TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
AKİF ÜNSAL BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/9355)
Karar Tarihi: 9/3/2016
R.G. Tarih ve Sayı: 27/4/2016-29696
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Serdar
  ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep
  KÖMÜRCÜ
M. Emin KUZ
Raportör Yrd. : İsmail Emrah
  PERDECİOĞLU
Basvurucu : Akif ÜNSAL
Vekili : Av. Vedat
  KARADUMAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, satın alınan malın ayıplı olması nedeniyle 2/10/2009
tarihinde açılan davanın makul sürede sonuçlanmaması ve yargılama sonunda
hükmedilen kararın icra edilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlali
iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru, 16/12/2013 tarihinde Diyarbakır 5. Asliye Hukuk
Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve
eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona
sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm İkinci
Komisyonunca 19/2/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin
Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından
27/4/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin
birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru belgelerinin bir örneği
bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü
1/7/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur.
6. Bakanlık tarafından Anayasa
Mahkemesine sunulan görüş 14/7/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.
Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
III. OLAYLAR VE OLGULAR
A. Olaylar
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu; 2/10/2009 tarihinde Diyarbakır 2. Asliye Hukuk
Mahkemesinde (tüketici mahkemesi sıfatıyla) malın ayıplı olması nedeniyle
açtığı tazminat davasında, davalı olarak gösterdiği şirketten 86.848 TL bedel
ödeyerek satın aldığı aracın arızalanması üzerine aracı yetkili servise
bıraktığını, tamir için mevzuatta ve garanti belgesinde öngörülen süre 30 iş
günü olmasına rağmen bu sürede aracın kendisine teslim edilmediğini, ayrıca
kendisine tamir sürecinde aynı özellikleri taşıyan başka bir aracın tahsis
edilmesi gerekirken böyle bir tahsisin de yapılmadığını, bu nedenlerle aracın
değiştirilmesini davalı şirketten talep ettiğini ancak aracın azami tamir
süresi aşıldıktan sonra kendisine teslim edildiğini belirterek aracın ücretsiz
olarak değiştirilmesini ve serviste kaldığı sürede aracı kullanamamasından
kaynaklanan zarar ile araçta oluşan değer kaybının tazmin edilmesini talep
etmiştir.
9. Yapılan yargılama sonunda Diyarbakır 2. Asliye Hukuk
Mahkemesi (tüketici mahkemesi sıfatıyla) 20/11/2012 tarihli ve E.2009/626,
K.2012/550 sayılı kararı ile “… Yapılan
yargılama, toplanan deliller, bilirkişi M.E. D.Ş.' nin itibar edilen 29/03/2012 tarihli raporu ve tüm dosya kapsamına göre; dava
konusu aracın üretiminden kaynaklı gizli ayıpları olduğu, bunun sonrasında
yetkili servis tarafından hatalı hizmet sunulması nedeniyle bir çok arızanın
tekraren önüne geçilemediği, bu davada aracın "ayıplı" olduğu
anlaşıldığından aracın iadesine karar vermek gerekmiş, ancak davacının kusuru
nedeniyle araçta 5.750,00 TL değer kaybı oluştuğundan bu bedelin değişim
sonrasında tenkisine karar verilmiş ve aracın tamiri için gereken azami süre
aşılmadığından davacıya aracın kullanılamaması nedeniyle…” gerekçesine dayanarak davanın kabulüne, dava konusu aracın davalı tarafa iade
edilmesi ile başvurucu tarafından 5.750 TL ücret karşılanmak kaydıyla yeni
ürünün başvurucuya teslim edilmesine, başvurucunun tamir sürecinde aracı
kullanamaması nedeniyle oluşan zararın tazmini isteminin reddine hükmetmiştir.
10. Temyiz incelemesi sonucu Yargıtay 13. Hukuk Dairesi,
30/5/2013 tarihli ve E.2013/5446, K.2013/14494 sayılı ilamı ile İlk Derece
Mahkemesi kararının gerekçe yönünden hatalı olduğunu belirtmiş; 30 iş günlük
tamir süresinin aşılması nedeniyle davanın kabulü gerekirken malın gizli ayıplı
olması üzerinden davanın kabulünün usul ve yasaya aykırı olduğunu ifade etmiş
ancak bozmaya hükmetmeyip düzelterek onamaya hükmetmiştir.
