atepeq/tico19 huggingface dataset:
በዩናይትድ ስቴትስ መንግስት አካል እና ጤና ድርጅት የሚመከረው አንድ ላይ የመሰብሰብ ቁጥር ከ 250 እንዲወርድ የተደረገ ሲሆን (ምንም አይነት የሚታወቅ የ COVID-19 ምልክት የሌለ ከሆነ ሲሆን) ወደ 50 እንዲወርድ የተደረገ ሲሆን ከዚያም ወደ 10 ሰዎች ወርዷል።
ብ ናይ ሕቡራት መንግስቲታት ኣሜሪካ ናይ ጥዕና ትካላትን ዝምከር ልዑል መጠን ናይ ምትእኽኻብ ካብ 250 ሰባት(ኣብ እቲ ክልል ዝተረጋገጸ ናይ COVID-19 ጉዳይ እንተዘይ ሃልዩ ) ብቕልጡፍ ናብ 50 ሰባት ክወርድ ክኢሉ እዩ፣ጽኒሑ ድማ ናብ 10 ሰባት ወሪዱ እዩ።
መጋቢት 22፣ 2020 እለት ጀርመን ማንም ሰዉ ከሁለት በላይ ሆኖ ዉጭ እንዳይገናኝ ክልከላ ጥላለች። በዕድሜ የገፉ እና የህኪሚናን ሁኔታን የሚከታተሉ ይህ ማለት ስኳር በሽታ፣ የልብ በሽታ፣ የመተንፈሻ አካለት በሽታ፣ ደም ብዛት፣ በሽታን የመከላከል አቅማቸዉ ደካማ የሆኑ እና ለከባድ ህመም እና ሌሎች ዉስበስብ ነገሮች የተጋለጡ ሰዎች በተቻለ መጠን ወረርሽኙ በተከሰተባት አካባቢ ከቤት እንደይወጡ የCDC ምክረ ሐሳብ ነዉ። በማርች ወር መጨረሻ አካባቢ፣ WHO እና ሌሎች የጤና ድርጅቶች "ማህበራዊ መራራቅ" የሚለውን ቃል በ "አካላዊ መራራቅ" መተካት የጀመሩ ሲሆን፣ የዚህም ምክንያት አላማው ማህበራዊ ትስስሮችን በኢንተርኔት ወይም በርቀት በማስጠበቅ አካላዊ ንክኪን መቀነስ ስለሆነ ነው።
ብ22 መጋቢት 2020 ጀርመን ኣብ ደገ ካብ ክልተ ሰባት ንላዕሊ ምእካብ ከልኪላ። ብዕድመ ዝደፍኡን ውሽጥዊ ሕዱር ሕማማት ከም ሽኮርያ፡ ልቢ ድኻም፡ ሕማም ምስትንፋስ፡ ጸቅጢ ደምን ድኹም ስርዓተ-ምክልኻልን ዘለዎም ሰባት ዝያዳ ክሓሙን ክጥቅዑን ይኽእሉ’ዮም። ስለዚ ብፍላይ ኮማዊ ለበዳ ኣብ ዘለወን ቦታታት ብዝተካእለ መጠን ኣብ ገዝኦም ክጸንሑ ብሲ.ዲ.ሲ. ተሓቢሮም። ኣብ መወዳእታ መጋቢት 2020፡ ው.ጥ.ዓ.ን ካልኦት ትካላት ጥዕና ኣብ ክንዲ “ማሕበራዊ ርሕቀት” “ኣካላዊ ርሕቀት” ምባል ጀሚሮም። ምኽንያት’ዚ ከኣ ማሕበራዊ ርክባት ብኣካል ወይ’ውን ብርሕቀት ከየቋረጽካ ኣካላዊ ምቅርራብ ምጉዳል ንምምልካት’ዩ።
"""ማህበራዊ መራራቅ"" የሚለው ቃል አጠቃቀም በተሟላ የማህበራዊ ንጠላ ውስጥ መሳተፍ ያለባቸው ሰዎችን ያመለክታል፣ ከሌሎች ጋር ግንኙነታቸውን እንዲቀጥሉ ከመምከር ይልቅ በአማራጭ መንገዶች በኩል እንዲሆን። አንዳንድ ባለስልጣናት በአለም አቀፍ ወረርሽኝ ወቅት ጥቅም ላይ የሚውሉ የወሲባዊ ጤና መመሪያዎችን ሰጥተዋል።"
ናይ “ማሕበራዊ ርሕቀት” ቃል ኣጠቓቕማ፣ ኣብክንዲ ብኻልኦት ኣማራጺታት ተተቒሞም ምስ ካልኦት ሰባት ርክቦም ዝቕጽሉ፣ ሰባት ናብ ምንጽጻል ዝብል ኣተሓሳስባ ንኽኣትዉ ገይርዎም። ገለገለ ሰበ ስልጣን ናይ ጾታዊ ርክብ ጥዕና መምርሒታት ኣብዚ ላብዕ ኣዋን ኣብ ጥቕሚ ንኽውዕሉ ኣዚዞም።
እነዚህም አብረው ከሚኖሩትና ቫይረሱ ወይም የቫይረሱ ምልክቶች ከሌሉበት ሰው ጋር ብቻ ወሲብ እዲፈፅሙ መምከርን ያካትታል።
ጾታዊ ርክብ ምሳኻ ምስዝቕመጥን እቲ ቫይረስ ወይ ምልክት ናይቲ ቫይረስ ዘይብሉ ሰብ ጥራይ ክኸውን ኣለዎ ኢሎም ይመኽሩ።
በበሽታው እንደተያዙ የተጠረጠሩ እና በ COVID-19 ለተያዙ ሰዎች ራስን አግልሎ በቤት መቀመጥ ይመከራል።
ነቶም ብ COVID-19 ዝተለኸፉን ውይድማ ተለኺፎም ክኾን ይኽእል ኢሎም ነብሶም ዝጥርጥሩን ኣብ ገዛ ዓርሰኻ ምንጻል ዝምከር እዩ።
የጤና ኤጄንሲዎች ዝርዝር የሆኑ ራስን ለይቶ የማስቀመጥ መመሪያዎችን አቅርበዋል። ብዙ መንግስታት ቫይረሱ በተከሰተበት ስፍራ ያሉ ሰዎች ራሳቸውን ለይተው እንዲቀመጡ ይመክራሉ።
ናይ ጥዕና ኤጀንሲታት ን ዓርሰ ምንጻል ዝኾኑ ዝርዝር መምርሒታት ኣውጺኦም። ብዙሓት መንግስቲታት ንኹሎም ኣብ በቲ ረኽሲ ዝተጠቕዓ ቦታት ዝነብሩ ሰባት ዓርሰ ተነጽሎ ንኽገብሩ ተላብዮም እዮም ወይድማ ትእዛዝ ኣመሓላሊፎም እዮም።
ጠንካራ የራስ-ለይቶ ማቆያ መመሪያዎች በከፍተኛ ስጋት ቡድኖች ውስጥ ላሉት ተሰጥቷል።
እቲ ዝሓየለ ናይ ነብሰ-ዉሸባ መምርሒታት ነቶም ኣብ ልዑል ሓደጋ ዘለዉ ጉጅለታት እዩ ተኣዊጁ።
COVID-19 ካለበት የሆነ ሰው ጋር ተጋላጭ ሊሆኑ የሚችሉ ሰዎች እና ቫይረሱ ወደተስፋፋበት ሃገር ወይም ክልል በቅርብ ተጉዘው የነበሩት ተጋለጭ ከሆኑበት የመጨረሻ ቀን ጀምሮ ለ 14 ቀናት በራስ-ለይቶ ማቆያ እንዲቆዩ ይመከራሉ።
ሕማም ኮቪድ-19 ምስዘለዎ ሰብ ርክብ ዝንበሮምን ካብ ሕማም ብዝሒ ዘለዎ ሃገር ውይ ቦታ ብቀረባ ዝተመልሱን ካብታ ንመወዳእታ ርክብ ዝነበሮም ግዜ ኣትሒዞም ን14 መዓልታት ኣብ ገዝኦም ክውሸቡ ይምከሩ።
ስርጭቱን ለመቆጣጠር የሚውሉ ስልቶች ማገድ ወይም መከልከል እና መቀነስ ናቸው።
ን ለበዳ ንምቁጽጽር ዘኽእሉ ስጉምቲታት፣ ን ከይጋፍሕ ምግባር ውይድማ ምቁጽጻርን ምዝሕሓልን እዮም።
እንቅስቃሴን ማገድ በወረርሽኙ የመጀመሪያ ክፍሎች ላይ የሚደረግ ሲሆን አላማውም የተበከሉትን ሰዎች በክትትል ለማወቅ እና ለይቶ ለማቆየት እንዲሁም በቀሪው ህብረተሰብ ላይ ያለውን ስርጭት ለመቀነስ ይቻል ዘንድ የኢንፌክሽን ቁጥጥር ሌሎች አዳዲስ መንገዶችን ለማስተዋወቅ ነው።
ኣብ ናይቲ ላብዕ መጀመርታ ደረጃ ምግታእ ከም ስጉምቲ ተወሲዱ እዚ ድማ እቶም ዝተለኽፉ ሰባት ንምክትታልን ንምግላልን ዝዓለመ ኾይኑ፣ ነቲ ሕማም ናብቲ ዝተረፈ ህዝቢ ካብ ምልባዕ ጠጠው ንምባል ካልኦት ናይ ብከላ ምቁጽጻር ዘኽእሉ ስጉምትታትን ክታበታትን ውን ኣለው።
የበሽታውን መስፋፋት ከዚህ በላይ መግታት ካልተቻለ፣ ሙከራዎች ከዛ ወደ መቋቋም ደረጃ ይወሰዳሉ፡ መስፋፋቱን ለመቀነስ እና የጤና እንክብካቤ ስርአት እና ማህበረሰቡ ላይ ያለውን ውጤቶች ለመቋቋም እርምጃዎች ይወሰዳሉ።
ነቲ ናይ ቫይረስ ዝርጋሐ ምቁጽ ጻር ኣብዝይከኣለሉ ግዜ፣ እቶም ጻዕሪታት ናብ ምዝሕሓል ደረጃ ይመጹ እሞ፣ ዝውሰዱ ስጉምቲታት ትላባድነት ንምዝሓልን ኣብ'ቲ ናይ ጥዕና ክንክን ስርዓትን ኣብ ሕበረተሰብ ዘሕድሮ ጽልዋ ን ምቕናስ ዝግበሩ እዮም።
የመያዝ እና የመቋቋም ጣምራ እርምጃዎች በአንድ ላይ ሊወሰድ ይችላል።
ምቁጽጻርን ምርድዳእን ብምጥቃም ብሓንሳብ ክስራሓሉ ይከኣል’ዩ።
መሰረታዊ የመራቢያ ቁጥርን ከ 1 በታች በመቀነስ አለም አቀፍ ወረርሽኙን ለመለወጥ የበለጠ ከባድ እርምጃዎችን ይፈልጋል። የተላላፊ በሽታ ወረርሽኝ መቆጣጠር አንዱ ክፍል የወረርሽኝ አካሄድ በመባል የሚታወቀውን የወረርሽኙን ስርጭት መቀነስ በመጠቀም የበሽታውን ወረርሽኝ ለመቀነስ መሞከር ነው።
ናይቲ ቫይረስ ምርባሕ ከምቲ ንቡር ትሕቲ 1 ክኸውንን ነቲ ቫይረስ ንምጥፋእን ጽዑቕ ስጉምትታት የድልዮ። ገለ ክፋል ናይ ምቁጽጻሩ ከኣ ነቲ ጥርዚ ናይቲ ለበዳ ምጉዳል፡ ወይ’ውን ናይቲ ለበዳ ጥውዮ ምጽፋሕ ዘጠቃለለ’ዩ።
ይህም የጤና አገልግሎት መስጫዎች ከአቅም በላይ እንዳይጨናነቁ በማድረግ ክትባትና ህክምናዎች ለማዘጋጀት ተጨማሪ ጊዜ ይሰጣል።
እዚ ድማ ናይ ጥዕና ግልጋሎታት ካብ ዓቕመን ንላዕሊ ዝኾነ ግልጋሎት ናይ ምሃብ ሓደጋ ብምቕናስ ክትባትን ሕክምናታትትን ንኸማዕብሉ ተወሳኺ ግዜ ዝህብ እዩ።
ወረርሽኙን ሊቆጣጠር የሚችል ከፋርማሲዩቲካል ዉጪ የሆነ ጣልቃገብነት የሚካተተዉ ራስን የመከላከል ዘዴዎች እነደነ እጅ ንፅህና የአፍ እና አፍንጫ መሸፈኛ ማድረግ እና ራስን ማግለል፤ አካላዊ መራራቅን ላማስፈፀም ህብረተሰባዊ እርምጃዎችን እንደነ ትምህርት ቤቶችን መዝጋት፣ ሰዉ የሚሰባሰብባቸው ፕሮግራሞች መሰረዝ፤ እንደነዚህ ያሉ እርምዎች ተቀባይነት እንዲነያገኙ ለማድረግ ህብረተሰብ እንዲሳተፍ ማድረግ፤ እንዲሁም አከባበ በቂ እርምጃዎች ማፅዳት ነዉ። በቻይና ዉስጥ ወረርሽኙ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ሲደረስ ወረርሽኙን ለመግታት ጠንክር እርምጃ ተወስደዋል። እነዚህ እርምጃዎች ሙሉ ከተሞችን ራሳቸዉን ለይቶ ማቆያ ማሰገባትና ሙሉ በሙሉ ጉዞን ማገድ ነዉ።
ብዘይ መድሃኒት ዝወሃቡ መከላከሊ ሜላታት ነዚ ለበዳ ኣብ ምቁጽጻር ብዙሕ ተራ ኣለወን። እዘን ሜላታት ብውልቀሰባት ክውሰዱ ዝኽእሉ ጥንቃቀታት ከም ኢድ ምሕጻብ፡ ማስክ ምልባስን ነብሰ-ውሸባን፡ ብኮም ማሕበራዊ ርሕቀት ንምሕላው ዝግበሩ ከም ዕጽዋ ቤት-ትምህርትታትን ምትእኽካብን ከምኡ’ውን ግዳማዊ ጽሬት ምሕላውን የጠቓልላ። ዝሓየለ ጥንቃቀታት ከም ዕጽዋት ከተማታትን እገዳ ጉዕዞን ከኣ ኣብ ቻይና ተጽዕኖ ናይዚ ለበዳ ምስበዝሐ ዝተወስዳ ስጉምትታት’የን።
ሌሎች ሃገራትም የቫይረሱን ስርጭት ለመገደብ አለማ የተለያዩ እርምጃዎችን ወስደዋል።
ካልኦት ሃገራት’ውን ዝርግሐ ናይዚ ቫይረስ ዝገትኡ ዝተፈላለዩ መምርሒታት ይሰርሓሉ ኣለዋ።
ደቡብ ኮርያ አብዛኛውን ሰው የሚያካትት ምርመራ እና ለይቶ መቀመጥን ያስተዋወቀች ሲሆን፣ የተበከሉ ሰዎች ደግሞ እንቅስቃሴ በሚያደርጉበት ጊዜ ማሳወቂያዎችን ታወጣለች።
ደቡብ ኮሪያ ናይ ጅምላ ምጽራይን ክባቢያዊ ኳራንታይን ብምትእትታው ኣብ ናይ ውልቀ ሰባት ምንቅስቓሳት መጠንቀቕታ ኣሕሊፋ።
ሲንጋፖር ራሳቸዉን ለተወሰነ ግዜ ላገለሉት የገነዘብ ድጋፍ ስተዳርግ ይሄንን የልተገበሩት ላይ ዳግሞ ቅጣት ጥላለች።
ሲንጋፖር ነቶም ዝተለኽፉን ነቶም ን ዓርሶም ኳርንታይን ዝገበሩን ናይ ገንዝብ ድጋፍ እንትትገብር ኣብ ልዕሊ እቶም ክምኡ ዘይገበሩ ድማ ክቢድ ናይ ገንዘብ ቅጽዓት ኣንቢራትሎም ኣላ።
ታይዋን የፊት ማስክ ምርትን እና የህክምና አቅርቦቶች የተቀናጀ ስርጭትን ጨምራለች። ቅነሳ (የወረርሽኙን ስርጭት መቀነስ ግን አለማቆም) እና መቆጣጠር (የወረርሽኙን እድገት መቀልበስ) ከባድ ተግዳሮቶች እንዳለበት የታላቋ ብሪታኒያ እና ዩናይትድ ስቴትስ ቅኝቱ ያሳያል።
ታይዋን ናይ ገጽ መሸፈኒ ማስክ ፍርያታት ብምውሳኽ፣ ኣብቶም ናይ ሕክምናዊ ቀረባት ዝሓብኡ ድማ ቅጽዓት ኣንቢራ። ን እንግሊዝን ን ሕቡራት መንግስቲታት ኣሜሪካን ዝምልከቱ መርእዪታት ክምዘርኣዩዎ ምዝሕሓላት (ናይቲ ለበዳ ምዝማት ዝቕንሱ ግን ጠጠው ዘየብሉ) ን ዓፈናታት(ናይ'ቲ ለበዳ ዕብየት ብ ተጻራሪ ክኸይድ ዝገብሩ) ዝበሉ ዓብይቲ ፈተናታት ክጋጥመን እዩ።
ተመራጭ የሆኑ ፖሊሲዎችን መጠቀም ከፊተኛ የጤና ችግርን በ 2/3ኛ ሲቀንስ ሞትን በግማሽ ይቀንሳል። ነገር ግን በሺህዎች የሚቆጠር ሞት እና የጤና ዘዴ አዉንም ብዙ ችግር እንዳለ ያሳያሉ።
እቶም ዝተመጣጠኑ ናይ ምኽልኻል ፖሊሲታት ንጠለብ ሕክምና ብ2/3፡ መጠነ ሞት ድማ ብፍርቂ ዘግዱሉ’ዮም። እዚ ክንሱ ኣማኢት ኣሽሓት ሞትን ሕክምናታት ልዕሊ ዓቕሞም ክሰርሑን ይርአ ኣሎ።
በሰው ልጆች ውስጥ ቫይረሱ እየተሰራጨ እስካለ ድረስ ጭቆናን መጠቀም ተመራጭ ሊሆን ይችላል ግን መጠበቅ አለበት(ወይም ክትባት እስኪገኝ ድረስ፣ ያ መጀመሪያ ከመጣ)፣ ሁኔታዎች በሚላሉበት ጊዜ ስርጭቱ በፍጥነት ይመልሳል።
ዕፋናታት ኣድላዪ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ግን ድማ እስካብ እቲ ቫይረስ ኣብ ውሽጢ ህዝቢታት ምዝውዋሩ ጠጠው ዘብል ክቕጽል ኣለዎ፣(ወይድማ ከታበት እስካብ ዝርከብ፣ ቀዲሙ እንተ ብጺሑ)፣ ምኽኒያቱም ክልከላታት ክልሕልሑ ከለው እቲ ለበዳ መሊሱ ክደግስ ስለዝኽእል።
ወራርሽኙን ለመግታት የረጅም ግዜ ጣልቃ መግባት የማህበራዊ እና ምጣኔ ሐብታዊ ቀዉስን ያስከትላል።
ነዚ ለበዳ ንምቅናስ ክግበር ዘለዎ ስጉምትታት ማሕበራውን ቁጠባውን ሓስያታት ከምጽእ ይኽእል’ዩ።
ለ COVID-19 የተፈቀዱ የተወሰኑ የጸረ-ቫይረስ መድሃኒቶች የሉም፣ ነገር ግን የነባር መድሃኒቶች መፈተሻን ጨምሮ፣ የልማት ጥረቶች አየተካሄዱ ናቸው።
