TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
MESUT ORDULU BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/2675)
Karar Tarihi: 13/9/2018
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Serdar
  ÖZGÜLDÜR
Serruh KALELİ
Hicabi DURSUN
Kadir ÖZKAYA
Raportör : Volkan
  ÇAKMAK
Başvurucu : Mesut ORDULU
Vekili : Av. Muharrem
  TURAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, vazife malulü sayılmama işleminin iptali istemiyle
açılan davada maddi vakaya ilişkin tanık beyanlarının dikkate alınmaması,
hatalı yorumla sonuca varılması ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin hâkim
olmayan subay üyelerinin tarafsız olmaması nedenleriyle adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 10/2/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
6. Beyanına göre başvurucu, Kıbrıs 28. Tümen Komutanlığı emrinde
tanksavar kobra bölük komutanı üsteğmen olarak görev yapmakta iken 1990 yılında
bölük komutanı aracının çukura düşmesi sonucu başını tente demirine çarparak
olay yerinde bayılmış ve akabinde beyin ameliyatı geçirmiştir.
7. Gülhane Askeri Tıp Akademisi (GATA) Sağlık Kurulu 1991
yılında düzenlediği rapor ile başvurucunun " EGG bulgusu veren subdural hematom " tanısı uyarınca başvurucunun
yeniden sınıflandırılmasının uygun olduğuna karar vermiştir. Bu rapor üzerine
başvurucu maliye sınıfında görevlendirilmiştir.
8. Başvurucu 1991-1995 yılları arasında muhtelif zamanlarda
psikolojik rahatsızlığı nedeniyle doktora başvurmuş ve organik psikolojik
rahatsızlık tanısı ile istirahat raporları almıştır. Bu raporlarda başvurucunun
beyninden operasyon geçirdiği belirtilmektedir. Psikolojik şikâyetlerin devam
etmesi üzerine yapılan kontrollerde kronik
organik ruhsal bozukluk tanısı konulan başvurucunun 1996 yılında
tesis edilen işlemle adi malul olarak emekliye sevkine karar verilmiştir.
9. Adi malul olarak emekliye sevkinin ardından başvurucunun
psikolojik rahatsızlığı devam etmiştir. Başvurucu 2013 yılında sağlık
sorunlarının görevi nedeniyle meydana geldiğini ileri sürerek vazife malulü
sayılması istemiyle Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) nezdinde başvuruda
bulunmuştur. Bu başvuru 23/8/2013 tarihli işlemle reddedilmiştir.
10. Başvurucu, ret işleminin iptali istemiyle Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi (AYİM) nezdinde dava açmıştır. AYİM Başsavcılığı tarafından
uyuşmazlığa ilişkin bildirilen görüşte özetle başvurucunun psikolojik
rahatsızlığının görevi başında geçirdiği kafa travmasının tesiri ile ortaya
çıkıp çıkmadığı konusunda tıbbi bilirkişi incelemesi yaptırılarak bu
incelemenin sonucuna göre karar verilmesi gerektiği bildirilmiştir.
11. AYİM Üçüncü Dairesi (Mahkeme) 8/5/2014 tarihli kararıyla
davayı reddetmiştir. Mahkeme gerekçesinde öncelikle vazife malulü
addedilebilmek için malullüğe neden olan olgunun görevle ilgili olması
gerektiğinin altını çizmiştir. Başvurucu görevi sırasında komutanlık aracının
çukura düşmesi ile meydana gelen kafa travması sonucu psikolojik
rahatsızlıklarının başladığını ileri sürse de olaya ilişkin bir tutanağın
bulunmadığını, soruşturma yapılmadığını tespit eden Mahkeme kazaya dair tanık
ifadelerinin idari yargılama usulünde dikkate alınmasının mümkün olmadığını
ifade etmiştir. Maddi olayın tevsik edilememesi nedeniyle tıbbi rahatsızlığın
sebebinin araştırılmasının gerekli olmadığını saptayan Mahkeme dava konusu
işlemin hukuka uygun olduğunu tespit etmiştir.
