TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
BALÇOVA TERMAL TURİZM VE
  OTELCİLİK TİCARET A.Ş. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/2687)
Karar Tarihi: 1/12/2015
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin YILDIRIM
Üyeler : Alparslan ALTAN
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör : Bahadır YALÇINÖZ
Başvurucu : Balçova Termal Turizm ve Otelcilik Ticaret A.Ş.
Vekili : Av. Hatice ASLAN ATABAY
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1.
Başvuru, İzmir 3. İdare Mahkemesinde açılan davada taraf mevkiinden çıkarılma
nedeniyle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddiasına
ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2.
Başvuru, 19/4/2013 tarihinde İzmir 5. Asliye Hukuk
Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinde belirlenen eksiklikler tamamlatılmış ve başvurunun Komisyona
sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3.
İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 30/4/2015 tarihinde,
başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar
verilmiştir.
4.
Bölüm Başkanı tarafından 15/6/2015 tarihinde,
başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar
verilmiştir.
5.
Adalet Bakanlığına (Bakanlık) başvuru konusu olay ve olgular bildirilmiş,
başvuru belgelerinin bir örneği görüş için gönderilmiştir. Bakanlık, yazılı
görüşünü 17/8/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine
sunmuştur.
6.
Bakanlık görüş yazısı, başvurucuya 26/8/2015 tarihinde
bildirilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne cevaplarını içeren dilekçesini 9/9/2015 tarihinde sunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
7.
Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve başvuruya konu yargılama
dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:
8.
Başvurucu Şirket, %99,96 hissesi İzmir İl Özel İdaresine ait bir anonim şirket
olup aktifinde kayıtlı Büyük Balçova Otelini açık teklif artırma usulüyle
kiralamıştır.
9.
Üçüncü kişi Radyo 35 İzmir Televizyon Yayıncılığı ve Reklamcılık A.Ş.
tarafından ihaleye çıkma işlemi ile 22/12/2009 tarihinde yapılacak ihalenin iptali istemiyle dava açılmıştır. İzmir 3. İdare
Mahkemesi 23/12/2009 tarihli ve E.2009/1836,
K.2009/2034 sayılı kararında; söz konusu Otelin maliki olan başvurucunun anonim
şirket olduğu, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na tabi
olmadığı, yerleşik içtihatlara göre kamu kurum ve kuruluşlarının kâr elde etmek
amacıyla kurdukları şirketlerle ilgili uyuşmazlıkların çözüm yerinin adli yargı
yerleri olduğu, bu itibarla kamu gücüne dayanmadan tesis edilen işlemlerden
kaynaklanan uyuşmazlığın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görev yönünden davanın reddine karar vermiştir.
10.
Davacının temyiz istemi, Danıştay Onüçüncü Dairesinin 24/12/2010 tarihli ve E.2010/993, K.2010/8746 sayılı
kararıyla kabul edilerek davalı Şirketin sermayesi ile yönetim ve denetim
yapısı dikkate alındığında iptali istenilen işlemlerin idari işlem niteliğinde
olduğu, uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğu, buna göre
görevsizlik kararının hukuka aykırı olduğu, ancak davada husumetin davalı
Şirketin hâkim ortağı olan İzmir İl Özel İdaresine yöneltilmesi gerektiği
gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.
11.
Başvurucunun karar düzeltme talebi de aynı Dairenin 28/11/2012 tarihli ve E.2011/2881, K.2012/3438 sayılı kararıyla reddedilmiştir.
12.
Bozma kararına uyarak uyuşmazlığı yeniden inceleyen İzmir 3. İdare Mahkemesi, 26/2/2013 tarihli ve E.2013/94 sayılı hasım düzeltme
kararında husumetin İl Özel İdaresine yöneltilmesi suretiyle davanın idari
yargıda görülmesi gerektiği gerekçesiyle başvurucuyu hasım mevkiinden
çıkarmıştır.
13.
