TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
İSMET AKIN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/103817)
Karar Tarihi: 3/12/2025
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Basri BAĞCI
Üyeler : Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Metin KIRATLI
Raportör : Yusuf KARABULAK
Başvurucu : İsmet AKIN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, nakil yoluyla ceza infaz kurumuna gelen başvurucunun yanında getirdiği süresiz yayının içeriği nedeniyle disiplin cezasıyla cezalandırılmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 29/11/2022 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, adli yardım talebinin kabulü ile başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR
4. Başvuru formu ile eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucu; başvuru tarihinde devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma, sayı ve nitelik bakımından vahim olan silah veya mermilerin satın alınması, taşınması, bulundurulması, tehlikeli maddeleri izinsiz olarak bulundurma veya el değiştirme, kişiyi yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle tasarlayarak öldürme suçlarından hükümlü olarak Sincan 2 No.lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Sincan Ceza İnfaz Kurumu) bulunmaktadır.
6. Başvurucu, Sincan Ceza İnfaz Kurumuna 3/10/2021 tarihinde Kırıkkale F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumundan (Kırıkkale Ceza İnfaz Kurumu) nakil yoluyla gelmiştir. Sincan Ceza İnfaz Kurumuna kabul edildikten sonra başvurucuya ait süresiz yayınları, Sincan Ceza İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu Başkanlığı (Eğitim Kurulu) 1/4/2022 tarihinde incelemiştir. Eğitim Kurulu inceleme sonucunda "Soykırımın Cinsiyetçi Tecrübeleri Enfalden Kurtulan Kadınlar" adlı, yazarı Choman Hardi olan kitabın 10. sayfadan itibaren değiştirildiğini, 10. sayfadan sonra 19. sayfaya geçildiğini, 334. sayfasında 4/8/2019 tarihinin altında muhtemelen terör örgütü liderinin isminin karalanarak gizlenmeye çalışıldığını, hakkında yasaklama/toplatma kararı olan bir kitabın kapağının başka bir kitapla değiştirildiğini belirtmiştir. Yine kapağında "Kırda Yoksulluk ve Direniş" yazan kitabın içindekiler sayfasından sonra 11. sayfadan başlayarak "...imralı cezaevine götürüldüğümde beni ilk karşılayan kişi..." diye devam eden ve en son sayfa numarası 210 olan ve içeriğinden de anlaşılacağı üzere muhtemel yazarının terör örgütü lideri olduğu düşünülen kitabın kapağının değiştirildiğini ifade etmiştir. Son olarak "Alevilik Kızılbaşlık Tarihi" isimli kitabın 9. sayfasından sonra "1. Bölüm Demokratik Ekolojik ve Cinsiyet Özgürlükçü Toplum Paradigması" başlığı altında muhtemel yazarı terör örgütü lideri olan kapağı ve içeriği değiştirilmiş mahkemelerce toplatma/yasaklama kararı olan bir yayınla değiştirildiği tespit edilmiştir. Eğitim Kurulu; ayrıca süresiz yayın içeriğinden bazı alıntılar da yaparak dokümanlarda ceza infaz kurumunun disiplinini, düzenini ve güvenliğini tehlikeye düşüren ifadeler bulunduğu tespitiyle yayının başvurucuya verilmemesine karar vermiştir.
7. Eğitim Kurulu tarafından yapılan tespitler üzerine Sincan Ceza İnfaz Kurumu, başvurucu hakkında disiplin soruşturması başlatmıştır.
