TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
FATİH DOKUR BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2017/32217)
Karar Tarihi: 24/5/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Celal Mümtaz
  AKINCI
Muammer
  TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör : Recep KAPLAN
Başvurucu : Fatih DOKUR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, terör suçlarından tutuklu olarak ceza infaz
kurumunda bulunan başvurucunun Dikey Geçiş Sınavına girişine izin verilmemesinin
eğitim hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 9/8/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar
verilmiştir.
5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
7. 1985 doğumlu olan başvurucu, sözü edilen sınav tarihinde
Sincan T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Kurum) Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) ile ilgili terör
suçlarından tutuklu olarak bulunmaktadır.
A. Arka Plan Bilgisi
8. Başvuru konusunu daha iyi anlayabilmek bakımından 15 Temmuz
2016 tarihinde gerçekleştirilen askerî darbe teşebbüsü ve sonrasındaki
gelişmeler hakkındaki bazı bilgileri hatırlatmak gerekmektedir.
9. Türkiye'de uzun yıllardır devam eden bir terör sorunu
bulunmaktadır. Cumhuriyet tarihinin önemli bir bölümü, devletin örgütlü ve
silahlı şiddet hareketlerini bastırma çabalarıyla geçmiştir. Son otuz beş yıl
ağırlıklı olarak PKK ile mücadele edilmekle birlikte diğer bir kısım terör
örgütlerinin (DHKP/C, TKP/ML, El Kaide, DAEŞ, Hizbullah gibi) de saldırılarına
maruz kalınmış ve bu örgütlere yönelik olarak da mücadelede bulunulmuştur. 15
Temmuz 2016 tarihinde ise FETÖ/PDY isimli bir yapılanma tarafından gerçekleştirildiği
belirtilen ( Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25) askerî bir darbe teşebbüsü
yaşanmıştır.
10. 15 Temmuz darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke
genelinde Cumhuriyet Başsavcılıklarının talimatı ile darbe girişimiyle
bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY ile
bağlantılı olduğu değerlendirilen çok sayıda kişi hakkında soruşturma
başlatılmıştır. Bu soruşturmalar kapsamında başta Türk Silahlı Kuvvetleri,
emniyet ve yargı mensupları olmak üzere çok sayıda kamu görevlisi ve sivil kişi
hakkında yakalama ve gözaltına alma tedbirleri uygulanmış; bu kişilerin önemli
bir bölümü mahkeme kararıyla tutuklanmıştır ( Aydın
Yavuz ve diğerleri , § 51). Öte yandan tutukluların ve hükümlülerin
güvenliğini ve muhafazasını sağlamakla görevli ceza infaz koruma memurlarının
ve jandarma personelinin bir kısmı, ayrıca gerektiğinde tutukluların
güvenliğinin sağlanmasında görevlendirilebilecek olan emniyet görevlilerinin
önemli bir bölümü terör örgütleri ile olan ilgileri nedeniyle kamu görevinden
çıkarılmış veya uzaklaştırılmıştır ( Aydın
Yavuz ve diğerleri , § 357). Öte yandan 15 Temmuz darbe teşebbüsü
sonrasında ilan edilen olağanüstü hâl süresince Cumhurbaşkanı'nın başkanlığında
toplanan Bakanlar Kurulunun çıkardığı kanun hükmünde kararnameler (KHK) ile
bazı genel ve soyut normlar ihdas edilmiştir ( Aydın
Yavuz ve diğerleri , § 55).
B. Başvuru Konusu Olay
11. Başvurucunun meslek yüksekokulları ile açık öğretim ön
lisans programlarından mezun olan başarılı öğrencilerin lisans programlarına
geçiş yapmaları ile ilgili olan 2017 yılı Dikey Geçiş Sınavına (DGS) girme
talebi Kurum tarafından reddedilmiştir. Red işlemi,
daha sonra 6/2/2018 tarihli ve 7083 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı
Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair
Kanun'la kabul edilerek yasalaşan 677 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan
Tedbirlere İlişkin KHK'nın 4. maddesinde yer alan hükme dayanmaktadır.
