TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
NURŞAH SUNA BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/13347)
Karar Tarihi: 10/12/2019
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Hasan Tahsin
  GÖKCAN
Üyeler : Burhan ÜSTÜN
Hicabi DURSUN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ
Raportör : Selçuk KILIÇ
Başvurucu : Nurşah SUNA
Vekili : Av. Orhan
  ÇELİK
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, idari işlemin iptali istemiyle açılan davanın süre
aşımından reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği
iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 20/7/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
8. Başvurucu, murisinin terör olayları nedeniyle yaşamını
yitirdiğini belirterek bu sebeple uğradığı maddi zararlarının 17/7/2004 tarihli
ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması
Hakkında Kanun hükümleri uyarınca tazmin edilmesi talebiyle Batman Valiliğine
başvurmuştur.
9. Başvurucunun talebi, Batman Valiliği Terör ve Terörle
Mücadeleden Doğan Zarar Tespit Komisyon Başkanlığının (Komisyon) 6/5/2014
tarihli ve 319 sayılı kararı ile tüm yazışmalara rağmen veraset ilamının ve
nüfus bilgilerinin ibraz edilmediği belirtilerek bilgi ve belge eksikliği
nedeniyle reddedilmiştir.
10. Söz konusu karar 15/9/2014 tarihinde başvurucu vekili
sıfatıyla Av. Ö.A.T.ye tebliğ edilmiştir.
11. Başvurucu 6/5/2014 tarihli Komisyon kararının iptali
istemiyle 17/11/2014 tarihinde Batman İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava
açmıştır.
12. Mahkeme 23/12/2014 tarihli kararıyla davanın süre aşımı
yönünden reddine hükmetmiştir. Kararın gerekçesinde özetle 6/1/1982 tarihli ve
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun dava açma süresi ve bu sürenin
hesaplanmasına ilişkin ilgili hükümlerine atıf yapıldıktan sonra dava konusu
edilen 6/5/2014 tarihli kararın başvurucu vekiline 15/9/2014 tarihinde tebliğ
edildiği, bu tarihten itibaren altmış gün içinde ve en geç 14/11/2014 (Cuma)
tarihine kadar dava açılması gerekirken bu süre geçirildikten sonra 17/11/2014
tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasını inceleme olanağı
bulunmadığı ifade edilmiştir.
13. Başvurucu tarafından temyiz edilen karar Danıştay Onbeşinci Dairesinin (Daire) 16/10/2015 tarihli kararıyla
onanmıştır.
14. Karar düzeltme istemi aynı Dairenin 28/4/2016 tarihli
kararıyla oyçokluğuyla reddedilmiştir. Daire kararındaki karşıoy gerekçesinde ise Anayasa'nın 40. maddesine aykırı şekilde dava konusu işlemle
davacıya hakkını arayabileceği hukuki yolların gösterilmediği ve bu nedenle
davanın süresinde kabul edilerek işin esasının incelenmesi gerektiği
belirtilmiştir.
15. Nihai karar 18/7/2016 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ
edilmiştir.
16. Başvurucu 20/7/2016 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
17. 2577 sayılı Kanun'un " Dava
açma süresi " kenar başlıklı 7. maddesinin ilgili kısımları
şöyledir:
" 1. Dava açma süresi,
özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış... gündür.
2. Bu süreler;
a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin
yapıldığı,
(...)
Tarihi izleyen günden başlar (...) "
18. Aynı Kanun'un "Sürelerle
ilgili genel esaslar" kenar başlıklı 8. maddesinin 1. ve 2.
fıkraları şöyledir:
"1. Süreler, tebliğ, yayın veya ilan
tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
2. Tatil günleri sürelere dahildir. Şu
kadarki, sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen
çalışma gününün bitimine kadar uzar..."
19. Anılan Kanun'un " Dilekçeler üzerine ilk inceleme " kenar başlıklı 14. maddesinin (3)
numaralı bendinin ilgili kısımları şöyledir:
" Dilekçeler,(...)
