TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
GÜLBEYAZ BABAOĞLU VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/6992)
Karar Tarihi: 6/4/2016
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Nuri NECİPOĞLU
Erdal TERCAN
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör Yrd. : İsmail Emrah PERDECİOĞLU
Başvurucular : 1. Gülbeyaz BABAOĞLU
2. Cengiz ODABAŞI
3. İsminaz TUNCER
Vekili : Av. Mutluay ÇELİK
Başvuruya Katılma
Talebinde Bulunan : Ramazan ODABAŞI
Vekili : Av. Mutluay ÇELİK
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru
27/2/2006 tarihinde açılan yargılamanın yenilenmesi talepli davanın makul
sürede sonuçlanmadığı, yargılamanın usul ve yasaya aykırı yapıldığı
nedenleriyle adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddialarına
ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 16/9/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan
yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi
neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir
eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. Bireysel başvuru inceleme süreci devam ederken 23/6/2014
tarihinde Ramazan Odabaşı tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan dilekçe ile
bireysel başvuruya katılma talebinde bulunulmuştur.
4. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 29/12/2015 tarihinde,
başvurunun kabul edilebilirlik incelemesi yapılmıştır. Makul sürede yargılanma
hakkının ihlali iddiası dışında kalan diğer iddiaların başvuru yollarının
tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kesin olarak karar
verilmiştir. Başvurunun makul sürede yargılanma hakkının ihlal iddialarının
Bölüm kararını gerektirmesi ve Ramazan Odabaşı'nın başvuruya katılma talebinin
ilke kararı gerektirmesi nedenleriyle bu incelemelerin Bölüm tarafından
yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın 1/2/2016 tarihli yazısında Anayasa Mahkemesinin
önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında
görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
7. Başvuruya katılma talebinde bulunan Ramazan Odabaşı
tarafından 27/2/2006 tarihinde Ankara 7. Sulh Mahkemesinde açılan mirasçılık
belgesinin iptali davasında, aynı Mahkemenin 1/2/2005 tarihli ve E.2005/164
sayılı dosyasında verilen verasetin iptali kararının yargılamanın yenilenmesi
yolu ile ortadan kaldırılması talep edilmiştir.
8. Ankara 7. Sulh Hukuk Mahkemesi yaptığı değerlendirme
sonucunda 21/1/2008 tarihli ve E.2006/354, K.2008/57 sayılı kararı ile duruşma
hâkiminin davadan çekilmesi ve çekilme kararının kesinleşmesi sebebine
dayanarak dosya esasının kapatılmasına, dava dosyasının Hukuk Mahkemeleri Tevzi
Bürosuna gönderilmesine hükmetmiştir.
9. Ankara 7. Sulh Hukuk Mahkemesinin anılan kararı üzerine
davaya Ankara 2. Sulh Hukuk Mahkemesinde devam edilmiş; 29/7/2008 tarihli ve
E.2008/157, K.2008/1669 sayılı karar ile davanın yargılamanın iadesi davası
olması ve asıl dosyanın da 7. Sulh Hukuk Mahkemesinde bulunması gözetilerek
hakimin çekilmesi talebinin kabulünden sonradosyanın 7. Sulh Hukuk Mahkemesinde tutularak Adli Yargı Adalet Komisyonu Başkanlığı
tarafından dosyaya aynı Mahkemedeki diğer hâkimin ya da Sulh Hukuk
Mahkemelerindeki hâkimlerden herhangi birisinin görev ve yetkilendirilmesi,
görevlendirilen hâkim eliyle davaya bakılıp yürütülmesi gerektiği gerekçesine
dayanılarak dosyanın tekrar Ankara 7. Sulh Hukuk Mahkemesine gönderilmesine
hükmedilmiştir.
10. Dava dosyası Ankara 7. Sulh Hukuk Mahkemesinde görülmeye
başlanmış; yargılama devam ederken 18/2/2010 tarihinde başvurucular Gülbeyaz
Babaoğlu, İsminaz Tuncer ve Cengiz Odabaşı davaya
dâhilî davacılar olarak katılmışlardır.
