TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
BAKİ ALTINTAŞ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/52853)
Karar Tarihi: 28/1/2026
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler : Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
İrfan FİDAN
Yılmaz AKÇİL
Raportör : Eren Can BENAKAY
Başvurucu : Baki ALTINTAŞ
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, ceza infaz kurumu disiplin kurulu kararına karşı yapılan şikâyetin tanıklar mahkeme huzurunda dinlenmeden ve hükme esas alınan delilin incelenmesine olanak sağlanmadan reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
2. Başvurucunun hükümlü olarak infazını yerine getirdiği Bolvadin T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Kurum) 21/5/2021 tarihinde başvurucu ile diğer bazı hükümlüler avluda bulunduğu sırada bitişik koğuştaki başka bir hükümlü, elindeki topu avlu duvarından aşırtarak şikâyet eden hükümlünün yer aldığı avluya düşürmüştür. Şikâyet eden hükümlü ile yanındaki diğer hükümlülerin topu, bitişik koğuşa aşırtarak düşürmeleri üzerine tutanak tutulmuş ve daha sonra disiplin soruşturması başlatılmıştır. Başvurucunun 24/5/2021 tarihinde savunması alındıktan sonra Kurum Disiplin Kurulu, 1/6/2021 tarihinde başvurucunun 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 39. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (j) bendinde yer alan idarece verilen eşya ve benzeri şeyleri kötü kullanma eylemi nedeniyle kınama cezası ile tecziyesine karar vermiştir.
3. Başvurucu, disiplin cezasına karşı 10/6/2021 tarihinde şikâyet başvurusunda bulunmuştur; dilekçesinde, olayın yaşandığı tarihte koğuşta istirahat ettiğini, avluda olmadığı gibi top da oynamadığını belirtmiştir. Kamera kayıtları incelendiğinde ve tanık olarak gösterdiği kişinin dinlenmesi durumunda bunun anlaşılacağını ifade etmiştir.
4. Bolvadin İnfaz Hâkimliği (İnfaz Hâkimliği) 15/6/2021 tarihinde şikâyeti reddetmiş; kararda, disiplin soruşturmasına ilişkin top atma olayını özetledikten sonra konuya ilişkin tutanak düzenlendiğini belirtmiştir. Bolvadin Cumhuriyet Başsavcılığının 2021/867 soruşturma numaralı dosyasından getirtilen CD içeriğindeki görüntülerin incelenmesi neticesinde hükümlülerin top oynama kastıyla hareket etmeyip topa temas ettikten sonra topu bitişik koğuşun avlusuna atma kastıyla hareket ettiklerinin anlaşıldığını ifade etmiştir. Hükümlülerin eylemlerinin 16/5/2021 tarihli bilgi analiz raporunda tespit edildiği üzere bulundukları koğuşlarda yoğun temas tedbirleri uygulanmasına rağmen COVID-19 salgınının hızlı şekilde yayılmasına sebebiyet verecek nitelikte olduğunu, hükümlülerin savunmalarında top oynamadıklarını beyan etmelerine rağmen kamera görüntülerinde top ile temaslarının açıkça görüldüğünü belirterek bu hâliyle başvurucunun savunmasının disiplin cezasından kurtulmaya yönelik olduğu kanaatine varmıştır.
5. Başvurucu, karara 18/6/2021 tarihinde itiraz etmiş; dilekçesinde kamera kayıtlarının kendisine gösterilmediğini ve usule uygun teşhis işlemi yaptırılmadığını belirtmiştir. Tanık olarak gösterdiği kişinin dinlenmediğinden şikâyet etmiş; yargılamanın duruşmalı olarak yapılmasını, duruşmada kamera görüntülerinin izlettirilmesini ve tanık olarak gösterdiği kişinin dinlenmesini talep etmiştir.
6. Bolvadin Ağır Ceza Mahkemesi (Ağır Ceza Mahkemesi) 6/8/2021 tarihinde itirazı reddetmiştir. Kararda Ağır Ceza Mahkemesinin itiraz mercii olarak görevli olduğunu ve itiraz incelemelerinin dosya üzerinden değerlendirildiğini belirterek duruşma açılması talebinin reddedildiğini ifade etmiştir. İnfaz Hâkimliği kararındaki gerekçede, ileri sürülen itiraz sebeplerine nazaran herhangi bir isabetsizlik bulunmaması nedeniyle başvurucunun itirazının reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.
