TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
BRITISH AMERICAN TOBACCO TÜTÜN MAMÜLLERİ SAN.
  VE TİC. A.Ş. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/13386)
Karar Tarihi: 20/7/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep
  KÖMÜRCÜ
Celal Mümtaz
  AKINCI
Recai AKYEL
Raportör : Özgür DUMAN
Başvurucu : British American Tobacco Tütün Mamülleri San. ve Tic. A.Ş.
Vekili : Av. Ahmet
  Eren ALTAY
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, dayanağı olan Bakanlar Kurulu kararının iptal
edilmesine rağmen özel tüketim vergisi tahakkuk ettirilmesi nedeniyle mülkiyet
hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular 15/8/2014 tarihinde yapılmışlardır.
3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan
ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4 Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin
Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. 2014/13386 numaralı bireysel başvuru ile aynı tarihte yapılan
2014/13388, 2014/13389, 2014/13391, 2014/13393 ve 2014/13394 numaralı bireysel
başvuruların konu yönünden hukuki irtibatlarının bulunması nedeniyle 2014/13386
numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, incelemenin bu dosya
üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvuruların kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş sunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
A. Uyuşmazlığın Arka
Planı
9. Başvurucu; sigara, tütün ve sair tütün ürünlerinin üretimi,
işlenmesi, pazarlanması, dağıtımı, satımı, ticareti, ithalatı ve ihracatı ile
iştigal eden bir şirkettir. Başvurucu yapmış olduğu sigara satışları
karşılığında tahsil ettiği mal bedeli üzerinden özel tüketim vergisi (ÖTV) ve
katma değer vergisi (KDV) tutarlarını vergi mükellefi sıfatıyla Vergi Dairesine
ödemektedir.
10. 6/6/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi
Kanunu'na ekli (III) sayılı listenin (B) cetvelinde tütün ve mamullerine yer
verilmiş olup bunlar yönünden 16/7/2004 tarihli ve 5228 sayılı Kanun'un 26.
maddesi ile maktu vergi tutarları belirlenmiştir. Buna göre, tütün içeren
sigaraların bir adedi için 0,11 TL maktu vergi alınması öngörülmüştür.
11. Öte yandan4760 sayılı Kanun'un 12. maddesinin ikinci
fıkrasının (b) bendinde, Bakanlar Kurulunun Kanun'a ekli (III) sayılı listedeki
mallar için belirlenen oranları her bir mal itibarıyla yarısına kadar
indirmeye, (A) cetvelindeki mallar için dört katına, (B) cetvelindeki mallar
için bir katına kadar artırmaya yetkili kılındığı belirtilmiştir. Ayrıca bu
sınırlar içinde malların cinsleri, özellikleri, fiyat grupları, alkol
dereceleri ve içerdiği alkol miktarına göre farklı vergi oranları ve maktu
vergi tutarı belirleme yetkisi de Bakanlar Kuruluna verilmiştir.
12. Bu yetki doğrultusunda 1/2/2005 tarihli ve 25714 sayılı
mükerrer Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren
2005/8410 sayılı Bakanlar Kurulu kararının eki kararın 7. maddesinde,tütün ve mamulleri için belirlenen maktu vergi tutarları yeniden belirlenmiştir. Bu
kapsamda tütün içeren sigaralar yönünden maktu vergi tutarları, şark tipi tütün
kullanım oranına göre farklılaştırılmıştır. Bu doğrultuda maktu vergi
tutarları; içerdiği şark tipi tütün oranı %0 ila %33 oranında (%33 dâhil)
olanların adedi için 0,0675 TL, %34 ila 66 (%66 dâhil) arasında olanların adedi
için ise 0,0400 TL olarak, diğer tütün içeren sigaraların adedi yönünden ise
0,188 TL olarakbelirlenmiştir .
