TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ŞEVKİ TANIL BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/13402)
Karar Tarihi: 12/9/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Celal Mümtaz
  AKINCI
Muammer
  TOPAL
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL
Raportör : Akif
  YILDIRIM
Başvurucu : Şevki TANIL
Vekili : Av. Nazmi
  KÜÇÜKOSMANOĞLU
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, anlatımları mahkûmiyet için belirleyici ölçüde kanıt
olarak kullanılan tanığın duruşmada sorgulanamaması nedeniyle tanık sorgulama
hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 14/7/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmemiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
8. Kocaeli Narkotik Büro Amirliği görevlilerinin istihbarat
çalışmalarında İzmit'te uyuşturucu madde satışı yapıldığı bilgileri elde
edilmiştir. Bunun üzerine suç delillerinin ele geçirilmesi için 12/8/2015 tarihinde
çalışma başlatılmıştır.
9. Söz konusu soruşturma evrakında, hakkında kullanmak için
uyuşturucu madde bulundurmak suçundan soruşturma yürütülen A.K. ile
başvurucunun 12/8/2015 tarihinde buluştuğu, başvurucunun A. K.ya bir şeyler verdikten sonra oradan yürüyerek
uzaklaştığı, A.K.nın daha sonra yakalandığı ve
üzerindeki 3 gr esrarı kolluk görevlilerine rızasıyla verdiği belirtilmiştir.
10. Başvurucunun ikametinde 13/8/2015 tarihinde yapılan aramada
herhangi bir suç unsuruna rastlanmamıştır. Aynı gün başvurucu, gözaltına
alınmış ve tutuklanmıştır.
11. A.K. ifadesinde; beş yıldır esrar kullandığını, başvurucuyu
uzaktan akrabası olması nedeniyle tanıdığını, suç tarihinde uyuşturucu madde temin
etmek için başvurucunun yanına gittiğini, ona parasının olmadığını, ödünç
olarak 50 TL'lik uyuşturucu maddeyi kendisine temin edip etmeyeceğini
sorduğunu, daha sonra başvurucunun yanına gelerek -üzerinde ele geçirilen-
maddeyi kendisine verdiğini, bunu da başvurucudan temin ettiğini belirtmiştir.
A.K., başvurucuyu 13/8/2015 tarihinde teşhis etmiştir.
12. Başvurucu ise A. K.yı tanıdığını, belirtilen tarihte kafede oturduklarını ve çay içtiklerini ancak bu
kimseye uyuşturucu madde temin etmediğini, üzerine atılı suçlamayı kabul
etmediğini, A.K.nın suçtan ve cezadan kurtulmak
maksadıyla kendisini suçladığını beyan etmiştir.
13. İstanbul Kriminal Polis
Laboratuvarının 2/9/2015 tarihli raporunda, ele geçirilen maddenin esrar olduğu belirtilmiştir.
14. Şüpheli A. K.ya atılı suçun (uyuşturucu madde kullanma) soruşturma usulünün farklı olduğu
gerekçesiyle hakkındaki evrakın tefrikine karar verilmiştir.
15. Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığının 9/9/2015 tarihli
iddianamesiyle başvurucu hakkında uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapma
suçundan kamu davası açılmıştır.
16. Yargılama sırasında, soruşturma evresinde başvurucu
aleyhinde beyanda bulunan A. K.nın adresinde bulunamaması nedeniyle duruşmada dinlenmesinden vazgeçilmiştir. Bu
konuda başvurucu veya müdafiinin rızası alınmamıştır.
