TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
DİLARA GÜNDÜZ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2017/20364)
Karar Tarihi: 11/3/2020
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Recep KÖMÜRCÜ
Üyeler : Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE
Başvurucular 1. Dilara GÜNDÜZ
2. Döndü ESER
3. İsa ESER
4. Mehmet GÜNDÜZ
5. Muhammed Ali ESER
6. Murat GÜNDÜZ
7. Nazife GÜNDÜZ
Vekilleri : Av. Hakan ÜNAL
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, asliye ticaret mahkemesinde açılan tazminat
davasında mevzuat hükümleri hatalı uygulanarak davanın reddedilmesi nedeniyle
adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 7/4/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
6. Başvurucu Döndü Eser'in eşi, başvurucular Muhammed Ali Eser
ve İsa Eser'in babası olan S.E. ile başvurucu Murat Gündüz'ün eşi, başvurucular
Dilara Gündüz, Nazife Gündüz ve Mehmet Gündüz'ün annesi olan Y.G., Yozgat ile
Saraykent ilçesi arasında yolcu taşımacılığı yapan ticari minibüste yolcu
olarak bulundukları esnada 7/9/2010 tarihinde meydana gelen tek taraflı kaza
sonucu vefat etmişlerdir. Aracın zorunlu koltuk ferdi kaza sigorta poliçesi
yoktur.
A. Ceza Yargılamasına
İlişkin Süreç
7. Yozgat Cumhuriyet Başsavcılığınca, kazaya karışan aracı
kullanan D.C. hakkında taksirle adam öldürme suçundan dava açılmıştır.
8. Yozgat Ağır Ceza Mahkemesi 1/6/2011 tarihli kararında D.C.
hakkında taksirle adam öldürme suçundan 4 yıl 2 ay hapis cezası vermiştir.
9. Karar, Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 11/3/2013 tarihli kararı
ile onanarak kesinleşmiştir.
B. Başvuruya Konu Hukuk
Yargılamasına İlişkin Süreç
10. Yozgat ile Saraykent ilçesi arasında yolcu taşımacılığı
yapan ticari minibüste başvurucuların murislerinin tek taraflı kaza sırasında
yolcu olarak bulundukları anlaşılmaktadır.
11. Başvurucular, aracın zorunlu koltuk ferdi kaza sigortasının
olmadığını belirterek Güvence Hesabı aleyhine her bir muris için ayrı ayrı
125.000 TL destekten yoksun kalma tazminat talebiyle dava açmışlardır. Her bir
muris için açılan davalar İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesinde (Mahkeme)
birleştirilmiştir.
12. Mahkeme 10/4/2014 tarihli kararında, yolcu taşımasının il
sınırları içinde yapıldığını, Hazine Müsteşarlığının 1/7/2010 tarihinde
yürürlüğe giren 28/6/2010 tarihli ve 2010/8 sayılı Genelgesi'ne göre taşımayı
yapan araç için koltuk ferdi kaza sigortası yaptırma zorunluluğunun bulunmadığını
belirterek asıl ve birleşen davaların reddine karar vermiştir.
13. Hüküm başvurucular tarafından temyiz edilmiştir. Temyiz
dilekçesinde, 11/6/2009 tarihli ve 27255 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve
olay tarihinde yürürlükte bulunan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'ne (Yönetmelik)
göre il içi ticari taşımalarda zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası yaptırılması
zorunlu bir sigorta türü iken bu Yönetmelik'e aykırı Hazine Müsteşarlığı
Genelgesi'nin hükme esas alınarak davanın reddedilmesinin normlar hiyerarşisine
aykırı olduğu belirtilmiştir. Ayrıca ticari yolcu taşıyan aracın yolcu taşıma
yetki belgesinin olmamasının yolcuya yükletilemeyeceği, bu nedenle davanın
reddi şeklinde verilen kararın hukuka aykırı olduğu ifade edilmiştir.
14. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi (Daire) 21/3/2016 tarihli kararı
ile Mahkeme kararını onamıştır.
15. Karar düzeltme talebi Dairenin 24/1/2017 tarihli kararı ile
reddedilmiştir.