ኣብዚ እዋን ኣንጻር ኮቪድ-19 ዝሰርሕ ጸረ-ቫይረስ መድሃኒት የለን፡ ግን ንምምዕባሎምን ብዝነበሩ መድሃኒታት ፈተናታት ይግበር ኣሎ።
ያለ ሃኪም ትዕዛዝ የሚሸጡ መድሃኒቶችን መውሰድ፣ ፈሳሾች መጠጣት፣ እና እረፍት የሕመም ምልክቶችን ለመቀነስ ሊረዳ ይችላል።
ናይ ጉንፋዕ መድሃኒታት ምውሳድ፡ ፈሰስቲ ምውሳድ፡ ከምኡ’ውን ዕረፍቲ ምውሳድ ንምልክታቱ ከዕግሶ ይኽእል’ዩ።
በክብደቱ ላይ በመመርኮዝ፣ የኦክስጅን ህክምና፣ በደም ስር የሚሰጡ ፋሳሾች እና የመተንፈሻ ድጋፍ ሊያስፈልጉ ይችላሉ።
ኣብ መጠን ክብደት ብምድራኽ፡ ናይ ኦክስጅን ሕክምና፡ናብ ቬን ዝኣትዉ ፈሰስቲ( intravenous fluids)ን ናይ መተፈሲ ሓገዝ ከድሊ ይኽእል እዩ።
እስቴሮይዶችን መጠቀም የባሰ ለከፋ ውጤቶች ሊመራ ይችላል።
ናይ ስቴርዮድ ምጥቃም ውጽኢታት ከጋድድ ይኽእል እዩ።
በቫይረስ የተነሳ ለሚመጡ በሽታዎች ህክምና የተፈቀዱ በርካታ ስፍራዎች COVID-19 ን ለማከም አገልግሎት እየተመረመሩ ይገኛሉ።
ንካልኦት ቫይረሳት ቅድሚ ሕጂ ዝተፈቅዱ ጸረ-ቫይረስ ምድሃኒታት ኣብ ምሕካም ኮቪድ-19 ዘለዎም ተራ ኣብ መጽናዕቲ ኣሎ።
የአለም ጤና ድርጅትም አንዳንድ "ባህላዊ እና በቤት የሚዘጋጁ መድሃኒቶች" በ SARS-CoV-19 ከሚከሰቱ የበሽታ ምልክቶች ማስታገሻ ሊሰጡ እንደሚችሉ ገልጿል።
ውድብ ጥ ዕና ዓለም "ገለ ባህላዊን ናይ ገዛ ውሽጢ ክም ምፍትሒ ሕማም ዝውሰዱ ነገራት" ብ SARS-CoV-19 ዝተበገሱ ምልክታት ኣብ ምርሃው ተራ ክህልዎም ይኸእል እዩ ክብል ገሊጹ።
ለ COVID-19 ታካሚዎች ፍላጎቶች አቅም ማሳደግ እና የጤናን እንክብካቤን ማመቻቸት እንደ መሰረታዊ ለበሽታው ስርጭት መግቻ የተወሰደ እርምጃ ነው ሲል WHO ገልጻል።
ዓቕሚ ምዕባይን ን ናይ ጥዕና ክንክን ማእኸላት ናይ COVID-19 ሕሙማት ድልየት ብዘማልእ መልክዑ ክመዓራረዩን ምግባር WHO ብመሰረት ዝገለጾ ነቲ ለበዳ መልሲ ኣብ ምሃብ ክም ወሳኒ ንጥቢ ዝረኣይ እዮም።
የ ECDC እና የአለም ጤና ድርጅት የአውሮፓ ክልላዊ ፅ/ቤት ግብዓቶችን በበርካታ መጠኖች ለማንቀሳቀስ፣ ይህም የCOVID-19 ምርመራ በተመለከተ የላቦራቶሪ አገልግሎቶች ላይ ማተኮር፣ በሚቻልበት ጊዜ ሁሉ ሂደቶችን መሰረዝ፣ COVID-19 ፖዘቲቭ የሆኑ ታካሚዎችን መለየት እና መነጠል እና ሰራተኞች በማሰልጠን የፅኑ ህሙማን እንክብካቤ አቅሞችን መጨመር እና ያሉትን የመተንፈሻ ማሽኖች እና አልጋዎች ቁጥር መጨመር ጨምሮ ለሆስፒታሎች እና የመጀመሪያ ደረጃ የጤና እንክብካቤ አገልግሎቶች መመሪያዎችን ሰጥቷል።
ECDCን ናይ WHO ቤት-ጽሕፈት ኣብ ኤሮጳ ንሆስፒታላትን ትካላት ጥዕናን ዝምልከት መምርሒታት ሰኒዱ። ትካላት ጥዕና ኣብ ምርመራ ኮቪድ-19 ዘተኮረ ኣገልግሎት ላባራቶሪ ኣብ ምሃብ፡ ዘይህጹጽ መጥባሕቲታት ምስራዝ፡ ኮቪድ-19 ዘለዎም ሕሙማት ፈሊኻ ምሕካምን ናይ ጽዑቕ ክንክን ዓቕሚ ሰቦምን ቁጽሪ ዓራትን ቨንቲሌተራትን ክብ ኣብ ምባልን፡ ብሓጺሩ ንዘለዎም ሃብቲ ብኸመይ ይጥቀሙሉ ዝነግር ሰነድ እዩ።
ስለመጀመሪያው ክስተት (ታካሚ ዜሮ) ከየት እንደተነሳ የሚነገሩ ብዙ መላምቶች አሉ።
እቲ ናይ ፈለማ ሕሙም (ማለት ሕሙም ዜሮ ተባሂሉ ዝጽዋዕ) ካበይ ከምዝተበገሰ ብዙሕ ጥርጣረታት ኣሎ።
መጀመሪያ የተዋቀዉ የኮሮኖቫረስ ኬዝ በ ታህሳስ 1 2019 ውሃን፣ ሁቤ፣ ቻይና ዉስጥ ነዉ።
እቲ ናይ መጀመርታ ብሓድሽ ኮሮናቫይረስ ከምዝተለኽፈ ዝተፈልጠ ሰብ ኣብ ዉሃን፡ ሁበይ፡ ቻይና ብ1 ታሕሳስ 2019 ተረኪቡ።
በአንድ ወር ውስጥ፣ በሁቤይ ያለው የኮሮናቫይረስ የጉዳት ቁጥር ቀስ በቀስ ቀንሷል።
ኣብ ውሽጢ ወርሒ፣ ኣብ ሁበይ ዝነበረ ቁጽሪ ናይ ኮሮናቫይረስ ጉዳያት ደፋእ እንዳበለ ወሲኹ።
እነዚህ አብዛኛዎቹ ከሃዋንያን የባህር ምግብ የጅምላ ገበያ ጋር የተገናኙ ነበሩ፣ ይህም የቀጥታ እንስሳትን ከሚሸጡት በተጨማሪ ነው፣ እናም አንድ ጽንሰ-ሀሳብ ቫይረሱ የመጣው ከእነዚህ የእንስሳት ዓይነቶች ውስጥ አንዱ ነው፤ ወይም በሌላ አገላለጽ ዞኖቲካዊ መነሻ አለው። በ ዲሴምበር 26 ውስጥ ያልታወቀ መንስኤ የሳንባ ምች ክሊኒክ ታይቷል እናም በሀይቢ የክልል ሆስፒታል በ ዲሴምበር 27 ለዉሃን ጂያንጋን CDC ያሳውቀዉ ሐኪሙ Zhang Jixian የታከመ ነዉ።
እዚኦም ምስ ናይ ሁዋናን መርካቶ ዓሳን ካልኦት እንስሳታትን ዝተኣሳሰሩ’ዮም። እዚ ቫይረስ ካብዚኦም እንስሳታትን’ዩ ነቂሉ ዝብል ሓደ ክልስሓሳብ ኣሎ። ረኽሲ ሳንቡእ ዝሓመሙ ሰባት ብ26 ታሕሳስ ብብዝሒ ብዶክተር ዣንግ ጂክሲያን ናይ ሁበይ ሆስፒታል ተራእዮም ተሓኪሞምን። እዚ ሓኪም ከኣ ብ27 ታሕሳስ ንውሃን ጂያንጋን CDC ሓቢርዎም።
እ.ኤ.አ ታህሳስ 30፣ በዉሃን ማዕከላዊ ሆስፒታል ያሉ የሃኪሞች ቡድን ለስራ ባልደረቦቻቸው " SARS -መሰል ኮሮናቫይርስ መከሰቱን አሳስበዋል"።
ብታሕሳስ 30 ናይ ዉሃን ማእከላዊ ሆስፒታል ጉጅለ ሓካይም ብዛዕባ’ዚ “ንሳርስ ዝመስል ኮሮናቫይረስ” ንመሳርሕቶም ኣጠንቒቖም።
ከእናዚህ ዶክቶሮቹ ስምንቱ፣ Li Wenliangን ጨምሮ፣ የዉሸት ወሬን አሰራጫችሁ በመባል በፖሊስ መስጠንቀቅያ የተሰጣቸዉ ሲሆን፤ ሌላኛዋ Ai Fen የተባለች ወሬዉን አሰራጨሽ በመባል በአለቃዋ ተግሳጽ ተሰጥቷታል።
ሸሞንተ ካብዞም ሓካይም፡ ሊ ወንሊያንግ ብምጥቕላል፡ ዘይሓቀኛ ወረ ዘርጊሕኩም ብምባል ብፖሊስ ተቐጺኦም። ኣይ ፈን’ውን ንዓለም ብምሕባራ ብሓለፍታ ተቐጺኣ።
የዉሃን የጤና ማዘጋጃ ቤት ኮሚሽን (Wuhan Municipal Health Commission) በኋላ ይፋ ማስታወቂያ 31 ዲሴምበር ላይ አውጥቷል እና WHO ን አሳውቋል።
ኣብ ዉሃን ጥዕና ኮሚሽን ምምሕዳር ድሒሩ ህዝባዊ ምልክታ ብ31 ታሕሳስ ብምውጻእ ንWHO ሓቢሩ።
ያልታወቀ የሳንባ ምች በቂ ኬዞች በጥር መጀመሪያ ምርመራ እንዲደረግባቸው በውሃን ውስጥ ላሉ የጤና ባለስልጣናት ሪፖርት ተደርጓል። በስርጭቱ የመጀመሪያ ምዕራፍ ወቅት፣ በየሰባት እና ግመሽ ቀናት የኬዞቹ ቁጥር በእጥፍ ጨምሯል።
ኣብ መጀመሪ ወርሒ ጃኑዋሪ ምርመራታት ንምጅማር ዘኽኣሉ እኹላት ናይ ዘይተፈልጡ ናይ ኒሞኒያ ጉዳያት ናብ ናይ ዉሃን ናይ ጥዕና ሓለፍቲ ጸብጻብ ተገይሮም ነይሮም። ኣብቶም እቲ ለበዳ ዝጀመረሎም ና መጅመሪያ ግዜያት፣ ናይ ጉዳያት ቁጽሪ ኣብ ሸውዓተን ፈረቓን መዓልቲታት ዕጽፊ ይኸውን ነይሩ።
በጃንዋሪ 2020 መጀመሪያ እና አጋማሽ ውስጥ፣ በቻይና አዲስ አመት ፍልሰት እና ኋን የትራንሰፖርት ማእከል መሆን እና የዋና የባቡር ልውውጦች፣ ቫይረሱ ወደ ሌሎች የቻይና ግዛቶች እንዲሰራጭ ረድቷል።
ኣብ መጀመርታን ማእኸልን ጃንዋሪ 2020, እቲ ቫይረስ ናብ ካልኦት ናይ ቻይና ዞባታት ተላቢዑ፣ እዚ በቲ ናይ ቻይናውያን ሓድሽ ዓመት ዝግበር ጉዕዞ ኮይኑ ዉሃን ድማ ናይ ትራንስፖርት ማእከልን ናይ ዓበይቲ ባቡር መተሓላለፊ ስለዝኾነት ዝተሓገዘ እዩ።
ጃንዋሪ 20 ላይ፣ ቻይና 140 የሚጠጉ አዲስ ጉዳቶችን በአንድ ቀን ውስጥ ሪፖርት አድርጋለች፣ ሁለት ሰዎች በቤጂንግ እና አንድ ሰው በሼንዘን አካትቶ።
ኣብ 20 ጃንዋሪ፣ ቻይና ዳርጋ 140 ሓደሽቲ ጉዳያት ኣብ ሓደ መዓልቲ ኣመዝጊባ፣ እዚ ክልተ ኣብ ቤጂንግ ከምኡውን ሓደ ኣብ ሸንዘን የጠቓልል።
ከዚያም በኋላ ኦፊሴላዊ የሆነ መረጃ ኤንደሚያሳየው እስከ ጃንዋሪ 20፣ 2020 ባለው ጊዜ ውስጥ 6,174 ሰዎች ምልክቱን አሳይተዋል። ማርች 26 ላይ ዩናይትድ ስቴትስ የተረጋገጠ ክስተት ቁጥርዋ ከቻይና እና ጣሊያ በልጧል። ኤፕሪል 9∕2020 ላይ በአለም አቀፍ ደረጃ ከ 1.61 ሚሊዮን በላይ ኬዞች የተመዘገቡ ሲሆን ከ 97,000 በላይ ሰዎች ደግሞ ሞተው ከ364,000 የሚበልጡ ሰዎች አገግመዋል።
ድሒሩ ዝመጸ ወግኣዊ ሓበሬታ ከምዘርእዮ ብ ጃኑዋሪ 20 2020 6,174 ሰባት ምልክታት የርእዩ ነይሮም። ብ ማርች 26 ሕብራት መንግስታት ብብዝሒ ናይ ሕሙማት ንቻይናን ጥልያንን በሊጻተን። ብ ኣፕሪል 9 2020 ልዕሊ 1.61 ሚልዮን ሕሙማት ብዓለም ደረጃ ተረኺቦም፥ ልዕሊ 97,000 ሰባት ሞይቶም፥ ልዕሊ 364,000 ሰባት ከኣ ሓውዮም።
ወደ 200 የሚጠጉ ሃገራት እና ግዛቶች ቢያንስ አንድ ኬዝ አላቸው።
ናብ 200 ዝኾኑ ሃገራት ን ክልላትን ብ ንኡሱ ሓደ ጉዳይ ኣጋጢምወን ኣሎ።
በአዉሮፓ ዉስጥ በተከሰተ ወረርሽኝ ምክንያት በሼንገን አከባቢ የሚገኙ ብዙ ሀገራት ነፃ እንቅስቃሴን በመግታት የድንበር ቁጥጥር ጀምሯል።
ብሰንኪ’ዚ ለበዳ ኣብ ኤሮጳ ብዙሓት ኣባላት ሸንገን ነጻ ምንቅስቓስ ብምክልካል ኣብ ዶባተን ሓለዋ ኣተኣታትየን።
ብሔራዊ እርምጃዎች የሚያካትቱ ነገሮች ላይቶ ማቆየት (ከቤት አለመዉጣት፣ ቦታን አዘጋጅቶ እዛ መቆየት ወይም መዝጋት) እና እንቅስቃሴን መግታት ናቸዉ።እስከ ምያዝየ 2 ድረስ በዩናይትድ ሰቴትስ ዉስት ወደ 300 ሚሊየን ወይም 90% የሚሆኑ ዜጎች የእንቅስቃሴ ግደባ ስር ናቸዉ፣ በፊሊፒንስ 50 ሚሊየን የሚሆኑ ዜጎች የእንቅስቃሴ ግደባ ስር ናቸዉ፣ በደቡብ አፍሪካ 59 ሚሊየን የሚሆኑ ዜጎች የእንቅስቃሴ ግደባ ስር ስሆኑ፣ በህንድ ደግሞ 1.3 ቦሊየን ዜጎች የእንቅስቃሴ ግደባ ስር ናቸዉ።
ብሃገር ደረጃ ንምቑጽጻር ዝትግበሩ ዘለዉ ግብረመልስታት፡ ውሸባ (ማለት ኣብ ገዛ ወይ መዕቖቢኻ ምጽናሕ ወይ ምዕጻው ከተማታት) ከምኡ’ውን ቀልጢፍካ ገዛኻ ምእታው የጠቃልሉ። ካብ ዕለት 2 ሚያዝያ ኣትሒዙ ኣስታት 300 ሚልዮን፣ ወይ ከባቢ 90% ህዝቢ ሕቡራት መንግስታት፡ ኣብ ትሕቲ ገለ መልክዕ ናይ ውሸባ ነይሮም። ልዕሊ 50 ሚልዮን ሰባት ኣብ ፊሊፒንስ፡ ኣስታት 59 ሚልዮን ሰባት ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃን 1.3 ቢልዮን ሰባት ኣብ ህንድን ኣብ ገዝኦም ተወሺቦም ኣለዉ።
መጋቢት 26 ላይ 1.7 ቢሊየን የአለም ህዝብ በእነድም ሆነ በሌላ ዝግ ዉስጥ ነዉ የነበሩ፤ ከሁለት ቃን በዋላ ወደ 2.6 ቢሊየን ከፍ አለ። ይህ ማለት የአለም ህዝብ አነድ ሶስተኛን ይሸፍናል።
ብ26 መጋቢት፡1.7 ቢልዮን ሕዝቢ ዓለም ኣብ ትሕቲ ውሸባ ነይሮም። ድሕሪ ክልተ መዓልቲ እዚ ቁጽሪ ናብ 2.6 ቢልዮን-ከባቢ ሓደ ሲሶ ሕዝቢ ዓለም ደይቡ።
የመጀመሪያው የተረጋገጠው የ COVID-19 ኬዝ የተገኘው እ.ኤ.አ ታህሳስ 1፣ 2019 በውሃን ውስጥ ነው፤ አንድ ያልተረጋገጠ ሪፖርት የሚያሳየው ደግሞ ቀዳሚው ኬዝ ህዳር 17 የተገኘ መሆኑን ነው።
እቲ ፈላማይ ናይ ኮቪድ-19 ጉዳይ ኣብ ዕለት 1 ዲሰምበር 2019 ኣብ ውሃን ተመዝጊቡ፡ ሓደ ዘይተረጋገጸ ጸብጻም ከምዘርእዮ ግን እቲ ፈላማይ ጉዳይ ኣብ ዕለት 17 ነቨምበር ከምዝነበረ እዩ።
ዶክተር Zhang Jixian መነሻው ያልታወቀ የሳንባ ምች ኬዝ ምድብ እ.ኤ.አ ትህሳስ 26 ላይ አስተዋሉ፣ ከዚያም እ.ኤ.አ በታህሳስ 27 ሆስፒታሏ ለዉሃን ጂያንግሃን ሲዲሲ (በሽታ መቆጣጠር እና መከላከል ማዕከሎች) አሳወቁ።
ዶ/ር ጃንግ ጂሲያን ኣብ ዲሰምበር 26 ናይ ዝትጎጀሉ ናይ ኒሞኒያ ጉዳያት ተዓዚባ፣ እቲ ትሰርሓሉ ሆስፒታል ድማ ኣብ ዲሰምበር 27 ናብ ዉሃን ጂያንጋን CDC ጽብጻብ ገይሩ።
ዲሴምበር 27∕2019 የታካሚ ናሙናዎች ላይ የዘር ፍተሻ ምርመራ እንደ SARS አይነት ኮሮና ቫይረስ መኖሩን ያሳያል።
ብ27 ዲሰምበር 2019 ኣብ ሕሙማት ዝተገብረ ጀነቲክ መርመራታት ምስ ሳ.ር.ስ. ዝመሳሰል ኮሮናቫይረስ ተረኺቡ።
የሐዝብ ማስታወቂ በውሃን የከተማ ማዘጋጃ ጤና ኮሚሽን ታህሳስ 31 ላይ ተለቅቋል።
ኣብ ዲሰምበር 31 ብ ናይ ውሃን ሙኒሲፓል ናይ ጥዕና ኮሚሽነር ህዝባዊ መግለጺ ሂቦም።
የአለም ጤና ድርጅት በተመሳሳይ ቀን እንዲያውቅ ተደርጓል።