8. Disiplin soruşturması kapsamında başvurucu, alınan savunmasında ceza infaz kurumu görevlilerinin bilgisi, gözetimi ve onayı olmaksızın hiçbir eşyasını kuruma sokmadığını, bahse konu kitapların kapağını kendisinin değiştirmediğini, Diyarbakır D Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumundayken (Diyarbakır Ceza İnfaz Kurumu) değiştirilmiş olduğunu, Diyarbakır'dan Kırıkkale'ye naklen geldiği süreçte kitapları yanında getirdiğini, eğitim birimindeki görevlilerce yapılan incelemede kapağı değiştirilmiş kitaplar hakkında toplatma kararı olduğu belirtilerek kendisine verilmediğini ve depoya kaldırıldığını ifade etmiştir. Sincan Ceza İnfaz Kurumuna sevk edildiğinde ise depoda bulunan yasaklı olabilecek eşyaların da içinde yer aldığı (zımba vs.) tüm eşyalarla birlikte kitaplarının da gönderildiğini, bu kitapların gönderildiğinden disiplin soruşturmasıyla haberdar olduğunu, daha önce hakkında toplatma kararı olan kitapların ya sahibine verilmediğini ya da depoya kaldırıldığını, kapağı değiştirilen bir kitabın patlayıcı, delici, kesici veya öldürücü alet statüsünde görülmemesi gerektiğini belirtmiştir.
9. Başvurucunun beyanlarına istinaden disiplin soruşturması kapsamında Kırıkkale Ceza İnfaz Kurumuna müzekkere yazılarak başvurucunun odasında bulunan kitapların bilgisi sorulmuştur. Gelen cevabi yazıda, soruşturmaya konu kitapların odasına verilen kitaplar arasında olmadığı belirtilmiştir. 15/4/2022 tarihli muhakkik raporunda, başvurucunun savunmasının doğruluğu veya yanlışlığına dair herhangi bir somut delile ulaşılamaması ve "şüpheden sanık yararlanır ilkesi" uyarınca disiplin cezası verilmesine yer olmadığına karar verilmesi teklif edilmiştir. Sincan Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başkanlığınca (Disiplin Kurulu), kuruma kabul edilecek yayınlarda aranacak nitelikler sayılarak kuruma sokulmaya çalışılan kitapların ilgili Yönerge'ye aykırı olduğu, Kırıkkale Ceza İnfaz Kurumunun soruşturmaya konu kitaplara yönelik -kitapların odasına verilen kitaplar arasında olmadığı- cevabının başvurucunun savunmasını desteklemediği, kitapların teslim edilmeyerek emanet eşya deposuna kaldırılması yönünde alınmış bir kurul kararının da daha önce iletilmemiş olduğu belirtilmiştir. Başvurucunun kitapların kapağını değiştirerek kurumu yanıltmaya çalıştığı, hakkında 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 44. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (g) bendinde düzenlenen "Üçüncü fıkranın (g) bendinde belirtilenler dışında kalıp da Kanuna uygun olarak yasaklanmış bulunan her türlü eşya, araç, gereç veya malzemeyi ceza infaz kurumlarına sokmak, bulundurmak, kullanmak" eylemini gerçekleştirdiği gerekçesiyle 5 gün hücreye koyma disiplin cezası verilmesine 18/4/2022 tarihinde karar verilmiştir.
10. Başvurucu, Disiplin Kurulunun kararına karşı Ankara Batı 1. İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği/Hâkimlik) şikâyette bulunmuştur. İnfaz Hâkimliği, başvurucunun şikâyetini 20/5/2022 tarihinde kabul etmiş ve Disiplin Kurulu kararının iptaline karar vermiştir. İnfaz Hâkimliğinin gerekçeli kararının ilgili kısmı şöyledir:
"...her ne kadar ceza infaz kurumunca hükümlü/tutuklunun yukarıda belirtilen eylem nedeniyle hücreye koyma disiplin cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş ise de, öncelikle sevk/nakil yoluyla kuruma gelen hükümlü/tutuklunun yanında getirdiği veya ardından kargo ile gönderilen yayının yasaklı olması nedeniyle suç örgütü eğitimi ve propagandası yapılması yönünden elverişli olabileceği ve kendisine teslim edilmemesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda dokümana, somut olayda da gerçekleştiği gibi idarece el konulması demokratik toplumda gerekli bir tedbirdir. Bununla birlikte şikâyet edenin başka kurumdan sevk edilirken kitaplarının ardından gönderildiğini beyan etmesi, kurumun ise disiplin soruşturması yaparken bu hususa değinmeksizin disiplin cezası vermesi yerinde görülmemiştir. Çünkü hükümlü/tutuklunun yasaklı olduğu iddia edilen yayını kuruma gizlice mi sokmaya çalıştığı ya da soktuğu, yoksa başka bir kurumdan sevk edildikten sonra yayının ardından mı gönderildiği Hakimliğimizce anlaşılamamıştır. Açıklanan nedenlerle bu aşamada yayının şikâyet edene teslim edilmemesi ile yetinilmesi gerekirken hukuki yanılgıya düşülerek yazılı şekilde disiplin cezası uygulanmasında isabet görülmemiş, açıklanan nedenlerle hükümlü/tutuklunun şikâyetinin kabulüne ve disiplin cezasının iptaline dair karar vermek gerekmiştir."
