atepeq/tico19 huggingface dataset:
ከዚህም ባሻገር፣ ከተፈጥዊ ምልክት የሚያሳይ እና የማያሳይ ታካሚዎች እንድንጠነቀቅ የሚያሳስቡን ብዙ እና ተጨማሪ መረጃዎች አሉ።
ዘይልሙድ ምልክታት ኣብዘለዎምን ምንም ምልክት ኣብዘየርእዩን ሰባት ትኹረት ምግባር ከምዘድሊ መረዳእታት የርእዩ።
ስለዚህ፣ የክሊኒካል ምልክቶች የሌላቸው ሰዎች እንደ ትንሽ አስጊ ስለተፈረጁ፣ የ Zhou et al. ሂደት ሰንጠረዝ መታደስ አለበት።
ስለዚ ናይ Zhou et al. flow chart ምልክታት ዘይብሎም ሰባት “ኣብ ትሑት ሓደጋ ኣለዉ” ዝብል ክመሓየሽ ኣለዎ።
የውጤት ሥርዓቱ በተጨማሪ ክሊኒካዊ ልምምዶች እና ጥናቶች ውስጥ መረጋገጥ አለበት።
እዚ ምእራም መንገዲ ተወሳኺ ግብራውን መጽናዕታውን ምርግጋጽ ከድልዮ’ዩ።
ለማጠቃለል፣ ቀጥተኛ ማስረጃ ይመጣልና አንባቢዎች አስተያየታቸውን እንዲሰጡ ጥሪ እናቀርባለን።
ንምጥቕላል ዝኣክል ንፁር ዝኾነ መረዳእታ ንኽንረክብን መንበብትና ስልኪ ደዊሎም ርኢቶኦም ክህቡናን ተስፋ ንገብር።
“ያልታሰበ ጉዳይ” እና “ያልተረጋገጠ ክስ” ምርመራ ለማድረግ ፣ የትውልድ ሃገሮቻቸውን አዳዲስ መመሪያዎችን መከታተል እና መታዘዝን እንመክራለን።
ተጠርጣሪ ኬዝን ዝተረጋገፀ ኬዝን ንምፍላይ ናይቲ ዓዲ መምርሒ ምጥቃም የድሊ።
እርዳታ ለማቅረብ የእኛን መመሪያ ቡድናችን በየጊዜው ያዘምነዋል።
ጉጅለና ጊዝያዊ መምርሒ ብምቕራብ ሓገዝ ይገብር።
ባንግላዴሽ በCOVID-19 ምክንያት የቀኑ ከፍተኛ አምስት አዳዲስ ሞቶች መከሰታቸውን ዘግቧል
ባንግላዲሽ ሓሙሽተ ብኮቪድ-19 ዝሞቱ ሰባት ሪፖርት ጌራ፣ ኣብ መዓልቲ እቲ ዝለዓለ
ትናንት፣ በ COVID-19 የተነሳ በዚያን ቀንአምስት አዳዲስ ሞት መመዝገቡን ባንግላዴሽ አረጋግጧ።
ትማሊ፣ ባንግላዲሽ ኣብቲ መዓቲ ሓሙሽተ ብኮቪድ-19 ምኽንያት ዝሞቱ ሰባት ኣረጋጊጾም።
ይህ በቫይረሱ ​​ምክንያት በአንድ ቀን ውስጥ የተመዘገበ ከፍተኛው የሞት መጠን ነው።
እዚ በዚ ቫይረስ ምኽንያት ኣብ መዓልቲ ዘጋጠመ እቲ ዝለዓለ በዝሒ እዩ።
እስከ ትላንት ጊዜ ድረስ፣ የባንግላዲሽ ኤፒዲሚዮሎጂ፣ የበሽታ ቁጥጥር እና ምርምር ተቋም (IEDCR) 114 በህክምና ላይ ያሉ እና 33 አገግመው ቤታቸው የተቀመጡ ጉዳዮችን ያካተተ በበሽታው የተያዙ ጉዳቶችን መዝግቦ ሪፖርት አድርጓል።
ካብ ትማሊ፣ ናይ ባንግላዲሽ ናይ ኢፒደሞሎጂ ትካል፣ ናየ ሕማም ቁጽጽርን መጽናዕቲን (IEDCR) ናይ ዝተመዝገቡ ዝተተሓዙ ኬዛት 114 ንጡፋት ኬዛትን 33 ዘገገሙ ኣ ገዝኦም ዝጸንሑ ዘለዉ ኬዛትን ዘካተተ ኔሩ።
በድምሩ የ 17 ሰዎች ሞት ተመዝግቧል።
ብሓፈሻ 17 ሞታት እዮም ተመዝጊቦም።
የኦንላይን ዜና ማጠቃለያ ውስጥ የ IEDCR ዳይሬክተር ዶክተር መሪጃደዲይ ሳብሪና ፍሎራ በበኩላቸው፣ ከሟቾቹ ውስጥ አራት ወንዶችና አንድ ሴት ይገኙበታል ብለው ተናግረዋል።
ኣብ ናይ ኦንላይን ዜና መግለጺ፣ ናይ IEDCR ዳይሬክተራት፣ Dr Meerjady Sabrina Flora፣ እቲ በዝሒ ሞት ኣርባዕተ ታባዕትዮን ኣንስትዮን ዘካትት እዩ።
በዶክተር ሜርጃዲይ ገለጻ መሰረት ዕድሜያቸው ከ 60 ዓመት በላይ የሆኑ ሁለት ታካሚዎች፣ ከ 51 እስከ 60 የሆኑ ሁለት እንዲሁም አንድ 41 - 50 ዓመት የሆናቸው ናቸው።
Dr Meerjady ከምዝብልዎ፣ ክልተ ኬዛት ልዕሊ 60 ዕድሚኦም እዮም ኔሮም፣ ክልተ ድማ ኣብ መንጎ 51 ን 60 ን፣ ሓደ ድማ 41-50 ዓመቱ።
ከሰለባዎቹ መካከል ሁለቱ ከዳካ የመጡ ናቸውም ብለዋል።
ክልቲኦም እቶም ግዳያት ካብ ድሃካ እዮም።
በመጋቢት 11 የዓለም ጤና ድርጅት CIDID-19 ን እንደ ወረርሽኝ አወጀ።
ናይ ዓለም ጥዕና ድርጅት (WHO) ንኮቪድ-19 ዓለም ለኻዊ ለበዳ ክብል ኣብ ማርች 11 ኣዊጁ።
ከሟቾቹ መካከል በ Kuwait Maitree Hospital ውስጥ ክትትል ሲደረገግላቸው የነበረሩት የቤኒጋሊ የፀረ-ሙስና ኮሚሽን ዳይሬክተር የሆኑት Jalal Saifur Rahman መሆናቸውን የሆስፒታሉ ባለስልጣን ለ Anadolu ኤጀንሲ የአካባቢው የዜና ማሰራጫ አሳውቋል።
ናይ ሆስፒታል ኦፊሻል ንናይ Anadolu ኤጀንሲ፣ ናይ ከባቢያዊ ዜና ፣ ካብቶም ዝሞቱ እቲ ሓደ Jalal Saifur Rahman ከምዝነበረ ሓቢሩ፣ ናይ ቤንጋሊ ጸረ ሙስና ኮሚሽን ዳይሬከክተር፣ ብናይ ኩዌት ማይትረ ሆስፐፒታል ክትትል ክግበረሉ ድሕሪ ምጽንሑ።
ቅዳሜ ላይ፣ በመስመር ቪዲዮ ማስታወቂያ ላይ የባንግላዴሽ የመንገድ ትራንስፖርት እና ድልድዮች ሚኒስትር Obaidul Quader የህዝብ መጓጓዣ መጀመሪያ ታቅዶ ከነበረው በላይ እስከ መጪው ቅዳሜ ድረስ ይዘጋል ብለዋል።
ቀዳም፣ ኣብ ናይ ኦንላይን ቪድዮ ኣዋጅ፣ ባንግላዲሽ ናይ መገዲ ትራንስፖርትን ናይ ቢንቶታት ሚነስትርን Obaidul Quader ህዝባዊ መጎዓዓዝያ ካብቲ መጀምርያ ዝተተለመ ንዝነውሕ ግዘ ከምዝዕጾ ሓቢሮም፣ ክሳብ ዝመጽእ ዘሎ ቀዳም።
ይህ የህዝብ ትራንስፖርት መዘጋት መጀመሪያ መጋቢት 26 የጀመረ ሲሆን ቅዳሜ፣ ኤፕሪል 4 ላይ ለማቆም ታቅዷል።
እዚ ህዝባዊ መጎዓዓዝያ ምዕጻው ኣብ ማርች 26 እዩ ተጀሚሩ ቀዳም፣ ኣፕሪል 4 ክውዳእድማ እዩ ተተሊሙ ነይሩ።
የአስፈላጊ ዕቃዎች መጓጓዣ -- የሕክምና፣ ነዳጅ እና ምግብ -- አሁንም ድረስ ተፈቅዶ ነበር።
ናይ መሰረታዊ ኣቑሑት መጎዓዓዝያ -- ናይ ሕክምና፣ ነዳዲን መግቢን -- ሕዚ እውን ይፍቀድ እዩ።
ለመጀመሪያ ጊዜ የተመዘገበው COVID-19 በሽታ ክስተት በባንግላዴሽ ውስጥ መጋቢት 8 ሲሆን ከጣሊያን በተመለሱ ሁለት ሰዎች እና የአንዳቸው ሚስትም ነበረች።
እቲ መጀመርያ ኣብ ባንግላዲሽ ዝተመዝገበ ናይ ኮቪድ-19 ኣጋጣሚ ኣብ ማርች 8 እዩ፣ ካብ ጣልያን ዝተመለሱ ክልተ ሰባትን ናይ ሓዲኦም ድማ በዓልቲ ቤት።
ከመጋቢት 19 ጀምሮ እነዚህ ሦስቱ ቀድሞውኑ ማገገም ችለዋል።
ካብ ማርች 19 ጀሚሩ፣ እዞም ሰለስተ ሰባት ኣገጊሞም።
ብሔራዊ ቅርጫት ኳስ ማህበር በ COVID-19 አሳሳቢ ጉዳዮች የተነሳ የወቅቱን ጊዜ አቋርጣል
ብሄራዊ ናይ ባስኬት ኩዕሶ ማሕበር( National Basketball Association) ብ ሰንኪ COVID-19 ስጋኣት ናይ ጸወታ ወቕቲ ጠጠው ኣቢሉ።
ረቡዕ ላይ፣ የአሜሪካ ብሄራዊ የቅርጫት ኳስ ማህበር (NBA) በ COVID-19 ስጋት ምክንያት የፕሮፌሽናል የቅርጫት ኳስ የውድድር ዘመኑን አግዷል።
ብረቡዕ ናይ ሕብረት መንግስታት ናሽናል ባስኬትቦል ኣሶሲየሽን(NBA) ናይ ባስኬትቦል ዝነበሮ ወቅታዊ መደባት ብምኽንያት ኮቪድ-19 ሰሪዙ።
የNBA ዉሳኔ የመጣዉ የ Utah Jazz ተጨዋች በ COVID-19 ቫይረስ መያዙን ተከትሎ ነዉ።
ውሳነ NBA ድሕሪ ተጸዋታይ ዩታ ጃዝ ኮቪድ-19 ብመርመራ ምስተረኽቦ እዩ መጽዩ።
የ NBA ማስታወቂያ በሪፖርቱ ላይ የተጠየቀውን የተጫዋች ማንነት አልለቀቀም።
NBA መንነት ናይቲ ኣብ ሕቶ ቀሪቡ ዘሎ ተጻዋታይ ኣብቲ ዘቅረቦ መግለጺ ኣይነገረን።
በ ኦክላሆማ ከተማ በሚገኘው የ Chesapeake Energy Arena ውስጥ አለመገኘቱን ተናግሩዋል፣ ኡታህ ጃዝ ከ የ ኦክላሆማ ከተማ ተንደር ጋር ይጫወት ነበር።
ዩታ ጃዝ ኣንጻር ኦክላሆማ ሲቲ ታንደር ክጻወቱ ኣብ ዝተባህለሉ ኣብ ችሳፒክ ኤነርጂ ኣሪና፡ኦክላሆማ ሲቲ ከም ዘይነበረ ይሕብሩ።
በጋዜጣዊ መግለጫ መሰረት፣ NBA "[የእሮቡን] የመዝጊያ የጊዜ ሰሌዳ መጠናቀቅን ተከትሎ ተጨማሪ ማስታወቂያ እስኪደረግ ድረስ ጨዋታው እንዲንጠለጠል ተደርጓል።"
ብመሰረት ዘካየዶም ጋዜጣዊ መግለጺታት፣ NBA "ድሕሪ ምዝዝም ናይ ጸወታ መደባት(ሮቡዕ)፣ እስካብ ካሊእ መግለጺ ዝወሃብ፣ ክልኦት ጸወታታት ጠጠው ኣብ ምባል ይርከብ"
የጃዝ ጨዋታ ተሰርዙዋል፣ ልክ በ Sacramento Kings እና New Orleans Pelicans መካከል ረቡዕ ይደረግ የነበረው የ NBA game ጨዋታ እንደተሰረዘው ሁሉ።
ጃዝስ ጌም ከምኡ’ውን ንረቡእ ዝተሓስበ ናይ NBA ጸወታ ኣብ መንጎ ሳክራመንቶ ኪንግስን ኒው ኦርሊንስ ፐሊካንስ ተሰሪዙ።
እንደ NBC ዘገባ ለሮብ የተያዙ ጌሞች እንደቀጠሉ ናቸዉ።
ንረቡዕ ዝተመደባ ካልኦት ጸወተታት ከም ዝተኻየዳ NBC News ሓቢሩ።
ዩናይትድ ስቴትስ ሌላኛው ትልቅ የሆነ የቅርጫት ኳስ ድርጅት የሆነው ብሄራዊ የኮሌጅ አትሌቲክስ ማህበር የኮሌጆችን ቅርጫት ኳስ የሚመራ ሲሆን፣ March Madness የተባለውን የራሱን ውድድር ለወንድ እና ሴት ሊጎች ሰርዟል።
ናይ ኣሜሪካ ካልእ ናይ ባስኬትቦል ዋና ውድብ፣ እዚ ድማ National Collegiate Athletic Association፣ ናይ ባስኬትቦል ኮሊጅ ዘካይድ ኮይኑ፣ ናይ ባዕሉ፣ማርች ማድነስ ዝበሃል፣ ናይ ደቂተባዕትዮን ናይ ደቀንስትዮን ምድላዋት፣ ሰሪዙ ይርከብ።
በ Johns Hopkins University መሰረት፣ እስከ ረቡዕ ድረስ፣ በዩናይትስ ስቴትስ ውስጥ ቢያንስ 1,279 የተረጋገጡ የCOVID-19 ኬዞች ተገኝተዋል።
ብ መሰረት ናይ ጆን ሆፕኪንስ ዩኒቨርስቲ፣ካብ ረቡዕ ጀሚሩ ኣብ ኣሜሪካ ብንኡሱ 1279 ዝተረጋጋጹ ናይ COVID-19 ጉዳያት ኣለው።
CNBC ሪፖርት እንዳደረገው በአለም አቀፍ ደረጃ ቢያንስ 118,381 ኬዞች ነበሩ።
CNBC ኣብ ዓለም ብውሕዱ 118,381 ሕሙማት ከምዘለዉ ሓቢሩ።
በዓለም ላይ በ SARS-CoV-2 ተጠቂዎች ቁጥር ከአንድ ሚሊዮን አልፏል
SARS-CoV-2 ዓለም ለኻዊ ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ሓሊፉ
ሐሙስ ቀን የ SARS-CoV-2 ኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች ጠቅላላ ቁጥር በዓለም ዙሪያ ከአንድ ሚሊዮን በላይ ማለፍ መቻሉን የጆንስ ሆፕኪንስ ዩኒቨርሲቲ መረጃ አመልክቷል።
ኣብ ሓሙስ፣ ናይ SARS-CoV-2 ኮሮናቫይረስ ረኽሲ ዝተታሓዙ ሓፈሻዊ በዝሒ ህዝቢ ኣብ መላእ ዓለም ካብ ሓደ ሚልዮን ሓሊፎም፣ Johns Hopkins ዩኒቨረርሲቲ ከምዘርእዮ።
ቢያንስ 52 ሞቶች በኮሮናቫይረስ ከተከሰተ በሽታ ጋር ተገናኝተዋል።
እንተንኢሱ 52 ኣሽሓት ሞታት ምስ ኮቪድ -19 ዝተተሓሓዙ እዮም፣ ብኮሮናቫይረስ ዝመጽእ ሕማም።
ማላዊ የመጀመሪያውን የኮሮናቫይረስ ተጠቂዎች መኖራቸውን ባረጋገጠችበት ተመሳሳይ ቀንዛምቢያ የመጀመሪያውን ከኮሮናቫይረስ ጋር የተዛመደ ሞት ተስተቶባታል።
እዚ እምነ ምዕራፍ ማላዊ ናይ መጀመርያ ናይ ኮሮናቫይረስ ዝተረጋገጸ ረኽሲ ኣብ ዝሓበረትሉን ኣብ ዛምቢያ ድማ ናይ መጀመርያ ብኮሮናቫይረስ ምኽንያት ሞት ዝተመዝገበሉን መዓልቲ እዩ መጽዩ።
ሰሜን ኮሪያ ከሐሙስ ጀምሮ ከኮሮናቫይረስ በሽታ ነፃ ሆነው ከቀሩት ጥቂት አገራት ውስጥ አንዷ መሆኗን ገልጻለች።
ሰሜን ኮርያ፣ ካብ ሓሙስ ጀሚራ፣ ካብ ኮሮናቫይረስ ነጻ ካብ ዘለዋ ውሑዳት ሃገራት ሓንቲ ከምዝኾነት ሓቢራ።
እ.ኤ.አ. በኤፕሪል 4 ከመካከለኛው አውሮፓ ሰዓት (0800 UTC) ከረፋዱ 10 ሰዓት በኋላ ባሉት ሃያ አራት ሰዓታት ውስጥ 79,332 ጉዳዮችን ጨምሮ በጥቅሉ 1,051,635 የተረጋገጡ ተጠቂዎች መገኘታቸውን የዓለም ጤና ድርጅት ትናንት አሳውቋል።
ክሳብ ትማሊ፣ ናይ ዓለም ጥዕና ድርጅት 1,051,635 ዝተረጋገጹ ኬዛት ሓቢሩ፣ 79,332 ኬዛት ኣብ ዕስራን ኣርባዕተን ሰዓታት 10 a.m. ናይ ማእኸላይ ናይ ኣውሮፓ ሰዓት (0800 UTC) ሓሊፎም ኣብ ኣፕሪል 4 ዝተመዝገቡ እዮም።
በዩናይትድ ስቴትስ ቢያንስ ከ 5,900 ሰዎች ሞት ጋር ተያይዞ ከ 244 ሺህ በላይ የኮሮና ቫይረስ ጉዳቶች ተመዝግበዋል።
ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ፣ ልዕሊ 244 ሽሕ ናይ ኮሮናቫይረስ ኬዛት ተመዝጊቦም፣ እንተንኢሱ 5,900 ሞት እውን።
CBS News የ Johns Hopkins University መረጃን በመጥቀስ እንደዘገበው፣ ረቡዕ ዕለት በኮሮና ቫይረስ ኢንፌክሽን ምክንያት አሜሪካ ውስጥ ከ 1,000 በላይ ሰዎች ሞተዋል።
CBS ዜና ከምዝሓበሮ፣ Johns Hopkins ዩኒቨርሲቲ ዳታ ከምዝበሎ፣ ልዕሊ 1,000 US ሞታት ኣብ ሮቡዕ ዕለት ብኮሮናቫይረስ ተመዝጊቦም።
በዓለም ዙሪያ፥ አገራት የበሽታውን ስርጭት ለመግታት ጥብቅ እርምጃዎችን መወሰናቸውን አስታውቀዋል።
ኣብ መላእ ዓለም፣ እዚ ሕማም ንከይሰራጮ ሃገራት ጥንኩራት ገደባት ኣዊጆም።
ሐሙስ ዕለት፣ የሞስኮ ከንቲባ Sergei Sobyanin የከተማዋን ቤት ውስጥ የመቆየት ጊዜ እስከ ሜይ 1 ድረስ አራዘሙ።
ኣብ ዕለተ ሓሙስ፣ Sergei Sobyanin፣ ናይ ሞስኮ ከንቲባ፣ ናይታ ከተማ ምዕጻው ክሳብ መይ 1 ኣናዊሕዎ።
በሀገር አቀፍ ደረጃ ፕሬዝዳንት Vladimir Putin ሩሲያውያን እስከ ሚያዚያ 30 ድረስ ወደ ሥራ ሳይሄዱ ክፍያ መቀበላቸውን እንደሚቀጥሉ አስታውቀዋል።
ብብሄራዊ ደረጃ፣ ፕረዚዳንት Vladimir Putin ሩስያውያን ክሳብ ኣፕሪል 30 ናብ ስራሕ ከይከዱ ክፍሊቶም ምቕባል ክቕጽሉ ከምዝኾኑ ሓቢሮም።
የፖርቱጋል ፓርላማው 215 የድጋፍ ድምፅ፣ 10 ድምፀ ተአቅቦና 1 የተቃውሞ ድምፅ በማሳለፍ የብሔራዊ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን ለ15 ቀን ለማራዘም ወስኗል።
ፓርላማ መንግስቲ ፖርችጋል ብ215 ናይ ስምምዕ ድምጺ፣ ዓሰርተ ድምጸ ተኣቅቦ ሓደ ተቓውሞን ሃገራዊ ኣውጅ ህጹጽ ጊዜ ብ15 መዓልታት ከናውሕ ወሲኑ።
ሳኡዲ አረቢያ በመካ እና መዲና የተቀደሱ ከተሞች ውስጥ የሚደረጉ የሰዓት እላፊዎች ሙሉ ቀን እንዲቆዩ አራዘመች፤ ከዚህ ቀደም፣ እገዳው ከ ከሰዓት በኋላ 3 ሰዓት እና ጧት 6 ሰዓት መሃል ብቻ ነበር ተፈጻሚ የነበረው።
ሳዑዲ ዓረብያ ናይ ቅዱሳ ቦታታቶም መካን መዲናን ሙሉእ መዓልቲ ብግዘ ናብ ገዛኻ እቶ ዝብል ኣናዊሖምዎ; ቅድም ክንብል፣ እዚ ብግዘ ናብ ገዛኻ እቶ ካብ 3 p.m. ክሳብ 6 a.m. እዩ ኔሩ።
ታይላንድ በ 10 ማታ እና 4 ሌሊት መካከል የሰዓት እላፊ ገደብ ለመተግበር እቅድ ይዛለች።
ታይላንድ ካብ 10 p.m. ክሳብ 4 a.m. ብግዘ ናብ ገዛኻ ምእታው ክተጽድቕ ተሊማ ኣላ።
የ Ohio ሃገረ ገዥ Mike DeWine ግዛቱ በቤት ውስጥ የመቆየት ትእዛዙን እስከ ሜይ 1 ድረስ ማራዘሙን አስታውቀዋል።
ናይ ኦሃዮ ኣመሓዳሪ፣ Mike DeWine፣ እታ ግዝኣት ናይ ኣብ ገዛኹም ጽንሑ ኣዋጃ ክሳብ መይ 1 ከምዘናወሐት ገሊጾም።
በአውስትራሊያ ውስጥ የሚገኙ መደብሮች የመጸዳጃ ቤት ወረቀትን ገደብን በአንድ ግብይት ዝቅ አድርገዋል
ኣብ ኣውስትራልያ፡ ድኳናት ኣብ ሓደ እዋን ክግዛእ ዝኽእል ብዝሒ ናይ ሽቓቅ ሶፍት ኣጉዲሎሞ።
እሑድ እና ቅዳሜ ምሽት የአውስትራሊያ ሱቅ ሰንሰለቶች ዌልዎርዝ እና ኮልስ በብሔራዊ ደረጃ በሚገኙ ሁሉም መደብሮች ውስጥ በአንድ የሽያጭ የመጸዳጃ ወረቀት ላይ የሽያጭ ገደቦችን ለሁለት እና ለአንድ ጥቅል ዝቅ ብለው ቀንሰዋል።
ኣብ ሰንበትን ቀዳምን ምሸታት፡ ናይ ኣውስትራሊያ ናይ መደብራት ሰንሰለት ዎልዎርትስ ን ኮልስን ኣብ ናይ ሽቓቕ ወረቐት ኣብ ሕድሕድ ልውውጣት ሓደ ውይድማ ከለት ፓኬት ክብላ ኣንቢረናኦ ዝነበራ እገዳታት ትሕት ክብል ገይረን ኣለዋ።
ALDIም ዋን ፓክ ገደብን ሰኞ እለት አስተዋዉቋል።
ብሰኑይ’ውን ALDI ሓደ ባኮ ጥራይ ዝብል ዕገዳ ኣተኣታትዩ።
እነዚህ ገደቦች፣ በገንዘብ ማውጫዎች እና በፌስቡክ ገፆች ትስስሮች ላይ ተለጥፈው ነበር።
እዞም ወሰናት እዚኦም ኣብ መውጽኢታት ን ኣብ ፌስቡክን ክም መልእኽቲታት ተጠቒዖም እዮም።
ሸማቾች COVID-19ን በመፍራት ምክንያት እና ለይቶ-መቆየት ሊኖር ይችላል በሚል ምክንያት ሸቀጦችን እንዳከማቹ ሪፖርት ተደርጓል።
ብሰንኪ ኮቪድ-19 ዝትላዕለ ነብሰ-ውሸባ ከድሊ እዩ ብዝብል ስግኣት ፡ ልዕሊ መጠን ዕድጊ ክካየድ ከምዝጸንሐ ይሕበር።
እሮብ ቀን፣ Woolworths ወደ ቤት የሚወሰዱ የመጸዳጃ ቤት ወረቀት/ሶፍት ግዥዎችን በትዕዛዝ ወደ አንድ ጥቅል አውርደዋል።
ኣብ ሓሙስ፡ ዎልዎርትስ ናብ ገዛ ኣብዝለኣኽ ናይ ሽንትቤት ወረቐት መሸጣ ብሕድሕድ ትእዛዝ ሓደ ፓኬት ንክኾን ወሰን ገይራ።
እነዚህ ለውጦች መጋቢት 4 እና 5 እንደ ቅደም ተከተላቸው በ Woolworths እና Coles የተዋወቀውን የቀድሞውን አራት-ጥቅል በየልውውጡ ገደብ ተከትለዋል።
እዞም ለውጥታት ብድሕሪ’ቲ ዝጸንሐ ብዉልዎርዝስን ኮልስን ብ4ን 5ን መጋቢት ዘውጽእዎ ‘ልዕሊ ኣርባእተ ባኮ ብሓንሳብ ምግዛእ ክልኩል’ ዝብል ዕገዳ እዩ መጽዩ።
ኮልስ በማርች 8 የመገናኛ ብዙሃን ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ በአራት-እገዳው እቅድን በመተግበር ላይ “ብዙ መደብሮች በሚላኩ በአንድ ሰዓት ውስጥ አሁንም እየሸጡ ናቸው” እና ፍላጎቱ “ከዚህ በፊት ታይቶ የማያውቅ” በማለት ALDI በፌስ ቡክ ላይ በማክሰኞ ፅሁፉ “ያልተጠበቀ” ሲል ጠርቶታል።
ኮልስ፡ ኣብቲ ብመጋቢት 8 ዘቅረቦ መግለጺ፡ ዕገዳ ናይ ዝያዳ ኣርባእተ ባኮ ዕድጊ ኣብ ቦትኡ ከሎ፥”ብዙሓት ድኳናት ሸቀጦም ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰዓት ናይ ምብጻሕ ከም ዝውዳዕ ዘሎ” ይሕብር። ነዚ ጠለብ ድማ “ተራእዩ ዘይፈልጥ” ኢሉ ክገልጾ ከሎ፡ ALDI ከኣ ”ዘይተጸበናዮ” ኢሉ ኣብ ፌስቡክ ብሰሉስ ፖስት ገይርዎ ይርከብ።
ባለፈው ሳምንት የ Woolworths ቃል አቀባይ እንዳለው ከሆነ ሽያጭ “ከፍተኛ ጭማሪ” አሳይቷል።
ሓደ ወኪል ዉልዎርዝስ ከምዝበሎ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዕዳጋታት ልዑል ወሰኽ ኣርእየን።
በካንቤራ ያለው የ Costco መደብር ባለፈው ሳምንት የተፈቀደውን መጠን ወደ ሁለት እሽግ ገድቧል።
ኣብ ካንበራ ዝርከብ ናይ ኮስትኮ መደብር ካብቲ ዝሓለፈ ሰሙን ኣትሒዙ እቲ ዝፍቀድ መጠን ክልተ ፓኬት ገይሮም።
እጥረቱን በደንብ ለመቀነስ፣ Coles ተለቅ ያሉ ጥቅሎችን ከአቅራቢዎች አዟል እና የማድረስ ድግግሞሽን ጨምሯል፤ ዎልዎርዝስ በበኩሉ ተጨማሪ ለሽያጭ የተዘጋጁ እቃዎችን አዟል፣ ALDI ደግሞ ለታቀደ ረቡዕ አስቀድሞ ልዩ የሚገኙ ሽያጮችን አዘጋጅቷል።
ነቲ ሕጽረት ብዝበለጸ ንምብዳህ፣ ኮልስ ዓበይቲ ጥቕልላይ ካብ ኣቕረብትን ድግግም ናይ ምብጻሕን ኣዚዙ፣ ዉልዎርዝ ተወሳኺ ቀረብ ኣዚዙ፣ ከምኡ ውን ALDI ነቲ ዝተወጠነ ናይ ረቡዕ ስፐሻል ቀረብ ኣቐሪሙ ከምዝርከብ ገይሩ።
የችርቻሮ ሻጮች ማህበር ስራ አስፈፃሚ ዳይሬክተር የሆኑት ሩሴል ዚሜርማን፣ ችርቻሮ ሽጮች ሽያጩን ከፍ ማድረግ ይፈልጋሉ፣ ሆኖም የከባድ መኪና-ማድረሻ ጊዜ ላይ የአካባቢው ምክር ቤት ያኖራቸው ገደቦች ከባድ እንዲሆን አድርጎታል ብለው ተናረዋል።
ራስል ዚመርማን፣ ናይ ኣውስትራሊያ ናይ ሸቃጦ ማሕበር ዋና ጸሓፊ፣ ሸቃጦ ዋጋ ልዕል ከብሉ ፈቲኖም፣ እንተኾነ ናይ ኣከባቢ ባይቶ ዝተገብረ ናይ ጊዜ ብመኪና ምብጻሕ ክልከላታት ከቢድ ገይርዎ።
አቅራቢዎች እና ሌሎች የተላዩ የሆኑ ፊላጎቶችን ለማዳረስ ስጠብቁ የምርት ዋጋ እንደሚቀንስ ይጠብቃል።
ድኳናት ጠለብ ከማልኡ መታን ናይ ፍርያታት ዋጋ ክውስኽ ይጽበዮ።
ስቶክ አስቀድሞ መለቀቁን ተከትሎ የተወሰኑ መጋዘኖች የእሮብ ልዩ ቀን እንደማያካሄዱ ALDI ሰኞ እለት አስታዉቆ ነበር።
ብሰሉስ፡ ALDI ብሰንኪ ቅልጡፍ ዕደላ ቀረብ ገለ ድኳናት እቲ ናይ ረቡዕ ፍሉይ ዕዳግኦም ከሰላስሉ ዘይምኽኣሎም ገሊጹ።
በ News.com.au ሪፖርት ውስጥ፣ ከክዊንላንድ የቴክኖሎጂ ዩኒቨርስቲ የችርቻሮ ባለሙያ የሆኑት Dr Gary Mortimer ፣ መደብሮቹ ለሽያጭ የተዘጋጁ ነገሮች በየሌሊቱ እንደሚሞሉ ተናግረዋል።
ብመሰረት ናይ News.com.au ሪፖርት፣ ዶ/ር ጋሪይ ሞርቲመር፣ ኣብ ኩዊንስ ላንድ ቴክኖሎጂ ዩኒቨርሲቲ( Queensland University of Technology) ናይ ምችርቻር በዓል ሞያ ክምዝበሉዎ፣ እቶም መድብራት ኩል ግዜ ምሸት መድብሮም እናመልኡ እዮም።
የመጸዳጃ ቤት ወረቀት/ሶፍት ተለቅ ያለ እቃ ነው፣ ይህም በመደብሮች ውስጥ በአነስተኛ ቁጥር እንዲኖር ያደርገዋል እና በሚሸጥበት ወቅት፣ ክፍት ሰፊ የመደርደሪያ ቦታ ይፈጠራል፣ ይህም እጥረት የመኖሩን ስሜት ይፈጥራል።
ናይ ሽቓቕ ሶፍቲ ገዚፍ ኣቕሓ ከምዝኾነ፣ ኣብ መሸጣ ኣዝዩ ትሑት ብዝሒ ክህሉ ብምግባር፣ ከምኡ ውን፣ ኩሉ ምስተሸጠ፣ ኣዝዩ ብዙሕ ናይ ከብሒ ቦታታት ባዶ ይገብሮም፣ እዚ ድማ ነቲ ናይ ሕጽረት ስምዒት የጋድዶ።
እንደ ABC ዘገበ "ኮልስ እና ዉልዎርዝስ ያለቸዉ ሀሳብ ብዙ እቃዎች በመደርደሪያ ላይ ብኖሩ፣ ለመፀዳጀ የሚያገለግሉ ሳኒታይዘር እና ፎጣ ተገስቶ በብዛት ካሉ የሚፈጠረዉን ድኒጋጤ መቀናስ ትችላለቹ" አለ ሩሴል ዝመርማን።
"""ክም ምልከታ ኮልስን ዎልዎርትስን፣ ኣብ እቲ ሼልፍ ብዙሕ ዓቁሑ ምሃለዉ፣ ክም ናይ ሽንት ቤት ወረቐትን ከም ሳኒታይዘርን ዝበሉ ምህርቲታት ክዕደጉን ብበዝሒ ዝርከቡን እንተደኣ ኾይኖም ፣ ምናልባት ነቲ ድንጋጸ ምቕናስ ይከኣል ይኸውን"" ኢሉ ራሰል ዚመርማን ካብ ABC News ተዛሪቡ።"
ተቆርቋሪው የድግመ-ኡደት የመጸዳጃ ቤት ወረቀት አምራች ክምችታቸው ሊያልቅ እንደሆነ ባለፈው ረቡዕ ተናግረዋል።
ሪሳይክል ዝተገበረ ናይ ሽንትቤት ወረቐት መፍረዪ ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ ምህርቲ ክውድኡ ክምዝኽእሉ ሓቢሩ።
Kimberly-Clark ፣ የክኔክስ የመፀዳጃ ቤት ሶፍት፣ እና ሶላሪስ ወረቀት ይህም ቆሻሻ መሰብሰቢያ የሚሰራ ሲሆን፣ በ News.com.au ዘገባ መሰረት አቅርቦት ለመደገፍ 24/7 እንደሚሰሩ ጠቁመዋል።
ናይ ሽቓቕ ወረቀት ክሊነክስ ዘዳሉ ኪምበርሊ-ክላርክን ሶርበንት ተዳሉ ሶላሪስ ፔፐርን ቀረብ ንምሕላው ብምባል 24/7 ይሰርሑ ከምዘለዉ ኣብ News.com.au ሓቢሮም።
የሪል ስቴት ድረ-ገፅ Domain.com፣ ጥቂት ጨረታዎች ሰራተኛ ቀን ረጅም ሳምንት ላይ ገዢዎች እረፍት ላይ በመሆናቸው ጥቂት ጨረታዎች ስለማይከናወኑ፣ በሜልቦርን ውስጥ ጨረታ ላይ ለመጀመሪያ አመልካች ነፃ የመፀዳጃ ቤት ወረቀት/ሶፍት የሚሰጡ አንዳንድ የንብረት ሻጮችን ሪፖርት አድርጓል።
Domain.com ዝተብሃለ ናይ ሪል እስቴት ድህረ ገጽ፣ ገለ ሸየጥቲ ብ ሰንኪ ዝተናውሑ ናይ መዓልቲ ሸቃሎ ባዓላት ን ናይ ሰሙን መጨረሻ ምስ ምዃኑ ወሑዳት ጨረታታት እንትካየዱ ከለው ኣብ ሜይልቦርን ኣብ ዝተኻየደ ጨረታ ዝተሳተፉ ናይ መጅመሪያ ተጫረትቲ ናጻ ናይ ሽንት ቤት ወረቐት ሂቦም። ክብል ጽብጺቡ።
በዳርዊን በየእለቱ የሚታተመው የ NT News የሃሙስ እትም፣ ለመቅደድ እና እንደ መፀዳጃ ቤት ወረቀት ጥቅም ላይ የሚውል የስምንት-ገፅ ግብዓት አካቷል።
NT News ዝተባህለ ኣብ ዳርዊን ዝሕተም መዓልታዊ ጋዜጣ፡ ኣብ ናይ ሓሙስ ሕታሙ ተቆሪጹ ከም ናይ ሽቓቕ ወረቐት ከገልገል ዝኽእል ሸሞንተ ገጻት ዝሓዘ ክፋል ኣሕቲሙ።
መጋዘኖቹ መጀመሪያ ላይ እገዳዎችን ለመጣል ፍቃደኛ አልነበሩም፣ በ ማርች 3 ከ ABC Australia በተደረገው ዘገባ መሰረት ግዢዎች ላይ ገደቦችን ለማስተዋወቅ የሚያስችል እቅዶች እንዳልነበራቸው ተናግረዋል።