(...)
e) Süre aşımı,
(...)
Yönlerinden sırasıyla incelenir. "
20. Bahsi geçen Kanun'un " İlk
inceleme üzerine verilecek karar " kenar başlıklı 15. maddesinin
ilgili kısımları şöyledir:
" 1. [14.] maddenin 3 üncü fıkrasında
yazılı hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14 üncü maddenin;
(...)
b) 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hallerde
davanın reddine,
(...)
Karar verilir."
21. 5233 sayılı Kanun'un 2. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
" Bu Kanun, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 1 inci, 3 üncü ve 4 üncü
maddeleri kapsamına giren eylemler veya terörle mücadele kapsamında yürütülen
faaliyetler nedeniyle zarar gören gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel
kişilerinin maddî zararlarının sulhen karşılanması
hakkındaki esas ve usullere ilişkin hükümleri kapsar. "
V. İNCELEME VE GEREKÇE
22. Mahkemenin 10/12/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
23. Başvurucu; uyuşmazlığa dayanak teşkil eden işlemde hangi
kanun yollarına ve mercilere ve hangi süreler içinde başvurulacağının
belirtilmediğini, işlemin Anayasa'nın 40. maddesine uygun olmadığını, usule
aykırı idare bildiriminin davanın açılış süresinin başlangıcı olarak kabul
edilemeyeceğini, hatalı değerlendirmeye istinaden davanın süre aşımı nedeniyle
reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu belirterek Anayasa'nın
40. ve 125. maddelerinde yer alan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
24. Anayasa’nın “Hak arama
hürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
“Herkes,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”
25. Anayasa’nın “Temel hak ve
hürriyetlerin korunması” kenar başlıklı 40. maddesi şöyledir:
“Anayasa
ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama
geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir.
Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi
kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır.
Kişinin, resmi görevliler tarafından vaki
haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre,
Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı
saklıdır.”
26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B.
No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu çerçevede başvurucunun yukarıda yer verilen
şikâyetlerinin özünün; uyuşmazlığa konu işlemde hangi kanun yollarına ve
mercilere ve hangi süreler içinde başvurulacağı belirtilmediğinden, anılan
işlemin tebliğinin dava açma süresini başlatmayacağına ilişkin olduğu
görüldüğünden belirtilen ihlal iddiası mahkemeye erişim hakkı bağlamında
incelenmiştir.
27. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin
yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma
hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı,
Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir
unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine " ... adil yargılanma " ibaresinin
eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası
sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine
dâhil edildiği vurgulanmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (Sözleşme)
yorumlayan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının mahkemeye erişim hakkını içerdiğini belirtmektedir ( Özbakım Özel Sağlık Hiz . İnş. Tur.
San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).
28. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kapsamında yaptığı
değerlendirmelerde mahkemeye erişim hakkının bir uyuşmazlığı mahkeme önüne
taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını
isteyebilmek anlamına geldiğini ifade etmiştir ( Özkan Şen , B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).
29. Dava açmayı imkânsız kılacak ölçüde kısa olmadıkça dava açma
ya da kanun yollarına başvuru için belli sürelerin öngörülmesi, hukuki belirlilik
ilkesinin bir gereğidir ve tek başına bu durum mahkemeye erişim hakkına
aykırılık oluşturmaz ( Remzi Durmaz ,
B. No: 2013/1718, 2/10/2013, § 27). Bu nedenle mahkemelerin usul kurallarını
uygularken yargılamanın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde katı şekilcilikten
kaçınmaları gerektiği gibi kanunla öngörülmüş usul şartlarının ortadan
kalkmasına neden olacak ölçüde aşırı esneklikten de kaçınmaları gerekir ( Kamil Koç , B. No: 2012/660, 7/11/2013, § 65).
