TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
CENGİZ ÇELİK BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/18608)
Karar Tarihi: 21/11/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Serdar
  ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Muammer
  TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör Yrd. : Yusuf Enes
  KAYA
Başvurucu : Cengiz ÇELİK
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, koşullu salıverilmenin geri alınması nedeniyle kişi
hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 26/11/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal
Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler
çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu, Burdur Ağır Ceza Mahkemesinin 7/9/1999 tarihli ve
E.1999/10, K.1999/131 sayılı kararı gereğince kasten adam öldürme suçundan 15
yıl ağır hapis cezasına mahkûm edilmiştir.
7. Söz konusu karar 7/2/2000 tarihinde kesinleşmiş, 7/3/2000
tarihinde infaza verilmiştir. Anılan ilamın infazı sürecinde başvurucu, Yalvaç
Ağır Ceza Mahkemesinin 15/5/2002 tarihli ve Müt.2002/38 sayılı kararıyla ve
21/12/2000 tarihli ve 4616 sayılı 23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen
Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair
Kanun uyarınca 15/5/2002 tarihinden itibaren koşullu salıverilmiştir.
8. Başvurucu; Burdur Ağır Ceza Mahkemesinin 15/6/2010 tarihli ve
E.2009/29, K.2010/97 sayılı kararı gereğince kasten yaralama suçundan 4 yıl 19 ay
15 gün hapis, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşi Silahlar ve Bıçaklar ile
Diğer Aletler Hakkında Kanun'a muhalefet suçundan 2 yıl hapis ve 1.000 TL adli
para cezasına mahkûm edilmiştir. Kararda ayrıca, ilamın kesinleşmesi akabinde
mezkûr koşullu salıverilmenin geri alınmasına yönelik inceleme yapılmasına
karar verilmiştir.
9. Bu karar sanık vekili tarafından süresinde temyiz edilerek Yargıtaya gönderilmiş, sanığın daha sonra temyizden
vazgeçmesi nedeniyle Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 9/5/2011 tarihli ve
E.2011/2110, K.2011/2881 sayılı kararı gereğince dosya incelenmeksizin
mahkemesine iade edilmiştir. İlam 9/5/2011 tarihinde kesinleşmiştir.
10. Burdur Ağır Ceza Mahkemesince başvurucu hakkında yapılan
uyarlama yargılaması sonucunda 29/7/2011 tarihinde verilen kararla önceki
mahkûmiyet hükmü ortadan kaldırılmıştır. Mezkûr karar gereğince Burdur Ağır
Ceza Mahkemesinin 7/9/1999 tarihli ve E.1999/10, K.1999/131 sayılı kararının
kaldırılmasına, başvurucunun 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun
81. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince 15 yıl hapis cezası ile
cezalandırılmasına karar verilmiştir.
11. Karar, Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 27/3/2012 tarihli ve
E.2012/627, K.2012/2236 sayılı ilamı ile onanarak kesinleşmiştir. Burdur
Cumhuriyet Başsavcılığının 8/1/2014 tarihli müddetnamesinde ,
başvurucunun anılan suç yönünden bihakkın tahliye tarihi 31/8/2014 olarak
tespit edilmiştir.
12. Burdur Ağır Ceza Mahkemesinin 14/1/2014 tarihli ve 2014/60
Değişik İş sayılı kararıyla, Yalvaç Ağır Ceza Mahkemesinin başvurucu hakkındaki
15/5/2002 tarihli ve Müt.2002/38 sayılı koşullu salıverme kararının, 29/12/2004
tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un
107. maddesinin (12) numaralı fıkrası gereğince geri alınmasına karar verilmiştir. Başvurucunun koşullu
salıverilmesinden sonra denetim süresi içinde kasten işlediği suçlar nedeniyle
hürriyeti bağlayıcı ceza ile cezalandırıldığı anlaşıldığından hükümlü
hakkındaki koşullu salıverme kararının geri alınmasına, hükümlünün koşullu
salıverildikten sonra kasten işlediği suçun tarihi olan 16/3/2008 ile
hükümlünün bihakkın tahliye tarihi olan 31/8/2014 arasındaki sürenin aynen
infazına karar verilmiştir.
13. Burdur Ağır Ceza Mahkemesinin vermiş olduğu mezkûr karara
karşı başvurucu tarafından yapılan itiraz, Isparta 1. Ağır Ceza Mahkemesinin
24/2/2014 tarihli ve 2014/184 Değişik İş sayılı kararı ile reddedilmiştir.
