TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
FERHAT AZAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/40469)
Karar Tarihi: 11/6/2024
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler : Recai AKYEL
Selahaddin MENTEŞ
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Raportör : Tuğçe TAKCI
Başvurucu : Ferhat AZAN
Vekili : Av. Ebru DEMİRTEPE
I. BAŞVURUNUN
ÖZETİ
1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmaması
nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına
ilişkindir.
A. Bireysel
Başvuru Öncesi Süreç
2. 10/7/2021 tarihinde Van'daki bir otobüs durağında
PKK/KCK silahlı terör örgütünün propagandasını içeren broşür bulunduğuna dair
ihbar yapılmıştır. Sonrasında " [O.Y.] futbol turnuvası, örgütlü
gençlik ile özgür geleceğe, takımını kur, harekete geç" ibareli
broşürler bulunması ve broşürün alt kısmında iletişim bilgisi olarak verilen
GSM hattının başvurucu tarafından kullanıldığının tespit edilmesi üzerine
başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan Van Cumhuriyet
Başsavcılığı (Başsavcılık) tarafından soruşturma başlatılmıştır.
3. Başvurucu 13/8/2021 tarihinde gözaltına alınmıştır.
Başvurucu; kolluktaki ifadesinde, Halkların Demokratik Partisi (HDP) parti
meclis üyesi olduğunu, daha önceden terör suçlarından dolayı 5-6 defa gözaltına
aldığını ve 14 ay ceza infaz kurumunda kaldığını, HDP Genel Merkezinin
yönlendirmesiyle gençlik meclisi tarafından tiyatro, folklor ve halı saha
turnuvalarının düzenlendiğini söylemiştir. Başvurucu ayrıca Komalen Ciwan ve
Devrimci Gençlik Hareketi ile bir irtibatının bulunmadığını, futbol turnuvası
için halı saha organizasyonlarını sağladığını, ayrıca turnuvanın reklamı için
broşür dağıtıp afiş astığını, O.Y.nin HDP Gençlik Meclisinin eski çalışanı
olduğunu ve ölmesi nedeniyle turnuvanın onun adına düzenlendiğini, turnuvanın
O.Y. adına düzenlenmesi talimatının HDP Genel Merkezinden geldiğini, terör
örgütü adına eylem ve faaliyetlerde bulunmadığını beyan etmiştir.
4. Başvurucu, Van 3. Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik)
tarafından müsnet suçtan 16/8/2021 tarihinde tutuklanmıştır. Sorgusunda
başvurucu; turnuvanın HDP Van il merkezi tarafından organize edildiğini,
broşürdeki numaranın kendisine ait olmadığını, sadece HDP Gençlik Merkezine üye
olduğunu ve futbol turnuvasında takımların eşleşmesiyle ilgilendiğini,
broşürlerin Genel Merkez tarafından bastırıldığını belirtmiştir. Hâkimlik
tutuklama gerekçesinde " kollukça tanzim edilen tüm tutanaklar, hep
birlikte değerlendirildiğinde kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut
delillerin bulunduğu, şüpheli [n] in üzerine atılı suçun... katalog
suçlardan olması sebebiyle bir tutuklama nedeninin varsayıldığı, yargılama
sonunda şüpheli... hakkında mahkumiyet hükmü tesis edilmesi halinde verilmesi
muhtemel cezaya göre tutuklama tedbirinin ölçülü olacağı kanaatine varıl [dığı] ... " ifadelerine yer vermiştir.
5. Başvurucunun tutuklama kararına itirazı öncelikle
Hâkimlik tarafından 25/8/2021 tarihinde incelenmiştir. Hâkimlik, itiraz
sebeplerini yerinde görmeyerek dosyayı ilgili Hâkimliğe göndermiştir.
Başvurucunun itirazını inceleyen Van 1. Sulh Ceza Hâkimliği 31/8/2021
tarihinde Hâkimliğin değindiği aynı gerekçelerle itirazın reddine karar
vermiştir.
