TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
AHMET TÜRKO BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/5949)
Karar Tarihi: 12/3/2015
R.G. Tarih- Sayı: 16/5/2015-29357
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Alparslan ALTAN
Üyeler : Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
Engin YILDIRIM
Celal Mümtaz AKINCI
Raportör : Bahadır YALÇINÖZ
Başvurucu : Ahmet TÜRKO
Vekili : Av. Sadık GÖKKAYA
I. BAŞVURUNUN
KONUSU
1. Başvurucu, 1-12/2004 dönemi
için tarh edilen vergi ziyaı cezalı gelir vergisinin
tahsili için düzenlenen ödeme emrinin iptali istemiyle açılan davada,
Anayasa’nın 2., 11., ve 36. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini
ileri sürmüş, tazminat talebinde bulunmuştur.
II. BAŞVURU
SÜRECİ
2. Başvuru, 2/8/2013 tarihinde
Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede
belirlenen eksiklikler tamamlatılmış ve başvurunun Komisyona sunulmasına engel
bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm Üçüncü
Komisyonunca, 8/4/2014 tarihide kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından
yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından
5/9/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin
birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru konusu olay ve
olgular Adalet Bakanlığına bildirilmiş, Bakanlık görüşünü 8/10/2014 tarihinde
Anayasa Mahkemesine sunmuştur.
6. Adalet Bakanlığı tarafından
Anayasa Mahkemesine sunulan görüş başvurucuya 16/10/2014 tarihinde bildirilmiş,
başvurucu görüşe cevap vermemiştir.
III. OLAY VE
OLGULAR
A. Olaylar
7. Başvuru formu ve ekleri ile
başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar
özetle şöyledir:
8. Başvurucu, çalıştığı firmanın
işleri nedeniyle 2004 yılında Ankara ilinde ikamet ettiği dairesini satarak,
Adana iline taşınmıştır.
9. Ankara Defterdarlığı
İhbarlar ve Denetim Koordinasyon Gelir Müdürlüğünün 1/6/2005 tarihli yazısına
ekli liste ve formlar ile Seğmenler Vergi Dairesinin 1/2/2006 yazısına ekli
listede aralarında başvurucunun da bulunduğu değer artışı kazancı elde eden
kişiler hakkında Başkent Vergi Dairesince gerekli işlemlerin yapılması
istenmiştir.
10. Başkent Vergi Dairesi,
başvurucunun dairesini satışından dolayı elde ettiği gelirin matrahının takdiri
için dosyayı Takdir Komisyonuna sevk etmiş ve Komisyonun kararına istinaden
10/10/2006 tarihli vergi ceza ihbarnamesiyle başvurucu adına 1-12/2004 dönemi
için vergi ziyaı cezalı gelir vergisi tarh etmiş,
düzenlenen vergi ceza ihbarnamesini, başvurucu tarafından dairenin satın
alınması sırasında doldurulan bilgi formunda ve daha sonra dairenin satışı
sırasında düzenlenen resmi senette beyan edilen Çetin Emeç Bulvarı 6. Cadde
No:35/1 Çankaya/ANKARA adresine göndermiştir.
11. 13/10/2006 tarihli adres
tespit tutanağından başvurucunun belirtilen adreste tanınmadığı ve muhtarlık
kayıtlarında başvurucuya rastlanılmadığı tespit edilmiş, bunun üzerine
ihbarname 9/10/2009 tarihinde yayınlanan gazete ilanıyla ilanen tebliğ
edilmiştir.
12. Başvurucu, 2/3/2012
tarihinde Başkent Vergi Dairesinden, dairesinin alış fiyatına ilişkin olarak
düzeltme talebinde bulunmuş, Başkent Vergi Dairesi 5/3/2012 tarihinde düzeltme
fişi düzenlemiş ve 6/3/2012 tarihli ödeme emri ile alacağın tahsilini
istemiştir.
13. Başvurucu, ilanen tebliğin
yapıldığı tarihte Adana ilinde ikamet ettiğini, nüfus kayıtları sorgulansa idi
adresine ulaşılabileceğini, diğer taraftan 1999 yılından beri aynı şirkette
çalıştığını, çalıştığı yerden sorgulama yapılsa idi yine adresine
ulaşılabileceğini belirterek vergi ziyaı cezalı
ihbarnamenin usulüne uygun tebliğ edilmeksizin düzenlenen ödeme emrine konu
alacağın kaldırılması istemiyle yürütmeyi durdurma talepli olarak Ankara 2.
