TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ
  GENEL SEKRETERLİĞİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/19723)
Karar Tarihi: 28/6/2018
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin
  GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ
Raportör : Heysem KOCAÇİNAR
Başvurucu : Orta Anadolu
  İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği
Vekili : Av. Abdullah
  Arif KAYA
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, kesin olarak verilen kararın maddi hata gerekçesiyle
ortadan kaldırılmasının adil yargılanma hakkını ihlal ettiği iddiasına
ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 22/12/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
6. Başvurucu Orta Anadolu İhracatçılar Birliği Genel
Sekreterliği (Birlik)Yönetim Kurulu 15/12/2009 tarihli toplantısında tasarruf
tedbirleri kapsamında fazladan istihdam edilen personelin iş akdinin
feshedilmesine karar vermiştir .
7. Başvurucuya ait iş yerinde şube müdürü sıfatıyla çalışmakta
olan Z.M.nin iş akdi alınan bu karar uyarınca
29/11/2010 tarihinde feshedilmiştir.
8. Z.M. tasarruf tedbirleri gerekçesiyle iş akdinin feshine
karar verilmişse de başkaca tasarruf tedbirleri uygulanmadan feshe karar
verilemeyeceğini ve uygulanan kriterlerin keyfî olduğunu ileri sürerek feshin
geçersizliğinin tespiti ve işe iade istemiyle 23/12/2010 tarihinde dava
açmıştır.
9. Ankara 8. İş Mahkemesi (Mahkeme) 21/2/2012 tarihli kararla
kanunda üç yıllık bir geçiş süresi öngörülmesine rağmen davacının hizmetine
hangi nedenle ihtiyaç kalmadığının somut olarak ortaya konulmaması nedeniyle
feshin geçersizliğine ve işe iadeye karar vermiştir.
10. Hüküm davalı başvurucu tarafından temyiz edilmiştir.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 10/9/2012 tarihli kararla iş akdinin feshine neden
olarak gösterilen personel giderinin Birlik gelirlerinin %40'ını aşıp aşmadığı
hususunun bilirkişi vasıtasıyla tespitinden sonrabir değerlendirme yapılması gerektiğine işaret ederek ilk derece mahkemesi kararını
bozmuştur.
11. Mahkeme bozma ilamına uyarak yapmış olduğu yargılama sonunda
verdiği 6/6/2013 tarihli kararla personel giderinin Birlik gelirlerinin %40'ını
aşmadığı ve sözleşmenin feshinden önce benzer bir tasarruf tedbiri
uygulanmadığı gerekçesiyle davanın kabulüyle davacı işçinin işe iadesine karar
vermiştir.
12. Hüküm başvurucu tarafından temyiz edilmiştir. Yargıtay 22.
Hukuk Dairesi 26/12/2103 tarihinde ek nisbi ödemeler
gelirler arasında sayılamayacağından personel giderlerinin bilirkişi raporunun
aksine Birlik gelirlerinin %40'ını aştığı gerekçesiyle davacının işe iadesine
ilişkin kararın bozularak ortadan kaldırılmasına ve davanın reddine kesin olarak
karar vermiştir.
13. Davacı Z.M vekili maddi hatanın düzeltilmesi talebinde
bulunmuştur. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 14/10/2014 tarihinde "maddi hataya dayandığı ileri sürülen hususun
hukuki takdire ilişkin olduğu'' gerekçesiyle talebi reddetmiştir.
14. Davacı vekili 10/8/2015 tarihinde ikinci kez maddi hatanın
düzeltilmesi talebinde bulunmuştur. Daire 22/10/2015 tarihli kararıyla ek nisbi ödemelerin tebliğ ve yönetmeliklerin aksine kanunda
gelirler arasında sayıldığını ve normlar hiyerarşisine göre kanun hükümlerinin
öncelikli olup bu ödemeler dikkate alınmaksızın personel ödemelerinin gelirin
%40'ını aştığı şeklindeki önceki kabulde maddi hata bulunduğunu belirterek,
26/12/2013 tarihli bozma kararını ortadan kaldırmış ve ilk derece mahkemesi
kararını onamıştır.
15. Nihai kararı davacı işçinin işe iade talebinde bulunması
üzerine 26/11/2015 tarihinde öğrenen başvurucu, 22/12/2015 tarihinde bireysel
başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
16. 18/6/2009 tarihli ve 5910 sayılı Türkiye İhracatçılar
Meclisi İle İhracat Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri
Hakkında Kanun’un2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"b) Birlik: İhracatçıları örgütlendirmek
suretiyle ihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak
gelişmesini sağlamak üzere, özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz olarak
kurulan ihracatçı birliğini,
(...)
d)TİM: Birliklerin koordinasyonunu sağlamak,
ihracatçıların sorunlarının çözümüne yönelik çalışmalarda bulunmak, dış
ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesine yardımcı olacak çalışmalar
yapmak ve ihracatçıları en üst düzeyde temsil etmek üzere, ihracatçı
birliklerinin üst kuruluşu olan özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz
Türkiye İhracatçılar Meclisini,
ifade eder."