30. Diğer taraftan Sözleşme'nin adil yargılanma hakkını
düzenleyen 6. maddesinde ve etkili başvuru hakkını düzenleyen 13. maddesinde,
Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi
kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek
zorundadır." şeklinde bir güvence öngörülmemiştir. Anılan
hükümle devlete, işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yollarına ve
mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtme yükümlüğü yüklenmiştir. Bu
itibarla Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanının dışında kalan söz konusu
güvencenin bireysel başvuru kapsamında incelenemeyeceği anlaşılmaktadır ( Özbakım Özel Sağlık Hiz . İnş. Tur.
San. ve Tic. Ltd. Şti., § 32).
31. Somut olayda başvurucunun avukatı sıfatıyla Ö.A.T.
tarafından, başvurucunun uğradığı maddi zararlarının 5233 sayılı Kanun
hükümleri uyarınca tazmin edilmesi istemiyle Batman Valiliğine başvuruda
bulunulmuş; başvurunun tüm yazışmalara rağmen veraset ilamının ve nüfus
bilgilerinin ibraz edilmediği gerekçesiyle reddedilmesine yönelik 6/5/2014
tarihli Komisyon kararı da 15/9/2014 tarihinde başvuruyu yapan ve başvuruda
imzası bulunan avukat Ö.A.T.ye tebliğ edilmiştir. Söz konusu Komisyon kararında
başvurulacak kanun yolları, merciler ve süreler belirtilmemiş ise de kararda
başvurucuyu yanıltacak, yanlış yönlendirecek şekilde herhangi bir muğlak
bilgiye yer verilmediği görülmektedir.
32. Her ne kadar başvurucu tarafından Komisyon kararının
vekaletnamesi bulunmayan avukata tebliğ edildiği belirtilmekte ise de
başvurucunun Komisyona yapılan başvurunun bilgisi dahilinde olmadığına yönelik
bir iddiada bulunmamıştır. Ayrıca başvurucunun bilgisi dışında ve vekaletsiz
olarak hakkında Komisyona başvuru yapıldığı iddiasıyla ilgili avukata yönelik
herhangi bir şikayette bulunmadığı ve yine bilgisi
dahilinde yapılmış bir başvuru bulunmadığından bahisle anılan Komisyona tekrar
bir başvuru yapmadığı görülmektedir. Son olarak aynı duruma yönelik Anayasa
Mahkemesinin 15/12/2016 tarihli ve 2016/10984 sayılı bireysel başvuru kararında da, başvurucunun avukatı sıfatıyla ilgili idareye
başvuruda bulunan Ö.A.T. tarafından bireysel başvuru formunu imzalayan Av.
Orhan Çelik'e ilgili başvurucu yönünden yetki belgesi verildiği de
anlaşılmaktadır.
33. Bireysel başvuruya konu Mahkeme kararında ise 2577 sayılı
Kanun'da yer alan açık, anlaşılabilir ve ulaşılabilir nitelikteki hükümler
somut olaya uygulanarak sonuca ulaşıldığı görülmektedir (bkz. § 12). Mahkemenin
yorumunun bariz takdir hatası ya da açık bir keyfîlik içerdiğinden bahsedilemeyeceği gibi öngörülemez nitelikte de olmadığı
anlaşılmaktadır.
34. Derece Mahkemelerince hukuki belirlilik ve hukuk güvenliği
ilkelerine uygun olarak yapılan bu değerlendirme ve ulaşılan sonuç, dava açmayı
imkânsız kılacak nitelikte aşırı şekilci bir yaklaşımdan kaynaklanmadığı gibi
belirtilen kanun hükümlerine önceden öngörülmeyecek şekilde olağanın dışında
bir anlam vermek suretiyle sonuca ulaşıldığına dair bir uygulama olarak da
değerlendirilmemiştir. Bu itibarla başvurucunun mahkemeye erişim hakkının özüne
zarar verecek nitelikte bir sınırlama bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
35. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik
koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir.
VI.HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
10/12/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.