TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
TUNCAY KÜÇÜK BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/12)
Karar Tarihi: 4/11/2014
R.G. Tarih-Sayı: 13/1/2015 -29235
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Alparslan ALTAN
Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör : Hüseyin TURAN
Başvurucu : Tuncay KÜÇÜK
Vekili : Av. Mahir IŞIKAY
I. BAŞVURUNUN
KONUSU
1. Başvurucu, hükümle birlikte
verilen tutuklama kararına istinaden çıkarılan yakalama emri doğrultusunda ceza
infaz kurumuna konulduğunu, suçluluğu hakkında kuvvetli belirti olmadığı halde 23/9/2012 tarihinden beri tutuklu olması ve yargılama
sürecinde usuli güvencelere uyulmaması nedeniyle
Anayasa’nın 19. ve 36. maddelerinde güvence altına alınan kişi özgürlüğü ve
güvenliği ile adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve
tahliye talebinde bulunmuştur.
II. BAŞVURU
SÜRECİ
2. Başvuru, 24/12/2012 tarihinde Bakırköy 10. Ağır Ceza Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve
eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinde belirlenen eksiklikler
tamamlatılmış ve Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit
edilmiştir.
3. İkinci Bölüm Üçüncü
Komisyonunca 25/3/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik
incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine
karar verilmiştir
4. Bölüm Başkanı tarafından 15/5/2014 tarihinde kabul edilebilirlik ve esas
incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru konusu olay ve
olgular 15/5/2014 tarihinde Adalet Bakanlığına
bildirilmiştir. Adalet Bakanlığı benzer başvurulara ilişkin önceki görüşlerine
atıf yaparak ayrıca görüş sunulmasına gerek görülmediğini bildirmiştir.
III. OLAY VE
OLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve eklerinde
ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
7. İstanbul 10. Ağır Ceza
Mahkemesinin E.2010/283 sayılı ve 21/9/2012 tarihli
kararıyla başvurucunun 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu’nun 147. ve 61.
maddeleri gereğince 16 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hakkında
yakalama emri çıkartılmasına karar verilmiştir.
8. Başvurucu, hakkında
çıkarılan yakalama emri doğrultusunda 23/9/2012 tarihinde tutuklanarak ceza infaz kurumuna konulmuştur.
9. Başvurucu bu karara 26/9/2012 tarihinde itiraz etmiş, ancak itirazı 11. Ağır
Ceza Mahkemesi 23/10/2012 tarihinde reddetmiştir. Karar, başvurucu tarafından 28/11/2012 tarihinde öğrenilmiştir.
10. Redde ilişkin gerekçede,
başvurucunun sabit görülen eylemi sebebiyle verilen cezanın miktarı, mahkûm
olunan suçun tutuklama nedeni var kabul edilen katalog suçlardan olması, bir
kısım sanıkların yargılama aşamasında olduğu gibi karar sonrasında kaçmaya
yönelik eylemlerde bulunması nedeniyle tutukluluk halinin devamını gerektiren
şartların geçerliliğini sürdürdüğü ve adli kontrol uygulamasının yetersiz
kalacağı vurgulanmıştır.
11. Anayasa Mahkemesine başvuru
tarihi itibarıyla başvurucu hakkındaki dava Yargıtay’da derdesttir.
12. Başvurucu 24/12/2012 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
B. İlgili
Hukuk
13. İsnat olunan suçun işlendiği
tarihte yürürlükte bulunan 765 sayılı Mülga Kanun’un 147. maddesi şöyledir:
“ Türkiye Cumhuriyeti İcra Vekilleri
Heyetini cebren iskat veya vazife görmekten cebren
menedenlerle bunları teşvik eyliyenlere ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası hükmolunur … ”
14. Aynı Kanun’un 61. maddesi,
işlendiği zamanda ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçun
teşebbüs aşamasında kalması halinde failin on beş yıldan yirmi yıla kadar hapis
cezası ile cezalandırılmasını öngörmektedir.
15. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu’nun 100. maddesi şöyledir:
“ (1) Kuvvetli suç şüphesinin
varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde,
şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi
beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama
kararı verilemez.