11. Başvurucu, Diyarbakır 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin (tüketici
mahkemesi sıfatıyla) 20/11/2012 tarihli kararını Diyarbakır 3. İcra Dairesi
nezdinde 12/9/2013 tarihinde E.2013/6111 sıra sayısına kayıtlı dosya üzerinden
ilamlı icra yolu ile takibe konu etmiştir.
12. Yargıtay onama ilamı üzerine yapılan karar düzeltme istemi
de aynı Dairenin 21/10/2013 tarihli ve E.2013/25447, K.2013/25135 sayılı ilamı
ile reddedilmiştir.
13. Karar düzeltme talebinin reddine ilişkin ilam başvurucuya
25/11/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.
14. Başvurucu,16/12/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunarak
yargılamanın makul sürede sonuçlanmadığını ve yargı kararının icrasının henüz
yerine getirilmediğini ileri sürmüştür.
15. Öte yandan Diyarbakır 3. İcra Dairesince söz konusu icra
takip dosyası kapsamında, 12/9/2013 tarihinde icra emri düzenlenerek borçlu
tarafa tebliğ işlemi yapılmış, borçlu taraf İcra Müdürlüğüne 23/9/2013
tarihinde başvurarak uyuşmazlık konusu aracın 2008 model olduğunu bu nedenle
fiilen temininin imkânsız olduğunu dolayısıyla bedelin Diyarbakır Ticaret
Odasına sorulması konusunda müzekkere yazılmasını istemiş, talep üzerine İcra
Dairesince yazılan müzekkereye Diyarbakır Ticaret Odası tarafından 3/10/2013
tarihinde cevap verilerek tespit edilen bedel bildirilmiştir.
16. Bedelin tespiti üzerine borçlu, 21/10/2013 tarihinde
Diyarbakır 1. İcra Hukuk Mahkemesine başvurarak Diyarbakır 2. Asliye Hukuk
Mahkemesinin (tüketici mahkemesi sıfatıyla) 20/11/2012 tarihli kararında dava
konusu edilen aracın misli ile değiştirilmesine hükmedildiğini ancak takibe
konu araç 2008 model olduğundan ve aynen ifası mümkün olmadığından aracın
değişiminin fiilen imkânsız olduğunu, Diyarbakır 3. İcra Müdürlüğünün 2013/6111
sayılı dosyasında başlatılan takipte malın değerinin takdiri yoluna gidildiğini
ve bunun sonucunda malın değeri olarak belirtilen 123.500 TL'nin fahiş olduğunu
ifade etmiş ve kıymet takdirine itiraz ederek şikâyette bulunmuş ayrıca icranın
durdurulmasını istemiştir.
17. Şikâyet talebi üzerine yapılan inceleme sonucu Diyarbakır 1.
İcra Hukuk Mahkemesi, 25/10/2013 tarihli kararında borçlu tarafından talep
edilen icra durdurma isteminin reddine hükmetmiş; 12/6/2014 tarihli ve
E.2013/738, K.2014/664 sayılı nihai kararı ile de kıymet takdirinin mevzuata ve
Yargıtay içtihatlarına uygun olarak yapıldığını belirterek şikâyetin reddine
karar vermiştir.
18. Diyarbakır 1. İcra Hukuk Mahkemesinin şikâyetin reddine
ilişkin kararı temyiz edilmiş, Yargıtay 12. Hukuk Dairesi yaptığı inceleme
sonucu 30/11/2015 tarihli ve E.2014/19095, K.2015/21447 sayılı ilamı ile
onamaya hükmetmiştir.
19. Onama ilamı başvurucuya 24/12/2015 tarihinde, şikâyette
bulunan tarafa 28/12/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.
20. Anayasa Mahkemesince 4/12/2015 tarihinde Diyarbakır 3. İcra
Dairesine müzekkere gönderilmiş, bireysel başvuruya konu edilen E.2013/6111
sıra sayısına kayıtlı icra dosyasının onaylı suretleri istenmiş; Diyarbakır 3.
İcra Dairesi, 8/1/2016 tarihinde istenen belgeleri Anayasa Mahkemesine
sunmuştur.
