TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
NAZMİYE ÇALIKIR VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/14961)
Karar Tarihi: 20/4/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Serdar
  ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Muammer
  TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör Yrd. : İsmail Emrah
  PERDECİOĞLU
Başvurucular : 1. Nazmiye
  ÇALIKIR
2. Seher
  MANDI
3. Gülbahar
  BULUT
4. Songül
  GÜRKAN
5. Osman
  ÜNLÜ
6. Recep
  TOPUZ
7. Muharrem
  TOPUZ
8. Sezai
  ÖZKAN
9. Saadet
  GÜLÜNMEZ
10. Aysel
  ÖZDEMİR
11. Nurten
  TÜNAL
12. Nursel
  ŞAT
13. Nuran
  KARATAŞ
Vekili : Av. Lale
  İNCESU
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, kamu kurum ve kuruluşları aleyhine verilmiş,
ekonomik değere ilişkin ve icra edilebilir bir yargı kararının uzun süre icra
edilmemesi ve taşınmaza kamulaştırmasız el atılması nedenleriyle mahkemeye
erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 16/9/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden
sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından, başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
8. Başvurucular tarafından 21/10/2009 tarihinde Ankara 4. Asliye
Hukuk Mahkemesinde Ankara Büyükşehir Başkanlığı aleyhine açılan kamulaştırmasız
el atmadan kaynaklanan tazminat davasında 21/10/2010 tarihli karar ile
başvuruculara toplam 93.107 TL tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek
yasal faizi ile birlikte ödenmesine hükmedilmiş, karar Yargıtay 5. Hukuk
Dairesince 2/4/2012 tarihinde onanmış, karar düzeltme istemi ise 25/12/2012
tarihinde reddedilmiş ve yargılama sona ermiş, karar düzeltme isteminin reddine
ilişkin ilam başvuruculara 6/2/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.
9. Başvurucular 11/11/2016 tarihinde, ilgili idare ise 7/11/2016
tarihinde güncel alacak-borç bilgilerini sunmuşlardır. Buna göre başvurucular
ilgili idarece kısmi ödemeler yapıldığını ancak hâlen 138.904,55 TL alacaklı
olduklarını; ilgili idare ise kısmi ödemeler yapılmakla birlikte 100.611,30 TL
borçlu bulunduğunu beyan etmiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
10. Mahkemenin 20/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucu Gülbahar Bulut Yönünden İnceleme
11. Başvurucu vekili Av. Lale İncesu, bireysel başvuru
tarihinden önce 31/3/2014 tarihinde vefat ettiği anlaşılan Gülbahar Bulut'un
kamu kurum ve kuruluşları aleyhine verilmiş, ekonomik değere ilişkin ve icra
edilebilir bir yargı kararının uzun süre icra edilmemesi nedeniyle mahkemeye
erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
12. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar" kenar
başlıklı 46. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem
ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler
tarafından yapılabilir."
13. 6216 sayılı Kanun'un "Başvuru
hakkının kötüye kullanılması" kenar başlıklı 51. maddesi
şöyledir:
"Bireysel
başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucular aleyhine,
yargılama giderlerinin dışında, ayrıca ikibin Türk
Lirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasına hükmedilebilir."
14. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün “Başvuru hakkının kötüye kullanılması” kenar başlıklı 83. maddesi şöyledir:
“Başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki
davranışlarıyla bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespit
edilmesi hâlinde başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında, ilgilinin ikibin Türk Lirasından fazla olmamak üzere disiplin para
cezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.”
15. İlgili düzenlemeler vasıtasıyla genel hukuk teorisinde bir
kamu düzeni kuralı olarak ele alınan ve genel olarak bir hakkın açıkça
öngörüldüğü amaç dışında ve başkalarını zarara sokacak şekilde kullanılmasının
hukuk düzenince himaye edilmeyeceğini ifade eden hakkın kötüye kullanılmasının,
bireysel başvuru alanında özel olarak ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamda
bireysel başvuru usulünün amacına açıkça aykırı olan ve mahkemenin başvuruyu
gereği gibi değerlendirmesini engelleyen davranışların başvuru hakkının kötüye
kullanılması olarak değerlendirilmesi mümkündür ( Mehmet Güven Ulusoy, [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015, § 31; S.Ö. , B. No: 2013/7087,
18/9/2014, § 28).