(2)
Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:
a) Şüpheli
veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut
olgular varsa.
b) Şüpheli
veya sanığın davranışları;
1.
Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme,
2. Tanık,
mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma,
Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.
(3)
Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı
halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir:
a)
26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan; (1)
…
9. Suç
işlemek amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde
220),
10.
Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 307, 308),
11.
Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311,
312, 313, 314, 315),
…
(4) Sadece
adlî para cezasını gerektiren veya hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla
olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez. ”
16. 5271 sayılı Kanun’un 260.
maddesi şöyledir:
“ (1) Hâkim ve mahkeme kararlarına
karşı Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık ve bu Kanuna göre katılan sıfatını
almış olanlar ile katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan
sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlar için kanun yolları
açıktır.
(2) Asliye
ceza mahkemesinde bulunan Cumhuriyet savcıları, mahkemenin yargı çevresindeki
sulh ceza mahkemelerinin; ağır ceza mahkemelerinde bulunan Cumhuriyet
savcıları, ağır ceza mahkemesinin yargı çevresindeki asliye ve sulh ceza
mahkemelerinin; bölge adliye mahkemesinde bulunan Cumhuriyet savcıları, bölge
adliye mahkemelerinin kararlarına karşı kanun yollarına başvurabilirler.
(3)
Cumhuriyet savcısı, sanık lehine olarak da kanun yollarına başvurabilir. ”
IV. İNCELEME VE
GEREKÇE
17. Mahkemenin 4/11/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun
24/12/2012 tarih ve 2013/12 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği
düşünüldü:
A. Başvurucunun
İddiaları
18. Başvurucu, Derece Mahkemesince hakkında verilen mahkûmiyet kararı ile
birlikte, isnat edilen suçun 5271 sayılı Kanun’un 100. maddesinde sayılan
suçlardan olduğu gerekçesiyle tutuklanmasına karar verildiğini, kaçma şüphesi
bulunmamasına rağmen tutuklanmasının yasal olmadığını, genel ve soyut
varsayımlara dayanılarak tutuklandığını, tutuklamanın kanuna aykırı olarak elde
edilen delillere dayandırıldığını, dijital delillerin sağlıklı olmadığını ve
manipüle edildiğini, gerekli kişiselleştirme yapılmaksızın mahkum edilmesinin
" suç ve cezaların şahsiliği ilkesi " ni ihlal ettiğini, tanıklarının dinlenmediğini, lehe
olan bilirkişi raporlarının dikkate alınmadığını belirterek Anayasa’nın 19 ., 36. ve 38. maddelerinde güvence altına alınan kişi
özgürlüğü ve güvenliği hakkı ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini
iddia etmiştir.
B. Değerlendirme
19. Başvurucunun iddialarının
özü, mahkûmiyet kararıyla birlikte verilen tutukluluk kararı nedeniyle özgürlük
ve güvenlik hakkının ihlal edildiği ile yargılama sırasında adil yargılanma
güvencelerinin ihlal edildiğine ilişkindir Bu nedenle incelemenin özgürlük ve
güvenlik hakkı ve adil yargılanma hakkı kapsamında yapılması gerekir.
1. Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiği İddiası
20. Anayasa’nın 148. maddesinin
üçüncü fıkrası şöyledir:
“... Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının
tüketilmiş olması şarttır.”
21. 6216 sayılı Kanun’un 45.
maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal
için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel
başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”
22. Anılan Anayasa ve Kanun
hükümleri uyarınca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için
ihlale neden olduğu iddia edilen işlem veya eylem için öngörülen idari ve
yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş olması gerekir. Bireysel
başvurunun ikincil nitelikte bir hak arama yolu olması nedeniyle, asıl olan hak
ve özgürlüklere kamu otoritelerince saygı gösterilmesi ve olası bir ihlal
durumunda bunun idari ve/veya yargısal olağan yollarla giderilmesidir. Bu
nedenle bireysel başvuru yoluna ancak kanunda öngörülen olağan yollar
tüketilmesine rağmen ihlalin ortadan kaldırılamadığı durumlarda gidilebilir (B.
