TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Ö.Ç. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/10245)
Karar Tarihi: 28/11/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
GİZLİLİK TALEBİ KABUL
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Celal Mümtaz
  AKINCI
Muammer
  TOPAL
M. Emin KUZ
Recai AKYEL
Raportör : Elif
  ÇELİKDEMİR ANKITCI
Başvurucu : Ö.Ç.
Vekili : Av. Levent
  ÖZÇELİK
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1.Başvuru, ahlaki durum gerekçe gösterilerek devlet
memurluğundan çıkarma işlemi tesis edilmesi nedeniyle özel hayatın gizliliği
hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 19/6/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
8. Gülhane Askeri Tıp Akademisi Hemşirelik Yüksek Okulundan
mezun olan başvurucu, 2012 yılında Van Askeri Hastanesinde hemşire olarak görev
yapmaya başlamıştır. Başvuruya konu olan olaya kadar yaklaşık on beş kez takdir
belgesi alan başvurucunun sicilinde disiplin cezasının da bulunmadığı
belirtilmiştir.
9. Derece mahkemelerinin kabulüne göre aynı Hastanede doktor
subay olarak görev yapan ve evli olan M.K. ile başvurucu, bir süre devam eden
bir birliktelik yaşamışlardır. Bu husus başvurucu tarafından da kabul
edilmektedir.
10. Sürece ilişkin belgelerde, söz konusu birliktelik devam
ederken M. K.nın kiraladığı
özel mülkte çekilen başvurucu ile M.K.ya ait bazı
fotoğrafların M.K. tarafından oluşturulan bir e-posta hesabına yüklendiği,
ancak e-posta şifresinin çalınarak servis edildiği belirtilmiştir. Anılan
görüntülerin kaydedilmesinin başvurucunun rızası hilafına olup olmadığı hususu
başvuru dosyasından ve yargı kararlarından anlaşılamamaktadır.
11. Anılan görüntülerin CD'ye aktarılarak başvurucu ve M. K.nın birlikte çalıştıkları
hastanenin başhekimine ulaştırılması neticesinde başvurucu hakkında disiplin
soruşturması açılmıştır.
12. Disiplin soruşturması kapsamında başvurucunun savunması
alınmıştır. Başvurucu savunmasında; M.K. ile hemşire olan eşinin ayrı illerde
yaşadıklarını ve aralarında problemlerin bulunduğunu M.K.dan öğrendiğini ve evlilik beklentisi içinde seviyeli bir birliktelik yaşadıklarını
beyan etmiştir.
13. Millî Savunma Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun (Kurul)
27/5/2013 tarihli kararıyla başvurucu 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu'nun 125. maddesi ile Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görevli Devlet
Memurları Disiplin Kurulları ve Disiplin Amirleri Yönetmeliği'nin 13. maddesi
gereğince memurluk sıfatıyla bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve
utanç verici hareketlerde bulunması nedeniyle devlet memurluğundan
çıkarılmıştır.
14. Kararın gerekçesinde; başvurucunun evli bir Türk Silahlı
Kuvvetleri (TSK) çalışanı ile cinsel birliktelik yaşamasının TSK'nın
disiplinini derinden bozacak mahiyette olduğu ifade edilmiştir.
15. Anılan kararın iptali amacıyla başvurucu, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi (AYİM) İkinci Daire Başkanlığında (Mahkeme) dava açmıştır.
Mahkeme 1/4/2015 tarihinde oyçokluğuyla davanın reddine karar vermiştir.
16. Kararda, başvurucunun evli olduğunu bildiği çalışma arkadaşı
M.K. ile ilişki yaşadığı ve bu ilişkiye dair fotoğrafların ortak e-posta
hesabına yüklendiği kanaatine varıldığı açıklanmıştır. Ayrıca başvurucu ile M. K.nın nöbetlerini aynı güne denk
getirerek birlikte nöbet tuttukları, ilişkilerini hizmete yansıttıkları ve hizmetin,
disiplinin ve iş ilişkisindeki güvenin sarsılmasına neden oldukları, bu suretle
başvurucunun yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunma disiplin suçunu
işlediği belirtilmiştir.
17. Karşıoy gerekçesinde; başvurucunun
disiplin cezasına konu ilişkisinin gizli ihbar mektubuyla amirine bildirilmeden
önce hiç kimse tarafından bilinmediği, dolayısıyla ilişkinin iş ortamına
yansıtılmadığı belirtilmiş ve meslekten çıkarma cezası birey menfaati ile kamu
menfaati arasındaki dengeyi bozacak şekilde ölçüsüz bir yaptırım olarak
nitelendirilmiştir.
