atepeq/tico19 huggingface dataset:
ቫይረሱ ከሳርስ-ኮቭ ጋር በጣም ተመሳሳይ በመሆኑና የ COVID-19 እና ሳርስ ምልክቶችም ተመሳሳይነት ስላላቸው፣ የ COVID-19 ወረርሽኝ መከሰት ሳርስ በድጋሚ ይከሰታል የሚል ስሜት ፈጥሯል።
Erga vaayirasichi SARS-CoV waliin baay’ee walfakkaataa ta’eefi akkasumas mallattooleen akkasuma COVID-19 fi SARS gidduu walfakkaatoo ta’anii, jalqabbiin COVID-19 miira irra deebi’ee jalqabuu SARS uumeera.
ይሁን እንጂ፣ በ COVID-19 እና ሳርስ መካከል የተወሰኑ ጉልህ ልዩነቶች አሉ፤ እነዚህም ወረርሽኙን በቁጥጥር ስር ለማዋልና በሽተኞችን ለማከም ወሳኝ ናቸው።
Haa ta’u malee, COVID-19 fi SARS jidduu garaagarummaa ifaatu jira, kan weeraricha dhaabuu fi dhukkubsataa yaaluuf murteessaa ta’e.
COVID-19 ከወጣቶች ይልቅ ዕድሜያቸው የገፉ ሰዎችን፣ ከሴቶች ይልቅ ወንዶችን ይበልጥ የሚያጠቃ ሲሆን የበሽታው ክብደትና የሞት መጠንም እንደዚሁ ከወጣቶች ይልቅ በአረጋውያን ላይ ይጨምራል።
COVID-19 dargaggoota caala jaarsolii qaba, dubartoota caala dhiira qaba, fi hammi du’aa akkasuma dargaggeessa caala jaarsolii irratti ol kaa’a.
ሳርስ ያስከተለው የሞት መጠን ከ COVID-19 ይበልጣል (10.91% ከ 1.44% ሲነጻጸር)።
SARS COVID-19 (10.91% fi 1.44% yoo walbira qabamu) caalaa carraa ajjeesuu qaba.
የ COVID-19 ታማሚዎች ምልክት ሳይኖርባቸውም እንኳን ቫይረሱን የሚያስተላልፉ ሲሆን፣ የ ሳርስ ታማሚዎች ግን ቫይረሱን የሚያስተላልፉት አብዛኛውን ጊዜ በጠና በታመሙበት ወቅት ነው፤ በዚህም ምክንያት፣ የ COVID-19 ስርጭት ከ ሳርስ በላይ ለመቆጣጠር አስቸጋሪ ያደርገዋል።
Dhukkubsattoonni COVID-19 yeroo mallattoo agarsiisuu hin eegalinittis nama biraatti ni dabarsu kan SARS immoo yeroo garmalee dhukkubsatetti nama biraatti dabarsa, kunis COVID-19 ittisuun SARS ulfaataadha.
ይህም ሳርስ-CoV-2 ከ ሳርስ-CoV በፈጠነና በሰፋ ሁኔታ ለምን እንደተሰራጨ ከፊል ማብራሪያ ይሰጣል።
Kun gama tokkoon SARS-CoV-2 maaliif saffisaa fi bal’inaan akka tatamsa’u ibsa.
ለ ሳርስ-CoV-2 የሚደረገው መደበኛ የ RNA ምርመራ በአንዳንድ የ COVID-19 ታማሚዎች ላይ ነጌቲቭ ሊሆን ይችላል።
Akkaataan taa’umsa yeroo maraa RNA SARS-CoV-2’f dhukkubsattoota COVID-19 muraasa keessatti negatiivii ta’uu danda’a.
በሌላ በኩል፣ የዳኑ ታማሚዎች በድጋሚ የቫይረሱ ፖዘቲቭ ሊሆኑ ይችላሉ።
Karaa biraatiin, dhukkubsattoonni fayyan vaayirasichaaf irra deebi’anii positiivii ta’uu danda’u.
እነዚህ ግኝቶች የቫይረስ ስርጭት ስጋትን በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራሉ።
Argannoowwan kunniin balaa faffaca’insa vaayirasichaa haala ajaa’ibaan dabalu.
በ COVID-19 ላይ የሚደረገው ምርምር በፍጥነት እመርታ እያሳዩ በመሆኑ፣ በርካታ ወሳኝ ጉዳዮች እልባት ማግኘት አለባቸው፤ ለምሳሌ የሚከተሉት:
Qorannoowwan saffisaan COVID-19 irratti godhamaa jiran irratti hundaa’uun, dhimmoonni murteessoon hedduun ammas furamuu qabu, akka armaan gadiitti:
ሳርስ-ኮቭ-2 ከየት ነው የመጣው?
SARS-CoV-2 eessaa dhufe?
ምንም እንኳን በ ሳርስ-CoV-2 እና በሁለት የሌሊት ወፍ ሳርስ መሳይ CoVs መካከል 96% የዘረ መል ተመሳሳይነት የተገኘ ቢሆንም፣ አሁንም ድረስ ሳርስ-CoV-2 የመጣው ከሌሊት ወፎች ነው ብለን መደምደም አንችልም።
Sanyiin homologii walfakkaataan 96% SARS-CoV-2 fi simbira halkanii lama kan CoVwwan SARS’n fakkaatanii gidduutti argamanis, ammayyuu nuyi SARS-CoV-2 simbirroota halkanii irraati jennee guduunfuu hin dandeenyu.
ቫይረሱን ከመጀመሪያወ ተሸካሚ፣ እንበል የሌሊት ወፍ ወደ ሰዎች በማስተላለፍ ሒደት ውስጥ አሸጋጋሪ የነበረው እንስሳ ዝርያ የቱ ነው?
Sanyii bineensa akkamiitu vaayirasicha mandhee jalqabaa irraa tamsaasa, simbiroota halkanii jedhi, gara namaatti?
ለተራ ቁ. 1 እና 2 የሚሆኑ መልሶችን ሳናውቅ፣ ስርጭቱን በብቃት ማቆም አንችልም፣ ወረርሽኙም በማንኛውም ጊዜ ሊያገረሽ ይችላል።
Osoo deebii #1 fi 2 hin beekin, tatamsa’iinsa bifa bu’a qabeessa ta’een kutuu hin dandeenyu, akkasumas weerarichi yeroo kamittuu deebi’uu danda’a.
ምንም እንኳን ሳርስ-CoV-2 ከ ACE2 ጋር የተቆራኜ መሆኑ በሞለኪዩላር ሞዴሊንግ እና ባዮኬሚካል ምርመራዎች የታየ ቢሆንም፣ ቫይረሱ ወደ አየር ቧንቧ ሕዋሳት ገብቶ በሽታ የሚያስከትለው እንዴት ነው?
Moodelonni molakiyulawaafi akkaataawwan taa’umsa baayookeemikaalaa SARS-CoV-2 ACE2 tti hidhachuu agarsiisanis, sirriitti akkamitti akka vaayirasichi seelota ujummoo qilleensaa seenuun jijjiramoota waantota dhukkuba fidanii itti aanan geessisa?
ቫይረሱ በሌሎች የሰውነት ክፍሎች ውስጥ ከ ACE2 ገላጭ ሕዋሳት ጋር ቁርኝት አለው?
Vaayirasichi seelota qaamota biroo keessatti ACE2 ibsanis ni hidhaa?
ለእነዚህ ጥያቄዎች ግልጽ የሆኑ ምላሾች ካልተገኙ፣ ፈጣንና ትክክለኛ የሆነ የበሽታ ልየታና ውጤታማ ሕክምና ለማሳካት አንችልም።
Deebii ifaa gaaffiiwwan kanneeniitiin alatti, qorannoo fi waldhaansa bu’a qabeessa saffisaan fiduu hin dandeenyu.
ወረርሽኙ የሚቆየው ለስንት ጊዜ ነው?
Weerarichi hanga yoomii tura?
ቫይረሱ በሰዎች መካከል በሚተላለፍበት ወቅት የዘረ መል ዕድገት የሚያሳየው እንዴት ነው?
Akkamitti vaayirasichi namoota gidduutti yeroo daddarbutti sanyiin suuta guddataa jira?
ዓለም አቀፍ ወረርሽኝ ይሆናል፣ ልክ እንደ ሳርስ ይከስማል ወይስ ልከ እንደ ጉንፋን ወቅት ጠብቆ ያገረሻል?
Akka addunyaatti weerara ta’aa, akka SARS’tti du’aa yookaan yeroo yeroon akka infuluweenzaa deebi’ee ka’aa?
ከላይ ላለውና ለሌሎች በርካታ ጥያቄዎች ምላሾችን መፈለግ ወሳኝ ቢሆንም የተወሰነ ጊዜ ሊወስድ ይችላል።
Baay’ee barbaaachisaa dha garuu gaaffiiwwan baay’ee kan biroo fi kan oliitiif deebii barbaaduun tarii yeroo muraasa fudhata.
ይሁን እንጂ፣ የሚጠይቀው ወጪ ምንም ቢሆን፣ ወረርሽኙን በተቻለ ፍጥነት ከማስቆምና ወደ መደበኛው ሕይወታችን ከመመለስ ውጭ ሌላ አማራጭ የለንም።
Ta’ullee, baasii kamiyyuu inni gaafachuu malu waliin, nuyi filannoo kan biraa hin qabnu garuu weeraricha hamma danda’ameen dafnee dhaabuu fi jireenya keenya gara isa baratameetti deebisuu qabna.
የሰው ኮሮና ቫይረሶች የመጡበት መነሻ
Madda zoonootikii vaayirasii koroonaa dhala namaa
መቀያየርና መላመድ የኮሮናቫይረስንና ሰዉን ጨምሮ ተሸካሚዎቻቸዉ የብዙ ሺህ አመታት መነሻ ሆኗል።
Jijjiirama fi madaqsaan dhala namaas dabalatee waggoota kumaatamaaf guddina coronaviruses (CoVs) fi mandhee isaa sochoosaa ture.
እንደ ፈረንጆቹ አቆጣጠር ከ 2003 በፊት ሁለት የሰው ኮቭች (ኤችኮቭች) እንደ ጉንፋን መሰል ቀላል ህመም እንደሚያስከትሉ ተረጋግጧል።
Bara 2003 dura, namni lama CoVs (HCoVs)n dhibee salphaa akka qorraaf sababa ta’uun isaanii beekamaadha.
ከባድ የመተንፈሻ አካላት ህመም (SARS) ና የመካከለኛ ምስራቅ የመተንፈሻ አካላት ህማም (MERS) ወረርሽኝ የ ኤችኮቭች ኢንፌክሽን ምንያህል አጥፊና ለሕይዎት ኣስጊ እንደሆነ አሳይቷል።
Dhibee rifaasisaa SARS fi MERS dhibeen HCoV hammam ulfaataafi jireenyaafis yaaddessaa ta’uu akka malu mullisuuf farankicha darbataniiru.
በ 2019 መገባደጃ ላይ በማዕከላዊ ቻይና ውስጥ የ SARS-CoV-2 መነሳት ኮቮችን እንደገና የትኩረት አቅጣጫ እንዲወስዱ አድርጓል እናም በከፍተኛ የመተላለፍ አቅሙ አስገርሞናል ሆኖም ግን ከአቻው SARS-CoV ጋር ሲነፃፃር የበሽታ አምጪነቱ ቀንሷል።
Dhibeen hatattamaa SARS-CoV-2 jedhamu kun kan giddu-galeessa Chaayinaatti gara dhumaa bara 2019 CoVs ariitii guddaadhaan tatamsa’uun qalbii namaa hate. Garuu obboleettii isaa SARS-CoV waliin yeroo wal bira qabamu dandeettiin dhukkuba fiduu isaa xiqqaadha.
የኤችኮቭ ህመም በመሆኑ የኤችኮቭ ምንጩን መገንዘብ እጅግ በጣም ይጠቅመናል።
Faalamni HCoV dhibee daddarbaa fi maddi dhibee namaafi bineensota gidduutti daddarbu HCoVs haala gaariin nu gargaara.
ብዙ HCoVsዎች የበሽታ መንስኤ ከሆኑ የሌሊት አእዋፋት የመጡ ናቸዉ።
HCoVs hedduun simbiroota halkanii irraa kan maddan yoo ta’u dhukkuba kan daddabarsan miti.
የአንዳንድ ኤችኮቭች መካከለኛ ዋና ተሸካሚዎችም በመባል ይታወቃሉ።
Baattoon battalaa HCoVs muraasni isaanis beekamoodha.
በእንስሳት ላይ የለውን የበሽታዉን ብዛትና ተጽዕኖ መገንዘብ በሰው ልጅ ላይ ሊያደርስ የሚችለውን ጉዳት ከመከላከል ጋር ቀጥታ ግንኙነት አለው።
Bineensota baattoo adda baasuun ittisa dhibeewwan namaa keessatti adeemsa kallattiiti.
