TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
İHSAN OLUÇ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/54035)
Karar Tarihi: 17/2/2026
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler : Recai AKYEL
Selahaddin MENTEŞ
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Raportör : Kamber Ozan TUTAL
Başvurucu : İhsan OLUÇ
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, kamu görevlisinin kesilen maaşının göreve iade edildikten sonra değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Süleyman Demirel Üniversitesi (Üniversite) Sosyal Bilimler Enstitüsünde araştırma görevlisi olarak çalışan başvurucu 22/7/2016 tarihinde kamu görevinden uzaklaştırılmıştır. Başvurucu 29/10/2016 tarihli ve 29872 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 675 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kamu görevinden çıkarılmıştır. Olağanüstü Hâl İşlemleri İnceleme Komisyonuna yapılan başvurunun reddi üzerine açılan davada Ankara 19. İdare Mahkemesi 31/12/2019 tarihinde davanın kabulü ile işlemin iptaline karar vermiştir. Başvurucu 22/5/2020 tarihinde kamu görevine iade edilmiştir.
3. Başvurucu 27/5/2020 tarihinde Üniversiteye müracaat ederek idari işlem sonucunda mahrum kaldığı parasal hakların ödenmesi talepleri kapsamındaki diğer iddialarının yanında görevden uzaklaştırıldığı tarihten göreve iade edildiği tarihe kadar geçen dönem için ödenmesi gereken maaşlarının yasal faiziyle birlikte ödenmesini talep etmiştir.
4. Başvurucuya 30/5/2020 tarihinde görevden uzaklaştırıldığı tarihten göreve iade edildiği tarihe kadar maaşları yasal faiz işletilmeksizin ödenmiştir. Üniversite 16/7/2020 tarihinde başvurucunun görevine iadesi sonrası ödenen maaşlarının yasal faiz ve enflasyon oranı hesaplanarak ödenmesini talep ettiğini kaydetmiş, buna karşılık ilgili mevzuatın gecikme faizi ödenmesini öngörmediğini belirterek başvurucunun talebini reddetmiştir.
5. Başvurucu 28/7/2020 tarihinde geçmişe yönelik maaşlarının ödenmesinde yasal faiz uygulanmaması işleminin iptali ile yasal faiz ödenmesi talebiyle dava açmıştır. Başvurucu; dava dilekçesinde görevinden uzaklaştırıldığı ve çıkarıldığı dönemlere ait maaşlarının ödendiğini ancak yasal faiz işletilmediğini, Anayasa Mahkemesi ve Danıştay kararlarına göre mali hakların yasal faiz işletilmeden ödenmesinin hak kaybına neden olduğunu ileri sürmüştür. Davalı Üniversite, mali hakların karşılandığını ve ilgili mevzuat uyarınca gecikme faizi uygulanmadığını belirtmiştir. Üniversite ayrıca başvurucunun kamu görevinden çıkarıldığı tarih ile görevine iade edildiği tarih arasında aldığı maaş tutarına yasal faiz uygulansaydı ödenecek toplam faiz tutarının 35.234,41 TL olduğunu açıklamıştır.
6. Isparta İdare Mahkemesi (Mahkeme) 13/11/2020 tarihinde dava konusu işlemin iptali ve yasal faiz talebinin kabulü ile görevden uzaklaştırıldığı tarihten göreve iade edildiği tarihe kadar geçen süreler için başvurucuya ödenen birikmiş maaşlarına davanın açıldığı 28/7/2020 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizin ödenmesine karar vermiştir. Mahkeme, mülkiyet hakkı kapsamında olan alacağın kamu makamlarınca haklı olmayan bir gerekçeyle geç ödenmesi durumunda enflasyon karşısında yüksek oranda değer kaybına uğratılmasının hak sahibine aşırı külfet yükleyeceğini açıklamıştır. Başvurucunun kendisinden kaynaklanmayan nedenlerle alacağına geç kavuştuğunu, bu süreçte alacağın alım gücünde meydana gelen azalmanın karşılanması için maaş ödemelerine yasal faiz işletilmesi gerektiğini kaydetmiştir. Mahkeme, dava dilekçesinde faiz başlangıç tarihi belirtilmediğinden taleple bağlı kaldığını açıklayarak başvurucuya yapılan maaş ödemelerine dava tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesine karar verdiğini belirtmiştir.
7. Üniversite 25/11/2020 tarihinde mahkeme kararına istinaden başvurucuya 6.805,39 TL yasal faiz ödemesi yapmıştır.
