TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
HAKAN TEZEL BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/16988)
Karar Tarihi: 8/9/2015
R.G. Tarih- Sayı: 27/10/2015-29515
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Alparslan ALTAN
Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
Engin YILDIRIM
Raportör Yrd. : Murat GÜVEN
Başvurucu : Hakan TEZEL
I. BAŞVURUNUN
KONUSU
1. Başvuru, 2011 yılından beri
yapılan seçimlerde oy kullanamamış ve hükümlü olduğu sürece gelecek seçimlerde
de oy kullanamayacak olan başvurucunun serbest seçim hakkının ihlal edildiği
iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU
SÜRECİ
2. Başvuru, 24/10/2014 tarihinde İzmir Cumhuriyet
Başsavcılığı vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan
ön incelemesi neticesinde başvuruda, Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek
bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 23/2/2015 tarihinde,
kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme
gönderilmesine karar verilmiştir.
III. OLAY VE
OLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru formu ve eklerinde
ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucu, başkasına ait
banka veya kredi kartının izinsiz kullanılması suretiyle yarar sağlama suçu
nedeniyle 49 yıl 5 ay hapis cezasıyla cezalandırılmıştır.
6. Başvurucunun cezasının
infazına, başvuru tarihi itibarı ile İzmir 3 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz
Kurumunda devam edilmektedir.
7. Başvurucu, 2014 yılı Ağustos
ayında gerçekleştirilmiş olan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oy kullanamamıştır.
8. Başvurucu, “ mahkumlara yönelik oy
kullanma yasağı” ndan ötürü, sonraki seçimlerde de oy kullanamayacağını belirterek 24/10/2014
tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
B. İlgili
Hukuk
9. Anayasa’nın 67. maddesinin
beşinci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:
“ … taksirli suçlardan
hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler oy
kullanamazlar.”
10. 26/4/1961 tarihli ve 298
sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un 7.
maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Aşağıda yazılı olanlar oy
kullanamazlar:
...
3. Ceza infaz kurumlarında
hükümlü olarak bulunanlar.”
11. 26/9/2004 tarihli ve 5237
sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“(1) Kişi, kasten işlemiş
olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;
a) Sürekli, süreli veya
geçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet
Meclisi üyeliğinden veya Devlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve
gözetimi altında bulunan kurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçime
tâbi bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten,
b) Seçme ve seçilme
ehliyetinden ve diğer siyasî hakları kullanmaktan,
…
Yoksun bırakılır.
(2) Kişi, işlemiş
bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya
kadar bu hakları kullanamaz.”
IV. İNCELEME VE
GEREKÇE
12. Mahkemenin 8/9/2015
tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 24/10/2014 tarihli ve
2014/16988 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların
İddiaları
13. Başvurucu, “ mahkûmlara yönelik oy kullanma yasağı” ndan ötürü, 2011 yılından
itibaren seçme ve seçilme hakkını kullanamadığını, önümüzdeki seçimlerde de oy
kullanamayacağını, temel bir hakkın başka bir ceza nedeniyle kısıtlanmasının
insan haklarına aykırı olduğunu, hükümlü olmanın iradi kısıtlılığa sebep
olmaması gerektiğini, seçme hakkının bireyin başka bir durumdan kaynaklanan
hukuki statüsüne bağlanamayacağını, hükümlülerin oy kullanmalarının demokratik
toplum ilkesine aykırı olmadığını belirterek serbest seçim hakkının ihlal
edildiğini ileri sürmüş ve tazminat talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
1. Adli Yardım Talebi Yönünden
14.
Ayrıntıları Mehmet Şerif Ay (B.
No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen adli yardım talebinin
değerlendirilmesine ilişkin ilkeler temelinde somut olayda, başvurucunun,
sosyal güvenlik kapsamında bir geliri, adına kayıtlı aracı veya taşınmaz malı
olmadığı, geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini
ödeme gücünden yoksun olduğu, UYAP üzerinden temin edilen ve başvurucunun
sunduğu belgelerden anlaşılmaktadır. Dolayısıyla başvurucunun talepleri bu
aşamada açıkça dayanaktan yoksun olmadığından adli yardım talebinin kabulü
gerekir.
2. Kabul Edilebilirlik
Yönünden
15. Başvuru formu ve ekli belgelerden, kasıtlı
bir suçtan mahkûm olan başvurucunun, 2014 yılı Ağustos ayında gerçekleştirilmiş
olan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oy kullanamamış ve cumhurbaşkanlığı
seçimlerinin ardından yapılacak seçimlerde de oy kullanamayacak olmasını
şikâyet ettiği anlaşılmaktadır.
16. Mahkûmların oy haklarına ilişkin
düzenlemeler, Anayasa’nın 67. maddesinde düzenlenen “seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkına” ilişkindir.
Anayasa’nın 67. maddesinin birinci fıkrasında; vatandaşların, seçme, seçilme ve
siyasi faaliyette bulunma hakkına sahip olduğu ilke olarak belirlenmiş, beşinci
fıkrasında, taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında
bulunan hükümlülerin oy kullanamayacağı belirtilerek, “oy kullanma hakkı” bizzat Anayasa
tarafından kasıtlı suçlardan
mahkûm olanlar yönünden sınırlandırılmıştır ( Musa
Kaya , B. No: 2014/19397, 25/3/2015, § 18).
17. Anayasa’nın 148. maddesinin
üçüncü fıkrasına göre; herkes, Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve
özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) kapsamındaki
herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine başvurabilir. Dolayısıyla her hak ve özgürlük değil, Anayasa ve
Sözleşme’nin ortak koruma kapsamında olan bir hak ve özgürlük bireysel başvuru
konusu yapılabilir ( Musa Kaya , §
20).
18. Buna göre, 298 sayılı
Kanun'un 7. maddesi ve 5237 sayılı Kanun’un 53. maddesinin (1) numaralı
fıkrasından kaynaklanan mahkûmlara
yönelik oy kullanma yasağının, Anayasa’nın 67. maddesiyle uyumlu olduğu, diğer
bir ifadeyle taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında
bulunan hükümlülerin oy kullanma hakkına bizzat Anayasa tarafından sınırlama
getirildiği, dolayısıyla başvurucu tarafından Anayasa tarafından korunmayan bir
hakka yönelik başvuruda bulunulduğu görülmektedir ( Musa Kaya , § 21).
19. Açıklanan nedenlerle, başvurunun diğer kabul edilebilirlik
şartları yönünden incelenmeksizin “ konu
bakımından yetkisizlik ” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurucunun adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Başvurunun “konu
bakımından yetkisizlik” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Yargılama giderlerinin tahsilinin başvurucunun
mağduriyetine neden olacağı anlaşılmakla, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca başvurucunun yargılama
giderlerini ödemekten tamamen MUAF TUTULMASINA,
8/9/2015 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.