TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
BENSAN AKTAŞ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/7288)
Karar Tarihi: 29/11/2018
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Serruh KALELİ
Hasan Tahsin
  GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ
Raportör : Özgür DUMAN
Başvurucular : 1. Bensan AKTAŞ
2. Elif
  GÜNEŞ
3. Erdal
  ERGANİ
4. Ergin
  ÖLMEZ
5. Fevziye
  GELİBOLU
6. İlknur
  ERGANİ
7. İsmail
  SÜNNETÇİOĞLU
8. İsmet
  ÖLMEZ
9. Manülya KISAOĞLU
10. Mehmet
  SÜNNETÇİOĞLU
11. Mehmet
  SÜNNETÇİOĞLU
12. Mine
  UZUN
13. Muzaffer
  SÜNNETÇİOĞLU
14. Rizvan YOKUŞ
15. Saime
  LALECİ
16. Saire
  CAN
17. Salihat EFEOĞLU
18. Sanihat Ayşe AKTAN
19. Sema
  USAL
20. Suna
  ECERDİR
21. Şaban
  ERGANİ
22. Vildan
  BERBEROĞLU
23. Zafer
  SÜNNETÇİOĞLU
Vekili : Av. Ayhan
  TUNCER
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru bir mazbut vakfın galle alacağının miras hükümlerine göre ödenmesi yönündeki talebin reddedilmesi
sebebiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 4/5/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden
sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
6. Kemer-Edremit Voyvodası el- Hâc Ali
Ağa bin el- Hâc Ahmet Ağa Vakfı 1758 yılında
kurulmuştur. Vakfiyeye göre muhtelif yerleşim yerlerinde çok sayıda bahçe, dükkan ve değirmen gibi taşınmazlar ile bu taşınmazlardan
elde edilen kira gelirleri vakfedilmiştir. Vakfiyede; bu mülk ve gelirlerinden
bir kısmının vakfın yaptırdığı caminin tamir ve onarımının yapılması, bu camide
görevli kişiler ile bazı kutsal günler ve Ramazan ayında cami minaresinde
kandiller yakılması için tahsis edilmesi şart koşulmuştur. Vakfeden el- Hâc Ali Ağa, yapılan tahsisat harcamalardan sonra vakfa ait
gelir fazlasının ( galle ) ise kendi soyundan gelen
erkek ve kız evlatları ve torunları arasında batın tertibi şartıyla (ön batında
evlat varsa sonraki batında bulunan evladın galle alamaması kuralı) eşit olarak bölüştürülmesini istemiştir.
7. Vakfiyede ayrıca kurulan vakfın mütevelliliğinin ölünceye kadar vakfedene ait olması, ölümünden sonra ise kendi soyundan gelen
erkek ve kız evlatları ve torunları tarafından batın tertibi üzere mütevelliliğin sürdürülmesi şart koşulmuştur. Cumhuriyet
döneminde 5/6/1935 tarihli ve 2762 sayılı mülga Vakıflar Kanunu çerçevesinde
mülhak vakıflar statüsünde varlığını gösteren vakfın son mütevellisi olan Ö.İ.
22/2/1973 tarihinde vefat etmiştir. Bu tarihten itibaren on yıllık süre
içerisinde vakıf evladınca mütevellilik için bir
talepte bulunulmaması nedeniyle Vakıflar Genel Müdürlüğü Vakıflar Meclisi
tarafından 9/7/1985 tarihinde anılan vakfın mazbut vakıflar arasına dâhil
edilmesine karar verilmiştir.
8. Başvurucuların miras bırakanları tarafından galleye müstahak vakıf evladı olduklarının tespiti için
açtıkları dava, İnegöl Asliye Hukuk Mahkemesince 12/4/1960 tarihinde kabul
edilmiştir.
9. Başvurucular ile F.M.T. galle alacağının ödenmesi istemiyle 18/12/2012 tarihinde Vakıflar Genel Müdürlüğü
aleyhine Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açmışlardır. Dava
dilekçesinde, vakfın Balıkesir'in Burhaniye ilçesinde bulunan altı adet dükkan niteliğindeki taşınmazların gelirleri ile sınırlı
olarak davalı idarenin yönetiminde kaldığı süre boyunca elde edilen gelirlerin
dava konusu edildiği belirtilmiştir. Dilekçede, bu gelirler toplamının yasal
kesintiler düşüldükten sonra kalan kısmının galleye müstahak vakıf evladı olduğuna dair karar alan F.M.T. ile dava tarihi öncesinde
vefat eden vakıf evladı kişilerin mirasçıları olan başvuruculara ödenmesi talep
edilmiştir.