ውድብ ጥዕና ዓለም( WHO) ኣብ ተመሳሳሊ መዓልቲ እዩ ሓበሬታ ረኺቡ።
እነዚህ ማሳወቂያዎች በሚከሰቱበት ወቅት፣ ውሀን ውስጥ ያሉ ሀኪሞች “አሉባልታ በማሰራጨት” ሰበብ ከፖሊስ ማስጠንቀቂያ ደርሷቸው ነበር።
እዞም መግለጺታት ኣብ ዝወጹሉ ሰዓት ኣብ ዉሃን ዝርከቡ ዶክተራት "ወረ ትንዝሑ ኣለኹም" ተባሂሎም ብ ፖሊስ መጠንቀቕታ በጺሑዎም እዩ።
የቻይና ብሄራዊ ጤና ኮሚሽን በመጀመሪያ ደረጃ ከሰዎች ወደ ሰው በማስተላለፍ “ግልፅ ማስረጃ” እንደሌለ ተናግረዋል።
ቻይናዊ ሃገራዊ ኮሚሽን ጥዕና ኣቐዲሙ ንጹር መርትዖ ናይ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ምትሕልላፍ ከምዘየለ’ዩ ተዛሪቡ።
በጃንዋሪ ወር መጨረሻ ላይ የቻይና መንግስት የቫይረሱ ስርጭትን ለመግታት “የሰዎች ጦርነት” እንደሆነ በቻይና ኮሚዩኒስት ፓርቲ ዋና ፀሀፊ Xi Jinping ገለፃ ንቁ ዘመቻ አካሂዷል።
ኣብ መጨረሻ ጃኑዋሪ፣ ናይ ቻይና መንግስቲ ነቲ ቫይረስ ንምቁጽጻር ዝዓለመ፣ ደሓር ድማ ብ ናይ እቲ ኮሙኒስት ፓርቲ ዋና ጸሓፊ ሲጂፒንግ ዝተገለጸ "ናይ ህዝቢታት ኩናት" ዝብል ስያመ ዝተውሃቦ ጎስጓስ ኣበጊሱ ኣሎ።
“በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ ትልቁ ለይቶ መቀመጥ” ተብሎ በተገለጸው ሁነት ውስጥ ጃንዋሪ 23 ላይ ኮርዶን ሳኒቴር ማለትም ዉሀን ውስጥ ጉዞ ወደ ውስጥም ወደውጪም ማድረግ እንዳይቻል የተደረገ ሲሆን፣ ይህ ትእዛዝ ደግሞ ወደ 15 ሁቤይ ውስጥ ያሉ ከተማዎች እንዲተገበር ተደርጓል ይህም ወደ 57 ሚሊዮን የሚሆኑ ሰዎች ላይ ተጽእኖ አድርጓል።
እቲ "ኣብ ታሪኽ ወዲ ሰብ እቲ ዝዓበየ ውሻበ" ተባሂሉ ዝተገልጸ፣ ክሊሓለዋ ንጽሕና ኣብ ጃኑዋሪ 23 ተኣዊጁ፣ ካብን ናብን ውሃን ዝግበር ጉዕዞ ጠተው ኣቢሉ፣ እዚ ድማ ናብ ጠቕላላ 15 ከተማታት ሁበይ ተስፋሕፊሑ፣ ብሰንኩ ድማ ኣብ 57 ሚሊዮን ህዝቢ ጽልዋ ኣሕዲሩ።
ከተማዉ ዉስጥ የግል ተሽከርካሪን መጠቀም ተከልክሏል።
ኣብታ ከተማ ናይ ውልቀ መኪና ምጥቃም ተኸልኪሉ ነይሩ እዩ።
የቻይና አዲስ አመት (ጥር 25) በበርካታ ቦታዎች ላይ ተሰርዟል።
ናይ ቻይና ሓዱሽ ዓመት(ጃኑዋሪ 25) ጽብላት ኣብ ብዙሓት ቦታታት ተሰሪዞም እዮም።
እንዲሁም ባለስልጣናቱ ላይ ከሐዉሼንሻን ሆስፒታል የሚባል ግዚያዊ ሆስፒታል በ 10 ቀናት ዉስጥ እንደሚገነባ አስታወቁ።
ኣብ ውሽጢ 10 መዓልታት ዝተሓንጸ ሁዎሸንሻን ሆስፒታል ዝተበሃለ ግዝያዊ ሆስፒታል ተሰሪሑ ከምዝተወድአ ሰበስልጣናት ሓቢሮም።
ተጨማሪ ታማሚዎችን ለማከም ሌሼንሻን ሆስፒታል የሚባል ሌላ ተጨማሪ ሆስፕታል ከዛ በኋላ ተገንብቷል።
ዓቕሚ ናይ ሕሙማት ምቅባል ንምድንፋዕ ተባሂሉ ደሓር ካልኣይ ሆስፒታል፡ ለይሸንሻን ሆስፒታል፡ ተሰሪሑ።
አዲስ ከተገነቡ ሆስፒታሎች በተጨማሪ ቻይና ዉሃን የሚገኙ እንደ የህዝብ መዝናኛ ቦታዎችንና ስታዲዬሞች ያሉ 14 ልዩ ተቋማት ወደ ጌዜያዊ ሆስፒታልነት ቀይራለች። መንግስት ጥር 26 ላይ COVID-19 ወረርሽኝን ለመከላከል የሚረዱ ተጨማሪ እርምጃዎችን የወሰደ ሲሆን ከነዚህም ውስጥ መንገደኞችን የሚመለከት አዲስ አዋጅ እና ማወጅና የልዩ ልዩ ክብረ በዓሎችን ቀን ማራዘም ያገኝበታል።
ካብቶም ሓደስቲ ዝተሰርሑ ሆስፒታላት ብተወሳኺ፣ ቻይና ካልኦት 14 ኣብ ዉሃን ዝርከቡ ናይ መአከቢ ኣዳራሻትን ስታዲየማትን ዝኣምሰሉ ናይ ግልጋሎት ቦታታት ናብ ጊዜያዊ ሆስፒታላት ቀዪራቶም እያ። ኣብ ጃኑዋሪ 26፣ እቲ መንግስቲ ካልኦት ናይ COVID-19 ለብዳ ንምቁጽጻር የኽእሉ እዮም ዝበሎም ክም ን ተጉዓዝቲ ዝምልከቱ ናይ ጥዕና ኣዋጃት ምእዋጅ ዝበሉን ናይ ስፕሪንግ ፌስቲቫላት ምንዋሕ ዝበሉን ስጉምቲታት ወሲዱ እዩ።
በግዛቱ ዙሪያ የሚገኙ ዩኒቨርሲቲዎች እና ትምህር ቤቶች ተዘግተዋል።
ኣብ መላእ እታ ሃገር ዝርከቡ ዩኒቨርሲቲታትን ቤት ትምህርቲታትን እውን ተዓጽየን እየን።
በሆንግ ኮንግ እና ማካው ክልሎች ውስጥ በርካታ እርምጃዎች፣ በተለይም ትምህርት ቤቶች እና ዩኒቨርስቲዎች በተመለከተ ተከናውናነዋል።
ናይ ሆንግ ኮንግ ክልላትን ማኩን ብዙሓት ብፍላይ ድማ ምስ ቤት ትምህርቲታትን ዩኒቨርሲቲታትን ብዝተትሓሓዘ ስጉምቲታት ወሲዶም እዮም፡ ።
በብዙ የቻይና ክልሎች በእርቀት የመስራት እርምጃዎች ተወስደዋል።
ኣብ ቻይና ኣብ ውሱናት ቦታታት ብርሕቀት ናይ ምስራሕ ስጉምትታት ተኣታትዮም።
በሁቤይ ውስጥም ሆነ ውጪ የጉዞ ገደቦች ተፈጻሚ ነበሩ።
ካብ ናብን ሁበይ ዝካየዱ ጉዕዞታት እግዳታት ተነቢሩሎም እዩ።
በመላው ቻይና ዉስጥ የህዝብ መጓጓዣ ስቀየር ሙዚያሞች ለግዜ ተዘግተዋል።
ህዝባዊ ትራንፖርት ተመሓይሹ፡ ከምኡ’ውን ቤተ-መዘክራት ንግዚኡ ኣብ ቻይና ተዓጽየን።
የህዝብ እንቅስቃሴ ቁጥጥር በበርካታ ከተሞች ላይ ተተግብሯል፣ እናም ወደ 760 ሚሊዮን ህዝቦች (ከቻይና አጠቃላይ ህዝብ ግማሽ ያህሉ) ከቤት እንዳይወጡ እገዳ ገጥሟቸዋል። ስርጭቱ በመጋቢት ወር ላይ ወደ አለም አቀፍ ምዕራፍ ከገባ በኋላ፣ የቻይና ባለስልጣናት ቫይረሱ ከሌላ ሃገራት ወደ ቻይና "መግባት" ለመከላከል ጥብቅ የሆኑ እርምጃዎችን ወስደዋል።
ናይ ህዝባዊ ምንቅስቓሳት ቁጽጽር ኣብ ኣብዝሓ ከተማታት ተግባራዊ ዝኾነ እዩ፡ ካባቢ 760 ሚልዮን ሰባት ድማ(ፈርቂ ናይ ህዝቢ ብዝሓት) ገለ ዓይነት ናይ ደገ ክልከላታት ዝገጠሞሞ እዮም። እዚ ለበዳ ቅድሚ ኣብ ማርች ናብ ዓለምለኻዊ ደረጃ ምእታው፣ ናይ ቻይና ሰበ ስልጣናት እቲ ቫይረስ "ካብ ካል ኦት ሃገራት ከይኣትዎም" ጥቡቕ ስጉምቲታት ወሲዶም እዮም።
ለምሳሌ ቤጅንግ ከዉጪ የሚመጡ ሰዎች በግዴታ በተዘጋጀላቸዉ ቦታ ለ 14 ቀናት አንዲገቡ አድርጋለች። በመጋቢት 23 በቻይና ውስጥ ከአምስት ቀናት በፊት እንድ ኬዝ ብቻ ነዉ የተላላፈው። ይህም የሆነዉ አንድ ተጓዥ ከኢስታንቡል ወደ ጓንዙ በመምጣት ምክንያት ነዉ።
ንምሳሌ፣ ቤጂንግ ን ኹሎም ናብታ ከተማ ዝኣትዉ ዓለምለኻዊ ተጉዓዝቲ 14 መዓልቲ ኣብ ኳራንታይን ጻንሒት ዓቀሚጣ ኣላ። ኣብ ማርች 23፣ ኣብ ሜይን ላንድ ቻይና ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ መዓልቲታት ሓደ ጉዳይ ጥራሕ እዩ ኣብ ሃገር ውሽጢ ምምሕልላፋት ተረኹቡዋ እሱ ድማ ሓድ ካብ ኢስታንቡል ናብ ጓዋንግጁ ዝተመልሰ ወልቀ ሰብ እዩ ነየሩ።
እ.ኤ.አ መጋቢት 24∕2020፣ የቻይና ጠቅላይ ሚኒስትር Li Keqiang የሃገር ውስጥ የተላለፉት ኬዞች በመሰረታዊ መልኩ እንደታገዱ እና ስርጭቱን በቻይና ውስጥ መቆጣጠር እንደተቻለ ሪፖርት አድርገዋል።
ኣብ ማርች 24 2020፣ ናይ ቻይና ቀዳማይ ሚኒስተር ሊ ከቺያንግ፣ ናይ እቲ ቫይረስ ኣብ ሃገር ውሽጢ ዘሎ ምግፋሕ ብ መሰራታዊነት ጠጠው ክምዝበለን እቲ ለበዳ ኣብ ቻይና ኣብ ትሕቲ ቑጽጽር ክምዝወዓለ ኣፍሊጦም።
በዚያው ቀን ሁቤይ ውስጥ የእንቅስቃሴ ገደቦች የቀለሉ ሲሆን ይህም የሆነው፣ ከዉሀን ውጪ ገደብ በተደረገ በ ሁለት ወራት ውስጥ ነበር። የቻይና የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በ ማርች 26∕2020 ባሳወቀው መሰረት፣ የመግቢያ ቪዛ ወይም የመኖሪያ ፈቃድ ያላቸው ሰዎች ከማርች 28 ጀምሮ መግባት እንደማይችሉ ቢገልጽም፣ ይህ ፖሊሲ መቼ እንደሚያቃ ግልጽ የተደረገ ነገር የለም።
ካብ ዉሃን ወጻኢ፣ካብቲ ምዕጻው ዝትግበር፣ ድሕሪ ክልተ ወርሒ፣ ኣብ ተመሳሳሊ መዓልቲ ኣብ ሁበይ ዝነበሩ ናይ ጉዕዞ እገዳታት ክቐሉ ተገይሮም እዮም፣ ናይ ቻይና ወጻኢ ጉዳያት ሚኒስትር ኣብ ማርች 26 2020 ከምዘፍለጦ ካብ ማርች 28 ጀሚሩ፣ ኩሎም ቪዛ ዘለዎም ይኹኑ ናይ መንበሪ ፍቓድ ዘለዎም ዝገብሩዎም ምእታዋት ክምዝተቛረጹ ብምግላጽ፣ እዚ ፖሊሲ እዚ መዓስ ከምዘብቅዕ ግን ዝርዝር ሓበሬታ ኣይሃቡን።
ወደ ቻይና መግባት የሚፈልጉ ሰዎች በቻይና ኤምባሲዎች ወይም ቆንስላዎች ውስጥ ለቪዛዎች ማመልከት አለባቸው።
እቶም ናብ ቻይና ንምእታው ዝደልዩ ናብ ቻይና ኤምባሲታትን ቆንስላታትን ናይ ቪዛ ሕቶ ከቕርቡ ኣለዎም።
የቻይና መንግስት በ COVID-19 ምክንያት ተዘግተው የነበሩ የተለያዩ የንግድ ድርጅቶች እና ፋብሪካዎች ከመጋቢት 21/2012 ዓ.ም ጀምሮ ወደቀደምት ስራቸው እንዲመለሱ ጥረት ያደረገ ሲሆን እነዚህን ድርጅቶች ለማበረታታትና ለማነቃቃት የገንዘብ ድጋፍ አድርጎላቸዋል። ምንም እንኳ በየአመቱ ከሚከበረው ኪንግሚንግ ክብረ-በዓል ጋር ቢደራረብም የሀገሪቱ ባለስልጣንም መጋቢት 26/2012 ዓ.ም 4፡00 ስዓት ብሄራዊ የሀዘን ቀን እንዲሆን ያወጀ ሲሆን የ 3 ደቂቃ የህሊና ጸሎትም ተደርጓል። ማዕከላዊ መንግስቱም ህብረተሰቡ ተገቢውን ትኩረት እንዲሰጥና አካላዊ መራራቅን በመተግበር COVID-19 ድጋሚ እንዳያገረሽ የበኩላቸውን አስተዋጽኦ እንዲያደርጉ ጥሪ አቀርቧል።
መንግስቲ ቻይና ፋብሪካታትን ትካላት ንግድን ብዕለት 30 መጋቢት ክኸፍታ ፋይናንስያዊ ደገፍ ብምሃብ ኣተባቢዑ። 4 ሚያዝያ ሰዓት 10፤00ናይ ሰለስተ ደቓይቕ ጸጥታ ክትፍለምን መዓልቲ ሓዘን ክትከውንን ብሃገራዊ ቆንስል ተኣዊጁ። ዳግማይ ምልዓል ናይ ኮቪድ-19 ከየምጽእ ስግኣታት ስለዘሎ ግን ማእከላይ መንግስቲ ንስድራቤታት ማሕበራዊ ርሕቀት ንምሕላው ሓዘኖም ብመርበብ ኢንተርኔት ክገልጹ ተመሃጺኑ።
በጥር 20∕2020 COVID-19 ከቻይና ወደ ደቡብ ኮሪያ መሰራጨቱ ሪፖርት ተደርጓል።
ኮቪድ-19 ናብ ደቡብ ኮሪያ ጃኑዋሪ 20 2020 ካብ ቻይና ክምዝተዛመተ ተረጋጊጹ እዩ።
የብሄራዊ የጤና ወኪል (nation's health agency) በፌብሩዋሪ 20 ላይ የጎላ የተረጋገጡ ጉዳዮች ጭማሪ እንዳሉ ዘግቧል፣ Shincheonji Church of Jesus ተብሎ በሚታወቅ የ Daegu አዲስ ሃይማኖታዊ እንቅስቃሴ ውስጥ የሚደረጉት ስብሰባዎች ለዚህ በዋነኛነት ይገለጻል።
ናይ እታ ሃገር ናይ ጥዕና ኤጀንሲ ክምዝሓበሮ ብሰንኪ ኣብ ዴይጉ ዝነበረ ሺንቺዮንጂ ናይ እየሱስ ቤተ ክርስቲያን(Shincheonji Church of Jesus) ዝበሃል ናይ ሓዱሽ ሃይማኖታዊ ምትእኽኻብ፣ ኣብ ፈብሩዋሪ 20 ዝተረጋገጹ ጉዳያት በድንቢ ወሲኾም ተራእዮም እዮም።
Shincheonji ዉሃን መጎብኘት ማጠናከሩ የስርጭት መነሻ ሊሆን እንደሚችል ጥርጣሬ ውስጥ አስገብቷል።
ካብ ዉሃን ንደይጎ ዝበጽሑ ኣመንቲ ሺንቸንጂ ጠንቂ መበገሲ ናይዚ ለበዳ’ዮም ዝብል ጥርጣረታት ኣሎ።
እ.ኤ.አ ከየካቲት 22፣ በቤተክርስትያን ውስጥ ካሉት 9,336 ተከታዮች መሃል፣ ወደ 13% ያህሉ ይህም 1,261 የበሽታ ምልክቶች ታይቶባቸዋል። ደቡብ ኮሪያ እ.ኤ.አ የካቲት 23∕2020 ከፍጠኛ ደረጃ ማንቂያ አውጃለች።
ካብ ለካቲት 22 ጀሚሩ፡ ካብ 9,336 ተኸተልቲ ቤተክርስትያን፡ 1,261 ወይ ድማ 13% ናይ ሕማም ምልክታት ከምዘለዎም ሓቢሮም። ደቡብ ኮርያ ኣብ ዝለዓለ ናይ ጥንቃቀ ግዜ ከም ዘላ ብ23 ለካቲት 2020 ኣዊጃ።
የካቲት 28፣ ከ 2,000 የሚበልጡ የተረጋገጠ ኬዞች ሲኖሩ በጥር 29 ወደ 3,150 ከፍ ብለዋል።
ብ28 ለካቲት ልዕሊ 2,000 ዝተረጋገጹ ሕሙማት ኣብ ኮርያ ተመዝጊቦም። ብ29 ለካቲት ከኣ 3,150 በጺሖም።
ሶስት ወታደሮች በቫይረሱ መያዛቸዉን ተከትሎ ሁሉም የደቡብ ኮሪያ ወታደር ካምፖች ኩዋረንትን እንድሆኑ ነዉ የተዳረገ።
ሰለስተ ወተሃደራት ደቡብ ኮርያ ብመርመራ ቫይረስ ምስ ተረኽቦም ኩሎም ወተሃደራዊ መዓስከራት ደቡብ ኮርያ ኣብ ትሕቲ ውሸባ ኣትዮም።
የአውሮፕላን መርሃ-ግብሮችም እንዲሁ ተጎድተዋል ስለሆነም ተለውጠዋል። ደቡብ ኮሪያ በዓለም ላይ ትልቁን እና በጣም የተደራጀ ፕሮግራም ህዝብን ከቫይረሱ ለማጣራት እና ማንኛውንም በበሽታው የተያዙ ሰዎችን ለይቶ ለማወቅ እንዲሁም ያገኙዋቸዉን ሰዎች መፈለግ እና ለይቶ ማስቀመጥ መቻሏን አስተዋወቀች።
