TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ŞABAN YEŞİL VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/7039)
Karar Tarihi: 11/12/2014
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Serruh KALELİ
Üyeler : Hicabi DURSUN
Erdal TERCAN
Zühtü ARSLAN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör : Bahadır YALÇINÖZ
Başvurucu : Şaban YEŞİL
Mehmet Tahir YEŞİL
Mehmet Can YEŞİL
Abdussemet YEŞİL
İzzettin YEŞİL
Vekilleri : Av. Zeki ÇELİK
I. BAŞVURUNUN
KONUSU
1. Başvurucular, miras bırakan İsmet YEŞİL tarafından terör
olayları nedeniyle ikamet ettiği yerleşim yerini terk etmek zorunda kaldığından
bahisle uğradığı zararların karşılanması talebinin reddi üzerine açtığı davanın
reddedilmesi nedeniyle özel hayatın korunması, kişi özgürlüğü ve güvenliği,
yaşam, mülkiyet ve adil yargılanma hakları ile işkence, kötü muamele ve
ayrımcılık yasaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş, maddi ve manevi tazminat
talebinde bulunmuşlardır.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru, 9/9/2013 tarihinde Bismil Asliye Hukuk Mahkemesi
vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesi neticesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı
tespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 31/3/2014 tarihinde,
kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme
gönderilmesine karar verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 8/5/2014 tarihinde, başvurunun
kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve bir örneğinin
görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.
5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği
görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiş, Adalet Bakanlığınca 9/6/2014 tarihli
yazı ile görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAYLAR VE
OLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle
olaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucular, 11/6/2007 tarihinde vefat eden İsmet
Yeşil’in çocuklarıdır.
8. Başvurucular murisi, Diyarbakır ili Bismil ilçesi Alibey köyünde ikamet etmekte iken köyden göç etmiştir.
9. Murisin, ikamet ettiği yerleşim yerini terk etmesi
sebebiyle zarara uğradığından bahisle, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör
ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun
hükümlerinden yararlandırılması yönündeki 26/7/2005 tarihli talebi, Batman
Valiliği Zarar Tespit Komisyonunun 6/3/2006 tarihli kararıyla reddedilmiştir.
Muris, bu işlemin iptali için dava açmıştır.
10. Diyarbakır 2. İdare Mahkemesinin 24/6/2008 tarih ve
E.2006/1690, K.2008/1023 sayılı kararıyla, murisin terör olayları nedeniyle
köyünü terk ettiğinin anlaşıldığı, idarece 5233 sayılı Kanun uyarınca herhangi
bir zararının olup olmadığı araştırılmadan talebinin reddedilmesinin hukuka
aykırı olduğu gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir.
11. Danıştay Onbeşinci Dairesinin
20/9/2011 tarihli kararıyla, Alibey köyüne ait
dosyaların birlikte incelenmesinden, Köyün terör olayları nedeniyle boşaltılan
yerlerden olmadığı, köydeki arazilerin sahibi olan M. A. tarafından Köy
Hizmetleri Genel Müdürlüğüne satılması sonucu murisin köyden göç ettiğinin
anlaşılmasından dolayı zararın 5233 sayılı Kanun hükümlerine göre idarece
karşılanmasına hukuki olanak bulunmadığı gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi
kararı bozulmuştur.
12. Diyarbakır 2. İdare Mahkemesi bozma kararına uymuş ve
27/12/2011 tarih ve E.2011/2179, K.2011/3249 sayılı kararıyla davayı
reddetmiştir. Söz konusu karar, Danıştay Onbeşinci Dairesinin 11/12/2012 tarih ve E.2012/4699, K.2012/13678 sayılı kararıyla
onanmıştır.
13. Bu karara karşı yapılan karar düzeltme başvurusu da aynı
Dairenin 20/6/2013 tarih ve E.2013/8328, K.2013/4803 sayılı kararıyla
reddedilmiş, karar başvurucular vekiline 29/8/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.
14. Başvurucular 9/9/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine
bireysel başvuru yapmışlardır.
B. İlgili Hukuk
15. B. No: 2013/2294, 8/5/2014, §§15-27.
IV. İNCELEME VE
GEREKÇE
16. Mahkemenin 11/12/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,
başvurucunun 9/9/2013 tarih ve 2013/7039 numaralı bireysel başvurusu incelenip
gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları
17. Başvurucular, murislerinin terör olayları nedeniyle
ikamet ettikleri köylerini terk etmek zorunda kaldığını, murislerinin açtığı
davayı derece mahkemelerinin yeterli inceleme yapmadan reddettiğini, köyün terk
edilmesinin sebebinin 1991-1993 yıllarında köyde pek çok terör olayının meydana
gelmesi olduğunu, malvarlıklarına ulaşamamaktan dolayı maddi zararlarının
oluştuğunu ve başvurunun karara bağlanmasının makul olmayacak şekilde uzun
sürdüğünü, bu nedenle özel hayatın korunması, kişi özgürlüğü ve güvenliği,
yaşam, mülkiyet ve adil yargılanma hakları ile işkence, kötü muamele ve ayrımcılık
yasaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler, maddi ve manevi tazminat
talebinde bulunmuşlardır.
