TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
MEHMET EMİN DİNÇ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/14977)
Karar Tarihi: 7/3/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Engin
  YILDIRIM
Üyeler : Recep
  KÖMÜRCÜ
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL
Yıldız
  SEFERİNOĞLU
Raportör : Yakup MACİT
Başvurucular : 1. Mehmet
  Emin DİNÇ
2.
  Hayrunnisa DENKTAŞ
3. Müyesser
  DİNÇ
4. Fatımetuzzehra ÖZGÜMÜŞ
5. Semiha
  Şenay DİNÇ
6. Mehmet
  Ali KANTAR
7. Gülsüm
  İNSEL
8. Gülendam
  BÜYÜKIŞIKLAR
9. Mehmet
  AYTEKİN
10. Nuriye
  AYTEKİN
11. Berna
  KOCUR
12. Meral
  ÖRÜKLÜ
13. Mehmet
  Nuri BÜYÜKBAYRAK
14. Fatma
  Gamze BÜKTEL
15. Ülkü
  SAĞLAM
16. Nural BÜKTEL
17. Olcay
  EVREN
18. Ekrem
  Bülent EVREN
19. Süleyman
  AYTEKİN
20. Hasan
  KILINÇ
Vekili : Av. Şükrü
  ELBİR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, kadastro tespiti ve müdahalenin önlenmesi davasında
dava konusu taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedeniyle
mülkiyet hakkının; yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede
yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular 10/9/2014, 16/9/2014 ve 1/12/2014 tarihlerinde
yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuruculardan Mehmet Ali Kantar tarafından E.2014/14978
sayılı, Gülsüm İnsel tarafından E.2014/14979 sayılı, Gülendam Büyükışıklar , Mehmet Aytekin, Nuriye Aytekin tarafından
E.2014/14980 sayılı, Berna Kocur , Meral Örüklü , Mehmet Nuri Büyükbayrak ,
Fatma Gamze Büktel , Ülkü Sağlam, Nural Büktel tarafından E.2014/14981 sayılı, Olcay Evren,
Ekrem Bülent Evren tarafından E.2014/14982 sayılı, Süleyman Aytekin tarafından
2014/15445 sayılı, Hasan Kılınç tarafından 2014/18939
sayılı dosyalarda yapılan başvurular arasındaki hukuki ve fiilî irtibat
nedeniyle dosyaların birleştirilmesine; incelemenin E.2014/14977 sayılı
bireysel başvuru dosyası üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvurucuların murisleri tarafından 15/1/1953 tarihinde Afyon
1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1953/85 Esas sayılı dosyasında el atmanın
önlenmesi ve alacak davası açılmıştır.
8. Mahkeme 8/6/1955 tarihli kararla davayı reddetmiş; temyiz
üzerine karar, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 21/6/1956 tarihli kararı ile
bozulmuştur.
9. Bozma üzerine dosya, Mahkemenin 1957/383 esasına kaydedilmiş;
Mahkeme, 9/5/1957 tarihli kararla önceki hükmünde direnmiş; Yargıtay Hukuk
Genel Kurulunun 25/12/1957 tarihli kararı ile Mahkemenin direnme hükmü
kaldırılmıştır.
10. Dosya, Mahkemenin 1958/323 esas sırasına kaydedilerek
yargılamaya devam edilmiş; Mahkeme 24/4/1963 tarihli kararla görevsizliğine,
dosyanın Afyon Kadastro Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
11. Dosya, Afyon Kadastro Mahkemesinin 1963/244 esas sırasına
kaydedilmiş, Mahkeme, 14/10/1971 tarihli kararla dava konusu bir kısım yerin
mera olarak sınırlandırılmasına, bir kısmının davacılar adına tesciline,
tecavüz edilen kısımlar için müdahalenin önlenmesine, alacak talebi için
davacıların görevli mahkemede dava açmakta muhtariyetine hükmetmiştir.
12. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 16/6/1972
tarihli kararı ile bozulmuş; dosya, Afyon Kadastro Mahkemesinin 1973/1 Esas
sırasına kaydedilmiş; Mahkemece bozma ilamına uyularak yargılamaya devam
edilmiştir.
13. Afyon Kadastro Mahkemesi 10/11/1981 tarihli kararla dava
konusu bir kısım yerin mera olarak sınırlandırılmasına, bir kısmının davacılar
adına tesciline, tecavüz edilen kısımlar için müdahalenin önlenmesine, alacak
talebi için davacıların görevli mahkemede dava açmakta muhtariyetine
hükmetmiştir.
14. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 30/3/1982
tarihli kararı ile bozulmuş; Mahkeme bozma ilamına uyarak verdiği 25/7/1989
tarihli kararla bir kısım dava konusu yerin Abdurrahman Ağa çocukları adına
tesciline, bir kısım yerin 1926 tarihli ve 256 No.lu tapu kaydındaki malikleri
adına tesciline hükmetmiştir.
15. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 16. Hukuk Dairesinin
20/11/1990 tarihli kararıyla bozulmuş, dosya Mahkemenin 1991/7 esas sırasına
kaydedilerek yargılamaya devam edilmiştir.
16. Yargılama sırasında dava konusu taşınmazların bulunduğu
Çobanlar ilçesindeki adliyenin faaliyete geçmesiyle dosya 31/3/1993 tarihinde
Çobanlar Kadastro Mahkemesine gönderilmiş, bu Mahkeme 16/12/1993 tarihinde
davaya bakmakla Afyon Kadastro Mahkemesinin görevli ve yetkili olduğu
gerekçesiyle yetkisizliğine hükmetmiştir.
17. Afyon Kadastro Mahkemesinin de karşı yetkisizliğiyle dosya,
merci tayini için Yargıtay 20. Hukuk Dairesine gönderilmiştir.
18. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi 7/12/1995 tarihli Çobanlar
Kadastro Mahkemesinin yetkili merci olduğuna yönelik karar vermesi üzerine bu
Mahkemenin E.1994/1 sayılı dosyasında yargılamaya devam olunmuş, Hâkimler ve
Savcılar Kurulunun 9/6/2004 tarihli ve 278 sayılı kararıyla Çobanlar
Adliyesinin kapatılması üzerine dosya, Afyonkarahisar Kadastro Mahkemesine
devredilmiştir.
19. Dosya, Afyonkarahisar Kadastro Mahkemesinin 2004/3 Esas
sırasına kaydedilmiş; Mahkeme 21/1/2013 tarihli kararıyla davayı kısmen kabul
etmiştir.
20. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 16. Hukuk Dairesinin 5/5/2014
tarihli kararıyla onanmıştır.
21. Onama ilamı bir kısım başvurucuya 11/8/2014, 14/8/2014, 18/8/2014
19/8/2014, 20/8/2014, 21/8/2014, 28/8/2014 tarihlerinde tebliğ edilmiş;
başvurucular 10/9/2014 ve 16/9/2014 tarihlerinde süresi içinde bireysel
başvuruda bulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
22. Mahkemenin 7/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
23. Başvurucu Hasan Kılınç Yargıtay
onama kararını tebellüğ ettiği 11/8/2014 tarihine göre süresinden sonra
1/12/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuş ise de başvuru konusu dosyanın
davalısının karar düzeltme talebinde bulunduğu 31/10/2014 tarihinde bu
talebinden feragat ettiği, kanun yolu incelemesinin devam ettiği inancıyla
süreci beklediği, feragat dilekçesinin varlığını öğrendiğini beyan ettiği
14/11/2014 tarihine göre 1/12/2014 tarihinde süresi içinde başvurucunun
bireysel başvuruda bulunduğu anlaşılmıştır.
A. Başvurucuların İddiaları
24. Başvurucular, Afyon Kadastro Mahkemesine açılan davada
yargılamanın uzun sürdüğünü, dava süresince taşınmaz üzerindeki tasarruf
haklarının kısıtlandığını belirterek Anayasa'nın 35. ve 36. maddelerinde
düzenlenen mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri
sürmüşler ve tazminat talebinde bulunmuşlardır.
B. Değerlendirme
25. Başvurucular, davanın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle
taşınmazın gelirinden faydalanamadıklarını belirterek mülkiyet hakkının ihlal
edildiğini ileri sürmüş iseler de bu iddiaların özünün makul sürede yargılanma
hakkına bağlı olduğu anlaşılmış; söz konusu iddialar makul sürede yargılanma
hakkı kapsamında incelenmiştir.
26. Bireysel başvuru sonrasında, 31/7/2018 tarihli ve 30495
sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren
25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve
6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların
Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir.
27. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre
yargılamaların uzun sürmesi ve yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesi
ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan
bireysel başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul
edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat
üzerine Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı (Komisyon)
tarafından incelenmesi öngörülmüştür.
28. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018)
kararında Anayasa Mahkemesi yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya
da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği
iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara
ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkânının getirilmesine ilişkin
yolu, ulaşılabilir olma, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama
kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini
tartışmıştır.
29. Anılan kararda özetle öngörülen başvuru yolunun kişileri
mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması nedenleriyle
ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına makul bir
başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat ödenmesine imkân
tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi olanakları sunması
nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama imkânına sahip olduğu
hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur ( Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bakışta
ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli
giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolu
tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil
niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemiş
olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir ( Ferat Yüksel, §§ 35, 36).
30. Somut başvuru yönünden de söz konusu karardan ayrılmayı
gerektiren bir durum bulunmamaktadır.
31. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik
koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru
yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun başvuru
yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA
7/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.