TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ADNAN EVİZ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/72927)
Karar Tarihi: 18/11/2025
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler : Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
İrfan FİDAN
Yılmaz AKÇİL
Raportör : Mehmet Yavuz YAŞAR
Başvurucu : Adnan EVİZ
Vekili : Av. Muhammet Can KOCAKAP
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, merkezî sınavda kullanılan fotoğrafın kendisine ait olmadığı gerekçesiyle sınav sonucunun ve bu sınav sonucunda yapılan yerleştirmenin iptal edilmesi işlemine karşı açılan davada hakkaniyete uygun karar verilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ve çalışma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
A. Bireysel Başvurudan Önceki Süreç
2. Tunceli Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü emrinde antrenör olarak görev yapan başvurucu; Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (İdare) tarafından düzenlenen 2018/4 yılı Kamu Personeli Seçme Sınavı'na (KPSS) katılmıştır. Sınavda aldığı puana göre Spor Genel Müdürlüğüne yerleştirmesi yapılmıştır.
3. Başvurucunun Gençlik ve Spor Bakanlığına atama işlemleri sırasında teslim ettiği belgelerin incelenmesi sonucu tereddüt oluşması üzerine Gençlik ve Spor Bakanlığı 7/8/2019 tarihli işlemiyle durumu İdareye bildirmiştir.
4. İdare; İhbar Değerlendirme Komisyonunca başvurucunun fotoğrafları üzerinde yapılan inceleme sonucunda, 2008 yılı KPSS ve 2008 yılı Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitim Giriş Sınavında (ALES) kullanılan fotoğrafların başvurucuya ait olmadığı sonucuna varılmıştır.
5. Bunun üzerine başvurucunun 2008 yılı ALES sonucu, 2008 yılı KPSS lisans sonucunun ve bu sonuç kullanılarak yapılan KPSS 2008/4 yerleştirme işleminin iptaline İdare Yönetim Kurulunun 19/11/2019 tarihli işlemi (işlem) ile karar verilmiştir. Anılan işlem 3/12/2019 tarihli işlemle başvurucuya bildirilmiştir.
B. Ceza Soruşturmasına İlişkin Süreç
6. Bu arada, İdare tarafından resmî belgede sahtecilik suçu işlendiği iddiasıyla yapılan suç duyurusu üzerine başlatılan soruşturmada Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) Ankara Bölge Kriminal Polis Laboratuvarı Müdürlüğü eliyle fotoğraf örnekleri üzerinde inceleme yaptırmıştır. Ankara Bölge Kriminal Polis Laboratuvarı Müdürlüğü 22/10/2021 tarihli raporunda fotoğrafların birbirleriyle yapılan mukayesesinde kesin bir kanaat belirtmek üzere bir görüş beyanında bulunulabilmesinin mümkün olamadığını bildirmiştir. Bunun üzerine Başsavcılık 3/12/2021 tarihinde delil yetersizliğinden başvurucu hakkında kamu adına kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Kararın gerekçesinde farklı olduğu iddia olunan fotoğrafların farklı şahıslara ait olduğunun şüpheden uzak bir şekilde kesin ve net bir şekilde iddia makamının önüne konulamadığı ve alınan sınav sonuçları arasında şüpheli bir duruma rastlanılmadığı belirtilmiştir. Başsavcılık ayrıca sınav esnasında şüphelinin yerine başkasının girdiğine dair gözetmen ve denetmenlerin olumsuz tespitlerinin de olmadığının altını çizmiştir. Başsavcılık bu tespitlerden yola çıkarak başvurucunun belirtilen suçu işlediğine dair aranan unsurların oluşmadığını vurgulamıştır.