12. Ret kararına karşı karar düzeltme isteminde bulunulmuştur.
Karar düzeltme istemine ilişkin olarak AYİM Başsavcılığı tarafından bildirilen
22/9/2014 tarihli görüşte; başvurucunun kafa travması geçirdiği kazaya ilişkin
olarak sunduğu tanık beyanları ile belgelerin olguyu ispatlamaya yeterli
olduğu, idarenin bunun aksini belirtir bir delil sunamadığı ve tamamen idarenin
inisiyatifinde bulunan idari soruşturmanın yapılmamış olması hâlinin de
başvurucu aleyhine değerlendirilemeyeceği belirtilerek karar düzeltme isteminin
kabul edilmesi gerektiği belirtilmiştir.
13. Mahkeme karar düzeltme istemini 27/11/2014 tarihli kararı
ile reddetmiştir.
14. Başvurucu nihai kararı 19/1/2015 tarihinde tebellüğ
etmesinin ardından 10/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
15. 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanunu ' nun "Bazı aylık tazminat ve yardımlara ilişkin geçiş
hükümleri" kenar başlıklı geçici 18. maddesinin (a) bendi
şöyledir:
"İlgili kanunlarında düzenleme yapılıncaya kadar;
a) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunun 56 ncı maddesinin birinci fıkrasında belirtilenlerden bu Kanunla yürürlükten
kaldırılan maddeleri dahil 5434 sayılı Kanuna göre vazife veya harp malûlü
sayılması gerekenlerin ve Türk Silâhlı Kuvvetleri,
Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından
görevlendirildiği tarihte uzun vadeli sigorta kollarına tabi olarak
çalışmayanlardan bu Kanunla yürürlükten kaldırılan maddeleri dahil 5434 sayılı
Kanuna göre harp malûlü sayılması gerekenlerin kendileri ile bunların dul ve
yetimlerine bağlanacak aylıklar hakkında bu Kanunun yürürlük tarihinden önceki
hükümlerin uygulanmasına devam olunur. "
16. 5510 sayılı Kanun'un göndermede bulunduğu 8/6/1949 tarihli
ve 5434 sayılı mülga Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 44.
maddesinin ilk fıkrası şöyledir:
"Her ne sebep ve suretle olursa olsun
vücutlarında hasıl olan arızalar veya düçar oldukları
tedavisi imkansız hastalıklar yüzünden vazifelerini yapamıyacak duruma giren iştirakçilere (malul) denir ve
haklarında bu kanunun malullüğe ait hükümleri uygulanır. "
17. 5434 sayılı Kanun'un 45. maddesinin (a) bendi ve son cümlesi
şöyledir:
"44 üncü maddede yazılı malullük;,
a) İştirakçilerin vazifelerini yaptıkları
sırada vazifelerinden doğmuş olursa;
...
Buna (Vazife malullüğü) ve bunlara uğrıyanlara da (Vazife malulü) denir. "
18. 4/7/1972 tarihli ve 1602 sayılı mülga Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Kanunu'nun 56. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
''Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde;
İdari Yargılama Usulü Kanunu ile Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun
...bilirkişi, keşif, delillerin tespitine... ilişkin hükümleri uygulanır.''
V. İNCELEME VE GEREKÇE
19. Mahkemenin 13/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Silahların Eşitliği İlkesinin İhlal
Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları
20. Başvurucu, malul olmasına sebebiyet veren maddi olaya
ilişkin olarak sunulan noter onaylı tanık ifadelerinin dikkate alınmadığını belirterek
adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme
21. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının adil yargılanma
hakkı kapsamında silahların eşitliği ilkesi yönünden incelenmesi gerektiği
değerlendirilmiştir.
22. Yapılan yargılama sırasında tanık dinletme hakkı da dâhil
olmak üzere delillerin ibrazı ve değerlendirilmesi, adil yargılanma hakkının
unsurlarından biri olarak kabul edilen silahların eşitliği ilkesi kapsamında
kabul edilmektedir ( Güher Ergun ve
diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 38). Silahların eşitliği
ilkesi, davanın taraflarının usule ilişkin haklar bakımından aynı koşullara
tabi tutulması ve taraflardan birinin diğerine göre daha zayıf bir duruma
düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını makul bir şekilde mahkeme önünde dile
getirme fırsatına sahip olması anlamına gelir ( Yaşasın
Aslan, B. No: 2013/1134, 16/5/2013, § 32).
