TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
AIGUL MAVLIANOVA BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/6293)
Karar Tarihi: 9/11/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör : M. Serhat MAHMUTOĞLU
Başvurucu : Aıgul MAVLIANOVA
Vekili : Av. Nebil ŞAHİN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, sınır dışı etme kararının iptali istemiyle açılan
davada yeterli araştırma yapılmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal
edildiği iddiası hakkındadır.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 4/4/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün (İçtüzük) 73. maddesi uyarınca sınır dışı işleminin yürütmesinin tedbiren durdurulmasına karar verilmesini talep etmiştir.
4. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca tedbir talebinin Bölüm
tarafından karara bağlanması gerekli görüldüğünden İçtüzük'ün 73. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca başvurunun kabul edilebilirlik
incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine
karar verilmiştir.
5. Bölüm tarafından İçtüzük'ün 73.
maddesi uyarınca sınır dışı işleminin geçici olarak durdurulmasın karar
verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş sunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve ilgili
kurumlardan temin edilen bilgilere göre olaylar özetle şöyledir:
9. Başvurucu 1995 doğumlu olup Kırgızistan vatandaşıdır.
10. Başvurucu, belirlenemeyen bir tarihte yasal yollardan
Türkiye'ye giriş yapmıştır.
11. İstanbul Emniyet Müdürlüğü Asayiş Büro Amirliği ekipleri
tarafından İstanbul ili Fatih ilçesi Aksaray Mahallesi'nde bulunan bir gece
kulübünde yapılan denetimde başvurucunun izinsiz olarak çalıştığına
(konsomatrislik) ilişkin tutanak düzenlenmiştir.
12. Bunun üzerine İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünün
24/10/2015 tarihli kararıyla başvurucunun "çalışma
izni olmadan çalıştığı" gerekçesiyle idari gözetim altına
alınmasına ve sınır dışı edilmesine karar verilmiştir.
13. Başvurucu tarafından sınır dışı etme kararının iptali
istemiyle İstanbul 1. İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) dava açılmıştır.
14. Anılan dava İdare Mahkemesinin 9/2/2016 tarihli ve
E.2015/2404, K.2016/253 sayılı kararıyla reddedilmiştir. Kararın ilgili kısmı
şöyledir:
" Dava
dosyasının incelenmesinden, 22/10/2015 tarihinde Asayiş Şube Müdürlüğü
ekiplerince Fatih İlçesi, Aksaray Mahallesinde bulunan Eliza Disko isimli işyerindeyapılan denetimde davacının izinsiz şekilde
konsomatris olarak çalıştığının tespit edilmesi üzerine, davacı hakkında 6458
sayılı Kanun'un 54/ğ maddesi uyarınca sınır dışı kararı alındığı, davacı
tarafından söz konusu sınır dışı kararının iptali istemiyle bakılan davanın
açıldığı anlaşılmıştır.
Dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre,
22/10/2015 tarihindeFatih İlçe Emniyet Müdürlüğünce,Fatih İlçesi, Aksaray Mahallesinde bulunan
Eliza Disko isimli işyerinde yapılandenetimde davacının da aralarında bulunduğu 27 adet yabancı uyruklu bayanın, dekolte kıyafetlerleerkek müşterilerin masalarında oturarak içki
içtikleri, içtikleri içeceklerin hesabının erkek müşteriler tarafından
ödendiği, davacının da aralarında bulunduğu bu şahısların anılan işyerinde
çalışma izni olmaksızın konsomatris olarak çalıştıklarının 22/10/2015 tarihli
tutanak ile tespit edildiği, buna göre davacının izni olmaksızın konsomatris
olarak çalıştığı anlaşıldığından 6458 sayılı Kanun'un 54/ğ maddesi uyarınca
sınır dışı edilmesine dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı
sonucuna varılmıştır. "
15. Bu karar, başvurucuya 20/4/2016 tarihinde tarihinde tebliğ edilmiş olup 20/5/2016 tarihinde bireysel
başvuruda bulunulmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
16. 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası
Koruma Kanunu’nun 29/10/2016 tarihli ve 676 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında
Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 36.
maddesiyle değişik “ Sınır dışı etme kararı
alınacaklar ” kenar başlıklı 54. maddesi şöyledir:
“ (1) Aşağıda sayılan
yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır:
a) 5237 sayılı Kanunun 59 uncu maddesi
kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler
b) Terör örgütü yöneticisi, üyesi,
destekleyicisi veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya
destekleyicisi olanlar
c) Türkiye’ye giriş, vize ve ikamet izinleri
için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar
ç ) Türkiye’de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollardan
sağlayanlar
d) Kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu
sağlığı açısından tehdit oluşturanlar
e) Vize veya vize muafiyeti süresini on günden
fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler
f) İkamet izinleri iptal edilenler
g) İkamet izni bulunup da süresinin sona
ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on
günden fazla ihlal edenler
ğ ) Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler
h) Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den
yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler
ı) Hakkında Türkiye’ye giriş yasağı bulunmasına
rağmen Türkiye’ye geldiği tespit edilenler
i) Uluslararası koruma başvurusu reddedilen,
uluslararası korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez olarak
değerlendirilen, başvurusunu geri çeken, başvurusu geri çekilmiş sayılan,
uluslararası koruma statüleri sona eren veya iptal edilenlerden haklarında
verilen son karardan sonra bu Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma
hakkı bulunmayanlar
j) İkamet izni uzatma başvuruları
reddedilenlerden, on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmayanlar
k) Uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından
tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenler
(2) Bu maddenin birinci fıkrasının (b), (d) ve
(k) bentleri kapsamında oldukları değerlendirilen uluslararası koruma başvuru
sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi kişiler hakkında uluslararası
koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir . ”
17. 6458 sayılı Kanun'un " Sınır
dışı etme kararı alınmayacaklar " kenar başlıklı 55. maddesinin
ilgili kısmı şöyledir:
" (1) 54
üncü madde kapsamında olsalar dahi, aşağıdaki yabancılar hakkında sınır
dışı etme kararı alınmaz:
a) Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına,
işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı
konusunda ciddi emare bulunanlar "
B. Uluslararası
Hukuk
1. Uluslararası Mevzuat
18. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) " Adil Yargılanma Hakkı " kenar başlıklı
6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
" 1.
Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da
cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek
olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya
açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir. "
2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)
Uygulaması
19. AİHM'in sınır dışı etme işleminin
iptali için açılan davalarda adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin
şikâyetlere yaklaşımı şöyledir (Referans alınan AİHM kararları için bkz. Soering /Birleşik Krallık , B. No: 14038/88,
7/7/1989; Maaouia /Fransa [BD], B. No: 39652/98, 5/1/2000; M.S.S./Belçika ve Yunanistan [BD], B. No:
30696/09, 21/1/2011):
" AİHM'e göre
yabancıların ülkeye girişleri, ülkede ikamet edişleri ve ülkeden
çıkarılmalarına ilişkin konular doğrudan o ülkenin ulusal egemenlik yetkisine
ilişkin olup Sözleşme'nin 6. maddesinin koruma alanı dışında kalmaktadır. Bir
başka deyişle bu tür konularda alınan kararların medeni hak ve yükümlülüklerle
ilgisi bulunmamaktadır. "
V. İNCELEME VE GEREKÇE
20. Mahkemenin 9/11/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
21. Başvurucu; İstanbul'u gezmek amacıyla Türkiye'ye geldiğini,
olay günü eğlenmek için arkadaşlarıyla birlikte gece kulübüne gittiğini,
polisler tarafından izinsiz çalıştığı iddiasıyla gözaltına alındığını ve aynı
gerekçeyle sınır dışı edilmesine karar verildiğini belirtmiştir.
22. Başvurucu, anılan sınır dışı etme kararının iptali için
İdare Mahkemesinde açtığı davada yeterli araştırmanın yapılmadığını, izinsiz
çalıştığına dair somut, kesin ve inandırıcı delil bulunmadığını belirterek
Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlal
edildiğini ileri sürmüş; sınır dışı işleminin durdurulması ve tazminat
taleplerinde bulunmuştur.
B. Kabul Edilebilirlik
Yönünden
23. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının ilgili kısmı
şöyledir:
" Herkes, Anayasada
güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği
iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. "
24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “ Bireysel başvuru hakkı ” kenar başlıklı 45. maddesinin (1)
numaralı fıkrası şöyledir:
"Herkes, Anayasada güvence altına alınmış
temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek
Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü
tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. ”
25. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un
45. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre bireysel başvurunun incelenebilmesi
için kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddia edilen hakkın Anayasa’da güvence
altına alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme veya Türkiye’nin taraf olduğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsamına da girmesi gerekir.
Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan hak ihlali iddiasını
içeren başvurular bireysel başvurunun kapsamında değildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).
26. Anayasa'da yabancıların ülkeye girişleri, ülkede ikamet
edişleri ve ülkeden çıkarılmalarına ilişkin konularda herhangi bir düzenlemeye
yer verilmemiştir. Uluslararası hukukta da kabul edildiği üzere bu husus,
devletin egemenlik yetkisi kapsamında kalmaktadır. Dolayısıyla devletin
yabancıları ülkeye kabul etmekte veya sınır dışı etmekte takdir yetkisinin
bulunduğu kuşkusuzdur. Ancak anılan işlemlerin Anayasa'da güvence altına alınan
temel hak ve özgürlüklere müdahale oluşturması hâlinde bireysel başvuruya konu
edilebilmesi mümkündür ( A.A. ve A.A. [GK],
B. No: 2015/3941, 1/3/2017, § 54).
27. Öte yandan AİHM tarafından yabancıların ülkeye girişine,
kalışına veya çıkarılmalarına ilişkin işlemlerin Sözleşme'nin 6. maddesi
kapsamında kalmadığı kabul edilmektedir. Bir başka ifadeyle söz konusu
işlemlere ilişkin davalar medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili görülmemektedir
(bkz. § 19).
28. Dolayısıyla sınır dışı etme işlemini konu alan
uyuşmazlıkları içeren yargılamaların Anayasa'nın 36. ve Sözleşme'nin 6.
maddesinde güvence atına alınan adil yargılama hakkının ortak koruma alanı
kapsamında kalmadığının kabulü gerekir.
29. Başvuru konusu olayda sınır dışı etme kararının iptali için
açılan davada yeterli araştırma yapılmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının
ihlal edildiği ileri sürülmektedir. Yukarıda yer verilen ilkelerde de
belirtildiği üzere başvurucunun iddialarının konusunun Anayasa ve Sözleşme'nin
ortak koruma alanı dışında kaldığı anlaşılmaktadır.
30. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik
şartları yönünden incelenmeksizin konu bakımından
yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi
gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun konu bakımından
yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Tedbir kararının SONLANDIRILMASINA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA,
D. Kararın bir örneğinin İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel
Müdürlüğüne GÖNDERİLMESİNE 9/11/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.