TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ERTAN YÜREK BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/18932)
Karar Tarihi: 22/3/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Recep
  KÖMÜRCÜ
Celal Mümtaz
  AKINCI
Muammer
  TOPAL
Recai AKYEL
Raportör Yrd. : Ceren Sedef
  EREN
Başvurucu : Ertan YÜREK
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, bir dokümanın ceza infaz kurumu idaresince tutuklu
olan başvurucuya verilmemesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği
iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 30/11/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebi kabul edilmiştir.
5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
9. Başvurucu başvuru tarihinde, terör örgütü üyesi olma suçunu
işlediği iddiasıyla tutuklu olarak Sincan 2 No.lu F Tipi Kapalı Ceza İnfaz
Kurumunda (İnfaz Kurumu) bulunmaktadır.
10. İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu (Eğitim Kurulu) 21/10/2015
tarihli kararında, 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 3. maddesine aykırı olduğu gerekçesiyle,
"Özgür Halk" isimli derginin başvurucuya verilmemesine karar
vermiştir. Eğitim Kurulu adı geçen dokümanda PKK terör örgütü liderlerinin
açıklamaları ile örgüt propagandası ve örgüt üyelerini öven, yücelten ifadelere
yer verildiğini tespit etmiş fakat somut olarak hangi bölümlerin bu nitelikte
kabul edildiğini belirtmemiştir. Eğitim Kurulu, başvuru konusu derginin
başvurucuya verilmesi hâlinde mensubu olduğu terör örgütüyle olan bağının
zayıflamayacağını, aksine başvurucunun terör örgütünün hedefleri doğrultusunda
hareket etmeye devam edeceğini ve örgütle olan bağının kuvvetleneceğini, bu
durumun cezanın infazı ile ulaşılmak istenen temel amacı ortadan kaldıracağını
ifade etmiştir.
11. Eğitim Kurulu kararına karşı başvurucunun Ankara Batı İnfaz
Hâkimliğine yaptığı şikâyet, İnfaz Hâkimliğinin 2/11/2015 tarihli kararıyla
reddedilmiştir. İnfaz Hâkimliği anılan kararında, başvurucuya gelen derginin
kendisine verilmemesinin Anayasa Mahkemesi içtihadında da öngörüldüğü üzere
başvurucunun ifade özgürlüğüyle ilgili olduğunu ve Anayasa'nın 26. maddesinde
öngörülen bu hakkın aynı maddenin ikinci fıkrasında belirtilen sebeplerle
sınırlanabileceğini belirtmiştir. Derginin başvurucuya verilmemesinin
"suçların önlenmesi" amacına yönelik olduğunu ifade eden İnfaz
Hâkimliği, Yargıtay içtihadının da bu yönde olduğunu belirterek Eğitim Kurulu
kararının doğru olduğuna hükmetmiştir.
12. Başvurucu, İnfaz Hâkimliğinin ret kararına karşı itiraz
yoluna başvurmuştur. İtirazı inceleyen Ankara Batı 2. Ağır Ceza Mahkemesi
10/11/2015 tarihinde, İnfaz Hâkimliği kararının usul ve yasaya uygun olduğu
gerekçesiyle başvurucunun itirazının reddine karar vermiştir.
13.Başvurucu 30/11/2015 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
14. 5275 sayılı Kanun'un " İnfazda
Temel Amaç " kenar başlıklı 3. maddesi şu şekildedir:
" Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak
istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla
hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu
suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken
ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir
yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır. "
15. Mevcut başvurunun değerlendirilmesi sırasında gözönünde bulundurulan diğer ulusal hukuk kaynakları için
bkz. Halil Bayık [GK], (B. No:
2014/20002, 30/11/2017, §§ 15-16).
B. Uluslararası Hukuk
16. Mevcut başvurunun değerlendirilmesi sırasında gözönünde bulundurulan uluslararası hukuk kaynakları için
bkz. Ahmet Temiz (6), (B. No:
2014/10213, 1/2/2017, §§ 17-18).
V. İNCELEME VE GEREKÇE
17. Mahkemenin 22/3/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
18. Başvurucu, başvuruya konu dokümanın kendisine verilmemesinin
keyfî olduğunu, derece mahkemelerinin yeterli bir inceleme yapmadan soyut bir
gerekçeyle itirazlarını reddettiğini belirtmiş ve anayasal haklarının ihlal
edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki tavsifi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki nitelendirmesini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu bağlamda başvurucunun şikâyeti ifade
özgürlüğü bağlamında incelenecektir.