ብ መሰረት ናይ ማርች 3 ናይ ABC ኣውስትራሊያ ጸብጻብ ፣እቶም መደብራታ መጀምሪያ ኣብ ዕድጊት ኣቑሑት ናይ መጠን ወሰናት ናይ ምግባር መድብ ከምዝየብሎም ብምሕባር ነቲ እገዳ ንምፍጻም ምዝሕሓል የርእዩ ነይሮም።
Russell Zimmerman ማስኮች፣ ሳኒታይዘር፣ ደረቅ እቃዎ፣ የእጅ ማጠቢያ እና ዱቄት ጨምሮ ሌሎች ምርቶች ጭምር በከፍተኛ ፍላጎት ላይ እንዳሉ አክለዋል።
ራስል ዚመርመን ካልኦት ምህርትታት እውን ኣብ ልዑል ጠለብ ከምዝርከቡ ገሊጹ፣ እዚኦም ከም ማስኬራ፣ ናይ ንጽህና ፈሳሲ፣ ዝነቐጹ ኣቑሑት፣ ኤድ መሕጸብን ሑሩጽን የጠቓልሉ።
በተመሳሳይ ሁኔታ፣ ከአዉስትራሊያ ዉጪ የቢሪትሽ ኦንላይን ኦካዶ ሱፐርማርኬት የአንድሬስ መፃዳጃ ወራቀት 12 እስር ብቻ እንደሚሸጥ እሁድ እለት አስታዉቆ ነበር።
በተመሳሳሊ፣ካብ ኣውስትራሊያ ወጻኢ ፣ ኣብ ሰንበት ምሸት ናይ እንግሊዝ ኦንላይን ሱፐር ማርኬት ኦካዶ ኣብ ናይ ኣንድሬይስ ናይ ሽንት ቤት ወረቐት ዕድጊት ናይ 12 ሮል ፓኬት ወሰን ክገብር ተራእዩ ኣሎ።
የዩኤስ ፕሬዘዳንት የሆኑት ትራምፕ የ COVID-19 ብሄራዊ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅን አውጀዋል
U.S. ፕረዚደንት ትራምፕ ኮቪድ-19 ሃገራዊ ህጹጽ ኩነት ምዃኑ ኣዊጁ።
አርብ ዕለት፣ የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዘዳንት Donald Trump በስርጭት ላይ ላለው የኮሮና ቫይረስ ምላሽ የብሄራዊ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አውጀዋል።
ብዓርቢ ፕረዚደንት ሕቡራት መንግስታትን ዶናልድ ትራምፕ ብሰንኪ’ዚ ለበዳ ሃገራዊ ኩነት ህጹጽነት ኣዊጁ።
እንቅስቃሴው የተጀመረው የአለም ጤና ድርጅት የ COVID-19 በሽታን የሚያስከትለው ወረርሽኝ አለም አቀፍ ወረርሽኝ መሆኑን ካወጀ ከሁለት ቀን በኋላ ነበር።
ውድብ ጥዕና ዓለም ነዚ ምልዓል ሕማም ኮቪድ-19 ለበዳ ኢሉ ድሕሪ ምእዋጁ ድሕሪ ክልተ መዓልቲ’ዩ እዚ ተበግሶ ስዒቡ።
እንደ NBC ዘገባ ከሆነ ይህ ዉሳኔ የፌዴራል መንግስት ወረርሽኙን ለመግታት የሚረዳ US$50 ቢሊዬን ተጨማሪ በጀት እንዲያገኝ ስችሎተል።
ብ መሰረት ናይ NBC News እዚ ምንቅስቓስ እዚ ን ፌደራል መንግስቲ ካባቢ US$50 ቢልዮን ዝኾን ነዚ ለበዳ ንምወጋእ ዝውዕል ተውሳኺ ፍነድ ንኽረክብ ዝገብሮ እዩ።
በተለይ አዋጁ የሚለዉ "በዪናይትድ ስቴትስ ዉስጥ የ COVID-19 ወረርሽኝ ብሔራዊ አስቸኳይ አዋጅን ያካትታል" አንዲሁም ብሔራዊ አስቸኳይ አዋጁ የሚጀምረዉ መጋቢት 1 ስሆን ከአዋጁ በሁለት ሳምንት ቀድሞ ማለት ነዉ።
እቲ ኣዋጅ ብፍሉይ "ናይ COVID-19 ለበዳ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ብሄራዊ ህጹጽ ስግኣት " ኢሉ ብ ምእዋጅ እቲ ብሄራዊ ስግኣት ኣብ ማርች 1 ማለት እውን ክልተ ሰሙን ቅድሚ እቲ ኣዋጅ ባዕሉ እዩ ጀሚሩ ኢሉ።
የዩናይትድ ስቴትስ የጤና እና የሰብአዊ አገልግሎቶች መምሪያ የተከሰተውን ወረርሽኝ ጃንዋሪ 31 ላይ “የህዝብ ጤና ድንገተኛ ሁኔታ” ሲል አስታውቋል።
ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ክፍሊ ናይ ጥዕናን ሰብኣዊ ኣግልግሎትን( United States Department of Health and Human Services) ኣብ ጃኑዋሪ 31 ነቲ ለበዳ"ናይ ፐብሊክ ጥዕና ህጹጽ ጉዳይ( public health emergency)" ኢሉ ኣዊጁ።
ትራምፕ ለCOVID-19 የመንግስት ምላሽ ላይ የፌዴራል ድንገተኛ አስተዳደር ኤጀንሲን (FEMA) አላስገባም፣ ይህም በአደጋ አስተዳደር ውስጥ ያሉት አንዳንድ ባለሙያዎችን እንዳበሳጨ Politico ዘግቧል።
ትራምፕ ን ናይ ኮቪድ-19 መልሲ ኣብ ምውሃብ ን ናይ ፌደራል ተወካሊ ህጹጽ ምምሕዳራት( Emergency Management Agency (FEMA)) ሓላፍነት ኣይሃቡን፣ እዚ ድማ ካም ናይ ፖለቲኮ ጸብጻብ ገለ ኣብቲ ምምሕዳር ዘለው ሰብ ሞያታት ተናዲዶም እዮም።
በ FEMA የቀድሞው ምክትል አስተዳዳሪ የነበሩት Tim Manning "FEMA ለቀውሱ ሰፋ ያለ ምላሽ በማቀናጀት ረገድ ወሳኝ የሆነ ድርሻ አለው" እናም "ድንገተኛ ሁኔታ ካለ፣ FEMA መሳተፍ ይኖርበታል" ብለው የተናገሩትን Politico ጠቅሷል።
ምክትል ኣማሓዳሪ FEMA ነበር ቲም ማኒንግ `FEMA ነዚ ሽግር ኣብ ምቕላስ ዓቢ ተራ ከምዝጻወትን ህጹጽ ረድኤት ኣብ ዘድልየሉ እዋን፡ FEMA ክሕግዝን ክጽዋዕን ኣልዎ` ከም ዝበለ ፖለቲኮ ሓቢሩ።
በአለም አቀፋዊ የድንገተኛ ህግ (National Emergencies Act)፣ በሌሎች የመንግስት ገዥዎች ስር በመሆን ትራምፕ ውሳኔን ወስነዋል።
ትራምፕ፣ ነዚ ውሳኔ ኣብ ትሕቲ እቲ ሓደ ካብቶም ገዛእቲ ስልጣናት ዝኾነ ናይ ሃገራዊ ህጹጽ ኩነታት ሕጊ እዩ ዝፈጸሞ ።
የትራምፕ መንግስት COVID-19ን ለመግታት ከተማሪዎች ለፌዴራል መንግስት የሚሰበስባዉን መተዉ እና ዬኤስ ስትራቴጅክ ነዳጅ ከማከማቸት እና መሸጥን ሌሎች እርምጃዎችን አስታውቋል።
ናይ ትራምፕ ምምሕዳር ኣንጻር ኮቪድ-19 ተወሳኺ ስጉምትታት ከምዝወስድ ገሊጹ። ናይ ተምሃሮ ልቓሕ ሸለል ምባልን ናይ ውሽጢ ሃገር ናይ ነዳዲ ዕድጊ ምውሳሕን ከም ኣብነት ክጥቀሱ ይኽእሉ።
የአለም ጤና ድርጅት COVID-19 ን አለም አቀፍ ወረርሽኝ በማለት አውጇል
ውድብ ዓለም ጥዕና ኮቪድ-19 ላብዕ ኢሉ ኣዊጅዎ።
ረቡዕብ እለት፣ የአለም ጤና ድርጅት (WHO) አሁን የCOVID-19 ስርጭትን በኮሮናቫይረስ SARS-CoV-2 የሚከሰት አለም አቀፍ ወረርሽኝ ሲል አውጇል።
ብረቡዕ ውድብ ጥዕና ዓለም(WHO) ነዚ ለብዒ ኮቪድ-19- ኮሮናቫይረስ ሳ.ር.ስ.-ኮቭ-2 ዘስዕቦ ሕማም- ለበዳ ምዃኑ ኣዊጁ።
“ፓነምክ” የሚለዉ ቃል የተወሰነ ኬዝ ምን የክል ከባድ እንደሆና ሳይሆን በሽዉ ምን የክል እንደ ተሰፋፋ ብቻ ነዉ፤ የአ.ጤ.ድ መንግስታት አፋጣኝ እርምጃ እድወስዱ አመላክቷል:
ምንም እኳ "ለበዳ" ዝብል ቃል እቲ ሕማም ክንደየናይ ክምዝተላበደ እምበር ክንደየናይ ሓደገኛ ከምዝኾነ ዝውክል እንተዘይኮነ፡ ወድብ ጥዕና ዓለም (WHO) መንግስታት ናብ ተግባር ክኣትዉ ከምዘለዎም ኣቐሚጡ።
"""ሁሉም አገሮች የዚህን ወረርሽኝ አካሄድ አሁንም መቀየር ይችላሉ።"
“ኩለን ሃገራት መንገዲ ናይዚ ለበዳ ዋላ ሕጂ’ውን ክልውጥኦ ይኽእላ እየን።”
የዓለም ጤና ድርጅት ዋና ዳይሬክተር ቴድሮስ አድሃኖም ገብረእየሱስ እንዳሉት " አገራት ከመረመሩ፣ ካከሙ፣ ከለዩ፣ ፍለጋ ካደረጉ ለህዝቡ ምላሽ ካገኙ"።
ሃገራት መልሲ ኣብ ምሃብ ንህዝበን ኣብ ምልላይ፣ ምምርማር፣ ምንጻል፣ ምክትታልን ምጉዕዓዝን እንተጌረን” በለ Tedros Adhanom Ghebreyesus፣ ናይ WHO ዋና ዳይሬክተር።
"""በሽታው በጣም አስከፊና አሳሳቢ ከመሆኑ አንጻር ተገቢ የሆነ እርምጃ እንዲወሰድ ከፍተኛ ትኩረት እናደርጋለን።"""
“እዚ ዘሰቅቕ መጠነ ዝርግሐን ጽኑዕነትን ከምኡ’ውን ኣሻቓሊ መጠን ሸለልትነት ብዙሕ የተሓሳስበና ኣሎ።”
በቀድሞው የአሜሪካ የበሽታ ቁጥጥር እና መከላከል ዳይሬክተር፣ ዶ/ር Tom Frieden፣ መሰረት ወረርሽኙ "ታይቶ የማይታወቅ" ተብሏል።
ብ መሰረት ዶ/ር ቶም ፍሬይደን፡ ኣብ ሕሉፍ እዋን ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ማእኸል ቁጽጽርን ምክልኽልን ሕማም ዳይሬክተር ዝነበሩ፡ እቲ ለበዳ "ዘይተሓሰበ" ክብሉ ኣቐሚጦሞ።
በፌብሩዋሪ ወር ላይ በ CNN በታተመው አስተያየቶች ላይ፣ "ከመከሰት አንስቶ እስከ ቀጣዩ አለም አቀፍ ስርጭት ድረስ ከኢንፍሉዌንዛ ሌላ ምንም የመተንፈሻ አካል ቫይረስ አልተከሰተም" ብሎ ተናግሯል።
ብ መሰረት ናይ CNN ናይ ፈብሩዋሪ ሕታም፣ '' ካብ ኢንፍሉዌንዛ ወጻኢ፣ ካብ መልዓሊኡ እስካብ ዓለምለኻዊ ዝርጋሐኡ ኣሰሩ ዝተጸንዐ ናይ መተንፈሲ ቫይረስ የለን።" ክብል ገሊጹ።
ገብረየሱስ "በኮሮናቫይረስ እንደደረሰው አይነት ወረርሽኝ አላየንም የሚለውን ተመሳሳይ እይታ ገልጸዋል።"
ገብረየሱስ “ ከምዚ ዝመሰለ ብኮሮናቫይረስ ዝተላዕለ ለበዳ ተራዕዩ ኣይፈልጥን” ክብል ተመሳሳሊ ርእይቶ ሂቡ።
ቀጥለውም፣ "እና ከዚህ ቀደም በተመሳሳይ ጊዜ መቆጣጠር የሚቻል ወረርሽኝ በጭራሽ አይተንም አናውቅም" ብለዋል።
''ቅድሚ ሐዚ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ኣብ ቁጽጽር ክውዕል ዝኽእል ለበዳ ርኢና ኣይንፈልጥን' ኢሉ ድማ ቀጸለ
አዲሱ ሁኔታ እንደ ወረርሽን ለአለም አቀፍ ስጋት ስርጭቱን የህዝብ ጤና ድንገተኛ ብሎ ለመጠራት የአለም ጤና ድርጅት ውሳኔን ተከትሏል።
እቲ ሓድሽ ቅዋም ነቲ ናይ ጥሪ ናይ WHO ናይ ላብዕ ውሳኔ ተኸቲሉ፣ ነዚ ዓለምለኸ ትኹረት ዘድልዮ ህዝባዊ ናይ ጥዕና ህጹጽ ኣዋን ክብል ኣዊጁ።
የአሜርካዉ የብሄራዊ አለርጂና የተላላፊ በሽታዎች ተቋም ዳሬክተር ዶ/ር አንቶኒ ፈዉሲ “የበሽታዉ ስርጭት መህበረሰቡ ውስጥ ጠልቆ ስላገባ በጣም ከባድ እየሆና ነዉ” ብሏል።
ናይ ሕቡራት መንግሲታት ኣሚሪካ ብሄራዊ ናይ ሕማም ኣለርጂን ረኽሲን ዳይሬክተር ዶ/ር ኣንቶኒ ፋውሲ "ናይ መጨረሻ መስመር፣ ኣዝዮ እናገደደ ክኸይድ እዩ" ኢሎም።
ከሀሙስ ጀምሮ፣ አሶሼትድ ፕሬስ (Associated Press) በአለም ዙሪያ 126,000 የሚሆኑ የ COVID-19 ኬዞች ሲኖሩ፣ እና በዚህ ምክንያት ከ 4,600 በላይ ሞቶችን መኖራቸውን ዘግቧል።
ብሓሙስ ኣሶስየትድ ፕርስ ኣብ ዓለም ብውሕዱ 126,000ሕሙማት ኮቪድ-19 ከምኡ’ውን 4,600ሰባት ከም ዝሞቱ ሓቢሩ።
የ 2019–20 የኮሮኖቫይረስ ወረርሽኝ እየተስፋፋ ያለዉ የ2019 (COVID-19) የኮሮኖቫይረስ ወረርሽኝ ሲሆን የሚመጣዉም ከባድ በሆነው የመተንፈሻ ኮሮኖቫይረስ 2 (SARS-CoV-2) ነዉ።
እዚ ኣብ 2019-20 ዝተኸስተ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ከም መቀጸልታ ናይ 2019 ለበዳዊ ሕማም ኮሮናቫይረስ(ኮቪድ-19) ኮይኑ፡ብ ስቪር ኣኲት ረስፒራቶሪ ሲንድሮም ኮሮናቫይረስ 2(ሳርስ-ኮቭ-2) ዝተባህለ ቫይረስ ዝመጽእ እዩ።
ወረርሺኙ የታወቀው በኋን፣ ቻይና፣ ዲሴምበር 2019፣ ጃንዋሪ 30∕2020 ለህዝብ የጤና ድንገተኛ አለም አቀፋዊ ስጋት መሆኑን አስታወቀ፣ በ ማርች 11∕2020 እንደ ወረርሽኝ ታወቀ።
እቲ ለበዳ ዲሰምበር 2019 ኣብ ዉሃን፣ ቻይና ተፈሊጡ፣ ፌብሩዋሪ 30 2020 ደማ ህጹጽ ዓለምለኽዊ ሓደጋ ተባሂሉ ተኣዊጁ፣ ክም ለበዳ ድማ ኣብ ማርች 11 ፣2020 ኣፍልጦ ተዋሂቡዋ።
ኤፕሪል 10∕2020፣ በ 210 ሀገሮች ውስጥ በግምት 1.61 ሚሊየን የሚሆኑ የ COVID-19 ጉዳዮች ተዘግበዋል፣ በግምት ወደ 97,000 የሚሆን ሞቶች ምክንያትም ሆኗል።
ካብ 10 ሚያዝያ 2020 ጀሚሩ ኣስታት 1.61 ሚልዮን ኮቪድ-19 ሕሙማት ኣብ 210 ሃገራትን ግዝኣታትን ተመዝጊቦም ይርከቡ። 97,000 ከኣ ሞይቶም።
ወደ የሚጠጉ 364,000 ሰዎች አገግመዋል።
ከባቢ 364000 ዝኾኑ ሰባት ሓውዮም ኣለዉ።
ይህ የኬዝ ሞት መጠን በቻይና 4% እንደሆነ ሲገመት፣ በተቀረው የአለም ክፍል ደግሞ በአልጄሪያ 13.04% እስከ ኒውዚላንድ .08% እንደሚሆን ተገምቷል።
እቲ ናይ ሞት ደረጃ ኣብ ጫይና 4%፣ ኣብ ዓለምለኻዊ ድማ ካብ 13.04% ኣብ ኣልጀሪያ ክሳብ .08% ኣብ ኒውዚላንድ ክኸውን ተገሚቱ ነይሩ።
ትኩሳት፣ ሳል እና የመተንፈስ ችግር (እጥረት) ዋናኛ ምልክቶቹ ናቸው።
