TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
YUSUF KAYA BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2020/6153)
Karar Tarihi: 30/4/2024
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler : Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
İrfan FİDAN
Yılmaz AKÇİL
Raportör : Kemal ÖZEREN
Başvurucu : Yusuf KAYA
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, mektubun sakıncalı bulunarak alıkonulması nedeniyle haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Hükümözlü olarak Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) bulunan başvurucunun kitap talebini de içeren Yeni Asya Neşriyata yazdığı mektup alıkonulmuştur. İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başkanlığının 22/11/2019 tarihli kararında anılan mektupta yer alan ifadelerin devletin terörle mücadelesini zalimlik ve cadı avcılığı, Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) ve mensuplarını mazlum olarak nitelendirerek, bu yolla terör örgütünün propagandasını yaptığı ve tamamının gönderilmeyerek kurumda muhafaza edilmesi kanaatine varıldığı belirtilmiştir.
3. Başvurucu; mektubun içeriğinde herhangi bir kişi ya da kurumu hedef göstermediğini, kararın tamamen soyut ifade ve değerlendirmeler içerdiğini belirterek Eskişehir 1. İnfaz Hâkimliğine itirazda bulunmuştur. İnfaz Hâkimliği 17/12/2019 tarihli kararıyla başvurucunun şikâyetinin reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde; başvurucuya ait iki sayfadan ibaret mektubun içeriğinde Yeni Asya Neşriyattan Risale-i Nur adlı kitabı istenildiği belirtilmiş, İnfaz Kurumunda bulunan aynı suçtan hükümlü ve tutukluların sistematik bir şekilde aynı yayınevine mektup yazdıkları ve süreklilik arz edecek şekilde iletişim kurmaya çalıştıkları bu durumun da şüphe uyandırdığı belirtilmiştir.
4. Bu karara karşı yapılan itiraz, Eskişehir 1. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 27/12/2019 tarihinde İnfaz Hâkimliği kararının usule ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.
5. Başvurucu, nihai hükmü 3/1/2020 tarihinde tebellüğ ettikten sonra 31/1/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
II. DEĞERLENDİRME
6. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
7. Başvurucu, mektubun içeriğinde yasal olarak faaliyet gösteren bir yayın evinden kitap talebinde bulunduğunu, kimseye hakaret etmediğini, kimseyi hedef göstermediğini, mektuptaki hangi ifadelerin sakıncalı olduğunun ortaya konulmadığını belirterek haberleşme hürriyetinin ve ifade özgürlüğünün ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı görüşünde haberleşme hürriyetinin ihlal edilip edilmediği konusunda yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü şartlarının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.
8. Başvuru haberleşme hürriyeti kapsamında incelenmiştir.
9. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
10. Mahpusların mektuplarının denetlenmesi ve alıkonulması suretiyle haberleşme hürriyetine yapılan müdahalelerin kanuniliği, meşru amacı, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluğu ve ölçülülüğünün denetiminde gözetilmesi gereken genel ilkeler Anayasa Mahkemesince birçok kararda ayrıntılı olarak açıklanmıştır (bkz. Ahmet Temiz B. No: 2013/1822, 20/5/2015 , §§ 37-68; Muhittin Pirinççioğlu (3) , B. No: 2017/34566, 10/3/2020, §§ 44-57; Cihat Ayik ve Hacı Ali Baştürk , B. No: 2017/31506, 10/3/2020, §§ 44-57).
11. Somut olayda, göndermek istediği mektubun alıkonulması nedeniyle başvurucunun haberleşme hürriyetine yapılan müdahalenin kanuni dayanağının ve meşru amacının bulunduğu konusunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır (ayrıntılı açıklama için bkz. Ahmet Temiz, §§ 46, 55; Muhittin Pirinççioğlu (3), §§ 45, 47).
12. Somut olayda başvurucunun dini içerikli kimi kitapların kendisine gönderilmesi talebinin de yer aldığı iki sayfalık bir mektup alıkonulmuştur. Bununla beraber disiplin kurulunun ve derece mahkemelerinin kararlarında mektubun gönderilmemesine dair mektubun içeriğiyle ilişkili, somut bilgilere dayalı ve yeterli gerekçenin bulunmadığı, mektubun sakıncalı görülen kısımlarının çizilerek gönderilmesinin mümkün olup olmadığı yönünde bir değerlendirmenin yapılmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle müdahalenin demokratik bir toplumda gerekli olmadığı kanaatine varılmıştır.
13. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 22. maddesinde güvence altına alınan haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
14. Başvurucu; ihlalin tespitine, yeniden yargılama yapılmasına ve tazminat ödenmesine karar verilmesi talebinde bulunmuştur.
15. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
16. Öte yandan ihlalin niteliği dikkate alındığında yeniden yargılamanın yeterli giderimi sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa’nın 22. maddesinde güvence altına alınan haberleşme hürriyetinin İHLAL EDİLDİĞİNE,
D. Kararın bir örneğinin haberleşme hürriyetinin ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Eskişehir 1. İnfaz Hâkimliğine (E.2019/2807, K.2019/2933) GÖNDERİLMESİNE,
E. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,
F. Kararın bir örneğinin bilgi için Eskişehir 1. Ağır Ceza Mahkemesi (2019/2590 D.İş) ile Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 30/4/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.