TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
MEHMET REŞİT ARSLAN BAŞVURUSU (7)
(Başvuru Numarası: 2014/15734)
Karar Tarihi: 20/12/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Hicabi DURSUN
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ
Raportör Yrd. : Gökçe
  GÜLTEKİN
Başvurucu : Mehmet Reşit
  ARSLAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü
olarak bulunan başvurucuya posta yoluyla gelen bir eğitim CD'sinin verilmemesi
nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 16/9/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca, başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar
verilmiştir.
5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
9. Başvurucu, başvuru tarihinde Ankara 1 No.lu F Tipi Yüksek
Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) terör suçundan hükümlü
olarak bulunmakta ve Okan Üniversitesi Yerel Yönetimler Bölümü uzaktan eğitim
programında (Üniversite) öğrenim görmektedir.
10. Başvurucuya posta yoluyla bilgisayar çıktısı şeklindeki bir
kısım yazılı eğitim kaynakları ile eğitim gereci olduğunu iddia ettiği bir CD
gönderilmiştir. Yazılı kaynaklar başvurucuya verilmiş anılan CD ise başvurucuya
verilmeyip emanet eşya deposuna kaldırılmış, 19/3/2014 tarihinde ise
başvurucunun ziyaretçilerine teslim edilmiştir.
11. Başvurucu, posta yoluyla gelen diğer yazılı eğitim
gereçlerinin teslim edildiğini ancak anılan CD'den haberdar edilmediğini ve
CD'nin kendisine verilmediğini belirterek 4/4/2014 tarihinde Sincan (Ankara
Batı) İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) şikâyette bulunmuştur.
12. Başvurucunun şikâyet dilekçesi ile birlikte Ceza İnfaz
Kurumunun 4/4/2014 tarihli yazısı İnfaz Hâkimliğine sunulmuş, bu yazıda
başvurucunun Ceza İnfaz Kurumuna geldiği tarihten itibaren bilgisayar
sınıfından yararlandırıldığı, Üniversitenin İnternet sayfasından derslerini,
ödevlerini ve sınavlarını yaptığı belirtilmiştir. Öte yandan, 11/3/2014 tarihli
Ceza İnfaz Kurumu İdare Gözlem Kurulu Başkanlığının kararı ile uzaktan eğitim
görmekte olan hükümlü ve tutukluların İnternet'ten ve bilgisayardan nasıl
yararlanacaklarının kendilerine tebliğ edildiği ifade edilmiştir. Ayrıca Kuruma
posta veya ziyaretçiler vasıtasıylagelen CD, DVD ve
bilgisayarların kabul edilmediği, başvurucunun Üniversitesinden yazı ile
gelebilecek CD ve DVD'lerin ise bunların yazının içeriğine uygun olduğunun Ceza
İnfaz Kurumu tarafından tespit edilmesinden sonra başvurucuya verilebileceği
bildirilmiştir. Şikâyet konusu CD'nin yakını F.A. tarafından posta yoluyla
başvurucuya gönderildiği bu nedenle emanet eşya deposuna kaldırıldığı ve
başvurucunun 19/3/2014 tarihinde gelen ziyaretçilerine teslim edildiği
bildirilmiştir.
13. İnfaz Hâkimliğinin 4/4/2014 tarihli kararıyla başvurucunun
dilekçesi veCeza İnfaz Kurumundan gelen evrakların
birlikte değerlendirildiği, başvurucu hakkındaki uygulamanın Ceza İnfaz Kurumu
kurallarına uygun olduğu, mevzuata aykırı bir uygulamanın veya hukuka
aykırılığın söz konusu olmadığı gerekçesiyle şikâyetin reddine karar
verilmiştir.
14. Başvurucu anılan karara 4/4/2014 tarihinde itiraz ettiğini
belirtmiştir. Sonrasında itirazının akıbetini öğrenmek amacıyla 10/7/2014
tarihli dilekçesini İnfaz Hâkimliğine sunmuştur.
15. Başvurucunun dosyasının incelenmesi sonucunda; 4/4/2014
tarihli bir itiraz dilekçesinin dosyada mevcut olmadığı görülmüş, 10/7/2014
tarihli dilekçe itiraz kabul edilerek dosya 11/7/2014 tarihinde Ankara Batı 2.
Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmiştir.
16. Mahkemenin 16/4/2014 tarihinde verildiği belirtilen kararıyla
İnfaz Hâkimliğinin 4/4/2014 tarihli kararının usul ve yasaya uygun olduğu
gerekçesiyle itirazın reddine karar verilmiştir.
17. Karar, başvurucuya 25/8/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.
18. Başvurucu 16/9/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
19. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 67. maddesinin (3) ve (4) numaralı
fıkraları şöyledir:
"(3) Kapalı ve açık ceza infaz kurumları
ile çocuk eğitim evlerinde ancak, eğitim ve iyileştirme programları
çerçevesinde kurum yönetimince belirlenen yerlerde görsel ve işitsel eğitim
araç ve gereçlerinin kullanımına izin verilebilir. Eğitim ve iyileştirme
programları gerekli kıldığı takdirde denetim altında internetten yararlanılabilir.