6. Ret kararı başvurucuya 8/9/2021 tarihinde tebliğ
edilmiş olup başvurucu 13/9/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
B. Bireysel
Başvuru Sonrası Süreç
7. Bireysel başvuru sonrasında Ulusal Yargı Ağı Bilişim
Sistemi (UYAP) üzerinden yapılan incelemede, Başsavcılık tarafından düzenlenen
2/11/2021 tarihli iddianameyle başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye
olma suçundan kamu davası açıldığı anlaşılmıştır. İddianamede " ...
afişlerin bulunması üzerine... kolluk kuvvetince yapılan açık kaynak
araştırmalarında söz konusu broşürlerin [Ç.T.] ve [R.V.] isimli
şahıslar tarafından dağıtıldığı, suça konu broşürün alt kısmında iletişim
bilgisi verilen 05... nolu GSM numarasının iltisaklı kurumlar ile yapılan
koordineli çalışmalar neticesinde Ferhat AZAN isimli şahıs tarafından
kullanıldığı ve söz konusu futbol turnuvasını Ferhat AZAN isimli şahsın
organize ettiğinin değerlendirildiği, broşürlerin üzerinde resmi ve adı bulunan [O.Y.] isimli şahsın HDP Gençlik Meclisi üyesi olduğu, terör örgütünün
kırsal alanına katılım yapmış biri olduğu, PKK/KCK terör örgütünün güdümünde
yayın organı olan 'Nuçe Ciwan' isimli internet sitesinde yapılan haberler ile
bahse konu ... turnuvasının sahiplenildiği, 'HDPvangençlikmeclisi' isimli
twitter kullanıcısı tarafından yapılan paylaşımlarla bahse konu broşürlerin
dağıtımının ve turnuvaya davet edilmenin kendilerince sahiplenildiği, ilgi
sayılı mahkeme kararınca HDP Gençlik Meclisi isimli oluşumun ... PKK/KCK terör
örgütünün güdümünde hareket ederek terör örgütünün propagandasını yaptıkları,
... Ferhat Azan'ın ilgili mahkeme kararı doğrultusunda ikametinde
arama yapıldığı, ... herhangi bir suç unsurunun tespit edilemediği, ... dosya
kapsamında bulunan ve farklı illerde örgüt üyeliğinden yürütülen soruşturma
kapsamında elde edilen tanık beyanlarından, dijital materyallerden ve mevcut
delillerden, HDP Gençlik yapılanmasının KCK kapsamında faaliyet yürüten YDGH
(Yurtseven Devrim ve Gençlik Hareketi)'nin Silahlı Terör Örgütü PKK'nın illegal
faaliyetlerine legal görünüm kazanmaya çalıştığının açıkça anlaşıldığı,
...yukarıda açıklandığı üzere HDP Gençlik Meclisi oluşumunun kırsala eleman
temin eden, sözde şehir gerillacılığını hedefe geçirmeyi hedefleyen ve örgütün
parçası olan bir yapılanma olduğu, şüphelilerin de bu yapılanma içinde faaliyet
yürüttüğüne dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösterir somut delillerin
mevcut olduğu, şüpheliler hakkında daha önce adli işlem yapılmış olmasına
rağmen eylemlerine devam ettikleri, şüphelilerin yukarıda belirtilen eylemleri
nedeniyle üzerlerine atılı silahlı terör örgütüne üye olmak suçunu
işledikleri..." bilgilerine yer verilmiştir.
8. Van 2. Ağır Ceza Mahkemesi 11/11/2021 tarihli tensip
kararıyla başvurucunun tahliyesine, hakkında yurt dışına çıkmama ve kolluk
birimine giderek imza atma şeklinde adli kontrol tedbirlerinin uygulanmasına
karar vermiştir.
9. Yargılama dosyası Van 4. Ağır Ceza Mahkemesinde
başvurucu hakkında silahlı terör örgütü üyeliği isnadıyla yürütülen bağlantılı
diğer yargılamayla birleştirilmiştir. Söz konusu yargılamaya esas iddianamede;
başvurucunun müsnet suçtan 2/12/2020 tarihinde tutuklandığı, HDP Gençlik
Meclisi içinde yer aldığı, aramalarda elde edilen dijital materyallerin
incelemesinde PKK/KCK silahlı terör örgütünün propagandasının yapıldığı
değerlendirilen müziklerin, videoların bulunduğu, iletişimin tespiti tedbiri
sırasında bazı şahıslarla terör örgütü propagandası sayılabilecek pankartları
yapma hazırlığında olduklarının tespit edildiği bilgilerine yer verilmiştir.