No: 2012/239, 2/7/2013 , § 28).
23. Somut olayda başvuru konusu
davanın Anayasa Mahkemesine başvuru yapıldığı tarihte derdest olduğu, adil
yargılanma hakkının ihlali kapsamındaki iddiaları yönünden başvuru yollarının
tüketilmediği görülmektedir.
24. Açıklanan nedenlerle,
başvurunun adil yargılanma hakkının ihlal iddiası kapsamındaki kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği Hakkının İhlal Edildiği
İddiası
25. Anayasa’nın 19. maddesinin
ikinci fıkrası şöyledir:
“ Şekil ve şartları kanunda
gösterilen:
Mahkemelerce
verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine
getirilmesi; … halleri dışında kimse hürriyetinden
yoksun bırakılamaz. ”
26. 6216 sayılı Kanun’un “ Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik şartları ve
incelenmesi ” kenar başlıklı 48. maddesinin (2) numaralı fıkrası
şöyledir:
“ Mahkeme, … açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir. ”
27. Anayasa’nın
19. maddenin birinci fıkrasında herkesin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına
sahip olduğu, ikinci ve üçüncü fıkralarında ise bireylerin bu haktan şekil ve
şartları kanunda gösterilen bazı istisnai durumlarda mahrum edilebileceği
kuralı yer almaktadır ( B. No:
2012/338, 2/7/2013 , § 38). Buna göre, hürriyetten
yoksun bırakılma ancak Anayasa’nın anılan maddesi kapsamında belirlenen
durumlardan birinin varlığı halinde söz konusu olabilir. ( B. No: 2012/348, 4/12/2013 , § 39). “ Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların
yerine getirilmesi ” amacıyla kişilerin hürriyetinden yoksun
bırakılması maddenin ikinci fıkrasında sayılan hallerden biridir.
28. Somut olayda İstanbul 10.
Ağır Ceza Mahkemesinin 21/9/2012 tarihinde açıklanan
kararıyla başvurucunun 16 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hakkında
yakalama emri çıkartılmasına karar verilmiştir. Yakalama emri doğrultusunda
başvurucu 23/9/2012 tarihinde tutuklanarak ceza infaz
kurumuna konulmuştur. Mahkemenin vermiş olduğu mahkûmiyet kararı sonrasındaki
bu tutma hali, Anayasa’nın 19. maddesinin ikinci fıkrasındaki “ mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların
yerine getirilmesi ” kapsamındadır.
29. Açıklanan nedenlerle,
başvurucu tarafından ileri sürülen iddiaların “ açıkça
dayanaktan yoksun olması ” nedeniyle başvurunun kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir.
30. Üye Serdar ÖZGÜLDÜR bu
görüşe katılmamıştır.
V. HÜKÜM
A. Başvurucunun,
1. Adil yargılanma hakkının
ihlal edildiği yönündeki şikâyetlerinin “başvuru
yollarının tüketilmemesi” nedeniyle OYBİRLİĞİYLE,
2.
Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının ihlal edildiği yönündeki şikâyetlerin “ açıkça dayanaktan yoksun olması ” nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, üye Serdar ÖZGÜLDÜR’ün karşı
oyu ve OY ÇOKLUĞUYLA,
B.
Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına, OYBİRLİĞİYLE,
4/11/2014 tarihinde karar verildi.
KARŞIOY GEREKÇESİ
Yargılama
safahatı boyunca hiç tutuklanmayan, duruşmadan vareste şekilde tutuksuz olarak
yargılanmakta iken hükümle birlikte hakkında “yakalama kararı” çıkartılan
başvurucu, bu karara istinaden tutuklanmış; tutuklama kararına karşı yapmış
olduğu itirazın reddi üzerine de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlâli
iddiasıyla bu bireysel başvuruyu yapmıştır.