10. Mahkeme 10/9/2013 tarihinde davanın reddine karar vermiştir.
Kararın gerekçesinde 20/2/2008 tarihli ve 5737 sayılı Vakıflar Kanunu'nun 7.
maddesine 13/2/2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanun'un 208. maddesi ile eklenen
hükümlere ve aynı Kanun'un geçici 10. maddesine atıf yapılmıştır. Mahkeme
davacıların dayandıkları mahkeme kararlarının kesinleştiğine ve bu kesinleşen
kararlara göre ödemelerin yapılmakta olduğuna işaret ederek dava konusu
taşınmazlar yönünden ise bir ödeme yapılmadığını belirtmiştir. Mahkeme sonuç
olarak dava tarihine kadar bir talepte bulunulmadığı için bu taşınmazlar
yönünden talep hakkının düştüğü kanaatine ulaşıldığını açıklamıştır.
11. Karar, başvurucular ve davacı F.M.T. tarafından temyiz
edilmiş ve Yargıtay 18. Hukuk Dairesi (Daire) 25/2/2014 tarihinde
başvurucuların temyiz taleplerini reddederek bu kısım yönünden hükmün
düzeltilerek onanmasına karar vermiştir. Daire, başvurucuların dava konusu
vakfın galle almaya müstahak vakıf evladı olduklarına
dair bir mahkeme kararı bulunmadığını ve murislerinin galleye müstahak vakıf evladı olduğuna dair geçmiş tarihli kararlar bulunduğunu
vurgulamıştır. Daireye göre başvurucuların böyle bir davayı açabilmeleri için galle almaya hak kazanmış vakıf evladı olduklarını
kesinleşmiş bir mahkeme kararı ile tespit ettirmesi veya bu hakkı kazanmış
murislerinin sağlığında açılan bir davayı takip etmeleri gerekir. Kararın gerekçesinde,
bu ön şart gerçekleşmediği için başvurucuların aktif dava ehliyetlerinin
bulunmadığı dikkate alınarak ilk derece mahkemesinin kararının doğru olmadığı,
ancak sonucu itibarıyla doğru olan kararın gerekçe değiştirilerek onandığı
belirtilmiştir.
12. Daire, davacı F.M.T.nin temyiz
istemini ise kabul etmiş ve galle almaya hak
kazandığını gösteren mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde
davalı idareye başvurulmasını öngören 5737 sayılı Kanun'un 7. maddesinin somut
olayda uygulanamayacağını belirtmiştir. Daire, kanun hükümleri uyarınca vakfın
son beş yıldaki mal varlığının yöntemince araştırılarak vakfiyede öngörülen
giderler düşüldükten sonra kalan mal varlığı ölçüsünde ödeme yapılabileceğini
belirterek bu kısım yönünden hükmün bozulmasına karar vermiştir.
13. Başvurucuların karar düzeltme talepleri Daire tarafından
17/2/2015 tarihinde reddedilmiş, nihai karar başvurucular vekiline 8/4/2015
tarihinde tebliğ edilmiştir.
14. Başvurucular 4/5/2015 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuşlardır.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat Hükümleri
15. 2762 sayılı mülga Kanun’un 1. maddesinin birinci ve ikinci
fıkraları şöyledir:
“4
birinci teşrin 1926 tarihinden önce vücut bulmuş vakıflardan
A - Bu kanundan önce zapt edilmiş bulunan vakıflar,
B - Bu kanundan önce idaresi zapt edilmiş olan vakıflar,
C - Mütevelliği bir makama şart edilmiş olan
vakıflar,
D - Kanunen veya fiilen hayri bir hizmeti
kalmamış olan vakıflar,
E - Mütevelliliği vakfedenlerin ferilerinden
başkalarına şart edilmiş vakıflar,
Vakıflar Umum Müdürlüğünce idare olunur.
Bunların hepsine birden (Mazbut vakıflar) denir.
(Değişik:
31/5/1949-5404/1 md. ) Mütevelliliği vakfedenlerin fer`ilerine şart edilmiş vakıflara
(Mülhak Vakıflar) denir. Bunlar mütevellileri tarafından idare olunur.
Mütevelliler Vakıflar Genel Müdürlüğünün ve Genel Müdürlük de İdare Meclisinin
kontrolü altındadır."
