TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
SEYRAN ÇAKMAKCI BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/16310)
Karar Tarihi: 19/4/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Muammer
  TOPAL
M. Emin KUZ
Recai AKYEL
Raportör : Recep KAPLAN
Başvurucu : Seyran
  ÇAKMAKCI
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, kapalı ceza infaz kurumunda bulunma nedeniyle
lisansüstü eğitime devam edememenin eğitim hakkını ihlal ettiği iddiasına
ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 30/9/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.
7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda
bulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
9. Maltepe Açık Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunduğu
dönemde Beykent Üniversitesinde lisansüstü eğitimini sürdürmekte olan
başvurucunun aldığı bir disiplin cezası nedeniyle kapalı ceza infaz kurumuna
gönderilmesine karar verilmiştir.
10. Başvurucunun bu karara karşı şikâyeti, İstanbul Anadolu 1.
İnfaz Hâkimliğinin 22/9/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Başvurucunun bu
karara yönelik itirazı da İstanbul 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 13/10/2014 tarihli
kararıyla reddedilmiştir. Ret kararı 23/10/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ
edilmiştir.
11. Başvurucu 29/9/2014 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
12. AİHM, “ hükümlüler ”in bir mahkeme tarafından verilen mahkumiyetin infazı için tutuldukları süreye karşılık
gelen süre boyunca ( Epistatu /Romanya , B. No: 29343/10, 24/9/2013, §
62), “ tutuklular ”ın ise devam etmekte olan bir yargılama esnasındaki yasal tutukluluk süresi
zarfında ( Boltan /Türkiye [ k.k .],
B. No: 32777/09, 27/3/2012) tam zamanlı eğitime erişimlerinin engellenmesinin
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne ek 1 No.lu Protokol’ün 2. maddesinin birinci
cümlesi kapsamında eğitimden yoksun bırakma olarak değerlendirilemeyeceği
görüşündedir. Bu kapsamda AİHM, hükümlü veya tutukluların, cezaevinde
bulundukları süre zarfında fiilen eğitimlerine devam edememelerinin eğitim
hakkını ihlal ettiğine ilişkin başvuruları açıkça dayanaktan yoksun bulmaktadır
( Durmaz, Işık, Unutmaz ve Sezal/Türkiye [ k.k .], B. No: 46506/99, 46569/99, 46570/99,
4/9/2001).
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
13. Mahkemenin 19/4/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
ve Bakanlık Görüşü
14. Başvurucu; kapalı infaz kurumuna gönderilmesine neden olan
disiplin cezası nedeniyle eğitime erişim imkânının elinden alındığını, verilen
cezanın kanuni dayanaktan yoksun olduğunu belirtmiş ve bu nedenlerle suç ve
cezaların kanuniliği ilkesi ile eğitim hakkının ihlal edildiğini ileri
sürmüştür. Başvurucu ayrıca kapalı ceza infaz kurumuna gönderilmesine ilişkin
Kurum kararında başvuru mercii ve süresinin gösterilmemiş olması nedeniyle de
adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasındadır.
15. Bakanlık görüşünde; derece mahkemelerinin konuya ilişkin
kararlarından hareketle kapalı ceza infaz kurumuna iade kararının infaz
hâkimliği ve itiraz sonucu ağır ceza mahkemesi incelemesinden geçerek
kesinleştiğine işaret edilmiştir. Bakanlık, başvurucunun eğitim hakkına dair
şikâyetleri hususunda bir görüş sunmamıştır.
16. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında Bakanlığın
eğitim hakkına dair şikâyetler hususunda bir görüş sunmamış olmasının
başvurusunun haklılığını gösterdiğini ifade etmiştir.
B. Değerlendirme
17. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının eğitim hakkı
kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
18. Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından
yoksun bırakılamaz."
19. Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında eğitim hakkının;
yükseköğrenim seviyesini de kapsadığına ( Hikmet Balabanoğlu , B. No: 2012/1334, 17/9/2013,
§ 28; İhsan Asutay , B. No:
2012/606, 20/2/2014, § 36), belli bir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarına
etkili bir biçimde erişimin sağlanmasını güvence altına aldığına ( Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri , B. No:
2013/583, 10/12/2014, § 68) ve kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenim
almasını engellememe şeklinde bir negatif ödev yüklediğine ( Adem Öğüt ve diğerleri, B. No: 2014/20527,
22/11/2017,§ 44; Yüksel Baran, B.
No: 2012/782, 26/6/2014, § 36) karar vermiştir.
20. Bununla birlikte, Anayasa’nın 42. maddesi devlete ceza infaz
kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim öğrenim imkânı sağlanması
yönünde pozitif bir yükümlülük yüklememiştir ( Mehmet
Reşit Arslan ve diğerleri , § 71).
21. Anayasa'da anılan şekilde bir pozitif yükümlülük
bulunmamasına karşın, ilgili mevzuatta yer verilen düzenlemeler çerçevesinde
devlet, tutuklu ve hükümlülerin ceza infaz kurumunun olanakları çerçevesinde
birtakım eğitim faaliyetlerine devam edebilmesine imkân tanımışsa, bu eğitime
katılımın sınırlandırılması hususunda Anayasa’nın 13. maddesindeki ölçütlere
uygunluk değerlendirmesi yapılmalıdır ( Mehmet
Reşit Arslan ve diğerleri , § 73).
22. Başvuru konusu olayda açık ceza infaz kurumunda hükümlü
olarak bulunan başvurucu aldığı disiplin cezası nedeniyle kapalı ceza infaz
kurumuna gönderilmiş ve kapalı ceza infaz kurumunda bulunması dolayısıyla tam
zamanlı lisansüstü eğitim faaliyetlerine devam edememiştir. Bu kapsamda,
başvurucunun tam zamanlı lisansüstü eğitime katılamamasının nedeni bir
mahkumiyet kararına bağlı olarak kapalı ceza infaz kurumunda hükümlü statüsünde
bulunmasıdır.
23. Kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin tam
zamanlı eğitime erişimlerinin engellenmesi başka bir ifadeyle kapalı ceza infaz
kurumlarında hükümlü olarak bulundukları süre zarfında tam zamanlı eğitim
faaliyetlerine devam edememeleri Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fıkrası
kapsamında eğitim hakkından yoksun bırakılma olarak değerlendirilemez.
24. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun eğitim hakkının ihlali
iddialarına ilişkin olarak bir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun a çıkça dayanaktan
yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
19/4/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.