TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
DOĞUBAYAZIT TİCARET VE SANAYİ
  ODASI BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2012/743)
Karar Tarihi: 5/3/2013
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Serruh KALELİ
Üyeler : Mehmet ERTEN
Zehra Ayla PERKTAŞ
Erdal TERCAN
Zühtü ARSLAN
Raportör : Özcan ÖZBEY
Başvurucu : Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odası
Temsilcisi : Ali EFE (Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu
  Başkanı)
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvurucu, 18/5/2004 tarih ve 5174
sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 16.
maddesinin beşinci fıkrasında ve 18. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan, üst
üste iki dönem meclis başkanlığı ve yönetim kurulu başkanlığı yapmış olanların,
aradan iki seçim dönemi geçmedikçe aynı göreve yeniden seçilemeyeceklerini
öngören hükümler nedeniyle anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri
sürmüştür.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru, 21/11/2012 tarihinde Anayasa
Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit
edilmiştir.
3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca, 25/12/2012 tarihinde başvurunun karara bağlanması için Bölüm tarafından ilke kararı
alınması gerekli görüldüğünden, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 33. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesinin
Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
III.
OLAYLAR VE OLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru dilekçesindeki ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanlığına
iki dönem üst üste seçilen başvurucu temsilcisi ikinci kez seçildiği 31/1/2009 tarihinden itibaren bu görevini yürütmektedir.
6. 5174 sayılı Kanun’un 81. maddesine istinaden yürürlüğe konulan 4/6/2012 tarih ve 2012/3237 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı
uyarınca 2013 yılının Şubat ayında başlayıp Mart ayında tamamlanması gereken
oda ve borsaların organlarının seçimleri, Bakanlar Kurulunun 28/1/2013 tarih ve
2013/4244 sayılı kararı ile 2013 yılının Mayıs ayında başlayıp Haziran ayında
tamamlanacaktır.
B. İlgili
Hukuk
7. 5174 sayılı Kanun’un 16. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
“Üst üste iki dönem meclis başkanlığı yapmış olanlar, aradan
iki seçim dönemi geçmedikçe aynı göreve yeniden seçilemezler.”
8. 5174 sayılı Kanun’un 18. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Üst üste iki dönem yönetim kurulu başkanlığı yapmış
olanlar, aradan iki seçim dönemi geçmedikçe aynı göreve yeniden seçilemezler.”
IV.
İNCELEME VE GEREKÇE
9. Mahkemenin 5/3/2013 tarihinde yapmış
olduğu toplantıda, başvurucunun 21/11/2012 tarih ve 2012/743 numaralı bireysel
başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun
İddiaları
10. Başvurucu tüzel kişilik temsilcisi, Doğubayazıt Ticaret ve
Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini iki dönem üst üste ifa ettiğini
belirterek 5174 sayılı Kanun’un 16 ve 18. maddeleri uyarınca üçüncü defa bu
göreve seçilme imkânının ortadan kaldırılmış olması nedeniyle anayasal
haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
11. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “ B ireysel
başvuru hakkına sahip olanlar ” kenar başlıklı 46. maddesinin (2)
numaralı fıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
“Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz.”
12. Anayasa’nın 148. maddesinin
üçüncü ve 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca,
Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki
herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır.
13. 6216 sayılı Kanun’un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, bireysel başvurunun ancak ihlale yol
açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir
hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabileceği kurala bağlanmış, buna
karşılık aynı maddenin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde ise kamu
tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacakları belirtilmiştir.
14. Anılan (2) numaralı fıkrada belirtilen “ kamu tüzel kişisi ” kavramı içine, merkezi
idare birimleri ve yerinden yönetim kuruluşlarının yanında, kanunla kurulan
meslek kuruluşları da girmektedir.
15. Anayasa’nın 135. maddesinin birinci fıkrasında “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst
kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını
karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere
uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk
ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan
ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı
gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir.” hükmüne yer verilerek, meslek kuruluşlarının kamu kurumu niteliğinde olduğu
belirtilmiştir.
16. 5174 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Odalar; üyelerinin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekî
faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak
gelişmesini sağlamak, mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerinde
dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslekî disiplin, ahlâk ve dayanışmayı
korumak ve bu Kanunda yazılı hizmetler ile mevzuatla odalara verilen görevleri yerine
getirmek amacıyla kurulan, tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek
kuruluşlarıdır.” hükmüne yer verilmiştir.
17. Anayasa’nın 135. maddesinin birinci fıkrası ve 5174 sayılı
Kanun’un 4. maddesine göre karar organları seçimle işbaşına gelen ve kamu tüzel
kişiliğini haiz meslek kuruluşu olan Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odasına,
kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacaklarını hükme bağlayan 6216
sayılı Kanun’un 46. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuru
yapma hakkı tanınmamıştır.
18. Başvuru konusu olayda başvuru, kamu tüzel kişiliğine sahip olan
Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odasını temsilen yapılmıştır. Oysa başvurucunun
kamu tüzel kişiliğine sahip olması nedeniyle bireysel başvuru ehliyeti
bulunmamaktadır.
19. Açıklanan nedenlerle kamu tüzel kişiliğine sahip olan
başvurucunun bireysel başvuru ehliyeti bulunmadığı anlaşıldığından, başvurunun
diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “ kişi bakımından yetkisizlik ” nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Başvurunun, “ kişi bakımından yetkisizlik ” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, yargılama
giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına, 5/3/2013 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.