TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ARİF GÜNEŞ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2012/837)
Karar Tarihi: 5/3/2013
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Alparslan ALTAN
Üyeler : Recep KÖMÜRCÜ
Engin YILDIRIM
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
Raportör : Özcan ÖZBEY
Başvurucu : Arif GÜNEŞ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvurucu, Batman Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanlığı
görevini iki dönem üst üste ifa ettiğini, 18/5/2004 tarih ve 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar
Kanunu’nun 40 .
maddesinde yer alan hüküm nedeniyle üçüncü defa bu göreve seçilme olanağının
ortadan kaldırıldığını belirterek Anayasa’da güvence altına alınan eşitlik
ilkesi ile seçme ve seçilme özgürlüğünün ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru, 29/11/2012 tarihinde doğrudan
Anayasa Mahkemesine yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit
edilmiştir.
3. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 25/12/2013 tarihinde başvurunun karara bağlanması için Bölüm tarafından ilke kararı
alınması gerekli görüldüğünden, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 33. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesinin
Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
III. OLAYLAR VE OLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru dilekçesindeki ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucu, iki dönem üst üste Batman Ticaret Borsası Yönetim
Kurulu Başkanlığına seçilmiş olup, ikinci kez seçildiği 7/1/2009 tarihinden itibaren bu görevini yürütmektedir.
6. 5174 sayılı Kanun’un 81. maddesine istinaden yürürlüğe konulan 4/6/2012 tarih ve 2012/3237 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı
uyarınca 2013 yılının Şubat ayında başlayıp Mart ayında tamamlanması gereken
oda ve borsaların organlarının seçimleri, Bakanlar Kurulunun 28/1/2013 tarih ve
2013/4244 sayılı kararı ile 2013 yılının Mayıs ayında başlayıp Haziran ayında
tamamlanacaktır.
B. İlgili
Hukuk
7. 5174 sayılı Kanun’un 40. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Üst üste
iki dönem yönetim kurulu başkanlığı yapmış olanlar, aradan iki seçim dönemi geçmedikçe
aynı göreve yeniden seçilemezler.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
8. Mahkemenin 5/3/2013 tarihinde yapmış
olduğu toplantıda, başvurucunun 29/11/2012 tarih ve 2012/837 numaralı bireysel
başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun
İddiaları
9. Başvurucu, Batman Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanlığı
görevini iki dönem üst üste ifa ettiğini belirterek 5174 sayılı Kanun’un 40.
maddesinde yer alan hüküm nedeniyle üçüncü defa bu göreve seçilme olanağı
ortadan kaldırıldığından Anayasa’da güvence altına alınan eşitlik ilkesinin ve
seçme ve seçilme özgürlüğünün ihlal edildiğini, bu nedenle anılan kuralın
iptali gerektiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
10. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un, “ Bireysel başvuru hakkı ” kenar
başlıklı 45. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:
“Yasama
işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamayacağı
gibi Anayasa Mahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında
bıraktığı işlemler de bireysel başvurunun konusu olamaz.”
11. 6216 sayılı Kanun’un, “ Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar ” kenar başlıklı 46. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“ Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri
sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan
etkilenenler tarafından yapılabilir.”
12. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü ve 6216
sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca, Anayasa’da
güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki
herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden kişilere
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ehliyeti tanınmıştır.
13. 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (3) numaralı fıkrasında ise
yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemlerin doğrudan bireysel başvuru
konusu yapılamayacağı açıkça düzenlenmektedir.
14. Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca çıkarılan kanunlar
ve alınan meclis kararları yasama işlemlerini oluşturmaktadır. Kanun, Türkiye
Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu tarafından Anayasa’da belirlenen usullere
uyulmak suretiyle yapılan, Cumhurbaşkanınca Resmî Gazete’de yayımlanan ve meclis kararları dışında kalan işlemlerdir. Meclis kararı ise
Türkiye Büyük Millet Meclisinin, yapısına ve iç işleyişine yönelik veya yürütme
ve yargı organlarıyla olan ilişkilerine dair kanun dışında yaptığı işlemlerdir.
15. Bireysel başvuru yolu, bireylerin maruz
kaldığı temel hak ihlallerinin tespitini yapan ve tespit edilen ihlalin ortadan
kaldırılması için etkin araçları içeren anayasal bir güvencedir. Bu güvence
kapsamında, bireylere doğrudan yasama işleminin iptalini isteme yetkisi
tanınmamıştır.
16. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu,
kamusal bir düzenlemenin soyut biçimde Anayasa’ya aykırılığının ileri
sürülmesini sağlayan bir yol olarak düzenlenmemiştir.
17. Bir yasama işleminin, temel hak ve özgürlüğün ihlaline neden
olması durumunda, bireysel başvuru yoluyla doğrudan yasama işlemine değil ancak
yasama işleminin uygulanması mahiyetindeki işlem, eylem ve ihmallere karşı
başvuru yapılabilecektir. Bu şekilde bireysel başvuru yolunun kullanılabilmesi
için söz konusu işlem, eylem ve ihmallere karşı varsa başvurulabilecek kanun
yollarının da daha öncesinde tüketilmiş olması gerekmektedir.
18. Başvuru dilekçesinde, 5174 sayılı Kanun’un 40. maddesinin üçüncü
fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali gerektiği iddia
edilmiştir. Bireysel başvuru kapsamında, bir yasama işleminin doğrudan ve soyut
olarak Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvuru
yapılamaz.
19. Açıklanan nedenlerle, doğrudan ve soyut olarak yasama
işlemlerinin iptali talebini içerdiği anlaşılan başvurunun “ konu bakımından yetkisizlik ” nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
20. Başvurunun, “konu bakımından
yetkisizlik” nedeniyle KABUL
EDİLEMEZ OLDUĞUNA , yargılama
giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına, 5/3/2013 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.