B. Değerlendirme
18. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından
yapılan hukuki tavsifi ile bağlı değildir. Başvurucuların söz konusu haklara
dayanarak doğrudan murislerine yönelen eylemlere ilişkin bir ihlal iddiası
bulunmamakta olup, ileri sürülen iddiaların köyün güvenlik nedeniyle boşaldığı
ve bu nedenle murislerinin maruz kaldığı zararların 5233 sayılı Kanun
kapsamında karşılanması gerektiği ile yargılamanın uzun sürdüğünü ortaya koymak
adına yapıldığı görülmektedir. Başvurucuların iddiaları yargılamanın sonucuna
ve makul sürede bitirilmemesine ilişkin olup diğer haklar kapsamında bir
değerlendirme yapılmasına gerek bulunmamaktadır.
19. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve
özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin
kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine
başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş
olması şarttır.”
20. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45. maddesinin (1)
numaralı fıkrası şöyledir:
“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve
özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf
olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal
edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.”
21. 6216 sayılı Kanun’un “Bireysel
başvuru hakkına sahip olanlar” kenar başlıklı 46. maddesinin (1)
numaralı fıkrası şöyledir:
“Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem,
eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler
tarafından yapılabilir.
22. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü ve 6216 sayılı
Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca, Anayasa’da güvence
altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
(AİHS) ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi
birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese Anayasa
Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır (B. No: 2012/22,
25/12/2012, § 24).
23. 6216 sayılı Kanun’un “ Bireysel
başvuru hakkına sahip olanlar ” başlıklı 46. maddesinde kimlerin
bireysel başvuru yapabileceği sayılmış olup, anılan maddenin (1) numaralı
fıkrasına göre; bir kişinin Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda
bulunabilmesi için üç temel ön koşulun birlikte bulunması gerekmektedir. Bu
önkoşullar, başvuruya konu edilen ve ihlale yol açtığı ileri sürülen kamu gücü
eylem veya işleminden ya da ihmalinden dolayı, başvurucunun “ güncel bir hakkının ihlal edilmesi ”, bu
ihlalden dolayı kişinin “ kişisel olarak ”
ve “ doğrudan ” etkilenmiş olması
ve bunların sonucunda başvurucunun kendisinin “ mağdur ”
olduğunu ileri sürmesi gerekir (B. No: 2013/6179, 20/3/2014, § 24).
24. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sözleşme’nin 34.
maddesinde yer alan “ mağdur ” kelimesi ile ihtilaf konusu eylem ya da
ihmalden doğrudan etkilenen kişinin kast edildiğini belirtmektedir ( Brumarescu /Romanya [BD], B. No: 28342/95,
28/10/1999, § 50).
25. Başvuru konusu olayda başvurucular, murislerinin, terör
eylemi nedeniyle köyünü terk ettiğinden bahisle uğradığı zararın tazmini
istemiyle açtığı davanın reddedilmesi ve yargılamanın makul sürede
sonuçlandırılmadığı gerekçesiyle anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler
ise de, başvuru formu ve ekli mahkeme kararları incelendiğinde, 11/6/2007
tarihinde vefat eden muris tarafından 31/7/2006 tarihinde açılan davanın hiçbir
safhasında başvurucuların davaya müdahil olmadığı veya davayı takip etme
talebinde bulunmadığı anlaşılmaktadır.
26. Başvurucuların, murislerinin açtığı davanın devamı
süresince davaya katılmadıklarından veya davayı takip talebinde
bulunmadıklarından dolayı yargılamanın sonucu ve uzun sürmesi nedeniyle güncel
ve kişisel haklarının doğrudan zarara uğradığından söz etmeye imkân
bulunmamaktır.
27. Bu durumda, başvurucuların güncel ve kişisel haklarının
doğrudan etkilenmediği anlaşıldığından, mağdur statüsüne sahip olmadıkları
sonucuna varılmıştır.
28. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların, mağdur statüsü
bulunmadığından, başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden
incelenmeksizin “kişi yönünden yetkisizlik” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan
gerekçelerle, başvurunun, başvurucuların mağdur statüsü bulunmadığından “ kişi yönünden yetkisizlik” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA , yargılama
giderlerinin başvurucular üzerinde bırakılmasına, 11/12/2014 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.