21. Aynı zamanda Anayasa Mahkemesince, 4/12/2015 tarihli yazı
ile başvurucudan söz konusu icra takip dosyasının sonuçlanıp sonuçlanmadığının
belirtilmesi, sonuçlandırılmış ise buna ilişkin bilgi ve belgelerin
gönderilmesi ve ayrıca bu yöndeki başvurucu şikâyetinin devam edip etmediği hususununbildirilmesi istenilmiştir. Başvurucu tarafından
sunulan 21/12/2015 tarihli cevap dilekçesinde şikâyet incelemesine ilişkin ret
kararının onandığı ancak bu karara karşı karar düzeltme yolunun açık olduğu, bu
yola başvurulmayıp kararın kesinleşmesi durumunda icra dosyası gereğinin yerine
getirileceği, bu bağlamda şikâyetin sürdürüldüğünü ifade edilmiştir.
B. İlgili Hukuk
22. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanunu'nun 30. maddesi şöyledir:
"Hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde
yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür."
23. 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 16.
maddesi şöyledir:
“Kanunun hallini mahkemeye bıraktığı hususlar müstesna olmak üzere icra
ve iflâs dairelerinin yaptığı muameleler hakkında kanuna muhalif olmasından
veya hadiseye uygun bulunmamasından dolayı icra mahkemesine şikayet olunabilir. Şikayet bu muamelelerin öğrenildiği
tarihten yedi gün içinde yapılır. … ”
24. 2004 sayılı Kanun'un 18. maddesi şöyledir:
“İcra mahkemesine arzedilen hususlarda basit
yargılama usulü uygulanır.
Şu kadar ki, talep ve cevaplar dilekçe ile olabileceği gibi icra
mahkemesine ifade zaptettirmek suretiyle de olur.
Aksine hüküm bulunmayan hallerde icra mahkemesi, şikâyet konusu işlemi
yapan icra dairesinin açıklama yapmasına ve duruşma yapılmasına gerek olup
olmadığını takdir eder; duruşma yapılmasını uygun gördüğü takdirde ilgilileri
en kısa zamanda duruşmaya çağırır ve gelmeseler bile gereken kararı verir.
Duruşma yapılmayan işlerde icra mahkemesi, işin kendisine geldiği tarihten
itibaren en geç on gün içinde kararını verir. Duruşmalar, ancak zorunluluk
hâlinde ve otuz günü geçmemek üzere ertelenebilir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
25. Mahkemenin 9/3/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
26. Başvurucu, 2/10/2009 tarihinde Diyarbakır 2. Asliye Hukuk
Mahkemesinde (tüketici mahkemesi sıfatıyla) malın ayıplı olması nedeniyle
açtığı davanın/alınan malın ayıplı olmasına ilişkin açtığı davanın makul sürede
sonuçlanmadığını ve bu dava sonunda verilen kararın icra edilmediğini
belirterek adil yargılanma ve mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş
ve manevi tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.
B. Değerlendirme
27. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).
28. Başvurucunun, açtığı dava sonunda verilen kararın icra
edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği şikâyetinin özünün,
Mahkemece verilen kararın uygulanmamasına yönelik olduğu anlaşıldığından söz
konusu şikâyetin adil yargılanma hakkı yönünden incelenmesi uygun görülmüştür.
1. Kabul Edilebilirlik
Yönünden
a. Mahkeme Kararının Yerine Getirilmediğine
İlişkin İddia
29. Başvurucu, 2/10/2009 tarihinde açtığı dava sonunda
Diyarbakır 2. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen 20/11/2012 tarihli kararı icra
takibine konu ettiğini ancak henüz icra sürecinin sonuçlanmadığını belirterek
adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca
Anayasa Mahkemesine sunduğu 21/12/2015 tarihli dilekçesi ile icra takibi
sürecinde borçlunun, yargılama sürecinde tespit edilen uyuşmazlık konusu aracın
bedeline yönelik şikâyet yoluna gittiğini, şikâyetin Diyarbakır 1. İcra Hukuk
Mahkemesince reddedildiğini ve bu kararın Yargıtayca onandığını, borçlu tarafından karar düzeltme yoluna gidilmemesi hâlinde
şikâyete ilişkin kararın kesinleşeceğini ve ilamın icrasının gerçekleşeceğini
fakat henüz süreç sonuçlanmadığından şikâyetini sürdürdüğünü ifade etmiştir.