18. Nihai karar başvurucu vekiline 1/6/2015 tarihinde tebliğ
edilmiştir.
19. Başvurucu 19/6/2015 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
20. Anayasa Mahkemesi daha önceki kararlarında TSK'da görev
yapan sivil memurlar hakkında ahlaki nedenlerle devlet memurluğundan çıkarma
işlemi tesis edilmesine dayanak oluşturan mevzuata ve benzer durumlara ilişkin
uluslararası hukuka ( Ö.N.M., B.
No: 2014/14751, 15/2/2017, §§ 28-39) yer vermiştir.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
21. Mahkemenin 28/11/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
22. Başvurucu; birlikte görev yaptıkları M.K.nın kendisine eşiyle boşanma aşamasında olduğunu ve ayrı yaşadıklarını ifade ettiği
için evlilik ümidiyle bir ilişki yaşadığını, buna ilişkin fotoğrafların kayıtlı
olduğu e-posta şifresinin kırılarak amirine ihbar edilmesi sonucu bu ilişkinin
çalıştıkları hastanede bilinir hâle geldiğini, kanuna aykırı olarak elde edilen
bu fotoğraflar nedeniyle devlet memurluğundan çıkarılması nedeniyle özel
hayatın gizliliği hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Başvurucu ayrıca,
tutanaklara yansımasa da kendisini Kurula sevk eden Personel Başkanının Kurul
toplantılarına katıldığını ve savunma yaptığı esnada Kurul üyelerinden birinin
bir süreliğine toplantı salonundan dışarı çıktığını belirterek savunma hakkının
kısıtlandığını ileri sürmüştür. Öte yandan başvurucu, AYİM'de tanık dinletme usulünün olmadığını belirterek M. K.nın beyanlarının tutanağa geçmemesi nedeniyle adil
yargılanma hakkının ihlal edildiğini beyan etmiştir.
23. Başvurucu kimliğinin kamuya açık belgelerde gizli
tutulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme
24. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).
25. Başvurucu, özel hayatına ilişkin unsurlar nedeniyle disiplin
cezası verilerek memuriyetten çıkarıldığını belirterek özel hayatın gizliliği
hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Ayrıca bu süreçte savunma hakkının
kısıtlandığını, tanık dinletemediğini ve derece mahkemelerinin gerekçelerinin
yanlış hukuki yoruma dayandığını iddia ederek adil yargılanma hakkının ihlal
edildiğini iddia etmiştir. Dolayısıyla başvurucunun adil yargılanma hakkının
ihlal edildiğine ilişkin iddialarının tamamının özel hayatının gizliliği gözardı edilerek meslekten çıkarılmasına ve meslekten
çıkarma sürecinde usule ilişkin imkânlardan yararlandırılmamasına yönelik
olduğundan başvurucunun iddialarının tamamının özel hayatın gizliliği hakkı
kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
26. İddianın değerlendirilmesine dayanak alınacak Anayasa’nın
20. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes, özel hayatına ... saygı
gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ... gizliliğine
dokunulamaz."
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
27. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine
karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan özel
hayatın gizliliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir
olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
a. Müdahalenin Varlığı
28. Cinsel yaşama ilişkin hususlar gerekçe gösterilerek disiplinsizlik ve ahlaki durum nedeniyle
TSK'dan ayırma işlemi tesis edilmesinin bireyin özel hayatının gizliliği
hakkına bir müdahale oluşturduğu açıktır ( Ata
Türkeri , B. No: 2013/6057, 16/12/2015, § 34; G.G. [GK], B. No: 2014/16701, 13/10/2016, § 43).
29. Somut başvuruya konu disiplin soruşturmasından, devlet memurluğundan
çıkarma kararından ve derece mahkemesi kararlarından anlaşıldığı üzere anılan
süreçte özellikle başvurucunun özel hayatındaki davranış ve ilişkileri
belirleyici olmuştur. Bu şartlar altında özel yaşama ait unsurlar gerekçe
gösterilerek devlet memurluğundan çıkarma kararı verilmesinin özel hayatın
gizliliği hakkına bir müdahale oluşturduğu açıktır.
b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
30. Anayasa’nın 13. maddesi şöyledir:
" Temel
hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili
maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir.
Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve
lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
31. Yukarıda belirlenen müdahale Anayasa’nın 13. maddesinde
belirtilen koşullara uygun olmadığı takdirde Anayasa’nın 20. maddesini ihlal
edecektir. Bu sebeple sınırlamanın Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen ve
somut başvuruya uygun düşen kanun tarafından öngörülme, meşru amaç taşıma,
demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk ve ölçülülük ilkesine aykırı
olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir .
i. Kanunilik
32. Hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanması ölçütü anayasa
yargısında önemli bir yere sahiptir. Hak ya da özgürlüğe bir müdahale söz
konusu olduğunda öncelikle tespiti gereken husus, müdahaleye yetki veren bir
kanun hükmünün yani müdahalenin hukuki bir temelinin mevcut olup olmadığıdır ( Sevim Akat Eşki ,
B. No: 2013/2187, 19/12/2013, § 36).
33. Başvuruya konu disiplin uygulaması ve devam eden yargısal
süreç 657 sayılı Kanun’un 125. maddesinin birinci fıkrasının(E) bendinin (g)
alt bendi ile buna dayalı ikincil mevzuat temelinde yürütülmüştür. Dolayısıyla
müdahalenin kanuni dayanağının mevcut olduğu anlaşılmaktadır.
ii. Meşru Amaç
34. Disiplin yaptırımlarının kamu veya özel teşkilat düzenini
devam ettirmek, onun verimli, süratli ve yararlı bir biçimde çalışmasını
sağlamak, onur ve saygınlığını korumak amacıyla tesis edildikleri açıktır.
Özellikle kamu görevi yürüten bireyler açısından disiplin cezalarının amacı
kamu görevlisini görevine bağlamak, kamu hizmetinin gereği gibi yürütülmesini
ve bu suretle kurumların huzurunu temin etmektir. Disiplin cezaları kamu hizmetlerinin
gereği gibi yapılması ve memurların hiyerarşik düzen içerisinde uyumlu hareket
etmeleri amacıyla uygulanmaktadır. 657 sayılı Kanun’un 124. maddesinin ikinci
fıkrasında yer alan “Kamu hizmetlerinin
gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacı ile...” ifadesi de disiplin
cezalarının belirtilen amacını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, disiplin
hukukuna ilişkin uygulamalar neticesinde, özellikle kamu görevlilerinin işlem
ve eylem tarzlarıyla ilgili bazı sınırlamalar getirilmesi belirtilen meşru
temellere dayanmaktadır ( K.Ş. , B.
No: 2013/1614, 3/4/2014, § 44).
iii. Demokratik Toplum
Düzeninin Gereklerine Uygunluk ve Ölçülülük
(1) Genel
İlkeler
35. Demokratik toplum
düzeninin gerekleri nden olma, bir sınırlamanın demokratik bir
toplumda zorlayıcı bir toplumsal ihtiyacın karşılanması amacına yönelik
olmasını ifade etmektedir. Buna göre sınırlayıcı tedbir, bir toplumsal ihtiyacı
karşılamıyorsa ya da başvurulabilecek son çare niteliğinde değilse demokratik
toplum düzeninin gereklerine uygun bir tedbir olarak değerlendirilemez (AYM,
E.2015/96, K.2016/9, 10/2/2016, § 13; Ata
Türkeri , §§ 44, 45; İ.F.A., B. No: 2013/8564, 17/2/2016, § 62).
36. Personel rejimi gibi sıkı kural ve şartlara tabi bir alanda
kamu görevini yürütmekle görevli kişilerin hak ve özgürlüklerine, herhangi bir
vatandaşa uygulanamayacak sınırlamalar getirilmesi demokratik bir toplumda
gerekli olabilir. Bu kapsamda kamu makamlarının faaliyetin niteliği ve
sınırlamanın amacına göre değişen geniş bir takdir yetkisinin bulunması
doğaldır. Ancak özel hayatın gizliliği hakkının mahremiyet hakkı gibi en gizli
yönleri söz konusu olduğunda kamu makamlarının takdir yetkisi daha dardır ve bu
alanlara yönelik müdahalelerin haklı olduğunun kabul edilebilmesi için kamu
makamlarınca özellikle ciddi gerekçelerin gösterilmesi gerekir ( Ata Türkeri ,§ 47).
