TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
AYDIN SÜLEYMAN KOCAMAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/94195
Karar Tarihi: 2/10/2025
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Yılmaz AKÇİL
Raportör : Ayça GANİDAĞLI DEMİRCİ
Başvurucular : 1- Aydın Süleyman
  KOCAMAN
2- Esat KOCAMAN
3- Esma UYSAL
4- Fahrettin KERİM
  KOCAMAN
5- Faruk ÖZDEMİR
6- Güllü KOCAMAN
7- Hava KOCAMAN
8- İbrahim KOCAMAN
9- İlyas KOCAMAN
10- Mediha ÖZDEMİR
11- Mehmet KOCAMAN
12- Nesliha KOCAMAN
13- Nurşen DEVECİ
14- Özgür ÖZDEMİR
15- Saadet ÖZDEMİR
16- Sadi KOCAMAN
17- Toğman Sancar
  KOCAMAN
18- Ülman KOCAMAN
Vekili : Av. Cemil KAŞLI
I. BAŞVURUNUN
ÖZETİ
1. Başvuru; taşınmaza kamulaştırma yapılmadan el
atılması, kamulaştırmasız el atma karşılığında hükmedilen tazminatların
enflasyon karşısında değer kaybına uğraması, yargılamanın uzun sürmesi
nedeniyle mülkiyet hakkı ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiği
iddialarına ilişkindir. Başvuru, süresi içinde yapılmıştır. Başvurunun kabul
edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
1. Başvurucu
Havva Kocaman Yönünden
2. Anayasa Mahkemesi Abdurrahman Beycur ve diğerleri ([GK], B. No: 2023/76490, 31/7/2025) kararında başvurucunun bireysel başvuru
tarihinden sonra vefat etmesi hâlinde bireysel başvurudan haberi olmayan
mirasçılarının hak kaybına uğramaması için yapılması gerekenler hususunda genel
ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi mirasçıların hak kaybına
uğramalarını engellemek, bireysel başvuruların neticelendirilmesini sağlamak
gerekliliğini birlikte karşılayabilecek bir yol olarak 30/3/2011 tarihli ve
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanun'un 49. maddesinin (7) numaralı fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün
(İçtüzük) 84. maddesinin verdiği yetkiyle 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu’nun 26. maddesinin başvuru tarihinden sonra ölüm hâli
için de uygulanabileceği kanaatine varmıştır.
3. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, başvurucunun
bireysel başvuru tarihinden sonra ölmesi hâlinde bu kişi yönünden başvurunun
işlemden kaldırılmasına karar verilmesinin uygun olacağı sonucuna ulaşmıştır.
Bunun yanında vefat etmiş olan başvurucunun mirasçısı olduğunu bilgi ve
belgeleriyle ispat eden kişilerin ise makul bir süre içinde bireysel başvuruyu
takip etme iradesini ortaya koymaları hâlinde -mirasçıların menfaatlerinin
bulunup bulunmadığını da gözeterek- başvurunun incelenmesine devam
edilebileceğini belirtmiştir. Bu kapsamda bireysel başvuru yapıldıktan sonra
ölen bir başvurucunun mirasçılarının başvuruyu devam ettirme yönündeki
taleplerini Anayasa Mahkemesine iletme yükümlülüğünün kendileri üzerinde olduğu
kaydedilmelidir. Öte yandan Anayasa’nın uygulanması ve yorumlanması veya temel
hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının
gerekli kıldığı hâllerde başvurucunun bireysel başvuru tarihinden sonra ölmesi
durumunda dahi başvurunun incelenmeye devam edilebileceği vurgulanmalıdır.
Somut başvuruda başvurucu Havva Kocaman başvuru tarihinden sonra 5/4/2025
tarihinde vefat etmiştir. Dolayısıyla başvurucu Havva Kocaman yönünden anılan
kararda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir
durum bulunmamaktadır.
4. Açıklanan nedenlerle başvurucu Havva Kocaman yönünden
başvurunun işlemden kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.
2. Diğer
Başvurucular Yönünden
A. Kamulaştırmasız
El Atma Nedeniyle Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
5. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile
benzer nitelikte olan Şevket Karataş ([GK], B. No: 2015/12554,
25/10/2018), Celalettin Aşçıoğlu ([1. B.], B. No: 2013/1436, 6/3/2014), Mustafa
Asiler ([2. B.], B. No: 2013/3578, 25/2/2015) ile İbrahim Oğuz ve
diğerleri ([1. B.], B. No: 2013/5926, 6/10/2015) kararlarında uygulanacak
anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede başvurucuların taşınmazlarına
yapılan kamulaştırmasız el atmanın Anayasa'nın 13., 35. ve 46. maddeleriyle
4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nda belirtilen usule
uymayan bir müdahale olduğu belirtilerek mülkiyet hakkına yapılan söz konusu
müdahalenin kanunilik ilkesini ihlal ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Somut
başvuruda da anılan kararlarda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan
ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.
6. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 35. maddesinde
güvence altına alınan mülkiyet haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi
gerekir.
B. Kamulaştırmasız
El Atma Karşılığında Hükmedilen Tazminatların Değer Kaybına Uğraması Yönünden
Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
7. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile
benzer nitelikte olan Ali Şimşek ve diğerleri ([1. B.], B. No:
2014/2073, 6/7/2017), Mehmet Akdoğan ve diğerler i ([1. B.], B. No:
2013/817, 19/12/2013), Kadir Çakar ([1. B.], B. No: 2015/18908,
21/3/2018), Hanım Çeyiz ve Mehmet Gündüz ([1. B.], B. No: 2015/19289,
17/7/2018), Türkan Poyraz ([1. B.], B. No: 2015/15388, 13/9/2018) ve Emine Dilek Onaran ve diğerleri ([1. B.], B. No: 2017/19987, 12/2/2020)
kararlarında kamulaştırma bedellerinin ve kamulaştırmasız el atma karşılığında
hükmedilen tazminatların enflasyon karşısında değer kaybına uğratılmasına (veya
uğratılarak ödenmesine) ilişkin şikâyetleri inceleyerek uygulanacak anayasal
ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma
karşılığında hükmedilen tazminatların enflasyon karşısında önemli ölçüde değer
kaybına uğratılmasının (veya uğratılarak ödenmesinin) başvuruculara şahsi
olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklediğini belirterek mülkiyet hakkının
ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır. Somut başvuruda da anılan kararlarda açıklanan
ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.
8. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 35. maddesinde
güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi
gerekir.
C. Makul Sürede
Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
9. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile
benzer nitelikte olan Veysi Ado ([GK], B. No: 2022/100837, 27/4/2023)
kararında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede Anayasa
Mahkemesi 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine
Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un
geçici 2. maddesinde 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 40. maddesi ile
yapılan değişikliğe göre 9/3/2023 tarihi (bu tarih dâhil) itibarıyla derdest
olan, yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi
şikâyetiyle yapılan başvurular ile yargılamaların makul sürede
sonuçlandırılmadığı iddialarıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna
başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun
ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı neticesine varmıştır. Somut başvuruda,
anılan kararda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren
bir durum bulunmamaktadır.
10. Açıklanan gerekçelerle başvuruların bu kısmının diğer
kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının
tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
11. Başvurucular; ihlalin tespiti, yargılamanın
yenilenmesi ile maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
12. Kamulaştırmasız el atma şikâyeti nedeniyle mülkiyet
hakkının ihlalinin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama
yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır. Olayda ihlalin sonuçlarının ortadan
kaldırılması bakımından etkin giderim yolu, tazminat olarak görülmektedir. Eski
hâle getirme kuralı çerçevesinde ihlalin sonuçlarının bütünüyle ortadan
kaldırılabilmesi için başvuruculara manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi
gerekir.
13. Kamulaştırmasız el atma karşılığında hükmedilen
tazminatların değer kaybetmiş olması nedeniyle tespit edilen mülkiyet hakkı
ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında
hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri
ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının
gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama
işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere
ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin
nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda
bkz. Mehmet Doğa n [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül
Alkaya ve diğerleri (2), [1. B.] B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60,
66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§
93-100). Diğer taraftan, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için
yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığından
diğer tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Başvurucu Havva Kocaman tarafından yapılan
başvurunun ölüm nedeniyle İŞLEMDEN KALDIRILMASINA,
2. Diğer başvurucular yönünden kamulaştırmasız el atma
nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR
OLDUĞUNA,
3. Diğer başvurucular yönünden kamulaştırmasız el atma karşılığında
hükmedilen tazminatların değer kaybına uğraması nedeniyle mülkiyet hakkının
ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
4. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine
ilişkin iddiaların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ
OLDUĞUNA,
B. 1. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan
mülkiyet hakkının kamulaştırmasız el atma nedeniyle İHLAL EDİLDİĞİNE,
2. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan
mülkiyet hakkının kamulaştırmasız el atma karşılığında hükmedilen tazminatların
değer kaybına uğratılması nedeniyle İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin kamulaştırmasız el atma
karşılığında hükmedilen tazminatların değer kaybına uğratılması nedeniyle
mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden
yargılama yapılmak üzere Fethiye 2. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2017/160,
K.2020/242) GÖNDERİLMESİNE,
D. Diğer başvuruculara net 34.000 TL manevi tazminatın
MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
E. 664,10 TL harç ve 30.000 TL vekâlet ücretinden oluşan
toplam 30.664,10 TL yargılama giderinin diğer başvuruculara MÜŞTEREKEN
ÖDENMESİNE,
F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben diğer
başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay
içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği
tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına
GÖNDERİLMESİNE 2/10/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.