30. Bakanlık görüşünde başvuru konusu icra takibinin özel hukuk
kişileri arasında bir takip olduğu, devletin bu süreçte taraf sıfatının
bulunmadığı, İcra Müdürlüğünün de kendiliğinden hareket etmesinin mümkün
olmadığı, somut olayda takibin devam etmesinde İcra Müdürlüğünün veya İcra
Hukuk Hâkimliğinin herhangi bir kusurunun olmadığının düşünüldüğü
belirtilmiştir.
31. Bakanlık görüşüne karşı başvurucu tarafından herhangi bir
beyanda bulunulmamıştır.
32. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
"Mahkeme, ... açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul
edilemezliğine karar verebilir."
33. 6216 sayılı Kanun'un 48. maddesinin
(2) numaralı fıkrasına göre Mahkemece açıkça dayanaktan yoksun başvuruların
kabul edilemez olduğuna karar verilebilir. Başvurucunun ihlal iddialarını
kanıtlayamadığı, iddialarının salt kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara
ilişkin olduğu, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya müdahalenin
meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden
ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir ( Hikmet Balabanoğlu , B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).
34. Somut olayda mahkeme kararına dayanılarak yapılan bir icra
takip süreci söz konusudur. İcra takip süreçleri, aralarında borç alacak
ilişkisi bulunan tarafların ve bu türden bir ilişki içinde çıkan
uyuşmazlıkların varlığından kaynaklanan süreçlerdir. Böyle bir süreç ile
borcunu rızasıyla ifa etmeyen borçlulara karşı alacaklılara, alacaklarının
tahsilinde devlet gücünden yardım isteme imkânı sağlanmaktadır. Bununla
birlikte bir icra takip sürecinin ortaya çıkmasına neden olan borç alacak
ilişkisinin taraflarının mutlaka özel kişiler olması gerekmeyip bu türden bir
süreç, borç alacak ilişkisinin taraflarından birinin kamu gücünü kullanan
organlar olması hâlinde de ortaya çıkabilmektedir.
35. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) de icra takip
süreçlerine yönelik şikâyetleri incelerken ikili bir ayrıma gitmektedir. Buna
göre uyuşmazlığın kişiler arasında olması durumunda ileri sürülen bu yönde bir
şikâyet "mahkemeye erişim hakkı" yönünden incelenirken uyuşmazlığın
taraflarından birinin devlet olması durumunda ise bu türden bir şikâyet
"makul sürede yargılanma hakkı" yönünden incelenmektedir ( Hasanov /Azerbaycan, B. No: 50757/07, 22/4/2010, § 36; Pashov ve diğerleri/Bulgaristan, B. No: 20875/07, 5/2/ 2013,§ § 54, 55).
36. Bu bağlamda başvuruya konu olayda şikâyet konusu icra takip
sürecinin kişiler arasında yürütülen bir süreç olduğu dikkate alındığında
başvurucunun şikâyetinin "mahkemeye
erişim hakkı" kapsamında incelenmesi gerekmektedir.
37. Adil yargılanma hakkının unsurlarından biri de mahkemeye
erişim hakkıdır. Mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne götürme
ve aynı zamanda mahkemece verilen kararın uygulanmasını isteme haklarını da
kapsar. Mahkeme kararlarının uygulanması, yargılama sürecini tamamlayan ve
yargılamanın sonuç doğurmasını sağlayan bir unsurdur. Karar uygulanmazsa
yargılamanın da bir anlamı olmayacaktır. Bu nedenle yargı kararlarının
uygulanması "mahkemeye erişim
hakkı" kapsamında değerlendirilmektedir. Buna göre yargılama
sonucunda mahkemenin bir karar vermiş olması yeterli değildir, ayrıca bu
kararın etkili bir şekilde uygulanması da gerekir. Hukuk sisteminde nihai
mahkeme kararlarını, taraflardan birinin aleyhine sonuç doğuracak şekilde
uygulanamaz hâle getiren düzenlemeler bulunması veya mahkeme kararlarının
icrasının herhangi bir şekilde engellenmesi hâllerinde "mahkemeye erişim hakkı" da
anlamını yitirecektir ( Ahmet Yıldırım, B. No: 2012/144, 2/10/2013, § 28; Feridun Karaköylü , B. No: 2013/4454, 15/10/2014, §§ 41,
42).
