TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
OSMAN NURİ ÖNER BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/578)
Karar Tarihi: 23/3/2016
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Burhan ÜSTÜN
Üyeler : Hicabi DURSUN
Erdal TERCAN
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör : Özgür DUMAN
Başvurucu : Osman Nuri
  ÖNER
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, şirketin yönetim kurulu üyesi ve başkanı iken
ayrılarak şirket ile ilgisini kestiği hâlde şirketin vergi borçlarının ve
cezalarının haciz yoluyla başvurucudan tahsil edilmesi üzerine vergi
mahkemelerinde açılan davalarda yapılan yargılamalar neticesinde verilen
kararların yerine getirilmemesi, haczen tahsil edilen
paraların başka bir teminat karşılığında iade edilmesi talebinin reddi işlemine
karşı açılan davada verilen kararın adil olmaması, bu kararın temyizi üzerine
verilen Danıştay onama ilamının gerekçesiz olması, keyfî işlem yaptığı ve yargı
kararlarını uygulamadığı gerekçesiyle suç duyurusunda bulunulan kamu
görevlileri hakkında soruşturma izni verilmemesi nedenleriyle adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular 8/11/2012 (2012/578) ve 9/1/2013 (2013/578)
tarihlerinde Bakırköy 9. ve 11. Ağır Ceza Mahkemeleri vasıtasıyla yapılmıştır.
Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde
başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. 21/2/2013 tarihinde, aynı başvurucuya ait 2012/578 numaralı
bireysel başvuru dosyasının kişi yönünden hukuki irtibatı nedeniyle 2013/578
numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, 2012/578 numaralı
bireysel başvuru dosyasının kapatılmasına ve incelemenin 2013/578 numaralı bireysel
başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.
3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 18/2/2013 tarihinde,
başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar
verilmiştir.
4. Bölüm tarafından 24/7/2013 tarihinde, başvurunun kabul
edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 30/9/2013 tarihinde Anayasa
Mahkemesine sunmuştur.
6. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş
22/10/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın
görüşüne karşı beyanlarını 24/10/2013 tarihinde ibraz etmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
7. Başvuru formları ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Projesi'nden
(UYAP)temin edilen bilgilere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:
1. Başvuru Formunda Yer
Alan Olaylar
a. Vergi Borçları ile
İlgili Yapılan İşlemler
8. Başvurucu, Ö. Holding A.Ş. tüzel kişiliğini temsilen
22/7/1997 tarihinden itibaren Ö. Sigorta Aracılık Hizmetleri A.Ş.nin yönetim kurulunda görev yapmış ancak temsil ettiği
şirketteki hisselerini satarak 24/2/2000 tarihinde yönetim kurulu başkanlığı
görevinden istifa etmiştir.
9. Başvurucunun yönetim kurulu üyeliğinden istifa ederek bu
şirket ile bir ilgisinin kalmadığının tespiti amacıyla açtığı dava İstanbul 8.
Asliye Ticaret Mahkemesinin 18/3/2008 tarihli ve E.2007/379, K.2008/133 sayılı
kararı ile kabul edilmiş, başvurucunun şirketin yönetim kurulu üyeliğinin
24/2/2000 tarihinde istifa ile sona erdiğinin tespitine ve keyfîyetin ticaret sicilinde ilan ve tesciline karar verilmiştir. Bu karar, Türkiye
Ticaret Sicili Gazetesi'nin 9/7/2008 tarihli sayısında ilan edilmiştir.
10. Öte yandan Zincirlikuyu Vergi Dairesi Müdürlüğünce (Vergi
Dairesi), Ö. Sigorta Aracılık Hizmetleri A.Ş. hakkında 4/1/1961 tarihli ve 213
sayılı Vergi Usulü Kanunu'nun 30. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca 1999, 2000
ve 2001 hesap dönemlerine ilişkin dönem matrahlarının resen takdir yoluyla
cezalı tarhiyatlar yapılmıştır.
11. Başvurucu hakkında bu şirketin vergi borçları ve cezaları
nedeniyle Vergi Dairesince 17/4/2006 tarihinde yurt dışına çıkış yasağı
uygulanmış, başvurucunun bu işlemin iptali istemiyle açtığı davada verilen
İstanbul 5. İdare Mahkemesinin 2006/1913 esas sayılı dosyasında 16/5/2007
tarihinde verilen kararı ile başvurucunun fiilen yönetim kurulu üyeliğinden
ayrıldığı ve 24/2/2000 tarihinden sonra şirketin vergi ödevlerinin yerine
getirilmesi konusunda yetkisinin kalmadığı, bu nedenle 24/2/2000 tarihine kadar
tahakkuk eden vergi borcundan yönetim kurulu üyesi sıfatıyla yetki ve
sorumluluğu bulunmadığından hakkında yurt dışına çıkış yasağı konulmasına
ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı ve uygulanması hâlinde giderilmesi
olanaksız zararlar doğacağı gerekçeleriyle dava konusu işlemin yürütmesinin
durdurulmasına karar verilmiştir.
b. Uygulanan Haciz
İşlemleri
12. Vergi Dairesi, vergi borçlarının ve cezalarının bu şirketten
tahsil olanağının bulunmadığı ve başvurucunun da şirketin ortağı ve yönetim
kurulu başkanı olduğu gerekçeleriyle;
a) 11/5/2007 tarihli haciz bildirileriyle başvurucunun araçları
ve taşınmaz malları üzerine haciz işlemi uygulamıştır.
b) 20/10/2007 tarihinde, başvurucunun H. Bankası Florya
Şubesinde bulunan banka hesabına haciz işlemi uygulamış; 1/2/2008 tarihinde de
başvurucunun hesabında bulunan 40.959,75 TL haczen tahsil edilmiştir.
c) Yine 20/10/2007 tarihinde, başvurucunun H. Bankası Karaköy
Şubesinde bulunan banka hesabına 20/10/2007 tarihinde haciz işlemi uygulamış;
2/2/2008 tarihinde de başvurucunun hesabında bulunan 39.566,50 TL haczen tahsil edilmiştir.
13. Vergi Dairesince 20/11/2007 tarihinde düzenlenen ödeme
emirleri ise başvurucuya 29/11/2007 tarihinde tebliğ edilmiştir. Vergi
Dairesinin 1/3/2008 tarihli yazısıyla ödevli şirketin vergi borçlarının cebri
icra yoluyla (başvurucunun H. Florya Bankası Şubesindeki banka hesabından)
1/2/2008 tarihinde tahsil edildiği belirtilerek bu nedenle şirketin ortakları
hakkında yapılan tüm hacizlerin 2/2/2008 tarihi itibarıyla kaldırıldığı
bildirilmiştir.
c. Haciz İşlemlerine
Karşı Açılan Davalar
14. a) Başvurucu şirketin vergi borçları nedeniyle araçlarının
ve taşınmaz mallarının haczedilmesi işlemine karşı 19/10/2007 tarihinde
İstanbul 7. Vergi Mahkemesinde iptal davası açmıştır.
b) Mahkemenin 4/3/2008 tarihli ve E.2007/3162, K.2008/757 sayılı
kararı ile borçlu şirketin hacze konu vergi borçlarının 1/2/2008 tarihinde
tahsil edilmesi üzerine Vergi Dairesince hacizlerin kaldırıldığının
bildirilmesi nedeniyle davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle davanın esası
hakkında bir karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
c) Başvurucu; kararı temyiz etmiş, Danıştay Dördüncü Dairesinin
21/7/2008 tarihli ve E.2008/4022 sayılı ilamıyla temyiz edilen mahkeme
kararının ve dava konusu haciz işleminin yürütmesinin durdurulmasına karar
verilmiş, aynı Dairenin 4/2/2008 tarihli ve E.2008/4022, K.2009/629 sayılı
ilamıyla da dava tarihindeki hukuki duruma göre karar verilmesi gerektiği
belirtilerek hükmün bozulmasına karar verilmiştir.