11. İnfaz Hâkimliği kararına karşı Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) itirazda bulunmuştur. Başsavcılık; uygun görülmesi hâlinde kararın Hâkimlik tarafından kaldırılmasını, uygun görülmemesi hâlinde incelenmek üzere ilgili merciye gönderilmesini talep etmiştir. İtirazın ilgili kısmı şöyledir:
"Ancakkitabın kapağının değiştirildiği, içeriği ile kapağının farklı olduğu, nakil olarak geldiği Kırıkkale F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda ilgili personelin kitabı yeterli derecede incelememesi ve herhangi bir işlem yapılmadan kuruma hükümlü ile birlikte gönderilse dahi, hükümlü lehine yorumlanamayacağı gibi aksine kitabın kapağı değiştirilerek yasak eşyayı cezaevine sokma kastını ortaya koyduğu göz önüne alındığında..."
12. İnfaz Hâkimliği, bahse konu itirazı incelenmek üzere kararı Ankara Batı 1. Ağır Ceza Mahkemesine (Ağır Ceza Mahkemesi/Mahkeme) göndermiştir. Mahkeme, başvurucunun savunmalarına ve İnfaz Hâkimliğinin gerekçesine kararında yer vermiştir. Devamında, Başsavcılığın itirazının bulunduğunu belirtmiş ve itirazın sebep ve içeriğine kararda yer vermeksizin söz konusu itirazın yerinde olduğunu kabul ederek Hâkimlik kararının kaldırılmasına, başvurucunun Disiplin Kurulu kararına yaptığı şikâyetin 3/6/2022 tarihinde reddine karar vermiştir. Mahkemenin gerekçeli kararının ilgili kısmı şu şekildedir:
"Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Cumhuriyet Savcısı [E.H.Ö.] tarafından sunulan itiraz dilekçesindeki gerekçeler yerinde görülmekle itirazın kabulü ile usul ve yasaya aykırı bulunan Ankara Batı 1. İnfaz Hakimliği'nin 20/05/2022 tarih ve 2022/2852 esas 2022/3190 karar sayılı kararının kaldırılmasına, tutuklu/hükümlü İsmet Akın tarafından Sincan 2 Nolu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başkanlığının 18/04/2022 tarihli ve 2022/55 karar sayılı kararına karşı yapılan şikâyetin/itirazın reddine..."
13. Karar 8/6/2022 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş ve disiplin cezası kesinleşmiştir. Başvurucunun hücreye konulması yönünden sakınca olduğuna dair olumsuz bir durum görülmemesi üzerine -dosyada sağlık veya diğer yönlerden olumsuz bir tespite rastlanılmamıştır.- disiplin cezasının onaylanması amacıyla Sincan Ceza İnfaz Kurumunca İnfaz Hâkimliğine başvurulmuş; Hâkimlik 21/10/2022 tarihli kararla Disiplin Kurulu kararının onaylanmasına, hücreye koyma cezasının infazına başlanmasına karar vermiştir. Başvurucunun bu karara yaptığı itirazı değerlendiren Mahkeme, İnfaz Hâkimliği kararının usul ve kanuna uygun olduğuna, itirazın 8/11/2022 tarihinde kesin olarak reddine karar vermiştir.
14. Başvurucu, nihai kararı 22/11/2022 tarihinde öğrenmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
15. 5275 sayılı Kanun'un "Hücreye koyma" başlıklı 44. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Hücreye koyma cezası, hükümlünün eylemlerinin nitelik ve ağırlığına göre bir günden yirmi güne kadar, açık havaya çıkma hakkı saklı kalmak üzere, geceli ve gündüzlü bir hücrede tek başına tutulması ve her türlü temastan yoksun bırakılmasıdır.
