TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
SEZEN AKBAŞ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/37059)
Karar Tarihi: 17/2/2026
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler : Recai AKYEL
Selahaddin MENTEŞ
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Raportör : Yüksel GÜNARSLAN
Başvurucu : Sezen AKBAŞ
Vekili : Av. Ali SAMSUM
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, kanser teşhisi konulan hastaya reçete edilen ilaç bedelinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmasına yönelik olarak verilen ihtiyati tedbir kararının uygulanmaması nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
A. Bireysel Başvuru Süreci
2. Başvurucuya 2020 yılının Aralık ayında over malign neoplazmı (yumurtalık kanseri) teşhisi konulmuştur.
3. Dosyadaki epikrize göre başvurucunun tedavisini planlayan hekim olaparib etken maddeli Lynparza isimli ilacın kullanımını gerekli görmüş ve reçete düzenlemiştir. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) 13/8/2021 tarihli yazısı ile anılan olaparib etken maddeli ilacın altı ay süreyle kullanımını ve ithalatını uygun bulmuştur. M. Ş. Hastanesi tarafından söz konusu ilacın kullanımı için başvurucu adına 18/8/2021 tarihli, altı ay süreli ilaç kullanım raporu tanzim edilmiştir. Türk Eczacıları Birliğinin (TEB) 8/2/2021 tarihli yazısında olaparib etken maddeye sahip Lynparza adlı ilacın bedelinin 5.320,76 avro olduğu belirtilmiştir.
4. Başvurucunun söz konusu ilacın bedelinin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından karşılanması istemi anılan Kurumun 10/8/2021 tarihli işlemiyle, ıslak imzalı ve onaylı ilaç kullanım raporunun, rapor tarihi ile uyumlu düzenlenmiş reçetenin, endikasyon dışı onay belgesinin, kullanılan ilaca ait boş ilaç kutularının ve faturanın başvuru ekinde ibraz edilmediği gerekçesiyle reddedilmiştir.
5. Başvurucu, Ankara 5. İdare Mahkemesi (İdare Mahkemesi) nezdinde 10/8/2021 tarihli işlemin iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle dava açmıştır. İdare Mahkemesi 24/8/2021 tarihli kararıyla "dava konusu işlemin, uygulanması halinde telafisi güç zarar doğurabilecek nitelikte bulunması nedeniyle davalı idarenin savunması ve ara karar cevabı alınıp yeni bir karar verilinceye kadar yürütmenin durdurulmasına" hükmetmiştir.
6. Başvurucu yürütmenin durdurulması kararını da eklemek suretiyle SGK nezdinde ilaç bedelinin karşılanması istemiyle yeniden başvuruda bulunmuştur.
7. SGK 31/8/2021 tarihli işlemiyle talebi reddetmiştir. İşlem metninde " ilaca ait Sağlık Bakanlığı ilaç kullanım onay belgesi, fatura asılları ve kullanılan ilaca ait boş ilaç kutuları, ilaca ait reçetelerin asılları, ilaç kullanım raporunun ibraz edilmesinin gerektiği" belirtilmiştir.
8. Başvurucu, söz konusu işlemi öğrenmesini takiben 14/9/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuş ve reçete edilen ilacın bedelinin yürütmeyi durdurma kararının gereği olarak ilacı ithal eden yetkili kuruluşa derhâl ödenmesi yönünde tedbir kararı verilmesini talep etmiştir.
9. Komisyon başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
B. Bireysel Başvuru Sonrasındaki Süreç
10. Anayasa Mahkemesi İdare Mahkemesince verilen yürütmeyi durdurma kararı üzerine yapılan işlemler hakkında bilgi verilmesini ve ilgili belgelerin gönderilmesini SGK'dan istemiştir. SGK tarafından verilen 20/9/2021 tarihli cevap yazısında " SUT eki Yurtdışı İlaç Fiyat Listesi (Ek-4/C) listesinde yer almadığından dolayı Kurumumuz ile TEB arasında imzalanan Yurt Dışından Şahsi Tedavi için Reçete Bazında İlaç Teminine İlişkin Protokol kapsamı dışında kalan adı geçen ilacın mahkeme kararına uygun olarak bedelinin karşılanabilmesi için 2007/26 sayılı Yurt Dışından İlaç Temini Esasları ve Protokolü genelgesinin ilgili maddelerinde bahsi geçen belgelerin; Mahkemeye konu olan ilaca ait Sağlık Bakanlığı onay belgesi, reçete asılları ilaç kullanım raporunun aslı gibidir onaylı örneği, fatura asılları ve kullanılan ilaca ait boş ilaç kutularının ibrazı "nın gerektiği bildirilmiştir.