17. Başvurucu, Kocaeli 2. Ağır Ceza Mahkemesinin (Ağır Ceza
Mahkemesi) 22/12/2015 tarihli kararıyla uyuşturucu madde ticareti yapma
suçundan mahkûm edilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili bölümü şöyledir:
"Şüpheli savunması, [ A. K.nın ] beyanı, canlı teşhis tutanağı, olay fiziki takip yakalama üst arama rızaen teslim ve muhafaza altına alma tutanağı, kriminal rapor, nüfus ve adli sicil kaydı, tüm evrak
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde;
Kocaeli Narkotik Büro Amirliği görevlilerinin istahbari çalışmalarında sanığın İzmit ilçesinde uyuşturucu
madde satışı yaptığı bilgilerinin elde edilmesi üzerine kolluk görevlilerinin
suç tarihindebeklemeye başladıkları, aynı gün saat
22:40 sıralarında sanık Şevki Tanıl'ın [başvurucu] ... Sokak üzerinde [A.K.] ile buluştuğu, sanığın burada [ A.K.ya ] bir şeyler
verdikten sonra ... Caddesi istikametine yürüyerek uzaklaştığı, kolluk
görevlilerinin [ A.K.yı ] takibe aldıkları ve bir müddet sonra durdurdukları,
şahsın kendi ihtiyarı 3 gr gelen esrarı verdiği, beyanında uyuşturucu maddeyi
kendisine Şevki'nin verdiğini beyan ettiği anlaşılmakla, sanığın üzerine atılı
bulunan uyuşturucu madde ticareti yapmak suçunu işlediği sabit olduğu ve
cezalandırılması gerektiğine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur."
18. Başvurucunun temyizi üzerine karar, Yargıtay 10. Ceza
Dairesinin 21/6/2016 tarihli kararıyla onanmıştır.
19. Başvurucu 14/7/2016 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
20. İlgili hukuk için bkz. Az. M., B. No: 2013/560, 16/4/2015, §§ 19-23; Cezair Akgül , B. No: 2014/10634, 26/10/ 2016,§ §
17, 18.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
21. Mahkemenin 12/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Tanık Sorgulama
Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucuların İddiaları
22. Başvurucu; yargılandığı davada aleyhinde beyanda bulunan A. K.nın duruşmada dinlenmediğini,
soruşturma evresindeki beyanlarının hükme esas alındığını ve tanığın
beyanlarının doğruluğunu sınama imkânın kendisine tanınmadığını, böylelikle
adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme
23. İddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak Anayasa’nın
36. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“Herkes,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”
a. Kabul Edilebilirlik
Yönünden
24. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine
karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan
hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul
edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden
25. Anayasa Mahkemesi birçok kararında tanık kavramını özerk olarak yorumlamış ve
tanığın sanığa isnat edilen fiil hakkında bilgi veren herhangi bir kişi
olabileceğini ifade etmiştir. Bu bağlamda suçun iştirak edeni, olayın mağduru,
şikâyetçi (müşteki), devletin görevlendirdiği gizli olan/olmayan soruşturmacı
da tanık olabilir ( Selçuk Demir ,
B. No: 2014/9783, 22/1/2015, § 35).
26. Anayasa Mahkemesi, benzer iddiaların ileri sürüldüğü
başvurulara ilişkin olarak birçok kararında tanık
sorgulama hakkı yla ilgili ilkeleri belirlemiştir. Buna göre bir ceza
yargılamasında sanığın aleyhine olan tanıkları sorguya çekme veya çektirme
hakkı vardır. Hakkında gerçekleştirilen ceza yargılaması sürecinde sanığın
tanıklara soru yöneltebilmesi, onlarla yüzleşebilmesi ve tanıkların
beyanlarının doğruluğunu sınama imkânına sahip olması adil bir yargılamanın
yapılabilmesi bakımından gereklidir. Ancak başvurucuların tanık sorgulama
hakları mutlak bir hak değildir. Makul gerekçelerle getirilen kısıtlamalar,
kimi zaman başvurucunun iddia tanıklarına soru sorabilme ve onlarla yüzleşme
imkânını da ortadan kaldırabilmektedir. Diğer yandan bir mahkûmiyet -sadece
veya belirleyici ölçüde- sanığın soruşturma veya yargılama aşamasında sorgulama
veya sorgulatma imkânı bulamadığı bir kimse tarafından verilen ifadelere
dayandırılmış ise sanığın hakları Anayasa'nın 36. maddesindeki güvencelerle
bağdaşmayacak ölçüde kısıtlanmış olur ( Atila
Oğuz Boyalı , B. No: 2013/99, 20/3/2014, §§ 34-56; Az. M. , §§ 46-67; Levent Yanlık , B.No : 2013/1189, 18/11/2015, §§ 67-86; İsmet Özkorul ,
B. No: 2013/7582, 11/12/2014, §§44, 45).
27. Sonuç olarak somut bir yargılama öncesinde veya haricinde
elde edilen tanık ifadelerinin delil olarak kabulünün yargılamanın adilliğine
zarar verip vermediğini değerlendirmek için iki aşamalı bir test
uygulanmalıdır. İlk olarak tanığın mahkemede hazır edilmemesi geçerli bir
nedenin mevcudiyetine dayanmalıdır. İkinci olarak ise okunmasıyla yetinilen
ifadenin karara götüren tek ya da belirleyici kanıt olması hâlinde savunma
haklarının adil yargılanmanın gerekleriyle bağdaşmayacak ölçüde sınırlandırılıp
sınırlandırılmadığına bakılmalıdır ( Abdurrahim Balur , B. No:
2013/5467, 7/1/2016, § 80).
