TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ALİ ÇELİK BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/17128)
Karar Tarihi: 9/1/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Recep
  KÖMÜRCÜ
Celal Mümtaz
  AKINCI
Muammer
  TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör : Volkan
  ÇAKMAK
Başvurucu : Ali ÇELİK
Vekili : Av. Bülent
  ULAŞ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, birden fazla işleme karşı açılan davada dilekçe ret
kararı verilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının; takip eden süreçte askerî
okuldan ilişik kesme işleminin iptali istemiyle açılan davanın hukuka aykırı
olarak reddedilmesi nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği
iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 9/11/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
6. Başvurucu 2008 yılında Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK)
bünyesinde uzman erbaş olarak görev yapmaya başlamıştır.
7. Uzman erbaş görevine devam etmekte iken astsubaylık sınavını
kazanan başvurucu 2011 yılında Balıkesir Astsubay Meslek Yüksek Okulunda eğitim
görmeye başlamıştır.
8. Eğitim sürecinde komando muayeneleri kapsamında Balıkesir
Asker Hastanesine sevk edilen başvurucu için anılan Hastane tarafından
28/4/2013 tarihli rapor uyarınca kronik
nitelik kazanmış uyum bozukluğu tanısıyla askerî öğrenciliğe devam edemez kararı alınmıştır.
Başvurucunun itirazı üzerine sevk edildiği Hava Harp Okulu Komutanlığı Hava
Sağlık Muayene Merkezi Başkanlığı tarafından düzenlenen 30/4/2013 tarihli
raporda da 28/4/2013 tarihli rapor ile aynı tanı ve tespitte bulunulmuştur.
9. Takip eden süreçte birlik komutanlığı tarafından başvurucunun
sağlık durumu ile ilgili olarak Balıkesir Asker Hastanesi Baştabipliğinden
30/5/2013 tarihli yazı ile bilgi istenmiştir. Başvurucu, psikometrik testlerin yapılması için Gülhane Askerî Tıp Akademisi (GATA) Haydarpaşa Eğitim
Hastanesi Psikiyatri Kliniğine sevk edilmiştir. GATA tarafından değerlendirilen
ve sonuçları Balıkesir Asker Hastanesine gönderilen 25/6/2013 tarihli raporda
başvurucu için kronik nitelik kazanmış uyum
bozukluğu tanısı ile TSK'da görev yapamaz tespiti yapılmıştır.
10. Başvurucunun itirazı üzerine sevk edildiği İzmir Asker
Hastanesi tarafından düzenlenen 24/7/2013 tarihli raporda da 25/6/2013 tarihli
rapor ile aynı tanı ve tespitte bulunulmuştur.
11. Bu sürecin ardından başvurucu, astsubaylığa nasbedilmemiş ve başvurucunun uzman erbaş sözleşmesi
feshedilmiştir.
12. Başvurucu, aleyhine düzenlenen sağlık kurulu raporlarının
sözleşme fesih işleminin ve astsubaylığa nasbedilmeme işleminin iptali istemiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) nezdinde iptal
davası açmıştır.
13. AYİM Birinci Dairesi 3/12/2013 tarihli hükmüyle dilekçe ret
kararı vermiştir. Gerekçede 4/7/1972 tarihli ve 1602 sayılı mülga Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Kanunu'nun 38. ve 45. maddeleri uyarınca birden fazla işleme
karşı tek bir dilekçe ile dava açılabilmesi için gereken maddi ve hukuki bağ
şartının dava konusu işlemler için söz konusu olmadığı ifade edilmiştir.
14.Başvurucu, bu karara karşı karar düzeltme yoluna
başvurmamıştır.
15. Başvurucu, dilekçe ret kararının ardından askerî okulla
ilişik kesilmesi işlemine karşı iptal davası açmıştır.
16. AYİM İkinci Dairesi (Mahkeme) 4/2/2015 tarihli kararıyla
davayı reddetmiştir.