የኮቭ የስርጭት ብዛት በእንስሳትም ጥናት ቢደረግ በሰው ልጂ ላይ ማድረስ የሚችለውን ጉዳት በኮቭ ላይ የለንን ግንዛቤ በጣም ጠቃሚ ሊያደርገው ይችላል።
Qorannoon walitti dhufeenya baattoo CoV bineensota keessattis ta’e CoV paatoojeenesii namaa keessatti argamuu danda’a.
በዚህ ግምገማ ውስጥ፣ ስለ ሰባቱ ኤችኮቮች ያለውን መረጃ፣ የተገኙበት ታሪክን እንዲሁም ደግሞ ዋና መነሻዎችን እና የበይነተዋህሲ መተላፍ ላይ በማተኮር የነባር መረጃ ማጠቃለያን እናቀርባለን።
Gamaggama kana keessatti, nuti waa’ee beekumsa waa’ee HCoVs torban jiranii bifa gabaabaan, seenaa argama isaanii akkasumas daddarbinsa isasanii xiyyeeffannoodhaan ibsina.
አስፈላጊው ነገር፣ ከቫይረስ ጅማሮና ጄኖም ዳግም ስብስብ እንጻር የተለያዩ ኤችኮቭስን አወዳድረን እናነጻጽራለን።
Caalaatti, HCoVs garaagaraa gama ilaalcha guddina vaayirasiitii ni sanyii diqaalomsuutiin walmadaalchifnee jirra.
የአሁኑ ኮቭ በሽታ 2019 (COVID-19) ወረርሽኝ በዚህ አውድ ውስጥ ነው የተብራራው።
Yeroo kana tatamsa’ina dhukkuba CoV 2019 (COVID-19) irratti mari’ate.
በተጨማሪ፣ በበሽታ ክብደት ላይ የስኬታማ ተሸካሚ ልውውጦች መስፈርት እና የቫይረስ ስነ-ተፈጥሮ አንድምታዎችም ተጠቁመዋል።
Dabalataanis, wantootni barbaachisoon bantuu baattowwanii milkaa’aafi hubannoon jabina baballina vaayirasii dhukkubarratti jirus xiyyeeffatameera.
የኮሮና ቫይረስ ኮሮናቫይርደ ከምባል የቫይረስ ቡድን የሚመደብ ሲሆን የተሸፋፈኑ ቡድን፤ ፖዘቲቭ እና ነጠላ አርኤንኤ ቫይረሶችን የየዘ ነው።
Coronaviruses (CoVs) maatii isaa koroonaavaayrideetti kanneen garee RNA baaqqee, haguugamaa, miira posotiivii qabu hammatuutti gala.
እነዚህ ቫይረሶች ከ RNA ቫይረሶች ትልቁን ጄኖም ከ26 እስከ 32 ኪሎቤስስ የሚይዙ ሲሆን በ“ኮቭች“ የተሰየሙት በኤሌክትሮን ማይኪሮስኮፕ ስር ስነ-ቅርፃቸውዉ አክሊል ስለሚመስል ነዉ።
Vaayirasootni kunneen giinii guddicha kiiloneezii 26 haga 32 RNA keessaa “CoVs” jedhamee waamame, sababnisaa shif-argaa elektiroonii moorfooloogiin isaa gonfoo waan fakkaatuufidha.
በመዋቅር፣ ደረጃ ኮቭች ያልተከፈፋለ ተመሳሳይ መወቅር የሚካፈል ጄኖሞች አለሉተት።
Teessuma isaatiin, CoVs jiinii guutuu addaan hin bahin kan ijaarsa walfakkaataa qooddatan qaba.
በግምት ሁለት ሶስተኛዉ የቫይረሱ ዝርያ ሁላት ትላልቅ ተመሳሰይ ነገር (ORF1a እና ORF1b) የያዙ ሲሆኑ፣ ወደ pp1a እና pp1ab በመተርጎም የተባዙ ብዙ ፕሮቲኖች ይሆናሉ።
Tilmaamaan lama sadaffaan jiinii open reading frames (ORF1a fi ORF1b) walqaxxaamuraa guggaa lama qaba, kanneen gara riplikees pirotiinii pp1a fi pp1ab’tti jijjiiran.
ፖሊፕሮቲኖች የባለ 16 ቅርፃዊ-ያልሆኑ ፕሮቲኖችን፣ የተለዩ nsp1~16 ለመፍጠር በቀጣይነት ይከናወናሉ።
Pooliipirotiinonni pirotiinii altartiibawaa 16, qajeelfamaa nsp1~16 maddisiisuuf qophaa’e.
የቀረዉ የክፍል የሚይዘዉ ለፕሮትን መዋቅር ስፓይክ (S)፣ እንቪሎፕ (E)፣ ሜምብሬን (M) ና ኑኩሎቶይድ (N)ን ጨሚሮ ORFs ነዉ።
Kutaan jiinii inni hafe ORFs pirotiinii qindaawaadhaaf qabaata, spike (S), envelope (E), membrane (M) fi nucleoprotein (N)’iis dabalata.
በርካታ ተለዋዋጭ የፕሮቲን ዘር ግንድ በተለያዩ የኮቭች የዘር ግንዶችም ይመዘገባሉ።
Lakkoofsi sanyii addaa iddaannoo pirootiniis sanyii garabiroo CoVs’n kaa’ame.
ፕሮቲን ዉስጥ ባለዉ ቅደም ተከተል ልዩነት ላይ ተንተርሶ ኮቭች በአራት ምድብ ነዉ የሚከፈሉት (አልፋ-ኮቭ፣ ቤታ-ኮቭ፣ ጋማ-ኮቭ እና ዴልታ-ኮቭ)፤ ከነዚህ ዉስጥ ቤታ-ኮቭ ጄኔራ ብዙ ኤችኮቭች የሚይዝ ስሆን በአምስት ንዑስ የዘር ግንድ ይከፈላሉ (A፣ B፣ C እና D)።
Tarreeffama pirootinii garaagaraa irratti hundaa’uun, CoVs bakka afuritti qoodamu (alpha-CoV, beta-CoV, gamma-CoV fi delta-CoV), warra kana keessaa beta-CoVn HCoVs qaba, gara sanyii afuriittis qoodama (A, B, C fi D).
የዝርያ ማስረጃ እንደሚያሳየው የሌሊት ወፍ እና አይጥ አስተኔዎች ለአብዛኛው alpha-CoVs እና beta-CoVs በዘር ምንጭነት ሲያገለግሉ፣ ወፎች ደግሞ የ gamma-CoVs እና delta-CoVs ዋና ማጠራቀሚያ ናቸው።
Simbirri halkaniifi tuqaawwan akka madda jiinii alpha-CoVs fi beta-CoVs baay’eetti akka tajaajilan ragaan finoojenetikii agarsiiseera, simbirroonni ammoo tursiistuu guddaa gamma-CoVs fi delta-CoVs’ti.
ለብዙ ሺ ዓመታት ኮቭች በተደጋጋሚ የዝርያ ድንበርን ያልፉ ነበረ። እንዲሁም አንዳንዶቹ ወሳኝ ለሰዉ የበሽታ መንስኤ ሆነው ይከሰታሉ።
Waggoota kumaatamaaf, CoVs walitti fufiinsaan daangaa sanyii qaxxaamuree fi muraasni isaanii akka baattota dhukkuba namaatti argaman.
እስካሁን የሚታወቁ ሰዉችን የሚያጠቁ ኮቭች (ኤችኮቭች) ሰባት ናቸዉ።
Hanga har’ati, (HCoVs) namni torba beekamaniiru.
ከእነዚህም መካከል ኤችኮቭ-229ኢ እና ኤችኮቭ-ኤንኤል63 የሚባሉት አልፋ-ኮቭ ናቸው።
Isaan keessaa HCoV-229E fi HCoV-NL63n alpha-CoVs’dha.
ሌሎች አምስቱ ቤታ-ኮቭs የሚይዙት ኤችኮቭ-ኦሲ43፣ ኤችኮቭ-ኤችኬዩ፣ ከባድ የመተንፈሻ በሽታ ኮሮኖቫይረስ (ሳርስ-ኮቭ)፣ የመካከለኛ ምስራቅ የመተንፈሻ በሽታ ኮሮኖቫይረስ (ሜርስ-ኮቭ) እና ሳርስ-ኮቭ-2 ናቸዉ።
Beta-CoVs gara biroon shan HCoV-OC43 fi HCoV-HKU1 dabalatee, mallattoo dhibee hargansuu jabaa vaayirasii koroonaa (SARS-CoV), baha giddu-galeessaa kessatti mallattoo dhibee hargansuu vaayirasii koroonaa (MERS-CoV) fi SARS-CoV-2.
ኤችኮቭ-229ኢ፣ ኤችኮቭ-ኦሲ43፣ ኤችኮቭ-ኤችኬዩ1 እና ኤችኮቭ-ኤንኤል63 በአብዛኛው እንደ ጉንፋን እና/ወይም ተቅማጥ መሰል መለስተኛ የበሽታ ምልክቶችን ያስከትላሉ።
Akkuma beekamu HCoV-229E, HCoV-OC43, HCoV-HKU1 fi HCoV-NL63n mallattoo salphaa fidu, kanneen akka qorraa fi/ykn garaa kaasaa.
በተቃራኒ ደግሞ፣ ሳርስ-ኮቭ፣ ሜርስ-ኮቭ እና በቅርብ ግዜ የተለየዉ ሳርስ-ኮቭ-2 በከፍተኛ ሁኔታ የበሽታ መንስኤ ሲሆኑ፣ በመጠኑ ብዙ ታማሚዎች ላይ በታችኛዉ መተንፈሻ አካባቢ ላይ ኢንፌክሽን በማስከተል ከፍተኛ የመተንፈስ አለመቻል በሽታን (ARDS) እና ኤክስትራፑልመነሪ ምልክቶች እንዲኖራቸው ያደርጋል።
Garaagarummaa keessatti, SARS-CoV, MERS-CoV fi kan reefuu adda ba’u SARS-CoV-2n sadarkaa olaanaan dhibeewwan lubbu-qabeeyyii biroon babal’achuu danda’aniidha, dhukkubsattoota hedduu keessatti sirna hargansuu gadi bu’aa uumuun ARDS fi mul’achuu dhibee sombaa dagaagsuu danda’a.
የመጀመሪያ ኤችኮቭ-229E ናሙና የሆነው ቢ814፣ በጉንፋን ከተያዙት በሽተኞች አፍንጫ ከሚወጣ ፈሳሽ በ 1960ዎች አጋማሽ ተለይቶ ነበር።
Dhiibbaan jalqabaa HCoV-229E, B814, kan adda baafame bara 1960’moota dhukkubsaa utaalloo qorachuudhaan ture.
ከዚያ ጊዜ ጀምሮ በኤችኮቭ-229ኢ እናኤችኮቭ-ኦሲ43 ሁለቱም ራስን-የመገደብ ምልክቶችን የሚያስከትሉ ላይ በተደረገ ሰፊ ጥናት ብዙ እዉቀቶች ተገኝተዋል።
Erga Sanaa, qo’annoo HCoV-229E fi HCoV-OC43 irraa beekumsi kuufamee jira, lameenuu mallattoowwan mataa isaanii agarsiisu.
በእርግጥ፣ በኤችኮቭች የሚመጣ ኢንፌክሽን የሳርስ ወረርሽን እስኪነሳ በአጠቃላይ ጉዳት አያመጣም የሚለዉ ሀሳብ በብዛት ተቀባይነት አግኝቷል።
Dhugumayyuu, yaadi HCoVs miidhaa nama irraan miidhaa hin ga’u jedhu hamma SARS dhufutti bal’inaan fudhatamee ture.
በ2003 የተከሰተዉ የሳርስ ወረርሽኝ በቅርብ ታሪክ ዉስጥ ብዙ አደጋን ያስከታለ ነዉ። ከ8,000 በላይ ሰዎችን አጥቅቷል 10% የሚሆኑት ደገሞ በከፋ ደረጃ ላይ የሚገኙ ናቸው ።
Weerarri SARS bara 2003 argame namoota 8,000 qabuunii fi 10% ajjeesuudhaan, wantoota seenaa yeroo kanaa keessatti hamaa ta’an keessaa tokko,
ከአስር ዓመት በኋላ የመካካለኛ ምስራቅ የመተንፈሻ አካላት ህመም (ሜርስ) ወረርሽኝ በአረብ ልሳነ ምድር በተደጋጋሚ ተከስቶ ወደ ሌላ ክፍላ ዓለም በፍጥነት ተዛምቶ ነበር።
Waggaa kudhan booda, weerarsi MERS baballatee Arabian Peninsula fi biyyoota addunyaa biro wajjin ariitiin mullateera.
በተከታታይ ሳርስ-ኮቭ-2 ተብሎ በድጋሚ ስያሜ የተሰጠው የ 2019 ኖቭል HCoV (2019-nCoV),፣ የኮሮናቫይረስ 2019 (COVID-19) ተከታታይ ወረርሽኝ በሽታ መንስኤ ነው፣ ይህም ወረርሽኝ እስከ መጋቢት 3∕ 2020 ድረስ ባለው ጊዜ ውስጥ ከ 91,000 በላይ ሰዎችን አጥቅቷል እናም ከ 3,120 በላይ ሰዎችን ለህልፈት ዳርጓል።
Vaayirasii haaraan bara 2019 HCoV (2019-nCoV)n, walitti fufiinsaan SARS-CoV-2 jedhamee kan moggaafame, weerara ammaa vaayirasii koroonaatiif sababa ka’umsaa dhukkuba 2019 (COVID-19), kan hanga bitootessa 3, 2020tti namoota 3,120 kan ajjeesee fi 91,000 ol qabeedha.
