TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ABDULLAH BALTUK VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/7015)
Karar Tarihi: 27/5/2025
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Muhterem İNCE
Raportör : Tuğba YILDIZ
Başvurucular : 1.Abdullah BALTUK
: 2.Abdulnasır ÇELİK
: 3.Adil BALTUK
: 4.Adnan ATABAK
: 5.Asya BAKAR
: 6.Ayni ÖZTÜRK
: 7.Bahaddin ÖZEL
: 8.Bayram UYSAL
: 9.Besna UYSAL
: 10.Bilal ERİK
: 11.Casim ÖZER
: 12.Caz ÖZTÜRK
: 13.Cebrail GÜVEN
: 14.Celil ALAN
: 15.Celil ÖZEL
: 16.Cemal ÖZEL
: 17.Cemil ÖZER
: 18.Çeto ÖZEL
: 19.Emine ÖZER
: 20.Fahri ÖZER
: 21.Faris ÖZEL
: 22.Fatma SARAÇ
: 23.Ferah UYSAL
: 24.Feyruz UYSAL
: 25.Gülçin ATABAK
: 26.Güzel UYSAL
: 27.Hafset SAKLİ
: 28.Halil ALAN
: 29.Halil BALTUK
: 30.Halis ATABAK
: 31.Hatun ATABAK
: 32.Hediye ÖZALP
: 33.Hizim TÜYLÜ
: 34.Hoştevi ALAN
: 35.Hüseyin ÖZER
: 36.İni ÖZER
: 37.Lalihan EROĞLU
: 38.Mecit ÖZER
: 39.Mehdi ÇELİK
: 40.Mehmet ÖZEL
: 41.Mevlüt ALAN
: 42.Murat ÖZTÜRK
: 43.Musa ÖZTÜRK
: 44.Ömer UYSAL
: 45.Recep GÜVEN
: 46.Sabahattin ALAN
: 47.Sadık ÖZTÜRK
: 48.Sami ÖZER
: 49.Sariye UYSAL
: 50.Selam SAKLİ
: 51.Tahir SAKLİ
: 52.Übeydullah ÖZEL
: 53.Vahide MENDO
: 54.Zeynep SARAÇ BEYTER
Vekili : Av. Zeydin KAYA
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında oluşan zararların tazmini istemiyle Hakkâri Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna yapılan başvurunun uzun süredir sonuçlandırılmaması nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Başvuru, süresi içinde yapılmıştır. Başvurucuların makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiası dışındaki iddiaları Komisyon tarafından kabul edilemez bulunmuş, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
A. Ayni Öztürk Yönünden
2. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 83. maddesi ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 51. maddesi gereği başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki davranışlarıyla bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespit edilmesi hâlinde başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında ilgilinin 2.000 Türk lirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.
3. Bu kapsamda özellikle Mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçek olmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması, başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgi verilmemesi durumunda başvuru hakkının kötüye kullanıldığı kabul edilebilecektir ( S.Ö. , B. No: 2013/7087, 18/9/2014, § 29, Mehmet Güven Ulusoy [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015).
4. Başvuru konusu olayda, UYAP üzerinden yapılan araştırmada, Ayni Öztürk'ün 23/6/2018 tarihinde vefat ettiği tespit edilmiştir. Avukat Zeydin KAYA tarafından 16/1/2022 tarihinde başvurucunun anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuru yapılmış, başvuru formunda Ayni Öztürk'ün vefat ettiği konusunda bir bilgiye yer verilmemiştir.
5. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireysel başvuru yapmadan önce ölmesi durumunda ölen kişi adına bir başkası tarafından bireysel başvuru yapma imkânı bulunmamaktadır ( Abdurrehman Uray, B. No: 2013/6140, 5/11/2014, § 30).
6. Açıklanan nedenlerle başvuru tarihinden önce vefat eden başvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafından yapılan bireysel başvurunun başvuru hakkının kötüye kullanımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.
7. Bu durumda Avukat Zeydin Kaya aleyhine Anayasa Mahkemesini yanıltıcı nitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve İçtüzük’ün 83. maddesi uyarınca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasına hükmedilmesi gerekir.
B. Fahri Özer, İni Özer ve Gülçin Atabak Yönünden
8. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendine göre başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir sebep olmadığı kanaatine varılması hâlinde başvurunun düşmesine karar verilebilir. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralı fıkrası gereği Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması, temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığı hâllerde başvurunun incelenmesine devam edilebileceği öngörülmüştür.
9. Somut olayda başvurucular, başvuru sonrası ölmüş; başvuruya mirasçılar tarafından devam edilip edilmeyeceğinin bildirilmesi için başvurucunun vekiline gönderilen bildirime ilişkin tebligat, vekile 4/11/2024 tarihinde tebliğ edilmiş ancak başvurucunun vekili veya mirasçıları verilen süre içinde başvuruya devam etme yönündeki iradelerini Anayasa Mahkemesine bildirmemiştir. Başvurunun incelenmesine devam etmeyi gerekli kılan ve İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen nedenlerden biri de bulunmamaktadır (benzer yöndeki karar için bkz. Emin Kırmızıgül [1.B], B. No: 2023/13689, 18/12/2024).
10. Açıklanan gerekçelerle anılan başvurucular yönünden başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.
C. Diğer Başvurucular Yönünden
11. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile benzer nitelikte olan Veysi Ado ([GK] B. No: 2022/100837, 27/4/2023) kararında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un geçici 2. maddesinde 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 40. maddesi ile yapılan değişikliğe göre 9/3/2023 tarihi (bu tarih dâhil) itibarıyla derdest olan, yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı iddialarıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı neticesine varmıştır. Somut başvuruda, anılan kararda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.
12.Dolayısıyla makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia yönünden başvurunun diğer kabul edilebilirlik nedenleri incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Ayni Öztürk yönünden başvuru hakkının kötüye kullanılması nedeniyle REDDİNE,
B. Fahri Özer, İni Özer ve Gülçin Atabak yönünden başvurunun başvurucuların ölümü nedeniyle DÜŞMESİNE,
C. Diğer başvurucular yönünden makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
D. 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca Avukat Zeydin Kaya'nın 2.000 TL disiplin para cezası ile CEZALANDIRILMASINA,
E. Kararın bir örneğinin Hakkari Barosuna GÖNDERİLMESİNE,
F. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 27/5/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.