 በምርመራ ማግኘት የሚያስችል ፕሮቶኮል ያስቀመጠ ሲሆን፣ ይህም ፕሮቶኮል ተጨማሪ መሳሪያ ሳያስፈልገው ከአንድ ሰዓት ባነሰ ጊዜ ውስጥ ዲፕስቲክ በመጠቀም ሲንቴቲክ ሳርስ-ኮቭ-2 RNA ክፍልፋዮችን በ 20 × 10-18 mol/L እስከ 200 × 10-18 mol/L (10-100 ኮፒየር በማይክሮሊትር ግቤት) የሚያገኝ ነው።
ኣብ ፌብሩዋሪ 14:2020፡ ናይ ፌንግ ጃንግ ጉጅለ SARS-CoV-2 ንምፍላይ ዝጠቅም ኣብ CRISPR-ዝተመስረተ ናይ SHERLOCK ቴክኒክ ዝምልከት ናይ ኣጠቓቕማ ፕሮቶኮል ዕላዊ ገይሮም እዮም፡ እዚ ድማ፡ ሲንተቲክ ናይ SARS-CoV-2 RNA ክፋላት ንምፍላይ ዘኽእል ብ 20 × 10-18 mol/L to 200 × 10-18 mol/L (10-100 ቅዳሓት ብ ማይክሮሊትር ኣታዊ) ብዝኾነ መጠን ዲፕሲቲክ(dipstick) ብምጥቃም ትሕቲ ሓደ ሰዓት ተወሳኺ መሳርሒ ምጥቃም ከይኣድለየ ንምፍላይ ዘኽእል እዩ።
አዲሱ ቴክኒክ በክሊኒካዊ ናሙናዎች ሊረጋገጥ ከቻለ ስሱነትና ምቾትን በከፍተኛ ሁኔታ ማሳደግ እንደሚችል ተስፋ እናደርጋለን።
እቲ ሓዱሽ ቴክኒክ ተዓጻጻፊ ብዝኾነ መልክዑ ናይ ተኣፋፍነትን ምቹውነትን ለውጢ ዘምጽእ ከምዝኾን ተስፋ ኣሎ።
ከኖቭል CoV ጋር በተያያዘ በልምድ እጥረት ምክንያት፣ ሃኪሞች ለ COVID-19 መስጠት የሚችሉት በዋነኛነት የድጋፍ እንክብካቤ ሲሆን እንደ ሳርስ-ኮቭ እና ሜርስ-ኮቭ ያሉ ሌሎች ኮቮች እና ሌሎች ቫይረስ ወለድ በሽታዎችን ለማከም ከዚህ በፊት ጥቅም ላይ የዋሉ ወይም የታሰቡ የተለያዩ ቴራፒዎችንም ይሞክራሉ (ሰንጠረዥ (ሰንጠረዥ2).2)።
ኣብቲ ሓድሽ CoV ናይ ተሞክሮ ሕፅረት ብምህላዉ ሓኻይም ንCOVID-19 ሕሙማት ሓፈሻዊ ሓገዝ ጥራሕ ክህቡ ከምዝኽእሉ ይፍለጥ። ብጎናጎኒ ድማ ከም SARS-CoVን MERS-CoVን ዝመሳሰሉ ዓይነታት CoVs ከምኡዉን ንካልኦት ናይ ቫይረስ ሕማማት ንጥቀመሎም ፈውሲታት ተጠቒምካ ፈተነ ይካየድ ኣሎ።(Table ​(Table2).2).
እነዚህ ቴራፒዎች መካከል በጸረ ቫይረስ መድሃኒቶች፣ በሽታ የመከላከል አቅምን በሚያፍኑ፣ በስቴሮይዶች፣ ከታማሚዎች በተወሰደ ፕላዝማ፣ በቻይኒዝ መድሃኒትና በስነ ልቡናዊ ድጋፍ የተሰጡና ወደፊት የሚሰጡ ሕክምናዎች ይገኙበታል።
እዞም ሕክምናታት ኣንቲ ቫይራል መድሓኒት፣ ኢሚኖሳፕረሰንት፣ ስቴሮይድ፣ ካብ ዝደሓኑ ሕሙማት ዝተወስደ ፕላዝማ፣ ናይ ቻይና ሕክምና ከምኡውን ስነልቦናዊ ሓገዝ ዘካተቱ እዮም።
ከበሽታው ካገገሙ ታማሚዎች የተወሰደ ፕላዝማም ለሕክምና እንዲውል ሃሳብ ቀርቦ ነበር።
ካብ ዝደሓኑ ሕሙማት ዝተወስደ ፕላዝማ እዉን ከም ፈውሲ ክንጥቀመሉ ከምእንኽእል ሓሳብ ቀሪቡ።
ፋርማሲዩቲካል ኩባንያዎች ለቫይረሱ የሚሆኑ አንቲቦዲስ እነና ክትባቶችን ለማምረት ጥድፊያ ላይ ናቸው።
ናይ መድሓኒት ኩባንያታት ኣንቲ ቦዲን ናይቲ ቫይረስ ክትባትን ንምግላው ይቅዕሩ ኣለዉ።
ሳርስ-ኮቭ-2 በመጀመሪያ አካባቢ በዋነኛነት የሚያጠቃው ሳምባዎችን ሲሆን፣ ACE2 የሚያመነጩ እንደ የምግብ መፍጫ ስርዓትና ኩላሊትን የመሳሰሉ ሌሎች የሰውነት ክፍሎችን ደግሞ በአነስተኛ መጠን ያጠቃል።
SARS-CoV-2 ብዋናነት ሳምባ ዘጥቅዕ ኮይኑ ብዝተወሰነ መጠን ድማ ከም ናይ ማዓንጣ ትራክት ስርዓትን ኩላሊትን ዝመሳሰሉ ካልኦት ACE2 ዘለዎም ኣካላት የጥቅዕ።