38. İcra takibinin koşulları ve karmaşıklığı, başvurucunun bu
süreç içinde gösterdiği tavır ve davranışlar, ilgili kamu makamlarının icra
sürecindeki tutumu ve başvurucunun icra safhasının hızla sonuçlandırılmasındaki
menfaati ile icra sürecinin başvurucu açısından taşıdığı önem ve değer gibi
hususlar bir icra safhasının yürütülmesine ilişkin süreçte gözönünde bulundurulması gereken unsurlardır.
39. İcra aşamasına intikal etmiş bir yargı kararının gereğinin
yerine getirilmesinde icra dairesine yansıyan maddi vakıalar, tarafların genel
olarak icra safhasındaki tutumu, icra sürecinin uzamasındaki etkisi ve usul
haklarını kullanırken gereken dikkat ve özeni gösterip göstermedikleri, icra
makamları yanında icra süreciyle ilgili kamu gücü kullanan tüm devlet
organlarına atfedilebilir yapısal sorunlar ve organizasyon eksikliğinden
kaynaklanan bir gecikme olup olmadığı ve Mahkeme kararının süratle icra
edilmesi hususunda gerekli özenin gösterilip gösterilmediği, başvurucu için
hukuki korumanın bir an önce gerçekleştirilmesindeki yararının ne olduğu gibi
icranın niteliği ve niceliğine ilişkin birçok hususun birlikte
değerlendirilerek karar verilmesi gerekmektedir.
40. Başvuru konusu olayda başvurucu tarafından açılarak
Diyarbakır 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (tüketici mahkemesi sıfatıyla) görülen,
malın ayıplı olmasından kaynaklanan davada verilen 20/11/2012 tarihli hüküm,
Diyarbakır 3. İcra Dairesi nezdinde 12/9/2013 tarihinde E.2013/6111 sıra
sayısına kayıtlı dosya üzerinden ilamlı icra yolu ile takibe konu edilmiştir.
Bu süreçte İcra Dairesince 12/9/2013 tarihinde icra emri düzenlenerek borçlu
tarafa tebliğ edilmiş, borçlu taraf İcra Müdürlüğüne 23/9/2013 tarihinde
başvurarak uyuşmazlık konusu aracın 2008 model olduğunu, bu nedenle fiilen
temininin imkânsız olduğunu dolayısıyla aracın bedelinin tespiti için
Diyarbakır Ticaret Odasına müzekkere yazılmasını istemiştir. Talep üzerine İcra
Dairesince yazılan müzekkereye Diyarbakır Ticaret Odası tarafından 3/10/2013
tarihinde cevap verilmiş; bu defa borçlu, 21/10/2013 tarihinde Diyarbakır 1.
İcra Hukuk Mahkemesine başvurarak Diyarbakır Ticaret Odası tarafından
belirlenen bedelin fahiş olduğu gerekçesiyle 21/10/2013 tarihinde Diyarbakır 1.
İcra Hukuk Mahkemesine şikâyette bulunmuş ve takibin durdurulmasını talep etmiş
ancak durdurma talebi kabul edilmemiş ve şikâyet incelemesine geçilmiştir.
41. Diyarbakır 1. İcra Hukuk Mahkemesince yapılan inceleme
sonucunda 12/6/2014 tarihli karar ile şikâyet reddedilmiş, borçlu tarafından
temyiz talebinde bulunulması üzerine şikâyetin reddine ilişkin hüküm, Yargıtay
12. Hukuk Dairesinin 30/11/2015 tarihli ilamı ile onanmıştır. Ancak söz konusu
hüküm, onama ilamına karşı karar düzeltme yolunun açık olması ve henüz bu yola
başvurulmamış olması nedeniyle hâlen kesinleşmemiştir. Başvurucu da Anayasa
Mahkemesine sunduğu 21/12/2015 tarihli dilekçesi ile şikâyet incelemesine
ilişkin ret kararının onandığını ancak bu karara karşı karar düzeltme yolunun
açık olduğunu, bu yola başvurulmayıp kararın kesinleşmesi durumunda icra
dosyası gereğinin yerine getirileceğini belirtmiş ancak gerek başvuru formunda
gerekse anılan dilekçesinde ilgili icra sürecinde İcra Dairesinden alacağın
tahsiline yönelik ilave bir talepte bulunduğuna, böyle bir talepte bulunduğu
hâlde İcra Dairesinin talebini yerine getirmediğine ya da icra işlemlerinin
herhangi bir şekilde durdurulduğuna yönelik Anayasa Mahkemesine bir açıklamada
bulunmamış ya da bir bilgi sunmamıştır.