16. Bu kapsamda özellikle mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçek
olmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,
başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgi
verilmemesi, başvurunun değerlendirilmesi sürecinde vuku bulan ve söz konusu
değerlendirmeyi etkileyecek nitelikte yeni ve önemli gelişmeler hakkında
mahkemenin bilgilendirilmemesi suretiyle başvuru hakkında doğru bir kanaat
oluşturulmasının engellenmesi, medeni ve meşru eleştiri sınırları saklı kalmak
kaydıyla bireysel başvuru amacıyla bağdaşmayacak surette hakaret, tehdit veya
tahrik edici bir üslup kullanılması ile söz konusu başvuru yolu kapsamında
ihlalin tespiti ile ihlal ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin amaçla
bağdaşmayacak surette içeriksiz bir başvuruda bulunulması durumunda başvuru
hakkının kötüye kullanıldığı kabul edilebilecektir (Mehmet Güven Ulusoy, § 32;
S.Ö., § 29).
17. Merkezî Nüfus İdaresi Sistemi'nden yapılan sorgulama
neticesinde başvuruculardan Gülbahar Bulut'un bireysel başvuru tarihinden önce
31/3/2014 tarihinde vefat ettiği tespit edilmiş; ancak, Av. Lale İncesu
tarafından, başvurucunun anayasal haklarının ihlal edildiğinden bahisle verilen
16/9/2014 tarihli başvuru formunda, başvurucunun öldüğü konusunda bir bilgiye
yer verilmeden bireysel başvuru yapıldığı anlaşılmıştır.
18. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireysel
başvuru yapmadan önce ölmesi durumunda ölen kişi adına bir başkası tarafından
bireysel başvuru yapma imkânı bulunmamaktadır ( Abdurrehman URAY, B. No: 2013/6140, 5/11/2014, § 30).
19. Açıklanan nedenlerle, başvuru tarihinden önce vefat etmiş
başvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafından yapılan
bireysel başvurunun başvuru hakkının kötüye
kullanımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.
20. Bu durumda Avukat Lale İncesu aleyhine Anayasa Mahkemesini
yanıltıcı nitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi
ve İçtüzük’ün 83. maddesi uyarınca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasına hükmedilmesi
gerekir.
B. Diğer Başvurucular Yönünden İnceleme
1. Mahkemeye Erişim Hakkı ve Mülkiyet Hakkının
İhlal Edildiğine İlişkin İddia
21. Başvurucular ilgili idare aleyhine verilmiş, ekonomik değere
ilişkin ve icra edilebilir yargı kararının uzun süre icra edilmemesi nedeniyle
mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri
sürmüşlerdir.
a. Kabul Edilebilirlik
Yönünden
22. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine
karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeninin de bulunmadığı anlaşılan
mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın
kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden
23. Kamu kurum ve kuruluşları aleyhine verilmiş, icra edilebilir
bir yargı kararının hiç icra edilmemesi ya da icrasının makul süre içinde
yapılmaması, kararın verildiği yargılamada sağlanmış olan mahkemeye erişim
hakkı dâhil adil yargılanma hakkı güvencelerini anlamsız hâle getirir.
Dolayısıyla böyle bir durum mahkemeye erişim hakkının ihlali sonucunu doğurur ( Kenan Yıldırım ve Turan Yıldırım, B.
No:2013/711, 3/4/2014, §§ 37-54).