12. Anılan işleme karşı infaz hâkimliğine yapılan başvuru
işlemin mevzuata uygun olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvurucu tarafından
bu karara karşı yapılan itiraz da 15/6/2017 tarihinde reddedilmiştir. Red kararı başvurucuya 10/7/2017 tarihinde tebliğ
edilmiştir.
13. Başvurucu 9/8/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
14. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un "Öğretimden
yararlanma" kenar başlıklı 76. maddesi şöyledir:
"(1) Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın,
kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden
yararlanmaları sağlanır."
15. Adalet Bakanlığının 27/7/2007 tarihli ve 46/1 sayılı Genç ve
Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer
Hükümlere ilişkin Genelgesi’nin ilgili bölümü şöyledir:
"E- Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi
ve Millî Eğitim Bakanlığı Tarafından Yapılan Sınavlar
(1) Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi
(ÖSYM) ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen ÖSS, YDS, KPSS ve benzerî sınavlar, sınav merkezi olan ceza infaz
kurumlarında yapılacaktır.
(2) Hükümlü ve tutukluların sınav başvuruları
yakınları tarafından yapılabilir, yapılamaması hâlinde, başvuru ceza infaz
kurumlarının bulunduğu mahalde yapılabiliyorsa kurum tarafından görevlendirilen
bir personel tarafından gerçekleştirilir. Sadece il merkezlerinde başvuru
yapılıyorsa, öğrencinin bulunduğu kurum tarafından sınav merkezi olan kuruma
bilgi verilerek, gerekli belgeleri gönderecek ve başvuru işlemi il
merkezlerindeki sınav merkezi olan ceza infaz kurumlarından yapılacak
müracaatlarla birlikte, sınav merkezi olan kurum idaresince görevlendirilecek
bir personel tarafından gerçekleştirilecektir.
(3) Sınavların başvuru
tarihi kurum öğretmeni, yokluğunda ise eğitimden sorumlu personel tarafından
takip edilecektir.
(4) Sınavlar, belirlenen sınav merkezlerindeki
ceza infaz kurumlarına gelen sınav komisyonları tarafından yapılmaktadır. Bu
nedenle, sınavlara katılacaklara ilişkin T.C. kimlik numarası, adı soyadı, baba
adı, doğum yeri ve tarihine ilişkin bilgileri içeren liste sınavdan en az 20
gün önce Genel Müdürlükte olacak şekilde gönderilecektir. Kuruma yeni gelen
hükümlü ve tutuklu olduğu takdirde sınavdan önceki son iş gününe kadar bildirim
yapılabilecektir.
..."
16. 7083 sayılı Kanun'un "Sınavlara
ilişkin tedbirler" kenar başlıklı 4. maddesi şöyledir:
"(1) Terör örgütü üyeliği veya bu
örgütlerin faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar sebebiyle tutuklu veya hükümlü
olarak ceza infaz kurumunda bulunanlar, olağanüstü halin devamı ve kurumda
barındırıldıkları süre zarfında, ülke genelinde uygulanan merkezî sınavlar ile
örgün veya yaygın her türlü eğitim ve öğretim kurumları ile kamu kurum ve
kuruluşları tarafından ceza infaz kurumu içinde veya dışında yapılan ya da
yaptırılan sınavlara giremezler."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
17. Mahkemenin 24/5/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
18. Başvurucu, terör suçlarından tutuklu olarak ceza infaz
kurumunda bulunmasından dolayı DGS'ye girmesine izin verilmemesinin eğitim
hakkını; ilgili mahkeme kararlarında şablon gerekçeler kullanılmasının ise adil
yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
19 .
Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi
ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, §
16). Başvurucunun şikâyetlerinin eğitim hakkının ihlal edildiği iddiası
kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
20. Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından
yoksun bırakılamaz."
21. Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında eğitim hakkının;
yükseköğrenim seviyesini de kapsadığına ( Hikmet Balabanoğlu , B. No: 2012/1334, 17/9/2013,
§ 28; İhsan Asutay , B. No:
2012/606, 20/2/2014, § 36), belli bir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarına
etkili bir biçimde erişimin sağlanmasını güvence altına aldığına ( Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri , B. No:
2013/583, 10/12/2014, § 68) ve kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenim
almasını engellememe şeklinde bir negatif ödev yüklediğine ( Adem Öğüt ve diğerleri, B. No: 2014/20527,
22/11/2017,§ 44; Yüksel Baran, B.