d) Mahkeme 26/6/2009 tarihli ve E.2009/1314, K.2009/1950 sayılı
kararı ile "... 11/5/2007 tarihli haciz
bildirileri ile davacının araçları ve gayrimenkulleri üzerine haciz konulduğu,
22/5/2009 tarihli ara kararı ile istenilen ve 20/6/2009 tarihli ve 4935 sayılı
yazı ekinde sunulan dava konusu haciz işlemlerinin dayanağı olan ödeme
emirlerinin ise 20/11/2007 tarihinde düzenlendiği ve bizzat davacıya 22/11/2007
ve 29/11/2007 tarihlerinde tebliğ edildiği, davacı adına haciz varakalarının
ise 8/1/2008 tarihinde düzenlendiği görülmekte olup bu durumda ... yasal
düzenlemelere aykırı olarak ödeme emri ve haciz varakası düzenlenmeden tesis
edilen dava konusu haciz işlemlerinde hukuka uyarlık bulunmamıştır..." gerekçesiyle davanın kabulüne ve dava konusu haciz işlemlerinin iptaline karar
vermiş, karar 21/6/2010 tarihinde kesinleşmiştir.
15. a)Başvurucu , H. Bankası Karaköy
Şubesinde bulunan banka hesabına haciz konulması işlemine karşı 4/1/2008
tarihinde İstanbul 3. Vergi Mahkemesinde iptal davası açmış, Mahkemenin
5/3/2008 tarihli ve E.2008/35, K.2008/763 sayılı kararı ile dava konusu işlemin
dayanağı amme alacağının ödendiği belirtilerek davanın konusuz kaldığı
gerekçesiyle bir karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
b) Karar temyiz edilmiş, Danıştay Dördüncü Dairesinin 29/5/2008
tarihli ve E.2008/2290 sayılı ilamıyla temyiz edilen mahkeme kararının ve dava
konusu haciz işleminin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiş; aynı
Dairenin 26/5/2009 tarihli ve E.2009/2290, K.2009/2751 sayılı ilamıyla da
işlemin tesis edildiği tarih itibariyle oluşan hukuki durum esas alınarak
yargısal denetim yapılması gerektiği belirtilerek hükmün bozulmasına karar
verilmiştir.
c) Bozma ilamı üzerine yapılan yargılama neticesinde
Mahkeme21/4/2010 tarihli ve E.2009/2648, K.2010/1094 sayılı kararı ile ödeme
emri ve haciz varakası düzenlenmeden haciz bildirisiyle tesis edilen haciz
işleminin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu idari işlemin iptaline
karar vermiş, bu karar 10/8/2010 tarihinde kesinleşmiştir.
16. a)Başvurucu , H. Bankası Florya
Şubesinde bulunan banka hesabına haciz konulması işlemine karşı 7/4/2008
tarihinde İstanbul 2. Vergi Mahkemesinde iptal davası açmıştır.
b) Mahkemenin 30/10/2009 tarihli ve E.2008/1993, K.2009/4474
sayılı kararı ile ödeme emri ve haciz varakası düzenlenmeden haciz bildirisiyle
tesis edilen haciz işlemi sonrası başvurucuya ait hesaptan cebren tahsilat
yapılmasının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne ve dava konusu haczen tahsil edilen 40.959,75 TL'nin başvurucuya iade
edilmesine karar verilmiştir. Bu karar davalının temyizden feragat etmesi
üzerine 28/4/2010 tarihinde kesinleşmiştir.
d. Banka Hesabından Tahsil Edilen Paranın
İadesi Talebi
17. Başvurucu İstanbul 2. Vergi Mahkemesinin 30/10/2009 tarihli
kararı uyarınca cebren tahsil edilen paranın tarafına iade edilmesi için
27/7/2010 tarihinde Vergi Dairesine başvuruda bulunmuştur. Vergi Dairesinin
29/7/2010 tarihli cevap yazısında, anılan karar gereğince başvurucudan tahsil
edilen 40.959,75 TL'nin reddiyatının yapılarak emanet
hesabına aktarıldığı, ancak 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsili Usulü Hakkında Kanun'un 23. maddesine göre muaccel hâle gelmiş
borçlarına mahsup edilmek üzere girişlerinin yapıldığı başvurucuya bildirilmiş,
1/3/2010 tarihinde başvurucu hakkında Vergi Dairesince yeniden haciz işlemi
uygulandığı anlaşılmıştır.
e. Banka Hesabından Tahsil Edilen Paranın
Teminat ile Değiştirilmesi Talebi
18. a)Başvurucunun banka hesabına
uygulanan haciz neticesinde tahsil edilen tutarın 6183 sayılı Kanun'un 10.
maddesinin beşinci fıkrasına göre başka bir teminat karşılığında iade edilmesi
için yaptığı 8/1/2009 tarihli başvuru, Vergi Dairesinin 12/1/2009 tarihli
yazısı ile anılan maddedeki koşulların oluşmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.
b) Başvurucu bu idari işleme karşı 26/2/2009 tarihinde İstanbul
5. Vergi Mahkemesinde iptal davası açmıştır. Mahkeme 17/9/2009 tarihli ve
E.2009/571, K.2009/2511 sayılı kararı ile davanın reddine karar vermiştir.
Kararın gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:
"Olayda, davacının yönetim kurulu başkanı
olduğu şirketin muhhtelif vergi borçlarının tahsili
amacıyla davacıya ait banka hesabına haciz uygulanmış ve şirketin vergi
borçlarını karşılayacak miktarda haciz işlemi gerçekleştirilmiştir.
Dolayısıyla, haczedilen tutarın cebri takibattan önce davacı tarafından şirket
borçları için teminat olarak gösterilmiş bulunmaması, idarece cebri takiple
muaccel şirket borçlarının tahsili amacıyla davacı adına banka hesabı üzerinde
haciz işleminin uygulanması, haciz işlemi sonucunda söz konusu şirket
borçlarını karşılamaya yetecek miktarın cebren tahsil edilmesi halleri mevcut
bulunduğundan, haciz yoluyla cebren tahsil edilip bu haliyle teminat hükmünde
değerlendirilmeyecek tutarın başka bir teminatla değiştirilmesi yönündeki
istemin reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
"
c) Temyiz edilen karar, Danıştay Dördüncü Dairesinin 13/11/2012
tarihli ve E.2010/1452, K.2012/6480 sayılı ilamıyla onanmıştır.
d) Bu karar başvurucuya 3/1/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.
f. İlamlı İcra Takibi
19. a) Başvurucu haciz işlemlerinin iptaline ilişkin vergi
mahkemesi kararlarına dayalı olarak Zincirlikuyu Vergi Dairesi Müdürlüğü
aleyhine, başvuru formu ve eklerinden belirlenemeyen bir tarihte 40.959,75 TL
asıl alacak ve yargılama giderleri ile birlikte toplam 41.262,65 TL alacak
üzerinden Bakırköy 5. İcra Müdürlüğünün 2010/10267 esas sayılı icra dosyasında
ilamlı icra takibi başlatmıştır.
b)İcra Müdürlüğünce Vergi Dairesine
27/7/2011 tarihli borç muhtırası gönderilerek borcun yazının tebliği tarihinden itaberen 7 gün içerisinde ödenmesi hususu
bildirilmiş, Vergi Dairesinin 4/8/2011 tarihli cevap yazısıyla yargı kararları
ile eksiklik tespit edilen hususlar giderilerek mükellefler hakkında yeniden
işlem tesis edilebileceği, başvurucunun alacağına dayanak teşkil eden bilgi ve
belgelerin ibraz edilmesi hâlinde bilgi verilebileceği belirtilmiştir.
c) İcra Müdürlüğü bu defa 17/10/2011 tarihli borç muhtırasını
Vergi Dairesine göndermiş ve muhtırada borç miktarı da 66.755,05 TL olarak
belirtilmiştir.
