TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ÖNER ÇALIŞKAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/15774)
Karar Tarihi: 31/10/2018
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Serdar
  ÖZGÜLDÜR
Serruh KALELİ
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin
  GÖKCAN
Raportör : Tuğçe TAKCI
Başvurucu : Öner
  ÇALIŞKAN
Vekili : Av. İbrahim
  PINAR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, kamu görevinden çıkarılmaya karar verilmesi
nedeniyle anayasal hakların ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 9/9/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
6. 15 Temmuz 2016 gecesi Türk Silahlı Kuvvetleri içinde
örgütlenmiş bir grup tarafından darbe girişiminde bulunulmuştur.
7. Bu kapsamda devletin yetkili organları tarafından tehdit
değerlendirmesi yapılarak başta Fetullahçı Terör
Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) olmak üzere demokratik anayasal
düzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, millî güvenliğe yönelik tehdit
oluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbirler
alınması kararlaştırılmıştır.
8. Anılan tedbirler kapsamında olağanüstü hâl ilan edilmiş ve
birçok olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi çıkarılmıştır.
9. Bu kapsamda Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar
Kurulunca 15/8/2016 tarihinde kararlaştırılan 672 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında
Kamu Personeline İlişkin Alınan Tedbirlere Dair Kanun Hükmünde Kararname (KHK)
1/9/2016 tarihli ve 29818 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Anılan KHK ile ülke genelinde ilan edilen
olağanüstü hâl kapsamında, kamu personeline ilişkin bazı tedbirlerin alınması
amaçlanmıştır.
10. 672 sayılı KHK'nın 2. maddesinde; terör örgütlerine veya
devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna Millî Güvenlik
Kurulunca (MGK) karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti
veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu
değerlendirilen ve anılan KHK'ya ekli listelerde yer alan kişilerin başka
hiçbir işleme gerek kalmaksızın kamu görevinden çıkarıldığı belirtilmiştir.
11. Başvurucu, Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde maarif
müfettişi iken 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılmıştır.
12. Başvurucu 9/9/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
13. Bireysel başvuru yapılması sonrasında Cumhurbaşkanı'nın
başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunca 2/1/2017 tarihinde kararlaştırılan
685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname, 23/1/2017 tarihli ve 29957 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
14. 685 sayılı KHK'nın 1. maddesiyle olağanüstü hâl kapsamında
tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak
üzere Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) kurulmuştur. Anılan
KHK'nın 2. maddesinde, Komisyonun olağanüstü hâl kapsamında doğrudan kanun
hükmünde kararnameler ile "kamu
görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi" ne ilişkin olarak tesis edilen işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirip karar
vereceği belirtilmiştir.
15. Başbakanlık tarafından yapılan duyuruda Komisyona
başvuruların 17/7/2017 tarihinde başlayacağı ilan edilmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
16. İlgili ulusal hukuk için bkz. Remziye Duman, B. No: 2016/25923, 20/7/ 2017,§ §
16-25.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
17. Mahkemenin 31/10/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
18. Başvurucu, KHK ile kamu görevinden çıkarılmasına karar
verildiği için bu işleme karşı gidilebilecek bir yargı yolu bulunmaması
nedeniyle mahkemeye erişim hakkının; hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı
verilmeden terör örgütüyle ile iltisak ve irtibatının görülmesi nedeniyle
masumiyet karinesinin; kamu görevinde çalışarak gelir elde etme ve emeklilik
hakkının elinden alınması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri
sürmüş; ihlalin tespiti talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
19. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa
Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının
tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetini
öncelikle yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu
konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara sunması ve bu
süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir( İsmail Buğra
İşlek , B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).
20. Başvuru yollarının tüketilip tüketilmediği, ilke olarak
Anayasa Mahkemesine başvurunun yapıldığı tarihteki duruma bakılarak
değerlendirilir. Ancak Anayasa Mahkemesi bazı durumlarda bireysel başvuru
yapıldıktan sonra oluşturulan yeni başvuru yollarının tüketilmesi gerektiğine
de karar verebilir. Özellikle belli bir konudaki yapısal ve sistemik sorunlara
çözüm bulmak amacıyla sonradan oluşturulmuş bir yol söz konusu ise ikincillik ilkesi,o konudaki temel hak ve
özgürlüklerin ihlali iddialarının -bu yol vasıtasıyla- öncelikle idari ve
yargısal makamlarca değerlendirilmesine imkân tanınmasını gerekli kılabilir. ( Remziye Duman , § 35).
21. Her hâlükârda bir başvuru yolunun tüketilmesinin gerekli
olması için ulaşılabilir olması, ihlal iddiaları yönünden makul bir başarı
şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip olması gerekir. Belli
bir başvuru yolunun soyut olarak belirtilen niteliklere sahip olması yeterli
değildir. Bu yolun uygulamada da anılan niteliklere sahip olması ya da en
azından sahip olmadığının kanıtlanmamış olması gerekir. Bununla birlikte soyut
olarak makul bir başarı sunma kapasitesi bulunan bir yolun uygulamada başarıya
ulaşmayacağına dair süphe , o başvuru yolunun
tüketilmemesini haklı kılmaz. Özellikle sonradan oluşturulan ve henüz
uygulaması olmayan bir başvuru yolunun bu kapsamda değerlendirilmesi gerekir ( Remziye Duman , § 36).
22. 685 sayılı KHK’nın 1. maddesiyle Anayasa'nın 120. maddesi
kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli Türkiye Büyük Millet Meclisi
kararıyla onaylanan olağanüstü hâl kapsamında, terör örgütlerine veya devletin
millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna MGK tarafından karar verilen
yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis
edilmeksizin doğrudan KHK hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin
başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Komisyon kurulmuştur.
23. Komisyon, başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan
kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin
başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere kurulmuştur. Olağanüstü hâl
kapsamında doğrudan KHK'lar ile tesis edilen kamu görevinden, meslekten veya
görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi; öğrencilikle
ilişiğin kesilmesi; dernekler, vakıflar, sendika, federasyon ve
konfederasyonlar, özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıf
yükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete ve
dergiler, haber ajansları, yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması;
emekli personelin rütbelerinin alınması işlemleri hakkındaki başvuruları
değerlendirip karara bağlayacaktır. Ayrıca olağanüstü hâl kapsamında yürürlüğe
konulan KHK'lar ile gerçek veya tüzel kişilerin hukuki statülerine ilişkin
olarak doğrudan düzenlenen diğer işlemlerle ilgili de Komisyona talepte bulunma
hakkı verilmiştir.
24. 685 sayılı KHK'nın 7. maddesinde, Komisyonun başvuru almaya
başladığı tarihten önce yürürlüğe konulan KHK'larla ilgili olarak başvuru alma
tarihinden (17/7/2017) itibaren altmış gün içinde; bu tarihten sonra yürürlüğe
konulan KHK'larla ilgili olarak ise Resmî Gazete'de yayımlanma tarihinden itibaren altmış gün içinde Komisyona başvuru
yapılabileceği, aynı KHK'nın 11. maddesinde de Komisyon kararlarına karşı idare
mahkemelerine başvurulabileceği hüküm altına alınmıştır.
25. 685 sayılı KHK'nın geçici 1. maddesinin (3) numaralı
fıkrasına göre Komisyonun görev alanına giren konularda daha önce herhangi bir
yargı merciine başvurmuş veya dava açmış olanlar hakkında yargı mercilerince
karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilir ve dosyalar yeni bir
başvuru şartı aranmaksızın incelenmek üzere Komisyona gönderilir. Anılan
düzenlemenin olağan kanun yollarına ilişkin olduğu açıktır. Anayasa Mahkemesine
bireysel başvuru yolu ise olağan nitelikte bir kanun yolu değildir. Açıklanan
nedenle Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvurular 685 sayılı KHK'nın
geçici 1. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamına girmemektedir. Dolayısıyla
somut bireysel başvuruların kabul edilebilirlik kriterleri bakımından
değerlendirilmesi gerekir (Benzer yöndeki kararlar için bkz. Sait Orçan , B.
No: 2016/29085, 19/7/2017; Ramazan Korkmaz ,
B. No: 2016/36550, 19/7/2017).
26. Ayrıntıları Anayasa Mahkemesinin Remziye Duman kararında belirtildiği üzere KHK ile kamu
görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği
kesilenlere ilişkin ihlal iddiaları incelendiğinde ilk bakışta ulaşılabilir,
ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama
kapasitesi olduğu görünen Komisyona başvuru yolu tüketilmeden yapılan
başvuruların incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile
bağdaşmayacağı sonucuna varılmıştır.
27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun başvuru
yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Başvurucunun 685 sayılı KHK'nın 7. maddesinde belirtilen usul
ve sürede Komisyona başvurmasında serbestiyetine ,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
31/10/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.