No: 2012/782, 26/6/2014, § 36) karar vermiştir.
22. Tutuklu ve hükümlülerin eğitim hakkına yönelik
değerlendirmelerde tutuklu ve hükümlüler açısından ceza infaz kurumunda
bulunmanın doğal ve kaçınılmaz sonuçları gözönünde tutulmalıdır. Zira tutuklu ve hükümlülerin temel hak ve hürriyetlere genel
olarak sahip olmaları, bu hakların tutuklu ve hükümlüler için ceza infaz kurumu
dışındaki bireyler kadar güvence altına alındığı anlamında
değerlendirilmemelidir. Ceza infaz kurumlarının işlevi ve amacı kapsamında
tutuklu ve hükümlülerin hakları ceza infaz kurumuna girmekle zaten
sınırlanmıştır. Eğitim hakkı için de aynı değerlendirme mümkündür ( Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri , § 73).
23. Öte yandan Anayasa’nın 42. maddesi de devlete ceza infaz
kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim-öğrenim imkânı sağlanması
yönünde pozitif bir yükümlülük yüklememiştir ( Mehmet
Reşit Arslan ve diğerleri , § 71).
24. Anayasa'da anılan şekilde bir pozitif yükümlülük
bulunmamasına karşın ilgili mevzuatta yer verilen düzenlemeler çerçevesinde
devlet, ceza infaz kurumlarındaki tutuklu ve hükümlülerin birtakım eğitim
faaliyetlerine devam edebilmesine imkân tanımıştır (bkz. §§ 14, 15). Bu
kapsamda 7083 sayılı Kanun öncesi dönemde tüm tutuklu ve hükümlüler için
geçerli olan yasal rejim çerçevesinde, ceza infaz kurumlarındaki tutuklu ve
hükümlülerin DGS de dâhil olmak üzere bazı merkezî sınavlara katılabilmelerine
imkân verecek düzenlemeler yapılmıştır.
25. Ancak 7083 sayılı Kanun'un 4. maddesinde yer alan
düzenlemeyle, terör suçları sebebiyle tutuklu veya hükümlü olarak ceza infaz
kurumunda bulunanların olağanüstü hâl süresince ve ceza infaz kurumlarında
barındırıldıkları süre boyunca ülke genelinde uygulanan merkezî sınavlara
giremeyecekleri hükme bağlanmıştır. Başvurucu da bu hükme dayalı işlemler
nedeniyle DGS'ye katılamamıştır.
26. Kanun koyucunun bu düzenlemeyi yaparken darbe teşebbüsü
sonrasında terör suçları kapsamında çok sayıda kişinin tutuklandığını ve mahkûm
olduğunu, ceza infaz kurumu görevlilerinin sayısının da önemli ölçüde azalmış
olduğunu ve ceza infaz kurumlarının disiplin ve güvenliği için terör
suçlularının bir araya getirilmemesinin önemini dikkate aldığı anlaşılmaktadır.
27. Anayasa’nın 42. maddesinin devlete ceza infaz kurumlarında
bulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim öğrenim imkânı sağlanması yönünde pozitif
bir yükümlülük yüklemediği de gözönünde bulundurulduğunda ceza infaz kurumlarında terör suçlarından tutuklu ve hükümlü
olarak bulunan kişilerin merkezî sınavlara katılmalarına imkân tanıyıp tanımamak
kanun koyucunun takdirinde olan bir husustur.
28. Bu nedenle mevcut başvurunun kendine has koşulları altında
terör suçlarından tutuklu olarak ceza infaz kurumlarında bulunan başvurucunun
merkezî bir sınav olan DGS'ye girmesine izin verilmemesinin başvurucunun eğitim
hakkını ihlal ettiğinden söz etme olanağı yoktur.
29. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun eğitim hakkının ihlali
iddialarına ilişkin olarak bir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkça
dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi
mağduriyetine neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten
TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 24/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.