TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
YUSUF ERDEM BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2023/58683)
Karar Tarihi: 11/3/2026
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan y. : Recai AKYEL
Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Muhterem İNCE
Raportör : Muzaffer KORKMAZ
Başvurucu : Yusuf ERDEM
Vekili : Av. Burhan AKSOY
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, talep edilenden fazla yapılan mahsup işlemine bağlı olarak denetimli serbestlik tedbirinden yararlanamama ihtimalinin doğması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu, yargılandığı davada 3 yıl 9 ay hapis cezasına mahkûm edilmiş ve kesinleşen bu cezanın infazına başlanmıştır.
3. Başvurucu, bir başka soruşturma kapsamında toplam 75 gün tutuklu kaldığını belirterek bu tutukluluk süresinin 40 günlük miktarının infaz edilmekte olan cezadan mahsup edilmesi talebinde bulunmuştur.
4. Erciş İnfaz Hâkimliği 18/5/2023 tarihinde başvurucunun talebine konu soruşturmadaki tutukluluk süresinin tamamı ile başvurucunun yine başka bir soruşturmada tutuklu olarak geçirdiği sürenin infaz edilen cezadan mahsubuna karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...hükümlünün Rize Sulh Ceza Hakimliğinin kararı doğrultusunda 01.02.20223-14/04/2023 tarihleri arasında tutuklu olarak kaldığı yine Erzincan Sulh Ceza Hakimliğinin kararı doğrultusunda da 17.05.2022-14.06.2022tarihleri arasında tutuklu olarak kaldığı beyan edilmiştir. Hükümlünün talebi, yapılan yazışmalar, müddetname birlikte incelendiğinde; hükümlünün Rize Sulh Ceza Hakimliğinin kararı doğrultusunda 01.02.20223-14/04/2023 tarihleri arasında tutuklu olarak kaldığı yine Erzincan Sulh Ceza Hakimliğinin kararı doğrultusunda da 17.05.2022-14.06.2022tarihleri arasında tutuklu olarak kaldığı ayrıca bu tarihlere ilişkin daha önce düzenlenen müddetnamelerde mahsup işlemi yapılmadığı, bu hali ile mahsupşartlarını taşıyan hükümlünün talebinin kabulüne .. . [karar verildi.]"
5. Başvurucunun anılan karara itirazı, Erciş Ağır Ceza Mahkemesinin 20/6/2023 tarihli kararı ile reddedilmiştir.
6. Bu karar başvurucuya 22/6/2023 tarihinde tebliğ edilmiştir.
7. Başvurucu20/7/2023 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
8. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
II. DEĞERLENDİRME
9. Başvurucu adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğunu belirten başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir (Mehmet Şerif Ay [2. B.], B. No: 2012/1181, 17/9/2013).
A. Kişi Hürriyeti ve Güvenliği Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
10. Başvurucu; 40 günlük mahsup talebinde bulunduğunu ancak talebini aşar şekilde mahsup işlemi yapıldığını, hâlihazırda yargılaması devam eden bir ceza davasında hakkında hapis cezasına hükmedilmesi ve bu olası cezanın kesinleşmesi hâlinde mahsup talebinde bulunamayacağını zira tüm sürelerin Erciş İnfaz Hâkimliğinin hatalı kararıyla mahsup edildiğini, buna bağlı olarak olası mahkûmiyeti kapsamında denetimli serbestlik tedbirinden yararlanamama ihtimalinin doğduğunu ve bu durum nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
11. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, ilgili Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına atıf yapılarak değerlendirmenin bu içtihat doğrultusunda yapılmasının uygun olacağı ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
12. Anayasa'nın 19. maddesinin birinci fıkrasında herkesin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına sahip olduğu ilke olarak ortaya konduktan sonra ikinci ve üçüncü fıkralarında şekil ve şartları kanunda gösterilmek koşuluyla kişilerin özgürlüğünden mahrum bırakılabileceği durumlar sınırlı olarak sayılmıştır. Dolayısıyla kişinin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının kısıtlanması ancak Anayasa'nın anılan maddesi kapsamında belirlenen durumlardan herhangi birinin varlığı hâlinde söz konusu olabilir ( Murat Narman [2. B.], B. No: 2012/1137, 2/7/2013, § 42).
13. Anayasa'nın 19. maddesinde tanımlanan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ilk istisnası "Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi" olarak belirlenmiştir. Bu kapsamda yargı organlarınca verilecek mahkûmiyet kararlarının sonucu olarak hapis cezası veya güvenlik tedbirlerinin uygulanması kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlali olarak kabul edilmeyecektir.
