TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
NAZ AYDEMİR BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/850)
Karar Tarihi: 19/12/2013
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Alparslan ALTAN
Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
Engin YILDIRIM
Raportör : Elif KARAKAŞ
Başvurucu : Naz AYDEMİR
Vekili : Av. Nihal YILDIRIM
I. BAŞVURUNUN
KONUSU
1. Başvurucu, tarafına serbest
transfer hakkı tanınması isteminin reddi üzerine başvurduğu Spor Genel
Müdürlüğü Tahkim Kurulu kararı nedeniyle Anayasa’nın 10., 59. ve 60. maddelerinde
tanımlanan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
II. BAŞVURU
SÜRECİ
2. Başvuru, 16/1/2013 tarihinde
İstanbul 36. Asliye Ceza Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit
edilmiştir.
3. İkinci Bölüm İkinci
Komisyonunca, 27/11/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 33. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesinin
Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
III. OLAY VE
OLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru dilekçesindeki
ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Profesyonel sporcu olan ve
2011-2012 sezonunda aralarındaki sözleşme ilişkisine dayalı olarak bir spor
kulübü derneğinin A Kadın Voleybol Takımında oynayan başvurucu, sosyal güvenlik
primlerinin kulüp tarafından sözleşmede öngörülen bedel yerine asgari ücret
üzerinden ödendiğini ileri sürerek tarafına serbest transfer hakkı tanınması
talebiyle 16/8/2012 tarihinde Türkiye Voleybol Federasyonu Başkanlığına
başvurmuştur.
6. Türkiye Voleybol Federasyonu
Yönetim Kurulunun 16/9/2012 tarih ve 62 sayılı kararı ile başvurucunun talebi
reddedilmiştir.
7. Başvurucunun itirazı üzerine
kararı inceleyen Spor Genel Müdürlüğü Tahkim Kurulu, 8/11/2012 tarih ve
E.2012/120, K.2012/231 sayılı kararıyla, başvurucunun sigorta primlerinin
alınan ücret düşük gösterilmek suretiyle düşük ödendiğine ilişkin iddia
konusunda somut ve inandırıcı deliller ortaya konulamadığı gibi bu hususun
ayrıca ilgili merciler önünde anlaşmazlık konusu yapılabileceğini belirterek
itiraza konu kararda mevzuat hükümlerine aykırı bir yön bulunmadığı
gerekçesiyle başvuruyu reddetmiştir.
8. Başvurucunun karar düzeltme
talebi de koşulları oluşmadığı gerekçesiyle Spor Genel Müdürlüğü Tahkim
Kurulunun 6/12/2012 tarih ve E.2012/120, K.2012/247 sayılı kararı ile reddedilmiştir.
Bu karar başvurucuya 17/12/2012 tarihinde tebliğ edilmiştir.
B. İlgili
Hukuk
9. 22/3/2005 tarih ve 25763
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Voleybol Federasyonu Çalışma Usul ve
Esaslarına Dair Ana Statünün verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan Türkiye
Voleybol Federasyonu Sporcu Tescil, Lisans ve Transfer Talimatı’nın 16. maddesinin birinci fıkrasının (16.1.) numaralı bendi şöyledir:
“Sözleşmeli sporcuların sözleşmeli oldukları süre için, SSK
prim bedellerini ödemek kulübünün kesin sorumluluğundadır. Sözleşme süresinde
SSK primleri kulübü tarafından tam olarak ödenmeyen ve ödenmediğini belgeleyen
her sözleşmeli sporcu sezon sonunda sözleşme süreleri bitmemiş olsa dahi
bedelsiz olarak serbest kalır. …”
10. Aynı Talimat’ın 33. maddesinin birinci fıkrasının (33.2.) ve (33.3.) numaralı bentleri
şöyledir:
“Türkiye 1. ve 2. Liglerinde takımı bulunan kulüplerin
sözleşmeden doğan yükümlülükleri şunlardır;
Sözleşmeli sporcularını
5010 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine göre
sigortalı yaptırmak ve sözleşme süresince sigorta primlerini yatırmak. …
Sigorta primleri tam olarak ödenmeyen, sigorta girişleri ve
primleri sözleşme süresini kapsamayan tüm sözleşmeli sporcular sezon sonunda
bedelsiz olarak serbest kalırlar.”