(2) Bir günden on güne kadar hücreye koyma cezasını gerektiren eylemler şunlardır:
...
g) Üçüncü fıkranın (g) bendinde belirtilenler dışında kalıp da Kanuna uygun olarak yasaklanmış bulunan her türlü eşya, araç, gereç veya malzemeyi ceza infaz kurumlarına sokmak, bulundurmak, kullanmak.
...
(3) Onbir günden yirmi güne kadar hücreye koyma cezasını gerektiren eylemler şunlardır:
...
g) Her türlü ateşli silâh, mermi, patlayıcı madde, kesici, delici, yaralayıcı, bereleyici alet, yakıcı, aşındırıcı, boğucu, bayıltıcı, kör edici gaz ve ecza, her türlü zehir ve uyuşturucu ilâç ve madde, cep telefonu, telsiz ve sair elektronik haberleşme aracını kuruma sokmak, bulundurmak, kullanmak.
..."
16. 5275 sayılı Kanun'un "Disiplin cezasını gerektiren eylemlerin tekrarı, disiplin cezalarının infazı ve kaldırılması" başlıklı 48. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:
"(3) Disiplin cezalarının infazı;
a) Hücreye koyma ve odaya kapatma cezasının infazına, infaz hâkiminin onayı ile başlanır. Hücreye koyma ve odaya kapatma cezasına ilişkin diğer hükümler saklı kalmak üzere, kesinleşen disiplin cezalarının infazına derhâl başlanır. Birden fazla disiplin cezası verilmiş olması hâlinde, bu cezalar kesinleşme tarihleri sırasına göre ayrı ayrı infaz edilir. Bir cezanın infazı tamamlanmadan diğerinin infazına başlanmaz.
b) Disiplin cezalarının tamamı infaz edilip kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işlemi yapılmaz, ancak bu süre hakederek salıverme tarihini geçemez.
c) Hücreye koyma cezasına ilişkin disiplin cezalarının infazından önce ve infazı sırasında hükümlü, hekim tarafından muayene edilir. İlgilinin bu cezaya katlanamayacağı anlaşılırsa cezanın infazı sonraya bırakılır veya hekiminin belirleyeceği aralıklarla infaz edilir. Koşullu salıverilme tarihine kadar hükümlünün iyileşemeyeceğinin tam teşekküllü Devlet veya üniversite hastanesi sağlık kurulu raporu ile saptanması hâlinde hücreye koyma cezası infaz edilmez; yerine 44 üncü maddenin ikinci fıkrasının uygulandığı hâllerde iki ay, üçüncü fıkrasının uygulandığı hâllerde dört ay süreyle ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezası uygulanır. Raporlar infaz dosyasına konulur."
17. 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun "İnfaz hâkimliklerinin görevleri" başlıklı 4. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"İnfaz hâkimliklerinin görevleri şunlardır:
...
3. Hükümlü ve tutuklular hakkında alınan disiplin tedbirleri ve verilen disiplin cezalarının kanun, veya diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu iddiasıyla yapılan şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.
..."
18. 4675 sayılı Kanun'un "İnfaz hâkimliğine şikâyet ve usulü" başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlerin ya da Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin verdiği kararların kanun veya diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle bu karar, işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihten itibaren onbeş gün, herhalde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurulabilir.
..."
19. 4675 sayılı Kanun'un "İnfaz hâkimliğince şikâyet üzerine verilen kararlar" başlıklı 6. maddesinin -başvuru tarihindeki hâli olan- ilgili kısmı şöyledir:
"...Disiplin cezasına karşı yapılan şikâyet üzerine infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra kararını verir. ...
İnfaz hâkimi, inceleme sonunda şikâyeti yerinde görmezse reddine; yerinde görürse, verilen kararın veya yapılan işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verir.
...
(Değişik beşinci fıkra:14/4/2020-7242/6 md.) İnfaz hâkiminin kararlarına karşı şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savcısı tarafından, tebliğden itibaren yedi gün içinde Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilir. Kanunlarda infaz hâkiminin onayına tabi olduğu belirtilen hususlarda da bu hüküm uygulanır.