Vergi Mahkemesinde dava açmıştır.
14. Ankara 2. Vergi Mahkemesi
dava dilekçesini tebligata çıkarmış, Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı 15/5/2012
tarihinde kayda giren dilekçesi ile savunmasını sunmuş, bu savunma 14/6/2012
tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiş, başvurucu 16/7/2012 tarihinde
savunmaya cevap dilekçesini Mahkemeye sunmuş, Mahkeme aynı gün E.2012/535,
K.2012/1433 sayılı kararıyla davayı reddetmiştir. Karar gerekçesi şöyledir:
“Dava dosyasının incelenmesinden; dava konusu
ödeme emri içeriği vergi ve cezaya ilişkin ihbarnamenin 13.10.2006 tarihinde
davacının bilinen adresinde ilgilinin adreste tanınmadığından tebliğ
edilemediği, bu durumun ilgili mahalle muhtarı beyanıyla doğrulandığı ve
tutanak altına alındığı, tebligat yapılamadığı gerekçesiyle yerel gazete ve
vergi dairesi ilan listesinde ilanen tebligat yoluna gidildiği, ilan listesinin
ayrıca ilgili mahalle muhtarlığına bu yazının gönderildiği görülmüştür.
Olayda; dava konusu ödeme emri içeriği vergi ve cezaya
ilişkin ihbarnamenin usulüne uygun olarak ilanen tebliğ edildiği ve amme
alacağının usulüne uygun olarak kesinleştiğinden kesinleşen alacak için davacı
şirket adına ödeme emri düzenlenmesinde usul ve yasaya aykırılık
bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle,
davanın reddine…”
15. Başvurucu, bu karara karşı
yaptığı itiraz başvurusunda, davalı idarenin savunmasına süresinde cevap
vermesine rağmen bu dilekçesinin tebliğe çıkarılıp dava dosyasının tekemmül
ettirilmesi gerekirken aynı gün davanın karara bağlanmasının usul hatası
olduğunu, ihbarnamenin adrese tebliğinin ve ilanen tebliğinin usulüne uygun
yapılmadığını, yeterli araştırma yapılmış olsaydı tebliğ adresinin
belirlenebileceğini belirterek, İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasını
istemiştir.
16. Ankara Bölge İdare Mahkemesi
21/1/2013 tarih ve E.2012/10269, K.2013/975 sayılı kararı ile itirazı
reddetmiştir.
17. Bu karara karşı yapılan
karar düzeltme başvurusuna ait dilekçede de itiraz dilekçesinde yer alan
hususlar belirtilmiş, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 13/6/2013 tarih ve
E.2013/9599, K.2013/10553 sayılı kararıyla bu talebi de reddetmiştir.
18. Karar başvurucuya 9/7/2013
tarihinde tebliğ edilmiştir.
19. Başvurucu 2/8/2013 tarihinde
bireysel başvuruda bulunmuştur.
B. İlgili
Hukuk
20. 6/1/1982 tarih ve 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 16. maddesi şöyledir:
“1. Dava dilekçelerinin ve eklerinin birer örneği davalıya,
davalının vereceği savunma davacıya tebliğ olunur.
2. Davacının ikinci dilekçesi davalıya, davalının vereceği
ikinci savunma da davacıya tebliğ edilir. Buna karşı davacı cevap veremez.
Ancak, davalının ikinci savunmasında, davacının cevaplandırmasını gerektiren
hususlar bulunduğu, davanın görülmesi sırasında anlaşılırsa, davacıya cevap
vermesi için bir süre verilir.
3. Taraflar, yapılacak tebliğlere karşı, tebliğ tarihinden
itibaren otuz gün içinde cevap verebilirler. Bu süre, ancak haklı sebeplerin
bulunması halinde, taraflardan birinin isteği üzerine görevli mahkeme kararı ile
otuz günü geçmemek ve bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir. Sürenin
geçmesinden sonra yapılan uzatma talepleri kabul edilmez.