Başvurucu bu yargılama sırasında, isnat edilen suçla ilgili mevcut delil
durumu, kaçma şüphesini uyandıracak somut olguların bulunmaması, bu aşamadan
sonra delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme hususunda kuvvetli şüphe
oluşturacak herhangi bir davranışının olmaması, tutuklu kaldığı süre
gözetilerek bu aşamada adli kontrol tedbirinin yeterli olacağı kanaatine ulaşılması
gerekçesiyle 30/4/2021 tarihinde tahliye edilmiş; hakkında yurt dışına çıkış
yasağı ve en yakın kolluk birimine imza atma yükümlülüğü şeklindeki adli
kontrol tedbirine hükmedilmiştir.
10. Anılan dosya, Van 7. Ağır Ceza Mahkemesinde başvurucu
hakkında silahlı terör örgütü üyeliği isnadıyla yürütülen bağlantılı bir başka
dosyayla birleştirilmiştir. Bu yargılamaya esas iddianamede başvurucunun
A.Ö.nün fotoğrafının bulunduğu iki pankart ile " 15 Şubat Komplosunu
Lanetliyoruz " ibaresinin yazılı olduğu bir adet pankartı asmaya
çalışırken yakalanıp kaçtığı, twitter.com/WanHDP sosyal medya adresinde
duyurulan A.Ö.ye destek amaçlı yapılan açlık grevine ilişkin açıklamada yer
aldığı, PKK/KCK silahlı terör örgütünü simgeleyen bezi bağlayarak gökyüzüne
balon bıraktığı, gençlik yapılanmasına yönelik PKK/KCK terör örgütü
propagandası içeren bir film gösterimine katıldığı, evindeki aramada ele geçen
CD'de PKK/KCK silahlı terör örgütünün propagandası amacıyla hazırlanmış
şarkıların tespit edildiği, Facebook hesabından 2016 tarihinde " PKK
halktır, halk burada " şeklinde yorum yaptığı, 2017 tarihinde " Sizce
gerçek özgürlük nedir bir insana özgürlüğüm diyecek kadar sevmek mümkün müdür.
Gerçek özgürlüğün aslında hiç kimseye bağlı olmama gerçeği ya da özgürlüğü o
kadar isterken bi kadına bile bile mahkum olmak (gerillama) " yazısını,
yine " Yüreğini, kimliğini ve siyasi birliğini kazanan bir halk için
tanklar, toplar, bir hiçtir gerilla " yazısını yazarak paylaştığı
bilgilerine yer verilmiştir. Bu soruşturma kapsamında 26/4/2019 tarihinde
müsnet suçtan tutuklanan başvurucu, yargılama sırasında 18/12/2019 tarihinde
atılı suçun vasıf ve mahiyeti, tutuklulukta geçen süre, mevcut delil durumu,
beklenen delillere başvurucunun müdahale edemeyeceği ve kaçma şüphesini
uyandıracak somut delillerin bulunmadığı gerekçesiyle tahliye edilmiş; hakkında
yurt dışına çıkış yasağı ve en yakın kolluk birimine imza atma yükümlülüğü
şeklindeki adli kontrol tedbirine hükmedilmiştir. Başvurucu hakkındaki
yargılama derdesttir.
11. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin
kabulüne ve yargılama giderlerini ödemekten geçici olarak muaf tutulmasına,
başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından
yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
12. Başvurucu; futbol turnuvasının kendisinin üye olduğu
siyasi parti tarafından düzenlenmesinin suç oluşturmayacağını, kuvvetli suç
şüphesi bulunmadığını, tutuklanması sırasında kaçmasına ya da delilleri
karartmasına yönelik bir değerlendirme yapılmadığını belirterek kişi hürriyeti
ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı
görüşünde; başvurucunun tahliye olması nedeniyle tazminat davası yolunu
tüketerek bireysel başvuruda bulunması gerekip gerekmediğinin başvurunun kabul
edilebilirlik incelemesinde gözetilmesi gerektiği, iddianın esası bakımından
yapılacak incelemede ise kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut
delillerin bulunduğu ve başvurucunun tutuklanmasına karar verilirken işlendiği
iddia olunan suça ilişkin olarak kanunda öngörülen yaptırımın ağırlığı dikkate
alındığında adli kontrolün yetersiz kalacağının belirtildiğinin dikkate
alınması gerektiği ifade edilmiştir.
