TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
ABDULLAH KALAY BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/3708)
Karar Tarihi: 21/1/2015
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Serruh KALELİ
Üyeler : Burhan ÜSTÜN
Hicabi DURSUN
Erdal TERCAN
Zühtü ARSLAN
Raportör : Murat ŞEN
Başvurucu : Abdullah KALAY
Vasisi : Güler KALAY
Vekilleri : Av. Mehmet Ali KIRDÖK
Av. Meral HANBAYAT
Av. Ümit SİSİLİGÜN
I. BAŞVURUNUN
KONUSU
1. Başvurucu, hastalığı nedeniyle hayati tehlike içinde bulunmasına
rağmen infazın ertelenmesi talebi reddedilerek cezaevinde tutulmasının yaşam
hakkı ile kötü muamele yasağını ihlal ettiğini ileri sürmüş, tedbiren
tahliyesine karar verilmesi ve tazminat talebinde bulunmuştur.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru, 18/3/2014 tarihinde İstanbul 17. Asliye Hukuk Mahkemesi
vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit
edilmiştir.
3. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca, 24/7/2014 tarihinde kabul
edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme
gönderilmesine karar verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 2/10/2014 tarihinde, başvurunun kabul
edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve bir örneğinin görüş
için Adalet Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.
5. Başvuru konusu olay ve olgular 2/10/2014 tarihinde Adalet
Bakanlığına (Bakanlık) bildirilmiştir. Bakanlık, tanınan ek süre sonunda
görüşünü 21/11/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur.
6. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş,
başvurucuya 19/12/2014 tarihinde tebliğ edilmiş ancak başvurucu, karşı beyanda
bulunmamıştır.
III. OLAY VE
OLGULAR
A. Olaylar
7. Başvuru formu ve ekleri ile Adalet Bakanlığı tarafından ifade
edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu, başvuru tarihinde Kocaeli 2 No.lu F Tipi Yüksek
Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak tutulmaktadır.
9. Başvurucu, İstanbul (Kapatılan) 11. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK.
250. maddesi ile görevli) 21/5/2008 tarih ve E.2006/124, K.2008/147 sayılı
kararı ile anayasal düzeni zorla değiştirmeye kalkışmak suçundan 32 yıl 6 ay
hapis cezasına mahkûm edilmiştir. Anılan karar, Yargıtay 9. Ceza Dairesinin
13/7/2009 tarih ve E.2009/5631, K.2009/8324 sayılı ilamı ile onanarak
kesinleşmiştir. Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığının hazırladığı 20/12/2010
tarihli müddetname kapsamında başvurucu 13/12/2025 tarihinde koşullu
salıverilmeye hak kazanabilecektir.
10. Anılan cezanın infazı sırasında 13/4/2012 tarihinde başvurucunun
kalp krizi geçirmesi üzerine 112 Acil Servis ekibi cezaevine gelmiş ancak
ekipte acil müdahale yapacak doktor bulunmadığından başvurucunun hastaneye sevk
edilmesi gerektiğini belirterek cezaevinden ayrılmışlardır. Daha sonra görevli
jandarma personeli tarafından başvurucu önce Seka Devlet Hastanesine, daha
sonra da herhangi bir müdahale yapılmadan Derince Eğitim ve Araştırma
Hastanesine götürülmüştür. Hastane, başvurucunun rahatsızlığı ile ilgili olarak
kroner arter rahatsızlığına bağlı olarak osteal plaklı, mid %60 damar
tıkanıklığı nedeniyle anjiyo yapmıştır.
11. Başvurucu vekili, 21/5/2012 tarihli dilekçesi ile başvurucu için
cezaevinde kalmasının hayati risk oluşturduğu ve yaşamını tek başına idame
ettiremediği iddiası ile infazın ertelenmesi talebinde bulunmuştur. Bunun
üzerine Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı, başvurucuyu 11/6/2012 tarihinde
Kocaeli Devlet Hastanesine sevk etmiştir.