16. 2762 sayılı mülga Kanun’un 39. maddesi şöyledir:
"Bu kanunun birinci maddesinde Umum
Müdürlük tarafından idare edileceği gösterilen ve bu kanunun neşri tarihine
kadar mazbutiyet altına alınmış olan vakıfların mazbutiyetleri kaldırılmaz. On seneden beri mütevelliliği kimseye tevcih edilmemiş olan vakıflarda
artık tevcih yapılmaz. Ancak alakalıların vakfiyeye göre intifa hakları
mahfuzdur."
17. 2762 sayılı mülga Kanun’un 39. maddesi şöyledir:
"Bu kanunun birinci maddesinde Umum
Müdürlük tarafından idare edileceği gösterilen ve bu kanunun neşri tarihine
kadar mazbutiyet altına alınmış olan vakıfların mazbutiyetleri kaldırılmaz. On seneden beri mütevelliliği kimseye tevcih edilmemiş olan vakıflarda
artık tevcih yapılmaz. Ancak alakalıların vakfiyeye göre intifa hakları
mahfuzdur."
18. 5737 sayılı Kanun'un 3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanunun uygulanmasında;
...
Mazbut vakıf: Bu Kanun uyarınca Genel
Müdürlükçe yönetilecek ve temsil edilecek vakıflar ile mülga 743 sayılı Türk
Kanunu Medenisinin yürürlük tarihinden önce kurulmuş ve 2762 sayılı Vakıflar
Kanunu gereğince Vakıflar Genel Müdürlüğünce yönetilen vakıfları,
Mülhak vakıf: Mülga 743 sayılı Türk Kanunu
Medenisinin yürürlük tarihinden önce kurulmuş ve yönetimi vakfedenlerin
soyundan gelenlere şart edilmiş vakıfları,
...
Galle fazlası: Mazbut ve mülhak vakıflarda, vakfın hayrat ve akarlarının
onarımı ile vakfiyelerindeki hayrat hizmetlerin ifasından sonra kalan miktarı,
İntifa hakkı: Mazbut ve mülhak vakıflarda,
vakfiyelerindeki şartlara göre ilgililere bırakılmış galle fazlaları ve hakları,
ifade eder."
19. 5737 sayılı Kanun'un 7. maddesi şöyledir:
"On yıl süreyle yönetici atanamayan veya
yönetim organı oluşturulamayan mülhak vakıflar, mahkeme kararıyla Genel
Müdürlükçe yönetilir ve temsil edilir.
Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce mazbut
vakıflar arasına alınan vakıflarla, bu Kanuna göre mazbut vakıflar arasına
alınan vakıflara bir daha yönetici seçimi ve ataması yapılamaz.
İlgililerin vakfiye şartlarına göre intifa
hakları saklıdır.
(Ek
fıkra:13/2/2011-6111/208 md. ) İntifa haklarına
ilişkin talepler galle fazlası almaya hak
kazanıldığını gösteren mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl
geçmekle düşer.
(Ek
fıkra:13/2/2011-6111/208 md. ) Mazbut vakıflarda
intifa hakları, galle fazlası almaya hak
kazanıldığını gösteren mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren, vakfın
son beş yıl içindeki malvarlığı, gelirleri ve giderleri ile sınırlı olmak ve galle fazlasının mevcudiyeti şartıyla Genel Müdürlükçe
belirlenir."
20. 5737 sayılı Kanun'a 6111 sayılı Kanun'un 209. maddesi ile
eklenen geçici 10. maddesi şöyledir:
"Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih
itibarıyla bu Kanunun 7 nci maddesine eklenen hükümler, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış
ve halen devam eden intifa haklarının ödenmesi, malvarlığı ve gelirlerinin
tespitine ilişkin davalarda da uygulanır."
B. Yargıtay İçtihadı
21. Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 3/5/2016 tarihli ve
E.2015/21933, K.2016/7187 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Dava dilekçesinde, galleye müstehak vakıf evladı olduğunun tespiti
istenilmiştir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm davalı vekili
tarafından temyiz edilmiştir.
...
Dava konusu Ayşe Hanım Binti El-Hac Ali Ağa Vakfına ait vakfiyede gallenin kız
erkek ayrımı yapılmadan eşit olarak batın şartı (ön batında evlat varsa sonraki
batında bulunan evladın galle alamaması kuralı) ile
evlada bırakıldığı anlaşıldığından davacının ön batında bulunup bulunmadığı
saptanmadan davanın kabulüne karar verilmiş olması doğru görülmemiştir.