ናይ መንገዲ ኣየር መደባት እውን ብዝበጽሖም ጽልዋ ተቐዪሮም እዮም። ደቡብ ኮሪያ ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበዬን ብሉጽ ዝተወደበ ኣብ ሕዝቢታት ዝግበር ናይ እቲ ቫይረስ ናይ ምጽራይ ምርመራ ምግባርን እቶም በቲ ቫይረስ ዝተጠቕዑ ድማ ተፈልዮም ዝቕመጡሉን ምስ እቶም ዝሓመሙ ርክብ ዝነበሮም ሰባት ኣስር ደሊኻ ናይ ምርካብን ኣብ ምፍላይ ተመኩሮ ኣተኣታትያ ኣያ።
የማጣሪያ ስልቶች በሞባይል መተግበሪያ በኩል የአዲስ አለም አቀፍ ገቢዎች ላይ የሚታዩ የበሽታ ምልክቶች የግዴታ የራስ-ማሳወቂያን፣ በቀጣዩ ቀን ውጤቶች የሚነገርበት ከመኪና ሳይወርዱ የሚደረግ የቫይረስ ምርመራ፣ እና በየቀኑ ወደ 20,000 ሰው የመመርመር አቅም መጨመርን ያካትታሉ።
እቶም ናይ ምጽራይ መንገዲታታ ኣገደስቲ ዝኾኑ ሓደሽቲ ዓለምለኻዊ በጻሕቲ ክግበሩ ዘለዎም ብ ሞባይል መተግበሪ ዝፍጸሙ ናይ ምልክታት ዓርሰ-ጥቆማታት፡ ምርመራ ኣብ ዝተገብረ ኣብ ቀጻሊ መዓልቲ ውጽኢቶም ዝበጽሕ ን ናይ መዓልታዊ ዝግበር ናይ ምምርማር ዓቕሚ ድማ ናብ 20000 ክብ ክብል ዝገብሩ ናይ ጎዳና ኣብ መኪና ከለዉ ዝግበሩ ምርመራታት ዘጠቓልል እዩ።
የደበቡ ኮሪያ ፕሮግራም አጠቃላይ ከተማዎችን ባይዘጋም እንኳን ወረርሽኙን በመቆጣጠር ረገድ ውጤታማ እንደሆነ ታይቷል። ፕሬዚዳንት Moon Jae-in ለቀውሱ ምላሽ ለመስጠት በወሰዱት እርምጃ የደቡብ ኮሪያ ማህበረሰቦች መጀመሪያ ላይ እንቅስቃሴያቸው እጅግ ተገድቦ ነበር።
ደቡብ ኮርያ ነዚ ለበዳ ንምቁጽጻር ዝወጠነቶ መደብ፡ ዋላ’ውን ብሃገር ደረጃ ውሸባ እንተዝይተገብረ፡ ክም ዕዉት’ዩ ዝሕሰብ። ሕብረተሰብ ደቡብ ኮርያ ብናይ ፕረዚደንት ሙን ጀይ-ኢን ግብረመልሲ ኣብዚ ግዚ ቕልውላው መጀመርያ ተሓጒሶም።
ብዙ ኮርያውያን መንግስት ወረርሽኙን ትክክለኛ ባልሆነ መንገድ በመያዙ ምክንያት ፕሬዚዳንት ሙን እንዲከሰሱ ለመጠየቅ ወይም ለምላሹ አድናቆትን በመስጠት የፊርማ ማሰባሰብ ስራዎችን ሲሰሩ ነበር።
ኣብዝሓ ኮርያውያን ወይ ብምኽኒያት መንግስቲ ነቲ ለበዳ ዝሓዘሉ መንገዲ ን ሙን ብምኽሳስ፣ ውይድማ ብምውዳስ ናይ ፊርማ ምትእኽኻብ ኣብ ምግባር ይርከቡ።
ማርች 23 ላይ፣ በአራት ሳምንታት ውስጥ ሰሜን ኮሪያ በአንድ ቀን ትንሹን ኬዝ ዘግባለች።
ኣብ ማርች 23፣ ደቡብ ኮሪያ ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ሰሙናት እቲ ዝተሓተ መዓልታዊ ጉዳያት ጽብጻብ ገይራ።
እ.ኤ.አ በመጋቢት 29፣ የሚያዝያ 1 መጀመሪያ ላይ ሁሉም አዲስ ከውጭ ሃገር የሚገቡ ገቢዎች ለሁለት ሳምንታት ያህል በለይቶ ማቆያ ይቆያሉ።
ብ29 መጋቢት፡ ካብ 1 ሚያዝያ ጀሚሩ ኩሎም ሓደሽቲ ወጻእተኛታት በጻሕቲ ንክልተ ሰሙን ከምዝውሸቡ ተሓቢሩ።
ሪፖርቶች እንደሚየሳዩት ከሆነ፣ አፕሪል 1 ላይ ደቡብ ኮርያ ከ 121 የተለያዩ ሃገራት የቫይረስ ምርመራ እርዳታ ጥያቄ ቀርቦላታል።
ብመሰረት ኣብ ኣፕሪል 1 ዝወጹ ናይ ሚድያ ጸብጻባት፣ ደቡብ ኮሪያ ካብ 121 ዝተፈላለያ ሃገራት ናይ ምርመራ ሓገዝ ንኽትገብር ተሓቲታ።
ኢራን የመጀመሪያውን የተረጋገጠ የ SARS-CoV-2 በሽታ ፌብሩዋሪ 19 ላይ ኩዎም ውስጥ ሪፖርት ያደረገች ሲሆን እንደ ጤና እና የጤና ትምህርት ሚኒስቴር ከሆነ፣ በዚያን ቀን ሁለት ሰዎች ሞተዋል።
ኢራን እቲ ኣብ ኮም ዝተረኸበ ናይ መጀምሪያ ዝተረጋገጸ ናይ SARS-CoV-2 ጉዳይ ኣብ ፌብሩዋሪ 19 ዕላው ገይራ፣ ድሕሪኡ ድማ ከም ናይ ጥዕና ሚኒስተርን ሕክምናዊ ትምህርቲን፣ ኣብታ መዓልቲ ክልተ ሰባት ሞይቶም።
አስቀዲሞ መንግስት የተወሰዱ እርምጃዎች የሚያካተተዉ ኮንሰርቶችን እና ሌሎእ የባህል ስብሰባዎች፣ ስፖርት ጨዋታዎች፣ የዐርብ ስግዳት፣ ዩኒቨርሲቲዎች፣ ከፊተኛ የትምህርት ተቋማት እና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶችን መዝጋት ነዉ።
ካብቶም ኣቐዲሞም ብመንግስቲ ዝተወሰዱ ስጉምቲታት ውሽጢ ፡ ኮንሰርታትን ባህላዊ ምርኢታት፡ ናይ ዓርቢ ጸሎት መደባት ስረዛ፡ ናይ ዩኒቨርስቲታት ፡ ላዕለዎት ናይ ትምህርቲ ትካላትን ቤት ትምህርቲታት ድማ ምዕጻው ፡ ዘጠቓልል እዩ።
ቫይረሱን ለመዋጋት ኢራን አምስት ትሪሊዮን ሪየልስ ነዉ የመደበችዉ።
ኢራን ነቲ ቫይረስ ንምውጋእ ሓሙሽተ ትሪልዮን ሪያል መዲባ ኣላ።
ፕሬዘዳንት Hassan Rouhani እ.ኤ.አ የካቲት 26፣ 2020 በስርጭቱ የተጠቁ ቦታዎች የመዝጋት እቅድ የለም ሰዎችን ብቻ ለይቶ ማቆየት እንጂ ሲሉ ተናግረዋል።
ፕረዚደንት ሃሳን ሩሃኒ ብ26 ለካቲት 2020 ውልቀሰባት እምበር በዚ ለበዳ ንዝተተንከፉ ቦታታት ናይ ምውሻብ መደባት ከምዘየለ ሓቢሩ።
ምንም እንኳን ከፐርሺያን አዲሰ አመት ኖውሩዝ ፊት ለፊት ባሉ ከተሞች መካከል ከባድ ትራፊክ ቢቀጥልም፣ በከተሞች ማካከል የሚደረገውን ጎዞ ለመግታት ያለው እቅድ ማርች ውስጥ ተነግሮ ነበር።
ኣብ መንጎ ከተማታት ዝግበር ጉዕዞ ንኽውሰን ዝገብሩ መዳባት ኣብ ወርሒ ማርች ዕላው ተገርይሮም ይኹን ደኣምበር ኣብ መንጎ ከተማታት ዝግበር ጽዑቕ ናይ ትራፊክ ምንቅስቓሳት ካብ ናይ ፐርሺያ ሕዱሽ ዓመት ኣቐዲሙ ክካየድ ጸኒሑ እዩ።
በቆም ያሉ ሺያ ቅዱስ ስፍራዎች ለመንፈሳዊ ተጓዦች እስከ መጋቢት 16∕2020 ድረስ ክፍት ሆኖ ቆይቷል። ከቻይና በኋላ በየካቲት ወቅት ኢራን የቫይረሱ ስርጭት ማዕከል ሆና ነበር።
ኣብ ቆም ዝርከቡ ናይ ሽያ ታቦታት ንኣመንቲ ክሳብ 16 ምጋቢት 2020 ተኸፊተን ክጸንሓ’የን። ኣብ ወርሒ የካቲት ኢራን ከም ማእከል ናይቲ ለበዳ ብምዃን ድሕሪ ቻይና ክትስራዕ ክኢላ።
በኢራን የተከሰተው ወረርሽኝ ከፍ ያለ መሸፈን ወቀሳዎችን በመጥቀስ፣ ከአስር የሚበልጡ ሃገራት ጉደሰያቸውን የካቲት 28 ላይ ከኢራን ጋር ያገናኛሉ፣ በዚህም በዚያ ቀን በኢራን መንግስት ሪፖርት የተደረገው 388 ኬዞች በላይ የከፋ ስርጭት ሊኖር እንደሚችል ጠቁመዋል።
ድሕሪ ብዛዕባ ኣብ ኢራን ዘሎ ለበዳ ዝተገብረ ምሽፈፋን ዝተገብረ ስምዕታታት፣ ኣብ ፌብሩዋሪ 28 ካብ ዓሰርተ ንላዕሊ ዝኾና ሃገራት ናይ ጉዳያተን ኣሰር ናብ ኢራን ወሲዳናኦ ኣለዋ ፣ እዚ ድማ ናይ እቲ ለበዳ ዝርጋሐ ካብቲ ብ ናይ ኢራን መንግስቲ ዝተጠቐሰ 388 ጉዳያት ንላዕሊ ክምዝኾን ዘርኣየ እዩ።
የኢራን ፓርላማ ከ 290 አባላቱ ውስጥ 23 የሚሆኑት ተመርምረው መጋቢት 3 ቫይረሱ እንዳለባቸው በመታወቁ ተዘግቷል።
ፓርላማ ኢራን ስርሑ ኣቋሪጹ።23 ካብቶም 290 ኣባላቱ በቲ ቫይረስ ከምዝተለኽፉ ብዕለት 3 መጋቢት ብመርመራ ተረጋጊጹ።
ማርች 12 ላይ የሰብአዊ መብቶች ተመልካቾች የኢራን እስር ቤት ባለስልጣኖችን በሰብአዊ መብቶች ተቃውሞ የታሰሩትን ያለምንም መስፈርት እንዲፈታ፣ እና ሁሉንም ለትክክለኛ እስር የበቁትን ለጊዜው እንዲፈቱ አፋጥነዋቸዋል።
ኣብ ማርች 12፡ ሁማን ራይት ዎች፡ ን ናይ ኢራን እስርቤት ሓለፍቲ፡ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ቅድመ ኹነት ንቶም ናይ ሓሳብ ፍልልዮም ብ ሰለማዊ መንገዲ ብ ብምግላጾም ዝተኣሰሩ ሰባት ንኽትፈትሕን፡ እቶም ካልኦት ዝምልከቶም እስረኛታት እውን ብ ጊዜያዊነት ን ኽፈትሑ ሓቲቶም።
እንደ እስር ቤቶች አይነት ዝግ ተቋማት ስፍራዎች ውስጥ ቫይረሱ የመሰራጨት እድሉ ከፍተኛ መሆኑን፣ እነዚህም ስፍራዎች በቂ የሆነ የህክምና እርዳታ እንደሚጎድላቸው ተገልፃል።
ኣብ ከም እሰር ቤታት ዝበሉ እኹል ሕክምናዊ ክንክን ዘይብሎም ዕጹዋት ትካላት ናይ እቲ ቫይረስ ናይ ምግፋሕ ሓደጋ ዝዓበየ ክምዝኾን የቐምጥ።
15 ማርች ላይ፣ የኢራን መንግስት በአንድ ቀን ውስጥ 100 ሰዎች መሞታቸውን ዘግቧል፣ ወረርሽኙ ከጀመረበት ጊዜ አንስቶ በሀገሪቱ ውስጥ የተመዘገበው ከፍተኛ ቁጥር ነው።
ብመጋቢት 15 መንገስቲ ኢራን 100 ሰባት ብሓንቲ መዓልቲ ከምዝሞቱ ሓቢራ። እዚ ከኣ ካብ ምጅማር ለበዳ ኣትሒዙ ዝበዝሐ ቁጽሪ ምዃኑ’ዩ።
ቢያንስ 12 የአሁን ወይም የቀድሞ የኢራን ፖለቲከኞች እና የመንግስት ባለስልጣናት እ.ኤ.አ መጋቢት 17 በበሽታው ህይወታቸው አልፏል።
ብውሕዱ 12 ህልው ዋላ ነበር ኢራናውያን ፖለቲካውያንን ሰበስልጣንን ብሰንኪ እቲ ሕማም ከምዝሞቱ ብ17 መጋቢት ተሓቢሩ።
መጋቢት 23 በኮሮኖ ቫይረስ ምክንያት ኢራን በአንድ ሰዓት ዉስጥ 50 አዳዲስ ሰዎች ሲያዙባት በየአስር ደቂቃ ደግሞ ሰዉ ይሞትበታል።
ብ23 መጋቢት ኣብ ኢራን ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ፡ኣብ ሰዓት 50 ሓደሽቲ ሕሙማት ከምኡ’ውን ሀደ ሓድሽ ሞት ኣኣብ ሰርተ ደቓይቕን ተራእዩ።
በአለም ጤና ድርጅት ይፋ መረጃ መሰረት፣ በኢራን እየተመዘገቡ ያሉት ኬዞች በላይ አምስት እጥፍ ሊኖሩ እንደሚችሉ ተገልጿል።
ወኪል WHO ብዝሓበሮ ኣብ ኢራን ብዝሒ ሕሙማት ካብቲ ብወግዒ ዝተሓበረ ብሓሙሽተ ዕጽፊ ዝዛየደ ክኸውን ይኽእል’ዩ።
አሜሪካ በኢራን ላይ የጣለችው ማዕቀብ የሀገሪቱን የቫይረስ ወረርሽኝ ምላሽ ለመስጠት የሀገሪቱን የገንዘብ አቅም ሊጎዳ እንደሚችልም ተጠቁሟል።
ብተወሳኺ ድማ እቲ ብእሜሪካ ኣብ ልዕሊ ኢራን ዝተገብረ ማዕቀብ፣ ናይታ ሃገር ናይቲ ቫይረስ ላብዕ ንምቁጽጻር ቁጠባዊ ክእለት ኣዝዩ ይጸልዎ ከምዘሎ ተገሊጹ።
የተባበሩት መንግስታት የሰብአዊ መብቶች ከፍተኛ ኮሚሽነር ኢራንን ጨምሮ በወረርሽኑ በጣም የተጠቁ ሃገራት ላይ የተጣሉ የኢኮኖሚ ማዕቀቦች እንዲላሉ ጠይቋል።
ናይ ሕቡራት መንግስታት( UN) ናይ ሰብኣዊ መሰላት ላዕለዋይ ኮሚሽነር ን ኢራን ሓዊሱ በቲ ለበዳ ዝተጠቕዓ ሃገራት ዘለወን ኢኮኖሚያዊ ማዕቀብ ንክቐለለን ጻውዒት ኣቕሪቦም።
ወረርሽኙ ጣሊያን ውስጥ እንደተሰራጨ የተረጋገጠው ጃንዋሪ 31፣ ሁለት የቻይና ቱሪስቶች ሮም ውስጥ ለ SARS-CoV-2 ምርመራ ፖዘቲቭ ሲባሉ ነው።
እቲ ለበዳ ናብ ጥልያን ብዕለት 31 ጥሪ ከምዝኣተወ፡ ድሕሪ ብመርመራ ሳርስ-ኮቭ-2 ዝተረኽቦም ክልተ ቻይናውያን በጻሕቲ ሮም ተረጋጊጹ።
የወረርሽኙ ቁጥር በአጭር ጊዜ በጨመሩ የጣሊያን መንግስት ከቻይና ወደ ጣሊያንና ከጣሊያን ወደ ቻይና የሚካሄዱ የአውሮፕላን በረራዎችን በጊዜያዊነት በማቆም የአቸስኳይ ጊዜ አዋጅ አውጃለች።
ጉዳያት ብ ፍጥነት ክ ወስኹ ምስጀምሩ፣ ናይ ጣልያን መንግስቲ ኩሎም ናብ ቻይና ዝግበሩ ናይ ኣየር በረራታት ጠጠው ክብሉ ብምግባር ናይ ሕጹጽ ግዜ ኣዋጅ ኣዊጁ።
በየካቲት 21 ሎምባርዲይ ውስጥ 16 የተረጋገጡ ኬዞች ጀምሮ የCOVID-19 ኬዞች ያልተዛመደ ምድብ ወደኋላም ሊገኝ ችሏል። በየካቲት 22፣ የሚንስትሮች ምክር በሰሜን ጣልያን ያሉ 11 የተለያዩ ማዘጋጃ ካሉ 50,000 ሰዎች በላይ ለይቶ ማቆየትን ጨምሮ ስርጭቱን ለመቆጣጠር አዲስ የህግ ትዕዛዝ አሳውቀዋል።
16 ዝተረጋገጹ ጉዳያት ኣብ ሉምበርዲ ኣብ ፌብሩዋሪ 21 ምርካቦም ጀሚሩ ፡ ዘይተተሓሓዚ ዝርግሐ ናይ ኮቪድ-19 ጉዳያት ድሒሩ ተረኺቡ እዩ። ኣብ ፌብሩዋሪ 22 ፣ ቤት ምኽሪ ሚኒስትራት ነቲ ላብዕ ንምቁጽጻር ሓዲሽ ኣዋጅ-ሕጊ ኣውጺኦም፣ እዚ ካብ ዝተፈላለያ 11 ከተማታት ናይ ሰሜን ጣሊያን ዝመጹ 50,000 ዝተወሸቡ የጠቓልል።
ጠቅላይ ሚኒስትር ጁሴፔ ኮንቴ “በበሽታው በተያዙ አካባቢዎች መግቢያና መውጫ አይኖርም ብለዋል።
ቀዳማይ ሚኒስተር ጁሰፔ ኮንቴ “ኣብቶም ናይ እቲ ለባዳ ቦታት፣ መእተውን መውጽእን ክፉታት ኣይክኾኑን እዮም” ክብሉ ተዛሪቦም።
