TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
AYDIN ASLAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/4642)
Karar Tarihi: 10/3/2015
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Serruh KALELİ
Üyeler : Burhan ÜSTÜN
Nuri NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör Yrd. : Yusuf Enes KAYA
Başvurucular : 1. Aydın ASLAN
2. Ziya ASLAN
3. Bedran ASLAN
4. Kadriye ASLAN
5. Necle ASLAN
6. Cemile EFE
7. Nesime ASLAN
8. Nejla ASLAN
9. Teybat ASLAN
10. Nura TÜRK
11. Hamdullah ASLAN
12. Ayşe ASLAN
13. Mehmet ASLAN
14. Rahime ASLAN
15. Cemal ASLAN
16. Emrah ASLAN
17. Farike KARA
18. Sevcan ASLAN
19. İlayda ASLAN
20. Alanur ASLAN
Vekilleri : Av. Murat DURGAN
I. BAŞVURUNUN
KONUSU
1. Başvurucular, 13/10/1958 tarihinde murisleri aleyhine
Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasının
Mardin Kadastro Mahkemesinde halen devam ettiğini, yargılamanın makul sürede sonuçlandırılamadığını,
bu sürede taşınmazlarını kullanamadıklarını ve taşınmazlarının gelirlerinden
yoksun bırakıldıklarını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının
ihlal edildiğini ileri sürmüşler ve tazminat talep etmişlerdir.
II. BAŞVURU
SÜRECİ
2. Başvuru, 3/4/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan
yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi
neticesinde Komisyona sunulmasına engel eksiklik bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca, 5/5/2014 tarihinde,
kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme
gönderilmesine karar verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 12/12/2014
tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar
verilmiştir.
5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği
görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 13/1/2015
tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda
sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VE
OLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama
dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:
7. Kızıltepe ilçesi, Karakulak köyü 3, 4, 5, 7, 8, 10 ve 11
parsel numaralı taşınmazların başvurucuların murisi ve müşterekleri adına
tespit edilmesi üzerine S.D. ve Ş.K. tarafından 13/10/1958 tarihinde açılan
davalar, Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/142 sayılı dosyasında
birleştirilmiştir.
8. Başvurucuların murisi ve arkadaşları Kasım 1946 tarih 71
ve 74 sıra numaralarında kayıtlı taşınmazlarına müdahale edildiğinden bahisle
Ş.K., Ö.K., A.Ç, M.A., D.A. ve Ş.A. aleyhine 27/2/1957 tarihinde Kızıltepe
Asliye Hukuk Mahkemesinde müdahalenin meni davası açmışlardır. Bu dava Asliye
Hukuk Mahkemesinin E.1957/27 sayılı dosyasına kaydedilmiştir. Kızıltepe Asliye
Hukuk Mahkemesi 18/9/1958 tarihinde görevsizlik kararı vermiş ve dosya
Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/139 sayılı dosyasına kaydedilmiştir. Bu
dosya, Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/148 sayılı dava dosyası ile
birleştirilmiştir.
9. E.1958/148 sayılı dava dosyası ise Kızıltepe Karakulak
Köyü 4 parsel numaralı taşınmazın D.A. adına tespit edilmesi üzerine S.D. ve
Ş.K., tarafından açılan dava olup, bu dava dosyası, Mahkemenin 26/10/1998 tarih
ve E.1958/148, K.1998/98 sayılı kararıyla Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin
E.1958/142 sayılı dosyası ile birleştirilmiştir.
10. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/142 sayılı asıl
dosyasında bulunan E.1958/146 sayılı davada Kızıltepe Karakulak köyü 10 parsel
numaralı taşınmaza itiraz edilmiş ve dava Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin
E.1958/146 sayılı dosyasına kaydedilmiş, Mahkemece 28/1/1960 tarih ve
E.1958/146, K.1960/2 sayılı kararıyla tespit gibi davacı ve müşterekleri adına
tescil edilmesine karar verilmiştir. Bu kararın temyiz edilmesi üzerine
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.1960/6986, K.1960/5756 sayılı ilamıyla İlk Derece
Mahkemesinin kararını bozmuştur. Bozma üzerine dosya, Kızıltepe Kadastro
Mahkemesinin 1960/4 sayılı dosyasına kaydedilmiştir. Bu dosya Kızıltepe
Kadastro Mahkemesinin 23/3/1998 tarih ve E.1960/4, K.1998/40 sayılı kararıyla
Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1960/3 sayılı dosyası ile birleştirilmiştir.