20. Anayasa’nın 26. maddesinin ilgili bölümüşöyledir :
" Herkes,
düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya
toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların
müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de
kapsar...
Bu hürriyetlerin kullanılması, ... kamu
düzeni, kamu güvenliği, ... suçların önlenmesi, ... gereğine uygun olarak
yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir...
Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin
kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir."
1. Kabul Edilebilirlik
Yönünden
21. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine
karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılan
başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
a. Müdahalenin Varlığı
22. İnfaz Kurumunda tutuklu olarak bulunan başvurucuya
gönderilen yazılı bir dokümanın kendisine verilmemesinin, haber veya fikir alma
özgürlüğü ve dolayısıyla ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahale oluşturduğu
kabul edilmiştir.
b. Müdahalenin İhlal
Oluşturup Oluşturmadığı
23. Yukarıda anılan müdahale Anayasa’nın 13. maddesinde
belirtilen koşulları yerine getirmediği müddetçe Anayasa’nın 26. maddesinin
ihlalini teşkil edecektir.Anayasa’nın 13. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:
" Temel hak ve hürriyetler,
... yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak
ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, ... demokratik toplum
düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
24. Sınırlamanın Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen ve somut
başvuruya uygun düşen; kanun tarafından öngörülme, Anayasa’nın 26. maddesinin
ikinci fıkrasında belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma,
demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama
koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.
i. Kanunilik
25. Müdahaleye dayanak olan 5275 sayılı Kanun’un 3. ve 62.
maddelerinin kanunla sınırlama ölçütünü karşıladığı sonucuna varılmıştır.
ii. Meşru Amaç
26. Başvuruya konu doküman suçun önlenmesi ve mahkûmun ıslahı
amaçlarıyla başvurucuya verilmemiştir. Anılan müdahalenin, Anayasa’nın 26.
maddesinin ikinci fıkrası kapsamında meşru bir amaç taşıdığı sonucuna
varılmıştır.
iii. Demokratik Toplum
Düzeninin Gereklerine Uygunluk ve Ölçülülük
(1) İlkeler
27. Başvuru konusu olay bakımından yapılacak değerlendirmelerin
temel ekseni, müdahaleye neden olan idarenin ve derece mahkemelerinin
kararlarında dayandıkları gerekçelerin ifade özgürlüğünü kısıtlama bakımından
“demokratik toplum düzeninin gereklerine” ve “ölçülülük” ilkelerine uygun
olduğunu inandırıcı bir şekilde ortaya koyup koyamadığı olacaktır (Demokratik
toplum düzeninin gereklerine uygunluk ilkesine ilişkin açıklamalar için bkz. Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015,
§ 51; Mehmet Ali Aydın [GK], B.
No: 2013/9343, 4/6/2015, § 68; Halil Bayık ,
§ 28; ölçülülük ilkesine ilişkin açıklamalar için bkz. AYM, E.2007/4,
K.2007/81, 18/10/2007; Bekir Coşkun ,
§§ 53-54; Sebahat Tuncel, B. No:
2012/1051, 20/2/2014, § 84; Mehmet Ali Aydın ,
§§ 70-72). İfade özgürlüğüne gerekçesiz olarak veya Anayasa Mahkemesince ortaya
konulan kriterleri ( Halil Bayık, §§
28-43) karşılamayan bir gerekçe ile yapılan müdahaleler Anayasa'nın 26.
maddesini ihlal edecektir ( Halil Bayık, §
43).
28. Anayasa Mahkemesi Halil
Bayık kararında, mevcut başvuruya benzer şikâyetlerde derece
mahkemelerinin ve kamu gücünü kullanan diğer organların gerekçelerinin ilgili
ve yeterli sayılabilmesi için kararlarda bulunması gereken ve benzer
başvuruların koşullarına göre değişebilecek unsurları şu şekilde belirlemiştir:
i. Başvurucunun hangi suçtan dolayı hangi tür ceza infaz
kurumunda bulunduğu ve başvurucunun bulunduğu ceza infaz kurumu ile işlediği
suçun söz konusu tedbirin alınmasında bir etkisinin bulunup bulunmadığı
değerlendirilmelidir.
ii. Bir yayının tümünün veya bir kısmının mahkûma verilmemesi
şeklindeki kısıtlamanın mahkûmun ıslahı ile bağlantısı var ise yayının içeriği
ile mahkûmun ıslahı arasındaki ilişkinin tam olarak gösterilmesi gerekir.