…”
21. 4/1/1961 tarih ve 213 sayılı
Vergi Usul Kanunu’nun 100. maddesi şöyledir:
“Bilinen adrese gönderilen mektuplar posta idaresince
muhatabına teslim edildiği tarihte tebliğ edilmiş sayılır.”
22. 213 sayılı Kanun’un 101.
maddesi şöyledir:
“Bu kanuna göre bilinen adresler şunlardır:
1. Mükellef tarafından işe başlamada bildirilen adresler;
2. Adres değişikliğinde bildirilen adresler;
3. İşi bırakmada
bildirilen adresler;
4. Vergi beyannamelerinde bildirilen adresler;
5. Yoklama fişinde tesbit edilen
adresler;
6. Vergi mahkemesinde dava açma dilekçelerinde ve
cevaplarında gösterilen adresler;
7. Yetkili memurlar tarafından bir tutanakla tesbit edilen adresler (İlgilinin tutanakta imzası bulunmak şartiyle );
8. Bina ve arazi vergilerinde komisyonlarca tahrir
varakalarında tesbit edilen adresleri.
Mektupların gönderilmesinde bu adreslerden tarih itibariyle
tebligat yapacak makama en son olarak bildirilmiş veya bu makamca tesbit edilmiş olanı nazara alınır.”
23. 213 sayılı Kanun’un 103.
maddesi şöyledir:
“Aşağıda yazılı hallerde tebliğ ilan yoliyle yapılır.
1. Muhatabın adresi hiç bilinmezse;
2. Muhatabın bilinen adresi yanlış veya değişmiş olur ve bu
yüzden gönderilmiş olan mektup geri gelirse;
3. Başkaca sebeplerden dolayı posta ile tebliğ yapılmasına imkan bulunmazsa;
4. Yabancı memleketlerde bulunanlara tebliğ yapılmasına imkan bulunmazsa.”
24. 21/7/1953 tarih ve 6183
sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 1. maddesi şöyledir:
“Devlete, vilayet hususi idarelerine ve belediyelere ait
vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi
cezası, para cezası gibi asli, gecikme zammı, faiz gibi fer'i amme alacakları ve aynı idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan
doğanlar dışında kalan ve amme hizmetleri tatbikatından mütevellit olan diğer
alacakları ile; bunların takip masrafları hakkında bu kanun hükümleri tatbik
olunur.
Türk Ceza Kanununun para cezalarının tahsil şekli ve hapse
tahvili hakkındaki hükümleri mahfuzdur.”
25. 6183 sayılı Kanun’un 58.
maddesinin birinci fıkrası ise şöyledir:
“Kendisine ödeme emri tebliğ olunan şahıs, böyle bir borcu
olmadığı veya kısmen ödediği veya zamanaşımına uğradığı hakkında tebliğ
tarihinden itibaren 7 gün içinde alacaklı tahsil dairesine ait itiraz işlerine
bakan vergi itiraz komisyonu nezdinde itirazda bulunabilir. İtirazın şekli,
incelenmesi ve itiraz incelemelerinin iadesi hususlarında Vergi Usul Kanunu
hükümleri tatbik olunur.”
IV. İNCELEME VE
GEREKÇE
26. Mahkemenin 12/3/2015
tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 2/8/2013 tarih ve 2013/5949
numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun
İddiaları
27. Başvurucu, dava dosyası
tekemmül etmeden İlk Derece Mahkemesinin karar verdiğini, birinci savunmaya
verdiği cevap dilekçesinin davalı idareye tebliğinin yapılmadığını, davada
yürütmenin durdurulması talebi hakkında karar verilmediğini, vergi ziyaı cezalı ihbarnamenin yeterli araştırma yapılmayarak
ilanen tebliğ edildiğini, 1999 yılından beri aynı şirkette çalıştığını,
çalıştığı yerden sorgulama yapılsa veya nüfus kayıtları araştırılsa idi
adresine ulaşılabileceğini, bu nedenle ilanen yapılan tebligatın usulsüz
olduğunu belirterek, Anayasa’nın 2., 11., ve 36. maddelerinde tanımlanan
haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş, tazminat talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
28. Anayasa Mahkemesi, olayların
başvurucu tarafından yapılan hukuki tavsifi ile bağlı değildir. Başvurucu,
yaptığı bireysel başvuruda silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkesi
ile mahkeme erişim hakkının ihlal edildiğinden şikâyet etmektedir. Bu nedenle,
başvurucunun şikâyetlerinin iki başlık halinde değerlendirilmesi gerekmiştir.