12. 19/6/2012 tarih ve 4073 sayılı Kocaeli Devlet Hastanesi Sağlık
Kurulu Raporu, başvurucunun rahatsızlığı ile ilgili olarak “bilateral hafif dereceli sensörinöral işitme
kaybı+kroner arter hastalığı (miyokard infraktüsü geçirmiş-EF:% 35-40)” tanısı ile “Hasta 1,5 ay önce miyokard
infraktüsü geçirmiş olup, eko tetkikine göre kalbin ejeksiyon fraksiyonu %
35-40 saptandı. Hastanın hemodinamisi iyi olup, preferik ödemi yok. Tek
yastıkla yatmaktadır. Hastalığı kontrol altındadır. Ceza infazının tehiri
gerekmemektedir. Cezaevinde kalabilir” sonucuna ulaşmıştır.
13. Anılan raporla birlikte diğer evraklar değerlendirilmek üzere
Başsavcılık tarafından 5/9/2012 tarihinde Adli Tıp Kurumuna gönderilmiştir. 3.
Adli Tıp İhtisas Kurulu 28/9/2012 tarih ve 10687 sayılı raporu ile başvurucunun
Anayasa’nın 104. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen sürekli
hastalık, sakatlık ve kocama hali kapsamında değerlendirilemediğini ve cezaevi
şartlarında infazına devam edilebileceğini belirtmiştir.
14. Başsavcılık, 8/2/2013 tarih ve 2013/1220 sayılı yazı ile
başvurucuyu tekrar Adli Tıp Kurumuna sevk etmiş ve 3. Adli Tıp İhtisas Kurulu,
yapılan muayene sonrasında hazırladığı 20/2/2013 tarih ve 1921 sayılı raporda
başvurucunun rahatsızlığının 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 16. maddesinin (6) numaralı fıkrası
kapsamında ağır hastalık, sakatlık kapsamında değerlendirilmediğini, hayatını
yalnız idame ettirebileceğini belirtmiştir. Başvurucu, 10/6/2013 tarihinde
anılan rapora Adli Tıp Kurumu Genel Kurulu nezdinde itiraz dilekçesi yazmıştır
ancak herhangi bir cevap verilmemiştir.
15. 24/6/2013 tarihinde başvurucu sağlık sorunları nedeniyle
yaşamının tehlikede olduğunu belirterek Adalet Bakanlığına başvurmuştur.
16. Başvurucu, 6/8/2013 tarihli Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığına
yazdığı dilekçe ile rahatsızlığı nedeniyle yapılan tedavi ve buna ilişkin ihmal
ve engellemelere dair cezaevi yetkilileri hakkında suç duyurusunda bulunmuştur.
17. Başvurucu 7/8/2013 tarihli dilekçesi ile de kalp krizi
geçirmediğine dair teşhis koyan Seka Devlet Hastanesi acil servisinde çalışan
doktor hakkında suç duyusunda bulunmuştur.
18. Başvurucunun eşinin Cumhurbaşkanlığına yazdığı 23/7/2013 tarihli
dilekçe üzerine Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı 19/9/2013 tarihli yazıları ile
başvurucuyu Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi
Adli Tıp Anabilim Dalına sevk etmiştir.
19. Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama
Hastanesi Adli Tıp Anabilim Dalının hazırladığı 30/12/2013 tarih ve 2013/736
sayılı rapor şöyledir:
“1.
Abdullah Kalay’ın halen koroner arter hastalığı, angina pectoris ve kalp
yetmezliği tanıları ile takiplerinin yapıldığı ve medikal tedavi altında
tutulması gerektiği, mevcut kalp rahatsızlıkları nedeniyle kalbin pompalama
gücünün azalmış olduğunun tespit edildiği,
2.
Özgeçmişinde kalp krizi öyküsü bulunan ve halen koroner arter hastalığı, angina
pectoris ve kalp yetmezliği tanıları olan hastanın, mevcut rahatsızlıkları da
dikkate alındığında cezaevi gibi kapalı, kalabalık ve enfeksiyon riskinin
yüksek olduğu ortamlarda bulunmasının tekrar kalp krizi geçirmesine neden
olabileceği gibi böyle bir durumda da cezaevi koşullarında müdahale etmesinin
beklenmediği,
3.
Sorulduğu üzere cezaevinde kalmasının hasta için hayati tehlike oluşturabileceği,
cezasının infazının resmi sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde
devam edilse dahi hayati tehlike oluşturabileceği,
4.
Hastalığın kronik bir rahatsızlık olduğu, hayat boyu devam edeceği göz önünde
bulundurulduğunda cezanın ertelenmesinin gerekeceği, bir yıl sonra tıbbi
durumunun değerlendirilmesinin uygun olacağını bildiri rapordur.”