d) Muhakemat Müdürlüğü 30/3/2012
tarihinde, Bakırköy 4. İcra Hukuk Mahkemesi nezdinde icra işlemini şikâyet
etmiştir.
e) Mahkeme 21/6/2012 tarihli ve E.2012/268, K.2012/625 sayılı
kararı ile Muhakemat Müdürlüğü yerine Vergi Dairesi
Müdürlüğü aleyhine icra takibi yapılmasının usul ve yasaya aykırı olduğu
gerekçesiyle şikâyetin kabulüne ve icra takibinin iptaline karar vermiştir.
f) Temyiz edilen karar, Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 15/4/2013
tarihli ve E.2013/1947, K.2013/5658 sayılı ilamıyla onanmış, başvurucunun karar
düzeltme istemi de aynı Dairenin 14/11/2013 tarihli ve E.2013/12660,
K.2013/16674 sayılı ilamıyla reddedilmiştir.
g. Ceza Soruşturması
20. a) Başvurucu yargı kararlarını yerine getirmediği ve keyfî
davrandığı gerekçesiyle Zincirlikuyu Vergi Dairesi Müdürü hakkında Bakırköy
Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulunmuştur.
b) İstanbul Valiliğinin 19/6/2012 tarihli kararı ile soruşturma
izni verilmemesine karar verilmiştir.
c) Başvurucunun bu karara karşı yaptığı itiraz, İstanbul Bölge
İdare Mahkemesinin 14/9/2012 tarihli ve E.2012/469, K.2012/512 sayılı kararı
ile reddedilmiştir.
d) Karar, başvurucuya 10/10/2012 tarihinde tebliğ edilmiştir.
21. Başvurucu birleşen 2012/578 numaralı bireysel başvuru
dosyası yönünden 8/11/2012 tarihinde, 2013/578 numaralı bireysel başvuru
dosyası yönünden ise 9/1/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
2. Başvuru Formunda Yer Almayan Diğer İlgili
Olaylar
a. Banka Hesabından
Tahsil Edilen Paranın İade Edilmesi Talebinin Reddi İşlemine Karşı Açılan İdari
Dava Süreci
22. a) Başvurucu H. Bankası Karaköy Şubesinde bulunan hesabından haczen tahsil edilerek Vergi Dairesi hesabına
aktarılan paranın iadesi için 25/6/2008 tarihinde Vergi Dairesine başvurmuştur.
b) Vergi Dairesinin 27/6/2008 tarihli yazısı ile 2577 sayılı
Kanun'un 28 maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre haciz ve ihtiyati haciz
uygulamaları ile ilgili davalarda verilen kararlar hakkkında bu kararların kesinleşmesinden sonra idarece işlem tesis edileceği kuralı
nedeniyle davanın kesinleşmesi sonucuna göre işlem tesis edileceği başvurucuya
bildirilmiştir.
c) Başvurucu aynı istemle bu defa 10/9/2008 tarihinde yeniden
Vergi Dairesine başvurmuştur.
d) Vergi Dairesinin 22/9/2008 tarihli yazısı ile İstanbul Vergi
Dairesi Başkanlığından görüş istenildiği belirtilerek bu görüş doğrultusunda
bilgi verileceği bildirilmiştir.
e) İstanbul Vergi Dairesinin 22/12/2008 tarihli yazısında Vergi
Dairesinin, başvurucunun ödevli şirket ile 24/2/2000 tarihinden itibaren bir
ilgisinin kalmadığının tespitine dair ticaret mahkemesi kararının tarafı
olmadığı, başvurucunun temsil yetkisinin sona erdiğini tespit ettirdiği
tarihten sonra yönetim kurulu başkanı sıfatıyla noter aracılığıyla diğer şirket
ortaklarına bildirimde bulunduğu ve başvurucunun temsil yetkisini devrettiğine
dair tescil ve ilan edilmiş bir husus bulunmadığı gerekçeleriyle anılan
şirketten tahsil olanağı bulunmayan vergi borçlarından yasal temsilci sıfatıyla
başvurucunun sorumlu tutulması gerektiği bildirilmiştir.
f) Başvurucu Vergi Dairesince banka hesabından tahsil edilen
paranın iadesi talebine cevap verilmediği, bu nedenle talebinin idarece zımnen
reddedildiğini belirterek 7/11/2008 tarihinde İstanbul 9. Vergi Mahkemesinde
iptal davası açmıştır.
g) Mahkeme 11/11/2008 tarihli ve E.2008/3776, K.2008/3049 sayılı
kararı ile davanın reddine karar vermiştir.
h)Başvurucunun temyiz ettiği karar, Danıştay
Dördüncü Dairesinin 28/5/2009 tarihli ve E.2009/441, K.2009/3074 sayılı
ilamıyla "davacının hakkında yürütülen
haciz işlemlerine karşı açmış olduğu davalar sonucunda verilen yargı
kararlarının uygulanması için davalı idareye yaptığı başvurunun 60 gün içerisinde
yanıt verilmemek suretiyle zımnen reddine ilişkin işlem, davacının menfaatinietkileyen icrai nitelikte bir işlem olduğu" belirtilerek bozulmuştur.
ı) Bozma ilamı üzerine yapılan yargılama neticesinde Mahkeme
28/7/2010 tarihli ve E.2009/2606, K.2010/2077 sayılı kararı ile iade talebine
konu haciz işlemine karşı açılan davanın kesinleşmemiş olması nedeniyle
idarenin kararı kesinleştikten sonra uygulayabileceği gerekçesiyle davanın
reddine karar vermiştir.
i) Karar temyiz edilmiş; Danıştay Dördüncü Dairesinin 13/11/2012
tarihli ve E.2010/7871, K.2012/6476 sayılı ilamıyla hüküm onanmıştır. Kararın
gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:
"İncelenen dosyada Ö. Sigorta Aracılık
Hizmetleri Anonim Şirketi'nin muhtelif vergi borçlarının tahsili amacıyla anılan
şirketin ortağı ve kanuni temsilcisi olan davacıya ait taşınmaz ve araçlar
üzerinde uygulanan haciz işleminin iptali istemiyle açılan davada verilen,
davacının banka hesabı üzerinde uygulanan haciz sonucunda vergi borcunu
karşılayacak tutarın vergi dairesi müdürlüğünün hesabına aktarıldığı, bu nedenledavacı hakkında yapılan tüm hacizlerin kaldırıldığı
gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına dair Vergi Mahkemesi kararının,
idari işlemlerin tesis tarihindeki duruma göre hukuki denetiminin yapılması gerektiği
gerekçesiyle bozulması sonucunda, bozma kararına uyularak haciz işleminin
İstanbul 7. Vergi Mahkemesinin26.6.2009 günlü, E:2009/1314, K:2009/1950 sayılı
kararıyla davacı adına ödeme emri ve haciz varakası düzenlenmeden tesis
edildiğinden hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda davacının işbu dosyadaki istemi
doğrultusunda, Danıştay Dördüncü Dairesinin 23.12.2009 günlü, E:2009/7395,
K:2009/6967 sayılı kararıyla onanarak kesinleşen, İstanbul 7.Vergi Mahkemesininyukarıda gün ve sayısı belirtilen kararının
uygulanması suretiyle haczen tahsil edilen parası
iade edileceğinden Vergi Mahkemesi kararı sonucu itibariyle hukuka uygun
bulunmuştur."
b. Manevi Tazminat
İstemli Tam Yargı Davası
23. a) Başvurucu, kendisine atfedildiği gibi borçlu şirketin
ortağı ve kanuni temsilcisi olmadığı hâlde adına tanzim ve tebliğ edilen ödeme
emirleri ile parası ve malları üzerine konulan hacizlerin kötü niyetli olarak
uygulandığı, hacizlerin tamamının mahkeme kararları ile kaldırılmasına rağmen
yargı kararlarının uygulanmadığı ve benzer işlemlerin yapılmaya devam edildiği
iddialarıyla manevi tazminat ödenmesi ve ayrıca haczen tahsil edilen paranın iade edilmesi istemiyle 28/5/2010 tarihinde İstanbul 8.