በእነዚያ አካባቢዎች ውስጥ የስራ እንቅስቃሴዎችን እና የእስፖርት ዝግጅቶቸን ማገድ አስቀድሞ ታዝዟል። በመጋቢት 4፣ በጣልያን ያለው 100 ሞት ሲደርስ የጣልያን መንግስት በሃገር አቀፍ ደረጃ ሁሉም ትምህርት ቤቶች እና ዩኒቨርሲቲዎች ሙሉ በሙሉ እንዲዘጉ አዝዟል።
ኣብቶም ከባቢታት ዝነበሩ ምስ ስራሕን ናይ ስፖርታዊ ምንቅስቓሳትን ዝተትሓሓዙ ጥርጣረታት ስርዓት ክሕዙ ተገይሮም እዮም።"ኣብ ማርች 4፣ መንግስቲ ጣልያን ኣብታ ሃገር ዝሞቱ 100 ምስ ምብጻሑ፣ ኣብ መላእ እታ ሃገር ዝርከባ ኩለን ቤት ትምህርቲታን ዩኒቨርሲቲታትን ንኽዕጸዋ ትእዛዝ ኣመሓላሊፎም "
ሁሉም ዋና የስፖርት ክስተቶች፣ Serie A እግርኳስ ግጥሚያዎችን ጨምሮ፣ እስከ ኤፕሪል ድረስ በዝግ በሮች መደረግ ነበረባቸው፣ ነገር ግን በ 9 ማርች፣ ሁሉም ስፖርቶች ቢያንስ ለአንድ ወር ሙሉ በሙሉ ታግዷል።
ኩሎም ዋና ናይ ስፖርታዊ ምድላዋት ፣ ሴሪኣ ኤ ኹዕሶ እግሪ ጸወታታት ፣ እስካብ ኣፕሪል ኣብ ዕጹው ንኽካየዱ ፣ ይኽን እምበር ኣብ ማርች 9፣ ኩሎም ስፖርታዊ ጸወታታት ብንኡሱ ንሓደ ወርሒ ተቛሪጾም እዮም።
እ.ኤ.አ መጋቢት 11፣ ጠቅላይ ሚኒስትር Conte ከሱፐርማርኬቶች እና ፋርማሲዎች በስተቀር በአቅራቢያው ሁሉም የንግድ እንቅስቃሴዎች እንዲቆሙ አዟል። እ.ኤ.አ በመጋቢት 6፣ Italian College of Anaesthesia, Analgesia, Resuscitation and Intensive Care (SIAARTI) ኮሌጅ ስራ ላይ ሊውሉ የሚችሉ የአስቸኳይ ክትትል ፕሮቶኮሎች በተመለከተ የህክምና ስነ-ምግባሮች ምክረ-ሃሳቦችን አሳትሟል።
ኣብ ማርች 11፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ኮንቴ ብዘይካ ሱፐር ማርኬታትን ፋርማሲታትን ዳርጋ ኩሎም ንግዳዊ ምንቅስቓሳት ጠጠው ንኽብሉ ትእዛዝ ኣመሓላሊፎም። ኣብ ማርች 6፣ ናይ ጣልያን ናይ ኣንስቴዢያ ኮሌጅ( Italian College of Anaesthesia)፣ ኣንልገሲያ( Analgesia)፣ ረሱሳይተሽን ን ጽኑዕ ክንክን ማእኸል( Resuscitation and Intensive Care (SIAARTI)) ምናልባት ኣብ ጥቕሚ ክውዕሉ ዝኽእሉ ናይ ትሪያጅ ፕሮቶኮላት ዝምልከቱ ናይ ሕክምናዊ ስነ-ምግባራት ኣሕቲሞም።
መጋቢት 19 ላይ ጣሊያን ቻይናን በመብለጥ ከኮሮኖቫረስ ጋር በተገናኘ በወረርሽኙ ምክንያት 3,405 ሞትን አሰመዝግባለች።
ብመጋቢት 19 ጥልያን 3,405 ሞት ድሕሪ ምምዝጋባ ብብዝሒ ሞት ካብዚ ለበዳ ንቻይና በሊጻታ።
እ.ኤ.አ በመጋቢት 22፣ ራሽያ የህክምና መሳሪያ የያዙ ዘጠኝ የወታደራዊ አውሮፕላኖችን ወደ ጣልያን እንደላከች ሪፖርት ተደርጓል።
ኣብ ማርች 22፣ ሩስያ ትሽዓተ ሕክምናዊ ኣቑሑ ዝጸዓና ወታደራዊ ኣውሮፕላናት ናብ ጣልያን ክምዝለኣኸት ተገሊጹ።
እስከ ሚያዝያ 5 ድረስ ያለው፣ በጣልያን ውስጥ 128,948 የተረጋገጡ ኬዞች፣ 15,887 ሞቶች እና 21,815 ማገገሞች ነበሩ፤ ከነዚህ ኬዞች ውስጥ አብዛኛዎቹ ኬዞች በሎምባርዲይ ክልል ውስጥ የተከሰቱ ናቸው።
ካብ ሚያዝያ 5 ጀሚሩ ኣብ ዓዲ ጥልያን 128,948 ብመርመራ ዝተረጋገጹ ሕሙማት፡ 15,887 ሞትን 21,815 ዝሓወዩ ሰባት ነይሮም፡ዝበዝሑ ድማ ኣብ ሎምባርዲ ዝተባህለ ክልል ነይሮም።
የ CNN ሪፖርት እንዳመለከተው፣ ትልቅ የጣሊያን አረጋውያን የህዝብ ክፍል እና ቫይረሱ ሊኖርባቸው የሚችላቸውን ሁሉንም ሰዎች ለመመርመር አለመቻል ከፍተኛ የሆነ የሞት ቁጥር እንዲኖር አድርጓል።
ናይ CNN ሪፖርት ከምዘርእዮ፣ ናይ ጣልያን ብዙሕ ቁጽሪ ዘለዎ ናይ ኣረግቶት ህዝቢ ምህላውን ብቕልጡፍ ንኹሎም ቫይረስ ንዘለዎም ሰባት ምርመራ ምግባር ዘይምኽኣልን ነቲ ናይ ዓቢ ናይ ሞት ደረጃ ይገብሩ ኣለዉ።
እንግሊዝ ለቫይሱ የሰጠችው ምላሽ በጣም ከተጠቁት ሀገሮች እንደ አንደኛው በጣም ዘና ያለ ምላሽ ወጥቷል፣ እና እስከ ማርች 18∕2020፣ የእንግሊዝ መንግስት በዜጎቻቸው ላይ ማንኛውንም ማህበራዊ መራራቅን ወይም የጅምላ ለይቶ ማቆያ እርምጃን አልወሰደም።
መጅመሪያ እንግሊዝ ነቲ ሕማም ዝሃበቶ መልሲ ዝሑል ዝበሃል እዩ ነይሩ፣ ብዚ ድማ ናይ እግሊዝ መንግስቲ እስካብ 18 ማርች 2020፣ ዝኾነ ዓይነት ናይ ማሕበራዊ ርሕቐት ውይድማ ኣብ ዜጋታቱ ናይ ጅምላ ኳራንታይን ስጉምቲታት ኣይወሰድን ነይሩ።
በዚህ የተነሳ፣ መንግስት በህዝብ ለቀረቡት ስጋቶች ምላሽ ውስጥ ትኩረት እና ክብደት አልሰጠም ተብሎ ትችት ደርሶበታል። በመጋቢት 16፣ ጠቅላይ ሚንስትር ቦሪስ ጆንሰን ሁሉም አላስፈላጊ የሆነ ጉዞ እና ማህበራዊ ንክኪ እንዲቀሩ፣ ሰዎች በተቻላቸው አቅም በቤታቸው ሆነው እንዲሰሩ እና እንደ መጠጥ ቤቶች፣ ሬስቶራንቶች እና ቴያትር ቤቶች ያሉ ቦታዎች ከመሄድ በተቻለ መጠን እንዲቆጠቡ ህዝቡን የሚመክር መግለጫ አውጥተዋል።
ክም ውፅኢት ድማ፣ እቲ መንግስቲ ነቲ ኣብ ማሕበረሰብ ስግኣት ዝፈጠረ ጉዳይ ኣመልኪቱ ዘርኣዮ ናይ መልሲ ኣዋህባ ሕጽረትን ጻዕቒን ዝተልዓለ ወቐሳ ኣጋጢሙዎ እዩ። ኣብ ማርች 16፣ቀዳማይ ሚኒስተር ቦሪስ ጆንሰን ን ኹሎም ኣገደስቲ ዘይኮኑ ጉዕዞታትን ማሕበራዊ ርክባት ጠጠው ብምባል ሰባት ብዝተኽኣለ መጠን ኣብ ገዛኦም ኮይኖም ንኽሰርሑን ናብ ከም እንዳ መስተታት፣ቢት ምግቢታትን ቲያትርን ካብ ምኻድ ንኽዕቀቡ ለባዋኦም ገሊጾም።
ማርች 20 ላይ እንደ ፐቦች እና ጂሞች ያሉ ለመዝናናት አላማ የሆኑ ተቋማት ሁሉ በሚቻለው ፍጥነት እንዲዘጉ ማስታወቂያ ያወጣ ሲሆን በወር እስከ £2,500 ለሚደርሱ የደሞዝ መጠኖች እስከ 80% የሚሆነውን ደሞዛቸውን እንደሚሸፍን አሳውቋል። ማርች 23 ላይ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ጠበቅ ያለ የማህበራዊ መራራቅ እርምጃዎችን ያሳወቁ ሲሆን፣ ከሁለት በላይ ሰዎች አንድ ላይ እንዳይሆኑ እና ጉዞ እንዲገደብ እንዲሁም ከቤት ውጪ የሚደረጉ ስራዎች ላይ ገደቦችን ያስቀመጡ ሲሆን የግድ የሚያስፈልጉ ስራዎች ላይ ብቻ ፈቃድ እንዲሰጥ የሚያደርግ ነው።
ኣብ ማርች 20፣ መንግስቲ ኩሎም ናይ መዝናግዒ ቦታታት ክም እንዳ መስተታት ፣ ጂምናዚየማት ዝበሉ ትካላት ብዝተኽኣለ መጠን ብቕልጡፍ ንኽዕጸዉ ኣዊጆም፣ኣብዚ በዳሂ እዋን እዚ ስራሕ ስእነት ንምክልኻል ድማ፣ ን ስራሕተኛታት እስካብ £2,500 ን ዝኾነ ወሰን፣ ናይ ደሞዞም 80% ንምኽፋል ቃል ኣትዮም። ኣብ ማርች 23፣ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ብዝበለጸ ጥብቕ ዝበሉ ከም ካብ ክልተ ሰባት ንላዕሊ ዝኾኑ ምትእኽኻባት ምኽልካል፣ ናይ ጉዕዞን ኣብ ደገ ዝግበሩ ተግባራት ናይ ማሕበራዊ ርሕቐት ዝምልከቱ ስጉምቲታትን እገዳታት ኣዊጆም።
በፊት ከሚወሰዱት እርምጃዎች በተቃራኒው፣ እነዚህ ገደቦች በገንዘብ መቀጮ እና ስብሰባዎችን በመበተን በፖሊስ ተፈጻሚ ይሆናሉ።
ካብቶም ሕሉፋት ስጉምቲታት በተጻራሪ፣እዞም እገዳታት እዚኦም ብዝትግበሩ ናይ ገንዘብ ቅጽዓታትን ምትእኸኻባት ምብታን ብ ፖሊስ ሓይሊ ዝትግበሩ እዮም።
ሱፐርማርኬቶች፣ መድሃኒት ቤቶች፣ ባንኮች፣ ሃርድዌር ሱቆች፣ ማደያዎች እና ጋራጆች አካትቶ፣ "ጠቃሚ" ተብለው ከተስማሙባቸው ንግዶች በስተቀር፣ አባዛኞቹ ንግዶች እንዲዘጉ ታዘዋል።
ዝተኣዘዙ እንትኾኑ፡ ብዘይካ እቶም ከም ሱፐር ማርኬታት፡ ባንኪታት፡ ናይ ሃርድዌር ሹቓት፡ ናይ ፔትሮል ጣቢያታት ን ጋራጃትን ዝበሉ "ኣገደስቲ" ተባሂሎም ዝተፈለዩ፣መብዛሕቲኦም ቢዝነሳት ንኽዕጸዉ ትእዛዝ ተሓላሊፉ እዩ።
በጥር 20 የመጀመሪያ COVID-19 የተረጋገጣ ኬዝ በጥር 15 ከዉሃን በተመለሳ ሰዉ ላይ በሰሜን ምዕራብ ዋሽንግተን ፓስፊክ የተገኛ ነዉ።
ኣብ ጃኑዋሪ 20፣ እቲ ናይ መጀምሪያ ናይ COVID-19 ሕሙም ኣብ ፓስፊክ ሰሜን ምዕራብ ዋሺንግተን ኣብ ሓደ ካብ ዉሃን ጃኑዋሪ 15 ዝተመልሰ ሰብኣይ እዩ ተረኺቡ።
የዋይት ሀውስ ኮሮና ቫይረስ ግብረ ሃይል ጃንዋሪ 29 ላይ ተመስርቷል።
ናይ ሗይት ሃውስ ናይ ኮረና ቫይረስ ግብረ ሓይሊ ኣብ ጃኑዋሪ 29 ተጣዪሹ።
ጥር 31 ላይ፣ የሕዝብ ጤና አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በማወጅ ከቻይና የሚመጡ ተጓዦች ላይ ገደቦችን አስቀምጠዋል።
ብ31 ጥሪ ምምሕዳር ትራምፕ ናይ ህዝባዊ ጥዕና ህጹጽነት ኣዊጁ። ኣብ ልዕሊ ካብ ቻይና ዝመጹ መንገደኛታት ድማ ምእታው ተኸልኪሎም።
ጃንዋሪ 28 ቀን 2020 የአሜሪካ መንግስት የጤና ተቋም “የበሽታ መቆጣጠሪያ ማዕከል” የራሳቸውን የሙከራ መሳሪያ ማዘጋጀታቸውን አስታውቀዋል።
ኣብ ጃኑዋሪ 28 2020፡ ማእኽል ምቁጽጽር ሕማም- ናይ መንግስቲ ኣሜሪካ እቲ ዝዓበየ ህዝባዊ ናይ ጥዕና ትካል- ናይ ባዕሎም ናይ መመርመሪ ኪት ክምዘማዕበሉ ገሊጾም።
ይህንን ቢያደርጉም፣ ዩናይትድ ስቴትስ በምርመራ ረገድ የዘገየ ጅማሬ ነበራት፣ ይህም የስርጭቱን ትክክለኛ መጠን ከመረዳት በጊዜው እንቅፋት ሆኗል።
ዋላ’ኳ ከምኡ እንተገበሩ፡ ሕቡራት መንግስታት ምርመራ ደንጒዮም ጀሚሮም። እዚ’ዩ ከኣ ኣብቲ ግዜ ዝነበረ ሓቀኛ ዝርግሐ ናይቲ ለበዳ ዝሓብኦ።
በጥር ዉስጥ የፌዴራል መንግስት ጥራቱ የጎደለ የመመርመሪያ ኪቶችን ስለላመረተ የመመርመር ስራ ተስተጓጉሎ ነበር። መንግስታዊ ባልሆኑ ድርጅቶች (ትምህርተ ተቋማት፣ ካምፓኒዎች እና ሆስፒታሎች) እጅ ባሉ የመመርመሪየ ኪቶችን እስከ ጥር ወር መጨረሻ ድረስ ለማፅደቅ የፌዴራል መንግስት ዉስን መሆኑ፣ እስከ መጋቢት መጀመሪያ ግለሰቦች ለመመርመር የሚያግድ ቅድመ ሁኔታ መኖሩ (ከዛ በኋላ የዶክተር ተእዛዝ ነዉ የሚያስፈልገዉ)።
እቲ ምርመራ ፣ ብ ሰንኪ ኣብ ወርሒ ፌብሩዋሪ ብ ፌደራል መንግስቲ ዝተሰርሑ ጸገም ዘለዎም ኪትስ ፣ ብ መንግስታዊ ዘይኮኑ ትካላት(ናይ ትምህርቲ ማእኸላት፣ ትካላትን ሆስፒታላት) ዝስርሑ ድማ እስካብ ወርሒ ፈብሩዋሪ መጨረሻ ናይ ፌደራል መንግስቲ መረጋገጺ ዘይምርካብ ፣ ሰባት ነቲ ምርመራ ብቑዕ ንምዃን ኸማልኡ ዘለዉዎም ሮቛሒታት እስካብ ናይ ማርች ወርሒ መጀምሪያ ኣክባቢ ኣዝዮም ጥቡቓት ብምንባሮም( ድሕሪኡ ግን ናይ ዶክተር ትእዛዝ እዩ ዝድለ) ክተኣጓጎል ክኢሉ እዩ።
የካቲት 27 The Washington Post እንደዘገበው ከ 4,000 የሚያንስ ምርመራ ነዉ ዩናይትድ ስቴትስ የተደረገው።
ክሳብ ለካቲት 27, ኣብ ሕቡራት መንግስታት ትሕቲ 4,000 መርመራታት ጥራይ ከምዝትኻየደ ኣብ ዋሺንግተን ፖስት ተሓቢሩ።
እስከ ማርች 13 ድረስ ከ 14,000 በታች ምርመራዎች እንደተካሄዱ አትላንቲክ ዘግቧል።
እስካብ ማርች 13፣ ካብ 14000 ዝነኣሰ ምርመራታት ክምዝተገበሩ ዘርኢ ጸብጻብ እትላንቲክ ኣቕሪቡ ።
ማርች 22 ላይ፣ የ Associated Press የሚከተለውን ዘግቧል፡ "የበሽታ ምልክትና የሃኪም ትእዛዝ ያላቸው ብዙ ሰዎች ምርመራ ለማድረግ ሰዓታት ወይም ቀናት ጠብቀዋል።" በአሜሪካ ውስጥ የመጀመሪያው ሞት ፌብሩዋሪ 29 ላይ በዋሽንግተን ግዛት ውስጥ ከተመዘገበ በኋላ፣ ሃገረ ገዥው Jay Inslee የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አውጀዋል፣ በቅርቡ ሌሎቹም ግዛቶች እርምጃውን ተከትለውታል።
ብ22 መጋቢት፡ ኣሶስየትድ ፕረስ“ምልክታትን ትዕዛዝ ሓኪምን ዘለዎም ብዙሓት ሰባት፡ ነቲ መርመራ ንምርካብ ካብ ሰዓታት ክሳብ መዓልታት ይጽበዩ ኣለዉ።”ኢሉ ሓቢሩ።ኣብ ሕቡራት መንግስታት ፋልማይ ዘጋጠመ ሞት ኣብ ዋሺንግተን ስቴት ብ29 ለካቲት ድሕሪ ምምዝጋቡ፡ ጋቨርነር ጀይ ኢንስሊ ናይ ህጹጽ ኩነት ኣዊጁ። ካልኦት ሃገራት’ውን ድሕሪ ቁሩብ ሰዓብኦ።