iii. Her mahpusun toplumsal geçmişi ve suç sicili, entelektüel
kapasitesi ve kabiliyeti, şahsi tabiatı, hapis cezasının süresi ve tahliye
edildikten sonrası için beklentileri dikkate alınmalıdır.
iv. Bu bağlamda söz konusu yayınların, terör suçlarından mahpus
olan kişilerin iddia edilen mağduriyetlerin sorumlusu olarak gördükleri
kişilere veya devlete karşı daha fazla şiddete yönelmelerine sebebiyet verip
vermediği değerlendirilmelidir.
v. Mahpusa verilmeyen süreli veya süresiz yayının cinsi,
içeriği, yayımlayanı ve sorunlu görülen kısımların hangileri olduğu
belirtilmeli ve mahpusa verilmesi sakıncalı bulunan kısımların detaylı analizi
yapılmalıdır.
vi. Böyle bir analizin yapılabilmesi için eğer söz konusu
yayının terör örgütleriyle veya terör faaliyetlerinin meşru gösterilmesiyle bir
ilişkisi varsa mahpusun ifade özgürlüğü ile demokratik toplumun terör
örgütlerinin faaliyetlerine karşı kendini korumaya ilişkin meşru hakkı arasında
denge kurulmalıdır.
vii. Zikredilen dengelemenin kurulabilmesi için;
- Bütünüyle ele alındığında müdahaleye konu yayının özel bir
kişiyi, kamu görevlilerini, halkın belirli bir kesimini veya devleti hedef
gösterip göstermediğinin, onlara karşı şiddete teşvik edip etmediğinin,
- Bireylerin fiziksel şiddet tehlikesine maruz bırakılıp
bırakılmadığının, bireylere karşı nefreti alevlendirip alevlendirmediğinin,
- Yayında iletilen mesajda şiddete başvurmanın gerekli ve haklı
bir önlem olduğunun ileri sürülüp sürülmediğinin,
- Şiddetin yüceltilip yüceltilmediğinin; kişileri nefrete,
intikam almaya, silahlı direnişe tahrik edip etmediğinin,
- Suçlamalara yer vererek veya nefret uyandırarak ülkenin bir
kısmında veya tamamında daha fazla şiddete sebebiyet verip vermeyeceğinin,
- Söz konusu yayında yer alan ifadelerin ceza infaz
kurumunun güvenliğini, disiplinini ve düzenini tehlikeye düşürüp
düşürmediğinin,
- Terör ve çıkar amaçlı suç örgütü veya diğer suç örgütleri
mensuplarının örgütsel amaçlı olarak haberleşmelerine neden olup olmadığının,
- Kişi veya kuruluşları paniğe yöneltecek yalan ve yanlış
bilgileri, tehdit ve hakaret oluşturan ifadeleri içerip içermediğinin,
- Yayın tarihinde veya mahpusa verilmesinin istendiği sırada
ülkenin bir kısmında veya tamamında çatışmaların yoğunluk derecesi ile ceza
infaz kurumu ve ülkedeki tansiyonun yükseklik derecesinin yayının mahpusa
verilmesine etki edip etmediğinin,
- Karara konu sınırlayıcı tedbirin, demokratik bir toplumda
zorlayıcı bir toplumsal ihtiyacın karşılanması amacına yönelik olup olmadığının
ve tedbirin başvurulabilecek en son çare niteliğinde bulunup bulunmadığının,
- Son olarak sınırlamanın, güdülen kamu yararı amacını
gerçekleştirmek için ifade özgürlüğüne en az müdahale eden ölçülü bir sınırlama
niteliğinde olup olmadığının yayının içeriğiyle birlikte değerlendirilmesi
gerekir.
viii. Derece mahkemelerinin ve kamu gücünü kullanan diğer
organların söz konusu değerlendirmeleri yaparken olayın koşullarına göre uzman
kişilerin görüşlerinden faydalanmaları, gerekirse konusunda uzman sosyal
bilimciler, araştırmacılar ve akademisyenlerden rapor ve görüş almaları her
zaman mümkündür. Böylece süreli veya süresiz bir yayının bir mahpusa
verilmemesi şeklindeki müdahalenin kanunlar ve Anayasa Mahkemesi içtihatlarında
ortaya konan kriterlere uygunluğunun denetimi daha etkili yapılabilecektir ( Halil Bayık , § 45).
