TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
BALLIDERE BELEDİYE BAŞKANLIĞI
  BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2012/1327)
Karar Tarihi: 12/2/2013
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan : Serruh KALELİ
Üyeler : Mehmet ERTEN
Hicabi DURSUN
Erdal TERCAN
Zühtü ARSLAN
Raportör : Salim KÜÇÜK
Başvurucu : Ballıdere Belediye Başkanlığı
Temsilcisi : Ahmet KOÇ ( Ballıdere Belediye
  Başkanı)
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvurucu, 12/11/2012 tarih ve 6360
sayılı On Üç İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Altı İlçe Kurulması ile Bazı
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un
geçici 2. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca Amasya İli, Taşova İlçesi, Ballıdere Belediyesinin tüzel kişiliğinin ilk mahalli
idareler genel seçiminden geçerli olmak üzere kaldırılarak köye dönüşecek
olması nedeniyle “ yerel yönetim ilkesi ” nin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru, 31/12/2012 tarihinde Anayasa
Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit
edilmiştir.
3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 12/2/2013 tarihinde başvurunun karara bağlanması için Bölüm tarafından ilke kararı
alınması gerekli görüldüğünden, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 33. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesinin
Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
III.
OLAYLAR VE OLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru dilekçesindeki ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. 6360 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinin (1) numaralı uyarınca
Türkiye İstatistik Kurumu tarafından tespit edilen 2011 yılı adrese dayalı
nüfus sayım sonuçlarına göre nüfusu 2.000’in altında olan belediyelerin tüzel
kişiliklerinin ilk mahalli idareler genel seçiminden geçerli olmak üzere
kaldırılarak köye dönüştürülmesi öngörülmüştür.
6. Başvurucu, anılan Kanun’a ekli (27) sayılı listenin 96.
sırasında tüzel kişiliği kaldırılıp köye dönüştürülen belediyeler arasında yer
almaktadır.
7. 6360 sayılı Kanun, 6/12/2012 tarih ve
28489 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
girmiştir.
B. İlgili
Hukuk
8. Anayasa’nın 127. maddesinin birinci ve beşinci fıkraları, 3/7/2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 3.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, 15. maddesinin birinci fıkrasının (b)
ve (d) bentleri, 37. maddesinin birinci fıkrası, 6360 sayılı Kanun’un geçici 2.
maddesinin (1) numaralı fıkrası ile anılan Kanun’a ekli (27) sayılı liste.
IV.
İNCELEME VE GEREKÇE
9. Mahkemenin 12/2/2013 tarihinde yapmış
olduğu toplantıda, başvurucunun 31/12/2012 tarih ve 2012/1327 numaralı bireysel
başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun
İddiaları
10. Başvurucu, 6360 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinin (1)
numaralı fıkrası uyarınca Türkiye İstatistik Kurumu tarafından tespit edilen
2011 yılı Adrese Dayalı Nüfus Sayım sonuçlarına göre nüfusu 2.000’in altında
kaldığından Amasya İli, Taşova İlçesi, Ballıdere Belediyesinin tüzel kişiliğinin ilk mahalli idareler genel seçiminden geçerli
olmak üzere kaldırılarak köye dönüştürülmesi nedeniyle beldelerinde ikamet eden
kişilerin yerel yönetim haklarının ellerinden alındığını belirterek,
Anayasa’nın 127. maddesindeki “ yerel yönetim
ilkesi ” nin ihlal edildiğini ileri
sürmüştür.
B. Değerlendirme
11. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Herkes,
Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal
edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek
için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır.”
12. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “ Bireysel başvuru hakkı ” kenar
başlıklı 45. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“Herkes,
Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki
herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine başvurabilir.”
13. 6216 sayılı Kanun’un “ B ireysel
başvuru hakkına sahip olanlar ” kenar başlıklı 46. maddesinin (2)
numaralı fıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
“Kamu
tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz.”
14. Anayasa’nın 148. maddesinin
üçüncü ve 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca,
Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki
herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır. Dolayısıyla medeni haklara sahip gerçek ve
tüzel kişiler bireysel başvuru yönünden dava ehliyetine sahiptir.
15. 6216 sayılı Kanun’un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, bireysel başvurunun ancak ihlale yol
açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir
hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabileceği kurala bağlanmış, buna
karşılık aynı maddenin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde ise kamu
tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacakları belirtilmiştir.
16. Anılan (2) numaralı fıkrada belirtilen “ kamu tüzel kişisi ” kavramı içine, merkezi
idare birimleri yanında, mahalli idareler de girmektedir. Bu açıdan mahalli
idareler üzerindeki vesayet denetiminin geniş veya dar olmasının ya da ilgili
idarenin tarafı bulunduğu hukuki ilişkinin niteliğinin bir önemi yoktur.
17. Anayasa’nın 127. maddesinin birinci ve beşinci fıkraları
uyarınca “ belediye ”, belde
sakinlerinin mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere oluşturulan,
kuruluş esasları kanunla düzenlenen ve merkezi idarenin idari vesayet denetimi
altında bulunan kamu tüzel kişiliğine sahip bir mahalli idare birimidir. 5393
sayılı Kanun’a göre ise karar organları seçimle işbaşına gelen belediye;
yönetmelik çıkarma, yasak koyup uygulama, ceza verme, vergi, resim, harç, katkı
ve katılma payı tarh, tahakkuk ve tahsil etme gibi kamu gücü ayrıcalıkları ve
yetkileriyle donatılmıştır.
18. Bireysel başvuru, kamu gücünün kullanılmasından kaynaklanan hak
ihlallerine karşı tanınan bir yol olduğundan kamu tüzel kişilerine bireysel
başvuru hakkı tanınmaması, bu anayasal kurumun hukuki niteliğinden
kaynaklanmaktadır.
19. Anayasa’nın 127. maddesinin birinci fıkrası uyarınca karar
organları seçimle işbaşına gelen ve kamu tüzel kişiliğini haiz mahalli idare
birimi olan belediyeye, kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru
yapamayacaklarını hükme bağlayan 6216 sayılı Kanun’un 46. maddesinin (2)
numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuru yapma hakkı tanınmamıştır.
20. Somut olayda başvuru, kamu tüzel kişisi olan Ballıdere Belediyesini temsilen yapılmıştır. Oysa başvurucunun kamu tüzel kişisi olması
nedeniyle bireysel başvuru ehliyeti bulunmamaktadır.
21. Açıklanan nedenlerle kamu tüzel kişisi olan başvurucunun
bireysel başvuru ehliyeti bulunmadığı anlaşıldığından, başvurunun diğer kabul
edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “ kişi yönünden yetkisizlik ” nedeniyle kabul edilemez olduğuna
karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Başvurunun, “ kişi yönünden yetkisizlik ” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, yargılama giderlerinin
başvurucu üzerinde bırakılmasına, 12/2/2013 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.