20. Başvurucu, 2/1/2014 tarihili dilekçesi ile 31/12/2013 tarihinde
fenalaşması üzerine cezaevine gelen acil servis doktorunun kendisine sadece
serum bağlayıp hastaneye sevk etmediğinden ve gayri insani muamelesinden dolayı
Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunmuştur.
21. Kocaeli 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunun
7/1/2014 tarih ve 2014/189 sayılı yazıları kapsamında başvurucunun 2013 yılı
içinde 36 defa Kocaeli hastanelerine sevkinin yapıldığı belirtilmiştir.
22. 6/1/2014 tarihli dilekçe ile başvurucu vekili infazın
ertelenmesi için tekrar Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığına başvurmuştur.
Başsavcılık, 6/1/2014 tarih ve 2014/172 sayılı yazısı ile başvurucuyu Adli Tıp
Kurumuna sevk etmiştir.
23. 3. Adli Tıp İhtisas Kurulunun, 22/1/2014 tarihinde başvurucunun
muayenesini yaptıktan sonra hazırladığı 24/1/2014 tarih ve 702 sayılı raporu
şöyledir.
“Hüseyin
oğlu 1967 doğumlu Abdullah Kalay’ın dosyada mevcut tıbbi evraklarına göre
anjina pektoris, koroner arter rahatsızlığı, geçirilmiş myokard enfraktüsü,
kalp yetmezliği (açlık grevine bağlı olduğu ifade edilen Wrenicke Korsakoff)
tanılarının bulunduğu, enjeksiyon fraksiyonlarının %30-35 seviyelerinde
tanımlandığı, fonksiyonel kapasitesinin NYHA 2-3 ile uyumlu olduğunun
bildirildiği, kişinin kurulumuzda yapılan muayenesinde; genel durumunun iyi
olduğu, kalp yetmezliğine bağlı kronik dönem muayene bulgularının tespit
edilmediği, nörolojik defisit saptanmadığı, yapılan psikiyatrik muayenesinde
infazını etkileyecek mahiyet ve derecede psikopatoloji tespit edilemediği
cihetle, halihazırda;
a- T.C.
Anayasası’nın 104/2-b maddesinde belirtilen sürekli hastalık, sakatlık ve
kocama hali kapsamında değerlendirilemediği,
b- 5275
sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'unun 16/6.
maddesinde belirtilen ağır hastalık, sakatlık kapsamında değerlendirilmediği,
hayatını yalnız idame ettirebileceği,
c-
Tedavisi ve poliklinik kontrollerinin sağlanarak, doktoru ve reviri bulunan
cezaevi şartlarında infazına devam edilebileceği,
d-
Hastalıklarının ilerlemesi veya vasfının değişmesi durumunda son durumu
gösterir sağlık kurulu raporunun gönderilmesi ile yeniden değerlendirme
yapılabileceği oy birliği ile mütalaa olunur.”
24. Anılan rapor üzerine Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı, 14/2/2014
tarihli kararı ile 5275 sayılı Kanun’un 16. maddesi kapsamında hastalık nedeni
ile infazın geri bırakılması talebinin reddine, başvurucunun Anayasa’nın 104/2-b
maddesi kapsamında bulunmadığı anlaşıldığından bu madde kapsamına göre işlem
yapılmasına yer olmadığına ve başvurucunun hastalıklarının ilerlemesi veya
vasfının değişmesi durumunda son durumu gösterir sağlık kurulu raporu alınarak
dosyanın yeniden Adli Tıp Kurumuna gönderilmesine karar vermiştir. Karar
başvurucuya 20/2/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.
25. Başvurucu, 18/3/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
26. Başvurucu vekili, 27/2/2014 tarihli dilekçesi ile anılan 3. Adli
Tıp İhtisas Kurulunun raporunun kardiyoloji uzmanı olmadan hazırlandığını ve
fahiş bir hata içerdiğini ileri sürerek dosyanın itirazen incelenmesi için Adli
Tıp Genel Kuruluna gönderilmesini talep etmiştir.
27. Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı, 5/3/2014 tarih ve 2010/5-4464
İlamat No.lu yazıları ile başvurucu vekilinin dilekçesini ve başvurucunun
dosyasını Adli Tıp Kurumuna göndermiştir.