የጥንቃቄ ደወል እየተደወለ ስለሆነ አለም ሊመጣ ላለዉ ለሳርስ-ኮቭ-2 ወረርሽኝ መዘጋጀት አለባት።
Dammaqsituun iyyuu eegaleera, addunyaanis haleellaa faffaca’iinsa SARS-CoV-2f of qopheessuu qaba.
ሰባቱም ኤችኮቭች ከሌሊት አእዋፋት፣ አይጥ ወይም ከቤት እንስሳት የተነሳ አመጣጥ አላቸዉ።
HCoVs torbanuu jalqabbii seenaa daddarbiinsa bineensotaa gara namaa simbira halkanii, hantuuta ykn bineeldota manaa irraa qabu.
ብዙ መረጃዎች ሁሉም የኤችኮቮች አመጣጥ ከሌሊት ወፍ መሆኑን ይደግፋሉ ይህም ቫይረሶች በደንብ የሚላመዱባትና የበሽታ መንስኤ የማይሆኑበት ቦታ ቢሆንም ትልቅ የዘረ-መል ልዩነቶችን የሚያሳይ ነዉ።
Maddi guddina HCoVs simbiroota halkanii ta’uu ragaawwan gargaarsaa hedduutu jiru, vaayirasiin immoo kan hin madaqnee fi kan dhukkuba hin daddabarsine, garuu addaaddummaa guddaa qabu.
የ COVID-19 ወረርሽኝ ግዙፍ የህክምና፣ ሳይንሳዊ፣ ማህበራዊ እና ሞራላዊ ተግዳሮቶችን በቻይና ብሎም በአለም ላይ ጋርጧል።
Weerarri COVID-19 dhiibbaa fayyaa, saayinsii, hawaasaa fi sammuu guddaa Chaayinaa fi addunyaa irraan gahe.
የ ኮቭች ምንጭ ማጥናት የተፈጥሮ ታሪክ፣ ከጀርባዉ የለዉን ግፊት እና የዝርያዎችን መሰራጫት የሚገድቡትን ነገሮች እንድናዉቅ ጭብጥ ሀሳብን ይሰጠናል።
Daddarbiinsaa haaraa HCoVs hordofuun seenaa umamaa hubachuuf bu’uura kaa’a, humna sochoostuu fi babal’achuu ittisa sanyii.
ይህም የ SARS-CoV-2 ዋና፣ መካከለኛ እና አራቢ ተሸካሚ እንስሳ(ዎች) ፍለጋን የወደፊት ስርጭትን መከላከል ውስጥ በአስፈላጊ ጥቆማዎች ሊመራ ወይም ሊያመቻች ይችላል።
Kunis haalli barbaacha qabduu, giddugaleessaa fi cimina bineensa keessumeessaa SARS-CoV-2 akka mijatu taasisa, akkasumas waraabbii gara fuulduraa ittisuu irratti agarsiistuu murteessaadha.
በዚህ ዳሰሳ ዞኖትክ አመጣጥ፣ በዚርየ መካከል የሚደረግ ስርጭት፣ የኤችኮቭች የበሽታ መንስኤነት አጠቃላይ እይታን እናቀርባለን።
Keessa deebii kana keessatti dhukkuboota bineeldota irraa gara namaatti darban ilaalla; keessoo sanyii tatamsa’ina isaanii fi dandeettii dhukkubbii fiduu HCoVs.
በተለይ፤ ዝምድና የላቸዉን ኤችኮቭች ቫይረስ ጭብጥ ሃሳብ አንስተን የምንወያይበትት እና ጎላ አድርገን ማዉጣት ያለብን በተፈጥሯዊ ማስቀመጫ ቦታቸው ብዙ በተላለፉ ቁጥር እየተዳከሙ ይሄዳሉ።
Addatti, vaayirasiin maatii HCoVs mandhee uumamaa isaanii keessatti kan dhukkuba hin fidne garuu erga gara mandhee sanyii birootti darbanii dhukkuba fiduu akka danda’an irra deebi’ee mari’annee jirra.
የተላላፊነት መጨመር በአብዛኛው ከበሽታ አምጪነት ከመቀነስ ጋር የሚመጣበትን የኤችኮቭ ዝግመተ-ለውጥ ዝንባሌንም እንገመግማለን።
Hubannoo haaraa jijjiirama suutaa HCoV gadi bu’uu daddarbiinsa madda dhukkubaan kaninni daddarbiinsa isaa dabalus dabalataan ni qoranna.
የሳርስ-ኮቭ-2 ስርጭት መቀጠሉ ያስከተለው ውጤትም በዚህ አውድ ውስጥ ተብራርቷል።
Firiin socho’iinsa SARS-CoV-2 geggeeffamaa jiruus qabiyyee kana keessatti mari’atameera.
የእንስሳት ኮቮች ከ1930ዎቹ መገባደጃ ጀምሮ ይታወቃሉ።
Viyirasii bineeldotaa CoVs hamma 1930tii kaasee beekamaadha.
የኤችኮቭ-229ኢ ህዋስ ቢ814ን በጉንፋን ከተያዙ ታካሚዎች አፍንጫ ቀዳዳዎች መጀመሪያ ከመለየት በፊት፣ የተለያዩ ኮቮችን በተርኪይ፣ አይጥ፣ ላም፣ አሳማ፣ ድመት እና ውሻን ጨምሮ ከተለያዩ ተጠቂ እንስሳት ላይ መለየት ተችሏል።
Calqaba HCoV-229E istreen B814 dhukkubsataa utaalloo irraa beekamuun duratti CoVs garagaraa bineensota irraa, Turkiitti dabalatee, gosa adurree irraa, sa’a, booyyee, adurree fi saree dhukkubsatan keessatti argamee jira.
በለፉት አስርተ አመታት ሰባት ኤችኮቮች ተገኝተዋል።
Waggoota kurnan darban, HCoVs torbatu adda baafame.
የኤችኮቭች ግኝት ታሪክ ጭብጥ ሀሳብ በቅደም ተከተል በ (ሰንጠረዥ 1) ግልጽ በሆነ መልኩ ተቀምጧል።
Haala ifaa fi gabaabaa ta’een seenaan HCoV (gabatee 1) keessatti bifa ifaa fi barsiisaa ta’een tooraan ka’amee jira.
የመጀመሪያ የ ኤችኮቭ-229E ጫና በላይኛዉ የመተንፈሻ አካባቢ ኢንፌከሽን በ 1966 ከታማሚዎች መተንፈሻ አካባቢ የተገነጠለ ነዉ። ከዛ በመቀጠል በሳንባ ሴል መስመሮች WI-38 ዉስጥ እንዲያድግ የተሰደ ነዉ።
Yaaliin HCoV-229E inni jalqabaa qaama hargansuu dhukkubsattootaa keessaa qaama hargansuu dhibamaa isa ol-aanu irraa bara 1966 fudhatame, akkasumas boodarra sarara seelii sombaa WI-38 keessatti guddachuuf madaqe.
በኤችኮቭ-229E የተጠቁ ታማሚዎችና የጉንፋን ምልግቶች የሆኑት ራስ ምታት፣ ማስነጠስ፣ የህመም ስሜት እና የጉሮሮ ህማምን ጨምሮ ትኩሳትና ሳል ከ 10~20% በሚደርሱ ኬዞች ላይ ታይቶባቸዋል።
Dhukkubsattoonni HCoV-229E’dhaan qabaman mallattoo qorraa wal fakkaataa keessa jiru. Kunis mataa bowuu, qufaa, dhukubbi mormas ho’ina qaamaafi qufaa 10~20% keessatti mullate ni hammata.
ቆይቶም በ 1967፣ በአጥቢ አይጥ አካላዊ ስርዓት እና አእምሮዎች ውስጥ ባለው ተከታታይስሮች ውስጥ የኤችኮቭ-ኦሲ43 መስፋፋት ተነጥሏል።
Bara 1967 booda, HCoV-OC43 kuufama qaamaa irraa adda ba’uunii sammuu hantuuta ga’eessa keessatti bifa toora qabateen godhamaa jira.
የኤችኮቭ-ኦሲ43 በሽታ ክሊኒካል ባህሪያት እንደ ኢንፉሉዌንዛ ኤ ቫይረሶች እና ርሂኖቫይረሶች አይነት ሌላ የመተንፈሻ አካላት በሽታ ከሚያመጣበምልክት ደረጃ መለየት በማይይቻለው ኤችኮቭ-229ኢ ሳቢያ ከሚመጡ ኢንፌክሽኖች ጋር ተመሳሳይ ናቸው።
Tarreeffamni dhibee HCoV-OC43 kilinikaa warra HCoV-229E irraa maddan waliin wal fakkaataa ta’anii tiru, kunis mallattoodhaan tarreeffamuu kan hin dandeenye sirna hargansuu gara biroo dhibeewwan daddarboon hubaman infloweenzaa vaayirasii fi riinoobaayirasiiti.
ሁለቱም ኤችኮቭ-229E እና ኤችኮቭ-OC43 በመላዉ አለም የሚሰራጩ፤ እንዲሁም በክረምት ወራት ቅዝቃዜ ባለበት ጊዜ በሰፊዉ ይሰራጫሉ።
HCoV-229E fi HCoV-OC43 lameenuu akka addunyaatti tatamsa’an, akkaumas haala qilleensa giddugaleessa keessatti yeroo gannaa tamsa’u.
በአጠቃላይ የእነዚህ ሁለቱ ቫይረሶች መምለልከክተቶቸች እስከሚታይ ያለው ጊዜ ከአንድ ሳምንት በታች ሲሆን ለሁለት ሳምንት የሚቆይ ህመም ይከተላል።
Walumaagalatti, yeroon turtii vaayirasii kanneen lameenii torba tokkoo gadi, tilmaamaan turban 2 miira dhukkubbii hordofsiisa.
በጎ ፈቃደኛ ሰው ላይ በተደረገ ጥናት መሰረት፣ በ HCoV-229E የተጠቁ ጤናማ ግለሰቦች መለስተኛ ጉንፋን ተፈጥሮባቸዋል።
Akka qorannoo tola ooltota irratti gaggeeffameetti, namoonni HCoV-229E’n qabaman mallattoo utaalloo salphaa agarsiisu.
በጣም ጥቂት በሽታን የመከላከል ብቃታቸው የተዳከመ ህሙማን በከባድ የታችኛው የመተንፈሻ አካል በሽታ ተይዘዋል።
Dhukkubsattoota madiinummaa laafaa qaban muraasatu sadarkaa olaanaatti sirna hargansuu gara gadii hubama.
ሳርስ በሌላ ስሙ “መደበኛ ያልሆነ የሳምባ ምች” በመባልም የሚታወቅ ሲሆን በሰዎች ታሪክ ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ በተመዘገበው ኤችቾቭ-ሳቢያ የሚመጣ ወረርሽኝ ነው እንዲሁም ኢቲኦሎጂካል መንስኤው ሳርስ-ኮቭ ሲሆን ሶስተኛው ኤችኮቭ ተገኝቷል።
SARS, “niimooniyaa dhaabbii malee” jedhanuunis kan beekamu, seenaa dhala namaa keessatti dhukkuba daddarbaa HCoV fiduun beekamu kan yeroo jalqabaaf qindaa’e. akkasumas madda SARS-CoV, HCoV isa sadaffaa argame.
የመጀመርያው የሳርስ ግኝት እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ 2002 መጨረሻዎቹ በቻይና ውስጥ በጉዋንግዶንግ ግዛት ውስጥ መሆኑ ይታወሳል።
Dhukkubsataan SARS jalqabaa xumura bara 2002tti biyya Chaayinaa Kutaa Guwaandoongi keessatti argame.
የሳርስ ወረርሽኝ በበርካታ ሃገራት እና አህጉራት ተዛምቶ 8,096 ተጠቂዎችን ከ774 የሞት ጉዳት ጋር አስከትሏል።
Weerarri SARS namoota 8s, 096 qabuun 774 immoo ajjeesuun isaa gabaafameera. Biyyoota gara biyyaa fi biyyaatti ardiitii gara ardiitti babal’achaa jira.
በፍጥነት ከሚያሰራጩት ዉጪ እያንዳንዱ ኬዝ በግምት ለሁለኛ ደረጃ ኬዞች መጨመር ምክንያት እንደሚሆን ይገመታል፤ ይህም 4 እስከ 7 የመራቢያ ቀናት የቫይራል ጫና ጡዘት የሚታያዉ በሽታው ከያዛ በ10ኛ ቀን ላይ ነው።
Warra baayinaan baballisan irraa adda ba’ee, dhibeewwan sun kamiyyuu tilmaam-dhiyoon gara dhibeewwan lammataatti ol ka’uu akka danda’utu tilmaamama, guyyaa turtii hammattummaa 4 haga 7 fi olka’uu baayina dhibeewwan vaayirasiin dhufanii guyyaa 10ffaa.