B. Düzenleyici İşlemin
İptali İstemiyle Açılan Dava
13. Başvurucu, Bakanlar Kurulu kararına karşı Başbakanlık
aleyhine Danıştay 7. Dairesinde (Daire) iptal davası açmıştır. Dava
dilekçesinde, tütün içeren sigaralar yönünden tek kalem hâlinde maktu vergi
belirlenmiş iken Bakanlar Kurulunca şark tipi tütün içeren sigaralar lehine
getirilen düzenlemenin verginin kanuniliği ilkesine aykırı olduğu
belirtilmiştir. Başvurucu, davaya konu Bakanlar Kurulu kararının 7.
maddesindeki 2402.20 Gümrük Tarife ve İstatistik Pozisyonunda (GTİP) yer alan
metnin "tütün içeren sigaralar
0,188-YTL/adet" bölümü dışında kalan kısmının iptalini talep
etmiştir.
14. Daire 9/2/2009 tarihinde davanın kabulüne ve talep
doğrultusunda belirtilen düzenlemenin iptaline karar vermiştir. Kararın gerekçesinde,
yetki kuralıyla verginin temel unsurlarının belirlenmesinin Bakanlar Kuruluna
bırakılmış olmasının yasama yetkisinin tamamen devrine yol açması ve Bakanlar
Kuruluna keyfî düzenleme yapma yetkisi vermesi nedeniyle hukuk güvenliği
ilkesiyle bağdaşmadığı açıklanmıştır. Daire, ilgili yetki kuralı yönünden
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusundan sonra yasama organınca
30/3/2006 tarihli ve 5479 sayılı Kanun'un 10. maddesinin (b) bendi ile
değişikliğe gidildiğine dikkat çekmiştir.
15. Davalı Başbakanlık tarafından temyiz edilen karar, Danıştay
Vergi Dava Daireleri Kurulunun (Kurul) 22/1/2010 tarihli ilamıyla onanmıştır.
Kurul, 5479 sayılı Kanun ile değişik kuralın, bu kurala dayanılarak yürürlüğe
konulan Bakanlar Kurulu kararlarının yargısal denetiminde esas alınabileceğini
belirtmiştir. Dava konusu kararın ise aynı kuralın, daha önce 5228 sayılı Kanun
ile değiştirilmiş metnine göre yapıldığı için 5479 sayılı Kanun ile değişik
kurala göre yargısal denetime tabi tutulamayacağı kabul edilmiştir. Kurula göre
şark tipi tütünü içeren sigaraların 0,0675 YTL/adet ve 0,0400 YTL/adet maktu
vergiye bağlı tutulmasını gerektiren 4760 sayılı Kanun'un 12'nci maddesinin
2'nci fıkrasının (b) bendine uygun düşen bir sebep ise gösterilememiştir.
C. Bireysel İşlemlerin
İptali İstemiyle Açılan Davalar
16. Başvurucu teslimatını yaptığı sigaralardan dolayı 2005 yılı
Şubat ayı dönemi için ihtirazi kayıtla verdiği
beyanname üzerinden yapılan tahakkuk çerçevesinde 11.010.870,60 TL tutarında
ÖTV ödemesi yapmıştır. Başvurucudan aynı şekilde yine bu yılın mart ayı dönemi
için 1.587.130,92 TL, nisan ayı için 1.190.783,68 TL, mayıs ayı için 937.011,34
TL, haziran ayı için 716.570 TL ve temmuz ayı için 734.388,30 TL tutarlarında
ÖTV tahsil edilmiştir.
17. Başvurucu belirtilen dönemlere ait yapılan tahakkuk
işlemlerinin terkini ve yaptığı söz konusu ödemelerin yasal faiziyle birlikte
iadesi istemleriyle farklı vergi mahkemelerinde çeşitli davalar açmıştır.
Başvurucu dava dilekçelerinde, düzenleyici işleme karşı da dava açtığını
belirterek verginin kanuniliği ilkesine aykırı olarak düzenlenen Bakanlar
Kurulu kararına göre yapılan tahakkuk işlemlerinin hukuka aykırı olduğunu ileri
sürmüştür.