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
a. Silahların Eşitliği ve Çelişmeli Yargılama İlkesinin
İhlali İddiası
29. Başvurucu, ödeme emrinin
iptali istemiyle açtığı davada savunmaya cevap dilekçesinin davalı idareye
tebliğ edilmemesi sonucu dava dosyasının tekemmül etmeksizin karar verilmiş
olmasından şikâyet etmektedir.
30. Adalet Bakanlığı görüşünde,
başvurunun bu kısmının silahların eşitliği çerçevesinde incelenmesi gerektiği,
başvurucunun davalı idarenin savunmasına karşı sunduğu savunmaya cevap (2.
dilekçe) dilekçesinin davalı idareye tebliğe çıkarılmadığı, 2. dilekçenin
davalı idareye tebliğe çıkarılması durumunda idarenin vereceği 2. savunmaya
başvurucunun cevap veremeyeceği, ancak davalı idarenin ikinci savunmasında
başvurucunun cevaplandırmasını gerektiren hususların davanın görülmesi
sırasında anlaşılması halinde davacıya cevap vermesi için derece mahkemesince
bir süre verilebileceği hususlarının dikkate sunulması gerektiği ifade edilmiştir.
31. Yapılan yargılama sırasında
tanık dinletme hakkı da dâhil olmak üzere delillerin ibrazı ve
değerlendirilmesi adil yargılanma hakkının unsurlarından biri olarak kabul
edilen silahların eşitliği ilkesi kapsamında kabul edilmekte olup, bu hak adil
yargılanma hakkının somut görünümlerinden biridir. Anayasa Mahkemesi de
Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili
hükmü Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 6. maddesi ve Avrupa İnsan
Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin
lafzi içeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının
kapsamına dâhil edilen silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkesi gibi
ilke ve haklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir (B. No:
2013/1213, 4/12/2013, § 25).
32. Taraflar arasında
hakkaniyete uygun bir dengenin sağlanmasını amaçlayan silahların eşitliği
ilkesi, mahkeme önünde sahip olunan hak ve yükümlülükler bakımından taraflar
arasında eşitliğin sağlanması ve bu dengenin yargılamanın her aşamasında
korunmasını ifade etmekte olup, bu usuli güvence
gereğince, uyuşmazlığın her iki tarafına da savunmasının temel dayanağı olan
delilleri sunma imkânı tanınmalıdır ( B.No . 2013/2116,
23/1/2014, § 18; Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. De Haes ve Gijsels /Belçika , B. No. 19983/92, 24/02/1997, §
53).
33. Adil yargılanma hakkının
unsurlarından olan çelişmeli yargılama ilkesi ise taraflara dava malzemesi
hakkında bilgi sahibi olma ve yorum yapma hakkının tanınmasını ve bu nedenle
tarafların yargılamanın bütününe aktif olarak katılmasını gerektirmektedir. Bu
anlamda, mahkemece tarafların dinlenilmemesi, delillere karşı çıkma imkanı verilmemesi, yargılama faaliyetinin hakkaniyete
aykırı hale gelmesine neden olabilecektir (Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Ruiz-Mateos /İspanya , B. No.12952/87, 23/06/1993, §
63). Çelişmeli yargılama ilkesi, silahların eşitliği ilkesi ile yakından
ilişkili olup, bu iki ilke birbirini tamamlar niteliktedir. Zira çelişmeli
yargılama ilkesinin ihlal edilmesi durumunda, davasını savunabilmesi açısından
taraflar arasındaki denge bozulacaktır. Çelişmeli yargılamanın medeni haklara
ilişkin davalarda da kabul ediliyor olması, medeni bir hakka ilişkin
yargılamada tarafların duruşmada hazır bulunması da dahil olmak üzere,
yargılamanın bütününe aktif olarak katılmalarını gerektirir (B. No. 2013/1780,
20/3/2014, § 25).
