TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
MUTİA CANAN KARATAY BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2017/37469)
Karar Tarihi: 21/4/2021
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler : Hicabi DURSUN
Recai AKYEL
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Raportör : Denizhan HOROZGİL
Başvurucu : Mutia Canan KARATAY
Vekili : Av. Eyüp Seyfi ÜNAL
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, tıbbi bir konudaki görüşleri nedeniyle disiplin para cezası ile cezalandırılmasının başvurucunun ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 13/11/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.
6. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu, başvuru tarihinde kardiyolog doktor olarak görev yapmaktadır.
9. Başvurucu hakkında 4/12/2014 tarihinde katıldığı bir televizyon programında, gebelere yapılan şeker yükleme testleriyle alakalı kullandığı ifadeler nedeniyle İstanbul Tabip Odası Onur Kurulu tarafından 720 TL idari para cezası verilmiş ve bu ceza Türk Tabipler Birliği Yüksek Onur Kurulunca onaylanmıştır.
10. Başvurucu, aleyhine para cezası verilmesine dair işlemin hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek iptali istemiyle 16/3/2016 tarihinde Ankara 3. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davası açmıştır.
11. Mahkeme 23/10/2017 tarihinde davanın reddine kesin olarak karar vermiştir.
12. Nihai olan bu karar başvurucuya 30/10/2017 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucu 13/11/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
13. Mahkemenin 21/4/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
14. Başvurucu; uzmanlık ve ilgi alanı olan bir konuda genel uygulamaya yönelik eleştirilerde bulunduğunu, olayda tıbbi görüşünü açıkladığını, bu görüşleri nedeniyle gerekçesiz biçimde para cezası ile cezalandırılmasının düşünce, bilim ve sanat özgürlükleri ile sağlık ve adil yargılanma haklarını ihlal ettiğini iddia etmiştir.
15. Bakanlık görüşünde; ilk derece mahkemesinin dava konusu maddi olay ve uyuşmazlığa ilişkin mevzuatı ayrıntılı olarak değerlendirdiği, bilirkişi raporları ve yayın içeriğini de inceleyerek bir kanaat oluşturduğu, vardığı sonucu makul bir şekilde ve ayrıntılı olarak gerekçelendirdiği ve açıkça keyfî bir şekilde davrandığına işaret eden bir husus bulunmadığı ifade edilmiştir. Bakanlık görüşünde ayrıca, kendisi de bir doktor olan başvurucunun ifadelerinin söylendiği bağlamdan kopartılmaksızın olayın bütünselliği içinde değerlendirildiği, yapılan açıklamaların amacı değerlendirilerek karar verildiği ve verilen para cezasının orantısız olmadığı belirtilmiştir.
16. Başvurucu; Bakanlık görüşüne karşı beyanında, eleştiri niteliğindeki ifadelerini koruyucu tıbbın gereği olarak dile getirdiğini ve hamileliğin başında yapılacak kontrollerle riskin azaltılmasının mümkün olduğunu belirttiğini ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca meslek etiği kurallarına vurgu yapmış, kılavuz kitaba göre her ne kadar şeker yükleme testi önerilmekte ve uygulanmakta ise de tıp etiğinde herhangi bir şeyin zararlı olduğunu ispat yükü altında bulunmadığını ifade etmiştir.
B. Değerlendirme
17. Anayasa Mahkemesi ancak temellendirilebilmiş bir bireysel başvuruyu inceler. Başvurucuların şikâyetlerini hem maddi hem hukuki olarak temellendirme zorunluluğu bulunmaktadır. Maddi dayanaklar yönünden başvurucuların yükümlülüğü şikâyetlerine konu temel olay ve olguları açıklamak ve bunlara ilişkin delilleri Mahkemeye sunmak, hukuki dayanak yönünden yükümlülüğü ise bireysel başvuruya konu temel hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildiğini özü itibarıyla açıklamaktır ( Sabah Yıldızı Radyo ve Televizyon Yayın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, [GK], B. No: 2014/12727, 25/5/2017, § 19; Cemal Günsel , [GK], B. No: 2016/12900, 21/1/2021, § 22).
18. Bireysel başvuru incelemesinde Anayasa Mahkemesi kamu gücü eylem ve işlemleri ile mahkeme kararlarının Anayasa'ya uygunluğunun ve müdahale gerekçelerinin denetimini kendiliğinden yapmaz. Bu sebeple başvurucunun başvurusunun esasını ve bu kapsamda kamu makamları tarafından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmadığını Anayasa Mahkemesine inceletebilmesi için öncelikle kendisinin ihlal iddialarını gerekçelendirmesi , buna ilişkin olay ve olguları açıklaması ve delillerini sunması zorunludur ( Cemal Günsel , § 24).