እቶም ዝተለመዱ ምልክታት ረስኒ፡ ሰዓል ን ናይ ምስትንፋስ ሕጽረት ዘጠቓለሉ እዮም።
መወሳሰቦች ኒውሞኒያ እና አጣዳፊ የሆነ የመተንፈስ ጭንቀት ሲንድሮምን ያካትታሉ።
ሕልኽላኻት ከም ኒሞንያ ከምኡ ውን ከቢድ ናይ ምትንፋስ ጸቕጢ ምልክት ካተቓልል ይኽእል።
ከተጋላጭነት ጀምሮ እስከ የበሽታው ምልክቶች እስከሚታዩ ድረስ ያለው ጊዜ በተለምዶ ወደ አምስት ቀናት ነው፣ ሆኖም ይህ ጊዜ ከሁለት እስከ አስራ አራት ቀናት ድረስ ሊሆን ይችላል።
ካብ እዋን ተጋላጽነት ስጋብ ምልክታት ምርኣይ ዘሎ ጊዜ ሓሙሽተ መዓልቲታት ክኾንከሎ፡ ይኹን ደኣምበር ካብ ክለተ እስካብ ዓሰርተ ኣርባዕተ መዓልቲታት ክዛይድ ይኽ እል እዩ።
የሚታወቅ ክትባት ወይም ለዚህ የተዘጋጀ ፀረ-ቫይረስ ህክምና የለም።
ክሳብ ሎሚ ዝተፈልጠ ክታበት ወይ’ውን ውሱን ጸረ-ቫይረስ መድሃኒት የለን።
ዋነኛው ህክምና ምልክታዊ እና ድጋፋዊ ህክምና ናቸው። የሚመከሩ የመከላከያ እርምጃዎች እጅ መታጠብ፣ ሲያስሉ አፍን መሸፈን፣ ከሌላ ሰው ያለ እርቀትን መጠበቅ፣ እና እንደተጠቁ ለሚያስቡ ሰዎች እራሳቸውን መከታተል እና እራሳቸውን ማግለልን ያካትታል።
መጀመርያ ዝወሃብ ምልክታውን ደገፋውን ሕክምና እዩ።ኢድ ምሕጻብ፡ ኣፍካ ሸፊንካ ምስዓል፡ማሕበራዊ ርሕቀትካ ምሕላው፡ ንዝተጠርጠሩ ሕሙማት ድማ ፈሊኻ ምክትታል ገለ ኣብነታት ከም ቅድመ-ሕክምና ክግበሩ ዝኽእሉ ጥንቃቄታት`ዮም።
በአለም ዙሪያ ያሉ ባለስልጣናት የጉዞ ገደብ፣ ኳራንቲንስ፣ የሰአት ገደብ፣ የስራ ቦታ አደጋ ቁጥጥሮች፣ እና የፋሲሊቲዎች መዘጋትን ስራ ላይ በማዋል ምላሻቸውን ሰጥተዋል።
ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ሰበ ስልጣን ግብረመልሲ በዚ ዝስዕብ መንገዲ ሂቦም ናይ ጉዕዞ ክልከላታት፣ ውሸባ፣ እዋን እቶእቶ፣ ናይ ስራሕ ቦታ ምክልኻል መጉዳእቲ፣ ከምኡ ውን ምዕጻው ትካል።
ወረርሽኙ ከባድ የሆነ የአለም አቀፍ ሶሾኢኮኖሚክ ውጥረት፣ የስፖርት ጨዋታዎች፣ የሃይማኖት፣ የፖለቲካ እና ባህላዊ ዝግጅቶች መራዘም እና መሰረዝ፣ በድንጋጤ በሚደረገው ሸመታ መጠነ ሰፊ የአቅርቦቶች እጥረቶች አስከትሏል።
እዚ ለበዳ ብዙሓት ዓለምለኻዊ ማሕበራዊን ቁጠባዊን ምፍርራስ ንኽምርሑ ዝገበረ እንትኾን፣ ናይ ስፖርታዊ ጸወታታት፣ ሃይማኖታዊ ጉዳያት፣ ፖለቲካዊን ባህላዊን ምድላዋት ፣ጊዜ ምምሕልላፍ ውይድማ ስረዛን ምስ ናይ ድንጋጸ ዕድጊት ዓቑሑት ተተሓሒዙ ናይ ቀረባት ሕጽረት እውን ኣጋጢሙ እዩ።
በ 193 አገሮች ውስጥ በአካባቢ ወይም በአለም አቀፍ ደረጃ ትምህርትቤቶች እና ዪኒቨርሲቲዎች፣ ወደ 99.4 በመቶ የሚጠጋውን የተማሪዎች ቁጥር ላይ ተጽእኖ በማድረስ ተዘግተዋል።
ትምህርትታትን ትካላት ላዕለዋይ ትምህርትን ብሃገር ደረጃ ወይ’ውን ብዞባዊ ደረጃ ኣብ 193 ሃገራት ተዓጽየን። እዚ ከኣ ንኣስታት 99.4 ምኢታዊት ናይ ዓለም ተመሃሮ ዝጸሉ’ዩ።
ስለቫይረሱ ትክክለኛ የልሆና መረጃ ኦንላይን በመሰራጨቱ በቻይና፣ ደቡብና ምስራቅ እስያ እና ከሌሎች ቫይረስ ከታየባቸዉ ሀገራት የመጡ ዜጎች ላይ ጥላቻና ማግለል እየደረሰባቸዉ ነዉ።
ብ መንገዲ ናይ ኢንተርኔት መርበብ ኣቢሉ ብዛዕባ እቲ ቫይረስ ዝተጋገየ ሓበሬታ ተዘርጊሑ እዩ፡ ናብ ናይ ቻይና ህዝቢታትን፡ ናብ ካልኦት ናይ ምብራቕን ደቡብ ምብራቕ ኤሽያ ዝኾኑ ሰባትን ዝመስሉን ናብ ካብ ብቲ ቫይረስ ዝተጠቕዐ ቦታ ዝመጹ ሰባት ዘቕነዐ ናይ ዜኖፎቢያ ን ምግላላልን ኣጋጣሚታት ነይሮም እዮም።
በጉዞ መቀነስ እና ከባድ ኢንዱስትሪ መዘጋት ምክንያት፣ የአየር ብክለት እና የካርቦን ልቀቶች ቀንሰው ነበር።
ብ ሰንኪ ውሑድ ጉዕዞን ናይ ከበድቲ ኢንዱስትሪታት ምዕጻዉን፣ ኣብ ብኽለት ኣየር ን ናይ ካርቦን ልቀትን ቀኒሱ እዩ።
ዉሀን፣ ቻይና (የሁቤይ ግዛት ዋና ከተማ) ውስጥ የሚገኙ የጤና ባለስልጣናት፣ ዲሴምበር 31∕2019 ላይ ምንጩ የማይታወቅ የኒውሞኒያ ክስተት ጥርቅሞችን በማሳወቅ ምርመራ በ ጃንዋሪ 2020 ላይ እንዲጀመር አድርገዋል።
ኣብ ዉሃን፣ ቻይና(ናይ ሁበይ ግዝኣት ዋና ኸተማ) ዝርከቡ ናይ ጥዕና ሰብ ስልጣናት፣ ድሕሪ ኣብ ዲሰምበር 31 2019 መልዓሊኦም ዘይፍለጡ ናይ ኒሞኒያ ጉጅለ ግዳያት ጸብጻብ ምቕራቦም፣ ኣብ መጀመሪያ ወርሒ ጃኑዋሪ 2020 ምርመራ ምክያድ ተጅሚሩ።
አብዛኛዎቹ ክስተቶች ከሁዋናን የባህር ምግቦች ጅምላ ሽያጭ ገበያ ጋር ግንኙነት ያላቸው ሲሆን ቫይረሱ ደግሞ ዙኖቲክ መነሻ እንዳለው ይገመታል።
መብዛሕቲኦም ጉዳያት ምስ ኋናን ናይ ባሕሪ ምግቢ ጅምላ መሸጢ ዕዳጋ ርክብ ዝነበሮም እዮም በዚድማ እቲ ቫይረስ ካብ እንስሳት ዝተበገስ ክምዝኸውን ይሕሰብ።
ስርጭቱን ያስከተለው ቫይረስ SARS-CoV-2 በመባል የሚታወቅ ሲሆን፣ ከሌሊት ወፎች ኮሮናቫይረሶች፣ የፓንጎሊን ኮሮናቫይረሶች እና SARS-CoV ጋር በቅርብ ተዛማጅ የሆነ አዲስ የተገኘ ቫይረስ ነው። የመጀመሪያ የበሽታው ምልክቶች የታየበት ሰው በታህሳስ 1∕2019 ታምሞ ተገኝቷል እና ያ ግለሰብ ከእርጥብ ገበያ ምድብ ጋር የሚታይ ግንኙነት የለውም።
ነዚ ለበዳ ዘምጽኦ ቫይረስ ሳርስ-ኮቭ-2 ዝተባህለ ሓድሽ ቫይረስ ኮይኑ ምስ ኣብ መንካዕ ዝርከቡ ኮሮናቫይረሳት፡ ፓንጎሊን ኮሮናቫይረሳትን ሳርስ-ኮቭን ዝመሳሰል’ዩ። እቲ መጀመርታ ምልክታት ዘርኣየ ሰብ ብ1 ታሕሳስ 2019 ከምዝሓመመ ድሒሩ ተፈሊጡ። እዚ ሰብ ከኣ ምስቶም ብድሕሪኡ ዝተረኽቡ ናይ ዕዳጋ ዓሳን ካልእን ጉጅለ ርኡይ ርክብ ከምዘይብሉ’ዩ ዝፍለጥ።
በታህሳስ መጀመርያ 2019 ዉስጥ ከታዩ ኬዞች መካከል ሁለት ሶስተኛ የሚሆኑት ከገበያ ጋር ግንኙናት ያለቸዉ ናቸዉ።
ክልተ ሲሶ ካብቶም ቀዳሞት ብታሕሳስ 2019 ዝተረኽቡ ጉጅለ ሕሙማት ምስቲ ቦታ ዕዳጋ ርክብ ነይርዎም።
መጋቢት 13∕2020 እለት ከደቡብ ቻይና ሞርንንግ ፖስት እንደዘገበዉ ወደ ሕዳር 17, 2019 በመመለስ የመጀመሪያ ኬዝ የ 55 እድሜ ያለው ሳዉ በሁቤ ግዛት ዉስጥ የሚኖር ሰዉ ላይ እንደተገኘ ነዉ። የካቲት 26∕2020 ዕለት WHO እንደ እንደዘገበዉ አዳድስ ኬዞች በቻይና እያቀነሱ እንደመጡና በተቃራኒ ደግሞ በጣሊያን፣ ኢራን እና ደቡብ ኮሪያ ዉስጥ በፊጥናት መጨመር ጀማረ። ከቻይና ዉጪ ያሉ አድስ ኬዞች ለመጀመሪያ ግዜ ነዉ በቻይና ዉስጥ ያለዉን አዲስ ኬዞችን የበለጠው።
ኣብ ማርች 13 2020፣ ሓደ ምንጩ ዘይተፈለጠ ጸብጻብ ከምዝሓበሮ ናብ ኖቨምበር 17 2019 ብምምላስ፣ ኣብ ሓደ ወዲ 55 ዓመት ናይ ሁበይ ግዝኣት ነባሪ ዘጋጠመ ጉዳይ እቲ ናይ መጀምሪያ ክኾን ከምዝኽእል ጥቆማ ሂቡ። ኣብ ፌብሩዋሪ 26 2020 ዝተገበረ ናይ WHO ጸብጻብ ክምዝሕበሮ፣ ኣብ ቻይና ዝርከቡ ሓደሸቲ ጉዳያት እናቐነሱ ኣብ ዝኸዱሉ፣ ኣብ ጣላያን፣ ኢራን ን ደቡብ ኮሪያን ሃንደበት ብምውሳኹ፣ ካብ ቻይና ወጻኢ ዘጋጥሙ ሓደሽቲ ጉዳያት ንመጀመሪያ ካብቶም ኣብ ቻይና ውሽጢ ዝረኣዩ በሊጾም ተራእዮም እዮም።
ብዙ አነስተኛ የተዘገቡ ኬዞች ሊኖሩ ይችላሉ፣ በተለይም መለስተኛ የበሽታ ምልከቶች ባለባቸው መካከል።
በተላይ ኣብ መንጎ እቶም ቀሊል ምልክት ዘርኣዩ ተተሓሒዙ ኣዝዩ ብዙሕ ቁጽሪ ዘለዎ ናይ ጉዳያት ኣትሒትካ ጸብጻብ ምግባር ክህሉ ይኽእል እዩ።
በሚያዝያ 26፣ ከሌላው ጊዜ አንፃር ከ 19 አመት በታች የሆኑ ታዳጊ ወጣቶች ውስጥ ጥቂት ኬዞች የተመዘገቡ ሲሆን በአለም ዙሪያ ኬዞች ውስጥ 2.4% ያህሉን ይይዛል። የዩናይትድ ኪንግደም ዋና የሳይትፊክ አማካሪ የሆኑት ፓትሪክ ቫላንስ፣ ውጤታማ በሽታን የመቋቋም ሁኔታ ላይ መደረሱ ከመሰማቱ በፊት የእንግሊዝ ህዝብን ብዛትን 60% የሚሆኑት ሊጠቁ እንደሚያስፈልግ ገምተዋል።
ብለካቲት 26 ኣብ መንእሰያት ዝወሓደ ቁጽሪ ሕሙማት ተራእዩ፡ 19ን ትሕቲኡን ዝዕድሚኦም 2.4% ናይ ዓለም ቁጽሪ ሕሙማት ነይሮም። Herd immunity ክምዕብል እንተኾይኑ፡ 60% ህዝቢ ብሪተይን በቲ ቫይረስ ክልከፉ ከምዘለዎም ናይ ብሪተይን ቀንዲ ኣማኻሪ ሳይንስ ፓትሪክ ቫላንስ ይትንትን።
ኬዞች የሚያመለክቱት ለCOVID-19 የተመረመሩ ሰዎች እና በይፋ ፕሮቶኮሎች መሰረት የምርመራው ውጤታቸው ፖዘቲቭ መሆኑን የተረጋገጠባቸው ሰዎችን ነው።
ግዳይ ክበሃል ከሎ ቁጽሪ ናይቶም ኮቪድ-19 ዝተመርመሩን፡ ውጽኢት መርመርኦም ከኣ በቲ መሰረት ዝተዳለወ ፕሮቶኮል ሕማም ከምዘለዎም ምስዝረጋገጽ’ዩ።
በ 23 ማርች፣ ከ 3% በላይ ህዝቡን የመረመረ አገር የለም፣ እና እንደ ጣሊያን፣ ኔይዘርላንድ፣ ስፔይን፣ እና ስዊዘርላንድ ያሉ፣ ብዙ አገራት ቀለል ያሉ ምልክቶች ያሏቸውን ብቻ ያለመመርመር የባለስልጣን መመሪያዎች ነበሯቸው።
ኣብ 23 መጋቢት፡ ልዕሊ 3% ህዝቦም ዝመርመሩ ወላሓደ ሃገር ኣይነበርን። ብዙሓት ሃገራት ከም በኣል ጥልያን፡ ነዘርላንድስ፡ ስፓኛን ስዊዘርላንድን ውሑድ ምልክታት ንዘለዎም ከይምርምሩ ወግዓዊ ፖሊሲታት ነይርወን።
በፈረንጆቹ መጋቢት 16 በታተመዉ ጥናት መሰረት በቻይና ዉስጥ እስከ ጥር 23 በግምት 86%ቱ የCOVID-19 ስርጭት አልታወቀም ነበር። እነዚህ ያልተመዘገቡ ስርጭቶች ለ 79%ቱ የተመዘገቡ የበሽታዉ ስርጭት ምንጭ የሆኑ ናቸዉ።
ኣብ ቻይና ክሳብ 23 ጥሪ ኣስታት 86% ናይ ኮቪድ-19 መልከፍቲ ብመርመራ ከምዘይተረኽበን እዞም ዘይተመዝገቡ መልከፍቲ ከኣ ኣብ 79% ናይቶም ዝተረኽበሎም ሰባት ከም መበገሲ ናይዚ ለብዒ ከምዝነበረ ብ16 መጋቢት ዝተዘርግሐ መጽናዕቲ ይሕብር።
መጋቢት 30 የታተመው የስታቲስቲካል ትንታኔ በጣልያን የተጠቂዎች ቁጥር ከተመዘገቡት ኬዞች በላይ ከፍ ያለ እንደሚሆን ገምቷል።
ብ30 መጋቢት ዝተሓትመ ጸብጻብ ብዘርእዮ ብዝሒ ሕሙማት ኣብ ዓዲ ጥልያን ካብቲ ዝተሓበረ መጠን ከም ዝዛይድ ተገምጊሙ።
የመጀመሪያው ግምት ለ COVID-19 መሰረታዊ ድጋሚ የማምረት ቁጥር (R0) ከ 1.4 እስከ 2.4 ነበር።
እቶም ናይ ፈለማ ናይ ኮቪድ-19 መሰረታዊ ቁጽሪ ምርባሕ(R0) ኣመልኪቱ ዝነበሩ ግምታት 1.4 እስካብ 2.4 እዮም ነይሮም።
በዩኤስ የበሽታ ቁጥጥር እና መካላከያ ማዕከል የታተመው ጥናት 5.7 ሊሆን እንደሚችል ይደመድማል።
ብ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ( US) ማእኸል ቁጽጽር ሕማምን ምክልኻልን( CDC) ዝተሓተመ ጽንዓት ምናልባት 5.7 ክኸውን ይኽእል እዩ እሉ መደምደምታ ገይሩ።
COVID-19 ያለባቸው አብዛኛዎቹ ሰዎች ያገግማሉ።
ብዙሓት ኮቪድ-19 ዝሓመሙ ሰባት ይሓውዩ’ዮም።
ለማያዉቁት፤ አንድ ሰዉ ምልክ ታይቶበት እስከሚሞት ድረስ የሚፈጀዉ ግዜ ከ 6 እሰከ 41 ቀናት ነዉ፣ በጣም የተለመደዉ ደግሞ 14 ቀን ነዉ።
ኣብቶም ዘይኮኑ፡ ካብ ናይ ምልክታት ምዕባለ ጀምሩ እስካብ ሞት ዘሎ ጊዜ ካብ 6 እስካብ 41 መዓልቲታት ኮይኑ እቲ ኣዝዩ ዝተለመደ ግን 14 መዓልቲታት እዩ።
እስከ ሚያዝያ 10∕2020 ባለው ጊዜ፣ ከ COVID-19 ጋር በተገናኘ ወደ 97,000 ሞቶች ተመዝግበዋል።
ካብ ኣፕሪል 10 2020 ጅሚሩ፣ክባቢ 97,000 ዝኾኑ ሞታት ብሰንኪ COVID-19 እዮም ኣጋጢሞም።
እስከ የካቲት 5 ድረስ በቻይና ከተመዘገበዉ ሞት ዉስጥ 80% የሚሆነዉ እድሜያቸዉ ከ 60 ዓመት በላይ ስሆን 75% የሚሆኑት ደግሞ ነባር የደም ዝውውርና የስኳር በሽታ ያለባቸዉ ናቸው። በ COVID-19 ምክንያት የተከሰተ ኦፊሴላዊ የሞት መጠን ባጠቃላይ በኦፊሴላዊ ፕሮቶኮሎች መሰረት የ COVID-19 ፖዘቲቭ ሆነው የሞቱ ሰዎችን የሚመለከት ነው።
