TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
FERHAT DEMİRBAŞ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/40764)
Karar Tarihi: 11/3/2026
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan y. : Recai AKYEL
Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Muhterem İNCE
Raportör : Rıdvan DEMİR
Başvurucu : Ferhat DEMİRBAŞ
Vekili : Av. Mehtap SERT
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, mahpusun ceza infaz kurumunda fiziksel saldırıya uğraması ve bu olay hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu, Osmaniye 1 No.lu T Tipi Ceza İnfaz Kurumunda (Kurum) barındırılırken 18/9/2018 tarihinde infaz koruma görevlilerinin fiziksel saldırısına uğradığını iddia etmiştir. Başvurucu hakkında aynı gün düzenlenen adli muayene raporunda başvurucunun alın bölgesinde hafif şişlik ve kızarıklık, her iki kolunda ise kızarıklık olduğunun tespit edildiği belirtilmiştir. Sonraki gün düzenlenen adli muayene raporunda ise sol boyun bölgesinde tırnaklarıyla çizdiği değerlendirilen yaklaşık 4 cm uzunluğunda dört beş, sırt bölgesinde de duvara sürtme şeklinde oluştuğu değerlendirilen sıyrıklar olduğu belirtilmiştir.
3. Başvurucu; infaz koruma görevlilerinin koğuşundaki başka bir mahpusa yönelik fiziki müdahalesine sözlü olarak itiraz ettiğini, bunun üzerine kendisine de fiziki müdahalede bulunulduğunu, falakaya yatırıldığını, akabinde süngerli odaya götürüldüğünü, adli muayene raporu düzenlenmesi için başvurduğunda Kurumda görevli doktorun da sözlü şiddetine uğradığını, diğer infaz koruma memurlarıyla birlikte fiziksel şiddete katıldığını iddia ederek 15/10/2018 tarihinde suç duyurusunda bulunmuştur.
4. Başvurucunun suç duyurusu üzerine Osmaniye Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) konuyla ilgili olarak Kurumdan açıklama istemiş, tanık ve kamera kayıtlarına ilişkin araştırma yapılması talimatı vermiştir.
5. Kurum tarafından verilen cevabi yazıda, olaya ilişkin olarak düzenlenen tutanakta belirtilen hususlarla paralel şekilde, başvurucunun bulunduğu koğuşta şarap üretildiği yönünde ihbar alınması üzerine koğuşa gidildiği, tespit edilen şarapların kime ait olduğunun sorulduğu, mahpuslardan ikisinin bu konuda birbirine saldırdığı, olaya müdahale edildiği esnada başvurucunun mahpusları galeyana getirmeye ve infaz koruma memurlarına saldırmaya çalıştığı ve bazı infaz koruma memurlarının sırtına vurduğu, sakinleştirilmeye çalışıldığı esnada kafasını kapıya vurduğu, bunun üzerine tekli odaya alındığı, burada da kafasını duvara vurması üzerine süngerli odaya götürüldüğü, doktor tarafından tanzim edilen raporla da kendisine zarar verdiğinin belirlendiği, olayda darp eyleminin yaşandığına yönelik bir tespitolmadığı belirtilmiştir. İki infaz koruma memuru hakkında da Kurum doktoru tarafından adli muayene raporu tanzim edildiği, bu raporlarda infaz koruma memurlarından birinin sırtında ve kollarında kızarıklık, diğerinin ise bacak ve kollarında kızarıklıklar olduğunun tespit edildiği açıklanmıştır.
6. Başsavcılık, Kurum tarafından verilen cevap üzerine cevabi yazıya atıfla 19/3/2020 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiş; kararda Kurumun açıklamalarına yer vererek somut bir delil olmadığını, başvurucunun soyut isnatlarda bulunduğunu ifade etmiştir. Başvurucu vekilinin kararayaptığı itiraz neticesinde Osmaniye 1. Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik) kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kaldırılmasına ve soruşturmanın genişletilmesine karar vermiş; kararda başvurucu hakkında tanzim edilen iki adli muayene raporu olmasına, Başsavcılığın tanık ve kamera kaydı araştırması yapılması yönündeki talimatına rağmen söz konusu hususlar hakkında araştırma yapılmadığını, talimatların gereklerinin yerine getirilmediğini belirtmiştir.
7. Anılan karar üzerine Başsavcılık; Kurumdan kamera kayıtlarının gönderilmesini, Adli Tıp Kurumundan da rapor tanzim edilmesini istemiştir. Kurum, olaya ilişkin kamera görüntüleri olmadığını belirterek önceki cevabi yazısını tekrar etmiştir. Adli Tıp Kurumunca düzenlenen raporda ise başvurucuda meydana gelen yaralanmaların darp ve cebir sonucu oluşabileceği gibi düşme veya çarpma gibi kişinin eylemlerinden de kaynaklanabileceği, yaralanmanın kaynağının tespit edilmesinin tıbben mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
8. Başsavcılık, alınan bilgi ve rapor doğrultusunda 19/3/2020 tarihli kararında dayandığı aynı gerekçeyle (bkz. § 6) 31/12/2020 tarihinde tekrar kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Karara yapılan itiraz Hâkimlikçe reddedilmiştir.
9. Başvurucu nihai kararı 17/8/2021 tarihinde öğrendikten sonra 8/9/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
10. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kayıtlarından yapılan inceleme neticesinde olayla ilgili olarak başvurucu hakkında ceza soruşturması yürütülmediği, disiplin soruşturmasında görevlileri yaralama fiili kapsamında başvurucunun cezalandırılmasına karar verildiği tespit edilmiştir.