18. i. 2014/13393 numaralı bireysel başvurunun konusunu
oluşturan Şubat/2005 döneminde ödenen ÖTV tutarları yönünden İstanbul 1. Vergi
Mahkemesinde açılan dava, Mahkemece 22/2/2006 tarihinde reddedilmiştir.
ii. 2014/13394 numaralı
bireysel başvurunun konusunu oluşturan Mart/2005 döneminde ödenen ÖTV tutarları
yönünden İstanbul 8. Vergi Mahkemesinde açılan dava, Mahkemece 9/5/2007
tarihinde reddedilmiştir.
iii. 2014/13388 numaralı
bireysel başvurunun konusunu oluşturan Nisan/2005 döneminde ödenen ÖTV
tutarları yönünden İstanbul 3. Vergi Mahkemesinde açılan dava, Mahkemece 23/11/2006
tarihinde reddedilmiştir.
iv. 2014/13391 numaralı
bireysel başvurunun konusunu oluşturan Mayıs/2005 döneminde ödenen ÖTV
tutarları yönünden İstanbul 5. Vergi Mahkemesinde açılan dava, Mahkemece
22/3/2006 tarihinde reddedilmiştir.
v. 2014/13386 numaralı
bireysel başvurunun konusunu oluşturan Haziran/2005 döneminde ödenen ÖTV
tutarları yönünden İstanbul 1. Vergi Mahkemesinde açılan dava, Mahkemece
26/4/2006 tarihinde reddedilmiştir.
vi. 2014/13389 numaralı
bireysel başvurunun konusunu oluşturan Temmuz/2005 döneminde ödenen ÖTV
tutarları yönünden İstanbul 7. Vergi Mahkemesinde açılan dava, Mahkemece
23/2/2006 tarihinde reddedilmiştir.
19. Mahkeme kararlarının gerekçesinde özetle uyuşmazlığa konu
iadesi istenen ÖTV'nin yapılan sigara satışları karşılığında mal bedeliyle
birlikte tahsil edilerek yansıtıldığı, dolayısıyla başvurucu Şirketin herhangi
bir mali yükünün bulunmadığı belirtilmiştir. Kararlarda, mal bedeliyle birlikte
tahsil edilerek kanuna uygun şekilde beyan ve ödeme yükümlülüğü yerine
getirilen ÖTV tahakkukunda hukuki bir isabetsizliğin bulunmadığı açıklanmıştır.
20. Kararlar, başvurucu tarafından temyiz edilmiştir. Temyiz
dilekçelerinde, vergi artışı nedeniyle fiyat artışına yol açıldığından İlk
Derece Mahkemesinin kararlarında belirtildiğinin aksine mali yüke
katlanılmasının söz konusu olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca dava konusu
vergilendirme işleminin dayanağı olan Bakanlar Kurulu kararının iptal
edilmesiyle bu işlemin hukuki bir dayanağının kalmadığı belirtilmiştir. Başvurucuya
göre İlk Derece Mahkemesinin bu yorumu, idarenin işlemine karşı dava açılmasını
Anayasa'ya aykırı olarak sınırlandırmaktadır. Başvurucu son olarak hukuka
aykırı vergilendirme sonucu idarenin sebepsiz zenginleştiğini de ileri
sürmüştür. Ancak Danıştay Yedinci Dairesinin 22/6/2012 tarihli ilamlarıyla
temyiz istemleri reddedilerek hükümler onanmıştır. Onama ilamlarında,
kararların gerekçesinin Daire tarafından da uygun bulunduğu ve temyiz
sebeplerinin kararın bozulmasını sağlayacak nitelikte olmadığı belirtilmiştir.
21. Başvurucu onama ilamlarına karşı karar düzeltme taleplerinde
bulunmuştur. Karar düzeltme taleplerini inceleyen Danıştay Üçüncü Dairesi ise
26/5/2014 tarihinde bu talepleri reddetmiştir.
22. Nihai kararlar başvurucu vekiline 21/7/2014 tarihinde tebliğ
edilmişlerdir.