ኣብ ቻይና፣ ካብ ፈብሩዋሪ 5 ጀሚሩ ክባቢ 80% ዝኾኑ ሞታት ኣብቶም ካብ 60 ዓመት ንላዕሊ ዝኾኑ እንትኾን እቶም 75% ድማ ን ናይ ልቢ ሕማማትን ናይ ሽኮሪያን ሓዊሱ ካልኦት ዝጸንሐ ናይ ጥዕና ኩነታት ዘለዎም እዮም። እቶም ዕላው ዝተገበሩ ናይ ብ COVID-19 ለበዳ ዝሞቱ ሰባት ማለት እቶም ብ ኦፊሳላዊ ፕሮቶኮላት ዝተረጋገጹ COVID ዝተረኸቦም ዝሞቱ ሰባት ማለት እዩ።
ሳይመረመሩ የሞቱ ለምሳሌ ቤት ዉስጥ፣ በቤተ ለቤት ህኪሚና እና በመሳሰሉት የሞቱትን ሳይካተት በCOVID-19 ምክንያት የሞት ቁጥር ከፍ ሊል ይችላል።
ሓቀኛ ቁጽሪ ሞት ካብ ኮቪድ-19 ነቶም ከይተመርመሩ ኣብ ገዛ፡ ኣብ ክንክን ቦታታት...ወዘተ. ዝሞቱ ኣብ ግምት ዘእተወ ስለዘይኮነንዝያዳ ክኽውን ተኽእሎ ኣሎ።
በጣልያን ያለው ከፊል ውሂብ በአለም አቀፍ ወረርሽኙ ወቅት የነበረው እላፊ የሞት ቁጥር ከCOVID ሞት ይፋዊ ቁጥር ከ 4-5 እጥፍ እንደሚበልጥ ደርሶበታል።
ኣብ ዓዲ ጥልያን ዝተረኽበ ሓበሬታ ከምዝረኽቦ፡ ኣብቲ ግዜ ለበዳ ዝነበረ ቁጽሪ ዝያዳ ሞት ነቲ ወግዓዊ ናይ ኮቪድ ቁጽሪ ሞት ብ4-5x ይበልጾ።
የዩ.ኤስ የበሽታ ቁጥጥር እና መከላከል ማዕከላት (CDC) ቃል አቀባይ "[የተገለፀው የሞት ቁጥር] ዝቅ ተደርጎ መገመቱን እናውቃለን"፣ በዩ.ኤስ እንደዚህ አይነት ከግምት በታች የሆነ ከቁጥር በታች የሆኑ የተዘበራረቁ ሪፖርቶች መግለጫ በወረርሽኙ ወቅት አልፎ አልፎ ይከሰታል፣ ይህም ልክ በ 2009 እንደተከሰተው H1N1 ስዋይን ፍሉ ስርጭት ላይ እንደሆነው አይነት ነው። በውሃን የተረጋገጠው የመጀመሪያ ሞት ኬዝ የተከሰተው እ.ኤ.አ በጥር 9፣ 2020 ነበር።
ናይ U.S. ማእኽል ምቁጽጽር ሕማምን ምክልኻልን( CDC) ቃል ኣቐባሊ "እቲ ናይ ሞት ትምበያ ኣትሒትና ገሚትናዮ ኢና" ክብሉ ኣሚኖም፡ እዚ ድማ፡ ብ ናይ U.S. ናይ ትሕተ ግምት ቁጽሪታት ክም ናይ 2009 H1N1 ዝበሉ ናይ ስዋይን ፍሉ ለበዳታት ዝተውሃቦም ትሕተ ግምት ዝጠናኸር ኣገላልጻ እዩ። እቲ ናይ መጀምሪያ ዝተረጋገጥጸ ጉዳይ ኣብ ዉሃን ጃኑዋሪ 9 2020 እዩ ነይሩ።
የመጀመሪያው ሞት ከዋናው ምድር ቻይና የተፈጠረው ፊሊፒንስ ውስጥ በ 1 ፌብሩዋሪይ ነው፣ የመጀመሪያው ሞት ከኤዢያ ውጪ ደግሞ ፈረንሳይ ውስጥ ፌብሩዋሪ 14 ላይ ነው።
ካብ ሜይን ላንድ ቻይና ወጻኢ ዝተመዝገበ ናይ መጀምሪያ ሞት፡ኣብ ፊሊፒንስ ፈብሩዋሪ 1 እዩ ኣጋጢሙ፡ ካብ ኤሽያ ወጻኢ እቲ ናይ መጀመሪያ ሞት ድማ ፈብሩዋሪ 14 ኣብ ፈረንሳይ ዘጋጠመ እዩ።
ልክ ጥር 28 ላይ ከቻይና ዉጪ በኢራን፣ ደቡብ ኮሪያ እና ጣሊያን ዉስጥ ብዙ ሞት ተመዝግቧል።
ኣብ ፌብሩዋሪ 28፣ ካብ ቻይና ሜይን ላንድ ወጻኢ፣ ኣብ ኢራን፣ ደቡብ ኮሪያን ጣልያንን ኣብ ሐሕድሕደን ካብ ደርዝን ንላዕሊ ሞት ኣመዝጊበን።
ማርች 13 ላይ፣ በእያንዳንዱ አህጉር ከአንታርቲካ በስተቀር፣ ከአርባ በላይ ሀገሮች እና ግዛቶች ሞት እንዳለ ተናግረዋል። የሞቱን መጠን ለመለካት የተለያዩ እርምጃዎች በጋራ ተወስደዋል።
ብመጋቢት 13 ልዕሊ ኣርብዓ ሃገራትን ግዝኣታትን ካብ ኩለን ኣህጉራት ብዠይካ ኣንታርቲካ ቅትለት/ሞት ሓቢረን። መጠነ-ሞት ብዙሕ መለክዒታት ኣለዎ።
እነዚህ ቁጥሮች በአከባቢ ይለያያሉ፤ ከግዜ በዋል ግን በሚደራገዉ የምርመራ ብዛት፣ በጤና አገልጊሎት ጥራት፣ በህኪምና አመራጮች፣ ወረርሽኙ ከተነሳ ጀምሮ ባለዉ ጊዜ እና የህዝብ በሃሪያት የሆኑ እንደ እድሜ፣ ፆታ እና አጠቃላይ ጤና ባሉ ነገሮች ጫና ይደረግበታል። የሞት እና ኬዝ ሬሽዮ የሚያሳያዉ በተወሰና ግዜ ገደብ ዉስጥ የሞት ቁጥርን ለተያዙት ቁጥር ማካፋል ነዉ።
እዞም ቁጽሪታት ብ ክልላት ብ ጊዜን ዝፈላለዩ እንትኾኑ፣ብዝግበሩ ናይ ምርመራታት መጠን፣ ናይ ጥዕና ክንክን ስርዓታት ጽርየት፣ ናይ ሕክምና ኣማራጾታት፣ ካብ እቲ ናይ መጀምሪያ ለበዳ ኣትሒዙ ዘሎ ግዜ፣ ከምኡውን ከም ዕድመ፣ ጾታን ኣጠቓላሊ ጥዕናን ዝኣምሳሉ ናይ ህዝቢ መግለጺታት ዝጽለዉ እዮም።
በጆንስ ሆፕኪንስ ዩኒቨርሲቲ ስታትስቲክስ መሰረት፣ እ.ኤ.አ እስከ ሚያዝያ 10፣ 2020 ድረስ ያለው የአለም አቀፍ ኬዝ-ያለው ሞት መጠን 6.0% (97,039/1,617,204) ነው።
ዓለምለኻዊ መጠነ-ዝምድና ሞትን ሕማምን 6.0%(97,039/1,617,204) ምዃኑ ናይ 10ሚያዝያ 2020 ጆን ሆፕኪንስ ዩኒቨርስቲ ስታቲስቲክስ የርኢ።
ቁጥሩ በየክልሉ ይለያያል።
እቲ ቁጽሪ ብ ክልላት ይፍላለ እዩ።
በቻይና፣ በኬዝ-ያለው-ሞት መጠን ከ 17.3% (እ.ኤ.አ ከጥር 1-10፣ 2020 ጀምሮ የበሽታ ምልክት ለታየባቸው) ወደ 0.7% (እ.ኤ.አ ከየካቲት 1፣ 2020 በኋላ የበሽታ ምልክት ለታየባቸው) ቀንሷል። ሌሎች እርምጃዎች የሚያካትቱት የኬዝ ሞት መጠን (CFR) የሚያካትቱ ሲሆን፣ ተመርምረው የነበሩ በበሽታው ህይወታቸው ያለፈ ሰዎች ብዛትን በመቶኛ የሚያሳይ ነው፣ እናም የኢንፌክሽን ሞት መጠን (IFR) ደግሞ በበሽታው ህይወታቸው ያለፈ የተጠቂዎች (የተመረመሩ እና ያልተመረመሩ) ሰዎችን ብዛትን በመቶኛ የሚያሳይ ነው።
ኣብ ቻይና መጠነ-ዝምድና ምዉታንን ሕሙማትን ካብ 17.3%(ነቶም ካብ ዕለት 1-10 ጥሪ 2020 ምልክታት ንዘርኣዩ)ናብ 0.7%(ድሕሪ ዕለት 1 የካቲት 2020 ምልክታት ንዘርኣዩ)ጎዲሉ። ካልኦት ዓቐናት ከም ናይ ሕሙማት መጠን ሞት፡ማለት መጠነ ሞት ናይቶም ዝሓመሙ ብሚእታዊት ዘርኢ ከምኡ’ውን ናይ ዝተበከሉ መጠነ ሞት፡ማለት መጠነ ሞት ናይቶም ብመርመራ ዝተፈልጡን ዘይተመርመሩን ዝተለኽፉ ብሚእታዊት ዘርኢ’ውን ኣለዉ።
እነዚህ አኃዛዊ መረጃዎች በጊዜ የተገደቡ አይደሉም፤ እናም በአንድ የተወሰነ የጉዳይ ሂደት አማካይነት አንድ የተወሰነ ህዝብ በበሽታው ከተያዙ ይከተላሉ።
እዞም እስታትስቲክሳት ኣብ ጊዜ ዝተወሰኑ ኣይኮኑን፣ ናይ ህዝቢታት ብዝሓት ብመንጽር ናይ እቲ ረኽሲ ጉዳያት ዝድረኹ እዮም።
በርካታ ምሁራን እነዚህን ቁጥሮች ለተወሰኑ የህዝብ ብዛቶች ለማስላት ሞክረዋል።
ብዙሓት ምሁራት ኣብ ዝተወሰነ በዝሒ ህዝቢ፣ ነዞም ቁጽሪታት ንምስራሕ ሙከራ ገይሮም እዮም።
የኦክስፎርድ ዩንቨርሲቲ ማስረጃን መሰረት ያደረገው የጤና ማእከል በዚህ ወረርሽኝ ምክንያት የሚከሰተው ሞት ከ 0.1% እስከ 0.39% ሊሆን እንደሚችል ገምቷል።
ናይ ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ( University of Oxford) ናይ ኣብ መርዳእታ ዝተደረኸ ሕክምና ማእኸል( Centre for Evidence-Based Medicine) ናይ እቲ ለበዳ ናይ ረኽሲ ሞት ናይ ምስዓብ መጠን ኣብ መንጎ 0.1% ን 0.39% እዩ ክብል ግምቱ ኣቐሚጡ።
ለዚህ ሬንጅ ከፊተኛ ግምት መጀመሪያ በጀርመን የ COVID-19 የተደረጋ ምርመራ እና በ CFR ግምት ላይ ያተደረጋ ስታትስቲካዊ ጥናት ጋር የሚሄድ ነዉ።
ናይ እዚ ሬንጅ እዚ ላዕለዋይ ግምት ምስ ውጽኢታት እቲ ኣብ ጀርመን ዝተኻየደ ሃንደበታዊ ናይ COVID-19 ምርመራታት ን ኣብ CFR ምርመራ ምግባር ዘለዎ ጽልዋ ዘጽንዕ ናይ እስታቲክሳዊ ጽንዓት ሓቢሮም ዝኸዱ እዮም።
WHO እንዳሳወቀዉ ወረርሽኙ መቆጣጣር የሚቻል ነዉ።
WHO እዚ ለበዳ ኣብ ትሕቲ ቑጽጽር ክውዕል ይኽእል እዩ ኢሉ ኣቐሚጡ እዩ።
ወረርሽኙ ከፍተኛ ደረጃ ላይ የሚደርስበትን እና ለምን ያህል ጊዜ እንደሚቆይ እርግጠኛ ሆኖ መናገር አስቸጋሪ ከመሆኑ ባሻገር ከቦታ ቦታ ሊለያይ ይችላል።
እቲ ዝጠንከረ እዋን ናይ’ዚ ለበዳ ከምኡ’ውን ክሳብ መዓስ ክቅጽል’ዩ ኣይተፈልጠን። ካብ ቦታ ናብ ቦታ’ውን ይፈላለ።
የፔን ሰቴት ዩኒvርሲቲዋ ማርሴጅ ፔን እነዳለችዉ “ሳይታይ ይቆይና የኢንፌክሽን ወረርሽኝ ተመሳሳይ ሆኖ ይቆያል። ከዛ በበሽታዉ ከተያዙት ዉስጥ ሲጠፈ እየቀነሰ ይሄዳል።”
ማሲየጅ ቦኒ ካብ ፐን ስቴት ዩኒቨርስቲ “ብዘይ ዝኾነ ቁጽጽር ዋላ እንተኾነ፡ ተላባዕቲ ሕማማት ጥርዚ ዝርግሐ ድሕሪ ምብጽሖም ዝልከፉ ሰባት ምስ ሰኣኑ ክጎድሉ ይጅምሩ” ኢሉ።
ነገር ግን ይህ መቼ እዉን አንደሚሆን አሁን ላይ ሆኖ መገመት የማይሆን ነዉ”።
ይኹን ደኣምበር ኣብዚ ሒዚ ሰዓት እዚ መዓስ ክኽውን ከምዝኽእል ዘርኢ ትኽክለኛ ትንበያ ምሃብ ኣይከኣልን።
የቻይና መንግስት ከፍተኛ የህክምና አማካሪ የሆኑት ዝሆንግ ናንሻን የቫይረሱን ስርጭት ለመግታት የሚወሰዱ እርምጃዎች በተመለከተ የአለም ጤና ድርጅትን ምክር ለመከተል ሁሉም ሃገራት የሚንቀሳቀሹ ከሆነ "በሰኔ ሊያቆም ይችላል" ሲሉ ይሞግታሉ።
ናይ መንግስቲ ቻይና ነባር ናይ ሕክምና ኣማኻሪ ጆንግ ናንሻን እንድሕር ደኣ ኩለን ሃገራት ብመሰረት ነዚ ለበዳ ቫይረስ ጠጠው ንምባል ብዛዕባ ክውሰዱ ዝግበኦም ስጉምቲታት ናይ ውድብ ጥዕና ዓለም ምኽሪ ንምስዓብ እንድሕር ተለዓዒለን "ስጋብ ሰነ ክጠፍእ ይኽእል እዩ" ኢሎም ክርክር ኣልዒሎም።
በመጋቢት 17፣ ከለንደን የንፅሃና እና የትሮፒካል ህክምና አዳም ኩቻርስኪ SARS-CoV-2 "ለአመት አሊያም ለሁለት አመት ያህል ተደጋጋሚ ይታያል" ብለው ተናግረዋል።
ብመጋቢት 17 ካብ ላንደን ቤት-ትምህርቲ ጽሬትን ትሮፒካል ሕክምናን ኣዳም ኩቻርስኪ SARS-CoV-2 “ክሳብ ሓደ ወይ ክልት ዓመታት ክጸንሕ’ዩ”ኢሉ።
በ Neil Ferguson በሚመራው እንደ የኢምፔሪያል ኮሌጅ ጥናት ከሆነ፣ የአካል መራራቅ እና ሌሎች እርምጃዎች ክትባት እስኪገኝ ድረስ (ምናልባት 18 ወራቶች ወይም ከዛ በላይ)"ያስፈልጋሉ።
ብመሰረት ብ ኔይል ፈርጉሰን ዝተመርሐ መጽናዕቲ ናይ ኢምፐሪያል ኮሌጅ(Imperial College ) ኣካላዊ ምርሕሓቕ ን ካልኦት ስጉምቲታትን “እስካብ ከታበት ዝርከብ(ኣብ ውሽጢ 18 ኣዋርሕ ውይድማ ካብኡ ንላዕሊ)” ኣድለይቲ እዮም ክብል ገሊጹ።
William Schaffner ከ Vanderbilt University “ይህ ኮሮናቫይረስ በቀላሉ ሊተላለፍ የሚችል በመሆኑ ሙሉ በሙሉ ይጠፋል ለማለት ያስቸግራል” እና በየዓመቱ ተመልሶ ሊመጣ እና ወደ ወቅታዊ በሽታ ሊለወጥ ይችላል ብዬ አስባለሁ" ብለው ተናግሯል።
ዊልያም ሻፍነር ካብ ቫንደርቢት ዩኒቨርሲቲ() " እዚ ኮረና ቫይረስ እዚ፣ ብ ቕልጡፍ ዝምሓላለፍ ብምዃኑ መሊኡ ኣይክጠፍእን እዩ" ኢሉ ብምግላጽ "ወቕቲ እናሓለወ ዝመጽእ፣ በቢዓመቱ ዝመለስ ክኸውን ይኽእል እዩ" ክብል ሓሳቡ ገሊጹ።
የመመለሱ ጉዳት የሚወሰነዉ በጋራ በሚደረግ እሚዩኒቲና በዲኤንኤ ለውጥ መሰረት ነዉ።
መሊስካ ናይ ምትሳእ ጉዳይ ኣብ ናይ ማሕበረሰብ ምክልኻል ሕማምን ኣብ ዝርግሐ ናይቲ ላብዕን ዝተሞርኮሰ እዩ።
የCOVID-19 በሽታ ምልክቶች በአንፃሩ ልዩ-ያልሆነ እና የተጠቁ ሰዎች የበሽታ ምልክት የማይታይባቸው ሊሆኑ ይችላሉ።
ናይ COVID-19 ምልክታት ብ ኣንጻራዊነት ዓርሶም ክኢሎም ዝፍለዩ ኣይኮኑን፣ በቲ ቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ድማ ምንም ዓይነት ምልክት ዘይከርእዩ ይኽእሉ።
ሁለት የተለመዱ ምልክቶች ትኩሳት (88%) እና ደረቅ ሳል ናቸው (68%)።
ረስንን(88%) ደረቕ ሰዓልን(68%) እቶም ብብዝሒ ዝረኣዩ ምልክታት’ዮም።
አነስተኛ የተለመዱ ምልክቶች ድካም፣ የመተንፈሻ አካላት ፈሳሽ መፈጠር (አክታ)፣ የማሽተት ስሜት ማጣት፣ የትንፋሽ ማጠር፣ የጡንቻ እና መጋጠሚያ ህመም፣ የጉሮሮ መቁሰል፣ ራስ ምታት፣ መንቀጥቀጥ፣ ማስመለስ፣ ደም የተቀላቀለበት አጣዳፊ ሳል፣ ተቅማጥ ወይም የቆዳ መበለዝን ያካትታሉ። የአለም ጤና ድርጅት ከስድስት ሰዎች ውስጥ በግምት አንዱ በጠና ሊታመም እና ለመተንፈስ ሊቸገር እንደሚችል ገልጿል።