7. Nihai karar başvurucuya 21/9/2021 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucu 19/10/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
II. DEĞERLENDİRME
8. Başvurucu, disiplin cezasına dayanak alınan tutanak ve kamera görüntülerini talep etmesine rağmen bunun kendisiyle paylaşılmadığını belirtmiştir. Olay tarihinde koğuşta olduğunu, top atma olayına karışmadığını, bu durumu yargılamanın her aşamasında dile getirdiğini, konuya ilişkin tanığının dinlenmesini ve kamera görüntülerinin kendisine izlettirilmesini istemesine rağmen bunun yerine getirilmediğini belirterek adil yargılanma hakkının, hakkaniyete uygun yargılanma hakkının, tanık dinletme ve sorgulama hakkının, aleni yargılanma hakkı ile silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
9. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; Hâkimliğin verilen disiplin cezasını onarken dosyada mevcut olan kamera görüntülerini, ilgili tutanak ve raporları değerlendirerek karar verdiği, tanık dinleme hususunun kendi takdirinde olduğu, mahkemelerce verilen kararlarda ilgili ve yeterli gerekçe bulunduğunu ifade etmiştir. Yapılacak incelemede mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü koşulları gözönüne alınarak değerlendirme yapılması gerektiği bildirilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanında bireysel başvuru formunda vurguladığı hususları yinelemiştir.
10. Başvuru silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri yönünden incelenmiştir.
11. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
12. Yargılamanın tüm aşamalarında silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin güvence altına alınarak adil yargılanma hakkının korunması hukuk devleti olmanın bir gereğidir. Asıl kural tarafların eşit şartlarda yargılamaya katılımının sağlanması, gösterdikleri kanıtlardan ve sundukları görüşlerden bilgi sahibi olması, bunlarla ilgili görüşlerini bildirebilme imkânının kendilerine verilmesidir (benzer değerlendirmeler için bkz. Taylan Özgür Tor [2. B.], B. No: 2013/2454, 12/3/2015, § 43). Silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının usule ilişkin haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsatına sahip olması anlamına gelir. Adil yargılanma hakkının unsurlarından olan çelişmeli yargılama ilkesi, taraflara dava dosyası hakkında bilgi sahibi olma ve yorum yapma hakkının tanınmasını ve bu nedenle tarafların yargılamanın bütününe aktif olarak katılmasını gerektirir. Bu anlamda mahkemece tarafların dinlenilmemesi, taraflara delillere karşı çıkma imkânı verilmemesi yargılama faaliyetinin hakkaniyete aykırı hâle gelmesine neden olabilecektir ( Abdullah Özen [2. B.], B. No: 2013/4424, 6/3/2014, § 21).
13. Başvurucu hakkında tutulan tutanak kapsamında disiplin soruşturması başlatılmış ve başvurucu kınama cezası ile tecziye edilmiştir. Başvurucu, karara karşı şikâyet başvurusunda bulunmuş; kamera görüntüleri ile tanığını delil olarak göstermiştir. İnfaz Hâkimliği şikâyeti reddetmiş; kararda, kamera görüntülerinin incelenmesinden olayın tutanakta belirtilen şekilde gerçekleştiğini değerlendirdiğini ifade etmiştir. Başvurucu karara karşı itiraz yoluna başvurmuştur. Başvurusunda duruşma talep ederek kamera görüntülerini izlemeyi ve tanığının dinlenilmesini istemiştir. Ağır Ceza Mahkemesi itiraz mercii olduğunu vurgulayarak dosya üzerinden inceleme yaptığını, bu nedenle de duruşma talebini reddettiğini belirtmiş; kararında hukuka aykırılık bulunmaması nedeniyle itirazı reddettiğini açıklamıştır.