Vergi Mahkemesinde tam yargı davası açmıştır.
b) Mahkeme 5/7/2010 tarihli ve E.2010/1989, K.2010/2209 sayılı
kararı ile haczen tahsil edilen paranın iadesi ile
manevi tazminat istemlerinin ayrı davalara konu edilebileceği gerekçesiyle
davanın reddine karar vermiştir.
24. Başvurucu 16/7/2010 tarihinde İstanbul 8. Vergi Mahkemesinde
manevi tazminat istemli tam yargı davası açmıştır.
b) Mahkeme 23/7/2010 tarihli ve E.2010/2778, K.2010/2383 sayılı
kararı ile idare mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle davanın görev
yönünden reddine karar vermiştir.
c) İstanbul 7. İdare Mahkemesi de 4/10/2010 tarihli ve
E.2010/1773, K.2010/1635 sayılı kararı ile vergi mahkemesinin görevli olduğu
gerekçesiyle olumsuz görev uyuşmazlığı çıkarmıştır.
d) İstanbul Bölge İdare Mahkemesince vergi mahkemesinin görevli
yargı yeri olarak tayin edilmesi üzerine İstanbul 8. Vergi Mahkemesinde görülen
yargılamada Mahkeme, 11/4/2012 tarihli ve E.2011/184, K.2012/1444 sayılı kararı
ile davanın reddine karar vermiştir.
e) Karar temyiz edilmiş, Danıştay Dördüncü Dairesinin 17/3/2015
tarihli ve E.2012/6005, K.2015/858 sayılı ilamıyla hükmün bozulmasına karar
verilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:
"... davacı tarafından kesinleşen mahkeme
kararına istinaden cebren tahsil edilen tutarın vergi dairesinden geri alınması
için ilamlı icra takibi yapıldığı, ancak icra emrine rağmen davalı İdarenin haczen aldığı parayı iade etmediği, davacı tarafından,
kesinleşen yargı kararlarının yerine getirilmediği ve bunun ağır hizmet kusuru
olduğu, ... Davalı İdarece yargı kararlarının yerine getirildiği ve bu
doğrultuda işlemler tesis edildiğinin ileri sürüldüğü, hacizlere karşı açılan
davalarda verilen iptal kararları doğrultusunda haciz varakalarının
düzenlendiği ve tebliğ edildiği belirtilmesine rağmen bu hususları tevsik
edecek belgelerin dosyada bulunmadığı, haczen tahsil
edilen tutarın iadesi yönünde verilen mahkeme kararına rağmen iade
yapılmamasının nedeni olarak 6183 sayılı Kanun'un 79. maddesine göre düzenlenen
1/3/2010 tarihli ve 5708 sayılı haciz işleminin gösterildiği, ancak bu haciz
işleminin davacıya tebliğ edildiğini gösterir herhangi bir bilgi ve belgenin
bulunmadığı ...
...
Olayda, Ö. Sigorta Aracılık Hizmetleri Anonim
Şirketi'nin ortağı ve yönetim kurulu üyesi olduğu ileri sürülen davacı adına
söz konusu şirketin vergi borçlarından dolayı yurt dışına çıkış yasağı
koyulması, eşinin ve kendinin mülklerine ve araçlarına hacizler konulması,
eşinin ve kendisinin müşterek banka hesaplarına haciz konulması ve müşterek
hesaptan cebren tahsilat yapılması gibi tesis edilen işlemler yargı
kararlarıyla iptal edilmiştir. Yargı kararlarıyla iptal edilen işlemler
sonrasında İdarece yargı kararlarının gereği olarak işlemler tesis edildiği,
dolayısıyla yargı kararlarının uygulandığı ileri sürülmüş ise de,davacının banka hesabına konulan haciz nedeniyle vergi
dairesinin hesabına aktarılan tutarın iadesi istemiyle İstanbul 2.Vergi
Mahkemesi nezdinde E:2008/1193 esasında açılan davada, davanın kabulüyle haczen tahsil edilen tutarın davacıya iadesine karar
verildiği, söz konusu kararın yerine getirilmesi için ilamlı icra takibi
yapıldığı, ancak icra emrine rağmen davalı İdarenin haczen aldığı parayı iade etmediği, dolayısıyla yargı kararının uygulamadığı somut
örneği olarak görülmektedir.
Bu durumda, davacı adına tesis edilen
işlemlerin yargı kararlarıyla hukuka aykırı oldukları ortaya konulduktan sonra
tesis edilen işlemler ve yapılan eylemlerin de yargı kararlarını etkisiz
kılmaya yönelik olması, davalı İdarece yargı kararları gereğinin
geciktirilmeksizin yerine getirilmemesinin ağır hizmet kusurunu oluşturması
karşısında davacının uğradığı manevi zararın idarece tazmini gerektiğinden,
yukarıda belirtilen esaslar dikkate alınmak suretiyle takdir edilecek manevi
tazminatın yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine hükmedilmesi gerekirken,
davayı reddedenVergi Mahkemesi kararında hukuki
isabet görülmemiştir."
f) UYAP sisteminden yapılan sorgulama sonucuna göre yargılamanın
henüz sonuçlanmadığı anlaşılmaktadır.
c. İstirdat Davası
25. a) Başvurucu, H. Bankası Florya Şubesi nezdinde bulunan
banka hesabından Vergi Dairesince haczedilen 40.959,75 TL'nin kesinleşmiş
mahkeme kararlarına rağmen iade edilmediğini belirterek bu tutarın haciz
bildiri tarihi olan 10/3/2010 tarihinden itibaren işleyecek aylık %2.5 yasal faizi ile birlikte iadesi istemiyle 19/8/2010
tarihinde Vergi Dairesi aleyhine Bakırköy 10. Asliye Hukuk Mahkemesinde
istirdat davası açmıştır.
b) Mahkeme 4/10/2012 tarihli ve E.2010/376, K.2012/377 sayılı
kararı ile vergi mahkemesi kararına göre iadesi gereken paranın davacı
mükellefin muaccel hâle gelmiş borçlarına mahsup edildiği, davalı idare
tarafından yapılan bu işlemin usul ve vergi mevzuatına uygun olduğu
belirtilerek alınan bilirkişi raporu doğrultusunda davanın reddine karar
vermiştir.
c) Başvrucu kararı temyiz etmiş,
Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 16/6/2015 tarihli ve E.2014/2621, K.2015/8749
sayılı ilamıyla hükmün bozulmasına karar verilmiştir. Kararın gerekçesinin
ilgili kısımları şöyledir:
"Davacı tarafından temyiz aşamasındaibraz edilen 01.12.2014 tarihli vergi idaresi
yazısından dava konusu 40.959,75 TL paranın iadesine karar verildiği ve bu
paranın yatırılması için hesap numarası istenildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, ibraz edilen bu fezleke çerçevesindeana para ve faiz talebinin değerlendirilmesi
gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır."
d) UYAP sisteminden yapılan sorgulama sonucuna göre yargılamanın
bozma ilamı sonrası Mahkemenin 2015/508 esas sayılı dava dosyasında devam
ettiği anlaşılmaktadır.
26. Başvurucu Bakırköy 2. Ağır Ceza Mahkemesi vasıtasıyla
Anayasa Mahkemesine gönderdiği 22/12/2014 tarihli dilekçe ile İdarenin haciz
yoluyla tahsil ettiği 40.959,75 TL'yi iade etme kararı aldığını belirtmiştir.