Mahkemece yapılacak iş,davacıya ve mahkeme kararı ile vakıftan galle alan evlatlara ait gidebildiği kadar üst miras
bırakanları gösterir nüfus kayıtları getirtilerek, davacının ön batında olup
olmadığı saptanıp oluşacak sonuca göre bir karar vermek olmalıdır..."
22. Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 25/12/2006 tarihli ve
E.2006/10378, K.2006/10997 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Dava dilekçesinde galle fazlasına müstahak vakıf evladı olduğunun tesbiti istenilmiştir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm davalı
tarafından temyiz edilmiştir.
...
...
Dava konusu Mestan Zade Ahmet Çelebi İbni Sinan Vakfına ait vakfiyede gallenin kız erkek ayrımı yapılmadan batın şartı (ön
batında evlat varsa sonraki batında bulunan evladın galle alamaması kuralı) ile evlada bırakıldığı anlaşıldığından davacının ön batında
bulunup bulunmadığı saptanmadan davanın kabulü,
Doğru görülmemiştir.
Mahkemece yapılacak iş, vakıf mütevellisi
davalı olarak davaya dahil edildikten sonra davacı ve mahkeme kararı ile
vakıftan galle alan evlada ait gidebildiği kadar üst
miras bırakanları gösterir nüfus kayıtları getirtilerek, davacının ön batında
olup olmadığı saptanıp oluşacak sonuca göre bir karar vermek olmalıdır."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
23. Mahkemenin 29/11/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
24. Başvurucular, mazbut vakıflar arasına alınan uyuşmazlık
konusu vakfın galle fazlası alacağının ödenmesi
istemiyle açtıkları davanın reddedildiğini belirtmişlerdir. Başvurucular; vakıf
senedinde batın şartı mevcut
olduğunun farkında olduklarını ancak galleye müstehak vakıf evladı olduğu kesinleşmiş mahkeme kararı ile
tespit edilen kişilerin mirasçıları olduklarını, dolayısıyla galle fazlası alacağının miras hükümlerine göre kendilerine
de ödenmesi gerektiği iddia etmişlerdir. Başvuruculara göre miras hükümleri
gereğince söz konusu davada başvuruculardan ayrıca galleye hak kazanıldığını gösteren bir mahkeme kararı beklememek gerekir. Başvurucular
sonuç olarak bu gerekçelerle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal
edildiğini ileri sürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
25. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan
hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini
kendisi takdir eder ( Tahir Canan ,
B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucular adil yargılanma haklarının
ihlal edildiğini ileri sürmüşler ise de galle fazlası alacağının ödenmemesi yönündeki şikâyetlerinin
ilgili olduğu mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği
değerlendirilmiştir.
26. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuru
yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için olağan kanun yollarının
tüketilmiş olması gerekir.
27. Bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece
mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir
kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun bu niteliği gereği Anayasa Mahkemesine
bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının
tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca başvurucunun Anayasa Mahkemesi önüne
getirdiği şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere
usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarını
zamanında bu makamlara sunması ve aynı zamanda bu süreçte dava ile başvurusunu
takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir ( İsmail Buğra İşlek , B. No: 2013/1177,
26/3/2013, § 17).
28. Başvuru yollarının tüketilmesi gereğinden söz edilebilmesi
için öncelikle hukuk sisteminde hakkının ihlal edildiğini iddia eden kişinin
başvurabileceği idari veya yargısal bir hukuki yolun öngörülmüş olması
gerekmektedir. Ayrıca bu hukuki yolun iddia edilen ihlalin sonuçlarını
giderici, etkili ve başvurucu açısından makul bir çabayla ulaşılabilir
nitelikte olması ve sadece kâğıt üzerinde kalmayıp fiilen de işlerliğe sahip
bulunması gerekmektedir. Olmayan bir hukuki yolun tüketilmesi başvurucudan
beklenemeyeceği gibi hukuken veya fiilen etkili bulunmayan, ihlalin sonuçlarını
düzeltici bir vasıf taşımayan veya aşırı ve olağan olmayan birtakım şeklî
koşulların öngörülmesi nedeniyle fiilen erişilebilir ve kullanılabilir olmaktan
uzaklaşan başvuru yollarının tüketilmesi zorunluluğu bulunmamaktadır ( Fatma Yıldırım , B. No: 2014/6577,
16/2/2017, § 39).
29. Başvurucular mazbut vakıflar arasına alınan uyuşmazlık
konusu vakfın galle fazlasının kendisine ödenmesi
istemiyle alacak davası açmışlar ancak başvurucuların bu talepleri galle alacağına müstahak vakıf evladı olduklarına dair bir
yargı kararı bulunmadığı gerekçesiyle derece mahkemelerince reddedilmiştir.