ብዙሕ ልሙዳት ዘይኮኑ ምልክታት ድኻም፡ ካብ ናይ መተንፈሲ ኣካል ዝወጽእ ፈሳሲ፡ ናይ ምጭናው ተኽእሎ ምስኣን፡ ሕጽረት ምስትንፋስ፡ ናይ ጭዋዳታትን ናይ መገጣጠምን ቃንዛ፡ ዝቖሰለ ጉሮሮ፡ ሕማም ርእሲ ፡ ምንቅጥቃጥ፡ ተምላስ፡ ሄሞፕትይሲስ( hemoptysis)፡ ውጽኣት ውይድማ ሳያኖሲስ( cyanosis) ዘጠቓለሉ እዮም። ወድብ ጥዕና ዓለም( WHO) ከምዘቕምጦ ካብ ሹዱሽተ ሰባት እቲ ሓደ ኣዝዩ ብኸቢድ ክሓምምን ናይ ምትንፋስ ጸገም ከጋጥሞ ይኽእል።
የአሜሪካ የበሽታ ቁጥጥር እና መከላከል ማዕከላት (ሲዲሲ) የድንገተኛ ምልክቶች የሚባሉትን እንደ ለመተንፈስ መቸገር፣ የማያቆም የደረት ህመም ወይም ጫና፣ ድንገተኛ ውዝግብ፣ ለመራመድ መቸገር፣ እና የፊት ወይም ከንፈር መበለዝ ዘርዝሯል፤ እነዚህ ምልክቶች ከታዩ በአፋጣኝ የህክምና ትኩረት ማግኘት ይመከራል። ተጨማሪ የበሽታ መስፋፋት ወደ ከፋ ሳንባ ምች፣ ከባድ የመተንፈሻ አካላት ጫና ችግር፣ መበስበስ፣ የመበከል ሁኔታ እና ሞት ያስከትላል።
ናይ U.S. ማእከል ምቁጽጻርን ምክልኻልን ተላባእቲ ሕማማት (CDC)ዝርዝር ናይ ሕጹጽነት ምልክታት ከም ሕጽረት ትንፋስ፡ ዘየቋርጽ ቃንዛ ወይ ጸቅጢ ኣፍልቢ፡ሓንደበታዊ ምድንጋር፡ኣብ ምንቅስቃስ ምሽጋርን ሰመያዊ ከናፍር ወይ ገጽ ዘጠቃለለ ኣውጽዩ። እዘን ምልክታት ኣብ ዝረኣየሉ እዋን ሕጹጽ ሕክምና ከምዘድሊ’ውን ይመክር። እቲ ሕማም እናማዕበለ ምስዝኸይድ ብርቱዕ ረኽሲ ሳንቡእ፡ሓንደበታዊ ሕጽረት ምስትንፋስ፡ረኽሲ ደም፡ሕጽረት ዝውውር ደምን ሞትን ከስዕብ ይኽእል’ዩ።
በበሽታው ከተያዙ አንዳንዶቹ ምናልባት ምንም ምልክት የላቸውም፣ ምንም የክሊኒካል ምልክቶች የሌላቸው ነገር ግን የምርመራው ውጤት የተረጋገጠ ኢንፌክሽን የሚያሳይ፣ ከተረጋገጠ ኢንፌክትድ ሰዎች ጋር ግንኙነት ያላቸው ሰዎች ኢንፌክሽኑ እንዲጠፋ በቅርበት ክትትል ሊደረግላቸው እና ሊመረመሩ እንደሚገባ እንዲመከሩ ተመራማሪዎች ሀሳብ ሰጥተዋል።
ገለ ካብቶም ዝተለኸፉ ምንም ዓይነት ምልከት ዘይከርእዩ ይኽእሉ፣ እዚ ማለት ድማ ምንም ዓይነት ክሊኒካዊ ምልክት ኣየርእዩን ግን ድማ ምርመራት ህላወ ረኽሲ ዘረጋግጹ እዮም። ስለዚ፣ ተመራመርቲ ነቶም ምስ እቲ ዝተረጋገጸ ጉዳይ ዘለዎ ሰብ ናይ ቀረባ ምንኽኻእ ዘልዎም ሰባት ብቐረባ ክትትል ክግበረሎም ክምዘለዎን ናይ እቲ ረኽሲ ህላወ ንምፍላጥ ዝግበሩ ምርመራታት ክገብሩ ከምዘለዎም ይምኽሩ።
ቻይኖች የምልክት አልባነት ንጽጽርን ከጥቂት እስከ 44% ድረስ ገምተውታል።
ቻይና ናይ ምልክት ዘይርኣዩ ካብ ውሑዳት እስካብ 44% ክምዝበጽሕ ተምቢያ።
የተለመደው የመራቢያ ጊዜ (በኢንፌክሽኑ እና ምልክቱ በሚታይበት መካከል ያለው ጊዜ) ከ አንድ እስከ 14 ቀኖች ክልል ውስጥ ነው፣ አብዛኛውን ጊዜ አምስት ቀናት ነው። እርግጠኛ ያለመሆን ምሳሌ፣ ከ COVID-19 ጋር ያሉ የሰዎች ክፍልፋይ ግምት የማሽተት ስሜታቸውን ያጡት በመጀመሪያ 30% ሲሆን እና በኋላም ደግሞ ወደ 15% ቀነሰ።
ዝበዝሐ ግዜ እቲ መራብሒ ግዘ ( ኣብ መንጎ መልከፍትን ምልክት ሕማም ዝረኣየሉ ዘሎ ግዜ) ዝበዝሐ ግዜ ሓሙሽተ መዓልታት ዋላ እንተኮነ፡ ካብ ሓደ ክሳብ 14 መዓልታት ይፈላለ። ከም ኣብነት ናይ ዘይርጉጽነት፡ ገምጋም ናይቶም ኮቪድ-19 ዝሓዞም’ሞ ናይ ሽታ ምልላይ ክእለቶም ዘጥፍኡ መጀመርያ 30% ዝነበረ ናብ 15% ወሪዱ።
ቫይረሱ እንዴት እንደሚተላላፍ የተወሰኑ ዝርዘሮች ገና ወደ ፊት የሚገለፅ ነዉ የሚሆነዉ።
እዚ ሕማም ብዝርዝር ብኸመይ ከምዝመሓላለፍ ገና ኣብ መጽናዕቲ ኣሎ።
በሽታው በዋናነት ቅርብ በሆነ ግንኙነት እና በማሳል፣ ማስነጠስ፣ ወይም ማውራት ወቅት በሚፈጠሩ ትናንሽ ጠብታዎች ይተላለፋል፣ የቅርብ ግንኙነት ከ 1-2 ሜትር (ከ 3 እስከ 6 ጫማ) መሆን ነው።
እቲ ሕማም ቀንዲ ብቀረባ ርክብ ኣብ ዝህሉን፡ ቀረባ ማለት ትሕቲ 1-2 ሜትሮ(3-6 feet)፡ ወይ ድማ ብዓይኒ ዘይረኣዩ ኣብ ግዜ ምስዓል፡ ምሕንጣስ ወይ ምዝራብ ዝስወጹ ደቀቅቲ ባእታታት እዩ ዝመሓላለፍ።
ጥናቶች ያልተሸፈነ ሳል ከ 4.5 ሜትሮች (15 ጫማ) እስከ 8.2 ሜትሮች (27 ጫማ) ድረስ የሚጓዙ እርጥበቶችን ሊፈጥር እንደሚችል ማወቅ ችለዋል።
መጽናዕቲታት ክምዝሕብሩዋ ካብ ዘይተሸፈነ ምስዓል ዝወጽኡ ንጣባት ካብ 4.5 ሜትር(15 ጫማ) እስካብ 8.2 ሜትር(27 ጫማ) ክጎዓዙ ይኽእሉ እዮም።
ቫይረሱ በንግግር ወቅት ሊፈጠሩ በሚችሉ ጠብታዎች ሊተላለፍ እንደሚችል እና እነዚህም ጠብታዎች አየር ላይ ለረጅም ጊዜ ሊቆይ እንደሚችሉ አንዳንዶች ይደመድማሉ። የመተንፈሻ አካላት ጠብታዎች ማውራትን ጨምሮ በአተነፋፈስ ወቅትም ሊፈጠሩ ይችላሉ፣ ሆኖም ቫይረሱ በአጠቃላይ አየር ወለድ አይደለም።
ዋላኳ እቲ ቫይረስ ብ ኣጠቓላሊ ኣየር ወለድ እንተዘይኮነ፣ዝተወሰኑ ሰባት እቲ ቫይረስ ብ ኣናኡሽተይ፡ ኣብ እዋን ዘረባ ክፍጠሩ ዝኽእሉ፡ ኣብ ኣየር ን ዝነውሐ ጊዘ ዝጸንሑ ንጣባት ክመሓላለፍ ክምዝኸእል ርእይቶ የቕርቡ። ናይ መተንፈሲ ኣካላት ንጣባት ኣብ እዋን ን ደገ ምንፋስ፡ ኣብ ዘረባ ሰዓት ሓዊሱ ክፍጠሩ ይኽእሉ እዮም።
በአቅራቢያ ባሉ ሰዎች አፎች ወይም አፍንጫዎች ላይ ሊያርፉ ወይም ወደ ሳንባዎች ሊሳቡ የሚችሉ ይሆናል።
እዞም ባእታታት ኣብ ኣፍ ወይ ኣፍንጫ ብቀረባ ዝርከቡ ሰባት ክዓልቡ ወይ ድማ ንውሽጢ ሳናቡእ ክኣትዉ ይኽእሉ’ዮም።
የካርስዮፑልሞነሪ ማገገም (CPR) የመተንፈሻ አካል ቀዶ በአያር ለሚተላለፉ በሽታዎች ሊያጋልጥ ይችላል።
ገለገለ ሕክምናዊ መስርሂታት ከም በዓል ኢንቱቤሽንን Cardiopulmonary Resuscitation(CPR) ነቲ ኣብቲ ስርዓተ ምስትንፋስ ዝጸንሕ ኣኽታ ምስ ኣየር ብምሕዋስ ኣብ ኣየር ዝርግሐ ቫይረስ የስዕቡ።
የሆነ ሰው የተበከለ ወለል ይህም ቆዳ ጨምሮ ከነኩ በኋላ አይናቸውን፣ አፍንጫቸውን ወይም አፋቸውን ሲነኩም ሊሰራጭ ይችላል።
ዝተበከለ ንብረት ወይ ኣካል ከም ቆርበት ተንኪፍካ ዓይንኻ፡ ኣፍንጫኻ ወይ ኣፍካ ብምሓዝ እቲ ቫይረስ ክመሓላለፍ ይኽእል’ዩ።
በሰገራ አማካይነት ሊተላለፍ ይችላል የሚባለው ስጋት ቢኖርም፣ ይህ ስጋት የመከሰት እድሉ በጣም አነስተኛ ነው።
ብ ዓይኒ ምድሪ ክመሓላለፍ ይኽእል እዩ ዝብሉ ስግኣታት እኳ እንተሃለዉ፣ እዚ ሓደጋ ግን ኣዝዩ ዝተሓተ እዩ።
የቻይና መንግስት SARS-CoV-2 አማካነት በአፍ መተላለፉን አስተባብሏል። ቫይረሱ ምልከቱ ታይቶ በመጀመሪያ ሦስት ቀናት በጣም ይተላለፋል ምንም እንኳ ምልክት ሳታይ እና በሽተዉ ከታያ በዋላ መሰራጨት ብችልም ማላት ነዉ።
ናይ ቻይና መንግስቲ ናይ SARS-CoV-2 ብ መንገዲ ዐይኒ ምድሪ ናይ ምምሓልላፍ ትኽእሎኡ ክሒዶሞ እዮም። እቲ ቫይረስ ካብ'ቲ ምልክት ዝረኣየሉ ጊዜ ጀሚሩ ዘለዋ ናይ መጀምሪያ ሰለስተ መዓልቲታት ኣዝዩ ተምሓላላፋይ ዝኾነሉ እዩ ይኹን ዳኣመበር እቶም ምልክታት ቅድሚ ምርኣዮም ን ኣብቶም ቀጸልቲ ናይ'ቲ ሕማም እዋናትን 'ውን ምዝማቱ ክቕጽል ይኽእል እዩ።
ሰዎች ምልክት ማሳየት ከመጀመራቸው ሶስት ቀናት በፊት በሽታው እንዳለባቸው የሚያሳይ ማረጋገጫ የተገኘባቸው ሲሆን ይህም ምልክት ከማሳየት በፊት በሽታው ሊታለፍ እንደሚችል አሳይቷል።
ሰልስተ መዓልታት ቅድሚ ምልክታት ምምዕባሎም ሰባት ብመርመራ ሕማም ከምዘለዎም ክረጋገጽ ይከኣል’ዩ። እዚ ማለት ከኣ ብዘይ ዝኾነ ምልክት ተላባዕነት ከም ዘሎ ይሕብር።
በለቦራቶሪ የተረጋገጠ በጣም ጥቂት የበሽተዉ ስርጭት ዘገባ ነበር፣ ነገር ግን በተመሳሰይ ሁኔታ በሌሎች ሀገራት ኒኪኪ የለቸዉ ስመረመሩ ተመሳሳይ ስርጭት ተገኝቷል።
ብላባራቶሪ ዝተረጋገጹ ናይ ሕማም ምልክት ዘይብሎም ሰባት ውሑዳት’ዮም፡ ግን ኣብ ውሱናት ሃገራት ብዘይ ዝኾነ ምልክታት ሕማም ከመሓላልፉ ከምዝኽእሉ ዝተኻየዱ መጽናዕትታት ይሕብሩ።
የአውሮፓ የበሽታ መከላከል እና መቆጣጠር ማዕከል (ECDC) በሽታው እንዴት በቀላሉ እንደተሰራጨ፣ አንድ ግለሰብ ከሁለት እስከ ሶስት ግለሰቦች በሽታውን እንደሚያስተላለፍ ሙሉ በሙሉ ግልፅ እንዳልሆነ አሳውቀዋል። ቫይረሱ በወለሎች ላይ ከሰዓታት እስከ ቀናት ድረስ ሊቆይ ይችላል።
ናይ ኣውሮፓ ማእኸል ምክልኻልን ምቁጽጽርን ሕማም( ECDC) ምንም እኳ እቲ ሕማም ብምንታይ መንገዲ ብቐሊሉ ከምዝመሓላለፍ እንተ ዘይተፈልጠ፡ሓደ ሰብ ግን በ ኣጠቓላሊ ክልተ ወይድማ ሰልስተ ሰባት ክብክል ይኽእል እዩ ኢሉ የቕምጥ። እቲ ቫይረስ ካብ ሰዓታት ኣትሒዙ እስካብ መዓልቲታት ኣብ ናይ ኣካላት ገጽ ይጽንሕ እዩ።
በተለይ በፕላስቲክ (polypropylene) እና 304 የማይዝግ ብረት ላይ ቫይረሱ እስከ ሶስት ቀናት፣ በኮፐር ላይ እስከ አራት ሰዓታት ሊቆይ ይችላል።
ግልጺ ብዥኮነ መልክዑ. እቲ ቫይረስ ኣብ ፕላስቲክ(ፖሊፕሮፓይሊን) ስጋብ ሰለስተ መዐልቲታት ክረኣ ክምዝኽእልን፡ 304 ድማ ኣብ ስተይንለስ ስቲል( stainless steel)፡ ኣብ ካርቶን ድማ ን ሓደ መዓልቲ ፡ ኣብ ኮፐር ድማ ስጋብ ኣርባዕተ ሰዓታት ክፍለ ይኽእል እዩ።
ነገር ግን ይሄ አንደ እርጥበት እና ቴምፕሬቸር ላይ ተንተርሶ ይለያያል። የቤት እንስሳትና ሌሎች አንስሳትም COVID-19 ፖዘቲቭ ሆነው ተገኝተዋል።
እዙይ ግን፣ ኣብ ራሕሲን መጠን ሙቐትን ዝተደረኸ እዩ። ናይ ገዛ እንስሳትን ካልኦት እንስሳትን COVID-19 ተረኺቡዎም እዩ።
እንስሳት ቫይረሱን ወደ ሰዎች ማስተላለፍ ይችሉ እንደሆነ የሚያረጋግጥ ማስረጃ የለም፣ ቢሆንም የብሪትሽ ባለስልጣናት፣ ልክ የበሽታው የተጠቃ ሰው የነካውን ወለል ከነኩ በኋላ እንደሚደረገው ከእንስሳት ጋር ከተነካኩ በኋላ እጆቻቸው እንዲታጠቡ ይመክራሉ።
ናይ ብሪጣንያ ሰበ-ስልጣን ድሕሪ እንስሳታት ምሓዝ ልክዕ ከምቲ ዝተለኽፈ ንብረት ድሕሪ ምሓዝካ ኣእዳውካ ተሓጸብ ዋላ’ኳ እንተበሉ፡እቲ ቫይረስ ካብ እንስሳታት ናብ ሰባት ከምዝመሓላለፍ ዘርኢ መረዳእታ የልቦን።
ኮሮናቫይረስ 2 (SARS-CoV-2) የመተንፈሻ አካላት ከባድ በሽታ የኖቭል ቫይረስ ሲሆን፣ በዉሃን ውስጥ ከባድ የመተንፈሻ አካላት ህመም ኬዞች ምድብ ጋር የተገናኘ የሳንባ ምች ካለባቸው ሶስት ሰዎች ላይ መጀመሪያ የተለየ ነው።
SARS-CoV-2 ኖቨል ቫይረስ 2 ኮይኑ፣ ካብ ሰለስተ ኒሞኒያ ዘለዎም ምስ ኣብ ዉሃን ዘጋጠሙ ክበድቲ ናይ መተንፈሲ ኣካላት ጸገም ዝተሓሓዙ ሰባት እዩ ንመጀምሪያ ጊዜ ተነጺሉ።
የኖቭል ሳርስ-ኮቭ-2 ቫይረስ ሁሉም ባህሪያት በተዛማጅ ኮሮናቫይረስ ጋር ተፈጥሮ ውስጥ ይከሰታሉ። ከሰዎች አካል ውጭ፣ ቫይረሱ በቤት ውስጥ ሳሙና ይገደላል፣ ምክንያቱም ሳሙና የቫይረሱን መከላከያ ሽፋን ያስወግዳል። ሳርስ-ኮቭ-2 ከዋናው ሳርስ-ኮቭ ጋር በቅርበት ይዛመዳል።
ኩሉ መልክዓት ናይዚ ሓድሽ ዝተቐላቐለ ሳርስ-ኮቭ-2 ቫይረስ ኣብ ተመሳሰልቲ ተፈጥሮኣዊ ኮሮናቫይረሳት ይርከቡ። ካብ ሰውነት ወጻኢ ሳምና ነቲ ዝከላኸሎ ሽፋን ብምሕቓቕ ነዚ ቫይረስ ክቐትሎ ይኽእል። ሳርስ-ኮቭ-2 ምስቲ ነበር ሳርስ-ኮቭ ብቀረባ ይመሳሰል።
ዞኖትክ መነሻ እንዳለዉ ነዉ የሚታሰበዉ።
ኻብ እንስሳታት ዝተበገሰ ክምዝኸውን ይእመን።
የጄኔትክ ምርመራ እንደሚያሳየዉ ኮሮኖቫይረስ በጄኔትክ ከጂነስ ቤታኮሮኖቫይረስ፣ ንዑስ ጂነስ ሰርቤኮቫይረስ (lineage B) ከሌሎች ከሌልት ዋፍ የተገኙ ሁለት ስትሬኖች ጋር ይመደባል።
ናይ ጄነቲክ ምርምራት ከምዘጋለጹዎ ኮረና ቫይረስ ብ ጄኒቲክ ምስ ቤታኮረና ቫይረስ( Betacoronavirus) ዝምደብ እዩ፡ኣብ ደረጃ ክፋል ናይ ዓሌት ድማ ምስ ካልኦት ካብ መንካዕ ዝብገሱ ቫይረሳትን ምስ ሰበጅነስ ሳርብኮቫይረስ(subgenus Sarbecovirus (lineage B)) ዝምደብ እዩ።
በሁሉም ጄኖም ደረጃ ከሌላ የሌሊት ወፍ ኮሮኖቫይረስ ናሙና (BatCov RaTG13) በ 96% ይመሳሰላል።
ምስ ካልኦት ናይ መንካዕ ኮርና ቫይረሳት(BatCov RaTG13) ኣብ ሙሉእ ናይ ጄነም ደረጃታት 96% ዝመሳሰል እዩ።