Bu karar 22/3/2013 tarihinde başvurucu Şirkete tebliğ
edilmiş ve başvurucu, hasım düzeltme kararıyla mülkiyet ve mahkemeye erişim
hakkının ihlal edildiği iddiası ile 19/4/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine
bireysel başvuruda bulunmuştur.
14.
Öte yandan İlk Derece Mahkemesi 18/4/2013 tarihli ara
kararıyla başvurucuya davayı ihbar etmiş, başvurucu 22/5/2013 tarihli dilekçe
ile davalı idare yanında davaya müdahale talebinde bulunmuş ve Mahkemenin
26/6/2013 tarihli kararıyla başvurucunun talebi kabul edilerek davalı idare
yanında davaya katılması sağlanmıştır.
15.
İlk Derece Mahkemesi 12/12/2014 tarihli ve E.2013/94,
K.2014/1821 sayılı kararıyla davanın reddine karar vermiştir.
16.
Davacı Şirket tarafından karar temyiz edilmiş olup Danıştay Onüçüncü Dairesinin temyiz incelemesi devam etmektedir.
B. İlgili Hukuk
17. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 31. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
" Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet,
üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri,
feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti,
yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların
mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak
hareketlerine karşı yapılacak işlemler ile elektronik işlemlerde Hukuk Usulü
Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır.”
18. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanunu’nun 66. maddesi şöyledir:
“Üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan
taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer’î müdahil olarak davada yer alabilir.”
19.
6100 sayılı Kanun’un 67. maddesi şöyledir:
“(1) Müdahale talebinde bulunan üçüncü kişi, yanında
katılmak istediği tarafı, müdahale sebebini ve bunun dayanaklarını belirten bir
dilekçeyle mahkemeye başvurur.
(2) Müdahale dilekçesi, davanın taraflarına tebliğ edilir.
Mahkeme, gerekirse taraflarla birlikte üçüncü kişiyi de dinlemek üzere davet
eder, gelmeseler dahi müdahale talebi hakkında karar verir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
20.
Mahkemenin 1/12/2015 tarihinde yapmış olduğu
toplantıda, başvurucunun 19/4/2013 tarihli ve 2013/2687 numaralı bireysel
başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
21.
Başvurucu, aktifinde kayıtlı Otelin 22/12/2009 tarihinde yapılan ihale sonucunda kiralandığını ancak çoğu ihaleye katılmayan
gerçek ve tüzel kişiler tarafından adli ve idari yargıda ihalenin iptali için
davalar açıldığını, bunlardan birinin de Radyo 35 Anonim Şirketi tarafından
açılan dava olduğunu, bu davada İlk Derece Mahkemesinin verdiği davanın görev
yönünden reddine ilişkin kararın Danıştay Onüçüncü Dairesince bozulduğunu, kanun yolu başvurularının sonuç vermediğini,
nihayetinde maliki olduğu Otelin kiralanmasına ilişkin davanın kendisinin dahli
olmaksızın devam ettiğini belirterek Anayasa’nın 35. maddesinde düzenlenen
mülkiyet hakkının ve 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının ihlal
edildiğini ileri sürmüş; ihlalin tespiti ile yargılamanın yenilenmesine karar
verilmesi talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
22.
Başvurucu, İlk Derece Mahkemesince davalı konumundan çıkarılması nedeniyle
mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
23.
Bakanlık görüşünde başvurucunun davaya müdahale talebinde bulunduğu ve bu
talebin kabul edildiği, bu doğrultuda müdahile verilen yetkiler çerçevesinde
davayı takip etme olanağına sahip kılındığı ve davanın da reddedildiği dikkate
alındığında somut olayda başvurucunun haklarının etkili bir şekilde
korunmasının tehlikeye atılıp atılmadığı hususunun değerlendirilmesinin Anayasa
Mahkemesinin takdirinde olduğu beyan edilmiştir.
24.
Başvurucu bu görüşe karşı başvuru formundaki iddialarını tekrarlamıştır.
25.
Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“... Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun
yollarının tüketilmiş olması şarttır.”
26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı
fıkrası şöyledir:
“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,
eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının
tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”
27.
Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre bireysel başvuru yoluyla Anayasa
Mahkemesine başvurabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması
gerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarının anayasal
ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan hak ihlallerinin
düzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir. Bu nedenle temel hak ve
özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle derece mahkemeleri önünde
ileri sürülmesi, bu makamlar tarafından değerlendirilmesi ve bir çözüme
kavuşturulması esastır ( Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013 , § 16).
28.
Bu nedenle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin
derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte
bir kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa
Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun
yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca,
başvurucunun Anayasa Mahkemesi önüne getirdiği şikâyetini öncelikle ve
süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu
konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarını zamanında bu makamlara sunması ve aynı
zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş
olması gerekir ( Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, § 17).
29.
İdari işlemlerden kaynaklanan hak ihlallerinin giderilmesi için öncelikle idari
yargıda usulüne uygun dava açılması gerektiği, olağan kanun yolları usulüne
uygun tüketildikten sonra hak ihlali hâlâ devam ediyorsa ancak bu takdirde
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabileceği açıktır. ( Yaşar Öz, B. No: 2012/26, 26/3/2013 , §§ 16-19).
30.
Başvuru konusu olayda başvurucunun aktifinde kayıtlı Büyük Balçova Otelinin
açık teklif arttırma usulüyle kiralanması ihalesinin iptali istemiyle
başvurucuya karşı İdare Mahkemesinde dava açılmış, İlk Derece Mahkemesi 23/12/2009 tarihinde davanın görev yönünden reddine karar
vermiş; Danıştay Onüçüncü Dairesi, davada idari
yargının görevli olduğu ve husumetin İl Özel İdaresine yöneltilerek davanın
görülmesi gerektiği gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararını bozmuş ve İlk
Derece Mahkemesinin bozma kararına uyarak 26/2/2013 tarihli kararıyla
başvurucuyu hasım mevkiinden çıkarması üzerine başvurucu Anayasa Mahkemesine
bireysel başvuruda bulunmuştur.
31.
Diğer taraftan İlk Derece Mahkemesi 18/4/2013 tarihli
ara kararıyla başvurucuya davayı ihbar etmiş, başvurucunun 22/5/2013 tarihinde
davaya katılma talebinde bulunması üzerine 26/6/2013 tarihinde davalı idare
yanında davaya katılmasına karar vermiş, 12/12/2014 tarihli kararıyla da
başvurucunun lehine olacak şekilde davanın reddine karar vermiştir.
32.
2577 sayılı Kanun’un 31. maddesi ve bu maddenin yollamada bulunduğu 6100 sayılı
Kanun’un 66. ve 67. maddeleri uyarınca idari yargıda davaya katılma talebinde
bulunulabileceği, başvurucu her ne kadar hasım mevkiinden çıkarılması kararı
nedeniyle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddiası ile
bireysel başvuru da bulunmuş ise de başvurucunun davaya katılma talebi üzerine
İlk Derece Mahkemesinin aldığı karar ile davalı idare yanında davaya müdahil
olarak katılmış ve sonrasında dava başvurucu lehine sonuçlanmıştır.
33.
Bu durumda başvurucunun mevzuatta öngörülmüş yargısal başvuru yollarının
tamamını usulüne uygun tüketmeden hasım mevkiinden çıkarılması üzerine doğrudan
bireysel başvuruda bulunduğu görülmektedir.
34.
Açıklanan nedenlerle anayasal hakkının ihlal edildiği iddiasının yetkili derece
mahkemeleri önünde tanınan başvuru yolları usulüne uygun olarak tüketilmeden
bireysel başvuru konusu yapıldığı anlaşıldığından başvurunun, diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir
V. HÜKÜM
Açıklanan
gerekçelerle;
A.
Başvurunun başvuru yollarının tüketilmemiş
olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA ,
B.
Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına
1/12/2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.