Hükümlü, odasında bilgisayar bulunduramaz. Ancak, Adalet Bakanlığının uygun
görmesi hâlinde eğitim ve kültürel amaçlı olarak bilgisayarın ceza infaz
kurumuna alınmasına izin verilebilir.
(4) Bu haklar, tehlikeli hâlde bulunan veya
örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir. "
B. Uluslararası Hukuk
20. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin R (89) 12 sayılı “Ceza
İnfaz Kurumlarındaki Eğitim” konulu
tavsiye kararı ile ceza infaz kurumlarındaki eğitim hakkında üye devletlerce
benimsenmesi önerilen temel ilkeler şunlardır:
“1. Bütün hükümlü ve tutukluların, meslekî
eğitim, yaratıcı ve kültürel faaliyetler, bedensel eğitim, spor, sosyal eğitim
ve kütüphane tesislerini ihtiva edecek şekilde tasarlanmış bir eğitime sahip
olması sağlanacaktır.
2. Hükümlü ve tutuklulara verilecek eğitimin,
dış dünyada aynı yaş gruplarına sağlanan eğitimle aynı olması sağlanacak ve
öğrenme fırsatlarının alanı olabildiğince geniş tutulacaktır.
...
15. Hükümlü ve tutukluların salıverilme
sonrasında da eğitimlerine devam etmelerini sağlayacak tedbirler alınmalıdır.
16. Hükümlü ve tutukluların uygun eğitim
almalarını sağlayacak malî kaynak, alet, donanım ve öğretim personeli hazır
bulundurulmalıdır.”
21. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.lu
Protokol’ün 2. maddesinin ilgili kısmı söyledir :
“ Hiç kimse eğitim hakkından
yoksun bırakılamaz. ”
22.Hükümlüler, hukuka uygun bir mahkûmiyet kararına bağlı olarak
tutma şeklinde değerlendirilebilecek kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı dışında
Sözleşme'nin kapsamında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamamına genel olarak
sahiptirler. Bununla birlikte ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz sonucu
olarak suçun önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi ceza infaz kurumunda
güvenliğin sağlanmasına yönelik kabul edilebilir makul gerekliliklerin olması
durumunda bu haklar sınırlanabilir ( Hirst /Birleşik Krallık (No. 2), B. No: 74025/01, 6/10/2005, § 69; Stummer /Avusturya, B. No: 37452/02, 7/7/201, §
99). Ancak bu durumda dahi mahkûmların haklarına yönelik yapılacak
sınırlandırmalar temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasına ilişkin olarak
Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen kanunla, meşru bir amaçla ve demokratik
toplum düzeninin gereklerine uygun olarak ölçülü olma şartlarını taşımalıdır ( Silver ve Diğerleri/Birleşik Krallık, B.
No: 5947/72, 25/3/1983, §§ 99-105).
23. AİHM, hukuka uygun bir mahkûmiyet kararına bağlı olarak
tutulduğu dönem içerisinde başvurucunun İngilizce derslerine yardımcı olması
için taşınabilir medya oynatıcısına erişimine engel olunmasının, Sözleşme’ye ek 1 No.lu Protokol'ün 2. maddesi anlamında
eğitim hakkından mahrum bırakma olarak yorumlanamayacağını kabul etmektedir ( Mehmet Veysi Özel/Türkiye ( k.k .), B. No: 4243/09, 5/1/09, benzer yönde bkz. Georgiou /Yunanistan ( k.k .),
B. No: 45138/98, 13/1/2000; Durmaz ve
diğerleri/Türkiye ( k.k .), B. No: 46506/99,
46569/99, 46570/99 ve 46939/99, 4/9/2001; Arslan/Türkiye ( k.k .), B. No: 31320/02, 1/6/2006).
V. İNCELEME VE GEREKÇE
24. Mahkemenin 20/12/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
25. Başvurucu, hükümlü olarak bulunduğu Ceza İnfaz Kurumunda
uzaktan eğitim imkânı kapsamında lisans eğitimine katıldığını, posta yolu ile
gönderilen bilgisayar çıktısı şeklindeki yazılı eğitim gereçlerinin kendisine
verildiğini ancak benzer biçimde eğitim gereci olduğunu iddia ettiği CD'nin
kendisine verilmediğini, kendisine gelen bir eşyadan haberdar edilmediğini
belirterek işkence ve kötü muamele yasağı ile mülkiyet ve eğitim haklarının
ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının eğitim hakkı
kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
27. Anayasa’nın " Eğitim
ve öğrenim hakkı ve ödevi " kenar başlıklı 42. maddesinin ilgili
kısmı şöyledir:
" Kimse, eğitim ve
öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.
Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir
ve düzenlenir...