11. Kızıltepe ilçesi Karakulak köyü 8 parsel numaralı
taşınmazın başvurucuların murisi adına tespit edilmesi üzerine Ş.K. tarafından
açılan davalar sırasıyla Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/141,
E.1958/143, E.1958/145 sayılı dosyalarına kaydedilmişlerdir. Bu dava dosyaları
13/12/1958 tarihinde Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/144 sayılı dosyası
ile birleştirilmiştir.
12. Kızıltepe ilçesi Karakulak köyü 7 parsel numaralı
taşınmazın başvurucuların murisi adına tespit edilmesi üzerine Ş.K. tarafından açılan
dava, Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/144 sayılı dosyasına
kaydedilmiştir. Bu dosyada Kızıltepe Kadastro Mahkemesi, 28/10/1961 tarih ve
E.1958/144, K.1960/1 sayılı kararıyla davalı parsellerin tespit gibi
başvurucuların murisi ve arkadaşları adına tapuya tesciline karar vermiştir. Bu
karar temyiz incelemesi sonucu bozulmuş ve dosya Kızıltepe Kadastro
Mahkemesinin E.1960/3 sayılı dosyasına kaydedilmiştir. Bu dava Kızıltepe
Kadastro Mahkemesinin 22/6/1998 tarih ve E.1960/3, K.1998/65 sayılı kararıyla
Mahkemenin E.1958/142 sayılı dosyasıyla birleştirilmiştir.
13. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılmasından sonra
12/6/2013 tarihinden itibaren yargılamaya, Mardin Kadastro Mahkemesinin
E.2013/47 sayılı dava dosyasında devam edilmektedir.
14. Başvurucular, 3/4/2014 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuşlardır.
B. İlgili Hukuk
15. 12/1/2011 tarih ve 6100
sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402
sayılı Kadastro Kanunu’nun 25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesinin
birinci fıkrası, 29. maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30.
maddesinin birinci ve ikinci fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36.
maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi (Bkz. B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§
16-22).
IV. İNCELEME VE
GEREKÇE
16. Mahkemenin 10/3/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,
başvurucuların 3/4/2014 tarih ve 2014/4642 numaralı bireysel başvuruları
incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları
17. Başvurucular, 13/10/1958 tarihinde murisleri aleyhine
Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasının
Mardin Kadastro Mahkemesinde halen devam ettiğini, yargılamanın makul sürede
sonuçlandırılamadığını, bu sürede taşınmazlarını kullanamadıklarını ve
taşınmazlarının gelirlerinden yoksun bırakıldıklarını belirterek, mülkiyet ve
adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
18. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi sonucunda açıkça
dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini
gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul
edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
19. Başvurucular, 13/10/1958 tarihinde murisleri aleyhine
Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasının
Mardin Kadastro Mahkemesinde halen devam ettiğini, yargılamanın makul sürede
sonuçlandırılamadığını, bu sürede taşınmazlarını kullanamadıklarını ve
taşınmazlarının gelirlerinden yoksun bırakıldıklarını belirterek, mülkiyet ve
adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
20. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)
ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun
kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni
ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil
yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.
maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa
Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok
kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında
yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan ve AİHM
içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,
Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını
oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca
adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle
ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten
Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul
sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması
gerektiği açıktır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).
21. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,
tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun
davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir
davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması
gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).
22. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin
6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul
sürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda taşınmaz
mülkiyeti hakkında Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine
itiraz davasında, 3402 sayılı ve 6100 sayılı Kanunlarda yer alan usul
hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak ve
yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13,
2/7/2013, § 49).
23. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara
ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,
uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka
bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih 13/10/1958 tarihidir.
24. Başvuruya konu dava, başvurucuların miras bırakanlarından
intikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süre
değerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçıların
yargılamaya katıldıkları an değil, somut olayda muris açısından değerlendirmeye
esas alınan sürenin başlangıç anıdır (B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).
25. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da
kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam eden
yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını
içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesi
olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı
başvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).
26. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinden,
Kızıltepe ilçesi, Karakulak köyü 3, 4, 5, 7, 8, 10 ve 11 parsel numaralı
taşınmazların başvurucuların murisi ve müşterekleri adına tespit edilmesi
üzerine açılan davaların Kızıltepe Kadastro mahkemesinin 1958/142 sayılı
dosyasında birleştirildiği ve yargılamanın bu dosya üzerinden devam ettiği, yargılama boyunca alınan keşif ara kararlarının farklı
gerekçelerle yerine getirilmediği ve birçok defa keşiflerin ertelendiği,
Mahkemece bazı duruşmalarda dosyanın incelemeye alındığı ve bu sebeple
duruşmaların ertelendiği, ilgili kurumlardan talep edilen evrakların Mahkemeye
geç ulaştığı anlaşılmıştır. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılması
üzerine dosyanın Mardin Kadastro Mahkemesine devredildiği ve yargılamanın
Mardin Kadastro Mahkemesinin E.2013/47 sayılı dosyasında halen devam ettiği
belirlenmiştir.