34. Anayasa Mahkemesinin
silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri bağlamında yapacağı
inceleme, başvuru konusu yargılamanın bütünlüğü içinde adil olup olmadığının
değerlendirilmesidir (B. No. 2013/2116, 23/1/2014, § 19).
35. 2577 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde, dava dilekçelerinin ve eklerinin birer örneğinin davalıya, davalının
vereceği savunmanın davacıya, davacının ikinci dilekçesinin davalıya, davalının
vereceği ikinci savunmanın da davacıya tebliğ edileceği belirtilmiş ve
tarafların, yapılacak tebliğlere karşı, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün
içinde cevap verebilecekleri düzenlenmiştir.
36. Başvuru konusu olayda,
Ankara 2. Vergi Mahkemesinde açılan davada, davalı idare tarafından sunulan
savunma dilekçesine cevap verme süresinin son günü başvurucu tarafından cevap
dilekçesi verildiği, bu dilekçenin tebligata çıkarılmadığı ve dilekçenin
verildiği gün davanın esası hakkında karar verildiği görülmektedir. Bunun
yanında başvurucu, bireysel başvuru formunda, cevap dilekçesinin dava dosyasına
girmeden dahi kararın verilmiş olabileceğini ifade etmiştir.
37. Diğer taraftan başvurucu,
Ankara 2. Vergi Mahkemesince verilen karara karşı yaptığı itiraz başvurusunda
ve itiraz başvurusunun reddine ilişkin karara karşı yaptığı karar düzeltme
başvurusunda, davalı idare tarafından Ankara 2. Vergi Mahkemesine sunulan
savunma dilekçesinde ileri sürülen hususlara yönelik olarak açıklama yapmış ve
bu hususlara ilişkin karşı iddialarını sunma fırsatı bulmuştur.
38. Bu kapsamda başvurucunun
yargılamanın sonucunu etkileyecek usuli bir imkândan
mahrum bırakılmasının söz konusu olmadığı ve başvuruya konu yargılama sürecine
bir bütün olarak bakıldığında, başvurucuya karşı tarafça ileri sürülen veya
dava dosyasına intikal eden dava malzemesine ulaşma, bunları tetkik ile beyan
ve itirazlarını ileri sürme imkânı verilerek yargılamaya aktif katılımının
temin edildiği anlaşılmaktadır. Sonuç olarak somut olayda silahların eşitliği
ve çelişmeli yargılama ilkesine yönelik açık ve görünür bir ihlalin bulunmadığı
anlaşılmaktadır.
39. Açıklanan nedenlerle,
silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine yönelik açık bir ihlalin
olmadığı anlaşıldığından, başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik
koşulları yönünden incelenmeksizin “açıkça
dayanaktan yoksun olması” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir.
b. Mahkemeye
Erişim Hakkının İhlali İddiası
40. Başvurucu, mahkemeye erişim
hakkının ihlal edildiğini iddia etmiş olup, açıkça dayanaktan yoksun olmayan ve
kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de
bulunmayan başvurunun bu kısmının kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi
gerekir.
2. Esas Yönünden
41. Başvurucu, vergi ziyaı cezalı ihbarnamenin yeterli araştırma yapılmadan
ilanen tebliğinin yapıldığını ve bu nedenle yapılan ilanen tebligatın usulsüz
olduğunu belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
42. Adalet Bakanlığı görüşünde,
başvurucunun son adresinin tespit edilebilmesi maksadıyla adres araştırması
yapılması halinde, uyuşmazlık konusu ödeme emri içeriği alacağa ilişkin
ihbarnameden haberdar olabileceği ve vergi mahkemelerince ödeme emrine nazaran
daha ayrıntılı inceleme yapılan vergi/ceza ihbarnamesini mahkeme önüne
taşıyarak yargılama yapılmasını isteyebileceği hususlarının göz önünde
bulundurulması gerektiği ifade edilmiştir.
43. Anayasa’nın “ Hak arama hürriyeti ” kenar başlıklı 36.
maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle
yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil
yargılanma hakkına sahiptir.”