እ.ኤ.አ የካቲት 2020፣ የቻይና ተመራማሪዎች በፓንጎሊኖች እና በሰዎች ቫይረሶች መካከል ካሉት የጄኖም ቅደም ተከተሎች በአንዳንድ ክፍሎች ውስጥ የአንድ አሚኖ አሲድ ልዩነት ብቻ መኖሩን ደርሰውበታል።
ኣብ መንጎ ኣብ ሰባትን ፓንጎሊን ዝተብሃሉ እንስሳታትን ዝርከቡ ቫይረሳት፡ ናይ ሓደ ኣሚኖ ኣሲድ ፍልልይ ጥራይ ከምዘለዎም ብቻይናውያን ተመራመርቲ ብለካቲት 2020 ተረኺቡ።
እስካሁን ያለው መላ-ጂኖም ንፅፅር በፓንጎሊን ኮሮናቫይረስ እና SARS-CoV-2 መካከል ወደ 92% የዘረ-መል ማቴሪያል እንደሚጋሩ ደርሶበታል፣ ይህም ፓንጎሊኖች መካከለኛ ተሸካሚ መሆናቸውን ለማረጋገጥ በቂ ነው።
ሙሉእ ናይ ጀነቲክ ምምስሳላት ክምዘርእዩዎ ብንኡሱ 92% ናይ ጀነቲክ ባእታታት ኣብ መንጎ ፓንጎሊን ኮሮናቫይረስ( pangolin coronavirus) ን SARS-CoV-2 በተመሳሳሊ ዝርከቡ እዮም፡ እዚ ድማ ፓንጎሊን ክም ማእኸለዋይ ተሸካሚ ኢልካ ንምርግግጋጽ እኹል ኣይኮነን።
በቫይረሱ የሚመጣ ኢንፌክሽን በምልክቶቹ መሰረት ሊታከም የሚችል ሲሆን፣ ነገር ግን ማረጋገጫ የሚሆነው በሪቨርስ ትራንስክሪፕሽን ፖሊመራስ ቼን ሪአክሽን (rRT-PCR) ወይም የ CT ምስሎች ነው።
በዚ ቫይረስ መልከፍቲ ብምልክታቱ ክፍለጥ’ኳ እንተተኻእለ ብናይ ኣኽታ reverse transcription polymerase chain reaction(rRT-PCR) መርመራታት ወይ ድማ ብCT imaging ክረጋገጽ ኣልዎ።
PCR ን ከ CT ያወዳደረው ዉሃን ውስጥ የተደረገው ጥናት ያመላከተው CT ከ PCR በላይ የበለጠ ተጋለጭ እንደሆነ ነው፣ ግን ያዉ በመጠኑ ያነሰ ግልፅነት ከሌሎች የሳንባ ነቀርሳዎች እና የበሽታ ሂደቶች ጋር የተመሳሰለ ብዙ የእይታ ባህሪያቱ።
CT ካብ PCR ንላዕሊ ነቲ ሕማም ናይ ምርካብ ክእለት ከምዘለዎ ግን ከኣ ምስ ካልኦት ኣይነታት ኒሞንያን ሕማማትን ክፈልዮ ከምዘይክእል ኣብ ዉሃን ዝተኻየደ ንPCRን CTን ዘወዳድር መጽናዕቲ የመልክት።
እስከ መጋቢት 2020 ባለው፣ የአሜሪካ ራዲዮሎጂ ኮሌጅ ሲቲ ለCOVID-19 ምርመራ ለማጣራት ወይም እንደ-መጀመሪያ-መስመር ሙከራ ጥቅም ላይ መዋል እንደሌለበት ይመክራል።
ካብ ማርች 2020 ጅሚሩ፡ ናይ ኣሜሪካ ራዲዮሎጂ ኮሌጅ " CT ን COVID-19 ክም ናይ መጀመሪያ ናይ ምጻረዪ ምርመራ ኣብ ጥቕሚ ክውዕል የብሉን" ክብሉ ተላቢዮም።
የአለም ጤና ድርጅት ለ SARS-CoV-2 ጥናት የተላየዩ የ RNA ምርመራ ሂደት የሚሆን መመሪያ በፈረንጆቹ ጥር 17 የመጀመሪያዉን ዕትም አዉጥቷል።
ዝተፈላለዩ ፕሮቶኮላት ምርመራ ናይ ሳርስ-ኮቭ-2 RNA ብWHO ተዘርጊሑ። እቲ ፋልማይ ብጥሪ 17 ተዘርጊሑ።
ሙከራዉ በእውነተኛ-ጊዜ ተቃራኒ ግልባጭ ፖሊሜሬዝ ሰንሰለት ምላሽን ይጠቀማል (rRT-PCR)።
እቲ መርመራ ዝጥቀመሉ real-time reverse transcription polymerase chain reaction(rRT-PCR)ይበሃል።
ምርመረዉ በመተንፈሻ አካል ወይም የደም ናሙና ላይ ሊሰራ ይችላል።
እዚ መርመራ ኣብ ኣካለ ምስትፋንስ ወይ’ውን ደም ክግበር ይከኣል።
ውጤቱ ባጠቃላይ ከጥቂት ሰዓታት እስከ አንድ ቀን ድረስ ይገኛል።
ብሓፍሻ ውጽኢታት ኣብ ውሽጢ ውሑዳት ሰዓታት ክሳብ መዓልታት ይርከብ።
በአጠቃላይ ምርመራው የሚደረገው የአፍንጫን የውስጥ ክፍል በመጥረግ ሲሆን የጉሮሮ መጥረግ ናሙናም ሊወሰድ ይችላል። ብዙ ቤተ-ሙከራዎች እና ድርጅቶች ሰሮሎጂካል ምርመራዎችን እያዘጋጁ ይገኛሉ፣ እነዚህም አንቲቦዲዎችን የሚለዩ ናቸው።
ብሓፈሻ እዚ መርመራ ብኣፍንጫን ሶርኖን ዝኣቱ ስዋብ ዋላ’ውን ናይ ጎሮሮ ስዋብ ክግበር ይከኣል’ዩ።ኣብ ደም ጸረ-ነፍሲ ዘለልዩ መርመራታት’ውን ብውሱናት ላባራቶሪታትን ካምፓኒታትን ይስርሑ ኣለዉ።
ከ ኤፕሪል 6፣ 2020 ጀምሮ፣ ከእነዚህ ውስጥ አንዳቸውም በስፋት ጥቅም ላይ እንዲውል የጸደቀ በበቂ ሁኔታ ትክክለኛነቱ አልተረጋገጠም።
ካብ ኣፕሪል 6 2020፡ ጀሚሩ ካብዚ'ም ዋላ ሓደ ብገፊሑ ኣብ ጥቕሚ ንክወዕል ብዝግባእ ዝተረጋገጸ ሓቅነት ክህልዎ ኣይከኣለን።
በአሜሪካ ውስጥ በሴልክስ የተገነባው የሲሮሎጂካል ሙከራ ለድንገተኛ አገልግሎት በተረጋገጡ ላቦራቶሪዎች ብቻ ጸድቋል።
ኣብ US ብCellex ዝስራሕ ዘሎ ናይ ጸረ ቫይርስ መርመራ ብውሕስነቶም ዝተረጋገጸ ላባራቶሪታት ንህጹጽ ኣገልግሎት ኣብ ጥቕሚ ክውዕል ተፈቒዱ።
ራዲዮግራፎች እና ስሌት የሚሰራ ቶሞግራፊ (CT) እና ምልክት ያለባቸው ሰዎች ላይ ያለው ባህሪ አንድ አይነት ቅርጽ የሌላቸው የተፈጨ ብርጭቆን የሚያካትትና የሌሉ በጎድን እና ሳምባ መካከል ያለ ፈሳሽ ናቸው።
ናይ እቶም ምልክት ዘየርኣዩ ሰባት ዝተልዓሉ ናይ ራድዮ ግራፊን CT ምስሊታት ከምዘርእዩዎ asymmetric peripheral ground glass opacities and absent pleural effusions ዝበሉ ምልክታት የርእዩ እዮም።
የጣሊያን ራዲዮሎጂ ማህበረሰብ አለም አቀፍ ኦንላይን የምስል ዳታቤዝን እየሰራ ሲሆን የተረጋገጡ ክስተቶችን የሚያሳይ ነው።
ብዓለምለኻዊ መርበብ ኢንተርነት ዝዝርጋሕ ናይ ዝተረጋገጹ ሕሙማት ኢመጂንግ ውጺእታት ብናይ ጥልያን ማሕበር ራድዮሎጂ ይዳለው ኣሎ።
እንደ አድኖቫይረስ ካሉ ሌሎች ኢንፌክሽኖች መደራረብ ምክንያት፣ በ PCR ያልተረጋገጠ ምስል COVID-19 ን ለመለየት ውስንነቱ የተገደበ ነው።
ምስ ካልኦት ተላባዕቲ ሕማማት ከም ኣደኖቫይረስ ክመሳሰል ስለዝኽእል፡ ንኮቪድ-19 ብዘይ PCR ብምርኣይ ጥራይ ክፍለጥ ኣይክእልን’ዩ።
በቻይና ውስጥ አንድ ትልቅ ጥናት የደረት CT ውጤት ከ PCR ጋር አነጻጽሩዋል እናም ምንም እንኳን ምስል ለበሽታው አነስተኛ የተለየ ቢያሳይም፣ ፈጣን እና የበለጠ ጥንቃቄ የተሞላበት፣ ወረርሽኝ በሚከሰትባቸው እንደ የማጣሪያ መሳሪያ አድርጎ ከግምት ውስጥ አስገብቶታል።
ናይ ኣፍ ልቢ CT ውጽኢታት ምስ PCR ክወዳደር ከሎ ነዚ ለበዳ ካብ ካልኦት ሕማማት ናይ ምፍላይ ክእለቱ ዋላ’ኳ ትሑት እንተኾነ፡ ስሉጥን ሕማም ናይ ምልላይ ክእለቱ ልዑል ምዃኑን፡ ኣብ ቻይና ብዝተኻየደ ሰፊሕ መጽናዕቲ ተራእዩ። እዚ ከኣ ኣብ ለበዳዊ ቦታታት ከም ስክሪኒን ቱል ክንጥቀመሉ ከም ንኽእል ይጥቁም።
አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ (ሰው ሰራሽ አስተውሎት) -ተኮር ትስስራዊ ኒውራል ኔትዎርኮች የቫይረሱ የሚታዩ ይዘቶችን በራዲዮግራፎች እና ሲቲ ለማግኘት ተሰርተዋል።
ብ ክልቲኦም ራድዮግራፍን CT ዝተልዓሉ ናይ እቲ ቫይረስ ናይ ምስሊ መግለጺታት ንምርኣይ ዘኽእሉ ኣብ ኣርተፊሻል ኢንተለጀንስ ዝድረኹ ናይ ኮንቩሉሽናል ኒዩውራል ኔትዎርክታት(convolutional neural networks) ኣብ ምዕባለ ይርከቡ።
አጠቃላይ ጥሩ ንፅህና ማስጠበቅ፣ እጆችን መታጠብ፣ ባልታጠቡ እጆች አይኖችን፣ አፍንጫን ወይም አፍን ከመንካት መቆጠብ እና በሶፍት ላይ ማሳል እና ማስነጠስ እናም ሶፍቱን በቆሻሻ ማጠራቀሚያ ውስጥ በቀጥታ መጣል ጨምሮ የበሽታውን መተላለፍ የሚረዱ ስልቶች።
ኣካላዊ ንጽህና ምህላው ኣእዳው ምህጻብ፡ብረሳሕ ኣእዳው ዓይንኻ፡ኣፍንጫኻ ወይ’ውን ኣፍካ ዘይምትንካፍ፡ናብ ሶፍት ምስዓል ወይ ምሕንጣስ ብድሕሪኡ ድማ ነቲ ሶፍት ብግቡእ ምድርባይ ገለ ካብቶም ምልባዕ ዘወግዱ ስጉምትታት’ዮም።
ቀድሞውኑ የተጠቁ ሰዎች ህዝብ ወዳለበት ቦታ ከመሄዳቸው በፊት የሰርጂካል ጭምበል እንዲያደርጉ ይመከራሉ።
እቶም በቲ ርኽሲ ተጠቒዖም ክኾኑ ዝኽእሉ ሰባት ኣብ ህዝባዊ ቦታት ኣብ ዝኽኮኑሉ ሰዓት ናይ ሰርጀሪ ማስክ ንኽገብሩ ይምከሩ።
የአካላዊ መራራቅ እርምጃዎችም የበሽታን መተላለፍ ለመከላከል ይመከራሉ። በርካታ መንግስታት ከ እና ወደ ሃገራት ስርጭቱ ወሰተስፋፋባቸው ሃገራት የሚደረጉ ሁሉንም አላስፈላጊ ጉዞዎችን አግደዋል ወይም እንዳይደረጉ መክረዋል።
ናይ ኣካላዊ ምርሕሓቕ ስጉምቲታት ምትሕልላፋት ንምክልኻል ዝምከሩ ኮይኖም መብዛሕቲኦም መንግስቲታት ኩሎም ካብ ን ናብን ሃገራትን በቲ ለበዳ ዝተጠቕዑ ቦታታ ዝግበሩ ኣገድስቲ ዘይኮኑ ጉዕዞታት ኣጊዶም እዮም ውይድማ ንኸይግበሩ ለበዋ ገይሮም እዮም።
ሆኖም ግን፣ ቫይረሱ በብዙ የዓለም ክፍሎች ውስጥ በማህበረሰብ ውስጥ ወደ ሚሰራጭበት ደረጃ ደርሷል።
ይኹን ደኣምበር፡ እቲ ቫይረስ ኣብ ኣብዝሓ ሃገራት ናይ ዓለም ኣብ ብሕብረተሰብ ደረጃ ዝዛመተሉ ደረጃ በጺሑ ኣሎ።
ይህ ማለት ቫይረሱ በማህበረሰቡ ውስጥ እየተሰራጨ ነው፤ አንዳንድ የማህበረሰቡ አባላት በበሽታው የት እና እንዴት እንደተያዙ አያውቁም። በበሽታው ሊጋለጥ የሚችለውን ማህበረሰብ የሚነከባከቡ የጤና ተንከባካቢዎች መደበኛና ደረጃዊን የጠበቀ ቅድመ ጥንቃቄ፣ የንክኪ ጥንቃቄ እንዲያደርጉና አይናቸውን እንዲጠብቁ ይመከራሉ። በበሽታው ከተያዘው ሰው ጋር አካላዊ ንክኪ መኖር አለመኖርን መፈተሸ ፣ ማረጋገገጥ ለጤና ባለስልጣናት የበሽታውን ምንጭ ለማወቅ እና በሽታው እንዳይተላለፍ ለመከላከል በጣም ጠቃሚ ዘዴ ነው።
እዚ ማለት ድማ እቲ ቫይረስ ኣብ ውሽጢ ማሕበረሰባት እናተዛመተ እዩ ማለት እዩ፣ ገለ ናይ ማሕበረሰብ ኣባላት ድማ ኣብይን ብ ኸመይን ክምዝተለኽፉ ኣይፈልጡን። እቶም ን በቲ ሕማም ዝተለኸፈ ስብ ዝሕክሙ ሰብ ሞያ ጥዕና ግቡእ ጥንቃቐታት ንኽገብሩ ይምከሩ፣ ክም ናይ ንኽክእ ጥንቃቐታትን ናይ ዓይኒ መጠንቀቕታታትን። ናይ ኣስር ንኽክእ ምድላይ ን ስብ ጥዕና ናይ እቲ ረኽሲ መበገሲ ኣብ ምፍላጥን ቀጸልቲ ምትሕልላፋት ንምክልኻል ኣዝዩ ኣድላዪ እዩ።
በመንግስት በተንቀሳቃሽ ስልኮች የአካባቢ መረጃ ለዚህ አላማ መጠቀም የግለሰባዊ ስጋቶች አስከትሏል፣ Amnesty International እና ከ 100 በላይ ድርጅቶች ጋር በእንደዚህ አይነቱ የስለላ ክትትል ላይ ገደቦቸን የሚሰጥ ጥሪ አቅርበዋል።
መንግስቲታት ናይ ካባቢያዊ ሓበሬታ ዳታ ካብ ሞባይል ስልኪታት ምጥቃሞም ናይ ወልቃውነት ሕቶ ዘልዓለ ኮይኑ ኣሎ፡ ን ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ሓዊሱ ካልኦት 100 ዝኾኑ ትካላት ነዚ ከምዚ ዝ ኣምሰለ ሰለላታት ወሰን ንኽቅመጠሉ ዝጽውዑ መገለጺታት ኣውጺኦም እዮም።
ብዙ የሞባይል አፕሊኬሽኖች ፊላጎት ላይ በተመረተ ጥቅም ላይ እንድዉል ቀርበዋል፤ በሚያዚያ 7፣ 2020 ብዙ ባለሞያዎች ሲጠብቁ እንደነ ብሉቱዝን በቅርባት በመጠቀም ሌላ ስለክን ማግኘት ነዉ።
ዝተፋላለዩ ናይ ሞባይል መተግበሪታት ኣብ ተግባር ውዒሎም እዮም ወይድማ ን ወለንታዊ ምጥቃም ቀሪቦም እዮም፣ ካብ ኣፕሪል 7,2020 ጀሚሩ፣ ካብ ደርዘን ንላዕሊ ዝኮኑ ናይ ሰብ ሞያ ጉጅለታት ክም ብሉቱዝ ተጠቒምካ ናይ ተጠቃማይ ቅርበት ናብ ካለኦት ስልኪታት ምምዝጋብ ዝኣምሰሉ ኣብ ወልቃውነት ጸገም ዘይፈጥሩ መፍትሒታት ኣነሰርሑ ይርከቡ።
ተጠቃሚዎች ለ COVID-19 አዎንታዊ ምርመራ ከተደረገለት ሰው ጋር ተቀራርቦ ቆይተው ከሆነ መልዕክት ይደርሳቸዋል። ኢንፌክሽኖችን እንዴት መከላከል እንደሚቻል የተሳሳቱ አመለካከቶች እየተሰራጩ ነው፣ ለምሳሌ፣ አፍንጫን ማጠብ እና በአፍ ማጽጃ መታጠብ ውጤታማ አይደለም።
ብድሕሪኡ፡ ተገልገልቲ ምስ ሓደ ብኮቪድ-19 ዝተለኽፈ ሰብ ናይ ቀረባ ርክብ እንተነይርዎ መልዕኽቲ ይበጽሆ። መልከፍቲ ንምውጋድ ብዝምልከት ዝዘሩ ዘለዉ ጌጋዊ ኣተሓሳስባታት፡ ከም ኣብነት ኣፍንጫ ብማይ ምሕጻብ፡ ዓፍ ብማውዝዋሽ ምጉጽጓጽ ውጽኢታዊ ኣይኮኑን።
ብዙ ድርጅቶች ለመፍጠር እየሰሩ ቢሆንም እንኳን ለ COVID-19 የተገኘ ምንም አይነት ክትባት የለም።