28. 3. Adlî Tıp İhtisas Kurulu, 2/4/2014 tarihli mütalaası ile
başvurucunun üniversite ya da eğitim araştırma hastanesi kardiyoloji ana bilim
dalı sevkinin sağlanarak " kroner arter
hastalığı geçirilmiş anterior myokard enfarktüsü" açısından
değerlendirilmesini, muayenesi ile birlikte bazı tetkiklerin de yapılarak
sonuçlarının gönderilmesini istemiştir.
29. Bunun üzerine başvurucu, 3. Adlî Tıp Kurulunca istenen tahlil ve
tetkikler için Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’ne sevk edilmiştir.
Hastanenin hazırladığı 8/7/2014 tarihli rapor şöyledir:
"Abdullah
Kalay'ın … mevcut kalp rahatsızlıkları nedeniyle kalbin pompalama gücünün
azalmış olduğunun tespit edildiği, özgeçmişinde kalp krizi öyküsü bulunan ve
halen koroner arter hastalığı angina pectoris ve kalp yetmezliği tanıları olan
hastanın, mevcut rahatsızlıkları da dikkate alındığında cezaevi gibi kapalı,
kalabalık, enfeksiyon riski ve stres yükünün fazla olduğu, hem kalp yetmezliği
hem de koroner arter hastalığı açısından uygun diyet ve çevresel koşulların
olmadığı ortamlarda bulunmasının tekrar kalp krizi geçirmesine, koroner arter
hastalığında ilerlemeye, kalp yetmezliğinde alevlenmeye neden olabileceği gibi
böyle bir durumda da cezaevi koşullarında müdahale edilebilmesinin
beklenmediği, cezaevinde kalmasının hasta için hayati tehlike oluşturabileceği,
cezasının infazının resmi sağlık kuruluşlarının mahkumlara ayrılan bölümlerinde
devam edilse dahi hayati tehlike oluşturabileceği, hastalığın kronik bir
rahatsızlık olduğu, hayat boyu devam edeceği göz önünde bulundurulduğunda
cezanın ertelenmesinin gerekeceği, bir yıl sonra tıbbı durumunun tekrar
değerlendirilmesinin uygun olacağı”
30. 3. Adli Tıp İhtisas Kurulu eksik kalan bazı tetkikleri de
tamamlattırdıktan sonra tıbbi evrakları Adli Tıp Genel Kuruluna göndermiştir.
Genel Kurulun 25/9/2014 tarih ve K.1977 sayılı oybirliği ile verdiği kararı
şöyledir:
"Abdullah
Kalay hakkında düzenlenmiş adli ve tıbbi belgelerde bildirilen veriler Genel
Kurulca tekrar değerlendirildiğinde;
Hüseyin
oğlu 1967 doğumlu Abdullah Kalay'ın dosyada mevcut tıbbi evrakına göre anjina
pektoris, koroner arter hastalığı, geçirilmiş myokard enfarktüsü, kalp
yetmezliği, (açlık grevine bağlı olduğu ifade edilen Wernicke Korsakoff)
tanılarının bulunduğu, ejeksiyon fraksiyon seviyesinin %30-35 seviyelerinde
tanımlandığı, fonksiyonel kapasitesinin NYHA 2-3 ile uyumlu olduğunun
bildirildiği, kişinin 3. Adli Tıp İhtisas Kurulunda 22 Ocak 2014 tarihinde
yapılan muayenesinde; genel durumunun iyi olduğu, kalp yetmezliğine bağlı
kronik dönem muayene bulgularının tespit edilmediği, nörolojik defisit
saptanmadığı, yapılan psikiyatrik muayenesinde infazını etkileyecek mahiyet ve
derecede psikopatoloji tespit edilmediği cihetle 3. Adli Tıp İhtisas Kurulunun
24 Ocak 2014 tarih ve 702 nolu kararının düzenlendiği, (daha sonra) yapılan
konsültasyonlarında; kişinin kardiyak açıdan medikal tedavisine devamının uygun
olduğu, nörolojik açıdan yapılan muayene ve incelemelerinde belirgin patoloji
saptanmadığı, psikiyatrik açıdan yapılan değerlendirilmesinde kişide akıl
hastalığı veya akıl zayıflığı bulunmadığı, korunması ve bakımı için kendisine
sürekli yardım gerekmediğinin bildirildiği, myokard perfüzyon sintigrafi
incelemesinde ejeksiyon fraksiyon seviyesinin % 42 olarak tanımlandığı, kişinin
Ocak 2014 kararımız sonrası yapılan 09.07.2014 ve 17.09.2014 tarihli
muayenelerinde kardiyak tanısına yönelik kronik dönem/ dekompanse muayene
bulgusu tespit edilmediği, genel durumunun iyi olduğu tespit edilmiş olmakla,
mevcut durumu ile;
a. T.C.