23. 6/1/1892 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nda yazılı yargılama usulü benimsendiğinden ve yazılı yargılama usulünde
duruşma istisnai olduğundanidari yargılama makamının
gerekli bilgi ve belgeleri somut olayın özelliğine göre resen araştırıp bulması
kurala bağlanmıştır. İdari yargılamada geçerli olan yazılı yargılama usulünün
doğal sonucu olarak inceleme, evrak üzerinde yapılmakta; iptal davalarında
taraflardan birinin isteği üzerine veya mahkeme tarafından resen duruşma icra
edilebilmekle birlikte burada da ancak tarafların dilekçe ve savunmalarında ileri
sürdükleri sebep ve delillertartışılabilmektedir .
2577 sayılı Kanun'un 18. maddesinde davacı ve davalı taraf dışında ayrıca tanık
dinlenmesine ilişkin düzenlemeye yer verilmediği, bu Kanun'da düzenlenmeyen ve
sayma yolu ile belirtilen konularda 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk
Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanması öngörülmüş ise de sayılan hususlar
arasında tanık dinlemeye yer verilmediği, bu düzenlemelerin bir neticesi olarak
idari yargıdaki yerleşik uygulamada tanık dinleme yoluna gidilmediği
anlaşılmıştır ( İlker Erdoğan , B.
No: 2013/316, 20/4/2016, § 33).
24. Delilleri değerlendirme ve gösterilmek istenen delilin
davayla ilgili olup olmadığına karar verme yetkisinin esasen derece
mahkemelerine ait olduğu, derece mahkemelerinin dava konusuna, elde edilen
delillerin ağırlığına ve iddia ilesavunmalara göre
tanık beyanı, keşif icrası ve bilirkişi incelemesi gibi delilleri toplamama
veya incelememe konusunda takdir yetkisine sahip olduğu dikkate alındığında ( İlker Erdoğan , § 25) tanık dinlenilmemesine
ve bilirkişi incelemesi yaptırılmamasına ilişkin ileri sürülen hususun
silahların eşitliği ilkesi ihlal etmediği sonucuna varılmıştır.
25. Açıklanan gerekçelerle silahların eşitliği ilkesine yönelik
bir ihlalin olmadığının açık olduğu anlaşıldığından başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Bağımsız ve Tarafsız Mahkemede Yargılanma
Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları
26. Başvurucu, AYİM'in subay
üyelerinin idarenin emri altında görev yaptığı dikkate alındığında tarafsız ve
bağımsız hareket etmelerinin mümkün olmadığını belirterek bağımsız ve tarafsız
mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme
27. Anayasa'nın 36. maddesinde mahkemelerin tarafsızlığından
açıkça bahsedilmemekle birlikte Anayasa Mahkemesi içtihadı uyarınca davanın
tarafsız bir mahkemede görülmesini isteme hakkı, adil yargılanma hakkının zımni
bir unsurudur. Nitekim 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle
Anayasa'nın 9. maddesine "bağımsız" ibaresinden sonra gelmek üzere "ve
tarafsız" ibaresi eklenmiş; böylelikle madde metni "Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve
tarafsız mahkemelerce kullanılır." hâlini almıştır. Ayrıca
mahkemelerin tarafsızlığı ve bağımsızlığının birbirini tamamlayan iki unsur
olduğu dikkate alındığında -Anayasa'nın bütünlüğü ilkesi gereği- Anayasa'nın
138., 139. ve 140. maddelerinin de tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulması gerektiği açıktır ( Tahir Gökatalay ,
