TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
EMİNE ERDEM VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/16975)
Karar Tarihi: 13/4/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Serdar
  ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Muammer
  TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör Yrd. : Leyla Nur
  ODUNCU
Başvurucular : 1. Emine
  ERDEM
2. Bilal
  OĞURLU
3. Safiye
  TUFAN
Vekilleri : Av. Vedat
  ÖZKAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle
Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan
başvurular ve akabinde açılan davalarda makul sürede yargılanma hakkının ihlal
edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular muhtelif tarihlerde yapılmıştır.
3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan
ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. İkinci Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde,
başvurucuların adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmiştir.
5. İkinci Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde başvuruların
kabul edilebilirlik incelemelerinin Bölüm tarafından yapılmasına karar
verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve
bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağını
bildirmiştir.
8. Anayasa Mahkemesi tarafından 2014/16971 ve 2014/17106
numaralı bireysel başvuru dosyalarının konu yönünden hukuki irtibatı nedeniyle
2014/16975 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, 2014/16971
ve 2014/17106 numaralı bireysel başvuru dosyalarının kapatılmasına, incelemenin
2014/16975 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar
verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
10. Başvurucular, ekli tablonun C satırında belirtilen
tarihlerde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanması
talebiyle Mardin, Siirt ve Van Valiliği Zarar Tespit Komisyonlarına (Komisyon)
başvurmuşlardır.
11. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilen
Komisyon kararlarında başvurucuların taleplerinin reddine karar verilmiştir.
12. Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun E satırında
belirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davalarında, ekli
tablonun F-1. satırda tarihleri gösterilen Diyarbakır İdare Mahkemesi, Mardin
İdare Mahkemesi ve Van 1. İdare Mahkemesi kararları ile davaların reddine ya da
dava konusu işlemin iptaline hükmedilmiştir.
13. Başvurucuların ya da davalı idarenin temyizi üzerine ekli
tablonun G-1. satırda gösterilen tarihte Danıştay Onbeşinci Dairesi ilamları ile kararların onanmasına yahut bozulmasına hükmedilmiştir.
14. Bozma kararı üzerine ekli tablonun F-2. satırda tarihleri
gösterilen Mardin İdare Mahkemesi ve Van 1. İdare Mahkemesi kararları ile
yeniden hüküm kurulmuştur.
15. Başvurucu Emine Erdem'in başvurusuna ilişkin yargılamada
kanun yoluna başvurulmaması sonucu karar, temyiz incelemesi aşaması olmaksızın
kesinleşmiştir.
16. Başvurucu Bilal Oğurlu'nun başvurusuna ilişkin yargılamada, bozma ilamı sonrası verilen İlk Derece
Mahkemesi kararının temyiz edilmesi üzerine ekli tablonun G-2. satırda
gösterilen tarihte Danıştay Onbeşinci Dairesi ilamı
ile kararın onanmasına hükmedilmiştir.
17. Başvurucular, muhtelif tarihlerde bireysel başvuruda
bulunmuşlardır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
18. Mahkemenin 13/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
19. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlal
edildiğini ileri sürmüşlerdir.
A. Kabul Edilebilirlik
Yönünden
20. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine
karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul
sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir
olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Esas Yönünden
21. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin
idari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak
davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra
aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devam
eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının
ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır ( Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,
7/11/2013, §§ 45, 47).
22. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin
idari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın
karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama
sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki
menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır ( Selahattin Akyıl, § 41).
23. Bu hususlara ek olarak Anayasa Mahkemesi, 5233 sayılı Kanun
kapsamında yapılan yargılamalarda komisyonların belli bir dönem içinde geçici
olarak olağanüstü iş yükü artışı ile karşılaşmasından kaynaklanan gecikmelerde,
kamu otoritelerince zamanında ve yeterli tedbirlerin alınmış olup olmadığını da gözönünde bulundurmaktadır. Gerekli tedbirler
alınmışsa makul sürenin hesaplanmasında olağan yargılamalara kıyasla daha esnek
bir yaklaşım benimsenmektedir ( Sabri Çetin ,
B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 60-72; Mahmut
Can Arslan , B. No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 59-71; Mehmet Gürgen , B. No: 2013/3202, 6/2/2014,
§§ 57-67; Celal Demir , B. No:
2013/3309, 6/2/2014, §§ 57-69).
24. Anayasa Mahkemesi Nejmettin Tiryaki (B. No: 2014/14265, 8/12/2016, § 50) kararında,
başvurucunun şikâyetinin yargılama sürecine özellikle Danıştay aşamasında geçen
sürece ilişkin olması ve Komisyonda bir ay gibi kısa sürede başvurunun
sonuçlandırılmış olması dikkate alındığında başvurucunun makul sürede
yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasının sadece 5233 sayılı Kanun
kapsamında Anayasa Mahkemesince oluşturulan ilkelere göre değil Anayasa
Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkına yönelik şikâyetlerde uyguladığı
genel ilkelere göre de değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.
