TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
SİNANLAR HAFRİYAT İNŞAAT NAKLİYE
  SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/1993)
Karar Tarihi: 26/10/2016
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Nuri
  NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Rıdvan GÜLEÇ
Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ
Raportör : Akif
  YILDIRIM
Başvurucu : Sinanlar
  Hafriyat İnşaat Nakliye Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
Vekili : Av. Fazıl
  ERAT
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, hukuk kurallarının hatalı yorumlanması ve
uygulanması sonucu idari para cezasının iptali talebinin reddedilmesi nedeniyle
adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 10/2/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine İstanbul 12.
Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin
idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına
engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 31/3/2015 tarihinde,
başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar
verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 29/5/2015 tarihinde, başvurunun
kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar
verilmiştir.
5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın 26/6/2015 tarih tarihli yazısında Anayasa
Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen
başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
7. İstanbul Büyükşehir Belediyesince, taşıma ve kabul belgesi
olmadan hafriyat toprağı ve inşaat yıkıntısı taşındığı ve aracın üzerinin uygun
malzeme ile kapatılmadığı gerekçesiyle 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre
Kanunu'nun ilgili hükümleri uyarınca başvurucu Şirkete 17.088 TL idari para
cezası verilmiştir.
8.Başvurucu Şirket tarafından cezanın hukuka aykırı ve keyfî
olduğu iddialarıyla anılan işlemin iptali istemiyle İstanbul 1. İdare
Mahkemesinde dava açılmıştır.
9.İstanbul 1. İdare Mahkemesi 17/2/2012 tarihli kararıyla davayı
reddetmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
“2872 sayılı Çevre Kanunu’na dayanılarak
çıkarılan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği’nin 13. maddesinde hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının,
üretici ve taşıyanları tarafından belediyelerin veya mahallin en büyük mülki
amirinin gösterdiği ve izin verdiği geri kazanım ve depolama tesisleri dışında
denizlere, göllere, akarsulara veya herhangi bir yere dökülmesi ve dolgu
yapılması yasak olduğu, faaliyetleri sonucu hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı
atıklarının üretimine neden olacak özel veya resmi kişi, kurum ve kuruluşlar;
bu atıkların üretilmesinden önce ilgili belediyeye/mahallin en büyük mülki
amirine başvurarak gerekli izinleri almak, atıklarını bu Yönetmelikte
belirtilen usul ve esaslara göre bu mercilerin göstereceği geri
kazanım/depolama sahasına taşınmasını sağlamakla yükümlü olduğu, 23. maddenin
son fıkrasında inceleme ve denetim sırasında
atık taşıma ve kabul belgesinin ilgili tüm taraflarca denetim elemanlarına
gösterilmesinin zorunlu olduğu , 25. maddesinde hafriyat taşınması
sırasında alınacak önlemler arasında taşıma sırasında oluşabilecek çevresel
kirlenmeyi önlemek amacıyla araçların üzerleri uygun malzemeyle kapatılması
husususun sayıldığı, 46. maddesinde bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket
edenler hakkında Kanunun 15 ve 16 ncı maddelerinde
belirtilen merciler tarafından gerekli işlemlerin yapılacağı ve Kanunun 20, 21,
23, 24 ve 26 ncı maddelerinde belirtilen cezaların
verileceği düzenlenmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; 08.02.2011 tarihinde yapılan denetim sırasında davacı
şirkete ait 34 FC 6762 Plakalı aracın taşıma ve kabul belgesinin bulunmadığı ve aracın üzerinin uygun malzeme ile kapatılmadığının tespit edilerek aynı
tarihli tutanak düzenlendiği, tespit tutanağı uyarınca Hafriyat Toprağı, İnşaat
ve Yıkıntı Atıklarını Kontrolü Yönetmeliği'nin 23 ve 24 maddelerinin ve Çevre
Kanun'un 12 maddesinin ihlali gerekçesiyle aynı yasanın 20/g maddesi uyarınca
29.04.2011 gün ve İBB:70421sayılı işlemile davacı
şirkete 17.088,00-TL para cezası verildiği, anılan işlemin iptali istemiyle
bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda anılan yasa ve yönetmelik hükümleri
uyarınca hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının, üretici ve
taşıyıcıları tarafından taşıma izin belgesinin ve kabul belgesinin alınması
gerektiği, anılan belgelerin yapılacak olan denetim ve incelemelerde
istenilmesi halinde yetkili denetim veya inceleme elemanlarına ibrazının
zorunlu olduğu, aykırılık halinde ise yasada öngörülen para cezasının
verileceği yer almıştır.