17. Ret gerekçesinde öncelikle konuya ilişkin mevzuat
hükümlerine yer verilmiş ve ardından başvurucunun sağlık durumu ile ilgili
olarak GATA Profesörler Kurulundan görüş istendiği ifade edilmiştir. Kararda,
GATA tarafından verilen 8/12/2014 tarihli raporda başvurucunun kronik nitelik
kazanmış uyum bozukluğu nedeniyle askerî öğrenciliğe devam edemeyeceğinin ve
uzman erbaş olarak görevine devam edebileceğinin ifade edildiği belirtilerek bu
rapor bağlamında başvurucunun askerî okuldan çıkarılma işleminin hukuka uygun
olduğu sonucuna varılmıştır.
18. Ret hükmüne yönelik karar düzeltme istemi Mahkemenin
9/9/2015 tarihli kararıyla reddedilmiştir.
19. Başvurucu, karar düzeltme isteminin reddine dair kararı
9/10/2015 tarihinde tebellüğ ettikten sonra 9/11/2015 tarihinde bireysel
başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
20. 1602 sayılı mülga Kanun'un "Aynı dilekçe ile dava açılabilecek haller" kenar başlıklı
38. maddesi şöyledir:
" 20 nci maddede yazılı idari eylem ve işlemler aleyhine ayrı ayrı dava açılır. Ancak
aralarında maddi ve hukuki bakımdan bağlılık varsa, aynı şahsı ilgilendiren
birden fazla eylem ve işlemler aleyhine bir dilekçe ile de dava
açılabilir."
21. 1602 sayılı Kanun'un "İlk inceleme üzerine verilecek karar" kenar başlıklı 45.
maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Daireler veya Daireler Kuruluna gelen
dilekçelerde 44 üncü maddede yazılı noktalardan
kanunsuzluk görülürse:
...
B) (d) bendinde yazılı halde, dava
dilekçesinin gerçek hasma tebliğ edilmesine; (e) bendinde yazılı halde bir
defaya mahsus olmak üzere otuz gün içinde 36 ve 38 inci maddelere uygun şekilde
yeniden düzenlemek veya noksanları tamamlamak yahut (c) bendinde yazılı halde,
ehliyetli şahsın avukat olmayan vekili tarafından açılması takdirinde otuz gün
içinde bizzat veya bir avukat vasıtasiyle dava
açılmak üzere dilekçelerin reddine;
...
karar verilir.
...
Bu kararlara karşı düzeltme yoluna
başvurulabilir. Bu halde otuz günlük süre bu konudaki kararın tebliği
tarihinden itibaren işlemeye başlar. "
22. 11/4/2002 tarihli ve 4752 sayılı Astsubay Meslek Yüksek
Okulları Kanunu ' nun "Disiplin
ve okuldan çıkarılma" kenar başlıklı 31. maddesinin ilgili
kısmı şöyledir:
"Astsubay meslek yüksek okullarında
öğrenim gören öğrenciler aşağıdaki hallerde okuldan çıkarılırlar:
...
e) Sağlık kurullarınca verilecek raporlara
dayalı olarak, sağlık yetenekleri bakımından astsubay meslek yüksek okulu
öğrenimine devam imkânı kalmayanlar."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
23. Mahkemenin 9/1/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Mahkemeye Erişim
Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları
24. Başvurucu; dilekçe ret kararına konu olan üç işlem arasında
maddi ve hukuki bağ bulunduğunu, maddi açıdan gücünün yeterli olmaması
nedeniyle sadece askerî okuldan çıkarılma işlemine karşı dava açabildiğini,
dilekçe ret kararı nedeniyle menfaatini etkileyen tüm işlemler aleyhine dava
açamadığını belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ileri
sürmektedir.
2. Değerlendirme
25.30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı
fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64.
maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvurunun başvuru yollarının
tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten
itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir ( Yasin
Yaman , B. No: 2012/1075, 12/2/2013, §§ 18, 19).
