TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Y.B. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/4792)
Karar Tarihi: 6/12/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
GİZLİLİK TALEBİ KABUL
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Serdar
  ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep
  KÖMÜRCÜ
M. Emin KUZ
Raportör Yrd. : Gökçe
  GÜLTEKİN YILMAZ
Başvurucu : Y. B.
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, lisans diplomasının denklik işlemi için yapılan
başvurunun reddedilmesine bağlı olarak lisansüstü eğitimden mahrum kalınmış
olması nedeniyle eğitim hakkının; yargılama sonucunda hukuka aykırı karar
verilmesi nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına
ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 7/4/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
8. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan başvurucu 2000 yılında
yapılan Ölçme Seçme Yerleştirme Sınavı sonucunda Kuzey Kıbrıs
Türk Cumhuriyetinde (KKTC) bulunan Yakın Doğu Üniversitesi Hukuk
Fakültesine (Üniversite) yerleştirilmiş ve 2007 yılında mezun olmuştur.
9. Başvurucu Üniversiteden aldığı diplomasının denklik işlemi
için 27/4/2009 tarihinde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına (YÖK) başvurmuştur.
10. YÖK tarafından yapılan inceleme neticesinde başvurucunun
15/9/2000 tarihinde Üniversiteye kayıt yaptırdığı, 27/6/2005 tarihinde mezun
olduğu ancak KKTC'ye giriş çıkış bilgilerinin incelenmesinde giriş çıkışların
eksik olduğu anlaşılmıştır. Başvurucunun devamlı öğrenci olup olmadığının
tespiti amacıyla Üniversiteden alınan yazıda; başvurucunun 2003-2004 güz dönemi
başında bölüme kaydolduğu tespit edilmiştir. Ayrıca başvurucunun Üniversiteye
sunduğu 25/9/2000 tarihli dilekçesiyle ailesinin içinde bulunduğu ekonomik
güçlükler nedeniyle hem okumak hem de çalışmak zorunda olduğunu belirttiği,gelebileceği kadar
derslere devam edebileceğini bildirdiği ve sınavlara girebilmek için izin talep
ettiği bilgisine de ulaşılmıştır.
11. Başvurucunun denklik başvurusu, Yakın Doğu Üniversitesi
Lisans Eğitim Öğretim Süresiyle Sınav ve Değerlendirme Esaslarına İlişkin
Yönetmeliğin (Yönetmelik) 8. maddesinde "öğrenciler derslere, uygulamalara ve sınavlara katılmak zorundadırlar.
Öğrencilerin devam durumları ilgili öğretim elemanları tarafından izlenir" hükmüne rağmen başvurucunun devamlı öğrenci olarak öğrenimine devam
etmeden mezun olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.
12. Başvurucu idari işlemin iptali istemiyle Ankara 3. İdare
Mahkemesinde dava açmıştır. Mahkemenin 31/12/2010 tarihli kararıyla;
başvurucunun belirli aralıklarla KKTC'ye giriş çıkış yaptığı, ancak
Üniversitede eğitim gördüğü 2000-2004 yılları arasında ilgili Yönetmelik hükmü
uyarınca derslere, uygulamalara ve sınavlara katılmak zorunda olmasına rağmen
Türkiye'de ailesine bakmak ve okul giderlerini karşılamak için çalışmak zorunda
olduğunu bildirerek derslere devam etmediği belirlenmiştir. Bu nedenle
başvurucunun derslere devam koşulunu yerine getirmeyerek kazanılması gereken bilgi,
beceri ve yeterlilik yönünden yapılan değerlendirme sonucu tesis edilen işlemde
hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
13. Temyiz üzerine hüküm Danıştay 8. Dairesinin 15/3/2013
tarihli kararıyla gerekçe eklenmek suretiyle onanmıştır. Danıştay 8. Dairesi
kararında; 16/1/2009 tarihinde imzalanan ve 23/2/2011 tarihli ve 6165 sayılı
Kanun'la onaylanması uygun bulunan "Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs
Türk Cumhuriyeti Hukukuna Göre Kurulmuş Olan Üniversitelerin Karşılıklı
Tanınmasına Dair Milletlerarası Anlaşma"nın (Anlaşma) 2. maddesine yer verilmiştir. Kararda bu madde ile KKTC hukukuna göre
kurulmuş olan üniversitelerin ön lisans ve lisans diplomalarının Türkiye
Cumhuriyeti vatandaşları bakımından denklik işlemine tabi tutulmaksızın Türkiye Cumhuriyetinde geçerli olduğu kuralına yer verildiği
ifade edilerek Anlaşma'da bunun ibraz edilen
diplomanın sıhhatinin YÖK tarafından araştırılmasına engel olmayacağı kuralının
yer aldığı belirtilmiştir. Buna göre başvurucunun Anlaşma hükümlerine dayanarak
yeni bir başvuru yapabileceği ve başvurunun YÖK tarafından Anlaşma hükümlerine
göre değerlendirilebileceği gerekçesiyle temyiz istemi reddedilmiştir.
