TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
İSMAİL GENÇ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/92242)
Karar Tarihi: 3/12/2025
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Basri BAĞCI
Üyeler : Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Metin KIRATLI
Raportör : Mutlu ALAF
Başvurucu : İsmail GENÇ
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru; ceza infaz kurumu disiplin kurulu kararına karşı yapılan şikâyetin infaz hâkimliği tarafından reddedilmesi üzerine, bu karara karşı yapılan itirazın ağır ceza mahkemesi tarafından süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu, İzmir 3 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğünde (Kurum) hükümlü olarak bulunmaktadır. Kurum Disiplin Kurulu Başkanlığı tarafından 17/6/2022 tarihli kararla kurumda korku, kaygı veya panik yaratabilecek biçimde söz söylemek veya davranışta bulunmak eylemi nedeniyle bir ay ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma disiplin cezası verilmiştir. Disiplin soruşturmasında tutulan tutanağa göre diğer hükümlü E.D. ile infaz memurları arasında ekmek dağıtımı sırasında dağıtılan ekmeğin niteliğine ilişkin tartışma çıkmıştır. Tartışmanın yatıştırılması için E.D. koğuşundan çıkarılmıştır. Bu esnada başvurucu butona basmış ve gelen infaz koruma memurlarına hitaben "E.D.' yi nereye götürdünüz ona işkence mi edeceksiniz? Eğer ondan hemen haber getirmezseniz bu cezaevini yakarım." , "Hani haber getirecektin, eğer hemen haber getirmezsen kendimi parçalarım, her yeri yakarım." şeklinde sözler sarf etmiştir. Başvurucu 10/6/2022 tarihli savunmasında E.D. ile memurlar arasındaki tartışma nedeniyle bilgi almak istediğini, hiç kimseyi tehdit etmediğini, memurla arasında bir gerilim yaşanmadığını ileri sürmüştür.
3. Başvurucu 24/6/2022 tarihli dilekçesi ile disiplin kurulu kararına itiraz etmiştir. Dilekçesinde savunmasını mahkeme huzurunda yapmak istediğini belirtmiştir. Karşıyaka 1. İnfaz Hâkimliğinin (İnfaz Hâkimliği) 7/9/2022 tarihli duruşmasında başvurucu savunma yapmıştır. Savunmasında memurların E.D.yi tahrik ettiğini, hakarette bulunduğunu, bu konuda dilekçeler yazdığını, kullanmadığı kelimeleri sanki kendisi kullanmış gibi tutanak tutulduğunu ileri sürmüştür. Olay tarihinde kendisi ile memur arasında bir tartışma yaşanmadığını, bu durumun kamera kayıtları ile sabit olduğunu iddia etmiştir. Görevli memurun tanık olarak dinlenmesini istemiş ve beyanlarını doğrulayacağını ileri sürmüştür.
4. İnfaz Hâkimliğince 7/9/2022 tarihli kararla itirazın reddine ve cezanın onanmasına karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde muhakkik raporu ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvurucunun atılı disiplin suçunu işlediğinin sabit olduğu belirtilmiştir. Bu karar başvurucuya 8/9/2022 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu bu karara 9/9/2022 tarihli dilekçesi ile itiraz etmiştir. Dilekçenin altında Kurum 2. müdürünün 9/9/2022 tarihli havalesinin olduğu görülmüştür.
5. İnfaz Hâkimliği 12/9/2022 tarihinde Kuruma müzekkere yazmıştır. Bu müzekkerede başvurucunun dilekçesinin okunamadığı bildirilmiş ve dilekçenin okunaklı olarak gönderilmesi, bu hususun da başvurucuya tebliğ edilmesi istenmiştir. Bu müzekkere başvurucuya 15/9/2022 tarihinde tebliğ edilmiştir. Kurum tarafından dilekçe 16/9/2022 tarihinde tekrar taranarak İnfaz Hâkimliğine gönderilmiştir. Başvurucu 19/9/2022 tarihli dilekçesi ile İnfaz Hâkimliğine birçok dilekçe yazdığını, hangi dilekçenin kastedildiğini anlayamadığını, Kurum tarafından da bilgi verilmediğini belirtmiş ve okunamadığı söylenen dilekçe hakkında kendisine bilgi verilmesini İnfaz Hâkimliğinden istemiştir. Başvurucu 22/9/2022 tarihinde bir itiraz dilekçesi daha göndermiştir. İnfaz Hâkimliği 23/9/2022 tarihinde dosyayı itirazı değerlendirmesi için Karşıyaka 1. Ağır Ceza Mahkemesine (Ağır Ceza Mahkemesi) göndermiştir.