11. 21/5/1986 tarih ve 3289
sayılı Gençlik ve Spor Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un ek
9. maddesinin sekizinci fıkrası şöyledir:
“Tahkim Kurulu, federasyon ile kulüpler, sporcular,
hakemler, teknik direktör ve antrenörler; kulüpler ile teknik direktörler,
antrenörler ve sporcular; kulüpler ile kulüpler arasında çıkacak ihtilaflarla,
federasyonlarca verilecek kararlar ile disiplin veya ceza kurulu kararlarını,
ilgililerin itirazı üzerine inceleyerek sonuçlandırır. …”
IV. İNCELEME VE
GEREKÇE
12. Mahkemenin 19/12/2013
tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 16/1/2013 tarih ve 2013/850
numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun
İddiaları
13. Başvurucu, tavan miktar
üzerinden yatırılması gereken sosyal güvenlik primlerinin asgari ücret
üzerinden yatırıldığını, bu hususa ilişkin çok açık deliller sunduğu halde
Tahkim Kurulunca delillerin yeterli olmadığı yönünde gerekçe oluşturulduğunu,
benzer olaylarda talepte bulunan bazı sporcuların başvurularının kabul
edilmesine rağmen kendi başvurusunun reddedildiğini, bu durumun eşitlik
ilkesine aykırılık oluşturduğunu, aleyhine verilen kararlar nedeniyle serbest transfer
hakkının zedelendiğini, ekonomik yönden zarara uğradığını belirterek
Anayasa’nın 10., 59. ve 60. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini
ileri sürmüş ve tazminat talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
14. Başvurucu, sosyal güvenlik
primlerinin tavan miktar yerine asgari ücret üzerinden yatırılması nedeniyle
sosyal haklar ve emeklilik hakları yönünden zarara uğramasından ve primlerinin
eksik ödenmesi sonucunda Talimat’ta öngörülen serbest
transfer hakkından yararlandırılmamasından şikâyet etmektedir. Bu nedenle
başvuru belirtilen hususlar yönünden iki ayrı başlık altında incelenecektir.
1. Sosyal Güvenlik Primlerinin Eksik Yatırıldığı İddiası
Yönünden
15. Başvurucunun sosyal güvenlik
primlerinin eksik yatırılması nedeniyle sosyal haklar ve emeklilik hakları
yönünden zarara uğradığı şikayetinin bireysel başvuru konusu olabilmesi için
öncelikle Anayasa’nın 148. ve 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesi gereğince
Anayasanın ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (Sözleşme) ortak koruma alanında
bulunan bir hak olması gerekir. Sosyal güvenlik hakkı Anayasa’nın 60.
maddesinde güvence altına alınmış olmakla birlikte Sözleşmede düzenlenen bir
hak olmadığı açıktır. Öte yandan sosyal güvenlik kurumuna işveren tarafından
yatırılması gereken primlerin Anayasa’nın 35. ve Sözleşmeye ek 1. Nolu Protokolün 1. maddelerinde güvence altına alınan
mülkiyet hakkı kapsamına incelenip incelenemeyeceği tartışılabilirse de aşağıda
açıklanan nedenle başvurunun bu kısmı kabul edilemez nitelikte olduğundan burada
başvurucunun iddialarının mülkiyet hakkı kapsamına girip girmediği ayrıca
tartışılmayacaktır.
16. Anayasa’nın 148. maddesinin
üçüncü fıkrası şöyledir:
“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve
özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin
kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine
başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş
olması şarttır.”
17. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “ Bireysel
başvuru hakkı ” kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı
fıkrası şöyledir:
“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal
için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel
başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”
18. Anılan hükümler uyarınca
bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için olağan kanun
yollarının tüketilmiş olması gerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin
tüm organlarının anayasal ödevi olup, bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya
çıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir.
Temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle derece
mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar tarafından değerlendirilmesi ve
bir çözüme kavuşturulması esastır.
19. Bu nedenle Anayasa
Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece
mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir
kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa
Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun
yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca, başvurucunun Anayasa
Mahkemesi önüne getirdiği şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve
yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi
ve kanıtlarını zamanında bu makamlara sunması ve aynı zamanda bu süreçte dava
ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir (B. No: 2012/403,
26/3/2013, § 17).
20. Başvurucu, sosyal güvenlik
primlerinin sözleşmeli olarak çalıştığı spor kulübü tarafından olması gereken
miktar yerine asgari ücret üzerinden yatırıldığını ileri sürerek sosyal
güvenlik hakkının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
21. Başvurucunun sosyal güvenlik
primlerinin eksik yatırıldığına ilişkin şikâyetlerini öncelikle yetkili ve
görevli ilk derece mahkemeleri önünde dile getirmesi, ilk derece mahkemesi
kararlarından tatmin olmaması durumunda ise süresinde ve usulüne uygun olarak
temyiz yolunu kullanması gerekirdi. Başvurucu prim ödemeleriyle ilgili
şikâyetlerini daha önce dava konusu yaptığına dair herhangi bir belge
sunmamıştır. Bu durumda başvurucunun bahsedilen şikâyeti hususunda başvuru
yollarının tüketildiği söylenemez.
22. Açıklanan nedenlerle, sosyal
güvenlik primlerinin eksik yatırıldığı iddiası ile ilgili olarak kanunda
öngörülmüş yargısal başvuru yollarının tamamı tüketilmeden bireysel başvuru
yapıldığı anlaşıldığından başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları
yönünden incelenmeksizin “ başvuru yollarının
tüketilmemiş olması ” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir.
2. Serbest Transfer Hakkından Yararlandırılmadığı İddiası
Yönünden
23. 30/3//2011 tarih ve 6216
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı
45. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:
“Yasama işlemleri ile düzenleyici idari
işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamayacağı gibi Anayasa
Mahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de
bireysel başvurunun konusu olamaz.”
24. Anayasa’nın “Sporun geliştirilmesi ve tahkim” kenar
başlıklı 59. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Spor federasyonlarının spor
faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı
ancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabilir. Tahkim kurulu kararları kesin olup
bu kararlara karşı hiçbir yargı merciine başvurulamaz.”
25. Anayasa koyucu, 17/3/2011
tarihli ve 6214 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun’la Anayasa’nın 59. maddesinde değişikliğe giderek spor
federasyonlarının spor faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına
karşı ancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabileceğini, tahkim kurulu
kararlarının kesin olduğunu ve bu kararlara karşı hiçbir yargı merciine
başvurulamayacağını hüküm altına almıştır.
26. 6216 sayılı Kanun’un 45.
maddesinin (3) numaralı fıkrasında Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı
işlemlerin bireysel başvurunun konusu olamayacağı hükme bağlanmıştır.
Anayasa’nın 59. maddesi ile de spor tahkim kurulu kararları yargı denetimi
dışında bırakılmıştır.
27. Başvuru konusu olay,
profesyonel sporcu olan başvurucunun sosyal güvenlik primlerinin sözleşmeli
çalıştığı kulübü tarafından eksik yatırıldığından bahisle ilgili Talimat hükmüne
dayanarak tarafına serbest transfer hakkı sağlanması talebine ilişkindir.
28. Sporcuların başka bir kulübe
bonservis bedeli ödenmeksizin transfer olabilmesi imkanı getiren serbest transfer hakkı, Türkiye Voleybol Federasyonu Sporcu Tescil,
Lisans ve Transfer Talimatı’nın 16.1. maddesinde
düzenlenmiş olup, spor faaliyetlerinin yönetimine ilişkindir.
29. Buna göre başvuru, Tahkim
Kurulunun spor faaliyetlerinin yönetimine ilişkin olarak verdiği bir karardan
kaynaklanmaktadır. 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (3) numaralı fıkrası
uyarınca bu konuda bireysel başvuruda bulunulamaz ( B. No: 2012/620, 12/2/2013, § 21).
30. Açıklanan nedenlerle,
Anayasa ile yargı yolu kapatılan Tahkim Kurulunun verdiği karara yönelik
başvurunun, diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “konu bakımından yetkisizlik” nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
A. Başvurunun,
1. Sosyal
güvenlik primlerinin eksik yatırılmasına ilişkin şikâyetlerle ilgili kısmının “başvuru yollarının tüketilmemiş olması”,
2. Serbest transfer hakkından
yararlandırılmamasına ilişkin şikâyetlerle ilgili kısmının “konu bakımından yetkisizlik”
nedenleriyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA ,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına,
19/12/2013
tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar
verildi.