C. Bireysel Başvuruya Konu Süreç
7. Başvurucu hakkında tesis edilen işlemin iptali talebiyle Ankara 3. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır. Mahkeme 3/4/2021 tarihinde dava konusu işlemin iptaline karar vermiştir. Kararın gerekçesinde uyuşmazlığın çözümü teknik bilgi gerektirdiğinden 15/9/2020 tarihli ara kararıyla Adli Tıp Kurumu Başkanlığından teknik rapor istenildiği belirtilmiştir. Mahkeme, başvurucunun İdarenin sınavlarında kullandığı fotoğraflar üzerinde Adli Tıp Kurumunca yapılan inceleme sonucu düzenlenen13/1/2021 tarihli raporda 7/5/2008 ve 15/10/2008 tarihli fotoğraflar ile diğer fotoğraflar arasında farklılıklar olduğu belirtilmiş ise de fotoğrafların farklı şahıslara ait olduğunun şüpheden uzak bir şekilde ortaya konulamadığını vurgulamıştır. Mahkeme, ayrıca İdarece başvurucu yerine başka bir kimsenin girdiği iddia edilen sınava ilişkin sonuçlar ile diğer sınav sonuçları arasında şüpheli bir duruma rastlanıldığına dair herhangi bir bilginin de sunulmadığının altını çizmiştir. Mahkeme bu tespitlerden hareketle kanaate dayalı olarak başvurucu yerine bir başkasının sınava girdiğinin kabul edilmesinin hukuki güvenlik ilkesi ile bağdaşmayacağını ve tesis edilen işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığını değerlendirmiştir.
8. İdare tarafından anılan karara yönelik olarak temyiz kanun yoluna başvurulması üzerine Danıştay Onikinci Dairesi (Daire), Mahkeme kararının kaldırılmasına ve davanın reddine 22/03/2022 tarihli hükmüyle kesin olarak karar vermiştir. Danıştay, karar gerekçesinde öncelikle Adli Tıp Kurumu Başkanlığının 13/1/2021 tarihli raporu ekinde yer alan görüntü analizi karar ölçeğindeki açıklamalara yer vermiştir. Buna göre görüntü analizi karar ölçeğindeki açıklamalarda " (0) inceleme konusu medyadaki analizi yapılan görüntü örneklerinden elde edilen veri karar vermek için yetersizdir. (-1) inceleme konusu medyadaki analizi yapılan görüntü örnekleri, mukayese konusu görüntü örnekleri ile farklılıklar göstermektedir. (-2) inceleme konusu medyadaki analizi yapılan görüntü örneklerinin farklı şahıslara ait olması mümkündür. (-3) inceleme konusu medyadaki analizi yapılan görüntü örneklerinin farklı şahıslara ait olması kuvvetle mümkündür. (-4) inceleme konusu medyadaki analizi yapılan görüntü örnekleri mukayese konusu görüntü örnekleriyle tam ayrım derecesinde farklılıklar göstermektedir. " şeklinde tanım yapılmıştır. Danıştay karar gerekçesinin devamında Adli Tıp Kurumu Başkanlığına ait başvurucunun fotoğraflarının karşılaştırılmasına dair rapora göre başvurucunun 7/5/2008 ve 15/10/2008 çekim tarihli fotoğraflarının İdarenin veri tabanında bulunan diğer sınavlara ilişkin fotoğraflarla görüntü analizi karar ölçeğinde açıklaması verilen (-1) oranında farklılık gösterdiğinin belirtildiğini vurgulamıştır. Daire; bu tespitten hareketle 2008 yılı KPSS ve 2008 yılı ALES'te kullanılan fotoğrafların başvurucuya ait olmadığı sonucuna varıldığını, 2008 yılı ALES Sonbahar dönemi ile 2008 yılı KPSS Lisans sonucunun ve bu sonuç kullanılarak yapılan KPSS 2008/4 yerleştirme işleminin iptaline ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığını değerlendirmiştir.