Dilekçeye ekli Zincirlikuyu Vergi Dairesi Müdürlüğünün 1/12/2014 tarihli
yazısıyla borçlu şirketin vergi borçlarının tahsil imkânının bulunmaması
nedeniyle yönetim kurulu başkanı sıfatıyla başvurucudan tahsil edilen 40.959,75
TL'nin kendisine iade edileceği bildirilmiştir.
B. İlgili Hukuk
27. 213 sayılı Kanun’un 10. maddesi şöyledir:
"Tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, Vakıflar ve cemaatlar gibi tüzel kişiliği olmıyan teşekküllerin mükellef veya vergi sorumlusu olmaları halinde bunlara düşen
ödevler kanuni temsilcileri, tüzel kişiliği olmayan teşekkülleri idare edenler
ve varsa bunların temsilcileri tarafından yerine getirilir.
Yukarıda yazılı olanların bu ödevleri yerine
getirmemeleri yüzünden mükelleflerin veya vergi sorumlularının varlığından
tamamen veya kısmen alınmayan vergi ve buna bağlı alacaklar, kanuni ödevleri
yerine getirmeyenlerin varlıklarından alınır. Bu hüküm Türkiye'de bulunmayan
mükelleflerin Türkiye'deki temsilcileri hakkında da uygulanır.
Temsilciler veya teşekkülü idare edenler bu
suretle ödedikleri vergiler için asıl mükelleflere rücu edebilirler.
Tüzel kişilerin tasfiye haline girmiş veya
tasfiye edilmiş olmaları, kanuni temsilcilerin tasfiyeye giriş tarihinden
önceki zamanlara ait sorumluluklarını da kaldırmaz.”
28. 6183 sayılı Kanun’un "Teminat ve Değerlenmesi" kenar başlıklı 10. maddesi
şöyledir:
"Teminat olarak şunlar kabul edilir:
1. Para,
2. Bankalar ve özel finans kurumları
tarafından verilen süresiz teminat mektupları,
3. Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilen Devlet
iç borçlanma senetleri veya bu senetler yerine düzenlenen belgeler (Nominal
bedele faiz dahil edilerek ihraç edilmiş ise bu işlemlerde anaparaya tekabül
eden satış değerleri esas alınır.),
4. Hükümetçe belli edilecek Milli esham ve
tahvilat "Bu esham ve tahvilat, teminatın kabul edilmesine en yakın borsa
cetvelleri üzerinden % 15 noksaniyle değerlendirilir.",
5. İlgililer veya ilgililer lehine üçüncü
şahıslar tarafından gösterilen ve alacaklı amme idaresince haciz varakasına
müsteniden haczedilen menkul ve gayrimenkul mallar.
Teminat sonradan tamamen veya kısmen değerini
kaybeder veya borç miktarı artarsa, teminatın tamamlanması veya yerine başka
teminat gösterilmesi istenir.
Borçlu verdiği teminatı kısmen veya tamamen
aynı değerde başkalariyle değiştirebilir."
29. 6183 sayılı Kanun'un "Kanuni
Temsilcilerin Sorumluluğu" kenar başlıklı Mükerrer 35. maddesi
şöyledir:
“Tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi
tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil
edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, kanuni
temsilcilerin ve tüzel kişiliği olmayan teşekkülü idare edenlerin şahsi mal
varlıklarından bu Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.
Bu madde hükmü, yabancı şahıs veya kurumların Türkiye’deki mümessilleri
hakkında da uygulanır.
Tüzel kişilerin tasfiye haline girmiş veya tasfiye edilmiş olmaları,
kanuni temsilcilerin tasfiyeye giriş tarihinden önceki zamanlara ait
sorumluluklarını kaldırmaz.
Temsilciler, teşekkülü idare edenler veya mümessiller, bu madde
gereğince ödedikleri tutarlar için asıl amme borçlusuna rücu edebilirler.”
30. 6183 sayılı Kanun'un "Haciz" kenar başlıklı 62. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Borçlunun, mal bildiriminde gösterilen
veya tahsil dairesince tesbit edilen borçlu veya
üçüncü şahıslar elindeki menkul malları ile gayrimenkullerinden, alacak ve
haklarından amme alacağına yetecek miktarı tahsil dairesince haczolunur ."
31. 6183 sayılı Kanun'un "Haciz
varakası" kenar başlıklı 64. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Haciz muameleleri, tahsil dairelerince
düzenlenen ve alacaklı amme idaresinin, mahalli en büyük memuru veya tevkil
edeceği memur tarafından tasdik edilen haciz varakalarına dayanılarak
yapılır."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
32. Mahkemenin 23/3/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
33. Başvurucu yönetim kurulu başkanı iken ayrıldığı ve bütün
ilişiğini de kestiği şirketin vergi borçları ve cezalarından dolayı Vergi
Dairesince banka hesaplarına haciz işlemi uygulandığını ve hesaplarda bulunan
40.959,75 TL'nin haciz yoluyla tahsil edildiğini, haciz işlemlerine karşı vergi
mahkemelerinde açtığı davalarda verilen yürütmenin durdurulması ve iptal
kararlarının ise Vergi Dairesince uygulanmadığını belirtmiştir.
34. Başvurucu ayrıca haczen tahsil
edilen paraların başka bir teminat karşılığında iade edilmesi talebinin Vergi
Dairesince reddedilmesi üzerine İstanbul 5. Vergi Mahkemesinde açtığı davanın
keyfî olarak reddedildiğini, kararın temyizine ilişkin talebinin de Danıştayca şablon gerekçelerle reddedilerek hükmün
onandığını ifade etmiştir.
35. Başvurucu, keyfî işlem yaptığı ve yargı kararlarını
uygulamadığı gerekçesiyle suç duyurusunda bulunduğu kamu görevlileri hakkında
Valilikçe hukuka aykırı olarak soruşturma izni verilmediğini ve bu karara karşı
yaptığı itirazın da Bölge İdare Mahkemesince haksız yere reddedildiğini
belirtmiştir.
36. Başvurucu bu nedenlerle Anayasa'nın 36. maddesinde
düzenlenen adil yargılanma hakkının ve yargı kararlarının geciktirilmeksizin
uygulanmasına ilişkin 138. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüş;
kendisinden haciz yoluyla tahsil edilen paraların, yaptığı yargılama
giderlerinin ve 17/10/2011 tarihine kadar işlemiş faizlerinin karşılığı olarak
66.755,05 TL'nin bu tarihten itibaren işleyecek faizi ile birlikte tazminat
olarak ödenmesine karar verilmesi talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
1. Yargılamanın Sonucunun
Adil Olmadığına İlişkin İddia
37. Başvurucu banka hesabından Vergi Dairesince haciz yoluyla
tahsil edilen paranın başka bir teminat karşılığında iade edilmesi için yaptığı
başvurunun reddi işlemine karşı açtığı iptal davasında İstanbul 5. Vergi
Mahkemesince verilen kararın adil olmadığınıbelirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
38. Bakanlık, bu konu hakkında bir görüş bildirmemiştir.
39. Anayasa'nın 148. maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:
“Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi
gereken hususlarda inceleme yapılamaz.”
40. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı
fıkrası şöyledir:
“Mahkeme, … açıkça dayanaktan yoksun
başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir.”
41. 6216 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrasında
açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Mahkemece kabul edilemezliğine karar
verilebileceği belirtilmiştir. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında
ise açıkça dayanaktan yoksun başvurular kapsamında değerlendirilen kanun
yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda
incelenemeyeceği kurala bağlanmıştır.
42. Anılan kurallar uyarınca ilke olarak derece mahkemeleri
önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin
değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile derece
mahkemelerince uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun esas yönünden adil olup
olmaması bireysel başvuru incelemesine konu olamaz. Bunun tek istisnası, derece
mahkemelerinin tespit ve sonuçlarının adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda
bariz takdir hatası veya açık keyfîlik içermesi ve bu
durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlükleri ihlal
etmiş olmasıdır. Bu çerçevede, kanun yolu şikâyeti niteliğindeki başvurular,bariz takdir hatası
veya açık keyfîlik bulunmadıkça Anayasa Mahkemesince
incelenemez ( Muhammet Kaplan , B.