Eğitim ve öğretim hürriyeti, Anayasaya sadakat
borcunu ortadan kaldırmaz... ”
28.Eğitim, Anayasa'da doğrudan güvence altına alınmış bir
haktır. Eğitim çok özel bir kamu hizmeti olarak sadece doğrudan faydaları olan
bir hizmet değil geniş sosyal fonksiyonları da olan bir hizmettir ve demokratik
bir toplumda insan haklarının sağlamlaşması ve devamı için eğitim hakkının
vazgeçilmez ve temel bir katkısı olduğu da aşikârdır ( Selçuk Taşdemir [GK], B. No: 2013/7860,
3/3/2016, § 64). Öte yandan eğitimin toplum için taşıdığı öneme karşın, eğitim
hakkı mutlak ve sınırsız bir hak değildir. Eğitimin niteliği gereği devlet
tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğinden bazı kısıtlamalara tabi
tutulması da doğaldır. Şüphesiz eğitim kurumlarını düzenleyen kurallar,
toplumun ihtiyaç ve kaynakları ile eğitimin farklı düzeylerine has özelliklere
göre zaman ve mekân içinde değişiklik gösterebilir ( Yüksel Baran, B. No: 2012/782, 26/6/2014, § 37).
29. Anayasa'nın 42. maddesinde yer alan eğitim ve öğrenim hakkı,
kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenim almasını engellememe negatif
ödevini yüklemekle birlikte Anayasa'da öngörülen ilköğretim dışında devletin
tüm bireylere eğitim ve öğrenim sağlaması şeklinde pozitif bir ödev de
yüklememektedir ( Yüksel Baran, §
32). Ancak devlet tarafından kurulan veya desteklenen eğitim kurumlarına etkili
bir şekilde erişim imkânının sağlanması şarttır ( Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, B. No: 2013/583,
10/12/2014, § 71). Bu çerçevede, ceza infaz kurumlarında hükümlülerin eğitimi
için imkân sağlanmışsa mahkûmiyetin doğal sonuçları çerçevesinde hükümlülerin
eğitim faaliyetine erişiminin sağlanması gerekmektedir.
30. Ancak, mahkûmların temel hak ve hürriyetlere genel olarak
sahip olmaları, bu hakların mahkûmlar için ceza infaz kurumu dışındaki bireyler
kadar güvence altına alındığı anlamında değerlendirilmemelidir. Ceza infaz
kurumlarının işlevi ve amacı kapsamında mahkûmların hakları ceza infaz kurumuna
girmekle zaten sınırlanmıştır. Eğitim hakkı için de aynı değerlendirme
mümkündür. Eğitim hakkı kapsamında eğitim gereçlerine erişim imkânı
sağlanmasının da cezaevinde tutulmanın kaçınılmaz sonuçları çerçevesinde
incelenmesi gerekir (Benzer yönde bkz. Mehmet
Reşit Arslan ve diğerleri, § 73). Bu bağlamda devletin ceza infaz
kurumlarında suçun önlenmesi, güvenliğin ve disiplinin sağlanması yükümlülüğü
ile hükümlülerin eğitim hakkı arasında adil bir dengenin kurulması
gerekmektedir.
31. Anayasa’nın 42. maddesinde düzenlenen eğitim hakkı ve yasal
düzenlemeler her mahkûmun eğitim faaliyetlerinden sınırsız bir biçimde
yararlanmasını güvence altına almamaktadır. Cezaevinde bulunmanın getirdiği
doğal sonuçlar çerçevesinde ve imkânlar kapsamında eğitim faaliyetlerinin
düzenlenmesi öngörülmüştür. Bu nedenle yüksek güvenlikli bir cezaevinde
kendisine tanınan eğitim imkânlarının kısıtlanabileceğinin farkında olması
başvurucudan beklenmelidir ( Mehmet Reşit
Arslan ve diğerleri, § 79). Buna göre ceza infaz kurumlarında
disiplinin ve güvenliğin sağlanması amacıyla bazı elektronik eğitim
gereçlerinin hükümlülere verilmemesi eğitim hakkının engellenmesi olarak kabul
edilmemelidir.
32. Somut olayda yüksek güvenlikli bir Ceza İnfaz Kurumunda
bulunan başvurucu uzaktan eğitim imkânı kapsamında Üniversite öğrenimine devam
etmektedir. Posta yolu ile gelen bilgisayar çıktısı şeklindeki eğitim
gereçlerinin başvurucuya teslim edildiği görülmektedir. Öte yandan doğrudan
Üniversite tarafından gönderilen CD'lerin Ceza İnfaz Kurumuna alınması önünde
bir engel bulunmamaktadır. Başvurucunun eğitimini sürdürmek için ihtiyaç
duyduğu yazılı gereçlere veya İnternet'e erişmesine engel olunduğu yönünde bir
iddiası da yoktur.
33. Başvuru konusu olayda bütün bu hususlar birlikte
değerlendirildiğinde yakını tarafından gönderilen bir CD'nin başvurucuya
verilmemesinin başvurucunun eğitim hakkından mahrum bırakılması olarak
yorumlanması mümkün değildir. Olayda, başvurucunun eğitim hakkından
yararlanmasındaki bireysel menfaati ile cezaevinin güvenliğinin sağlanmasına
yönelik kamu yararı arasındaki makul bir dengenin gözetildiği ve eğitim
hakkının devlete yüklediği pozitif yükümlülüklere yönelik bir ihlal olmadığının
açık olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
34. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik
koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Eğitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine
neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF
TUTULMASINA 20/12/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.