..."
20. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 271. maddesinin (4) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"(4) Merciin, itiraz üzerine verdiği kararları kesindir; ..."
21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru usulü" başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Haklı bir mazereti nedeniyle süresi içinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren onbeş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilirler. ..."
22. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Başvuru süresi ve mazeret" başlıklı 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
23. Anayasa Mahkemesinin 3/12/2025 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
24. Başvurucu; disiplin cezasına konu kitapların Kırıkkale Ceza İnfaz Kurumunun emanet deposunda bulunduğunu, Sincan Ceza İnfaz Kurumuna naklinden sonra kargo ile gönderildiğini, dolayısıyla ceza infaz kurumuna gizli yolla yasak eşya sokmadığını, uzun yıllar ceza infaz kurumunda bulunan ve yıpranan kitapların kapaklarının farklı kitap kapaklarıyla değiştirilebildiğini belirtmiştir. Bu nedenlerle hakkında verilen disiplin cezasının adil yargılanma hakkı ile suçta ve cezada kanunilik ilkesini ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Son olarak 5 günlük hücre hapsi disiplin cezasının infaz edilmesinin tecrit anlamına geldiğini, zira cezanın infazı esnasında televizyon, gazete, mektup gibi iletişim araçlarından faydalanamadığını belirterek kötü muamele yasağının da ihlal edildiğini iddia etmiştir.
25. Bakanlık görüşünde; mevcut başvuruda bir müdahalenin bulunup bulunmadığı, bulunduğu düşünüldüğü takdirde müdahalenin meşru bir amacı haiz olup olmadığı, şikâyete konu edilen işlemin belirtilen meşru amaç ile orantılı olup olmadığı, bu anlamda idare ve yargı mercileri kararlarının ilgili ve yeterli gerekçeler içerip içermediği hususları değerlendirilirken ilgili ulusal ve uluslararası mevzuat hükümleri ile yargı içtihatlarının dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.
B. Değerlendirme
26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp, olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Başvurucuya ait kitapların içeriği sebebiyle disiplin cezası verilmesine ilişkin iddialarının ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır (benzer yönde bazı kararlar için bkz. Eşref Arslan [2. B.], B. No: 2014/14655, 18/7/2018, § 33; Gıyasettin Aydın (2) [1. B.], B. No: 2017/17252, 1/7/2020, § 26).
27. 6216 sayılı Kanun'un 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası ile İçtüzük'ün 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuruların başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekmektedir ( Yasin Yaman [1. B.], B. No: 2012/1075, 12/2/2013, §§ 18, 19). Bireysel başvurunun kabul edilebilirlik koşullarından olan başvuru süresine riayet edilmesi, bireysel başvuru incelemesinin her aşamasında resen nazara alınmalıdır ( Taner Kurban [2. B.], B. No: 2013/1582, 7/11/2013, § 19). Ayrıca otuz günlük sürenin başlangıcında kanun hükmü gereği öğrenme tarihi esas alınmalıdır ( Mehmet Özcan [1. B.], B. No: 2019/6266, 15/1/2020, § 20).
28. Bireysel başvuru süresinin işlemeye başlaması yönünden nihai kararın gerekçesinin tebliği, öğrenme şekillerinden biridir ( Mehmet Ali Kurtuldu [2. B.], B. No: 2013/5504, 28/5/2014, § 27). Başvurunun süresinde yapılmış olması ise her aşamada dikkate alınması gereken usule ilişkin ön şartlardan biridir ( Yasin Yaman , § 18).
29. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetini yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesinden sonra yasal süreler içerisinde bireysel başvuru yoluna başvurması gerekmektedir (bazı değişikliklerle birlikte bkz. İsmail Buğra İşlek [1. B.], B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).
30. Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu ve hükümlüler hakkında verilen disiplin cezalarının hukuki denetimi ile bu cezaların infazının hukuki denetiminin birbirini takip eden iki aşamada gerçekleştirildiği açıktır. Buna göre ilk aşamada -eğer başvurulmuşsa- infaz hâkimliği, disiplin cezasının hukuka aykırı olduğu yönündeki şikâyeti ele almakta ve işlendiği iddia olunan eylem ile verilen cezanın hukuka uygun olup olmadığını denetlemektedir. İnfaz hâkimliğinin disiplin cezasının hukuka aykırı olmadığı yönünde karar vermesi ve bu kararın itiraz kanun yolundan geçerek -yahut itiraz kanun yoluna başvurulmaması üzerine- kesinleşmesi üzerine artık söz konusu cezanın kendisinin değil infazının hukuka uygun olup olmadığı gündeme gelebilmektedir. Disiplin cezasının infazına ilişkin ikinci aşamada yapılacak bu denetimde ise cezanın hukuka uygunluğu veya aykırılığı uyuşmazlığına bakılmamaktadır. Nitekim hücreye koyma disiplin cezasının infazının hukukiliğine ilişkin yapılacak yargısal denetimde, hakkında disiplin cezası verilen kişinin sağlık kontrollerine ilişkin mevzuatta öngörülen yükümlülüklerin -veya sair hususların- yerine getirilip getirilmediği inceleme konusu edilmektedir (bkz. § 13).
31. Bu durumda bireysel başvurudan önce tüketilmesi gereken yol ve buna bağlı olarak başvuru süresinin belirlenmesinde başvuruya konu edilen kararın disiplin cezasına mı yoksa bu cezanın infazına mı ilişkin olduğu önemli hâle gelmektedir. Zira yukarıda açıklandığı üzere disiplin cezası ile bu cezanın infazı hakkında yapılacak hukuki denetim safhaları zamansal olarak birbirini takip eden ancak birbirlerinden farklı iki hukuk yolunu ilgilendirmekte, ayrıca bu yollarda incelenen uyuşmazlıkların konuları da farklılaşmaktadır. Dolayısıyla ceza infaz kurumlarında mahpuslara disiplin cezası verilmesinin Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını içeren bireysel başvuruların disiplin cezasının hukuka aykırılığına ilişkin hukuk yolunu, cezanın infaz edilmesinin Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını içeren başvuruların ise cezanın infazının onanmasına ilişkin hukuk yolunu tüketerek yapılması gerekir. Bireysel başvuru süresinin ise ilgili hukuk yolunda verilen nihai kararın öğrenilmesinden itibaren başlayacağı tabidir.
32. Somut olayda Sincan Ceza İnfaz Kurumunca verilen disiplin cezasının iptali amacıyla yargı yoluna başvurulmuş, Ağır Ceza Mahkemesi 3/6/2022 tarihli nihai kararıyla Disiplin Kurulu kararına yapılan şikâyetin reddine karar vermiştir (bkz. § 12). Başvurucu, bu kararı 8/6/2022 tarihinde tebellüğ ettikten sonra (bkz. § 13) bireysel başvuruda bulunmamıştır. Akabinde söz konusu disiplin cezasının infaz edilmesine karar verilmesi ve bu karara karşı yargı yollarının tüketilmesinden sonra başvurucu bireysel başvuru formunda hem disiplin cezasına hem de bu cezanın infazına ilişkin işlemler yönünden ayrı ayrı ihlal iddialarında bulunmuştur. Başvurucunun disiplin cezasına ilişkin yargı yollarını tüketip nihai kararı 8/6/2022 tarihinde tebellüğ ettikten sonra otuz gün içinde bireysel başvuruda bulunması gerekirken bu süre geçirilerek 29/11/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunduğu anlaşılmıştır.
33. Açıklanan gerekçelerle ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
34. Öte yandan başvurucu hakkında verilen hücre hapsi cezasının onanarak infaz edilmesinin kötü muamele yasağını ihlal ettiği iddiasında da bulunmuştur. Bununla birlikte başvurucunun bu konudaki şikâyetinin tamamen disiplin cezasının doğal sonucu niteliğindeki iletişim araçlarından mahrumiyete ilişkin olduğu, bunun dışında bir iddia ileri sürmediği açıktır. Bu durumda başvurucunun kötü muamele yasağının ihlal edildiğine dair şikâyetinin kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca incelenmesine gerek görülmemiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 3/12/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.