17. 5910 sayılı Kanun’un 3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
''(3) Birliklerin görevleri şunlardır:
a) Dış ticarete ilişkin konularda çalışmalar
yapmak, bu kapsamda; kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum kuruluşları ve
özel sektör kuruluşları ve ulusal ve uluslararası kuruluşlar nezdinde
üyelerinin menfaatlerini ülke çıkarları çerçevesinde koruyucu ve geliştirici
çalışmalar yapmak.
b) İhracatçılar arasında mesleki ahlâk ve
dayanışmayı sağlamak.
c) TİM’in görüşünü ve Müsteşarlık onayını
almak kaydıyla sektörü ile ilgili mevcut eğitim ve öğretim kurumlarına yardımda
bulunmak, yenilerinin kurulmasına öncülük etmek ve katkıda bulunmak.
ç) TİM’in görüşünü ve Müsteşarlık onayını
almak kaydıyla; amaç ve görevlerini gerçekleştirmeye yönelik vakıf kurmak veya
kurulmuş olanlara iştirak etmek, bütçe imkânları çerçevesinde gerektiğinde mal
ve hizmet almak, yaptırmak, satmak, kiralamak, rehin ve ipotek işlemleri tesis
etmek ve kaldırmak, gerektiğinde iştigal sahası ile ilgili ortak hizmet verecek
şirket, dernek, tesis ve işletmeler kurmak, kurulmuş olanlara iştirak etmek,
laboratuvar, test, muayene ve belgelendirme konularında üyelerini desteklemek,
fuar, sergi ve tanıtım faaliyetlerini düzenlemek, düzenlenecek fuar ve
sergilere iştirak etmek ve tanıtım faaliyetlerinde bulunmak.
d) TİM tarafından verilecek dış ticarete
ilişkin diğer görevleri yapmak.''
18. 5910 sayılı Kanun’un 20. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
''(2)TİM ve birliklerde istihdam edilenler, bu
Kanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılacak yönetmelik hükümleri ile 4857 sayılı
İş Kanunu ve İnsan Kaynakları Yönetmeliği hükümlerine tabidir.''
19. 5910 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin (4) numaralı
fıkrası şöyledir:
''Personel giderleri gelirlerinin yüzde 40’ını
aşan birliklerin genel sekreterlikleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren üç yıl içerisinde, personel giderlerini bu seviyeye getirmekle
yükümlüdür.''
V. İNCELEME VE GEREKÇE
20. Mahkemenin 28/6/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
21. Başvurucu; tabi olduğu 5910 sayılı Kanun'un 20. maddesinin
(2) numaralı fıkrası uyarınca 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu
hükümlerine göre personel çalıştırdığını ve 4857 sayılı Kanun'un geciçi 1. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca iş akdi
ile çalışan davacının hizmet akdinin tasarruf tedbirleri kapsamında feshedildiğini
bildirmiştir. Başvurucu, Yargıtayca ilk derece
mahkemesi kararının ortadan kaldırarak davanın kesin olarak reddine karar
verilmesinden sonra davacının talebi üzerine maddi hata gerekçesiyle bu bozma
kararının ortadan kaldırılarak hükmün onanmasının usul hükümlerine, Yargıtay
içtihatlarına ve Anayasa'ya açıkça aykırı olduğunu belirterek adil yargılanma
hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
22. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü, 30/3/2011 tarihli ve
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanun'un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca Anayasa'da güvence
altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki haklardan herhangi
birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese Anayasa
Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır.
23. 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasında
bireysel başvurunun ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da
ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından
yapılabileceği kurala bağlanmış, buna karşılık aynı maddenin (2) numaralı
fıkrasının birinci cümlesinde kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru
yapamayacakları belirtilmiştir ( Ballıdere Belediye
Başkanlığı , B. No: 2012/1327, 12/2/2013, §§ 16-19; Büğdüz Köyü Muhtarlığı , B. No: 2012/22,
25/12/2012, §§ 26-29; Doğubayazıt Ticaret ve
Sanayi Odası , B. No: 2012/743, 5/3/2013, §§ 15-17; İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi , B.
No: 2012/1430, 21/11/2013, §§ 20-28 ).
24. Anayasa'nın 135. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı
şöyledir:
"Kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşları ve üst kuruluşları ... kamu
tüzel kişilikleridir."
25. Anılan fıkrada belirtilen kamu tüzel kişisi kavramı içine merkezî idare birimleri ve yerinden
yönetim kuruluşlarının yanında kanunla kurulan meslek kuruluşları da
girmektedir.
26. İhracatçı birlikleri, ihracatçıları örgütlendirmek suretiyle
ihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesini
sağlamak üzere kurulan, özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz meslek
kuruluşlarıdır. İhracatçıların ilgili birliğe üye olmaları ve Kanun’da
belirtilen ödemeleri yapmaları zorunludur. Birlikler, idari ve mali yönden
Ekonomi Bakanlığının denetimine tabidir (AYM, E.2017/26, K.2017/116, 12/7/2017,
§ 14).
27. Anayasa'nın 135. maddesinin birinci fıkrası ve 5910 sayılı
Kanun'un 2. ve 3. maddeleri gereğince kamu tüzel kişiliğini haiz meslek
kuruluşu olan başvurucuya, kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru
yapamayacaklarını hükme bağlayan 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (2)
numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuru yapma hakkı tanınmamıştır.
28. Açıklanan gerekçelerle kamu tüzel kişiliğine sahip olan
başvurucu Orta Anadolu İhracatçılar Birliği Genel Sekreterliğinin bireysel
başvuru ehliyetinin bulunmadığı anlaşıldığından başvurunun diğer kabul
edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun kişi bakımından
yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
28/6//2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.