Anayasası'nın 104 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi kapsamında
değerlendirilmediği,
b. 5275
sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 16/1. maddesi
kapsamında değerlendirilebilecek herhangi bir akıl hastalığı ya da zekâ
geriliği tespit edilmediği,
c. Kişinin
sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde yatışının sağlanması
halinde mevcut tanıları ve muayene bulguları ile hayatına kesin olarak tehlike
doğuracak tıbbı delillerin tespit edilmediği,
d. 5275
sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 16/6. maddesi
gereğince ağır hastalık, sakatlık kapsamında değerlendirilmediği,
e.
Tedavisi ve poliklinik kontrollerinin sağlanarak, doktoru ve reviri bulunan
cezaevi şartlarında infazına devam edebileceği, hastalıklarının ilerlemesi veya
vasfının değişmesi durumunda son durumunu gösterir sağlık kurulu raporunun
gönderilmesi ile yeniden değerlendirme yapılabileceği oy birliği ile mütalaa
olunur”
B. İlgili Hukuk
31. Anayasa’nın 104. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi
şöyledir:
“Cumhurbaşkanı
Devletin başıdır. Bu sıfatla Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birliğini
temsil eder; Anayasanın uygulanmasını, Devlet organlarının düzenli ve uyumlu
çalışmasını gözetir.
Bu
amaçlarla Anayasanın ilgili maddelerinde gösterilen şartlara uyarak yapacağı
görev ve kullanacağı yetkiler şunlardır:
…
b) Yürütme
alanına ilişkin olanlar:
…
Sürekli
hastalık, sakatlık ve kocama sebebi ile belirli kişilerin cezalarını
hafifletmek veya kaldırmak,
32. 5275 sayılı Kanun’un 16. maddesinin (1), (2), (3) ve (6)
numaralı fıkraları şöyledir:
“(1) Akıl
hastalığına tutulan hükümlünün cezasının infazı geriye bırakılır ve hükümlü,
iyileşinceye kadar Türk Ceza Kanununun 57 nci maddesinde belirtilen sağlık
kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Sağlık kurumunda geçen süreler
cezaevinde geçmiş sayılır.
(2) Diğer
hastalıklarda cezanın infazına, resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan
bölümlerinde devam olunur. Ancak bu durumda bile hapis cezasının infazı,
mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike teşkil ediyorsa mahkûmun cezasının
infazı iyileşinceye kadar geri bırakılır.
(3)
Yukarıdaki fıkralarda belirtilen geri bırakma kararı, Adlî Tıp Kurumunca
düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin
sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine,
infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığınca verilir. Geri bırakma kararı,
mahkûmun tâbi olacağı yükümlülükler belirtilmek suretiyle kendisine ve yasal
temsilcisine tebliğ edilir. Mahkûmun geri bırakma süresi içinde bulunacağı yer,
kendisi veya yasal temsilcisi tarafından ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına
bildirilir. Mahkûmun sağlık durumu, geri bırakma kararını veren Cumhuriyet
Başsavcılığınca veya onun istemi üzerine, bulunduğu veya tedavisinin yapıldığı
yer Cumhuriyet Başsavcılığınca, sağlık raporunda belirtilen sürelere, bir süre bulunmadığı
takdirde birer yıllık dönemlere göre bu fıkrada yazılı usule uygun olarak
incelettirilir. İnceleme sonuçlarına göre geri bırakma kararını veren
Cumhuriyet Başsavcılığınca, geri bırakmanın devam edip etmeyeceğine karar
verilir. Geri bırakma kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığının istemi üzerine,
mahkûmun izlenmesine yönelik tedbirler, bildirimin yapıldığı yerde bulunan
kolluk makam ve memurlarınca yerine getirilir. Bu fıkrada yazılı yükümlülüklere
aykırı hareket edilmesi hâlinde geri bırakma kararı, kararı veren Cumhuriyet
Başsavcılığınca kaldırılır. Bu karara karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir.
