TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
AHMET TALHA HAYAT VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/2006)
Karar Tarihi: 21/2/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Recep
  KÖMÜRCÜ
M. Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız
  SEFERİNOĞLU
Raportör : Heysem KOCAÇİNAR
Başvurucular : 1. Ahmet
  Talha HAYAT
2. Bekir
  BAYKIN
3. Emine
  ÜNLÜ
4. Hatice
  ULUIŞIK
5. Hülya
  HAYAT
6. Kadriye
  ORTAKÖY
7. Muammer
  YİĞİT
8. Sami
  ORTAKÖY
9. Şerife
  YİĞİT
10.Yusuf
  ULUIŞIK
Vekili : Av. İbrahim
  YURDUNUSEVEN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, yargılamanın uzun sürmesi ve manevi tazminat
miktarının somut olayın koşullarına uygun olarak belirlenmemesi nedenleriyle
adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 3/2/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
6. 11/10/1998 tarihinde kamyon ile minibüs çarpışması sonucunda
başvurucuların murisleri olan altı kişi hayatını kaybetmiş, birçok kişi de
yaralanmıştır.
7. Kazanın meydana gelmesinde sorumluluğu bulunan kamyon
sürücüsü S.Ç. hakkında cezalandırılması talebiyle kamu davası açılmıştır.
Yapılan yargılamada S.Ç.nin 3/8, bazı başvurucuların
murisi ve diğer aracın sürücüsü olan M. Ü.nün 2/8 oranında kusurlu olduğu ve kalan kusurun trafik işaretlemelerine ilişkin
olduğu belirlenmişse de 21/12/2000 tarihli ve 4616 sayılı 23 Nisan 1999
Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların
Ertelenmesine Dair Kanun uyarınca davanın kesin hükme bağlanmasının
ertelenmesine karar verilmiştir.
A. Asıl Davaya İlişkin
Yargılama Süreci
8. Başvurucular ve kazada yaralananlar 9/2/1999 tarihinde kamyon
sürücüsü S.Ç., sigorta şirketi, işleten ve yol yapım işini üstlenen şirket
aleyhine fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak maddi ve manevi tazminat
davası açmıştır.
9. Afyonkarahisar 2. Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 19/7/2005
tarihli kararla bilirkişi raporundaki belirlemeler doğrultusunda
başvuruculardan Sami Ortaköy'ün 4.339,47 TL, Musa Uluışık'ın 4.358,36 TL, Hatice Uluışık'ın 5.525,81 TL, Emine Ünlü'nün 3.741,78 TL, Bekir Baykın'ın 6.087,08 TL, Hülya Hayat'ın 35.352,41 TL, Ahmet Talha Hayat'ın 12.524,65 TL, Muammer
Yiğit'in 3.362,59 TL, Şerife Yiğit'in 4.605,42 TL ve Kadriye Ortaköy'ün
5.691,75 TL destekten yoksun kaldıkları kanaatine varmıştır. Mahkeme, bu kabule
dayalı olarak belirtilen miktarlara yasal faizi ile birlikte hükmetmiştir.
Mahkeme ayrıca toplam 7.875 TL manevi tazminata karar vermiştir.
10. Hüküm temyiz edilmiş ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin
18/1/2007 tarihli kararı ile onanmıştır.
B. Ek Davaya İlişkin Yargılama Süreci
11. Başvurucular saklı tutmuş oldukları kısma ilişkin olarak
2/4/2007 tarihinde toplam 89.193,99 TL ödenmesi talebiyle ek dava açmışlardır.
12. Afyon 1. Asliye Hukuk Mahkemesi yaptığı yargılamada 8/6/2010
tarihli kararla yol yapım işini üstlenen şirket yönünden davanın zamanaşımı
nedeniyle reddine, sürücü ve işleten aleyhine açılan davanın ise kısmen
kabulüne karar vermiştir.
13. Hüküm başvurucular tarafından temyiz edilmiş, Yargıtay 4.
Hukuk Dairesi tarafından 22/5/2012 tarihinde bozulmuş ve karar düzeltme isteği
de reddedilmiştir.
14. Afyon 1. Asliye Hukuk Mahkemesi bozmaya uyarak yaptığı
yargılama sonucunda verdiği 9/4/2013 tarihli kararla Sami Ortaköy için 4.619,84
TL, Kadriye Ortaköy için 6.289,78 TL, Yusuf Uluışık için 4.125,23 TL, Hatice Uluışık için 4.486,37 TL,
Emine Ünlü için 1.881,51 TL, Bekir Baykın için
8.081,34 TL, Hülya Hayat için 33.925,73 TL, Ahmet Talha Hayat için 12.667,50
TL, Muammer Yiğit için 5.868,10 TL ve Şerife Yiğit için 7.248,59 TL maddi
tazminatın 11/10/1998 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle davalılardan
tahsiline karar vermiştir. Temyiz edilen hüküm Yargıtay denetiminden geçerek
25/11/2014 tarihinde kesinleşmiştir.
