TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
İBRAHİM BAYBAŞ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/14796)
Karar Tarihi: 20/3/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Recep
  KÖMÜRCÜ
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL
Yıldız
  SEFERİNOĞLU
Raportör : Heysem KOCAÇİNAR
Başvurucu : İbrahim
  BAYBAŞ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, bir sosyal güvenlik ödemesinin değer kaybına uğratılarak
ödenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 23/8/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili
olaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu 1964-1978 yılları arasında Türk Silahlı
Kuvvetlerinde (TSK) T.C. Emekli Sandığına tabi memur (astsubay) olarak görev
yapmıştır. Başvurucu bu tarihten sonra özel sektörde Sosyal Sigortalar Kurumuna
(SSK) tabi olarak çalışmış ve SSK 1/12/1992 tarihi itibarıyla başvurucuya
emekli aylığı bağlamıştır.
7. Başvurucu 6/10/2009 tarihli dilekçesiyle Sosyal Güvenlik
Kurumundan (SGK), Emekli Sandığına tabi olarak çalıştığı dönemler için emekli
ikramiyesi ödenmesi talebinde bulunmuştur. SGK 10/11/2009 tarihli yazıyla
talebi reddetmiştir.
A. Ankara 13. İdare
Mahkemesindeki Yargı Süreci
8. Başvurucu, SGK'nın işleminin iptal
edilmesi talebiyle dava açmıştır.
9. Yargılama sırasında Anayasa Mahkemesi 5/2/2009 tarihli ve
E.2005/40, K.2009/17 sayılı kararı ile 24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılı Sosyal
Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında
Kanun'un 12. maddesinde yer alan "son
defa T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerden emekliye ayrılan ve" ibaresini, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal
etmiştir. Bu karar 5/6/2009 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış olup 5/6/2010 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir.
10. Ankara 13. İdare Mahkemesi 30/6/2010 tarihli kararıyla,
Anayasa Mahkemesinin iptal kararı uyarınca başvurucunun Emekli Sandığına tabi
olan hizmetlerinden dolayı başvurucuya emekli ikramiyesi ödenmesi gerektiği
kanaatiyle davanın kabulüne karar vermiştir.
11. Hüküm, davalı SGK vekili tarafından temyiz edilmiştir. Danıştay Onbirinci Dairesi, miktarı itibarıyla uyuşmazlığın
tek hâkim tarafından çözümlenmesi gerektiğinden hükmü bozmuştur.
12. Mahkeme tek hâkimli olarak yapmış olduğu yargılama
neticesinde 28/12/2012 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Anılan kararın
gerekçesinde, Emekli Sandığına tabi görevinden kendi isteği ile ayrılarak
8/9/1999 tarihinden önce çalışmaya başlayanların 25/5/1971 tarihli ve 1475
sayılı mülga İş Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca emekli ikramiyesi
alamayacaklarına yer verilmiştir.
13. Başvurucu bu karara Bölge İdare Mahkemesinde itiraz
etmiştir. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. Kurul (Kurul) 26/12/2012 tarihli
kararla ilk derece mahkemesi kararını ortadan kaldırarak davanın kabulüne karar
vermiştir. Kurul, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen kanun hükümlerinin
devam eden yargılamalarda uygulanamayacağı saptamasında bulunarak farklı sosyal
güvenlik kurumlarına tabi hizmet süreleri birleştirilmek suretiyle aylık
bağlanan ancak Emekli Sandığına tabi hizmetleri için ikramiye ödenmeyen
kişilere emekli aylığının bağlandığı tarihteki katsayılar gözetilerek ödeme
yapılması gerektiğine işaret etmiştir.
B. Ankara 5. İdare
Mahkemesindeki Yargı Süreci
14. Başvurucu lehine sonuçlanan mahkeme kararı üzerine SGK,emekli aylığının bağlandığı
tarihe göre hesapladığı 24,76 TL ikramiyenin başvurucuya ödenmesine karar
vererek bu miktarı başvurucunun banka hesabına yatırmıştır. Başvurucu hesabına
yatırılan miktarı çekmekten imtina ettiğinden bir süre sonra para kuruma iade
edilmiştir. Başvurucunun 24,76 TL ikramiye ödenmesi işlemine yönelik itirazı
Kurum tarafından 15/4/2014 tarihinde reddedilmiştir.
15. Başvurucu, ikramiyenin güncel değerler üzerinden
hesaplanması gerektiği iddiasıyla işlemin iptali ve 30.000 TL tazminat ödenmesi
talebiyle dava açmıştır.
16. Ankara 5. İdare Mahkemesi 27/5/2015 tarihli karar ile dava
konusu işlemin dayanağı olan mahkeme kararında ikramiyenin emeklilik
tarihindeki katsayılar üzerinden hesaplanacağının açıkça belirtilmiş olması ve
güncel tutarlara göre ödeme yapılması yönünde bir kanun hükmünün bulunmaması
nedenleriyle davayı reddetmiştir.
17. Temyiz edilen karar, Kurul tarafından 2/12/2015 tarihinde
onanmıştır. Karar düzeltme istemi de aynı Kurul tarafından 20/6/2016 tarihinde
reddedilmiştir.
18. Nihai karar başvurucuya 1/8/2016 tarihinde tebliğ
edilmiştir.
19. Başvurucu 23/8/2016 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
20. Mahkemenin 20/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
21. Başvurucu aradan geçen zaman dikkate alınmadan emekli olduğu
tarihteki değerler esas alınarak 24,76 TL ikramiye ödenmesinin ve buna karşılık
yapılan yargılama sonucunda aleyhe vekalet ücretine hükmederken karar
tarihindeki değerlerin dikkate alınmasının Anayasa'nın 10., 13., 14. ve 17.
maddelerinde teminat altına alınan hak ve ilkeleri ihlal ettiğini ileri
sürmüştür.
B. Değerlendirme
22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, Anayasanın 13., 14., ve 17.
maddelerindeki hak ve ilkelerin ihlal edildiğini ileri sürmüşse deşikâyetinin özünün emekli aylığının bağlandığı tarihteki
katsayılar üzerinden belirlenen ikramiyenin aradan geçen zaman içinde uğramış
olduğu değer kaybının karşılanmamasına yönelik olduğu dikkate alındığında ihlal
iddialarının mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.
23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı
fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük)
64. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereği bireysel başvurunun başvuru
yollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği
tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir.
24. Başvuruya konu somut olayda başvurucu, Emekli Sandığına tabi
olarak geçen hizmeti karşılığında SGK'dan emekli
ikramiyesi ödenmesi isteğinde bulunmuş ve bu isteğin reddine karar verilmesi
üzerine işlemin iptali talebiyle dava açmıştır. Ankara 13. İdare Mahkemesinin
28/12/2012 tarihli davanın reddi kararı 26/12/2013 tarihli Kurul kararı ile
ortadan kaldırılmıştır. Kurul anılan kararında emekli ikramiyesi ödenmemesi
yönündeki idari işlemi iptal etmiş ve ''emekli
aylığının bağlandığı tarihte yürürlükte bulunan katsayılar dikkate alınarak
yeniden bir hesaplama yapılmasına'' hükmetmiştir.
Kurulun bu kararı itiraz olunmaksızın kesinleşmiş ve idare de kesinleşen bu
karar gereğince başvurucuya 24,76 TL emekli ikramiyesi ödenmesine ilişkin yeni
bir işlem tesis etmiştir.
25. Anayasa Mahkemesi daha önce Ferda
Yeşiltepe ([GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017) kararında, bir sosyal
güvenlik alacağının değer kaybına uğratıldığı yönündeki şikâyeti mülkiyet hakkı
kapsamında esas bakımından incelemiştir. Ancak söz konusu başvuruda
başvurucunun değer kaybına yönelik iddiasını derece mahkemeleri önünde dile
getirdiği ve olağan kanun yollarını da yöntemince tükettikten sonra bireysel
başvuruda bulunduğu tespit edilerek başvuru kabul edilebilir bulunmuştur.
26. Bireysel başvuruya konu olayda başvurucu, her ne kadar
emekli ikramiyesi alacağının emekli olduğu 1992 yılı katsayılarına göre
ödendiğini belirterek bu alacağının enflasyon karşısında değer kaybına
uğramasından şikâyet etmekte ise de emekli ikramiyesi ödenmesi talebinin,
Ankara 13. İdare Mahkemesince reddinden sonra yapmış olduğu itiraz neticesi
Kurul tarafından karara bağlandığı saptanmıştır. Söz konusu Kurul kararında
ikramiyenin emekli olunan tarihteki katsayılar üzerinden ödeneceği kararlaştırılmıştır.Başvurucu ,
emekli ikramiyesinin aylık bağlama tarihindeki katsayılar üzerinden ödenmesi
yönündeki bu karara karşı karar düzeltme isteğinde bulunmadığı gibi bu karara
karşı bireysel başvuru yoluna da gitmemiştir. Ancak Kurul kararı uyarınca
yapılan hesaplama sonucu tespit edilen rakamı tatmin edici bulmadığından ikinci
kez yargı yoluna müracaat etmiş ve derece mahkemeleri de Kurulun 26/12/2013
tarihli kararı uyarınca işlem yapıldığından davayı reddetmiştir.
27. Bu itibarla bireysel başvuruya konu olay Ferda Yeşiltepe kararına konu yargılama
sürecinden farklı özellikler taşımaktadır. Şöyle ki ilk yargı sürecinde emekli
ikramiyesinin aylık bağlama tarihindeki katsayılar esas alınarak ödeneceği
kararlaştırılmış olmasına rağmen başvurucu bu karara karşı sessiz kalmıştır.
Başvurucu ancak Kurul kararı gereğince idare tarafından yapılan hesaplama
sonucunda 24,76 TL ödenmesi yönündeki işleme karşı ikinci kez yargı yoluna
gitmiş olup bu işlem üzerine değer kaybına yönelik iddiasını dile getirmesinin
idari ve yargısal yolları canlandırmaya yönelik olduğu kabul edilmelidir. 6216
sayılı Kanun ve İçtüzük'ün hükümleri, daha önce
tamamlanmış olan bir sürece yönelik yeni bir başvuru hakkı imkânı
tanımamaktadır.
28. Bu durumda başvurucunun emekli ikramiyesi alacağını
enflasyon karşısında değer kaybına uğratan 26/12/2013 tarihli Kurul kararını
öğrendiği tarihten itibaren otuz günlük başvuru süresi içinde bireysel
başvuruda bulunması gereklidir. Başvurucu ise bu süre geçtikten sonra 23/8/2016
tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik
koşulları yönünden incelenmeksizin süre
aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ
OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
20/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.