በሲያትል አካባቢ ያሉ ትምህርት ቤቶች ማርች 3 ላይ ተቋርጠዋል፣ እና በማርች ግማሽ፣ በሀገሪትዋ ያሉ ትምህርት ቤቶች እየተዘጉ ነበር። ማርች 6∕2020፣ አሜሪካ Imperial College London አዲሱ ኮሮና ቫይረስ ሀገሪቷ ላይ ስለሚፈጥረው የቀውስ ግምቶች በኤፒዲሚዮሎጂስቶች ቡድኖች ተመክረዋል።
ኣብ ከባቢ ሲያትል ዝርከባ ቤት-ትምህርትታት ብዕለት 3 መጋቢት ተዓጽየን። ብድሕሪኡ’ውን ኣብ መፋርቅ ወርሒ መጋቢት ኣብቲ ሃገር ዝርከባ ቤት-ትምህርትታት ክዕጸዋ ጀሚረን። ኣብ መጋቢት 6, 2020: ሕቡራት መንግስታት ብዛዕባ’ዚ ሓድሽ ኮሮና ቫይረስ ኣብቲ ሃገር ከምጽኦ ዝኽእል ጽልዋ ብክኢላታት ስነ-ሕማምለበዳ ካብ ኢምፐርያል ኮሌጅ ላንደን ተመኺራ።
በዚያው ቀን ፕሬዝዳትን ትራምፕ $8.3 ቢሊዮን ድንገተኛ ፈንድ ለ ፌደራል ወኪሎች ወረርሺኝ ምላሽ ስረ ይሆን ዘንድ የኮሮና ቫይረስ ዝግጁነት እና ምላሽ ተጨማሪ ዝግጅት አዋጅን ፈርመዋል።
ብተመሳሳሊ መዓልቲ፣ ፕረሲደንት ትራምፕ ነቲ ናይ Coronavirus Preparedness and Response Supplemental Appropriations Act ሕጊ ፈሪሙ፣ ነተን ናይ ፌደራል ኤጀንሲታት ነቲ ላብዕ ንምምካት ዝኸውን $8.3 ቢሊየን ዶላር ናይ ህጹጽ ኩነታት ገንዘብ ዘቕርብ ሕጊ እዩ።
ኮርፖሬሽኖች ተቀጣሪዎቻቸው ላይ የጉዞ እገዳ፣ ስብሰባዎችን መሰረዝ፣ እና ተቀጣሪዎቸ ከቤት ሆነው እንዲሰሩ አበረታተዋል።
ኮርፖሬታት ኣብ ሰራሕተኛታት ናይ ጉዕዞ እገዳታት ኣቐሚጦም, ኮንፈረነንሳት ስሪዞም፡ ስራሕተኛታት ድማ ኣብ ገዛ ኾይኖም ንኽስርሑ ኣብረታቲዖም።
የስፖርት ዝግጅቶች እና ፕሮግራሞች ተሰርዘዋል። በ 11 ማርች፣ ከ ማርች 13 ጀምሮ ለ 30 ቀናት ያህል ስራ ላይ የሚውል፣ ከእንግሊዝ በስተቀር አብዛኛው ከአውሮፓ የሚደረጉ በረራዎችን መታገዳቸውን ትራምፕ አስታውቀዋል።
ናይ ስፖርታዊ ምድላዋትን ወቕቲታት ተሰሪዞም ኣለዉ። ኣብ ማርች 11፣ ትራምፕ ን 30 መዓልቲታት ዝጸንሕ ካብ ማርች 13 ዝጅምር፣ ካብ እንግሊዝ ወጻኢ ንዘለዋ ንመብዛሕቲእን ናይ ኣውሮፓ ሃገራት ዝምልከት ናይ ጉዕዞ እገዳታት ኣዊጆም።
በሚቀጥለዉ ቀን እገዳዉ እስራኤልን እና ዩናይትድ ኪንግደምን እንዲጨምራቸው አደረገ።
ኣብቲ ቀጻሊ መዓልቲ ነቲ እገዳ ን እንግሊዝን ኣየርላንድን ክሓውስ ገይሩ ኣግፊሕዎ እዩ።
እ.ኤ.አ መጋቢት 13፣ የብሄራዊ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አውጀዋል፣ ይህም ለቀውሱ ምላሽ ለመስጠት የፌዴራል ፈንዶች እንዲለቀቁ አድርጓል።
ኣብ ማርች 13, ንሱ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ኣዊጁ፣ እዚ ንቅልውላው መልሲ ንምሃብ ናይ ፌደራል ናይ ገንዘብ ድጋፍ ክርከብ ይገብሮ።
እ.ኤ.አ በመጋቢት 15 መጀመሪያ፣ የቫይረሱን ስርጭነት ለመቀነስ ሲባል በመላው ዩኤስ ያሉ በርካታ ንግዶች ተዘግተዋል ወይም የሚሰሩበት የስራ ሰዓት ቀንሷል።
ካብ ማርች 15 ጀሚሩ፣ ብዙሓት ናይ ቢዝነስ ትካላት ናይ እቲ ቫይረስ ዝርጋሐ ንምቕናስ ክበሃል፣ ተዓጽዮም እዮም ውየድማ ኣብ መላእ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ናይ ሰራሕ ሰዓተን ቀኒሰን እየን።
መጋብት 17 ለይ በሁሉም 50 ክልሌች እና ኮሎምቢያ ግዛት ዉስጥ ወረርሽኙ ተዳርሷል። በመጋብት 23 ኒዎርክ ሲቲ ዉስጥ 10,700 የተረጋገጣ የኮሮቫይረስ ተመዝግቧል፤ ይህ ቁጥር በደቡብ ኮሪያ ዉስጥ ከተመዘገበ ኬዝ የሚበልጥ ነዉ።
እስካብ ማርች 17፣ እቲ ለበዳ ኣብ ኩለን እተን 50 ስቴታትን ኣብ ኮለምቢያ ዲስትሪክትን ምህላው ተረጋጊጹ እዩ።ኣብ ማርች 23፣ ኣብ ኔውዮርክ ሲቲ ዘሎ ኣጠቓላሊ ዝተረጋገጹ ጉዳያት ቀጽሪ 10,700 በጺሑ፣ እዚ ድማ ኣብ ደቡብ ኮሪያ ካብ ዘለዉ ኣጠቓላሊ ጉዳያት ዝለዓለ እዩ።
በማርች 25 ቀን ገዥው ማህበራዊ መራራቅ እየሰራ ይመስላል፣ የማደግ ቁጥር ግምት ከ 2.0 ቀናት ወደ 4.7 ቀናት እንደቀነሰ ተናግረዋል።
ኣብ ማርች 25፡ እቲ ኣማሓዳሪ ምስቲ ናይ ጉዳያት ዕጽፊ ምኻን ካብ 2.0 መ ዓልቲታት ናብ 4.7 መዓልቲታት ክብ ምባሉ ፡እቲ ናይ ማሕበራዊ ርሕቐት እንሰርሐ ይመስል ክብል ገሊጹ ።
መጋቢት 28 እለት በኒዉዮርክ ሲቲ ብቻ 32,308 የተረጋገጡ ኬዞች ስመዘገቡ 672 ሳዎች በቫረሶች ምክኒያት ሞቷል። መጋቢት 26 ብቻ ዩናይት ስቴትስ, ቻይናን እና ጣሊያንን ጨሚሮ ሁሉን የአለም ሀገራትን በመብለጥ የተረጋገጡ ኬዞችን አስመዝግባለች። እስከ ሚያዚያ 8 ድረስ በዩናይትድ ስቴትስ 400,335 የተረጋገጡ ኬዞች ሲመዘገቡ 12,841 ሰዎች ሞተዋል።
ካብ ማርች 28 ጀሚሩ ኣብ ኔውዮርክ ሲቲ 32,308 ዝተረጋገጹ ጉዳያት ነይሮም፣ 672 ሰባት ድማ በቲ ቫይረስ ሞይቶም። ኣብ ማርች 26፣ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ን ቻይናን ጣልያንን ሓዊሱ፣ካብ ዝኾነ ናይ ዓለምና ሃገር ንላዕሊ ዝተረጋገጹ ጉዳያት ነይሮማ። ካብ ኣፕሪል 8 ጀሚሩ፣ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ 400,335 ዝተረጋገጹ ጉዳያት እክህለዉ 12,841 ሰባት ድማ ሞይቶም እዮም።
በመጋቢት 30 የሚዲያ ሪፖርቶች እንዳሰፈሩት፣ የዩ.ኤስ ፕሬዘዳንት Trump የማህበራዊ መራራቅ መመሪያዎችን እስከ ሚያዝያ 30 ድረስ ለማራዘም ወስነዋል።
ከም ኣብ ማርች 30 ዝነበረ ናይ ሚድያ ጸብጻባት ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ፕሬዝደንት ትራምፕ ናይ ማሕበራዊ ርሕቐት መምርሒታት እስካብ ኣፕሪል 30 ክምዘናውሑዎ ተገሊጹ።
በተመሳሳይ ቀን የUSNS ኮምፎርት ወደ 1000 አልጋ የያዘች እንደ ሆስፒታል የምታገለግል መርከብ ኒዉ ዮርክ ደረሰች።
ኣብ ተምሳሳሊ መዓልቲ፣ USNS Comfort ዝተብሃለ ከባቢ 1000 ዓራታት ዝሓዘ መርከብ ሆስፒታል ኣብ ኔውዮርክ ምዕራፉ ገይሩ።
እ.ኤ.አ በሚያዝያ 3፣ ዩ..ኤስ በኮሮና ቫይረስ የተነሳ በ 24-ሰዓት ውስጥ 884 ሞት መዝግባለች።
ኣብ ኣፕሪል 3, ኣሜሪካ ኣብ ውሽጢ 24-ሰዓት 884 ሞት ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ መዝጊባ።
ኤፕሪል 3 ላይ በኒው ዮርክ ግዛት ውስጥ ጉዳቶቹ ከ 100,000 ሰዎች በላይ አልፏል። ስጋቱን በማቃለል እና የጤና ባለስልጣኖችን በመምራት እና ሳይንቲስቶችን የህዝብ መግለጫዎችን እንዲያስተባብሩ እና ከቫይረሱ ጋር የተዛመዱ ህትመቶችን በምክትል ፕሬዝዳንት Mike Pence ቢሮ ስር በማድረግ መልዕክቶቹን ተቆጣጥረዋል በማለት ኋይት ሃውስ ተተችቷል።
ኣብ ግዝኣት ኔውዮርክ እቶም ጉዳያት ኣብ ኣፕሪል 3 ካብ 100000 ሰባት በሊጾም ኣለው። ናይ ዋይት ሃውስ ነቲ ሓደጋ ኣንኢሱ ብምርኣዩ ን ብ ሰበ ስልጣን ጥዕና ን ሳይንቲስታትን ዝግበሩ መግለጺታት ን ምስ'ቲ ቫይረስ ዝተትሓሓዙ ሕትመታት ብ ቢሮ ምክትል ፕሬዝደንት ማይክ ፔንስ ኣቢላ ብምምራሑ ዝውቀሰሉ እዩ።
በአጠቃላይ ቀውሱን የሚቆጣጠርበት የትራምፕ አስተዳደር ፈቃድ በፓርቲ ደጋፊዎች መካከል ክፍፍልን ፈጥሯል።
ኣጠቓላሊ ናይ ትራምፕ ነቲ ቅልውላው ዝሓዙሉ መንገዲ ብዘምልከት ብ ናይ ፓርቲያዊ መሰመር ዝፍለዩ ክልተ መርገጺታት ኣለው።
አንዳንድ የዩ.ኤስ ባለስልጣናት እና ሀተታ ሰጪዎች ዩ.ኤስ ከቻይና የሚመጡትን ወሳኝ የህክምና አቅርቦቶችን ጨምሮ ወሳኝ ማቴሪያሎችን ከውጭ ማስገባት ላይ ጥገኛ መሆኗን ተችተዋል።
U.S. ንእቶት ኣገደስቲ ናውቲ፡ብፍላይ ድማ ናውቲ ሕክምና፡ኣብ ልዕሊ ቻይና ምምርኳሳ ብገለ ናይ U.S. ሓለፍትታትን ጋዜጠኛታትን ተነቒፉ።
የአየር ጉዞ መስመሮች ትንታኔ በካርታ ላይ ጥቅም ላይ ውሏል እና የስርጭት መስመሮችን ተንብዯል እናም እ.ኤ.አ በጥር 2020 -አጋማሽ ላይ በጉዞ እና መድሃኒት ጋዜጣ ላይ አሳትሟል።
ቅዲ ናይ ኣየር ጉኦዞ ብምርኣይ ዝርግሐ ናይቲ ቫይረስ ንምግማት ዝተገብረ መጽናዕቲ ኣብ ትራቭል መዲስን ጆርናል ኣብ መፋርቅ ጥሪ 2020 ተሓቲሙ።
ከ 2018 የአለም አቀፍ አየር ትራንስፖርት ማሀበር በሰጠው መረጃ በመነሳት ባንጎክ፣ ሆንግ ኮንግ፣ ቶክዮ፣ እና ታይፔይ ከውሃን ከፍተኛውን የተጓዦች ብዛት ያስተናግዱ ነበር።
ባንክኮክ፡ ሆንግኮንግ፡ ቶክዮን ታይፐይ ካብ ዉሃን ዝበዝሐ ተመላለስቲ ዘለወን ሃገራት ምዃነን ኣብ 2018 ካብ ማሕበር ዓለምለሃዊ በረራ ዝተዘርግሐ ሓብሬታ ይገልጽ።
ዱባይ፣ ስዲኒ እና ሜልቦርን ከዉሃን ለሚመጡ ሰዎች ትልቅ መዳረሻ ናቸዉ።
ዱባይ፣ ሲድኒ ን ሜልቦርን ን ካብ ዉሃን ዝብገሱ ሰባት ወሩያት መብጽሒታት ኮይኖም ተጸብጺቦም ኣለዉ።
ባሊ በዝግጅት ረገድ ከ 20 በጣም ተወዳጅ መዳረሻ ከተሞች መካከል በጣም ትንሹ ሪፖርት የተደረገበት ሲሆን በአውስትራሊያ ከተሞች ይሆናል ተብሎ ነበር የታሰበዉ። አውስትራሊያን በፌቡራሪ 7 ለኖቭል ኮሮናቫይረስ (COVID-19) የአስቸኳይ ጊዜ ምላሽ እቅድ አውጥታለች።
ብ መንጽር ድሉውነት ካብተን 20 ህቡባት ናይ በጻሕቲ ከተማታት ባሊ ኣብ ዝተሓተ እንትትቕመጥ፣ ኣብ ኣውስትራሊያ ዝርከባ ከተማታት ድማ ካብተን ብሉጻት ተመዲበን። ኣውስትራሊያ ን ኖቨል ኮርና ቫይረስ (COVID-19) ዝኸውን ናይ ህጹጽ ግዜ መልሲ መውሃቢ መድብ ኣብ ፈብሩዋሪ 7 ዕላው ገይራቶ እያ።
ስለCOVID-19 ገና ብዙ ግኝቶች ለወደፊቱ እንደሚገኙ፣ እና አውስትራሊያ ለወረርሽኙ ምላሽ የድንበር እና ግንኙነት ቁጥጥር ላይ እንደምታተኩር ተገልጿል።
ብዛዕባ ኮቪድ-19 ዝምልከትን ገና ብሕጂ ብዙሕ ዝፍለጥ ጉዳይ ከምዘሎ፣ ከምኡ ውን ኣውስትራሊያ ነዚ ላብዕ ሕማም ንምክልኻል ኣብ ዶብ ምዕጻውን ኣብ ርክባት ምግባርን ኣትኩሮት ብምሃብ ከምትሰርሕ ተገሊጹ።
መጋቢት 21 ዕለት በአዉስትራሊያ ዉስት ድንጋተኛ የሰዉ ባዮሴኩሪቲ ታውጇል።
ብ21 መጋቢት ህጹጽ ኩነት ህዝባዊ ድሕነት ኣብ ኣውስትራልያ ተኣዊጁ።
በውሃን እና ሁቤይ የህዝብ ትራስፖርት ውጤታማ ለይቶ ማቆያ ለመፍጠር፣ በርካታ ሀገራት ዜጎቻቸውን እና የዲፕሎማት ሰራተኞቻቸውን የቻይና ባለስልጣናት ፈቃድ በመስጠት በኩል በዋነኝነት ለዚህ አላማ በተለዩ በረራዎች ወደ ሃገራቸው ከአካባቢው ለማውጣት አቅደዋል።
ኣብ ውሃን ኣብ ናይ ሕዝባዊ መጎዓዝያታት ኣብዝተነበረ ጽፉፍ ናይ ኳራንታይን ስራሕቲ ዝተልዓለ ብዙሓት ሃገራት ዜጋታትን ናይ ዲፕሎማሲ ስራሕተኛታተን ብ ዋናነት ባዕለን ብዘዳለዋእን ቻርተር ኣውሮፕላናት ዜጋታትን ካብቲ ቦታ ንምውጻኣ መድብ ዝሓዛ እንትኾና ናይ ቻይና ሰብ መዚታት ድማ ሕጋዊ መሰነያታ ከሳልጡ እዮም።
ካናዳዳ፣ አሜሪካ፣ ጀፓን፣ ህንድ፣ ሲሪላንካ፣ አዉስትራልያ፣ ፈረንሳይ፣ አርጀንቲና፣ ጀርመን፣ እና ተይለንድ ስላ ዜጎቻቸው ጉዞ ብቻ ከምአቅዱት ሀገራት ዋናዎቹ ናቸዉ።
ካናዳ፡ ሕብረት መንግስታት፡ ጃፓን፡ ህንዲ፡ ስሪላንካ፡ ኣውስትራልያ፡ ፈረንሳ፡ ኣርጀንቲና፡ ጀርመንን ታይላንድን ካብተን ንደቂ ሃገሮም ንምጥርናፍ ዝተጓየያ ቀዳሞት ሃገራት እየን።
ፓኪስታን እንድም ዜጋዋን ከቻይና እንደማታስወጣ እስታወች።
ፓኪስታን ዝኾኑ ዓይነት ዜጋታት ካብ ቻይና ከምዘይተውጽእ ኣፍሊጣ።
ፌብሩዋሪ 7፣ ብራዚል 34 ብራዚላውያንን ወይም የቤተሰብ አባላትን ከአራት ፖላንዳውያን፣ አንድ ቻይናዊ እና ሕንዳዊ ሰዎች ጋር አስወጥተዋል።
ኣብ ፌብሩዋሪ 7 ብራዚል 34 ብራዚላውያን ውይድማ ናይ ስድራ ቤት ኣባላይ ምስ ኣርባዕተ ፖላንዳውያን፣ ሓደ ቻይናዊን፣ ሓደ ናይ ህንዲ ዜጋን ካብቲ ዝነበሩዎ ናብ ድሕንነቱ ዝተሓለወ ቦታ ኣንቀሳቒሳ።
የፖላንድ፣ ቻይና እና ህንድ ዜጎች የብራዚሉ አውሮፕላን ወደ ብራዚል ከመሄዳቸው በፊት ፖላንድ ላይ ወርደዋል።