11. Anayasa Mahkemesi 23/9/2021 tarihinde tedbir talebinin kabulüne ve başvurucuya reçete edilen olaparib etken maddeli Lynparza adlı ilaç bedelinin tedavi süresi boyunca başvurucuya ödenmesinin sağlanmasına, bu ödemenin başvurucunun tedavisine derhâl başlanmasını engelleyecek herhangi bir şarta bağlı olmaksızın doğrudan ilacı ithale yetkili kuruluşa yapılmasına karar vermiştir.
12. SGK'nın 11/11/2021 tarihli yazısında başvurucunun 19/10/2021 tarihli başvurusuna istinaden TEB'den temin ettiği ilacın bedeli olan 20.956,71 avronun ödendiği belirtilmiştir. Yine aynı yazıda tedavinin devamında ilaç teminine yönelik olarak reçete aslı, ilaç kullanım raporu, Sağlık Bakanlığı onayı belgesiyle başvurulması hâlinde Anayasa Mahkemesinin tedbir kararı uyarınca TEB vasıtasıyla ilacın ithalatına yönelik işlemlerin başlatılacağı bildirilmiştir.
13. İdare Mahkemesi 16/12/2021 tarihinde davaya konu idari işlemin iptaline karar vermiştir. Davalı idarenin karara karşı yaptığı istinaf kanun yolu talebi ise Ankara Bölge İdare Mahkemesi 11. İdari Dava Dairesince 14/9/2023 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
14. Başvurucu adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
15. Başvurucu, öz itibarıyla devletin ilaç bedelini karşılamakla yükümlü olduğuna işaret ederek İdare Mahkemesinin Lynparza isimli ilacın bedelinin SGK tarafından karşılanmasına yönelik yürütmeyi durdurma kararı vermesine rağmen SGK'nın ödeme yapmak için boş ilaç kutularını talep etmesi nedeniyle maddi ve manevi varlığının korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğini öne sürmüştür.
16. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; SGK tarafından başvuruya konu ilaç bedellerinin ödendiği, ayrıca devletin sağlık hizmetlerini tesis etmekteki pozitif yükümlülüğünün koşulsuz ve sınırsız olmadığı vurgulanarak yapılacak değerlendirmede Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadının, somut olayın kendine özgü şartlarının dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
17. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) “Düşme kararı” başlıklı 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendi gereği Anayasa Mahkemesi, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görmemesi hâlinde başvurunun düşmesine karar verebilir.
18. Somut olayda SGK, başvurucunun tedavisinde kullanılacak ilacın ithali için gerekli işlemlere başlamış ve daha önce TEB aracılığıyla temin edilen kısmına karşılık gelen ilaç bedelini ödemiştir. Dolayısıyla somut olayda başvurucu hakkında verilen tedbir kararının gereğinin yerine getirildiği anlaşılmaktadır. Dahası başvurucunun İdare Mahkemesi nezdinde açtığı dava kabul edilmiş ve bu karar istinaf incelemesinden geçerek kesinleşmiştir. Başvurucu, ilacın ücretsiz olarak temini yönündeki talebine ilişkin yargısal süreç nedeniyle tedavisinin aksadığına ilişkin olarak Anayasa Mahkemesine herhangi bir bildirimde bulunmamıştır.
19. Açıklanan gerekçelerle İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendi uyarınca başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi nedeniyle başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi nedeniyle DÜŞMESİNE,
C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 17/2/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.