ዋላኳ ብዙሓት ትካላት ንምምዕባል ኣብ ምስራሕ ዝርከባ ይኹና ፣ ናይ COVID-19 ክታበት ግን ዛጊድ የለን።
እጅ መታጠብ የበሽታውን ስርጭት ለመቀነስ ይመከራል።
ኢድ ምሕጻብ ናይ እቲ ቫይረስ ምዝማት ንምክልኻል ዝምከር እዩ።
ቢያንስ ለሃያ ሰከንዶች ያህል ሰዎች እጃቸውን በሳሙና እና በውሃ እንዲያጥቡት CDC ይመክራል፣ በተለይም ወደ መጸዳጃ ቤት ከሄዱ በኋላ ወይም እጆች በግልጽ ሲቆሽሹ፤ ከመብላት በፊት፤ እና አፍንጫን ከነካኩ፣ ካሳሉ፣ ወይም ካስነጠሱ በኋላ።
CDC ከምዝሕብሮ ሰባት ኣእዳዎም ብሳሙናን ማይን ብውሕዱ ንእስራ ካልኢት ቀጻሊ ብምሕጻብ፡ ብፍላይ ድማ ድሕሪ ሽንቲቤት ምጥቃም ወይ’ውን ብዓይኒ ዝርአ ርስሓት እንተልይወን፡ ቅድሚ ምግቢ ምብላዕን ድሕሪ ፊጥ ምባል፡ ምስዓል ወይ’ውን ምሕንጣስ።
ይህ የሆነበት ምክንያት በሳሙና በመታጠብ ቫይረሱ ከሰውነት አካል ውጭ ስለሚሞት ነው።
እዚ ድማ ነቲ ቫይረስ ካብ ኣካል ወዲ ሰብ ወጻኢ፣ ናይ ኣቑሑ ሳሙና ናይ መከላኸሊ ሰውነቱ ብምትኳስ ክቕተሎ ይኽእል እዩ፣
ሳሙና እና ውሃ በማይገኝበት ቦታ 60% አልኮል የሆነ አልኮል ነክ የእጅ ሳኒታይዘር መጠቀምን CDC መክሯል።
CDC ወሲኹ ድማ ማይን ሳሙናን ኣብዘይርከበሉ ሰዓት፣ብውሑዱ 60% ኣልኮል ዝተሓወሶ ናይ ኣልኮል ሳኒታይዘር ምጥቃም ክብል ምኽሩ ይህብ።
WHO ሰዎች አይናቸውን፣ አፍንጫቸውን ወይም አፋቸውን ባልታጠበ እጅ እንዳይነኩ ይመክራል።
WHO ዓይንኻ፡ ኣፍንጫኻ ወይ`ውን ኣፍካ ብረሳሕ ኣእዳውካ ኣይትሓዝ ኢሉ ንሰባት ይመክር።
ገጽታዎች በበርካታ መፍትሄዎች (ለአይዝጌ ብረት የተሰራው ማፅጃ በአንድ ደቂቃ ውስጥ)፣ ከ 62–71% ኢታኖል፣ 50–100% ፕሮፖፔልol፣ 0.1% ሶድየም ሃይፖክሎራይድ፣ 0.5% ሃይድሮጂን ፔሮክሳይድ፣ እና 0.2–“7.5% ፖቪዶን-አዮዲን ሊፀዱ ይችላሉ።
ናይ ኣካላት ገጽታት ብዝተፈላለዩ ኬሚካላት(ን ስቴይንልስ ስቲል ኣብ ውሽጢ ሓደ ደቒቓ ድሕሪ በቲ ጸረ-ታህዋስያን ምውልዋል) ካብ ታህዋስያን ነጻ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፡ 62-71% ኢታኖል( ethanol)፡50-100% ኢይሶፕሮፓኖል( isopropanol)፡0.1% ሶድየም ሃይፖክሎራይት( sodium hypochlorite)፡0.5% ሃይድሮጅን ፐርኦክሳይድ( hydrogen peroxide) ን 0.2-7.5% ዝኾን ከዓ ፖቪዶን ኣዮዳይን( povidone-iodine) ዝሓወሱ ክኾኑ ኣለዎም:
ሌላ መፍትሄዎች፣ እንደ ቤንዛልኮኒየም ክሎራይድ እና ክሮሄክሳይዲን ግሉኮኔት አይነቶቹ፣ ውጤታማነታቸው የቀነሰ ነው።
ካልኦት ከም ቤንዛልኮኒየም ክሎራይድ( benzalkonium chloride) ን ክሮሄክሲዳይን ግሉኮስ( chrohexidine gluconate) ዝበሉ ብጽባጻት ዝተሓተ ንጥፈት ዘለዎም እዮም።
CDC እንደሚመክረው፣ የ COVID በሽታ በአገልግሎት መስጫ አከባቢ፤ ቢሮ ወይም የሕጻናት መዋያ በመሳሰሉ ቦታዎች የሚጠረጠር ወይም የሚረጋገጥ ሲሆን፣ መታጠብያ፣ የጋራ መገልገያ አከባቢ እና የጋራ የኤሌክትሪክ መጠቀሚያ ቦታዎች፣ ጠረጴዛ፣ የጋራ ኮምፒዩተር፣ ATM፣ እና የመሳሰሉትን አከባቢዎች ቫይረሱን በሚያጠፋ መድሃኒት ማጽዳት ያስፈልጋል።
CDC ናይ COVID ኣብ ዝኾነ ትካል፣ ኣብ ከም ቢሮ ውይድማ ናይ ህጻናት መሕብሐቢ ቦታ፣ ኩሎም ክም ቢሮታት፣ ሽንት ቤታት፣ ናይ ሓባር ቦታት፣ ብሓባር ኣብ ጥቕሚ ዝውዕሉ ምም ታብሌት፣ ተች ስክሪናት፣ ኪይቦርዳት፣ ሪሞት ኮንትሮላት ን ATM ማሺናት ዝበሉ ናይ ኤሌክትሮኒክስ ኣቑሑ ብዝሓመመ ሰብ ኣብ ጥቕሚ ኣብ ዝውዕሉሉ ሰዓት፣ ጸረ-ታህዋስያን ክግበረሎምን ክ ጸርዩን ኣለዎም።
የጤና ድርጅቶች ሰዎች በሚስሉበት ወይም በሚያስነጥሱበት ጊዜ አፋቸውን እና አፍንጫቸውን በታጠፈ ክንድ ወይም በመሃረብ እንዲሸፍኑ እና ማንኛውንም መሃረብ ወዲያውኑ እንዲጣል መክረዋል።
ሰባት ክስዕሉ ወይ ከሕንጥሱ ከለዉ ኣፎምን ኣፍጭኦምን ብብርኪ ኢዶም ክሽፍኑን ዝተጠቀሙሉ ሶፍት ብኣግኡ ክጉሕፉን ውዱባት ጥዕና ይመኽሩ።
የሰርጂካል መስክ ማድረግ የሚመከራዉ ለተጠቁ ሰዎች ብቻ ነዉ የሚመከረዉ። ምክኒያቱም ቫይረሱ ብዙ ተጉዞ እንዳይሰራጭ እና ሰዉ ሲያወራ፣ ስያስነጥስ እና ሲየስል የቫይረሱን ስሪጭት ስለሚገድብ ነዉ።
ዝሓመሙ ሰባት ናይ ሕክምንና ማስክ ክገብሩ ይምከሩ። ማስክ ምልባስ ኣብ ግዜ ምዝራብ፡ ምሕንጣስ ንምስዓልን ብዝሕን ርሕቀትን ናይ`ቶም ኣብ ትንፋስ ዘለዉ ነጠብጣባት ንምግታእ ይጠቅም።
የአለም ጤና ድርጅት ጭምብሎችን መቼ እና እንዴት መጠቀም እንደሚገባ መመሪያዎችን ሰጥቷል።
መዓስን ከመይን ናይ ኣፍን ኣፍንጫን መሸፈኒ ማስክ ትጥቀም ብዝምልከት WHO መምርሒታት ኣውጺኡ።
በሊግስ ዩኒቨርስቲ ቫይሮሎጂስት በሆኑት በስቴፈን ግሪፊን መሰረት፣ "ጨምብል/ማስክ ማድረግ ሰዎች ፊታቸውን [የ] መንካት ሁኔታ እንዲቀንስ ሊያደርግ እንደሚችል፣ ይህም ደግሞ በሚገባ ባልታጠበ እጅ ሊፈጠር የሚችል ዋና የኢንፌክሽን ምንጭን ያስቀራል።" ማስኮች/ጭምብሎች በሽታው ሊኖርባቸው የሚችሉ ሰዎች ወደ ሌላ ሰው እንዳያዘምዱም ሊያደርጉም ይችላሉ።
ናይ ሊድስ ዩኒቨርሲቲ ቫይሮሎጂስት ስቲፈን ግሪፊን “ብዘይጽሩያት ኣእዳው ገጽ ምትንካፍ ቀንዲ መተሓላላፊ መንግዲ ብምዃኑ፥ ማስክ ምልባስ ንሰባት ገጾም ከይተናኽፉ የተባብዖም።” ይብል። ሕሙማት ዝኣልዩ ሰባት’ውን ማስክ ክገብሩ ይምከሩ።
ጤናማ ሰዎች የፊት እና አፍጫ መሸፈኛን ማድረግ የለባቸዉ በCOVID-19 ለተያዙት ድገፍ ከሚያደርጉት ሰዎች ጋር ኒኪኪ ካለቸዉ እና ጋላጥ ከሆኑ ብቻ ስሆን ነዉ ብሎ አ.ጤ.ድ ይመክረሉ ምንም እንኳ የፊት እና አፍንጫ መሸፈኛን ማድረግ ጥሩ እንደሆና እነርሱም ቢገነዘቡም ማለት ነዉ።
WHO ዋላኳ ናይ ገጽ መሸፈኒ ማስክ ምግባር ሰባት ገጾም ንኸይንኸኡ ዝገብር ክምዝኾነ ዝኣምኑሉ ጉዳይ እተኾነ፣ ኣብ ሙሉእ ጥዕና ዝርከቡ ሰባት ፣ ክም COVID-19 ዝሓመመ ክንክን ዝገብሩ ተጋላጽነቶም ዓብዪ ኣብዝኾነሉ ጥራሕ ናይ ገጽ መሸፈኒ ማስክ ንኽገብሩ ይላበዉ።
በርካታ አገራት የህዝባቸውን አባላት የፊት ጭንብል መጠቀምን ማበረታታት ጀምረዋል።
ብዙሓት ሃገራት ናይ ኣባላት ናይ ሕብረተሰብ ናይ ገጽ ማስክ ንኽጥቀሙ የበረታትዓ ኣለዋ።
በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ፣ CDC የሚሰጠው ምክረ ሃሳብ ከጨርቅ የተሰሩ ለሕክምና አገልግሎት የማይውሉ የፊት ማስኮችን ማድረግን ነው። ቻይና ደግሞ ጤናማ የሆነው የማህበረሰብ ክፍል በተለይም ከሌሎች ሰዎች ጋር የቅርብ ንክኪ በሚኖራቸው ወቅት (1 ሜትር (3 ጫማ) ወይም ያነሰ) ለአንዴ አገልግሎት የሚውሉ የሕክምና ማስኮችን መጠቀምን ትመክራለች።
ኣብ U.S.፡ CDC ሕክምናዊ ዘይኮኑ ካብ ጨርቂ ዝተሰርሑ ናይ ገጽ መሸፈኒታት ምጥቃም ክብል ይላቦ። ቻይና ድማ ብፍላይ በቶም ኣብ ምሉእ ጥዕና ዝርከቡ ናይ ሕብረተሰብ ኣባላት ተጠቒምካ ዝድርበዩ ናይ ሕክምናይ መሸፈኒ ማስክታት( disposable medical masks) በተልይ ካዓ ምስ ካልኦት ሰባት ኣብ ቅረባ ንኽከእ(1 ሜትር (3 ጫማ)ውይም ዝነኣሰ) ኣብ ጥቕሚ ነክውዕሉ ትላቦ።
የህዝብ ትራንስፖርት ሲጠቀሙ ወይም በተጨናነቁ ቦታዎች በሚቆዩበት ወቅት የሰርጂካል ማስክ እንዲደረግ ይመክራል።
ሆንግ ኮንግ፣ ኣብ ህዝባዊ መጎዓዝያ ኣብ ዝኾኑሉ ሰዓት ውየድማ ኣብ ብዙሕ ህዝቢ ዝእከበሉ ቦታ ኣብ ዝኾነሉ ሰዓት፣ ናይ ስረጀሪ ማስክ ምግባር ካምዘ ድሊ ትመክር።
የታይላንድ የጤና መኮንኖች ሰዎች ከልብስ የሚሰሩ የፊት ጭምብሎችን እንዲያደርጉና በየቀኑ እንዲያጥቧቸው እያበረታቱ ነው።
ክኢላታት ሕክምና ታይላንድ ሰባት ኣብ ገዛ ባዕሎም ናይ ገጽ ማስክ ክሰርሑን እናሓጸቡ ክጥቅሙሉን ኣተባቢኡ።
ቼክ ሪፐብሊክ እና ስሎቫኪያ ጭምብል ሳይለብሱ ወይም አፍንጫን እና አፍን ሳይሸፍኑ ወደ አደባባይ መውጣትን ከልክለዋል።
ቼክ ሪፐብሊክን ስሎቫኪያን ማስክ ከይገበሩ ውይድማ ኣፍን ኣፍንጫን ከይሸፈኑ ናብ ህዝባዊ ቦታት ምውጻእ ከልኪለን ኣለዋ።
በመጋቢት 16፣ ቬትናም ማንኛውም ዜጋ ከቤት ወደ ህዝባዊ ቦታዎች ሲወጣ የፊት መሸፈኛ ጭምብል በመልበስ እራሳቸውንና ሌሎችን እንዲጠብቁ አዝዛለች።
ኣብ ማርች 16፣ ቬትናም ኩሉ ናብ ህዝባዊ ቦታት ዝኸዱ ሰባት ዓርሶም ካልኦትን ንምሕላው ናይ ገጽ ማስክ ንኽገብሩ ጻውዒት ኣቕሪባ።
የኦስትሪያ መንግስት ማንኛውም ግሮሰሪ መደብር ውስጥ የሚገባ ሰው የፊት ጭምብል እንዲያደርግ አስገድዷል።
ናይ ኦስትሪያ መንግስቲ ዝኮነ ናብ ናይ መስተ ግሮሰሪ ዝኣቱ ሰብ ናይ ገጽን ኣፍንጫን መሸፈኒ ማስክ ክገብር ኣለዎ ክብል ኣዚዙ።
እስራኤል ሁሉም ዜጎቿ ዉጪ ሲወጡ የአፍ እና አፊንጫ መሸፈኛ እንዲያደረጉ ጠይቃለች።
እስራኤል ንኩሎም ተቀማጦ ኣብ እኩባት ናይ ገጽ ማስክ ክገብሩ ሓቲታ።
ታይዋን፣ ከማርች ግማሽ አመት ጀምሮ በቀን አስር ሚሊየን ጭንብሎችን እያመረተች ስትገኝ፣ የባቡር ተሳፋሪዎችን እና የከተማ አውቶቢሶች ሚጠቀሙትን ከ ኤፕሪል 1 ጀምሮ የፊት ጭንብሎችን እንዲያደርጉ አዛለች።
ካብ መፋርቕ መጋቢት ኣትሒዛ ኣሰርተ ሚልዮን ማስክታ ንመዕልቲ ክትሰርሕ ዝጸንሐት ታይዋን ካብ 1 ሚያዝያ ንኹሎም ተሳፈርቲ ባቡራትን ናይ ከተማ ኣቶቡሳትን ማስክ ንኽገብሩ ኣገዲዳ።
ፓናማ ወደ ውጪ የሚወጡ ሰዎች በሙሉ የፊት ጭምብል እንዲያደርጉ የምታስገድድ ሲሆን፣ የፊት ጭምብል መግዛት ለማይችሉ ሰዎች ደግሞ ቤት ውስጥ የሚሰራውን እንዲያደርጉ ስታበረታታ ነበር።
ፓናማ ናብ ደገ ኣብ ዝውጹሉ ሰዓት ናይ ገጽ መሸፈኒ ማስክ ምግባር ኣገዳዲ ክኸውን ብምግባር፣ ነቶም ናይ ገጽ መሸፈኒ ማስክ ክገዝኡ ዘይኽእሉ ዝኾን ኣብ ገዛ ዝስራሕ ማስክ ንክሳለጥ ተላቢያ።
የፊት ጭንብሎችም በጃፓን፣ ሰሜን ኮሪያ፣ ማሌዢያ፣ እና ሲንጋፖር ውስጥ በስፋት ተደርገዋል።
ናይ ገጽ መሽፈኒ ማስክታት ኣብ ጃፓን ፣ ደቡብ ኮሪያን ማሌይዢያን ሲንጋፖርን እውን ብሰፊሑ ኣብ ጥቕሚ ይውዕል ኣሎ።
ማህበራዊ መራራቅ ወይም (አካላዊ መራራቅ በመባል የሚታወቀዉ) የበሽታው መስፋፍያ ሁኔታዎችን መጠበቅን የሚያካትት ሲሆን በግለቦች መካከል ያለውን ንክኪ በመቀነስ የበሽታውን ስርጭት ይቀንሳል።
ማሕበራዊ ርሕቀት (ማለት ኣካላዊ ርሕቀት) ናይ ቀረባ ርክብ ብምውጋድ ናይ`ቲ ሕማም ዝርግሐ ንምቅናስ ዝግበር መቆጻጸሪ ተላባዕነት ዘጠቓለለ እዩ።
ዘዴዎቹ የሚያካትቱት ለይቶ ማቆያ፤ የጉዞ እገዳ፤ ትምህርት ቤቶችን፣ ስራ ቦታ፣ ስቴዲዬሞች፣ ትያትር ቤቶች እና የግብይት ማዕከላትን መዝጋት ነዉ።
ውሸባ፡ ናይ ጉዕዞ ዕገዳታት፡ ከምኡ’ውን ዕጻወ ቤት-ትምህርትታት፡ ቦታ ስራሕ፡ ስታድየም፡ ሲነማታትን ሸቀጥ ቦታታትን ገለ ካብቶም ክውሰዱ ዝክእሉ ስጉምትታት እዮም።
ግለሰቦች የማህበራዊ ርቀት መጠበቂያ መንገዶችን ለመተግበር የሚችሉት ቤት በመቀመጥ፣ ጉዞን በመገደብ፣ ሰዉ የሚበዛበት ቦታ ባለመሄድ፣ ሳይነካኩ ሰላም በመባባል፣ ራሳቸዉን ከሌሎች በአካል በመራቅ ነዉ።
ውልቀ ሰባት ኣብ ገዛ ብምጽናሕ፡ ጉዕዞታት ብምቕንሳ፡ ናብ ሰባት ዝእከቡሉ ቦታ ካብ ምኻድ ዓርሶም ብምዕቃብ፡ ምንኽኻእ ዘይብሎም ሰላምታታት ብምልውዋጥ፡ ካብ ካልኦት ድማ ኣካልዊ ርሕቐቶም ብምሕላው ናይ ማሕበራዊ ርሕቐት መንገዲታት ከተግብሩ ይኽእሉ እዮም ።
ብዙ መንግስታት በአሁኑ ወቅት በወረርሽኙ የተጠቁን ግዛቶች ውስጥ የማህበረሰብ መራራቅን እየመከሩ እና እንደ ግዴታ እያስደረጉት ነው።
ብዙሓት መንግስቲታት ኣብ በቲ ለበዳ ዝተጠቕዓ ቦታት ማሕበራዊ ርሕቐት ክም ኣገዳዲ መምርሒ ኣውርዲን ኣለዋ ወይድማ ይላበዋ።