በ ሳርስ-ኮቭ ያተያዙ ታማሚዎች መጀመሪያ ላይ የሚያሳዩት ምልክቶች ሚላጅያ፣ ራስ ምታት፣ ትኩሳት፣ የመጫጫን ስሜትና ብርድ ብርድ ማለት ስሜት ሲሆን፣ ትንፋሽ ማጠር፣ ሳልና የመተንፈሻ አካል መጨነቅ ደግሞ ዘግይተውየሚታዩ ምልክቶች ናቸው።
Dhukkubsattooni SARS-CoVdhaan qabaman jalqaba akkadhukkubbii maashaa, mataa bowuu, ho’ina qaamaa, garaa kaasaa fi qorra… qufaa fi miidhamuun sirna hargansuu mallattoowwan dhiyeenyaati.
ሊምፎፔኒያ (በደም ውስጥ በጣም አናሳ የሆነ ሊምፎሳይት መጠን)፣ የተበላሸ የጉበት ተግባር ምርመራዎች፣ እና ከፍ ያለ ክሬይቲን ኪናስ (ከተጎዳ ጡንቻ ወደ ውጭ የሚፈስ ኤንዛይም) ሳርስ የሚያስከትላቸው የተለመዱ የላቦራቶሪ ጤናማ ያልሆኑ ጠባዮች ናቸው።
Hir’inni fayyaa SARS laaboraatorii keessatti mul’atan: xiqqaachuu seelii dhiigaa, gadi bu’iinsa sirna hojii tiruu, fi dhiiga keessatti baay’achuu keraatiniin kaayines (xurii).
አልቬይላር ጉዳት መሰራጨት፣ የኤፕቴሊያል ሴል መብዛትን እንዲሁም የማክሮፌጅ መጨመርም በሳርስ ላይ ታይቷል።
Miidhaa alviyoolarii baballisuu, fedhii nyaataafi dabalamuu maakiroofeejiinis dhkkubsattoota SARS irratti ni mullatu.
በአማካይ ከ20-30% የሚሆኑ ህሙማን ልዩ ህክምና እና የመተንፈሻ መሳሪያ ያስፈልጋቸዋል።
Tilmaamaan dhukkubsattoonni 20-30% ta’an yaalii cimaa kan gaafatanii fi meeshaa sirna hargansuu gargaaramuu kan barbaachisuudha.
የታችኛዉ መተንፈሻ አካባቢ በተጨማሪ የተለያዩ አካላት ጋስትሮቴስቲናል አካባቢን ጨምሮ ጉበትና ኩላሊት በዚህ አስቸጋሪ ሁኔታ ሊጠቁ ይችላሉ፣ ይህም በአብዛኛው አደገኛ የሆና ከሳይቶን ስቶርም ጋር በተለይ የበሽታ መከላከል አቅማቸው ደካማ በሆኑ ታማሚዎች ላይ ይባባሳል።
Dabalataan hubaatii qaamota hargansuu gad-aanan, qaamota baay’ee dabalachuun, tiruu fi kaleenis dhibee cimaa kanaan hubamuu danda’u, akkuma beekamu qilleensa jabaa saayitookaayiniin geggeeffama, kunis dandeettii dandamannaa dhukkubsattootaa ajjeesuu danda’a.
መጀመሪያ ቫይረሱ የተለየዉ የሳንባ ቀዶ ጥገና ሊያደርግ ከጓንዡ ወደ ሆንግ ኮንግ በሄደዉ የታማሚዉ ዘመድ ላይ ነው።
Vaayirasichi jalqaba hafuura baafachiistuu somba nama Guwaanzhowuu keessaa gara hongi koong adeemee keessaaa fuudhame.
ከዚያን ጊዜ ጀምሮ፣ በኤችኮቭ ምርምር ላይ እጅግ ከፍተኛ ጉልበት ፈሷል።
Erga Sanaa, qorannoo HCoV’tiif tattaafiiwwan gurguddootu godhame.
በ2004 መገባደጃ ላይ ኔዘርላንድስ ውስጥ ከአንድ የ7 ወር ህፃን ኤችኮቭ-ኤንኤል63 ተነጥሎ ተወስዶ ነበር።
HCoV-NL63’n biyya Neezarlaaanditti bara 2004 daa’ima waggaa 7 irraa argame.
በመጀመሪያ ደረጃ በህጻናት ላይ፣ በአዋቂዎችና በሽታዉን መቋቋም የሚችሉ ህሙማን ላይ በመተንፈሻ አካላቸው በሰፊው እንደሚሰራጭ ተደርሶበታል።
Jalqabarratti daa’imman, jaarolii fi namoota madiinummaa laafaadhaan dhibee sirna hargansuu qaban irratti akka bal’inaan mul’atu hubatame.
በ ኤችኮቭች-ኤንኤል63 ለሚመጡ በሽታዎች ከአፍንጫ የሚወጣ ፈሳሽ፣ አይን ማሳከክ፣ ትኩሳትና ብሮንካይተስ የተለመደ ነዉ።
Ibsi kooriizaa, conjunctivitis, ho’ina qaamaa fi dhibeen sombaa dhukkuba HCoV-NL63 keessatti wal fakkaataadha.
ሌላዉ ብቸኛ ጥናት በኔዘርላንድስ ሀገር በሳምባ ምች ከሚሰቃይ የ 8 ወር ህጻን መተንፈሻ አፍንጫዉ የተወሰደ ናሙና ተመሳሳይ ቫይረስነን አብራርቷል።
Qo’annoon of danda’aan biroo biyya Neezerlaandi adda bahuu vaayirasoota walfakkaatanii sumuuda funyaan mucaa waggaa 8 niimooniyaa dhukkubsate irraa fudhatamee ibse.
ተለይቶ የታወቀው ኔዘርላንድስ ውስጥ ቢሆንም፣ የተሰራጨው ግን በመላው አለም ነው።
Kan argame Neezarlaanditti ta’u addunyaarra faca’ee jira.
ከተለመዱ የመተንፈሻ በሽታዎች ውስጥ ኤችኮቭች-NL63፣ 4.7% አካባቢ እንደሚሸፍን ይገመታል፤ ከፍተኛ ክስተቱ የሚታየዉ በክረምት፣ በልግና መስከረም ወር መጀመሪያ ላይ ነዉ።
Akka tilmaamamutti HCoV-NL63n peersentii 4.7% dhukkuboota sirna hargansuu huban fida. Yeroo bayyee waqtii bonaa gara dhumaa, arfaasaa fi ganna baayyinaa nama qaba.
ኤችኮቭ-ኤንኤል63፥ ክሩፕ በሚባልም መጠሪያ ከሚታወቀው የጉሮሮ መታፈን ጋር ይያያዛል።
HCoV-NL63n dogoggorsa laaringiitisii waliin qindate, croup jedhamees beekama.
በዚያው አመት፥ ኤችኮቭ-ኤችኬዩ1 ሆንግ ኮንግ ውስጥ በሳንባ ምች እና በብሮንኪዮሊትስ ምክንያት ሆስፒታል ከገባ የ71 አመት ታካሚ ነበር ተነጥሎ የተወሰደው።
Bara walfakkaataatti HCoV-HKU1’n nama umrii 71 sababa niimooniyaa fi biroonkolitii dhukkubsatee hospitaala Hoongi Koongi ture irraa argame.
በህብረተሰብ-ወረስ የሳንባ በሽታና የጉሮሮ በሽታ በተጨማሪ ኤችኮቭች-ኤችኬዩ1 ከከፍተኛ የአስም በሽታ ማባባስ ጋር ግንኙነት እንዳለው ተዘግቦ ነበር።
Gama uummataan-dhukkuba sombaa fi biroonkiyuulii, HCoV-HKU1nis dhukkuba baay’ee hamaa qindate ta’uusaatu gabaafame.
ከኤችኮቭ-ኤንኤል63፣ ኤችኮቭ-229ኢ እና ኤችኮቭ-ኦሲ43 ጋር በሚመሳሰል መልኩ፥ ኤችኮቭ-ኤችኬዩ1 መለስተኛ የመተንፈሻ አካላት በሽታዎችን እያስከተለ በአለም ዙሪያ ተገኝቷል።
Akkuma HCoV-NL63, HCoV-229E fi HCoV-OC43, HCoV-HKU1 akka addunyaatti argaman, dhibee hargansuu laafaa fidaa jiru.
እነዚህ ሁሉ በህብረተሰብ ዉስጥ እንደተሰራጩ ኤችኮቭች ከሰዎች ላይ በደንብ እንዲሰራ ተደርጎ ነበር፣ እና በአጠቃላይ ከፍተኛ ፓቶጅን ያላቸው በሽታዎች እንዲፈጠሩ ለማድረግ እድሉ አጭር ነዉ፤ ምንም እንኳ ባልታወቁ ምክንያቶች ልክ እንደ ተላላፊ የሆኑ የኤችኮቭ-ኤንኤል63 ንዑስ አይነቶች አደጋዎች ቢከተቱም፣ በቅርብ ግዜ በቻይና ዉስጥ በታችኛዉ የመተንፈሻ አከባቢ እንፌክሽን እንዳስከተለ የተዘገበ ነው።
Dhibeewwan HCoVs namarraa namatti daddarban arfan kunneen siriitti madaqani akkasumas daddarbiinsa uumuuf latiinsa waliigalaa gadaanaa fakkaata, dhibeewwan kunneen akkuma HCoV-NL63 sababa hin beekamneen kan dhufan ta’ullee, dhiyeenyatti dhibeen sirna hargansuu hubu chaayinaatti gabaafameera.
በአጠቃላይ፥ እነዚህ HCoVች በከፍተኛ ሁኔታ ለመተላለፍ እና በሰዎች መካከል በተከታታይ ራሳቸውን ለማስቀጠል አቅሞችን ሲይዙ፣ አነስተኛ ገዳይ ወይም በሽታ አምጪ ወደመሆን ይመጣል።
Walumaagalatti, yoo HCoVs dandeettiiwwan sirriitti dabarsuu argate fi nama wajjiin walitti fufiinsaan nama wajjiin ni tura ta’e, summaa’ummaan yookaan dhukkuba fiduu isaanii gadi bu’ee jiras jechuudha.
ሜርስ-ኮቭ ለመጀመሪያ ጊዜ የተገኛዉ ከ 60 አመት የሳንባ ህመምተኛና በሽታዉ ወደ ኒሞንያ የተቀየረና ጣፊያዉ ስራ ያቆመ ሰዉ ዉስጥ እንደ ፈረንጆቹ በ 2012 በሳዉዲ ዐረቢያ ነዉ።
MERS-CoVn yeroo jalqabaaf bara 2012 namicha umuriin isaa 60 ta’e kan dhibee nimooniyaa fi Kaleen dhukkubsate somba irratti qoratamee argame.
ምንም እንኳ አብዛኛዎቹ በላቦራቶሪ-የተረጋገጡ ኬዞች ከመካከለኛው ምስራቅ የመጡ ቢሆንም፣ በተለያዩ የአውሮፓ ሃገራት እና ቱኒዝያ ውስጥ በቅርብ ንክኪዎች ሁለተኛ የተሰራጩ ኬዞች ተመዝግበዋል።
Laaboraatorii hedduun akka ifoomsanitti dhibeewwan baha giddu-galeesssaa irraa kan argaman yemmuu ta’an, dhibeewwan gara alaatti bal’atan biyyoota awurooppaa baay’ee fi tuuniziyaa keessatti tuttuqqaan walitti siqeenyaa gabaafameera.
ሌላኛው ሁለተኛ ስርጭት የተከሰተው በፈረንጆቹ አቆጣጠር በ 2015 በደቡብ ኮሪያ ውስጥ ሲሆን የተያዙት ሰዎች ቁጥር 186 ነዉ።
Weerarri lammaffaan bara 2015 kooriyaa kibbaatti jalqabe namoota 186 qabe.
የምርመራ ዉጤት እንደሚያሳየዉ፣ ሜርስ እየተባባሳ ወደ ሚሄድ የሳንባ ምች በመቀየር ሳርስ ጋር ይመሳሰላል።
Agarsiisni kilinika MERS SARS fakkaata, niimooniyaa suutaan cimuun ibsama.
ከሳርስ በተቃራኒ፥ በሜርስ የተያዙ በርካታ ታማሚዎች የተባባሰ የኩላሊት ስራ ማቆም በተጨማሪነት ተፈጥሮባቸዋል፤ ይህም እስካሁን በኤችኮቭ ሳቢያ ከተከሰቱ በሽታዎች መካከል ሜርስን በጣም የተለየ ያደርገዋል።
Bifa SARS hin fakkaanneen, dhukkubsattoonni MERS baayyeenis dhibee kale hamaa qabu, kunimmoo MERSn dhukkuba HCoV- keessaa baayyee adda isa godha.
የጨጓራ እና የአንጀት፣ እንደ ተቅማጥና ማስመለስ ባሉት በሽታዎች የሚሰቃዩት ህሙማን ከ 30% ይበልጣሉ።
Dhukkubsattoonni 30% mallattoo dhukkubbii mar’imaanii fi garaa, kan akka garaa kaasaa fi hoqqisiisaa agarsiisu.
