TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
HATİCE KÖŞKER TOPRAK BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/17673)
Karar Tarihi:18/1/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Serruh KALELİ
Nuri
  NECİPOĞLU
Hasan Tahsin
  GÖKCAN
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör Yrd. : Gökçe
  GÜLTEKİN
Başvurucu : Hatice
  KÖŞKER TOPRAK
Vekili : Av. Keleş
  ÖZTÜRK
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği
iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 11/11/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu 19/12/2000 tarihinde hükümlü olarak Üsküdar E Tipi
Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunmaktayken meydana gelen olaylar sonucunda
Cezaevindeki çok sayıda tutuklu ve hükümlü hayatını kaybetmiş veya
yaralanmıştır. (Kapatılan) Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığınca başvurucunun da
aralarında bulunduğu 405 kişi hakkında soruşturma başlatılmış ve şüphelilerin
adam öldürme suçuna iştiraki, Cezaevini tahrip etmek ve Cezaevi idaresine karşı
toplu olarak ayaklanmak suçlarından tutuklanmaları talebi üzerine 25/12/2000
tarihinde 405 kişinin gıyaben tutuklanmalarına karar verilmiştir. (Kapatılan)
Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığının 23/3/2001 tarihli iddianamesi ile kamu
davası açmıştır.
9. (Kapatılan) Üsküdar l. Ağır Ceza Mahkemesince 9/4/2001
tarihli kararla Mahkemenin görevsizliğine, dava dosyasının görevli İstanbul
Devlet Güvenlik Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. İstanbul 1 No.lu
Devlet Güvenlik Mahkemesince 30/4/2001 tarihinde görevsizlik kararı verilmesi
üzerine dava dosyası Yargıtaya gönderilmiştir.
Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 6/6/2001 tarihli kararıyla (kapatılan) Üsküdar l.
Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
10. Mahkemece yargılamaya devam edilerek 31/5/2004 tarihinde
başvurucunun çağrılmasına karar verilmiş, başvurucu 28/3/2007 tarihli duruşmaya
gelerek savunmasını yapmıştır. (Kapatılan) Üsküdar 1. Ağır Ceza Mahkemesinin
kapatılması üzerine yargılamaya İstanbul Anadolu 5. Ağır Ceza Mahkemesinde
devam edilmiştir. Mahkemenin 22/1/2016 tarihli kararıyla başvurucunun bir kısım
suçtan beraatine , başvurucu hakkında bir kısım suçtan
açılan davanın ise zamanaşımı nedeniyle düşürülmesine karar verilmiştir. Hüküm
temyiz edilmiş olup inceleme devam etmektedir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
11. Mahkemenin 18/1/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
12. Başvurucu, etkili başvuru hakkı ve makul sürede yargılanma
hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
13. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki tavsifi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki nitelendirmesini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvuru formu ve ekleri incelendiğinde
başvurucunun, uzun süren yargılama süreci boyunca makul sürede yargılama
yapılmamasından dolayı uğradığı hak kaybına ilişkin olarak başvurabileceği bir
iç hukuk yolunun bulunmadığını belirterek etkili başvuru hakkının ihlal
edildiği iddiasında bulunduğu anlaşılmıştır. Anılan ihlal iddiası, başvurucunun
başvurabileceği bir iç hukuk yolu olarak Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda
bulunma imkânının sağlanması durumu ve başvuruya konu yargılamanın devam ettiği
hususu da dikkate alındığında makul sürede yargılanma hakkı kapsamında
değerlendirilmiştir.
A. Kabul Edilebilirlik
Yönünden
14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine
karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul
sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir
olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Esas Yönünden
15. Ceza yargılamasının süresi tespit edilirken sürenin
başlangıç tarihi olarak bir kişiye suç işlediği iddiasının yetkili makamlar
tarafından bildirildiği veya isnattan ilk olarak etkilendiği arama ve gözaltı
gibi birtakım tedbirlerin uygulandığı tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak
suç isnadına ilişkin nihai kararın verildiği, yargılaması devam eden davalar
yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgili kararını
verdiği tarih esas alınır ( B.E. ,
B. No: 2012/625, 9/1/2014, § 34).
16. Ceza yargılamasının süresinin makul olup olmadığı
değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların
ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın
süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate
alınır ( B.E. , § 29).
17. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda
verdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda on altı yılı aşan yargılama
süresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.
18. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence
altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi
gerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un
50. Maddesi Yönünden
19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı
fıkrası şöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının
ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi
hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere
hükmedilir…”
20. Başvurucu, manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
21. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği
sonucuna varılmıştır.
22. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları
karşılığında -yargılamadaki taraf sayısı da dikkate alınarak- başvurucuya net
7.920 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
23. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800
TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucuya
ödenmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin
iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede
yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucuya net 7.920 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,
tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
D. 206,10 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam
2.006,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye
Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede
gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar
geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcılığına ( Tebliğname No.16-2016/188929) GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE
18/1/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.