Başvurucular ise daha önce miras bırakanları adına galleye müstahak vakıf evladı oldukları yönünde kararlar bulunduğundan bahisle miras
hükümlerine göre kendilerine de galle fazlasının
ödenebileceğini öne sürmüşlerdir.
30. Esas itibarıyla bir sosyal yardım kurumu olarak ortaya çıkan
vakıflar, bir mülkün menfaatlerinin sosyal ve kültürel hizmetlere tahsis
edilmek üzere özel mülkiyetten çıkarılarak temlik ve temellükten yasaklanmak
suretiyle kamu yararına özgülenmesini ifade etmektedir. 22/11/2001 tarihli ve
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 101. maddesinde vakıflar; "gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları
belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal
toplulukları olarak" tanımlanmış ve "bir mal varlığının bütünü veya gerçekleşmiş ya da gerçekleşeceği
anlaşılan her türlü geliri veya ekonomik değeri olan hakların
vakfedilebileceği" belirtilmiştir (AYM, 26/12/2013, E.2013/70,
K.2013/166).
31. 1274 (miladi 1858) tarihli Arazi Kanunnamesi'nin 1. maddesine göre arazi; mülk, miri, metruk, mevat ve
vakıf arazi olmak üzere beş bölüme ayrılmakta idi. Cumhuriyet dönemi öncesinde
geniş bir uygulamaya sahip olan vakıf müessesesi 17/2/1926 tarihli ve 743
sayılı mülga Türk Kanunu Medenisi'nin kabulünden
sonra da varlığını sürdürmüştür. 864 sayılı Kanun'un 8. maddesinde 4721 sayılı
Kanun'un yürürlüğe girmesinden önce kurulan vakıflar için ayrı bir tatbikat
kanunu çıkarılması gerektiği, yeni kurulan vakıfların ise 4721 sayılı Kanun'a
tabi olacağı belirtilmiştir ( Agavni Mari Hazaryan ve diğerleri ,
B. No: 2014/4715, 15/6/2016, §§ 79, 80).
32. Günümüzde vakıf kurulabilmesi 4721 sayılı Kanun hükümlerine
göre mümkün olmakla birlikte 4721 sayılı Kanun'un yürürlük tarihinden önce
kurulmuş olan vakıflara da -tarihten gelen özellikleri, kuruluş irade ve
amaçları ile vakıf senetlerindeki koşullar gereği korunmaları ve
sürekliliklerinin sağlanması hususları gözetilerek- 2762 sayılı mülga Kanun
kapsamında yer verilmiş ve mazbut vakıflar, mülhak vakıflar, cemaat vakıfları,
esnaf vakıfları ve yeni vakıfların yönetimi, faaliyetleri ve denetimi, yurt içi
ve yurt dışındaki taşınır ve taşınmaz vakıf kültür varlıklarının tescili,
muhafazası, onarımı ve yaşatılması, vakıf varlıklarının ekonomik şekilde
işletilmesi ve değerlendirilmesinin sağlanmasına ilişkin usul ve esaslar, 2762
sayılı mülga Kanun'da düzenlenmiştir (AYM, E.2013/70, K.2013/166, 26/12/2013).
33. Bu doğrultuda 2762 sayılı mülga Kanun'un 1. maddesinde, mütevelliliği vakfedenlerin ferîlerine şart edilmiş
vakıflara mülhak vakıflar denmiştir. Aynı maddeye göre bu Kanun'dan önce kendi
veya idaresi zaptedilen , mütevelliliği bir makama şart edilen, kanunen veya fiilen hayri bir
hizmeti kalmayan veya mütevelliliği vakfedenlerin
ferîlerinden başkalarına şart edilmiş vakıflara ise mazbut vakıflar adı
verilmiştir. Bu maddede mülhak vakıfların mütevellileri tarafından, mazbut
vakıfların ise Genel Müdürlük tarafından idare olunacağı belirtilmiştir ( Emine Görgülü , B. No: 2014/5871, 6/7/2017,
§ 40).