16. Nihai karar 29/3/2017 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucular
7/4/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
17. 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun ''Sigortacılıkta tahkim'' kenar başlıklı
30. maddesinin (12) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"(12) ...Kırk bin Türk Lirasının
üzerindeki uyuşmazlıklar hakkında itiraz üzerine verilen kararlar için temyize
gidilebilir. (Değişik cümle: 13/6/2012-6327/58 md.) Ancak, tahkim süresinin
sona ermesinden sonra karar verilmiş olması, talep edilmemiş bir şey hakkında
karar verilmiş olması, hakemlerin yetkileri dahilinde olmayan konularda karar
vermesi ve hakemlerin, tarafların iddiaları hakkında karar vermemesi
durumlarında her hâlükarda temyiz yolu açıktır. Temyize ilişkin usûl ve esaslar
hakkında Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu uygulanır.
..."
18. Olay tarihinde yürürlükte bulunan 10/7/2003 tarihli ve 4925
sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun mülga 17. maddesi şöyledir:
''Şehirlerarası ve uluslararası yolcu
taşımacıları; duraklamalar dahil olmak üzere yolcunun kalkış noktasından, varış
noktasına kadar geçecek süre içinde meydana gelecek bir kaza nedeniyle yolcunun
ölümü, yaralanması ya da eşyasının zarara uğramasından dolayı sorumludur.''
19. 4925 sayılı Kanun'un mülga 18. maddesinin ilgili kısmı
şöyledir:
"Taşımacılar, yolcuya gelebilecek bedenî zararlar
için bu Kanunun 17 nci maddesinden doğan sorumluluklarını sigorta ettirmek
zorundadır. Ancak, Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlık gerekli gördüğü
takdirde, tespit edeceği yabancı ülkelerde ortaya çıkabilecek zararları teminat
kapsamı dışında tutabilir.''
20. Yönetmelik'in 5. maddesi şöyledir:
''(1) Bu Yönetmelik kapsamına giren
taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri
organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik
işletmeciliği, dağıtım işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzeri
faaliyetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere
uygun olan yetki belgesini/belgelerini Bakanlıktan almaları zorunludur.''
21. Yönetmelik'in 47. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
''(1) Yolcu taşımalarında, yetki belgesi
sahipleri; yolcuya gelebilecek bedeni zararlar için bu Yönetmeliğin 42 nci
maddesinin beşinci fıkrasından doğan sorumluluklarını sigorta ettirmek
zorundadırlar.''
22. Yönetmelik'in 48. maddesi şöyledir:
''(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki yolcu
taşımalarında; Kanunun 18 inci maddesinde tanımlanan Zorunlu Karayolu
Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası ile Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu
Koltuk Ferdi Kaza Sigortası yaptırılması zorunlu olan sigortalardır.''
23. 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 14.
maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"Bu Kanunun 13 üncü maddesi, 13/10/1983
tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve 10/7/2003 tarihli ve 4925
sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ile ihdas edilen zorunlu sorumluluk sigortaları
ile bu Kanunla mülga 21/12/1959 tarihli ve 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanunu
çerçevesinde ihdas edilmiş olan zorunlu sigortalara ilişkin olarak aşağıdaki
koşulların oluşması halinde ortaya çıkan zararların bu sigortalarla saptanan
geçerli teminat miktarlarına kadar karşılanması amacıyla Türkiye Sigorta,
Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde Güvence Hesabı
oluşturulur."
24. 2/11/2009 tarihli ve 2009/15545 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararnamesi'nin (Kararname) 2. maddesi şöyledir:
''Karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk
ferdi kaza sigortası uygulamasında; yurt içi ve uluslararası yolcu
taşımacılığının tarifi ve kapsamı, yurt içi ve uluslararası yolcu taşıma
hatları Ulaştırma Bakanlığınca, karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk
ferdi kaza sigortası yaptırma mecburiyeti ile ilgili muafiyet ve istisnalar
Ulaştırma Bakanlığının görüşü ile Hazine Müsteşarlığınca belirlenir .''