19. Anayasa Mahkemesinin başvurucunun yerine geçerek ihlal iddialarını gerekçelendirme, olay ve olguları ortaya koyma ve delil toplama görev ve yükümlülüğü bulunmamaktadır. Söz konusu yükümlülükler başvurucuya aittir. Başvurucuların anılan yükümlülüklere uymamaları hâlinde şikâyetlerini temellendiremedikleri için başvuruları açıkça dayanaktan yoksun bulunabilir. Anayasa Mahkemesi temellendirmeye ilişkin incelemesini her başvurunun somut koşullarında yapar. Kuşkusuz bu yükümlülüklere ellerinde olmayan nedenlerle uymamalarının ikna edici gerekçelerini Anayasa Mahkemesine sunmaları ya da Anayasa Mahkemesinin bu durumu işin niteliğinden anlaması hâli müstesnadır ( Cemal Günsel , §§ 25, 26).
20. Somut olayda başvurucu; başvuru formunda tıbbi geçmişinden bahsettikten sonra yaptığı konuşmanın genele yönelik eleştiri olduğunu, erken teşhis ve koruyucu hekimliği öne çıkarmak istediğini ve tıbbi görüşünü açıkladığını belirtmekle yetinmiştir. Başvurucu, mahkeme kararında bilirkişi raporunun gerekçe olarak alındığını ancak başvuru formundaki iddialarının gerekçeli kararda herhangi bir şekilde dikkate alınmadığını soyut olarak ileri sürmüş fakat hükme esas alınan bilirkişi raporlarındaki tespit ve değerlendirmelerin hangi yönlerden bilimsellikten uzak olduğuna dair hiçbir somut açıklama getirmemiştir. Ayrıca başvurucu, temel hak ve özgürlüklerine müdahale ettiğini iddia ettiği İstanbul Tabip Odası Onur Kurulu ve Türk Tabipler Birliği Yüksek Onur Kurulu kararlarını başvuru formuna eklememiş ve bu kararların dayandığı olgu ve yorumlarına karşı bir değerlendirme yapmamıştır. Bu durumda başvuran incelemeye temel olan Onur Kurulu Kararlarını sunmadığı gibi Tabip Odasının ve Mahkemenin aksine bir televizyon kanalındaki tıbbi nitelikteki açıklamalarının bireyleri yanlış kanaatlere sürüklemeyeceği, bireylerin sağlığı üzerinde olumsuz sonuçlara yol açmayacağı, halkın önünde onları bir yanılgıya sürükleyecek cinsten açıklamalar olmadığı gibi ifade özgürlüğünün korumasından faydalanması gerektiğine ilişkin Anayasa Mahkemesince daha ileri bir inceleme yapılmasını sağlayacak herhangi bir argüman da ileri sürmemiştir.
21. Sonuç olarak başvurucu, şikâyetlerine konu temel olay ve olgular ile bireysel başvuruya konu ettiği ve temel hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildiğini açıklamak yönündeki yükümlülüğünü yerine getirmemiş; bu bağlamda ileri sürdüğü ihlal iddialarını temellendirememiştir.
22. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA Selahaddin MENTEŞ'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 21/4/2021 tarihinde karar verildi.
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Anayasa mahkemesi birinci bölümünün sayın çoğunluğu, başvurucunun ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddiasının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir. Belirtilen gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşüne katılmadım.
2. Başvuru süreci olay ve olgular mahkemenin gerekçeli kararında ayrıntılı olarak belirtilmiştir.
3. Başvurucu 13.11.2017 tarihinde mahkemeye müracaat etmiştir. Başvuru, 6216. Sayılı kanunun 47. maddesinde belirtilen şartları, Anayasa mahkemesinin içtüzüğünün 59, 60, 61, 64, ve 66 maddelerinde belirtilen şekil şartlarına uygun yapılmıştır.
4. Başvurucu talebinde uzmanlık ve ilgi alanıyla ilgili bir konuda genel uygulamaya yönelik eleştirilerde bulunduğunun, tıbbi görüşünü açıkladığını kardiyolog olduğunu, 50 yıllık bir mesleki tecrübesi olduğunu, kalp ve damar hastalıklarının en önemli sebeplerinden biri olan diyabet ile ilgili, yanlış bulduğu bir uygulamayı eleştirdiğini hekimlik mesleği açısından insan bünyesini etkileyebilecek bazı durumları dile getirdiğini ifade etmiştir.
5. Başvurucu, ilk derece mahkemesi kararından esas alınan bilirkişi raporlarını hükmün esas alınmak için yeterli olmadığı, Mahkemenin, İlk derece mahkemelerinin Anayasa (m. 17, 56) maddelerinde tanımlanan sağlık hakkı ve bilgilenme hakkı kapsamında, ayrıca (m. 25, 26) maddelerinde tanımlanan düşünce ve ifade özgürlüğü kapsamında, ileri sürdüğü hususları gerekçelendirmeden reddedildiğini belirtmiştir.
6. Anayasa mahkemesinin başvuruyu kabul edip, esastan görüşerek gerekçeli karar hakkı ve ifade özgürlüğü yönünden dosyanın neticelendirmesi gerekmektedir.
7. Açıkladığım gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşüne katılmadım.
Üye Selahaddin MENTEŞ