34. Aynı şekilde mazbut vakıflar ile mülhak vakıflar 5737 sayılı
Kanun'un 3. maddesinde de tanımlanmıştır. Buna göre mazbut vakıflar , bu Kanun uyarınca Genel Müdürlükçe
yönetilecek ve temsil edilecek vakıflar 743 sayılı mülga Kanun'un yürürlük
tarihinden önce kurulmuş ve 2762 sayılı mülga Kanun gereğince Genel Müdürlükçe
yönetilen vakıflar; mülhak vakıflar ise 743 sayılı mülga Kanun'un yürürlük tarihinden önce kurulmuş ve yönetimi,
vakfedenlerin soyundan gelenlere şart edilmiş vakıflardır ( Emine Görgülü , § 41).
35. Vakıf amaç ve faaliyetlerinin yerine getirilmesi için gelir
getirici şekilde değerlendirilmesi zorunlu olan taşınır ve taşınmazlara akar denmektedir. Vakıfların elde
ettikleri bu gelirlerden doğrudan toplumun istifadesine bedelsiz olarak
sundukları hayrat adı verilen mal
veya hizmetler bulunduğu gibi vakfiyedeki şartlara göre bu gelirlerden belirli
kişilerin yararlandırılmaları da mümkün olabilmektedir. Buna göre mazbut ve
mülhak vakıflarda, vakfın hayrat ve akarlarının onarımı ile vakfiyelerindeki
hayrat hizmetlerin ifasından sonra kalan miktara galle fazlası adı verilmekte olup
vakfiyelerindeki şartlara göre ilgililere bırakılmış galle fazlaları ve haklarına da intifa hakkı denmektedir ( Emine Görgülü , §
44).
36. Somut olayda ekonomik bir değer ifade eden galle fazlası alacağının mülk teşkil ettiğinde
kuşku bulunmamaktadır. Ancak başvurucuların öncelikle mülkiyet hakkının
varlığını, diğer bir deyişle söz konusu alacaklarının varlığını kanıtlaması
gerekmektedir. Başvurucuların bu iddia ile açtığı davada ise galleye müstahak vakıf
evladı olduğunun tespitine ilişkin kararın varlığı bir ön şart
olarak görülmüştür.
37. Mazbut ve mülhak vakıflar, farklı hukuki konumda bulunan ve
farklı kurallara tabi tutulan kendine özgü özel hukuk tüzel kişileridir. Buna
göre söz konusu vakıflarda galle fazlası alacağının dağıtımı da genel
miras hükümlerine göre değil vakfı kuran kişinin vakfiyede belirttiği şartlara
göre yapılmaktadır. Vakfiyede yer alan şartların ne olduğu ve bu şartlara göre
kimin veya kimlerin galleye müstahak vakıf evladı sayılacağı ancak
konusunda uzmanlaşmış derece mahkemeleri önünde yapılacak yargılama sonunda
açıklığa kavuşturulabilir (bkz. §§ 21-22). Ayrıca açılacak böyle bir davaya
bağlı olarak 5737 sayılı Kanun hükümlerinde farklı sonuçlar bağlandığı
görülmektedir (bkz. §§ 19-20).
38. Somut olayda derece mahkemeleri ise başvurucunun doğrudan
miras hükümlerine dayalı olarak bu alacağı talep edemeyeceğini açık olarak
belirtmişlerdir. Dolayısıyla dava dilekçesinde miras hükümlerine dayalı olarak galle fazlası alacağı talep edilmiş olduğundan
bu taleple sınırlı olarak değerlendirme yapılmak suretiyle bir ön şart olarak
vakfiyedeki şartlara göre galleye müstahak vakıf evladı olduğunun
tespitine dair kararın başvuruculardan istenilmesi keyfî veya öngörülemez
nitelikte değildir. Bu durum aynı zamanda başvurucuların hukuk düzeninde
öngörülmüş başvuru yollarını özenli bir biçimde tüketmediğini göstermektedir.
Başvurucular ise bu bireysel başvuru kapsamında da böyle bir yola
başvurduklarına dair herhangi bir bilgi veya belge sunmamışlardır. Hâlbuki
Yargıtay içtihadına göre galleye müstahak vakıf evladı olduğunun tespitine
ilişkin başvuru yolunun tüketilmesi gereken etkin bir hukuk yolu olduğu
görülmektedir (bkz. §§ 21-22).
39. Sonuç olarak mülkiyet hakkının ihlali iddiası kapsamında
belirtilen şikâyetler yönünden başvuru yolları usulünce tüketilmemiştir. Etkin
ve erişilebilir bir çözüm imkânı sunan anılan hukuk yoluna başvurmaksızın
yapılan başvuruların incelenmesi, bireysel başvuru yolunun ikincilliği ilkesi
gereği mümkün değildir.
40. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik
koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru
yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA
29/11/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.