14. Kararda ilk derece mahkemesinin vermiş olduğu kararın hukuka
uygun olduğu belirtilmiştir. Isparta 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 24/2/2014
tarihli ve 2014/184 Değişik İş sayılı kararı başvurucuya 13/11/2014 tarihinde
tebliğ edilmiştir.
15. Başvurucu26/11/2014 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
16. 4616 sayılı Kanun'un 1. maddesinin ilgili bölümleri şöyledir:
"23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen
suçlar nedeniyle;
...
2. (Yeniden düzenleme: 21/5/2002-4758/1 md. ) Müebbet ağır hapis cezasına hükümlü olanların veya
şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilenlerin ya da aldıkları ceza herhangi
bir nedenle şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin tâbi oldukları
infaz hükümlerine göre çekmeleri gereken toplam cezalarından on yıl indirilir.
İndirim, verilen her bir ceza için ayrı ayrı değil, toplam ceza üzerinden bir
defaya mahsus yapılır. Ancak bir kişinin muhtelif suçlarından dolayı cezaları
ayrı ayrı tarihlerde verilmiş olsa bile, bu cezaların toplamı üzerinden
yapılacak indirim on yılı geçemez.
Birinci paragraf hükümlerine göre çekmeleri
gereken toplam cezalarından on yıllık indirim yapıldıktan sonra ceza süresi
dolmuş olanlar, iyi halli olup olmadıklarına bakılmaksızın ve istemleri
olmaksızın derhal; toplam cezaları on yıldan fazla olanlar kalan cezalarını
çektikten sonra şartla salıverilirler.
...
4. (Yeniden düzenleme: 21/5/2002-4758/1 md. ) 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenmiş ve ilgili kanun
maddesinde öngörülen şahsî hürriyeti bağlayıcı cezanın üst sınırı on yılı
geçmeyen suçlardan dolayı haklarında henüz takibata geçilmemiş veya hazırlık
soruşturmasına girişilmiş olmakla beraber dava açılmamış veya son soruşturma
aşamasına geçilmiş olmakla beraber henüz hüküm verilmemiş veya verilen hüküm
kesinleşmemiş ise, davanın açılması veya kesin hükme bağlanması ertelenir;
varsa tutukluluk halinin kaldırılmasına karar verilir. Bu suçlarla ilgili dosya
ve deliller, her bir suçun dava zamanaşımı süresinin sonuna kadar muhafaza
edilir.
Erteleme konusu suçun dava zamanaşımı süresi
içinde bu suç ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcı cezayı
gerektiren bir suç işlendiğinde, erteleme konusu suçtan dolayı da dava açılır
veya daha önce açılmış bulunan davaya devam edilerek hüküm verilir. Bu süre,
erteleme konusu suç ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcı
cezayı gerektiren bir suç işlenmeksizin geçirildiğinde, ertelemeden yararlanan
hakkında kamu davası açılmaz; açılmış olan davanın ortadan kaldırılmasına karar
verilir.
...
5. Ancak;
a) Türk Ceza Kanununun 125 ilâ 157, 161, 162,
168, 171, 172, 188, 191, 192, 202, 205, 208, 209, 211 ilâ 214, 216 ilâ 219,
240, 243, 264, 298, 301 ilâ 303, 305 inci maddelerinde, 312 nci maddenin ikinci fıkrasında, 313 üncü maddesinde, 314 üncü maddesinin birinci
fıkrasında, 339 ilâ 349, 366, 367, 383, 394, 403 ilâ 408, 414 ilâ 418 ve 503
ilâ 506 ncı maddelerinde,
...
yer alan suçları işleyenler hakkında bu madde
hükümleri uygulanmaz."
17. 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin ilgili bölümleri
şöyledir:
(1) Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek
için mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir.
(2) ... diğer süreli hapis cezalarına mahkûm
edilmiş olanlar cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde,
koşullu salıverilmeden yararlanabilirler.
...
(11) Bir hükümlünün koşullu salıverilmesi
hakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, hükmü
veren mahkemeye; hükümlü başka bir yerde bulunuyorsa o yerde bulunan aynı
derecedeki mahkemeye verilir.
Mahkeme, bu raporu uygun bulursa hükümlünün
koşullu salıverilmesine dosya üzerinden karar verir. Mahkeme, raporu uygun bulmadığı
takdirde gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşı itiraz yoluna
gidilebilir.
(12) Koşullu salıverilen hükümlünün, denetim
süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine
yüklenen yükümlülüklere, hâkimin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi
hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır.
