TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
HARUN ASLAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2023/42923)
Karar Tarihi: 6/1/2026
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler : Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
İrfan FİDAN
Yılmaz AKÇİL
Raportör : Ömer Faruk NURSAÇAN
Başvurucu : Harun ASLAN
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, gözaltında kalınan sürenin hükmedilen ceza süresinden mahsup edilmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Kars Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına üye olma suçundan yürütülen soruşturma kapsamında başvurucu 8/8/2016 tarihinde gözaltına alınmış, 12/8/2016 tarihinde Kars Sulh Ceza Hâkimliğinin kararıyla tutuklanmıştır. 22/1/2018 tarihinde başvurucunun yurt dışı çıkış yasağı ve ikametine en yakın kolluk biriminde haftanın belirli günlerinde imza atma yükümlülüğü şeklindeki adli kontrol tedbirlerinin uygulanmak suretiyle tahliyesine karar verilmiştir.
3. Başvurucu, Kars 2. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 24/10/2018 tarihli kararla müsnet suçtan 7 yıl 6 ay hapis cezasıyla cezalandırılmıştır. Kararda, adli kontrol tedbirlerinin devamına hükmedilmiştir. 20/5/2021 günü başvurucunun Edirne ilinden yurt dışına kaçma hazırlığı yaptığı yönündeki ihbar üzerine aynı gün başvurucu Edirne'de yakalanarak Arama ve Yakalama Tutanağı'na göre saat 19.00 itibarıyla gözaltına alınmıştır. 22/5/2021 günü, Edirne Cumhuriyet Başsavcılığının başvurucunun yurt dışına kaçmak üzereyken yakalanarak gözaltında olduğunu bildirmesi üzerine aynı gün başvurucunun adli kontrol tedbirini ihlal etmesi sebebiyle tutuklanmasına karar verilmiştir. Mahkûmiyet kararı Yargıtay tarafından onanarak 28/12/2022 tarihinde kesinleşmiştir.
4. Başvurucu hakkında Patnos Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 2/3/2023 tarihinde düzenlenen müddetnamede başvurucunun bihakkın tahliye tarihi 6/3/2026, koşullu salıverilme tarihi ise 13/8/2024 olarak tespit edilmiştir. Başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçu nedeniyle gözaltında kaldığı 4 gün ile farklı tarihlerde tutuklu kaldığı 527 ve 647 gün (toplamda 1.178 gün) ceza süresinden mahsup edilmiştir.
5. Başvurucu 15/3/2023 tarihli dilekçede; müddetnamede gözaltında kaldığı sürenin ceza süresinden eksik mahsup edildiğini, Edirne Cumhuriyet Başsavcılığının soruşturması kapsamında 20/5/2021 ile 22/5/2021 tarihleri arasında gözaltında kaldığı sürenin mahsup edilmediğini belirterek bu sürenin de mahsup edilmesini infaz hâkimliğinden talep etmiştir.
6. Patnos İnfaz Hâkimliği (İnfaz Hâkimliği), Patnos L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumundan (Ceza İnfaz Kurumu) başvurucunun infaz dosyasının iletilmesini istemiştir. 17/3/2023 tarihinde Ceza İnfaz Kurumu infaz dosyasını göndermiştir. Cevap yazısında ve eklerinde, başvurucunun Edirne Cumhuriyet Başsavcılığının soruşturma dosyasında gözaltında kaldığına dair bir bilgiye yer verilmemiştir.
7. İnfaz Hâkimliği 29/3/2023 tarihinde başvurucunun talebini reddetmiştir. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir:
"... Hükümlü Harun ASLAN her ne kadar gözaltı ve tutukluluk sürelerinin müddetnamesinden mahsubunun yapılmadığını beyan etmiş ise de, Patnos Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenmiş olan 02/03/2023 tarih ve 2023/1306 sayılı müddetnamede hükümlünün gözaltında ve tutuklulukta geçirmiş olduğu günlerin mahkumiyet müddetinden mahsubunun yapıldığı anlaşılmakla, Kars 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 2017/268 Esas, 2018/365 Karar sayılı içtima kararına istinaden düzenlenen Patnos Cumhuriyet Başsavcılığının 02/03/2023 tarih ve 2023/1306 sayılı müddetnamenin usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmış olup hükümlü tarafından müddetnameye karşı yapılan itirazının reddine..."