15. Nihai karar 13/1/2015 tarihinde başvurucular vekiline tebliğ
edilmiş, başvurucular 3/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
16. Mahkemenin 21/2/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucu Emine Ünlü
Yönünden
17. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 51. maddesi ile Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 83. maddesi uyarınca
başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki davranışlarıyla
bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespit edilmesi hâlinde
başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında ilgilinin 2.000 Türk
lirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasıyla cezalandırılmasına karar
verilir.
18. Bu kapsamda özellikle Mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçek
olmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,
başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgi
verilmemesi durumunda başvuru hakkının kötüye kullanıldığı kabul
edilebilecektir ( S.Ö. , B. No:
2013/7087, 18/9/2014, § 29; Mehmet Güven
Ulusoy [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015, § 32 ) .
19. Başvuru konusu olayda Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi
üzerinden yapılan araştırmada başvuruculardan Emine Ünlü'nün yargılama devam ederken 31/5/2013 tarihinde vefat ettiği tespit edilmiştir.
Başvurucuların vekili tarafından 3/2/2015 tarihinde başvurucunun adil
yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuru yapılmış,
başvuru formunda başvurucunun öldüğü konusunda bir bilgiye yer verilmemiştir.
20. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireysel
başvuru yapmadan önce ölmesi durumunda ölen kişi adına bir başkası tarafından
bireysel başvuru yapma imkânı bulunmamaktadır ( Abdurrehman Uray, B. No: 2013/6140, 5/11/2014, § 30).
21. Açıklanan nedenlerle başvuru tarihinden önce vefat eden
başvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafından yapılan
bireysel başvurunun başvuru hakkının kötüye
kullanımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.
22. Bu durumda Avukat İbrahim Yurdunuseven aleyhine Anayasa Mahkemesini yanıltıcı nitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216
sayılı Kanun'un 51. maddesi ve İçtüzük’ün 83. maddesi
uyarınca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasına
hükmedilmesi gerekir.
B. Diğer Başvurucular
Yönünden
1. Asıl Davaya İlişkin
İhlal İddiaları
23. Başvurucular, hükmedilen toplam 7.875 TL manevi tazminat
miktarının kazada ölen kişi ve geride kalan mirasçı sayısı nazara alındığında
kabul edilemez olup eşitsizliğe neden olduğunu ileri sürmüşlerdir.
24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un geçici 1. maddesinin (8)
numaralı fıkrası şöyledir:
“Mahkeme,
23/9/2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine
yapılacak bireysel başvuruları inceler.”
25. Anılan hüküm uyarınca Anayasa Mahkemesinin yetkisinin zaman bakımından
başlangıcı 23/9/2012 tarihi olup Anayasa Mahkemesi ancak bu tarihten sonra
kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan bireysel başvuruları
inceleyebilecektir. Anayasa Mahkemesinin yetki kapsamının anılan tarihten önce
kesinleşmiş nihai işlem ve kararları da içerecek şekilde genişletilmesi mümkün
değildir ( Hasan Taşlıyurt , B. No: 2012/947, 12/2/2013, § 16).
26. Başvuru konusu olayda başvurucular tarafından bireysel
başvuruya konu edilen Afyonkarahisar 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 19/7/2005
tarihli kararı Yargıtay denetiminden geçerek 18/1/2007 tarihinde kesinleşmiş
olup 23/9/2012 tarihinden önce kesinleşen Mahkeme kararına yönelik şikâyet
olduğundan zaman bakımından Anayasa Mahkemesinin yetkisi dışında kalmaktadır.
27. Açıklanan gerekçelerle başvuru konusu ihlal iddiasının
23/9/2012 tarihinden öncesine ait olduğu anlaşıldığından başvurunun bu kısmının
diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin z aman bakımından yetkisizlik nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Ek Davada Makul Sürede
Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
a. Başvurucuların
İddiaları
28. Başvurucular, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle adil
yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
b. Değerlendirme
29 . Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018)
kararında Anayasa Mahkemesi; yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya
da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği
iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara
ilişkin olarak Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna (Tazminat
Komisyonu) başvuru imkânının getirilmesine ilişkin yolu ulaşılabilir olma,
başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunup bulunmadığı
yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini tartışmıştır.
30. Ferat Yüksel kararında özetle anılan başvuru yolunun
kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması
nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına
makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat
ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi
olanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama
imkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur ( Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa
Mahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı
şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat
Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin
bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak
başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı
vermiştir ( Ferat Yüksel, §§ 35, 36).
31. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren
bir durum bulunmamaktadır.
32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez
olduklarına karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Emine Ünlü yönünden başvurunun başvuru hakkının kötüye kullanılması nedeniyle REDDİNE,
B. Diğer başvurucular yönünden;
1. Asıl davaya ilişkin ihlal iddialarının zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Ek davada makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine
ilişkin iddianın başvuru yollarının
tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,
D. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 51. maddesi ve Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca Avukat
İbrahim Yurudunuseven'in 2.000 TL disiplin para
cezası ile CEZALANDIRILMASINA,
E. Kararın birer örneğinin Afyonkarahisar Barosu ve Türkiye
Barolar Birliğine GÖNDERİLMESİNE 21/2/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi.