TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ANKARA BAROSU BAŞKANLIĞI BAŞVURUSU
  (2)
(Başvuru Numarası: 2015/17944)
Karar Tarihi: 9/5/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Celal Mümtaz
  AKINCI
Muammer
  TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör Yrd. : Derya ATAKUL
Başvurucu : Ankara
  Barosu Başkanlığı
Vekili : Av. Fatma
  Zeynep BİRKAN ŞAKIR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, ulusal ölçekte yayın yapan bir gazetede yayımlanan
habere karşı cevap ve düzeltme (tekzip) metninin yayımlanması talebinin
mahkemece usulden reddedilmesi nedeniyle hak arama hürriyetinin ihlal edildiği
iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 23/11/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
7. Ulusal ölçekte yayın yapan Yeni Şafak gazetesinin (gazete)
7/9/2015 tarihli nüshasında başvurucu hakkında “Barodan
PKK için Başvuru” başlıklı bir haber yayımlanmıştır.
8. Başvurucu, Ankara 36. Noterliğinin 8/9/2015 tarihli
ihtarnamesi ile gazeteye cevap ve düzeltme metni göndermiştir.
9. Başvurucu; noter aracılığıyla gönderilen tekzip metninin
gazetede yayımlanmadığını, bahsi geçen haber nedeniyle şeref ve itibarının
zedelendiğini ileri sürerek 1/10/2015 tarihinde Ankara 6. Sulh Ceza
Hâkimliğinden tekzip talebinde bulunmuştur.
10. Hâkimlik 2/10/2015 tarihinde talep dilekçesinin ekine
eklenmesi gereken evrakın eklenmediğini gerekçe göstererek talebi usulden
reddetmiştir.
11. Başvurucunun itirazı, Ankara 7. Sulh Ceza Hâkimliğinin
23/10/2015 tarihli kararı ile reddedilmiştir.
12. Ret kararı, başvurucuya 6/11/2015 tarihinde tebliğ
edilmiştir. Başvurucu 23/11/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
13. Mahkemenin 9/5/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
14. Başvurucu, ulusal ölçekte yayın yapan bir gazetede
yayımlanan habere karşı tekzip metninin yayımlanması talebinin noter
aracılığıyla gönderilen tekzip metninin gazetede yayımlanıp yayımlanmadığının
ispatı için üç günlük gazete nüshalarının dilekçe ekine eklenmediği
gerekçesiyle mahkemece usulden reddedildiğini belirterek hak arama hürriyetinin
ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
15. Anayasa’nın 148. Maddesinin üçüncü, 30/3/2011 tarihli ve
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un
45. Maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca; Anayasa’da güvence altına
alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna
ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü
tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese Anayasa Mahkemesine bireysel
başvuru yapma hakkı tanınmıştır.
16. 6216 sayılı Kanun’un 46. Maddesinin (1) numaralı fıkrasında;
bireysel başvurunun ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da
ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından
yapılabileceği kurala bağlanmış, buna karşılık aynı maddenin (2) numaralı
fıkrasının birinci cümlesinde kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru
yapamayacakları belirtilmiştir ( Ballıdere Belediye
Başkanlığı , B. No: 2012/1327, 12/2/2013, §§ 16-19; Büğdüz Köyü Muhtarlığı , B. No: 2012/22,
25/12/2012, §§ 26-29; Doğubayazıt Ticaret ve
Sanayi Odası , B. No: 2012/743, 5/3/2013, §§ 15-17; İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi , B.
No: 2012/1430, 21/11/2013, §§ 20-28 ).
17. Anılan fıkrada belirtilen “kamu
tüzel kişisi” kavramının içine, merkezî idare birimleri ve yerinden
yönetim kuruluşlarının yanında kanunla kurulan meslek kuruluşları da
girmektedir.
18. Anayasa’nın 135. Maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı
şöyledir:
“Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
ve üst kuruluşları … kamu tüzelkişilikleridir.”