23. Başvurucu 15/8/2014 tarihinde bireysel başvurularda
bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
24. 4760 sayılı Kanun’un 1. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
" 1. Bu Kanuna ekli;
a) (I) sayılı listedeki malların ithalatçıları
veya rafineriler dahil imal edenler tarafından teslimi,
b) (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve
tescile tâbi olanların ilk iktisabı,
c) (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve
tescile tâbi olmayanlar ile (III) ve (IV) sayılı listelerdeki malların ithalatı
veya imal ya da inşa edenler tarafından teslimi,
d) (I), (III) ve (IV) sayılı listelerdeki
mallar ile (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olmayanların
özel tüketim vergisi uygulanmadan önce müzayede yoluyla satışı,
Bir defaya mahsus olmak üzere özel tüketim
vergisine tâbidir."
25. 4760 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (1) numaralı fıkrası
şöyledir:
"1. Özel tüketim vergisinin mükellefi, bu
Kanuna ekli;
a) (I), (III) ve (IV) sayılı listelerdeki
mallar ile (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olmayanları
imal, inşa veya ithal edenler ile bu malların müzayede yoluyla satışını
gerçekleştirenler,
b) (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve
tescile tâbi olanlar için; motorlu araç ticareti yapanlar, kullanmak üzere
ithal edenler veya müzayede yoluyla satışını gerçekleştirenlerdir."
26. 4760 sayılı Kanun'un 12. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
ilgili kısmı şöyledir:
"1. Özel tüketim vergisi, bu Kanuna ekli
listelerde yazılı malların karşılarında gösterilen tutar ve/veya oranlarda
alınır.
..."
27. 4760 sayılı Kanun'un 12. maddesinin (2) numaralı fıkrasının
30/3/2006 tarihli ve 5479 sayılı Kanun ile değiştirilmeden önceki hâlinin
ilgili kısmı şöyledir:
"Bakanlar Kurulu, topluca veya ayrı ayrı
olmak üzere;
...
(III) sayılı listedeki mallar için belirlenen
oranları her bir mal itibariyle sıfıra kadar indirmeye, (A) cetvelindeki mallar
için dört katına (B) cetvelindeki mallar için yarısına kadar artırmaya, maktu
vergiyi her bir mal itibariyle sıfıra kadar indirmeye, (A) cetvelindeki mallar
için iki katına (B) cetvelindeki mallar için bir katına kadar artırmaya, bu
sınırlar içinde malların cinsleri, özellikleri, fiyat grupları, alkol
dereceleri ve içerdiği alkol miktarına göre farklı vergi oranı ve maktu vergi
tutarı belirlemeye, listedeki her bir mal itibariyle nispî ve maktu verginin
yalnızca birisini uygulatmaya, yalnızca nispî vergi uygulanması halinde
hesaplanan özel tüketim vergisinin maktu vergi tutarından az olmaması şartını
koymaya,
...
Yetkilidir."
28. 4760 sayılı Kanun'un 12. maddesinin (2) numaralı fıkrasının
yürürlükteki hâlinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bakanlar Kurulu, topluca veya ayrı ayrı
olmak üzere;
b) (Değişik: 30/3/2006-5479/10 md. ) (III) sayılı listedeki mallar için belirlenen oranları
her bir mal itibarıyla sıfıra kadar indirmeye, (A) cetvelindeki mallar için
dört katına (B) cetvelindeki mallar için yarısına kadar artırmaya, asgari maktu
vergiyi her bir mal itibarıyla sıfıra kadar indirmeye, (A) cetvelindeki mallar
için iki katına (B) cetvelindeki mallar için bir katına kadar artırmaya, bu
sınırlar içinde malların cinsleri, özellikleri, fiyat grupları, alkol
dereceleri ve içerdiği alkol miktarına göre farklı vergi oranı ve asgari maktu
vergi tutarı belirlemeye, (B) cetvelindeki mallar için listede yer alan asgari
maktu vergi tutarlarının, perakende satışa sunulan ürünlerin birim ambalajı
içinde yer alan her bir sigara adedi, diğer tütün mamullerinin birim ambalajı
içindeki mamulün her bir gramı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarın %20’sine
tekabül eden tutarı aşmamak üzere; birim ambalaj itibarıyla maktu vergi tutarı
belirlemeye, bu tutarı malların cinsleri, özellikleri, ambalajları (paketleri)
ve bunların fiyatları ve fiyat grupları itibarıyla farklılaştırmaya,
...