25. Hazine Müsteşarlığının 28/6/2010 tarihli Karayolu Yolcu Taşımacılığı
Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası Yaptırma Mecburiyeti İle ilgili Muafiyet ve
İstisnalara İlişkin Genelgesi'nin (2010/8) (Genelge) ilgili kısmı şöyledir:
''1/7/2010 tarihinden geçerli olmak üzere,
ticari amaçla yapılmayan taşımaların 4925 sayılı Kanunun 2’nci maddesinin 2 nci
fıkrası ile Kanun kapsamı dışında bırakılan taşımalar ile yine aynı Kanunun 2
nci maddesinin 3 üncü fıkrasıyla düzenlenmesi ilgili mahalli idarelere
bırakılan il sınırları içindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarası
taşımaların karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu ferdi koltuk kaza sigortası
kapsamı dışındadır.''
V. İNCELEME VE GEREKÇE
26. Mahkemenin 11/3/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların iddiaları
27. Başvurucular, Yönetmelik'e göre il içi ticari taşımalarda
zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası yaptırılmasının zorunlu olmasına rağmen
Mahkemenin Hazine Müsteşarlığının 2010/8 sayılı Genelgesi'ni hükme esas alarak
il içi taşımalarda zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası yaptırılmasının zorunlu
olmadığını, bu açıdan güvence hesabının sorumluluğunun bulunmadığını belirterek
sonuca ulaştığını belirtmişlerdir. Başvurucular bu sebeple Yönetmelik ve Yozgat
Valiliğinin Karayolu Yolcu Taşımacılığı Yönergesi hükümleri karşısında
uygulanma imkânı olmayan Genelge'nin hükme esas alınması sonucu sigorta
teminatı kapsamındaki haklarını elde edemediklerini belirterek adil yargılanma
hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
28. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun
yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda
incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava
konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin
değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile
uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu
olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil
eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren yorum, uygulama ve
sonuçlar Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisi kapsamındadır ( Ahmet Sağlam , B. No: 2013/3351, 18/9/2013,
§ 42).
29. 4925 sayılı Kanun'un 17. maddesi gereğince şehirlerarası ve
uluslararası taşımalar için taşıyıcının sorumluluğunu kapsamak üzere aynı
Kanun'un 18. maddesi gereğince zorunlu taşımacılık sigortası yaptırılması hükme
bağlanmıştır. Yine 5684 sayılı Kanun'un 13. ve 14. maddeleri ile Bakanlar
Kurulu Kararnamesi'nin 2. maddesi ile anılan sigorta mecburiyeti, muafiyetlerin
ve istisnaların Hazine Müsteşarlığınca tespit edileceği hükme bağlanmıştır.
Somut olayda Mahkemenin Bakanlar Kurulu Kararnamesi kapsamında karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk ferdi kaza
sigortası yaptırma mecburiyeti ile ilgili muafiyet ve istisnalara ilişkin
olarak kabul edilen Hazine Müsteşarlığı Genelgesi uyarınca taşımayı yapan
araç için koltuk ferdi kaza sigortası yaptırma zorunluluğunun bulunmadığını
değerlendirerek davayı reddettiği anlaşılmaktadır.
30. Mevcut olayda Mahkeme, Bakanlar Kurulu Kararnamesi gereğince
ilgili Genelge hükmüne atıfta bulunmuş; bu kapsamda somut olayın sigorta
kapsamına girmediğini, dolayısıyla Güvence Hesabının sorumluluğunun
bulunmadığını belirterek davayı reddettiğini açıklamıştır. Başka bir ifadeyle
Mahkeme 4925 sayılı Kanun hükümleri, Bakanlar Kurulu Kararı, Genelge ve Yozgat
Valiliğince yayımlanan Karayolu Yolcu Taşımacılığı Yönergesi'ni değerlendirerek
kazanın il içi taşımada meydana gelmesi nedeniyle Güvence Hesabının sorumluluğunun
olmadığı sonucuna ulaşmıştır. Buna göre yapılan düzenleme çerçevesinde 100
km'ye kadar olan şehirler arası yolcu taşımanın kapsam dışı bırakıldığı
belirlenmiştir.
31. Bu açıdan başvurucular tarafından ileri sürülen iddialar,
derece mahkemesince hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup Mahkeme
kararında bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir durumun da
bulunmadığı dikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti
niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun, diğer kabul edilebilirlik
koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Yargılamanın sonucunun adil olmadığına ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA
11/3/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.