19. 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 76. Maddesinin
birinci fıkrası şöyledir:
“Barolar … kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır.”
20. Anayasa’nın 135. Maddesinin birinci fıkrası ve 1136 sayılı
Kanun’un 76. Maddesinin birinci fıkrasına göre karar organları seçimle işbaşına
gelen ve kamu tüzel kişiliğini haiz meslek kuruluşu olan başvurucuya, kamu
tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacaklarını hükme bağlayan 6216 sayılı
Kanun’un 46. Maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuru yapma
hakkı tanınmamıştır.
21. Açıklanan gerekçelerle kamu tüzel kişiliğine sahip olan
başvurucu Ankara Barosunun bireysel başvuru ehliyeti bulunmadığı
anlaşıldığından başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden
incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT ve Celal Mümtaz
AKINCI bu görüşe katılmamıştır.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun kişi bakımından
yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, Osman Alifeyyaz PAKSÜT ve Celal Mümtaz AKINCI’nın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
9/5/2018 tarihinde karar verildi.
KARŞIOY YAZISI
1. İkinci Bölüm çoğunluğunca, Ankara Barosu Başkanlığının hak
arama hürriyetinin ihlal edildiği iddiasıyla yaptığı başvurunun, kişi
bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmiştir.
2. Bu karar, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluş ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 46. maddesinin (2) numaralı fıkrasının
birinci cümlesinin, kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacakları
yolundaki hükmüne ve bu konuda Anayasa Mahkemesince daha önce kabul edilmiş
içtihatlara uygun olmakla birlikte, hak arama hürriyeti kapsamında bulunan
bireysel başvuru yolunun, kamu tüzel kişileri yönünden temel haklar yararına
içtihat yoluyla geliştirilmesi suretiyle bazı tüzel kişi başvurularının kabul
edilmesine de bir engel olmadığı düşüncesindeyiz.
3. 6216 sayılı Kanun’un kabulünden sonra Kanun’un çeşitli
maddelerine yönelik iptal istemleri meyanında 46. maddesinin (2) numaralı
fıkrasının birinci cümlesine yönelik iptal istemi oybirliğiyle reddedilmişti.
Ancak, aradan geçen altı yıla yaklaşan uygulamanın gösterdiği gibi, kamu tüzel
kişilikleri de bazı durumlarda, gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri gibi, temel
hak ihlaline uğrayabilmektedirler. Bugüne kadar bu tür başvurular, kişi
bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur.
4. Yerleşik uygulama böyle olmakla birlikte, bir köy tüzel
kişiliğinin mera konusunda, bir üniversitenin bir taşınmaza ilişkin bir
yargısal uyuşmazlıkta veya bir belediyenin özel mülkiyetiyle ilgili bir davada
olduğu gibi, tamamen özel bir kişiden farksız hareket ettiği durumlarda, kamu
tüzel kişilerinin bireysel başvuru yasağının haklı bir nedeni bulunmamaktadır.
5. Barolar, Anayasanın 135. maddesinde tanımlanan, kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşlarıdır. Kamu tüzel kişiliğine sahip olmakla
birlikte genel idarenin bir parçası değildirler. Kendi meslek mensuplarına
ilişkin görev ve yetkileri çerçevesinde faaliyette bulunmaları ve organlarının
kendi üyeleri tarafından seçimle belirlenmesi, bu tüzel kişiliklerin aynı
zamanda birer dernek, vakıf veya sendika gibi, Anayasa'nın ve Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi’nin örgütlenme özgürlüğüne ilişkin güvencelerinden
yararlanmalarını da gerektirmektedir. Bu yönüyle Barolar, diğer kamu tüzel
kişilerinden farklıdırlar.
6. Ankara Barosu Başkanlığının başvurusunun da bu kapsamda
değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle başvurunun kişi bakımından yetkisizlik
nedeniyle reddine ilişkin çoğunluk görüşüne katılmamaktayız.
Üye Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Celal
  Mümtaz AKINCI