14. Bir mahkûmiyet kararının infazına ilişkin olarak Anayasa'nın 19. maddesi açık bir hüküm içermemektedir. Bununla birlikte Anayasa'nın 19. maddesinin amacı kişileri keyfî bir şekilde hürriyetten yoksun bırakılmaya karşı korumak olup maddede öngörülen istisnai hâllerde kişi hürriyetine getirilecek sınırlamaların da maddenin amacına uygun olması gerekir ( Abdullah Ünal [2. B.], B. No: 2012/1094, 7/3/2014, § 38). Bu itibarla Anayasa Mahkemesince hükümlülerin ceza infaz kurumlarında kalacağı süreyi doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen durumların Anayasa'nın 19. maddesinde tanımlanan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir ( İbrahim Uysal [2. B.], B. No: 2014/1711, 23/7/2014, § 26). Mahkeme tarafından verilen bir mahkûmiyet kararının infazının sağlanması ve bu bağlamda ceza infaz kurumunda tutulma süresi bakımından ceza mahkemesinin kararına uygun hareket edilmesi kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının korunması açısından zorunludur. Dolayısıyla hükümlülerin ceza infaz kurumunda kalacakları sürenin mahkûmiyet kararına ve ilgili mevzuata uygun olması Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi kapsamında güvence altına alınmıştır ( İbrahim Uysal, § 32).
15. Öte yandan 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanun'un 46. maddesiyle değiştirilen 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 105/A maddesi hükümlerine göre hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilebileceği düzenlenmiştir. Anılan maddenin hükümlülerin ceza infaz kurumunda geçirecekleri süreyi kısalttığı açıktır ( Mithat Bakikuşağı [1. B.], B. No: 2013/4682, 17/9/2014, § 35).
16. 5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesi, infaz hâkiminin takdir yetkisi ve belirlenecek yükümlülükler çerçevesinde hükümlülerin infaz rejiminin şeklini belirleyip cezalarının bir kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak ceza infaz kurumu dışında geçirmelerini sağlamaktadır. Anılan kural uyarınca hükümlünün talebi ve kanuni şartlar oluşmuş olsa dahi infaz hâkimi tedbirin uygulanması talebini reddedebilecektir. Dolayısıyla bütün hükümlüler için Anayasa'nın 19. maddesi kapsamında hapis cezasının tamamının veya bir kısmının denetimli serbestlik tedbirinin uygulanması suretiyle infaz edilmesi zorunluluğu bulunmamaktadır. Başka bir ifade ile denetimli serbestlik tedbiri kararı, yetkili infaz hâkiminin takdir yetkisinde olduğu için tedbirin Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi kapsamında güvence altına alındığından bahsetmek mümkün değildir. Öte yandan başvurucunun denetimli serbestlikten yararlanamaması, hakkında verilen mahkûmiyet hükmünün süresini de uzatmamaktadır ( Mithat Bakikuşağı, § 38).
17. Belirtilen bu düzenlemelere göre denetimli serbestlik tedbirinin uygulanması için hapis cezasının süresi ve açığa ayrılmış olma koşulu yerine getirildikten sonra ceza infaz kurumu idaresinin iyi hâl raporu düzenlemesinin ardından başvurulan infaz hâkiminin tedbirin uygulanması yönünde karar vermesi gerekmektedir.
18. Somut olayda başvurucu; Erciş İnfaz Hâkimliğinin hatalı kararıyla talebini aşar şekilde mahsup işlemi yapıldığını, hâlihazırda yargılaması devam eden bir ceza davasında hakkında hapis cezasına hükmedilmesi ve bu olası cezanın kesinleşmesi hâlinde mahsup talebinde bulunamayacağını çünkü tüm sürelerin mahsup edilmiş olduğunu, buna bağlı olarak olası mahkûmiyeti kapsamında denetimli serbestlik tedbirinden yararlanamama ihtimalinin doğduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Bununla birlikte başvurucunun yargılandığı davada hakkında hapis cezasına mahkûmiyet hükmü verilmiş ve bu ceza kesinleşmiş olsa dahi denetimli serbestlik tedbirinden yararlanabilmesi için öncelikle açık ceza infaz kurumuna ayrılması ve sonrasında infaz kurumunca hazırlanmış iyi hâl raporu ve infaz hâkimliğinin kararı gerektiği gözetildiğinde talebini aşar şekilde mahsup işlemi yapılmasının denetimli serbestlik tedbirinden yararlanamaması ihtimalini doğurduğu şeklindeki iddiasının dayanaksız olduğu ve kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik açık ve görünür bir ihlalin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
19. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Diğer İhlal İddiaları
20. Başvurucunun adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasının Mustafa Takyan ([GK], B. No: 2020/27974, 15/12/2021, §§ 40-52) kararı doğrultusunda konu bakımından yetkisizlik nedeniyle, masumiyet karinesinin ihlal edildiği iddiasının da temellendirilmemiş olduğu anlaşıldığından Veli Özdemir ([1. B.], B. No: 2013/276, 9/1/2014, §§ 19, 20)kararı doğrultusunda açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. 1. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Diğer ihlal iddialarının kabul edilebilirlik kriterlerini karşılamaması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA11/3/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.