…
(6) (Ek
fıkra: 24/01/2013-6411 S.K./3. mad) Maruz kaldığı ağır bir hastalık veya sakatlık
nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve
toplum güvenliği bakımından tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun
cezasının infazı üçüncü fıkrada belirlenen usule göre iyileşinceye kadar geri
bırakılabilir.”
33. 5275 sayılı Kanun’un 98. maddesi şöyledir:
“(1)
Mahkûmiyet hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama
olursa, cezanın kısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri
sürülür ya da sonradan yürürlüğe giren kanun, hükümlünün lehinde olursa,
duraksamanın giderilmesi veya yerine getirilecek cezanın belirlenmesi için
hükmü veren mahkemeden karar istenir.
(2) 16 ncı
madde gereğince cezasının ertelenmesi isteminin reddi hâlinde de aynı hüküm
uygulanır.
(3)
Yukarıdaki fıkralar uyarınca yapılan başvurular cezanın infazını ertelemez.
Ancak, mahkeme olayın özelliğine göre infazın ertelenmesine veya durdurulmasına
karar verebilir.”
34. 5275 sayılı Kanun’un 101. maddesinin (1) ve (3) numaralı
fıkraları şöyledir:
“(1)
Cezanın infazı sırasında, 98 ilâ 100 üncü maddeler gereğince mahkemeden
alınması gereken kararlar duruşma yapılmaksızın verilir. Karar verilmeden önce
Cumhuriyet savcısı ve hükümlünün görüşlerini yazılı olarak bildirmeleri
istenebilir.
…
(3) Bölge
adliye mahkemesi veya Yargıtaydan başka mahkemeler tarafından verilmiş olan bu
kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir.”
IV. İNCELEME VE
GEREKÇE
35. Mahkemenin 21/1/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvurucunun 18/3/2014 tarih ve 2014/3708 numaralı bireysel başvurusu incelenip
gereği düşünüldü:
A.
Başvurucunun İddiaları
36. Başvurucu, 13/4/2012 tarihinde hükümlü olarak bulunduğu
cezaevinde geçirdiği kalp krizine cezaevi idaresinin geç müdahale ettiğini,
daha sonra aynı rahatsızlık nedeniyle sürekli hastaneye gidip geldiğini, bu
süreçte cezaevi idaresi ve doktorların ihmalleri ile karşılaştığını, geçirdiği
kalp krizi nedeniyle yapılan müdahalenin gecikmesi ve diğer ihmallere ilişkin
cezaevi görevlileri ve doktorlar hakkında suç duyurularında bulunduğunu, diğer
taraftan cezaevinde tutulmasının yaşamını tehlikeye soktuğuna dair Kocaeli
Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalının raporu kapsamında infazın
ertelenmesi talebinin Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından
reddedildiğini, kalp krizi sırasında yaşadığı olayların ölüm riskini
arttırdığını ortaya koymasına rağmen infazının ertelenmediğini belirterek
Anayasa’nın 17. maddesinde tanımlanan yaşam hakkının ve kötü muamele yasağının
ihlal edildiğini ileri sürmüş ve tedbiren tahliyesine karar verilmesi ve
tazminat talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
37. Başvurucu, hastalığı nedeniyle cezaevinde yaşadığı sıkıntıların
ve cezaevinde tutulmasının hayatı için tehlike oluşturması nedeniyle infazın
ertelenmesi talebinin reddedilmesinin kötü muamele yasağını ihlal ettiğini
ileri sürmüş ve tedbiren tahliyesine karar verilmesini talep etmiştir
38. Bakanlık görüş yazısında, başvurunun kabul edilebilirliğine
ilişkin herhangi bir değerlendirme yapmamış, başvurucunun sağlık sorunlarına
dair cezaevi idaresinin tedavi sürecine ilişkin yaptıkları ve Adli Tıp Genel
Kurulunun infazın ertelenmesine karar verilemeyeceğine dair kararı da
gözetilerek değerlendirmenin yapılması gerektiği belirtilmiştir.
39. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi
şöyledir:
“Başvuruda
bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır.”
40. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “ Bireysel
başvuru hakkı ” kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası
şöyledir:
“İhlale
neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş
idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce
tüketilmiş olması gerekir.”