ጥር 14፣ 2020 ጀምሮ፣ ከ2500 በላይ በላብራቶሪ የተረጋገጡ ኬዞች ተመዝግበዋል፤ 34.4% ከፍተኛ ሞት ማለት ነዉ ይህም ሜርስ-ኮቭ ለሰዉ ልጆች አስከፊ ከሆኑ ቫይረሶች አንዱ እንዲሆን ያደርጋል።
Akka gurraandhala 14, 2020 san, laaboraatoriin 2500 ol akka mirkaneessanitti dhibeewwan rakkisoo gabaafaman 34.4%, MERS-CoV vaayirasii amaaf yaaddessaa ta’e keessaa tokko gochuu.
በታህሳስ 2019 አጋማሽ እስከ ማብቂያ ድረስ ከበፊት ጀምሮ ከሳርስ-ኮቭ-2 ኢንፌክሽን ጋር የሚገናኙ ብዙ የሳምባ ምች ታማሚዎች በወሃን፣ ሁቤይ ክፍለ ሃገር፣ ቻይና ዉስጥ ተገኝተው ነበር።
Jalqabaa haga walakkaa muddee 2019tti, gareen dhukkubsattoonni niimooniyaa dhukkubsattoota SARS-CoV-2 wajjiin walqunnamtii akka qaban Wuhan, kutaa Hubei, Chaayinaatti adda bahe.
የአለም የጤና ድርጅት እንደገለጸው፤ በ ሳርስ-ኮቭ-2 ስርጭት ምክንያት የታችኛው የመተንፈሻ ጉሮሮ አከባቢ የሚሰመን ህመም አስቸኳይ የአለም የህብረተሰብ ጠና ትኩረት የሳበ በመሆን በሽታው COVID-19 በመባል ተሰይሟል።
Dhaabbanni fayyaa addunyaa akka gabaasetti dhibeen qaama sirna hargansuu gara gadii (LRTI) SARS-CoV-2 irraa madde dhaabbata fayyaa hatattamaa addunyaalessaa dhukkubicha COVID-19 jedhee moggaase.
ከ መጋቢት 3, 2020 ጀምሮ፣ በአለም አቀፍ ዙሪያ 90,053 ኬዞች፣ ከ 3.4% መጠን ሞት ጋር ተረጋግጧል።
Akka bitootessa 3,2020tti dhukkubsattoota akka addunyaatti mirkanaa’an 90,053 keessaa 3.4% du’an.
በሁቤይ ቻይና ውስጥ የታማሚዎች የሞት መጠን 4.2% ሲሆን ከዚያ ውጪ ደግሞ 1.2% ነው።
Keessattuu, duuti Hubei’n galmaa’e is Chaayinaatti 4.2%, kan achiin alaa 1.2%.
ሳርስ-ኮቭ-2 እንደ ሳርስ-ኮቭ ና ሜርስ-ኮቭ ያሉና በትኩሳት፣ ሳልና ትንፋሽ ማጠር መልክ የሚገለጡ አደገኛ የመተንፈሻ እንፌክሽንን ያስከትላል።
SARS-CoV-2 dhibeewwan hargansuu jabaa akka SARS-CoV fi MERS-CoVf sababa ta’e, akka ho’ina qaamaatti ibsame, qufaa fi ciccituu hafuuraa.
በአንዳንድ ታማሚዎች ላይ ተቅማጥም ታይቶባቻዋል።
Garaa kaasaanis dhukkubsattoota muraasa keessatti argameera.
የሳንባ ምች በጣም ከባድ ከሆኑ የበሽታ ምልክቶች መካከል አንዱ ሲሆን ወደተባባሰ የመተንፈሻ አካላት መስተጓጎል ሲንድሮም በፍጥነት ሊያመራ ይችላል።
Nimooniyaan dhukkuboota hamaa keessaa tokko yoo ta’u ariitiidhaa sirna argansuu namaa hubuu danda’a.
ምንም እንኳ ሳርስ-ኮቭ እና ሳርስ-ኮቭ-2 በ82% ከፍተኛ የኒውክሎታይድ ቅደም ተከተል ምስስሎሻቸው የተነሳ በጣም ተቀራራቢ ቢሆኑም፥ በዘረመላዊ ስርዎ ዝምድና ዛፉ ላይ በተለያዩ ቅርንጫፎች ስር የሚመደቡ ናቸው።
SARS-CoV fi SARS-CoV-2 baay’ee walfakkaatoo ta’anis sababa walfakkeenya niwuukilootaayidii 82%’tiin, dhaaba filoojeeneetic keessatti dame garagaraatti qoodamu.
ሳርስ-ኮቭ-2 ከ ሳርስ-ኮቭ እና ሜርስ-ኮቭ ጋር ሲነፃፀር አነስተኛ በሽታ አምጪ ቢሆንም በጣም ተላላፊ ነው።
SARS-CoV-2 kan daddarban miti garuu SARS-CoV fi MERS-CoV wajjiin yoo walbira qabaman caalaatti daddarboodha.
ምልክት አልባ የሳርስ-ኮቭ-2 ተጠቂዎች መኖራቸው የተዘገበ ሲሆን ለበሽታው በአለም ዙሪያ በፍጥነት መዛመት አስተዋፅኦ ሳያደርጉ አይቀርም።
Mallattoowwan qaamota SARS-CoV-2dhaan qabamanii ariitii guddaan addunyaarratti baballachuu akka danda’u gabaafameera.
ሳርስ-ኮቭ-2ን ከሌሎቹ ስድስት ኤችኮቮች ጋር ማወዳደር እና ማነፃፀር ተፈላጊነታቸው ከፍተኛ የሆነ ተመሳሳይነቶች እና ልዩነቶችን ይገልጣል።
SARS-CoV-2, HCoVs gara biroo ja’a waliin wal bira qabuun wal fakkeenyaa fi garaagarummaa isaanii mullisuun baay’ee barbaachisaadha.
መጀመሪያ የኤችኮቮች በሽታ የሚያድግበትና የሚቆይበት ጊዜ በጣም ተመሳሳይ ነዉ።
Jalqaba, turtiin hammattummaa fi turtiin dhimma dhukkuba HCoV baay’ee wal fakkaatoodha.
በዚህ ረገድ ሳርስ-ኮቭ-2 የሌሎች ስድስቱን የኤችኮቮች ባህሪያትን ይከተላል።
Kana ilaalchisee, SARS-CoV-2n kallattiiwwan waliigalaa biroo ja’an HCoVs hordofa.
የ COVID-19 በሽታ አስፈሪነቱ ወይም ክብደቱ በሳርስ-ኮቭ እና በሰዎች በሚገኙ አራቱ ኤችኮቭች (ማለትም፡- ኤችኮቭች-229E፣ ኤችኮቭች-OC43፣ ኤችኮቭች-HKU1 እና ኤችኮቭች-NL63) መካከል ይገኛል።.
Lammaffaa, ciminni mallattoo COVID-19 SARS-CoV fi HCoVs afran hawaasaan dhuunfataman (kanneen akka HCoV-229E, HCoV-OC43, HCoV-HKU1 and HCoV-NL63) gidduutti argama.
በሌላ በኩል፣ የሳርስ-ኮቭ-2 ኢንፌክሽን በማህበረሰብ-ወረስ ኤችኮቮችች ኢንፌክሽን ወቅት ያልተወሰነ፣ መለስተኛ፣ ወይም ምንም ምልክቶች የሌሉት ጨምሮ በጣም በብዛት የታዩ ባህርያትን ይይዛል።
Gama harka tokkoon, dhibeen SARS-CoV-2 wantoota baratamoo mullatan dhibeewwan namarraa namatti daddarban HCoVs, ibsa adda hin baane dabalatee, mallattoo salphaa haga dhibamuttuu.
በሌላ በኩል፣ በተወሰነ መልኩ ጥምርታው ቢለያይም፣ የ COVID-19 ጽኑ ህመም ከሳርስ-ኮቭ በሽታ ጋር ይመሳሰላል።
Gama harka biroon, reeshoon isaa gadaanaa ta’ullee, tuuti muraasnni dhibee hamaa COVID-19 dhibee SARS-CoV keessattis mullachuu danda’a.
ሶስተኛ፣ የ ሳርስ-ኮቭ-2 መተላለፍ በማህበረስበ-የተያዙ ኤችኮቮች እና ሳርስ-ኮቭ አስገራሚ ፀባይ አቀማመጦችን ያሳያል።
Sadaffaa, daddarbiinsi SARS-CoV-2 amala HCoVs fi SARS-CoV lachanii namarraa gara namaatti
በአንድ በኩል፣ የ ሳርስ-ኮቭ-2 ስርጭት ቢያንስ ልክ በህብረተሰብ ዉስጥ እንደተሰራጨ አኤቸችከኮቨቭ ያህል ከፍተኛ ነው።
Gama biraa, haalli tattamsa’ina SARS-CoV-2 yoo xinnaate amma hawwaasa irraa gara hawwaasaatti kan HCoVs caalmaa olkaa’aadha.
በሌላ መልኩ፣ የሳርስ-ኮቭ-2 በሰዉ ውስጥ ቆይታ በኋላ የመተላለፊያ አቅሙ ልክ እንደ ሳርስ-ኮቭ እና ሜርስ-ኮቭ እንደሚቀንስ ተረጋግጧል።
Gama biraanimmoo, yoo daddarbiinsi SARS-CoV-2, dhukkubbiin SARS-CoV fi MERS-CoV yoo hir’ate dhugummaan isaa bifa qulqullaa’een tura.
በመጨረሻ ከሌሎች ኤችኮቭች ጋር የሚመሳሰል ሳርስ-ኮቭ-2 በሰገራ ናሙና ዉስጥ ሊገኝ ይችላል።
Xumurarratti, akkkuma HCoVs, SARS-CoV-2’nis naamunaawwan irratti argamuu arga’a.
የሳርስ-ኮቭ-2 ፊሳል ኦራል ማስተሰላለፍ ወስጥ ልክ እንደ ሳርስ-ኮቭ ኬዝ አስፈላጊ ድርሻ ሲኖረዉ ቢያንስ በተወሰነ ሁኔታ ዉስጥ ወደ ፊት በሚደረጉ ጥናቶች ግልፅ መደረግ አለበት።
Waa’ee tatamsa’ina SARS-CoV-2 irratti ga’ee kan qabu bobbaa tuqanii yoo gara afaaniitti geessan daddarbuu isaati , waa’een SARS-CoV baayyeen isaa gara fuulduraatti qoratamee qulqullaa’uu qaba.
በህብረተሰብ ዉስጥ እንደተሰራጩት ኤችኮቭች ኬዞች የሳርስ-ኮቭ-2 የመለዋዋጥ ባህሪ ያለው እንደሆነ ለማየት ትልቅ ፍላጎት አለ፡፡
SARS-CoV-2 akkuma HCoVs hawaasa keessaa argamuutti waqtiilee irratti hundaa’a moo miti kan jedhu ilaaluun addatti hawwataadha.
ይሁን እንጅ የ ሳርስ-ኮቭ-2 ባህርያት ስርጭት፣ የበሽታ መንስኤነት፣ ወደ ሰዉ ከተላለፈ በኋላ ቀጣይነት ያለዉ ስርጭት ጨምሮ እየተስፋፋ ባለዉ የ COVID-19 የመጨረሻ እጣፋንታ ላይ በጣም ጫና አለዉ።
Kan ta’e ta’ee, haalli SARS-CoV-2 daddarbiinsasaa hammachuun, maddaa fi turfamuun faca’iinsa isaa namoota keessatti carraa xumuraa babal’achuu COVID-19 dhiibbaa uumuu danda’a.
መለስተኛ ምልክቶችን የሚፈጥሩት አራቱም ከህብረተሰብ የተገኙ HCoVs ከሰዎች ጋር በደንብ ተላምደዋል።
Dhibeen namarraa namatti daddarbu HCoVs hundi afranu mallattoolee salphaaf sababa ta’an namootaatti sirriitti madaqaniiru.
በሌላው ዕይታ፤ የሰው ልጅ ከ አነዝህ አረቱ ኤችኮቭስ ጋር በጣም የተላመዱ ልሆን ይችላል።
Gama biroon ammoo, namootni HCoVstti sirriitti madaquun isaanii dhugaa ta’uu danda’a.
በሌላ አገላለፅ፤ ሁለቱም የጥንታዊ ኤችኮቭች አለም አቀፍ ወረርሽኝ ቅሪት ሊሆኑ ይችላሉ።
Jechoota biroon, lachan isaanii dandamattoota dhukkubbii HcoV durii ta’uu danda’u.
በአሁኑ ጊዜ በሰዉ ላይ እጅግ በጣም ከባድ ህመም የሚያስከትሉ ኤችኮቭች እና በከባድ ኤችኮቭች በሽታ የተጠቁ ሰዎች ጠፍቷል።
HCoVs’iin dhukkuba cimaa nama keessatti uumuu danda’uu fi namoonni HCoV’iin sadarkaa olaanaatti dhukkubsatan dhabamsiifamanii jiru.