13. Başvuru; otobüs durağında PKK/KCK silahlı terör
örgütünün propagandasını içeren ve terör örgütü üyesi olduğu değerlendirilen
O.Y. adına düzenlenen futbol turnuvasıyla ilgili broşürün alt kısmında
başvurucunun iletişim bilgisine ulaşılması sonucu yapılan araştırmada
başvurucunun terör örgütüyle irtibatı bulunduğu şüphesiyle tutuklanmasının
hukuka aykırı olduğu iddiasına ilişkindir.
14. Başvuru, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında
incelenmiştir.
15. Anayasa Mahkemesi içtihadına göre tutuklama
tedbirinin uygulandığı yargılama neticesinde verilen kararının kesinleşmiş
olması hâlinde başvurucunun tutuklamanın hukuka aykırı olduğu iddiasına yönelik
olarak 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi kapsamında tazminat davası
açabileceği kabul edildiğinden ( Reşat Ertan, B. No: 2013/5700,
15/4/2015, § 26; Ömer Köse , B. No: 2014/12036, 16/11/2016, § 34; Eyyüp
Güneş [GK], B. No: 2017/28308, 21/10/2021, § 88; Murat Ağırel ve
diğerleri [GK], B. No: 2020/11655, 7/4/2022, §§ 23-26) somut olayda
başvurucu hakkındaki hüküm henüz kesinleşmemiş olmakla, başvuru yollarının tüketildiği
sonucuna varılan ve açıkça dayanaktan yoksun olmayıp kabul edilemezliğine karar
verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun
kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
16. Somut olayda öncelikle başvurucunun tutuklanmasının
kanuni dayanağının olup olmadığının belirlenmesi gerekir. Başvurucu, PKK/KCK
silahlı terör örgütünün üyesi olma suçundan 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesi
uyarınca tutuklanmıştır. Dolayısıyla başvurucu hakkında uygulanan tutuklama
tedbirinin kanuni dayanağı bulunmaktadır.
17. Kanuni dayanağı bulunduğu anlaşılan tutuklama
tedbirinin meşru bir amacının olup olmadığı ve ölçülülüğü incelenmeden önce
tutuklamanın ön şartı olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekir.
18. Başvurucu; PKK/KCK silahlı terör örgütünün yayın
organlarında düzenlenen futbol turnuvasının sahiplenildiği, başvurucunun HDP
gençlik yapılanması üyesi olduğu, HDP Gençlik Meclisinin PKK/KCK terör
örgütünün güdümünde hareket ettiği gibi bilgilere dayalı olarak terör
örgütü üyeliği isnadıyla tutuklanmıştır. Belirtilen bu hususların tutuklama
tedbirinin uygulanmasında suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti olarak kabul
edilmesinin temelsiz ve keyfî olduğu söylenemeyecektir.
19. Başvurucu hakkında uygulanan ve kuvvetli suç
şüphesinin bulunması şeklindeki ön şartı yerine gelmiş olan tutuklama
tedbirinin meşru bir amacının olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir.
20. Tutuklama kararında tutuklama tedbirinin meşru bir
amacı bakımından sadece isnat edilen suçun 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesinin
(3) numaralı fıkrası kapsamındaki katalog suçlardan olması hususuna
değinilmiştir. Bir suçun katalog suç olması öncelikle tutuklama nedenlerinin
bulunup bulunmadığını tespit etmeye engel oluşturmamaktadır. 5271 sayılı
Kanun'un 100. maddesinin (3) numaralı fıkrası tutuklama nedeninin
varsayılabilmesine imkân tanısa da tutuklama nedeninin olmaması yönündeki
tespiti geçersiz kılmaya imkân tanımamaktadır ( M.O.A. , B. No: 2020/8074,
18/1/2023, § 20). Kanunun tutuklama nedenlerine ilişkin bir karine öngörmesi
durumunda bile kişi özgürlüğüne müdahaleyi gerektiren somut olguların
varlığının ikna edici biçimde ortaya konması gerekir ( Engin Demir [GK],
B. No: 2013/2947, 17/12/2015, § 66). Bu itibarla başvurucu hakkındaki tutuklama
tedbirine ilişkin kararda başvurucunun kaçma ve delilleri karartma şüphesinin
bulunduğuna dair ilgili ve yeterli gerekçenin ortaya konulup konulmadığı
değerlendirilmelidir.