42. Somut olayda yapılan icra takibi, özel hukuk kişileri
arasındaki bir takip olup bu takipte devletin taraf sıfatı bulunmamaktadır.
Kaldı ki icra takibinin, takipte bulunan alacaklı tarafından yürütülmesi esas
olmakla birlikte İcra Müdürlüğünün kendiliğinden hareket etmesi de mümkün
değildir. Somut olayın bu özellikleri ile birlikte ayrıca icra takibinin devam
etmesinde Anayasa Mahkemesince İcra Müdürlüğüne yüklenebilecek herhangi bir
kusur da tespit edilememiştir.
43. Açıklanan nedenlerle mahkeme kararının yerine
getirilmediğine dayalı ihlal iddiasının, adil yargılanma hakkına yönelik bir
ihlal olmadığının açık olduğu anlaşıldığından başvurunun bu kısmının diğer
kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Yargılamanın Makul Sürede Sonuçlanmadığına
İlişkin İddia
44. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine
karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan söz
konusu iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
45. Başvurucu, alınan malın ayıplı olması nedeniyle 2/10/2009
tarihinde Diyarbakır 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (tüketici mahkemesi
sıfatıyla) açılan davanın makul sürede sonuçlanmadığını belirterek adil
yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
46. Medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin yargılamaların makul
sürede sonuçlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu
yapılmış ve Anayasa Mahkemesince makul sürede yargılanma hakkının adil
yargılanma hakkının kapsamına dâhil olduğu kabul edilerek bir davadaki
yargılama süresinin makul olup olmadığının tespitinde davanın karmaşıklığı,
yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama
sürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki
menfaatinin niteliği gibi hususların dikkate alınacağı belirtilmiş ( Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13,
2/7/2013, §§ 34–59) ve bu kapsamda yapılan incelemeler sonucunda makul sürede
yargılanma hakkının ihlal edildiğine yönelik kararlar verilmiştir ( Gülseren Gürdal ve diğerleri, B. No:
2013/1115, 5/12/2013; Semira Babayiğit ve diğerleri, B. No: 2013/3283,
19/12/2013; Haydar İzgi, B. No:
2012/673, 19/12/2013).
47. Başvuru konusu olayda özel kişiler arası bir alım satım
sözleşmesinde sözleşmeye konu malın ayıplı olmasından kaynaklanan zararlardan
dolayı Tüketici Mahkemesi nezdinde açılan davanın söz konusu olduğu görülmekle
18/6/1927 tarihli ve 1086 sayılı mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile 6100
sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama
faaliyetinin makul süre değerlendirmesi için sürenin başlangıcı, uyuşmazlığı
karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı tarih olup ( Güher Ergun ve diğerleri, § 50)bu tarih
somut başvuru açısından, 2/10/2009'dur.
48. Sürenin bitiş tarihi ise çoğu zaman icra aşamasını da
kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihi olup ( Güher Ergun ve diğerleri , § 52) somut
başvuru açısından söz konusu tarih, yukarıda yer verilen icra aşamasına ilişkintespitler de dikkate alındığında (bkz. §§ 29-42),
karar düzeltme talebinin Yargıtay 13. Hukuk Dairesince reddedildiği 21/10/2013'tür.
49. Tüketici mahkemelerinin görevi 23/2/1995 tarihli ve 4077
sayılı mülga Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 23. maddesinde
düzenlenmiştir. Anılan maddede, bu Kanun’un uygulanmasıyla ilgili her türlü
ihtilafa tüketici mahkemelerinde bakılacağı, tüketici mahkemeleri nezdinde
açılan davaların harçlardan muaf olduğu ve bu mahkemelerde basit yargılama
usulüne göre yargılama yapılacağı belirtilmiştir.
50. Bu şekilde kanun koyucu, tüketiciyi koruma amacını dikkate
alarak genel mahkemelerin dışında tüketici davalarının yargılaması özel bir
sistem oluşturmuş ve bu davaların, konunun uzmanı mahkemelerce mümkün olduğunca
hızlı, basit ve ucuz bir biçimde sonuçlandırılmasını amaçlamıştır ( İbrahim Şendil, B. No: 2013/4495,
17/7/2014, § 75).
