TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
MEHMET ALİ KARAKUŞ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/1686)
Karar Tarihi: 16/9/2025
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Muhterem İNCE
Raportör : Tuğba YILDIZ
Başvurucu : Mehmet Ali KARAKUŞ
Vekili : Av. Kenan YILDIZ
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru; terör olayları nedeniyle uğranılan zararın tazmin edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının, mahkemenin keşif yapmadan karar vermesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
2. Başvurucu; Siirt'in Baykan ilçesi, Adakale köyü, Toptepe mezrasında ikamet etmekteyken 1990 yılında yaşanan terör olayları nedeniyle mal varlığına ulaşamadığını iddia ederek 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında oluşan zararlarının tazmini istemiyle Siirt Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) 4/8/2006 tarihinde başvurmuştur. Komisyon, 2/3/2012 tarihinde köyün terör ya da terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle tamamen boşalan/boşaltılan bir yerleşim yeri olmadığından 5233 sayılı Kanun kapsamına girmediği gerekçesiyle talebin reddine karar vermiştir.
3. Başvurucu, Komisyon kararının iptali istemiyle Batman İdare Mahkemesinde dava açmıştır. Mahkeme 25/9/2014 tarihli kararla davanın reddine karar vermiştir. Karar gerekçesinde; Adakale köyü ve mezralarında 1987-2004 yılları arasında yapılan tüm seçimlerde sandık kurulduğu, anılan köyde 1990-2010 yılları arasında yapılan Genel Nüfus Sayımları ve Tespitlerine göre 347-533 kişinin yaşadığı, jandarma görevlileri ile köy muhtarı ve köy halkından olduğu belirtilen üç kişinin de imzaladığı 5/7/2009 tarihli tutanakta, Adakale köyü ve Topraklı mezrasına geçici köy koruculuğu sisteminin getirildiği, ancak Toptepe mezrasına geçici köy koruculuğu sisteminin getirilmediği belirtilmiştir. Adakale köyüne ve bu köye bağlı Topraklı ve Toptepe mezralarının boşaltılmadığı, yine jandarma görevlilerince tutulan 9/11/2011 tarihli tutanak incelendiğinde, Adakale köyünün ve bağlı mezralarının terör veya herhangi bir sebepten dolayı kısmen veya tamamen boşaltılmadığı ifade edilmiştir. Anılan açıklama ve tespitlere göre, Adakale köyü ve Toptepe mezrasının terör olayları sebebiyle boşalmadığı/boşaltılmadığı, kişisel güvenlik kaygıları sonucu yaşadığı köyü terk edenlerin uğradıkları zararların 5233 sayılı Kanun kapsamında karşılanmasının olanaklı bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı değerlendirilmiştir.
4. Başvurucunun temyiz talebi, Danıştay Onuncu Daire tarafından 26/11/2019 tarihli kararla reddedilmiş; mahkeme kararı onanmıştır. Karar düzeltme talebi de aynı Daire tarafından 1/11/2021 tarihinde reddedilmiştir.
5. Başvurucu nihai kararı 6/1/2022 tarihinde öğrendikten sonra 10/1/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
6. Komisyon, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiası hakkında kısmi kabul edilemezlik kararı vermiş, diğer ihlal iddialarının kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Ayrıca adli yardım talebinin kabulüne ve başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten geçici olarak muaf tutulmasını da kararlaştırmıştır.
II. DEĞERLENDİRME
7. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
A. Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
8. Başvurucu; Adakale köyü Toptepe mezrasında yaşadığını ve anılan mezranın boşaltıldığını, Mahkemenin ise Adakale köyü kapsamında araştırma yaparak boşalan yerleşim yeri olmadığından talebini reddettiğini ve usulüne uygun keşif yapılmadan karar verdiğini ileri sürerek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
9. Adalet Bakanlığına (Bakanlık) görüşünde; Siirt Valiliğinden alınan görüş sunulmuştur. Anılan yazıda köy boşaltılmadığından başvurucunun talebinin kanun kapsamında bulunmadığı, bu nedenle reddedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
10. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir ( Ahmet Sağlam [2. B.], B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).
11. Somut olaylara ilişkin başvurucunun iddiaları değerlendirilerek derece mahkemesince karar verilmiştir. Karar gerekçesinde (bkz. § 3) idare mahkemesi, gerekli araştırmaları yaparak ilgili mevzuat çerçevesinde somut olayı değerlendirmiş; köyün terör nedeniyle boşaltılan köylerden olmadığı kanaatine vararak davanın reddine karar vermiştir. Anılan kararlar, temyiz ve karar düzeltme incelemesinden geçerek kesinleşmiştir.
12. Başvurucu tarafından ileri sürülen iddialar, derece mahkemesince delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup mahkeme kararında bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmadığı dikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
13. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
14. Başvurucu 1990 tarihinden itibaren mallarına terör nedeniyle ulaşamadığını belirterek 5233 sayılı Kanun kapsamında yapmış olduğu başvurunun köyün boşaltılmadığı gerekçesiyle reddedilmesinin mülkiyet hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.
15. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ortak koruma alanında yer alan mülkiyet hakkı; mevcut mal, mülk ve ekonomik değerleri koruyan bir temel haktır. Kişinin hâlihazırda sahibi olmadığı bir mülkün mülkiyetini kazanma beklentisi, bu konudaki menfaati ne kadar güçlü olursa olsun mülkiyet kavramı içinde değildir ( Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi [1. B.], B. No: 2012/636, 15/4/2014, § 36). Ayrıca gelecekte elde edileceği iddia edilen bir gelirin mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir ( Sultan Tokay ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/1122, 26/6/2014, § 42).
16. Bir mülk veya alacakla ilgili olarak hak iddia eden kişinin söz konusu hakkın varlığını hukuken ispat etmesi gerekir ( Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi , § 38).
17. Somut olayda başvurucunun Komisyona yaptığı başvuru üzerine Komisyonun ulaştığı nihai sonuç ile iptal davası sonucunda gerekçeli kararlarda yer verilen hukuki tespitler ve dayanaklar birlikte değerlendirildiğinde, başvurucunun Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı kapsamına giren bir ekonomik değeri veya en azından böyle bir değeri elde etme yönünde meşru beklentisinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
18. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 16/9/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.