TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
TURHAN KANAOĞLU BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/11436)
Karar Tarihi: 21/3/2019
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Serdar
  ÖZGÜLDÜR
Serruh KALELİ
Hasan Tahsin
  GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Raportör : Heysem KOCAÇİNAR
Başvurucu : Turhan
  KANAOĞLU
Vekili : Av. Mehmet
  ÜSTÜNDAĞ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, bir sosyal güvenlik ödemesinin değer kaybına uğratılarak
ödenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 15/6/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
6. Başvurucu 1954-1970 yılları arasında Emekli Sandığına tabi
memur olarak görev yapmıştır. Başvurucu bu tarihten sonra özel sektörde Sosyal
Sigortalar Kurumuna (SSK) tabi olarak çalışmış ve SSK tarafından 1/2/1977
tarihi itibarıyla başvurucuya emekli aylığı bağlanmıştır.
7. Anayasa Mahkemesi 5/2/2009 tarihli ve E.2005/40, K.2009/17
sayılı kararı ile 24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına
Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun'un 12. maddesinde
yer alan "Son defa T.C. Emekli
Sandığına tabi görevlerden emekliye ayrılan ve" ibaresini,
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etmiştir. Bu
karar 5/6/2009 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış
olup 5/6/2010 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir.
8. Başvurucu 3/9/2010 tarihli dilekçesiyle Sosyal Güvenlik
Kurumundan (SGK), Emekli Sandığına tabi olarak çalıştığı dönemler için emekli
ikramiyesi ödenmesi talebinde bulunmuştur. SGK 14/10/2010 tarihli yazıyla
talebi reddetmiştir.
A. Ankara 14. İdare
Mahkemesindeki İlk Yargı Süreci
9. Başvurucu, SGK'nın işleminin iptali
ve emekli ikramiyesinin ödenmesi talebiyle dava açmıştır.
10. Ankara 14. İdare Mahkemesi 30/11/2012 tarihinde davanın
reddine karar vermiştir. Anılan kararın gerekçesinde Emekli Sandığına tabi
görevinden kendi isteği ile ayrılarak 8/9/1999 tarihinden önce çalışmaya
başlayanların 25/5/1971 tarihli 1475 sayılı mülga İş Kanunu'nun 14. maddesi
uyarınca emekli ikramiyesi alamayacaklarına yer verilmiştir.
11. Başvurucu bu karara itiraz etmiştir. Ankara Bölge İdare
Mahkemesi 1. Kurul (Kurul) 26/12/2013 tarihli kararla ilk derece mahkemesi
kararını ortadan kaldırarak davanın kabulüne karar vermiştir. Kurul, Anayasa
Mahkemesi tarafından iptal edilen kanun hükümlerinin devam eden yargılamalarda
uygulanamayacağı saptamasında bulunarak farklı sosyal güvenlik kurumlarına tabi
hizmet süreleri birleştirilmek suretiyle aylık bağlanan ancak, Emekli Sandığına
tabi hizmetleri için ikramiye ödenmeyen kişilere emekli aylığının bağlandığı
tarihteki katsayılar gözetilerek ödeme yapılması gerektiğine işaret etmiştir.
B. Ankara 14. İdare
Mahkemesindeki İkinci Yargı Süreci
12. Başvurucu lehine sonuçlanan mahkeme kararı üzerine SGK'dan emekli ikramiyesinin ödenmesi talebinde
bulunmuştur. SGK, emekli aylığının bağlandığı 1/2/1977 tarihindeki katsayıyı
esas alarak 0,40 TL ikramiyenin başvurucuya ödenmesine karar vermiştir.
Başvurucu anılan işleme itiraz etmişse de SGK 21/5/2014 tarihinde itirazı reddetmiştir.
13. Başvurucu, ikramiyenin güncel değerler üzerinden
hesaplanması gerektiği iddiasıyla işlemin iptali talebiyle dava açmıştır.
14. Ankara 14. İdare Mahkemesi 29/12/2014 tarihinde davayı
reddetmiştir. Mahkeme kararında ikramiyenin emeklilik tarihindeki katsayılar
üzerinden ödeneceğine dair Kurul kararının kesinleşmiş olduğu ve güncel
tutarlara göre ödeme yapılmasının kanuni bir dayanağının bulunmadığı
gerekçesine yer verilmiştir.
15. Temyiz edilen karar Kurul tarafından 12/11/2015 tarihinde onanmıştır.
Karar düzeltme istemi de aynı Kurul tarafından 19/4/2016 tarihinde
reddedilmiştir.
16. Nihai karar başvurucuya 17/5/2016 tarihinde tebliğ
edilmiştir.
