TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
HALKIN KURTULUŞ PARTİSİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/19585)
Karar Tarihi: 20/9/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Recep
  KÖMÜRCÜ
Celal Mümtaz
  AKINCI
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL
Raportör : Yücel ARSLAN
Başvurucu : Halkın
  Kurtuluş Partisi
Vekili : Av. Pınar
  AKBİNA
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, izinsiz afiş asılmasından dolayı bir siyasi partiye
idari para cezası kesilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı ile ifade ve siyasi
örgütlenme özgürlüklerinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 16/12/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu Halkın Kurtuluş Partisi (HKP/Parti), yasal olarak
kurulmuş ve faaliyetlerini sürdüren bir siyasi partidir. Üsküdar Belediyesi
Zabıta Müdürlüğü tarafından anılan Parti hakkında, izinsiz afiş asmak eylemi
nedeniyle 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 42. maddesine
göre 27/4/2015 tarihinde 2.000 TL idari para cezası kesilmiştir. Para cezasına
ilişkin tutanakta izinsiz afiş asma fiilinin işlendiği yer olarak Mahir İz Caddesi ve Üsküdar Merkez civarları belirtilmiştir.
7. HKP'nin idari para cezasının iptali
talebiyle yaptığı itiraz 8/10/2015 tarihinde İstanbul Anadolu 8. Sulh Ceza
Hâkimliği (Hâkimlik) tarafından kesin olarak reddedilmiştir.
8. Üsküdar Belediye Başkanlığının (İdare) yapılan itiraza cevap
yazısında; başvurucunun yetkili makamlardan izin almadan afiş astığı, bu
durumun Zabıta Müdürlüğü personeli tarafından tespit edildiği, afişlerin
fotoğraflarının çekildiği ve idari yaptırım karar tutanağının düzenlendiği
belirtilmiştir. Aynı yazıda, başvurucunun dilekçesinde belirttiği Yüksek Seçim
Kurulunun (YSK) 23/02/2015 tarihli ve 236 sayılı kararının ilan ve reklam
yerleri başlıklı kısmında söz konusu afişlerin 8/5/2015 tarihinden sonra
asılabileceğinin zikredildiği; başvurucunun afişleri bu tarihten önce astığının
belirtildiği ifade edilmiştir.
9. Hâkimlik ret kararında; idarenin cevap yazısı ekinde sunulan
tespit ve buna yönelik fotoğraflar, afişlerin içeriği, afişlerin asılması için
herhangi bir resmî merciden izin alınmamış olması, YSK'nın 14/03/2015 tarihli
ve 350 No.lu karar içeriğinin birlikte değerlendirildiği ve itirazın soyut ve
mesnetsiz nitelikte olduğu belirtilerek yaptırım kararının usul ve yasaya uygun
olduğu ifade edilmiştir.
10. Ret kararı başvurucuya 18/11/2015 tarihinde tebliğ
edilmiştir.
11. Başvurucu 16/12/2015 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
12. 5326 sayılı Kanun’un "Başvurunun
incelenmesi" kenar başlıklı 28. maddesinin ilgili kısmı
şöyledir:
" ... ( 4) Mahkeme, başvuruda bulunan kişilere cevap dilekçesinin bir örneğini
tebliğ eder; talep üzerine veya re'sen tarafları
çağırarak belli bir gün ve saatte dinleyebilir..."
13. Aynı Kanun’un "Afiş
asma" kenar başlıklı 42. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
" (1) ... cadde veya
sokak kenarlarındaki kamuya ait ... alanlara, rızası olmaksızın özel kişilere
ait alanlara bez, kâğıt ve benzeri afiş ... asan kişiye, yüz Türk Lirasından üçbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Aynı
içerikteki afiş ve ilânlar, tek fiil sayılır.
(2)
Birinci fıkra hükmü, yetkili makamlardan alınan açık ve yazılı izne dayalı
olarak asılan afiş ve ilânlar açısından uygulanmaz...
...
(4) Bu
kabahatler dolayısıyla idarî para cezasına, kolluk veya belediye zabıta
görevlileri karar verir."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
14. Mahkemenin 20/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adil Yargılanma
Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları
15. Başvurucu; afişi kimlerin yapıştırdığı belirlenemediği hâlde
varsayıma dayalı olarak Partiye ceza kesildiğini, 5236 sayılı Kanun'a göre
duruşma açılması ve savunma alınması gerekirken dosya üzerinden karar
verildiğini belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini, kanunsuz suç
ve ceza olmaz ilkesine aykırı davranıldığını ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme
16. Başvurucu, afişleri kimin astığı belirlenmeden Partiye
varsayıma dayalı ceza kesildiğini iddia etmiştir. Anayasa’nın 148. maddesinin
dördüncü fıkrasında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin
şikâyetlerin bireysel başvuruda incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda
ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların
kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve
uygulanması ile uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel
başvuru konusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere
müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir ( Ahmet Sağlam , B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42). Bu nedenle
Anayasa Mahkemesi, inceleme yaparken derece mahkemelerinin maddi vakıalarla
ilgili değerlendirmeleri veolayın sübutuna ilişkin
kabulüyle kural olarak ilgilenmez. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesi somut
başvuruda başvurucunun kanun yolu şikâyeti niteliğinde olan söz konusu
iddialarını incelemeye gerek duymamaktadır.
