TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ABBAS ABI VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/16671)
Karar Tarihi: 12/4/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin
  GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ
Raportör Yrd. : Leyla Nur
  ODUNCU
Başvurucu : Bkz. ekli
  tablonun B satırı
Vekilleri : Av. Vedat
  ÖZKAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle
Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan
başvurular ve akabinde açılan davalarda makul sürede yargılanma hakkının ihlal
edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular, muhtelif tarihlerde yapılmıştır.
3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan
ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Birinci Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde,
başvurucuların adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmiştir.
5. Birinci Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde
başvuruların kabul edilebilirlik incelemelerinin Bölüm tarafından yapılmasına
karar verilmiştir.
6. Anayasa Mahkemesi tarafından 23/3/2015 tarihinde, 2014/16680 başvuru
numaralı bireysel başvuru dosyasının konu yönünden hukuki irtibatı nedeniyle
2014/16671 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine,
2014/16680 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasının kapatılmasına, incelemenin
2014/16671 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine
karar verilmiştir.
7. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
8. Bazı başvuruların başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için
Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş sunmamıştır.
9. Anayasa Mahkemesi tarafından ekli tablonun A satırında
başvuru numaraları belirtilen dosyaların konu yönünden hukuki irtibatı
nedeniyle 2014/16671 başvuru numaralı dosya ile birleştirilmesine, incelemenin
2014/16671 başvuru numaralı dosya üzerinden yürütülmesine ve diğer bireysel
başvuru dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
10. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
11. Başvurucular, ekli tablonun C satırında belirtilen
tarihlerde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanması
talebiyle Şırnak veya Van Valiliği Zarar Tespit Komisyonlarına (Komisyon) başvurmuşlardır.
12. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilen
Komisyon kararlarında başvurucuların taleplerinin reddine karar verilmiştir.
13. Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun E satırında
belirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davalarında, ekli
tablonun F satırında tarihleri gösterilen Mardin İdare Mahkemesi veya Van 2.
İdare Mahkemesi kararları ile davaların reddine yahut dava konusu işlemlerin
iptaline şeklinde hükümler kurulmuştur.
14. Bir başvuru yönünden İlk Derece Mahkemesi kararının temyiz
edilmesi üzerine ekli tablonun G satırında gösterilen tarihte Danıştay Onbeşinci Dairesi ilamı ile kararın onanmasına
hükmedilmiştir.
15. Başvuruculardan bir kısmının kanun yoluna başvurmaması
sonucu kararlar temyiz incelemesi aşaması olmaksızın kesinleşmiştir.
16. Başvurucular, muhtelif tarihlerde bireysel başvuruda
bulunmuşlardır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
17. Mahkemenin 12/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
18. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlal
edildiğini ileri sürmüşlerdir.
19. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin
idari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak
davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra
aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devam
eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının
ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır ( Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,
7/11/2013, §§ 45, 47).
20. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin
idari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın
karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama
sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki
menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır ( Selahattin Akyıl, § 41).
21. Bu hususlara ek olarak Anayasa Mahkemesi, 5233 sayılı Kanun
kapsamında yapılan yargılamalarda komisyonların belli bir dönem içinde geçici
olarak olağanüstü iş yükü artışı ile karşılaşmasından kaynaklanan gecikmelerde,
kamu otoritelerince zamanında ve yeterli tedbirlerin alınmış olup olmadığını da gözönünde bulundurmaktadır. Gerekli tedbirler
alınmışsa makul sürenin hesaplanmasında olağan yargılamalara kıyasla daha esnek
bir yaklaşım benimsenmektedir ( Sabri Çetin ,
B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 60-72; Mahmut
Can Arslan , B. No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 59-71; Mehmet Gürgen , B. No: 2013/3202, 6/2/2014,
§§ 57-67; Celal Demir , B. No:
2013/3309, 6/2/2014, §§ 57-69).
22. Somut davalara bir bütün olarak bakıldığında Komisyona
başvuru tarihleri (Ekli tablonun C satırı)ile nihai karar tarihleri (Ekli
tablonun F ve G satırları) arasında geçen ve ekli tablonun H satırında her bir
başvuru için ayrı ayrı toplam süreleri belirtilen yargılama süreçlerinde
uyuşmazlığın karara bağlanması konusunda kamu otoritelerine ve özellikle
yargılama organlarına atfedilebilecek bir gecikmenin olduğu tespit
edilemediğinden başvurular açısından farklı karar verilmesini gerektiren bir
yön de bulunmadığından yargılama sürelerinin makul olduğu sonucuna varılmıştır.
23. Açıklanan nedenlerle başvurucuların makul sürede yargılanma
haklarına yönelik bir ihlalin bulunmadığının açık olduğu anlaşıldığından
başvurunun diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin
iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Adli yardım talebinde bulunan başvurucular açısından adli
yardım talebinin kabulüyle geçici muafiyet sağlanan yargılama giderlerinin
tahsilinin başvurucuların mağduriyetine neden olacağı anlaşıldığından 12/1/2011
tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 339. maddesinin (2)
numaralı fıkrası uyarınca başvurucuların yargılama giderlerini ödemekten
TAMAMEN MUAF TUTULMALARINA 12/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
=== Sıra 1 — 2014/16671 (2014/16680) ===
  A Başvuru Numarası: 2014/16671 (2014/16680)
  B Başvurucu ve T.C. Kimlik No: Abbas ABI
  C Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası: 30/5/2008 2008/3061
  D Komisyon Karar Tarihi ve Numarası: 18/2/2014 73/01/2014/407
  E Dava Tarihi: 13/6/2014
  F Yerel Mahkeme Karar Tarihi: 27/2/2015
  G Temyiz Yolu Karar Tarihi: —
  H İdari ve Yargısal Süreçte Geçen Toplam Süre: 6 yıl 8 ay
=== Sıra 2 — 2014/16671 ===
  A Başvuru Numarası: 2014/16671
  B Başvurucu ve T.C. Kimlik No: Musa ABI
  C Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası: 30/5/2008 2008/3073
  D Komisyon Karar Tarihi ve Numarası: 18/2/2014 73/01/2014/485
  E Dava Tarihi: 13/6/2014
  F Yerel Mahkeme Karar Tarihi: 27/2/2015
  G Temyiz Yolu Karar Tarihi: —
  H İdari ve Yargısal Süreçte Geçen Toplam Süre: 6 yıl8 ay
=== Sıra 3 — 2014/16960 ===
  A Başvuru Numarası: 2014/16960
  B Başvurucu ve T.C. Kimlik No: Azime OĞURLU
  C Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası: 8/2/2008 23. 113
  D Komisyon Karar Tarihi ve Numarası: 5/1/2009 2009/1-18084
  E Dava Tarihi: 18/5/2009
  F Yerel Mahkeme Karar Tarihi: 15/10/2009
  G Temyiz Yolu Karar Tarihi: 9/10/2012
  H İdari ve Yargısal Süreçte Geçen Toplam Süre: 4 yıl 8 ay
=== Sıra 4 — 2014/16969 ===
  A Başvuru Numarası: 2014/16969
  B Başvurucu ve T.C. Kimlik No: Mehmet IŞIK
  C Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası: 28/3/2005 2005/2502
  D Komisyon Karar Tarihi ve Numarası: 15/9/2009 2009/2-585
  E Dava Tarihi: 5/10/2009
  F Yerel Mahkeme Karar Tarihi: 26/7/2010
  G Temyiz Yolu Karar Tarihi: —
  H İdari ve Yargısal Süreçte Geçen Toplam Süre: 5 yıl 3 ay