14. Somut olayda değerlendirilmesi gereken temel mesele, uyuşmazlık konusu disiplin cezasına esas olan tutanağa karşı başvurucunun olayların tutanakta belirtildiği gibi gerçekleşmediğine yönelik savunmasının ispatı için ileri sürdüğü kamera görüntüsünün kendisine gösterilmesi ile tanığının dinlenilmesi ile iddia ve delillerinin dikkate alınıp alınmadığıdır. Silahların eşitliği ilkesi bağlamında yargılamada adaletin sağlanması için tutanağa karşı başvurucunun iddia ve delillerinin İnfaz Hâkimliği huzurunda tartışılarak güçler dengesinin sağlanması gerekir. Başka bir deyişle yargılamada hükme esas alınan delillerin aksinin ispat edilmesi imkânının ilgili tarafa verilmesi, gerekirse tanıkların yeniden dinlenmesi ya da varsa başkaca tanık beyanlarına başvurulması olayın oluş şekline uygunluğunun tespit edilmesi açısından zorunlu olabilmektedir.
15. Somut olayda İnfaz Hâkimliği kamera görüntülerini getirterek incelemiş, olayın tutanakta belirtilen şekliyle gerçekleştiğine karar vermiştir ancak bu husus yeterli değildir. Zira başvurucu, ısrarla yargılamanın her aşamasında kamera görüntülerinin kendisine izlettirilmesini talep etmiştir. Olay zamanında koğuşta olduğunu, avluda bulunmadığını ve herhangi bir şekilde topa temas etmediğini ısrarla dile getirmiş, bu konuda tanığının olduğunu ileri sürmüştür. İnfaz Hâkimliği kararına asıl olarak dayanak oluşturan kamera görüntüleridir ve başvurucunun da söz konusu görüntülere ulaşması sağlanmalıdır. Başvurucu, görüntülere karşı iddia ve savunma yapma olanağından mahrum bırakılmış; böylelikle zayıf düşürülmüştür. Aynı zamanda İnfaz Hâkimliğinin başvurucunun belirttiği tanığı dinleyerek sonuca ulaşması da gereklidir. Tanık delilini kabul etmemesi hâlinde de bu delili neden kabul etmediğini kararda açıklamalıdır oysa başvurucunun savunmasını destekler nitelikteki tek tanık delilini herhangi bir şekilde değerlendirmemiştir.
16. Başvurucunun benzer şikâyetlerle itiraz merciine yaptığı başvuruda da yargılamanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki iddialarının karşılanmadığı görülmüştür. Bu itibarla disiplin soruşturması ve yargılama süreci bir bütün olarak değerlendirildiğinde başvurucu hakkında verilen disiplin cezası ile ilgili belirleyici nitelikte delil olan tanıkların dinlenmemesinin ve kamera görüntülerinin izlenmesine izin verilmemesinin başvurucuyu önemli ölçüde dezavantajlı duruma düşürdüğü, menfaatlerini koruyan güvencelerin başvurucuya sağlanmadığı, bu durumun yargılamayı bir bütün hâlinde adil olmaktan çıkardığı sonucuna ulaşılmıştır.
17. Açıklanan gerekçelerle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
18. Başvurucu tarafından masumiyet karinesinin ihlal edildiğinin ileri sürüldüğü görülmekte ise de silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine karar verildiğinden diğer ihlal iddiası hakkında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek olmadığı değerlendirilmiştir.
III. GİDERİM
19. Başvurucu; ihlalin tespiti, eski hale getirme ve 50.000 TL maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
20. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir( Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
21. Öte yandan hak ihlali kararından Anayasa Mahkemesinin davanın sonucuyla ilgili olarak bir tutum sergilediği sonucu çıkarılmamalıdır. Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali kararı uyuşmazlığın sonuçlarından bağımsız olup davanın kabulüne, reddine ya da beraate veya mahkûmiyete karar verilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak yargılamanın her aşamasında olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılama sonunda da delillerin dava ile ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.
22. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Diğer ihlal iddialarının İNCELENMESİNE GEREK OLMADIĞINA,
D. Kararın bir örneğinin silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Bolvadin İnfaz Hâkimliğine (E.2021/1005, K.2021/1030) GÖNDERİLMESİNE,
E. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,
F. 5.064,40 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
G. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 28/1/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.