11. Komisyon, başvurucunun adli yardım talebini kabul ederek başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
II. DEĞERLENDİRME
12. Başvurucu; barındırıldığı koğuşta yapılan aramada bazı koğuş arkadaşlarının şarap ürettiğinin söylendiğini, infaz koruma memurlarının koğuş arkadaşına fiziki müdahalede bulunarak arkadaşını koğuştan götürmeye çalıştığını, buna itiraz etmesi üzerine kendisine de fiziksel şiddet uygulandığını, falakaya yatırıldığını, süngerli odaya götürüldüğünü, adli muayene raporu aldırılmak istenmediğini, muayenesini yapan Kurum doktorunun da sözlü ve fiziksel şiddet uyguladığını, Başsavcılığın etkili bir soruşturma yürütmediğini, tanık ifadelerine başvurmadığını, şüphelileri tespit etmediğini belirterek kötü muamele yasağının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde Anayasa Mahkemesi içtihatlarına atıf yapılarak olayın karara bağlanmasında bu içtihatların dikkate alınması gerektiği bildirilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
13. Başvuru,Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvence altına alınan kötü muamele yasağı kapsamında incelenmiştir.
14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
15. Anayasa’nın 17. maddesi -“ Devletin temel amaç ve görevleri ” başlıklı 5. maddedeki genel yükümlülükle birlikte yorumlandığında- bireyin bir devlet görevlisinin hukuka aykırı ve Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasını ihlal eden bir muamelesine uğradığına ilişkin savunulabilir iddiası hakkında etkili bir soruşturma yürütülmesini gerektirir. Kötü muamelenin kasten yapıldığının ileri sürüldüğü durumlarda iddia hakkında ivedilikle bir ceza soruşturması başlatılmalıdır. Şikâyet olmadığında bile kişiye kötü muamelede bulunulduğuna ilişkin yeterince açık belirtiler varsa konuyla ilgili bir ceza soruşturması açılmalıdır. Ceza soruşturmasının Anayasa’nın 17. maddesinin gerektirdiği şekilde etkili olduğunun kabul edilebilmesi için soruşturmayı yürüten kişiler olaya karışan kişilerden bağımsız olmalı, soruşturmada olayı aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek tüm delilleri toplamalıdır. Dahası soruşturma süreci gerektiği ölçüde kamu denetimine açık olmalı, mağdur soruşturmaya etkili şekilde katılabilmeli vesoruşturmada makul bir özen ve süratle hareket edilmelidir. Yetkililer, soruşturmayı sonlandırmak için aceleci davranmamalı ve temelden yoksun sonuçlara dayanmamalıdır ( Tahir Canan [1. B.], B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 25; Cezmi Demir ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/293, 17/7/2014, §§ 111, 112, 114-117; Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, §§ 101-103). Ayrıca soruşturma sonunda verilen karar, kullanılan gücün gerekliliği ve orantılılığıyla ilgili bir değerlendirme içermelidir (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Cebrail Bektaş ve Yüksel Şahin [2. B.] , B. No: 2015/4787, 25/9/2019 , § 64).
16. Somut olayda soruşturma üç yılı aşkın bir sürede bitmiştir. Soruşturmaya konu olayın karmaşık olmadığı ve sonuçlandırılmamasının başvurucunun tutumundan kaynaklanmadığı da açıktır. Başsavcılık 15/10/2018 tarihinde yapılan suç duyurusundan sonra uzun süre hareketsiz kalmıştır. Bu kapsamda elde edilmesi olanaklı olan görüntülerin saklama süresinin dolmasına da sebebiyet verdiği söylenebilecektir. Ayrıca Başsavcılık, olayda tanıklar bulunduğu açık olmasına rağmen bu yönde bir araştırma yapmamış; başvurucunun koğuşundakileri tanık olarak dinlememiştir. Başvurucunun fiziki saldırısına uğradığı ileri sürülen ve olaya karıştığı anlaşılan infaz koruma memurlarının ifadelerine başvurmamıştır. Adli muayene raporlarındaki çelişki ve subjektif değerlendirmeler ile başvurucunun yakınmalarına yönelik olarak Kurum doktorunun ifadesini almamıştır. Bu durumda Başsavcılığın soruşturmayı etkilibir şekilde yürüttüğünden bahsedilmesine olanak yoktur. Dolayısıyla kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
17. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvence altına alınan kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
18. Kötü muamele yasağının maddi boyutunun ihlal edildiği iddialarının değerlendirilebilmesi için olayı çevreleyen maddi koşullar, inceleme yapmaya olanak verecek şekilde aydınlatılmalıdır. Olayın aydınlatılması ise ihlal iddiaları ile ilgili etkili bir soruşturma yapılmasına bağlıdır. Başvuruya konu olayda olayı çevreleyen koşullar yeterinceaydınlatılmadığından bu aşamada kötü muamele yasağının maddi boyutu yönünden inceleme yapılması mümkün görülmemiştir.
III. GİDERİM
19. Başvurucu, ihlalin tespiti ve yeniden soruşturma yapılması yanında 200.000 TL maddi ve 300.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
20. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 6216 sayılı Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği soruşturma makamınca yapılması gereken iş, yeniden soruşturma işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek soruşturma sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
21. Başvurucuya manevi zararları karşılığında net 165.000 TL ödenmesine, başvurucu maddi zararlarına yönelik herhangi bir delil sunmadığından maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvence altına alınan kötü muamele yasağının usul boyutunun İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmak üzere Osmaniye Cumhuriyet Başsavcılığına (Sor.No: 2020/7972) GÖNDERİLMESİNE,
D. Başvurucuya net 165.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, başvurucunun tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,
E. 40.000 TL vekâlet ücretinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 11/3/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.