Dava konusu uyuşmazlıkta
yapılan denetimin esnasında davacı şirkete ait araçtataşıma ve kabul belgesinin davalı idare elemanları tarafından araç sürücüsünde
istenilmesine rağmen ibraz edilmediği ve
araç şöforünün tutanağı imzalamaktan imtina ettiği
görülmekle yukarıda yazılan mevzuat hükümlerini uyarınca tesis olunan dava
konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamıştır."
10. Başvurucu Şirketin temyizi üzerine anılan karar Danıştay 14.
Dairesinin 4/10/2012 tarihli ilamıyla onanmış, karar düzeltme talebi de aynı
Dairenin 6/1/2014 tarihli ilamıyla reddedilerek karar kesinleşmiştir.
11. Anılan karar, başvurucu vekiline 10/1/2014 tarihinde tebliğ
edilmiş olup başvurucunun 10/2/2014tarihinde yaptığı bireysel başvurusunda süre
aşımı olmadığı tespit edilmiştir.
12. Başvurucu 10/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
B. İlgili Hukuk
13. 2872 sayılı Kanun’un 8. maddesi şöyledir:
“Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar
verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere
aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak,
taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır.
Kirlenme ihtimalinin bulunduğu durumlarda
ilgililer kirlenmeyi önlemekle; kirlenmenin meydana geldiği hallerde kirleten,
kirlenmeyi durdurmak, kirlenmenin etkilerini gidermek veya azaltmak için
gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler.”
14. Aynı Kanun’un 12. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“İlgililer, Bakanlığın veya denetimle yetkili
diğer mercilerin isteyecekleri bilgi ve
belgeleri vermek, yetkililerin yaptıracakları analiz ve ölçümlerin
giderlerini karşılamak, denetim esnasında her türlü kolaylığı göstermek
zorundadırlar.”
15. 18/03/2004 tarihli ve 25406 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) ilgili kısımları şöyledir:
“ Atık Taşıma
ve Kabul Belgesi Alınması
Madde 23 - Hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atığı üretenler, ürettikleri
hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarını, taşıma izni almış nakliye
araçlarıyla gerekli izinleri almış depolama sahalarına taşımak veya taşıtmakla
yükümlüdürler.
Hafriyat toprağı üretenler ile faaliyetleri
sonucu 2 tondan fazla atık oluşumuna neden olacak inşaat/yıkıntı atığı
üreticileri, mücavir alan sınırları içinde belediyeye, büyükşehir belediyesi
olan yerlerde ilgili ilçe belediyesine, mücavir alan sınırları dışında ise
mahallin en büyük mülki amirine müracaat ederek "Atık Taşıma ve Kabul
Belgesi" almak zorundadır.
Atık Taşıma ve Kabul Belgesi üç bölümden
oluşur ve eksiksiz olarak doldurulur. Birinci bölümde; hafriyatı toprağı veya
inşaat/yıkıntı atıklarını üretenler, ikinci bölümde üretilecek atığı taşıyacak
şahıs veya firmalar, üçüncü bölümde ise atığın geri kazanılacağı/depolanacağı
saha ile ilgili bilgiler bulunur.
Atık Taşıma ve Kabul Belgesi 4 nüsha olarak
düzenlenir. Bir nüshası düzenleyen kurumda kalır. Kalan üç nüshadan biri atık
üreticisine, biri taşıyıcı kişi veya firmaya, biri de atığın geri
kazanılacağı/depolanacağı tesis yetkilisine verilir. İ nceleme ve denetim sırasında bu belgenin ilgili tüm
taraflarca denetim elemanlarına gösterilmesi zorunludur.
Hafriyat Toprağı ile
İnşaat/Yıkıntı Atıkları Taşıyıcılarının İzin Alma Zorunluluğu
Madde 24 - Hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarını taşımak isteyen kişi
veya kuruluşlar mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyeye, dışında ise
mahallin en büyük mülki amirine başvurarak "Hafriyat Toprağı,
İnşaat/Yıkıntı Atıkları Taşıma İzin Belgesi" almakla yükümlüdürler. Bu
amaçla yapılacak başvurularda istenecek belge ve bilgiler ilgili belediye
tarafından belirlenir. İnşaat/yıkıntı atığı taşıyan araçlar sarı renkli olacak
ve araçların üzerinde büyük harflerle "İnşaat/Yıkıntı Atığı Taşıma
Aracı" ibaresi yazılı olacaktır. Bu atıkları taşımak isteyen kişi ve
kuruluşlar yeterli sayıda ve değişik ebatlarda sarı renkli konteyner ve kapları
bulundurmakla yükümlüdürler. Bu atıkları taşımak amacıyla taşıma izni alan
firmaların isimleri ve irtibat numaraları, geri kazanım veya depolama
alanı/alanlarının yerleri ile bu alanlara ulaşacak yol güzergahı krokileri
ilgili belediyeler tarafından halkın bilgileneceği şekilde ilan edilir.