ናይ ፖላንድ ፣ ቻይና ን ህንዲን ዜጋታት ድሕሪ እታ ናይ ብራዚል ኣውሮፕላን ቅድሚ ናብ ብራዚል ምኻዳ ኣብ ፖላንድ ጻንሒት ምግባራ ፣ ኣብ ፖላንድ ክጸንሑ ክኢሎም እዮም ።
ወደ ሁዋን ሄደው የነበሩ ብራዚላዊያን “ብራኣሳ-ሊአ አጠገብ ከሚገኘው የጦር ሰፈር ራቸውን አግለለው ነበር።
ካብ ዉሃን ዝተመልሱ ብራዚላውያን ኣብ ጥቓ ብራዚልያ ዝርከብ ወተሓደራዊ መዓስከር ተወሺቦም ኣለዉ።
በዚያው ቀን 215 ካናዳውያን (176 ከዚያው አውሮፕላን፣ እና 39 በአሜርካ መንግስት ቻርተር ከተደረገ ሁለተኛ አውሮፕላን) ከ ውሃን ወጥተው ወደ CFB ትሬንቶን እንዲገቡ የተደረገ ሲሆን ለሁለት ሳምንት ተለይተው እንዲቆዩ ተደርገዋል።
ሽዑንሽዑ 215 ካናዳውያን(176 ኣብታ ቀዳመይቲ በረራ፡ 39 ድማ ኣብታ ካልኣይቲ ብመንግስቲ U.S. ዝተሓዝአት በረራ) ካብ ዉሃን ኣብ CFB Trenton ንክልተ ሰሙን ክውሸቡ ተወሲዶም።
የካቲት 11 ላይ 185 ካናዳውያንን የያዘ ሌላ አይሮፕላን በ CFB ትሬንቶን አርፏል።
ብዕለት 11 ለካቲት 185 ካናዳውያን ዝሓዘት ካብ ዉሃን ዝተበገሰት ኣየር ኣብ CFB Trenton ዓሊባ።
የአውስትራሊያ ባለስልጣኖች ፌብሩዋሪ 3 እና 4 ላይ 277 ዜጎችን ወደ Christmas Island Detention Centre ያጓጓዙ ሲሆን፣ ይህም ወደ ለይቶ ማቆያነት የተቀየረ ቦታ ላይ ለ 14 ቀናት ቆይተውበታል።
ናይ ኣውስትራሊያ ሰበ ስልጣናት ኣብ ፌብሩዋሪ 3 ን 4 277 ዜጋታት ካብ ካልኦት ሃገራት ናብ ክሪስማስ ኣይስላንድ ማእኸል ህንጸት ኣእትያ እያ። እዚ ናይ ህንጸት ማእኽል ድማ ብድጋሚ ክም ኳራንታይን ፋሲሊቲ ኮይኑ ተስሩሑ እዩ፣ እቶም ዜጋታት ድማ ኣብኡ ን 14 መዓልቲታት ጸኒሖም እዮም።
የኒውዝላንድ የማስወጫ በረራ የካቲት 5 ቀን ወደ ኦክላንድ ገብቷል፤ መንገደኞቹ (የተወሰኑ አውስትራሊያዊያን እና ፓስፊካዊ ጨምሮ) በውሃን ጋፓሮዓ፣ ሰሜናዊ ኦክላንድ በሚገኘው የባህር ሀይል ሰፈር ውስጥ ተለይተው እንዲቆዩ ተደርጓል።
ናይ ኒውዝላንድ ናይ ነብሲ ኣድሕን በረራ ኣብ ኣኡክላንድ ኣብ ፌብሩዋሪ 5 በጺሑ፣ እቶም ተጉዓዝቲ (ገለ ካብ ኣውስትራሊያን ካብ ፓሲፊክን ዘጠቓለለ) ኣብ ሰሜናዊ ኡክላንድ ኣብ ዝርከብ ናይ ሓይሊ ባሕሪ ቤዝ ኳራንታይን ተገይሮም ኣለዉ።
በጥር 15 ዩናይትድ እስቴትስ በዳይመንድ ፒሪንሲስ ያሽርሽር መርከብ ላይ ያሉ ዜጎቿን እንደሚታስወጣቸዉ አስታወቀች።
ኣብ ፈብሩዋሪ 15፡ ሕቡራት መንግሲታት ኣሜሪካ ኣብ ዳይመንድ ፕሪንሰስ ናይ ተጉዓዝቲ መርክብ ዉሽጢ ዝርከቡ ኣሜሪካዉያን ከም እተውጽእ ኣፍሊጣ።
ፌብሩዋሪ 21 ላይ ከ Diamond Princess የወረዱ 129 ካናዳውያን ተጓዦችን የያዘው አውሮፕላን ትሬንተን፣ ኦንታሪዮ ውስጥ አርፏል።
ኣብ ፌብሩዋሪ 21, 129 ናብ ዓዶም ዝምለሱ ካናዳውያን ዝጸዓነት ኣውሮፕላን ኣብ ትሬንቶን፣ ኦንታርዮ ዓሪፋ።
በመጋቢት መግቢያ፣ የህንድ መንግስት ዜጎቹን ከኢራን ማስወጣት ጀምሯል። በመጋቢት 14 የደቡብ አፍሪካ አየር መንገድ አይሮፕላን የተሰየመው 112 የደቡብ አፍሪካ ዜጎችን ወደ ሃገራቸው መልሷል።
ኣብ መጀምሪያ ወርሒ ማርች፣መንግስቲ ህንዲ ዜጋታቱ ካብ ኢራን ምውጻእ ጀሚሩ። ኣብ ማርች 14 በ መንግስቲ ደቡብ ኣፍሪካ ኮንትራት ዝተትሓዘት ናይ መንገዲ ኣየር ደቡብ ኣፍሪካ ኣውሮፕላን 112 ዜጋታት ደቡብ ኣፍሪካ ናብ ሃገሮም መሊሳ።
ከመዉጣተቸዉ በፊት የሜድካል ምርመረ ተደርጎላቸዋል እንድሁም የኮሮነቫይረስ ምልቶችን ያሳዩ የነበሩ አረት የደቡብ አፍሪከ ዜጎች ወደ ኋላ ኢንድቀሩ ተደርገዋል። ይህም ተጋላጭነትን ለመግታት የታለመ ነዉ።
ቅድሚ በረራ ሕክምናዊ መርመራ ኣብ ዝተገብረሉ እዋን ኣርባእተ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ምልክታት ኮሮናቫረስ ስለዘርኣዩ ንድሕሪት ተሪፎም።
የምርመራ ዉጤታቸዉ ነጌቲቭ የሆነ ደቡብ አፍሪካዉያን ብቻ ናቸዉ ወደ ሀገራቸዉ የተመለሱት።
ብመርመራ ነጻ ዝተብሃሉ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ጥራይ’ዮም ንሃገሮም ክምለሱ ተፈቒድሎም።
የምርመራ ውጤቶች ሁሉንም ደቡብ አፍሪካውያንን፣ እነዚህም በሰብአዊ ተልዕኮ ውስጥ ተሳትፈው የነበሩና ለቅድመ ጥንቃቄ ሲባል በራንች ሪዞርት ውስጥ የ 14-ቀናት ጊዜ ምልከታ እና ለይቶ ማቆያ የነበሩ ሁሉን የበረራ ሰራተኞች፣ የሆቴል ሰራተኞች፣ ፖሊስ እና ወታደሮች ጨምሮ ውጤታቸው ጤናማ ነበር።
ናይ ምርመራ ውጽኢታት ናይ በረራ ክሩ፣ ፓይለታት፣ ናይ ሆተል ሰራሕተኛታት፣ ፖሊስን ወታደራትን ሓዊሱ፣ ኣብቲ ሰብኣዊ ልኡኽ ዝተሳተፉ ኹሎም ደቡብ ኣፍሪካውያን ነጻ ምዃኖም ኣረጋጊጹ፣ ክም ኣካል ጥንቃቐ ድማ ፣ኩሎም ን 14 መዓልቲታት ኣብ ራንች ሪዞርት ኣብ ትሕቲ ክትትልን ኳርንታይንን ክጸንሑ ተገይሮም እዮም።
እ.ኤ.አ መጋቢት 20 ላይ ዩናይትድ ስቴትስ በአለም አቀፍ ወረርሽኙ ምክንያት ወታደሮቿን ከኢራቅ በከፊል ማስወጣት ጀመረች።
ብ20 መጋቢት፣ ሕብረት መንግስታት ወተሃደራቱ ካብ ኢራቅ ብሰንኪ ለበዳ በብቁሩብ ክስህብ ጀሚሩ።
ፌብሩዋሪ 5 ላይ፣ የቻይና የውጪ ጉዳይ ሚኒስቴር እንዳስታወቀው 21 ሀገራት (ቤላረስ፣ ፓኪስታን፣ ትሪኒዳድ እና ቶባጎ፣ ግብጽ፣ እና ኢራን ጨምሮ) ለቻይና እርዳታ ልከዋል።
ብ5 ለካቲት፡ 21 ሃገራት (ቤላሩስ፡ ፓኪስታን፡ ትሪኒዳድን ቶቤጎን፡ ግብጽን ኢራንን ዘጠቃለለ) ናብ ቻይና ረድኤት ከምዝሰደዳ ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳያት ቻይና ሓቢሩ።
በአሜሪካ ዩኒቨርሲቲዎች የሚማሩ አንዳንድ የቻይና ተማሪዎች አንድ ላይ በመሆን በቻይና ዉስት በቫይረሱ የተጎዱ አካባቢዎችን ለመርደት ከችጋጎ ስብስብ ጋር በመሆን 50,000 N95 የፊት እና አፍንጫ መሸፈኛን በሁቤ ግዛት ዉስት ለሚገኝ ሆስፒታሎች በጥር 30 ሊልኪእንደሆነ ነዉ የተዘገበዉ። Direct Relief የሚባል ሰብዓዊ እርዳታን የሚሰጥ ደርጅት ከ FedEx ፍድአጋር በመሆን 200,000 የፊት እና አፊንጫ መሸፈኛን ጨሚሮ ከሌሎች ረስን ለመከላከል የሚየያገለገሉ ነገሮች እንደ የእጅ ጓንት እና ጋዉንን በእሜርጀንሲ ኤርሊፍት ወዳ ዉሀን ዩኒዬን ሆስፒታል ተልኳል። `
ገላ ኣብ ኣሜሪካ ዩኒቨርስቲታት ዝመሃሩ ቻይናውያን ተምሃሮ፣ ናብ በቲ ቫይረስ ዝተጠቕዑ ቦታታት ቻይና ሓገዝ ንምልኣኽ ሓቢሮም። እቲ ዝዓበየ ናይ እቲ ጉጅለ ኣባላይ ኣብ ቺካጎ ኣከባቢ ዘለው እንትኾኑ፣ ናብ ሁበይ ግዝኣት ዝርከባ ሆስፒታላት ኣብ ጃኑዋሪ 30፣ 50,000 N95 ማስክታት ክልእኹ ክኢሎም እዮም። The humanitarian aid organization Direct Relief ምስ FedEx ብምትሕግጋዝ ድማ 200000 ናይ ገጽ ማስክታት ግሎቫትን ጋውናትን ሓዊሱ ምስ ካልኦት ናይ ዓርሰ መክላኸሊ ኣቑሑት(personal protective equipment) ናብ ዉሃን ዩኒየን ሆስፒታል ኣብ ጃኑዋሪ 30 ብ ናይ ህጹጽ ናይ ኣየር መጓዓዚ ክልእኹ ከኢሎም እዮም።
የካቲት 5 ላይ Bill and Melinda Gates የክትባት ምርምር ሒደትን እና ሕክምናን እንድሁም “በአፍሪካ እና ደቡብ ኤሺያ” ድጋፍ እንድሆን ለ WHO የ $100 ሚሊየን ድጋፍ እንደሚያደርግ አሳወቀ።
ብ5 ለካቲት ቢልን መሊንዳን ጌትስ $100 ሚልዮን ንWHO ከምዘውፍዩ ሓቢሮም። እዚ ወፈያ ናብ ናይ ክታበት መጽናዕትታትን ናይ መድሓኒት ፈተነታትን ከምኡ’ውን ነቶም “ኣብ ሓደጋ ዘለዉ ህዝብታት ኣፍሪቃን ደቡብ ኤስያን” ንምክልኻል ዝዓለመ ምዃኑ ድማ ሓቢሮም።
ኢንተራክሲዮን እንደዘገበዉ፤ ሪቸርድ ጎርደን 3.16 የሚሆን የአፍ እና አፊንጫ መሸፈናን ወደ ዉሃን ከላካ በዋላ ፌቡሩዋሪ 6 ቻይና 200,000 አፍ እና አፍንጫ መሸፈኛን ወደ ፊሊፒንስ ልካለች።
ሰነተር ሪቻርድ ጎርዶን 3.16 ሚልዮን ናይ ኣፍን ኣፍንጫን መሸፈኒ ማስክ ናብ ዉሃን ድሕሪ ምስዳዱ፡መንግስቲ ቻይና ብ6 ለካቲት ንፊሊፒንስ 200,000 ናይ ኣፍን ኣፍንጫን መሸፈኒ ማስክ ከምዝለገሰ ኢንተርኣክስዮን ሓቢሩ።
ፌብሩዋሪ 19 ላይ፣ የሲንጋፖር ቀይ መስቀል $2.26 ሚሊየን የሚሆን እርዳታ ወደ ቻይና እንደሚልክ አስታውቋል።
ኣብ ፌብሩዋሪ 19፣ ናይ ሲንጋፖር ቀይሕ መስቀል ናብ ቻይና $2.26 ሚልዮን ዋጋ ዘውጽእ ርዳእታ ከምዝልእኽ ኣፍሊጡ።
ጃፓን ለዉሃን እንድ ሚሊዮን የፊት እና አፊንጫ መሸፈኛን ጭምብሎችን ለግሳለች፣ ቱርክ የህክሚና ቁሳቁስን ልካላች፣ ሩሲያ ከ13 ቶን በለይ የህኪሚና አቅርቦትን ለ ዉሃን ለግሳለች፣ መሌዚያ ለዉሃን 18 ሚሊዬን ግላቮችን ለቻይና መለገሱዋ አስታዉቃለች፣ ጀርመን ከ10,000 የሚባልጡ ሀዝማት አለበሳትን ጨሚሮ የተለያዩ የሕክምና ቁሳቁሶችን ለግሳለች፣ እንዲሁም ዩናይትድ ስቴትስ 17.8 ቶን የሕክምና ቁሳቁሶችን ለቻይና በመለገስ ተጫማሪ $100 ሚሊዮን በቫይረሱ ለተጠቁ ሀገረት ለመስጠት ቃል ገብታለች። በቻይና ዉስጥ የቫይረሱ ስርጭት ከቀነሰ በኋላ ሀገሪቷ ለሌሎች ሀገራት ድጋፍ እየሰጠች ትገኛለች።
ጃፓን ሓደ ሚልዮን ናይ ገጽ ማስክ ናብ ዉሃን ለጊሳ። ቱርኪ ናይ ሕክምና ኣቕሑ ልኢኻ። ሩስያ ልዕሊ 13 ቶን ናውቲ ሕክምና ናብ ዉሃን ሰዲዳ። ማሌዥያ 18 ሚልዮን ናይ ሕክምና ጓንቲ ከምዘወፈየት ሓቢራ። ጀርመን ዝተፈላለዩ 10,000 ሃዝማት ሱት ዘጠቃለለ ናውቲ ሕክምና ኣብጺሃ። ከምኡ’ውን ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ 17.8 ቶን ናውቲ ሕክምና ናብ ቻይና ኣወፊያ፡ ተወሳኺ 100 ሚልዮን ዶላር ፋይናንሳዊ ሓገዝ ድማ ንውጹዓት ሃገራት ከምተወፊ ምሒላ። ድሕሪ ቻይና ምርግጋኣ ድማ፡ እታ ሃገር ነተን ብቫይረስ ዝተጠቅዓ ሃገራት ሓገዝ ትሰድድ ኣላ።
በመጋቢት ወር ዉስጥ ቻይና፣ ኩባ እና ሩሲያ በኮሮኖቫረስ የተጎዳችዉን ጣሊያንን ለመርዳት የህክምና አቅርቦቶችን እና ባለሞያዎችን ልከዋል።
ኣብ ማርች፣ ቻይና፣ ኩባ፣ ከምኡ ውን ሩስያ ናይ ሕክምና ኣቑሑት ድጋፍን ሞያተኛታትን ናብ ጣልያን ነቲ ናይ ኮሮናቫይረስ ላብዕ ንምምካት ሰዲደን።
ነጋዴ የሆኑት ጃክ ማ 1.1 ሚሊየን የመመርመሪያ መሳሪያዎችን፣ 6 ሚሊየን የፊት ጭንብሎችን፣ እና 60,000 መከላከያ ልብሶችን አፍሪካ ሕብረት እንዲያከፋፍል ወደ አዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ ልከዋል።
ነጋዳይ ጃክ ማ 1.1 ሚልዮን ናይ መርመሪ ኣቕሓ፡ 6 ሚልዮን ናይ ገጽ ማስክ ምስ 60,000ናይ መከላከሊ ክዳን ናብ ኣዲስ ኣበባ፡ ኢትዮፕያ ብሕብረት ኣፍሪቃ ንክዝርጋሕ ሰዲዱ።
በኋላም 5,000 የሙከራ እቃዎችን፣ 100,000 የፊት ጭንብሎችን እና 5 የአየር ማቀዝቀዣዎችን ወደ ፓናማ ልኳል።
ብድሕሪኡ ናብ ፓናማ 5,000 መመርመሪ መሳርሒ፡ 100,000 ናይ ገጽ ማስክን 5 ቨንቲለተራት ሰዲዱ።
ማ ለካናዳም የህክምና አቅርቦቶችን ለግሷል። ኔዘርላንድ፣ ስፔን፣ ቱርክ፣ ጆርጂያ እና ቼክ ሪፐብሊክ በቻይና-በተሰሩ ጭምብሎች እና የምርመራ እቃዎች ላይ ያላቸው ስጋትን ገልፀዋል።
ማ ውን ንካናዳ ናይ ሕክምና መማልእቲ ለጊሱ። ኔዘርላንድስ፣ ስፔይን፣ ቱርኪ፣ ጂዮርጂያ፣ ከምኡ ውን ቼክ ሪፓብሊች ብዛዕባ እቲ ኣብ ቻይና ዝስርሑ ማስኬራን ናይ መመርመሪ ናውቲ ዘለዎም ሻቕሎት ገሊጾም።
ለምሳሌ፣ ስፔን በቻይና የተመረቱ 58,000 የኮሮናቫይረስ መመርመሪያ ኪቶች የትክክለኛነት ደረጃቸው 30% ስለሆነ ከሀገር አስወጥታለች። በተመሳሳይ ሁኔታ ኔዘርላንድስ በቻይና የተመረቱ 600,000 ጥራታቸውን ያልጠበቁ የአፍና አፍንጫ መሸፈኛን አገልግሎት ላይ እንደይዉል አድርጋለች።
