TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
MEHMET DARICI BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/4613)
Karar Tarihi: 19/11/2025
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Basri BAĞCI
Üyeler : Engin YILDIRIM
Yıldız SEFERİNOĞLU
Kenan YAŞAR
Metin KIRATLI
Raportör : Eren Can BENAKAY
Başvurucu : Mehmet DARICI
Vekili : Av. Rıtvan ÇAM
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, ön alım hakkına bağlı olarak açılan tapu iptal ve tescil davasının yargılaması devam ederken yürürlüğe giren kanun hükmüne dayanılarak davanın sonuçlandırılması nedeniyle silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu Çorum ili, Merkez ilçesi, Eskikaradona Köyü 126 ada 51 parsel, 125 ada 300 parsel ve 125 ada 292 parsel numaralı tarla vasıflı taşınmazların malikidir. Kendi taşınmazlarına sınırdaş olan 125 ada 355 parsel ve 126 ada 50 parsel numaralı taşınmazlar 30/10/2017 tarihinde başkasına satılmıştır. Bunun üzerine başvurucu 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 8/İ maddesinde yer alan ön alıma dair gerekli ihbarların yapılmadığını belirterek 3/5/2019 tarihinde tapu kaydının iptali ve kendi adına tescil edilmesi için dava açmıştır.
3. Çorum 3. Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 29/11/2019 tarihinde davayı kısmen kabul etmiştir. Kararda;
i. Davaya konu her iki taşınmaz başında keşif yapıldığı ve 355 parsel numaralı taşınmaz ile başvurucunun parselinin sınırdaş olduğu fakat aralarından bir dere geçtiği ifade edilmiştir. Derenin her iki parselin tarımsal bütünlük arz etmesini engellediğinin anlaşıldığı dile getirilmiştir. Ön alım davalarında taşınmazların tarımsal bütünlük arz etmesinin şart olması nedeniyle bu parsel yönünden açılan davada, dava şartı oluşmadığı belirtilmiştir.
ii. Davaya konu 126 ada 50 parsel yönünden ise her iki parsel arasında meşe ağaçlarının yer yer bulunduğu fakat bu ağaçların kesilmesi durumunda her iki parselin tek parselmiş gibi kullanılmasının mümkün olduğu ifade edilmiştir. Meşe ağaçlarının kesilmese bile sınırın tamamında ağaç bulunmadığı ve her iki parselin tarımsal bütünlük arz ettiği anlaşıldığından bu parsel yönünden ispatlanan davanın kabulüne karar vermek gerektiği değerlendirilmiştir.
4. Karara karşı davalı 3/11/2020 tarihinde, başvurucu ise 9/11/2020 tarihinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
5. Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) 21/12/2020 tarihinde davalının istinaf başvurusunu kabul ederek Mahkeme kararını kaldırmış ve davayı her iki taşınmaz yönünden kesin olarak reddetmiştir. Kararda tarımsal arazilerde sınırdaş taşınmaz malikine ön alım hakkı veren 5403 sayılı Kanun'un 8/İ maddesinin ikinci fıkrasının 28/10/2020 tarihli ve 7255 sayılı Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun'un 20. maddesi ile yürürlükten kaldırıldığı ve davanın yasal dayanağı kalmadığı ifade edilmiştir. Bu sebeple Mahkeme kararının kaldırılması ve davanın tümden reddi yolunda yeniden karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
6. Başvurucu, nihai hükmü 3/1/2021 tarihinde öğrendikten sonra 26/1/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
7. Başvurucu 7255 sayılı Kanun'un dava tarihinden sonra yürürlüğe girdiğini ve bu sebeple daha sonra açılacak olan davalara uygulanması gerektiğini belirtmiş; hukuki güvenlik ilkesi gereği kanunların geçmişe yürütülmesinin yasak olduğunu ve kazanılmış haklara saygı gösterilmesi gerektiğini iddia ederek hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
8. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; yasama müdahalesi ile ilgili olarak silahların eşitliği güvencesi değerlendirilirken yapılan müdahalenin yargılamanın taraflarından birinin konumunda, diğer tarafa nazaran orantısız ve açık bir dengesizlik veya dezavantaj oluşturup oluşturmadığının tespit edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
9. Başvuru, silahların eşitliği ilkesi yönünden incelenmiştir.
10. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
11. Başvuruya konu olay Anayasa Mahkemesinin Kahraman Vural ([2. B.], B. No: 2021/30295, 29/7/2025) kararında değerlendirilmiştir. Kararda, başvurucunun, başlangıçta başarı şansı oldukça yüksek olan davasını yasamanın müdahalesi sonucunda kaybettiği belirtilmiştir. Yasama organınca kabul edilen 7255 sayılı Kanun'un başvuruya konu davanın sonucunu doğrudan etkilediği ifade edilmiştir. Müdahale sonucunda başvurucunun davayı kazanmasının imkânsız hâle geldiği, oysa davanın açıldığı zaman başvurucunun davayı kazanmasının kuvvetle muhtemel olduğu dile getirilmiştir. Bu çerçevede öngörülebilir olmayan müdahale sonucunda davalının, başvurucuya nazaran önemli ölçüde avantajlı hâle geldiği değerlendirilmiştir. Başka bir deyişle başvurucunun, davalı karşısında önceki konumuyla mukayese edilemeyecek ölçüde dezavantajlı duruma düşürüldüğü, bu şekilde yararlar dengesinin kendisine katlanılması zor külfetler yüklenen başvurucu aleyhine bozulduğu ve bu durumun silahların eşitliği ilkesine yönelik orantısız bir müdahale oluşturduğu sonucuna varılmıştır ( Kahraman Vural , § 16).
12. Somut olayda da başvurucu, dava açtığı sırada mevcut olan 5403 sayılı Kanun'un 8/İ maddesindeki düzenlemeye güvenerek 3/5/2019 tarihinde davasını açmıştır. Mahkeme, bu kapsamda dava konusu taşınmazların komşu parsel olup olmadıklarını yaptırmış olduğu keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde değerlendirerek 29/11/2019 tarihinde davayı kısmen kabul etmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi ise 28/10/2020 tarihinde yürürlüğe giren 7255 sayılı Kanun'un 20. maddesi uyarınca davanın yasal dayanağı kalmadığını belirterek davayı reddetmiştir. Dolayısıyla kanuni düzenlemenin taraflar arasında yargılama süreci başladıktan ve yargılama belirli bir aşamaya geldikten sonra yapıldığı, bu bakımdan Kahraman Vural kararında belirtilen ilkelerden ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığı değerlendirilmiştir.
13. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
14. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ile 20.000 TL maddi ve 20.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
15. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
16. Öte yandan hak ihlali kararından Anayasa Mahkemesinin davanın sonucuyla ilgili olarak bir tutum sergilediği sonucu çıkarılmamalıdır. Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali kararı uyuşmazlığın sonuçlarından bağımsız olup davanın kabulüne, reddine ya da beraate veya mahkûmiyete karar verilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak yargılamanın her aşamasında olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılama sonunda da delillerin dava ile ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.
17. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ilkesinin İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin silahların eşitliği ilkesinin ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesine (E.2020/1822, K.2020/2030) iletilmek üzere Çorum 3. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2019/156, K.2019/546) GÖNDERİLMESİNE,
D. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,
E. 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 19/11/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.