24. Öte yandan mahkeme kararına dayanan icra edilebilir bir
alacak, mülkiyet hakkı kapsamında korunan ekonomik bir değer ifade eder. Kamu
kurum ve kuruluşları aleyhine hükmedilmiş böyle bir alacağın hiç ödenmemesi ya
da ödenmesinin uzun sürmesi suretiyle oluşan belirsizlik, mülkiyet hakkının
ihlaline neden olur (Kenan Yıldırım ve Turan Yıldırım, §§ 55-75).
25. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda
verdiği kararları dikkate alındığında somut olayda yukarıda belirtilen
nitelikteki yargı kararının dört yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen kısmen
icra edilmiş olması nedeniyle mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının
ihlal edildiği sonucuna varılmalıdır.
26. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence
altına alınan mahkemeye erişim hakkı ile Anayasa’nın 35. maddesinde güvence
altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
2. Kamulaştırmasız El
Atma Nedeniyle Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
27. Başvurucular taşınmazlarına kamulaştırma usulüne uyulmadan
el atıldığını belirterek mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri
sürmüşlerdir.
28. 6216 sayılı Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası
gereği bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu
öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde
yapılması gerekir.
29. Somut olayda, başvurucuların Ankara 4. Asliye Hukuk
Mahkemesinde açtıkları kamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan tazminat davasına
ilişkin nihai kararın, Yargıtay 5. Hukuk Dairesince karar düzeltme istemi
üzerine 25/12/2012 tarihinde verildiği ve şikâyete ilişkin başvuru yolunun
tükendiği, 25/12/2012 tarihli ilamın ise başvuruculara 6/2/2013 tarihinde
tebliğ edildiği, bu durumda söz konusu şikâyet için otuz günlük süre geçtikten
sonra 16/9/2014 tarihinde başvuru yapıldığı anlaşılmıştır.
30. Açıklanan nedenle başvurunun bu kısmının, diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi
gerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un
50. Maddesi Yönünden
31. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının
ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi
hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere
hükmedilir…”
32. Başvurucular, tazminat talebinde bulunmamışlardır.
33. Somut olayda mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının
ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.
34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800
TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucular
Nazmiye ÇALIKIR, Seher MANDI, Songül GÜRKAN, Osman ÜNLÜ, Recep TOPUZ, Muharrem
TOPUZ, Sezai ÖZKAN, Saadet GÜLÜNMEZ, Aysel ÖZDEMİR, Nurten TÜNAL, Nursel ŞAT ve
Nuran KARATAŞ'a müşterek olarak ödenmesine karar
verilmesi gerekir.
35. Ayrıca yargı kararının mümkün olan en kısa sürede icra
edilmesi ve böylece hukuk devleti ilkesi ile adalete olan güvenin gördüğü
zararın devam etmesinin önlenmesi için ihlal kararının bir örneğinin ilgili
idareye gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Gülbahar Bulut'a vekâleten Av. Lale İncesu tarafından yapılan
başvurunun başvuru hakkının kötüye
kullanılması nedeniyleREDDİNE ,
B. Diğer başvurucular yönünden,
1. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın
KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL
EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
3. Kamulaştırmasız el atma nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal
edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Diğer başvurucular yönünden,
1. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil
yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
2. Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet
hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
D. Yargı kararının en kısa sürede icra edilmesi için kararın bir
örneğinin Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığına GÖNDERİLMESİNE,
E. 206,10 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam
2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucular Nazmiye ÇALIKIR, Seher MANDI,
Songül GÜRKAN, Osman ÜNLÜ, Recep TOPUZ, Muharrem TOPUZ, Sezai ÖZKAN, Saadet
GÜLÜNMEZ, Aysel ÖZDEMİR, Nurten TÜNAL, Nursel ŞAT ve Nuran KARATAŞ'a müştereken ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye
Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede
gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar
geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca 2.000 TL disiplin para
cezasının Avukat Lale İNCESU'dan TAHSİLİNE,
H. Kararın bir örneğinin Ankara Barosu Başkanlığına
GÖNDERİLMESİNE,
I. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE,
20/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.