6. Ağır Ceza Mahkemesi 26/9/2022 tarihli kararı ile itirazı reddetmiştir. Kararın gerekçesinde İnfaz Hâkimliği kararının başvurucuya 8/9/2022 tarihinde tebliğ edildiği, başvurucunun yasal süre geçtikten sonra 22/9/2022 tarihinde itiraz ettiği, itirazın süresinde yapılmadığı değerlendirmesinde bulunmuştur.
7. Başvurucu, nihai hükmü 29/9/2022 tarihinde öğrendikten sonra 10/10/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
8. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
9. Başvurucu, duruşmada bizzat bulunmak istediği hâlde Sesli ve Görüntülü Bilişim Sistemi (SEGBİS) ile ifadesinin alındığını, duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğini, yasal süre içinde itiraz ettiği hâlde Ağır Ceza Mahkemesi tarafından itirazının süreden reddedilerek savunma hakkının ihlal edildiğini, tanığının dinletilmediğini, kamera kayıtlarının incelenmediğini, silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
10. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde bireysel başvurunun kabul edilebilirlik şartlarının gözönüne alınması gerektiğine işaret edilmiştir. SEGBİS ve duruşmada hazır bulunma hakkı ile ilgili olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin bu yöndeki başvuruları açıkça dayanaktan yoksun bulduğuna dikkat çekilmiş ve buna yönelik emsal kararlar sunulmuştur. Mahkemeye erişim hakkı ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesinin kararlarına atıf yapılmıştır ayrıca silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri yönünden de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarına işaret edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı cevabında dilekçesinin okunaklı olduğunu, kasten okunamayacak bir şekilde gönderildiğini beyan etmiş ve bireysel başvuru formundaki şikâyetlerini yinelemiştir.
11. Başvurucunun iddiaları mahkemeye erişim hakkı kapsamında değerlendirilmiştir.
12. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
13. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur ( Özbakım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. [2. B.], B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).
14. Öte yandan mahkemeye erişim hakkı ilk derece mahkemesine dava açma hakkının yanı sıra itiraz, istinaf veya temyiz gibi kanun yollarına başvurma imkânı tanınmış ise anılan yollara başvurma hakkını da içerir ( Ali Atlı [1. B.], B. No: 2013/500, 20/3/2014, § 49).
15. Somut olayda itiraz başvurusunun esasının incelenmemesi nedeniyle başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yönelik bir müdahalede bulunulduğu görülmektedir. Mahkemeye erişim hakkına yönelik müdahale Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen şartlara uygun olmadığı takdirde Anayasa'nın 36. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, haklı bir sebebe dayanma, ölçülülük ilkesine aykırı olmama şartlarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.
16. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yapılacak müdahalelerin ve sınırlandırmaların kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfî müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlarından biridir ( Tahsin Erdoğan [2. B.], B. No: 2012/1246, 6/2/2014, § 60).
17. Müdahalenin kanuna dayalı olması öncelikle şeklî manada bir kanunun varlığını zorunlu kılar. Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından çıkarılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmaması hakka yapılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun bırakır ( Ali Hıdır Akyol ve diğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, § 56). Kanunun varlığı kadar kanun metninin ve uygulamasının da bireylerin davranışlarının sonucunu öngörebileceği kadar hukuki belirlilik taşıması gerekir. Bir diğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik koşulunun sağlanıp sağlanmadığının tespitinde önemlidir ( Necmiye Çiftçi ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/1301, 30/12/2014, § 55). Müdahalenin kanuna dayalı olması, iç hukukta müdahaleye ilişkin yeterince ulaşılabilir ve öngörülebilir kuralların bulunmasını gerektirir ( Türkiye İş Bankası A.Ş. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, § 44).