41. Anılan Anayasa ve Kanun hükümleri uyarınca Anayasa Mahkemesine
bireysel başvuru, “ikincil nitelikte bir
kanun yolu” olup bu yola başvurulmadan önce kural olarak olağan
kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır.
42. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarının
uyması gereken bir ilke olup bu ilkeye uygun davranılmadığı takdirde, ortaya
çıkan ihlale karşı öncelikle yetkili idari mercilere ve derece mahkemelerine
başvurulmalıdır (B. No: 2012/946, 26/3/2013, § 17).
43. Bireysel başvurunun ikincil niteliği gereği, başvurucunun, temel
hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarını öncelikle yetkili idari
mercilere ve derece mahkemelerine usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda
sahip olduğu bilgi ve kanıtları zamanında bu mercilere sunması, aynı zamanda bu
süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması
gerekir. Bu şekilde olağan denetim mekanizmaları önünde ileri sürülüp takip
edilmeyen temel hak ve özgürlüklerin ihlaline ilişkin iddialar, Anayasa
Mahkemesi önünde bireysel başvuru konusu yapılamaz (B. No: 2012/403, 26/3/2013,
§ 17).
44. Somut olay kapsamında başvurucu 13/4/2012 tarihinde geçirdiği
kalp krizinden sonra teşhis ve tedavi için ilgili sağlık kuruluşlarına
gönderilmiş ve rahatsızlığına dair 19/6/2012 tarihinde Kocaeli Devlet Hastanesi
Sağlık Kurulu Raporu düzenlenmiştir. Anılan raporda başvurucunun cezaevinde
kalabileceği ve infazın ertelenmesine gerek olmadığı belirtilmiştir (bkz. §
12). 3. Adli Tıp İhtisas Kurulunun düzenlediği 28/9/2012 tarihli raporda da
rahatsızlığın sürekli hastalık, sakatlık ve kocama hali kapsamında
değerlendirilemediği ve cezaevi şartlarında infazına devam edilebileceği
belirtmiştir (bkz. § 13). 3. Adli Tıp İhtisas Kurulunun 20/2/2013 tarihli
raporu da aynı sonuçlara ulaşmıştır (bkz. § 14).
45. Diğer taraftan başvurucunun eşinin Cumhurbaşkanlığına yazdığı
dilekçe kapsamında Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı, 19/9/2013 tarihli
yazılarıyla başvurucuyu Kocaeli Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi
Adli Tıp Anabilim Dalına sevk etmiştir. Anılan Hastanenin hazırladığı raporda,
başvurucunun cezaevinde kalmasının hayatı için risk oluşturduğu ve infazının
ertelenmesi gerektiğini belirtmiştir (bkz. § 19). Bunun üzerine Kocaeli
Cumhuriyet Başsavcılığı, başvurucuyu tekrar Adli Tıp Kurumuna sevk etmiş ve 3.
Adli Tıp İhtisas Kurulunun hazırladığı raporda başvurucunun rahatsızlığının
Anayasa’nın 104. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi kapsamında olmadığını,
hayatını yalnız idame ettirebileceğini ve doktoru ve reviri bulunan cezaevi
şartlarında cezanın infaz edilebileceğini ancak başvurucunun hastalıklarının
ilerlemesi veya vasfının değişmesi durumunda son durumu gösterir sağlık kurulu
raporunun gönderilmesi ile yeniden değerlendirme yapılabileceği belirtilmiştir
(bkz. § 23). Bununla birlikte başvurucu, rahatsızlığı sebebiyle 2013 yılı
içerisinde 36 defa cezaevinin bulunduğu ildeki sağlık kuruluşlarına sevk
edilmiştir.
46. Başsavcılık, 14/2/2014 tarihli kararı ile 5275 sayılı Kanun’un
16. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında Adli Tıp Kurumunun raporuna uygun
olarak infazın ertelenmesi talebini reddetmiş ve Kurulun raporuna uygun olarak
başvurucuyu takip altında tutarak hastalıklarının ilerlemesi veya vasfının
değişmesi durumunda başvurucu hakkında son durumunu gösterir sağlık kurulu
raporu alınarak Adli Tıp Kurumundan yeniden rapor alınmasına karar vermiştir
(bkz. § 24). Bunun üzerine başvurucu, anılan savcılık kararına itiraz etmeden
Adli Tıp Genel Kuruluna itirazda bulunmuştur. Adli Tıp Genel Kurulu, bireysel
başvuru dosyası inceleme aşamasındayken itirazı değerlendirerek 3. Adli Tıp
İhtisas Kurulunun raporu ile aynı mahiyette karar vermiştir (bkz. § 30).
