TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ALAETTİN ŞENER VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2018/35385)
Karar Tarihi: 30/9/2020
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Kadir ÖZKAYA
Üyeler : M. Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Basri BAĞCI
Raportör : Eren Can BENAKAY
Başvurucular : 1. Alaettin ŞENER
2. Bahri Zeynel AYDEMİR
3. Bendihan AYDEMİR
4. Harun Sinan KAR
5. Hatice ERGEN
6. Hayrettin ŞENER
7. Hüsnü Murat KAR
8. İhsan İsmail ÇAĞIRAN
9. Mehmet BACAZ
10. Meral HARATA
11. Muhittin ŞENER
12. Muzaffer Barış YAVUZ
13. Neriman TUNÇ
14. Nurten GÜLHAN
15. Rıza ŞENER
16. Selahattin AKBULUT
17. Sezgin GEÇKİN
18. Sinem SÜNGER
19. Tenzile ZENGİN
20. Ünzile ÇAPAN
21. Yüksel KAR
Başvurucular Vekili : Av. Sefer GÖK
I. BAŞVURUNUN
KONUSU
1. Başvuru, tazminat davasının makul sürede
sonuçlanmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına
ilişkindir.
II. BAŞVURU
SÜRECİ
2. Başvuru 28/11/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden
yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin
Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul
edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet
Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71.
maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca başvurunun içtihadın oluştuğu alana
ilişkin olduğu değerlendirilerek Bakanlık cevabı beklenmeden incelenmesine
karar verilmiştir.
III. OLAY VE
OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle
ilgili olaylar özetle şöyledir:
8. i. Başvurucu Meral Harata ile Muzaffer Yavuz'un murisi
kat maliki Meliha Yavuz'dur.
ii. Başvurucu Bahri Zeynel Aydemir, Bendihan Aydemir,
Hatice Ergen, Sezgin Geçkin ve Sinem Sünger'in murisi kat maliki Hüsnü
Aydemir'dir.
iii. Başvurucu Alaettin Şener, Hayrettin Şener, Muhittin
Şener, Neriman Tunç,Rıza Şener, Tenzile Sezgin ve Ünzile Çapan'ın murisi kat
maliki Ayşe Şener'dir.
iv. Başvurucu Harun Sinan Kar, Hüsnü Murat Kar ve Yüksel
Kar'ın murisi kat maliki Ali Kenan Kar'dır.
v. Geri kalan başvurucular ise kendileri kat malikidir.
9. i. Meliha Yavuz, Ayşe Şener ile Hüsnü Aydemir'in
mirasçıları olan başvurucular mirasçı sıfatıyla, muris Ali Kenan Kar ve
başvurucu Mehmet Bacaz, Selahattin Akbulut ise kat maliki sıfatıyla 30/6/2003
tarihinde tazminat davası açmışlardır.
ii. Başvurucu İhsan İsmail Çağıran ile Nurten Gülhan kat
maliki sıfatıyla 11/10/2005 tarihinde tazminat davası açmıştır.
10. Söz konusu davaların birleştirilmesi sonrasında
yargısal süreç, Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 16/10/2018 tarihli kararı ile son
bulmuştur.
11. Başvurucular 28/11/2018 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
IV. İNCELEME VE
GEREKÇE
12. Mahkemenin 30/9/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların
İddiaları
13. Başvurucular, uzun süren yargılama nedeniyle anayasal
haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
14. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).
Başvurucuların iddialarının bir bütün olarak Anayasa'nın 36. maddesinde güvence
altına alınan makul sürede yargılanma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği
değerlendirilmiştir.
1. Kabul
Edilebilirlik Yönünden
15. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul
edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı
anlaşılan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın
kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas
Yönünden
16. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara
ilişkin yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak
davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra
aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği tarih, yargılaması
devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma
hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas
alınır ( Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 50, 52).
17. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara
ilişkin yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın
karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama
sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki
menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır ( Güher Ergun ve diğerleri ,
§§ 41, 45).
18. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer
başvurularda verdiği kararlar dikkate alındığında;
i. 30/6/2003 tarihinde açılan dava bakımından 15 yıl 3 ay
16 günlük yargılamaya ilişkin sürenin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.
ii. 11/10/2005 tarihinde açılan dava bakımından 13 yıl 5
günlük yargılamaya ilişkin sürenin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.
19. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde
güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar
verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı
Kanun'un 50. Maddesi Yönünden
20. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin ilgili kısmı
şöyledir:
“(1) Esas inceleme sonunda,
başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal
kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için
yapılması gerekenlere hükmedilir…
(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme
kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden
yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama
yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata
hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden
yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında
açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya
üzerinden karar verir.”
21. Başvurucular, ihlalin tespitiyle tazminata karar
verilmesi talebinde bulunmuştur.
22. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal
edildiği sonucuna varılmıştır.
23. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi
zararları karşılığında başvuruya konu her bir davanın özel koşulları dikkate
alınarak hesaplanan;
i. 30/6/2003 tarihinde açılan davaya ilişkin olarak
30.000 TL tazminatın; başvurucu Mehmet Bacaz, Selahattin Akbulut'a ayrı ayrı;
Meliha Yavuz, Ayşe Şener, Hüsnü Aydemir ve Ali Kenan Kar'ın mirasçıları olan
başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.
ii. 11/10/2005 tarihinde açılan davaya ilişkin olarak
24.000 TL tazminatın başvurucu İhsan İsmail Çağıran ile Nurten Gülhan'a ayrı
ayrı ödenmesine karar verilmesi gerekir.
24. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve
3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.294,70 TL yargılama giderinin
başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine
ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul
sürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucu Mehmet Bacaz, Selahattin Akbulut'a 30.000 TL
tazminatın AYRI AYRI; başvurucu İhsan İsmail Çağıran ile Nurten Gülhan'a 24.000
TL tazminatın AYRI AYRI; Ayşe Şener, Meliha Yavuz, Hüsnü Aydemir ve Ali Kenan
Kar'ın mirasçıları olan başvuruculara 30.000 TL tazminatın MÜŞTEREKEN
ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
D. 294,70 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan
toplam 3.294,70 TL yargılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların
Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde
yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten
ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin bilgi için Samsun 3. Asliye
Hukuk Mahkemesine (2013/49, 2015/331) GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına
GÖNDERİLMESİNE 30/9/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.