TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
HASİP KAPLAN BAŞVURUSU (3)
(Başvuru Numarası: 2015/4085)
Karar Tarihi: 29/11/2018
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Serruh KALELİ
Hasan Tahsin
  GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ
Raportör : Recep KAPLAN
Başvurucu : Hasip KAPLAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru; yasama Meclisindeki çalışma saatlerinin uzunluğu
nedeniyle zorla çalıştırma yasağının, yasama çalışmalarında maruz kalınan
şiddet hareketleri ve sözlü saldırılar nedeniyle de işkence yasağı ile maddi ve
manevi varlığı koruma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 5/3/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu, olay tarihinde Halkların Demokratik Partisi (HDP)
milletvekili olarak görev yapmaktadır.
7. Kamuoyunda " iç
güvenlik paketi " olarak bilinen " 684 sıra sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu ile
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun "
tasarısının görüşmeleri öncesinde iktidar partisinin teklifi ve Türkiye Büyük
Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulunun onayıyla TBMM Genel Kurulunun çalışma
saatleri uzatılmıştır.
8. Tasarının TBMM Genel Kurulunda görüşülmesi esnasında
kamuoyuna da yansıdığı şekilde çok hararetli tartışmalar yaşanmış ve
milletvekilleri arasında sözlü ve hatta fiilî münakaşalar yaşanmıştır.
Başvurucuya göre bu münakaşalar esnasında bazı milletvekilleri yaralanmıştır.
9. Başvurucunun mensubu olduğu siyasi Partinin uzun çalışma
saatlerine ilişkin itirazları oylanmış ve reddedilmiştir.
10. Başvurucu, mensubu bulunduğu Partinin yaptığı itirazların
2/3/2015 ve 3/3/2015 tarihlerinde TBMM çoğunluğu tarafından reddedildiğini ve
bu itirazlar bakımından başvuracak başkaca bir hukuk yolu da bulunmadığını
belirtmiştir.
11. Başvurucu 5/3/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
12. Mahkemenin 29/11/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
13.Başvurucu;
i. Uzun çalışma saatleri nedeniyle tüm milletvekillerinin zorla
çalıştırma ve angarya yasağına aykırı çalıştırıldığını, yaşlı ve hasta
milletvekillerinin ise işkence ve kötü muameleye maruz kaldığını,
ii. İktidar partisine mensup TBMM başkanvekillerinin muhalefetin
tüm itirazlarını yok saymasının TBMM İçtüzüğü'ne (İçtüzük) aykırı olduğunu,
iii. Kanun tasarısının diğer komisyonlardan görüş alınmadan
sadece İçişleri Komisyonunda görüşülmesinin İçtüzük'e aykırı olduğunu,
iv. Muhalefete mensup milletvekillerinin konuşmalarının İçtüzük'e aykırı olarak engellendiğini,
v. Kendisine ait itirazlara ilişkin olanlar dâhil TBMM Genel
Kurulundaki oylamaların usulsüz yapıldığını,
vi. TBMM çalışmaları sırasında bazı milletvekillerinin
yaralandığını, oturumları yöneten iktidar partisine mensup başkanvekillerinin İçtüzük'e aykırı olarak bu duruma müdahale etmediklerini,
TBMM Başkanı'nın da muhalefet partisi milletvekillerine hakaret eden
başkanvekillerini koruduğunu ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
14. Başvurucu, şikâyetlerini ağırlıklı olarak TBMM çalışmaları
esnasında yapılan kimi uygulamaların İçtüzük'e aykırı
olduğu üzerine temellendirmiştir. Buna karşın Anayasa'nın 148. maddesinin
üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaralı
fıkraları uyarınca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı, Anayasa'da
güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesi (Sözleşme) ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller
kapsamındaki haklardan herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini
iddia eden kişilere tanınmıştır.
15. Anılan kapsamda başvurucunun TBMM çalışmaları esnasında
yapılan kimi uygulamaların İçtüzük hükümlerine aykırı olduğu yönündeki
iddialarının ayrıca incelenmesine gerek görülmemiştir.
16. Başvurucunun işkence ve kötü muamele yasağı ile zorla
çalıştırma yasağına ilişkin şikâyetleri ise aşağıda ayrı ayrı incelenmiştir.
1. İşkence ve Kötü
Muamele Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
17. 6216 sayılı Kanun’un 46. maddesine göre Anayasa Mahkemesine
bireysel başvuruda bulunulması için başvuruya konu edilen ve ihlale yol açtığı
ileri sürülen kamusal eylem veya işlemden başvurucunun kişisel olarak ve doğrudan etkilenmiş olması gerekir ( Onur Doğanay, B. No: 2013/1977, 9/1/2014,
§§ 42-45).
18. Somut olayda başvurucu, TBMM çalışmaları bağlamında çalışma
saatlerinin uzunluğu nedeniyle yaşlı ve hasta milletvekillerinin işkence ve
kötü muameleye maruz kaldığını ileri sürmüştür. Bununla birlikte başvurucunun
kendisinin hasta ya da yaşlı olduğuna dair bir iddiası bulunmamaktadır. Bu
nedenle başvurucunun ihlale neden olduğunu ileri sürdüğü kamusal işlem veya
eylemden kişisel olarak etkilenmediği anlaşılmaktadır.
19. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Zorla Çalıştırma
Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
20. Anayasa'nın 18. maddesinde zorla çalıştırma yasağıyla
birlikte angaryanın da yasak olduğu belirtilmiştir. Sözleşme'de yer almayan bu ifade, Anayasa'nın 18. maddesinin gerekçesinde " kişinin emeğinin karşılığını almadan zorla
çalıştırılması "; Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında da " bir
maldan ya da bir kişinin çalışmasından karşılıksız yararlanma "
şeklinde tanımlanmıştır (AYM, E.2011/150, K.2013/30, 14/2/2013; E.2006/21,
K.2006/38, 13/3/2006). Buna göre angarya, zorla çalıştırmanın bedel
ödenmeksizin yaptırılan şekli olarak kabul edilebilir. Dolayısıyla angarya yasağı
ile ilgili şikâyetlerin de zorla çalıştırma yasağı kapsamında incelenmesi
gerekir ( Halil Üstündağ , B. No:
2013/5062, 14/1/ 2014,§ 24).
21. Anayasa Mahkemesi zorla çalıştırmayı üstün bir iradenin
buyurmasıyla kişinin serbest iradesine aykırı olarak ve yaptırım tehdidi
altında yapmış olduğu çalışma olarak tanımlamaktadır ( Yasemin Balcı [GK], B. No: 2014/8881,
25/7/2017, § 63).
22. Somut olayda milletvekili olan başvurucu, uzun çalışma
saatleri nedeniyle kendisinin de arasında olduğu tüm milletvekillerinin zorla
çalıştırma ve angarya yasağına aykırı çalıştırıldığını iddia etmiştir. Anayasa
Mahkemesi içtihadında benimsenen ilkeler çerçevesinde başvurucunun iddiası
değerlendirildiğinde başvurucunun milletvekilliği görevini yapmasının iradesi
dışında, bir tehdit veya baskı sonucu gerçekleştiğine dair bir iddiası
bulunmamaktadır. Esasen başvurucu, milletvekilliği görevinin katlanılmazlığından değil bu görev esnasında uzun çalışma
sürelerine maruz kalmaktan şikâyet etmektedir.
23. Açıklanan gerekçelerle zorla çalıştırma yasağı hususunda bir
müdahalenin olmadığı açık olduğundan başvurunun bu kısmının da diğer kabul
edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. İşkence ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin
iddianın kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Zorla çalıştırma yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
29/11/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.