18. Kanunilik unsuru yönünden değerlendirme yapılırken yargı merciilerince müdahaleye imkân tanıyan kanun hükümlerinin yorumu ve bu hükümlerin olaya uygulanması bariz takdir hatası ya da açık bir keyfîlik içermediği sürece bu alanda bir inceleme yapılması bireysel başvurunun amacıyla bağdaşmaz. Ancak yargı merciilerinin müdahaleye imkân tanıyan kanun hükmünü açık bir biçimde hatalı yorumladıklarının ve uyguladıklarının tespiti hâlinde müdahalenin kanunilik temelinden yoksun olduğu sonucuna ulaşılabilir ( Ramazan Atay [1. B.], B. No: 2017/26048, 29/1/2020, § 29).
19. Somut olayda Ağır Ceza Mahkemesi; başvurucunun itirazını, itirazın süresinde yapılmadığı gerekçesiyle reddetmiştir.
20. İnfaz Hâkimliği kararı başvurucuya 8/9/2022 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu bu karara karşı 9/9/2022 tarihli dilekçesi ile itiraz etmiştir. Dilekçenin altında Kurum 2. müdürünün 9/9/2022 tarihli havalesinin olduğu görülmüştür. İnfaz Hâkimliği 12/9/2022 tarihinde Kuruma müzekkere yazmıştır. Bu müzekkerede başvurucunun dilekçesinin okunamadığı bildirilmiş ve dilekçenin okunaklı olarak gönderilmesi, bu hususun da başvurucuya tebliğ edilmesi istenmiştir. Bu müzekkere başvurucuya 15/9/2022 tarihinde tebliğ edilmiştir. Kurum 16/9/2022 tarihinde dilekçeyi tekrar tarayarak İnfaz Hâkimliğine göndermiştir. Başvurucu 22/9/2022 tarihinde bir itiraz dilekçesi daha göndermiştir. İnfaz Hâkimliği anılan dilekçeyi 23/9/2022 tarihinde karara yapılan itirazı değerlendirmesi için Ağır Ceza Mahkemesine göndermiştir.
21. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden yapılan incelemede başvurucunun İnfaz Hâkimliği kararının kendisine tebliğinden bir gün sonra gönderdiği itiraz dilekçesinin okunaklı olmayacak şekilde Kurum tarafından İnfaz Hâkimliğine gönderildiği görülmüştür. Kurum tarafından da İnfaz Hâkimliğinin müzekkeresi üzerine aynı itiraz dilekçesi okunaklı olacak şekilde tekrar taranarak yeniden gönderilmiştir. Başvurucu da bu esnada kendisine de tebliğ edilen İnfaz Hâkimliği müzekkeresi nedeniyle yeniden bir itiraz dilekçesi daha göndermiştir.
22. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından süresinde gönderilen 9/9/2022 tarihli dilekçenin değil de İnfaz Hâkimliğinin müzekkeresi üzerine başvurucu tarafından yeniden yazılan 22/9/2022 tarihli dilekçenin dikkate alındığı görülmüştür.
23. Bu açıklamalar kapsamında başvurucunun İnfaz Hâkimliği kararına karşı süresinde itiraz dilekçesi sunduğu ancak Ağır Ceza Mahkemesinin bu dilekçeyi dikkate almayarak daha sonra sunulan itiraz dilekçesini gözönünde bulundurduğu, dolayısıyla kanunda öngörülen itiraz süresini hatalı uyguladığı, mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin kanunilik unsurunu taşımadığı sonucuna varılmıştır.
24. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
25. Öte yandan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verildiğinden başvurucunun diğer ihlal iddialarının kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca incelenmesine gerek olmadığına karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
26. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ile miktar belirtmeksizin maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
27. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
28. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
D. Diğer ihlal iddialarının İNCELENMESİNE GEREK OLMADIĞINA,
E. Kararın bir örneğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Karşıyaka 1. Ağır Ceza Mahkemesine (2022/3660 D.İş) iletilmek üzere Karşıyaka 1. İnfaz Hâkimliğine (E.2022/3097, K.2022/4136) GÖNDERİLMESİNE,
F. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 3/12/2025tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.