28. Yukarıdaki değerlendirme yapılırken geçerli neden şartı, öncelikli olarak
gözetilmelidir. Çünkü tek veya yegâne ispat unsuru olmasa dahi ifadesi hükme
esas alınan bir tanığın geçerli bir neden olmaksızın duruşmada dinlenmemesi tek
başına adil yargılanma hakkına aykırılık oluşturabilir. Kamu makamları bu
nedenle ifadesi hükme dayanak yapılacak tanıkların duruşmada hazır edilmesi
için makul bir çaba sergileme yükümlülüğü altındadır ( Abdurrahim Balur , § 81).
29. Başvurucunun huzurda dinlenmesini istediği A.K., soruşturma
evresindeki ifadesinde suç tarihinde uyuşturucu madde temin etmek için
başvurucunun yanına gittiğini, ona parasının olmadığını, ödünç olarak 50 TL'lik
uyuşturucu maddeyi kendisine temin edip etmeyeceğini sorduğunu, başvurucunun
bunu kabul ettiğini ve ele geçirilen maddeyi kendisine verdiğini belirtmiştir.
Aynı olaydan ötürü başlatılan soruşturma kapsamında dosyası tefrik edilip başka
bir dosyada hakkında soruşturma yürütülen şüpheli A. K.nın huzurda dinlenmesi ve sorgulanması için adres
araştırması yapılmıştır. Mahkeme yargılamanın son celsesinde, adresi tespit
edilemeyen tanık A. K.nın dinlenmesinden vazgeçilmesine, soruşturma evresinde alınan ifadesinin
okunulması ile yetinilmesine karar vermiştir.
30. Başvurucu hakkındaki gerekçeli karar incelendiğinde adı
geçen tanığın ( A.K.)başvurucu aleyhine verdiği
ifadenin tek olmamakla birlikte belirleyici nitelikte delil olarak kabul
edildiği görülmektedir. İlk derece mahkemesi, bu kişinin soruşturma evresindeki
ifadelerinin okunmasıyla yetinmiştir. Tefrik edilen dosya bakımından bir araştırma
yapılmamıştır.
31. Başvurucuya, beyanları mahkûmiyette belirleyici ölçüde esas
alınan tanığı sorgulama veya sorgulatma imkânı verilmediğinden ve savunma
haklarının korunması için hiçbir tedbir alınmadığından başvurucunun hakları
Anayasa’nın 36. maddesindeki güvencelerle bağdaşmayacak ölçüde kısıtlanmıştır.
32. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36.
maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı kapsamındaki tanık sorgulama
hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
B. Diğer İhlal İddiaları
33. Başvurucunun tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine karar
verildiğinden yargılamanın sonucunun adil olmadığı yönündeki diğer şikâyetleri
hakkında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına
gerek görülmemiştir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un
50. Maddesi Yönünden
34. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2)
numaralı fıkraları şöyledir:
“(1)
Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da
edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve
sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…
(2)
Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve
sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili
mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan
hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava
açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme,
Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan
kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
35. Başvurucu, tanık sorgulama hakkının ihlalinin tespitine ve
infazın durdurulmasına karar verilmesi talebinde bulunmuştur.
36. Başvuruda, Anayasa'nın 36. maddesi kapsamındaki tanık
sorgulama hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.
37. Tanık sorgulama hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan
kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğundan
kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Kocaeli 2. Ağır Ceza
Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
38. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL harç ve 1.980
TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.219,5 TL yargılama giderinin başvurucuya
ödenmesine karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın
KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı
kapsamında tanık sorgulama hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin tanık sorgulama hakkının ihlalinin
sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Kocaeli
2. Ağır Ceza Mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
D. 239,50 TL harç ve 1.980 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam
2.219,5 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve
Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,
ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine
kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE
12/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.