TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
MUSTAFA MIRZA BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/20459)
Karar Tarihi: 21/11/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Serdar
  ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Muammer
  TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör Yrd. : Yusuf Enes
  KAYA
Başvurucu : Mustafa
  MIRZA
Vekili : Av. Mübeccel
  PINARLIDAĞ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, koşullu salıverilmenin geri alınması nedeniyle kişi
hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 24/12/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal
Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler
çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:
7.Başvurucu, Bursa 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 13/2/2007 tarihli
ve E.2002/51, K.2007/24 sayılı kararı ile 3/10/1997 tarihinde işlediği
nitelikli yağma ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından toplam 26 yıl
8 ay hapis cezası ile cezalandırılmıştır.
8.Belirtilen kararda yağma suçuna ilişkin yirmi yıllık ceza,
Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 25/2/2009 tarihli ve E.2008/17654, K.2009/4056
sayılı ilamı ile onanarak kesinleşmiştir.
9.Başvurucu hakkında Bursa Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen
19/10/2009 tarihli ve 2009/1-380 sayılı müddetnamede başvurucunun koşullu salıverilme tarihinin 25/2/2009, bihakkın salıverilme
tarihinin 19/9/2025 olduğu belirtilmiştir.
10. Bursa 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 23/10/2009 tarihli ve
Müt.2009/976 sayılı kararı gereğince, 21/12/2000 tarihli ve 4616 sayılı 23
Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava
ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun kapsamında 25/2/2009 tarihinden itibaren
geçerli olmak üzere başvurucunun koşullu salıverilmesine karar verilmiştir.
11. Başvurucu, Karacabey Asliye Ceza Mahkemesinin 3/5/2011
tarihli ve E.2010/763, K.2011/300 sayılı kararı gereğince 7/8/2010 tarihinde
işlenen kasten basit yaralama ve hakaret suçlarından toplam 13 ay 47 gün hapis
cezası ile cezalandırılmıştır.
12. Anılan karar, Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 22/1/2014 tarihli
ve E.2013/6139, K.2014/1919 sayılı ilamıyla onanarak kesinleşmiştir.
13.Bursa 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 22/5/2014 tarihli ve 2014/613
Değişik İş sayılı kararıyla, koşullu salıverilmesine karar verilen başvurucu
hakkında Karacabey Asliye Ceza Mahkemesince verilen hapis cezalarına esas
suçların denetim süresi içinde işlenmiş olması nedeniyle koşullu salıverilmenin
geri alınmasına karar verilmiştir. Kararda suç tarihi olan 7/8/2010 ile
bihakkın tahliye tarihi 19/9/2025 tarihi arasındaki sürenin aynen
çektirilmesine hükmedilmiştir.
14. Anılan karara yapılan itiraz, Bursa 2. Ağır Ceza
Mahkemesinin 14/11/2014 tarihli ve 2014/1597 Değişik İş sayılı kararı ile
reddedilmiştir.
15.Anılan karar başvurucu vekiline 25/11/2014 tarihinde tebliğ
edilmiştir.
16.Başvurucu 24/12/2014 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
17. 4616 sayılı Kanun'un 1. maddesinin ilgili bölümleri
şöyledir:
"23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen
suçlar nedeniyle;
...
2. (Yeniden düzenleme: 21/5/2002-4758/1 md. ) Müebbet ağır hapis cezasına hükümlü olanların veya
şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilenlerin ya da aldıkları ceza
herhangi bir nedenle şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin tâbi
oldukları infaz hükümlerine göre çekmeleri gereken toplam cezalarından on yıl
indirilir. İndirim, verilen her bir ceza için ayrı ayrı değil, toplam ceza
üzerinden bir defaya mahsus yapılır. Ancak bir kişinin muhtelif suçlarından
dolayı cezaları ayrı ayrı tarihlerde verilmiş olsa bile, bu cezaların toplamı
üzerinden yapılacak indirim on yılı geçemez.
Birinci paragraf hükümlerine göre çekmeleri
gereken toplam cezalarından on yıllık indirim yapıldıktan sonra ceza süresi
dolmuş olanlar, iyi halli olup olmadıklarına bakılmaksızın ve istemleri olmaksızın
derhal; toplam cezaları on yıldan fazla olanlar kalan cezalarını çektikten
sonra şartla salıverilirler.
...
4. (Yeniden düzenleme: 21/5/2002-4758/1 md. ) 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenmiş ve ilgili kanun
maddesinde öngörülen şahsî hürriyeti bağlayıcı cezanın üst sınırı on yılı
geçmeyen suçlardan dolayı haklarında henüz takibata geçilmemiş veya hazırlık
soruşturmasına girişilmiş olmakla beraber dava açılmamış veya son soruşturma
aşamasına geçilmiş olmakla beraber henüz hüküm verilmemiş veya verilen hüküm
kesinleşmemiş ise, davanın açılması veya kesin hükme bağlanması ertelenir;
varsa tutukluluk halinin kaldırılmasına karar verilir. Bu suçlarla ilgili dosya
ve deliller, her bir suçun dava zamanaşımı süresinin sonuna kadar muhafaza
edilir.
Erteleme konusu suçun dava zamanaşımı süresi
içinde bu suç ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcı cezayı
gerektiren bir suç işlendiğinde, erteleme konusu suçtan dolayı da dava açılır
veya daha önce açılmış bulunan davaya devam edilerek hüküm verilir. Bu süre,
erteleme konusu suç ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcı
cezayı gerektiren bir suç işlenmeksizin geçirildiğinde, ertelemeden yararlanan
hakkında kamu davası açılmaz; açılmış olan davanın ortadan kaldırılmasına karar
verilir.
...