11. Yapılan yargılama sonunda Ankara 7. Sulh Hukuk Mahkemesi
25/3/2010 tarihli ve E.2008/2172, K.2010/522 sayılı kararı ile davanın kabulüne
hükmetmiştir.
12. İlk Derece Mahkemesi kararına karşı temyiz talebinde
bulunulması üzerine yapılan temyiz incelemesi sonucu Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
14/6/2011 tarihli ve E.2010/4549, K.2011/4044 sayılı ilamı ile bozmaya
hükmetmiş, karar düzeltme istemini de 17/5/2012 tarihli ve E.2011/5722, K.2012/3574
sayılı ilamı ile reddetmiştir.
13. Bozma üzerine yargılamaya Ankara 7. Sulh Hukuk Mahkemesinde
devam edilmiş, yargılama safhasında ilişkisi nedeniyle Ankara 1. Sulh Hukuk
Mahkemesinin E.2011/1741 sıra sayısına kayıtlı dava dosyası, Ankara 7. Sulh
Hukuk Mahkemesinde görülmekte olan dava ile birleştirilmiştir.
14. Yargılama sonunda Ankara 7. Sulh Hukuk Mahkemesinin,
11/7/2013 tarihli ve E. 2012/636, K. 2013/808 sayılı kararı ile "...davacıların, yargılamanın iadesi yoluyla
iptalini istedikleri Ankara 7 Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 01/02/2005 tarih
2005/164-2005/990 karar sayılı mirasçılık belgesinin iptali davasının tarafı
olmadıkları, bu itibarlayargılamanın iadesine ilişkin
aktif dava ehliyetleri söz konusu olmadığı..." gerekçesine
dayanılarak asıl dava reddedilmiştir.
15. Başvurucular 16/9/2013 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuşlardır.
16. İlk Derece Mahkemesinin davanın reddi yönündeki kararı
taraflarca temyiz talebinde bulunulmaması üzerine 17/9/2013 tarihinde
kesinleşmiştir.
17. İlk Derece Mahkemesinin davanın reddi yönündeki kararı
bireysel başvuruya katılma talebinde bulunan Ramazan Odabaşına 3/9/2013
tarihinde tebliğ edilmiştir.
18. Ramazan Odabaşı 23/6/2014 tarihinde bireysel başvuruya
katılma talebinde bulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
19. Mahkemenin 6/4/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların
İddiaları
20. Başvurucular ve bireysel başvuruya katılma talebinde bulunan
Ramazan Odabaşı, Ankara 7. Sulh Hukuk Mahkemesinde açtıkları mirasçılık
belgesinin iptali davasında yargılamanın makul sürede sonuçlanmadığını
belirterek adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler,
yargılamanın yenilenmesine karar verilmesini ya da maddi ve manevi toplam
1.931.250 TL tazminata hükmedilmesini talep etmişlerdir.
B. Değerlendirme
21. Bireysel başvuru tarihi olan 16/9/2013'ten sonra Ramazan
Odabaşı tarafından 23/6/2014 tarihinde başvuruya katılma talebinde
bulunulduğundan incelemenin anılan kişi yönünden ayrılarak yapılması uygun
görülmüştür.
1. Ramazan Odabaşı Yönünden İnceleme
22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru
usulü" kenar başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:
"Bireysel başvurunun, başvuru yollarının
tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten
itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir."
23. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün (İçtüzük) “Başvuru süresi ve mazeret” başlıklı 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası
şöyledir:
“Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği
tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren
otuz gün içinde yapılması gerekir.”
24. Bireysel başvurunun ön şartlarından biri de başvuru
süresidir. Süre, başvurunun her aşamasında dikkate alınması gereken bir usul
hükmüdür ( Fikret Tüfek, B. No:
2013/9768, 30/6/ 2014,§ 23).