ንምሳሌ ናይ ትኽክለኝነት መጠኖም 30% ዝኾኑ 58,000 ኣብ ቻይና ዝተሰርሑ ናይ መመርመሪ ኪት ኣወጊዳ፣ ኔዘርላንድ ድማ 600,000 ጸገም ዝተረኸቦም ናይ ቻይና ማስክታት መሊሳ ኣላ።
ቤልጂየም ጥቅም ላይ ሊውሉ የማይችሉ 100,000 ጭምብሎችን መልሳለች፣ እነዚህም ጭምብሎች መጀመሪያ ከቻይና እንደተገዙ ታስቦ የነበረ ቢሆንም፣ በትክክል የመጡት ግን ከኮሎምቢያ ነበር።
ቤልጀም 100,000 ጥቕሚ ኣልቦ ማስክታት መለሳ። እዘን ማስክትታ መጀመርያ ካብ ቻይና መጽየን ተባሂሉ እንተነበረ ደሓር ግን ካብ ኮሎምብያ ከምዝመጻ ተረጋጊጹ።
በሌላ በኩል፣ የቻይና እርዳታ በጥሩ ሁኔታ በላቲን አሜሪካ እና አፍሪካ ክፍሎች ተቀብሏል። በ 2 ኤፕሪልላይ፣ የአለም ባንክ እያደጉ ላሉ አገሮች የድንገተኛ እርዳታ ድጋፎችን ጀምሯል።
ብ ኻሊእ ወገን ፣ኣብ ገለ ከባቢታት ላቲን ኣሜሪካን ኣፍሪካን ድማ ናይ ቻይና ርዳእታ ብጽቡቕ ተቐባልነት ረኺቡ እዩ።ኣብ ኣፕሪል 2፣ ናይ ዓለም ባንክ ን ኣብ ዕብየት ዝርከባ ሃገራት ዝኽውን ናይ ርዳእታ መድብ ኣበጊሱ።
የቻይና ባለስልጣናት ወረርሽኙን መቆጣጠር እና ለመግታት የወሰዱትን እርምጃ WHO አድንቋል።
WHO ነዚ ለብዒ ኣብ ምሓዝን ምቁጽጻርን ንቻይናውያን ሰበስልጣን ኣመስጊኑዎም።
የ WHO በ 2004–2004 SARS ወረርሽኝ መካከል ያለውን ንጽጽር አስተውሏል፣ የቻይና ባለስልጣናት ሚስጥር በማድረግ ተሰከዋል ይህም የመከላከል እና ቁጥጥር ጥረቶችን እንቅፋት ሆንዋልና የአሁኑ ቀውስ የማዕከላዊ መንግስት ነው "ከ ጨረቃ አዲስ አመት በአላት በፊት ድንጋጤን ለማስወገድ መደበኛ ወቅታወዊ መረጃ አቅርቧል"።
WHO ምስቲ ኣብ 2002-2004 ዝነበረ ለበዳ SARS ንምክልኻልን ምቁጽጻርን ዝዓንቀፈ ምስጢራውነት ክነጻጸር ከሎ ኣብዚ ናይ ሕጂ ቕልውላው እቲ ማእከላይ መንግስቲ “ኣብቲ ዝቀራረብ ዘሎ ናይ ቻይና ሓድሽ ዓመት ረበሻ መታን ከይለዓል ሓበሬታ ቀጻሊ ይዝርግሕ ኣሎ”ይብል።
ጃንዋሪ 23 ላይ የማዕከላዊ ባለሥልጣናት በዉሃን የትራንስፖርት እገዳን ለመተግበር ባደረጉት ውሳኔ ምላሽ የሰጡት የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ተወካይ ጎዴን ጋሌ “ምንም እንኳን የዓለም ጤና ድርጅት ምክር ባይሆንም”፣ በተጨማሪም “ወረርሽኙ በጣም በተስፋፋበት ቦታ ለመያዝ ቁርጠኝነት ያለው በጣም አስፈላጊ” እና “በህዝብ ጤና ታሪክ ውስጥ ታይቶ የማይታወቅ” ብለዉታል። በጃንዋሪ 30፣ ከቻይና ውጭ በሰው-ወደ-ሰው ማስተላለፉ ማረጋገጫ እና በሌሎች አገሮች ውስጥ የሕዝቦች ቁጥር መጨመሩ ተከትሎ የዓለም ጤና ድርጅት ድንገተኛ ወረርሽኝ የዓለም አቀፍ ስጋት (PHEIC) መከሰቱን አስታውቋል፣ ይህ ልኬት ለመጀመሪያ ጊዜ በ 2009 የስዋይን ፍሉ ወረርሽኝ ወረራ ከተከሰተበት ጊዜ ወዲህ ስድስተኛው የ PHEIC ነዉ።
ኣብ 23 ጃንዋሪ፣ ከም ኣብ ውሃን ናይ ጉዕዞ ምእጋድ ዝምልከት ናይቶም ማእከላይ ስልጣናት ውሳነ ግብረመልሲ፣ ወኪል ናይ WHO ጓደን ጋለያ ዋላኳ እዚ WHO ዝወሰዶ ስጉቲ ዘይምከር እንተኾነ፣ ብተማሳሳሊ ድማ ነዚ ላብዕ ኣብቲ ብጣዕሚ ዝበዝሓሉ ቦታ ንምቁጽጻር ክበሃል ኣገዳሲ ውሳኔ እዩ" ነዚ ድማ "ዘይተሓስበ ናይ ህዝቢ ጥዕና ታሪኽ" ክብል ጸዊዕዎ። ኣብ 30ጃንዋሪ፣ ነቲ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ከምዝተሓላለፍ ካብ ቻይና ወጻኢ ምስተረጋገጸን ኣብ ካልኦት nገራት ድማ ምውሳኽ ቁጽሪ ጉዳያት ምስተራእየ፣ WHO ነዚ ላብዕ Public Health Emergency of International Concern (ዓለምለኸ ትኹረት ዘድልዮ ህዝባዊ ናይ ጥዕና ህጹጽ ኣዋን፣PHEIC)፣ ሻድሻይ PHEIC ክብል ሰይምዎ፣ እዚ ካብ 2009 ኣትሒዙ እቲ ስጉምቲ ክሰድ ጸኒሑ።
የአለም ጤና ድርጅት ዋና-ዳይሬክተር ቴድሮስ አድሃኖም PHEIC "በተለይም የተሻሻለ የጤና ስርዓቶች በሌላቸው አነስተኛ-ገቢ እና መካከለኛ-ገቢ ሃገራት ላይ የአለም አቀፍ ስርጭት ስጋት የተነሳ እንደሆነ ነናግረዋል።
እቲ PHEIC ብሰንኪ ስግኣት ናይ ዓለማዊ ዝርግሐ፡ ብፍላይ ድማ ናብ ትሑትን ማእከላይን እቶት ምስ ድኹም ናይ ሕክምና ዓቕሚ ዘለወን ሃገራት፡ ምዃኑ መራሒ WHO ቴድሮስ ኣድሓኖም ገሊጹ።
የጉዞ ገደቦች ትግበራዎች ምላሽ በተመለከተ፣ ቴድሮስ "በአለም አቀፍ ጉዞ እና ንግድ ውስጥ ባልተፈለገ መልኩ ጣልቃ የሚገባበት ምንም ምክንያት የለም" እና "የአለም ጤና ድርጅት ንግድን እና እንቅስቃሴን መገደብን አይመክርም" ሲሉ ገልፀዋል።
ከም ግብረመልሲ ናይ ትግባረ ዕገዳታት ጉዕዞ፡ ቴድሮስ”ንጉዕዞን ንግድን ዝዕንቅፉ ስጉምትታት ኣድላዪ ዝኾነሉ ምኽንያት የለን፡ WHO ከኣ ንግድን ምንቅስቃስን ምዕንቃፍ ኣይድግፎን’ዩ” ኢሉ።
የካቲት 5 እለት ደግሞ WHO ዝቅተኛ ገቢ የላቸዉን ሀገራት ዝግጅት ለደመጎም የአለም አቀፍ ማህበረሳብ $675 ሚሊየን ድጋፍ እንድያደርጉ ጠይቋል። ድርጅቱ ይህን ድጋፍ የጠየቀው ቫይረሱ ገና አዲስ ቢሆንም እንኳን በቫይረሱ የተያዙ ሰዎችን መርምረው ለማወቅ የሚያስችላቸው ስርዓት የሌላቸውን ሃገራት ለማገዝ ነው።
ኣብ ፊብሩዋሪ 5፣ WHO ን ዓለምለኻዊ ማሕበረስብ ናይ $675 ሚልዮን ሓገዝ ሕቶ ኣቕሪቡ፣ ን ኣብ ትሑት ኣታዊ ዘለውን ሃገራት ስትራቴጂካዊ ድለውነት ናይ ገንዘብ ድጋፍ ንምግባር፣ "ዋላ እቲ ቫይረስ ይከሰት፣ በቲ ቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ንምፍላይ ዘኽ እል ዝተርገሐ ስርዓት የብለንን" ነዘን ሃገራት ዝግበር ደጋፍ ህጹጽ ክኸውን ኣለዎ
በተጨማሪም አቶ ቴድሮስ “እኛ እንደ እኛ ደካመማነት በጣም ጠንካራ ነን” በማለት በመግለፅ ዓለም አቀፉ ማህበረሰብም “ዛሬ መዋዕለ ንዋያቸውን እንዲያፈሱ ወይም በኋላ ላይ የበለጠ እንዲከፍሉ“ ጥሪ አቅርበዋ። ፌብሩዋሪ 11 ቀን፣ የዓለም ጤና ድርጅት በሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ የበሽታውን ስም COVID-19 ብሎ ሰየመ።
ቀጺሉ ቴድሮስ “ሓይሊ ሰንሰለትና ክንዲ እቲ ዝደኸመ ኣባልና’ዩ” ክብል ኣዊጁ። ከምኡ’ውን ነቲ ዓለምለኻዊ ሕበረተሰብ “ካብ ድሓር ምጥዓስ፡ ሎሚ ምውፋር” ኢሉ ተማህጸነ። ብዕለት 11, ለካቲት፣ WHO ኣብ ዘካየዶ ዛዕባ፡ ነዚ ሕማም ኮቪድ-19 ኢሉ ሸየሞ።
በዚያው ዕለት ቴድሮስ የተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሀፊ አንቶኒዮ ጉቴሬስ “በጠቅላላው የተባበሩት መንግስታት ኃይል በምላሹ ምላሽ ለመስጠት” መስማማታቸውን ተናግረዋል።
ብሓደ መዓልቲ ቴድሮስ ሓፈሻዊ ጸሓፋይ UN ኣንቶንዮ ጉተሬስ ነዚ ንምቅላስ “ምሉእ ሓይሊ ናይ UN ክህብ”ከምዝተሰማምአ ገሊጹ።
በተባበሩት መንግስታት የአደጋ ቀውስ አመራር ቡድን የተነሳ የተቋሙ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ምላሽን በማስተባበር በጤናው ምላሽ ላይ እንዲያተኩሩ የሚያስችላቸው ሲሆን ሌሎች ኤጀንሲዎች ደግሞ ያላቸውን እውቀት በሰፊው ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ ሁኔታ ላይ የበሽታው ወረርሽኝ እና የእድገት እንድምታዎች እንዲወጡ ማድረግ ይችላሉ።”።
ከም ውጽኢቱ ብUN ናይ ቅልውላው ምሕደራ ጉጅለ ተዳልዩ። እዚ ከኣ ምውህሃድ ናይ UN ግብረመልሲ ዘፍቅድ ኮይኑ ጥቅሙ ከኣ ኣባላት WHO “ኣብቲ ናይ ጥዕና ጸገም ብምትኳር ክሰርሑ’ም ካልኦት ውዱባት ኣብቲ ዝዓበየ ናይ ማሕበራዊ፡ ቁጠባውን ምዕባለኣዊ ጽልዋታት ክእለቶም ከበርክቱ መታን’ዩ።”
ፌብራሪ 14 ቀን ከቻይና ጋር በዓለም የጤና ድርጅት የተመራ የጋራ ተልእኮ ቡድን በቻይና ውስጥ የአገር ውስጥ እና የአለም አቀፍ ባለሙያዎችን በሀገር ውስጥ አስተዳደር እንዲረዱ እና አውደ ጥናቶችን እና ስብሰባዎችን በማስተናገድ እንዲገመግሙ ለመርዳት እንቅስቃሴ ተደረገ። ቁልፍ ብሄራዊ-ደረጃ ተቋማት እና የከተማ እና የገጠር አከባቢን ጨምሮ በክልሎች እና በካውንቲ ደረጃዎች የምላሽ ተግባራት ተፅእኖን ለመገምገም የመስክ ጉብኝቶችን ለማካሄድ በፌብሩዋሪ 25 ቀን “ዓለም በተቻለ መጠን ለመዘጋጀት የበለጠ ማከናወን ይኖርባታል” ብሏል። የኮሮናቫይረስን “ወረርሽኝ ተብሎ ለመጥራት ገና እያለ፣ አገራት በዝግጁነት ደረጃ” ውስጥ መሆን አለባቸው ሲሉ ተናግረዋል።
ብ14 ለካቲት ብWHO ዝምራሕ ሓደ ዝዕላምኡ ጉጅለ ምስ ቻይና ተመስሪቱ። ዕላምኡ ድማ ክኢላታት ዓለምን WHOን ብምውፋር ምስ ኣገደስቲ ሰበስልጣን ዎርክሾፕን ኣኼባታትን ብምክያድ፡ ከምኡ’ውን ጽልዋ ናይ ንጥፈታት ብደረጃ ክልላትን ዞባታትን፡ ከተማታትን ገጠራትን ዘጠቓለለ፡ ብኣካል ብምዕዛብ ነቲ ኣብ ውሽጢ ቻይና ዝካየድ ኣተሓሕዛ ንምድንፋዕን ናይቲ ሕማም ክብደትን ተላባዕነትን ንምጽናዕን እዩ። ብ25 ለካቲት WHO “ዓለም ናይዚ ኮሮናቫይረስ ለበዳ ተኽእሎ ንምድላው ዝያዳ ክትጽዕር ኣለዋ” ክብል ኣዊጁ። ምስ’ዚ ኣከቲሉ ድማ ዋላ’ኳ ሽኡ ለበዳ ክበሃል እንትዘይተኻእለ፡ ሃገራት ኣብ ናይ ምድላው ደረጃ ክጸንሃ ከምዘለወን ሓቢሩ።
በኢራን ውስጥ በተነሳው ወረርሽኝ ምላሽ ለመስጠት፣ ችግሩን ለመገምገም WHO የጋራ ተልዕኮ ቡድን ልኮ ነበር። ፌብሩዋሪ 28 ላይ፣ የ WHO ባለስልጣናት የ ኮሮና ቫይረስ ስጋት ግምገማ በአለም አቀፍ ደረጃ ከ "ከፍተኛ" ወደ "በጣም ከፍተኛ" እንደሚጨምር ተናግረዋል። ከፍተኛ የማንቂያ እና የአደጋ ስጋት ደረጃ ነው።
ኣብ ኢራን ኣጋጢሙ ንዘሎ ናይ ለበዳ ምጅማር መልሲ ኣብ ምውሃብ ፣ እቲ ዘሎ ኹነታት ንምግምጋም፣ ወድብ ዓለም ጥዕና( WHO) ናብ ኢራን ጥሙር ልኡኽ ጉጅለ ሰዲዱ። ኣብ ፊብሩዋሪ 28፣ ናይ WHO ሓለፍቲ ክምዝበሉዎ፣ ናይ ኮርና ቫይረስ ስግኣት ኣብ መላእ ዓለም ካብ "ልዑል" ናብ "ኣዝዩ ልዑል" ክብ ከምዝብል ብምሕባር፣ እዚ ድማ እስካብ ሐዚ ካብ ዝገበሩዋ ናይ ስግኣት ግምገማ እቲ ዝለዓለ መጥንቀቕታ እዩ።
የዓለም ጤና ድርጅት ድንገተኛ አደጋ ፕሮግራሞች ዋና ሥራ አስፈፃሚ ማይክ ራያን በሰጡት መግለጫ “ይህ በአለም ላይ ለሚገኙት እያንዳንዱ መንግሥት እውነተኛ ምርመራ ነው።
ማይክ ርያን፣ ናይ WHO ህጹጽ መደባት ኣፈጻሚ ዳይሬክተር፣ ኣብ ዝሃቡዎ መግለጺ "ኩሎም ኣብ እዛ ፕላኔት ዘለው መንግስታት ናይ ሓቅነት ፈተነ ዝግብሩሉ እዩ፡ ንቕሑ" ክብሉ መጠንቀቕታ ሂቦም።
ይህ ቫይረስ እየመጣ ሊሆን የሚችል ሲሆን እርስዎም ዝግጁ መሆን ያስፈልግዎታል፣ “ ትክክለኛ የመከላከል እርምጃዎችን እንዲወሰዱ መደረጉ አለማችን “የከፋውን” ማለፍ እንድትችል ያደርጋታል።
እዚ ቫይረስ እዚ ኣብ መንገዲ ክህሉ ይኽእል እዩ ድልዋት ክትኮኑ ድማ ኣለኩም፡"ትኽክለኛ መልሲ ንክወሃቡ ምጉስጓስ ድማ" ዓለም ካብቲ ዝኽፍእ ጋጣሚ ንክትድሕን ክረድእ ይኽእል እዩ።
Ryan አክለውም እንደገለፁት የአሁኑ ውሂብ የማህበረሰብ ጤና ባለስልጣናት እንደዚህ አይነት አዋጅ ማለት "በፕላኔት ላይ ያሉት ሁሉም የሰው ልጆች ለቫይረሱ ተጋላጭ እንደሚሆኑ አምነን ተቀብለናል" ብለው የአለም አቀፍ ወረርሽን እንዲደነግጉ ዋስትና አልሰጣቸውም።
ራየን ብዝገለጾ እቲ እዋናዊ ሓበሬታ ነዚ ሕማም ዓለምለኻዊ ለበዳ ዘብሎ ኣይኮነን። ከምዚ ዓይነት ኣዋጅ ምእዋጅ ማለት ድማ “ኩሉ ሰብ ኣብዛ ዓለም በቲ ቫይረስ ከምዝጥቓዕ ምቅባል’ዩ” ክብል ቀጺሉ።
WHO ኮሮኖ ቫይረስን አለም አቀፍ ወረርሽ ነዉ ብሎ ያወጀው መጋቢት 11 ነዉ።
ብ11 መጋቢት WHO ነዚ ናይ ኮሮናቫይረስ ዝርግሐ ለበዳ ምዃኑ ኣዊጁ።