TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
NURİ KİRAZ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/36992)
Karar Tarihi: 4/11/2025
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Basri BAĞCI
Üyeler : Yıldız SEFERİNOĞLU
Kenan YAŞAR
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportör : Mehmet Yavuz YAŞAR
Başvurucular : Nuri KİRAZ ve diğerleri [bkz. ekli listenin (C) sütunu]
Vekilleri : [bkz. ekli listenin (E) sütunu]
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, kamu görevlisinin açıkta kaldığı döneme dair olarak maaş dışında kalan mali haklarının ödenmesine karar verilmesi talebiyle açtığı davanın süre aşımından reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucular, idareye başvurarak kamu görevinden çıkarıldığı ve yeniden göreve başladığı tarihler arasında kalan döneme ilişkin olarak maaş ve hak kazandığı diğer mali haklarının yasal faiziyle birlikte tarafına ödenmesini talep etmiştir. İdareler bunun üzerine muhtelif tarihlerde başvurucuların hesabına belirli tutardaki ödemeleri geriye dönük maaş ödemesi açıklamasıyla yatırmıştır.
3. Başvurucuların bir kısmı doğrudan, bir kısmı da açıkta geçen döneme yönelik olarak maaş dışında kalan mali haklarının ödenmesi talebinin reddine/zımnen reddine ilişkin işlemlerin iptali ve mali haklarının ödenmesine karar verilmesi istemiyle muhtelif tarihlerde idare mahkemelerinde davalar açmıştır. Mahkemeler ve Bölge İdare Mahkemeleri davaları süre aşımı nedeniyle reddetmiştir. Kararların gerekçelerinde, idarelerin değişik tarihlerde yaptığı maaş ve sair ödemeler üzerine başvurucular tarafından isteminin idarece karşılanmadığının anlaşılması/öğrenilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu kabulden hareketle Mahkemeler ve Bölge İdare Mahkemeleri maaşın yasal faizi ve ilave ücretlere yönelik uyuşmazlığa ilişkin dava açma süresinin bu öğrenme ile başlayacağını vurgulayarak öğrenme tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılmadığından davaların esasının süre aşımı nedeniyle incelenmesine imkân bulunmadığını ifade etmiştir.
4. Başvuru, süresinde yapılmıştır. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
5. Ekli listenin (D) sütununda belirtilen başvurucular adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucuların adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
6. Ekli listenin (B) sütununda gösterilen başvuruların konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle 2022/36992 numaralı başvuru ile birleştirilmesine karar verilmesi gerekir.
7. Başvurucular; idarelerce yapılan maaş geri ödemesinin tüm taleplerinin reddine dair kesin bir cevap olduğu değerlendirmesinin hatalı olduğunu, davaların süre aşımından reddedilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığını ileri sürmüştür. Başvurucular ayrıca mahkemelerin ve bölge idare mahkemelerinin aşırı şekilci yorumu neticesinde davaların süre aşımından reddine karar verilmesi sonucunda mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
8. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü koşullarının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucuların bir kısmı, Bakanlık görüşüne karşı önceki iddialarını yinelemiştir.
9. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
10. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile benzer nitelikte olan Osman Vırıt ([1. B.], B. No: 2020/13947, 8/2/2024) kararında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi; uyuşmazlık ile ilgili temel meselenin idare tarafından hiçbir açıklama yapılmadan maaşın başvurucunun banka hesabına yatırılması sonucunda bunun diğer mali hak taleplerinin reddine ilişkin kesin bir cevap olduğu hususunun başvurucu tarafından öngörülüp öngörülemeyeceği noktası olduğunu vurgulamıştır. Bir diğer anlatımla Anayasa Mahkemesi, ortada yalnızca maaş ödemesine özgü fiilen yapılan bir ödeme dışında başvurucunun diğer taleplerinin kabulüne ya da reddine dair bir idari işlem bulunmadığı gibi yapılan bu ödemenin diğer mali hakların daha sonra ödeneceğine ya da ödenmeyeceğine ait kesin bir bilgiyi kendiliğinden ihtiva ettiğinin de söylenemeyeceğini belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi buradan hareketle mahkemenin dava açma süresinin başladığı tarihi belirlemesine ilişkin öngörülebilir olmayan yorumunun mahkemeye erişim hakkına yönelik katı bir yorum olduğunu, bu yorumun başvurucu üzerinde ağır bir külfete sebebiyet verdiğini, bu suretle başvurucunun katlanmak zorunda kaldığı külfetin hedeflenen meşru amaçlarla karşılaştırıldığında orantılı olmadığını değerlendirmiştir (aynı kararda bkz. §§ 18-22). Somut başvuruda da anılan karardan ayrılmayı gerektiren bir husus bulunmamaktadır.
11. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
12. Başvurucuların mahkemeye erişim hakkı yönünden varılan sonuca ve uygun görülen giderime göre diğer ihlal iddialarının ayrıca incelenmesine gerek olmadığına karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
13. Başvurucular; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ile maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
14. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
15. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvuruların BİRLEŞTİRİLMESİNE,
B. Ekli listenin (D) sütununda belirtilen başvurucuların adli yardım taleplerinin KABULÜNE,
C. 2023/11891 numaralı başvuru yönünden kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizli tutulması talebinin KABULÜNE,
D. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
E. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
F. Diğer ihlal iddialarının İNCELENMESİNE GEREK OLMADIĞINA,
G. Kararın bir örneğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere ekli listenin (G) sütununda belirtilen ilgili mahkemelere GÖNDERİLMESİNE,
H. Başvurucuların tazminat taleplerinin REDDİNE,
İ. Ekli listenin (D) sütununda ayrıntısı belirtilen harç ile (F) sütununda belirtilen vekâlet ücretinin listede gösterildiği şekliyle başvuruculara ÖDENMESİNE,
J. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
K. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 4/11/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.