27. İlgili yargılama evrakının incelenmesinden, başvuruya
konu yargılamanın kadastro mahkemesi önünde sürdüğü görülmekle, 3402 sayılı
Kanun’da yer alan özel usul hükümleri ile medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin
uyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için geçerli genel usuli hükümler içeren 6100 sayılı Kanun’a tabi bir
yargılama faaliyetinin söz konusu olduğu ve 3402 sayılı Kanun’da yer alan özel
usul hükümleri ile 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinin, uyuşmazlıkların makul
sürede çözümlenmesi gerekliliğini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır (§ 15).
28. Kadastro mahkemesi nezdindeki yargılamaların makul sürede
tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve
Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan ve
yargılamada sürati temin etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara
alınmadığı göz önünde bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlal
edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 54-64; B.
No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 53-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 60-67;
2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).
29. Başvuruya konu davanın taraf sayısı ve mahiyeti nedeniyle
icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşık
niteliğinin bulunduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarak bakıldığında,
3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılama sürecine
ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir
yön bulunmadığı ve elli altı yılı aşkın bir süredir devam eden yargılama
sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.
30. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Anayasa’nın 36.
maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlal
edildiğine karar verilmesi gerekir.
31. Başvurucular uzun süren yargılama nedeniyle
taşınmazlarını kullanamadıklarını belirterek, Anayasa’nın 35. maddesinde
tanımlanan mülkiyet haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş olup,
başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönünde
yukarıda yer verilen tespitler ışığında, mülkiyet haklarının ihlal edildiği
yönündeki iddialarının ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.
3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden
32. Başvurucular, maruz kaldıkları zarar karşılığı olarak
ayrı ayrı 10.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmişlerdir.
33. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un “ Kararlar ”
kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,
ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere
dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar
bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel
mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla
yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve
sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
34. Başvurucuların tarafı olduğu uyuşmazlığa ilişkin elli altı
yılı aşkın bir süredir devam eden yargılama süresi nazara alındığında,
yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle
giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında ve yargılamayı miras
bırakanlarından intikalle takip etmekte oldukları nazara alınarak, başvurucu,
Nura Türk’e talebiyle bağlı kalınarak net 10.000,00 TL, başvurucular; Bedran Aslan, Kadriye Aslan, Nesime Aslan, Necle Aslan, Aydın Aslan, Hamdullah Aslan, Nejla Aslan, Teybat Aslan, Cemile
Efe, Ziya Aslan’ın her birine net 1.600,00 TL, başvurucular; Ayşe Aslan, Rahime
Aslan, Mehmet Aslan, Farike Kara, Cemal Aslan, Emrah
Aslan, Sevcan Aslan, İlayda Aslan, Alanur Aslan’ın her birine net 250,00 TL manevi tazminat
ödenmesine karar verilmesi gerekir.
35. Başvurucular tarafından yapılan ve dosyadaki belgeler
uyarınca tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL vekâlet ücretinden oluşan
toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine
karar verilmesi gerekir.
36. Başvuruya konu yargılamanın elli altı yılı aşkın bir
süredir devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiği
gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir yargılama
dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü zararın devam
etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa sürede
sonuçlandırılmasını teminen , kararın bir örneğinin
ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan
gerekçelerle;
A. Başvurucuların,
1.
Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının KABUL
EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2.
Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma
haklarının İHLAL EDİLDİĞİNE,
B. Başvurucu, Nura Türk’e net 10.000,00 TL, başvurucular; Bedran Aslan, Kadriye Aslan, Nesime Aslan, Necle Aslan, Aydın Aslan, Hamdullah Aslan, Nejla Aslan, Teybat Aslan, Cemile
Efe, Ziya Aslan’ın her birine net 1.600,00 TL, başvurucular; Ayşe Aslan, Rahime
Aslan, Mehmet Aslan, Farike Kara, Cemal Aslan, Emrah
Aslan, Sevcan Aslan, İlayda Aslan, Alanur Aslan’ın her birine net 250,00 TL manevi TAZMİNAT
ÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,
C. Başvurucular tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL
vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARA
MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye
Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede
gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar
geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,
E. Kararın bir örneğinin Mardin Kadastro Mahkemesine
gönderilmesine,
10/3/2015
tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar
verildi.