B. No: 2013/1780, 20/3/2014, § 60).
28. AYİM’e atanan askerî hâkimlerin
bağımsızlığının Anayasa ve ilgili Kanun hükümleri ile garanti altına alındığı,
atanma ve çalışmausulleri yönünden askerî hâkimlerin
bağımsızlıklarını zedeleyecek bir hususun olmadığı, kararlarından dolayı
idareye hesap verme durumunda bulunmadıkları, disipline ilişkin konuların AYİM
Yüksek Disiplin Kurulunca incelenip karara bağlandığı görülmektedir. AYİM’de üye olarak atanan sınıf subayları yönünden ise salt
bunların Genelkurmay Başkanlığınca önerilen üç aday arasından seçilmesi
sebebiyle bu üyelerin bağımsızlığının zedelendiği söylenemez. Sınıf subayı
üyelerin nihai atama yetkisi Cumhurbaşkanı’na aittir. Bunların atanmasından
sonra sınıf subayı üyeler -askerî hâkim üyeler gibi- görevlerini yerine
getirirken dış müdahaleye karşı anayasal güvence altındadırlar. Bu üyeler
hâkimlik görevleri süresince askerî veya idari organlar tarafından
görevlerinden alınamazlar. Sınıf subayı üyelerinin en fazla dört yıllık bir
süre ile görev yapmaları, disiplin konularında yukarıda bahsedilen Disiplin
Kuruluna tabi kılınmaları, görev süreleri zarfında idari veya askerî
yetkililerce herhangi bir değerlendirmeye tabi tutulmamaları, idareye karşı
bağımsızlıklarını güçlendirmiştir ( Yaşasın
Aslan, B. No: 2013/1134, 16/5/2013, §§ 29, 30).
29. Başvurucu; AYİM'deki askerî hâkim
olmayan üyelerin kararda belirleyici olduğunu ileri sürmekte ise de AYİM’in bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğinde
olduğu, Anayasa’da yüksek mahkemeler arasında sayıldığı, yasa ile kurulduğu,
yargılamaya ilişkin usul kurallarının açık ve öngörülebilir nitelikte olduğu,
bu kuralların2577 sayılı Kanun'da yer alan düzenlemeler ile benzerlik taşıdığı,
2577 sayılı Kanun’a göre dava açanlara kıyasla 1602 sayılı mülga Kanun'a göre
dava açanlara farklı ve belirgin bir yük getirilmediği, 1602 sayılı mülga
Kanun’da yer alan kuralların demokratik bir toplumda olması gereken güven
duygusuna zarar vermediği sonucuna varılmıştır ( Ahmet Seheryıldızı , B. No:
2013/2320, 3/2/2016, § 37).
30. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
C. Diğer İhlal İddiaları
1. Başvurucunun İddiaları
31. Uyuşmazlığa ilişkin maddi vakanın ortaya konulamamasının
kendi lehine yorumlanması gerektiğini, idarenin olaya ilişkin tutanak tutmaması
ve soruşturma açmamasında kendisine atfedilecek bir kusur bulunmadığını,
Mahkemenin hatalı yorumla sonuca ulaştığını, vazife malulü olarak kabul
edilmemesi nedeniyle maddi açıdan zarara uğradığını belirterek adil yargılana
ve mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
2. Değerlendirme
32. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
§ 16). Başvurucunun iddiaları dikkate alındığında şikâyetin karar sonucuna
yönelik olduğu anlaşıldığından incelemenin bu kapsamda yapılması uygun
görülmüştür.
33. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun
yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda
incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava
konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin
değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile
uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvurukonusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki
hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir ( Ahmet Sağlam , B. No: 2013/3351, 18/9/2013,
§ 42).
34. Somut olayda iddia, savunma ve tüm dosya kapsamı incelenerek
ilgili kısımları yukarıda belirtilen (bkz. § 9) gerekçe ile 4/6/2014 tarihinde
hüküm kurulmuştur. Kanun yolu incelemesinde de kararının hukuka uygun bulunduğu
görülmüştür.
35. Yargılama sürecinde konuya ilişkin mevzuat ve somut olaya
ilişkin delil durumu değerlendirilerek hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.
Mevzuatın somut olayın ve delillerin yorumlanması yukarıda anılan ilkeler (bkz.
§ 33) uyarınca uyuşmazlığı çözmekle görevli mahkemenin takdirinde olup bireysel
başvuruda değerlendirmeye konu edilemez.
36. Bu hâle göre başvurucu tarafından ileri sürülen iddialar,
delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup
kararda bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmadığı dikkate alındığında ihlal iddialarının
kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
37. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir..
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin
iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Bağımsız ve tarafsız yargı mahkemede yargılanma hakkının
ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
3. Diğer ihlal iddialarının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
13/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.