51. Adil yargılanma hakkı devlete, uyuşmazlıkların makul süre
içinde nihai olarak sonuçlandırılmasını garanti edecek bir yargı sistemi kurma
ödevi yükler. Tüketici mahkemesinde açılan alacak davasında derhâl bir yargı
kararı verilmesinde, tüketici konumundaki başvurucunun önemli bir kişisel
yararı bulunmaktadır. Bu nedenle tüketici mahkemelerinde görülen
uyuşmazlıkların ivedilikle çözülmesi hususunda yargı organlarının özel bir
itina göstermesi gerekir ( İbrahim Şendil, , §
76).
52. 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinde uyuşmazlıkların makul
sürede çözümlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Tüketici mahkemelerinde görülecek
davalar gerek mülga 1086 sayılı Kanun ve gerekse 6100 sayılı Kanun’a göre basit
yargılama usulüyle yürütülür.
53. Basit yargılama usulü, 6100 sayılı Kanun’un 316. maddesinde
yer alan davalar ile kanunlarda açıkça belirtilen bazı davalarda uygulanan ve
yazılı yargılama usulünden daha basit ve çabuk işleyen, daha kısa bir
incelemeye ihtiyaç duyan ve daha kolay bir inceleme ile sonuçlandırılabilecek
dava ve işler için kabul edilmiş bir yargılama usulüdür ( Nesrin Kılıç, B. No: 2013/772, 7/11/2013,
§ 65).
54. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesi neticesinde
yargılamanın konusunun, özel kişiler arası bir alım satım sözleşmesinde
sözleşmeye konu malın ayıplı olmasından kaynaklanan zararların tazminine
ilişkin olduğu, Diyarbakır 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin (tüketici mahkemesi
sıfatıyla) 20/11/2012 tarihli kararı ile davanın kabulüne karar verildiği,
Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 30/5/2013 tarihli ilamı ile kararın onandığı,
karar düzeltme isteminin aynı Dairenin 21/10/2013 tarihli ilamı reddedildiği ve
böylece İlk Derece Mahkemesi kararının kesinleştiği anlaşılmıştır.
55. Başvurucunun şikâyetinin değerlendirilmesi sonucunda
başvuruya konu davanın;hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların karmaşıklığı, delillerin
toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi kriterler dikkate
alındığında karmaşık olmaktan uzak olduğu anlaşılmıştır. Başvurucunun tutum ve
davranışlarıyla ve usul haklarını kullanırken özensiz davranmasıyla
yargılamanın uzamasına önemli ölçüde sebep olduğu da gözlemlenmemiştir.
Dolayısıyla somut başvuru açısından farklı karar verilmesini gerektirecek bir
yön bulunmadığı ve dört yılı aşkın bir sürede sonuçlanan yargılama sürecinde makul
olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.
56. Açıklanan nedenlerle başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde
güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar
verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden
57. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2) numaralı
fıkraları şöyledir:
“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun
hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı
verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması
gerekenlere hükmedilir…
(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından
kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama
yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında
hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya
genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama
yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı
ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar
verir.”
58. Başvurucu, yargılamanın uzunluğu ve mahkemeye erişim
hakkının ihlal edildiği dikkate alınarak 15.000 TL manevi tazminata
hükmedilmesini talep etmiştir.
59. Yapılan değerlendirme sonucu başvurucunun makul sürede
yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.
60. Başvuru konusu olayda, tespit edilen ihlalin sonuçlarının
ortadan kaldırılması bakımından yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar
bulunmadığından salt ihlalin tespitiyle giderilemeyecek olan zararları
karşılığında başvurucuya net 2.500 TL manevi tazminat ödenmesine karar
verilmesi gerekir.
61. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.800
TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.998,35 TL yargılama giderinin başvurucuya
ödenmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Mahkeme kararının yerine getirilmediğine ilişkin iddianın açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Yargılamanın makul sürede sonuçlanmadığına ilişkin iddianın
KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede
yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucuya net 2.500 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,
D. 198,35 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam
1.998,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye
Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede
gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar
geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE
9/3/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.