9. Başvurucu, nihai hükmü 16/6/2022 tarihinde öğrendikten sonra 8/7/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
10. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
D. Bireysel Başvurudan Sonraki Süreç
11. Tunceli Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü, başvurucunun 2008 KPSS lisans sonucu ve bu sonuç kullanılarak yapılan 2008/4 yerleştirme işleminin İdare yönetim kurulunca iptal edildiğini ileri sürerek kurumlarında çalıştığı 2009 Mayıs ile 2019 Aralık dönemi arasındaki ödemeler için alacak davası açmıştır. Açılan davayı inceleyen Tunceli 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 20/12/2023 tarihli kararıyla davayı kısmen kabul ederek 269.392,61 TL kurum alacağının dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile başvurucudan alınarak davacı kuruma verilmesine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde Danıştay Onikinci Dairesinin 22/03/2022 tarihli kararına atıf yaparak başvurucunun sınav sonucunda yapılan yerleştirmesinin iptal edildiğini vurgulamıştır. Asliye Hukuk Mahkemesi; bu tespitten yola çıkarak başvurucunun sınav fotoğrafı ile kurum kayıtlarındaki fotoğrafının birbiriyle uyuşmadığını, bu durumun Danıştay kararı ile kesinleştiğini ve yaptırmış olduğu 23/10/2023 tarihli bilirkişi raporuyla belirlenen yıllarda almış olduğu maaşlar ile sebepsiz yere zenginleştiğini belirtmiştir. Anılan karara karşı taraflarca yapılan istinaf kanun yolu başvurusu incelemesi Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi önünde karar tarihi itibarıyla derdesttir.
II. DEĞERLENDİRME
A. Hakkaniyete Uygun Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
12. Başvurucu; sınava kendisinin bizzat katıldığını, hiçbir şekilde usulsüzlük yapmadığını, fotoğrafların farklı şahıslara ait olduğunun şüpheden uzak bir şekilde ortaya konulamadığını ve kanaate dayalı olarak kendisi yerine bir başkasının sınava girdiğinin kabul edildiğini ileri sürmektedir. Başvurucu, ayrıca Başsavcılığın kovuşturmaya yer olmadığına yönelik 3/12/2021 tarihli kararının göz ardı edilerek hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesinin ihlal edildiğini ve buna dair açtığı davanın haksız şekilde reddedildiğini belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini vurgulamıştır.
13. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Bakanlığın görüş yazısında Gençlik ve Spor Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığından temin edilen görüş ve belgelerin başvurucunun iddialarına yönelik olarak yapılacak incelemede değerlendirilmek üzere gönderildiği bildirilmiştir. Başvurucunun temel hak ve hürriyetlerinin ihlal edilip edilmediği konusunda yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü şartlarının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
14. Başvuru adil yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkı yönünden incelenmiştir.
15. Anayasa'nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile uyuşmazlık konusunda varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir (konuya ilişkin birçok karar arasından bkz. Ahmet Sağlam [2. B.], B. No: 2013/3351, 18/9/2013).
16. Ancak temel hak ve özgürlüklere müdahalenin söz konusu olduğu durumlarda derece mahkemelerinin takdir ve değerlendirmelerinin Anayasa'daki güvencelere etkisini nihai olarak değerlendirecek merci Anayasa Mahkemesidir. Bu itibarla Anayasa'da öngörülen güvenceler dikkate alınarak bireysel başvuru kapsamındaki temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmediğine ilişkin herhangi bir inceleme kanun yolunda gözetilmesi gereken hususun incelenmesi olarak nitelendirilemez ( Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, § 53).
17. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi, çok istisnai durumlarda temel hak ve özgürlüklerden biri ile doğrudan ilgili olmayan bir şikâyeti kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin yasak kapsamına girmeden inceleyebilir. Açık bir keyfîlik nedeniyle yargılamanın hakkaniyetinin temelden sarsıldığı ve adil yargılanma hakkı kapsamındaki usule ilişkin güvencelerin anlamsız hâle geldiği çok istisnai hâllerde, aslında yargılamanın sonucuna ilişkin olan bu durumun bizatihi kendisi usule ilişkin bir güvenceye dönüşmüş olur. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin, derece mahkemelerinin değerlendirmelerinin usule ilişkin güvenceleri anlamsız hâle getirip getirmediğini ve açık bir keyfîlik nedeniyle yargılamanın hakkaniyetinin temelden sarsılıp sarsılmadığını incelemesi yargılamanın sonucunu değerlendirdiği anlamına gelmez. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin delillerle ilgili değerlendirmelerine ancak açık bir keyfîlik ve adil yargılanma hakkı kapsamındaki usule ilişkin güvenceleri anlamsız hâle getiren bir uygulama varsa müdahale edebilecektir ( Ferhat Kara [GK], B. No: 2018/15231, 4/6/2020, § 149; M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, § 83).
18. Somut olayda, başvurucu 2008 KPSS lisans sonucunun ve bu sonuç kullanılarak yerleştirme işlemine esas alınan sınavda kullandığı fotoğrafın kendisine ait olmadığından bahisle iptaline ilişkin işleme karşı dava açmıştır. Mahkeme, fotoğrafların farklı şahıslara ait olduğunun şüpheden uzak şekilde ortaya konulamadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline hükmetmiştir.
19. Belirli bir kadroya atanma şartlarının neler olduğunu değerlendirmek ve bu şartların sağlanıp sağlanmadığını tespit etmek hukuk kurallarını öncelikle yorumlama yetkisini haiz olan yargı merciilerinin takdirindedir. Anayasa Mahkemesinin görevi, derece mahkemesinin yorumlarının açıkça keyfî veya bariz takdir hatası içerecek nitelikte olup olmadığını incelemekten ibarettir.
20. Danıştay, davanın reddine yönelik vermiş olduğu kesin kararında öncelikle Adli Tıp Kurumu Başkanlığının 13/1/2021 tarihli raporu ekinde yer alan görüntü analizi karar ölçeğindeki açıklamalara yer vermiştir. Danıştay, adli tıp raporunda sonucun (-1) derecelendirmesi ile belirlendiğini ve bu derecelendirme karşılığı olan tanımın (bkz. § 8) kullanılan fotoğrafların başvurucuya ait olmadığı sonucuna varmak için yeterli olduğunu belirtmiştir. Danıştayın bu değerlendirmesinin hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasına yönelik olup bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir unsur içermediği anlaşılmaktadır.
21. Bu itibarla başvuru konusu olayda başvurucunun ileri sürdüğü iddiaların yargılama mercilerince delillerin değerlendirilmesine ve hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olduğu, Mahkeme kararında bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmadığı dikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla başvurucunun şikâyetinin açıkça dayanaktan yoksun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
22. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Çalışma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
23. Başvurucu, haksız verilen karar neticesinde çalışma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
24. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesinin birinci fıkrasına göre bireysel başvurunun incelenebilmesi için kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddia edilen hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) ve Türkiye’nin taraf olduğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsamına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan hak ihlali iddiasını içeren başvurular, bireysel başvurunun kapsamında değildir ( Onurhan Solmaz [1. B.], B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).
25. Bireyin dilediği alanda çalışma özgürlüğü ve çalışma hakkı Anayasa’nın 48. ve 49. maddelerinde güvence altına alınmış olmakla birlikte Sözleşme’de düzenlenen haklardan değildir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de kamu hizmetine girme ya da dilediği kamu görevinde çalışma hakkının Sözleşme’de ya da protokollerinde korunan bir hak olmadığını açıkça ifade etmektedir ( Serkan Acar [1. B.], B. No: 2013/1613, 2/10/2013, § 24).
26. Somut olayda başvurucunun başvuru dilekçesinde ifade ettiği şekliyle ihlal edildiğini ileri sürdüğü çalışma hakkının Anayasa ve Sözleşme ile Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerin ortak koruma alanına girmediği anlaşılmıştır.
27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Çalışma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 18/11/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.