25. Bireysel başvuruların, 6216 sayılı Kanun'un 47. maddesinin
(5) numaralı fıkrası ile İçtüzük'ün 64. maddesinin
(1) numaralı fıkrası uyarınca başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru
yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde
Anayasa Mahkemesine doğrudan veya diğer mahkemeler yahut yurt dışı
temsilcilikler vasıtasıyla yapılması gerekmektedir ( Yasin Yaman, B. No: 2012/1075, 12/2/2013, §§ 18, 19).
26. Somut olayda bireysel başvuruya katılma talebinde bulunan
Ramazan Odabaşı, 27/2/2006 tarihinde Ankara 7. Sulh Hukuk Mahkemesinde
mirasçılık belgesinin iptali davası açmıştır. Yapılan yargılama sonunda
11/7/2013 tarihli kararla davanın reddine hükmedilmiş; Ramazan Odabaşı'na
3/9/2013 tarihinde tebliğ edilen bu karar, temyiz yoluna başvurulmaması üzerine
17/9/2013 tarihinde kesinleşmiştir.
27. Ramazan Odabaşı, Ankara 7. Sulh Hukuk Mahkemesinde görülen
yargılamanın makul sürede sonuçlanmadığını ileri sürmüşse de kesinleşen
11/7/2013 tarihli Mahkeme kararının kendisine tebliğ edildiği 3/9/2013
tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde bireysel başvuruya katılma talebinde
bulunması gerektiği hâlde 23/6/2014 tarihinde bu yönde talepte bulunmuştur.
Dolayısıyla somut olayda Ramazan Odabaşı'nın ihlal iddiası yönünden süre aşımı
bulunduğu sonucuna varılmaktadır.
28. Açıklanan nedenlerle Ramazan Odabaşı yönünden Ankara 7. Sulh
Hukuk Mahkemesindeki yargılama sürecine ilişkin adil yargılanma hakkının ihlali
iddiasının ihlalin öğrenilmesinden itibaren otuz gün geçtikten sonra ileri
sürüldüğü anlaşıldığından diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden
incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Başvurucular Yönünden İnceleme
29. Başvurucular, Ankara 7. Sulh Hukuk Mahkemesinde görülmekte
iken 18/2/2010 tarihinde dâhilî davacı sıfatıyla katıldıkları yargılamanın
makul sürede sonuçlanmadığını belirterek adil yargılanma haklarının ihlal
edildiğini ileri sürmüşlerdir.
30. Medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin yargılamaların makul
sürede sonuçlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu
yapılmış ve Anayasa Mahkemesince makul sürede yargılanma hakkının adil yargılanma
hakkının kapsamına dâhil olduğu kabul edilerek bir davadaki yargılama süresinin
makul olup olmadığının tespitinde davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç
dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu
ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi
hususların dikkate alınacağı belirtilmiş ( Güher
Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 34–59) ve bu
kapsamda yapılan incelemeler sonucu makul sürede yargılanma hakkının ihlal
edildiğine yönelik kararlar verilmiştir ( Gülseren
Gürdal ve diğerleri, B. No: 2013/1115, 5/12/2013; Semira Babayiğit ve diğerleri, B. No: 2013/3283,
19/12/2013; Haydar İzgi, B. No:
2012/673, 19/12/2013).