25. Somut davalara bir bütün olarak bakıldığında Komisyona
başvuru tarihleri (Ekli tablonun C satırı)ile nihai karar tarihleri (Ekli
tablonun F ve G satırları) arasında geçen ve ekli tablonun H satırında her bir
başvuru için ayrı ayrı toplam süreleri belirtilen yargılama sürelerinde birinci
ve üçüncü başvurucular yönünden 1 yıl 4 ayın Komisyon aşamasında, 6 yıl 1 ayın
yargılama aşamasında geçtiği; ikinci başvurucu yönünden ise 1 yılın Komisyon
aşamasında, 5 yıl 8 ayın yargılama aşamasında geçtiği, dava süresinin
uzunluğundan açıkça şikâyet eden başvurucuların tutumunun yargılamanın
uzamasına özellikle bir etkisinin olmadığı anlaşılmaktadır. Somut başvurulara
bir bütün olarak bakıldığında yargılama sürelerinde makul olmayan bir
gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.
26. Açıklanan nedenlerle başvurucuların Anayasa’nın 36.
maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal
edildiğine karar verilmesi gerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un
50. Maddesi Yönünden
27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının
ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi
hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere
hükmedilir…”
28. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat talebinde
bulunmuşlardır.
29. Somut olaylarda makul sürede yargılanma hakkının ihlal
edildiği sonucuna varılmıştır.
30. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları
karşılığında başvuruculara ekli tablonun I satırında gösterilen net manevi
tazminat miktarlarının ödenmesine karar verilmesi gerekir.
31. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 1.800 TL vekâlet
ücretinden oluşan yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar
verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin
iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede
yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvuruculara ekli tablonun I satırında gösterilen
miktarlarda net manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer
taleplerinin REDDİNE,
D. 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin
BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye
Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede
gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar
geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Mardin İdare Mahkemesine (E.2012/1447,
K.2012/1760), Van 1. İdare Mahkemesine (E.2013/322, K.2013/1605) ve Diyarbakır
1. İdare Mahkemesine (E.2009/1541, K.2011/189) GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE
13/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
=== Sıra 1 — 2014/16975 / Emine ERDEM ===
  A Başvuru Numarası: 2014/16975
  B Başvurucu ve T.C. Kimlik No.: Emine ERDEM
  C Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası: 14/2/2005 5. 392
  D Komisyon Karar Tarihi ve Numarası: 4/7/2006 2006/5392-2265
  E Dava Tarihi: 26/9/2006
  F Yerel Mahkeme Karar Tarihi: 17/2/2011
  G Temyiz Yolu Karar Tarihi: 21/11/2013
  H İdari ve Yargısal Süreçte Geçen Toplam Süre: 7 yıl 9 ay
  I Hükmedilen NET Manevi Tazminat (TL): 4. 800
=== Sıra 2 — 2014/17106 / Bilal OĞURLU ===
  A Başvuru Numarası: 2014/17106
  B Başvurucu ve T.C. Kimlik No.: Bilal OĞURLU
  C Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası: 29/12/2006 14. 077
  D Komisyon Karar Tarihi ve Numarası: 4/1/2008 2008/1-11421
  E Dava Tarihi: 22/2/2008
  F Yerel Mahkeme Karar Tarihi: 1. 10/6/2008 2. 20/11/2012
  G Temyiz Yolu Karar Tarihi: 1. 16/4/2012 2. —
  H İdari ve Yargısal Süreçte Geçen Toplam Süre: 7 yıl10 ay
  I Hükmedilen NET Manevi Tazminat (TL): 4. 800
=== Sıra 3 — 2014/16971 / Safiye TUFAN ===
  A Başvuru Numarası: 2014/16971
  B Başvurucu ve T.C. Kimlik No.: Safiye TUFAN
  C Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası: 28/9/2007 16. 604
  D Komisyon Karar Tarihi ve Numarası: 8/4/2009 2009/1-3746
  E Dava Tarihi: 23/6/2009
  F Yerel Mahkeme Karar Tarihi: 1. 25/11/2009 2. 29/11/2013
  G Temyiz Yolu Karar Tarihi: 1. 9/10/2012 2. 6/11/2014
  H İdari ve Yargısal Süreçte Geçen Toplam Süre: 6 yıl 1 ay
  I Hükmedilen NET Manevi Tazminat (TL): 1. 800