44. Anayasa’nın “ Temel hak ve hürriyetlerin korunması ”
kenar başlıklı 40. maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:
“Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen
herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme
hakkına sahiptir.
Devlet, işlemlerinde,
ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini
belirtmek zorundadır.
Kişinin, resmi görevliler tarafından vaki haksız işlemler
sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin
edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”
45. Sözleşme’nin “ Adil yargılanma hakkı ” kenar başlıklı 6.
maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili
uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda
karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme
tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak
görülmesini isteme hakkına sahiptir.”
46. Anayasa’nın 36. maddesinin
birinci fıkrasında, herkesin yargı organlarına davacı ve davalı olarak
başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma
hakkı güvence altına alınmıştır. Anılan maddeyle güvence altına alınan hak
arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde,
Anayasa’nın 40. maddesi uyarınca diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken
şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili
güvencelerden biridir (E.2013/64, K.2013/142, K.T. 28/11/2013). Bu bağlamda Anayasa’nın,
devletin işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere
başvuracağını ve sürelerini belirtmesi gerektiğini ifade eden 40. maddesinin de, adil yargılanma hakkının kapsamının belirlenmesinde
gözetilmesi gerektiği açıktır. Bunun yanında Anayasa'da adil yargılanma
hakkının kapsamı düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve içeriğinin,
Sözleşme'nin 'Adil yargılanma hakkı' kenar başlıklı 6. maddesi çerçevesinde
belirlenmesi gerekir (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22).
47. Adil yargılanma hakkının en
temel unsurlarından biri olan mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme
önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını
isteyebilmek anlamına gelmektedir. (B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52). AİHM,
mahkemeye etkili erişim hakkını “ hukukun
üstünlüğü ” ilkesinin temel unsurlarından biri olarak kabul etmekte
ve mahkemeye etkili erişim hakkının, mahkemeye başvuru konusunda tutarlı bir
sistemin var olmasını ve dava açmak isteyen kişilerin mahkemeye ulaşmada açık,
pratik ve etkili fırsatlara sahip olmasını gerektirdiğini ifade etmektedir. Bu
sebeple hukuki belirsizliklerin ya da uygulamadaki belirsizliklerin tarafların
mahkemeye erişimine zarar verdiği durumlarda bu hakkın ihlâl edildiğine karar
verilmektedir ( Geffre /Fransa , B. No: 51307/99, 23/1/2003, §
34).
48. 6183 sayılı Kanun’un 1.
maddesine göre kamu alacakları, Devlete ve diğer kamu tüzel kişilerine ait
vergi, resim, harç, mahkeme masrafı, vergi cezası, para cezası, gecikme zammı
ve gecikme faizi gibi alacaklardır. 6183 sayılı Kanun’un esası, vergiler başta
olmak üzere kamu alacağını güvence altına almak ve ödenmediği takdirde kamu
alacağını zora dayanarak, Devlet gücü ve memurları eliyle tahsil etmektir (B.
No: 2013/2420, 14/1/2014, § 27).
49. Kamu alacağını ödemekle
yükümlü olan borçlunun, bu alacak ile ilgili ödeme emri çıkartılması aşamasına
gelmeden alacağın esasına ilişkin yargı mercilerine başvurma hakkı
bulunmaktadır. Özel kanununda hüküm bulunan hâllerde ödeme vadesinde, yoksa
6183 sayılı Kanun’un 37. maddesine göre tebliğden itibaren bir aylık süre
içinde yargı yerlerine başvurarak kamu alacağının esası dava konusu
edilebilecektir. Kamu alacağı esasının dava konusu edilmemesi veya dava konusu
edilmesine rağmen alacakta hukuki sakatlık bulunmadığına karar verilmesi
durumunda alacak kesinleşmiş olacak ve tahsili için ödeme emri düzenlenecektir.
6183 sayılı Kanun’un 58. maddesinin birinci fıkrasına göre bu aşamada ödeme
emrine itiraz hâlinde mahkeme davayı sırf tahsile ilişkin olarak, böyle bir
borcun olmadığı, borcun kısmen ödendiği ve borcun zamanaşımına uğradığı
nedenleriyle sınırlı olarak inceleyebilecektir (B. No: 2013/2420, 14/1/2014, §
28).