37. Kamu makamlarının somut olayda olduğu gibi özel hayatın en
mahrem alanlarına müdahaleleriyle ilgili olarak karar alma sürecinde de keyfî
davranmadıklarını kanıtlamaları gereklidir. Bu da ancak karar alma sürecinde
özel hayatına müdahale edilen bireylere -deliller ve kanıtlama konuları dâhil-
adil şartlarda savunma ve sürece katılım güvencelerinin sağlanmasıyla olacaktır
( Ata Türkeri, § 48).
38. Bu noktada belirtilen ölçütlere riayetle bir sınırlandırma
yapılıp yapılmadığının tespiti için müdahale teşkil ettiği ve özel hayatın
gizliliği hakkını ihlal ettiği iddia edilen önlemin temelini oluşturan meşru
amaç karşısında, bireye düşen fedakârlığın ağırlığının gözönünde bulundurulması ve gözetilen genel yararın gerekleri ile bireyin temel hakkının
korunması arasında adil bir dengenin kurulup kurulmadığının belirlenmesi
zorunludur. Kamusal makamların bir hakkın sınırlandırılması sürecinde iki ayrı
aşamada takdir yetkisi bulunmaktadır. Bunlardan ilki, sınırlama ölçütünün
seçimidir. İkincisi ise ilgili sınırlama ölçütü çerçevesinde izlenen meşru
amacı gerçekleştirmek üzere yapılan sınırlamanın gerekliliğidir. Ancak kamusal
makamlara tanınan bu takdir yetkisi sınırsız olmayıp ihlal iddiasına konu
önlemin anayasal temel hak ve özgürlüklerle bağdaşır olması, yani müdahaleyi
meşrulaştırmak üzere kullanılan argümanların elverişli, zorunlu ve orantılı
olması gerekir. Belirtilen takdir yetkisi, her bir vakıa özelinde ayrı bir
kapsama sahiptir. Güvence altına alınan hakkın veya hukuksal yararın niteliği
ve bunun birey bakımından önemi gibi unsurlara bağlı olarak, bu yetkinin
kapsamı daralmakta veya genişlemektedir ( K.Ş., §§ 49-51).
39. Mahremiyet alanına ait ya da bireyin varlığına veyahut
kimliğine ilişkin önemli haklar veya hukuksal çıkarlar söz konusu olduğunda,
takdir yetkisi daha dardır. Bu bağlamda, özel yaşamın gizliliği hakkının
cinsellik ve mahremiyet hakkı gibi yönleri söz konusu olduğunda, takdir
yetkisinin daha dar tutulması gerekmekte olup bu alanlara yönelik müdahaleler
için özellikle ciddi nedenlerin varlığı şarttır. Zira kişinin mahremiyet
alanının gizliliği ve bu alana saygı gösterilmesi hakkının, bireyin kişisel
güvenliği, varlığı ve kimliği için gerekli ve en temel haklardan biri olduğu
açıktır. Öte yandan personel rejimi gibi sıkı kural ve şartlara tabi bir
alanda, kamu makamlarının faaliyetin niteliği ve sınırlamanın amacına göre
değişen geniş bir takdir yetkisinin bulunması doğaldır. Bununla birlikte bu
kişilerin de diğer bireyler için öngörülen sınırlamalarda olduğu gibi asgari
güvence ölçütlerinden istifade etmeleri gerekir. Özellikle bireyin temel
haklarından biri olan özel yaşamın gizliliği hakkı ile kamu hizmetinin yukarıda
belirtilen temellere uygun yürütülmesini gözetmek konusundaki meşru menfaat
arasında adil bir dengenin kurulup kurulmadığının gözönünde bulundurulması zorunludur( K.Ş., §§ 52-53).
40. Mahremiyet hakkı öncelikle mekânsal bir alana tekabül
etmekte olup bu alan da bireyin konutu ve müştemilatıdır. Anayasa’nın 20.
maddesinin güvence kapsamında bulunan mahremiyet hakkı kural olarak kamusal
alana kadar uzanmamaktadır.Bu bağlamda özel hayatın gizliliği hakkı kapsamındaki mahremiyet hakkının
uygulanabilirlik alanı kural olarak özel yaşam alanı olmakla birlikte,
bireylerin diğer insanlarla etkileşim içinde oldukları bazı kamusal alanlar ya
da bağlamlar da özel hayatın korunması hakkı kapsamında yer alabilirler. Bunun
yanı sıra özel hayatın gizliliği hakkı bireye içinde özgürce hareket edebileceği
ve kişiliğini geliştirip gerçekleştirebileceği bir kişisel alan sağlamaktadır.