Yetkilidir."
29. 4760 sayılı Kanun'a ekli (III) sayılı cetvelin 2402.20 GTİP'te yer alan tütün içeren sigaralar bölümünde maktu
vergi tutarı, 5228 sayılı Kanun'un 26. maddesi ile adedi için 0,11 TL olarak
tespit edilmiş iken güncel hâliyle 0,3246 TL olarak belirlenmiştir.
30. 2005/8410 sayılı Bakanlar Kurulu kararına ekli kararın 7.
maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"4760 sayılı Kanuna ekli (III) sayılı
listenin (B) Cetvelinde yer alan malların maktu vergi tutarları aşağıdaki
şekilde yeniden belirlenmiştir.
Maktu Vergi Tutarı
G.T.İ.P. NO Mal İsmi Tutarı
...
2402. 20 Tütün içeren sigaralar
İçerdiği tütünün içindeki şark tipi tütün
[Güneşte kurutulmuş şark tipi tütün, döküntüleri ve damarları ile bunlardan
elde edilen homojenize , yeniden tertip edilmiş,
şişirilmiş (patlatılmış) tütünler veya şişirilmiş (patlatılmış) damar] oranı:
- % 0 ila % 33 arasında olanlar 0,0675
YTL/Adet
(% 33 dahil)
- % 34 ila % 66 arasında olanlar 0,0400
YTL/Adet
(% 66 dahil)
- % 67 ila % 100 arasında olanlar 0,0188
YTL/Adet
(% 100 dahil)
..."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
31. Mahkemenin 20/7/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
32. Başvurucu, ihtirazi kayıtla
ödediği ÖTV tahakkukunun dayanağı olan Bakanlar Kurulu kararının iptal
edildiğini ancak buna rağmen bireysel işlemin iptali istemiyle açtığı davanın
hukuka aykırı olarak reddedildiğinden yakınmaktadır. Başvurucu, Danıştayın başka Dairelerince verginin yansıtılıp
yansıtılmadığına bakılmaksızın vergi mükellefinin dava açabileceği yönünde
emsal içtihatlar bulunduğunu belirtmiştir. Başvurucuya göre somut olayda
verginin yansıtılıp yansıtılmadığı kendisine sorulmamış, bu konuda bir
araştırma yapılmadan karar verilmiştir. Başvurucu ayrıca yansıma yoluyla vergi
yüküne katlanmak zorunda kalan tüketicilerin tarhiyata hiçbir zaman muhatap
olamayacaklarını, dolayısıyla söz konusu bireysel işleme karşı ne tüketicilerin
ne de vergi mükellefi olarak kendisinin dava açabileceğine dikkat çekmiştir.
Başvurucu böyle bir durumun, somut olaydaki bireysel işlemin Anayasa'ya aykırı
olarak hiçbir hukuki denetime tabi olmaması sonucuna yol açacağını ifade
etmiştir. Başvurucu, bu sebeplerle adil yargılanma hakkı kapsamında silahların
eşitliği ve çelişmeli yargılama ile mahkemeye erişim haklarının, ayrıca hukuk
devleti ilkesinin ihlal edildiğini iddia etmiştir. Başvurucu, bunun yanında
hukuki dayanaktan yoksun bireysel işlem ile vergi tarh edilmiş olması nedeniyle
mülkiyet hakkının da ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
33. Anayasa’nın 35. maddesi şöyledir:
“Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına
aykırı olamaz.”
34. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, mülkiyet hakkının ihlali iddiası
yanında adil yargılanma hakkının da ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
Anayasa’nın 35. maddesi mülkiyet hakkının sınırlandırılmasına ilişkin özel
ilkeleri tespit ederken vergi ödevine ilişkin 73. maddesi de vergi yoluyla
mülkiyet hakkına yapılacak müdahalelerin anayasal sınırlarına ilişkin özel
hükümler içermektedir ( Türkiye İş Bankası
A.Ş. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, § 40). Anayasa Mahkemesinin
kararlarında vergi ve benzeri yükümlülükler ile sosyal güvenlik prim ve
katkılarını belirlemeye, değiştirmeye ve ödenmesini güvence altına almaya
yönelik müdahalelerin -taşıdıkları amaçlar dikkate alındığında- devletin
mülkiyetin kamu yararına kullanımını kontrol veya düzenlenmesi yetkisi
kapsamında incelenmesi gerektiği kabul edilmiştir ( Arif Sarıgül , B. No: 2013/8324, 23/2/2016,§ 50; Narsan Plastik San. ve Tic. Ltd. Şti. , B.
No: 2013/6842, 20/4/2016, § 71). Somut olayda da ihtirazi kayıtla verdiği beyanname üzerine tahakkuk ettirilen ÖTV başvurucudan tahsil
edilmiştir. Başvurucunun temel şikâyeti ise açtığı davanın, bu verginin
yansıtılıp yansıtılmadığı araştırılmadan ve verginin dayanağı Bakanlar Kurulu
kararının iptal edilmesine rağmen reddedilmesine ilişkindir. Bu durumda
belirtilen şikâyetler dikkate alındığında başvurucudan vergi mükellefi
sıfatıyla ÖTV tahakkuk ettirilerek tahsil edilmiş olması nedeniyle başvurucunun
ihlal iddialarının mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.
35. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 47. maddesinin (3) numaralı,
48. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 59. maddesinin ilgili fıkraları
uyarınca başvurucunun başvuru konusu olaylara ilişkin iddialarını açıklama,
dayanılan Anayasa hükmünün ihlal edildiğine dair hukuki iddialarını kanıtlama,
bireysel başvuru kapsamındaki haklardan hangisinin hangi nedenle ihlal edildiği
ve buna ilişkin gerekçeleri ve delilleri sunma yükümlülüğü bulunmaktadır ( S.S.A. , B. No: 2013/2355, 7/11/2013, § 38; Veli Özdemir , B. No: 2013/276,
9/1/2014, §§ 19, 20).
36. Belirtilen koşullar yerine getirilmediği takdirde başvurunun
açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesince kabul
edilemez olduğuna karar verilebilir.
37. Somut olayda sigara tütün ve sair tütün ürünlerinin üretimi,
işlenmesi, pazarlanması, dağıtımı, satımı, ticareti, ithalatı ve ihracatı ile
iştigal eden başvurucu, teslimatını yaptığı sigaralardan dolayı ÖTV
mükellefidir. Başvurucu, Bakanlar Kurulu kararıyla tütün içeren sigaralarda
şark tipi tütün oranına göre farklılaştırılan ÖTV oranları üzerinden ihtirazi kayıtla beyanname vermiş ve tahakkuk ettirilen ÖTV
tutarlarını buna göre ödedikten sonra tahakkuk işlemlerinin terkini ve ödediği
ÖTV tutarlarının iadesi istemiyle bireysel işlemlere karşı vergi mahkemelerinde
ayrı ayrı davalar açmıştır. Başvurucu bunun yanında söz konusu bireysel başvuru
işleminin dayanağı olan Bakanlar Kurulu kararına karşı ise Danıştay nezdinde
ayrı bir dava daha açmıştır. Düzenleyici işlem, bu dava neticesinde Danıştay
tarafından iptal edilmiş; başvurucunun bireysel işlemlere karşı açtığı davalar
ise vergi mahkemelerince reddedilmiştir.
38. ÖTV harcamalardan alınan tek aşamalı, dolaylı bir vergi olup
Türk gümrük tarife cetvelinde tanımı verilmiş mallar üzerinden bir defaya
mahsus olarak alınmaktadır. ÖTV kapsamına giren mallar, Kanun'a ekli (I), (II),
(III) ve (IV) sayılı listelerde Türk gümrük tarife cetvelinde yer alan GTİP
numaraları itibarıyla tespit edilmiştir. Listelerde yer alan her mal için ayrı
GTİP numarası belirlenmiş, yanına malın ismi ve vergi oranı yazılmıştır.