14. Karar düzeltme istemi aynı Dairenin 23/1/2014 tarihli
kararıyla reddedilmiştir.
15. Karar 20/3/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
16. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.lu
Protokol’ün 2. maddesinin ilgili kısmı söyledir :
" Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz."
17. Sözleşme’ye ek 1 No.lu Protokol’ün
2. maddesinde ise hiç kimsenin eğitim hakkından yoksun bırakılamayacağı, bir
başka anlatımla herkesin eğitim hakkına sahip olduğu hüküm altına alınmıştır.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), L eyla
Şahin/Türkiye ([BD], B. No: 44774/98, 10/11/2005, §§ 152-156)
kararında eğitim hakkına ilişkin başvurularda izleyeceği ilkeleri ortaya
koymuştur. AİHM'e göre Sözleşme'nin eki 1 No.lu Protokol'ün 2. maddesinin ilk
cümlesinde öngörüldüğü şekliyle eğitim hakkı, Sözleşmeci devletlerin yargı
yetkisi altında bulunan herkese "mevcut belirli eğitim kurumlarına giriş
hakkı" tanımaktadır. Mahkemeye göre “hiç kimse...” ifadesi, eğitim
hakkının kullanılmasında tüm vatandaşlara eşit muamele edilmesi ilkesini zımnen
içermektedir. AİHM; önemine rağmen bu hakkın mutlak olmadığını, doğası gereği
devlet tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğini ve zımnen kabul edilen
bazı kısıtlamalara tabi olabileceğini kaydetmiştir.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
18. Mahkemenin 6/12/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Eğitim Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin
İddia
19. Başvurucu, KKTC'de kendisinden daha az kalan öğrencilere
denklik belgesi verilmesine karşın kendisine bu belgenin verilmediğini, YÖK'ün
talebini reddetmesi nedeniyle Türkiye'de yüksek lisans ve doktora eğitimi için
başvuru yapamadığını, eğitimde fırsat eşitliği tanınmadığını belirterek eğitim
hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
20. Anayasa’nın "Eğitim
ve öğrenim hakkı ve ödevi" kenar başlıklı 42. maddesinin ilgili
kısmı şöyledir:
"Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından
yoksun bırakılamaz.
Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir
ve düzenlenir...
Eğitim ve öğretim hürriyeti, Anayasaya sadakat
borcunu ortadan kaldırmaz...”
21. Anayasa’nın “E ğitim ve
öğrenim hakkı ve ödevi” kenar başlıklı 42. maddesinde kimsenin
eğitim ve öğrenim haklarından yoksun bırakılamayacağı, öğretim hakkının
kapsamının kanunla tespit edileceği ve düzenleneceği kurala bağlanmıştır.
22. Somut olayda öncelikle kamu otoriteleri tarafından eğitim
hakkına müdahale edilip edilmediğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
Başvurucu KKTC'den aldığı diplomasının Türkiye'de geçerli kabul edilmesini
sağlamak amacıyla YÖK'e denklik başvurusunda bulunmuş ve başvurunun reddine
karar verilmiştir. Bu durumda başvuru konusu mahkeme kararı, doğrudan eğitim
hakkıyla ilgili olmayıp asıl olarak yurt dışındaki bir üniversiteden alınan
diploma için denklik verilmemesi işleminin hukuka uygun olup olmadığı ile
ilgilidir. Başka ülkelerden alınan diplomaların resmen geçerli sayılabilmesi
için belli koşulların aranması eğitim hakkına müdahale olarak
değerlendirilmemelidir. Dolayısıyla eğitim hakkına yönelik açık bir ihlalin
bulunmadığı kanaatine varılmaktadır.
23. Açıklanan nedenlerle başvurucunun eğitim hakkının ihlali
iddialarına ilişkin olarak söz konusu hakkına bir müdahale olmadığı
anlaşıldığından, başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik şartları
yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan
yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi
gerekir.
B. Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine
İlişkin İddia
24. Başvurucu, denklik başvurusu konusunda YÖK'ün ve mahkemenin
devamsızlık araştırması yapamayacağını, üniversite tarafından kendisine izin
verildiğini, öğretim üyelerinin Türkiye'deki üniversitelerden geldiğini,
mahkemenin devamsızlık mevzusu ile ilgili olarak Türkiye'deki üniversitelerden
görüş almadığını belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri
sürmüştür.
25. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun
yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda
incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava
konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi,
hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvurukonusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil
eden, bariz takdir hatası veya açık keyfîlik içeren
tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir ( Ahmet
Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).
26. Bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale
iddiası içermeyen yargılama sonucunda verilen kararın hukuka aykırı olduğuna
ilişkin somut başvuru, yukarıda belirtilen içtihat kapsamında kanun yolu
şikâyeti niteliğindedir.
27. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin a çıkça dayanaktan yoksun olması n edeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizli
tutulması talebinin KABULÜNE,
B. 1. Eğitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın a çıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
6/12/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.