ይህ መከሰት እንዲችል፣ ኤችኮቮች በሰው ልጆች ውስጥ በቂ በሆነ ደረጃ የተሸካሚ ገደብ መንስኤዎችን የሚቃረኑ ተላማጅ ልውውጦች ክምችትን እንዲኖር ያደርጋሉ።
Kuni ta’uudhaaf, HCoVs namoota keessatti kuufama madaqqii latiinsaa kan dhorkaa baattoowwanii ittisu bakka buusuu qaba.
በዚህ ሁኔታ የ ሳርስ-ኮቭ-2 ወረርሽኝ ረጅም ግዜ ሲቆይና ብዙ ሰዎችን ሲያጠቃ ከሰዎች ጋር ለመላመድ ያለዉ እድል ሰፊ ነዉ።
Miira kana keessatti, ededuma SARS-CoV-2n baballatuu fi haguma nama miidhu, namatti guutummaa guutuutti madaquu danda’a.
በደንብ ከተላመደ፥ በሰዎች መካከል ያለውን ተዛማችነት በለይቶ ማቆየት ወይም በሌላ የበሽታ መቆጣጠሪያ እርምጃዎች ለማስቆም አስቸጋሪ ይሆናል።
Yoo sirriitti bal’ate, daddarbiinsa isaa nama keessatti dhaabuuf turfata (quarantine) ykn safartuuwwan to’annoodhaan ulfaataa ta’uu mala.
ለበርካታ አመታት፣ አራት በማህበረሰብ-የተያዙ ኮቮች በሰዎህዝብ ውስጥ በተደጋጋሚ ተከስተዋል፣ በዚህም የተመለደ በሽታ የመቋቋም አቅም ያላቸው ተጠቂዎች ላይ የተለመደ ጉንፋን ያስከትላሉ።
Waggoota baay’eedhaaf, dhibeewwan CoVs namarraa namatti darban afur hawaasa keessa naanna’u, sochii wal fakkaataa dandeettii ittisa qaamaa keessatti laafina fiduu malu.
እነዚህ ቫይረሶች ዋነኛ መከማቻ እንስሳ አይፈልጉም።
Vaayirasottni kunneen kuufama bineensotaa hin barbaadan.
በተቃራኒ ደግሞ፣ በከፍተኛ ሁኔታ የበሽታ መንስኤ የሆኑ ሳርስ-ኮቭና ሜርስ-ኮቭ ከሰዉ ጋር እምብዛም የተላመዱ አይደሉም፤ ከሰዉ ወደሰዉ ስርጭታቸውንም ማቆም አይቻልም።
Faallaa kanaa, SARS-CoV fi MERS-CoV humna dhukkuba daddabarsuu cimaa qaban fayyaa dhala namootatti hin madaqne, akkasumas dhala namaa gidduutti daddarbuun isaa itti fufiinsa hin qabu.
በበሽታ አምጪ ተህዋሲ ተሸካሚዎቻቸው ውስጥ መቀጠል እና መራባት እንዲሁም በአጠራጣሪ የሰዎች ተጠቂዎች የመስፋፋት እድል፣ በተለይም በአንድ ወይም ሌላ መካከለኛ እና መራቢያ ተሸካሚ በኩል መፈለግ ያስፈልጋቸዋል።
Isaan daddarbiinsa dhibee bineensarraa gara turfata isaanii keessatti namaa geggeessuu fi qopheessuu fi carraa dhangala’aa akeekkannaa namootaa, danda’amummaa gama tokkoo ykn daballii giddugaleessa baattoo caaluuti.
ሳርስ-ኮቭ-2 ከሳርስ-ኮቭ/ሜርስ-ኮቭ እና ከአራቱ ማህበረሰብ-ወረስ ኤችኮቮች ጋር ተመሳሳይ የሆኑ ባህርያት አሉት።
SARS-CoV-2 amala wal fakkaataa SARS-CoV/MERS-CoV lachanuu fi dhibeewwan HCoVs namarraa namatti darban arfan.
ቢያንስ ለጊዜው በህብረተሰብ ዉስጥ እንደተሰራጨ ኤችኮቭች በጣም ተላላፊ ነዉ።
Yoo xinnaate yeroo jalqabaatii kaasee Innis akkuma HCoVs baayyee dhukkuba daddarbaadha.
ሆኖም ግን፥ ከማህበረሰብ-ወረስ ኤችኮቮች በበለጠ እና ከሳርስ-ኮቭ ወይም ሜርስ-ኮቭ ባነሰ በሽታ አምጪ ነው።
Haa ta’u malee, HCoVs haasa irraa dhufuu caalaatti dhukkuba kan fidu yoo ta’u SARS-CoV yookaan MERS-CoV wajjiin yoo madaalamu garu xiqqaadha.
ከሰዎች ጋር ሙሉ በሙሉ ይላማድ አይላማድ እንደሆነ እና እንደ ተሸካሚ ወይም አስተላላፉ እንስሳ ሆኖ በሰዎች ውሰጥ መማሰስተለላለፈፍ ይችል እንደሆነ ወደፊት የሚታይ ይሆናል።
Namatti guutumatti kan madaquu fi mandhee bineensan alatti nama gidduutti kan naanna’u ta’uu ammas waan ilaalamaa jiruudha.
ኤችኮቭች ከየትኞቹ እንስሳት እንደመጣ ከማብራራታችን በፊት፣ ስለ ኤችኮቭች ዝግመታዊ፣ ተፈጥሯዊ፣ አገናኝና የሚያገዝፉ አስተናጋጆች ፍቺዎችና መገለጫ ባህርያት መወያየቱ ይጠቅመናል።
Utuu gosa bineensaa HCoVs’f sababa ta’e hin mari’atiin dura, waa’ee hiikoofi amala, uumamsa, tursiisa, giddugaleessaa fi dabaliinsa baattoo HCoVs mari’achuun nu fayyada.
ጫፎቹ ከቀድሞ መነሻዎች ጋር በኒውክሎታይድ ቅደም ተከተል ደረጃ ቅርብ የሆነ ከፍተኛ ምስስሎሽ የሚጋራ ከሆነ፣ እንስሳ እንደ ኤችኮቭ ዝግመተ-ለውጥ ተሸካሚ ሆኖ ያገለግላል።
Bineensichi yoo kuufama bishaaniitti siqate firooma sadarkaa nuukilootaayidiitti jabaa qooddachuun akka baattoo adeemsa keessaa HCoVtti tajaajila.
በዘር የሚተላለፍ ቫይረስ ከሰው ልጅ ጋር በጣም የተዋሀደ እና በብዛት የማይሰራጭ ነው።
Vaayirasiin sanyii durii yeroo mara madaqoodha.
በተመሳሰይ መልኩ፤ የኤችኮቭ ክምችት ብዛት ተከማችቶ በቀጣይነት ለረጅም ግዜ ሊቆይ ይችላል።
Dabalataan, kuusaan HCoV itti fufiinsaanii fi yeroo dheeraaf keessummeessa.
በሁለቱም ሁኔታ ዉስጥ ተሸካሚዎች በተፈጥሮ የተጠቁና የ ኤችኮቭች ወይም የወላጁ ቫይረስ ተሸካሚ ናቸዉ።
Dhibeewwan lachanuu keessatti, battonni uumamaan faalamoo fi uumamaan baattoo HCoV ykn vayirasii fakkaattooti.
በተቃራኒ ደግሞ ወደ ሰዉ ከመግባቱ በፊት ወይም ወደ ሰዉ በተጋባ አካባቢ ኤችኮቭ ወደ ተሸካሚና አስተላላፊዎች በአዲስ መልክ ቢገባ ከአዲስ ተሸካሚ ጋር በደንብ አይዋሃድም እንዲሁም በአብዛኛው የበሽታ መንስኤ ነዉ የሚሆነዉ።
Garaagarummaa keessatti, HCoV’n haaraa gara baattoo giddu galeessaatti omishame dura ykn naannawaa seensa gara namaatti, madaqqiin baattoo haaraa hin geggeeffamne, daddarbiinsis mudachuu danda’a.
ይህ ተሸካሚ ሰዉን በኢንፌክሽን ለመበከል እንደ ዞኖቲክ ምንጭ ሊያገለግል ይችላል እንዲሁም ቫይረሱ በፍጥነት እንዲሰራጭ በማድረግ ረገድ ሚና ሊጫወት የሚችል ሲሆን የሰዉን በኢንፌክሽን የመጠቃት መጠንን ለመጨመር ወደ ሰዎች ያስተላልፋል።
Fudhattuu saffisaa kun akka madda dhukkubsachuu dhala namaatti tajaajila, akkasumas vaayirasiin akka walhoru hayyamuudhaan gahee fudhattuu cimaan taphata, gara namootattis tamsaasuun dhala namaa saaxila.
ስርጭቱን በመጠኑ ከላደረገ በስተቀር፣ ኤችኮቭ የአለምን ህዝብ የሚያጠፋ በሽታ ሆኖ ልቀጥል ይችላል።
HCoVn daddarbiinsa baattoo giddugaleessaa isaa yoo turfachuu baate gara dhibee du’ee dhumee jelatti galuu danda’a.
በተቃራኒው፣ ኤችኮቭች መካከለኛ ተሸካሚያቸውንም ሊላመዱ ይችላሉ እንዲሁም የረጅም-ጊዜ ወረርሽኝነትን ሊፈጥሩም ይችላሉ።
Faallaa kanaan, HCoVs mandhee giddugaleessaattis ni madaqa akkasumas weerarummaa yeroo dheeraas fiduu danda’a.
ይህ ሲሆን፥ መካከለኛው ተሸካሚ ተፈጥሯዊ ማከማቻ ተሸካሚ ይሆናል።
Kana keessatti, keessummeessaan giddugaleessaa gara kuusaaa keessummeessaa umamaatti dhufa.
ኢፒዲሚዮሎጂካል ውሂብ ከሳርስ ዋና ኬዝ የተገናኝ እንስሳት ጋር የንክኪ ታሪክን አሳይቷል።
Qorannoo dhibee daddarbaa akka ifa godhetti dhukkubsattoonni SARS bineensota adamoo irratti ajjeefaman wajjiin wal xuxxuqqii qabu.
የሚያመሳስላቸዉን ነገሮች ጥናቱ እነደሚያመለክተዉ ከመላዉ ህዝብ በተለየ መልኩ የእንስሳት ነገዴዎች ከጸረ- ሳርስ-ኮቭ IgG ጋር የበለጠ ይመሰሰለሉ።
Tartiibi qorannoo akka agarsiisetti daldaltoonni bineensotaa anti-SARS-CoV IgG ummata waliigalaa waliin wal bira qabamee faffaca’iinsa olaanaa qaba.
ጥርኝ (ፓጉማ ላርቫታ) እና ራኮን ዉሻ በዱር እንስሳት ገበያ ዉስጥ መጀመሪያ ሳርስ-ኮቭን የሚመስሉ ከሳርስ-ኮቭ ጋር በጣም የሚመሳሳሉ ቫይረሶች ተገኙባቸዉ።
Siiveetiin (paagumaa larvaataa) fi sareen raakoon vaayirasii SARS-CoV kan SARS-CoV’dhaan walfakkaataa ta’e akka daddabarsan jalqaba kan adda bahe gabaa bibeensotaatti.
ይህም በየገበያው የነበሩ ሁሉም ጥርኞች ከተወገዱ በኋላ ሌላ ምንም ተጨማሪ ሳርስ ባለመመዝገቡ በተዘዋዋሪ ተደግፏል።
Kun alkallattiidhaan haqa dabalataa SARS erga xirinyiiwwan hunda gabaa keessatti ajjeesee booda hin gabaafamne jedhuun deggerame.
ይሁን እንጂ እንደ ድመት የሚመሰሉ እንስሳት ከዉጪ ወይም ከማሳወዎች ላይ የሚገኘኙትን ከእንሰሳት ገበያ ጋር ከመነካካታቸዉ በፊት ሳርስ-ኮቭ እንደሌላባቸዉ ተዘግቦ ነበረ፤ ይህም እንደ ድመት አይነት እንስሳት መካከለኛ ተሸካሚ አስታላላፊ እንጂ በተፈጥሮ የሳርስ-ኮቭ ተሸካሚ እንዳልሆኑ በመጥቀስ ነዉ።
Haa ta’u malee, bineensi siiveetiin osoo gabaatti bahuu dhabaate SARS-CoV’f nagatiivii ture, siiveetiin SARS-CoV’f gargaaraa yerooti malee haguuga uumamaa akka hin taane himama.
በተለይ በጓንዙ በሚገኝ ገበያ ዉስጥ ያሉ 80% የሚሆኑ የተለያዩ እንስሳት ፀረ ሳርስ-ኮቭ አንቲባዮትክስ ስላላቸው የተለያዩ የአጥቢ እንስሳት ዝርያዎች ሳርስ-ኮቭ የሚያስተላልፉና የሚያባብሱ መሆናቸዉ ሊነጠል አይችልም።
Waanti beekamaan, bineenldota garaagaraa gabaa Guwanzyowuu keessaa 80%n dandeettii dandamattummaa yoo qabaatan, carraan ta’umsaa sanyiin hoosistoota xixiqqoos akka dabaltoo baattoo giddu-galeessaa SARS-CoVtti tajaajiluu maluun isaanii hammatamuu dhiisuu hin danda’u.