50. Başvuru konusu olayda,
başvurucu, ödeme emrine karşı açtığı davada ve dava hakkında verilen karar üzerine
yaptığı itiraz ve karar düzeltme taleplerinde, ihbarnamenin posta yoluyla
usulüne uygun olarak tebliğ edilmediği ve kamu alacağının usulüne uygun
kesinleşmediği hususlarını ileri sürmüştür. Ankara 2. Vergi Mahkemesi ise ödeme
emrinin dayanağını teşkil eden ihbarnamenin posta yoluyla tebliğinin 13/10/2006
tarihinde başvurucunun bilinen adresinde tanınmadığı için yapılamadığı, bu
durumun ilgili mahalle muhtarının beyanıyla birlikte tutanak altına alındığı,
posta yoluyla tebligat yapılamadığı için ilanen tebligat yapma yoluna gidildiği
ve sonuç olarak kamu alacağının usulüne uygun kesinleştiği gerekçesiyle ödeme
emrine karşı açılan davayı reddetmiş, karara karşı yapılan itiraz ve karar
düzeltme talepleri de Ankara Bölge İdare Mahkemesince reddedilerek, karar
kesinleşmiştir.
51. Görüldüğü üzere Derece
Mahkemeleri, başvurucu tarafından ihbarnameye konu olan dairenin satın alınması
sırasında doldurulan bilgi formunda ve daha sonra dairenin satışı sırasında
düzenlenen resmi senette beyan edilen başvurucunun ev adresinin 213 sayılı
Vergi Usul Kanunu’nun 101. maddesi çerçevesinde bilinen adres olduğu
gerekçesiyle bu adrese yapılamayan ihbarname tebliği için ilanen tebligat
yoluna gidilmesinde hukuka aykırılık bulmamıştır.
52. Hukuki güvenlik ile belirlilik
ilkeleri, hukuk devletinin önkoşullarındandır. Kişilerin hukuki güvenliğini
sağlamayı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir
olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin
de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden
kaçınmasını gerekli kılar. Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu
otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesini ifade
etmektedir (E.2013/64, K.2013/142, K.T. 28/11/2013).
53. Mahkemeye erişim hakkı,
kural olarak mutlak bir hak olmayıp, sınırlandırılabilen bir haktır. Bununla
birlikte getirilecek sınırlandırmaların, hakkın özünü zedeleyecek şekilde
kısıtlamaması, meşru bir amaç izlemesi, açık ve ölçülü olması ve başvurucu
üzerinde ağır bir yük oluşturmaması gerekir (B. No: 2013/1613, 2/10/2013, §
38). Devletler bir davanın açılabilirliğine ilişkin
olarak takdir hakları gereği bazı sınırlamalar getirebilir ve bu davalar
niteliği gereği düzenleyici işlemlere konu olabilir. Bununla birlikte, bu
sınırlamalar dava açmak isteyen bir kişinin mahkemeye erişim hakkının özüne
zarar verecek seviyeye ulaşmamalıdır (Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Edificaciones March Gallego S.A./İspanya , B. No: 28028/95, 19/2/1998, § 34 ve Rodríguez Valín /İspanya ,
B. No: 47792/99, 11/10/2001, § 22).
54. AİHM, Sözleşme sisteminin,
bazı durumlarda, Sözleşmeci Devletlerin Sözleşme’nin 6. maddesiyle güvence
altına alınan haklardan etkili olarak yararlanılmasını sağlamak için gerekli
tedbirleri almasını gerektirdiğini ( Vaudelle /Fransa , B. No: 35683/97, 3/1/2001 §52), bunun her şeyden
önce hakkında dava açılan kişinin durumdan haberdar edilmesini gerektirdiğini
ifade etmektedir ( Dilipak ve
Karakaya/Türkiye , B. No:7942/05 ve 24838/05, 4/3/2014 §77).
55. 213 sayılı Kanun 100.