47. Diğer taraftan başvurucu, hastalığı sürecinde karşılaştığı
ihmaller hakkında başvuru formunda işaret ettiği suç duyurularına ilişkin,
herhangi bir belge ya da süreçlerin tamamlanıp tamamlanmadığına dair herhangi
bir bilgi de vermemiştir.
48. 5275 sayılı Kanun’un 16. maddesinde hükümlülerin sağlık
nedenleriyle infazlarının geri bırakılması konusu düzenlenmiştir. Bu bağlamda
hükümlülerin akıl hastalığı dışındaki hastalıklarda cezanın infazına, resmî
sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam olunacağı, ancak bu
durumda bile hapis cezasının infazı, mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike
teşkil ediyorsa mahkûmun cezasının infazı iyileşinceye kadar geri bırakılacağı
hükme bağlanmıştır. Diğer taraftan maruz kaldığı ağır bir hastalık veya
sakatlık nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame
ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından tehlike oluşturmayacağı
değerlendirilen mahkûmun cezasının infazının da geri bırakılabileceği kabul
edilmiştir. Bu kararları vermek için anılan maddenin ikinci fıkrasında infazın
yapıldığı yer Cumhuriyet başsavcılığı görevlendirilmiştir.
49. Öte yandan savcılığın, 5275 sayılı Kanun’un 16. maddesi uyarınca
verilecek kararlarına karşı itirazların da aynı Kanun’un 98. maddesinin (2)
numaralı fıkrası uyarınca hükmü veren mahkeme tarafından değerlendirileceği
belirtilmiştir. Dolayısıyla başvurucu, infazın ertelenmesine dair talebinin ve
raporlarının arasındaki çelişkinin değerlendirilmesi veya giderilmesi yönündeki
iddialarının Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından karara bağlanmasından
ve Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından verilecek karara hükmü veren mahkeme
nezdinde itirazda bulunduktan sonra bireysel başvuruda bulunması gerekirken
anılan başvuru yolları tüketilmeden Cumhuriyet savcılığının kararının
tebliğinden sonra doğrudan bireysel başvuruda bulunmuştur. Diğer suç
duyurularına konu iddialarına ilişkin olarak da Kocaeli Cumhuriyet
Başsavcılığınca soruşturma açılıp açılmadığına, açıldı ise ne tür bir karar
verildiğine dair herhangi bir evrak sunmadan ve bu kapsamda başvuru yollarının
tüketildiğine dair herhangi bir bilgi veya belge ibraz etmeden başvuruda
bulunmuştur.
50. 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası
uyarınca, ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için
kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel
başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması, başka bir deyişle bireysel başvuru
yapıldığı tarihte başvuru koşullarının tamamının sağlanmış olması gerekir.
Bununla birlikte bir başvuru yolu yoksa ya da olan başvuru yolları etkili
değilse Mahkeme somut olayın koşullarını dikkate alarak bir başvurunun
incelenmesine karar verebilir. Başvuru konusu olay dikkate alındığında başvuru
yollarının tüketilmesi kuralına istisna tanınmasını gerektiren bir durumun
olduğu da söylenemez.
51. Açıklanan nedenlerle, başvurucunun, sağlık durumuna ve bu
bağlamda infazın ertelenmesine ilişkin taleplerinin Kocaeli Cumhuriyet
Başsavcılığınca reddedilmesine karşı hükmü veren mahkemeye başvurmaksızın ve
itirazlarını usulüne uygun olarak iletmeksizin başvuru yollarını tüketmeden
temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddiasını bireysel başvuru konusu
yaptığı anlaşıldığından başvurunun “başvuru
yollarının tüketilmemiş olması” nedeniyle kabul edilemez olduğuna
karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan
gerekçelerle, başvurucunun “ kötü muamele yasağı ” nın ihlal edildiğine ilişkin
başvurusunun “başvuru yollarının
tüketilmemesi” nedeniyle KABUL
EDİLEMEZ OLDUĞUNA , yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde
bırakılmasına, 21/1/2015 tarihinde OY
BİRLİĞİYLE karar verildi.