Anılan
yargılamaya ilişkin kesinleşmiş hüküm nedeniyle 230 başvurucunun yapmış olduğu
bireysel başvuru üzerine Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 18.6.2014 tarih ve
Başvuru No: 2013/7800 sayılı kararıyla ( RG. 5.7.2014,
Sayı: 29051 ) başvurucuların dijital delillerin
değerlendirilmesine ilişkin şikâyetlerin giderilmediğine dair iddialarının ve
dönemin Genelkurmay Başkanı ile Kara Kuvvetleri Komutanının tanık olarak
dinlenmesi taleplerinin reddi nedeniyle tanık dinletme hakkına ilişkin
şikâyetlerinin kabul edilebilir olduğuna; bu nedenlerle Anayasa’nın 36.
maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlâl edildiğine
oybirliğiyle karar vermiştir.
Anayasa
Mahkemesi Genel Kurulunun bu ihlâl kararı karşısında, adil olmadığı tespiti
yapılan söz konusu yargılamanın bir parçası olan mahkûmiyet ve salt bu nedene
dayalı hükümle birlikte yakalama kararı verilmesi, akabinde de tutuklama koruma
tedbiri hukukî dayanaktan yoksun kalmış olup; her ne kadar bireysel başvuru
2012 yılında yapılmış olsa da, herkesi bağlayıcı mahiyetteki söz konusu Genel
Kurul kararı ile yargılamanın adil olmadığı hükme bağlanıp, mahal mahkemesince
de bu karar doğrultusunda yargılamanın yenilenmesine karar verilmesi olgusu
nedeniyle, bireysel başvurunun somutunda bu hukuki gelişmenin dikkate alınarak
bir sonuca varılması ve başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi
gerekmektedir.
Konunun
diğer bir cephesi, gerek AİHM gerek Mahkememiz uygulamasında mahkûmiyet
kararıyla birlikte tutukluluk halinin son bularak “hükmen tutuklu” statüsüne
geçileceği, dolayısıyla özgürlük ve güvenlik hakkı ihlâli iddialarının
mahkûmiyet kararıyla birlikte dayanağını yitireceği şeklindeki içtihadın,
bireysel başvurunun somutunda uygulama yeri olup olmadığının saptanmasıdır.
Başvurucu hüküm anına kadar hiç tutuklanmadığından, bu statüde olmayan birinin
statü değiştirerek “hükmen tutuklu” durumuna geçeceği kabul edilemeyeceği gibi;
aşağıda izah edildiği üzere “yakalama kararı” ve buna dayalı “tutuklama”
halinin yasal dayanağının da bulunmaması karşısında, somut başvurudaki durumun
istikrar bulan uygulamayla benzer bir yönü söz konusu değildir.
Gerçekten,
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 98. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca “ kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında yakalama
emri re’sen veya Cumhuriyet savcısının
istemi üzerine hakim veya mahkeme tarafından
düzenlenir. “Başvurunun somutunda başvurucu kaçak sanık statüsünde olmadığı
gibi, hiç tutuklanmamış, mahkemece duruşmadan vareste tutulmuş bir sanık
statüsündedir. Dolayısıyla hüküm aşamasında başvurucu hakkında yakalama kararı
(yakalama emri) çıkarılması uygulaması hukuki dayanaktan yoksundur. Öte yandan,
5271 sayılı Kanun sistematiğinde “gıyabi tutuklama” müessesesine de yer
verilmediğinden, bu yakalama kararına dayalı tutuklama işlemi de aynı şekilde
hukuka aykırılıkla malûl durumdadır. Özgürlük ve güvenlik hakkının söz konusu
olduğu durumda “dar yorum” ilkesi gereği yasal dayanağı bulunmayan fiili
uygulamalara gidilmesi doğru olmadığı gibi bu uygulamanın itiraz mahkemelerince
de benimsenmesi, bu uygulamaya haklılık kazandıramaz.
Açıklanan
nedenlerle, başvurucunun Anayasa’nın 19. maddesi kapsamındaki “Özgürlük ve
güvenlik hakkı”na ilişkin şikayetlerinin kabul edilebilir mahiyette olduğu kanaatine vardığımdan, çoğunluğun aksi
yöndeki kararına katılamıyorum.
Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR