TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ERDAL DUTLU BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/16471)
Karar Tarihi: 21/9/2016
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin
  GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör : Kamil KAYA
Başvurucu : Erdal DUTLU
Vekili : Av. Hasan
  Önder SULU
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, tüketici hakem heyeti kararının iptali için açılan
davada uyuşmazlığa konu sözleşme örneğinin getirtilip incelenmesi talebi kabul
edilmeyerek aleyhe karar verilmesi nedeniyle silahların eşitliği ilkesinin
ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 17/10/2014 tarihinde Gaziantep 3. Asliye Hukuk
Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden
yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil
edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 26/6/2015 tarihinde,
başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar
verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 25/3/2016 tarihinde, başvurunun
kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar
verilmiştir.
5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, başvuruya ilişkin görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucu, bir bankadan kredi kullanırken kendisinden tahsil
edilen dosya masrafı adı altında 500 TL ile toplu ödeme sırasında erken ödeme
cezası olarak ödediği 330 TL’nin haksız alındığını iddia ederek toplam 830
TL’nin iadesi istemiyle Şahinbey Tüketici Hakem Heyetine (Heyet) başvuru
yapmıştır. Başvurucu, Heyete sunduğu başvuru dilekçesinde söz konusu krediye
ilişkin sözleşme ve diğer belgelerin ilgili bankadan istenmesini talep
etmiştir.
8. Heyet, başvurucunun ibraz ettiği belgeler arasında sözleşme
örneğinin olmaması nedeniyle dosyada karar vermeye yeterli bilgi ve delil
bulunmadığı gerekçesi ile 10/3/2014 tarihli 2014/208 sayılı kararla başvurunun
reddine karar vermiştir.
9. Başvurucu, anılan Heyet kararının 500 TL’lik kısım yönünden
iptali ve bu paranın davalıdan tahsili için Gaziantep 6. Asliye Hukuk
(Tüketici) Mahkemesinde (Mahkeme) ilgili banka aleyhine dava açmıştır.
10. Mahkeme 18/9/2014 tarihli ve E.2014/513, K.2014/742 sayılı
kararı ile “başvurucunun, birer sureti
kendisinde bulunan belgeleri ibraz etmemesinin kendi kusurundan kaynaklandığı
ve kimsenin kendi kusuruna dayanarak hak iddia edemeyeceği” gerekçesi ile davanın reddine kesin olarak karar vermiştir. Gerekçeli kararın
ilgili kısmı şöyledir:
“Dava, davalı banka tarafından kredi
kullandırılan davacıdan çeşitli adlar altında tahsil edilen ücretin iadesi için
yaptığı başvurunun Tüketici Sorunları Hakem Heyeti tarafından reddine ilişkin
kararının iptaline ilişkindir.
Taraflar arasındaki uyuşmazlığın dayanağını
Tüketici Kredisi Sözleşmesi oluşturmaktadır. Bu durumda uyuşmazlığın çözümü
için öncelikle sözleşmenin ibrazı zorunludur. Kredi sözleşmesi hükümlerine göre
sözleşme iki nüsha olarak tanzim edilmiş ve sözleşmenin bir nüshası, geri ödeme
planının bir sureti ve kredi kullandırım dekontu ile
ilgili belgeler davacıya teslim edilmiştir. Davacının sureti kendisinde bulunan
belgeleri ibraz etmemesi kendi kusurundan kaynaklanmaktadır. Kimse kendi
kusuruna dayanarak bir hak elde edemez.
Bu durumda yasaya uygun olan, Tüketici
Sorunları Hakem Heyeti kararının iptali istemi ile açılan davanın reddine karar
verilmesi gerekmiştir.”
11. Başvurucu kesin nitelikli bu kararı 18/9/2014 tarihinde
öğrenmiş; 17/10/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
B. İlgili Hukuk
12. 12/1/2011 tarihli ve 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanunu’nun “İspat hakkı” kenar
başlıklı 189. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“Taraflar, kanunda belirtilen süre ve usule
uygun olarak ispat hakkına sahiptir.”
13. 6100 Sayılı Kanun’un “Başka
Yerden Getirtilecek Deliller” kenar başlıklı 195. maddesi şöyledir:
“(1) Tarafların ellerinde bulunmayan ve
incelenmesine karar verilen delillerin getirtilmesi için, mahkemece ilgili
resmî makam ve mercilerle üçüncü kişilere bu husus bildirilir. Mahkemeye
getirtilmesi mümkün olmayan deliller, bulunduğu yerde incelenebilir veya
dinlenebilir.”
14. 01/08/2003 tarihli ve 25186 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan mülga Tüketici Sorunları Hakem Heyetleri Yönetmeliği’nin “Bilgi ve belge isteme yetkisi” kenar
başlıklı 21. maddesi şöyledir:
“Hakem heyeti, uyuşmazlık konusuna ilişkin her
türlü bilgi ve belgeyi taraflardan, ilgili kurum ve kuruluşlardan isteyebilir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
15. Mahkemenin 21/9/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
16. Başvurucu, kullandığı kredi nedeniyle kendisinden haksız
olarak tahsil edilen ücretlerin iadesi istemiyle tüketici hakem heyetine
yaptığı başvurusunda krediye ilişkin sözleşme ve diğer belgelerin ilgili
bankadan istenmesini talep ettiğini ancak belgeler getirtilmeden başvurusunun
reddedildiğini, bu kararın iptali için açtığı davada aynı talebini Mahkemeye
ilettiğini ancak Mahkemenin de bu talebini dikkate almayıp davanın reddine
karar verdiğini, toplanmasını istediği deliller toplanmayarak davasının
reddedilmesi nedeniyle Anayasa’nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet ve 36.
maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakları ile 10. maddesinde düzenlenen
eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüş; ihlalin tespiti ve tazminat
talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
17. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun şikâyetinin özü, hukuk
davasında toplanmasını istediği deliller toplanmayarak davanın reddedilmesiyle
davanın diğer tarafı karşısında eşitsiz bir duruma düşürüldüğü, bunun sonucunda
dava konusu alacağına kavuşamadığına ilişkindir. Bu nedenle başvurucunun
iddialarının adil yargılanma hakkı kapsamında silahların eşitliği ilkesi
yönünden incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
18. Anayasa’nın “Hak arama
hürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile
adil yargılanma hakkına sahiptir.”
19. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında herkesin meşru
vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya
davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu
belirtilmiştir. Anayasa'da adil yargılanma hakkının kapsamı düzenlenmediğinden
bu hakkın kapsam ve içeriğinin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) “Adil yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6. maddesi
çerçevesinde belirlenmesi gerekir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22).
20. Yapılan yargılama sırasında tanık dinletme hakkı da dâhil
olmak üzere delillerin ibrazı ve değerlendirilmesi adil yargılanma hakkının
unsurlarından biri olarak kabul edilen silahların eşitliği ilkesi kapsamında
kabul edilmekte olup bu hak da makul sürede yargılanma hakkı gibi adil
yargılanma hakkının somut görünümlerinden biridir. Anayasa Mahkemesi de
Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili
hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadı
ışığında yorumlamak suretiyle gerek Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan
gerek AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen
gerekçeli karar hakkı ve silahların eşitliği ilkesi gibi ilke ve haklara
Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir ( Güher Ergun ve diğerleri , B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 38).
21. Taraflar arasında hakkaniyete uygun bir dengenin
sağlanmasını amaçlayan silahların eşitliği ilkesi, mahkeme önünde sahip olunan
hak ve yükümlülükler bakımından taraflar arasında eşitliğin sağlanması ve bu
dengenin yargılamanın her aşamasında korunmasını ifade etmekte olup bu usul
güvencesi gereğince uyuşmazlığın her iki tarafına da savunmasının temel
dayanağı olan delilleri sunma imkânı tanınmalıdır ( Yüksel Hançer, B. No: 2013/2116, 23/1/2014, § 18).
22. Yargılama makamları yargılamanın taraflarınca ileri sürülen
iddiaları ve gösterdikleri delilleri gereği gibi incelemek zorundadır. Bununla
birlikte belirli bir davaya ilişkin olarak delilleri değerlendirme ve
gösterilmek istenen delilin davayla ilgili olup olmadığına karar verme yetkisi
esasen derece mahkemelerine aittir ( Yüksel
Hançer , § 19).
23. Mevcut yargılamada geçerli olan delil sunma ve inceleme
yöntemlerinin adil yargılanma hakkına uygun olup olmadığını denetlemek Anayasa
Mahkemesinin görevi kapsamında olmayıp Mahkemenin görevi başvuru konusu
yargılamanın bütünlüğü içinde adil olup olmadığını değerlendirmektir. Genel
anlamda hakkaniyete uygun bir yargılamanın yürütülebilmesi için silahların
eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri ışığında taraflara iddialarını sunmak
hususunda uygun olanakların sağlanması şarttır. Taraflara tanık delili de dâhil
olmak üzere delillerini sunma ve inceletme noktasında da uygun imkânların
tanınması gerekir. Bu anlamda delillere ilişkin dengesizlik veya
hakkaniyetsizlik iddialarının da yargılamanın bütünü ışığında değerlendirilmesi
gerekir ( Muhittin Kaya ve Muhittin Kaya
İnşaat Taahhüt Madencilik Gıda Turizm Pazarlama Sanayi ve Ticaret Limited
Şirketi, B. No: 2013/1213, 4/12/2013, § 27).
24. Somut olayda, kullandığı kredi nedeniyle kendisinden haksız
ücret tahsil edildiğini iddia eden başvurucu, bu ücretin iadesi istemiyle
Tüketici Hakem Heyetine yaptığı başvurusunda ve bu başvurusunun kabul
edilmemesi üzerine açtığı davada uyuşmazlık konusu krediye ilişkin sözleşme ve
diğer belgelerin ilgili bankadan istenip incelenmesini talep etmiştir.
25. Mahkeme, söz konusu belgelerin davacı tarafından temin edilip
dosyaya sunulması gerektiği ancak başvurucunun bu yükümlülüğü yerine
getirmediği gerekçesiyle başvurucunun bu talebini haksız bularak Tüketici Hakem
Heyeti kararının yerinde olduğuna ve davanın reddine kesin olarak karar
vermiştir.
26. Başvurucu, toplanmasını istediği deliller toplanmayarak
davasının reddine karar verilmesiyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini
ileri sürmüştür.
27. Hukuk davalarında ileri sürülen iddiaların ispatına ilişkin
usul ve esaslar ilgili usul kurallarıyla belirlenmiş olup derece mahkemelerinin
bu konularla ilgili değerlendirmelerinin mevzuata uygun olup olmadığını
denetlemek Anayasa Mahkemesinin görevi değildir ( Ali Yanar , B. No: 2013/5216, 14/4/2016, § 49).
28. Öte yandan bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği
mevzuatın yorumlanması ve uygulanması derece mahkemelerinin görevi olmakla
birlikte bu yorum ve uygulamaların etkilerinin Anayasa ve Sözleşme’nin ortak
koruma alanında bulunan hak ve yükümlülüklerle bağdaşıp bağdaşmadığının Anayasa
Mahkemesince incelenebileceği tabiidir ( Emre
Kartal , B. No: 2014/5020, 6/10/2015, § 40). Silahların eşitliği
ilkesi yönünden yapılacak böyle bir inceleme somut olayın koşulları
çerçevesinde olacaktır.
29. Başvuru konusu davada, başvurucunun iddiasının ispatı için
dayandığı kredi sözleşmesi ve diğer belgeleri dosyaya kendisinin sunması
gerekip gerekmediğine ilgili usul kurallarını yorumlamak suretiyle karar verme
yetkisi davaya bakan Mahkemeye aittir. Somut olayda başvurucu söz konusu
belgelerin tüketici hakem heyeti ve Mahkeme tarafından temin edilmesini talep
etmiş; Mahkeme ise uyuşmazlığın çözümü için öncelikle kredi sözleşmesinin
ibrazının zorunlu olduğu, kredi sözleşmesi hükümlerine göre iki nüsha olarak
tanzim edilen sözleşmenin bir nüshası, geri ödeme planının bir sureti ve kredi kullandırım dekontu ile ilgili diğer belgelerin başvurucuya
teslim edildiği, başvurucunun kendisinde bulunan bu belgeleri ibraz
edememesinin kendi kusurundan kaynaklandığı, hiç kimsenin kendi kusuruna
dayanarak bir hak elde edemeyeceği gerekçesiyle başvurucunun bu talebini haksız
bularak tüketici hakem heyeti kararının yerinde olduğuna ve davanın reddine
karar vermiştir (bkz. § 10).
30. Taraflarca getirilme
ilkesinin hakim olduğu başvuruya konu yargılama süreci incelendiğinde
başvurucuya delillerini sunma ve inceletme imkânı verildiği, başvurucunun
gösterdiği delillerle ilgili talebinin ilgili usul kurallarına göre Mahkemece
değerlendirilip gerekçesi açıklanmak suretiyle reddedildiği, yapılan bu
değerlendirmede herhangi bir keyfîliğin ya da silahların
eşitliği ilkesini ihlal eden bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.
Yargılamanın bir bütün olarak adil olmadığına ilişkin bir bulguya da
rastlanmamıştır.
31. Açıklanan nedenlerle adil yargılanma hakkı kapsamında
silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
21/9/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.