እነዚህ ሳርስ-ኮቭ የማያስተላልፉ ተሸካሚ ናቸዉ።
Kun hundumtuu kan agarsiisutti baattuu dhumaa SARS-CoV ta’uudha.
የዝርያ ማስረጃ እንደሚያሳየው የሌሊት ወፍ እና አይጥ አስተኔዎች ለአብዛኛው alpha-CoVs እና beta-CoVs በዘር ምንጭነት ሲያገለግሉ፣ ወፎች ደግሞ የ gamma-CoVs እና delta-CoVs ዋና ማጠራቀሚያ ናቸው።
Barbaachi itti aansee bineensa uumamaa golga SARS-CoV’tiif CoV simbira halkanii ta’uu ifa bahe, raayinoolopasii simbira halkanii CoV HKU3 (SARSr-Rh-BatCoV HKU3) SARS’tti dhihaatu, kan argamu kephee fardaa Chaayinaa keessatti.
እነዚህ የሌሊት አእዋፋት በፀረ-ሳርስ-ኮቭ ፀረ እንግዳ አካል ና የሳርስr-Rh-BatCoV HKU3 ጄኖም ቅደም ተከተል ታይቶባቸዋል።
Simbiroonni halkanii kunneen farra dhibee farra-SARS-CoV’tii fi tartiiba jiinii SARSr-Rh-BatCoV HKU3’tiif pozitiiviidha.
ይህ እና ሌሎች የሌሊት ወፍ ኮቮች ከሳርስ-ኮቭ ጋር ከ88-92% የኒውክሎታይድ ቅደም ተከተል ምስስሎሽን ይጋራሉ።
Kunii fi simbira halkanii biroon CoVs, nuukilootaayidii firoomaa 88-92% SARS-CoV waliin qooddatu.
እነዚህ ጥናቶች በሌሊት ወፎች ውስጥ ያሉ ወደሰዎች የሚተላፉ በሽታ አመጪ ተዋህሲያንን በተመለከተ ለአዲስ ፅንሰ-ሃሳብ መሰረት አኑረዋል።
simbiroonni halkanii wantoota dhala namaatti dhukkuba fiduu danda’an akka qabdu qorannoowwan kunneen bu’uura kaa’anii jiru.
በርካታ ሳርስ-መሰል ኮቮች (ኤስኤል-ኮቮች) በሌሊት ወፎች ላይ የተገኙ ቢሆንም ከአንድ ምድብ WIV1 በስተቀር ህይወት ያለው ቫይረስ ሆኖ የተለየ የለም።
SARS’wwan baayyeen kanneen akka CoVs (SL-CoVs)’s simbira halkanii irraa adda ba’aniiru, garuu qindeeffama WIV1 tokko irraan kan hafe akka vaayirasii jiruutti adda ba’u.
የሰዎች አንጂዮቴንሲን ለዋጭ ኤንዛይም 2 (ኤሲኢ2) የሳርስ-ኮቭ ተቀባይ ስለመሆኑ ይታወቃል።
Angiotensin converting enzyme 2 (ACE2)’n namaa jedhamee kan beekamu SARS-CoV fudhata.
WIV1 መግቢያ እንደ ተቀባይ የሌሊት ወፍ፣ ጥርኝ ከሌሊት ወፎች ሰገራ ናሙና እና የሰዎች ኤሲኢ2 ለመጠቀም ተብራርቷል።
WIV1 fuula simbiroota halkanii irraa fudhatamu simbira halkanii, siiveetii fi ACE2 dhala namaa akka qabuu seeliitti fayyadama.
በሚያስደንቅ ሁኔታ የሳርስ ታማሚዎች WIV1ን የማርገብ አቅም አላቸዉ።
Bifa gamachiisaan, dandamannaan dhukkubsattoota dhibee SARS, WIV1 himbaabsessuu danda’a.
WIV1 የሚወክለዉ 95% የኑክሎቶይድ ቀመር ሆሞሎጅን በማከል ሌሊት ወፍ ዉስጥ የሚገኘዉን የሳርስ-ኮቭ በጣም የቅርብ ዝርያን ነዉ።
Haala ilaalame kanaan, WIV1 hangafa SARS-CoV simbira halkanii keessatti walitti siqeenyaan bakka bu’a, tarreeffama firoomaa nuukilootaayidii 95% qooddachuun.
ምንም እንኳ በሁለቱ ቫይረሶች መካከል ከፍተኛ የሆሞሎጂ ልዩነት ቢኖርም፣ በአጠቃላይ WIV1 የሳርስ-ኮቭ ቀጥተኛ መነሻ ቫይረስ እንዳይደለ እና የሌሊት ወፎች የሳርስ-ኮቭ ቀጥተኛ ተሸካሚ እንዳልሆኑ ይታመናል።
Firoommiin viiyirasiiwwan lamman gidduu olaanaa yoo ta’ellee, walumaagalatti WIV1n maatii vaayirasii battalaa baattoo SARS-CoV akka ta’eefi simbirri halkanii baattoo tirsiistuu battalaa SARS-CoV akka hin taanetu amanama.
የቫይረሱን ዝርያ ጥናት ሜርስ-ኮቭ ን በአንድ ላይ በጅምላ ወደ ተመሳሳይ ቡድን ባት ኮቭ-HKU4 እና የሌሊት ወፍ ኮቭ-HKU5 ያመጣል።
Walitti qabamni jiinii MERS-CoV kan simbira halkanii CoV-HKU4 fi simbira halkanii CoV-HKU5 waliin garee wal-fakkaataadha.
የሌሊት ወፍ ኮቭ-ኤችኬዩ4 ና ሜርስ-ኮቭ ለቫይረስ መግቢያ ተመሳሳይ ተሻካሚ ተቀባይ ድፔፕትዳይል ፔፕትዴስን 4 (DPP4) ን ይጠቀማሉ።
Qabduun CoV-HKU4 fi MERS-CoV fudhattuu keessummeessaa walfakkaataa fayyadama, peeptiidesii daayipeptiidesii 4 (DPP4), galumsa vaayirasiif
በአርኤን ላይ የተመሰረተ አርኤን ፖሊመረስ የ ሜርስ-ኮቭ ቅደም ተከተል በዘር በተቀራኒው ወደ ቤታ ኮቭስ የምቀርብ ሲሆን፤ በአውሮፓ እና በኣፍርካ ተከስቷል።
RNA- hirkataa RNA pooliimerasii dabaree MERS-CoV qaamota simbira halkaniitti siqeenyaan beta-CoVs awurooppaa fi Afrikaa keessaa adda ba’e.
እስካሁን ድረስ ምንም ህይወት ያለው ሜርስ-ኮቭ በዱር ሌሊት ወፍ አልተገኘም።
Haga ammaatti, MERS-CoVn jiru simbira halkanii keessatti hin argamu.
ሜርስ-ኮቭ እና የቅርብ ዘመዱ ባት CoV-HKU25 87% ብቻ ኒውክሎቲድ ምስስሎሽ ይጋራሉ።
MERS-CoV fi CoV-HKU25 kan simbira halkanii irraa dhufu baayyee walitti siqu, niwukilootaayidii 87% waliin qooddatu.
ስለዚህ የሌሊት ወፍ በቀጥታ የ ሜርስ-ኮቭ ተሸካሚ ላትሆን ትችላለች።
Haala kanaan, simbiroonni halkanii baattuu battalaa MERS-CoV hin ta’u.
በሌላ በኩል በመካካለኛ ምስራቅ የተደረጉ ጥናቶች እንደሚያሳዩት የአረብ ግመሎች በተለየ መልኩ ፀረ እንግዳ አካልን የሚያቆም ሜርስ-ኮቭ ይገኝባቸዋል፣ ይህም ልክ የመካካለኛ ምስራቅ ከሆነ ብዙ የአፍሪካ አገራት ውስጥ እንዳሉ ግማሎች ማለት ነዉ።
Gama harka biroon, qorannoo baha giddu-galeessaa akka agarsiisetti gaalonni sunneen akkuma gaalota baha giddugaleesssa hundeeffama biyyoota afrikaa baay’ee keessaa MERS-CoV-dhaaf dandamannaarratti hubamoo miti.
በሰዉ ዉስጥ ከተገኘ ቫይረስ ጋር ተመሳሳይ የሆነዉ ላይቭ ሜርስ-ኮቭ ከአረብ ግመሎች የአፍንጫ ስዋብስ የተለየዉ ይበልጥ የሚያሳየዉ ግመሎች በትክክል የ ሜርስ-ኮቭ ተሸካሚና አስተላላፊ እንደሆኑ ነዉ።
MERS-CoV vayirasiin jedhamu, kan nama keessatti argamu naamunaa funyaan gaalaa keessaa argameen adda ba’e, kunis kan inni agarsiise gaalonni kun akka baattuu MERS-CoV ta’uun gargaaru.
በላብራቶሪ ምርምር ውስጥ ለሙከራ በሜርስ-ኮቭ እንዲያቱ የተደረጉ ግመሎች ላይ በአጠቃላይ መለስተኛ የሆኑ የበሽታ ምልክቶች ነገር ግን ከፍተኛ የቫይረስ መዝረብረብ እንደተስተዋለም ሊጠቀስ ይገባል።
Walumaa galatti mallattoolee sasalphoon garuu vaayirasii jaboo ta’an dhangala’uun gaalota keessatti dhibeen MERS-CoV qorannoon argameera.
ሊሰመርበት የሚገባው ጉዳይ፣ የተጠቁ ግመሎች ቫይረስን የሚለቅቁት በመተንፈሻ አካላት ብቻ ሳይሆን ፋንዲያ በሚያወጡበትም ጊዜ ነው፤ ይህ መንገድ በዋናነት ከሌሊት አእዋፋት ቫይረሱን የሚለቁበት መንገድ ነዉ።
Waanti baramaan, gaalonni dhibichaan faalaman vaayirasii dhangala’oo karaa sirna harkansuu keessa qofa miti, garuu karaa afaaniitis, kunis karaa guddaa inni simbira halkanii irraa babal’achaa jiruudha.
ሆኖም ግን፤ እስከ አሁን ጥያቄ የፈጠረዉ የሜርስ በሽታ ምንጩ ህመሙ ከመታያቱ በፊት በግመል ላይ ባለመታያቱ ሲሆን በአሻሚነቱ ከሰዉ ወደ ሰዉ ወይም ባልታወቀ ሁኔታ መተላለፉና ካልታወቁ የእንስሳት ዝርያ መምጣቱ ለ ሜርስ-ኮቭ መከሰት ምክንያት እንደሆነ ይገመታል።
Kana ta’u iyyuu, amma har’aatti gaaffii kan ta’u namoonni vaayirasii kanaan qabamuun isaanii mirkanaa’e baayyee isaanii gaalota waliin tuttuqqaa kan hin qabneedha. Baayyeen akka amanitti namaa gara namaatti darbe jedhaniiti, kaan immoo lubbu qabeeyyii biroo MERS-CoV keessa jiraatu.
ሳርስ-ኮቭ-2 ከራይኖሎፈስ አፊኒስ የሌሊት ወፎች ተነጥሎ ከተገኘው የሌሊት ወፍ ኮቭ ራቲጂ13 ጋር 96.2% የኒውክሎታይድ ምስስሎሽ ይጋራል።
SARS-CoV-2’n hoomooloojii niwukilotaayidii 96.2% CoV RaTG13 waliin qooddatee, wiirtuu simbira halkanii riinooloofasii irraa adda ba’a.
ልክ እንደ ሳርስ-ኮቭ እና ሜርስ-ኮቭ፣ የ ሳርስ-ኮቭ-2 እና RaTG13ቅደም ተከተል ግንኙነታቸው በጣም የተራራቀ ስለሆነ ዝምድናቸዉን መገመት ያዳግታል።
Akka dhibeewwan SARS-CoV fi MERS-CoV keessatti, garaagarummaan tarreeffame SARS-CoV-2 fi RaTG13 gidduu jiru hariiroo maatii jelatti ramaduuf baay’ee gaariidha.
ይህ ማለት ወደ ፊት ተመሳሳይ ኮቭች የሌሊት አእዋፋት ካልተገኙ በስተቀር የሌሊት አእዋፋት ሳርስ-ኮቭ-2 ን ቅርብ ተሸካሚ ላይሆኑ ይችላሉ።
Kana jechuun, simbirri halkanii baattuu hatattamaa SARS-CoV-2 ta’uu akka hin dandeenye agarsiisa, gara fuulduraatti CoVs simbira halkanii wal fakkaataan argamuu danda’a.