Dolayısıyla bireyin özel yaşamını kendi eliyle kamuya açması, özel hayatın
gizliliği hakkının korunması noktasında haklı beklentisini belli ölçüde
azaltmaktadır ( K.Ş., §§ 62-63).
(2) İlkelerin
Olaya Uygulanması
41. Başvuruya konu idari ve yargısal süreç incelendiğinde
başvurucunun evli olan bir iş arkadaşıyla yaşadığı ilişkinin, başvurucunun
hakkında disiplin soruşturması açılmasına ve memuriyetten çıkarılmasına dayanak
olarak alındığı anlaşılmaktadır. Söz konusu ilişki sırasında başvurucuya ait
bazı fotoğraflar başvurucunun rızası hilafına üçüncü kişilerin hakimiyet
alanına geçmiş ve ilişkinin bilinebilir olması nedeniyle idari ve yargısal makamlarca başvurucunun yüz kızartıcı ve
utanç verici hareketlerde bulunduğu tespiti yapılmıştır.
42. Öncelikle belirtmek gerekir ki bireyin kamusal bir göreve
talip olmasıyla bazı kısıtlamalara tabi tutulmayı kabul ettiği varsayılmakta
ise de sadece mahremiyet alanı kapsamında kalan davranışları nedeniyle birtakım
yaptırımlara maruz kalması, ancak kamusal menfaatin söz konusu yaptırımı
gerekli kıldığı ve anılan davranışa oranla ölçülü olduğu takdirde özel hayatın
gizliliği hakkı yönünden sorun oluşturmayacaktır.
43. Başvurucunun memuriyetten çıkarılmasına dayanak olan
fotoğrafların, M. K.nın kiraladığı özel bir mülkte iş saatleri dışında çekildiği ve kamuya kapalı bir
e- postaadresine yüklendiği anlaşılmaktadır. Söz
konusu adrese üçüncü kişilerce ulaşılması mümkün olmadığından başvurucunun
mahrem görüntülerinin kamuya açılması söz konusu değildir. Akabinde üçüncü
kişilerce bu fotoğraflara ulaşılması başvurucunun bilgisi ve rızası dışındadır.
Bu hususun aksini gösterir bir bilgi başvuru dosyasında bulunmadığı gibi idari
veya yargısal sürece de yansımamıştır. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesince farklı
yönde değerlendirme yapılmasını gerektiren bir durum söz konusu değildir.
44. Bu durumda, başvurucunun evli bir kişiyle ilişki yaşaması
şeklindeki özel hayatına dair eylemlerinin memuriyetten çıkarılmasının temelini
oluşturduğu görülmektedir. Derece mahkemelerinin gerekçelerinin bireyin özel
hayatına müdahaleyi haklı kılacak yeterlilikte olması zaruridir. Oysa Mahkeme,
somut olayda başvurucunun ilişkisinin mesleğine ne şekilde yansıdığını
açıklamamış, sadece başvurucu ile M. K.nın birlikte nöbet tutmak amacıyla nöbetlerini aynı güne gelecek şekilde
ayarladıklarını belirtmiştir. Bu tespiti denetleyecek somut bilgi gerekçeye
yansımamakla birlikte tespitin doğruluğu kabul edildiği takdirde dahi bu
durumun başvurucunun disiplin durumunu veya yerine getirdiği hizmeti hangi
ölçüde ve ne gibi eylemlerle etkilediği açıklığa kavuşturulmamıştır.
Dolayısıyla inceleme konusu soruşturma ve yargılama kapsamında başvurucunun
eylemlerinin mesleğine bir etkisinin bulunduğunun ortaya konulamadığı
değerlendirilmektedir.
45. Sonuç olarak başvurucuya verilen disiplin cezası kapsamında,
sınırlandırma ile ulaşılabilecek genel yarar ile temel hak ve özgürlüğü
sınırlandırılan bireyin kaybı arasında adil bir dengenin sağlanmadığı
anlaşılmaktadır.
46. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 20. maddesinde güvence
altına alınan özel hayatın gizliliği hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi
gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun'un
50. Maddesi Yönünden
47. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının ilgili kısmı ile (2) numaralı fıkrası şöyledir:
“(1)
Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da
edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve
sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…
(2)
Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve
sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili
mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan
hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava
açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme,
Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan
kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
48. Anayasa Mahkemesinin Mehmet
Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) kararında ihlal sonucuna
varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi hususunda
genel ilkeler belirlenmiştir.