Maddesinde, bilinen adrese gönderilen mektupların muhatabına teslim edildiği tarihte
tebliğ edilmiş sayılacağını belirtmiş, 101. maddesinde ise sayma yoluyla
bilinen adreslerin neler olduğunu kural altına almıştır. Bu maddeye göre
mükellef tarafından işe başlamada bildirilen adreslerin, adres değişikliğinde
bildirilen adreslerin, işi bırakmada bildirilen adreslerin, vergi
beyannamelerinde bildirilen adreslerin, yoklama fişinde tespit edilen
adreslerin, vergi mahkemesinde dava açma dilekçelerinde ve cevaplarında
gösterilen adreslerin, yetkili memurlar tarafından bir tutanakla tespit edilen
adreslerin, bina ve arazi vergilerinde komisyonlarca tahrir varakalarında
tespit edilen adreslerin bilinen adresler olarak sayıldığı görülmektedir.
56. Aynı Kanun’un 103.
maddesinde ise muhatabın adresi hiç bilinmediği, muhatabın bilinen adresi yanlış
veya değişmiş olduğu ve bu yüzden gönderilmiş olan mektup geri geldiği, başkaca
sebeplerden dolayı posta ile tebliğ yapılmasına imkân bulunmadığı ve yabancı
memleketlerde bulunanlara tebliğ yapılamadığı durumlarda ilan yoluyla tebliğin
yapılacağı belirtilmiştir.
57. Başvuru konusu olayda ise
vergi ceza ihbarnamesinin 213 sayılı Kanun’un 101. maddesinde sayılan ve “ bilinen adres ” olarak nitelendirilen
adreslerin dışında bir adrese posta yoluyla tebliğ edilmeye çalışıldığı, ancak
adreste başvurucunun tanınmadığından bahisle ilanen tebliğ yoluna gidildiği, başvurucunun
ilanen tebliğden haberdar olamaması ve buna bağlı olarak dava açamaması üzerine
alacağın kesinleştiği gerekçesiyle ödeme emrinin düzenlendiği ve başvurucu
tarafından ödeme emrine karşı açılan davada tebligatın usulüne uygun olarak
yapıldığı tespitine yer verildiği görülmektedir.
58. Bu durumda, vergi dairesinin
213 sayılı Kanun’da sayılan bilinen adresler dışında bir adrese gönderdiği
ihbarnamenin tebliğinin yapılamamış olması nedeniyle ilanen tebliğ yolunu
kullandığı, başvurucunun adresinin araştırılması için çalışma yaptığı konusunda
bir verinin dava dosyası kapsamında bulunmadığı ve bu sebeple başvurucunun
güncel adresine ulaşmada yeterli özeni göstermediği anlaşılmakla, başvurucunun
ihbarnameye karşı dava açma hakkını kullanmasının engellenmesi ve bu sebeple
ihbarnameye konu kamu alacağının kesinleşmesi sonrasında düzenlenen ödeme
emrine karşı sınırlı bir itiraz hakkı bulunması nedeniyle başvurucunun
mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği anlaşılmaktadır.
59. Açıklanan nedenlerle,
başvurucunun mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi
gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden
60. Başvurucu, anayasal
haklarının ihlal edildiğini belirterek ve ihlalin ortadan kaldırılması yönünde
karar verilmesini talep etmektedir.
61. 6216 sayılı Kanun’un “ Kararlar ” kenar başlıklı 50. maddesinin
(2) numaralı fıkrası şöyledir:
“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından
kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama
yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında
hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya
genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama
yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı
ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar
verir. ”
62. Başvurunun değerlendirilmesi
neticesinde, mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği tespit edilmiş olmakla,
ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere
dosyanın ilgili Mahkemesine gönderilmesine ve yeniden yargılama yapılmasına
karar verilmiş olduğundan, tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
63. Başvurucu tarafından yapılan
ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL
vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine
karar verilmesi gerekir .
V. HÜKÜM
Açıklanan
gerekçelerle;
A. Başvurucunun,
1.
Silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkesinin ihlal edildiği şikâyetinin
“ açıkça dayanaktan yoksun olması ”
nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2.
Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine yönelik şikâyetinin KABUL EDİLEBİLİR
OLDUĞUNA,
3.
Mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
B. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden
yargılama yapılmak üzere kararın Ankara 2. Vergi Mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
C. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,
D. 198,35 harç ve 1.500,00 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam
1.698,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye
Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede
gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar
geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,
12/3/2015
tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar
verildi.