17. Başvurucu, duruşma yapılması talebinin reddedilmesi
nedeniyle de adil yargılanma hakkının unsurlarından sözlü yargılanma hakkının
ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Anayasa Mahkemesi daha önce bu konuyu
değerlendirme imkânı bulmuştur. Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma hakkı
kapsamında değerlendirilen fakat ceza hukuku kategorisine girmeyen fiillerin
(örneğin trafik kurallarının ihlali) yargılamasında duruşma yapılması her zaman
gerekli olmayabileceğine ( Ozan Çağlar Akman, B. No: 2014/1622, 21/9/2017, § 22), karmaşık olmayan veya teknik
davalar ile tarafların sunduğu görüşlere ve diğer belgelere dayanarak duruşma
açılmaksızın karar verilebilecek davalarda( Aziz Ağırlı , B. No: 2013/1377, 25/3/2015, § 27)
adil yargılama ilkelerine uyulmak şartıyla usul ekonomisi ve iş yükünün
azaltılması gibi amaçlarla bazı yargılamaların duruşmadan istisna
tutulabileceğine karar vermiştir ( Nevruz
Bozkurt , B. No: 2013/664, 17/9/2013, § 32).
18. Somut olayda sözlü yargılamanın mutlak uygulanmadığı
uyuşmazlık, tarafların yazılı iddia ve savunmaları alınarak
sonuçlandırılmıştır. Hâkimlik tensip zaptında ve ara kararında duruşma açılıp
açılmayacağı hususunun tebligatların yapılmasından ve gelen cevaplardan sonra
değerlendireceğini belirtmiş ve yazılı beyanları karar vermek için yeterli
görmüştür. Mevzuat gereği duruşma açma zorunluluğu da bulunmayan uyuşmazlığın
(bkz. § 12) kendine özgü niteliği dikkate alındığında yargılamanın bu şekilde sonuçlandırılması
makul görüldüğünden sözlü yargılama hakkına yönelik bir ihlal olmadığının açık
olduğu anlaşılmaktadır.
19. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. İfade ve Siyasi
Örgütlenme Özgürlüğünün İhlal Edildiğine İlişkin İddialar
20. Başvurucu, idari para cezasını uygulayan idarenin seçim
döneminde böyle bir yetkisinin bulunmadığını ve bu suretle kanunsuz suç ve ceza
olmaz ilkesine aykırı davranıldığını iddia etmiştir. Başvurucu afiş asılması
nedeniyle HKP'ye idari para cezası kesilmesinin ifade
özgürlüğünü ihlal etmek suretiyle partinin siyaset yapmasını engellediğini öne
sürmüştür.
21. Somut olayda idari para cezasına konu fiil 27/4/2015
tarihinde gerçekleşmiştir. Hakimlik YSK'nın -26/4/1961 tarihli ve 298 sayılı
Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun hükümlerine de
atıf yapan- 236 sayılı kararı ile 14/03/2015 tarihli ve 350 sayılı kararını ve
başvurucunun iddialarını değerlendirerek seçim sürecinde 298 sayılı Kanun ve
anılan kararlara göre 8/5/2015 tarihinden önce anılan Kanun'un 60. maddesinin
1. ve 2. fıkralarında belirlenen yerler dışında siyasi partilerin kendilerini
tanıtıcı poster, parti bayrağı, ilan, pankart veya afiş gibi malzemeleri
asmasının ve yapıştırmasının mümkün bulunmadığını dikkate almıştır. Hâkimlik
anılan tarihten önce izinsiz afiş asılmasını genel hükümlere göre 5326 sayılı
Kanun kapsamında değerlendiren idari yaptırım kararını değerlendirmiş ve hukuka
uygun bulmuştur (bkz. § 9).
22. Anayasa’nın 68. maddesine göre siyasi partiler, demokratik
siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarındandır. Düşüncelerin ve bunların ifade
edilebilmesi özgürlüğünün, örgütlenme özgürlüğünün hedeflerinden birisi olup bu
durum çoğulculuk ve demokrasinin düzgün işlemesinin sağlanması açısından siyasi
partilerin önemini daha da artırmaktadır. Yasama organının seçimi konusunda
görüş dile getirme özgürlüğünün ülke nüfusu içinde mevcut farklı düşünceleri
temsil eden siyasi partilerin çoğunluğunun katılımı olmaksızın tasavvur
edilmesi mümkün olmayıp siyasi partiler, demokratik toplum kavramının tam
merkezinde yer alan siyasi tartışmalara yeri doldurulamaz bir katkıda bulunmaktadırlar
( Metin Bayyar ve
Halkın Kurtuluş Partisi [GK], B. No: 2014/15220, 4/6/2015, §§ 46,
47). Öte yandan siyasi partiler demokrasinin vazgeçilmez unsurları oldukları
gibi demokrasinin sağlıklı işleyişinin temini bakımından da yürürlükte bulunan
kurallara ve Kanun hükümlerine herkes gibi uymak zorundadırlar.
23. Somut başvuruda, başvurucunun idari para cezası verilmesi nedeniyle
siyasi faaliyette bulunma hakkını ortadan kaldıracak veya bu hakkın
kullanılmasını aşırı derecede güçleştirecek haksız bir müdahalede bulunulduğu
ortaya konulamamıştır. Dolayısıyla ifade ve siyasi örgütlenme özgürlüğüne
yönelik bir ihlalin olmadığının açık olduğu anlaşılmıştır.
24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı
fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabul
edilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun
ihlal iddialarını kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin
olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya
zorlama şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul
edilebilir ( Hikmet Balabanoğlu ,
B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).
25. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. İfade ve örgütlenme özgürlüklerinin ihlal edildiğine ilişkin
iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
20/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.