49. Mehmet Doğan kararında özetle; uygun giderim yolunun belirlenebilmesi açısından öncelikle
ihlalin kaynağının belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Buna göre ihlalin
mahkeme kararından kaynaklandığı durumlarda 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin
(2) numaralı fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 79. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca kural olarak ihlali
ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın
bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmedilir ( Mehmet Doğan, §§ 57-58).
50. Mehmet Doğan kararında Anayasa Mahkemesi, yeniden yargılama yapmakla görevli derece
mahkemelerinin yükümlülüklerine ve ihlalin sonuçlarını gidermek amacıyla derece
mahkemelerince yapılması gerekenlere ilişkin açıklamalarda bulunmuştur. Buna
göre Anayasa Mahkemesinin tespit edilen ihlalin giderilmesi amacıyla yeniden
yargılama yapılmasına hükmettiği hâllerde, ilgili usul kanunlarında düzenlenen
yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak yargılamanın yenilenmesi
sebebinin varlığının kabulü ve önceki kararın kaldırılması hususunda derece
mahkemesinin herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Zira ihlal kararı
verilen hâllerde yargılamanın yenilenmesinin gerekliliği hususundaki takdir
derece mahkemelerine değil ihlalin varlığını tespit eden Anayasa Mahkemesine
bırakılmıştır. Derece mahkemesi Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirttiği
doğrultuda ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yapmakla
yükümlüdür ( Mehmet Doğan, § 59).
51. Bu bağlamda derece mahkemesinin öncelikle yapması gereken
şey, bir temel hak veya özgürlüğü ihlal ettiği veya idari makamlar tarafından
bir temel hak veya özgürlüğe yönelik olarak gerçekleştirilen ihlali
gideremediği tespit edilen önceki kararını kaldırmaktır. Derece mahkemesi,
kararın kaldırılmasından sonraki aşamada ise Anayasa Mahkemesi kararında tespit
edilen ihlalin sonuçlarını gidermek için gereken işlemleri yapmak durumundadır.
Bu çerçevede ihlal, yargılama sırasında gerçekleştirilen usule ilişkin bir
işlemden veya yerine getirilmeyen usule ilişkin bir eksiklikten kaynaklanıyorsa
söz konusu usul işleminin, hak ihlalini giderecek şekilde yeniden (veya daha
önce hiç yapılmamışsa ilk defa) yapılması icap etmektedir. Buna karşılık
ihlalin, idari işlem veya eylemin kendisinden ya da (derece mahkemesince
yapılan veya yapılmayan usul işlemlerinden değil de) derece mahkemesi kararının
sonucundan kaynaklandığının Anayasa Mahkemesi tarafından tespit edildiği
hâllerde derece mahkemesinin, usule dair herhangi bir işlem yapmadan doğrudan
mümkün olduğunca dosya üzerinden önceki kararının aksi yönünde karar vererek
ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırması gerekir ( Mehmet Doğan, § 60).
52. Başvurucu; yargılamanın yenilenmesini talep etmiş, tazminat
talebinde bulunmamıştır.
53. Somut başvuruda ulaşılan ihlal sonucunun AYİM tarafından
verilen ret kararından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
54. Bu durumda başvurucunun özel hayatının gizliliği hakkına
yönelik ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama
yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Buna göre yapılacak yeniden yargılama
ise 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve
sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda derece
mahkemelerince yapılması gereken iş, öncelikle ihlale yol açan mahkeme
kararının ortadan kaldırılması ve nihayet ihlal sonucuna uygun yeni bir karar
verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama
yapılmak üzere ilgili yargı merciine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
55. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL harç ve 1.980
TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.206,90 TL yargılama giderinin başvurucuya
ödenmesine karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizli
tutulması talebinin KABULÜNE,
B. Özel hayatın gizliliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin
iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayatın
gizliliği hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
D. Kararın bir örneğinin özel hayatın gizliliği hakkının ihlalinin
sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere
-Anayasa'nın geçici 21. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (b) alt
bendi gereğince- YETKİLİ İDARİ YARGI MERCİİNE GÖNDERİLMESİNE (Karar, Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi İkinci Dairesinin E.2013/976, K.2015/592 sayılı
dosyasıyla ilgilidir.)
E. 226,90 TL harç ve 1.980 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam
2.206,90 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve
Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,
ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine
kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE
28/11/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.