8. Başvurucu; ödenen maaşlarını hak ettiği tarihten ödeme tarihi arasında işleyen yasal faize hükmedilmesi gerektiğini, dava dilekçesinde yasal faiz talebi bulunduğunu ve parasal kaybının karşılanmadığını belirterek karara karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi 30/9/2021 tarihinde istinaf başvurusunu kesin olmak üzere reddetmiştir.
9. Başvurucu, nihai hükmü 4/10/2021 tarihinde öğrendikten sonra 28/10/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
10. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
11. Başvurucu, dava dilekçesinde işlemin iptali ile birlikte yasal faiz talep etmesine rağmen Mahkemenin bariz takdir hatası yaptığını, iadeye konu maaşları hak ettiği tarih ile ödeme tarihi arasındaki yasal faizin hesaplanması gerektiğini iddia etmiştir. Üniversite, ödenmesi gereken tahmini yasal faizi 35.234,41 TL olarak hesaplamışken mahkeme kararı neticesinde 6.805,39 TL yasal faiz ödendiğini belirtmiş, kamudan olan alacağının enflasyon karşısında değer kaybına uğramasına neden olacak şekilde hüküm kurulmasından yakınmıştır. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın koşullarının değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru formundaki iddialarını yinelemiştir.
12. Başvuru, mülkiyet hakkı kapsamında incelenmiştir.
13. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
14. Başvurucuya iade edilen maaşlara konu para tutarı Anayasa'nın 35. maddesi kapsamında mülk teşkil etmektedir. Alacağın değer kaybına ilişkin şikâyet, mülkiyetten barışçıl yararlanmaya ilişkin birinci kural çerçevesinde incelenecektir (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Vildan Utku Atalay [1. B.], B. No: 2015/4812, 7/2/2019, § 34).
15. Anayasa Mahkemesi, kamu kurum ve kuruluşlarından olan çeşitli para alacaklarının değer kaybına uğratılarak ödenmesine ilişkin şikâyetleri daha önce incelemiş; buna göre kamu makamlarının para borçlarını makul olmayan bir gecikme ile ödedikleri durumlarda para alacağında meydana gelen değer aşınmalarının başvurucu üzerinde şahsi olarak aşırı bir yük oluşturması hâlinde müdahale ölçülü olmadığından mülkiyet hakkının ihlaline karar vermiştir (kamulaştırma bedeli yönünden bkz. Mehmet Akdoğan ve diğerleri [1. B.] , B. No: 2013/817, 19/12/2013; Ali Şimşek ve diğerleri [1. B.], B. No: 2014/2073, 6/7/2017; bir sosyal güvenlik ödemesi yönünden bkz. Ferda Yeşiltepe [GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017; ihale alacağı yönünden bkz. ANO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/2267, 21/12/2017; vergi iadesi alacağı yönünden bkz. Akel Gıda San. ve Tic. A.Ş. [2. B.], B. No: 2013/28, 25/2/2015; deprem nedeniyle tazminat yönünden bkz. Abdulhalim Bozboğa [1. B.], B. No: 2013/6880, 23/3/2016; açığa alınan memurun maaş farklarının iadesi yönünden bkz. Vildan Utku Atalay ).
16. Somut olayda Mahkeme, görevden uzaklaştırıldığı tarihten göreve iade edildiği tarihe kadar geçen süreler için başvurucuya ödenen birikmiş maaşlarına davanın açıldığı 28/7/2020 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizin ödenmesine karar vermiştir. Başvurucuya geriye dönük olarak maaşının iade edilmesi gerektiği kamu makamlarınca kabul edilmiş bir olgudur. Bununla birlikte başvurucunun maaş alacağının doğduğu tarihlerden idareye başvuru tarihine kadar geçen süre dikkate alındığında enflasyon karşısında alacaktaki değer kaybını giderebilecek bir faiz ödemesi yapılmaması başvurucuya şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklemektedir. Dolayısıyla söz konusu müdahalenin kamunun yararı ile başvurucunun mülkiyet hakkının korunması arasında kurulması gereken adil dengeyi başvurucu aleyhine bozduğu sonucuna varılmıştır.
17. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
18. Başvurucu, ihlalin tespiti ve 30.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Başvuruda tespit edilen mülkiyet hakkı ihlalinin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
19. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Isparta 1. İdare Mahkemesine (E.2020/945, K.2020/1454) GÖNDERİLMESİNE,
D. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE
E. 487,60 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 17/2/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.