17. Başvurucu 15/6/2016 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
18. Mahkemenin 21/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
19. Başvurucu, emekli aylığının bağlandığı tarih üzerinden yirmi
beş yıl geçtikten sonra bu tarihteki katsayılar esas alınarak on beş yılı aşkın
bir çalışmanın karşılığı olarak 0,40 TL ikramiye ödenmesinin Anayasa'nın 10.,
36., 40. maddelerinde teminat altına alınan hak ve ilkeleri ihlal ettiğini
ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu Anayasa'nın 10., 36., 40.
maddelerindeki hak ve ilkelerin ihlal edildiğini ileri sürmüşse deşikâyetinin özünün emekli aylığının bağlandığı tarihteki
katsayılar üzerinden belirlenen ikramiyenin aradan geçen zaman içinde uğramış
olduğu değer kaybının karşılanmamasına yönelik olduğudikkate alındığında ihlal iddialarının mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi uygun
görülmüştür.
21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı
fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük)
64. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereği bireysel başvurunun başvuru
yollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği
tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir.
22. Başvuruya konu somut olayda başvurucu, SGK'dan Emekli Sandığına tabi olarak geçen hizmeti karşılığında emekli ikramiyesi
ödenmesi isteğinde bulunmuş ve bu isteğin reddine karar verilmesi üzerine
işlemin iptali talebiyle dava açmıştır. Ankara 14. İdare Mahkemesinin
30/11/2012 tarihli davanın reddi kararı 26/12/2013 tarihli Kurul kararı ile
ortadan kaldırılmıştır. Kurul anılan kararında emekli ikramiyesi ödenmemesi
yönündeki idari işlemi iptal etmiş ve ''emekli
aylığının bağlandığı tarihte yürürlükte bulunan katsayılar dikkate alınarak
yeniden bir hesaplama yapılmasına'' hükmetmiştir. Kurulun bu kararı
itiraz olunmaksızın kesinleşmiş ve idare de kesinleşen bu karar gereğince
başvurucuya 0,40 TL emekli ikramiyesi ödenmesine ilişkin yeni bir işlem tesis
etmiştir.
23. Anayasa Mahkemesi daha önce Ferda
Yeşiltepe ([GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017) kararında, bir sosyal
güvenlik alacağının değer kaybına uğratıldığı yönündeki şikâyeti mülkiyet hakkı
kapsamında esas bakımından incelemiştir. Ancak söz konusu başvuruda
başvurucunun, değer kaybına yönelik iddiasını derece mahkemeleri önünde dile
getirdiği ve olağan kanun yollarını da yöntemince tükettikten sonra bireysel
başvuruda bulunduğu tespit edilerek başvuru kabul edilebilir bulunmuştur.
24. Bireysel başvuruya konu olayda başvurucu, her ne kadar
emekli ikramiyesi alacağının emekli olduğu 1977 yılıkatsayılarına göre ödendiğini belirterek bu alacağının enflasyon karşısında değer kaybına
uğramasını şikâyet etmekte ise de emekli ikramiyesi ödenmesi talebinin, Ankara
14. İdare Mahkemesince reddinden sonra yapmış olduğu itiraz neticesi Kurul
tarafından karara bağlandığı saptanmıştır. Söz konusu Kurul kararında
ikramiyenin emekli olunan tarihteki katsayılar üzerinden ödeneceği
kararlaştırılmıştır. Başvurucu, emekli ikramiyesinin aylık bağlama tarihindeki
katsayılar üzerinden ödenmesi yönündeki bu karara karşı karar düzeltme
isteğinde bulunmadığı gibi bu karara karşı bireysel başvuru yoluna da
gitmemiştir. Ancak Kurul kararı uyarınca yapılan hesaplama sonucu tespit edilen
rakamı tatmin edici bulmadığından ikinci kez yargı yoluna müracaat etmiş ve
derece mahkemeleri de Kurulun 26/12/2013 tarihli kararı uyarınca işlem
yapıldığından davayı reddetmiştir.
25. Bu itibarla bireysel başvuruya konu olay Ferda Yeşiltepe kararına konu yargılama
sürecinden farklı özellikler taşımaktadır. Şöyle ki ilk yargı sürecinde emekli
ikramiyesinin aylık bağlama tarihindeki katsayılar esas alınarak ödeneceği
kararlaştırılmış olmasına rağmen başvurucu bu karara karşı sessiz kalmıştır.
Başvurucu ancak Kurul kararı gereğince idare tarafından yapılan hesaplama
sonucunda 0,40 TL ödenmesi yönündeki işleme karşı ikinci kez yargı yoluna
gitmiş olup bu işlem üzerine değer kaybına yönelik iddiasını dile getirmesinin
idari ve yargısal yolları canlandırmaya yönelik olduğu kabul edilmelidir. 6216
sayılı Kanun ve İçtüzük'ün hükümleri daha önce
tamamlanmış olan bir sürece yönelik yeni bir başvuru hakkı imkânı
tanımamaktadır.
26. Bu durumda başvurucunun, emekli ikramiyesi alacağını
enflasyon karşısında değer kaybına uğratan 26/12/2013 tarihli Kurul kararını
öğrendiği tarihten itibaren otuz günlük başvuru süresi içinde bireysel
başvuruda bulunması gereklidir. Başvurucu ise bu süre geçtikten sonra 15/6/2016
tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik
koşulları yönünden incelenmeksizin süre
aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ
OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
21/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.