(2) İlkelerin Olaya
Uygulanması
29. Başvuruya ilişkin olayda dergi biçimindeki yazılı bir
doküman Eğitim Kurulu tarafından içeriğinde PKK terör örgütü liderlerinin açıklamaları
ile örgüt propagandası ve örgüt üyelerini öven, yücelten ifadelere yer
verildiği, bu durumun suçun önlenmesi ile mahkûmun ıslahı amaçlarını
engelleyeceği gerekçesiyle terör suçu işlediği iddiası ile tutuklu bulunan
başvurucuya verilmemiştir. Eğitim Kurulunun kararına yapılan itirazı
değerlendiren İnfaz Hâkimliği ve Ağır Ceza Mahkemesi aynı gerekçeyle itirazı
reddetmiştir.
30. Somut olayda söz konusu dergi kendisine verilmeyen
başvurucunun bu tarihte henüz tutuklu bulunduğu, Eğitim Kurulu ve derece
mahkemelerinin ise mahkûmun ıslahını engelleyeceği gerekçesiyle başvuru konusu
derginin teslim edilmemesine karar verdikleri anlaşılmaktadır. Ceza infaz
kurumlarında tutuklu olarak bulunan şahıslar yönünden tutulma henüz bir tedbir
niteliğinde olduğundan ve cezanın infazı söz konusu olmadığından,
"mahkûmun ıslahı" ilgili bir gerekçe olarak nitelendirilemez. Bu
bağlamda yukarıda sayılan diğer hususları da değerlendirmediği anlaşılan derece
mahkemelerinin, konu ile tamamen bağlantısız bir gerekçe ile itirazı
reddettikleri görülmektedir.Başka bir deyişle başvuruya konu dergi biçimindeki yazılı dokümanın başvurucuya
verilmemesinin demokratik bir toplumda gerekli olduğu ilgili ve yeterli bir
gerekçe ile gösterilebilmiş değildir.
31. Öte yandan sakıncalı olduğu kabul edilen ifadelerin yer
aldığı bölümler çıkarılarak geri kalan kısmın başvurucuya teslim edilmesinin
mümkün olup olmadığı da tartışılmamıştır. Sakıncalı kısımların yayından
ayrılmasının mümkün olmadığı veya bu kısımlar çıkartıldığında geri kalan bölümün
bir öneminin kalmadığı hallerde yayının tümünün mahpusa verilmemesi yoluna
gidilebilirse de bu özel durumun da ilgili kararda gerekçelendirilmesi gerekir
( Sinan İyit (2) [GK],
B. No: 2013/1495, 30/11/2017, § 56).
32. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 26. maddesinde güvence
altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
33.Bu ihlal kararı başvuruya konu yayının başvurucuya verilmesi
gerektiği şeklinde anlaşılamaz. İlgili derece mahkemeleri, Anayasa Mahkemesi
kararında ortaya konulan kriterler ve gösterilen yöntemle yeniden yargılama
yaparak yargılamanın sonucuna göre bahse konu yayının ya da bir kısmının
başvurucuya verilmesine veya verilmemesine karar vermelidirler.
3. 6216 Sayılı Kanun'un
50. Maddesi Yönünden
34. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2)
numaralı fıkraları şöyledir
" (1) Esas inceleme
sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar
verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan
kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…
(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından
kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama
yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında
hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya
genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama
yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı
ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar
verir."
35. Başvurucu ihlalin tespiti ile manevi tazminat talebinde
bulunmuştur.
36. Başvurucunun ifade özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna
varılmıştır. Bu ihlal kararı başvuruya konu yayının başvurucuya verilmesi
gerektiği şeklinde yorumlanamaz.
37. İfade özgürlüğünün ihlalinin sonuçlarının ortadan
kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğundan
kararın bir örneğinin -Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterler ve
gösterilen yöntemle- yeniden yargılama yapılmak ve yargılamanın sonucuna göre
başvurucunun itirazı hakkında yeniden bir karar verilmek üzere Ankara Batı
İnfaz Hâkimliğine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
38. İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunan başvurucuya bir
dokümanın verilmemesi şeklindeki müdahale yönünden ifade özgürlüğünün ihlal
edildiğinin tespiti ile kararın yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili yargı
merciine gönderilmesine hükmedilmesinin yeterli olacağı değerlendirildiğinden
başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL
EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade
özgürlüğünün İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucunun manevi tazminat talebinin REDDİNE,
D. Kararın bir örneğinin ifade özgürlüğü ihlalinin sonuçlarının
ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara Batı İnfaz
Hâkimliğine (E.2015/4720 ve K.2015/4733) GÖNDERİLMESİNE,
E. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE
22/3/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.