5. Ancak;
a) Türk Ceza Kanununun 125 ilâ 157, 161, 162, 168, 171, 172, 188, 191, 192, 202, 205, 208, 209, 211
ilâ 214, 216 ilâ 219, 240, 243, 264, 298, 301 ilâ 303, 305 inci maddelerinde,
312 nci maddenin ikinci fıkrasında, 313 üncü
maddesinde, 314 üncü maddesinin birinci fıkrasında, 339 ilâ 349, 366, 367, 383,
394, 403 ilâ 408, 414 ilâ 418 ve 503 ilâ 506 ncı maddelerinde,
...
yer alan suçları işleyenler hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz."
18. 29/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkında Kanun'un 107. maddesinin ilgili bölümleri şöyledir:
(1) Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek
için mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir.
(2) ... diğer süreli hapis cezalarına mahkûm
edilmiş olanlar cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde,
koşullu salıverilmeden yararlanabilirler.
...
(11) Bir hükümlünün koşullu salıverilmesi
hakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, hükmü
veren mahkemeye; hükümlü başka bir yerde bulunuyorsa o yerde bulunan aynı
derecedeki mahkemeye verilir.
Mahkeme, bu raporu uygun bulursa hükümlünün
koşullu salıverilmesine dosya üzerinden karar verir. Mahkeme, raporu uygun
bulmadığı takdirde gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşı itiraz
yoluna gidilebilir.
(12) Koşullu salıverilen hükümlünün, denetim
süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine
yüklenen yükümlülüklere, hâkimin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi
hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır.
(13) Koşullu salıverilme kararının geri
alınması hâlinde hükümlünün;
a) Sonraki suçu işlediği tarihten itibaren
kalan cezasının aynen,
...
Ceza infaz kurumunda çektirilmesine karar verilir.
Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün infazı ile
ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.
(14) Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve
iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.
(15) Koşullu salıverilme kararının geri
alınmasına;
a) Hükümlü geri kalan süre içinde işlediği
kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse, hükmü veren ilk
derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi tarafından,
...
Dosya üzerinden karar verilir. Bu kararlara
karşı itiraz yolu açıktır.
..."
19. 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Kanun'un 17. maddesinin
birinci fıkrası şöyledir:
"Şartla salıverilmiş olan hükümlü, geri
kalan süre içinde işlediği kasıtlı bir cürümden dolayı şahsi hürriyeti
bağlayıcı bir cezaya mahkum olur veya mecbur olduğu
şartları yerine getirmez ise, şartla salıverilme kararı geri alınır. Bu
takdirde suçun işlendiği tarihten sonraki kısım hükümlünün ceza süresine mahsup
edilmeyerek aynen çektirilir ve şartla salıverilmeye esas teşkil eden hükmün
infazı ile ilgili olarak bir daha şartla salıverilmeden yararlanamaz."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
20. Mahkemenin 21/11/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
21. 4616 sayılı Kanun uyarınca koşullu salıverilen başvurucu,
denetim süresi içinde aynı cinsten ya da daha ağır şahsi hürriyeti bağlayıcı
cezayı gerektiren bir suç işlememesine rağmen koşullu salıverilme kararının
geri alındığını belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; koşullu
salıverilmenin geri alınmasına ilişkin hükümlerin aynı durumdaki diğer
hükümlülerin lehine olacak şekilde farklı uygulandığını belirterek eşitlik
ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
22. Anayasa'nın 19. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:
"Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine
sahiptir.
Şekil ve şartları kanunda gösterilen:
Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı
cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; ...halleri dışında
kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz."
23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun şikâyetinin içeriği dikkate
alındığında iddialarının özünün koşullu salıverilme kararının geri alınması
kararının hukuka uygun olmadığı ve haksız olarak cezaevinde tutulmasına yönelik
olduğu anlaşıldığından, başvurucunun iddiaları kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı
kapsamında değerlendirilmiştir.
24.Anayasa Mahkemesi, 4616 sayılı Kanun hükümleri uyarınca
koşullu salıverilen hükümlüler yönünden de denetim süresince hapis cezasını
gerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi hâlinde 765 sayılı mülga Kanun'un 17.
maddesinin birinci fıkrası ve/veya 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin (12)
numaralı fıkrası uyarınca koşullu salıverme kararının geri alınabileceğini
belirtmiş; Yargıtay uygulamasına atıf yaparak bu suçun koşullu salıverilen suç
ile aynı cins veya daha ağır hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren bir suç olup
olmamasının bir öneminin bulunmadığını, sonradan denetim süresi içinde işlenen
suçun kasıtlı bir suç olmasının, bu suçun yaptırımı olarak da hapis cezasını
gerektirmesinin ve hapis cezası verilmiş olmasının koşullu salıvermenin geri
alınması için yeterli olduğunu tespit etmiştir ( Şaban Dal, B. No: 2014/2891, 16/2/2017, § 40).
25. Somut olayda başvurucu yağma suçundan dolayı almış olduğu
kesinleşmiş cezası infaz edilirken koşullu salıverilmiş ve denetim süresi içinde
kasıtlı bir suç işlemesi nedeniyle 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin (12)
numaralı fıkrası uyarınca başvurucunun koşullu salıverilmesinin geri alınmasına
karar verilmiştir. Dolayısıyla başvurucu, söz konusu geri alma kararına
istinaden Anayasa’nın 19. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen mahkemece
verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezanın yerine getirilmesi kapsamında Kanun'un
öngördüğü şekilde hürriyetinden yoksun bırakılmıştır (aynı yöndeki
değerlendirme için bkz. Şaban Dal, § 44).
26. Açıklanan nedenlerle bir ihlalin olmadığı açık olduğundan
başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin
iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
21/11/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.