21. Başvurucunun tutuklanmasına esas olan terör örgütü
üyeliği isnadına dair yargılama başvurucu hakkında başka eylemleri nedeniyle
yine terör örgütü üyeliğinden yürütülen diğer iki yargılama ile sırasıyla
birleştirilmiştir (bkz. §§ 9, 10). Bu yargılamalar kapsamında 2/12/2020
tarihinde tutuklanan başvurucu; Van 4. Ağır Ceza Mahkemesince kaçma şüphesini
uyandıracak somut olguların bulunmaması, bu aşamadan sonra delilleri yok etme,
gizleme veya değiştirme hususunda kuvvetli şüphe oluşturacak herhangi bir
davranışının olmaması gerekçesiyle hakkında adli kontrol tedbirine hükmedilerek
30/4/2021 tarihinde tahliye edilmiştir (bkz. § 9). Benzer şekilde 26/4/2019
tarihinde tutuklanan başvurucu, Van 7. Ağır Ceza Mahkemesince 18/12/2019
tarihinde beklenen delillere başvurucunun müdahale edemeyeceği ve kaçma şüphesini
uyandıracak somut delillerin bulunmadığı gerekçesiyle hakkında adli kontrol
tedbiri uygulanarak tahliye edilmiştir (bkz. § 10).
22. Bu durumda bireysel başvuruya konu edilen 16/8/2021
tarihli tutuklama tedbirinden önceki tarihler olan 18/12/2019 ve 30/4/2021'de
başvurucunun benzer eylemleri nedeniyle terör örgütü üyeliği suçundan
tahliyesine ve hakkında adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verildiği de
gözetildiğinde, tutuklama kararında başvurucunun kaçma şüphesi bulunup
bulunmadığına dair bir gerekçenin bulunmaması bir eksiklik olarak
değerlendirilmiştir. Yine, silahlı terör örgütü üyeliğinden hakkında yürütülen
diğer iki yargılamada gelinen aşamada delilleri yok etme gizleme veya
değiştirmesine dair bir şüphe bulunmadığı belirtilen başvurucunun bireysel
başvuruya konu ettiği tutuklama tedbirine esas teşkil eden delilin futbol
turnuvasına ilişkin bir broşür olup bu delilin değiştirilmesi ya da
karartılması ihtimalinin bulunmadığı dikkate alınarak bu tutuklama nedenine
ilişkin olarak da tutuklama kararında hiçbir gerekçe bulunmadığı görülmektedir.
Dolayısıyla, başvurucu hakkındaki tutuklama tedbirine ilişkin kararda yer alan
açıklamaların başvurucunun kaçma şüphesinin ve delilleri karartma şüphesinin
bulunduğunu ve buna dair somut olgular olduğunu ilgili ve yeterli gerekçelerle
ortaya koyduğunu söylemek mümkün değildir. Bu nedenle tutuklama tedbirinin
hukuki olmadığı sonucuna varılmıştır.
23. Varılan bu sonuç karşısında tedbirin ölçülülüğü
yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek bulunmamaktadır.
24. Açıklanan gerekçelerle tutuklama tedbirinin meşru bir
amacının varlığına dair olgular yeterli dayanaklarla ortaya konulmadan
başvurucu hakkında bu tedbirin uygulanmasının Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü
fıkrasında yer alan güvencelere aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
25. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 19. maddesinin
üçüncü fıkrası bağlamında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine
karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
26. Başvurucu; ihlalin tespitini, yeniden yargılama
yapılmasını ve 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesini talep
etmiştir.
27. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarının ortadan
kaldırılmasına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinde
yer almaktadır.
28. Anayasa Mahkemesince yapılan inceleme sonucunda
Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fıkrasının ihlal edildiğine karar
verilmiştir. Bu itibarla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı
anlaşılmıştır. Başvurucu hakkındaki tutuklama tedbiri sona ermiştir.
Dolayısıyla ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama
yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır. Diğer taraftan yalnızca kişi
hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğinin tespitiyle giderilemeyecek
olan manevi zararları karşılığında başvurucuya talebiyle bağlı olarak net
10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekmektedir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin
iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 19. maddesi üçüncü fıkrası bağlamında kişi
hürriyeti ve güvenliği hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,
D. 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama
giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine
ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,
ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine
kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına
GÖNDERİLMESİNE 11/6/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.