31. Başvuru konusu olay, Sulh Hukuk Mahkemesi nezdinde açılan
mirasçılık belgesinin iptali davasına ilişkindir. 18/6/1927 tarihli ve 1086
sayılı mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile 12/1/2011 tarihli ve 6100
sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda yer alan usul hükümlerine göre yürütülen
ve medeni hak ve yükümlülükleri konu alan somut yargılama faaliyetinin makul
süre değerlendirmesi için başlangıcı, uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama
sürecinin işletilmeye başlandığı tarih olmakla birlikte ( Güher Ergun ve diğerleri, § 50),
uyuşmazlığın tarafları açısından, yargılama sürecine dâhil oldukları süreler
nazara alındığında, farklı yargılama sürelerinin geçerli olması mümkündür ( İsmail Özkan, B. No:2012/367, 17/9/2013, §
24). Bu bağlamda başvuru konusu davanın açılış tarihi 27/2/2006 olmakla
beraber, başvurucuların davaya 18/2/2010 tarihinde dahili davacı sıfatıyla
katıldıkları anlaşılmaktadır. Bu nedenle başvurucular açısından yapılacak makul
süre değerlendirmesinde dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, davanın
açıldığı tarih değil; başvurucuların davaya katıldıkları tarih olan
18/2/2010'dur.
32. Sürenin bitiş tarihi ise çoğu zaman icra aşamasını da
kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihi olup ( Güher Ergun ve diğerleri , § 52), somut
başvuru açısından söz konusu tarih temyiz edilmeden kesinleşen İlk Derece
Mahkemesinin karar tarihi olan 11/7/2013'tür.
33. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesi neticesinde
yargılamanın konusunun daha önce verilmiş bir verasetin iptali kararının
yargılanmanın yenilenmesi yolu ile ortadan kaldırılması istemine ilişkin
olduğu, davanın 27/2/2006 tarihinde açıldığı ancak başvurucuların söz konusu
yargılamaya 18/2/2010 tarihinde dâhilî davacı olarak katıldıkları, sonunda
Ankara 7. Sulh Hukuk Mahkemesinin 25/3/2010 tarihli kararı ile davanın kabulüne
hükmedildiği, temyiz incelemesi sonucunda ise bu hükmün Yargıtay 7. Hukuk
Dairesinin 14/6/2011 tarihli ilamı ile bozulduğu ve karar düzeltme isteminin de
17/5/2012 tarihli ilam ile reddedildiği, bozma üzerine tekrar yapılan
değerlendirme sonucu İlk Derece Mahkemesinin 11/7/2013 tarihli kararı ile
davayı reddettiği ve bu kararın kanun yollarına başvurulmaması üzerine
kesinleştiği anlaşılmıştır.
34. Başvuruya konu mirasçılık belgesinin iptali istemli davada
İlk Derece Mahkemesi ve temyiz Mahkemesinin ihtilaf konusu olayla ilgili tutumunun
özel bir karmaşıklık göstermediği, yargılamanın başvurucuların davaya
katıldıkları tarihten itibaren iki dereceli mahkeme önünde yaklaşık 3 yıl 6 ay
sürdüğü, bu süre zarfında İlk Derece Mahkemesince kamu kurumlarına müzekkere
yazılarak cevap beklenildiği, yargılama dosyası ile ilişkili görülen başka
mahkemeler esasına kayıtlı dava dosyalarının incelemeye alındığı, dosya
üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırıldığı, bilirkişi raporunun sunulmasının
ardından esasa ilişkin hüküm kurulduğu ancak bu hükmün temyiz incelemesi sonucu Yargıtayca bozulduğu ve karar düzeltme talebinin de
incelendiği, bozma ilamı üzerine İlk Derece Mahkemesinin davanın taraflarına
ilişkin tebligatları tamamlanmasının akabinde yeniden hüküm kurduğu görülmüş ve
yargılama süresinin bütünü dikkate alındığında Mahkemeler nezdinde başvurucunun
haklarını ihlal edecek şekilde gecikme olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
35. Açıklanan nedenlerle başvurucuların makul süreyi aştığını
ileri sürdüğü yargılamanın uzunluğu konusunda bir ihlalin bulunmadığı açık
olduğundan, başvurunun bu kısmının, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan
yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi
gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Bireysel başvuruya katılma
talebinde bulunan Ramazan Odabaşı yönünden adil yargılanma hakkının ihlal
edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Başvurucuların adil yargılanma haklarının ihlal edildiğine
ilişkin iddialarının açıkça dayanaktan
yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA
6/4/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.