26.Başvurucunun mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiğini ileri
sürdüğü karar; aynı dilekçe ile hem sözleşmenin feshi hem de askerî okuldan
ilişik kesme işleminin dava edilemeyeceğini belirten AYİM Birinci Dairesinin
3/12/2013 tarihli dilekçe ret kararıdır. Her ne kadar AYİM nezdinde bireysel
başvuru için tüketilmesi gereken bir yol olmasa da ( İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 18) 1602
sayılı mülga Kanun uyarınca dilekçe ret kararlarına karşı itirazların ileri
sürülebileceği karar düzeltme kanun yoluna başvurulması mümkündür. Başvurucu,
dilekçe ret kararına karşı karar düzeltme yoluna başvurmamıştır. Diğer taraftan
askerî okuldan ilişik kesme işleminin hukuki değerlendirmesinin yapıldığı ve bu
bireysel başvuruya temel olan yargı süreci sonunda verilen AYİM İkinci
Dairesinin 4/2/2015 tarihli dava ret kararı mahkemeye erişim hakkının ihlali
iddiasıyla ilintili değildir. Zira dilekçe ret kararı üzerine yeniden dava
açılmasıyla başlayan yargı süreci veya bu yargı süreci sonunda verilen hükme
yönelik gerçekleşecek karar düzeltme kanun yolu 1602 sayılı mülga Kanun uyarınca
dilekçe ret kararına yönelik itirazların değerlendirilebileceği süreçler
değildir. Bu bağlamda aleyhine karar düzeltme yoluna da başvurulmamış olan
3/12/2013 tarihli dilekçe ret kararı verildiği tarihte hüküm ve sonuçlarını
doğurmuştur. Bu hâle göre mahkemeye erişim hakkının ihlali iddiası dilekçe ret
kararından kaynaklandığından bu iddiaya ilişkin bireysel başvuru süresi de
dilekçe ret kararının tebliği ile başlamıştır.
27. Somut olayda başvurucunun mahkemeye erişim hakkını ihlal
ettiğini ileri sürdüğü 3/12/2013 tarihli dilekçe ret kararını hangi tarihte
tebellüğ ettiği dosya içeriğinden anlaşılamamaktadır. Bununla birlikte
başvurucunun dilekçesini yenileyerek askerî okuldan ilişik kesme işleminin
iptali istemiyle dava açtığı 27/1/2014 tarihinden önce 3/12/2013 tarihli
dilekçe ret kararını tebellüğ ettiği açıktır.
28. Bu durumda dilekçe ret kararından en geç 27/1/2014 tarihi
itibarıyla haberdar olduğu açık olan başvurucunun bu tarihin üzerinden otuz
günlük süre geçtikten sonra 9/11/2015 tarihinde gerçekleştirdiği bireysel
başvurunun mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiası yönündenincelenmesi mümkün değildir.
29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi
gerekir.
B. Diğer İhlal İddiaları
1. Başvurucunun İddiaları
30. Başvurucu; ilişik kesilmesine esas olan raporların maddi
hata içerdiğini, işleminhukuka açıkça aykırı
olduğunu, mahkemenin hatalı değerlendirme ile karar verdiğini belirterek adil
yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
2. Değerlendirme
31. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun
yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda
incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava
konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin
değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile
uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvurukonusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki
hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir ( Ahmet Sağlam , B. No: 2013/3351, 18/9/2013,
§ 42).
32. Somut olayda iddia savunma ve tüm dosya kapsamı incelenerek
yukarıda belirtilen (bkz. § 17) gerekçe ile 4/2/2015 tarihinde hüküm
kurulmuştur.
33. Başvurucu tarafından ileri sürülen iddialar, delillerin
değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup kararda
bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan
bir durumun da bulunmadığı dikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yolu
şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir..
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin
iddianın süre aşımı nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Diğer ihlal iddialarının açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
9/1/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.