No: 2013/1586, 18/9/2013, § 21).
43. Başvuru konusu olayda, başvurucunun cebren haciz yoluyla
kendisine ait banka hesabından tahsil edilen paranın başka bir teminat
karşılığında iade edilmesi talebi Vergi Dairesince 12/1/2009 tarihinde
reddedilmiş, bu idari işlemin iptali istemiyle açılan davada İstanbul 5. Vergi
Mahkemesinin 17/9/2009 tarihli kararıyla yukarıdaki gerekçelerle ve esas olarak
borçlu şirket ve başvurucu tarafından gösterilen bir teminat bulunmadığı, haciz
yoluyla cebren tahsil edilen paranın ise teminat olarak değerlendirilemeyeceği,
dolayısıyla 6183 sayılı Kanun'un 10. maddesinin üçüncü fıkrasına göre başka bir
teminat ile değiştirilme koşullarının oluşmadığı gerekçesiyle dava
reddedilmiştir (bkz. § 18). Temyiz edilen karar, Danıştay Dördüncü Dairesinin
13/11/2012 tarihli ilamıyla onanmıştır.
44. 6183 sayılı Kanun'un 10. maddesinde, kamuya olan borçlar
için gösterilecek teminatlar düzenlenmiş olup aynı maddenin üçüncü fıkrasında
da borçlunun verdiği teminatı kısmen veya tamamen aynı değerde başka bir
teminat ile değiştirebileceği hüküm altına alınmıştır. Somut olayda ise Mahkeme
kararında da belirtildiği üzere başvurucu veya borçlu şirket tarafından Vergi
Dairesince uygulanan haciz veya takibat öncesi gösterilmiş bir teminat
bulunmadığı, başvurucunun talebine konu paranın da öncesinde teminat olarak
gösterilmeyip Vergi Dairesinin uyguladığı haciz sonrası cebren tahsil edildiği
görülmektedir. Ayrıca bu kararın verildiği tarih itibarıyla başvurucunun haciz
işlemlerinin iptaline ilişkin başlattığı yargılama süreçlerinin devam etmekte
olduğu (bkz. §§ 14-16), üstelik başvurucunun somut olaya konu davadaki
talebinin, paranın iadesine ilişkin olmayıp salt teminat olarak değiştirilme
talebine yönelik olduğu da gözetildiğinde talebin mahiyeti gereği 6183 sayılı
Kanun'un 10 maddesindeki koşulları irdeleyen ve öncesinde teminat olarak
gösterilmeyip cebren tahsil edilen talebe konu paranın anılan madde hükmüne
göre bir teminat ile değiştirilmesinin mümkün olmadığı yönündeki Mahkeme
kararının keyfî olduğundan söz edilemeyeceği anlaşılmaktadır.
45. Mahkemenin gerekçesi ve başvurucunun iddiaları
incelendiğinde iddiaların özünün, derece mahkemelerince delillerin
değerlendirilmesinde isabet olmadığına ve esas itibarıyla yargılamanın sonucuna
ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
46. Başvurucu, yargılama sürecinde karşı tarafın sunduğu
deliller ve görüşlerden bilgi sahibi olamadığına, kendi delillerini ve
iddialarını sunma olanağı bulamadığına, karşı tarafça sunulan delillere ve
iddialara etkili bir şekilde itiraz etme fırsatı bulamadığına ya da
uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasıyla ilgili iddialarının derece mahkemeleri tarafından
dinlenmediğine ilişkin bir bilgi ya da kanıt sunmadığı gibi derece
mahkemelerinin kararında bariz takdir hatası veya açık keyfîlik oluşturan herhangi bir durum da tespit edilememiştir.
47. Açıklanan gerekçeyle başvurunun bu kısmının, diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Gerekçeli Karar
Hakkının İhlaline İlişkin İddia
48. Başvurucu banka hesabından haciz yoluyla tahsil edilen paranın
bir teminat ile değiştirilmesi talebinin reddi işlemine karşı İstanbul 5. Vergi
Mahkemesinde açtığı davada verilen kararı temyiz ettiğini ancak Danıştay
Dördüncü Dairesince şablon ifadeler kullanılarak temyiz talebinin
reddedildiğini ve hükmün onandığını belirterek adil yargılanma hakkının ihlal
edildiğini ileri sürmüştür.
49. Bakanlık, bu konu hakkında bir görüş bildirmemiştir.
50. Anayasa'nın 141. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
"Bütün mahkemelerin her türlü kararları
gerekçeli olarak yazılır."
51. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama
özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde, diğer temel hak
ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını
sağlayan en etkili güvencelerden birisidir. Bu bağlamda Anayasa'nın, bütün
mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli olarak yazılmasını ifade eden
141. maddesinin de hak arama özgürlüğünün kapsamının belirlenmesinde
gözetilmesi gerektiği açıktır ( Vedat Benli ,
B. No: 2013/307, 16/5/2013, § 30).
52. Temyiz merciinin, yargılamayı yapan mahkemenin kararıyla
aynı fikirde olması ve bunu ya aynı gerekçeyi kullanarak ya da basit bir atıfla
kararına yansıtması yeterlidir. Burada önemli olan husus, temyiz merciinin bir
şekilde temyizde dile getirilmiş ana unsurları incelediğini, derece
mahkemesinin kararını inceleyerek onadığını ya da bozduğunu göstermesidir ( Yasemin Ekşi , B. No: 2013/5486, 4/12/2013,
§ 57).
53. Somut olayda İstanbul 5. Vergi Mahkemesince başvurucunun
talebi hakkında değerlendirme yapılmış ve başvurucunun davasının
reddedilmesinin maddi ve hukuki nedenleri değerlendirilerek hukuk kuralları da
yorumlanmak suretiyle bir sonuca varılmıştır. İlk Derece Mahkemesi kararının
temyizi üzerine Danıştay Dördüncü Dairesince Mahkemece verilen kararın
gerekçesine atıf yapılarak ve bu gerekçe kabul edilerek hüküm onanmıştır (bkz.
§ 18). Dolayısıyla Danıştay onama ilamının gerekçesiz olduğundan söz edilemez.
54. Açıklanan gerekçeyle gerekçeli karar hakkına yönelik bir
ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun bu kısmının, diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir.
3. Soruşturma İzni
Verilmemesi Nedeniyle Adil Yargılanma Hakkının İhlaline İlişkin İddia
55. Başvurucu ilişiği bulunmayan şirketin vergi borçları
nedeniyle keyfî olarak taşınır ve taşınmaz malları ile banka hesabında bulunan
parası hakkında haciz işlemleri uyguladığı ve lehine olan mahkeme kararlarını
uygulamadığı gerekçeleriyle Zincirlikuyu Vergi Dairesi Müdürü hakkında suç
duyurusunda bulunduğunu ancak İstanbul Valiliğince soruşturma izni
verilmemesine karar verildiğini, bu karara karşı yaptığı itirazın da İstanbul
Bölge İdare Mahkemesince reddedildiğini belirterek adil yargılanma hakkının
ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
56. Bakanlık, bu konu hakkında bir görüş bildirmemiştir.
57. 6216 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin (8) numaralı
fıkrası şöyledir:
"Mahkeme,
23/9/2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine
yapılacak bireysel başvuruları inceler."
58. Anılan Kanun hükmü uyarınca Anayasa Mahkemesinin zaman
bakımından yetkisinin başlangıcı 23/9/2012 tarihi olup Mahkeme ancak bu
tarihten sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan bireysel başvuruları
inceleyebilir. Niteliği itibarıyla kamu düzenine ilişkin olan bu başvuru
şartını taşımayan bireysel başvuruların incelenebilmesi mümkün değildir ( Doğan Yıldırım , B. No: 2013/9831,
10/3/2015, § 23).
59. Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisi için kesin bir
tarihin belirlenmesi ve Mahkemenin yetkisinin geriye yürür şekilde
uygulanmaması hukuk güvenliği ilkesinin gereğidir ( Zafer Öztürk , B. No: 2012/51, 25/12/2012, § 18).
60. Başvuru konusu olayda başvurucunun ilgili kamu görevlisi
hakkında suç duyurusunda bulunması üzerine başlatılan ceza soruşturmasında
İstanbul Valiliğinin 19/6/2012 tarihli kararıyla soruşturma izni verilmemesine
karar verildiği, başvurucunun bu karara karşı yaptığı itirazın da İstanbul
Bölge İdare Mahkemesinin 14/9/2012 tarihli kararı ile reddedildiği
görülmektedir (bkz.§ 20).
61. Bu durumda başvurucunun ihlal iddiasına konu soruşturma izni
verilmemesine ilişkin karar, Bölge İdare Mahkemesinin başvurucunun itirazını
reddettiği 14/9/2012 tarihinde kesinleşmiştir. Bu nedenle başvuruya konu karar,
zaman bakımından Anayasa Mahkemesinin yetkisi dışında kalmaktadır.
62. Açıklanan gerekçeyle başvurunun bu kısmının, diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna
karar verilmesi gerekir.
4. Yargı Kararının Yerine
Getirilmesi Hakkının İhlaline İlişkin İddia
63. Başvurucu yönetim kurulu üyeliğinden istifa ederek ayrıldığı
ve ilişiği sona eren şirketin vergi borçları ve cezaları nedeniyle taşınır ve
taşınmaz malları ile banka hesaplarında bulunan paralara Vergi Dairesincehaciz işlemleri uygulanarak cebren tahsil
edildiğini, bu haciz işlemlerinin iptali için vergi mahkemelerinde açtığı
davalarda Danıştay Dördüncü Dairesince verilen yürütmenin durdurulması kararlarının
ve Danıştay bozma ilamları üzerine vergi mahkemelerince verilen davanın
kabulüne ilişkin kararların Vergi Dairesince uygulanmadığını belirterek adil
yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
64. Bakanlığın görüş yazısında; İstanbul 3. Vergi Mahkemesinin
kararının 3/1/2013 tarihinde kesinleştiği, bu kararda adı geçen bankaya haciz
bildirisi gönderilmediği, başvurucunun hesaplarına haciz konulmadığı ve banka
tarafından paranın Vergi Dairesine gönderilmediği, İstanbul 7. Vergi Mahkemesinin
kararının ise Danıştayın 23/12/2009 tarihli ilamıyla
kesinleştiği ancak bu kararın Vergi Dairesi tarafından uygulandığı, bu nedenle
söz konusu kararların icrası yönünden başvurucunun mağdur sıfatının
bulunmadığı, öte yandan Anayasa Mahkemesinin somut olguları değerlendirerek ve
yargılamaya bir bütün olarak bakarak başvurucunun mahkemeye erişim hakkının
engellenip engellenmediğini Anayasa'nın 125. ve 138. maddelerini de gözönüne almak suretiyle denetleneyebileceğinin düşünüldüğü ifade edilmiştir.
65. Başvurucu Bakanlık görüşüne karşı cevap yazısında, hak
ihlalinin sona ermediğini, parasının iade edilmediği gibi mahkeme kararlarında
belirtilen yargılama giderlerinin dahi ödenmediğini belirtmiş ancak Anayasa
Mahkemesine gönderdiği 22/2/2014 tarihli dilekçe ile Vergi Dairesinin haciz
yoluyla tahsil ettiği 40.959,75 TL'yi iade etme kararı aldığını, ancak bu
paranın 6 yıldır idarenin zimmetinde olduğunu ve idarenin faiz ödemesinde
bulunmadığını, bu nedenle hukuka aykırılığın devam ettiğini beyan etmiştir.
66. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
"... Başvuruda bulunabilmek için olağan
kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır."
67. 6216 sayılıKanun’un "Bireysel başvuru hakkı" kenar
başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
"İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,
eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının
tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir."
68. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı
Kanun'un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrasında bireysel başvuruda bulunulmadan
önce ihlal iddiasının dayanağı olan işlem, eylem ya da ihmal için kanunda
öngörülmüş olan idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş
olması gerektiği belirtilmiştir. Temel hak ihlallerini öncelikle derece
mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, kanun yollarının tüketilmesi koşulunu
zorunlu kılar ( Necati Gündüz ve Recep
Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, §§ 19, 20; Güher Ergun ve diğerleri , B. No: 2012/13,
2/7/2013, § 26).
69. Ancak belirtilen hükümlerde yer verilen olağan başvuru
yolları ibaresinin, başvurucunun şikâyetleri açısından makul bir başarı şansı
sunabilecek ve bir çözüm sağlayabilecek nitelikte, kullanılabilir ve etkili
başvuru yolları olarak anlaşılması gerekmektedir. Ayrıca başvuru yollarını
tüketme kuralı ne kesin ne şeklî olarak uygulanabilir bir kural olup bu kurala
uyulmasının denetlenmesinde münferit başvurunun koşullarının dikkate alınması
esastır. Bu anlamda yalnızca hukuk sisteminde birtakım başvuru yollarının
varlığının değil, aynı zamanda bunların uygulama şartları ile başvurucunun
kişisel koşullarının gerçekçi bir biçimde ele alınması gerekmektedir. Bu
nedenle başvurucunun, kendisinden başvuru yollarının tüketilmesi noktasında
beklenebilecek her şeyi yerine getirip getirmediğinin başvurunun özellikleri
dikkate alınarak incelenmesi gerekir ( S.S.A. ,
B. No: 2013/2355, 7/11/2013, § 28; Işıl Yaykır , B. No: 2013/2284, 15/4/2014, § 42).
70. Başvuru konusu olayda, başvurucunun ilişiğini kestiği
şirketin vergi borçları ve cezaları nedeniyle başvurucunun araçları ve
taşınmazları hakkında 11/5/2007 tarihinde haciz işlemi uygulandığı,
başvurucunun banka hesaplarınna ise 20/10/2007
tarihinde haciz işlemi uygulandığı, ödeme emirlerinin de başvurucuya 29/11/2007
tarihinde tebliğ edildiği görülmektedir (bkz. § 12). Başvurucunun araç ve
taşınmazlarına uygulanan haciz işlemleri yönünden 19/10/2007 tarihinde İstanbul
7. Vergi Mahkemesinde açılan davada Danıştay Dördüncü Dairesince 21/7/2008
tarihli ilamıyla dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına, Mahkemenin
26/6/2009 tarihli kararı ile de işlemin iptaline; H. Karaköy Şubesinde bulunan
banka hesabına haciz işlemi uygulanması işlemi yönünden 4/1/2008 tarihinde
İstanbul 3. Vergi Mahkemesinde açılan davada Danıştay Dördüncü Dairesince
29/5/2008 tarihinde dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına, Mahkemenin
21/4/2010 tarihli kararı ile de dava konusu işlemin iptaline; H. Florya
Şubesinde bulunan banka hesabına haciz işlemi uygulanması işlemi yönünden ise
7/4/2008 tarihinde İstanbul 2. Vergi Mahkemesinde açılan iptal davasında
Mahkemenin 30/10/2009 tarihli kararı ile dava konusu işlemin iptaline ve
başvurucunun banka hesabından tahsil edilen 40.959,75 TL'nin iadesine karar
verilmiştir (bkz.§§ 14-16). Bu davalarda vergi mahkemelerince başvurucuya ödeme
emirlerinin tebliğ edilmeden haciz işlemlerinin uygulanmasının hukuka aykırı
olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
71. Başvurucu muhtelif tarihlerde Vergi Dairesine başvurarak
anılan vergi mahkemesi kararlarını ibraz etmiş ve bu kararların uygulanmasını,
banka hesaplarından tahsil edilen paraların ise kendisine iade edilmesini talep etmiştir( bkz. §§ 17, 22). Vergi Dairesi, İstanbul 7.