(13) Koşullu salıverilme kararının geri
alınması hâlinde hükümlünün;
a) Sonraki suçu işlediği tarihten itibaren
kalan cezasının aynen,
...
Ceza infaz kurumunda çektirilmesine karar
verilir. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün
infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.
(14) Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve
iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.
(15) Koşullu salıverilme kararının geri
alınmasına;
a) Hükümlü geri kalan süre içinde işlediği
kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse, hükmü veren ilk
derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi tarafından,
...
Dosya üzerinden karar verilir. Bu kararlara
karşı itiraz yolu açıktır.
..."
18. 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Kanun'un 17. maddesinin
birinci fıkrası şöyledir:
"Şartla salıverilmiş olan hükümlü, geri
kalan süre içinde işlediği kasıtlı bir cürümden dolayı şahsi hürriyeti bağlayıcı
bir cezaya mahkum olur veya mecbur olduğu şartları yerine getirmez ise, şartla
salıverilme kararı geri alınır. Bu takdirde suçun işlendiği tarihten sonraki
kısım hükümlünün ceza süresine mahsup edilmeyerek aynen çektirilir ve şartla
salıverilmeye esas teşkil eden hükmün infazı ile ilgili olarak bir daha şartla
salıverilmeden yararlanamaz."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
19. Mahkemenin 21/11/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
20. 4616 sayılı Kanun uyarınca koşullu salıverilen başvurucu
denetim süresi içinde aynı cinsten ya da daha ağır şahsi hürriyeti bağlayıcı
cezayı gerektiren bir suç işlememesine rağmen koşullu salıverilme kararının
geri alındığını belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, koşullu
salıverilmenin geri alınmasına ilişkin hükümlerin aynı durumdaki diğer
hükümlülerin lehine olacak şekilde farklı uygulandığını belirterek eşitlik
ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
21. Anayasa'nın 19. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:
"Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine
sahiptir.
Şekil ve şartları kanunda gösterilen:
Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı
cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; ... halleri dışında
kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz."
22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Somut olayda başvurucunun iddialarının özü,
koşullu salıvermenin geri alınması kararının hukuki bir dayanağının
bulunmadığına ve dolayısıyla hukuka aykırı olarak hürriyetinden yoksun
bırakıldığına ilişkin olduğundan başvurunun kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı
kapsamında incelenmesi gerekir.
23. Anayasa Mahkemesi, 4616 sayılı Kanun hükümleri uyarınca
koşullu salıverilen hükümlüler yönünden de denetim süresince hapis cezasını
gerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi hâlinde 765 sayılı mülga Kanun'un 17.
maddesinin birinci fıkrası ve/veya 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin (12)
numaralı fıkrası uyarınca koşullu salıverme kararının geri alınabileceğini
belirtmiş; Yargıtay uygulamasına atıf yaparak bu suçun koşullu salıverilen suç
ile aynı cins veya daha ağır hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren bir suç olup
olmamasının bir öneminin bulunmadığını, sonradan denetim süresi içinde işlenen
suçun kasıtlı bir suç olmasının, bu suçun yaptırımı olarak da hapis cezasını
gerektirmesinin ve hapis cezası verilmiş olmasının koşullu salıvermenin geri
alınması için yeterli olduğunu tespit etmiştir ( Şaban Dal, B. No: 2014/2891, 16/2/2017, § 40).
24. Somut olayda başvurucu, kasten adam öldürme suçu nedeniyle
almış olduğu kesinleşmiş cezası infaz edilirken 4616 sayılı Kanun hükümleri
uygulanarak 15/5/2002 tarihinde koşullu olarak salıverilmiştir. Başvurucunun
hak ederek tahliye tarihinden önce denetim süresi içinde kasıtlı bir suç
işlemesi nedeniyle hakkındaki koşullu salıvermenin geri alınmasına karar
verilmiştir.
25. Buna göre koşullu salıverilme tarihinden sonra denetim
süresi içinde kasıtlı bir suç işleyen başvurucu hakkında koşullu salıvermenin
geri alınmasına ve sonraki suçu işlediği tarihten itibaren hak ederek tahliye
tarihine kadar kalan cezasının aynen infazına karar verilmesinin kanunun
öngördüğü şekilde olduğu ve bu uygulamanın koşullu salıvermenin amacına da
aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır (aynı yöndeki değerlendirme için bkz. Şaban Dal , § 44).
26. Açıklanan nedenlerle başvurucunun iddiasına ilişkin olarak bir
ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekmektedir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
21/11/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.