8. Başvurucunun itirazı 17/4/2023 tarihinde reddedilmiştir. Nihai karar başvurucuya 5/5/2023 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucu 24/5/2023 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
9. Başvurucu 16/8/2023 tarihinde denetimli serbestliğe ayrılarak ceza infaz kurumundan tahliye olmuştur.
10. Komisyon, başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne ve başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
II. DEĞERLENDİRME
11. Başvurucu, Edirne Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından adli kontrol tedbirine uymama nedeniyle hakkında uygulanan gözaltı tedbirinin mahsup edilmesi talebinin İnfaz Hâkimliğince haksız olarak reddedilmesi nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
12. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına atıfta bulunularak ilgili kararlar ve somut olayın kendine özgü koşullarının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
13. Başvuru, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelenmiştir.
14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
15. Anayasa Mahkemesi, hükümlülerin ceza infaz kurumlarında kalacağı süreyi doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen durumların Anayasa'nın 19. maddesinde tanımlanan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmiştir ( Burhan Yaz (3) [GK], B. No: 2021/7919, 29/5/2024, § 43; İbrahim Uysal [2. B.], B. No: 2014/1711, 23/7/2014, § 26; Günay Okan [1. B.], B. No: 2013/8114, 17/9/2014, § 13). Mahsup, koşullu salıverilme süresinin belirlenmesiyle ve dolayısıyla ceza infaz kurumunda kalınması gereken süreyle doğrudan ilgilidir ( Ercan Bucak (2) [1. B.], B. No: 2014/11651, 16/2/2017, § 41).
16. Mahkeme tarafından verilen bir mahkûmiyet kararının infazının sağlanması ve bu bağlamda ceza infaz kurumunda tutulma süresi bakımından, ceza mahkemesinin kararına uygun hareket edilmesi kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının korunması açısından zorunludur. Dolayısıyla hükümlülerin ceza infaz kurumunda kalacakları sürenin mahkûmiyet kararına ve ilgili mevzuata uygun olması Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi kapsamında güvence altına alınmıştır ( İbrahim Uysal , § 32). Bununla birlikte Anayasa'da yer alan hak ve özgürlükler ihlal edilmediği sürece mahkemelerin kararlarındaki kanunun yorumuna ya da maddi veya hukuki hatalara dair hususlar bireysel başvuru incelemesinde ele alınamaz ( Abdullah Ünal [2. B.], B. No: 2012/1094, 7/3/2014, § 39).
17. Mahsuba ilişkin 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 63. maddesinde yer alan hükmün kesinleşmesinden önce gerçekleşen ve kişinin hürriyetini kısıtlayan bütün hâller nedeniyle geçirilen sürelerin hükmolunan hapis cezasından indirileceğine ilişkin düzenleme karşısında, yargı organlarına mahsuba ilişkin bir takdir yetkisinin tanınmadığı anlaşılmaktadır. İlgili yargı organları mahsuba ilişkin incelemelerinde mahsup şartlarının bulunup bulunmadığını incelemekle ve şartları oluşmuşsa mahsup kararı vermekle yükümlüdürler ( Burhan Yaz (3) [GK], B. No: 2021/7919, 29/5/2024, §§ 42-44).
18. 20/5/2021 ile 22/5/2021 tarihleri arasında gözaltında kaldığı tespit edilen başvurucunun bu sürenin ceza süresinden mahsup edilmesi talebi, İnfaz Hâkimliğince başvurucunun dilekçesinde belirttiği Edirne Cumhuriyet Başsavcılığının soruşturma dosyasında gözaltında kalıp kalmadığının araştırılmamasından kaynaklı olarak eksik bilgi nedeniyle reddedilmiştir. Bu durum başvurucunun mahsup talep ettiği ceza bağlamında hapiste kalma süresinin uzamasına neden olacaktır. Hukuk sistemimizde mahsubun mecburiliği söz konusudur. Bu durumda başvurucunun belirlenenden daha fazla bir süre hürriyetinden yoksun kalmasının Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında hukuka uygun bir tutma niteliğinde bulunduğu söylenemez.
19. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fıkrasında güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
20. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 1.000.000 TL maddi ve 1.000.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
21. Anayasa Mahkemesince yapılan inceleme sonucunda Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fıkrasının ihlal edildiğine karar verilmiştir. Bu itibarla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmıştır. Başvurucu, ceza infaz kurumundan tahliye olmakla birlikte başvurucunun bihakkın tahliye tarihi 6/3/2026 olarak belirlenmiştir. Mahsubun yapılması hâlinde bu süre kısalacaktır. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
22. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 19. maddesinde güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Patnos İnfaz Hâkimliğine (E.2023/506 ve K.2023/574) GÖNDERİLMESİNE,
D. Tazminata ilişkin taleplerin REDDİNE,
E. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 6/1/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.