ምናልባት፣ የሳርስ-ኮቭ-2 ተሸካሚና አስተላላፊ የሆኑ እንስሳት ሁናን የባሕር ምግብ ሱፐር ማርኬት ወስጥ ተሽጠው የተገደሉ መሆን አለባቸው፤ በርካታዎቹ የ COVID-19 መነሻ ኬዞችም ከዚህ ጋር የተያያዙ ሲሆን፣ ይህም ከእንስሳት ወደ ሰዉ ሳይተላላፍ እንዳልቀረ ነዉ የሚያሳየዉ።
Tarii akka tilmaamamutti, bineensonni baattoon giddugaleessaa SARS-CoV-2 sanyiiwwan lubbuqabeeyyii bosonaa warra gurguramanii fi bakka gabaa gurgurtaa nyaataa Huwaanaanitti ajjeefaman keessaati, sababoota COVID-19 hedduu jalqabaa wajjin qindatee, tarii mudannoo bineeldaa-gara-namaa ta’uunsaa hubatamuu danda’a.
በቅርብ ግዜ በሜታጌኖሚክ ቅመራ ላይ የተደረጉ ጥናቶች እንደሚያሳዩት ጥቂት የመጥፋት አደጋ የተጋረጠባቸዉ ፓንጎሊን (ማኒስ ጀቫኒካ) በመባል የሚታወቁ አጥቢ እንስሳዎች ከ ሳርስ-ኮቭ-2 ጋር የተገናኛ ጥንታዊ ቤታ-ኮቭs ተሸካሚ ሊሆኑ እንደሚችሉ ነዉ።
Qorannoowwan dhiheenya kanaa kan meetaajenoomik irratti hundaa’an garee bineensa hoosiftootaa hamaan paangoliis (Manis javanica) jedhamu beta-CoVs SARS-CoV-2 dhihaatu.
እነዚህ ኖቭል ፓንጎሊን CoV ጄኖምስ ከ ሳርስ-ኮቭ-2 ጋር 85-92% የኒውክሎታይድ ቀመር ምስስሎሽ ይጋራሉ።
Paangoliinii haaraan kunneen jiinii dabaree firooma nuukilootaayidii CoV 85-92%, SARS-CoV-2 wallin qooddatu.
ሆኖም ግን፣ በኒውክሎታይድ ቅደም ተከተል ደረጃቸው ላይ ከአርቲጂ13 ጋር በ90% ምስስሎሽ በጣም የተዛመዱ ናቸው።
Haa ta’u malee, isaan gara RaTG13ntti walqixa naannoo 90% addummaa sadarkaa nuukilootaayidiitti siqu.
በበሽታ አምጪ ምድብ ውስጥ ወደ ሳርስ-ኮቭ-2-መሰል ቫይረሶች ሁለት ንዑስ-ዘሮች ስር የሚጠቃለሉ ሲሆን፣ ከእነዚህ ውስጥ አንዱ ከ ሳርስ-ኮቭ-2 የመጣበቂያ ጫፍ ተቀባይ (RBD) ጋር በ 97.4% አሚኖ አሲድ ቅደም ተከተል መለያ በጣም ተመሳሳይነትን ይጋራል።
Gara qindatiinsa sanyii SARS-CoV-2 kan akka vaayirasoota muka fiiloojeenitikii, fudhattuu walfakkaataa kan (RBD) wajjin SARS-CoV-2 walqabsiisuun, tarree addummaa amino asiidii 97.4%.
ምንም እንኳን ከፊተኛ የምስስሎሽ ቅደም ተከተል ጄኖም ሰፊ ቢሆንም፣ ግልፅ በሆና ተቃርኖ፣ የሳርስ-ኮቭ-2 ና RaTG13 RBDs ልዩ ልዩ ናቸዉ።
Faallaa kanaan, RBDs of SARS-CoV-2 fi RaTG13 caalaatti ni babal’atu, guutuu jiinii keessatti digiriin walfakkeenya tartiibaa olaanaa ta’us.
በበሽታ የተያዙ ፓንጎሊኖች ላይ የቀድሞው ጥናት በሳንባ ናሙናዎች ውስጥ የቫይረስ ኮንቲግስ ተገኝቷል፣ ይህም ከ ሳርስ-ኮቭ-2 ጋር በሚመሳሰል መልኩ የተዛመደ ሆኖ ተገኝቷል።
Qorannoon duraa paangooliinii dhukkubsatan irratti geggeeffame naamunaa sombaa irraa fuudhamee mirkanaa’e, kunis SARS-CoV-2 waliin wa fakkaata.
ይህ ጥናት የጄኖም ቅድመ ተከተልን የቫይራል ጄኖምን በሙሉ ርዝመቱ 86.3% ያክል የሚይዝ ለመስራት የተለያዩ የስብሰባ ዘዴዎችንና ማኑዋል ዝግጅትን ወስዷል።
Qo’annoon kun tooftaalee fi qajeelfama tartiiba gosa jiinii maddisiisuuf kan fayyaduu fi Jiinii vaayirasii guutuu 86.3% of keessaa qaba.
ፓንጎሊን የ ሳርስ-ኮቭ-2 አስተላላፊ እንስሳ ልትሆን እንድምትችል መካድ አንችልም።
Paangoliin baattoo SARS-CoV-2 ta’uu danda’uusaa hammachiisuu dandeenya.
ነገር ግን፣ በሳርስ-ኮቭ-2 እና በፓንጎሊን ከሳርስ-ኮቭ-2 ጋር የተያያዙ ቤታ-ኮቭs መካከል ባለው የቅደምትከተል መራራቅ ምክንያት በአሁኑ ጊዜ ሳርስ-ኮቭ-2 በቀጥታ ከፓንጎሊን መምጣቱን የሚያሳይ ምንም ዐይነት መረጃ የለም።
Haa ta’uyyuu malee, ammaaf ragaan kallattii bakka argama SARS-CoV-2 ibsu hin jiru. Kunis sababa hojiin adda baasuu SARS-CoV-2 fi paangoliinii SARS-CoV-2 CoVs’tti siqatuufidha.
በተጨማሪ፤ በ ሳርስ-ኮቭ-2 እና በ RaTG13 መካል ያለው ርቀት በ ሳርስ-ኮቭ-2 እና በፓንጎሊን ሳርስ-ኮቭ-2 ነክ ቤታ-ኮቭs መካከል ካለው ርቀትም ያነሰ ነው።
Dabalataan, fageenyi SARS-CoV-2 fi RaTG13 gidduu jiru kan SARS-CoV-2 fi pangolin SARS-CoV-2-kan wal-qabatan beta-CoVs irra gabaabaadha.
በሌሊት ወፎች፣ ፓንጎሊኖች እና ሌሎች አጥቢ እንስሳት ውስጥ የሳርስ-ኮቭ-2 ዝግመተ-ለውጥ መተላለፊያ ዘላቂ ሆኖ ይቀጥላል።
Karaan daddarbiinsa SARS-CoV-2 simbira halkanii keessatti, paangoliinii fi hoosistoonni gara biroon dhaabbatanii turu.
ነገር ግን ከፍተኛ የሆሞሎጂ ቅድመ ተከተል በ RBDs ዉስጥ የተገኘ ሲሆን በ ሳርስ-ኮቭ-2 ና ፓንጎሊን ሳርስ-ኮቭ-2 ጋር የተገናኙ ቤታ-ኮቭs፣ ሳርስ-ኮቭ-2 ና RaTG13 መካካል ከፍተኛ የጄኖም ሰፊ ቅደም ተከተል ምስስሎሽ ይጋራል።
gama biraatin gostokkeen RBDs SARS-CoV-2 fi pangolin jidduu jiru keessattu argama, beta-CoVs SARS-CoV-2-‘tti dhihaatu, SARS-CoV-2 fi RaTG13 waliigala jiinii keessatti gostokke walitti fufaa qooddattu.
የፓንጎሊን ሳርስ-ኮቭ-2 የተገናኘ RBDs (የመጣበቂያ ጫፍ ተቀባዮች) በቤታ-ኮቮች እና ሳርስ-ኮቭ-2 መካከል ከፍተኛ መጠን ያለው ተመሳሳይነት በተለየ መልኩ የተመረጠ-ጥልቅ በተገናኘ የዝግመተ-ለውጥ የሚመራ ነው።
Digirii olka’aan RBD paangoliinii filannoo adeemsa jijjiiramaa SARS-CoV-2 beta-CoVs fi SARS-CoV-2n waliin walitti siqu tilmaammiidha.
የካውንተር-ምክረ ሃሳብ በሶስተኛ የዱር እንስሳ ተዋህሲያን ውስጥ በፓንጎሊን ሳርስ-ኮቭ-2-ተዛማጅ ቤታ-ኮቭ እና RaTG13 መካከል የዳግም-ውህድን የተመለከተ ነው።
Baattuun qophii qindatiinsa haaraa paangooliinii pangolin SARS-CoV-2-garabeta-CoV fi RaTG13 sanyii bineensotaa sadii keessa.
ውህደቱ እንደ የለውጥ ግፊት ሀይል በ ቤታ-ኮቭች መካከል በሰፊው የሚሰራጭ ነው።
Akka humna geggeessituu jijjiirama suutaatti, qindatiinsi haaraan MERS-CoV- keeessatti baballataadha.
ዉሳኔዉ እሰካሁን በሳርስ-ኮቭ-2 ዞኖቲክ አመጣጥ ላይ ነዉ።
Salganeen ammayyuu argama battalaa SARS-CoV-2 zonotikoon ala.
በከፍተኛ ሁኔታ የበሽታ መንስኤ ከሆነዉ ኤችኮቭች ጎን ለጎን የ ኤችኮቭ-229E፣ ኤችኮቭች-OC43፣ ኤችኮቭች-NL63 ና ኤችኮቭች-HKU1 መገኛ እየተጠና ነበር።
Kana biratti maxxantoota bayyee dhukkuba fiduu danda’an kan akka HCoVs, kan bineeldota irraa gara namaatti daddarban HCoV-229E, HCoV-OC43, HCoV-NL63 fi HCoV-HKU1 warreen kunis qoratamuu qabu.
የፋሎጄኒክ ማስረጃዎች እንደሚያመለክቱት፣ ሁለቱ ኤችኮቭች-NL63 ና ኤችኮቭ-229E ምናልባት መነሻቸዉ የሌልት ዋፍ ኮቭች ልሆን እንደሚችል ሲሆን የ ኤችኮቭች-OC43 ና ኤችኮቭች-HKU1 ቤተሰብ ቫይረሶች በአይጥ ዝርያ ውስጥ ተገኝቶ ነበር።
Akka ragaan fiiloojeeneetik ibsutti HCoV-NL63 fi HCoV-229E’iis CoVs simbira halkanii irraa madduu danda’u, yeroo maatiin vaayirasii HCoV-OC43 fi HCoV-HKU1 tuqaa keessatti argaman.
በሰሜናዊ አሜሪካ ባለሶስት ቀለም ሌሊት ወፍ ላይ የታየው ARCoV.2 (Appalachian Ridge ኮቭ) የተሰኘው የሌሊት ወፍ ኮቭ ከኤችኮቭ-ኤንኤል63 ጋር ቅርብ የሆነ መዛመድን አሳይቷል።
Akka gabaafametti CoV ‘tu ARCoV.2’tti moggaafame. Gaara Appalaakiyaan CoV Amerikaa kaabaa keessatti argama. Hariiroo jabaas HCoV-NL63 waliin qaba.
በሌላ በኩል፣ ኤችኮቭ-229ኢ ጋና ውስጥ ከተገኘውና በዘረመል Hipposideros/GhanaKwam/19/2008 ተብሎ ከተሰየመው ከሌላ የሌሊት ወፍ ኮቭ ጋር የተዛመደ ሆኖ እያለ ግመሎችም መካከለኛ ተሸካሚው ሆነው ተገምተዋል።
Gama biroon, HCoV-229E uumamasaan CoV biroo waliin walitti siqata, moggaasnisaas Hipposideros /GhanaKwam/19/2008, Gaanaa keessatti kan argameefi utuu kaamelidsi keessummeessaa giddu galeessaa afeeruu jedhamee eegama.
ግልጽ ለማድረግ፣ ከእንስሳት ስለመጡት ኤችኮቭች ያለንን ግንዛቤ በስዕል 1 እና ሰንጠረዥ 2 ላይ በግልጽ ተጠቃሏል።
Qulqullinaaf, amma beekumsi bineeldota irraa dhufe jedhamee kan beekame HCoVs fakkii 1 fi gabatee 2 irratti gudunfameejira.
ፓይሎጌኔቲካዊ ትንተና በታሪክ ውስጥ ለበይነዘሮች ኤችኮቮች መተላለፍ ክስተቶች ማስረጃን ሰጥቷል።
Xiinxalli filoogeeneetikii sanyiiwwan dhibeewwan daddarboo keessoo mudanno HCoVs seenaa keessaaf ragaa argamsiiseera.
በ 1890 አካባቢ ኤችኮቭ-ኦሲ43 ሰዎች ለማጥቃት ከቤት ውስጥ እንስሳት ተዋህሲውን ባስተላለፈበት ወቅት፣ የመተንፈሻ አካላት በሽታ ወረርሽኝ ተመዝግቧል።
Bara 1890 yeroo HCoV-OC43 dhala namaa qabuuf bineensota naannoo irraa gara sanyiiwwan gidduutti daddarbetti kan dhukkubni daddarbaan sirna hargansuu miidhu galmaa’e.