Vergi Mahkemesinde açılan davanın konusunu teşkil eden başvurucunun araçları ve
taşınmazları üzerindeki hacizleri, yargılama devam ederken ve başvurucunun
banka hesabından vergi borcunun tahsil edildiği gerekçesiyle 2/2/2008 tarihinde
kaldırmıştır (bkz. § 13). Başvurucunun H. Karaköy Şubesinde bulunan banka
hesabına haciz işlemi uygulanması işlemine ilişkin İstanbul 3. Vergi
Mahkemesinde açtığı davada Danıştayca 29/5/2008
tarihinde verilen yürütmenin durdurulması kararının uygulanması talebi Vergi
Dairesi tarafından reddedilmiş, bunun üzerine başvurucunun 7/11/2008 tarihinde
açtığı davada verilen İstanbul 9. Vergi Mahkemesinin 28/7/2010 tarihli
kararının onandığı Danıştay ilamında daha önceki vergi mahkemesi ilamlarına
göre başvurucudan tahsil edilen paranın iade edilmesi gerektiği açıklanmıştır
(bkz. § 22).
72. Başvuru formu ve ekleri incelendiğinde her ne kadar
başvurucu tarafından idarece uygulanmayan kararlar arasında gösterilse de gerek
başvuru formu ve eklerinden gerek bireysel başvuru tarihi öncesinde
başvurucunun idare aleyhinde başlattığı Bakırköy 5. İcra Müdürlüğünün
2010/10267 esas sayılı icra dosyasındaki alacak talepleri dikkate alındığında
başvurucunun H. Karaköy Şubesinden tahsil edilen paranın kendisine ödenmediği
yönünde bir iddiasının bulunmadığı, taşınmazları ve araçları üzerindeki hacizlerin
ise yargılama devam ederken 2/2/2008 tarihi itibarıyla kaldırıldığı
görülmektedir.
73. Öte yandan başvurucunun İstanbul 2. Vergi Mahkemesinde
açtığı davanın konusunu teşkil eden H. Florya Şubesi nezdinde bulunan banka
hesabına uygulanan haciz işlemi yönünden ise Vergi Dairesi, ibraz edilen anılan
mahkemenin kararı doğrultusunda reddiyat yaparak
parayı emanet hesabına almış ancak ayrıntısı belirtilmeyen "muaccel borçları bulunduğu" gerekçesiyle 1/3/2010 tarihinde yeniden haciz işlemi uygulamış ve bu hususu
29/7/2010 tarihli yazı ile başvurucuya bildirmiştir (bkz. § 13).
74. Bu durumda başvuruya konu iddiaların özü, başvurucunun H.
Bankası Florya Şubesinde bulunan banka hesabından tahsil edilen 40.959,75
TL'nin İstanbul 2. Vergi Mahkemesinin 30/10/2009 tarihli kararına rağmen
faiziyle birlikte iade edilmemesidir. Ancak bireysel başvuru tarihinden sonra
başvurucunun Anayasa Mahkemesine sunduğu 22/2/2014 tarihli dilekçenin ekindeki
Vergi Dairesinin 1/12/2014 tarihli yazısında, belirtilen tutarın başvurucuya
iade edileceği belirtilmiştir. Başvurucu bu dilekçe ile söz konusu tutarın
ödenmekle birlikte bu paranın faizinin ödenmediğini belirtmiştir (bkz. § 26).
Bu nedenle başvurucunun, banka hesabından Vergi Dairesince haciz yoluyla tahsil
edilen 40.959,75 TL'nin faizinin ödenmemesi yönünden ihlal iddiasını devam
ettirdiği değerlendirilmiştir.
75. Başvuru formunda belirtilmemekle birlikte UYAP sistemindeki
kayıtlara göre başvurucunun ihlal iddiasına da konu ettiği, banka hesabından
haciz yoluyla tahsil edilen 40.959,75 TL'nin haciz bildirisi tarihi olan
1/3/2010 tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte iade edilmesi
talebiyle 19/8/2010 tarihinde Bakırköy 10. Asliye Hukuk Mahkemesinde istirdat
davası açtığı görülmektedir. Yapılan yargılamada Mahkemece davanın reddine dair
verilen 4/10/2012 tarihli karar ise Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 16/6/2015
tarihli ilamıyla dava konusu paranın Vergi Dairesince iade edilmesine karar
verildiği, bu nedenle başvurucunun ana para ve faiz talebinin bu fezlekeye göre
değerlendirilmesi gerektiği belirtilerek bozulmuş olup yargılamanın devam
etmekte olduğu anlaşılmıştır (bkz. § 25).
76. Başvurucu ayrıca kendisine atfedildiği gibi borçlu şirketin
ortağı ve kanuni temsilcisi olmadığı hâlde adına tanzim ve tebliğ edilen ödeme
emirleri ile parası ve malları üzerine konulan hacizlerin kötü niyetli olarak
uygulandığı, hacizlerin tamamının mahkeme kararları ile kaldırılmasına rağmen
yargı kararlarının uygulanmadığı ve benzer işlemlerin yapılmaya devam edildiği
iddialarıyla manevi tazminat ödenmesi istemli olarak 28/5/2010 tarihinde
İstanbul 8. Vergi Mahkemesinde tam yargı davası açmıştır. Mahkemenin davanın
reddine dair 11/4/2012 tarihli kararı, Danıştay Dördüncü Dairesinin 17/3/2015
tarihli ilamıyla idarenin yargı kararlarını uygulamadığı ve bunun da ağır bir
hizmet kusuru olduğundan manevi tazminatı gerektirdiği belirtilerek bozulmuş
olup yargılamanın devam etmekte olduğu anlaşılmıştır (bkz. §§ 23, 24).
77. Bu durumda başvurucunun ihlal iddiasına konu banka
hesabından tahsil edilen 40.959,75 TL'nin faiziyle ödenmediği iddiası yönünden
başvurucu tarafından Bakırköy 10. Asliye Hukuk Mahkemesinde istirdat davası
açıldığı ve bu davanın devam etmekte olduğu, başvurucunun ayrıca yargı
kararlarının uygulanmaması nedeniyle zarara uğradığı iddiasıyla İstanbul 8.
Vergi Mahkemesinde açtığı manevi tazminat istemli tam yargı davasının da devam
etmekte olduğu görülmektedir. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia
edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde
başvurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun
ikincil niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek
için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. Dolayısıyla
başvurucu tarafından yargı kararının yerine getirilmesi hakkının ihlal edildiği
iddiası ile ilgili olarak açılan ve başvuru formunda dile getirilen talepleri
de içeren, üstelik anılan davalarda verilen Yargıtay ve Danıştay bozma ilamları
içeriklerine göre etkili de olabilecek söz konusu davalar sonuçlanmadan
başvurucunun bireysel başvuruda bulunduğu anlaşılmaktadır. Sonuç olarak ihlale
neden olduğu ileri sürülen iddiaya ilişkin olarak başvuru yolları usulünce
tüketilmemiştir.
78. Açıklanan nedenlerle yargı kararının yerine getirilmesi
hakkının ihlali iddiasına yönelik olarak başvuru yolları usulüne uygun şekilde
tüketilmeden başvuru konusu yapıldığı anlaşıldığından başvurunun bu kısmının
diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Yargılamanın sonucunun adil olmadığına ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Gerekçeli karar hakkının ihlaline ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
3. Soruşturma izni verilmemesi nedeniyle adil yargılanma
hakkının ihlaline ilişkin iddianın zaman
bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
4. Yargı kararının yerine getirilmesi hakkının ihlaline ilişkin
iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
23/3/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.