Başvurucunun uyuşmazlığa konu ÖTV yönünden vergi mükellefi sıfatının bulunduğu
kuşkusuzdur. Vergi mahkemeleri ise davaların reddine ilişkin gerekçelerini,
başvurucunun iadesini talep ettiği ÖTV'yi yapılan sigara satışları sonucu mal
bedeliyle birlikte tahsil ederek yansıtmakla herhangi bir mali yükümlülüğünün
bulunmamasına dayandırmışlardır. Temyiz edilen kararlar da Danıştay Yedinci
Dairesince gerekçeler yerinde bulunarak onanmıştır.
39. Başvurucu; esas itibarıyla derece mahkemelerince verginin
yansıtılıp yansıtılmadığına ilişkin farazi bir karine oluşturularak, bu konuda
bir araştırma yapılmadan davanın reddine karar verildiğinden yakınmaktadır.
Ancak bireysel başvurunun ikincil doğası gereği Anayasa Mahkemesinin delillerin
değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanması bakımından yetkisi
sınırlıdır. Ayrıca somut olay bağlamında da Anayasa Mahkemesinin vergi hukukuna
ilişkin olgu ve karineleri değerlendirme gibi bir görevi de bulunmamaktadır.
40. Yukarıda da değinildiği üzere başvurucunun bireysel başvuru
kapsamında bir temel hak ve hürriyetinin ihlal edildiğine ilişkin iddia ve
şikâyetlerini somut bilgi, belge ve delillerle temellendirmesi gerekmektedir
(bkz. § 35). Anayasa Mahkemesinin başvurucunun yerine geçerek sunulmayan olgu
ve vakıalardan hareketle birtakım çıkarımlar yapması veya kendiliğinden bilgi,
belge ve delil toplaması mümkün değildir. Usul kuralları gereği derece
mahkemelerinin resen araştırma yükümlülüğünün mevcut olup olmaması da bireysel
başvuru anlamında başvurucunun iddia ve şikâyetlerini temellendirme
yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.
41. 4760 sayılı Kanun'a göre verginin mükellefi olan başvurucu,
verginin beyan edilerek ödenmesi noktasında tarhiyat ve tahakkukun muhatabı
olarak kabul edilmektedir. Somut olaydaki tütün mamulleri satışında vergi
yüküne katlanan ise sigarayı alarak mal bedelini başvurucuya ödeyen nihai
tüketicilerdir. Vergi hukukunda daha çok dolaylı vergilerde karşılaşılan ve
verginin nihai tüketicilerden vergi mükellefleri aracılığıyla toplanmasını
öngören bu durum verginin yansıtılması olarak adlandırılmaktadır. Başvuru
konusu olayda, başvurucunun ÖTV tahakkuk ve tahsiline karşı açtığı dava, derece
mahkemelerince bu verginin mal bedeliyle birlikte yansıtılarak başvurucunun
herhangi bir mali yükümlülüğünün kalmadığı gerekçesiyle reddedilmiş; bireysel
başvuru dosyasında bu kabulün aksini gösterir soyut birtakım iddialardan öte
somut bir bulguya rastlanmamıştır. Başvurucu; ihlal iddialarını ÖTV'nin
yansıtılıp yansıtılmadığının araştırılmadığına dayandırmakta ise de ne derece
mahkemeleri önünde ne de bireysel başvuruda söz konusu verginin yansıtılmayıp
vergi tutarındaki artış nedeniyle oluşan ek mali yükümlülüğe kendisinin
katlandığına ilişkin herhangi bir bilgi veya belge ortaya koymamıştır. Buna
göre başvurucunun mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiasını
destekleyen somut bilgi, belge ve delilleri ortaya koymadığı ve ihlal iddiasını
temellendirmediği sonucuna varılmıştır.
42. Açıklanan gerekçelerle temellendirilmemiş şikâyet
kapsamındaki başvurunun diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden
incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun
olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
20/7/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.