Hafriyat Toprağı ile
İnşaat/Yıkıntı Atıklarının Taşınması Sırasında Alınacak Önlemler
Madde 25 - Hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının taşınması sırasında
çevrenin kirletilmemesi, trafiğin aksatılmaması ve can ve mal emniyeti için
gerekli tedbirler öncelikle nakil işlemlerini gerçekleştiren kişi veya firma
tarafından alınır. Taşıma sırasında oluşabilecek çevresel kirlenmeyi önlemek
amacıyla araçların üzerleri uygun malzemeyle kapatılır. Araçlara kapasitenin
üzerinde yükleme yapılmaz ve araçlar tekerleklerinde olabilecek çamur ve
benzeri kirlilik temizlendikten sonra trafiğe çıkartılır. Belediye ve mahallin
en büyük mülki amiri, atık taşıyan araçların şehir içi trafiğini olumsuz
etkilememesi için bu araçların belirli saatler arasında trafiğe çıkmaları
konusunda düzenleme yapma yetkisine sahiptir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
16. Mahkemenin 26/10/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
17. Başvurucu, taşıma ve kabul belgesi olmadan hafriyat toprağı
ve inşaat yıkıntı atığı taşıdığı gerekçesiyle hakkında tesis edilen idari para
cezasına dayanak olan tutanağın gerçeği yansıtmadığını ve bu sebeple de araç
sürücüsünün imzadan imtina ettiğini, izin belgesinin cezadan yaklaşık üç ay
önce alındığını, cezai işlem uygulanan araçta ilgililerce istenen belgenin
fotokopisinin bulunduğunu ve araç sürücüsü tarafından bunun ibraz edildiğini
ancak denetim ekibince fotokopi olan örneğin kabul edilmeyerek ilgili belgenin
bulunmadığına ilişkin tutanak tutulması üzerine araç sürücüsünün tutanağı
imzalamadığını, tüm bu hususlar yargılama sürecinde ifade edilmesine ve anılan
izin belgesinin aslı sunulmasına karşılık Mahkemece bu durumun
değerlendirilmediğini belirterek Anayasa'nın 36., 37. ve 38. maddelerinde
güvence altına alınan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
18. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Yargılamanın sonucuna ilişkin başvurucu
iddialarının adil yargılanma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği
değerlendirilmiştir.
19. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun
yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda
incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava
konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin
değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması
bireysel başvurukonusu olamaz. Ancak bireysel başvuru
kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya
açık keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda
değildir ( Ahmet Sağlam , B. No:
2013/3351, 18/9/2013, § 42).
20. Yönetmelik'in 13. maddesine göre hafriyat toprağı ile inşaat
yıkıntı atıklarının ilgili idarenin gösterdiği ve izin verdiği yerler dışında
herhangi bir yere dökülmesi yasaktır. Yönetmelik uyarınca atık üreticisi ile
taşıyanların atıkları taşıma izin belgesi almış araçlarla taşımaları, taşınan
atık için "Atık Taşıma ve Kabul Belgesi" almaları ve bu belgenin
taraflarca denetim elemanlarına gösterilmesi zorunludur.
21. Başvurucu Şirkete ait nakliye aracıyla hafriyat toprağı ve
inşaat yıkıntı atıklarının taşındığı, taşıma izin ve kabul belgesinin aslının
veya onaylı örneğinin inceleme ve denetim sırasında yetkililere gösterilmediği
başvurucunun da kabul ettiği bir husustur. Anılanbelgenin mevcut olmasına karşın denetim esnasında bulundurulmaması nedeniyle ibraz
edilememiş olmasının belirtilen mevzuat uyarınca idari para cezasını gerektirip
gerektirmeyeceği ise hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile ilgili biruyuşmazlıktır .
22. Belirtilen uyuşmazlığın çözümü noktasında varılan sonuçta
bariz takdir hatası veya açık keyfîlik bulunmadığı
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla başvurucu tarafından ileri sürülen ihlal
iddialarının yukarıda belirtilen içtihat kapsamında kanun yolu şikâyeti
niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
23. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik
koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
26/10/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.