ይሁን እንጂ፣ የመተንፈሻ አካል መታወክና ስራ ማቆም የታማሚዎች ዋነኛ ስጋትና ዋነኛ የሞት መንስኤዎች ናቸው።
ይኹን ደኣምበር፡ ናይ መተንፈሲ ጸገማትን ውድቀትን ን ሕሙማት እቶም ዓበይቲ ሓደጋታትን ሞት ዘስዕቡ ዋና መበገሲታት እዮም።
በመሆኑም፣ ምልክቶቹን ለማቃለልና ሕይወት ለማዳን የመተንፈሻ አካል ድጋፍ በጣም ወሳኝ ነው፤ አጠቃላይ የኦክስጂን ቴራፒ፣ ከፍተኛ ፍሰት ያለው ኦክስጂን፣ ወደ ሰውነት የማይገባ ቬንቲሌሽንና የሚገባ ቬንቲሌሽን እና ሜካኒካል ቬንቲሌሽን እንደ በሸታው ክብደት ይካተታል።
ስለዚ ድማ፡ ናይ መተንፈሲ ሓገዝ ነቶም ምልክታት ኣብ ምቕናስ ን ህይወት ኣብ ምድሓንን ኣዝዩ ወሳኒ እንትኾን፡ ኣጠቓላሊ ኦክስጅን፡ ካክም ፍልልያት ክብደት እቲ ሕማም ድማ ልዑል-ፍሰት ኦክስጅን(high-flow oxygen)፡ ነንኢንቫሲቭ ቨንቲሌሽን(noninvasive ventilation) ን ኢንቫሲቭ መካኒካዊ ቬንቲሌሽን ( invasive mechanical ventilation) ዘጠቓለለ እዩ።
ከባድ የመተንፈሻ አካል ሕመም ምልክት ያለባቸው ታማሚዎች በኤክስትራኮርፖሪያል ሕብረ ሕዋስ ኦክስጂኔሽን (ECMO) መታገዝ አለባቸው፤ ይህም ለሕይወት አስጊ የሆነ የልብ ወይም የመተንፈሻ አካል ስራ ማቆምን ለማከም የሚያገለግል የተሻሻለ የልብና ሳምባ ማለፊያ ቴክኒክ ነው።
ከቢድ ናይ ምትንፋስ ፀገም ምልክታት ዘለዎም ሕሙማት ብ ኤክስትራኮርፖሪያል መምብሬን ኦክስጅን (ECMO)፣ ከቢድ ናይ ልቢ ወይድማ ናይ ምትንፋስ ፀገም ንዘለዎም ሕሙማት ንጥቀመሉ ዝተሓደሰ ካርዲዮፐልመናሪ ባይፓስ ቴክኒክ ይሕገዙ።
በተጨማሪም፣ የኤሌክትሮላይት ሚዛን መጠበቅ፣ ሁለተኛ ደረጃ ኢንፌክሽን እና ሴፕቲክ ሾክ መከላከልና ሕክምና እና የወሳኝ የሰውነት ክፍሎች ተግባራትን መጠበቅ ለ ሳርስ-ኮቭ-2 ታማሚዎች ወሳኝ ናቸው።
ብተወሳኺ ናይ ኤሌክትሮላይት ሚዛን ምሕላው፣ ኻልኣዊ ሕማምን ሴፕቲክ ሾክን ምክልኻልን ወሰንቲ ክፍሊ ኣካላት ምሕላው ንናይ SARS-CoV-2 ሕሙማት ወሳኒ እዩ።
የሳይቶኪን ስቶርም መንስኤ በ ሳርስ እና ሜርስ ታማሚዎች ውስጥ ያለው በሽታ መከላከያ ስርዓት ከመጠን ያለፈ እርምጃ መውሰዱ እንደሆነ ይታወቃል።
እዚ ናይ cytokine storm ናይ SARSን MERSን ሕሙማት ካብ መጠን ንላዕሊ ናይ ሕማም ምክልኻል ምላሽ እንትህቡ ይመጽእ።
ሳይቶኪን ስቶርም ስልታዊ የሆነ የሰውነት ማበጥን ለመከላከል የሚሰጥ ምላሽ ሆኖ መገለጫውም TNFα, IL-1β, IL-2, IL-6, IFNα, IFNβ, IFNγ, እና MCP-1 ጨምሮ ተከታታይ ሳይቶኪንስ መልቀቅ ነው።
ሳይቶካይን ስቶርም ዓይነት ሲስተሚክ ኢንፍላማቶሪ ሪስፖንስ ኮይኑ ብፈነወ ከም TNFα፣ IL-1β፣ IL-2፣ IL-6፣ IFNα፣ IFNβ፣ IFNγን MCP-1ን ዝመሳሰሉ ዝተፈላለዩ ሳይቶካይናት ዝመፅእ ሕማም እዩ።
እነዚህ ሳይቶክሲንስ በሽታ ተካላካይ ሕዋሳት ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ነጻ ራዲካልስ እንዲለቅቁ ያደርጋሉ፤ እነዚህም የ ARDS እና የተለያዩ የሰውነት ክፍሎች ስራ ማቆምን የሚያስከትሉ ናቸው።
እዞም ሳይቶካይናት ናይ መከላኸሊ ሕማም ዋህዮታት ፍሪ ራዲካልስ ንከፍርዩ ብምግባር ARDSን ብዙሓት ናይ ዉሽጣዊ ኣካል ፀገምን ከምፅእ ይገብር።